Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í frv. þessu leggur hæstv. ríkisstj. til, að framlengd verði ákvæði um tekjuskattsviðauka, stríðsgróðaskatt og álagningu á eignarskatt, sem í gildi hafa verið um langt skeið. Hins vegar er einnig í frv. lagt til, að framlengt verði ákvæði skattalagabreytingarinnar frá því í fyrra um 20% lækkun á skattgreiðslu félaga. Svo sem kunnugt er, var með skattalagabreytingunni í fyrra skattur einstaklinga lækkaður verulega, og þá þótti rétt að láta félögin í landinu einnig verða aðnjótandi nokkurrar skattlækkunar, en þar sem endurskoðun skattalagaákvæðanna um félögin var ekki lokið, var það ráð upp tekið að lækka skatt þeirra almennt um 20%. Við skulum nú segja, að þetta hafi verið afsakanlegt í fyrra, vegna þess að þá var kannske ekki við því að búast, að endurskoðun hinna flóknu lagaákvæða um skattheimtu hjá félögum gæti verið lokið samtímis endurskoðun einstaklingsskattanna. Síðan er liðið eitt ár, og enn er þessari endurskoðun á félagasköttunum ekki lokið, og þess vegna ætlast nú hæstv. ríkisstj. til, að þessi ákvæði um almenna skattlækkun hjá félögum verði framlengd um eitt ár enn. Í þessu sambandi er ástæða til þess að virða svolítið fyrir sér fjárhag þeirra skattgreiðenda, sem hér er um að ræða, félaganna, og þá sérstaklega félaganna hér í Reykjavík. En um það þarf ekki að orðlengja, að reglurnar, sem gilda um skattgreiðslu félaga, eru í fáum orðum sagt svo fáránlegar, að það er dæmalaust, að það skuli hafa verið dregið í jafnmörg ár og raun ber vitni að endurskoða þessi lagaákvæði. Félög eða atvinnufyrirtæki, sem rekin eru af félögum, greiða sáralítinn skatt til ríkissjóðs, ef miðað er við skattgreiðslur einstaklinga, og þó er það vitað, að nær öll gróðamyndunin í landinu á sér stað í atvinnurekstri, sem rekinn er af félögum. M.ö.o.: Þrátt fyrir það að auðsöfnun í landinu á sér fyrst og fremst stað í hinum ýmsu félögum og aðallega í hlutafélögunum, þá greiða félögin yfirleitt sáralítinn skatt til ríkissjóðs. Til þess að sýna mönnum fram á, að ég fer hér ekki með staðlausa stafi, hef ég núna á milli 2. og 3. umr. gert á þessu lauslega athugun. Hún er því miður miklu lauslegri en ég hefði sjálfur óskað, vegna þess, hve tíminn, frá því að frv. var lagt fram og þangað til það nú kemur til 3. umr. og endanlegrar afgreiðslu, hefur verið naumur. Það liggja þegar fyrir í Hagtíðindum upplýsingar um innheimta skatta árið 1953, þ.e.a.s. skatta lagða á tekjur 1952. Það kemur í ljós, að meðalskattur allra félaga í landinu hefur numið 11700 kr. Og hugsi menn sér nú: Meðalskattur allra félaga í landinu, að meðtöldum hinum stóru auðfélögum, sem vitað er að safna gífurlegum auði og hafa gífurlegar tekjur, er 11700 kr. á þessu ári. Og það, hversu fáránlega lág þessi tala er, verður gleggst þegar það er athugað, að meðalskattur allra einstaklinga hér í Reykjavík var á þessu sama ári 1144 kr. M.ö.o.: Félögin, þar sem öll auðsöfnunin á sér stað, greiða ekki nema um það bil tífaldan meðalskatt Reykvíkinga. Þetta eitt nægir til þess að sýna fram á, hversu fáránlegar þessar reglur, sem gilda um félagaskattana, eru fyrir löngu orðnar. Það er öllum, sem þessum málum eru kunnugir, alveg ljóst, í hverju þetta liggur. Félögin njóta lögum samkv. mjög mikilla skattfríðinda. Auk heimildar til að draga frá tekjum 5% af hlutafé, hafa þau heimild til mikilla skattfrjálsra framlaga í varasjóð, auk þess hafa þau heimild til mjög mikilla skattfrjálsra fyrningarafskrifta, og enn fremur hafa þau skilyrði til þess að kaupa fasteignir, sem eru skattmetnar á hinu lága fasteignamatsverði, svo að staðhæfa má, að allur hinn gífurlegi gróði félaganna hverfur í varasjóðsframlögin, í fyrningarafskriftirnar og í fasteignakaupin. Þar hverfur hinn framtaldi ágóði, auk svo þess gífurlega ágóða, sem vitað er að safnast á hendur þessara aðila án þess að koma nokkurn tíma til framtals. Því miður eru ekki til upplýsingar um það, hversu miklu þessi raunverulegu skattfríðindi hjá félögunum nema. Það eru til upplýsingar um það, hversu mikið félögin draga frá á skattframtölum sínum vegna 5% frádráttar af innborguðu hlutafé og varasjóðstillaga, en það er engin almenn heimild til um það, hversu miklu fyrningarafskriftir félaganna nema, en þær eru að langmestu leyti samkv. gildandi reglum hrein skattaívilnun. Árið 1953 voru fram taldar nettótekjur félaga í Reykjavík 51.3 millj. kr., en þar frá fengu þau að draga með löglegum hætti skattfrjáls varasjóðstillög og 5% af hlutafé, 10 millj. og 94 þús., eða 10.1 millj. kr. Um það bil fimmtunginn af sínum tekjum fengu þessi félög að draga frá með löglegum hætti vegna þessara skattahlunninda, þannig að skattskyldar tekjur þeirra urðu ekki nema 41 milljón. Raunverulegar tekjur þeirra hafa verið miklu meiri, vegna þess að hér er búið að draga frá hinar lögheimiluðu fyrningarafskriftir, sem eru tugir milljóna, þó að þar sé um að ræða raunverulega skattaívilnun, eins og ég gat um áðan. Hversu allt þetta kerfi er í raun og veru holgrafið, kemur bezt fram í því, þegar athugað er, hver er skattskyld nettóeign þessara sömu félaga, þ.e.a.s. allra félaganna í Reykjavík. Öll félög í Reykjavík, sem hafa í nettótekjur 51 millj. kr. á árinu 1953, eiga í skattskylda nettóeign 94 milljónir, þ.e.a.s.: skattskyld nettóeign þeirra er ekki einu sinni tveggja ára nettótekjur. Þurfa nú hv. þingmenn gleggra dæmi um það, hvílík feikn hér eru í raun og veru á ferðinni, þegar það er upplýst, að sú eign, sem öll félög í Reykjavík greiða skatt af, nemur ekki einu sinni tvöföldum árstekjum ársins 1953? Þetta er auðvitað sönnun þess, að tekjurnar, hinar óframtöldu og hinar framtöldu, hverfa með einhverjum hætti, sem almenningi finnst dularfullur, en þeim, sem náin kynni hafa af þessu, finnst ekki alveg eins dularfullur, - í hít, þar sem ríkisvaldið nær ekki til þess að skattleggja þær. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, verður það ljósara en ella, sem hæstv. fjmrh. sagði við 1. umr. þessa máls, að þetta frv. hefði sáralitla fjárhagsþýðingu fyrir ríkissjóð, - að það hefði sáralitla fjárhagsþýðingu fyrir ríkissjóð, þó að félögum væri gefinn eftir 1/5 af þeim skatti, sem þeim bæri samkv. skattalöggjöfinni. Hér er skýringin komin á þessu. Félögin greiða m.ö.o. smánarskatt í samanburði við einstaklingana. Skattabyrðin hvílir á einstaklingunum, hinum almenna launamanni fyrst og fremst, en ekki á atvinnurekendunum, ekki á félögunum, en þau eru ríkustu og stærstu atvinnurekendurnir. Ég hef hér einnig fyrir framan mig tölur um skattskylda eign nokkurra ríkustu félaganna í Reykjavík í árslok 1953, og þá sést greinilegast, hvers konar aðilar það eru, sem hæstv. ríkisstj. vill núna vera að ívilna alveg sérstaklega í skattgreiðslu með sérstöku lagafrv. Ef tekið er tillit til þess, að vægilega talað verður fasteignamat, sem skattgreiðsla félaganna er miðuð við, ekki talið nema 1/15 af raunverulegu verðmæti eigna, þá kemur í ljós, að 81 ríkasta félagið hér í Reykjavík á eignir, sem nema að meðaltall 5.3 millj. kr. Og það eru þessir vesalingar, sem hæstv. ríkisstj. finnst vera ástæða til þess að hygla nú alveg sérstaklega með sérstökum skattaívilnunum í þessu frv. Heildareignir þessa 81 ríkasta félags í reykjavík eru um 430 millj. kr. og þannig að meðaltali rúmar 5.3 millj. kr. Þegar menn annars fara að virða fyrir sér þessi skattamál og bera saman skattgreiðslu félaganna annars vegar og einstaklinganna hins vegar, fer ekki hjá því, að þeir taki líka eftir því, hvað skattgreiðsla einstaklinganna er ólík á hinum einstöku stöðum á landinu. Hún er svo ólík, að það hlýtur eitthvað meira en lítið að vera við bogið. Ef t.d. annars vegar er borinn saman meðalskattur einstaklinga í Reykjavík og í sveitum landsins, þá kemur í ljós, að meðalskattgreiðsla einstaklinga í Reykjavík er þrisvar til fjórum sinnum hærri en meðalskattgreiðsla einstaklinga í sveitum landsins. Meðalskattur einstaklinga í Reykjavík var á árinu 1953 1144 kr., en meðalskattur einstaklinga í sveitum landsins var 387 kr. Ég hygg, að þetta hljóti að eiga fyrst og fremst rót sína að rekja til þess, að mjög er misjafnlega gengið eftir því, að menn telji samvizkusamlega fram til skatts í Reykjavík annars vegar og í sveitunum hins vegar. Það getur varla verið svo mikill munur á tekjum einstaklinga í Reykjavík annars vegar og í sveitunum hins vegar, að það út af fyrir sig, ef rétt væri fram talið, réttlætti svona gífurlegan mun á skattgreiðslu, þannig að hún sé næstum fjórðungi meiri á hvern einstakling í Reykjavík, því að langmestur hluti af einstaklingsskattgreiðendunum hér í Reykjavík er launamenn, enda kemur í ljós, að ef athuguð er meðaleign manna hér í Reykjavík annars vegar og í sveitunum hins vegar, þá er munurinn ekki nálægt því eins áberandi. Meðaleign þeirra, sem greiða eignarskatt í Reykjavík, var á þessu sama ári, 1953, 48985 kr., en meðaleign manna í sveitum, sem greiddu eignarskatt, var 38420 kr. Þarna munar ekki nema fjórðungi á skattskyldri meðaleign þeirra manna, sem á annað borð greiða eignarskatt, en á greiðslu tekjuskattsins munar svo miklu, að það er næstum fjórum sinnum meira, sem meðaleinstaklingur greiðir í skatt í Reykjavík, heldur en greitt er í sveitunum. Þetta tel ég þó í sjálfu sér vera aukaatriði í sambandi við það mál, sem hér er um að ræða. Ég vildi ekki láta þessum umræðum um þetta mál ljúka án þess að benda á það, að með þessu frv. er verið í fyrsta lagi að ívilna stórkostlega auðfélögum, ívilna fyrirtækjum, ívilna félögum, sem eiga yfir 5 millj. kr. í hreina eigu að meðaltali, auk þess sem þær tölur, sem ég hef nefnt, hafa sýnt fram á það mjög ljóslega, að öll skattamál félaganna eru í slíkum ólestri, að til hreins vansa er. Er sjálfsagt að láta þessa aðila, sem vel geta borgað, halda áfram að borga sinn hlut í ríkissjóð, meðan því verður ekki komið í verk að endurskoða þessar skattareglur, því að sú staðreynd, að skattskyld eign allra félaga í Reykjavík skuli ekki nema tvöföldum árlegum nettótekjum, tekur svo greinilega af öll tvímæli um það, að hér er meira en lítið bogið við. Það er - ég segi það aftur - ekki vansalaust að láta það dragast öllu lengur að endurskoða þessi mál frá grunni, og meðan það er ekki gert, þá er sjálfsagt að láta þessi auðfélög halda áfram að greiða sína skatta til ríkissjóðs.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að ég sé ekki hæstv. fjmrh. í d., vegna þess að ég ætla að beina til hans lítilli fsp. í sambandi við þessar umræður. Ég vil byrja á því að minnast á eina fullyrðingu hv. l. landsk. út af tekjuskattinum. Hann sagði, að tekjuskatturinn hvíldi nær eingöngu á „hinum almenna launamanni“. Hv. þm. á hér vafalaust við verkamann, sem hefur 30–10 þús. kr. í árslaun. Tekjuskattur hjóna, sem hafa 35 –45 þús. kr. nettó í árslaun (og er þá búið að draga frá tekjum það, sem heimilað er fyrir hjón, þ.e. 12 þús. kr.), er 1460 kr. af 35 þús. kr., eða réttara sagt af 47 þús. kr. tekjum. Það hlýtur nú öllum að vera ljóst, að slík fullyrðing sem þessi er alveg út í hött. Svo skal hitt viðurkennt, - og það er sú hlið málsins, sem hv. þm. ræddi um, - að tekjuskattur til ríkisins út af fyrir sig er ekki sá skattur, sem er að sliga atvinnureksturinn í landinu. En þegar allir skattarnir koma til, bæði ríkis- og bæjarskattar, þá eru skattarnir að sliga atvinnureksturinn í landinu. Þess vegna er endurskoðun á skattalögunum óhjákvæmilega bundin endurskoðun á útsvarsálagningu bæjarog sveitarfélaga. Allir vita, hver vandi þar er á höndum. Bæjar- og sveitarfélög kvarta mjög undan því, að þau skorti tekjur til þess að standa undir nauðsynlegum gjöldum. Þess vegna hafa þau farið inn á fjáröflunarleiðir, sem ekki er hægt að þola í neinu siðuðu bæjarfélagi, og það er að leggja útsvar á fyrirtæki og einstaklinga, sem einhvern rekstur hafa, án nokkurs tillits til tekna þeirra. Það mun valda mörgum mönnum talsverðum vonbrigðum, að endurskoðun hefur ekki farið fram enn á félagakafla tekjuskattslaganna. Eins og kunnugt er, var einstaklingskaflinn endurskoðaður í fyrra, og hygg ég, að menn séu yfirleitt ánægðir með þá endurskoðun. Þegar þetta mál var til umr. hér í þinginu í fyrra, þá sagði hæstv. fjmrh. m.a.: „Í samningi þeim, sem núverandi stjórnarflokkar gerðu s.l. sumar og liggur til grundvallar stjórnarsamstarfinu, var það eitt af því, sem fram var tekið, að stjórnin ætlaði að beita sér fyrir setningu nýrra skattalaga á því þingi, sem nú situr.“ Þetta var yfirlýsing hæstv. fjmrh. við umr. um þetta mál á þinginu í fyrra. Nú er þess ekki að dyljast, að endurskoðun skattalaga er mikið verk og mikið starf gekk í endurskoðun laganna í fyrra, þó að ekki ynnist tími til að endurskoða nema einstaklingskafla laganna. Þess vegna gerðu menn sig yfirleitt ánægða með, að bráðabirgðalausn væri gefin meðan frekari endurskoðun færi fram. Um þetta atriði sagði hæstv. fjmrh.: „Niðurstaðan varð því sú að taka hér algera bráðabirgðalausn varðandi félögin, og til þess að leggja áherzlu á, að hér er um bráðabirgðalausn að ræða, er það ákvæði sett í frv., að það skuli lækka skattgreiðslu félaga um 20% á þessu ári, og gildir það aðeins fyrir þetta ár.“ Þessi ummæli gáfu mönnum ástæðu til að vænta þess, að endurskoðun félagakaflans yrði lokið fyrir þetta þing, sem nú situr. Því miður hefur þetta ekki orðið. Ég hygg, að það sé rétt frá skýrt, að mþn. hafi starfað allt þetta ár, þó að sýnilegur árangur af starfi hennar sé mjög lítill, og a.m.k. hefur henni ekki tekizt að koma fram með till., sem gætu lokið endurskoðun félagakaflans. Ég skal fúslega viðurkenna, eins og ég gat um áðan, að ýmsir erfiðleikar eru á endurskoðun skattalaganna og kannske ekki sízt félagakaflans. Endurskoðun félagakaflans, eins og nú er komið með skattlagningu bæjarfélaga, verður ekki framkvæmd, nema því aðeins að um leið verði framkvæmd endurskoðun á útsvarslögunum. Þess vegna hefði n. þurft að taka að sér einnig endurskoðun á útsvarslögunum, en ég hygg, að hún hafi látið mjög lítið starf í það, þó að hún hafi verið starfandi allt árið, og eftir því sem mér skilst hafa nm. verið á fullu kaupi. Kannske er ekkert við það að athuga, en sýnilegur árangur af starfi nefndarinnar er því miður lítill. Ég hefði því viljað beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort n. eigi nú að starfa áfram milli þinga, hvort henni sé ætlað að skila áliti fyrir næsta þing og þá að sjálfsögðu einnig taka með endurskoðunina á útsvarslögunum. Ef þau eru ekki tekin með og sá hnútur leystur, sem þar er, verður ekki mikið um breytingar á næsta þingi á félagakafla skattalaganna. Mig langar svo að drepa á nokkur atriði í sambandi við ræðu hv. 1. landsk. (GÞG). Hann gat um það, að í raun og veru borguðu félögin enga skatta til ríkissjóðs. Ég skal ekki deila við hann um þetta og ekki fara inn á neinar tölur eða að reyna að gagnrýna þær tölur, sem hann var með, enda hef ég ekki tök á því. En ég vil benda hv. þm. á það, sem honum er allra manna bezt kunnugt, að núverandi skattstigi félaga hefur verið óbreyttur frá því 1940. Á þessum 15 árum hefur verið gífurleg verðlagsbreyting, þ.e.a.s. krónan hefur minnkað jafnt og þétt, en skattstiginn hefur staðið óbreyttur. - Menn fá að halda nú af tekjum sínum jafnmörgum krónum og þeir fengu 1940, en hver króna er miklu minna virði nú en hún var þá. Þetta er þó ekki þyngsti bagginn, sem hvílir á rekstrinum í landinu. Þyngsti bagginn, sem á honum hvílir, er útsvörin, og þá sérstaklega veltuútsvörin, sem hafa verið á lögð án tillits til tekna manna. Þau hafa verið á lögð sem örþrifaráð af hendi bæjarfélaga vegna skorts á tekjustofnum til þess að mæta nauðsynlegum útgjöldum. Ég hef litið á þessi 20%, sem þingið hefur samþ. til afsláttar af tekjuskatti fyrir árið í fyrra og væntanlega gerir fyrir árið í ár, sem bráðabirgðaviðurkenningu á því, að skattheimta bæjarfélaganna, eins og hún er nú á hendur atvinnurekstrinum, sé gersamlega óviðunandi og meðan ekki hefur tekizt að endurskoða tekjuskatts- og útsvarslögin í heild, hefur ríkissjóður greitt þessi 20% af hendi sem viðurkenningu á því, að útsvarsálagningunni og tekjuskattinum þurfi að breyta. Í fyrra, í sambandi við þessar umræður, minntist ég á nokkur dæmi, sem sýndu, hvernig ýmis fyrirtæki eru skattlögð, og á ég þar við skatta bæði ríkis og bæja. Eins og ég tók fram áðan, er veltuútsvarið lagt á án nokkurs tillits til, hverjar nettótekjur manna eru, heldur aðeins með tilliti til þess, hversu mikil velta fyrirtækjanna hefur verið, og að sjálfsögðu eru afar mismunandi tekjur félaga af veltunni. Ég gat um nokkur dæmi, og ég ætla til gamans að rifja það upp, til þess að hv. 1. landsk. fái að hugsa um svolítið aðra hlið málsins en tekjuskattinn, sem lagður er á fyrirtækin. Skattgreiðandi, sem hefur 597 þús. kr. í tekjur og mundi verða talinn hátekjuskattgreiðandi af hv. 1. landsk., greiðir í skatta 338 þús. og útsvar 250 þús. Eftir af þessum 597 þús. kr. tekjum eru 9 þús. kr., eftir að útsvör og skattar eru greiddir. Annar skattgreiðandi, sem annast aðallega útflutning, hefur 95 þús. kr. tekjur. Skattar eru 21 þús., útsvar 184 þús., samtals 205 þús., eða skattur og útsvar umfram tekjur 110 þús. Ég skal taka fram, vegna þess að mönnum finnst kannske þetta dæmi heldur ótrúlegt, að þessi dæmi eru öll rétt og tekin eftir framtölum manna frá löggiltum endurskoðanda. Iðnaðarfyrirtæki hefur í tekjur 159 þús. Þar af greiðir það í skatta 31 þús., útsvar 120 þús., samtals 151 þús., og eftir af þessum 159 þús. eru 8 þús. kr. Að síðustu er iðnfyrirtæki, sem hefur 43 þús. kr. tekjur. Skattar eru 6469 kr., útsvar 36700 kr., samtals 43169 og greitt umfram tekjur 169 kr. Þetta sýnir mjög greinilega, hvernig ástandið er í skattamálunum eins og nú er. Ef menn tala við löggilta endurskoðendur, sem ganga frá framtölum manna, munu þeir heyra nákvæmlega sömu söguna. Hv. þm. sagði, að félögin hefðu rétt til afskrifta og hlutafélög fengju að leggja í varasjóð. Þetta er rétt. En ég fullyrði þá jafnframt, að þetta eru í fjöldamörgum tilfellum einu tekjurnar, sem félögin halda eftir, og ef hv. þm. gæti kynnt sér framtöl margra fyrirtækja, þá mundi hann sjá, að þessum fyrirtækjum er hér um bil ógerningur að safna nokkrum varasjóðum nema þessum 20%, sem þeim er leyft að halda eftir. Veltuútsvörin eru mjög mismunandi hvarvetna á landinu. Ég gæti trúað, að þau væru einna lægst hér í Reykjavík og hæst í Hafnarfirði. Eftir því, sem ég hef heyrt, mun veltuútsvar þar í einstökum greinum geta farið upp í 5%, og það getur hver sagt sér sjálfur, að þegar fyrirtæki eiga að fara að greiða 1%–5% í veltuútsvar, verður ekki mikið eftir af hagnaði, enda kemur það oft fyrir, að veltuútsvarið ríður baggamuninn, svo að menn verða að taka af eignum sínum til þess að geta staðið undir greiðslu á sköttunum. Það gefur líka nokkra hugmynd um, hversu þungur baggi þetta er í viðbót við hinn venjulega útsvarsstiga, að í Reykjavík munu hafa verið lögð á veltuútsvör, er nema 17 millj. kr. síðastl. ár. Er ljóst, að slíkt er gífurlega þung byrði á atvinnurekstrinum í bænum. Það er ekki hægt að halda áfram að leggja á veltuútsvar í bæjarfélögunum, eins og gert hefur verið hingað til, enda er það fyrir bæjarfélögin sama og að slátra hænunni, sem verpir gulleggjunum, vegna þess að fyrirtækin og reksturinn stenzt ekki slíkar álögur til lengdar. Þess vegna er engin leið út úr þessu önnur en sú, að veltuútsvarið verði frádráttarhæft, að það megi draga það frá tekjunum. Það á að gera bæjarfélögunum fært að standa undir þeim frádrætti. Að sjálfsögðu yrði að setja einhverjar skorður með álagningu veltuútsvars, til þess að það yrði ekki fært út í öfgar, ef það væri gert frádráttarhæft. Eins og ég sagði áðan, munu margir verða vonsviknir yfir því, að endurskoðun á félagakafla laganna hefur ekki náð fram að ganga á þessu þingi. Hins vegar er ljóst, að það eru ekki aðeins skattalögin, sem verður að endurskoða, heldur líka útsvarslögin. Ég vil vænta þess, að þó að nú í annað skipti verði samþ. sú bráðabirgðalausn, sem samþ. var á siðasta þingi, verði nú gerð gangskör að því, að báðum þessum lagabálkum verði breytt og breytingarnar undirbúnar fyrir næsta þing. Treysti ég vel hæstv. fjmrh. til þess að ýta svo á eftir, að þetta megi ná fram að ganga.



Það hefur verið sagt í sambandi við þetta mál, að verið væri að lækka skatta á auðfélögum; málið væri um það. Ég vil benda á, að hér er ekki verið að leggja til að gera neina breytingu á skattlagningu félaga frá því, sem var í fyrra. Hér er aðeins um það eitt að ræða að framlengja það ákvæði, sem þá var sett í lög, um 20% lækkun á skatti félaga. Í sambandi við tal manna um, að það sé óhæfa, að mönnum skuli hafa dottið í hug að lækka skatta á félögum, er rétt að menn viti, að skattabyrði félaga, bæði hlutafélaga, samvinnufélaga og allra annarra félaga, er nú margföld á við það, sem hún var fyrir stríð. Það gilda þeir skattstigar fyrir þessi félög, sem lögfestir voru fyrir stríðið, ásamt öllum viðaukum, sem settir voru á í styrjöldinni. Það er þess vegna þannig ástatt núna, að félag borgar t.d. sama skatt af 100 þús. kr. og félagi var ætlað að borga af 100 þús. kr. fyrir stríð. Breytingin hefur orðið svo stórkostleg m.ö.o., að skattabyrðin hefur margfaldazt. Það var dregið úr þessu að því er snerti einstaklingsskatta með því að umreikna tekjurnar, sem kallað var, þ.e., að áður en skattstíginn var borinn við tekjurnar, voru þær lækkaðar mjög stórkostlega eftir vissum reglum, sem áttu að koma í veg fyrir, að það þyngdist alveg vélrænt á mönnum skattabyrðin eftir því, sem verðbólgan jókst. En þessi umreikningsregla var aldrei lögfest um félögin, og þess vegna hefur skattabyrði þeirra, miðað við nettótekur, sífellt farið vaxandi. Þetta er því auðvitað orðið þannig, að brýn þörf er að endurskoða þessar reglur allar saman, og hefur því margoft verið yfir lýst nú upp á síðkastið. En það varð ekki hægt að koma sér saman um þessi mál í fyrra eða ljúka þeim, þannig að þá gætu orðið sett ákvæði til frambúðar um skatt félaga eins og einstaklinga. Þá var ætlunin, að því verki yrði lokið fyrir þetta þing. Nú hefur því ekki orðið lokið enn þá. Það er ekki af því, að endurskoðunin sjálf hafi ekki átt sér stað, heldur blátt áfram vegna þess, að menn hafa ekki getað komið sér saman um það í mþn., hvaða úrræði væru heppilegust. Það er sem sé ágreiningur í nefndinni. Það hefði verið í lófa lagið fyrir mig að framkalla nál. úr mþn. með því að leggja áherzlu á, að n. skilaði, hvað sem samkomulagi liði. En þá hefði n. bara orðið klofin um málið. Það taldi ég engum til góðs, að n. kæmi fram klofin um málið núna fyrir þetta þing. Það væri betra, fyrst ekki var hægt að fá samkomulagsálit fyrir þingið, að málið drægist eitthvað enn á langinn og reynt yrði enn þá að ná samkomulagi fyrir næsta þing. Ég lýsi á hinn bóginn yfir því, að takist ekki að ná samkomulagi fyrir næsta þing, þá mun ég verða hvetjandi þess, að n. skili samt af sér. Ég mun ekki taka það á mig að stuðla að því, að mþn. skili ekki áliti ár eftir ár, þótt ágreiningur sé. En ég taldi ekki rétt að leggja áherzlu á, að n. skilaði nú, fyrst ágreiningur varð. Það er ætlunin, að n. starfi áfram, hún starfi að því að endurskoða skattlagningu félaga til ríkisins, og enn fremur hefur n. það hlutverk að endurskoða tekjulöggjöf sveitar- og bæjarfélaga og hlýtur því að sinna því verkefni jöfnum höndum.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), sem ég þarf að svara. Annars var málflutningur hans hófsamur, eins og hann er raunar mjög oft og ég vil segja venjulega, og hann gerði enga tilraun til þess að verja það, sem er mjög ámælisvert, að ekki skuli enn hafa verið komið fullu lagi á skattgreiðslumál félaganna, þó að hann tilheyri stjórnarliðinu og ætti af þeim sökum að hafa nokkra tilhneigingu til þess að bera af því blak. Hins vegar var hann mér ekki sammála um það, að skattabyrðin hvíldi tiltölulega of létt á félögunum, miðað við einstaklingana, og nefndi um það ein fjögur dæmi, þar sem meginhluti framtalinna tekna hefði farið í greiðslu skatta og útsvars, í tveimur tilfellum hefðu meira að segja skattar og útsvar samtals numið meiru en framtöldum tekjum, þannig að þessir skattgreiðendur hefðu orðið að gefa með sér til ríkissjóðs. Ég fæ ekki skilið, að þessi dæmi geti verið öðruvísi til komin en þannig, að viðkomandi skattayfirvöld hafi gert mjög víðtækar leiðréttingar á framtölum þessara aðila.  Hv. þm. sagði eina mjög athyglisverða setningu, sem ég tel rétt að vekja athygli á og halda á lofti. Hann sagðist líta á 20% afsláttinn á skatti félaga, sem þetta frv. fjallar um, sem viðurkenningu Alþ. eða ríkisvaldsins á því, að skattheimta bæjarfélaganna sé í raun og veru alveg óviðunandi. Þetta finnst mér satt að segja vera nokkuð þungur biti fyrir hæstv. fjmrh. að kingja, að láta segja þetta við sig, rétt áður en hann kemur í ræðustólinn, og svara þessu engu. Hvaða sveitarfélag er það, sem fyrst og fremst hlýtur að teljast eiga hlut að máli? Það er Reykjavík, þar sem flokksbræður hv. 3. þm. Reykv. ráða lögum og lofum, hafa hreinan meiri hluta. Það, sem felst í þessari setningu hv. 3. þm. Reykv., er það fyrst og fremst, að skattheimta Reykjavíkurbæjar sé svo dæmalaust ósvífin, að ríkisvaldið þurfi að grípa þar fram í og létta skatta á fórnardýrum Reykjavíkurbæjar til þess að gera þeim kleift að stunda sinn atvinnurekstur áfram. Öðruvísi verða ummæli hans ekki skilin, og mér finnst satt að segja þolinmæði hæstv. fjmrh. við sinn samstarfsflokk orðin fullmikil. Mér finnst langlundargeð hans vera orðið fullmikið, ef það er rétt, að þessa skattalækkun beri að skilja sem eins konar uppbót á það, sem bæjarsjóður Reykjavíkur seilist of langt niður í vasa atvinnurekstrar í bænum. Annars má um veltuútsvörin þetta segja: Hvað eru þau eiginlega? Hvers vegna hafa bæjarfélögin gripið til þessa - ég vil segja - óyndisúrræðis, sem veltuútsvörin eru? Um það er ég hv. þm. fullkomlega sammála, að álagning veltuútsvara er sannkallað óyndisúrræði. Ástæðan til þeirra er engin önnur en sú, að framtölin, sem sveitarfélögin fá í sínar hendur til að leggja á þessi útsvör eftir, eru svo vafasöm, að þau verða ekki viðráðanleg með venjulegum tekjuskattstigum. Í raun og veru er það, hversu veltuútsvörum er beitt í ríkum mæli hér og í ríkari mæli en ég held í nokkru öðru nágrannalandanna, bein viðurkenning þess, að skattframtöl eru hér á landi óáreiðanlegri en í nokkru öðru nágrannalandanna, að skattsvik atvinnurekenda eru hér meiri en tíðkast í veröldinni, og veltuútsvörin eru í raun og veru ekkert annað en eins konar mótleikur niðurjöfnunarnefndanna gegn skattsvikum hinna tekjuháu skattgreiðenda. Ég mæli þessu tafli enga bót. Ég þarf ekki að taka fram, að ég mæli því ekki bót, að verulegur hluti skattgreiðendanna og þá fyrst og fremst atvinnurekendurnir svíki verulegan hluta tekna sinna undan skatti, og ég mæli því heldur enga bót, að niðurjöfnunarnefndir skuli telja sig þurfa að grípa til þess ráðs sem mótleiks að leggja á jafnósanngjarnan skatt og veltuútsvör hljóta að teljast. Það, sem hér á auðvitað að gerast, er það, að gerð sé alvarleg tilraun til þess að koma þessum málum á hreint, til þess að gera hér hreint borð, þ.e.a.s. að gera skeleggar ráðstafanir til þess að knýja alla skattgreiðendur til að telja rétt fram, ef við þá á annað borð höldum fast við tekjuskattinn, og þegar það hefur verið gert, að koma þá á skynsamlegum skattstigum og skynsamlegum álagningarreglum. Það er mjög fjarri mér að hafa sérstakan áhuga á nokkru, sem kalla mætti skattpíningu, hvorki á atvinnurekstri né heldur einstaklingum. Mér er ákaflega vel ljós sú hætta, sem felst í mjög háum skattstigum fyrir sparnaðinn og fjármagnsmyndunina í landinu, sem auðvitað hlýtur að teljast höfuðundirstaða undir varanlegum framförum. En meðan það líðst, að framtölum sé jafnóheyrilega ábótavant og nú er, þá dugir ekki að dæma háa skattstiga og jafnvel ekki veltuútsvör með sama hætti og mundi verða gert, ef maður víssi, að framtölin væru sómasamleg. Kjarni þess máls, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. þessarar fimmtungs skattívilnunar til félaganna, er auðvitað sá, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að þeir aðilar, sem eiga að njóta þessarar skattívilnunar, eru flestir stórríkir. Ég gat þess áðan, að raunveruleg meðaleign 81 ríkasta félagsins hér í Reykjavík væri 5–6 millj. kr. Mér hafði ekki unnizt tími til þess að ganga frá þeim upplýsingum, sem ég aflaði mér um þetta, svo að ég gat ekki um þá tölu, að skattskyld meðaleign þessara sömu félaga var ekki nema 28698 kr., m.ö.o., að skattskyld eign 81 ríkasta félagsins í Reykjavík nær ekki eins árs nettótekjum þessara sömu félaga. Þetta er enn þá skýrara dæmi um ófremdarástandið í skattamálunum en ég nefndi áðan, þegar ég ræddi um félögin í Reykjavík öll. Er hægt að hugsa sér gleggra dæmi um ófremdarástand félagaskattanna en það, að sú eign, sem 81 ríkasta félagið í reykjavík greiðir eignarskatt af, skuli ekki ná eins árs tekjum? Þá spyrja menn auðvitað: Hvað hefur orðið um tekjur allra hinna áranna? Hvar hafa þær lent? Hvert hafa þær sokkið? Í hvaða hít hafa þær horfið? Það ber allt að sama brunni með þetta. Eins og skattakerfið allt saman er, þá er félögunum ívilnað stórkostlega, miðað við einstaklingana. Þá skatta, sem ríkisvaldið innheimtir, heimtir það fyrst og fremst af einstaklingunum og þá fyrst og fremst af launamönnunum. Þegar ég nefndi launamenn í ræðu minni áðan, átti ég ekki einvörðungu við láglaunamenn, við Dagsbrúnarmenn, heldur átti ég almennt við þá menn, sem vinna fyrir launum, og þau geta auðvitað verið mishá. Hjá atvinnurekstrinum eru þau ekki mjög há. Framtalin laun atvinnurekendanna sjálfra eru ekki mjög há, að því er mér hefur skilizt, því að hvorki er það, að forstjórar þessara félaga telji fram mjög verulega háa launagreiðslu hjá þessum félögum, né heldur, að þeir fái arð útborgaðan, því að það er afar sjaldgæft í t.d. hlutafélögum, að þau greiði hærri arð en 5%, sem er leyfilegt til skattfrádráttar. Tekjur sínar hafa því þessir menn með einhverjum öðrum hætti en þeim, að þeir fái útborgaðan arð af sínum hlutafélögum eða séu þar á sérstaklega háum launum samkvæmt skattskrám. Þetta er auðvitað eitt af því, sem nauðsynlega þarf að breyta. Ég skal svo endurtaka það að síðustu varðandi endurskoðun félagaskattalöggjafarinnar yfirleitt, að ég hef engan sérstakan áhuga á því, að skattstigarnir séu sérstaklega háir, þannig að heilbrigð aukning sé útilokuð í atvinnurekstri landsmanna. Meðan við á annað borð byggjum á einstaklingsrekstri og samvinnurekstri í landinu að langsamlega mestu leyti, er ekki nema eðlilegt, að skattakerfið verði ekki til þess að hindra eðlilegan vöxt þessa atvinnurekstrar. Það, sem ég hef sérstakan áhuga á, er, að óheiðarleiki eða sukk sé ekki látið viðgangast á þessu sviði, að menn viti, að hverju þeir ganga, og að það sé tryggt, að raunverulegar tekjur allra manna, bæði einstaklinga og fyrirtækja, komi fram og síðan greiði allir hæfilega og sanngjarna skatta af þessum tekjum, félög jafnt og einstaklingar, atvinnurekendur jafnt og launþegar.



Herra forseti. Ummæli hv. 1. landsk. (GÞG) um þetta mál í heild lýsa því, að hann er ekki kunnugur afkomu félaganna eða rekstrarins í landinu. Ef hann væri það, mundi hann vafalaust ekki tala eins og hann gerði. Ég hef þá skoðun, að hv. þm. haldi því jafnan fram, sem hann telur sannast og réttast. Hann gat þess í sambandi við þau dæmi, sem ég nefndi um skattlagningu, að hér hlyti að vera um að ræða vafasöm framtöl. Ég tók fram, að í þessum tölum voru ríkisskattar og útsvör samanlagt. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að framtöl þurfa ekki að vera vafasöm til þess, að allar tekjur félaganna fari í ríkisskatta og útsvör. En eins og ég tók fram áðan, er það venjulega veltuskatturinn, sem ríður baggamuninn, og tekur venjulega það, sem eftir er, þegar ríkisskattar hafa verið á lagðir samkvæmt skattstiga og þegar útsvör hafa verið ákveðin samkvæmt útsvarsstiganum, sem um þau gildir. Hv. þm. vildi halda því fram, að ég hefði haft í frammi ásakanir í garð Reykjavíkur, og sýndi þetta m. a., hversu Reykjavík væri illa stjórnað. Ég skal ekki fara út í kappræður um það, en ég vil aðeins segja, að Reykjavík sem bæjarfélag stendur hér jafnt að vígi og önnur bæjarfélög í landinu. Bæjarfélögin eru öll í vandræðum með tekjustofna til þess að standa undir gjöldum sínum. Og það ætti að vera hverjum þm. kunnugt, hversu gífurleg gjöld Alþ. hefur lagt á bæjar- og sveitarfélögin í sambandi við alls konar félagsleg útgjöld. Þetta er kannske skýringin á því, hvernig komið er hag bæjarfélaganna, hversu erfiðlega þeim reynist að ná tekjum á móti gjöldum og hvers vegna þau þurfa að fara inn á jafnósæmilega leið og þá að leggja á veltuútsvör alveg án tillits til tekna borgaranna. Hv. þm. vill nú að líkindum halda því fram, að bæjarfélagi, sem hans flokksmenn stjórna og heitir Hafnarfjörður, sé betur stjórnað en Reykjavík. Ef fara ætti eftir því, á hvorum staðnum veltuskatturinn er hærri, mundi Hafnarfjörður standa heldur höllum fæti í samanburðinum, því að ég hygg, að veltuskatturinn í Reykjavík fari ekki mikið yfir 1%, en veltuskatturinn í Hafnarfirði mun komast upp í 5% í nokkrum atvinnugreinum. Hv. þm. undraðist það mjög, að eignir félaga nái ekki fjárhæð, sem samsvarar eins árs tekjum þeirra. Og hann spyr: Hvað er orðið af öllum tekjunum? Hvers vegna eru þessi félög ekki ríkari á pappírnum en raun gefur vitni? Svarið er mjög einfalt. Það er vegna þess, að tekjurnar fara að mestu leyti í útsvör og skatta. Um það ber öllum saman, að það er ákaflega erfitt fyrir hlutafélög, þrátt fyrir þau miklu fríðindi, sem hv. þm. telur að þau hafi, að safna sjóðum. Og ég hef orðið var við það, að útlendingar undrast þetta, þegar um þetta er rætt og þeim eru gefin upp dæmi, að firmu, sem hafa starfað í mörg ár og hafa verið vel rekin, eiga svo að segja enga varasjóði. Ég skal ekki orðlengja um þetta mál. Það gengur vafalaust sína braut á þessu þingi. En ég vil þakka hæstv. fjmrh., þó að hann sé ekki í d., fyrir þá yfirlýsingu, að þetta mál skuli verða lagt fyrir næsta þing og að þá verði gengið frá félagakaflanum.

Lúðvík Jósefsson Herra forseti. Ég hef flutt hér brtt. á þskj. 639 við þetta frv. Ég hafði áður í umr. um þetta mál lýst því yfir, að ég er algerlega andvígur þeirri stefnu, sem fram kemur í frv. og miðar að því að hækka útlánsvexti hjá byggingarsjóði verkamanna úr 2% upp í 31/2%. Því hefur verið haldið hér fram í sambandi við þetta mál, að það væri nauðsynlegt að hækka vaxtakjörin hjá þessum byggingarsjóði, vegna þess að hann mundi þurfa að taka nokkurt fé að láni til sinnar starfsemi og greiða allmiklu hærri vexti af þeim lánum en útlánsvextir eru samkvæmt lögum. Nú hygg ég það vera eigi að síður, að sjóðurinn eigi það mikið fé sjálfur, að hann hafi enn sem komið er þó nokkrar hagstæðar vaxtatekjur, svo að þess vegna er ekki enn nein ástæða til þess að fara að hækka þarna vextina. En til þess þó að mæta þessu sjónarmiði, þá legg ég til með brtt. minni, að ríkissjóður leggi byggingarsjóði verkamanna fram nokkru hærra fast árlegt framlag en gert er ráð fyrir með núgildandi lögum. Fastaframlag ríkissjóðs til byggingarsjóðs er 150 þús. kr., en þar að auki er svo jafnhátt framlag á móti því, sem bæjar- og sveitarfélög leggja fram. Nú legg ég til, að fastaframlag ríkissjóðs verði í staðinn fyrir 150 þús. kr. á árí 1 millj. kr. Með því að breyta á þennan hátt tekjum sjóðsins ætlast ég til, að búið sé að vega fyllilega upp á móti þeim vaxtamismun, sem kann að verða í starfsemi sjóðsins á komandi árum. Hins vegar eru þessi auknu útgjöld ríkissjóðs til þessa þarfa sjóðs svo óveruleg fyrir ríkissjóð, eða 850 þús. kr. á ári, að það getur enginn séð eftir þeirri greiðslu. Ég vænti því, að það verði fremur horfið að því ráði, sem mín brtt. gerir ráð fyrir, heldur en þeirri vaxtahækkunarstefnu, sem frv. er byggt á.



Herra forseti. Hv. fjhn. klofnaði í afstöðu sinni til þessa máls, og urðum við hv. 9. landsk. þm. (KGuðj) í minni hluta og leggjum til, að frv. verði fellt. Í frv. er lagt til, að vextir af lánum úr byggingarsjóði verkamanna verði hækkaðir úr 2% upp í 31/2%. Það er kunnara hv. þm. en frá þurfi að segja, að síðan sjóður þessi var stofnaður árið 1929 hefur hann lánað efnalitlu fólki mjög verulegt fé til byggingar ódýrra og hentugra íbúða og að hin hagstæðu lánskjör, sem gert er ráð fyrir í l. og hafa verið óbreytt frá upphafi, hafa gert ýmsu efnalitlu fólki kleift að búa í þeim íbúðum, sem reistar hafa verið með lánsfé þessa sjóðs. Hin síðari ár hefur þó fjárskortur mjög hamlað starfsemi sjóðsins, þannig að hann hefur ekki getað veitt svo mikil lán sem stjórn hans hefði viljað og félagar í byggingarfélögum verkamanna hafa óskað eftir. Ýmsir munu hafa gert sér von um, að úr mundi rætast fyrir húsbyggjendum, þegar frv. ríkisstj. um húsnæðismál sá dagsins ljós fyrir skömmu í þessari hv. d. Þær vonir eru nú að svo að segja engu orðnar. Sérstaklega eru vonir hins tekjulága fólks um það, að þetta frv. mundi verða því til einhverrar hjálpar í húsbyggingarfyrirætlunum sínum, algerlega að engu orðnar, því að lánskjörin, sem gert er ráð fyrir í frv., eru svo óhagstæð, að ekki verður gert ráð fyrir því, að nokkur tekjulágur maður muni geta hagnýtt sér aðstoð þess frv. að fullu. Tilraunir voru gerðar til þess, bæði við 2. og 3. umr., að láta frv. þetta verða til þess að efla byggingarsjóð verkamanna, en þær hafa allar verið felldar, nú síðast fyrir um það bil stundu. Það er skoðun mín, að ef byggingarsjóði verkamanna hefði verið séð fyrir verulega auknu lánsfé, þannig að honum hefði verið gert kleifara að sinna lánbeiðnum en honum er nú og hefur verið undanfarið, þá hefði ekki verið nein frágangssök að hækka vextina af lánum úr sjóðnum, því að svo mikið mundu menn hafa lagt upp úr því að geta fengið fyrirgreiðslu að því er lánsfé snerti, að menn mundu hafa sætt sig við að þurfa að borga af því nokkru hærri vexti. Einkum ef vaxtahækkunin hefði getað orðið til að greiða fyrir að útvega hið aukna lánsfé, var það þeim mun réttlætanlegra. Eins og málin horfa nú, hefur byggingarsjóði verkamanna ekki verið tryggt lánsfé til viðbótar við það, sem hann nú hefur og er sáralítið, svo að byggingarsjóður verkamanna horfir enn fram á mjög erfiða tíma, horfir enn fram á að verða að synja langmestum hluta þeirra manna, sem leita á náðir hans og eygja lánveitingar úr honum sem einu von sína til þess að geta komið sómasamlegri íbúð yfir höfuð sér. Undir þessum kringumstæðum getum við hv. 9. landsk. þm. ekki fallizt á neina vaxtahækkun á útlánum úr þessum sjóði. Vaxtahækkunin úr honum undir þessum kringumstæðum mundi verða til þess eins að torvelda enn efnalitlu fólki að eignast sómasamlega íbúð. Þess vegna getum við ekki á hana fallizt og leggjum því til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og er 190. mál þingsins, er stjfrv. og fer fram á það að hækka vexti í byggingarsjóði sveitanna úr 2% upp í 31/2%. Fjhn. hefur athugað þetta mál og ekki getað orðið um það sammála, þar sem hún hefur klofnað í tvo hluta. Meiri hluti n., sem skilar áliti á þskj. 627, leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Það, sem gerir að verkum, að við viljum samþ. þessa hækkun á vöxtum byggingarsjóðs, byggist á því, að við leggjum meira upp úr því, að sjóðurinn hafi fjármagn til þess að lána, heldur en hinu, þó að vextirnir séu nokkuð hækkaðir, enda þótt það sé aldrei æskilegt mál. Eins og gerð er grein fyrir bæði í grg. frv. og að nokkru leyti í nál. okkar meiri hl. um breytingu á ræktunarsjóðslögunum, þá kostar mjög mikla fúlgu að standa undir vaxtamismun, ef vöxtunum er ekki neitt breytt. Ég skal ítreka það, sem minnzt er á í nál. okkar á þskj. 627, að það er ekki til þess ætlazt, að þessi vaxtahækkun komi á nein þau lán, sem búið er að veita, og ekki heldur á þau byggingarlán, sem búið er að veita fyrri hlutann af, þegar lögin taka gildi, þar sem telja verður, að búið sé að gera samning um þau lán á grundvelli hinna eldri laga. Varðandi þær brtt., sem fram hafa veríð fluttar víð þetta frv., skal ég ekki fyrir hönd meiri hluta n. tala neitt um þær að svo stöddu, fyrr en þeir hv. flm., sem þær flytja, hafa fyrir þeim talað.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. er eitt af þeim fjórum frv., sem ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþ. nú að undanförnu og öll miða að því að hækka vaxtagreiðslur af lánum í landinu til íbúðarbygginga í sveitum, kaupstöðum og sömuleiðis til annarra framkvæmda, sem áður hafa notið sæmilegra vaxtakjara, svo sem ræktunarframkvæmdanna. Það hefur áður verið rakið hér, bæði af mér og öðrum, að sú stefna, sem í þessu felst, er ærið óheillavænleg fyrir framtíð byggingarmálanna á okkar landi og fyrir framtíð fjármálanna yfirleitt, þar sem ekki má lengur nokkur hlutur vera með þeim réttindum í þjóðfélaginu, að lán til framkvæmda séu fyrir hendi með skaplegum kjörum. Það hefur verið á það bent hér af formælendum ríkisstj., að það hafi orðið almenn vaxtahækkun í landinu og það sé ekki nema eðlilegt, að þetta fylgi þeirri vaxtahækkun. Þetta er ákaflega hæpin röksemd. Sízt af öllu er það samboðið þeim, sem þykjast hafa háð mikla og harða baráttu gegn dýrtíðinni í landinu, þegar þeir nú gera það að aðalröksemdum sínum, að ekkert megi dragast aftur úr af þeim liðum, sem annars verka til aukinnar dýrtíðar. Húsagerð í sveitum er að sumu leyti nokkru óarðvænlegra fyrirtæki en a.m.k. sumt af húsagerð í kaupstöðum, og er það fyrst og fremst vegna þess, að sveitir landsins hafa ekki tekið eðlilegri þróun hvað fólksfjölgun snertir með sama hætti og þjóðin í heild. Það hefur sífellt sigið í þá áttina á undanförnum árum, að fólk hefur flutt burt úr sveitunum, og þeir sömu menn sem hér eru forsvarsmenn þess, að vextir séu hækkaðir til íbúðarhúsabygginga í sveitum, stynja hér úr þessum ræðustól yfir þeim vandræðum, að hér sé víða að verða fólkslaust í sveitunum. Þeir tala um það, að það þurfi að vinda bráðan bug að því að laga þetta, það þurfi að flytja inn fólk o.s.frv., en þegar kemur að einu höfuðskilyrðinu fyrir því, að fólkið geti búið í sveitunum, þ.e.a.s., að það geti byggt sér þar sæmileg hús án þess að verða mjög sligað af vaxtabyrðum þeim, sem á húsbyggingarlánum verða, þá vantar þá ekki hendurnar til þess að rétta upp til samþykkis því áformi ríkisstj. að gera enn þá örðugra að byggja í sveitum en verið hefur. Ég geri ráð fyrir því, að það breyti ekki stóru um þeirra handaburð við afgreiðslu þessa máls, þótt þeim sé bent á þetta hrópandi ósamræmi, sem í framkomu þeirra er, þó að þeim sé bent á það, að ein af þjóðarnauðsynjum Íslendinga er í því fólgin, að fólk geti búið í sveitum og byggt sér þar hús. Samt vil ég leyfa mér að undirstrika það, að þeir, sem ljá svona máli lið, eru ekki að stuðla að því, að straumhvörf verði í því málí, sem nú er eitt af okkar alvarlegustu vandamálum, þ.e.a.s., að fólksstraumurinn liggur úr sveitum og til höfuðborgarinnar. Ég hef lagt til í mínu nál. sem minni hl. fjhn., að þetta frv. verði fellt. Það eru raunar ýmsar aðrar leiðir, sem til greina geta komið, og hér liggur .fyrir brtt. frá hv. 11. landsk. .þm. (LJós) um það, að í staðinn fyrir vaxtahækkun í þessum sjóði komi aukið framlag ríkissjóðs til hans, þ.e.a.s., að hið fasta árlega ríkisframlag hækki úr 2.5 millj. í 3 millj. Þetta er ólíkt skynsamlegri leið, og mun ég þar af leiðandi styðja þá breytingu, en auk alls annars vil ég benda á það, að vaxtagreiðslur þessa sjóðs eru nú ekki óhagstæðari fyrir s.l. ár en svo, að hann hefur haft 113 þús. kr. ágóða af vöxtum, þ.e.a.s. vextir, sem til hans hafa verið greiddir af lánum, eru 113 þús. kr. hærri en þeir vextir, sem sjóðurinn hefur sjálfur greitt af sínum lánum. Á þessu kann að vera breyting í aðsigi, með því að sjóðurinn á von á allstóru láni, að því er mér skilst, 12 millj. kr. láni úr þeim sjóði, sem á að veita lán úr til almennra búsbygginga samkv. því frv. ríkisstj., sem héðan var afgr. úr þessari d. áðan. Má þá búast við því, að vaxtagreiðslur sjóðsins verði óhagstæðar, því að af þeim lánum, sem ríkisstj. ætlar þannig að koma til sveitanna, eiga að vera 7% eða jafnvel 71/4% vextir og væri eðlilegast að mæta því með auknu ríkisframlagi, en svo fremi að brtt. 11. landsk. þm. fáist ekki samþykkt, þá held ég mig við þá afstöðu, að frv. beri að fella.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til að mæla fyrir þeirri brtt., sem ég hef lagt fram við þetta frv. á þskj. 640. Þetta frv. er sama eðlis og það, sem hér var á dagskránni næst á undan. Það miðar fyrst og fremst að því að hækka vaxtakjör hjá þeim sjóði, sem hér er um að ræða, byggingarsjóði sveitanna. Ég tel miklu eðlilegra að mæta þeim vanda, sem sjóðurinn kann að þurfa að glíma við á næstu árum með því að þurfa að borga hærri vexti sjálfur en vaxtatekjur hans geta orðið, með því, að greitt verði af hálfu ríkisins örlítið hærra fast framlag til sjóðsins og vaxtamismunurinn þannig greiddur niður. Nú greiðir ríkissjóður til þessa sjóðs á ári hverju 2 millj. og 500 þús. kr. Ég legg til, að ríkissjóður þess í stað greiði eftirleiðis 3 millj. kr., eða hækki sitt framlag um 500 þús. kr. Ég vona líka, að bv. alþm. geti fallizt á, að það sé ekki eftir því að sjá, þó að ríkissjóður greiði 1/2 millj. kr. meira á ári til þessa sjóðs en verið hefur, ef með því yrði hægt að koma í veg fyrir þá vaxtahækkun, sem annars er stefnt að með frv.



Herra forseti. Þar sem þessi brtt. orðrétt eins og hún er þarna stendur í núverandi og núgildandi lögum, sem sett eru af þessari hæstv. ríkisstj. um útlán viðvíkjandi smáíbúðum, þá þykir mér sjálfsagt, að sú regla, sem þar á að gilda, en sá kafli fellur nú raunverulega úr gildi, sé látin gilda um þessi veðlán, ef það er ekki meiningin að hverfa frá þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. sjálf lýsti yfir í sambandi við setningu laganna um smáíbúðir, og taka upp beina pólitíska hlutdrægni í lánaveitingum. Þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu.



Þessari reglu, sem brtt. á að lögfesta, hefur verið fylgt við úthlutun smáíbúðalána undanfarið. Í trausti þess, að henni verði fylgt, og ekkert hefur komið fram um annað en að það sé ætlunin, að henni verði fylgt í framtíðinni, þá segi ég nei.



Herra forseti. Þar eð það kemur fram í grg. þessa frv., að byggingarsjóði sveitanna hefur verið tryggð ákveðin fjárupphæð af því fé, sem frv. fjallar um, og fjárupphæðin meira að segja nefnd í grg., tel ég óverjandi að afgreiða þetta frv. öðruvísi en þannig, að byggingarsjóði verkamanna verði tryggð a.m.k. jafnhá upphæð, og segi þess vegna já.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. málsins hér í hv. þd. í gær, fóru samgmn. beggja d. yfir frv. með vegamálastjóra milli 1. og 2. umr. og gerðu á því einungis orðabreytingar og leiðréttingar, en efnisbreytingar engar. Niðurstaðan varð sú, að n. taldi, í samráði við skrifstofu Alþ., ekki þörf á því að bera fram sérstakar brtt. á nýju þskj. um þessar leiðréttingar og lagfæringar, heldur var frv. prentað upp með leiðréttingunum, og hefur því nú verið útbýtt þannig. Ég vil aðeins minnast á örfáar þessara leiðréttinga, rétt til þess að sýna, hvers eðlis þær eru. Á bls. 3 í frv. er t.d. breyting gerð á 49. lið, þar sem settur er Vorsabær í staðinn fyrir Ossabæ. Þessi bær mun í daglegu tali yfirleitt vera nefndur þessu nafni, og töldu staðkunnugir menn og vegamálastjóri betur fara á því, að þetta nafn væri notað. Við 68. lið í Suðurlandsvegum er sú breyting gerð, að bætt er inn í, þar sem stendur „hjá Flatey með álmu yfir Hornafjarðarfljót ytra“: undan Bjarnanesi og á Mýraveg. Vegurinn verður nákvæmlega hinn sami og gert var upprunalega ráð fyrir. Enn fremur er í 70. lið sett inn: hjá Reyðará - í staðinn fyrir „hjá Svínhólum“; vegurinn einnig hinn sami og upprunalega var gert ráð fyrir. Þessa eðlis eru þessar brtt. yfirleitt. Ein leiðrétting er t.d. við 32. lið í Vesturlandsvegum, þar er um hreina prentvillu að ræða, þar sem stendur Vesturlandsvegur, átti að vera Norðurlandsvegur. Enn fremur er á nokkrum stöðum talað um vegi á væntanlegar brýr, þar sem búið er að byggja brýrnar. Hefur þar orðið að fella út orðið „væntanlegur“. Ég hygg, að ekki beri nauðsyn til þess að fara frekari orðum um þessar lagfæringar og leiðréttingar, sem n. taldi í samráði við skrifstofu þingsins ekki nauðsyn bera til að flytja sérstakar brtt. um, heldur beri eingöngu að líta á þær sem lagfæringar. Það er þó rétt að benda á það, að á einum eða tveimur stöðum hefur vegum verið steypt saman; úr tveimur vegum hefur verið gerður einn liður í frv., en vegirnir látnir halda sér nákvæmlega eins og upprunalega var ráð fyrir gert í frv. Að lokum vil ég svo ítreka það, sem ég gat um f.h. nefndarinnar í gær, að n. beinir því mjög til hv. þdm. að samþykkja þetta frv. eins og það liggur nú fyrir, flytja ekki við það nýjar brtt., enda hafa þær engar borizt utan sú eina, sem lýst var við 2. umr. frv. og tekin var þá aftur til 3. umr. Ég endurtek það, sem ég sagði um þá brtt. í gær, að nefndin gerir sér ljóst, að sá vegur er nauðsynlegur eins og fjöldamargir aðrir vegir, sem hv. þm. gjarnan vildu hafa fengið tekna upp í þjóðvegatölu, en ekki hefur verið talið tímabært eða mögulegt að taka upp að þessu sinni. Svipaður háttur mun verða á hafður um afgreiðslu vegalaga og opnun þeirra í framtíðinni og verið hefur undanfarin ár. Það liða sennilega 3–4 ár þangað til þeim verður breytt næst, og þá koma nýir tímar og ný ráð. Þá verða margir þeirra vega, sem þm. nú hafa ekki fengið tekna upp, en hafa áhuga fyrir, vafalaust teknir upp í vegalög. Ég leyfi mér svo f.h. nefndarinnar að óska þess, að frv. verði samþykkt við þessa umræðu eins og það nú liggur fyrir, með þeim leiðréttingum, sem á því hafa verið gerðar.



Herra forseti. Mér þykir miður, hvað mér gengur illa að fá hv. samgmn. til þess að líta á þetta mál með velvilja. Reyndar fer ekki mikið fyrir þeim rökum, sem færð eru fram gegn þessari till. af hendi hv. frsm., og veit ég þó, að hann er fundvis á rök, ef þau eru til staðar, og honum er sýnt um að túlka sitt mál. En gegn þessari till. minni hefur hv. frsm. ekkert annað fært en það, að þessir 12 km megi ekki koma inn núna. Mér skilst, að ef slíkt hendi, sé eitthvað raskað réttlætinu, sem ríkir í þessu frv. Hv. frsm. hefur ekki heldur efazt um, - og það er ekki hægt, það liggur alveg ljóst fyrir, - að á þessum vegarspotta er afar mikil nauðsyn og að það varðar atvinnulíf eystra mjög miklu, hvort vegurinn verður til eða ekki. Þarna eiga hlut að máli 3 þorp, sem þetta snertir fyrst og fremst. Það eru Stokkseyri og Eyrarbakki, og það er Þorlákshöfn. Í þessum þorpum er á annað þúsund manns. Áður hef ég gert grein fyrir því, hve þetta kynni að greiða fyrir samgöngum. En hvað sem um þetta er, þá vill hv. frsm. ekki taka það gilt; að þessi till., þessi undur litla till., þessi spotti, megi koma inn á vegalögin, því að þá sé einhverju réttlæti raskað. Ég get ekki tekið það öðruvísi. Hann hefur gefið góðar vonir um, að næst þegar vegalög verði opnuð komi þessi till. og verði vafalaust samþ. Ja, segjum það. Er endilega víst, að þá standi mikið öðruvísi á? Er það sjálfsagður hlutur, að þeir menn, sem koma til með að fjalla um þetta, liti þannig á þá fremur en hv. samgmn. kann að gera nú? Ég efast nú reyndar um, að öll n. geri það, en einhverjir vafalaust; það er auðséð. Ég geri ráð fyrir því, að hv. frsm. telji alveg sjálfsagt, að nm. verði næst hinir sömu, en eftir því sem hann taldi að málið kæmi til meðferðar á ný, þá verður það þó ekki fyrr en eftir næstu kosningar. Ég er nú engu að spá um það, hvort þessir hv. þm. komi allir; það liggur mér í léttu rúmi, því að það er ekki það atriði, sem ég er að fást um. En út frá þessu tali hv. frsm. hef ég ekki getað annað en litið á þetta mál, hvernig það liggur fyrir. Þá er það um málið að segja, að engin sýsla á landinu hefur nándar nærri jafnlanga sýsluvegi sem Árnessýsla. Þrjár sýslur á landinu hafa aðeins lengri hreppavegi en Árnessýsla, en þar munar mjög litlu. Árnessýsla hefur hvað gjöld áhrærir til sýsluvegasjóðs jafnan verið í hámarki með greiðslur til vegalagningar, svo að ekki þarf þetta að hindra það, að þessi spotti bætist við. Nú er lagt til, að þjóðvegir í Árnessýslu lengist um 35 km, og það tjái ég n. þakkir fyrir. Ef þessum 12 væri bætt við, þá yrðu þetta 47 km. Hvað þetta atriði áhrærir yrði engu réttlæti raskað. Það mundi samt sem áður stórhalla á Árnessýslu í þessum efnum, svo að ekki þyrfti það að koma mjög við tilfinningar manna í þessum efnum. En það er ekki þetta atriði, sem mér er svo einkar hugarhaldið að gera að umtalsefni. Ég hef aldrei tamið mér það í meðferð mála hér á þingi að vera öðrum mönnum þröskuldur í vegi með þau umbótamál, sem þeir hafa barizt fyrir og ég hef talið að ættu skilið að fá fyrirgreiðslu, og það er vitaskuld jafnan höfuðatriðið. En þegar til viðbótar koma þær ástæður, sem ég hef nú fært fram um réttmæti þessa liðsinnis við héraðsbúa, þá skilst mér, að enn síður ættu menn að hafa hvöt til þess að standa í vegi fyrir því, að þessum óskum yrði fullnægt. Ég hef áður gert grein fyrir því, að þessi vegur kemur að fullu gagni, þ.e. sem vegur austur að ánni, hvað fólksflutninga áhrærir, ferðalög á milli þessara staða, þó að brúin komi ekki. Nú þessa dagana er verið að smala mönnum víðs vegar úr bæði kauptúnum og austur um sveitir til þess að hjálpa til við aflann í Þorlákshöfn, en þeir verða að aka milli 40 og 50 km og sumir lengra, í stað þess að það yrðu ekki nema 12–15 km eftir því, úr hvaða þorpinu þeir kæmu austan að, sem þeir þyrftu að aka, ef vegur kæmi að ánni og fólkið yrði svo ferjað á bát yfir Ölfusá. Síðastliðinn laugardag öfluðu þeir 6 bátar, sem núna eru gerðir út frá Þorlákshöfn, 187 lestir af fiski. Sumir þríhlóðu. Einn báturinn, sem þríhlóð, - það er ekki stór bátur, 17 tonna, aflaði 45 lestir í hvert skipti, og róðurinn frá bryggju á þær stöðvar, þar sem aflað er, var um 50 mínútur, og það er nú reyndar oft miklu styttri sigling en þarna. Það er mér alveg dulið og hrein ráðgáta, hvað vakir fyrir þeim hv. þm., sem í n. eru, að standa á móti þessu, nema það eigi að fara að skoða það sem ekkert góðverk fyrir þjóðina að afla verðmæta úr sjó og verka aflann, gera hann að verðmætri vöru í þágu þjóðarinnar allrar meira og minna. Ég veit ekki, hvort ég skil það rétt, - ég held það hljóti að vera samt, - að þessar nýju till., sem hv. n. leggur til að samþ. verði, séu viðbót við þjóðvegina, sem eru á skránni og fyrir eru, og að sama skapi styttist annaðhvort hreppavegir eða sýsluvegir, stundum kannske hvort tveggja. Ég held, að það hljóti að vera þannig, því að annars get ég ekki fundið út, hvað tölurnar ættu að merkja. Ég vildi nú gjarnan spyrja hv. frsm., hvort ég skil þetta ekki rétt, ef hann vildi gera svo vel bara að skjóta því inn í, að viðbótartill. um þjóðvegina, þessa nýju, komi til viðbótar við töluna, sem er á skránni, og séu þá annaðhvort teknar af sýsluvegum, þ.e.a.s. þeir styttist um það, eða hreppavegum eða kannske hvorum tveggja, eftir því sem á stendur.  Þá vil ég og geta um, ekki af því að ég ætli að fara að átelja það, að í einni sýslu, það varðar ekkert um, hver hún er, eru hreppavegir og sýsluvegir til saman 53.6 km. Till. n. er, að í þessu héraði séu 45.5 km gerðir að þjóðvegum. Eftír eru þá 8.1 km sýsluvegir og hreppavegir í héraðinu öllu. Ég er ekkert að átelja þetta. Þetta má gjarnan vera svo fyrir mér. En ef maður ber það saman við héruð, þar sem eru mörg hundruð km og vegir hafa áratugum saman verið í hámarki, eftir því sem l. leyfa með tillög til vega, þá er þetta eitthvað skrýtið réttlæti, ef ekki stendur eitthvað alveg sérstaklega á, og það liggur ekki fyrir þarna; það þekki ég. Ég er ekki að taka þetta fram af því, að ég ætli að fara að átelja það eða vera meinsmaður neins. En ég vil gjarnan benda hv. frsm. á, að það verður að vera eitthvert samræmi í hlutunum, ef menn ætla að geta rökstutt mál sitt með því, að réttsýni ráði. Öðru máli er að gegna náttúrlega, ef ofbeldi á að ráða, hnefaréttur, þá þarf engan rökstuðning, - bara þetta skal gilda, hvort sem það er gott eða illt. En það hefði ég haldið, að við hv. þm. N-Ísf. vildum ekki fylgja slíkri stefnu. Nú skal ég ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég skírskota máli mínu til allra sanngjarnra hv. dm. og skora eindregið á þá að vera með jafnsjálfsögðu máli og þessu. Það er ekki mín vegna, sem þetta er gert. Það er fyrir það fólk og þjóðina, sem á að njóta þess, og ef það eru einhverjir hér í hv. d., sem endilega vilja vera meinsmenn þessa fólks, þá verða þeir náttúrlega að velja sér það hlutskipti; við það fæ ég ekki ráðið. Ég hef reynt að leggja málið svo ljóst fram, að menn viti, hvað hér er um að tefla, og lengra má náttúrlega ekki mínar röksemdir. En þær óskir hef ég fram að færa til hv. dm., að þeir gæti réttsýni við afgreiðslu þessa máls. Ég skoraði á hv. frsm. við 2. umr. málsins, að ef hann gæti borið saman, þótt ekki væri nema einhvern smávegakafla af þessum till., sem fyrir liggja, sem hefði jafngildar ástæður til þess að vera tekinn með og þessi, þá væri mér þökk á, að hann væri nefndur. Það hefur frsm. ekki gert, og það get ég heldur ekki ætlazt til, því að það er alls ekki til staðar. Ég hef lesið þessar till., sem gerðar eru, farið nákvæmlega í gegnum frv., og slíkt fyrirfinnst ekki. Hitt er annað mál, að það getur átt fullan rétt á sér fyrir því, því að mismiklar þarfir eru fyrir umbætur, og um slíkt verður ekki fengizt.