Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

0645Frsm. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi ekkert um þetta mál að segja, annað en það, að jeg óska, að það verði samþykt eins og það liggur hjer fyrir.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Háttv. meðnefndarmenn mínir hafa komið með brtt. um að færa þetta frv. í líkt horf og það var í, er það fór hjeðan úr deildinni, því að það hefir tekið breytingum í hv.Nd. - Hin fyrsta er sú, að embættismönnum, sem skipaðir verða í embætti eftir 1. janúar 1922, er gert að skyldu að greiða í lífeyrissjóð embættismanna og ekkna þeirra 8% af launum sínum. Hinar eru um, að lífeyrir hlutaðeigandi embættismannaekkna sje hækkaður að sama skapi, en rjettur þeirra til líffjár úr ríkissjóði falli niður. Flutningsmenn líta svo á, að þetta sje skerðing á þeim launarjetti, sem embættismenn hafa þegar fengið, og vilja því kippa þessu til baka. Jeg hneigist heldur að því, að greiða atkv. með frv. eins og það kom frá háttv.Nd., og er það af ýmsum ástæðum. Og skal jeg þar fyrst til nefna, að allsherjarnefnd Nd. hefir tekið vel á móti þeim málum, sem komið hafa frá allsherjarnefnd þessarar deildar, og fyrir því tel jeg rjett að taka vel við því, sem hún leggur til málanna. Þetta er auðvitað ekki fullgild ástæða. Í öðru lagi tel jeg þetta í samræmi við þá stefnu í launalögunum, að eftirlaun falli niður. Í þriðja lagi lít jeg svo á, að enginn rjettur sje tekinn af þeim embættismönnum, sem skipaðir eru eftir 1922, með breytingum Nd., heldur má segja, að þeim sje skapaður nýr eða annar rjettur. En vitanlega er það lækkun á launum frá því, seni nú er ákveðið. Í fjórða lagi vil jeg nefna, að sams konar ákvæði og um líffje embættismanna og ekkna þeirra var tekið út úr frv. um laun barnakennara og ekkna þeirra, og kemur fram í þessu misrjetti, sem mjer er ógeðfelt. Af öllum þessum ástæðum vildi jeg helst, að frv. yrði samþykt eins og það liggur nú fyrir. En eitt atriði er, sem jeg hefi ekki minst á ennþá, og það er það, að Nd. hefir lækkað tillög til barna embættismanna. Er jeg alls ekki ánægður með það, og hefði gjarnan viljað láta hækka það. En þó tók jeg þann kost að mæla með, að frv. yrði samþykt eins og það nú liggur fyrir, af því jafnframt, að jeg lít svo á, að mjög bráðlega þurfi að endurskoða launalögin, og þetta þá jafnframt.

Jóhannes Jóhannesson Jeg er samþykkur því, að nauðsynlegt sje, að góð samvinna sje á milli allsherjarnefnda beggja deilda. En jeg skoða það eigi neina áreitni í garð allsherjarnefndar Nd., þótt brtt. nái fram að ganga, því að þær eru gerðar eftir óskum embættismannafjelagsins og eru nauðsynlegar vegna þess, að háttv.Nd. hafði breytt frv. frá því? sem stjórnin lagði það fyrir þingið og þessi deild hafði samþykt. Háttv. 1. landsk.varaþm. (S. F.) verður að viðurkenna það, að hjer er á leiðinni grímuklædd breyting á launalögunum frá 1919, því að þar er gert ráð fyrir, að ekkjur embættismanna njóti forrjettinda, sem nú á að kippa burtu, án þess að nokkuð sje sett í staðinn. Og laun þeirra embættismauna, sem skipaðir eru eftir 1922, eru lækkuð um 1%. Jeg get ekki getið mjer þess til, að þingið ætli að nota tækifærið til þess að lækka laun embættismanna, án þess að spyrja þá nokkuð um. Jeg leyfi mjer því, fyrir hönd mína og háttv. 2. landsk.þm. (S. E.), að ráða háttv. deild til að samþykkja brtt. á þskj. 450, og fella þar með þessi ákvæði burt úr frv. aftur. Ef það verður ekki gert, mun jeg greiða atkv. á móti frv.

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Eins og sjá má af nál. meiri hl. á þskj. 422, hefir nefndin ekki getað orðið samferða um þetta frv. Meiri hlutinn leggur til, að það nái ekki fram að ganga, og færir fyrir því ástæður í nál. sínu. Þarf jeg ekki mörgu við það að bæta, en þó má drepa á nokkur atriði. Eins og kunnugt er, var hjer í Reykjavík áður fjöldi hesta, sem notaðir voru til ferða og flutnings, því að þá voru hestar og kerrur aðalflutningatækin. - Þetta er nú horfið, eða er að hverfa, og í þess stað komnar bifreiðar. Bifreiðarnar verður því, nú orðið, að skoða sem almennings flutningatæki hjer, eins og t. d. sporvagnar og járnbrautir eru erlendis, því að annað tæki er ekki til. Og bifreiðarnar verður líka jafnframt að skoða sem menningartæki. Það er þeim að þakka að ferðalög geta orðið þægilegri og fljótari en á annan hátt, og ekki dýrari. Að vísu veit nefndin það, að sumir telja bifreiðarnar vera ofnotaðar, að menn ferðist með þeim að óþörfu. En alt má nota í óhófi, og með öllum farartækjum má ferðast að óþörfu. Og það er víst líkt um skipin, að menn ferðast með skipum, þótt eigi sje brýn þörf, sjer til skemtunar. Eins tóku menn áður hesta sína, og taka enn, þar sem þeir eru til, og spretta úr spori sjer til skemtunar og hressingar, og datt þó engum í hug að leggja sjerstakan skatt á reiðhesta þess vegna. En þótt slík ferðalög sjeu talin óþörf, þá er og á það að líta, að mönnum er líka nauðsynlegt að ljetta sjer upp í hófi. Tekjur af frv. þessu munu ekki verða eins miklar og stjórnin áætlar. Hestaflatala bifreiðanna hjer er víst talin eins og Ameríkumenn telja, en skattskylt hestafl er á Norðurlöndum reiknað alt öðruvísi. Munar það víst alt að helmingi, sem hestaflatalan verður lægri á Norðurlöndum. En annars er nú hvergi ákveðið í frv., eftir hvaða reglu á að reikna hestaflið. Ef farið er að leggja slíkan umferðaskatt á bifreiðar, þá er ósamræmi í því að taka ekki sams konar skatt af öllum umferðatækjum; þá ætti t. d. að taka gjald af hverjum farseðli og hverju farmbrjefi með skipunum, eftir sömu reglu. Nál. minni hlutans þarf jeg ekki að svara. Það hrekur í engu ástæður þær, sem meiri hlutinn hefir fært fram í áliti sínu. Annars var það ekki ætlun mín að halda langa ræðu. Það, sem aðallega ber á milli, er það, hvort þessi farartæki sjeu óþörf, og vona jeg, að háttv. deild fallist á ástæður meiri hlutans og láti frv. ekki ganga fram.

Frsm. minni hl. (Guðmundur Ólafsson) Jeg mun ekki bæta miklu við það, sem stendur í nál. minni hl. á þskj. 447. Þetta mál lá hjer líka fyrir þinginn 1919, og varð þá nokkurt deilumál. Andmælendur skattsins hjeldu því fram þá, eins og nú, að skatturinn sje sjerstaklega skattur á framförum. En nú vil jeg spyrja þá: Erum við ekki altaf að leggja skatt á framfarir? Við látum fiskiskip borga lestargjald, afgreiðslugjöld, vitagjöld og útflutningsgjald af afla sínum, og þetta þykir nauðsynlegt. En eru þetta ekki líka skattar á framförum? Mjer virðast ferðalög ekkert rjetthærri en aðrar framfarir og framkvæmdir. Háttv. frsm. meiri hl. (B. K.) játaði þó, að ferðalögin með bifreiðum væru ekki nema að nokkru leyti nauðsynleg. Flutningabifreiðar aftur á móti eru nauðsynlegar, og af þeim er í frv. gert að greiða mjög lágan skatt. Einkum virðist mjer þessi skattur ekki vera tilfinnanlegur, þegar þess er gætt, að honum á að verja til viðgerða á þeim vegum, sem bifreiðar nota. Honum er því varið beint í þarfir greiðenda. Því meira sem gert verður við vegina og því betur sem það er gert, því lengur endast bifreiðarnar, sem um þá fara, og því minni verður viðhaldskostnaður þeirra. Ekki er þó hægt að segja hið sama um gjöldin af fiskiskipunum og önnur gjöld til ríkissjóðs yfirleitt. Þau ganga ekki beint til þess að hlynna að þeim atvinnuvegum, sem þau eru lögð á. Með þessu þykist jeg hafa fært rök að því, að þessi skattur sje ekki ósanngjarnari en aðrir skattar. Jeg hirði ekki að ræða um mismunandi álit manna um það, hver flutningatæki spilla mest vegunum. Þó held jeg nú að fleiri hallist að því, að það sjeu bifreiðarnar. Enda þarf ekki annað en að fara um þá vegi, sem þær eru notaðar á. Þá mun sjón sannfæra þá, sem sannfærst geta. Háttv. frsm. meiri hl. (B. K.) sagði, að hestar og kerrur væru að hverfa sem flutningatæki. Jeg neita þessu. Hestar eru víðast ennþá aðalflutningatækið, og svo kerrur, þar sem hægt er að koma þeim við.  (B. K.: Jeg meinti mannflutningakerrur)  . Þær hafa nú svo sem aldrei verið til. Og það eru ekki nema mjög takmörkuð svæði, þar sem bifreiðar verða að notum. Það er helst hjer í Reykjavík og nágrenni hennar, austanfjalls og uppi í Borgarfirði. Og mig uggir, að mótstaðan gegn skattinum stafi nú meðfram af því, að hjer eru gjaldendurnir við hendina. Annars efast jeg um, samkvæmt því, sem jeg hefi áður sagt, að gjaldendunum sje nokkur greiði ger með því að hamla því, að skatturinn komist á, þar sem hann á aftur að koma þeim til hagsbóta í betri vegum. Mjer virðist því, eftir öllu, sem fram hefir komið í máli þessu innan þings, að hv. deild geti vel sjeð sjer fært að samþ. frv.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. sýnist eiga hjer talsvert erfitt uppdráttar, svo að tvísýnt virðist, hvort það muni ná fram að ganga. Jeg vil þó ekki láta undir höfuð leggjast að minnast á það með nokkrum orðum og andmæli þau, sem fram hafa komið gegn því. Háttv. frsm. meiri hl. (B. K.) talaði um, að tekjurnar af skattinum mundu verða minni en stjórnin áætlaði. Nei, þær verða nú einmitt meiri, því að háttv.Nd. feldi úr stjórnarfrv. ákvæði um, að þær bifreiðar, sem aðeins ganga innan kaupstaðartakmarka, skyldu greiða skattinn til kaupstaðanna. Viðvíkjandi því, sem hann talaði um hestaflatölu bifreiðanna, þá vil jeg upplýsa hann um það, að bifreiðar eru skrásettar, og um leið og það er gert, er skylt að gefa upp hestorkutölu vjelarinnar. Eftir því á að fara. Þess vegna er hægt að reikna skatthæðina út alveg nákvæmlega af þeim bifreiðum, sem skrásettar eru á landinu, og það var gert, þegar frv. var samið. Þá er sú mótbára, að þetta sje skattur á framförum. Hvað á að skatta, ef ekki framfarir og framkvæmdir? Á að skatta afturfarir? Ja, þá held jeg nú að lítið komi inn af sköttum. Nei, skatt verður að leggja á, þar sem verðmæti eru til. Af verðlausum hlutum fæst aldrei skattur. Þessi mótbára er því ekki annað en leikur með orð. Við erum nýbúnir að samþykkja að leggja skatt á skip. Hestar hafa verið skattaðir hjer á landi frá því tíund fyrst var lögleidd. Og ef bornar eru saman tekjur af einum hesti og bifreið, þá er jeg óviss um, hvor skatturinn verður hlutfallslega hærri. Því að flutningsgjöldin með bifreiðunum eru há. Jeg þurfti nú um daginn að fá sjúkling fluttan suður að Vífilsstöðum, og það kostaði 30 kr. Og svo mun vera hlutfallslega um aðrar vegalengdir. Nú er því borið við, að fargjöldin verði að vera há, vegna þess hve vegirnir eru vondir. En þá finst mjer skynsamlegra að leggja nokkuð í sjóð til þess að bæti vegina. Það gæti orðið góður sparisjóður fyrir bifreiðaeigendurna. Samanburður meiri hlutans á samgöngum hjer og í Danmörku nær engri átt. Danmörk er flatt land, þrefalt minna og þrítugfalt fólksfleira en Ísland. Þar kemst enginn samanburður að, því að ekkert er sameiginlegt. Það er líkt og að bera saman fíl og fló. En úr því verið er að bera saman við Dani, þá vil jeg geta þess, að jeg var að fá ný blöð frá Danmörku, og þar er sagt frá því, að nú sje lagt fyrir danska þingið frv. um hækkun á bifreiðaskattinum, svo að hann á eftir því að gefa í tekjur 7,6 milj. kr. á ári. En þegar við ætlum að fá 50–60 þúsund með samskonar skatti, þá ætla allir að ærast. Jeg gat þess, að dýrt væri að ferðast með bifreiðunum. Þó upplýsti háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) það í háttv.Nd., að ódýrara væri að ferðast að austan í bifreið en á hestum, vegna þess, hve dýrt er að hafa hjer hesta. Enda urðu þeir allir þm. austan yfir fjall meðmæltir frv., einkum eftir að því hafði verið breytt í þá átt að leggja skattinn í sjóð til þess að endurbæta þá vegi, sem bifreiðar nota mest.

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi ekki hugsað mjer að fara í neinar kappræður um málið, en hæstv. fjrh. (M. G.) veit, að jeg hefi frá upphafi verið á móti þessum skatti. Nefndin vill ekki gera bifreiðum hærra undir höfði en öðrum samgöngutækjum, en hún vill aftur á móti ekki íþyngja þeim framar öllum öðrum tækjum. Strandferðaskipin eru styrkt með stórfje, en gjalda hverfandi lítinn skatt. Ef rjett er að leggja skatt á bifreiðar og leggja fjeð í vegasjóð, þá er líka rjett að tolla farmiða með skipum og leggja í skipasjóð. Það er sjálfsögð afleiðing og samkvæmni við hitt. Þótt Danir leggi þennan skatt á, þá er það, eins og tekið er fram í nál., af því að þeir höfðu áður komið upp almenningsflutningatækjum, góðum og ódýrum, en því er ekki til að dreifa hjer. Þar voru bifreiðar því fremur óþarfar. Hann sagði (fjrh. M. G.) að aðallega væri not að bifreiðum í Reykjavík og grendinni, en jeg vil fullyrða, að notkun þeirra sje orðin miklu almennari. Ef sjómaður þarf að fara suður með sjó, þá fer hann í bifreið. Ef fátækur maður er fluttur á sveit sína, þá er það gert í bifreið, og ef læknir er sóttur og flýti þarf við að hafa, þá er það í bifreið. Alstaðar eru nú bifreiðarnar til meiri eða minni nota hjer, og alveg eins notaðar af fátæku fólki og þeim, sem efnaðir eru. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að bifreiðastjórarnir hefðu mikið upp úr þessari atvinnu sinni, og þyldu því vel þennan skatt. En jeg vil benda hæstv. ráðherra (M. G.) á það, að skatturinn kemur ekki til að hvíla á þeim, heldur þeim, sem nota bifreiðarnar, því þess er að vænta, að stjórnarráðið ákveði taxtana, og taki þá tillit til skattsins, sem hvílir á bifreiðunum. Jeg verð fyrir hönd minni hlutans að taka það fram, að við álítum það ekki rjett að fara að taka þannig eitt flutningstæki út úr og leggja skatt á það.  Samanburðurinn hjá hæstv. fjrh. (M. G.) við Danmörku segir alls ekki neitt. Hann sýnir aðeins þann reginmun á flutningum þar og hjer. Þar eru járnbrautarlestirnar aðalflutningatækin, en við höfum enn ekki náð lengra en fram til bifreiðanna. Jeg skal svo ekki þreyta háttv. deild með lengri ræðu, en læt nú atkv. skera úr um þetta mál.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. frsm. meiri hl. (B. K.) tók fram, er jeg mintist á skipin, að sá skattur, sem á þau væri lagður, væri vart teljandi. Það má vera, að þar muni miklu, en það þarf heldur ekki að leggja dýran akveg yfir sjóinn fyrir þau. Háttv. þm. (B. K.) sagði, að í Danmörku væri skatturinn 2 kr. á hestorkuna. En jeg verð að halda því fram, að það sje aðeins eftir gömlum lögum, því að nú mun það vera 5–45 kr. á hestorkuna, og hafa eigendur bifreiða þar samþykt þann skatt. -Það er rjett hjá háttv.þm. (B. K.), að stjórnarráðið mun ákveða taxtana, og við hitt verður tæplega ráðið þá, fremur en nú, hvernig farið verður eftir þeim. Jeg verð að álíta, að hjer sje verið að stíga spor í rjetta átt, og þetta geti með tímanum orðið til talsverðra bóta fyrir vegakerfi okkar. Skatturinn sjálfur munar svo örlitlu á hverja bifreið, að menn munu varla verða hans varir. Það verða einar 140 kr. á hverja bifreið, og er það hverfandi í samanburði við tekjur hennar. Geri jeg ráð fyrir, að menn muni með tímanum sjá, að það borgi sig að borga t. d. 50 aurum meira fyrir sig hjeðan til Þjórsárbrúar en ella, og fá í mót bætta vegi, og svo með tímanum lægri fargjöld.  (B. K.: Það verða nú aldrei unnin nein stórvirki fyrir það fje, sem hefst inn með þessum skatti)  . Jeg veit, að það muni ekki hrökkva til, ef ekki verður veitt fje úr ríkissjóði í viðbót, en talsvert mun það þó duga. Jeg veit, að það eru ólíkt erfiðari samgöngur hjer en í Danmörku, en svo er það nú eitt sinn, og verður því ekki breytt. Við verðum að líta á það eins og það er og haga okkur í öllu eftir okkar staðháttum.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vil aðeins fyrir nefndarinnar hönd leggja til, að frv. þetta verði samþ. eins og það liggur hjer fyrir og sent til háttv.Nd.

Sigurjón Friðjónsson Jeg á hjer brtt. á þskj. 480, sem jeg býst við, að deildarmenn hafi haft lítinn tíma til að átta sig á, því að þær komu fyrst fram nú á þessum fundi. Brtt. þessar eru í samræmi við þá skoðun, sem jeg hjelt fram við 2. umr. þessa máls hjer í deildinni, að skattur þessi hefði komið hjer inn á þingið sem fasteignaskattur, og eigi því að vera það út í gegn; en jeg tel hann alls eigi vera það, ef koma á honum yfir á leiguliðana. Jeg hefi því gert þessar brtt., til þess að reyna að velta málinu á þann grundvöll, sem það upprunalega var á. Hin fyrri brtt. mín gengur þó að því leyti lengra en upphaflega var í stjórnarfrv., að í henni er aðeins gert ráð fyrir, að eigandi geti krafið leiguliða endurgjalds á því, sem ábúðarskatturinn hefir numið, eftir meðaltali verðlagsskráa árin 1912–1921, að báðum árum meðtöldum.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mjer þykir leitt að þurfa að leggja á móti brtt. á þskj. 480, því að þær eru að mestu í samræmi við stjórnarfrv. En jeg sje ekki annað, en verði þær samþ., verði það aðeins til þess að flækja málinu á milli deilda, eftir atkvæðagreiðslunum í Nd. En brtt. á þskj. 479 tel jeg mjög til bóta, því að hún er í samræmi við það, sem jeg hjelt fram við 2. umr. þessa máls hjer.

Flm. (Einar Árnason) Jeg vil fyrir hönd flutningsmanna frv. óska að málið sje tekið af dagskrá.

2461Sigurður Eggerz: Jeg vil telja það mjög óheppilegt, að mál þetta sje tekið af dagskrá nú, þegar búið er að ákveða, að þingi sje slitið fyrir 15. þ. m. Jeg leyfi mjer því að mótmæla því algerlega, að málið sje tekið af dagskrá.

Jóhannes Jóhannesson Mjer finst ekki undarlegt, þó að mál þetta sje tekið af dagskrá. Því þegar það er búið að vera um 11 vikur í nefnd, og er nýlega komið frá henni, getur eigi undarlegt talist, þó að þingmenn þurfi einhvern tíma til að átta sig á því. Hitt þykir mjer undarlegt, að mótmælin gegn því, að það sje nú tekið af dagskrá, koma úr sömu átt og neitunin um afbrigði frá þingsköpum, þegar málið, til að flýta fyrir því, átti að koma til 1. umræðu.

Sigurður Eggerz Það var rökstutt um daginn, hvers vegna máli þessu var neitað um afbrigði frá þingsköpum, og mjer nægir að vísa til þeirra raka. Jeg verð að telja það næsta óeðlilegt, að flm. þessa máls hafi eigi áttað sig á því ennþá. Og jeg mótmæli því ennþá, að mál þetta sje tekið af dagskrá. En verði atkvæðagreiðsla um það, hvort málið skuli tekið af dagskrá eða ekki, þá beiðist jeg þess, að fram fari nafnakall um það.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg vil benda á, að ef mál þetta er tekið af dagskrá, þá mun það flýta svo fyrir, að fjárlögin geta komið til 2. umr. næstkomandi laugardag, sem annars er mjög hæpið.

Halldór Steinsson Jeg verð að líta svo á, að þetta sje alls ekki til að flýta fyrir fjárlögunum, og annað liggi á bak við þetta. Mál þetta er mál málanna nú á þingi, og þarf sannarlega ekki síður að flýta fyrir því en fjárlögunum. Það hefir líka verið tekið áður 2–3 af dagskrá, svo að deildarmenn ættu að vera búnir að átta sig á því. Jeg leyfi mjer því að leggja á móti því, að það verði tekið af dagskrá.

Forseti (G. B.) Jeg hefi tvisvar sinnum tekið mál þetta af dagskrá áður. Fyrst var það gert af því, að þess var óskað, til þess að hægt væri að koma að brtt. við það.  (S. E.: Jeg hefi aldrei viljað láta taka það af dagskrá. Jeg mótmæli því)  . Jeg vitna undir skrifarana, hvort eigi sje rjett frá skýrt. Í gær tók jeg málið af dagskrá sökum þess, að fundur hafði staðið alllengi, er að því kom, og jeg vildi ekki seinka fyrir störfum fjárveitinganefndar, með því að láta það koma til umræðu þá, því að búast hefði þá mátt við, að fundur hefði orðið að standa mikinn hluta dagsins. Nú legg jeg það því í deildarinnar vald, hvort hún vill láta taka málið af dagskrá eða ekki, og mun jeg að sjálfsögðu verða við þeirri ósk, að um það fari fram nafnakall. En jeg tek það fram strax, að jeg skorast undan að greiða atkvæði sjálfur, því að þetta lýtur að fundarstjórn.