Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við höfum rætt hér frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum á orkusviði. Þetta er grundvallarbreyting á þeirri lagaumgjörð sem orkuveiturnar hafa unnið eftir. Mjög skiptar skoðanir eru um ágæti þessara breytinga og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum reyndar þeim mjög andvígir. Þó höfum við varpað fram ákveðnum spurningum. Ég hef borið upp hér beinar spurningar sem lúta að efnisatriðum þessa frumvarps um áhrif á einstakar hitaveitur og rafveitur sem lögin taka til, bæði í nútíð og til lengri tíma. Ég hef ekki fengið svör við þeim enda er kannski bara á valdi ráðherrans að geta svarað þessum spurningum. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur forsjá á þessu máli og þó það hafi komið til þingnefndar - ég er ekki að gera lítið úr hv. nefndarmönnum iðnaðarnefndar - þá eru þarna engu að síður atriði sem hafa grundvallarþýðingu. Því er á engan hátt hægt að ljúka þessari umræðu án þess að ráðherra komi og svari þeim spurningum sem ég hef borið fram. Hitt frumvarpið sem lýtur að breytingu á skattskyldu orkufyrirtækja er á forræði fjármálaráðherra. Það er eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra verði viðstaddur þá umræðu líka. En núna erum við að ræða lög sem eru á forræði iðnaðarráðherra og þess vegna fer ég fram á það, herra forseti, að þessari umræðu verði frestað ellegar að iðnaðarráðherra mæti hér til að svara. Hins vegar tel ég rétt að málinu verði frestað til morguns þannig að þá verði hægt að fá svör frá iðnaðarráðherra við þeim spurningum sem hérna hafa verið bornar fram. Það er alveg lágmark. Þetta er mjög alvarlegt mál, þ.e. að breyta lögum um margar hitaveitur og rafveitur og er afdrifaríkt fyrir framtíðina. 

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa nokkurri undrun minni á þeim starfsháttum sem forseti stendur hér fyrir í þinginu í kvöld. Það er núna, trúi ég, þrettán og hálf klukkustund síðan settur var fundur í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun. Ég verð að segja að lengri starfsdagur er vart boðlegur nokkrum þingmanni en þrettán og hálf stund við umfjöllun um alvarleg og mikilvæg mál þar sem gerhygli, svo notuð séu orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, er nauðsyn hverjum þingmanni og varla boðlegt að halda þessum fundi miklu lengur áfram, einkum þegar til þess er horft að boðað er til funda í þremur þingnefndum í fyrramálið klukkan hálfníu eða að átta stundum liðnum. Ég held að það sé algerlega nauðsynlegt fyrir okkur sem störfum í þessum sal að háttvirtur forseti, virðulegur forseti, geri okkur grein fyrir því hversu langan starfsdag við eigum hér fyrir höndum, hvort það er ein klukkustund eða tvær eða þrjár eða fjórar eða fimm, eða hvenær umræðu ljúki hér. Hér hefur sömuleiðis eðlilega verið kallað eftir því að ýmsir hv. þingmenn séu viðstaddir umræðuna, m.a. hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir sem hér er því miður fjarri góðu gamni. Ég verð þó nokkuð að auka á þann lista, virðulegur forseti, því ég er að koma af fundi í borgarstjórn Reykjavíkur. Í borgarstjórn Reykjavíkur kom það í ljós við umræðu um þetta sama mál og hér er á dagskránni að aðeins tveir borgarfulltrúar í Reykjavík, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason, styðja þetta frumvarp. En gervallur borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík er algerlega andvígur þeim svívirðilegu skattaálögum sem hér er verið að leiða inn á Reykvíkinga enda hafa sjálfstæðismenn í Reykjavík gjarnan staðið dyggan vörð um að Hitaveitan í Reykjavík verði ekki skattlögð og notendur hennar í landssjóð sérstaklega umfram aðra starfsemi. Ég hlýt að kalla eftir því að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason sé hér viðstaddur umræðuna og geri grein fyrir sínum sjónarmiðum og þá ekki síður hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem jafnframt er stjórnarmaður í Orkuveitu Reykjavíkur og hefur sem slíkur undirgengist þá skyldu að gæta hagsmuna Orkuveitu Reykjavíkur í hvívetna, en hefur hér við atkvæðagreiðslu greitt sérstaklega atkvæði með því að skattleggja skuli fyrirtækið um verulegar fjárhæðir sem óhjákvæmilega munu bitna á borgurum í Reykjavík. Ég kalla eftir því, virðulegur forseti, ef ætlunin er svo fráleit að halda hér áfram umræðunni fram á nótt, 

Herra forseti. Ég er nokkuð hissa á því að þú verðir ekki við ósk okkar um að fresta fundi.

Forseti.

Já, ég er steinhissa á því að forseti verði ekki við ósk okkar og svari því ekki hversu lengi eigi að halda fundi hér áfram. Mér finnst það bara virðingarleysi við okkur hv. þingmenn að því er ekki svarað hvað þingfundur á að standa hér lengi yfir. Í öðru lagi er ég steinhissa á því að formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins skuli koma hér upp og taka ekki undir ósk okkar. Hvers vegna er það nú? Jú, það hefur komið fram í umræðunni. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson upplýsti hér að hv. þingmaður, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, hafi skrifað merka grein eða verið í viðtali hjá BB þar sem hann segist nú ætla aldeilis að taka á málum og krefja hæstv. iðnaðarráðherra svara. Síðan þegar hann kemur hingað þá virðist hann frekar ganga erinda þess að málið verði afgreitt þannig að hæstv. iðnaðarráðherra svari ekki neinu. Og það er með ólíkindum að hæstv. iðnaðarráðherra sjái ekki sóma sinn í því þegar hér er verið að ræða hennar hjartans mál, að koma á breyttu skipulagi í raforkumálum, að koma hér og útskýra hag þjóðarinnar af því að hér eigi að hækka rafmagnið, hækka álögur á landsmenn. Hvað hefur hæstv. ráðherra að fela? Hvers vegna er hún ekki hér og útskýrir það fyrir þjóðinni? Ég get sagt það að fólk bíður eftir því að fá svör. Það óskar eftir að því verði svarað hvers vegna verið sé að hækka álögur á rafmagnið. Það botnar ekkert í þessu. Þessari umræðu er framhaldið vegna þess að hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni fá engin svör, herra forseti. Þess vegna er skynsamlegt að fresta umræðunni þannig að það fáist svör, að menn séu ekki hér að tala út í tómið. Mér finnst það eðlileg krafa og virðing við fólkið í landinu sem fær reikninginn frá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, að það fái einhver svör frá hæstv. ráðherra í stað þess að fá þögnina eina. Ég tel að ráðherrar sem haga sér svona séu í rauninni ekki að þjóna hag fólksins. Ég óska eftir því að þeir komi hér hreint fram og svari því hverra erinda þeir ganga með því háttalagi sínu að svara ekki fyrirspurnum um hækkaða rafmagnsreikninga sem Framsóknarflokkurinn er að senda inn um lúgur landsmanna. Það væri óskandi að hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins greindi okkur nú frá því  
            

Virðulegi forseti. Ég hóf þessa umræðu fyrir nokkru síðan þegar ég reyndi að kalla fram viðhorf hæstv. forseta til þess hvort og hvernig hann hygðist halda þessum fundi áfram. Mér þætti óskaplega vænt um ef hæstv. forseti gæti upplýst okkur um hvaða hugmyndir hann hefur um áframhald þessa fundar?

Forseti vill geta þess að hann hefur í hyggju að fylgjast aðeins með framvindu umræðunnar til þess að meta það hversu lengi verður haldið áfram hér í nótt og kannski er fullsnemmt að segja um það akkúrat á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Ég get vel skilið að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vilji leiða þessa umræðu inn í nóttina. Hann ræddi um að menn skyldu halda áfram efnisumræðu en tala ekki um formið. Hins vegar skiptir umgjörðin máli vegna þess að þau rök sem við höfum fengið fyrir því að þessi mál eru keyrð áfram eru þess eðlis að við höfum vakið upp spurningar, en engin hafa verið svörin, og kannski ekki síst vegna þess að umgjörð umræðunnar er þannig að þeir sem helst búa yfir svörunum eru ekki viðstaddir umræðuna. Við hljótum að velta því fyrir okkur að ein grunnsjónarmiðin sem búa að baki þeim hugmyndum sem við hér ræðum eru samkeppni á þessu sviði. En stór hluti þess rekstrar sem nú á að skattleggja byggir á einkaleyfum þannig að enginn er samkeppnin. Hér er einnig um það að ræða að öll helstu samtök launafólks, neytendasamtök, fulltrúar orkufyrirtækjanna og fleiri, mæla gegn þessum álögum. Hér erum við að tala um að hita- og orkureikningar landsmanna og vatnsreikningar hækki - að mati orkufyrirtækjanna, nota bene, því að ríkisstjórnin hefur ekki látið fara fram neitt mat á því hvaða afleiðingar þetta hafi í för með sér - fyrirtækin meta þetta þannig að þetta sé 10–15% hækkun á öll heimili í landinu. Mér finnst ekkert óeðlilegt að við köllum eftir viðhorfum, sjónarmiðum og rökum fyrir því að fara þessa leið. Þau rök sem er að finna í greinargerðinni og komið hafa fram í umræðunni halda einfaldlega ekki. Við hljótum að halda áfram að kalla eftir upplýsingum sem gera það að verkum að við getum rætt málið á þeim nótum að við áttum okkur á því hvað býr að baki. Mér finnast, virðulegi forseti, öll rök sem við höfum sett fram hníga að því, það eru málefnaleg sjónarmið, að það sé tilgangslaust að halda umræðunni áfram fyrr en við fáum hv. þingmenn í salinn til að veita okkur svör við þessu. Annars erum við bara, 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um eins konar bandorm um breytingar á raforkulögum, sem er fylgifrumvarp við stjórnarfrumvarp sem gerir ráð fyrir skattlagningu á raforkufyrirtækin í landinu, mjög umdeilt frumvarp sem hefur mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Sá ágæti maður, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, kvaddi sér hljóðs fyrir stundu til að gera lítið úr þeirri umræðu sem farið hefur fram í dag af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hann telur sig í stöðu til þess, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans, að senda háðsglósur til stjórnarandstöðunnar. Hann segir að hér sé mikið mannval og að farið hafi fram geysilega fróðleg umræða í dag og um að gera að halda áfram inn í nóttina.

Er það háð?

Þetta er háð, já, vegna þess að við í stjórnarandstöðunni höfum óskað eftir því að þeir sem eru ábyrgir fyrir þessu makalausa lagafrumvarpi sem liggur fyrir þinginu komi og svari fyrir sig, svari þeirri gagnrýni sem fram hefur komið. Ef það þykir ómerkileg umræða af okkar hálfu, sem ég tel ekki vera, þá á hið sama við um þær umsagnir sem Alþingi hafa borist, frá launafólki, heildarsamtökum launafólks, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, frá einstökum sveitarfélögum og frá orkufyrirtækjunum í landinu. Getur verið að ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum finnist þessir aðilar hreinlega ekki svaraverðir og boðlegt að bjóða upp á umræðu að næturlagi á meðan þjóðin sefur,  Ég skil ósköp vel að þeir sem hafa slæma samvisku og telja sig flytja illt mál vilji helst afgreiða þau í kyrrþey. Ef það er svo að stjórn þingsins ætli að fara að vilja stjórnarmeirihlutans í þessu efni og efna til ófriðar í þinginu þá skulu menn hafa ófriðinn vegna þess að okkur er alvara með að óska eftir að hlé verði gert á þessum fundi. Núna.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Helga Hjörvar, að það mætti gera athugasemdir við og velta fyrir sér vinnulaginu á hinu háa Alþingi. Það vill svo til að við vorum að greiða atkvæði um vinnutímatilskipun Evrópusambandsins, breytingar á henni eða viðauka, á fundi fyrr í dag. Þar er talað um 11 klukkustunda lágmarkshvíldartíma á sólarhring, sem Alþingi hefur samþykkt að landsmenn almennt, að vísu með einni eða tveimur skammarlegum undanþágum þar sem eru unglæknar, skuli njóta. Það er orðið nokkuð sýnt að ef svo heldur fram sem horfir næst það ekki á þessum sólarhring, að þeir þingmenn sem mættu til funda upp úr átta í morgun og eiga að gera það aftur á svipuðum tíma á þeim degi sem nú er byrjaður fá ekki þann lágmarkshvíldartíma. Vegna ummæla hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, sem stendur í vörninni fyrir stjórnarliðið, þá get ég sagt fyrir mig, af því að ég er ýmsu vanur í umræðum og fundahöldum á þingi, að mér væri ekki að vanbúnaði að ræða þetta mál áfram inn í nóttina að því tilskildu að umgjörð umræðunnar væri sómasamleg. Hún er það ekki. Nú er liðið hátt á aðra klukkustund frá því að óskað var eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra, ábyrgðaraðili þessa máls, kæmi til umræðunnar. Það bólar ekkert á hæstv. iðnaðarráðherra. Það koma einu sinni skilaboð um hvers sé að vænta í þeim efnum. Hæstv. iðnaðarráðherra er í borginni, hún var hér handan götunnar í kvöld að bjóða upp á veitingar í Iðnó.  Formaður iðnaðarnefndar er farinn heim lasinn. Varaformaður iðnaðarnefndar er í útlöndum. Hér er notast hér við íhlaupaafleysingarframsögumann og því haldið fram að þannig sé sóma meiri hlutans borgið í iðnaðarnefnd. Forseti Alþingis er í útlöndum. Varaforseti Alþingis er ekki hér,  Nei, herra forseti, það fer að harðna í þessu ef forseti hættir ekki þrjóskunni og hættir þessum fundi, gerir hlé á umræðunni. Ég ráðlegg forseta eindregið að fara að taka svolítið mark á óskum okkar.

Virðulegur forseti. Virðulegur forseti svaraði ekki fyrri ræðu minni og ég vil þess vegna nota tækifærið og spyrja virðulegan forseta hvort hæstv. dómsmálaráðherra og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni hafi verið gerð grein fyrir því að nærveru þeirra væri óskað við umræðuna.

Forseti hefur ekki gert hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni eða hæstv. dómsmálaráðherra grein fyrir því að nærveru þeirra væri óskað.

Þá er sú ósk þess þingmanns sem hér stendur áréttuð og eftir því óskað að sá afleysingarforseti sem situr á forsetastóli í útlandafjarveru, hv. 6. varaforseti Alþingis …

Ég vil minna hv. þingmann á að sá forseti sem situr í forsetastóli hverju sinni gegnir því embætti, kjörinn af þinginu, og frábið mér að hv. þingmaður tali með þeim hætti sem hann gerði.

Hæstvirtur forseti og virðulegur forseti er beðinn velvirðingar á þeim orðum sem hér féllu en þau féllu í því andrúmslofti að virðulegur forseti virti ekki þann þingmann sem hér stendur svara um það, í fyrri ræðu sinni um fundarstjórn forseta, um hvenær vinnudegi hans lyki. Virðulegur forseti verður að virða þeim þingmanni sem hér stendur það til vorkunnar í því efni að hann er hér á fjórtánda tíma þessa starfsdags - hér hófust nefndarfundir klukkan hálfníu í morgun - og þykir ekki viðunandi að virðulegur forseti ætli að meta það svona fram eftir nóttunni hversu lengi virðulegur forseti telur eðlilegt að starfsdagur hans standi. Hér eru nefndarfundir fram undan að átta stundum liðnum. Fyrir hverja stund sem líður á það skerðist svefntími þess þingmanns sem hér stendur og ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég skil ekki hvers konar vitleysa þetta eiginlega er. Hér standa alþingismenn, til þess kjörnir af þjóðinni að fjalla um mikilsverð og áríðandi mál. Það mál sem hér er undir varðar fjárhag hvers einasta heimilis í landinu, varðar skattálögur á hvert einasta heimili í landinu. Málefnaleg umfjöllun um það efni getur ekki farið fram að næturlagi eftir að þingmenn hafa unnvörpum unnið 13 og 14 stunda vinnudag og horfa fram á að hér hefjist nefndarfundir að örfáum klukkustundum liðnum. Ég ítreka afsökunarbeiðni mína til forseta, á að hafa ávarpað hann óvirðulega, en ég verð að játa að á fjórtánda tíma starfsdags míns er nokkuð farið að hlaupa í skap mitt 

Hv. alþingismanni til upplýsingar mun forseti meta það, eins og forsetar þurfa jafnan að gera. Hv. þingmaður ætti að þekkja af störfum sínum í öðrum forsetastóli að ekki er með vissu hægt að segja fyrir um endi umræðu af þessu tagi. Forseti fylgist með og metur hvernig umræðunni vindur fram og tekur ákvarðanir í ljósi þess.

Hæstv. forseti. Nú er komið nokkuð yfir miðnætti og sumir af þingmönnum þurftu að mæta til vinnu klukkan átta í gærmorgun. Ég þurfti t.d. að fara á fætur upp úr sex til að geta mætt á fund með þingmönnum Vesturlands í Vegagerðinni. Ég ætla svo sem ekki að kvarta neitt undan því. Mér finnst hins vegar undarlega til orða tekið hjá hæstv. forseta að hann ætli að meta það svona eftir því hvernig fram vindur í þessari umræðu hve lengi verði haldið áfram. Það er nú greinilegt nokkuð hvernig fram vindur. Málinu vindur nákvæmlega ekkert fram og hefur ekki gert það býsna lengi. Hæstv. forseti hlýtur að hafa verið að meta framvinduna eftir því a.m.k. fram að þessari stundu frá því að umræður um fundarstjórn forseta hófust. Ekki hefur stjórnarandstaðan, sem hefur nánast ein haldið uppi umræðum, verið líkleg til að liðka fyrir framvindu málsins eftir þá umræðu sem hér hefur verið í gangi. Það ætti ekki að vefjast fyrir neinum að skilja að þannig mun það verða. Það er hlaupin hér stífni í menn út af því hvernig að málum er staðið. Stjórnarliðar hafa ekki viljað mæta til umræðunnar til að fara yfir það og útskýra fyrir mönnum hvers vegna þeir vilja ganga þessa göngu til enda. Í umræðunni hefur verið kallað eftir því ítrekað: Hvers vegna þarf að fara í þessa skattlagningu, áður en menn sjá hvaða áhrif verða af breytingum sem ákvarðanir hafa verið teknar um á raforkusviði? Það er ekki einu sinni hægt að fá svör við því, útskýringar á því af hverju liggi svo á. Helstu útskýringarnar sem fram hafa komið eru þær að það verði engin áhrif af þessu fyrr en eftir einhver ár. Ef svo er, hvers vegna liggur þá svo mikið á? Hvers vegna má ekki meta stöðuna betur þegar menn sjá hverju fram vindur og hvaða álögur leggjast á fólk vegna breytinganna sem búið er að ákveða? Nei, það á að halda áfram og setja þetta mál í gegn sem þýðir auknar álögur, hærra raforkuverð. Það virðist nokkuð augljóst og varla hægt að mæla á móti því enda segja það allir sem hlut eiga að máli, að þannig muni það fara. En stjórnarliðar virðast ekki 

Herra forseti. Ég vil ítreka þá kröfu mína að annaðhvort verði fundinum frestað ellegar hæstv. iðnaðarráðherra mæti hér. Ég bendi á að þessi fundur er fyrst og fremst fundur þeirra sem eru að ræða málið, ekki fundur hinna sem eru staddir einhvers staðar annars staðar. Það hlýtur því fyrst og fremst að þurfa að virða óskir og ábendingar þeirra þingmanna sem eru hér og láta sig málið varða. Ég held að það sé eðlileg krafa að sjónarmið þeirra ráði og forseti taki fyrst og fremst tillit til þeirra. Ég hef lagt fram beiðni um að ráðherra komi og svari fyrir þetta mál. Rakið hefur verið hversu grafalvarlegt málið er. Það eru grundvallarathugasemdir frá öllum samtökum launafólks í landinu, frá Bændasamtökunum, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og frá fjöldanum öllum af sveitarstjórnum. Við þingmenn eigum að bera ábyrgð á málinu, hvort sem við styðjum það eða ekki. Þingið ber ábyrgð á málinu í heild. Því er það mjög sanngjörn krafa að hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á málinu komi og svari grundvallarspurningum um málið áður en umræðu lýkur. Ég hef áður bent á ágætisviðtal við hv. þingmann og formann þingflokks Sjálfstæðisflokksins um vandann sem upp kom varðandi nýskipan raforkumála í janúar og febrúar og er ekki enn leystur. Ég hefði viljað spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að því hvenær hún ætli að leysa úr þeim grundvallarvanda sem þar var uppi áður en við tökum á öðru máli sem ráðherrann þarf líka að skýra út, hvernig það kemur niður á neytendum. Eigum við að fá sama svarið þar að afleiðingin hafi komið á óvart eftir á? Ég vil fá svar fyrir fram, alla vega að ráðherrann geti svarað því hverju hún ætlar að svara til fyrir fram og eftir á. Ég krefst þess, herra forseti, að fundinum verði frestað og orðið verði við óskum þeirra þingmanna sem hér eru virkir og láta sig málið varða.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið sagt að gerð hafi verið tilraun til þess af hálfu stjórnarliða að lauma málinu í gegn. Hvernig má það vera? Málið var sett á dagskrá klukkan hálffimm í dag, ég gætti sérstaklega að því áðan. Þá var hábjartur dagur, sól skein í heiði og hvernig áttu menn þá að lauma málinu í gegn? Fjölmiðlar fylgdust með og auðvitað var málið rætt fyrir opnum tjöldum eins og öll önnur mál í þinginu. Við höfum verið að ræða þessi mál í átta tíma síðan þá og þátttakendur í þeirri umræðu hafa m.a. verið formaður iðnaðarnefndar og framsögumaður málsins. Það er því ekki eins og málið hafi verið skilið eftir umkomulaust í þinginu. Það hefur þvert á móti fengið mikla umræðu. Mér varð á að segja að fluttar hefðu verið efnislegar ræður og hér hefði talað mannval mikið og fékk ákúrur fyrir frá hv. formanni þingflokks Vinstri grænna. Ef þetta er eitthvað sem ég get ekki staðið við, að hér hafi verið fluttar efnislegar ræður og verið mikið mannval verð ég auðvitað að standa frammi fyrir því hugsanlega að biðjast afsökunar á því að hafa notað þetta orðfæri um talsmenn stjórnarandstöðunnar. Ef svo er er mér ekki ljúft að biðjast afsökunar á því að hafa kallað hv. þingmenn mannval og ræður þeirra mjög efnislegar. En ef það er bein krafa um að ég biðjist afsökunar og það verði til þess að greiða fyrir þingstörfunum geri ég það auðvitað til þess að hægt sé að halda málinu áfram. Það hefur líka verið fundið að því sem hæstv. forseti sagði, að hann vildi hlusta á ræður manna til að meta framvinduna. Er þetta ekki dæmi um að hæstv. forseti er að reyna að taka mið af því sem fram kemur í máli hv. þingmanna? Hæstv. forseti er einmitt að reyna að meta stöðuna út frá því sem hv. þingmenn leggja til málsins, hann er auðvitað að leggja sig fram um að ná niðurstöðu í málinu. Ef hv. þingmenn vilja leggja eitthvað veigamikið mál í umræðuna sem yrði til þess að greiða fyrir umræðunni gerir hæstv. forseti auðvitað rétt í því að reyna að meta stöðuna. Ég treysti hæstv. forseta til þess að komast að skynsamlegri niðurstöðu um það hvernig og hversu lengi við getum haldið umræðunni áfram. Það væri auðvitað langæskilegast og eðlilegast eins og ég færði rök fyrir áðan í ræðu sem ég flutti að við reyndum að taka þessi mál í samfellu og ljúka umræðunni. Ég biðst afsökunar á því að ég kallaði það efnislegar umræður áðan, en ef menn telja að það sé miklu skynsamlegra að ræða þessi mál í tilhlaupum og stökkum er það sjónarmið út af fyrir sig. Ég tel hins vegar að umræðan hafi orðið til þess að greiða mjög fyrir umræðunni sem á eftir að fara fram um skattskyldu orkufyrirtækja. Það er auðvitað mjög athyglisvert að talsmenn þeirra flokka sem hingað til hafa viljað leggja álögur á atvinnulífið telja að álögur á atvinnulífið að þessu leyti til muni að 

Forseti vill geta þess að hann gerir ekki ráð fyrir að lengra verði haldið á mælendaskránni en sem ræðu hv. 10. þm. Norðvest. nemur.

Herra forseti. Hér hafa verið fluttar margar áhugaverðar ræður, þó svo við í stjórnarandstöðunni söknum þess að fá við þeim svör. Ég mun rekja það í ræðu minni hverju þarf að svara í umræðunni. Það er fjölmargt. Það er fyrst og fremst mjög villandi upplýsingagjöf í tengslum við breytingar á raforkuskipulaginu. Ef við ætlum að halda áfram með þetta skipulag verða stjórnvöld að gera betur grein fyrir hinni villandi upplýsingagjöf. Ég vonast til þess að eiga bandamann í hv. þingmanni og formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins í umræðunni, vegna þess að það er nauðsynlegt að fara yfir það. Þrátt fyrir þau fáu svör sem við höfum fengið frá stjórnarliðum hafa verið fluttar áhugaverðar ræður, eins og áður segir. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flutti ágæta ræðu um að óvarlegt væri að fara í aukna skattheimtu nú því menn hafa ekki séð fyrir endann á þeim breytingum og þeim hækkunum sem hafa orðið vegna breytts skipulags á raforkumarkaði. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór yfir að markaðsfyrirkomulagið hafi ekki gefist alls staðar vel þar sem það hafi verið reynt og rakti það með ágætum hætti og fór síðan vel yfir það að Framsóknarflokkurinn væri kominn lengst til hægri, væri nánast orðinn öfgasinnaður markaðshyggjuflokkur. Hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Jón Bjarnason fluttu einnig ágætar ræður um að mögulega væri verið að markaðssetja fyrirsjáanlegt tap Landsvirkjunar. Þessu þarf að svara. Einnig hafa aðrir flutt hér ágætar ræður og farið yfir þær umsagnir sem fyrir liggja og stjórnarliðar hafa ekki svarað, svo sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Stjórnarliðar skulda að svara þeim spurningum sem fram hafa komið í umræðunni. Það er fleira sem þarf að fara yfir. Það er mjög villandi upplýsingagjöf í tengslum við raforkubreytingarnar sem lögfestar voru á 128. þingi. Í fylgiskjali með því frumvarpi voru sett fram skýr markmið þar sem því var lofað að ekki yrði hækkun á raforku til almennings, heldur mundi raforkuverð lækka um 3% á ári á árabilinu 2001–2010. Það hefur ekki verið staðið við þetta, heldur þveröfugt. Við höfum séð hækkun til almennings. Það er áhyggjuefni. Þegar búið er að lofa lækkun með skýrslu sem kom út 1996 og var fylgiskjal við frumvarp á 128. þingi þegar raforkubreytingarnar voru lögfestar, þegar þær ganga ekki eftir og við sjáum hækkun er kominn tími til þess að stjórnvöld svari því hvað fór úrskeiðis. Ég er með upplýsingar frá Orkustofnun, enn og aftur, frá árinu 2004. Þá er ekki verið að lofa lækkun, heldur eilítilli hækkun. Í ágætri frétt á heimasíðu Orkustofnunar er farið yfir þessi mál. Hæstv. ráðherrar eiga auðvitað að svara því hvað fór úrskeiðis. Fólk á landsbyggðinni og víða um land skilur ekki hvers vegna verið er að hækka rafmagnið þegar breytingarnar eru kynntar fyrst með lækkun, síðan eilítilli hækkun, en þegar það fær reikninginn er tugprósenta hækkun. Þessu þarf hæstv. iðnaðarráðherra að svara. Ég er með ágæta samantekt frá upplýsingaþjónustu Alþingis þar sem hækkunin er rakin. Á Rarik-svæðinu er liðlega 30% hækkun og 17% hækkun. Stjórnvöld skulda einhver svör af hverju það er hækkun og af hverju það eigi líka að hækka niðurgreiðslur á rafmagni í ofanálag. Það á ekki einungis að færa kostnaðinn á þá sem greiða orkureikningana, heldur einnig á alla skattborgara til að hækkunin fari ekki upp úr öllu valdi og valdi mjög mikilli óánægju, meiri en almenningur þolir. Það er búið að reyna á þanþol almennings. Því miður svarar hæstv. ráðherra í raun eingöngu með útúrsnúningum og einhverju sem ekkert mark er á takandi. Lofað var að skýra iðnaðarnefnd frá því hverjar hækkanirnar eru í raun og veru og útskýra fyrir fólki raforkureikninga sem eru algerlega óskiljanlegir. Ég tel að það sé öllum fyrir bestu, sérstaklega hæstv. ráðherra, að koma hreint fram og greina frá því hver áhrifin eru í raunveruleikanum í stað þess að fara inn í sumarið án þess að svara öllum þessum spurningum. Það er hreinn og klár dónaskapur við kjósendur og lýðræðið að vera sífellt að lofa jafnvel lækkun, svo er óveruleg hækkun, nánast ekki nein og jafnvel lækkun á sumum svæðum og þegar til á að taka standa neytendur uppi með hækkun. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðuna mikið lengri en vonast til þess að hæstv. ráðherra mæti til leiks þegar við ræðum fleiri frumvörp sem varða hina breyttu skipan raforkumarkaðarins. Ég ítreka að hæstv. ráðherra skuldar ekki endilega okkur í stjórnarandstöðunni að ræða þessa hluti, hún skuldar fólkinu í landinu að svara fyrir stjórnvaldsaðgerðir sem hafa skilað fólkinu í landinu hækkun þegar búið var að lofa lækkun.

Forseti vill tilkynna að gera má ráð fyrir frekari atkvæðagreiðslum seinna á þessum degi.

Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um fullnustu refsinga og nefndarálit því tengdu. Það er nú komið úr hv. allsherjarnefnd og í gær mælti formaður nefndarinnar fyrir nefndaráliti sem allir nefndarmenn allsherjarnefndar standa að. Ég tel rétt að fara aðeins yfir málið sérstaklega vegna þess að umræðu var frestað í gær og málið ekki klárað fyrir klukkan sjö. Margir þekkja þetta frumvarp. Það á sér örlitla hrakfallasögu. Það var flutt hér fyrir tveimur þingum og fór inn í nefnd. Það var mikil gagnrýni á það og það var dregið til baka og fór aftur í vinnslu og það er kannski mesta gæfa þessa máls. Það er búið að vinna gríðarlega vel í hv. allsherjarnefnd að þessu máli. Tekið hefur verið mikið tillit til umsagna og ekki hvað síst tekið tillit til sjónarmiða fangelsismálastjóra þannig að þarna hefur farið fram mikil og góð fagleg vinna sem er alltaf af hinu góða í svona stórum málaflokki. Það er líka erfitt oft með svona málaflokk sem fjallar um okkar smæstu bræður og afar mikilvægt er að vel sé á málum haldið. Við getum líka sagt sem svo um þau mál sem voru áður í reglugerðum og ekki sýnileg öðrum en þeim sem voru að vinna með þau að nú er það allt komið upp á borðið og málið afar gegnsætt og ætti að vera auðvelt að vinna eftir þeim lögum sem hér er verið að samþykkja. Það er líka mjög ánægjulegt að fram er komin afar skýr og ákveðin framtíðarsýn í fangelsismálum. Við getum sagt sem svo að lykilorðið sé betrun í stað refsingar og það er mikið fengið með því. Það verður líka að segjast eins og er að nýr fangelsismálastjóri hefur gríðarlegan metnað fyrir hönd þessa málaflokks. Við erum með talsvert af breytingartillögum sem eru allar jákvæðar og í rauninni fyrst og fremst til þess að undirbyggja frumvarpið betur. Ég ætla að tæpa á nokkrum málum sem við erum með breytingartillögur við og ræddum sérstaklega í nefndinni, t.d. að vistun gæsluvarðhaldsfanga með afplánunarföngum sé afar óheppilegt fyrirkomulag. Þetta hefur líka með það að gera hvaða framtíðarsýn við sjáum í uppbyggingu fangelsanna. Mikið hefur verið talað um uppbyggingu fangelsis á Hólmsheiðinni. Það mál virðist núna vera komið í einhvern annan farveg, en samkvæmt Fangelsismálastofnun ríkisins hefur fangelsið á Hólmsheiðinni verið á óskalistanum og hvernig það síðan yrði byggt upp, með móttökudeildum, almennum deildum, afeitrunar- og meðferðardeild og sjúkradeild. Hins vegar heyrum við núna að ákveðnar umræður séu um það að kannski ætti að byggja meira upp á Litla-Hrauni og breyta þar innbyrðis. Við vitum að það á að loka fangelsinu í Kópavogi. Þá þarf að finna nýtt úrræði fyrir kvenfangana. Við vitum að það þarf að leggja Skólavörðustíginn niður. Það húsnæði er orðið gamalt og uppfyllir ekki nokkur skilyrði og líka samkvæmt nýjum hugmyndum um meðferðaráætlun og afeitrunar- og meðferðardeild þurfum við að sjá nýtt húsnæði varðandi það hvernig við tökum á því. Eins varðandi sjúkradeildina hafa verið hugmyndir uppi um að hafa sérstaka sjúkradeild fyrir sakhæfa geðsjúka fanga. Það er afar brýnt að við getum haft slík úrræði. En því miður tekur fullnusta refsinga auðvitað ekki á þessu máli en þetta er að sjálfsögðu inni í umræðunni. Ég vil taka undir eiginlega hvert orð hjá fangelsismálastjóra varðandi þessar hugmyndir. Við þekkjum það líka að fangelsið á Litla-Hrauni er fyrst og fremst öryggisfangelsi en þar á að gera núna ráð fyrir afeitrun og meðferð líka, sem er afar brýnt. Það er margt praktískt sem þarf að skoða varðandi þá uppbyggingu. Ég og við öll í nefndinni teljum að taka þurfi á því máli og koma með heildartillögur. Kannski sjáum við það í komandi fjárlögum. Við ræddum einnig menntunarkröfur forstöðumanna fangelsanna. Við lögðum mikið upp úr því og nefnum það í nefndaráliti að séð verði til þess að þeir hafi sem besta menntun en jafnframt verði reynsla ekki hunsuð heldur komi hún líka sterklega inn. Varðandi valdbeitingar, sem áður voru í reglugerð en eru núna komnar inn í lögin, þá eru þær núna taldar tæmandi. Það er afar mikilvægt að það sé algjörlega skýrt hvað má gera og hvað má ekki gera við fanga. Við fögnum því nýmæli sem er í 7. gr. frumvarpsins, að við upphaf afplánunar skuli Fangelsismálastofnun í samvinnu við fangann gera meðferðar- og vistunaráætlun. Þetta er afar brýnt og verður endurskoðað eftir þörfum á meðan á afplánun stendur. Þetta er stórt framfaraskref. Þarna sjáum við í raun strax hugmyndafræðina um að betrun er lykilhugtakið, að við reynum að fá menn - þetta eru í 95% tilfella karlar - a.m.k. ekki verr stadda út úr fangelsinu en þegar þeir fóru inn. Það var auðvitað talsvert rætt um heilbrigðisþjónustuna í fangelsunum en lög um heilbrigðisþjónustu þurfa í raun að taka sérstaklega á þessu. Við fullnustu refsingu er veitt almenn heilbrigðisþjónusta. En það er t.d. afar brýnt með alla sértæka þjónustu að hún sé mjög skýr og góð samvinna sé milli fangelsanna við þau sjúkrahús sem eru í grennd við þau. Við vitum vel að það er gott samkomulag við sjúkrahúsið á Suðurlandi og eins varðandi Sogn. Þetta þyrfti að vera skýrara en kannski er erfitt að kveða á um það í þessum lögum. Það þyrfti að kveða á um það í lögum um heilbrigðisþjónustu. Tannlæknamál voru mikið rædd og hnykkt er á þeim málum í álitinu, varðandi tannlæknaþjónustu við fanga. Þeir fá í hæsta lagi greiddar 30 þús. kr. á ári, sem er afar lítið. Tannheilsa þessa hóps er mjög slæm þegar í fangelsið er komið og mjög brýnt að taka á því. Því er einnig beint til heilbrigðisráðherra, að tryggja þurfi eftir föngum nauðsynlega tannlæknaþjónustu á meðan á vistunartímanum stendur. Á árum áður gengu oft sveitarfélög og félagsþjónusta sveitarfélaga í einstaka mál, þ.e. ef fólk var illa statt í þessum málum. En nú er því ekki að fagna. Það er búið að loka fyrir allt slíkt í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Það þarf að taka sérstaklega á því í lögum um almannatryggingar. Mér datt í hug að í tengslum við mál sem nú er til umræðu í heilbrigðisnefnd, um tannlæknaþjónustu fyrir 67 ára og eldri, hefðum við í raun átt að skjóta stoðum undir tannlæknaþjónustu við fanga. Heilbrigðisnefnd mundi síðan kannski hafa frumkvæðið að því þar sem talsvert er af sama fólki í heilbrigðisnefnd og í allsherjarnefnd. Það er afleitt að þetta skuli vera svona. Við þurfum að gera eitthvað í þessu. Þetta eru kannski ekki lögin til þess að taka á því en við vildum hnykkja á þessu. Í 39. gr. laganna er fjallað um útiveru og tómstundir. Við erum með breytingartillögu um að hækka útivistartímann í eina og hálfa klukkustund úr einni. Þetta er að vísu bara lágmarkið sem talað er um. Það er mikill vilji fyrir því að sá tími verði aukinn í eins ríkum mæli og hægt er að koma við á hverjum stað. Að sjálfsögðu er útivistartími meiri á Kvíabryggju enda aðstaðan önnur. Aðstaðan á Litla-Hrauni er ekki jafngóð hvað varðar eftirlit en þetta hefur fyrst og fremst með það að gera að vera með eftirlit á útivistarsvæðum. Með ákveðnum vilja á að vera hægt að breyta ýmsu þarna og það er mikill vilji fyrir því í Fangelsismálastofnun. Þarna er einungis kveðið á um lágmarkið. Í breytingartillögunum áréttum við rétt fangavarða til bóta og jöfnum stöðu þeirra við stöðu lögreglumanna sem skaðast við störf. Við leggjum einnig til breytingu á 12. gr., sem er afar mikilvæg. Þegar fangar hafa lagst inn á sjúkrahús þá hefur það í raun lengt fangavistina, þ.e. sá tími sem viðkomandi fangi var á sjúkrahúsi bættist alltaf aftan við. Með breytingunni mun svo ekki verða og er það mjög til bóta fyrir viðkomandi einstakling. Við leggjum til að í upphafi afplánunar skuli læknir skoða fanga, sem er í takt við þær nýju evrópsku fangelsisreglur sem við eigum von á núna í lok ársins. Það má segja að þetta frumvarp taki örlítið mið af því þannig að ekki þurfi að koma með breytingar á því eftir að það frumvarp kemur fram, frumvarp um evrópskar fangelsisreglur. Við höfum því líka reynt að vera dugleg að sjá fram í tímann. Í nefndinni var mikið rætt um samfélagsþjónustuna. Þeir þingmenn sem hér eru í salnum þekkja umræðuna um að samfélagsþjónustan eigi að vera hluti af refsivörslukerfinu þannig að það sé dómstólanna að velja hvort menn séu dæmdir í fangelsi eða í samfélagsþjónustu. Við höfum hins vegar haft þennan hátt á og í raun má sjá að samfélagsþjónustan er liður í úrræðum fangelsanna. Það var ákveðið að snúa ekki til baka með það heldur hafa samfélagsþjónustuna áfram á könnu Fangelsismálastofnunar, þannig að unnið sé innan fangelsanna með það hverjir fari í samfélagsþjónustuna. Þetta fer líka eftir því hversu miklir dómar hvíla á hverjum einstaklingi en nefndin beinir þeim eindregnu tilmælum til dómsmálaráðuneytisins að gerð verði úttekt á þessum málum sem allra fyrst, að á meðan úttektin er gerð á samfélagsþjónustukerfinu verði ekki um neina útvíkkun að ræða. En við ræddum um í nefndinni hvort samfélagsþjónusta gæti staðið í níu mánuði í stað sex. Við ákváðum að víkka það ekki frekar á meðan úttektin hefur ekki verið gerð. Það er líka búið að setja inn að menn geti verið í viðtalsmeðferð í samfélagsþjónustunni. Það er mjög jákvætt nýmæli og er ætlað til þess auka möguleikana á að fólk komi sterkara út. Einnig var mikið rætt um heimsóknir og heimsóknarbönn. Við höfum lagað þau mál talsvert og haft til hliðsjónar álit umboðsmanns Alþingis. Það þarf að vera rökstuddur grunur sem gera þarf grein fyrir ef banna á einstaklingum að koma í heimsókn í fangelsi eða hafa heimsóknir þannig að ekki sé um snertingu að ræða. Varðandi erlenda fanga og túlkaþjónustu þá er afar brýnt að setja slík ákvæði inn. Það fjölgar í þeim hóp fanga, bæði vegna burðardýra og annarra þátta. Nefndin hvetur til þess að þar verði kallaðir til túlkar eftir þörfum og ekki sparað í þeim efnum. Það er líka rætt um það, varðandi leit í klefa, að fangi sé að jafnaði viðstaddur þegar leitin fer fram. Það er líka mjög mikilvægt og mun eflaust líka koma inn í evrópsku lögin um fangelsi og fangavist. Við erum búin að stytta einangrunina. Hún var áður 30 daga en við höfum fært hana niður í 15 daga. 15 dagar eru mjög langur tími í einangrun. Við erum líka búin að fella niður notkun á fót- og handjárnum í öryggisklefa. Það er ekki talin nauðsyn á því þannig að hér er um verulega rýmkun að ræða. Nefndin fjallaði talsvert um reynslulausnina og gerði breytingu á því að í 4. mgr. 53. gr. kemur fram að synja megi fanga um reynslulausn á þeim forsendum að hann hafi ekki vísan samastað eða að vinna eða önnur kjör nægi honum ekki til framfærslu. Við teljum ekki rétt að synja fanga um reynslulausn á þessum grundvelli. Þar verður að koma til samstarf félagsmálayfirvalda og fangelsismálastofnana. Það er afar brýnt. Við getum ekki haldið fólki lengur í fangelsi en þurfa þykir vegna erfiðra félagslegra aðstæðna. Þannig er mjög brýnt að þetta sé áréttað og við áréttum það í nefndarálitinu. Ég hef nú gert grein fyrir því helsta í breytingartillögum okkar. Þær eru margar og ég ráðlegg þingmönnum að fara vel yfir greinargerðina. Nefndin lagði mikla og góða vinnu í málið. Við höfum, eins og fram kemur í nefndarálitinu, fengið marga gesti og farið á fundi. Þessi nefnd hefur farið á Litla-Hraun þannig að í raun var auðvelt að ræða málin í samhengi í því umhverfi sem málið snýst um. Þar þarf að taka til hendinni og þótt þetta mál taki ekki til þess þá er afar brýnt, eins og ég nefndi hér í upphafi máls míns sem tengist fjárlögunum, að skoða vandlega uppbyggingu fangelsanna og hvað við sjáum fram á í þeim efnum. Það er afar brýnt þegar um er að ræða löggjöf sem tekur mjög heildstætt og mjög málefnalega á stöðu þessa viðkvæma hóps. Ég árétta það og vil hvetja fjárlaganefndarmenn sem hér sitja og eins hæstv. dómsmálaráðherra til að sjá til að fram verði sett áætlun varðandi heildaruppbyggingu í fangelsismálum. Ég fyrir mína parta vil sjá fleiri úrræði eins og Kvíabryggju eða þannig umhverfi. Ég tel að það væri hollara öllum að vera í slíku umhverfi en í öryggisfangelsi ef því verður við komið. Ég er þeirrar skoðunar að of margir séu í öryggisfangelsi sem gætu verið í opnara fangelsi. Eins þarf að tryggja betri aðgang að námi og vinnu í meðferðaráætlunum. Þar með ættum við möguleika á að móta heildstæða stefnu um að fá einstaklingana betri út en þegar þeir fóru inn. Þetta á auðvitað ekki við um alla einstaklinga, þetta er þannig hópur, en margir ættu að eiga þá möguleika og ég vil meina að það geti gert gæfumuninn í samfélagi okkar. Það er afar ánægjulegt að til starfa sé kominn fangelsismálastjóri með sterka sýn á málaflokknum og mikla réttlætiskennd gagnvart þeim viðkvæma hópi sem hér er um fjallað. Því ber að fagna. En hvað varðar fullnustuna þá er ekki ágreiningur um þetta með uppbygginguna, það er eitthvað sem við verðum að taka á í fjárlögum og fá frá dómsmálaráðuneytinu. Síðan þarf að breyta heilbrigðislögum varðandi þjónustu við fanga, bæði hvað varðar sérþjónustuna og tannlæknaþjónustu. Það á ekki við í þessu máli en við áréttum samt í nefndaráliti okkar hve brýnt það er. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara nánar út í þetta. Eins og fram hefur komið undirrituðum við öll, allir nefndarmenn, nefndarálitið út frá framtíðarsýn okkar með betrun í stað refsinga að leiðarljósi.

Frú forseti. Þetta frumvarp fékk mjög góða umfjöllun í allsherjarnefnd. Vil ég þakka formanni nefndarinnar fyrir ágæta fundarstjórn í þessu máli. Ég hef áður minnst á það að hún hefur ekki alltaf verið til fyrirmyndar og finnst mér þá rétt að taka fram þegar menn standa sig vel og þegar vinna þeirra er til eftirbreytni. Þetta frumvarp sem hér er að verða að lögum að öllum líkindum er framhald af máli sem var flutt á síðasta þingi og var dregið til baka sem ég tel hafa verið gott mál. Það frumvarp var mjög slæmt og mér finnst einmitt til eftirbreytni þegar slæm mál eru dregin til baka. Mér finnst að það ætti að vera svo í fleiri málum. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Þó að það snerti eingöngu, að því er virðist fyrst, fanga, eitthvað á annað hundrað manns, snertir það miklum mun fleiri, aðstandendur fanga og börn. Það skiptir mjög miklu máli að hér sé vandað til verks. Einnig skiptir máli að menn gæti að fórnarlömbum afbrota. Segja má að þetta frumvarp snerti allt þjóðfélagið. Fangar fara aftur út í samfélagið og því skiptir mjög miklu máli að ákveðin betrun eigi sér stað, að menn snúi a.m.k. ekki verri til baka út í þjóðfélagið en þeir voru þegar þeir fóru inn í fangelsið. Mér finnst leiðarljósið í þessu frumvarpi vera að huga að betrunarþættinum. Frumvarpið er vissulega því marki brennt að það tekur mið af núverandi aðstæðum í fangelsunum. Þessi knappi lágmarksútivistartími, einn og hálfur tími, tekur t.d. mið af þeirri aðstöðu sem er á Litla-Hrauni. Því miður býður hún ekki upp á, eftir því sem við vitum best, rýmri útivistartíma þó svo að allir sem koma að málum vilji rýmka hann. Einnig má segja að vistun gæsluvarðhaldsfanga á Litla-Hrauni sé vegna aðstöðuleysis. Samkvæmt almennum viðmiðunum, mannréttindaviðmiðunum, er ekki tilhlýðilegt að vista gæsluvarðhaldsfanga með afplánunarföngum. Þetta frumvarp gerir þó ráð fyrir því og er það vegna þessa aðstöðuleysis. Ákvörðun um samfélagsþjónustu er hjá fangelsisyfirvöldum og segja má að það sé að einhverju leyti vegna þeirrar aðstöðu sem fyrir er. Ég tel að mörgu leyti mjög vafasamt að samfélagsþjónustan sé einhvers konar ventill á fangelsiskerfið, ef fangelsin eru að yfirfyllast sé kannski mögulega hægt að stýra flæðinu inni í fangelsin með því að ákvarða um samfélagsþjónustu. Ástæðan fyrir því að þessu var ekki breytt nú er að það þarf að fara í frekari vinnu að mínu mati til að koma ákvörðun um samfélagsþjónustu til dómstólanna þar sem ég tel hana eiga heima. Það sem skiptir öllu máli í fangelsismálum er að menn hafi það í huga að fangar fara aftur út í þjóðfélagið. Það ber að líta til þess að þeir snúi ekki til baka í fangelsin. Því miður sýna nýlegar rannsóknir að nokkuð stór hluti fanga, þ.e. 35% þeirra sem luku afplánun, hlaut dóm innan fimm ára á ný. Ég tel til mikils vinnandi að reyna að lækka þetta hlutfall. Annað áhyggjuefni er að svo virðist sem yngri afbrotamenn séu líklegri til að vera dæmdir á ný en þeir sem eldri eru. Þess vegna ber að efla rannsóknir á því hvernig við getum dregið úr því að fólk fari í fangelsi. Ég ítreka að það er ekki mín skoðun að við tryggjum framfarir og lögum öll mein þjóðfélagsins með því að fylla fangelsin, heldur að unnið verði að því, bæði með forvarnastarfi og öðru, að komast hjá því að fólk lendi á þessari braut. Það er og á að vera neyðarúrræði að fólk fari í fangelsi. Þetta frumvarp er til bóta og við í Frjálslynda flokknum styðjum það.

Frú forseti. Ég tel það sérstakt fagnaðarefni að svo góð samstaða hafi tekist um afgreiðslu þessa mikilvæga máls og ég vil lýsa ánægju minni með þróunina í meðförum þess frá því að frumvarp kom fram á síðasta þingi sem sætti allmikilli gagnrýni og augljóslega var ekki til þess fallið að skapa þá samstöðu sem nú hefur tekist. Ég held að þau vinnubrögð sem hér hafa verið ástunduð ættu að vera mönnum hvatning til að gera slíkt hið sama í fleiri tilvikum, leyfa málum að hafa eðlilega meðgöngu, taka á móti athugasemdum og sjónarmiðum sem fram koma og vinna þau í rólegheitum og af yfirvegun. Það veitir að mínu mati ekkert af að vönduð lagasmíð af þessu tagi, heildarlöggjöf um málaflokk eins og hér á við um fangelsismál, hafi meðgöngu upp á 2–3 ár, jafnvel frá því að fyrstu frumvarpsdrög eru kynnt eða sýnd á Alþingi. Þetta má hæstv. ríkisstjórn og einstakir hæstv. ráðherrar alveg sérstaklega hafa í huga þessa dagana því að enn eru uppi áform um að keyra í gegnum þingið nokkur umdeild frumvörp sem sáust jafnvel fyrst á borðum þingmanna eftir að frestur rann út í aprílbyrjun til að flytja hér mál. Er ekki nokkuð á sig leggjandi til að ná árangri í málum af því tagi sem bersýnilega er að nást hér? Um þann vandasama og viðkvæma málaflokk sem fangelsismálin eru er sem sagt orðin góð þverpólitísk samstaða og það ég best veit allgott andrúmsloft í kringum málið úti í þjóðfélaginu þó að auðvitað séu athugasemdir gerðar af ýmsum við einstaka þætti. Það kann að vera að dómstólaráð, svo að dæmi sé tekið, sé ekki alveg sátt við að viðhafa það fyrirkomulag um ákvarðanir um samfélagsþjónustu sem hér á að hafa, þ.e. að þær séu í höndum Fangelsismálastofnunar. Það er þá einhver málefnalegur áherslumunur sem menn eru búnir að fara rækilega yfir og hafa komist að rökstuddri niðurstöðu um. Það er ólíku saman að jafna þegar svoleiðis háttar til eða þegar keyra á mál í gegn í krafti meiri hluta og gefa sér ekki tíma til að vinna þau fram til samkomulags og bæta þau. Það eru nokkur atriði sem ég sé ástæðu til að nefna hér og varða framþróun á þessu sviði. Ég tek undir að tilfinning mín er að nýr forstjóri Fangelsismálastofnunar sé að vinna mjög gott starf. Sú framtíðarstefnumótun sem þar hefur verið unnin og er áfram unnið að er brýn og löngu tímabær. Viðhorf hafa sem betur fer breyst mikið í þessum efnum og menn nálgast nú þessi mál frá báðum áttum jöfnum höndum eins og rétt og skylt er, þ.e. annars vegar eru þær ákvarðanir samfélagsins að hneppa menn í fangelsi og láta þá sæta refsingu en hins vegar er auðvitað staða fangans, réttindi hans og mannréttindi sem líka verður að hafa í huga. Auðvitað er ekki síst von manna að hægt sé að aðstoða hann við að bæta ráð sitt þannig að vistunin geti orðið raunveruleg betrunarvist en ekki bara hörð refsing í anda hugsunarinnar um auga fyrir auga og tönn fyrir tönn sem endar með ósköpum eins og kunnugt er. Ef menn endurtaka slíkt verða fáir líkamspartar eftir hjá þeim sem í hlut eiga og í lenda. Ég tel að samfélagsþjónustan sé geysilega mikilvægur þáttur þegar í hlut eiga vægari afbrot og menn eru að afplána vægari refsingar eins og á við í þeim tilvikum. Það ræðir auðvitað ekki um það að menn afpláni refsingu sína fyrir stórfellda glæpi og langa fangelsisdóma með samfélagsþjónustu en þetta á einmitt oft við um kannski fyrstu afbrot af vægari sortinni. Þá held ég að sú hugsun sem að baki liggur og sá þroski sem menn vonandi geta tekið út í gegnum það að horfast í augu við sjálfa sig og leggja sitt af mörkum í formi samfélagsþjónustu geti verið mjög gagnleg. Þetta hefur víða verið þróað og reynt mikið í sambandi við afbrot ungmenna. Aðrar þjóðir hafa viðhaft þetta um langt árabil og víða, að talið er, með verulegum árangri. Það er auðvitað eitt vandamál í þessum efnum sem þýðir ekki annað en að horfast í augu við. Það tengist m.a. samfélagsþjónustunni, aðstöðu fanga til náms, útivistar og vinnu, og það eru húsnæðismálin, aðbúnaður fanga og sú umgjörð sem þessum málaflokki er búin af hálfu stjórnvalda og sérstaklega auðvitað fjárveitingavaldsins. Það er ósköp einfalt mál og blasir við hverjum manni sem reynir að kynna sér þetta eitthvað að það stendur framþróun á þessu sviði fyrir þrifum að ekki skuli hafa verið bætt betur úr aðstöðu hvað þetta snertir. Það þarf auðvitað einfaldlega að afleggja elstu fangelsin sem á engan hátt svara kröfum tímans eins og fangelsið við Skólavörðustíg og væntanlega einnig kvennafangelsið í Kópavogi. Önnur hafa verið endurnýjuð eða er verið að endurnýja þau, eins og fangelsið á Akureyri. Síðan hafa lengi verið uppi kröfur um að byggt yrði nýtt fangelsi og það þarf að vera praktískt mögulegt að aðskilja betur vistun gæsluvarðhaldsfanga frá afplánunarföngum. Þetta allt saman rekur sig á að úrbætur sárvantar í aðstöðunni. Ég held að til að botna þetta viðfangsefni sem að hluta til er undir í þessari lagasmíð verði menn að fara að reka af sér slyðruorðið og láta eitthvað róttækt gerast í þeim efnum á allra næstu árum. Ég vil nefna einn þátt enn sem ekki varðar kannski þetta beint en er því þó náskyldur og tengdur og það er aðbúnaður hvað varðar vistun ósakhæfra afbrotamanna eða þeirra sem vista þarf í öryggisvistun. Þar er sömuleiðis um algerlega ófullnægjandi aðstöðu að ræða. Ég er sérstaklega að tala um réttargeðdeildina á Sogni. Það leiðir til þess að vistmenn þar eru á köflum fluttir yfir í almenn fangelsi og vistaðir þar ef þeir þurfa að vera í öryggisgæslu. Það er auðvitað ákaflega óheppileg samblöndun, ekki síður slæm og jafnvel enn verri en sú sem ég nefndi áður um að gæsluvarðhaldsföngum og afplánunarföngum sé blandað saman. Það eru brotalamir í þessu hjá okkur sem nú snúa meira að praktískum hlutum og þeirri umgjörð sem þessari starfsemi er búin heldur en að það sé sú stefna sem framfylgt er eða að viljinn sé ekki til staðar til að gera vel. Ég held að þar hafi orðið mikil og ánægjuleg framför eins og það slær mig við að kynna mér þær hugmyndir sem hér eru fram settar og komið er ágætlega inn á, bæði í greinargerð með frumvarpinu og einnig í nefndaráliti allsherjarnefndar þar sem vísað er til þess sem nefndin hefur verið að kynna sér. Ég vil nefna líka þá breytingu að þegar menn koma til vistunar sé gerð meðferðar- og vistunaráætlun sem geti til að mynda falið í sér að hluti af afplánuninni felist í meðferð til að ná tökum á áfengis- og vímuefnaneyslu. Þarna eru menn að reyna að takast á við þessa hluti samhliða með þeim hætti sem ég held að sé til fyrirmyndar og mikil framför fólgin í. Þeir þættir, eins og samfélagsþjónustan, meðferðar- og vistunaráætlunin, möguleikar fanga til að stunda vinnu og aðra viðurkennda starfsemi og síðan að stunda nám og starfsþjálfun meðan á vistun stendur eru allt saman hlutir sem horfa í rétta átt og þarf að styrkja. Ég held að líka sé búið að taka hér betur á ýmsum þáttum sem snúa að mannúðarsjónarmiðunum og mannréttindasjónarmiðunum, enda munu þeir aðilar sem sérstaklega hafa skoðað málið og höfðu gagnrýni fram að færa á hið fyrra frumvarp, á 130. þingi, vera mun sáttari við þá útgáfu sem hér er á ferðum og þær breytingar, kannski ekki síst eftir þær breytingar sem allsherjarnefnd leggur til að gerðar verði í fjölmörgum töluliðum. Allt er þetta nú harla gott, frú forseti, og horfir til réttrar áttar þannig að ég held að ekki sé ástæða til að hafa um það öllu fleiri orð. Ég endurtek og lýsi eftir því að það sem stendur upp á stjórnvöld, upp á Alþingi og fjárveitingavaldið, er að botna þetta mál með myndarlegu átaki á næstu árum í að stórbæta aðstöðuna þannig að hún torveldi ekki þróun á þessu sviði í rétta átt, í þá átt sem við viljum stefna með þessi mál, sem sagt að aðstaðan bjóði upp á þróun málaflokksins frá innilokunarhugmyndafræðinni. Það getur ekki verið markmið að menn séu geymdir einhvers staðar í dimmum kjöllurum, helst í hálfgerðum kulda og sagga. Stefnan hlýtur að vera hið gagnstæða, að reyna með örvandi aðstæðum og með því að styðja við bakið á mönnum að hvetja þá til að nota tíma sinn vel til að ná tökum á málunum, tökum á lífi sínu, og þá þarf til þess aðstöðu sem býður upp á slíkt.

Frú forseti. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu um frumvarp til laga um fullnustu refsinga og það nefndarálit sem mælt hefur verið fyrir. Ég vil þó segja að ég tel, og hef haldið þeirri skoðun á lofti í allsherjarnefnd, að frumvarpið feli í sér verulega mikla réttarbót eða í rauninni byltingu á þessu sviði sem er náttúrlega, eins og hér hefur komið fram, mjög viðkvæmt og margir aðilar í þjóðfélaginu hafa skoðun á. En engin spurning er um það að með lögfestingu þessa frumvarps erum við komin í þá stöðu sem ekki hefur verið uppi áður að þær réttarheimildir og réttarreglur sem gilt hafa í þessum málaflokki eru orðnar miklu skýrari en áður var. Það mun liggja miklu nánar fyrir með afdráttarlausari hætti hver réttindi fanga eru og hverjar skyldur þeirra eru, það sama má segja um refsivörslukerfið, þ.e. starfsmenn Fangelsismálastofnunar og fangelsanna og valdmörk þeirra gagnvart föngunum. Ég ætla ekki að fara neitt nánar út í það. Ég tel að hér séum við komin með heildstæðan lagabálk sem tekur á öllum þeim meginatriðum sem máli skipta í þessum málaflokki. Ég hygg að í meðferð þeirra sem að málinu hafa komið, bæði innan hv. allsherjarnefndar og öðrum þeim sem um málið hafa fjallað, sé ljóst að hér vegast á varðandi þessar reglur hagsmunir ýmissa hópa, í fyrsta lagi fanga, í öðru lagi refsivörslukerfisins og í þriðja lagi almennra borgara. Þá á ég við kannski tjónþola eða fórnarlömb þeirra sem hafa lent í að á þeim hefur verið brotið eða aðstandendunum. Þessir þrír hópar hafa mjög sterkar skoðanir á þessum málaflokki. Ég held að segja megi að við meðferð málsins hafi af sanngirni verið tekið tillit til sjónarmiða allra þessara hópa þrátt fyrir að auðvitað átti maður sig á því að einstakir hópar hefðu viljað hafa viss atriði öðruvísi en fram kemur í frumvarpinu og þeim breytingum sem allsherjarnefnd leggur til að á því verði gerðar milli 1. og 2. umr. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir að auðvitað þurfum við að huga að framtíðinni í þessum málum og ég held að allir sé sammála um að huga þurfi að bættum húsakosti í þessu kerfi og huga að byggingu nýs fangelsis. Ég held að þetta sé málaflokkur sem alltaf hlýtur að vera til endurskoðunar, m.a. með hliðsjón af breyttum aðstæðum í fangelsunum, breyttum húsakosti o.s.frv. Það sama má segja um aðra mikilvæga þætti í refsivörslukerfinu eins og stöðu fíkniefnamála innan fangelsanna. Það þarf að hafa vökult auga með öllum þeim þáttum sem koma hér til skoðunar og skipta máli varðandi fangelsin í landinu. Ég vildi koma hingað upp, frú forseti, vegna þess að ég á sæti í hv. allsherjarnefnd en var erlendis á fundi Norðurlandaráðs í Eistlandi þegar málið var tekið úr nefndinni og gat því ekki verið við afgreiðslu nefndarálitsins eins og þar kemur fram, en ég vildi lýsa því yfir að ég hef farið yfir nefndarálitið og tekið þátt í meðferð þessa máls í nefndinni nánast að öllu leyti og vildi að það kæmi fram að ég er samþykkur nefndarálitinu eins og það hefur verið lagt fram. Ég taldi rétt, frú forseti, að taka það sérstaklega fram við umræðu um málið.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að koma hér upp og þakka fyrir góða vinnu og þær breytingar sem gerðar hafa verið á lögum um fullnustu refsinga sem áður voru lög um fangelsi og fangavist og ég tel að allar þær breytingar sem hér koma fram séu jákvæðar. Eins og hv. þingmenn muna var lagt fram frumvarp á síðasta þingi sem ekki varð fullrætt og því vísað í raun og veru til baka eða hæstv. dómsmálaráðherra tók það aftur til frekari vinnslu. Ég tel það mjög jákvæð vinnubrögð miðað við þá hörðu gagnrýni sem kom á það frumvarp, sem var afar fljótfærnislega unnið frumvarp og ekki í nokkru tekið tillit til þeirra óska sem fram höfðu komið, hvorki frá aðstandendum fanga, föngum sjálfum né öðrum þeim aðilum sem hafa fjallað um málefni fanga utan Fangelsismálastofnunar. Hæstv. ráðherra kaus að taka það frumvarp til baka og láta leggja vinnu í að fara yfir þær umsagnir sem borist höfðu og þær athugasemdir sem höfðu verið gerðar og nýr forstöðumaður Fangelsismálastofnunar kom að vinnu þessa nýja frumvarps. Það verður að segja þeim til hróss að mikil breyting hefur orðið, ekki bara á þeim texta sem sést í frumvarpinu, heldur kemur fram ótvíræð viðhorfsbreyting fangelsismálayfirvalda til starfsemi fangelsanna frá því sem áður var. Það er einstaklega jákvætt. Nefndin hefur líka, miðað við það nefndarálit sem hér liggur frammi og þau gögn sem að baki liggja, farið mjög vel yfir frumvarpið og unnið það sérstaklega vel. En þetta er aðeins áfangi á leið til betri vegar vegna þess að þær breytingar sem lagðar eru til geta ekki að fullu komið til framkvæmda nema að tekið sé sérstaklega á húsnæðismálum fangelsanna. Það er alveg ljóst að Hegningarhúsið við Skólavörðustíg er orðið þannig að það er útilokað að nota það miklu lengur en gert hefur verið og í raun hefur það verið í notkun lengur en ég tel eðlilegt vera og er það á undanþágu núna sem var veitt í febrúar 2004, undanþágu til tveggja ára, og það er þriðja undanþágan til tveggja ára sem veitt er á undanförnum árum. Gerðar hafa verið alvarlegar athugasemdir við þetta húsnæði, bæði af innlendum aðilum, eftirlitsaðilum, heilbrigðiseftirliti, en ekki síður af þeim eftirlitsnefndum sem hafa komið t.d. frá Evrópuráðinu og skoðað fangelsið, og hafa verið gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við aðbúnað fanga og vistarverur fanga en einnig varðandi vinnuaðstöðu þeirra sem þar starfa. Það er ekkert sem segir í dag að það sé í raun og veru nokkur von til úrbóta vegna þess að við höfum ekki séð í fjárlögum neinar ákvarðanir varðandi uppbyggingu nýs fangelsis. Meðan það er ekki gert er haldið áfram að starfa í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg, sem er á undanþágum og hefur komið fram í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurnum mínum að ekki sé mögulegt að tímasetja á nokkurn hátt hvenær hugsanlega því fangelsi verði lokað. Hegningarhúsið á eingöngu að vera móttökufangelsi, en er það ekki í raun. Þar dvelja menn sex mánuði og jafnvel lengur. Þar er ekkert við að vera, engin afþreying, engin vinna og engin aðstaða til eins né neins. Það er lítil von til bata hjá einstaklingi sem gert er að dvelja í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg, allt að sex mánuði af afplánun sinni og jafnvel lengur, á meðan hann dvelur þar. Það eru engin meðferðarúrræði. Stór hluti fanga sem koma þar inn, eins og fram kom í svari hæstv. dómsmálaráðherra við fyrirspurn minni, eru háðir fíkniefnum, eiturlyfjum og áfengi. Það á við um langstærstan hluta þessara fanga. Í Hegningarhúsinu er enginn möguleiki til meðferðar. Það var mjög sárt að sjá í fréttatíma Sjónvarpsins viðtal sem tekið var við Bjarnþóru M. Pálsdóttur, sem er varaformaður Fangavarðafélags Íslands. Hún hefur mótmælt aðstöðunni í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg og segir að þeir fangar sem þangað komi og eigi við fíkniefnavanda að etja eigi litla batavon. Bjarnþóra Pálsdóttir, varaformaður Fangavarðafélagsins, segir, með leyfi forseta, í svari við spurningu fréttamanns: „Og ef við tökum Hegningarhúsið sem dæmi, sem er móttökufangelsi. Hingað koma flestir fangar sem eru að mæta í úttekt. Þá koma þeir margir hverjir mjög illa á sig komnir líkamlega og andlega eftir langvarandi neyslu. Og af því að þeim er ekki boðið upp á neina almennilega meðferð við fíknarvandamálum sínum þá er í rauninni bara ástandinu viðhaldið með lyfjaneyslu … Og þeir náttúrulega koma þá bara alveg eins út aftur. Þeir eru í rauninni búnir að vera svona hálfpartinn í neyslu hérna inni því það er ekkert við að vera, það er enginn skóli. Þannig að dagurinn hjá þeim líður bara með því að þeir sofa … og reyna að úthugsa hvernig þeir geti smyglað fíkniefnum. Það er ekkert markmið með því að vakna á morgnana.“ Vistin í Hegningarhúsinu er ekki alltaf skammvinn. Um það segir Bjarnþóra, með leyfi forseta: „Í raun þá eru einstaklingar hérna sem að vistast í upp undir sex mánuði og í dag“ - þegar þetta viðtal var tekið - „er einstaklingur sem er búinn að vera hérna síðan í haust. Þannig að reyndin er ekki sú að menn séu stutt hér.“ Þetta er algerlega óviðunandi, virðulegi forseti, að ekki sé tekið á því í fjárlögum íslenska ríkisins, að bæta húsnæðisþörf fangelsanna. Það er algerlega útilokað. Í mars fór heilbrigðiseftirlitið í Reykjavík og mældi koltvísýringsmengun í klefum í Hegningarhúsinu. Í sumum tilvikum var hún tvöfalt meiri en hún mátti vera þótt „fullkomin loftræsting“ væri á klefunum, þ.e. opinn gluggi alla nóttina. Þarna hafa verið gerðar alvarlegar athugasemdir um leið og undanþága til starfseminnar er veitt. Ég efa stórlega að heilbrigðiseftirlitinu sé stætt á því að endurnýja undanþáguna varðandi fangelsið í Hegningarhúsinu eftir ár þegar hún rennur út. Hið sama má segja um kvennafangelsið, þ.e. fangelsið í Kópavogi sem reyndar er ekkert réttnefni að kalla kvennafangelsi. Þar eru vistuð bæði karlar og konur. Einnig má nefna fangelsið á Akureyri. Hvort tveggja eru byggingar sem þyrfti að loka og færa starfsemina annað. Þessu hefur fangelsismálastjóri, Valtýr Sigurðsson, lýst yfir aftur og aftur til að ítreka þörfina fyrir nýtt fangelsi en viðbrögðin eru lítil. Um leið og maður hlýtur að fagna nefndaráliti og niðurstöðum allsherjarnefndar og breyttum viðhorfum sem koma fram í nefndarálitinu, í frumvarpinu og í vinnunni við frumvarpið áður en það kom til umfjöllunar á Alþingi þá harmar maður það jafnhliða að engin merki sjáist um að hér rísi nýtt fangelsi. Enn erum við að tala um fjarlægan draum. Þá kemur að atriði sem snýr kannski ekki að allsherjarnefnd og hæstv. dómsmálaráðherra. Það snýr a.m.k. að heilbrigðisráðherra, þ.e. heilbrigðisþjónustan í fangelsunum. Það hefur margítrekað verið bent á þörfina t.d. fyrir aukna geðheilbrigðisþjónustu í fangelsum. Þess eru dæmi að mjög veikum einstaklingum, sem hafa ítrekað reynt sjálfsvíg innan veggja fangelsa, hafi verið vísað frá geðdeildum, þeir hafi verið fluttir mjög veikir á geðdeild, geðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss, verið vísað þaðan klukkutíma síðar og lokaðir inni í öryggisgæslu fangelsis, þá fyrst og fremst til að gæta þeirra eigin öryggis en án þess þó að fá fullkomna þjónustu eða þá þjónustu sem þeir eiga rétt á samkvæmt lögum. Nýverið var bætt við hálfri stöðu við fangelsið á Litla-Hrauni, þ.e. geðlæknisþjónustan var efld á Litla-Hrauni. í frétt um það mál frá 30. mars segir, með leyfi forseta: „Ákveðið hefur verið að ráða geðlækni til starfa í fangelsið á Litla-Hrauni. Staðan verður auglýst á næstu dögum en einnig er stefnt að því að bæta geðþjónustu fyrir almenning á Suðurlandi sem hingað til hefur þurft að sækja slíka þjónustu til Reykjavíkur. Mikið hefur verið fjallað um aðbúnað í íslenskum fangelsum í fjölmiðlum að undanförnu og um stöðu sakhæfra manna sem eiga við geðræn vandamál að stríða. Sex til átta fangar með geðræn vandamál afplána dóma í fangelsum hér að jafnaði og sagði forstjóri fangelsismálastofnunar í fréttum Sjónvarps á dögunum að sláandi skortur væri á aðstöðu fyrir fanga með geðræn vandamál. Nú hefur heilbrigðisráðherra ákveðið að veita heilbrigðisstofnun Suðurlands fjárveitingu til þess að ráða geðlækni til starfa að Litla- Hrauni. Um er að ræða hálfa stöðu geðlæknis en áður var geðlæknir í 25% stöðu þar. Málið hefur að sögn Sveins Magnússonar, skrifstofustjóra í heilbrigðisráðuneytinu, verið á dagskrá þar í um tvö ár. Staðan verður auglýst á næstu dögum …“ Eftir því sem ég best veitt er umsóknarfrestur einmitt að renna út þessa dagana. Eins og fram kemur í fréttinni eru sex til átta fangar mjög veikir og eiga við alvarleg geðræn vandamál að stríða, fyrir utan þá sem þurfa á geðlæknisþjónustu að halda en ekki eru taldir eins alvarlega veikir. Það hefur komið fram hjá landlækni að líklega væri besta lausnin, sem við þingmenn Suðurkjördæmis höfum reyndar oft bent á, að byggja upp legudeild við Sogn. Réttargeðdeildin á Sogni hýsir ósakhæfa geðveika afbrotamenn en hefur einnig tekið til sín um lengri eða skemmri tíma einstaka fanga sem eru sakhæfir en eiga við alvarleg geðræn vandamál að stríða. Við höfum margoft bent á að fyrir liggja teikningar um stækkun og breytingu á húsnæðinu við Sogn. Þar væri um að ræða pláss þar sem hægt væri að hýsa a.m.k. þá sex eða átta einstaklinga sem veikastir eru hverju sinni. Kostnaðurinn við þessar breytingar var á sínum tíma metinn um 29 millj. kr. Þetta hefur komið fram í skýrslum sem gerðar hafa verið, sérstaklega eftir að fangelsismálastjóri og landlæknir höfðu ítrekað bent á þann vanda sem við væri að etja varðandi sakhæfa geðveika afbrotamenn og einnig þá sem eru á götum úti en hafa verið í fangelsi um lengri eða skemmri tíma. Sumir eru komnir á götuna og eiga við alvarleg geðræn vandamál að stríða og er hvergi hægt að hýsa. Á þetta hefur ítrekað verið bent og á það er bent í lokaskýrslu nefndar sem fjallaði um málið en þar var talað um Sogn sem vænlegan kost. Engu að síður var tekin ákvörðun um það að byggja upp á Kleppi en nýta ekki þá möguleikana á Sogni og það verður að segjast eins og er, að það vantar gífurlegt fjármagn í viðhald á byggingum á Sogni. Á Sogni er sérþekking og þar starfar mjög gott fagfólk sem hefur langa reynslu af meðferð ósakhæfra afbrotamanna og jafnframt sakhæfra sem eru geðveikir. Ég tel því eðlilegt að hið fyrsta verði farið í að byggja þar upp þannig að ekki þurfi að koma til þess sem fram kemur hjá forstöðumanni Fangelsismálastofnunar, Valtý Sigurðssyni. Í bréfi til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis sem sent var síðasta sumar rekur Valtýr sögu fanga sem hafði síðasta sumar verið í miklum geðsveiflum og ítrekað reynt sjálfsvíg. Að mati læknis taldist ástand hans orðið mjög ótryggt og var hann því sendur á bráðageðdeild Landspítalans. Klukkutíma síðar var fanginn sendur í Hegningarhúsið og vistaður í einangrunarklefa af öryggisástæðum. Hann var síðan sendur á réttargeðdeildina á Sogni. Valtýr segir einnig að dæmi séu um að föngum sem sendir hafi verið á geðdeild hafi verið snúið við á tröppunum eða þeir sendir aftur í fangelsið eftir nokkra klukkustundir. Hver er réttur veikra einstaklinga í fangelsum? Hver er réttur þeirra innan heilbrigðiskerfisins? Hann á að vera tryggður samkvæmt lögum en þetta er samt sem áður niðurstaðan. Valtýr Sigurðsson fangelsismálastjóri hefur starfað í rúmt ár við Fangelsismálastofnun og eins og fram hefur komið í umræðunum hafa orðið verulegar úrbætur í fangelsismálum á þessum stutta tíma og viðhorfin breyst. En það er alveg ljóst að forstöðumaður Fangelsismálastofnunar Íslands fer ekki í fjölmiðla með setningar eins og þessar og ritar ekki bréf til hæstv. heilbrigðisráðherra án þess að fyrir liggi ríkar ástæður. Á meðan enn bólar ekkert á nýju fangelsi þar sem gæti risið meðferðardeild, á meðan enn bólar ekki á því að settar séu fjárveitingar í uppbyggingu á legudeild fyrir geðsjúka, sakhæfa einstaklinga, þá mun þetta ástand vera viðvarandi. Þá munu geðsjúkir einstaklingar áfram verða vistaðir í kvennafangelsinu í Kópavogi þar sem ekki er heldur nokkur aðstaða til að sinna þeim. Það hefur samt verið gert. Nýlegt dæmi er um að eina úrræðið með mjög veika konu sem þar dvaldi var að senda hana til vistunar í fangelsið á Litla-Hrauni. Kannski er það framtíðin, að hægt sé að bæta aðstöðuna þar þannig að hægt sé að hafa bæði kynin á Litla-Hrauni og jafnframt skapa aðstöðu til þess að þau geti stundað vinnu, nám og fengið viðunandi heilbrigðisþjónustu. En sú aðstaða er ekki fyrir hendi í dag þannig að þar er um neyðarúrræði að ræða sem gerðar hafa verið miklar athugasemdir við af skyldfólki hennar. Hér er stigið stórt skref en aðeins eitt af mörgum sem þarf að taka til að raunverulegar úrbætur í fangelsismálum verði að veruleika. Jafnhliða þessu þarf að tryggja í lögum aðkomu heilbrigðis- og tryggingaráðuneytis og ráðherra að málefnum fanga og tryggja að staðið sé vel að málum. Þótt úrbætur hafi verið einhverjar á undanförnum mánuðum þá eru þær ekki nærri nógu miklar. Þessi staða sem á að koma á við fangelsið á Litla-Hrauni uppfyllir engan veginn þær þarfir sem þar eru til staðar. Eðlilegt væri að starfandi væru a.m.k. 2–3 geðlæknar í fullu starfi sem sinntu fangelsunum á Litla-Hrauni og á Sogni. Það hlýtur að þurfa að berjast fyrir því að bæta þar við enn frekar. Uppbygging fangelsanna, ný fangelsisbygging, er líka forgangsmál. Ég treysti því að þeir einstaklingar sem hafa unnið jafn vel og raun ber vitni í allsherjarnefnd með þetta frumvarp og núverandi hæstv. dómsmálaráðherra beiti sér fyrir því við undirbúning fjárlaga fyrir næsta ár að farið verði af stað við uppbyggingu fangelsis. Góður lagabókstafur eins og hér er verður ekki að neinu ef aðstaðan til framkvæmdanna er ekki fyrir hendi. Það þýðir ekkert að segja að fangar eigi rétt á vinnu, námi og rétt til að stunda tómstundir meðan á afplánun stendur, að afplánun eigi að vera betrun og eigi að leiða til betrunar fyrst og fremst. Það þýðir ekki að setja slíkt fram í frumvarpi eða samþykkja slík lög ef ekki er aðstaða fyrir hendi til að framfylgja lögunum.

Frú forseti. Ég á það erindi helst upp í ræðustólinn að lýsa yfir stuðningi við frumvarpið. Það háttar svo til að þó að ég eigi sæti í allsherjarnefndi var ég fjarverandi þegar málið var afgreitt úr nefndinni og stend þar af leiðandi ekki að því sem nefndarmaður samkvæmt nefndarálitinu en kom að vinnu nefndarinnar í málinu. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, framsögumaður og formaður allsherjarnefndar, hefur rakið forsögu frumvarpsins og fór líka yfir þær breytingar sem nefndin leggur til á frumvarpinu og gerði það ágætlega þegar umræðan hófst og er litlu við það að bæta. Það sem ég vildi koma inn á er forsaga málsins, að upphaflega var lagt fram frumvarp af hálfu dóms- og kirkjumálaráðherra á síðasta þingi, frumvarp að heildarlögum um fullnustu refsinga. Það fór svo um það mál að það hafði ekki verið sent til umsagnar áður og ekki höfðu aðrir komið að því en starfsmenn ráðuneytisins. Málið var síðan sent út til umsagnar og á grundvelli þeirra viðbragða sem urðu við frumvarpinu, eins og það lá fyrir, var ákveðið að fara ekki fram með það heldur leggja fram nýtt frumvarp á þessu þingi sem nú hefur verið gert. Með frumvarpi þessu er verið að leitast við að setja heildarlög um réttindi og aðbúnað fanga í fangelsum hér á landi og m.a. verið að lögfesta ákvæði um fullnustu refsinga sem hafa bæði verið í reglugerðum og eins í starfsreglum fangelsa. Það kemur fram í athugasemdum við lagafrumvarpið og er skýrt tekið fram að nýja frumvarpið er unnið í samstarfi við Fangelsismálastofnun. Á vegum stofnunarinnar hefur samhliða því sem unnið var að endurgerð þessa frumvarps verið unnið að því að fram færi stefnumótunarvinna og í þeirri stefnumótunarvinnu var samin skýrsla um markmið í fangelsismálum og um framtíðaruppbyggingu fangelsanna. Í þeirri skýrslu er tekið á mjög mörgum mikilvægum álitamálum sem hafa verið í almennri umræðu í þjóðfélaginu mörg undanfarin ár sem varða framkvæmd laga um fullnustu refsinga. Mig langar, frú forseti, að vísa til þessarar skýrslu en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Tilgangur með rekstri fangelsa er að fullnusta refsidóma samkvæmt efni þeirra þannig að dæmdir menn taki út þá refsingu sem þeim hefur verið ákvörðuð í dómi. Fangelsismálastofnun telur að það sé meginmarkmið með fangelsun að hún fari fram með öruggum hætti þannig að réttaröryggi almennings sé tryggt og tilætluð sérstök og almenn varnaðaráhrif fangelsisvistarinnar séu virt. Að lokinni refsivist snýr fangi aftur út í samfélagið og því er þjóðfélagslega hagkvæmt að draga úr líkum á endurkomu hans í fangelsi vegna nýrra afbrota. Fangelsismálastofnun telur mikilvægt að sett verði þau markmið að föngum verði tryggð örugg og vel skipulögð afplánun, að mannleg og virðingarverð samskipti verði höfð í fyrirrúmi og að fyrir hendi verði aðstæður og umhverfi sem hvetur fanga til að takast á við vandamál sín. Til að ná fram þessum markmiðum þarf að setja fram einstaklingsbundna áætlun um framvindu afplánunarferils sérhvers fanga í upphafi refsivistar. Áætlun þessi fæli í sér þætti eins og áhættumat, meðferðarþörf, getu til náms og/eða vinnu, sálfræðilegan, félagslegan og annan stuðning. Eftir þessari áætlun yrði síðan unnið með viðkomandi fanga á afplánunartímanum af menntuðu og þjálfuðu starfsfólki og áætlunin endurskoðuð reglulega. Þegar kemur að lokum afplánunar viðkomandi yrði stuðlað að því, í samvinnu við fangann, að hann ætti fastan samastað, hefði góð tengsl við fjölskyldu og/eða vini, kynni að leita sér aðstoðar og næði að fóta sig í samfélaginu.“ Það segir með réttu í athugasemdum við frumvarpið að við afgreiðslu þess sé nauðsynlegt að líta til þessarar skýrslu og þeirra sjónarmiða um framtíð fangelsismála sem þar er að finna. Það segir líka að dóms- og kirkjumálaráðherra muni á grundvellli skýrslunnar og með vísan til þess hver verður afgreiðsla frumvarpsins móta tillögur um næstu skref varðandi byggingu nýs fangelsis. Ástæðan fyrir því að ég vitna til þessarar skýrslu er að meginefni sú að í henni er að finna ákveðna hugmyndafræði sem mönnum þótti skorta í frumvarpinu sem fram kom á síðasta þingi um hver markmiðin með refsingum skuli vera, að það séu tvíhliða makmið, annars vegar að fullnusta refsidóma og hins vegar hljóti fangelsisrefsingin að miða að því að fækka endurkomum, fækka þeim tilfellum að einstaklingar lendi aftur í fangelsi vegna nýrra afbrota. Það eru þessi samhliða markmið. Það má segja að frumvarpið allt taki mið af þessu og það sé miðað við að mæta þessum tvenns konar markmiðum og jafnframt að þær breytingartillögur sem allsherjarnefnd leggur til með nefndarálitinu miði allar að því sama. Það segir í athugasemdunum að við afgreiðslu frumvarpsins verði tekið mið af því við mótun næstu skrefa varðandi byggingu nýs fangelsis. Það liggur alveg ljóst fyrir og kemur fram í nefndaráliti allsherjarnefndar að það eru tiltekin takmörk sem byggingarnar sem við búum við setja okkur varðandi m.a. efni frumvarpsins. Þannig er t.d. nefnt í nefndarálitinu hversu óheppilegt það sé, eins og komið hefur fram í mörgum umsögnum, að vista gæsluvarðhaldsfanga með afplánunarfanga. Ástæðan fyrir því að það er gert í dag er sú að húsakostur fangelsa hér á landi býður ekki upp á annað fyrirkomulag. Úr þessu verður ekki bætt nema með viðbótarbyggingum og viðbótarfjármagni til fangelsismálanna. Í öðru lagi var ræddur í nefndinni réttur fanga til útiveru og tómstunda. Hann hefur samkvæmt reglunum verið ein klukkustund á dag og spurt var hvort ekki væri ástæða til að rýmka hann í eina og hálfa klukkustund á dag. Þá kom aftur fram sú afstaða hjá þeim sem starfa hjá Fangelsismálastofnun og nefndarmönnum að það væri mikilvægara að þessi tími væri rýmri, en aðstæður í fangelsum landsins bjóði ekki í öllum tilvikum upp á frekari útivist. Það eina sem nefndin getur gert er að árétta að þetta sé lágmarksréttur fanga sem beri að virða. En þetta er enn eitt dæmið um að það er húsakosturinn og aðbúnaðurinn sem kemur í veg fyrir að hugsanlega væri hægt að ganga lengra í því að tryggja ákveðin lágmarksréttindi fanga í þessum lögum. Í þriðja lagi, og það sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hafði mörg orð um áðan í ræðu sinni, er okkur þessi þröngi stakkur sniðinn með tilliti til heilbrigðisþjónustu í fangelsunum. Eitt brýnasta úrlausnarefnið í fangelsismálum, sem m.a. allsherjarnefnd tekur undir í nefndaráliti sínu, er að tryggja að í framtíðaruppbyggingu fangelsanna verði reist sjúkradeild fyrir sakhæfa fanga sem þurfa á bráðameðferð að halda, m.a. vegna alvarlegra persónuleikaraskana og annarra geðsjúkdóma. Þetta held ég að sé eitt brýnasta viðfangsefnið og eins og ég sagði er þetta enn eitt dæmið um að það þarf aukið fjármagn inn í þennan málaflokk til að hægt sé að tryggja að til staðar séu viðeigandi byggingar og aðbúnaður til að tryggja föngum sem eru að taka út refsivist m.a. þá heilbrigðisþjónustu sem þeir eiga rétt á. Hitt sem mig langar aðeins að vekja athygli á er að fangar bæði fyrir og eftir að þeir fara í afplánun eiga sama rétt og allir aðrir samkvæmt almannatryggingalögum til greiðsluþátttöku í þeirri þjónustu sem þeir fá samkvæmt reglum almannatryggingalaga um sjúkratryggingar. Af því að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir nefndi enn og aftur bréf sem forstöðumaður Fangelsismálastofnunar hafði sent hæstv. heilbrigðisráðherra þá velti ég því fyrir mér hvort þetta sé fyrst og fremst vandi sem leysa eigi á vegum heilbrigðisráðuneytisins og beina eigi spjótum þangað eða hvort þetta sé málefni sem heyri eingöngu undir dómsmálaráðuneytið. Mér segir svo hugur að þetta sé málefni sem þessi tvö ráðuneyti þurfi að leysa í sameiningu og það sýnir okkur enn og aftur hvernig tiltekin málefni geta lent á gráu svæði þegar þau eru á verksviði fleiri en eins ráðherra og fleiri en eins ráðuneytis. Til að geta tryggt föngum sérstaka heilbrigðisþjónustu, hvort heldur það er geðheilbrigðisþjónusta eða annað, inni í fangelsunum þarf aðbúnaðurinn fyrst og fremst að vera til staðar vegna þess að þó svo að menn afpláni refsivist eiga þeir sama rétt á heilbrigðisþjónustu og allir aðrir. Hins vegar í þeim dæmum þar sem menn búa við bráðan vanda og leita hefur þurft lausna og þeir hafa verið sendir á viðeigandi stofnanir, t.d. geðdeild Landspítala – háskólasjúkrahús, þá er alveg ljóst að með því fyrirkomulagi sem þar er, með auknu göngudeildarstarfi og minni innlögn, eru ekki aðstæður til að taka á móti föngum með tiltekin geðvandamál. Þess vegna legg ég áherslu á þegar talað er um heilbrigðisþjónustu fanga að það sé fyrst og fremst vandamál sem leysa þurfi sameiginlega, a.m.k. af þessum tveimur ráðuneytum, og að menn hafi frekar þá aðkomu að málinu að hvetja til samstarfs til að lausn fáist á því. Frú forseti. Fyrst og fremst vil ég lýsa yfir stuðningi við frumvarpið almennt og fullum stuðningi við allar þær breytingartillögur sem hv. allsherjarnefnd leggur til á málinu sem ég tel allar vera til mikilla bóta. Meðal annars vegna skorts á fjármagni, vegna þess að ekki er búið að ljúka því að móta heildarstefnu um uppbyggingu fangelsa á Íslandi, eru okkur settar ákveðnar hömlur í frumvarpinu um hvaða réttindi og aðbúnað við getum tryggt föngum, ég ætla ekki að endurtaka það, en ég hef þegar nefnt nokkur tilvik, eins og aðstöðuna til útiveru og hreyfingar, og heilbrigðisþjónustuna.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um fullnustu refsinga. Ég er einn af þeim þingmönnum sem eiga sæti í allsherjarnefnd og hef þar af leiðandi unnið að þessu nefndaráliti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi fara yfir. Það er búin að vera ágæt og gagnmerk umræða um frumvarpið og ég ætla ekki að fara út í endurtekningar en það eru þó atriði sem ég vil aðeins koma inn á sem mér finnst ekki hafa komið fram í umræðunni og ég vildi aðeins bæta við. Ýmis nýmæli koma fram í frumvarpinu sem er ástæða til að fagna og því er ég auðvitað einn af þeim sem styðja samþykkt þessa frumvarps. Eitt af þeim nýmælum sem ég vil aðeins ræða, vegna þess að það tengist öðrum þáttum sem hér hafa verið til umræðu, er það sem nefndin bendir á og lagt er til í 17. gr. frumvarpsins, að við upphaf afplánunar skuli Fangelsismálastofnun í samvinnu við fanga gera meðferðar- og vistunaráætlun sem skuli endurskoða eftir atvikum meðan á afplánun stendur. Talað er um að þetta sé mikið framfaraskref en síðan komum við að þeirri staðreynd að þær aðstæður sem menn búa við í fangelsunum er ekki eins og best má vera. Mig langar aðeins að fara inn á þá umræðu og inn á þá braut vegna þess að í nefndarálitinu er m.a. verið að vitna í skýrslu Fangelsismálastofnunar frá 26. janúar 2005 um uppbyggingu fangelsanna. Það er ýmislegt sem fara þarf yfir þegar við ræðum húsnæðismál og þær aðstæður sem búa þarf fangelsunum. Þar þarf í rauninni að vera samhljómur á milli fangelsisyfirvalda og heilbrigðisyfirvalda. Mér virðist að svo sé ekki að öllu leyti hvað þetta varðar. Það eru svolítið deildar meiningar innan þessara tveggja stofnana og ég tel ástæðu til að fara svolítið nánar yfir það. Meðal annars má vitna í ráðstefnu sem haldin var á Hótel Örk þar sem þessir aðilar lýstu þeirri skoðun sinni að heilbrigðisyfirvöld vilji taka og samhæfa þjónustu fyrir ósakhæfa fanga sem eru geðsjúkir og svo aftur sakhæfa en fangelsisyfirvöld vilja aðgreina þetta. Þær staðreyndir liggja fyrir að það þarf að byggja yfir þessar stofnanir og við þurfum að reyna að átta okkur á hvernig við samhæfum best þessa þætti, annars vegar þann þátt er fangelsismálayfirvöld eiga að inna af hendi og hins vegar heilbrigðisþáttinn. Staðreyndin er auðvitað sú, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, að það þarf að byggja nýtt fangelsi. Það þarf að byggja og finna úrræði og þar er auðvitað fleiri en einn kostur. Það er einmitt það sem ég vil koma inn á. Talað hefur verið um að byggja nýtt fangelsi á Hólmsheiðinni. Það er auðvitað gríðarlega dýr framkvæmd, það er ný stofnun, ný stöð með öllu því sem slíkt útheimtir og allur sá rekstrarkostnaður sem hlýst af því að búa til nýja stöð. Við vitum að það er gríðarlega dýrt, það er sólarhringsvakt og allt sem tilheyrir, allur sá yfirstjórnarþáttur sem þar kemur til og það er rekstrarkostnaður sem er viðvarandi fyrir skattgreiðendur í landinu. Vegna þess að ég nefndi skýrslu Fangelsismálastofnunar vildi ég aðeins reifa þetta í þessari umræðu og í framhaldi af því sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir ræddi um, hvort ekki sé rétt að samþætta núverandi stofnanir og starfsstöðvar frekar en gert er. Það kom fram á fyrrnefndri ráðstefnu á Hótel Örk að fulltrúar frá heilbrigðisyfirvöldum vildu byggja við réttargeðdeildina á Sogni og sameina þar úrræði fyrir ósakhæfa og sakhæfa geðsjúka einstaklinga. Þar er orðin mikil fagþekking á þessu sviði og því væri rétt að nýta hana fyrir þennan málaflokk alfarið. Það háttar líka þannig til á Litla-Hrauni sem er eitt okkar stærsta fangelsi að það er tiltölulega auðvelt að stækka þá einingu og byggja við það hús og samnýta þá geðlæknisþjónustu sem veitt yrði á báðum þessum stöðum. Varðandi fullnustu refsinga hefur fyrr í umræðunni jafnframt komið fram sú hugmynd hvort ekki mætti hafa aðstöðu fyrir alla gæsluvarðhaldsfanga á Litla-Hrauni með því að efla Héraðsdóm Suðurlands og færa til hans þau verkefni að hann hafi meira með rannsókn mála að gera en hann gerir í dag og rannsókn mála á landsvísu. Þá er ég að tala um að stórefla Héraðsdóm Suðurlands þannig að hann geti tekið að sér almenna rannsóknarvinnu varðandi gæsluvarðhaldsfanga hér á landi Frú forseti. Ég fer inn á þá braut hér að við reynum að samhæfa úrræði sem við þurfum að hafa varðandi vistun fanga, bæði sakhæfra og ósakhæfra, að við reynum að samhæfa þá þjónustu og gera hana sem hagkvæmasta. Ég bendi jafnframt á að efla mætti Héraðsdóm Suðurlands þannig að hann gæti tekið að sér frekari rannsóknarvinnu og þá gætum við séð þessum málaflokki betur borgið, bæði húsnæðislega, faglega og kostnaðarlega fyrir skattgreiðendur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 2/1997, um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga, með síðari breytingum. Nefndarálit þetta er frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd og er á þskj. 1207. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneytinu og Þóreyju S. Þórðardóttur frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þá fékk nefndin skriflegar umsagnir frá fleiri aðilum, þar á meðal frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær efnisbreytingar á lögum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Annars vegar er lagt til að stjórn sjóðsins verði veitt afmörkuð heimild til að ákvarða viðmiðunarlaun sem iðgjöld sjóðsins eru greidd af. Hins vegar er lagt til að skilyrðum um aðild að sjóðnum verði breytt og þau gerð skýrari en nú. Vegna bakábyrgðar ríkisins er mikilvægt að ákvæði laganna um aðild séu skýr og einnig er nauðsynlegt að stjórn sjóðsins geti ákveðið þau viðmiðunarlaun sem iðgjöld sjóðfélaga eru greidd af. Nefndin leggur áherslu á að í frumvarpinu eru skilyrði aðildar að lífeyrissjóðnum ekki rýmkuð og skilyrðin sem þar eru lögð til geta ekki tekið til annarra lífeyrissjóða. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Heimild til aðildar að sjóðnum samkvæmt ákvæði 2. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að hún nái til þeirra sem heimild höfðu til aðildar að sjóðnum við árslok 2004 í stað þess að taka aðeins til þeirra sem áttu aðild á þeim tímapunkti. Tilgangur breytingarinnar er fyrst og fremst sá að gæta þess að skerða ekki rétt þeirra sem voru í fullgildu ráðningarsambandi við þá vinnuveitendur sem falla undir lögin en greiddu af einhverjum ástæðum ekki í sjóðinn, t.d. ef sjóðfélagi var í launalausu leyfi. Þessi tillaga byggist m.a. á umsögnum sem bárust nefndinni frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. 2. Orðalagi 1. efnismgr. 2. gr. verði breytt svo skýrt verði að tímamörk og öll skilyrði hennar taki jafnt til allra sem átt geta aðild að sjóðnum, hvort sem þeir eru í starfi við hjúkrun hjá stjórnvöldum, sjálfseignarstofnunum eða styrktar- eða líknarfélögum. 3. Þær málsgreinar 17. gr. laganna sem vísa til lagaskila 1997 falli brott eða verði lagfærðar til samræmis við efni frumvarpsins. Vegna þess hve breytingarnar eru miklar er tillaga að breyttri 17. gr. laganna tekin upp í heild í breytingartillögu nefndarinnar. 4. Gildistökutíma verði breytt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, númer 1208. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Una María Óskarsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 144/1994, um ársreikninga, með síðari breytingum frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1250. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Elvu Ósk Wiium og Guðmund Guðbjarnason frá fjármálaráðuneyti, Skúla Eggert Þórðarson og Bryndísi Kristjánsdóttur frá embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins, Pál Gunnar Pálsson, Ragnar Hafliðason og Guðmund Jónsson frá Fjármálaeftirliti, Indriða H. Þorláksson ríkisskattstjóra, Sigríði Á. Andersen frá Verslunarráði, Lilju Steinþórsdóttur frá Seðlabanka Íslands, Hrefnu Ösp Sigfinnsdóttur og Bryndísi Ösp Valsdóttur frá Kauphöll Íslands og Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda, ásamt Vigni Rafni Gíslasyni og Albert Ólafssyni frá reikningsskilaráði. Í frumvarpinu er lagt til að tekin verði upp ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 78/660/EBE og nr. 83/349/EBE, og breytinga á þeim nr. 2001/65/EB og 2003/51/EB, og reglugerðar nr. 1606/2002/EB að því er varðar ársreikninga félaga með takmarkaða ábyrgð og samstæðureikningsskil þeirra. Í samræmi við reglugerðina sem verið er að innleiða eru í frumvarpinu ákvæði um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla sem verða sérstakur kafli í lögum um ársreikninga. Við innleiðingu reglugerðarinnar hér á landi öðlast texti hennar lagagildi í heild sinni. Af bókun I um altæka aðlögun við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið leiðir að reglugerð nr. 1606/2002/EB tekur til allra aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Með alþjóðlegum reikningsskilastöðlum er í þessu sambandi átt við þá reikningsskilastaðla sem IASC hefur þróað og gefið út og þá reikningsskilastaðla sem síðar verða gefnir út af IASB og framkvæmdastjórn ESB hefur samþykkt með formlegum hætti og birt. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að við samningu þess hafi þrjú meginmarkmið verið höfð í huga: 1. Að reglugerð Evrópuráðsins og þingsins (EB) nr. 1606/2002, frá 19. júlí 2002, um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla, verði veitt lagagildi hér á landi. 2. Að taka upp ákvæði tilskipunar nr. 51/2003/ESB, en markmið hennar er að nútímavæða reikningsskil annarra félaga en þeirra sem taka upp alþjóðlega reikningsskilastaðla. 3. Að færa ársreikningalögin til nútímalegs horfs, á sama hátt og Danir gerðu við endurútgáfu ársreikningalaga sinna, sbr. dönsk lög nr. 448/2001. Samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 1606/2002/EB, eins og hún hefur verið aðlöguð, ber félögum sem hafa verðbréf sín skráð á skipulegum verðbréfamörkuðum innan EES að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IAS/IFRS) við gerð samstæðureikninga sinna fyrir hvert reikningsár sem hefst 1. janúar 2005 eða síðar. Í frumvarpinu er valin sú leið að ganga öllu lengra en lágmarkskröfur reglugerðarinnar gera ráð fyrir varðandi skyldu félaga til að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IAS/IFRS) og gerir nefndin ekki athugasemdir við það eða sjónarmið sem þar liggja að baki. Eftirlit með notkun alþjóðlegra reikningsskilastaðla er mikilvægur þáttur en í umsögnum og í máli gesta kom fram mikil gagnrýni á hvernig því er háttað í frumvarpinu. Samþykkti nefndin því að skoða þann þátt sérstaklega. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Orðið „ársreikningur“ verði notað í stað „reikningur“ í 8. tölul. 2. gr. eins og annars staðar í lögunum. 2. Skilgreiningu á hugtakinu „settar reikningsskilareglur“ verði bætt inn í frumvarpið frekar en að hún standi aðeins í athugasemdum við frumvarpið. 3. Að orðalag 14. gr. verði gert nákvæmara um við hvaða kringumstæður skuli eignfæra óefnisleg réttindi. 4. Felld verði brott heimild skv. 15. gr. frumvarpsins til að skuldfæra tillögur stjórnar um greiðslu arðs og er það í samræmi við viðteknar venjur. Upplýsingar um tillögur stjórnar geta komið fram sem skýringar við eigið fé og hvaða áhrif það hefur á eigið fé í árslok. 5. 16. gr. laganna falli brott en efni hennar hefur verið tekið upp í ákvæði frumvarpsins. 6. Það verði valkvætt hjá félögum sem eignfært hafa óefnisleg réttindi í samræmi við efni 14. gr. frumvarpsins hvort þessar eignir verða afskrifaðar kerfisbundið í allt að 20 ár eða hvort þær verða metnar árlegar í samræmi við settar reikningsskilareglur alþjóðlega reikningsskilaráðsins. 7. Orðalagi 23. gr. verði breytt og „bókfært verð“ notað í stað „kostnaðarverðs“ og „framreiknaðs kostnaðarverðs“ og það megi hækka til markaðsverðs við þær aðstæður sem tilteknar eru í greininni. 8. Fallið verði frá tvískiptu eftirliti með beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla. Nefndin leggur til að ársreikningaskrá hafi eftirlit með öllum félögum sem skylt er að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum eða nýta sér heimild til beitingar þeirra, sbr. 56. gr. J. Ársreikningaskrá geti krafist upplýsinga og gagna sem nauðsynleg eru til að framkvæma eftirlitið, eins og vinnuskjöl sem varða reikningsskilin frá stjórn, framkvæmdastjóra og endurskoðanda félagsins. Lagt er til að ársreikningaskrá geti kallað til aðila með sérfræðiþekkingu til aðstoðar við eftirlit og jafnframt í einstökum tilvikum falið sérfróðum aðilum eftirlit sem ársreikningaskrá er falið samkvæmt lögum þessum. Það gildir t.d. um Fjármálaeftirlitið að því er varðar þau félög sem Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með. Um slíka framkvæmd yrði þá gerður sérstakur samningur sem m.a. miðaði að því að tryggja samræmi varðandi framkvæmd eftirlits á þessu sviði. Það er einnig lagt til að ársreikningaskrá skuli birta niðurstöður hvers eftirlits sem framkvæmt hefur verið samkvæmt greininni. Lagt er til að innheimt skuli umsýslu- og eftirlitsgjald og skal það gjald vera föst fjárhæð á hvert móðurfélag og föst fjárhæð á hvert dótturfélag innan samstæðu. Gjaldið skal standa straum af kostnaði, m.a. við skráningu félaga sem er skylt að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum eða nýta sér heimild til þess, sbr. 56. gr. J, kostnaði vegna utanumhalds með ársreikningum og lista yfir félög sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum, kostnaði við eftirlit með þeim félögum sem nýta sér heimild, sbr. 56. gr. J, að þau beiti alþjóðlegum reikningsskilastöðlum í fimm ár samfleytt hið minnst,a og kostnaði við að veita upplýsingar og þjónusta almenning vegna þessara félaga. 9. Fjöldi ársverka sem miða skal við skv. 59. gr. laganna verði 50 ársverk en ekki 25. 10. Tenging endurskoðunar við samningu ársreiknings samkvæmt frumvarpinu verði felld brott þar sem það tvennt þarf ekki að fara saman. 11. Orðið „endurskoðunarreglur“ verði notað í stað „endurskoðunarstaðla“ þar sem slíkir staðlar hafa ekki verið innleiddir ólíkt reikningsskilastöðlum. 12. Fjármálaráðherra verði heimilað að gefa út alþjóðlega reikningsskilastaðla sem framkvæmdastjórn ESB hefur samþykkt að verði innleiddir í reikningsskil fyrirtækja sem fara eiga eftir alþjóðlegum reikningsskilastöðlum Alþjóðareikningsskilaráðsins. Verður það gert með birtingu þeirra með reglugerð sem ráðherra setur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í þingskjali 1251. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu en áskilur sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Ögmundur Jónasson og Helgi Hjörvar skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Undir álitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Una María Óskarsdóttir, Ögmundur Jónasson og Helgi Hjörvar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 145/1994, um bókhald, með síðari breytingum, frá efnahags- og viðskiptanefnd og er það á þskj. 1249. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Elvu Ósk Wiium og Guðmund Guðbjarnason frá fjármálaráðuneyti, Skúla Eggert Þórðarson og Bryndísi Kristjánsdóttur frá embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins, Pál Gunnar Pálsson, Ragnar Hafliðason og Guðmund Jónsson frá Fjármálaeftirliti, Indriða H. Þorláksson ríkisskattstjóra, Sigríði Á. Andersen frá Verslunarráði, Lilju Steinþórsdóttur frá Seðlabanka Íslands, Hrefnu Ösp Sigfinnsdóttur og Bryndísi Ösp Valsdóttur frá Kauphöll Íslands og Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda ásamt Vigni Rafni Gíslasyni og Albert Ólafssyni frá reikningsskilaráði. Málið var afgreitt samhliða máli 480, frumvarpi til laga um breyting á lögum um ársreikninga. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um bókhald til samræmis við þær breytingar sem verið er að gera á lögum um ársreikninga en ákvæði bókhaldslaga taka til annarra félaga en þeirra sem falla undir lög um ársreikninga. Í frumvarpinu er lagt til að félögum, sjóðum og stofnunum, flestum sameignarfélögum og samlögum, svo og bókhaldsskyldum einstaklingum, sem falla ekki undir ákvæði laga um ársreikninga eða ákvæði annarra laga um reikningsskil, verði heimilað að fara eftir ákvæðum laga um ársreikninga sem eru öllu ítarlegri og kröfuharðari en III. kafli í lögum um bókhald. Umsagnir sem bárust nefndinni um málið voru jákvæðar enda eru þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eðlilegar að teknu tilliti til máls 480. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „þessari málsgrein“ í efnismálsgrein b-liðar 16. gr. komi: 1. mgr. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Helgi Hjörvar og Ögmundur Jónasson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Una María Óskarsdóttir, Ögmundur Jónasson og Helgi Hjörvar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd og er það að finna á þskj. 1227. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti, Sigurbjörgu Björnsdóttur frá Lífeyrissjóði bænda og Ernu Bjarnadóttur frá Bændasamtökum Íslands. Umsagnir sem bárust nefndinni um málið voru jákvæðar. Í frumvarpinu er lagt til að víkka úrræði stjórnar Lífeyrissjóðs bænda til að mæta breyttri stöðu sjóðsins. Tryggingafræðileg úttekt hefur sýnt að staða sjóðsins hefur versnað mjög á síðustu árum og að framtíðarskuldbindingar hans eru mjög þungar, svo sem lýst er í athugasemdum við frumvarpið. Þá eru einnig lagðar til breytingar sem taka mið af búvörusamningi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Una María Óskarsdóttir, Ögmundur Jónasson og Helgi Hjörvar.

Hæstv. forseti. Ég setti nafn mitt undir nefndarálitið með því frumvarpi sem hér var talað fyrir á þeirri forsendu að það er stjórn lífeyrissjóðsins sem fer þess á leit við Alþingi að við veitum þarna ákveðnar lagaheimildir. Þess er einnig að geta að umsagnaraðilar um frumvarpið úr heimi lífeyrissjóðanna hafa verið jákvæðir en mig langar að gera af þessu tilefni grein fyrir afstöðu minni til þeirra atriða sem verið er að óska eftir heimild til að breyta. Með þessari lagasetningu erum við í rauninni ekki að taka ákvörðun um hvað gert verður, aðeins að opna á heimild, m.a. til að aldurstengja lífeyrisgreiðslur. Þetta er nokkuð sem hefur verið á döfinni hjá ýmsum lífeyrissjóðum síðustu árin. Ákvörðun hefur verið tekin í nokkrum stórum lífeyrissjóðum og í desember á síðasta ári gerði Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins samkomulag sín í milli um að stefna í þessa átt með alla lífeyrissjóði sem Alþýðusambandið hefur innkomu í. Ég fyrir mitt leyti hef miklar efasemdir um þau hyggindi sem hér eru sögð búa að baki og fyrir það fyrsta hef ég gagnrýnt vinnulagið. Menn hafa sagt að ef lífeyrissjóður eða stórir lífeyrissjóðir verða aldurstengdir með þessum hætti mun þrýstingur aukast á aðra lífeyrissjóði að fara sömu leið. Ég held að nokkuð sé til í þessu, einfaldlega vegna þess að ef hreyfanleiki er á milli sjóðanna, ég tala ekki um ef hann er aukinn frá því sem nú er, getur myndast mjög mikið misvægi. Þá er hætt við því t.d. að ungt fólk leiti inn í lífeyrissjóði þar sem aldurstenging er fyrir hendi en leiti eftir því að skipta yfir í sjóði sem eru byggðir á meðaltali á efri árum þegar iðgjöldin yrðu orðin rýrari í hinum aldurstengda sjóði sem einstaklingurinn var í fyrir. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vil nefna að breyting á einum stað er mjög líkleg til að valda þrýstingi á breytingar á öðrum stöðum einnig. Þess vegna hefði verið æskilegra og er æskilegt vegna þess að ekki er búið að taka þessa ákvörðun í öllum lífeyrissjóðunum sem Alþýðusambandið á innkomu í, það er ekki enn búið að gera það, ekki er búið að hrinda þessum tilmælum í framkvæmd að minnsta kosti, þá er einboðið að menn setjist saman, fulltrúar allra lífeyrissjóðanna og þeirra samtaka sem koma að lífeyrissjóðunum og ræði hvað hyggilegt er að gera í þessum málum. Meðal þeirra efnisatriða sem ég mundi vilja vekja athygli á í slíkri umræðu, og hef reyndar þegar gert á opinberum vettvangi, er að spyrja í fyrsta lagi: Hvað er það sem kallar á þessa breytingu? Hvað nákvæmlega er það sem kallar á þessa breytingu? Er verið að verja lífeyrissjóðinn á einhvern hátt með slíkum breytingum eða er það rétt sem sumir halda fram að heildarpakkinn eigi að vera svipaður að verðmæti í aldurstengdu kerfi og í meðaltalskerfi? Hvað er hið rétta í þessu efni? Er það rétt sem margir hafa haldið fram að ekki sé munur á þessu tvennu, kostnaðinum, þannig að það sé í rauninni ekki verið að verja lífeyrissjóðinn í fjárhagslegu tilliti þannig? Ef hitt er hins vegar upp á teningnum, ef hitt vakir hins vegar fyrir mönnum að verja fjárhagslega hagsmuni sjóðsins á einhvern hátt, þá þarf að ræða það og sýna fram á á hvern hátt það er gert. Ef hið fyrra er rétt í málinu, að heildarverðmæti þessara tveggja kerfa, aldurstengds og óaldurtengds kerfis sé svipað, þá þarf að skoða hinar pólitísku afleiðingar, hinar félagslegu afleiðingar slíkra kerfisbreytinga. Ég spyr t.d.: Hvernig kemur svona lagabreyting út fyrir konur sérstaklega? Það er staðreynd að konur eru bundnar yfir börnum og búi í ríkari mæli en karlar, þrátt fyrir skref sem verið er að reyna að stíga í jafnréttisátt þá er staðreynd að konan, móðirin, er í ríkari mæli en karlinn bundin yfir heimili og þar af leiðandi frá vinnu á þeim árum sem lífeyrisiðgjöldin væru hvað verðmætust. Reyndar er í barneignarorlofi greitt inn í lífeyrissjóði, það er staðreynd þannig að það kemur á móti. En engu að síður þegar heildardæmið er gert upp er þetta konum í óhag. Í annan stað spyrjum við um fólk sem fer í langskólanám. Fólk sem er í langskólanámi kemur seint inn í lífeyrissjóðina og er þar ekki á þeim árum sem iðgjöldin yrðu allra verðmætust. Þetta er því langskólagengnu fólki og langskólamenntun í óhag að fara inn á þessa braut, þ.e. að aldurstengja lífeyrisiðgjöldin. Eins og kunnugt er byggir hugsunin á því að iðgjöld sem eru greidd inn á unga aldri eða á fyrstu starfsárum einstaklingsins eru í lífeyrissjóðnum í mjög langan tíma og hlaða þar upp vöxtum og skapa arð í heimi fjármálanna þannig að fyrir bragðið verða þau dýrmætari í sjóðnum og menn vilja reikna þetta síðan inn í réttindin sem einstaklingurinn fær. Eldri manneskja sem borgar á fullorðinsárum í lífeyrissjóð á sína eign eða framlag sitt skemur í sjóðnum, það ávaxtast í skemmri tíma og þess vegna á að meta það minna, meta slík lífeyrisiðgjöld minna. Ég hef um þetta mjög miklar efasemdir og legg áherslu á að umræða um þetta hefur ekki farið fram nema í mjög litlum og lokuðum hópum. Stjórnir lífeyrissjóða og fámennir hópar hafa rætt þetta. Ég get hins vegar sagt frá því að í BSRB, þar sem ég þekki nokkuð vel til, hefur verið stofnað til mikillar umræðu um þetta mál. Lífeyrismál eru þar uppi á borði - reyndar á það við um verkalýðshreyfinguna í heild sinni - mjög oft á fundum. Eftir að þessari hugmynd var hreyft, um aldurstengingu lífeyrisréttinda og samningurinn gerður sem ég vitnaði í, í desember síðastliðnum, hefur orðið lífleg umræða um þetta innan BSRB. Þar eru miklar efasemdir um að fara þessa leið. Hvatt hefur verið til þess að verkalýðshreyfingin og samtök atvinnurekenda taki upp viðræður og endurskoði fyrri ákvarðanir hvað þetta snertir. Á þessu vildi ég einfaldlega vekja athygli við umræðuna, þótt í þessu frumvarpi felist engin ákvörðun um að Lífeyrissjóður bænda fari inn á þessa braut. Í því felst engin ákvörðun um slíkt. Með því er einvörðungu verið að afla lagaheimildar til að ráðast í þessa breytingu. Stjórn sjóðsins óskar eftir því, Landssamtök lífeyrissjóða mæla með því að við samþykkjum frumvarpið og ég mun greiða atkvæði með því. En ég vildi engu að síður koma þessari ábendingu á framfæri. Einnig hefur verið rætt um að lífeyrissjóðurinn hafi heimild til að breyta kjörunum. Þetta er nokkuð sem margir lífeyrissjóðir hafa staðið frammi fyrir og að þessu leyti standa lífeyrissjóðir opinberra starfsmanna betur, að réttindin þar eru föst stærð en iðgjöldin eru breytileg. Þá er hugsunin sú að launamaðurinn, og síðar lífeyrisþeginn, viti að hverju hann gengur en síðan verði að stilla iðgjöldin eftir atvikum eftir því hvernig tekst að ávaxta pundið í lífeyrissjóðunum. Að sjálfsögðu eru deildar meiningar um það í verkalýðshreyfingunni og í þjóðfélaginu almennt hve mikla fjármuni eigi að leggja í sparnað. Sumir leggja áherslu á að fá meira í vasann meðan einstaklingurinn er starfandi og þá fari minna til efri áranna. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að leggja mikið til hliðar, leggja mikla peninga til efri áranna þannig að fólk geti notið þeirra með sæmilega traustan fjárhag. Mér finnst það skipta mjög miklu máli og ég er á þeirri skoðun. En ég virði hitt sjónarmiðið að sjálfsögðu, að það eigi ekki að leggja of mikið í sparnað en beina þeim mun fleiri krónum niður í vasa launamannsins á meðan hann er í starfi. Ég vík að þessu vegna þess að sumir lífeyrissjóðir eiga hreinlega ekki annarra kosta völ en að skerða réttindi. Þau standa frammi fyrir atvinnurekendavaldi sem hefur mjög eindregið lagst gegn því að iðgjöldin í lífeyrissjóðina séu hækkuð. Ég nefni t.d. Lífeyrissjóð sjómanna og fleiri lífeyrissjóði. Þá er niðurstaðan sú, gegn slíkri afstöðu, að skerða verður kjörin. Ég er reyndar á þeirri skoðun að til séu þeir lífeyrissjóðir sem ríkisvaldinu beri að veita aðstoð og hugsa þá sérstaklega til Lífeyrissjóðs sjómanna. Mér verður hugsað til málflutnings og málafylgju hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, formanns Frjálslynda flokksins, sem barist hefur fyrir því þing eftir þing að ríkisvaldið komi inn með fjárstuðning í Lífeyrissjóð sjómanna. Hann hefur í því sambandi minnt á, og fengið stuðning okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði við það, að upp úr 1980 voru gerðir kjarasamningar við sjómenn sem kváðu m.a. á um stuðning við lífeyrissjóðinn en það hafi ekki verið efnt. Þess vegna er ærið tilefni til að taka það mál upp, eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur ítrekað gert á þingi. Ég segi aftur að við höfum stutt það mjög eindregið. Síðan er til önnur leið fyrir ríkisvaldið að koma að lífeyrissjóðunum og veita þeim stuðning. Það tengist örorkunni. Ástandið er vissulega misjafnt en í öllum lífeyrissjóðum vegur örorkan sífellt þyngra í útgjöldum lífeyrissjóðanna. En sérstaklega í þeim lífeyrissjóðum þar sem fólk starfar við erfið og hættuleg störf, þar sem menn slasast í starfi, er þessi byrði orðin mjög mikil. Í Lífeyrissjóði sjómanna, ég held að ég muni það rétt, eru t.d. á milli 40 og 50% af öllum greiðslum úr sjóðnum í örorkubætur. Hafa ber í huga að fjöldi þeirra sem sækja um örorkubætur og þurfa að fara á örorkubætur fer mjög vaxandi. Um þetta var nýlega birt skýrsla og þetta hefur verið talsvert í fréttum. Ástæðuna fyrir þessu telur Öryrkjabandalagið - og ég er sammála því mati - að ástandið á vinnumarkaði eigi þar drjúgan hlut að máli. Vinnumarkaðurinn er orðinn miklu erfiðari og grimmari en áður var. Það sem meira er, þótt atvinnuleysi á Íslandi sé ekki hlutfallslega mikið í samanburði við það sem gerist í mörgum öðrum löndum, þá liggjum við í kringum 2–4%, um 3%. Það er mikið á Íslandi, landi sem vart þekkti atvinnuleysi nánast frá lokum seinna stríðs og fram á tíunda áratuginn, að undanskildum síðustu árum sjöunda áratugarins þegar síldin brást og margir voru knúnir til að flýja land, a.m.k. tímabundið. En þá var atvinnuleysi aldrei meira en í hæsta lagi 0,5–1% sem var yfirleitt tímabundið, um nokkurra mánaða skeið. Þetta hefur verið að breytast. Núna höfum við um 3% viðvarandi atvinnuleysi. Hvað þýðir það? Það þýðir að fólk, sem í reynd hefur misst orkuna til að vinna og er öryrkjar í læknisfræðilegum skilningi, þráast við. Það vill halda sér á vinnumarkaði, vill ekki fara á örorkubætur, vill vera áfram í starfi en sér enga glætu. Það gefst að lokum upp vegna þess að það er búið að vera lengi á atvinnuleysisbótum og gefst hreinlega upp. Ég held að þetta séu staðreyndirnar í málinu. Hvað gerist þá? Í mjög mörgum tilvikum fær fólk þá greiðslur úr tryggingakerfinu og úr lífeyrissjóðunum. Þannig er það. Verkalýðshreyfingin hefur lagt áherslu á að samtök á vinnumarkaði, verkalýðshreyfing, atvinnurekendur og ríkisvald, taki upp viðræður um þetta efni og þá hugsanlega breytta aðkomu ríkissjóðs og ríkisins að því að fjármagna örorkubætur, a.m.k. að að hluta til taki ríkið á sig greiðslur sem lífeyrissjóðirnir greiða núna. Ég ítreka að sérstaklega á þetta náttúrlega við um tiltekna sjóði sem þurfa sárlega á aðstoð ríkisins að halda til þess að forða megi því að almenn réttindi í lífeyrissjóðunum verði skert. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Það sem ég hef sagt hér er í óbeinum tengslum við frumvarp þetta. En tilefnið er það að Lífeyrissjóður bænda hefur leitað eftir lagaheimild til þess að gera tvennt, að taka upp aldurstengd iðgjöld og opna á möguleika á að breyta réttindum. Ég styð frumvarp á þeirri forsendu að stjórn Lífeyrissjóðs bænda óskar eftir því og umsagnaraðilar mæla með því. En sjálfur hef ég miklar efasemdir um að þessum heimildum verði beitt. Það er önnur saga.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið haldin mjög lærð ræða með ágætri yfirferð yfir málefni lífeyrissjóðanna. Það er mjög fróðlegt að hlusta á hv. þm. Ögmund Jónasson sem er lífeyrissjóðunum vel kunnugur og maður lærir mikið af því að hlusta á hann fara yfir þessi mál. En það var mjög athyglisvert sem kom fram í ræðu hv. þingmanns í sambandi við örorkubætur, að þær séu orðnar um helmingur greiðslna úr lífeyrissjóðum. Það vekur mann til umhugsunar. Eins ræddi hann um ástandið á vinnumarkaðnum og hvort það væri vegna þess að vinnumarkaðurinn sé grimmari núna en áður. En gæti það ekki líka verið, hv. þingmaður, að það sé vegna þess að áður fyrr vildi fólk ekki skrá sig atvinnulaust þótt það væri atvinnulaust? Allt umhverfið hefur breyst og það þykir ekki nein skömm lengur að skrá sig atvinnulausan, sem þótti skömm áður fyrr. Fólk vildi ekki viðurkenna það. Nú eru þessi réttindi svo sjálfsögð að fólk leitar eftir þeim án þess að skammast sín fyrir það. Sem betur fer er kominn annar hugsunarháttur í þeim efnum. Það er nánast ekkert atvinnuleysi hér á landi. Í fyrsta skipti, frá því að ég fór að skipta mér af pólitík, þá er staðan sú í Vestmannaeyjum að þar er verið að hugsa um að sækja fólk annað til að vinna af því að þar er nánast ekkert atvinnuleysi. Auðvitað vitum við að það er alltaf einhver ákveðinn hluti af fólki sem er á atvinnuleysisbótum sem ætti kannski frekar að vera á örorkubótum. Ég held að við eigum að gera meira af því, í stað þess að setja ungt fólk á örorkubætur, að hjálpa því til að leita sér að vinnu og þjálfa það til starfa. Ég held að það verði aldrei gert of mikið af því að hjálpa fólki til sjálfsbjargar.

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála þeirri grundvallarafstöðu að það sé aldrei of mikið gert af því að hjálpa fólki til sjálfsbjargar. Bæði er mikilvægt að aðstoða fólk sem er atvinnulaust við að fá starf og einnig er mikilvægt að leggja áherslu á endurhæfingu, að fólk sem fer á örorku verði ekki afskrifað þar til eilífðarnóns. Í sumum tilvikum kunna aðstæður, heilsufar að breytast eða að hægt er að finna lækningu o.s.frv. Það er líka alveg rétt sem hv. þingmaður benti á, að afstaða fólks til margvíslegra bóta hefur breyst að því leyti að fólk lítur á þær sem sjálfsögð og eðlileg réttindi. Það á eflaust einnig við um atvinnuleysisbæturnar. En ég held, varðandi örorkuna og atvinnuleysisbætur, að það sem fyrst og fremst vakir fyrir því fólki sem er á mörkum þess að geta unnið og þess að heilsan bresti, sé hið almenna viðhorf á Íslandi, að vilja helst halda sér sem lengst inni á vinnumarkaði. Þegar vinnumarkaðurinn gerist grimmari og óbilgjarnari er fólki hins vegar þröngvað til þess að gefast hreinlega upp og lýsa sig sjúkt og óvinnufært.

Hæstv. forseti. Hér fer fram afskaplega áhugaverð umræða. Ég var nýverið á ráðstefnu í Kaupmannahöfn um veikindafráveru starfsfólks, sem var mjög áhugaverð. Þar kom fram að veikindaforföll starfsmanna á vinnumarkaði, t.d. í Noregi og í Svíþjóð, eru gríðarlega mikil. Ein af ástæðunum er t.d. sú að það er mjög erfitt að segja fólki upp. En hér á Íslandi er vinnumarkaðurinn sveigjanlegri þannig að fólk á auðveldara með að ná sér í vinnu og skipta um vinnu. Fólk er frekar veikt í hinum löndunum, frekar en að leita sér að öðrum starfa. Það þorir ekki út á vinnumarkaðinn. Sem betur fer eru Íslendingar mjög vinnusamir og flestir ná sér í vinnu mjög fljótt af því að vinnumarkaðurinn á Íslandi er mjög sveigjanlegur. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Af því að ég minntist á þessa ráðstefnu þá kom þar auðvitað fram, sem við vitum, að Íslendingar vinna allra þjóða mest og allra þjóða lengst. Það er líka mjög merkilegt og skemmtilegt við Íslendinga hvað þeir vinnusamir og hafa mikla ánægju af vinnu sinni. Þess vegna ættum við alltaf að líta til þess að fólk fái að vinna meðan það hefur ánægju og þrek til að starfa. Þess vegna eru sveigjanleg vinnulok afskaplega mikilvæg, bæði að fólk geti hætt fyrr ef það kýs en eins að halda áfram lengur því að nú verður margt fólk 80–100 ára gamalt og hefur oft fullt vinnuþrek langt yfir sjötugt.

Hæstv. forseti. Sveigjanleiki í hinum síðastnefnda skilningi er jákvæður, sveigjanleg starfslok er nokkuð sem samtök launafólks hafa rætt mikið um. Það er athyglisvert að í þeirri umræðu komu upp mismunandi viðhorf milli ungs fólks og eldra fólks. Unga fólkið vill gjarnan hafa lágan lífeyrisaldur en þegar komið er á þennan aldur leggur fólk áherslu á sveigjanleg starfslok og að það geti hætt síðar. Varðandi sveigjanleika á vinnumarkaði þá vil ég nú ekki hafa hann of sveigjanlegan og ekki of mikla teygju í reglunum, a.m.k. þegar kemur að réttindum launafólksins. Þar má ekki verða meiri sveigja, t.d. eins og lagt var til fyrir ekki svo ýkja löngu, að hægt væri að segja fólki upp skýringalaust o.s.frv. Ég veit hins vegar að það er ekki það sem hv. þingmaður meinti, alls ekki. Ég held að það sem skiptir máli á Íslandi sé að afstaðan til vinnunnar hefur verið mjög jákvæð. Ég tel mikilvægt að varðveita þann jákvæða anda. Þess vegna er dapurlegt að okkur takist ekki að ráða bót á atvinnuleysinu, útrýma atvinnuleysi. Ég held að skýringin á því að hlutfallslega færra fólk er öryrkjar hér á landi en t.d. á hinum Norðurlöndunum sé atvinnuþátttakan, að við höfum búið við góða atvinnuþátttöku og lítið atvinnuleysi í langan tíma. Þar með hafa fleiri rúmast á vinnumarkaði. Þetta samhengi allt þarf jafnan að hafa í huga. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætar ábendingar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér málefni sem snýr að einum lífeyrissjóði, Lífeyrissjóði bænda. Ég ætla hins vegar í þessari ræðu að fjalla almennt um stöðu lífeyrissjóðsmála og víkja m.a. að máli sem við lukum umræðu um áðan, um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Ég ætla að leyfa mér í upphafi máls að fullyrða að með því sem við erum að gera í dag á Alþingi, þ.e. ef við samþykkjum þessi tvö frumvörp, þá séum við að framlengja ákveðna mismunun milli fólks. Ég veit ekki hvort sú mismunun kemur til af því að misjöfn viðhorf séu til kynja í þjóðfélaginu sem lengi hafi viðgengist. Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga er upprunninn í kvennastétt, hjúkrunarfræðingar hafa lengstum verið konur og makar hjúkrunarfræðinga lengst af verið karlmenn. Í lögunum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga er ákvæði sem segir að makar hjúkrunarfræðinga fái 70% makalífeyri en ekki 50% eins og við erum að tala um í sambandi við Lífeyrissjóð bænda og eins og reglurnar eru í Lífeyrissjóði sjómanna. Hvað þá að talað sé um það sem nú er búið að setja inn í samþykktir sumra lífeyrissjóða, að makalífeyrir sé að fullu greiddur í þrjú ár, síðan að hálfu í þrjú ár og síðan sé því lokið. Þannig er það í sumum lífeyrissjóðum. Ég held að það sé ágætt að við förum svolítið efnislega í þessa umræðu. Við erum að tala um að lífeyrisréttur fólks í þessu landi er lögbundinn misjafn. Ég ætla að halda því fram í þessari umræðu að í þessu tilfelli sé hann lögbundinn eftir kynjum. Það er greinilegt að menn hafa horft á maka hjúkrunarfræðinganna og tryggt þeim betri lífeyri en almennt er í lífeyriskerfinu með því að tryggja þeim 70% réttindi. Ég ætla að lesa hvernig um málið er búið í 11. gr. laga um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Ég ætla að taka það fram að ég vildi ekki taka þessa umræðu áðan í umræðum um réttindi í Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga því að þá hefðu menn sjálfsagt talið að ég legðist gegn þeim réttindum. Þess vegna tek ég þessa umræðu hér. Í 11. gr. áðurnefndra laga segir, með leyfi forseta: „Nú andast sjóðfélagi og lætur hann eftir sig maka á lífi og á þá makinn rétt til lífeyris úr sjóðnum eftir að iðgjaldagreiðslum til sjóðsins er lokið.“ Allt í lagi með þetta. Síðan segir: „Upphæð makalífeyris er helmingur af áunnum ellilífeyrisrétti hins látna sjóðfélaga. Makalífeyrir hækkar síðan um 20% af launum þeim er hann miðast við ef hinn látni sjóðfélagi hefur verið í fullu starfi við starfslok,“ Síðan segir: „Viðbótarlífeyrir þessi greiðist þó einungis ef hinn látni sjóðfélagi hefur uppfyllt eitt af þremur eftirgreindum skilyrðum: 1. Hann hafi verið í starfi er veitti honum aðild að sjóðnum við andlátið. 2. Hann hafi hafið töku lífeyris fyrir andlátið og upphaf lífeyristöku hans hafi verið í beinu framhaldi af starfi sem veitti honum aðild að sjóðnum. 3. Hann hafi greitt iðgjöld til sjóðsins sem nemur iðgjaldagreiðslum af fullu starfi í 15 ár eða meira og ekki greitt iðgjald til annars sjóðs eftir að greiðslum til þessa sjóðs lauk.“ Að þessum skilyrðum uppfylltum á maki hjúkrunarfræðings 70% lífeyrisrétt. Við erum ekki að tala um það varðandi Lífeyrissjóð bænda, því miður. Mér býður í grun að þessi ákvæði hafi kannski verið sett inn á sínum tíma vegna þess að menn hafi litið til þess að makar hjúkrunarfræðinga væru yfirleitt karlmenn. Ég vek athygli á þessu og tel fulla ástæðu til að ræða þetta mál gaumgæfilega en þó er ekki um það að ræða að ég sjái neina ástæðu til þess að draga úr réttindum í Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga. En ég efast mjög um það, virðulegur forseti, að það sé nokkur sanngirni í útfærslunni á Lífeyrissjóði bænda, á Lífeyrissjóði sjómanna né mörgum öðrum lífeyrissjóðum. Ég ætla að nefna eitt nýlegt dæmi úr Lífeyrissjóði sjómanna. Ég ætla ekki að nefna nafnið. Fyrir örfáum vikum lést sjóðfélagi í Lífeyrissjóði sjómanna fyrir 60 ára aldur. Sá einstaklingur hafði í fjöldamörg ár verið einn af mestu aflaskipstjórum þessa lands. Vegna þess að hann hafði ekki náð 60 ára aldri voru ekki komin til greina þau réttindi að fá lífeyri úr Lífeyrissjóði sjómanna enda maðurinn í fullu starfi. Hann hafði sem sagt greitt í lífeyrissjóðinn af háum launum sínum sem skipstjóri í áratugi og maki hans á núna rétt á að fá hluta af þeim lífeyrisgreiðslum sem hann hafði áunnið sér. Makinn fær samkvæmt því, ef ég man rétt, fullan lífeyri í þrjú ár og hálfan lífeyri í þrjú ár, að því gefnu að hjónin hafi ekki átt barn undir 18 ára aldri við andlát makans. Þetta er sem sagt staðan og þá renna öll önnur réttindi sem einstaklingur hefur áunnið sér í lífeyrissjóðinn. Þetta held ég að menn þurfi að fara að endurskoða. Í þessu frumvarpi, um Lífeyrissjóð bænda, erum við m.a. að fjalla um að setja inn: „Upphæð elli- og örorkulífeyris skv. 9. og 10. gr. er hundraðshluti af grundvallarlaunum, sbr. 1. mgr., samkvæmt nánari ákvæðum í samþykktum. Upphæð makalífeyris skv. 11. gr. skal vera 50% lægri.“ Við erum sem sagt að lögbinda að eiginkonur bænda, ef karlinn fellur frá, fái 50% lægri lífeyri en makinn hafði áunnið sér. En raunin er sú, virðulegur forseti, að hjá þeirri starfsstétt sem við ræðum hér um, bændum, hefur fólk yfirleitt unnið saman að bústörfunum. Ég verð að viðurkenna að ég þekki þau mál ekki nákvæmlega en ég tel reyndar að það hafi verið afar misjafnt hvernig bændur fóru að því að telja fram tekjur sínar og greiða í lífeyrissjóð. Ég held að það hafi verið afar misjafnt. Mér býður í grun að margar eiginkonur bænda eigi lítinn lífeyrisrétt sjálfar í lífeyrissjóði, þó að ég viti það ekki. Þá erum við að horfa til þess að viðkomandi konur, ef við tölum um kvenkyns makann í þessu tilfelli, eigi margar hverjar lítinn lífeyrisrétt og jafnvel minni lífeyrisrétt en bændurnir, sem eiga þó tiltölulega lítinn lífeyrisrétt. Það hefur komið fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Drífu Hjartardóttur á Alþingi. Talnaglöggir menn á Alþingi hafa talið að meðallífeyrir bænda úr lífeyrissjóði sé um 15–17 þús. kr. Eiginkonurnar eiga eftir fráfall makans að fá 50% af því, hæstv. forseti. Finnst hæstv. forseta og þingmönnum að hér sé um að ræða mikið réttlætismál þar sem ríki jafnræði með konum og körlum? Er það svo? Á ég að trúa því að í þingsalnum muni konur greiða þessu ákvæði atkvæði? Eigum við að trúa því eftir alla jafnréttisumræðuna? Ég tók þátt í jafnræðisumræðu sem hæstv. forseti, sem nú situr í forsetastól, stóð fyrir fyrir nokkru. Við ræddum um jafnréttismál  
            

Forseti hafði ætlað sér að gera hlé á þessum fundi í um 30 mínútur til klukkan hálftvö. Forseta heyrist að þingmaðurinn sé ekki nálægt því að ljúka máli sínu þannig að honum stendur til boða að halda ræðunni áfram að loknu matarhléi.

Ég þigg það, virðulegi forseti. Það má kannski bjóða upp á kaffihlé líka.

Hæstv. forseti. Áður en ég gerði hlé á ræðu minni vakti ég athygli á því að í málefnum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga, sem var til umræðu áðan, eru ágæt ákvæði sem kveða á um að maki hjúkrunarfræðings eigi rétt á 70% af launum við fráfall maka. Ég tel að það séu góð réttindi og sanngjörn. En í frumvarpinu um Lífeyrissjóð bænda á að lögbinda það að makar bænda eigi við fráfall bóndans aðeins 50% réttindi, eins og segir í 8. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Eftirfarandi breytingar verða á 13. gr. laganna: a. Orðin „sbr. 3. mgr. 6. gr.“ í 1. mgr. falla brott. b. 2. mgr. orðast svo: Upphæð elli- og örorkulífeyris skv. 9. og 10. gr. er hundraðshluti af grundvallarlaunum, sbr. 1. mgr., samkvæmt nánari ákvæðum í samþykktum. Upphæð makalífeyris skv. 11. gr. skal vera 50% lægri.“ Hér er verið að lögfesta það með frumvarpinu að eftirlifandi makar bænda fái aðeins 50% af þeim lífeyrisrétti sem bóndinn hefur áunnið sér. Ég vék að því áðan og vitnaði í svar til hv. þm. Drífu Hjartardóttur frá fjármálaráðherra um að meðalréttindi í Lífeyrissjóði bænda væru sennilega í kringum 17 þús. kr. Hér ætlum við að fara að lögbinda það að makar bænda fái 50% af þeirri upphæð, þ.e. 8.500 kr. ef við tökum meðaltalið í Lífeyrissjóði bænda. Það er kannski rétt að láta þess getið að í svarinu kom fram að mig minnir að hæsta lífeyrisgreiðsla til bænda þegar ekki var talað um örorkubætur er um 45 þús. kr. út úr Lífeyrissjóði bænda. Ég ætla að endurtaka þau orð mín sem ég sagði áðan, hæstv. forseti, að mig undrar það ef hv. þingkonur, sem oft hafa talað um réttindi kvenna, ætla virkilega að lögfesta þetta með þessum hætti. Ég tala ekki um okkur karlana ef við gætum hunskast til að fylgja þeirri sannfæringu okkar að konur eigi að standa jafnfætis körlum. Mér finnst það vægast sagt mjög slæm þróun að verið sé að festa þetta í lög varðandi Lífeyrissjóð bænda, stétt sem á mjög slök lífeyrisréttindi, að þar geti aðeins orðið um þetta að ræða. Ég tel að við séum að gera ákveðin mistök. Ég vil líka lýsa þeirri skoðun minni að ég tel almennt að verkalýðshreyfingin í landinu, samtök sjómanna og bændur eigi að krefjast þess að hækka makalífeyrinn upp í það sama og er í lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna og þess að við lagfærum réttindi þeirra en séum ekki alltaf að skerða þau. Það hefur verið gegnumgangandi lagasetning í Alþingi þegar við höfum komið að lífeyrismálum þessara stétta að við höfum frekar verið að skerða réttindin. Frumvarpið gengur m.a. út á það. Það er verið að opna á það að breyta megi ákvæðum er lúti að iðgjöldum sjóðfélaga og það er verið að opna á aldurstengda lífeyristengingu. Ég hef reyndar á seinni árum myndað mér þá skoðun að eftir að við fórum að búa til séreignarsjóði til viðbótar hinum almennu samhjálparsjóðum - en Lífeyrissjóður bænda sem við ræðum hér er samhjálparsjóður sem og Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna - eftir að við fórum að búa til séreignarsjóði og greiða sérstaklega til þeirra tel ég enn minni ástæðu til að fara í aldurstengdu lífeyrisréttindin. Við hljótum að þurfa að spyrja okkur, hæstv. forseti: Hversu mikið ætlum við að draga úr samhjálparreglunni í hinum almennu lífeyrissjóðum? Þó að það megi vissulega finna fyrir því rök að þeir sem greiða lengst í lífeyrissjóðina og greiða þangað inn ungir fái kannski ekki algjörlega fullan útreikning miðað við inngreiðslutímann, þá er ekki eftir svakalega stórum upphæðum að slægjast í því. Ég sá nýlega útreikning varðandi aldurstengdu réttindin í Lífeyrissjóð sjómanna að þessu leyti. Þar munaði hámark einhverjum 6–7 þús. kr. á mánuði eftir því hvort menn voru að taka útreikning tryggingafræðinga á aldurstengdri innvinnslu eða hreinni samhjálparinnvinnslu eins og hefur verið í lífeyrissjóðnum í mörg, mörg ár. Við megum heldur ekki gleyma því að lífeyrissjóðirnir eru þannig uppbyggðir að þegar einhver fellur frá sem á engan maka og hefur ekki verið í sambúð á enginn rétt til lífeyrisbótanna nema börn undir 18 ára aldri, þau eiga jú rétt. Að öðru leyti erfist ekki neitt úr samhjálparsjóðum. Þar af leiðandi fellur auðvitað talsvert af fé í samhjálparsjóðina eftir þeirri aðferð að fólk deyr án þess að nýta réttindi sín. Almennt eru samhjálparsjóðirnir byggðir þannig upp að reiknaðar eru út ákveðnar staðreyndir miðað við lífslíkur þjóðarinnar. Þjóðin hefur verið að eldast og fleira fólk lifir lengur þannig að lífslíkurnar eru að aukast. Ef við tökum eitthvert einfalt dæmi og segjum að fólk hafi almennt lifað til áttræðs sem er útreiknaður lífaldur Íslendinga og að fólk megi byrja að taka lífeyri sextugt, eins og dæmi eru um t.d. í Lífeyrissjóði sjómanna og í Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga, sem ég mun víkja betur að á eftir, þá er það þannig í Lífeyrissjóði sjómanna, virðulegi forseti, að ef við sem höfum starfað á sjó byrjum að taka lífeyri 60 ára tökum við hann með ákveðinni skerðingu sem mig minnir að séu 24% miðað við það að við hefðum annars tekið hann við 65 ára aldur. Útreikningurinn byggir á því að ef tveir menn hafa greitt jafnt í Lífeyrissjóð sjómanna alla sína ævi og eiga þar sömu réttindi og annar byrjar að taka lífeyri 60 ára og hinn 65 ára séu báðir búnir að fá sömu upphæð út úr lífeyrissjóðnum við hinn útreiknaða lífaldur þjóðarinnar sem hefur lengi verið miðaður við 80 ár, eins og ég nefndi. Það skiptir því ekki máli hvort menn byrja að taka lífeyrinn 60 ára eða 65 ára, báðir ná að taka út sömu upphæð úr lífeyrissjóðnum sínum. Með þeirri aðferð var verið að gera hina svokölluðu 60 ára reglu í Lífeyrissjóði sjómanna hlutlausa, þ.e. verið var að setja það í lög að það skipti ekki máli fyrir heildarútgreiðslu úr sjóðnum miðað við lífslíkurnar hvort sjómaður tæki lífeyrinn 60 ára eða 65 ára, hann mundi enda á sömu upphæð miðað við lífslíkur. Þetta var gert eftir að sú staða kom upp í Lífeyrissjóði sjómanna að ríkið ætlaði ekki að bera neina ábyrgð á þeim lögum sem sett voru á hv. Alþingi um það og var félagsmálapakki til sjómanna á sínum tíma eftir 1980, að sjómenn ættu rétt til lífeyris úr lífeyrissjóði frá 60 ára aldri miðað við að hafa starfað 25 ár til sjós. Það kom aldrei króna frá ríkinu með þeim lögum. Þau voru sett sem sérstakur félagsmálapakki, eins og ég sagði áðan, og síðan voru ekkert nema endalaus svik á þeirri vegferð sem eftir var. Lífeyrissjóður sjómanna fór í mál við ríkið um þessi atriði og var talið að krafan á ríkið sem aðrir sjóðfélagar höfðu neyðst til að taka á sig væru 1,4 milljarðar kr. Ríkinu var stefnt fyrir það en því miður vannst ekki það mál. Niðurstaðan varð sú að félagsmálapakkinn, gjöfin frá Alþingi á sínum tíma varðandi 60 ára regluna var borguð af öðrum lífeyrissjóðsþegum í Lífeyrissjóði sjómanna upp á 1,4 milljarða kr. Þannig fór um efndina á þeirri gjöf til íslensku sjómannastéttarinnar og var sama við hvaða fjármálaráðherra var rætt á þeim árum sem ég starfaði hjá Farmannasambandinu, það var aldrei hægt að ná krónu upp í þetta loforð. Ég vildi nefna þetta hér, virðulegi forseti, því að það er oft verið að tala um að við höfum fengið einhver sérstök réttindi og fengið einhverjar sérstakar tilfærslur frá ríkinu. Einu tilfærslurnar sem komu frá ríkinu í Lífeyrissjóð sjómanna var þegar við stunduðum gengisfellingar á árum áður, þá kom stundum nokkur upphæð úr gengismunarsjóði sem sett var í lífeyrissjóðinn. En búið var að taka tillit til þeirrar inngreiðslu þegar krafan um 1,4 milljarðana var sett fram. Hæstv. forseti. Ég geld mikinn varhuga við hinni aldurstengdu útfærslu sem verið er að leggja til í lífeyrissjóðunum og finnst að það þurfi að skoða þá hugsun miklu, miklu betur og tillögur áður en menn fara að framkvæma þær almennt. Ég geri mér grein fyrir að lífeyrissjóðirnir eru því miður á fullri ferð að setja svona reglur. Ég hefði viljað að málið væri gaumgæft miklu betur og sé ekki ástæðu til þess, eins og ég sagði áðan, eftir að þeir eru farnir að taka upp greiðslur í séreignarsjóði að vinna áfram að því að skerða sameiginlegu samhjálparréttindin í þeirri deild lífeyrissjóða sem eiga að byggja á samhjálp. Það er annað atriði sem ég held að skipti miklu máli að við ræðum í sambandi við lífeyrislöggjöfina og lífeyrisreglurnar og það er örorkuþátturinn. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vék réttilega að honum í morgun og minnti á það að örorkuþátturinn er mjög mismunandi eftir því í hvaða lífeyrissjóðum menn eiga réttindi og eftir því í hvaða starfsgrein þeir hafa starfað. Öfgafyllsta dæmið sem ég man eftir, get rifjað það upp eftir minni, var samanburðurinn á Lífeyrissjóði sjómanna annars vegar, sem greiðir um 45% í örorkuþáttinn, og hins vegar Lífeyrissjóði starfsmanna Búnaðarbankans sem ég held að hafi greitt 0,2% eða einhver örfá prósent, langt innan við 10% í örorkubætur á þeim tíma sem ég skoðaði tölurnar. Þetta dregur það fram að örorkan er auðvitað meiri hjá þeim sem þurfa að leggja á sig talsvert líkamlegt erfiði við vinnu sína og þegar það er mikil áhætta við störfin og menn sitja uppi með það. Þá kemur auðvitað grundvallarspurningin, hæstv. forseti: Er það ásættanlegt að starfsstéttir landsins séu settar á svo mismunandi stall í réttindum sínum að sumir lífeyrissjóðir skuli bera framreikningin af örorkuþættinum óbættan með þeim hætti sem reglur lífeyrissjóðanna segja til um en að aðrir lífeyrissjóðir, vegna þeirra starfsstétta sem þar eru og vegna þess að störfin eru allt annars eðlis, þurfi ekki að bera þennan þátt? Ég held að það sé kominn meira en tími á það og miklu nær að skoða það og reyna að átta sig á því hvort ekki þurfi að jafna þessi réttindi í lífeyrissjóðunum hvað varðar örorkuþáttinn. Ég held að hér hefði líka þurft að ræða örorkuþáttinn í sambandi við Lífeyrissjóð bænda að ég tali ekki um Lífeyrissjóð sjómanna. Það liggur algerlega fyrir að það er margt sem við þurfum að skoða varðandi lífeyrismál þjóðarinnar, ef við erum á annað borð að leitast við að láta fólk sitja við sama borð. Það hlýtur að vera hlutverk okkar því að jafnrétti þegnanna er tryggt í stjórnarskrá. Við hljótum að leitast við að þegnar landsins búi ekki við geysilega misjafna stöðu varðandi réttindi sín þegar þeir hafa lokið ævistarfi sínu og að í einum lífeyrissjóði þurfi ekki endalaust að skerða réttindi, m.a. til þess að taka á kostnaði sem hlýst af örorkuþættinum, en í öðrum sé hægt að hækka réttindi vegna þess að þar er örorkubyrðin sáralítil. Þetta er mál sem mér finnst þurfa að taka til mjög gaumgæfilegrar skoðunar, virðulegi forseti. Ég tek undir það sjónarmið sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar í morgun að að það eigi að sækjast eftir því að starfsstéttir í landinu greiði meira í lífeyrissjóð frekar en minna til að tryggja réttindi sín í ellinni. Það er auðvitað sú þróun sem hægt og rólega hefur átt sér stað hér á landi og opinberir starfsmenn hafa haft forustu þar og allt gott um það að segja. Ég mælist til þess að aðrar starfsstéttir líti til þeirra réttinda sem opinberir starfsmenn hafa og sæki á um að ná réttindum sínum upp að þeim réttindum, en ekki öfugt að stefna að því að skerða réttindi starfsmanna ríkisins til að jafna þau til móts við þau réttindi sem eru í hinum almennu lífeyrissjóðum. Ég hafna því, hæstv. forseti, að við lögbindum það í þessu frumvarpi um Lífeyrissjóð bænda að makar bænda skuli hafa 50% makalífeyri. Ég er búinn að nefna stöðu bændastéttarinnar varðandi lífeyrismál og hún er ekki neitt til að hrópa húrra fyrir og langur vegur í að bændastéttin nálgist þann gullvagn sem ríkissáttasemjari, Ásmundur Stefánsson, minntist á að ellilífeyrisþegar í landinu stæðu frammi fyrir á komandi árum. Það er langur vegur í að það náist hjá sumum starfsstéttunum. Ég vek athygli á því að við fjöllum hér um tvö lífeyrismál, annars vegar um lífeyrismál hjúkrunarfræðinga, sem ég er algjörlega samþykkur, og hins vegar frumvarp þetta um Lífeyrissjóð bænda. Ég held það skjóti svolítið skökku við, virðulegi forseti, þegar við annars vegar skoðum Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga sem tryggir mökum 70% makalífeyri, að við séum þá hins vegar að lögfesta 50% makalífeyri hjá bændastéttinni. Við eigum jú að gæta þess að allir séu jafnir fyrir lögunum í landinu og lögin mismuni ekki fólki og starfsstéttum. Eins og ég sagði áður kann það að vera arfur frá eldri tíð varðandi lögin um hjúkrunarfræðinga, því að vafalaust hafa makar hjúkrunarfræðinga lengst af verið karlmenn, þetta var kvennastétt þó að það sé kannski að breytast. Hæstv. forseti. Mér finnst ástæða til að ræða annan þátt þessara mála en það eru tryggingabætur almannatrygginga og tenging lífeyrisréttinda og lífeyrisinnvinnslu við bætur úr almannatryggingum. Nú er það þannig að þegar fólk hefur töku úr lífeyrissjóði skerðast hinar samsettu bætur, lágmarksbætur almannatrygginganna, samkvæmt reglu sem nú er í gildi og er 0,45% skerðing, var áður 0,67%, en var lækkað sem betur fer fyrir nokkrum árum en samt sem áður er það svo að nánast önnur hver króna sem fólk fær úr lífeyrissjóði sínum tapast með beinni skerðingartengingu við almannatryggingakerfið og bæturnar sem þar eru greiddar. Eigi fólk lífeyrisréttindi, sem við erum ekki að tala um í þessu tilfelli varðandi Lífeyrissjóð bænda þar sem hæsti lífeyrisþeginn er með 45 þús. kr., ef staða fólks er sú að það eigi t.d. 110 þús. kr. lífeyrisrétt þá fer staðan að verða sú varðandi réttinn úr tryggingunum að sá lífeyrisréttur er nánast búinn að eyða upp öllum almannatryggingabótunum, hinum samsettu lágmarksbótum ellilífeyrisþegans. Eins og fólk veit eru hinar samsettu bætur ellilífeyrisins samsettar úr grunnlífeyri, sem er að mig minnir u.þ.b. 23 þús. kr., tekjutryggingu sem er u.þ.b. 45 þús. kr. og síðan á fólk rétt á sérstakri heimilisuppbót og getur þar að auki átt til viðbótar rétt á sérstakri tekjutryggingu. Það er oft talað um að bætur einstaklings, samsettar lágmarksbætur einstaklings geti hæstar orðið í kringum 93 þús. kr.  Mér finnst einnig þurfa að skoða það í Lífeyrissjóði bænda, sem við ræðum hér, þegar því er velt hér upp að taka upp aldurstengda réttindainnvinnslu. Eins og ég gat um áður tel ég að það þurfi að skoða miklu betur almennt séð, ekki bara varðandi Lífeyrissjóð bænda. Ég hygg að það sé líka svo, hæstv. forseti, að bændakonur hafi minni lífeyrisrétt almennt en karlkyns bændur. Við erum því ekki að tala hér um 17 þús. kr. að meðaltali, heldur eitthvað verulega minna en það. Síðan er rétt að segja frá því til upplýsingar af því að við erum að fjalla hér um tvö frumvörp um lífeyrissjóði á sama deginum, annars vegar Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga og hins vegar Lífeyrissjóð bænda, að í 22. gr. laga um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. og 4. mgr. 8. gr. á sjóðfélagi, sem náð hefur 55 ára aldri við gildistöku laga þessara, rétt á lífeyri frá næstu mánaðamótum eftir að hann verður 60 ára, enda hafi hann þá látið af þeim störfum …“ o.s.frv. Þetta er auðvitað regla sem sett var inn á sínum tíma þegar þessi lög voru sett. En þarna var verið að tryggja að hjúkrunarfræðingar gætu tekið óskertan lífeyri frá 60 ára aldri. Ber að fagna því að slík réttindi skuli hafa verið sett inn í lögin um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga á sínum tíma. Menn hafa verið framsýnir þar að hugsa til þess að tryggja þessi réttindi í lögum án þess að um skerðingu á réttindum væri að ræða. Virðulegur forseti. Það sem ég hef gert að umtalsefni í þessu máli er að draga það fram að réttur fólks eftir starfsstéttum hér á landi er mjög misjafn. Ég hef þá tilhneigingu, sem gamall forustumaður í stéttarfélagasamtökum, að vilja frekar sækja á um réttindi fyrir þær stéttir sem lakar eru staddar en að ljá því máls að keyra niður réttindi þeirra sem hafa betri réttindi til að jafna þau við þá sem lakar eru settir. Ég vil árétta það við lok ræðu minnar að þó að ég hafi verið að benda á lögin um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga er ég alls ekki að draga þá umræðu hér inn vegna þess að ég vilji skerða þau réttindi. Ég hefði miklu frekar viljað að við stefndum að því með lagasetningu eða öðrum aðgerðum að tryggja að aðrar stéttir gætu nálgast sams konar rétt og að makalífeyririnn væri 70% eins og í lögum um hjúkrunarfræðinga. Það hefði auðvitað verið fróðlegt ef upplýst hefði verið úr þessum ræðustól hver makalífeyririnn í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins er - ég hef því miður ekki lögin um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins fyrir fram mig - það hefur kannski einhver þingmaður sem kemur hér í ræðustól síðar þá tölu í minni sínu þannig að það verði upplýst. Ég hefði talið að eðlilegt að sækjast eftir betri réttindum en ekki að vinna sífellt í þá veru að skerða réttindi. Ég er andvígur þeirri stefnumótun að við séum að draga úr réttindum í lífeyrissjóðunum. Ég hef nú að mestu leyti vikið að því, hæstv. forseti, sem ég vildi ræða varðandi þetta mál. Í lok ræðu minnar vil ég segja að ég tel að við alþingismenn eigum að skoða þessa stöðu, hvort okkur er stætt á því að setja þegnunum svo mismunandi lög, hvort við verðum ekki að horfa til þess að hífa frekar upp þær stéttir sem lakar eru settar og láta þær hafa betri réttindi hvað varðar makalífeyri og lífeyrisréttindi almennt og horfa til þess að lagfæra stöðu bændastéttarinnar, lagfæra stöðu sjómanna, m.a. að því er varðar örorkukostnað lífeyrissjóðanna, og reyna að tryggja að við horfum ekki upp á þá stöðu eins og mér sýnist staðan í Lífeyrissjóði sjómanna vera, að þar geti menn dáið frá innvinnslu réttinda sinna upp á nokkuð góðar upphæðir, jafnvel hátt í 200 þús. kr. lífeyrisrétt, án þess að eftirlifendur eigi rétt til þeirra nema maki í þrjú ár full réttindi og síðan hálf í þrjú ár í viðbót. Ég held að það sé óásættanlegt. Það hefur auðvitað verið þannig að eiginkonur sjómanna hafa oft verið heimavinnandi, gætt bús og barna og hafa ekki eignast sérstök lífeyrisréttindi. Þess vegna er svona regla enn ósanngjarnari gagnvart eiginkonum sjómanna sem hafa kannski á langri starfsævi ekki starfað úti á vinnumarkaðnum. Ég held að ég láti þetta nægja við þessa umræðu en furða mig svolítið á því að nefndarmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem fjölluðu um þetta lagafrumvarp um Lífeyrissjóð bænda, skuli ekki hafa staldrað við þessa 50% reglu sem verið er að festa í lög að því er varðar maka bænda, sérstaklega með tilliti til þess hversu réttindi bændanna eru algjörlega út úr öllu korti eins og kom réttilega fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Drífu Hjartardóttur þegar fjármálaráðherra svaraði því hver réttindi bænda væru. Ef eiginkonurnar eiga svo að fá 50% af 17 þús. kr., sem er meðaltalið, þá sjá allir hvaða rétt við erum að tryggja þeim. Ég segi það alveg í fúlustu alvöru: Ég skora á alþingiskonur í þessum þingsal að skoða þetta mál upp á nýtt, fara fram á það.

Frú forseti. Þetta var dálítið skrýtin ræða hjá hv. þingmanni. - Hv. þingmaður, ég er í andsvari. Fyrst vil ég geta þess að upphaf makalífeyris í Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga, sem hv. þingmanni var tíðrætt um, er helmingur af áunnum ellilífeyrisrétti hins látna sjóðfélaga eins og hjá öllum opinberum starfsmönnum í B-deild LSR, ekki bara hjúkrunarfræðingum, auk 20%. Ef maðurinn er með lítinn áunninn rétt, búinn að starfa stutt, kannski um tíu ár, þá er þetta samtals 30%. Hv. þingmaður ætti að kynna sér þetta nákvæmlega. Til viðbótar fá menn að sjálfsögðu frá Tryggingastofnun. Á heimasíðu Tryggingastofnunar segir að tekjutryggingin byrji að skerðast við 48 þús. kr. á mánuði í tekjur. Menn geta því haft 48 þús. kr. úr lífeyrissjóði, yfirleitt öllum lífeyrissjóðum og Lífeyrissjóði bænda án þess að skerðast neitt. Þeir fá það til viðbótar við það sem Tryggingastofnun greiðir. Auk þess sem í lögum um Lífeyrissjóð bænda segir í 2. gr., með leyfi forseta: „Sjóðfélagar skulu vera allir bændur og makar þeirra sem starfa að búrekstri.“ Makarnir eru allir tryggðir líka ef þeir starfa að búrekstri, sem yfirleitt er. Þeir eru því allir tryggðir til ellilífeyris og fá makalífeyri að auki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa þessar áhyggjur eins og ég. Mér finnst þær hins vegar ekki vera í sömu veru og ég hafði.

Frú forseti. Rétt skal vera rétt. Þegar menn tala um að staða Lífeyrissjóðs bænda sé slæm þá er hún það vissulega, fólk á mjög lítinn rétt. Ég hef bent á það í þessum ræðustól að að meðaltali var ellilífeyririnn undir 15 þús. kr. fyrir síðasta ár. En það er líka vegna þess að menn hafa greitt af mjög lágum launum. Talandi um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga, vissulega er mismunandi réttur milli opinberu sjóðanna og almennu sjóðanna. Það er vitað og þekkt og allir eiga að vita það. En þá ættu menn líka að minnast á það að örorkulífeyrir frá B-deild LSR og opinberu sjóðunum er afskaplega lélegur því að hann miðast við áunninn lífeyrisrétt. Það er ekki framreikningur eins og t.d. hjá Lífeyrissjóði sjómanna. Örorkulífeyrir Lífeyrissjóðs sjómanna er margfalt betri en örorkulífeyrir frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þetta er því mismunandi eftir sjóðum, en menn þurfa að geta þess líka sem er miður. Maður sem er búinn að borga í tíu ár hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins fær 20% af launum sem örorkulífeyri meðan hjá Lífeyrissjóði sjómanna fengi hann framreikning og gæti fengið 60–70% af þeim háu launum sem greidd eru inn í þann sjóð.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda, með síðari breytingum. Hér hafa orðið allmiklar umræður um stöðu Lífeyrissjóðs bænda sem slíks og stöðu hans líka gagnvart öðrum lífeyrissjóðum í landinu. Þær breytingar sem hér er verið að gera eru í sjálfu sér ekki neitt stórvægilegar sem slíkar. Það er verið að auka heimildir sjóðsins bæði til þess að innheimta iðgjöld og einnig til að rýmka útgreiðslur eða greiðslu lífeyris. Ég kem hér fyrst og fremst til þess að taka undir og vekja ítrekaða athygli á stöðu lífeyrissjóðsins, þ.e. hversu hann er í raun veikur. Það ætti ekki að þurfa að koma á óvart. Staðreyndin er sú að í gegnum árin hafa lífeyrissjóðsgreiðslurnar og greiðslur í Lífeyrissjóð bænda verið hluti af samningi á milli ríkisvaldsins og Bændasamtakanna. Afurðaverð til bænda og einnig verð á landbúnaðarvörum til neytenda hefur lengst af verið samningsatriði, annars vegar á milli ríkisins og bænda og líka verið hluti af því að stýra kaupgjaldi og verðlagi í landinu. Oft hefur verið gripið inn í verðlagsforsendur á landbúnaðarvörum þegar hefur átt að hafa áhrif á verðbólgu, slá á verðbólgu, stýra kaupmætti þannig að laun og verðlagsmyndun í landbúnaði hefur oft verið hluti af miklu stærra dæmi. Lífeyrissjóður bænda sem slíkur er því bara eitt afsprengi af því ráðslagi sem hefur verið um áratuga bil. Auk þess hefur staða bænda verið sú að þeir eru í öðru orðinu atvinnurekendur þó svo að gerður hafi verið þessi samningur við ríkið um verð og að hluta til kaup og kjör í landbúnaði. Ég er að leiða líkur að því að staða Lífeyrissjóðs bænda hvíli á félagslegri ábyrgð, á ábyrgð ríkisins þannig að hin erfiða staða lífeyrissjóðsins nú kemur í sjálfu sér ekkert á óvart, alls ekki, og það er í rauninni skylda ríkisins, skylda samfélagsins að taka á vanda þess lífeyrissjóðs þannig að hann geti veitt þeim þegnum landsins sem eiga rétt í sjóðnum sambærileg lífeyriskjör og annars staðar tíðkast í samfélaginu. Mér sýnist því vera mjög brýnt að taka mál Lífeyrissjóðs bænda upp í stærra samhengi en hér er verið að gera og finna honum öruggan framtíðarsess, framtíðarstöðu. Það er einmitt vikið að því í greinargerð með þessu frumvarpi að aldurssamsetning sjóðfélaga sé með þeim hætti að stór hluti sjóðfélaga er í eldri kantinum. Tiltölulega stór hluti er þegar kominn á þann aldur að mega þiggja lífeyri úr sjóðnum eða er að komast á þann aldur að svo fari þannig að hinn hlutinn sem er áfram stór og virkur greiðandi í sjóðinn verður hlutfallslega minni. Þetta er líka vandi þessa sjóðs og speglar ákveðna samfélagsbreytingu í landinu sem hefur að hluta til verið drifin áfram með stjórnvaldsákvörðunum í breyttu atvinnu-, efnahags- og búsetumynstri beint og óbeint. Þess vegna er hin erfiða staða sjóðsins og viðfangsefni hans ekki eingöngu mál bænda heldur ekki síður mál samfélagsins alls. Þess vegna vildi ég segja hér að það er mjög brýnt að málefni sjóðsins séu tekin upp í heild sinni til þess að finna honum varanlegan sess og varanlega framtíð. Þó að verið sé að leggja inn í hann einhverjar lítils háttar upphæðir til styrktar sjóðnum er það engan veginn fullnægjandi til þess að hann fái staðið undir því hlutverki og því verkefni sem honum er falið. Hér hefur verið rætt um rétt á makalífeyri t.d. Kveðið er á um að lífeyrisréttindi maka skuli einungis vera um 50% af reiknuðum réttindum aðalsjóðfélaga. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom einmitt inn á það að þau séu miklu lakari en gerist hjá ýmsum öðrum sjóðum. Nú er í sjálfu sér ekki verið að breyta því í þessu frumvarpi heldur er þetta nú þegar svo í gildandi lögum. Þar stendur í 13. grein, með leyfi forseta: „Upphæðir makalífeyris skv. 11. gr. skulu reiknaðar á sama hátt en með margföldunarstuðli sem er 50% lægri.“ Þessi ákvæði um 50% yfirfæranlegan makalífeyri eru nú þegar í gildandi lögum. Engu að síður er fyllilega ástæða til að það sé skoðað og hefði verið alveg fyllilega tilefni til þess að gera það nú um leið og verið er að breyta þessum ákvæðum sjóðsins sem við erum hér að fjalla um því að sé þarna á ferðinni misrétti eða með öðrum orðum sé þarna ekki um jafngild réttindi maka að ræða og tíðkast í öðrum sjóðum þá er sjálfsagt, finnst mér, að það sé kannað hvernig megi leiðrétta það. Frú forseti. Ég ætla annars ekki að fara neitt ítarlega í þessi atriði. Það hefur verið gert mjög rækilega hér. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur fjallað um þetta mál þar hélt hér mjög ítarlega ræðu þar sem hann fór í gegnum lífeyrissjóðsmálin almennt og síðan sértækt hvað laut að Lífeyrissjóði bænda. Ég hef því engu við það að bæta öðru en þessu að ég tel mjög brýnt að lög um Lífeyrissjóð bænda séu tekin upp í heild sinni og skoðuð með það að markmiði að réttur sjóðfélaga þar sé fyllilega sambærilegur við það sem gerist hjá bestu lífeyrissjóðum landsins. Vinnandi stéttir samfélagsins, hvort sem það eru sjómenn, verkamenn, bændur, iðnverkafólk, skrifstofufólk eða hverjir sem eru, allir eiga að hafa góð lífeyrisréttindi og við þurfum ekki síst að taka á réttindum bænda og bændafólks í þessum efnum. Ég ítreka það að ég tel að það eigi að endurskoða sem allra fyrst lög um Lífeyrissjóð bænda í þessu augnamiði. En það ætti jafnvel að kanna núna milli 2. og 3. umr. hvort við hefðum átt líka að skoða þessi 50% ákvæði um rétt makalífeyris og breyta því þá í þessari meðferð ef það þætti mögulegt og rétt. Það er mjög slæmt ef um mikinn mismun á réttindum fólks er að ræða hvað þetta varðar á milli einstakra sjóða.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram ágæt og fróðleg umræða um lífeyrismál almennt en tilefnið er þingmál sem lýtur sérstaklega að Lífeyrissjóði bænda. Sannast sagna hafði ég ætlað að sýna fyrirhyggju með því að kveðja mér hljóðs af því að ég sá að hv. þm. Pétur H. Blöndal var kominn á mælendaskrá og taldi líklegt að ég hefði einhverju þar við að bæta. En hann sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar ætlar greinilega að hafa síðasta orðið og er ekkert nema gott um það að segja. Það má vel vera að ég eigi eftir að koma upp í andsvari við hann. Ég vil taka undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar um mikilvægi þess að huga að málefnum Lífeyrissjóðs bænda. Lífeyrissjóðurinn hefur staðið höllum fæti og það er mjög mikilvægt að hið opinbera komi að stuðningi við þann lífeyrissjóð og löggjafanum ber að skoða alla lagaumgjörð sem snerta réttindi og kjör íslenskra bænda. Ég vil taka undir þau orð og þá hvatningu hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Annað sem hann sagði og ég er einnig alveg sammála er að það er nauðsynlegt að stefna að því að jafna lífeyriskjörin í landinu en þó þannig, og á það legg ég ríka áherslu, að þessi jöfnun eigi sér stað upp á við, að kjör þeirra sem eru lakari verði færð að því sem best gerist í landinu og þá er ég kannski fyrst og fremst að horfa til opinbera lífeyriskerfisins. Það urðu mikil átök um lífeyrismál á níunda áratugnum og fram yfir miðjan tíunda áratuginn, en þá var sett ný rammalöggjöf um lífeyrissjóði og lífeyrissjóður opinberra starfsmanna fór einnig inn í nýtt lagaumhverfi. Gamli tíminn er því smám saman að fjara út, þ.e. B-deild svokölluð í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, en nýtt fyrirkomulag er tekið við sem byggir á sömu grunnprinsippum, grunneigindum og aðrir lífeyrissjóðir í landinu. Þannig gerist það að þróunin er öll í sömu átt en barátta launafólks fyrir traustum lífeyrissjóðum hefur orðið þess valdandi að lífeyrisréttindin hafa almennt verið bætt en ekki úr þeim dregið eins og margir hafa viljað. Um það stórmál sem komið er að hér, aldurstengingu lífeyrisréttinda, átti ég kannski það eitt ósagt í fyrri ræðu minni að ég hef grun um að þeir sem vilja færa lífeyriskerfið í átt að einstaklingsbundnum samningum séu áhugasamir um þessar breytingar. Hvers vegna? Vegna þess að við færumst nær því að horfa á iðgjöld, ávöxtun og réttindi hvers einstaklings. Við stígum ekki það skref til fulls að sjálfsögðu með slíkri breytingu, aldurstengingu lífeyrisréttinda. Við erum þar fyrst og fremst að tala um hópa. En verður og yrði þar látið staðar numið? Einhvern tíma hefur verið vísað í það að konur lifa almennt lengur en karlar. Eiga þær fyrir bragðið að hafa rýrari lífeyrisrétt? Nei, ég held ekki. Það er nefnilega viljinn í landinu að halda samtryggingarkerfinu sem traustustu. Margir séreignarhyggjumenn, þeir sem vilja fara með lífeyriskerfið í áttina að séreignarsparnaði, telja sig mjög klóka fyrir sína eigin hönd, að þeir tryggi sjálfum sér betri réttindi. Þetta er alrangt. Þeir eru hins vegar afskaplega velviljaðir afkomendum sínum. Þeir munu sjálfir fá minna í sinn hlut þegar þeir komast á lífeyri, einfaldlega vegna þess að þeir fá í sinn hlut réttindi sem sá sem fellur frá skilur eftir. Þess vegna er samtryggingin traustari og þess vegna verður lífeyrir til þeirra sem lifa hærri. Í séreignarkerfinu skilja menn þetta eftir inn á séreignarreikningum og þegar þeir falla frá þá fá afkomendur þeirra að njóta þess. Séreignarfyrirkomulagið rýrir ellilífeyri þeirra sem fara á ellilífeyri en fyrir bragðið skilja þeir hugsanlega meira eftir til afkomenda sinna. Menn eru því ekkert afskaplega klókir fyrir eigin hönd þegar allt kemur til alls. Þessi hugsun, að sundurgreina einstaka hópa og síðan einstaklinginn, hnígur öll í þessa átt. Ég hef um þetta miklar efasemdir. Varðandi makalífeyrisréttinn þá hefur hann tekið breytingum. Hann breyttist t.d. í opinbera kerfinu og eins er það reyndar með barnalífeyrinn. Þær breytingar voru að mörgu leyti til góðs tel ég hafa verið. En sú leið sem var farin í opinbera kerfinu, í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins varðandi makalífeyri, var að þar var sett eins konar sólarlag inn í kerfið, eins konar brú á milli kynslóða. Þar hugsuðu menn sem svo: Við erum að fara inn í samfélag þar sem báðir aðilarnir, karlinn og konan, eru útivinnandi. Það er af sem áður var, að konur væru heima og nytu ekki lífeyrisréttinda. Þetta er að breytast og fyrir bragðið voru menn reiðubúnir að breyta makalífeyrisréttinum en viðurkenndu að þarna væri ekki saman að jafna eldri kynslóðinni og hinni yngri. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta núna. Ég beini þeim varnaðarorðum til allra þeirra sem véla um málefni lífeyrissjóðanna að taka ekki ákvarðanir um aldurstengingu lífeyrisréttindanna án þess að um það fari fram mjög ítarleg umræða. Af því ég sé að framkvæmdastjóri Sjúkraliðafélags Íslands er á þingpöllum þá vil ég hrósa því félagi og málgagni þess fyrir rækilega og vandaða úttekt á lífeyrismálum. Þar er sérstaklega vakin athygli á aldurstengingu lífeyrisréttinda og farið mjög kerfisbundið í þá umræðu. Í blaðinu er m.a. rætt við Hrafn Magnússon, framkvæmdastjóra Landssamtaka lífeyrissjóða, og fleiri aðila. Þar er hreyft umræðu sem ég tel að eigi að fara fram í þjóðfélaginu almennt. Við höfum tekið hana upp á vettvangi samtaka launafólks, verið með ágæta umræðu innan BSRB, en hún er rétt að hefjast og henni er sannarlega ekki lokið af okkar hálfu.

Herra forseti. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um Lífeyrissjóð bænda. Margt hefur komið fram í þessari umræðu og umræðan er ágæt í sjálfu sér. Það er þeim ljóst sem hafa hlustað á umræðuna að það hafa komið upp vandamál með lífeyrisréttindi bænda sem hafa aðild að þeim sjóði. Þar kemur margt til, eins og við þekkjum. Reglurnar og lögin um sjóðinn voru með þeim hætti að menn borguðu ekki inn af fullum launum. Það var ákveðið þak á inngreiðslum til sjóðsins og auk þess fækkar í þessari atvinnugrein þannig að það eru færri sem borga í sjóðinn og mun fleiri sem þiggja greiðslur úr sjóðnum. Það er margt fleira sem mætti tína til sem gerir það að verkum að þessi sjóður er í þeirri stöðu sem raun ber vitni. Það er mjög slæmt mál. Ég tek undir það. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson, þar sem hann nefndi áðan að stjórnvöld bæru vissa ábyrgð, sem ég tek undir. En spurning mín til hans er: Með hvaða hætti og hvernig fyndist honum að stjórnvöld ættu að taka á með þessari ágætu atvinnugrein og hvað er til úrlausna í sjálfu sér? Ég vil að það komi fram að ég er ekki sammála hv. þingmanni um að það sé ekki rétt og eðlilegt og æskilegt fyrir bændur að greiða samhliða í frjálsa lífeyrissjóði. Ég vil hvetja menn til þess þrátt fyrir að þeir séu bundnir samkvæmt lögum því að vera í Lífeyrissjóði bænda og borga þar inn. Ég hvet bændur samt sem áður til að borga í frjálsa sjóði og hafa þar aukasjóð þegar fram í sækir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að lýsa því almenna viðhorfi að lífeyrisréttindi bænda séu ekki einvörðungu á þeirra ábyrgð heldur beri samfélagið allt ábyrgð á málum þeirra. Hvaða leiðir nákvæmlega skuli fara til að treysta lífeyriskjör bænda og lífeyrissjóði þeirra kann ég ekki að nefna en ég get hins vegar nefnt leiðina sem má fara að því marki. Hún byggir að sjálfsögðu á nánu samstarfi og samvinnu við samtök bænda. Ég held að þar eigi að hafa sömu vinnureglu og við viljum hafa í Samtökum launafólks, að efnt sé til náins samráðs með bændum og fulltrúum þeirra og síðan ríkisvaldinu um leiðir að þessu marki. Ég tel reyndar að skoða þurfi margt í kjaraumhverfi bændastéttarinnar. Þetta væri vissulega einn mjög mikilvægur liður í slíkri endurskoðun.

Herra forseti. Hér hefur að mörgu leyti farið fram fróðleg umræða um lífeyriskerfið almennt og það er mjög gott, að þetta skuli vera rætt og ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir frumkvæðið að því. Síðustu skoðanaskiptin sem fóru fram í andsvörum voru mjög athyglisverð. Þar kom fulltrúi ríkisstarfsmanna, formaður BSRB, og vildi endilega hækka öll réttindi uppávið, hvað sem það kostaði. Ríkið borgar. Einn af landsbyggðarþingmönnum bænda vill líka bæta kjör bænda  Það er nefnilega þannig að guð almáttugur hefur ekki haft það fyrir sið að borga fyrir ríkið á Íslandi. Almenningur í landinu greiðir það allt saman. Menn hafa bæði gert kröfu á ríkið fyrir hönd sjómanna og bænda og ég veit ekki hvað. Þetta er voðalega auðvelt en það er í rauninni krafa BSRB á ASÍ-félaga að borga nú brúsann. Þannig er nú það. Það hefur lítið verið rætt um það að þjóðin verði langlífari. Það kostar alla þjóðina 1% í hærra iðgjaldi í lífeyrissjóði sem reyndar er að forminu til greitt af atvinnurekendum. En þeir gætu að sjálfsögðu hækkað öll laun í landinu um þá krónutölu ella. Svo er aukinn örorkulífeyrir sem kostar þjóðina annað prósent. Þjóðin er núna farin að borga 2% af öllum launum vegna lengri lífaldurs og örorku. Þetta kemur niður á fólki sem er að vinna, eignast börn og koma sér upp húsnæði. Það sem við ræðum hér er í fyrsta lagi möguleiki stjórnar Lífeyrissjóðs bænda til að hækka iðgjaldið upp í eitthvað hærra á sjóðfélaga, þ.e. bændur, og möguleiki stjórnar til að hækka iðgjaldið úr 6% í eitthvað hærra fyrir launagreiðandann, sem er merkilegt nokk hjá bændum ríkissjóður. Það byggir á búvörusamningum. Ríkið borgar 250 millj. kr., eins og kemur fram í frumvarpinu, á ári inn í Lífeyrissjóð bænda sem atvinnurekandi. Mjög merkilegt. Í frumvarpinu er jafnframt getið um það að þetta skuli nota til að gera stjórninni kleift að taka upp aldurstengd lífeyrisréttindi. Hvað þýðir það? Það er kannski það sem við ættum að ræða nákvæmast hvað þýða aldurstengd lífeyrisréttindi? Þannig er að iðgjald sem tvítugur maður borgar stendur í 45 ár á vöxtum hjá lífeyrissjóðnum þar til hann hefur töku ellilífeyris við 65 ára aldur, ef við gerum ráð fyrir því. Iðgjald sem sextugur maður borgar stendur ekki nema í fimm ár, sem þýðir það að réttindin sem ungi maðurinn ætti að fá ættu að vera margfalt hærri en réttindin sem hinn aldraði fengi fyrir sama iðgjald. Það er reyndar um þrefalt hærra sem hinn yngri ætti að fá að öllu jöfnu. Þá væri kerfið í lagi. Hingað til hafa menn haft jafnaðariðgjald fyrir alla aldurshópa. Allir hafa borgað jafnt og fengið sömu réttindi, jafnt hinn sextugi sem hinn tvítugi. Herra forseti. Sjóðir með mikið af ungu fólki, ég nefni sem dæmi Lífeyrissjóð verslunarmanna en mjög margir byrja í Lífeyrissjóði verslunarmanna ungir og starfa í svona fimm, sex eða tíu ár, og fara svo í aðra sjóði, háskólasjóði og marga aðra, Lífeyrissjóð bænda o.s.frv. Vegna þess arna þá eru réttindin sem þetta fólk fær miklu meiri en rétturinn sem því er gefinn, þ.e. það ætti að fá mikið hærri réttindi. Sá lífeyrissjóður stendur mjög vel og getur borgað hærri lífeyri fyrir sama iðgjald. Annar sjóður, ég nefni þá Lífeyrissjóð bænda sem dæmi, sem er með mikið af öldruðum félögum, veitir hins vegar of mikil réttindi fyrir sama iðgjald og hann stendur illa. Þá þarf að skerða sjóðfélaga, bara af því þeir eru í lífeyrissjóði með mikið af öldruðum sjóðfélögum. Þetta hef ég í um 20 ár talað um sem tímasprengjuna sem íslenska lífeyrissjóðakerfið býr við. Það að menn skuli hljóta mismunandi lífeyrisrétt á endanum eftir því hvað fólkið við hliðina á því í lífeyrissjóðnum er gamalt. Það gengur ekkert upp. Hugsum okkur bónda sem vinnur á býli sínu og hann er giftur konu sem við skulum segja að vinni í kaupfélaginu. Konan borgar í Lífeyrissjóð verslunarmanna, þar sem er mikið af ungu fólki, og karlinn borgar í Lífeyrissjóð bænda, þar sem mikið er af gömlu fólki. Þau eru bæði skylduð til þess með lögum frá Alþingi að borga í þessa sjóði. Þau hafa ekkert val. Vegna þess hve mikið er af gömlu fólki í Lífeyrissjóði bænda þá þarf að skerða lífeyrisgreiðslur til bóndans, bara af því hann var skyldaður til að borga í þann sjóð. En konan sem borgaði í Lífeyrissjóð verslunarmanna, var skylduð til þess og mátti ekki borga í neinn annan lífeyrissjóð, fær uppbót af því hún er í lífeyrissjóði sem vill svo til að í er mikið af ungu fólki, sem þýðir að hún fær uppbót fyrir sama iðgjald og bóndinn, maðurinn hennar, borgaði inn í Lífeyrissjóð bænda. En greiðslur til bóndans eru skertar. Þetta segir mér að svona kerfi gangi ekki til lengdar, enda sjáum við það núna. Það fer eftir aldurssamsetningu sjóðfélaga hvort lífeyrisréttindi þeirra eru skert eða ekki, en alls ekkert eftir þeirri ávöxtun sem stjórn sjóðsins nær. Ég minni á það þegar Lífeyrissjóður verkstjóra var sameinaður öðrum sjóðum í Sameinaða lífeyrissjóðinn þá þurfti að skerða réttindin um 25%, það þurfti að skerða lífeyrisréttindi verkstjóra um 25% vegna þess að sjóðfélagar voru flestir orðnir gamlir. Einstaka verkstjóri var ungur en það skipti ekki máli. Þetta er sú tímasprengja sem menn eru núna að reyna að vinda ofan af með því að taka upp aldurstengd lífeyrisréttindi. Sú umræða kom ekki upp allt í einu eða í lokuðum hópi. Ég veit ekki betur en að ASÍ hafi rætt þetta á mörgum þingum. Þetta er búið að vera í umræðunni hjá Landssamtökum lífeyrissjóða í lengri tíma, enda var þetta vandamál þekkt. Einn lífeyrissjóður hefur haft þetta alla tíð, þ.e. Lífeyrissjóður verkfræðinga. Að meðaltali kemur þetta nákvæmlega eins út en vandinn er sá að við erum með misgamla lífeyrissjóði. Ef þeir væru allir jafngamlir þá gætum við haft þetta meðaliðgjald, eins og verið hefur. Þetta hefur alltaf verið vitað. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hann hreyfði því líka að konur yrðu öðruvísi tryggðar. Vissulega. Konur lifa lengur. Þar af leiðandi er ellilífeyrir þeirra dýrari en ellilífeyrir karlmanna. En makalífeyrir þeirra er hins vegar ódýrari því að makinn er yfirleitt yngri og lifir mikið skemur. Hann er karlmaður yfirleitt, þ.e. maki kvenna. Þannig held ég að þetta upphefjist nokkurn veginn, hvort á móti öðru, þ.e.  Langskólagengið fólk, það er rétt, byrjar starfsævina miklu seinna, en oft og tíðum vinna menn með námi og öðlast réttindi þar þann tíma. Á tímabili var líka greitt í lífeyrissjóð af lánunum frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Ég skil ekki af hverju það var tekið í burtu og af hverju það er ekki tekið upp aftur því ákveðið gat myndast í réttindavinnslu fólks við það að fara í nám. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gat þess að hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins vissi lífeyrisþeginn að hverju hann gengi af því að réttindin eru föst en iðgjaldið er breytilegt. En aumingja skattgreiðandinn veit ekki að hverju hann gengur. Það er vitað að ef vextir á fjármagnsmarkaði fara niður fyrir 3,5%, sem stefnir hraðbyri í, til góðs fyrir alla lántakendur í landinu og alla launþega sem eru að fjármagna íbúðarhúsnæði sitt, þá muni þurfa að skerða lífeyri hjá öllum almennu lífeyrissjóðunum því að þeir hafa engan bakhjarl. Það munar gífurlega miklu um það þegar vextir fara niður í 2,5% á markaðnum, það þyrfti því að skerða mjög mikið. Á sama tíma mun þurfa að hækka iðgjald í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, bara si svona, hækka skattgreiðslurnar á þetta sama fólk í ASÍ. Á sama tíma og verið er að skerða það á að hækka skattgreiðslur til að halda uppi háum réttindum hjá opinberum starfsmönnum. Ég er hræddur um að það sé þriðja tímasprengjan í dæminu, en þær eru nokkrar. Það er t.d. tímasprengja milli A- og B-deildar, því að B-deildarfólkið fær lífeyrisréttindi sem hækka eins og laun, og þau hafa hækkað alveg gífurlega undanfarið, á meðan A-deildarfólkið fær lífeyrisréttindi sem hækka eins og verðlag, miklu minna. Það á eftir að koma í ljós að opinberir starfsmenn uppgötva þetta og það er ein tímasprengjan í viðbót. Það er mikið af svona misræmi í kerfinu. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson talaði mikið um Lífeyrissjóð bænda og Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Hann gleymdi að geta þess að örorkulífeyrir hjá opinberu sjóðunum, Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga og Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, B-deild, er afskaplega lélegur. Hann miðast nefnilega við áunnin réttindi. Maður sem er búinn að starfa í fimm ár hjá ríkinu og fær 2% fyrir hvert ár fær 10% af launum sem örorkulífeyri, það eru nú öll ósköpin. Sá lífeyrir er skammarlega lakur. En menn hafa ekki viljað snerta á honum vegna þess að þá rugga menn bátnum. Þetta á við um B-deildina. Hins vegar ef við tökum Lífeyrissjóð sjómanna, maður sem búinn er að starfa sem sjómaður í fimm ár fær framreikning, ef þetta er ungur maður fær hann framreikning til 67 ára aldurs, að mig minnir. Hann fær framreikning til enda starfsævinnar og getur fengið mjög myndarlegan örorkulífeyri, 50–60% af launum, af oft og tíðum mjög háum launum sem greitt er af í Lífeyrissjóð sjómanna. Þetta gleymdi hv. þingmaður að nefna líka. Það er því alls konar misræmi í þessu kerfi fram og til baka. Mig langar til, herra forseti, að ræða rétt aðeins um samspil Tryggingastofnunar og lífeyrissjóða. Maður sem fær ekki neitt neins staðar, ekki úr lífeyrissjóði, tekjur eða annað slíkt og býr einn, fær núna í dag - ég fór í Reiknhildi Tryggingastofnunar á tr.is - 104. 445 kr. á mánuði í lífeyri frá TR og síðan er dreginn skattur frá því, þannig að hann er með 93 þús. kr. til ráðstöfunar á mánuði. Þetta er algjört lágmark, þessi maður hefur engar tekjur neins staðar frá. Ef hann er með meðallífeyri frá Lífeyrissjóði bænda, sem við erum að ræða hér um, þar sem meðalellilífeyrir er 15 þús. kr. og menn hafa verið að býsnast yfir, hann er reyndar mjög lágur, en ef hann er gefinn inn í þetta sama reikniforrit hjá Tryggingastofnun ríkisins 180 þús. kr. á ári fær hann 97.695 kr. á mánuði plús 15 þúsund kr. úr lífeyrissjóðnum, og hann er með 112.695 á mánuði fyrir skatt. Ég vil minna á að það er nokkuð svipað og nokkrir taxtar Eflingar eru fyrir fulla vinnu, þ.e. lífeyrisþegi sem er með meðalellilífeyri frá Lífeyrissjóði bænda er með tekjur á mánuði sem svara til dagvinnulauna samkvæmt taxta Eflingar. Svo geta menn náttúrlega rætt um hvort þau séu ekki lág. Ef þessi maður fær 50 þúsund kr. á mánuði úr lífeyrissjóði, sem er ekki sérstaklega óalgengt, fær hann frá Tryggingastofnun 82 þús. kr. og hann er með 132 þús. kr. fyrir skatt í tekjur. Þetta vil ég að menn hafi í huga áður en þeir ræða mikið fleira.

Þetta eru bara milljónerar!

Nei, ég segi það ekki, milljónerar, en þeir eru a.m.k. með tekjur sem eru yfir töxtum Eflingar. Og það vill svo til, því miður, að það er fjöldi manns í þjóðfélaginu sem fær taxta Eflingar, þó að þingmenn kannist kannski ekki við það.

Hæstv. forseti. Ég hef verið að reyna að ráða í þennan málflutning og ég hef velt því fyrir mér hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal sé óvenjulega hugrakkur eða óvenjulega dómgreindarlaus maður. Ég hallast helst að hinu síðarnefnda. Hann stillir dæmi sínu þannig upp að almennt launafólk á ASÍ-markaðnum sé að greiða fyrir launafólkið í opinbera kerfinu. Þetta er hræðilegt ranglæti, segir hann, og úr þessu þarf að sjálfsögðu að bæta. Nú langar mig til að spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal: Hvernig greiddi hann atkvæði í þingmannafrumvarpinu þar sem hann skammtaði sjálfum sér og ráðherrunum réttindi sem eru ekki að nokkru leyti sambærileg við það sem tíðkast í þjóðfélaginu, hvorki á almennum vinnumarkaði né á hinum opinbera? Ráðherra í ríkisstjórninni ávinnur sér 6% á ári. Fólk í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins ávinnur sér 2% af grunnlaunum og í A-deildinni 1,9% af heildartekjum. Í almennum lífeyrissjóðum er þessi ávinnsluprósenta 1,4–1,6%, á því bili. Hana þyrfti að bæta, tel ég, og það þyrfti að hækka einfaldlega iðgjöldin sem þessu nemur vegna þess að ég er því fylgjandi að fólk leggi til efri áranna. Ég vek athygli á þessu furðulega misræmi í málflutningi hv. þingmanns, þessum furðulega dómgreindarskorti þegar hann setur mál sitt fram. Eða er hv. þingmaður ekki hluti af þessu samfélagi? Eiga að gilda allt önnur rök um hann 

Herra forseti. Ég vil nú taka fram að þetta er ekkert persónulegt.

Nú, ekki persónulegt.

Það getur vel verið að ég sé dómgreindarlaus en ég studdi frumvarpið um Lífeyrissjóð þingmanna á sínum tíma vegna þess að kjör flestra þingmanna eru skert með því, þeir borga hærra iðgjald, 5% í staðinn fyrir 4%, og þetta er ákveðin samræming sem gerir það léttara að breyta lífeyrisréttindum þingmanna yfir í það sem er hjá almennum launþegum. Ég hef í tvígang flutt frumvörp um það að lífeyrisréttindi þingmanna verði eins og hjá almenningi í landinu.

Það er sýndarmennska.

Ég hef í tvígang flutt það frumvarp. Hv. þingmaður hefur aldrei flutt frumvarp um það, aldrei nokkurn tíma.

Sýndarmennska.

Hv. þingmaður hefur aldrei flutt frumvarp um að lífeyrisréttindi þingmanna verði skert eða minnkuð. Ég hef hins vegar flutt um það frumvarp í tvígang og það er engin sýndarmennska. Ég barðist fyrir því að fá það samþykkt og ég mun flytja það væntanlega aftur, þannig að ég vil að þingmenn séu með lífeyrisréttindi eins og almenningur í landinu. Hins vegar eru öll laun opinberra starfsmanna greidd með sköttum eða útsvari þannig að þau eru greidd af almenningi og fyrirtækjum í landinu og það sem fyrirtækin greiða í skatt geta þau ekki greitt í laun. Við erum því að segja að launafólk í landinu stendur undir skattgreiðslum beint eða óbeint og þegar opinberir starfsmenn búa við þannig kerfi að réttindin eru föst en iðgjaldið breytilegt munu álögur á almenning hækka þegar þarf að skerða lífeyri hjá almennu sjóðunum. Ef ávöxtun á markaði fer niður fyrir 3,5%, sem ég vona að gerist ekki en allt stefnir í, þá fáum við eina tímasprengjuna enn þegar við þurfum að auka álögur á hið vinnandi fólk, fólkið sem er að koma upp börnum og húsnæði og á stundum ekkert voðalega gott og hefur stundum ekki mikil auraráð þegar þarf að hækka álögur á það fólk til að borga hin föstu lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna á sama tíma og lífeyrisréttindi þess eru skert.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi studdi hv. þingmaður frumvarp sem veitti honum sjálfum umframréttindi miðað við aðra í þjóðfélaginu og þykist síðan með sýndarmennskumálatilbúnaði vilja stefna í einhverja allt aðra átt. Réttindi þingmanna voru ekki skert. Það er valkvætt fyrir hvern og einn að velja það kerfi sem þjónar hans hagsmunum sem best. Síðan þetta gamaldags viðhorf um opinberan rekstur og opinbera starfsmenn og þá sem sinna öðrum verkum í þjóðfélaginu. Þetta er gamaldags úrelt viðhorf. Það að leggja málin þannig upp að þeir sem sinna starfi í menntakerfinu eða í heilbrigðiskerfinu, að sjúkraliðinn á öldrunardeild Landspítalans sé á framfærslu hjá samfélaginu, hjá fólki sem sinnir öðrum störfum í landinu, þetta er náttúrlega afskaplega niðurlægjandi. Ekki fyrir starfsmanninn, heldur fyrir þann þingmann sem talar svona. Þetta eru úrelt gamaldags viðhorf sem eiga ekki nokkra stoð í veruleikanum. Við lifum í samfélagi sem skiptir með sér verkum. Sumir starfa á almennum vinnumarkaði, í verslunum, sjómennsku eða í öðrum störfum, aðrir sinna öðrum hlutverkum í heilbrigðisþjónustunni, í skólakerfinu, og þetta á að heyra sögunni til að tala á þennan hátt niður til fólks. Um efnisþætti sem fram komu hjá hv. þingmanni varðandi starfsaldurstengingarnar eða aldurstengingarnar í lífeyriskerfinu, það er ekki rétt að um þetta hafi farið fram víðtæk umræða. Hrafn Magnússon, framkvæmdastjóri lífeyrissjóðskerfanna, lýsti því yfir hjá okkur að hann væri í fyrsta skipti að koma á almennan fund að taka þátt í umræðu um þessi mál þegar hann kom á fund hjá BSRB. Þegar breyting er gerð á einum stað í kerfinu og hún muni hafa afleiðingar annars staðar í kerfinu, 

Herra forseti. Í tvígang hef ég flutt frumvörp um að lífeyrisréttindi þingmanna verði eins og gerist í almennu sjóðunum en að þeir fái launahækkun sem því nemi. Það að ég studdi frumvarp til þingmanna var að það frumvarp gerir réttindi þingmanna sambærilegri við almenna markaðinn að einhverju leyti og auk þess var ég akkúrat á mörkunum að ég hvorki græddi né tapaði á breytingunni. Yngri þingmenn töpuðu á henni og eldri þingmenn græddu en  En ég hef alla vega í tvígang flutt frumvörp um að breyta þessu en hv. þingmaður hefur aldrei flutt frumvarp um þetta og ekki þingsályktunartillögu né nokkurn skapaðan hlut um lífeyrismál.

Sýndarmennska.

Að þetta sé gamaldags og úrelt sjónarmið, auðvitað vinna opinberir starfsmenn mjög þarft verk og ég er ekkert að gera lítið úr starfi þeirra, alls ekki, þeir vinna sumir hverjir afskaplega vel. 

Ég bið hv. þingmenn að gefa ræðumanni tækifæri til að ljúka máli sínu.

Að þetta sé gamaldags og úrelt sjónarmið, það er bara þannig að opinberir starfsmenn fá laun sín með skatttekjum, það er sama hvernig menn snúa því og venda. Þeir vinna margir mjög þarft starf og standa virkilega fyrir sínu þannig að þeir þurfa ekkert að skammast sín fyrir það. En þegar menn eru stöðugt að gera kröfur á ríkissjóð um að bæta stöðu Lífeyrissjóðs bænda, bæta stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna o.s.frv. þá verða þeir að átta sig á því að þeir eru að gera kröfu á hinn vinnandi mann hvort sem það er opinber starfsmaður eða ASÍ-maður. 
             Um almennan fund, ég veit ekki hvort aðalfundir ASÍ eru almennir fundir, það er kannski einhver lokuð klíka. En þeir hafa verið að ræða um lífeyrismál aftur og aftur og þeir hafa haft í gangi lífeyrisnefndir þannig að mér finnst hv. þingmaður gera heldur lítið úr starfi þeirra.

Hæstv. forseti. Við þjóðfélagsþegnar greiðum geysilega margt með sköttum, það er einfaldlega svo, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Við kaupum þjónustu opinberra starfsmanna og greiðum hana með þeim tekjum sem ríkið hefur, þar á meðal sköttum. Ég veit ekki betur en að menn séu nokkuð sammála um að við þurfum þá þjónustu sem opinberir starfsmenn veita okkur í þjóðfélaginu, hvort sem það er á heilbrigðissviði eða á öðrum sviðum þjóðfélagsins, menntasviði, almennri opinberri þjónustu, þjónustu sveitarfélaga o.s.frv. Það er bara eins og það er og breytir ekki, finnst mér, umræðunni að við munum alltaf kaupa þjónustuna á því verði sem hún er á. Það er hins vegar rétt að minna á að fyrr á árum voru laun opinberra starfsmanna yfirleitt lægri en á almenna vinnumarkaðnum. Vegna hvers? Vegna þess að menn sögðu að opinberir starfsmenn - sem rétt var - hefðu miklu betri lífeyrisrétt en aðrir landsmenn. Þetta veit hv. þingmaður alveg jafn vel og ég, að lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna voru miklu betur tryggð en annarra launþega. Við tölum um frumvarpið um Lífeyrissjóð bænda og reynum að tryggja stöðu þeirra. Ég vil spyrja: Hvers vegna setjum við ekki inn 8% í staðinn fyrir 6%, eins og nánast allar aðrar stéttir í þjóðfélaginu hafa verið að semja um? Hvers vegna er það, hv. þingmaður? Við þurfum jú vissulega að taka á stöðu bænda og ég geri mér grein fyrir hvaðan þessi 2% til viðbótar mundu koma. 

Herra forseti. Varðandi þetta síðasta - því að þetta var eiginlega ekki andsvar, þetta var meðsvar - þá kemur fram í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið að ríkissjóður greiðir 234 millj. á ári í lífeyrissjóðinn, sem eru 40 millj. fyrir hvert prósent, 2% til viðbótar mundu því þýða 80 millj. á ríkissjóð. Og hver skyldi greiða það? Það eru náttúrlega launþegar í ASÍ, sjómenn, bændur og opinberir starfsmenn sem mundu borga þessar 80 millj.  Varðandi það að opinberir starfsmenn hafi haft lægri laun á tímabili, er það rétt. Það var reyndar ekki langur tími, kannski 10–15 ár, en laun þeirra hafa hækkað óskaplega mikið undanfarið, og það er svo sem ágætt nema það eykur kostnað ríkisins mikið. Þau hafa hækkað mikið meira en laun annarra í þjóðfélaginu nema kannski lífeyrisþega. En að hækka þetta nú þegar upp í 8% mundi þýða 80 millj. á ári á skattgreiðendur, sjómenn, Vestfirðinga og aðra launþega. Við þurfum því að gæta okkar pínulítið í útgjöldunum því að allt er þetta greitt með sköttum og mér sýnist þegar ég tala við kjósendur mína í Reykjavík og úti á landi líka að menn séu ekki voðalega hrifnir af skattbyrðinni sem þeir þurfa að borga.

Hæstv. forseti. Það var gott að hv. þingmaður vék að skattbyrðinni í lok máls síns, því að við vorum einmitt að gera skattalækkanir sem hv. þingmaður var afar ánægður með. Hvernig komu þær út? Þær komu langbest út fyrir þá sem hafa hæstu launin sem þýðir að þeir sem hafa lægri laun bera hlutfallslega hærri skattbyrði. Ég verð að segja alveg eins og er að það fer svolítið í taugarnar á mér þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal er að tala um að þessi stétt eða hin borgi. Það sem við kaupum í samneyslu fyrir ríkið og greiðum með sköttum eða öðrum kvöðum sem lagðar eru á þegna landsins, hvort sem það eru fyrirtæki eða einstaklingar, er auðvitað allt borgað með sköttum og tekjum. Það er ekki verið að leggja hlutfallslega meira á eina stétt en aðra nema vegna þess að skattkerfið er uppbyggt eins og það er og hv. þingmaður vildi alls ekki hækka persónuafsláttinn til þess að jafna tekjudreifinguna í landinu svo að þeir sem hafa lægri tekjur hefðu það betra en þeir hafa það í dag. Það var farið akkúrat hina leiðina, að fella hátekjuskattinn niður og lækka svo flatt prósentu á skatta. Þannig var verið að lækka sérstaklega skatta hjá þeim sem hafa hærri tekjur. Þetta veit hv. þingmaður prýðilega, töluglöggur maðurinn. Þannig er það bara. Ég held því að hægt væri að snúa umræðunni yfir í að tala um það sem þeir menn sem ráða hafa verið að aðhafast í þessum þingsal. Þeir hafa verið að færa til álögurnar af hátekjufólkinu yfir á lágtekjufólkið. Það er ekki hægt að mótmæla því, hv. þingmaður.

Herra forseti. Við höfum lagt til ýmsar skattalækkanir eins og t.d. skatta á hagnað fyrirtækja, það var lækkað úr 50% niður í 18% og tekjur ríkissjóðs hafa stórvaxið.  En talandi um lífeyrissjóðina og hinar 80 millj. sem hv. þingmaður gerði kröfu um að verði skellt á ríkissjóð sisvona, þá eru það útgjöld og menn þurfa að átta sig á því að öll aukaútgjöld ríkissjóðs þýða meiri skattbyrði svona eða hinsegin, á sjómenn, á Vestfirðinga. Ég held að meðallaun hjá ASÍ-manni séu um 260–270 þús. kr. á mánuði, sá maður fær þegar skattalækkanirnar ná í gegn að fullu 10, 12 þús. kr. meira á mánuði til ráðstöfunar. 

Hæstv. forseti. Við ræðum við 2. umr. um Lífeyrissjóð bænda og nefndarálit frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Eins og fram hefur komið lýtur frumvarpið að því að verið er að víkka úrræði stjórnar Lífeyrissjóðs bænda vegna þess hve staða sjóðsins er slæm. Aldursskipting sjóðfélaga er og hefur alltaf verið mjög óhagstæð miðað við flesta aðra lífeyrissjóði og frumvarpið á að koma til móts við þá stöðu þannig að hægt sé að bregðast við henni. Verið er að hækka mótframlag frá ríkinu, eins og fram hefur komið, úr 6% í 7%. Ég vil lýsa ánægju minni með frumvarpið. Mér finnst það vera liður í réttlætisátt og er ánægð með það sem næst fram með því. Mig langar til þess að geta um svar sem ég fékk frá hæstv. fjármálaráðherra sem mér finnst mjög mikilvægt að komi fram í umræðunni. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hve margir sjóðfélagar fengju nú greitt úr Lífeyrissjóði bænda. Svarið er þannig: Árið 2004 fengu að meðaltali 3.668 lífeyrisþegar greiddan lífeyri úr sjóðnum í hverjum mánuði. Þar af fá sumir fleiri en eina tegund lífeyris. Heildarlífeyrisgreiðslur í janúar 2005 námu 57.270 þús. kr. Einnig var spurt um fjölda sjóðfélaga. Fjöldi virkra eða greiðandi sjóðfélaga á árinu 2003 var 3.530 og þá hafði þeim fækkað úr 4.283 frá árinu 2002. Ástæðu fækkunarinnar má rekja til laga nr. 140/2002, um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Samkvæmt þeim var hætt að skipta iðgjöldum sjálfkrafa milli hjóna og sambýlisfólks en við það fækkaði greiðandi sjóðfélögum töluvert. Virkum sjóðfélögum hefur hins vegar fækkað jafnt og þétt mörg undanfarin ár eða um 5–10% á ári. Það var ekki hægt að gefa upp hve margir greiðandi sjóðfélagar voru árið 2004, en þetta er auðvitað afleiðing af því að bændum fækkar ár frá ári og hefur sú þróun verið lengi. Mig langar líka aðeins að geta um það hvernig lífeyrisgreiðslurnar skiptast. Lífeyrisþegar sem fá eingöngu greiddan lífeyri vegna búskapartíma, þ.e. greitt að fullu úr ríkissjóði, eru 13 karlar, sem fá að meðaltali 14.590 kr., það eru fimm konur sem fá að meðaltali 15.108 kr., eða samtals til beggja kynjanna 14.734 kr. Í makalífeyri sjóðfélaganna er enginn karl en þar eru 145 konur og þær fá að meðaltali 13.329 kr. Lífeyrisþegar sem fá greitt vegna áunninna réttinda, uppbót vegna búskapartíma þeirra sem fæddir eru 1914 og fyrr meðtalin. Þá kemur í ljós að 1.592 karlar fá meðalgreiðslur 18.049 kr., konur eru 1.065 og meðalgreiðslur þeirra eru 10.751 kr. eða um 5 þús. kr. lægri en karlanna og samtals til beggja kynja um 15 þús. kr. Makalífeyrir, þar eru karlar 44 sem fá meðalgreiðslur 6.404 kr., konur eru þar 718 og meðalgreiðslur eru 8.446 kr. Örorkulífeyrir er þannig að flestir fá 0–10 þús. kr. eða 44. Þeir sem fá hæst fá um 52 þús. kr., sem eru þrír talsins. 145 karlar fá örorkulífeyri og meðalgreiðslur til þeirra eru 20.709 kr. Konur eru þar 235 og meðalgreiðsla er 19.235 kr. Samtals fá 380 manns greiddan örorkulífeyri og þetta eru tæpar 20 þús. kr. Ég vildi koma svarinu sem ég fékk frá fjármálaráðherra að því að ég held að það víkki aðeins út umræðuna sem hér hefur farið fram. En vegna þess sem fram kom hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni áðan varðandi skattana vil ég koma því að að við höfum verið að lækka skatta fyrir allan almenning. Allir njóta góðs af skattalækkununum. Kaupmáttur hefur vaxið ár frá ári og ég held að það sé ekki hægt að finna nokkurt annað ríki þar sem fólk hefur það jafngott og við Íslendingar. Það er alltaf verið að reyna að bæta hag þeirra sem standa verst og við því erum við að bregðast með því að bæta Lífeyrissjóð bænda. Eins munum við styrkja hann með sölu á Lánasjóði landbúnaðarins. Allt verður þetta til þess að stuðla að því að bændur fái greiddar sæmilegri eða betri lífeyrisgreiðslur en þeir hafa fengið hingað til.

Herra forseti. Ég hef lesið svarið sömuleiðis og þetta eru skelfilega lágar tölur og væri hræðilegt ef fólkið hefði ekkert annað til að lifa af. En eins og ég gat um áðan er það ekki svo og mér finnst ekki rétt að koma með svona upplýsingar án þess að geta um heildarmyndina, hvað fólk fær til að lifa af í heildina. Ég gat þess áðan að maður sem býr einn og fær meðallífeyri, sem er 15 þús. kr. á mánuði, fær til viðbótar frá Tryggingastofnun ellilífeyri, tekjutryggingu, tekjutryggingarauka og heimilisuppbót, samtals 97.695 kr. frá Tryggingastofnun ef hann er með 15 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Hann fær sem sagt 112.695 kr. á mánuði, rúmar 112 þús. kr. til að lifa af. Það er heildarmyndin og það er það sem menn þurfa að tala um. Menn eiga ekki að tala alltaf um einn og einn þátt, tala t.d. bara um að heimilisuppbótin sé 18 þús. kr., heldur tala um heildarmyndina, það sem fólkið fær í vasann. Svo borga þeir að sjálfsögðu skatt af þessu eins og aðrir launþegar, en við erum að tala um tekjur upp á 112 þús. kr. rúmar á mánuði fyrir bónda sem er einmitt með meðallífeyri, 15 þús. kr. á mánuði.

Virðulegi forseti. Skoða heildarmyndina, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Við erum auðvitað að skoða heildarmyndina, við erum að ræða um Lífeyrissjóð bænda sem er einn lélegasti lífeyrissjóður landsins. Ég hef fylgst mjög vel með lífeyrisgreiðslum til bænda í mörg ár og ég hef séð hvað makar bænda fá, ekkjur. Það eru smánarlegar upphæðir eins og ég gat um áðan. Þrátt fyrir að fá viðbót frá ríkinu er þetta ekki til að hrópa húrra fyrir. Þegar búið er að taka skatta af 112 þús. kr. er ekki mikið eftir. Við verðum líka að átta okkur á því að fólk sem hefur misst heilsuna er á lágum örorkubótum, er kannski með, ég hef séð dæmi um það, 80–90 þús. kr. úr að spila á mánuði, fólk sem er ekki einu sinni orðið sextugt, og það er auðvitað ekki gott, hvorki fyrir sjálfsmyndina né annað, að leggja ekki meira til heimilis síns en það.

Herra forseti. Við verðum alltaf að skoða alla myndina, það sem fólk fær í vasann, ekki bara einstaka þætti. Það kemur fram í þeirri skýrslu sem nýverið var birt um fjölgun öryrkja að þeir eru margir hverjir, sérstaklega hjá lágtekjufólki, með töluvert hærri ráðstöfun en þeir höfðu áður en þeir urðu öryrkjar. Þeir eru með hærri ráðstöfunartekjur, og umtalsvert hærri ef þeir eru með börn, en þeir höfðu sem launþegar áður. Þeir hagnast sem sagt á því fjárhagslega að verða öryrkjar. Það þarf því vissulega að líta á alla heildarmyndina. Mér skilst að laun bænda margra hverra, sérstaklega sauðfjárbænda, séu ekkert voðalega há, ég hugsa að þeir nái margir hverjir ekki 112 þús. kr. nettó á mánuði þannig að þeir eru kannski að fá í ellilífeyri meira en þeir höfðu áður sem tekjur.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, þetta er einmitt staða margra bænda. Þó að sumir hafi það mjög gott, fá þeir sem bera lakast úr býtum hærri greiðslur mánaðarlega þegar þeir komast á ellilífeyri, ellilaun, og það er bara gott. Verið er að varpa ljósi á hve margir það eru sem fá mjög lítið úr þessum lífeyrissjóði, það er það sem um er að ræða. Við því erum við að bregðast, að bæta Lífeyrissjóð bænda, og það er aðalatriðið að þeir fái aðeins meira úr lífeyrissjóði sínum en þeir hafa gert hingað til. Þetta eru náttúrlega ekki neinar upphæðir þegar litið er á þessar tölur hér og það er engin afsökun þó að fólk fái greitt frá Tryggingastofnun, Lífeyrissjóður bænda er samt mjög lélegur.

Hæstv. forseti. Ég hef kannski tekið rangt eftir en mér fannst ég heyra að hv. þingmann segja að réttindi í Lífeyrissjóði bænda hefðu hækkað úr 6% í 7%.  Það er víða búið að semja um þessa breytingu, úr 6% í 7% og síðan í 8% á almenna vinnumarkaðnum. Ég held að það sé rétt sem segir í athugasemdum við frumvarpið að almennt er það svo á vinnumarkaðnum. Á að skilja þessi orð hv. þingmanns þannig að hún hafi vitneskju um að gerður verði samningur milli ríkisins annars vegar og Bændasamtakanna hins vegar um að þessar prósentur hækki úr 6% í 7% og síðan úr 7% í 8%, þannig að það verði þá samræmi á almenna vinnumarkaðnum við það sem sagt er í greinargerðinni? Ef svo er fagna ég því.

Hæstv. forseti. Það sem ég sagði var að með frumvarpinu er verið að hækka mótframlög ríkisins úr 6% í 7%. Til þess að breyta því þarf að gera það í búvörusamningi eða eins og fram kemur í umsögn um frumvarpið frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: „Mótframlag atvinnurekenda í sjóðinn er nú 6% og er greitt af sjóðfélaga eða ríkissjóði sé samið um það í búvörusamningi eða með öðrum sambærilegum hætti. Ríkissjóður greiðir árlega 234 millj. kr. í lífeyrissjóðinn samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2005 vegna mjólkur- og sauðfjárframleiðslu, eða um 40 millj. kr. fyrir hvert prósent atvinnurekenda. Verði frumvarpið að lögum leiðir það ekki sjálfkrafa til aukinna útgjalda ríkissjóðs þar sem framlög í sjóðinn eru bundin samningum.“ Nýr mjólkursamningur mun taka gildi 1. september í haust og nú er í smíðum nýr búvörusamningur í sauðfjárframleiðslunni. En ég vil bara ítreka aftur að ég tel þetta til bóta þó að ekki sé farið upp í 8%, en eins og fram hefur komið eru þessar upphæðir fastar í búvörusamningi en það er verið að hækka framlagið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir er formaður landbúnaðarnefndar og bóndi og starfar innan Bændasamtakanna og veit sjálfsagt vel hvað þar hefur verið rætt. Því fagna ég þeim upplýsingum sem hún veitir hér úr ræðustól um hækkun mótframlags úr 6% í 7% og er vonandi stefnt að því að það verði 8% eins og er almennt stefnt að í kjarasamningum launþega, ég vona sannarlega að þetta sé rétt mat hjá hv. þingmanni en ég sé það hvergi neins staðar í lagatextanum. Hins vegar má lesa í athugasemdum hvað það er á almennum vinnumarkaði og eins má lesa það í umsögn fjármálaráðuneytisins hvað hvert prósentustig kostar, þ.e. 40 milljónir fyrir hvert prósent, og síðan að útgjöld vegna sjóðsins séu bundin samningum. Ég skil það því svo að um þetta hafi verið rætt og menn telji góðar vonir til þess að þetta verði fest í samningi milli Bændasamtakanna og ríkisins.

Hæstv. forseti. Það verður náttúrlega að hafa í huga að búvörusamningur milli Bændasamtakanna eða búgreinanna og ríkisins þarf alltaf að fara til umfjöllunar í hv. Alþingi og samningurinn er ekki endanlega frágenginn fyrr en Alþingi er búið að samþykkja hann. Ég vil ítreka það aftur að ég tel að frumvarpið, verði það að lögum, sé til mikilla bóta fyrir bændur landsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1256 um frumvarp til tollalaga frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Lilju Sturludóttur, Jónu Björk Guðnadóttur og Elmar Hallgrímsson frá fjármálaráðuneyti, Sigurð Jónsson frá Samtökum verslunar og þjónustu ásamt Lilju Jónasdóttur hrl. og Einari Baldvin Axelssyni hrl., Óttar Pálsson hrl. frá Lögmannafélagi Íslands, Sigríði Á. Andersen frá Verslunarráði, Ernu Guðmundsdóttur frá BSRB og Hörð Daníelsson frá Tollvarðafélagi Íslands. Auk þess að funda með gestum fór nefndin ítarlega yfir umsagnir sem bárust um málið. Í frumvarpinu er gerð tillaga að nýjum tollalögum en gildandi tollalög eru frá 1987. Mikil framþróun hefur orðið á þessu tímabili, t.d. hvað varðar rafræna tollafgreiðslu og aukna þjónustu tollmiðlara. Það er því eðlilegt að lögin séu endurskoðuð í þessu tilliti. Á árinu 2001 fól fjármálaráðherra nefnd að vinna drög að nýjum tollalögum. Undir lok 130. löggjafarþings lagði hann svo fram til kynningar frumvarp til tollalaga. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar á þessu máli frá því að frumvarpið var kynnt á síðasta þingi og m.a. verið tekið tillit til ýmissa ábendinga hagsmunaaðila. Frumvarpið telur 198 greinar auk ákvæðis til bráðabirgða og tollskrár sem er fylgiskjal með frumvarpinu. Tollskrá kom ekki til athugunar í nefndinni að þessu sinni heldur var sjónum beint að efnisákvæðum frumvarpsins. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru talin upp í 27 liðum í athugasemdum við frumvarpið. Efni frumvarpsins er nokkuð víðtækt þar sem það tekur ekki aðeins til tollafgreiðslu á vöru heldur einnig atriða eins og skipan tollvarða, verkaskiptingar milli lögreglu og tollstjóra og heimilda tollyfirvalda til að afla upplýsinga. Í umsögnum og máli gesta kom fram gagnrýni á nokkur atriði. Má þar nefna heimild tollstjóra til að endurákvarða tolla og gjöld, að ekki væri gengið enn lengra í rafvæðingu tollskjala, skyldu tollmiðlara til að geyma afrit skriflegra gagna, að tollumdæmum sé ekki fækkað í eitt, saknæmisskilyrði og þyngd refsinga. Þessi atriði hefur nefndin skoðað vandlega en getur aðeins tekið undir gagnrýni að nokkru leyti, svo sem um þrengingu saknæmisskilyrða sem hún leggur til að verði færð þar sem við á úr venjulegu gáleysi í stórfellt gáleysi. Þá gerir nefndin einnig að tillögu sinni að ákvæðum um vexti á tolla og gjöld sem endurákvörðuð eru verði breytt. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Skilgreint verði hver er ábyrgðaraðili fars samkvæmt ákvæðum frumvarpsins, sem útgerðarmaður eða flugrekandi þess. 2. 7. gr. verði breytt. Annars vegar verði fellt brott skilyrði um erlent lögheimili þess sem flytur inn vöru tímabundið og fær lækkun eða niðurfellingu tolla af þeim sökum. Er m.a. mælt með þessu með hagsmuni íslenskra stúdenta erlendis í huga. Hins vegar verði bætt við nýrri málsgrein er heimili tímabundinn innflutning tengivagna, sem skráðir eru erlendis. Þarna er helst um að ræða vagna sem fluttir eru inn tímabundið til vöruflutninga, svo sem á fiski. 3. Smásendingum verði bætt við upptalningu 1. mgr. 26. gr. en ýmis smávara er gjarnan send stök, t.d. með hraðsendingu. 4. Ákvæði 2. mgr. 30. gr. verði breytt og það gert skýrara og fyllra. Mælir nefndin m.a. með að bætt verði inn skyldu til að láta í té upplýsingar um farþega fars en samkvæmt upplýsingum nefndarinnar er þessara upplýsinga nú krafist m.a. í tengslum við fíkniefnaeftirlit. 5. Ákvæði 2. mgr. 125. gr. verði breytt og það fært að hluta til samræmis við sambærilegt ákvæði í lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem nú heita Lög um tekjuskatt. 6. 182. og 183. gr. um upptöku farartækja o.fl. falli brott. 7. Saknæmisskilyrðum verði breytt þannig að miðað sé við ásetning eða stórfellt gáleysi í stað einfalds gáleysis. 8. Leiðréttar verði nokkrar tilvísanir í frumvarpinu og orðalag nokkurra greina lagfært. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, númer 1257. Undir nefndarálit meiri hlutans skrifa hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Una María Óskarsdóttir og Gunnar Birgisson.

Herra forseti. Hér er fjallað um frumvarp að nýjum tollalögum en núgildandi tollalög eru nokkuð gömul, frá árinu 1986. Frá þeim tíma hafa orðið miklar breytingar, framfarir og tækniþróun sem gefur fullt tilefni til endurskoðunar á lögunum. Hér er um mikinn lagabálk og doðrant að ræða og tók nokkurn tíma fyrir nefndina að fara yfir frumvarpið. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar gerir ýmsar breytingartillögur við frumvarpið eins og það var lagt fram. Flestar þeirra eru að mati minni hlutans til bóta. Engu að síður flytjum við hér sérstakt nefndarálit, minni hlutinn, en minni hlutann skipa ásamt mér hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson, Ögmundur Jónasson og Helgi Hjörvar. Það komu fram ýmsar umsagnir um þetta mál, sumar með alvarlegum athugasemdum varðandi efni frumvarps til tollalaga. Eftir umfjöllun nefndarinnar um þetta mál og yfirferð yfir umsagnir er ljóst að minni hluti nefndarinnar telur að skoða þurfi margt í tollalögum og tollaumhverfinu betur og mikilvægt sé að til þessara nýju tollalaga sé vandað eins og frekast er kostur. Í minnihlutaálitinu nefnum við að umsagnaraðilar sem komu á fund nefndarinnar og sendu inn umsagnir gerðu mjög alvarlegar athugasemdir og gagnrýndu ákvæði frumvarpsins. Samtök verslunar og þjónustu, Tollvarðafélagið, BSRB og embætti skattrannsóknarstjóra, svo dæmi séu nefnd. Við gerum í nefndaráliti okkar grein fyrir gagnrýni okkar á frumvarpið sem lýtur að verkaskiptingu milli tolls og lögreglu. Það varðar sakarskilyrði, það varðar heimild tollstjóra til endurálagningar tolla og gjalda, það varðar tollumdæmin og ábendingar tollvarða um skilgreiningu á tollvarðarstarfinu. Við gerum athugasemdir við þessi atriði. Ég vil aðeins, áður en ég fer í þessar ábendingar okkar og gagnrýni, fara aðeins yfir það sem fram kemur í umsögnum Samtaka verslunar og þjónustu. Ég ætla ekki ítarlega í einstakar umsagnir en vil gefa smá sýnishorn af þeim alvarlegu athugasemdum sem komið hafa fram. Í umsögn Samtaka verslunar og þjónustu segir að, með leyfi forseta: „… þrátt fyrir ýmsar umbætur sem felist í frumvarpi til tollalaga sem hér er til umræðu, væru þar jafnframt alvarlegir annmarkar sem stangast á við framkvæmd tollalaga í dag og gera það nær óvinnandi fyrir tollmiðlara að sinna starfi sínu.“ Þeir segja einnig orðrétt, með leyfi forseta, í umsögn sinni: „Meðal grundvallaratriða sem rétt þykir að nefna hér sem almenna athugasemd er að skipting landsins í tollumdæmi er fráleit ráðstöfun og veldur margs konar erfiðleikum sem eitt tollumdæmi mundi ekki skapa.“ Ég vil líka vitna í umsögn sem unnin er af lögmannsstofunni LEX-NESTOR og LOGOS lögmannaþjónustunni, en þeir aðilar fóru yfir frumvarpið fyrir hönd umbjóðenda sinna, sem voru: Samskip hf., Eimskipafélag Íslands ehf., Jónar Transport hf. og TVG-ZIMSEN hf. Þessir aðilar, ásamt Samtökum atvinnulífsins, Samtökum verslunar og þjónustu og Samtökum kaupskipaútgerða tóku höndum saman síðasta vor, þ.e. sennilega fyrir ári síðan, í þeim tilgangi að koma að athugasemdum og þrýsta á um breytingar á frumvarpinu. Þeir nefna í umsögn sinni að tekið hafi verið tillit til einhverra breytinga frá fyrri frumvarpsdrögum sem lögð hefðu verið fram á þingi. Þeir segja svo orðrétt í umsögn sinni: „Telja þessir aðilar að umrætt frumvarp (493. mál) engu að síður í verulegum atriðum stangast á við núgildandi verklagsreglur skipafélaganna og starfsemi tollmiðlara og telja jafnframt frumvarpið í stórum atriðum brotthvarf til fortíðar auk þess að fela í sér skuldbindingar og kvaðir sem geta kippt fjárhagsgrundvelli undan fyrirtækjum í landinu svo ekki sé talað um starfsemi tollmiðlara sem sé hreinlega í hættu verði frumvarpið óbreytt að lögum.“ Þetta er náttúrlega engin smágagnrýni sem hér kemur fram og eðlilegt að við í minni hlutanum stöldrum aðeins við þetta og meiri hlutinn geri á þessu töluverðar breytingar sem er, eins og ég nefndi áðan, til bóta. Í þessari umsögn, sem dagsett er 7. mars 2005, segir í lokin, með leyfi forseta: „Varðandi frumvarpið í heild sinni er þess að geta að félögin telja vissulega að sumar þær breytingar sem þar eru lagðar til séu til úrbóta en þau telja að margar af þeim tillögum sem fram koma í frumvarpinu, varðandi framkvæmd tollafgreiðslu og starfsemi farmflytjenda og tollmiðlara, samrýmist ekki nútímaviðskiptaháttum og stangist í raun á við framkvæmdina eins og hún er í dag. Einnig telja þau að óeðlilegar kröfur séu lagðar á farmflytjendur, tollmiðlara og starfsmenn þeirra hvað varðar refsiábyrgð. Verði frumvarpið að lögum óbreytt telja félögin nær óvinnandi veg fyrir tollmiðlara að sinna starfi sínu.“ Ég ætla að láta þetta nægja af tilvitnunum í þessar umsagnir en ég mun fara yfir umsögn Tollvarðafélags Íslands síðar í máli mínu. Varðandi verkaskiptingu milli tollembættanna og lögreglu þá getum við þess að við teljum að það atriði í frumvarpinu þurfi miklu meiri athugunar við en liggur að baki frumvarpinu, þ.e. þessi verkaskipting og valdmörk milli lögreglu og tollstjóra. Afar mikilvægt er að öllum sé ljóst frá frumstigi hver eigi að fara með mál og dugar að benda á þau vandkvæði sem upp komu vegna rannsókna á samkeppnislagabrotum fyrir nokkrum missirum. Oft er erfitt að ákvarða alvarleika og eðli tollalagabrota og æskilegt að lagatexti sé sem allra skýrastur um hvaða brot skuli rannsökuð af lögreglu og hver af tollstjórum. Ákvæði frumvarpsins um þetta hafa sýslumenn m.a. gagnrýnt. Fyrir dyrum hefur staðið heildarendurskoðun á ákvæðum laga um meðferð opinberra mála og telur minni hlutinn að eðlilegra væri að skoða verkaskiptingu milli lögreglu og tollyfirvalda í tengslum við þá endurskoðun frekar en að binda nú í lög umdeilda verkaskiptingu sem líklegt er að verði að breyta innan fárra ára, hvort sem það verður vegna endurskoðunar á lögum um meðferð opinberra mála eða fækkunar tollumdæma. Í nefndaráliti okkar komum við aðeins inn á sakarskilyrði. Í frumvarpinu er refsiábyrgð tollmiðlara, farmflytjenda og annarra sem koma að innflutningi hert frá gildandi rétti og miðað við að venjulegt gáleysi sé nægjanlegt til að fella sakarábyrgð á einstaklinga, sbr. 172. gr. Þetta gagnrýndu umsagnaraðilar eins og Samtök verslunar og þjónustu harðlega. Skattrannsóknarstjóri færði aftur á móti í umsögn sinni rök fyrir því að rétt væri að breyta refsiskilyrðum í 172. gr. til samræmis við skilyrði laga um tekjuskatt og eignarskatt þannig að ekki þurfi að sanna ásetning svo að brot geti varðað fangelsisrefsingu, sérstaklega ef brot er stórfellt. Þetta sýnir mismunandi áherslur sem menn leggja í þessu efni varðandi sakarskilyrði, annars vegar aðilar eins og Samtök verslunar og þjónustu í eina áttina og síðan skattrannsóknarstjóri í aðra átt. Minni hlutinn telur sakarskilyrði laganna þarfnast verulegrar endurskoðunar og að ekki sé mögulegt fyrir nefndina að endurskoða þau ákvæði svo vel sé nema fyrst fari fram samanburður við ákvæði annarra laga á sviði skattaréttar og refsiréttar. Við teljum að sú skoðun þurfi að fara fram áður en sakarskilyrði verða bundin í lög með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu sem meiri hlutinn hefur að vísu flutt breytingartillögu um. Við förum aðeins yfir heimild tollstjóra til endurálagningar tolla og gjalda og teljum að ákvæði frumvarpsins um endurálagningu tolla og gjalda verði að rannsaka nánar. Ýmsir umsagnaraðilar gagnrýndu þessi ákvæði og hvöttu til þess að frumvarpið yrði ekki afgreitt á þessu þingi heldur yrði unnið milli þinga að ásættanlegri lausn fyrir bæði ríki og innflytjendur enda ljóst að endurálagning allt upp í sex ár aftur í tímann getur valdið innflytjendum verulegum rekstrarvanda. Hefði verið rétt að skoða þessar heimildir nánar í samhengi við lög um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Við förum aðeins yfir það sem fram kemur í umsögnum ýmissa aðila sem leggja til að tollumdæmum verði fækkað frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Slík breyting hefur lengi verið til umræðu og er af mörgum talin nauðsynleg, m.a. til að ná fram samræmi í framkvæmd laganna. Menn telja skorta á það. Í upphaflegu frumvarpi til tollalaga, sem dreift var til kynningar undir lok 130. þings, var gert ráð fyrir töluvert ólíku skipulagi tollyfirvalda en því sem nú er lagt til. Í frumvarpinu sem lagt var fram á 130. þingi var gert ráð fyrir að tollstjórinn í Reykjavík færi með tollamálefni í umboði ráðherra og tollumdæmum yrði fækkað úr 26 í níu. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram að fallið hefði verið frá fækkun tollumdæma m.a. vegna þess að til stæði að skoða mögulegar breytingar í þessum efnum á næstunni í samhengi við endurskoðun annarra stjórnsýslusviða, svo sem lögreglu og sýslumanna. Minni hlutinn telur að gera þurfi ítarlega úttekt á kostum þess og göllum ef fækka á tollumdæmum og meta sérstaklega áhrifin á landsbyggðina, m.a. hvort færa mætti einhver verk tollgæslunnar sem nú eru unnin í Reykjavík út á land þó að umdæmum hennar verði fækkað. Í heild teljum við og höfum rök fyrir því, þ.e. að þessi mál eru í skoðun og við teljum að áðurnefnd úttekt þurfi að fara fram á kostum þess og göllum að fækka umdæmum, að það hefði átt að fresta afgreiðslu þessa máls og skoða málið allt í víðara og stærra samhengi. Við getum þess einnig, virðulegi forseti, í nefndaráliti okkar að rétt hefði verið að ræða ítarlegar en kostur gafst á um muninn á milli vaxta sem einstaklingar verða að greiða til ríkis vegna vangreiddra gjalda og skyldu ríkisins þegar það þarf að endurgreiða oftekin gjöld. Þennan mismun þarf að skoða í samhengi við önnur lög á skattasviði. Það snertir ekki bara þessi tollalög heldur þarf að skoða þetta í heild. Nefndin ræddi þetta nokkuð og ég heyrði það á meiri hluta nefndarinnar og formanni nefndarinnar að hann telur að skoða þurfi þetta nánar. Þetta er einn lítill þáttur í tollafrumvarpinu sem snertir önnur lög einnig, önnur lög á skattasviði. En við töldum ástæðu til að halda þessu til haga í nefndaráliti okkar. Loks nefnum við þá athugasemd sem fram kom frá tollvörðum. Við teljum að rétt hefði verið að að taka tillit til ábendinga Tollvarðafélagsins og BSRB um skilgreiningu á tollvarðarstarfinu og á hvaða forsendum heimilt er að fela öðrum en tollvörðum tollgæsluvald. Og þá er ég komin að umsögn Tollvarðafélags Íslands sem ég vil grípa aðeins niður í, með leyfi forseta. Þeir fjalla um skipun tollvarða í umsögn sinni og segja orðrétt, með leyfi forseta: „Í 46. gr. frumvarpsins er gerð breyting þess efnis að tollstjórar skipi tollverði til fimm ára og eru þar meðtaldir aðaldeildarstjórar og deildarstjórar en þeir voru áður skipaðir af fjármálaráðherra. Er það álit stjórnar Tollvarðafélags Íslands að um afturför sé að ræða. Telur félagið að miðað við þær breytingar sem gerðar hafa verið á skipun mannaráðninga hjá ríkinu á síðustu árum til að auka faglegan þátt ráðningar og jafnræðis, til að tryggt sé að alltaf verði um að ræða faglegt mat á umsækjendum, verði skipun æðstu yfirmanna tollgæslu áfram í höndum fjármálaráðuneytisins. Fjármálaráðuneytið hefur á sínum vegum starfsmannaskrifstofu með sérhæfðum starfsmönnum á þessu sviði. Telur því félagið að til að tryggt að áfram verði faglega staðið að ráðningu yfirmanna tollgæslu verði sú skipan sem verið hefur áfram í höndum fjármálaráðherra.“ Síðar í umsögn sinni segja þeir, með leyfi forseta: „Í 2. mgr. 46. gr. er tiltekið að ráðherra setji í reglugerð nánari fyrirmæli um starfsheiti tollvarða. Þessi texti er í núverandi lögum frá 1987 án þess að ráðherra hafi sett þessa reglugerð. Hefur þetta ákvæði verið rætt við ráðherra og stjórn Tollvarðafélags Íslands og er vonandi að reglugerðin verði sett áður en lögin taka gildi.“ Sú ósk Tollvarðafélags Íslands hefur varla gengið eftir og hvetjum við auðvitað til þess að eftir þessari ábendingu verði farið og að ráðherra setji í reglugerð nánari fyrirmæli um starfsheiti tollvarða, eins og margoft hefur verið kallað eftir. Loks segir í umsögn Tollvarðafélagsins, með leyfi forseta: „Jafnframt er í 2. mgr. ákvæði um að ekki megi skipa aðra sem tollverði en þá sem lokið hafa prófi frá Tollskóla ríkisins eða hafi sambærilega menntun. Með bréfi til fjármálaráðuneytisins frá 17. des. 1998 var óskað eftir skilgreiningu á þessu atriði. Ekkert svar hefur borist þannig að greinilega er ekki auðvelt að svara þessu.“ Það er eðlilegt, virðulegi forseti, að mati okkar í minni hlutanum að kallað sé eftir því af hálfu Tollvarðafélagsins að fjármálaráðuneytið svari því, að þeir skilgreini hvað átt er við með „sambærilegri menntun“ og hvetjum við einnig til þess að fjármálaráðuneytið svari Tollvarðafélaginu. Við teljum það algjört lágmark í stjórnsýslunni að erindum og bréfum af þeim toga sem ég hef lýst sé svarað. Þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir því 1998 segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Ekkert svar hefur borist þannig að greinilega er ekki auðvelt að svara þessu.“ Þessu vildi ég halda til haga vegna þess að ég tel þetta vera sanngirni, þær óskir sem hér koma fram hjá Tollvarðafélaginu, að réttarstaða þeirra sé ljós að því er þetta varðar. Niðurstaða okkar, virðulegi forseti er þessi: Við meðferð frumvarpsins gafst nefndinni ekki nokkur kostur að vinna í og fara yfir tollskrá sem er fylgiskjal með frumvarpinu en bæði Neytendasamtökin og nokkrir innflytjendur hvöttu til ítarlegrar endurskoðunar á henni. Minni hlutinn telur rétt að afgreiðslu frumvarpsins verði frestað og nefndin vinni að því í samráði við fulltrúa hagsmunaaðila og framkvæmdarvaldsins að bæta frumvarpið og samræma það betur öðrum lögum þannig að það geti orðið sá grundvöllur að innflutningsviðskiptum sem því er ætlað að vera. Virðulegi forseti. Við teljum að hér vanti verulega upp á. Skoða þarf ýmis atriði í frumvarpinu eins og ég hef lýst, svo sem verkaskiptingu milli tolls og lögreglu, sakarskilyrði, tollembætti og skiptingu tollumdæmanna, málefni tollvarða og heimild tollstjóra til endurálagningar tolla og gjalda svo eitthvað sé nefnt. Við munum því ekki standa að þessu frumvarpi, skilum séráliti og munum sitja hjá við afgreiðslu frumvarpsins.

Hæstv. forseti. Hér er viðamikill lagabálkur á ferðinni, frumvarp til tollalaga, og hefur verið gerð nokkur grein fyrir málinu af hálfu formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Péturs H. Blöndals, en hann talaði fyrir munn meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er efnahags- og viðskiptanefnd klofin í málinu og skilum við í minni hlutanum sameiginlegu nefndaráliti en undir það rita ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Helgi Hjörvar og sá sem hér stendur. Í rauninni er hér ekki á ferðinni mál sem á að þurfa að valda stórfelldum deilum. Þó eru ýmis atriði sem okkur hafa þótt gagnrýniverð og annað sem við hefðum viljað láta skoða betur en gert er. Sérstaklega óánægður er ég með hve lítið menn hafa verið reiðubúnir að taka tillit til sjónarmiða sem fram koma frá samtökum starfsmanna, annars vegar Tollvarðafélagi Íslands og BSRB, en þessir tveir aðilar eru reyndar náskyldir því að Tollvarðafélag Íslands á aðild að BSRB. Það sem þarna er bent á í álitsgerðum þeirra samtaka lýtur sérstaklega að réttindum tollvarða. Eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hefur staðið nokkuð í stappi hin síðari ár að fá viðurkennda skilgreiningu á starfi tollvarða. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vék reyndar nokkuð að var skrifað bréf til fjármálaráðuneytisins í desembermánuði árið 1998 og óskað eftir skýringu á ákvæði núgildandi tollalaga, 10. gr. Þar segir, með leyfi forseta, m.a.: „Hver sá sem skipaður er til starfa sem tollvörður skal hafa lokið prófi frá tollskóla eða hlotið sambærilega menntun.“ Síðan segir í bréfi Tollvarðafélags Íslands, með leyfi forseta: „Vill TFÍ með bréfi þessu fara þess á leit við ráðuneytið að það skýri afstöðu ráðuneytisins á orðasambandinu „sambærileg menntun“ í þessari lagagrein.“ Undir bréfið skrifar gjaldkeri TFÍ, Guðbjörn Ármannsson. Síðan þetta gerðist eru liðin sjö ár en ekkert bólar á svari frá ráðuneytinu. Ráðuneytið hreinlega svarar ekki þessu erindi. Þegar grannt er skoðað kemur í ljós að þetta ákvæði er að finna í nýja tollalagafrumvarpinu. Nú er það komið í 46. gr. frumvarpsins, en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar tollstjórann í Reykjavík til fimm ára í senn og skal hann fullnægja sömu hæfisskilyrðum og héraðsdómarar til skipunar í embætti. Tollstjóri skipar tollverði til fimm ára í senn. Tollstjóri ræður aðra starfsmenn við embætti sitt. Hver sá sem skipaður er til starfa sem tollvörður skal hafa lokið prófi frá Tollskóla ríkisins eða hlotið sambærilega menntun.“ Síðan segir að ráðherra setji í reglugerð nánari fyrirmæli um starfsheiti tollvarða. Það sem tollverðir óskuðu eftir var einfaldlega að sett yrði í tollalögin, 1. gr. frumvarpsins þar sem tekið er á margvíslegum skilgreiningum, eftirfarandi klásúla, með leyfi forseta: „Hver sá sem ráðinn hefur verið tímabundið sem tollvörður eða hefur lokið prófi frá Tollskóla Íslands og hefur verið skipaður sem tollvörður.“ Hér er komin tillaga frá Tollvarðafélaginu um skilgreiningu á tollverði. Á þetta var ekki hlustað og meiri hluti nefndarinnar ekki reiðubúinn að setja þessa skilgreiningu í lögin. Ég vil vekja athygli á annarri lagagrein sem lýtur að skilgreiningu og heimildum til að hafa með höndum tollgæsluvald, sem er ígildi lögregluvalds, að í 147. gr. lagafrumvarpsins er að finna svohljóðandi orðalag, með leyfi forseta: „Tollstjórar, löglærðir fulltrúar þeirra og tollverðir fara með tollgæsluvald samkvæmt lögum þessum. Fjármálaráðherra er heimilt í undantekningartilvikum að fela öðrum starfsmönnum tollstjóra tollgæsluvald tímabundið til að sinna sérstökum verkefnum. Lögreglumenn fara með tollgæsluvald þegar þeir annast eða aðstoða við tollgæslu. Skipshafnir varðskipa fara með tollgæsluvald þegar þær annast eða aðstoða við tollgæslu. Þeir sem kvaddir eru tollgæslunni til aðstoðar lögum samkvæmt fara með tollgæsluvald meðan þeir gegna starfinu.“ Það sem Tollvarðafélagið og BSRB vildu láta gera í þessari lagagrein er að skýrt væri að það væru ekki allir fulltrúar tollstjóra sem færu með tollgæsluvald og var gerð tillaga um að 1. mgr. orðaðist svo, með leyfi forseta: „Tollstjórar, löglærðir fulltrúar þeirra er sinna tollgæslumálum, og tollverðir fara með tollgæsluvald.“ Það er svolítið sérkennilegt að ákveðin tilhneiging er til þess að líta svo á að hópi með tiltekna menntun skuli fengin víðtæk verkefni á sama tíma og menn horfa mjög rækilega í það þegar um aðra hópa er að ræða. Nú erum við með Tollskóla ríkisins, við erum með sérstaka skilgreinda menntun fyrir tollverði, en lögfræðin er að sjálfsögðu víðfeðm og tekur til margra sviða. En það er nægjanlegt að hafa lögfræðipróf upp á vasann, vera kominn í vinnu hjá tollinum, þá er tollstjóra eða yfirmönnum þar í sjálfsvald sett að fela slíkum aðilum tollgæsluvald. Ég skil ekki hvers vegna ekki er hægt að verða við þeim óskum Tollvarðafélagsins og BRSB um að skilgreina verksviðið aðeins ítarlegar með þessum hætti. Það er annað sem ég veit að tollvörðum er ofarlega í huga og það eru lífeyrisréttindin. Þeir leggja áherslu á það í umsögn sinni að löggjafinn hugi að því að koma til móts við tollverði á sama hátt og samið var um við Landssamband lögreglumanna ekki alls fyrir löngu. Það væri þá fjármálaráðuneytið sem annaðist slíka samninga en síðan þyrfti lagabreyting að koma til eins og gerðist með Landssamband lögreglumanna. Í röksemdum sínum fyrir þessu hafa tollverðir bent á að tollverðir og lögreglumenn vinni iðulega hlið við hlið og séu að fást við sömu, a.m.k. mjög sambærileg verkefni, t.d. í Leifsstöð í Keflavík og víðar, en búi við þessa mismunun hins vegar, séu að uppistöðu til í sama kjara- og réttindakerfinu en réttindin mjög mismunandi að þessu leyti. Það er þannig með lífeyrisréttinn að um hann hefur verið samið og breytingar gerðar á honum eftir að samkomulag hefur verið gert á vettvangi heildarsamtaka. En varðandi kröfur lögreglumanna á sínum tíma um að stytta starfsaldurinn höfðu þeir að baki sér og á bak við sig stuðning heildarsamtakanna BSRB. Þetta hafði verið baráttumál lögreglumanna um langan aldur, að stytta starfsævina í þennan endann, einfaldlega vegna þess að álagið og kröfurnar sem gerðar eru til starfsins hentuðu ekki einstaklingum sem væru komnir upp fyrir tiltekin aldursmörk. Auðvitað má segja það um aðra hópa líka. Ég tel mjög brýnt að horfa til starfshópa sem sinna erfiðum störfum t.d. í heilbrigðiskerfinu, í heilsugæslunni og á spítölunum. Ég horfi til stétta á borð við sjúkraliða og hjúkrunarfræðinga og annarra slíkra sem vinna allan sólarhringinn og allan ársins hring við mjög erfiðar aðstæður oft og tíðum, sumt fólgið í aðstæðunum sjálfum, sumt í eðli starfans. Það er erfitt að sinna mjög veiku fólki og ósjálfbjarga fólki og mikið álag þegar vinna þarf allan sólarhringinn, nætur jafnt sem daga. Það er ekki leggjandi á fólk sem er orðið mjög fullorðið að sinna þessum erfiðu störfum. Ég tel að huga eigi að því að rýmka þessi aldursskilyrði fyrir fleiri hópa en lögreglumenn eina, en fagnaði því mjög og geri enn í hjarta mínu að þeir skyldu ná því fram, en það gerðu þeir svo sannarlega með stuðningi heildarsamtaka sinna . Það eru fleiri atriði sem samtök launafólks gera athugasemdir við í þessu frumvarpi, t.d. segir hér í álitsgerð BSRB, með leyfi forseta: „Í 3. mgr. 46. gr. frumvarpsins er kveðið á um heimild til að setja mann tímabundið til starfa sem tollvörð vegna orlofstöku, veikinda- og slysaforfalla eða tímabundinna leyfa tollvarða. Þá er heimilt að setja mann tímabundið meðan tekin er ákvörðun um að skipa hann að fullu eða meðan hann stundar nám við tollskólann. BSRB bendir í þessu sambandi á lög um tímabundna ráðningu starfsmanna nr. 139/2003 og 41. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, en rétt væri að vísa í framangreind lög í greinargerð með frumvarpinu til að árétta lengd tímabundinnar ráðningar en mikið er um það að tollverðir séu settir tímabundið til margra ára í senn.“ Ég vík að þessu sérstaklega því þetta er náttúrlega atriði sem þarf að taka til skoðunar, ekki bara hjá tollinum heldur víða í hinu opinbera kerfi, en um það var samið á sínum tíma, gert var samkomulag um það á sínum tíma að tímabundnar ráðningar ættu að vera fyrir bí, þetta tíðkaðist í mörgum stofnunum, og gekk samkomulagið út á að eftir eitt ár skyldi einstaklingurinn hafa réttindi á borð við fastráðinn mann og aldrei skyldi tímabundin ráðning vara lengur en í tvö ár. Út á það gekk samkomulagið sem gert var. Það eru fleiri atriði sem er að finna í umsögnum samtaka launafólks og í umsögnum annarra aðila einnig, en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert mjög skilmerkilega grein fyrir þessum athugasemdum og ætla ég ekki að endurtaka þær, en fara nokkrum orðum um efnisþætti minnihlutaálits okkar. Við bendum á að í frumvarpinu eru gerðar tillögur um ýmsar breytingar frá gildandi tollalögum og áréttum að komið hafi fram það margar athugasemdir í umfjöllun nefndarinnar að greinilega þurfi að skoða frumvarpið betur áður en það verður afgreitt frá Alþingi. Hér segir í álitsgerðinni, með leyfi forseta: „Tollalög eru þess eðlis og varða slík réttindi að mikilvægt er að til þeirra sé vandað svo sem frekast er unnt. Ýmsir gestir nefndarinnar og umsagnaraðilar, þar á meðal Samtök verslunar og þjónustu, Tollvarðafélagið, BSRB og embætti skattrannsóknarstjóra gagnrýndu ákvæði frumvarpsins.“ Við teljum að með þeim breytingartillögum sem koma frá meiri hlutanum sé þessum ábendingum ekki svarað, þessari gagnrýni er ekki nægilega svarað til þess að við treystum okkur til að eiga aðild að sameiginlegu áliti nefndarinnar. „Meðal veigamikilla atriða sem minni hlutinn telur þarfnast mun meiri íhugunar en liggur að baki frumvarpinu er verkaskipting og valdmörk milli lögreglu og tollstjóra. Af umsögnum að dæma er augljóst að ákvæði er þetta varða, þar á meðal 185. gr., eru ekki nægilega skýr. Afar mikilvægt er að öllum sé ljóst frá frumstigi hver eigi að fara með mál og dugar að benda á þau vandkvæði sem upp komu vegna rannsókna á samkeppnislagabrotum fyrir nokkrum missirum. Oft er erfitt að ákvarða alvarleika og eðli tollalagabrota og æskilegt að lagatexti sé sem allra skýrastur um hvaða brot skuli rannsökuð af lögreglu og hver af tollstjórum. Ákvæði frumvarpsins um þetta hafa sýslumenn m.a. gagnrýnt. Því er ólíklegt að mikið samráð hafi verið haft við þá við gerð frumvarpsins …“ Við minnum á þau óljósu landamæri sem reyndust vera á milli aðila, rannsóknaraðila, þegar samkeppnislagabrot komu upp. Síðan er vikið að sakarskilyrðum í álitsgerð okkar, minnihlutaáliti okkar, og heimildum tollstjóra til endurálagningar tolla og gjalda, og um vexti segir m.a. í álitsgerð minni hlutans, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur að rétt hefði verið að ræða mun ítarlegar þann mun sem er á milli vaxta sem einstaklingar verða að greiða til ríkis vegna vangreiddra gjalda og svo skyldu ríkisins þegar það þarf að endurgreiða oftekin gjöld. Þennan mismun þarf að skoða í samhengi við önnur lög á skattasviðinu.“ Um tollembætti segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn vill líka benda á að umsagnaraðilar leggja til að tollumdæmum verði fækkað frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Slík breyting hefur lengi verið til umræðu og af mörgum talin nauðsynleg, m.a. til að ná fram samræmi í framkvæmd laganna. Í upphaflegu frumvarpi til tollalaga, sem dreift var til kynningar undir lok 130. þings, var gert ráð fyrir töluvert ólíku skipulagi tollyfirvalda en því sem nú er lagt til. Í frumvarpinu sem lagt var fram á 130. þingi var gert ráð fyrir að tollstjórinn í Reykjavík færi með tollamálefni í umboði ráðherra og tollumdæmum yrði fækkað úr 26 í níu. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram að fallið hefði verið frá fækkun tollumdæma m.a. vegna þess að til stæði að skoða mögulegar breytingar í þessum efnum á næstunni í samhengi við endurskoðun annarra stjórnsýslusviða, svo sem lögreglu og sýslumanna. Minni hlutinn telur að gera þurfi ítarlega úttekt á kostum þess og göllum ef fækka á tollumdæmum og meta sérstaklega áhrifin á landsbyggðina, m.a. hvort færa mætti einhver verk tollgæslunnar sem nú eru unnin í Reykjavík út á land þó að umdæmum hennar verði fækkað.“ Hér erum við með öðrum orðum ekki að taka mjög eindregna afstöðu og nánast enga afstöðu með því fyrirkomulagi sem skuli vera til frambúðar en segjum að þessi mál þurfi öll að skoða og við viljum að þar sé horft til hagsmuna landsbyggðarinnar og þá hvort mögulegt sé að flytja einhver verkefni sem unnin eru í Reykjavík út á land. Ég held reyndar að menn þurfi að vanda sig mjög vel þegar slíkt er gert einfaldlega vegna þess að dæmin hræða, sagan hræðir. Teknar hafa verið stofnanir og þær bókstaflega rifnar upp með rótum og fluttar til. Hefur það komið miklu raski, óþarfaraski á þá starfsemi og á þær stofnanir og orðið til mikill vandræða fyrir starfsfólkið. Ég held að það sé miklu heppilegri hugsun, nálgun, að dreifa verkefnum. Í þeim tilvikum þar sem um er að ræða starfsemi sem tekur til landsins alls, við skulum taka starfsemi á borð við vegagerð og tollgæslu, þá tel ég að byggðastefnan eigi að felast í því að efla kjarnana, þjónustukjarnana, starfskjarnana á landsbyggðinni í stað þess að taka höfuðstöðvar eða miðstöð stjórnsýslunnar og flytja hana til oft nauðuga viljuga. Það hefur því miður allt of oft gerst, enda held ég að stjórnvöld hafi áttað sig á að það hafi ekki verið til góðs að viðhafa slík vinnubrögð. Þá er þess að geta að í minnihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar tökum við undir ábendingar Tollvarðafélagsins og BSRB um skilgreiningu á tollvarðastarfinu og á hvaða forsendum heimilt er að fela öðrum en tollvörðum tollgæsluvald, en þetta er atriði sem ég vék að í upphafi máls míns og skýrði hvað lægi að baki og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór einnig ítarlega yfir málin og tölum við algjörlega einum rómi hvað þetta snertir eins og reyndar önnur atriði varðandi þetta þingmál. Í niðurstöðu okkar segir síðan, með leyfi forseta: „Við meðferð frumvarpsins gafst nefndinni ekki nokkur kostur að vinna í og fara yfir tollskrá sem er fylgiskjal með frumvarpinu en bæði Neytendasamtökin og nokkrir innflytjendur hvöttu til ítarlegrar endurskoðunar á henni. Minni hlutinn telur rétt að afgreiðslu frumvarpsins verði frestað og nefndin vinni að því í samráði við fulltrúa hagsmunaaðila og framkvæmdarvaldsins að bæta frumvarpið og samræma það betur öðrum lögum þannig að það geti orðið sá grundvöllur að innflutningsviðskiptum sem því er ætlað að vera.“ Hæstv. forseti. Þessar athugasemdir sem við gerum eru allar þess eðlis að unnt hefði verið að koma til móts við þær, í sumum tilvikum erum við einfaldlega að hvetja til umræðu og skoðunar eins og t.d. varðandi tollumdæmin og stærð þeirra. Í öðrum tilvikum hefði verið mjög auðvelt að verða við einföldum, sjálfsögðum og réttlátum kröfum sem fram hafa komið frá Tollvarðafélaginu og BSRB um skilgreiningu á tollvarðastarfinu og annað af þeim toga. Eins og ég segi þá er þetta mál ekki þess eðlis að það kalli á miklar deilur eða mikil átök. Þetta er viðamikið mál og þarf að vera í stöðugri endurskoðun. Starfsmenn ráðuneytisins hafa unnið ágætt starf svo og nefndasviðið í tengslum við þetta frumvarp eins og mörg önnur og ber að sjálfsögðu að þakka það. Eins og fram kom hjá fyrsta flutningsmanni minni hlutans, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, getum við ekki stutt frumvarpið, við munum sitja hjá við afgreiðslu þess, enda verður það að vera á ábyrgð stjórnarmeirihlutans sem er ákveðinn í að málið verði lögfest núna.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá iðnaðarnefnd um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði. Nefndin hefur fjallað um málið, sem er eins konar bandormur við fjölmörg lög, og fengið til sín gesti, hagsmunaaðila og ýmsa aðra sem nefndin leitaði til. Í nefndarálitinu segir: Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til heildarlaga um skattskyldu orkufyrirtækja sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur haft til umfjöllunar. Miða frumvörpin tvö að því að samræma skattalegt umhverfi raforkufyrirtækja með það að markmiði að tryggja jafnræði og samkeppni á þessu sviði. Gerir frumvarpið um skattskyldu orkufyrirtækja ráð fyrir að vinnsla, dreifing, flutningur, sala og afhending á raforku og heitu vatni verði skattskyld frá og með 1. janúar 2006. Í samræmi við það gerir frumvarp það sem hér er til umfjöllunar ráð fyrir að ýmsar skattundanþágur sem kveðið er á um í sérlögum um einstök orkufyrirtæki og lögum um raforkuver verði aflagðar. Nefndin átti sameiginlegan fund með efnahags- og viðskiptanefnd þar sem helstu hagsmunaaðilar voru kallaðir til og frumvörpin rædd samhliða. Með hliðsjón af þeim breytingum sem ráðgerðar eru í frumvarpi til laga um skattskyldu orkufyrirtækja leggur nefndin til að frumvarp það sem hér er til umfjöllunar verði samþykkt óbreytt. Þess skal getið að Þuríður Backman var viðstödd afgreiðslu málsins sem áheyrnarfulltrúi og er hún andvíg áliti þessu. Aðrir nefndarmenn samþykkja nefndarálitið, þeir eru auk mín: Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður, Bjarni Benediktsson og Dagný Jónsdóttir. Hv. þingmenn Jóhann Ársælsson, Einar Már Sigurðarson og Sigurjón Þórðarson skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Það kann að vera að einhverjum sem fylgjast með störfum Alþingis finnist liggja beint við, vegna þess að við erum sammála þessu nefndaráliti, að við styðjum breytingar á lögum á orkusviði. En það er ekki svo einfalt. Það var ekki ágreiningur um það í iðnaðarnefnd að ef það frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja yrði að lögum þá yrði þetta frumvarp, um breytingar á lögum á orkusviði, líka að lögum. Þegar ljóst var að efnahags- og viðskiptanefnd mundi afgreiða frumvarp um skattskyldu orkufyrirtækja var ekki um annað að ræða en að það mál færi úr nefndinni sem við erum hér að ræða um, því að í því felast breytingar sem þurfa að fylgja hinu frumvarpinu. Þetta vildi ég að kæmi fram í upphafi míns máls en þar fyrir utan vildi ég segja fáein orð um þessi tvö mál því að þau fylgjast að. Ég hef reyndar sagt það áður í sölum Alþingis að ekki sé tímabært að gera þær breytingar sem fólgnar eru í frumvarpinu um skattskyldu orkufyrirtækja. Það er nóg að minna á þá óvissu sem er nú uppi eftir breytingar á lagaumhverfi orkufyrirtækja í landinu, þar sem enginn veit enn um hversu mikið raforkuverð mun hækka. Eitt er þó ljóst, að það hækkar meira og minna um allt land vegna breytinga á starfsumhverfi sem þar hafa orðið. Það er því meira en lítið undarlegt að menn skuli vilja ganga þessa göngu til enda, með skattskyldu orkufyrirtækjanna, og bæta þeim hækkunum sem því fylgja ofan á þá hækkun á orkuverði sem fyrirséð er að muni ganga yfir. Ég sé ástæðu til að halda að mönnum sé ekki alveg sjálfrátt með að ganga svo hart fram í þessu. Það er í raun ekki neitt sem rekur á að þetta gerist akkúrat núna. Það væri t.d. miklu skárra að sætta sig við að menn skoðuðu þetta mál á næsta ári þegar allar breytingarnar eru komnar fram, þegar hið svokallaða samkeppnisumhverfi er orðið með þeim hætti sem til er stofnað. Þá ætti að koma í ljós hvaða þróun verður með raforkuverð í landinu. En svo mikið liggur mönnum á að það má ekki bíða eftir þessu heldur er stjórnarmeirihlutinn ákveðinn í að koma skattskyldu á þessi orkufyrirtæki. Eins og allir vita eru orkufyrirtækin í eigu sveitarfélaganna í landinu, að langmestum hluta. Það er t.d. mjög athyglisvert að sjá að þeir fjármunir hefðu komið í ríkissjóð á síðustu tveimur skattárum, hefðu allir komið frá fyrirtækjum í eigu sveitarfélaganna. Það eru ekkert litlir fjármunir, milli 1.100 og 1.200 millj. kr. hefðu farið í ríkissjóð frá þessum fyrirtækjum ef ég man þetta rétt. Þetta ætla menn sér að gera á sama tíma og sveitarfélögin í landinu kveina undan því að hafa ekki næga fjármuni til að sinna skyldum sínum. Það er ástæða til að kalla eftir því að þeir sem styðja meiri hlutann á Alþingi útskýri betur fyrir þingi og þjóð hvers vegna mönnum liggur svona á og hvers vegna það er forgangsverkefni stjórnarmeirihlutans að skattleggja fyrirtæki sveitarfélaganna með þeim hætti sem hér er um að ræða. Ég vil fá að heyra meira um það. Ég tel að þetta sé ekki góð pólitík og mér finnst það óábyrgt af þeim sem hér stjórna málum að ætla að bæta þessari skattbyrði ofan hækkun á raforkuverði sem mun ríða yfir og allir vita að er að verða að veruleika. Það er ljóst sums staðar. Ég mundi halda að við værum að tala um hækkun á raforkuverði um að meðaltali, miðað við þær upplýsingar sem ég hef, ekkert minna en svona 10%. Sums staðar er það miklu meira en sums staðar líka minna, sem betur fer. En mörg af þessum fyrirtækjum tóku mark á því þegar því var til þeirra beint að halda aftur af sér við hækkun á orkuverði. Við eigum eftir að sjá hækkanir hjá þeim fyrirtækjum, líklega strax á næsta ári. Þá kemur í ljós hvort einhvers konar samkeppni verður um að tryggja sér viðskiptavini í framtíðinni og hvort eitthvað slíkt hefur áhrif á verðlagninguna eftir að þetta umhverfi er komið á í raforkugeiranum. Það hvarflar að manni að Orkuveita Reykjavíkur er stærsta fyrirtækið sem þarna á hlut að máli, sem mundi greiða hæsta skattinn í ríkissjóð. Það hvarflar að manni að sumir sem styðja meiri hlutann telji ágætt að geta seilst í vasa Reykvíkinga í gegnum skattlagningu á Orkuveitu Reykjavíkur. En þeir eru reyndar að seilast í vasa fleiri en Reykvíkinga því að það eru fleiri sem eiga það fyrirtæki. Það er mikið umhugsunarefni að menn skuli ætla sér að skattleggja hitaveiturnar í landinu eins og ákveðið er að gera með þessu fyrirkomulagi, hitaveitur sem hafa einkaleyfi til að þjónusta fólkið sem kaupir af þeim heitt vatn. Þetta er auðvitað bein skattahækkun, bein orkuverðshækkun sem fylgir þessu fyrirkomulagi. Ég tel að hér séu á ferðinni allt of lítið hugsaðar aðgerðir. Ég geri mér grein fyrir því, ég hef sagt það áður en vil endurtaka það, að í framtíðinni þurfi að komast á svipað fyrirkomulag í raforkugeiranum eins og í öðrum fyrirtækjarekstri í landinu. Ef það á að vera samkeppnisumhverfi í þessum geira þá þarf auðvitað líka að vera skattaumhverfi sem er sambærilegt við aðra atvinnustarfsemi í landinu. En það tekur tíma að koma á því fyrirkomulagi sem hér er að stefnt. Það mun taka þó nokkur ár. Nú eru þessi fyrirtæki, eins og ég sagði áðan, að langstærstum hluta til í eigu sveitarfélaganna. Hér er einfaldlega verið að taka ákvarðanir um að skattleggja fólkið í sveitarfélögunum því að ekki munu sveitarstjórnirnar geta gert annað en að vísa þessari hækkun á neytendur sína. Það getur vel verið að mönnum finnist það ágætt, að geta komist í vasann hjá þeim sem versla við Orkuveitu Reykjavíkur en þarna eiga fleiri hlut að máli. Hér er, hæstv. forseti, á ferðinni ótímabær breyting og ég verð að segja eins og er, að mér finnst að þeir sem ættu að standa í ístaðinu hafi ekki gert það. Ég beini því m.a. að Framsóknarflokknum vegna þess að Framsóknarflokkurinn á aðild að stjórn borgarinnar og þeir sem verða fyrir barðinu á þessari skattahækkun eru fyrst og fremst Reykvíkingar. Þeir munu þurfa að borga fleiri hundruð milljóna á ári í skatt af rekstri orkufyrirtækis, ekki bara skatt af rekstri fyrirtækisins heldur og af hitaveiturekstrinum. Hins vegar virðist sem framsóknarmönnum finnist það allt í góðu lagi. Mér finnst að þeim ætti ekki að finnast það. Ég hefði talið affarasælast að menn hefðu látið málin liggja og biðu a.m.k. þangað til þeir hefðu yfirsýn yfir afleiðingar af öðrum breytingum á raforkusviðinu, og lágmarkið hefði verið að menn hefðu séð til fram á árið 2006 til að sjá árangurinn af þessum hlutum áður en lengra væri haldið. Hvernig á því stendur að menn hafa haldið áfram þessari göngu núna með bundið fyrir augun skil ég ekki, en mér finnst að það sé a.m.k. þannig að framsóknarmenn skuldi Reykvíkingum útskýringu á því hvers vegna þeir styðja niðurstöðuna. Já, og reyndar öðrum sem nota þjónustu fyrirtækisins, því þeir eru æðimargir í nágrannasveitarfélögum höfuðborgarinnar. Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að hafa langt mál um þetta. Ég vildi að það væri ekki misskilið að stuðningur okkar við nefndarálit frá iðnaðarnefnd þýddi það að við styddum að breytingarnar gengju í gegn núna, það er ekki þannig. Við erum hins vegar raunsæir og vitum að verði málið sett í gegn og gangi til enda í sölum Alþingis verða þær breytingar á lögum á orkusviði sem um var fjallað í iðnaðarnefnd að ganga fram ásamt þeim breytingum. Ég vona að menn sjái að sér og fresti því að málin gangi yfir þangað til þeir sjá betur hvernig breytingar á orkusviði virka að öðru leyti og hversu miklar hækkanir verða á raforkuverði hjá neytendum um allt land.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum á orkusviði. Ég er formaður í hv. iðnaðarnefnd en var því miður í opinberum erindagjörðum á vegum Alþingis á þeim tíma sem frumvarpið var tekið út úr hv. iðnaðarnefnd, en kom vissulega að umfjöllun um málið í aðdraganda þess. Frumvarpið tengist óneitanlega nýjum raforkulögum og nýskipan raforkumála í landinu og með það í huga að það samkeppnisumhverfi sem stjórnarflokkarnir hafa viljað innleiða í raforkukerfið og reyndar Samfylkingin líka, tveir stjórnarandstöðuflokkar hafa aftur á móti verið á móti kerfisbreytingunni, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn. Í raforkumálunum hafa því þrír stærstu stjórnmálaflokkar landsins staðið hlið við hlið og gengið taktfast saman þá leið að koma á samkeppnisumhverfi á raforkumarkaði. Við erum m.a. að eyða mismuni í opinberum rekstri og einkarekstri í þessum geira, því það er nú einu sinni þannig að raforkufyrirtæki hér á landi eru ekki öll í eigu opinberra aðila. Raforkufyrirtæki eru jú í eigu ríkisins og í eigu sveitarfélaga en við finnum fjöldamörg einkafyrirtæki á raforkumarkaði, raforkubændur, vítt og breitt um landið sem munu verða í samkeppni við þá aðila. Við getum tekið Múlavirkjun sem dæmi og fleiri virkjanir hringinn í kringum landið sem munu framleiða inn á kerfið í framtíðinni. Það segir sig náttúrlega sjálft, og þeim fer fjölgandi sem telja það, sem betur fer, að það er ekki hægt fyrir einkafyrirtækin að standa í samkeppnisrekstri við ríkið og sveitarfélög ef þau sitja ekki við sama borð í þeim efnum. Það kemur mér mjög á óvart að forustumaður Samfylkingarinnar í hv. iðnaðarnefnd, hv. þm. Jóhann Ársælsson, skuli ekki fylgja okkur stjórnarliðum í málinu, því hér er verið að jafna aðstöðumun á milli fyrirtækja annars vegar í opinberri eigu og hins vegar einkaaðila á þessum markaði. Hæstv. forseti. Ég vil gera það að umtalsefni, því hv. þingmaður þekkir vel til á Vesturlandi og við vorum sammála um að afgreiða ný raforkulög, að við gátum farið í stækkun álversins á Grundartanga vegna þeirra breytinga. Fyrir breytingu á raforkulögunum hafði Landsvirkjun einkarétt til framleiðslu vegna stóriðju en í dag geta sem betur fer glæsileg fyrirtæki eins og Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja framleitt raforku vegna framkvæmdanna. Það skipti mjög miklu máli fyrir íbúa á Vesturlandi að raforkulögin náðu fram að ganga vegna þess að ef einkaleyfið hefði ekki verið afnumið hefði verið mjög erfitt fyrir fyrirtækin að framleiða raforku vegna framleiðslunnar. Við skulum hafa það í huga að sú stækkun sem mun eiga sér stað á Grundartanga mun skapa 200 störf við álverið og líklega annað eins af afleiddum störfum. Hér er því trúlega um eitt stærsta byggðamál að ræða fyrir Vestlendinga allt frá árinu 1998 þegar álverið var reist. Það gekk ekki hávaðalaust fyrir sig eins og hv. þingmenn muna kannski, en núverandi stjórnarflokkar börðust mjög fyrir því og það er ekki á mönnum að heyra í dag að þeir sjái eftir því að þetta glæsilega fyrirtæki hafi risið á sínum tíma á Grundartanga. Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson talaði um að vegna breytinganna á lögunum værum við að fara að hækka raforkureikning Reykvíkinga og við framsóknarmenn bærum sérstaka ábyrgð þar sem við stöndum í forustu R-listans, ásamt reyndar fleiri flokkum sem sæti eiga á Alþingi og ég held að okkur gangi ágætlega í því samstarfi. Ég tel að sá málflutningur sem hv. þingmaður viðhafði sé að nokkru leyti á misskilningi byggður vegna þess að stærstu orkufyrirtæki landsins, það kom mjög skýrt fram á sameiginlegum fundi iðnaðarnefndar og efnahags- og viðskiptanefndar, við fjölluðum sameiginlega um málið, með forsvarsmönnum Landsvirkjunar, Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur að trúlega munu fyrirtækin ekki greiða tekjuskatt næstu 7–10 árin í það minnsta vegna mikilla framkvæmda í tengslum við stækkun álversins á Grundartanga og mikilla framkvæmda Landsvirkjunar vegna álversins á Austurlandi. Miðað við hvernig hv. þingmaður lagði upp mál sitt mátti á honum skilja að fljótlega yrði að hækka raforkureikning á íbúum höfuðborgarsvæðisins vegna breytinganna. Það er ekki alls kostar rétt. Það kom mjög skýrt fram hjá forustumönnum fyrirtækjanna að þetta mun ekki hafa nein áhrif á rekstur fyrirtækjanna næstu 7–10 árin í það minnsta. Það er staðreynd málsins. Svo geta menn deilt um hvað gerist eftir 7 eða 10 ár. Við höfum sem betur fer hagræðingarkröfu í nýjum raforkulögum sem gera ráð fyrir að við reynum að reka raforkukerfi landsmanna með hagkvæmni að leiðarljósi þannig að það verði ekki dýrt í rekstri og muni skila sér þar af leiðandi í lægra raforkuverði til landsmanna allra og fyrirtækja í landinu. Vegna þeirrar umræðu sem átti sér stað áðan, m.a. um hækkun á raforkuverði á landsbyggðinni, vil ég halda því til haga að það mál er að sjálfsögðu til skoðunar, það hefur margoft komið fram.  
             Ef ég mætti klára mál mitt, hæstv. forseti, vil ég segja að þar sem menn tengja þessa breytingu á lögunum nýskipuðum raforkulögum, þá mun sú breyting sem stjórnarflokkarnir hafa lagt til varðandi markaðsvæðingu á raforkukerfinu og hagræðingu því samfara hafa góð áhrif til lengri tíma litið. Það er hagræðingarkrafa í rekstri fyrirtækjanna sem mun skila sér í lægra raforkuverði til landsmanna til lengri tíma litið. Við horfðum á það árin 1998–2000 í umræðum um einkavæðingu bankanna að það væri rosalegt glapræði að ganga þá vegferð til enda. Bankarnir greiddu engan tekjuskatt í þá daga til ríkisins. Hvað ætli þeir greiði í ár? 15–20 milljarða? Því miður var stór hluti af stjórnarandstöðunni á móti þeirri framför sem þá átti sér stað. Bankamarkaðurinn í dag og fjármálamarkaðurinn er sem betur fer einn af veigameiri þáttum í undirstöðuatvinnugreinum landsbyggðarinnar ásamt sjávarútvegi og öðrum iðnaði. Ég vil halda því til haga að þeir voru á móti þeirri breytingu sem átti sér stað á bankakerfinu þá, rétt eins og margir hverjir stjórnarandstæðingar eru á móti þeim breytingum sem nú eiga sér stað á raforkukerfi landsmanna. Sagan mun náttúrlega dæma okkur í þeim efnum. Sagan hefur dæmt okkur hvað varðar einkavæðingu á ríkisbönkunum. Trúlega hefur aldrei verið eins mikill kraftur í íslensku viðskiptalífi og í dag. Aldrei hefur íslenskur almenningur notið eins lágra vaxta, hvort sem það er á húsnæðismarkaði eða á öðrum sviðum, þar ríkir gríðarleg samkeppni. Það voru engir hamingjudagar þegar ríkisbankarnir voru og hétu og margir hv. alþingismenn sátu þar í ráðum og stjórnum, svo heppilegt sem það var. Hæstv. forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég styð að frumvarpið verði gert að lögum frá hv. Alþingi. Hér er um framfaraspor að ræða. Við erum að jafna mismun á milli einkaaðila og opinberra aðila á þessum markaði. Við getum ekki búið svo um hnútana að einkafyrirtæki á raforkumarkaði, raforkubændurnir, standi verr að vígi en opinberir aðilar, ríki eða sveitarfélög. Slíkt gengur ekki.

Frú forseti. Þetta var mjög sérkennileg ræða sem hv. þingmaður flutti og ég tel að ég verði að leiðrétta ákveðnar rangfærslur. Ég vonast til þess að hv. þingmaður muni leggjast á sveif með okkur í stjórnarandstöðunni og fresti gildistöku skattskyldunnar þegar hann áttar sig á því að hann hefur farið með rangt mál um að breytingarnar á skattskyldu fyrirtækjanna muni ekki leiða til hækkunar. Fram kemur, vegna þess að það virðist hafa farið fram hjá hv. þingmanni, að orkufyrirtækin a.m.k. segir Orkuveita Reykjavíkur í umsögn að skattlagning orkufyrirtækja, með leyfi forseta: „muni óhjákvæmilega leiða til hækkunar verðs þar sem núverandi gjaldskrá gerir ekki ráð fyrir greiðslu tekju- og eignarskatts.“ Nú þegar ég hef upplýst hv. þingmann um umsögnina vonast ég til þess að hann leggist á sveif með okkur í stjórnarandstöðunni. Í umsögn frá Hitaveitu Suðurnesja segir: „Til að mæta auknum álögum er líklegt að hækka þurfi orkuverð.“ Mér finnst náttúrlega mjög hjákátlegt og mjög sérkennilegt að menn hafi ekki lesið betur umsagnir um þau frumvörp sem þeir eru að flytja og eru formenn iðnaðarnefndar, frú forseti.

Forseti vekur athygli hv. þingmanna á því að þeir hafa aðeins eina mínútu til að halda ræðu sína.

Hæstv. forseti. Ég kannast vel við umsagnir þeirra fyrirtækja sem hv. þingmaður nefndi, Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja. Hins vegar kom það mjög skýrt fram á fundi sem hv. iðnaðarnefnd Alþingis og hv. efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis átti með þessum aðilum þar sem þeir voru spurðir að því hvenær þeir mundu greiða eignarskatt í framtíðinni, að það yrði ekki í fyrsta lagi fyrr en eftir 7–10 ár vegna þeirra miklu framkvæmda sem þeir standa í á Vesturlandi og Austurlandi. Hv. þingmenn Vinstri grænna, ég horfi hér framan í hv. þm. Ögmund Jónasson, hafa verið mishrifnir af því en þeir verða bara að eiga það við sig. Ef þeir stæðu ekki í þeim framkvæmdum þyrftu þeir að fara að greiða allverulega skatta. Þá fyrst færu raforkureikningar Reykvíkinga og fleiri landsmanna að hækka. Það kom mjög skýrt fram í máli forsvarsmanna fyrirtækjanna að það verður ekki af skattlagningunni fyrr en eftir sjö ár í það minnsta.

Frú forseti. Mér finnst mjög einkennilegt að hv. þingmaður horfi ekki til lengri tíma. Verið er að hækka orkuverð, það kemur skýrt fram í umsögnum, og ef þetta er samkeppnismál, eins og virðist koma fram hjá hv. þingmanni, hefði einfaldlega mátt lækka skattbyrðina á þau fyrirtæki sem eru í samkeppni við opinberu fyrirtækin. En hér er verið að hækka skatta og við verðum ítrekað vör við það þessa dagana að verið er að hækka skatta, það stendur til að hækka skatta á dísilolíu á næstu dögum. Ég tel að það hefði verið miklu skynsamlegra að bíða með þessa skattahækkun til að átta sig betur á hvað umrædd kerfisbreyting á raforkumarkaðnum hefur mikla hækkun í för með sér áður en menn fara að hækka skatta í ofanálag. Ég tel að það sé skynsamlegt en ekki að hækka skatta beint ofan í kerfisbreytingu 

Hæstv. forseti. Það er mjög sérkennilegt að hlusta á málflutning Frjálslynda flokksins í þessu máli, flokks sem gefur sig út fyrir að vera hægra megin í íslenskri pólitík, eins og heyra má hjá ákveðnum þingmönnum þess flokks um starfsemi Íbúðalánasjóðs, Ríkisútvarpsins og fleiri þátta. Nú kemur allt í einu hv. þingmaður flokksins hér upp, Sigurjón Þórðarson, og talar á móti þeim breytingum sem við erum að fara að gera á raforkumarkaðnum. Þessum flokki, sem á að vera hægra megin í íslenskri pólitík, er þá ekkert umhugað um raforkubændur í landinu. Honum er ekki umhugað um það umhverfi sem við ætlum að búa íslenskum raforkubændum. Eiga ríki og sveitarfélög að vera stikkfrí hvað varðar skattskyldu í rekstri sínum en eiga svo einkaaðilarnir, sem hv. þingmaður segir sinn flokk standa fyrir, að borga skatt? Hvers lags málflutningur er þetta? Hvílíkt stefnuleysi.

Hæstv. forseti. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður átti sig ekki á að auðvitað hefur þetta bein áhrif strax. Halda menn að það hafi ekki áhrif á arðgreiðslur, t.d. frá Orkuveitu Reykjavíkur, þegar búið er að ákveða að borga þurfi 18% skatt af öllu sem um er að ræða? Halda menn virkilega að ekki sé tekið tillit til þess hver hinn raunverulegi grundvöllur er undir fyrirtæki þegar verið er að ákveða arðgreiðslur frá því? Mér fannst hv. þingmaður svolítið óheppinn þegar hann nefndi Múlavirkjun sem er í byggingu og hefur ekki selt neitt rafmagn enn þá, að vísu er búið að gera samning um að selja það, en það er ekki hætt við því að það fyrirtæki fari að borga tekjuskatt á næstunni. Hér er um að ræða tekjuskatt en ekki eignarskatt, ég býst við að hv. þingmaður hafi mismælt sig áðan þegar hann talaði um eignarskatt.

Já.

Það er ekki þannig að það séu margar raðir af einkafyrirtækjum í gangi þarna sem þurfa að fara að borga skatt. Það er ekki svo. Ég tel að svara eigi þeirri spurningu: 

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson, sem stóð að þessum breytingum á raforkuumhverfi hér á landi fyrir áramótin og greiddi atkvæði með þeim breytingum, þeirri kerfisbreytingu sem hér hefur átt sér stað, hvort hann vilji ekki fylgja okkur til enda í þeim breytingum. Er hv. þingmaður að segja hér úr ræðustól Alþingis að honum finnist að einkaaðilar sem reka virkjanir sínar í samkeppni við ríki og sveitarfélög eigi ekki að sitja við sama borð og ríki og sveitarfélög? Ég vil líka spyrja hv. þingmann að því hvort hann hafi ekki heyrt það sama og ég frá forsvarsmönnum Orkuveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja eða Landsvirkjun að þeir muni ekki borga neinn tekjuskatt næstu sjö til tíu árin í ljósi mikilla framkvæmda. Það er alveg á hreinu. Það kom mjög skýrt fram á sameiginlegum nefndafundi efnahags- og viðskiptanefndar og iðnaðarnefndar þingsins. Ég vil þá heyra það úr ræðustól Alþingis að menn beri brigður á þau orð sem þar féllu.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki betur en það sama hafi gengið yfir fyrirtæki í þessum bransa og ég geri ekki ráð fyrir að breyting verði á því. Það er bara spurning hvenær menn setja þessa breytingu á. Ég er búinn að segja það hér áður að það kemur að því að það þurfi að gera það. En að menn skuli ekki einu sinni geta séð fram úr því hvaða áhrif sú breyting sem nú þegar er búið að ákveða hefur á þennan bransa allan saman áður en menn hefja þessa göngu og skattheimtu. Það er alveg augljóst að fyrirtækin sem hér um ræðir og hafa verið að borga arð út úr rekstrinum til eigendanna, þ.e. sveitarfélaganna, munu auðvitað ekki geta gert það með sama hætti þegar grundvellinum hefur verið breytt. Menn hljóta að taka mið af því hvaða skattumhverfi er búið að setja þarna á og það mun auðvitað þýða það að menn þurfa að draga úr arðgreiðslunum. Ég held að það væri fróðlegt að hv. þingmaður teldi upp eitthvað af þeim fyrirtækjum sem hann hefur áhyggjur af 

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta en það er alveg ljóst að ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson höfum verið nokkuð sammála að þessu leyti um þær breytingar sem við höfum verið að gera á raforkuumhverfinu. Það er jafnframt alveg ljóst að þessi fyrirtæki munu ekki borga skatta á næstu árum. Allir eru sammála um það. Hvers vegna göngum við ekki þessa leið til enda? Það var líka alveg vitað að þessi breyting væri óhjákvæmileg í ljósi breytinga á raforkulögunum. Svo greinir okkur, mig og hv. þingmann, greinilega á um hvenær það eigi að gera en ég sé því ekkert til fyrirstöðu að það verði gengið í það strax, enda styð ég það frumvarp sem hér liggur fyrir þinginu.

Frú forseti. Það var sérkennilega ræða sem hv. þm. Birkir J. Jónsson hélt yfir okkur áðan. Hér er aðeins verið að fjalla um frumvarp sem í rauninni er mikil samstaða um í iðnaðarnefnd, þ.e. að það verði að fylgja ef frumvarpið um skattskyldu orkufyrirtækja verður samþykkt. Það var því undarlegt að hv. þingmaður notaði þetta tækifæri til þess að hjóla hér í allt og alla að því er mér finnst algjörlega að ástæðulausu. Ég lít þannig á að þetta sýni fyrst og fremst það að hv. þingmaður er ekki fyllilega sáttur við hvernig að þessum málum hefur verið staðið en handjárnin á stjórnarliðinu gera það auðvitað að verkum að hann verður að standa hér keikur og styðja þetta allt saman. Það virðast helst vera raforkubændur sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af og telur að hægt sé að bæta hag þeirra verulega með þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Ég verð að spyrja hv. þingmann að því hvað það er sem bætir hag raforkubænda með því að takmarka verulega tekjumöguleika sveitarfélaganna. Þetta er sérkennilegasta tenging sem ég hef heyrt lengi.

Hæstv. forseti. Ég er ekkert feiminn að koma hér upp og svara hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni því að ég get skilið að Samfylkingin skuli vera í dálitlum vanda í þessu máli vegna þess að hún hefur stutt allar þær breytingar sem við höfum verið að gera á raforkumarkaði hér á landi. Nú er allt í einu viðsnúningur á og fyrir því fæ ég ekki viðhlítandi rök. Þegar hv. þingmaður kvartar undan því að ég komi hér upp og hjóli í allt og alla, eins og hann orðaði það, hlýtur það að segja sína sögu að málstaðurinn er veikur, menn eru ekki samkvæmir sjálfum sér, menn eru ekki samkvæmir þeim gjörðum sem þeir hafa staðið að, nú síðast rétt fyrir áramótin. Ég vil að lokum spyrja hv. þingmann að því hvort hann sé þá í hjarta sínu sammála því að fyrirtæki í eigu ríkisins og sveitarfélaga verði undanþegin skatti á meðan einkaaðilar á þessum markaði séu skattskyldir. Er sanngirni í því?

Frú forseti. Það er óþarfi að svara aftur spurningum sem Jóhann Ársælsson er búinn að svara. Ég vil hins vegar halda áfram þar sem frá var horfið í ræðu minni áðan vegna þess að hv. þingmaður hefur nokkuð fylgst með og stundum tekið til máls hér varðandi samskipti ríkis og sveitarfélaga. Telur hv. þingmaður ekki eðlilegt að þau samskipti séu skoðuð örlítið í þessu samhengi líka? Telur hv. þingmaður ekki að ástæða sé til þess að læra örlítið af því þegar við tókum hin nýju raforkulög í gildi? Þar voru auðvitað ýmsir gallar sem hv. þingmaður þekkir nokkuð vel frá störfum sínum í iðnaðarnefnd og þess vegna held ég að hægt hafi verið að draga a.m.k. þann lærdóm af því ferli öllu að við ættum að gefa okkur nægan tíma til að fara yfir hlutina. Það er alveg ljóst að skattlagning orkufyrirtækja þýðir lægri tekjur til sveitarfélaga, arðgreiðslur til þeirra munu minnka, orkureikningar munu hækka á almenning og þar af leiðandi líka draga úr tekjumöguleikum sveitarfélaganna, þ.e. í skattlagningu á almenning. Hér er því enn einu sinni verið að fara þá leið í samskiptum ríkis og sveitarfélaga að skerða hlut sveitarfélaga til tekjuöflunar.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við hliðarfrumvarp við annað frumvarp, um skattlagningu orkufyrirtækja, og höfum farið inn á það svið að tala um skattgreiðslurnar og jafnræðið. Ég heyrði hv. þm. Birki J. Jónsson segja áðan að nokkur fyrirtæki, stærstu fyrirtækin minnir mig að hann hafi nefnt, Landsvirkjun og fleiri stærri fyrirtæki, mundu ekki greiða skatta á næstu árum vegna þess að þau hefðu það mikið af uppsöfnuðum kostnaði og tapi og að þetta væri gert til að jafna aðstöðu fyrirtækjanna. Þá spyr ég: Hvað með fólkið? Munu þau fyrirtæki sem ekki eru skuldum vafin fara að greiða skatta og taka það út í orkuverðinu? Ég sé ekki hvar þau eiga að taka það annars staðar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ýmsar breytingar sem verða í kjölfarið á breytingum á skattskyldu orkufyrirtækja. Þó svo að við í Frjálslynda flokknum séum fylgjandi þessum breytingum, ef skattskyldan verður að lögum, þýðir það ekki að við styðjum skattskyldu orkufyrirtækja. Ég gerði mér nokkrar vonir um það fyrr í umræðunni, eftir ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, að hér yrði breyting á, að Framsóknarflokkurinn mundi e.t.v. falla frá því að skattleggja orkufyrirtækin. Það kom fram hjá hv. þingmanni að vegna þess að þetta muni einungis leiða til hækkunar einhvern tíma í framtíðinni en ekki á næstu árum þá sé þetta ekki eitthvað til að hafa áhyggjur af. En nú hafa ýmsir bent á hér í umræðunni að þetta muni án efa hafa áhrif strax til hækkunar á neytendur. Það er því aldrei að vita nema framsóknarmenn falli frá þessu frumvarpi, að hækka orkuna og hætta við að skattleggja orkufyrirtækin. Það væri fróðlegt ef hv. þm. Birkir Jón Jónsson segði okkur frá því á eftir í umræðunni að ef það yrði raunin að þetta leiddi strax til hækkunar, hvort hann yrði þá andsnúinn frumvarpinu um skattskylduna. Mér finnst vera einhverjar líkur til þess þó að ég telji þær ekki miklar, vegna þess að skattskyldan og allar þessar breytingar á orkufyrirtækjunum er hugarfóstur framsóknarmanna. Það er hugarfóstur hæstv. iðnaðarráðherra að koma á þessum breytingum sem hafa því miður leitt til talsverðrar hækkunar. Ég hef nefnt það fyrr í umræðunni að hækkanirnar hafa numið tugum prósentna. Eldri maður á Skagaströnd fékk reikninga upp á 160% hækkun, maður á níræðisaldri sem skilur ekkert í reikningum sem koma frá ríkisfyrirtæki upp á 16 eða 18 blaðsíður. Mér finnst tími til kominn að framsóknarmenn slaki aðeins á í þessum breytingum og hlusti á rödd skynseminnar, hlusti á það sem við í Frjálslynda flokknum höfum sagt, að það er rétt að doka við, enda höfum við lagt fram frumvarp þess efnis að fresta skattskyldunni til þess að sjá hvað þessar breytingar sem búið er að fara í valda mikilli hækkun á neytendur. Það kom hér fram í umræðunni að hv. þingmaður hafði miklar áhyggjur af hugtökunum vinstri og hægri og að Frjálslyndi flokkurinn skilgreindi sig hægra megin við vinstri, og af því að flokkurinn skilgreindi sig þannig þá væri hann algerlega fylgjandi frumvarpi framsóknarmanna, óskynsamlegu frumvarpi. Ég held að ég verði að upplýsa hv. þingmann um að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eru á mjög skrýtinni vegferð vegna þess að það má sjá á flokkum hvað þeir eru langt til hægri á því hvað þeir hafa mikinn hluta af útgjöldum, hvað þeir vilja hafa að hið opinbera snúist í miklu af umsvifum þjóðfélagsins. Það verður að segjast, því miður, að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa aukið ríkisútgjöld gríðarlega sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þess vegna orkar tvímælis t.d. að kalla Sjálfstæðisflokkinn hægri flokk þar sem hann hefur aukið ríkisútgjöld gríðarlega. Það sem við höfum gagnrýnt og gagnrýnum einmitt varðandi þetta frumvarp um skattskyldu orkufyrirtækja sem við ræðum núna, er að verið er að leggja skattana á þá sem síst skyldi. Þar skilur kannski á milli Frjálslynda flokksins og Sjálfstæðisflokksins að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í auknum mæli lagt byrðar á smælingjana og aflétt byrðum af þeim sem hafa það betra. Það sjáum við svo skýrt einmitt í þessu frumvarpi, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, að staðreyndin er sú að skattbyrðin mun eingöngu, ef t.d. horft er á raforkumarkaðinn, leggjast á almenna notendur, minni fyrirtæki í landinu og almenna neytendur, á meðan stórnotendur og stóriðjan hafa samið um það fyrir fram að þeir muni ekki greiða skatta og hafa fast orkuverð. Öll hækkunin mun því lenda á þeim sem síst skyldi. Það er nú staðreyndin í málinu að hlutur almennra notenda og minni fyrirtækja er alltaf að verða minni og minni í raforkukerfinu. Hann verður í kringum 10–15%, þegar allar áætlanir sem liggja fyrir, af öllum raforkumarkaðnum. Afgangurinn verður hjá stóriðjunni, þ.e. 85–90%. Það er gengið frá því að skattahækkanirnar sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eru að boða nú munu allar lenda á almennum neytendum í landinu. Okkur í Frjálslynda flokknum finnst þetta vera mjög öfugsnúið og viljum að menn doki við, átti sig á því hvað fyrirhugaðar breytingar valda mikilli hækkun áður en þeir fara að leggja á nýjar álögur. Mér finnst það mjög mikilvægt sérstaklega í ljósi þess að ef við skoðum aðrar breytingar sem verið er að gera, t.d. í skattamálum, sést að verið er að auka byrðarnar hlutfallslega á þá sem hafa lægri launin og aflétta þeim af þeim sem hafa hærri launin. Það er alveg sama upp á teningnum í þessu máli. Hér er verið að auka álögur á almenna notendur. En stórfyrirtækin hafa þegar samið sig fram hjá þessu. Við í Frjálslynda flokknum höfum ekki einungis bent á að það beri að huga að því hvernig við öflum tekna heldur höfum við einnig bent Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum á að þeir hafi farið offari í ýmsum útgjöldum. Sem dæmi má nefna að í tíð Framsóknarflokksins hefur utanríkisþjónustan blásið út gríðarlega mikið. Mér finnst að menn eigi að velta fyrir sér áður en þeir fara í svona gríðarlega mikil útgjöld hvort þetta sé rétt. Er rétt að auka útgjöld til utanríkisþjónustunnar á örfáum árum um 2.300 milljónir árlega? Frá árinu 1998 til 2005 hefur ríkisstjórnin varið 2.300 milljónum meira árlega. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson ætti að huga að þessu. Þetta eru miklar og háar upphæðir. Að velta þessu á almenna notendur í raforkukerfinu, hækka skatta og auka skattbyrðina á þeim sem hafa lægstu launin finnst mér ekki vera rétt og þar skilur á milli. Ég vona að hv. þingmaður átti sig á því að þó svo að við skilgreinum okkur hægra megin við miðju viljum við ekki fara í svona skattlagningu. Við viljum miklu frekar horfa til þess hvernig við minnkum þessi ríkisumsvif. 
             Ég var að benda á það, hv. þingmaður, að t.d. utanríkisþjónustan hefur aukist um 2.300 milljónir á föstu verðlagi. Síðan hef ég bent hér ítrekað á ýmsa þætti í umræðunni á síðustu dögum, t.d. þegar Sjálfstæðisflokkurinn leggur til að stofna nýjar ríkisstofnanir eins og Ferðamálastofu og auka eftirlit á ýmsum sviðum. Ég nefni sem dæmi mikið dekurverkefni Framsóknarflokksins á sviði orkumála, þ.e. að færa mikið eftirlit t.d. til Orkustofnunar. Ég tel það ekki rétt að vera að auka eftirlitsbáknið í Reykjavík meira en þörf er á. Í frumvarpi til vatnalaga kemur t.d. fram að þar eigi að taka við tilkynningum um leyfisskyldar jafnt sem óleyfisskyldar mögulegar framkvæmdir við vötn og eitt og annað. Áður en menn fara í svona breytingar eiga þeir að huga að því hvað þær kosta. Það gilda lög í landinu sem hæstv. utanríkisráðherra hafði forgöngu um að samþykkja, lög um opinberar eftirlitsreglur. Þessi lög kveða á um það að áður en farið er í nýtt eftirlit eigi að huga að nauðsyn þess. Ég hef séð það, því miður, að þessi lög eru þverbrotin hér í lagasetningunni á þingi og ég mun fara yfir það í fleiri ræðum að þarna er einmitt leið, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, til þess að spara í ríkisútgjöldum. Það þýðir ekki eingöngu að hækka skattana til þess að fara í einhver dekurverkefni. Ef menn leita fleiri leiða má t.d. benda á að verið er að fjölga sendiherrum. Þetta kostar peninga. Þetta kostar mjög mikla peninga. Ég tel miklu nær að ríkið einbeiti sér að öðrum verkefnum en að vera að þenja út eitt og annað. Það er umhugsunarvert að í stað þess að hæstv. utanríkisráðherra framfylgi þessu barni sínu, lögum um opinberar eftirlitsreglur, þá var sýnd mynd í ríkissjónvarpinu á dögunum, Opinberun Hannesar. Ég tel miklu nær að stjórnmálamenn einbeiti sér frekar að því að framfylgja reglum sínum og hugarfóstrum í stað þess að festa bara á filmu afleiðingar kerfis sem þeir hafa búið til sjálfir. Það verður mjög fróðlegt þegar við förum í umræðu um vatnalögin að skoða þessi mál, hvernig menn ætla að skrá allar framkvæmdir og hvernig hæstv. iðnaðarráðherra hefur hugsað sér að framfylgja þessum lögum. Margt er mjög sérstakt í þessum raforkumálum. Ef maður sýnir fyllstu sanngirni þá tel ég að stjórnarflokkarnir eigi nú þegar þeir senda neytendum um allt land hærri reikning að íhuga að reyna að útskýra fyrir fólki hvers vegna þessar hækkanir eru og tala hreint út. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir nokkuð góða ræðu því hann var einlægur í þessu hækkunartali sínu. Honum fannst rétt að hækka raforkuna vegna ójafnrar samkeppni raforkubænda við Landsvirkjun. En það má benda framsóknarmönnum á að fær er önnur leið en að hækka á almenna neytendur út af nokkrum raforkubændum. Það má kannski líta á þetta á hinn veginn. Það má líta til þess hvort ekki megi lækka skattana á raforkubændurna. Mér finnst að framsóknarmenn eigi að huga að því að í stað þess að horfa alltaf til skattahækkana þá megi jafnvel fara hina leiðina og lækka skatta á raforkubændur. Ef það er úrslitaatriðið hjá framsóknarmönnum að þetta snúist um raforkubændur og þess vegna þurfi að hækka raforkuna um allt land þá tel ég að þeir ættu að staldra við og hlýða á skynsaman málflutning okkar í Frjálslynda flokknum og skoða hvort ekki sé eðlilegt að fresta gildistökunni. Það liggur ekki svo mikið á. Fyrst að hv. þingmaður upplýsti okkur um að þetta muni ekki færa ríkissjóði neinar tekjur akkúrat núna og þetta skipti þess vegna engu máli, hvers vegna ekki þá að fresta skattahækkuninni  Ég nefndi þennan ágæta herramann á Skagaströnd sem fékk 160% hækkun á sínu raforkuverði og hann áttar sig ekkert á því. Ég hef nú komið með þessa reikninga á borð hv. iðnaðarnefndar og fengið síðan símtöl m.a. frá Snæfellsnesi þar sem menn eru að tala um 20–25% hækkun. Mér finnst í raun að Framsóknarflokkurinn ætti að leggja meiri áherslu á að útskýra fyrir fólki hvers vegna þurfti að hækka og hve hækkunin er mikil vegna þess að þegar þeir koma í þennan ræðustól þá segja þeir að þetta sé ekki svo mikil hækkun. Hver er hækkunin? Það þarf að koma betur fram hvað verið er að skattpína fólkið mikið. Mér finnst að það þurfi að koma fram. Við höfum heyrt þetta hérna í annarri umræðu, í þessari villandi umræðu um dísilolíuna. Þar var því haldið fram að hagstæðara yrði að keyra dísilbíla. En nú eru áhöld um hvort það sé hagstæðara vegna þess að skattahækkunarárátta Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á almenning er svo mikil. En síðan þegar kemur að þeim sem betur hafa, svo sem þeim sem njóta hæstu launanna og stóriðjunnar, þá má ekki taka neina skatta. Þá eru þeim allar bjargir bannaðar. Þessi útgjaldaaukning ríkissjóðs setur þá auðvitað í vanda. Ég vonast til þess að Framsóknarflokkurinn hugi að því, því að á flokksþingi sínu hafði hann ákveðna samþykkt einmitt um að þessar breytingar á raforkumarkaðnum hefðu ekki afdrifaríkar afleiðingar. Ég vona að hv. þingmaður leiðrétti mig ef það er ekki ein af samþykktum flokksins. Mér finnst að menn eigi að virða þetta. Það gengur ekki að hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, komi í þennan ræðustól og tali um einhverjar hundrað kr. hækkanir, svo eru það ekki þúsund kr. hækkanir heldur tugþúsund kr. hækkanir. Það gengur ekki að koma svona fram. Eins gengur það ekki hjá sjálfstæðismönnum að gefa það í skyn að olían, dísilolían, sé ekkert að hækka. Síðan hækkar hún og verður miklum mun dýrari en bensínið. Það skilur enginn neitt í þessu. Ég vonast til að neytendur sem fara nú og fylla bíla sína af dísilolíu eftir miklar verðhækkanir Sjálfstæðisflokksins átti sig á því hver er að hækka hjá þeim. Það er auðvitað Sjálfstæðisflokkurinn, hæstv. fjármálaráðherra, Geir Haarde. Um leið og verið er að dæla er í rauninni verið að dæla í ríkissjóð.

Allir vondir.

Allir vondir, segir hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Það sem ég er að útskýra og kom fram í svari er að ójöfnuður er að aukast.  Það sem er alvarlegt, og ég vona að hv. þingmaður átti sig á því, að þegar ég óskaði eftir því að hæstv. fjármálaráðherra reiknaði út hver ójöfnuðurinn yrði þegar flokkarnir, stjórnarflokkarnir, væru búnir að ná fram breytingum sínum á sköttum, þá bara voru allar reiknivélar stopp í ráðuneytinu. Það er svolítið sérstakt og það er eins og menn viti í raun og veru af þessu. Hægt er að reikna hagvöxt áratugi fram í tímann, en ef beðið er um að reikna ójöfnuð eitt eða tvö ár frammí tímann, þá eru allar reiknivélar stopp í fjármálaráðuneytinu. Það er einmitt hluti af þessu máli, að verið er að hækka orkuna á almenna neytendur og minni fyrirtæki á meðan stóriðjan mun ekki greiða þessa skattahækkun sem Framsóknarflokkurinn er svo stoltur af, eins og heyra mátti í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, það er mergurinn málsins. Það sem við í Frjálslynda flokknum leggjum mikla áherslu á er að menn reyni nú að einangra dæmið þannig að við áttum okkur á því að þær hækkanir sem verða núna verði ekki vegna skattbreytinga, heldur verði þær vegna breytinga sem Framsóknarflokkurinn hefur beitt sér af alefli fyrir í breytingum á raforkumarkaði, en vera ekki að bæta skattpíningu ofan á þessar breytingar sem valda svona mikilli hækkun á töxtum hjá fólki víða um land. Eftir að hafa hlýtt á ræðu hv. þingmanns geri ég mér vissar vonir um að menn ætli að falla frá þessari hækkun, vegna þess að boðað var í umræðunni að ef hækkunin verður einhvern tímann í framtíðinni á fyrirtæki og almenning eins og fram kemur í umsögnum, eins og hann túlkar umsagnirnar, þá er þetta í lagi, en ef þetta muni strax leiða til hækkunar, þá sé hv. þingmaður andvígur og Framsóknarflokkurinn andvígur þessu frumvarpi. Þess vegna hef ég vissar vonir um að Framsóknarflokkurinn muni falla frá frumvarpinu. Ég vonast til að stjórnarflokkarnir taki þessar ábendingar mínar með velvilja, hvernig eigi að stemma stigu við ríkisútgjöldum, og stöðva þessa þenslu og þá vitleysu að vera að sækja um í öryggisráðið og þenja út um 2.300 milljónir árleg útgjöld utanríkisráðuneytisins, þetta er vitleysa, fólki finnst það, fólk er að tala um þetta. Og ég vonast til að stjórnarflokkarnir hugsi um það áður en þeir fara að setja upp nýjar ríkisstofnanir hver eigi að greiða þetta. Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mjög mikilvægar lagabreytingar. Þetta er angi af umræðu sem á sér stað um heim allan, markaðsvæðingu grunnþjónustu á borð við raforku, vatn og hita. Þetta er nokkuð sem tekist er á um nánast um alla heimsbyggðina og þar skiptast menn í fylkingar. Það er frjálshyggjuvængurinn annars vegar og félagshyggjuvængurinn hins vegar. Það sem kom mér svolítið á óvart við umræðuna fyrr í dag var hve talsmaður Framsóknarflokksins, hv. formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, kom afdráttarlaust fram í þessu máli og afdráttarlaust niður í málflutningi sínum á hægri vængnum, með frjálshyggjusjónarmiðum. Hann setti mál sitt upp í eins konar réttlætisformúlu. Við værum að koma á réttlæti í landinu. Það væri nefnilega þannig að sumir aðilar, einkaaðilar sem væru að hasla sér völl á sviði raforkumála í raforkuframleiðslu, eru skattlagðir ef þeir eru einkafyrirtæki, en opinberi reksturinn er undanþeginn skattlagningu. Úr þessu þarf að bæta með því að skattleggja alla jafnt. Þetta er vissulega það sem býr að baki þessum kerfisbreytingum og hugmyndum, þ.e. að færa þennan geira allan inn á samkeppnissvið og að sambærilegar reglur og gilda þar eigi við á þessu sviði. Hitt atriðið sem hv. þingmaður vék að var um ágæti þessara kerfisbreytinga. Mig langar til í nokkrum orðum að fara um báða þessa þætti. Fyrst að markaðsvæðingunni almennt og hvernig hún gerist og er smám saman að gerast á sífellt fleiri sviðum. Þetta gerist þannig að starfsemi sem hefur verið á vegum hins opinbera er endurskilgreind og færð úr einu lagaumhverfi í annað. Við skulum taka dæmi um hafnir. Hafnirnar á Íslandi heyrðu áður undir, nú man ég ekki alveg hvort ég fer rétt með, ætli það hafi ekki verið Siglingastofnun sem hefur haft umsjón og eftirlit með þeim, en síðan var gerð breyting á lögum um hafnir þar sem m.a. var heimilað að gera hafnir að hlutafélögum. Þá gerist það að hafnirnar færast jafnframt undir annan eftirlitsaðila. Hver skyldi það hafa verið annar en Samkeppnisstofnun? Ég minnist þess að hafa átt viðræður við hæstv. samgönguráðherra um það efni þegar ég sagðist óttast að þessi kerfisbreyting þegar fram liðu stundir - við þurfum að hugsa alla þessa kerfisbreytingar með langtímasjónarmið í huga - þegar til framtíðar væri litið teldi ég að erfiðara yrði um vik að koma til móts við þarfir hafna í fámennum byggðarlögum þar sem peningar væru ekki eins miklir og í þéttbýlinu, t.d. á suðvesturhorninu. Hæstv. ráðherra sagði að ég þyrfti ekkert að óttast þetta, það væri pólitískur vilji til að stuðla að byggðaþróun og menn mundu passa upp á hafnirnar. Hinu gleymdi hann að með lagabreytingunum, kerfisbreytingunum, er honum og fjárveitingavaldinu settur ákveðnari rammi og reistar ákveðnari skorður. Reistar eru ákveðnar skorður við því hvað þeir geti gert. Hvernig gerist það? Jú, þegar ákveðið er að veita fjárstuðning til lítillar hafnar er hætt við því að stóra höfnin, ef hún er þannig sinnuð og vill fá pening sjálf, kæri fyrir Samkeppnisstofnun meint ójafnræði. Svona gerast hlutirnir. Þetta er að gerast smám saman á nánast öllum sviðum. Evrópusambandið hefur haft þann hátt á að setja ákveðnar grunnreglur og síðan er það að færast í vöxt að dómstólar úrskurði þessar reglur. Einstaklingar eða fyrirtæki kæra oft vegna meints brots á samkeppnisreglum, að ekki sé jafnræði með mönnum og þeim sé mismunað, síðan eru það dómstólarnir, oft og tíðum hægri sinnaðir dómstólar sem úrskurða markaðsöflunum í vil. Þetta er að gerast núna á fleiri og fleiri sviðum. Stöðugt er verið að sækja t.d. að Ríkisútvarpinu og ríkisútvarpsstofnunum víðs vegar í Evrópu.  Spurningin er alltaf sú hvað við ráðum við. Við þurfum að sníða lög og lagarammann þannig að ekki þrengi að fjárveitingavaldinu, að lýðræðislegum ákvörðunum um það sem við viljum sameinast um að gera. Þess vegna fyrir hafnirnar, fyrir útvarpsstöðvarnar eða hver sem í hlut á. Þetta er grunnurinn líka eða grunnþátturinn í deilunni um þjónustutilskipun Evrópusambandsins. Það er ekki bara upprunalandsreglan sem menn hafa svolítið einblínt á, heldur eru líka þættir sem snúa að þjónustunni, hvernig eigi að skilgreina hana og að hvaða marki hún eigi að fara yfir á markaðstorgið og þá hvort skilgreiningin eigi að taka til velferðarþjónustu eins og er í núgildandi drögum að þjónustutilskipuninni. Þetta skiptir nefnilega mjög miklu máli. Enn eitt sviðið sem menn eru að föndra við þessa hugsun alla, er náttúrlega Alþjóðaviðskiptastofnunin með sína GATS-samninga. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum sett fram mjög ítarlegt þingmál, þingsályktunartillögu, í mörgum liðum um hvernig við Íslendingar eigum að snúa okkur í þessu máli. Við erum með ýmsar ábendingar, t.d. tillögu um að við berjumst fyrir breytingu á 1. gr. GATS-samningsins þar sem vikið er að skilgreiningum á þjónustu. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta, vegna þess að þetta skiptir máli í samhengi við það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði áðan um markaðsvæðingu raforkugeirans. Í b-lið 3. mgr. 1. gr. GATS-samningsins er skýrt hvaða þjónusta er talin falla undir hann. Þar segir, með leyfi forseta: „„Þjónusta“ á við þjónustu á öllum sviðum nema þjónustu sem opinber yfirvöld veita“. Þarna er skilgreining í GATS-samningnum á þjónustu. Við fyrstu sýn, í fyrstu setningunni, má ætla að þetta taki ekki til opinberrar þjónustu, velferðarþjónustu eða annarrar samfélagslegrar þjónustu, því að hér segir, og ég endurtek, með leyfi forseta: „„Þjónusta“ á við þjónustu á öllum sviðum nema þjónustu sem opinber yfirvöld veita“. Á ensku, sem er eina tungumálið sem samningurinn hefur lagalegt gildi á, segir, með leyfi forseta: „„Services“ includes any service in any sector except services supplied in the exercise of governmental authority.“ Í c-lið 3. mgr. I. gr. er þessi skilgreining skilyrt með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „„Þjónusta“ sem opinber yfirvöld veita er þjónusta sem hvorki er veitt á viðskiptalegum grunni né í samkeppni við einn eða fleiri þjónustuveitendur.“ Ég ætla ekki að þreyta menn með því að taka þetta upp á ensku en þarna er sem sagt sett niður almenn skilgreining, almenn regla, og síðan kemur viðbótin sem segir: Nema um sé að ræða að opinbera þjónustan eigi í samkeppni á þessu sviði við annan aðila. Sem sagt, ég endurtek: „„Þjónusta“ sem opinber yfirvöld veita er þjónusta sem hvorki er veitt á viðskiptalegum grunni né í samkeppni við einn eða fleiri þjónustuveitendur.“ Bæði í Evrópusambandinu og einnig Alþjóðaviðskiptastofnuninni í GATS-samningunum er verið að takast á um þessar skilgreiningar. Fleiri alþjóðastofnanir hafa farið inn á þessa braut, eins og OECD með svokölluðum MAI-samningum, Multilateral Agreement on Investment, sem var slátrað vegna mikillar andstöðu verkalýðshreyfingarinnar, það var í kringum aldamótin sem það kom fram. Menn eru því sífellt að færa starfsemi innan úr grunnþjónustunni út á markað og kalla síðan á réttlæti, að sömu reglur gildi og hafa síðan lagalegan grunn eða samningsbundinn grunn til að fylgja kröfum sínum eftir. Síðan eru kórar réttlætisraddanna. Við heyrðum eina áðan, hv. þm. Birkir J. Jónsson, fulltrúi Framsóknarflokksins við umræðuna sem kallar …  Síðan koma náttúrlega margvísleg önnur sjónarmið til viðbótar. Menn benda á að það sé afskaplega vafasamt að skattleggja heita vatnið t.d., það sé ekki samkeppni á milli heits vatns og rafmagns. Þar búi mismunandi landsvæði við mjög ólík skilyrði eins og við þekkjum. Vatnið er svo miklu ódýrari og betri kostur en hinn, raforkan, að það er ekki nein samkeppni sem verður þar á milli. Stóra spurningin er svo: Verður hér einhver samkeppni? Vegna þess að þegar bent er á verðhækkanir á rafmagni hafa menn sagt: Ja, bíðið við, við skulum sjá, þetta á eftir að jafna sig, þetta mun lagast síðar. Forsenda þess að það gengi eftir, að sá yrði veruleikinn er sú að hér verði það mikil samkeppni að það komi til með að færa verðlagið niður. Ég hef reyndar alltaf haft efasemdir um að samkeppnin á öllum sviðum skili okkur þessu vegna þess að menn gleyma oft að reikna tilkostnað við samkeppnina; tvö símafyrirtæki, tvö stjórnkerfi, tvær yfirbyggingar, auglýsingakostnaður og annað af því tagi. Þetta eru hlutir sem menn gleyma iðulega að reikna inn í tilkostnaðinn af samkeppninni. Það er náttúrlega mikil hörmungarsaga að rifja þetta upp allt saman. Við fórum í gegnum umræðuna um raforkulögin sl. haust og þá komu fram mjög eindregin andmæli frá okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þar sem við vöruðum við þessu. Bæði erum við í grunninn ósammála því að færa grunnþjónustuna yfir á markaðssvið, að markaðsvæða hana. Síðan bentum við einfaldlega á annmarkana sem væru á því líka í framkvæmd. Í þriðja lagi héldum við því fram að hér mundi ekki myndast samkeppnismarkaður heldur mundu einokunarfyrirtæki skipta með sér markaðnum. Þetta var allt sem kunnugt er gert á forsendum tilskipunar Evrópusambandsins sem fyrirskipaði úr miðstöð sinni í Brussel að um alla heimsbyggðina, um allt Evrópusambandið skyldi sami háttur hafður á, að sundurgreina í bókhaldi fyrirtækjanna framleiðslu, dreifingu og sölu á rafmagni og það gilti einu hvort menn væru í Munchen eða á Vestfjörðum. Það er bara sama regla alls staðar óháð aðstæðum og vilja fólks, þar gilti reglustikuhugsun eins og fyrri daginn. Þetta var gert þvert á vilja manna og eftir á kom hver maðurinn á fætur öðrum og óskaði þess að við hefðum reynt að leita eftir undanþágu. Ég tók eftir því í umræðu ekki alls fyrir löngu að hæstv. forsætisráðherra sagði að slíkt hefði verið gert. Ég hefði gaman af að sjá staðfestingu á því eða skjalfestingu, einhverjar sönnur færðar á það. Ég hef fylgst mjög vel með þessum málum, átti í senn sæti í EFTA-nefnd þingsins, tók þátt í umræðu þegar tilskipunin kom hingað inn í formi þingsályktunar fyrst. Við gagnrýndum þá þessar breytingar og óskuðum eftir því að leitað yrði eftir undanþágu. Það voru ekki nokkur einustu viðbrögð nema menn séu bara núna svona seint að komast að raun um hvað þeir hugsanlega hugsuðu þá. Það er náttúrlega ekki nógu gott, þetta þarf að vera til í bókum eða einhverjum yfirlýsingum ef menn ætla að láta taka sig alvarlega að þessu leyti. Þegar raforkulögin, sá pakki var til umræðu í þinginu var hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, síður en svo hnuggin yfir þeirri staðreynd eða því sem henni hafði verið sagt, hvað sundurliðun fyrirtækjanna og arðsemiskröfur einstakra eininga mundu hafa í för með sér. Hæstv. ráðherra sagði m.a. þetta við umræður um málið, með leyfi forseta: „Þótt þetta sé mikil vinna er þetta ekki einhver óvinnandi vegur. Í rauninni finnst mér hafa verið skemmtilegt að fást við þetta mál og ég er alltaf jafnsannfærð um að það eigi fullan rétt á sér og það verði til þess að bæta raforkukerfi okkar. Nú verða hlutirnir miklu meira uppi á borðinu. Við aðgreinum rekstrarþætti og ég leyfi mér að segja að mjög margt í þessu kerfi hefur verið dálítið ósýnilegt og kannski ekki alveg skilvirkt fram til þessa.“ Þetta var tilvitnun í hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, í umræðu um þessi mál. Þetta er allt að verða mjög sýnilegt núna, alla vega þeim sem fá rafmagnsreikningana, og það hlýtur að vera óskaplega skemmtilegt fyrir fólk að fá að greiða reikninga úr hinu skilvirka kerfi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur. Rarik hækkaði gjaldskrá sína um 3,5% um áramótin og síðan um 6%, samanlagt jafngildir það 9,71% hækkun. Hækkunin bliknar hins vegar í samanburði við það sem hefur gerst sums staðar annars staðar eins og t.d. á Vestfjörðum þar sem hækkunin er talin í tugum prósenta, sums staðar 40% frá því sem áður var. Stundum hefur hæstv. iðnaðarráðherra sagt að þetta hafi allt verið fyrirsjáanlegt og svo næsta dag er sagt að þetta hafi ekki verið fyrirsjáanlegt og óskiljanlegt að orkufyrirtækin séu að hækka reikningana. Innst inni held ég að ráðherrann hafi séð vitleysuna og í hvaða ógöngur ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur tekist að koma raforkumálum landsmanna með náttúrlega dyggri aðstoð Evrópusambandsins. Hæstv. ráðherra var ekkert að leyna því við umræður 26. nóvember á síðasta þingi að margir hefðu reynt að hafa vit fyrir ríkisstjórninni. Hæstv. iðnaðarráðherra landsins, Valgerður Sverrisdóttir, sagði þá m.a., með leyfi forseta: „Það er heldur ekkert launungarmál að það voru ekkert óskaplega margir aðdáendur frumvarpsins hér á landi þegar það kom fyrst fram. Það er eiginlega alveg stórmerkilegt að það skuli þó hafa náð að verða að lögum og vera komið á þann stað í stjórnsýslunni sem raun ber vitni. Ég er þó alltaf jafnhamingjusöm með frumvarpið og lögin og ég held að það hljóti að segja sína sögu.“ Já, það segir náttúrlega mikla sögu. En hvort sú saga fjallar um frumvarpið eða hæstv. ráðherra er svo annað mál.  Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér kom á óvart hve afdráttarlaus talsmaður Framsóknarflokksins var í þessum efnum og á hve afdráttarlausan hátt hann setti sig og sinn flokk á markaðshyggjuvænginn, á frjálshyggjuvænginn, á peningahyggjuvænginn  Nú er það að færast í vöxt að einkaaðilar hasli sér völl innan velferðarþjónustunnar, innan öldrunarþjónustunnar og í heilbrigðiskerfinu annars staðar. Fyrirtæki munu reka þá þjónustu og verða væntanlega skattlögð. Þýðir það ekki að skattleggja þarf Landspítalann? Þarf ekki að skattleggja Landakot? Á ekki að skattleggja öldrunardeildina á Landakoti svo að réttlæti Framsóknarflokksins verði fullnægt? Þurfum við ekki að gera það? Og skólana? Alls staðar þar sem einkaaðilar hasla sér völl og hefja rekstur hljótum við að þurfa að leita eftir slíku réttlæti. Munurinn á því sem er að gerast núna og fyrr á tíð er að starfsemi utan opinbera geirans á velferðarsviðinu var og hefur verið rekinn af sjálfseignarstofnunum sem eru sprottnar upp úr samtökum sjúklinga og verkalýðshreyfingar, Hrafnista, SÍBS o.s.frv., og er í rauninni mjög áþekk opinberum rekstri og lýtur sömu lögmálum. Það er sama réttinda- og kjaraumhverfið og sömu skilmálar sem þessar stofnanir og þessi starfsemi býr við. Munurinn annars vegar á þessu og hins vegar því nýja fyrirkomulagi sem Tony Blair og Framsóknarflokkurinn hafa gerst forgöngumenn um, er að færa sífellt fleiri svið velferðarþjónustunnar út á markaðstorgið. Tony Blair er með einkaframkvæmdina eins og við þekkjum. Þá er hugmyndin sú að fjárfestar fjárfesti, leggi peninga sína í velferðarþjónustuverkefni til þess að hafa af þeim arð. Þetta er munurinn. Þetta er munurinn á einkaframkvæmdinni hjá Tony Blair annars vegar og Hrafnistu eða DAS. Þar er markmiðið ekki að hafa arð af starfseminni, heldur einvörðungu að setja peningana til að veita þjónustu og í frekari uppbyggingu.  Sagt var frá því í sjónvarpsþætti miklum í Bretlandi fyrir nokkrum dögum að skólamáltíðir í Bretlandi væru orðnar hættulega bágbornar og sjónvarpið - ég held að það hafi verið BBC - fór að rannsaka þetta og lagði svolítið í það. Það kom í ljós að skólaeldhúsin eru öll komin í einkahendur, í bisnessfarveginn, og það var farið að skoða matinn, t.d. kalkúnaréttina. Þeir hétu vissulega því nafni og voru bara nokkuð vinsælir, nema það var …  Ég nefni þetta sem dæmi um hve þrengjandi ákvarðanir sem við erum að taka um lagaumhverfi almannaþjónustunnar geta verið þegar til framtíðar er horft. Við erum að þrengja að lýðræðislegu valdi, það er málið, með því að taka starfsemi sem verið hefur í opinberum rekstri og lotið almannavilja, lýðræðislegum vilja, og færa hana yfir á markaðstorg þar sem samkeppnislög gilda. Það er í því samhengi sem ég er að vísa í GATS-samningana, í þjónustutilskipun Evrópusambandsins, í skilgreiningar og reglur sem OECD hefur viljað setja o.s.frv. Þetta er nefnilega umræða sem skiptir okkur raunverulega máli. Það skiptir raunverulega máli hvernig við skilgreinum grunnþjónustuna í landinu. Þá erum við komin að upphafspunkti ræðu minnar að það er alveg rétt sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði, að grunnurinn að þessum lögum eða grunnhugsunin að baki þessara laga er að færa þessa starfsemi inn í sambærilegt umhverfi og önnur „fyrirtæki“ í landinu búa við. Við erum sem sagt að taka almannaþjónustu, grunnþjónustu í landinu, og færa hana yfir í samkeppnisumhverfi. Þá þurfum við að hugsa það mál alveg til enda, vegna þess að hið sama mun gerast og gagnvart skólaeldhúsunum í Bretlandi að einkaaðilinn, sem kominn er með starfsemi í hendur eða hefur verið gert að búa við einhver tiltekin lög og ákvæði þeirra, lætur það ekki gerast átölulaust eða án þess að sækja rétt sinn ef löggjafinn ætlar að þrengja að honum á einhvern hátt á síðari stigum. Mér finnst það óneitanlega skammsýni líka þegar menn benda á að vegna skuldsetningar og fjárfestinga sem fyrirtækin og orkustofnanirnar hafa ráðist í komi þær ekki til með að greiða skatta á allra næstu árum. Mér finnst þetta vera skammtímahugsun. Við erum að ráðast í kerfisbreytingar til langs tíma og þannig eigum við að hugsa. Við eigum ekki að hugsa í mánuðum eða árum, við eigum að hugsa til lengri tíma. Er kerfisbreytingin sem er hér á döfinni til góðs? Ég ætla ekki að fara nánar út í þá umræðu núna, ég mun gera það við umræðuna um skattlagningu orkufyrirtækja sem er á dagskrá þingsins síðar í kvöld en þar kemur fram að öll almannasamtök í landinu vara við þessu og biðja okkur um að staldra við og hugsa okkar gang. Öll sveitarfélögin í landinu vara við þessu líka. Þau biðja okkur um að staldra við og hugsa okkar gang. Þau gera það á mismunandi forsendum. Samband íslenskra sveitarfélaga leggst t.d. ekki alfarið gegn því að skattlagningartæki sé beitt. Sambandið segir að það þurfi hins vegar fyrst að ganga frá ýmsu í samskiptum ríkis og sveitarfélaga varðandi fjármál því það sé sýnt að skattlagning orkufyrirtækjanna muni herða að sveitarfélögunum, skerða þeirra hlut. Það er ljóst að Orkuveita Reykjavíkur, svo dæmi sé tekið, hefur fært borgarsjóði mikla peninga í tímans rás sem hafa gengið til almennrar uppbyggingar og reksturs á velferðarþjónustunni í landinu. Þessir peningar munu skerðast. Síðan er hitt sem Framsóknarflokkurinn þarf náttúrlega að svara fyrir og það er þetta ótrúlega stóriðjudekur. Framsóknarflokkurinn er tilbúinn að leggja stóriðjurisana í bómull, hlúa að þeim eins og ungbarni, það má ekki hrófla við þeim, veita þeim skattafslátt, veita litla Impregilo skattafslátt,  Reyndar verð ég að segja - ég get ekki svarið það, segir hv. þm. Birkir Jón Jónsson stundarhátt. Nei, menn hafa átt erfitt með að trúa þeirri hagfræði sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa boðið okkur upp á í tengslum við stóriðjumálin. Ég vék að stóriðjunni hér fyrst og fremst til að minna okkur á að í umsögnum orkufyrirtækjanna og í umsögnum sveitarfélaganna er vísað sérstaklega í samninga sem hafa verið gerðir m.a. við stóriðjuna. Þar eru menn iðulega bundnir og geta sig hvergi hreyft varðandi þá, en við vitum náttúrlega á hverjum þetta kemur til með að bitna, þetta kemur til með að bitna á hinum almenna neytanda. Ég er ekki í hópi þeirra sem eru mjög andvígir skattlagningu, alls ekki. Ég er skattasinni, ég vil hafa skatta. Ég vil hafa allháa skatta vegna þess að mér finnst betra að fjármagna velferðarþjónustuna í gegnum almenna skattlagningu í stað þess að láta notandann greiða fyrir hana beint, sjúklinginn eða skólanemann eða hver sem það er. Ég er fylgjandi því og yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga er á því máli líka. Íslendingar almennt vilja fjármagna velferðarþjónustuna með sköttum í stað notendagjalda. En þegar kemur að grunnþjónustu á borð við rafmagn, heilsugæslu, skóla og annað af því tagi finnst mér vera fráleitt að skattleggja þá þjónustu. Reyndar liggur það til grundvallar afstöðu minni að ég tel að þessi þjónusta eigi öll að vera á hendi hins opinbera, vegna þess að þegar hún er komin í einkahendur þá fara að gilda önnur lögmál. Menn deildu um það hér á sínum tíma hvort eðlilegt væri að heimila orkufyrirtækjum, raforkufyrirtækjum, veitufyrirtækjum, að færa arð inn í sveitarsjóðina, inn í almenna sjóði, hvort það yrði ekki að vera klippt og skorið þarna á milli að menn greiddu einvörðungu fyrir veitta þjónustu, fyrir þann tilkostnað sem hlytist af því að veita þessa þjónustu. Ég hef verið algerlega andvígur því sjónarmiði. Mér finnst sjálfsagður hlutur að færa peninga á milli ef svo ber undir eins og gert hefur verið í Reykjavík. Öðru máli gegndi hins vegar um fyrirtæki sem hafa verið einkavædd, þá eru hugmyndir mínar um arðtöku orðnar allt aðrar. Það var m.a. á þeim forsendum sem okkur tókst í stjórnarandstöðunni og fyrir atbeina verkalýðshreyfingarinnar, BSRB var mjög kröftugt í því efni, að koma í veg fyrir eða reisa ákveðnar skorður við því að vatnsveiturnar yrðu einkavæddar með því að setja hámark á arðinn sem út úr þeim fer þannig að þær verði ekki eins fýsilegur fjárfestingarkostur. Við hefðum reyndar viljað hafa lögin þannig að ekki væri heimilt að gera vatnsveitur að hlutafélögum en þetta varð þó ofan á og skárri niðurstaða. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mikið fleiri. Ég er búinn að koma nokkuð víða við. Ég er búinn að vísa í alþjóðlega samninga, þjónustutilskipun Evrópusambandsins og GATS og fleira. Við fyrstu sýn kynni einhver að ætla að verið væri að fara út um víðan völl og hugsanlega einhverjir útúrsnúningar, en það er ekki. Hæstv. landbúnaðarráðherra er hér í hliðarsölum. Ég hef aldrei grunað hann um mikla hægri villu, alls ekki, og hefði viljað rækta þá þætti í hans pólitíska fari sem horfa til félagshyggjunnar og til vinstri, vegna þess að þar tel ég alltaf vera vaxtarmöguleikana á þeim bænum og hörmulegt til þess að vita í hvaða félagsskap hæstv. ráðherra hefur verið undanfarin 10 ár eins og haldið var upp á í frægum kvöldverði í ráðherrabústaðnum fyrir fáeinum dögum þar sem ríkisstjórnin splæsti í mat og drykk til að gera sér glaðan dag og fagna miklum sigrum. Ég tel vera samhengi á milli þess sem við erum að gera hér og þess sem er að gerast í alþjóðaumhverfinu, þeim samningum sem við eigum hlut að og hvet til þess að við stígum mjög varlega til jarðar, vegna þess að það er ekki svo auðvelt að snúa til baka eftir að skrefin eru tekin. Alþjóðastofnanirnar hafa girt sig og varið sig með dómstólum, t.d. á vegum GATS, á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þar er sett niður sérstök úrskurðarnefnd sem vegur og metur hvað ríkjum er heimilt að gera og hvað ekki. Þegar við erum búin að ráðstafa einhverju valdi eða senda einhverjar ákvarðanir frá okkur er ekki svo auðveldlega aftur snúið. Menn geta átt yfir höfði sér skaðabótakröfur og það er ekki svo auðvelt við að glíma. Ég veit að hv. þm. Birki J. Jónsson þyrstir í að heyra meira af þessum vangaveltum og þessum fróðleik, en því miður veit ég að margir hv. þingmenn vilja komast að í ræðustólnum. Ég hef einnig grun um að hv. þm. Birkir J. Jónsson hafi kannski eina athugasemd eða jafnvel tvær við það sem ég hef haft hér fram að færa.

Hæstv. forseti. Hin 42 mínútna ræða sem hv. þm. Ögmundur Jónasson flutti hér var yfirgripsmikil. Hann flutti að mörgu leyti ágætt mál og ræðan var vel skipulögð. Í fyrstu orðum ræðu sinnar talaði hv. þingmaður um að ég væri mikill frjálshyggjumaður og væri á frjálshyggjuvæng íslenskra stjórnmála. Svo skilgreindi hann sig sem mikinn félagshyggjumann. Ég vil hafna þessu. Hvernig ætla menn að skilgreina hvað er frjálshyggja og hvað er félagshyggja þegar við horfum á það í dag að stjórnvöld verja 1.200 millj. til niðurgreiðslu á raforku víða um land? Ef ég væri svona mikill hægri maður ætti ég að vera í hjarta mínu á móti þeim niðurgreiðslum sem hafa lækkað raforkuverð á síðustu 10 árum víða um land, sem hefur haft gríðarlega mikla þýðingu fyrir dreifbýlið. Við höfum aldrei varið jafnmiklum fjármunum til niðurgreiðslu á raforkureikningum landsmanna eins og við gerum nú. Svo vil ég að hver dæmi fyrir sig hvort það sé frjálshyggja eða félagshyggja. Hæstv. forseti. Ég hnaut um eina setningu hjá hv. þingmanni sem var um þá uppbyggingu sem nú á sér stað, og þar greinir okkur dálítið á, m.a. uppbygginguna á Austurlandi, að þetta sé uppbygging á kostnað almennings. Nú erum við að fara í stækkun á Grundartanga. Það skiptir greinilega engu máli að margir hagfræðingar hafa haldið því fram að framkvæmdirnar hafi skipt gríðarlega miklu máli fyrir íslenskt atvinnulíf. Án þess að uppbygging eigi sér stað í íslensku atvinnulífi getum við ekki fylgt því eftir sem Framsóknarflokkurinn vill standa vörð um, heilbrigðiskerfið og velferðarkerfið. Vinstri grænir vilja reyndar eyða og eyða, en þeir koma aldrei með neinar úrlausnir sem leiða til þess að tekjur ríkissjóðs aukist til þess að standa undir velferðarkerfinu.

Hæstv. forseti. Hér er náttúrlega komið efni í ræðu og ég óska eftir orðinu í aðra ræðu, en ég ætla samt aðeins að svara hv. þingmanni. Í fyrsta lagi er það rangt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji bara eyða og eyða og komi aldrei með tillögur um fjármögnun. Það er rangt. Við höfum lagt fram skattafrumvörp um breytingar og breyttar áherslur í skattkerfinu og verðum ekki sökuð um þetta. Varðandi það hvort stóriðjan sé á kostnað almennings höfum við deilt um það nokkuð oft í þessum sal. Menn hafa oft gleymt því þegar þeir eru að fagna auknum umsvifum á Austurlandi núna, sem skipta að sjálfsögðu það fólk máli sem þar kemur nærri, að þær eru fram til þessa allar með lánsfé á ábyrgð Íslendinga. Þetta eru lánspeningar. Þetta eru ekki einhverjir aðilar að koma inn með þessa peninga, þetta er lánsfjármagn. Og stóra spurningin er þessi, og um það hafa deilurnar staðið, hvort arðurinn af fjárfestingunum muni nægja til þess að greiða skuldirnar og færa okkur ávinning í kjölfarið. Það sem við höfum gagnrýnt er að þjóðhagslega hafi það dæmi aldrei verið gert upp af hálfu stjórnvalda. Ég reyndi margoft í efnahags- og viðskiptanefnd að spyrja ráðgjafastofnanir ríkisstjórnarinnar, Seðlabankann og aðrar ráðgjafastofnanir hvort útreikningar hefðu farið fram á virðisauka framkvæmdanna. Það hafði ekki verið reynt að reikna það út, en allir hagfræðingar sem komu á fund nefndarinnar og voru ekki svo ógæfusamir að starfa fyrir Framsóknarflokkinn eða vera í nefnd fyrir hann eða ríkisstjórnina voru gagnrýnir í garð framkvæmdanna, hægri vinstri. Ég hlustaði á hv. þingmann 

Hæstv. forseti. Þetta var athyglisverð ræða að mörgu leyti í ljósi þess að ég komst að því sem mér bjó í grun áður en ég fór í andsvar við hv. þingmann, að báðir þessir flokkar vilja standa vörð um velferðarkerfið. Samt sem áður hafa hv. þingmenn Vinstri grænna verið á móti 500–700 manna vinnustað á Austurlandi, fjölgun starfa sem mun skila sér í gríðarlega auknum tekjum fyrir þjóðarbúið. Hvernig ætlum við að verja fjármununum sem koma m.a. af framkvæmdunum við stækkun á álverinu á Grundartanga? Við ætlum að verja þeim til nýsköpunar. Við ætlum að stórauka framlög til nýsköpunarmála á næstu árum hér á landi. Við ætlum að stórauka framlög til menntamála hér á landi. Það er mjög ódýr pólitík að standa í ræðustól Alþingis og tala um að við eigum að auka framlög til þessara málaflokka, til heilbrigðismála, til félagsmála, til menntamála, til nýsköpunar; við verðum að eiga fyrir þessu, enda höfum við rekið ríkissjóð á umliðnum tíu árum með verulegum hagnaði. Við höfum minnkað skuldastöðu ríkissjóðs sem hlutfall af þjóðarframleiðslu um helming, úr 34% ofan í 17%. Þetta kemur ekki af sjálfu sér. Ég held að hv. þingmaður verði að viðurkenna það. Þessir tveir flokkar vilja standa vörð um velferðarkerfið. Leiðir þessara tveggja flokka að því markmiði eru gjörólíkar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vill fara leið ríkisbúskapsins, að ríkið standi vörð og reki ákveðna þjónustu í samfélaginu, jafnvel raforkuna og allt þetta, sem ég get að mörgu leyti tekið undir, en hann var t.d. algjörlega á móti því að við mundum einkavæða bankana eins og raunin varð á sem hefur verið að skila þjóðarbúinu tugum milljarða króna á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég mun náttúrlega víkja að þessum efnisatriðum í síðari ræðu minni. Við þurfum að eiga næga fjármuni til að reka velferðarþjónustuna, það er rétt. Ég tel hins vegar að þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur gengist fyrir á sviði stóriðju muni ekki skila okkur þeim fjármunum. Um það stendur deilan. Við töldum að í stað þess að ráðast í þessar ríkisframkvæmdir, þetta eru framkvæmdir á vegum og á ábyrgð ríkisins, ég held að hv. þingmaður eigi að fara varlega í að tala um ríkisrekstrarsinna í því efni. Við höfum hins vegar viljað styrkja annars konar iðnað, annars konar uppbyggingu til þess að skapa verðmætin í landinu. Síðan er hitt. Hv. þingmaður talaði um vilja Framsóknarflokksins til að niðurgreiða raforku og niðurgreiða hitt og þetta. Menn hafa talað um heilbrigðiskerfið og velferðarkerfið í því samhengi. Ég tel þetta vera svolítið úrelta nálgun vegna þess að peningamennirnir og fjárfestar sem vilja fjárfesta í velferðarþjónustunni, t.d. á sviði heilbrigðismála, vilja gjarnan að skattborgarinn greiði þetta allt saman. Þeir vilja jöfnun og millifærslur. Þeim er það ekkert andsnúið. Þeir vilja hins vegar hafa arðinn út úr þessu. Þannig hefur það gerst í Bandaríkjunum, svo dæmi sé tekið, að heilbrigðisþjónustan þar hefur orðið sú dýrasta í heiminum. Ætlum við þá að horfa á ríkisútgjöldin og segja: Sjáið þið hvað þeir eru miklir vinstri menn, félagshyggjumenn, Bandaríkjamenn. Þeir eru með svo dýrt heilbrigðiskerfi. Þeir verja svo drjúgu hlutfalli af landsframleiðslu sinni til heilbrigðismála. Sjáið þið hvað þeir eru vinstri sinnaðir. Þetta er röng og vafasöm nálgun. 
             Ég mun koma nánar að öðrum þáttum, einkavæðingu bankanna og öðru sem hv. þingmaður vék að í síðari ræðu minni í kvöld.

Frú forseti. Það frumvarp sem við ræðum núna er að mörgu leyti tilraun til að gera skattalögin mannúðlegri og rökréttari og hv. efnahags- og viðskiptanefnd vann í þeim anda. Hér er lagt til að fellt verði niður ákvæði sem hljóðar svo og er úr gömlum lögum og er í gildandi lögum: „Ef um stórfellt brot er að ræða eða sakir eru að öðru leyti miklar er heimilt að gera upptæk farartæki sem notuð hafa verið til þess að fremja brot. Upptaka er heimil þótt sökunautur sé annar en eigandi farartækis ef sannað þykir að eigandinn hafi vitað eða mátt vita í hvaða skyni nota átti farartækið.“ Þarna er verið að gera farartækið meðsekt í broti. Þetta ákvæði hefur verið lengi í gildi og hv. efnahags- og viðskiptanefnd lagði til að það yrði fellt úr gildi. - Ég segi já.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum á orkusviði sem tengist í raun öðru máli um skattlagningu orkufyrirtækjanna. Frumvarpið er að mörgu leyti nokkuð athyglisvert, sérstaklega í ljósi þess að ríkisstjórnin ætlar með málið í gegnum þingið tiltölulega stuttu eftir að sett hafa verið ný raforkulög í landinu. Við höfum meira að segja nýlega breytt þeim raforkulögum og okkur var sagt hér í þinginu af hæstv. iðnaðarráðherra og fleiri stjórnarliðum að breytingarnar á raforkulögunum, til þess að koma á því sem kallað hefur verið virk samkeppni hér á landi á raforkusviði, yrðu ekki tilefni til neinnar sérstakrar hækkunar á raforkuverði. Síðan hefur það einmitt komið í ljós sem fylgifiskur raforkulaganna að orkuverð hefur víða breyst verulega og bitnar sérstaklega illa á köldum svæðum landsins þar sem menn þurfa að kynda hús sín með raforku. Sagt var héðan úr þessum ræðustól að lagabreytingarnar mundu ekki kalla fram nein sérstök hækkunartilvik á orkureikningum fólks eða að hámarki 1–3%, vegna þess að það væru engin tilefni til þess að hækka raforku af þeirra völdum. Þess vegna kom það auðvitað mörgum á óvart þegar niðurstaðan varð sú að fólk er að fá orkureikninga sem eru 25% og upp í 40% hærri en þeir voru áður, einkum á þeim svæðum þar sem ekki eru hitaveitur og fólk þarf að kynda hús sín með raforku. Þetta kom ríkisstjórninni í opna skjöldu að nokkru leyti og var reynt að bregðast við þessu með auknum niðurgreiðslum, en það hefur engan veginn dugað til sem sést á orkureikningum fólks. Sú tilfærsla sem orðið hefur bitnar því miður harkalega á neytendum og hún bitnar á þjóðinni misjafnlega eftir landsvæðum og misjafnlega milli dreifbýlis og þéttbýlis. Dregin hefur verið sérstök lína milli dreifbýlis og þéttbýlis miðað við 200 íbúa og í byggðarlögum með undir 200 íbúa er orkuverðið hærra en á þéttbýlli svæðunum. Það einkennilega við málið er að hjá íbúum sem horfa hver á annan yfir tiltölulega mjóan botn á firði, eins og innst í Ísafirði, í Ísafjarðarkaupstað, breyttist orkureikningurinn hjá öðrum íbúanum sem er sunnan við botn fjarðarins vegna þess að hann hafði tengst annarri dreifingarstöð, en hinn sem er hinum megin við fjörðinn telst í þéttbýli og greiðir allt annað orkuverð. Þetta er eitthvert furðulegasta dæmi sem ég hef heyrt um. Ég þarf eiginlega, til að vera alveg viss, að gera mér ferð á þessi heimili þegar ég kem til Ísafjarðar og spyrjast fyrir um hvort þetta sé svona hjá þessum nágrönnum sem kílómetri skilur að, reyndar sjór þegar flóð er en fjara þegar fjarað er út. Þá er hægt að ganga þvert yfir á milli bæjanna án þess að nota veginn. Ég þarf að spyrjast fyrir um hvort þetta sé virkilega ein af hinum einkennilegu uppákomum sem fylgt hafa breytingum á raforkulögunum. Það er ekki nema von, hæstv. forseti, að fólkið í landinu uni illa slíkri lagasetningu og slíkri lagabreytingu. Ég hef jafnvel heyrt um að fólk sé að spá í að fá vini og ættingja til að skrá sig í ákveðna heimilissveit, í ákveðnu kauptúni, til að koma tölunni þar upp í 201. Hvað skyldi gerast þá? Þá telst svæðið orðið til þéttbýlis, ef hægt er að koma því svo fyrir. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst afleiðingin af raforkulögunum alveg stórfurðuleg og furðuleg dæmi sem maður heyrir þar um og þarf að sannreyna áður en maður getur fullyrt það nákvæmlega að svona sé í pottinn búið. En þetta held ég að sé sannleikanum samkvæmt. Nú ræðum við hins vegar frumvarp um breyting á ýmsum lögum á orkusviði, sem er í raun fylgifrumvarp annars frumvarps um skattskyldu orkufyrirtækja. Breytingarnar sem eiga að verða á lögunum eru upptaldar í frumvarpinu, þær eru: Breyting á orkulögum, nr. 58/1967, með síðari breytingum. Breyting á lögum nr. 10/2001, um stofnun hlutafélags um Hitaveitu Suðurnesja, með síðari breytingum. Breyting á lögum nr. 159/2002, um stofnun hlutafélags um Norðurorku, með síðari breytingum. Breyting á lögum nr. 40/2001, um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða, með síðari breytingum. Breyting á lögum nr. 139/2001, um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, með síðari breytingum. Breyting á lögum nr. 42/1983, um Landsvirkjun, með síðari breytingum. Breyting á lögum nr. 60/1981, um raforkuver, með síðari breytingum. Við fjöllum því um lög um öll orkufyrirtæki landsins sem hafa á annað borð sérlög um starfsemi sína. Formaður iðnaðarnefndar greindi frá því í umræðu fyrr í dag að það væri ekkert hættulegt að fara þannig í málin eins og hér er lagt upp með, að innleiða skattskyldu orkufyrirtækjanna. Rökin fyrir því voru þau, og held ég að ég fari nokkurn veginn rétt með, kannski ekki orðrétt, en rökin voru þau að mörg þeirra orkufyrirtækja sem ég hef nefnt og vitnað til væru í það miklum framkvæmdum og væru það skuldsett, væru með það mikinn óuppgerðan kostnað og tap og fjárfestingar að engar líkur væru á því að fyrirtækin færu að borga skatt á næstu árum. Ég held jafnvel að það hafi verið nefnt að það væri ekki fyrr en eftir 2010 sem mörg fyrirtækjanna færu að borga tekjuskatt. Ég er ekki viss um, virðulegur forseti, að þetta séu réttar upplýsingar eða haldbærar. Mér er nær að halda að fyrirtæki eins og Landsvirkjun, sem er í geysilegum framkvæmdum, muni ekki fara að greiða skatta samkvæmt frumvarpinu á næstu árum. En ég gæti vel trúað því að önnur fyrirtæki færu að gera það mun fyrr en 2010. Ég velti t.d. fyrir mér Orkubúi Vestfjarða sem hefur ekki staðið í neinum sérstökum stórframkvæmdum á undanförnum árum, þó að lagfærð hafi verið stífla við virkjun norður í Steingrímsfirði og vissulega verið unnið að viðhaldi o.s.frv. er ekki hægt að segja að menn hafi staðið þar í mikilli öflun nýrrar raforku með tilheyrandi stíflumannvirkjum og virkjunum. Ég hygg því að sú lagabreyting sem hér er verið að tala um, um skattskyldu orkufyrirtækja, muni, eins og lögin um raforkulögin sem við kláruðum fyrir áramót, koma mjög misjafnlega niður á íbúum landsins. Með nákvæmlega sama hætti og raforkulögin komu mjög misjafnlega niður á heimilum landsins miðað við hvar þau voru staðsett á landinu og hvort þau voru að nota raforku til húshitunar eða höfðu til þess aðra orkugjafa. Reyndar er ætlast til þess í frumvarpinu um skattskyldu orkufyrirtækja að skattlagningin nái einnig til orkufyrirtækja að því er varðar heitt vatn. Hér er því verið að búa til nýjan tekjustofn fyrir ríkið. Ég velti því satt að segja fyrir mér, virðulegur forseti, hvernig hugsunin í skattstefnu ríkisstjórnarinnar er. Ég er alveg steinhættur að botna í því hvernig þetta á að virka, fæ ekkert samhengi í þetta lengur. Hér á haustdögum var boðuð skattalækkunarstefna, hún var keyrð í gegn, sem sneri að því að lækka tekjuskatt um eitt prósentustig flatt á allar tekjur, sem auðvitað kom þannig út að þeir fengu mestu skattalækkun í krónutölu sem hæstar höfðu tekjurnar en þeir minnst sem lægstar höfðu tekjurnar. Fyrir þessu voru færð ákveðin rök af hendi stjórnarliða sem við keyptum ekki í stjórnarandstöðunni og töldum mikið óráð að fara svona í skattamálin vegna þess að verið væri að auka hlutfallslega skattbyrðina á láglaunafólkinu, það fengi miklu minni lagfæringar en ef við hefðum t.d. hækkað persónuafsláttinn og reynt að hækka skattleysismörkin þannig. Þeir sem lægri hafa tekjurnar hefðu fengið sömu krónutölulækkun með þeirri aðferð eins og þeir sem hærri hafa tekjurnar. Nei, því var hafnað og þessi leið farin. Síðan ræðum við frumvarpið og tengd frumvörp um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði sem er afleiðing af því að fara á að skattleggja orkufyrirtækin. Hvar skyldi sú skattlagning lenda? Hún lendir ekki sem uppbót í tómum vösum fólks, það er alveg ljóst. Það gæti endað með því að fólk sem hefur litlar tekjur neyddist til að sækja um félagslega aðstoð vegna þess að þegar tekist hefur að skattleggja orkufyrirtækin til viðbótar við þá kröfu sem var í raforkulögunum að fyrirtækin ættu að skila arði, stighækkandi arði á nokkrum árum, þá mun það koma þannig út að hækkunin sem fyrirtækin setja á raforkuverðið eða hitaorkuna þar sem eru orkuveitur með heitt vatn, sú skattlagning, fer ekkert eftir tekjum. Hún verður miðað við þá notkun sem fólk þarf að nota til að kynda hús sín. Það er auðvitað svo, virðulegur forseti, að sá sem hefur lágu tekjurnar þarf að kynda húsið sitt alveg jafnt og sá sem hefur háu tekjurnar. Þar af leiðandi verður þessi skattlagning með þeim hætti, sem er alveg öfugt við það sem ríkisstjórnin gerði þegar hún kom með flötu skattprósentuna, að nú skulu allir af því að verið er að hækka álögurnar borga jafnt, lágtekjumaðurinn sem kyndir 150 fermetra húsið sitt og hátekjumaðurinn sem kyndir 150 fermetra húsið sitt. Þeir þurfa að nota svipaða orku til að halda húsum sínum heitum séu þeir á sama svæði. Það er alveg kristaltært, virðulegur forseti, að það kemur miklu meira við pyngjuna hjá lágtekjumanninum að kynda húsið sitt þegar búið er að hækka orkutaxtana til þess að ná inn þeirri arðsemi og tekjum sem gert er ráð fyrir í raforkulögunum með því að bæta skattlagningunni við. Það liggja fyrir yfirlýsingar frá orkufyrirtækjunum um að þau muni hækka taxta sína. Þau eiga ekkert annað svar við þessari skattlagningu. Við stöndum uppi með það að vera að búa til álögur sem koma í krónutölu jafnþungt niður á lágtekjumanninum og hátekjumanninum. Ef taxtinn fyrir að kynda 150 fermetra hús á mánuði hækkar um 5 þús. kr., þarf sá sem hefur 100 þús. kr. tekjur að borga hækkun sem er þá 5% af tekjum hans, brúttó, til viðbótar við annan orkukostnað, en sá sem hefur hins vegar helmingi meiri tekjur, 200 þús. kr., borgar ekki nema 2,5% í viðbót og þannig auðvitað koll af kolli eftir því sem við förum upp eftir launastiganum og 0,5% hækkun hjá þeim sem hefur milljón á mánuði. Svona er þetta, virðulegur forseti, og það segir sig sjálft að það munar meira um 5 þús. kr. hjá hundrað þúsund króna manninum en hjá tvö hundruð þúsund króna manninum, svo við höldum nú ekki áfram lengra upp. Með þessum frumvörpum erum við að búa til álagningu sem tekur ekki neitt mið af greiðslugetu fólks eða tekjum þess. Við erum bara að búa til álagningu sem mun leggjast á orkugjaldið hvort sem orkan er í formi raforku eða heits vatns. Þessi skattastefna er látin leggjast af fullum þunga á láglaunamanninn, þ.e. jafnt á alla sama hvaða tekjur menn hafa. En þegar verið var að lækka skattana var séð til þess að hátekjumaðurinn fékk miklu meira, tugum prósenta meira í krónutölu en sá sem lægstar hafði tekjurnar. Þetta er staðreynd þessa máls. Virðulegi forseti. Ég er því nokkuð hugsandi og hissa á hvers konar ringulreið gildir í þessari stefnu ríkisstjórnarinnar, nema við verðum að líta svo á í stjórnarandstöðunni að þetta sé allt viljandi gert, að það sé alveg sérstakt markmið núverandi ríkisstjórnar að auka álögur á lágtekjufólk í landinu og efla greiðslugetu og afkomu þeirra sem hærri hafa tekjurnar. Skyldi það vera? Ég átta mig alls ekki á þeirri miklu ákefð sem er í því að koma þessu máli fram ef maður á að taka mark á orðum hv. formanns iðnaðarnefndar um að orkufyrirtækin, flest hver, séu það skuldsett og séu í það miklum framkvæmdum að þau muni hvort sem er ekki borga skatta. Ég held reyndar að það sé ekki rétt. Sum orkufyrirtækin munu byrja að borga skatta og þau munu láta allan kostnað sem á þau fellur, hvort sem það er vegna skatta eða vegna þess að þau þurfa að sýna sérstakan arð og skila honum til ríkisins sem arðgreiðslu, koma fram í orkuverðinu. Það er nefnilega svo að orkufyrirtækin hafa bara tekjur sínar af því sem þau selja, úr orkunni, hvort sem það er raforka eða heitt vatn. Þaðan taka þau tekjurnar og þar myndast tekjugrunnurinn að langmestu leyti. Þó að vissulega muni kannski vera hægt að hagræða einhvers staðar í orkugeiranum munu tekjurnar alltaf koma af sölu raforku og hita. Það er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Þess vegna verð ég, hæstv. forseti, að lýsa mig algjörlega andvígan því sem hér er verið að gera. Við fluttum um það breytingartillögu í Frjálslynda flokknum að ef ríkisstjórnin ætlaði að keyra þetta mál fram, þá gæfu menn sér a.m.k. tíma og frestuðu virkni laganna fram yfir 2012. Það hefði ekki átt að vera hundrað í hættunni með það úr því að formaður iðnaðarnefndar lýsti því yfir áðan að lögin mundu hvort sem er ekki hafa neina skattavirkni fyrr en eftir 2010. Það hefði verið hægur vandinn að fresta virkni laganna fram yfir 2012 og taka upp þá tillögu sem við lögðum til, að skipa nefnd á árinu 2009 sem færi yfir hvaða áhrif skattlagningin hefði á orkuverð í landinu, að menn reyndu að meta það áður en virkni laganna kæmi til framkvæmda. 

Hann var að leita að stefnu Framsóknarflokksins.

Nú, var hann að því, hv. þingmaður? Ég áttaði mig ekki á að hann væri að leita að henni, ég hélt að hann væri að gá að fjárhag sínum. Þetta er hinn kaldi veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég átta mig ekki á því ofurkappi sem menn leggja á það að koma þessum lögum öllum fram sem tengjast orkuverði og orkulagabreytingunni jafnvel þó að formaður iðnaðarnefndar lýsi því yfir að sennilega muni lögin ekki hafa neina virkni vegna þess að fyrirtækin séu svo skuldsett. Þetta minnir mann næstum á það sem maður gæti ímyndað sér að menn þyrftu að að flýta sér og leggja jafnmikið kapp á og það er ef þeir væru að missa refi sína út úr búum og þyrftu að hlaupa á eftir þeim á fullri ferð til þess að bjarga verðmætum. Það á auðvitað ekki við í þessu máli, hæstv. forseti. Hvers vegna menn fara svona í þetta mál fæ ég varla skilið. Mig undrar það að við skulum vera að ræða hér viðbótarlagasetningu sem getur haft viðbótaráhrif til þess að hækka orkuverð í landinu og getur haft þau áhrif að við aukum enn þá meira á slaka stöðu þess fólks sem býr á köldustu svæðum landsins og þarf mesta orkunotkunina. Ég hélt að engin þörf væri á því, hæstv. forseti, að reyna frekar á það að skipta þjóðinni í tvo hópa, þá sem búa á heitum svæðum og njóta heita vatnsins og hafa þar af leiðandi hingað til verið með mun lægri orkukostnað af kyndingu íbúða sinna og húsa, og svo hinn hluta landsmanna sem býr á köldum svæðum og þarf að nota nánast eingöngu raforku til að halda húsum sínum heitum. Þetta þýðir einfaldlega að þarna mun bilið enn vaxa og enn aukast kostnaður þeirra sem búa á köldu svæðunum, því það er jú vitað að orkuverð hitaveitnanna, margra hverra, er miklu lægra við kyndingu á húsum en raforkuverðið víða út um land þar sem ekki er kostur á annarri orku. Ég spyr mig líka að því, hæstv. forseti, hvers vegna þetta var svona mikið kappsmál eins og kom fram í ræðu formanns iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, að þessi lög og tengd lög sem við erum að ræða hér væru bráðnauðsynleg til þess að jafna stöðu þeirra fyrirtækja sem framleiða raforku, jafna stöðu milli þeirra sem eiga einkarafstöðvar og selja inn á landsnetið og annarra stærri fyrirtækja, vegna þess að eins og staðan er í dag borguðu fyrirtækin sem þau lög ná til, og ég taldi upp í þessari ræðu minni, ekki skatta en einkarafveitur borguðu skatta ef þau hefðu þannig afkomu. Það gerist sennilega ekki einn, tveir og þrír, vegna þess að þeir raforkubændur sem hafa verið að koma á fót virkjunum til þess að selja inn á dreifinet orkuveitnanna í landinu, hafa margir verið að fjárfesta mikið og byggja sínar virkjanir og eru vafalaust skuldsettir til einhverra ára þó að ég geri mér vissulega vonir um að innan fárra ára fari þessar virkjanir að mala eigendum sínum gull. Ef það er svo, sem ég held, að þær virkjanir sem menn eru að setja á fót, einstaklingar eða hlutafélög sem einstaklingar eiga, muni hvort sem er ekki borga skatta á næstu árum vegna fjárfestinga sinna, þá hefði mönnum náttúrlega verið í lófa lagið að koma á jafnrétti milli aðila, meðan verið væri að skoða málin betur og íhuga þau betur en mér finnst vera gert hér með því að keyra lögin í gegn, með því að bæta inn lagagrein sem segði að a.m.k. næstu fimm árin borguðu virkjanir einstaklinga ekki tekjuskatt og þar með hefði mönnum gefist ráðrúm til að skoða þessi mál, fara vandlega yfir þau og reyna að átta sig á hvaða afleiðingar fylgdu þessari skattlagningu á orkufyrirtækin. Eins og ég sagði áðan óttast ég mjög að þetta komi misjafnlega niður á landsmönnum, það komi verr niður á hinum köldu svæðum landsins en þar sem orkan er ódýrari, þetta muni bætast við orkutaxtana eins og orkufyrirtækin hafa reyndar lýst varðandi frumvarpið um skattskyldu orkufyrirtækja. Ég þykist vita það að formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, hafi kynnt sér umsagnir orkufyrirtækjanna varðandi skattskyldufrumvarpið. Þar er því einfaldlega lýst að fyrirtækin muni innan skamms þurfa að setja þessar álögur út í orkuverðið. Ég hefði haldið að við gætum tekið eitthvert mark á því sem í slíkum umsögnum er. Ef hitt er rétt sem hv. þm. Birkir J. Jónsson sagði áðan, að fyrirtækin væru mörg svo skuldsett og hefðu verið í það miklum fjárfestingum að þau mundu hvort sem er ekki borga tekjuskatt á næstu árum, sé ég ekki heldur hvað okkur liggur svona rosalega mikið á. Af hverju gefum við okkur ekki aðeins tíma til að skoða þessi mál og velta því fyrir okkur: Hafa þau þær afleiðingar að orkuverð hækkar til fólksins til viðbótar við það sem kom með raforkulögunum? Er ekki rétt að við komumst út úr þeim vanda sem vissulega varð til við raforkulögin og kemur misjafnlega niður í dreifbýli og þéttbýli o.s.frv., og tökum okkur einhver ár til að skoða það og alla vega lenda því máli, annaðhvort með auknum niðurgreiðslum eða öðrum lagfæringum sem ásættanlegar gætu talist áður en við förum þá leið sem hér er lögð til? Þetta vildi ég sagt hafa um málið og ætla ekki að orðlengja þetta mikið meira en tel að öllu jöfnu að málin sem við ræðum og tengjast skattskyldu orkufyrirtækja muni hækka orkuverð í landinu. Það er hlutur sem ég er ekki tilbúinn í, allra síst í ljósi þess sem fylgdi með sem afleiðing af raforkulögunum. Ég hef orðað það svo, hæstv. forseti, þegar menn eru með þennan flýti í lagabálkunum að snúa raforkunni, orkulögunum og svo núna skattlagningu orkufyrirtækjanna, hvort menn sjáist ekki fyrir. Hvað liggur svona á? Ég hef ekki fengið neinar sérstakar skýringar á því. Enn síður finnst mér hafa komið gildar skýringar eftir að hv. þm. Birkir J. Jónsson sagði okkur í dag að það mundi hvort sem er ekki verða um neinar greiðslur að ræða vegna þess að fyrirtækin væru hvort sem er svo skuldsett og með taprekstur að það yrðu ekki neinar sérstakar skattgreiðslur og þar af leiðandi væri ekkert sem menn mundu setja út í verðlagið. Þá vil ég enda ræðu mína á því að spyrja enn og aftur hv. formann iðnaðarnefndar: Af hverju liggur svona á að koma frumvarpinu í gegn ef það er satt og rétt sem sagt var í þessum sal í dag að það yrði hvort sem er ekki um neinar skattgreiðslur að ræða vegna skuldsetningar fyrirtækjanna? Ég dreg reyndar í efa að það sé alveg hárrétt því ég held að fyrirtækin séu misjafnlega skuldsett. En ef það er rétt, hv. þingmaður,  
            

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum á orkusviði. Ræðumönnum hefur verið mjög tíðrætt um þá pólitísku stefnubreytingu sem verið er að taka gagnvart orkumálum í landinu. Allt til þess að farið var í markaðsvæðingu og einkavæðingu á raforkukerfinu hefur verið litið á rafmagn og hitaveitu sem hluta af almannaþjónustu í landinu.  Sá liður sem nú er tekinn fyrir er skattlagning almannaþjónustunnar, nú skal hún verða skattskyld. Að mati forustumanna Framsóknarflokksins, ekki kjósenda Framsóknarflokksins, a.m.k. ekki þeirra sem studdu hann við síðustu alþingiskosningar, þeir kjósendur voru ekki að kjósa forustu Framsóknarflokksins til þess að ganga svo gegn almannahagsmunum eins og markaðsvæðingu raforkukerfisins, það er alveg víst. Frú forseti. Þó að það komi ekki beint málinu við er fróðlegt að sjá að í síðustu skoðanakönnun, án þess að ég sé endilega að gera mikið úr skoðanakönnunum, virtist koma í ljós að ráðherrar Framsóknarflokksins, sérstaklega þeir sem bera hvað harðast fram einkavæðingarstefnu flokksins, njóta æ minna fylgis og æ minni stuðnings, ekki bara þjóðarinnar allrar heldur  Er skemmst að minnast þess, frú forseti, í þessu sambandi líka, til að benda ungum og vonandi vaxandi þingmönnum Framsóknarflokksins á að t.d. í einkavæðingu á öðru almannaþjónustufyrirtæki, Símanum, þar sem teknar hafa verið nokkrar skoðanakannanir síðan 2002 og sumar mjög víðtækar sem hafa sýnt að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er andvígur einkavæðingarstefnu Framsóknarflokksins í Landssímamálinu, milli 70% og 80% af þjóðinni eru andvíg einkavæðingarstefnu Framsóknarflokksins. Nú síðast bæði í könnun Gallups og könnun Félagsvísindastofnunar, sem gerðar voru í mars virtust nærri fjórir af hverjum fjórum framsóknarmönnum vera andvígir einkavæðingarstefnu Framsóknarflokksins.  Við ræðum raforkumálin. Ég held að það séu fá dæmi eins hrapallegs ferils í einkavæðingu almannaþjónustunnar og við höfum upplifað í gegnum rafmagnið. Þegar þetta var keyrt í gegn á síðasta þingi, markaðsvæðing á raforkukerfinu, var þetta dásamað. Þetta skyldi leiða til lækkunar á raforkuverði, þetta skyldi leiða til aukins afhendingaröryggis, þetta skyldi leiða til alls þess góða sem ekki hafði enn gerst. Ég minnist mjög hástemmdra yfirlýsinga frá hæstv. einkavæðingarráðherra og markaðsvæðingarráðherra og byggðamálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, sem hefur það hlutverk að fara fyrir einkavæðingarvagni Framsóknarflokksins. Þá var þetta það besta af öllu sem hægt var að gera. Nú, þegar við upplifum fyrsta smjörþefinn af því sem er að gerast í einkavæðingarfasanum, sem kom til framkvæmda um síðustu áramót, þá …  Hér er líka önnur grein frá þeim tíma þegar stefna Framsóknarflokksins í orkumálum var að koma til framkvæmda. Hér stendur: „Hvenær er lækkun hækkun og hvenær er hækkun lækkun.“ Hér er sjálfsagt verið að vitna í orðaskýringar hæstv. iðnaðarráðherra sem vissi aldrei nákvæmlega hvenær hún var að tala um hækkun og hvenær hún var að tala um lækkun. Í Morgunblaðinu þann 9. janúar fjallar Kristófer Már Kristinsson um áhrif einkavæðingarstefnu Framsóknarflokksins í raforkumálum. Meira að segja einn af öflugustu forustumönnum Framsóknarflokksins, Alfreð Þorsteinsson, getur þess í viðtali að Orkuveita Reykjavíkur sjái sér skylt að fylgja kröfu um að hækka orkuverð vegna ákvarðana Framsóknarflokksins. Ég er með fleiri greinar og yfirlýsingar hringinn í kringum landið þar sem fólk ber sig mjög illa undan þessum áhrifum og hvernig stefna Framsóknarflokksins er að koma fram. Nýverið hafði ég samband við sveitarstjórann á Skagaströnd, sem er á svæði þar sem ekki er hitaveita, og hann sagði að hækkun á raforkuverði hjá almennum notendum þar, þótt búið væri að taka tillit til lækkunar vegna endurgreiðslu vegna húshitunar, mundi vera 10%–25%. Hjá mörgum bændum, m.a. þeim sem voru með marktaxta, afltaxta sem sagt var upp og hurfu, er líka um að ræða gríðarlega mikla hækkun í mörgum tilvikum. Þetta er sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir þegar stefna Framsóknarflokksins í raforkumálum birtist í raun. Hæstv. iðnaðarráðherra, sem hefur helst svarað fyrir þessi mál af hálfu Framsóknarflokksins af því að ráðherrann hefur verið sá sem dregið hefur einkavæðingarvagninn, hefur sagt að þetta sé tóm vitleysa og þetta sé allt misskilningur. Upptakan á markaðsvæðingunni eigi ekki að leiða til neinnar hækkunar, samkeppnin og hin nýju rekstrarform eigi að skila þessu margfalt til baka þannig að hækkanirnar séu fullkomlega ástæðulausar. Frú forseti. Ég get rakið fleiri dæmi um hvernig hin nýja einkavæðingarstefna í orkumálum virkar. Ég hefði viljað heyra frá formanni iðnaðarnefndar sem lýsti því yfir í umræðu í vetur, þegar þessi mál voru til umræðu í lok janúar og byrjun febrúar, að hann ætlaði að taka þessi mál mjög föstum tökum í nefndinni og fara þar í gegnum hvaða forsendur væru fyrir hækkununum, sem margir voru þá að lenda í og gátu ekki fengið svör við, og ætlaði líka að fara í gegnum það hvernig við því yrði brugðist. Ég hygg að t.d. íbúar á stöðum eins og Skagaströnd, sem ég nefndi áðan, séu orðnir býsna langeygir eftir því til hvaða ráða iðnaðarnefnd með formann sinn í broddi fylkingar ætlar að grípa til að koma í veg fyrir að rafmagn hækki á þeim stöðum sem ég m.a. nefndi vítt og breitt um landið, og skýringar á því hvers vegna rafmagnið hækkar enn. Ég held að það væri mjög mikilvægt áður en þingið fer í sumarhlé að það sé skýrt fyrir fólki, því að þeir reikningar sem hafa verið að berast hafa bæði verið illskiljanlega uppsettir og það eina sem þeir hafa sýnt og fólk tekur eftir er niðurstöðutalan á reikningunum sem sýnir gríðarlega hækkun á rafmagni þvert ofan í gefin fyrirheit. Enda var það alveg ótrúlegur málflutningur þegar því var haldið fram að rafmagnið þyrfti ekkert að hækka, t.d. þegar stofnað var til nýs milliliðar sem skýrður var Landsnet, sem góðu heilli var þó sett þannig í lög, a.m.k. fyrst um sinn, að yrði algerlega í opinberri eigu. Það var ekki ætlun hæstv. iðnaðarráðherra í upphafi. Ætlun iðnaðarráðherrans var að þetta yrði markaðsvætt fyrirtæki. Það var svo af hálfu Alþingis sem það tókst að beygja þá stefnu út í það, a.m.k. fyrst um sinn, að þetta skyldi vera fyrirtæki í opinberri eigu. Ráðherrann hélt því þó fullum fetum fram, og gerir sjálfsagt enn, að það að stofna heilt fyrirtæki, millilið í raforkumálum eins og Landsnet, leiddi ekki til neins aukins kostnaðar. Trúverðugleikinn í málflutningnum hefur því verið alveg með ólíkindum. Ég held að við hljótum líka að krefjast þess í umræðunni, frú forseti, að gerð verði grein fyrir því áður en þing fer í sumarleyfi hvernig tekið verður á rafmagnsmálunum og þeim hækkunum sem nú dynja yfir. Ég er með viðtal í höndunum sem tekið var við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson í Bæjarins besta 25. janúar sl. sem ber yfirskriftina „Þingmenn verða að vinda sér í að leysa það vandamál sem upp er komið“. Hvers var þá verið að vísa til? Það var verið að vísa til hinna gríðarlegu rafmagnshækkana sem fólk upplifði á fyrstu mánuðum ársins eftir að hin nýja skipan raforkumála kom til framkvæmda. Í viðtalinu rekur þingmaðurinn það hvernig hann upplifir breytingarnar og segir að þetta hafi alls ekki verið eins og gert hafi verið ráð fyrir. Ég leyfi mér að vitna í orð hv. þingmanns í Bæjarins besta 25. janúar sl., þar sem segir, með leyfi forseta: „Eins og fram hefur komið í fréttum kynnti Orkubú Vestfjarða nýja gjaldskrá sína í síðustu viku og hækkar raforkukostnaður heimila í dreifbýli um allt að 40–50% eða um 60–70 þús. kr. á heimili. Einar segir að málið hafi verið rætt í stjórnarflokkunum undanfarna daga og það sé óhjákvæmilegt að við því vandamáli sem upp er komið verði brugðist.“ Ég get ekki séð að búið sé að bregðast við því að fullu. Rætt hefur verið um að koma að nokkru til móts við hækkanir við húshitun en þó er það fjarri miðað við það sem er. Síðan segir áfram í þessu ágæta viðtali við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem hefur réttilega þungar áhyggjur af því sem er að gerast, með leyfi forseta: „Undanfarin ár höfum við náð ágætum árangri við lækkun húshitunarkostnaðar sem m.a. hefur leitt til þess að þetta mál, sem var mál málanna á stjórnmálafundum þegar ég var að hefja minn pólitíska feril á árunum upp úr 1990, hefur varla verið til umræðu á liðnum árum. Nú gerist það hins vegar að þessum árangri er á einni nóttu stefnt upp í loft og við það verður ekki unað.“ Er það nema von að þingmanninum blöskri að baráttumál félagshyggjumanna - því að það eru félagshyggjumenn í Sjálfstæðisflokknum líka - undanfarna áratugi, eins og það að jafna húshitunarkostnað, gufi upp á einni nóttu með samþykkt þessara nýju raforkulaga, áratuga barátta sem hv. þingmaður rekur. Áfram segir í viðtalinu við hv. þingmann, sem stendur flest enn óhaggað, ríkisstjórnin hefur ekki breytt svo miklu þar um: „Það var ekkert sem gaf okkur sem stóðum utan iðnaðarnefndar tilefni til að ætla að þetta yrði niðurstaða málsins og ég veit að svo var einnig um þá er sátu í iðnaðarnefnd. Það er hins vegar svo að verið er að gera gjörbreytingar á raforkukerfinu og hverfa frá möguleikunum á því að jafna orkukostnað innan kerfisins. Afleiðingarnar eru ljósar. Því verða stjórnmálamenn að bregðast við og ég bendi á að til eru 900 millj. á fjárlögum sem ætlaðar eru til jöfnunar á raforkukostnaði til húshitunar. Dugi sú upphæð ekki verður einfaldlega að bæta við hana þannig að tryggt verði að þessi ósköp dynji ekki yfir.“ Þetta segir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og hefur eðlilega þungar áhyggjur af því sem þarna er að gerast. Að mínu viti er ekki enn búið að taka á þessu máli sem formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins gerir þarna að svo alvarlegu umtalsefni. Það er ekki búið að taka á því að fullu, fjarri því, alla vega miðað við þær fréttir sem við fáum vítt og breitt af landinu. Auðvitað hefur rafmagn í sumum tilvikum lækkað á fyrirtækjum í þéttbýli á svæði Rariks sem voru með óhóflega hátt raforkuverð. En það getur ekki verið að ætlunin hafi verið að kerfið leiddi til þess að rafmagn stórhækkaði á öðrum aðilum. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lýkur viðtalinu þannig, með leyfi forseta: „Það sjá allir að þetta getur ekki gengið. Við getum ekki unað því að verðhækkanir upp á kannski 45% nái fram að ganga. Það eru aðilar sem eru að fá verðlækkanir, sérstaklega atvinnufyrirtækin.“ - Eins og ég nefndi - „Það er auðvitað ávinningur sem ekki má gleyma, en það breytir því ekki að lækkun húshitunarkostnaðar er gamalt baráttumál okkar margra og við getum ekki látið ávinning af margra ára vinnu okkar í þeim efnum þurrkast út á einni nóttu út af einhverjum skipulagsbreytingum sem dúkka upp vegna Brussel-tilskipana.“ Hann vitnar til Brussel-tilskipunarinnar um að hér skuli vera tekinn upp samkeppnismarkaður á rafmagni, hér uppi á þessu eylendi, á þessari eyju, Íslandi, sem er náttúrlega fáránlegt. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bentum á það á sínum tíma og höfum ítrekað bent á það að óvíst er að við hefðum þurft að taka upp þá Evróputilskipun ef við hefðum gáð að okkur í tíma. En stefna Framsóknarflokksins hefur verið sú að ganga hvað harðast í að framfylgja öllum tilskipunum Evrópusambandsins eins og nokkur kostur er og ganga auk þess og draga einkavæðingarvagninn eins hratt og þeir hafa getað. Er það furða þó að hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni blöskri í þessu ágæta viðtali sem var við hann í Bæjarins besta 25. janúar sl.? Málið sem formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins varpar þarna upp er enn þá óleyst. Það er ekki enn búið að gefa þeim íbúum landsins sem fá miklu hærri rafmagnsreikninga nú en áður svör um hvernig tekið verður á málum þeirra. Frú forseti. Þessi vandamál eru komin upp bara vegna fyrsta stigs markaðsvæðingarinnar og lýsa sér með þessum hætti sem ég hér hef rakið. Þau vandamál hafa enn ekki verið leyst, nema þá að það sé bara ætlunin sem mann uggir að fólk taki á sig þessar hækkanir, að þetta sé fórnarkostnaðurinn sem verður að taka fyrir einkavæðingu raforkugeirans sem Framsókn beitir sér svo öfluglega fyrir og til þess að greiða niður orkuverð til stóriðjunnar. Nú er bara keyrt áfram. Nú stöndum við hér frammi fyrir lögum, breytingum á ýmsum lögum á orkusviði sem verið er að setja samhliða því að verið er að gera orkufyrirtækjum, raforkufyrirtækjum, hitaveitum, skylt að borga skatta, borga tekjuskatta af starfsemi sinni. Ég hlustaði á viðtal í morgun - mig minnir að það hafi verið í morgun - við mann frá Samtökum iðnaðarins og hann einmitt tók undir þau orð okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að skattar á almannaþjónustufyrirtæki verða ekki endanlega greiddir nema af neytendum. Enginn annar kemur til með að greiða þessa skatta sem lagðir eru á fyrirtækin, enginn annar en neytendur. Því gefur augaleið að hér er enn verið að efna til hækkunar á orkuverði áður en menn eru einu sinni búnir að sjá fyrir endann á því sem var. Frú forseti. Orkumálastjóri Kaliforníu heimsótti okkur árið 2003. Ég hef áður vitnað í hann. Þá var einmitt frægt að einkavædda raforkukerfið í Kaliforníu hrundi og ríkið varð að leysa það aftur til sín. Hver var ástæðan fyrir því að það hrundi? Jú, í kjölfar einkavæðingarinnar höfðu þeir sem eignuðust það mergsogið það, tekið út úr því fjármagn, höfðu ekki haldið því við. Það gekk í ákveðinn tíma. En það gat ekki gengið endalaust þannig að raforkukerfið hrundi og ríkið varð að leysa aftur til sín þetta einkavædda raforkukerfi. Í viðtali við þennan ágæta mann á Stöð 2 30. ágúst árið 2003 í upphafi einkavæðingar raforkukerfisins hér segir, með leyfi forseta: „Orkumálastjóri Kaliforníu ræður Íslendingum eindregið frá því að einkavæða orkuiðnað sinn. Hann segir að rafmagnsleysið í Bandaríkjunum á dögunum hafi verið einkafyrirtækjum að kenna. Hann hefur verið ráðgjafi tveggja bandaríkjaforseta í orkumálum og veitir nú forstöðu sérstakri orkunefnd sem er að bæta úr orkuskorti sem lengi hefur hrjáð Kaliforníu. Freeman hefur ákveðnar skoðanir á hvar orkumálum sé best komið. David Freeman varar Íslendinga eindregið við því að láta Evrópusambandið reka sig út í að einkavæða raforkuna eða orkumál yfirleitt. Hann segir að það sé það sem hafi valdið mestri bölvun í Bandaríkjunum.“ Svo er orðrétt vitnað til Davids Freemans orkumálastjóra í þessu viðtali, með leyfi forseta: „Það olli okkur vandræðum að heittrúaðir boðberar frjáls markaðshagkerfis og afnáms sérleyfa komu þeirri vitlausu hugmynd inn hjá okkur að sala á raforku gæti farið fram í einkageiranum. Það gekk ekki. Það olli fólki hugarangri þegar í ljós kom að fjárfestingar í dreifikerfum raforku höfðu verið vanræktar. Við vitum öll að dreifikerfi raforku er viðkvæmt en ef rafmagnið fer þá er hægt að koma því aftur á næsta dag. Ég hef á tilfinningunni að núverandi rafkerfi Íslendinga sé mjög gott.“ - Þetta var áður en einkavæðingarferlið fór af stað hér, frú forseti - „Af hverju ættuð þið að einkavæða það? Verð á raforku er mjög hagstætt hér á landi og orkuvinnslan er mjög umhverfisvæn. Það er mér ráðgáta hvers vegna fólk vill laga það sem er ekki bilað.“ Þetta sagði David Freeman orkumálastjóri Kaliforníu í upphafi einkavæðingarferils Framsóknarflokksins á raforkukerfinu hér. Síðan segir í viðtalinu, með leyfi forseta: „Freeman hefur ekki sérstakar áhyggjur af því að hryðjuverkamenn ráðist á rafveitukerfið í Bandaríkjunum.“ Hann er spurður að því hvort hryðjuverkamenn geti ekki ráðist á rafveitukerfið í Bandaríkjunum og hvort mikil hætta á því sé yfirvofandi. Þá sagði David Freeman orkumálastjóri Kaliforníu, orðrétt, með leyfi forseta, í þessu viðtali: „Hryðjuverk eru alþjóðlegt vandamál. Nýlegt rafmagnsleysi var ekki af völdum hryðjuverkamanna. Það þurfti ekki hryðjuverkamenn til að finna út hvernig ætti að loka fyrir rafmagnið til 50 milljóna manna. Við vorum einfær um það með vanrækslu og trassaskap fólks á hinum frjálsa markaði sem trúði því að markaðurinn leysi allan vanda. Stjórnvöld eiga að bera ábyrgðina á rafmagninu.“ Þannig lauk orkumálastjóri Kaliforníu viðtali sínu í ágúst árið 2003 eftir sára reynslu af einkavæðingu raforkukerfisins í Kaliforníu. Þá veltir maður eftirfarandi fyrir sér: Úr því einkavæðing raforkukerfisins í Kaliforníu gekk svona illa hvað mælir þá með einkavæðingu raforkukerfisins á Íslandi, eyríkinu Íslandi? Enda, eins og kemur fram í þessu viðtali, átti hann ekki orð yfir þær fyrirætlanir Íslendinga að einkavæða, markaðsvæða raforkukerfið hér. En því miður lét forusta Framsóknarflokksins sem stýrði einkavæðingu raforkunnar sér ekki segjast. Hún var eins og kerruklár sem er búið að setja á hlífar beggja megin við augun þannig að ekkert sést nema örlítil rás beint fram. Það var hennar vegur í markaðsvæðingu raforkukerfisins og þann kerrugang hélt hún sig við. Nú erum við að uppskera. En þetta er bara byrjunin. Við sem fylgdumst með og tókum þátt í þessari umræðu skildum að hér átti það að fylgja eftir að gera aukna arðsemiskröfu til fyrirtækjanna. Það átti að krefja þau um að setja aukna arðsemiskröfu út í verðlagið. Hún átti að fara stighækkandi, byrja lágt en síðan mátti hækka. Ég minnist þess að í umræðunni í svokallaðri nítján manna nefnd sem ég sat í fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kom fram hjá markaðshyggjumönnunum sem leiddu þessa umræðu af hálfu iðnaðarráðuneytisins og Orkustofnunar að stefna ætti að því að ná svona 12–15% arðsemiskröfu inn í raforkugeirann innan ákveðins tíma og þegar því væri náð væri hægt að fara að tala um að einkavæða og selja fyrirtækin og að þessu skyldi stefnt. En það var ekki aðeins að menn skyldu taka arðsemiskröfuna heldur átti líka að fara í hagræðinguna innan frá og hverjar voru hagræðingarhugmyndirnar? Jú, þær voru að lengja afskriftartímann á mannvirkjunum og sem þýðir að það átti að skera niður viðhaldið og ná þannig meiri peningum út úr fyrirtækjunum. Þetta átti líka markvisst að gera. Við erum bara rétt í byrjuninni. En það alvarlegasta er kannski að fyrirtækin þurftu ekki, það var ekki hægt að leggja þá kvöð á orkufyrirtækin, framleiðslufyrirtækin að sitja með eða vera með orkubirgðir, varabirgðir. Það var ekki hægt að gera það í þessum lögum þegar komið var út í svona samkeppnisumhverfi. Núna eru Landsvirkjun og orkufyrirtækin skyldug til þess að skaffa landsmönnum orku og verða þess vegna að birgja sig upp, eiga raforkubirgðir, orkubirgðir í uppistöðulónum eða á annan hátt til þess að geta mætt breytilegri stöðu í orkunotkun. En með markaðsvæðingu rafmagnsins er þessi krafa tekin af þeim. Aðeins Orkuveita Reykjavíkur hefur sett það í stefnumið sín að einn megintilgangur reksturs Orkuveitu Reykjavíkur sé að skaffa notendum sínum örugga og ódýra orku. Í stefnumörkun og skilmálum Orkuveitu Reykjavíkur er það sett að það sé meginhlutverk Orkuveitu Reykjavíkur að sjá neytendum sínum fyrir öruggri, nægri og ódýrri orku. Þetta ákvæði fékkst ekki sett í raforkulögin hvað varðaði önnur fyrirtæki. En þetta var gert hjá Orkuveita Reykjavíkur og það var ekki hvað síst fyrir tilverknað fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í orkustefnunefnd Reykjavíkur að þetta kom inn og þegar menn sáu þetta svart á hvítu þótti sjálfsagt að þetta væri sett þar inn. Frú forseti. Ég nefni þetta vegna þess að við erum rétt að byrja á þessu ferli sem við stöndum frammi fyrir í kjölfar ákvörðunar um að markaðsvæða raforkukerfið. Nú þegar stöndum við frammi fyrir þeim vanda að raforkuverð hefur snarhækkað til stórs hóps neytenda og þeim orðum og þeirri kröfu sem m.a. hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins setti fram, og ég hef hér vitnað til, um að þingmenn verði að vinda sér í að leysa þetta vandamál sem upp er komið, er enn þá ósvarað. Ég bíð eftir því að hv. þm. Birkir J. Jónsson, formaður iðnaðarnefndar, skýri frá því hvernig á þessum málum verði tekið og hvort þetta sé það sem íbúum á Skagaströnd eða annars staðar úti á landi sem eru nú með í höndunum himinháa orkureikninga, verður gert að standa undir.  Nú komum við að þessum skattamálum. Næsta skrefið er að leggja á skatta, að þessi almannaþjónusta verði að greiða skatta. Hv. þm. Birkir J. Jónsson lýsti hinni nýju stefnu, nýfrjálshyggjunni í Framsóknarflokknum, ágætlega í ræðu sinni fyrr í dag þegar hann sagði að þetta væri svo mikilvægt núna og nauðsynlegt til þess að jafna samkeppnina, þ.e. að leggja skatt á orkufyrirtækin, að láta landsmenn, almenna notendur greiða skatt af ...  Maður veltir fyrir sér samkeppnisstöðunni sem hv. þingmaður er að tala um. Þetta er jú almannaþjónusta og kostnaðurinn lendir á neytendum. Varðandi stóriðjuna, sem Framsóknarflokkurinn hefur rekið sem sitt eina og aðalbaráttumál síðustu árin, stóriðja og aftur stóriðja, þá er búið að ganga frá raforku- og orkusamningum til næstu 20, 25, 30 ára. Ekki verður verði á raforku til hennar breytt. Það fer nú að nálgast kannski 70% af raforkuframleiðslunni og jafnvel meira sem bundið er í stóriðju, sem ekki borgar þessa hækkun sem verður af skattheimtunni. Hver er það þá sem borgar? Jú, það eru einmitt bændur, íbúar á stöðum eins og Skagaströnd, íbúar vítt og breitt um landið, sem taka á sig þessa skatta. Það eru þeir sem þessi skattur er lagður á, ekki stóriðjan sem er eins og heilög kýr hjá Framsóknarflokknum. Má ég þá spyrja, frú forseti, hvort hv. þingmaður og formaður iðnaðarnefndar hafi velt því fyrir sér hvernig er háttað fjármögnun þeirra almannaþjónustufyrirtækja sem verið er að leggja skatt á. Bíddu við, er Landsvirkjun ekki með ríkisábyrgð á öllum sínum skuldbindingum? Er ekki Rarik í eigu ríkisins og þar af leiðandi fullkomlega á ríkisábyrgð? Er ekki Orkubú Vestfjarða á ríkisábyrgð o.s.frv.? Eru ekki þær hitaveitur og orkuveitur í eigu sveitarfélaga með ábyrgð eigenda sinna? Jú, þannig er þessi staða fyrir, sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af og kallar mismunun. Þetta eru nefnilega almannaþjónustufyrirtæki sem hafa verið byggð upp. Í rauninni ætla menn að leggja skatt á ríkisábyrgðina, ekki satt? Hv. þingmaður hafði þungar áhyggjur af stöðu raforkubænda sem stofna til lítilla virkjana hjá sér, sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum mjög eindregið, uppbyggingu vistvænna, sjálfbærra smávirkjana. Við teljum einmitt að koma eigi til móts við þær samkeppnislega og það sé hægt að gera með öðrum hætti. Ég minni á að við beittum okkur mjög fyrir því að staða þeirra yrði jöfnuð hvað varðar innmötunargjaldið, sem sett var inn á Landsnetið, þar sem fyrir lá að gera ætti þeim nánast ómögulegt að selja inn á Landsnetið með því að krefja smávirkjanir um svo há gjöld. Ég veit ekki betur en það hafi verið þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem börðust hvað harðast fyrir því að komið yrði til móts við þá. Þeir hafa bent á að þeir séu líka að keppa við ríkisábyrgðir hjá öðrum raforkufyrirtækjum. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson minntist á það í ágætri ræðu sinni áðan, þar sem hann var að fjalla um þetta mál, að það hefði mátt undanþiggja þessar virkjanir einstaklinga og bænda tekjuskatti um ákveðinn tíma, mönnum væri í lófa lagið að gera það. Það þyrfti ekki að samþykkja hér lög um að gjörbreyta skattaumhverfi almannaþjónustufyrirtækja til að leiðrétta þann mun. Maður veltir því fyrir sér í þessu samhengi, frú forseti, að það hefur komið fram að stórfyrirtæki eins og Landsvirkjun mun ekki greiða tekjuskatt á næstu árum vegna þess að hún hefur ráðist í svo óhagkvæmar virkjanir sem gætu sligað hana ef ekki kæmu til ríkisábyrgðirnar, gríðarlegur ríkisstuðningur sem skiptir milljörðum króna. Það þarf til að gera Landsvirkjun þetta kleift. Ríkið styrkir Landsvirkjun um milljarða króna. Ef það hefði ekki komið til hefði hún t.d. alls ekki getað farið í þessa fáránlegu framkvæmd, Kárahnjúkavirkjun. Upphaflega var rætt um að stofnað yrði sjálfstætt fyrirtæki um Kárahnjúkavirkjun og hún ætti þá að bera sig á eigin forsendum því að rafmagnið ætti hvort eð er fara til eins fyrirtækis. En svo þegar kom í ljós að það yrði aldrei hægt og mundi aldrei bera sig þá þurfti bæði að halda í ríkisábyrgðina, því að annars hefði hún bara verið óframkvæmanleg, og gera alla notendur í landinu ábyrga og greiða niður þá fáránlegu fjárfestingu. Nú á til viðbótar að fara að leggja tekjuskatt á fyrirtæki sem munu á næstu árum ekki skila neinum hagnaði. En þau munu skila sínu tapi. Mig langar til að spyrja hv. formann iðnaðarnefndar, af því að ég er ekki alveg inni í því hvernig þetta reiknast út: Hvenær byrjar þetta tap að telja? Frá hvaða ári getur Landsvirkjun skráð eða farið að færa skattskylt tap? Hversu mikið er það miðað við núverandi rekstrarstöðu fyrirtækisins, hversu mikið er árlegt skattskylt tap Landsvirkjunar? Ég hefði viljað fá upplýsingar um það. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Þessi lög, komi þau til framkvæmda, ná núna fyrst og fremst til lítilla veitna í eigu sveitarfélaga, lítilla veitna, staðbundinna veitna. Það þykir sérstök ástæða til að láta þær borga nokkur hundruð milljónir króna til ríkisins af starfsemi sinni. Skatturinn mun ekki ná til þessara stóru fyrirtækja sem fá að safna upp tapi. Og þegar einhver annar aðili …  Ég vil fá svar við því, frú forseti: Frá hvaða tíma verður stóru fyrirtækjunum heimilt að færa skattskylt tap og hversu mikið miðað við rekstur, t.d. Landsvirkjunar í dag, miðað við ársreikning síðasta árs? Hversu há er sú upphæð sem Landsvirkjun getur fært sem skattskylt tap og hversu lengi má safna skattskyldu tapi upp? Við þekkjum dæmi um að þegar fyrirtæki er selt þá situr kaupandinn gjarnan uppi með heilmikinn skattskyldan hagnað og getur þá nýtt tapið fyrirtækisins sér til skattfrádráttar. Þess vegna skiptir miklu máli í þessari umræðu, og kannski er verið að gera þetta vegna þess, að gefa fyrirtækjunum færi á að safna tapinu. Hraðinn sem settur er í að keyra þetta mál áfram getur ekki bara verið til þess að ná peningum af nokkrum þeirra sveitarfélaga sem hafa rekið hitaveitur og rafveitur með örlitlum hagnaði, örfáum hitaveitum sem eru þannig reknar. Það getur varla verið markmiðið. Ég leyfi mér að spyrja hv. formann iðnaðarnefndar: Er það bara markmiðið að ná í þau fyrirtæki, ná í skattana frá þeim? Miðað við stöðuna árið 2003 þá eru það Húsavík, Norðurorka, Orkuveita Reykjavíkur, Hitaveita Suðurnesja og slíkar hitaveitur sem eiga að borga. Það er verið að elta þau. Þetta skiptir miklu máli. Hv. þingmaður minntist á að þetta væri til að jafna samkeppnisstöðuna. Hann opnaði þar sýn á áframhaldandi stefnu Framsóknarflokksins í einkavæðingarmálum. Er ekki hægt að segja það nákvæmlega sama um sjúkrahúsin? Sjúkrahúsin hafa að mati Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs verið einn af hornsteinum almannaþjónustunnar. En við vitum líka að það eru til sjálfstætt starfandi læknar, læknar sem hafa tekið sig saman um einkarekstur á ákveðnum þáttum í heilbrigðiskerfinu og hafa sjálfsagt af því hagnað. Það er þá bara eðlilegt, samkvæmt stefnu Framsóknarflokksins, að sjúkrahúsin fari að greiða tekjuskatt, verði skattskyld samkvæmt nákvæmlega sömu röksemd og hv. þingmaður beitti hér gagnvart almannaþjónustunni í raforkumálum. Ég leyfi mér því að spyrja hv. þingmann: Hvenær ætla framsóknarmenn að leggja það til? Verður það á þessu þingi eða því næsta, að sjúkrahúsin verði gerð skattskyld til þess að jafna samkeppnisstöðuna á heilbrigðissviði? Það hlýtur að vera næsta skrefið ef Framsóknarflokkurinn fylgir áfram einkavæðingarstefnu sinni. Frú forseti. Hvorki í umræðunni né í nefndaráliti frá meiri hlutanum hafa fengist haldbærar skýringar á því hvers vegna eigi að keyra þetta fram. Við vitum af einkavæðingaráráttu Framsóknarflokksins og að þetta er til þess að fullnægja henni en allar þessar aðgerðir í raforkumálum nú á síðustu missirum hafa leitt til þess að víða hefur rafmagnið hækkað og nú á að gera hagnaðinn skattskyldan.  Ég spyr hvernig og hvenær verði brugðist við þeim gríðarlegu hækkunum sem dunið hafa á stórum hópi landsmanna, hækkunum á rafmagnsverði í kjölfar markaðsvæðingar raforkukerfisins. Því hefur ekki verið svarað. Ég vil fá svör við því hvenær og hvernig verði brugðist við því. Ég sé, frú forseti, að þingmaðurinn dæsir enda býst ég við að flokkur hans hafi lítinn áhuga á því að leysa þar úr. Síðan ítreka ég spurningar mínar, sem ég hef borið fram, um nánari skýringu á hvers vegna er verið að keyra þetta í gegn. Hvenær mega menn fara að færa rekstrartap og hversu lengi má safna upp skattskyldu rekstrartapi, hve mörg ár líða áður en það fyrnist? Hversu háar upphæðir væri hér um að ræða, t.d. hjá fyrirtækinu Landsvirkjun, miðað við rekstrarafkomu þess fyrirtækis á síðasta ári? Mér finnst þetta skipta miklu máli í því umhverfi sem hérna er verið að búa til. Er verið að búa hér til lög fyrir almannaþjónustufyrirtæki til að safna upp rekstrartapi sem hægt verður að selja öðrum fyrirtækjum sem sitja uppi með hagnað og geta sléttað hann út með rekstrartapinu á móti? Frú forseti. Ég vík nú að fleiri atriðum í málinu sem er hér til umræðu, um breytingar á lögum varðandi skattskyldu orkufyrirtækja. Ég spyr og ítreka þá spurningu: Hvers vegna á að ráðast fyrst og fremst á örfáar veitur sveitarfélaganna? Er þetta liður í áframhaldandi einkavæðingu almannaþjónustunnar? Hvar verða mörkin dregin næst? Ég hef áður vitnað til orkumálastjóra Kaliforníu sem varar mjög afdráttarlaust við markaðsvæðingu raforkukerfisins. Hann lýsti henni sem mesta skaðræðisvaldi sem yfir Kaliforníu hefði dunið. Ég ætla að ljúka ræðu minni með því að vitna aftur í orð Davids Freemans orkumálastjóra, það sem hann segir í viðtali við Stöð 2 30. ágúst 2003: „Af hverju ættuð þið að einkavæða orkukerfið? Verð á raforku er mjög hagstætt hér á landi og orkuvinnslan er mjög umhverfisvæn. Það er mér ráðgáta hvers vegna fólk vill laga það sem ekki er bilað.“ Síðan vitnar hann til þess þegar rafmagnið fór af Kaliforníu og stjórnvöld þurftu að leysa til sín aftur hið markaðsvædda og einkavædda raforkukerfi. Hann segir um það, með leyfi forseta: „Það þurfti ekki hryðjuverkamenn til að finna út hvernig ætti að loka fyrir rafmagnið til 50 milljóna manna. Við vorum einfær um það með vanrækslu og trassaskap fólks á hinum frjálsa markaði sem trúði því að markaðurinn leysti allan vanda. Stjórnvöld eiga að bera ábyrgðina á rafmagninu.“ Þetta voru lokaorð orkumálastjóra Kaliforníu sem mælti þau eftir að hafa reynt það sem hér um ræðir. En þennan veg skal forusta Framsóknarflokksins arka, þjóðinni til óheilla, frú forseti.

Frú forseti. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með þessari umræðu, sem hefur staðið síðdegis og fram undir kvöld, um skattlagningu orkufyrirtækja. Þetta frumvarp sem við ræðum nú, um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði, er hluti af pakka sem er markaðsvæðing orkugeirans, orkufyrirtækjanna, skattlagning þeirra og svo breytingar á ýmsum lögum sem af því leiða, samanber það að orkufyrirtækin hafa verið undanþegin slíkum greiðslum. Þetta svið hefur verið undanþegið skatti og satt best taldi ég að um það ríkti algjör samstaða. Ég minnist þess varla að hafa heyrt á það minnst fyrr en nú á síðustu mánuðum eða missirum að eitthvað væri að því fyrirkomulagi að þessi almannaþjónusta væri undanþegin skattgreiðslum, þannig að menn væru ekki að skattleggja sjálfa sig ef svo má að orði komast. Nú eru breyttir tímar. Að mörgu leyti var sérstaklega athyglisvert í umræðunni í dag að fylgjast með framlagi formanns iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, þegar hann kom í ræðum og andsvörum ákaflega glaðbeittur, brattur mundu menn segja svona á venjulegri íslensku og hnarreistur mætti jafnvel segja svo ekki sé nú sagt sperrtur. En öll þessi orð komu mér í hug þegar ég fylgdist með hv. þingmanni skeiða í ræðustólinn aftur og aftur og halda ræður eða fara í andsvör við aðra ræðumenn. Það skein af hv. þingmanni gleðin og ánægjan með það sem Framsóknarflokkurinn beitir sér fyrir í þessum efnum og það er gott. Það er gott þegar mönnum líður vel og þeir eru sáttir við það sem þeir eru að gera. Það er auðvitað til fyrirmyndar að menn komi hreint til dyranna og sýni fölskvalausar tilfinningar af því tagi sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson gerði í dag. Það er líka gott fyrir kjósendurna því að þá átta þeir sig á því hvað er á ferðinni. Gleði Framsóknarflokksins yfir því að markaðsvæða og undirbúa að einkavæða þetta svið almannaþjónustu á Íslandi hefur satt að segja verið ákaflega athyglisverð. Við munum að hæstv. iðnaðarráðherra, frú Valgerður Sverrisdóttir, hefur aftur og aftur komið geislandi af gleði í ræðustólinn og lýst því yfir hversu mikið fagnaðarefni henni væri að beita sér fyrir þessu. Síðan vill auðvitað hv. þm. Birkir Jón Jónsson ekki vera minni spámaður. Hann fylgir foringja sínum, hæstv. iðnaðarráðherra, og er ljómandi af ánægju yfir því að leggja sitt lóð á vogarskálarnar, að leggja sína vinnu fram í þessu skyni í þessum leiðangri. Það er hins vegar allt annað mál hvort þetta á eftir að reynast það mikið þjóðráð sem hv. þingmenn telja. Það er allt annað mál hvort þjóðin mun upplifa þetta með sama hætti og mér býður í grun að svo verði ekki. Það er allt annað mál hvort þetta standist það að vera sett undir mæliker og horft á það í ljósi reynslunnar, hvort sem hún er héðan fengin eða annars staðar frá. Ég hygg að í raun standist þetta mál ekki á einn eða neinn hátt þegar betur er að gáð, nema á þann einan að þetta þjónar markaðsnýfrjálshyggjukreddunni. Þetta er að sjálfsögðu liður í því að umbreyta samfélögunum í anda nýfrjálshyggjunnar þannig að færa til landamærin milli þess sem er hugsað og rekið á félagslegum forsendum og hins sem er í einkageiranum, fyrir fjármagnið, fjármagnseigendurna, til að hagnast á því, til að taka sér arð út úr starfseminni. Það eru þessi landamæri sem hafa verið að færast til. Stærstu átök stjórnmálanna í heiminum í dag og undanfarin 15–25 ár hafa staðið um nákvæmlega þetta, að fjármagnsöflin, drifin áfram af stórfyrirtækjunum og áhættufjármagninu, hinu hreyfanlega gráa áhættufjármagni heimsins sem vill mikinn gróða hratt, hafa drifið þá pólitík að færa landamærin til að útvíkka þau svið sem markaðurinn hafi til að athafna sig á og taka til sín gróða af. Þetta er angi af þeim slagsmálum. Ísland fetar með þessu í fótspor ríkja sem hafa sum hver, önnur ekki, farið inn á þessa braut á undanförnum árum. Það er komin reynsla af því hvernig það hefur tekist og hún er vægast sagt blendin. Það er mjög athyglisvert að svo sterkt er þetta trúboð, svo öflug eru þau öfl sem á bak við standa og ýta þessu áfram, að reynslan skiptir engu máli. Ef það er þannig að reynslan er slæm, t.d. af einkavæðingu raforkukerfanna bæði austan hafs og vestan, hvað segja frjálshyggjumennirnir þá? Þá er veruleikinn skakkur en kenningin er rétt. Það er bara veruleikinn sem er skakkur. Það er samt rétt að gera þetta þó að það takist illa og gefi slæma raun, þótt menn verði meira og minna rafmagnslausir og þótt afhendingaröryggið minnki. Þótt verðið hækki þá er þetta samt rétt. Það er vegna þess að það stendur ekki til að efast um kennisetninguna. Hún er heilög. Það er þá bara veruleikinn sem ekki hegðar sér rétt í samræmi við hana. Svo langt getur menn borið í þessum efnum. Hér er í raun um klassískt svið að ræða sem gefur gott tækifæri til að hugleiða þessi efni, þ.e. framleiðsla, dreifing og sala eða afhending á raforku, til ljósa og húshitunar og almennra nota í samfélaginu, þótt við tökum bara þann þátt og látum stóriðjupakkann liggja á milli hluta í bili. Þetta eru í fyrsta lagi daglegar þarfir sem við öll megum illa án vera í nútímasamfélagi. Það stöðvast nánast allt á nútímaheimili eða í nútímafyrirtæki ef ekkert rafmagn fæst. Það er ekki þægileg staða sem kemur upp um hávetur ef rafmagnið til að halda húsinu heitu eða a.m.k. lýsa það upp kemur ekki. Hvernig er svo sambúð kaupendanna við afhendingaraðilana í þessu tilviki? Jú, hún er þannig að það liggur yfirleitt bara ein raflína inn í húsið, rétt eins og það liggur ein vatnsleiðsla og einn símaþráður. Í hvaða stöðu er þá kaupandinn gagnvart þessum eina aðila sem á lögnina inn í húsið hans, ef í harðbakkann slær og ef búið er að afhenda þetta allt saman einkaaðilum í markaðsvæddu, fullkomlega markaðsvæddu kerfi? Hann reynist ekki vera í merkilegri stöðu til að semja. Hann verður að kyngja því sem að honum er rétt og borga það sem upp er sett. Það er reynslan, að þar sem menn hafa farið offari og einkavætt veituþjónustu eða almannaþjónustu af þessu tagi hefur reynslan orðið mjög blendin og víða mjög slæm. Í fyrsta lagi má einfaldlega sjá það af þeim mælikvarða að menn neyðast yfirleitt til þess að taka á sig miklar hækkanir á verði. Þegar frá líður koma aðrir hlutir til sögunnar eins og græðgin, sem oft er fylgifiskur þessara breytinga hjá þeim sem hafa nýlega keypt til sín úr opinberri eigu veitufyrirtæki af þessu tagi. Þeim liggur svo á að ná hagnaði, ná fjárfestingu sinni til baka og rúmlega það, að þeir sjást yfirleitt ekki fyrir og stytta sér leið í sambandi við það að halda innviðunum við, að endurnýja og fjárfesta til þess að ná fullnægjandi öryggi í kerfinu. Frægast er nú sennilega dæmið frá Skandinavíu, þegar mönnum lá svo mikið á að græða eftir að búið var að markaðsvæða raforkumarkaðinn þar, er menn gáfu sér ekki tíma til að fylla uppistöðulónin. Mönnum lá svo mikið á að selja rafmagn suður til Evrópu til að græða peninga að þeir máttu ekki vera að því að vorleysingar og sumarregnið fyllti uppistöðulónin. Þeir lögðu upp með þau hálftóm þegar kom fram á vetur. Afleiðingin varð auðvitað orkuskortur og gríðarlegar hækkanir þegar kuldaköst komu um hávetur. Þannig tvöfaldaðist, þrefaldaðist eða fjórfaldaðist allt í einu raforkuverð í Skandinavíu á lausamarkaðnum vegna orkuskorts, af því menn voru á sama tíma bundnir af samningum um að afhenda orku suður á bóginn. Rafmagnsleysið á austurströnd Bandaríkjanna, hörmungarnar í Kaliforníu, rafmagnsleysið á Kaupmannahafnarsvæðinu, þetta þekkja menn frá nýliðnum missirum og hinar óhemjulegu verðhækkanir á Norðurlöndum. Þannig mætti áfram telja. Eru menn eitthvað að velta þessu fyrir sér hér? Hafa stjórnarliðar komið með einhver málefnaleg rök og farið yfir það hvernig menn ætluðu að reyna að læra af þessum mistökum og koma í veg fyrir að þau endurtækju sig? Nei, það er ekki einu sinni rætt. Það þarf ekki að rökstyðja þetta. Þetta er bara ,,af því bara“. Þetta bara á að gerast. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst þetta á köflum hafa verið einhver aumlegasti málflutningur sem ég hef lengi heyrt. Menn hafi ekki einu sinni borið það við að eiga um þetta sæmilega rökfastar og málefnalegar umræður. Hver eru rökin fyrir því að gera t.d. það sem nú á að leggja ofan á markaðsvæðinguna frá því fyrir áramótin, þ.e. að bæta því við að að skattleggja orkugeirann? Hvað er orkugeirinn hér? Hann er að uppistöðu nánast algerlega opinber fyrirtæki, fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga. Í raun ákveður ríkið að fara að borga sjálfu sér skatt. Þar verður að vísu einhver tilfærsla frá sveitarfélögum til ríkis, að svo miklu leyti sem þessi skattur verður einhvern tímann greiddur. En það er nánast hlálegt þegar menn, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson gerði, færa það fram sem meginröksemdir fyrir þessu að það sé svo ósanngjarnt að einkaaðilar verði að borga skatt en ekki hið opinbera. Bíddu, er það eitthvert vandamál? Er ekki hægt að fara í hina áttina eins og bent hefur verið á? Jú, það hélt ég nú. Auk þess væri hægt að fara margar millileiðir í þessum efnum. Það væri t.d. hægt að hugsa sér að hafa skatta á samkeppnisþáttunum en undanskilja áfram hitt. Hér eru margar leiðir færar hér. En ríkisstjórnin velur þá einföldustu, þá hráustu, þá ódýrustu, að skella þessu öllu saman undir skatt. Ætli það sé ekki nóg sem orðið er í raforkuverðshækkunum nú þegar út af þessu brölti og eru þó ekki öll kurl komin til grafar. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að raforkuverðið í landinu á eftir að hækka verulega að raungildi á næstu árum vegna hækkaðrar arðsemiskröfu sem er innbyggð í kerfið. Menn eru bara komnir hálfa leið núna og þykir þó nóg um. Að vísu er farið í alls konar skógarferðir og leiðangra til þess að reyna að drepa því á dreif að rafmagnsverðið hafi hækkað með breytingunum um síðustu áramót. En ég held að almenningur verði ekki blekktur í þeim efnum, rafmagnsreikningarnir tala sínu máli. Ég hef ekki enn þá séð einn einasta reikning þar sem einhver umtalsverð lækkun er á ferðinni. Ég sá á einum stað að menn töldu sig vera að fá kannski 5% lækkun. En ég hef séð marga seðla þar sem hækkunin er fleiri tugir prósenta, og á þeim endanum sem er hvað tilfinnanlegastur, hjá t.d. þeim sem kynda upp húsnæði á köldum svæðum í landinu, gamalt fólk sem situr eftir í stórum húsum langt yfir þeim viðmiðunarmörkum sem færð hafa verið niður til þess að hafa svolítið af þessu fólki í sambandi við endurgreiðslur á raforkuverði. Það er auðvitað undarlegt að sjá mann eins og hv. þm. Birki J. Jónsson koma hér og bera sig svona vel. Ég tala ekki um ef hann er veikur ofan í kaupið, að hann skuli hafa orku í að koma hér svona glaðbeittur og hnarreistur og vera svona ánægður með þetta allt saman. Ég hélt að það væri meira bein í nefinu á framsóknarmönnum, þá á ég við fyrrum framsóknarmenn og stuðningsmenn úti um landið, að þeir hefðu látið sína menn hafa það og látið sína menn heyra það. Mér var a.m.k. sagt að það hefðu þeir gert í Eyjafjarðarsveit, það hefðu einhverjir framsóknarmenn verið að þvælast þar, og þeir hefðu fengið að heyra að það væri ekki almenn ánægja þar á bæ með raforkureikningana sem frú Valgerður, hæstv. iðnaðarráðherra, væri að senda inn um lúgurnar þessa dagana. En Framsókn er svona ofboðslega ánægð með þetta, hún er svona hrifin af þessu, hún er svona stolt af þessu, að taka þessa almannaþjónustu, sem svo hefur verið skilgreind alveg fram undir síðustu ár, og færa hana yfir í einkagróðaviðskiptaumhverfið, gera þetta sem sagt að bisness. Í staðinn fyrir þjónustu kemur bisness. Markmiðið verður ekki fyrst og fremst að veita þjónustuna, ekki að njóta arðsins af því að almennir notendur, almenningur og iðnaður t.d., fái þjónustuna á góðu verði, hafi aðgang að henni. Nei. Það er arðurinn til eigendanna, til fjármagnsins sem er bundið í fjárfestingunni sem nú skiptir sköpum. Er þetta ekki flokkurinn sem sagði einhvern tíma: Fólk í fyrirrúmi? Er það ekki rétt munað.  Svo er sagt að þetta sé gert til samræmis. Ég þykist hafa heyrt það rétt í dag að formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir J. Jónsson, talaði sérstaklega um samræmisrökin. Það væri ósanngjarnt að einkaaðilar þyrftu kannski að borga þennan skatt ef opinber orkufyrirtæki gerðu það ekki. Þannig er auðvitað hægt að feta sig áfram þessa slóð. Ef menn ákveða fyrst hvert þeir ætla að fara er enginn vandi auðvitað að búa sér til slík rök. Maður tekur eitt skref og segir svo: Heyrðu, það kallar á það næsta. Heyrðu, við ákváðum að markaðsvæða þetta og þá verðum við auðvitað líka að setja þetta undir skatt. Við skulum velta fyrir okkur hversu langt menn ætla að fara með þá röksemdafærslu. Það er ákaflega fróðlegt að velta því fyrir sér. Er það þá þannig að á einhverju því sviði sem hefur verið skilgreint sem þjónusta og þar sem veitendurnir eru opinberir aðilar, að um leið og einhver einkarekstur hefur þar göngu sína komi samræmisrökin. Heyrðu, þetta er svo ósanngjarnt. Nú verðum við að setja þetta út yfir hina opinberu þjónustuveitendur líka. Við getum notað þau rök til þess að segja: Heyrðu, við verðum að taka upp skatta í heilbrigðiskerfinu. Það er kominn einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Það eru hér sjálfstætt starfandi sérfræðingar, það eru hérna litlar skurðstofur úti í bæ. Þetta er rekið sem einkahlutafélög. Þau eru lögaðilar og skattaðilar. Bíddu, þetta er ósanngjarnt. Landspítalinn verður að fara að borga skatt. Hvar ætla menn að stöðva sig af? Hafa framsóknarmenn hugsað þetta alveg til enda? Eru þeir alveg vissir um að þetta sé rétta leiðin og ætla þeir að fara alla leið? Það er alveg ótrúlegt að heyra málflutning af því tagi sem ég hlustaði á í dag úr munni hv. þm. Birkis J. Jónssonar, vegna þess að þetta var hreinn, ómengaður, tær frjálshyggjuboðskapur, þetta var hrein, ómenguð, tær hægri röksemdafærsla. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er þeirrar skoðunar í hjarta sínu, en hann hefur alla vega sótt rökin þangað, það er á hreinu. Kannski er það bara þannig að að sumu leyti. - Ég held reyndar að Framsóknarflokkurinn sé orðinn mesti markaðshyggjuflokkurinn á Íslandi, ég held það. Þá er það bara allt í fína lagi. En það er eins gott að það liggi fyrir og það er eins gott að sá flokkur komist ekki upp með neitt múður og eitthvert tal um fólk í fyrirrúmi ef hann er í raun orðinn helsti hagsmunagæsluaðili og helsti baráttumaður fyrir hreinum, ómenguðum nýfrjálshyggjumarkaði í landinu. Þannig verðum við auðvitað að lesa í hlutina þegar við sjáum að þetta er sá flokkur sem drífur núna áfram einkavæðinguna og er svona glaðbeittur og sáttur við að leggja hvert sviðið á fætur öðru undir. Hvað er næst á dagskrá, hvað er nú í farvatninu? Það er einkavæðing fjarskiptanna í landinu, almannaþjónustu sem lýtur lögmálum náttúrulegrar einokunar, markaðsráðandi risi sem á grunnnet fjarskiptanna í landinu, Síminn. Er ekki Framsókn alveg jafnhamingjusöm og glöð yfir því að markaðsvæða þetta og setja þær aðstæður í hendur á einkaaðilum að geta skammtað sér alveg óheyrilegan gróða ef mönnum sýnist svo í ljósi þeirrar nánast einokunaraðstöðu sem Síminn auðvitað hefur og kemur til með að hafa um mörg ókomin ár, hvernig sem þróunin verður á fjarskiptamarkaði? Það er gott að línur séu skýrar í pólitíkinni, um það erum við sammála, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson.  
             Fyrr í umræðunni var vitnað um það að hægri stjórnmálamaður frá Kaliforníu, það voru hér á ferð þingmenn og þar á meðal repúblikani frá Kaliforníu, var langt til vinstri miðað við Framsókn þegar kom að umræðum um einkavæðingu í orkumálum. Hann og orkumálastjóri Kaliforníu báðu Íslendinga þess lengstra orða að fara ekki út í sama fen og þeir hefðu lent í með orkumálin og gæta að sér.  Frú forseti. Ég ætla aðeins að víkja að efnisáhrifum frumvarpsins eftir því sem þau verða. Eitt sem hefur verið svolítið kostulegt í umræðunni er að hv. málsvari stjórnarflokkanna hér, sérstaklega Framsóknarflokksins, formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir J. Jónsson, endurtók speki, sem vissulega er rétt að kom fram í umfjöllun iðnaðarnefndar, að það væri með öllu óvíst að stóru orkufyrirtækin, sem auðvitað eru 99% af því sem við tölum um, kæmu til með að borga neina skatta næstu sjö til jafnvel tíu árin. Það er af augljósum ástæðum, ástæðum sem allir sjá. Þau fyrirtæki eru að ráðast í gríðarlegar fjárfestingar um þessar mundir, a.m.k. stóru risarnir þrír. Við vitum líka, þó að um það séu kannski eitthvað deildar meiningar, að arðsemi þeirra fjárfestinga er ákaflega tvísýn. Sérstaklega á það auðvitað við um aumingja Landsvirkjun og Kárahnjúkana. Þá kemur upp athyglisverður flötur í málinu, sem reyndar hv. þm. Jón Bjarnason nefndi líka: Hver verða raunveruleg áhrif af lagasetningunni nú ef fyrirtækin verða hvort sem er ekki með afkomu næstu árin sem þýða ekki neinar skattgreiðslur? Verða þau kannski fyrst og fremst að safna upp tapi? Gæti það farið svo ef Landsvirkjun býr við gríðarlegt bókhaldslegt tap næstu tvö, þrjú, fjögur, fimm, sex árin - sem mér segir því miður hugur um að kunni að verða - að þá geri hún ekki annað en að safna upp gríðarlega miklu tapi?  En þó að ekkert gerist nema líklegar gengisbreytingar er alveg ljóst að útkoman getur orðið gríðarlegt bókhaldslegt tap hjá Landsvirkjun. Verða þá kannski áhrifin af þessu fyrst og fremst þau að mynda innstæður til frádráttar frá mögulegum skattgreiðslum í framtíðinni hjá þessum fyrirtækjum, þegar eða ef afkoma þeirra batnar síðan og þau fara að skila hagnaði? Hverjir eru þá að taka byrðarnar á sig? Það eru skattgreiðendur, því að tímasetningin skiptir auðvitað máli hér. Ef það er alveg fyrirsjáanlegt að fram undan er langt taptímabil hjá stóru orkufyrirtækjunum vegna afskrifta, ég tala ekki um ef við bætist óhagstæð þróun ytri skilyrða eins og þeirra að fjármagnsliðir verði neikvæðir á næstu árum, þá myndast innstæður sem skattgreiðendur í landinu fá á sínar herðar, því að þá skila sér ekki til samneyslunnar þær skattgreiðslur af fyrirtækjunum sem ella hefðu átt að gera þegar þau fara að hafa afkomu. Er kannski tilgangurinn sá? Getur verið að einhverjir séu jafnvel að hugsa um að Landsvirkjun verði söluvara, hún verði fremur solvent og söluvara árið 2010, ef hún á þá uppsafnaða 15 milljarða eða eitthvað, segjum x, í frádráttarbært tap frá skattgreiðslum? Nú man ég ekki nákvæmlega hvernig fyrningarreglurnar á þessu eru í augnablikinu í lögum um tekju- og eignarskatt, en það er fljótlegt að fletta því upp. Þær hafa verið rýmkaðar á undanförnum árum, a.m.k. hvað tímamörk og því um líkt varðar, þó að skilyrðin hafi verið þrengd sem upphaflega giltu um að menn máttu valsa um með uppsafnað tap á milli fyrirtækja óháð því í hvaða atvinnurekstri þau voru. Tekið var á því smátt og smátt og frægast var auðvitað þegar tekið var á því rétt eftir að framsóknarmenn seldu tap Tímans yfir í annað fyrirtæki rétt fyrir áramótin áður en þetta breyttist. Það væri fróðlegt fyrir hv. þm. Birki J. Jónsson að kynna sér þá sögu til dæmis, af því að hann er svo ánægður með flokkinn sinn og telur hann alltaf hafa hreinan skjöld. Verði áhrifin einhver verða þau auðvitað í þá átt að tilfærsla verður á tekjum frá sveitarfélögum til ríkis vegna eignasamsetningar fyrirtækjanna og hún er ekki líkleg til að breytast í verulegum mæli á allra næstu árum, það er bara veruleikinn. Það er ósköp einfaldlega þannig að fæst fyrirtækjanna eru þannig stödd að það væri engin minnsta glóra í því að reyna að fara að breyta eignasamsetningu þeirra eða selja þau. Auðvitað getur ríkið verslað við sveitarfélögin um hlut þeirra í Landsvirkjun ef svo bæri undir, en ég hef enga trú á því að Landsvirkjun verði t.d. einkavædd næstu sjö til tíu árin eins og búið er að búa í haginn í því fyrirtæki nú um stundir. Það langalvarlegasta í sambandi við skattlagninguna og gerir það að verkum að ég hef þurft að klípa mig í handlegginn til að taka þetta alvarlega er auðvitað sú staða sem blasir við hverjum heilvita manni, að einu greiðendurnir, einu þolendurnir í þessu tilviki sem geta orðið eru hinir almennu viðskiptavinir raforkufyrirtækjanna, þ.e. almenni markaðurinn sem stefnir í að verða ekki nema um 20% mælt í orkukaupum í fyrirsjáanlegri framtíð, jafnvel minna. Þetta liggur náttúrlega í því að fyrirtækin eru búin að gera samninga um orkusölu til stóriðju á frægum útsöluverðum, það er hlegið að því úti um alla Evrópu. Norðmenn ætla ekki að ná sér niður þegar þeir heyra hvert verðið til stóriðju á Íslandi er í dag. Það er rétt um þriðjungur af verðinu í Noregi og þar liggur verðið fyrir. Það dytti náttúrlega engum manni í hug á norska Stórþinginu að láta bjóða sér að þau spil væru ekki uppi á borðum. Það er vitað að viðmiðunarverð í slíkum samningum í Noregi í dag og endurnýjun slíkra samninga er yfir 30 aurar norskir á kwst. Það dettur engum minna í hug. Við erum því að tala um u.þ.b. þriðjunginn af því sem viðgengst í Evrópu og innan við helming af því sem er í Bandaríkjunum í þessum verðum. Og þetta er fast, þessu verður ekki hnikað næstu 15, 20, 25 árin, alveg upp undir 30 ár held ég að lengsti samningurinn sem sé í gildi sé núna. Kannski eru í honum endurskoðunarákvæði eftir eitthvað styttri tíma, en ramminn er sem sagt sá að búið er að semja 25 og allt upp í 40 ár fram í tímann um útsöluprísana miðað við heimsmarkaðsverð á áli og það eru engar skattgreiðslur reiknaðar inn í það dæmi, engar. Glænýir samningar á Hellisheiðinni og í Svartsengi taka ekki mið af og reikna ekki með neinum skattgreiðslum. Hver er þá niðurstaðan? Að svo miklu leyti sem skattana kemur til með að þurfa að greiða á komandi árum lendir það á herðum almenna notendamarkaðarins af því að stóriðjan er undanskilin. Þetta er bara veruleikinn, þeim staðreyndum verður ekki hnikað. Ég bið hv. þm. Birki J. Jónsson að koma og reyna það. Veri hann velkominn. Nei, ætli það megi ekki taka mark á t.d. umsögnum Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja en bæði fyrirtækin hamra sérstaklega á þessu. Orkuveita Reykjavíkur segir, með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur er með samninga um orkusölu til stóriðju sem gilda í 20 ár. Samningar þessir hafa verið gerðir fyrir hvatningu ríkisins og engir fyrirvarar af þess hálfu um að gera þurfi ráð fyrir skattlagningu til framtíðar.“ Ríkið er að hvetja fyrirtækin til að fara út í þessi viðskipti og setur enga fyrirvara af sinni hálfu um að fyrirtækin megi búast við breyttu umhverfi. Svo koma menn bara og segja: Ja, samræmisins vegna þarf að setja þetta undir skatt. Það eru rökin, dugar. Það á reyndar að ganga býsna langt í þessum efnum eins og kunnugt er því að það á að leggja skattskylduna á orkufyrirtæki í víðri merkingu, þ.e. þetta á að taka bæði til afhendingar á raforku og heitu vatni. Það er hlálegt að skoða þetta í samhengi. Ég heyrði hæstv. forsætisráðherra í sjónvarpsfréttum þar sem haft var eftir honum á aðalfundi Samtaka atvinnulífsins í dag. Þar var forsætisráðherra að tala um eftirlegukindur í skattamálum eins og stimpilgjald. Missti hv. þm. Birkir J. Jónsson af leiðtoga sínum í dag þar sem hann var að tala um eftirlegukindurnar í skattkerfinu sem ætti eftir að hreinsa út, eins og stimpilgjald? Hvað segir í athugasemdum við frumvarpið sem hv. þingmaður er svona ánægður með? Þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu felst að undanþága framangreindra fyrirtækja frá greiðslu opinberra gjalda til ríkis og sveitarfélaga fellur niður, þ.m.t. greiðsla stimpilgjalds.“ Auðvitað verður að hafa það með. Auðvitað eiga orkufyrirtækin að fara að greiða stimpilgjaldið, skárra væri það, nema hvað? Stimpilgjaldið, þennan fína skatt sem hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson var að tala um í dag. Ekki er því alltaf mikið samræmi í hlutunum, satt best að segja. Það er tiltölulega auðvelt að sýna fram á þetta, að því miður eru vegna þeirra innbyggðu skekkja - ég vil kalla það meinsemda - sem eru í orkubúskap okkar Íslendinga, sem væri tilefni til að fara í rækilegar rannsóknir á, eru auðvitað alveg háskalegar veilur innbyggðar í kerfið. Hætturnar sem uppbyggingunni eru samfara, eins og því miður var lagt upp með þetta og menn hafa haldið áfram, eru alltaf að aukast vegna þess að þetta er í einum potti. Það á jafnvel að reyna að súrra þetta enn rækilegar saman og koma þessu enn rækilegar á herðar almennings með áformunum sem nú eru fram undan um að sameina Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða í Landsvirkjun. Það er náttúrlega rosalegasta smiðshöggið sem Framsókn ætlar að reka á málið. Hvað er þar á ferðum? Jú, það er það á ferðum að það á að krækja sér í eigið fé Rariks og Orkubús Vestfjarða og aðganginn að almenna markaðnum sem á bak við fyrirtækin liggur til þess að draga það inn í púllíuna, til þess að hafa það undir líka til að bera herkostnaðinn af lágu verðunum til stóriðjunnar. Þá fyrst er þetta orðið almennilega fullkomnað þegar hægt er að leggja notendamarkaðinn allan eins og hann leggur sig undir í þessu samhengi. Þá verður almenningur fyrst kominn rækilega með þetta á herðarnar og þar með taldir Vestfirðingar, sem nutu þess fram undir síðustu missiri að vera með um 10% lægra raforkuverð en önnur svæði landsins eða Rarik-svæðin, vegna þess að þeir voru nokkuð sjálfstæðir í þessum málum. Þeir þurftu ekki að niðurgreiða ofan í aðra aðila. Og ekki stærri markaður en Vestfirðir með þeim rekstrarkostnaði sem því hlýtur að vera samfara að dreifa orku á slíku svæði og ekki nema með um 40–50% eigin framleiðslu voru samt að ná þessum árangri. Það segir sína sögu. Fyrirtækið er prýðilega rekið og hefði í fyllingu tímans skilað eigendum sínum vaxandi arði ef menn hefðu ekki verið þeir aumingjar að láta taka það upp í skuldir sveitarfélaganna til að halda þeim á floti og fleyta þeim áfram nokkur ár í viðbót, illa stöddum sveitarfélögum á Vestfjörðum vegna vanda sem spratt af allt öðrum ástæðum, vegna byrða út af félagslegu húsnæði og öðru slíku. Yfirgengileg ráðstöfun. Hvers eiga raforkunotendur á Vestfjörðum að gjalda að þurfa nú að fá á sínar herðar byrðarnar af þessu líka? Hækkanirnar vegna markaðsvæðingar, hækkanir á komandi árum vegna hærri arðsemiskröfu og hækkanir ofan á allt saman vegna þess að nú á að fara að skattleggja orkugeirann. Það er ljóta útreiðin og þetta verður fullkomnað ef Framsókn fær vilja sínum framgengt þegar sameining fyrirtækjanna Landsvirkjunar, Rariks og Orkubús Vestfjarða verður að veruleika. Ég vil enn þá fá að segja „ef“, frú forseti. Ég á eftir að sjá kappana, þingmenn Norðvesturkjördæmis leggjast svo endanlega flata og biðjast afsökunar á tilveru sinni, þá sem tilheyra stjórnarliðinu, að þeir láti það í viðbót við allt annað yfir sig ganga. Frú forseti. Það fyrirtæki sem mestu máli skiptir í þessu er fyrirtækið Landsvirkjun. Ég er með alveg glænýja ársskýrslu þess fyrirtækis í höndunum, ákaflega fallegt rit. Ég verð að vísu að játa að það er með talsvert öðrum blæ en undanfarin ár vegna þess að a.m.k. síðasta ár og ég held ein tvö, þrjú síðustu ár hefur ársskýrsla Landsvirkjunar verið eins og kynningarrit frá Þjóðminjasafninu. Þá var Landsvirkjun svo mikið í mun að sýna gæsku sína, gjafmildi og velvilja í garð menningar og mannlífs í landinu, þar á meðal stuðning sinn við Þjóðminjasafnið, að þetta var miklu líkara einhverju kynningarrit frá Þjóðminjasafninu en ársreikningi frá Landsvirkjun. Nú er þetta hins vegar skreytt ákaflega fallegum og skemmtilegum vatnslitateikningum sem gefa þessu glaðvært yfirbragð og það er vel. Það er ástæða til að staldra aðeins við og velta vöngum yfir stöðu þessa risafyrirtækis okkar í orkumálum ef við erum að spá í það hvaða horfur eru í þessum efnum hvað varðar afkomu á komandi árum og hvaða áhrif þetta er líklegt til að hafa. Ekki er gögn um það að sækja í frumvarpið eða fylgiskjöl með því eða nefndarálit meiri hlutans. Nei, frú forseti, því er ekki að heilsa. Þvert á mótir segir í umsögn Fjárlaga- og hagsýslustofnunar um málið, með leyfi forseta: „Frumvarpið snýr að tekjuhlið ríkissjóðs en afar erfitt er að áætla hvaða tekjum þessi skattlagning muni skila.“ - Þetta er nokkuð vel að orði komist - „Reikningsskil orkufyrirtækja hafa á ýmsan hátt verið á annan veg en tíðkast í skattskilum almennra fyrirtækja, sérstaklega varðandi eignamat og fyrningar. Samræmd gögn um skattalegt uppgjör fyrir orkufyrirtækin liggja því ekki fyrir. Auk þess gerir frumvarpið ráð fyrir að fram fari skattalegt endurmat á mannvirkjum og öðrum eignum sem mun hafa veruleg áhrif á skattalega niðurstöðu þessara fyrirtækja. “ Þó segir: „Varla er hægt að reikna með verulegum tekjuskatti frá fyrirtækjum í þessum geira í næstu framtíð ef tekið er mið af afkomu þeirra um langt árabil. Skuldsett orkufyrirtæki sem leggja í mikinn tilkostnað við fjárfestingar á komandi árum samhliða hægfara vexti í tekjustreymi munu væntanlega ekki greiða tekjuskatt um hríð heldur mynda yfirfæranlegt rekstrartap.“ Ja-há. Það er þá sem sagt rétt. Spáin er í raun upp á það að einu áhrifin af þessu þegar kemur að stóru aðilunum fyrst um sinn verði að mynda yfirfæranlegt rekstrartap. Eru þá refirnir skornir til þess? Er þetta kannski þegar allt kemur til alls ekki búhnykkur fyrir ríkissjóð? Er þetta björgunarleiðangur, er það kannski veruleikinn? Það er kannski þörf á. Hvernig ætli málin standi hjá Landsvirkjun með fjárfestingarnar við Kárahnjúka? Hvað ætli milljarðarnir séu margir sem hafa bæst við vegna þeirra aðstæðna sem þar hafa komið upp, vegna þess hversu hroðvirknislega menn stóðu að undirbúningi og hönnun mannvirkja, vegna þess að menn gerðu ekkert með aðvaranir og varnaðarorð um jarðfræðilegar aðstæður í stíflubotninum og fleira í þeim dúr? Víst er að þar eru milljarðar á ferðum. Það er reyndar fleira, frú forseti, sem gefur manni tilefni til þess að staldra við og velta fyrir sér stöðu fyrirtækisins. Það er skaði að hæstv. iðnaðarráðherra, frú Valgerður Sverrisdóttir, eða hæstv. fjármálaráðherra, sem mætti gjarnan vera við umræðuna, séu ekki einhvers staðar nærri. Ég velti því fyrir mér: Hafa hæstv. ráðherrar rýnt í ársreikninga Landsvirkjunar? Hafa þingmenn gert það? Hafa menn lesið það sem þar kemur fram ef menn vanda sig og reyna að skilja það sem þar er verið að segja? Jú, jú, það er myndarlegur bókhaldslegur hagnaður á árinu, hann er drjúgur, upp á 7 milljarða. En hvað gerist þegar rekstrarhliðin er skoðuð? Handbært fé frá rekstri minnkar um milljarð milli ára. Það er á niðurleið. Bíddu, það geta varla verið góðar fréttir. Það er skammgóður vermir að skila jákvæðum fjármagnsliðum þegar hinar eiginlegu mælieiningar sem segja til um hvað er að koma út úr rekstrinum eru allar í hina áttina. Hvernig verður útkoman miðað við þetta ef fjármagnsliðirnir snúast við? Það er það sem ræður fyrst og fremst hinni bókhaldslegu niðurstöðu hjá fyrirtækinu eins og við sjáum á því að þó að rekstrarhagnaður sé svipaður milli ára hjá samstæðunni 2004 og 2003 upp á 3,5 milljarða er hagnaðurinn eitt árið 1,5 milljarðar en á áttunda milljarð hið næsta, af því að fjármagnsliðir stökkva upp úr 1,2 milljörðum upp í 6,7 milljarða. En það eru aðrir og enn alvarlegri hlutir, frú forseti, sem ég staldra við þegar ég fletti þessum ársreikningum og ég fer að spyrja mig að því: Bíddu, er eitthvað mikið að, er eitthvað verulega mikið að í þessu fyrirtæki? Hafa menn skoðað bls. 19 í ársreikningum Landsvirkjunar? Hafa menn skoðað það sem þar er sagt um útkomuna á afleiðusamningum fyrirtækisins? Það er ástæða til að gera það. Þetta eru opinber gögn sem liggja fyrir á prenti þannig að það er ekki úr vegi að ræða það í þessu samhengi. Ég verð að segja alveg eins og er að maður er steini lostinn, trúir varla sínum eigin augum þegar maður les þetta. Þar er nú rætt um að Landsvirkjun, eins og önnur móðins og flott fyrirtæki, geri afleiðusamninga. Það er mikil íþrótt, sérstaklega hjá nýlega útskrifuðum viðskiptafræðingum, svokölluð áhættustýring og afleiðusamningar. Þessir afleiðusamningar eru gerðir vegna þeirra áhættuþátta í rekstri Landsvirkjunar sem eru fyrirferðarmestir. Hverjir eru þeir? Þeir eru vaxtakostnaður eða vaxtabreytingar, það eru gengisbreytingar eða gengisáhætta og það eru breytingar á álverði. Það kemur í ljós að Landsvirkjun er með afleiðusamninga, er með áhættustýringu og reynir að verja sig, eða þannig er það a.m.k. fram sett á yfirborðinu, gagnvart öllum þessum áhættuþáttum, og það sem reyndar meira er, það er ekki bara í því skyni að draga úr áhættunni sem þessar aðferðir eru notaðar. Það er sem sagt unnið með afleiður hjá fyrirtækinu Landsvirkjun, annars vegar vegna áhættustýringarinnar, þetta sem ég fór yfir áðan, og hins vegar í svokölluðum markaðsviðskiptum sem stunduð eru í hagnaðarskyni, segir hér á bls. 29 í útskýringum við tölulið 17 í ársreikningum Landsvirkjunar. Hvað er verið að segja þarna? Landsvirkjun er farin að stunda hrein markaðsviðskipti, brask, til þess að reyna að græða á þeim, til hliðar við rekstur fyrirtækisins, til hliðar við það að reyna að verja sig vegna eigin áhættuþátta fyrir áföllum. Það er ekki hægt að lesa annað út úr þessu. Ég spyr: Hvar stendur það í lögum um þetta opinbera fyrirtæki að það eigi að stunda slíka starfsemi? Eru þeir farnir að keppa við fjárfestingarsjóði eða aðra slíka sem eru að leika sér í þessum efnum? Það má spyrja að því. Og hver er þá útkoman? Það kemur í ljós að þessir samningar sem fyrirtækið hefur gert og er þó dálítið erfitt að lesa saman annars vegar skýringarnar í ársreikningnum sjálfum og hins vegar í einstökum töluliðum, að neikvætt gangvirði þessara afleiðusamninga er í fyrsta lagi neikvætt upp á 2,5 milljarða kr. í árslok 2004 hvað varðar sölutekjur fyrirtækisins. Það þýðir væntanlega á mannamáli að afleiðusamningarnir sem áttu að verja fyrirtækið fyrir miklum sveiflum í álverði hafa kostað fyrirtækið 2,5 milljarða í tekjutapi. Landsvirkjun hefði fengið 2,5 milljörðum meira í tekjur ef þessir samningar hefðu ekki verið fyrir hendi, ef þeim hefði bara verið sleppt. Þannig les ég út úr þessu. En það er ekki bara að menn hafi tapað á þessu því að gangvirði annarra afleiðusamninga í árslok 2004 er líka neikvætt um 340 millj. kr. og þar af námu vaxtaskiptasamningarnir 295 millj. kr. í tap og gjaldmiðlaskiptasamningar og framvirkir samningar um kaup og sölu á gjaldeyri voru neikvæðir um 45 milljónir. Ef maður tekur þessar tölur saman hefur Landsvirkjun tapað þarna 2.840 milljónum, eins og þetta stendur í árslok 2004, á þessum æfingum. Það munar um minna. Það eru engir smáaurar. Einhvern tíma verður það að borgast með einum eða öðrum hætti. Það lendir á einhverjum að lokum. Þegar farið er í útskýringar við einstaka töluliði hér aftar segir um afleiðuviðskipti að hagnaður eða tap af afleiðusamningnum sé fært í rekstrarreikning. Afleiðusamningar sem notaðir eru til að verja framtíðarviðskipti eru færðir í ársreikninginn á sama tímabili og viðskiptin sem varin eru. Síðan að yfirlit um þessa opnu afleiðusamninga og gangvirði þeirra sé að finna í skýringum nr. 17. Förum þá í skýringar nr. 17 undir liðnum áhættustýring. Þar kemur fram að Landsvirkjun er að baksa með þetta hvort tveggja, áhættustýringu vegna viðskipta sinna og hins vegar svokölluð markaðsviðskipti. Útkoman er sem sagt sú, þegar þetta er allt saman skoðað, og vitna ég þá beint í útskýringarnar í tölulið 17 á bls. 29 og 30, að í fyrsta lagi segir hér um gjaldmiðlaskiptasamninga að þeir hafi verið gerðir vegna langtímaskulda og sé gangvirðið neikvætt um 287 millj. kr. en bókfærð hrein skuld vegna sömu samninga 278 milljónir. Það munar ekki miklu hvor talan er tekin. Í öðru lagi segir að vaxtaskiptasamningar hafi verið gerðir og að þeir séu einkum hugsaðir til þess að hverfa frá breytilegum vöxtum í fasta vexti. Hvernig er útkoman þar? Gangvirði þessara samninga er neikvætt um 295 millj. kr. í lok ársins 2004. Síðan hafa verið gerðir framvirkir samningar um kaup og sölu á gjaldeyri og þar er gangvirðið neikvætt um 36 millj. kr. Og loks, samningar um álverð til þess að verja sölutekjur hafa verið gerðir og er óinnleyst gangvirði þeirra neikvætt um 2.500 millj. kr., 40 milljónir bandaríkjadala í árslok 2004. Ef maður leggur þessar tölur saman, sem ég skal að vísu taka fram að ég veit ekki hvort er heimilt að gera eins og þær eru settar upp hér samkvæmt orðanna hljóðan í þessum útskýringum en það er erfitt að ráða annað, þá er þessi tala ekki 2.840 milljónir heldur 3.118 milljónir sem þetta stendur neikvætt nú um áramótin í bókhaldi Landsvirkjunar. Þá fer maður að velta fyrir sér hvað sé á ferðinni. Hverjir báru ábyrgð á þessum gerningum? Hvað er verið að gera inni í þessu fyrirtæki? Ég fer að velta því fyrir mér oftar og oftar eftir því sem fleira og fleira af þessu tagi kemur fram, hvort sem það varðar frammistöðu Landsvirkjunar og sérfræðinga hennar varðandi undirbúning og hönnun mannvirkjanna við Kárahnjúka eða þessar æfingar sem birtast okkur úr rekstri fyrirtækisins í ársreikningunum. Er eitthvað mikið að á þessum bæ? Er eitthvað mjög mikið að? Nú minnist ég þess ekki að hafa heyrt einhverja stjórnendur, hvorki háttsetta né millisetta stjórnendur, láta af störfum þarna vegna axarskafta eða reginmistaka í starfi. Maður hefði nú látið það hvarfla að sér að einhver hefði orðið að axla svolitla ábyrgð ef útkoman er virkilega sú að upphæð einhvers staðar á stærðargráðunni 2,85 til 3,1 milljarður kr. hefði tapast í þessum æfingum, og algjörlega sýnd veiði en ekki gefin að nokkuð af því náist til baka. Það er auðvitað hægt að hugsa sér það að einhvern tíma skili samningarnir einhverju til baka þegar þróunin snýst við sem þeir áttu að glíma við, en það er lítið í hendi með það. Tímasetning og innihald þessara samninga hefur greinilega ekki verið mjög heppilegt í ljósi þess hvernig þróunin hefur verið. Það er eins og mig minni að fyrirtækið Landsvirkjun hafi stundum fyrr verið seinheppið í æfingum sínum af þessu tagi. Einhvern tíma man ég eftir því að það kom alveg árabil þar sem Landsvirkjun tókst einhvern veginn alltaf að færa langtímaskuldir sínar á milli gjaldmiðla þannig að hún tapaði á þeim, veðjaði stanslaust á rangan hest í þeim efnum. Gott ef stjórnarformaðurinn var þó ekki jafnframt bankastjóri Seðlabankans á þeim árum. Það var rokkað á milli dollara og punda og svissneskra franka og japanskra jena og það var einhvern veginn eins og mönnum tækist alltaf að tapa á þróuninni. Það er mikið lánleysi ef þetta ætlar að fylgja fyrirtækinu um aldur og ævi og ad infinitum.  Frú forseti. Ég sá ástæðu til að fara aðeins yfir þessa hluti og það væri auðvitað ástæða til að gera það betur. Það væri full ástæða til að skoða t.d. stöðu hinna stóru orkufyrirtækjanna með sambærilegum hætti og reyna að velta fyrir sér framtíð þeirra, a.m.k. hljótum við að láta það eftir okkur að fara ofan í saumana á því sem beinlínis er ríkisins í þessum efnum. Ríkið ætti náttúrlega að reyna að átta sig á hvaða gagn það er að gera sér með breytingum af þessu tagi áður en lengra er haldið og hvaða skynsemi og vit og glóra er í því að setja þessa skattskyldu inn einmitt núna, hvaða þörf er á því, hvaða skynsemi er í því og hvaða áhrif og afleiðingar hefur það. Þessu er öllu ósvarað. Þó er það þannig ef maður leggst í að rýna í hlutina að þá byrjar að skýrast ákveðin mynd. Ég held að sú mynd sé að fyrst og fremst er líklegt að þetta komi til með að skapa fyrirtækjunum, og þá sérstaklega Landsvirkjun, möguleika til þess á tapárunum sem fram undan eru að byrja að safna saman því tapi og eiga það upp í mögulegar skattgreiðslur eða sem gulrót ef kæmi til einkavæðingar fyrirtækisins eftir fimm til tíu ár. Auðvitað er það atriði sem væntanlegir kaupendur kíkja á, hvort fyrirtækið á uppsafnað og geymt, gríðarlegt skattalegt frádráttarbært tap þannig að það geti orðið með myljandi gróða í nokkur ár án þess að borga þurfi af því eina einustu krónu í ríkissjóð. Það er að sjálfsögðu hlutur sem skiptir máli. Þessar aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar njóta takmarkaðrar hylli meðal þjóðarinnar, það hefur margkomið fram. Hæstv. ríkisstjórn er hér, eins og í reyndar mörgum fleiri tilvikum á undanförnum missirum, í raun og veru að keyra sína leið. Það hefur einhvern veginn smátt og smátt þróast þannig að forkólfarnir í ríkisstjórninni eru alveg hættir að hafa af því miklar áhyggjur hvort þeir séu að ganga gegn þjóðarviljanum. Það er aukaatriði að því er virðist í þeirra máli. Maður veit ekki hvort það er vegna þess að þeir reikna ekki með að verða mjög mikið lengur í embætti og það muni ekki koma að miklum skuldadögum hjá þeim en það gerir það væntanlega hjá flokkum þeirra. Það er margt sem bendir til þess að þeir reikningar verði býsna þungir þegar þar að kemur. Skoðanakannanir sýna a.m.k. ekki neina bullandi, myljandi ánægju með frammistöðu framsóknarráðherranna um þessar mundir. Hvernig var þetta með Íraksstríðið? Voru ekki 80–85% þjóðarinnar, endurtekið í skoðanakönnunum, algjörlega andvíg stefnu ríkisstjórnarinnar eða formanna stjórnarflokkanna? Jú, mig minnir það. Hvernig er þetta með Símann? Hafa skoðanakannanir ekki endurtekið sýnt að 60–70% þjóðarinnar eru andvíg einkavæðingunni á þeim forsendum sem ríkisstjórnin leggur upp með hana? Hvernig var það í fjölmiðlamálinu? 80% þjóðarinnar voru á móti ríkisstjórninni þar eða a.m.k. 70% Og hvernig ætli það sé í þessum málum? Ætli sé almenn ánægja og hrifning með einkavæðingarbröltið sem hefur leitt til stórhækkunar á raforkuverði og nú á að bæta skattlagningu ofan á það? Nei, ég mundi giska á að það væri svipað, að það væru kannski 20% þjóðarinnar sem bara af trúarástæðum fylgdu stjórnarherrunum í þessu. Ég þori að veðja miklu, að það er a.m.k. örugglega meiri hluti þjóðarinnar andvígur þessu. Það finnur maður hvar sem maður fer að menn eru búnir að fá meira en nóg af þessu. Framganga ríkisstjórnarinnar og hrokinn í þessum efnum er aldeilis með hreinum ólíkindum. Svo þegar þessi mál eru rædd og menn standa frammi fyrir óvinsældum gerða sinna þá er það allt misskilningur, þá hefur þjóðin ævinlega misskilið það. Hún hefur misskilið þetta svona hrottalega. Nei, það er samt Framsókn sem hefur rétt fyrir sér. Allt hitt er misskilningur. Þetta er eins þegar hæstv. iðnaðarráðherra er spurður út í vatnalögin og hina hörðu andstöðu, ekki bara okkar í stjórnarandstöðunni heldur flestallra umsagnaraðila um málið. Hvað segir hæstv. iðnaðarráðherra? Misskilningur. Allir hafa misskilið málið. Stjórnarandstaðan, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun, Bændasamtökin, veiðiréttarhafar o.s.frv. Allir saman misskilið þetta. Eini aðilinn sem hefur skilið þetta rétt er Framsókn. Þetta er alltaf svona. Þannig eru rökin og málflutningurinn. Þetta er örugglega allt saman allsherjarmisskilningur með skattlagningu orkufyrirtækjanna, er það ekki? Hv. þm. Birkir Jón Jónsson var í fullu fjöri í dag við að útmála hve stórkostlegt þetta væri og þeir sem ekki styddu málið væru á móti atvinnulífinu. Það kom í dag, var það ekki, að þetta væri mikil blessun fyrir atvinnulífið? Það er náttúrlega gamalkunnugur frasi hjá Framsókn að ef menn styðji ekki hvaðeina sem þeir vilja og hve umdeilt sem það er þá séu hinir sömu á móti framförum. Til dæmis eru allir þeir sem ekki skrifa upp á kvótakerfi Framsóknarflokksins í sjávarútvegi vondir menn. Þeir eru á móti sjávarútveginum og á móti landsbyggðinni. Þannig setur Framsókn þetta upp. Ef þjóðin er eitthvað að nöldra þá hefur hún misskilið þetta. Ég ætla að vona að þjóðin haldi áfram að misskilja þetta, sérstaklega í næstu kosningum. Þá ætla ég að vona að þjóðin misskilji þetta alveg í botn hvað Framsókn snertir og láta hana finna til tevatnsins, hún á ekkert annað skilið. Ég tel, frú forseti, að þetta stappi nærri því að geta kallast skemmdarverk, skemmdarverk á innviðum íslensks samfélags, að fara út í markaðsvæðingu, og jafnvel að hluta til í framhaldinu í einkavæðingu, og skattlagningu á þeirri almannaþjónustu sem hér á að innleiða. Á sama hátt hika ég ekki við að kalla það skemmdarverk að einkavæða Símann. Það er auðvitað ekki annað en skemmdarverk, að selja undan okkur það sem við höfum haft og getað nýtt til að byggja hlutina upp, jafna aðstöðumun og tryggja landsmönnum öllum tiltekna þjónustu af tilteknum gæðum, með ágætum árangri. Auðvitað mætti árangurinn vera betri. Hann gæti verið betri, sérstaklega í raforkukerfinu. Ef ekki hefði verið hin óhagkvæma og dýra sambúð almenna notendamarkaðarins við stóriðjuna þá væri augljóst mál og borðleggjandi að rafmagnsverð til almennra notenda á Íslandi gæti verið til mikilla muna lægra en það er í dag. Það sér hver heilvita maður. Það er augljóst. En því miður hafa menn haldið áfram og hlaðið nýjum og nýjum og skuldum á fyrirtækin sem menn halda svo áfram að bogna undan og sér ekki fyrir endann á því.  Raforkuverð er því miður allt of hátt til almennra notenda á Íslandi. Það er t.d. merkilega dýrt og óhagstætt fyrir almennan iðnað, smærri notendur í iðnaði, að kaupa rafmagn á Íslandi. Það er eiginlega fráleitt að það skuli vera miklu ódýrara að framleiða gufu með svartolíu eða elda á gasi en að kaupa rafmagn á Íslandi, þar sem allar aðstæður eru til þess að raforkuverð sé það langlægsta í heiminum. Það ætti auðvitað að vera það. Finnst hv. þm. Birki Jóni Jónssyni bara allt í góðu lagi með að gera þurfi sérstakar ráðstafanir og nota niðurgreiðslur frá ríkinu til að ná raforkuverði til garðyrkju í landinu niður í það sem það er í samkeppnislöndunum? Það er veruleikinn. Þegar þetta var skoðað af nefnd fyrir um tveimur árum, sem sérstaklega átti að fara ofan í að skoða starfsskilyrði garðyrkjunnar og bera saman við samkeppnislöndin, þá var útkoman sú að það þurfti verulegar niðurgreiðslur eða afslætti til að ná rafmagnsverðinu niður í það sem það var í Hollandi, bara til lýsingar í gróðurhúsum, dælingar eða hvað sem það nú var. Þetta er veruleikinn. Auðvitað er þetta alveg absúrd. Það hefur nánast ekkert land í heiminum eins góðar aðstæður til að vera með virkilega hagstætt raforkuverð, sérstaklega til almennra notenda, eins og Ísland, vegna hinna geysilegu möguleika sem við höfum til að framleiða rafmagn fyrir okkur sjálf með fjölbreytilegum smærri og meðalstórum virkjunum, sem geta verið mjög hagkvæmar. Þetta vita náttúrlega bændur. Hvernig stendur á því að það er svona myljandi hagstætt fyrir bændur að ráðast í þá fjárfestingu að reisa litla heimavirkjun þótt samkvæmt kenningunum eigi að vera ákveðin stærðarhagkvæmni í virkjunum? Eftir því sem þær eru minni má búast við að stofnkostnaðurinn sé hlutfallslega hærri, miðað við framleiðsluverðmæti. Það ætti a.m.k. að taka lengri tíma að afskrifa fjárfestinguna áður en hún færi að skila arði. Samt er það svo að langflest dæmi sem maður sér um sæmilega hagkvæma heimarafstöð ganga út á að menn séu komnir á núll eftir um tíu ár. Eftir það fá þeir rafmagnið fyrir brotabrot af því sem þeir yrðu að borga fyrir rafmagn frá samveitum. Það er þannig. Ég hef séð marga svona reikninga og meira að segja staðið í að gera þá sjálfur. Þetta er ósköp venjuleg viðmiðun, að það taki niður í átta og upp í tólf, fimmtán ár, sem menn þurfa þá að reikna sér kannski fullt verð, miðað við það sem þeir borga samveitunum í dag. En eftir það fá þeir svo til ókeypis rafmagn. Það er nánast ekkert fyrirbæri undir sólinni hagkvæmara en velheppnuð rennslisvirkjun sem gengur sjálfvirkt árið um kring án vandkvæða og rekstrarkostnaðurinn er fyrst og fremst fólginn í því að skipta um legur á fimm ára fresti ef allt gengur vel. Eftir að fjárfestingin, stofnkostnaðurinn, er einu sinni afskrifaður getur þetta malað árum og áratugum saman með hverfandi kostnaði. Þannig ætti þetta að geta verið og í raun er það þannig. Sogsvirkjanirnar, sem eru sem slíkar fyrir löngu afskrifaðar, eru þvílíkar gullkvarnir ef almennir notendur fengju að einhverju leyti að njóta þess - það eru þeir sem hafa afskrifað þær og borgað þær niður - þá gæti rafmagnsverðið verið brot af því sem það er í dag. Við fáum það aldrei. Menn fá það ekki vegna þess að þessu er alltaf sökkt í nýjum skuldum, vegna nýrra stórvirkjana sem ofan í kaupið standa tæplega undir sér eða í besta falli komast í núllið. Þetta er nú kerfið eins og það er, því miður. Það þýðir ekkert fyrir menn að mótmæla því að þetta sé svona. Hvers vegna hurfu allar hugmyndir um að byggja Kárahnjúkavirkjun í sjálfstæðu fyrirtæki út af borðinu, gufuðu upp eins og dögg fyrir sólu? Fjármálastjóri Landsvirkjunar viðurkenndi hvers vegna það var. Hann sagði auðvitað ósköp einfaldlega að það mundi aldrei ganga upp nema hún yrði byggð inni í stóru púllíunni þannig að allar eignir og tekjur Landsvirkjunar stæðu á bak við fjárfestinguna. Frú forseti. Ég fer nú að stytta mál mitt hvað úr hverju, a.m.k. í fyrri ræðu minni um þetta frumvarp um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði, sem er hluti af pakkanum um skattskyldu orkufyrirtækja og markaðsvæðingu orkugeirans sem við höfum verið með í höndunum á Alþingi meira og minna undanfarin missiri og er ekki víst að allt sé nú búið enn. Eins og ég segi þá hefur Framsóknarflokkurinn hugsað sér að reka smiðshöggið á þetta, það væri kannski nær að segja náðarhöggið, veita almennum raforkunotendum í landinu náðarhöggið, með því að sameina svo á endanum Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða. Þá fyrst fá menn að finna til tevatnsins og sjálfsagt eiga eftir að gefast ýmis tækifæri til að ræða þessi mál betur og ítarlegar á Alþingi, bæði á þessum vordögum og á næstu þingum. Því miður, liggur mér við að segja, því að það er auðvitað engum sérstakt skemmtiefni að þurfa að hafa þetta í höndunum endalaust. En það er næsta víst, eins og ónefndur íþróttafréttamaður mundi segja, að við eigum eftir t.d. eftir að sjá frumvarpið um sölu og dreifingu á raforku og allan þann pakka inn á þingið aftur og aftur. Það er ljóst að verðlagning og raforkuverðshækkanir eiga líka eftir að koma við sögu. Ef það reynist ekki haldbær útskýring að reikningarnir, sem hafa verið að koma undanfarnar vikur, eftir fyrstu mánuði eða fyrsta árshluta þessa árs, séu bara eitthvert uppsafn og ekki marktækir, ef þetta reynist nú í alvörunni þannig að í næstu reikningum standi áfram tugprósentna hækkun hjá fjölmörgum notendum raforku, þá hef ég á tilfinningunni að það fari að hvína dálítið í og Framsókn neyðist til þess að hörfa eitthvað undan og játa sig sigraða fyrir dómi reynslunnar í þeim efnum, að þetta hafi ekki verið eins og iðnaðarráðherrann sór og sárt við lagði að þessi breyting væri öllsömul útlátalaus, öllum til góðs og blessunar og engin tilefni til hækkunar á raforkuverði þótt menn færu í þessa markaðsvæðingu. Annað hefur þegar komið á daginn, frú forseti. Svo langar mig til að spyrja í lok ræðu minnar, frú forseti, hvernig það sé með hæstv. ráðherra. Ef ég man rétt þá ræddum við skattskyldu orkufyrirtækja við 2. umr. án þess að hæstv. iðnaðarráðherra væri við. Getur hæstv. forseti staðfest að það sé rétt munað? Ég sé að það mál er á dagskrá þessa fundar, 3. umr. um það mál. Ég trúi því ekki að ætlunin sé að við ræðum þessi mál til loka á þinginu án þess að hæstv. ráðherrar, helst bæði hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, séu viðstaddir. Ég óska eindregið eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra og fjármálaráðherra verði gert viðvart um að áhugi sé á því að þeir séu viðstaddir þessa umræðu eigi hún að standa eitthvað lengur fram eftir kvöldinu.

Forseti mun bregðast við ósk hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og koma þeim boðum til beggja hæstv. ráðherra sem þingmaðurinn nefndi.

Frú forseti. Það má segja að umræðan um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði hafi orðið töluvert lengri og viðameiri en flestir gerðu ráð fyrir. En ástæða þess er auðvitað sú að hv. þm. Birkir J. Jónsson, formaður iðnaðarnefndar, hélt ræðu fyrr í dag þar sem farið var víða og skotið í allar áttir. Það er óhjákvæmilegt að mæta þeirri ræðu með viðeigandi hætti. Það kallar á að yfir málið sé farið nokkuð gaumgæfilega. Það er augljóst að hv. þingmaður, þrátt fyrir að vera formaður iðnaðarnefndar, hefur misskilið ýmislegt. Ég hef reyndar þá kenningu að það sem fram kom í ræðu hv. þingmanns hafi lýst því að hv. þingmanni sé ekki jafnrótt varðandi þessi mál og hann lét í skína. Ég skildi mál hans þannig að það væri mikill óróleiki og undirliggjandi óánægja með ýmislegt í framkvæmdinni og það hvernig að þessu öllu saman er staðið, sérstaklega hve hratt þessi mál eru keyrð í gegn og hve illa hefur verið að þeim staðið. Frú forseti. Ég taldi líklegt að menn hefðu lært ýmislegt af raforkulögunum. Ýmislegt var sagt þegar þau voru keyrð í gegn og talið nauðsynlegt að drífa sig mjög við þá afgreiðslu. Það var gefið í skyn að þau þýddu ekki, þótt þau lög færu í gegn, að orkureikningar landsmanna mundu hækka. Raunin hefur orðið allt önnur og ýmislegt bendir til þess að varanlegar hækkanir séu mun meiri en menn hafa séð að undanförnu. Þetta töldu margir að yrði mönnum lexía þannig að næstu skref yrðu stigin varlega og vandað betur til verka. Það kom hins vegar fram, m.a. hjá hv. þm. Birki J. Jónssyni, að allar þessar hækkanir væru til skoðunar og menn þyrftu því ekki að hafa af þeim miklar áhyggjur. Ég tel að margir þekki slíkt orðalag, að það þurfi að skoða hluti og ýmislegt hafi komið á óvart en síðan er auðvitað reynt að gleyma öllu saman. Í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar kom m.a. fram að þeir reikningar sem almenningur hefði fengið að undanförnu gefi til kynna að um verulega hækkun sé að ræða og mun meiri en ýmsir vilja a.m.k. viðurkenna. Einu skýringarnar á því sem borist hafa inn í þingsal eru þær að orkufyrirtækin hafi tekið viðmið af þyngstu mánuðunum og framreiknað þá. Það er eiginlega með ólíkindum að árið 2005 skuli mönnum boðið upp á slíkar skýringar. Það hlýtur að vera einfalt mál að miða við annað en þyngstu mánuði ársins. Öll þessi orkufyrirtæki búa yfir þeirri þekkingu að það ætti ekki að vera mikill vandi að breyta þeim áætlununum miðað við það hvernig árið kemur út í heild sinni. Það má framreikna slíkar niðurstöður á marga vegu ef áhugi er til staðar og í raun er með ólíkindum að menn hafi ekki beitt sér fyrir því. Þess í stað nota menn orðalagið á borð við að þetta sé til skoðunar og almenningur eigi að bíða í rólegheitum eftir því hvernig hlutirnir koma út. Það var fleira sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Til að byrja með voru helstu röksemdir fyrir því að keyra þyrfti í gegn það frumvarp sem er tengt því sem við erum hér að ræða, þ.e. breytingar á ýmsum lögum á orkusviði sem tengjast beint frumvarpinu um skattskyldu orkufyrirtækja. Meginskýringin sem formaður iðnaðarnefndar gaf á því var að það væru einkafyrirtæki í samkeppni við hin stóru orkufyrirtæki og það væru sérstaklega hinir litlu raforkubændur sem þyrfti að hugsa um í þessu samhengi. Þessu var svarað strax í andsvörum og hv. þingmaður hljóp þá í aðra vörn og var kominn svo langt í vörninni að þessi skattheimta væri nauðsynlegt til þess að verja velferðarkerfið og fullyrti í andsvari við, ef ég man rétt hv. þm. Ögmund Jónasson, að þeir hv. þingmenn báðir tilheyrðu flokkum sem vildu verja velferðarkerfið og þess vegna skildi hv. þingmaður ekki að hv. þm. Ögmundur Jónasson skyldi ekki einnig vera talsmaður þess að umrædd skattheimta á orkufyrirtækin næði fram að ganga, vegna þess að það væri nauðsynlegt til að verja velferðarkerfið. Þetta er eiginlega sú lengsta þrautarganga í vörn fyrir þessum málum sem ég hef heyrt og dæmir sig að sjálfsögðu sjálf. Hvað með þá fyrstu skýringu að hér væri verið að verja samkeppni í orkuframleiðslu? Það væri þá lágmark að eingöngu væri verið að horfa til raforkuframleiðslunnar sem vissulega er í einstaka tilfellum rekin í samkeppni og einstaka einkafyrirtæki hafa verið að framleiða, en það er ekki látið staðar numið þar heldur er m.a. einnig verið að leggja skatta á framleiðslu á heitu vatni, þannig að hitaveiturnar eru ekki undanskildar. Varla eru þar miklir einkaaðilar eða smábændur að kljást við hin stóru fyrirtæki. Hér er því beintenging við hinn almenna borgara sem mun auðvitað að lokum borga reikninginn. Það hefur komið fram í umsögnum fjölda aðila að þetta mun að sjálfsögðu ekki þýða neitt annað en hærri raforkureikninga og ekki bara það, heldur mun þetta líka skerða verulega tekjur fjölmargra sveitarfélaga, þ.e. þeirra sveitarfélaga sem hafa verið að reka þessi orkufyrirtæki. Þau hafa flest hver getað borgað arð til eigenda sinna, þ.e. sveitarfélaganna, sem þar með hafa getað fært arðgreiðslur til samfélagsþjónustunnar sem þau hafa boðið upp á og þar af leiðandi getað staðið sig mun betur í þjónustunni við íbúa í sveitarfélögunum. Það er ekki aðeins að þær arðgreiðslur munu minnka og þar af leiðandi minnka tekjur sveitarfélaganna og veikja þau þar með. Þrátt fyrir að nú sé í gangi átak sem kallast efling sveitarstjórnarstigsins er samt sem áður farið svona bakdyramegin gagnvart sveitarfélögunum og tekjur þeirra hreinlega minnkaðar en ekki bara það, heldur liggur það ljóst fyrir að þegar orkureikningarnir hækka enn meir en þeir hafa þó gert nú þegar vegna þeirra laga sem væntanlega verða keyrð hér í gegn í vor, þá er augljóst mál að það takmarkar líka aðra tekjumöguleika sveitarfélaganna, vegna þess að allir eru þessir peningar sóttir í sömu vasana, þ.e. í vasa almennings. Það er eiginlega alveg með ólíkindum að þetta mál, í ljósi þess sem ég sagði áðan m.a. um raforkulögin, skuli vera svo illa undirbúið og illa unnið eins og kemur í ljós. Meðal annars hafa engar rannsóknir eða kannanir verið á því gerðar hvernig þetta muni koma út varðandi gjaldskrár orkufyrirtækjanna. Það er allt eins í málinu, undirbúningur allur í skötulíki og enginn vilji virðist vera til þess að standa almennilega að málinu. Ekki nóg með að þessi skattur komi á almenning og ýmsir segja: Ja, það eru nú fleiri kaupendur orkunnar en almenningur. - Mikið rétt. Stærstu kaupendurnir eru stóriðjan, en stóriðjusamningarnir eru gerðir til langs tíma og eru ekki gerðir með neinum fyrirvara um slíka skattheimtu. Orkufyrirtækin eiga því enga möguleika á að leggja álag á þá taxta vegna skattheimtunnar. Þetta mun þar af leiðandi eingöngu leggjast á almenning. Eins og sumir umsagnaraðilar hafa bent á er þetta býsna harkalegt gagnvart þessum fyrirtækjum vegna þess að ýmsir samningar sem gerðir hafa verið hjá orkufyrirtækjunum hafa beinlínis verið gerðir með sérstakri hvatningu stjórnvalda. Stjórnvöld hafa aldrei á það minnst að von sé á því að fyrirtækin þurfi að borga skatta, þess vegna væri auðvitað eðlilegt að hafa slíkan fyrirvara í samningunum. En það er ekki til staðar. Undirbúningurinn að þessu leytinu til er því einnig afar undarlegur. Hv. þm. Birkir J. Jónsson kom líka með það að menn þyrftu nú ekki að vera að hafa miklar áhyggjur af þessu, því það hefði komið fram hjá öllum stærstu orkufyrirtækjunum að næstu sjö til tíu árin mundu þau ekki greiða þessa skatta vegna þess að rekstrarlegt tap yrði þann tíma vegna stórframkvæmda og annars þess háttar. 

Það er ekki nokkur leið að fá svör við þessu nema ...

Það er rétt, hv. þingmaður, það er eiginlega óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. forseta hvort a.m.k. framsögumaður nefndarinnar sé ekki hér í húsi. Það er eiginlega alveg lágmarkskrafa að framsögumaður sé til staðar, sem er nú reyndar einhver vara-varaframsögumaður, því ég sé það á nefndarálitinu að formaður nefndarinnar var ekki á fundi nefndarinnar og ef ég man rétt var hann staddur erlendis í opinberum erindagjörðum, það er ekkert við því að segja, en varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, keyrði þetta mál í gegn í nefndinni og er síðan skráður sem framsögumaður, en ég veit ekki betur en hann sé fjarri þingi og ef ég man rétt mælti hv. þm. Kjartan Ólafsson fyrir málinu, þ.e. vara-varaframsögumaður í nefndinni og sýnir hvernig ástandið er orðið hjá stjórnarliðum, að það eru mörg varadekkin sem þarf til þess að hér sé hægt að mæla fyrir málum. Frú forseti. Er hægt að fá upplýsingar um hvort framsögumaður nefndarinnar er einhvers staðar í kallfæri?

En iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

Góðar fyrirspurnir koma héðan úr þingsal ...

Forseti hefur þegar óskað eftir því að framsögumaður málsins, hv. þm. Kjartan Ólafsson, komi í þingsal.

Eru þá góðar líkur á því að hv. þingmaður sé það nálægur að búast megi við honum á næstu mínútum? Rétt er að upplýsa hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sem kallaði hér fram í, um það að ræðumaður sem var næstur á undan mér, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, óskaði einmitt sérstaklega eftir því að kannað væri með hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, hvort það væri ekki tryggt þegar málið um skattskyldu orkufyrirtækja, sem er á dagskrá, kæmi á dagskrá, þá yrðu hæstv. ráðherrar örugglega mættir, því hv. þingmaður rifjaði það upp að 2. umr. um málið hefði farið fram án þess að hæstv. iðnaðarráðherra væri viðstaddur. Ég tel því víst að frú forseti tryggi það að þegar það mál kemur fyrir verði hæstv. ráðherrar hér. Frú forseti. Ég fagna því að hv. þm. Kjartan Ólafsson, sem er í forsvari fyrir nefndina í þessu máli, er nú kominn í salinn. Eins og komið hefur fram í máli mínu hefur þetta mál farið töluvert víðar í umræðunni en gert var kannski ráð fyrir í upphafi, ekki vegna þess að hv. þingmaður hafi í framsöguræðu sinni út af fyrir sig kallað á það, heldur gerðist það hins vegar skömmu síðar í umræðunni að hv. þm. Birkir J. Jónsson, formaður iðnaðarnefndar, sem eins og ég sagði áðan gat ekki verið á þeim fundi nefndarinnar þegar nefndarálitið var afgreitt, fór hér mikinn og kallaði á það að málið yrði rætt nokkuð gaumgæfilega og ýmislegt upplýst í því sem ég hugsa að flestir hv. þingmenn hafi talið að margir vissu en kom síðar í ljós að formaður nefndarinnar hafði eitthvað misskilið. Ég var þar staddur í ræðu minni þegar ábending kom til mín utan úr sal um að eðlilegt væri að einhver sem hugsanlega gæti svarað spurningum væri viðstaddur. Ég þarf því að endurtaka spurningu mína sem var afskaplega einföld og var um það hvað lægi á í þessu máli öllu saman. Það hafði nefnilega komið fram m.a. í ræðu hv. þm. Birkis J. Jónssonar, formanns iðnaðarnefndar, að samkvæmt upplýsingum sem komu fram á sameiginlegum fundi með iðnaðarnefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, þá töldu stærstu orkufyrirtækin að þau mundu ekki fara að greiða þessa skatta fyrr en í fyrsta lagi eftir sjö til tíu ár, þ.e. miðað við stöðu þeirra í dag, burt séð frá þeim framkvæmdum sem hugsanlega verða síðan ákveðnar á þeim árum, en bara miðað við það sem búið væri að ákveða í dag væri framkvæmdastaðan þannig að væntanlega yrði halli á þessum fyrirtækjum þennan tíma og þau mundu þar af leiðandi ekki greiða þennan skatt fyrr en í fyrsta lagi eftir sjö til tíu ár. Þess vegna er eðlilegt að maður spyrji ef þetta er nú ein af vörnunum í málinu: Hvað liggur þá á? Hver er ástæðan fyrir því að ekki er hægt að vinna frumvörp almennilega, í fyrsta lagi ekki af ráðuneyti og í öðru lagi ekki af þingnefndum? Æðibunugangurinn er slíkur að t.d. liggur það fyrir að engin vinna hefur verið lögð í að kanna hvaða þýðingu þetta frumvarp eða þessi lög ef þau verða samþykkt hafa á t.d. gjaldskrár orkufyrirtækja. Ekkert slíkt liggur fyrir. Menn verða því að geta sér til um hvernig þetta verður. Orkufyrirtækin hafa svarað því afskaplega skýrt: Þetta þýðir ekkert annað en hærri reikninga til fólksins. Það er eina leiðin fyrir fyrirtækin til að borga þennan skatt, það er að hækka gjöldin á neytendur, þ.e. almenning, ekki alla neytendur, ekki alla sem fá orku frá fyrirtækjunum. Nei, vegna þess að fyrir liggja samningar við stærstu kaupendur til mjög langs tíma, þar sem enginn fyrirvari er á því að hækka megi þá samninga vegna skattheimtu. Þetta er ekki haft í samningunum vegna þess m.a. eins og komið hefur fram frá fyrirtækjunum, að þeir samningar hafa flestir verið gerðir vegna hvatningar frá stjórnvöldum. Stjórnvöld hafa aldrei á það bent að líkur séu á því að á þessu tímabili muni síðan verða komið aftan að fyrirtækjunum og skattheimtan aukin. Þetta mun því að sjálfsögðu leggjast af fullum þunga á hinn almenna notanda. Það er önnur hliðin í þessu. Einnig er ástæða til að hv. þm. Kjartan Ólafsson, framsögumaður iðnaðarnefndar, svari því hvernig þetta kemur heim og saman við það metnaðarfulla átak hæstv. félagsmálaráðherra um að efla sveitarstjórnarstigið, þegar einnig er komið aftan að sveitarfélögunum og arðgreiðslur sem þau hafa fengið, þ.e. tekjur sem þau hafa fengið af orkufyrirtækjum sínum, munu augljóslega minnka. Tekjur sveitarfélaganna minnka þar með og um leið minnka möguleikar þeirra á því að sækja meiri tekjur til hins almenna notanda vegna þess að orkureikningarnir verða hækkaðir. Frú forseti. Fram kemur í ágætu nefndaráliti frá 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar að það sé sérkennileg tilviljun að þegar þessi skattur er reiknaður út frá þeim tölum sem til eru um útkomu nokkurra veitufyrirtækja sveitarfélaga árin 2002 og 2003 og 18% skatturinn reiknaður á það, þá virðist hann gefa rúmlega milljarð eða tæplega 1,1 milljarð. Það vill svo til, eins og segir í þessu ágæta nefndaráliti, með leyfi forseta: „Í ljósi nýgerðs samkomulag ríkis og sveitarfélaga um aukin framlög ríkisins til sveitarfélaga sem nemur rúmum milljarði króna á ári árin 2006–2008 er ljóst að þessi breyting hefði veruleg áhrif á fjármál sveitarfélaganna.“ Hér er því um sambærilega tölu að ræða. Þegar nýbúið er að gera samning við sveitarfélögin um að bæta örlítið fjárhagsstöðu þeirra vegna þess að það er sameiginlegt mat ríkisvaldsins og sveitarfélaganna að það þurfi að gera vegna erfiðrar stöðu sveitarfélaganna er bara mætt næsta dag með eitt lítið frumvarp sem kippir öllu til baka jafnharðan. Það er ekki skrýtið þó það sé ekki mikið traust á milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins, enda hefur það komið fram í máli og umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að þau telji breytingarnar fela í sér meiri háttar breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Reyndar fór sambandið fram á sérstakar formlegar viðræður um málið við fulltrúa ríkisins. En svo mikið liggur á að það er ekki einu sinni tími til þess að ræða við fulltrúa sveitarfélaganna um breytingarnar. Sveitarfélögunum er því enn einu sinni gefið langt nef. Þau eru ekki virt viðlits. Nei, það er gerður samningur einn daginn og sama upphæð svo tekin til baka örfáum dögum síðar með einu litlu frumvarpi sem á að keyra í gegn á miklum hraða. Það virðist því algjörlega ljóst að því miður er málið ekki tilbúið til afgreiðslu. Það er vonandi að stjórnarmeirihlutinn átti sig á því áður en þingi lýkur í vor og fresti málinu, þó ekki væri nema fram á haust þannig að tími gæfist til að fara yfir málið, átta sig á því hvað það þýðir, ég tala ekki um að sveitarfélögunum væri sýnd sú virðing m.a. í ljósi þess að það er í gangi hið merka átak um eflingu sveitarstjórnarstigsins og nýbúið að ganga frá fjármálalegum samningi um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þó sumarið væri ekki nýtt til nema þeirra þátta væri það töluvert skref. Frú forseti. Það er rétt að minna á það af því ég nefndi það áðan að flestir væntu þess að raforkulögin væru örlítið víti til að varast, þ.e. að menn mundu læra af því hvernig ætti að umgangast þennan markað sem er býsna stór og viðkvæmur og að menn mundu vanda sig miklu meira. Ég tala ekki um í ljósi reynslu ýmissa annarra þjóða, að það tekur nokkurn tíma fyrir raforkumarkaðinn að ná jafnvægi að nýju eftir slíkar breytingar sem gerðar hafa verið og við erum nú að ganga í gegnum. Það er því hægt að sækja reynslu til annarra þjóða. Þess vegna hlýtur það að blasa við að það er óráðlegt að ráðast í aðrar umfangsmiklar breytingar á sama umhverfi orkufyrirtækjanna án þess að öll áhrifin séu komin í ljós og hægt sé að mæta þeim, en ekki sé verið að flækja ástandið með enn fleiri breytingum á meðan þetta gengur yfir og markaðurinn á engan hátt búinn að ná jafnvægi. Ég sagði áðan að breytingarnar mundu væntanlega hafa þær afleiðingar að allar hitaveitur yrðu skattskyldar, svo og vatnsveitur sem reknar eru á vegum fyrirtækis með sameiginlegan annan rekstur rafveitna, hitaveitna og vatnsveitna, svo sem Hitaveita Suðurnesja og Norðurorka. Þau fyrirtæki lenda í þessu og ljóst hvaða afleiðingar það hefur. Þess vegna endurtek ég að það er algjörlega með ólíkindum að ekki skuli hafa verið lögð vinna í að kanna hvaða áhrif breytingin hefur á gjaldskrár fyrirtækjanna. Eins og ég sagði einnig áðan hafa orkufyrirtækin bent á þá einföldu staðreynd að þetta hefur hrein og klár áhrif í þá átt að gjaldskráin mun hækka og eingöngu hjá hinum almenna borgara. Frú forseti. Það er nauðsynlegt að fara einnig yfir nokkrar umsagnir sem bárust í tengslum við frumvarp til laga um afnám undanþágu orkufyrirtækja frá greiðslu tekjuskatts og eignarskatts sem liggur til grundvallar því frumvarpi sem við ræðum nú. Fyrsta umsögn sem ég ber niður í er umsögn Alþýðusambands Íslands. Síðan koma hér umsagnir hver af annarri en fyrstu umsagnirnar eru frá Alþýðusambandi Íslands og BSRB, þ.e. frá langstærstu samtökum launafólks, sem eru þar af leiðandi fulltrúar hins almenna borgara, fulltrúar þeirra sem munu þurfa að greiða reikninginn þegar upp er staðið. Ég leyfi mér að vitna orðrétt í umsögn Alþýðusambands Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: „Í kjölfar síðustu breytinga á raforkumarkaði, sem tóku gildi um síðustu áramót þegar flutningur og dreifing á raforku var aðskilin, urðu miklar hækkanir á raforku. Orkufyrirtækin rökstuddu hækkanirnar með auknum kostnaði sem þau hefðu orðið fyrir við kerfisbreytinguna á raforkumarkaði.“ Það er rétt í þessu samhengi, frú forseti, að rifja það upp að þegar raforkulögin fóru í gegn var almennur rökstuðningur stjórnarmeirihlutans að af þeim breytingum mundi enginn sérstakur kostnaður verða og þar af leiðandi væri alger óþarfi að hækka reikninga til almennings, það mundi ekki gerast. Niðurstaðan varð samt sem áður sú sem sýnir auðvitað hversu illa var staðið að málinu og hve undirbúningurinn var lítill. Enn einu sinni er svo farið af stað og undirbúningurinn sambærilegur, jafnslakur og stjórnarliðar vita ekkert hverjar afleiðingar verða. Frú forseti. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir einnig, með leyfi forseta: „Reynsla annarra þjóða sýnir að það muni taka raforkumarkaðinn allnokkurn tíma að ná nýju jafnvægi. Því er óráðlegt að ráðast í aðrar umfangsmiklar breytingar á umhverfi orkufyrirtækja án þess að áhrif nýrra raforkulaga verði komin í ljós.“ Hér eru aðvörunarorð afskaplega kurteis, en skýr. Það gengur auðvitað ekki að trekk í trekk skuli sömu stjórnvöld koma með frumvörp sem keyrð eru í gegn með miklum hraða, svo miklum hraða að í fyrsta lagi ná ráðuneytin ekki að undirbúa málin fyllilega áður en þau eru lögð fram og í öðru lagi er nefndum ekki gefinn nægilegur tími til að fara yfir ýmsar hliðar málsins til að átta sig m.a. á því hvaða áhrif þetta hefur á gjaldskrá orkufyrirtækja. Að lokum segir í umsögn Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: „Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að erfitt er að leggja mat á áhrif þessara breytinga á raforkuverð og arðsemi orkufyrirtækja. Alþýðusambandið telur það óásættanlegt að ráðist verði í frekari umbreytingar á orkumarkaði án þess að lagt verði mat á áhrif þeirra fyrir neytendur. Alþýðusambandið leggur því til að frumvarpið verði ekki samþykkt.“ Stærstu samtök launafólks hafa farið yfir málið og áttað sig á því hverjir þurfa að borga reikningana. Niðurstaðan er því einföld: Það á ekki að samþykkja frumvarpið. Umsögn BSRB er á margan hátt svipuð. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá er rétt að nefna að orkuveitur eru margar í eigu sveitarfélaga sem hafa af þeim arð. Skattlagning orkugeirans eins og frumvarpið gerir ráð fyrir mun veita fjármuni í ríkissjóð.“ Fjármunirnir fara því frá sveitarfélögunum í ríkissjóð. Í kjölfar þess að gerður er samningur við sveitarfélögin um að bæta örlítið fjárhagslega stöðu þeirra eru fjármunirnir teknir til baka á öðrum vettvangi, eins og ég hef áður bent á. Áfram segir í umsögn BSRB, með leyfi forseta: „Afleiðingarnar munu verða þær að möguleikar sveitarfélaganna til að beina fjármagni úr orkustofnunum sínum inn í aðra samneyslu á vegum sveitarfélagsins verða minni fyrir vikið.“ Þetta er auðvitað skýrt. Þetta er einfalt. Auðvitað hljóta þeir sem frumvarpið sömdu og þeir sem vilja keyra það í gegn að átta sig á því að þær afleiðingar blasa við, þó svo að vinna sé ekki lögð í að reikna út hversu mikið þetta er, eins og eðlilegt hefði verið, blasir þessi staðreynd auðvitað við. Þess vegna segir í lok umsagnar BSRB, með leyfi forseta: „Í samræmi við þetta leggst BSRB gegn samþykkt þessa frumvarps.“ Ég hef vitnað til umsagna stærstu samtaka launafólks, stærstu umbjóðenda þeirra, almennings, sem mun greiða reikninginn. Þau komast að þeirri einföldu en skýru niðurstöðu að það eigi ekki að samþykkja frumvarpið um skattskyldu orkufyrirtækja. Ekki er hægt að segja að þau samtök séu almennt á móti skattheimtu eða á móti því að ríkisvaldið hafi tekjur og að sveitarfélögin hafi tekjur, vegna þess að þessi samtök leggja líka mjög mikla áherslu á að efla og styrkja velferðarkerfið og vita að sjálfsögðu að til þess þarf fjármagn, en telja eðlilegra að aðrar leiðir séu farnar til þess. Herra forseti. Ég benti á það áðan að rökstuðningur hv. þm. Birkis J. Jónssonar um að sérstaklega væri verið að hugsa um raforkubændur með allri þessari frumvarpssmíð ætti sér enga stoð. Þetta ætti þá sannarlega ekki við í hitaveitunum ef við gæfum okkur að þetta væri rétt hjá hv. þingmanni og að við værum ekki að kljást við raforkuna. Það hefði því átt að undanskilja þær. En það er ekki aldeilis verið að því. Þetta kemur auðvitað mjög skýrt fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem eru rekstraraðilar hitaveitnanna og hafa eðlilega verulegar áhyggjur af því hvernig málið er að þróast, en því miður - fulltrúar sveitarfélaganna voru ekki virtir viðlits, það var ekkert við þá talað þrátt fyrir að þeir hafi farið fram á að við þá væri rætt til að yfirfara stöðuna í hinum fjárhagslegu samskiptum ríkis og sveitarfélaga því það var ekki svo lítið sem sumir hæstv. ráðherrar hreyktu sér af í þingsal að nú væri enn einu sinni búið að mæta sveitarfélögunum og nú væri framtíðin björt og glæsileg hjá þeim í fjárhagslegu tilliti.  Ég vænti þess að hv. þm. Kjartan Ólafsson muni svara því skilmerkilega á eftir hvers vegna það liggur svona mikið á þrátt fyrir að það virðast ekki koma neinar greiðslur í ríkissjóði, að það reyni ekkert á skattheimtuna miðað við upplýsingar hv. þingmanns, formanns iðnaðarnefndar, fyrr en eftir sjö til tíu ár.  En ég var að ræða um hitaveitur. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er frekari rökstuðningur fyrir því sem ég sagði. Þar segir, með leyfi forseta: „Undir gildissvið laganna falla því ekki aðeins raforkufyrirtæki heldur einnig hitaveitur.“ Það er algjörlega nauðsynlegt að formaður iðnaðarnefndar átti sig á þessu svo okkur verði ekki boðið upp á að hlusta frekar á rökstuðning eins og þann sem við fengum að heyra fyrr í dag um að fyrst og fremst væri verið að jafna samkeppnisstöðu raforkubænda við hin stóru orkufyrirtæki. Einnig segir í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, með leyfi forseta: „Sambandið leggst hins vegar alfarið gegn þeirri fyrirætlan sem fram kemur í frumvarpinu að hitaveitur verði skattskyldar með sama hætti og raforkufyrirtæki.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Heitt vatn til húshitunar er almennt það mikið hagkvæmari lausn en aðrir orkugjafar að í reynd verður ekki rætt um samkeppni á þessu sviði.“ - Rökstuðningurinn um að verið sé að jafna samkeppni á því ekki við hér. - „Vegna tiltekinna eðlisþátta, svo sem einkaleyfa og einnig vegna takmarkana sem möguleikar á dreifingu á heitu vatni fela í sér er einnig mjög fjarlægt að hugsa sér samkeppni milli hitaveitna innbyrðis.“ - Það er auðvitað mjög fjarlægt og ógjörningur á flestum svæðum landsins. - „Skattlagning á starfsemi hitaveitna þjónar því engum tilgangi, hvorki samkeppnislegum né öðrum.“ Skattlagningin þjónar engum tilgangi. Þetta er því algjörlega óskiljanlegt og ekki hægt að skilja þetta á neinn annan hátt en að því miður séu vinnubrögðin svo óvönduð að menn hafi ekki skoðað allar hliðar málsins þegar menn bitu það í sig að það þyrfti að drífa þetta í gegn. Að lokum segir í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, með leyfi forseta: „Að lokum vill sambandið vekja athygli Alþingis á því að breyting á skattalegri stöðu hitaveitna, sem ekki verður séð að styðjist við nein efnisleg rök, felur í raun í sér meiri háttar breytingu á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Slíkar breytingar þarfnast ítarlegri umræðu við sveitarfélögin en farið hefur fram til þessa.“ Herra forseti. Ef maður á að gera einhverjar athugasemdir við orðalagið, þá er það allt of kurteisislegt. Það er verið að ganga þvert á það samkomulag sem nýlega er búið að gera og sveitarfélögin eru enn einu sinni ekki virt viðlits þegar verið er að hafa veruleg áhrif á fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Það er ánægjulegt að sjá að í dyragættina kemur mikill áhugamaður um samskipti ríkis og sveitarfélaga, sérstaklega í fjárhagslegu tilliti, og sérstakur áhugamaður um eflingu sveitarstjórnarstigsins.  Herra forseti. Margar fleiri umsagnir hafa borist vegna málsins. Ég hef farið yfir umsagnir annars vegar hinna fjölmennu samtaka launafólks, fulltrúa neytendanna. Fulltrúar rekstraraðilanna, þ.e. sveitarfélögin sem verða auðvitað fyrir gífurlegri skerðingu hafa gert mjög sterkar og alvarlegar athugasemdir. Ég á eftir einn hóp, orkufyrirtækin. Þau gera einnig gífurlegar athugasemdir.  Ég vek athygli á því sem fram kom í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að það er býsna langsótt og flókið og væri fróðlegt að fá Verslunarráð í lið með hv. þm. Birki J. Jónssyni að færa rök fyrir því að það sé myljandi samkeppni í hitaveitum landsins. Það væri gaman að átta sig á því hvar hún á sér stað.  Herra forseti. Ég ætla að víkja örlítið, stuttlega þó, að umsögnum orkufyrirtækja. Hér eru tvær ágætar umsagnir, annars vegar frá Orkuveitu Reykjavíkur og hins vegar frá Hitaveitu Suðurnesja. Ég hef valið kafla úr þeim þannig að það séu engar endurtekningar heldur sitt hvort sviðið. Í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur segir að þeir hafi komið frá sér athugasemdum þar sem orkuveitan hafi lýst sig andvíga markmiðum frumvarpsins og mun ég geta nokkurra þeirra. Það er rétt að geta þess að einnig hefur borist umsögn frá Reykjavíkurborg þar sem hún lýsir yfir stuðningi við umsögn Orkuveitu Reykjavíkur, þannig að umsögn Orkuveitu Reykjavíkur er í raun einnig umsögn Reykjavíkurborgar. Athugasemdirnar sem orkuveitan gerir þegar hún er að lýsa sig andvíga markmiðum frumvarpsins eru m.a. þessar, með leyfi forseta: „Skattlagning á orkufyrirtæki mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar verðs þar sem í núverandi gjaldskrá gerir ekki ráð fyrir greiðslu tekju- og eignarskatta. Í athugasemdum við frumvarpið kemur ekki fram hvaða áhrif þessi skattlagning hefur á orkufyrirtækin og ekki kemur fram hvaða breytingar verða á gjaldskrám fyrirtækjanna verði frumvarpið að lögum.“ Athugasemdirnar eru, mér liggur við að segja háðulegar, að það þurfi að koma fram í umsögnum að frumvarpinu fylgi í raun engar upplýsingar um það hvaða áhrif það muni hafa, verði það að lögum. En áfram segir í umsögn Orkuveitu Reykjavíkur, með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur er með samninga um orkusölu til stóriðju sem gilda í 20 ár. Samningar þessir hafa verið gerðir fyrir hvatningu ríkisins og engir fyrirvarar af þess hálfu um að gera þurfi ráð fyrir skattlagningu til framtíðar. Arðsemisútreikningar sem gerðir hafa verið í góðri trú vegna stórframkvæmda hafa ekki gert ráð fyrir greiðslu þessara skatta. Forsendur gerðra samninga og arðsemi þeirra raskast verulega verði frumvarp þetta að lögum.“ Hér kemur því mjög skýrt fram frá þessu stóra fyrirtæki að samningarnir sem gerðir hafa verið m.a. um stóriðju gilda í 20 ár, samningar gerðir með sérstökum áhuga og hvatningu ríkisins án þess að látið sé í það skína að hugsanlega muni verða lagður skattur á allt saman. En áfram heldur umsögn Orkuveitu Reykjavíkur, með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur er í eigu fjögurra sveitarfélaga sem hafa haft af henni arð. Möguleikar Orkuveitunnar til arðgreiðslna til eigenda sinna skerðast verulega ef til skattgreiðslna kemur. Ljóst er að sveitarfélögin eru ekki undir þann tekjumissi búin.“ Enn einu sinni eru færð rök fyrir því sem ég hef verið að segja, að sveitarfélögin eru skilin eftir með tekjumissi og það í kjölfar þess að staðið var í samningagerð í hátt á annað ár á milli ríkisins og sveitarfélaga til að bæta örlítið fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna. Nei, sú litla lagfæring skal tekin til baka í frumvarpi í kjölfarið. Og þegar sveitarfélögin óska eftir viðræðum um að fara yfir málið berst ekki einu sinni svar. Við þau skal ekki rætt. Þá kemur að síðustu umsögn sem ég ætla að gera að umtalsefni í ræðu minni í kvöld frá Hitaveitu Suðurnesja. Hún fjallar m.a. um fyrningu á tapi og kem ég þá aftur að hinni mögnuðu röksemd formanns iðnaðarnefndar um að orkufyrirtækin stóru hefðu sagt að miðað við stöðuna í dag mundu þau væntanlega ekki borga skattinn fyrr en eftir 7–10 ár. Hitaveita Suðurnesja fer örlítið ofan í það mál og segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt lögum um tekju- og eignarskatt er heimilt að flytja skattalegt tap á milli rekstrarára, þó með þeirri takmörkun að það fyrnist á 10 árum. Mikil sveifla er í afkomu orkufyrirtækja sem oft á tíðum orsakast af miklum gengissveiflum og háum fjármagnskostnaði við byggingu nýrra orkuvera. Við teljum því mikilvægt að skattalegt tap fyrnist ekki.“ Herra forseti. Hér kemur enn ein athugasemdin. Engin rök voru færð fyrir því, a.m.k. ekki á þeim sameiginlega fundi sem við í iðnaðarnefnd sátum með efnahags- og viðskiptanefnd, af hverju ekki væri tekið tillit til þessara óska. Með þeim skýringum sem hér koma fram virðast vera færð nokkuð sterk rök fyrir því að fyrirtækin geti fært þetta á milli vegna þess að það eru svo miklar sveiflur bæði í rekstri og ýmsum viðmiðunum hjá fyrirtækjunum. Herra forseti. Í lok umsagnar Hitaveitu Suðurnesja, sem verður síðasta tilvitnun mín í kvöld, segir, með leyfi forseta: „Nokkuð ljóst er að þau gera ákveðnar arðsemiskröfur til fyrirtækisins.“ - þ.e. sveitarfélögin sem eiga Orkuveitu Suðurnesja - „Til að mæta auknum álögum er líklegt að hækka þurfi orkuverð. Að þessu framansögðu er rétt að benda á að Hitaveita Suðurnesja hf. hefur gert samninga um orkusölu til stóriðju til allt að 20 ára. Þegar þeir samningar voru gerðir var ekki gert ráð fyrir í arðsemisútreikningum að breytingar yrðu á skattalegu umhverfi orkufyrirtækja. Af því leiðir að álögur á aðra notendur munu að líkindum aukast og vill Hitaveita Suðurnesja hf. benda á að með nýjum raforkulögum er nýlega búið að auka álögur verulega sem á aðlögunartíma hafa leitt til um 15% hækkunar raforkuverðs og enn meira þegar fram líða stundir.“ Herra forseti. Hér er enn einu sinni bent á að verið er að auka álögur á almenning með öllum þeim breytingum sem gerðar hafa verið og boðaðar eru. Allt fellur þetta því að því sama, þessir merkilegu stjórnarflokkar sem mynda meiri hluta á Alþingi og guma af því að þeir séu sérstakir skattalækkunarflokkar og hafa boðað það í aðdraganda kosninga, hafa komið reglulega inn í þingsali með frumvörp um ákveðnar breytingar á sköttum og hafa eiginlega aldrei vakið athygli nema á annarri hlið þeirra mála, þ.e. þegar þeir hafa boðað einhverjar lækkanir hafa þeir ætíð fylgt því eftir með hækkunum á víð og dreif. Ekki nóg með það, herra forseti, heldur hefur verið á það bent og ég geri ráð fyrir að ekki verði erfitt að benda á það á þessu ári að enn eru hækkanirnar miklu meiri en lækkanirnar. Þessi hækkun nú mun auðvitað bætast í það mikla safn. Þeir stjórnmálaflokkar sem hér mynda meiri hluta og gera ítrekaðar tilraunir til að koma þeim skilaboðum til almennings að þeir séu sérstakir skattalækkunarflokkar, sem þeir eru að vísu til ákveðinna hópa og hafa staðið sig býsna vel í að lækka skatta á þeim sem hafa það hvað best í samfélaginu, eru óvart skattahækkunarflokkar og það er auðvitað sérstaklega athyglisvert í ljósi margra loforða sem gefin voru fyrir síðustu alþingiskosningar. Herra forseti. Það hefur nokkrum sinnum verið farið yfir þau mál í þingsal og ég geri ráð fyrir að endurtaka þurfi þau áður en þetta ár er úti. Ég ætla ekki að taka þann kafla í kvöld en verði ástæða til þess er auðvitað hægt að gera það í þessari umræðu því að enn á ég eftir aðra ræðu og enn eigum við eftir að ræða frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja. Það gefst því væntanlega tækifæri til að fara betur yfir málið, verði ástæða til þess. Ég vona, herra forseti, og það verða lokaorð mín, að sú umræða sem átt hefur sér stað eftir að hv. þingmaður, formaður iðnaðarnefndar, mælti hér fyrr í dag verði þó til þess að a.m.k. sá hv. þingmaður hafi fengið töluvert af upplýsingum í umræðunni þannig að væntanlega verða röksemdir hans öðruvísi en þær voru í dag.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað af mikilli gerhygli á ræðu hv. þingmanns sem hefur nú staðið alllengi. Eftir því sem á ræðu hans leið verð ég að játa að mér varð æ órórra vegna þess að ég gat ekki heyrt betur en að hv. þingmaður væri að mæla gegn frumvarpi sem hann sjálfur skrifar hér upp á. Sannleikurinn er sá að hv. þingmaður las hér upp úr alls konar umsögnum til að gera þetta þingmál allt sem tortryggilegast. Að minnsta kosti hlýt ég, virðulegi forseti, að álykta sem svo að ræða hv. þingmanns hafi fjallað um þetta þingmál, eða getur verið að fliss hans hér hafi gefið til kynna að hann hafi verið að fjalla hér um eitthvert annað mál? Hv. þingmaður notaði sínar mörgu mínútur til að tala gegn frumvarpi sem hann mælir hér sjálfur með. Hér kemur fram í nefndaráliti iðnaðarnefndar sem hv. þingmaður stendur að, með fyrirvara þó án þess að geta um nokkrar breytingartillögur, að hv. þingmaður leggi til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Síðan fylgir hann eftir því sjónarmiði sínu, að málinu skuli siglt til hafnar, með þeim hætti að allur málflutningur hans miðar í rauninni að því að tala gegn frumvarpinu. Ég spyr, virðulegi forseti: Hafa nokkur mistök átt sér stað? Getur verið að það hafi gerst, virðulegi forseti, án þess að öðrum þingmönnum hafi verið gerð grein fyrir því, að annað mál sé hér til umræðu, t.d. frumvarpið um skattskyldu orkufyrirtækja sem hefur orðið dálítið tilefni til umræðu í dag og í kvöld? Getur verið að hv. þingmaður hafi einhverra hluta vegna misskilið að það sé þetta dagskrárefni sem átti að ræða, þ.e. frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði? Getur verið að það hafi hent hv. þingmann, þrátt fyrir sína miklu gerhygli og góðu reynslu og mikinn vilja til að fara efnislega yfir mál, að hafa talað hér í röngu máli, að hann sé að fjalla um allt annað frumvarp en það 

Herra forseti. Ég er ekki hissa á því að hv. þingmanni sé nokkuð órótt. Það er auðvitað eðlilegt. Hv. þingmaður hefur farið mikinn, m.a. gefið til kynna að þau mistök sem gerð voru með raforkulögunum og allar þær hækkanir sem fylgdu þeim, sérstaklega í kringum heimabyggð hans á Vestfjörðum, verði auðvitað ekki liðin og þetta muni allt saman verða lagfært, en það bólar nú ekkert á því. Ég er hér með merka úrklippu úr viðtali við hv. þingmann þar sem þetta kemur allt mjög glögglega fram. Hann gefur auðvitað til kynna að þetta verði ekki liðið og þessu verði öllu breytt. Viðtalið er frá 25. janúar árið 2005. Það er komið fram í maímánuð og ekkert bólar á einu eða neinu. Það er því afskaplega skiljanlegt að hv. þingmaður vilji dreifa þessu máli í allt aðrar áttir og að menn fjalli ekki um það sem meginmáli skiptir. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við hv. þingmenn, ég og Jóhann Ársælsson, skrifum undir frumvarpið sem hér er til umræðu með fyrirvara. Hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði ágætlega grein fyrir því fyrr í dag. Ég gerði hins vegar grein fyrir því í byrjun ræðu minnar af hverju nauðsynlegt væri að fara örlítið víðar en eingöngu um þetta frumvarp. Fyrirvari okkar var auðvitað sá að ef svo ólíklega vildi til að frumvarpið um lög um skattheimtu orkufyrirtækja færi í gegn - við treystum því hins vegar að ýmsir galvaskir hv. þingmenn af landsbyggðinni sem vakið hafa sérstaka athygli á því hve illa hefur farið á ýmsum sviðum mundu kannski reyna að koma í veg fyrir það - en ef svo ólíklega vill til verður auðvitað að samþykkja hitt frumvarpið, þannig að fyrirvari okkar var afskaplega einfaldur. Hv. þingmaður, formaður iðnaðarnefndar, gaf ástæðu til þess að við færum svolítið víðar yfir þetta mál og gerð var fyllilega grein fyrir því í inngangi ræðu minnar hvernig á því stæði að menn þyrftu að taka þetta svið allt saman fyrir. 

Virðulegi forseti. Þetta var einstaklega skemmtileg röksemdafærsla. Hún gengur út á það að ef frumvarp sem hv. þingmaður er á móti verði samþykkt, þá ætli hann í öryggisskyni, til þess að setja á sig bæði axlabönd og belti, að samþykkja allt annað frumvarp  Ég hélt satt að segja eitt andartak að ég hefði verið að misskilja eitthvað en hv. þingmaður var svo skýrmæltur í þessum efnum að það liggur alveg fyrir að hv. þingmaður var einfaldlega að segja: Ég er algjörlega á móti hinu frumvarpinu sem liggur hér fyrir sem er forsenda þess að eitthvert vit sé í því að samþykkja þetta sem hér liggur fyrir. Engu að síður ætla ég samt sem áður að samþykkja frumvarp sem síðan leiðir af því frumvarpi sem ég er algjörlega á móti. Þetta er, virðulegi forseti, hryggjarstykkið í málflutningi hv. þingmanns sem hann segir að sé sjónarmið Samfylkingarinnar í þessum efnum. Hv. þingmaður er með öðrum orðum kominn svo gjörsamlega í hring og í gegnum klofið á sjálfum sér í þessu máli að ég held að ég hafi aldrei séð aðra eins pólitíska loftfimleika og hv. þingmaður fór í gegnum núna í kvöld. Þetta er auðvitað undarlegt vegna þess að hv. þingmaður hafði drjúgan tíma - mér sýndist á klukkunni að hann hefði talað í 50 mínútur - til að gera grein fyrir málflutningi sínum. Hann hefur dregið hann saman í stuttu máli og er ágætt fyrir fólk að átta sig á því að hann er að mæla með samþykkt frumvarps, hann talar að vísu gegn því í umræðunni, sem byggir á því að samþykkt verði frumvarp sem hann er sjálfur á móti. Það er kjarni málsins. Ég geri ráð fyrir að það geti tekið dálítið langan tíma og það kannski skýrir að hv. þingmaður er 50 mínútur að gera grein fyrir því af hverju hann talar gegn frumvarpi sem hann skrifar sjálfur upp á og mælir með að verði samþykkt.

Herra forseti. Það er ekkert skrýtið þó að hv. þingmaður vilji ekki skilja þetta mál. Hann er ekki vanur því að menn reyni að liðka fyrir þingstörfum eins og við gerum gjarnan í stjórnarandstöðunni en það þekkja menn ekki ýmsir í stjórnarliðinu, þ.e. með því að afgreiða þetta mál, sem við töldum þó ekki tímabært út af fyrir sig, úr nefndinni. Við vildum ekki gera það að verulegum ágreiningi en höfðum fyrirvara á nefndarálitinu eins og ég sagði áðan. Óróleiki hv. þingmanns er auðvitað af allt öðrum ástæðum eins og ég vék að áðan. En bara til að menn geti glöggvað sig á hvað það er sem veldur óróleika hv. þingmanns þá segir hér í því merka viðtali sem ég vitnaði til áðan frá 25. janúar á þessu ári, með leyfi forseta: „Einar Kristinn Guðfinnsson, alþingismaður og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, segist ekki trúa öðru en að Valgerður Sverrisdóttir kunngeri í umræðum á Alþingi tillögu til að sporna við mikilli hækkun á húshitunarkostnaði á landsbyggðinni. Þingmenn verða að vinda sér í að leysa það vandamál sem upp er komið.“ - Svo er talað hér um hvað þetta þýði og síðan er vitnað orðrétt til hv. þingmanns og þar segir, með leyfi forseta: „Þetta frumvarp átti sér nokkurn aðdraganda. Sett var á fót 18 manna nefnd til þess að útfæra málið frekar. Fulltrúar allra stjórnmálaflokka komu að málinu svo og ýmsir hagsmunaaðilar. Það varð þokkaleg sátt um niðurstöðu málsins og eina andstaðan kom frá fulltrúum orkufyrirtækja á þéttbýlissvæðum suðvestanlands sem töldu að þessi skipulagsbreyting mundi leggja auknar byrðar á þau fyrirtæki til þess að halda niðri húshitunarkostnaði á landsbyggðinni.“ Svo segir hér skömmu síðar: „Einar Kristinn segist ekki treysta sér til þess að tímasetja það hvenær málið verði leyst.“ - Svo segir orðrétt: „Valgerður Sverrisdóttir iðnaðarráðherra mun flytja á þingi á fimmtudag skýrslu um málið og ég trúi ekki öðru en að í þeim umræðum verði kunngerðar tillögur í málinu. Það sjá allir að þetta getur ekki gengið. Við getum ekki unað því að verðhækkanir upp á kannski 45% nái fram að ganga. Það eru aðilar sem eru að fá verðlækkanir, sérstaklega atvinnufyrirtæki.“  Herra forseti. Ég held að þetta skýri fyllilega óróleika hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég finn mig knúinn til þess að kveðja mér hljóðs um fundarstjórn forseta eftir að hafa hlýtt á ræður og andsvör þeirra sem hér voru á undan því að mér virðist á þessum tímapunkti, þar sem við erum að nálgast miðnætti, að menn séu óvissir um hvaða mál sé á dagskrá. Þannig er fyrir komið í þinginu að menn deila um hvaða mál sé á dagskrá og hvers konar ræður séu fluttar. Ég held að það sé orðið mikilvægt, virðulegi forseti, að við reynum að ná betur utan um dagskrána, förum vandlega yfir hana og reynum að átta okkur á hvert við ætlum að halda héðan. Þá verð ég að segja það einnig eftir að hafa hlýtt á þessa umræðu og kannski ekki síst formann iðnaðarnefndar, hv. þm. Birki Jón Jónsson, sem ekki er lengur í húsinu, þegar hann lýsti því yfir í ræðu sinni að frumvarpið sem við ræðum og þau frumvörp sem hér eru til meðferðar muni ekki hafa áhrif á ríkissjóð næstu 7–10 árin, að við hv. þingmenn hljótum að spyrja: Hvað liggur þá á að ræða þetta mál inn í nóttina, inn í myrkrið á þessum vordögum sem nú eru að ganga í garð? Í þriðja lagi, virðulegi forseti, er ekki síður ástæða til að vekja á því sérstaka eftirtekt að í húsinu er ekki lengur nokkur fulltrúi ríkisstjórnarinnar - þá á ég við hvorki formaður iðnaðarnefndar né hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra - til þess að svara þeim spurningum sem vakna í umræðunni. Því hlýt ég að hvetja hæstv. forseta til að skoða það mjög vandlega þar sem þessi umræða hefur staðið í um sjö klukkustundir eða svo hvort ástæða sé til að halda henni mikið lengur áfram. Spurningin er náttúrlega sú hvort áframhaldandi umræða muni upplýsa málið frekar en orðið er, a.m.k. á meðan enginn fulltrúi hv. iðnaðarnefndar eða hæstv. viðskiptaráðherra er á staðnum til að svara þeim spurningum sem vakna. Ég vil því hvetja virðulegan forseta til að hugleiða það mjög vandlega hvort ekki sé kominn tími á það að við ljúkum þessum fundi og getum þá mætt snemma í fyrramálið til að halda umræðunni áfram og þá í þeirri von að þeim fjölmörgu spurningum sem hér hefur verið vakið máls á verði svarað. Það er vitaskuld tilgangslaust að stjórnarandstaðan haldi umræðunni áfram út í hið óendanlega ef engin verða svörin og engar verða skýringarnar aðrar en þær að þessi frumvörp muni ekki hafa nein áhrif næstu 7–10 árin. Við stöndum hér í pontu í þingsal klukkutíma eftir klukkutíma og fáum engin skilaboð um hvert skuli haldið. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að við látum hér staðar numið þannig að menn komi vel úthvíldir og hressir til frekari umræðu á morgun og hvet hæstv. forseta til að skoða þessar hugmyndir mjög vandlega.

Í tilefni af orðum hv. þingmanns vill forseti geta þess að hér hefur verið og er við umræðuna framsögumaður meiri hluta iðnaðarnefndar sem mælti fyrir nefndaráliti meiri hlutans, hv. þm. Kjartan Ólafsson. Hv. formaður iðnaðarnefndar fór heim fyrir nokkru vegna veikinda. Hæstv. iðnaðarráðherra er kunnugt um að þessi umræða er í gangi þannig að þeim skilaboðum hefur verið komið á framfæri.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni Lúðvík Bergvinssyni og leggja til að við gerum hlé að þessari umræðu. Hún hefur staðið í alllangan tíma og ljóst er að henni er hvergi nærri lokið. Það eru sjö þingmenn á mælendaskrá. Þá vil ég minna á að óskað hefur verið eftir viðveru hæstv. ráðherra, iðnaðarráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, við þessa umræðu en það bólar hvergi á ráðherranum. En ég skil mætavel að ríkisstjórnin vilji helst láta afgreiða þetta mál í kyrrþey og með sem minnstri sýnilegri umræðu. Það má heita undarlegt hversu litla umfjöllun þetta mál hefur fengið í fjölmiðlum landsins miðað við hversu grafalvarlegt mál er á ferðinni. Staðreyndin er sú að öll helstu samtök launafólks á Íslandi hafa ályktað gegn frumvarpinu og varað við því. Öll sveitarfélögin í landinu og samtök þeirra vara við þessu frumvarpi. Almannasamtök vara almennt við þessu frumvarpi. Orkufyrirtækin vara einnig við þessu frumvarpi og segja okkur hverjar afleiðingar það muni hafa með hækkandi raforkuverði sem muni fyrst og fremst bitna á almennum neytendum. Eins og við þekkjum er stóriðjan öll í bómull ríkisstjórnarinnar. Það er þessum aðilum sem hæstv. iðnaðarráðherra, sem er helstu ábyrgðaraðili fyrir þessu frumvarpi með fullri virðingu fyrir formanni og varaformanni iðnaðarnefndar sem hafa verið við umræðuna, sem hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir sýnir vanvirðu með því að vera ekki við umræðuna. Þessi samtök álykta öll gegn frumvarpinu og færa ítarleg rök fyrir máli sínu en hæstv. ráðherra sér ekki ástæðu til að vera viðstödd umræðuna, hvað þá að svara þeirri gagnrýni sem fram er komin. Hæstv. forseti. Ég ítreka að ég tek undir með hv. þingmanni Lúðvíki Bergvinssyni. Ég tel hyggilegt að láta staðar numið. Klukkan er að nálgast tólf. Það hefur verið boðað til fundar í nefndum þingsins í fyrramálið. Nefndarfundir hófust snemma í morgun. Ég held að hyggilegt væri, líka af þeim ástæðum, að gera hlé á þessum fundi nú. Það eru heppilegri og skynsamlegri vinnubrögð í þinginu að gera svo, fyrir utan þá grófu fyrirlitningu sem hæstv. ráðherra sýnir þinginu 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að víkja að vinnulaginu sem nú er notast við. Menn voru flestir á nefndafundum í morgun, hygg ég, um hálfníu. Ef ég veit rétt þá er boðaður fundur í fyrramálið í samgöngunefnd, menntamálanefnd og landbúnaðarnefnd klukkan 8.30. Umræðan hefur staðið síðan hálfellefu í morgun, erum komin á fjórtánda tímann, hæstv. forseti, og farið að nálgast miðnætti. Mér hefði fundist eðlilegri vinnubrögð að fara að huga að því, og vil mælast til þess við hæstv. forseta að svo verði gert, hvort ekki væri rétt að fara að ljúka þessum fundi, miðað við þá vinnu sem á að leysa af hendi í fyrramálið og þá síðar um daginn. Ég held að það væri rétt, virðulegu forseti. Ég verð líka að taka undir þær óskir og ábendingar sem hér hafa komið fram, að það er náttúrlega nokkuð sérstakt að haga umræðunni þannig um svo mikið álitamál eins og við erum hér að ræða en ráðherra málaflokksins, raforkumálanna í heild sinni, hæstv. iðnaðarráðherra, láti ekki svo lítið að vera við umræðuna, jafnvel þótt óskað hafi verið eftir því. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort ekki hafi verið komin boð til iðnaðarráðherra um að mæta til umræðunnar. Ég veit að það hafa komið fram óskir um það. Eftir því sem ég best veit var iðnaðarráðherra fyrr í kvöld ekki mjög langt héðan, í Iðnó. Það ætti því varla að vera ofverkið að láta hana vita að menn hafi óskað eftir nærveru hennar. Ég tel nauðsynlegt að fjalla nánar um málið í ljósi þeirrar umræðu sem farið hefur fram um þær afleiðingar sem geta orðið af slíkri lagasetningu, m.a. þeim að orkuverð hækki enn í landinu umfram það sem þegar er orðið. Sú hækkun kom ýmsum á óvart á sínum tíma og nú á þetta að bætast við. Miðað við allar viðvaranir sem samtök sem gáfu umsögn um þetta mál, sveitarfélög og orkufyrirtæki, þá held ég að stjórnarflokkarnir hljóti að taka mark á því, þótt þeir taki ekki mikið mark á okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar í þessu máli og láti ekki svo lítið að reyna að svara neinum af spurningum okkar.

Forseti vill í tilefni af ummælum hv. þingmanns ítreka að boðum hefur verið komið til hæstv. iðnaðarráðherra um að eftir nærveru hennar hafi verið óskað við þessa umræðu.

Herra forseti. Varðandi það að boðum hafi verið komið til hæstv. iðnaðarráðherra þá er það gott og vel. En nú er líklega liðin um klukkustund eða svo frá því ég setti þá ósk fram úr ræðustóli, að hæstv. ráðherra yrði kvaddur til umræðunnar ef ætlunin væri að halda henni eitthvað áfram. Það er auðvitað ekki nema hálf sagan sögð, að hæstv. ráðherra hafi verið gert viðvart um að nærveru hennar sé óskað. Ef ráðherra verður ekki við því að koma til umræðunnar þá er bara eitt að gera, þ.e. að fresta umræðunni. Það er algild þingvenja, að ef ráðherrar hafa ekki það við að reyna að greiða götu mála sinna í gegnum þingið, sérstaklega á síðustu dögum, þá þurfi ekki að vorkenna þeim varðandi það hvað verður um þeirra mál. Þeir hafa ekki við neina nema sjálfa sig að sakast ef þeir láta ekki svo lítið sem að sýna sig í þingsal. Þeir eiga auðvitað að sinna þingskyldum sínum eins og aðrir háttvirtir þingmenn. Ég setti þessa ósk m.a. fram vegna þess að þegar við ræddum þetta mál og tengd mál fyrir nokkrum dögum, rúmri viku síðan, þá var hæstv. iðnaðarráðherra ekki til staðar til þess að eiga mætti við hana skoðanaskipti um þetta stóra mál, skattlagningu orkufyrirtækja og breytingar á ýmsum lögum sem því tengjast. Mér er þetta mjög í minni vegna þess að ég óskaði eftir ráðherranum úr þessum ræðustól og fékk gulan miða í pontuna með fallegri rithönd hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur þar sem hún upplýsti mig um að iðnaðarráðherra væri því miður erlendis og væri með fjarvist. Ég lét mér það lynda, geymdi miðann svona til öryggis og hugsaði: Nú, gott og vel. En það getur ekki gengið að allur þessi stóri málapakki sem varðar skattlagningu orkufyrirtækja og breytingar á lögum sem honum tengjast fari í gegnum þingið, bæði við 2. og 3. umræðu, án þess að hæstv. ráðherra láti sjá sig. Það gengur ekki. Varðandi hitt málið, fylgimálið sem er næst á dagskrá, þá gæti hæstv. ráðherra væntanlega vísað til þess að það sé flutt af hæstv. fjármálaráðherra og hafi verið til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd en það á ekki við um þetta mál. Þetta mál varðar hreint og klárt hæstv. iðnaðarráðherra, er bandormur sem varðar breytingar á ýmsum lögum á orkusviði. Það er þess vegna málefnaleg og vel rökstudd krafa sem allar hefðir mæla með að orðið sé við að þessari umræðu sé ekki fram haldið og verði ekki lokið án þess að hæstv. ráðherra sé viðstaddur. Með fullri virðingu fyrir framsögumanni iðnaðarnefndar sem hér hljóp í skarðið, hv. þm. Kjartani Ólafssyni, þá er nú mannfallið þvílíkt að framsögumaður á nefndaráliti er titlaður varaformaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hann er fjarri góðu gamni, mjög fjarri góðu gamni. 

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að taka undir það að hæstv. iðnaðarráðherra ætti að mæta til að ræða þessi mál og í raun og veru bæði málin. Þau eru í raun og veru bæði á hans forræði. Þótt það heiti ekki svo að forminu til þá er þetta allt saman tengt þeirri breytingu á raforkusviðinu sem við höfum verið að fjalla um fyrr. Það málefni sem er nú er til umræðu er miklu frekar fylgifrumvarp síðara málsins sem á að ræða á eftir. Kannski hefði verið eðlilegt að menn hefðu rætt þessi mál saman og að hér hefðu þá verið mættir þeir sem til svara ættu að vera, þ.e. hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra einnig, vegna skattamálanna sem hér eru á ferðinni. En þannig er því ekki háttað. Eins og kom fram áðan eru líka fjarri þeir sem ættu að svara fyrir afgreiðslu málsins úr nefnd, bæði formaður iðnaðarnefndar og varaformaður nefndarinnar, eru fjarri góðu gamni. Ég held þess vegna að nokkur rök séu fyrir því að menn haldi ekki mikið lengur áfram með þá umræðu sem hér fer fram né að taka til umræðu næsta mál á dagskránni í framhaldi af þessu, sem er engan veginn fyrirsjáanlegt því að nokkrir eru enn á mælendaskrá í þessu máli og þá er hitt málið eftir til umræðunnar. Það er þó að mörgu leyti miklu flóknara og viðameira. Þar eru breytingar á lögum á ferðinni en í því máli sem nú er til umræðu er brottfall laga alfarið á dagskránni en það fylgir þá hinu frumvarpinu. Mér finnst tími til kominn að menn setji botninn í þessa umræðu og finni sér þann tíma sem hentar hæstv. ráðherra eða öðrum þeim sem hér ættu að vera við umræðuna. Ég sé ástæðu til þess að nefna það, vegna þeirrar umræðu sem fram fór á undan í síðustu ræðum, en hv. þm. Einar Guðfinnsson gerði mikið úr því að afstaða okkar væri undarleg í þessu máli, að við skyldum hafa samþykkt að afgreiða það út úr nefndinni. Það segir ekkert um það að við styðjum málið heldur fyrst og fremst að ef það mál sem á að ræða hér við 3. umr. á eftir þessu máli fer í gegnum þingið þá eru engin rök fyrir öðru en því að þetta mál fái afgreiðslu í þinginu.

Virðulegi forseti. Hér hafa menn velt því fyrir sér hvort það mundi gera umræðunni gagn eða yrði til að upplýsa hana frekar að halda þessari umræðu áfram. Mitt svar er: Já, ég er sannfærður um það, þegar ég horfi yfir þann glæsilega hóp sem á eftir að tala hér á eftir, að þegar maður verður búinn að hlýða á þær umræður, sem verða kannski eitthvað fram eftir kvöldi og kannski eitthvað fram yfir miðnættið úr þessu, þá við verðum miklu betur upplýst um þetta mikla mál. Þess vegna væri að mínu mati, virðulegi forseti, langheppilegast að við mundum komast að þeirri spaklegu niðurstöðu að hætta að ræða um formið og taka til við að fjalla um efnisatriði málsins að nýju, þannig að við sem hlýðum á en hyggjumst ekki taka þátt í umræðunni getum orðið ögn betur upplýst um það sem hér er um að ræða. Ég held að það væri ekkert ofverkið okkar að halda því áfram núna fram eftir nóttunni vegna þess að þetta er mál af því taginu sem við höfum verið að ræða hér núna lengi dags. Því væri æskilegt að hafa samfellu í umræðunni þannig að við sæjum svona yfir allt sviðið, fyrir nú utan það að þetta er líka ákveðin aðferð við það að greiða fyrir umræðunni um hitt stóra málið,  Ég hvet því til þess, virðulegi forseti, að við höldum einfaldlega áfram fram eftir. Eins og við þekkjum sem setið höfum fáein ár á þingi þá er það nú yfirleitt þannig þegar fer að líða nær þinglokum að þá eru haldnir kvöldfundir. Ég held að þetta sé sá fyrsti sem við höfum haldið í þessari lotu og ekkert er við því að gera að við höldum aðeins lengur áfram og tökum til við þetta mál. Málið hefur verið afgreitt út úr nefndinni í góðu samkomulagi. Hér er um að ræða einróma samþykkt iðnaðarnefndar á málinu. Að vísu eru fyrirvarar þriggja hv. þingmanna. En engir þingmenn lýsa sig andvíga þessu frumvarpi þannig að það á að vera hægt að ljúka þessari umræðu í prýðilegri sátt. Þeir þingmenn sem ég veit að vilja auka við umræðuna með því að halda fáeinar ræður til viðbótar mundu auðvitað gera okkur hinum mikinn greiða með því að þær ræður yrðu nú haldnar og við upplýst um þetta mál. Það er alveg rétt sem að ...