Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurður E. Hlíðar): Herra forseti! Síðan þetta frv. fór héðan til hv. Ed., hafa nokkrar breyt. orðið á því, þó ekki stórvægilegar, en samt raska þær málinu lítils háttar. Ég vil benda á, að það hefir af vangá slæðzt inn meinleg prentvilla í niðurlag 1. gr. frv., þar sem stendur „frá 1. sept. til ársloka“. En það getur ekki verið ætlunin að heimila, þegar sérstaklega stendur á, dragnótaveiðar til ársloka, þegar þær eru bannaðar á öllu landinu, samkv. fyrri málsgr. frv., á tímabilinu frá 1. til 31. des. Við höfum því borið fram brtt. til leiðréttingar á þskj. 500, þar sem ákveðið er, að fyrir orðin „1. sept. til ársloka“ komi: 1. okt. til 30. nóv. Þá er hér heimildaratriði, þess efnis, að sýslun. eða bæjarstj. skuli mega banna með öllu dragnótaveiði innan afmarkaðra löggiltra hafnarsvæða í viðkomandi héraði. Ég get ekki séð, að nokkur hætta sé að þessu ákvæði. Þá hefir sú breyt. verið gerð á frv. í Ed., að tíminn, sem dragnótaveiði skal bönnuð, hefir verið styttur um hálfan mánuð. Var frv. breytt þannig, að í staðinn fyrir „1. janúar til 15. júní“ var sett: 1. janúar til 1. júní, - og geri ég mig ánægðan með þetta. Ég mæli með því, að frv. verði samþ. með brtt. sjútvn. Nd. á þskj. 500. En nái sú brtt. samþykki þessarar hv. d., verður málið vænt anlega að fara til hv. Ed. aftur, áður en afgreiðslu þess lýkur.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Manni virðist svo, að hér í þinginu sé mikið talað um sparnað og það, hve óhjákvæmilegt sé að skera niður útgjöld, sem virðast bráðnauðsynleg. Þess vegna væri ekki nema eðlilegt, að einhverjar útskýringar kæmu frá hálfu þeirra manna, sem flytja frv. um að stofna í landinu ný embætti. Það væri einnig sjálfsagt, að almenningur og þingheimur fengi að vita, að hvaða leyti þetta er nauðsynlegt. Þessi embættaskipun í landinu hefir stórkostlegan kostnað í för með sér, og þar að auki, frá margra manna sjónarmiði, ekki heppileg. Ef ég á að lýsa afstöðu minni til þessara mála álít ég ekki rétt að fjölga embættum og auka þannig útgjöld ríkisbúsins; finnst mér frekar liggja fyrir að draga úr þeim. Við heyrðum það ekki alls fyrir löngu, þegar rætt var um, að sjómenn fengju uppbót á laun sín, að slíkt þótti hin mesta fjarstæða, en nú koma valdhafarnir með mál sitt um aukin útgjöld ríkissjóðs, án þess að hafa náð um það samkomulagi við fjárveitinganefnd. Með frv. er stofnað til útgjalda í stórum stíl, og það er ekki einu sinni haft svo mikið við að koma með rök fyrir því, að þetta sé nauðsynlegt. Ég er ekki aðeins á móti frv. frá sjónarmiði sparnaðarins, heldur álít ég líka, að með því sé verið að skapa sterkari ofbeldistæki en áður hafa verið notuð af íslenzku ríkisvaldi. Í frv. er ekki gert að skyldu, að sá maður, sem fer með lögreglustjórn í Reykjavík, sé lögfræðingur, heldur gengið út frá. að það sé maður, sem reynist hæfur til þess að stjórna her. Þetta vildi ég láta koma fram um leið og frv. fer til 2. umr. og til n. Ég hefi nú lýst afstöðu minni gagnvart ríkislögreglufrv. og skal ekki fjölyrða frekar um það, en mun greiða atkv. móti því við þessa umr.



Ég vildi mælast til þess við hæstv. foresta, að hann geri nú fundarhlé, því það er slæmt að þurfa að halda áfram með þetta mál í kaffitímanum.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Eins og grg. fyrir þessu frv. ber með sér, þá er það undirbúið af nefnd, sem ríkisstj. skipaði til þess að athuga um breyt. á framfærslul. Þessi nefnd starfaði hér í bænum um skeið, og voru henni til aðstoðar menn, sem langa reynslu hafa í meðferð framfærslumála í bæjum og sveitum landsins. Þegar þessi nefnd hafði lokið störfum, kom ríkisstj. saman um að leggja þetta mál fyrir hv. Alþ., og hefir það nú gengið í gegnum hv. Ed. Aðalatriði þessa frv. má segja, að séu þau, að nokkuð er breytt ákvæðum fyrri framfærslul., hvað snertir rétt manna til að vinna sér nýja framfærslusveit. Nú er í gildi með framfærslul., að menn eigi framfærslusveit, þar sem þeir hafa tekið sér lögheimili, án tillits til þess, hvort þeir hafa dvalið þar lengur eða skemur. Þær takmarkanir eru gerðar í þessu frv., að vissir menn, sem flytjast milli sveita, öðlast ekki framfærslurétt f hinni nýju heimilissveit fyrr en eftir tilskilið tímabil. Það eru fyrst og fremst þeir menn, sem þegið hafa af þeirri sveit, sem þeir flytjast frá, og í annan stað menn, sem dveljast á sjúkrahúsum, heilsuhælum eða öðrum slíkum stofnunum. Loks eru það þeir menn, sem ráðstafað er af framfærslunefnd eða hreppsnefnd í annað framfærsluhérað. Þá má geta þess, að í þessu frv. eru nokkuð ríkari ákvæði um rétt framfærslusveitar yfir högum þeirra manna, sem komast á framfærslu. Þar er lögð áherzla á, að í stað þess að greiða mönnum framfærslueyri án vinnu, þá sé reynt að útvega þeim mönnum vinnu, sem geta unnið, svo þeir geti séð sér og sínum borgið. Það er gert ráð fyrir, að þetta sé gert, þó það sé ekki alltaf á sama stað og heimili manna er á. Loks er þriðja höfuðatriðið í þessu frv., en þar er gert ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist nokkrar greiðslur í viðskiptum milli sveita, sem stafa af þessum nýju ákvæðum frv. Þessi ákvæði er að finna í 22., 23. og 31. gr. frv., þar sem ríkissjóði er gert að ábyrgjast greiðslur á 2/3 þess kostnaðar, sem framfærslusveit á að greiða dvalarsveit eftir þeim reglum, sem ég gat um fyrr. Í 23. gr. er ábyrgzt greiðsla framfærslukostnaðar af hálfu dvalarsveitar, sem sjúklingur dvelur í, án þess að hafa öðlast þar framfærslurétt. Þetta eru höfuðatriði frv., og sé ég ekki ástæðu til að fara út í það nánar á þessu stigi málsins. Við meðferð málsins í hv. Ed. hefir frv. lítið breytzt að öðru leyti en því, að aftan við það er sett ákvæði til bráðabirgða um skipun 3 manna nefndar, sem á að hafa með höndum till. og að vissu leyti framkvæmdir eftir ákvörðun ráðh., í ýmsum málum viðkomandi framfærslulöggjöfinni og eins afskipti af því fé, sem á hverjum tíma er veitt úr ríkissjóði til atvinnubóta og framleiðsluaukningar. Ég fyrir mitt leyti var því meðmæltur, að slík nefnd væri skipuð eftir því ákvæði, sem fyrir liggur frá hv. Ed. Ég tel það mikinn styrk fyrir þann mann úr ríkisstj., sem fer með framfærslumálin á hverjum tíma, að hafa slíka ráðunauta sér til aðstoðar, og sé þangað hægt að leita till. og jafnvel fela þeim mönnum framkvæmdir vissra greina innan þessara mála. Að öðru leyti gerði hv. Ed. ekki neinar verulegar efnisbreyt. á frv. frá því, sem það var lagt fyrir þingið á sínum tíma. Ég vil svo mælast til þess, að þetta frv. nái fram að ganga, og óska eftir, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Það er nú búið að eyða 1½ tíma í að ræða um svartbakinn, svo ég held, að það sé óhætt. að mönnum gefist annar eins tími til þess að ræða um þetta mál. Ég vil því eindregið óska eftir, að annar eins tími verði gefinn til þess að ræða um þetta mál eins og gefinn var til þess að ræða um svartbakinn.

Forseti (JörB) : Það er ætlun mín að reyn, að koma málinu nú áleiðis til 2. umr. og n., þar sem það er tilætlunin, að þetta mál nái fram að ganga. Ég vildi því mjög gjarnan mælast til þess, að menn styttu heldur mál sitt við þessa umr., til þess að reyna að greiða fyrir því, að málið komist til 2. umr. og n.

*Héðinn Valdimarsson: Ég ætla að minnast á nokkur atriði í þessu frv. Það er borið fram af hæstv. félmrh., svo maður skyldi ætla, að það væri byggt á þeim grundvelli, sem Alþfl. hefir haft í framfærslumálunum, en því fer mjög fjærri. Það virðist eins og þetta frv. geri eingöngu ráð fyrir því sjónarmiði, hvernig eigi að koma þessum málum fyrir á sem haganlegastan hátt þannig, að sem minnstu sé kostað til framfærslumálanna. Það er ekki á neinn hátt litið á þarfir fólksins, sem þarf á framfærsluhjálp að halda og á samkvæmt stjskránni rétt á, að fyrir því sé séð. Það virðist svo, að sumar þær breyt., sem hér eru gerðar, séu þannig, að þær stappi nærri því að vera brot á stj.-skránni, að því er snertir sjálfræði manna. Ég vil benda á þau ákvæði, þar sem gert er ráð fyrir, að taka megi framfærslustyrkþega með valdi og flytja hvert á land sem er, í viðunanlega vist, eins og það er kallað. Það er sett þarna á vald sveitarstjórna, hvað gert er við þetta fólk. Áður þóttu fátækraflutningar hið mesta hneyksli, enda hafðist eftir langa baráttu og almennan skilning á því, hve svívirðilegir þeir voru, að fá þá úr l. numda. Nú er gengið ennþá lengra, því nú má ekki aðeins flytja fólk þangað, sem það er ættað, heldur hvert sem vera skal, án þess að það sá takmarkað af öðru en því, að það sé gert í atvinnuskyni um stundarsakir, en það er alveg lagt á vald fátækrastjórna að ákveða um þetta. Mér er alveg óskiljanlegt, hvaða áhrifum hefir verið beitt til þess að fá meiri hluta þm. til þess að ganga inn á þetta, fyrst í Ed., og nú lítur út fyrir, að eigi að keyra það í gegnum 1d. [Eyða í handr. þingskrifarans]. aðbúnaður fólksins og kjör, og hvernig heimilin verða slitin sundur, allt er þetta á valdi þessara manna. Svo er verið að leysa upp höggorminn, og til þess að gera upphafsmenn hans ánægða, er verið að taka búta af honum og skeyta aftan við þetta frv., svo sem þessa þriggja manna nefnd, sem skipa á eftir tilnefningu þriggja stærstu þingflokkanna. Ætlazt er til, að nefnd þessi hafi með höndum framkvæmdir og ráðstafanir til framleiðslubóta og atvinnuaukningar, svo sem það er orðað, og framkvæmdir í framfærslumálum. Þar með eru þessi mál tekin úr höndum þeirra manna, er áður hafa ráðið þeim og hafa þó nokkra embættisábyrgð, þótt ekki sé annað, og fengin pólitískum flokkum til umráða. Alstaðar þar sem þetta mál hefir verið rætt, bæði í verkalýðsfélögunum og annarstaðar, hefir það mætt hinni megnustu andúð, og það er ekki ósennilegt, að þing og stjórn séu ekki búin að bíta úr nálinni með það, ef það verður samþ. Ákvæðið um, að leitað skuli álits verkalýðsfélags á staðnum kemur að litlu haldi, því að víða er ekkert verkalýðsfélag til, eins og t. d. í sveitunum. Ef farið verður að ráðum hv. þm. Borgf. (PO), að hola þúsundum kaupstaðarmanna niður í sveit, þar sem ekkert verkalýðsfélag er til, verður lítil stoð í þessu ákvæði, og þó svo að álits verkalýðsfélaganna sé leitað, er framkvæmdavaldið í höndum þessara manna. Með öðrum orðum, valdið yfir framfærsluþurfunum er aukið stórkostlega, en réttur þeirra er skertur. Í nágrannalöndunum hefir þróunin gengið í þá átt að setja föst ákvæði um þessi mál, t. d. með því að koma þeim inn í tryggingarlöggjöfina eða á annan hátt að búa svo um, að framfærsluþurfar hefðu nokkur mannréttindi. Hér er hinsvegar verið að taka af þeim mannréttindin og gera þá að þrælum, því að þetta frv. er ekkert annað en ný þrælalög.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vil verða við beiðni hæstv. forseta að ræða mál þetta við 2. umr., en vil þó láta það koma fram nú við 1. umr. þess, að ég tei þessar aðfarir, að innleiða sveitarflutninga á ný, alveg ófærar. Hér hafa nú verið samþ. tvenn friðunarlög, fyrir fugla og hreindýr, og langar umr. hafa farið fram í deildinni um eyðingu vargs úr fuglaheiminum, en þegar kemur að mannheimi, kveður við annan tón, þá eru borin fram frv. til ófriðunar, þar sem dregið er úr sjálfsögðum rétti þeirra manna, er hér eiga hlut að máli. Með 21. gr. þessa frv., sem fjallar um að innleiða sveitaflutninga á ný, er verið að hverfa frá þeim siðferðilega grundvelli, sem reynt hefir verið að leggja undir þessi mál að undanförnu. Ég vil því mælast til þess við þá nefnd, er fær mál þetta til meðferðar, að hún athugi það gaumgæfilega, því að það er í fyrsta lagi ómannúðlegt að ganga svona frá því, og í öðru lagi ekki vansalaust fyrir þing og þjóð. Mun ég svo verða við tilmælum hæstv. forseta og ljúka máli mínu að þessu sinni.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson): Allshn. hefir klofnað um þetta mál; meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl., hv. 1. þm. Rang. og hv. 7. landsk., eru á móti því. Aðalefni frv. er það, að 2 vargfuglar skuli eyddir sem mest næstu 2 ár. Eins og sést í grg. frv., fjölgar þessum fuglum mjög ört, samtímis því sem æðarfugli fækkar og dúntekja minnkar. 1912 voru flutt út 4187 kg af æðardún, en 1937 hafði útflutningurinn lækkað niður í 2791 kg. Enginn vafi er á því, að báðar þessar fuglategundir eru mjög hættulegar æðarvarpi og eyðileggja það, og eins og þessi tilvitnun í hagskýrslurnar sýnir, hefir æðarfuglinn minnkað eftir því sem vargfugli fjölgar. Ennfremur er víst, að báðir þessir fuglar eru mjög ágengir við aðrar fuglategundir, sem eru ýmist til prýði eða gagns fyrir landsmenn. Þess vegna verður eyðing þessara fuglategunda til gagns fyrir þjóðina. Ég vona, að hv. deild taki vel á móti þessu frv. Við flm. höfum borið fram brtt. við 4. gr., þar sem mönnum er gert að skyldu að eyða eggjum vargfugla úr landi sínu, og höfum við bætt inn í: „ef þess er kostur“. Það liggur meira á um þetta atriði hvað veiðibjölluna snertir, og er þetta því ekki tekið fram um hrafninn.

* Frsm. minni hl. (Sveinbjörn Högnason): Hv. frsm. meiri hl. allshn. hefir réttilega skýrt frá, að n. varð ósammála um afgreiðslu þessa frv. Ég og hv. 7. landsk. þm. skiluðum sérstöku nál. á þskj. 481. Okkur virðist, að annað sé við fé ríkisins að gera á þessum tímum heldur en að veita stórar upphæðir til þess að eyðileggja fuglalíf landsins; sum atriði þessa frv. virðast koma til með að verða stór útgjaldaliður á sveitarfélögum og héruðum. Það virðist vera æðieinkennileg afstaða sumra hv. þm. til fuglalífs landsins eða gagnvart því, þar sem fyrir nokkrum árum voru samin sérstök fuglafriðunarlög fyrir fuglalífið í heild. Þau eru nú í undirbúningi, og því var lýst yfir hér í þinginu fyrir nokkru, að þau væru vel á veg komin, og verða að líkindum lögð fyrir næsta þing. Með þessum friðunarl. verður lagður grundvöllur að fullkominni friðun fugla í landinu, og með stuðningi sínum við það mál hefir Alþ. sýnt, að það vilji fremur vernda fuglalíf í landinu en útrýma ýmsum fuglategundum. Þó að hrafninn og veiðibjallan gangi næst þessum hv. þm., þá hafa sjálfsagt íbúar annara landshluta undan öðrum fuglategundum að kvarta. T. d. er örninn á einum stað orðinn allt of margur, svo ef til vill fyndist einhverjum ástæða til að útrýma honum. Svo gæti farið, að hver landsmaður vildi fá lagt fé til höfuðs þessari og þessari fuglategund. Í l. frá 1936 var leyft að drepa veiðibjölluna, svo nýmælin í þessu frv. viðvíkjandi henni eru aðeins stórkostlega aukin útgjöld í sambandi við eyðingu hennar. Ef ætti að eyða þessum fuglategundum á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, fer ekki hjá því, að stórfé þyrfti til, og gætu runnið drjúgar tekjur í vasa veiðimanna. Kannske það sé tilgangur flm. með frv. að bæta úr atvinnuleysinu, - og það yrði ekki svo lítill styrkur. Í 2. gr. frv. er talað um, að sveitarfélagið skuli greiði 20% af gjaldinu fyrir hvern fugl, sem drepinn verður samkv. frv. Ég tel víst, að hér sé átt við hreppinn, sem fuglinn er drepinn í, en ekki þann, sem veiðimaðurinn er frá. Annars er þetta ákvæði mjög óljóst; það mætti jafnvel halda, að hér væri átt við hreppinn, sem fuglinn er fæddur í! En fyrir hvaða sveitarfélag, sem hér er átt við, yrði eyðing þessara fuglategunda stórlega aukin útgjöld, og trúað gæti ég því, að sveitarstjórnir myndu hugsa sig um áður en þær óskuðu eftir slíkum lögum. Enda býst ég við, að þær hafi flestar nóg á sinni könnu, þó að þær fari ekki að greiða svo þús. kr. skipti til þess að láta drepa hrafna og veiðibjöllur. Hv. flm. hafa ekki látið þar við sitja, heldur sett ákvæði inn í frv. um, að ábúandi þeirrar jarðar, þar sem fuglinn fæðist, skuli sektaður um 50 kr. og þar yfir fyrir hvert hreiður, sem þeir vanrækja að eyðileggja. Nú verpa þessir fuglar oft innan um gil og klungur og ómögulegt að komast að hreiðrunum. Það væri gaman að sjá framan í bændurna, ef ætti að sekta þá fyrir hvert hreiður, sem ekki væri eyðilagt, og það án tillits til þess, hvort það væri mögulegt eða hvort þeir hefðu tíma til þess, eða hvort landeignir manna væru svo stórar, að þeir kæmust ekki yfir það. Ég er sannfærður um, að öll þessi ákvæði frv. eru mjög vanhugsuð, svo ég noti ekki sterkari orð. Það eitt virðist vaka fyrir flm., að sem flestir fái áhuga fyrir að útrýma þessum 2 fuglategundum, en þeir virðast ekki taka með í reikninginn þá fjárhagslegu byrði fyrir ríkið og sveitarfélög, sem þessari útrýmingu fylgdi. Þá segja hv. flm. í grg. frv., að æðarvarp hafi mjög minnkað, og manni skilst, að það hafi minnkað eingöngu vegna fjölgunar þessara fuglategunda. Ég hefi sjálfur æðarvarp með höndum, og annarstaðar, þar sem ég þekki til, hefi ég aldrei vitað til, að hrafn eða veiðibjalla hafi ásótt varpið. Þrátt fyrir það hefir dúntekjan hjá mér minnkað úr 100 kg niður í 30 kg á nokkrum áratugum. Ég er því sannfærður um, að hér er ekki um að kenna hrafni eða veiðibjöllu, og ef þetta ætti að vera dauðasök og eitt nóg til þess að ófriða þessa fugla, þá verður að taka fleiri aðila með. A. m. k. er gerður mikill usli í æðarvarpi af mannavöldum, og þyrfti að leggja fé til höfuðs fleirum en hrafni og veiðibjöllu. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að frá hvaða sjónarmiði sem frv. er athugað, sé það mjög vanhugsað. En því mun heldur ekki takast að leggja byrðar á herðar þess opinbera eða tortíma fuglalífi landsins, því sú stefna er yfirleitt ríkjandi á Alþingi að vernda dýralíf landsins. Ég vænti þess eindregið, að hv. þm. sjái sóma sinn í að láta slík frv. sem þetta ekki ná fram að ganga.

*Sigurður Kristjánsson: Það urðu mér nokkur vonbrigði, að hv. allshn. varð ekki sammála um þetta frv. Þrátt fyrir ræðu hv. 1. þm. Rang. hefi ég ekki séð neinar frambærilegar ástæður móti þessu frv., og ég hafði ekki búizt við svo ólíklegu, að nokkur maður léti sér detta í hug að vera móti svo nauðsynlegu máli. Ég verð að segja það um ræðu hv. 1. þm. Rang., að hún sé flutt miklu frekar af gáska en alvöru, og hann tók þannig á málinu, að hann vildi engu síður skemmta mönnum en tekið væri alvarlega það, sem hann sagði, eins og þegar hann sagði, að drápið ætti kannske að borgast af fæðingarhreppi fuglsins. Rök hans að öðru leyti voru í fyrsta lagi þau, að þetta myndi kosta mikið fé, og í öðru lagi, að frv. stefndi að því að eyða fuglalífi í landinu. Um fyrra atriðið er það að segja, að það eru nú gildandi lög um að útrýma veiðibjöllu, og það er aðalefni þessa frv. Að sönnu er það fé, sem lagt er til höfuðs veiðibjöllunni í l., lægra en í frv., en í reyndinni mundi framlag ríkissjóðs ekki verða meira, sakir þess, hve það tekur langan tíma að útrýma þessum fugli eftir l., sem nú gilda. Það er miklu betra að ráða menn til drápsins heldur en gefa þessum vargfugli tíma til þess að fjölga og eyðileggja framleiðslu landsmanna. Ég efast um, hvort verður dýrara. Það ber að líta á, þegar ríkið leggur fram fé til einhverra hluta, hvað fæst í aðra hönd, og það má fullyrða, að það, sem ríkið legði fram í þessu skyni, myndi strax hafa nokkurn árangur árið eftir. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefir athugað, hve mikið æðarvarpið hefir rýrnað hér á landi af völdum þessara vargfugla á undanförnum árum og hve sú fjárhæð er stór, sem æðardúnninn hefir minnkað um síðan 1912. Eftir hagskýrslum var flutt út 1937 hátt á annað þús. kg minna en 1912. Með tilliti til þess, að varan hefir hækkað í verði og notkunin minnkað innanlands, nemur þessi rýrnun í peningum 135 þús. kr. á ári, eftir því verði, sem nú er á dún. Menn sjá af þessu, að ekki er til smáræðis að vinna. Hitt atriðið, að með frv. sé stefnt að því að eyða fuglalífi landsins, er misskilningur, og er það fremur til þess að vernda fuglalífið, einkanlega arðberandi fugla. Það er vitað mál og eftir því taka allir, sem ferðast um landið, að vargfuglinn er í yfirgnæfandi meiri hluta, þar sem hann á annað borð heldur sig. Annað fuglalíf virðist tæplega geta þrifizt þar, sem hann er nálægur, enda fjölgar þessum ófögnuði mjög ört. Ég er sannfærður um, að a. m. k. hrafninn lifir ekki á neinu öðru en ungum annara fugla mikinn hluta vorsins. Allir vita, að veiðibjallan lifir mikið á æðarungum um varptímann. Það er því aldrei heppilegt fyrir blinda að dæma um lit. Ég held, að mér sé alveg óhætt að fullyrða, að ef minni hluti allshn. er að dæma hér í alvöru um frv., þá sé blindur að dæma um lit. Það er sýnilegt, að hann hefir ekki veitt því athygli, hvernig þessi vargfugl nærist. Ég minnist þess þegar ég var lítill drengur, að ég sá oft æðarfuglinn, sem lá í hreiðri sínu, vera rekinn af eggjum sínum af veiðibjöllunni. Ég sá hana fljúga með aumingja litlu ungana í kjaftinum og rífa þá í sig. Börn eru að vísu viðkvæmari en fullorðnir menn, en þó fæ ég ekki skilið, ef menn vilja ekki útrýma þessum ófarnaði og því fargi, er hvílir á þeim, er vargfuglinn leggst á. Vargfuglinn gerir hið mesta afhroð ár hvert hinu nytsama fuglalífi þessa lands með ránum sínum. Og ég hefi líka komið að kindum, sem fallið hafa niður um ís eða niður í dý, og ég hefi séð tómar augnatóttirnar og bæði augun étin úr þeim. Þetta er ekki aðlaðandi sjón fyrir menn, og ég skil ekki það fólk, sem biður þessum fuglum griða. Ég vona, að enginn hafi slíkt hrafnshjarta, að hann óski eftir slíkum aðförum. Og enginn gleymir því, er séð hefir, þegar sjór er fallinn að fjöru, æðurin situr yfir, veiðibjallan situr skammt frá, og þegar sjór fellur undir fjölskylduna, flýgur fram þessi ástvinur minni hl. allshn. til að þjóna lund sinni og pólitík hans. Ég hefi tínt upp 6–8 unga í einni lotu eftir slíka herferð veiðibjöllunnar. Þetta er hlutur, sem snýr að fuglalífinu og náttúrufriðun æðarfuglsins, en um fjárhagshlið málsins skal ég ekki hafa fleiri orð. En á því er enginn vafi, að þjóðhagslega séð er það hin mesta nauðsyn að útrýma vargfuglunum, því að það er skilyrði til þess að tryggja í framtíðinni menningarlega rækt æðarvarps. Ég vona því, að hv. deild samþ. þetta frv. eins og það liggur fyrir.

* Frsm. minni hl. (Sveinbjörn Högnason): Ég hefi fáu að svara ræðu hv. flm. þessa merkilega frv. Ég á bágt með að tala alvarlega um það; mörg ákvæði þess finnast mér brosleg og ekki takandi alvarlega. Frv. skýtur langt yfir það mark, sem sómasamlegt er að flytja á Alþingi. Ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á það, sem hv. flm. taldi aðalatriði, útrýmingu svartbaksins. Mér finnst, að ef svo hart á að ganga að þessum fugli, þá megi eins setja grágæsina og aðra fugla undir sama ákvæði, því að þeir eru undir sömu fordæminguna seldir. Ef svo verður ekki gert, þá tel ég lögin frá 1936 um dráp svartbaks alveg nóg. Hér er heitið verðlaunum fyrir eyðingu á svartbaki og hrafni, en mér sýnist alls engin þörf á að bæta auknum útgjöldum á sveitabóndann í þessu skyni. Ég veit raunar ekki, hvort hv. þm. ætlast til, að verðlaunin fyrir þetta fugladráp verði greidd í gullkrónum. En annars verður það öllum fyrir beztu, ef frv. verður tekið aftur. Útgjöldin af þessu frv., ef samþ. yrði, gætu orðið töluvert mikil; þau gætu orðið 135000 kr. á ári hverju. Því mundu fylgja miklar annir að skjóta vargfuglinn; mörgum hreppum yrði að vísu ekki fæðuvant. Þó eru engin ákvæði um að setja toll á hina auknu fuglatekju, sem af frv. myndi leiða, né heldur að stofna verðjöfnunarsjóð í því skyni! Þetta er sem sagt mjög ómerkilegt frv. Ég vil þó benda á það ákvæði frv., er mælir svo fyrir, að hreppurinn eigi að greiða 20% af verðlaununum. En það er ekkert ákveðið, hvaða hreppur eigi að greiða þetta fé. Veiðimaður gæti gengið um alla hreppa og skotið vargfugl, - og hver á að hafa eftirlit með því, hvar hann drepur fuglinn? Ég gæti trúað, að mörgum hreppum yrði það furðu erfitt að greiða öll gjöld, sem safnazt hefðu úr heilli sýslu. Það gæti orðið allmikið fé - 1 króna á hvern fugl. Hv. flm. hélt því fram, að vargfuglar þessir væru náttúrunni skaðlegir. En sjaldan hefir það leitt til góðs, er menn hafa farið að skipta sér af gerðum náttúrunnar, og það hefir jafnvel reynzt bezt að láta hana fara sínu fram án slettirekuskapar mannanna. Og það er trú mín, að slíkar ráðstafanir, sem hér er farið fram á, að eyða vissum lífverum til þess að aðrar megi lifa, muni ekki reynast betur en þær ráðstafanir, er náttúran gerir sjálf í framkvæmdinni. Auk þess er það ekkert efamál, að æðarfuglinum stendur ekkert minni hætta af mönnunum en vargfugli, bæði af skotum og eggjatínslu. Hv. flm. frv. sagði um afstöðu okkar í minni hl. allshn., að blindur talaði um lit. Ég vil biðja hv. flm. að gæta þess, að þetta er máttlaus röksemd, er sýnir rökþrot hans. Ef hv. þm. hefði haft augun eins vel opin og ég og hv. 7. landsk., þá hefði honum aldrei til hugar komið að bera þetta frv. fram. Hann langar til að taka upp hlutverk vargfuglsins og hervæðast gegn svartbak og hrafni. En náttúruhneigðir þessa manns verka ekki vel á mig eða hv. 7. landsk. Okkur langar ekki til að veita mönnum verðlaun til að mannskaða sig á bardögum við svartbak og hrafn. Enginn hv. þingmanna mun líta á þetta mál öðruvísi en sem gaman, og mér dettur ekki í hug að ætla, að nokkur veiti þessu frv. tilstyrk sinn. Sóma þingsins er bezt borgið með því að koma þessu frv. fyrir kattarnef.

*Sigurður Kristjánsson: Ég gleymdi að taka það fram í ræðu minni áðan, að úr 4. gr. frv., þar sem talað er um sektarákvæði fyrir vanrækslu í að eyða eggjum svartbaks og hrafns, hafa fallið úr orðin: ef þess er kostur. Í þeim lögum, sem nú gilda um eyðingu vargfugls, er þetta ákvæði orðað svo, og það er ekki nema sjálfsagt, að þetta standi svo í hinum nýju lögum. Ég geri ekki ráð fyrir, að sektarákvæðunum verði beitt almennt í öllum hreppum, heldur er hér fyrst og fremst átt við afmarkaða staði, varpeyjar eða því um líkt. Til þess því að afstýra misskilningi, er þetta ákvæði tekið inn í frv. upp úr gildandi lögum. Það var bersýnilegt af ræðu hv. 1. þm. Rang., að hann vildi ekki ræða af neinni alvöru um þetta mál. Fyrir þessum hv. þm. vakir aðeins ungæðislegur gáski, löngun til að koma að skrautyrðum sínum. Hv. þm. sagði, að við flm. þessa frv. skytum langt yfir það mark, sem sómasamlegt væri að flytja á Alþingi. Þótt sleppt sé þessum gífuryrðum, þá athugar hv. þm. það ekki, að hér á Alþingi hefir verið flutt og samþ. frv. um eyðingu veiðibjöllu. Munurinn á þessu frv. og gildandi lögum er í rauninni enginn nema sá, að lítilsháttar hærra fé er lagt til höfuðs vargfugli og hrafni. Þegar þessi hv. þm. ber okkur flm. það á brýn, að frv. okkar sé ekki sæmandi virðingu þingsins, þá bendir það óneitanlega í þá átt, að hann viti ekki um lögin frá 1936. Í þessu máli, eins og í svo mörgum öðrum efnum, talar því hv. 1. þm. Rang. eins og þegar blindur maður dæmir um lit, auk þess sem önnur ummæli hans báru það með sér, að hann hefir ekki einu sinni lesið frv. það, sem hann er að mótmæla. Nei, hv. þm. vill bara gáskast og flétta saman ræðustúf. Hv. 1. þm. Rang. minntist á það, að æðarvarpinu væri eytt meira af mannavöldum en fugla, æðurin væri skotin og eggin tínd. En jafnvel þótt svo væri, þá verður slíkt ekki heft með því að lofa veiðibjöllunni að vaða uppi í þessum efnum. Ekki hefir varpið í Laufási vaxið við það. Ég hefi heyrt sögu um mann, sem bjó á jörð, þar sem var æðarvarp. Hann sat yfir æðarfuglinum og veitti honum ljósmóðurhjálpina með því að borða eggin. Hvort hv. þm. hafi, þegar hann var í Laufási, farið eins að og þessi maður og gerzt ljósmóðir í sínu eigin varpi, skal ég auðvitað láta ósagt. Mönnum getur það verið rökfræðilegt eða trúarbragðalegt atriði - og hv. þm. sagði það vera trú sína -, að náttúran sjái bezt fyrir jafnvægi í þessum sökum. En náttúran fer hér oft svo hörðum höndum um, að sterkari stofnar útrýma öðrum í jurta- og dýraríkinu. Við sjáum í jarðlögunum, hvernig dýra- og jurtastofnar hafa orðið að lúta í lægra haldi fyrir öðrum ránstegundum í náttúrunni. Meðal mannanna er það sama uppi á teningnum. Hv. þingdeildarmenn hafa nýlega látið í ljós vilja sinn, þegar stærri og sterkari þjóð réðst á smáþjóð til að eyðileggja sjálfstæði hennar og réttindi. Og hér gegnir sama máli, að náttúran mun eyðileggja mikil verðmæti, ef ekki eru gerðar ráðstafanir til þess að draga úr þeirri hættu, sem vofir yfir æðarfuglinum af hálfu vargfuglsins.



Mig langar til að gera grein fyrir atkv. mínu með nokkrum orðum. - Ég gæti kosið, að frv. gerði meiri greinarmun á svokölluðum vargfuglum, því að það er mikill munur á þessum fuglum, sem á síðari árum hafa verið löglega réttdræpir. Máltækið segir, að guð borgi fyrir hrafninn, og um alla þessa vargfugla má segja, að þeir eru mjög háðir náttúrunni; þeir falla í harðærunum og þeim fjölgar í góðærunum. Árið 1918 féll allur fugl ásamt æðarfuglinum, og það svo mjög, að stórsá á fuglafjölda landsins frá því, sem áður var. Náttúran heldur við þessum fugli eða eyðir honum, eftir því sem á stendur. En nýstárlegt þykir mér, er frv. gerir hrafninn að ránfugli. Nú er gerður greinarmunur á hræfuglum og ránfuglum. Hrafninn er hrædýr, þegar hart er í ári, og ég veit engin dæmi þess, að hann ráðist á lifandi fugl. Örn og fálki eru aftur á móti ránfuglar. Það er vitað að mikill fjöldi vargfugls er í sambandi við æðarvarp, eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram í ræðu sinni. Samkv. þessu frv. á að hefja herferð til að útrýma hröfnum og svartbak á tveimur árum. Það á að gera út vopnað lið í þessu skyni og verðlauna með einni krónu fyrir hvern af þessum fuglum, sem tekst að skjóta niður. Geri ég ráð fyrir, að nú á þessum atvinnuleysistímum mundu margir verða til að gera út smábáta til að elta svartbak eða til að reyna að ná í hrafn. Gætu þessir leiðangrar orðið til talsverðra tekna. Í þessu sambandi dettur mér í hug það, sem Danir gerðu einu sinni. Þeir vildu útrýma einu skaðlegu dýri, rottunni, sem ekki aðeins veldur tjóni á eignum manna, heldur á einnig að geta valdið smitun á mönnum. Þeir hétu því verðlaunum hverjum þeim, sem komið gæti með rottuham. Í Kaupmannahöfn var mikið talað um þetta, og unglingar lögðu fyrir sig að drepa rottu og fengu 10 aura fyrir hverja. Nú er meiningin að veita einnar krónu verðlaun fyrir hvern hrafn og svartbak, sem drepinn yrði. Það er mikill munur. Mér finnst full ástæða til, að þetta frv. væri tekið til nánari athugunar, og legg til, að því verði aftur vísað til n. áður en það verður endanlega afgr. héðan.

*Garðar Þorsteinsson: Það eru aðeins örfá orð, því að ég vil ekki tefja umr. Ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á  Hv. 6. þm. Reykv. segir, að sektarákvæðin séu ekki nýmæli. Ég vil benda honum á, að það er annað ákvæði í frv. en í gömlu l., því að samkv. þeim á aðeins að beita sektarákvæðum, ef jarðarábúandi vanrækir eyðingu svartbakseggja af ásetningi eða skeytingarleysi. Hér er engin slík afsökun til fyrir hann. Svo segir hann, að það sé alveg víst, að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Rang., að sektarákvæðunum verði ekki beitt, þó að menn láti vera að eyða eggjum utan síns heimalands. Þó stendur í grg., sem hann sjálfur hefir samið, að mönnum sé skylt að eyða eggjum í heimalandi sínu og öðrum þeim löndum, sem þeir ráða yfir, og þá líka afréttarlöndum. Hv. flm. frv. er því nú að boða, að ekki eigi að taka stranglega þessi ákvæði frv., enda skil ég ekki, að það geti náð nokkurri átt að leggja í frv. þann skilning, að landeigandi verði að leita uppi hrafna- og veiðibjölluhreiður úti um fjöll og óbyggðir, og allt að 300 kr. sekt liggi við, skilyrðislaust, ef það er ekki gert. Aðalatriðið, sem mér finnst vera gegn þessu frv., er það, sem hv. þm. Barð. sagði, að það væri ekkert aðalatriði með hrafninn, heldur aðeins með veiðibjölluna, og þegar svo er upplýst, að til eru l. um eyðingu svartbaks, þá skil ég ekki, hvað þetta frv. á að þýða, nema þá það, að þeir álíti, að þessi hækkun á gjaldinu fyrir hvern svartbak geti orðið til að freista manna til að fara á þessar fuglaveiðar. Þeir hafa ekki komið með nein gögn fyrir, að æðarvarp hafi minnkað af völdum hrafns. Ef þetta frv. verður ekki drepið eða á annan hátt eytt í d., þá mun ég bera fram till. um, að ákvæðið um hrafninn verði fellt burt. Annars vil ég segja það, að orð hv. 6. þm. Reykv. í okkar garð fara fyrir ofan garð og neðan, a. m. k. hjá mér. Mér er sama, þó að hann segi um mig, að þar sé blindur maður að dæma um lit. Ég má hafa mína skoðun eins og hann sína. Hann hefir engar sögur um, að hrafninn grandi þessum ungum, nema það, sem hann minnir frá því að hann var barn. Ef hann hefir engar sönnur um það síðan hann kom til vits og ára, þá er það sönnun þess, að hrafninn hefir batnað, þó að hv. þm. hafi ekki gert það. Þessi vargaskapur hv. þm. var svo áberandi hér, þó að hann væri tignarlegur, þar sem hann stóð með nokkrum þóttasvip, og hans tilburðir voru þannig, að ef litarháttur hans hefði ekki verið eins og hann var, þá hefði enginn efazt um, að nýr krummi hefði verið kominn hér í d.

*Pálmi Hannesson: Það er aðeins aths. - Mig undrar, að hv. 6. þm. Reykv. skuli vera faðir að þessu merkilega frv., hann, sem valdi sér það góða hlutskipti með öðrum þm., þar sem súlan var annarsvegar. Nú sé ég mér til undrunar, að hér er ætlazt til að hefja allsherjar herferð á móti tveimur fuglategundum, hrafninum og svartbaknum. Um hrafninn er vitað, að hann er ekki næsta mikill skaðafugl í æðarvarpi; hann er landskunnur og bæjarprýði um land allt. Veiðibjallan er aftur á móti mikill vargur í varplöndum, en það mun verða erfitt að útrýma fuglinum úr öllum varplöndum hvarvetna um landið. Auk þess er kunnugt, að hún verpir uppi um fjöll og á flatlendum hálsum, þar sem talsvert erfitt er að komast að henni. Það er mikill greinarmunur gerandi á því, hvort menn stugga burt og eyða vargfugli í námunda við varplönd eða hvort á að sækjast eftir þeim úti um gervallt landið. Hvaða ójöfnuð skyldi hrafngrey lengst inni á Jökuldal gera í varpi úti við sjó á Austurlandi? Hví má ekki leyfa honum að hafast þar við eins og hefir verið gert frá ómunatíð? Það er enginn vafi, að íslenzkur almenningur hefir fugla landsins kærari en alþýða nokkurs annars lands. Er það skýr vottur um menningu þjóðarinnar. Henni þykir vænt um fuglana. Þeir eru friðaðir í vitund hennar, enginn þó eins og krummi. Hann er næstur manninum og hefir alizt upp með honum frá blautu barnsbeini. Eins og ég álít sjálfsagt að bægja hverskonar vargi frá varplöndum, eins álít ég fjarstæðu að fara að elta þessa fugla, hvar sem þeir kunna að finnast uppi um fjöll og heiðar. Eins og lýst var yfir í d. fyrir nokkrum dögum, þá er verið að rannsaka fuglafriðunarlögin í heild, og er gert ráð fyrir, að frv. um það efni verði borið fram á næsta Alþingi. Ennfremur vil ég upplýsa, að rannsóknarnefnd ríkisins hefir ákveðið að taka æðarvarpið til nákvæmrar rannsóknar, og þá fyrst og fremst, hvað gera beri til þess að sjá þessum atvinnuvegi borgið. Vænti ég, að þeim rannsóknum verði lokið á næsta ári, og get ég ekki séð, að þetta herferðarmál megi ekki doka við þangað til þær till. liggja fyrir. Af þessum tveimur ástæðum vil ég leyfa mér að bera fram um þetta mál dagskrártill., svo hljóðandi: „Með því að kunnugt er, 1. að verið er að endursemja fuglafriðunarlögin, og 2. að rannsóknarnefnd ríkisins ætlar að rannsaka skilyrði til þess að auka æðarvarp í landinu, telur deildin ekki ástæðu til að lögfesta að svo komnu frv. til 1. um eyðingu svartbaks og hrafns, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (JörB): Mér hefir borizt rökstudd dagskrá frá hv. 1. þm. Skagf., og hefir hún þegar verið lesin upp hér í d. Þessi dagskrá liggur þá einnig fyrir til umr.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson): Ég ætla mér ekki að skipta mér neitt af ræðu hv. 1. þm. Rang. Hv. 6. þm. Reykv. hefir gert honum og minni hl. n. svoleiðis skil, að ég þarf engu þar við að bæta. Ég vil aðeins svara einu atriði, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Rang. og einnig hv. 1. þm. Skagf., að nú stæði fyrir dyrum endurskoðun á fuglafriðunarlögunum. Það er kunnugt, að einu sinni var samþ. þáltill. um að láta slíka rannsókn fara fram, en í því hefir ekkert verið gert enn.

Það er ekki rétt

. Svo að þetta er alrangt hjá þessum hv. þm. Það hefir ekkert komið fram um það í þinginu enn, og er þó búið að marglýsa eftir því. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um, að náttúrufriðunarnefnd eða einhver önnur n. væri að athuga þetta mál. Það getur verið, að það verði einhverntíma gert, en það liggur engin sönnun fyrir um það, og það er ómögulegt að láta það hafa áhrif nú á það mál, sem hér liggur fyrir til meðferðar. Hv. 1. þm. Rang. talaði um þessa endurskoðun eins og ætti að friða alla vargfugla og ránfugla. Hann segir, að það sé undarlegt, að bera fram frv. um að eyða þessum fuglum, vegna þess að það ætti að koma með löggjöf um að friða allt fuglalíf, og sama kemur fram í nál. Þetta er mesti misskilningur. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur maður með heilbrigðri skynsemi láti sér detta í huga að friða veiðibjöllu eða aðra slíka fugla. Hv. 7. landsk., sem er annar í minni hl. n. í þessu máli, minntist nokkuð á ákvæðið um, að mönnum sé skylt að eyða hrafni og svartbak. Hv. 6. þm. Reykv. benti réttilega á, að þetta ákvæði er nú þegar í l. frá 1936.

Það er öðruvísi

. Það er ekki öðruvísi. Menn verða því aðeins sektaðir um 300 kr., ef um er að ræða ásetning eða skeytingarleysi, en það kemur ekki til mála, þó að þeir fari ekki eltast við egg í öllu landi sínu. Þessi hv. þm. er lögfræðingur og ætti því að vita, í hverjum tilfellum beitt er hámarkssekt. Þetta er gert vísvitandi til þess að reyna að blekkja menn. Annars er þetta mál miklu einfaldara en svo, að þurfi þennan hvalablástur, sem þessir hv. þm. eru með. Hér er um það að ræða, að herða á l. um eyðingu svartbaks og bæta við ákvæðum um eyðingu hrafns. Við höfum báðir tekið fram, að við álítum, að fyrst og fremst beri að leggja áherzlu á að eyða veiðibjöllu, en um þetta eru greindar skoðanir. Ég veit, að sumir telja hrafninn engu síður skaðlegan. Sem sagt, það stendur frá okkar hálfu, að við munum ekki láta það standa algerlega í vegi, þó að hrafninn yrði tekinn út úr frv., ef meiri hl. er í d. fyrir því, en þá má ekki drepa frv. á þessu stigi. Ég þykist þá með þessum orðum hafa sýnt fram á, að rökst. dagskráin frá hv. 1. þm. Skagf. á engan rétt á sér, og hv. þm. geta alls ekki dæmt um það, sem þar kemur fram um þessa endurskoðun á fuglafriðunarlögunum, sem hann segir, að sé verið að vinna að, af því að það hefir ekkert komið fyrir þm. ennþá. Þeir vita ekkert, hvað það muni breyta þeim ákvæðum, sem hér um ræðir. En ef hv. þm. vilja endilega aðskilja þessa tvo fugla, þá geta þeir gert það með brtt. við 3. umr.

*Pálmi Hannesson: Það kom greinilega fram, að hv. þm. Barð. hefir illt mál að verja, svo illt, að hann verður að afneita sinni eigin sjón og heyrn til þess að geta staðið fyrir því. Skyldu hv. þdm. ekki hafa heyrt, þegar því var lýst yfir, að fuglafriðunarl. hefðu verið tekin til endurskoðunar og vonandi lögð fyrir næsta þing? Ég man ekki betur en að hv. þm. Barð. væri viðstaddur, en nú læzt hann ekki hafa heyrt það. Hann gengur meira að segja svo langt í að afneita almennri skynsemi, að hann segir, að þm. geti ekki dæmt um ákvæði fuglafriðunarlaganna. Hver er að tala um að dæma um það nú? En þær till. verða lagðar fyrir næsta þing, og þá verður væntanlega hægt að dæma um þær, - eða álítur hv. þm., að þetta krefjist svo skjótrar aðgerðar, þessi herferð, að það megi ekki doka við fram á vorið? Ég vil benda hv. þm. á, að það eru til fleiri fuglar, svo sem fiskiendurnar, sem sennilega valda miklu meiri skaða en þessir fuglar, sem hér á að drepa niður, en menn hafa það ekki eins fyrir augum ef til vill. Ég álít fjarstæðu að taka þessa tvo fugla fyrir og setja ákvæði um að uppræta þá, hvar sem þeir finnast, en ekki að fara þá skynsamlegu leið, að bægja þeim burt frá þeim stöðum, þar sem þeir gera skaða, en lofa þeim að vera í friði þar, sem þeir gera engum mein. Hv. þm. Barð. vildi gera lítið úr því, að rannsóknarnefnd ríkisins, sem hann nefndi náttúrufriðunarnefnd - hann gat ekki haft rétt eftir þetta orð, sem hann nýlega hafði heyrt, - mundi nokkuð gera í þessu máli. Hún hefir verið til þess kjörin af Alþingi, að vinna að rannsóknum í þágu atvinnuveganna. Það hefir þegar verið rætt við þann mann, sem kunnugastur er þessum málum, æðarvarpi og fuglafriðun, að taka það mál til rannsóknar á næsta ári, til að geta bætt það ástand, sem nú er, að æðarvarpið dregst verulega saman, en þar hygg ég, að fleira komi til greina en að útrýma veiðibjöllu og hrafni. Ég er hræddur um, að menn gerist stundum nokkuð nærgöngulir við varplönd. Kannske hv. þm. vilji útrýma þeim, sem fara með byssur hér? En þegar menn fara að elta krummagrey með skotum eða veiðibjöllu, þá gæti einhver fallið í þá freistni að fýra af á eina kollu eða svo. Ég tel ekki svaravert, að dagskrártill. sé ekki frambærileg. Sú staðhæfing hv. þm. sýnir greinilega, hvað hann stendur á veikum ísi. Dagskrártill. kemur að höfuðkjarna málsins. Málinu liggur ekki svo á, að það megi ekki bíða meðan undirbúningur friðunarlaganna er ger og æðarvarpið rannsakað og fundin ráð, sem tiltækilegust eru til að bjarga þessum merka atvinnuvegi. Þar gæti þetta komið til álita. En eins og nú horfir, þá virðist mér þessu máli vera fylgt fram með slíkum ofsa, að mér finnst, að menn ættu að hugsa sig um tvisvar, áður en þeir lögfesta þetta frv.

*Garðar Þorsteinsson: Mér kemur þetta undarlega fyrir hjá hv. þm. Barð., þegar hann segir, að ekki komi til mála að sekta neitt fyrir það, þó að menn vanræki að einhverju leyti að leita uppi hreiður þessara fugla, en þó hefir hann væntanlega sjálfur samið 4. gr., þar sem stendur, að það varði 50–300 kr. sekt að vanrækja að eyða eggjum veiðibjöllu og hrafns í heimalandi sínu og öðrum þeim löndum, sem menn eiga yfir að ráða.

Hv. þm. veður tóman reyk um það, sem hann segir

. Það var tómur reykur, sem þessi hv. þm. var með.

Hv. þm. hefir farið í hann

. Englendingum reyndist nú vel að fara í reyk um daginn. Hv. þm. talaði hér sem flm. frv. Hann er frsm. meiri hl. n. Hann er sýslumaður og yfirvald. Og svo segir hann um leið og hann mælir fyrir sektarákvæðum síns eigin frv., að það komi ekki til mála að beita þessum ákvæðum. Af þessu einu má marka, hversu mikil fjarstæða þetta er. Það gefur góða hugmynd um embættisfærslu þessa hv. þm., þegar hann er að lýsa yfir, að ekki komi til mála að beita sektarákvæðunum í þeim l., sem hann er að berjast fyrir að verði sett. Þá vil ég benda honum á, að 6. gr. l. frá 1936 og 4. gr. þessa frv. eru mjög ólíkar. Í l. er ekki leyft að sekta jarðareiganda, nema hann vanræki að eyða eggjum af ásetningi eða skeytingarleysi.

Það sagði ég

. En það vantar alveg í hans góða frv. Frv. hans er því miklu strangara, en svo segir hann, að ekki komi til mála að taka neitt tillit til þess, sem hann sjálfur hefir samið og talað fyrir. Í þessu frv. er þó eitt atriði, sem er til bóta, en það er að fella burt úr núgildandi l. ákvæðið um, að eitra megi fyrir svartbakinn. Ég man, að einu sinni mælti hann fast með því, að svartbakurinn væri drepinn á eitri. Ég veit ekki hvort það er af samvizkubiti hjá honum, að hann vill nú fella burt þetta grimmdarlega ákvæði gömlu l., en þetta er það eina, sem er gott við þetta nýja frv. Hann mótmælti ekki, að hann hefði lýst því yfir, að ákveðið um eyðingu hrafns væri aukaatriði og mætti falla úr frv. Hann sagði það ekki beinlínis, en það mátti leiða af orðum hans, og sama sagði hv. 6. þm. Reykv. En hvers vegna á þá að vera að samþ. frv. um eyðingu svartbaks, fyrst viðbótin er óþörf og hv. þm. mundu e. t. v. greiða atkv. með að fella hrafninn í burt?

Nei

. Nú, ekki það. Hv. þm. versnar þá eftir því, sem líður á daginn. Ég vil skjóta því fram til þeirra, sem hér hlusta á þessar umr. og væntanlega hafa flestir verið í sveit, hvort það væri ekki ákaflega skemmtilegt að sjá menn vera að læðast út um bæjardyrnar með hlaðna byssu til að skjóta hrafn, sem situr á bæjarburstinni. Það er ákaflega karlmannlegt! Þessir höfðingjar sem eru að freista þessara vesalinga með því að hækka gjaldið úr 40 aurum upp í krónu, til þess að fá einhverja til þess að taka sér byssu í hönd, ættu þá að koma með ákvæði um að sekta þá, ef þeir hitta ekki almennilega!

Forseti (JörB): Ég vil nú óska þess, að það fari að styttast í þessari umr., því annars verð ég að fresta henni.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson): Það er ekki mikil ástæða til að egnast af þessu. Hv. þm. býr til hina og aðra vitleysu, sem hann segir svo, að ég hafi sagt. Hann endaði ræðu sína með því að halda því fram, að menn færu að fara út í myrkri til þess að skjóta þessa fugla. Ræða hans var yfirleitt byggð á svo miklum rökleysum og vitleysu, að mér dettur ekki í hug að svara henni. Ég vil aðeins út af því, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, endurtaka, að það er rétt hjá mér, að það er enginn grundvöllur fyrir dagskrártill. Ég vil endurtaka það, að þingið veit ekkert um, hvaða till. til breyt. á fuglafriðunarlögunum koma fyrir næsta þing, eða hvort þær snerta þetta efni, sem hér um ræðir. Ef taka á öll fuglafriðunarl. til endurskoðunar, þá býst ég við, að fram komi mjög skiptar skoðanir, ekki síður en um það einstaka atriði, sem hér kemur fyrir um það, hvort hv. þm. vilji ákveða með l. að gera meira en nú er gert til að útrýma vargfugli, sem er stórkostlega hættulegur einum beztu hlunnindum hér á landi, æðarvarpinu. Ég er sannfærður um, að ef hv. 1. þm. Rang. væri prestur í Vigur í stað þess að vera prestur á Breiðabólsstað, þá væri hann með þessu frv., en ekki á móti því.

* Frsm. minni hl. (Sveinbjörn Högnason): Ég get verið stuttorður, því þetta svar hv. flm. var alveg út í hött, eins og t. d. þegar komið er út í að ræða það, hvort hrafn situr á kirkjuburstinni í Vigur eða á Breiðabólsstað. Þetta frv. er allt byggt á endileysu, því það yrði að ganga framhjá ákvæðum þess, ef það yrði að l. Hv. flm. sagði t. d., að það kæmi ekki til mála að taka mark á sektarákvæðum þess. Að halda að fuglafriðunarl., sem verið er að undirbúa, nái til þess að friða alla fugla, er hinn mesti misskilningur. Hitt hefi ég haldið, að okkur myndi takast að skapa friðunarl., sem byggð væru á staðháttum og aðstöðu í okkar landi, en ekki væru teknar einstakar fuglategundir, sem ekki væru aðeins ófriðaðir, heldur væri veitt stórfé til að útrýma þeim. Þegar hv. þm. er að tala um ránfugla í þessu sambandi, þá er það náttúrlega alveg eftir öðru í þessu máli, að hann er ekki svo vel að sér í fuglafræði, að hann viti, til hvaða tegunda þessir fuglar teljast.



Ég hefi borið fram brtt. við frv. á þskj. 508, og er þar í raun og veru ekki nema ein efnisbreyt. Hitt eru formsbreytingar, sem mér var bent á af skrifstofu Alþingis, að þyrftu að fylgja með, vegna þess, að þau l., sem hér er gert ráð fyrir að breyta, eru tvenn: 1. frá 1938 og breytingar, sem gerðar voru á þeim á fyrri hluta þessa þings. Brtt. við 1., 2. og 3. gr. l. eru því einungis formsbreytingar. En við 4. gr. frv. ber ég fram brtt., sem snertir 22. gr. l. Vil ég hafa þar ákvæði um, að bændum, sem hafa beðið tjón af mæðiveikinni og hafa sérstaklega erfiðar ástæður, verði veittur hlutfallslega meiri styrkur en öðrum, sem við betri ástæður eiga að búa. Í l. er að vísu tekið fram, að við úthlutun skuli hafa hliðsjón af afkomumöguleikum manna, en þó mun ekki hafa verið talið, að framkvæmdan. hefði heimild til að lækka styrk eða afnema til þeirra, sem betur eru stæðir, og verja því, sem þannig sparaðist, til þeirra, sem hafa lakari ástæður. Samkv. minni till. á að orða 22. gr. l. þannig, að skipta skuli styrktarfénu í hlutfalli við það tjón, er menn hafa orðið fyrir af völdum mæðiveikinnar, en þó skuli þeir, er hafa erfiðastar ástæður, fá hlutfallslega meira, en dregið aftur af hinum, sem svo eru efnum búnir, að telja megi, að þeir geti komið sér upp nýjum bústofni án aðstoðar. Eins og kunnugt er, á það að vera tilgangur þessara styrkveitinga að koma í veg fyrir, að menn þurfi að hrekjast frá búum sínum. Hinsvegar er ekki hægt að bæta mönnum nema lítinn hluta af því tjóni, er þeir hafa orðið fyrir, og þeir, sem örðugasta hafa aðstöðuna, geta því ekki haldið áfram búskap, ef þeir fá ekki meira styrktarfé en hinir, sem betur eru á vegi staddir. Ég tel því, að ekki verði náð tilgangi þessara l. nema í þau verði bætt slíku ákvæði sem í minni brtt. felst. Um þetta er að vísu erfitt að setja ákveðnar reglur, og verður það því að vera verk framkvæmdan. að meta í hvert sinn, hvar þörfin er mest. Brtt. við 5. gr. er aðeins orðalagsbreyting, og síðasta brtt. er um það að breyta fyrirsögn frv., vegna þess að hér ræðir um breytingar á tvennum l., bæði f. frá 1938 og 1. frá því í maí í vor. Vona ég, að hv. d. geti fallizt á þetta.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég verð að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá að sinni, með því að hér eru komnar fram allmargar brtt., sem n. hefir ekki enn getað áttað sig á. Um þetta mál hefir orðið samvinna milli landbn. beggja d., og vildi ég gjarnan geta lagt málið fyrir báðar n. áður en ákvörðun er tekin.

Forseti (JörB): Ég mun verða við tilmælum hv. þm. Mýr. um að fresta umr. og taka málið af dagskrá, og er það þá hér með gert.