Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn. Við erum að fara að greiða atkvæði um afbrigði til að taka á dagskrá mál sem snýr að því að svipta starfsstétt grundvallarréttindum sem heita verkfallsréttur. Sögulega séð hefur slíkt aldrei verið gert nema brýnir öryggishagsmunir þjóðarinnar hafi verið í húfi. Ég átti sjálfur þátt í mörgum verkföllum sem farmaður um árið og veit til þess að engri ríkisstjórn hefur nokkurn tímann dottið í hug að svipta starfsstétt verkfallsrétti vegna peningalegra hagsmuna eins fyrirtækis sama dag og verkfallið skellur á. Það er varasöm leið sem Alþingi Íslendinga er að feta í þessu máli. Það liggur ekki á að taka það inn í þingið og ég bið þingmenn að velta því alvarlega fyrir sér hvað þeir eru að fara að gera með þetta mál í dag.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um kjaramál flugvirkja. Með frumvarpinu er lagt bann við verkfalli sem hófst í fyrrinótt og kveðið á um friðarskyldu milli deiluaðila. Eins og Alþingi er kunnugt hafa samningaviðræður í kjaradeilu flugvirkja og Icelandairs hf. staðið um nokkurt skeið og nú síðast með aðkomu ríkissáttasemjara. Þetta er í annað sinn á einum mánuði sem verkfall félagsmanna hjá Flugvirkjafélagi Íslands truflar samgöngur en í síðasta mánuði stóð verkfall félagsins aðeins í um átta klukkustundir áður en samningar tókust milli viðsemjenda. Þeir samningar voru síðan felldir í atkvæðagreiðslu félagsmanna Flugvirkjafélags Íslands. Þessi seinni lota samningaviðræðna hefur því miður ekki skilað árangri með nýjum kjarasamningi. Flugvirkjafélagið hóf boðað ótímabundið verkfall í fyrrinótt til að fylgja eftir kröfum sínum. Flugvirkjar hafa staðið fast á kröfum sínum um verulega hækkun launa sem eru úr öllum takti við launaþróun í landinu og samninga á almennum vinnumarkaði, að ekki sé nú talað um opinbera geirann. Félaginu hafa verið boðnar sambærilegar eða meiri kjarabætur en samið hefur verið um við aðra launahópa. Við upplifum nú hæsta hlutfall atvinnulausra í áratugi og stórir hópar í samfélaginu hafa mátt þola launalækkanir og/eða annars konar kjaraskerðingu. Staða flugvirkja er óvenjuleg að því leyti að ekkert atvinnuleysi er innan stéttarinnar og verkefnastaða góð svo fremi sem verkfallið hafi ekki neikvæð áhrif á hana. Það er ljóst að viðhaldsverkefni hafa nú þegar tapast úr landi vegna kjaradeilunnar og hætta er á að frekari verkefni tapist ef ekkert verður að gert. Þetta gerist á sama tíma og rekstrarumhverfi fyrirtækja er almennt mjög erfitt. Þau eiga undir högg að sækja og fjöldi starfa hefur tapast eða er í hættu. Verkfall flugvirkja hefur og mun hafa í för með sér verulega röskun flugs bæði til og frá landinu, enda er Icelandair langstærsti flugrekandi landsins og burðarás fyrir íslenska ferðaþjónustu. Sem dæmi má nefna flytur félagið u.þ.b. 5.000 farþega á dag, þ.e. um 35.000 farþega á viku. Verkfallið mun valda íslensku efnahagslífi verulegu tjóni þegar síst skyldi og raska starfi þúsunda einstaklinga og fyrirtækja um allt land sem byggja starfsemi sína á ferðaþjónustu og öruggum flugsamgöngum á tíma þegar rekstrarumhverfi allra fyrirtækja í landinu er mjög viðkvæmt. Einnig mun það hafa mikla röskun í för með sér fyrir almenna flugfarþega. Virðulegi forseti. Samkvæmt stöðugleikasáttmálanum náðu aðilar á almenna vinnumarkaðnum samkomulagi um að framlengja kjarasamninga til loka nóvember 2010. Með þessu frumvarpi er lagt til að svo verði gert. Með frumvarpinu er ekki verið að grípa inn í það samkomulag enda hefur frumvarpið ekki bein áhrif á innihald kjarasamnings eða kollvarpar með öðrum hætti þeim grunni sem kjarasamningar byggja á. Með frumvarpinu er frekar verið að treysta forsendur stöðugleikans með friði. Samningaviðræður sigldu í strand í gærkvöldi og brýnt er að bregðast við til að forða tjóni og neikvæðum áhrifum kjaradeilunnar á efnahagslíf þjóðarinnar. Atburðir helgarinnar, þ.e. eldgos í Eyjafjallajökli, renna enn styrkari stoðum undir nauðsyn þess að fullar samgöngur séu tryggðar til og frá landinu. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að hafa fleiri orð um þetta frumvarp og legg til að því verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um sviptingu verkfallsréttar á starfsstétt á Íslandi örfáum klukkutímum eftir að verkfallið hófst. Eins og ég sagði áðan um atkvæðagreiðsluna hefur það ekki gerst áður í Íslandssögunni að starfsstéttir séu svo fljótt sviptar þessum grundvallarrétti sem þær hafa, að leggja niður störf ef ekki næst samkomulag um kjör. Í þau skipti sem það hefur verið gert hefur það ætíð verið gert þegar brýnir öryggishagsmunir þjóðarinnar eru í húfi. Um slíkt er ekki að ræða í þessu tilviki. Hér er annað flugfélag í fullum ferðum allan sólarhringinn milli Íslands og útlanda. Verkföll eru aldrei góð og þau eru aldrei að meinalausu. Sjálfur starfaði ég sem sjómaður og virkur félagi hjá Sjómannafélagi Reykjavíkur í áratug og við þurftum nokkrum sinnum að grípa til verkfallsvopnsins til að reyna að leiðrétta kjör okkar. Ég þekki það sjálfur að menn gera það aldrei að gamni sínu og menn gera það aldrei nema að vel íhuguðu máli. Almenningur á Íslandi er mjög aðklemmdur fjárhagslega í dag og það gildir um flugvirkja, ekki síður en aðra. Það lánleysi ríkisstjórnar Íslands að gera nokkuð sem skiptir máli í málefnum heimilanna til að leiðrétta t.d. skuldastöðu þeirra og gefa fólki einhverja von um bjartari framtíð leiðir einfaldlega starfsstéttir á endanum til þess að grípa til þess eina ráðs sem þær hafa og það er að reyna að leiðrétta kjörin í gegnum vinnuna sína. Það er ekki nema eðlilegt að fyrstu stéttirnar sem stíga það skref séu þær stéttir í þeim starfsgreinum sem mala gull í dag, útflutningsgreinarnar. Ég hef ekki neina sérstaka samúð með flugvirkjum eða öðrum sem ganga fram fyrir skjöldu og vilja fá launahækkanir umfram aðra. Ég þekki ekki kjör þeirra og ég hef ekki sérstaka samúð með þeim. Hins vegar er um að ræða grundvallarréttindi fólks sem má ekki ganga á með svo mikilli skammsýni sem verið er að gera hér. Eins og ég sagði áðan fara menn ekki í verkfall nema að vel íhuguðu máli þegar engin önnur leið er eftir. Það bar mjög lítið á milli í kjaradeilunni í gær. Það er ekkert útlit fyrir annað en að mjög fljótlega muni semjast ef þeim er gefið tækifæri til þess. Lög á verkföll safna upp vandanum og gera hann einfaldlega enn erfiðari úrlausnar þegar fram líða stundir. Þetta er aðför að réttindum launafólks. Þetta er aðför að stöðugleikasáttmálanum. Forsvarsmenn fjölmargra annarra stéttarfélaga sem eiga aðild að stöðugleikasáttmálanum hafa lýst því yfir að verið sé að rjúfa hann með lögum sem grípa inn í kjaradeilur. Hér er að auki svokölluð vinstri stjórn að verki, stjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, og ég sé a.m.k. að sá verkalýðsleiðtogi sem mest hefur haft sig í frammi um áratugina og er í þingliði Vinstri grænna er fjarverandi í dag. Ég átta mig ekki á því sjálfur og þekki ekki starfsferil þingmanna að öðru leyti og veit ekki hversu oft þeir hafa staðið í þeim sporum sem flugvirkjar standa í núna. En það er ekki þægileg staða. Þetta snýst ekki um flugvirkja og deilur þeirra, heldur snýst þetta um grundvallarréttindi sem ekki er þörf á að vega að með þessum hætti. Það eru ekki brýnir öryggishagsmunir þjóðarinnar í húfi, það eru peningalegir hagsmunir fyrirtækja, gamalkunn rök. Vissulega valda verkföll sem þessi gríðarlegri röskun á flugi til og frá landinu og gríðarlegri röskun á fleiri þáttum samfélagsins en það er einmitt slíkur þrýstingur sem gerir það að verkum að svona verkföll leysast mjög fljótt og friðsamlega. Mér sýnist ég horfa upp á það í dag að 63 þingmenn á Alþingi Íslendinga muni allir nema einn greiða atkvæði með þessu frumvarpi. Mér finnst það ótrúleg upplifun og ég vona svo sannarlega að ég verði ekki sá eini sem greiðir atkvæði gegn þessu. Ef svo er er um mjög alvarlegt mál að ræða og ég lýsi því yfir að ég óska eftir því við hæstv. samgönguráðherra að hann mælist til þess að málið verði í meðförum samgöngunefndar í allnokkurn tíma og deiluaðilum verði einfaldlega gefinn kostur á því að reyna að ná saman á eðlilegan máta áður en þetta verður afgreitt sem lög frá þinginu.

Frú forseti. Við lifum óvenjulega tíma með kjaraskerðingum, atvinnumissi o.s.frv. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að það sé einkamál þessarar stéttar að hafna launahækkunum upp á 11% og krefjast 15% launahækkunar og beita miklu afli verkfallsins til að knýja það fram í þessari stöðu.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu ekki einkamál þessarar stéttar, alls ekki. Eins og fram kom í ræðu hæstv. samgönguráðherra kemur þetta mjög rækilega niður á sennilega 5.000 manns á dag sem eru fluttir á milli landa. Engu að síður eru að baki þessari lagasetningu klárir peningalegir hagsmunir eins fyrirtækis gegn grundvallarréttindum fólks. Við megum ekki ganga svo auðveldlega fram hjá slíkum réttindum og vaða svo auðveldlega yfir þau réttindi sem mér virðist ætlunin vera að gera í dag.

Frú forseti. Ég átti ekki við beinu áhrifin af þessu á þessi 5.000 manns. Ég átti við félagsleg áhrif á alla hina 170.000 Íslendingana á vinnumarkaðnum sem hafa þurft að sæta launaskerðingu, atvinnumissi o.s.frv. og þurft á sama tíma að horfa upp á að einhverjir nýta verkfallsréttinn, þennan heilagasta rétt, til að knýja fram ótrúlegar launahækkanir í augum þessa fólks sem sumt hvert er með mjög lág laun.

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu undir launamönnum í öðrum stéttarfélögum komið hvað þeir gera. Það er yfirlýst stefna að hér ríki stöðugleiki og það er í gangi stöðugleikasáttmáli. Ég hef í sjálfu sér alltaf efasemdir um sáttmála sem þennan því að við skulum ekki gleyma hvar slíkir stöðugleikasáttmálar eiga uppruna sinn. Menn geta flett í sögunni og farið aftur til Ítalíu á 2. og 3. áratug síðustu aldar. Þar voru stöðugleikasáttmálarnir grundvöllurinn að því sem síðar gerðist.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að lýsa yfir efasemdum um að þetta sé rétta leiðin til að glíma við kjaramál flugvirkja og til að glíma við kjaramál almennt í samfélaginu eins og ástandið er. Ég túlka hér efasemdir sem hafa komið fram í þingflokki Framsóknarflokksins. Orsakir efasemdanna eru margs konar. Þetta ber brátt að og gerist í þjóðfélagslegu ásigkomulagi þar sem afskaplega lítið hefur verið gert til þess að létta byrðum af almenningi að okkar mati. Lítið hefur farið fyrir almennum aðgerðum á lánamarkaði, það hefur farið lítið fyrir rausnarlegri lækkun á vöxtum sem mundi hjálpa almenningi afskaplega mikið. Við höfum ekki heyrt hið almenna plan ríkisstjórnarinnar í kjaramálum á launamarkaði. Það mætti ímynda sér margar aðrar leiðir til að taka á vanda sem þessum, t.d. gerðardóm eða eitthvað slíkt. Verkfallsrétturinn er að mörgu leyti heilagur réttur launþega og það er ekkert sjálfsagt mál að fara í það að setja bann á verkfall og sérstaklega ekki þegar um er að ræða einkafyrirtæki. Flugvirkjar hafa samið við önnur fyrirtæki á þessum markaði þannig að þetta er engan veginn augljóst. Ég kem hér upp fyrst og fremst til að túlka efasemdir og geri það í aðdraganda fundar samgöngunefndar þar sem ég mun láta þessar efasemdir líka í ljós og vonandi fá einhver svör við þeim. Stórar spurningar blasa við, það er talað um að þetta sé á grundvelli stöðugleikasáttmálans en hann er í raun og veru frekar máttlaus þegar maður spáir í það. Stundum hefur hann verið borinn saman við þjóðarsáttina á sínum tíma en sá samanburður er af og frá. Um hvað snerist þjóðarsáttin? Hún snerist um að fyrirbyggja t.d. að við lentum í svona aðstöðu. Það var samkomulag milli ríkisins, launþegahreyfingarinnar og atvinnurekenda um launastig, um vaxtastig, um stig á verðlagi en það er ekki í stöðugleikasáttmálanum. Við erum ekki með slíkt plan og þess vegna blasir engan veginn við að við eigum að ráðast í svo harkalegar aðgerðir. Svo vil ég líka vekja máls á því að þó að staða mjög margra fyrirtækja sé slæm á Íslandi eru líka fyrirtæki í útflutningsatvinnuvegum, fyrirtæki sem draga að gjaldeyri til Íslands, sem er farið að ganga nokkuð vel. Samkeppnishæfni Íslendinga hefur vaxið mjög mikið í útflutningsgreinunum. Flugvirkjar þiggja að stórum hluta til, ef ekki að öllu leyti, laun sín í erlendum gjaldeyri og við þurfum að fara að taka afstöðu til þess í þessum sal upp að hvaða marki við eigum að láta betri stöðu útflutningsatvinnuveganna skila sér til launþeganna. Þegar launþegarnir gera kröfu um að fá hlutdeild í vaxandi hagnaði útflutningsatvinnuveganna, ætlum við þá að setja lög á þær kröfur í öllum tilvikum? Þetta hefur ekki verið rætt hér og þetta er stór hluti þeirra efasemda sem ég læt í ljós núna. Þetta mál ber brátt að og mér finnst engan veginn hægt að ætlast til þess að maður styðji það alveg hrátt, en við munum vonandi ræða þetta ítarlega í samgöngunefnd á eftir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau varnaðarorð sem hér hafa verið flutt, það eru ekki sjálfsögð skref að setja lög á kjaradeilur. Það er hins vegar oft talað um samfélagslega ábyrgð fyrirtækja á hátíðarstundum og að þau verði að taka mið af því sem er að gerast í samfélaginu hverju sinni. Ég vil líka gera að umtalsefni samfélagslega ábyrgð stéttarfélaga vegna þess að hún skiptir mjög miklu máli. Við Íslendingar erum einfaldlega á þeim tímamótum að það er ekki svigrúm til launahækkana á nokkrum sviðum. Ég held að við hljótum að horfa á málið í heild sinni og gera þá kröfu að einhvers konar friðarskylda sé sett á vinnumarkaðinn, a.m.k. næstu mánuði, og ég held að þau skref sem hér eru stigin í dag hljóti að marka einhvers konar upphaf að slíku tímabili á vinnumarkaði. Það er gríðarlega mikilvægt að þingið sendi þessi réttu skilaboð út í samfélagið. Þess vegna tek ég undir þau varnaðarorð sem heyrðust í máli hv. þm. Péturs Blöndals áðan. Það er ekki hægt að ganga fram í vinnudeilum í dag eins og þær séu einkamál þeirra stétta sem um ræðir. Það er langt í frá. Að öðru leyti vil ég árétta vegna þess sem fram kom í máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar að auðvitað er ekki ætlunin í öllum tilvikum að ganga fram og setja lög á kjaradeilur.

Frú forseti. Auðvitað væri æskilegt að sátt ríkti á launamarkaði á Íslandi. Það gerir það hins vegar ekki og það er auðvitað áfellisdómur. Þjóðarsáttin átti sér á sínum tíma, 1990, langan aðdraganda og það hefði verið æskilegt að við hefðum farið í eitthvert slíkt ferli á þessum alvarlegu tímum og stæðum uppi með slíka sátt núna. Svo er ekki. Það er mikilvægt að nota tækifærið sem best núna, þegar á að fara að setja lög á kjaradeilur, til þess að minna á það að ríkisstjórnin hefur ekki farið í það af fullum krafti að skapa sátt á launamarkaði. Auðvitað auglýsi ég eftir því að það verði gert svo við þurfum ekki að fara í slíkar aðgerðir. Ég árétta líka, vegna þess að það er talað um samfélagslega ábyrgð og þá væntanlega líka samfélagslega stefnu og þess háttar, að mjög mikið ójafnvægi ríkir á launamarkaði. Sum fyrirtæki munu gera það mun betra en önnur fyrirtæki á næstu missirum vegna þess að samkeppnisstaða Íslendinga hefur breyst. Þetta eru fyrirtæki sem eru aðallega í útflutningsatvinnuvegum og svoleiðis, við erum jafnvel farin að sjá betri rekstrarafkomutölur hjá þessum fyrirtækjum en við bjuggumst við. Hvað ætlum við að gera í því? Ætlum við að láta launþega, starfsmenn þessara fyrirtækja, njóta góðs af því eða ekki? Það er alveg þráður í mér sem telur skynsamlegt að starfsmennirnir njóti góðs af því. Þess vegna finnst mér ekki augljóst að við eigum að setja lög á þetta verkfall.

Virðulegur forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. þingmanns vil ég árétta að það kom fram mikil ánægja meðal aðila vinnumarkaðarins með aðgerðir ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum. Það er heldur ekki rétt sem fram kom í máli hans að vextir hefðu ekki lækkað, þeir eru farnir úr 18% niður í 9% þannig að þar hefur orðið töluverð breyting. Ég árétta að það er ekki sjálfgefið að þessi skref séu stigin. Hins vegar eru aðstæðurnar í þjóðfélaginu þannig núna að þetta er ekki og getur ekki verið einkamál þeirra stéttarfélaga sem þarna um ræðir. Ég segi þetta sem fyrrverandi formaður stéttarfélags sem hefur tekið þátt í kjarasamningum. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því hversu heilagur þessi réttur er og hversu mikilvægur hann er. Það er líka til undirstrikunar á alvarleika þessarar stöðu í dag að við stígum þessi skref. Við á þingi verðum að ná að senda sameiginlega í dag skilaboð til vinnumarkaðarins, það er okkar mat: Fjöldi fólks í ríkiskerfinu hefur tekið á sig miklar kjaraskerðingar, m.a. allir þeir sem sitja hér inni - og ég sé ekki eftir þeim - og ríkisstjórnin líka. Skilaboðin frá þinginu verða einfaldlega að vera þessi: Nú er ekki tími til að fara fram með kröfur upp á 15% launahækkanir, það er ekki tímabært. Þó að þessar greinar standi betur og það sé full ástæða til að fagna því er ekki tímabært að fara að skipta þeim hagnaði.

Frú forseti. Ég vil taka upp einn þráð. Mér finnst ekki hægt að halda því fram að það séu sterkar röksemdir fyrir því að fara í þessar aðgerðir núna vegna þess að sátt ríki um lánatillögur ríkisstjórnarinnar, mér finnst það ekki sannfærandi grundvöllur. Það ríkir sátt um ákveðinn hluta, já, þ.e. því hefur verið fagnað af mörgum að það á að skýra ferli sértækrar greiðsluaðlögunar, það á að hjálpa þeim sem eru í miklum vanda. Hins vegar hafa margir bent á að í aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar fyrr og nú vantar almennar aðgerðir. Það er einmitt það ásigkomulag þjóðarinnar sem við erum að tala um núna. Það hefur vantað miklu röggsamari aðgerðir til að lækka vexti og þar með létta byrðum af skuldum hlöðnum almenningi. Það hefur ekki verið tekið vel í hugmyndir um almennar afskriftir lána eins og við framsóknarmenn höfum mælt fyrir, það hefur ekki verið tekið vel í þær. Einu almennu aðgerðirnar sem eru boðaðar í nýjasta aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar eru að skattleggja þessar afskriftir. Ekki er það aðgerð sem beinlínis gæti skapað frið á lánamarkaði. Í málflutningi ríkisstjórnarinnar hefur skort algjörlega á að menn reyni að mæta þeirri sívaxandi kröfu á Íslandi að með einhverjum hætti þarf að nýta allt það svigrúm sem við mögulega höfum til að létta byrðum af almenningi. Í þessu ljósi verðum við að skoða kjarabaráttu einstakra stétta á Íslandi og hvort þær stéttir eru ánægðar eða ekki. Ég er alveg viss um að við værum í miklu betra ásigkomulagi á Íslandi og það væri miklu meiri sátt á vinnumarkaði ef menn hefðu farið strax í almennar aðgerðir á lánamarkaði eða í gegnum skattkerfið, vaxtabótakerfið eða eitthvað slíkt, 

Frú forseti. Margar stéttir hafa á undanförnum mánuðum og missirum staðið frammi fyrir mikilli kjararýrnun og beinlínis launalækkunum. Auðvitað er það aldrei heppileg leið og það er aldrei ákjósanleg leið, ekki fyrir nokkurn hér inni, að fara í það að stöðva verkfall. Við þurfum þó að líta á það hverju sinni hvernig ástandið er í samfélaginu og vera raunsæ á hvernig hægt er að taka á efnahagslegum áföllum sem við stöndum frammi fyrir. Það þurfum við að gera í dag. Ég vil þó leyfa mér að mótmæla ákveðnum atriðum sem hæstv. samgönguráðherra setti fram í röksemdafærslu sinni. Ef stöðvun verkfalls flugvirkja í dag stuðlar að því að stöðugleikasáttmálinn haldi vil ég sérstaklega benda á að samgönguráðherra og öll ríkisstjórnin skoði annað mál sem er á dagskrá þingsins í dag, skötuselinn. Það er alveg ljóst að það mál mun rjúfa og slíta í sundur friðinn sem tengst hefur stöðugleikasáttmála. Þess vegna bendi ég sérstaklega hv. þm. Róberti Marshall á það að friðarskyldan verði þá tekin upp innan sjávarútvegsnefndar hvað það mál varðar því að friðurinn þar er rofinn og mun stuðla að því ef að líkum lætur að stöðugleikasáttmálinn muni ekki halda eftir að það frumvarp hefur verið samþykkt. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að taka ákvörðun um að stöðva verkfall flugvirkja hér í dag. Við í Sjálfstæðisflokknum munum ekki standa í vegi fyrir því að lögin verði að veruleika í dag. Verðmætasköpunin verður að halda hér áfram, ekki síst í grunnatvinnuvegum þjóðarinnar, sjávarútvegsmálum en ekki síður ferðaþjónustunni, hún verður að halda áfram. Það verður að skapa tekjur í samfélaginu. Þó að ríkisstjórnin sé ekki að stuðla að því alla jafna munum við í Sjálfstæðisflokknum ekki standa í vegi fyrir þessu máli hér í dag.