Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að hv. þingmenn …

Viljið þið gefa hv. ræðumanni hljóð.

Ég óska eftir því að hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hafa haft sig nokkuð í frammi við umræðuna hér undanfarið verði gert viðvart um að ég ætla að ræða hlut þeirra hér í umræðunni, þar á ég við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson 

Forseti gerir ráðstafanir til þess að þeir tveir hv. þingmenn sem ræðumaður nefndi geti verið viðstaddir umræðuna og einnig hæstv. forsætisráðherra.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram mikilvæg umræða um auðlindir, um vatn á Íslandi. Þessi umræða er hluti af umræðunni um auðlindir í landinu og hvernig fara skuli með þær. Ég held að það verði eitt aðalmál, ef ekki aðalmál næstu kosninga hvernig farið verður með þessar auðlindir, hvernig stjórnvöld standa að þeim málum og hvernig þau stjórnvöld sem hafa haft völdin undanfarin ár hafa staðið að þessum málum. Samfylkingin hefur barist fyrir því að þessi mál kæmust á dagskrá. Við höfum tekið þátt í andófi gagnvart þeim málum sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur borið hér fram. Okkur tókst ásamt stjórnarandstöðunni að vinna ákveðinn sigur þegar hæstv. iðnaðarráðherra kom hér með mál tengt auðlindum, breytingar á lögunum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu í vetur. Það endaði með því að hæstv. iðnaðarráðherra ákvað að setja á fót nefnd, skipa nefnd sem á að fara yfir það hvernig auðlindum skuli skipað í framtíðinni, bæði framtíðarauðlindastjórnunina og líka hvað varðar aðgang aðila sem fá tækifæri til að nýta auðlindirnar. Nú ber svo við að í þessari umræðu hefur það náðst að hæstv. iðnaðarráðherra mun skipa aðra nefnd sem á að fjalla um vatnið. Allir vita að nú er að störfum nefnd til þess að endurskoða stjórnarskrána og koma með tillögur um breytingar á henni. Það var sannarlega Samfylkingin sem átti stóran hluta að því að sú endurskoðun fór fram sem tengdist auðlindanefnd á sínum tíma, en það var tillaga sem unnin var undir forustu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Allt þetta leiðir vonandi til þess að Framsóknarflokkurinn snýr til baka úr herleiðingunni undir forustu hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar, reyndar fyrst undir forustu hæstv. fyrrverandi ráðherra Finns Ingólfssonar og svo undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra Valgerðar Sverrisdóttur hefur Framsóknarflokkurinn verið notaður til þess að vinna að innleiðingu frjálshyggjunnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í raun og veru notað þennan flokk til þess að koma hugarórum sínum um endimörk frjálshyggjunnar til framkvæmda. Að endingu á það að vera punkturinn yfir þetta ferðalag að vatnið, hver einasti dropi sem til jarðar fellur hér í landi eigi um leið og hann snertir jörðina að vera séreign einhvers aðila í landinu. 
             Ég held að það sé ekki hægt að komast lengra og ég held að ef menn fara að líta þeim augum á eignarhald, að það geti orðið séreignarhald á vatni eða viðlíka réttindum eins og þeim að nýta vatn þá hljóti menn að spyrja eins og við höfum gert í þessari umræðu hvort það sé ekki komið að því að loftið komi líka inn í umræðuna, hver eigi að eiga það og hvort það eigi þá að vera séreign líka. Hæstv. forseti. Með þessu frumvarpi til vatnalaga er ætlunin að einkavæða allt vatn á Íslandi nema það sem til er í þjóðlendum eða fasteignum opinberra aðila. Í gildandi vatnalögum var hins vegar sú leið valin að afmarka réttindi manna til vatnsnýtingar með skýrum hætti, séreign manna á vatni var hafnað, eins og þingmaðurinn Sveinn frá Firði sagði hér á Alþingi. Sá þingmaður hefur verið hreinskiptinn og heiðarlegur og ég votta honum virðingu mína fyrir það. Hv. þm. Pétur Blöndal, er hann í húsi?

Hv. þm. Pétur Blöndal er í húsi, já.

Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að honum verði líka gert viðvart vegna þess að ég ætla aðeins að nefna hlut hans í umræðunni.

Það verður gert.

Eins og ég sagði áðan þá var séreign manna á vatni hafnað og þingmaðurinn Sveinn frá Firði sagði það hér á Alþingi. Það vottar fyrir sams konar heiðarleika hjá einum þingmanni sem hefur verið hér í sölum Alþingis. Það er hv. þm. Pétur Blöndal. Hann sagði í gær í andsvari að bóndinn væri að eignast vatnið og spurði hv. þm. Sigurjón Þórðarson hvort hann væri á móti því að bændur fengju meiri einkaeign. Pétur Blöndal skilur þessa lagasetningu nefnilega öðruvísi, eða annaðhvort gerir hann það eða hann er sá eini sem er hreinskilinn af þingmönnum stjórnarliða hér í umræðu. Hann er nefnilega ekki í vafa um að fasteignareigendum sé færður betri réttur. Hér í sölum Alþingis hafa aðrir þingmenn talað með öðrum brag því að hér er upptalið að hv. þm. Pétur Blöndal er sá eini sem hefur komið og sagt það skýrt og skorinort að bændum sé færður meiri réttur eða landeigendum en fyrir var. Aðrir hafa komið hér í sauðargæru, haldið því fram að það væri ekkert að breytast með þessu. Það væri ekki verið að einkavæða vatnið, bara staðfesta ríkjandi ástand. Svona hafi þetta alltaf verið og það segi lögmenn úti í bæ, það er gjarnan sagt í þessum ræðustól. Þessir hv. þingmenn, í sauðargæru, og hæstv. ráðherra gera sér nefnilega grein fyrir því að þjóðin tekur ekki mark á þeim, hún tortryggir orð þeirra og hefur til þess fulla ástæðu, hæstv. forseti.  Hver er þá munurinn á orðum og æði þeirra sem kjósa sér sauðargæruna að skjóli? Slíkir menn setja lög eins og lögin um samningsveð sem þessi ríkisstjórn stóð fyrir árið 1997. Í þeim stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Eigi er heimilt að veðsetja réttindi til nýtingar í atvinnurekstri, sem skráð eru opinberri skráningu á tiltekið fjárverðmæti og stjórnvöld úthluta lögum samkvæmt, t.d. aflahlutdeild fiskiskips og greiðslumark bújarðar.“ Svo kemur snilldin, hæstv. forseti. „Hafi fjárverðmæti það, sem réttindin eru skráð á, verið veðsett er eiganda þess óheimilt að skilja réttindin frá fjárverðmætinu nema með þinglýstu samþykki þeirra sem veðréttindi eiga í viðkomandi fjárverðmæti.“ Þetta er sannarlega snilld, hæstv. forseti. Fyrst stendur í 4. gr. eins og ég las upp áðan: „Eigi er heimilt að veðsetja réttindi …“ Síðan er gerð grein fyrir því hvernig menn fá jafngildi veðsetningarinnar. Þetta er hreinasta snilld og ég held að nýyrðið risasmár gæti kannski átt hér við. Þessi farkostur hefur að minnsta kosti reynst býsna stór að innan. Því með þessari lagasetningu tókst sauðargæruþingmönnum að færa útgerðarmönnum jafngildi réttar til að veðsetja alla fiskstofna á Íslandsmiðum. Það var ekkert minna. Með því að segja fyrst að það væri bannað var niðurstaðan sú að hægt væri að ná veðheimild á alla fiskstofna á Íslandsmiðum þar sem kvóti hafði verið ásettur. Ættu ekki sauðargæruþingmenn að fá orðu, einhvers konar heiðurslepp fyrir þetta afrek? Hv. sauðargæruþingmenn ættu líklega að fá orðu fyrir þetta afrek.

Hæstv. sauðargæru …

Einhvers konar heiðurslepp. Það vill svo til að það er vitað hverjum heiðurinn ber. Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi ráðherra, sem er aftur genginn á hinn pólitíska ritvöll upplýsti í forustugrein í Fréttablaðinu að Halldór nokkur Ásgrímsson, hæstv. ráðherra, hafi fundið þessa snilld upp, segir hv. Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi ráðherra, í forustugrein í Fréttablaðinu í gær. Halldór fann upp á þessu. Það er hann sem átti hlut í því að finna þetta orðalag. Það stendur í forustugrein sem hefur yfirskriftina: Á að sæta sálfræðilegu lagi? En þar útlistar Þorsteinn Pálsson fyrir flokksbræðrum sínum og vinum, samstarfsmönnum í því að einkavæða allt sem hönd á festir á Íslandi, að slíkt eigi maður að gera þegar lag gefst. Bendir á þessa lagasetningu sem hafi tekið 12 ár undir forustu hans, að sæta þurfi sálfræðilegu lagi og er svona látið að því liggja að það geri nú ekkert rosalega mikið til þótt þetta gangi ekki alveg núna, það sé hægt að gera þetta seinna. Þeir sögðust aldrei vera að einkavæða þjóðarauðlind, þeir sem töluðu fyrir þessu máli hér í sölum Alþingis, sögðu það aldrei. Þess vegna kalla ég þá hv. þingmenn sem tala svona í sölum Alþingis, sauðargæruþingmenn. Þeir koma fram í sauðargærunni. Nema hv. þm. Pétur Blöndal sem segir hug sinn allan og hefur sagt að þarna væri á ferðinni viðbótarréttindi til bænda og landeigenda.

Nei, nei, nei.

Ekki var annað hægt að skilja á ræðu hv. þingmanns í gær. Ég hef ekki trú á að hv. þingmaður neiti því að hann telji að bændur og landeigendur fái betri rétt með þessari lagasetningu. Er þá fokið í flest skjól og flestir farnir að draga yfir sig sauðargæruna ef hv. þm. Pétur Blöndal gerir það nú líka. Ég trúi því ekki. Hæstv. forseti. Þegar þessi umræða hófst á Alþingi gaf Samfylkingin út yfirlýsingu. Við sögðum í þeirri sérstöku yfirlýsingu að við legðum áherslu á að ekki yrði ráðist í heildarendurskoðun vatnalaga fyrr en að lægju fyrir öll frumvörp að lögum sem ættu að taka við hlutverki þeirra. Við sögðum að hér væri einkum átt við lög sem leyst gætu af hólmi lögin um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. En nýtt frumvarp á því sviði bíður álits nefndar sem iðnaðarráðherra hafði ekki skipað, eða hefur ekki skipað enn svo ég viti. Sú nefnd á að fjalla um framtíð þjóðarauðlinda og meðferð þeirra ásamt því hvernig valið verði milli þeirra sem sækjast eftir rannsóknar- og nýtingarleyfum til orku- og auðlindanýtingar. Við sögðum: Einnig er nauðsynlegt að frumvarp um vatnsvernd liggi fyrir af hálfu umhverfisráðherra en því er ætlað að koma til móts við tilskipun Evrópusambandsins um nýtingu og meðferð vatns og mun efni þess augljóslega koma í stað mikilvægra ákvæða vatnalaga frá 1923. Samfylkingin á Alþingi beitir sér því gegn frumvarpi iðnaðarráðherra um einkaeignarrétt á vatni. Flokkurinn lýsir sig hins vegar reiðubúinn til að taka þátt í að skapa pólitíska sátt um samræmda stefnu og stjórn á nýtingu nátttúruauðlinda sem byggir á heilsteyptum lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu þeirra. Liður í því er að vinna tillögu um hvernig ákvæðum um sameign auðlinda og þjóðarforsjá með auðlindum utan einkaeignarréttar verði best fyrir komið í stjórnarskrá Íslands. Nú ætla ég að fara að stytta mál mitt, hæstv. forseti. Það sem ég las upp hefur borið árangur. Við höfum náð þeim árangri að þessi leið er þó a.m.k. opnuð. Við höfum með þessu, þ.e. málatilbúnaði okkar á undanförnum mánuðum og missirum og að ná því fram að þær tvær nefndir sem ég nefndi áðan og hafa tekið þátt í að koma því líka á að hér sé til staðar sú vinna sem auðlindanefnd lagði af mörkum, opnað leið til að finna möguleika á pólitískri sátt um meðferð auðlinda á Íslandi. Við munum fylgja því eftir. Samfylkingin mun fylgja því fast eftir að menn verði leiddir áfram til einhvers konar pólitískrar niðurstöðu um þessi mál. Nú reynir á Framsóknarflokkinn, hvort hann ætlar að hverfa af þessum frjálshyggjuleiðangri sínum og taka þátt í því með okkur. Ég hvet framsóknarmenn til þess að taka til bæna forustumenn sína, þá sem hafa leitt Framsóknarflokkinn í frjálshyggjuleiðangrinum, og koma þeim í skilning um að skynsamlegt sé að nota þann tíma sem eftir er fram að næsta þingvetri og fram á hann til að ná samkomulagi um að endurskoða stjórnarskrána með því innihaldi að þar séu ákvæði um þjóðarauðlindir. Ná samkomulagi um hvernig eigi að fara með auðlindir, m.a. vatns og annarra auðlinda, og hvernig menn eigi að fá tækifæri til að nýta það með jafnræði að leiðarljósi. Þetta er það sem ég vil leggja til málanna í dag, hæstv. forseti, um leið og ég fagna því að okkur hefur þó tekist að vinna umtalsverðan varnarsigur í málinu. Gera okkur mögulegt, ef ekki næst pólitískt samkomulag um þá niðurstöðu sem ég nefndi áðan í tengslum við endurskoðun stjórnarskrárinnar, að fara í kosningar á næsta ári og leyfa fólki í landinu að leggja mat á hvaða stefna eigi að vera uppi í auðlindamálum á Íslandi.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka fram, eins og ég gerði í gær, að ég tel að með frumvarpi þessu sé um að ræða formbreytingu en ekki efnisbreytingu. Ég tók það fram í gær. En svo sagði ég: Ef við gefum okkur, frú forseti, ég vona að menn skilji íslensku, að það sé rétt sem stjórnarandstaðan heldur fram að hér sé um að ræða einkavæðingu, ef við gefum okkur það, sem ég hafna. 
             Ég er að segja það, en þetta er ekki einkavæðing. En ef við gefum okkur að þetta sé einkavæðing hlýtur einhver að eignast vatnið. Ef við gefum okkur það sem hv. stjórnarandstæðingar eru að segja hlýtur einhver að eignast vatnið. Og hverjir skyldu það vera? Ríkið á 40% af landinu sem heita þjóðlendur. Sveitarfélögin eiga stórar lendur í kringum sveitarfélögin með vatnsréttindum, Gvendarbrunna t.d. Svo eiga landeigendur, aðallega bændur landsins, restina. Ef við gefum okkur að þetta sé einkavæðing, sem ég segi að sé ekki, þá eignast þessir aðilar vatnið. Er það slæmt? Er það slæmt að bændur landsins eignist meira? Mig langar að spyrja hv. þingmann. Telur hann gefið að þetta sé einkavæðing, sem hann heldur fram, og ég hafna? Telur hann að verð jarða hækki í verði eða lækki við samþykkt frumvarpsins?

Hæstv. forseti. Ég efast um að fasteignaverð á Íslandi muni lækka, það mun líklegar frekar hækka við þessa samþykkt. Hv. þingmaður kinkar kolli, hvers vegna skyldi hann gera það? Líklega vegna þess að í hjarta hans er það bara þannig að hann gerir sér grein fyrir að menn líta á þetta sem einkavæðingu og ný viðbótarréttindi fyrir landeigendur. Við höfum lagt áherslu á að þeim réttindum verði áfram fyrir komið með þeim hætti sem verið hefur í gegnum tíðina og reynst farsælt. Hv. þingmaður virðist greinilega á þeirri skoðun þó hann vilji ekki viðurkenna það hér í ræðustólnum og þó ólíklegur væri hann til þess að fara að draga yfir sig sauðargæruna, þá virtist hann samt sem áður kinka kolli þegar ég sagði áðan að þetta mundi líklega hækka jarðaverð á Íslandi.

Frú forseti. Til að hafa það alveg á hreinu tel ég, eins og aðrir stjórnarsinnar, að þetta frumvarp sé formbreyting en ekki efnisbreyting.

Og hækkar jarðarverð?

Svo spurði ég hv. þingmann. Er það rétt hjá honum að þetta sé einkavæðing? Þá hækkar það verð á jörðum. Fínt. Það er hans mat. Ég vildi fá það fram. Ég vildi fá það fram að hv. þingmaður og hv. þingmenn Vinstri grænna telji að þetta frumvarp hækki verð á jörðum og þeir eru á móti því. Þeir eru á móti því að fátækir bændur landsins fái eignarréttinn.

Hvers vegna eru þeir fátækir?

Þeir eru fátækir vegna áratuga stefnu í landbúnaðarmálum,  En svo vil ég benda á að sums staðar á landinu eru ölkeldur, á tveim stöðum. Ég veit ekki betur en það vatn hafi alltaf verið í eigu þeirra bænda sem áttu þær jarðir. Hefur nokkrum manni dottið í hug að fara þangað og hirða allt ölkelduvatnið til að setja á flöskur? Ég er hræddur um að landeigendur hefðu nú sagt eitthvað. Vatn á Íslandi hefur því alltaf verið í einkaeign, nema þar sem allt of mikið er af því og þegar rignir mikið. Þá náttúrlega mega allir ganga í það. En ef skortur er á því eða eignin sérstök með kolsýrt vatn hefur það verðgildi og þá á að sjálfsögðu landeigandinn það, nema hvað? Það hefur alltaf verið þannig, alla tíð í Íslandssögunni. Vatnið fylgir landinu og hefur alltaf gert. Ég skil bara ekki þessa umræðu. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fór að kannast við þá skoðun að þetta frumvarp mundi auka rétt bænda, þó að hann væri að spyrja um það hér í gær. Ég tel að hægt sé að halda því alveg hiklaust fram að þetta muni auka rétt þeirra sem eiga jarðir. Það verður skýlaus eignarréttur á vatni sem var ekki áður, hefur aldrei verið og var tekin sérstök ákvörðun um það með setningu vatnalaga að skyldi ekki vera. Það er hins vegar alveg skýrt í vatnalögum hvaða hagnýtingarrétt menn hafi samkvæmt þeim. Þannig viljum við hafa þetta og endurskoðun vatnalaga átti auðvitað að verða á nákvæmlega sams konar grundvelli, þ.e. með að gefa mönnum hagnýtingarréttinn í lagagreinum eins og áður var. Það var engin þörf á að fara þessa leið við að skilgreina nýtingarrétt manna á vatni. Við stöndum frammi fyrir þessari breytingu. Hún er að mínu viti ákaflega mikilvæg. Það mun örugglega sýna sig í framtíðinni, ef okkur sem erum á móti þessu tekst ekki að koma í veg fyrir að þetta verði að lögum, eins og hugur okkar stendur til og ég sannarlega trúi á að muni gerast og hef meiri trú á eftir því sem lengra líður. Vegna þess að mér sýnist á öllu að umræðan hér um vatnalögin núna hafi fært okkur mörg skref í áttina til þess að fjallað verði um þessi mikilvægu mál í aðdraganda næstu kosninga. Þá verður talað um allar auðlindir. Þá verður talað um einkavæðingu. Þá þora menn vonandi að fara að kannast við hvað þeir eru að gera með einkavæðingu auðlinda á Íslandi þó að þeir hafi ekki þorað að segja það upphátt fram að þessu og dregið sig undir sauðargæruna og haldið sig þar. Þá verða þeir dregnir undan henni þegar sú umræða fer í gang.

Er sauðargæran rök í málinu?

Hæstv. forseti. Frjálshyggjuleiðangur Framsóknarflokksins, sagði hv. þm. Jóhann Ársælsson ítrekað í ræðu sinni áðan. Nú hefur verið farið margoft í gegnum þessa umræðu. Árið 1923 voru sett lög á Alþingi Íslendinga. Dómstólar, Hæstiréttur Íslands, hafa túlkað þau lög sem sett voru þá. Þar voru réttindi landeigenda tryggð í bak og fyrir. Þeir máttu með öllum hugsanlegum notum af vatninu nýta þá auðlind og samkvæmt dómafordæmum og samkvæmt skrifum virtustu sérfræðinga á sviði eignarréttar á 20. öldinni hafa þessi réttindi fylgt öðrum fasteignaréttindum. Stjórnarandstaðan hefur ekki bent á einn einasta sérfræðing á sviði eignarréttar á 20. öldinni sem hefur haldið öðru fram.  Það er þrískipting valds hér á landi. Við setjum lög. Hæstiréttur Íslands túlkar þau lög sem sett eru á Alþingi. Karl Axelsson hefur sagt að ef við vildum fara leið Vinstri grænna og takmarka réttindi landeigenda sem þessu nemur þá yrði það ekki gert bótalaust.  Það veit enginn hver stefna Samfylkingarinnar er í þessum efnum. 

Hæstv. forseti. Þrískipting valdsins felst í því að á Alþingi setja menn lögin. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hv. þingmaður getur ekki talað fyrir sjálfan sig en kallar ævinlega aðra til þegar hafa á skoðun á því hvað eigi að vera í lögum. Öll þau atriði sem hafa komið fram og komu fram í starfi nefndarinnar, þar sem menn voru að rökstyðja það að landeigendur ættu vatnið, allur sá rökstuðningur var sóttur í afmörkuð dæmi á grundvelli vatnalaga um hvaða rétt menn hefðu til hagnýtingar á vatni. Þar var hvergi um að ræða eignarréttarhugtakið sjálft á vatninu. Síðan var margsinnis spurt á fundi nefndarinnar hvort einhver dæmi væru um eignarhald af sama tagi og verið er að reyna að setja á vatnið, hvort til væri einhvers konar eignarhald sem segði að eignin gæti skipt um hendur án þess að nokkur viðskipti færu fram, eins og gerist með vatnið þegar það rennur af einni eigninni yfir á aðra. Nei, það var ekki til. Hins vegar var vitnað í fræðimenn sem voru kallaðir til vitnis um að þetta sé allt saman eignarhald og þá er verið að vitna í einhvers konar líkamlegt ástand viðkomandi eignarréttar, hlutkennt ástand. Þegar spurt var um þetta á fundi nefndarinnar þá komu aldeilis vöflur á þann sem spurður var, einn af þessum aðalsérfræðingum sem um var að ræða og hefur verið kallaður til vitnis hvað eftir annað hér í þingsal. Það er nefnilega hvergi nokkurs staðar dæmi um að menn hafi reynt að setja eignarrétt á fyrirbrigði eins og vatn og ekki loftið heldur sem betur fer. Það er algerlega ný hugsun að hægt sé að eiga með séreignarhaldi eitthvað 

Hæstv. forseti. Ég hef beðið ítrekað um það í umræðum á þinginu að stjórnarandstaðan komi með rökstuðning fyrir máli sínu. Það er hægt að tala í almennum frösum eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa ekki vitnað í lögfræðiálit eins einasta sérfræðings á sviði eignarréttar á 20. eða 21. öldinni. Hv. þingmenn hafa reynt að toga og teygja það sem virtir fræðimenn á borð við Karl Axelsson hafa sagt í þessari umræðu en hafa ekki sjálfir, máli sínu til stuðnings, komið með álit virtra fræðimanna á þessu sviði. Þeir hafa sagt og staðfest með skrifum sínum að hér sé ekki um efnisbreytingu að ræða, hér sér um formbreytingu að ræða. Og hvað á hv. stjórnarandstaða að komast lengi upp með það að tala um frjálshyggjuleiðangur Framsóknarflokksins, frjálshyggjuleiðangur ríkisstjórnarinnar, þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, undir forustu Ögmundar Jónassonar frá Vinstri grænum, tala um að fara sósíalíska leið, að þjóðnýta auðlindina, og það er snöggur blettur á Samfylkingunni í þessari umræðu að hún sé kennd við sósíalisma. En það er sú leið sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar, undir sauðargærunni eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson orðaði svo smekklega áðan, elta vinstri græna í. Og það er alveg komið á hreint að það er orðið kosningabandalag um þetta mál í þinginu. Það kosningabandalag leiðir Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Samfylkingin eltir vinstri græna í þessu og það má vel kjósa um þetta mál. Ég bið hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að koma með einhver gögn, máli sínu til stuðnings, um að hér sé um stefnubreytingu að ræða en ekki formbreytingu, eins og við hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans höldum fram. Hv. þm. Ögmundur Jónasson getur komið upp með þykka blaðabunka og lesið ljóð og sögur en hann hefur því miður ekki vitnað í álit þessara virtu sérfræðinga.

Hæstv. forseti. Ég tek ekki til baka að frjálshyggjuleiðangur Framsóknarflokksins undir sauðargærunni heldur áfram fram á þennan dag og það virðist ekki vera neitt lát á þeim leiðangri. Það hefur verið þannig frá því að Framsóknarflokkurinn tók að sér að staðfesta einkaeignarhald, einkavæðingu sem aldrei hefur verið talað um upphátt, á fiskstofnunum við Ísland. Hæstv. forsætisráðherra mun eiga hugmyndina að því með hvaða hætti hægt væri að koma því á að veðsetja mætti hvern einasta titt sem syndir í kringum landið.  Þetta finnst mér vera prýðileg sönnun fyrir því að hér sé á ferðinni frjálshyggjuleiðangur Framsóknarflokksins. Finnur Ingólfsson kom með frumvarp til laga um auðlindir í landinu, þar var verið að koma eignarhaldi á auðlindir í landinu. Hæstv. iðnaðarráðherra kemur svo með frumvarp um eignarhald á vatninu í sali Alþingis. Hvað er þetta annað en frjálshyggjuleiðangur, að koma einkaeignarhaldi á hvern einasta titt sem í kringum landið syndir, hvern einasta vatnsdropa sem fellur úr loftinu og hvern einasta jarðarpart inn að miðju jarðar, eins og niðurstaðan var í auðlindalögunum. Öðruvísu mér áður brá. Ef Framsóknarflokkurinn er ekki í frjálshyggjuleiðangri eins og hann stendur að málum af þessu tagi, undir sauðargærunni, þar sem aldrei hefur verið sagt upphátt hvað menn ætluðu sér, þá kann ég ekki að meta stjórnmál. Og ég tel að býsna margir stuðningsmenn Framsóknarflokksins hafi efasemdir um þennan leiðangur.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál nú við 3. umr. þessa máls. Við eigum eftir að ræða það mjög vel og ítarlega í aðdraganda næstu kosninga því það er ljóst, eins og hér hefur komið fram við umræðuna, að það verður kosið um vatnið í næstu alþingiskosningum. Það hefur verið haft á orði við umræðuna að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji þjóðnýta vatnið eins og sagt er. Hið rétta í þessu máli er að við viljum hafa þann hátt á sem hafður var á frá upphafi Íslandsbyggðar. Vatnið var almannaréttur. Það átti enginn vatnið, það átti enginn uppspretturnar, það átti enginn rennandi vatn, það átti enginn stöðuvötnin en menn höfðu hins vegar rétt til að nýta sér það, að veiða á vötnunum og í ánum og nýta sér vatnið á ýmsa lund. Við 2. umr. eða 1. vitnaði ég í ýmsar sögulegar staðreyndir máli mínu til stuðnings. Ég gerði það við atkvæðaskýringu fyrr í dag. Þá vitnaði ég í Íslandslýsingu Odds Einarssonar frá 1593. Við umræðuna fyrr hef ég vitnað í gamlar lagaheimildir, Grágás og Jónsbók, ég hef vísað í Sturlungu, í Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar, í Jarðabók þeirra Árna Magnússonar og Páls Vídalíns þar sem fjallað er um eignarrétt á landi og gerð grein fyrir dýrleika jarða án þess að nokkru sinni væri vísað til vatns eða annarra hlunninda sem tengjast vatni sem eignarréttindi. Þvert á móti hefur það jafnan verið skilgreint sem almannaréttur. Það sem breytist núna með þessum lögum er að vatnalögunum frá 1923, sem nú eru tekin til uppstokkunar, er breytt á þá lund að afnotaréttur eða reglur sem kveðið var á um í vatnalögunum um afnot af vatni er umbreytt yfir í eignarrétt. Það er grunnhugsunin í þessu frumvarpi. En eins og hér hefur margoft komið fram eru upphafsorð frumvarpsins, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er skýrt eignarhald á vatni …“ Við höfum jafnan sagt í stjórnarandstöðunni þegar talað hefur verið um einkavæðingu að með þessum lögum er verið að búa í haginn fyrir einkavæðingu á vatni. Við höfum m.a. vísað í ummæli ráðherra fyrr og nú, þar á meðal ummæli Finns Ingólfssonar frá 1998 þar sem hann segir réttilega að grundvallarforsenda þess, þ.e. út frá hans sjónarmiði, að koma megi á samræmdu skipulagi um nýtingu auðlinda sé að kveða skýrt á um eignarrétt á þeim auðlindum.

Er þetta í „fæl“?

Ég er með þetta í „fæl“, hæstv. iðnaðarráðherra, sem ég vara við að hafa þetta í flimtingum, vegna þess að orð hæstv. ráðherra í minn garð og okkar vinstri grænna þar sem hún ber ranglega á okkur að hafa falsað ummæli hennar, þeirri umræðu er ekki lokið í þingsal, ég fullvissa hæstv. ráðherra um það.  Með öðrum orðum: Það sem er að gerast í þessu máli er að verið er að breyta afnotarétti yfir í eignarrétt og það eru skýr ákvæði um það í þessum lögum. Ég var að vísa í ummæli hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra þar sem hann lýsir þessari nauðsyn sem undanfara hagnýtingar á vatninu. Nú er þess að geta að að sjálfsögðu viljum við hagnýta okkur vatnið á ýmsan hátt en við viljum byrja á öðrum enda. Við viljum byrja á þeim endanum að tryggja almannaréttinn, tryggja umhverfisverndina og setja að því búnu reglur um heimildir til nýtingar á vatninu. Þetta er sú forgangsröðun sem við viljum hafa á og við viljum að allir þessir lagabálkar sem snúa að vatninu verði settir með þessa heildstæðu sýn í huga. Annað sem er að gerast með þessu lagafrumvarpi er einnig grundvallarbreyting. Í vatnalögunum frá 1923 er kveðið á um nýtingu á vatni, á það sem lögfræðingar kalla jákvæðan hátt. Það er skilgreint í hverju réttindin felast og þau eru talin upp. Nú er hins vegar kveðið á um eignarhaldið, á það sem lögfræðingar kalla neikvæðan hátt og það þýðir í grunninn að viðkomandi á vatnið, sé ekki kveðið á um annað í lögum. Grunnreglan er sem sé eignarréttur á vatninu og síðan eru því sett ýmis skilyrði í lögunum. Í þessu er fólgin grundvallarbreyting og sannast sagna skil ég ekki þá lögfræðinga, þeir eru ekki ýkja margir, sem hafa gengið fram á sjónarsviðið að undanförnu og tjáð sig á þann hátt sem þeir gera. Ég hef vakið athygli á því við umræðuna að þeir sem einkum hafa haft sig í frammi eru verktakar ríkisstjórnarinnar í þessu máli og við skulum ekki gleyma því að maður á borð við Karl Axelsson sem talar með lítilsvirðingu um málflutning okkar og vísar til hans sem storms í vatnsglasi, tal út í loftið, hann hefur verið í verkum fyrir ríkisstjórnina í tengslum við þetta mál. Og ég vil minna á að lögfræðingar eru ekki saklausir af því að hafa skoðanir á málum, og í sjálfu sér er ekkert við það að athuga. En muna menn umræðuna sumarið 2004 um fjölmiðlalögin og muna menn lögfræðingaskýrslurnar sem þá voru reiddar fram  Starfshópurinn benti vissulega á að slíkar takmarkanir stæðust hugsanlega ekki stjórnarskrá Íslands og í skýrslu starfshópsins um það efni til formanna ríkisstjórnarflokkanna sagði, með leyfi forseta: „Á hinn bóginn er ljóst að ekki er vafalaust að slíkur áskilnaður í lögum nú stæðist þær stjórnskipulegu formkröfur sem grein er gerð fyrir hér að framan.“ En áfram var málið reifað og sagði enn fremur, með leyfi forseta: „Annaðhvort stenst það áskilnað að setja slík fyrirmæli í almenn lög eða ekki án tillits til þess einstaka tilviks sem nú er staðið frammi fyrir.“ Enn segir, með leyfi forseta: „Starfshópurinn tekur þó fram að þeim mun hóflegri sem takmörkun af þessu tagi er þeim mun líklegra verður talið að hún fái staðist.“ Eða með öðrum orðum, hæstv. forseti, því vægar sem menn fara í sakirnar því líklegra er að menn kæmust upp með plottið. Hverjir voru þetta? Þetta voru lögfræðingar og lögspekingar. Hver fór fyrir hópnum? Það var lögfræðingurinn Karl Axelsson sem ríkisstjórnin beitir nú fyrir sig, sem talar um málflutning okkar sem storm í vatnsglasi.  „… að auka skilning á mikilvægi frjálsra viðskipta og eignaréttinda …“ Í stjórn þessarar stofnunar eru margir kallaðir til sögunnar, ýmsir menn úr pólitík og athafnalífi. Yfir þessu er síðan sérstakt rannsóknarráð. Þar sitja ágætir menn, Jónas Haralz, Hannes Hólmsteinn og viti menn, Karl Axelsson, til að auka skilning á eignarrétti. Þetta eru markmiðin. Þetta eru sérfræðingarnir sem ríkisstjórnin beitir núna fyrir sig og skammast út í okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að voga okkur að vefengja þeirra málflutning. Ég minni einnig á hitt  Það var vitnað í þá lögspekinga þegar verið var að deila um það hversu langt ætti að færa eignarréttindin niður í jörðina. Þá var verið að fjalla um jarðrænar auðlindir langt niður í jörðina. Sumir vildu fara stutt, 10 metra, aðrir 100 metra, ríkisstjórnin helst til Kína. Í þeim lögum voru tryggð eignarréttindi einstaklinga yfir jarðrænum auðlindum á ríkari hátt en nánast nokkurs staðar á byggðu bóli og einnig þá komu þessar fullyrðingar fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að stjórnarandstaðan færi með tómt mál. Minnast menn þess? Ég minnist þess því ég tók þátt í þessum umræðum sjálfur. Þá voru menn að vitna í m.a. álitsgerðir þeirra manna sem ég nefndi hér og eru margir aðrir kallaðir til sögunnar, sumir af hálfu stjórnarmeirihlutans vissulega og aðrir stjórnarandstöðunnar. Menn lögðu ekki allir sama skilning í orð þeirra en um þetta voru deilur. En sömu fullyrðingarnar af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans og við heyrum nú voru einnig til staðar í þeirri umræðu. Það hefur verið vísað til umræðunnar árið 1923. Þá fór fram umræða um þessi grundvallarmál. Þar tókust annars vegar á allsherjarréttarsinnar og hins vegar séreignarréttarsinnar. Ég er með skeyti sem landsstjórnin sendi til allra sýslumanna landsins í aprílbyrjun árið 1918, fyrir setningu vatnalaganna að sönnu, en sem endurspeglar þá umræðu sem þá fór fram. Þá var tekist á um hvort heimila ætti sölu á fossunum til útlendinga jafnt sem innlendra manna, og í þessu skeyti segir, með leyfi forseta: „Fossnefndin hefur skýrt Stjórnarráðinu frá því að hún hafi komist að þeirri niðurstöðu að vatnsréttindi séu ótvírætt almenningseign þó að einstakir menn einn eða fleiri eigi beitirétt þar og telur nefndin alla þá sölusamninga ólögmæta sem hreppsfélög er eiga afrétt í óbyggðum kynnu að hafa gert um réttindi er þau telja sig eiga til vatns og vatnsafls í afréttum sínum. Samkvæmt þessu skal yður hér með tjáð að leiðbeiningar og birtingar fyrir sýslunefndinni í umdæmi yðar, að landsstjórnin vegna landssjóðsins geri tilkall til allra vatnsréttinda á afréttum þar sem tveir eða fleiri eiga eða hafa átt saman sumarbeit og geldfjárhöfn.“ Ég nefni þetta aðeins til að minna á þá umræðu sem fram fór á þessum tíma og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og eflaust margir aðrir hafa gert skilmerkilega grein fyrir þessari umræðu og vísað til breytingartillagna sem komu fram við afgreiðslu vatnalaganna árið 1923 sem endurspeglar þau grundvallarátök sem þá fóru fram. Að lokum þetta, hæstv. forseti. Það er talað um mikilvægi þess og nauðsyn að endurskoða þennan gamla lagabálk frá 1923. Ekki er ég andvígur því. En þá skulum við líka svara kalli tímans við endurskoðun þeirra laga og hvert er kall tímans? Hvert vilja menn hlusta? Í hvaða átt vilja menn beina sjónum sínum og á orð hverra vilja þeir hlusta? Vilja menn hlusta á og horfa til alþjóðafjármagnsins, til Verslunarráðsins eða ámóta samtaka sem vilja festa eignarréttinn í sessi og einkavæða þessa dýrmætu auðlind? Eða ætla menn að hlusta á rödd almennings, almannasamtaka, bæði hér og um heim allan sem krefjast þess að vatnið verði virt sem mannréttindi og aðgangur almennings að vatninu verði tryggður í hvívetna. Það er þar sem við stillum okkur upp í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og þess vegna erum við andvíg þessu einkavæðingarfrumvarpi ríkisstjórnarinnar, frumvarpi sem býr í haginn fyrir einkavæðingu á vatni.

Frú forseti. Ég hef farið ítarlega yfir afstöðu mína í þessu máli í ræðum við 2. umr. en það eru þó nokkur atriði sem ég vil hnykkja á. Í upphafi máls míns verð ég að segja alveg eins og er að það fór um mig örlítil ónotatilfinning þegar hæstv. ráðherra iðnaðarmála, Valgerður Sverrisdóttir, gerði grein fyrir atkvæði sínu fyrr í dag, vegna þess að þá heyrðist mér ekki betur en svo að hæstv. ráðherra væri að fjalla um vatn eins og hvern annan hlut, bíl, skip eða hvernig svo sem það er, og þess vegna væri það sjálfsagt mál að fara út í þá neikvæðu skilgreiningu sem er búið að ákveða hér með vatnið og lögfesta eignarrétt á vatninu til að auðvelda stjórnsýslu og auðvelda málið í meðförum stjórnsýslunnar eða í viðskiptum milli manna í dómsölum. Frú forseti. Þessari nálgun er ég algerlega andvíg vegna þess að þessi orð segja manni svolítið í hvaða anda þessi lög eru sett. Þessi orð hugnast mér ekki og ég er algerlega andvíg þessari nálgun vegna þess að vatn er ekki eins og hver annar hlutur. Vatn er ekki hægt að ramma inn og pakka inn í umbúðir heldur er það rennandi allt um kring og eilíft og vatn er uppspretta lífs þannig að þarna er ekki um að ræða gæði, eins og um hverja aðra verslunarvöru sé að ræða. Frú forseti. Mikið hefur verið talað um að hér sé um að ræða formbreytingu. Þá verð ég, með leyfi forseta, að fá að lesa úr greinargerð frumvarpsins en þar segir á bls. 14, með leyfi forseta: „Ástæða þess að fremur er stuðst við neikvæða skilgreiningu á hugtakinu eignarréttur“ þarna er átt við í frumvarpinu, frú forseti, „er sú að jákvæð skilgreining, þ.e. skilgreining þar sem taldar eru upp allar heimildir eiganda, sem í eignarrétti geta falist, yrði of viðamikil og sennilega aldrei tæmandi og því í eðli sínu ófullkomin.“ Frú forseti. Þarna skil ég ekki betur en svo að í greinargerð þessa frumvarps sé verið að lýsa því að hér sé verið að framkvæma eðlisbreytingu á eignarrétti á vatni. Þetta tal um formlega breytingu, að þetta sé eingöngu formleg breyting, með þessum orðum tel ég að í sjálfri greinargerð frumvarpsins sé verið að henda þessu út í hafsauga. Menn ákváðu þegar þeir sáu í hvað stefndi, að þetta færi ekki svo léttilega hér í gegn að skýla sér á bak við að hér væri um einhverja formbreytingu að ræða þegar þeir segja í sínu eigin frumvarpi að svo sé ekki heldur um eðlisbreytingu að ræða. Mér fellur illa í geð þegar menn hafa staðið hér með þessa línu til að reyna að verja sig fyrir hinu raunverulega og sérstaklega þegar við í stjórnarandstöðunni erum vænd um að vera með rýran málflutning. Þetta er staðreynd. Þetta stendur í frumvarpinu á síðu 14 og ég hef lesið það hér upp og vonandi fer hæstv. ríkisstjórn að koma úr fylgsni sínu og viðurkenna hvað verið er að gera í stað þess að fela sig á bak við orðagjálfur um formbreytingu. Frú forseti. Annað sem ég vil nefna, tengt því að um meira en formbreytingu sé að ræða, er sú staðreynd að í þessu frumvarpi er reynt að ná utan um miklu meira af vatni en í núgildandi lögum. Í núgildandi lögum segir, með leyfi forseta: „Landareign hverri fylgir réttur til umráða og hagnýtingar því vatni, straumvatni eða stöðuvatni, sem á henni er, á þann hátt, sem lög þessi heimila.“ Þetta eru grundvallaratriði og mjög mikilvæg orð, virðulegi forseti. Þarna segir „sem á henni er“. Í frumvarpinu sem hér um ræðir, frú forseti, segir, með leyfi forseta, í 2. gr. „Lög þessi taka til alls rennandi eða kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, að svo miklu leyti sem önnur lög gilda ekki hér um.“ Frú forseti. Þarna er augljóst, eins og fram kom í umsögnum sem bárust iðnaðarnefnd út af þessu máli, að þetta frumvarp er miklu víðtækara en þau lög sem í gildi eru. Hér er allt mögulegt vatn í hvaða formi sem er geirneglt þannig að það verði undirorpið séreignarrétti. Frú forseti, ég mótmæli því að sú leið sé farin. Vatn er þess eðlis að þetta er ekki hægt og á ekki að vera hægt. Frú forseti. Ég las upp ágæta klausu úr greinargerð frumvarps hæstv. iðnaðarráðherra sem segir mér að um eðlisbreytingu sé að ræða. Ég vil líka nefna það að úr þeim orðum má lesa að við erum ósammála í í grundvallaratriðum. Við höfum gagnrýnt það, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, fór vel yfir það í ræðu sinni, að þessi ríkisstjórn ætli að breyta eðli laganna með því að ná utan um vatn í öllu formi með þessum lögum og gera eignarréttinn tæmandi til allrar framtíðar. Það er grundvallarbreyting. Hingað til hefur verið listað upp hvaða réttindi menn hafa og á því verður grundvallarbreyting. Frú forseti. Málið kristallast í ræðum löglærðra þingmanna stjórnarflokkanna, annars vegar Framsóknarflokks og hins vegar Sjálfstæðisflokks. Hv. þm. Jónína Bjartmarz lýsti því í gær að ekkert vantaði upp á réttindi til landeigenda nú, til nýtingar á vatni, og því sé þetta eingöngu formbreyting. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kemur síðan upp í atkvæðaskýringu „í ljósi tæknibreytinga“ eða eitthvað í þeim dúr. Hann segir að í ljósi þeirrar öru tækniþróunar sem átt hefur sér stað síðan lögin voru sett verði að gera þessa breytingu. Þarna er grundvallarmunur á. Ég held, virðulegi forseti, að menn ættu að fara varlega í að tala um að stjórnarandstaðan hafi mismunandi sýn á málið þegar fram hefur komið mismunandi sýn háttvirtra löglærðra þingmanna á Alþingi. Frú forseti. Það er þarna sem skilur milli og þessu mótmælum við. Það er ljóst, frú forseti, að við vitum ekkert hvað verður í framtíðinni, hvers konar tækni verður til staðar til nýtingar á vatni. Hið eina sem við höfum í höndunum upp á framtíðina er spá um að í framtíðinni, eftir 50 ár, verði vatn orðið mun verðmætra en olía. Það er það eina sem við höfum í höndunum.  Frú forseti. Í lok máls míns vil ég nefna að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði í gær góða grein fyrir umræðunni sem átti sér stað þegar þessi lög voru sett. Menn hafa ítrekað vísað í anda laganna og túlkun þeirra þegar þau voru sett 1923. Mig langar að fá að vitna eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir í bók eftir Sigurð Gizurarson. Þar kemur fram að Sveinn Ólafsson í Firði var maður einkaeignarréttar og varð undir, eins og kemur í ljós í klausunni sem ég mun lesa. Hann varð undir í umræðunni á Alþingi. Menn vildu ekki einkaeignarrétt á vatni vegna þess að þá voru menn forsjálir. Þeir þekktu verðmæti vatns og eðli vatns, að ekki væri hægt að fella það undir einkaeignarrétt. Ég ætla, með leyfi forseta, að fá að koma með tilvitnun úr þessari ágætu bók eftir Sigurð Gizurarson. Þar segir, með leyfi forseta: „Þótt meiri hluti deildarinnar styddi frumvarp stjórnarinnar var þó samþykkt breytingartillaga Bjarna Jónssonar frá Vogi og Jóns Þorlákssonar við 2. gr. þess. Hún fól í sér frávik frá upphaflegri gerð textans, sem hafði verið orðaður á þá lund, að landeigandi ætti hvers konar nytjar vatns „með þeim takmörkunum sem lög, venjur, samningar eða aðrar heimildir hafa í för með sér.“ Orðalaginu var breytt á þann veg, að landeigandi ætti rétt til umráða og hagnýtingar yfir vatni á landi sínu „á þann hátt sem lög þessi heimila.““ Því næst segir, með leyfi forseta: „Þetta tók Sveinn Ólafsson í Firði mjög óstinnt upp og kvað hér um að ræða slíka grundvallarbreytingu á frumvarpinu, að kippt væri lagastoðum undan einkaeignarrétti á vatni.“ - Hann taldi með þessu unnin spjöll á 2. gr. frumvarpsins. 
             Frú forseti. Þetta skýrir fyrir okkur umræðuna frá þessum tíma og er mikilvægt að mönnum sé það ljóst að þeir sem töldu vatn best fyrir komið í einkaeign töldu að með þeirri leið sem farin var á endanum væri lagastoðum kippt undan einkaeignarrétti á vatni. Við skulum halda þessu til haga í þessari umræðu. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég vil í lok máls míns segja að ég er andvíg þessari leið, að svo skuli verða um vatnið okkar endanlega, í hvaða formi sem er. Ég mótmæli því harðlega og mun svo lengi sem ég get berjast gegn því að það verði að veruleika.

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði um að það væri eitthvað skelfilegt að hægt yrði að veðsetja vatn. Vatn er veðsett í dag. Vatn sem selt er í verslunum á flöskum er veðsetjanlegt og er verðsett. Það yrði því ekkert nýtt. En það er annað sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um. Hv. stjórnarandstæðingar eru á móti frumvarpinu, að mér heyrist allir sem einn. Þeir vilja vinna að því að breyta, nútímavæða frumvarp frá 1923 og gefa sér tíma til þess. Einn hv. stjórnarandstæðingur, hv. þm. Ögmundur Jónasson frá Vinstri grænum, sagði í gær að hann væri ekki sáttur við núgildandi lög. Það væri of mikill einkaréttur í þeim, of mikil einkaeign. Hann vildi auka samfélagslega eign á vatninu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vildi þjóðnýtingu á þeim rétti sem er til staðar í dag. Nú er það spurningin: Hversu vel nær stjórnarandstaðan og hv. þingmaður sem hér talaði … 

Frú forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvort hv. þingmaður var í andsvari við mig eða Ögmund Jónasson. En það er ástæða til að árétta það, vegna þess að hv. þingmaður virðist ekki hafa náð því þegar ég flutti ræðu mína áðan, að við erum ósammála þeirri leið að geirnegla og lögfesta einkaeignarrétt á vatni, fullkominn einkaeignarrétt á vatni, en það er svo til þannig orðað í greinargerð með þessu frumvarpi. Við erum ósammála því vegna þess að til framtíðar litið teljum við beinlínis hættulegt að lögfesta einkaeignarrétt á vatni um ókomna framtíð. Frú forseti. Til að svara spurningu hv. þingmanns get ég sagt að ég veit ekki til hvaða ummæla hann var að vitna. Ég er ansi hrædd um að hann gæti verið að leggja mönnum orð í munn. Þetta var jú ekki bein tilvitnun. Ég get sagt honum að stjórnarandstaðan hefur verið sammála í andstöðu sinni gegn vatninu. Við munum án efa, þótt einhver örlítill munur geti verið á afstöðu okkar til ákveðinna ákvæða, ná samstöðu um lendingu í því máli komi þegar að því kemur. Við munum ná samstöðu um það.

Frú forseti. Ég sat í þingsal í gær og hlýddi á hv. þm. Ögmund Jónasson koma með þá yfirlýsingu að hann teldi að núgildandi lög tryggðu of mikinn einkarétt á vatni. Hann vildi sjá meiri samfélagslega eign á vatni, þ.e. þjóðnýtingu. Við reiknum með því að stjórnarandstæðingar, sem eru á móti þessu frumvarpi, vilji þá koma með einhverja sameiginlega lausn. Þá er það spurningin: Felst sameiginlega lausnin í því sem Vinstri grænir vilja, að þjóðnýta vatnið, eða felst það í því að viðhalda núgildandi lögum? Hvernig vilja menn sjá breytingar á þeim lögum sem eru í dag 

Frú forseti. Ég tel að hv. þingmaður sé enn og aftur að snúa út úr orðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Það hefur hvergi komið fram í þessari umræðu að nokkur ætli að fara að þjóðnýta vatnið. Það hefur hvergi komið fram í þessari umræðu nema hjá hv. stjórnarliðum sem reynt hafa að slá ryki í augu fólks með slíkum málflutningi. Það hefur ekki komið fram hjá nokkrum ræðumanni neitt um þjóðnýtingu nema hugsanlega hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, sem hefur ekki aðra vörn í málinu en að standa hér og æpa að stjórnarandstaðan vilji þjóðnýta vatnið. Það er ekki hægt að sitja undir svona, frú forseti, þegar við erum að ræða þessi mál efnislega, slíkum upphrópunum. Þetta er rangt. Það er beinlínis rangt að menn hafi haldið því fram og ætli inn á þær brautir. Hins vegar hefur það verið rætt að í þessu frumvarpi er hlutur almannaréttar mjög rýr ef nokkur. Menn hafa talað um að gæta verði að almannaréttinum í þessu frumvarpi og það kom ítrekað fram í umsögnum sem bárust iðnaðarnefnd. Til fróðleiks fyrir hv. þm. Pétur Blöndal, af því að ég veit að hann hefur gaman af ýmsum upplýsingum, þá er það þannig í ríkjunum í kringum okkur og í Evrópu að vatn er algerlega utan séreignaréttar. Þar er gengið út frá almannaréttinum í lagasetningu. Við erum að fara inn á allt aðrar brautir, verði þetta frumvarp að lögum, en nokkur önnur ríki hafa farið í heiminum. Það finnst mér áhyggjuefni þegar við erum að hefja göngu okkar inn í 21. öldina.

Frú forseti. Við ræðum um frumvarp til vatnalaga við í þriðju umferð. Ég tel rétt að draga saman það sem komið hefur fram í umræðunni. En áður en ég hef mál mitt verð ég lýsa yfir algerri furðu minni yfir því hvað Framsóknarflokknum gengur til með þessu frumvarpi. Hvað á þetta skylt við samvinnuhugsjónina sem flokkurinn er byggður á? Ég verð að segja að eftir að ég hef skoðað málið og sögu brautryðjenda samvinnuhugsjónarinnar virðast þeir sem eru í fararbroddi nú fyrir Framsóknarflokkinn á algerum villigötum. Það snýr ekki aðeins að vatninu, þeirri auðlind, heldur verðum við líka að líta til þess að flokkurinn hefur leynt og ljóst unnið að því að koma fiskveiðiauðlindinni í einkaeigu, m.a. undir forustu hæstv. forsætisráðherra. En þá var það gert með það að markmiði að vernda fiskinn. Nú skal vatnsauðlindinni komið í sérstök not án þess að ræða um vatnsvernd. Það er því eins og menn séu hættir að nenna svo mikið sem tala um eitthvað annað markmið en að færa einfaldlega eignarhaldið í ákveðnar hendur. Hvað gengur mönnum til? Menn halda því fram að engin breyting verði. En samt, þegar þeir skoða málið nánar, er um veigamiklar efnisbreytingar að ræða. Breytingin er engin, segja menn. Þeir sem eiga fasteignirnar, jarðirnar ættu að vera fylgjandi breytingunum. Það hefur oft komið fram í umræðunni að bændasamtökunum og veiðiréttareigendum er meinilla við þessar breytingar. Þessar stofnanir hafna þeim. Menn furða sig á því hvað mönnum gengur í raun til með þessu frumvarpi. Því hefur einnig verið haldið fram að markmiðið sé að nútímavæða vatnalögin. Maður hefði haldið að þá sæjust merki um nútímaviðhorf í þessu frumvarpi, t.d. að tekin yrðu upp hnitakerfi við að afmarka eignarlönd. En svo er alls ekki heldur kemur fyrir óskiljanlegur lagatexti sem ég hef farið yfir, m.a. í 11. gr. þar sem segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Nú vex gras upp úr vatni við lágflæði og fylgir vatnsbotn þá landi sem þurrt land væri. Ef eyjar, hólmar eða sker eru í stöðuvatni fylgja þeim netlög sem áður segir. Nú á maður eyjar, hólma eða sker fyrir landi annars manns og er sundið mjórra en 230 metrar og ræður þá miðlína sundsins merkjum.“ Ég er á því að í stað þess að vera með svo illskiljanlegan texta hefði nútímavæðing sem eitthvað kvæði að gert ráð fyrir hnitum, sem eru notuð núna og víðast hvar til að afmarka og merkja inn á landakort. En þessi nútímavæðing sem menn tala um kemur hvergi fram. Þetta frumvarp er enn þá forneskjan hvað það varðar. Þess vegna stenst ekki talið um nútímavæðinguna. En deilan snýst fyrst og fremst um hvað felst í að eiga vatn eða eiga rétt til að nýta vatn. Stjórnarliðar hafa sagt að þar sé enginn munur á en við í stjórnarandstöðunni höfum bent á að á því sé mikill munur. Þegar betur er að gáð hvað þetta frumvarp varðar þá kemur í ljós að ákveðnum nytjum er gert hærra undir höfði heldur en öðrum, þ.e. orkunýtingu vatns. Eins og við höfum bent á hér í stjórnarandstöðunni er hægt að nýta vatn í fleira en að snúa túrbínu. Það virðist eina gagnsemin sem hæstv. iðnaðarráðherra sér í vatni, að snúa túrbínum og helst til að framleiða ál. En það er hægt að nýta vatn með öðrum hætti. Það kemur fram m.a. í umsögn Bændasamtakanna, sem leggjast gegn þessu frumvarpi framsóknarmanna. Mér finnst það ámælisvert að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli ekkert minnast á það nema rétt með því að koma með samkvæmisinnlegg í atkvæðaskýringum um umsögn Bændasamtakanna, þeirra samtaka sem hann ætti að gæta hagsmuna fyrir. Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið hefur nú verið yfirfarið á nýjan leik og kemur þá í ljós að athugasemdir Bændasamtakanna hafa verið að engu hafðar. Þær eru því sendar á ný og nefndin vinsamlega beðin um að íhuga þær vandlega.“ En ekkert gerist. Framsóknarflokkurinn gerir ekkert með umsögn Bændasamtakanna. Það hefðu áður þótt tíðindi en þykja ekki lengur. Svo virðist sem Framsóknarflokkurinn gangi helst fyrir því að hugsa um að snúa túrbínum sé hættur að spá í venjulegan landbúnað. Síðan eru gerðar veigamiklar athugasemdir við frumvarpið, m.a. þær sem ég hef gert að umtalsefni, m.a. að þynna eigi út hugtakið netlög. Með þeirri útþynningu er reynt að svipta jarðeigendur réttinum til að nýta fjöruborðið. Mér finnst það í raun eitt af því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem hefur verið mikill hvatamaður að því að virða eignarréttinn, ætti að standa að með okkur í stjórnarandstöðunni og bændum, að rétturinn til að nýta fjöruborðið verði ekki rifinn af þeim. Ég þekki ekki nokkur rök fyrir því að ganga svo hart fram, að taka þennan rétt af bændum til að veiða hrognkelsi og nytjafisk í fjöruborðinu, nema þá að Framsóknarflokkurinn sé hræddur við að opnuð verði lítil glufa, til að virða rétt bænda hvað þetta varðar, þá gangi það nærri kvótavitleysiskerfinu sem hæstv. forsætisráðherra er guðfaðir að. Það var staðfest, m.a. í Fréttablaðinu nú á dögunum, að hann hefði komið að því að semja orðalagið yfir það hvernig væri hægt að framselja fiskinn í sjónum. Voru menn hræddir við að þessi glufa mundi kollvarpa þessu kerfi. Þetta er virkilega sérstakt, að menn skuli vera svo hræddir, að vilja meira að segja meina mönnunum að nýta eignarlönd sín. Það er mjög undarlegt. En deilurnar hafa snúist um muninn á því að eiga rétt á að nýta vatnið eða eiga vatnið. Við höfum bent á það í löngu máli að það yrði veigamikil breyting. Mér heyrist sem fáir stjórnarliðar reyni að mótmæla því að einhverju leyti. Í öðru lagi er deilt um hvort eitthvert vit sé í, þegar rætt er um framtíðarskipan vatnsmála, að undanskilja vatnsverndina. Ég er því ósammála. Helsta stofnun umhverfisráðuneytisins er okkur í stjórnarandstöðunni sammála. Öll samtök náttúruunnenda eru okkur sammála. En hæstv. iðnaðarráðherra horfir eingöngu á vatn í þeim tilgangi að snúa túrbínum og vill náttúrlega ekki að náttúruverndarsjónarmið verði rædd samhliða. Það gæti orðið til að það yrði einu álverinu færra í landinu. Það skyldi þó aldrei vera. Að lokum ætla ég að nefna að deilurnar snúast einnig um það hve illa þetta frumvarp er unnið. Farið hefur verið í gegnum það í löngu máli að skilgreiningar séu oft sérkennilegar. Ég hef nefnt skilgreininguna á mannvirki og gerði það líka á síðasta þingi, þ.e. skilgreininguna: „Hvers konar manngerðar tilfæringar, t.d. hús, brú eða virkjun.“ Mér finnst þetta mjög sérstakt orðalag. Ég hef sagt að þegar menn breyta liðlega 80 ára gömlum lögum þá ættu þeir ekki að kasta til þess höndum heldur standa betur að því. Ég ætla að láta máli mínu lokið, ekki vegna þess að þetta sé mál sem ekki er vert að ræða en ég tel hins vegar ekki vert að verja lengri tíma í það. Þetta frumvarp er andvana fætt. Ef fólkið í landinu vill áfram hafa eignarhald á vatninu og að hugsað verði fyrir almannahagsmunum hvað varðar fiskveiðiauðlindina og vatnið, sem við nýtum til drykkjar, þá hafnar það Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum í næstu kosningum. Þar sem þetta lagafrumvarp tekur ekki gildi fyrr en hálfu ári eftir næstu alþingiskosningar þá hefur fólkið í landinu enn þá val um hvort það vilji að í vatnalögum verði hugsað fyrir almannahagsmunum eða þröngum sérhagsmunum, líkt og gerst hefur varðandi fiskveiðiauðlindina. Það skyldi þó aldrei vera að liðsmenn stjórnarliðsins séu einnig farnir að vakna upp við að þetta sé kannski ekki sniðugt. Þegar þing kemur hér saman á ný þá kann að verða þess fyrsta verk, hvaða ríkisstjórn sem verður, að nema einfaldlega þetta frumvarp úr gildi.

Frú forseti. Ég ætla aðeins að áskilja mér þann rétt að fara yfir það sem ég var áður búin að búa mig undir fyrir 2. umr. og hefði það kannski frekar átt að hluta til heima þar. Eitt mikilvægasta efni jarðarinnar er líklega vatn og snertir það okkur öll á einn eða annan hátt. Hér í ræðustól hefur verið rifjað upp í fyrri umræðum í löngu máli starf fossanefndarinnar og Fossafélagsins Titans. Þar voru menn að fást við skilgreiningar á hlutum, eins og hv. ríkisstjórn ætti að gefa sér betri tíma til að mínu mati að skilgreina, þ.e. eignarréttur, einkaréttur, nýtingarréttur, almannaréttur og hvað þetta allt saman heitir. Einnig hefur það margoft komið fram að um sameiginlega arfleifð mannkyns sé að ræða og mikilvægt sé að verndunarsjónarmið séu það sem okkur beri fyrst og fremst að hugsa um þegar við fjöllum um vatn. Því hefur jafnvel verið haldið fram að vatn sé margfalt mikilvægara efni en t.d. olía. Við Íslendingar búum svo vel að við eigum nóg af hreinu vatni, en hversu lengi vitum við ekki. Að vatn tilheyri einhverjum ákveðnum, einhver eigi vatnið, ekki bara vatnið í jörðinni undir landinu, heldur líka vatnið sem rennur hjá. Áin sem um landareign rennur á eigandi landsins samkvæmt þeim vatnalögum sem hér er rætt um. Hann eignast það um leið og það kemur í landið en síðan á hann það ekki lengur þegar það rennur út úr landinu. Þetta kemur skýrt fram í 2. gr. um gildissvið. „Lög þessi taka til alls rennandi eða kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, að svo miklu leyti sem önnur lög gilda ekki hér um.“ Iðnaðarnefnd bárust fjölmargar athugasemdir og hefur verið farið ítarlega í þær hér í ræðustól. Ég ætla rétt að stikla á stóru hvað þær varðar þar sem fram kemur mjög skýr gagnrýni á frumvarpið og mér finnst stjórnarliðar tala lítið um. Samtök sem undirritað hafa yfirlýsingu um vatn fyrir alla, og áður hefur verið vitnað oft til, skiluðu bæði inn séráliti og sameiginlegu og segir í því sameiginlega m.a., með leyfi forseta: „Í eftirfarandi sameiginlegri yfirlýsingu kemur fram meginafstaða samtaka þeirra sem að þessari umsögn standa til vatns og hvernig beri að skipa málum er vatn snerta. Ber að líta á efni yfirlýsingarinnar sem hluta af umsögn samtakanna um frumvarp til vatnalaga:“ Síðan kemur yfirlýsingin um vatn fyrir alla. Á eftir kemur umsögn um nánari athugasemdir og þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi til vatnalaga er sú meginbreyting gerð að rétti til umráða og hagnýtingar á því vatni sem á landareign finnst, er umbreytt í óskoraðan eignarrétt. “ - Hér greinir stjórnarandstöðuna og stjórnarliða á, því að stjórnarliðar og meiri hlutinn í iðnaðarnefnd kalla þetta formbreytingu. - „Samtökin fallast ekki á þá túlkun að þessi breyting sé einvörðungu formsatriði og hafi enga efnislega þýðingu. Mótmæla samtökin þessari breytingu og leggja til að ákvæði 2. gr. vatnalaga frá 1923 standi óbreytt, enda er breytingin í andstöðu við þá skipan vatnsmála sem fram kemur í sameiginlegri yfirlýsingu samtakanna og byggð er á samþykkt Sameinuðu þjóðanna frá 2002, sem Ísland hefur undirgengist. Þar segir m.a. að líta skuli á vatn fyrst og fremst sem menningarleg og félagsleg gæði en ekki sem efnahagsleg gæði.“ Við gerð þessa lagafrumvarps taldi ráðherra rétt að kalla til m.a. fulltrúa Bændasamtaka Íslands, Orkustofnunar, lögfræðing Orkuveitunnar sem fulltrúa Sambands sveitarfélaga, auk fulltrúa Samorku. „Ekki var leitað til annarra samtaka sem hafa hér augljósra hagsmuna að gæta, hvort sem er náttúruverndarsamtök, mannréttindasamtök, neytendasamtök, verkalýðssamtök eða önnur þau samtök og aðilar sem gæta almannahagsmuna.“ Ástæða er til að velta því fyrir sér hvers vegna Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun og fleiri aðilar voru ekki hafðir með í ráðum þegar verið var að semja lagafrumvarpið. Það er mikill munur á því að koma að samningu laga eða gefa umsögn um lög sem svo sjaldan er hlustað á. Í 1. gr. vatnatilskipunar Evrópusambandsins, er til stendur að taka upp að hluta til hér á landi innan skamms, segir: „Vatn er ekki eins og hver önnur verslunarvara, heldur öllu frekar sameiginleg arfleifð, sem verður að vernda, verja og meðhöndla sem slíka. Ofangreind breyting á eignarrétti á vatni gengur augljóslega þvert gegn vatnatilskipun Evrópusambandsins sem leggur áherslu á að vatn sé sameiginleg arfleifð en ekki einkaeign tiltekinna einstaklinga, hópa eða fyrirtækja.“ Við lagasetninguna var tekist á um tvö meginsjónarmið. Annars vegar hvort líta ætti á vatn sem einkaeign. Hins vegar hvort það ætti að vera í þjóðareign með afnotum fyrir einstaklinga. Í 11. gr. þeirra vatnalaga sem enn eru í gildi segir, með leyfi forseta: „„Öllum er heimilt að taka vatn til heimilisþarfa og bús, þar sem landeiganda er meinlaust, svo og að nota“ - ekki eiga - „vatn til sunds og umferðar, einnig á ísi, enda fari það eigi í bága við lög, samþykktir eða annað lögmætt skipulag.“ Hvernig fellur þetta að skilgreiningunni á eignarrétti sem segir að rétthafinn hafi einn heimild til umráða og ráðstöfunar verðmæta? Í lögunum frá 1923 er landsmönnum veittur réttur til afnota af vatni, sem eigandi lands með vatnsréttindum getur ekki selt eða ráðstafað. Sú aðgerð að færa vatn úr sameign yfir í einkaeign er líkleg til að gera vatnsvernd erfiðari þar sem opinbert inngrip í nýtingu og meðferð vatns kann að stangast á við eignarrétt sem er varinn í stjórnarskrá. Rétt er þó að minna á að helgi eignarréttar er ekki takmarkalaus. Í 72. gr. stjórnarskrá segir: „Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji.“ Sérhver aðgerð sem kann að gera náttúruvernd erfiðari verður að vera rökstudd mjög vel. Í greinargerð með frumvarpinu er m.a. rætt um að vatnalög taki eðlilega bæði til allsherjarréttar og einkaréttar: Lögin [frá 1923] tóku jafnt til einkaréttarlegra hagsmuna eigenda vatnsréttinda og almannahagsmuna. Þannig falla lögin bæði innan sviðs allsherjarréttar og einkaréttar. … Það er skoðun samtakanna“ - þ.e. um vatn fyrir alla - „að í tilviki vatns sé slík forgangsröðun óásættanleg - þegar vatn sé annars vegar skipti almannahagsmunir meira máli en einkahagsmunir.“ - Tek ég undir þá skoðun. - „Þessi afstaða endurspeglast í vatnatilskipun Evrópusambandsins og í mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Mjög óljós ávinningur er af því að færa vatn úr sameign í einkaeign og því er breytingin ekki rökstudd með fullnægjandi hætti. Af ofangreindu er ljóst að sú staðhæfing í rökstuðningi með frumvarpinu að „leggja [verði] áherslu á að hér [þ.e. með breytingu á eignarréttarákvæðinu] er um formbreytingu að ræða en ekki efnislega breytingu á inntaki eignarráða fasteignareiganda yfir vatni“ fæst ekki staðist. Breytingin er miklu meira en formbreyting. Þó að það megi augljóslega deila um túlkun á vatnalögunum frá 1923, þá er það ljóst að verði orðið við kröfu þeirra samtaka sem að yfirlýsingunni „Vatn fyrir alla“ stóðu um að ákvæði er varða vatn sem mannréttindi, að lög um vatnsnýtingu hljóti að taka mið af lögum um vatnsvernd sem og að vatnsveitur verði reknar á félagslegum grunni verði sett í stjórnarskrá, þá hlýtur að koma til heildstæð endurskoðun á lögum um vatn í heild sinni. Það hlýtur því að vera krafa að endurskoðun vatnalaganna feli í sér aukna áherslu á almannarétt og að horfið verði frá því að vatn teljist einkaeign þeirra landeiganda sem það finnst á Samtökin telja einnig að með því „að fella einu heildarlögin um vatn undir iðnaðarráðuneyti“ - en ekki umhverfisráðuneyti - „og gera Orkustofnun að helsta eftirlitsaðila með þeim er lögð áhersla á nýtingu vatns frekar en verndun. Verndunarþátturinn, t.d. það sem lýtur að friðlýstum svæðum, kemur inn sem undantekning frá þeirri meginreglu að vatn sé auðlind sem beri að nýta. Samtökin telja eðlilegra að verndunarsjónarmið standi nýtingarsjónarmiðum framar. Þar með væri eðlilegt að vatnalög heyrðu undir umhverfisráðuneytið og að Umhverfisstofnun væri helsti eftirlitsaðili með lögunum.“ Vatnalögin frá 1923 tóku yfir þetta allt saman og það er mjög eðlilegt að halda því þannig áfram. Eins og fleiri gera samtökin athugasemd við samningu laganna og telja „ámælisvert að ekki skuli hafa verið leitað til annarra aðila sem einnig hafa hér augljósra hagsmuna að gæta, hvort sem er náttúruverndarsamtök, mannréttindasamtök, neytendasamtök, verkalýðssamtök eða önnur þau samtök og aðilar sem gæta almannahagsmuna.“ - Eins og áður sagði. „Allt kveður við sama tón hjá þeim sem telja sig málið skipta og að ámælisvert sé þegar lög eru samin um mikilsverðar auðlindir úr sameign í einkaeign skuli þau ekki samin með aðkomu stærri og margbreytilegri hóps. Samtökin telja að ekki sé hægt að „skilja vinnulagið við samningu frumvarpsins öðruvísi en svo að litið sé á að hagsmunaaðilar séu fyrst og fremst þeir sem séu líklegir til að gera vatn að verslunarvöru eða hafa eftirlit með stórfelldri nýtingu vatns. … Þess vegna telja samtökin ekki einasta að niðurstaðan (frumvarpið) sé óréttlát, heldur hafi málsmeðferðin (ferlið við samningu frumvarpsins) verið óréttlát.“ Að lokum segir í greinargerð þessara fjölmörgu samtaka, með leyfi forseta: „Því er augljóslega verið að byrja á röngum enda í lagasetningu og festa í sessi skipan sem er öndverð þeirri sem sett er fram í yfirlýsingu undirritaðra samtaka. Undirrituð samtök telja því einsýnt að frumvarpið um vatnalög verði dregið til baka og að öll lög sem snerta vatn, hvort sem um er að ræða lög um vatnsveitur eða jarðrænar auðlindir verði tekin til heildstæðrar endurskoðunar, þar sem efni yfirlýsingarinnar „Vatn fyrir alla“, sé haft til hliðsjónar. Enn fremur lýsa samtökin þeirri skoðun sinni að óhjákvæmilega verði að leita til fleiri aðila við þá endurskoðun, en þeirra sem haft var samráð við um samningu frumvarpsins um vatnalög.“ Sama má segja um fleiri umsagnir, m.a. frá Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun, en þar segir, með leyfi forseta: „Líkt og iðnaðarnefnd er vel kunnugt hafa verið mjög skiptar skoðanir um nefnt frumvarp og Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun gerðu fjölmargar athugasemdir við fyrra frumvarp um sama efni er það var til umfjöllunar Alþingis á síðasta löggjafarþingi. Við vinnslu fyrirliggjandi frumvarps virðist nefndin sem vann drögin ekki hafa sent þau út í því skyni að leita með formlegum hætti eftir viðbrögðum annarra aðila og taka rökstudda afstöðu til innsendra athugasemda sem lagðar yrðu fyrir ráðherra ásamt frumvarpinu.“ - Þetta er það sem Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun telja. - „Umhverfisstofnun vill reyndar halda því til haga að fulltrúi nefndarinnar leitaði óformlega til stofnunarinnar á sínum tíma um tiltekin atriði um almannarétt er snerta vatn. Umhverfisstofnun telur það verklag, sem því miður er ekkert einsdæmi, að nefndir skili frumvarpstexta til ráðherra án þess að hafa sjálfar leitað eftir viðbrögðum með formlegum hætti úti í samfélaginu, sé mjög vandmeðfarið. Slíkt á einkanlega við þegar verið er að leggja til breytingar á löggjöf sem kann að snerta eða skarast á við verkefni sem aðrir aðilar innan stjórnsýslunnar eru að sinna. Þegar þannig háttar, og eftir að frumvarpið hefur verið lagt fram, má reikna með að umræðan um efni þess fari eingöngu fram á Alþingi. Hætt er við að umræðan verði mun harðari en hún þyrfti að vera ef ekki er búið að ræða framkvæmda- og tækniatriði þess á fyrri stigum og sem flest sjónarmið liggja fyrir.“ Það hefur einmitt orðið raunin. Þrátt fyrir breytingar sem gerðar voru að mati Umhverfisstofnunar frá fyrra þingi standa enn eftir mikilvæg atriði sem áður hafa verið rakin hér í ræðustól. Rétt er að nefna samt að þau minntust á að tryggt verði að almannaréttur veikist ekki og telji Alþingi að einungis sé um formbreytingu að ræða varðandi skilgreiningu á eignarhaldi og sé það ætlun þess að svo verði, telur Umhverfisstofnun að skilgreining sem byggir á orðalagi gildandi laga sé skýrara út frá sjónarmiði náttúrufræða og valdi minni óvissu á túlkun á almannarétti. Það sem hins vegar skekkir myndina er að í frumvarpinu er um leið verið að skilgreina til hvers eignarrétturinn tekur, þ.e. til hvaða hluta vatns hann nær, enda segir í 2. gr. frumvarpsins: „Lög þessi taka til alls rennandi eða kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, að svo miklu leyti sem önnur lög gilda ekki hér um.“ Síðan segir í 4. gr.: „Fasteign hverri, þar með talið þjóðlendu, fylgir eignarréttur að því vatni sem á henni eða undir henni er eða um hana rennur.“ Þar virðist vera um verulega efnisbreytingu að ræða frá gildandi lögum þar sem segir í 2. gr.: „Landareign hverri fylgir réttur til umráða og hagnýtingar því vatni, straumvatni eða stöðuvatni, sem á henni er, á þann hátt, sem lög þessi heimila.“ - Hagnýtingin sem sagt. Í umsögn Landverndar segir: „Það vekur athygli stjórnar Landverndar að frumvarpið beinist eingöngu að nýtingu vatns. Ekki er fjallað um varnir gegn mengun, hollustu, náttúruvernd, almannarétt og nýtingu lífrænna auðlinda, sem allt eru mikilvæg atriði sem taka verður mið af við hvers konar nýtingu vatnsréttinda.“ Stjórn Landverndar telur að um grundvallarbreytingu frá núgildandi lögum sé að ræða. „Stjórn Landverndar vill árétta það sem segir um vatn í sameiginlegri yfirlýsingu þjóðkirkjunnar og fjölmargra félagasamtaka, m.a. Landverndar: „Vatn er takmörkuð auðlind og almannagæði sem er undirstaða alls lífs og heilbrigðis. Vatn er frábrugðið öðrum efnum að því leyti að það finnst náttúrulega í föstu, fljótandi og loftkenndu formi og er aldrei kyrrt á einum stað eða einu eignarlandi heldur á stöðugri hringrás um heiminn.““ Í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands segir: „Í umsögn um frumvarp til laga um rannsóknir og nýtingu á jarðrænum auðlindum lagðist Náttúrufræðistofnun eindregið gegn þeirri fyrirætlun að skilgreina vatn (í hvaða formi sem er) sem jarðræna auðlind og fela umsjón þess iðnaðarráðuneyti og Orkustofnun. … Vatn er lífsnauðsynleg auðlind og arfleifð alls mannkyns og alls lífríkis á jörðinni. Þessi hugsjón er ráðandi í lagabálkum í nágrannalöndum okkar og kemur vel fram í vatnatilskipun ESB frá [árinu] 2000 sem segir efnislega að vatn sé ekki söluvara heldur sameiginlegur arfur mannkyns sem beri að varðveita, vernda og umgangast í samræmi við það. Nú er unnið að lögleiðingu vatnatilskipunar ESB hér á landi í heildstæðri löggjöf um vernd og nýtingu vatns. Náttúrufræðistofnun leggst gegn því að sértæk lög um eignarhald og umsýslu með vatni séu lögfest áður en fyrir liggur hvernig vatnatilskipunin verður innleidd. Eignarrétti yfir vatni og öðrum jarðrænum auðlindum er gert hátt undir höfði í nefndum lagafrumvörpum. Nær væri, að mati Náttúrufræðistofnunar, að styrkja almannarétt gagnvart auðlindum landsins og þá sérstaklega gagnvart vatni í öllum þess formum (samanber t.d. ofangreint ákvæði í vatnatilskipun ESB og ákvæði 1. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar.) Verði frumvarpið að lögum fær Orkustofnun umfangsmikið stjórnsýslu- og eftirlitshlutverk með vatni sem eðlilegra væri að Umhverfisstofnun færi með samkvæmt áðurnefndri forgangsröð. … Enn fremur telur stofnunin rétt, í ljósi samfélagsumræðu um eignarhald á vatni annars vegar og almannarétt og náttúruvernd hins vegar, sem verið hefur frá því frumvarpið kom fram fyrst á Alþingi, að íhuga alvarlega að halda ákvæði um eignarhald/nýtingarrétt (2. gr.) óbreyttu frá því sem er í gildandi lögum, þ.e. efnislega: „Landareign hverri fylgir réttur til umráða og hagnýtingar því vatni, straumvatni eða stöðuvatni, sem á henni er, á þann hátt, sem lög þessi heimila.“ Þetta orðalag hefur reynst farsælt í tímans rás og ekki ástæða til að breyta því „formsins“ vegna.“ Eins og margsinnis hefur komið fram í umræðunni er það skilningur stjórnarandstöðunnar og margra annarra hagsmunasamtaka, eins og hér hefur verið rakið, að í eldri lögum er um að ræða nýtingu á vatni en ekki eign, sem hægt er að nota sem verslunarvöru líkt og að mínu viti hefur orðið með kvótann. Það þjónar ekki almannahagsmunum að einhverjir örfáir aðilar geti eignast vatnið, vatnsauðlindina. Auður á fárra hendur er ekki stefna vinstri grænna. Ég tel að með frumvarpi þessu sé, eins og margoft hefur komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, skref í þá átt að það geti gerst. Það má teljast undarlegt að stjórnarliðar haldi því fram að einungis stjórnarandstöðunni þyki eitthvað athugavert við frumvarpið og skilji það á annan hátt en stjórnarliðar. Eins og ég hef rakið hér að ofan, og margir aðrir í þessum ræðustól, eru mjög margir sem láta sig málið skipta og eru á annarri skoðun en hæstv. ríkisstjórn. Vísun þeirra í að hægt sé að taka vatn eignarnámi, ef ekki semst, er örugglega ekki það sem t.d. sveitarstjórnir vildu standa frammi fyrir ef ekki semst við landeigendur um nýtingu vatnsins. Í framtíðinni getur það nefnilega farið svo að sveitarfélögin þurfi að leita eftir vatni annars staðar en nú er, og ef greiða þarf hærri leigu til landeigenda en nú er, má gera ráð fyrir að sú hækkun yrði innheimt hjá íbúum þess sveitarfélags. Við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs viljum að sjálfsögðu að frumvarpinu verði vísað frá. Það er meingallað að okkar áliti, sem og mjög margra annarra.

Virðulegi forseti. Ég var búin að biðja um að hæstv. landbúnaðarráðherra yrði viðstaddur þessa umræðu.

Forseti vill tilkynna að búið er að gera hæstv. landbúnaðarráðherra viðvart. Hann mun koma eins skjótt og hann getur.

Ég vona, frú forseti, að hæstv. ráðherra hraði sér. En okkur er skammtaður tími til ræðuhalda og gert er ráð fyrir að við séum ekki mjög lengi í ræðustól. Eðli málsins samkvæmt snertir frumvarp sem fjallar um vatn sennilega öll ráðuneyti landsins, án þess að ég hafi gert á því sérstaka skoðun. Vatn er efni sem kemur víðast hvar við athafnir okkar. Í þessu frumvarpi er örugglega hægt að sjá þess stað að málefnin sem um er fjallað komist á einhvern hátt í snertingu við mismunandi mörg ráðuneyti og á mismunandi hátt í gegnum vatnið eða fyrir tilstuðlan vatnsins. Þannig snertir það t.d. dóms- og kirkjumálaráðuneytið vegna þess að það er notað til skírnar, enda hefur kirkjan ályktað um vatn og vatnið er undirstaða lífs. Í fljótu bragði hugsa ég að þetta frumvarp snerti ekkert ráðuneyti eins mikið og á eins marga vegu og landbúnaðarráðuneytið. Einmitt þess vegna hef ég óskað eftir að hæstv. ráðherra landbúnaðarmála yrði viðstaddur. Nú langar mig að spyrja aftur, virðulegi forseti, hvort langt sé í hæstv. ráðherra af því að það þjónar ekki miklum tilgangi að ég haldi ræðu mína um það málefnið sem ég ætlaði að skiptast á skoðunum við hæstv. ráðherra um.

Forseti hefur ítrekað gert hæstv. ráðherra viðvart og hefur aftur og enn gert tilraun til að fá hann hingað til fundar. En það er spurning hvort hv. þingmaður vill ekki hleypa öðrum ræðumanni í stólinn til að liðka fyrir. Þá mundi ég gefa hv. 8. þm. Norðvest., Jóni Bjarnasyni, orðið, ef hv. þingmaður vill þiggja það.

Frú forseti. Ég þakka fyrir og þigg það með þökkum ef hv. þm. Jón Bjarnason er tilbúinn til að halda ræðu sína.

Það er tillaga forseta að hv. þingmaður víki úr ræðustól í bili og hv. þm. Jón Bjarnason taki til máls.

Ég þigg það með þökkum, virðulegi forseti.

Frú forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu um frumvarp til vatnalaga sem staðið hefur drjúgan tíma, eitt umdeildasta mál sem komið hefur inn á þingið í vetur enda snertir það grundvallaratriði. Það snýst um grundvallarafstöðu til stöðu vatns, hvort vatn skuli lúta einkaeignarákvæðum, hvort auðlindin vatn geti orðið einkaeign og orðið að markaðsvöru sem slík eða hvort hitt verði ofan á, sjónarmið þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að auðlindin vatn sé sameign okkar allra og nýtingarréttur til ákveðinna þátta sé tilgreindur í lögum eða reglum. Um þetta snýst málið. Málið snerist einnig um þetta þegar vatnalögin voru sett árið 1923. Þá bar þáverandi þing gæfu til þess að setja niður nefnd þingmanna sem fór yfir hin ólíku sjónarmið sem þar tókust á og komst að sameiginlegri niðurstöðu, vatnalögum sem síðan hafa gilt og staðist vel. Þau tóku einmitt á þessu atriði, sem hér hefur verið harðast deilt um. Nú er unnið allt öðruvísi, fengnir verktakar úti í bæ til að semja drög, semja frumvarp til vatnalaga samkvæmt þeim verklýsingum sem þessi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks setur. Ríkisstjórnin hefur einkavæðingu á almannafyrirtækjum, almannaþjónustu og almannaauðlindum fyrst og fremst á sinni dagskrá. Við þekkjum einkavæðingu og sölu Símans og áformin um hlutafélagavæðingu Rariks, sem er undirbúningur undir einkavæðingu þess fyrirtækis. Við þekkjum umræðuna um löngunina til þess að einkavæða raforkukerfið. Við þekkjum þetta allt og núna er það vatnið. Frú forseti. Það var mikið gæfuspor og hald í því þegar í lög um stjórn fiskveiða voru sett, lög nr. 38/1990, í 1. gr., með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Þetta báru menn gæfu til að setja inn í lögin um stjórn fiskveiða, að nytjastofnar á Íslandsmiðum skyldu vera sameign íslensku þjóðarinnar. Við þekkjum slaginn sem staðið hefur og harðan ágang útgerðaraðila, þeirra sem hafa fengið úthlutað veiðiheimildum, á að fá að slá eign sinni á þetta til frambúðar, að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði séreign. En sem betur fer stendur þetta í þessum lögum. Ég velti fyrir mér, þegar ég heyri málflutning þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem berjast sem harðast fyrir þessu í raun, á bak við Framsóknarflokkinn sem er bara beitt fyrir kerruna, en þeir segja: Við krefjumst einkaeignarréttar á vatni. Þeir tala um þjóðnýtingu o.s.frv. ef eitthvað annað kemur til umræðu. Vilja þeir afnema ákvæðið í lögunum um stjórn fiskveiða, um að nytjastofnar á Íslandsmiðum skuli vera sameign íslensku þjóðarinnar? Er það vilji þessara þingmanna að afnema það? Það væri væntanlega í takt við málflutning þeirra. Ég hefði viljað að við bærum gæfu til að setja í 1. gr. vatnalaga, þessara umdeildu vatnalaga sem vonandi verða aldrei að lögum, ákvæði um að vatnsauðlindin, auðlindin vatn, væri sameign íslensku þjóðarinnar eins og við höfðum vit á að segja það um nytjastofna á Íslandsmiðum. Hefði meiri hlutinn borið gæfu til þess, svo gæfulaus sem hann er, að segja að markmið laga um vatn væri að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þess. En verndarsjónarmið varðandi vatn er hvergi að finna í frumvarpi til vatnalaga, hvergi. Frú forseti. Auk þessa er með þessu lagafrumvarpi reynt að skerða almannaréttindi og rétt ýmissa atvinnugreina, t.d. landbúnaðar. Landbúnaður nýtur samkvæmt gömlu vatnalögunum víðtækra réttinda til aðgangs að vatni, ekki bara til búfjárræktar og kvikfjárræktar eins og stendur í þessu frumvarpi heldur einnig til almennrar jarðræktar, til garðyrkju o.s.frv. Þetta er numið á brott. Auk þess eru heilir kaflar í frumvarpinu sem hingað til hafa heyrt undir landbúnaðarráðherra en eru nú færðir undir iðnaðarráðherra. Þannig er gengið á almannaréttinn. Frú forseti. Það var mikið lán og fagnaðarefni að stjórnarandstöðunni tókst að knýja fram að gildistöku þessara ólánslaga eða frumvarps sem er hér að koma til lokaafgreiðslu skyldi frestað fram yfir næstu kosningar. Þá gefst þjóðinni tækifæri til að segja skoðun sína á þessu máli og hvort hún vill einkavæða vatnið. Það er hægt að afnema þessi lög fyrir haustið 2007 og það skulum við gera.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá tillitssemi sem mér og hæstv. landbúnaðarráðherra var sýnd áðan með því að leyfa mér að halda áfram ræðu minni eftir að hann væri kominn í salinn. En nú ber svo við að hæstv. landbúnaðarráðherra er horfinn á ný. Mér þætti vænt um ef þess væri farið á leit við ráðherra, sem ég vona að finnist einhvers staðar í nágrenninu, að hann komi hingað í salinn og hlýði á mál mitt. Það var reyndar athyglisvert, frú forseti, að um leið og hæstv. landbúnaðarráðherra gekk í salinn spratt hæstv. iðnaðarráðherra úr sæti sínu og hvarf á braut og hefur ekki sést síðan. Ég veit ekki hvað það táknar. Hér kemur hæstv. iðnaðarráðherra og það er gott. Það væri ágætt ef báðir hæstv. ráðherrar yrðu hér til þess að hlýða á mál mitt því að það snýr að þeim báðum. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur farið lengri bæjarleið sýnist mér.

Forseti tilkynnir að ráðherra er að ganga í salinn.

Hann gengur nú í hliðarsal, takk fyrir, og hef ég þá ræðu mína. Ég hóf ræðu mína á því áðan, virðulegur forseti, að segja að sennilega geti maður fundið snertifleti við þetta frumvarp til vatnalaga og ýmsum málefnum hjá öllum ráðuneytum Íslands. Vatn er þess eðlis að það snertir bókstaflega alla hluti. Ég held að sennilega komi ekkert ráðuneytanna jafnvíða við sögu í þessu frumvarpi og landbúnaðarráðuneytið. Stærstur hluti Íslands er jú dreifbýli, sveitir sem heyra undir landbúnaðarráðuneytið. Vatn er undirstaða atvinnulífs í sveitum, ekki einungis til forna, eins og þeir sem semja frumvarpið hafa kosið að hafa til viðmiðunar, heldur og fyrir nýjar atvinnugreinar sem komið hefur verið upp til sveita og verða örugglega undirstaða atvinnulífs í sveitum í framtíðinni. Ég held þó, virðulegur forseti, að í þessu frumvarpi séu dæmi um að seilst sé í verkefni sem heyrir beint undir tiltekinn ráðherra, þ.e. annan ráðherra en þetta tiltekna lagafrumvarp er lagt fram af.

Lætur hann stela þessu frá sér.

Þar á ég að sjálfsögðu við 22. gr. sem kveður á um varnir gegn landbroti, þ.e. þar heitir það breytingar á vatnsfarvegi. Þessi grein er að hluta til samhljóða 14. gr. sem kveður líka á um varnir, en þar er þó ekki jafngróflega farið inn á verkefni Landgræðslu ríkisins sem heyrir undir hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég bað hæstv. landbúnaðarráðherra að vera viðstaddan þar sem ég vonaðist eftir því að hann tjáði okkur skoðun sína á háttalagi hæstv. iðnaðarráðherra. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. landbúnaðarráðherra hefði afhent hæstv. iðnaðarráðherra ákveðin verkefni sem undir landbúnaðarráðuneyti falla samkvæmt núgildandi lögum og hvort meira sé í farvatninu af slíkri afhendingu eða yfirfærslu á verkefnum? Það er ekki einungis að hæstv. iðnaðarráðherra seilist í tiltekin verkefni heldur er óvarlega farið að. Í lögum nr. 91/2002, lögum um varnir gegn landbroti, er ítarlega og vel farið að lagasetningunni. Þar er er kveðið á um tilgang, skilgreiningar, yfirstjórn og framkvæmd. Varðandi framkvæmdina er t.d. kveðið skýrt á um samráð við mismunandi aðila. Það er ekki að ófyrirsynju. Þegar krukkað er í vötn eða árfarvegi, eins og oftast er í slíkum tilfellum, geta verið ríkir hagsmunir í húfi, t.d. hagsmunir lax- og silungsveiðimanna. Í lögum um varnir gegn landbroti er jafnframt kveðið á um að samráð skuli haft við landeigendur og veiðifélög og þeim gefinn kostur á að gera athugasemdir ef svo ber undir. Einnig er kveðið á um bætur ef tjón verður og einnig hvert vísa eigi ágreiningsmálum ef þau koma upp. En ekkert slíkt er fyrir hendi í frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra til vatnalaga. Í 22. gr. er einungis heimildarákvæði til fasteignareiganda um að breyta vatnsfarvegi, punktur og basta. Í síðustu málsgrein sömu greinar er síðan kveðið á um að ráðherra beri beinlínis að ráðast í framkvæmdir en hvort tveggja er gert án nokkurs fyrirvara um samráð. Í sömu grein, þ.e. í 22 gr. segir síðan, með leyfi forseta: „Um bætur fer samkvæmt eignarnámsmati …“ Það hlýtur líka að vekja upp spurningar. Það er væntanlega munur á bótum fyrir hugsanlegan skaða af eignarnámi, en í lögum nr. 91/2002 segir að greiða skuli „skaðabætur í samræmi við lög og almennar venjur.“ Þetta finnst mér alvarlegasta atriðið í lögunum hvað varðar landbúnaðarráðuneytið. Mér finnst að hæstv. landbúnaðarráðherra verði að fá tækifæri til að skýra frá áliti sínu á þessu máli. Lagafrumvarp hæstv. iðnaðarráðherra fer reyndar einnig í bága við ábúðarlög og jarðalög, t.d. 11. gr. ábúðarlaga sem kveður á um réttindi og skyldur ábúenda. Skilgreiningarnar í ábúðarlögum og jarðalögum eru ekki samhljóma þeim sem eru í þessu lagafrumvarpi. Þó veit ég að leitast var við því við gerð þeirra tvennu laga sem ég hef vísað til, að samræma skilgreiningar öðrum lögum. En sú vinna hefur ekki verið unnin í þessu lagafrumvarpi, nema að vísvitandi eigi að reyna að skerða möguleika fólks úti á landsbyggðinni, sem getur mjög vel verið. Eiginlega hlýtur það að vera ætlun hæstv. ráðherra, að skerða möguleika fólks úti á landsbyggðinni til atvinnurekstrar. Komið hafa ábendingar frá fjölmörgum aðilum sem bent hafa á hvernig betur mætti fara í þessu efni en það hefur ekki verið tekið tillit til þeirra frekar en annarra réttmætra ábendinga um úrbætur. Ég vænti þess að hæstv. landbúnaðarráðherra tjái okkur hv. þingmönnum hug sinn til þeirra breytinga sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur til að Alþingi samþykki, jafnframt hvort það hafi verið gert með vilja hæstv. landbúnaðarráðherra og hvort fleira er í farvatninu af þessu tagi?

Hæstv. forseti. Það er einfalt að greina frá því en ég hygg að það hafi bæði komið þeim er hér stendur og iðnaðarráðherra, sem og kannski ríkisstjórn og stjórnarflokkunum, á óvart - ég verð að játa það - þetta atriði hvað varðar bæði 14. og 22. gr. frumvarpsins. Hvorki ég né ráðuneyti mitt áttaði sig á að þau ákvæði væru með þessum hætti því að allar leyfisveitingar samkvæmt þeim greinum heyra undir landbúnaðarráðherra í dag og munu áfram heyra undir hann þar til þessi nýju lög taka gildi. Þegar ég áttaði mig á þessu í gær skoðaði ég hvort hægt væri að breyta þessu í meðförum þingsins strax svo það lægi fyrir eins og það er í dag og markað með reglugerð um Stjórnarráðs Íslands. En stjórn og stjórnarandstaða höfðu gert víðtækt samkomulag um afgreiðslu þessa máls og stjórnarflokkarnir töldu að með því að flytja breytingartillögu ofan í það yrði því samkomulagi raskað. Þó hef ég heyrt á göngum þingsins að stjórnarandstæðingar væru tilbúnir að ljá þessu máli lið og kippa því í liðinn strax. En málið er auðvitað ekki farið frá mér. Ég er þeirrar skoðunar að þetta eigi að heyra undir landbúnaðarráðherra. Þetta snýr, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að vörnum gegn landbroti og landgræðslu, og eins að breytingu á farvegi út af lax- og silungsveiðilöggjöf. Ég lít því svo á að eitt af verkefnum nefndarinnar sem skipuð verður verði að endurskoða þetta og færa það aftur, eða að lögunum verði ekki breytt og standi eins og þau eru. Menn vildu ekki raska samkomulaginu í gær og hreyfa við því með 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra landbúnaðarmála hefur upplýst okkur um að hæstv. iðnaðarráðherra hafi gert ein augljós og stór mistök við þessa lagagerð. Að mínu mati lýsir það lagagerðinni í heild. Þau eru ein stór mistök. Hæstv. ráðherra reyndar upplýsti okkur ekki alveg um hvernig hann ætlaði að fara að. Má búast við breytingartillögu frá honum á næsta þingi? Eða reiknar hann með að nefndin sem skipuð verður komi fram með breytingartillögu? Mig langar líka til að vita hvort það er samkomulag á milli hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra um þetta efni. Er það ásetningur hæstv. iðnaðarráðherra að halda þessu inni í lagabálki sínum? Gerir hæstv. ráðherra sér grein fyrir að hún er með þessari lagagrein að seilast inn á verksvið landbúnaðarráðuneytisins? Mig langar líka að biðja hæstv. landbúnaðarráðherra að tjá sig um þá þröngu skilgreiningu á búsþörfum í frumvarpi til vatnalaga. Það veldur mér áhyggjum. Það veldur mér líka áhyggjum hvernig heimilisþarfir eru skilgreindar. Þær eru mjög þröngt skilgreindar og það getur komið niður á atvinnulífi í sveitum, t.d. þegar um er að ræða uppeldisstofnanir sem eru talsvert víða í sveitum. Er hæstv. ráðherra sáttur við þær skilgreiningar eins og þær líta út?

Hæstv. forseti. Það er eiginlega makalaust hjá hv. þingmanni að halda því fram að iðnaðar- og viðskiptaráðherra hafi gert stór mistök. Þetta er frumvarpið og þetta kom mér á óvart og fleiri ráðherrum. Þetta er bara stjórnarfrumvarp og þessi ákvæði eru þarna inni. Ég ber ábyrgð á því að hafa ekki greint þau þegar ríkisstjórnin lagði frumvarpið fram og minn þingflokkur. Þannig er engan við að sakast en mig í þeim efnum. Það þýðir ekki að búa til sök á einn ráðherra í þeim efnum. Þetta stendur svona en ég trúi að vilji sé til að leiðrétta málið á seinni stigum og kannski fyrr en síðar. Enda er eðlilegt að þetta heyri undir landbúnaðarráðherra, Landgræðsluna o.s.frv. En ég frábið mér að finna sökudólg í þessu máli. Ég ber ábyrgðina að miklu leyti sjálfur, að hafa ekki tekið eftir málinu. Að það skyldi aldrei hafa komið upp í störfum nefndarinnar fannst mér einnig dálítið merkilegt, eftir á að hyggja. En þetta var bara niðurstaðan. Menn höfðu gert þetta samkomulag og lögin taka ekki gildi strax  Hins vegar vekur það athygli mína hvað umræðan um vatnið hefur tekið gríðarlegan tíma. Menn hafa talað lengi og mikið um auðlind Íslendinga, sem við eigum saman og höfum átt saman í þúsund ár. Vatnið kemur að ofan, vatninu rignir, vatnið fer frá bæ til bæjar. Lækir fossa af brún. Vatnið er, eins og ég sagði fyrr í dag, frjálst og Íslendinga mun aldrei skorta vatn. Það er sterkasta auðlind Íslendinga og íslenska þjóðin á öll rétt á því vatni sem hún þarf. Það þarf enginn að hafa áhyggjur. Enda sagði hv. þm. Össur Skarphéðinsson í dag að fólk mundi ekkert finna fyrir þessum breytingum og hann er 



Hæstv. forseti. Það var fallegt af hæstv. landbúnaðarráðherra að taka á sig sök, eða kannski væri réttara að kalla það mistök annarra ráðherra í ríkisstjórninni. Eða voru þetta mistök þeirra sem unnu frumvarpið og í hefur verið vitnað sem óskeikula engla við framlagningu málsins og í umræðunni um það? Ég skil vel að jafndrenglyndur maður og hv. þingmaður og ráðherra, Guðni Ágústsson, skuli taka þetta á sig til að forða frekari vandræðum í málinu. Samt sem áður, hæstv. forseti, sýna mistökin að frumvarpið er engan veginn í þeim búningi sem hér hefur verið haldið fram. Stjórnarliðar hafa haldið því fram að málið sé vel unnið, vandað frumvarp og einungis um formbreytingu að ræða. Það átti engin sérstök áhrif að hafa, breytti engu um réttarstöðu o.s.frv. Við lokaumræðu þessa máls er upplýst að menn hafa ekki staðið betur vaktina en svo að samkvæmt frumvarpinu færist vald á milli ráðuneyta, þ.e. varðandi árfarvegi, landbrot o.s.frv. Einnig er alveg ljóst að frumvarpið um vatnið mun skarast við lög um lax- og silungsveiði. Því er ekki vanþörf á, hæstv. forseti, að við í stjórnarandstöðunni gerum ykkur þann greiða að bjarga þessu máli fyrir horn með því að færa gildistímann aftur fyrir alþingiskosningar og setja nefnd í málið til að lagfæra málið í heild sinni. Það er samt sem áður ekki aðalatriði málsins. Aðalatriðið snýr að almannarétti í þessu landi, þ.e. að horfa til auðlinda Íslands með það fyrir augum að reyna að tryggja þjóðinni í heild sem mestan rétt til auðlindanna án þess þó að eyðileggja nýtingarrétt fólks sem á jarðir eða koma í veg fyrir að landeigendur geti, eins og verið hefur, nýtt vatn sem um land þeirra rennur o.s.frv. Þetta er sama hugsunin og sett var inn í lögin um stjórn fiskveiða, þegar tekið var fram að fiskstofnar á Íslandsmiðum væru sameign íslensku þjóðarinnar. Tilgangurinn með setningu þeirra laga var, þótt við getum deilt um hvort árangur hafi náðst, að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu og viðhalda náttúruauðlindinni sem fiskurinn í sjónum er til allrar framtíðar fyrir þjóðina og búsetu fólks í landinu. Þetta er auðvitað meginefni málsins og þess vegna tel ég að það hafi verið skynsamlegt hjá þinginu að taka þetta mál úr þeim farvegi sem það var í, um það höfðu í marga daga staðið hörkudeilur sem sýnilega hefðu haldið áfram. Það var skynsamlegt að gera þessa sátt um að gildistímaákvæði þessara laga kæmu eigi til framkvæmda fyrr en 1. nóvember 2007, þ.e. þegar nýtt Alþingi hefði komið saman eftir alþingiskosningar. Það er ljóst, hæstv. forseti, að um áhersluatriði sem snúa að almannarétti og almannahagsmunum að því er varðar auðlindir sjávar og aðrar sameiginlegar auðlindir, sem tryggja þarf að lágmarksaðgang og festu fyrir alþýðu manna, verður auðvitað kosið í næstu alþingiskosningum. Það fer ekki á milli mála, hæstv. forseti. Mönnum kann að takast að lagfæra vatnalöggjöfina í nefndinni sem á að vinna að því máli að koma nýjum vatnalögum, sem ganga í gildi 1. nóvember 2007, til betri vegar auk þess að samræma þau öðrum lögum um verndun vatns, jarðrænar auðlindir o.s.frv. Hér hafa verið nefnd lög sem heyrt hafa undir landbúnaðarráðuneytið, um varnir gegn landbroti og lög um lax- og silungsveiði. Ég vil einnig minna á að bændur við strendur landsins hafa löngum sótt eftir viðurkenningu á þeim rétti að þeir hefðu frjálsan aðgang að fiskveiðum frá jörðum sínum. Sá réttur finnst þeim hafa verið af þeim tekinn með setningu laganna um stjórn fiskveiða á sínum tíma. Það er réttur sem þeir sækja á að verði viðurkenndur og ég tel að þeir ættu að hafa. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frumvarp við lok umræðunnar. Við erum búin að tala í marga daga og bráðum tvær vikur sem við höfum eingöngu haft þetta mál til umfjöllunar á Alþingi. Ég vil að lokum segja, hæstv. forseti, að það var skynsamleg niðurstaða hjá stjórnarandstöðunni að semja við ríkisstjórnarflokkana um þessa málsmeðferð þannig að menn kæmust til nýrra verka. Vonandi berum við gæfu til þess, það sem eftir er af þessu þingi, að vanda betur til verka en gert var varðandi vatnalög. Vonandi mun löggjöfin sem við munum fjalla um á komandi vikum og sem eftir lifir af þessu þingi verða betur úr garði gerð heldur en frumvarpið sem við ræðum um hér. Hins vegar er ljóst, hæstv. forseti, að inn í þingið koma mál sem verða umdeild. Það er langur vegur frá því að allar deilur séu settar niður á þessu þingi með því að koma þessu máli í ákveðinn farveg utan þings, í nefndarstarf til endurskoðunar og vonandi til betrumbóta. Hér eiga auðvitað eftir að koma til umræðu mál sem geta valdið hörkudeilum og munu örugglega gera það. Hæstv. forseti. Ég vona svo að niðurstaðan sem hér hefur fengist, um að fresta gildistöku þessara laga, verði til gæfu fyrir þjóðina varðandi þessa lagasetningu alla og niðurstaða nefndarstarfsins verði sú að réttur almennings verði virtur og nýtingarréttinum sett skynsamleg takmörk.

Hæstv. forseti. Lok þessa máls eru að mörgu leyti athyglisverð. Nú erum við komin að lokaafgreiðslu málsins við 3. umr. Leiðangurinn sem menn eru í er að gera allt vatn á Íslandi að séreign í stað þess að hafa afmörkuð réttindi eins og verið hefur í vatnalögum fram að þessu. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa fallist á að þessi lög taki ekki gildi fyrr en eftir næstu kosningar og einnig að sett verði nefnd til að fara yfir málið. Það er ástæða til að þakka stjórnarandstöðunni fyrir að hafa komið í veg fyrir eitthvað af þeim slysum sem í stefnir. Hæstv. landbúnaðarráðherra kom í ræðustól rétt áðan og sagði okkur frá því að í 14. gr. þessa frumvarps og 22. gr. væru stórhættuleg ákvæði sem þyrfti að breyta, verið væri að færa vald frá landbúnaðarráðuneytinu til iðnaðarráðuneytisins. Þetta sagði hæstv. landbúnaðarráðherra og gat þess að þetta yrði verkefni fyrir nefndina sem stjórnarandstaðan hafði í gegn að sett yrði á laggirnar. Þetta segir sitt um málið. Við sátum lengi yfir málinu í iðnaðarnefnd. Við vissum af þessum breytingum, þessum gríðarlegu flutningum á valdi til hæstv. iðnaðarráðherra. Orkustofnun er alltumlykjandi í þessu lagafrumvarpi en hæstv. landbúnaðarráðherra virðist vakna upp við vondan draum við lokaafgreiðslu málsins. Þetta segir dálítið um það hvað er hér á ferðinni. Á ferðinni er eðlisbreyting sem menn hafa ekki skoðað til enda hvernig muni virka. Nú hvet ég alla framsóknarmenn, sem hafa haft það í langan tíma á stefnuskrá sinni að vera einhvers konar félagshyggjuflokkur á miðjunni, að taka nú völdin af frjálshyggjuleiðtogum sínum þremur,  Í alvöru talað 

Hæstv. forseti. Að lokinni þessari atkvæðagreiðslu, sem fyrirsjáanlegt er hvernig fer, hefst nýr kapítuli í baráttunni um vatnið. Þeim kafla lýkur með alþingiskosningunum árið 2007. Þá verður kosið um hvort halda eigi áfram á leiðinni sem ríkisstjórnin hefur markað, að einkavæða allar auðlindir til lands og sjávar. Þetta frumvarp lýtur að einni auðlind sérstaklega, og ekki hinni ómerkustu, vatninu. Með þessu frumvarpi er búið í haginn fyrir einkavæðingu á vatni. Baráttunni um vatnið er ekki lokið.

Frú forseti. Nú munum við samþykkja frumvarp til nýrra vatnalaga sem leysa mun rúmlega 80 ára gömul vatnalög af hólmi, sem að sínu leyti hafa reynst okkur vel. Þó hefur reynst nauðsynlegt að gera verulegar breytingar á vatnalögum vegna nýrrar tækni og þjóðfélagsbreytinga sem orðið hafa frá því að gömlu vatnalögin voru sett. Frumvarpið sem við greiðum nú atkvæði um færir stjórnsýslu, leyfisveitingar, reglur um eignarnám og fleira til nútímans. Þær svara kalli nútímans. Menn hafa fjallað um að með þessum lögum sé réttur almennings til að fá sér vatn fyrir borð borinn. Auðvitað er þetta ekki rétt. Í 15. gr. frumvarpsins er kveðið skýrt á um að vatnstaka til heimilis- og búsþarfa gangi fyrir annarri vatnsnýtingu. Það mætti að sönnu kalla þessa grein „vatn fyrir alla“ vegna þess að þetta frumvarp til vatnalaga tryggir vatn fyrir alla, öfugt við það sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram í þessu máli. 
             Menn hafa líka haldið því fram að hér sé um einkavæðingu vatns að ræða. Stór orð hafa verið látin falla gegn slíkri einkavæðingu. Ég mótmæli því að við séum að einkavæða vatnið. Hafi einkavæðing á vatni einhvern tímann farið fram gerðist það árið 1923 og andstæðingar þessa frumvarps, hv. þingmenn, eru því töluvert seint á ferðinni við að halda uppi mótmælum sínum gegn slíkri einkavæðingu, ef svo má kalla. Um það tókst víðtæk sátt árið 1923 að tryggja landeigendum eignarrétt yfir vatni og vatnsréttindum, og sá réttur  Við sem stöndum að þessu frumvarpi munum standa vörð um réttindi landeigenda sem þeim voru tryggð árið 1923. Stjórnarandstaðan vill hins vegar gera réttindi landeigenda, sem þeim voru þá tryggð, upptæk. Sjálfstæðisflokkurinn mun ekki standa að slíkri aðför gegn 

Virðulegi forseti. Nú er komið að næstsíðasta blóðdropanum. Hún er náttúrlega hálffarsakennd, sú fullyrðing síðasta ræðumanns, hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, að nú væri verið að fara að samþykkja frumvarp um ný lög sem mundu leysa af hólmi gömlu vatnalögin frá 1923. Þetta er ekki rétt. Þessi lög eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. nóvember árið 2007 og ég er alveg sannfærður um að það verður búið að breyta þeim áður en sá dagur rennur upp. Við sáum það bara síðast áðan að hæstv. landbúnaðarráðherra lét sig falla á sverðið, ef svo má segja, og tók á sig sökina fyrir hæstv. iðnaðarráðherra, benti á augljósar mjög alvarlegar gloppur í þessu frumvarpi sem nú á að fara að samþykkja. Þær eru fleiri, gloppurnar í frumvarpinu. Þess vegna er ég sannfærður um það, eins og ég segi, að þessum lögum verður breytt. Ég minni líka á að hér verða kosningar næsta vor og eftir þær kosningar mun mjög sennilega, og alveg örugglega vil ég segja, taka við ný ríkisstjórn. Sú ríkisstjórn mun breyta þessum lögum. Það sem hefur gerst undanfarið er að hér hefur verið háð mjög snörp orrusta um grundvallarspurningar varðandi auðlindanýtingu í landinu. Ég sjálfur verð að segja það að ég fagna þeirri niðurstöðu sem hér hefur náðst. Hún er nokkurn veginn í samræmi við það sem ég lagði til hvað eftir annað í þessum átökum. Ég vildi reyndar að þessu frumvarpi yrði vísað frá, að nefnd yrði skipuð og að við fengjum síðan nýtt frumvarp næsta haust. Ég get alveg tekið undir þau sjónarmið að á margan hátt þurfi að endurskoða gömlu lögin frá 1923 þó að þau hafi líka að mörgu leyti gagnast okkur vel. Það verður sem sagt skipuð nefnd og hún mun taka þetta allt saman til endurskoðunar og ég er, eins og ég segi, sannfærður um að þessum lögum mun verða breytt. Ég er líka sannfærður um að þeim verður breytt til betri vegar. En nú hefur þessi niðurstaða náðst, þetta frumvarp verður núna samþykkt, að sjálfsögðu án þess að stjórnarandstaðan greiði því atkvæði sitt. Hún er einörð og samstæð á móti 

Hæstv. forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu og það er gott vegna þess að stjórnarandstaðan hefur sjaldan eða aldrei gengið eins langt í að skrumskæla mál og reyna að villa mönnum sýn eins og í þessu máli.  Það er augljóst að Íslendingar þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að búa við vatnsskort, svo mikið er víst. Þetta frumvarp breytir engu um það. Það sem er hins vegar umhugsunarefni er það hvernig öll stjórnarandstaðan hefur gert hv. þm. Ögmund Jónasson að leiðtoga lífs síns.  Það hefur verið talað um mannréttindi. Ekki ætla ég að gera lítið úr því að það er mikill skortur á aðgangi að vatni í ýmsum þróunarlöndum og ríkar þjóðir þurfa að leggja sig enn frekar fram um að bæta úr í þeim efnum. Það hefur hins vegar ekkert með þetta frumvarp að gera. Það sem e.t.v. hefur ekki komið nægilega vel fram í þessari umræðu er það að einkaeignarréttur á vatni verður ekki tekinn af fasteignareigendum án bóta. Stjórnarandstaðan hefur á þeim um það bil 50 klukkustundum sem þessi umræða hefur staðið aldrei komið inn á það hvað það muni kosta ríkissjóð að kaupa þessa eign af landeigendum, fasteignareigendum. Samt hef ég heyrt stjórnarandstæðing segja að eignarrétturinn sé friðhelgur. Hæstv. forseti. Að síðustu vil ég segja, og verða það mín síðustu orð um þetta frumvarp, að hér er um formbreytingu að ræða, ekki efnisbreytingu. Almannaréttur er ekki skertur. Ef skilgreiningin „einkavæðing á vatni“ á við um þetta efni átti hún sér stað árið 1923.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða að lokum atkvæði um vatnalög sem eru lokatörnin í þessum lögum í frjálshyggju- og einkavæðingarleiðangri Framsóknarflokksins sem er á fullri ferð í þessu frumvarpi. Hér er verið að einkavæða vatnið, svo sannarlega, þó svo að hæstv. iðnaðarráðherra reyni að telja fólki trú um annað. Þetta er auðvitað efnisbreyting á þeim gömlu lögum sem eru í gildi, alveg sama þó að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins tali um 15. gr. o.s.frv. Við gildistöku þessara laga, sem verður vonandi aldrei, þurfum við að fara að greiða fyrir vatnið. Gjaldfrjálsum nýtingarrétti landsmanna lýkur ef þessi lög taka einhvern tíma gildi. Hann er numinn brott af framsóknarmönnum, ýtt áfram af einkaframtakinu í Sjálfstæðisflokknum sem vill fjárfesta í vatni. Hér hefur Framsóknarflokkurinn verið á þessari einkavæðingarleið. Sjálfstæðisflokkurinn er mjög ánægður með samstarfsflokkinn á þessari leið. Ég er óánægður með hann og þess vegna segi ég nei.

Frú forseti. Vatn er félagsleg, menningarleg og vistfræðileg gæði og undirstaða alls lífs á jörðinni. Það á því ekki að vera verslunarvara.  Þegar hafa komið fram miklar brotalamir á þessari lagasmíð. Hér er verið að flytja málaflokka frá landbúnaðarráðuneytinu til iðnaðarráðuneytisins, hér er verið að skerða almannarétt til vatns til landbúnaðar. Þessu hefur verið mótmælt og þessu hefur hæstv. landbúnaðarráðherra líka mótmælt. 
             Frú forseti. 

Frú forseti. Hér er ríkisstjórnin eina ferðina enn, stjórnmálaflokkarnir Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, að gefa verðmæti náttúrunnar og það hefur verið sorglegt að fylgjast með þessari umræðu þegar hv. stjórnarþingmenn hafa ekki tekið þátt í henni, hæstv. iðnaðarráðherra, en koma hér í atkvæðaskýringar til að hjóla í þau rök sem við höfum haldið fram, stjórnarandstaðan. Þetta eru ömurleg vinnubrögð, hreint út sagt. Því vil ég segja, virðulegi forseti,  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 79 24. maí 2005, um uppboðsmarkaði sjávarafla. Hér er verið er að leggja til breytingu á a-lið 3. gr. laganna en þar er kveðið á um hverjir hafi rétt og leyfi til að reka uppboðsmarkaði sjávarafla. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að það sé einungis heimilt íslenskum ríkisborgurum sem eiga lögheimili hér á landi og að erlendir ríkisborgarar sem eiga lögheimili hér á landi og hafa átt það samfellt í eitt ár geti jafnframt með undanþágum fengið leyfi til að reka uppboðsmarkaði. Það er alveg ljóst að í gildandi lögum er gengið of langt í því að setja reglur um búsetu og ríkisfang þeirra sem starfrækja fiskmarkaði. Það er ekki í samræmi við tilskipanir og reglur Evrópska efnahagssvæðisins og þess vegna er það lagt til í frumvarpi þessu að því sé breytt á þann veg að leyfi til reksturs fiskmarkaðar skuli jafnframt ná til einstaklinga sem hafa ríkisfang og búsettir eru í aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins eða í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu og jafnframt til Færeyinga. Hér er ekki verið að gera mikla efnisbreytingu, fyrst og fremst er verið að opna skilyrðin varðandi rekstur fiskmarkaða. Fiskmarkaðir eru eins og allir vita starfsemi sem er í eðli sínu alþjóðleg eins og málum er háttað núna. Þetta eru markaðir sem í mjög mörgum tilvikum eru fjarskiptamarkaðir og út af fyrir sig er hægt að starfrækja þá frá starfsstöð sem ekki endilega er hér á landi og því er af þeim ástæðum óeðlilegt að setja þau skilyrði sem sett eru í gildandi lögum og hins vegar er hér ekki um að ræða hefðbundinn sjávarútveg en eins og allir vita gilda sérstakar reglur um takmarkanir á fjárfestingu útlendinga í sjávarútvegi. Það er þess vegna augljóst að ekki er verið að opna á neinar breytingar í þeim efnum heldur eingöngu að því sem snýr að þessum mörkuðum sérstaklega. Síðan er útskýrt nánar í athugasemdum við lagafrumvarpið hvernig þessu víkur við með hliðsjón af Evrópska efnahagssvæðinu og skyldum hlutum. Það er því ekki ástæða til að rekja þetta frekar efnislega.

Virðulegi forseti. Það er kannski ósanngjarnt að spyrja núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra þessarar spurningar en engu að síður geri ég það samt. Lögin sem hér er verið að flytja breytingartillögu við eru tæplega ársgömul og þess vegna er dálítið skrýtið að nú skuli vera nauðsyn á að breyta einni grein þeirra og því spyr ég: Var þetta ekki fyrirsjáanlegt í fyrra þegar þau voru samþykkt eða er kannski alltaf eitthvað athugavert í svona frumvörpum þegar þau eru afgreidd vegna þess að áðan, rétt áður en umræðu um vatnalagafrumvarpið lauk, kom hæstv. landbúnaðarráðherra og lýsti því hvernig ríkisstjórninni hefði yfirsést í nokkrum atriðum í sambandi við það frumvarp og að því væru mistök en það gæfist tími til að lagfæra það seinna meir? Eins og ég sagði eru þau lög sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er að mæla fyrir breytingartillögu á í einni grein þeirra ekki orðin ársgömul og hér kemur fyrsta breytingartillagan við þau. Var þetta ekki fyrirsjáanlegt fyrir einu ári síðan, virðulegi forseti?

Virðulegi forseti. Svarið við þessari spurningu er nei. Þetta var ekki fyrirséð á þessum tíma. Að minnsta kosti höfðum við sem bárum ábyrgð á málinu á Alþingi, meiri hluti sjávarútvegsnefndar, ekki þann skilning á málinu að það væri eðlilegt að standa þannig að þessari lagagrein, 3. gr. a, eins og gert er ráð fyrir að gera skuli með því frumvarpi sem nú er verið að mæla fyrir og ræða um. Við hefðum að sjálfsögðu hagað lagasetningunni öðruvísi ef við hefðum séð þetta fyrir og talið að þetta væri ekki í samræmi við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum tekist á hendur og lúta að Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hef reynt að fara aðeins í huganum yfir þessa umræðu eins og hún átti sér stað í fyrra. Mig rekur ekki minni til að þetta hafi verið gert að sérstökum ásteytingarsteini, það kann þó að vera, ég man það ekki. En það var a.m.k. ekki, eins og ég man þá umræðu, eitt af stóru málunum sem við vorum að fást við þegar frumvarpið var til umræðu í sjávarútvegsnefnd á sínum tíma. En út af fyrir sig er eðlilegt, þegar einhver reynsla er komin á lög og menn farnir að vinna eftir þeim, að upp geti komið tilvik sem menn sáu ekki fyrir á Alþingi þó að við reynum alltaf að vanda okkur við lagasetninguna. Þá eiga menn einfaldlega að vera menn til að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru, bæði til að vinna í samræmi við þær fjölþjóðlegu og alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum tekist á hendur og eins að breyta lögum í samræmi við það sem við teljum að til betri vegar megi horfa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir svarið. Auðvitað er þetta eitthvað sem mönnum hefur yfirsést síðast og þegar það gerist, eins og hæstv. ráðherra nefndi, þá eru þeir menn að meiri að breyta því. Það var einmitt það sem við urðum áskynja um áðan í vatnalögunum með hæstv. landbúnaðarráðherra. Hann kom áður en umræðu lauk og viðurkenndi að ríkisstjórninni hefði sést yfir nokkra þætti þar. Það má því vænta að svo hafi verið. Það má eiginlega segja, því miður, að svo sé með ýmis frumvörp sem koma frá hæstv. ríkisstjórn að fyrir utan það að mörg séu þau vitlaus, eins og vatnalagafrumvarpið, þá eru þau þar að auki meingölluð og þyrfti að lagfæra þau áður en þau verða að lögum.

Hæstv. forseti. Ég held að metið sem hæstv. landbúnaðarráðherra setti áðan verði seint slegið, þ.e. að koma því til skila að lög sem ekki var búið að staðfesta við 3. umr. væru svo vitlaus að það þyrfti að endurskoða þau strax, en samt gerðu menn það hér. Það er ekki látið standa á því að klára það sem ríkisstjórnin leggur fyrir þingheim jafnvel þó ráðherra úr ríkisstjórninni komi og segi frá slíku. En þetta var ekki beinlínis erindi mitt í stólinn þó það hafi gefið tilefni þar sem hér er á ferðinni breyting á lögum sem eru ekki nema ársgömul. Það sem ég vildi gjarnan fá svar við hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra af því að ég átta mig ekki alveg á því, ég taldi að sjávarútvegurinn væri undanþeginn í EES-samningnum og ég spyr því hæstv. sjávarútvegsráðherra: Tilheyrir fiskmarkaður ekki sjávarútveginum samkvæmt EES-samningnum? Er það niðurstaðan og hvernig er skilgreiningin á honum? Hvað er undanþegið samkvæmt EES-samningnum? Ef fiskmarkaðirnir eru ekki undanþegnir, eru þá fiskvinnslurnar undanþegnar? Hvað er eiginlega undanþegið af sjávarútveginum? Ég hef litið þannig á að meðferð sjávarafla sé hluti af sjávarútvegsstarfsemi í landinu. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að greina okkur nákvæmar frá því hvernig á því stendur að þetta fer í bága við EES-samninginn sjálfan því hann er frá 1993 og menn hafa örugglega haft hann til hliðsjónar þegar þessi lög voru undirbúin.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að sjávarútvegurinn er undanþeginn varðandi þessar tilskipanir og reglur um Evrópska efnahagssvæðið. Þar er verið að kveða á um annars vegar fiskvinnslustarfsemi og hins vegar útgerðina. Það er alveg skýrt í þeim efnum að bæði útgerð og fiskvinnsla eru undir þá sök seldar að þar er ekki heimiluð bein erlend eignaraðild. Hins vegar gegnir öðru máli um ýmsa aðra þætti sem við tölum stundum um sem hluta af sjávarútvegi. Ég gæti t.d. í því sambandi nefnt markaðsfyrirtækin, ef við tökum t.d. fyrirtæki eins og Icelandic. Þar er eignaraðild útlendinga að vísu mjög lítil en hún er til staðar og það er ekkert sem bannar það, öðru nær. Ég hygg að við eigum eftir að sjá ýmis dæmi um að fyrirtæki af þessu tagi, þ.e. markaðsfyrirtæki sem starfa erlendis, eru að mörgu leyti að breyta um svip. Þau eru að verða alþjóðleg fyrirtæki sem versla með fisk, ekki bara íslenskan fisk, og þau munu í vaxandi mæli, hygg ég, sameinast útlendum fyrirtækjum og þannig verður til erlend eignaraðild þar í einhverjum mæli. Þannig er það a.m.k. eins og ég sé málið fyrir mér núna og hefur verið að gerast. Ef við veltum fyrir okkur hvað fiskmarkaður er í rauninni þá er fiskmarkaður auðvitað fyrst og fremst tæki til að búa til verðmyndun á fiski. Vitaskuld er þetta tengt sjávarútvegi en eins og samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði er úr garði gerður þá ná þessar tilskipanir ekki til hans. Þegar við fórum betur yfir þessi mál í ljósi reynslunnar og samkvæmt ábendingum þá kom það einfaldlega á daginn að heimildir til þessarar takmörkunar á fjárfestingum útlendinga náðu í rauninni ekki til fiskmarkaðanna og þess vegna var okkur ekki annar kostur fær en að breyta þessum lögum.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Ég hef komið á nokkra fiskmarkaði og hef tekið eftir því að ýmis þjónusta er veitt á þessum mörkuðum. Þarna er verið að slægja fisk og ísa hann upp á nýtt og vinna alls konar verkefni sem eru hluti af fiskvinnslu í landi, meðferð fisks í landi. Á þetta einungis við þá fiskmarkaði sem selja á bryggjunni eða eru ekki með neina slíka þjónustu? Eða er það þannig að hægt sé að ákveða þetta sisvona og að ekki sé litið á þá fiskvinnslu sem tilheyrir mörkuðunum í dag sem fiskvinnslu? Eru þessar skilgreiningar skýrar og eiga menn þá ekki á hættu að gerðar verði athugasemdir við það ef þeim aðilum sem 

Virðulegi forseti. Ég held að þær skilgreiningar sem við höfum varðandi fiskmarkaðinn séu skýrar. Þau lög sem við höfum verið að setja og reglugerðir sem líka eru um starfsemi fiskmarkaðanna gera það að verkum að starfsemi þeirra er býsna skýr, enda held ég að almennt talað hafi fiskmarkaðarnir verið býsna ánægðir með þá löggjöf sem nú er í gildi og við erum að ræða. Ef fiskmarkaður væri í þeirri stöðu að eignaraðildin væri að einhverju leyti í höndum útlendinga þá hefði það að sjálfsögðu takmarkandi áhrif á hvaða aðra starfsemi slíkur fiskmarkaður gæti tekið þátt í. Fyrir utan það að ég hygg að ekki séu ótakmarkaðar heimildir fyrir fiskmarkaði til að taka þátt í annarri útgerðarstarfsemi vegna þess að það er ætlunin að fiskmarkaðir hafi þá stöðu að vera sjálfstæðir og óháðir aðilar þannig að einhver hagsmunatengsl valdi ekki þeirri verðmyndun sem þar á sér stað. Ég hygg því að það sem hv. þingmaður er að nefna sé í rauninni ekki vandamál en er hins vegar sjálfsagt að menn velti fyrir sér.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta litla frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra vera svolítið skrýtið. Hér sýnist mér að verið sé að reyna að uppfylla ákvæði vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem nú er orðinn 13 ára gamall samkvæmt lögum frá árinu 1993. Hér er verið að hnýta einhverjum ákvæðum við lög sem voru afgreidd frá hinu háa Alþingi í fyrra og ég hlýt að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum sáu menn þetta ekki fyrir þegar þeir voru að semja þessi nýju lög þá? Hver er skýringin á því? Hið sama má segja varðandi aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu. Hér er vitnað í ákvæði stofnsamnings EFTA sem var undirritaður sumarið 2001. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamningurinn fyrir EFTA eru hvor tveggja gamlir samningar en samt er eins og menn vakni allt í einu upp við vondan draum núna og átti sig á að breyta þurfi með þessum hætti lögum sem afgreidd voru í fyrra. Hvers vegna var þingið ekki upplýst um það þá? Hvers vegna var sjávarútvegsnefnd ekki upplýst um það þá að þessir meinbugir væru á þessu frumvarpi? Mér finnst þetta undarlegt og þetta vekur upp grunsemdir um að það sem hér er að gerast sé í raun og veru það að einhverjir erlendir aðilar vilji ná fótfestu á Íslandi og séu nú að ásælast það og hæstv. ráðherra reki hér erindi þeirra. Er það rétt? Svo langar mig að spyrja um þennan fríverslunarsamning við Færeyjar. Hvernig er það, þarf ekki að leggja þennan samning fyrir þingið eða þarf ekki að kynna hann fyrir þinginu? Ég hef ekki enn þá séð þennan samning. Hann var undirritaður í lok ágúst árið 2005. Hvar í ósköpunum er þessi samningur? Hvenær fáum við að sjá hann? Hvað er í þessum samningi? Það hefur hvergi komið fram nema eitthvað óljóst í fréttum.

Virðulegi forseti. Ég gæti út af fyrir sig vísað til fyrra svars míns áðan sem ég veitti við fyrirspurn hv. 3. þm. Norðaust. varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns, af hverju menn sáu þetta ekki fyrir. Það er einfaldlega stundum þannig þegar við erum að fara yfir svona lagasetningar að við sjáum ekki alla hluti og upp koma nýjar hliðar á málum sem gera það að verkum að við þurfum að breyta lögum og til þess erum við m.a. hérna. Við þurfum að breyta lagaumhverfi vegna þess að aðstæður breytast og þær kalla á lagabreytingu. Ég nenni ekki einu sinni að svara svona rugli eins og hv. þingmaður er orðinn þekktur fyrir, að ætla mönnum alltaf einhverjar annarlegar hvatir. Og að ég sé að ganga erinda einhverra útlendinga til að opna inn á fjárfestingarleiðir í sjávarútvegi er náttúrlega ekki svaravert en er hins vegar mjög dæmigert fyrir hv. þingmann sem aldrei virðist geta rætt hlutina efnislega heldur ætlar mönnum alltaf annarlegar hvatir. Varðandi spurningu hans um fríverslunarsamninginn við Færeyjar þá hélt ég satt að segja að hann væri kominn fyrir þingið en hann er örugglega alveg á leiðinni. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þessi samningur felur í sér þjóðréttarlegar skuldbindingar og þær verða auðvitað ekki uppfylltar fyrr en Alþingi hefur tekið afstöðu til þeirra. Ég fagna hins vegar þessum samningi og tel að hann verði til þess að bæta og auka tengsl Íslendinga og Færeyinga og það er mjög af hinu góða.

Virðulegi forseti. Ég held að við hljótum að krefjast þess að við fáum að sjá þennan fríverslunarsamning við Færeyinga og ég segi síðan enn og aftur að mér finnst það mjög undarlegt að menn skuli ekki hafa tekið tillit til EES-samningsins og EFTA-samningsins við gerð þessara laga í fyrra því þetta eru grundvallarsamningar, við erum að tala um grundvallaratriði. Varðandi það að ég sé að gera hæstv. sjávarútvegsráðherra upp einhverjar annarlegar hvatir þá finnst mér alveg réttmætt að spyrja svona því það er einu sinni þannig að af þeim sitja á Alþingi í dag er hæstv. sjávarútvegsráðherra einn fremsti svikari við málstað. Þetta er maður sem margoft hefur svikið fyrirheit sín og loforð og það er alveg full ástæða til að gruna hann um græsku í hvert sinn sem hann kemur með ný frumvörp. Hæstv. ráðherra er ekki treystandi fyrir næsta húshorn. Það er bara þannig.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega mjög stórmannlegt af hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að reyna að skríða í skjól einhverra annarra þegar verið er að fjalla um lagasetningu sem við samþykktum á Alþingi í fyrra. Það er auðvitað á ábyrgð okkar þingmanna þegar við samþykkjum lög og hv. þingmaður situr í sjávarútvegsnefnd Alþingis og hlýtur að hafa verið í nákvæmlega sömu aðstöðu og ég til að kalla eftir svörum við þeim spurningum sem hann vildi leggja fram varðandi tiltekin efnisatriði. Og hafi hann ekki komið auga á þetta fremur en ég þá er það bara þannig að við erum á sama báti með málið, okkur hefur yfirsést að þarna væri um að ræða atriði sem hefði átt hafa öðruvísi við lagasetninguna og þess vegna erum við að fara yfir þessi lög núna og þess vegna erum við að leggja fram þessar breytingar hérna. Það þarf að gera þessar breytingar af ástæðum sem ég hef þegar rakið. Þetta eru bara efnislegar ástæður og það er eðlilegt að Alþingi breyti lögum þegar menn telja að betur megi fara.

Hæstv. forseti. Ég álít rétt að fara nokkrum orðum um þetta mál vegna þess að ég held að ef okkur hafa orðið á mistök varðandi þessa samninga og okkur beri að gera það sem hér er verið að leggja til, þá hljóti aðalspurningin í því máli að vera: Hver er starfsemi fiskmarkaðanna í dag? Hvernig starfa þeir? Hvað aðhafast þeir? Hvernig meðhöndla þeir sig o.s.frv.? Ég held að á mjög mörgum fiskmörkuðum sé stunduð starfsemi sem gæti þess vegna flokkast undir fiskvinnslu, þ.e. að fiskmarkaðirnir taka iðulega við fiski af fiskiskipum, flokka hann eftir stærð í fyrsta lagi, sjá jafnvel um slægingu fisksins og ef því er að skipta sjá þeir um að fiskurinn sé hausaður og dæmi eru auðvitað um að á fiskmarkaði eða hliðargrein við fiskmarkaði sé fiskur flakaður til kaupenda. Ég hygg því að fiskmarkaðir sem slíkir eins og þeir starfa á Íslandi í dag stundi oft og tíðum fiskvinnslu að hluta til og innlegg mitt í þessa umræðu er eingöngu að beina því til hæstv. ráðherra og hv. formanns sjávarútvegsnefndar að þetta atriði verði skoðað mjög gaumgæfilega. Því ef ég veit rétt þá er það auðvitað þannig að erlendir ríkisborgarar eiga ekki rétt á að taka þátt í fjárfestingum annars vegar í útgerð og hins vegar í fiskvinnslu. Það er auðvitað vanddregin þessi lína, þ.e. hvað fiskvinnsla nákvæmlega sé. Menn hafa haldið því fram að það mætti jafnvel teygja fiskvinnsluhugtakið það langt að það næði til flokkunar á fiski og frágangi á honum til sölu á erlendum markaði, flokkun, stærðarflokkun, ísun og öðrum frágangi sem dygði til að koma fiskinum úr landi og á erlendan markað, það væri að hluta til fiskvinnsla. Í öðrum tilvikum hefur því verið haldið fram að það yrði að aðhafast eitthvað við fiskinn, taka af honum hausinn eða slægja hann eða eitthvað slíkt til að það teldist fiskvinnsla. Ég held að það sé vandmeðfarið að draga þessa línu og núverandi starfsemi fiskmarkaðanna kynni að vera gerður óleikur með því að túlka þetta með þessum hætti, við værum í raun og veru með þessu að þrengja að starfsemi fiskmarkaðanna miðað við hvernig starfsemi þeirra hefur verið þróuð á undanförnum árum. Ég held að það væri kannski ekki til góðs, hæstv. forseti. Þess vegna mælist ég til þess við hæstv. ráðherra að hann láti vinna upp gögn varðandi fiskmarkaðina um það hvað einstakir fiskmarkaðir aðhafast í húsnæði sínu og starfsstöðvum og hvort línan sem þarna er á milli annars vegar fiskmarkaðar og hins vegar fiskvinnslu sé nægilega skýr til að hægt sé að samþykkja það lagafrumvarp sem hér er lagt fram með hliðsjón af því ákvæði að erlendum ríkisborgurum eigi ekki að vera heimilt að fjárfesta í útgerð og fiskvinnslu, ef ég veit rétt. Ég beini því þeim tilmælum til hæstv. ráðherra og síðan til hæstv. sjávarútvegsnefndar að þetta atriði verði skoðað mjög gaumgæfilega. Ég held að þessi lína sé svolítið vandmeðfarin. Þetta atriði gæti þess vegna valdið okkur skaða eða þrengt starfsemi fiskmarkaða sem er ekki víst að þjóni þeim markmiðum sem þjóna hagsmunum íslensku þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég kem aðallega upp til að fagna því frumvarpi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur hérna fram. Jafnframt vil ég segja, velkominn í hópinn því ég fæ ekki betur séð en þetta frumvarp sýni ákveðin þroskamerki á hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann hefur, eins og við vitum sem höfum fylgst með honum af nokkurri vandvirkni á umliðnum árum, verið í innsta kjarna þess kórs sem jafnan hefur rekið upp gól og kyrjað gegn þeim sem hafa velt því upp að hugsanlega væri allt í lagi fyrir íslenskan sjávarútveg að fá erlent fjármagn og að það væri ekki bara allt í lagi heldur jafnvel gott fyrir íslenskan sjávarútveg að fá erlendar fjárfestingar. Við sem höfum verið í þeim hópi höfum haldið því fram að íslenskur sjávarútvegur mundi ekki bara standa sig vel ef svo mundi verkast að við gengjum í Evrópusambandið heldur hugsanlega blómstra enn frekar en hann gerir nú undir stjórn hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég tel að hérna sé stigið lítið skref í þá átt að liðka fyrir möguleikum erlends fjármagns inn í íslenskan sjávarútveg. Þetta er kannski ekki stórt skref en skref er það þó eigi að síður og það er tekið af yfirvegun. Ég trúi nefnilega öllu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra segir. Hann var spurður að því áðan af hv. þingmönnum í andsvari hvort þetta hefðu verið eins konar mistök hjá hv. formanni sjávarútvegsnefndar, Guðjóni Hjörleifssyni, eða aðgæsluleysi þegar málið var afgreitt út úr sjávarútvegsnefnd í fyrra. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði að svo væri ekki og ekki ætla ég að taka undir að það hafi verið nein mistök. En af sjálfu leiðir að það hafi ekki verið hægt að álykta annað en þetta skref sé hugsað sem viðbót af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. sjávarútvegsráðherra, að þarna sé meðvitað verið að opna fyrir erlenda fjárfestingu í fiskmörkuðum og það er vel. Ég trúi því nefnilega þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra og ýmsir forkólfar íslensks sjávarútvegs segja að við Íslendingar séum betri en aðrir til að reka sjávarútveg. Við búum við minni ríkisstyrki en flestar aðrar þjóðir þótt vissulega sé hægt að færa full rök að því að sjávarútvegur sé upp að vissu marki ríkisstyrktur með ýmiss konar hætti hér á landi líka þá er það í minna mæli en annars staðar. Og ég held að hvað sem menn segja um samþjöppun í sjávarútvegi þá sé alveg ljóst að eins og þróunin hefur verið í útgerð og fiskvinnslu á Íslandi þá eru þar menn að verki sem eru afburða hæfir, menn sem kunna mjög vel að aka sínum seglum eftir þeim vindum sem blása í sjávarútveginum. Þeir hafa straumlínulagað fyrirtæki sín með því að sérhæfa sig, með því að sameinast og stækka og þeir reka fyrirtæki sín afskaplega vel. Hæfni þessara manna og reynsla er mér ákveðin staðfesting á því að það sé engin vá fyrir dyrum þó að opnað yrði fyrir erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi og ég hef sagt það áður og ætla að segja það hér að ég tel það enga vá þó að erlent fjármagn mætti renna alla leið inn í útgerðina líka. Annaðhvort erum við Íslendingar bestir í því að reka sjávarútveg eða við erum það ekki. Ég hallast að hinu fyrrnefnda og hef fyrir mér orð hæstv. sjávarútvegsráðherra og margra sem þekkja þessa atvinnugrein miklu betur en ég geri í dag. Það er þess vegna sem ég er þeirrar skoðunar að þegar við höfum verið að ræða hugsanlega aðild Íslendinga að sjávarútvegi, þá sé það allt í lagi og ekki bara það heldur jákvætt fyrir íslenskan sjávarútveg. Nú er það svo að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur deilt þeirri lífsreynslu með mér að ræða við einn helsta samningamann Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegs. Við heimsóttum hann, Claus Grubbe, sem t.d. við Íslendingar þekkjum og mætti segja að illu, í gegnum samninga okkar um síldina því þessi samningamaður Evrópusambandsins kom árum saman, ég held bara áratugum saman að fiskveiðisamningum fyrir hönd ESB og samdi t.d. við Íslendinga um norsk/íslensku síldina og var harður og illgjarn í þeim viðskiptum en maðurinn hefur yfirburðaþekkingu. Þetta er sá maður sem hafði forustu um endurskoðun á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins sem lokið var held ég 2002. Ég og núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra áttum fundi með þessu ágæta mann í Brussel á síðasta sumri ásamt dómsmálaráðherra, formanni Evrópunefndar og reyndar nefndinni allri, og þegar núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra spurði hann um hvernig lyktir mála yrðu varðandi aflahlutdeild og aflann ef við gengjum í Evrópusambandið þá var svarið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra fékk frá þessum helsta samningamanni Evrópusambandsins í fiskveiðimálum: að ef við værum harðir í samningum væri líklegt að staða okkar mundi batna. Þessi ágæti danski sérfræðingur hefur þá væntanlega vera að vísa til þeirrar staðreyndar að það eru 27 samningar sem Evrópusambandið hefur gert við ríki utan þess, um fiskveiðar. Hann hefur væntanlega horft til þeirrar staðreyndar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur oft tekið sér í munn að Íslendingar eru betri en aðrir í sjávarútvegi. Þess vegna mundu þeir geta notað sér þessa möguleika og væntanlega er þetta undirstaðan fyrir þessari staðhæfingu. Það skyldi ekki vera að þrátt fyrir inngróna, innvígða, að ég segi ekki innmúraða andstöðu hæstv. sjávarútvegsráðherra gegn aðild okkar að Evrópusambandinu, þá hafi þarna þrátt fyrir allt í hans bolsévíska kolli kviknað á lítilli týru. Ég vona alla vega að þetta frumvarp sem hér er til umræðu sé fyrsti vísirinn að því að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé loksins, fjörinu feginn eftir að ný forusta er komin í Sjálfstæðisflokkinn, farinn að leyfa sér þann munað að hugsa svolítið frjálst, farinn að leyfa sér þann munað sem sérhver nútímalegur stjórnmálamaður á að leyfa sér að velta því fyrir sér hvort það sé svo slæmt að erlent fjármagn fái að leika alla leið inn í innviði íslensks sjávarútvegs. Þetta frumvarp sem hæstv. ráðherra er með núna gerir það að verkum að útlendingar fá að fjárfesta í íslenskum fiskmörkuðum. Er það bara ekki jákvætt? Ég tel að svo sé. Ég tel að útlendingar eigi að fá að fjárfesta í íslenskri fiskvinnslu og ég er þeirrar skoðunar líka að það sé ekkert að því að íslensk fyrirtæki í sjávarútvegi geti útvegað sér fjármagn með því að hleypa inn erlendu hlutafé. Ef hæstv. sjávarútvegsráðherra er til viðtals um svona hluti þá er ég alveg til reiðu að ræða hvort það yrði gert í einhvers konar skrefum þannig að ekki yrði óhóflega hröð þróun ef menn vilja fá reynsluna, en ég held að þetta sé prinsippið sem við eigum í reynd að taka upp. Þá má rifja það upp að einn af fyrrverandi sjávarútvegsráðherrum, að vísu ekki í sama flokki og hæstv. ráðherra Einar Kristinn Guðfinnsson, því nú er ég að vísa til núverandi hæstv. forsætisráðherra, en hann hefur ekki einu sinni og ekki tvisvar heldur þremur sinnum með einhvers konar hætti tekið upp þennan möguleika að útlendingar fái að fjárfesta í útgerð. Það hefur væntanlega verið á þessum sérkennilegu sveiflum í skapferli Framsóknarflokksins þegar á þá rennur einhver Evrópuhamur og þeir taka stundum upp heldur blygðunarlítið daður við Evrópusambandið en hrökkva svo jafnan undan eins og ungmær sem verður hálfhrædd þegar henni er sýndur of mikill áhugi. Samt er það þannig að þegar ég horfi yfir þetta finnst mér að innan ríkisstjórnarinnar sé að glæðast skilningur á þessu. Ég vísa til þess að hæstv. viðskiptaráðherra hefur opinberlega talað um þann möguleika að Íslendingar tækju upp evru. Hún hefur að vísu verið atyrt heldur hraklega, bæði af ritstjórum leiðandi dagblaða og sömuleiðis af ýmsum forustumönnum í Sjálfstæðisflokknum. En þetta var alla vega ný hugsun og nú hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra opnað glufu fyrir erlent fjármagn inn í íslenskan sjávarútveg og þegar ég legg þetta saman, frú forseti, þá kemst ég að þeirri niðurstöðu að hér sé um batnandi fólk að ræða og slíku fólki er best að lifa og við hæstv. sjávarútvegsráðherra segi ég bara: Bestu þakkir fyrir þetta framtak. Ég styð þetta frumvarp algerlega og vona að það sé einungis upphafið að því að hæstv. sjávarútvegsráðherra gangi í gegnum endurnýjun lífdaganna að því er varðar skoðun og viðhorf til Evrópusambandsins og útlenskra peninga í íslenskum sjávarútvegi.

Frú forseti. Hérna er lítið frumvarp til laga um breytingu á lögum um uppboðsmarkaði sjávarafla sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur mælt fyrir og lýtur að því að heimila einstaklingum sem hafa ríkisfang og búsettir eru í aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins eða í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum, að koma inn í rekstur á uppboðsmörkuðum fyrir sjávarafla. Það eru örfá atriði sem ég vildi minnast á í þessu sambandi. Lögin um uppboðsmarkaði sjávarafla voru til meðferðar hjá okkur árið 2005, það er bara tæpt ár ef það nær því þá síðan þau lög voru til ítarlegrar meðferðar í sjávarútvegsnefnd. Þá voru þar einmitt óvissuatriði sem svo sannarlega voru ekki útkljáð í nefndinni áður en lögin voru samþykkt. Það var um eignarhald á uppboðsmörkuðum og sjálfstæði þeirra. Í nefndinni kom fram að uppboðsmarkaðir fyrir sjávarafla voru gjarnan í eigu útgerðaraðila eða í eigu einstakra fiskvinnslna og slíkt gæti hindrað markmiðssetningu 1. gr. laga um uppboðsmarkaði, þ.e. eins og stendur þar, með leyfi forseta: „Við veitingu leyfa skal ráðherra m.a. meta hvort skilyrði séu til frjálsrar verðmyndunar á uppboðsmarkaði með hliðsjón af líklegu fiskframboði, fjölda fiskvinnslustöðva á markaðssvæði og starfsemi annarra uppboðsmarkað.“ Þarna ræddum við einmitt um þau miklu eignatengsl sem virtust vera á milli uppboðsmarkaðanna, útgerðaraðilanna og fiskvinnslustöðvanna. Við vorum svo sannarlega hreint ekki viss um að þessi markmiðsgrein laganna næðist um sjálfstæði uppboðsmarkaðanna. Ég segi fyrir mitt leyti að ég var eiginlega viss um að þeir stæðust ekki því svo sterk voru eignatengslin þarna á milli að erfitt var að sjá að frjáls verðmyndun yrði á uppboðsmarkaði við þær aðstæður sem eru. Við vildum að mig minnir setja inn ákvæði sem kvæði skýrar á um þetta, en það fékkst ekki. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvernig hann líti á þessi nánast skilyrðislausu eignatengsl sem lögin virðast heimila eða ekki koma í veg fyrir. Hvergi í lögunum eru neinar hömlur á því að útgerðaraðilar eða fiskvinnslan geti í rauninni átt þessa uppboðsmarkaði og þar af leiðandi erfitt að sjá að um neina frjálsa verðmyndun sé að ræða eða að hún sé tryggð. Þegar á enn að rýmka eða fjölga aðilum sem geta komið, átt og rekið fiskmarkaði hér á landi hlýtur sú spurning að vera enn meira brennandi hvort ekki verði að setja strangari reglur um eignarhald á fiskmörkuðum til að tryggja sjálfstæði þeirra. Þessir uppboðsmarkaðir eru mjög mikilvægir fiskvinnslunni í landinu bæði til að tryggja framboð á fiski til fiskvinnslna sem ekki hafa útgerð og einnig til að tryggja eðlilega verðmyndun í sjávarútveginum. En þá verður þetta að vera raunverulegur samkeppnismarkaður. Annars er bara verið að misnota þá möguleika og þá lagaumgjörð sem um það væri búin. Þess vegna vil ég ítreka það og spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki verði að taka á þessum þáttum sem lúta að eignarhaldi og eignatengslum á uppboðsmörkuðum fyrir sjávarafla, lúta að tengslum við fiskvinnslur og útgerð og það verði enn brýnna að gera það ef þetta lagafrumvarp sem hér er á ferðinni verður samþykkt. Ég vil minna á tillögu til þingsályktunar sem við nokkrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum flutt, sá sem hér stendur, hv. þm. Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Það er tillaga til þingsályktunar um leiðir til að auka fullvinnslu á fiski hérlendis. Ég hef mælt fyrir þeirri tillögu áður en vil þó leyfa mér að vitna til hennar frú forseti, af því að hún snertir þetta frumvarp. Sú tillaga hljóðaði upp á að fela sjávarútvegsráðherra að kanna orsakir mikils útflutnings á óunnum fiski á fiskmarkaði erlendis og mögulegar leiðir til að draga úr honum og auka í staðinn fullvinnslu hér innan lands. Í fylgiskjölum með þeirri tillögu til þingsályktunar er rakið ítarlega hversu útflutningur á óunnum fiski hefur verið að aukast, svokölluðum gámafiski, á markaði erlendis og á fiski sem ég hefði talið eðlilegra að kæmi inn á fiskmarkaði hér og innlend fiskvinnsla gæti boðið í fiskinn til jafns við erlendar fiskvinnslur hér á mörkuðum. Ég óttast að frumvarpið sem nú liggur fyrir gæti leitt enn frekar til þess að allt slíkt ferli, uppboðsmarkaður og fiskvinnsla, færist í auknum mæli úr landi en því miður er töluvert mikið af fiski fluttur út óunninn á markaði erlendis sem íslenskar fiskvinnslur hafa engin tök á að bjóða í. Um leið og þessi lög eru opnuð um uppboðsmarkaði sjávarafla finnst mér að skoða eigi þessa þætti. Eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom inn á og ég vil taka undir eru ekki svo skýr mörk á milli uppboðsmarkaða, fiskvinnslu og reyndar útgerðar. Á uppboðsmörkuðum er fiskur slægður og grunnþættir fiskvinnslu geta farið þar fram. Er ekki verið að fara aftan að lögum um að ekki skuli leyfa erlendum aðilum að fjárfesta með beinum hætti í íslenskum sjávarútvegi? Er ekki verið að fara aftan að þeim með þessu frumvarpi hér? Mér finnst að skoða þurfi það mjög rækilega. Í lokin, frú forseti, í tengslum við umræðuna áðan um vatnið, um þjóðareign á vatni, þá held ég að sé mjög hollt fyrir okkur að rifja stöðugt upp 1. gr. laga um stjórn fiskveiða þar sem stendur, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Ég vil minna á að þau lög sem við erum hér að fjalla um, um uppboðsmarkaði, eru í rauninni hluti af þessum heildarlögum um stjórn fiskveiða þar sem stendur m.a.: „Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ Lögin um uppboðsmarkaði eru einmitt hluti af þessari heildarsýn sem við hljótum að skoða í mjög nánu samhengi og hefði verið betra að í nýafgreiddum vatnalögum hefði þetta einmitt byrjað svona, að vatnsauðlindin á Íslandi skuli vera sameign íslensku þjóðarinnar alveg eins og nytjastofnarnir. En því kippum við í liðinn þegar þar að kemur. Ég minni á að frumvarp þetta er hluti af þeirri heild og hlýtur að verða að skoðast í því samhengi.

Virðulegi forseti. Ég kom upp áðan í umræðunni um þetta frumvarp frá því í fyrra, þ.e. frumvarp til laga um breytingu á lögum um uppboðsmarkaði sjávarafla, til að furða mig á því að þessi lög sem eru frá 24. maí árið 2005 skyldu hafa farið í gegn án þess að menn hafi áttað sig á því að þau stönguðust með einhverjum hætti á við ákvæði EES-samningsins eða EFTA-samningsins. Ég sit í sjávarútvegsnefnd og er ekki lögfræðimenntaður maður en ég verð að segja alveg eins og er að ég átta mig ekki á þessu. Ég vil jafnframt benda á að heill her af lögfræðingum vinnur í þessu blessaða sjávarútvegsráðuneyti og maður skyldi ætla að þetta fólk gæti unnið vinnuna sína og séð til þess að ekki komi þaðan lög sem eru svo augljóslega gloppótt hvað þetta varðar, að þegar verið er að búa til lög sé það einmitt skoðað hvort þau eða lagasamning eins og þessi stangist á við umrædda samninga því að þessir samningar eru hornsteinar í, hvað eigum við að segja, viðskiptalífi eða viðskiptum okkar Íslendinga. Mér finnst þetta mjög undarlegt og finnst undarlegt að einmitt þetta skuli ekki hafa verið athugað af því að þeir samningar eru búnir að vera í gildi í mörg ár. Við sem sitjum í sjávarútvegsnefnd hljótum, virðulegi forseti, að skoða þetta mjög vandlega. Við hljótum líka að spyrja eðlilegra spurninga um hvort þetta sé allt í einu til komið núna vegna þess að einhverjir erlendir aðilar séu að sækjast eftir því að geta fengið að eiga eða fengið leyfi til rekstrar uppboðsmarkaðar hér á landi. Það er fyllilega eðlileg spurning að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort málum sé þannig háttað og ég get ekki séð að í því þurfi að felast neinar dylgjur. Þetta er fullkomlega eðlileg spurning hvort einhverjir hafi bent ráðuneytinu á að hér væri verið að standa í vegi fyrir því að útlendingar gætu fengið leyfi til að reka fiskmarkaði, uppboðsmarkaði á fiski á Íslandi. Þetta er fullkomlega eðlileg spurning. Og við sem sitjum í sjávarútvegsnefnd hljótum að kalla eftir svörum við þeirri spurningu. Við hljótum líka að spyrja hvernig í ósköpunum á því stóð að embættismenn sjávarútvegsráðuneytisins, sem þekkja þessi lög og eiga að þekkja þessi lög út og inn, gátu ekki bent á þetta í fyrra? Hér er líka talað um þennan fríverslunarsamning við Færeyinga, þennan svokallaða Hoyvík-samning sem var undirritaður 31. ágúst 2005. Mér finnst það mjög undarlegt, stórfurðulegt í raun og veru, að hér sé verið að bera inn, draga inn í þingið frumvarp til laga sem að hluta til er réttlætt með því að vísa í þennan fríverslunarsamning sem Alþingi hefur ekki fengið að sjá. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ætlast menn virkilega til þess að við þingmenn, sem erum þó löggjafarvaldið í þessu landi, a.m.k. í orði, förum að samþykkja þetta svona einn, tveir og þrír án þess að hafa nokkurn tíma séð þennan fríverslunarsamning við Færeyinga? Það voru einhverjar óljósar fréttir sem birtar voru á sínum tíma í dagblöðum hér á landi um þennan samning og látið í veðri vaka að hann væri aðallega um landbúnaðarafurðir, eggjamarkaðinn, kjöt og álegg og eitthvað slíkt, lítið talað um sjávarútvegsmál, enda kom það glögglega í ljós á Norðurlandaráðsþinginu sem var haldið á Íslandi í október að Færeyingar eru mjög óánægðir með þennan fríverslunarsamning. Þeir komu þar í pontu og spurðu mjög gagnrýninna spurninga einmitt um þennan fríverslunarsamning og ég átti tal við nokkra færeyska þingmenn á Norðurlandaráðsþinginu þar sem kom í ljós að þeir eru mjög óhressir með þennan samning vegna þess að þeir telja að í hann vanti ákvæði varðandi viðskipti með fisk. Ég heyrði ekki betur en þeir óskuðu eftir því að þeir gætu komið hingað til Íslands og fengið að bjóða í fisk, kaupa hráefnið hér á Íslandi. Hvaða afleiðingar skyldi það hafa ef útlendingar fá leyfi til að reka uppboðsmarkaði á Íslandi? Skyldi það hafa einhverjar afleiðingar fyrir útflutning á fersku hráefni, óunnu hráefni frá Íslandi? Ég hef svo sem ekki svörin á reiðum höndum hér og nú en þetta eru spurningar sem maður hlýtur að velta fyrir sér. Ég hlýt að nota tækifærið hér og nú til að óska eftir því eða hreinlega gera kröfu um það að þetta mál verði ekki afgreitt úr sjávarútvegsnefnd nema fyrir liggi fríverslunarsamningur við Færeyinga þýddur á íslensku og helst kynntur fyrir Alþingi. Ég veit ekki betur en það sé skylda að kynna slíka samninga fyrir Alþingi, en ég er ekki lögfróður maður en mér þætti það ekki ólíklegt. Hér er árviss viðburður að talað sé um og mælt fyrir fiskveiðisamningi milli Íslendinga og Færeyinga í þinginu, hann kynntur fyrir þinginu og fram fari umræður um hann. Ég held að það hljóti að vera sanngjörn og eðlileg krafa eða maður skyldi a.m.k. ætla það að hér ættu að fara fram umræður um þennan fríverslunarsamning við vini okkar og frændur í Færeyjum. Ég vil taka skýrt fram að ég er alls ekki á móti þessum samningi við Færeyinga, alls ekki. Það litla sem ég hef heyrt af honum sýnist mér vera mjög jákvætt. En nóg um það, virðulegi forseti. Þetta vekur upp ýmsar spurningar og ég hygg að þetta gefi jafnframt ástæðu til að skoða þessi lög um uppboðsmarkaði sjávarafla sem voru sett í fyrra og athuga hvort þau séu þá ekki gölluð með öðrum hætti en hér virðist augljóslega koma fram, það verði vandlega skoðað. Síðan hafa menn talað um að heimila eigi útlendingum að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Ég er á móti því. Þetta er kannski á margan hátt ótímabær umræða því að ég held að útlendingar hafi í sjálfu sér ekkert voðalega mikinn áhuga á að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Ástand nytjastofna hér á landi er ekki það beysið eftir 25 ár með kvótakerfið að það sé svo sem eitthvað að selja í þeim efnum. Þar fyrir utan er fiskiskipaflotinn að mestu leyti orðinn afskaplega gamall og úr sér genginn að miklu leyti og í ofanálag fátt þar að finna nema kannski skuldir. Ég hef ekki orðið mikið var við það þau ár sem ég hef starfað í sjávarútvegi, ég tala nú ekki um þegar ég starfaði sem sjávarútvegsfréttamaður bæði hér á Íslandi og í Noregi, að útlendingar hefðu nokkurn minnsta snefil af áhuga á að fjárfesta í sjávarútvegi Íslendinga og ég tel að með því værum við að fara út á mjög háskalegar brautir. Það hlýtur að vera, virðulegi forseti, að eftir alla þessa svokölluðu meintu hagræðingu geti sjávarútvegurinn varla verið í svo mikilli kreppu eftir að finna nýtt fjármagn, eða hvað? Á þetta ekki allt saman að vera svo frábært og stórkostlegt? Ég veit ekki betur. Ég get ekki séð þörfina á því, virðulegi forseti. Ef ég dreg mál mitt saman í hnotskurn þá hlýtur maður að kalla eftir því að fá að sjá þennan fríverslunarsamning við Færeyinga. Maður hlýtur að skoða þetta og spyrja eðlilegra spurninga um hvort hér séu einhverjir útlendingar sem óska eftir því að fá að eiga eða fá leyfi til að reka fiskmarkaði á Íslandi. Þar af leiðandi hljótum við að kalla til fundar við okkur í sjávarútvegsnefnd ýmsa aðila sem tengjast þessum fiskmörkuðum í dag. Það er eðlilegur hlutur, einnig aðila sem þekkja vel til þessa fríverslunarsamnings við Færeyinga. Þetta mál verður að skoða mjög svo vandlega og læt ég þar með lokið a.m.k. fyrri ræðu minni um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég held að ástæða sé til að menn ræði mál sem tengjast þessu. Menn eru að tala um erlent fjármagn inn í íslenskan sjávarútveg og fiskmarkaðir eru hiklaust hluti af sjávarútveginum á Íslandi. Ég hef sagt það áður að ég hef ekki á móti því að erlendir aðilar geti átt í íslenskum fyrirtækjum. Það á við um öll íslensk fyrirtæki. Ég get ekki séð að íslensk stjórnvöld eigi með nokkrum hætti að verja íslenska eigendur í einhverri grein sérstaklega fyrir því að erlendir aðilar komi þar inn og maður hlýtur að spyrja ævinlega: Hvers vegna er það sem íslensk stjórnvöld telja að ekki megi hleypa erlendum aðilum inn í sjávarútveginn? Svarið er einfalt. Eignarhaldsfyrirkomulagið á veiðiréttindum á Íslandi er með þeim hætti að íslensk stjórnvöld þora ekki að bera ábyrgð á því að erlendir aðilar komi inn sem eigendur í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að fyrirkomulagið með eignarhaldið á veiðiheimildum, eins og það er, er óboðlegt og reynslan segir okkur að sá sem á veiðiréttinn á Íslandi fær hagnaðinn af útgerð á Íslandi, enginn annar. Ef þessum reglum verður ekki breytt og erlendir aðilar fá tækifæri til að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi getum við séð landið sjálft lenda í hlutverki kvótalausa sjávarþorpsins. Þess vegna eru menn á móti því að útlendingum verði leyft að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. En ég segi: Við þurfum að gera tvennt. Við þurfum að taka til heima hjá okkur og ganga þannig frá reglum um aðgang að þessari auðlind að arðurinn lendi hjá þjóðinni sem á auðlindina en arðurinn verði ekki fluttur úr landi vegna eignarhaldsfyrirkomulagsins sem komið hefur verið á, vegna einkavæðingarinnar sem menn hafa verið að burðast við að koma á í sjávarútvegi á Íslandi. Þarna liggur auðvitað hundurinn grafinn. Menn þurfa að horfast í augu við þetta og menn verða að horfast í augu við þetta vegna þess að Ísland er lítið land og á allt undir því að geta haft frjáls viðskipti við löndin í kringum okkur. Hnattvæðingin er í raun og veru grundvöllur fyrir hinu góða efnahagslífi sem er á Íslandi. Halda menn virkilega að við getum haldið sjávarútveginum eitthvað sér í framtíðinni og viljum við það? Ætlum við að hafa einhver gæludýr á Íslandi sem eru varin fyrir samkeppni annars staðar frá með sérstökum hætti? Bændur með mjólkurkvóta og útgerðarmenn með kvóta í sjávarútvegi? Auðvitað ekki. Auðvitað þarf að vera jafnræði til að vera í atvinnurekstri á Íslandi og það þarf að gerast um leið og menn opna fyrir möguleika til að fjárfesta í útgerð á Íslandi. En hér erum við að tala um fiskmarkað. Ég tel að engin hætta sé á ferðum þótt menn hleypi erlendum aðilum í að taka þátt í fiskmörkuðum á Íslandi. Hins vegar er full ástæða til að fara yfir það með hvaða hætti fiskmarkaðir eru reknir og hverjir eiga þá í dag og hvort eignatengslin þar séu þannig að öruggt sé að þeir séu reknir á eðlilegum grundvelli. Við erum í litlu samfélagi þar sem eignatengsl og viðskiptatengsl eru jafnvel mjög persónubundin og fyrirtæki og einstaklingar eru samofin í sjávarútvegi á Íslandi. Ég tel ástæðu til að sjávarútvegsnefnd skoði þetta vandlega og hvort reglurnar um eignarhald á fiskmörkuðum séu með þeim hætti að hægt sé að treysta því fullkomlega að ekki verði árekstrar milli þeirra sem þarna eiga hlut að máli. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra. Ég fæ tækifæri til að fjalla um málið í sjávarútvegsnefnd og ég mun auðvitað gera það á jákvæðan hátt. Ég tel ástæðu til að skoða þetta með jákvæðum huga og tel að hér sé á ferðinni lítið skref í þá átt að opna svolítið sjávarútveginn. Ég held að það væri gott að nefndin tæki til umræðu um leið hvort reglurnar um aðgang að fiskvinnslunni í landinu geti komið til endurskoðunar líka. Og það er mjög athyglisvert í því samhengi að ég hef skrifað nokkuð oft upp á frumvarp með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni sem hefur flutt það hvað eftir annað, að skilja eigi á milli útgerðar og fiskvinnslu. Ef menn gera það sé ég ekki að menn þurfi að óttast um það að erlendir aðilar megi koma í fiskvinnsluna í landinu. En ég ætla að enda orð mín á því að segja að auðvitað þurfa menn að skoða þetta allt saman í heild sinni og snúa sér að því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu í þá áttina að við getum haft sömu reglur um það og annan atvinnurekstur í landinu.

Frú forseti. Hér er lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 79 24. maí 2005, um uppboðsmarkaði sjávarafla. Ég fagna þessu frumvarpi heils hugar og lýsi mig samþykkan því í öllum meginatriðum. Ég fagna þeim glugga sem virðist vera opnaður með frumvarpinu. Ég tek heils hugar undir, frú forseti, orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um að við getum ekki heimtað allt erlendis frá, allt opið erlendis en svo lokum við öllu þegar aðrir vilja koma hingað. Við viljum hafa frjálsa samkeppni. Hvernig er með stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins? Er ekki frjáls samkeppni þar?

Virðulegi forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram og það er eðlilegt að hún snerti fleira en bein efnisatriði frumvarpsins. Vissulega getur frumvarp af þessu taginu opnað alls konar umræður sem ekki er óeðlilegt að fari fram. Ég ætla þó eingöngu að snúa mér að þeim spurningum sem hafa verið lagðar fram og snerta frumvarpið og sneru að mér. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson velti fyrir sér hvort við þyrftum ekki að skoða gaumgæfilega hvort þetta þrengdi að stöðu fiskmarkaða. Ég tel að svo sé ekki. Ef gildandi lög eru skoðuð er þar að finna skilgreiningu á hvað sé uppboðsmarkaður og, með leyfi virðulegs forseta, er það „markaður þar sem sjávarafli, eldistegundir bæði úr ferskvatns- og sjávareldi, vatnafiskur og afurðir úr framantöldu eru seldar á frjálsu uppboði. Uppboðsmarkaður getur jafnframt veitt aðra þjónustu sem tengist sölunni.“ Hér er um að ræða ákaflega afmarkaða starfsemi sem fellur undir hugtakið fiskmarkaður og það sem hér er verið að vísa til varðandi eignarhald og heimildir útlendinga til eignarhalds tekur þá til uppboðsmarkaða eins og því er lýst í gildandi lögum. Ljóst er að ef um það væri að ræða að fiskmarkaðir tækju þátt í annarri starfsemi útgerðar eða fiskvinnslustarfsemi mundu þau almennu lög fara að gilda sem í gildi eru um eignarhald útlendinga, fiskvinnslu og útgerð. Hins vegar eru eins og menn vita í gildi lög sem heimila óbeina eignaraðild útlendinga í íslenskum sjávarútvegi en alls ekki beina eignaraðild. Þetta er í rauninni líka svar við spurningu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði, þ.e. hvort verið væri að stíga skref sem opnaði eignaraðild útlendinga að íslenskum sjávarútvegi. Svo er ekki eins og ég hef þegar rakið. Hér er eingöngu verið að fjalla um fiskmarkaði samkvæmt þeirri skilgreiningu sem lögin kveða mjög skýrt á um, þ.e. lögin frá því 9. júní 2005. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spurði um samninginn við Færeyinga. Eins og ég sagði áðan er um að ræða þjóðréttarlegar skuldbindingar sem taka ekki gildi fyrr en Alþingi hefur sagt álit sitt á þeim. Ég fullyrði að áður en þetta mál verður afgreitt verða þau mál komin hingað til Alþingis og að þingmenn hafi þá tekið afstöðu til málsins. Ég er sammála honum um að þetta sé almennt talað samningur sem ég held að verði til góðs fyrir þjóðirnar og geri það að verkum að þau viðskipti sem ég held að eigi sér stað milli Færeyinga og Íslendinga verði greiðari en áður. Ég tek að öðru leyti undir það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði áðan, ég tel að engin áhætta sé tekin með þessu máli þó að verið sé að breyta þessum lögum hvað varðar íslenskan sjávarútveg. Hér er um að ræða opnun á eignaraðild útlendinga að afmarkaðri starfsemi sem kveðið er á um í þeirri löggjöf sem er í gildi og hún tekur til þeirra þátta sem ég hef þegar rakið. Að öðru leyti þakka ég fyrir ágæta umræðu.