Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist eftirfarandi bréf sem dags. er 23. febr. 1993: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþm. Samtaka um kvennalista í Reykjavíkurkjördæmi, Guðrún J. Halldórsdóttir, forstöðukona Námsflokkanna í Reykjavík, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Kristín Einarsdóttir, 15. þm. Reykv.`` Guðrún J. Halldórsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Virðulegi forseti. Í um það bil eitt ár hefur verið bein útsending sjónvarps frá fundum Alþingis í gegnum sjónvarpsstöðina Sýn. Þegar það leyfi var veitt var það sett fram að stefnt væri að því að stækka það svæði sem Sýn næði yfir. Nú veit ég ekki til að það svæði nái enn þá yfir meira en Stór-Reykjavíkursvæðið. Þar sem vitað er að þeir sem það geta horfa mjög mikið á þessa stöð þá langar mig til að spyrja: Hvað líður þeim áformum að Sýn nái a.m.k. bráðlega til fleiri en íbúa á Stór-Reykjavíkursvæðinu og nái sem fyrst til allra landsmanna?

Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að koma í veg fyrir að hæstv. forseti svaraði þessari fyrirspurn en ég vildi geta þess um leið og ég tek undir það efni sem hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttur nefndi varðandi útsendingar frá Alþingi gegnum sjónvarp að ég hef nefnt þetta atriði við forseta þingsins og raunar mjög nýlega. Ég tel í rauninni mjög þýðingarmikið fyrir Alþingi að taka á þessu máli fyrr en seinna. Það hefur ekki legið fyrir hversu lengi þessar útsendingar sjónvarps frá þinginu yrðu. Þær voru heimilaðar í tilraunaskyni að ég best veit en ég tel að forusta þingsins þurfi að hafa frumkvæði í þessu máli. Ég hygg að reynslan af þessum tilraunasendingum sýni að það er eftirspurn eftir þessu efni. Það eru margir sem fylgjast með störfum Alþingis í gegnum þessa útsendingu, þ.e. þeir sem hafa tök á því að nýta sér þessar útsendingar. Hins vegar ná útsendingarnar aðeins til lítils hluta af landinu, að vísu til meiri hluta landsmanna, en í þessu efni þyrftu landsmenn að sitja við sama borð. Hvort sem það er sendingar í gegnum Sýn eða Ríkissjónvarpið eða með öðrum hætti er aðalatriðið að mínu mati að störf Alþingis nái til landsmanna í gegnum sjónvarp hið fyrsta. Auðvitað væru útvarpssendingar í gegnum hljóðvarp einnig til bóta.

Forseti getur því miður ekki svarað því á þessari stundu hvað hefur verið unnið í þessu máli, en mun leita upplýsinga og svara því síðar á fundinum.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Það er orðið alllangt síðan þessari umræðu var frestað og enn lengra síðan málið var upphaflega rætt hér. Við 1. umr. málsins vakti ég athygli á því sem mér fannst þurfa að lagfæra en það var aðallega tvennt. Það var að til þess að íslensk verðbréfafyrirtæki gætu reynst samkeppnisfær við önnur fengju þau heimild til þess að veita viðskiptaaðila lán eða ganga í ábyrgðir vegna verðbréfaviðskipta. Ég sé að nefndin sem málið fékk til meðferðar hefur fallist á þau rök og á þskj. 390 er brtt. við 19. gr. sem leiðréttir þetta. Annað benti ég einnig á. Mér fannst ofgert við bankaeftirlit Seðlabankans þar sem í upphaflega frv., 38. gr., var ráðherra veitt heimild til að fela bankaeftirlitinu veitingu leyfa til verðbréfamiðlunar og einnig afturköllun leyfa. Ég gerði við það athugasemd að þar með ætti bankaeftirlitið bæði að veita leyfi, afturkalla þau og sjá síðan um eftirlit. Mér þótti þetta nokkuð mikið haft við bankaeftirlitið, einkum þar sem bæði í 2. gr., 8. gr. og 10. gr. kemur fram að leita skuli umsagnar bankaeftirlitsins jafnt við veitingu leyfa til verðbréfamiðlunar og veitingu starfsleyfa og varðandi réttindi og skyldur verðbréfafyrirtækja. Í stuttu máli hefur nefndin einnig fallist á þessi rök og gerð er tillaga um að 38. gr., sem veitir ráðherra heimild til að bankaeftirlitið megi veita og afturkalla leyfi, verði felld út. Að öðru leyti held ég að þetta frv. sé af hinu góða og styð það. Ég þakka hv. nefnd og formanni hennar fyrir að hirða um þær ábendingar sem fram komu við 1. umr.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þessi mál sem hér eru á dagskrá, þ.e. mál 2--4. Ég ætla að leyfa mér að gera grein fyrir mínum fyrirvara við öll málin í senn og vona að það megi verða til þess að stytta mjög umræður hér. Þessi mál um Verðbréfaþing, verðbréfasjóði og verðbréfaviðskipti eru öll nátengd og þar af leiðandi tel ég eðlilegt að gera grein fyrir mínum fyrirvara í einu lagi. Eins og sjá má skrifa ég undir nál. og brtt. við öll þessi þrjú mál með fyrirvara. Sá fyrirvari er reyndar ekki stór. Annars vegar er um það að ræða að við stöndum frammi fyrir því að hér er verið að aðlaga íslenskan markað að hinu Evrópska efnahagssvæði. Ýmislegt er tilkomið vegna þess að verið er að samræma og tekið er mið af dönskum lögum fyrst og fremst, það hefur verið stuðst við danskan lagabókstaf. Jafnframt hefur nefndin og embættismenn viðskrn. og aðrir þeir sem komið hafa að þessum málum unnið gríðarlega mikið að breytingum á frumvörpunum og mjög til bóta að því er ég tel. Ég er því hlynnt þessum málum en hefði kosið að þau hefðu komið til með öðrum hætti. Sem andstæðingur hins Evrópska efnahagssvæðis get ég ekki annað en haft fyrirvara við að verið sé að aðlaga íslenskar stofnanir og íslensk lög að hinu Evrópska efnahagssvæði með þeim hætti sem raun ber vitni. Í öðru lagi lýtur minn fyrirvari að því að ég samþykki frv. með fyrirvara um að menn fari sér hægt við framkvæmd þessara mála. Þessar lagabreytingar sem hér eru á ferð tengjast gríðarlegum breytingum sem eru að verða á íslensku fjármagnskerfi og íslenskum fjármagnsmarkaði. Við erum að horfa á mikla opnun á markaðnum og mikla og öra þróun og mjög brýnt að varlega sé farið. Það komu upp ýmis álitamál við meðferð þessara frumvarpa. Svo að ég nefni dæmi var töluvert rætt um hvort þeir aðilar sem standa að verðbréfaþingi skuli hafa einkaleyfi til slíks reksturs. Það var gagnrýnt af ýmsum aðilum sem að málinu komu en ég tel að þarna séum við að stíga rétt skref, alla vega til að byrja með, og eðlilegt að þessir aðilar hafi einkaleyfi því það hlýtur öllum að vera ljóst að íslenskur markaður stendur ekki undir fleiri en einni kauphöll af þessu tagi. Gagnrýnendur bentu m.a. á að þróun í þessum málum væri gríðarlega ör og að menn yrðu að passa sig á því að koma ekki í veg fyrir tengingar við erlenda markaði og annað slíkt. Það eru vissulega röksemdir sem vert er að hlusta á en við hljótum fyrst og fremst að þurfa að horfa á okkar íslenska markað og að það fyrirtæki sem verið er að þróa búi við þær aðstæður að ekki sé um einhverja ævintýramennsku að ræða í þessum mikilvægu málum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði. Það væri hægt að ræða margt varðandi þetta mál, t.d. hlutverk bankaeftirlitsins og hvort verið sé að gefa því of mikið vægi en mín afstaða er sú að betra sé að fara varlega og eftirlitið sé með tryggara móti meðan við erum þróa áfram það kerfi sem menn hafa verið að byggja hér upp á undanförnum árum. Minn fyrirvari lýtur sem sagt annars vegar að framkvæmdahlið málsins en í trausti þess að menn fari varlega mun ég styðja þetta mál, en eins og ég nefndi áðan lýtur fyrirvari minn einnig að því að hér er verið að vinna að aðlögun að Evrópska efnahagssvæðinu.

Virðulegur forseti. Ég skrifaði undir nál. um þau þrjú mál, 2., 3. og 4. , sem nú eru á dagskrá án fyrirvara og þyrfti þess vegna e.t.v. ekki að taka til máls en ég ætla þó að fara örfáum orðum um þennan málaflokk. Viðskipti með verðbréf og verðbréfafyrirtæki er staðreynd á íslenskum fjármagnsmarkaði og þess vegna er afar nauðsynlegt að löggjafinn á hverjum tíma setji um þetta skýrar leikreglur. Vinna okkar í efh.- og viðskn. hefur miðað að því að þessari starfsemi séu sett skýr ákvæði í lög og að verulegu leyti er stuðst við þá reynslu sem nú þegar hefur fengist af slíkri starfsemi. Það er rétt að þessi löggjöf tengist að nokkru samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði en að mínu mati eingöngu á jákvæðan hátt sem sést m.a. af því að nefndin er sammála um alla efnisþætti málsins, sammála um að þau níu atriði, sem við tökum upp í okkar löggjöf um þessi atriði og tengjast EES, séu öll til bóta. Ég taldi þess vegna ekki þörf á að hafa neinn fyrirvara á hvað það snertir. Síðan getum við náttúrlega velt vöngum yfir því hvaða þýðingu löggjöf á þessu sviði hefur fyrir þróun vaxtamála hjá okkur í dag. Þar sýnist sjálfsagt sitt hverjum en ég er þeirrar skoðunar að það þurfi miklu markvissari umræðu um vaxtamálin en hér hefur verið undanfarið. Það á sérstaklega við af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. ríkisstjórn sagði okkur á fyrstu dögum síns valdaferils að ef menn kæmu einhverjum böndum á ríkisfjármálin þá kæmi nánast allt annað í sjálfu sér í vaxtamálum. Annað hefur komið á daginn. Það skal viðurkennt að halli á ríkissjóði hefur minnkað. Á sama tíma hefur almenn spenna á lánamarkaði stórminnkað líka en vextirnir hafa ekki lækkað. Það var til að mynda athyglisvert að heyra forstjóra Lánasýslu ríkisins segja við okkur í efh.- og viðskn. að það væri mikill misskilningur að halda að vextir réðust af sjálfu sér á frjálsum markaði. En eftir þeirri kenningu hefur hæstv. ríkisstjórn og hæstv. núv. viðskrh. unnið á umliðnum árum. Með þeim afleiðingum m.a. að í lok ársins 1991 vorum við með 20% raunvexti og ríkisstjórnin bara beið eftir því að þetta lagaðist allt saman á hinum frjálsa markaði af sjálfu sér. Á þetta hefur verið margbent hér á Alþingi og sá sem hér talar hefur bent á þetta í ræðu eftir ræðu en það er ekki fyrr en starfsmaður verðbréfafyrirtækis úti í bæ, með fullri viringu fyrir honum, bendir á þetta í sínu fréttabréfi að menn virðast taka við sér. Þessi skógur er nefnilega miklu vandrataðri en hæstv. ríkisstjórn hefur viljað vera láta. Þar hafa margvíslegir þættir áhrif og mikill misskilningur að þetta geti gengið á þann hátt að menn sleppi stýrinu lausu. Ég vil taka skýrt fram í þessu sambandi að þeir sem halda því fram að við getum horfið til fyrri tíma, þar sem vextir voru ákvarðaðir með hreinum stjórnvaldsaðgerðum, eru bæði að blekkja sjálfan sig og aðra. Við lifum í opnara samfélagi þar sem vextir ráðast af öðrum þáttum en áður. Engu að síður verður að hafa þar stjórn á og beita öllum stjórntækjum sem til eru á hverjum tíma til þess að hafa áhrif á vextina, en það hefur hæstv. núv. ríkisstjórn ekki gert. Virðulegi forseti. Ég er kannski kominn aðeins út fyrir það efni sem hér er til umræðu, þ.e. verðbréfasjóðina, en allt tengist þetta peningamarkaðnum og á hvern hátt menn ætla að vinna þar þannig að hægt sé að halda þar einhverju jafnvægi. Ég vil hafa það sem lokaorð að við náum engum vitrænu samhengi í vextina fyrr en allir aðilar máls gera sér grein fyrir því að hér verða ekki greiddir hærri vextir til lengri tíma litið en atvinnulífið stendur undir.

Hæstv. forseti. Ég ætla eins og fleiri ræðumenn að nota tækifærið þegar hið fyrsta af þremur frv. sem tengjast verðbréfaviðskiptum kemur fyrir, þ.e. 2., 3. og 4. mál á dagskrá þessa fundar, verðbréfaviðskipti, verðbréfasjóðir og Verðbréfaþing, og reifa viðhorf mín til þessara mála almennt við umræður um fyrsta dagskrármálið og gera jafnframt grein fyrir fyrirvara, sem ég hef í nál., við þessi þrjú mál. Ég get að nokkru leyti vísað þar til þess sem hv. 18. þm. Reykv. þegar hefur sagt. Fyrirvarinn stafar ekki af efnislegum ágreiningi í sjálfu sér um nein einstök atriði frv. því að um þau hefur tekist allgóð efnisleg samstaða í efh.- og viðskn. í kjölfar mikillar vinnu sem þar hefur átt sér stað í sambandi við þessi mál. Er ekki frítt við, svo að maður ljóstri upp því hernaðarleyndarmáli úr efh.- og viðskn., að einstöku maður sé að verða hálfleiðir á þessum verðbréfapakka, sem eru þrjú allmikil frv., svo ekki sé meira sagt. Þykir sumum að þar sé á ferðinni nokkuð viðamikil umgjörð um lítið innihald því að eins og kunnugt er, hæstv. forseti, er þessi markaður enn að slíta barnsskónum á Íslandi. Ekki mikill fyrir mann að sjá, ef svo má að orði komast, og umfang viðskiptanna ekki ýkja stórt. Til marks um aðstæður má til að mynda hafa það að yfir áhorfendum Stöðvar 2 er nú lesið á hverju kvöldi gengi ákveðinnar vísitölu í þessum efnum og jafnframt upplýst að viðskiptin hafi verið frá 10--20 þús. upp í nokkur hundruð þús. kr. á sólarhring. Þar eru svo sem ekki á ferðinni fjárhæðir sem hreyfa miklu til í þessum efnum. Hitt er svo alveg ljóst, og þar vil ég ekki draga neina dul á, að í þeim mæli sem þessi viðskipti eru orðin staðreynd hér er að sjálfsögðu nauðsynlegt og reyndar löngu tímabært að um þau gildi sæmilega útfærð lagaákvæði, þennan vísi af fjármagnsmarkaði sem segja má að hér sé starfræktur. Um hann þurfa að sjálfsögðu að gilda skýr lagaákvæð og þá ekki síst um það sem lýtur að vönduðum viðskiptum og viðskiptaháttum, greiðum aðgangi að upplýsingum o.s.frv. Fyrirvari minn lýtur í sjálfu sér meira að stöðu þessara viðskipta í ljósi þess að hér er á ferðinni eingöngu vísir að markaði sem enn er að slíta barnsskónum. Ég hef þess vegna nokkuð velt því fyrir mér hvort ekki hefði mátt reyna að einfalda þessa umgjörð um verðbréfaviðskipti og verðbréfamarkað meira en hér er gert þar sem valin er sú leið að hafa hliðsjón af löggjöf og setja jafnviðamikla löggjöf um þessi viðskipti og tíðkast hjá milljónaþjóðum þar sem áratuga eða aldagamall markaður er á ferðinni. Ég hef til að mynda velt því fyrir mér hvort ekki hefði hentað íslenskum aðstæðum betur að láta þennan fjármagnsmarkað, ef svo má kalla, eða verðbréfamarkað þróast út úr t.d. bankakerfinu sem hliðarstarfsemi í meira mæli en orðið hefur raunin. Rök mín fyrir slíku eru fyrst og fremst þau að við Íslendingar þurfum að varast að fá eitthvert mikilmennskubrjálæði og láta það hvarfla að okkur að hér geti a.m.k. við núverandi aðstæður og á allra næstu árum sprottið upp úr jörðinni fullskapaður fjármagnsmarkaður sem standi undir því nafni í öllu tilliti og verði svo mikill að umfangi að hann beri yfirbyggingu sem er samfara slíkri starfsemi þar sem milljarðar og milljarðatugir og hundruð milljarða velta hjá milljónaþjóðunum. Þá hlýtur og að vakna spurning um hvort í okkar afar smáa efnahagskerfi og litlu fjármagnsveröld, ef svo má að orði komast, sé sjálfgefið að verkaskipting milli t.d. bankakerfisins og verðbréfasjóða, verðbréfaþings og verðbréfamiðlunar eða miðlara sé hin sama og erlendis hjá stórþjóðunum. Við Íslendingar þekkjum þess auðvitað mörg dæmi að við höfum orðið að sníða okkur stakk eftir vexti í ýmsum efnum og menn mega ekki alltaf gefa sér að umbætur í löggjöf á Íslandi eigi að felast fyrst og fremst í því að sigla eða fljúga út fyrir landsteinana og skoða það sem nýjast er í löggjöf stórþjóðanna og innleiða það svo hér. Það á ekki alltaf við. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að efasemdir mínar og fyrirvari lúta ekki síst að því að ég vil hafa á því fullan fyrirvara að það sé raunhæft að þessi markaður hafi forsendur til að þróast í öllu tilliti hér eins og hann hefur gert á áratugum meðal stórþjóðanna í kringum okkur. Þá kæmi að þeirri spurningu, og kannski leiðir reynslan á næstu árum hana að einhverju leyti í ljós: Verður að hafa að nokkru leyti sérreglur um það hvernig verkaskipting til að mynda milli banka, fjárfestingarlánasjóða og svo þessarar starfsemi er á Íslandi? Nú er það að vísu svo að skeggið er skylt hökunni og staðreyndin er sú að þessir aðilar eiga í raun og veru hverjir aðra á Íslandi. Bankakerfið á í grófum dráttum verðbréfafyrirtækin og má kannski segja að þar með sé það de facto eða í reynd, sem ég var velta fyrir mér hvort ætti að verða að lögum, að þessi starfsemi sé hliðarstarfsemi út úr bankakerfinu. Það má vel vera að lagalega séð sé rétt að hafa þetta aðgreint og láta sér svo í léttu rúmi liggja þó að eignarhaldið sé með þessum hætti að bankakerfið ráði þessu á bak við tjöldin. Eina efasemd enn vil ég færa fram, hæstv. forseti. Hún er einfaldlega sú hvort í okkar afar smáa viðskipta- og efnahagslífi sé ekki nokkur hætta á því að með uppbyggingu þessa verðbréfamarkaðar, verðbréfaviðskipta, sjóða og jafnvel kauphallar eða kaupþings, lendi óþarflega margir menn á fóður, ef svo má að orði komast, miðað við umfang fjármagns sem hér er í umferð og mögulegt umfang þessara viðskipta eins og það getur orðið í sjáanlegri framtíð. Það væri auðvitað til lítils að beita hagræðingarráðstöfunum og reyna t.d. að spara í rekstri bankakerfisins, sem er ekki vanþörf á, ef á sama tíma yxi þarna upp hliðarbákn sem sogaði til sín mannafla og færi að mestu leyti í að fóðra sjálft sig á næstu árum. Því er ekki að leyna að mér virðist sem nokkurrar tilhneigingar gæti til þess að vöxturinn komi fram til að mynda í þessum geira í stað þess sem svarar samdrættinum annars staðar. Enn fremur vil ég, hæstv. forseti, láta það sjónarmið mitt koma fram að nauðsynlegt sé að reikna með endurskoðun þessara laga innan tíðar og þá auðvitað í ljósi reynslunnar og þróunarinnar á allra næstu árum. Ég hefði talið að ekki væri óeðlilegt að reikna með því að innan 3--5 ára yrði farið yfir stöðu þessara mála á nýjan leik og lögin endurskoðuð. Í þeim er ekki að finna sjálfstætt ákvæði í þá veru, hvorki endurskoðunarákvæði og þaðan af síður sólarlagsákvæði sem tryggi það að slík endurskoðun fari fram. Ég vil engu að síður láta þetta sjónarmið mitt koma hér fram. Það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. viðskrh. hefur að eitthvað velt því fyrir sér. Eitt atriði enn verða menn að hafa í huga þegar rætt er um þessa starfsemi og þróunarforsendur hennar á næstu árum og það er sú opnun fjármagnsmarkaðarins sem er að eiga sér stað. Það hlýtur að gegna nokkuð öðru máli um aðstæður hér uppi á Íslandi þar sem þessi markaður er í raun og veru fyrst að komast í gang, fyrst að þróast nú einmitt á sama tíma og hömlur eru að afleggjast í fjármagnshreyfingum milli landa. Ef sú lagasetning, sem við erum að ræða um og sú þróun, sem er að eiga sér stað, hefði verið við skulum segja tíu árum fyrr á ferðinni, t.d. í þá veru að nokkur fjöldi fyrirtækja væri ýmist þegar kominn á skráðan hlutabréfamarkað eða á leiðinni þangað og menn hefðu síðan haft tíu ár í skjóli þeirra hamla sem verið hafa á fjármagnshreyfingum milli landa til að láta þennan markað þróast og koma undir sig fótunum, hefði það að sjálfsögðu breytt miklu. Nú sjáum við til að mynda að lífeyrissjóðir, sem eru að flestra dómi og af skiljanlegum ástæðum taldir líklegastir fjárfestar hér á næstu árum svo einhverju nemi í hlutabréfum eða verðbréfum eða almennt á fjármagnsmarkaði, eru sumir að leita hófanna með ávöxtun á sínu fé erlendis og var barnaskapur annað en að reikna með því að um leið og þeir möguleikar opnuðust mundu slíkir aðilar þreifa fyrir sér í þeim efnum, þó ekki væri nema til þess að öðlast reynslu og innsýn í slík viðskipti, til að dreifa áhættunni og fá þann samanburð sem í því felst að vera að einhverju leyti með eggin í þeirri körfu. Það hefur að vísu gerst, sem er svolítið broslegt í ljósi þess hverjir hafa mest talað um nauðsyn þessarar opnunar og frelsis undanfarin ár, að þeir hinir sömu ráðamenn hafa nú sett þeim lífeyrissjóðum stólinn fyrir dyrnar sem ætluðu að leita hófanna með fjárfestingar erlendis í reynslu skyni á þessu ári og það er spurning hvað maður á að segja um það, hæstv. forseti, af því að mér verður á að horfa hér út undan mér á hæstv. viðskrh. Það er auðvitað svolítið broslegt, eins og ég segi, í ljósi allrar þeirrar umræðu sem farið hefur fram um það að þegar svo einhverjir ætla að ríða á vaðið með þeim hætti sem ég hygg að Lífeyrissjóður bænda og einhver annar lífeyrissjóður hugðust gera á þessu ári, þá er beitt ákvæðum til að stöðva það. Ég held að menn verði að gera upp við sig hvort menn vilja frelsið eða vilja það ekki og vera svo sjálfum sér samkvæmir í því. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst engin sérstök reisn yfir því að bregðast við eins og þarna var gert þegar menn á annað borð hafa opnað fyrir slíkar hreyfingar á fjármagni. Það er þá eins og þegar til kastanna komi séu menn hræddir við eigin afkvæmi. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. í þessu sambandi hvaða sjónarmið hafi helst legið þar til grundvallar. Er til að mynda mat hans að íslenskur fjármagnsmarkaður og verðbréfaviðskipti hér megi ekki við því að þessar heimildir verði nýttar á allra næstu árum af aðilum sem kynnu að vilja leita hófanna með ávöxtun síns fjár erlendis? Það væri freistandi, hæstv. forseti, að ræða einnig svolítið um vaxtamálin og stöðuna almennt á þessum markaði í þessu samhengi. Það hlýtur að skipta máli í sambandi við möguleika manna til þess að hafa hér sæmilega heilbrigt ástand að þessi viðskipti þróist með eðlilegum hætti og ávöxtunarkjörin þar geti orðið slík að þau standist til langframa. Ýmsar efasemdir hefur maður haft a.m.k. á undanförnum árum um að raunveruleg arðsemissjónarmið eða raunveruleg ávöxtun væri það sem réði ferðinni, til að mynda í hlutafjárviðskiptum í landinu, heldur kæmi þar fleira til svo sem eins og valdabarátta í fyrirtækjum og áhrif hér í hinum litla og lokaða viðskiptaheimi. Slík sjónarmið ættu nú tæplega að geta átt við lengur þegar komið væri út í óbeinar fjárfestingar eða óbeina eign í sambandi við verðbréfasjóði og að því leyti til ætti starfsemi þessara aðila að geta verið til bóta í þessum efnum. En fyrst og fremst held ég að nauðsynlegt sé, og það skal ég láta verða mín síðustu orð, að menn geri sér ekki allt of háar hugmyndir um umfang þessara viðskipta eða þróun þeirra á allra næstu árum. Menn ósköp einfaldlega muni eftir því hvar þeir eru staddir uppi á litla Íslandi og sníði sér stakk eftir vexti, séu ekki með óraunhæfar hugmyndir eða væntingar í þessum efnum. Ég á ekki von á því hvað sem þessari lagasetningu líður að það verði miklar stökkbreytingar í þróun þessara viðskipta á næstu árum. Ég held að þær forsendur séu einfaldlega ekki fyrir hendi, enda kannski ekki eftir því að sækjast í sjálfu sér. Ef þessi uppbygging getur orðið með sæmilega farsælum og stöðugum en ekkert umrótskenndum hætti, þá er það væntanlega affarasælast. Lagasetningin er þörf, um það er ekki að deila, og ég held að hv. efh.- og viðskn. hafi eftir atvikum reynt að vinna samviskusamlega að því að lagfæra þessi frumvörp og reyna að koma þeim í þann búning sem að bestu manna yfirsýn, nefndarinnar og fjölmargra gesta hennar, ættu að þjóna best tilgangi laganna, þjóna best málstaðnum en þar með er ekki sagt að þarna sé róið fyrir hverja vík og auðvitað eru fjölmörg álitamál í þessu sem sjálfsagt enginn nema reynslan getur skorið úr um hvernig verði best hagað og í því sambandi held ég að væri rétt að stefna strax í upphafi að því þarf að endurskoða lögin innan tiltölulega fárra ára í ljósi þeirrar reynslu sem af þeim hlýst á fyrstu árum gildistíma þeirra.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu fyrir framlag þeirra til þessa máls og reyndar vil ég endurtaka þakkir mínar til hv. efh.- og viðskn. fyrir starf hennar að þessum frumvörpum sem hér eru rædd í senn, þ.e. 2., 3. og 4. dagskrármál þessa fundar. Ég vil taka það fram vegna þess sem hv. 14. þm. Reykv. nefndi hér í ræðu sinni að báðar ábendingarnar sem hún vitnaði til komu hér til umræðu við 1. umr. um málið --- sem nokkuð er nú umliðið að fram fór --- og mættu þá strax skilningi af hálfu nefndarmanna í efh.- og viðskn. og þess sem hér stendur, enda eins og í ljós er komið búið að taka mið af þeim ábendingum í störfum nefndarinnar og samstarfi hennar við starfsmenn viðskrn. og aðra. Ég vil taka það fram vegna þess sem kom fram í máli hv. 18. þm. Reykv. að það er einmitt ætlunin að gæta varkárni í framkvæmd þessara laga sem tengist að nokkru leyti ábendingu hv. 4. þm. Norðurl. e. um heimildir til verðbréfaviðskipta samkvæmt nýsettum gjaldeyrisviðskiptalögum sem eins og þingmenn muna voru sett hér í nóvember sl. með samhljóða atkvæðum. Í þeim er einmitt frestunarheimild þar til samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði hefur öðlast gildi eða til loka þess árs sem nú er að líða, hvað varðar opnar heimildir til viðskipta með og kaupa á erlendum verðbréfum. Seðlabankinn hefur samkvæmt reglum sem um þetta hafa verið settar synjunarvaldið. Seðlabankinn ákvað að synja þessum tveimur lífeyrissjóðum, Lífeyrissjóði bænda og Lífeyrissjóði tæknifræðinga, um heimildir til þess að festa kaup á erlendum verðbréfum umfram þau þök sem eru í gildi samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í hinum nýsettu lögum. Það má deila um þá ákvörðun Seðlabankans en hitt er ljóst að hans er valdið í þessu efni. Ég held hins vegar að það sé fyrst og fremst vegna þess hversu skammt er til þess að þessi þök eða takmarkanir á verðbréfaviðskiptaheimildirnar falla sjálfkrafa brott sem menn geta látið þetta sér í léttu rúmi liggja. Mín skoðun er sú að kaup lífeyrissjóða á erlendum verðbréfum séu eðlilegur þáttur í starfsemi þeirra og horfi til þess að draga úr áhættu í ávöxtun sjóðanna ef rétt er á haldið. Fyrir þjóðarbúið allt er það á margan hátt æskileg þróun að við skiptumst á verðbréfum við aðrar þjóðir og eins og fram hefur komið hér í umræðum um verðbréfaviðskiptin fyrr, þá hafa erlendir aðilar þegar keypt nokkuð af innlendum verðbréfum. Það má líka segja að fari svo að lífeyrissjóðirnir kaupi nokkurt magn erlendra verðbréfa, þá skapast líka þar með svigrúm til þess að taka fé að láni erlendis af hálfu innlendra aðila án þess að nokkurri þenslu valdi. Ég held að þarna sé ekki nein hætta á ferðum. Þarna er einmitt verið að fara eftir þeim ábendingum, sem fram komu hjá hv. 18. þm. Reykv. og reyndar hv. 4. þm. Norðurl. e., að fara fram með gát í þessu máli öllu. Það er alveg rétt sem kom hér fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að það kann að virðast að lagaumgjörðin um Verðbréfaþingið og verðbréfaviðskiptin sé nokkuð margbrotin og viðamikil miðað við það hversu umfang þessara viðskipta er takmarkað. En þar vil ég nefna að einmitt vegna þess að þetta eru vaxtarsprotar, þetta er vísir að starfsemi, er ákaflega mikilvægt að í fyrstu gerð sé vandað til verksins, að menn reyni eftir því sem frekast er kostur að setja öruggar og sanngjarnar viðskiptareglur á þessu sviði þannig að menn þurfi ekki að iðrast síðar að hafa ekki byrgt brunna sem börn gætu dottið í. Þess vegna er það mjög þakkarvert að nú hefur tekist að færa íslenska löggjöf á þessu sviði í það horf sem algengast er og best þykir fara í löggjöf okkar nágrannalanda. Með þessum orðum, virðulegi forseti, vil ég endurtaka þakkir mínar fyrir þær ábendingar sem fram hafa komið í þessum umræðum og fyrir þær brtt. sem hv. efh.- og viðskn. flytur sameiginlega við verðbréfafrv.

Virðulegi forseti. Hér er komið að 3. umr. um frv. til samkeppnislaga sem hefur þá sérstöðu að vera öðrum þræði frv. að nýjum íslenskum samkeppnislögum sem hefur verið unnið og tekið mjög miklum breytingum í meðförum hv. efh.- og viðskn. og þar hafa allir nefndarmenn unnið sem einn að því að gera þau lög þannig úr garði að þau þjónuðu íslensku viðskiptalífi sem best. Í þessum lögum er einnig einn umdeildasti fylgifiskur lagasetningar vegna hins Evrópska efnahagssvæðis sem er XI. kaflinn sem fjallar um EFTA-dómstólinn og EFTA-stofnunina. Frá því að við vorum að vinna þetta í vetur hefur orðið sú breyting á að Svisslendingar hafa fellt samninginn um EES og það er í algerri óvissu hvernig þessi þáttur lítur út í endanlegri gerð. Nú muna menn það eflaust að þegar þetta var afgreitt hér til 2. umr., þá sat ég hjá við atkvæðagreiðslu um þennan kafla en greiddi samkeppnislögunum að öðru leyti mitt atkvæði. Það fannst mér rökrétt á þeim tíma. Mér finnst hins vegar eins og nú er komið að við vitum í raun ekki hverjar verða lyktir þessa máls, þá sé bráðnauðsynlegt að Alþingi og þingflokkar á Alþingi nái einhverju samkomulagi um það hvernig fara á með þessi mál. Ég hef þess vegna gert ítrekaðar tilraunir í viðræðum við bæði ráðherra og formann nefndarinnar að fá því framgengt að við tækjum út úr frv. þennan kafla við þessa afgreiðslu nú og það væri hinn eðlilegi framgangsmáti málsins og því beini ég til virðulegs forseta að forsætisnefnd og forustumenn þingflokkanna næðu um það samkomulagi hvernig menn færu með þau mál sem enn eru hér í vinnslu og tengjast EES. Að mínu mati er hin eina rétta málsmeðferð sú að við höldum áfram í nefndum þingsins, málefnalegri vinnu, efnislegri vinnu en síðan verði beðið með lokafrágang þessara þátta þar til það liggur ljóst fyrir hver verða afdrif hins Evrópska efnahagssvæðis. Um þetta fyndist mér að hér ætti að geta myndast samstaða. Það er, eins og einn góður þingmaður orðaði það, lagalegur sóðaskapur að ætla að fara að lögfesta hér atriði eftir atriði í íslenska löggjöf sem við síðan þyrftum að breyta þegar hin endanlega gerð EES lítur dagsins ljós. Þetta segi ég alveg burt séð frá efnislegri afstöðu til samningsins sem slíks. Ég beini því hér til virðulegs forseta að mér finnst að hin eðlilega og æskilega málsmeðferð væri sú að það væri leitað eftir samkomulagi um þætti sem þessa þannig að menn gætu afgreitt hér í friði og með samstöðu þætti sem full samstaða er um.

Virðulegi forseti. Að mínum dómi er komin upp nokkuð sérkennileg staða varðandi næsta mál sem hér er á dagskrá en það eru samkeppnislögin. Það hefur ríkt mikil samstaða um efnisinnihald þess frv. ef frá er talinn kaflinn um hið Evrópska efnahagssvæði eða stofnanir hins Evrópska efnahagssvæðis þar sem töluvert valdaframsal á sér stað. Eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns, þá gerðist það eftir 2. umr. um þetta mál að Svisslendingar felldu samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem auðvitað gerbreytti forsendum og hefur orðið til þess að enn er allt óljóst um það hvað verður um EES-samninginn. Nú hefur ekki átt sér stað nein alvarleg umræða hvorki í þingsölum né meðal þingflokksformanna um það hvernig staðið skuli að afgreiðslu hinna svokölluðu EES-mála, en mér virðist að meiningin sé að afgreiða þessi mál eftir því sem þau koma hér á dagskrá óháð því hvað verður og eiginlega hvað í þeim stendur. Ég hefði óskað þess, virðulegi forseti, að menn hefðu gengið í það að ná samkomulagi um afgreiðslu þessa máls á þann veg að EES-kaflanum eða stofnanakaflanum yrði hreinlega sleppt þannig að við gætum öll staðið að afgreiðslu þessa máls, en það er ljóst að síðar mun gefast tækifæri til þess að taka þann kafla inn aftur ef samningurinn um EES verður að veruleika. Nú veit ég það auðvitað að samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að kaflinn gangi ekki í gildi nema Evrópska efnahagssvæðið verði að veruleika, en það breytir ekki því að þetta er mjög mikilvægt og stórt mál sem hér er um að ræða og við hefðum gjarnan viljað standa að sem erum að öðru leyti ekki sátt við hið Evrópska efnahagssvæði. Þar við bætist, virðulegi forseti, að það þarf að huga að orðalagi þessa kafla, hvort það stenst að tala um eftirlitsstofnun EFTA og dómstól EFTA í ljósi þess að Svisslendingar felldu EES-samninginn og eru ekki lengur aðilar að þessu samkomulagi. Því vil ég beina því til forseta að þessu máli verði frestað og okkur gefist kostur á að ræða það nánar hvort ekki sé leið til samkomulags og hvort ekki sé nauðsynlegt og eðlilegt að fella þennan kafla niður eða í það minnsta að breyta orðalagi í þessum kafla þannig að hann standist veruleikann.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34 frá 25. mars 1991. Þau lög mörkuðu á ýmsan hátt tímamót en með þeim og fylgifrv. þeirra voru felld úr gildi fjölmörg lagaákvæði sem takmörkuðu erlenda fjárfestingu á Íslandi og nú má segja að í fyrsta sinn sé að finna á einum stað þær reglur og takmarkanir sem menn hafa viljað halda um þetta efni. Skömmu áður en lögin tóku gildi hafði verið gerð breyting á gjaldeyrisreglunum með reglugerð nr. 312/1990. Þar var verulega rýmkað um fjármagnshreyfingar milli Íslands og annarra landa. Í nóvember sl. samþykkti Alþingi svo ný lög um gjaldeyrismál. Nýjar gjaldeyrisreglur á grundvelli þeirra laga tóku gildi um áramótin. Áhrifin af auknu frelsi erlendra aðila í atvinnurekstri og í gjaldeyrismálum hafa komið fram með glöggum hætti. Á liðnu ári nam hreint gjaldeyrisinnstreymi vegna beinnar fjárfestingar 1,6 milljörðum kr. Fjárfesting erlendra aðila í atvinnurekstri á Íslandi nam 1,9 milljörðum kr. Þar munar mest um fjármagnsinnstreymið til Íslenska álfélagsins vegna endurnýjunar á tækja- og hreinsibúnaði en einnig var talsvert um fjármagnsinnstreymi vegna erlendrar fjárfestingar í ýmiss konar þjónustu og verslunarfyrirtækjum. Fjárfesting innlendra aðila í útlöndum nam hins vegar miklu lægri fjárhæðum, en hún var 237 millj. kr. samtals, þar af 142 millj. til fasteignakaupa. Hreint fjármagnsinnstreymi vegna verðbréfaviðskipta nam um 1,3 milljörðum kr. á árinu 1991. Verðbréfakaup Íslendinga erlendis hófust í ársbyrjun 1991 og námu þau 229 millj. kr. á fyrri helmingi þess árs en síðan dró mjög úr þeim og námu þau aðeins um 234 millj. kr. á árinu í heild. Viðskipti erlendra aðila með innlend verðbréf voru hins vegar mikil á síðustu mánuðum ársins og námu í heild um 1,5 milljörðum kr. Að stærstum hluta var þar um að ræða tímabundin kaup Norræna fjárfestingabankans á ríkisskuldabréfum og húsbréfum vegna útgáfu hans á skuldabréfum í íslenskum krónum á erlendum fjármagnsmarkaði. Bráðabirgðayfirlit fyrir árið 1992 bendir til þess að Íslendingar fari sér enn tiltölulega hægt í fjárfestingum erlendis og fjárfestingu erlendra aðila hér á landi á því ári megi enn að mestu rekja til fjárframlaga erlendra eigenda til Ísal. Ég rek þessar tölur hér, virðulegi forseti, til þess að leggja áherslu á það hvað íslenskur fjármagnsmarkaður og íslenskt atvinnulíf eru að taka miklum breytingum um þessar mundir. Einangrunin hefur verið rofin og alþjóðlegt samstarf í báðar áttir setur sívaxandi mark á atvinnulíf okkar. Nýjustu dæmin um það eru áform Útgerðarfélags Akureyringa hf. um að festa kaup á meiri hluta í útgerðarfélagi í Þýskalandi. Þetta er til marks um það að Íslendingar tengist nú atvinnulífi annarra þjóða nánari böndum. Þetta er framtíðarmál fyrir okkar atvinnulíf. Enda er það mál að sannast að viðhorfin hafa verið að breytast á síðari árum. Áður var það almennt viðurkennd stefna að takmarka bæri erlenda fjárfestingu með boðum og bönnum sem mest. E.t.v. má segja að þar hafi lengi eimt eftir sjónarmiðin frá dögum sjálfstæðisbaráttunnar. Lögin frá 1991, sem ég nefndi áðan, mörkuðu þarna þáttaskil en þá voru felld úr gildi margvísleg hamlandi ákvæði gagnvart erlendri fjárfestingu og þær hömlur sem eftir standa felldar í ein lög í stað þess að dreifa þeim um ýmsa atvinnugreinalagabálka. En þrátt fyrir jákvæða reynslu af þessum lögum, svo langt sem hún nær, er það alls ekki svo að erlend fyrirtæki hafi staðið hér í löngum biðröðum að fá að fjárfesta á Íslandi. Þvert á móti þurfum við nú að gera sérstakt átak til þess að hvetja til aukinnar erlendrar fjárfestingar á Íslandi, einmitt til að treysta undirstöður atvinnunnar í landinu. Í flestum nágrannaríkjum okkar er unnið markvisst að því að laða að erlenda fjárfestingu til þess að auka fjölbreytni og styrkja atvinnulífið. Erlendri fjárfestingu fylgja oft ný markaðssambönd og tækniþekking og sérstaklega fylgja henni oft ný störf fyrir sérfræðimenntað fólk. Sem dæmi um fyrirtæki sem sóst er eftir eru lyfjaframleiðslufyrirtæki, fyrirtæki á sviði rafeinda- og raftækjaiðnaðar, fyrirtæki sem sinna hugbúnaðargerð fyrir tölvur, líftæknifyrirtæki, fyrirtæki á sviði umhverfistækni og fleira af nýjum greinum mætti nefna. Það er því mikil samkeppni um erlenda fjárfestingu yfirleitt og ríki þurfa einnig að gæta þess að innlend fyrirtæki flytji sig ekki úr landi til landa þar sem samkeppnisstaðan er betri. Danir og Norðmenn hafa t.d. sett upp hjá sér alþjóðlega skipaskrá þar sem þeirra skipafélög geta fengið eins konar úrlendisrétt og er ætlað að koma í stað útgerðarrekstrar eigin borgara undir þægindafána, t.d. með skráningu skipanna í Líberíu eða Panama, eins og einkennir mjög siglingar í Evrópulöndum. Menn hafa oft rætt að gera þyrfti sérstakt átak til þess að draga að erlenda fjárfestingu. Þar hafa fyrst og fremst verið uppi framkvæmdir hvað varðar orkufrekan iðnað þar sem iðnrn. og Landsvirkjun hafa um nokkurra ára skeið rekið sérstaka markaðsskrifstofu. Í reynd hefur markaðsskrifstofan starfað sem býsna almenn fjárfestingarskrifstofa þar sem erlendum aðilum eru ekki einungis kynntir kostir orkufreks iðnaðar á Íslandi, heldur einnig almenn aðstaða til fyrirtækjarekstrar. Ég nefni sem dæmi að Svíar, Norðmenn og Finnar verja miklu fé árlega til þess að laða að erlenda fjárfestingu og þar hefur árangur Dana vakið verulega athygli. Þeir hafa sent til þess menn að ræða beint við forsvarsmenn fyrirtækja í öðrum löndum, haldið kynningarfundi, þeir taka víða þátt í sýningum og auglýsa í sérritum. Það er athyglisvert að í nýlegri könnun, sem svissnesk stofnun gerði meðal fyrirtækja sem stunda alþjóðlegan rekstur og náði til 22 OECD-ríkja, varð Danmörk í fjórða sæti sem eftirsóknarverður staður fyrir nýjan iðnað. Aðeins Japan, Þýskaland og Sviss voru þar talin standa Danmörku framar. Það sem vakti athygli mína eru þau átta atriði sem lögð voru til grundvallar við þetta mat en þau voru: Efnahagsástand, grunngerð samfélagsins, rannsóknarstarfsemi, menntunarstig almennings, stjórnunarvenjur, opinber stjórnsýsla, fjármagnsmarkaður og alþjóðleg viðskiptasambönd. Hins vegar virtust skattakjör ekki koma sérstaklega sterkt inn í þetta mat sem virkur þáttur en auðvitað má vera að það stafi fyrst og fremst af því að skattakjörin í þessum 22 OECD-löndum séu með svo líkum hætti og þannig gætu auðvitað óhagstæðari skattakjör virkað hamlandi. Ég nefni til marks um árangur Dana á þessu sviði að á árinu 1989 námu erlendar fjárfestingar í dönsku atvinnulífi 13,5 milljörðum danskra kr. eða sem svarar um 135 milljörðum ísl. kr. Af öðrum dæmum má nefna að á árinu 1991 gerðu Írar samninga við 92 erlend fyrirtæki sem áformuðu að setja upp framleiðslustarfsemi þar í landi og skapa þar alls um 6.200 störf. Mörg fleiri dæmi um slíka starfsemi mætti telja. Mér virðist full ástæða til þess að sett verði á fót öflugri kynningarstarfsemi en hingað til á þeim kostum sem erlendum fjárfestum býðst hér á landi. Ég tel að þeim fjármunum verði vel varið sem til þess verkefnis renna. Hugsanlega mætti víkka út starfsemi markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar þannig að hún tæki að sér víðtækara verkefni en nú er, en vafalaust koma ýmsir aðrir kostir til greina um skipulag þessarar starfsemi. Sú víðtæka lagasamræming sem unnið hefur verið að á Alþingi að undanförnu í tilefni af samningnum um Evrópska efnahagssvæði auðveldar okkur vafalaust að sannfæra erlenda fjárfesta um það að hér gildi almennar, sanngjarnar leikreglur fyrir hvers konar atvinnustarfsemi. Sama gildir um þær breytingar sem nýlega hafa verið gerðar á fyrirtækjaskattlagningu með afnámi aðstöðugjaldsins og lækkun tekjuskatts fyrirtækja. Virðulegi forseti. Þátttaka okkar í hinu fyrirhugaða Evrópska efnahagssvæði markar þáttaskil. Samningurinn um það er einmitt tilefni þess frv. sem hér er flutt en samkvæmt ákvæðum samningsins þurfum við að breyta ákvæðum laganna um fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri í nokkrum greinum. Samkvæmt ákvæðum EES-samningsins skal aðilum í einu ríki innan EES vera heimilt án takmarkana að fjárfesta í atvinnurekstri í öðru ríki á svæðinu. Frá þessari meginreglu eru undantekningar sem eru taldar upp í XII. viðauka með samningnum. Í samningnum er Íslandi veitt heimild til að viðhalda án tímatakmörkunar gildandi banni við fjárfestingu erlendra aðila í fiskveiðum og frumvinnslu sjávarafurða. Jafnframt er stjórnvöldum samkvæmt samningnum heimilt að krefjast þess að fyrirtæki losi sig við fjárfestingu í fiskveiðum og fiskvinnslu ef þau komast að öllu leyti eða að hluta til í eigu erlendra aðila. Þá er Íslendingum veittur frestur til 1. jan. 1996 til að laga gildandi reglur um fjárfestingu aðila í öðrum atvinnugreinum að ákvæðum samningsins. Ég mun nú víkja að nokkrum einstökum greinum. Ég nefni fyrst að hér er lagt til að gagnkvæmnisskilyrðið í lokagreinum 3. gr. núgildandi laga falli niður en það er orðað svo nú, með leyfi forseta: ,, . . . enda njóti íslenskir aðilar ekki lakari réttar til fjárfestingar í heimaríki hlutaðeigandi aðila``. Eins og nánar er skýrt í athugasemdum með frv. við þessa grein er það álit manna að setningin sem ég las nái ekki tilgangi sínum og sé frekar skaðleg fyrir íslenska hagsmuni en hitt, þess vegna er lagt til að hún falli brott. Í lögunum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri eru taldar upp þær takmarkanir sem núna gilda um hana. Takmarkanirnar eru: Bann við fjárfestingu í félögum sem stunda útgerð fiskiskipa, fiskvinnslu, orkuvinnslu og orkudreifingu, 49% hámark á eignarhlut erlendra aðila í félagi sem stundar flugrekstur, 25% hámark á eignarhlut erlendra aðila í hlutafélagsbanka, bann við fjárfestingu erlends ríkis eða fyrirtækis í eigu erlends ríkis, 200 millj. kr. hámark á árlegri fjárfestingu í eigu eins erlends aðila eða fjárhagslegra tengdra erlendra aðila og 25% hámark á heildarfjárfestingu erlendra aðila af áætlaðri fjárfestingu í tilteknum atvinnugreinum. Ég mun nú fjalla nokkuð um þessar takmarkanir og vil fyrst benda á að í þessu frv. eru ekki lagðar til efnislegar breytingar á ákvæðunum um bann við fjárfestingu í fiskveiðum eða fiskvinnslu en til samræmis við ákvæðin í XII. viðauka við EES-samninginn er hér lagt til að viðskrh. geti kveðið upp úrskurð um það að lögaðili sem að hluta til eða að öllu leyti hefur verið keyptur af erlendum aðila skuli losa sig við fjárfestingu á sviði fiskveiða og fiskvinnslu. Jafnframt verði kveðið á um að slíkur úrskurður sé aðfararhæfur. Með þessu er stjórnvöldum gert hægara um vik að framfylgja fjárfestingarbanninu en samkvæmt gildandi lagaákvæðum. Slíkur úrskurður yrði kveðinn upp fari viðkomandi aðili ekki að áskorun um að losa sig við óheimilan hlut í fiskveiðum eða vinnslu sjávarafurða. Til nánari skýringar á þessu máli skal tekið fram að í samningaviðræðunum um EES mun samningamönnum Evrópubandalagsins hafa verið mikið í mun að koma í veg fyrir að fjárfestingarbannið í fiskveiðum og fiskvinnslu yrði notað til þess að koma í veg fyrir fjárfestingu í fyrirtækjum með alls óskyldan rekstur, þ.e. að fyrirtækin gætu girt sig af með því að kaupa eitt hlutabréf í útgerðar- eða fiskvinnslufyrirtæki. Eftir nokkurt samningaþóf var um það samið að í slíkum tilfellum gætu stjórnvöld skyldað fyrirtæki til þess að losa sig við hinn forboðna ávöxt þótt það væri ekki skyldugt eða fortakslaust ákveðið, enda er hér að sjálfsögðu fyrst og fremst um það að ræða hvernig þessi markalína er dregin, ekki línan sjálf. Ég kem þá að því sem í 3. tölul. greinir en þar er haldið áfram núgildandi hömlum varðandi virkjunarréttindi vatnsfalla og jarðhita og hlut í fyrirtækjum á sviði orkuvinnslu og orkudreifingar. Í samræmi við ákvæði við XII. viðauka EES-samningsins er hins vegar lagt til að frá og með 1. jan. 1996 njóti ríkisborgarar og lögaðilar frá öðrum EES-ríkjum sama réttar til fjárfestingar á þessu sviði og íslenskir ríkisborgarar og lögaðilar. En ég bendi á hinn bóginn á að í rétti EES er ekkert sem bannar virkjunar- og veitufyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga eins og þau fyrirtæki eru sem annast orkuvinnslu og orkudreifingu á Íslandi. Séu þau hins vegar seld er hér áskilnaður um að ekki megi mismuna á grundvelli þjóðernis þeim EES-borgurum eða lögaðilum sem kaupa vildu hlut í slíkum fyrirtækjum. Það sem mér finnst mestu varða í þessu máli er hins vegar að tryggja ríkinu, almenningi, þau virkjunarréttindi vatnsfalla og rétt til auðlinda í jörðu sem mestu máli skipta og hafa frv. um þetta efni verið samin í iðnrn. og eru til meðferðar á vegum ríkisstjórnarinnar. Tilgangur þeirra er að tryggja að Alþingi og ríkisstjórn hafi forræði um nýtingu orkulindanna um alla framtíð. Með því móti tel ég tryggilega um þessi málefni búið. Í 4. tölul. kemur fram sama takmörkun á eignarhlut erlendra aðila í innlendum viðskiptabönkum og er að finna í núgildandi lögum. Hins vegar er hér lagt til að hún falli úr gildi 1. jan. 1996 þegar hinn almenni aðlögunarfrestur Íslendinga samkvæmt viðauka XII rennur út. Þá er hér lagt til að fellt verði niður núgildandi ákvæði um útibú erlendra banka á Íslandi enda er það ákvæði nú óþarft eftir að lögunum um viðskiptabanka og lögunum um Seðlabanka Íslands var breytt í þessu skyni á 115. löggjafarþingi og reyndar voru þær breytingar samþykktar samhljóða. Í 5. tölul. er lagt til að haldið verði áfram banni við fjárfestingu erlends stjórnvalds hér á landi. En lagt er til að reglan verði samræmd reglum flestra annarra iðnríkja á þann hátt að ákvæðið taki aðeins til fjárfestingar erlends stjórnvalds en ekki einnig til fjárfestingar fyrirtækis í eigu erlends stjórnvalds. Með slíku ákvæði munu í upphafi einkum hafa verið höfð í huga fjárfestingarfyrirtæki í eigu austantjaldsríkjanna fyrrverandi en nýjar aðstæður hafa gert slík ákvæði úrelt og óþörf. Þá er lagt til í samræmingarskyni að bannákvæðið verði víðtækara en það er nú og nái ekki aðeins til fjárfestingar erlends ríkis heldur einnig til fjárfestingar erlends sveitarfélags eða annars erlends stjórnvalds þar sem ríkisvaldið kann að vera með öðrum hætti en algengast er hér, skipt í fleira en tvennt eða þrennt. Þá er í þessu frv. gerð tillaga um það að niður falli 49% takmörkunin á fjárfestingu erlendra aðila í flugrekstri á Íslandi. Slík takmörkun er andstæð EES-samningnum og ekki þykir ástæða til þess að beita þar aðlögunarfresti þar sem slík takmörkun er áreiðanlega andstæð íslenskum atvinnuhagsmunum. Við eigum á Íslandi margt vel þjálfað fagfólk á þessu sviði sem ekki hefur næg verkefni og þess vegna ástæðulaust að útiloka erlenda eignaraðild að fyrirtækjum sem gætu skapað aukin umsvif á sviði flugrekstrar. Þá er lagt til í þessu frv. að felld verði brott skilyrði í 7. tölul. núgildandi 4. gr. laganna um leyfisveitingu ráðherra, fari erlend fjárfesting fram úr tilteknu fjárhæðarmarki eða fari hún umfram 25% af heildarfjárfestingu í ákveðnum atvinnugreinum. Í ljósi reynslunnar verður ekki séð nein þörf fyrir lögbindingu ákvæða af þessu tagi. Fjárfesting erlendra aðila hér á landi hefur yfirleitt verið langt undir þessum mörkum. Þá gegna almennt öryggisákvæði og ákvæði væntanlegra samkeppnislaga, sem reyndar eru á dagskrá þessa fundar, svipuðu hlutverki og ákvæðum af þessu tagi var á sínum tíma ætlað að gegna. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að ræða um brtt. frv. um næstu greinar enda er þar um fullkomlega tæknileg atriði að ræða eða samræmingu við ákveðin vel þekkt ákvæði EES-samningsins. Hins vegar vil ég víkja að brtt. við 10. gr. nokkrum orðum, en þar er orðalag öryggisákvæðisins samræmt orðalagi 33. gr. EES-samningsins og reyndar orðalagi í samþykkt OECD um afnám hafta á fjármagnshreyfingum. Þá er lögð til breyting á ákvæði núgildandi laga um þingkjörna nefnd sem ætlað er að vera viðskrh. til ráðuneytis um tiltekna þætti fjárfestingarmála. Í samræmi við önnur ákvæði í frv. fellur reyndar meginverkefni nefndarinnar brott, eins og ég hef þegar skýrt og fram kemur í athugasemdum við frv. Hins vegar er hér lagt til að áfram verði nefnd viðskrh. til ráðuneytis um beitingu öryggisákvæðis laganna og fylgist hún með því að ákvæði laganna um takmarkanir á fjárfestingum erlendra aðila í atvinnurekstri séu virt. Þá er lögð til sú breyting að nefndin verði ekki kosin á Alþingi heldur skipuð af viðskrh. enda er hér fyrst og fremst um að ræða framkvæmdarvaldstilhögun. Tillaga er hér gerð um það að fjórir nefndarmanna verði tilnefndir af forsrh., dómsmrh., sjútvrh. og utanrrh., en einn af viðskrh. án tilnefningar. Hæstv. forseti. Frv. sem við ræðum í dag er mikilvægt fylgifrv. samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og að mínu áliti ekki síður mikilvægt framlag til efnahagsframfara á Íslandi, til þess að efla íslenskt atvinnulíf. Ég vona að þetta mál fái skjóta og örugga þingmeðferð og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Frv. til laga um fjárfestingu erlendra aðila hér á landi, sem samþykkt var á Alþingi vorið 1991, hlaut mjög ítarlega meðferð í þeirri ríkisstjórn sem þá sat og var að sjálfsögðu flutt til þess að rýmka fyrir erlendri fjárfestingu hér. Þeir flokkar sem að þeirri ríkisstjórn stóðu voru á einu máli um það að slíkt væri æskilegt enda augljós þörf að fá beina þátttöku erlendra aðila meiri en verið hafði í stað erlendrar lántöku til uppbyggingar atvinnulífs hér á landi. Eins og kom fram í orðum hæstv. viðskrh., hefur þetta vissulega haft þessi áhrif. Fjárfestingar erlendra aðila hér á landi hafa vaxið og hafa gert það þrátt fyrir þau öryggisákvæði sem allir voru sammála um að setja í þau lög. Þessi öryggisákvæði sem þá voru sett voru vitanlega ákveðin með tilliti til þess að við Íslendingar erum ekki milljónaþjóð eða stórveldi. Við erum smáríki og þá voru allir sammála um það, að því er ég best veit, hæstv. viðskrh., að fyrir smáríki væri afar mikilvægt að setja slík öryggisákvæði. Það er ekki mikið fyrirtæki fyrir eitt alþjóðlegt framleiðslufyrirtæki erlendis að eignast meiri hluta í smáríkinu Íslandi. En nú er í því frv. sem hér er flutt til breytingar á þessum lögum verið að fella brott að því er ég fæ best séð öll slík öryggisákvæði. Kemur þar enn fram þessi ótrúlega mikla alþjóðahyggja sem einkennir núv. ríkisstjórn og ekki síst hæstv. viðskrh. og sem ágætur þingmaður sagði í umræðunni um EES-málið væri einkenni fyrir svokallaða Euro-krata. Því miður finnst mér það sem hér er verið að gera bera slík einkenni og mér finnst því miður gleymt það sem þá var samstaða um og hefur alltaf verið að nauðsynlegt væri að setja ýmis öryggisákvæði um leið og menn viðurkenna þörfina á því að fá inn erlent fjármagn eins og ég sagði áðan í stað erlendrar lántöku. Það vekur nokkra undrun að nú höfum við samkvæmt EES-samningnum aðlögunartíma til 1996, en hann á augljóslega ekki að nýta, svo mikið liggur á. Mig langar til að spyrja í fyrsta lagi hvers vegna. Oft hef ég vitnað til þess sem mætur atvinnurekandi hér hefur sagt og margir tekið undir að íslenskt atvinnulíf verður að vera sterkt til þess að geta tekið þátt í því opna samstarfi sem gert er ráð fyrir í samningi um hið Evrópska efnahagssvæði. Íslenskt atvinnulíf er ekki sterkt í dag. Og ég verð að viðurkenna að ég óttast að veikburða atvinnurekstur hér kunni oft í örvæntingu sinni að grípa til erlendra aðila og bjóða þeim hlut í sínum fyrirtækjum á tiltölulega litlu verði til að bjarga sér úr því skuldafeni og feni hárra vaxta sem hér er. Ég held þess vegna að það væri afar mikilvægt, og segi ég það í mikilli alvöru, að nota þennan tíma vel til 1996 til þess að styrkja íslenskt atvinnulíf, halda enn ýmsum öryggisákvæðum sem við höfum fulla heimild til að halda en leggja alla áherslu á það að koma atvinnulífinu hér í gott horf, styrkja grundvöll þess og bæta, lækka vextina að sjálfsögðu verulega sem loksins er verið að taka undir og virðist eiga að gera með handafli þrátt fyrir allt en er þó ekki enn þá orðið. Og auka hér einnig þátttöku hins opinbera á ýmsan óbeinan máta í því að efla hér nýjar atvinnugreinar en treysta ekki eingöngu á það að erlendir fjárfestar, eins og nú er gjarnan kallað, komi veikburða íslensku atvinnulífi til bjargar. Ég óttast að það geti orðið okkur Íslendingum afar dýrkeypt. Ég ætla síðan að rekja nokkur þau atriði sem á að breyta eftir þessi almennu orð. --- Ég vildi gjarnan að hæstv. iðnrh. sjái sér fært að vera hér því að ég ætla að leggja fyrir hann nokkrar spurningar. Hæstv. forseti. --- Ég sagði að mig langaði til að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. iðnrh. og þykir því vænt um að hann geti verið hér. Fyrsta mikilvæga breytingin er sú að breytt er ákvæði um algert bann, eins og segir, við erlendri fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi og í fyrirtækjum sem sinna frumvinnslu sjávarafurða. Hér er að vísu banninu við fjárfestingu í útgerð haldið en hins vegar ekki í fyrirtækjum sem geta átt í fyrirtækjum í útgerð og frumvinnslu sjávarafurða. Að vísu segir að ráðherra geti krafist þess að slík fyrirtæki sem eiga í íslenskum sjávarútvegi en verða að hluta með erlendri þátttöku losi sig við slíka aðild í sjávarútvegi. Hér er að sjálfsögðu eins og öllum má ljóst vera langtum lausara um hnútana búið. Áður var algert bann við því að erlendir aðilar gætu átt í fyrirtækjum sem áttu hlutafé í íslenskum sjávarútvegi og menn gengu þá að því vísu að ef eftir einhverjum leiðum menn eignuðust hlut í slíkum fyrirtækjum eða slík fyrirtæki sóttu eftir erlendum aðilum sem eignaraðila, þá urðu þau að losa sig við þá fjárfestingu sem um var að ræða í íslenskum sjávarútvegi. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þarna var miklu hreinna til verks gengið áður heldur en nú er. Nú má segja að það sé undir duttlungum viðskrh. hverju sinni komið hvort hann gerir þá kröfu að fyrirtæki losi sig við hlut sinn í sjávarútvegsfyrirtækjum eða fyrirtækjum með frumvinnslu sjávarafurða. Þetta finnst mér vera heilmikið umhugsunarefni því að hér hefur að því er mér hefur skilist verið algert samkomulag um það að heimila ekki erlenda fjárfestingu í þessari meginauðlind okkar Íslendinga. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. viðskrh. hver sé hans skoðun á þessu? Hann getur ekki svarað fyrir þá viðskrh. sem fylgja. Telur hæstv. viðskrh. að það eigi þarna að losa um? Ég viðurkenni að ég hef heyrt þær raddir að þarna sé fullhart að gengið og mjög takmarkaðar allar heimildir sjávarútvegsins til þess að nálgast erlent fjármagn, jafnvel í gegnum þriðja aðila, en ég vil gjarnan vita hvernig hæstv. núv. viðskrh. lítur á það mál. Lítur hann á það sem æskilega þróun að erlendir aðilar geti komið hér inn í fyrirtæki, t.d. olíufélög og fleiri sem eiga verulegan hlut í íslenskum sjávarútvegi, án þess að gripið sé í taumana? Það væri fróðlegt að vita. Eða hvað knýr menn til þess að gera þessa breytingu? Að vísu er það rétt að í samningi um hið Evrópska efnahagssvæði er slakað til og tekið svo til orða sem hérna er lagt til í frv. En mér væri satt að segja nokkur forvitni á að vita hvernig hæstv. viðskrh. lítur sjálfur á þetta mál. Þá er það að aflétta hömlum á möguleikum erlendra aðila til að eiga virkjunarréttinn til vatnsfalla og jarðhita og hlut í fyrirtækjum á sviði orkuvinnslu og orkudreifingu. Þetta er ekkert síður alvarlegt mál. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. viðskrh. að ekki náðist sá fyrirvari okkar Íslendinga sem við vildum hafa í EES-samningnum um einkarétt Íslendinga til slíkra framkvæmda og slíks reksturs á orkugeiranum. Hins vegar var fullt samkomulag um það að út af fyrir sig, eins og ég held að hafi komið fram hjá hæstv. iðnrh. og viðskrh., gætum við varið okkur á þessu sviði með ákvæðum sem eru í lögum nú, þar sem ekki er heimilt að virkja vatnsfall nema með samþykki Alþingis ef virkjun er yfir ákveðna stærð, ég man ekki hvort það er yfir 2000 kw. eða af þeirri stærðargráðu eða 3000 kw. Nú hefur hins vegar ríkisstjórnin boðað í sinni hvítu bók að hún ætlar að einkavæða orkufyrirtækin. Og ef hlutabréf í þessum orkufyrirtækjum eru til sölu, þá sé ég ekki að ákvæði eins og hæstv. viðskrh. boðaði um ríkiseign á þessum auðlindum komi í veg fyrir að erlendir aðilar geti keypt þessi hlutabréf. Og jafnvel þótt ríkisvaldið kysi að halda í eigin hendi hlutabréfum við skulum segja t.d. í Landsvirkjun, þá getur ríkisvaldið alls ekki bannað öðrum eignaraðilum að Landsvirkjun að selja sín bréf, við skulum segja Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ. Ég vil gjarnan mega spyrja hæstv. viðskrh. hvort áform um einkavæðingu orkufyrirtækjanna eða fyrst og fremst Landsvirkjunar, hygg ég, sé enn á borði ríkisstjórnarinnar og hvenær megi gera ráð fyrir þá frv. um slíkt. Við hljótum að spyrja um það um leið og við fjöllum um þetta ákvæði sem nú opnar erlendum aðilum leið að orkulindum landsins. Ég er sannfærður um að það yrði mikil eftirspurn eftir eignaraðild að orkulindum landsins, mikil eftirspurn, því vafalaust eru þessar tvær auðlindir, auðlindir sjávarins og orkunnar, þær sem mest eftirspurn er eftir erlendis og væri auðvelt að selja. Ég vona að enn þá sé full samstaða hins vegar um það að þessum auðlindum ætlum við Íslendingar ætíð að halda í eigin hendi og því vildi ég gjarnan vita hver séu áform ríkisstjórnarinnar á þessu sviði. Þá er komið að bönkunum þar sem aflétta á hámarki á eignaraðild erlendra aðila að hlutafjárbönkum og mér er ljóst að þarna er enn þá verið að breyta lögum til samræmis við lög eða samþykktir Evrópubandalagsins og væntanlegs Evrópusvæðis en við sem sömdum frv. og fluttum það í síðustu ríkisstjórn töldum ekki hættu þarna því að þó að það væru mismunandi skoðanir um ríkisrekstur bankanna, þá hygg ég að það hafi verið sæmilegt samkomulag um það að hér yrði a.m.k. einn banki í ríkiseign. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn og ekki síst viðskrh. boðað að einkavæða skuli ríkisbankana, þá vil ég gjarnan mega spyrja: Hvað líður því máli? Hvenær er það væntanlegt? Og ég vil líka gjarnan spyrja um það, ef þetta frumvarp eða frumvörp, hvort sem það verða eitt eða fleiri er væntanlegt, hvaða skilyrði verða um sölu á hlutabréfum bankanna? Er enn um það rætt að takmarka það við mjög litla eignaraðild, jafnvel 1% eins og ég hef heyrt fleygt og ég hygg að hæstv. viðskrh. hafi einhvern tíma nefnt slíka takmörkun? Ég vil hins vegar taka það fram að ég sé ekki hvaða gildi slík takmörkun hefur því að þótt upphaflega sé selt í litlum skömmtum, þá getur þetta safnast á fárra hendur mjög fljótlega. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. viðskrh að því hvort hann sjái enga hættu í því fólgna að erlendir bankar eignist meiri hluta í íslensku bönkunum, hvort hann sjái enga hættu í því fólgna að við glötum eignaraðild okkar að hinu íslenska bankakerfi. Eins og ég hef oft nefnt sem dæmi, þá er að sjálfsögðu þarna enginn samanburður á jafnréttisgrundvelli þó að hæstv. utanrrh. tali hvað eftir annað um þennan jafnréttisgrundvöll sem samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði á að tryggja okkur. Það er vitanlega hin mesta firra. Það er enginn slíkur samanburður á milli þessara örlitlu íslensku banka og fjölmargra risastórra banka erlendis. Íslenskur banki kaupir ekki upp stóra banka í löndum Evrópubandalagsins en hið andstæða getur mjög auðveldlega gerst. Mér er satt að segja mjög mikil vorvitni á því, hvort þessi alþjóðahyggja, sem hefur gagntekið ýmsa menn hér, nær svo langt að menn telji enga hættu í því fólgna að erlendir aðilar nái undirtökunum í íslensku bankakerfi. Hvað yrði þá um það sem hér hefur ætíð tíðkast að íslenskir bankar hafa látið atvinnulífið að vissu leyti ganga fyrir og kannski teygt sig þar stundum lengra heldur en hörðustu bankamenn vildu gera? En íslensku bankarnir hafa talið það skyldu sína að hlaupa æði oft undir bagga og eiga þeir þakkir skilið fyrir það. Þarna liggur svo mikið á að það má ekki einu sinni nota aðlögunartímann til 1996, ef ég skil rétt, heldur hefur því verið fleygt að það eigi að einkavæða bankana jafnvel á þessu þingi og vildi ég gjarnan fá nánari upplýsingar um það. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að fella niður öryggistakmarkanir sem menn voru sammála um að setja í hið fyrra frv., þ.e. um hámark fjárfestingar, að fara ekki fram úr 200 millj. kr. fjárhæðarmarki eða sé umfram 25% af heildarfjárfestingu í tilgreindum atvinnugreinum. Mig minnir að þessar 200 millj. hafi verið á einu ári, ég verð leiðréttur ef það er rangt, og hæstv. ráðherra sagði að í ljósi reynslunnar sé þetta ekki nauðsynlegt. Reynslan er nú satt að segja ekki mikil. Reynslan er frá vorinu 1991, hún er tvö ár. Það er nefnilega alveg hárrétt sem hæstv. ráðherra sagði að það hefur sáralítið verið gert af stjórnvalda hálfu til þess að kynna þá möguleika sem eru fyrir erlenda fjárfesta hér á landi og kem ég að því síðar. Mér sýnist þarna vera rasað um ráð fram og það sakaði ekki að hafa þarna visst öryggisákvæði. A.m.k. tel ég afar mikilvægt að fylgst sé nákvæmlega með því hvað erlend fjárfesting er mikil hér á landi á hverju ári og hvernig hún þróast. Eitt af því sem þessi þingkjörna nefnd átti að gera var að fylgjast með þessu. Það skal viðurkennt að þegar upphaflegt frv. var flutt voru vissar efasemdir um það hvernig með þessu yrði fylgst. Það kom í ljós þegar Seðlabankinn var beðinn um upplýsingar um erlenda fjárfestingu hér á landi að þær upplýsingar voru mjög af skornum skammti og menn virtust hafa fylgst afar lítið með því hvað erlent fjármagn kynni að vera mikið í íslensku efnahagslífi og atvinnulífi. Það var talið að þarna hefði Alþingi betri aðgang að nefnd sem ætti þá m.a. að hafa það hlutverk að fylgjast vandlega með þessu, m.a. með tilliti til þess hámarks sem var sett á ári hverju eða hundraðshluta í atvinnugreinum. Það eitt út af fyrir sig batt stjórnvöld þeim kvöðum að fylgjast með því hvað af erlendu fjármagni kæmist inn í landið. Nú er þetta fellt brott. Nú á Alþingi ekki lengur að kjósa slíka nefnd. Hún er algerlega á valdi viðskrh. og þeir eru breytilegir frá einum til annars. Mér sýnist með þessu að hvötin til þess eða krafan um að fylgjast vandlega með hvaða erlent fjármagn kemur inn í landið sé orðin æðilítil. Ég man ekki hvort ég varpaði fram þeirri spurningu út af fyrir sig en ég vil þá gjarnan gera það nú: Af hverju liggur svona mikið á? Af hverju má ekki nota tímann til 1996 til að undirbúa íslenskt atvinnulíf undir þá opnun sem þá verður? Svo hafi ég ekki varpað þessu fram sem spurningu í upphafi, þá vildi ég gjarnan gera það nú. Hæstv. viðskrh. sagði réttilega að við Íslendingar hefðum ekki leitað eftir erlendri fjárfestingu. Að vísu verðum við að taka undan álverin sem lítið hefur orðið úr, en eins og aðrar þjóðir flestar gera, þær leita eftir fjárfestingu ekki síst í ýmiss konar smáiðnaði og þekkingariðnaði, ef ég má kalla það það, iðnaði sem byggir á þekkingu. Allt tengist þetta þeirri miklu breytingu sem hefur orðið á öllu efnahagsumhverfi heimsins vil ég segja þar sem efnahagslandamæri hafa hrunið og fyrirtækin reka sína starfsemi um heim allan þar sem kjörin eru best. Ég man nú ekki hvað General Motors, það stóra ameríska fyrirtæki sem einu sinni var stolt Bandaríkjamanna, lætur nú vinna fyrir sig í mörgum ríkjum og hjá mörgum smáfyrirtækjum. Þau skipta þúsundum. Eitt sinn var þetta fyrirtæki eins og var sagt á ensku ,,The American Corporation`` eða hið ameríska fyrirtæki. Risinn sem var stoltur af því að vinna allt innan sinna veggja en það er ekki lengur svo. Ég er sannfærður um það að ef við Íslendingar vinnum skipulega að því getum fengið unnið hér á landi einhvern hlut hjá slíku fyrirtæki, einhverju hátæknifyrirtæki, einhverju alheimsframleiðslufyrirtæki og það gæti orðið miklu, miklu mikilvægara fyrir okkur en álbræðsla, langtum mikilvægara. Hæstv. ráðherra sagði að það hefði vakið mikla athygli sína að í þeim kynningarritum sem ýmis lönd hafa gefið út fyrir erlenda fjárfesta er ekki síst lögð áhersla á rannsóknir og menntun. Þetta þarf ekki að vekja neina undrun. Það eru yfirleitt allar þróaðar þjóðir sem gera þetta. Ég þarf vonandi ekki að minna á það, svo oft hefur verið um það talað, að ný stjórn í Bandaríkjunum leggur höfuðáherslu á að auka þar þekkinguna. Og hinir þekktustu menn á þessu sviði, m.a. hinir ungu amerísku hagfræðingar, skrifa allir um það að þekkingin sé orðin mesta auðlindin, jafnvel meiri heldur en náttúruauðlindir eins og orka og fiskur og olía og svo fleira. Því er það sorglegt hvað við Íslendingar höfum dregist aftur úr á þessu sviði. Við drögum enn þá úr fjármagni til rannsókna. Þar er að vísu lofað einhverri aukningu þegar fyrirtæki seljast. Við höfum dregið stórkostlega úr fjármagni til menntunar svo að háskólinn er í miklum þrengingum. Með öðrum orðum, við höfum farið þá braut sem leiðir til fátæktar í nútímaþjóðfélagi en ekki þá sem leiðir til þess að við getum tekið þátt í slíkum atvinnurekstri. Hvað ætlum við að auglýsa, ef við gæfum nú út slíkan bækling? Ætlum við að auglýsa það að við verjum hér minnstu fjármagni til rannsókna af öllum löndum OECD nema, ef ég man rétt, Tyrkland og Grikkland? Ætlum við að auglýsa það? Og ætlum við að auglýsa afrek ríkisstjórnarinnar í menntakerfinu í slíkum bæklingi? Það eru miklu fleiri lönd en Danmörk og önnur sem hæstv. ráðherra nefndi sem vinna á þessu sviði. Það vakti mikla athygli mína þegar ég var á Möltu að jafnvel íhaldsstjórnin þar hefur sett á fót stofnun, svokallaða þróunarstofnun, öfluga þróunarstofnun, sem hefur það hlutverk að aðstoða fyrirtæki þar í landi að komast á lappirnar, getum við sagt, komast yfir þröskuldinn og líka það hlutverk að draga að erlenda aðila í fjárfestingu á ýmsum sviðum á Möltu. Ég get sýnt hæstv. ráðherra mjög fallegan bækling þaðan þar sem þessi tækifæri eru rakin og bent á ýmislegt sem er þar til hagsbóta. En hvað hefur hér verið gert? Jú, það hefur eins og ég sagði áðan verið dregið úr fjármagni til rannsóknarstarfseminnar, dregið úr fjármagni til menntakerfisins, Þróunarfélagið selt, ríkið tekur ekki lengur þátt í því. Sem betur fór voru það lífeyrissjóðirnir sem keyptu. En ef svona starfsemi á að blómgast hér og bera árangur, þá er það sannfæring mín að það hefði þurft að setja margfalt meira fjármagn inn í Þróunarfélag Íslands núverandi eða ef hæstv. ríkisstjórn vill setja á fót einhvern nýjan sjóð. Hún er orðin æðihænd að sjóðum. Bráðum fáum við hérna heilmikinn þróunarsjóð. En sem sagt, ég er sannfærður um það að það ætti að setja margfalt það fjármagn sem sett var 1985 í það félag og hefur þó komið mörgu mjög athyglisverðu til leiðar. Ríkisstjórnin er hætt að styrkja markaðsrannsóknir og markaðsleit nema þá markaðsskrifstofu sem hæstv. iðnrh. nefndi og er víst að leita að álverum eða álfyrirtækjum um heiminn. A.m.k. hef ég lítið heyrt frá henni annað. Ég held að það væri ekki skynsamlegt að styrkja þá skrifstofu. Ég held að svona stofnun og fyrirtæki eigi að vera sjálfstætt fyrirtæki en með öflugri þátttöku ríkisvaldsins en ýmissa aðila annarra í atvinnulífinu, bankana og hina ýmsu sjóða atvinnulífið t.d. eins og reyndar gert var þegar Þróunarfélag Íslands var sett á fót. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. iðnrh. hvort hann telji ekki koma til greina að endurvekja Þróunarfélagið með verulegu opinberu fjármagni og fela því, eða ef hann vill endilega öðru slíku fyrirtæki með þátttöku sjóða og banka, að leita að erlendum aðilum til að starfa hér á landi. Við Íslendingar getum boðið margt. Við höfum þrátt fyrir allt mikið af ungu fólki með margar góðar hugmyndir og verulega þekkingu og njótum þar ekki síst þess að hér hafa menntamenn eftir góðan grundvöll frá Háskóla Íslands, sem því miður er skertur núna verulega, flestir leita til færustu stofnana erlendis til framhaldsmenntunar og koma með mjög mikla þekkingu frá góðum stofnunum. Ég er sannfærður um það að tækifæri hér til nýsköpunar eru ótal mörg og til þátttöku erlendra aðila í slíkri nýsköpun. Ég ætla ekki að fara að rekja það hér í löngu máli en mjög er í umræðunni núna t.d. hátæknibúnaður, hugbúnaður, sem verið er að reyna að selja erlendis og vafalaust mætti fá erlenda aðila til að taka þátt í að þróa slíkan hugbúnað hér á landi. Mikið hefur verið rætt um ýmislegt á sviði ferðaþjónustu, t.d. í kringum Bláa lónið og væri reyndar fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann getur upplýst okkur nánar um það hvað þar er að gerast. Ég veit að vísu að það er verið að stofna þar undirbúningsfyrirtæki og niðurstöður úr rannsóknum sem gerðar voru með Þjóðverjum á sl. ári eru komnar til landsins. Það væri gaman að vita hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst gera til að stuðla að því að þessi áform geti komið til framkvæmda. Þetta er afar mikilvægt að sjálfsögðu fyrir atvinnuástandið á Suðurnesjum og raunar alla þá erfiðleika en einnig fyrir önnur slík fyrirtæki hér um landið sem gætu víða risið. Margt slíkt mætti spyrja en ég ætla nú ekki að lengja mitt mál að þessu leyti. Þó er það eitt atriði sem er dálítið forvitnilegt og væri fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherra veit eitthvað um. Það hafa verið uppi hugmyndir um það að við gætum nýtt okkar frábæru lækna með þá menntun eins og ég sagði áðan frá bestu stofnunum til að setja hér upp læknisaðstöðu fyrir erlenda aðila, t.d. munu Svíar hafa farið fram á það að fá hér gerðar hjartaskurðaðgerðir sem hafa tekist með mjög miklum ágætum. Mér var sagt af lækni að til þess þyrfti fjárfestingu upp á kannski 20--30 millj. og þá væri hægt að hafa af þessu mjög miklar tekjur. Getur hæstv. ráðherra upplýst mig um þetta, okkur hér í þinginu? Mér er að vísu ljóst að það er annar ráðherra sem fer með þau mál en þeir eru nú flokksbræður og hafa eflaust rætt slík atriði. Ég held að það væri sem sagt afar fróðlegt fyrir okkur að vita meira um ýmsar slíkar hugmyndir, svokallaðar smærri atvinnugreinar, iðnað eða í heilbrigðiskerfinu eða hvað sem það er og svo sömuleiðis hvort hæstv. ríkisstjórn hyggst snúa við blaðinu og hætta þessu afskiptaleysistali sínu og fara að taka þátt í því með atvinnulífinu að ýmis slíkur smáiðnaður geti risið hér og þróast.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil gera að umtalsefni hér í tengslum við þetta frv. til laga um breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Ég vil í fyrsta lagi segja út af orðum hæstv. viðskrh. að það er nærtækt að vitna til þessara laga um fordæmi fyrir því að okkur er engin nauðung að fá í öllum tilvikum á okkur utanaðkomandi þrýsting til að breyta fyrirkomulagi hlutanna á Íslandi. Ég held einmitt að sú breyting sem átti sér stað á lögunum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri árið 1991 sé ágætt dæmi um að við Íslendingar getum sjálfir á okkar eigin forsendum, hvenær sem okkur býður svo við horfa, gert þær breytingar á okkar löggjöf eða á okkar málefnum sem okkur þykir tilhlýðilegt. Þess vegna tel ég það ekki endilega í tengslum við þetta málefni sérstaklega vel til fundið að lofsyngja samninginn um Evrópskt efnahagsgsvæði einmitt vegna þess að hann hafi í för með sér svo miklar umbætur á íslenskum lögum. Í þessu tilviki tel ég a.m.k. að þær umbætur hafi þegar átt sér stað og það sem hér sé verið að breyta sé heldur til hins verra frá þeim lögum sem um margt voru ágæt og vel heppnuð og kannski mikilsverðust fyrir það að um þau tókst nokkurn veginn alger þverpólitísk samstaða. Er þetta þó mál sem oft hefur verið býsna viðkvæmt í umræðum á Íslandi, þ.e. spurningin um áhrif erlends fjármagns og aðgang erlendra aðila og réttindi til fjárfestinga hér. Það tókst til að mynda alger samstaða um það eins og hér hefur þegar verið nefnt í umræðunni að í fiskveiðum og frumvinnslu íslenskra sjávarafurða ætti erlent fjármagn ekki að hafa aðgang. Þetta væri slíkur grundvöllur sjálfstæðs efnahagslífs og í raun og veru sjálfstæðis landsmanna að það kæmi ekki til greina að leyfa erlendu fjármagni að síast þar inn. Það er að vísu þakkarvert að í þessu frv. sem hér er flutt er ekki gerð tillaga um neina breytingu á þessu ákvæði. Þess vegna er í sjálfu sér ekki út af því tilefni til að gera þetta að umtalsefni hér, en ég leyfi mér þó að gera það vegna þess að stjórnskipuð nefnd á vegum hæstv. ríkisstjórnar hefur látið það sjónarmið koma fram að rétt sé að rýmka þær reglur sem nú gilda um fjárfestingartakmarkanir gagnvart erlendum aðilum í sjávarútvegi. Þetta er hin svonefnda margfræga tvíhöfða nefnd sem skipuð er sérstökum trúnaðarmönnum stjórnarflokkanna og hefur unnið að því undanfarna mánuði að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og reyndar ýmislegt fleira í tengslum við sjávarútveg. Er nú orðið býsna erfitt að átta sig á því yfir höfuð hvað afmarkar verksvið nefndarinnar þegar hún er m.a. farin að senda frá sér í fjölmiðla álit sitt á hlutum eins og þessum. Þegar forustumenn tvíhöfða nefndarinnar komu á fund sjútvn. sl. miðvikudag höfðu þeir um þetta atriði þau orð að niðurstaða nefndarinnar væri sú að óhjákvæmilegt væri að skoða rýmkun á þessum fjárfestingartakmörkunum, einkum hvað varðaði óbeina fjárfestingu. Ég hjó sérstaklega eftir því og gekk á þá með það við hvað væri átt þegar svona væri tekið til orða, ,,einkum hvað varðar óbeina fjárfestingu``, hvort það fæli í sér að í hugum nefndarmanna væri ekki eingöngu um það að ræða að slík rýmkun ætti að taka til óbeinnar eignaraðildar heldur einnig beinnar í einhverjum mæli og svarið var já. Það þyrfti að skoða þetta mál í heild sinni, bæði hvað snertir óbeina og beina eignaraðild, einkum þó hina óbeinu. Þegar þessi sjónarmið koma fram um sama leyti og þetta mál er tekið til umræðu og það frá aðilum sem njóta sérstaks trúnaðar stjórnarflokkanna, eru í forustu fyrir endurskoðun á lögum um málefni sjávarútvegsins af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, þá finnst mér ómögulegt annað en gera þetta lítillega hér að umtalsefni. Ég gef mér að vísu að framlagning þessa frv. og flutningur þess hér vísi á að hæstv. ríkisstjórn hafi það ekki í hyggju að taka tillit til þessara sjónarmiða forustumanna tvíhöfða nefndarinnar og það er vel, en þau eru komin fram og gera það að verkum að eðlilegt er að um þetta sé rætt. Það ætti ekki að þurfa að taka það fram að sá sem hér talar er algerlega andvígur því að slakað verði á í þessum efnum og ég held að þá fyrst væru menn nú komnir út á hálan ís ef menn vildu ljá máls á slíku. Hitt er miklu meira áhyggjuefni og hefur reyndar verið til umræðu hvort þeir fjárfestingarfyrirvarar eða þessi fjárfestingarfyrirvari, sá eini í raun og veru sem eftir stendur í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði af okkar hálfu, og ákvæði þessara laga sem eru í samræmi við hann eða öfugt öllu heldur að fjárfestingarfyrirvarinn um sjávarútveginn í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði tekur mið af ákvæðum þessara laga, hvort hann haldi í reynd, hvort hann sé hægt að framkvæma þannig að það takist að verja fiskveiðar og frumvinnslu sjávarafurða á Íslandi fyrir áhrifum erlends fjármagns. Sjónarmið nefndarmannanna, forustumannanna í tvíhöfða nefndinni, benda til þess að þar sé hætta á ferðum því að þau endurspegla í rauninni ekkert annað en uppgjöf að sínu leyti gagnvart því að verja þennan fyrirvara. Að hinu leytinu geta menn svo haft það sjónarmið, þá skoðun, sem öðrum þræði virtist bryddað á í málflutningi forustumanna tvíhöfða nefndarinnar, að það eigi alls ekkert að vera með þessi takmörk. Spurningin sé sem sagt ekki tæknilegs eðlis hvort unnt sé í framkvæmdinni að tryggja þennan fyrirvara heldur pólitísks eðlis, þ.e. hvort það sé yfir höfuð rétt að viðhafa slíkar takmarkanir. Að sjálfsögðu snúa þá talsmenn þeirra sjónarmiða málunum þannig að spurningin snúist um það hvort eigi að meina íslenskum sjávarútvegi að hafa sama aðganginn að fjármagni eins og sagt er og öðrum atvinnugreinum. Þessu er þá snúið upp í það að vera einhver sérstök meinbægni í garð sjávarútvegsins að vilja verja hann fyrir erlendum áhrifum með þessum hætti. Ég held að hvort tveggja sé ástæðulaust. Ég held að það sé með öllu ástæðulaust að gefast upp við það að verja þennan fjárfestingarfyrirvara. Fyrir því eru ótal fordæmi að slíkt er tryggt í framkvæmd og að hinu leytinu held ég að það byggi á miklum misskilningi um það hvað okkur Íslendingum í efnahagslegu og mér liggur við að segja í stjórnmálalegu tilliti sé fyrir bestu að við þurfum að byggja á því í framtíðinni að okkar sjávarútvegur og undirstöðuatvinnugrein okkar verði að reiða sig í auknum mæli á erlent fjármagn til þess að geta fjármagnað sína starfsemi. Því erlenda fjármagni fylgja að sjálfsögðu aðrir hlutir, ítök þeirra sem fjármagnið leggja til og áhrif með ýmsum hætti á okkar atvinnurekstur. Ég vil aðeins spyrja hæstv. viðskrh. betur út í 2. mgr. 2. tölul. 2. gr. frv., þeirrar sem hann gerði reyndar að umtalsefni um úrskurðarvald viðskrh. til þess að skylda fyrirtæki sem að hluta eða að öllu leyti hafa verið keypt upp af erlendum aðilum og eiga í íslenskum sjávarútvegi, þeim sem hér um ræðir, þ.e. fiskveiðum eða frumvinnslu sjávarafurða, að úrskurða um með hvaða hætti þeir skulu losa sig við þá eignaraðild. Hér er væntanlega á ferðinni úrræði til þess að taka á þeim aðstæðum sem tímabundið geta komið upp í gegnum kaup á fyrirtækjum að erlendir aðilar verða með þeim hætti óbeinir eignaraðilar að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Ég gef mér að um beina eignaraðild gæti ekki orðið um að ræða því slík viðskipti yrðu stöðvuð. Það þarf auðvitað að tryggja að til slíkrar beinnar eignaraðildar geti ekki komið fyrir slys eða misgáning, svo sem eins og með einhvers konar tilkynninga- eða upplýsingaskyldu um slíka hluti. Hitt er augljóst mál að óbein eignaraðild getur væntanlega fyrir sviptingar í viðskiptum með hlutabréf og fyrirtæki komið til og þá þurfa að vera fyrir hendi reglur, úrræði, varðandi slíkar aðstæður. Það hef ég áður gert að umtalsefni, m.a. á sl. vetri. Þegar talsmenn þeirra sjónarmiða að opna erlendu fjármagni leið inn í íslenskan sjávarútveg létu á sér kræla leyfði ég mér að halda því gagnstæða sjónarmiði fram að það væri ekki það sem við þyrftum á að halda heldur hitt að settar yrðu skýrar reglur um með hvaða hætti fyrirtækjum sem tímabundið lenda þannig í því að verða óbeinir eignaraðilar að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum væri gert skylt að afsetja þá eign. Hér er væntanlega á ferðinni málsgrein sem á að beita í slíku skyni. Spurningin er sú hvort ekki þurfi að vinna þarna frekari vinnu, setja fyllri reglur um þetta og jafnvel binda í lög skýrari ákvæði um t.d. innan hvaða tímamarka eða eftir hvaða ákvæðum öðrum sé farið í svona tilvikum. Það er líka spurning í mínum huga hvort þau mörk eiga að einhverju leyti að taka mið af því hversu stór hin óbeina eignaraðild tímabundið getur orðið. Það er alls ekki óvenjulegt að það gildi sérstök aðlögunarákvæði í slíkum tilvikum. Hliðstæð dæmi má taka til að mynda þegar bankar eða fjárfestingarlánasjóðir vegna hagsmunagæslu sinnar neyðast til að yfirtaka atvinnurekstur sem annars er ekki á þeirra verksviði og jafnvel ekki lögum samkvæmt ætlast til að þeir standi í en þeir hafa heimildir til að gera tímabundið og innan vissra marka til þess að gæta sinna hagsmuna þegar svo stendur á. Þá eru jafnan um það reglur innan hvaða tímamarka menn skuli afsetja þá eign og með hvaða hætti. Ég held að hér þurfi að koma til skýrar reglur um hvernig með það er farið þegar fyrir einhverjar sérstakar aðstæður kemur tímabundið upp eignaraðild, óbein eignaraðild erlendra aðila sem stangast á við þessi ákvæði íslenskra laga. Ég sé það ekki sem nokkurt vandamál þó mönnum sé gert að afsetja slíka eign með tilteknum hætti. Ég á ekki von á öðru en um það gæti sömuleiðis tekist þokkalegt samkomulag um að útfæra slíkar reglur. Þá held ég að þeim úrtölumönnum væri svarað sem bera fyrir sig tæknileg rök í þessu sambandi að í hinu flókna og síbreytilega viðskiptaumhverfi nútímans þar sem fyrirtæki eiga endalaust hvert í öðru, kaupa upp framendann eða afturendann hvort af öðru sýknt og heilagt, sé ómögulegt að hafa svona reglur. Þá það. Það verður bara að hafa það þó því fylgi einhver takmörk á eignartilfærslum fyrirtækja þegar kemur að eignarhaldi í sjávarútvegsfyrirtækjum. Að hinu leytinu yrðu þessi fyrirtæki einfaldlega að sæta því að um slíka eignaraðild sem upp kæmi giltu ákveðnar afsetningarreglur. Um hin sjónarmiðin veit ég ekki hvort ég á að fara að ræða hér, þau sem ganga út á að það sé ósköp einfaldlega nauðsynlegt íslenskum sjávarútvegi að fá erlent fjármagn í sinn rekstur til þess að styrkja fjárhagsstöðu sína eða fjármagna fjárfestingar. Ég er því algjörlega andvígur. Ég held að ef svo sé komið að við Íslendingar höfum ekki lengur efni á því að fjármagna eignarhald og uppbyggingu í okkar undirstöðuatvinnuvegi sjálfir þá hljótum við að fara að setja fram miklu stærri spurningar um enn stærri mál, sjálfa tilvist efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinnar. Ég minni líka á, eins og stundum vill gleymast í þessum efnum, að erlent fjármagn kemur hvorki í íslenskan sjávarútveg né aðrar atvinnugreinar í gustukaskyni. Það ætlar sér að hafa eitthvað fyrir sinn snúð. Ástæðan fyrir því að erlendir aðilar, eins og komið hefur fram til að mynda í samningaviðræðunum um Evrópskt efnahagssvæði, hafa fyrst og fremst áhuga á íslenska sjávarútveginum er sú að þar sjá þeir fyrir sér hina eiginlegu stóriðju Íslendinga og þá grein sem er undirstaða verðmætasköpunar í þessu þjóðfélagi umfram allt annað. Af þeim ástæðum hafa þeir áhuga á að fjárfesta hér en ekki öðru. Ekki vegna þess að þeir ætli af einhverri sérstakri greiðasemi vegna þess að þeir séu í góðgerðarhugleiðingum að leggja fé í íslenskan sjávarútveg heldur vegna þess að þar sjá þeir mesta arðsvon. Er það þá ekki einmitt á því sviði sem við Íslendingar eigum umfram allt að reyna að gæta okkar hagsmuna sjálfir? Það held ég. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa um þetta frekari orð á þessu stigi. Það kemur þá sjálfsagt til skoðunar hv. nefndar og ég fagna því þrátt fyrir allt að hér standa þessi ákvæði óhögguð og það afgreiðir að mínu mati það raus sem komið hefur frá forustumönnum tvíhöfða nefndarinnar í þessu sambandi að ríkisstjórnin er á sama tíma með frv. þar sem ekkert tillit er tekið til þeirra sjónarmiða sem þar komu fram. Að öðru leyti vil ég nefna nokkuð þau ákvæði laganna um fjárfestingu erlendra aðila frá mars 1991 sem ætlunin er að fella á brott og hæstv. viðskrh. hljóp reyndar lítillega yfir í sínu máli. Þá vil ég í fyrsta lagi nefna 4. tölul. 4. gr. Hæstv. viðskrh. taldi með öllu ástæðulaust að halda inni því ákvæði sem sett var í lögin á sínum tíma, 1991, að erlendir aðilar í flugrekstri mættu ekki eiga meira en 49% af íslensku atvinnufyrirtæki sem stundaði flugrekstur á grundvelli íslenskra flugleyfa. Ég er hæstv. viðskrh. ekki sammála. Nú erum við að vísu ekki heldur sammála í sjálfu sér um stöðu Íslands gagnvart hinu Evrópska efnahagssvæði eða innri markaði Evrópubandalagsins en þar mun ekki vera samrýmanlegt ákvæðum Rómarsáttmálans að viðhalda slíkum eignartakmörkunum. Staðan er eftir sem áður sú í flugrekstri sem hin almenna regla í heiminum að flugreksturinn byggir á gagnkvæmnisréttindum samningsaðila þannig að menn gera samninga um gagnkvæm réttindi hvor á annars yfirráðasvæði. Síðan hefur verið mjög algengt að til varðveislu þeirra gagnkvæmnisréttinda heima fyrir hefðu menn takmarkanir sem tryggðu að forræði flugfélaga flyttist ekki úr landi í gegnum eignaraðild erlendra aðila. Auðvitað þarf ekki mörg orð um það hvers vegna menn hafa séð sínum hag best borgið með slíkum ákvæðum. Þannig hafa menn tryggt að þeir töpuðu ekki gagnkvæmnisréttinum að sínum hluta til í gegnum það að missa forræði á eða eignarhald á sínum flugrekstraraðilum úr landi. Enda væru loftferðasamningarnir, eins og þeir eru upp byggðir, nánast marklausir ef um slíkt væri að ræða. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að flugreksturinn og milliríkjasamgöngur séu að mörgu leyti svo alþjóðlegar í eðli sínu að þar þurfi að gilda um samræmdar reglur. Má segja að á fáum sviðum þjónustuviðskipta sé það jafnborðleggjandi og t.d. í flugrekstrinum þar sem menn þeytast ekki aðeins milli landa heldur heimsálfa á fáeinum klukkutímum. Þess vegna var ég því meðmæltur að við Íslendingar, ef ekki í gegnum einhverja heildarsamninga þá á sjálfstæðum grundvelli með tvíhliða samningum, tengdumst flugmálapökkum Evrópubandalagsins þannig að við gætum tekið fullan þátt í flugrekstrinum á jafnréttisgrundvelli við flugfélög þar. Með svipuðum hætti og þau Norðurlandanna sem eiga eignaraðild að SAS-flugfélaginu höfðu hugsað sér, óháð samningum um Evrópskt efnahagssvæði, að gerast aðilar að flugmálapökkum Evrópubandalagsins tel ég að við Íslendingar hefðum átt að gera það hvað sem líður EES því nú er óvissa uppi um það mál eins og allir þekkja. Ég hef hins vegar ekki skilið það svo að ákvæði innri markaðarins um eignaraðild fyrirtækja væru tengd frjálsræði í flugrekstrinum sjálfum. Ef það er rétt hefðum við getað haldið þessu tvennu aðskildu. Á slíkt hefði a.m.k. mátt reyna í tvíhliða samningum ef þeir hefðu komið til og skyldi það eiga eftir að vera endirinn á þessari lönguvitleysu Evrópusamninganna allrar saman er það tvímælalaust mín skoðun að við ættum að leita eftir slíkum tvíhliða samningi sem tryggði okkur fullan aðgang að flugmálapökkum Evrópu hvað flugréttindin og flugrekstrarumhverfið snertir en halda eignaraðildinni aðgreindri og með þá hluti yrði farið á sama hátt og um fjárfestingar erlendra aðila í öðrum atvinnurekstri. Þá er gert ráð fyrir því í frv. að 5. tölul. 4. gr. laganna falli brott, en þar er átt við það takmarkandi ákvæði sem er í gildandi lögum að erlendir aðilar megi eiga að hámarki 25% hlutafjár í íslenskum viðskiptabanka. Gert er ráð fyrir að þetta ákvæði falli niður frá og með 1. jan. 1996 og er það væntanlega með vísan til þess aðlögunartíma sem samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er á nokkrum þáttum aðlögunar okkar að frelsi á sviði fjármagnsflutninga og fjárfestinga. Ég held að hér sé á ferðinni afar varhugavert ákvæði sem menn þurfi virkilega að hugsa sig vel um gagnvart og eitt af stóru atriðunum sem snúa að stöðu okkar fjármálalega sjálfstæðis. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að sjálfstætt starfandi bankakerfi er stór hluti af því að vera fjármálalega sjálfstæð þjóð og hlýtur að vera stutt í það fyrir þá þjóð sem tapar að öllu leyti forræði í sínum bankamálum að hún leggi niður sinn gjaldmiðil og hættir að skrá sig í þeim skilningi sem fjármálalega sjálfstæða einingu. Nú skiptir líka máli í þessu sambandi hvernig umhverfið er í bankamálum hjá viðkomandi aðila. Þá kemur maður að þeim áformum hæstv. ríkisstjórnar að einkavæða ríkisbankana. Menn eru væntanlega nokkuð sammála um að ríkisbankarnir með þá markaðsaðstöðu og viðskiptavild sem þeir hér hafa og verandi áfram í eigu ríkisins ættu a.m.k. um fyrirsjáanlega framtíð að hafa það sterka stöðu, ef ekki verða einhver slys í þeirra afkomu, að ekki væri mikil ástæða til að óttast að í gegnum þá ættu Íslendingar ekki sjálfir ekki sterk tök a.m.k. í bankaheiminum þó svo að þessi fjárfestingartakmörk yrðu felld niður. En þar getur skipt snöggt um ef búið væri að hrinda í framkvæmd þeim áformum hæstv. ríkisstjórnar að einkavæða annan eða jafnvel báða ríkisbankana, gera þá fyrst að hlutafélagsbönkum og selja síðan hlutafé í öðrum þeirra eða jafnvel báðum á skömmum tíma. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ríkisstjórn í tengslum við afgreiðslu þessa máls: Hvar eru þau áform á vegi stödd? Er það virkilega svo t.d. að enn standi til að einkavæða og selja Búnaðarbankann, jafnvel að verulegu leyti á þessu ári? Dettur mönnum virkilega í hug enn þá að gera alvöru úr því? En svo hefur verið látið í veðri vaka af og til. Það er að vísu dálítið mismunandi eftir því hvaða talsmaður hæstv. ríkisstjórnar á í hlut hverju sinni og eftir því hvar hann er að halda ræðurnar. Ef það er í fínustu klúbbum íhaldsins er þetta yfirleitt eitthvað sem á að gera, ef ekki í gærdag þá a.m.k. á morgun. En sums staðar annars staðar og hjá einstökum öðrum ræðumönnum, t.d. þegar þeir eru komnir eitthvað út á land eða eru að tala í sjávarútvegsbyggðum eða annars staðar þar sem menn hafa nokkuð aðra sýn til hlutanna, er jafnvel látið í veðri vaka að þetta séu einhver áform og orð á blaði sem ekki standi til að gera mikið með. Það er afar bagalegt að hafa þetta svona og ræða um þetta við afgreiðslu fjárlaga ár eftir ár ef svo ekkert verður úr þessu, sem við skulum vona. Það er bara til þess að spilla fyrir og skapa óróleika sem er með öllu ástæðulaus í þessum efnum. Ég vil leyfa mér þess vegna að spyrja hæstv. viðskrh.: Getur hann eitthvað upplýst okkur um það hvar þessi áform eru nú á vegi stödd? Hefur t.d. ríkisstjórnin farið yfir þetta á nýjan leik í ljósi núverandi aðstæðna í íslenskum efnahags- og atvinnumálum, hvort það sé einmitt þetta sem skynsamlegt sé að stefna að eða vera með í undirbúningi að binda upp fé á íslenskum fjármagnsmarkaði svo milljörðum skiptir í það að kaupa hlut ríkisins í Búnaðarbankanum? Er það skynsamleg binding á lausu fjármagni ef eitthvert er til í landinu? Er það góð fjárfestingarpólitík hjá ríkinu að selja þessa ágætu mjólkurkú sem Búnaðarbankinn hefur verið undanfarin ár, nokkuð vel rekið fyrirtæki sem hefur verið að mynda myndarlegan eiginfjárreikning og auka eign ríkisins þar með talsvert á undanförnum árum? Síðast en ekki síst spyr ég: Er það mjög gáfulegt þegar við erum að taka þessi fyrstu ráðleysislegu skref, ef svo má að orði komast, út í opnara fjármagnsumhverfi að missa þá úr höndum okkar þá kjölfestu sem vissulega felst í eignarhaldi ríkisins á þessum bönkum? Það í sjálfu sér ekki rekstrarformið sem mönnum er fastast í hendi í þessum efnum og má færa ýmis rök fyrir því að það geti verið skynsamlegt í sjálfu sér að gera ríkisbankana að hlutafélögum sem væru síðan alfarið í eigu ríkisins. Ég sé ekki að vísu að það breyti eiginlega nokkrum sköpuðum hlut. Ég held að þeir Stefán Pálsson og Sverrir Hermannsson verði ekkert öðruvísi bankastjórar þó þeir séu orðnir bankastjórar í hlutafélagi en í ríkisbanka, svo nefndir séu nokkrir ágætir menn í þessu sambandi. Ég er ekki viss um að það hafi nokkur einustu áhrif í sjálfu sér á það hversu vel eða illa eftir atvikum menn standa að rekstri í þessum fyrirtækjum. Ég held að allt slíkt sé meira og minna kjaftæði þegar menn eru að halda þessar heilögu ræður um að hlutafélög séu endilega alltaf betur rekin en bein ríkisfyrirtæki o.s.frv. Ég hef ekki komið auga á það. Ég veit ekki betur en ríkið eigi hlut í hlutafélögum sem eru í bullandi tapi og vandræðum á sama tíma og önnur hrein og bein og venjuleg gamaldags ríkisfyrirtæki eru ágætlega rekin. Það er því allur gangur á þessu. Hitt er alveg ljóst að menn eru tortryggnir út í slík áform vegna þessarar umræðu um einkavæðingu á bönkunum og þá ekki síður þegar kemur að því að fella niður úr lögum allar takmarkanir sem hafa verið á eignarhaldi útlendinga í bankakerfinu. Menn verða að hafa í huga hversu agnarsmáar einingar þetta eru þegar komið er út í hinn stóra heim. Það sem okkur finnast óhemjulegar upphæðir, eiginfé í ríkisbönkunum upp á einhverja milljarða króna, er hrein skiptimynt í þeim ,,transaksjónum`` þegar stórfyrirtækin eru að kaupa og selja fyrirtæki. Það er hrein skiptimynt. Þetta er eins og hvert annað útibú í hugum stórra banka eða stórra samsteypna þegar þær væru að skoða viðskipti af þessu tagi og það er aldrei að vita hvenær einhverjum dytti í hug að það væri gaman að kaupa Ísland. Sú saga hefur gengið að japönskum aðila hafi einu sinni dottið í hug að reyna að kaupa Færeyjar og jafnvel gert þarlendum tilboð í fyrirtækið Færeyjar og þóttu ekki standa mikið í honum þær tölur sem þar voru nefndar. Jafnvel fyrirtæki eins og Landsvirkjun, sem skuldar eina 40--50 milljarða, sem þykir býsna myndarlegt á Íslandi, að skulda 40--50 milljarða, það hlýtur að vera nokkuð merkilegt fyrirtæki sem skuldar svo mikið í útlöndum. Það eru hreinir smáaurar þegar við berum það saman við veltuna og stærðir sem viðgangast í viðskiptalífinu meðal milljónaþjóðanna í kringum okkur. Þess vegna held ég að það sé í raun og veru afar óvarlegt að menn skyldu ekki reyna að ná því fram að við Íslendingar mættum halda þarna áfram takmörkunum. Ég held að þegar skoðaður er t.d. sá fyrirvari sem forsrh. setti í málflutningi sínum í Ósló varðandi einmitt fjármagnsflutninga hafi svona hlutir ekki síst verið þar hafðir í huga. Það vekur líka athygli manns að samningamenn Íslands virðast ekki einu sinni hafa séð ástæðu til þess að fara fram á aðlögunartíma sem væri í lengri kantinum. Staðreyndin er t.d. sú að Svisslendingar, sem að vísu hafa sett hala á bak sér og eru hættir við að taka þátt í þessu EES-samstarfi, ætluðu sér að hafa á fyrirvara allt til aldamóta um ýmis atriði. Jafnvel ekki í þessu tilviki þótti samningamönnum Íslands ástæða til að fara fram á slíkan aðlögunartíma. Mér finnst því að mörgu leyti að Íslendingar séu að taka spor út í óvissuna á ansi mörgum vígstöðvum samtímis eins og þetta ber að manni. Við vorum að ræða hér áðan frv. um verðbréfaviðskipti, Verðbréfaþing og það dót allt saman. Þar er alveg ljóst að við erum að mörgu leyti að slíta barnsskónum og þau viðskipti eru rétt að komast á blað. Samtímis því að það er að gerast er verið að opna fyrir fjármagnshreyfingar inn og út úr landinu þannig að menn geta nú flutt fé úr landi og fjárfesta erlendis nánast að vild sinni. Meira að segja Seðlabankinn missir vald sitt innan skamms ef marka má orð hæstv. viðskrh. hér áðan og getur ekki eftir 1. mars, ef ég hef tekið rétt eftir, bannað Lífeyrissjóði bænda að fjárfesta í New York eða hvenær það nú var. Svo komum við að atriðum eins og þessum þannig að allt ber að sama brunni. Í raun og veru er öllu sleppt lausu nánast samtímis hvað varðar tök okkar Íslendinga í þessum efnum. Það held ég að sé óvarlegt alveg burt séð frá því hvort menn hafa þá skoðun að þetta séu allt saman breytingar sem horfi til heilla eða ekki. Um það geta sjálfsagt verið skiptar skoðanir og mat manna mismunandi á því hvort þetta séu allt framfaraspor eða ekki. Það er eitt að hafa á því skoðun. Hitt er svo það með hvaða hætti svona breytingar eiga sér stað, á hvaða tíma og hvernig að þeim er staðið. Ég er líka þeirrar skoðunar að að þeim fjárfestingarþökum sem gildandi lög kveða á um og eru til að mynda útfærð í 7. tölul. 4. gr. laganna sé mikil eftirsjá. Nú geta menn sagt, eins og hæstv. viðskrh. eða hvort það var hv. 7. þm. Reykn., að fjárfestingar erlendra aðila hér hafi verið svo litlar og svo langt undir þessum mörkum að þetta skipti ekki miklu máli. Það er ekki aðalatriðið í mínum huga heldur sú staðreynd að menn settu þetta vísvitandi í lögin og þar með lágu fyrir ákvæði sem takmörkuðu umsvif erlendra aðila. Gleymum svo ekki þeirri staðreynd að fyrir tilkomu EES-samninga eða áður en af þeim þá verður, þá gátum við hvenær sem er á grundvelli fullkomins sjálfstæðis okkar í þeim efnum sett viðbótarákvæði, gripið inn í með sérstakri lagasetningu ef okkur þótti ástæða til en sá réttur verður af okkur tekinn með samningum um Evrópskt efnahagssvæði ef af þeim verður. Þess vegna er ekki bara það að gerast að þessar takmarkanir, sem settar voru eða voru fyrir í lögum 1991, hverfi heldur líka rétturinn til þess að grípa í taumana ef eitthvað fer úrskeiðis. Í því ljósi verðum við að skoða þessi ákvæði. Ég held að það hafi að mörgu leyti verið skynsamleg hugsun að viðhalda svona þökum. Bæði hefur það táknrænt gildi. Það sýnir að menn hafa þá stefnu, hún er bundin í lög, að missa ekki um of forræði eða eignarhald í einstökum greinum viðskipta úr landinu og hafa einhverja hemla á því hversu ört innstreymi á erlendu fjármagni getur orðið í einstakar greinar. Til viðbótar auðvitað þeim sjálfstæða rétti að grípa inn í með lagasetningu ef ástæða þykir til hvenær sem er. Mér finnast það ekki nein rök að vísa í þessu sambandi til almennra öryggisákvæða, eins og hæstv. viðskrh. gerði, að þau hafi að einhverju leyti komið í stað fyrirvara sem samið hefði verið um og hefðu snúið beint að því að varðveita takmarkanir af þessu tagi og/eða réttinn til þess að grípa til takmarkana. Það er alveg fráleitt að bera til að mynda saman og nefna í sömu andrá öryggisákvæði í 111.--114. gr. samningsins um Evrópskt efnahagssvæði, ef ég man rétt, og þær takmarkanir sem hér hafa verið bundnar í lögum og/eða beina fyrirvara sem við Íslendingar hefðum samið um, sbr. Óslóaryfirlýsingu fyrrv. forsrh. Ég verð þess vegna, hæstv. forseti, að boða að ég vil hafa fullan fyrirvara á um þessar breytingar sem ég hef nefnt á þessum frumvörpum. Ég tel að efh.- og viðskn. hljóti að fara mjög vandlega ofan í saumana á því hvort þetta séu skynsamlegar ráðstafanir í sjálfu sér. Það er ekki síður ástæða til að gera það nú vegna þess að fyrir liggur sú óvissa um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem hefur verið að skýrast og koma betur í ljós síðustu dagana. Því á ekki að ganga út frá því að nauðsynlegt sé að fella niður allar þær takmarkanir sem ekki eru samrýmanlegar núverandi samningsdrögum eða tætlum, allt eftir því hvað menn vilja nú kalla það. Hv. 4. þm. Reykv. hefur gefið þessu ýmis nöfn á undanförnum mánuðum og oft reynst sannspár í þeim efnum að það sem menn hafa kallað samning og talað um eins og endanlega niðurstöðu hefur ekki alltaf reynst mjög haldgott. Ef til þess kæmi að þessi mál yrðu tekin upp og samið um þau á nýjan leik, ég tala nú ekki um ef málin enduðu í þeim farvegi að Íslendingar hæfu samningaviðræður við Evrópubandalagið um tvíhliða samning sem kæmi í stað þess hugsaða Evrópska efnahagssvæðis, sem aldrei yrði að veruleika, þá tel ég að við eigum alveg tvímælalaust að fara á nýjan leik yfir ákvæði af þessu tagi og skoða það sjálfstætt í hverju og einu tilviki hvaða ákvæði af þeim sem er lagt til að fella niður úr okkar lögum ætti að reyna að halda inni með sjálfstæðum samningum þar um. Ég hef í sjálfu sér ekki ástæðu til að ætla annað en skilningur gæti ríkt á því hjá viðsemjendum okkar að það getur kostað sérstaka árvekni að viðhalda og varðveita efnahagslegt sjálfstæði þjóðar sem ekki telur nema 260 þús. manns og býr við jafneinangrað og einhæft efnahagslíf og við Íslendingar gerum. Menn mega ekki tala út frá öðrum staðreyndum en þeim sem fyrir liggja í sambandi við okkar aðstæður og þá er ég ekki hræddur um að það sé svo erfitt að skapa skilning á þeim. Hæstv. forseti. Ég held að það séu ekki fleiri ákvæði þessara laga sem ég sé ástæðu til að gera að umtalsefni við 1. umr. málsins, enda á ég þess kost ef að líkum lætur að fara yfir þau atriði í þeirri hv. þingnefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar og skoða þau þar betur. Ég vil ítreka þann fyrirvara sem ég hef á um ýmis ákvæði þessa frv. Ég tel miður ef til þess kemur nú eftir ekki lengri tíma en lögin um fjárfestingar erlendra aðila hafa gilt að ágreiningur rís um meðferð þeirra því að þrátt fyrir allt var það nokkuð merkilegur atburður á sínum tíma þegar menn náðu saman um löggjöf af því tagi sem sett var í mars 1991.

Herra forseti. Ég tel að hér sé um vandasamt og vandmeðfarið stórmál að ræða. Það er nú kynnt sem afleiðing af gerð samnings um Evrópskt efnahagssvæði. Nú er samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði þrátt fyrir allt sem á undan er gengið í mikilli óvissu og enginn okkar þess umkominn í dag að fullyrða að hann verði að veruleika. Við búum við nýleg lög, þau eru nr. 34 frá 25. mars 1991, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Ég lít svo á að sú lagasetning hafi verið merkilegt skref. Lögin voru sett af brýnni þörf. Hér var ýmislegt í ólagi varðandi fjárfestingu erlendra aðila og lögin voru sett að bestu manna yfirsýn. Þau miðuðu til talsvert mikillar rýmkunar á þeim reglum sem í gildi höfðu verið og um þau náðist góð eining á Alþingi. Ég tel að eins og málum er háttað meðan a.m.k. samningur um Evrópskt efnahagssvæði er ekki nær því að verða fullburða en fyrirsjáanlegt er í náinni framtíð, þá liggi okkur ekki á að breyta þessum lögum. Ég teldi heppilegast að þegar þessari umræðu lýkur og málið gengur til efh.- og viðskn. fengi málið frið til þess að liggja þar, a.m.k. þangað til ljóst er að hvort samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði tekur gildi. Að vísu eru ákvæði í frv. um að það öðlist ekki gildi fyrr en samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði öðlast gildi en það er hortittur í íslenskri lagasetningu að vera að berja lögin í gegnum Alþingi eins og á stendur og alla vega engin nauðsyn á að hraða meðferð þessa máls. Raunar má segja að þetta frv. sé í góðu samræmi við fyrri gerðir núv. hæstv. ríkisstjórnar. Alþjóðahyggja hennar hefur borið á góma áður í þessum umræðum. Ég vil fremur kalla þetta Evrópuhyggju því að hæstv. ríkisstjórn virðist einbeitt í að hengja sig aftan í Evrópubandalagið, hvar sem hún nær taki á því og eins og hún líti svo á að Þjóðverjar hafi loksins komið á hinu langþráða 1000 ára ríki á meginlandi Evrópu. Þar muni verða sælan í framtíðinni. Ég er ekki sannfærður um það og tel að við Íslendingar eigum ekki síður að horfa til annarra stórvelda en Evrópubandalagsins. Við getum átt hagkvæm viðskipti við Norður-Ameríku og Austur-Asíu svo ég nefni einhver dæmi. Okkur stafar því talsverð hætta af þessari glórulausu Evrópuhyggju hæstv. ríkisstjórnar. Mér finnst það fullkomin ástæða fyrir okkur þegar við erum að ræða þetta tiltekna þingmál um fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri að reyna að hugleiða framtíðina. Hvert viljum við stefna með þetta þjóðfélag? Var kannski sjálfstæðisbarátta okkar á sínum tíma tómur misskilningur? Stjórnarfarslegt fullveldi var einn þáttur þessarar sjálfstæðisbaráttu. Það að ná eignarráðum á landinu og auðlindum þess og fiskveiðilögsögunni, hafinu kringum landið, var líka gildur þáttur í sjálfstæðisbaráttunni. Að færa verslunina inn í landið og tryggja Íslendingum bærilegt atvinnustig var líka þáttur í sjálfstæðisbaráttunni. Íslendingar hafa með þrotlausu starfi fjöldamargra af sínum bestu sonum og dætrum öðlast frumburðarrétt til landsins. Íslendingar eru búnir að vera hér æðilengi, sú þjóð sem hér lifir og talar þetta skrýtna tungumál og heldur uppi menningu og ég hygg að heimurinn væri fátækari ef hún legðist af. Nú eigum við Íslendingar ekki önnur lönd og við höfum ekkert annað til að afhenda afkomendum okkar en þetta land sem við eigum. Ef við, eins og mér virðist hæstv. ríkisstjórn vera að gera, afsölum okkur stjórnarfarslegu og efnahagslegu fullveldi okkar, þá gerum við það ekki bara fyrir hönd okkar sem sitjum á þinginu eða í ríkisstjórninni þennan vetrarpart. Við gerum það fyrir hönd þjóðarinnar allrar, fyrir hönd barna okkar, barnabarna og afkomenda um ókomin ár. Nú kann það að vera að í viðkvæmum hlustum hæstv. ráðherra og e.t.v. ýmissa fleiri hljómi svona ræðupartur eins og gamaldagsraus. Það verður bara að hafa það. Hæstv. viðskrh. er kominn það til aldurs eins og reyndar sá sem hér stendur að við erum báðir fæddir í konungsríkinu Íslandi og vorum komnir ofurlítið á legg þegar hér var stofnað lýðveldi. Nú vil ég láta það koma alveg skýrt fram að ég er enginn einangrunarsinni og er fremur jákvæður gagnvart hóflegri erlendri fjárfestingu á Íslandi, vel að merkja ef við Íslendingar höfum vald á þeirri fjárfestingu og getum látið hana styrkja íslenskt atvinnulíf og mala Íslandi gull. En ef erlend fjárfesting tekur stjórnina úr höndum okkar þá er ég á móti henni. Ég tel að við eigum að keppa að því að afsala okkur ekki framtíðinni sem húsbændur í eigin landi. Það var svo með Esaú greyið að hann hefur sjálfsagt verið svangur þegar hann seldi sinn frumburðarrétt fyrir baunadisk. Það er kannski viðeigandi af því að í dag er sprengidagurinn að tala um þennan sérstaka rétt og ég efast ekki um að við alþingismenn fáum allir okkar baunadiska í dag. En ríkisstjórnin er ekki svöng. Hún fær engan baunadisk fyrir frumburðarréttinn. Hún er að afsala frumburðarrétti okkar og það fyrir ekki neitt. Það er út af fyrir sig fallegt að vinna fórnarstörf og gera góðverk og lítilmannlegt að vera með reikningsskaparkærleika þegar menn ætla að vera stórir í sér en ég tel að ríkisstjórn Íslands gangi of langt þessa dagana. Lög nr. 34 frá 25. mars 1991 gefa okkur nægilegt svigrúm til þess að laða hingað erlenda fjárfestingu í þeim mæli sem okkur hentar. Okkur rekur engin nauður til að breyta þessum lögum og allra síst ef Evrópskt efnahagssvæði verður ekki að veruleika. Mig langar, frú forseti, að drepa ofurlítið nánar á örfáar greinar í þessu frv. Samkvæmt frv. fáum við að halda gildandi lögum og reyndar eftir samningnum um Evrópskt efnahagssvæði höfum við heimild til þess í samningnum að halda gildandi lögum um eignarhald í útgerð og frumfiskvinnslu. Þetta er eini fyrirvarinn af þeim sem settir voru fram í Ósló í mars 1989 sem entist út alla samningstíðina. Þetta er sá eini fyrirvari. Það skiptir engu máli þó að hæstv. utanrrh. segi að þeir séu allir inni. Þeir eru það ekki. Það er rangt hjá ráðherranum. En þessi fyrirvari er inni þó og það er vel og ber að þakka þeim sem að samningagerðinni komu að hann skuli vera inni. En Adam var ekki lengi í Paradís. Það eru komnir menn og byrjaðir að draga lokur frá hurðum. Tvíhöfða nefndin er að vísu ekki búin að skila áliti, eða a.m.k. hef ég ekki séð það álit, en nefndarmenn hafa verið óbágir að greina frá viturlegum tillögum sínum, eða tillögum sem þeim sjálfsagt finnast viturlegar, í fjölmiðlum undanfarna daga. Ein er sú að brjóta niður meira að segja þennan fyrirvara. Því miður virðist þessi skoðun eiga líka hljómgrunn alla leið í ríkisstjórnina því hæstv. fjmrh. hefur hvað eftir annað í vetur látið sér um munn fara ákaflega glannaleg ummæli um þetta atriði. Nú viðgengst nokkur óbein eignaraðild í útgerð og fiskvinnslu. Í þessu frv. er lögð í hendur viðskrh. heimild til að láta hana viðgangast. Ég tel að hjá þeim hv. formönnum tvíhöfða nefndarinnar sem hafa verið að tjá sig, sé háskalegur hugsunarháttur og þeir geti, ef þeirra sjónarmið verða ofan á, beinlínis brotið fjöregg íslensku þjóðarinnar. Samkvæmt frv. á frumvinnsla íslensks sjávarafla að vera í höndum Íslendinga en það er eins með óbeinu eignaraðildina og útgerðina að málið er í höndum viðskrh. Nú veit ég ekki hvort manni leyfist að vitna í sálma því það fór illa fyrir leikaranum góðkunna, Flosa Ólafssyni, þegar hann fór að vitna í Hallgrím Pétursson. En það er svo með viðskrh. í þessu tilfelli eins og segir í sálminum: Í almáttugri hendi hans er hagur þessa kalda lands. Viðskrh. hefur í þessu frv. býsna rúmar heimildir. Nú viðurkenni ég að þessi óbeina eignaraðild er mikið vandamál. Það er ekki einfalt að taka á því máli, það er alveg einfalt að losa hana, og það er ekki einfalt heldur að finna hana í öllum tilfellum. Það eru uppi getgátur um það, sem hafa verið settar fram í fjölmiðlum ítrekað í vetur, að í útgerð og fiskvinnslu séu erlendir peningar, erlend eignaraðild. Það hefur ekki verið borið til baka með sannfærandi hætti. Ein meginorsök þess atvinnuleysis sem núna er á Íslandi er sú að við vinnum ekki allan þorskinn og alla ýsuna sjálfir. Verkalýðshreyfingin hefur látið reikna það út að ef hætt væri að sigla með þorsk og ýsu í gámum til Evrópubandalagsins væri hægt að veita atvinnu --- ég man ekki hvað afskaplega mörgum Íslendingum en þetta væri atvinnuaukningarátak sem skipti verulega máli. Það hefur að vísu dregið úr þessum siglingum á síðasta ári og það er ákaflega vel. En hvers vegna halda menn þessu áfram? Hvers vegna halda menn áfram að sigla? Nú er fiskverð hátt á Íslandi og þyrfti að vera a.m.k. 20% hærra í útlöndum ef það ætti að borga sig að sigla að mati þeirra sem kunnugastir eru. Samt er enn þá fiskur fluttur óunninn út. Ég er ekki að tala um karfa sem er hagkvæmara að flytja út lítt eða ekki unninn. Blaðamenn halda því fram, án þess að það sé borið til baka með sannfærandi hætti, að erlend fyrirtæki eigi í íslenskum útgerðarfyrirtækjum sem séu skuldbundin að afhenda fiskinn. Seinast í morgun var viðtal við fiskkaupmann --- ég man ekki hvort hann var í Grimsby, líklega var hann í Hull --- í Ríkisútvarpinu. Hann var inntur eftir þessu og hvers vegna tékkinn væri kominn til Íslands um leið og vigtað væri upp úr skipinu. Hans svör voru fremur loðin. Ég tel þversögn í því að barma sér yfir atvinnuleysi í ákveðnum landshlutum meðan svona ástand er látið viðgangast, meðan menn hafa ekki drift í sér eða manndóm til þess að láta vinna fiskinn hér á landi. Mig langar að fara örfáum orðum um virkjunarréttinn en samkvæmt þessu frv. verður einkaréttur Íslendinga á virkjunarrétti fallvatna og jarðhita afnuminn 1. jan. 1996. Nú kann einhverjum að finnast mjög langur tími til 1. jan. 1996, en það er aldeilis ekki. ,,100 ár á hestbaki eru skjótt riðin hjá``, segir í merkilegu kvæði. Það er ekki mjög langt þangað til 1. jan. 1996 rennur upp. Þá eiga íbúar Evrópska efnahagssvæðisins jafnan rétt á við okkur til þess að eiga vatnsorku og jarðhita. Nú hefur ríkið enn þá vald á virkjunarréttinum og mig langar til að spyrja hæstv. viðskrh., sem reyndar er einnig líka iðnrh., hvað gildi með kalt neysluvatn. Ég tel að þar sé um auðlind að ræða sem við eigum að umgangast með fyrirhyggju og gát og vil beina huga hans að því atriði líka. Uppi eru stórfelld plön í herbúðum ríkisstjórnarinnar og í grúppunni í kringum ríkisstjórnina um að einkavæða orkufyrirtæki. Þá er engin trygging til fyrir því að við höldum þessum auðæfum í höndum okkar Íslendinga. Reyndar er eitt atriði óháð Evrópska efnahagssvæðinu sem gerir það óhjákvæmilegt fyrir okkur að ræða og hugleiða þetta með virkjunarréttinn. Það eru þær hugmyndir sem uppi eru um lagningu sæstrengs sem flytti orku frá Íslandi til Bretlands eða meginlandsins. Ýmsir hafa verið ákaflega spenntir að fylgjast með og þróa það mál. Það er sennilega tæknilega kleift a.m.k. innan örfárra ára að leggja þennan sæstreng og flytja eftir honum rafmagn þó að um lengri veg sé að ræða en áður hefur verið gert í veröldinni. Vafalítið er markaður fyrir orku á meginlandinu eða Bretlandseyjum, sé hún nógu ódýr, en eigi að reisa virkjanir á Íslandi til að framleiða þessa orku á næstu árum er það alveg tvímælalaust of stór biti fyrir Íslendinga. Landsvirkjun ræður ekki nokkurn skapaðan hlut við að reisa þær virkjanir sem þarf til þess að afhenda það rafmagn sem þyrfti til þess að einhver glóra væri í því að leggja sæstrenginn og skuldastaða þjóðarinnar mundi hallast ansi mikið ef Landsvirkjun réðist í það að standa fyrir svona framkvæmdum. Þá er sá kostur eftir að afhenda einhverju félagi, sem kynni að verða myndað og væntanlega að mestu leyti í erlendri eigu, réttinn til virkjunar á vatnsföllum, t.d. á Austurlandi. Þetta eru pólitískar spurningar sem við þurfum að svara og gera upp við okkur á næstu mánuðum. Það eru næstu skref í þessu sæstrengsmáli að svara þessum spurningum. Læt ég útrætt um það atriði. Ég vil þó láta það koma fram að í mínum huga eru miklar efasemdir um að það sé réttlætanlegt fyrir okkur --- og hef ég þó alla tíð verið jákvæður í þeirri vinnu sem ég hef lagt fram í kringum þetta sæstrengsmál og fundist það athyglisvert --- að hleypa útlendingum með þeim hætti sem nauðsynlegt er í virkjunarréttinn á fallvötnunum. Það er rétt að geta þess að ef plönin gengju upp um sæstrenginn og virkjað væri á Austurlandi vegna hans og síðan reistar virkjanir í Þjórsá til þess að fullnægja orkuþörf álvers á sama tíma, þá værum við búnir með 60% af virkjanlegri nýtanlegri vatnsorku á Íslandi. Það er líka spurning í mínum huga hvort það er skynsamlegt að flýta sér svo að t.d. værum við árið 2020 búnir að virkja 60% af nýtanlegri vatnsorku. Mig langar til að minnast aðeins á bankana. Frá og með hinum mikla dómsdegi 1. jan. 1996 mega erlendir aðilar ekki bara eiga 25% í íslenskum bönkum eins og þeir mega í dag heldur mega þeir eiga þá alla. Nú tel ég að margt geti verið jákvætt við að erlendar peningastofnanir taki sér bólfestu og hafi hér starfsemi en það er ekki einhlítt ágæti. Ég vek athygli á því sem mér finnst nokkur galli að íslenskt bankaeftirlit hefur enga möguleika og má ekki skipta sér neitt af rekstri hinna erlendu peningastofnana hér á landi. Þær eiga að lúta eftirliti, ef eitthvert er, frá sínu heimalandi og sínum höfðuðstöðvum. Þetta þykir mér mikill galli. Hér er opnuð leið fyrir það að stjórnir innlendra fyrirtækja sitji úti í Evrópu og þurfi ekki að vera að ómaka sig hingað eða þeirra umboðsmenn til þess að stjórna fyrirtækjum á Íslandi. Ég ætla ekki að orðlengja þeirra meira, frú forseti. Ég tel þetta vandasamt mál og nokkuð flókið. Það er afleiðing af samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Ég vil þó vonast eftir að hv. efh.- og viðskn. kanni ítarlega hvort ekki er hægt að komast af með að opna eitthvað minna en hér er lagt til því að hér er allt galopnað fyrir íbúa Evrópsks efnahagssvæðis. Ég spyr sjálfan mig: Ef á annað borð er tekin sú stefna að galopna hvers vegna að vera að binda það bara við íbúa Evrópsks efnahagssvæðis? Því þá ekki að opna fyrir öllum? Mér finnst að það sé verulegt umhugsunaratriði. Frú forseti. Í þeirri mynd sem þetta frv. er þá er ég andvígur því.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um málið sem er á dagskrá. Ég á sæti í þeirri nefnd sem mun fá málið til umfjöllunar og því ekki ástæða til að fara um það mörgum orðum. Hér er um það að ræða að með frv. eins og þessu er verið að horfast í augu við þann veruleika sem samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði felur í sér því að þrátt fyrir þær takmarkanir sem í því er að finna varðandi erlenda fjárfestingu er verið að opna fyrir fjárfestingar íbúa hins Evrópska efnahagssvæðis í ýmsum greinum. Það sem mig langaði einkum til að koma inn á, virðulegi forseti, er einfaldlega sú athugasemd að við erum lítil þjóð í stóru landi og okkar land býður upp á ýmiss konar fjárfestingarmöguleika, bæði fyrir innlenda og erlenda aðila þótt okkur hafi gengið misjafnlega að nýta þá möguleika eins og raun ber vitni. Það sem mér finnst mikilvægast í þessu máli er fyrst og fremst það að við Íslendingar höfum stjórn á erlendum fjárfestingum í okkar landi. Ég er í sjálfu sér hlynnt því að fá erlent fjármagn inn í landið, bæði sem áhættufjármagn og einnig að erlendir aðilar hafi heimildir til að koma inn í ýmiss konar atvinnurekstur svo lengi sem við höfum stjórn á þeim fjárfestingum. Það er mikilvægast að við höfum stjórn á þessum erlendu fjárfestingum. Þær spurningar sem vakna varðandi þá opnun sem hér er verið að leggja til eru auðvitað hvort við erum með þessu að missa þá stjórn úr okkar höndum. Ég vildi gjarnan heyra mat hæstv. viðskrh. á því hvað þetta þýðir í raun og veru. Hafa menn eitthvað spáð í hvers er að vænta? Hvað þýðir þetta? Ég ímynda mér að erlendir aðilar hafi fyrst og fremst áhuga á því að fjárfesta hér í því sem snýr að útgerð. Þeir hefðu eflaust líka áhuga á því að fjárfesta í ýmiss konar orkuvinnslu en hér er enn þá lokað fyrir það. Ég get líka ímyndað mér að erlendir aðilar hefðu áhuga á því að fjárfesta hér í ferðaþjónustu því að þrátt fyrir allt felur okkar atvinnulíf í sér margvíslega möguleika í ferðaþjónustu. Það er kannski einkum þar sem er að vænta erlendra fjárfestinga og spurningin er: Verður hún stjórnlaus, ef svo má segja, eða hvernig ætlum við að halda á málum? Ég veit að það er öryggisákvæði í þessu frv. en spurningin er hvort þau ná til greinar eins og ferðaþjónustu. Telst það einhvers konar ógnun við öryggið? Ég vil endurtaka að ég sé í sjálfu sér ekkert að því að við fáum hingað erlenda aðila með fjármagn. Í ferðaþjónustunni skortir mjög á að við getum byggt hana upp með viðunandi hætti. Þar vantar fjármagn til þess að nýta alla þá möguleika sem við eigum. En mér finnst það skipta máli, virðulegi forseti, að við höfum stjórn á þessu. Þessu vildi ég koma á framfæri og setja kannski í spurningarform það sem fram kom í máli síðasta ræðumanns: Er með þessu frv. verið að ganga eins skammt og hægt er eða er hægt að hafa þessa opnun eitthvað minni? Ég beini þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. en við munum að sjálfsögðu athuga það mál í efh.- og viðskn. Ég minni á það að nýlega kom fram í fréttum að þeir foringjar sem fara fyrir tvíhöfða nefndinni sem fjallar um breytingar á þeim lögum sem gilda um sjávarútveginn hafa nefnt að það væri æskilegt að opna sjávarútveginn fyrir erlendum fjárfestingum og það vanti fé inn í íslenskan sjávarútveg. Auðvitað getur maður tekið undir að það vantar fé inn í þann iðnað. Hér kemur nú annar hluti hins tvíhöfða . . .  En ég ítreka að það sem mér finnst mikilvægt er að við höfum stjórn á erlendum fjárfestingum og göngum ekki lengra en við þurfum og förum af mikilli gát í þessum efnum eins og öðrum því að við megum ekki gleyma því að við erum lítið þjóðfélag með okkar sérstöku menningu og við höfum ekki leyfi til þess að glutra henni niður með óvarlegum ákvörðunum.

Hæstv. forseti. Það er hverju orði sannara sem kom fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. að hér er um vandasamt og vandmeðfarið stórmál að ræða. Ég heyri það af fjölmörgum athugasemdum og ábendingum þeirra sem talað hafa í umræðunum að hv. efh.- og viðskn. mun hafa ærið viðfangsefni í sínu starfi. Ég treysti því að hún muni huga mjög vandlega að efni frv. og þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið í þessari umræðu í starfi sínu eins og hún hefur gert við önnur frv. sem tengjast samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Fyrst vil ég víkja nokkrum orðum að því sem kom fram í máli hv. 7. þm. Reykn. Mér fannst nokkurs misskilnings gæta í máli hans. Hann talaði eins og verið væri að breyta ákvæðunum sem banna erlenda fjárfestingu í fiskveiðum og frumvinnslu sjávarafurða. Það er ekki verið að breyta þeim ákvæðum. Reyndar kom það mjög skýrt fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. og reyndar í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. að þeir litu svo á og beinlínis tóku fram að þeir væru samþykkir því að grundvallarreglan um bann við fjárfestingu erlendra aðila í þessum greinum okkar atvinnulífs væri staðfest. Ég vil líka í þessu sambandi benda á 2. málsl. 1. og 2. tölul. í 4. gr. núgildandi laga sem er að finna í 2. gr. frv. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Viðskiptaráðherra getur með úrskurði skuldbundið fyrirtæki sem hafa að hluta eða öllu leyti verið keypt af erlendum aðilum eða íslenskum ríkisborgurum sem ekki eiga lögheimili á Íslandi til að losa sig við fjárfestingar í fiskiskipum.`` Síðan segir í sambærilegum málslið 2. tölul. það sama um fjárfestingu í vinnslu sjávarafurða. Þetta ákvæði er beinlínis úrræði til þess að fást við það ef óbein eignaraðild kemur upp fyrir einhverra hluta sakir. Reyndar kom það glöggt fram í máli þeirra sem hér töluðu að menn viðurkenna, sem sjálfsagt er, að slík óbein eignaraðild hefur viðgengist um árabil, áratuga skeið, reyndar í þau 70 ár eða rúmlega það frá því lögin sem áður giltu um fiskveiðar í fiskveiðilögsögu Íslands voru sett. Upphaflega var þar bann við eignarhaldi erlendra manna á fiskiskipum en óbein eignaraðild hefur lengi viðgengist í einni eða annarri mynd án þess að það hafi verið talið valda vandræðum eða óæskilegum áhrifum erlendra manna á þennan mikilvæga atvinnurekstur. Hér er sett inn úrræði, þ.e. heimild til þess að viðskrh. skyldi þá sem hafa með einhverjum hætti komist yfir þennan forboðna ávöxt að losa sig við hann. Reyndar er rétt að segja frá því að málið rís eiginlega frá hinni hliðinni, þ.e. viðsemjendum Íslendinga í samningaviðræðunum um Evrópskt efnahagssvæði sýndist að með því að íslenskt fyrirtæki í óskyldri atvinnugrein, t.d. í olíuverslun eða einhverri annarri atvinnustarfsemi, þess vegna vöruverslun hvers konar, gæti með því að eignast eitt hlutabréf í útgerðarfyrirtæki varið sig fyrir því að bréf þess gengju kaupum og sölum og í fyrirtækið kæmi erlent fjármagn. Að þessu var fundið af hálfu okkar viðsemjenda og úrræði líka fundið sem er það sem fram kemur í tilvitnuðu málsliðum 1. og 2. tölul. 2. gr. frv. sem varðar 4. gr. laganna. Það vill reyndar svo til að með þessu er líka bætt í lögin úrræði sem ekki var í þeim áður til þess að breyta slíku eignarhaldi ef það er talið valda óæskilegum yfirráðum eða annarlegum sjónarmiðum í rekstri slíkra fyrirtækja. Ég vil hafa þetta alveg skýrt og halda því aðskildu frá hugmyndum sem ýmsir hafa um að það sé þessum atvinnuvegi skaðlegt að hafa ekki sama aðgang að erlendu áhættufé og aðrar atvinnugreinar eiga og hafa átt og munu eiga í framtíðinni. Það sjónarmið er ekki til umræðu. Hér er fast fylgt eftir þeim sjónarmiðum sem frá upphafi viðræðna um EES voru ríkjandi af Íslendinga hálfu, þ.e. að gefa ekki aðgang að auðlindinni sjálfri, auðlind sjávar. Um það má síðan deila hvernig á þessu verður haldið, en ég tel að heimildin sé ótvírætt í þá átt sem mér virðist að hv. 7. þm. Reykn. væri að tala og reyndar aðrir sem talað hafa í umræðunni. Ég tók eftir því að ýmsir, bæði hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Norðurl. v. virtust eftir atvikum una þessari tillögugerð vel hvað sjávarútveginn varðar. Um orkufyrirtækin sem margir ræðumanna viku að, bæði hv. 7. þm. Reykn., hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Norðurl. v. vil ég benda á það, sem reyndar kom fram í framsöguræðu minni, að með því að ekkert í EES-samningunum bannar opinbert forræði og eignarhald á orkufyrirtækjum, er ekkert sem segir að Alþingi Íslendinga geti ekki haldið áfram að hafa það skipulag sem hér hefur verið, þ.e. að fyrirtæki í orkugreininni séu í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Með því að bæta svo við, sem ég tel ákaflega mikilvægt, skipulegum reglum um eignarhald almennings á orkulindum á almenningum og virkjunarrétti vatnsfalla á almenningum og á auðlindum í iðrum jarðar, þá tel ég mjög vel tryggt að Íslendingar hafi um alla framtíð óskorað forræði þessara mikilvægu auðlinda. Síðan er það rétt athugað og þörf ábending frá hv. 1. þm. Norðurl. v. að menn þurfa í því sambandi að hyggja að neysluvatnsauðlindinni. Ég tel að það eigi samhliða þessu sem ég hef nefnt að huga að því máli. Það er líka að sjálfsögðu rétt að hugmyndir um lagningu sæstrengs til annarra landa til þess að flytja orkuna beint fela í sér mikilvægar spurningar um lagalega stöðu m.a. fjárhagslega stöðu slíks fyrirtækis ef úr yrði gagnvart íslenskum stjórnvöldum. Ég er sannfærður um að hægt er að finna á því lausnir sem virða fullkomlega okkar forræði á auðlindinni sjálfri og á virkjunarréttinum þótt við kynnum að þurfa að leita nýrra skipulagslausna á því risafyrirtæki sem í þessu fælist. Það er hárrétt athugað hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að þing og stjórn munu á næstu missirum þurfa að taka afstöðu til mjög mikilvægra atriða í því máli sem eru ekki tæknilegs eða fjárhagslegs eðlis heldur varða einmitt stjórnskipulag og lagalega stöðu slíkrar starfsemi og ekki síður umhverfisþætti málsins sem eru mjög mikilvægir. Ég tel þarft að það mál skuli koma upp í umræðunni og fagna því að þau sjónarmið skuli vera uppi að við þurfum að gæta þess að ganga ekki út frá því sem gefnum hlut að núverandi orkufyrirtæki annist þá starfsemi, enda yrði hér um að ræða í orðsins fyllstu merkingu landsfyrirtæki sem meta þyrfti á nýjum grundvelli. Hv. 7. þm. Reykn. og reyndar aðrir sem hér hafa talað hafa vikið að stöðu bankanna. Þar var innt eftir, eins og um orkufyrirtækin, áformum um einkavæðingu. Því var slegið fram sem staðreynd að ríkisstjórnin stefndi að því að einkavæða orkufyrirtækin og einkavæða bankana. Það er alls ekki svo, t.d. hvað orkufyrirtækin varðar, að ákvörðun hafi verið tekin um það að ríkið ætli að losa sig við sinn hlut í orkuvinnslu eða dreifingu. Hins vegar eru uppi áform um að breyta rekstrarformi Rafmagnsveitna ríkisins og leita að þeirri skipulagslausn sem best svarar þörfum og kalli tímans og þörfum þeirra sem þjónustunnar eiga að njóta. Ég held að hv. þm. sem hér hafa talað séu mér sammála um að æskilegt sé að leita nýrra leiða. Þar kemur m.a. til greina hlutafélagsstofnun um Rafmagnsveitur ríkisins og um önnur orkufyrirtæki. En á þessu stigi hefur ekki verið þar til umræðu að selja úr opinberri eigu hluti í þeim fyrirtækjum. Það er að sjálfsögðu mál sem Alþingi getur hvenær sem er tekið ákvarðanir um en tillögur um það eru ekki á döfinni. Um bankana er það vissulega rétt að mikið er um það rætt að finna þeim besta skipulagsform, m.a. hvort ekki sé skynsamlegt sjónarmið að rekstur allra fyrirtækja á því sviði atvinnulífsins lúti sömu reglum, sömu lögum, sömu skattakjörum og sömu starfsskilyrðum. Ég tók einmitt eftir því að á flokksþingi Framsfl. í nóvember í fyrra var ályktað um þetta efni mjög í þeim anda sem ég hef nú talað, þ.e. að æskilegt sé að fyrirtæki sem fást við sama viðfangsefni, hvort sem þau eru í opinberri eigu eða einkaeigu, starfi við sömu rekstrarskilyrði og það megi mjög vel huga að formi opinbers atvinnurekstrar og þar undir tel ég að sjálfsögðu bankana sem eru atvinnufyrirtæki og eiga að starfa sem slík fyrst og fremst. Ég tel ekki hættu í því fólgna að opna okkar bankamarkað með þeim hætti sem þegar hafa verið lögð að drög með samhljóða samþykkt Alþingis á nýjum ákvæðum um starfsemi erlendra útibúa á Íslandi og sem hér er gerð tillaga um að frá og með árinu 1996 sé erlendum aðilum heimilt, að sjálfsögðu undir sömu reglum og kröfum, eftirlitskröfum, og eignarhaldstakmörkunum sem kunna að gilda um bankahlutafélög hér á landi að taka þátt í bankastarfsemi á Íslandi. Ég teldi það feng að fá áhættufé, erlent áhættufé, í hlutafélagabanka á Íslandi. Slíkri þátttöku fylgir einatt markaðsþekking og kunnátta og ég vil taka það fram að ef um þátttöku í íslenskum hlutafélagsbanka er að ræða, þá lýtur hann að sjálfsögðu íslensku bankaeftirliti. Það er eingöngu ef hér kæmi til starfa erlendur banki sem væri algerlega í eigu erlends bankafyrirtækis, að þá mundu bankaeftirlitsreglur heimalandsins gilda. En það er einmitt mjög ör samræming á ferðinni innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Nú tala ég að sjálfsögðu ekki með upphafsstöfum um svæðið heldur um þann veruleika í okkar efnahagslega umhverfi sem er mikilvægi Evrópuviðskiptanna fyrir alla Íslendinga og þjóðlífið yfirleitt. Ég vil svo aðeins víkja að því sem hv. 7. þm. Reykn. kom hér að sem varðaði fjárhæðarmörkin og ég tek það aftur fram að ég tel að það sé ekki skynsamlegt að vera með þau fjárhæðarmörk sem voru og eru í lögunum frá 1991. Upplýsingaskylda um fjárfestingu erlendra manna hér í atvinnurekstri er áfram ótvíræð í 6. gr. laganna og mun verða fylgt eftir af gjaldeyriseftirliti Seðlabankans. Síðan spyrja bæði hv. 18. þm. Reykv. og hv. 7. þm. Reykn. í raun og veru sömu spurningarinnar. Hv. 18. þm. Reykv. spurði: Er hér gengið lengra en strangt tekið er nauðsynlegt vegna EES-samningsins? Þetta er svona önnur myndbirting þeirra spurninga sem í máli hv. 7. þm. Reykn. komu fram á forminu: Af hverju liggur svona mikið á? Þurfum við að aflétta þessum takmörkunum svona fljótt eins og hér er gerð tillaga um? Það varðar nú reyndar fyrst og fremst þátttöku erlendra manna í flugrekstrarfélögum á Íslandi. Það er gert fyrr en aðlögunarfresturinn krefst. Ég sagði deili á því í minni framsöguræðu að ég teldi það gagnlegt og nauðsynlegt vegna þess að við hefðum mjög mikið af vel hæfu og þjálfuðu fagfólki í flugi og flugþjónustu og það væri ótvíræður hagur okkar atvinnulífs að fá erlent fjármagn inn í félögin. Þetta er sjónarmið sem ég veit að menn skilja. Og það er í raun og veru líka svar við spurningu hv. 7. þm. Reykn.: Af hverju liggur svona mikið á? Það er af því að við þurfum að efla atvinnulífið. Það er af því að við þurfum að glæða nýsköpun. Það er af því að leiðin til þess að skjóta undir það fleiri stoðum og stofna til nýjunga er í samstarfi við erlenda aðila einfaldlega vegna þess hversu okkar markaður er smár vöxtum eins og kom nú mjög víða fram í ræðum manna hér áðan. Og eins og kom fram í máli hv. 7. þm. Reykn. og reyndar í framsöguræðu minni, þá leggja nú grannlönd okkar og þau lönd sem við helst lítum til um samanburð mjög að sér að laða að sér erlenda fjárfestingu. Vandamálið er ekki að við séum að opna hér allt upp á gátt. Vandamálið er að fá menn til þess að taka þátt í okkar atvinnulífi með áhættufé. Þar er að sjálfsögðu alls ekki rasað um ráð fram né sjálfstæðið selt fyrir baunadisk því að hér er mjög gætilega fram farið í öllum greinum. Ég tek undir það með hv. 7. þm. Reykn. að það er mjög mikilvægt að byggja á þekkingarauðlindinni, að byggja á okkar hæfileikaríka fólki, sköpunargáfu þess, menntun og listrænum hæfileikum í okkar atvinnustefnu. Það er einmitt þess vegna sem ríkisstjórnin lagði mikla áherslu á í sínum atvinnueflingaraðgerðum núna um ármótin að efla rannsóknir og þróunarstarf, að efla markaðssókn, að leggja fjármuni til þessara þarfa í meira mæli en áður. Þess vegna er ég alls ekki sammála hv. 7. þm. Reykn. að þar sé um afturför að ræða eða lægri fjárveitingar. Þvert á móti er verið að leggja til að tvöfalda framlögin til Rannsóknasjóðs á næstu tveimur árum, að færa til rannsókna og þróunarstarfa fimmtunginn af því sem fæst fyrir sölu á hlutum ríkisins í atvinnufyrirtækjum einmitt til þess að byggja upp nýja þekkingu, bæta við þá sem fyrir er og virkja nýsköpunarmáttinn sem býr með þjóðinni. Ég tók eftir því að hv. þm. vitnaði í heimsókn sína til Alþfl. á Möltu sem ég veit að hafði um hríð afskipti þar af landsstjórninni, reyndar nú ekki um sinn. Ég veit að þeir Maltverjar hafa verið að reyna að kynna sitt land, m.a. höfða til hæfileika fólksins sem það land byggir. Það eigum við sannarlega líka að gera og það gerum við. Ég tek það fram að það er einfaldlega rangt að lítið hafi heyrst frá markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar um annað en ál. Hún hefur þvert á móti lagt sig mjög eftir því að taka upp samstarf við fólk í hinum dreifðu byggðum, bæði á Austfjörðum og Norðurlandi og víðar, að hafa samband við fyrirtæki, stór og smá í orkufrekum iðngreinum hvort sem þau fást við málmbræðslu eða annað. Það eru vonir við það bundnar að það starf skili senn árangri. En auðvitað varðar þar mestu að það hefur verið almennur andbyr sakir efnahagslægðar í heiminum sem við vonum öll að fari senn að létta. En tækifærin til nýsköpunar eru ótal mörg og eins og ég vék að í minni framsöguræðu, þá eru hátæknigreinarnar, hugbúnaðargreinarnar, mjög vænlegir kostir til þess að sækja fram og ég heyri að hv. 7. þm. Reykn. er mér sammála um það að við þurfum að efla eins konar söluskrifstofu atvinnutækifæra á Íslandi gagnvart erlendum þátttakendum í okkar atvinnulífi. Ég heyri það að þar er góðs samstarfs að vænta um breytingar sem ég tel að sé skynsamlegt að byggja á grunni markaðsstarfs iðnrn. og Landsvirkjunar og tengja það öðrum slíkum störfum. Hv. 7. þm. Reykn. nefndi líka Bláa lónið sem dæmi um sóknarmöguleika í ferðaiðnaði en reyndar tengist það annarri starfsemi líka. Ég vil taka það fram að það er í undirbúningi mjög myndarleg þátttaka Íslenskra aðalverktaka í undirbúningsfélaginu. Þar er þegar stuðningur frá iðnrn. og Iðntæknistofnun við þróun á vörum með lækningamátt úr örverunum í Bláa lóninu. Þar eru nú á ferðinni áform og áætlanir sem ég vona að breyti orðræðum margra ára í verklega framkvæmd. Þar held ég að sé nú einmitt að rætast það sem ég veit að bæði hv. 7. þm. Reykn. og ég höfum lengi talað fyrir að taka þar á myndarlega. Hv. 7. þm. Reykn. nefndi líka heilbrigðisþjónustuna sem hugsanlega útflutningsgrein. Ég get staðfest að heilbrrh. og heilbrrn. hefur undirbúið það mál. Það hafa komið um það fyrirspurnir hvort hægt sé að veita sérhæfða læknisþjónustu á Íslandi vegna nágrannalandanna. Það er mjög ánægjulegt að hv. 7. þm. Reykn. nefndi einmitt hjartaaðgerðirnar og hjartasjúkdómana því að það er ekki mjög langt síðan ýmsir framámenn í íslensku þjóðlífi gerðust mjög til þess að efast um að hjartalækningar á Íslandi væru heppilegasti vettvangurinn ef þeir sjálfir fengju fyrir hjartað. Um það ætla ég nú ekki að segja fleira en ég fagna þessum sinnaskiptum og endurmati manna á því hvað það er sem við getum best og þar er hjartalagið alveg áreiðanlega það sama hjá mér og hv. 7. þm. Reykn. Það er ánægjuleg þróun. Ég kem þá nokkrum orðum, virðulegi þingforseti, að því sem kom fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. umfram það sem ég hef þegar nefnt. Ég er honum sammála um það að við eigum ekki að hyggja eingöngu að Evrópu og Evrópusamstarfi. Það virðist oft vaka í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. að aðild okkar að væntanlegu Evrópsku efnahagssvæði girði á einhvern hátt fyrir það að við ræktum samband okkar við Vesturheim eða löndin í fjarlægu austri við Kyrrahaf. Ég get fullvissað hann um að svo er ekki. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar heldur hefur hún þvert á móti lagt mikla áherslu á og meiri en fyrri stjórnir að taka þátt í samningaumleitunum á vettvangi GATT, að leita hófanna um fríverslunarsamstarf við Norður-Ameríkuríkin. Ég vil taka það mjög skýrt fram að ég tel það rétta skoðun hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að við þurfum einmitt þegar við hugum að stöðu Íslands í viðskiptakerfi heimsins að hugleiða yfir hverju framtíðin kann að búa og hvert við viljum stefna. Sjálfstæðisbaráttan má ekki verða til einskis. Og það er nákvæmlega það sem liggur í því að treysta sem best stöðu Íslendinga í viðskiptakerfi heimsins. Sjálfstæði okkar byggist á efnahagslegu sjálfstæði. Því höldum við helst ef við stundum frjáls viðskipti við sem flestar þjóðir. Og af því að hv. þm. fór hér hátíðlegum orðum um okkar sjálfstæðisbaráttu og sögu sem ég er sammála honum um að megi mjög oft og gjarnan vitna til og sker alls ekki í eyru eins og hann virtist halda að mundi gera, vil ég minna á að okkar helsti sjálfstæðisbaráttumaður á öldinni sem leið talaði einmitt um það að versluninni á Íslandi væri eins háttað og annars staðar, að hún væri þá landinu hagfelldust þegar hún væri frjálsust. Það er gjörsamlega fjarstæðukenndur málflutningur að þetta frv. eða þau frumvörp sem tengjast hinu Evrópska efnahagssvæði séu á einhvern hátt vitnisburður um vilja til þess að framselja stjórnarfarslegt eða efnahagslegt fullveldi þjóðarinnar. Það styðst ekki við nein rök, hvorki formleg né efnisleg, en vegna þess að upp á þessu var hér fitjað vil ég taka það alveg skýrt fram að það er ekki unnt að halda fram af viti þeirri tvískiptu skoðun að í senn sé mjög æskilegt að laða erlent fjármagn að landinu til þess að efla og treysta íslenskt atvinnulíf og neita um leið að taka þátt í því samstarfi sem við erum hér að ræða. Auðvitað þarf að setja um þetta samstarf allt skynsamlegar og sanngjarnar leikreglur. Það er tilgangurinn með þessu frv. og ég vil með þessum orðum, hæstv. forseti, ljúka máli mínu og þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég veit að hv. efh.- og viðskn. mun sinna þeim málum sem hér hefur borið á góma með ágætum eins og hún hefur gert í öðrum málum.

Virðulegi forseti. Í tilefni af umræðum hæstv. viðskrh. um hugsanlegar breytingar á rekstrarformi ríkisbankanna, þá er auðvitað sjálfsagt að taka undir að það sé réttmætt og verðugt á hverjum tíma að rekstrarform alls bankakerfisins sé í sístæðri athugun. Þetta er sístætt viðfangsefni stjórnvalda á hverjum tíma, að skoða það hvort rétt sé að breyta og finna nýjar leiðir til þess að bæta rekstur bankanna. En ég vil skora á hæstv. ráðherra eigi að síður um leið og hann athugar aðra möguleika að horfa ekki fram hjá því hvort það rekstrarform sem ríkisbankarnir hafa búið við í alllanga tíð hafi ekki gefist mjög vel og hvort reynslan af því sé ekki jafnvel betri en reynslan af öðrum rekstrarformum sem blasa við okkur hér á landi. Hæstv. ráðherra ætti líka að horfa út fyrir landsteinana til nágrannalandanna, t.d. á Norðurlöndum, og læra kannski af þeirri reynslu sem t.d. Finnar eru núna að upplifa í sambandi við banka þar í landi og í Noregi þar sem bankar hafa farið illa vegna þess að þeir hafa búið við ótryggt rekstrarform. Hlutafélagaformið getur nefnilega verið ótryggt á köflum og spurningin er sú hvort það sé rétt að hætta svo miklum hagsmunum fámennrar þjóðar þegar sjálft bankakerfi þjóðarinnar er í húfi.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. 5. þm. Austurl. að það er ábyrgðarhluti að hætta svo miklu fé af hálfu fámennrar þjóðar í bönkum eins og við höfum gert án nokkurrar takmörkunar. Það er einmitt það viðfangsefni sem við þurfum að hugleiða vandlega og láta kanna. Það er nákvæmlega það sem vakir fyrir ríkisstjórninni í þeirri endurskoðun á rekstrarformi bankanna sem nú fer fram. Ég vil leyfa mér að benda á að það er ekki neitt samhengi á milli rekstrarforms bankanna á Norðurlöndum og þeim löndum öðrum sem lent hafa í mikilli bankakreppu og bankakreppunnar sjálfrar. Það má kannski segja að hún komi fyrr í ljós vegna þess að um takmarkaða ábyrgð er að ræða í þessum rekstri. Í því liggur einmitt kjarni málsins að slíkt má ekki leynast lengi því að þá verður það einmitt fámennri þjóð býsna skætt. Ég tek eftir því, ef við lítum til reynslu nálægra landa, að ekkert þessara ríkja hafa brugðið á það ráð að breyta hlutafélagsbönkum í beina ríkisbanka á því formi sem hér tíðkast þótt þau hafi í sumum tilfellum neyðst til þess að gefa ríkisábyrgð eða seðlabankastuðning á hlutafélagabönkum. Nei, menn vilja halda sig við takmarkaða hlutafélagsábyrgð þótt að sjálfsögðu megi jafnan velta því fyrir sér hvernig slík félög eru rekin. Það er aftur annað mál. Ég held að við eigum líka að líta til okkar eigin reynslu í þessari sögu. Því miður eru einmitt dæmi um það í okkar reynslu að ríkisreknir bankar sigldu heldur langt í fjárráðstöfunum áður en í taumana var gripið. Það eru þessi dæmi sem við skyldum hafa hugföst. Að sjálfsögðu verðum við að eta úr eigin aski og ekki apa eftir öðrum.

Virðulegi forseti. Ég veit að hæstv. iðnrh. tekur undir með mér um það að bankar geta gengið langt í veitingum sínum á lánsfé hvort sem þeir eru ríkisreknir eða reknir í hlutafélagaformi eða í einhvers konar sparisjóðsformi. Við getum fundið dæmi um það á öllum tímum að formið er ekki bein trygging um hvort banki stendur sig vel eður ei. Aðalatriðið náttúrlega er spurningin um það, gagnvart hverjum bera stjórnendur bankanna ábyrgð? Bera þeir ábyrgð gagnvart einhverjum fámennum hóp eða bera þeir ábyrgð gagnvart þjóðinni? Þetta er spurning um efnahagslegt lýðræði í landinu. Ég treysti Alþingi mjög vel til þess að kjósa stjórn í banka og ég veit að sú stjórn stendur undir mikilli ábyrgð gagnvart þjóðinni allri og hverjum er hægt að treysta betur en Alþingi Íslendinga til þess að fara með þetta dýrmæta vald?

Verður nú leitað afbrigða um þrjár brtt. þar sem of skammt er liðið frá útbýtingu þeirra. Það er brtt. á þskj. 653 við frv. til samkeppnislaga frá Kristínu Ástgeirsdóttur o.fl., brtt. á þskj. 654 við brtt. á þskj. 394, Verðbréfaþing Íslands, frá efh.- og viðskn. og brtt. á þskj. 655 við frv. til samkeppnislaga, einnig frá efh.- og viðskn. Það er of skammt liðið frá útbýtingu og verður því leitað afbrigða um allar þessar brtt. megi koma á dagskrá síðar á fundinum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 653 sem flutt er af mér og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Jóni Helgasyni. Þessi brtt. gengur út á það að XI. kafli laganna, þ.e. greinarnar frá 41--48 falli brott og samhliða verði gerðar tvær aðrar breytingar sem tengjast þessum kafla þannig að tengingin við stofnanakafla frv. falli þar með út úr frv. Rökin fyrir þessum brtt. eru þau sem ég rakti reyndar hér fyrr í dag í umræðunni um þingsköp en þau eru fyrst og fremst þau að hér er um að ræða afar stóran og merkan lagabálk sem felur í sér miklar breytingar sem náðst hefur verulega breið samstaða um í efh.- og viðskn. eins og reyndar kom fram í atkvæðagreiðslu við 2. umr. um málið. En það fylgir böggull skammrifi sem er XI. kafli laganna um framkvæmd samkeppnisreglna og fleira samkvæmt samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Sá kafli felur í sér nokkurt valdaafsal af hálfu Íslendinga til stofnana hins Evrópska efnahagssvæðis sem flm. þessarar tillögu og fleiri vildu ekki hafa í þessum lögum. Sú brtt. að fella þessar greinar niður felur það í sér að hér megi nást breið samstaða um þetta mál og að þingheimur geti staðið saman um það, en að kaflinn sem felur í sér þessa tengingu við Evrópska efnahagssvæðið verði hreinlega látinn bíða og verði þá síðar fluttur hér sem sérstakt frv. ef þörf verður á. Þar kem ég að fleiri rökum fyrir því að fella niður þennan kafla, en þau eru m.a. sú mikla óvissa sem er varðandi gildistöku samningsins um Evrópskt efnahagssvæði, en á þessari stundu er með öllu óljóst hvort hann verður nokkurn tíma að veruleika. Samkvæmt nýjustu fréttum eru menn heldur þeirrar skoðunar að hann verði að veruleika hvort sem það verður nú 1. júlí eða í lok þessa árs. Ég hlýddi á hæstv. utanrrh. í síðustu viku þar sem hann ræddi m.a. þessi mál og þar ítrekaði hann í tvígang að allt væri í óvissu um framgang málsins. Það má ljóst vera að verði samningurinn að veruleika, þá hefur Alþingi svigrúm til þess að taka aftur upp þann kafla sem snýr að framkvæmd samningsins og þar með geta þessi lög orðið í samræmi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði ef vilji er til þess á hinu háa Alþingi. Þá er einnig að nefna það sem kom fram fyrr í dag að það vakna auðvitað ýmsar spurningar varðandi orðalag í XI. kafla laganna þar sem minnst er á EFTA-dómstólinn og eftirlitsstofnun EFTA, en það kom fram á fundi efh.- og viðskn. í morgun, að ráðuneytisstjóri viðskrn., Björn Friðfinnsson, taldi að í rauninni þyrfti ekki að breyta þessu orðalagi, það væri ekki gert ráð fyrir því að því væri breytt í samningnum en okkur höfðu borist aðrar fréttir úr utanrmn. þannig að það má ljóst vera að það þarf að koma skýrlega í ljós áður en gengið verður frá þessum lögum hvort þetta orðalag er fullnægjandi. Það hlýtur að vakna sú spurning hvort Alþingi geti gengið frá lögum ef við vitum að á þeim þarf aftur að gera orðalagsbreytingar vegna breytinga sem kunna að vera á samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Það er margt sem mælir með því að þessi kafli verði látinn bíða eða falli brott og ekki síst til þess að við, sem teljum þetta frv. vera mjög af hinu góða ef þessi kafli er undanskilinn, getum staðið að samþykki þessa máls. En verði það ekki gert, þá lýsi ég því hér yfir að ég treysti mér ekki til þess að styðja þetta frv. en mun sitja hjá. Það þarf ekki að nefna það að þessi mikli lagabálkur felur í sér verulegar skipulagsbreytingar varðandi eftirlit með samkeppnismálum í landinu og þar er verið að taka á ýmsum mikilvægum þáttum sem ekki var áður fjallað um af nægilegri alvöru og nefni ég þar t.d. vörn fyrir börn gagnvart áhrifamætti auglýsinga sem hér er tekið á í þessu frv. og ótal, ótal margt mætti nefna sem mjög er til bóta í þessum lagabálki, enda hefur mikil vinna verið í hann lögð. Ég vil að endingu þakka mínum samstarfsmönnum í efh.- og viðskn. fyrir það samstarf og ekki síður ráðuneytisfólkinu sem þar kom að máli og á allt hrós skilið fyrir mikla samvinnulipurð og gott starf. Það mætti halda að ég væri orðinn formaður efh.- og viðskn. en það er nú langt í frá en mér finnst samt ástæða til þess að þakka fyrir gott samstarf og ég fagna því mjög ef þetta frv. verður að lögum en vildi helst sjá XI. kaflann brott fallinn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur fyrir ágætt samstarf í efh.- og viðskn. varðandi þetta mál eins og svo mörg önnur, en eins og hún segir, þá er þetta mikið framfaramál og ég vil enn fremur ítreka þakklæti mitt til annarra nefndarmanna í efh.- og viðskn. og allra þeirra sem hafa að málinu komið, þar á meðal starfsmönnum í viðskrn. og ráðherranum sjálfum fyrir einstaka lipurð í meðferð málsins. En ég ætla að mæla hérna fyrir brtt. á þskj. 655 frá nefndinni en hún er þannig, með leyfi forseta: ,,Aftan við frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða er orðist svo: Samkeppnisráð skal á árunum 1993 og 1994 gera úttekt á stjórnunar- og eignatengslum milli fyrirtækja er starfa á íslenskum markaði. Skal þetta gert í því skyni að kanna hvort í íslensku viðskiptalífi sé að finna alvarleg einkenni hringamyndunar, óæskilegra tengsla eða valdasamþjöppunar sem takmarkað geti samkeppni eða hindrað frjálsa þróun viðskipta og skapi þar með hættu á brotum á lögum þessum. Samkeppnisráð skal skila niðurstöðum sínum til viðskiptaráðherra er síðan leggi þær fyrir Alþingi í skýrslu.`` Meiningin með þessu er að hið nýja samkeppnisráð hefji sín störf á því að kanna markaðinn og gera sérstaka könnun á því í hvaða umhverfi íslensk fyrirtæki starfa og hvaða aðstæður og atburðir geta helst orðið til þess að ráðið þurfi að grípa inn í mál sem tengjast brotum á lögunum. Um þetta er samstaða í nefndinni og ég legg þetta því fram.

Hæstv. forseti. Það er nú búið að segja svo margt fallegt um hið frábæra samstarf í efh.- og viðskn. að ég held að ég láti nú nægja að vísa til þess. Það hefur svo sem ekkert verið ofmælt en ég held að vísan sé nógu oft kveðin. Engu að síður er það nú niðurstaðan að nokkurn veginn alger samstaða hefur tekist um afgreiðslu á þessu máli, efnisþáttum þess, fyrir utan þann eina kafla sem hér er flutt sérstök brtt. um af okkur þremur þingmönnum og lagt er til hér að falli niður, þ.e. margræddur XI. kafli frv. Ég kem að honum síðar en ætla fyrst að víkja að tveimur brtt. sem fluttar eru af efh.- og viðskn. á þskj. 647 og 655. Í fyrra tilvikinu er á ferðinni tillaga sem lætur ekki mikið yfir sér, er lítils háttar breyting á upphafi 17. gr. en er samt að mínu mati mikilsverð og er þar á ferðinni lagfæring sem nefndin varð sammála um að gera að lokum en láðist eða misfórst að kæmi inn með brtt. við 2. umr. Að skilgreina nánar og með aðeins opnari hætti en áður hefur verið gert þær aðstæður sem fela samkeppnisráði vald til íhlutunar vegna samninga, aðstæðna eða skilmála eða athafna sem upp koma og geta haft skaðleg áhrif á samkeppni. Eins og greinin leit út í frv., þá hefði mátt túlka hana þannig að hún fæli ekki í sér heimild til handa samkeppnisráði að grípa inn í aðstæður þegar um kyrrstöðu væri að ræða og ekki væri hægt að vísa til einhverra tiltekinna skilmála, athafna eða aðgerða sem átt hefðu sér stað. Á það var bent að slíkt þyrfti ekki alltaf að vera fyrir hendi heldur gætu ósköp einfaldlega þær aðstæður skapast eða verið fyrir hendi sem ráðið teldi eftir sem áður nauðsynlegt að grípa inn í og þá þyrfti það að vera ótvírætt að lögin fælu í sér slíka heimild. Með brtt. á þskj. 647 er þessu kippt í liðinn og ég fagna því og tel að það styrki í raun og veru stöðu samkeppnisráðs og V. kafla frv. sem felur í sér úrræði og heimild samkeppnisráðs til þess að grípa til ráðstafana þar sem samkeppnishömlur eða önnur skaðleg þróun er í gangi á markaðnum. Síðan er það brtt. á þskj. 655 sem í lokin tókst samstaða um í nefndinni að flytja og vil ég þá ekki síður fagna því. Hún felur það í sér, eins og reyndar hefur þegar komið fram í máli formanns nefndarinnar sem mælti hér fyrir tillögunum, að við frv. bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem feli samkeppnisráði að gera á árunum 1993 og 1994 úttekt á eins og þar segir, með leyfi forseta: ,,stjórnunar- og eignartengslum milli fyrirtækja er starfa á íslenskum markaði.`` Og þetta skal gert í því skyni að kanna hvort í íslensku viðskiptalífi sé að finna alvarleg einkenni hringamyndunar óæskilegra tengsla eða valdasamþjöppunar sem takmarkað geti samkeppni eða hindrað frjálsa þróun viðskipta og skapi þar með hættu á brotum á lögum þessum. Síðan skal samkeppnisráð leggja þessa niðurstöðu sína fyrir viðskrh og viðskrh. síðan koma þeim á framfæri við Alþingi í formi skýrslu. Ég flutti ásamt fleiri þingmönnum á þingi í fyrra frv. til laga um breytingu á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, þau sem enn eru í gildi um þessi málefni en verða nú ekki öllu lengur ef svo fer sem horfir. Í því frv. voru ákvæði sem í raun og veru var ætlað að þjóna svipuðum tilgangi og þessi brtt. nú, þ.e. grípa á þeim málum sem mikið hafa verið til umræðu en minna hefur verið að gert í okkar viðskiptalífi, þ.e. meint tilhneiging til samþjöppunar, valds og fjármuna, ákveðinna hringamyndunareinkenna, sem menn hafa þóst greina hér í okkar viðskiptalífi. Hér er þetta fært í má segja almennan búning, þann búning að fyrst skuli fara fram vönduð úttekt á þessum þáttum í okkar viðskiptalífi og hið nýja samkeppnisráð hafi það verkefni með höndum. Það má kallast mjög eðlileg byrjun eða eðlileg nálgun á þessu viðfangsefni og hér eru ekki nefnd til sögunnar nein fyrirtæki öðrum fremur eða eitt svið viðskipta öðru fremur heldur skal þetta vera almenn úttekt, taka til allra greina viðskiptalífsins, allra fyrirtækja sem starfa á íslenskum markaði. Um þetta form varð sem sagt samstaða í nefndinni og ég bind vonir við að þetta verði svikalaust unnið á næstu árum, þessu og hinu næsta. Mér finnst miklu máli skipta að þessa úttekt skuli gera á grundvelli beinna fyrirmæla löggjafarvalds þar um til samkeppnisráðs. Út af fyrir sig má segja eins og bent hefur verið á að þetta sé sjálfkrafa á verksviði samkeppnisráðs og eigi að vera sjálfsagður hluti af starfsemi þess að fylgjast með þessum þáttum. Það má segja að hæstv. ráðherra hefði getað hrint slíku af stað með bréfi eða nefndaskipunum o.s.frv. og allt er það rétt. En það hefur aðra stöðu að þetta sé gert á grundvelli formlegra fyrirmæla í lögum frá löggjafanum og að afraksturinn skuli koma á nýjan leik fyrir Alþingi í formi skýrslu. Ég bind vonir við að þessari úttekt verði lokið á þessum tíma sem þarna er nefndur þannig að Alþingi geti síðla næsta árs haft niðurstöðurnar í höndum og skoðað þær og brugðist við í samræmi við þær ef ástæða þykir til. Ég sé þetta dálítið í því ljósi að menn verða að gera það upp við sig þegar þeir velja sér fyrirkomulag eða leikreglur í viðskiptalífinu hvaða lögmál menn ætla að láta ráða og það hlýtur að vera nokkuð annaðhvort eða í þessum efnum. Annaðhvort láta menn frjálsa samkeppni um það að verðleggja vörur og þjónustu á markaði og tryggja þá með tilteknum ráðstöfunum að sú samkeppni sé fyrir hendi eða menn gera það ekki og viðhafa þá önnur úrræði til þess að tryggja að viðskiptahættir séu þá eðlilegir og verðlagning sanngjörn. Ég held að það sé allra versta fyrirkomulagið að vera hálfvolgir og hafa einhverja samblöndu af hvoru tveggju sem engin skýr mörk ríkja um. Ef ekki er fyrir hendi sú virka samkeppni sem er nauðsynleg til þess að tryggja eðlilega verðlagningu og eðlilega viðskiptahætti, þá eiga menn að horfast í augu við það. Menn eiga ekki að blekkjast. Menn eiga ekki að láta telja sér trú um eða plata sjálfa sig með því að hér ríki samkeppni ef hún gerir það ekki í reynd. Ef í reynd er á ferðinni fákeppni eða einokun þar sem menn skipta upp markaði og ástunda í raun á bak við tjöldin óeðlilega viðskiptahætti en bak við framhlið sem á að kallast frjáls samkeppni, þá er það að mínu mati einhver versta útgáfan af viðskiptaháttum sem menn geta haft. Hættan er sú að menn sofi á verðinum. Það er auðvitað hægt að setja merkimiðann samkeppni á alla skapaða hluti, það er minnsta mál í heimi. En hún þarf að vera það í reynd til þess að hægt sé að binda vonir við að á grundvelli þeirra leikreglna verði viðskiptahættirnir eðlilegir og verðlagning sanngjörn. Þess vegna held ég að í tengslum við þessi nýju samkeppnislög sem í raun og veru kveðja hinn gamla hugsunarhátt opinberrar íhlutunar um verðlagningu og eftirlit með viðskiptum á þeim grundvelli, þá sé algerlega nauðsynlegt að fara í svona ráðstafanir, fara í svona úttekt og horfast í augu við það hvar eru á ferðinni svið í okkar viðskiptum þar sem ætla má eða hætta er á því að samkeppni sé of takmörkuð, markaðsráðandi aðilar í raun og veru skipti upp á milli sín eða drottni yfir markaðnum og skammti sér þar afrakstur í skjóli slíkrar stöðu. Menn hljóta að þurfa að horfast í augu við það samtímis því að menn gefa t.d. endanlega frjáls ýmist þau svið viðskipta sem hafa lotið verðlagseftirliti eða beinlínis verðlagsákvörðunum áður hvort aðstæður í þeim viðskiptum séu þannig að menn séu þar tilbúnir til þess að taka við algerlega frjálsri verðlagningu. Þetta skiptir líka máli þegar rætt er um t.d. lýðræði í sambandi við stjórnun fyrirtækja, þegar rætt er um viðskiptasiðferði og því um líka hluti að greina og afla upplýsinga um, birta upplýsingar um þau einkenni hringamyndunar eða óæskilegra tengsla eða valdasamþjöppunar sem kunna að vera fyrir hendi og oft er rætt um að sé fyrir hendi í okkar litla viðskiptalífi. Með því að samstaða hefur tekist um þessa breytingu má segja að nánast sé búið að ná saman um öll þau einstöku efnisatriði sem rædd hafa verið eða komið hafa fram á fundum nefndarinnar í formi erinda þangað, í formi brtt. eða sjónarmiða sem þar hafa verið uppi fyrir utan e.t.v. eitt sem enn stendur eftir og brtt. er flutt um af hv. þm. Inga Birni Albertssyni. Fyrir svo utan enn fremur XI. kaflann um hina evrópsku eftirlitsstofnun og dómstól sem á að fá hér ákveðið verkefni samkvæmt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og tekið er inn í þessa löggjöf. Við leggjum til eins og fram hefur komið að sá kafli falli brott og færum fyrir því ýmis rök, fyrst og fremst auðvitað þau sem margoft hafa komið fram í umræðum um þetta mál að þarna er á ferðinni það valdaframsal til erlendra stofnana sem langsterkust rök hafa verið færð fram fyrir að brjóta í bág við heimildir eða ákvæði okkar stjórnarskrár um endanlegt vald íslenskra dómstóla o.s.frv. og skiptingu valdsins hér á einstökum sviðum. Í öðru lagi liggur það fyrir eftir þær sviptingar sem orðið hafa í meðferð þessa máls og brotthvarf Sviss úr samningnum eftir að svissneska þjóðin fékk sjálf að ráða sínum málum í þessu sambandi og afþakkaði þennan félagsskap, þá standast ekki þau ákvæði sem vísa til þátttöku EFTA sem stofnunar eða EFTA-ríkjanna sem slíkra þar sem a.m.k. eitt þeirra eða jafnvel fleiri verða ekki aðilar að samningnum um Evrópskt efnahagssvæði verði hann að veruleika því nú munu áhöld um það hvort Liechtenstein geti heldur orðið með sökum tengsla sinna við Sviss, a.m.k. í byrjun. Og þá hafa auðvitað vaknað spurningar um það fyrir utan hina viðurkenndu óvissu sem er um afdrif samningsins og mönnum er að verða æ betur ljós þessa dagana vegna þess að viðsemjendurnir, þjóðir eins og Spánverjar og fleiri, hafa nú ekki beinlínis verið að flýta sér að ljúka sínum þætti málsins. Ætli það standi ekki um það bil óbreytt frá því í desember að frv. til staðfestingar á samningnum var kallað aftur af spænsku ríkisstjórninni og allur undirbúningur að fullgildingu samningsins frá þeirra hlið var lagður til hliðar. Mér er ekki kunnugt um að þar hafi orðið nein breyting á síðan og svipað mun það standa hjá fleiri EB-ríkjum. Þessi óvissa liggur auðvitað fyrir sem og það sem nú hefur verið upplýst að nú sé það nýjasta uppi, sem glöggir menn þóttust reyndar þegar sjá eftir þá atkvæðagreiðslu að Svisslendingar felldu samninginn, að gera þyrfti í raun og veru meiri háttar breytingar, efnisbreytingar, á fjölmörgum greinum samningsins sjálfs um Evrópskt efnahagssvæði sem og samnings EFTA-ríkjanna innbyrðis um eftirlitsstofnun og dómstól. Þar með hlýtur að draga til þess að einnig verður að gera breytingar á orðanna hljóðan í fjölmörgum lögum eða frumvörpum sem hér hafa verið til umfjöllunar á Alþingi um sama efni, þar með talið þessum XI. kafla um samkeppnislög. Eða er það ætlan manna að það muni geta staðið áfram þar sem talað er t.d. um samning EFTA-ríkja um eftirlitsstofnun og dómstól eða Eftirlitsstofnun EFTA og dómstól EFTA?

En þetta heitir sömu nöfnum.

En þetta eru ekki sömu fyrirbærin, hv. formaður, eins og þau voru hugsuð þegar þessi samningur var settur niður.

En textinn er samt óbreyttur.

Það má mikið vera ef þetta getur staðið svona eftir það að EFTA sem stofnun er ekki lengur aðili að þessum samningi heldur nokkur EFTA-ríki og ekki einu sinni ljóst kannski hve mörg þau verða í byrjun sem endanlega verða þátttakendur í samningnum komist hann á, samanber það sem ég sagði áðan um Liechtenstein. Í öllu falli er það okkar skoðun sem þessar tillögur flytjum að langeðlilegast sé við þessar aðstæður að kalla kaflann til baka, afgreiða þessa löggjöf sem staðið getur sjálfstætt á eigin forsendum og þjónað sínum markmiðum og tilgangi hér í hinum íslenska viðskiptaheimi, en leggja til hliðar þennan kafla sem deilur eru um og bíða með frekari vinnu að honum þangað til niðurstaðan verður ljós um afdrif hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég fullyrði að það væri hægur leikur að ná um það samstöðu hvernig farið yrði með þá lagavinnu sem í framhaldinu þyrfti þá að vinna og væri að mörgu leyti eðlilegast að viðkomandi þingnefndir og meiri hlutinn í viðkomandi þingnefndum flytti þá sem sjálfstæð frumvörp þá efnisþætti sem þyrfti að taka inn í löggjöf ef samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið ætti að verða að veruleika. Þetta hefði þann stóra kost í för með sér, a.m.k. hvað þetta mál snertir, að þar með hyrfi út úr því það eina atriði sem eftir stendur og ágreiningur er um. Ég vil nú leyfa mér að ítreka þá ósk til hv. stjórnarliða og ekki síst hæstv. viðskrh.: Er ekki eitthvað á sig leggjandi að geta nú lokið þessu máli eftir þá miklu vinnu sem í það hefur verið lögð og þá ágætu samstöðu sem hefur tekist um alla efnisþætti þess fyrir utan þennan kafla, að varðveita hana nú með því að leggja þennan kafla til hliðar, afgreiða málið að öðru leyti þannig að allir geti nú greitt því atkvæði eins og ég vænti að muni verða ef þessi kafli yrði tekinn út? Ég sé ekki annað en sú staða sé uppi að langlíklegast sé að það þurfi hvort sem er að taka ákvæði kaflans upp og breyta þeim með sjálfstæðu lagafrv., þá e.t.v. síðar á árinu þegar búið verður að gera breytingar á hinum fjölmörgu ákvæðum samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og samningsins milli EFTA-ríkjanna um eftirlitsstofnanir og dómstól sem í farvatninu eru. Mér er tjáð samkvæmt upplýsingum úr utanrrn. að þar séu menn búnir að afskrifa þann möguleika, sem fyrst var uppi hafður af utanrrh., að þetta væri einföld tæknileg lagfæring og þyrfti ekkert að gera nema flytja einhvers konar bókun eða smávægilegan viðauka við samninginn sem kippti þessu öllu í liðinn þó að Sviss væri á brottu hlaupið. Nú munu menn á þeirri skoðun að þetta gangi ekki heldur verði að fara inn í samninginn sjálfan og breyta í hverri einstakri grein hans orðunum þar sem þau koma fyrir, stroka út Sviss alls staðar þar sem það stendur og breyta nafngiftum á stofnunum o.s.frv. Þá leyfir maður sér að álykta að með svipuðum hætti yrði að fara í gegnum þennan pakka á nýjan leik af okkar hálfu Íslendinga ef þau ósköp ganga þá yfir okkur, ef við erum ekki undan þessari kvöð leystir með einhverjum öðrum hætti eins og gerst hefur nú jafnan hingað til þegar á hefur átt að herða, þá hafa einhverjar ytri og innri aðstæður orðið þess valdandi að málið hefur frestast. Ég mundi mjög gjarnan vilja sjá það að þetta gæti orðið að samkomulagi, en þetta á auðvitað ekki aðeins við um þennan kafla þó að hann sé hér á dagskrá heldur öll önnur mál sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu og eru hér í sambærilegri stöðu. Það verður auðvitað hundleiðinlegt, svo ekki sé meira sagt, að standa þá í því skaki í hvert sinn sem mál kemur hér á dagskrá að þrefa um það hvort það sé nú eðlilegt að vera að afgreiða þetta svona, setja svona lög út í loftið sem standast ekki og munu aldrei verða að veruleika frekar en samningurinn sjálfur sem var píndur hér í gegn og í hausi hans stendur að einn af þátttakendum samningsins sé Sviss sem búið var að fella það í þjóðaratkvæði að taka þátt í samningnum. Þetta hefur einn ágætur þingmaður kallað sóðaskap í lagasetningu og er alls ekki ofmælt. Það er auðvitað alls ekki skemmtilegt að þurfa að standa svona að hlutunum að vera að setja hér inn í íslenska lagasafnið, eða a.m.k. inn í íslensk lög þó að lagasafnið sem slíkt verði nú kannski ekki gefið út á þeim tíma, hvert ákvæðið af öðru sem er marklaust í reynd að þessu leyti. En ef ekki næst um það neitt samkomulag, þá standa menn auðvitað frammi fyrir því. Hv. stjórnarliðum hefur verið annað betur lagið í þessu máli fram að þessu heldur en taka skynsamlegum rökum, sönsum ef svo má að orði komast, og hafa rembst við eins og rjúpan við staurinn að troða þessum hlutum í gegn í algeru tilgangsleysi eins og jafnoft hefur komið á daginn. Hverju þjóna nú, eftir á að hyggja, bolabrögðin hér við afgreiðslu EES-samningsins fyrir eða um áramótin? Hverju þjónar nú þjösnaskapurinn í sambandi við samninga við Evrópubandalagið um samskipti á sviði sjávarútvegs sem ríkisstjórnin hefur síðan sjálf ákveðið að láta liggja og ekki fullgilt með skjalaskiptum, nákvæmlega eins og við lögðum til við hana að gera áður en samningurinn var píndur hér í gegnum Alþingi? Er nú ekki hægt einu sinni að ná saman um þessa hluti áður en menn gangast á með atkvæðum heldur en láta það síðan birtast eftir á að í reynd hefði það verið réttara að fara að okkar ráðum En sem sagt, ég hef ekki þann sannfæringarmátt sem dugar til þess að snúa mönnum á réttan veg í þessum efnum og verður þá að hafa það og við neyðumst þá til að ganga til atkvæða um þennan kafla. Þær aðstæður eru fyrir hendi í mínum flokki og hvað mig varðar að ég treysti mér ekki til að styðja þetta frv. ef þessi kafli verður þarna inni, því miður, þó að ég sé samþykkur öllum efnisákvæðum þess öðrum en kaflanum og neyðist þá, liggur mér við að segja, til þess að sitja hjá við endanlega afgreiðslu málsins því að að vandlega athuguðu máli teljum við það ekki fært að greiða þessum kafla atkvæði, bæði vegna þess að það sé beinlínis rangt að vera að setja hann sem lög nú við þessar aðstæður og ekki síður þá vegna hins að hann tengist þeim efasemdum sem menn hafa í ríkum mæli um að afgreiðsla þessa samnings um Evrópskt efnahagssvæði samræmist ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að ég tel að XI. kafli þessa frv. geti staðið óbreyttur og það sé ekkert það að gerast varðandi samninga EB-ríkjanna og EFTA-ríkjanna um EES-samninginn sem valdi því að þessi kafli geti ekki staðið óbreyttur. Það er þannig tekið til orða í honum að ég held að það breyti engu þær tæknilegu breytingar sem verið er að gera á EES-samningnum. Það eina sem hugsanlega mætti fetta fingur út í er 1. mgr. 44. gr. þar sem er talað um EFTA-ríkin með ákveðnum greini en ég held að það sé ekki þess eðlis að það komi til með að valda nokkrum misskilningi fyrir utan það að þessi kafli laganna tekur ekki gildi nema EES-samningurinn taki gildi. Ég held að þarna sé ekki um þau vandamál að ræða sem hv. síðasti ræðumaður gat um. Ég vil aðeins láta þá skoðun mína í ljós hér að ég tel að brtt. á þskj. 655 frá efh.- og viðskn. sé óþörf. Ég held að það hljóti að teljast falið í 1. gr. frv. og í öðrum greinum frv. að samkeppnisráði sé skylt að halda uppi slíkum athugunum varðandi viðskiptalífið og það sé óþarfi að setja sérstakt árabil inn í það mál eða þá sérstaka skýrslu og kunni að verða til þess að menn skýri t.d. 1. gr. þrengra en þeir mundu ella gera. Þess vegna tel ég að þessi brtt. sé með öllu óþörf.

Herra forseti. Varðandi það sem hv. þm. sagði um XI. kaflann, þá tek ég fullt mark á því að þetta sé skoðun hv. 3. þm. Reykv. að þetta geti staðið svona. En ég minni á að það var líka skoðun hæstv. utanrrh. að það þyrfti eingöngu að gera minni háttar tæknilegar lagfæringar á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, skoðun sem hann er nú fallinn frá. Annað hefur komið á daginn. Það hefur æðioft orðið niðurstaðan í þessu máli. Ég bendi á að í þessum lagagreinum, þó það sé ekki endilega orðanna hljóðan hér sem skiptir þar máli, er verið að vísa í samninga EFTA-ríkjanna, fylgisamninga með samningnum um Evrópskt efnahagssvæði milli EFTA-ríkjanna sem Sviss var aðili að en er nú farið út úr, samanber það sem segir t.d. í 44. gr. og vísar þar í bókun 4 um samning milli EFTA-ríkjanna. Þar var Sviss í hópnum en er nú ekki lengur þar. Það eru slík atriði sem ég tel að hljóti að koma til greina þegar forsendurnar hafa breyst sem bak við lagagreinarnar standa. Varðandi brtt. á þskj. 655, þá er ég algerlega ósammála hv. 3. þm. Reykv. um hana að hún sé óþörf. Hún hefur bein efnisákvæði í sér fólgin sem eru óháð lögunum sem eru um sérstaka vinnu, úttekt sem skilað verði til Alþingis í formi skýrslu og hefur þess vegna sjálfstætt gildi til viðbótar 1. gr., markmiðsgrein og öðrum ákvæðum þessara laga sem að sjálfsögðu fela samkeppnisráði ýmsar skyldur í þessum efnum sem ráðið mun sinna gegnum tíðina að breyttu breytanda og hefur á sinni könnu, en það breytir ekki hinu að hvenær sem er getur Alþingi ef því sýnist svo mælt fyrir um sérstaka úttekt eða vinnu í þessum efnum. Fyrirmæli koma hér frá löggjafanum í formi þessarar tillögu og ég treysti því að hún hafi hér öruggan meiri hluta á Alþingi, enda flutt sameiginlega af allri efh.- og viðskn. og ég vona að þessi ummæli hv. 3. þm. Reykv. eigi ekki að vísa á það hér að það verði einhver samblástur í gangi gagnvart þessari tillögu sem við í efh.- og viðskn. töldum að samstaða væri um.

Herra forseti. Mér sýnist að frv. til samkeppnislaga hafi tekið miklum breytingum til bóta og líklega er það réttmætt sem komið hefur fram hjá þingmönnum í hv. nefnd að hún hefur unnið hið ágætasta starf. Ég fyrir mitt leyti vildi gjarnan greiða þessu máli mitt atkvæði en XI. kaflinn veldur mér vandræðum af tveimur ástæðum. Mér sýnist að það sé rétt sem hv. þm. Björn Bjarnason sagði hér áðan að samkvæmt þeim drögum sem við höfum fengið í utanrmn. að breytingum sem gera verður á EES-samningnum að mati embættismanna, sé ekki þörf annarra breytinga á þessum kafla sem hann nefndi, EFTA-ríkjanna. Mér sýnist þetta vera rétt mat. Hitt er svo annað mál að þetta eru bara drög og var skýrt tekið fram að um það ætti enn þá eftir að fjalla. Við sjáum ekki lok þessa starfs enn þá. Það má vel vera, eins og kemur fram í drögunum, að menn kjósi að nefna þessar stofnanir eftir sem áður eftirlitsstofnun EFTA og dómstól EFTA. En væri ekki að öllu leyti skynsamlegra að bíða með að setja slík heiti í íslensk lög þar til ljóst er hver niðurstaða verður af þeim breytingum sem verið er að gera á EES-samningnum? Það er alla vega ljóst að breytingarnar eru langtum meiri en utanrrh. taldi þegar um þær var rætt við afgreiðslu EES-samningsins. T.d. er breytingin á samningnum sjálfum og helstu viðaukum upp á 22 greinar. Þar að auki eru breytingar á fjölmörgum öðrum viðaukum í sérstöku samkomulagi sem verið er að vinna að. Þó ég sé sammála því sem kom fram hjá hv. þm. þá held ég að út af fyrir sig væri eðlilegra að bíða með samþykkt þessa kafla þar til lokaniðurstaða liggur fyrir. Það veldur mér ekki síður erfiðleikum að í þessum kafla eru þau ákvæði sem æðimargir telja brot á íslenskri stjórnarskrá, þ.e. framsal valds til erlendrar eftirlitsstofnunar og dómstóls sem alls ekki fær staðist 2. gr. stjórnarskrárinnar. Ég ætla ekki að rekja hér þau þungu rök að mínu mati sem að þessu liggja. Að vísu má líka segja að það er búið að samþykkja þetta sem ég vil kalla stjórnarskrárbrot með samþykkt EES-samningsins. Hins vegar treysti ég mér ekki til að greiða því atkvæði í þessu máli sem ég að öðru leyti vildi gjarnan styðja. Ég mun því greiða þeirri tillögu atkvæði sem hér er komin fram að fella þennan kafla á brott. Mér þykir afar leitt að ekki skuli fallist á þá auðveldu lausn að flytja þetta mál í tvennu lagi. Nefndin hefði getað flutt málið að öllu leyti nema þennan kafla og það hefði runnið í gegn án nokkurrar andstöðu og hlotið, hygg ég, atkvæði allra þingmanna. Ég hef engan heyrt mæla gegn þessu frv. til samkeppnislaga sem slíku. Þá hefði mátt flytja hitt sem annað mál þegar þar að kemur eða breytingu við þetta frv. og ekki skapa þau vandræði sem nú eru í atkvæðagreiðslunni. Mér þykir leitt að ekki skuli nást samkomulag um það. Ég get tekið undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að vitanlega væri eðlilegast að bíða með allar þessar breytingar á lögum vegna EES-samningsins þar til við sjáum endalok þess máls. Ég er alls ekki að mæla gegn því að breytingarnar verði gerðar. Mér er fullkomlega ljóst að breytingarnar verður að gera og ætla ekki að verða til neinna trafala að því leyti og mun ekki tefja það mál. Vitanlega verðum við eftir að EES-samningurinn er orðinn að lögum og við aðilar að Evrópsku efnahagssvæði að gera það sem við höfum skuldbundið okkur til með samningnum og breyta þeim lögum sem við verðum að gera. En hitt fyndist mér öllu eðlilegri málsmeðferð og meira til friðs á þinginu en sú sem kemur fram t.d. í þessu frv. Eins og ég sagði áðan er þetta frv. sérstaklega viðkvæmt vegna stjórnarskrárákvæðisins. Ef tillaga um að fella þetta brott verður felld, þá mun ég sitja hjá við afgreiðslu málsins þótt ég sé samþykkur ákvæðum frv. öðrum en XI. kaflanum.

Herra forseti. Ég mætti í forföllum í efh.- og viðskn. í dag þar sem fjallað var aðeins um þetta frv. og lýsti ég þar yfir stuðningi mínum við þá tillögu, sem hér er komin fram á þskj. 653 og ég stend að ásamt þingmönnunum Kristínu Ástgeirsdóttur og Steingrími J. Sigfússyni, um að XI. kafla frv. verði frestað. Hér hefur verið bent á rök fyrir því og ég skal ekki endurtaka þau í löngu máli en vitna fyrst til þess sem hefur komið fram að hæstv. utanrrh. sagði tvívegis á opnum fundi í síðustu viku að ekki væri hægt að fullyrða neitt enn um það hvernig samningi um Evrópska efnahagssvæðið reiddi af. Ég býst við að við séum flest þeirrar skoðunar að fyrr eða síðar muni sá samningur verða að veruleika í einhverju formi. En úr því að hæstv. utanrrh. setur fram þessa efasemd og hefur gert það opinberlega finnst mér fáránlegt að samþykkja ákvæði þessa kafla nú á Alþingi. Ef frv. verður samþykkt svona mun forseti Íslands staðfesta það sem lög og þau birtast í Stjórnartíðindum með þessum kafla. Og segjum svo að efi utanrrh. rætist þannig að af samningnum verði ekki þá stendur þessi kafli og á að koma í íslenskt lagasafn, hvenær sem það verður gefið út, þó fyrirvari sé um gildistöku þangað til Alþingi er búið að gera lagahreinsun og koma þessu út úr lögum. Lögin verða ekki felld úr gildi með einhverju pennastriki. Alþingi hlýtur að verða að gera það. Mér finnst að lagasetning á Alþingi sé svo alvarlegur hlutur að ekki eigi að setja lög með þeim hugsunarhætti að við breytum þeim bara seinna. Það gildir að sjálfsögðu sama um það sem m.a. hv. 3. þm. Reykv. benti hér á, þ.e. orðalagið ,,EFTA-ríkjanna``, sem stendur í 44. gr. eins og frv. er orðið núna. Það tekur ótvírætt til þeirra allra.  Ég varpaði fram þeirri spurningu í efh.- og viðskn. í dag hvaða ástæða væri fyrir því að knýja fram samþykkt á þessum kafla í þessari óvissu um það hvernig samningurinn mun endanlega líta út. T.d. hefur hæstv. utanrrh. sagt að ítalska þingið var lengi vel ekki búið að fullgilda nærri öll ákvæði Rómarsáttmálans og samt virtist hann vera í gildi. Af hverju þurfum við á Alþingi Íslendinga að flýta okkur til að setja lög sem hugsanlega þarf að setja vegna samnings sem hæstv. utanrrh. hefur ekki enn þá sett stafina sína undir? Af hverju þurfum við að samþykkja þau áður en slíkur samningur liggur fyrir? Mér finnast slík vinnubrögð ekki sæmandi Alþingi. Eins og ég sagði tel ég að samþykkt laga sé það alvarleg athöfn að þar eigi ekkert að setja nema að vel yfirveguðu ráði og það sem menn eru vissir um að þeir geti staðið á en ekki eitthvað sem svífur í jafnlausu lofti.

Virðulegur forseti. Ég mun ekki halda langa ræðu um samkeppnislögin sem slík. Það hefur komið fram að um vinnslu málsins hefur ríkt mikil samstaða og samhugur í efh.- og viðskn. Við höfum fjallað um málið á fjölda funda, kallað til hagsmunaaðila og unnið frv. samviskusamlega að mínu mati og gert á því veigamiklar breytingar. Ef við förum út í höfundarrétt er spurning í mínum huga um hvers frv. er eins og það er núna. Að forminu til er það efh.- og viðskn. sem ber það inn í þingið aftur. Að mínu mati er það mikill prófsteinn á raunverulegan vilja manna til að taka upp nýja og breytta starfshætti á Alþingi hvernig menn brugðust við þeirri að mínu mati réttmætu kröfu að í afgreiðslu málsins yrði skilið á milli samkeppnislaganna fyrir hinn íslenska markað, sem er alger samstaða um, og væntanlega umdeildasta kafla fylgifrv. EES sem er XI. kaflinn í frv. Það er góðra gjalda vert að ráðherrar komi hér upp og þakki nefndum fyrir vel unnin störf en séu síðan ekki tilbúnir á lokastigi til að koma til móts við aðila málsins og vinna á þeim grunni að hér sé hið sjálfstæða Alþingi að vinna og ekki unnið eftir beinum fyrirmælum og fyrirskipunum ráðherra eða ráðuneyta. Þetta er að mínu mati kjarni málsins og grundvallaratriði ef menn meina eitthvað með því að það eigi að breyta starfsháttum Alþingis. Ég hef reyndar margsinnis tekið undir það sjónarmið í ræðum á Alþingi í vetur en að mínu mati verður það ekki gert á þann hátt að sjálfstæði Alþingis verði skert heldur þannig að Alþingi og framkvæmdarvaldið verða að umgangast hvort annað með fullri virðingu. Að annar aðilinn geti ekki alltaf skákað í því skjóli að hann hafi meiri hluta hér og geti rúllað yfir, eins og í þessu tilfelli, þá aðila sem eru búnir að leggja fram alla sína starfskrafta og unnið í sameiningu að því að fá sem farsælasta lausn á málinu. Það er svo annað mál, eins og ég sagði í þingskapaumræðu í dag, að að mínu mati væri hin rétta málsmeðferð varðandi EES-málin sem eru óafgreidd að forsætisnefnd og formenn þingflokka reyndu að ná samkomulagi um málsmeðferð því ég tek undir það með formanni míns flokks að þegar Alþingi er búið að staðfesta samninginn um EES ber því skylda til að framfylgja því sem fylgir með. En það er ekki sama hvernig að því er farið og að mínu mati væri það mikill prófsteinn á hvort menn vilja taka upp nýja starfshætti á Alþingi að menn gætu komist að samkomulagi um þá málsmeðferð. Hins vegar er ljóst að hæstv. ríkisstjórn ætlar að keyra þetta mál í gegn í því formi sem það er núna. Við því er ekkert að gera. Þeir hafa heiðurinn af því sem að því standa. Ég ítreka við hæstv. forseta og hæstv. ríkisstjórn hvort ekki sé miklu meiri sómi að því bæði fyrir Alþingi og ríkisstjórn að menn ræði í einlægni hver sé hinn eðlilegi framgangsmáti varðandi EES-málin sem eftir eru. Ég tel hina einu réttu leið vera þá að við höldum áfram að mæla fyrir þeim frv. sem eftir eru, koma þeim til nefndar og vinna að þeim þar. Ég get alla vega sagt fyrir mína parta að ég hef ekki trú á að þar verði nein fyrirstaða gegn því að hin málefnalega vinna fari fram og síðan verði samkomulag um afgreiðslu málanna þegar ljóst verður hvað úr EES verður. Mér finnst hins vegar að það sem hér er verið að gera sé fyrst og fremst einhver misskilinn metnaður og þrákelkni sem kannski bitnar ekki síst á þeim í hópi stjórnarandstæðinga sem vilja gjarnan vinna að því að samningarnir við Evrópu fái farsælan endi sem verði okkur til sem mestra heilla. Ég tek undir með þeim sem það hafa rætt að EES, þ.e. Evrópusamvinna og þá með litlum stöfum eins og hæstv. viðskrh. ræddi um áðan, er veruleiki sem við stöndum frammi fyrir og tökum þátt í í dag með okkar miklu viðskiptum við Evrópu. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en ítreka það sjónarmið mitt að ég tel að bæði Alþingi og ríkisstjórn væri sómi að því að komast að samkomulagi um það hvernig menn ætla að afgreiða fylgimál samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að nota örfáar mínútur til að mæla fyrir frv. sem ég flyt ásamt hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni um breytingu á lögum um hlutafélög, nr. 32/1978. Þau lög voru vissulega á sínum tíma mjög merkileg lagasmíð og hafa staðist tímans tönn nokkuð vel. Sérstaklega þegar tillit er tekið til hversu mikil þróun hefur verið á því sviði sem lögin taka til. Engu að síður hafa verulegar breytingar orðið hafa á viðskiptalífinu frá þeim tíma og nauðsynlegt að mati okkar flm. að leggja til breytingar á þeim lögum. Frv. fjallar í raun og veru allt um einn ákveðinn þátt, þ.e. breytingar sem lúta að því að hlutafélög verði í ríkari mæli almenningshlutafélög en verið hefur. Markmið frv. er að auka trú almennings á hlutafélögum sem fjárfestingarkosti. Það má spyrja sig: Er það markmið sem er eftirsóknarvert? Við svörum því að við teljum svo vera af eftirgreindum ástæðum: Í fyrsta lagi stuðlar það að auknum áhrifum og aðhaldi almennings á rekstri fyrirtækja. Í öðru lagi. Með því að hlutafélög sæki meira fé með sölu á hlutabréfum en verið hefur er verið að draga lánsfjárþörf þeirra og þar með að stuðla að lækkun vaxta. Í þriðja lagi, sem leiðir af öðru atriðinu, er verið að efla hlutabréfin sem fjárfestingarvalkost sem í sjálfu sér veitir bönkunum aðhald í samkeppninni um sparifé. Í fjórða lagi er með því að hlutabréf eru gerð að valkosti sem fólk hefur trú á verið að veita einkaneyslunni aðhald en að mínu viti er mjög mikilsvert atriði að binda löggjöf þannig að hún stuðli sérstaklega nú um mundir eins og staðan er í íslensku atvinnulífi að því að fólk flytji fé frá einkaneyslu yfir í atvinnulífið. Þá vil ég draga fram sem rökstuðning fyrir þessu markmiði að með því að styrkja hlutafélög eigum við þar frekari kosti en áður að treysta fyrirtæki á landsbyggðinni og treysta þar með byggðina. Um hlutafélög má segja að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef munu um 8 þús. hlutafélög skráð um þessar mundir og þar af um 4--5 þús. sem eru virk eða í rekstri. Af þessum fjölda, 4--5 þús., eru hins vegar ekki nema um 300 hlutafélög sem eru með hömlulaus viðskipti á sínum hlutabréfum. Það er því ljóst að valkosturinn almenningshlutafélag er ekki mjög stór í hlutafélagaflórunni. Í upplýsingum sem ég hef um fjármagnsmarkaðinn eins og hann leit út við árslok 1991 kemur fram að hlutabréf eru einungis um 13,5% af fjármálamarkaðnum samanborið t.d. við spariskírteini og ríkisvíxla sem eru 18,3%. Sparifé landsmanna virðist að mestu leyti ávaxtað í bönkum og sparisjóðum en það er um 48,6% af fjármálamarkaðnum. Ég tel nauðsynlegt að reyna með löggjöf að stuðla að því að hlutur hlutabréfa á fjármálamarkaði aukist frá því sem nú er og að sú aukning komi fram í almenningshlutabréfum. Leiðin til að ná þeim markmiðum sem ég gat um í upphafi kemur fram í greinum frv. en þar eru lögð til eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi er lagt til að gerðar verði frekari kröfur en nú eru um hömlulaus viðskipti með hlutabréf. Í öðru lagi að stjórn hlutafélags verði öll kosin á sama hluthafafundi og víxlkosning afnumin. Í þriðja lagi að það verði víðtækari skylda en nú er að hlutafélag hafi löggiltan endurskoðanda. Í fjórða lagi að stjórn hlutafélags verði gert skylt að senda þeim hluthöfum er þess óska ársreikning og ársskýrslu stjórnar inna sex mánaða frá lokun reikningsárs. Í fimmta lagi að almenningi verði heimill aðgangur hjá hlutafélagaskrá að ársreikningum þeirra hlutafélaga sem leggja engar hömlur á heimild hluthafa til meðferðar á hlutabréfum. Það er skoðun flm. að með þeim efnisatriðum sem er að finna í frv. náist fram það markmið sem stefnt er að --- að auka trú almennings á hlutafélögum sem fjárfestingarkosti. Um 1. gr. frv. vil ég segja að þar er gert ráð fyrir að breyta 18. gr. núv. laga um hlutafélög þannig að í stað þess sem segir í lagagreininni að hömlur megi ekki leggja á viðskipti með almenn hlutabréf milli íslenskra aðila að hlutafélögum þar sem hluthafar eru 200 eða fleiri verði miðað við hluthafafjöldann 25 eða fleiri. Það er meginhugsunin í hlutafjárlögunum að viðskipti með hlutabréf séu frjáls. Hins vegar eru mörkin í þessari grein gildandi laga svo há að þetta snýst við og hömlur verða meginreglan. Það er nauðsynlegt að færa þennan hluthafafjölda niður til þess að ná fram því markmiði sem menn ætluðu sér með lögunum á sínum tíma, að meginreglan verði sú að viðskipti með hlutabréf séu frjáls. Talan 25 er valin með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 9/1984, þar sem er að finna ákvæði sem veitir mönnum skattaívilnun við það að fjárfesta í atvinnurekstri og þar með er reynt að tengja þessi tvenn lög saman einmitt í þeim tilgangi að ýta enn frekar undir það að almenningur leggi fram fé í hlutabréf. Í 2. gr. eru breytingar tvíþættar. Annars vegar er gert skylt að kjósa alla stjórn hlutafélags á sama hluthafafundinum og leggja þannig niður svokallaða víxlkosningu. Það hefur tíðkast a.m.k. sums staðar að kjósa stjórnina í tvennu lagi þannig að á einum fundinum er hluti hennar kosinn og á næsta fundi afgangurinn. Það gefur þeim sem hafa ákveðinn atkvæðastyrk tvisvar sinnum tækifæri til að beita honum á kostnað þeirra sem hafa minni atkvæðastyrk. Með þessu er leitast við að styrkja réttindi þeirra sem eru minni hluti í hlutafélögum. Seinni breytingin í 2. gr. fjallar um að rýmka þau mörk sem nú eru í lögum til að krefjast margfeldiskosningar eða hlutfallskosningar. Þar er lagt til að lækka þann þröskuld sem er í lögum til að menn megi beita hlutfallskosningu og þannig treysta og tryggja rétt sinn samkvæmt hlutfalli atkvæða. 3. gr. fjallar um að skylda í fleiri tilvikum en nú er fyrirtæki til að hafa löggiltan endurskoðanda. Hugsunin er sú að treysta áreiðanleika upplýsinganna. Í 4. gr. er nýrri málsgrein bætt við 93. gr. laganna sem er á þann veg að gera stjórn hlutafélags skylt að senda hluthöfum ársreikninga og ársskýrslur ef þeir óska þess sjálfir. Þarna er verið að lögfesta ákvæði sem á að tryggja aðgang hluthafa að upplýsingum. Í 5. gr. er lögð til sú breyting á núgildandi lögum að skylt verði að veita almenningi aðgang hjá hlutafélagaskrá að ársreikningum hlutafélaga sem ekki leggja hömlur á meðferð hlutabréfa. Samkvæmt núgildandi lögum er það einungis heimilt en ekki skylt. Þarna er verið að undirstrika mikilvægi þess að upplýsingar liggi fyrir. Í 6. gr. er lagt til að lög þessi öðlist gildi um næstu áramót, 1. jan. 1994. Verði þetta frv. að lögum þurfa hlutafélög af augljósum ástæðum ákveðinn tíma til að breyta sínum samþykktum til samræmis við ákvæði þess. Ég vil svo, virðulegur forseti, ekki orðlengja frekar um þetta frv. sem tekur á einum þættinum í nauðsynlegum breytingum sem verða að eiga sér stað og eru að eiga sér stað, m.a. með löggjöf sem unnið hefur verið að á þinginu í vetur um samkeppnislög og Verðbréfaþing Íslands, til að stuðla að því að fjárfesting í atvinnulífinu verði valkostur til jafns við sparnað í bönkum því að íslensku atvinnulífi er mjög nauðsynlegt að fá fjármagn til að bæta sína eiginfjárstöðu sem er ekki góð, a.m.k. að miklu leyti, eins og landsmönnum er kunnugt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. frá efh.- og viðskn. við brtt. sem er á þskj. 394. Nefndin gerir það að tillögu sinni að 4. tölul. þeirrar brtt. verði svohljóðandi, með leyfi forseta. 8. gr. frv. orðist svo: ,,Þingaðilar eru þeir nefndir sem hafa rétt til þess að setja fram tilboð og eiga viðskipti með verðbréf á Verðbréfaþinginu. Þingaðilar geta orðið: 1. Seðlabanki Íslands, 2. Verðbréfafyrirtæki, viðskiptabankar, sparisjóðir og aðrar lánastofnanir svo og aðrir lögaðilar sem heimild hafa til að stunda verðbréfaviðskipti lögum samkvæmt. 3. Erlendir lögaðilar sem hafa heimild til að stunda verðbréfaviðskipti hér á landi. Þingaðilar einir hafa rétt til að setja fram tilboð og eiga viðskipti með verðbréf á Verðbréfaþinginu.`` Í frv. eins og það var upphaflega lagt fram var gengið út frá því að verðbréfamiðlarar ættu rétt á að gerast þingaðilar. Í brtt. á þskj. 394 hafði efh.- og viðskn. gengið þannig frá málinu að verðbréfamiðlarar gætu ekki orðið aðilar að þinginu heldur einungis verðbréfafyrirtæki. Það komu fram athugasemdir við þetta frá Seðlabanka Íslands sem benti nefndinni á að æskilegt væri að viðskiptabankar, sparisjóðir og aðrar lánastofnanir og reyndar verðbréfamiðlarar ættu að hafa aðild að þinginu. Niðurstaða efh.- og viðskn. er sú að leggja það til að verðbréfamiðlarar hafi almennt ekki aðild að þinginu eins og nefndin hafði upphaflega gert ráð fyrir en vill samt leggja til að viðskiptabankar, sparisjóðir og aðrar lánastofnanir svo og aðrir lögaðilar, sem hafa heimild til að stunda verðbréfaviðskipti lögum samkvæmt, geti orðið aðilar. Þar á meðal er aðili eins og Lánasýsla ríkisins sem fellur undir aðra lögaðila sem hafa heimild til að stunda verðbréfaviðskipti og þess vegna er gert ráð fyrir að hún geti orðið aðili að þinginu.

Herra forseti. Þegar þessi umræða var rofin fyrir stundarkorni hafði hæstv. iðnrh. lokið máli sínu. Ég þakka honum þau svör sem hann gaf. Það er út af fyrir sig þakkarvert á þessum síðustu og verstu tímum þegar ráðherrar leitast við að svara málefnalega gagnrýni eða ræðum þingmanna, grípa ekki til útúrsnúninga eða leiða hjá sér að svara þeim spurningum sem til þeirra er beint. Nú er ég ekki að segja að ég sé sammála öllu því sem hæstv. viðskrh. sagði en að vanda setti hann skoðun sína skilmerkilega og skipulega fram. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga. Hann hefur rétt á að hafa sínar skoðanir, frjálshyggjuskoðanir og markaðshyggju. Þó ég sé ekki sammála honum um allt sem hann sagði þá er ég þakklátur fyrir að hann skuli hafa flutt þá ræðu sem hann flutti því það er nokkur nýlunda af ráðherrum í ríkisstjórn Íslands, því miður. Hann minntist á opinbera eign á orkufyrirtækjunum og taldi að ekkert bannaði það að þau héldu áfram að vera í ríkiseign. Það er að vísu ekkert sem bannar það í þessu frv. Það er mér alveg ljóst. Það sem veldur ótta mínum er einkavæðingarkjaftæði sjálfstæðismanna, sem reyndar alþýðuflokksmenn hafa sumir tekið undir í vissum tilfellum. Þar á meðal þessi hæstv. ráðherra. Í framhaldi af þeim orðum sem hann lét falla hér áðan skora ég á hann að beita afli sínu og berja niður þessar einkavæðingarhugmyndir sem Sjálfstfl. hefur haft uppi um orkufyrirtæki. Hann taldi að hægt væri að setja lög um jarðhita og vatnsréttindi þannig að þau væru þjóðnýtt. Það er að vísu rétt að kannski er það eina leiðin til að halda þessum eignum í eigu Íslendinga. En það er náttúrlega eignaupptaka frá þeim sem landið eiga, einstaklingum eða sveitarfélögum. Það er ekki eðlilegt eignarnám því ekki er fyrirhugað að láta gjald koma fyrir. Það er sá fórnarkostnaður sem EES-samningurinn leiðir yfir landeigendur. Ég tel mjög vandséð það fyrirkomuleg sem tryggi yfirráð Íslendinga á orkufyrirtæki sem stofnað væri til virkjana og til sölu raforku um sæstreng. Raunverulega held ég að það sé eina úrræði Íslendinga, ef við á annað borð hverfum að þessu ráði, að selja aðgang að auðlindinni, að úr henni megi virkja afl. Það er mér ekki geðfelld hugmynd en það getur vel verið að það sé eina leiðin til að koma þessari orku í verð. Ég vil gjarnan láta það koma fram að ég tel að til þess að réttlætanlegt sé að selja orkuna úr landi þurfi að fást talsvert meira verð fyrir hana en ef hún væri notuð til iðnaðarframleiðslu innan lands því að þjóðarbúið hefur af því margvíslegan hag ef orkan er nýtt til framleiðslu hér. Orkuverin mala gull þar sem orkan er notuð en ekki þar sem þau eru staðsett. Varðandi umræður um að breyta bönkunum í hlutafélag, þá vinnst það að vísu að ráðherra hefur væntanlega á hverjum tíma vald til þess að skipa stjórnir bankanna einn en þarf ekki að vera að burðast með þingkjörna stjórn fyrir bönkunum, þ.e. ef hlutabréfin eru öll í eigu ríkisins. Ég átti þess kost í vetur fyrir jólin, minnir mig, að sækja fund sem BSRB gekkst fyrir á Hótel Sögu. Þar ræddi erlendur fyrirlesari um einkavæðingu. Hann skipti einkavæðingu í það sem hann kallaði heiðarlega einkavæðingu og óheiðarlega einkavæðingu. Undir heiðarlegu einkavæðinguna flokkaði hann t.d. einkavæðingu Reagans og Thatcher þar sem þau opinberlega voru að einkavæða og engum blandaðist hugur um að þau vildu ríkisfyrirtæki úr ríkiseign og í hendur einstaklinga. Það sem hann kallaði óheiðarlega einkavæðingu var þegar formi ríkisfyrirtækja væri breytt undir því yfirskini að það væri skilvirkari rekstur ef því væri stjórnað með hlutafélagsformi en auðvitað væri hugmyndin sú að koma fyrirtæjunum í hendur einkaaðila þó að þetta millistig væri tekið. Með því væri verið að koma aftan að fólki. Hann gat þess reyndar líka að það vitlausasta sem hægt væri að gera þegar menn væru að reyna að rétta af ríkishalla væri að rjúka til og selja ríkisfyrirtæki sem stæðu undir sér vegna þess að halli á ríkisrekstri læknaðist ekkert með því. Halli á ríkisrekstri lækkaði fyrst og fremst með því að draga saman kostnað eða með því að afla tekna. Þó að ríkisfyrirtæki væri selt og andvirðið gengi inn í ríkishítina stæði ríkið ekkert betur. Andvirðið væri fljótétið upp og þarfirnar minnkuðu ekki. Hæstv. viðskrh. nefndi það nokkuð í fögnuði sínum við að bjóða erlenda aðila til samstarfs á Íslandi að þekking og kunnátta fengist af hinni erlendu þátttöku. Það er ekki einhlítt. Ég nefni sem dæmi að ég held að þekking og kunnátta útlendinga sem ruddust hér inn í laxeldi með brauki og bramli fyrir nokkrum árum hafi komið fyrir lítið. Norðmenn fóru hyggilega að og settu stærðarmörk á laxeldisfyrirtækin þannig að menn gátu ekki byggt eins stórt og þeim sýndist. Það var gert til þess að minnka áhættuna í hverju tilfelli. Þá komu sumir þessara manna hingað til lands og æstu upp Íslendinga til félags við sig. Reynsla þeirra, þekking eða kunnátta kom nú fyrir lítið því allt fór þetta lóðbeint á hausinn þegar þeir fengu að byggja og fjárfesta í því hömluleysi sem hér var. Menn hafa rætt nokkuð um markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar og ég vil láta það koma fram, af því að ég er dálítið kunnugur þeirri starfsemi sem þar fór fram, að þar er ekki einungis verið að athuga álver og reyndar er starf markaðsskrifstofunnar að mjög litlu leyti helgað því verkefni nú um stundir. Þar er verið að kanna alls konar önnur fyrirtæki. En það er skemmst af því að segja að því miður ber sú leit býsna lítinn raunhæfan árangur enn þá en starfið er ekki eingöngu bundið við álvinnslu. Álvinnsla hefur hins vegar verið kannski álitlegasti kosturinn sem menn hafa verið að skoða en það er engin hreyfing á þeim málum eins og stendur. Hæstv. ráðherra talaði um náin tengsl við Evrópubandalagið og við værum hræddir við þau. Ég get játað að ég tel að við megum passa okkur á of nánum tengslum við Evrópubandalagið, bæði sem meðlimir í Evrópsku efnahagssvæði eða þegar á dagskrá koma þær hugmyndir sem nú þegar er búið að hreyfa, m.a. af Verslunarráðinu, um inngöngu Íslands í Evrópubandalagið. Þá lokumst við innan tollmúra Evrópubandalagsins. Við þurfum að taka upp þeirra tæknilegu viðskiptahindranir. Evrópubandalagið er kannski í eðli sínu fyrst og fremst bandalag fyrirtækja sem eru að verjast samkeppni utan frá og með því að tengjast því samfélagi erum við að torvelda okkur viðskipti annars staðar í heiminum og gildir einu góður vilji ríkisstjórnarinnar. Það er bara eðli málsins samkvæmt að tengsl við Evrópubandalagið hafa þetta í för með sér. Hæstv. iðnrh. vitnaði í nafna sinn, Jón Sigurðsson, um gildi frjálsrar verlsunar og ég er alveg sammála því. En við getum horft upp á það sem afleiðingu af þessari frjálsu verslun að hér verði aftur selstöðuverslun erlendra verslunarkeðja með svipuðum hætti að breyttu breytanda og var fyrir 150 árum. Að endingu þetta, herra forseti. Mér er spurn: Hvers vegna er verið að setja þessi lög? Hvers vegna er verið að hafa þau svona? Hvers vegna er verið að stefna forræði Íslendinga yfir auðlindum sínum og landi í hættu með því að opna þetta enn frekar? Svarið er auðvitað það að ef við gerumst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði, eins og meiri hluti Alþingis hefur lagt til og forseti Íslands undirskrifað, þá erum við ekki lengur sjálfum okkur ráðandi og höfum engin eða sáralítil áhrif á það hvernig lagasetningu er háttað á Íslandi og verðum að taka mið af Rómarsáttmálanum.

Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans. Ég held að hann hafi leitast við að svara þeim eftir föngum. Ég þakka hæstv. viðskrh. alveg sérstaklega fyrir að leiðrétta þann misskilning hjá mér að frv. gerði ráð fyrir að hleypa mönnum nokkuð óheft í frumvinnslu sjávarafurða. Ástæðan fyrir því að ég lagði þann skilning í þessar breytingar er einfaldlega sú að í athugasemdum með frv. segir að það sé flutt til að laga þessi lög að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Með leyfi forseta stendur hér: ,,Frumvarp þetta er flutt til að laga reglur um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hér á landi að ákvæðum samningsins um Evrópskt efnahagssvæði.`` En um rétt ríkisborgara annarra ríkja til þess að fjárfesta hér í fyrirtækjum sem eiga aftur í sjávarútvegi segir í fskj. IV í g-lið 1. tölul. XII. viðauka við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir 40. gr. samningsins og ákvæði þessa viðauka er Íslandi heimilt að beita áfram þeim höftum sem eru í gildi við undirritun samningsins um eignarrétt erlendra aðila og/eða eignarrétt aðila sem ekki eru búsettir á Íslandi á sviði fiskveiða og fiskvinnslu.`` En síðan segir: ,,Þessi höft skulu ekki koma í veg fyrir fjárfestingar erlendra aðila eða ríkisborgara sem eru ekki með lögheimili á Íslandi í félögum sem taka aðeins á óbeinan hátt þátt í fiskveiðum eða fiskvinnslu. Þó hafa innlend yfirvöld rétt til að skuldbinda fyrirtæki sem hafa að hluta eða öllu leyti verið keypt af erlendum aðilum eða ríkisborgurum sem ekki eru með lögheimili á Íslandi til að losa sig við fjárfestingar í starfsemi á sviði fiskvinnslu eða í fiskiskipum.`` Hér er ,,haltu-mér-slepptu-mér``-ákvæði sem vakið hefur a.m.k. furðu mína. Í fyrstu setningu er beinlínis sagt að ekki megi koma í veg fyrir svona fjárfestingu en síðan er ráðherra veitt heimild til að skylda slíkt fyrirtæki að losa sig við fjárfestingu í fiskvinnslu. Það er að vissu leyti mjög athyglisvert að hæstv. viðskrh. hefur fundið leið til þess að fara fram hjá þessu, textinn hér er ekki í samræmi við þennan viðauka, og ég vil óska honum til hamingju með það. Ég vona sannarlega að við getum gert þetta á miklu fleiri sviðum. Fróðlegt væri að vita hjá hæstv. ráðherra hvernig hann fær þetta skýrt gagnvart hinum háu herrum í Brussel. Að öðru leyti í sambandi við svör ráðherrans er mér ekki enn ljóst hvernig hann hyggst komast fram hjá eignaraðild erlendra aðila í orkulindum. Hann sagði að vísu að hann væri að undirbúa frv. um eignarrétt Íslendinga á orkulindum en, með leyfi forseta, segir í 3. lið 2. gr. frv.: ,,Íslenska ríkið, sveitarfélög, íslenskir ríkisborgarar sem eiga lögheimili hérlendis og lögaðilar sem eiga heimili hér á landi og eru að öllu leyti í eigu íslenskra ríkisborgara sem eiga lögheimili hérlendis mega einir eiga virkjunarréttindi vatnsfalla og jarðhita önnur en til heimilisnota. Sama á við um fyrirtæki sem stunda orkuvinnslu og orkudreifingu.`` En síðan segir: ,,Frá og með 1. janúar 1996 skulu ríkisborgarar aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins og lögaðilar með heimili á svæðinu hafa sama rétt til fjárfestingar á þessu sviði og íslenskir ríkisborgarar og lögaðilar.`` Mér sýnist satt að segja að hér sé verið að opna frá 1996. Að vísu er gefinn nokkur frestur, sem er ekki í sambandi við flugið t.d. en ætlun er að veita ríkisborgurum hins Evrópska efnahagssvæðis öll sömu réttindi. Ég spurði áðan að því hvernig menn hygðust koma í veg fyrir að þessir ríkisborgarar fengju á grundvelli þessa jafnréttis ríkisborgaranna sömu heimildir og íslenskir til að kaupa hlutabréf í þeim hlutafélögum sem ætlunin er að stofna á sviði orkugeirans. Nú vil ég taka það skýrt fram að ég geri mikinn greinarmun á því að breyta rekstrarformi í hlutafélag ef ríkið á öll hlutabréfin og þau eru bundin í ríkisins höndum og á hinu að selja hlutabréfin til einkaaðila. Einkavæðingin er ekki orðin nema hlutabréfin séu boðin til einkaaðila. Breytingin í hlutafélag út af fyrir sig er engin einkavæðing að sjálfsögðu og ég vona að við séum sammála um það. Ég spurði sömuleiðis hvort ekki væri ætlunin samkvæmt hinni hvítu bók ríkisstjórnarinnar að breyta orkufyrirtækjunum í hlutafélag. Nú upplýsir hæstv. ráðherra að um það sé ekkert ákveðið. Mér þykir vænt um að heyra það. Hann segir sem sagt að framkvæmd ákvæða hvítu bókarinnar sé ekki ákveðin og það var gott að heyra. Hann upplýsti að eingöngu væri verið að leita að öðru rekstrarformi fyrir Rafmagnsveitur ríkisins. Ef ætlunin er að breyta t.d. Landsvirkjun í hlutafélag, þó að ekki sé gert ráð fyrir að selja hlutabréfin, þ.e. einkavæða fyrirtækið og eins og ég sagði greini ég þar á milli, þá spyr ég jafnframt: Hvernig verður hægt eftir að búið er að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag að meina Akureyrarbæ eða Reykjavíkurborg að selja sín hlutabréf? Jú, það væri vitanlega hægt með forkaupsrétti ríkisins t.d. Mér er það ljóst. Því vil ég spyrja: Er ætlunin að breyta Landsvirkjun í hlutafélag og er ætlunin að setja þar inn ákvæði sem tryggja að þessi bæjarfélög geti ekki selt hverjum sem er sín hlutabréf? Ef það er ekki gert gætu þau að sjálfsögðu selt aðilum á hinu Evrópska efnahagssvæði sín hlutabréf. Þau gætu ekki komið í veg fyrir það ef þau settu hlutabréfin í almenna sölu. Spurningin er því í fyrsta lagi: Er ætlunin að breyta Landsvirkjunin í hlutafélag? Ef það er ætlunin er þá ætlunin að setja þar inn ákvæði sem tryggja einkarétt ríkisins? Reyndar hlýtur maður að spyrja hvort slíkt ákvæði héldi gagnvart jafnrétti allra aðila til að kaupa hlutabréf. Við í síðustu ríkisstjórn vorum fullvissaðir um að svo lengi sem ríkið hefði einkarétt á virkjun fallvatna og væntanlega jarðhita, sem hefur verið boðað lengi að eigi að innleiða, yrði því ekki mótmælt af háum herrum í Brussel. Ég vildi því gjarnan fá þetta upplýst eitthvað nánar ef hægt er. Svör hæstv. ráðherra um bankana þóttu mér dálítið loðin. Ég tók ekki eftir því að hann svaraði þeirri spurningu minni hvort hömlur yrðu settar á sölu hlutabréfa eða hvort eingöngu væri ætlunin að breyta bönkunum í hlutafélög, þ.e. breyta rekstrarforminu sem er, eins og ég sagði áðan, allt annað en einkavæða banka. Ég hef nefnilega heyrt því fleygt að jafnvel sé verið að tala um að selja í upphafi stóran hluta af hlutabréfum bankanna til stórra aðila í þjóðfélaginu, jafnvel 25%, og það séu nýjar hugmyndir frá því sem áður var að selja aðeins í smáhlutum, 1% eða minna. Ég vil því spyrja beint út: Er einhver fótur fyrir þessum flugufregnum að einkavæðingarhugmyndin sé nú að selja jafnvel 25% í upphafi til stórra aðila? Þeir verða þá að vísu væntanlega í höndum innlendra aðila fram til 1. jan. 1996. Þó er erlendum aðilum heimilt samkvæmt lögum nú að kaupa allt að 25% í hlutafélagabönkum. Er þetta kannski við það miðað að erlendur aðili geti keypt þessi 25%? Ef hæstv. ráðherra hefur lesið það í samþykktum flokksþings framsóknarmanna að Framsfl. væri því hlynntur að einkavæða bankana, þ.e. að gera þá að hlutafélögum og selja síðan, bið ég hann að lesa miklu betur. Framsfl. er ekki á móti einkavæðingu ýmissa ríkisfyrirtækja sem hann telur ekki þörf á fyrir ýmsa þá þjónustu sem við og a.m.k. jafnaðarmenn lengi töldu nauðsynlegt að ríkið hefði viss tök á til að jafna lífskjör í landinu og jafna aðstöðu bæði einstaklinga og atvinnuvega. Við teljum ríkisbanka í þeim hópi og teljum nauðsynlegt að ríkið geti haft viss áhrif á starfsemi ríkisbanka til jöfnunar í þjóðfélaginu, þ.e. til að jafna aðgang einstaklinga og fyrirtækja að fjármagni, að sjálfsögðu innan viðskiptamarka, þ.e. fyrirtæki sem hafa nægar tryggingar o.s.frv. En við vitum mætavel að víða á landsbyggðinni er ástandið þannig að fyrirtækjum þar hefði reynst erfitt að fá fjármagn ef ríkisbankar hefðu ekki sinnt þeim. Það er vitanlega ekkert leyndarmál í þessu sambandi. Ég get að vísu spurt ýmislegt fleira um þessar hugmyndir að einkavæða ríkisbankana en ætla ekki að gera það hér. Hæstv. ráðherra minntist á nokkrar greinar sem ég tel æskilegt að styðja með beinni þátttöku ríkisvaldsins eða óbeinni á einhvern máta. Ég minntist m.a. á hjartalækningar. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að ég hafði miklar efasemdir um það á sínum tíma að Íslendingar gætu sinnt því svo vel færi og byggði þær efasemdir á skýrslum frá World Health Organisation, WHO, sem taldi óráðlegt að leggja í slíkt þar sem ekki væru yfir 200 tilfelli á ári og þau voru ekki svo mörg hér þá. Ég er hins vegar með þeim eiginleika að ég viðurkenni mín mistök en það eru ekki allir sem gera það. Þetta var rangt hjá mér og mér er satt að segja mjög annt um að viðurkenna þetta því að það sýnir hvað íslenskir læknar í þessu tilfelli eru færir og í raun og veru afsanna þær reglur sem alþjóðastofnanir telja að eigi að gilda um þetta svið. Mér er mjög ljúft að fá tækifæri til að leiðrétta að mér skjátlaðist svo sannarlega í þessu. Og ég vona að mér skjátlist ef ég hef efast um aðra slíka hæfni íslenskra fagmanna. Í ágætu riti sem ég var að lesa áðan, Vinnunni, er vakin athygli á því að hér í landi eru 600 gwst. ónotaðar þar sem búið er að fjárfesta í mjög dýrum framkvæmdum, þ.e. í vatnsaflsveri. Það er held ég á vitorði okkar beggja að kostnaður við slíka raforkuframleiðslu er líklega um 85% fjárfestingarkostnaður svo þarna glatast mjög mikil fjárfesting og fer mikið fjármagn til sjávar. Ég held að það væri afar athyglisvert að bjóða þessa orku á hagkvæmu verði, ekki bara erlendum aðilum en þó má gera það líka heldur innlendum aðilum sem geta aukið sína orkunotkun og alveg sérstaklega þeim sem geta nýtt hana nokkuð jafnt yfir sólarhringinn og ekki síður hinum sem geta þolað að orkan sé rofin á toppnum. Nú held ég að varla geti verið þeir toppar til nú sem krefjast þess að orkan sé rofin. Þarna er vitanlega fundin leið til þess t.d. að lagfæra fyrir útflutningsiðnað okkar landsmanna og gera hann samkeppnisfærari. Það getur enginn haft neitt á móti því, jafnvel ekki háu herrarnir í Brussel því að það er fundið fé að selja orkuna og mætti t.d. lagfæra þarna nokkuð fyrir fiskvinnsluna. Ég vil skjóta þessu hér inn í. Að lokum er það Malta. Það er rétt að mér var boðið af krötum á Möltu, af Mintoff gamla sem var þar forsætisráðherra í 17 ár. Það var afar fróðleg heimsókn. En það sem vakti ekki síst athygli mína hjá þessu smáríki, sem er einnig í útjaðri Evrópu, var hvernig kratarnir þar líta á þessi mál og, ég verð að segja að mér þykir það leitt, allt öðruvísi en kratarnir hér. Það er svo ólíkt að þar er engu saman að jafna. M.a. eru þeir uppteknir af því að finna leiðir til að taka þátt í þessu evrópska samstarfi án þess að verða gleyptir og segja beinlínis að þeir sem smáþjóð hljóta að hafa allan varann á. Þeir staldra sérstaklega við tvö atriði. Það er frjáls innflutningur vinnuafls og frjáls fjármagnsflutningur þar sem þeir telja að smáríkinu Möltu sé mikil hætta búin. Þeir kunni að verða gleyptir eins og þeir orðuðu það. Ég get lánað hæstv. ráðherra athuganir þeirra á þessu og mjög fróðlega greinargerð sem þeir skrifuðu með. Það er ekki síður athyglisvert að hálærður hagfræðingur, dr. Sant frá Harvardháskóla, er formaður í þessum flokki og virðist hafa lært vestur í Bandaríkjunum það sem ungu hagfræðingarnir þar eru að kenna á þessum sviðum. Ég má ekki fara að teygja lopann út af þessu þó að það væri satt að segja afar fróðlegt. Ég vil gjarnan upplýsa hæstv. viðskrh. um þetta ef hann tæki þessa ágætu ,,flokksbræður sína`` á Möltu að einhverju leyti til fyrirmyndar.

Herra forseti. Nokkur orð vegna þess sem fram kom í ræðum þeirra hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 7. þm. Reykn. Í fyrsta lagi vegna þess sem fram kom hjá hv. 7. þm. Reykn. um frumvarpstextann. Í 2. gr. frv. varðandi 1. og 2. tölul. 4. gr. laganna frá 1991, þá vil ég ítreka að textinn er í samræmi við bókun 4 með frv. um EES og þar með viðauka XII við samninginn. Það eru ekki sömu orðin, það er rétt hjá hv. þm. En það sem þarna segir er í fullkomnu samræmi við samningstextann og bókunina sem fylgdi í fjórða lagi með frv. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þarna er haldið til haga grundvallarreglunni um bann við erlendri fjárfestingu í fisveiðum og frumvinnslu sjávarafurða. Síðan vita allir raunsæir menn að þarna eru framkvæmdarörðugleikar. Þetta er vandasamt úrlausnarefni sem ákveðin tillaga er gerð um í frv. hvernig leysa skuli. Það þjónar reyndar líka tilgangi gagnaðila okkar í samningunum, sem sé þeim að í þessu felst viss vörn gagnvart því að fyrirtæki geti girt sig af fyrir erlendri þátttöku með því að eignast eitt bréf í Granda hf. Þetta er bakgrunnur tillögunnar sem þarna er gerð. Ég þykist vita að um hana geti menn eftir atvikum orðið sammála. Um orkumálin vil ég taka fram að það hafa ekki verið í undirbúningi tillögur um að breyta Landsvirkjun í hlutafélag. Væri það gert er það algerlega í valdi Alþingis að búa svo um hnúta að það fyrirtæki yrði eingöngu í eigu opinberra aðila. Það sem ég vil leggja mikla áherslu á er að Alþingi hefur samkvæmt þessum tillögum í hendi sér hvernig framtíðarmálum orkuvinnslu og orkudreifingar verður skipað. Þar hljótum við að sjálfsögðu að leita að skipulagi sem skilar bestum árangri. Þar er sala ekki á dagskrá svo ég viti. Ég vík í þriðja lagi að bankamálunum. Nú er í undirbúningi frv. um stofnun hlutafélaga um ríkisbankana. Ákvörðun um sölu á hlutum í þessum félögum er samkvæmt þeim hugmyndum alveg sjálfstæð ákvörðun og krefst atbeina og sérstakrar ákvörðunar Alþingis. Vegna orða hv. 1. þm. Norðurl. v. þar sem hann vék að orðanotkun á einkavæðingarþingi BSRB um það hvað væri heiðarleg og hvað óheiðarleg einkavæðing, þá leynist ekki í þessum áformum neitt annað en heiðarleg afstaða, sú að það geti verið rétt og eðlilegt að fella rekstur allra fjármálastofnana undir sömu lög. Það var skilningur minn á samþykktum flokksþings Framsfl. frá því í nóvember á liðnu ári en að sjálfsögðu er það forustumanna þess flokks að túlka þau orð og skilja æðri skilningi en mínum. Við það geri ég enga athugasemd. Hins vegar virðist það gefa auga leið að þarna ríki þau skynsamlegu sjónarmið að ekki eigi að hafa mismunandi rekstrarform fyrir sömu athafnir í ríki sem vill hafa sanngjarnar og almennar leikreglur í sínu atvinnulífi og reyndar í sínu þjóðlífi yfirleitt. Ég vildi svo loks segja um það sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykn. að ég fagna sinnaskiptum hans hvað varðar burði okkar heilbrigðisþjónustu. Ég var alls ekki að liggja honum á hálsi fyrir að hafa skipt um skoðun en vildi eingöngu draga athygli að því, af því að hann nefndi sérstaklega hjartaaðgerðirnar, að hann hefði áður og fyrr efast um getu okkar til þess arna. Ég tek undir það með honum að á mjög mörgum sviðum eiga Íslendingar á að skipa úrvalsmönnum sem geta staðist samkeppni á heimsmarkaði en til þess að sanna það þurfa þeir aðgang að honum. Það er aðall þessa máls að tryggja stöðu Íslendinga í viðskiptakerfi heimsins. Þannig og aðeins þannig nýtast hæfileikar þjóðarinnar og aðstaða hennar til að skapa hér farsælt mannlíf og hagsæld í landinu. Það eru alveg réttar ábendingar hjá hv. 7. þm. Reykn. að það þarf að leita allra leiða til þess að koma þessum 600 gwst. sem eru á lausu eins og orkubúskaparmálum okkar er nú háttað. Það má hins vegar ekki gera þannig að það verðfelli alla orkusöluna hjá orkufyrirtækjunum, þá erum við engu bættari. En ég vil benda á það af því að fiskvinnslan var nefnd að nú stendur einmitt yfir sérstakt átak á vegum iðnrn., Landsvirkjunar og orkudreifingarfyrirtækja að finna leiðir til þess að nýta meiri raforku í fiskvinnslunni, ekki síst í fiskimjölsframleiðslunni þar sem er mjög veruleg orkunotkun. Reyndar eru fleiri mál í athugun einmitt á þessu sviði og hafa verið allt undanfarið ár. Ég tel að þar hafi Landsvirkjun m.a. gert ýmis tilboð í málinu sem eigi að geta laðað fram aukna innlenda orkunotkun sem við sannarlega þurfum á að halda. Ég held að það sé vafalaust rétt að við þurfum að gæta okkar á því að verða ekki gleyptir af alþjóðasamtökum sem við gerumst aðilar að. Það var hérna einn ágætur bridsspilari um daginn frá Pakistan sem heitir Zia Mahmood. Mér segir hugur um að hv. 7. þm. Reykn., fyrrv. forsrh., hafi einhvern tíma slegið í spil við hann. Zia lýsti Íslendingum svo að þeir væru hörkuþjóð. Annars staðar ætu hákarlar menn en hér ætu menn hákarla. Það er samkvæmt því lögmáli sem við eigum að sjálfsögðu að starfa, að við erum hvergi smeykir við hákarlana. Með því hugarfari eigum við að nálgast okkar samstarf á alþjóðavettvangi en ekki með því að vera ofurseldir þeirri hugmynd að fámennið valdi því sjálfkrafa að við getum ekki haldið okkar hlut.

Herra forseti. Nú er það síður en svo að ég sé að finna að textanum eins og hann stendur í frv. um heimild erlendra aðila til að fjárfesta í fiskvinnslu og reyndar fagna ég þeim texta. En ég kem því ekki heim og saman að hann sé sá sami og í fskj. 4.

Í samræmi við.

Ég las áðan og með leyfi forseta lagði ég áherslu á þessa setningu: ,,Þessi höft skulu ekki koma í veg fyrir fjárfestingar erlendra aðila eða ríkisborgara sem eru ekki með lögheimili á Íslandi, félögum sem taka aðeins óbeinan þátt`` o.s.frv. Hins vegar stendur í frv.: ,,Íslenskir ríkisborgarar sem eiga lögheimili hérlendis og lögaðilar sem eiga heimili hér á landi og eru að öllu leyti í eigu íslenskra ríkisborgara sem eiga lögheimili hérlendis mega einir eiga og reka fyrirtæki . . . `` Þetta er rétt, þetta er ágætt. Ég fagna þessu mjög. Reyndar sýnist mér þá að síðari málsgreinin, sem segir að viðskrh. geti með úrskurði skuldbundið fyrirtæki til að selja hlut í fiskvinnslu o.s.frv., sé óþörf því að fyrri málsgreinin er svo fortakslaus og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Það er hins vegar ekkert svar út af fyrir sig hjá hæstv. ráðherra, sem styðst við meiri hlutann á Alþingi, að segja að það sé Alþingis að ákveða hitt og þetta. Spurningin er: Leggur ráðherra til við Alþingi hitt og þetta, t.d. að selja 25% hlutabréfa í bönkunum strax í upphafi? Það er í raun og veru spurning mín. Hitt er bara útúrsnúningur að það sé Alþingis að ákveða. Svo að ég vil enn þá spyrja: Hyggst ráðherra leggja slíkt til? Bridsspilarinn sem ráðherra nefndi er frábær og góður en ég held að menn verði þó að læra af honum og fleirum að sníða sér stakk eftir vexti og ráðast ekki á hamarinn þar sem hann er ókleifur.