Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta um breytingar á lögunum um sjúkrahús frá 1953 er um að auka dálitlu við þátttöku ríkisins í því að koma upp fullbúnum sjúkrahúsum á vegum sveitarfélaga og landsfjórðunga. Lögin hafa verið framkvæmd þannig, að þátttaka ríkisins í stofnkostnaði hefur eingöngu verið miðuð við byggingu sjúkrahúsanna. Ríkið hefur greitt, ef bæjarfélög hafa staðið að sjúkrahúsabyggingum, 2/5 byggingarkostnaðar húsanna, en ef önnur sveitarfélög hafa reist húsin, þá hefur ríkið greitt 2/3 af kostnaðinum. Hafi aftur á móti verið reist fjórðungssjúkrahús, hefur ríkið greitt 3/5 kostnaðar. Auðvitað mál er það, að sjúkrahúsalóðir geta þurft lagfæringar, til þess að þær hæfi húsi og þeim, er þar eiga að hafa dvöl. Þær eru í raun og veru hluti af húsinu. Enn fremur þarf sjúkrahús mikinn innri búnað, sem kostar mikið fé. Þessi búnaður má ekki vera af svo miklum vanefnum, að sjúkrahúsið sé ekki fært um að velta sjúklingum og starfsfólki forsvaranlega vist. Það er hefndargjöf, að ríkið hjálpi til að byggja sjúkrahús, en svo vanti áhöld í húsið, af því að hlutaðeigendur hafa ekki fjármagn til þess að kaupa þau. Um þetta eru til dæmi deginum ljósari. Nú er lagt til með frv. þessu, að aðstoð ríkisins nái einnig til lagfæringar á byggingarlóðum sjúkrahúsa svo og til alls, sem er múr- og naglfast, þar með talin öll meiri háttar eldunartæki, matreiðsluvélar, sem nota á til frambúðar í eldhúsi, meiri háttar þvottavélar í þvottahúsum sjúkrahúsa. Þegar um sjúkrahús 20 sjúkrarúma og þar yfir er að ræða, koma einnig til greina samkvæmt frv. aðalröntgentæki, enda sé það tæki miðað við hæfi sjúkrahúss þess, sem hlut á að máli. Styrkurinn vegna kaupanna á innbúnaðinum fari þó ekki yfir 2/5 kostnaðarverðs, þ.e. kaupverðs. Loks er ákveðið, að frv., ef að lögum verður, nái með ákvæði sínu til sjúkrahúsa, er tekin hafa verið í notkun í ársbyrjun 1952 eða síðan þá. Frv. þetta var lagt fram í Nd. Þar voru samkv. till. heilbr.- og félmn., er hafði frv. til meðferðar, gerðar á því tvær breytingar, önnur mjög smávægileg orðabreyting, hin breytingin að hafa greiðslu ríkisins á kostnaðarverði hins tiltekna innbús ekki yfir 2/5 hluta kostnaðar, hvaða sjúkrahús sem í hlut eiga. Frv., svo breytt, var afgreitt ágreiningslaust út úr Nd., að því er ég bezt veit. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar hefur rætt frv. Hún telur rétt, að ákvæði þess verði gerð að lögum, og leggur því til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Þetta litla frv. var lagt fyrir hv. Nd. í upphafi þings, en hefur ekki hlotið þar afgreiðslu fyrr en nú. Efni þess er aðallega að greiða fyrir, að ekki þurfi að leggjast niður skóli, svipaður og sá skóli, sem kaþólskir menn hafa haldið hér uppi marga áratugi, en þeim er nú orðið erfitt að halda uppi, bæði vegna kostnaðar og vegna þess, að kennarar fást naumast, nema þeir njóti lífeyrishlunninda á við opinbera starfsmenn. Þetta frv. hefur af sumum verið tekið og skoðað sem mikið stefnumál. Ég held, að það sé alger misskilningur, það sé engin hætta á því hér, að einkaskólar fari að risa upp svipað því, sem er úti um lönd. Skólakerfi okkar er miklu fastmótaðra en svo, að á slíku sé hætta. En telja verður, að það sé góð fjölbreytni, sem fáist með því, að einhverjir slíkir einkaskólar geti starfað. Ég vil lýsa því yfir, að ef menn vildu gera þessa heimild eitthvað takmarkaðri, þannig að ljóst væri, að það væru einungis þeir skólar, sem þegar hafa áunnið sér hefð í landinu, sem hennar nytu, þá mundi ég vera slíkri takmörkun meðmæltur, ef það yrði til þess að greiða fyrir framgangi málsins, til þess að undirstrika enn þá betur, að ekki væri um neitt stefnumál að ræða, sem færi í þá átt að rífa niður fræðslulöggjöfina í heild, sem mér hefur auðvitað aldrei komið til hugar.



Herra forseti. Iðnn. hefur athugað þetta mál og telur frv. mjög eftirtektarvert á marga lund. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur orðið nokkur stöðvun á því, að hægt hafi verið að rannsaka jarðhita til hlítar með því að gera tilraunir um boranir. Þegar hafnar voru boranir, kom það fljótt í ljós, sem raunverulega var áður vitað, þó að ýmsir menn, sem sóttust eftir því að láta bora eftir jarðhita, gerðu sér það ekki ljóst, að kostnaðurinn var oft lítt viðráðanlegur og oft alveg óviðráðanlegur fyrir þá, sem réðust í þessi verk. Það væri hægt að benda á dýra reynslu í þessum efnum, þar sem byrjað var á verki og varð að hætta vegna þess, að árangurinn af boruninni kom ekki nógu skjótt í ljós, þó að það sýndi sig síðar, að þegar haldið var áfram, kom í ljós stórfelldur árangur. Ég minnist þess, að þegar ég tók við sem landbrh. og hafði með þessi mál að gera, höfðu safnazt um 700 þús. kr. í skuldum fyrir boranir víðs vegar um landið, án þess að væri hægt að innheimta nema lítið af þessum skuldum, og þessar skuldir voru fyrir tilraunir, sem gerðar höfðu verið um boranir og að sumu leyti höfðu tekizt og að öðru leyti mistekizt. Því er svo háttað með mörg auðæfi og ekki sízt þessi, sem kostar mikla peninga að ná í, í þessu tilfelli með borunum, að það er ókleift fyrir þá einstaklinga, sem eiga þessi verðmæti, að kosta því til, sem þarf til þess að ná í þau, en hins vegar ákaflega bagalegt fyrir þjóðfélagið í heild að láta þessi verðmæti liggja ónotuð, eins og háttað er hjá okkur í dag, því að á þessum borunum hefur orðið veruleg kyrrstaða nema á örfáum stöðum, og þarf ekki að rekja það nánar en ég hef þegar gert. Nú er stungið upp á þeirri leið í þessu frv., að ef jarðboranadeild raforkumála og rannsóknaráð ríkisins telja það vænlegt til árangurs, megi ríkið ráðast í boranir, ef þeir einstaklingar, sem jarðhitann eiga, hafa óskað eftir því. Það virðist vera mjög rækilega um það búið, að ekki sé ráðizt í boranir að ástæðulausu, þar sem jarðboranadeild raforkumála og rannsóknaráð ríkisins verða að vera sammála um, að það sé líklegt til árangurs. En það er kunnugt, eins og ég veit að hv. þdm. gera sér ljóst, að þessir aðilar tveir hafa alveg sérstaklega fengizt við að rannsaka fyrir fram, hvort líklegur er árangur af borunum, og hafa gert það víða með góðum árangri. Það má t.d. benda á hina tiltölulega stóru veitu á Sauðárkróki. Þar var lítill hiti, en með rannsóknum taldi jarðboranadeild raforkumála sig finna, að það ætti að bora þar út í vatnið nokkuð frá hvernum og þar mundi nást árangur, sem líka kom í ljós, og árangurinn af þeim borunum er hitaveitan á Sauðárkróki. Þannig mætti nefna fleiri dæmi, og þó að þessar áætlanir um árangur séu ekki alltaf öruggar, hafa þær reynzt mikils virði. Sá maður, sem við þessar athuganir fæst, er nú við framhaldsnám við einn þekktasta háskóla í Bandaríkjunum, einmitt m.a. til að læra þau fræði, sem mættu verða honum til aðstoðar í því að finna fyrir fram, hvar á að ráðast í jarðboranir. Það virðist því vera sæmilega um hnútana búið, eins og ég sagði áðan, að þessir tveir aðilar, jarðboranadeildin og rannsóknaráð ríkisins, þurfa að vera sammála um, að það eigi að taka beiðni einstaklinganna um borun til greina. Svo eru hér þau ákvæði, að ef borunin ber tilætlaðan árangur, endurgreiðir sá einstaklingur, sem hefur fengið verkið framkvæmt, ríkissjóði kostnaðinn. En hins vegar er jafnframt það ákvæði, að ef borunin ber ekki árangur í hlutfalli við þann kostnað, sem í hefur verið lagt, fær ríkissjóður greiddan hlutfallslegan kostnað á móti þeim, sem beðið hefur um framkvæmd verksins. Það er svo ákveðið, að í þetta verði ekki lagt, nema fé sé veitt á fjárl. hverju sinni til þess að ráðast í þessar framkvæmdir. Nú vill iðnn., sem hefur rannsakað þetta mál, þó að þær till., sem í því felast, séu mjög mikilvægar, að það verði athugað gaumgæfilega í heild, áður en löggjöf verður sett um það atriði, og þá er það einkanlega með tilliti til þess, að aðrir þættir viðkomandi athugun á jarðhitanum eru nú í framkvæmd. Þykir þess vegna rétt, að þessi þáttur verði sameinaður þeim athugunum og heildarfrumvarp lagt fram um málið að þeirri rannsókn lokinni. Þess vegna leggur n. til., að frv. verði afgr. með rökstuddri dagskrá, sem hér liggur fyrir. Dagskráin, eins og hún ber með sér, viðurkennir, hvað þessi þáttur er þýðingarmikill, en talið er, að rétt sé að rannsaka þetta mál nánar í sambandi við heildarathugun á málinu, og í trausti þess, að þessi heildarathugun verði gerð og henni lokið fljótt og að frv. til heildarlaga um jarðhita verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþ., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Um þessa niðurstöðu er iðnn. sammála, og þess vegna legg ég til fyrir hennar hönd, að dagskráin verði samþ.



Herra forseti. Ég hefði auðvitað kosið, að frv. þetta hefði fengið þær undirtektir hér í n., að það hefði náð samþykki. Til þess var það fram lagt, og það er skoðun mín, að það ætti að samþ. það. Hins vegar get ég alls ekki sagt, að ég sé sérstaklega óánægður með till. þá, sem hv. iðnn. hefur lagt fram um rökstudda dagskrá, vegna þess að í till. þeirri er á jákvæðan hátt tekið undir við þær till., sem koma fram í frv., og sérstaklega er það einnig mikilsvert fyrir málið, tel ég, hvernig hv. frsm. iðnn. hefur lýst afstöðu sinni og nefndarinnar. Fallist þess vegna hv. d. á þessa till., mun ég vera sáttur með afgreiðsluna. Þegar ég hlýddi á skýrslu hæstv. landbrh. í sambandi við fyrirspurn um, hvað gert hefði verið til að rannsaka jarðhita og undirbúa hagnýtingu hans, í Sþ. fyrir fáum dögum, virtist mér koma fram í þeirri skýrslu, að nefnd væri starfandi, sem ríkisstj. ætlaðist til að undirbyggi heildarlöggjöf um hitaveitumálin og legði frv. að þeirri löggjöf fram fyrir næsta reglulegt Alþ. Ég treysti því þess vegna, að þetta frv., sem ég hef lagt fram, og þær till., sem fram komu í því um hagnýtingu heita vatnsins og leit að heitu vatni, komi til greina, þegar þetta heildarfrumvarp verður samið, og ekki sízt treysti ég því vegna þess, að í skýrslu hæstv. ráðh. kom fram, að þeir, sem skýrsluna gera, líta svo á, að hitaveitur séu hagnýtustu not, sem hægt er að hafa af jarðhitanum í landi okkar. Ég tel, að það hefði mátt afgr. frv., því að svo einboðið sé það, að ríkið verði að beita sér fyrir því, að leitað sé eftir heitu vatni, til þess að koma á þeim hitaveitum, þar sem skilyrði eru fyrir hendi, og sú leit geti ekki orðið framkvæmd, eins og nú er komið, nema ríkið kosti hana og taki á sig áhættuna. Hins vegar tel ég rétt, eins og frv. gerir ráð fyrir, að þeir, sem njóta hitaveitunnar, greiði fyrir það, sem unnið hefur verið, þegar árangurinn er kominn í ljós, þ.e.a.s. borgi hitavatnsleitina í hlutfalli við árangurinn, en ríkið taki á sig ómaksleitir, sem þó á ekki að stofna til samkv. frv. nema að mjög yfirveguðu mati og eftir meðmælum jarðboranadeildar raforkumála og rannsóknaráðs ríkisins. Það er búið að taka í not það heita vatn. sem auðveldast er að kalla fram og leita uppi. Það er mikið órannsakað í þessum efnum. og sú rannsókn verður ekki leyst. nema ríkið taki á sig áhættuna, eins og ég áðan sagði. Og ég er víss um það, að þó að þetta frv. hefði verið samþ., þá bryti það ekki í bága við þær heildaraðgerðir, sem verður að gera um leit að jarðhita í þágu iðnaðar og með tilliti til þess að vinna verðmæt efni úr iðrum jarðar. Hitavatnsleitin er alveg sjálfsagt mál. En nú mun ég, eins og ég er búinn að segja, fyrir mitt leyti telja afgreiðslu þessa eftir atvikum viðunandi og greiða atkv. með hinni rökstuddu dagskrá.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, var 2. umr. um þetta mál frestað í gær samkvæmt ósk eins hv. nm. fjhn., hv. þm. S-Þ. (KK), sem benti á ýmis atriði í frv., er hann taldi að mættu betur fara. Eftir að umr. hafði verið frestað, var boðaður fundur í hv. fjhn., og. tók hún þá málið á ný til rækilegrar athugunar, enda hafði ekki gefizt tími til þess á fyrsta fundi n. að ræða málið mjög ýtarlega, og voru þá m.a. tekin til athugunar öll þau atriði, er hv. þm. S-Þ. benti á í ræðu sinni, og með því að fullt samkomulag er í n. um breytingar á frv., sumpart í sambandi við þær ábendingar, sem komu fram frá hv. þm. S-Þ., sé ég ekki ástæðu til þess að fara neitt nánar út í hans ræðu sérstaklega og skal því aðeins snúa mér að því að lýsa hér þeim breyt., sem fjhn. hefur orðið sammála um og bornar eru fram á þskj. 541. Fyrsta brtt. er við 2. gr. frv., að í stað orðanna „að ráða hagfróðan mann í þjónustu sína svo og fleiri starfsmenn, ef ríkisstj. samþykkir“ í 3. málsgr. komi: að ráða menn í þjónustu sína, eftir því sem nauðsyn krefur og ríkisstj. samþykkir. - Sé ég ekki ástæðu til að ræða þessa brtt. nánar, því að þetta er nánast breyting á orðalagi, án þess að það sé raunverulega nokkur efnisbreyting, og getur ekki orðið neinn ágreiningur um þá brtt. 2. brtt. er við 5. gr. frv., en eins og kunnugt er, ákveður 5. gr. í frv. á þskj. 496, hvaða verkefni það séu, er ætlazt er til að jafnvægisnefndin safni upplýsingum um og láti gera skýrslur um, og er það í 23 atriðum. Ég vil í sambandi við þetta benda á, að í 23. lið stendur: „Um önnur atriði, er jafnvægisnefnd þykir máli skipta í sambandi við jafnvægi í byggð landsins.“ En þegar n. fór að athuga þetta nánar, gat hún fallizt á þá aths., sem hv. þm. S-Þ. gerði í sambandi við þessa grein, að það væri varla þess að vænta, að hægt væri að telja upp í frv. alveg tæmandi þau atriði, sem kynnu að falla undir þetta verkefni n., og því væri réttara að hafa þetta óbundnara í sjálfum l. og taka þetta í einni stuttri grein sem heild og taka þá upp í meginatriðum 23. liðinn í 5. gr., en sleppa annarri upptalningu, sem þá að sjálfsögðu félli undir heildarákvæðið. Og þess vegna hefur n. orðið sammála um, að greinin orðist þannig: „Jafnvægisnefnd safnar efni til skýrslugerðar og lætur árlega gera skýrslur um þau atriði, sem þykja máli skipta i sambandi við verksvið hennar.“ Nær þetta ákvæði þá að sjálfsögðu yfir alla þá liði, sem eru felldir í burtu úr 5. gr., þar sem það verður miklu víðtækara en sú upptalning, sem þar er. Þetta er ekki heldur nein efnisbreyting, og ætti ekki að verða neinn ágreiningur um það atriði. Í 6. gr. í frv. stendur, að opinberar stofnanir skuli, ef jafnvægisnefnd óskar þess, hver á sínu sviði láta henni í té aðstoð og upplýsingar, sem henni eru nauðsynlegar til skýrslugerðar samkv. 5. gr. og áætlanagerðar samkv. 7. gr., og er þá hugsað, að þessar stofnanir láti í té sömu aðstoð eða hliðstæða aðstoð og þær hafa látið í té við undirbúning frv., og þurfi því ekki að taka það frekar fram í frv. Þá er 3. brtt. við 8. gr., að aftan við gr. bætist ný málsgrein., er orðist svo: „Endurskoðendur Framkvæmdabankans annast endurskoðun reikninga jafnvægissjóðs. Skulu reikningarnir birtir árlega í Stjórnartíðindum.“ N féllst á, að þessi ábending frá hv. þm. S-Þ. væri eðlileg og rétt, og var sammála um, að þetta skyldi tekið upp í frv. 4. brtt. er við 9. gr., að 2. tölul. orðist svo: „Fé það, sem ríkissjóður við gildistöku laga þessara á útistandandi af lánum, er veitt hafa verið samkv. 20. og 23. gr. fjárl. til þess að bæta úr atvinnuörðugleikunum í landinu“, - þ.e.a.s., það verði stofnfé sjóðsins. Í þessu er sáralítil breyt. frá því, sem er í frv. Þar er talað um fé það, sem ríkissjóður hefur lánað til þess að bæta úr atvinnuörðugleikunum í landinu, enda hafi lánin ekki verið gefin eftir fyrir gildistöku þessara laga, og er raunverulega ekki mikið um annað hér að ræða en tilfærslu á orðum, en efnisbreyting engin. Í b-lið þessarar sömu brtt. er, að í staðinn fyrir „gildistöku laga þessara“ í 3. tölul. komi: fyrir árslok 1953. - Hér er um allverulega efnisbreytingu að ræða. En n. hafði fengið upplýsingar um, að m.a. mundu heyra undir þessi lán ríkissjóðs ýmis lán, sem hann lánar til hinna einstöku hreppa og sveitarfélaga i landinu og eru aðeins skyndilán, en eru endurgreidd á einu til tveimur árum og oft með skuldajöfnuði, og það væri óeðlilegt að láta þetta fé falla til jafnvægissjóðs. Þess vegna þótti rétt að breyta þessu, að í staðinn fyrir að miða við gildistöku l., verði miðað við árslok 1953, því að öll slík lán, sem hafi verið lánuð eftir þann tíma, kunni ekki að vera komin inn nú, en munu kannske koma inn á næstu árum eða næstu mánuðum. en hins vegar með þau lán, sem þannig hafi verið lánuð fyrir árslok 1953, hafi orðið einhver tregða á endurgreiðslu og þess vegna sé eðlilegra að marka línuna við þau áramót, og hefur einnig orðið fullt samkomulag um þetta atriði. Við 10. gr. frv. eru einnig gerðar tvær breytingar. Það er 5. brtt., a- og b-liðir. Það er fyrst, að aftan við 2. tölul. komi: í fyrsta skipti árið 1957 - þ.e. hið árlega framlag úr ríkissjóði, 5 millj. kr. Það hefur aldrei verið hugsað, að lögð yrði fram sem tekjur úr ríkissjóði á þessu ári önnur eða meiri upphæð en ákveðin er í 9. gr. frv. Það eru þær 5 millj. kr., sem ákveðnar eru á fjárl. í ár. Og þetta ákvæði er sett inn í frv. vegna þess, að þegar frv. var samið, var engin eða lítil von um, að frv. næði fram að ganga á þessu þingi, þ.e.a.s. yrði að lögum á þessu ári, og þá var eðlilegt, að þetta stæði svo, eins og það stendur i frv. Nú standa ákaflega miklar vonir til þess, að frv. verði að lögum á þessu þingi, og þá er rétt, að það sé tekið fram, að framlag úr ríkissjóði, 5 millj. kr., sé þá í fyrsta sinn 1957, en ekki ætlazt til þess, að það sé tekið á árinu 1956, enda búið að afgreiða fjárlög og búið að ákveða þar 5 millj. kr., sem látnar eru sem stofnfé til sjóðsins. Í þessu er því raunverulega engin efnisbreyting frá því, sem var í frv., heldur aðeins frekar til skýringar. Þá er brtt. í b-lið, þ.e., að aftan við 1. málsl. 3. tölul. bætist: þó ekki fyrr en 2 árum eftir að skuldin var gjaldkræf eða ríkissjóður innleysti ábyrgðina, enda komi samþykki Alþingis til. Það þótti einnig rétt að ákveða beint í l., að þessar skuldir yrðu ekki afhentar sjóðnum fyrr en eftir ákveðinn tíma, þ.e.a.s. eftir, að sýnt þótti, að einhver tregða væri á innheimtu beint inn í ríkissjóð. Er hér ekki um verulega efnisbreytingu að ræða, heldur nánari skýringu á málinu. Hins vegar er hér allmikil efnisbreyting, þar sem sett er, að enda komi samþykki Alþingis til. Þykir ekki óeðlilegt, að ef um stórar fjárhæðir er að ræða, sem ríkissjóður á beint að afhenda jafnvægissjóði, þó að í þessu formi sé, liggi fyrir um það skýrsla frá fjmrh. hverju sinni og Alþ. taki svo ákvarðanir um það, hvort það vill láta þá fjárhæð af hendi eða ekki. Þetta kann að rýra að einhverju leyti tekjur sjóðsins, en hins vegar er það ekki óeðlilegt, að Alþ. hafi um það ákvörðun á hverjum tíma. Um það hefur orðið fullt samkomulag. Þá er sjötta breytingin, þ.e. við 13. gr., að síðari málsl. falli niður. Hér er raunverulega um mjög mikla efnisbreytingu að ræða. Þar segir, í síðasta málsl., að sé um eftirgjöf að ræða, bæti ríkissjóður jafnvægissjóði eftirgjöfina að hálfu innan árs frá því, að eftirgjöf var veitt. Fjhn. leit svo á, að það væri hvorki viturlegt né rétt að binda svo hendur Alþingis um óákveðinn tíma, kannske langt fram í framtíðina, enda mundi þá þessari grein frv. verða breytt hvort sem væri, ef Alþ. á einhverjum tíma liti svo á, að ekki væri rétt að greiða slíka upphæð út af ríkissjóðnum, svo að það hefði þá kannske ekki eins mikla þýðingu og búizt væri við, og varð því samkomulag um, að þessi grein yrði felld niður. Það má taka það upp að sjálfsögðu á hverju því þingi, sem þyrfti að fjalla um slíkt atriði, hvort ætti að gefa eftir skuldir jafnvægissjóðs, að hve miklu leyti ríkissjóður vildi bæta sjóðnum það tap og á hvern hátt, svo að það þótti ekki rétt að láta standa á samkomulagi um þetta atriði. Síðasta og sjöunda brtt. er við 14. gr. Á eftir orðinu „kaupstað“ í upphafi gr. komi: eða kauptúni. - Það er um, eins og 14. gr. segir, að „nú er langvarandi atvinnuleysi í kaupstað“ og á þá að bæta inn í „eða kauptúni“ og „er þá heimilt að veita úr jafnvægissjóði“ o.s.frv. Um þetta varð enginn ágreiningur, enda engin efnisbreyting í þessari breytingu. Ég hef þá lýst hér brtt., og er fjhn. einróma sammála um að leggja til, að þær verði samþ. allar, eins og ég hef lýst þeim, og að frv. verði þannig samþ. við þessa umr. Eins og ég gat um í upphafi, sé ég ekki ástæðu til þess að ræða frekar athugasemdir hv. þm. S-Þ. um málið. Þær voru allar teknar til athugunar og umr. á fundinum með þeim afleiðingum eða árangri, sem ég þegar hef lýst. Ég vil þá aðeins segja hér nokkur orð í sambandi við ummæli hv. 2. landsk. (BrB) um þetta mál. Hv. 2. landsk. sagði, að hann teldi ekki þess vert að ræða þetta frv., þetta væri eitthvert mesta örverpi, sem sézt hefði, það sé aðalverkefni n. að safna skýrslum, og hann tók þessu máli raunverulega mjög þunglega, lét þó þau orð falla í ræðu sinni síðast, að frv. væri meinlaust, en leysti engan vanda, eins og hann komst að orði. Hann benti enn fremur á, að fyrir lægi í hv. Nd. frv. á þskj. 136, sem mundi miklu frekar leysa þann vanda, sem hér liggur fyrir. Hér væri farið svo smátt af stað, og hann lét orð liggja að því, að bæði það verk, sem hefði verið unnið hér af hendi þeirra manna, sem falið var að gera þetta, og árangurinn af þessu væri sáralítils virði. Í þessu sambandi þykir mér rétt að benda á, hve stórt spor var stigið í fyrstu, þegar Landsbanki Íslands var stofnaður, en hann var aðeins stofnaður með 10 þús. kr. framlagi úr ríkissjóði, - og hver mundi svo vilja halda því fram, að Landsbankinn hefði enga þýðingu haft í landinu, eftir að hann hefur starfað hér í rúm 70 ár, þó að hann færi smátt af stað? Ég held, að það væri ákaflega erfitt að halda slíku fram. Sama má segja um Fiskveiðasjóð Íslands, fiskimálasjóð, Búnaðarbankann, Útvegsbankann, Iðnaðarbankann og allar þessar stofnanir, sem hafa orðið að byrja smátt, alveg í samræmi við fjárhagslega möguleika þjóðarinnar á þeim tíma, sem þessar stofnanir voru settar upp, en hafa vaxið með verkefnunum á hverju árí og orðið ómetanleg stoð og stytta öllu athafnalífi í þjóðfélaginu. Og ég vildi einnig vænta þess, að jafnvægissjóðurinn, sem þó er ætlað að byrja með 5 millj. kr. öruggu stofnfé, auk þess með nokkru öðru stofnfé, sem vel getur orðið töluvert mikils virði, og auk þess með allmiklu fjárframlagi árlega, geti engu síður orðið þjóðinni til gagns í atvinnumálunum og blessunar og leyst mikinn vanda, þegar árin líða, eins og raun hefur verið á um allar þær stofnanir aðrar, sem ég hef minnzt á. Og það mætti segja mér, að eftir að græn torfa er komin yfir bæði mig sjálfan og hv. 2. landsk. og alla þá þm., sem sitja hér inni, þá geti þjóðin blessað þá menn, sem hafa verið með að stofna þann sjóð, sem hér er verið að ræða um, og þau verkefni, sem hann á að leysa á hverjum tíma. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál nánar. Ég hef enga löngun til þess að fara í persónulegar deilur við hv. 2. landsk. út af þessu máli, en vildi aðeins láta þessi orð falla út af því, sem hann sagði um málið í heild. Fjhn. leggur til, eða ég fyrir hennar hönd, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fram koma á þskj. 541 og ég hef þegar lýst.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég held ég hafi ekki í annað skipti á ævi minni orðið fyrir meiri vonbrigðum en þegar ég sá þetta plagg hér. Tveir þm., annar þekktur fyrir mikinn dugnað í að drífa fram það, sem honum dettur í hug, hvernig sem það nú er, og hinn fyrir það að vera sérstaklega athugull og greindur, láta þetta plagg frá sér fara eftir þriggja ára starf, og það, sem í því er, er uppprentun úr manntalsskýrslum, sem hægt er að fá á einum eða tveimur dögum hjá hagstofunni, það er allt og sumt, í staðinn fyrir að hér hefði mátt safna alveg óhemju upplýsingum og gefa óhemju fróðleik um það, sem upplýsir málið og menn þurfa að fá að vita. Ég skal ekki fara neitt út í sjávarútveginn, en ég skal benda á landbúnaðinn. Þeir hafa tekið hér upp tölu fólksins eftir Hagtíðindunum. Ef þeir hefðu sömu árin tekið upp tölu skepnanna í hverjum hreppi og sömu árin tekið upp afurðir skepnanna í hverjum hreppi og út frá því séð, að í sumum hreppum landsins hefur framleiðslan á þessum árum ekki nema tvöfaldazt, en öðrum þrítugfaldazt og allt upp í 50-faldazt, miðað við fólksfjölda, og síðan leitað að orsökunum fyrir því, að í sumum hreppum hefur hún tvöfaldazt, en í öðrum þrítugfaldazt, og byggt á því frv. til að bæta úr því, sem áfátt er, og toga í þá, sem ekki hafa gert meira en tvöfalda framleiðsluna á því árabili, sem hér um ræðir, sem eru liðug 30 ár, - hefðu þeir gert það og lagt það fyrir og svo á því byggt framkvæmdir, sem ætti að gera, þá hefði getað komið jákvætt út úr frv. En hér sjáum við ekki nokkurn hlut annan en það, að fólkinu hefur sums staðar fækkað og sums staðar fjölgað, punktum - basta. Við sjáum ekki það, að sums staðar, þótt fólkinu hafi fækkað um meira en helming frá því, sem það var áður, hefur framleiðslan orðið i þeim sömu hreppum miklu meiri en helmingi meiri en hún var áður, og ekki heldur af hverju það er. Það sjáum við ekki. Það er ekki leitað að því og því síður að orsökunum til þess. Það, sem náttúrlega þurfti að gera, var að sjá fyrst og fremst, hvernig fólkinu fækkar, hvernig jarðir hefðu lagzt í eyði, - það er ekki hérna, - og svo hvaða ástæður eru til þess, að sums staðar í sveitum landsins stendur framleiðslan svo að segja á sama stigi og um aldamót, - það kemur ekki meira í hlut mannanna, sem framleiða núna, heldur en manna, sem framleiddu um aldamót, en á öðrum stöðum hefur það þrítugfaldazt og meira, og finna orsakirnar til þess, að þetta er svona, og þegar búið er að finna þær, þá að finna, hvað ætti að gera til að auka framleiðsluna og auka tekjur mannanna, sem eru þannig settir, að þeir standa enn þá nokkurn veginn í sömu sporum og þeir stóðu fyrir 30–40 árum. Nei, nei, nei, 3 ár er setið við það, og þetta er ekki gert, og þó er hægt að fá meginið af þessu á svipaðan hátt og þeir hafa fengið þessar tölur með því að spyrja ýmist skattstofu, hagstofu eða hreppstjórana um tölur, og svo kannske líka þarf að fara í aðra staði, en allar þessar upplýsingar var hægt að fá. Það mátti svo náttúrlega deila um á eftir, hvernig átti að draga ályktanir af því, hvaða orsakir voru til þess, að þarna hafði framleiðslan ekkert aukizt, en á hinum stöðunum svona mikið, um það mátti náttúrlega deila, en það var þeirra verk, eftir að þeir voru búnir að draga upplýsingarnar fram. Ég var svo undrandi, þegar ég sá, hvernig höndunum var kastað til þess arna, að ég varð orðlaus af því. Ég varð orðlaus af því, að 2 menn í 3 ár skyldu sitja yfir þessu og koma aðeins þessu í verk, og mig hryggir það, að þetta skuli hafa tekizt svona. Ég hefði langhelzt óskað, að þessir menn hefðu nú sýnt rögg af sér og tekið við frv. aftur og unnið að því eins og menn og síðan reynt að leggja það fyrir Alþ. aftur og vitna þá í gögn, sem sýndu, hvernig þessi mismunur er og af hverju hann stafar. Þá var eftir að reyna að finna leiðir til að bæta úr. Ég geri ráð fyrir, að það sé alveg sama í sjávarþorpunum. Ég þykist vita það, þó að ég hafi ekki rannsakað það að neinu leyti, ég hef rannsakað hitt dálítið, - en ég þykist vita það, að í sjávarþorpunum sé mismunurinn á framleiðsluaukningunni ósköp svipaður. Ég þykist vita það af þeirri vissu, að í sumum þeirra hafa afköst einstaklinganna, sem eftir eru í þeim, margfaldazt við það, sem áður var, meðan á öðrum stöðum standa þau hér um bil í stað. Og hvaða ástæða liggur til þess? Þetta var líka hægt að upplýsa. Þess vegna geri ég ekki neina till. um þetta hér í Alþ., sem forsetinn þarf að bera upp, en mér finnst nú, að nm. sóma síns vegna ættu að láta frv. daga uppi núna, taka á sig rögg og reyna að vinna að þeim upplýsingum, sem átti að safna, svo að menn geti áttað sig á, af hverju þessi mismunur stafar, sem er til staðar, og tekið málið föstum tökum á næsta þingi. En það er þeirra að gera það, en ég ætla ekki að gera till, um það til forseta, að það sé farið þannig með málið, Mér finnst, að þeir eigi sjálfir að gera það, þegar þeim er bent á, að þeir sjálfsagt geta það, báðir tveir, ef þeir nenna að leggja sig í það.



Herra forseti. Ég er feginn öllum ábendingum, sem koma frá hv. þingmönnum í sambandi við þetta mál, því að hér er um svo merkilegt mál að ræða, að ég vil taka fegins hendi hverri þeirri leiðbeiningu, sem leitt getur að réttu takmarki. En ég held nú, með allri virðingu fyrir hv. 1. þm. N-M. (PZ), að ræða hans leiði ekki mikið að lausn þessa vandamáls, og einkum og sér í lagi vegna þess, að ég veit, að hann talar hér algerlega gegn skoðun sinni á málinu. Við höfum haft allmikla samvinnu við hann, á meðan verið var að leita þeirra upplýsinga, sem þurfti um þetta mál, og hann sem búnaðarmálastjóri gefið okkur mjög merkilegar upplýsingar, eins og hver sá forstjóri, sem við leituðum til, og hv. þm. veit það vel, að þær upplýsingar, sem þar liggja fyrir, eru miklu víðtækari en þær, sem birtar eru í þessari grg., því að það liggja fyrir upplýsingar í heilli bók, sem safnað hefur verið í þessu máli og ekki voru nein tiltök að fara að birta með þessu frv. og heldur engin ástæða til þess að birta með frv. og m.a. margt af því, sem hv. þm. var að tala um og einnig er fengið frá Búnaðarfélagi Íslands og hann hefur sjálfur persónulega unnið að. Þetta vissi hann og þurfti því ekki að belgja sig upp út af því. En frumskilyrði til þess að geta gert nokkuð til þess að halda við jafnvægi í byggð landsins er að sjálfsögðu að vita, hvernig fólksflutningarnir eru og hafa verið. Það er frumskilyrðið, og það er þess vegna, sem við völdum það að birta hér með fylgiskjal frá hagstofunni, sem birt er í þskj., til þess að sýna einmitt, að þetta frumatriði liggur fyrir. Um hitt, hvaða ástæða liggur fyrir því, að fólksflutningarnir hafa verið, þá hefur verið safnað um það mjög ýtarlegum skýrslum. M.a. get ég upplýst það hér, að höfuðástæðan fyrir því, að fólkið hefur flúið úr sveitunum hér yfir í margbýlið, er í fyrsta lagi vegaleysið í landinu, því að það er alveg sýnilegt, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja frá bönkunum, hafa lánin, sem veitt eru til sveitanna, verið alveg í hlutfalli við samgöngurnar. Þegar vegir hafa komið í einhverja sveit, hafa fengizt þangað lánin, byggingarlán og lán til ræktunar. Fyrr hafa þau ekki fengizt, enda engin tiltök verið til þess að framkvæma þar neinar verklegar framkvæmdir, því að það er sýnilegt, að þær sveitirnar, sem hafa bezt vegakerfið, nafa fengið langmest af fénu, bæði sem lánsfé og styrki, bæði í jarðræktarstyrkjum og öðru, húsabyggingastyrkjum, og þar hefur líka margfaldazt framleiðslan á þann hátt, sem hv. þm. var að tala um. Ef við hefðum átt að birta allar þessar tölur, þá hefði að sjálfsögðu, eins og ég sagði, orðið að birta hér með stóra, þykka bók, og til þess var engin ástæða. Hér er hins vegar mörkuð sú stefna, sem er alveg nauðsynleg, og það er að fá fé til þessara hluta og síðan að þessu sé stjórnað af mönnum, sem geta farið með umboð í nokkurn veginn sama hlutfalli og Alþ. sjálft, og ég held, að það sé ekki rétt að álasa þeim mönnum, sem unnu að þessu, þó að þeir vildu ekki setja meira fé til alls konar rannsókna og skýrslugerðar en gert hefur verið og tillagna og útreikninga og hafa ekki nokkurn fjárhagslegan grundvöll til þess að byggja á. Það hefði verið hægt að starfa að svona merku máli eins og hér er í næstu 10 ár og láta liggja fyrir alls konar skýrslur, sem sumar hverjar væru þá orðnar úreltar, aðrar ekki, og ég efa það mjög, að það hefði verið heppilegra fyrir málið, því að við þekkjum, sem í þessu vorum, þann þunga, sem liggur frá hinum einstöku sveitarfélögum um að fá þegar einhverjar jákvæðar framkvæmdir í þessu máli, ekki eingöngu skýrslugerðir, eins og hv. þm. talaði um, heldur alveg jákvæðar framkvæmdir. Þetta mál útheimtir það, að sjóðsstjórnin verður á hverjum tíma að safna þeim skýrslum, sem ég hef minnzt á og talað er um í frv., og eins og verkefni breytast frá ári til árs, þá hlýtur það að breytast einnig frá ári til árs, hverju þarf að snúa sér helzt að, það er alveg sýnilegt. En í þeim svörum, sem komu frá hinum ýmsu aðilum, sem spurðir voru, þá er þó tvennt, sem lögð er megináherzla á, það er annað að fá vegasambönd um hinar dreifðu byggðir landsins, því að það er orðið eitt aðalatriðið. Menn geta ekki lengur byggt framleiðslu sína á flutningum á hestum og verða að nota til þess önnur flutningatæki, en þau geta þeir ekki notað, hvorki bíla, jeppa né jarðvinnsluvélar, nema geta komið þeim í sveitina og úr, og sama er um alla flutninga. Þeir eru dæmdir úr leik, ef þeir geta ekki komið flutningunum með nokkurn veginn sama hraða og nokkurn veginn sama kostnaði og aðrir, og þess vegna er þetta ein af frumkröfunum. Hin frumkrafan, sem fólkið hefur krafizt að fá uppfyllta, er rafmagn. Að báðum þessum verkefnum er að vísu verið að vinna, en ekki á þeim grundvelli að halda við jafnvægi í byggð landsins eingöngu. Það er verið að vinna að þessu miklu frekar kannske, m.a. með rafmagnið, á þeim grundvelli að draga fólkið úr sveitunum í þéttbýli, þar sem verið er að koma rafmagnsveitunum upp, þó að hins vegar sé einnig unnið að því árlega að koma því út um allar byggðir landsins. Ég tel, að sá kuldi, sem kom fram í ræðu hv. þm., sé engan veginn heppilegur fyrir þetta mál, leysi ekki þann vanda, sem hér er á höndum, og það sé miklu heppilegri sú leið, sem við höfum bent á og mikill meiri hl. Alþingis hefur tekið undir, að marka þessa stefnu með því frv., sem hér liggur fyrir, og halda svo áfram markvisst á þeirri leið, sem hér er byrjað á. Skal ég svo ekki ræða það frekar.