Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - N. ber fram aðeins tvær brtt., sem í rauninni eru orðalagsbreytingar. Tveir nm. flytja brtt. við frv., og hún er um línuveiðabáta. Fleiri till. liggja ekki fyrir frá allshn.



Ég vildi aðeins láta örfá orð fylgja um þetta mái. Frv. þetta hefur tekið miklum myndbreytingum frá því fyrsta, en einkum hefur Ed. spillt því svo, að áhrif þess eru orðin ólík því, sem var upphaflega, og er ekki sæmandi að láta frv. fara þannig í gegn. Sem dæmi um, hve herfilega frumv. hefur í ýmsum greinum verið spillt, vil ég til nefna 15. gr., um verbúðaleigu, en ákvæði þau, er Nd. setti í frumv. um varnir gegn okurleigu á þeim, hefur Ed. nú bjagað svo, að varnirnar eru að engu orðnar. Þá má og nefna sem dæmi um leiðinlegan frágang Ed. á frumv., að nú er í því ákvæði, sem segir, að sjálfum lögunum megi breyta með reglugerð. Breyting sú á 15. gr., sem Ed. hefur gert, miðar að því, að sá eini staður á landinu, sem verstöðvarleiga hefur verið goldin í í aflahlut, skuli áfram hafa rétt til slíks, og geti þar með bannað útgerðum að greiða leiguna með föstu ákveðnu verði eins og annars staðar tíðkast. Hins vegar er nú fram tekið í greininni, að krefjast megi mats á aflahlutnum, hve háan aflahlut skuli greiða. Allir, sem til þekkja, víta, að þetta er ógerningur. Aflinn er svo breytilegur frá ári til árs, að ógerlegt er að meta, hve háan aflahlut réttlátt er að greiða í húsaleigu, enda virðist engin sanngirni mæla með því, að verðstöðvareigandinn í Hornafirði geti ekki sætt sig við að fá fastákveðna greiðslu fyrir hús sín eins og aðrir húseigendur í landinu verða að láta sér nægja. Ef menn vilja, að 1. komi að notum, þá er að samþ. brtt. þskj. 647, því að annars verður það aðeins blekking að láta gr. standa. Mæli ég því með því, að brtt. á þskj. 647 verði samþykkt.



Herra forseti - Ég vildi aðeins taka það fram, að þessar brtt., sem hér liggja fyrir á þskj. 643, miða að því að gera ákvæði frv. fyllri.



Herra forseti. - Af því að ég hef gerzt meðflm. þessa frv., ætla ég að segja nokkur orð, einkum vegna aths., sem komu frá hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. Það, sem vakti fyrir okkur flm. þessa frv., var það, að með þessu yrði nokkur bót ráðin á máli, sem ætla má, að sé þeirrar tilraunar verð, sem farið er fram á hér. Hér er ætlazt til þess, að þeim, sem ráða málum þjóðarinnar, gefist kostur á að ræða málin frá fleiri hliðum en þeir nú eiga völ á. Sú aukna þekking, sem þeir þannig geta fengið, gerir þá að sjálfsögðu hæfari til þess að taka ákvarðanir, sem þeir eiga að taka, og þar með væri fengin betri undirstaða undir stjórnskipulag okkar heldur en nú er. Nú vildi hv. frsm. minni hl. að vísu snúa þessu alveg við á alla lund, og taldi hann, að útkoman af þessu gæti orðið þveröfug við það, sem ætlazt væri til, og er það illa farið, því að það hafði ekki verið okkar meining, að svo mundi fara. Hann taldi fram nokkur atriði, sem hann taldi, að mundu geta valdið því, að þetta gæti allt snúizt upp í villu, og nefndi sérstaklega til þrjú atriði. Í fyrsta lagi, að meiri hl. ritn. gæti verið hlutdrægur. Í öðru lagi, að flokkar, sem ekki ættu fulltrúa á þingi, gætu þarna ekki notið sín. Og í þriðja lagi, að ritháttur þeirra, sem í þetta rit mundu skrifa, mundi verða svipaður því, sem áður hefði verið, þó að til þessa rits væri stofnað. Hv. þm. Borgf. bætti svo við, að með þessu mundi verða aukið á það rifrildi, sem nóg væri af nú þegar um landsmálin, og þess vegna væri ekki vert ráð fara út í þetta. Þessi atriði eru að mínu viti ekki mjög veigamikil. Ég hafði gert mér það ljóst, þegar við fluttum frv., að sjálfsagt mætti eitthvað að því finna og ýmislegt í því mætti færa til betri vegar. En hjá þessum andmælendum málsins kom það ekki fram, að þeir vildu breyta frv., heldur töldu þeir möguleikann á því, að málið mundi í framkvæmdinni snúast í höndunum á þeim, sem við það ættu, svo mikla, að þeir vildu ekkert við málið eiga. Með sömu rökum mætti að sjálfsögðu vísa mörgum góðum málum frá. Það má segja það um mörg mál, að þau geti snúizt í höndunum á mönnum. og það beztu mál, sem þessir hv. þm. hafa barizt fyrir. Og svo að maður taki nærtækt mál, rafmagnsmálið, sem hv. 1. þm. Árn. hefur beitt sér fyrir nú undanfarið, þar sem hann og fleiri hafa talið nauðsyn á að koma rafmagninu sem víðast út um byggðir landsins, þá getur rafmagnið orðið hættulegt. Menn geta til dæmis drepið sig á því að snerta háspennulínu. En skyldi það nokkurn tíma verða talin nóg ástæða til þess að hindra útbreiðslu þessa handhæga orkugjafa, að af því geti orðið slys að misnota það? Ég held ekki. Það má halda svo illa á mörgum góðum málum, að þau fari á annan veg heldur en til er stofnað. En mér finnst það ekki nægilegt til þess að beita sér á móti málunum þess vegna. Þó að það sé möguleiki til þess, mér skilst aðallega fræðilegur möguleiki, að ritnefnd gæti beitt valdi sínu hlutdrægt, skilst mér, að til þess þyrfti alls ekki að koma. Ýmsar n. hafa starfað ágætlega í svipuðum málum og ekki farið út á þá braut, sem hér er getið til, að farið mundi út á í þessum efnum. Að ritháttur yrði svipaður á þessu tímariti eins og í blöðum, tel ég mjög ólíklegt, því að blöðin skáka mjög í því skjóli, að af lesendum þeirra séu málin í mörgum tilfellum ekki skoðuð nema frá einni hlið. Hv. frsm. minni hl. viðurkenndi, að blöðin hölluðu réttu máli. En þetta mundi breytast, ef í sama blaði kæmu rök frá öllum hliðum, en ekki einhliða. Þessi óviðeigandi ritháttur viðgengst í blöðunum nú fyrst og fremst af því, að ritstjórarnir treysta því, að þau séu ekki lesin nema frá einni hlið. Þess vegna held ég, að með þessu móti að gefa slíkt tímarit út, sem hér er gerð till. um, mættu nást endurbætur á þessu sviði einnig, af því að það er ekki hægt að leyfa sér að bera á borð a.m.k. opinber ósannindi, sem hægt er að hrekja á næstu blaðsíðu. Þá kem ég að því atriði í þessu máli, sem af hv. frsm. minni hl. var talin einna veigamesta röksemdin gegn þessu máli. Hún var sú, að til þess að komast í þetta rit með ritgerðir til flutnings, þyrfti viðkomandi flokkur að eiga a.m.k. þrjá fulltrúa á Alþ. Þetta ákvæði getur náttúrulega orkað tvímælis. Mér er ekki alveg ljóst, hvar takmörkin ættu að vera í þessu efni, hvort þarna ætti að tiltaka, að flokkarnir þyrftu til þess að eiga einn fulltrúa á Alþ. eða þrjá til fjóra. Það getur alveg verið álitamál, hvar mörkin eiga í þessu efni að vera sett. Og mér dettur ekki í hug, að þetta, sem stungið er upp á í frv., sé eina mögulega lausnin á þessu. En það, sem fyrir okkur vakti með því að setja mörkin þarna, var, að með núverandi flokkaskipun á Alþ. mundu allir aðal-stjórnmálaflokkar þjóðarinnar ná því að fá rúm fyrir greinar í ritinu, til þess að geta skýrt málin frá sínum sjónarmiðum þar. Ef það sýndi sig, að nauðsyn væri á því að gera á þessu ákvæði breyt., þá mætti ræða það. En tala þessara fulltrúa sem skilyrði fyrir að koma greinum í tímaritið er ekkert aðalatriði fyrir okkur, og stendur e.t.v. til bóta. En það ber ekki svo sérlega mikið á því hjá okkur, að nýir flokkar komi fram, að við álitum, að það þyrfti í þessu efni að gera sérstakar ráðstafanir. Og frambjóðendur til alþingiskosninga eru fyrst og fremst frá þeim fjórum flokkum, sem nú eiga fulltrúa á Alþ. En ef hægt er að leiða rök að því, að eðlilegra væri að breyta þessu, dettur mér sízt í hug að vera á móti því að ræða till., sem um það kynni að koma fram. Mér finnst þess vegna, að öll þessi atriði, sem hv. frsm. minni hl. allshn. nefndi, og enda hv. þm. Borgf. líka, séu frekar tilraunir til aðfinnslna heldur en að þau hafi beinlínis við rök að styðjast. Og það, sem hér hefur verið sagt til andmæla þessu frv., haggar ekki hugmynd minni um það, að það sé vert að gera þessa tilraun. En þessi tilraun hefur reyndar einu sinni verið gerð áður, að vísu á nokkuð annan hátt. Hún var gerð þannig, að eitt af elztu tímaritum okkar efndi fyrir 20 árum til rökræðna um landsmál á þann hátt, að það lét koma fram frá öllum aðalflokkum í stjórnmálum í landinu ritgerðir um stefnur flokkanna. Öllum aðalflokkunum var þar ætlað rúm til þess að skýra stefnu sína og lýsa henni frá sínum sjónarhóli. Og þetta gafst vel. Og ég veit ekki til þess, að neinir af þeim annmörkum, sem hv. frsm. minni hl. allshn. taldi geta orðið á þessu, hafi þar komið fram. Auk þess sagði ritstjóri þess tímarits, að þetta væri gert sem tilraun eftir erlendum fyrirmyndum, sem hann vissi beztar annars staðar, þannig að ekki líta allar þjóðir þannig á, að þetta fyrirkomulag sé óhægt. Stjórnmálaflokkarnir sendu þá sína beztu menn fram á ritvöllinn, sem skýrðu stefnu flokka sinna. Og ég veit ekki betur en að þessu hafi verið tekið með þökkum af þjóðinni. Þessar greinar voru ritaðar ofstækislaust og illindalaust og með rökum og festu, en ekki með ósannindum eða falsrökum. - það var langt frá. Og heyrði ég þá, sem ræddu um þessa tilraun þá, geta þess, að þessi tilraun hefði tekizt eftir atvikum mjög vel. Að vísu var þessu ekki haldið áfram, sem kann að vera heldur ekki von, vegna þess að þetta tímarit var einkaeign, sem miðaði efnisval sitt við það, hvað eigendum þess þótti bezt henta á hverjum tíma til útbreiðslu þess. Og það er kannske ekki sérstaklega vænlegt til þess að fólk vilji gerast kaupendur að riti, að pólitískar ritgerðir komi í því mjög oft. Um kostnaðinn við útgáfu slíks rits sem þessa, er frv. er um, hefur ekki mikið verið rætt. Ég hef aflað mér nokkurra upplýsinga um það, hvað kostnaðurinn við þessa útgáfu mundi verða mikill. Og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá ríkisprentsmiðjunni Gutenberg, tel ég hann tiltölulega mjög lítinn, og ætla að sú hlið málsins þurfi ekki að verða málinu neitt til fyrirstöðu. En ég hef nú svo verið að velta því fyrir mér, hvað eiginlega getur valdið því, að hv. frsm. minni hl. telur þetta mál svo vaxið, að það eigi ekki að samþykkjast og ekki að gera þessa tilraun. Og ég gat ekki fundið út úr ræðu hans nema eina ástæðu, sem ég býst við, að frá hans sjónarhól sé einhvers virði. Og það býst ég við, að sé þungamiðjan í ástæðum hans til þess að beita sér gegn því, að málið nái fram að ganga. En þessi ástæða er sú, að þetta mundi greiða götu öfgaflokkanna um landið. Ég býst við því, að hann óttist það, að þeir, sem nú hafa ekki aðstöðu til þess að koma málum sínum út til allra landsmanna og kynna þeim stefnu sína, muni þarna á of auðveldan hátt fá leyfi til að hnekkja því, sem ekki kynni að vera kannske alveg rétt frá skýrt í blöðum, sem fólkið út um landið nú les. Ég býst við, að þetta sé sú ástæða, sem sé kannske veigamesta ástæðan fyrir andstöðu hv. frsm. minni hl. allshn. gegn málinu. En ég held, að þessir flokkar séu ekki það hættulegir, að hag þjóðarinnar sé stefnt í voða, þótt þeir fái a.m.k. að skýra landsfólkinu frá því, hvað þeir vilja. Og ég gat ekki fundið, þrátt fyrir upplestur hv. frsm. minni hl. n., að kristilegum undirbúningi undir fermingu barna væri stefnt í neinn voða, þó að þessi tilraun væri gerð. Annars skildi ég satt að segja ekki, hvert hv. frsm. minni hl. stefndi í þeim kafla ræðu sinnar, og get ég ekki farið að ræða það mál við hann, þar sem mig brestur algerlega skilning á því, hvað hann meinti með því. En ég tel ekki, að þeim kristilega undirbúningi undir fermingu barna sé stefnt í hættu, þótt það sé gert, sem í frv. er farið fram á. Mér finnst, af því, sem ég hef sagt, hér vera fyrst og fremst um tylliástæður að ræða hjá hv. frsm. minni hl. allshn. gegn þessu máli heldur en raunverulegar ástæður. Út af ræðu hv. þm. Borgf. skal ég aðeins segja það, að það, sem hann taldi höfuðrök á móti málinu, að það mundi auka rifrildi í landinu, og væri nú nóg komið af því, þau rök finnast mér léttvæg. Málefnislegar umr. frá öllum hliðum teknar ættu að vera frekar til aukinnar þekkingar á málum heldur en að þær komi beint undir það, sem ég kalla rifrildi. Ég held því, að það þurfi ekki að valda neinum ótta hjá hv. þm., að rifrildið í landinu mundi aukast með útkomu slíks rits sem þessa. Þá kom hv. þm. Borgf. að því, að ávarp ráðh. gæti verið nokkuð pólitískt. En ég vænti, að ráðh. og ríkisstjóri hafi stillt ávörpum sínum svo í hóf, að það þurfi ekki að verða þjóðinni til neins vansa. Þá minntist sami hv. þm. einnig á auglýsingar o.fl., og taldi það lélega auglýsingaaðferð að auglýsa í þessu tímariti. En ég tel þetta hið bezta auglýsingablað, þar sem það á að fara inn á hvert heimili, svo að betri staður verður ekki fundinn fyrir auglýsingar. En ég geri ráð fyrir. að þessum fyrirtækjum ríkisins verði ekki bannað auglýsa annars staðar, ef þau vilja. Ég vil endurtaka það, að mér finnst ekki, að í umr. hafi komið neitt fram, sem hnekki því, að vert sé að gera þessa tilraun, heldur þvert á móti.



Herra forseti. - Ég get ekki látið hjá líða að segja örfá orð, þó að ég hafi því miður ekki getað hlustað á allar þær umr., sem fram hafa farið um málið. Mér skilst, að tilgangur þessa frv. sé helzt sá, ef nokkur er, að hv. þm. finni til þess, að misjöfn sé aðstaða manna til þess að láta skoðanir sínar í ljós eftir því, hvar þeir eru staddir í flokki eða eftir skoðunum í landsmálum, og þess vegna sé rétt að jafna þessa aðstöðu til áhrifa í landsmálum gegnum hið ritaða mál. Það má vera, að nokkuð sé rétt í þessu. Því að fjársterkustu flokkarnir hafa bezta aðstöðu til þess að gefa út blöð og tímarit. En vitanlega mun tímarit, sem kemur út fjórum sinnum á ári, ekkert geta bætt úr þessu misræmi. Því að af allri útgáfustarfsemi í landinu er langhægast að gefa út tímarit. Og enginn flokkur í landinu mun vera svo, að hann sé ekki megnugur þess að halda úti tímariti, sem kemur út fjórum sinnum á ári. Og ef það er tilgangurinn að jafna áhrifaaðstöðu flokkanna, þá er heldur ekkert vit í öðru, ef á að stíga það spor til fulls, en að ríkið taki að sér útgáfu dagblaðanna. Því að blöðin bera mest af lýgi til kjósenda daglega, og það er dropinn, sem holar steininn, blöðin, sem daglega koma út. Og ef daglega er haldið fram lýginni og rangfærslunum, þá er þessi tilraun, sem hér er talað um, gersamlega gagnslaus. Ef þess vegna ætti að snúa inn á þá leið, sem ég fyrir mitt leyti gæti myndað mér, að ætti að taka til athugunar, að ríkið hefði yfirleitt útgáfustarfsemi blaða með höndum, þá verður að byrja á því að jafna þessa aðstöðu þar, sem sumir hafa þá aðstöðu að geta gefið út sín prívat blöð til þess að hafa áhrif á fjöldann. Og meðan aðstaðan er svo misjöfn til blaðaútgáfu í landinu eins og raun er á, þá er gagnslaust, þótt eitt lítið tímarit sé gefið út, sem eigi að hafa einhver áhrif í þessu efni. Það mundi hverfa eins og dropi í hafið, að ég hygg, í samanburði við allan þann áróður, sem fram fer gegnum hið prentaða mál hér á landi. Ef á að koma því fram, sem virðist vera tilgangur þessa frv., að draga úr því misrétti, sem nú er um það að koma fram skoðunum í stjórnmálum, þá virðist auðsætt, að byrja verður á þeim endanum, þar sem misréttisins gætir mest, vegna þess ef það er ekki gert, þá er sýnt, að þetta er ekki annað en aðeins látalæti, sem hér er á ferð, og mundi ekki hafa hina minnstu þýðingu í þá átt, sem hv. flm. vilja vera láta. Og með útgáfu slíks rits sem þessa mundi verða létt mest undir með þeim mönnum, sem geta beitt peningavaldi sínu til daglegrar blaðaútgáfu, með því að með þessu yrði þeim gefið nýtt tímarit í viðbót, sem hinir flokkarnir kosta til jafns við þá. Því að þeir, sem hafa blaðakostinn mestan, geta áréttað jafnt og þétt það, sem þeir hafa gefið út í þessu tímariti. hvort sem það er satt eða logið. Því að hverjum dettur í hug, að í slíku tímariti muni alltaf veiða vandaður ritháttur? Og það væri möguleiki fyrir þessa efnaðri menn, sem sterkasta hafa aðstöðuna til þess að reka áróður í hinu prentaða máli, til þess að bæta enn aðstöðu sína að því leyti að ná til fólksins með áróður sinn. Það yrði langmestur gróði fyrir þá að fá slíkt tímar it, til þess svo að geta á eftir hamrað á því, kannske í tugum dagblaða, sem þeir hafa birt í þessu tímariti, sem aðrir, sem standa að þessu tímariti, hafa e.t.v. enga aðstöðu til að gera. Ef það ætti að athuga þetta frv. og fara eftir stefnu þess, þá ætti vitanlega að byrja á þeim rétta enda í þessu efni, þ.e. að ríkið tæki að sér útkomu dagblaðanna og ræki þau á þessum grundvelli, sem i frv. er stungið upp á. Og síðan gæti komið til athugunar, hvort eðlilegt væri og skynsamlegt að halda áfram á svipaðri leið. Fyrst ætti að taka öll blöð í hendur ríkisins. Þá yrðu þau blöð að hætta, sem eru stærst. Þá yrði að láta allar stefnur og flokkssjónarmið fá jafnrétti. Og ef samþ. verður eitthvað af þessu frv. við þessa umr., mun ég bera fram brtt. við 3. umr. málsins í þessa átt, að þetta komist inn á þá braut, sem vitandi eða óvitandi virðist vaka fyrir hv. flm. með þessu frv.



Ég vil nú ekki gera mikið til þess að lengja þessar umr. Ég tel, að þess gerist ekki þörf. Hv. þm. Hafnf., sem er flm. að þessu frv., virtist hafa trú á því, að. það gæti orðið að einhverju gagni að framkvæma það, sem frv. fer fram á, eins og hv. 1. flm. (JPálm) virðist líka halda. En ég verð að segja það, eftir því á hvaða grundvelli þetta er byggt, þá er það mikil oftrú. Það kom fram í ræðum hv. flm. beggja, að það var eins og þeir gerðu ráð fyrir því, að það yrði einhver hugarfarsbreyting hjá þeim, sem skrifuðu í blöð, bara ef út kæmi þetta tímarit, þó að það komi ekki út oftar á ári en gert er hér ráð fyrir., en á þó að vera framhald af umr. um mál, sem í blöðum hefur verið rifizt um. Ég get trúað, ef mönnum hefur ekki komið saman um málin í blöðum og á fundum, þá yrðu það hjáleitar röksemdir, sem birtust í þessu tímariti. Svo náttúrlega halda umr. um málin áfram utan við þetta tímarit í fullum krafti og hindrunarlaust. Og þá þarf ekki að efast um, hverjir hafi bezta aðstöðuna í þeim umr. Það eru þeir fjársterkustu menn, eða eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þeir, sem ekkert þurfa að spara. Ég ætla aðeins að víkja að því, sem hv. 1. flm. sagði. Hann tilnefndi eitt dæmi, málflutning hjá einum flokki, sem hann taldi, að þyrfti að koma leiðréttingu á. Sízt af öllu held ég, að þetta hefði átt að koma frá hv. þm. A.-Húnv., af því að hann er nú flm. þessa máls, þm. Austur-Húnvetninga, og án þess að ég vilji segja, að af hans hálfu standi sérstaklega á. En hann er einmitt þm. A.-Húnv. og ætti því ekki að minna á það, sem þar hefur komið fyrir í pólitík og kosningum. Hv. þm. A.-Húnv. taldi það einn helzta kostinn við þetta tímarit, að með því væri tækifæri til þess að koma að leiðréttingu á málum. En ef ritstjórnin segði nei við einhverri leiðréttingu, hvað þá? Og ef leiðréttingin kæmi nú og úr því yrði deilumál, hvernig yrði þá þessu tímariti beitt? Það hefur verið reynt að gefa út slíkt rit. Og í því pólitíska riti bar ekki mikið á því, að rifið væri niður í öðru orðinu það, sem annar vildi byggja upp. Þar var málflutningurinn ekkert lakari heldur en á öðrum vettvangi. En þessi pólitísku rit eru ekki mikið lesin, og menn leggja ekki sérstaklega mikið upp úr þeim, og þau hafa fljótlega dáið. Hv. þm. Hafnf. reyndi að koma aðalflm. frv. til liðs um þetta, og fannst mér þar vera heldur lítið á að græða. Hann vildi meina, að mín andstaða gegn málinu kynni að vera að einhverju leyti af því, að ég óttaðist, að illa tekist til um að rita í þetta tímarit. Nefndi hann í því sambandi rafmagnsmálin og sagði, að rafmagnið gæti líka verið hættulegt og jafnvel drepið menn, ef ógætilega væri að farið, en sagði, að samt sem áður mundi ég ekki vera á móti því, að sá aflgjafi kæmist út á meðal almennings. Það er rétt, að ég vil, að þetta verði. En hvernig vil ég gera það? Á þann hátt, að það verði mönnum til gagns og góðs og að reynt sé að búa svo um, að það drepi engan, heldur verði til nytsemdar.  Hv. þm. Hafnf. sagðist ekki hafa skilið það, sem ég sagði, er ég vék að trúmálum. Ég held, að hann hafi ekki íhugað vel þann kafla ræðu minnar. Eða skilur ekki þessi hv. þm., að það er óviðurkvæmilegt og óheyrilegt, að ríkið standi að útgáfu rits, ef í því riti kæmu fram kennisetningar, sem miða til að rífa niður grundvallarskipulag, sel ríkið byggir á og ríkið vill vernda! Ég tók þessi atriði sem dæmi. Ríkið hefur ákveðið að vernda m.a. kristna trú í landinu, ef eitthvað, sem skrifað væri í þetta rit, sem væri þeirri trú til niðurrifs og kenninga hennar, þá væri óheyrilegt, að það sama ríki beinlinis kostaði útgáfu þess rits. Sama gildir um grundvallarskipulag í þjóðfélagsmálum okkar að öðru leyti. Það væri óviðurkvæmilegt, að ríkið sjálft kostaði útgáfu á því, sem miðaði að því að rífa það niður. En við útgáfu slíks rits sem þessa yrði slík hætta fyrir hendi, og væru það vinnubrögð, sem ríkið ætti ekki að stofna til. En út af því fyrirkomulagi, sem í frv. er gert ráð fyrir, veik hv. þm. Hafnf. að því, að þessir fjórir flokkar, sem hafa fulltrúa á þingi, hefðu rétt til að birta greinar í þessu riti, af því að þeir hefðu svo marga fulltrúa á þingi. En það er nokkuð erfitt að spá nokkru fyrirfram um það eða sjá fyrir, hvað flokkarnir í þinginu verða margir í framtíðinni. Ef þessir fjórir flokkar, sem eru í þinginu, tækju höndum saman um stj. og annað þess konar, þá gæti vel hugsazt, að það væri skoðun ýmissa manna, að vinnubrögð og stjórnarfar þessara flokka væri alls ekki gott og jafnvel alveg óþolandi. Þeir, sem svo risu upp og mynduðu flokk til þess að vinna gegn slíkri samsteypu, geta þeir ekki einmitt átt fullan rétt á því að segja sitt álit í þessu tímariti? Ég segi ekki, að þetta komi fyrir, en gæti þetta ekki hugsazt? Við megum ekki miða allt við yfirstandandi augnablik. Hv. þm. Hafnf. virtist leggja nokkuð upp úr því, sem ég sagði, að ég vildi ekki greiða götu öfgaflokkanna á þann hátt, að þeir gætu komið út skoðunum sínum með þessu móti. En ég er bara svo alveg sannfærður um það, að hver flokkur, sem er, mundi koma skoðunum sínum á framfæri, eins og flokkarnir gera nú, hvað sem þessu tímariti líður, utan við þetta tímarit, og það á enn áhrifameiri hátt heldur en í því. Og um ritn. við þetta rit er það að segja, að hún á nú að stjórna, og er það þá að sjálfsögðu meiri hl, hennar, sem á að ráða því, hv að birtist í þessu riti. Skilst mér þá, að þar gæti komið til greina hlutdrægni. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Hafnf. minntist á Eimreiðina, þá var það ekki tilraun, sem þar var gerð um þessa hluti. Það var aðeins tækifæri, sem flokkunum var gefið til þess að kynna stefnur sínar, og greinarnar voru eftir því, aðeins til að skýra stefnuskrár flokkanna. Það mátti því búast við því í slíkum ritgerðum, að það yrði „faglega“ gert, þar yrðu stefnuskráratriði flokkanna dregin sem gleggst fram, laust við ádeilur til annarra flokka. Það eru nú orð í 2. gr. frv., sem ég ekki vel skil. Þar stendur í 2. málsl. 2. gr.: „Samtímis skal öllum hliðstæðum stjórnmálaflokkum í landinu ......“ o.s.frv. En fyrst er sagt í upphafi gr.: „Veita skal stjórnmálaflokkum þeim, er eiga a.m.k. þrjá fulltrúa á Alþ., kost þess eftir ákveðnum reglum að fá prentaðar í tímaritinu ritgerðir um ákveðin málefni, er alla landsmenn varða og orðið hafa að deilumáli milli flokka.“ En svo kemur: „Samtímis skal öllum hliðstæðum stjórnmálaflokkum í landinu gefinn kostur þess að fá í sama hefti birtar ritgerðir um sama efni og af jafnri lengd, miðað við orðafjölda.“ „Hliðstæðum stjórnmálaflokkum“ - ég ,veit ekki vel, hvað það er.

Sem standa við hliðina hver á öðrum.

Ég geri reyndar ekkert úr þessu ákvæði. Og það varðar reyndar minnstu um það. En viðkunnanlegla væri þó, að það skildist. Svo er hér sagt í 3. gr.: „Hver stjórnmálaflokkur ber ábyrgð á þeim ritgerðum, er hann fær birtar í tímaritinu.“ Hvernig á að koma þeirri ábyrgð fram? Á allan flokkinn? Á að birta stefnu öllum meðlimum þess flokks, sem mál er hafið gegn? Hvernig er þetta hugsað? Það mundi þá kannske vera þessi maður, sem skrifað hefur í tímaritið fyrir hönd flokks síns, sem ætti að bera ábyrgð á þessu? Þetta eru nú kannske lítilvæg atriði. Ég hirði ekki um að fjölyrða um þetta mal frekar. Hv. aðalflm. (JPálm) fannst ýmislegt, sem ég sagði, ekki snerta þetta mál. Ef hann yrði svo ógæfusamur að sjá þetta fóstur sitt komast á legg og til framkvæmda, þá er ég hræddur um, að honum þætti ekki aðeins lausar skrúfur í þessu plaggi, heldur er það alveg skrúfulaust, svo fráleitt er það.



Ég geri nú ráð fyrir, að það hafi ekki næsta mikla þýðingu að þrátta mikið um þetta mál. Það er svo um þetta eins og önnur deilumál, að þar verða atkvæði að skera úr. En það eru nokkur atriði, sem fram hafa komið hjá hv. tveimur síðustu ræðumönnum, sem ég vildi víkja að. Og það, sem gerði það sérstaklega, að ég kvaddi mér hljóðs, var, að hv. 1. þm. Árn. var með einhverjar dylgjur um það, að mér bæri að fara sérstaklega varlega í sambandi við Framsfl., af því að ég væri þm. A.-Húnv. Ég vildi gjarnan, að þessi hv. þm. gæfi skýringu á því, við hvað hann átti með þessum orðum. En ég vil segja honum, að bæði A.–Húnvetningar og aðrir landsmenn þekkja það til baráttuaðferðar Framsfl., bæði þar og viða annars staðar, að þeir hafa fulla ástæðu til að athuga, hvort ekki eru einhverjar leiðir hugsanlegar til hess, að betur heldur en verið hefur verði komið í veg fyrir það, að stjórnmálaflokkarnir geti komið við bardagaaðferðum eins og einmitt þeim flokki hefur tekizt, að útiloka landsmenn frá því að lesa annað en það, sem sá fl. ber á borð fyrir þá, þó að það hafi ekki verið í A.-Húnavatnssýslu. Varðandi þær aths., sem hafa komið fram, bæði frá hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., er það að segja, að sumt af því eru atriði, sem geta auðveldlega orkað tvímælis og fullkomlega getur komið til mála að breyta á einhvern hátt. Eins og hv. þm. Hafnf. tók fram, getur það fullkomlega orkað tvímælis, hvort það skilyrði ætti að setja fyrir rétti stjórnmálaflokks til birtingar ritgerða í þessu tímariti, að hann ætti a.m.k. þrjá fulltrúa á Alþ., eða hvort hann þyrfti að eiga þar aðeins einn fulltrúa. Og það er aukaatriði í. þessu sambandi, en ekki aðalatriði. En að þetta tímarit gæti orðið til þess að greiði götu öfgaflokka í landinu, ég fæ ekki séð þá stórkostlegu hættu á því, sem hv. 1. þm. Árn. þykist sjá. Ég er ekki eins óttasleginn við það eins og þessir hv. andmælendur frv. virðast vera. Því að ef einhverjir slíkir öfgaflokkar eru á meðal þjóðarinnar, má búast við, að þeir fái nóg önnur tækifæri til að koma skoðunum sínum út á meðal fólksins. Og ef þeir útbreiða skoðanir sínar, er það heppilegra, að menn geti svarað því á sama vettvangi, með þeirri aðstöðu, sem hér væri sköpuð. Hv. þm. V.-Sk. kom eiginlega þvert á hv. 1. þm. Árn. Því að hann taldi, að ef ætti að ná þessum tilgangi, sem fyrir okkur vakir með þessu frv., þá væri frv. allt of áhrifalítið, vegna þess að það ætti ekki að koma út nema fjórum sinnum á ári. Hins vegar, ef ætti að tryggja það að ná þessum tilgangi, sem fyrir okkur vekti, þ.e. ef ætti að gera flokkunum jafnt undir höfði, þá yrði að vera ríkisútgáfa á öllum dagblöðum í landinu. Þetta hefur okkur flm. aldrei dottið í hug, heldur er till. okkar eingöngu bundin við tiltölulega lítið tímarit, sem komi út fjórum sinnum á ári, sem á að skýra höfuðstefnur og þau deilumál, sem helzt er barizt um milli flokkanna og t.d. valda stjórnarskiptum, þingrofi, kosningum og öðru slíku. Það kom fyllilega í ljós hjá hv. þm. V.-Sk., að hann virtist hvorki vera hræddur við þetta fyrirkomulag eins og hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Borgf. né að það stafaði nein sérstök hætta af því, heldur virtist mér öll hans ræða snúast um það, að þetta væri allt of áhrifalítil leið, til þess að ná því, sem fyrir okkur flm. vakir, og tekið er fram í grg. frv. um. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta mál. Ég gerði nokkuð rækilega grein fyrir tilgangi mínum með málinu í ræðu minni hér, þegar þessi umr. byrjaði. Og það hafa ekki komið fram nein ný rök frá andmælendum málsins, sem ég tel þess virði, að það þurfi að hafa um þau langar umr. Ég óska því, að hæstv. forseti hagi svo til, að það verði sem flestir hv. þdm. viðstaddir atkvgr. um málið nú, svo að úr því fáist skorið, hvort meiri hl. er fyrir því hér í hv. d. að gera þessa tilraun eða ekki.



Mig undrar það, hve hv. aðalflm. frv. (JPálm) virðist hafa gert sér litla grein fyrir því, hvað í þessu frv. í raun og veru felst. Og enn meira furðar mig á því, að þegar honum er bent ljóslega á það, þá skilur hann alls ekki mælt mál. Hann segir, að ég hafi helzt haft það við þetta frv. að athuga, að það næði ekki nógu langt og væri of áhrifalítið til þess að koma því í framkvæmd, sem ég taldi, að hlyti að vera höfuðmarkmiðið á bak við slíkt, ef ríkið á að annast útgáfustarfsemi í staðinn fyrir einstaklinga. Ég benti skýrt á það í ræðu minni, ef peningavaldið fær að ráða um útgáfu blaða eftir sem áður, þó að þetta tímarit væri gefið út, og jafnhliða tekur ríkið upp fyrir alla flokka eitt lítið tímarit, þá er ekki verið að jafna mismuninn, sem er á milli peningamannanna og hinna að því er tekur til aðstöðunnar til að koma áróðri út til fólksins gegnum hið prentaða mál, heldur væri verið að auka þann mismun með útgáfu slíks rits. Þetta tók ég skýrt fram. Og þetta yrði vegna þess, að þeir, sem hafa peningamagnið til þess að gefa út blöð, mundu hafa aðstöðu til þess eftir á, þegar búið væri að birta ritgerðir frá ýmsum flokkum í þessu riti um eitthvert efni, að hamra á því dag eftir dag, sem þeir sömu menn vildu láta vera ráðandi skoðun í því máli, og það enda þótt svo kynni að vera, að þeirra málstaður væri ekki réttur. Og þessum skoðunum eða kenningum gætu þeir menn haldið fram í þessu riti á kostnað hinna, sem ekki hafa neitt svipað því eins gott færi á því að halda fram málstað sínum eftir á eins og þeir. Ég skal taka það fram enn, ef farið væri inn á þessa leið, að ríkið gefi út svona tímarit, þá þá er það til þess að hjálpa þeim, sem geta hamrað dag eftir dag á kenningum sínum og skoðunum, eftir að ritgerðir um þær hefðu verið birtar í tímaritinu. En það er ekki þörf á því að auka slíkt misrétti í landinu, heldur ætti það að vera þannig, ef Alþ. ætlaði sér að skipta sér af þessum málum, - það getur ekki verið önnur ástæða frambærileg - að það tæki sér fyrir hendur að eyða peningavaldinu í blaðaútgáfunni. Og ef á að gera það, verður að taka blaðaútgáfuna í hendur ríkisins og láta öllum landsmönnum í té jafna aðstöðu til blaðanna, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir. Það þarf ekki fjárhagslega sterkan félagsskap til þess að halda uppi tímariti, sem kemur út fjórum sinnum á ári. En það þarf fjárhagslega sterka aðila til þess að halda uppi dagblöðum, sem koma út stöðugt dag eftir dag. Slík blöð geta, ef ráðamönnum þeirra þóknast svo, hamrað á því sama dag eftir dag, hvort sem satt er eða logið. Ég mun flytja brtt. við þetta frv. við 3. umr., ef það verður ekki drepið við þessa umr., sem ég þó vona, til þess að hún, ef samþ. verður, geti komið í veg fyrir það, að með þessu máli væri aukið misræmið milli manna í þessum efnum. Því að ef á að gera þetta, sem í frv. er farið fram á, þá á að gera það með því móti að bæta úr misjöfnuði milli manna þannig, að sá fátæki geti komið eins fram sinni skoðun eins og hinn ríki, en ekki gera ráðstafanir til þess, að hinn ríki geti með ósannindum dag eftir dag haldið fram sínum sjónarmiðum. En þessi atriði virðist hv. þm. A.-Húnv. ekki skilja.



Þó að ég hafi greitt atkv. á móti 1. gr. frv., skilst mér, að síðari villan yrði verri en hin fyrri, ef ég segði nú nei, og því segi ég já. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 18:9 atkv.