Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fremst á dagskrá þessa fundar er liðurinn Störf þingsins. Hann á ekki að vera ókunnugur alþingismönnum, svo oft sem við höfum rætt um störf þingsins í gegnum tíðina en með breytingum á þingsköpum hefur tími til að ræða um störf þingsins verið lengdur úr 20 mínútum í 30 mínútur. Ræðutími er sá sami, tvær mínútur tvisvar sinnum hjá hverjum hv. þingmanni. Þessi dagskrárliður, störf þingsins, verður að jafnaði á dagskrá á þriðjudögum og miðvikudögum, við upphaf fundar. Sú breyting verður á frá fyrra fyrirkomulagi að gert er ráð fyrir að hv. þingmenn beini máli sínu til forustumanna innan þingsins, formanna þingflokka, formanna nefnda o.s.frv. en ekki til ráðherra sérstaklega. Ég hef mælst til þess við formenn þingflokka að sú vinnuregla sem í gildi var um störf þingsins verði áfram, þ.e. að þeir þingmenn sem ætla að kveðja sér hljóðs geri viðvart um það með fyrirvara, ekki síst þeim sem þeir beina máli sínu til. Að öðru leyti er orðið frjálst og þingmenn verða settir á mælendaskrá eftir því sem þeir kveðja sér hljóðs í þingsalnum með hefðbundnum hætti. Ég vil geta þess að ráðherrum verður ekki varnað máls, að sjálfsögðu ekki, undir þessum dagskrárlið en þeir standa ekki til andsvara eins og oft var áður og gerist í óundirbúnum fyrirspurnatíma.

Hæstv. forseti. Ég þakka skýringar hæstv. forseta á þessum nýja framgangsmáta á þessum dagskrárlið um störf þingsins. Þar sem hæstv. forseti segir nú að ráðherrum verði ekki varnað máls en það sé ekki beinlínis ætlast til þess að þeir séu hér til andsvara eins og ef um utandagskrárumræður væri að ræða langar mig að vita hvort hæstv. forseti hyggist stýra mælendaskránni með þeirri reglu að ráðherrum verði gefið orðið um leið og þeir biðja um það, þ.e. að þeir verði teknir fram fyrir aðra ræðumenn í röðinni. Þá tel ég þurfa að liggja fyrir hvort ráðherrar hafi forgang inn á mælendaskrána fram fyrir almenna þingmenn.

Vegna athugasemda hv. þingmanns um fundarstjórn forseta er þess að geta að hér eru umræður um störf þingsins þannig að þeir fá orðið sem kveðja sér hljóðs, í þeirri röð og á þeim tíma sem þeir óska eftir að taka til máls. Gildir það jafnt um ráðherra sem aðra þingmenn.

Virðulegur forseti. Ég hef áhuga á að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson út í skipan héraðsdómara. Þau mál eru mjög til umfjöllunar í samfélaginu núna, hv. þingmaður hefur tjáð sig opinberlega um þau og á honum má skilja að honum mislíki hvernig staðið var að þessari skipan. Hv. þingmaður er einnig með frumvarp, sem lýtur að skipan dómara, í vinnslu hjá allsherjarnefnd. Í ljósi þess að í gær komu afar ósanngjarnar og ósvífnar yfirlýsingar frá hæstv. fjármálaráðherra í Kastljósi um þessi mál finnst mér eðlilegt að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson geri svolítið grein fyrir því hver hans staða er í málinu og hvort hann hyggist beita sér fyrir því að málið sem hann hefur flutt og er til meðferðar í allsherjarnefnd verði klárað. Það er alveg ljóst að forustumenn stjórnmálaflokkanna hafa allir nema forustumenn sjálfstæðismanna talið það gott mál þannig að það er meiri hluti fyrir því í þinginu ef hv. þingmaður beitir sér. Ég hef áhuga á að vita hvort hann vill það. Ég hef líka áhuga á að vita hvort hv. þingmaður - sem ég veit að hefur skoðað þessi mál mjög náið, er lögfræðilega menntaður og hefur skoðað þetta vegna þeirra mála sem hann hefur flutt hér - sé sammála sjálfstæðismönnum sem verjast í þessu máli með því að segja: Okkar er valdið, ráðherrann ræður þessu alveg, hann getur valið hvern sem er, óháð öllu. Okkar er valdið, skítt með allt það sem aðrir segja. Á meðan segir dómnefndin sem gefur hæfismat samkvæmt lögum allt annað. Hún segir að á þeim 16 árum sem hún hefur verið að störfum hafi ráðherra ávallt virt rökstudda niðurstöðu nefndarinnar og valið úr hópi þeirra sem taldir voru hæfastir. Það er ekkert athugavert við það þó að ekki hafi verið valinn sá sem var í fyrsta sæti, heldur einhver úr hópi þeirra sem voru hæfastir. Það er alls ekki gert núna. Nefndin segir að það sé alveg óhjákvæmilegt að ætla að veitingavaldinu séu einhver takmörk sett við val sitt, a.m.k. með hliðsjón af góðum og vönduðum stjórnsýsluháttum og raunar ekki síður sjálfstæði dómstólanna. Hún segir að það sé algjört einsdæmi sem við erum að upplifa núna á Íslandi. 
             Hvort er hv. þingmaður sammála dómnefndinni eða sjálfstæðismönnum sem segja að þeirra sé valdið, algjörlega óháð því hvað allir aðrir í samfélaginu segja?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þann heiður að vera sá fyrsti sem spurður er samkvæmt þessum nýju reglum. Það er ákveðinn heiður sem ég þakka fyrir sérstaklega. Ég þakka fyrir þessar fyrirspurnir því að mér finnst mjög mikilvægt að þessi nýju vinnubrögð skapi hér öfluga og mikla þjóðmálaumræðu og að þingið verði sá umræðuvettvangur sem við viljum að það sé.  Til mín var beint tveimur spurningum. Í fyrsta lagi er spurningin um það frumvarp sem ég hef lagt fram um breytingar á skipan hæstaréttardómara. Að sjálfsögðu mun ég beita mér fyrir því að það gangi fram. Sú fyrirmynd sem ég hef í þeim efnum er Hæstiréttur Bandaríkjanna og hvernig skipað er í þann rétt. Í reynd er ekki meira vitnað til annars dómstóls og hefur enginn annar meiri virðingu. Það er mjög mikilvægt að mínu viti að við styrkjum Hæstarétt Íslands, þess vegna hef ég lagt þetta fram og að sjálfsögðu mun ég beita mér fyrir því að málið gangi fram. Í annan stað er hér spurt um yfirlýsingar setts dómsmálaráðherra í Kastljósi í gær. Um þetta vil ég bara almennt segja: Við hæstv. fjármálaráðherra höfum átt hreinskiptnar og opnar viðræður um þessi mál. Þar hef ég greint honum frá því að ég sé ekki sammála mati hans, ekki sammála því sem fram hjá honum hefur komið enda er stjórnarsamstarfið þannig að þar getur farið fram hreinskiptin og opin umræða. Það er bara heilbrigðisvottorð á samstarfið. Þannig er það og þannig viljum við hafa það. 
             Ég vil líka taka skýrt fram að ég þekki ekki frekar en aðrir í þaula það álit 

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem mér finnst mikilvægt að komist að í þessari umræðu. Í fyrsta lagi vildi ég nefna að í þessu tiltekna embættisveitingarmáli sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vakti máls á hafa verið höfð uppi ýmis gífuryrði, bæði innan þings og utan, sem mér finnst ekki eiga stoð í veruleikanum og ekki stoð í þeim lagagrundvelli sem ákvarðanir af þessu tagi eru byggðar á. Mér finnst ljóst að í þessu máli liggi lagagrundvöllurinn skýr fyrir. Það eru gerðar ákveðnar hæfiskröfur í lögunum og enginn ágreiningur er um að þær hafa verið uppfylltar í þessu. Eins er gerð krafa um að ráðherra rökstyðji niðurstöðu sína með málefnalegum hætti. Það hefur hann gert og því er í mínum huga enginn efi um að þessi ákvörðun stendur sem fullkomlega málefnaleg og lögmæt ákvörðun. Síðan geta menn deilt um það hvernig fyrirkomulag þessara mála á að vera. Það var kannski kjarninn í spurningu hv. þingmanns til hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Þar hafa ýmsar hugmyndir verið uppi. Það er reyndar rétt að geta þess, af því að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir blandar saman annars vegar skipan héraðsdómara og hins vegar skipan hæstaréttardómara, að um þetta gilda að nokkru leyti mismunandi reglur. Frumvarp hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar gengur út á skipan hæstaréttardómara en ekki skipan héraðsdómara þannig að á vissan hátt er tvennu ruglað saman í þessu sambandi. Ég hef engan heyrt halda því fram nema hv. formann Framsóknarflokksins að sömu reglur eigi að gilda um þessi efni, en hann lýsti yfir í blaðagrein að þingið ætti að fjalla um skipan allra dómara, bæði níu hæstaréttardómara og 38 héraðsdómara. Ég held að ekki séu aðrir uppi með þá tillögu. Varðandi það hvort þingið eigi að koma að þessu vil ég segja að einmitt reynslan frá Bandaríkjunum sýnir að með þeim hætti er skipan dómara gerð að pólitísku bitbeini, ekki bara í undantekningartilfellum 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp sem var reyndar aðeins til umræðu í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær þegar ég bar fram fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um embættaveitingar einstakra ráðherra. Í mínu máli kom þar fram sérstök gagnrýni varðandi skipan setts dómsmálaráðherra á héraðsdómara í norðausturumdæmi. Mér finnst eðlilegt að þessari fyrirspurn sé beint til hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar sem sérstaklega hefur beitt sér fyrir umbótum á skipan dómara í landinu. Þó að þar hafi sérstaklega verið talað um hæstaréttardómara er engin vanþörf á að láta það líka eiga við um héraðsdómara. Þingmaðurinn gerði grein fyrir því að hann hefði átt viðræður við settan dómsmálaráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, um þetta mál og gert honum grein fyrir afstöðu sinni. Hann segir að hann sé einfaldlega ekki sammála niðurstöðu ráðherrans. Það sem eftir stendur er engu að síður hitt að þingmenn stjórnarflokkanna bera ábyrgð á þeim ráðherrum sem hér sitja og stjórnarathöfnum þeirra, að sjálfsögðu. Ráðherra fer ekki fram með neinar ákvarðanir öðruvísi en að hafa til þess stuðning meiri hluta þingsins. Ef fleiri þingmenn Samfylkingarinnar eru ósammála og ósáttir við þessa ákvörðun ráðherra væri auðvitað fróðlegt að vita hvort ráðherrann njóti þá almennt trausts þessara sömu þingmanna til að gegna störfum sínum. Það er síðan alveg ljóst og kemur fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar að Sjálfstæðisflokknum svíður undan harðri gagnrýni á þá stöðuveitingu sem hér er til umræðu. Það er líka ljóst að valdi ráðherranna eru takmörk sett og ég er þeirrar skoðunar að ómálefnaleg ákvörðun eins og sú sem hæstv. fjármálaráðherra, settur dómsmálaráðherra, tók í þessu máli sé ólögmæt og ógildanleg. Ég vil svo bara geta þess, hæstv. forseti, að 

Hæstv. forseti. Í tilefni þeirra orða sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir viðhafði í upphafi máls síns um að forustumenn stjórnmálaflokkanna hefðu almennt tjáð þá skoðun fyrir hönd flokka sinna að eðlilegt væri að taka upp aðra skipan á embættisveitingum hæstaréttardómara, og þess vegna héraðsdómara, en verið hefur tel ég rétt að lýsa því yfir að ég hef fyrir hönd Frjálslynda flokksins í störfum nefndar um stjórnarskrármálefni lýst þeirri skoðun, m.a. opinberlega á Hótel Loftleiðum á ráðstefnu, að ég teldi að skipan manna í dóm Hæstaréttar ætti að fara fram með samþykki Alþingis og að ráðherrar ættu ekki að koma þar að, það væri sem sagt eðlilegt að einhver nefnd legði dóm á hæfni manna en að öðru leyti kláraði Alþingi málið. Ég hef talið eðlilegt að tveir þriðju alþingismanna væru því sammála. Það er mjög nauðsynlegt að mínu viti að við komumst út úr þeirri umræðu sem verið hefur í þjóðfélaginu á undanförnum árum, að embættisveitingum í dómskerfinu sé stýrt pólitískt. Þannig hefur umræðan verið og undan því geta sjálfstæðismenn alls ekki vikið sér. Það er hægt að rifja þá umræðu upp langt aftur í tímann að því er varðar skipun í embætti dómara, sérstaklega hæstaréttardómara.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hóf um það hvort rétt væri að breyta þeim reglum sem gilda um skipan dómara get ég sagt fyrir mína parta að ég er í sjálfu sér alveg hlynntur því að þær reglur verði teknar til endurskoðunar, sérstaklega hvað varðar veitingu embættis hæstaréttardómara. Ég hef margoft lýst því yfir, bæði hér og annars staðar, að ég tel óeðlilegt að hæstaréttardómarar sjálfir gefi dómaraefnum sem sækja um starf við réttinn einkunn og hafi um það að segja hverjir eru ráðnir og hverjir ekki. Af því að hv. þingmaður varpaði þeirri spurningu til hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar hvort hann væri sammála því að niðurstaða nefndarinnar sem við höfum rætt hér byndi hendur ráðherra eða hvort hann væri sammála því sjónarmiði sem við sjálfstæðismenn höfum sett fram um að hún geri það ekki er fyrir öllu að menn hafi í huga í þessari umræðu að í lögum um dómstóla er hvergi tekið fram að ráðherra skuli við skipan í embætti héraðsdómara fara að tillögum nefndar sem samkvæmt lögum á að fjalla um hæfni umsækjenda um stöðu héraðsdómara. Í reglum sem settar voru á grundvelli laganna segir í 7. gr., með leyfi forseta: „Umsögn nefndarinnar er ekki bindandi við skipun í embætti héraðsdómara.“ Okkar fremsti stjórnsýslufræðingur, dr. Páll Hreinsson, fyrrverandi forseti lagadeildar og núverandi hæstaréttardómari, skrifaði árið 1994 um þetta grein í afmælisrit Gauks heitins Jörundssonar sem var umboðsmaður Alþingis. Þar fjallar hann um þetta mál og er líklega eini fræðimaðurinn sem hefur gert það. Þar segir prófessorinn, með leyfi forseta: „Þó að stjórnvaldi sé að lögum skylt að leita sérstakrar umsagnar utanaðkomandi aðila áður en það tekur ákvörðun í máli er umsögnin ekki bindandi fyrir stjórnvaldið við ákvörðun málsins nema svo sé fyrir mælt í lögum.“ Þetta er álit hæstaréttardómarans. Ég las upp 

Hæstv. forseti. Einu sinni enn er til umræðu það mikilvæga mál sem varðar skipan dómara. Einhverra hluta vegna kemur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson nú fram með allt öðrum hætti en á undanförnum árum og einhvern veginn virðist allur vindur úr honum.  Hér erum við að fjalla um stórt mál, og ekkert gamanmál. Það verður að koma málum þannig fyrir að meiri friður ríki um skipun dómara á Íslandi, hvort sem við erum að tala um hæstaréttardómara eða héraðsdómara. Það er ekki hægt að hafa þennan ófrið. Þetta rýrir stórkostlega álit borgaranna, álit Íslendinga, á dómstólum. Svo leyfir hæstv. fjármálaráðherra sér að segja í viðtali í gær að hafi álit á dómstólunum eitthvað rýrnað sé það út af þessari nefnd sem hafi farið eitthvað fram úr sér. Það er fáránlegt að bera þetta á borð. Það er verknaðurinn sjálfur, gjörningurinn, skipanin, sem gerir það að verkum að fólk er algjörlega gáttað. Eins fannst mér hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem hér talaði tala með nokkuð öðrum hætti en hann gerði í vetur. Þegar mál hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar var hér til umfjöllunar vitnaði hann fyrst og fremst í Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttardómara og Styrmi Gunnarsson, ritstjóra Morgunblaðsins. Það var línan sem hann hafði í þessu máli og kannski hefur hann þá línu enn. En eins og komið hefur fram í Morgunblaðinu oftsinnis er það fyrst og fremst gagnrýnivert að mati Styrmis Gunnarssonar ritstjóra að hæstaréttardómarar skuli hafa hlutverk hvað varðar það að meta umsækjendur. Þetta er ómögulegt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir skýr og greið svör. Það er alveg ljóst hver vilji hans og meining er í því máli og gagnvart þeirri spurningu sem til hans var varpað hvort sem menn telja að hann sé orðinn vindlaus eða ekki. Það er allt annað mál. Það liggur fyrir að skipan og veiting dómaraembætta skiptir gríðarlega miklu máli í lýðræðisþjóðfélagi. Við erum að tala um eina af meginstoðum þjóðfélagsins, lýðræðislega valdsins sem við búum við, eitt valdið í þrígreiningu ríkisvaldsins. Þá er spurningin hvernig eigi að haga veitingavaldinu. Á að haga því þannig að annar þáttur ríkisvaldsins, þ.e. framkvæmdarvaldið, hafi algjörlega með það að gera eða er eðlilegt að koma að því með vandaðri hætti? Ég tel að það eigi að koma að því með vandaðri hætti þannig að löggjafarvaldið hafi ekki síður með það að gera. Menn getur greint á um einstakar embættaveitingar. Stundum tekst vel til að mati manna og stundum miður. Það borgar sig þegar menn eru að tala um og móta almennar reglur að gera það án tilvísana í það þegar flokksgæðingum eða vinum hefur kannski verið hossað meira en eðlilegt hefði verið. En einmitt slík tilvik gera kröfu til þess að löggjafarvaldið setji vandaðar reglur um það hvernig að skuli fara til að þvo þau óþrif pólitískra embættaveitinga af íslensku lýðræðisþjóðfélagi. Þess vegna er nauðsynlegt að vanda til reglna varðandi skipan dómara og hafa það þannig að Alþingi hafi með hana að gera til jafns við framkvæmdarvaldið. Að sjálfsögðu er það rétt sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði um það að veitingavaldið er hjá ráðherra en það þarf að koma í veg fyrir að hann geti notað það að geðþótta í jafnmikilvægu máli.

Hæstv. forseti. Menn hafa farið mikinn í gagnrýni á ákvörðun setts dómsmálaráðherra, Árna Mathiesens, við skipan héraðsdómara. Stór orð hafa fallið, bæði á síðum dagblaða og  Settur dómsmálaráðherra lýsti því yfir í Kastljósi í gær að hann teldi matsnefndina hafa gert mistök í umsögn sinni. Ætlast menn þá til að ráðherrann gangi gegn sannfæringu sinni við ákvörðun um val á skipan dómara? Það má spyrja sig hvað átt sé við þegar kallað er eftir aukinni ábyrgð matsnefnda. Er þá lagt til að ráðherra beri ávallt að fara að niðurstöðu hennar án tillits til þess hvaða skoðanir hann hafi á rökstuðningi nefndarinnar? Er það þá nefndin sjálf sem ræður valinu en ekki ráðherrann? Í okkar stjórnsýslu ber viðkomandi ráðherra ábyrgð á ákvörðunum sínum og verksviði. Er það vilji manna að ráðherra afsali ábyrgð sinni til matsnefnda á ýmsum sviðum? Ég hef miklar efasemdir um að það sé rétt. Ráðherra ber, og á að bera, pólitíska ábyrgð. Finnst mönnum sjálfgefið að dómarar ákveði hverjir setjast í dómarastétt? Er það endilega réttur framgangsmáti?

Virðulegur forseti. Það er ljóst að formaður þingflokks Samfylkingarinnar styður ekki skipan setts dómsmálaráðherra Árna Mathiesens í stöðu héraðsdómara. Þá vitum við það, og að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson ætlar að beita sér fyrir því að ráðningarferli verði breytt. Hér er frumvarp um hæstaréttardómara en hv. þingmaður hefur opnað á það í umræðum að þar verði líka skoðaðir héraðsdómarar. Við höfum heyrt á máli þeirra sem hér hafa rætt, þ.e. allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins, að þeir vilja sjá breytingar. Það lítur vel út með að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson nái árangri með að ráðningarferlinu verði breytt. Það er greinilega að myndast um það meiri hluti í þinginu. Það var alveg dæmalaus ósvífni sem kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens í gær í Kastljósinu þar sem hann réðst að nefndinni sem mat hæfi þeirra sem sóttu um og sagði að hún sjálf væri að veikja tiltrú almennings á dómstólum, nefndin kynni ekki þær reglur sem hún starfaði eftir og hefði gert mistök. Þetta eru geysilega alvarlegar ávirðingar. Fyrst þingflokksformaður Samfylkingarinnar er nokkuð opinskár og talar gegn settum hæstv. dómsmálaráðherra spyr ég hann, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, hvort hann sé sammála hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesen með að það sé dómnefndinni að kenna að þessi staða er komin upp og að nefndin kunni ekki sínar eigin reglur, viti ekkert eftir hvaða reglum hún eigi að starfa og hafi gert stórkostleg mistök.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í samtal hv. þingflokksformanna Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar. Mér finnst hins vegar rétt, af því að hér hefur töluvert verið rætt um hvernig skipa ætti í dómaraembætti, að menn hafi í huga að þetta er auðvitað vandaverk. Það er vandi að móta reglur um þetta. Um það hljóta allir að vera sammála. Ég er sammála hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni sem nefndi áðan að tilefni kynni að vera til að fara í endurskoðun. Það hafnar því enginn að það megi fara yfir þessar reglur. Ég átti sæti í stjórnarskrárnefnd á síðasta kjörtímabili þar sem skipan dómara við Hæstarétt var töluvert til umræðu. Þó að niðurstaða næðist ekki í því máli er ekki óeðlilegt að einhver slíkur vettvangur sé notaður til að komast að niðurstöðu um þetta. Hæstiréttur er æðsti dómstóll landsins og það er ekki útilokað að einhver samstaða kunni að nást um breytingar að þessu leyti. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan að ég hef áhyggjur af því ef þingið fer inn í þessi mál með þeim hætti sem tillaga hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar gerir ráð fyrir og þær tillögur ganga út á sem hér hafa verið nefndar. Ég held, eins og ég nefndi áðan, að reynslan frá Bandaríkjunum sýni að dómaraskipan við Hæstarétt er alltaf pólitískt bitbein. Hún hefur valdið miklum deilum á Bandaríkjaþingi og ég hef áhyggjur af því að ef þetta yrði með þeim hætti hér á landi - sem reyndar á sér ekki fordæmi í Evrópulöndum, ekki fordæmi í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við hvað varðar réttarskipan - yrði dómaraskipan, ekki bara níu hæstaréttardómara heldur líka 38 héraðsdómara, bitbein annaðhvort í pólitískum deilum eða þá hrossakaupum í þinginu. Hvorugt tel ég gott.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég held að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hafi verið að lýsa eigin vanlíðan þegar hún lýsti því yfir að menn hefðu vind eða ekki vind eftir því hvort þeir væru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég held einmitt að Framsóknarflokkurinn hefði haft gott af því að tala opið, ærlega og hreinskilið í samstarfi sínu við Sjálfstæðisflokkinn í stað þess að beygja sig ætíð ...  
             En hitt vildi ég segja varðandi þá fyrirspurn sem hér kom fram að það er afar óheppilegt að það séu deilur milli framkvæmdarvalds og dómsvalds um skipan þessara mála. Það er mikilvægt að við komum þessari skipan í annan farveg og það er mikilvægt að um þetta sé sæmileg sátt og einnig að virðing sé borin fyrir þessum stofnunum, bæði þinginu og dómstólum sem hefur verið þverrandi á undanförnum árum og að því viljum við vinna. Ég vil líka segja, 

Herra forseti. Ég ætla að brydda örstutt á öðru máli en því sem hér hefur verið til umræðu. Hæstv. forseti lét þess getið í upphafi fundar að samkvæmt breyttum þingsköpum væri hugsunin sú í umræðum um störf þingsins að menn gætu beint máli sínu til forustumanna í þinginu, eins og ég held að hann hafi orðað það. Ég lít svo á að hæstv. forseti sé einn af forustumönnum í þinginu. Ég hjó eftir því að þegar þing kom saman í gær sagði hæstv. forseti að í kjölfar breytinga sem átt hefðu sér stað á þingsköpum hefði hann í hyggju að funda fljótlega með formönnum þingnefnda um ýmis atriði sem þeim breytingum fylgja en hluti þeirra breytinga varðaði störf nefnda. Mér finnst auðvitað mikilvægt að benda á í þessu samhengi að eins og staðan er í þinginu í dag, og hefur reyndar lengstum verið, þá koma allir nefndarformenn, og reyndar varaformenn líka, úr röðum stjórnarliða. Störf þingnefnda hljóta að koma öllum nefndarmönnum við, líka stjórnarandstöðunni. Ég leita því eftir viðbrögðum frá hæstv. forseta um það: Stendur til að hafa stjórnarandstöðuna með í ráðum þegar farið verður í að ræða um breytingar á fyrirkomulagi í starfi þingnefndanna? Kemur til álita að hæstv. forseti muni hugsanlega tala við fulltrúa flokkanna sem eru í stjórnarandstöðu núna, annaðhvort þingflokksformanna eða fulltrúa í einstökum nefndum eða hvernig hyggst forseti haga samráði sínu við stjórnarandstöðuna í þessu efni ef hann telur það þá einhverju máli skipta?

Vegna orða hv. þingmanns er rétt að geta þess að forseti mun að sjálfsögðu leggja áherslu á að eiga gott samstarf við alla þingmenn og alla þingflokka nú eins og hingað til. Vegna tilvitnunar í ávarp mitt um samstarf við formenn þingnefnda þá háttar svo til að við höfum gert breytingar á þingsköpum. Þær fela m.a. í sér að hægt er að vísa málum til nefndar eftir 2. umr. ef þess er óskað sem ekki hefur verið sjálfgefið áður. Eitt af því sem ræða þarf við formenn nefndanna er hvernig meðferð verður háttað auk þess sem gert er ráð fyrir fjölgun starfsmanna á nefndasviði. Forseti þarf að sjálfsögðu að eiga gott samstarf við formenn nefndanna vegna þeirra breyttu vinnubragða sem ætlast er til að verði á nefndasviðinu. Í framhaldi af samtölunum er síðan að sjálfsögðu samráðið innan forsætisnefndarinnar þar sem allir flokkar eiga kost á að koma að og eins á vettvangi samstarfs forseta við formenn þingflokka. Ég held því að engin ástæða sé til að hv. þingmenn hafi áhyggjur af því að ekki verði haft gott samráð við þingmenn og þingflokka um þær mikilvægu breytingar sem við höfum gert og ætlum okkur að gera á störfum þingsins til að bæta starf okkar.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á að hér er sem fyrsta mál á dagskrá á þessum fyrirspurnafundi, reyndar annað dagskrármál, Útrásarverkefni Landsvirkjunar og Rariks, fyrirspurn frá VS, þ.e. þeirri sem hér stendur. Engu að síður hefur fjármálaráðherra ekki séð sér fært að svara þessari fyrirspurn og það eru mánuðir síðan hún var lögð fram, margir mánuðir. Það var um það leyti sem meiri hlutinn féll í Reykjavík. Ég er farin að undrast það mjög að hæstv. fjármálaráðherra treysti sér alls ekki til að svara fyrirspurninni. Ég veit að hún er viðkvæm fyrir Sjálfstæðisflokkinn  Ég vildi bara vekja athygli á því. Það eru komnir mánuðir síðan fyrirspurnin var lögð fram og enn á að fresta málinu.

Forseti vill geta þess að hæstv. fjármálaráðherra er með fjarvistarleyfi og það er skýringin á því að ekki er hægt að svara fyrirspurnum undir 2.–5. dagskrárlið.

Hæstv. forseti. Fjölbreytni í atvinnulífi á Íslandi hefur sem betur fer aukist á síðustu árum. Stöðugt meiri áhersla er lögð á vísindi og nýsköpun og menn eru sem betur fer sífellt að gera sér betur grein fyrir mikilvægi menntunar á öllum sviðum. Einn vaxtarbroddur íslensks samfélags er ferðaþjónusta. Þar hefur dýrmæt þekking og reynsla byggst upp á liðnum árum. Víða um land hefur ferðaþjónusta verið haldreipi fyrir íbúa. Hún hefur aukið frumkvæði þeirra og vitund um verðmæti landsins fyrir útlendinga og líka fyrir gesti annars staðar á landinu. Við vitum að íslenskrar vetrarmánuðir eru langir og strangir. Það höfum við fundið vel undanfarnar vikur þar sem ófærð og óveður hafa gert okkur öllum erfitt fyrir, hvað þá þeim sem halda úti hótelum og gististöðum á landsbyggðinni. En með þá vissu í hjarta að senn fari sól að hækka á lofti með vaxandi ferðamannastraumi og því að vonandi fari vetur konungur líka að hljóma spennandi í eyrum ferðalanga hafa þessir atvinnurekendur þreyð þorrann. Þess vegna skýtur það dálítið skökku við að um leið og ferðalangarnir fara að streyma um landið breytast skólar í gististaði út um allar trissur. Ég ímynda mér að það séu leifar gamalla tíma að skólar séu leigðir út til ákveðinna ferðaþjónustuaðila. Það vekur samt upp spurningar um, sérstaklega þegar haft er í huga þá fjárfestingu sem ferðaþjónustuaðilar hafa lagt í, hvort eðlilegt sé að skólar séu nýttir með þessum hætti á sumrin, hvort ekki sé réttara að sleppa slíku. Ef nýting skólanna er undirbúin með öðrum hætti vakna ýmsar spurningar: Hversu langir eru t.d. samningar um leigu skólanna? Hvaða kröfur þurfa viðkomandi aðilar að uppfylla? Er horft til þess hvort einhver önnur gisting sé í boði á viðkomandi svæði? Hefur verið kannað hvort þessi starfsemi hafi áhrif á nærliggjandi þjónustuaðila? Síðan koma þær spurningar sem mig langar til að bera upp við hæstv. ráðherra iðnaðar og ferðamála, Össur Skarphéðinsson, sem eru þessar: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir könnun á samkeppnisstöðu hótela og gististaða á landsbyggðinni með hliðsjón af því að ríkið hefur lengi leigt skólahúsnæði á háannatíma til einstakra ferðaþjónustuaðila? 2. Telur ráðherra slík afskipti ríkisins af ferðaþjónustu eðlileg?

Herra forseti. Það var unun að hlýða á hinn lýríska inngang að þessari góðu spurningu um ferðamál. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að hinn langi og strangi vetur er orðinn hundleiðinlegur og öll hlökkum við til þess að sjá morgnana birtast með sól. Hv. þingmaður sagði að með rísandi sól breyttust skólahúsnæði víðs vegar um landið í gistihús. En er það svo? Er það staðreyndin? Það var það alla vega, það er alveg hárrétt. Ég held að reynslan sýni að það sé miklu minna um það núna en áður. Spurning hv. þingmanns var sú hvort ég hygðist beita mér fyrir könnun á samkeppnisstöðu hótela og gististaða á landsbyggðinni með hliðsjón af því að ríkið hefur leigt skólahúsnæði. Ég get sagt hv. þingmanni það alveg ærlega að ég hef ekki haft áform um það. Hins vegar tel ég ekkert því til fyrirstöðu ef menn telja að þarna sé um verulega skerta samkeppnisstöðu að ræða að ráðuneyti ferðamála beiti sér fyrir slíkri könnun í einhverri mynd. Þegar svarið við þessari fyrirspurn var undirbúið var haft samband við bæði hagsmunasamtök og ferðamálafulltrúa og leitað álits þeirra á þörfinni á slíkri könnun. Það er skemmst frá því að segja að þeir telja að könnun sé ekki nauðsynleg en það má vel vera að hægt sé að rekja þá afstöðu þeirra til þess að þeir séu með einhverjum hætti hagsmunatengdir. Hins vegar kom fram að víða er litið svo á að skólahúsnæði sé nauðsynleg viðbót og stundum eina viðbótin við ferðaþjónustuna sem menn geta fengið til að auka umsvif hennar á ákveðnum svæðum. Því er líka haldið fram að ef þessara möguleika nyti ekki við þyrfti að byggja mikið gistirými til að anna mikilli eftirspurn sem stendur í ákaflega stuttan tíma. Það er reyndar þannig að ég hef orðið var við það á mínum stutta ferli sem ferðamálaráðherra að til er fólk í ferðaþjónustunni sem kvartar meira að segja yfir lengingum skólaársins og því að hótelin loki of snemma vegna þess að þá eru börn komin í skólana og ekki hægt að leigja þá út. Jafnframt er það sjónarmið uppi að frekar sé skortur á gistirými en offramboð eða opinbert framboð. Ég tel sem sagt að ekkert sé því til fyrirstöðu að svona könnun sé gerð. Hv. þingmaður spurði mig líka að því hvort ráðherrann telji slík afskipti ríkisins af ferðaþjónustu eðlileg. Þá vil ég enn undirstrika að öll aðkoma ríkisins að rekstri ferðaþjónustu með þessum hætti hefur farið minnkandi og reyndar hverfandi, sérstaklega eftir að - var það ekki hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem þáverandi samgönguráðherra tókst að selja Ferðaskrifstofu ríkisins sem var einmitt með flesta heimavistarskóla á sínum snærum?  Ég hef fulla samúð með því sjónarmiði sem hv. þingmaður nefndi áðan. Það á sér ákveðnar sögulegar forsendur, á 6. eða 7. áratug síðustu aldar hóf Ferðaskrifstofa ríkisins að svara vaxandi þörf fyrir gistirými sem skapaðist af því að fólk lagði land undir fót og útlendingar komu í vaxandi mæli til Íslands. Þá fóru menn þessa leið. Það var hin dæmigerða leið Íslendinga til að svara aðsteðjandi vanda. Þeir bara redda málunum og þeir redduðu þeim með þessum hætti. Það má vel halda því fram að gistirýmið sem hægt var að grípa til með þessum hætti hafi að sumu leyti hjálpað ferðaþjónustunni að festa sig í sessi og að margra mati lagði það grunninn að ferðaþjónustunni eins og hún hefur þróast. Ég get sagt það við hv. þingmann að á sínum tíma átti þetta fyllilega rétt á sér, svaraði þörf og átti hlut í að skapa auðsæld af völdum ferðaþjónustu. Tímarnir hafa breyst, það er minni þörf á þessu en áður. Þróunin hnígur öll að því að þessi leið til að anna eftirspurn sé að hverfa en ég er, eins og alltaf, jákvæður og bjartsýnn og alveg til í að kanna þetta.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir skýr svör. Það gleður hjarta mitt og er mjög til bóta að dregið hafi úr notkun skóla í þessum tilgangi og ég hafði svo sem vissu fyrir því. Við þekkjum dæmin. Tökum nærtækt dæmi úr uppsveitum Borgarfjarðar þar sem lengi var gisting, í þeim ágæta skóla Bifröst en er ekki lengur fyrir hendi. Svo er um fleiri slíka staði á landinu. En sums staðar eru skólar samt sem áður, menntaskólar og héraðsskólar, nýttir í þessum tilgangi. Ég kannast við það og skil að þetta hafi verið nauðsynlegt á árum áður þegar við vorum að renna styrkari stoðum undir ferðaþjónustu, meðan gisting var af skornum skammti í landinu. En hlutirnir hafa sem betur fer breyst til batnaðar. Það sem ég spyr ráðherrann sérstaklega um er þó hvernig þessir skólar eru nýttir, þar sem svo er enn, hvernig slík nýting er ákveðin. Eru það, eins og ég hef ákveðinn grun um, aðilar sem koma utan frá sem nýta skólana til gistingar en ekki endilega þeir sem sinna ferðaþjónustu á svæðunum og hafa unnið að því að halda uppi ferðaþjónustu og mikilvægri atvinnu á sínum svæðum, sem skiptir gríðarlegu máli að sé fyrir hendi? Ég vil gjarnan að ráðherrann skoði það og velti fyrir sér hvort þar gæti verið einhver skekkja. Væri ástæða fyrir ráðherrann að skoða það? Um leið og við erum að tala um fjölbreytni í atvinnulífinu sem ég var að nefna verðum við líka að passa upp á að heimafólk hafi vilja og áhuga og þor. 

Herra forseti. Á sjónum í gamla daga sögðum við að við værum til í að skoða allt nema danska giftingu og ég er alveg til í að skoða þetta. Ég hef fulla samúð með því sjónarmiði að fólk sem byggir upp ferðaþjónustu og leggur í það ærnar upphæðir, miðað við það sem venjulegir Íslendingar hafa umleikis, sjái ofsjónum yfir því ef það er með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsir, að einhverjir aðvífandi söngfuglar komi utan sveitar og leigi skóla, sennilega fyrir lítinn pening, og reki þar gistiaðstöðu í samkeppni við þá sem hafa verið að byggja upp í sveitinni. Ég er sammála því sjónarmiði að það er ekki æskileg samkeppni. Hv. þingmaður fór hálfa leið að því að spyrja mig hvort ég vissi hvaða reglur væru lagðar til grundvallar þegar svona væri ákveðið. Ég hef ekki hugmynd um það og segi það bara ærlega. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að þróunin hefur öll verið á þann veg að draga úr þessu. Ég hugsa að í framtíðinni verði þetta hverfandi. Það má vel hugsa sér að þróunin sem við höfum séð á síðustu árum hafi skapað samkeppni með öðrum hætti, þ.e. að selja skóla beinlínis til að reka aðstöðu af þessu tagi. Það eru tilboð núna hjá ríkinu um að kaupa skóla sem búið er að leggja af, beinlínis til þess að breyta þeim í gistiaðstöðu. Um það gegnir allt öðru máli. Þá hafa einkaaðilar fjárfest í því og væntanlega tilheyra þeir samfélagi í viðkomandi byggðarlagi sem getur keppt innbyrðis um þessa hluti. Áhersla hv. þingmanns á fullkomlega rétt á sér og eins og ég sagði er ég til í að skoða allt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þórunn Kolbeins Matthíasdóttir bar fram fyrirspurn til iðnaðarráðherra fyrir jól meðan hún átti sæti á Alþingi í stað hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Fyrirspurnin er svohljóðandi, með leyfi forseta: Hefur ráðherra áform um að beita sér fyrir fjölgun dagvinnustarfa sem henta konum á Norðvesturlandi í ljósi þess að hlutfall atvinnulausra kvenna er hærra en hlutfall atvinnulausra karla á svæðinu? Með Norðvesturlandi er átt við kjördæmið, Norðvesturkjördæmi. Þegar skoðaðar eru upplýsingar sem tiltækar eru um atvinnuleysi á þessu svæði, skipt eftir kynjum, og borið saman við framboð á atvinnu kemur í ljós að á svæðinu öllu eru samkvæmt nýjustu upplýsingum 149 atvinnulausir en 45 störf í boði. Þar eru liðlega 100 fleiri atvinnulausir en störf í boði. Sé þetta er skoðað kyngreint kemur í ljós að af þeim 149 sem eru atvinnulausir eru 95 konur eða 64% atvinnulausra. Langstærstur hluti þeirra er á Vesturlandi, þ.e. 48 konur. Það er ekki gott að átta sig á því hvernig störfin sem í boði eru falla að atvinnulausum konum en þó er ljóst að á Vesturlandi, þar sem atvinnuleysi kvenna er mest, eru langfæst störf í boði eða aðeins sex. Ég hygg að þau eigi ekki öll við þær konur sem um er spurt eða fyrirspyrjandi hafði í huga, þ.e. konur sem geta ekki tekið að sér að vinna vaktavinnu heldur leitast við að starfa utan heimilis á dagvinnutíma frá 8–4 eða 8–2. Það er ljóst, af þeim upplýsingum sem tiltækar eru um þróun mála á þessu landsvæði, að störf í boði fyrir konur sem vilja vinna á þessum tíma eru afar fá. Það er tilefni þess að fyrirspurnin er borin fram, að vekja athygli hæstv. ráðherra á þessari stöðu. Spurt er um hvaða áform ráðherra hafi til að fjölga dagvinnustörfum fyrir konur á þessu svæði.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að flytja til mín fyrirspurn í stað Þórunnar Kolbeins Matthíasdóttur sem sat á þingi fyrir jól. Ég vil líka þakka hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins fyrir þann mikla áhuga sem þeir hafa sýnt á atvinnumálum landsbyggðarinnar og hv. þingmanni sem sérstaklega hefur borið fyrir brjósti atvinnumál í Norðvesturkjördæmi. Það er rétt, sem fram kemur í aðdraganda fyrirspurnarinnar, að atvinnumálin eru ekki í nógu góðu lagi í kjördæminu. Það er rétt sem hann segir, að þar eru um tveir þriðju þeirra sem eru á atvinnuleysisskrá konur. Eigi að síður er það þannig, ef maður skoðar atvinnuleysi kvenna í Norðvesturkjördæmi í samanburði við aðra landshluta, að það er meira en á Austurlandi og í Reykjavík en minna en á Suðurnesjunum og Suðurlandi. Ástandið er því alls ekki verst á Norðvesturlandi miðað við landið í heild hvað varðar atvinnuleysi kvenna. Sannast sagna hefur þar, fram undir það síðasta, verið eitthvert besta atvinnuástand á landinu sem verið hefur ákaflega lengi. Fyrirspurn hv. þingmanns til mín er um hvort ég hafi uppi áform um að beita mér fyrir fjölgun dagvinnustarfa sem henti konum á Norðvesturlandi. Svarið er já. Ég mundi reyndar þiggja öll góð ráð frá hv. þingmanni í því efni. Ég hef þegar gripið til ákveðinna ráðstafana sem segja má að henti sköpun starfa fyrir konur betur en gagnvart körlum. Ég nefni sérstaklega að í fyrradag skrifaði ég undir vaxtarsamning á Norðurlandi vestra sem er mikilvægur hluti þess svæðis sem fyrirspurnin tekur til. Vaxtarsamningurinn var mikilvægur að því leyti og braut í blað fyrir tveggja hluta sakir. Í fyrsta lagi var sett í hann af hálfu ríkisstjórnarinnar helmingi meira fé en til flestra annarra samninga, þ.e. 90 milljónir kr. Í annan stað er fullt vald um framkvæmd samningsins í höndum þeirra sem eru í héraði. Að því leyti er um valddreifingu að ræða þannig að hugmyndir sem heimamenn hafa uppi, t.d. um sköpun starfa fyrir konur, eiga greiðan farveg í gegnum þann vaxtarsamning. Þó get ég upplýst hv. þingmann um að í grunnlínum samningsins er lögð sérstök áhersla á ferðaþjónustu og það er leiðbeining af hálfu iðnaðarráðherra til þeirra sem véla með samninginn. Ferðaþjónusta er atvinnugrein sem borin er uppi af konum og brautin er rudd af konum. Að stærstum hluta eru frumkvöðlar í ferðaþjónustu konur. Þarna er um að ræða möguleika til þess að greiða fyrir því. Í annan stað hef ég beitt mér sérstaklega fyrir því að 20 millj. kr. verði settar til námskeiðahalds fyrir konur sem áhuga hafa á frumkvöðlastarfsemi og fyrirtækjarekstri. Þessi upphæð var sett í verkið sérstaklega með tilliti til þess, hv. þingmaður, hve mikil eftirspurn er eftir því sökum þess hversu vel það hafði gengið í tilteknum hluta í kjördæmi hv. þingmanns, þ.e. á Vestfjörðum. Í þriðja lagi hefur ríkisstjórnin sett upp sérstakan ráðgjafa, atvinnuráðgjafa, á Sauðárkróki sem hefur beinlínis það verkefni að miðla og stuðla að sköpun starfa fyrir konur í krafti verkefnisins Átak fyrir konur á vegum félagsmálaráðuneytisins. Í fjórða lagi hef ég beitt mér fyrir því og fengið góða samvinnu við aðra ráðherra um að 160 millj. kr. verði sérstaklega varið til að styrkja og byggja upp ferðaþjónustu á þeim svæðum þar sem þorskaflaskerðingin var hvað mest. Ég hef áður rakið hvað sú atvinnugrein er mikilvæg fyrir konur. Í fimmta lagi hefur iðnaðarráðuneytið í samvinnu við Framleiðnisjóð beitt sér fyrir verkefnum undir heitinu Vaxtarsprotar , sem m.a. hafa verið á tilteknum landbúnaðarsvæðum í því kjördæmi sem fyrirspurnin varðar. Þar er um að ræða störf við uppbyggingu á bóndabýlum sem hefur gagnast konum ákaflega vel eins og sést á því að þær eru þar yfirleitt í forsvari. 
             Í sjötta lagi ætlaði ég síðan að tala um það sem hv. þingmanni er hjartfólgnast en hef ekki tíma til núna, sem er norðvesturnefndin.

Virðulegi forseti. Einhverjum kann að þykja atvinnuleysistölurnar lágar í þessu kjördæmi. Út af fyrir sig má segja að það sé rétt í ljósi íbúafjölda. En það á sér skýringar í því að atvinnuleysi er ekkert á landinu. Það að þessar atvinnuleysistölur skuli yfir höfuð vera fyrir hendi endurspeglar stöðuna í atvinnumálum á þessu landsvæði. Það er samdráttur, fólksfækkun og fólkið flytur frá þessu landsvæði þangað sem atvinnan er fyrst og fremst í boði og það er hér á höfuðborgarsvæðinu. Atvinnuleysistölurnar væru því mun hærri ef ekki væru þessir fólksflutningar sem lækkuðu þær. Reynsla þeirra sem hafa mikið skipt sér af byggðamálum og fylgst með þeim er sú að einna erfiðast í því er brottflutningur kvenna af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Auðvitað hlýtur það að vera eðlilegt, eins og fyrirspyrjandinn Þórunn Kolbeins Matthíasdóttir bendir hér á, að beina sjónum sínum að konunum, skapa atvinnu fyrir þær því að með því er kannski meiri von til þess að halda í íbúaþróun á landsvísu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og það er greinilegt að ráðherrann hefur ýmislegt á prjónunum í því skyni að bregðast við þessari atvinnuþróun. Það er allt vel sem þar er tiltekið og ráðherrann gat um. Ég vil sérstaklega nefna það sem kom fram hjá ráðherranum fyrir jól, áhuga hans á því að skipa sérstaka nefnd í hinu gamla Norðurlandskjördæmi vestra til þess að vinna að hugmyndum og síðar verkefnum í atvinnumálum í samræmi við það sem Vestfjarðanefndin gerði. Nú er sú nefnd komin á koppinn þannig að það eru út af fyrir sig jákvæð teikn af hálfu ráðherra.

Herra forseti. Það er jafnan í gangi hljóðvær en sígandi atvinnuháttabylting. Hún birtist í því að stöðugar tækniframfarir valda því að störfum við frumframleiðslu eins og í landbúnaði og í sjávarútvegi er alltaf að fækka. Við það glímum við á ýmsum svæðum á landinu, til dæmis í þessu kjördæmi, sérstaklega í hluta þess, Húnavatnssýslum og þar í kring. Besta ráðið til þess að snúa við fólksfækkun er að hækka menntunarstigið á þessum svæðum því rannsóknir sýna að um leið hækkar launastigið og þá dvelur fólk frekar í viðkomandi kjördæmi.

Háskóli.

Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta eru lágar atvinnuleysistölur. En auðvitað spegla þær fólksfækkunina líka að hluta. Atvinnan, þar sem hún er, sogar til sín fólkið. Ég vil segja að ég hef lagt mig fram um að reyna að stuðla að breytingum sem lúta að þessu. Það hef ég gert með því að styðja það mjög dyggilega að sett verði upp nefnd til dæmis á Norðurlandi vestra, eins og nú er búið að taka ákvörðun um, sem er samsvarandi að eðli og markmiði og Vestfjarðanefndin. Ekki má gleyma því að Vestfjarðanefndin lagði fram tillögur sem að hluta til er búið að hrinda í framkvæmd og verður væntanlega lokið á þessu og þar næsta ári. Ríkisstjórnin hefur þegar í nýsamþykktu fjárlagafrumvarpi og í fjáraukalögum fyrir síðasta ár samþykkt fjárveitingar sem nema samtals 280 millj. kr. til þessa. Þar er um að ræða mikilvægan flutning starfa sem ekki tengjast þessari frumframleiðslu sem ég gat um áðan heldur rannsóknum og menntun. Mörg þessara starfa henta sérstaklega konum. Það sem skiptir máli er að reyna að skjóta fjölbreyttari stoðum undir atvinnulífið og reyna að flytja til þessara svæða störf sem krefjast menntunar og sem geta lagt þræði inn í framtíðina. 

Hæstv. forseti. Árið 1979 var mörkuð sú stefna að koma fyrir neyðarsendum í öllum gúmbjörgunarbátum íslenska skipaflotans. Hér var um gríðarlega mikið öryggisatriði að ræða og ljóst að gúmbátabaujur og neyðarsendar í íslenskum fiskiskipum hafa bjargað mörgum mannslífum við Íslandsstrendur. Þetta fyrirkomulag var á sínum tíma mikið framfaraspor og stóðum við Íslendingar öðrum þjóðum framar að þessu leyti. Í dag kann að vera vá fyrir dyrum ef við höldum ekki vöku okkar. Við Íslendingar lögfestum ýmsar reglur Evrópusambandsins en innan þess regluveldis er að finna reglur sem gera ekki - og ég ítreka - sem gera ekki kröfu um neyðarsendi í fiskibátum og því þarf að tryggja að þær verði ekki lögfestar á Íslandi. Það þarf fleira að skoða vegna neyðarsenda því frá og með 1. febrúar 2009 verður hætt að vakta tíðni 121,5 sem er alþjóðleg neyðarsendafjarskiptatíðni flugvéla um allan heim og 243 megahertsa til að staðsetja neyðarsenda sem núverandi gúmbjörgunarsendar eru á og í staðinn verða þjóðir að vera búnar að skipta yfir í 406 megahertsa neyðarsenda og bauju og helst með GPS-viðtæki sem nemur réttan stað með plús eða mínus 100 metra nákvæmni. Því er nauðsynlegt að endurskoða núverandi fyrirkomulag vegna þessara fyrirhuguðu breytinga 1. febrúar 2009 og að samhliða þeirri endurskoðun verði einnig hugað að neyðarsendum í skemmtibátum svo hægt verði að tryggja enn frekari öryggi sæfarenda. Herra forseti. Í vaktstöð siglinga sem byggir á samstarfi tveggja ráðuneyta, samgönguráðuneytis og dómsmálaráðuneytis, hefur verið komið á saumlausum samskiptum mikilvægra öryggisaðila sem áður störfuðu hver á sínum stað og tækjabúnaður, þekking og reynsla hafa verið sameinuð í öflugri einingu til þjónustu við sjófarendur, sjóbjörgunarsveitir og aðra sem þurfa á þjónustu hennar að halda. Ferli er eitt hið markvissasta og einfaldasta sem þekkist í heiminum og ýmsir erlendir aðilar hafa kynnt sér það í leit að góðri fyrirmynd til þess í senn að auka öryggi og bæta þjónustu. Því er ljóst að við Íslendingar stöndum framarlega á þessu sviði en ef til vill má ætíð gera betur. Því beini ég þeirri þremur fyrirspurnum til hæstv. samgönguráðherra. 1. Hyggst ráðherra tryggja að reglur Evrópusambandsins, sem ekki gera kröfur um neyðarsenda í gúmbjörgunarbátum, eins og hér hefur verið skylda frá 1979, verði ekki teknar upp hér á landi? 2. Hefur ráðherra hugleitt að skipa starfshóp sem skoði hvernig endurnýjun neyðarsenda er háttað og að gera breytingar á reglum til að tryggja enn frekar öryggi sæfarenda? 3. Hyggst ráðherra beita sér fyrir aðgangi Íslendinga að alþjóðlegum öryggis- og fjarskiptakerfum sem byggjast á þjónustu gervihnatta við leit og björgun mannslífa á sjó og landi?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um neyðarsenda. Fyrsta spurning hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hyggst ráðherra tryggja að reglur Evrópusambandsins, sem ekki gera kröfur um neyðarsenda í gúmbjörgunarbátum, eins og hér hefur verið skylda,“ - frá 1979 eins og hér kom fram - „verði ekki teknar upp hér á landi?“ Því er til að svara að tilskipanir Evrópusambandsins um öryggi fiskiskipa hafa verið innleiddar í íslenskan rétt meðal annars með reglugerð nr. 122/2004, um öryggi fiskiskipa sem eru 15 metrar eða lengri að mestu lengd sem og með reglugerð nr. 53/2000, um fjarskiptabúnað og fjarskipti íslenskra skipa. Gæta verður þess að reglur Evrópusambandsins sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn verða innleiddar í íslenskan rétt. Reglur Evrópusambandsins mæla yfirleitt fyrir um tilteknar lágmarkskröfur en það kemur ekki í veg fyrir að settar verði strangari kröfur hér á landi. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Hefur ráðherra hugleitt að skipa starfshóp sem skoði hvernig endurnýjun neyðarsenda er háttað og að gera breytingar á reglum til að tryggja enn frekar öryggi sæfarenda?“ Ákvæði reglugerðar um öryggi fiskiskipa sem eru 15 metrar eða lengri að mestu lengd og ákvæði reglugerðar um fjarskiptabúnað og fjarskipti íslenskra skipa þarfnast endurskoðunar. Um þetta efni var rætt á siglingaráðsfundi 8. nóvember síðastliðinn auk þess sem fulltrúar hagsmunaaðila hafa átt fund með mér um þetta efni. Í þessu sambandi hef ég ákveðið að fela Siglingastofnun Íslands að gera tillögur að nýjum reglum um neyðarfjarskiptabúnað íslenskra skipa sem nota má þegar skip eru yfirgefin og skulu tillögurnar unnar í fullu samráði við hagsmunaaðila. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir aðgangi Íslendinga að alþjóðlegum öryggis- og fjarskiptakerfum sem byggjast á þjónustu gervihnatta við leit og björgun mannslífa á sjó og landi?“ Ísland er ekki beinn aðili að alþjóðlegu öryggis- og fjarskiptakerfi sem byggist á þjónustu gervihnatta við leit og björgun. Hins vegar höfum við notið þessarar þjónustu líkt og fjöldi annarra þjóða sem ekki eru beinir aðilar að slíkum kerfum. Landhelgisgæslan sem heyrir undir dómsmálaráðuneytið hefur með höndum framkvæmd leitar og björgunar á sjó. Ég vil hins vegar benda á það að í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september 2001 hófst á vettvangi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar umfjöllun um hryðjuverkavarnir í alþjóðlegum siglingum. Á vegum stofnunarinnar var samþykkt í árslok 2002 að gera tilteknar ráðstafanir, meðal annars þær að öll skip í alþjóðlegum siglingum skyldu búin AES búnaði, þ.e. sjálfvirkum búnaði sem sendir reglulega út upplýsingar um auðkenni viðkomandi skips og staðsetningu þess. Fjarskiptaboðin eru send með VHF-fjarskiptatíðni sem þýðir að langdrægni sendinganna er takmörkuð við 30–60 sjómílur frá landi. Siglingastofnun Íslands hóf uppbyggingu AES síðla árs 2004 í samræmi við lög um vaktstöð siglinga og tilskipun Evrópubandalagsins 2002/59 og stendur þessi vinna enn yfir. Á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar hefur einnig verið unnið að því að koma á fót sérstöku fjarvöktunarkerfi skipaumferðar, svokölluðu LRIT. Hugmyndin felur í raun í sér að hægt er að fylgjast með allri skipaumferð um allan heim, þ.e. fjarvöktun skipaumferðar á úthafinu. Leggja þarf mat á þann ávinning sem fælist í aðgangi að upplýsingum úr hinu lokaða fjarvöktunarkerfi, þ.e. upplýsingum um skipaumferð um íslenska efnahagslögsögu að teknu tilliti til siglingaverndar, mengunarvarna, leitar og björgunar og svo framvegis með tilliti til þess að slíkra upplýsinga er þegar aflað í dag með rekstri AES upplýsingakerfisins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir þessi svör og sé og heyri á þeim að í samgönguráðuneyti er fullur vilji til að fara í þá vinnu sem þarf að gera fyrir breytingarnar 1. febrúar 2009 og sömuleiðis er í tilskipun Evrópusambandsins um lágmark að ræða eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Það gladdi mig mjög að heyra að samgönguráðherra mun beita sér fyrir því að hér verði gerðar auknar kröfur og þá haldið í það sem sett var hér varðandi neyðarsendi í gúmbjörgunarbáta frá 1979. Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir skýr svör.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta nema því sem ég gleymdi í byrjun, að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp á Alþingi og ýta við. En við skulum vona að okkur takist að halda áfram að vera í fremstu röð hvað þetta varðar þrátt fyrir lágmarkstilskipanir og kröfu frá Evrópusambandinu.

Herra forseti. Hér er hreyft við máli sem hefur lengi verið í undirbúningi og má segja að eftir miklar rannsóknir og athuganir í mörg undanfarin ár sé orðið tímabært að koma verkinu í framkvæmd, þ.e. Sundabraut. Hér er líka um að ræða stórt skipulagsmál í Reykjavík sem varðar hagsmuni margra íbúa en ekki bara hagsmuni Reykvíkinga því sveitarfélög og samtök, meðal annars á Vesturlandi hafa lagt ríka áherslu á þetta mál. Borgarstjórn Reykjavíkur virðist vera orðin einhuga og þar virðist hafa náðst þverpólitísk samstaða um leiðarval. Það er afstaða sem fer saman við sjónarmið íbúa á þeim svæðum þar sem áhrifa Sundabrautar gætir mest. Þetta er sömuleiðis mikið hagsmunamál fyrir Faxaflóahafnir en það var eitt af grundvallaratriðunum við sameiningu hafnanna að tryggja tengsl á milli hafnasvæðanna allra með Sundabraut. Hæstv. þáverandi samgönguráðherra átti meðal annars þátt í því með því að skrifa nafnið sitt undir yfirlýsingu þar um. Það hefur verið rætt um kostnað og mun á einstökum leiðum. En frá mínum bæjardyrum séð er ekki nema hálf sagan sögð eins og því miður er allt of algengt. Ég er til dæmis þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að draga sérstaklega fram viðbótarkostnað við jarðgangaleið sem helgast af auknum kröfum til umferðaröryggis, ekki vegna þess að ég telji að það sé hægt að spara í því heldur vegna þess að ég tel mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því hvað umferðaröryggið kostar samfélagið. Þess vegna þarf sá kostnaður að vera sérstaklega sýnilegur. Kostnaður vegna umhverfis og lífsgæða íbúanna er hins vegar hvergi metinn. En hann er væntanlega sérstaklega hár ef farin er ódýrari leiðin að mati Vegagerðarinnar. Sem sagt, það er allt sett í topp hvað jarðgöng snertir en kostnaður við innri leið er lágmarkaður eins og kostur er eftir því sem ég fæ best séð. Fjármögnunarleiðir skipta líka máli og þar hafa komið fram misvísandi yfirlýsingar. En niðurstaða meiri hluta starfshóps um Sundabraut sem núna nýlega hefur verið kynnt hefur verið mistúlkuð að mínu mati þar sem segir að það sé ekki unnt að fela fyrirtæki eins og Faxaflóahöfnum í opinberri eigu verkefnið án útboðs. Ég tel að það sé rangt og það sé ekki rétt eftir haft þar sem vitnað er í álit fjármálaráðuneytisins. Af þessu tilefni og málinu öllu hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra svohljóðandi: 1. Hvenær má búast við að endanleg lega Sundabrautar verði ákveðin? 2. Er ráðherra sammála mati borgaryfirvalda um að jarðgöng séu ákjósanlegasti valkostur hvað legu brautarinnar áhrærir? 3. Hvenær má búast við að framkvæmdir hefjist við verkefnið? 4. Hvaða stefnu hefur ráðherra um fjármögnun verkefnisins? Mun hann tryggja jafnt aðgengi allra vegfarenda um veginn eða hyggst hann leggja til upptöku veggjalda?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur beint til mín fjórum spurningum varðandi Sundabraut og fyrsta spurningin hljóðar svo: „Hvenær má búast við að endanleg lega Sundabrautar verði ákveðin?“ Því er til að svara að Reykjavíkurborg hefur ekki endanlega ákveðið legu Sundabrautar á skipulagi. Verið er að vinna við mat á umhverfisáhrifum fyrir kaflann frá Hallsvegi upp í Kollafjörð. Eins er unnið að umhverfismati vegna jarðgangaleiðar og hluta af leið þrjú en umhverfismat fyrir þá leið liggur í meginatriðum fyrir. Þegar allir þessir þættir liggja fyrir verður unnt að bera saman leiðirnar á raunhæfan hátt. Þá er nauðsynlegt að fram fari yfirveguð og opin umræða um þá kosti sem í boði eru. Nýlegar kostnaðartölur liggja fyrir um jarðgangaleið og tel ég nauðsynlegt að fram fari umræða um málið á opinberum vettvangi. Í þessu skyni hef ég farið fram á það við Vegagerðina að haldinn verði fundur í sérstökum samráðshópi um málið. Í þeim hópi sitja m.a. fulltrúar íbúasamtaka. Þá hef ég í hyggju að efna til kynningarfunda um málið á næstu vikum þar sem almenningi verði gefinn kostur á að spyrja fræðimenn um forsendur þeirra rannsókna sem birtar hafa verið og eins að lýsa skoðunum sínum. Í framhaldi af því tekur ríkisstjórnin ákvörðun í málinu. Í öðru lagi er spurt: „Er ráðherra sammála mati borgaryfirvalda um að jarðgöng séu ákjósanlegasti valkostur hvað legu brautarinnar áhrærir?“ Þar sem samgönguráðherra hefur samkvæmt 3. mgr. 28. gr. vegalaga úrskurðarvald um réttmæti eða upphæðir kröfu Vegagerðarinnar á hendur sveitarfélagi ef þjóðvegi er valinn annar staður en sá sem Vegagerðin telur betri, með tilliti til kostnaðar og tæknilegrar útfærslu, og Vegagerðin hefur krafið viðkomandi sveitarfélag um kostnaðarmun, getur ráðherra á þessu stigi málsins ekki tjáð sig um þessi atriði. Þetta á auðvitað við um þennan veg sem aðra sem deilt er um hvar eigi að liggja. Í þriðja lagi er spurt: „Hvenær má búast við að framkvæmdir hefjist við verkefnið?“ Í samgönguáætlun 2008–2010 eru 8 milljarðar kr. til verkefnisins. Þar sem skipulag og umhverfismat liggur ekki fyrir nema að takmörkuðu leyti er verkhönnun ekki hafin. Þess er því ekki að vænta að framkvæmdir geti hafist fyrr en í fyrsta lagi á árinu 2009. Frekari ákvarðanir um framkvæmdir verða væntanlega teknar við samgönguáætlun 2007–2018 og við endurskoðun fjögurra ára áætlunar 2009–2012. Í fjórða lagi er spurt: „Hvaða stefnu hefur ráðherra um fjármögnun verkefnisins? Mun hann tryggja jafnt aðgengi allra vegfarenda um veginn eða hyggst hann leggja til upptöku veggjalda?“ Eins og fram kom í svari við þriðju spurningu eru 8 milljarðar kr. til verksins á samgönguáætlun 2008–2010 af svokölluðu símafé. Við framlagningu viðauka við samgönguáætlun 2007–2010 eða við endurskoðun samgönguáætlunar 2009–2012 mun skýrast nánar hvernig frekari fjármögnun verður háttað. Í þessu sambandi hefur verið rætt um einkaframkvæmd sem getur verið með eða án veggjalda. Verkefnið er í samgönguáætlun í sérstakri fjáröflun. Sérstök fjáröflun, eins og það hugtak er sett fram í gildandi samgönguáætlun, getur verið með ýmsum hætti. Þar getur verið um að ræða einkaframkvæmd sem byggist á fjáröflun með notendagjöldum eða blöndu af notendagjöldum, ríkisframlagi og framlagi einkaaðila. Þar getur einnig verið um að ræða hefðbundnar framkvæmdir sem byggjast á hefðbundnum útboðum en í þeim tilvikum byggist sérstök fjáröflun alfarið á sérstöku ríkisframlagi eða lántökum sem felur í sér að ríkið greiðir framkvæmdina á lengri tíma en nú er venja til.

Hæstv. forseti. Það var niðurstaða síðustu vegáætlunar og þeirrar ríkisstjórnar sem ég sat í að brýnustu og stærstu verkefni í samgöngumálum væru stofnæðir að og frá höfuðborginni, Suðurlandsvegur tvöfaldaður austur og Vesturlandsvegur í Borgarnes með Sundabraut. Reykjanesbrautin er að líta dagsins ljós og klárast. Þetta var talið mjög mikilvægt, bæði til þess að létta þá þungu umferð sem hér er og koma í veg fyrir slys. Það er náttúrlega mikilvægt að hæstv. samgönguráðherra setji kraft í þessi mál og þau verði unnin eins hratt og hægt er. Reykjavíkurborg hefur markað sína stefnu í þessu máli og ég fagna því. Það skiptir miklu máli og því er ekkert að vanbúnaði. Mér sárnar það, og það mun þingheimi gera og þjóðinni, ef þetta tefst við deilur um hvernig þessi mál verði framkvæmd. Aðalatriðið er að fara í þessi 

Virðulegi forseti. Eitt brýnasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir er Sundabrautin. Ég veit ekki betur en að borgaryfirvöld, bæði meiri og minni hluti Reykjavíkurborgar, séu sammála um að fara jarðgangaleiðina. Ég treysti því að hæstv. ráðherra setji þetta mál í forgang. Leiðirnar út úr borginni eru brýnustu verkefnin sem við stöndum frammi fyrir í samgöngumálum. Ég er sammála því að skynsamlegast sé að fara í göng. Það er ekkert sem segir að sú leið sé dýrari en aðrar leiðir eða Eyjaleiðin þegar upp er staðið. Ýmis kostnaður verður við aukna mengun, aukið umferðaróöryggi, og skert lífsgæði þeirra sem búa í þeim hverfum sem leiðin annars færi um. Þetta er líka framkvæmd til mjög langrar framtíðar. Við þurfum að setja pening í hana. Við vitum að þetta kostar 

Frú forseti. Ég hygg að það hafi verið á 9. áratug síðustu aldar að Sundabraut kom fyrst inn á aðalskipulag Reykjavíkurborgar. Árið 1996 hófst síðan formlegt undirbúningsferli af hálfu Reykjavíkurborgar og Vegagerðarinnar varðandi lagningu Sundabrautar. Ég tel að það sé komið að þeim tímapunkti að taka af skarið varðandi leguna, hvar brautin eigi að liggja. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna þeim viðhorfsbreytingum sem mér finnast hafa orðið í þessu máli varðandi legu brautarinnar. Mér virðist málið þannig að á hinu háa Alþingi séu flestir þeir sem hafa tjáð sig um málið fylgjandi ytri leið í göngum. Í borgarstjórn Reykjavíkur er þverpólitísk samstaða allra flokka um að fara ytri leiðina í göngum. Það er langsamlega skynsamlegasta lausnin, skipulagslega, fyrir umhverfið og umferðina. Ég treysti á hæstv. samgönguráðherra 

Virðulegi forseti. Það sem skiptir mestu máli í þessu efni er að fullnægjandi umferðarbætur verði gerðar sem fyrst. Ég vara við því að stjórnmálamenn hleypi sér út á þann uppboðsmarkað að telja þá einu lausn fullnægjandi sem er dýrust. Það hefur ekki verið niðurstaðan í umferðarbótum um landið, nær undantekningarlaust en því miður ekki án undantekninga. Menn hafa valið skynsamlegar leiðir og látið hjá líða að fara í dýrustu lausnirnar vegna þess að ekki hefur verið til fjármagn til þess. Þær lausnir sem orðið hafa ofan á hafa verið fullnægjandi. Það er mjög slæmt ef menn fara í mjög dýr verkefni umfram það sem þarf því að það mun bitna á landinu öllu. Það mun bitna á úrbótum um land allt. Enginn vill vinna að því, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það er ekki óalgengt í björgum og fjalllendi landsins að sauðfé lendi í sjálfheldu. Og umferðin í Reykjavík er í sjálfheldu. Það er ekkert launungarmál að leysa þarf úr því máli. Ég hvet hæstv. samgönguráðherra og ríkisstjórn til að taka af skarið og byggja göng þar sem það er hagstæðast fyrir alla umferðarþróun. Það er ysta leið að Laugarnesi. Það er alveg klárt mál að sú leið mun létta róðurinn í umferðinni í Reykjavíkurborg, höfuðborg landsins. Það skiptir miklu að hugsa til framtíðar í þessu máli. Þrengslin innarlega við Elliðaárnar eru næg þótt ekki verði bætt þar á greinum og fléttum heldur opna leiðina þar sem dyrnar standa 

Frú forseti. Ég lýsi mig fyllilega sammála þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað fyrir nauðsyn þess að velja ystu leiðina í göngum í þeim áfanga Sundabrautar sem hér er rætt um. En ég er komin í ræðustól til þess að ræða framhaldið, þegar komið er upp úr göngunum á Gufunesi, um Geldinganes, yfir á Gunnunes og upp á Kjalarnes. Ég vil hvetja menn til að huga að því hvernig hönnun vegarins á því svæði verði háttað og það verði gert með hagsmuni umhverfisins fyrst og fremst að leiðarljósi. Vegurinn mun liggja um verndarsvæði á náttúruminjaskrá, þ.e. Leirvoginn. Þar er jafnframt vert að huga að göngum til að hlífa bæði hinu viðkvæma náttúruminjasvæði en einnig íbúabyggðinni og golfvellinum þar fyrir ofan. Ég treysti, eins og aðrir sem hér hafa talað, samgönguráðherra til þess að passa upp á þá hluti.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þær umræður og undirtektir sem þetta mál hefur fengið. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa til máls og lýst skoðunum sínum varðandi legu Sundabrautar og mikilvægi þessa verkefnis. Ég get hins vegar ekki sagt annað en að svör hæstv. samgönguráðherra valda mér vissum vonbrigðum. Í fyrsta lagi segir hann að Reykjavíkurborg hafi ekki ákveðið legu Sundabrautar. Þá er auðvitað rétt að minna á að lega Sundabrautar hefur lengi verið í aðalskipulagi Reykjavíkur á hinni ystu leið. Vilji Reykjavíkurborgar hefur því um langt árabil legið fyrir um að fara ystu leið í þessu sambandi þótt taka þurfi sérstaka ákvörðun um göngin í skipulagi. Hins vegar liggur einnig fyrir þverpólitísk samstaða um það í borgarstjórn og allir hvetja hæstv. samgönguráðherra til að taka mark á því. Í öðru lagi segir hæstv. ráðherra að hann geti ekki tekið afstöðu til legunnar og geti ekki tjáð sig vegna þess að hann muni hugsanlega þurfa að úrskurða í málinu. En það getur auðvitað átt við um öll samgönguverkefni í landinu. Ætlar samgönguráðherra hæstv. þá aldrei að hafa neina skoðun á því hvar vegir eiga að liggja vegna þess að hann þurfi hugsanlega að úrskurða í málinu, af því það hafi gjarnan komið fram ágreiningur milli Vegagerðar og sveitarfélags um legu vegarins? Er þá Vegagerðin sá stjórnmálaflokkur sem hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, formaður samgöngunefndar, talaði um í fjölmiðlum fyrir stuttu? Það getur auðvitað ekki gengið. Ég lýsi vonbrigðum mínum með þetta og einnig með að varðandi fjármögnunarleiðir segir samgönguráðherra enn að í raun séu allar leiðir opnar. Hvernig ætlar hæstv. samgönguráðherra að standa að ákvörðun í því sambandi? Þannig að mér sýnist þegar upp er staðið að ráðuneytið hafi ekki tekið af skarið með sveitarfélögunum varðandi legu Sundabrautar. Það hefur ekki verið 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir alla þá umræðu sem hér hefur orðið um þetta mál, mikla og góða eins og eðlilegt er. Að stærstum hluta hefur hún verið málefnaleg ef frá er skilin kannski síðasta ræða hv. fyrirspyrjanda. 
             Ég get fullvissað menn um að þetta mál er í eins miklum forgangi og hægt er að hafa það og unnið er að því. Við vitum að þetta er eitt brýnasta verkefnið sem fram undan er í vegamálum á Íslandi, menn þurfa ekkert að efast um það. Hins vegar vil ég minna á - og það er rétt sem sagt hefur verið um skipulagsmál í 20 ár og umræðu um Sundabraut eins langt aftur og elstu menn muna - að málið er þó komið þetta langt núna. En þannig var að síðastliðið sumar, 1. júlí eða 1. ágúst, lauk loksins eftir beiðni rannsóknum vegna hugsanlegrar jarðgangagerðar á þessari leið. Eftir það var farið í frekari úrvinnslu á þeim gögnum eins og ævinlega þarf að gera, sama hvort um er að ræða jarðgöng undir sjó eða ofan jarðar, og niðurstaðan kemur í framhaldi af því. Um skýrsluna sem Vegagerðin lagði fram eða samráðshópurinn og unnin var af verkfræðistofunni eftir mikla könnun hefur orðið mikil umræða. Þess vegna ég held ég að það sé hið besta mál eins og ég sagði í fyrsta svari mínu að samráðsnefndin, þ.e. íbúasamtök Grafarvogs og Laugardals o.fl., heimsótti mig í gær og kvartaði yfir því að ekki hafi verið boðað til fundar til að skýra frá skýrslunni áður en hún var gerð opinber. Eftir að hafa kynnt mér það betur kom í ljós að þessi nefnd er á vegum og forræði Reykjavíkurborgar. Hins vegar höfum við óskað eftir því, og Vegagerðin mun beita sér fyrir því, að þessi fundur verði haldinn ásamt því að halda kynningarfund fyrir íbúa þessa svæðis og aðra sem vilja koma - þessi framkvæmd er auðvitað ekki bara fyrir íbúa Reykjavíkur heldur Íslendinga alla - þar sem málin verða skýrð af þeim fræðingum sem komu að þessu verki og fólk getur spurt spurninga og fengið svör við þeim.

Frú forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um tvöföldun Vesturlandsvegar á Kjalarnesi en segja má að þær þrjár fyrirspurnir sem ég hef lagt fram til hæstv. samgönguráðherra og eru til umræðu í dag tengist allar hver annarri. Í gildandi samgönguáætlun er ekki gert ráð fyrir tvöföldun Vesturlandsvegar á Kjalarnesi en hér hefur þegar komið fram í umræðum um Sundabraut það mat fjölmargra þingmanna að umferðaræðarnar að og frá höfuðborginni séu meðal mikilvægustu samgöngumannvirkja sem við þurfum að ráðast í. Tvöföldun Vesturlandsvegar á Kjalarnesi er orðin afar þýðingarmikil vegna vaxandi umferðarþunga. Umferðarþunginn til og frá höfuðborginni, m.a. um Vesturlandsveginn, hefur aukist ár frá ári og umferðaröryggissjónarmið kalla á brýnar úrbætur. Þetta er málefni sem íbúar á Kjalarnesi, hverfisráðið á Kjalarnesi, íbúasamtök og íbúar almennt á íbúafundum hafa margítrekað tekið til umfjöllunar, sent áskoranir til borgaryfirvalda og samgönguyfirvalda á landsvísu, og kallað eftir úrbótum. Vegagerðin hefur sömuleiðis látið þau sjónarmið í ljós að nauðsynlegt sé að ráðast í úrbætur á Vesturlandsvegi á Kjalarnesi. Það sem þar er hvað brýnast er að greina þá umferð sem beinist að Kjalarnesi, hvort sem það er í þéttbýliskjarnann í Grundarhverfi, á einstök lögbýli, því að enn er stundaður landbúnaður á Kjalarnesi, eða í þær stofnanir sem þar eru starfræktar eins og skólarnir, frá gegnumakstursumferðinni um Kjalarnes. Ég hef þess vegna leyft mér að leggja fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra: 1. Mun ráðherra beita sér fyrir því að tvöföldun Vesturlandsvegar á Kjalarnesi verði í næstu samgönguáætlun? 2. Hvenær mætti búast við að framkvæmdir gætu hafist við þá mikilvægu samgöngubót? 3. Hvaða stefnu hefur ráðherra um fjármögnun verkefnisins? Mun hann tryggja jafnt aðgengi allra vegfarenda um veginn eða hyggst hann leggja til upptöku veggjalda?

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrirspurn hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um tvöföldun Vesturlandsvegar á Kjalarnesi vil ég segja þetta: Í fyrsta lagi. Tvöföldun Vesturlandsvegar á Kjalarnesi er í samgönguáætlun 2008–2010 með 2.500 millj. kr. fjárveitingu samkvæmt sérstakri fjáröflun sem getur verið með ýmsum hætti en tekin verður ákvörðun um hana með framlagningu viðauka við samgönguáætlun 2007–2010 á vorþingi eða endurskoðaðri áætlun 2009–2012. Í öðru lagi. Vegagerðin er með í undirbúningi tillögur að skipulagi fyrir Vesturlandsveg á Kjalarnesi. Umhverfismat framkvæmdarinnar liggur ekki fyrir og verkhönnun getur ekki hafist fyrr en þessum þáttum er lokið. Ekki liggur fyrir hver heildarkostnaður gæti orðið og framkvæmdatími liggur heldur ekki fyrir. Í þriðja lagi. Eins og fram kom í svari við fyrstu spurningu minni eru 2.500 millj. kr. til verksins á samgönguáætlun 2008–2010 og eins og áður hefur verið sagt við framlagningu viðauka við samgönguáætlun 2007–2010 eða við endurskoðun samgönguáætlunar 2009–2012 mun skýrast nánar hvernig frekari fjármögnun verður háttað. Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður gat um er hér um þrjár spurningar að ræða og hálfgerðar raðspurningar og þar sem hv. þingmaður spyr hvernig þetta verði fjármagnað langar mig til að spyrja hv. þingmann, sem ræður miklu um samgöngumál, hvaða leið hann vill fara gagnvart sérstöku fjáröfluninni. Er hann veggjaldamaður eða hvað? Vill hann fara þá leið sem andlegur leiðtogi hans núna, Steingrímur J. Sigfússon, vildi fara þegar hann var samgönguráðherra? Var ekki svo að hv. þingmaður var þá aðstoðarmaður umrædds ráðherra sem er frumkvöðull að því að taka upp veggjöld á Íslandi, þ.e. með Hvalfjarðargöngum?

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér skuli komnar til umræðu vegtengingar við Reykjavík, bæði með Sundabraut og um Kjalarnesið. Ég vildi aðeins að koma upp til að ítreka að hér er um gríðarlega mikilvæga framkvæmd að ræða sem skiptir miklu máli að vel takist og gangi hratt fyrir sig. Sjálfur sé ég fyrir mér að þarna verði strax ráðist í 2+2 veg um Kjalarnesið og að Sundagöngum og treysti á að það verði unnið hratt og vel að því að verkið komist í gang ásamt því að hafinn verði undirbúningur að tvöföldun Hvalfjarðarganga. Ég ætla bara að segja það strax hér, af því að umræðan um gjaldtöku hefur verið töluvert á döfinni undanfarið, að ég mun aldrei geta stutt það með neinum hætti að frekari gjaldtökur verði á þessari leið eingöngu. Ég er tilbúinn að skoða alla möguleika en sjálfur er ég þeirrar skoðunar að gjaldtökur á vegum með þeim hætti sem verið hefur hingað til séu úreltar og óþarfar og hægt sé að finna aðrar leiðir til að fjármagna vegaframkvæmdir.

Virðulegi forseti. Tvöföldun Vesturlandsvegar hlýtur að vera innan seilingar og hlýtur að tengjast ákvörðun um Sundaleiðina, vonandi Sundagöng eins og hér hefur komið fram í dag. Samhliða því að ljóst er að farið verður í tvöföldun Suðurlandsvegar liggur það skemmtilega fyrir, bæði varðandi Suðurlandsveg og Sundaverkefnið, Sundagöng eða hvað sem þar verður ákveðið, að þeir sem vilja taka að sér verkið eru aðilar með reynslu og þekkingu, Faxaflóahafnir, á sterkum grunni, Sjóvá – Almennar og Ístak á Suðurlandsvegi. Þetta ætti að stytta mjög allan framgang málsins og setja það í farsælasta veg og farsælasta framgang. Þetta eru aðilar sem að mínu mati eru best til þess fallnir eða sambærilegir að leysa málið og sýnt er að vegayfirvöld munu ekki koma 

Hæstv. forseti. Þegar rætt er um Vesturlandsveginn ber auðvitað að hafa það alveg sérstaklega í huga að eins og hann er í dag er hann mikil slysagildra. Það eru fjölmörg vegamót á veginum þar sem ekið er þvert inn á veginn og í veg fyrir þá umferð sem eftir veginum fer eins og hann liggur í dag. Sérstaklega á þetta við um Kjalarnesið víða og í því liggja auðvitað miklar slysagildrur og mjög nauðsynlegt að fara að huga að því hvernig það á að leysa. Ég vil því hvetja hæstv. samgönguráðherra til að setja þetta mál í mikinn forgang vegna þess að þarna erum við að tala um veg sem ber mikla umferð og er þannig úr garði gerður að á hverjum einasta degi gæti í raun orðið þar dauðaslys við innkeyrslu og útkeyrslu af brautinni eins og hún er í dag.

Frú forseti. Mig langar til að nota þetta tækifæri til að fagna þeirri umræðu sem fer hér fram um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Það vill svo til að þegar ég starfaði hér handan Tjarnarinnar fylgdist ég stundum með umræðu um samgöngumál á hinu háa Alþingi og ég saknaði oft í þeirri umræðu áherslu á höfuðborgarsvæðið. Mér finnst hins vegar umræðan í dag sýna að viðhorf manna eru að breytast, menn eru að átta sig á að á þessu svæði, þar sem langflestir íbúar landsins búa, er orðin þörf á miklu átaki í samgöngumálum og skilningurinn er að aukast, ekki bara á Sundabraut og Vesturlandsvegi heldur öllum helstu stofnæðum til og frá Reykjavík. Ég fagna því og tel að þetta sé til marks um breytta tíma og breytt viðhorf alþingismanna til höfuðborgarinnar og mikilvægi samgangna til og frá Reykjavík.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvæg umræða sem við tökum hér um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf að tryggja umferðaröryggi, það þarf að auka og bæta aðkomu að borginni og leiðir út úr henni og þar er það Sundabrautin sem við ræddum áðan og það er tvöföldun Vesturlandsvegarins. Það er rétt sem bent hefur verið á að þetta er mjög varasamur vegur og hættulegur oft og tíðum og hann þarf að tvöfalda. Við verðum að tryggja að fjölmennasta svæðið hér á landi búi við sómasamlegar samgöngur. Það má kannski segja að þingmenn hafi verið of værukærir hvað varðar aukna áherslu á höfuðborgarsvæðið. Tími höfuðborgarsvæðisins er kominn, við verðum að setja samgöngumál á þessu svæði í forgang.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka fyrir þessa fyrirspurn frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Ég tek undir það sem hefur verið sagt. Hér er sagt: Tími höfuðborgarinnar er kominn. Ég vil segja að nú sé tími landsbyggðarinnar kominn. Bílaeign landsmanna hefur stóraukist undanfarin ár og það hefur kallað á enn meiri umferð en verið hefur. Flutningar með vörur og annað eru líka komnir á vegi landsins, vöruflutningabílar komnir á þjóðvegina með varning sem áður var fluttur með skipum. Allt kallar þetta á viðbrögð sem endurspeglast í umræðunum hér. Þá vaknar sú spurning hvort ekki þurfi að setja enn meira fé í vegamál í landinu en gert er, annaðhvort með 

Frú forseti. Full ástæða er til að þakka fyrir þessa umræðu. Ég tek undir með þeim fjölmörgu sem hafa sagt að það sé ánægjulegt að heyra hve víðtækur stuðningur er við það að leggja áherslu á höfuðborgarsvæðið. Þó að ég vilji að sjálfsögðu halda því til haga að mörg samgöngumál vítt og breitt um landið eru brýn og mega ekki bíða, er ánægjulegt að sjá að menn hafa verulegan áhuga á því að horfa til höfuðborgarsvæðisins. Virðulegur forseti. Mér er nokkur vandi á höndum, ég veit ekki hvort ég á að óska eftir því að klukkan verði stöðvuð. Hæstv. samgönguráðherra tók nefnilega upp á þeirri nýbreytni að ætlast til þess að ég, þingmaðurinn, svaraði fyrirspurn frá honum í fyrirspurnatíma til ráðherrans. Breytingar á þingsköpum gefa hæstv. samgönguráðherra fullt tækifæri til að spyrja mig undir liðnum um störf þingsins og ég bíð þá eftir því -  Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til ítarlegrar umræðu og hugsanlega skoðanaskipta við hæstv. samgönguráðherra um fjármögnun í samgöngumálum. Ég tel það mjög áhugavert viðfangsefni og mjög mikilvægt. Frá mínum bæjardyrum séð er eðlilegt að umferðin greiði þann kostnað sem hlýst af samgöngukerfinu. Mér finnst það t.d. mikilvægt umhverfismál. En ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að mismuna eins og gert er í dag og við komum kannski betur að í umræðum hér um næsta mál og þriðju raðspurninguna sem ég lagði fyrir hæstv. samgönguráðherra. Ég vil þakka fyrir þau svör sem hann hefur gefið við þessari spurningu. Ég mun ekki liggja á liði mínu í samgöngunefnd og ég heyri það af málflutningi annarra þingmanna í samgöngunefnd að þau eru öll sammála um að þessi mikilvæga framkvæmd þurfi að komast á skrið, og að því getum við að sjálfsögðu 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þingmönnum fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um samgöngumál, bæði nú og áður, það er hið besta mál. Hv. þingmenn tala um mikilvæga umræðu og breytingu hvað varðar umræðu um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef átt sæti í samgöngunefnd í átta ár og held að alltaf hafi verið mikill skilningur á samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu á sama hátt og höfuðborgarþingmenn hafa skilning á samgöngubótum sem þarf að gera á landsbyggðinni. Það hefur hins vegar verið þannig og er enn að fé hefur verið af skornum skammti og ekki hefur verið hægt að gera allt. Mikið var rætt um Sundabraut í þau átta ár, síðustu tvö kjörtímabil, sem ég var í samgöngunefnd. Það er einu sinni þannig að málin þokast áfram, sumum finnst allt of hægt og það er alveg rétt. Við nálgumst þó ákvörðunartöku, það er komið ótrúlega langt núna, og töluvert fé er veitt í þetta. Ég ítreka þakkir mínar til þingmanna fyrir stuðning við mikilvægi samgangna, en vil jafnframt minna á að í stjórnarsáttmála þeirrar ágætu ríkisstjórnar sem nú situr er sérstaklega kveðið á um átak í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Að sjálfsögðu verður staðið við það eins og annað sem ríkisstjórnin ætlar að gera. 
            

Frú forseti. Þá er komið að þriðju fyrirspurn minni til hæstv. samgönguráðherra um samgöngumál hér á suðvesturhorninu og lýtur hún að tvöföldun Hvalfjarðarganga. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Hvalfjarðargöngin voru á sínum tíma mikið framfaraskref í samgöngum á þessu svæði og fyrir byggðaþróun á Vesturlandi, Snæfellsnesi og Norðvesturlandi og skiptu miklu máli. Það er líka kunnara en frá þurfi að segja að umferðin um Hvalfjarðargöngin hefur orðið miklu meiri en menn reiknuðu með þegar ráðist var í þetta mikilvæga verkefni. Þannig má áætla að umferðarmagnið um göngin hafi allt að því fjórfaldast frá því árið 1998 þegar göngin voru opnuð. Talsvert hefur verið um það rætt að ráðast þurfi í tvöföldun Hvalfjarðarganga og reyndar hafa blandast í þá umræðu hugmyndir um að framlengja núverandi veggjald í Hvalfjarðargöngin og láta það greiða fyrir tvöföldun Hvalfjarðarganga. Það er ljóst að innheimta veggjaldanna eins og þau eru í dag hefur greitt niður þær skuldbindingar sem hvíla á verkefninu miklu hraðar en gert var ráð fyrir í upphafi. Ég hef af þessu tilefni lagt fyrir hæstv. samgönguráðherra fyrirspurn um tvöföldun Hvalfjarðarganga: 1. Mun ráðherra beita sér fyrir því að tvöföldun Hvalfjarðarganga verði í næstu samgönguáætlun? 2. Hvenær mætti búast við að framkvæmdir gætu hafist við þá mikilvægu samgöngubót? 3. Hvaða stefnu hefur ráðherra um fjármögnun verkefnisins? Mun hann tryggja jafnt aðgengi allra vegfarenda um göngin eða hyggst hann leggja til upptöku veggjalda? Vegna síðasta liðar, sem er samhljóða fyrirspurn um fyrri mál og hæstv. ráðherra kaus að snúa upp á mig og óska eftir að ég svaraði skoðunum mínum um það atriði, vil ég segja að nokkuð öðru máli getur gegnt um Hvalfjarðargöngin en önnur verkefni. Veggjald er nú þegar innheimt í Hvalfjarðargöngin, þannig að það er fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þessa sérstaklega og ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem fór fram fyrir síðustu þingkosningar og yfirlýsinga og loforða frá einstökum frambjóðendum í Norðvesturkjördæmi, m.a. frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, um að afnema ætti veggjald í Hvalfjarðargöngum. Því er sérstaklega fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þessa verkefnis og ekki síður viðhorf hans sjálfs til fjármögnunar á svokölluðum Vaðlaheiðargöngum í huga.

Hæstv. forseti. Þá er komið að því að svara þriðju spurningu hv. þingmanns og snýr hún nú að tvöföldun Hvalfjarðarganga. Í fyrsta lagi er spurt: „Mun ráðherra beita sér fyrir því að tvöföldun Hvalfjarðarganga verði í næstu samgönguáætlun?“ Vegagerðin og Spölur ehf. gerðu með sér samkomulag árið 2007 m.a. um að hefja frumundirbúning að tvöföldun Hvalfjarðarganga. Í því sambandi þarf að horfa til margra þátta eins og aukinnar afkastagetu, aukins umferðaröryggis, gerðar umhverfisskýrslu vegna framkvæmdarinnar og laga og reglna um sérleyfi og útboð. Meðan niðurstöður liggja ekki fyrir um þau atriði sem Vegagerðin og Spölur ehf. sömdu um að tekin yrðu til skoðunar er ótímabært að taka ákvörðun um hvort Hvalfjarðargöng verði á næstu samgönguáætlun sem væntanlega verður til ársins 2018. Í öðru lagi er spurt: „Hvenær mætti búast við að framkvæmdir gætu hafist við þá mikilvægu samgöngubót?“ Vísað er til svars við spurningu 1 en þar kemur fram að ótímabært er að tímasetja tvöföldun Hvalfjarðarganga. Í þriðja lagi er spurt: „Hvaða stefnu hefur ráðherra um fjármögnun verkefnisins? Mun hann tryggja jafnt aðgengi allra vegfarenda um göngin eða hyggst hann leggja til upptöku veggjalda?“ - Þetta er spurning sem við höfum heyrt áður. Vísað er í svar við spurningu 1 en þar kemur fram að ótímabært er að tímasetja tvöföldun Hvalfjarðarganga. Forsaga og forsenda Hvalfjarðarganga er hins vegar sú að einkaaðilar með nokkrum stuðningi ríkissjóðs tóku að eigin frumkvæði það verkefni að sér að gera göng undir Hvalfjörð. Þótt ríkið kæmi ekki beint að framkvæmdinni studdi það hana á ýmsan hátt en ríkið hafði á þeim tíma ekki fjármagn til verksins. Forsendur fyrir gjaldtökunni í Hvalfjarðargöngum voru auðvitað þær að vegfarendur ættu annan kost en að greiða veggjald, í þessu tilviki að aka fyrir Hvalfjörð. Ekki verður séð að forsendur þessar hafi breyst í aðalatriðum og munu ekki gera þótt Hvalfjarðargöng verði tvöfölduð. Það ber að hafa í huga að veggjald í Hvalfjarðargöngum er afar lágt, eða 240 kr. á fólksbíl með fullum afslætti. Er augljóst að með svo lágu veggjaldi er gríðarlegur sparnaður við að aka um göngin frekar en fyrir Hvalfjörð. Rétt er þó að fram komi að gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum verður að skoða í víðara samhengi. Ákvörðun um áframhaldandi gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum verður að skoða í samhengi við mótun heildstæðrar og samræmdrar stefnu um gjaldtöku í vegakerfinu. Ég ítreka svo, virðulegi forseti, spurningu mína til hv. þingmanns - það hefur auðvitað oft gerst að þingmenn svari líka í ræðum sínum þegar þeir bera fram spurningar: Hver er skoðun viðkomandi þingmanns? Mér fannst það alveg sérstaklega gott sem gert var í upphafi með Hvalfjarðargöng þegar þáverandi hæstv. samgönguráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, lagði til að Hvalfjarðargöng yrðu fjármögnuð með því að rukka veggjald. Hafi hann þökk fyrir það vegna þess að þar var brotið blað. Ég er ekki viss um að af framkvæmdum hefði orðið ef við hefðum ekki verið með veggjöldin.

Hæstv . forseti. Hér er rætt um tvöföldun Hvalfjarðarganga og ástæða til að ítreka að mikilvægt er að fara að taka ákvarðanir um það. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að sú ákvörðun verði tekin í tólf ára áætluninni, þ.e. um framkvæmdir fyrir árið 2018, einfaldlega af umferðaröryggisástæðum. Það hefur komið fram að Hvalfjarðargöngin voru afar vel heppnuð og réttlætanleg framkvæmd á sínum tíma, frábær framkvæmd. Félagið hefur verið vel rekið af Speli sem er einkahlutafélag og sér um að reka göngin. Aftur á móti hafa orðið breytingar með tímanum, akstur fyrir Hvalfjörð er ekki lengur sami valkostur, göngin eru orðin hluti af Þjóðvegi 1. Ég tel því ástæðu til að afnema gjaldtökuna. Eftir sem áður skal ég fallast á að málin verði skoðuð heildstætt og gjaldtakan verði skoðuð í tengslum við aðra gjaldtöku á vegum. Það kostar kannski lítið fyrir mig að fara á milli hverja ferð, um 240 kr., en ekki má horfa fram hjá því að allt í allt fara um 140–150 þús. kr. á ári hjá þeim sem sækja vinnu á höfuðborgarsvæðinu. 

Hæstv. forseti. Ég er alls ekki sannfærður um að tvöföldun Hvalfjarðarganga sé mikilvægt mál, ég held að menn þurfi að skoða allar leiðir áður en lagt er í svo dýra framkvæmd. Í fyrsta lagi veggjaldið sem tekið er við göngin, það þrengir umferðina og tefur hana. Veggjaldið um Hvalfjarðargöngin stingur í stúf við aðrar umferðaræðar á Íslandi. Skuldlaus ríkissjóður hugsar öðruvísi en rammskuldugur ríkissjóður, þess vegna þurfa menn að fara yfir þetta. Það er hjáleið, Hvalfjörðurinn er til staðar. Tvöföldun vegarins upp í Borgarnes og austur fyrir fjall mun rýmka umferðina. Við þurfum að taka ákvörðun um hálendisvegi yfir Kjöl og Sprengisand sem munu létta á þessari umferð. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að skoða þetta heildstætt og fara yfir málið, menn eiga ekki að rasa um ráð fram. Ég hygg að Hvalfjarðargöngin beri umferðina um langa framtíð ef aðrar leiðir verða tvöfaldaðar og gerðar greiðfærari og horft er til annarra átta, 

Virðulegi forseti. Ég tel fullkomlega eðlilegt að taka hóflegt gjald á dýrustu mannvirkjaleiðum á Íslandi. Ástæðan fyrir því að Hvalfjarðargöngin voru byggð var einmitt lykillinn í þeim efnum og Íslendingar lögðu ekki eina einustu krónu í gerð sjálfra jarðganganna undir Hvalfjörð, ekki krónu, það voru erlendir fjárfestar. Þeir fá borgað hraðar vegna þess að verið hefur miklu meiri umferð en reiknað var með, ekki fjórföld eins og hv. fyrirspyrjandi sagði heldur þreföld. Reiknað var með 1.700 bílum á dag en nú eru þeir rétt rúmlega 5.000 á dag og það veldur því að miklu hraðar er greitt niður. Það kemur auðvitað að tvöföldun Hvalfjarðarganga en það eru mörg önnur stór verkefni, eins og hv. síðasti ræðumaður, Guðni Ágústsson, sagði, sem taka þarf ákvörðun um og framfylgja áður en það fer inn á vegáætlun að tvöfalda Hvalfjarðargöng, eins og reyndar hæstv. samgönguráðherra vék einnig að.

Frú forseti. Við ræðum nú samgöngumál og búið er að tala um Sundabraut, tvöföldun jarðganga undir Hvalfjörð, tvöfalda leið upp í Borgarnes og svo Vesturlandsveg og Suðurland. Hér er náttúrlega um að ræða alveg gríðarlegar fjárhæðir og spurningin er auðvitað hvaðan peningarnir eiga að koma í allt þetta. Komið hefur fram hugmynd um að þeir sem eru á ökutækjum, í umferðinni, eigi að greiða kostnaðinn. Annaðhvort verður það gert þannig, þá beint með sköttum, olíugjöldum eða bensíngjöldum eða að setja gjald á hverja vegaframkvæmd. Ég er algjörlega andvígur því. Það á að vera frítt fyrir þá sem fara um vegina þannig að ekki sé verið að skattleggja eina leið en ekki aðra. Það verður alla vega að vera eitthvert samræmi í hlutunum. Hvalfjarðargjaldið 

Frú forseti. Þetta er ágæt umræða svo langt sem hún nær. Hæstv. samgönguráðherra lýsir þeirri skoðun sinni hér að það sé í raun ekki orðið tímabært að taka ákvörðun um tvöföldun Hvalfjarðarganga. Það er út af fyrir sig virðingarvert sjónarmið sem hann setur þar fram og komið hefur fram að mörg önnur verkefni séu brýnni en akkúrat göngin. Ég held hins vegar að þegar við horfum á svæðið í heild sinni, þá miklu umferðaraukningu sem orðið hefur og mikilvægi þess að auka umferðaröryggi þar sem mikil umferð er - við ræðum hér um Sundabrautina, Vesturlandsveginn og jafnvel alla leiðina upp í Borgarnes - þá munu einföld Hvalfjarðargöng alltaf verða nokkur farartálmi sem óskynsamlegt er að búa við. Ég held að mikilvægt sé að horfa á málið í samhengi og hefja stefnumótandi umræðu um hvort og hvenær komi að tvöföldun Hvalfjarðarganga jafnvel þótt hún sé ekki fyrst í röðinni. Ég óska eftir að slík umræða fari fram. Enn varðandi veggjöld þá vil ég minna hæstv. samgönguráðherra á það, sem honum er væntanlega kunnugt um, að ég hef hér ásamt fleiri þingmönnum Vinstri grænna lagt fram tillögu til þingsályktunar um yfirtöku ríkisins á Speli og niðurfellingu veggjalda í Hvalfjarðargöng. Það lýsir auðvitað þeirri afstöðu minni að fella beri niður veggjöld í Hvalfjarðargöngum og að ég telji þau ekki rökrétt eins og þau eru. Það þýðir ekki að ég sé ekki reiðubúinn til umræðu um almenna gjaldtöku í umferðarkerfinu til að kosta margs konar mikilvægar samgöngubætur, ekki bara í vegamálum heldur einnig til að bæta aðbúnað svo sem í almenningssamgöngum á þéttbýlissvæðum. Sú umræða - og ég tek undir það með hæstv. ráðherra - verður að fara heildstætt fram og á þeim forsendum að verið sé að ræða almennt um gjaldtöku í samgöngukerfinu, ekki síst frá umhverfislegu sjónarmiði. Ég er reiðubúinn til að ræða um það 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir mínar fyrir umræðuna sem farið hefur fram um samgöngumál hér á þessum þingfundi með þeim þremur fyrirspurnum sem hv. þingmaður lagði fram. Ég held að þær hafi verið mjög góðar og fínt að fara í gegnum málið og að þingmenn hafi getað lýst sínum skoðunum hér. Nú ræðum við um Hvalfjarðargöng. Það er nú svo - það er dálítið sérstakt að segja frá því að skuld Spalar er nú í kringum 4 milljarðar kr. sem er víst sama upphæð og göngin kostuðu á sínum tíma. Auðvitað var það þannig að lánin voru til að byrja með óhagstæð. Þeim hefur síðan verið skuldbreytt þannig að það stendur betur núna. Komið hefur fram í þessari lækkun sem við höfum rætt um, 240 kr. lækkun - eins og einhver sagði sem ég hitti á förnum vegi og talaði um að hann var andvígur því að leggja niður gjaldið. Sá ágæti maður nefndi að það væri eins og að leggja bíl hér í miðborg Reykjavíkur í klukkutíma og 20 mínútur, ef ég man rétt. Við höfum rætt hér um stóran og mikinn málaflokk og miklar framkvæmdir sem eru á samgönguáætlun sem ýmist eru settar inn með sérstaka fjáröflun eða einhverjar ákveðnar upphæðir eins og Sundabraut. Mér reiknast til að framkvæmdirnar sem við ræðum um, þ.e. Sundabraut, Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur, séu framkvæmdir upp á svona 50–60 milljarða kr. Í samgönguáætlun á fjárlögum gæti ég ímyndað mér að séu svona 13–15 milljarðar þannig að mismunurinn er það sem eftir stendur og við höfum hér gert að umtalsefni, það sem stendur inni í samgönguáætlun með sérstakri fjáröflun. Það er okkar á Alþingi að útfæra það og þess vegna fagna ég því og þakka fyrir það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði hér áðan um að hann væri ekki hræddur við að skoða gjaldtöku hvað þetta varðar til að flýta fyrir framkvæmdum. Ég ítreka þakkir mínar til