Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Erlingur Friðjónsson Ég vil aðeins segja örfá orð, vegna þess að ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara. - Ég vil þá fyrst geta þess, að þótt framsöguræðan væri löng hjá hv. 6. landsk., þá get ég þó ekki skrifað undir hana að öllu leyti. Ég er þó sammála hv.n. að því leyti, að ef á annað borð er farið að styrkja presta til utanfara, þá sé rétt að ákveða töluna 2–5 á ári. Ég er einnig sammala um það, að jafnt beri að styrkja fríkirkjupresta sem presta þjóðkirkjunnar. Ég mun því greiða atkv. með brtt.n., enda þótt brtt. við 2. gr. sé orðuð öðruvísi en ég vildi. En um frv. í heild sinni er það að segja, að ég mun ráða það við mig síðar, hvort ég greiði því atkv. út úr d. eða ekki.

Halldór Steinsson Það er fjarri því, að ég vilji leggjast á móti frv. þessu eða ætli að greiða atkv. gegn því. En ég get þó ekki stillt mig um að minnast á það mikla ósamræmi, sem er á milli þess styrks, sem prestum er ætlaður með frv. þessu, og utanfararstyrks annara embættismanna. Sá styrkur, sem læknum er ætlaður í fjárl., eru einar 3000 kr. árlega og honum skipt milli tveggja lækna, eða kr. 1500 til hvors. nú sjá allir, að frv. þetta gengur miklu lengra. Eftir því eiga 5 prestar árlega að fá 2000 kr. hver, eða 10 þús. kr. alls.

2–5 prestar árlega

. Ég tel brtt n. þýðingarlausa. Það sækir allt í sama horf, þótt þetta sé ekki ákveðið nánar. Reynslan verður sú, bæði eftir frv. og brtt.n., að það verða alltaf 5 prestar, sem styrkinn fá ár hvert, hvorki fleiri eða færri. Réttast væri því að tiltaka eina ákveðna tölu. Ef utanfararstyrkur til presta ætti að vera í samræmi við það, sem læknarnir fá, þá ætti upphæðin að vera 4500 kr. og skiptast milli þriggja presta árlega. Ég vona, að allir hv.þm. viðurkenni, að ekki muni vera minni þörf á, að læknarnir kynni sér framfarir og nýungar í læknisfræðinni heldur en prestarnir nýungar guðfræðinnar. Mér finnst því kenna nokkuð mikils ósamræmis og misréttis í þessum till., borið saman við þann styrk til utanfara, sem áður hefir verið veittur.

Jón Jónsson Ég vil út af ræðu hv.þm. Snæf. segja fáein orð, fyrst hv.frsm.n. gerir það ekki. Ég sé ekkert ósamræmi í því, þótt prestum séu ætlaðar 2000 kr. til utanfara, en læknar hafi fengið 1500 kr. Prestar hafa svo miklu verri aðstöðu í þjóðfélaginu en læknar, sem margir hverjir eru með tekjuhæstu mönnum. Er því réttmætt, að prestarnir fái nokkuð hærri styrk, er þeir fara utan. Hv. þm. taldi 1. brtt.n. þýðingarlausa, en það get ég ekki fallizt á. Ef hún er samþ., þá er það fastbundið, að minnst 2 prestar, en mest 5 fari utan árlega. Í frv. er þetta óákveðnara. En ef brtt. verður samþ., þá hafa þó prestarnir alltaf tryggingu fyrir því, að 2 fái utanfararstyrk árlega.

Halldór Steinsson Ég get ekki fallizt á rök hv. 3. landsk.Hv. þm. sagði, að læknarnir væru betur launaðir en prestar. Það er rétt. En á utanfararskilyrðum lækna og presta er líka sá mikli munur, að í frv. er prestum ætluð þjónusta safnaða þeirra, þeim að kostnaðarlausu. En þegar læknar fara utan, verða þeir að kosta dýra menn sjálfir til að gegna starfi sínu á meðan. Auk þess vil ég ekki kannast við, að læknar séu hæst launaðir allra embættismanna. Það er síður en svo. Mun þeim flestum ekki veita af sínum launum. Þá get ég heldur ekki kannast við, að það sé til neinna bóta að setja 2–5 inn í staðinn fyrir allt að 5. Það kemur ekki til mála, að nokkur stjórn skilji „allt að 5“ svo, að hún sé ekki skyldug til að veita neinum utanfararstyrk.

Jón Þorláksson Ég vil einungis leiða athygli hv.n. að því, að mér skilst, að 5. gr. frv. geri allmikinn rugling á því, hvað margir fái utanfararstyrk, hvort sem það er miðað við 1. gr. frv. eða brtt.n. við 1. gr. Ég skil bæði frvgr. og brtt. svo, að ekki sé bundið við að veita 5 prestum utanfararstyrk árlega. Og ef brtt. verður samþ., þá er því slegið föstu, að ekki þurfi að veita nema 2 prestum utanfararstyrk árlega. Ef nú t. d. 3 prestar sækja eitt ár, og þeim er öllum veittur styrkur, þá má samkv. 5. gr. frv. veita 7 prestum næsta ár. En sæki nú 5 eða fleiri eitt ár og ekki er veitt nema 2 eða 3, þá er ekki gert ráð fyrir, að veita megi fleirum fyrir þá sök næsta ár. Það sýndist þó ekki minni ástæða til að nota ákvæði 5. gr. undir þeim kringumstæðum. Þetta er ósamræmi, sem þarf að laga. Vil ég skjóta því til hv.n., að hún athugi þetta til 3. umr.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Þetta frv. er flutt til þess að létta innheimtu í stærri kauptúnum. Eins og nú er, þá er það ekki löglegt að auglýsa lögtak á opinberum gjöldum utan kaupstaða með einfaldri auglýsingu, heldur verður að birta hverjum einstökum manni lögtakið, ef það þarf fram að fara. En það kostar mikla fyrirhöfn og veldur óþörfum kostnaði og óþægindum við innheimtu, því að margir borga ekki gjöld sín fyrr en þeir sjá, að þau muni verða tekin hjá þeim lögtaki. Þetta er líka dýrt fyrir gjaldendur. Ég veit mörg dæmi þess, að kostnaðurinn við birtingu lögtaksins hefir orðið hærri en upphæð sú, sem taka átti lögtaki. Frv. er flutt eftir einróma óskum margra kauptúna fyrir vestan, og vænti ég þess, að hv. d. fallist á það. Ég hefi ekki viljað ganga svo langt að leggja það til, að sömu ákvæði gildi fyrir sveitirnar, því að þar getur vel staðið svo á, að hlutaðeigendum gefist ekki kostur á að sjá auglýsinguna um lögtakið, ef hún er aðeins birt á þennan hátt. Í sveitum er innheimtan líka léttari og fólk þar yfirleitt skilvísara á opinber gjöld. Ég legg svo til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn.

Hákon Kristófersson [óyfirl.]: Það er fjarri mér að vilja leggja á móti þessu frv., en ég álit bara, að það gangi of skammt. Ég er ekki fyllilega samþykkur því, að nauðsynlegt sé, að aðrar reglur gildi um þetta í kaupstöðum en í sveitum. Ég held, að það hljóti að stafa af ókunnugleika hv.þm., að hann heldur því fram, að innheimta í sveitum sé léttari en í kaupstöðum. Eftir mínum kunnugleika álít ég erfiðara að innheimta gjöld í viðlendum sveitum en í kaupstoðum. Ég vil því beina því til n. þeirrar, sem á að fá þetta frv. til meðferðar, að hún breyti frv. svo, að það komi að sömu notum fyrir sveitir og þá staði, sem frv. ætlast nú til, að þessi ákvæði gildi fyrir. Um kostnaðarhliðina við innheimtuna vil ég segja það, að í sveitum hlýtur að vera meiri kostnaður af henni; ef kemur til birtingar lögtaks á eftir, þá getur kostnaðurinn orðið ferfalt meiri og tekur miklu meiri tíma. Ég segi þetta ekki af því, að ég sé frv. mótfallinn, því að ég álít, að það feli í sér eðlilega breyt. En ég vildi aðeins benda n. á það, að í þessum efnum er nauðsyn sveita og kaupstaða alveg sú sama. Það getur því ekki á neinn hátt orðið málinu til skemmda, þó að þessi breyt. sé gerð á frv.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég er því á engan hátt mótfallinn, að n. athugi, hvort ekki sé rétt að rýmka svo ákvæði frv., að það taki líka til sveitanna. En ég er ekki viss um, að það sé nauðsynlegt eða heppilegt, nema þá að birtingarfresturinn sé hafður lengri, a. m. k. hálfur mánuður. Ég vildi ekki láta þessi ákvæði ná til þeirra þorpa, sem hafa færri en 300 íbúa. Íbúar stærri kauptúna stunda oftar atvinnurekstur þar í kauptúninu, en íbúar litlu kauptúnanna eiga erfiðari aðstöðu að því leyti, að þeir verða að leita sér atvinnu hér og þar utan kauptúnsins. Þeir geta því farið algerlega á mis við birtinguna. Fyrir vestan er það svo víða, að menn koma ekki heim fyrr en á haustin, kannske ekki fyrr en síðari gjalddagi er liðinn. Það gæti því verið óhentugt, að þessi ákvæði giltu þar, sem þannig stendur á, og þess vegna vildi ég ekki ganga lengra en ég gerði í frv.