Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég þakka þá lipurð sem okkur er sýnd í stjórnarandstöðunni með að hliðra til þannig að við getum rætt við hæstv. forsætisráðherra utan dagskrár um ýmis ummæli og upplýsingar sem komu fram hjá honum í sjónvarpsviðtali í gær. Stjórnarandstaðan hefur lagt ríka áherslu á að sérstök rannsókn yrði sett í gang til að grafast fyrir um aðdraganda þeirrar ákvörðunar sem leiddi til þess að tveir forustumenn íslenskra stjórnmála lýstu einhliða yfir stuðningi við innrás Breta og Bandaríkjamanna í Írak. Stjórnarandstaðan hefur haldið því fram að þetta hafi gerst vegna pólitísks þrýstings frá Bandaríkjamönnum og vegna þess að varnarhagsmunir hafi blandast inn í þetta. Því hefur aldrei verið játað fyrr en í gær að hæstv. forsætisráðherra staðfesti að það hefði verið þrýstingur Bandaríkjamanna sem leiddi til þessarar ákvörðunar. Það kom líka fram að varnarhagsmunir blönduðust þarna inn í. Hæstv. forsætisráðherra afsakaði þetta með því að hefðu menn hafnað beiðni frá 60 ára vinaþjóð hefði það verið veruleg stefnubreyting í öryggis- og varnarmálum okkar. Það er rangt. Þarna var um ólögmætt innrásarstríð að ræða eins og Kofi Annan, ritari Sameinuðu þjóðanna, hefur manna best rökstutt. Það sem felur í sér stefnubreytingu er að Ísland skuli með þessum hætti styðja einhliða innrásarstríð sem er ólögmætt og það er líka stefnubreyting að stuðningurinn við einhliða innrás skuli vera tekinn án lögskipaðs samráðs við utanríkismálanefnd. Hæstv. forsætisráðherra verður líka að tala skýrar um hvernig varnarhagsmunir blönduðust inn í þessa ákvörðun. Hann verður að segja okkur frá því með hvaða hætti það gerðist. Ég vil líka að lokum, herra forseti, spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt lýsing sem höfð var eftir í sjónvarpsviðtalinu í gær um ákvörðunina, þ.e. að sendiherra Bandaríkjanna hefði komið í forsætisráðuneytið, hæstv. ráðherra farið út og talað við þann mann sem ræddi við sendiherrann, síðan hefði verið tilkynnt um stuðninginn og hæstv. ráðherra farið inn á fund ríkisstjórnarinnar án þess að tilkynna ríkisstjórninni. Hvers vegna þetta pukur 

Herra forseti. Enn á ný kemur hv. þm. Össur Skarphéðinsson hér upp á Alþingi til að vekja á sér athygli og þráspyrja mig um atburði sem urðu fyrir tæpum tveimur árum. Hann sjálfur man svo ekki einu sinni það sem hann hlustaði á í gærkvöldi. Hann fer hér með rangt mál. Ég sagði í þessu viðtali að það væru engin bein tengsl. Ef það kemur hv. þingmanni á óvart að það sé náið samstarf í varnarmálum milli Bandaríkjanna og Íslands er ég furðu lostinn yfir því. Hann fer líka með rangt mál í hinu atriðinu. Vill ekki hv. þingmaður lesa viðtalið áður en hann kemur hérna næst upp?

Ég er með það hér.

Það er greinilegt að þá kann þingmaðurinn ekki að lesa.  Svo vil ég benda hv. þingmanni sem er svona áhugasamur um fortíðina á eitt - það virðist vera sú verkaskipting milli hans og varaformannsins í flokknum að hann sjái um fortíðina en varaformaðurinn um framtíðina. Það virðist vera þannig  Vill ekki hv. þingmaður fara á fundi með fólkinu í landinu til að fá tilfinningu fyrir því hvað það er sem þetta ágæta fólk hefur áhuga á? 

Herra forseti. Þeir eiga það sameiginlegt, hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, Tony Blair og Bush, að þeir vilja lítið tala um liðna tíð þegar Íraksmálið á í hlut. Ég verð að játa það, forseti, að mér var ákaflega brugðið þegar ég las yfir viðtalið við hæstv. forsætisráðherra í fréttum Stöðvar 2 í gær. Vinnubrögðin sem þar er lýst eru svo ævintýralega ófagleg, svo niðurlægjandi fyrir íslenska þjóð að ég held að það sé leitun að öðru eins. Sú stóra og skelfilega ákvörðun að gera Ísland samábyrgt, að hlutdeildaraðila í ólögmætu árásarstríði í Írak 2003 - ja, hvernig var þessi ákvörðun tekin? Hún var tekin á hlaupum. Það voru skilaboð frammi á gangi í Stjórnarráðinu gegnum embættismann til bandaríska sendiherrans sem hafði drepið þar niður fæti. Aftur og aftur segir hæstv. forsætisráðherra, fyrrverandi utanríkisráðherra, í þessu viðtali: Ég man nú ekki þetta, ég man nú ekki hitt. Allt er þetta nú samkvæmt minni, segir hæstv. forsætisráðherra og staðfestir að ekki er stafkrókur bókaður um þetta mál í Stjórnarráði Íslands. Engin skrifleg gögn eru til, það var aldrei tekin nein formleg ákvörðun á fundi, engin yfirlýsing send íslensku þjóðinni, engin tilkynning. Svona gerðist þetta. Það var pukrast með málið að ósk bandarísku ríkisstjórnarinnar og nafn Íslands birtist svo á þessum lista þegar Bandaríkjamönnum hentaði. Bandaríkjamönnum voru gefin frjáls afnot af nafni Íslands til að nota þegar þeim sýndist og eins og þeim sýndist, ólögmætum stríðsaðgerðum sínum til stuðnings og réttlætingar. Loks er viðurkennt, óbeint, að menn voru að borga á sig vegna væntanlegra samningaviðræðna um herinn, 

Herra forseti. Árásirnar á hæstv. forsætisráðherra út af þessu máli eru með hreinum ólíkindum. Þær bera nú orðið því miður mjög mikinn keim af hinum illvígu innanflokksátökum í Samfylkingunni sem er ástæðulaust að hafi slík áhrif í þingsal. Auðvitað liggur fyrir að það var rétt að þessum málum staðið. Þeir ráðherrar sem málið heyrði undir tóku ákvörðunina og þeir höfðu auðvitað fullan pólitískan stuðning á bak við sig, bæði í ríkisstjórninni og í þingflokkum sínum. Ella hefði komið til mótmæla  Hins vegar er mjög athyglisvert að í þessu máli skuli stjórnandstaðan bara engan veginn geta horft fram á veg, horft fram á veg til uppbyggingarinnar sem þarf að eiga sér stað í Írak, heldur vera sífellt með andlitið í baksýnisspeglinum, horfandi á dagana í kringum 18. og 20. mars fyrir tveimur árum. Þetta er það sem okkur er boðið upp á hér af hálfu þessara ágætu stjórnarandstæðinga. Síðan reka menn upp stór augu eins og það komi eitthvað á óvart að samvinna Íslendinga og Bandaríkjamanna í varnarmálum hafi eitthvað að segja þegar menn koma með erindi til Íslands, að það skipti þá engu máli. Liggur það ekki alveg fyrir að samstarf þessara þjóða á breiðum grundvelli og sérstaklega varðandi varnarmál hefur auðvitað mikla þýðingu þegar við tökum afstöðu til þess hvernig við bregðumst við erindi af þessu tagi?

Herra forseti. Sá sorglegi atburður hefur átt sér stað að hæstv. forsætisráðherra íslensku þjóðarinnar hefur ítrekað orðið uppvís að því að fara með ósannindi, hvað eftir annað. Það er mjög alvarlegt, sérstaklega í svo alvarlegu máli, í máli sem varðar það að Íslendingar skuli undir leiðsögn Framsóknarflokksins ákveða að fara með ófriði á hendur öðrum þjóðum, að vísu með stuðningi Sjálfstæðisflokksins. Hvaða ósannindi eru þetta? Í fyrsta lagi hélt hæstv. forsætisráðherra því fram að málið tengdist ekki varnarhagsmunum. Í fréttum Stöðvar 2 í gær viðurkenndi hann síðan að svo hefði verið. Að vísu er komið allt annað hljóð í strokkinn hér og ég veit í rauninni ekki hvað er að marka hæstv. forsætisráðherra eða hvernig á að skilja hann. Í öðru lagi hefur hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson haldið því fram að það sem hafi valdið stefnubreytingunni örlagaríku hafi verið breytt afstaða Frakka. En óvart tók ágætur fréttamaður Stöðvar 2 hæstv. forsætisráðherra í landhelgi í gær og benti honum á að svo gæti ekki verið. Í þriðja lagi liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað gefið í skyn að ákvörðunin um að styðja innrásina í Írak hafi verið rædd í þingflokknum, ríkisstjórn og í utanríkismálanefnd. Í viðtalinu í gær kom hins vegar fram að svo var ekki. Hann hefur gert þetta með því að segja að Íraksmálið hafi verið rætt en sjálf innrásin og ákvörðunin um hana var ekki rædd. Í fjórða lagi hélt hæstv. forsætisráðherra því fram á Stöð 2 í gær að um tvo lista væri að ræða - það er ekki satt - að Ísland hefði bara sýnt móralskan stuðning og væri ekki beinn þátttakandi. Hvað voru þá hinir ágætu starfsmenn Landhelgisgæslunnar að gera þegar þeir fundu 20 ára gamlar sprengjur?

Virðulegi forseti. Ég ætla ásamt öðrum þingmönnum hér að taka þátt í þessari skoðun á fortíðinni vegna þess að ég tel að sú skoðun sé mjög mikilvæg. Forsætisráðherra talaði um að fólkið í landinu væri ekki að ræða um Íraksmálið. Það er sjálfsagt allur gangur á því hvort fólkið í landinu er að ræða um Íraksmálið en svo mikið er víst að fólkið í landinu er mjög andsnúið þeirri ákvörðun sem tekin var í Íraksmálinu. Sú skoðun fólksins í landinu haggast ekki. Það skiptir engu máli hversu oft þessir ráðamenn koma fram og ræða þetta mál, 80% fólksins í landinu eru andsnúin þessari ákvörðun og telur að hún hafi verið pólitískt og siðferðilega röng og það ætti forsætisráðherra nú að vita eftir að hafa rætt við fólkið í landinu eins og hann segir. Ég lít ekki svo á að þessi umræða sé árás á forsætisráðherra. Það er rangt að halda því fram. Hér er verið að fjalla um hvernig menn standa að mjög mikilvægum pólitískum ákvörðunum sem fela í sér stefnubreytingu í utanríkismálum og það er sjálfsagt og eðlilegt að það sé rætt aftur og aftur. Það felast ekki í því persónulegar árásir á forsætisráðherrann, í því felst pólitísk gagnrýni og hún á að eiga sér stað á hinu háa Alþingi. Af hverju varð stefnubreyting? Jú, vegna þess að eins og við vitum banna alþjóðalög einhliða beitingu vopnavalds og það er í andstöðu við stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Hins vegar er Bush-kenningin um að Bandaríkin hafi eitt ríkja rétt til fyrirbyggjandi árása á óvinaríki, þeir hafa tekið upp þá kenningu, og nú höfum við fylgt þeim að málum. Við ljáðum því pólitískan stuðning þegar ráðist var inn í Írak. Í því felst stefnubreytingin að við höfum ljáð máls á einhliða árás á ríki sem er í andstöðu við alþjóðalög og andstöðu við alþjóðastofnanir. Þetta er rof á þeirri sátt sem ríkt hefur um utanríkismál á Íslandi í 60 ár og þegar slíkt gerist á að sjálfsögðu að ræða það í utanríkismálanefnd.

Herra forseti. Það er ekki nýlunda að hér skuli stjórnarandstaðan hefja umræðu um Írak. Hvert er tilefnið að þessu sinni? Það er viðtalið við hæstv. forsætisráðherra í sjónvarpi í gær þar sem hann fór ítarlega yfir málavöxtu eins og gert hefur verið margsinnis í fjölmiðlum og hér á hv. Alþingi. Það kom ekkert nýtt fram í því viðtali en það gefur stjórnarandstöðunni enn einu sinni tilefni til að hefja umræðu um það. Ég tek eftir því, hæstv. forseti, að enginn fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað minnist einu orði á að það fóru fram kosningar í Írak þrátt fyrir hótanir hryðjuverkamanna um að sprengja og skjóta þá sem ætluðu sér að sækja kjörstað. Enginn tók fram að þrátt fyrir þetta hafi kosningaþátttaka verið yfir 60% og það færi fram mjög öflugt uppbyggingarstarf í Írak. Enginn hefur minnst á það. Það vekur athygli hve hv. stjórnarandstaða virðist föst í fortíðinni, hve hv. stjórnarandstaða virðist föst með sína pólitík austur í Asíu í fortíðinni. Er ekki orðið tímabært að hv. stjórnarandstaða fari að ræða t.d. um stjórnmál á Íslandi, innanlandsmál? 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, að hefur enginn minnst á kosningarnar, ekki heldur á olíuhagsmuni. Við erum að tala um trúverðugleika ríkisstjórnarinnar og hvort hæstv. forsætisráðherra Íslands fari með rétt mál. Hann má vita það, hæstv. ráðherra, að það er fleira fólk í landinu en það sem situr fundi Verslunarráðsins. Viðtalið við hæstv. ráðherra Halldór Ásgrímsson á Stöð 2 í gærkvöldi er sérstakt fyrir margra hluta sakir. Í fyrsta lagi fyrir það hve viðtalið er hlaðið mótsögnum. Hann segir málið af slíkri stærðargráðu að óeðlilegt hafi verið að utanríkisráðherra einn hafi komið að því, forsætisráðherrann hlyti að gera það einnig. Síðan má ráða af ummælum hans að málið sé í rauninni svo smátt að þessir tveir ráðherrar hafi ekki einu sinni haft tilkynningarskyldu gagnvart ríkisstjórn og Alþingi Íslendinga, nokkuð sem stjórnarandstaðan efast stórlega um og telur að um lögbrot hafi verið að ræða og virtir lögfræðingar hafa tekið undir það núna síðustu daga. Í öðru lagi kemur fram að það er sendiherra Bandaríkjanna sem á í viðræðum við embættismenn um þessa stórpólitísku ákvörðun og þetta er stórpólitísk ákvörðun. Bandaríkjamenn eru á þessum tíma að undirbúa að hunsa vilja Sameinuðu þjóðanna. Þeir eru að leita eftir stuðningi við tiltekin ríki til að fá þau til vitorðs við sig við einhliða ákvörðun um innrás í Írak og þessar viðræður fara fram á milli embættismanna. Krafan á hendur Íslendingum er sett fram af þeirra hálfu. Í þriðja lagi kemur fram að það eru eiginhagsmunir Íslendinga, varnarhagsmunir sem þeir kalla, herstöðin í Keflavík sem skiptir þarna verulegu máli og ég spyr: Er það þessi ríkisstjórn og með þessi viðhorf sem vill fara með okkur inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna? Á að sitja þar undir leppríkisfána? Ég spyr að gefnu tilefni. Við ítrekum kröfur okkar um að öll gögn komi nú fram í dagsljósið. Þetta mál snýst um trúverðugleika ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að segja að þetta mál sé til umræðu í fyrsta skipti og sannleikurinn er sá að búið er að ræða allar hliðar málsins. Meðal annars hefur mjög verið reynt að gera það tortryggilegt hvernig staðið var að ákvörðuninni um hinn pólitíska stuðning okkar Íslendinga við innrásina í Írak. Það mál hefur margfaldlega verið upplýst og margfaldlega verið rakið og það mál er raunar til sérstakrar meðhöndlunar í utanríkismálanefnd Alþingis sem er hin eðlilega fagnefnd í þessum efnum. Það hefur ekkert nýtt komið fram í því. Bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa síðan verið að ítreka þessa atburðarás  Hæstv. forsætisráðherra var einmitt spurður um þetta mál í hinu umtalaða viðtali í sjónvarpinu í gærkvöldi og hann svaraði um málaleitan Bandaríkjamanna: „Þeir báðu um pólitískan stuðning.“ Og það er auðvitað kjarni málsins. Það sem við gerðum og ákvörðun okkar laut að var pólitískur stuðningur og það er auðvitað eðlilegur pólitískur stuðningur við stríð sem hafði það að markmiði að hrinda brott einum mesta harðstjóra okkar tíma. Menn hafa líka verið að reyna að gera tortryggileg ummæli hæstv. forsætisráðherra varðandi tengslin við varnarmálin og ég tel rétt að lesa það úr viðtalinu sem hæstv. ráðherra sagði. Hann segir: „… það voru engin bein tengsl þarna á milli. Og ég minni nú á að skömmu fyrir kosningar gekk bandaríski sendiherrann á fund þáverandi forsætisráðherra og tilkynnti að það stæði til að taka herþoturnar til baka innan mánaðar.“ Og aftur, virðulegi forseti: „Það voru engin loforð af hálfu Bandaríkjamanna eða skilyrði af okkar hálfu eins og kom nú í ljós síðar þarna rétt fyrir kosningarnar.“ Við sjáum því, virðulegi forseti, að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hv. stjórnarandstöðu til þess að reyna að varpa undarlegu ljósi á þetta mál þá kemur auðvitað sannleikurinn alltaf í ljós og það er margbúið að draga þetta fram. 

Herra forseti. Eins og hér var kallað fram í af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur þá er loksins verið að upplýsa þetta mál. Það er verið að draga með töngum hægt og hægt út úr hæstv. ríkisstjórn hvernig liggur í málinu. En af hverju er það þannig að hv. þingmenn stjórnarliðsins koma hingað og tala um að það sé allt upplýst í málinu? Ef þeir hafa ekkert að fela af hverju samþykkja þeir þá ekki í fyrsta lagi að aflétta trúnaði af fundargerðum utanríkismálanefndar og láta það koma fram t.d. hvað hæstv. utanríkisráðherra sagði á fundi utanríkismálanefndar 19. febrúar? Og af hverju samþykkja þeir ekki bara tillögu stjórnarandstöðunnar um að rannsaka öll tildrög þessa máls, rannsaka allar forsendur þessarar ákvörðunar sem þeir félagar, hæstv. núverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra tóku í slagtogi við þriðja mann sem var sendiherra Bandaríkjanna? Finnst mönnum ekkert óeðlilegt að á sama tíma og ríkisstjórnin er að ræða málefni Íraks á fundi í Stjórnarráðinu skuli sendiherra Bandaríkjanna vera handan við þilið? Finnst mönnum ekkert óeðlilegt að þegar hæstv. forsætisráðherra er búinn að taka ákvörðun um það með utanríkisráðherranum að Ísland eigi að styðja þessa innrás og búið að tilkynna það í gegnum einhvern tengilið, sendiherra Bandaríkjanna, þá skuli hann aftur hverfa til fundar við ríkisstjórnina og hann segir henni ekki frá þessari ákvörðun? Hver er skýringin á því? Getur skýringin verið sú að innan ríkisstjórnarinnar hafi verið menn sem hafi verið andstæðir þessu eins og hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson? Hver er skýringin á því að ekki var lagt í að ræða þetta í þingflokknum? Getur hún falist í því að þrír þingmenn Framsóknarflokksins hafi ekki verið sammála þessu? Er skýringin sú að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki þingmeirihluta fyrir þessu?

Herra forseti. Mér finnst ömurlegt til þess að vita að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar skuli ekki geta farið með rétt mál varla varðandi eitt einasta atriði. Það hefur komið skýrt fram að þessi ákvörðun var tekin eftir ríkisstjórnarfund. Það kemur fram í viðtalinu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson virðist ekki vera læs. Hann man að vísu ekki það sem hann heyrði í gær, látum það nú vera, en ætlast til að ég muni allt fyrir tveimur árum. Það eru miklar kröfur sem hv. þingmaður gerir til annarra, hann mætti gera meiri kröfur til sjálfs sín. Svo kemur hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og segir að hér hafi verið um stefnubreytingu að ræða. Það liggur alveg ljóst fyrir að því er varðar árásina á Júgóslavíu í sambandi við Kosovo að öryggisráðið samþykkti það ekki. Ég veit ekki betur og man ekki betur en að Samfylkingin styddi það. Það er kannski gleymska í mér. 

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Í fyrstu umferð talar málshefjandi og ráðherra og hafa 8 mínútur og enn fremur talsmenn annarra flokka sem hafa 5 mínútur. Í annarri og þriðju umferð talar einn frá hverjum flokki og hafa 3 mínútur. Í lok umræðunnar hafa málshefjandi og ráðherra 3 mínútur hvor um sig.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um stöðu útflutnings- og samkeppnisgreina og þó fyrr hefði verið að hún kæmist hér á. Margt hefur gengið okkur Íslendingum í haginn undanfarin ár og áratugi hvað efnahags- og atvinnumál snertir. Samstarf stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins með þjóðarsáttinni lagði í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar grunn að þeim stöðugleika sem við höfum búið við síðan. Mesta vaxtargrein íslensks atvinnulífs er ferðaþjónustan og hefur verið um alllangt árabil. Ýmsar greinar samkeppnisiðnaðar og tækni- og þekkingargreinar hafa blómstrað og sjávarútvegurinn hefur haldið áfram að skila sínu. Veikleikarnir eru hins vegar fólgnir í gríðarmiklum erlendum skuldum og þeirri staðreynd að það stefnir í 500 milljarða hallarekstur þjóðarbúsins út á við vegna viðvarandi viðskiptahalla á árabilinu 2004–2010. Haldi svo sem horfir er næsta víst að Ísland, sem í dag er eitt af þremur skuldugustu löndum heimsins meðal þróaðra ríkja, kemur til með að hampa vafasömu skuldaheimsmeti í lok þessa tímabils. En hver er staðan í dag varðandi viðfangsefni umræðunnar? Jú, hún er sú að varla líður sá dagur að ekki berist fréttir af erfiðleikum í rekstri útflutnings- og samkeppnisfyrirtækja, uppsögnum starfsfólks o.s.frv. Nokkur nýleg dæmi: „Fimmtán manns sagt upp á Hofsósi“, Morgunblaðið í fyrradag. „Uppsagnir í landvinnslu á Stöðvarfirði og í Þorlákshöfn - Stjórnvöld ýta undir þenslu“, Ari Edwald í viðtali við Fréttablaðið í fyrradag. Allt að 40 störf á Húsavík eru í hættu vegna erfiðleika í rækjuvinnslu, segir Aðalsteinn Baldursson, formaður Verkalýðsfélags Húsavíkur, í Fréttablaðinu í gær. „Kallar á fleiri gjaldþrot hjá útflutningsgreinum“, fyrirsögn á viðtali við Arnar Sigurmundsson og Ernu Hauksdóttur í Viðskiptablaðinu í gær. Í öllum tilvikum tilgreina forsvarsmenn viðkomandi fyrirtækja eða talsmenn viðkomandi atvinnugreina hátt raungengi krónunnar sem eina aðalástæðu erfiðleikanna. Í viðtali við Viðskiptablaðið í desember farast Herði Arnórssyni, forstjóra Marels, svo orð um áhrif þessa ástands á útflutningsfyrirtæki: „Mér finnst ótrúlegt skilningsleysi vera á þörfum útflutningsgreina ef menn ætla að sætta sig við þetta,“ og vísar hann þar til orða seðlabankastjóra um að búast megi við langvarandi háu gengi krónunnar. „Tekjur minnka og þetta er mjög slæm staða. Þetta er sérstaklega slæmt varðandi sölu inn á Bandaríkin vegna þess hversu veikur dollarinn er. Þá er líka ljóst að staðan er mjög óþægileg fyrir allar útflutningsgreinar, líka gagnvart öðrum gjaldmiðlum, þar sem krónan er svo sterk.“ Aðspurður hvort búast megi við því að fyrirtæki flytji starfsemi sína úr landi við þessar aðstæður segir Hörður: „Fyrirtæki hafa verið að fara úr landi. Þar má nefna sem dæmi Hampiðjuna, Plastprent og 66° Norður. Þetta hamlar uppbyggingu hér.“ Með öðrum orðum, við erum að ýta útflutnings- og samkeppnisiðnaði úr landi með þessum aðstæðum og eru þá ónefnd glötuðu tækifærin, störfin sem aldrei verða til, sprotafyrirtækin sem krókna í kulda raungengis langt yfir jafnvægisstigi hárra vaxta og skorti á fé til nýsköpunar innan lands. Hverjar eru svo skýringarnar á þessu ástandi? Er þetta eitthvað sem ætti að koma á óvart? Alls ekki. Í áðurnefndri umfjöllun Viðskiptablaðsins um það sem þar er kallað í fyrirsögn „Ofurgengi krónunnar og vaxataákvarðanir Seðlabankans í desember síðastliðnum“ sagði Birgir Ísleifur Gunnarsson bankastjóri: „Menn mega auðvitað búast við háu gengi næstu tvö ár þegar svo gríðarlegar framkvæmdir koma inn í hagkerfið á svona stuttum tíma. Það nemur um 1/3 af landsframleiðslu og allt fjármagnað ýmist með erlendu eigin fé eða lánsfé frá útlöndum. Við slíkar aðstæður er ekkert um annað ræða en að menn megi búast við háu gengi,“ sagði seðlabankastjóri í desember. KB-banki hélt morgunverðarfund um gengi krónunnar og horfur í þeim efnum í desember. Hann sprengdi utan af sér stóra ráðstefnusalinn á Nordica. Þar var meginskýring á styrkingu krónunnar að undanförnu rakin til mikillar erlendrar lántöku en jafnframt sagt að innflæði vegna stóriðjuframkvæmdanna mundi halda gengi krónunnar uppi árin 2005 og 2006. Greiningardeild Landsbankans orðar þetta svo í áliti 10. janúar sl. undir fyrirsögninni „Stýrivextir í 10% um mitt ár“: „Nýhafið ár mun að okkar mati einkennast af vaxandi efnahagsumsvifum. Aukið umfang stóriðjuframkvæmda, breytingar á húsnæðiskerfinu og aukinn aðgangur að lánsfé gæti leitt af sér hratt vaxandi einkaneyslu ef ekki verður brugðist við með hækkun vaxta. Þessu til viðbótar koma áhrif lækkandi skatta á þessu ári og þeim næstu,“ segir greiningardeild Landsbankans og býst við háu gengi krónunnar fram á mitt næsta ár. Allir eru sammála um að því lengur sem þetta ástand varir þeim mun harkalegra verður bakslagið, þeim mun meiri verður blóðtakan fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar og því meiri hætta verður á verðbólguhrinu og yfirskoti í genginu þegar skriðan fer af stað. Herra forseti. Það sem við erum einfaldlega að horfast í augu við er herkostnaðurinn af stóriðju- og skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Byggðaaðgerðin mikla sem svo var kölluð af framsóknarmönnum birtist mönnum í formi uppsagnarbréfa á Stöðvarfirði, í Þorlákshöfn, á Hofsósi og víðar. Alvarlegast er að talsmenn iðnaðarins, sjávarútvegsins og ferðaþjónustunnar sjá ekkert annað fram undan en áframhald á þessari þróun, umsvifin færast úr landi, uppsagnir starfsfólks, fleiri gjaldþrot. Skyldi hæstv. forsætisráðherra nú detta í hug að afgreiða þetta allt saman sem svartagallsraus úr mér? Þá bið ég hann að bregðast við og svara ummælum þeirra ágætu manna sem ég hef hér verið að vitna til, stofnana og seðlabankastjóra. Ríkisstjórnin verður að svara því hvort ætlunin sé að reyna að aðhafast eitthvað eða hvort eigi að láta útflutnings- og samkeppnisgreinar og almennt atvinnulíf í landinu halda áfram að greiða herkostnaðinn af stóriðju- og skattstefnunni. Á að ryðja til hliðar störfum í útflutnings- og samkeppnisgreinum gegnum uppsagnir starfsfólks og gjaldþrot eða með því að ýta starfsemi úr landi til að skapa áframhaldandi rými fyrir stóriðjuframkvæmdir? Á áfram að skipta út störfum í iðnaði, fiskvinnslu og ferðaþjónustu fyrir kínverskar og portúgalskar hendur á fjöllum uppi? Hvernig sér ríkisstjórnin og forsætisráðherra sem yfirmaður efnahagsmála fyrir sér efnahags- og peningastefnuna á næstu missirum? Á að gera eitthvað til að draga úr peningamagni í umferð og þenslu, t.d. að auka á ný bindiskyldu? Verða einhverjar ráðstafanir, beinar eða óbeinar, gerðar til að verja störf og bæta skilyrði útflutnings- og samkeppnisgreina eða á bara að sjá til hverjir lifa af, eins og ráða mátti af því sem fjölmiðlar höfðu eftir ráðherra á fundi á Akureyri á dögunum? Leita engar efasemdir á hæstv. forsætisráðherra um að kompásinn sé skakkur, að stjóriðjuumsvifin séu of dýru verði keypt þegar allt er lagt saman, umhverfisspjöllin, útsölu- og afsláttarverðin á rafmagninu og hin stórfelldu, neikvæðu ruðningsáhrif gagnvart öðru atvinnulífi með uppsögnum starfsfólks, gjaldþrotum og glötuðum tækifærum? 
             Ef til vill er nærtækasta spurningin þessi: Er hæstv. ríkisstjórn yfir höfuð með einhverja meðvitund í þessum efnum?

Herra forseti. Í umfjöllun um efnahagsmál og reyndar öll mál er mjög mikilvægt að hafa heildarmyndina ljósa fyrir sér. Og hver er þessi heildarmynd? Hún er einfaldlega sú að staða efnahagsmála hér á landi er mjög traust. Hagvöxtur er hér meiri en annars staðar, t.d. tvöfalt meiri en gengur og gerist í Evrópu. Atvinnuleysi er líka miklu minna en í flestum öðrum ríkjum. Kaupmáttur heimilanna hefur aukist meira en annars staðar þekkist. Eins er afkoma ríkisins miklu betri en víðast hvar annars staðar sem m.a. hefur orðið til þess að stórlækka skuldir ríkissjóðs. Þetta eru allt saman óvefengjanlegar staðreyndir sem hafa verið staðfestar bæði innan lands og erlendis. Hver er skýringin á þessari góðu stöðu? Vafalaust má tína til mjög margar skýringar en ein þeirra er áreiðanlega sú að stjórnvöld hafa á undanförnum árum beitt sér fyrir mjög mikilvægum breytingum í skipulagi hagkerfisins, t.d. með stórfelldri lækkun skatta bæði á fyrirtæki og einstaklinga. Það er mjög mikilvægt. Með því að opna hagkerfið, með því að auka frjálsræði á flestum sviðum, með því að draga úr opinberum afskiptum af atvinnulífinu, ekki síst á fjármálamarkaði. Ein afleiðing þessara breytinga og þessarar efnahagsstefnu er að erlend stórfyrirtæki hafa ákveðið að ráðast í miklar framkvæmdir hér á landi, m.a. á sviði stóriðju. Hér hafa einnig byggst upp mjög framsækin fyrirtæki, t.d. í ýmsum hátæknigreinum og víðar, sem jafnframt hafa haslað sér völl á erlendri grund. Þessi uppbygging kemur ekkert af sjálfu sér. Hún verður m.a. til vegna þess að stjórnvöld hafa borið gæfu til að skapa hér góð rekstrarskilyrði fyrir þessi fyrirtæki. Það er hins vegar að sjálfsögðu ekki hægt að horfa fram hjá því að verðbólga hefur færst í aukana upp á síðkastið og sömuleiðis viðskiptahalli. Öllum ber samt saman um að þetta er tímabundið ástand sem má m.a. rekja til þeirra miklu framkvæmda sem hv. þingmaður nefndi, framkvæmda sem standa yfir og þeirra umskipta sem hafa orðið á íbúðalánamarkaðnum. Þannig má rekja um helming verðbólgunnar sem hér hefur verið síðustu tólf mánuði til hækkunar fasteignaverðs. Það liggur sömuleiðis fyrir að helmingur viðskiptahallans stafar af innflutningi vegna stóriðjuframkvæmdanna. Það er ekkert óeðlilegt að verðbólga taki við sér samhliða auknum hagvexti og minnkandi atvinnuleysi, það er ekkert nýtt í hagfræðinni. Við verðum að hafa í huga að við erum að horfa á afar óvenjulegt tímabil í íslenskri hagsögu þar sem einhverjar mestu framkvæmdir sem við höfum nokkurn tíma ráðist í eiga sér stað en á sama tíma ríkir hér uppgangur á flestum öðrum sviðum efnahagslífsins. Við vitum að íslenska hagkerfið er lítið og þess vegna skapa svona aðstæður vissulega ákveðin vandamál í sambandi við hagstjórn. Þrátt fyrir þetta hafa þeir aðilar sem hafa tjáð sig um efnahagsmál, innlendir sem erlendir, ekki talið hættu á að hér fari allt úr böndunum. Það hefur enginn verið að tala um það. Auðvitað mun reyna á þanþol hagkerfisins og einnig á verðbólguþolmörk Seðlabankans, það er alveg ljóst, en ég er sannfærður um að íslenskt efnahagslíf mun standast þessa þolraun og njóta síðan góðs af því þegar framleiðslan hefst og tekjurnar fara að skila sér. Það er það sem við erum að gera, við erum að auka tekjur okkar til framtíðar sem hv. þingmaður virðist hafa nokkrar áhyggjur af. Það er síðan óhjákvæmilegur fylgifiskur þessara framkvæmda að gengi íslensku krónunnar hefur styrkst umtalsvert, það er rétt. Þetta hefur jákvæð áhrif á verðlagsþróun til skamms tíma þar sem innflutningsverð á að geta lækkað. Hins vegar er alveg ljóst að þessi þróun gerir útflutnings- og samkeppnisgreinunum erfiðara fyrir í bili auk þess sem hún hefur neikvæð áhrif á viðskiptajöfnuðinn. Ég vil ekkert gera lítið úr því að sterkt gengi getur haft neikvæð áhrif á afkomu ýmissa útflutningsgreina. Hins vegar þurfum við hér líka að horfa á heildarmyndina. Samkvæmt áætlunum fjármálaráðuneytisins, sem ekki hafa verið dregnar í efa, er staða sjávarútvegsins í heild talin mjög góð um þessar mundir. Ég hef ekki heyrt neinn draga þessar áætlanir í efa. Ein af ástæðum þess er sú að mikil hagræðing hefur átt sér stað á undanförnum árum, t.d. með sameiningu fyrirtækja. Þannig eru fyrirtækin orðin stærri og öflugri og betur í stakk búin til að mæta tímabundnum erfiðleikum almennt. Eins hafa skipulagsbreytingarnar á fjármálamarkaði gert fyrirtækjunum kleift að verja sig betur en áður fyrir óvæntum gengissveiflum. Loks er rétt að geta þess að meiri sveigjanleiki er fyrir hendi hvað varðar markaðssetningu afurðanna eftir því sem hentugast þykir hverju sinni. Allir vita hvers vegna gengi íslensku krónunnar er svona sterkt. Það er mikið innstreymi af erlendu fjármagni, m.a. vegna stóriðjuframkvæmdanna en ekki eingöngu vegna þeirra. Á móti þessum áhrifum eru hins vegar, eins og ég hef nefnt áður, þessar skipulagsbreytingar í hagkerfinu sem gerðar hafa verið á undanförnum 10 árum og hafa styrkt samkeppnisstöðu atvinnulífsins mjög mikið og gert fyrirtækjunum kleift að búa við hærra raungengi en áður. Aukin hagræðing og mikil framleiðniaukning í íslensku atvinnulífi á undanförnum árum sem er staðreynd hefur þarna svipuð áhrif. Stjórnvöld hafa lagt sitt af mörkum í þessu sambandi til að halda aftur af þensluáhrifum með því að draga úr opinberum framkvæmdum um sinn. Seðlabankinn hefur líka hækkað vexti eins og vitað er til að halda aftur af verðbólgu og ég held að allir séu sammála um að þetta er tímabundið ástand, verðbólgan mun hjaðna, viðskiptahallinn mun minnka og auðvitað mun það hafa til lengri tíma litið áhrif á gengi krónunnar.

Virðulegur forseti. Sú staða sem núna er uppi í íslensku efnahagslífi á ekki að þurfa að koma neinum á óvart. Það var auðvitað alveg fyrir séð og talsvert mikið rætt fyrir síðustu kosningar að sú innspýting í hagkerfið sem yrði vegna framkvæmdanna við Kárahnjúkavirkjun og álver á Austurlandi mundi fela í sér talsvert mikinn hagstjórnarvanda og hagstjórnin yrði mjög vandasöm í kjölfar þeirrar innspýtingar. Til viðbótar við þá innspýtingu hefur komið innstreymi á erlendum gjaldeyri af öðrum ástæðum eins og hér kom fram og það nægir bara að nefna í því sambandi allar lántökur bankanna erlendis og sú innspýting sem hefur orðið í tengslum við húsnæðiskerfið. En við vissum sem sagt fyrir fram að hagstjórnin yrði vandasöm og í þeirri hagstjórn eru þrír aðilar sem skipta meginmáli. Það er í fyrsta lagi aðilar vinnumarkaðarins og forsætisráðherra nefndi þá ekki sérstaklega, sem skipta auðvitað verulegu máli varðandi hagstjórnina. Þar tel ég að menn hafi sýnt mjög mikla ábyrgð og verkalýðshreyfingin hafi sýnt mikla ábyrgð í kjarasamningum sínum og sýnist nú sumum að hún hafi verið um of ábyrg þar. Annar aðili er Seðlabankinn sem fer með stjórn peningamála og hann hefur notað það fyrirtæki sem hann hefur sem eru stýrivextirnir og eru náttúrlega orðnir geysilega háir eða um 10%. Þriðji aðilinn er svo ríkisstjórnin. Ekki er hægt að segja að ríkisstjórnin hafi tekið fast á málum. Það er engin tiltrú á hagræðingarkröfu sem gerð hefur verið hér, skattalækkanir hafa verið, ráðist hefur verið í miklar framkvæmdir og ekki hefur verið bent á neinar nýjar sparnaðarleiðir fyrir almenning til að mæta þessu aukna innstreymi á fjármagni inn í hagkerfið. Ég tel því að ríkisstjórnin hafi að mörgu leyti brugðist skyldu sinni í þessu máli og hætta á sé því að ef menn grípa ekki til aðgerða getum við lent í mjög erfiðri dýfu þegar þessari uppsveiflu lýkur. Ég tel að fyrirtækin séu farin að finna mjög fyrir þessu. Þau finna mjög fyrir háu raungengi og það kemur fyrst fyrir í sjávarútveginum, í fiskvinnslunni, og það er farið að koma fram líka í ýmsum iðngreinum, þeim sem eru kannski viðkvæmastar fyrir þessu eins og matvælaframleiðslan. Aðrar iðngreinar, t.d. ferðaþjónustan, eru farnar að bregðast við með því auðvitað að reyna að draga úr tilkostnaði sínum með því að hagræða, með því að segja upp fólki og jafnvel ráða ódýrt erlent vinnuafl í stað þeirra Íslendinga sem sagt er upp. Þetta geta þeir gert eða þá hitt að flytja framleiðsluna sína annað, til annarra landa þar sem vinnuaflið er ódýrara og það hafa þær líka gert. Forsætisráðherra sagði að þetta væri tímabundinn vandi og að vissu leyti er hann tímabundinn. En hins vegar held ég að það sé alveg ljóst að þegar fram líða stundir munum við búa við hærra raungengi til frambúðar en við höfum þekkt á undanförnum áratugum og vissulega þarf atvinnulífið að aðlagast því með því að tæknivæðast og með því að endurmennta fólk og við þurfum að fjárfesta verulega í menntakerfinu. Hins vegar skiptir líka máli að menn skoði hvað við getum gert þegar til framtíðar er litið til að forðast þær sveiflur sem hafa verið í hagkerfinu og það eru ef til vill þær sem er erfiðast að búa við. Það er ekki erfiðast kannski að búa við hærra gengi en við höfum gert heldur sveiflurnar. Í því sambandi hljótum við að horfa á kostina sem fylgja upptöku evrunnar, við hljótum að þurfa að skoða það líka í samhengi við þær aðgerðir sem menn velta fyrir sér í hagstjórninni. Ég vil í því sambandi benda á nýja skýrslu sem er komin út í Seðlabankanum sem heitir einmitt Úti í kuldanum og er um verslun og viðskipti á Íslandi utan Evrópusambandsins. Niðurstaðan úr þeirri skýrslu er sú að viðskipti okkar við lönd innan Myntbandalagsins gætu aukist um 60% ef við værum þar aðilar og að þjóðarframleiðsla gæti aukist um 4% við aðild að Myntbandalaginu. Þetta hljótum við að þurfa að taka til alvarlegrar skoðunar, ekki síður en aðrar og hefðbundnari aðgerðir sem tengjast efnahagsmálunum. Hins vegar er erfitt við það að búa að menn hafa verið mjög andsnúnir því að skoða þetta af einhverri alvöru og m.a. sagði fyrrverandi forsætisráðherra að hin nýja Evrópumynt hefði runnið alveg á rassinn þegar hún var tekin í notkun. Hún væri veikari mynt en kúbanski pesetinn og norður-kóreski daminn eins og hann orðaði það á þeim tíma. Og þegar menn hafa slíkt viðhorf er ekki við því að búast að mál séu skoðuð af mikilli alvöru.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að verulegar sveiflur á gengi gjaldmiðla, mikil hækkun á gengi krónunnar, ég tala nú ekki um viðvarandi hátt gengi krónunnar veldur sjávarútveginum erfiðleikum. Spurningin er hins vegar sú hve miklum erfiðleikum þetta muni valda og spurningin er einnig sú hvernig greinin geti brugðist við þessum nýju aðstæðum og eins hverjar afleiðingar það muni hafa í för með sér. Ljóst er að einhvers staðar eru þolmörk hjá greininni, hversu hátt gengi hún þolir áður en menn fara að hugsa til þess að binda skipin. Ekki ætla ég að gera því skóna að verið sé að hugsa um það þessa dagana. En af þeim sökum sem ég hef farið yfir hef ég skipað sérstaka nefnd, svonefnda hágengisnefnd undir forustu Friðriks Más Baldurssonar til að svara þessum spurningum og öðrum tengdum og vonast ég til að hún muni skila af sér í næsta mánuði. Spár greiningardeildar bankanna og fjármálaráðuneytisins um þróun gengis og EBITA afkomu fyrirtækjanna benda hins vegar til jákvæðrar þróunar í þessum efnum á næstu mánuðum og missirum. Allt bendir til þess að afkoma skráðra sjávarútvegsfyrirtækja á síðasta og þessu ári hvað EBITA varðar verði mjög svipuð eða nánast sú sama og hún var á árinu 2003. En þó er full ástæða til, án þess þó að við efumst um skynsemi markmiða Seðlabankans, að velta því fyrir sér hvort ekki sé hægt að forðast miklar og snöggar breytingar sem gera aðlögun greinarinnar erfiðari. Ef breytingarnar gerast hægt er auðveldara fyrir fyrirtækin að aðlagast, bæði hvað varðar innra starf og eins að ná fram breytingum á verði í öðrum gjaldmiðlum. En hver er ástæða hins háa gengis? Ástæða fyrir lágu gengi dollarans ræðst ekki af aðstæðum hér innan lands. Það eru allt aðrar aðstæður sem ráða því og aðstæður sem við höfum lítið um að segja. Hins vegar er staða evrunnar, pundsins og annarra gjaldmiðla reyndar sterkari en dollarans þó að þeir hafi lækkað gagnvart krónunni. Vitnað var til fundarins á Hótel Nordica fyrir áramótin og fannst mér hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ekki vera alveg nákvæmur í frásögn sinni af fundinum þó ekki ætli ég að halda því fram að hann hafi sagt þar ósatt. Það kom hins vegar fram að hátt gengi krónunnar um þessar mundir væri ekki vegna stóriðjunnar heldur vegna annarra aðstæðna í efnahagslífinu. Hins vegar benti ýmislegt til þess að krónan gæti verið áfram há vegna þess að hversu miklu leyti stóriðjan gæti haft áhrif á innstreymi gjaldeyris og umsvif á þessu ári. Hins vegar benda spár greiningardeildanna og fjármálaráðuneytisins núna til þess að gengi krónunnar muni aftur lækka á þessu ári þannig að staðan eins og hún er í dag er vegna góðra aðstæðna og jákvæðra breytinga í efnahags- og viðskiptalífi okkar. Það að gengið haldist hátt fram eftir árinu væri þá vegna stóriðjunnar, en samt spá menn því að gengið muni lækka þegar líður á árið. Hins vegar er ljóst að ekki er vandalaust að stýra efnahagslífinu þegar vel árar. Þess vegna var mjög athyglisvert að heyra hugmyndir hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, varaformanns Samfylkingarinnar, um hagræðingarkröfur, minnkun á framkvæmdum og sparnaðartillögur því það hefur ekki mikið heyrst af slíkum tillögum frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar á hinu háa Alþingi, en þar sem hún er nú komin á þing og stendur í formannsslag innan Samfylkingarinnar er þess væntanlega að vænta að hún geri betur grein fyrir þeim tillögum. Hún minntist einnig á upptöku evrunnar en staðan gagnvart evrunni, ef við værum með hana, væri sú að við værum í sömu stöðunni gagnvart dollarnum því dollarinn hefur líka lækkað gagnvart evrunni. Sama getur komið upp þá gagnvart öðrum gjaldmiðlum sem eru sjálfstæðir gagnvart evrunni að þeir geta breyst gagnvart henni alveg á sama hátt þannig að jafnvel þótt við værum með evruna hefðum við ekki sloppið við ýmsa þá erfiðleika sem gengisbreytingarnar hafa haft í för með sér að undanförnu. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er ekki vandalaust að stýra hagkerfinu um þessar mundir en það er nauðsynlegt að taka tillit til útflutningsgreinanna, þó þannig að við missum ekki niður stöðugleikann því að ef við missum niður stöðugleikann getur raungengið hækkað af öðrum orsökum.

Virðulegur forseti. Frá því að Sjálfstæðisflokkurinn yfirgaf forsætisráðuneytið hefur efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar farið halloka. Þrátt fyrir harða gagnrýni frá samstarfsflokknum í ríkisstjórninni, m.a. frá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni hefur hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, ekki með nokkrum hætti brugðist við alvarlegri gengisþróun íslensku krónunnar. Með samþykki forsætisráðuneytisins stýrir Seðlabanki Íslands ferðinni með handaflsaðgerðum sem miklu frekar á erindi við óábyrga spákaupmennsku en ábyrga efnahagsstjórn. Það er deginum ljósara að breyta verður almennum viðmiðunum sem Seðlabanki Íslands styðst við. Til staðfestingar á þessum orðum mínum er rétt að benda á að þrátt fyrir að gengi krónunnar hafi styrkst með handaflsaðgerðum Seðlabankans hefur gengisstyrkingin ekki lækkað verð á innfluttum vörum og þjónustu svo neinu nemi. Víða erlendis spilar fasteignavísitalan ekkert hlutverk í viðmiðunum og ákvörðunum af þessu tagi. Verðbólgan ræðst fyrst og fremst af tveimur þáttum eða innstreymi og útstreymi fjármagns. Með miklu innstreymi fjármagns til stórframkvæmda á Austurlandi var ljóst að ríkisstjórnin þurfti að sýna varkárni og yfirvegun í kjölfarið en því miður og þvert á móti ákvað ríkisstjórnin að einhenda sér í harðan slag við viðskiptabankana á fasteignamarkaði. Með þessum hætti þurfti stærri flokkurinn í ríkisstjórnarsamstarfinu að beygja sig undir hinn minni vegna kosningaloforðs frá síðustu alþingiskosningum. Núverandi gengisstaða íslensku krónunnar er fölsk og stenst því ekki til lengdar. Þetta viðurkenna fyrirtæki og stofnanir á fjármálasviði. Það mun síðar koma glögglega í ljós að núverandi efnahagsstjórn er afar slök um þessar mundir. Afskiptaleysi ríkisstjórnarinnar gengur ekki upp til lengdar en við núverandi aðstæður fjarar undan útflutnings- og samkeppnisgreinum enda berast nánast daglega fréttir af miklum samdrætti eða jafnvel lokunum fyrirtækja. Ætlar ríkisvaldið og Seðlabankinn að loka augunum fyrir þeirri þróun? Er engin efnahagsstjórn lengur í landinu? Kemur ríkisstjórninni þetta ekki við? Virðulegur forseti. Gengi krónunnar hefur styrkst um 8% á síðustu mánuðum. Nafnvaxtamunur við útlönd er um 6% og mun að öllum líkindum viðhalda styrkleika krónunnar fram eftir ári. Engu að síður aðhefst ríkisstjórnin ekki nokkurn skapaðan hlut. Þegar skynsamt fólk söðlar um og byggir sér hús gerir það sér grein fyrir mikilvægi þess að auka tekjur sínar svo standa megi straum af framkvæmdunum. Það ákveður að vinna meira og varast eyðslu svo tryggt verði að endar nái saman. Þetta er einföld hagfræði sem virkar, virðulegi forseti. Það er eins og ríkisstjórnin skilji ekki þessa einföldu hagfræði en auðvitað átti hún að spýta í lófana eftir að samþykkt Kárahnjúkavirkjunar lá fyrir og tryggja með ákveðnum leiðum auknar tekjur samhliða minni neyslu. Útflutningsgreinarnar í landinu eru samanlagt að tapa milljörðum á hverjum mánuði vegna afskiptaleysis ríkisstjórnarinnar. Hundruð starfsmanna hafa misst starf sitt vegna ríkisstjórnarinnar á undanförnum missirum og nægir þar að benda á uppsagnir á Stöðvarfirði, Hofsósi, Þorlákshöfn og víðar. Ef ríkisstjórnin grípur ekki strax í taumana er víst að störfum hundruða ef ekki þúsunda manna til viðbótar verður fórnað í aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. 50–60 opinberar nefndir og á annan tug stofnana heyra undir landbúnaðinn í landinu í dag. Sjávarútveginum er miðstýrt af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Eins og aðrar útflutningsgreinar á ferðaþjónustan undir högg að sækja. Ríkisstjórnin stendur alvarlega geld gagnvart nýsköpun og þróun hátækniiðnaðar í landinu. Það á ekki að koma neinum á óvart þegar hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson stígur fram á sviðið og þakkar sjálfum sér þá útrás sem vissulega er raunin hjá íslenskum félögum. Honum er það ekki að þakka heldur forvera hans, Davíð Oddssyni. En hvað um vöxt atvinnulífsins hér heima? Hann má auka gífurlega með breyttum viðhorfum ríkisvaldsins til nýsköpunar. Auka verður aðstoð og þekkingu í hátækniiðnaði. Með réttum áherslum má auka tekjur Íslendinga í sjávarútvegi. Tækifærin og möguleikarnir liggja til allra átta en því miður er ríkisstjórn Íslands dofin fyrir þeim möguleikum og situr föst í stjórnsýslu sem höfðar frekar til atvinnulífs íslensku þjóðarinnar um miðja síðustu öld. Með réttum áherslum getur ríkisstjórnin farið að virkja mannauðinn í stað fallvatna. Virðulegur forseti. Ég vil koma inn á ræðu hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar hér áðan. Hann talar um að staða efnahagsmála sé mjög traust. Forsvarsmenn útflutningsgreina eru honum ekki sammála. Hann talar um að allt sé á góðu róli í íslensku efnahagslífi. Forsvarsmenn útflutningsgreina eru honum ekki sammála. Hann talar um stórfellda lækkun skatta á einstaklinga í landinu. Skattbyrði einstaklinga í landinu eru í sögulegu hámarki þegar allt er tekið saman. Hann talar um að erlend stórfyrirtæki sjái sér hag í að koma upp rekstri sínum hér á landi. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvað um íslensk fyrirtæki? Hann talar um að helming verðbólgunnar megi rekja til bólgu á fasteignamarkaði. Hvernig stendur þá á því, virðulegi forseti, að ríkisvaldið einhenti sér í harða samkeppni á fasteignamarkaði? Hann talar um í lokin að aðstæður séu erfiðar vegna þess að hagkerfi okkar sé lítið. Virðulegi forseti. Máttlaus eru rökin hjá hæstv. forsætisráðherra Halldóri Ásgrímssyni. 

Herra forseti. Allt of hátt gengi krónunnar er bein afleiðing af stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar og stefnu hennar í skattamálum. Ruðningsáhrifin sem Vinstri grænir vöruðu ítrekað við eru að koma fram upp á hvern dag. Aðrar atvinnugreinar eins og sjávarútvegur og ferðaþjónusta eiga í miklum vandræðum vegna þessa. Fólki er sagt upp í stórum stíl. Hæstv. sjávarútvegsráðherra lét lítið yfir því áðan. Hvað ætlar hann að segja við fólkið sem verið er að segja upp á Stöðvarfirði eða á Hofsósi? Hann setur það kannski í nefnd? Seðlabankinn hefur það eina verkefni að halda verðbólgunni niðri. Til þess hefur hann eitt verkfæri, hækkun stýrivaxta sem keyrir gengisvísitöluna niður og gengi íslensku krónunnar upp. En þessir háu vextir koma einmitt harðast niður á sömu fyrirtækjum og hátt gengi. Ofan á ruðningsáhrif stóriðjustefnunnar bætist nú gríðarleg hækkun á fasteignaverði, einkum á höfuðborgarsvæðinu, sem hleypir upp neysluverðsvísitölunni. Ef við lítum á þróunina frá 1997 hefur vísitalan hækkað um 34%, en við skulum líta á ýmsa þætti hennar. Til dæmis hefur innlend matvara aðeins hækkað um 24%. Opinber þjónusta hefur hins vegar hækkað um rúm 42% og er skemmst að minnast rafmagnshækkananna sem fylgja nú í kjölfar markaðsvæðingar rafmagnsins. Vísitala húsnæðiskostnaðar hefur nær tvöfaldast á þessu sama tímabili. Hækkunin er næstum 92%. Það er sú hækkun sem nú keyrir m.a. vísitöluna upp, keyrir gengið upp með fyrrgreindum afleiðingum, og Seðlabankinn eltir með vaxtahækkunum á skammtímalánum. Hæstv. forsætisráðherra minntist á hagvöxtinn. Stór hluti þessa hagvaxtar er því miður tengdur fasteignaviðskiptunum, húsbyggingum og verslun með fasteignir, en ekki því að atvinnuvegirnir séu að skila svo auknum arði. Herra forseti. Það er auðvitað óþolandi að útflutningsgreinarnar þurfi að líða fyrir hækkun á fasteignaverði í viðskiptum. Því væri miklu nær að horfa til kostnaðarins við að búa í húsnæðinu, t.d. að nota leiguverð sem mælikvarða til að endurspegla slíka vísitölu. Á árinu 2004 hækkaði fasteignaverðið um 23% að meðaltali en hækkunin á einbýlishúsum var hvorki meira né minna en 35% og ekki er séð fyrir endann á þeim hækkunum. Það hefur löngum sýnt sig að vitinu verður ekki komið fyrir þessa ríkisstjórn en þegar fasteignamarkaðurinn í reynd er farinn að stýra verðbólgu ofan á ruðningsáhrif stóriðjuframkvæmdanna væri þá ekki rétt að taka fasteignaverðið hreinlega út úr neysluverðsvísitölunni og miða við húsaleigu, t.d. eins og gert er í nágrannalöndum okkar? Þannig mætti draga töluvert úr þeim þrengingum sem útflutningsatvinnuvegirnir hafa verið látnir taka á sig fyrir stóriðjuævintýrið. 
             Herra forseti. Hið almenna atvinnulíf í landinu krefst aðgerða.

Hæstv. forseti. Það sem sumir kalla ofurgengi íslensku krónunnar veldur útflutningsgreinum okkar vanda um þessar mundir. Það er ljóst. En fjármálaspekingar keppast nú við að lýsa því yfir að þessi staða muni ekki standast til lengdar og menn keppast við að spá því að gengi krónunnar muni lækka og leiðréttast en spurning er hvenær það muni gerast svo einhverju nemi. Það má því draga þá ályktun að gengisstaða krónunnar nú sé óeðlileg og fyrir því séu ekki rökréttar forsendur. Á sama tíma má spyrja hvort einstakar útflutningsgreinar, svo sem í sjávarútvegi, muni standa af sér þessa stöðu þar til úr rætist. Hafa ber í huga að vegna jákvæðrar þróunar í rekstrarumhverfi atvinnufyrirtækjanna undanfarin ár í stjórnartíð núverandi stjórnarflokka er ljóst að þau eru almennt betur í stakk búin til að takast á við þessar aðstæður en áður var. Hins vegar er ljóst að þetta getur ekki staðist mjög lengi. En fyrir þessari stöðu eru auðvitað ýmsar ástæður. Ein er sú sem má rekja til þróunar í verðlagsmálum og þess að Seðlabankinn hefur beitt sínum aðferðum til þess að verðbólgumarkmið hans haldi. Allt er þetta umdeilanlegt. En það er athyglisvert að einn helsti hvati til hækkunar á vísitölu neysluverðs að undanförnu er verðbólgan á fasteignamarkaði á höfuðborgarsvæðinu en þensluáhrif á stórframkvæmdum á Austurlandi virðast ekki eins mikil og gert var ráð fyrir. Það kemur fram í upplýsingum frá Hagstofunni að vísitala neysluverðs hafi hækkað um 0,21% frá fyrra mánuði en vísitala neysluverðs án húsnæðis hafi lækkað um 0,26% frá því í janúar. Síðastliðna tólf mánuði hefur vísitala neysluverðs hækkað um 4,5% en vísitala neysluverðs án húsnæðis um 2,3%. Það má því færa rök fyrir því að verðbólgan á fasteignamarkaðnum, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, sé einn orsakavaldur erfiðrar stöðu útflutningsgreina sem eru helstu undirstöður byggða og atvinnulífs víða um landið. Herra forseti. Það liggur fyrir að Seðlabankinn gerir ráð fyrir að verðbólga muni hjaðna hratt á næstu mánuðum og það sama kemur fram í gengisspá fjármálaráðuneytisins. Það er eins gott að það gangi eftir og gengisvísitala krónunnar leiðréttist samtímis. Að öðrum kosti er hætt við að erfið staða útflutningsgreinanna valdi erfiðleikum víða um landið sem erfitt verður að bregðast við. Landsbyggðin þarf ekki á slíku að halda. Herra forseti. Ég hef mikla trú á því að þetta tímabundna ástand gangi fljótt yfir og hér verði áfram efnahagslegur stöðugleiki til lengri tíma og að atvinnulífið haldi áfram að eflast og styrkjast þjóðinni til heilla.

Herra forseti. Það er ekki auðvelt að reka fyrirtæki í útflutnings- og samkeppnisgreinum á Íslandi í dag. Nú blasir við það ástand sem flestir töldu sig vita að kæmi fyrr en seinna og lengi hefur verið vitað um, hvaða áhrif efnahagslífið yrði fyrir af þeim miklu framkvæmdum sem eru uppi á hálendi Íslands og hvaða áhrif það hefði á útflutnings- og samkeppnisgreinar hér á landi. Ekki er því um að ræða neina skyndilega eða ófyrirséða hættu sem steðjar að þessum greinum og mér finnst satt að segja ekki hægt fyrir ráðamenn að yppa öxlum og segja bara eins og mér fannst hæstv. forsætisráðherra segja í svari sínu: Þetta reddast. Fyrirtækin hafa verið að búa sig undir þetta ástand og byggja upp varnir á móti þeim ruðningsáhrifum sem þenslan veldur og ég verð að segja að það er í raun aðdáunarvert og oft og tíðum illskiljanlegt hvernig íslenskum fyrirtækjum, sem hafa orðið fyrir hinu síhækkandi gengi íslensku krónunnar, hefur tekist að halda sjó í rekstri sínum og tekist að draga úr tilkostnaði þrátt fyrir talsverðar innlendar kostnaðarhækkanir, sumar hverjar meira að segja af völdum ríkisins. Ef við lítum á útflutninginn á árinu 2004 þá varð hann u.þ.b. 200 milljarðar kr. Aftur á móti ef við tökum þennan útflutning og reiknum hann upp á meðalgenginu eins og það var á árinu 2001 miðað við vöruviðskiptavogina, þá hefði þessi útflutningur numið u.þ.b. 20 milljörðum kr. hærri tölu aðeins vegna gengisáhrifa. Hér er ég eingöngu að tala um að gengið hafi breyst þannig að krónan hafi styrkst um tæp 12% sem meðalgengi. Ég er ekki að tala um þá stöðu sem fyrirtæki sem selja í Bandaríkjadollurum horfa framan í þessa dagana. Hæstv. forsætisráðherra sagði að staða efnahagsmála á Íslandi væri mjög traust. Ég er ekki viss um að fólkið sem fékk fyrir nokkrum dögum uppsagnarbréf sín í fiskvinnslufyrirtækjunum sé sammála því að staða efnahagsmála á Íslandi sé ákaflega traust. Það verður að spyrja hæstv. ráðherra: Er allt í lagi að hefðbundin fyrirtæki á landsbyggðinni leggi upp laupana vegna þess þrýstings sem er í hagkerfinu og vegna hins háa gengis? Er það bara allt í lagi og er ekkert við því að gera? Hæstv. ráðherra sagði að íslenska hagkerfið væri lítið og það skapaði vandræði við hagstjórn. Hann sagði einnig að íslensk fyrirtæki hefðu hagrætt hjá sér og mætt þessu með því að sameinast og búa til stærri og hagkvæmari heildir. Því er full ástæða til að spyrja varðandi íslenska ríkið: Er ekki kominn tími til að velta því fyrir sér hvort við ættum að tengjast stærri efnahagsheildum? Og varðandi hina íslensku krónu, hinn litla auma gjaldeyri, væri ekki rétt að sameina þann gjaldmiðil einhverjum stærri og sterkari eins og talað hefur verið um að fyrirtæki á Íslandi þurfi að gera? Ég held að það sé kominn tími til að hin íslenska króna fari í sömu spor.

Herra forseti. Það er athyglisvert að fara yfir þær umræður sem áttu sér stað árið 2001 þegar hin nýja skipan um Seðlabankann tók gildi. Ef við förum yfir umræðurnar kemur fram mikill samhljómur og samstaða meðal stjórnarmanna og stjórnarandstæðinga um það sem við skyldum keppa að. Þá gerðum við hina miklu breytingu að gera Seðlabankann sjálfstæðan og setja á oddinn verðbólgumarkmið eða verðstöðvunarmarkmið og um það voru allir sammála. En í umræðunum voru menn líka sammála um að það orkaði tvímælis. Það væru mörg önnur sjónarmið í efnahagsstjórninni sem líka þyrfti að huga að og hugsa til, viðskipti við útlönd, nýting framleiðsluþáttanna o.s.frv.  Það sem Seðlabankinn stóð fyrir í desember, þ.e. 100 punkta hækkunin á stýrivöxtunum, hefur haft veruleg áhrif eins og til stóð. Það er ljóst, herra forseti, að það gengi fær ekki staðist með nokkru móti. Íslensk framleiðsla og íslenskt atvinnulíf stendur ekki undir því. Ef við lítum á niðurstöður greiningardeilda allra þriggja stóru viðskiptabankanna, þá eru þeir sammála um að þetta fær ekki staðist. Þeir deila bara um hvenær gengið muni falla, ekki hvort. Og þá er spurningin: Hverjum er verið að skemmta með því að reisa það í þá stöðu sem það fær ekki staðist? Það er bara verið að skemmta skrattanum. Það er gegn hagsmunum bæði fólks og fyrirtækja. Það er því ljóst, herra forseti, að við verðum að horfast í augu við þetta, við verðum að hverfa frá þeim viðmiðunum í verðlagsmálum sem við höfum staðið frammi fyrir. Við berum pólitíska ábyrgð, ríkisstjórnin, á Seðlabankanum. Við verðum að hverfa frá því með einum eða öðrum hætti þó að það kunni að vera slæmt, a.m.k. í bili. Það hefur verið nefnt að við gætum tekið húsnæðisþáttinn út úr vísitölunni eins og flestar aðrar Evrópuþjóðir gera. Það er ein leiðin. Við getum líka breytt viðmiðuninni og hækkað það. Við getum ekki farið í gegnum þennan skatt öðruvísi en að rýma fyrir framleiðslunni vegna þess að gengi íslensku krónunnar, staða hennar, mun alltaf ráðast af framleiðslumætti Íslands og engu öðru.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna. Það er full þörf á að fara rækilega yfir efnahagsmálin vegna þess að blikur eru á lofti og vissulega réttmætt að hafa miklar áhyggjur af útflutningsgreinunum og háu gengi íslensku krónunnar. Það hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra viðurkennt í umræðunni. En á máli hæstv. forsætisráðherra var að heyra að allt léki í lyndi og ekki þyrfti að hafa áhyggjur af einu né neinu. Fyrr í dag hélt hæstv. forsætisráðherra því fram að fólk vildi ekki tala um Íraksmálið heldur eitthvað allt annað. Hvað vill fólkið tala um? Nú var hæstv. ráðherra að koma af landsbyggðinni, vildi fólkið þar ekki tala um atvinnumálin? Þrengir ekki einmitt hátt gengi að atvinnumálum á landsbyggðinni? Ég hefði haldið að fólkið vildi tala um það og vildi jafnvel ræða við Framsóknarflokkinn um fleiri aðgerðir flokksins, svo sem eins og hátt rafmagnsverð og eitt og annað. Að vísu kemur hæstv. forsætisráðherra og ræðir um einhverja hagræðingu í sjávarútveginum. Hvar er sú hagræðing? Ekki er hún í vösum sjómanna. Nei, því miður, því hæstv. forsætisráðherra er guðfaðir kvótakerfisins og hefur gert marga sjómenn landsins að hálfgerðum leiguliðum og því miður ekki að sjá að hin mikla hagræðing hafi aukið áhuga fjárfesta á fyrirtækjunum, því þau eru mörg hver mjög skuldsett og sjávarútvegurinn stendur illa. Sjálfstæðismenn eru ráðvilltir í umræðunni um efnahagsmál undir leiðsögn Framsóknarflokksins.  Menn eru alltaf að ræða um Stöðvarfjörð og Hofsós. Auðvitað hefur hátt gengi íslensku krónunnar áhrif á atvinnuvegi og atvinnufyrirtæki þorpanna. En því miður hefur kvótakerfi hæstv. forsætisráðherra mun meiri áhrif 

Hæstv. forseti. Þetta er greinilega mjög viðkvæm umræða. Hún er viðkvæm fyrir stjórnarflokkana og sérstaklega Framsókn, Kárahnjúkaflokkinn, og hún er einnig viðkvæm fyrir alla stjórnmálaflokka sem studdu Kárahnjúkavirkjun og stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Það er mikil einföldun hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, talsmanni Samfylkingarinnar, og öðrum talsmönnum Samfylkingarinnar við umræðuna að lausnin á vandanum sé að ganga í Evrópusambandið, taka upp evrópska mynt og þá sé bara allur vandi þurrkaður út. Nei, þetta mál er miklu djúpstæðra en svo að lausnin liggi í því. Hæstv. forsætisráðherra segir: Skoðum málin heildrænt. Hér er hagvöxtur, hér er atvinnuleysi heldur minna en gerist annars staðar, við erum að fjárfesta til frambúðar og við höfum verið að búa í haginn fyrir framtíðina með því að leysa úr læðingi - orðalagið er svipað og hjá nýkapítalistunum - ríkisfyrirtækin. Þannig er það orðað. Vísað er til bankanna, sömu banka og reyndu að drepa Íbúðalánasjóð. Þegar það tókst ekki með því að kæra Íbúðalánasjóð, samfélagsþjónustuna, til ESA-dómstólsins þá fyrst lækkuðu þeir vextina. Þetta eru sömu bankarnir og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson benti réttilega á að eru að pumpa milljörðum inn í efnahagslífið og eru þess valdandi að á árinu 2010 verður uppsafnaður viðskiptahalli frá síðasta ári 500 milljarðar. Skuldir Íslendinga sem búa við verga landsframleiðslu, sem nemur rúmum 800 millj., skuldir þjóðarinnar eru núna 2.300 milljarðar kr. Ég tek hæstv. forsætisráðherra á orðinu: Skoðum málin heildstætt. Erum við að byggja á bjargi eða sandi? Varðandi fjárfestingarnar skulum við ekki gleyma því, og því skulu þeir ekki gleyma sem eru að fagna auknum umsvifum á Austurlandi, að hver einasta króna sem varið er þar til framkvæmda er tekin að láni. Það eru mikil áhöld um það hvort fjárfestingin muni ekki skila bókhaldslegu tapi. Fjárfestingin sem hæstv. forætisráðherra er að stæra sig af kann því að vera tap fyrir þjóðina þegar til lengri tíma er litið. Ég vil gera það að lokaorðum mínum að vísa í þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt og hótað að fylgja til frambúðar. Hún segir: Meiri stóriðju, virkjum meira. Hæstv. iðnaðarráðherra ferðast um landið með hóp stóriðjufursta erlendis frá og býður þeim fallvötnin. 

Herra forseti. Við ræðum hér mál sem setur svo sannarlega mark sitt á útflutningsgreinar. Við finnum það á ferðum okkar um landið að fyrirtækin bera sig nokkuð illa yfir genginu. Til að mynda í sjávarútveginum kemur styrking gengis sér afar illa. Nánast allar tekjur fyrirtækjanna eru í erlendri mynt og heggur hækkunin beint í tekjur en hefur minni áhrif á rekstrargjöldin. Í sumum greinum er möguleiki að bregðast við með lækkun á innkeyptu hráefni. Það er þó mismunandi og til að mynda gerist það mjög hægt í bolfiskinum en gerist hraðar í uppsjávarfiski. Það leikur enginn vafi á því að að það sem kemur sjávarútveginum til bjargar er nokkuð traust staða hans fyrir og það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við hefur hjálpað mikið til. Í því felast möguleikar til hagræðingar og markvissrar skipulagningar sem fyrirtækin eru einmitt að fara í. Við verðum þó að horfa upp á það að sum neyðast þó til þess að ganga lengra og loka óhagkvæmum einingum sem því miður virðist vera óhjákvæmilegt. Við sjáum þetta á nokkrum stöðum á landsbyggðinni og er staðan þar alvarleg og við reynum ekkert að draga úr því. Ég bind þó vonir við störf hágengisnefndarinnar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra greindi frá áðan. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að horfa með bjartsýni fram á veginn. Aðstæður eru í ójafnvægi núna en samkvæmt spám mun jafnvægi komast á fljótlega. Það segja margir að ríkið verði að grípa til aðgerða. Hvaða aðgerðir eru það? Jú, ríkið getur dregið úr framkvæmdum sem það er að gera en einnig getur það dregið úr útgjöldum. Hverjir eru helstu útgjaldaþættirnir? Það eru helst framlög til velferðar- og menntamála og þar telur launakostnaðurinn mest. Ég efast stórlega um að á hv. Alþingi geti myndast þverpólitísk samstaða um að draga úr framlögum til velferðar- og menntamála. Með því mundum við skerða stórlega þjónustu og það hefur ekki verið stefna núverandi ríkisstjórnar. Það hefur reyndar komið fram hjá sumum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þeir vilja greinilega niðurskurð og verður fróðlegt að sjá tillögur stjórnarandstöðunnar um hvaða þjónustu eigi að skerða. Virðulegi forseti. Við verðum einnig að horfa til þess að vegna þess hve markaðurinn er opinn hefur ríkið þetta ekki algjörlega í hendi sér. Vaxtastjórnunartæki Seðlabankans er ekki eins öflugt og áður. Vaxtamunurinn gefur erlendum aðilum tækifæri til að fjárfesta í innlendum skuldabréfum og húsbréfum á góðum vöxtum og ljóst að mikið innflæði vegna þessa styrkir krónuna til muna. Við skulum hafa hugfast að í allri umræðunni sannast það enn og aftur að mikilvægt er að atvinnugreinum fjölgi. Með því sköpum við grunn að auknum stöðugleika. Við horfum fram á veginn en með hinum miklu framkvæmdum er verið að auka tekjurnar til framtíðar.

Hæstv. forseti. Um það er ekki deilt að gengi krónunnar er hátt um þessar mundir. Spámenn bankanna eru sammála um það, þó þeim beri ekki saman um hvenær það muni lækka. Hins vegar er ekki alveg eins skýrt og áður hvaða vanda þetta háa gengi færir útgerðinni. Sumir af forustumönnum í útgerð hafa látið taka við sig viðtöl að undanförnu þar sem fram hefur komið að það hafi verið býsna góður hagnaður hjá þeim á síðasta ári og að lítill munur sé á þeim hag sem útgerðin hafi haft af hækkun afurðaverðs á erlendum mörkuðum og þeirri breytingu á gengi krónunnar sem hefur verið. Þar munar ekki nema rúmu prósenti í heildina séð samkvæmt upplýsingum Seðlabankans. Skuldir útgerðarinnar eru nefnilega orðnar í kringum 70% í erlendum gjaldmiðli þannig að það er farið að vega býsna þungt þegar kemur að hlutum eins og þessum. Við hljótum að standa fyrst og fremst frammi fyrir einni spurningu og hún er sú hvort tilraunin með örsmáa hagkerfið okkar sem er í gangi, að opna fyrir allar gáttir fjármagns milli íslenska hagkerfisins og stóru hagkerfanna í kringum okkur, hvort sú tilraun takist. Er hægt að stjórna gengi krónunnar í þessum aðstæðum? Það mun fleira koma til en Kárahnjúkavirkjun í framtíðinni ef menn ætla að stjórna gengi krónunnar sem menn kalla ofurkrónu núna. En hvað skyldi hún verða kölluð eftir níu til tólf mánuði þegar hún verður fallin? Það er nefnilega þannig sem það hefur gengið í gegnum tíðina að stjórna þessari blessaðri krónu. Það verður ekki farið til baka, menn munu ekki stíga skrefin til baka hvað varðar opnun hagkerfisins sem hefur þegar farið fram. Það held ég að allir horfist í augu við. Nú þurfa menn að svara því hvort þeir vilja lifa við sveiflur þessarar litlu krónu í framtíðinni eða hvort þeir vilja horfast í augu við það sem annars þarf að gera, að taka upp einhverja aðra mynt sem er stöðugri og kemur atvinnuvegunum til góða sem stöðugleiki til framtíðar. Ég er sannfærður um að það verður aldrei hægt að stjórna gengi íslensku krónunnar eins og til hagar eftir opnun hagkerfisins öðruvísi en með sveiflum. Það þarf ekki annað en eitt stórt fyrirtæki til að sparka gengi krónunnar annaðhvort upp eða niður.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra varðandi það að staða íslensks atvinnulífs er óvenjugóð um þessar mundir. En vissulega fylgja vaxtaverkir mjög háu gengi krónunnar og erfiðleikum útflutningsgreina eins og ítrekað hefur komið fram í ræðum manna. En það er ekki vegna stóriðjunnar fyrir austan. Hún hefur haft minni áhrif en menn áttu von á vegna þess að þar hefur verið flutt inn fjármagn til að borga tæki sem flutt eru inn og flutt inn fólk til að vinna vinnuna. Nei, áhrifin eru þau að íslensku bankarnir styrkjast. Íslensku bankarnir eru komnir með mjög gott lánshæfismat í útlöndum, svo gott að það er að verða svipað lánshæfi íslenska ríkisins. Það olli því að íslensku bankarnir gátu farið að veita stærstu lánastofnun landsins, Íbúðalánasjóði, samkeppni um mitt sumar. Þeir lækkuðu vexti á lánum til íbúðareigenda og veittu þar með Íbúðalánasjóði mikla samkeppni. Það er ein mesta hagsæld sem íslenskir launþegar hafa fengið, mun meiri en verkalýðshreyfingin hefur skaffað þeim vegna þess að Íslendingar skulda yfirleitt töluvert meira en þeir eiga, ef við tökum lífeyrissjóðina frá. Seðlabankinn hækkaði stýrivexti um 1% 2. desember. Hann gekk út frá neysluvísitölu Hagstofunnar. Þar í er húsnæðiskostnaður sem hefur vaxið, vegna hinnar miklu hagkvæmni sem íslenskir húsnæðiseigendur hafa orðið fyrir. Það er mjög athyglisvert. Án húsnæðiskostnaðar er vísitalan 2,3% og er bara ósköp hugguleg. Ég hef miklar efasemdir um hækkun Seðlabankans. Ég tel að íbúðareigendur hafi flestir grætt á vaxtalækkuninni og margir þeirra töluvert, þeir sem skuldbreyttu. Aðrir hafa grætt á hækkun húsnæðisverðs. Eign þeirra hefur hækkað en skuldirnar ekki. Ég geri miklar athugasemdir við að Seðlabankinn skuli nota húsnæðisverð, sem í mörgum öðrum löndum er ekki notað. Menn treysta sér ekki til að mæla þann kostnað þar sem bæði er um að ræða fjárfestingu og kostnað samtímis. Ég geri miklar athugasemdir við það hvernig Seðlabankinn hefur hækkað gengið umfram það sem þörf er á vegna þess að vísitala án húsnæðiskostnaðar er sáralítil, jafnvel verðhjöðnun síðustu þrjá mánuði.

Herra forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og þau svör sem hér hafa verið veitt sem eru um margt athyglisverð. Í raun held ég að hæstv. forsætisráðherra hafi svarað síðustu spurningu minni neitandi, þ.e. um hvort ríkisstjórnin eða hann sem yfirmaður efnahagsmála í ríkisstjórn væri yfir höfuð með einhverja meðvitund í þessum efnum. Á hæstv. forsætisráðherra var ekki að heyra að þar á bæ væru neinar sérstakar áhyggjur af þessu ástandi eða að ástæða væri til að gera nokkurn skapaðan hlut. Það kvað hins vegar við annan tón þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra skýrði frá að hann hefði skipað nefnd vegna hins mikla vanda sem sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir, svonefnda hágengisnefnd, svo maður tali nú ekki um að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og fleiri stjórnarliðar hafa greinilega allmiklar áhyggjur af ástandinu og eru meðvitaðir um þær þrengingar sem útflutnings- og samkeppnisgreinar ganga nú í gegnum. Þeir finna fyrir því hvernig það brennur á fólki sem m.a. er að missa atvinnuna um þessar mundir. Þannig má greinilega merkja undirliggjandi ágreining í ríkisstjórninni um stöðu efnahagsmála og mat á aðstæðum. Annars vegar er hæstv. forsætisráðherra sem ekki sér ástæðu til að gera neitt, segir að þetta muni að vísu reyna á þanþol hagkerfisins og verðbólgumarkmið Seðlabankans en að menn muni hafa sig í gegnum það og það verði bara að hafa það. Á hinn bóginn eru aðrir, þar á meðal hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem beinlínis lagði til að farið yrði í að breyta forritinu hjá Seðlabankanum og farið inn á braut annars konar efnahagsstjórnunar. Ég verð að segja að mér finnst hæstv. forsætisráðherra skauta ótrúlega léttilega yfir þær alvarlegu aðstæður sem uppi eru og blasa við, sem allir aðrir en forsætisráðuneytið eru uppteknir af að fjalla um þessa dagana. Síðasti bankinn sem birt hefur efni frá greiningardeild sinni er Íslandsbanki. Hvað segir hann í áliti sínu núna 3. febrúar? Krónan er ofmetin, segir þar. Núverandi gengi krónunnar er langt yfir því gengi sem tryggir innra og ytra jafnvægi þjóðarbúsins. Gengislækkun mun hafa víðtæk áhrif á efnahagslífið, lækkunin mun valda aukinni verðbólgu, rýrnun kaupmáttar, samdrætti í einkaneyslu og almennum þjóðarútgjöldum. Verðbólgan gæti farið í 8% strax á næsta ári í kjölfar yfirskots á gjaldeyrismarkaði. Menn eru sem sagt með bullandi áhyggjur af því hve harkaleg lendingin reynist, sem einhvern tíma verður, hvort það verði alger brotlending eða hvort menn sleppi með sviðna hjólbarða. En eitt er víst og það er að á meðan þetta ástand varir eru uppsagnir hjá útflutningsgreinunum. Við erum að missa störf í iðnaði úr landi og menn sjá ekki annað fyrir sér þar en áframhaldandi erfiðleika og gjaldþrot. Ég tel mál til komið, þótt það sé viðkvæmt fyrir hæstv. forsætisráðherra, að vakna af þyrnirósarsvefninum og horfast í augu við eigin stefnu, sem sagt ruðningsáhrif stóriðju- og skattalækkunarstefnunnar í íslensku efnahags- og atvinnulífi.

Herra forseti. Ég tel að umræðan sé mjög mikilvæg. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að taka þátt í henni í dag. Það er rétt sem einhver þingmaður sagði, að þetta er mál sem fólkið í landinu er að tala um. En mér finnst hins vegar að stjórnarandstaðan hafi lagt miklu meiri áherslu á fyrra málið sem var hér til umræðu, a.m.k. miðað við þann áhuga sem verið hefur á umræðunni. Forustumenn Samfylkingarinnar sýndu því máli mun meiri áhuga en þessu máli.  Menn segja að þetta líti mjög illa út. Hvað segja utanaðkomandi aðilar? Tvö alþjóðleg fyrirtæki hafa staðfest hæsta lánshæfismat Íslands á undanförnum mánuðum. Við eigum von á því í dag að fá eitt matið enn. Ég spái því að þar verði hækkun á lánshæfismati Íslands. Það liggur líka fyrir að úrvalsvísitalan á hlutabréfamarkaðinum hefur hækkað um 15% frá áramótum, meira en spáð var. Einnig er ljóst að tekjuskattur fyrirtækja mun á þessu ári skila meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum, m.a. vegna afkomu fjármálafyrirtækja. Þannig eru mjög mörg jákvæð teikn á lofti. Hér er talað um skuldasöfnun í landinu. Það er rétt. Fyrirtækin hafa skuldsett sig mikið. En hvaða fyrirtæki eru þetta? Þetta eru fyrirtæki sem sækja fram, sem hafa trú á framtíðinni og skuldsetja sig og skapa fleira fólki vinnu. Þau hafa trú á framtíðinni og menn mega ekki sjá þetta allt í dökkum litum, eins og mér finnst frummælandi gera og saka mig um að vera heldur bjartsýnan. Það er eiginlega með betri ásökunum sem ég fæ á mig og ég er út af fyrir sig þakklátur fyrir hana. Meginverkefni stjórnvalda á næstu árum er að tryggja áframhaldandi stöðugleika og skapa atvinnulífinu þá rekstrarumgjörð sem atvinnulíf þarf á að halda. Auka þarf kaupmátt heimilanna, sem er að gerast. Það er stöðugleikinn sem skiptir þar mestu máli og við megum alls ekki missa hann úr höndunum. Ég vona að allir geti verið sammála um það.

Virðulegi forseti. Málið sem hér er til umræðu er örugglega eitt stærsta málið sem við höfum til umfjöllunar á þessum vetri. Það er rétt, sem hæstv. viðskiptaráðherra sagði í yfirgripsmikilli ræðu sinni, að auðvitað verða með því engar grundvallarbreytingar á lagaumhverfinu sem hér er til umræðu. Hins vegar er augljóst að um er að ræða þýðingarmikinn þátt í fjármálalífinu, rekstrarumhverfi fyrirtækjanna og aðstæðum almennings. Því er full ástæða til þess af okkar hálfu að ræða málið ítarlega og málefnalega. Málið er af þeim toga að það kallar á talsvert mikla yfirlegu af hálfu þeirra sem með málið fara í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Þegar við skoðum þessi mál í samhengi sjáum við að við höfum stöðugt verið að þróa verðbréfaviðskiptin, umhverfi fyrirtækjanna, hlutabréfamarkaðinn og þar fram eftir götunum, á undanförnum árum. Margt af því sem við teljum núna sjálfgefið höfðum við hreinlega ekki tilefni til að setja lög um fyrir fáeinum árum. Það endurspeglar þær miklu breytingar sem orðið hafa á umhverfinu vegna verðbréfaviðskipta, hlutabréfanna og vegna þess að almenningur eykur stöðugt þátttöku sína í þessu. Almenningur fer með stærri hluta af sparnaði sínum og ráðstöfunartekjum í að fjárfesta á þessum sviðum til að auka tekjur sínar og bæta eignir sínar. Sem betur fer hefur velgengni í atvinnulífinu, vöxtur á verðbréfa- og hlutabréfamörkuðunum orðið til að færa auð og eignir líka til almennings í landinu þótt ég telji æskilegt að ganga enn lengra í þeim efnum. Ég tel mjög mikilvægt fyrir okkur, bæði í pólitísku og efnahagslegu tilliti, að almenningur sé sem virkastur þátttakandi í hlutabréfakaupum og hlutabréfaeign. Ég hef á undanförnum árum sjálfur hreyft málum sem lúta að þessu. Ég er þeirrar skoðunar að það skipti mjög miklu máli og geti verið hluti af því að jafna lífskjör og bæta þau að almenningur eigi í fyrirtækjunum. Um leið og fyrirtækin eflast og þau fara að skila arði þá rennur sá arður til almennings í landinu. Bent hefur verið á að þar sé kannski tækifæri til að bæta og jafna lífskjörin á nýstárlegan hátt, þ.e. ef almenningur er þátttakandi í atvinnulífinu. Ég spurði fjármálaráðherra á sínum tíma um hlutabréfakaup einstaklinga til að verða sér úti um skattafslátt. Það kom fram að frá árinu 1990–1999 hafði þeim fjölgað um helming. Fjöldi einstaklinga sem keyptu sér hlutabréf hafði tvöfaldast. Við vitum hins vegar að á undanförnum árum hafa orðið breytingar á því. Að mínu mati er það áhyggjuefni. Ég lagði því fyrr í vetur fyrir hæstv. viðskiptaráðherra fyrirspurn um hlutafjáreign einstaklinga, til að reyna að draga fram hver þróunin hefði verið á allra síðustu árum. Því miður hefur ekki tekist að svara þeirri spurningu. Ég vænti hins vegar svars innan tíðar og tel að svarið við þeirri spurningu eigi að vera eitt af þeim lykilgögnum sem menn leggja til grundvallar þegar farið verður yfir þessi mál. Veigamikill þáttur í frumvarpi þessu er það sem lýtur að yfirtökum og yfirtökuskyldu og mig langar að gera það að umræðuefni. Það er ekki mjög langt síðan við settum í lög heimildir eða ákvæði um yfirtökuskyldu. Það var á árinu 1992 sem samþykkt var þingsályktunartillaga sem leiddi síðan til lagasetningar um yfirtökuskyldu. Þá vorum við með ákvæði í lögunum sem kváðu á um að ef aðili væri kominn með 90% eign þá myndaðist yfirtökuskylda. Síðan hefur þróunin einfaldlega verið sú að við höfum fært þetta niður, fyrst niður í 50% að ég hygg og síðast niður í 40% . Nú rís yfirtökuskyldan miklu fyrr en áður og það er mjög eðlilegt. Við vitum að í almenningshlutafélögum og mörgum hlutafélögum er staðan sú að eignaraðildin er býsna dreifð. Menn þurfa ekki að eignast nema lítinn hluta í fyrirtæki til að hafa þar ráðandi stöðu. Þá er auðvitað hægt að læsa menn inni, litla hluthafa, t.d. einstaklinga sem standa þá frammi fyrir því að eignarhluti þeirra er í raun ekki virkur. Það er því ekki óeðlilegt að við höfum slík ákvæði um yfirtöku. Á árinu 2003 þegar við vorum síðast að fara yfir þessi mál var þetta mjög til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd sem ég var þá formaður fyrir. Þá voru mjög miklar umræður um það hvort lækka ætti þessi 40% jafnvel neðar og fara með þau niður í 30%. Það var eftirtektarvert að þegar maður las umsagnir um þetta mál á þessum tíma þá var það mjög almenn skoðun - ég segi ekki eindregin skoðun allra heldur mjög almenn skoðun mjög margra - að það ætti að lækka þetta hlutfall úr 40% niður í 30%. Að vísu var bent á að það gæti aftur á móti kallað á tiltekin vandamál, m.a. hjá lífeyrissjóðunum sem skyndilega gætu verið komnir í þá stöðu vegna einhverra tilfærslna að hún kallaði á yfirtökuskyldu í fyrirtæki og lífeyrissjóður væri síðan allt í einu orðinn eigandi að tilteknu fyrirtæki. Auðvitað er þetta sjónarmið og röksemd sem full ástæða er til að hlusta á. Í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar frá þessum tíma eru þessi sjónarmið rakin og segjum þar, með leyfi virðulegs forseta: „Nefndin leggur af þessum sökum til að hlutfallið verði lækkað niður í 40%. Ljóst er að slíkt atkvæðamagn gerir hluthöfum í flestum tilvikum kleift að hafa ráðandi áhrif á stjórnun félaga. Jafnvel má leiða að því líkur að ráðandi áhrif skapist oftast við enn lægra hlutfall atkvæðisréttar. Ekki er gengið lengra í lækkun hlutfallsins að þessu sinni en nefndin telur engu síður ástæðu til að taka það til gaumgæfilegrar skoðunar hvort rétt sé að lækka það enn meira.“ Nú hefur hins vegar komið fram frumvarp sem má segja að sé rökrétt framhald af þeirri vinnu sem menn hafa verið að vinna. Ég held að þetta sé mjög vel unnið frumvarp og vel úr garði gert almennt talað. Þar nálgast menn þessi mál dálítið öðruvísi. Mér finnst við lestur þessa frumvarps að það sé gert skynsamlega. Í stað þess að lækka hlutfallið úr 40% í 30% er náð utan um það sem við höfum séð gerast í tilteknum hlutafélögum, þ.e. að menn hafa verið að taka saman höndum og það hafa verið að myndast eins konar blokkir, formlegar og óformlegar blokkir þar sem menn eiga mjög náið samstarf um fjárfestingar hingað og þangað þannig að oft er sú staða uppi að tiltekinn einn hluthafi á 20–30% sem ekki myndar yfirtökuskyldu en er hins vegar augljóslega í nánu samstarfi við tiltekinn hóp hluthafa þannig að sá hluthafahópur kemur fram sem einn. Í þessu frumvarpi er í raun að mínu mati um miklu skynsamlegri nálgun að ræða en þá að lækka 40% í t.d. 30% vegna þess að nú er tekinn með í reikninginn, skulum við segja, sá veruleiki sem vissulega er til staðar, að ekki er bara um að ræða einn hluthafa heldur hluthafahóp og þegar hluthafar mynda tiltekin tengsl eða vensl þá myndast yfirtökuskylda. Þetta finnst mér miklu eðlilegri nálgun og miklu meiri endurspeglun á raunveruleikanum í viðskiptalífinu í dag þar sem við sjáum hvernig blokkirnar og tengslin og köngulóarvefirnir spinna sig um viðskiptalífið og ættu í raun að kalla á yfirtökuskyldu sem þó ekki gerist vegna ákvæðisins eins og það er í dag. Ég tel því, virðulegi forseti, að þetta sé almennt talað mjög skynsamleg nálgun á málinu. Af því að ég er að gera hér að sérstöku umtalsefni þessi yfirtökumál þá er líka hér um að ræða gríðarlega mikil mál. Þetta skiptir okkur óskaplega miklu máli. Hér er ekki bara um að ræða mál sem snýr að fólki sem alla daga vinnur við að véla á þessum verðbréfamarkaði. Hér er um að ræða mál sem skiptir máli fyrir vasa einstaklinga, launafólks, lífeyrissjóði ýmsa aðila úti um allt í þessu þjóðfélagi. Ég get tekið sem dæmi að ef við bara skoðum veltuna með hlutabréf í Kauphöllinni á síðasta ári þá nam hún um 720 milljörðum kr. Þetta eru langmestu viðskipti sem hafa verið á nokkru ári. Þau voru t.d. 520 milljarðar, þ.e. 200 milljörðum minni, á árinu á undan og ekki nema 320 milljarðar árið 2002. Þetta er 400 milljarða aukning frá 2002–2004. Þetta eru ótrúlega miklar breytingar. Ef við skoðum síðan fjölda hlutabréfanna sem skiptu þarna um eigendur þá voru þau 86 þúsund í fyrra sem var 33% aukning frá árinu 2003. Ég undirstrika þetta vegna þess að ég tel að það skipti svo miklu máli að vandlega sé unnið að löggjöfinni í þessum efnum. Ég trúi ekki öðru en að menn geti náð saman um það vegna þess að hér er fyrst og fremst um að ræða almannahagsmuni sem lúta að einstaklingum, fyrirtækjum, lífeyrissjóðum, fagfjárfestum og öðrum. Ég hvet mjög til þess að reynt sé að ganga þannig frá þessu máli þegar við ljúkum þeirri lagasetningu að bærilega sé séð fyrir hagsmunum hluthafanna, ekki síst minni hluthafanna sem að mínu mati skiptir mjög miklu máli að laða til fjárfestinga í hlutafélögum. Að mínu mati er gallinn við þetta frumvarp fyrst og fremst sá að það gengur ekki nægilega langt til móts við þarfir minni hluthafanna, hins dæmigerða meðaljóns sem er þátttakandi í einhverju svona hlutafélagi, fylgist ekki með á degi hverjum hvernig hlutirnir ganga fyrir sig, kaupin eru að gerast á eyrinni, en hefur auðvitað mikilla hagsmuna að gæta. Ég er að tala um mann sem kannski er búinn að leggja fyrir milljónir af sínum lífeyri eða sparnaði í gegnum árin í einhver fyrirtæki og hann þarf að geta treyst því að við göngum þannig frá lagaumgjörðinni að hann geti verið sæmilega öruggur um sinn hag eins og hægt er að vera öruggur í svona viðskiptum. Þess vegna þurfum við að mínu mati að ganga þannig frá málinu að við tryggjum að ekki verði til óeðlilegar verðmyndanir sem geri það að verkum að einstaklingar neyðist til þess að selja hlut sinn í fyrirtækjum á hrakvirði eða virði sem er miklu lægra en raunverulegt verðmæti segir til um. Þetta skiptir okkur miklu máli líka vegna þessara miklu breytinga sem eru að verða í okkar umhverfi. Ef við bara skoðum árið 2003 þá voru á því ári 14 fyrirtæki afskráð úr Kauphöllinni á grundvelli yfirtöku, fimm félög þar á undan, eitt félag þar á undan. Þetta sýnir okkur þessa tilhneigingu sem við sjáum. Það eru að verða svo miklar breytingar. Við heyrum daglega fréttir af yfirtökum. Fyrirtæki eru að splitta sig upp o.s.frv. og frá sjónarhóli litla hluthafans er þetta auðvitað einhver ólgusjór sem menn tæplega leggja út í. Fyrir okkur sem trúum því að það skipti mjög miklu máli, af öllum ástæðunum sem ég rakti áðan, að einstaklingar séu hluthafar í svona fyrirtækjum er það mjög þýðingarmikið að frá þessum málum sé þannig gengið að litli Jón og litla Gunna sem vilja leggja peninga í þessi stóru fyrirtæki geri það óhrædd í trausti þess að hér sé um að ræða ávöxtunarmöguleika til þess að nýta sparnaðinn í. Þær aðstæður geta skapast að fyrirtæki er á markaði eða utan markaðar þar sem veltuhraði með hlutafé er lítill og ekki verður til raunverulegt markaðsverðmæti. Hérna er að vísu reynt að horfa til þess að segja sem svo að stjórn fyrirtækisins eigi þá að meta hvort eðlilega sé að verðmynduninni staðið. Út af fyrir sig er það veigamikið atriði sem skiptir líka máli. Ég er algjörlega sammála því. Þetta sjáum við líka í Bretlandi. Við sjáum t.d. fréttirnar af útrás þessara stóru fyrirtækja, Baugs og allra þessara fyrirtækja. Þau þurfa að ganga í gegnum þetta ferli. Það er kallað eftir áliti o.s.frv. áður en svona yfirtökur eru samþykktar. Þetta sem hér er verið að leggja til er skref í þessa átt, alveg hárrétt skref og lógískt skref í þessa átt. Stjórnin í viðkomandi hlutafélagi sem ætti auðvitað að endurspegla hagsmuni hluthafanna sem fyrir eru þarf að segja álit sitt áður en menn fallast á yfirtökuna. Tökum nú dæmi af félagi þar sem veltan er mjög lítil og mjög erfitt að átta sig á því hvert markaðsverðmætið er. Þá tel ég að við verðum að fara með sérstökum hætti með slík bréf. Frumvarp sem ég lagði fram í lok síðasta þings, endurflutti núna í haust og er komið til efnahags- og viðskiptanefndar og bíður þar meðferðar, m.a. vegna þess að vitað var að þetta frumvarp sem hér er til umræðu var væntanlegt, tekur sérstaklega á því máli. Þar er lagt til að við innleiðum inn í löggjöfina hugtakið veltuhraða, þ.e. reynum að skilgreina hvenær við séum að tala um mikla veltu með hlutabréf og hvenær um litla veltu með hlutabréf því mikil velta hefur náttúrlega tilhneigingu til þess að gefa forsendur eða leggja grunninn að markaðsvirði. Lítil velta gefur hins vegar ekki þær forsendur. Þess vegna tel ég að við þurfum með einhverjum hætti að reyna að nálgast það hvenær við tölum um mikla veltu og litla veltu, þ.e. hvenær við erum í raun og veru með raunverulegt markaðsvirði fyrirtækja. Þess vegna tel ég að eðlilegt væri að reyna að skoða hvort ekki mætti hafa ákvæði í lögunum sem fela í sér tilraun til skilgreiningar á veltuhraðanum og skilgreina síðan þann veltuhraða sem þarf að vera til staðar áður en gengið er til samþykktar eða synjunar á yfirtökutilboði til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég nefni í frumvarpi mínu hugmyndir um að veltuhraðinn skuli vera 0,5. Sumum finnst það dálítið hátt og benda á að í stórum fyrirtækjum þar sem mjög margir hluthafar eru sé þetta of takmarkandi. Ég er ekki alveg viss um það. Ég hef skoðað viðskiptin á árinu 2004 og veltuhraðinn þar er nánast alls staðar - með undantekningum þó - yfir 0,5 og ég tel að það væri engin goðgá í undantekningartilvikum, þegar svo háttar til að veltuhraðinn er lítill og forsendurnar fyrir markaðsvirði hafa ekki verið til staðar, og ekki óeðlilegt að með yfirtökutilboð við slíkar aðstæður yrði farið með sérstökum hætti. Ég held að það sé rangt sem sumir hafa látið í veðri vaka að skorður eins og ég er hér að leggja til og tala fyrir séu á einhvern hátt hamlandi eða skaðandi fyrir hlutabréfamarkaðurinn. Ég held alveg þvert á móti að það að við séum með skýrar reglur, reglur sem a.m.k. örugglega tryggja eða gera litlu hluthafana öruggari um sinn hag, muni stuðla að því að fólk verði frekar tilbúið til þess að leggja sparifé sitt í hlutabréf í íslensku viðskiptalífi. Þess vegna tel ég, og það er alveg augljóst, að frá sjónarhóli stóru hluthafanna, frá sjónarhóli fyrirtækjanna, frá sjónarhóli atvinnulífsins, frá sjónarhóli fjármálaumhverfisins sé ákaflega mikilvægt að við búum þannig um hnútana að hagur lítilla hluthafa sé þannig að menn séu sæmilega öruggir með sig í þessum mikla ólgusjó eins og ég orðaði það hérna er ég var með myndlíkingu af viðskiptalífinu eins og það er í dag. Ég er ekkert að segja það endilega að þetta sé eina leiðin sem við getum farið í þessum efnum. Ég ítreka það að ég tel að í þessu frumvarpi sé mjög komið til móts við það sjónarmið sem ég hef verið að tala hérna fyrir. En það breytir ekki því að ég hvet þingmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem munu fá þetta mál til meðhöndlunar að skoða þetta alveg sérstaklega vegna þess að það skiptir svo miklu máli. Að öðru leyti, virðulegi forseti, ætla ég ekkert að orðlengja mjög mikið um þetta mál. Ég vek athygli á því að þegar við höfum verið að gera þessar breytingar í sambandi við verðbréfamálin og lagasetningu þar um hefur ríkt mikil pólitísk og þverpólitísk samstaða og þær breytingar sem við höfum verið að gera hér í áranna rás hafa allar, hygg ég, verið gerðar þannig að um þær hefur myndast samstaða. Til dæmis voru þær breytingar sem gerðar voru hér á árinu 2003 og ég nefndi áðan þannig að menn voru almennt sammála um þær vegna þess að þær horfðu í þessa átt. Hins vegar voru menn - og það kemur greinilega fram í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar - eru og hafa verið með hugann við og augun á því hvernig hægt sé að tryggja til frambúðar stöðu hinna minni hluthafa. Ég lít svo á að einn megintilgangurinn - það kemur raunar fram í athugasemdakaflanum - sé sá að reyna að styrkja þennan grundvöll. Það hafa menn verið að gera á vettvangi Evrópusambandsins. Þar hefur þetta reyndar ekki gengið þrautalaust fyrir sig. Maður sér að margar atrennur eru gerðar að því að innleiða þessar tilskipanir og þær hafa smám saman verið að líta dagsins ljós eftir að menn hafa reynt að ná einhverri málamiðlun. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt - það var t.d. sagt á viðskiptaþingi í gær eða fyrradag af einum af þessum stóru fjárfestum - að við megum auðvitað ekki búa þannig um hnútana að umhverfi viðskiptalífsins sé allt öðruvísi en í löndunum í kringum okkur. En það að styrkja stöðu lítilla hluthafa til þess að tryggja að þeir taki þátt í íslensku atvinnulífi getur ekki á nokkurn hátt hamlað íslensku atvinnulífi. Það mun styrkja það ef eitthvað er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu og tek undir mörg sjónarmið hans sem hann ræddi hér varðandi stöðu minni hluthafa og að hverju þurfi að hyggja í þeim efnum. Hv. þingmaður minntist einnig á hlutabréfakaup almennings á undanförnum árum og aðkomu almennings að því að taka þátt í m.a. einkavæðingarferli og hlutabréfakaupum í fyrirtækjum sem sett hafa verið á markað hér undanfarin ár. Ég hygg nú að þar beri bankana hæst þegar við tölum um það ferli allt saman. Það hefur auðvitað vakið athygli mína eins og fjöldamargra annarra að hagnaður bankastofnana hefur aukist gífurlega hratt og mikið og gera má ráð fyrir að einstaklingar sem hafa tekið þátt í þessu hafi hagnast allnokkuð en einkum hafa það þó verið stærri fjárfestarnir og einkanlega vegna þess að það fór líka fram svokallaður eftirkaupamarkaður þar sem minni hluthafar voru markvisst keyptir út með viðbótartilboðum eftir að einkavæðingin hafði átt sér stað. Nú stendur fyrir dyrum að einkavæða Símann. Ég velti því satt að segja fyrir mér, hæstv. forseti, hvort við munum upplifa aftur þessa stöðu og hefði gjarnan viljað heyra hv. þingmann fara nokkrum orðum um það en ég veit að hann hefur oft starfað í efnahags- og viðskiptanefnd. Mun líka koma upp sú staða þegar við einkavæðum Símann og hann verður seldur að fyrirtækið sem rekið verður verði síðan með 

Virðulegi forseti. Það sem við höfum séð að er afrakstur af einkavæðingu bankanna er tvennt. Það er alveg rétt að bankarnir græða núna miklu meira en þeir gerðu áður. Á sama tíma sjáum við líka sem afleiðingu af samkeppni á fjármálamarkaði, sem ekki var fyrir áður, að vextir hafa verið að lækka og þrátt fyrir að Seðlabankinn hafi verið að hækka stýrivexti sína þá blasir engu að síður við að bankarnir bjóða í dag lánskjör sem eru miklu lægri en áður. Þeir geta rekið sig á lægri vaxtamun og þeir hafa vegna samkeppninnar líka neyðst til að lækka þjónustugjöld sín. Þegar maður ræðir við fulltrúa þessara banka þá er eitt sem stendur upp úr þeim öllum og það er að enginn þeirra gerir ráð fyrir að hægt sé að reka banka með miklum hagnaði í krafti mikils vaxtamunar eða hárra þjónustugjalda. Þeir bankar sem verða að reiða sig á þetta tvennt munu verða undir. Þess vegna hafa bankarnir í vaxandi mæli tekið þátt í beinum fjárfestingum, bæði sjálfir og í gegnum fyrirtæki sín. Hagnaður bankanna á síðasta ári er að langmestu leyti gengishagnaður af slíkum pappírum. Sem betur fer hafa þeir getað notað þennan gengishagnað til að koma til móts við þarfir okkar venjulegra Íslendinga sem skuldum í bönkunum og við höfum séð aðeins lækkanir á vöxtum. Ég geri ráð fyrir því að nýtt einkavætt fjarskiptafyrirtæki muni fara þá leið að reyna að lækka kostnað sinn og auka tekjur sínar vegna þess að það er eini sénsinn fyrir slíkt fyrirtæki til að lifa af í samkeppninni. Ég mundi ekki hafa neinar áhyggjur af því sem menn kölluðu hér í gamla daga kennitölusöfnun. Kennitölusöfnunin í kringum Landsbankann og Búnaðarbankann var gerð mjög tortryggileg. Eftir sem áður var það nú þannig að mig 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir skilmerkilegt og gott svar en það vekur upp nýja spurningu hjá mér. Eins og ég vék að varðandi hugsanlega sölu á Símanum þá vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort sú hugsun hafi hvarflað að honum, eins og hefur reyndar hvarflað að þeim sem hér stendur, að ef menn selja Símann eins og fyrirhugað er, sem við höfum reyndar varað við í stjórnarandstöðunni að selja dreifikerfið með Símanum, væri þá e.t.v. rétt af okkur stjórnmálamönnum að vekja athygli lífeyrissjóðanna á því að eignast Símann. Þar er jú okkar eigið fé sem við ætlum að ávaxta til elliáranna og sem þjóðin ætlar að treysta á inn í - ja, hvað hefur verið sagt hér - gulli prýdda veröld framtíðarinnar, þangað sem við förum öll á fyrsta farrými? Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann álíti að það væri rétt af okkur að ráðleggja lífeyrissjóðunum að fjárfesta í Símanum ef hann verður seldur og ná þá í þann hagnað sem ég heyrði að hv. þingmaður gerði ráð fyrir að mundi einnig fæðast við einkavæðingu Símans eins og orðið hefur í bönkunum, og við værum þar með í raun og veru að tryggja hag þjóðarinnar og okkar allra til framtíðar. Ég held að það sé rétt að við förum að ræða þetta og velta þessu fyrir okkur. Eða ætlum við að horfa upp á það að sama þróun verði varðandi Símann og varð við sölu á bönkunum að þessu leyti? Ég held að þetta sé nokkuð áhugaverð spurning.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir mér óþarflega hátt undir höfði þegar hann reynir að setja mig í hlutverk fjármálaráðgjafa. Ég held að ég sé kannski ekki alveg besti maðurinn í því, a.m.k. sýnir tékkheftið mitt það ekki. En spurningin um hvort lífeyrissjóðirnir eigi að kaupa í Símanum eða ekki. Ég held að það verði að vera ákvörðun lífeyrissjóðanna, a.m.k. treysti ég mér ekki á þessari stundu til þess að leggja mönnum á ráðin í þeim efnum. Ef það er hins vegar svo að það er mat lífeyrissjóðanna að þarna geti verið um að ræða arðvænlega fjárfestingu sem muni bæta hag lífeyrisþeganna, fólksins sem á að fá lífeyri sinn greiddan, þá er það auðvitað sjálfsagður hlutur því lífeyrissjóðirnir eiga fyrst og fremst að hafa það að markmiði að ávaxta sitt pund sem best þannig að við sem höfum verið að borga í lífeyrissjóðina, hvort sem það er í Lífeyrissjóð sjómanna, Lífeyrissjóð Bolungarvíkur eða Lífeyrissjóð alþingismanna, getum notið eðlilegs og góðs lífeyris í framtíðinni. Við sjáum það núna á síðustu árum þegar ávöxtunin í atvinnulífinu hefur verið góð að þá hefur það gerst að lífeyrissjóðirnir hafa verið að bæta mjög sinn hag. Það horfði illa í ýmsum sjóðum fyrir fáeinum árum en horfir betur núna vegna þess að ávöxtunin hefur verið að batna, en auðvitað vitum við að fjárfesting í hlutabréfum er áhættufjárfesting. Við vitum að bara fyrir fáeinum árum var þetta allt á miklu verri veg. Þá var neikvæð ávöxtun í góðum lífeyrissjóðum vegna þess að þeir voru með hluta af skuldabréfasafni sínu í hlutabréfum og tóku þar af leiðandi þessa dýfu. Þetta er eitthvað sem sjóðirnir verða að vega og meta. Ég geri ráð fyrir því að lífeyrissjóðir verði að fara varlegar en margir aðrir vegna þess að þeir verða að gæta þess að hætta ekki mjög miklu, en þá verða þeir náttúrlega stundum af miklum gróða en losna svo líka við mikið tap. Þetta er auðvitað ekki mjög skýrt svar frá fjármálaráðgjafa sem var að reyna að setja sig í þann búning, enda ekki við miklu að búast.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða sem hér hefur farið fram og ég vil leyfa mér að taka undir margt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson setti fram í máli sínu og er kannski ástæðulaust að endurtaka margt af því sem hann sagði, en kjarni málsins er vitaskuld sá að hér er um að ræða afar mikilvægt svið. Hjá þjóð sem smám saman hefur verið færa sig inn í markaðshagkerfi er gríðarlega mikilvægt að vel takist til við uppbyggingu á verðbréfaviðskiptum og markaði með verðbréf. Þess vegna er afar mikilvægt að menn vandi vel til verka við þá löggjöf sem við stöndum frammi fyrir hér og hugmyndin er að lögleiða Sá sem hér stendur á sæti í efnahags- og viðskiptanefnd og ég trúi því að við munum fara mjög vandlega yfir þetta mál og reyna að tryggja það sem hér verður að tryggja. Ég held að eitt meginatriðið til að vel takist til við uppbyggingu verðbréfamarkaðar sé að minnihlutaverndin sé tryggð. Það er lykilatriði að almenningur hafi traust og trú á þessum markaði og það gerist ekki nema minnihlutaverndin sé eins vel tryggð og kostur er. Þá gerist það að almenningur er tilbúinn að leggja fjármuni sína á þennan markað, er tilbúinn að taka þátt í honum og tilbúinn að byggja hann upp, því sú stutta saga sem við eigum af verðbréfamarkaði sýnir okkur að þetta er afar viðkvæmt svið. Fyrir nokkrum árum tóku nánast allir á einn eða annan hátt þátt í viðskiptum með verðbréf og voru jafnvel fulldjarfir á stundum að eiga viðskipti á gráa markaðnum. Síðan gerðist það að verðfall varð á þessum verðbréfum og almenningur hljóp í burt eins og fætur toguðu. Þar af leiðandi varð markaðurinn ekki nærri eins virkur næstu árin á eftir. Við verðum að forðast slíka skelli. Til þess að forðast þá skelli verður löggjöfin að vera í lagi. Þá verður minnihlutaverndin að vera tryggð og það er eitt meginsjónarmiðið sem við í Samfylkingunni munum leggja upp með við yfirferð á því frumvarpi sem hér liggur fyrir sem er nokkuð viðamikið, enda er um að ræða innleiðingu þriggja EES-tilskipana, þ.e. um markaðsyfirtökur, útboðs- og skráningarlýsingar. Hér er því um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Ég vil í upphafi aðeins nefna það sem við munum leggja megináherslu á. Hins vegar er eitt atriði sem ég vil nefna sem ég er ekki sammála sem kemur fram í frumvarpinu og það er hér merkt e. (72. gr.) sem er sennilega 20. eða 21. gr. í þessu frumvarpi. Ég tel, virðulegi forseti, afar mikilvægt að meginreglan verði sú að Fjármálaeftirlitið birti niðurstöður sínar í málum og athugunum sem þeir gera. Það eigi að vera meginreglan og það sé vísasti vegur til þess að tryggja trúverðugleika á þessum markaði. Það er afleitt að niðurstöður rannsókna, eða mér liggur við að segja upphrópana sem oft og tíðum verða í fjölmiðlum vegna þess að menn telja að ekki hafi verið farið rétt að í viðskiptum á markaði, komi ekki fram fyrr en löngu, löngu síðar og hafi ekki þau varnaðaráhrif sem þær eiga að hafa. Þess vegna tel ég, virðulegi forseti, og mun tala fyrir því við yfirferð á þessu máli að þessu ákvæði eigi að breyta á þann veg að meginreglan verði sú að þessar niðurstöður í málum og athugunum verði birtar en ekki að Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að gera það og meta það í ákveðnum tilvikum. Jafnvel þó að einhverjar meginreglur verði settar í þessum efnum þá er lykilatriði að skapa trúverðuga umgjörð um þennan markað til þess að hægt sé að byggja hann upp. Lykilatriðið í því er að eftirlitsstofnanir standi sig í stykkinu og þær eigi þátt í að skapa þann trúverðugleika að almenningur sé tilbúinn að fara með peningana sína út á þennan markað. Því hinn venjulegi Jón Jónsson, eins og hér var nefndur áðan, liggur ekki á hverjum degi yfir þróun bréfa, vísitalna og öðru. Hann hefur ekki sama aðgang að upplýsingum og stórir fjárfestar hafa frá degi til dags. Hann hefur ekki sama aðgang að sérfræðingum til að fara yfir og ráðleggja sér á hverjum einasta degi. Hann verður nefnilega að treysta því að reglurnar sem um markaðinn gilda og eftirlitið sem með honum er af hálfu hins opinbera sé í lagi. Því met ég það svo, virðulegi forseti, að það sé afar mikilvægt að úrskurðir og niðurstöður og athuganir í málum Fjármálaeftirlitsins verði birtar og það sé meginreglan. Fyrir því mun ég og Samfylkingin tala í yfirferð á þessu tiltekna máli. Ég gat ekki heyrt annað, virðulegi forseti, en að fleiri séu þeirrar skoðunar því ekki hefur verið hægt að skilja þá talsmenn Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa látið í sér heyra öðruvísi en svo að þeir séu tilbúnir að tala fyrir þessu einnig. Það segir meira en mörg orð að allt að því 86 þúsund manns, þ.e. frekar kennitölur en einstaklingar, séu tilbúnir að taka þátt í verðbréfaviðskiptum á einu ári. Þetta lýsir því hversu mikilvægt málið er og að við verðum að fara vel og vandlega yfir það og tryggja að hér verði til markaður með verðbréf sem hafi trúverðugleik og fólk sé tilbúið að taka þátt í honum. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég leggja inn í umræðuna. Eins og ég nefndi áðan á ég sæti í efnahags- og viðskiptanefnd og fæ því gott tækifæri til að fara vel og vandlega yfir einstök ákvæði. Það er afar mikilvægt að vel takist til. Við erum að byggja upp þennan markað og löggjöfin verður vonandi gott innlegg í að byggja upp traustan og trúverðugan verðbréfamarkað. Ég trúi því og treysti að menn geti sameinast á þinginu um að ná góðri niðurstöðu í málinu því hér er um mikla hagsmuni fyrir almenning að ræða.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál um málið við 1. umr. Ég hef ekki haft tækifæri til að fara ítarlega ofan í frumvarpið, einungis lauslega, en mun vissulega fá tækifæri til þess þar sem ég á sæti í efnahags- og viðskiptanefnd sem fjallar um málið. Ég mun því frekar við 2. umr. eftir því sem efni gefst til, eftir umfjöllun nefndarinnar um málið, fara ofan í frumvarpið og almennt um fjármála- og verðbréfamarkaðinn. Það er auðvitað afar mikilvægt að löggjöfin um fjármálamarkaðinn sé skýr og gegnsæ og að við höfum öflugt eftirlit með til að mynda innherjasvikum og markaðsmisnotkun. Það er auðvitað það mikilvægasta til að fjármálamarkaðurinn hafi þann trúverðugleika sem nauðsynlegt er að hann hafi. Hér er gerð tilraun í lögunum um verðbréfaviðskipti að styrkja enn löggjöfina um fjármálamarkaðinn. Ég tel að við eigum að hafa þann metnað til að bera að ákvæði í löggjöf okkar séu með þeim öflugustu sem fyrirfinnast þegar litið er til annarra landa. Hér er gerð tilraun eins og ég segi til þess að styrkja verðbréfamarkaðinn. Fram kemur að ekki er verið að gera neinar meiri háttar breytingar með lagaákvæðunum. Þau ákvæði sem ég tel hvað mikilvægust í þeim breytingum sem hér eru settar fram eru þau ákvæði sem sett eru um skyldu til að gera yfirtökutilboð sem geti myndast vegna samstarfs milli aðila og rætt hefur verið um. Einnig ákvæðið um að auka gegnsæi í eftirliti Fjármálaeftirlitsins með verðbréfaviðskiptum og að Fjármálaeftirlitinu verði að öðru jöfnu heimilt að birta opinberar niðurstöður í málum eða athugunum sem varða ákvæði laga um verðbréfaviðskipti. Þetta tvennt tel ég afar mikilvægt að verið sé að styrkja og við munum fara mjög vandlega ofan í þau ákvæði. Svo er talað um að verið sé að gera ákvæði um markaðsmisnotkun ítarlegri en í núgildandi lögum og nokkrar breytingar eru gerðar á ákvæðum um innherjasvik. Hv. 4. þm. Norðvest., Einar K. Guðfinnsson, fór nokkuð yfir minnihlutaverndina, að vernda og treysta hag smærri hluthafa. Átti ég þátt í að flytja með hv. þingmanni, ásamt fleiri þingmönnum, frumvarp þar að lútandi og fagna því að sjálfsögðu að verið sé að fara þá leið að auka minnihlutaverndina og treysta hag smærri hluthafa. Það er ákaflega mikilvægt vegna þess að ákvæðin nú eru þess eðlis að hægt er að koma sér hjá yfirtökutilboðum með eignarhaldi skyldra aðila. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að á málinu sé tekið og ég fagna því. Ég mun auðvitað skoða málið í nefndinni með hliðsjón m.a. af því máli sem ég flutti ásamt hv. 4. þm. Norðvest., sem var í forustu fyrir framlagningu á þessum málum og mun skoða ákvæði frumvarpsins eins og hæstv. ráðherra leggur það fram með hliðsjón af því. Ég tel ákaflega mikilvægt þetta með gegnsæi Fjármálaeftirlitsins og velti fyrir mér ákvæðinu sem hér er lagt fram. Hér er einungis um heimildarákvæði að ræða en ekki skyldu. Vera má að ákveðin rök séu fyrir því, en ég held að þetta sé ákaflega mikilvægt ákvæði og veiti aðilum á markaði mikilvægt aðhald. Reyndar hafa eftirlitsskyldir aðilar kallað eftir því að ekki sé verið að pukrast með úrskurði Fjármálaeftirlitsins, t.d. varðandi innherjasvik, heldur sé eðlilegt og rétt að úrskurðirnir séu birtir opinberlega. Þess vegna er mjög ánægjulegt að sjá þetta ákvæði í frumvarpinu, en ég hefði talið að skoða ætti hvort ekki ætti að hafa þá heimild sem hér er lögð til að skyldu þannig að þetta sé ákveðnara og hægt að ganga að því vísu að slíkir úrskurðir séu birtir. Ég vil aðeins fara yfir umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið sem ekki hefur verið gert. Því miður missti ég af framsöguræðu hæstv. ráðherra þannig að ég veit ekki hvort hún fór yfir það í framsöguræðu sinni að frumvarpinu fylgir ákveðinn kostnaður fyrir Fjármálaeftirlitið. Verði breytingarnar að lögum fylgir því kostnaður, um 15 millj. kr., sem mun leggjast á Fjármálaeftirlitið sem hefur með eftirlitið að gera. Hér segir að kostnaðurinn verði að öllu leyti fjármagnaður með aukinni gjaldheimtu. Gert er ráð fyrir að frumvarpið taki gildi, ef ég skil rétt, á miðju þessu ári. Þegar við fórum yfir frumvarpið fyrir jólin um greiðslukostnað við opinbert eftirlit við fjármálastarfsemi man ég ekki betur varðandi frumvarpið sem þá hafði verið boðað að ekki væri gert ráð fyrir umsvifunum sem Fjármálaeftirlitið mundi fá vegna þessa í útgjöldum Fjármálaeftirlitsins á næsta ári. En Fjármálaeftirlitið hefur vakið athygli á auknum umsvifum eftirlitsins, m.a. vegna mikilla umsvifa viðskiptabankanna. Þeir hafa líka bent á undirbúning undir alþjóðlegar eiginfjárreglur fyrir fjármálafyrirtæki sem eiga að taka gildi árið 2003 og bent á eftirfylgni við framkvæmd nýrra laga á verðbréfasviði sem þeir segja að sé mjög umsvifamikil og muni kalla á aukna vinnu eftirlitsins. Ég man ekki betur en ekki hafi verið gert ráð fyrir þeim útgjöldum Fjármálaeftirlitsins í því frumvarpi sem við fjölluðum um fyrir jólin. Ef um er að ræða árlegan 15 millj. kr. kostnað hjá Fjármálaeftirlitinu vegna eftirfylgni með frumvarpinu hefur að mínu viti ekki verið gert ráð fyrir því í fjárhag eftirlitsins. Frumvarpið á að taka gildi 1. júlí 2005. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig Fjármálaeftirlitið á að mæta kostnaðinum á þessu ári, hvort eitthvað hafi verið hugað að því. Það er athyglisvert þegar maður skoðar fjármagnið sem Fjármálaeftirlitið hefur haft til umráða frá 1999 og ber saman raunbreytingar á útgjöldum og fjármagni sem Fjármálaeftirlitið hefur haft frá 1999–2003 að fjármagn til stofnunarinnar hefur dregist saman um 0,4% á þessu tímabili á meðan t.d. útgjöld ríkislögreglustjórans hafa aukist um 84,9% og útgjöld Samkeppnisstofnunar um 30%. Þrátt fyrir að sífellt sé verið að leggja aukin verkefni á Fjármálaeftirlitið er athyglisvert að það hefur ekki orðið nein raunbreyting á framlögum til stofnunarinnar þegar þetta er skoðað í samhengi við árið 1999. Ég held að þetta sé afar mikilvægt og reyndar kemur það fram hér þannig að hæstv. ráðherra er að fullu meðvitaður um það. Það er beinlínis sagt á bls. 27 hvað eftirlitið hafi í för með sér mikinn ávinning fyrir samfélagið í heild. Þess vegna hef ég viljað styðja mjög vel við bakið á Fjármálaeftirlitinu. Ég tel, miðað við þau gögn sem við höfum undir höndum og höfum farið yfir í efnahags- og viðskiptanefnd, að þeir hagi sér mjög skynsamlega að því er varðar útgjöld og hagræðingu í rekstrinum. Ég tel afar mikilvægt að búið sé vel Fjármálaeftirlitinu, sem og öðrum eftirlitsstofnunum, vegna þess að það skili sér margfalt aftur til samfélagsins að treysta stöðu þeirrar stofnunar. Gott væri ef hæstv. ráðherra gæti við þessa umræðu upplýst þetta varðandi kostnaðinn og þær fjárhæðir sem fram koma í athugasemdum Fjármálaeftirlitsins um kostnað sem lögunum fylgir.

Herra forseti. Við ræðum hér afskaplega viðamikið og mikilvægt frumvarp sem ég býst við að hv. efnahags- og viðskiptanefnd muni fjalla ítarlega um. Mig langar í þessu sambandi rétt aðeins að geta þess að í viðskiptum gildir ein mjög einföld regla: Gagnkvæmt traust. Ég var eitt sinn í viðskiptum og þá skipti ég fólki almennt í tvo hópa: Fólk sem ég treysti og fólk sem ég ekki treysti. Við seinni hópinn átti ég helst ekki viðskipti. Það var afskaplega einfalt og þurfti engar reglur til. Það er nefnilega alrangt sem menn halda fram að í viðskiptum sé óheiðarleiki í gangi. Viðskipti byggja á heiðarleika, trausti og sanngirni og reglur koma ekki í veg fyrir að lygarar ljúgi. Mín reynsla er sú að fólkið sem lýgur mest talar mest um að það ljúgi ekki og segir alltaf: Þetta er alveg satt. Mig langar til að ræða um annað og það er vandinn við að skilgreina hverjir eru tengdir. Í frumvarpinu er fjallað um börn og maka og allt slíkt. En það er ekki endilega fólkið sem tengist. Nei, nei. Það er fólkið á golfvellinum. Það er fólkið í sundinu. Það er fólkið í hlaupahópnum eða bara viðskiptavinir sem hafa tengst í gegnum mörg viðskipti og treysta hver öðrum í gegnum þykkt og þunnt og hvergi er hægt að sjá nein tengsl á milli með eðlilegum hætti. Þess vegna er tilraunin mjög veikburða sem gerð er í frumvarpinu til að tengja saman fólk. Ég má til með að tala um gagnkvæmt eignarhald sem er töluvert mikill vandi eða krosseignarhald. Í því sambandi vil ég nefna eftirfarandi: Tvö hlutafélög, A. hf. og B. hf., eru hvort tveggja með 10 millj. kr. hlutafé. Nú leggur stjórn A hf. til að auka hlutaféð um 90 millj. til að kaupa í B hf. sem þeir vita að er að auka hlutaféð. Það gera þeir. Sama gerir B hf. Hlutafélögin kaupa hvort í öðru fyrir 90 millj. Það fer sem sagt engin króna á milli. Hvað gerist eftir breytinguna? Stjórn A hf. ræður B hf. gjörsamlega og stjórn B hf. ræður A hf. gjörsamlega. Upprunalegir hluthafar ráða engu. Ef það er nægilegt eigið fé í fyrirtækjunum geta þeir meira að segja krafist innlausnar á 10% sem eftir eru. Þá á enginn fyrirtækin. Þau eiga hvort annað og enginn annar á þau. Þetta vandamál er mikið vandamál víða um heim og kannski sérstaklega í Japan og Þýskalandi og víðar og gerir það að verkum að upprunalegir hluthafar hafa ekki áhrif. Á þessum þurfum við að taka. Við þurfum að finna lausn á þessu. Ein lausnin er sú að stofnað yrði eða búið til með lögum nýtt form á hlutafélögum sem heitir HFU, upplýst fyrirtæki, og þar skyldu allir hluthafar sem eru hlutafélög upplýsa um eigendur sína, ella hafi þeir hvorki atkvæðisrétt né njóti arðs. Þetta er ákveðin kvöð en hluthafi í slíkum félögum gæti treyst því hverjir eiga þau og fái fullkomnar upplýsingar um það hverjir eiga þau. Ég vil að menn skoði þessa leið því ég tel að gagnkvæmt eignarhald sé mjög mikið vandamál. Líka gagnvart skatti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en ég reikna með að hv. efnahags- og viðskiptanefnd muni fjalla mjög ítarlega um þetta mál. Ég tek undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í andsvari áðan að það þarf að skoða hvort eigi að birta úrskurði Fjármálaeftirlitsins, það sé skylda, nema alveg sérstaklega standi á. Menn geta skoðað kosti og galla þess.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa jákvæðu umræðu sem farið hefur fram um þetta mikilvæga og umfangsmikla mál sem nú er til umræðu og mun fá umfjöllun í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég held því fram að málið sé vel unnið. Það er unnið í þremur nefndum og vel ígrundað það sem þar kemur fram og þar er lagt til, en engu að síður skiptir umfjöllun nefndarinnar að sjálfsögðu miklu máli eins og alltaf. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson flutti hér gott mál og minntist m.a. á það frumvarp sem hann hefur lagt fram og er til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Um það frumvarp var fjallað í þeirri nefnd sem fór með þann málaflokk á undirbúningsstigi og margt gott um frumvarpið að segja. Almennt er því haldið fram að veltuhraði sé ekki sérstaklega góður mælikvarði. Ef ég má nefna dæmi því til staðfestingar hefðu viðskipti KB-banka þurft að vera upp á 170 milljarða á ársgrundvelli til að ná 50% veltuhraða. Ef við tökum félag, sem væri Vaki DNG, sem er nú eitt minnsta félagið, við getum líka tekið eitt það stærsta, Pharmaco, sem nú er Actavis, en þau voru með svipaðan veltuhraða á árinu 2003, eða rúm 50%. Á bak við þessar tölur eru rúm 5.000 viðskipti með hlutabréf í Pharmaco, stóra félaginu, en aðeins 11 viðskipti með hlutabréf í Vaka DNG, litla félaginu. Þetta setur mig a.m.k. í vafa um að veltuhraði væri góður mælikvarði. Auðvitað verður það rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil nefna annað atriði sem var nefnt strax við upphaf umræðunnar og varðar það að ekki sé einungis heimild til handa Fjármálaeftirlitinu að birta niðurstöður og úrskurði heldur bókstaflega skylda, þá hef ég efasemdir um að rétt sé að ganga svo langt. Ég held að það sé mjög skynsamlegt og mikilvægt skref sem við stígum með frumvarpinu. Ég endurtek það sem ég sagði í andsvari að við þurfum að horfa á hagsmuni markaðarins og m.a. á persónuvernd í þessu sambandi. Miðað við orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem sagði hér og hefur oft sagt áður að hún telji Fjármálaeftirlitið haga sér skynsamlega og hefur sýnt áhuga og sýnt það í verki liggur mér við að segja að hún treysti því ákaflega vel, þá held ég að við getum sætt okkur við það að stíga þetta skref og ég held því fram að það sé í raun mjög mikilvægt skref sem við stígum með þessari heimild sem hefur vissulega mikil varnaðaráhrif á markaðnum. Að síðustu um það hvernig fjármagna skuli þessar breytingar á yfirstandandi ári miðað við það að frumvarpið tekur gildi um mitt ár að mestu leyti, þá er það þannig að ekki er gert ráð fyrir viðbótarfjármunum eða fjármagni til handa Fjármálaeftirlitinu í ár til að bregðast við þessum kostnaði, enda hefur það í raun ekki verið hægt að vinna með þeim hætti þegar við vorum ekki einu sinni búin að leggja frumvarpið fram þegar gengið var frá lögum um fjármögnun Fjármálaeftirlitsins. En við verðum að trúa því að Fjármálaeftirlitið geti bætt sér þetta upp á næsta ári ef þarna fellur til einhver kostnaður sem ég reikna með að geti orðið. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umræðu. Ég vil bara þakka fyrir hana. Mér fannst hún jákvæð. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um gagnkvæmt eignarhald og ég þekki skoðanir hans á því máli og virði þær að sjálfsögðu, en fer ekki frekar út í þær nú en legg mikla áherslu á málið í umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég á fyrst og fremst það erindi að auka aðeins við þá umræðu um yfirtökuna hjá þeim fyrirtækjum þar sem veltuhraði með hlutabréf hefur verið lítill. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að það er auðvitað ekki til einn einhlítur mælikvarði og sjálfsagt mál og nauðsynlegt fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að fara ofan í þau mál, en kjarni málsins og markmiðið hlýtur að vera það fyrst og fremst að tryggja stöðu minni hluthafa í hlutafélögum þar sem um lítil viðskipti er að ræða. Ég hef undir höndum grein eða gögn frá greiningardeild KB-banka um viðskipti í Kauphöllinni á árinu 2004 og sá mælikvarði sem þeir leggja til grundvallar er veltuhraðinn. Þar kemur fram að af þeim fyrirtækjum sem þeir eru með undir í skoðuninni, þar á meðal öll þessi stóru fyrirtæki eins og KB-banki, Landsbankinn, Íslandsbanki, svo dæmi séu tekin, þá eru það einungis tvö fyrirtæki sem eru með veltuhraða undir 0,5 sem ég lagði til grundvallar að yrði að vera til staðar ef ætti að fara um þau mál með sérstökum hætti. Frumvarp sem ég ásamt fimm öðrum þingmönnum lagði fram gerir ráð fyrir því að ef um er að ræða veltuhraða innan við 0,5 þá skuli verðið, yfirtökuverðið, ákvarðað af þremur dómkvöddum matsmönnum. Mér sýnist því af þessu að allt bendi til þess að um gæti verið að ræða mjög fá tilvik og væri þá út af fyrir sig ekki mikil röskun á markaðnum þó að í þeim tilvikum yrði farið yfir með sérstökum hætti, en vitaskuld mætti líka að hugsa sér að taka tillit til heildarviðskiptanna með hlutabréfin í t.d. tilviki KB-banka en þá fóru fram viðskipti upp á um 120 milljarða kr. á árinu 2004 og veltuhraðinn þar samkvæmt þessum tölum var 0,63. Það sem ég er einfaldlega að undirstrika er að ég tel að taka þurfi á þessu vandamáli og að það sé ekki nægilega gert í frumvarpinu