Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Það er ekki mjög margt um þetta mál að segja. Ríkisstj. hefur ákveðið með bráðabirgðal., að heimila megi að nota einblendinga af útl. fjárstofni til framhaldsræktunar kynblöndunar við íslenzkt fé til sláturfjárbóta. Síðan var leitað samþ. Alþ. á þessum bráðábirgðal., og hafa þau nú náð samþ. í Nd. og eru komin til Ed. Það, sem vakti fyrir hæstv. ríkisstj. með þessum nýmælum, er, að reynslan mun hafa sýnt, að það geti orðið til nokkurra bóta fyrir íslenzkan landbúnað að koma upp föstum kynblendingsstofni, því að þessir kynblendingar af erlendu og innlendu fé gefa af sér meira kjöt eða söluhæfara en fé af hreinu íslenzku kyni. Þessi kynblöndun er þess vegna til hagnaðar fyrir framleiðendur, því að með því móti verða dilkaskrokkarnir þyngri og kjötið í hærra verði sem útflutningsvara. Einnig ber á það að líta, að talið er, að þessi blandaði kynstofn muni hafa meira mótstöðuafl gegn mæðiveikinni en hið innlenda fjárkyn, vegna þess að ættfeður hins erlenda fjár munu hafa smitazt af mæðiveikinni í ættir fram, og hefur því meira mótstöðuafl gegn mæðiveikinni en það fé, sem framætt þess hefur aldrei tekið veikina, enda þykir það hafa sýnt sig með Kleifaféð, sem talið er að eigi uppruna sinn að rekja til ensks fjár, er var flutt til Íslands á 18. öld. Ef það reynist rétt, er alveg sjálfsagt að gera tilraunir með þetta, en um leið þarf að gæta alls öryggis, svo að þessi kynblöndun fari ekki í handaskolum og verði til skemmda í sauðfjárstofninum. Landbn. mælist eindregið til þess, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Þetta mál er komið til landbn. frá búnaðarþingi, sem hafði það til meðferðar og samdi brtt. þær við búfjárræktarlögin, sem felast í þessu frv., og flytur landbn. það óbreytt eins og búnaðarþing samþykkti það, en hefur hins vegar bætt nokkru við greinargerðina. Frv. þetta felur í sér tvær eðlisbreytingar, og snertir sú fyrri nautgriparæktina, en hin síðari hrossaræktina. Nautgriparæktarfélög munu nú vera um 100 á öllu landinu, og eru í þeim um 40% af öllum mjólkandi kúm. Hvert þessara félaga hefur starfað út af fyrir sig, nema í Eyjafirði, - þar hafa þau myndað með sér samband og ráðið sameiginlega starfsmann, sem í senn er ráðunautur og annast jafnframt það skýrsluhald, sem eftirlitsmaður hefur í hverju félagi. Hefur það sýnt sig, að það fyrirkomulag, sem er í Eyjafirði, hefur gefið betri árangur en þegar félögin starfa hvert fyrir sig, því að starfsmaður sambandsins þar hefur ekki aðeins yfirsýn yfir beztu kýrnar í einum hreppi, heldur í allri sýslunni og auk þess í tveim hreppum í Þingeyjarsýslu. Hann getur því betur lagt á ráðin um, hvaðan naut skuli fengin og hvaða kvígukálfar skuli uppaldir. Þessi starfsmaður sambandsins í Eyjafirði hefur átt fullt í fangi með að anna starfinu, en eftirlitsmenn nautgriparæktarfélaganna, sem hafa það starf í hjáverkum, geta af skiljanlegum ástæðum ekki lagt sig eins fram um starf sitt, enda hafa þeir aðeins lítilfjörlega þóknun. Það fyrirkomulag, sem frv. leggur til, að komið verði á, er nokkru dýrara, og hefur það staðið í vegi fyrir því, að slík sambönd mynduðust. Leggur n. því til skv. frv., að ríkið greiði 1 kr. í styrk fyrir hverja kú innan sambandsins, enda fullnægi það settum skilyrðum. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að slík sambönd er ekki hægt að stofna, nema þar sem samgöngur eru góðar og völ er á stöð, þar sem unnt er að framkvæma fitumælingar í mjólkinni. Er hugsanlegt, að á næstu árum megi gera ráð fyrir 5 slíkum samböndum: Í Eyjafirði, Skagafirði, Borgarfirði, nærsveitum Reykjavíkur og austan fjalls. Útgjöld ríkissjóðs til þessara sambanda mundu nema 7–8 þús. kr., ef þau mynduðust öll. Að því er viðvíkur hinni breytingunni, sem frv. felur í sér, þá er hér um stefnubreytingu að ræða. Í hrossaræktinni eru til hrossaræktarfélög, og verður ekkert hreyft við þeim. Sýningar á hrossum hafa verið þriðja hvert ár, og hefur verið ein sýning í hverri sýslu. Á þessar sýslusýningar koma tiltölulega fá hross og þá oft aðeins úr næsta nágrenni og þá sömu hrossin með þriggja ára millibili. Þetta fyrirkomulag hefur haft þær afleiðingar í för með sér, að ráðunautur Búnaðarfélags Íslands hefur ekki fengið tækifæri til þess að sjá mikinn fjölda hrossa, þ. e. a. s. þau hross, sem ekki hafa komið á sýningarnar. Frv. gerir ráð fyrir, að sýningar verði eftirleiðis tvenns konar. Fyrst verði hreppssýningar, þar sem ekkert hross má koma nema einu sinni eða tvisvar á ævinni, og fær ráðunautur Búnaðarfélagsins þannig að sjá allan hrossastofninn um land allt. Að loknum hreppssýningunum verði haldnar sýslusýningar, þar sem almenningur eigi kost á að sjá úrvalið af hrossunum, eða þau, sem bezt voru á hreppssýningunum. Þá er önnur breytingin, sem frv. gerir ráð fyrir. Þar er gengið inn á þá braut, að stofnuð sé uppeldisstöð fyrir hross, sem rekin sé af ríkinu. Er ætlazt til, að ríkið eigi hestana, en síðan séu þeir leigðir hrossaræktarfélögum og einstaklingum. Felst í þessu miklu meira öryggi fyrir hrossaræktina, því að nú. er það svo, að hrossaræktarfélögin kaupa graðhestana mest eftir ytra útliti, en á tilrauna- og uppeldisstöðinni yrðu hestarnir rannsakaðir vísindalega svo sem kostur er á, og yrði þannig meiri trygging fyrir því, að valdir væru einungis góðir hestar til undaneldis. Þá gerir frv. í þriðja lagi ráð fyrir því, að í sambandi við héraðssýningarnar verði heimilað að reka þolprófun sýndra hrossa, svo úr því fáist skorið, hvernig hestarnir eru í raun, og er þá jafnframt leyfilegt að hafa veðmálastarfsemi í því samandi. Þetta eru aðalbreytingarnar, sem frv. felur í sér, og er hér um gerbreytingar að ræða í hrossaræktarmálunum. Í greinargerð eru þessar tillögur skýrðar allýtarlega, og vænti ég, að þótt allir hv. deildarmenn séu ef til vill ekki búnir að kynna sér hana til hlítar, muni þær skýringar, sem ég hef gefið á frv., stuðla að því, að þeir geti óttalaust samþykkt það til 2. umr. Annars hefur n. óbundnar hendur að gera brtt. á frv., enda þótt ég búist ekki við, að það verði þær breytingar, sem orð er á gerandi.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls, var frv. þessu, sem upprunalega var sent búnaðarþingi af framfærslun. ríkisins, breytt. nokkuð, og miða þær breyt., sem n. hefur lagt til að gerðar væru á því, að því að færa frv. nær sinni upprunalegu mynd. Aðalbreyt., sem búnaðarþing gerði á frv., felst í b-lið 6. gr., sem búnaðarþing setti inn í frv., en búnaðarþing bar kvíðboga fyrir því, að ef leyft yrði að taka land utan þess hrepps, sem kauptúnið er í, gæti það m. a. leitt til óþæginda vegna álagningar útsvara. Nú er það svo, að ef við athugum þau þorp víðsvegar um land, sem hér gætu átt hlut að máli, munu vera yfir 10 þorp, sem þannig er ástatt um, að þau hefðu enga möguleika til þess að fá land til ræktunar, ef ekki mætti fara út fyrir takmörk þess hrepps, sem þau tilheyra, og yrði því frv. þetta gagnslaust hvað þeim viðvíkur, nema b-liður 6. gr. verði felldur niður. N. leggur því til, að b-liður 6. gr. falli burt, en til þess að koma til móts við vilja búnaðarþings hefur n. bætt aftan við, c-lið, sem verður b-liður, grein þess efnis, að þurfi að taka land eignarnámi, sem liggur í öðru hreppsfélagi, megi það því aðeins, að landið liggi upp að hreppsmörkunum og verði hreppsmörkum þorpsins breytt þannig, að hið tekna land verði innan takmarka þess hrepps, er það notar. Ég veit, að þetta verður dálítið vafningssamt í framkvæmd, en þó ætti það að vera vel framkvæmanlegt og er þá náð því marki, sem fyrir framfærslun. vakti, og jafnframt komið í veg fyrir, að kauptún þurfi að hafa land í fleiri hreppum, og þar með því, sem fyrir búnaðarþinginu vakti. Þessar brtt. er n. öll sammála um og leggur til, að þær verði samþykktar.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Þetta mál, sem hér liggur fyrir til umr., um bygging sjómannaskóla, hefur allmikið verið rætt á undanförnum árum, bæði í blöðum og á mannfundum, og þær umr. virðast allar hafa hnigið á einn veg, sem sé, að fyllsta nauðsyn væri á að bæta úr þeirri aðstöðu, sem nú er um kennslu í sérgreinum sjómanna að því er húsakost snertir. Eins og þm. vita, er sá húsakostur, sem völ er á til sérnáms fyrir sjómenn, aðeins ein bygging, stýrimannaskólinn, og um hann má segja, að hann hafi um nokkurra áratuga bil verið ófullnægjandi til þess að fullnægja þeim kröfum, sem til hans væru gerðar um kennslu í siglingafræði. Að því er kemur til annarra sérgreina sjómanna, þá má heita, að þær séu með öllu húsnæðislausar. Að vísu hefur Fiskifélag Íslands mjög myndarlega á sinn hátt séð fyrir húsakosti og kennslu í meðferð smærri mótorvéla. En þá er líka allt upp talið. Vélstjóraskólinn, sem allir finna að mikil þörf er á, er algerlega húsnæðislaus, og það má geta nærri, að við slíkt ástand er alls ekki unandi. Ég held líka, að það sé óþarfi að lýsa þessu mjög mikið, vegna þess að enginn ágreiningur virðist vera um það, að brýn nauðsyn sé að byggja sjómannaskóla til að kenna þar sérgreinar sjómannaefna. Hugmyndin hefur verið sú að sameina sem flestar sérnámsgreinar sjómanna í einni byggingu, og í þá átt stefnir þetta frv. Ég sé ekki ástæðu til að ræða meira um málið almennt, ég held, að ástandið sé öllum ljóst, að ekki má við svo búið sitja. Ég get því snúið mér að þeim brtt., sem sjútvn. hefur leyft sér að flytja við þetta frv. á þskj. 130. Þær brtt. eru fjórar, og það má vel vera, að sumar þeirra þyki skipta nokkru máli, og vil ég þá reyna að skýra með nokkrum orðum, hvað fyrir sjútvn. vakir með því að bera fram þessar brtt. Fyrsta brtt. er við 2. gr. frv., og er hún í tveim stafliðum, a. og b. Í a-lið er gert ráð fyrir, að í stað þess að í frv. stendur: „Forstaða skólabyggingarinnar skal falin fimm manna n.“ komi: „sjö manna“. Þetta atriði skiptir í sjálfu sér ekki miklu máli, nema að því leyti, að sjútvn. leit þannig á, að undirbúningur og tilhögun öll viðvíkjandi þessari byggingu ætti að vera í höndum sjómannastéttarinnar og þá auðvitað í höndum þeirra manna, sem hafa sérkunnáttu í hinum einstöku greinum. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að tveir nm. skuli skipaðir eftir tilnefningu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, einn eftir tilnefningu Sjómannafélags Reykjavíkur og einn eftir tilnefningu Stýrimannafélags Íslands, en atvmrh. skipar n. og tilnefnir formann hennar. En í b-lið 1. brtt. frá sjútvn. á þskj. 130 er farið fram á, að því sé slegið föstu, að enn fremur eigi sæti í þessari n. skólastjóri stýrimannaskólans, vélstjóraskólans og forstöðumaður loftskeytaskólans. Við, sem sæti eigum í sjútvn., teljum það afar áríðandi, að þessir menn verði talsvert miklu ráðandi um alla tilhögun skólans. Að vísu er gert ráð fyrir því í 3. gr. frv., að byggingarn. láti gera uppdrætti að skólahúsi í samráði við skólastjóra þeirra skóla, sem þar er ætlað pláss, en það eru stýrimannaskólinn og vélstjóraskólinn. En sjútvn. leit þannig á, að þetta orðalag væri of veikt, því að enda þótt skólastjórarnir geti lagt ráðin á, er engin trygging fyrir því, að þeir geti fullkomlega - haft úrslitaáhrif um þau atriði, sem þeim kynni að sýnast öðruvísi um en hinum nm. En með brtt. sjútvn. er stefnt í þá átt að tryggja það, að till. þeirra manna, er hafa sérþekkingu til að bera, fái notið sín, því að þar er því slegið föstu, að fjórir af nm. skuli skipaðir af atvmrh. eftir þeirri tilnefningu, sem getið er um í 1. gr. frv., og enn fremur eigi sæti í n. skólastjórar þeirra skóla, sem ætlað er húsrúm í byggingunni. Við teljum það mjög mikils varðandi, að sem bezt verði vandað til undirbúnings og framkvæmda í þessu byggingarmáli. Önnur brtt. á þskj, 130 er að nokkru leyti afleiðing af þeirri fyrri, hún er við 3. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir, að byggingarn. skuli þegar í stað láta gera uppdrátt að skólahúsi, en að öðru leyti er dregið nokkuð úr ákvæðum 3. gr. frv., þar sem segir: „Í skólanum skal vera heimavist fyrir hæfilegan nemendafjölda, og skal húsakynnum heimavistarinnar svo háttað, að þar verði auðveldlega við komið kennslu fyrir matsveina.“ Sjútvn. leit þannig á, að varhugavert væri að slá þessu alveg föstu, því að ekki er ósennilegt, að af því leiddi nokkurn kostnað, en ef skólinn yrði byggður í Reykjavík, sem að vísu er ekki ákveðið í frv., leit sjútvn. svo á, að ekki væri aðkallandi þörf á að lögbinda það, að heimavist skyldi vera við skólann. En hins vegar þótti sjútvn. rétt að setja í frv. ákvæði um, að byggingarn. skyldi athuga möguleika um heimavist í byggingunni fyrir hæfilegan nemendafjölda og í því sambandi kennslu fyrir matsveina. Ég held, að það fari fullt svo vel á því að orða þetta ákvæði á þennan hátt, eins og að gera það að ófrávíkjanlegri skyldu að hafa heimavist í skólanum. Þá er enn fremur sú umorðun í 2. brtt. á þskj. 130, að atvmrh. staðfesti teikningu, úrskurði skólastað og önnur fyrirkomulagsatriði, ef ágreiningur verður innan n. Hér, er um dálitla orðalagsbreyt. að ræða, því að samkv. 3. gr. frv. á forstaða skólabyggingarinnar að vera falin fimm manna n., og atvmrh. tilnefnir formann hennar og skipar n. eftir till. þeirra stofnana, er þar um ræðir. Sjútvn, telur litlar líkur til þess, að atvmrh., hver sem hann kann að verða á hv erjum tíma, verði dómbærari um þessi atriði en byggingarn. í heild sinni. En ef ágreiningur rís innan n., þá er ekki um annað að ræða en að úrskurðarvaldið verði hjá þeim ráðh., er með þessi mál fer. Þá er enn ein brtt. á þessari sömu gr., sem sé að niðurlag gr. orðist þannig: „Undirbúningi samkv. þessari gr. skal vera lokið fyrir l. sept. 1941.“ Þetta byggist á því, að sjútvn. var öll sammála um það, að öllum undirbúningi verði að hraða svo sem kostur er á. Sjútvn. lítur þannig á, að ef þessi byggingarn. getur starfað í fjóra mánuði, þá eigi henni að vera vorkunnarlaust að geta lokið undirbúningnum fyrir 1. sept. næstk. Ég skal líka taka það fram í þessu sambandi, að mér er kunnugt um, að nokkur undirbúningur er hafinn nú þegar að því er snertir uppdrætti að sjómannaskóla, og þó líta megi svo á, að ekki sé ástæða til þess fyrir Alþ. að lögbinda þetta, er þó þetta atriði svo mikils vert, að fyllsta ástæða er til að Alþ. fyrir sitt leyti gefi byggingarn, þá hvatningu, að hún skuli hafa lokið öllum undirbúningi fyrir 1. sept. 1941. Með því sýnir Alþ., að það vill ekki, að framkvæmdir tefjist í þessu máli. Þá kemur 3. brtt. .n., við 4. gr., og skiptir hún mestu máli. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að veittar verði í fjárl. minnst 100 þús. kr. árlega til byggingar skólans, unz byggingu er lokið, en n. leggur til, að í stað 100 þús. kr. fjárveitingar komi 300 þús. kr. Byggir nefndin þá till. sína á því, að hún álítur, að það muni fjárhagslega hagstæðara fyrir ríkissjóð að leggja upphæðina fram á stuttum tíma en á mörgum árum. Nefndin hefur átt kost á að líta á uppdrátt af fyrirhuguðu skólahúsi. Nú er enginn nefndarmanna sérfræðingur í slíkum málum, en ég get upplýst, að uppdrátturinn er eftir húsameistara ríkisins, Guðjón Samúelsson. Nefndin spurðist fyrir um það, hvort unnt væri að segja, hve mikið slík bygging mundi kosta, - tvímælalaus svör fékk nefndin ekki, en í gegnum skólastjóra Stýrimannaskólans fékk hún þær upplýsingar, að slík bygging mundi ekki kosta undir 1300 þús. kr. miðað við núverandi verðlag á efnivöru og vinnu. Nefndin ályktaði út frá því, að ekki mundi ósennilegt að gera ráð fyrir, að kostnaður gæti unnið 1½ millj, kr., og ef fjárveitingin til byggingarinnar er ekki meira en 100 þús. kr. á ári, tekur 15 ár að greiða hana að fullu. Nú má gera ráð fyrir, að með heimild 4. gr. til þess að taka bráðábirgðalán eða selja skuldabréf til að greiða byggingarkostnaðinn megi takast að afla fjár til þess að koma byggingunni upp, en það er skiljanlegt, að erfiðara verður að afla þess fjár, ef eigi verður unnt að fá það að fullu endurgreitt fyrr en eftir 15 ár í stað 5 ára. Í annan máta vill nefndin benda á, að eins og nú horfir, virðist það engum vandkvæðum bundið fyrir ríkissjóð að leggja fram 300 þús. kr. árlega í þessu skyni. Að vísu verður engu spáð, hvað við tekur á næstu 5 árum og enn síður á næstu 15 árum. En ég vil minna á, að ef nokkur alvara liggur á bak við þau ummæli, sem fram hafa komið um nauðsyn sjómannaskóla, og ef hugur fylgir máli, þegar talað er um ágæti sjómannastéttarinnar íslenzku, þá finnst mér ekki tiltakanlega stórt í ráðizt, þótt ríkissjóður leggi fram 300 þús. kr. árlega til sjómannaskólabyggingar, þar til henni er lokið. Sjómannastéttin hefur þegar fyrir löngu unnið fyrir slíku framlagi. Þá kem ég að síðustu brtt., sem er ekki veigamikil, en skiptir þó nokkru máli. Í 5. gr. frv. er svo fyrir mælt, að byggingarnefnd veiti viðtöku gjöfum til sjómannaskólans og skuli því fé, er þannig safnast, varið til eflingar skólans, en renni ekki til byggingar hans. Byggingarnefnd starfar aðeins vissan tíma, og þegar byggingin er fullgerð, er verkefni hennar lokið. Leggur n. því til að upphaf 5. gr. orðist svo : Byggingarnefnd og síðar skólastjórn skal veita viðtöku . . o. s. frv. Það er álit nefndarinnar, að gjafir til skólans muni halda áfram að berast skólanum um áratugi og jafnvel aldaraðir, og þarf þá ákveðinn aðili að veita þeim viðtöku og hafa stjórn á því fé, sem þannig safnast. Læt ég svo útrætt um brtt. n., nema sérstakt tilefni gefist, og vænti, að þetta mál fái fljóta og góða afgreiðslu.

Forseti (EÁrna) : Þá er umr. frestað.

Er það samkv. fram kominni ósk?

. Það er gert eftir ósk ríkisstj., þar sem atvmrh. er fjarstaddur.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti! Þetta frv. fjallar um það að framlengja ákvæði til bráðabirgða, sem eru l. nr. 27 13. jan. 1938, um vátryggingarfélög fyrir vélbáta. En þessi bráðabirgðaákvæði heimila félögum, sem náð höfðu ákveðinni aldurshæð, þegar lögin voru sett. að starfa sjálfstætt áfram í 3 ár. En með því að sá tími er nú nærri útrunninn, þótti réttmætt að fara fram á, að þessi ákvæði yrðu framlengd um næstu 3 ár. Sjútvn. Ed. hefur léð þessu frv. einróma samþykki og vill vonast til, að hv. Ed. geti fallizt á þessa framlengingu.