Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist bréf frá formönnum þingflokka Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins um að 7. þm. Suðurk., Silja Dögg Gunnarsdóttir, og 1. þm. Reykv. s., Sigríður Á. Andersen, verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þær 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Jóhann Friðrik Friðriksson, en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll, og 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Hildur Sverrisdóttir. Þau hafa bæði áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.

Forseti vill segja um fundarhaldið í dag, með vísan til þess óveðurs sem er að ganga yfir landið, að það mun marka störfin hér eins og víðast hvar annars staðar í landinu á þessum degi. Þeir starfsmenn okkar og þingmenn sem þurfa að hverfa af fundi á næsta klukkutímanum eða svo til að sækja börn í leikskóla eða grunnskóla gera það að sjálfsögðu. Eins þurfa einhverjir heimanakstursmenn að fara af stað áður en vegir til og frá höfuðborgarsvæðinu kunna að lokast. Efnislegum atkvæðagreiðslum sem eru á dagskrá verður frestað þar til á morgun sökum þeirra sem þegar eru horfnir á braut og eru þar með 2.–6. dagskrármálið tekin af dagskrá þessa fundar. Við munum reyna að nýta daginn eitthvað inn í eftirmiðdaginn til að þoka öðrum dagskrármálum áfram en reiknum með að ljúka fundi áður en alversta veðrið skellur á á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Ég geri hvort tveggja í einu, fer í fundarstjórn og um atkvæðagreiðsluna. Í fyrsta lagi munum við leggjast gegn þessu, einfaldlega vegna þess að ekki er búið að ná samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu um lyktir mála á næstu dögum. Ég vona hins vegar að það verði gert, það var ágætisandi í morgun og ég vona að hann haldi áfram þannig. Hins vegar ætla ég líka að gera athugasemdir, um leið og ég fagna því að sjá þá hv. þingmenn, sem eru boðaðir hingað inn í dag, og benda á að það var auðvitað gert samkomulag um útpörun og svo tilkynnt einhliða að það virkaði ekki lengur. Þegar fólk á í samskiptum og byggir á trausti hvert við annað er miklu vænlegra að það haldi bara allan tímann. En ég vona að þetta hafi ekki stór áhrif á framvindu dagsins og við náum einhvers konar samkomulagi hérna fyrir lok dags.

Nú hafa allmargir beðið um orðið og forseti upplifir það ekki endilega svo að þeir ætli að gera grein fyrir atkvæði sínu heldur tala um mál almennt þannig að forseti stöðvar atkvæðagreiðsluna og gefur þeim orðið sem vilja tjá sig um fundarstjórn forseta eða hvaðeina það er. 

Forseti. Mér er alveg sama undir hvaða lið ég tala. Við teljum hins vegar nauðsynlegt að reyna að ná samkomulagi um lok þingstarfa og við hefðum viljað vera komin lengra í því. Þar af leiðandi munum við greiða atkvæði gegn afbrigðum um að taka þessi mál á dagskrá hér á eftir. Ástæðan er sú að ekki hefur enn um samist þó að ágætisandi sé í þessu öllu saman. Við erum að tala um mál sem eru allt of seint fram komin, mál sem eru jafnvel umdeild, sem ætlunin er að taka á dagskrá einhvern tímann í þinginu. Þar á meðal er mál sem verið er að greiða atkvæði um á eftir. Við teljum að betra hefði verið að doka með þetta. En það er ánægjulegt að sjá að meiri hlutinn virðist ætla að standa saman um að fara áfram með þessi mál.

Herra forseti. Mig langar að gera athugasemd við fundarstjórn forseta og sömuleiðis skýra afstöðu mína þegar kemur að afgreiðslu með afbrigðum. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem bent hafa á að þetta mál, sem lýtur m.a. að stjórn þjóðkirkjunnar, komi allt of seint fram. Nú vill svo til að þjóðkirkjan er ekki ný af nálinni og sömuleiðis ekki sá viðbótarsamningur sem við erum beðin um að veita afbrigði svo að komist á dagskrá. Mér finnst þetta vera hluti af gömlum vinnubrögðum. Þessi mál eiga að koma fram miklu fyrr. Við sjáum að seinna í dag erum við að fara að ræða fjáraukalögin. Þar er m.a. verið að setja 5,4 milljarða í kerfið vegna mistaka sem þessi salur gerði, vegna slæmra vinnubragða. Sömuleiðis er annar útgjaldaliður upp á 800 millj. kr. í fjáraukanum, aftur vegna þess að framkvæmd útgreiðslu örorkubóta var ekki í samræmi við lög. Mér finnst þetta vera hluti af stærri vanda og þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn því að við veitum afbrigði eins og hér er farið fram á. Þessi vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar 

Herra forseti. Ég tek til máls um fundarstjórn forseta í tilefni af orðum hv. þm. Loga Einarssonar áðan um samkomulag um útpörun. Ég gerði grein fyrir því á fundi þingflokksformanna í morgun að við og Framsókn tækjum inn tvo varamenn í stað þingmanna sem eru erlendis alla vikuna umfram það sem við höfðum áformað. Ég verð að geta þess að það á sér þá skýringu að í gær reyndi stjórnarandstaðan - og tókst - að hindra atkvæðagreiðslu með fjarvist úr þingsal. Við þær aðstæður að stjórnarandstaðan beiti slíkum brögðum verður stjórnarmeirihlutinn að vera fullmannaður. Þessi innköllun varamanna af okkar hálfu er einfaldlega viðbrögð við því fundarskapatrixi sem stjórnarandstaðan beitti hér í gær. Þetta liggur alveg skýrt fyrir og við þurfum ekkert að vera í sárindum eða leiðindum út af því. Það liggur fyrir að ef stjórnarandstaðan mætir ekki til þingstarfa og mætir ekki í atkvæðagreiðslur verður stjórnarmeirihlutinn að vera fullmannaður.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka herra forseta kærlega fyrir að aðgreina svona þessa umræðu því að ég held að það sé til sóma að þingmenn og þeir sem mögulega hafa áhuga á að hlusta viti hvort við séum að ræða um atkvæðagreiðslu eða fundarstjórn forseta. Ég held að það sé góður bragur á því að þingmenn viti um hvað þeir tala hverju sinni. Þess vegna gleður það mig að vita undir hvorum dagskrárliðnum ég er að tala. Vegna orða hv. þm. Birgis Ármannssonar var það nú svo að í gær var fjöldi stjórnarliða ekki í húsi og stjórnarandstaðan getur ekki borið ábyrgð á því að stjórnarliðar séu einhvers staðar annars staðar en hér og mæti ekki, ýmist vegna þingstarfa erlendis eða þingstarfa innan lands, eða af hvaða ástæðu sem það kann að vera. Það er óþarfi að láta eins og þingmenn stjórnarandstöðunnar mæti ekki til starfa þegar það voru alveg eins  
            

Forseti biður um ró í salnum.

Það er magnað … 
            

Ræðutímanum er lokið og forseti biður um ró í salnum.

Sú sem hér stendur ætlar að fá að klára ræðu sína vegna frammíkalla.  
            

Forseti hvetur til að menn eigi hér róleg orðaskipti.

Virðulegur forseti. Mig langar að ræða annað sem er sú fáránlega staða að hér sé sett á dagskrá 449. mál, um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, um svokallaðan viðbótarsamning íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar. Kirkjujarðasamkomulagið svokallaða er óheiðarlegasti samningur sem ég hef nokkurn tímann vitað af. 
            

Þetta mál er á dagskrá þessa fundar og efnisleg umræða um það á ekki heima undir fundarstjórn forseta.

Hér er sett á dagskrá mál sem varðar allra óheiðarlegasta samning sem gerður hefur verið - fyrirgefið, forseti truflaði ræðumann. Það er til algjörrar skammar, virðulegi forseti, að þessi mál, viðbótarsamningurinn, séu sett á dagskrá með þessum fyrirvara þegar ljóst er að nefndin fær málið ekki til fullrar meðferðar miðað við tímarammann sem við setjum okkur hér. Það er ljóst að við ræðum þetta ekki nógu vel og um er að ræða samning sem bindur kynslóðir framtíðarinnar áfram við þetta hörmulega samkomulag við ríkiskirkjuna, sem að mínu mati er, eins og ég segi, óheiðarlegasti samningur sem gerður hefur verið á Íslandi. 
             Virðulegi forseti. Ég verð að gera athugasemd við að vera truflaður svona. Ég ætla að koma aftur í ræðu á eftir.

Forseti minnir á að þegar mál eru á dagskrá fundar á efnisleg umræða um þau heima þar en ekki undir liðnum um fundarstjórn forseta. Hv. þingmaður var með efnislega umfjöllun um inntak þessa samnings og það vill forseti meina að eigi frekar heima í umræðunni um málið sjálft en ekki undir liðnum um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég vil í ljósi þeirra orða sem féllu hér áðan upplýsa að þegar ljóst var að margir þingmenn væru á förum til útlanda og eftir samtöl ákvað Miðflokkurinn að taka inn varamann og til þess að við myndum jafna það út hafði ég samband við þingflokksformann Samfylkingarinnar og óskaði eftir því að fá að taka inn varamann þannig að við stæðum á jöfnu. Ég vil bara halda því til haga. Hún varð við þeirri ósk minni. Hins vegar kom svo í ljós í gær, og það er kannski eitt af því sem við þingflokksformenn þurfum að taka til umræðu, að Píratar höfðu tekið inn varamann sem við höfðum ekki vitað af þannig að það hallaði á í því samhengi, þ.e. þeir sem voru erlendis voru þá ekki lengur paraðir út, bara svo við höldum staðreyndum til haga. Mér finnst þessi regla góð, þ.e. að við getum parað út fólk og þurfum jafnvel ekki að leggja aukinn kostnað á þingið. En það þarf að halda hana í heiðri þegar slíkt er gert og í gær var það þannig að Píratar tóku 

Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson er auðvitað næmari en flest okkar hinna. Ekki er nóg með að hann hafi tekið að sér að útskýra ógreidd atkvæði fyrir nokkrum árum heldur þóttist hann í síðustu eða þarsíðustu viku sjá inn í einhvers konar hliðarveruleika hjá þingmönnum sem voru í stjórnarandstöðu. Ég ætla bara að biðja hann að láta það algjörlega eiga sig að geta sér til um störf okkar í stjórnarandstöðunni. Hér hefur gengið skæð flensa, fólk er önnum kafið og hefur ekki haft tíma. 
            

Ró í salnum.

Við skulum láta það liggja á milli hluta. 

Herra forseti. Við skulum tala hreint út, við skulum ekkert láta eins og það hafi ekki verið skipulögð aðgerð þegar yfir 20 þingmenn stjórnarandstöðunnar yfirgáfu húsið í gær þegar atkvæðagreiðsla var að hefjast vegna þess að þeir voru búnir að telja það út að vegna forfalla hjá stjórnarflokkunum næðu stjórnarflokkarnir ekki þeim 32 þingmönnum sem nauðsynlegir eru til að afgreiða afbrigði. Við skulum ekkert vera með neinn leikaraskap, hv. þm. Logi Einarsson. Þegar svona brögðum er beitt í þingsal verða stjórnarflokkarnir bara að manna þau sæti sem þeir eiga með varamönnum ef þannig ber undir. Það er ekkert flókið. Við hv. þingmenn getum ekki haft fyrirkomulagið þannig, þrátt fyrir að það sé eðlilegt að taka tillit til stjórnarandstöðunnar, að hér ráði stjórnarandstaðan gersamlega ferðinni, minni hluti þingsins. Það er ekki svoleiðis.

Herra forseti. Ég bið herra forseta um að aðstoða stjórnarandstöðuþingmenn við að fá að halda ræðupúlti þegar þeir eru í púltinu og reyna að fá stjórnarliða til að hemja sig í frammíköllum rétt á meðan stjórnarandstöðuþingmenn standa í pontu og byrja ekki á bjöllunni á sama tíma. Það er mjög truflandi að standa hér og fá fyrst ráðherrabekkinn urrandi fyrir aftan sig og svo stjórnarþingmennina æpandi rétt á meðan við höfum orðið. Ég bið hæstv. forseta um að aðstoða okkur við að hafa hér málfrelsi, jafnt á við aðra. Varðandi það hvað við erum að fara að gera hér seinna í dag verður það væntanlega undir þeim lið þegar við gerum grein fyrir atkvæðum okkar en ég verð þó að segja að stjórnarandstöðuþingmenn hafa haldið uppi starfinu í allt haust vegna þess að ráðherrar hafa ekki skilað inn frumvörpum. Þess vegna er staðan eins og hún er. Og þá hefur ekki staðið á okkur í stjórnarandstöðunni að mæta í vinnuna.

Forseti. Mér finnst mikilvægt að það komi skýrt fram, sérstaklega í ljósi þess að hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir talaði um að Píratar hefðu fengið inn varaþingmann án þess að láta neinn vita, að við vorum ekki aðilar að neinu samkomulagi um að para út, ekki að ég hafi vitað af því alla vega. Sem þingflokksformaður flokksins hef ég ekki orðið vör við að þannig samkomulag hafi verið gert. Svo finnst mér líka mikilvægt að spyrja hæstv. forseta og fá svör um hvað megi ræða í þessari pontu undir liðnum um fundarstjórn forseta. Nú hefur verið rætt hér um inntöku varaþingmanna, mætingar í atkvæðagreiðslur og allt mögulegt sem kemur hér upp en þegar þingmaður Pírata kemur upp og andmælir „actually“ dagskránni, þ.e. máli sem verið er að setja á dagskrá, og færir rök fyrir því hvers vegna hann andmælir því að þetta mál sé sett á dagskrá, finnst forseta þörf á að trufla þingmanninn. Þetta gerist svakalega oft. Ég bið hæstv. forseta um að skoða hversu oft hann er raunverulega að trufla þingmenn Pírata í sínum ræðum í þessari pontu. Mér þykir það gerast óþarflega oft miðað við hvernig tekið er á öðrum þingmönnum í þessum þingsal.

Virðulegur forseti. Við erum í þeirri stöðu að ákveðnir flokkar á þinginu taka sér einfaldlega meirihlutavald. Þeir mynda stjórn og ákveða að ráða í einu og öllu í gegnum sinn meiri hluta. Þegar þeir geta ekki mannað þann meiri hluta er það bara þeirra vandamál þegar allt kemur til alls. Virðulegur forseti hefði kannski getað séð það fyrir og spurst fyrir um hvað væri í gangi eftir fund með þingflokksformönnum á mánudag, hvernig það fór. 
             Ég tek hins vegar undir orð hv. þm. Halldóru Mogensen um dagskrá þingfunda. Að sjálfsögðu eigum við að geta komið upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og kvartað undan því hvaða mál forseti setur á dagskrá þingfundar.

Virðulegur forseti. Ég kom í ræðu um fundarstjórn áðan til að mótmæla því að tiltekið mál væri sett á dagskrá. Um leið og ég minntist á málið fór forseti að berja í bjölluna.

Nei.

Mér finnst það óþolandi, virðulegur forseti. Ég hlýt að geta mótmælt því að eitthvað sé sett á dagskrá og nefnt málið sem ég er að tala um að ég sé að mótmæla að sé sett á dagskrá. Mér finnst þetta óþolandi. Ég vil bara fá að klára ræðuna mína. Ég misnotaði ekki þennan lið og er bara að tala um dagskrá dagsins í dag. Mér finnst ótækt að setja þetta mál á dagskrá vegna þess að þetta kirkjujarðasamkomulagsbix sem heldur hérna áfram fær enga almennilega þinglega meðferð á þessum tímapunkti. Það kemur inn svo seint að það fær ekki umræðu og fær ekki fullnægjandi meðferð í nefnd eins og ég fór yfir áðan. Svo á að afgreiða þetta fyrir áramót, rétt fyrir jól, nota jólin sem enn eina tilfinningakúgunina til að koma hagsmunum þjóðkirkjunnar að umfram hagsmuni annarra trúarsöfnuða í landinu.  
            

Ég geri ráð fyrir að hér séu yfir 40 vitni að því að hv. þingmaður var kominn inn í efnislega umræðu um inntak þess samnings  
             Gagnrýni sem er réttmæt á það að málið hafi komið of seint fram á að sjálfsögðu einnig að koma á framfæri í umfjöllun um málið sem og að þinginu gefist of skammur tími til að skoða það ef það verður afgreitt fyrir áramót. Það er ævagömul venja hér að láta þingmenn ekki vanvirða dagskrána með þeim hætti að grauta saman umræðum um mál sem þegar eru á dagskrá fundar og taka þau undir öðrum liðum. Forverar mínir hafa hér mann fram af manni haldið mönnum við efnið í þessum efnum. Það þori ég að ábyrgjast með minni þingreynslu. Forseti er ekki að gera neitt annað en það sem fellur undir þá skyldu hans að halda góðri reglu á fundum.

Herra forseti. Það er óhætt að segja að maður skynji hérna einhvern pirring út af því hvernig þingstörfin hafa gengið síðustu daga. Skemmst er frá því að segja að þau gengu ljómandi vel framan af hausti á meðan stjórnarandstaðan hélt þeim uppi með sínum málum. Það er kannski hugmynd að hafa stjórnarandstöðuna við stjórnvölinn áfram og klára þetta. Ég kem hins vegar upp í ræðu um fundarstjórn til að taka undir með hv. þm. Halldóru Mogensen þar sem hún svaraði hv. þingflokksformanni Vinstri grænna sem ýjaði að því að Píratar hefðu brotið samkomulag um pörun. Ég stend hér sem þingflokksformaður Viðreisnar og segi að ég kannast ekki við neitt samkomulag. Það er ansi ódýrt að fara þá leið með þær eftiráskýringar. Þær eru bara ekki réttar, hér var ekkert samkomulag á milli stjórnarandstöðuflokka og stjórnarflokka um neina pörun. Það getur vel verið að slíkt samkomulag hafi verið gert á milli einstakra flokka en það er þá ekki brotið af öðrum óviðkomandi. Ég hafna þessari skýringu á því máli.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera tilraun til að tjá hug minn án þess að vera truflaður við það af forseta. Málið sem hér er sett á dagskrá er sett á dagskrá rétt fyrir jól þegar þingið þarf að fara heim. Þetta er áframhald af máli sem er kallað kirkjujarðasamkomulagið, þar sem það samkomulag er enn frekar fest í sessi. Samkomulagið felur í sér að ríkið er víst búið að kaupa einhverjar jarðir en verðið er talan átta á hlið, þ.e. óendanleiki. Ríkið mun borga af þessu að eilífu. Mér er fyrirmunað að skilja hvaða hv. þingmaður, eða nokkur aðili í samfélaginu, myndi gera slíkan samning nema ef ekki væri verið að semja um þá hagsmuni sem viðkomandi þykist vera að semja um. Það er það sem mér finnst óheiðarlegt við þetta samkomulag. Það er óheiðarlegt hvernig unnið er að þessu, að ráðherrar fari í það að semja við ríkið. Svo er einhver neðanmálsgrein í fjárlögum sem fær enga almennilega umfjöllun hérna. Síðan kemur þetta frumvarp inn sem fær heldur enga almennilega umfjöllun, hvorki í þingsal né í nefnd, og verður væntanlega afgreitt hér fyrir jól vegna þess að það er svo mikil tímapressa út af jólunum, heilögustu hátíð kristinna manna að því er sagt er. 
             Virðulegur forseti. Það er alger ósvinna að þetta mál sé hér á dagskrá og ef það þýðir að ríkið eigi í einhverjum vandræðum 

Virðulegur forseti. Það hefur jafnvel verið kvartað yfir því að það hafi orðið óþægilega hröð endurnýjun í þessum sal og hér skorti reynslu en það virðist vera sama hversu hröð endurnýjun verði, alltaf lifa gömul og úr sér gengin vinnubrögð. Það er alveg með ólíkindum að hér sé verið að setja á dagskrá þingsins mál nokkrum dögum áður en á að fresta þingi og ætlast til þess að því sé lokið án nokkurrar efnislegrar umræðu. Nóg er af slíkum málum fyrir sem eru seint fram komin af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Rétt að minna á að minni hlutinn þurfti að halda uppi umræðu í þessum sal langt fram eftir hausti því að það bólaði ekkert á neinum málum frá ríkisstjórn. Fjöldi mála á dagskrá á forgangslista ríkisstjórnar núna hefur engan veginn hlotið nægjanlega umræðu í þingsal, hvað þá nefndum, og enn á að bæta í. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð og sérstaklega ekki af hálfu ríkisstjórnar sem boðaði annað og betra.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa talað. Maður furðar sig á því að það sé alltaf verið að tala um virðingu þingsins og ný vinnubrögð en alltaf dettum við í nákvæmlega sömu vinnubrögðin aftur og alltaf verður þetta nákvæmlega eins. Ég spyr bara: Hvar eru þessi nýju vinnubrögð, virðing fyrir þinginu og breytingar á starfsvenjum? Það er kominn tími til og ég mun segja nei við þessu.

Herra forseti. Enn kem ég hingað til að biðja um aðstoð hæstv. forseta við að láta hlutina ganga vel hér á þingi. Við nefndarformenn höfum talað um það margsinnis við hæstv. forseta á fundum hversu bagalegt það sé þegar mál komi allt of seint inn. Ef við tökum dæmi úr velferðarnefnd var ekki komið eitt einasta stjórnarmál til hv. velferðarnefndar þegar nóvembermánuður rann upp. Nú erum við í hendingskasti rétt fyrir jól að afgreiða þrjú mál sem hæstv. félagsmálaráðherra og ríkisstjórnin vilja að klárist fyrir áramót. Þau eru vanbúin. Ég átta mig hreint ekki á því hvers vegna þau eiga nú að koma til 1. umr., hluti þeirra mála sem áttu að fara í 1. umr. í gær en komust ekki á dagskrá. Af hverju er verið að þröngva þeim hér inn í þingsal ef þau munu ekki ná afgreiðslu fyrir áramót? 

Virðulegur forseti. Það er mjög undarlegt að vera að setja á dagskrá þetta mál um stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar því að það á að klára það í ár, í ríkisreikningi 2019, hver afstemming sé af eignum sem færðust yfir til ríkisins frá kirkjunni. Það er gerður samningur um niðurfellingu og breytingu á starfsháttum áður en við vitum í rauninni um hvað það mál snýst og hver skuldbinding ríkisins sé gagnvart þeirri eignatilfærslu. Þetta er algjörlega rangur tími til að reyna einu sinni að fjalla efnislega um málið. Í þessum samningi er t.d. einfaldlega órökstutt og þar af leiðandi ólöglegt ákvæði um samningstíma samkvæmt lögum um opinber fjármál. Að reyna að troða því eitthvað í gegn fyrir áramót er gjörsamlega fáránlegt. Ég segi hreint nei við því.

Forseti. Ég er á rauða takkanum. Ég greiði ekki atkvæði með þessum afbrigðum af því að mér finnst ólíðandi hversu seint mál koma á dagskrá trekk í trekk. Við erum alltaf að lenda í þessu og mér finnst kominn tími til þess að meðfram því að taka umræðu um þessi þingmál tökum við umræðuna um af hverju þau koma svona seint fram. Þá er ég að tala um heiðarlega umræðu og að horfa á það heiðarlega. Hvað klikkar? Hvað gerir að verkum að mál koma inn svona ofboðslega stuttu fyrir þingfrestun og við höfum engan tíma fyrir faglega þinglega meðferð? Það leiðir af sér mistök og slæma lagasetningu. Hvað er það sem virkilega gerir að verkum að við erum að bregðast? Það væri óskandi að forseti væri jafn reiður yfir þessum vinnubrögðum og hann er yfir einhverjum formsatriðum í liðnum um fundarstjórn forseta. En það virðist vera algerlega í takt við þessa ríkisstjórn. Það er allt bara á yfirborðinu. Þetta hefur ekkert með innihald að gera heldur bara það sem fólk sér. Þetta er yfirborðskennt.

Virðulegur forseti. Þingmaður greiðir atkvæði gegn þessari flýtimeðferð á málum sem er alveg ljóst að verða ekki kláruð fyrir jól og ekki einu sinni byrjað á. Það hefur ekkert verið um það rætt að funda eigi hér á milli jóla og nýárs og því er þessi flýtir núna á málum sem ekki eru dagsetningarmál óþarfur með öllu. Fyrir mér lítur þetta út eins og staðið sé í vegi fyrir að þingmannamál komist á dagskrá og því ákveðið að setja á dagskrá mál sem vel geta beðið umræðu þar til í janúar þegar þing kemur aftur saman. Ég greiði því atkvæði gegn þessari afgreiðslu.

Virðulegur forseti. Miðað við það hvernig ríkisstjórnin kýs að fara með þetta mál, viðbótarsamkomulagið sem hér er lagt til að verði sett á dagskrá, kirkjujarðasamkomulagið, læðist að mér sá grunur að ríkisstjórnin þori hreinlega ekki að leyfa því máli að fá almennilega umfjöllun, hvorki hér í þinginu, hvort sem er hér í pontu, í nefndinni eða í fjölmiðlum, né annars staðar, og ekki einu sinni á árstíma þar sem fólk hefur tíma til að velta fyrir sér slíkum málum. Hér er um gríðarlega stóra hagsmuni að ræða sem varða kynslóðir til framtíðar, við skulum bara hafa það á hreinu. Þetta mál mun ekki fá þá þinglegu meðferð sem það á skilið, þá lágmarks þinglegu meðferð sem það á skilið, miðað við tímasetningar sem við búum við núna, í það minnsta. Við sjáum til hvernig fer í nefnd. Ég geri fastlega ráð fyrir því að það verði lagt til að málið fari ekki í umsagnarferli eða þá afskaplega stutt. En þá vona ég bara að aðilar í samfélaginu sem eru ekki uppteknir við að undirbúa sig fyrir jólin hafi tíma til að fjalla um þetta mál vegna þess að þessi algjörlega óverjandi vitleysa, virðulegi forseti, fer í gegn á þeim forsendum að því sé þrýst í gegn 

Hæstv. forseti. Bara út af þessari atkvæðagreiðslu, um að heimila að málið sé tekið á dagskrá, þá skil ég ekki andstöðu manna við að fá málið á dagskrá, manna sem greinilega vilja ræða það vel og ítarlega í þingsal eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson vill gjarnan gera. Við getum tekið það á dagskrá með þessari atkvæðagreiðslu og svo tökum við efnislega afstöðu til málsins í framhaldinu. Þetta eru tveir aðskildir þættir. Þau tvö mál sem verið er að greiða atkvæði um núna, þ.e. hvort heimila skuli að þau séu tekin á dagskrá, eru eðli málsins samkvæmt dagsetningarmál. Annað er þetta mál varðandi kirkjuna sem er áramótamál, alveg skýrt og greinilega. Hitt málið, sem varðar skráningu raunverulegra eigenda, er smávægilegt leiðréttingarmál varðandi dagsetningu sem reyndar er ekki flutt af ríkisstjórn heldur af allri efnahags- og viðskiptanefnd sameiginlega. 

Herra forseti. Framan af hausti gerðu þingmannamál stjórnarandstöðunnar það að verkum að þingið varð ekki að athlægi, að hér væru einhver verkefni til að ræða. Síðan tíndust stjórnarmálin nokkuð seint inn og of seint, og það er út af fyrir sig alvarlegt. Ég segi hins vegar nei við þessu núna vegna þess að mér finnst sjálfsagt mál að samkomulag náist milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að greiða fyrir okkar málum líka á þessum síðustu dögum. Annars er sífellt verið að ganga á velvild einhvers og svíkja það svo alltaf. Það er ekkert mál að hittast hér kl. þrjú og klára þetta. En við skulum þá gera það.

Herra forseti. Þá held ég að það sé best að byrja bara að tala um veðrið og það ætla ég að setja í samhengi við íslenska tungu og umræður um bágan lesskilning og orðaforða í kjölfar PISA sem mældi lesskilning og læsi á stærðfræði og náttúruvísindi. Íslenskan er rík af orðum þegar kemur að því að lýsa veðri. Um vindstyrk samkvæmt Beaufort-kvarða sem nú er aflagður í íslenskum veðurspám eigum við orð á borð við kul, golu, stinningskalda, hvassviðri, rok, ofsaveður og fárviðri. Til viðbótar þessum orðum eigum við tugi orða sem lýsa vindi og má t.d. nota þessi: aftakaveður, áhlaup, bálviðri, foráttuveður, manndrápsveður og öskurok. Herra forseti. Þá erum við ekki síður rík af orðum þegar kemur að úrkomu, ekki síst um snjókomu. Nefni ég t.d. snjóhraglanda, hundslappadrífu, kafaldsmygling, hríð, lenjuhríð, slydduhríð, svartabyl og klessing. Herra forseti. Sagt er að börnin læri það sem fyrir þeim er haft. Það væri fróðlegt að orðtaka allar fréttir gærdagsins og dagsins í dag og greina hvernig fjölmiðlar lýsa veðrinu þessa dagana. Íslenska er og á að vera lifandi mál. Hér er ekki verið að mæla með því að gera öll ungmenni að sérfræðingum í veðurlýsingum heldur að benda á að við berum öll ríkar skyldur þegar kemur að því að efla skilning á tungumálinu og gera það að lifandi verkfæri í leik og starfi okkar allra. Lesum þess vegna með og fyrir börn og unglinga og síðast en ekki síst skulum við ræða við þau. Þá læra þau það sem fyrir þeim er haft.

Herra forseti. Ég hef mjög miklar áhyggjur af heilbrigðiskerfinu okkar. Ég hef töluverðar áhyggjur af heilbrigðiskerfinu okkar. Ég er ekki ein um það ef marka má umræðuna úti í samfélaginu. Þrátt fyrir að við viljum alltaf telja okkur til norræns velferðarríkis, bera okkur saman við Norðurlöndin í hinu og þessu og láta eins og við séum framúrskarandi, getum við eiginlega ekki leyft okkur að tala lengur um að við séum framúrskarandi, heldur þurfum að fara að tala um að heilbrigðisstarfsfólkið okkar, starfsfólkið sem enn þá starfar innan heilbrigðisgeirans, sé framúrskarandi. Það fólk hefur tekið á sig ómennskt álag í boði stjórnvalda, ómennskt álag, og nú hefur forstjóri Landspítala, þjóðarsjúkrahússins okkar, boðað að hann muni segja upp öllum fastlaunasamningum á Landspítalanum. Hvað þýðir það? Það þýðir einfaldlega að okkar frábæra starfsfólk á öllum sviðum innan Landspítala – háskólasjúkrahúss - sem tekur við öllum þeim verkefnum sem aðrar heilbrigðisstofnanir um landið verða að senda frá sér vegna fjárskorts, Landspítalinn verður að taka við þessu öllu saman - starfsfólkið sem þar starfar leitar annað og það býr til lengri og lengri biðlista. Við setjum skammarlega lítið til heilbrigðismála ef við berum okkur saman við Norðurlöndin. Í nýrri skýrslu OECD kom fram að framlag okkar er rúmlega 8% af landsframleiðslu en Svíar setja t.d. 11% af landsframleiðslu til heilbrigðismála. Þetta er staðreynd 

Virðulegur forseti. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að bæta í hina raunverulegu umræðu um störf þingsins eftir þá umræðu sem átti sér stað fyrr í dag. Mig langar engu að síður að gera það. Það er orðið alveg til skammar hvað mál koma seint fram í þinginu. Á forgangslista ríkisstjórnarinnar til lúkningar á þessu þingi telst mér til að séu ein 17 mál og af þeim komu 14 fram eftir mánaðamótin október/nóvember. Þingið hafði fengið fæst þeirra til umræðu eða umfjöllunar í nefndum þegar nefndavika, sem átti að bera hitann og þungann af umræðu á haustþingi, rann upp. Helmingurinn af þessum málum kom fram eftir miðjan nóvember. Það eru rétt rúmlega þrjár vikur síðan þau fyrstu voru lögð fram. Mörg þeirra koma síðan fram með afbrigðum núna. Þetta er ótækt og við þekkjum afleiðingarnar og þann kostnað sem hlýst af ítrekuðum mistökum sem hér eru gerð í lagasetningu. Það er alveg ótækt að þingið fái ekki nauðsynlegan tíma til að ræða þessi mál, kalla eftir umsögnum, fá gesti til skrafs og ráðagerða og geta fjallað af efnislegri dýpt um þau mál sem þingið á að klára. Þetta lýsir ótrúlegu virðingarleysi framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafarþinginu og þetta er að versna. Sjálfsagt hefur sjaldan jafn hátt hlutfall mála komið fram jafn seint og nú. Sem fyrr segir þekkjum við afleiðingarnar af því áður og ég verð að viðurkenna að mér líður stundum eins og framkvæmdarvaldið meðhöndli þennan sal eins og einhvers konar ljósritunarstofu sem eigi einfaldlega að taka við málunum eins og þau koma búin af hendi framkvæmdarvaldsins, stimpla þau og afgreiða. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð, þetta er ekki boðlegt fyrir virðingu Alþingis.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur hagvöxtur á Íslandi verið mestur á Suðurnesjunum. Þar munar mest um 16% á árinu 2017 þegar landsframleiðslan jókst að meðaltali um 10% í landinu. Það er því alveg ljóst að Suðurnesin eru ótvírætt mikilvæg fyrir þjóðarbúið. En hvernig búum við síðan að Suðurnesjum? Þangað liggur ein rafmagnslína. Þar er mikil eftirspurn eftir auknu rafmagni og öryggi. Almannavarnir hafa skoðað afhendingaröryggi raforku á Suðurnesjum og segja að þar til önnur lína komi á Suðurnes verði ótryggt um orku á Suðurnesjum. Til þess að halda áfram því hagvaxtarskeiði sem þar hefur verið þarf að tryggja ný tækifæri í rafmagni og viðhalda því öryggi sem er í rekstri fyrirtækja og alþjóðaflugvallarins í Keflavík. Það er áhugi á því hjá bílaleigum sem eru með tugi þúsunda bíla að rafvæða flotann. Það er ekki hægt. Það vantar til þess rafmagn. Það er ekki grundvöllur til að laða að fleiri gagnaver því núverandi lína ber ekki aukið rafmagn á Suðurnes. Rafvæðing skemmtiferðaskipa kemur ekki til greina af sömu ástæðum og frumkvöðlastarfsemi þarf flest hver aukið rafmagn. Þess vegna segi ég, virðulegur forseti, að ef það er einhver alvara í orkuskiptum þarf tvennt til: raforku til að taka við af jarðefnaeldsneyti og flutningskerfi til að koma raforkunni til notenda.

Herra forseti. Við í atvinnuveganefnd höfum í vetur verið að fjalla um samkeppnisstöðu innlendrar fiskvinnslu gagnvart ríkisstyrktri fiskvinnslu innan ESB og samfélagsleg og efnahagsleg áhrif á Ísland vegna útflutnings á óunnum fiski í gámum. Nefndin hefur tekið þetta mál til góðrar umfjöllunar, fengið til sín fjölda gesta og það hefur komið fram að innlend fyrirtæki séu að keppa við fyrirtæki sem eru ríkisstyrkt í Evrópu sem í sumum tilfellum kaupa fisk á fiskmörkuðum hérlendis eða beint af útgerðarfyrirtækjum með þeim afleiðingum að fjöldi starfa hefur tapast í fiskvinnslu hérlendis og rekstrarstaða minni fiskvinnslustöðva orðið erfið. Nefndin hefur nú sameinast um það og óskað eftir því við sjávarútvegsráðuneytið að það taki til skoðunar m.a. skýrslu Verðlagsstofu skiptaverðs sem mikið hefur verið til umræðu undanfarið og bregðist við henni. Nefndin telur nauðsynlegt að fá afstöðu sjávarútvegsráðherra, félagsmálaráðherra, samgönguráðherra, umhverfisráðherra og fjármálaráðherra til málsins og beinir því fyrirspurnum til þessara ráðuneyta um krefjandi álitaefni sem falla undir þeirra verksvið og óskar eftir svörum við þeim. Nefndin vill að samkeppnisstaða innlendrar fiskvinnslu gagnvart fiskvinnslu innan ESB verði skoðuð vegna hins aukna útflutnings á óunnum fiski í gámum. Jafnframt verði skoðað hvernig eignarhaldi innlendra aðila í fiskvinnslum erlendis sem kaupa óunninn fisk frá Íslandi sé háttað og hvernig ESB standi að stuðningi við sjávarútveg og fiskvinnslu í aðildarlöndum sínum. Þessa frumkvæðisvinnu í nafni allrar nefndarinnar, að frumkvæði hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, tel ég vera mjög mikilvæga og að hún skili niðurstöðum sem stjórnvöld vinni með áfram. Þetta sýnir að við hér á Alþingi getum sýnt samstöðu þvert á flokka.

Herra forseti. Nýlegar tölur frá OECD um kostnað af íslenska heilbrigðiskerfinu eru áhyggjuefni. Það er ýmislegt sem er áhyggjuefni í þessum tölum eða a.m.k. áhugavert. Við stöndum okkur til að mynda mjög vel á flestum þeim mælikvörðum sem mæla árangur í heilbrigðisþjónustu. Við stöndum okkur vel á flestum lýðheilsukvörðum, en við notum minna fé sem samfélag. Maður veltir því fyrir sér hvað valdi þessu. Er það bara það að við séum með miklu betra starfsfólk í heilbrigðiskerfinu en allir aðrir? Ég held ekki. Ég held að það sé ekki tilfellið. Við erum með frábært heilbrigðisstarfsfólk en það skýrir ekki allan muninn. Er það af því að þjóðin er yngri? Er það það að sveitarfélögin kosta miklu fé í forvarnastarf? Hvaða þættir eru það sem eru þarna að baki? Við þurfum að vita það sem samfélag. Slík vitneskja hjálpar okkur til að taka ákvarðanir um það hvernig við eigum að verja opinberu fé. Ég held að við þurfum að halda áfram á þeirri braut að lækka kostnaðarþátttöku sjúklinga. Þessi ríkisstjórn hefur gert það og staðið sig bærilega í því, svo vel að það sem íslenskir notendur heilbrigðisþjónustu greiða á hvern einstakling er í krónum talið það lægsta sem gerist á Norðurlöndunum, en ekki það hæsta eins og áður var. Þarna eru að verða breytingar. En betur má ef duga skal. Sennilega felst lykilsvarið, eins og í öllu, í því að við þurfum að bæta okkur í hlutfallinu. En við þurfum líka að skoða aðra undirliggjandi þætti og hvernig við getum notað okkur þá til að halda áfram að bæta heilbrigðiskerfið.

Virðulegur forseti. 400 börn bíða í eitt ár eða eitt og hálft ár eftir greiningu á ADHD. Einnig bíða um 550 fullorðnir í allt að tvö ár eftir sömu greiningu hjá Þroska- og hegðunarstöð höfuðborgarsvæðisins. Á barna- og unglingageðdeild Landspítalans eru 100 börn á biðlista eftir að komast í meðferð, börn sem þurfa að komast í meðferð vegna fjölbreytts vanda, t.d. alvarlegs geð- og þroskavanda. Að foreldrar þeirra þurfi sjálfir að berjast með kjafti og klóm fyrir að fá þjónustu fyrir börn er fáránlegt því að álag á þeim er gríðarlegt vegna veikinda barna þeirra. Foreldrar eiga ekki að þurfa að berjast sjálfir fyrir sjálfsagðri þjónustu barna sinna á sama tíma og líf þeirra umturnast vegna veikinda þeirra. Að foreldrar eða börn þeirra hljóti e.t.v. skaða vegna þjónustuleysis er auðvitað ekki ásættanlegt og það er brýnt að bæta úr því strax. Það er engin önnur lausn til en að útrýma biðlistum barna strax og sjá til þess að heilsa foreldra skaðist ekki varanlega vegna álags, bæði líkamlega og andlega. Er ekki kominn tími til að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að börn sem eru með geðraskanir og önnur alvarleg veikindi séu ekki á biðlista? Þar bendi ég sérstaklega á að fleiri úrræði vantar fyrir þau börn sem glíma einnig við fötlun. Foreldrar þeirra bera enn þyngri byrðar og þurfa eðlilega mun meiri hjálp. Það á einnig við um þau börn sem eru langveik og foreldra þeirra vegna þess að það er alveg sérkafli út af fyrir sig hvernig tekið er á þeim málum. Hvað segir það um okkur alþingismenn að við getum ekki einu sinni gengið þannig frá málum að börn þurfi jafnvel að skaðast á biðlista eftir greiningu og meðhöndlun á sjúkdómum þeirra í dag?

Forseti. Eitt af stórfyrirtækjum okkar hefur sett sér það háleita markmið að verða kolefnishlutlaust árið 2025. Ég er hér að sjálfsögðu að tala um Landsvirkjun. Þessu ætlar fyrirtækið að ná m.a. með því að draga úr útblæstri Kröfluvirkjunar og það yrði að sjálfsögðu framfaraskref ef það tækist. Fyrirtækið er einnig með áætlanir um plöntun trjáa til kolefnisjöfnunar. Þetta er vissulega göfugt markmið en er hér öll sagan sögð? Er rétt ímynd gefin? Landsvirkjun hefur nefnilega selt hreinleikastimpilinn á hreinu orkunni okkar þannig að bæði einstaklingar og fyrirtæki búa við það að nota raforku sem er aðeins að 11% hluta hrein orka, 34% orkunnar eru framleidd með kjarnorku og 55% með olíu og gasi. Forseti. Hvað er í gangi? Getur það verið að Landsvirkjun stundi massífa sölu á aflátsbréfum? Er almenningur upplýstur um að þrátt fyrir að hér sé framleidd umhverfisvæn orka séum við á pappírum að losa árlega 19 tonn af geislavirkum úrgangi og 8,8 milljón tonn af CO 2 vegna raforkuframleiðslu? Íslenskir raforkunotendur, hvort heldur sem eru fyrirtæki eða einstaklingar, leggja mikið á sig við að teljast umhverfisvænir. Er eðlilegt að greitt sé fullt verð á raforku sem er óhrein á pappírum? Eiga þeir sem leggja mikla áherslu á umhverfisvæna framleiðslu að sætta sig við slíkt? Ég set stórt spurningarmerki við sölu hreinleikavottorða. Ég hef velt því fyrir mér hvort kaupa eigi þau til baka. Landsvirkjun á vissulega að draga úr mengun og fyrirtækið á að sjálfsögðu að stefna að kolefnishlutleysi. En það á að gera með raunhæfum og skynsamlegum aðgerðum en ekki meiri sýndarmennsku.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða um forvarnir. Það er óumdeilt að skipulagt starf barna og unglinga, hvort sem við erum að tala um íþróttir, tómstundir eða æskulýðsstarf, hefur gífurlega mikið forvarnagildi, bæði hvað varðar hinn líkamlega þátt en þó ekki síður andlega og félagslega þætti. Rannsóknir í þessum efnum sýna að umgjörðin skiptir miklu máli, að umgjörðin byggi jafnvel á föstum grunni. Þá er ég ekki einvörðungu að tala um mannvirki heldur að umgjörðin hafi verið til staðar í einhvern tíma þar sem eru reglur og hefðir, faglegar kröfur, metnaður og agi og utanumhald sem tryggja enn frekar faglega nálgun og styrkja þá tilfinningu þátttakenda að tilheyra skipulögðum hópi. Þetta hafa rannsóknir dregið fram og gerir að verkum að börn og unglingar hafa meira sjálfstraust. Það styrkir sjálfsmynd þeirra, stuðlar að aukinni vellíðan og dregur úr hvers konar frávikshegðun eins og neyslu vímuefna. Þetta höfum við séð t.d. í mældum árangri undanfarin ár í baráttu gegn unglingadrykkju. Hér á landi er reyndar einstakt starf unnið í skipulögðu starfi barna og unglinga í íþróttum og á fleiri sviðum. Framboðið er mikið og þátttaka foreldra er alltaf að verða meiri. Okkur hefur tekist vel til þar en við getum gert betur í að styðja við allt það sjálfboðaliðastarf sem að þessu stendur. Við vitum jafnframt að forvarnir snúa að fleiri þáttum, virðulegi forseti, og lýðheilsutengdar forvarnir spyrja heldur ekki um aldur. Þá erum við að tala um almenna heilsu og forvarnir gegn lífsstílstengdum sjúkdómum. Því hef ég lagt fram á þessu þingi tillögu 

Herra forseti. Það er spáð aftakaveðri um allt land í dag og á morgun. Eins og fram hefur komið verður þetta veður, ef það verður jafn slæmt og spár gera ráð fyrir, verra en við höfum séð áður enda hefur Veðurstofan flaggað rauða litnum í veðurviðvörunum í fyrsta skipti frá því að þetta nýja litakóðunarkerfi var tekið upp. Strandir og Norðurland vestra eru rauð en landið allt þess utan appelsínugult sem mun vera næststerkasta viðvörunin. Það er ljóst að óveðrið mun hafa mikil áhrif á skólahald, atvinnulíf og daglegt líf Íslendinga. Snjóflóðahætta er víða, samgöngur munu lamast, rafmagn er sums staðar farið af, eignatjón er viðbúið og fleira mætti telja til. Björgunarsveitir landsins eru eðlilega með mikinn viðbúnað vegna veðursins og almennt hafa viðbragðsaðilar unnið að undirbúningi eins og hægt er. Fólk er eindregið hvatt til að halda sig heima og þá er ég komin að kjarna málsins hjá mér. Við erum hér á landi ekki óvön veðurofsa og leggjum við þær aðstæður traust okkar á lögreglu og aðra viðbragðsaðila, björgunarsveitir og fjölmiðla. Þessir aðilar hafi ekki brugðist trausti okkar og mér þykir mikilvægt að við leggjum það í púkkið sem við getum til að gera þeim vinnuna sem auðveldasta eða a.m.k. að gera þeim ekki erfiðara fyrir en þörf er á. Það er ljóst að verði veðrið eins brjálað og spáð er mun taka langan tíma að koma fólki til aðstoðar. Líklega munu viðbragðsaðilar þurfa að forgangsraða verkum sínum. Það er mikilvægt að taka fullt tillit til þeirra viðvarana sem eru að berast og vera ekki á ferðinni nema það sé brýnt. Það er svo viðbúið að ef veðrið verður ekki eins slæmt og óttast er muni umræðan næstu daga snúast um að hér hafi verið farið offari í aðvörunum o.s.frv. - en getum við ekki verið sammála um að það eru betri fréttir en þær að tjón hafi orðið að óþörfu, að fólk hafi lent í vanda að ástæðulausu af því að það hunsaði viðvaranir eða að viðbragðsaðilar hafi ekki getað sinnt verkefnum sínum eða lent í hættu jafnvel við að bjarga fólki úr aðstæðum sem hægt hefði verið að koma í veg fyrir? Getum við ekki verið sammála um að þrátt fyrir viðbúnað dagsins í dag séu það virkilega góðar fréttir ef veðrið reynist ekki jafn slæmt og við óttumst?

Virðulegi forseti. Nú þegar vindurinn æðir yfir landið er veruleg hætta á jarðvegsfoki þar sem land er ekki hulið snjó. Þegar jarðvegur sem inniheldur lífrænt efni fýkur tapast mikið kolefni út í andrúmsloftið. Á degi jarðvegs 5. desember sl. stóðu bændur og stofnanir sem sinna moldinni fyrir góðum fundi. Þar var skýrt dregið fram hversu mikið verkefni við eigum fyrir höndum við að vernda mólendi landsins. Með því að styrkja og auka gróðurþekju mólendis er bæði hægt að binda meira kolefni í gróðri og koma í veg fyrir að kolefni þyrlist út í andrúmsloftið í veðrum eins og í dag. Þeir sem standa í framkvæmdum eða ræktun þurfa líka að gæta þess að jarðvegur standi eins stutt opinn og mögulegt er. Mikið kolefni er á hverjum tíma bundið í lífverum jarðar í hringrás náttúrunnar. Öll matvara er unnin úr lífverum sem eru hluti af hringrásinni og við ræktun matvæla er kolefni því í stöðugri hringrás. Áskorun okkar er að tryggja að við matvælaframleiðsluna, vinnsluna og neysluna tapist kolefni ekki beint út í andrúmsloftið og þannig úr hringrásinni, heldur að sem allra mest af hráefninu nýtist til neyslu og það sem ekki nýtist fari beint inn í hringrásina aftur eða bindist í jarðvegi. Þá þarf að gæta að kolefnisfótspori við alla umsýslu, ræktun, meðhöndlun og flutning matvæla. Í allri umræðu um loftslagsmál og í samhengi við val á matvælum til neyslu verður því að horfa á næringarefnahringrásina og framleiðslumöguleika í hverju landi fyrir sig sem og framleiðsluhætti. Ísland er grasræktarland og við getum verið og orðið sjálfum okkur nóg í framtíðinni um matvöru að mestu leyti; kjöt, fisk og grænmeti. Við eigum að einbeita okkur að því að framleiða með eins litlu vistspori og mögulegt er. Liður í því er að gæta moldarinnar.

Virðulegi forseti. Í dag er alþjóðlegi mannréttindadagurinn. Þann 10. desember ár hvert er degi mannréttinda fagnað um allan heim. Dagsetningin miðast við það þegar allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti mannréttindayfirlýsingu 10. desember 1948 og er þar á ferð fyrsta alþjóðlega skýringin á mannréttindum í heiminum. Mannréttindi eru grundvallaratriði sem allir einstaklingar hafa óháð þjóðerni, búsetu, kyni, tungumálum, litarhætti, trúarbrögðum, kynhneigð, kynvitund eða annarri stöðu. Mannréttindi hafa verið skilgreind í alþjóðasamningum, svæðisbundnum samningnum og í landsrétti flestra ríkja. Þau fela í sér alþjóðlega samþykktar kröfur til ríkja um að vernda mannhelgi borgara sinna. Sem fyrr skorar Ísland hátt á flestum alþjóðlegum samanburðarlistum yfir stöðu mannréttinda en það þýðir ekki að slá slöku við því að sífellt má gera betur á því sviði. Mannréttindi eru ekki fullkomin hér frekar en nokkurs staðar annars staðar. Við eigum að halda umræðu um þau á lofti, velta upp spurningum um hvar megi gera betur, hvar megi draga lærdóm, hvert hlutverk okkar sem smáþjóðar á alþjóðavettvangi sé o.s.frv. Virðingarleysi fyrir mannréttindum hefur leitt af sér djúpstæðan vanda sem erfitt er að kljást við, t.d. í þróunarríkjunum, og nefni ég sérstaklega fátækt, misskiptingu auðs og spillingu. Virðing fyrir mannréttindum er forsenda þess að hægt sé að færa hlutina til betri vegar til frambúðar. Ég vek því athygli á viðburðum á vegum Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands, utanríkisráðuneytisins og Mannréttindaskrifstofu Íslands sem fram fóru í morgun í tilefni dagsins þar sem m.a. þessum málefnum var velt upp. Kjörtímabili Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna fer senn að ljúka og munum að á vettvangi þess getum við sem lítið ríki haft mikil áhrif. Ég vil ljúka máli mínu með því að taka undir orð hv. þm. Hönnu Katrínar Friðriksson um veðurspár og það veður sem gengur nú yfir landið. Það er mikilvægt að við vonum það besta en búum okkur undir það versta og komum fólki 

Virðulegur forseti. Við erum enn og aftur minnt á þær aðstæður sem við getum búið við gagnvart náttúruöflunum hér á norðurhjara veraldar. Nú þegar fyrirtæki loka, stofnanir leggja niður starfsemi sína, foreldrar eru að sækja börnin í skóla og leikskóla, Háskóli Íslands fellir niður próf, neyðarstjórnir sveitarfélaga koma saman, rafmagn er víða farið af á stórum landsvæðum úti á landi og fólk er að taka fram kerti og útvarpstæki sem ganga fyrir rafhlöðum verðum við að minnast þeirra, virðulegur forseti, sem eru tilbúin að leggja það á sig að tryggja öryggi okkar, samborgara sinna, þess fólks sem tryggir viðbragðsþjónustu og neyðarþjónustu, bæði af hálfu hins opinbera og ekki síst björgunarsveitanna sem við búum svo vel að. Strax í gær voru þau farin að undirbúa viðbrögð sín og hafa nú verið að dreifa björgunarliði á þau svæði þar sem útlit er fyrir hvað versta veðrið. Það er ekki sjálfsagt, virðulegur forseti, að búa við þær aðstæður í þessu landi að fjölmennur hópur fólks sem hefur hlotið til þess þjálfun og hefur undirbúið sig vel er tilbúinn að stíga út við þær aðstæður þegar við hin hyggjum að því að koma okkur heim í skjól. Það er vert að þakka fyrir það fórnfúsa starf, einmitt kannski á svona degi þegar við erum minnt svo tryggilega á þær aðstæður sem við búum við í þessu landi. Fram undan er eitt stærsta fjáröflunarverkefni björgunarsveitanna, flugeldasala. Um það hefur skapast neikvæð umræða á undanförnum tveimur árum út af þeirri svifryksmengun sem tímabundið getur orðið um áramót. Hún verður hér reyndar marga aðra daga. Ég hvet til þess, virðulegur forseti, að allar ákvarðanir af hálfu stjórnvalda, af hálfu okkar hér sem um þetta fjöllum, tryggi að ekki verði farið fram með neinu offorsi í þessu.  
            

Herra forseti. Við Miðflokksfólk höfum lengi haft áhyggjur af Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Við höfum lagt fram tillögur sem m.a. varða það að einfaldari aðgerðum sé aflétt af spítalanum að hluta og færðar öðrum sem við það geta unnið og við höfum lagt fram fjármagnaðar tillögur í því efni. Við höfum líka lagt til að geðsvið Landspítalans verði eflt með fjármunum vegna þess að ófremdarástand ríkir, aðallega meðal ungs fólks sem glímir við geðsjúkdóma, oft í bland við fíkn. Við höfum horft til þess í dálítinn tíma hvernig óveðursskýin hafa hrannast upp í kringum Landspítalann og við höfum líka lagt til að yfir spítalann verði sett neyðarstjórn. Nú er komið svo, herra forseti, að farið er að grípa til uppsagna á Landspítalanum. Það er líka farið að grípa til uppsagna á yfirvinnusamningum og maður hlýtur að spyrja hvort þetta geti haft í för með sér, ef fram fer sem horfir, að fólksflótti verði af spítalanum vegna þess að starfsfólkið þar er náttúrlega búið að vinna hetjudáðir á hverju ári í mörg ár við erfiðar aðstæður. Það er ekki hægt að horfa á þetta án þess að grípa með einhverjum hætti inn í vegna þess að ekki er nóg með þetta heldur er á sama tíma vegna pólitískrar kreddu verkefnum hlaðið inn á spítalann sem voru annars staðar áður. Nú er ekki tími fyrir pólitískar kreddur, nú er tími til þess að við setjum neyðarstjórn yfir Landspítalann, gerum á honum góða stjórnskipulega og fjárhagslega úttekt og reynum að byggja hann upp aftur eins og hann og starfsfólkið, að ég tali nú ekki um þá sem bíða eftir úrlausn sinna mála, sjúklingarnir, 

Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða um náttúruöflin þótt sterk séu heldur mannanna öfl sem þarf stundum að hemja. Ujal Singh Bhatia og Thomas R. Graham eru dómarar við dómstól Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem láta af störfum í dag þar sem skipunartími þeirra er liðinn. Við brotthvarf þeirra verður aðeins einn dómari eftir en samkvæmt reglum dómstólsins er ekki hægt að dæma nema minnst þrír dómarar séu til staðar. Því er alþjóðaviðskiptadómstóllinn óstarfhæfur. Þetta er ekki óvænt niðurstaða heldur fyrirsjáanleg afleiðing þess að bandaríska ríkisstjórnin hefur staðið í vegi fyrir skipun nýrra dómara í þó nokkur ár, fyrst á tíma Obama vegna ágreinings um hæfisreglur en nú á tíma Trumps vegna andstöðu hans við alþjóðlegt regluvætt viðskiptakerfi og alþjóðasamvinnu. Ef alþjóðaviðskiptadómstóllinn er óstarfhæfur má segja að GATT, GATS og TRIP-samningarnir og aðrir hliðstæðir og afleiddir samningar séu óframfylgjanlegir í raun. Deilumál sem koma upp hafa engan úrlausnarvettvang. Fyrir mestan part mun þetta ekki breyta neinu en mögulegt er að í einhverjum tilvikum muni einhver lönd nýta sér ringulreiðina til að undirbjóða markaði, svindla á samningum og hvetja til ósanngjarnra viðskiptahátta. Sum lönd hafa farið að undirbúa sig undanfarið með því að gera tvíhliða samninga um sjálfstæða gerðardóma, t.d. Evrópusambandið, Kanada og Noregur. Forseti. Ég óskaði eftir minnisblaði frá utanríkisráðuneytinu um aðgerðir Íslands til að verja alþjóðaviðskiptakerfið og verja okkar hagsmuni meðan dómurinn er óstarfhæfur. En hætt er við að ef Ísland gerir ekki sambærilega samninga og tryggir sína hagsmuni, að við getum orðið fórnarlömb þess skaða sem er verið að valda alþjóðaviðskiptakerfinu með þessari „blokkeringu“, bæði með óbeinum og beinum hætti, t.d. ef önnur lönd fara að undirbjóða á útflutningsmörkuðum sem við reiðum okkur á. Við megum ekki við því að aðgerðaleysi verði til þess að þjóðernispólitík Trumps fari að grafa undan okkar viðskiptahagsmunum.

Virðulegur forseti. Ef forseti telur tilefni til býð ég mig fram í samtal um samskipti okkar áðan en ég tel ágætt að við ræðum það bara utan þingsalarins, enda ekki ástæða til að ræða það hér fyrir framan alla aðra. Aftur á móti notaði ég orð hér áðan í svokölluðum hita leiksins, orð sem fyrst var notað af þáverandi hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur um málflutning þáverandi hæstv. utanríkisráðherra sem í dag er hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson þegar hann fjallaði um Evrópusambandið en hún notaði orðið „hroðbjóður“ um það mál. Við uppflettingu mína á netinu sést að ég var sem sé ekki fyrstur þingmanna til að nota þetta orð. Ég sé ekki í gögnum þingsins að gerð hafi verið athugasemd við notkun orðsins í þá daga og ég varð ekki var við athugasemd við notkun orðsins áðan. Mér líður samt sjálfum illa með að hafa notað það, vil því biðjast velvirðingar á því og mun forðast að gera það í framtíðinni.

Forseti þakkar hv. þingmanni fyrir þetta og verður að játa að hann heyrði orðið ekki nógu vel til að gera sér virkilega grein fyrir hvað var sagt en framandlega lét það í eyrum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Tilefni frumvarpsins má rekja til viðbótarsamkomulags sem undirritað var af fulltrúum íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar 6. september sl. um útfærslu og endurskoðun á svokölluðu kirkjujarðasamkomulagi en ekki nýju samkomulagi. Með samningnum er stefnt að auknu sjálfstæði þjóðkirkjunnar í fjármálum og starfsmannamálum en samningurinn gerir m.a. ráð fyrir því, sér í lagi eftir brottfall laga um kjararáð 2018, að þjóðkirkjan beri fulla ábyrgð á eigin fjármálum og ákveði sjálf fjölda starfsmanna sinna. Einnig mun þjóðkirkjan annast sjálf alla launavinnslu, bókhald og launagreiðslur starfsmanna sinna frá 1. janúar 2020. Af samningnum leiðir að þeir starfsmenn þjóðkirkjunnar sem hingað til hafa fengið laun sín greidd úr ríkissjóði samkvæmt þjóðkirkjulögum og njóta réttinda og bera skyldur sem opinberir starfsmenn samkvæmt þeim lögum og starfsmannalögum munu framvegis þiggja laun sín frá þjóðkirkjunni og teljast þá ekki til embættismanna eða starfsmanna ríkisins frá þeim tíma. Samkvæmt starfsmannalögum eru biskup Íslands, vígslubiskupar, prófastar og prestar þjóðkirkjunnar embættismenn. Það er eina breytingin sem er lögð fram í þessu frumvarpi. Til að tryggja tiltekin efnisatriði þessarar útfærslu samningsins og að hún öðlist lagagildi er dómsmálaráðherra falið samkvæmt því að leggja fram frumvarp á Alþingi sem feli í sér breytingu á þeim lögum sem frumvarp þetta fjallar um. Eru breytingarnar nauðsynlegar svo að þjóðkirkjan geti séð um launamál allra sinna starfsmanna frá áramótum eins og undirbúið hefur verið. Helstu breytingar sem eru lagðar til á þjóðkirkjulögum lúta í fyrsta lagi að orðalagsbreytingum þar sem víða er í lögum vísað til orðsins embættis og skipunar eða setningar í embætti. Er þess í stað lagt til að vísa til orðsins starfs og ráðningar í starf. Þá er nauðsynlegt að fella brott ákvæði V. kafla laganna og 2. mgr. 3. gr. þar sem vísað er til þess að ríkið standi skil á launagreiðslum tiltekinna starfsmanna þjóðkirkjunnar og tilgreint að réttarstaða þeirra sé sú sama og opinberra starfsmanna. Á móti kemur að lagt er til að í lögin komi bráðabirgðaákvæði sem tryggi réttindi þess starfsfólks sem skipað hefur verið í embætti til loka þessa árs þannig að ákvæði starfsmannalaga gildi eins og við getur átt í samskiptum þjóðkirkjunnar við það starfsfólk fyrstu þrjá mánuði ársins 2020. Er gert ráð fyrir að kirkjuþing hafi fyrir 1. apríl 2020 skipað þeim málum sem felld verða brott úr þjóðkirkjulögum með starfsreglum. Einnig er lagt til að það starfsfólk sem skipað hefur verið í embætti fyrir næstu áramót haldi þeim réttindum og skyldum sem af skipuninni leiða út skipunartíma sinn. Til viðbótar við breytingar á þjóðkirkjulögum er nauðsynlegt í samræmi við viðbótarsamninginn að fella brott ákvæði úr lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem talið er upp hvaða starfsmenn þjóðkirkjunnar teljist til embættismanna ríkisins þar sem þeir munu framvegis verða starfsmenn þjóðkirkjunnar. Þar sem viðbótarsamkomulagið gerir ráð fyrir að þeim starfsmönnum þjóðkirkjunnar sem nú eiga aðild að A- og B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins standi til boða að halda þeirri aðild á meðan þeir gegna störfum hjá þjóðkirkjunni er jafnframt nauðsynlegt að gera breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins svo þeir fái haldið aðild sinni að B-deild sjóðsins. Við undirbúning frumvarpsins var m.a. haft samráð við fjármála- og efnahagsráðuneytið og þjóðkirkjuna en þjóðkirkjan samþykkti á kirkjuþingi í nóvember ákveðnar breytingar sem samræmast frumvarpi sem hér er lagt til. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps. Þar sem viðbótarsamningur milli ríkis og þjóðkirkju gerir ráð fyrir að þjóðkirkjan taki yfir launamál allra sinna starfsmanna frá 1. janúar 2020 eru þær lagabreytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu brýnar. Síðan má ræða samkomulagið frá 1997 eða þessa útfærslu á því nánar, sér í lagi þegar þörf er á á næsta ári að koma með lagabreytingar um þjóðkirkjuna sjálfa og fleiri lagabreytingar í átt að útfærslum þessarar útfærslu. En hér er einungis lagt til að núverandi starfsmenn verði ekki opinberir starfsmenn heldur starfsmenn þjóðkirkjunnar. Það er eina breyting þessa frumvarps og ekki er verið að taka á neinum öðrum efnisatriðum, hvorki samkomulagsins frá 1997 né þeirri uppfærslu sem gerð var núna í byrjun september. Eina breytingin í þessu frumvarpi er þessi, svo það sé alveg skýrt miðað við alla þá umræðu sem hér hefur orðið um þetta samkomulag, eins og það sé til sérstakrar umræðu eða einhverjar stórfelldar breytingar á þjóðkirkjulögum. Mikilvægt er í kjölfarið að koma með ákveðna hreinsun úr þjóðkirkjulögum á ýmsum ákvæðum um fjármál, fjárstýringu og ýmsa sjóði sem munu falla á brott, og ásamt líka endurskoðuðum lögum um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar sem munu þá vonandi endurspegla frekar aukið sjálfstæði og skref í átt að skipulögðum aðskilnaði ríkis og kirkju. Ég tel að þessar breytingar á samskiptum ríkisins og þjóðkirkjunnar séu óhjákvæmilegur fylgifiskur, ekki aðeins þeirrar ákvörðunar kjararáðs að það sé ekki til, heldur einnig þeirra breytinga sem hafa orðið í þjóðfélaginu á undanförnum árum þar sem fleiri og fleiri landsmenn kjósa að standa utan þjóðkirkjunnar. Oft er í því samhengi rætt um aðskilnað ríkis og kirkju og svolítið misjafnt er hvað fólk á við. Hér er ekki verið að breyta eða takmarka greiðslurnar frá ríkinu með þessari útfærslu á samkomulagi. Samskiptin eru einfölduð til muna en engar nýjar skuldbindingar eru í þessari útfærslu heldur er aðeins verið að útfæra ákveðin atriði úr samkomulaginu frá 1997. Ég tel að með þessum breytingum, bæði breytingunni um starfsmenn sem við stígum með þessu frumvarpi og þeim sem koma skulu út af þeirri útfærslu sem farin var í september, sé verið að stíga stórt skref í þá átt að þjóðkirkjan líkist fremur frjálsu trúfélagi sem ber ábyrgð á eigin rekstri og fjárhag fremur en ríkisstofnun. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég varð pínu ringlaður við það sem hæstv. ráðherra sagði um hvað verið væri að ræða í þessu frumvarpi. Ég er búinn að lesa frumvarpið, þekki efni þess. Hér er óneitanlega um að ræða löggjöf sem er tiltekin í viðbótarsamningnum sjálfum, í fyrirvörum sem eru neðst í honum. Þá er ekki hægt að álykta annað en að sú löggjöf sem við setjum hér sé skilyrði fyrir því að fyrirvari sé uppfylltur. Ef það er einhver misskilningur af minni hálfu þætti mér mjög vænt um að fá það á hreint frá hæstv. ráðherra. En sömuleiðis verð ég að hvá yfir því að þessar breytingar séu teknar út fyrir sviga miðað við hinar breytingarnar sem á að gera hvað varðar fjármögnun kirkjunnar, þ.e. að verið sé að breyta ákvæðinu um að ríkið skuli fjármagna svo og svo marga starfsmenn af hinni og þessari sort út frá félagatalsfjölda þjóðkirkjunnar. Þetta frumvarp hlýtur að vera útfærsla á þeirri breytingu og þar af leiðandi vera hluti viðbótarsamningsins. Ef ég er að misskilja eitthvað þætti mér vænt um heyra leiðréttingar á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er rétt, eins og ég sagði í framsögu minni, að hér er verið að útfæra það sem kemur fram í samkomulaginu þar sem kveðið er á um að frá 1. janúar 2020 séu starfsmenn þjóðkirkjunnar starfsmenn hennar en ekki opinberir starfsmenn. Það er sú útfærsla sem kveðið er á um í þessari breytingu. Við erum ekki að breyta samkomulaginu á nokkurn hátt eða taka á okkur nýjar skuldbindingar að þessu sinni. Í þessum samningi er í raun ekki verið að endurskrifa samkomulagið á neinn hátt heldur er þetta útfærsla á greiðslum þar sem við förum þessa leið. Kveðið var á um að fjöldi annarra útfærslna í samningnum gilti þar til samkomulag næðist um annað, eins og sagt var í samkomulaginu frá 1997, og hér er það samkomulag. Af hverju þetta komi ekki með öðru, spyr hv. þingmaður líka. Hinar breytingarnar eru stærri 

Virðulegur forseti. Í þessum viðbótarsamningi er kveðið á um að það fyrirkomulag að fjárhagsaðstoð ríkisins - sem ég ætla að kalla svo, ég veit að það er uppnefni en ég ætla að gera það samt - fari eftir því hversu margir séu skráðir í þjóðkirkjuna sé afnumið, eins og ég skil viðbótarsamninginn, og þess í stað sé föst upphæð, reiknuð út frá ákveðnum tíma, lögð fram. Ég skil svör ráðherrans á þá leið að hægt væri að lögfesta þetta frumvarp án þess að gera einnig þá breytingu sem ég var að nefna. Mér finnst hæstv. ráðherra tala eins og að enn sé tími til að endurskoða þetta samkomulag eða samþykki þingsins á að fyrirvörum þess verði aflétt með lagasetningu. Mér finnst mikilvægt að það sé á hreinu þannig að við vitum þá alla vega í hvaða stöðu við erum sem þingmenn til að hafa áhrif á gang málsins. Liggur það ekki fyrir að ef við samþykkjum þetta mál hljótum við sjálfkrafa að vera að samþykkja restina af viðbótarsamningnum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er auðvitað bara verið að ræða þessa breytingu. Síðan þegar við fáum til meðferðar almenna endurskoðun á þjóðkirkjulögunum sjálfum, um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, getum við tekist á um alls konar mál er varða þjóðkirkjuna, afskipti ríkisins, starfsemi hennar og fleira. Í dag er það sem er að falla á brott með þessu t.d. að það eigi að vera 138 prestar eins og kveðið er á um í kirkjujarðasamkomulaginu frá 1997 og að það hvíli á kirkjunni að ákveða hve margir starfsmenn séu á hennar könnu og fleira. En það eru auðvitað enn þá ákveðnar reglur sem við erum með eins og þegar kirkjan tekur á sig ýmsa vinnu eins og sálgæslu. Það má taka sem dæmi að það var verið að auglýsa eftir fangelsispresti. Það ekki greitt sérstaklega fyrir hann frá fangelsum landsins heldur af kirkjunni sjálfri. Þarna er auðvitað bara ákveðið kerfi sem við höfum verið með 

Virðulegur forseti. Við erum við að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn og starfshætti kirkjunnar og mér sýnist þetta vera bara hið besta mál að mörgu leyti. Það er hið besta mál að kirkjan sjái sjálf um sín launamál, ekki ríkið. En það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er það sem segir í inngangi, með leyfi forseta: „Í þessu frumvarpi er ekki lagt til að ákvæði falli úr lögum um Kristnisjóð o.fl. og lögum um sóknargjöld o.fl., en hugað verður að þeim breytingum á næstunni.“ Þá spyr ég: Hvaða breytingar eru á döfinni? Er það alger aðskilnaður ríkis og kirkju? Hvenær á næstunni? Er það á þessu þingi eða næsta þingi? Það væri mjög gott að fá að vita hvað þarna er á döfinni.

Niðurstaða þessarar útfærslu felur í sér bæði þá breytingu sem við ræðum um í dag í þessu frumvarpi, sem kveður einungis á um starfsmennina, en líka það sem þingmaður vísar í og kemur seinna. Ég býst við að á vormánuðum komi frumvarp þess efnis. Samkomulag er milli ríkis og kirkju að fella úr gildi sérstök lög um ákveðna sjóði sem hingað til hafa starfað á vegum kirkjunnar. Þessir sjóðir falla á brott og kirkjan sér um þá sjálf og er ekki sérstakt samband á milli ríkis og kirkju varðandi þá sjóði eða sérstök lög um þá heldur erum við að færa meira sjálfstæði til kirkjunnar til að halda á sínum eigin málum án þess að breyta nokkru um hvaða fjármuni hún fær, enda miðum við enn við kirkjujarðasamkomulagið frá 1997 sem er bara önnur umræða. En hér er útfærsla á því sem felur þetta í sér og er samkomulag milli ríkis og kirkju. Ég sé möguleika á því að það muni koma hingað á vormánuðum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og mér sýnist þetta vera hið besta mál. Eftir því sem mér skilst er það í sjálfu sér rétt að þjóðkirkjan og starfsmenn hennar eigi að sjá um sín mál, bæði sóknargjöld og annað. Við getum rifist um hversu mikil þau verða og hvort ríkið á yfir höfuð að innheimta þau. En ég tel bara mjög líklegt að stefnt sé að því að alger aðskilnaður verði milli ríkis og kirkju. Er það ekki rétt skilið hjá mér að það sé bara á dagskrá að taka það upp? Eða er það alveg sérkapítuli út af fyrir sig?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innleggið. Með þessu er verið að einfalda kerfið varðandi sjóði á borð við kirkjumálasjóð og Jöfnunarsjóð sókna, sem hafa verið í lögum og fjárlögum hvers árs. En vegna þess að hv. þingmaður nefnir aðskilnað ríkis og kirkju er auðvitað, eins og ég vék að áðan, ögn misjafnt í hvað fólk er að vísa. Efst í hugum sumra er að engar fjárhagslegar greiðslur renni frá ríkinu eða úr skattkerfinu til þjóðkirkjunnar. Þessi samningur færir menn kannski hvorki nær né fjær því takmarki að stöðva þær greiðslur. En með þessari útfærslu tekur kirkjan samt sjálf við starfsmönnum sínum og starfsmannamálum og fjárhagsleg samskipti ríkisins og kirkju eru einfölduð þannig að þjóðkirkjan verður í minna mæli eins og hver önnur ríkisstofnun. Ég myndi segja að við séum að gera hana sjálfstæðari. Við erum ekki að stíga nein skref um aðskilnað, enda er kveðið á um það í stjórnarskránni. En þetta er samt skref sem eykur sjálfstæði kirkjunnar og miðar, held ég, að því takmarki að einn daginn verðum við hér að ræða 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ljómandi góða ræðu sem hún fylgdi þessu máli úr hlaði með. Hæstv. ráðherra talar um aðskilnað ríkis og kirkju, talar um sjálfstæði kirkjunnar, að verið sé að breyta því að kirkjan verði framvegis ekki einhvers konar ríkisstofnun. Ég hef nú aldrei litið á kirkjuna sem ríkisstofnun. Hún er hins vegar ákveðinn hluti af okkar samfélagi og samkvæmt stjórnarskrá er hún hluti af þeirri samfélagsgerð sem við höfum byggt upp. Ráðherra talar töluvert um aukinn aðskilnað, ef ég hef tekið rétt eftir, eða frekari aðskilnað. Hún talaði um að auka sjálfstæði kirkjunnar. Er það skoðun ráðherra að við eigum að fara alla leið og aðskilja að fullu kirkjuna frá ríkinu og breyta þá um leið stjórnarskránni, þ.e. 62. gr. hennar, hvað það varðar?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talaði bæði um sjálfstæði og aðskilnað og það er auðvitað misjafnt hvaða fólk er að tala um í þessum efnum. En ég held að kirkjan og ríkið séu tilbúin í aukið sjálfstæði kirkjunnar. Það er ég einnig. Við þurfum auðvitað að horfast í augu við ýmsar breytingar sem eru að verða í þjóðfélaginu okkar. Samkvæmt nýjustu tölum eru 231.000 manns í þjóðkirkjunni en 132.000 manns standa utan hennar. Þetta eru miklar breytingar á samfélaginu okkar á örfáum árum og við þurfum að vera tilbúin til þess að horfa til framtíðar í þeim efnum. Hvað er best fyrir þjóðfélagið okkar? Hvert vill þjóðfélag okkar stefna? Hvernig vill þjóðkirkjan standa í því þjóðfélagi? Þjóðkirkjan verður alltaf stór partur af íslensku samfélagi en það er, held ég, algjörlega undir henni komið hvort hún verður þjóðarkirkja eða ekki, hvernig hún hagar sínum málum, hvort fólk leiti til hennar og treysti henni, leiti til hennar í blíðu og stríðu. Það er undir þjóðkirkjunni komið að haga sínum málum þannig að fólk leiti til hennar 

Hæstv. forseti. Þetta var lipurlega svarað af hæstv. ráðherra þó að spurningunum hafi að sjálfsögðu ekki verið svarað. Í því felst ákveðinn lipurleiki, að sjálfsögðu. Ég ætla að leyfa mér að ítreka spurningarnar. Ég get bara spurt biskup eða kirkjunnar þjóna sjálfa hvar þeim finnist að kirkjan eigi að staðsetja sig. En ég spyr ráðherra aftur: Stefnir ráðherra að fullum aðskilnaði ríkis og kirkju og þar með að því að 62. gr. stjórnarskrárinnar verði annaðhvort tekin út eða henni breytt? Um það er spurningin.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu og hún er einföld að því leyti sem hún snýst um breytingu á stjórnarskrárákvæði, sem verður ekki fellt brott nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekki undir hv. þingmanni eða ráðherra einum komið að breyta því, enda stór breyting og þjóðaratkvæðagreiðslu þörf. En ég held, já, að það sé óhjákvæmilega framtíðin að einn daginn verði þetta ákvæði stjórnarskrárinnar afnumið í takt við breytta þjóðfélagsmynd, í takt við breytingar í samfélagi okkar og aukna áherslu á trúfrelsi. Ég held að það sé ekki þörf fyrir kirkjuna að vera með þessum hætti hluti stjórnskipunar Íslands heldur sé það algerlega undir henni komið, burt séð frá þessum tengslum, í hvernig samband hún eigi við fólkið í landinu. Ef fólk treystir henni verður hún alltaf í einhverjum skilningi þjóðkirkja Íslands, ef fólk leitar til hennar bæði í blíðu og stríðu.

Virðulegi forseti. Mig langar að leiðrétta ráðherra aðeins. Miðað við núverandi stjórnarskrá þarf ekki þjóðaratkvæðagreiðslu til að breyta heldur bara almennar kosningar. Ég vil hafa það á hreinu. Það er verið að ræða þessarar breytingar, segir ráðherra. Ég mótmæli því líka því að það er ekki alveg hægt að skipta þessu upp með salamí-aðferð sem svo hefur verið kölluð. Undir þessu liggur viðbótarsamkomulagið þegar allt kemur til alls þannig að við verðum að tala um þessa einstöku breytingu í heildarsamhengi viðbótarsamkomulagsins sem er ansi gallað, sérstaklega þegar horft er á lög um opinber fjármál. Með tilliti til þeirra spyr ég einfaldlega: Fyrir hvað er verið að borga? Hvernig er upphæðinni skipt í eignatilfærslu, varðandi stjórnarskrána og skuldbindingu þar, varðandi fangelsin sem var verið að tala um? Við á Alþingi fáum bara eina upphæð og höfum ekki hugmynd um hvað við erum að samþykkja og það gengur ekki 

Virðulegi forseti. Umræða um samninginn frá 1997 er bara önnur og miklu stærri umræða og það er ekki hlutverk mitt að réttlæta hann eða útskýra sérstaklega. Það þýðir hins vegar ekki að líta fram hjá því að þessi samningur var gerður á sínum tíma 

Virðulegi forseti. Það eru aukaskuldbindingar í þessu viðbótarsamkomulagi. Byrjum aðeins á því að þetta er í fyrsta sinn sem fjöldi nýskráninga af þeim sem gerast ríkisborgarar hérna er undir 50%. Akkúrat þá er ákveðið að fjarlægja úr viðbótarsamkomulaginu þá fjöldatakmörkun sem er í upprunalega kirkjujarðasamkomulaginu. Vegna þess hvernig fjöldi skráninga í þjóðkirkjuna hefur þróast á undanförnum árum hefur greiðslunum fækkað úr 138 niður í 136. Í framsöguræðunni var sagt að það væri verið að fara aftur upp í 138. Það er viðbótarskuldbinding miðað við þær aðstæður sem við erum í núna. Ég er að tala um viðbótarsamkomulagið og það er alltaf nauðsynlegt að tala þá um kirkjujarðasamkomulagið eins og það liggur fyrir núna því að við erum komin með ný lög um opinber fjármál sem setja hinu opinbera, ríkinu, skilyrði um hvernig eigi að gera svona samninga. Þau skilyrði eru einfaldlega ekki uppfyllt með þessu viðbótarsamkomulagi, bara langt því frá, 

Virðulegi forseti. Þetta er bara rangt hjá hv. þingmanni. Við ætlum ekki að hafa neina skoðun á fjölda presta, t.d. hjá þjóðkirkjunni. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Ég tel þjóðkirkjuna mikilvæga fyrir íslenskt samfélag í fortíð, nútíð og framtíð. Hún er mikilvægur vitnisburður um það að við sem þjóð stöndum á sögulegum og menningarlegum grunni kristinnar trúar og gilda. Við eigum að standa vörð um þá arfleifð og áhrif hennar í íslensku samfélagi, arfleifð sem byggir á því að íslenskt samfélag og kristinn siður og gildi eigi nú sem fyrr samleið. Þess vegna fagna ég því samkomulagi milli ríkis og kirkju sem hér er til umfjöllunar. Markmið þess er að tryggja kirkjunni stóraukið fjárhagslegt sjálfstæði. Hér er um að ræða tímamót í samskiptum ríkis og kirkju og má í raun segja að hér sé stigið stórt skref í átt til sjálfstæðis hennar. Þannig verða t.d. prestar þjóðkirkjunnar ekki lengur ríkisstarfsmenn og kirkjan fær mun meira sjálfstæði í fjármálum sínum en verið hefur og hæstv. ráðherra rakti í ræðu sinni. Þessi endurskoðaði samningur byggir á alveg nýrri hugsun sem skapar þjóðkirkjunni mikilvægt svigrúm til að endurskoða starfshætti sína í grundvallaratriðum og laga þá að aðstæðum á 21. öld. Frá sjónarhóli þjóðkirkjunnar hlýtur þetta að boða mikla og góða breytingu. Áður en lengra er haldið er e.t.v. við hæfi að benda á að eftir sem áður stendur kirkjuskipunin að sjálfsögðu óhögguð og grundvallast á 62. gr. í stjórnarskránni. Ég lít svo á að þjóðkirkjuákvæðið feli í sér yfirlýsingu um grunngildi samfélagsins. Sá skilningur felur í sér að það sé í 62. gr. stjórnarskrárinnar sem við getum staðhæft að við séum kristin þjóð, getum haft kross í þjóðfána okkar og sungið Ó, guð vors lands. Vissulega eru til jafn kristnar þjóðir og við Íslendingar en sem hafa ekki sambærilegt þjóðkirkjuákvæði. Ákvæðið er mikilvæg yfirlýsing að mínu mati, yfirlýsing þjóðar sem hefur búið í harðbýlu landi í návígi við náttúruna, náttúruöflin og verið kristin í meira en 1000 ár. Ég er því ekki sammála hæstv. ráðherra um að það sé óhjákvæmilegt að endurskoða þetta ákvæði. Samfylgd kirkju og þjóðar hvílir ekki á stjórnarskrárákvæðinu einu saman heldur er hún lifandi og byggist m.a. á hefðum og venjum. Má nefna sem dæmi guðsþjónustu í Dómkirkjunni fyrir þingsetningu. Það má benda á að óvíða hefur trúfrelsi og umburðarlyndi skotið jafn djúpum rótum og meðal þeirra þjóða þar sem þjóðkirkjufyrirkomulag hefur verið við lýði. Ísland er gott dæmi þar um. Rök hníga að því að þær dyggðir hafi notið þess að vaxa upp í skjóli breiðrar og umburðarlyndrar þjóðkirkju. Þjóðkirkju- eða ríkiskirkjuskipun er við lýði í Evrópu í sumum löndum og íslenska stjórnarskrárákvæðið um efnið er rakið til dönsku stjórnarskrárinnar þar sem efnislega samhljóða ákvæði stendur enn í dönsku stjórnarskránni frá 1953. Þetta fyrirkomulag hefur Hæstiréttur Íslands talið samræmast trúfrelsis- og jafnræðisreglum stjórnarskrárinnar og alþjóðlegum mannréttindasamningum sem Ísland hefur fullgilt, svo lengi sem það skerðir ekki rétt manna til að aðhyllast aðra trú, stofna trúfélög eða standa utan þjóðkirkju og trúfélaga og einstaklingum er ekki mismunað af þeirri ástæðu. Staða norsku kirkjunnar var einfölduð til muna fyrir nokkrum árum. Stigið var frá eindregnu ríkisfyrirkomulagi og staða annarra trúfélaga bætt til muna. Engu að síður var vilji til þess að kveðið væri á um norska þjóðkirkju og var það umfram allt gert á menningar- og sögulegum forsendum. Ákvæði í stjórnarskrá um að hin evangelíska lúterska kirkja skuli vera þjóðkirkja á Íslandi hefur í för með sér að þjóðkirkjunni er fengið hlutverk sem hluta af stjórnarskrárbundinni þjóðfélagsskipan. Í 62. gr. stjórnarskrárinnar segir að hin evangelíska lúterska kirkja skuli vera þjóðkirkja á Íslandi og að ríkisvaldið skuli að því leyti styðja hana og vernda. Þessu má breyta með lögum sem er undantekning frá því sem almennt gildir um stjórnarskrárbreytingar. Sú sérregla gildir þó samkvæmt 2. mgr. 79. gr. stjórnarskrárinnar að breytingar á kirkjuskipun ríkisins eru háðar samþykki þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er því þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að fella niður þjóðkirkjuákvæðið án þess að leggja þá ákvörðun í bindandi þjóðaratkvæði í samræmi við 2. mgr. 79. gr. þar sem það, eins og áður segir, feli í sér breytta kirkjuskipun. Íslendingar tóku þátt í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur að nýrri stjórnarskrá árið 2012. Þar var m.a. spurt um stöðu þjóðkirkjunnar og vildi meiri hluti þjóðarinnar hafa ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi í stjórnarskrá. Þessi niðurstaða er ánægjuleg að mínu mati og hún er mikilvægt leiðarljós. Ég tel að ráðherra verði að horfa til þess þegar hann hefur tjáð sig þess efnis að óhjákvæmilegt sé að gerðar verði breytingar á þessu ákvæði til framtíðar. Það er fyrst og fremst þjóðin sem ræður því og þjóðin hefur sagt sinn vilja hvað þetta varðar. Nauðsynlegt er að endurskoða núgildandi þjóðkirkjulög, nr. 78/1997, svo markmið þess samkomulags sem við ræðum hér nái fram að ganga. Þjóðkirkjulögin eru of bindandi og gera kirkjunni erfitt fyrir að nýta sem best það nýja frelsi sem felst í þessu samkomulagi. Við endurskoðun þjóðkirkjulaganna þarf að hafa í huga svokallaðan kirkjuskilning en um hann hefur m.a. dr. Hjalti Hugason, prófessor í kirkjusögu við Háskóla Íslands, fjallað. Í umfjöllun hans kemur fram að með hugtakinu kirkjuskilningi sé átt við svar við spurningunni: Hvað vill þjóðkirkjan vera í nánustu framtíð? Vill hún vera sjálfstætt trúfélag á evangelískum lúterskum grunni? Ég tek undir það með dr. Hjalta Hugasyni þegar hann segir: „Vonandi kemur hún ekki til með að sniðganga frelsið sem í nýja kirkjujarðasamkomulaginu felst …“ Guðfræðiprófessorinn og kirkjusögufræðingurinn veltir því síðan fyrir sér hvort kirkjan geti áfram verið þjóðkirkja. Á hverju sem veltur um tengsl þjóðkirkjunnar við ríkisvaldið skiptir mestu að hún haldi lifandi og virkum tengslum við þjóðkirkjuna og skal heils hugar tekið undir það með dr. Hjalta Hugasyni. Ef kirkjan nýtur trausts fólksins í landinu, ef það heldur áfram að leita til hennar út frá eigin fjölbreyttu forsendum í skini og skúrum hins daglega lífs, ef það merkir að hún miðli boðskap sem hefur gildi í breytilegum aðstæðum hversdagsins og gagnvart áskorunum framtíðarinnar, verður evangelíska lúterska kirkjan áfram þjóðkirkja, hvernig sem laga- og stjórnskipulegri stöðu hennar er háttað, og að þessu hlýtur kirkjan að keppa. Ný þjóðkirkjulög þurfa því að vera einföld og sveigjanleg og tryggja kirkjunni umfram allt sem mest sjálfstæði og sjálfræði um hvernig hún byggir upp stjórnkerfi sitt og þróar starfshætti sína við síbreytilegar aðstæður. Í þessu efni mega þunglamaleg lög, ef svo má að orði komast, ekki binda hendur hennar og standa í vegi fyrir þróunarstarfi, m.a. því hvernig kirkjan skilgreinir störf og stöður innan sinna vébanda. Í framtíðinni hlýtur að skipta máli að kirkjan hafi á að skipa fjölbreyttum hópi fólks með mismunandi menntun, reynslu og þjálfun til að mæta þeim fjölbreyttu áskorunum sem hennar hljóta að bíða. Kirkjan verður að þróast úr stofnun yfir í söfnuð eins og Lúther keppti að á sinni tíð. Þrátt fyrir að mikið ríði á að þjóðkirkjan öðlist sem mest fjárhagslegt og lagalegt frelsi til að þróa sveigjanlega starfshætti út frá sinni eigin sjálfsmynd eða kirkjuskilningi er það þó svo að nýja kirkjujarðasamkomulagið kallar á ákveðna stofnanavæðingu innan kirkjunnar, ef svo má að orði komast, á einu afmörkuðu sviði en það lýtur að stjórn fjármála. Í framtíðinni hlýtur kirkjuþing, æðsta stjórn þjóðkirkjunnar, að fara með fjárveitingavaldið í kirkjunni líkt og það gerir nú þegar. Til að verða fært til þess þarf að byggja upp trausta framkvæmdastjórn sem heyrir undir þingið, þ.e. kirkjuþing. Eitt fyrst verkefni hennar hlýtur að vera að þróa líkan til þess að leggja til grundvallar við skiptingu þeirra fjármuna sem úr verður að spila milli hinna ýmsu starfseininga kirkjunnar þar sem gætt sé gagnsæis, faglegra sjónarmiða og ráðdeildar. Eitt af hlutverkum þessarar framkvæmdastjórnar hlýtur að vera að semja um kaup og kjör við starfsmenn þjóðkirkjunnar, bæði vígða og óvígða. Hún verður því að hafa armslengdarfjarlægð, eins og það er orðað hjá dr. Hjalta Hugasyni, frá hinni vígðu yfirstjórn kirkjunnar og njóta frelsis gagnvart henni. Við endurskoðun þjóðkirkjulaganna skiptir því miklu að búa vel um hnútana á þessu sviði en koma jafnframt í veg fyrir spennu milli framkvæmdastjórnar eða framkvæmdastjóra kirkjunnar og biskupsembættisins, svo dæmi sé tekið. Framkvæmdastjórinn verður að virða guðfræðileg sjónarmið og hin vígða forysta fjárhagsleg rök til þess að samvinnan gangi smurt þrátt fyrir þau menningarlegu mæri sem oft virðast liggja milli þessara tveggja heima, hugrænna og hagrænna. Þá þarf kláran kirkjuskilning til að allir stefni í sömu átt. Ljóst er að kirkjuþings bíða mörg krefjandi verkefni á komandi misserum til að vinna úr þeirri nýju stöðu sem upp er komin í kjölfar þessa nýja samkomulags. Þar skiptir endurskoðun og einföldun þjóðkirkjulaganna mestu máli eins og ég nefndi fyrr. Herra forseti. Sumir þingmenn sjá ofsjónum yfir kirkjujarðasamkomulaginu sem er grundvöllur þess samkomulags sem hér er til umræðu. Auk þess liggur fyrir þinginu þingsályktunartillaga um fullan aðskilnað ríkis og kirkju frá nokkrum þingmönnum. Kirkjujarðasamkomulagið hefur ekkert með stöðu þjóðkirkjunnar í stjórnarskránni að gera. Hér er um lögvarinn samning að ræða sem kirkjan og ríkið gerðu með sér á grundvelli kirkjueigna. Með samkomulaginu frá 1907 fékk ríkið umsjón með jarðeignum kirkjunnar sem átti þá 25% alls lands. Árið 1997 fékk ríkið síðan jarðirnar til eignar. Þjóðkirkjan afhenti ríkinu jarðeignir sínar gegn endurgjaldi í formi launa til tiltekins fjölda presta og starfsmanna. Þetta samkomulag stendur óhaggað og er staðfest í þessu viðbótarsamkomulagi. Hið sama má segja um sóknargjöldin, félagsgjöld þjóðkirkjunnar, og aðra megintekjustofna hennar. Þau standa ekki í beinum tengslum við stjórnarskrárákvæðið um þjóðkirkjuna. Ríkið innheimtir sóknargjöldin fyrir þjóðkirkjuna með sama hætti og gert er fyrir önnur trúfélög í landinu. Eins og áður segir felur þetta samkomulag í sér stórt skref til sjálfstæðis kirkjunnar. Þjóðkirkjan er trúfélag og réttaraðili sem ber réttindi og skyldur að lögum. Þjóðkirkjan er ekki ríkiskirkja þótt hún tengist ríkinu með vissum hætti. Ólíkt því sem var fyrir árið 1997 stýrir þjóðkirkjan sér sjálf á grundvelli starfsreglna og reglugerða sem kirkjuþing, æðsta stjórnvald þjóðkirkjunnar, setur henni, ekki Alþingi eða ráðherra. Staða þjóðkirkjunnar í stjórnarskrá hefur ekki áhrif þar á. Herra forseti. Þjóðkirkjan hefur átt ríkulegan þátt í að móta og næra þá sögu og menningu sem íslenska þjóðin hefur um aldir staðið á. Hún er þjóðleg stofnun þar sem mætist gamalt og nýtt, fortíð og samtíð. Þjóðkirkjan ber uppi verðmætt starf og víðtæka þjónustu sem grundvallaðist á háleitum gildum og hugsjónum um samhjálp, samábyrgð og náungakærleika. Það er sannarlega mikils virði, herra forseti, og ég fagna þessu samkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Hv. þingmaður fór aðeins út í það og sagði, ef ég skildi hann rétt, að það væru þjóðríki með þjóðkirkjufyrirkomulagi sem stæðu sig hvað best í umburðarlyndi gagnvart mismunandi trúarsannfæringu, trúfrelsi og þess háttar. Það er við svona tilefni sem ég vildi óska þess að við hefðum hérna græju til að geta skellt upp myndum af því að það er mjög fróðlegt að sjá kort af heiminum þar sem lönd eru lituð eftir því hver þeirra eru með einhvers konar ríkis- eða þjóðartrúarbrögð. Það eru Ísland, Danmörk, Noregur, Bretland og Grikkland og þar með er það upp talið í Evrópu, fyrir utan smáríki á borð við Liechtenstein, Mónakó, Möltu  Hins vegar er náttúrlega nóg af þjóðkirkjum, ekki kirkjum reyndar en meintum þjóðartrúm, þ.e. raunverulega ríkistrúm, t.d. á stöðum eins og Egyptalandi, Líbíu, Sádi-Arabíu, Írak og víðar á þeim slóðum Það var þess vegna sem mig langaði að spyrja hv. þingmann: Ef ríkið myndi ákveða að selja einhverjum eign, segjum fasteign, segjum Stjórnarráðið, eða myndi kaupa eign af öðrum og þyrfti að greiða fyrir hana að eilífu ákveðið gjald til ákveðins fjölda fólks, bara eins og er í kirkjujarðasamkomulaginu, hvað myndi hv. þingmaður segja? Myndi hv. þingmaður gútera það undir nokkrum öðrum kringumstæðum? Er einhver önnur stofnun 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég verð að segja að þessi fyrirspurn, ef má orða það þannig, eða þetta andsvar er bara útúrsnúningur. Þetta viðbótarsamkomulag byggist á hinu svokallaða kirkjujarðasamkomulagi. Það felur í sér, eins og ég rakti í ræðu minni og hv. þingmaður þekkir mætavel, að það voru lagðar til eignir. Jarðeignir sem voru í eigu kirkjunnar voru lagðar til ríkisins og fyrir það kom afgjald í staðinn, þ.e. að greiða laun presta. Þetta viðbótarsamkomulag sem við tölum um núna er bara framhald af því, greidd var ákveðin upphæð til kirkjunnar sem hún síðan núna kemur til með að sjá sjálf um, að ráða presta til vinnu o.s.frv. Þannig að þetta er ekki sambærilegt dæmi. Þú hlýtur að sjá það sjálfur að þarna eru lagðar til eignir, 25% lands hér á landi sem eru verulegar eignir, jarðeignir. Þetta kom í staðinn. Það er ekki hægt að setja þetta dæmi upp svona, hv. þingmaður. Þú hlýtur að sjá það sjálfur.

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvað á að vera ósambærilegt í þeim dæmum sem ég nefndi. Ég þekki það sem hv. þingmaður nefndi og það er það sem ég er að gagnrýna. Ég gagnrýni að þarna er tæmandi auðlind, nefnilega ákveðnar jarðir, afhent til eignar gegn óendanlega háu gjaldi, því að það sem hv. þingmaður nefnir ekki í sinni ræðu og virðist staðfastlega passa að nefna ekki er tíminn. Það er ekki svo að það sé verið að greiða laun presta í ákveðinn tíma á meðan verið er að borga af eignunum. Nei, upphæðirnar vara að eilífu, svo lengi sem drottinn gefur oss dag og nótt - svo ég leyfi mér að vera svolítið ljóðrænn. En ég er fullkomlega meðvitaður um fyrirkomulagið sem hv. þingmaður nefndi. Þess vegna spyr ég líka: Myndi hv. þingmaður sætta sig við að sami díll eða sambærilegur, með sömu einkennum samkvæmt lýsingu hv. þingmanns, væri gerður við eitthvert annað trúfélag, segjum Fríkirkjuna í Reykjavík eða lífsskoðunarfélag eins og Siðmennt 

Forseti minnir á að þingmálið er íslenska og minnir á orðið samkomulag.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Eins og hv. þingmaður þekkir vel veitir kirkjan - þjóðkirkjan - margvíslega þjónustu og það eru fjölmörg og fjölbreytt verkefni á vegum kirkjunnar um allt land, sérþjónusta og sálgæsla, tónlistarstarf og allt sem viðkemur hátíðisdögum kirkjunnar eins og við þekkjum, menningin, tónlistarfólkið innan kirkjunnar er á heimsmælikvarða og svo mætti lengi telja. Hún sinnir ýmsum hópum, heyrnarlausum, flóttamönnum o.s.frv. Það er margvísleg þjónusta sem er verið að veita. Hún er veitt á grundvelli samkomulags. Þetta er kjarni málsins, hv. þingmaður. Að fara að telja upp að það eigi að fara að gera samkomulag við 

Herra forseti. Það er áhugavert að hv. þingmaður notar orðið þjónusta og telur upp ýmsa þjónustu. Hann sagði í ræðu sinni að Ísland væri rosalega kristin þjóð. Nú hefur samkvæmt mælingum aðild að þjóðkirkjunni minnkað um 25 prósentustig frá 1998 til 2019, þ.e. ekki 25% heldur 25 prósentustig af heild. Aðeins 46% landsmanna telja sig trúaða samkvæmt greiningu frá 2015 og samkvæmt sömu greiningu segjast 0% undir 25 ára aldri eiga samleið með þjóðkirkjunni. Allt þetta fólk, það sem var undir 25 ára aldri þá, verður væntanlega þrítugt á komandi ári. Mig langar til að fylgja aðeins eftir spurningu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar varðandi það hversu mikið er réttlætanlegt að borga fyrir þessa þjónustu. Hversu mikils virði er þjónusta sem fáir og fækkandi hópur fólks sækir í? Trúir hv. þingmaður því að núverandi fyrirkomulag ríkiskirkju - og þetta er kannski meira grundvallaratriði - hafi hjálpað ríkiskirkjunni eða takmarkað hana í að ná til stærri hóps fólks, að breiða út þjónustu sína, að veita hana og þar fram eftir götunum? Getur kirkjan eins og hún er rekin í dag starfað í núverandi mynd án þess að fá 4 milljarða kr., og rúmlega það, fyrirgreiðslu úr ríkissjóði á hverju ári á grundvelli samnings sem virðist aldrei ætla að taka enda, þrátt fyrir að væntanlega á einhverjum tímapunkti sé búið að greiða fyrir allar jarðirnar sem um ræðir?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hann gerði að umtalsefni að það hefði fækkað mikið í þjóðkirkjunni og nýskráningum fækkað mjög. Það ber að hafa í huga í þeim efnum að gerðar voru breytingar á skráningarfyrirkomulaginu og það hefur gert að verkum að þessar tölur hafa lækkað. Ástæðan er sú að nú eru börn foreldra ekki sjálfkrafa skráð í þjóðkirkjuna eins og var þannig að þær breytingar hafa ákveðin áhrif. Það er rétt að halda því til haga. Hv. þingmaður spurði um þessa þjónustu og það er nefnilega mjög góð spurning. Hugmyndafræðin á bak við þetta samkomulag er m.a. sú að það var mjög erfitt að veita þessa þjónustu, t.d. á landsbyggðinni. Þeir sem hafa mælt fyrir þingsályktunartillögu um fullan aðskilnað ríkis og kirkju og nefna í því sambandi að það eigi að leggja niður alla samninga við kirkjuna af hálfu ríkisins gera sér ekki grein fyrir því að þetta getur komið í veg fyrir að hér verði öflugt kirkjustarf um allt land. Það er erfitt að halda uppi kirkjustarfi í fámennum söfnuðum úti á landi og það eru sjóðir innan kirkjunnar sem m.a. er hægt að leita í til að sinna viðhaldi á kirkjum á landsbyggðinni, sem dæmi. Þetta er partur af okkar menningarlandslagi þegar við ferðumst um landið, hefur mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn o.s.frv. Þessu er ekki hægt að sinna nema til komi þetta samkomulag. Það er bara svo einfalt. Því fylgir að sjálfsögðu líka þessi mikilvæga þjónusta sem ég rakti hér áðan í fámennum byggðarlögum. Þó að unga fólkið, eins og hv. þingmaður nefndi sérstaklega, hafi ekki sérlegan áhuga á kirkjustarfi er ég ekki viss um að hv. þingmaður geti alhæft um það hér. Það er nú einu sinni þannig að þegar menn lenda kannski í skipbroti í lífinu snúa þeir sér oft til kirkjunnar og hún veitir þá mjög góða þjónustu, sálgæslu og annað slíkt.

Herra forseti. Nú er það þannig að í ansi mörgum byggðarlögum eru starfandi fleiri en einn söfnuður af einhverju tagi og langflestir þeirra búa ekki við þau kjör að fá þessar gríðarlegu upphæðir úr ríkissjóði samkvæmt einhverju samkomulagi upp á jarðeignir sem er hvergi til tæmandi listi yfir, svo ég viti til, og óvíst hversu mikils virði þær eru. En maður hefði haldið að úr því að t.d. aðventusöfnuðurinn, Fríkirkjan og fleiri geta starfað gætu kannski aðrar kirkjur gert það líka, svo ekki sé talað um söfnuði annarra trúarbragða. Ég verð samt að halda mig við þetta vegna þess að það er minnkandi eftirspurn eftir þjóðkirkjunni. Þó svo að þessi könnun hafi talað um 0% undir 25 ára sjáum við það bara á öðrum tölum líka. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég vil fyrst kannski koma inn á að eflaust geta einhverjar kirkjur og einhverjir söfnuðir, fjölmennir söfnuðir, einkum á höfuðborgarsvæðinu, rekið sig án þess að til komi sérstakt framlag frá ríki. En þeir eru ekki margir. Þetta samkomulag grundvallast á þeim eignum sem ég nefndi áðan og við þekkjum og við erum búin að fara yfir. Hvað aðra söfnuði varðar er náttúrlega óeðlilegt að þegar þeir hafa ekki lagt neitt í staðinn, eins og t.d. jarðeignir, eigi þeir eitthvert tilkall til sérstakra greiðslna. En ég minni á að þeir fá sóknargjöld eins og önnur trúfélög þannig að það er gætt jafnræðis í þeim efnum. En hv. þingmaður spyr hvernig ég sjái þetta fyrir mér. Ég sé þetta fyrir mér þannig að hér er búið að gera mjög gott samkomulag sem gefur kirkjunni frelsi og tækifæri til þess að haga sínum málum, þá sérstaklega fjárhagsmálum, 

Virðulegur forseti. Sem samnefndarmaður í fjárlaganefnd langaði mig til að nálgast þetta út frá því sjónarhorni. Nú er þjóðkirkjan að fá hérna 2,8, næstum því 2,9 milljarða, sérstaklega og svo fær hún u.þ.b. 2 milljarða í gegnum sóknargjöldin, hver sókn fyrir sig. Ég velti fyrir mér: Eru ekki aðrir söfnuðir sjálfstæðir? Af hverju þarf þjóðkirkjan þetta miklu meira til þess að halda sjálfstæði sínu? Ef við hunsum algerlega kirkjujarðasamkomulagið sem slíkt ætti þjóðkirkjan undir öllum öðrum kringumstæðum væntanlega að geta verið jafn sjálfstæð með bara sóknargjöldum og allir aðrir söfnuðir. Í lögum um opinber fjármál er einmitt fjallað um samningagerð, með leyfi forseta, í 40. gr.: „Í samningum um rekstrarverkefni samkvæmt þessari grein skal m.a. skilgreina umfang og gæði þeirrar starfsemi sem samningurinn tekur til, samningstíma, skilyrði fyrir samningsgreiðslum, eftirlit með framkvæmd þeirra og meðferð ágreiningsmála.“ Ekkert af þessu, nema kannski skilyrðið um meðferð ágreiningsmála, er uppfyllt í þessu viðbótarsamkomulagi og kirkjujarðasamkomulagi eins og það er. Nú var kirkjujarðasamkomulagið samþykkt í öðrum lögum en lög um opinber fjármál og allt í lagi með það. Það er endurskoðunarákvæði á því eftir 15 ár. Allt í lagi með þau ákvæði. En í nýjum lögum er bara fimm ára frestur. Samt er í viðbótarsamkomulaginu skilgreindur 15 ára samningsfrestur. Ég skil ekki hvernig það kemst til okkar utan þess sniðs sem lög um opinber fjármál setja ramma utan um. Mig langar að fá aðeins álit þingmanns á þessu samkomulagi með tilliti til laga um opinber fjármál sem nefndarmaður í fjárlaganefnd.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og ágætum sessunaut mínum í fjárlaganefnd. Við höfum rætt þetta og þetta er ekki nýtt af nálinni, eins og hv. þingmaður veit. Hér er gerður samningur af hálfu ríkisvaldsins og væntanlega hefur verið farið yfir þau mál, lengd samningsins o.s.frv. Kjarni málsins er sá að um þjónustusamning er að ræða. Það er verið að kaupa ákveðna þjónustu fyrir, má segja, þetta endurgjald. Það má orða það þannig að fyrir þessar eignir komi greiðslur sem síðan fylgja þeirri þjónustu sem kirkjan veitir. Þessi álitaefni hv. þingmanns eiga að sjálfsögðu rétt á sér, ég ætla ekkert að draga úr því, en ég vænti þess að ríkisvaldið eða þeir aðilar sem gerðu þennan samning fyrir hönd ríkisins hafi rætt þessa hluti og haft þá til hliðsjónar. Ég myndi segja að það sé kjarni málsins. Þeir sem gerðu samninginn hafi haft lög um opinber fjármál að leiðarljósi í þeim efnum, ég vænti þess.

Virðulegur forseti. Þrátt fyrir það eru samningsákvæði viðbótarsamkomulagsins eins og þau eru með 15 ára gildistíma en ekki fimm ára sem er hámarkið samkvæmt lögum um opinber fjármál þannig að maður klórar sér í hausnum og spyr sig: Það getur ekki verið að menn hafi haft lög um opinber fjármál til hliðsjónar. Hv. þingmaður segir að þetta sé þjónustusamningur fyrir eignir og þá spyr ég náttúrlega strax: Afsakið, en hérna eru afhentar eignir sem hafa endanlegt verðmæti sem væntanlega er hægt að stemma af skuldbindingu gagnvart á einhverju tímabili. Kannski tekur það 100, 200 ár, hver veit. Hversu mikill hluti af því er undir í þessu viðbótarsamkomulagi eða kirkjujarðasamkomulagi yfirleitt og hversu mikið gildir þjónustusamningurinn gagnvart því? Það skiptir máli vegna þess eftirlits sem við veitum síðan í lögum um opinber fjármál um að það séu skilyrði við afhendingu á opinberu fé, skattfé. Svo erum við náttúrlega með lögin um sóknargjöldin þar sem er bara sagt: 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Við þekkjum kjarna málsins í samkomulaginu. Það er afgjald fyrir þessar eignir. Það er kjarni málsins og hv. þingmaður þekkir það. Á grundvelli þess er þetta samkomulag gert, það er gert á grundvelli samkomulags frá 1907, sem er síðan gert 1997 þegar full eignatilfærsla verður. Fyrst er það umsjón með kirkjueignunum 1907 og síðan er það eign ríkisins á kirkjujörðunum 1997 eins og við þekkjum. Þetta er samkomulagið og á því byggir þetta nýja samkomulag. Ég nefndi þessa þjónustu sérstaklega, ég er kannski ekki beint að segja að þetta sé þjónustusamningur, kannski ekki hægt að orða það þannig, heldur veitir kirkjan þjónustu sem er mikilvæg í samfélagi okkar að mínu mati. Eins og ég rakti hér veitir kirkjan margvíslega þjónustu 

Virðulegi forseti. Þetta mál einkennist af því sem ég ætla að kalla yfirburðahyggju, þeirri hyggju að tilteknir hópar í samfélaginu eigi að hafa yfirburði yfir aðra hópa og sérstök forréttindi umfram aðra hópa í samfélaginu. Það er algengt en ekki algilt að slíkir hópar séu í meiri hluta. Þegar þessi yfirburðahyggja kemur upp í sambandi við kynþætti eru það t.d. yfirleitt einstaklingar úr fjölmennari hópnum sem vilja kúga einhvern úr fámennari hópnum og bera því þá einmitt við að þeir séu í meiri hluta og tala þá jafnan um sögulegar rætur og að eitthvað hafi verið á einhvern ákveðinn hátt í þúsund ár o.s.frv. Þetta þekkjum við því miður af mörgum harmsögum heimsins, frá Balkanskaga, Þýskalandi og víðar. Hér er ekki um að ræða yfirburðahyggju á grundvelli kynþáttar sem betur fer en hins vegar yfirburðahyggju á grundvelli trúarbragða, þ.e. á grundvelli þeirrar hugmyndar að fólk sem aðhyllist hina evangelísku lútersku þjóðtrú svokölluðu eigi að njóta sérstakra forréttinda umfram annað fólk. Þá er mjög stutt í að fólk komi upp í pontu og fari að klappa sjálfu sér á bakið, ef það aðhyllist þá trú, fyrir það að þessi tiltekna stofnun, þjóðkirkjan svokallaða, veiti þjónustu - eins og aðrar trúarstofnanir geri það ekki, eins og aðrar trúarstofnanir séu ekki opnar hverjum sem er og bjóði ekki hvern sem er velkominn, eins og ef hv. þingmenn gætu ekki farið ef þeir lenda í áföllum í lífinu í mosku og spurt fræðimenn þar ráða hvað varðar sálgæslu og því um líkt. Ég bið hv. þingmenn að velta þessu fyrir sér. Ég hygg með því að líta yfir svæðið og hlusta á ræður þingmanna að hér séu ekkert sérstaklega margir sem fara í mosku, ekki að það komi mér neitt við eða neinum, en ég velti fyrir mér hversu mörgum hv. þingmönnum hugnaðist að leita til trúfélags eða lífsskoðunarfélags hvers hugmyndafræði þeir aðhylltust ekki. Virðulegur forseti. Það er nóg fyrir mig. Ég aðhyllist einfaldlega ekki evangelíska lúterska trú og get þess vegna ekki fundið sáluhjálp hjá presti á sama hátt og einhver sem aðhyllist þá trú. Samt er ég ekkert að gera lítið úr því að trúað fólk leiti til presta. Ég segi bara að ekki aðhyllist allir þessa trú.

Það skiptir engu máli.

Ég ætla að fara yfir orð hv. 5. þm. Reykv. s. á eftir, vonandi í andsvörum. Óháð því er hér í raun um tvennt að ræða, eins og hv. 3. þm. Suðurk., Birgir Þórarinsson, fór ágætlega yfir, annars vegar stjórnarskrárbundinn stuðning og vernd íslenska ríkisins við þjóðkirkjuna svokölluðu og hins vegar kirkjujarðasamkomulagið. Það mál sem við ræðum hér varðar kirkjujarðasamkomulagið. Ég er sammála hv. þingmanni og vonandi líka fyrrverandi formanni Lögmannafélagsins um að í raun sé hægt að breyta öðru án þess að breyta hinu. Ég sé ekki að neitt myndi breytast við kirkjujarðasamkomulagið í sjálfu sér við það að afnema 62. gr. stjórnarskrárinnar um þjóðkirkju. Ég get ekki séð það, af minni vissulega takmörkuðu lögfræðiþekkingu. Aftur á móti er þetta kirkjujarðasamkomulag allt saman einkenni fyrir þá stöðu sem trúmál hafa á Íslandi gagnvart ríkisvaldinu sérstaklega vegna þess að aldrei myndi neitt ríki gera samning eins og kirkjujarðasamkomulagið nema vegna þess að þingheimur almennt, meiri hlutinn, aðhylltist þvílíka helgislepju, ætla ég að segja, ekki trúrækni heldur helgislepju, gagnvart þeirri mannlegu stofnun sem um ræðir. Það var ekki farið í kirkjujarðasamkomulagið nema af þeirri ástæðu. Ég sé ekki fyrir mér að þingheimur myndi nokkurn tíma, eða ráðherrar, gera sambærilegan díl við stofnun eins og Siðmennt eða Vantrú. Geta hv. þingmenn nokkuð hugsað sér það eða einhverja mosku eða segjum bara skákfélag ungmenna á Akureyri, ef það er til, bara eitthvert félag? Ég sé ekki fyrir mér að ríkið myndi kaupa jarðir af þeim félögum fyrir bókstaflega óendanlega háa upphæð nema vegna þess að þessir sömu stjórnmálamenn eru haldnir sérstakri lotningu gagnvart þessari stofnun vegna þess að hún stendur fyrir þeirra trúarsannfæringu. Og það er rangt, virðulegi forseti, að láta slíkt ráða för þegar maður er að semja fyrir hönd allra skattgreiðenda. Það er rangt, það er siðferðislega rangt, þegar ríkið og ráðherrar taka sig til og ætla að semja um skattfé við einstakar stofnanir að standa þá ekki með skattborgurum heldur vera í liði með þeim sem er verið að semja við. Það er siðferðislega rangt, virðulegi forseti. Þetta er ekki lagatæknileg spurning, vil ég bara segja fyrir fram við hv. þm. 5. Reykv. s., og það er kominn tími til. Ég vík þá aðeins að efni þessa frumvarps og viðbótarsamningsins sem það grundvallast á og er hluti af. Kirkjujarðasamkomulagið sjálft er nógu bölvanlegt eins og það lá fyrir 1997, en núna á að breyta fyrirkomulaginu. Sumar breytingarnar eru jákvæðar, t.d. að starfsmenn kirkjunnar verði ekki ríkisstarfsmenn heldur starfsmenn kirkjunnar. Mér finnst það allt í lagi en mér finnst það samt ekki vera aðalatriðið. Aðalatriðið finnst mér vera mismununin sem viðgengst á Íslandi gagnvart mismunandi trúarhópum, grundvölluð á einhverri sögulegri og menningarlegri arfleifð. Því er alltaf hent upp eins og afsökun fyrir svona löguðu. Það eru alls konar hlutir í okkar sögulegu og menningarlegu arfleifð og sú arfleifð er engin sérstök réttlæting fyrir því að hafa hlutina áfram eins og þeir eru. Forréttindi karla koma upp í hugann, karlmenn hafa verið með mikla yfirburði hérna í 1100 ár. Þýðir það að karlmenn eigi áfram að hafa þessa miklu yfirburði? Nei, virðulegi forseti, það væru fráleit rök. Til að vekja smáóþægindi ætla ég að segja að yfirþyrmandi meiri hluti Íslendinga hefur verið hvítur síðustu 1100 ár. Þýðir það að hann eigi alltaf að vera hvítur?  Er svo ekki svolítið skrýtið að það sé sérstakur ríkisstuðningur, sérstök ríkisvernd, við vinsælasta trúfélagið sem er yfirþyrmandi fjölmennast og fær yfirþyrmandi mest af sóknargjöldum? Er það ekki svolítið skrýtið, virðulegi forseti? Venjan er frekar sú að það ætti að styðja við lítilmagnann, minni félög sem þurfa líka og vilja bjóða upp á þjónustu, sáluhjálp og fleira í þeim dúr og gera alveg sömu hluti og þjóðkirkjan gerir, vilja það í það minnsta. Ef margir söfnuðir gera það ekki fullyrði ég að það sé einmitt vegna þess að þá skortir stuðninginn sem þjóðkirkjan fær á grundvelli stjórnarskrárákvæðisins, 62. gr., og kirkjujarðasamkomulagsins. Annað sem kemur með þessum viðbótarsamningi er hins vegar ekki jafn jákvætt og breytingin með starfsmennina sem er í versta falli meinlaust og í skásta falli bara fínt. Það á að hætta að fara eftir skráningarfjölda í kirkjuna til að ákvarða þann stuðning sem um ræðir í kirkjujarðasamkomulaginu. Það vill svo skemmtilega til að það er að fækka í þjóðkirkjunni sem er alveg eðlileg þróun ef litið er á það að samfélagið er að verða fjölbreyttara, ekki bara vegna þess að útlendingar koma til landsins heldur hefur samfélagið almennt miklu meira aðgengi að alls konar tegundum af upplýsingum og þá er alveg eðlilegt að það hræri svolítið í þeirri viðhorfasúpu sem einkennir mannlegt samfélag. Það er eðlileg þróun. Það þýðir hins vegar að samkvæmt kirkjujarðasamkomulaginu óbreyttu frá 1997 myndi sá stuðningur sem um ræðir dvína. Ég man ekki töluna nákvæmlega en mig minnir að þegar skráningum hefur fækkað um 5.000 hverju sinni hafi stuðningurinn minnkað en með viðbótarsamkomulaginu er þessi tenging afnumin. Það er afskaplega heppileg tímasetning fyrir þjóðkirkjuna akkúrat núna. Þetta er eitt af því, virðulegi forseti, sem mér finnst bara ekki heiðarlegt. Mér finnst ekki ærlegt að gera samning sem er sérstaklega gerður til þess að forða þessu trúfélagi frá þeirri þjóðfélagsþróun sem á sér stað á sama tíma og það er alltaf rökstutt að þjóðkirkjan njóti svo mikils stuðnings í samfélaginu að þess vegna sé eðlilegt að styðja hana. Hvað gerist þegar minni hluti þjóðarinnar verður í þjóðkirkjunni? Hvað þá, virðulegi forseti? Þá verður þetta samkomulag enn í gildi og það er það sem er svo slæmt við það. Það er ekkert að því að ríkið borgi sanngjarnt verð fyrir þær eignir sem það kaupir. Það er eðlilegt. Þegar maður kaupir land eða fasteign eru venjulega afborganir og einhvern tímann er búið að fullnusta samninginn. Einhvern tímann á maður hlutinn og þarf ekki að greiða meira af honum. Þetta er eini samningurinn sem ég veit til nokkurn tímann, utan kannski Biblíunnar, þar sem það er ekki. Ég leyfi hv. 3. þm. Suðurk. að leiðrétta mig með það ef hann svo kýs og getur. Aðalatriðið í þessu er fyrir mér ekki það að þessi tiltekna stofnun aðhyllist tiltekna trúarsannfæringu sem ég sjálfur aðhyllist ekki persónulega, ekki að það komi neinum við. Það er ekki málið. Málið er að mér finnst ekki sanngjarnt, ekki rétt og ekki heldur í neinu samræmi við 65. gr. stjórnarskrárinnar eða anda hennar í það minnsta að mismuna fólki og þeirri þjónustu sem það fær á grundvelli þess hvaða trúarsannfæringar það er. Mér finnst ómálefnalegt, rangt og óheiðarlegt að setja það í einhvern annan búning en að þetta sé nákvæmlega það. Þarna finnur meiri hlutinn afsökun fyrir því að skammta sjálfum sér meiri gæði en minni hlutinn fær fyrir það eitt að vera minni hlutinn vegna þess að þarna eru einhverjar sögulegar rætur. Ég ætla ekki að rífast yfir því, það er alveg rétt að kristin trú á sér sögulegar rætur og er stór hluti af íslenskri sögu og menningu, er söguleg í það minnsta eins og ýmislegt annað, þar á meðal blóðböð og hvaðeina. Það þýðir samt ekki að við eigum að halda úti sérstakri stofnun og styrkja hana og vernda með skattfé. Ég verð að segja að lokum, virðulegi forseti, að það er í raun bara eitt trúfélag á Íslandi sem ég gæti hugsað mér að fara í alvarlega umræðu um hvort væri málefnalegt að styðja umfram önnur og það er Ásatrúarfélagið. Ég er ekki í því, hef aldrei verið það og aðhyllist það ekki, a.m.k. ekki enn þá. Þar er um að ræða félag sem snýst virkilega um að viðhalda menningar- og sagnfræðilegri arfleifð sem er í verulegum minni hluta og er ekkert víst að lifi samfélagsþróunina af ef við gleymum of mikið sögu okkar og fortíð sem vonandi gerist ekki. Evangelísk lútersk trúarsannfæring er hins vegar mjög aðgengileg öllum, ekkert mál að finna allt um hana og iðka hana og rækta án þess að hafa nokkurn ríkisstuðning. Það er ekkert mál. Ég veit ekki alveg hvernig það er með Ásatrúarfélagið en þar er um að ræða allt aðra stöðu. Mér þætti það eðlilegra, á sama hátt og mér finnst t.d. eðlilegt að hafa sérstakan stuðning og vernd fyrir íslenska tungu, ekki vegna þess að hún sé í meiri hluta heldur þvert á móti vegna þess að hún er í minni hluta í heiminum. Hún getur alveg, þrátt fyrir jákvæð teikn upp á síðkastið, á örfáum síðustu árum, dvínað og getur dáið út á 100–200 árum ef við pössum okkur ekki. Sem betur fer virðumst við vera að passa okkur þar þannig að það lítur ekki út fyrir að verða, þökk sé einmitt ríkisstuðningi og tækniframþróun. Það að styðja stærsta trúarsöfnuðinn og gera sérstaklega vel við hann með skattfé, fólk sem aðhyllist trúarsannfæringu stærsta trúarsafnaðarins, er ómálefnalegt. Það er óþarfi í allra skásta falli. Það er rangt og við eigum ekki að gera það. Við eigum ekki að gera það frekar en t.d. Bandaríkin, Kanada, Mexíkó, Frakkland, Þýskaland, Ítalía, Spánn, Portúgal eða Finnland. Það þarf ekki, virðulegi forseti. Aukinheldur er það ekki málefnalegt. Virðulegi forseti. Ég ætla að láta þetta duga í bili. Sjáum til hvort andsvör hv. þingmanna knýja fram aðra ræðu. Það eru allar líkur á því enda er vissulega margt sem hér má ræða, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna. Mér finnst eitt standa upp úr í málflutningi þeirra sem ég hef heyrt tjá sig fyrir hönd Pírata, en nú vísa ég auðvitað sérstaklega í ræðu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar, það er svolítið eins og Píratar hafi ekki mikinn áhuga á vöxtum og vaxtaumræðu. Þegar 26–27% lands á Íslandi eru afhent ríkinu til eignar er hægt að nálgast málin annaðhvort út frá því að greiddur verði höfuðstóll þeirrar skuldar eða vextir af metinni upphæð. Það er þekkt hugtak, með leyfi forseta, „perpetual bond“ sem er vaxtagreiðslubréf, skuldabréf án eindaga höfuðstóls. Það er það sem er í gangi í þessu samkomulagi, við erum ekkert að finna þetta hugtak upp hér. Ef við tökum 3,7 milljarða greiðslu til þjóðkirkjunnar á næsta ári samkvæmt fjárlögum og afvöxtum hana miðað við 7% vexti er höfuðstólsverðmæti þess bréfs, lægi það fyrir, 53 milljarðar. Ef 53 milljarðar eru afgjaldið fyrir 26% lands á Íslandi eru það rétt um 2 milljarðar á hvert prósent og ég gæti talið upp nokkra sem væru til í að eignast sitt prósent af Íslandi fyrir 2 milljarða. Í því samhengi er algjörlega fjarstæðukennt að halda því fram að ríkið hafi samið af sér í þessu samhengi. Það verður að líta á þetta þannig að það er verið að borga vexti af þeirri greiðslu, því andlagi, sem ríkissjóður fékk sem eru ríkisjarðir þess tíma. Vaxtagreiðslan er þessi og ég verð að segja fyrir mig að 53 milljarða höfuðstólsskuldbinding - vill 

Forseti minnir enn á að þingmálið er íslenska.

Virðulegi forseti. Ég man ekki nákvæmlega hvað það eru margir milljarðar sem eiga að fara til kirkjunnar á ári samkvæmt þessu, 2,5 eða 3,5 eða eitthvað í þeim dúr. 53 milljarðar til að klára dæmið - mér finnst bara augljóst að við ættum að borga þá og klára málið. Það má alveg gera það á mörgum árum. Eins og ég fór yfir í ræðu minni finnst mér ekkert að því að hafa afborganir og vexti þess vegna - við sjáum til, ég ætla ekki að binda mig í því vegna þess að ég veit svo sem ekki hvað er eðlilegt í svona viðskiptum. Ef verðmiðinn er 53 milljarðar finnst mér það mjög lág upphæð miðað við það sem við munum borga samkvæmt hinu fyrirkomulaginu. Samkvæmt því er upphæðin óendanlega há. Við getum ímyndað okkur tíu sinnum 53 milljarða, sem er 530 milljarðar, eða 100 eða 1.000 sinnum eða milljón sinnum eða trilljón billjón skrilljón milljón skrilljón sinnum 53 milljarða - það er samt lægra en það sem við eigum að borga samkvæmt þessu vegna þess að sú skuldbinding er að eilífu, virðulegi forseti. 53 milljarðar eru vel viðráðanleg upphæð fyrir ríkissjóð, sér í lagi yfir nokkurra ára tímabil. Við höfum farið í hærri einskiptisgreiðslur en það á síðustu árum á Alþingi. Ef spurning hv. þingmanns er hvort ég væri til í að setja 53 milljarða í að klára dæmið er svarið alveg tvímælalaust og einart: Já, klárlega, engin spurning.

Virðulegur forseti. Það er ágætt að við séum þá búin að afgreiða það að ríkissjóður sé ekki að borga niður höfuðstól skuldbindingarinnar. Eftir það er þetta bara umræða um vexti. Það er einfalt mál og kristallast kannski m.a. með hliðarsamtölum í þingsal að Píratar hafa lítinn skilning á vöxtum. Það er ekki bara áhugaleysi heldur virðist skilningur vera lítill. Það er ekki flókið að afvaxta vaxtagreiðslu og leiða út höfuðstól. Við getum tekið minna dæmi, sá sem fær 1 millj. kr. lán sem á eru 10% vextir og borgar 100.000 kr. af því á ári borgar aldrei krónu af höfuðstólnum. Þá bara lifir höfuðstóllinn út í hið óendanlega þangað til lántakinn ákveður að borga niður höfuðstólinn. Það er mjög gott að við séum komin á þann stað að við séum bara að borga vexti af framlagi kirkjurnar upphaflega. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir lokaorð hv. þingmanns, mér finnst nákvæmlega að við eigum að athuga hver höfuðstóllinn er, hversu mikið við ætlum að borga niður af honum og hvort við viljum borga það. Mér finnst það ljómandi fín umræða. Svar mitt er tvímælalaust: Já. Það er bara þannig. Það er í stefnu Pírata og ég sé ekkert vandamál við það nema bara að það gengur í berhögg við það sem við erum að ræða hér. Það er ekki það sem við erum að ræða hér. Það er það sem við Píratar höfum t.d. lagt til.

Þú ert að halda því fram að þetta sé vondur samningur eins og vaxtagreiðslurnar liggja.

Ég fullyrði að þessi samningur er þannig að ríkið er búið að eignast þessar jarðir - að nafninu til. Maður veltir reyndar fyrir sér hvað það eigi nákvæmlega að þýða með hliðsjón af þessu furðulega samkomulagi. Ef höfuðstólsverðið er 53 milljarðar getum við a.m.k. borgað inn á höfuðstólinn. Í dag er ekki hægt að borga inn á neinn höfuðstól vegna þess að enginn höfuðstóll er viðurkenndur. Það er ekki viðurkennt að neinn höfuðstóll sé yfir höfuð til staðar til að borga af. Vilji hv. þingmaður leggjast í það með mér og öðrum hv. þingmönnum Pírata að finna út úr því hversu hátt nákvæmlega það ætti að vera og hvernig við gætum greitt það niður er ég reiðubúinn í það samtal 

Hæstv. forseti. Umræðan um þetta frumvarp er út og suður og er eiginlega alveg óskiljanleg. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að viðurkenna að menn geti gagnrýnt þetta fyrirkomulag. Það er þess vegna sem stend hér upp og geri það. Það er hluti af því sem ég fæ borgað alveg þó nokkuð af peningum fyrir að gera og mun halda áfram að gera, sér í lagi í ljósi eindregins stuðnings hv. þingmanns. Hv. þingmaður talar um að stjórnarskrá og kirkjujarðasamkomulaginu sé grautað saman. Þessi mál eru skyld og það er alvanalegt í ræðum að þingmenn ræði skyld málefni saman. Hv. þingmaður sagði líka að það skipti ekki máli að samningurinn væri lélegur og þar er ég ósammála hv. þingmanni. Mér finnst skipta máli að samningurinn sé í það minnsta á einhvern hátt rökréttur. Hann þarf ekki einu sinni að vera geðveikt góður, hann þarf bara að vera aðeins rökréttur. Það er rétt hjá hv. þingmanni, og ég tek undir það, að það sé ekkert nýtt að ríkið styðji einhverja sem veita þjónustu eða hafa skyldur. Ég hef ekkert við það að athuga. Ég bendi á að Fríkirkjan í Reykjavík veitir líka þjónustu og hefur skyldur, Siðmennt einnig og fullt af trúfélögum. Það er ekkert óeðlilegt við það að ríkið borgi fyrir það sem ríkið kýs að kalla grunnþjónustu, segjum greftranir eða eitthvað því um líkt. Ég hef ekkert á móti því að ríkið fjármagni það en þá er sú þjónusta fjármögnuð og það er ekki það sem þetta samkomulag snýst um. Þetta samkomulag snýst um að tæmandi eignir, jarðir, voru seldar, eins og það er kallað, fyrir óendanlega hátt gjald vegna þess hvernig fyrirkomulagið er. Og það er það sem ég er, með leyfi hv. þingmanns og forseta, að gagnrýna.

Hæstv. forseti. Siðmennt hefur engar skyldur lögum samkvæmt. Fyrir utan það er þetta alveg vonlaus félagsskapur að mínu viti og einhver sá vitlausasti í landinu nú um stundir. Látum það samt liggja á milli hluta. Hvernig samkomulagið er? Menn hanga í því hvað er lélegt samkomulag eða gott samkomulag. Við erum að styðja og vernda þjóðkirkjuna. Þetta samkomulag er gert með þeim hætti og er bara einn hluti af því, fyrir utan það að ríkið fær fullt af eignum á móti 

Virðulegi forseti. Ég held að það kæmi hv. þingmanni á óvart ef hann vissi hversu mikið ég hef lesið Biblíuna, enda er það oft þannig sem fólk fer að fyllast 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var sérstök. Hann ræddi um sérstök forréttindi, helgislepju, siðferðislega rangt, mismunun o.s.frv. Ég hvet hv. þingmann til að snúa sér frá slíkri brennandi reiði og heift í garð þessa samkomulags. Vonandi þarf hv. þingmaður ekki að reika um eyðimörkina í 40 ár. Þjóðin hefur talað, hv. þingmaður. 2012 samþykkti þjóðin það og vildi að í stjórnarskrá væri sérstakt ákvæði um að ríkið myndi styðja og styrkja þjóðkirkjuna. Þetta verður hv. þingmaður að sætta sig við. Þetta er niðurstaða sem þjóðin komst að og við eigum að virða. Það samkomulag sem við erum að fjalla um hér byggir, svo ég nefni það enn og aftur, á tilfærslu eigna og hv. þingmaður verður að átta sig á því. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er það ómálefnalegt að standa við samninga? Er ómálefnalegt að ríkissjóður standi við samninga sem það gerir? Það væri ágætt að hv. þingmaður myndi svara þessu. Svo þykir mér ómálefnalegt að hv. þingmaður skemmti sér yfir því að það hafi fækkað í þjóðkirkjunni, eins og hann nefndi sérstaklega þegar hann sagði að svo skemmtilega vildi til að fækkað hefði í þjóðkirkjunni. Þetta er ómálefnalegur málflutningur, hv. þingmaður.

Virðulegur forseti. Það síðastnefnda var sagt í kaldhæðni í samhengi við þær breytingar sem eru lagðar til í viðbótarsamningnum um að ekki skuli lengur taka mið af fjölda skráðra í þjóðkirkjunni. Persónulega er mér alveg sama hversu margir eru skráðir í þjóðkirkjuna, ég lít svo á að það kom mér ekkert við. Það eina sem kemur mér við sem borgara og þingmanni er að tryggja að borgarar landsins njóti jafnréttis á öllum sviðum samfélagsins, þar á meðal hinu trúarlega. Gagnrýni mín á þessa stofnun snýr ekki að neinu öðru en því. Ég hef hvorki athugasemdir við það að fólk aðhyllist trúarkenningar þessarar stofnunar né að það sé hluti af henni eða að stofnunin sé til og ég geri ekki einu sinni athugasemdir við að sú þjónusta sé fjármögnuð af ríkinu. Ég vil bara að það sé á jafnræðisgrundvelli við aðrar trúarstofnanir ef það á að vera stuðningur yfir höfuð. Vonandi leiðréttir þetta það. Ég tel ekki ómálefnalegt að standa við samninga en tel hins vegar samninga geta verið ómálefnalega. Dæmi gæti verið ef það væru 300% vextir af verðtryggðu láni. Mér þætti það ómálefnalegur samningur. Skemmtilegast þykir mér samt að hv. þingmaður nefni þjóðaratkvæðagreiðsluna 2012. Ég er nefnilega sammála hv. þingmanni um að við eigum að virða þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er af þeim ástæðum sem ég hef ekki lagt fram breytingartillögu við þjóðkirkjuákvæðið í frumvarpi Pírata og seinna meir Samfylkingarinnar um nýja stjórnarskrá. Ástæðan er sú að ég vil fyrst lögfesta þá stjórnarskrá og síðan vil ég halda áfram þessum eilífðarslag sem virðist vera við að koma á raunverulegu jafnræði í trúmálum á Íslandi. Það er aðskilinn slagur að mínu mati. Ég er líka bara til í að hlýða kalli þjóðarinnar þegar kemur að þessu, þegar kemur að setningu nýrrar stjórnarskrár og því að fylgja niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012. En ég verð að spyrja á móti: Er þá ekki hv. þingmaður sömuleiðis sjálfur skuldbundinn til að hlusta á rödd þjóðarinnar í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu um setningu nýrrar stjórnarskrár á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs? Ég hef ekki orðið var við mikinn stuðning við það úr röðum Miðflokksmanna.

Herra forseti. Hv. þingmaður er farinn að snúa þessu við. Ég er ekki hér til andsvara. Það er trúfrelsi í landinu, hv. þingmaður, og það ríkir jafnræði í trúmálum hvað það varðar að sóknargjöldin eru á jafnræðisgrundvelli, þ.e. öll trúfélög fá sóknargjöld. Hvaða minni hluta er hv. þingmaður að tala um? Sagði ekki meiri hluti þjóðarinnar skoðun sína og vildi styðja og styrkja þjóðkirkjuna? Ég átta mig ekki alveg á því hvaða minni hluta hv. þingmaður er að tala um í þessu sambandi. Hann ræðir líka um trúarsannfæringu, að við séum að styðja þetta mál vegna trúarsannfæringar. Þetta er samkomulag sem er búið að gera og við samninga á að standa, hv. þingmaður. Þetta er útfærsla á samkomulagi sem var gert 1997. 

Virðulegur forseti. Ég skal fylgja eftir niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslunnar 2012 ef hv. þingmaður er til í að koma með mér í það lið. Ég hef ekki sagt að ekki sé trúfrelsi á Íslandi. Ég hef sagt að það sé ekki jafnræði í trúmálum, ég man reyndar ekki hvernig ég orðaði það nákvæmlega í hvert einasta sinn, en ég talaði áðan um jafnræði fyrir lögum og jafnræði borgaranna gagnvart því hvernig ríkisstjórnin semur við stofnanir úti í bæ. Hv. þingmaður spurði hvort ég væri ekki pirraður yfir því að þetta samkomulag væri ekki við Siðmennt. Eins og ég hef farið yfir áður, reyndar ekki í ræðu í dag, væri ég alveg jafn æfur yfir sambærilegu samkomulagi við hvaða stofnun sem væri, hvort sem það væri Siðmennt eða einhver önnur stofnun. Siðmennt þiggur svokölluð sóknargjöld og ég er á móti því. Ég vil afnema það fyrirkomulag. Ég er þeirrar skoðunar vegna þess að mín afstaða til þess hvernig lögin eiga að vera í landinu og hvert hlutverk ríkisins er er óháð trúarsannfæringu minni eða lífsskoðunarsannfæringu. Þetta er tvennt ólíkt. Mér tekst mjög auðveldlega 

Forseti. Ég kem hingað upp vegna þess að við í stjórnarandstöðunni, a.m.k. ég, gengum út frá því að við værum að fara að klára þingfund um kl. 17 vegna óveðurs. Það er búið að loka skólum. Það er búið að loka búðum, verslunum og fyrirtækjum en einhverra hluta vegna erum við hér enn og ég heyri það núna frá forseta að það standi ekki til að ljúka þessum þingfundi kl 17. Mig langaði til að lesa upp fyrir forseta hvað hæstv. forsætisráðherra skrifaði á Facebook-síðu sína. „Nú er spáð aftakaveðri um land allt. Ég hvet okkur öll til að fara varlega í dag og á morgun og vera ekki á ferðinni að óþörfu. Viðbragðsaðilar eru tilbúnir, Landsbjörg og björgunarsveitir um land allt, lögreglan og almannavarnadeild ríkislögreglustjóra, starfsfólk sveitarfélaga, sjúkraflutningamenn og slökkvilið“ o.s.frv. Mig langaði bara til að koma þessu á framfæri og ég bið um svör varðandi það hversu lengi við eigum að vera hérna. Starfsfólk Alþingis og þingmenn þurfa að komast heim til sín. Ef það er raunveruleg hætta sem steðjar að okkur út af óveðri við 

Þær upplýsingar sem sá er hér stendur hefur eru að fyrirhugað var að ljúka þingfundi kl. 17.

Og hefur það … ekki fengið það staðfest? Forseti sagði að svo væri ekki.

Þá þarf ég bara að afla mér frekari upplýsinga um það.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Halldóru Mogensen. Mér finnst alveg merkilegt að þegar styttist í að fyrsti jólasveinninn komi til byggða virðist forseti Alþingis gjörsamlega hrökkva af hjörunum. Mér finnst þessi fundarstjórn afskaplega sérkennileg. Það vill svo til að ég er ekki nýr í þessum sal og ég skil ekki af hverju við þurfum alltaf að enda í þessum hjólförum, af hverju forsvarsmenn þingsins, þeir sem hafa meiri hluta, geta ekki einfaldlega sest niður og samið eins og hér verður að lokum gert - við skulum bara tala alveg ískalda íslensku. Þessi störukeppni er kjánaleg fyrir alla. Á meðan Íslendingar búa sig undir vont veður, eins og bent var á, erum við að ræða um málefni þjóðkirkjunnar, með fullri virðingu fyrir henni. Mér finnst það mjög sérkennileg skilaboð að hér eigi að fara að tala inn í kvöldið, ef það er rétt. Það væri mjög gagnlegt að fá skýringar á því hvort við höldum áfram til kl. 17 eða ekki. Nú eru nokkrir landsbyggðarþingmenn farnir heim, m.a. eftir tölvupóst sem forseti þingsins sendi. 

Hæstv. forseti. Það eru einhverjar viðræður í hliðarsal, heyri ég. Við höfum svo sem séð þetta gerast áður, að menn tali um að hætta á ákveðnum tímum en svo gengur það ekki. Þriðji orkupakkinn er ágætisdæmi. En ég er að velta fyrir mér hvort það sé einhver skýring -

Forseti biður um ró í þingsalinn.

Ég held áfram, virðulegur forseti. Það er þegar orðið þannig að a.m.k. einn af þingmönnum okkar mun ekki komast heim til sín þar sem búið er að loka Kjalarnesinu og opna þar fjöldahjálparstöð. Einnig skilst mér að það sé skollið á óveður á Reykjanesbraut og um hana átti einn okkar að fara til að komast til síns heima þannig að ég hvet forseta, ef rétt er að það séu áhöld um hvort halda eigi áfram eða ekki, að drífa sig í að slíta þessum fundi svo að þingmenn og starfsmenn komist til síns heima. Ég tala nú ekki um ef forsætisráðherra er búin að segja að við eigum að drífa okkur heim.

Það er einmitt það sem forseti hyggst gera, slíta fundi.