Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur legið fyrir allshn., og hefur hún athugað það. Við höfum gert nokkrar brtt. við frv. Frv. var sent lagadeild háskólans og Lögmannafélagi Íslands til umsagnar. Lagadeild háskólans hefur þegar svarað, en svar frá Lögmannafélaginu hefur enn ekki borizt. Iiins vegar vildum við nm. ekki draga það Iengur, að þetta mál kæmi til 2. umr. En ef ábendingar koma síðar frá Lögmannafélaginu, áður en 3. umr. er lokið, og þær ábendingar virðast vera til bóta, þá er hægt að bera þær breytingar upp við 3. umr. Það er ekki mikið um þetta frv. að segja, framar en hæstv. dómsmrh. hefur sagt við 1. umr. N. hefur orðið sammála um að telja það mjög þarft og nauðsynlegt. Reglur þær, sem hér er um að ræða, hafa áður verið mjög dreifðar í löggjöf okkar og ekki heldur allar beint lögfestar, en hér eru þær dregnar saman, að því er virðist skýrt og skipulega, og tel ég mikinn feng í því að fá þetta lögfest á þennan hátt. Brtt. þær, sem n. flytur hér á þskj. 159, eru ekki veigamiklar, og skal ég stuttlega gera grein fyrir þeim. Annars vil ég geta þess, að hv. meðnm. mínir, hv. þm. Seyðf. og hv. 7. landsk., sem er fógeti í einu stærsta lögsagnarumdæmi, eru miklu kunnugri en ég því atriði sérstaklega, er snertir kyrrsetningu og lögbann. Brtt. við 6. gr. er um það, að í stað orðanna „nægilega veðtryggð“ í 1. málsgr. komi: nægilega tryggð. Og töldum við það nægilegt að hafa það svo. - Um 8. gr. frv. er það að segja, að n. þótti það fullhart að hafa það ákvæði til kyrrsetningar á manni, að afturkoma hans, ef hann fer til útlanda, megi telja óvissa. Við vildum heldur breyta því þannig, að líklegt má telja, að hann hyggi ekki á afturkomu. Það verður mildara. - Brtt. við 11. gr. er aðeins um það, að í stað „veðtryggingu“ í 1. málsgr. komi: tryggingu. - Einnig er örlítil breyting gerð á 13. gr., að orðin „til viðurkenningar á því, að krafan sé réttmæt, og“ í 3. málsgr. falli niður. - Þá er það sérstaklega 18. gr., sem við vildum breyta þannig, að það ákvæði nái einnig til flugvéla. Í 24. gr. viljum við sleppa 2. málsgr., en aftan við gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Um aðilaskipti að kröfu um miskabætur eftir l. þessum fer samkv. 3. málsgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. - Brtt. við 28. gr. er um það, að 4. málsgr. hennar orðist þannig: Um bætur fyrir miska- og lánstraustspjöll sakir lögbanna fer eftir því, sem mælt er fyrir í 1. málsgr. 24. gr. Margar af þeim breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á frv., eru eftir ábendingu frá lagadeild háskólans, og töldum við þær frekar til bóta. Við leggjum því til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum og afgreiðslu þess verði hraðað eins og hægt er.



Herra forseti. Ég þakka n. fyrir vinsamlega meðferð á þessu frv. og get lýst mig fylgjandi flestum þeim brtt., sem fram eru komnar við frv. Og ég vil ekki á þessu stigi málsins lýsa mig andvígan neinni þeirra. En áður en ég greiði atkv. um síðustu brtt., þá vildi ég þó fá á þeim nokkrar skýringar, það er að segja brtt. að fella niður 2. málsgr. 24. gr. Mér skilst að vísu, að afleiðing þess, að ákvæðið sé fellt niður, mundi verða sú, að almennar skaðabótareglur kæmu til greina, sem er það sama, sem sagt er í sjálfu ákvæðinu. En nauðsynlegt er þó að fá vitneskju um, hvort það er það, sem fyrir n. hefur vakað. Ég er ekki viss um, að sé alveg greinilegt, að almennar skaðabótareglur komi þar til greina, að það nái til þess, sem hér er um að ræða, nema það sé sérstaklega tekið fram. Það er í það minnsta nauðsynlegt, að sé ljóst af umr., hver ætlun n. er í þessum efnum. Og þá vildi ég einnig varpa fram þeirri spurningu um síðustu brtt., að 4. málsgr. 28. gr. verði eins og.n. leggur til, hvort það sé alveg öruggt, að sú breyt. fái staðizt, og hvort n. hafi hugleitt það nógu rækilega, að fyrirmælin um miskabætur, sem sett eru varðandi kyrrsetningu, eigi til hlítar við varðandi 1ögbann. Ég hygg, að svo mundi í raun og veru í fæstum tilfellum verða. Það er greinilegt, að bann við athöfn manns hefur alls ekki sama álitshnekki né óþægindi í för með sér eins og t.d. kyrrsetning mannsins eða kyrrsetning á fjármunum hans. Þó að manni sé óheimilað að gera einhverja nýja framkvæmd, þá er það honum yfirleitt miklu síður tilfinnanlegt, en ef annaðhvort fjármunir hans eða hann sjálfur eru kyrrsettir. Ég er því ekki fyrir fram, án þess að heyra rökin fyrir því, sannfærður um það, að það eigi til hlítar við að láta þessar reglur gilda jafnt í báðum þessum tilfellum. En segja má að vísu, að þar sem í 24. gr. er talið, að bætur komi því aðeins til, eftir því sem líklegt mætti telja, að maður hefði beðið þetta tjón, þá skaði ekki að setja fyrirmælið. En þá er líka á það að líta, að í 27. gr. segir, að 24. gr. á yfirleitt við um lögbann. Það er einungis vakin athygli á því í 4. málsgr. 28. gr., að bætur fyrir miska- og lánstraustsspjöll komi yfirleitt ekki til greina varðandi lögbann, vegna þess að atvikin séu ekki slík, að þau fyrirmæli yfirleitt geti átt við. En ef atvikin eru slík, þá hygg ég, að eins og frv. er nú, þá sé það ótvírætt, að menn eigi miska- og lánstraustsbætur, ef ákvæðið yrði samþ. Og þá er engin ástæða til að berjast hatrammlega á móti till.,heldur annaðhvort að samþ. þær eða fella, en áður en menn taka afstöðu til þeirra, finnst mér æskilegt, að frekari skýringar komi frá n., hvað fyrir henni vakir, hvort hún ætlast til, að raunverulegar breyt. eigi sér stað, eða hvort hún vill aðeins breyta einhverju smávegis, sem henni finnst betur fara.



Ég vil aðeins taka fram, að ef hæstv. dómsmrh. þykir varhugaverðar þessar tvær síðustu brtt., geri ég ráð fyrir, að n. hafi ekkert á móti því að taka þessar brtt. aftur til 3. umr., ef þess er óskað, og ræða þá nánar við hæstv. ráðh. um þetta, ef honum finnst ástæða til þess, en mér finnst þetta hvort tveggja heldur til bóta en hitt, gagnstætt því, sem hæstv. ráðh. finnst. - Allshn. er skipuð 4 lögfræðingum, en nú sé ég ekki viðstaddan hér neinn af hinum þremur til þess að ræða við, og teldi ég því heppilegra, að þessar 2 brtt., sem deilt er um, væru látnar biða, þar til ég get ráðfært mig við meðnm. mína. Vel má vera, að við 3. umr. komi fram nýjar brtt., og væri þá heppilegra að ganga rækilega frá þeim brtt., sem þegar er ekkert deilumál um, og ljúka þeim nú, en láta hinar bíða, þar sem við getum haldið fund aftur og athugað þetta mál. Væri því heppilegast, að n. tæki aftur til 3. umr. 6. og 7. lið brtt. á þskj. 159.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað þetta frv. og mælir með samþykkt þess, en þó verður nú ekki sagt, að nm. séu sammála í einstökum atriðum, því að þeir hafa yfirleitt áskilið sér rétt til að bera fram brtt., enda 3 nm. gert það. Ég held þó, að n. sé sammála um að mæla með þessu frv., hvernig sem fer um brtt. Einn hv. nm., 3. landsk., var ekki viðstaddur, þegar málið var endanlega afgr, í n., en hefur verið á fundi, þar sem málið var til umr., og hygg ég, að afstaða hans komi fram í þeirri brtt., sem hann hefur flutt ásamt öðrum hv. þm. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er nú ekki stórt fjárhagsatriði. Með lögum um breyt. á l. frá 1928, er sett voru 1936, voru Menningarsjóði tryggðar 50 þús. kr. tekjur á ári, ef ákveðnar tekjur hans næðu ekki þeirri upphæð. Þetta er fyrir löngu dauður bókstafur, því að tekjur af sektum fyrir áfengisbrot hafa verið miklu hærri og því ekki komið til greiðslu samkvæmt þessum lögum: Árið 1945 voru t. d. tekjur Menningarsjóðs 107.203.60 kr., og samkvæmt upplýsingum, sem menntmn. fékk hjá menntamálaráði, námu tekjurnar á síðasta ári 159.380.00 kr. Ef miðað er við tekjurnar 1947, þá hefði samkvæmt þessu frv. sjóðnum átt að hafa verið tryggðar 60 þús. kr. auk verðlagsuppbótar, eða 180 þús, kr., og áfengisverzlunin því þurft að bæta við 20.620.00 kr. En á þessu sama ári var breytt ákvæðunum um sektir fyrir brot á áfengislöggjöfinni, og því eru líkur á því, að áfengisverzlunin þurfi aldrei að bæta neinu við, til þess að tekjurnar nái því lágmarki, sem frv. gerir ráð fyrir. Það má um það deila, hvort rétt sé að taka gjöld með svona sérstökum hætti, og gefst efalaust tækifæri til að ræða það síðar í sambandi við þá brtt., sem fyrir liggur. En þetta er ekki nýmæli, því að lögin um þetta eru 20 ára gömul. Menningarsjóður var stofnaður fyrir 20 árum með fé, sem kom inn fyrir sektir fyrir brot á áfengislöggjöfinni. Fyrstu árin hafði Menningarsjóður engar aðrar tekjur, enda voru verkefni hans þá minni, en 1936 voru sjóðnum tryggðar 50 þús. kr. lágmarkstekjur. Ég hygg, að allir séu sammála um það, að 60 þús. kr., auk verðlagsuppbótar, séu nú ekki meira en 50 þús. kr. voru 1936, einkum þegar þess er gætt, að þá voru kreppuár og tekjur ríkissjóðs hlutfallslega miklu minni, miðað við framlagið. En þó að þess megi vænta, að áfengisverzlunin þurfi sennilega ekkert að leggja fram, þá er það nauðsynlegt fyrir starfsemi sjóðsins að hafa á einhverju föstu að byggja, þar sem áætlanir eru gerðar fyrir fram, einkum um bókaútgáfuna. Af þeim ástæðum er frv. þetta fram komið. Ég fyrir mitt leyti mæli með frv. óbreyttu. Þótt svo líti út, að aðrir séu mér ekki sammála um það, tel ég mig geta sagt, að öll n. sé sammála um það að tryggja Menningarsjóði ákveðnar tekjur. Þrátt fyrir það að sektir hafi hækkað, og hækki líklega enn meira vegna breyttra laga, þá er ekki alveg öruggt, að Menningarsjóður hafi þessar tekjur. Skeð getur, og það væri óskandi, að borgararnir yrðu svo löghlýðnir, að sektirnar lækkuðu. - Ég skal svo ekki orðlengja frekar um málið að sinni.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vildi fara þess á leit við hæstv. forseta, að umr. yrði frestað og málið tekið út af dagskrá.

Forseti (ÞÞ) : Samkvæmt ósk hæstv. menntmrh. er umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.