Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingvar Pálmason Mig greinir að vissu leyti dálítið á við meðnan. mína um þetta mál. Að því er snertir 2. tölul. þessa frv. hefi ég ekki getað orðið samferða meðnm. mínum um að gera á honum breytingu. Það má vel vera, að nauðsynlegt sé að eitthvert fé verði fyrir hendi til þess að fullgera utan þessa byggingu, þjóðleikhúsið, sem komin er nú nokkuð á veg. En ég get ekki séð, að það sé nein ástæða til þess að hverfa frá þeirri braut, sem horfið var inn á í fyrra með þessum lögum. Og meðan sakir standa eins og nú um erfiðleika ríkissjóðs, þá er réttmætt, að þessar tekjur renni í ríkissjóðinn. En hinsvegar geri ég ráð fyrir því, að til þess að verja þessa byggingu skemmdum, þá muni vera hægt að komast af með tiltölulega litla upphæð, 25 til 30 þús. krónur. Og ef það er rétt, sem sumir halda fram, að þetta muni verða mikið gróðafyrirtæki, þá munu verða einhver ráð til þess að fá fé á einn eður annan hátt til þess að fullgera þessa byggingu. Það, sem mig greindi aðallega á við meðnm. mína, var það, að ég hefi enga trú á því, að þetta verði fjárhagslegt gróðafyrirtæki. Hve mikil andleg verðmæti það kann að skapa, skal ég ekki segja, en fjárhagslegar tekjur hugsa ég, að verði litlar. Mér virðist litlu sleppt, þó að frestað verði framkvæmdum með þessa byggingu, meðan sakir standa eins og nú um fjárhag ríkisins. Þá þykir mér rétt að taka fram, að ég get ekki verið með því, að haldið verði áfram með það, að tekjum af einkasölu ríkisins á tóbaki verði varið til annars en lög mæla fyrir. Það er af tveimur ástæðum. Eins og hv. d. rekur minni til, þá var ég talsvert riðinn við þau lög, þegar þau gengu fram hér á þingi. Ég kannast fullkomlega við það, að frá minni hendi var fullt samkomulag við alla aðila, sem þar áttu hlut að máli, að tekjunum yrði varið á þann hátt, sem þá var ákveðið. Af þeim ástæðum fyrst og fremst get ég ekki réttlætt það, að leggjast nú á móti því, að þessu fé verði varið eins og lög mæla fyrir, sérstaklega þegar þannig stendur á, að búast má við, að það þurfi að verja allmiklu fé til aukinnar atvinnu, og það ekki sízt hér í Rvík. Ég held, að atvinnubótavinna vilji oft lenda í þeim fyrirtækjum, sem lítinn arð gefa. En að því er snertir byggingu verkamannabústaða, þá held ég, að sú vinna og peningar, sem í það væri varið, mundu bera eftirkomendunum ávöxt, mjög líkt og byggingar- og landnámssjóður sveitunum. Ég lít svo á, að öðru máli gegni um þetta fé en það, sem ætlað er til þess að fullkomna þjóðleikhúsið. Ég álít, að þetta skipti ríkissjóðinn ekki eins miklu máli eins og í fljótu bragði sýnist, því að það má búast við, að ríkissjóður þurfi að sjá fyrir talsvert miklu fé í svipuðu augnamiði og hægt er að nota þetta fé til. Og það er engin bót að því, að þetta fé falli til framkvæmda, sem þjóðinni í heild er ekki eins hagkvæmar eins og þær, sem lög um tóbakseinkasölu ríkisins mæla fyrir. Í þriðja lagi þykir mér rétt að taka fram, að ég sé ekki ástæðu til þess, þó að erfitt sé hjá ríkissjóði, að vera að ásælast þær tekjur, sem menningarsjóður á að fá. Það er tiltölulega lítil upphæð og enginn vafi á því, að það er þörf fyrir féð til hagsbóta fyrir þá menn þjóðfélagsins, sem nú eru mjög illa staddir (listamennina). Ég mun því greiða atkv. á móti þessum lið. Ég taldi rétt að láta þetta koma fram við þessa umr., á hverju ég byggi atkv. mitt.

Flm. (Pétur Ottesen) [óyfirl.]: Það kemur greinilega í ljós við framkvæmd þessara laga í þessum atriðum, sem till. mín byggist á, að þegar lögin eru samþ. og reglugerð samin, þá er alls ekkert tillit tekið til þeirra manna, sem ráðnir eru upp á hlut eða part. Og það er heldur ekki tekið tillit til þess, að menn, sem vinna við fiskveiðar, eru ýmist í landi eða á sjó. Mér virtist gæta misskilnings hjá hv. 1. þm.N.-M. um það, hvaða áhrif þannig löguð ráðning hefði á slysatrygginguna. Hann leit svo á, að úr því þeir væru útgerðarmenn, þá væri réttmætt, að þeir nytu ekki meiri greiðslu en nú er raun á. Taldi hann það réttmætt, að niður félli greiðsla á dagpeningum í 6 vikur, eða jafnlangan tíma eins og hjá þeim mönnum, sem ráðnir eru upp á kaup. Þannig ætti að útiloka þá, af því að þeir eru sjálfir útgerðarmenn. En mér virðist þetta algerð hugsunarvilla, því að ef ætti að útiloka þá sökum þessa frá stuðningi þennan tíma, þá lægi beint við að útiloka þá allan tímann, því að hvað væri meiri ástæða til þess að greiða þeim bætur eftir þennan tíma eða dánarpeninga, ef þeir eru útgerðarmenn sjálfir? Þá kem ég að öðru atriðinu, sem hv.þm. hafði helzt út á að setja. Hann sagði, að sá hluti verkamanna, sem í landi ynni, gæti komizt undir aðra liði í slysatryggingalögunum. Þeir gætu komizt hjá því að láta skrá sig á skipin, en mér skildist á honum, að hann gæti dregið það út úr samtali við lögreglustjórann á Akranesi, að þeim þætti það ekki borga sig vegna þeirra réttinda, sem þeir fengju með því að láta skrásetja sig. Mér virðist engin ástæða til þess að hengja hatt sinn á þann snaga, því að það er í flestum tilfellum óhjákvæmilegt að skrá fleiri á bátana heldur en þar róa að staðaldri, og engin ástæða að útiloka þá menn frá dagpeningum. Ég tel líka alveg rétt, að þeir séu lögskráðir þegar frá byrjun, og það liggur í því, að ekki er leyfilegt að fara með þá á sjó, sem ekki eru skráðir minnst einni viku áður. En ef veikindi ganga eða mikið er að gera og þá kvillasamt, menn fá handarmein, eins og oft vill verða á vertíðinni, þá kemur það oft fyrir, að taka verður einhvern landmannanna og setja í skörðin á bátunum. Það væri því næstum ógerningur og mundi valda mikilli fyrirhöfn að þurfa að lögskrá mennina í hvert einasta skipti, sem þetta kemur fyrir. Auk þess fara þessir bátar oft í útilegur, þegar á líður, með allan mannskapinn, ef mikil fiskibrögð eru, og er þá gert að fiskinum úti. Og þó heldur hv.þm., að ekki sé þörf á því að lögskrá alla þá menn, sem fiskvinnuna stunda. En hv.þm., sem er forstjóri slysatrygginganna og verður án efa spurður ráða í þessu efni, styður þá ósk mína, að þetta atriði verði tekið til athugunar að nýju, og vonast ég þá til, að fram komi við þá athugun, að nauðsynlegt verði að breyta til á þann hátt, sem ég hefi nú lýst.

Jakob Möller Þegar ég stóð upp áðan, var það ekki til annars en að gera grein fyrir atkv. mínu, og er það því hreinn misskilningur hjá hv. 2. landsk., ef hann heldur, að á bak við þessi fáu orð, sem ég sagði, hafi staðið einhver dýpri pólitík, eða um samband á milli þeirra og einhverra samninga í stjskrmálinu gæti verið að ræða. Ég er vanur að taka afstöðu til hvers máls eins og það liggur fyrir við hverja umr. um sig, án þess að taka tillit til, hvernig um málið kann að fara við lokaatkvgr. við 3. umr. Þar sem ég hefi lýst afstöðu minni til 2. liðs, þótti mér rétt að gera einnig grein fyrir atkv. mínu um 3. lið, því að ég þóttist vita, að sú afstaða mín myndi sæta gagnrýni af hv. 2. landsk. og hans líkum. Hann tók líka svo til orða, að ég væri hér að slá hendi á móti vænni visk handa Reykjavík, og myndi fá óþökk kjósenda að launum. En hann gætir þess ekki, að þeir, sem verða að borga þessa vænu visk, eru Reykvíkingar sjálfir. Ef ríkið er svipt þessum tekjustofni, verður að afla fjárins annarsstaðar, og fá þá Reykvíkingar að greiða bróðurpartinn, ef að vanda lætur. Spurningin er því aðeins sú, hvort það sé heppileg aðferð að leggja fé í sjóð til að byggja hús, sem ekki er þörf fyrir, og verða svo á eftir að íþyngja þrautpíndum gjaldendum með nýjum skattaálögum. Ég vil svara því neitandi. Hv. 2. landsk. vefengdi, að rétt væri, að húsnæðisskortur væri að hverfa úr sögunni hér í Reykjavík. Hann hélt því fram, að hér væri enn skortur á vissri tegund íbúða, tveim herbergjum og eldhúsi. Á þeim íbúðum taldi hann algerðan skort. Mér er kunnugt um, að þessi staðhæfing er algerlega röng. Ég hefi náið samband við þá menn, sem eiga að sjá allra fátækasta fólkinu í bænum fyrir húsnæði, að þeir telja engin tormerki á því að fá slíkar íbúðir. Mér er líka kunnugt um það af sambandi mínu við blað það, sem mest flytur af húsnæðisauglýsingum, að framboð á slíkum íbúðum er mjög mikið nú orðið. Hv. 2. landsk. þýðir ekkert að mótmæla þessu. Ef nóg er af stórum íbúðum, verða þær ekki lengi látnar standa auðar, heldur breytt í smærri íbúðir. Fjármálaspeki hv. 2. landsk. er sú, að leggja fé í sjóð til óþarfra hluta og ganga svo að gjaldendunum, til að afla ríkissjóði tekna í staðinn. Þessu get ég ekki fylgt, sízt sem þm. Reykv.

Vilmundur Jónsson Mér virtist gæta misskilnings hjá hv. 1. þm.N.-M. viðvíkjandi vatill. minni. Hún felur ekki í sér, að ætlazt sé til bóta fyrir hvert slys, hve lítið sem það er, og þó að það ekki valdi meiri meiðslum en svo, að það orsaki vinnutöf skemur en 10 daga. Ég hugsa mér aðeins, að þau slys, sem valda sjúkleika lengur en 10 daga, skuli verða bætt frá byrjun, að því er snertir læknishjálp, lyf og umbúðir líka fyrir hina fyrstu 10 daga. En að þau slys, sem valda slíkum afleiðingum aðeins um skemmri tíma en 10 daga, komi hinsvegar ekki til greina. Þetta vil ég taka fram til að fyrirbyggja misskilning. Vænti ég þá, að hv.þdm.samþ. vatill. því fremur, er þeir sjá, að þetta hefir ekki þann kostnað í för með sér, sem hv.l.þm.N.-M. gerði ráð fyrir.

Fim. (Pétur Ottesen) [óyfirl.]: Ég ber þessa þáltill. fram eftir óskum, sem komu fram á þingmálafundi í kjördæmi mínu, á Akranesi. Ástæðan til þess, að hér er farið fram á lítilsháttar breyt. á slysatryggingal. er sú, að þótt hefir koma fram í framkvæmd l. allmikið ósamræmi um greiðslu á tryggingum, eftir því hvort menn þeir, sem tryggðir eru, vinna á sjó eða landi. Þeir, sem sjó stunda, fá ekki greidda dagpeninga úr slysatryggingunni fyrr en eftir 6 vikur frá því slysið varð, en þeir, sem vinna í landi, fá dagpeninga greidda eftir 10 daga. Í sjómannal. er gert ráð fyrir, að maður, sem lögskráður er á skip, haldi fullu kaupi í 6 vikur, þótt hann slasist eða meiðist, og við það er greiðsla dagpeninga til sjómanna miðuð. En svo háttar útgerð t. d. á Akranesi, að allir hásetar eru ráðnir upp á hlut, og njóta þeir því einskis styrks fyrstu 6 vikurnar, sem þeir eru frá verki vegna slysa. Ennfremur háttar svo til á Akranesi, að helmingur þeirra manna, sem ráðnir eru á bátana, stunda sjó, en hinn helmingurinn vinnur í landi, við beitingu, aðgerð o. s. frv. En allir eru þessir menn lögskráðir á bátinn og teljast sjómenn. Þetta er gert af því, að þegar sjómenn veikjast, hlaupa landmenn í skörðin. Í slysatryggingal. er kveðið fast á um það, að enginn megi fara á sjó nema hann sé lögskráður á bátinn. Sé út af þessu brugðið, verður útgerðin að borga allar skaðabætur, ef slys vill til. Það hefir þótt allmikið ósamræmi í því, að þessir landmenn, sem skráðir eru á bátana, skuli standa miklu verr að vígi en aðrir, sem ekki eru lögskráðir á skip, en vinna líka vinnu. Í þessari till. minni er því beint til stj., hvort ekki sé hægt að afnema þetta ósamræmi, svo að báðir þessir aðilar hafi jafnan rétt og komi undir ákvæði slysatryggingal. eftir 10 daga frá því að slys verður. Í þessari till. felst ekkert um að breyta því takmarki, heldur aðeins reynt að jafna það ósamræmi, sem ég nú hefi bent á. Ég hefi líka heyrt á hv. 1. þm.N.-M., að það væru fleiri atriði í þessu, sem reynslan sýnir, að þörf væri að taka til athugunar, svo að það gæti algerlega farið saman. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta; ég tel þess ekki þörf, en vænti, að hv. d. samþykki þetta frv. og að hæstv. stjórn fari eftir tilmælum þess.

Jón Baldvinsson Þegar þetta mál var til 1. umr., benti ég á atriði í þessu frv., sem færi í bág við samkomulag og samþykktir fyrri þinga. Ég á þar við 3. lið frv., um tekjur af tóbakseinkasölu ríkisins, sem eftir þeim lögum á að ganga til verkamannabústaða í kaupstöðum og byggingar- og landnámssjóðs. Hv. 5. landsk. hefir nú minnzt á þetta lítilsháttar, en ég skal ekki segja, hvernig n. í heild sinni lítur á þetta, en það er að sjá af nál., að þessi liður sé ekki meðal þeirra liða, sem n. vill mæla með, að verði samþ. A. m. k. eru ekki allir nm. sammála um það. Ég held, að þó að ríkissjóði sé þörf á fé til rekstrar á ríkisbúskapnum, þá sé misráðið að taka þessar tekjur frá þessum byggingarsjóðum, vegna þess að ef þessir sjóðir halda tekjum sínum, þá verða fyrir þeirra fé gerðar, þær litlu framkvæmdir, sem verða af hálfu þess opinbera. Því að nú er dregið úr framlagi til verklegra framkvæmda í fjárl. fyrir næsta ár, og hæstv. stj. og flokkar hennar hafa ennþá ekki viljað fallast á það, að inn í fjárlagafrv. komi verulegar upphæðir til þess að halda uppi atvinnubótavinnu í landinu, ef þörf er á, sem því miður er útlit fyrir, að verði. Þess vegna er ennþá meiri ástæða fyrir þingið að samþ. ekki þessa takmörkun á framkvæmdum þess opinbera, auk þess sem ég tel Framsfl. sérstaklega skylt að standa á móti því, að þessi liður verði samþ., vegna samkomulags þess, sem hann hefir áður gert í þessu máli við Alþfl. og við sjálfan sig. Hæstv. forsrh., sem í fyrra átti hlut að því að taka fá frá þessum sjóði á þessu ári, þó það yrði ekki til fullnustu, lét þess getið í ræðu sinni þá, að því er mér skildist, að hann ætlaði ekki að hafa tekjur af þessum sjóði nema síðari hluta árs 1934. En eftir þessu frv. er engin miskunn hjá Magnúsi. Því að nú á að taka tekjur einkasölunnar frá áramótum til ársloka 1934. Þetta er að mínu viti fyrst og fremst þvert ofan í samkomulag Framsfl. við Alþfl., og þvert ofan í það, sem bæði ég og aðrir ætluðum, að væri meiningin hjá hæstv. ráðh. á síðasta þingi. Þess vegna vil ég gera fastlega ráð fyrir því, að hv. d. felli þennan lið. Þá vil ég víkja því fastlega til hæstv. forseta, að hann beri upp þessa liði 1. gr. frv. hvern í sínu lagi, á sama hátt og forseti Nd. úrskurðaði, að með þá skyldi fara á þinginu í fyrra, því að hann bar upp liðinn hvern fyrir sig. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta við þessa umr., því að ég hefi áður tekið fram það, sem máli skiptir, hve veigamikið þetta er fyrir atvinnu landsmanna og fyrir bætt húsakynni verkalýðsins og sveitafólksins, að láta þetta fé ganga til þess, sem því var upphaflega ætlað að ganga. Um hina liðina kemur afstaða mín í ljós við atkvgr.

Jón Baldvinsson Út af þessu frv., sem er eitt af mörgum tekjufrv., sem stj. ber fram, vil ég beina því til Sjálfstfl., hvort það sé orðið samkomulag milli flokksins og stj. að láta öll tekjufrv. stj. ganga fram, svo að þingið missi alls halds á stj. í tekjumálunum. Form. Sjálfstfl. hefir áður gefið yfirlýsingar um það, að flokkurinn mundi binda samþykkt tekjufrv. við lausn stjskrmálsins, en nú heyrist ekkert frá form. Sjálfstfl. um þetta, hvort sem það á að taka sem óbeina yfirlýsingu af flokksins hálfu eða ekki, og enda þótt hv. 1. landsk. eigi sæti í þeirri n., sem fjallaði um þetta mál, en hinsvegar hefir hv. 1. þm. Reykv. tekið að sér að mæla með samþykkt frv., og þó sérstaklega að mæla með því að svipta byggingafélög verkamanna og byggingar- og landnámssjóð þeim styrk til starfsemi sinnar, sem þeim var ákveðinn með l. um einkasölu á tóbaki 1931. Virðist og næsta vel til fallið, að hv. 1. þm. Reykv. taki að sér að firra stj. vanda og óvinsældum út af þessum gripdeildum, því að Reykvíkingar eru mestu sviptir, ef þetta nær fram að ganga. Til verkamannabústaðanna hér rennur mest féð, en hv. 1. þm. Reykv. liggur auðvitað í léttu rúmi, þótt verkamenn séu sviptir þessu. - Hv. þm. lýsti yfir því í þessu sambandi, að hér væri nóg húsnæði og að bærinn væri að yfirbyggjast. Kann hv.þm. að hafa eitthvað fyrir sér í því, að minni eftirspurn sé nú eftir húsnæði hér en venja er, en hv.þm. er ekki vel kunnugur í bænum, ef hann heldur, að verkamönnum og handiðnaðarmönnum gangi vel að fá íbúðir sér við hæfi, því að hér er mikill skortur einmitt á slíkum íbúðum, tveggja herbergja íbúðum með eldhúsi og einhverjum helztu þægindum. Hitt má vera, að eitthvað sé hér til af dýrum íbúðum og að leigan á þeim hafi fallið eitthvað, en ég get hugsað mér, að hv. 1. þm. Reykv. mundi komast að raun um það, ef hann athugaði þetta ofan í kjölinn, að mjög er erfitt að fá hér hæfilegar, ódýrar og góðar íbúðir fyrir hinar vinnandi stéttir í bænum. Hér er því hin brýnasta þörf á, að komið sé upp húsnæði með það fyrir augum, að það verði ekki of stórt, heldur við hæfi þeirra, sem ekki hafa úr miklu að moða, eins og einmitt verkamannabústaðirnir eru. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um hrossakaupin, sem stundum tíðkast hér í þinginu, eins og honum væri mjög illa við þau. Var eins og hv.þm. hefði aldrei verið við neina slíka hluti riðinn á æfinni, og halda þó sumir því fram, að hann muni ekki ókunnugastur þeim þætti stjórnmálanna, og ekki hefir það heldur farið dult, að flokkur hv.þm. er reiðubúinn til að gera hrossakaup við stj. út af stjskrmálinu. Annars má hv. 1. þm. Reykv. gjarnan kalla það hrossakaup, að þetta samkomulag varð á milli Framsfl. og Alþfl. á þinginu 1931 um að samþ. tóbakseinkasöluna, en binda tekjur hennar með það fyrir augum, að íhaldsfólkið ætti erfitt með að afnema einkasöluna, ef það skyldi komast til valda aftur, og hún gæti lengi staðið. En þetta breyttist eins og annað eftir að Framsfl. tók upp samvinnu við Sjálfstfl., og má vel vera, að Framsfl. jafnvel fallist á það að afnema einkasöluna, ef íhaldið óskar eftir, því að Framsfl. hefir, að ég held, brotið hvern einasta lið í stefnuskrá sinni, svo að þetta væri ekki nema eftir öðru.

Hefir Alþfl. ekki brotið alla liði í sinni stefnuskrá líka?

. Ég skil ekki í þessum brjóstheilindum hjá hv. sessunaut mínum. Hæstv. forsrh. gat þess, að tekjurnar, sem einkasalan mundi gefa af sér, mundu verða miklu meiri en þingið hefði ráð fyrir gert, ca. 400 þús. þetta ár, í stað 200 þús., sem upphaflega var áætlað. Skal ég ekkert um það segja, hvort þessar auknu tekjur eru að þakka aukinni álagningu, sem þingið samþ. í fyrra, eða einkasalan hefir aukið söluna frá því, sem áður var, svo að meiri ágóði fáist af verzluninni beint. Út frá þessu, að einkasalan gefur meiri tekjur en upprunalega var ætlazt til, sýnist sem ríkissjóður ætti að standa sig við að láta a. m. k. þessar 200 þús. kr. renna til sjóðanna, sem áskilið var, enda skildist mér það jafnvel á hæstv. ráðh., þrátt fyrir allan móðinn, sem í honum var, að hann mundi geta fallizt á, að sjóðirnir yrðu ekki sviptir öllu framlaginu. Hæstv. ráðh. lét svo um mælt, að menn mættu ekki búast við, að það fé, sem veitt yrði til byggingar verkamannabústaðanna, yrði til að bæta úr atvinnuleysinu, af því að vinnan við byggingu þeirra kæmi út sem sumarvinna, en ekki vetrarvinna. Vil ég út af þessu beina því til hæstv. ráðh., að það, sem gera á í atvinnuleysismálunum, er að framkvæma mikla vinnu, þegar eitthvað verður úr vinnunni, en ekki alltaf að vera að hugsa um þessa vetrarvinnu, sem bæði er þeim mönnum, sem vinnunnar njóta, og því opinbera til minna gagns. Það er ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að atvinnubótavinna þurfi óhjákvæmilega að vera vetrarvinna, og að mínum dómi á að fella niður eitthvað af vinnunni þann hluta ársins, sem erfiðast er um framkvæmdir. Þá sagði hæstv. ráðh., að iðnaðarmenn og smiðir hefðu hingað til komizt af án atvinnubóta, en sannleikurinn er sá, að byggingar hafa minnkað mjög mikið, svo að fjölmargir iðnaðarmenn, trésmiðir og steinsmiðir, hafa lítið sem ekkert að gera, en hafa bætzt við í hóp atvinnuleysingjanna á eyrinni, og að iðnaðarmenn taka að sér algenga verkamannavinnu, sýnir, hve atvinnuleysið á meðal þeirra er orðið mikið. Það er því ekki rétt, sem hæstv. ráðh. segir um þetta, eins og sjá má af því, sem ég hefi þegar bent á og ekki verður mótmælt. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkissjóður mætti ekki missa af þeim tekjum, sem af bráðabirgðabreyt. leiddi, m. a. vegna væntanlegra kreppuráðstafana, sem myndu hafa stórum aukin útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Nú er að vísu verið að útbýta stóru, miklu frv. frá kreppun. Nd., sem sjálfsagt fer fram á mikil útgjöld úr ríkissjóði, en til þessa hefir kreppumálunum verið heldur dauflega tekið hér á Alþingi. Er langt síðan þm. Alþfl. í Nd. báru þar fram frv. um miklar atvinnubætur auk annara nauðsynlegra kreppuráðstafana, og var frv. vísað til kreppun., sem kosin var með þessi mál fyrir augum. En n. hefir ekkert látið til sín heyra um þetta síðan, svo að enn er ekki sýnilegt, í hverjar ráðstafanir ríkissjóður þarf að leggja þessar háu fjárhæðir, sem hæstv. ráðh. var að tala um. Þær ráðstafanir liggja a. m. k. ekki fyrir í því formi, að hægt sé að tala um þær nú, því að ég geri varla ráð fyrir, vegna hinna daufu undirtekta, sem frv. okkar Alþflmanna hefir fengið, að hæstv. ráðh. eigi við þær ráðstafanir, sem það áformar, þótt ég neiti því ekki, að mér væri gleðiefni, ef svo væri. Ég skal ekki segja, hvernig fer um þennan 3. lið 1. gr. við atkvgr. Ég býst þó við því, að samfylkingin hér í d. sé búin að koma sér niður á eitthvað til að samþ., en ég vænti þess, að hæstv. ráðh. verði til viðtals, eins og hann stundum segir, um það, hvort hann muni ekki geta a. m. k. fallizt á að láta eitthvað af tekjum einkasölunnar ganga til verkamannabústaðanna og byggingar- og landnámssjóðs, og þá helzt ekki lægri upphæð en upprunalega var gert ráð fyrir, 200 þús. kr. Fengi ríkissjóður þá að sínu leyti meira en gert var ráð fyrir upphaflega, en sjóðirnir væru ekki með öllu sviptir því fjárframlagi, sem þeim, var áskilið. En um þetta má tala frekar við 3. umr., ef svo skyldi fara, að liðurinn yrði ekki felldur niður úr frv., eins og ég fastlega vona, að verði.

Halldór Stefánsson Eftir þessa ræðu hv.þm. get ég ekki síður fallizt á, að þessi atriði í slysatryggingalögunum verði tekin til athugunar. Ég get hinsvegar ekki fallizt á þann skilning, sem hv.flm. leggur í þetta mál. Hann telur skýringar mínar byggðar á hugsunarvillu, en ég get ekki fallizt á þau rök, sem hann færir fyrir því, að svo væri. Hvað viðvíkur skráningu allra mannanna, sem að útgerðinni vinna, jafnt landmanna sem háseta, þá telur hv.þm., að slíkt sé alveg óhjákvæmilegt. En til þess að sýna, að hér er það hann, sem er á villigötum, þá nægir að benda á það, að þetta fyrirkomulag er ekki hið almenna, heldur er hér frekar um undantekning að ræða. Viðvíkjandi því atriði, að hér sé misskipt, eða hvort það sé réttmætt að gera mun á þeim, sem vinna í landi, en eru skráðir, og hinum, sem eru á skipunum, og að láta þá menn, sem vinna í landi, hafa styttri biðtíma og meiri réttindi en hina, þá held ég, að megi færa fullar ástæður fyrir því, að lögskráðir hásetar, sem vinna í landi, eru ekki verr settir með biðtíma sinn en hinir, sem á sjónum eru, eða jafnvel aðrir landverkamenn, heldur jafnvel betur. Ég vil þá byrja með því að spyrja: Eru þeir ekki ráðnir upp á samskonar hlut og sjómennirnir?

Jú, sama hlut

. Já, það hélt ég. Ætli starf sjómannsins sé nú ekki öllu meira hættustarf heldur en starf landverkamannsins? Og ætli það sé réttlátt, að sá, sem í landi vinnur og nýtur sömu kjara hjá útgerðinni og hinn, sem á sjóinn fer, hafi fyllri réttindi til slysabóta heldur en sjómaðurinn? Ég held, að fyrir því sé ekki hægt að færa nokkur rök, miklu fremur hið gagnstæða. Og ef þetta er einskonar félagsútgerð og skoða má alla, sem að henni vinna, sem atvinnurekendur að nokkru leyti, þá á eitt og hið sama við um þá menn, sem vinna að henni á sjó og á landi. Ég álít, að vegna þessa mjög svo mismunandi skilnings á þessu atriði, sem kominn er í ljós, þá sé það því nauðsynlegra, að það sé tekið til athugunar. Þá vil ég með örfáum orðum minnast á vatill. hv.þm. Ísaf., um læknishjálp, lyf og sjúkraumbúðir. Það er rétt, sem hann gat um, að það mun hafa verið á þinginu 1931, að ákveðið var, að slysatryggðir menn fengju greiddan kostnað við læknishjálp og lyf og umbúðir að 2/3 hlutum. Hv. þm. sagði, að það hefði tvímælalaust verið meining þingsins, að þetta ákvæði skyldi gilda fyrir allan tímann, frá því er slysið vildi til, en þyrfti ekki að sæta sama biðtíma og önnur réttindi manna til slysabóta. Ég skal ekki draga í efa, að þetta kynni að hafa verið meining hv.flm. En hitt efa ég, að það hafi getað verið meining þingsins. Það er ekki eðlilegt, að rétturinn til bóta fyrir sjúkrakostnað sé meiri, þ. e. til annars eða lengri tíma, en rétturinn til dagpeninganna sjálfra. Það kostaði mikið fé og enn meiri fyrirhöfn, því þá þyrfti oft að greiða sjúkrakostnað, þó ekki kæmi til nokkurra bóta annara, og það yrði endalaust umstang. Ég mæli ekki sérstaklega á móti því, ef þingið vill ákveða mönnum þennan rétt, sem hv.þm. Ísaf. fer fram á í vatill. sinni. En ég vil benda á það, að þá verða menn að vera við því búnir, að leggja þurfi þyngri gjöld á atvinnurekendur, því að breytingin mundi kosta allverulega aukning útgjalda, sem þeir eiga að greiða. Ég vil geta þess til upplýsingar fyrir hv. þingmenn, að síðan 1931, er ákvæðin um sjúkrakostnað voru samþ., hefir iðntryggingin ekki borið sig. Útgjöldin hafa orðið meiri en tekjurnar. Það hefir verið reynt í lengstu lög að komast hjá því að auka iðgjaldakröfur á hendur atvinnurekendum að nokkrum mun, vegna yfirstandandi örðugleika í atvinnulífinu. Ég vil þó geta þess, að árið 1931 var gerð lítilsháttar breyt. á iðgjaldataxtanum, sem mun hafa verið heldur til hækkunar. Ýmsar iðngreinar voru færðar á milli flokka, eftir því sem ástæða þótti til, og mun það hafa stefnt heldur til iðgjaldahækkunar. En þrátt fyrir það hefir iðntryggingin ekki borið sig 3 síðustu árin. Ekki er hægt að segja, að enn sé fengin full reynsla fyrir því, hvort iðntryggingin kynni að geta borið sig til frambúðar. Það geta verið áraskipti að því, hve slys verða mikil, eins og bezt sjást dæmi um frá þessum vetri. Af þessum ástæðum og af hlífð við atvinnurekendur á þessum örðugu tímum hefir verið, eins og ég tók fram áðan, skirrzt við því í lengstu lög að hækka iðgjaldakröfurnar. En það er sýnilegt, að ef ákveðið verður síðar út af þessari brtt., að læknishjálp verði borguð frá upphafi og án tillits til biðtíma, eins og við aðrar slysabætur, þá verður ekki komizt hjá því að hækka iðgjöld að verulegum mun, sem mundi koma niður á atvinnurekendum. Þetta bið ég hv.þm. að athuga, ef þeir vilja fallast á þessa till. Það verður ekki gert nema jafnframt séu gerðar kröfur um hærri iðgjöld á hendur atvinnurekendum. Það er svo um þetta sem annað, að það verður ekki bæði haft og sparað. En út af fyrir sig munu allir geta fylgt því og óska þess, að slasaðir menn geti fengið sem hæstar bætur.

Halldór Stefánsson Ég sé ekkert athugavert við það, þó að tilmælum sé beint til ríkisstj. eins og þeim, sem felast í þessari þáltill. En ég vil aðeins minnast á þau atriði í slysatryggingalögunum, sem þáltill. tekur til, ef verða mætti til upplýsingar í málinu. Hv. flm. talaði um að koma á meira samræmi um greiðslu dagpeninga á milli sjómanna og þeirra, sem vinna í landi. Þegar þetta er rætt, þá verður að athuga ástæðuna til þess, að gerður er mismunur á þessum mönnum í lögunum. Upphaflega þegar stofnuð var iðntryggingin árið 1925, þá voru biðdagar ákveðnir 28 fyrir alla, eða 4 vikur, en um það mun hafa verið miðað við þann tíma, sem skráðir hásetar hafa rétt til nokkurra hlunninda hjá útgerðarmönnum eftir sjómanna- og siglingalögum. Seinna var þessu breytt gagnvart landverkamönnum og hásetum á bátum minni en 12 smál. og fært niður í 10 daga, en biðtími skráðra sjómanna hélzt óbreyttur. Á þinginu 1931 var biðtími skráðra háseta lengdur úr 4 vikum í 6 (og 12) vikur og þá jafnframt í sjómannalögunum lögð skylda á útgerðarmenn um bætur til skráðra háseta um jafnlangan tíma. Þó að biðtími eftir bótum sé í iðnaðartryggingu 10 dagar og í sjómannatryggingunni 42 dagar (eða 84 dagar - lengri tíminn hefir ekki komið til greina), þá verður fyrst að líta á það, að ekki getur talizt, að slysatryggingin veiti fullar bætur fyrir tjón. Hitt verður og álitamál, hvort þeir menn, sem sæta biðtíma iðnaðartrygginga, eru betur settir en hinir, sem sæta biðtíma sjómannatrygginga. Í iðnaðartryggingu fá menn engar bætur fyrir biðdagana 10, en sjómenn njóta frá upphafi þeirra hlunninda, sem útgerðarmenn eru skyldir að veita, og síðan taka bætur slysatryggingar við. Það mætti því eins vel segja, að sjómenn væru betur settir með sinn biðtíma en iðntryggingarmenn, þar sem þeir hafa í raun og veru engan biðtíma. Þetta vildi ég aðeins taka fram hér, svo að það yrði athugað við nánari rannsókn. Viðvíkjandi því, sem hv.flm. sagði um sérstakar ástæður á Akranesi, þá býst ég við, að svipaðar ástæður séu víðar. Hv. flm. gat þess, að sjómenn væru ráðnir upp á hlut á Akranesi og ættu því ekkert tilkall til hlunninda af hálfu útgerðarmanna samkv. ákvæðum siglingalaganna. En ef þeir eru ráðnir upp á hlut, þá er það nokkurskonar félagsútgerð; þeir eru þá atvinnurekendur sjálfir og eiga því að hafa sömu skyldu gagnvart sjálfum sér eins og útgerðarmenn almennt gagnvart öðrum. Ennfremur gat hv.flm. um annað atriði á Akranesi og víðar, að skráðir væru fleiri menn á bátana heldur en þeir, sem róa á þeim að staðaldri. Ég veit, að það er rétt, að á Akranesi er það svo, að allir þeir, sem starfa að fiskveiðunum, bæði sjómennirnir og landverkamennirnir, eru skráðir á skipin, og verða því að hlíta hinum lengri biðtíma. Það er ekki slysatryggingin eða slysatryggingalögin, sem gera kröfur til þess, að fleiri séu skráðir á skipin heldur en þeir, sem fara á sjóinn, heldur er það algerlega eigin ákvörðun, og ef það væri ekki gert, þá kæmu landmennirnir ekki undir þessi lengri biðtímaákvæði. Ég hefi átt tal um þetta við lögreglustjórann á Akranesi, og færði hann það til, að skráningunni fylgdu ýms hlunnindi og réttindi, sem landmenn nytu ekki. Skildist mér á honum, að menn mætu þessi hlunnindi og réttindi svo mikils, að þeir vildu ekki breyta til í þessu efni. Ég skal játa, að ég er ekki kunnugur þessu til hlítar, en þegar mönnunum er bent á, að það sé á þeirra valdi, hvort þeir láta skrá sig í skiprúm eða ekki, og þeir taka þann kostinn að láta skrá sig, þá verð ég að álíta, að þeir þykist hafa meiri hagnað af því. Hinsvegar má vel vera, að finna megi annað form fyrir þessu, og vil ég því ekki standa í vegi fyrir því, að þessum tilmælum verði vísað til stj. Mun ég þá gefa henni upplýsingar viðvíkjandi þessu, að því leyti, sem ég hefi kunnugleika til.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég hefi ekki mörgu að svara. Ég hefi sýnt fram á, að ríkissjóður þarf þessar tekjur vegna ríkisrekstrarins sjálfs. Allar þær sömu ástæður og voru fyrir þessu í fyrra, eru fyrir hendi nú, svo að þeir, sem töldu rétt þá, að ríkissjóður nyti þessara tekna, hljóta að vera á sömu skoðun nú. Hv. 2. landsk. hafði enga ástæðu til að segja, að Framsóknarflokkurinn væri búinn að semja um afnám tóbakseinkasölunnar. Ég tók einmitt fram, að ríkið gæti ekki verið án þeirra tekna, sem þessi stofnun gefur af sér. Hv. þm. sagði, að atvinnubótum ætti að haga svo, að sem mestur arður yrði af þeim. Þetta er alveg rétt, en þess er að gæta, að hér horfir þetta mál öðruvísi við en í iðnaðarlöndunum. Hér er atvinnuleysið einkum bundið við eina árstíð, veturinn, að þá verður að hjálpa þeim, sem bágast eiga, jafnvel þótt vinnan gefi ekki fullan ágóða í aðra hönd. Hitt er varhugavert, að keppa við atvinnuvegi landsmanna með atvinnubótum á sumrin, þegar atvinnuleysið er lítið eða ekkert í landinu. Atvinnubótavinna er jafnan neyðarúrræði, sem hverri stj. er skylt að halda niðri, ef slíkt má verða án tjóns fyrir þjóð og einstaklinga. Ég hefi ávallt verið hlynntur nauðsynlegum atvinnubótum, en ég get ekki fylgt því á slíkum vandræðatímum að fleygja fé úr ríkissjóði vegna hluta, sem vel geta beðið.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. þm., sem nú lauk máli sínu, er vel kunnugt um það, að stj. ætlaði a. m. k. í lengstu lög að játa ógert að flytja ný tekjuaukafrv. vegna ríkisrekstrarins, þó erfiðlega horfi nú, önnur en þau, sem flutt eru í sambandi við kreppuráðstafanirnar. Þau eiga að fylgja hinum kreppufrv. og mun verða útbýtt á morgun, þeim sem ekki koma í dag. Veitingaskatti er stj. hlynnt, og vill þó hafa hann hærri en gert er ráð fyrir í í frv. hv.þm. Það er ekki um það að ræða hérna, að taka þessa tóbakspeninga frá óhófi eða óþarfaeyðslu og setja þá til annars. Það má segja, að þeir séu teknir af óþarfaeyðslu, en þeir renna ekki í neinn óþarfa eða óhóf, þó þeir renni í ríkissjóð. Þeir renna til þeirrar höfuðnauðsynjar, sem fyrst og fremst verður að hafa í huga nú, að gera sem minnstan tekjuhalla ríkisins. Ég hygg, að ekki sé hægt að segja, að þeir menn séu á móti verkamönnum og bændum, sem eitthvað hugsa um þá miklu þörf alþjóðar.

Ingvar Pálmason Hæstv. fjmrh. sagði, að ég og aðrir, sem hefðu greitt atkv. með því í fyrra, að tekjur tóbakseinkasölunnar rynnu í ríkissjóð, hlytu að gera hið sama nú. Ég er á öðru máli. Í fyrra var um það eitt að ræða, að tekjur þessar rynnu í ríkissjóð frá l. júlí 1932 og fram á þetta ár, og séð fyrir því, að hlutaðeigandi stofnanir misstu ekki tillögin nema að nokkru leyti. En nú lítur út fyrir, að eigi að stefna að því, að þessar tekjur renni framvegis að öllu leyti í ríkissjóð. Þetta tel ég ekki vera rétt, því að ég álít í fyrsta lagi, að hér sé verið að ganga á samkomulag þeirra flokka, er samþ. tóbakseinkasöluna, og í öðru lagi af því, að ég álít, að stofnanirnar þurfi teknanna við. Ég get því alls ekki fallizt á, að ég sé bundinn við að greiða þessum lið atkv. nú, þótt ég gerði það í fyrra, þar sem gengið er töluvert lengra í þessu frv. og allt bendir til þess, að hér sé um framtíðarráðstöfun að ræða. Ég skal ekki blanda mér inn í deiluna um það, hvort hætta sé á húsnæðisskorti í bænum eða ekki. En þeim mönnum, sem koma hingað og dvelja hér stuttan tíma, kemur ástandið svo fyrir sjónir, að framboðið geti ekki verið mjög mikið. Við þm. munum t. d. fæstir borga undir 60 kr. fyrir eitt herbergi.

Það er svona þrefalt meira en hægt er að fá herbergi fyrir

. Ekki þykir mér það trúlegt, því að ég veit dæmi þess um persónur, sem ætla bráðum að stofna heimili, að lægsta leigutilboð í húsnæði, sem þau hafa getað fengið, er 90 kr. á mánuði fyrir eina stofu og eldhús. Og ég veit um aðra fjölskyldu, sem hefir svipaða sögu að segja. Svona lítur þetta út í augum ókunnugra, og ég veit, að áþekk dæmi er hægt að fá staðfest með vitnisburði manna hér í þingsalnum. Mér þótti leiðinlegt að heyra það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði um hrossakaup. Hann kallaði þau óheiðarlega verzlun. Í eiginlegri merkingu hafa þau jafnan verið talin heiðarleg, og hvað sem um þau má segja í óheiðarlegri merkingu, hefir þó ávallt þótt heiðarlegt að standa við þau. Ég mun því verða varfærinn í slíkri verzlun við hann, en ég skammast mín ekkert fyrir að segja það, að þegar ég hefi lofað einhverju máli stuðningi mínum, tel ég mig bundinn við það loforð, jafnvel þótt það sé kallað hrossakaup. En ég vona, að hv. 1. þm. Reykv. hafi ekki meint þetta, því að vel getur verið, að hann lendi í einhverri verzlun hér á þinginu.

Jón Baldvinsson Hv. sessunautur minn (JakM) sagði, að það væri rangt, sem ég hélt fram, að það væri skortur á vissri tegund íbúða hér í bænum. Ég fullyrði engu að síður, að það vantar íbúðir, sem eru við hæfi tekjuminnsta fólksins, verkamanna, sjómanna og fátækra iðnaðarmanna, enda játaði eiginlega hv.þm. í lok ræðu sinnar, að svo væri. Hann sagði fyrst, að hvergi væri skortur á neinni tegund íbúða. En hann bætti svo við, að það væri verið að breyta stórum íbúðum í smærri íbúðir. Í því felst játning á því, að það vanti smáíbúðir. Enda er það svo, því flest hús, sem hér hafa verið byggð á undanförnum árum, hafa verið sniðin til íbúðar handa einni fjölskyldu. Hafa í hæsta lagi eitt eða tvö herbergi verið ætluð til að leigja einhleypingum. Húsum, sem upphaflega eru ætluð einni fjölskyldu, verður ekki auðveldlega né haganlega breytt í margar smærri íbúðir. Og þó það sé gert, verður það alltaf mjög klúðurslegt, og á þann hátt fást aldrei eins ódýrar og hentugar íbúðir eins og ef húsin eru upphaflega byggð með það fyrir augum, að þau séu við hæfi verkalýðsins. Enda hefir komið fram við þessa umr., að erfiðleikar geta verið á því að fá hentugar smáíbúðir, m. a. af því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði um það, hvað einstakir menn þyrftu að borga fyrir herbergi. Hann er gestur hér í bænum, og sagt er, að glöggt sé gests augað. Mun hann því hafa séð betur en sumir aðrir, að hér er einhverju ábótavant. Held ég, að hv. 1. þm. Reykv. standi mjög höllum fæti í þessu máli.

Fors-. og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Eins og komið hefir fram, eru ýmsir nm. óbundnir um nokkra liði. Ég tel, að 7. liðurinn skipti litlu máli í samanburði við hina liðina, þó að í fyrra hafi verið sæmilega hlíft menningarsjóðnum, þar sem hann hélt eftir 3/4 hlutum af sínum tekjum. Það hefir því minna verið gengið á hann en aðra sjóði, og að því leyti er ekki nein sérstök ástæða til að hlífa honum nú. Þó skiptir það minna en um 2. og 3. lið. Í 2. lið er um að ræða tekjur, sem gera má ráð fyrir, að nemi um 80 þús. kr. á ári. Ég hygg, að þetta þing endi ekki svo, að það sjái sig ekki til neytt að auka þennan skemmtanaskatt um 100%, til þess að standa undir þeim ráðstöfunum, sem gerðar verða vegna kreppunnar. Nú mun ekki leika á tveim tungum, hvað sem menn annars álíta um þjóðleikhús, að í slíku árferði sé ekki hægt að leggja fram sérstakan skatt til þess að byggja slíka stofnun. Það má að vísu segja, að einhverjir geti trúað því, að þetta þjóðleikhús verði gróðafyrirtæki, þegar búið er að koma því á stofn, en það mun sýna sig, að það verður aukinn kostnaður fyrir ríkið, því að þegar það er komið upp, þarf að halda því í gangi. Það er sök sér að óska þess í þessu sambandi, að gert sé svo við þá byggingu, sem upp er komin, að hún liggi ekki undir skemmdum. Hv. 2. þm. S.-M. taldi, að til þess mundi ekki þurfa nema 25 til 30 þús. kr. Ef svo er, má tala um þann möguleika, en hitt er ábyrgðarlítið gagnvart hag ríkissjóðs, að láta allan skemmtanaskattinn af öllu landinu ganga til leikhúsbyggingar á þessum erfiðu tímum. Líkt er að segja um 3. lið, sem er aðalliður þessa frv., um tekjur af einkasölu á tóbaki. Þegar það var ákveðið, að þessar tekjur rynnu í ríkissjóð, þá var álagningin aukin. Upphaflega var gert ráð fyrir, að tekjur af einkasölunni yrðu 200 þús. kr., en nú er útlit fyrir, að þær verði í ár á milli 400 og 450 þús. kr. Þetta eru peningar, sem ríkissjóður getur ekki séð af. Það kann að vera, að sumir segi, að þetta skipti ekki miklu fyrir ríkissjóðinn, þar sem því minna þurfi að leggja fram til atvinnubóta. Ég býst við, að þessir peningar myndi ekki mikla vetraratvinnu, heldur sumaratvinnu. Ég veit ekki til, að það sé sá hugur á byggingum í sveitum, að sérstök þörf sé á því að leggja byggingar- og landnámssjóði fé umfram það, sem hann hefir nú yfir að ráða. A. m. k. í fyrra var sæmilegt samkomulag við Búnaðarbankann um það, að þessum tillögum yrði sleppt um stund. Um verkamannabústaðina er það að segja, að til þeirra var aukið framlag úr ríkissjóði á síðasta ári um helming. Ef nú ætti að taka þessi 400 þús. kr. til þessara hluta, þá væri ekki um það að ræða að halda uppi því, sem áður hefir tíðkazt, heldur stórum aukna viðbót við það, sem hefir verið áður. Atvinnubótavinnu fyrir almenning á að framkvæma að vetrinum, þegar lítið er um byggingar, en ég býst við, að kröfur um slíka vinnu yrðu engu minni, þó að meira yrði byggt í kaupstöðunum en ella, því að atvinnubótavinna er ekki aðallega vegna atvinnuleysis smiðanna. Þeir hafa, þó örðugt sé, margir hverjir getað komizt af án hennar. En hún er vegna þeirra, sem stunda stopula vinnu og ekki geta misst af vinnu viku eða mánuði lengur. Það er nú svo ástatt með hag ríkissjóðs, að þó að allir skattar, sem nú gilda og eiga að gilda áfram, og þar með taldar þær auknu tekjur, sem ríkið á að hafa eftir þessu frv., að lítil von er um, að það verði minna en milljón króna greiðsluhalli á yfirstandandi ári. Það verður ekki bætt með því að taka 400 þús. kr. til sérstakra byggingarsjóða, og svo peninga til leikhúsbyggingar. Það þarf ekki að segja mörg orð um þetta. En þeir, sem vilja hugsa um afkomu ríkissjóðs, munu fallast á að láta þessi lög framlengjast í öllum aðaldráttum. Hafi verið ástæða til þess í fyrra, þá er hún ekki minni nú, þar sem hlaðið er á ríkissjóð stórum auknum útgjöldum vegna væntanlegra kreppuráðstafana. Þó að ríkissjóður verði látinn halda þessum tekjum, þá verður að þrautpína aðra tekjustofna engu síður. Hv. 2. þm. S.-M. mun hafa fylgt þessum lögum á síðasta þingi og ekki talið sig þá bundinn af fyrri framkomu. Vitanlega hefir hann ætlazt til þess, að þessar ráðstafanir þyrfti ekki til langframa, en ástandið er nú svo slæmt, að óhjákvæmilegt er að framlengja þetta um eitt ár. En ég gæti átt tal við menn um 7. liðinn. Hann er ekki svo stórfelldur; þó tel ég óþarft að fella hann niður. Og einnig gæti ég átt tal um það, hvað kosta muni að gera þjóðleikhúsið þannig úr garði, að það liggi ekki undir skemmdum. En um fleiri hluti er ekki vert að tala í þessu sambandi, og sízt það, að sú viðbótarálagning, sem framkvæmd er vegna þess að tekjurnar eiga að renna í ríkissjóð, falli öll í annan farveg en til var ætlazt í fyrra. Ég vil svo vona, að þetta litla frv. verði samþ. sem breytingaminnst. Það er skylda þeirra manna, sem vilja hugsa um það alvarlega ástand, sem nú er, og það sem ennþá er eftir að hlaða á ríkissjóðinn.

Jakob Möller Mér þykir vænt um, að við hv. 2. landsk. erum orðnir sammála um það, að ekki sé skortur á neinni tegund íbúða hér í bænum. Hv. þm. gekk nefnilega alveg inn á þetta í síðustu ræðu sinni. Hann hélt aðeins fram, að þessar tveggja herbergja íbúðir, sem verið væri að gera úr stærri íbúðum, væru ekki eins hentugar eins og hægt væri að gera smáíbúðir í nýjum húsum. Það kann að vera rétt. En ég held því fram, að á slíkum tíma sem nú er sé það beinlínis „luxus“, ef ríkissjóður fer að leggja fé í sjóð til þess að byggja íbúðir, sem nóg er til af áður, aðeins vegna þess, að þær gömlu eru ekki eins hentugar. Slíkt er „luxus“, sem við höfum ekki efni á eins og nú standa sakir. Ef hægt er að komast af með þær íbúðir, sem til eru, mun þingið eitthvað þarfara hafa að gera við fé ríkissjóðs heldur en kasta því í þann óþarfa að byggja íbúðir, sem nóg er til af. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. talaði um, að glöggt væri gests augað, hefi ég ekki annað að segja en það, að ég treysti nú betur augum þeirra manna, sem hér eru þaulkunnugir, hafa alltaf samgang við fólkið í bænum og þekkja leigumálana, heldur en jafnvel hinu glögga gestsauga hv. 2. þm. S.-M.

Halldór Stefánsson Mér þykir gott að heyra þá skýringu hv.flm. á vatill., að hann meini ekki, að önnur slys en þau, sem annars eru bótaskyld, komi til greina. Vitanlega er það sanngirni nær, því að hitt mundi valda því, að þau yrðu mörg tilfellin, sem yrðu skoðuð sem bótaskyld slys á hendur slysatryggingunni, sem mundi leiða af sér mikla fyrirhöfn og málafar. Ég mæli ekki sérstaklega á móti því, að þetta verði gert, ef þingið treystir sér til, því að vitanlega eru þær bætur, sem nú eru ákveðnar, ekki fullar bætur. En jafnframt vil ég ítreka það, sem ég hefi áður sagt, að samþykkt þessa ákvæðis mun orsaka talsvert mikla aukningu útgjalda fyrir slysatrygginguna, og yrði þá ekki komizt hjá því að hækka iðgjöldin að verulegum mun.

Jón Þorláksson Það hefir verið spurt um mína afstöðu til málsins. Hún er sú, að ég mun greiða atkv. með öllum liðum 1. gr. til 3. umr., en hefi þá óbundnar hendur. Ég álít sjálfsagt, að lagt verði fé til að fullgera þjóðleikhúsið að utan, ekki vegna þess, að hér sé um gróðafyrirtæki að ræða, heldur af því, að húsið liggur að öðrum kosti undir skemmdum. Ég skal játa, að það er mikil freisting fyrir okkur sjálfstæðismenn að greiða atkv. gegn 3. lið 1. gr. Þegar tóbakseinkasalan var stofnuð, voru þau rök, sem raunar voru röng, færð fyrir þeirri ráðstöfun, að þetta ætti að vera ríkissjóði til tekjuauka. Þessi rök voru röng af því, að það hafði sýnt sig, að tollur í frjálsri verzlun hafði reynzt ríkissjóði miklu tekjudrýgri. En áður en frv. um tóbakseinkasöluna verður að lögum, setja stuðningsmenn þess inn í það ákvæði, sem raunverulega sviptir ríkissjóð þessum tekjum. Lögin leiddu því til mikillar skerðingar á tekjum ríkissjóðs, og það er engin von til þess, að nokkur fjmrh. uni því, að þessi samningur Framsfl. og Alþfl. verði haldinn. Ef þingið héldi áfram að neita ríkissjóði um þessar tekjur, hlyti það óhjákvæmilega að leiða til þess, að tóbaksverzlunin yrði lögð niður. Það er því hörð freisting fyrir Sjálfstæðisfl. að segja nei, þegar stj. fer fram á að gefa tóbakseinkasölunni líf með því að rjúfa hinn gamla samning, sem tóbakseinkasalan er fædd og skírð upp á. Ég sé þó ekki ástæðu til að nota þetta tækifæri til að knýja fram afnám tóbakseinkasölunnar, því að ég veit, að heilbrigð skynsemi á svo skammt til sigurs, að þetta endemisfóstur verður bráðlega lagt í sömu gröf og systir þess, gamla tóbakseinkasalan.

Frsm. (Jónas Jónsson) Ég held, að hv. 1. þm. Reykv. geri ráð fyrir meiri sljóleika hjá hv.þdm. en sæmilegt er, er hann heldur því fram, að ekki sé gróðavegur að reka hér kvikmyndahús. Stórhýsin tvö, sem kvikmyndir eru sýndar í hér, hafa borgað sig upp á fáum árum, enda er það ljóst, þegar litið er á aðsóknina og verð á aðgöngumiðum, að hér er um gróðafyrirtæki að ræða. Brtt. mín miðar að því, að þjóðleikhúsið megi einnig græða nokkurt fé á þennan hátt og auk þess fullnægja skemmtanaþörf borgaranna. Hér hefir verið mikið rætt um 3. liðinn. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þær tekjur, sem þar ræðir um, hefðu verið teknar af ríkissjóði með hrossakaupum. Þetta er ekki rétt hjá þessum hv.þm., því að hér liggur fyrir lögfest samkomulag, staðfest af kónginum. Annarsvegar eiga tvær stéttir starfandi manna í landinu hlut að máli og hinsvegar ein stétt, sem hafði ágóða af því að verzla með tóbak, sem hún hefði getað byggt „villur“ fyrir, ef hún hefði fengið að halda honum. En hvarvetna annarsstaðar mun litið svo á, að réttara sé að reisa hús yfir starfsfólkið í landinu heldur en dýrar stórbyggingar yfir einstakar fjölskyldur ríkra manna. Ríkissjóður hefði orðið jafnfátækur, þótt kaupmennirnir hefðu tekið gróðann af tóbaksverzluninni, en það er ekki annað en hann, sem ganga á samkv. lögum til bygginga yfir fátækt iðjufólk í landinu. Út af ummælum hæstv. fjmrh. vil ég segja það, að enginn ber brigður á, að ríkissjóður þurfi peninga við og muni þurfa meiri, en það er enginn sem segir, að þessa peninga megi ekki fá á annan hátt en þennan. Hverskonar óhóf í landinu mætti skattleggja, en um það hefir hæstv. ráðh. ekkert frv. borið fram, heldur kemur tekjujöfnuðurinn fram á þeim fátækustu, sem búa í hálfhrundum bæjum í sveitum og kjallaraholum og þakherbergjum í Reykjavík, heilsu og menningu til niðurdreps, meðan ríku mennirnir í „villunum“ lifa í óskattlögðu óhófi. Hæstv. stj. og hennar vinir mega vera þess viss, að það kemur hljóð úr horni, ef svipta á fólk þeim endurbótum á húsakynnum, sem heilsan krefst og lofað hefir verið með lagasamþykkt. Við vorum hér í gær að samþ. við á. umr. frv. um að hjálpa háskólanum til þess að fá peninga upp í byggingarkostnað af vissri óhófseyðslu. Ég álít það þarft og gott verk að ráðstafa þannig til gagnlegra hluta innanlands því fé, sem annars færi að miklu leyti út úr landinu. En þó þörf háskólans á byggingu sé mikil, þá mun engu síður vera þörf á að byggja yfir starfsfólkið í landinu. Það mun ekki hallast á um ómöguleikann á því að komast hjá því að bæta úr húsnæðisþörfinni, hvort sem litið er til háskólans, verkalýðsins við sjóinn eða bændanna. Ef það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að hér í Rvík sé ekki þörf á að byggja smáíbúðir, vegna þess að svo mikið húsnæði sé laust í bænum, þá hlýtur mjög mikil breyt. að hafa orðið á síðan þetta mál var rannsakað siðast. Þá var einn þriðji af öllum þeim íbúðum, sem starfsfólkið í bænum bjó í, þannig, að þær urðu að teljast ómögulegar. Það getur verið, að það sé rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að menn séu komnir í vandræði með eitthvað af stóru íbúðunum. En ég hefði gaman af að sjá, hvað margar smáíbúðir eru lausar, íbúðir, sem eru svipaðar íbúðum verkamannabústaðanna. Ég býst við, að það yrðu nokkuð margir lysthafendur, ef jafnódýrar íbúðir og þar eru væru á boðstólum. En hv. 1. þm. Reykv. telur sig e. t. v. þm. fyrir „villu“hverfin fyrst og fremst, og er það sennilega rétt, að þar vanti ekki íbúðir. Hv. þm. telur líklega, að sér komi ekki bændur né verkamenn mikið við nú sem stendur. Það er ekki nema liðugt ár síðan hann vildi í hinu heiðraða blaði sínu setja viðskiptabann á bændur hér austanfjalls, ef þeir höguðu sér ekki eins og „villu“eigendurnir vildu. Sem betur fór varð ekkert úr því, en uppástungan sýndi, að ekki var sterkur samúðarstrengur þarna á milli.

Frsm. (Jónas Jónsson) Ég er að hugsa um að biðja hæstv. forseta að fresta þessu máli eða taka það út af dagskrá, ef hv. 1. landsk. kemur ekki. Hann er einn í fjhn., og ég hygg, að hann hafi ætlað að flytja brtt. við frv., sem geti skipt máli, að málið gangi fram.  Um 3. liðinn, tóbakseinkasöluna, erum við hv. 2. þm. S.-M. alveg samdóma, að þann lið eigi að fella, og það kemur af því, að við búumst ekki við, að ríkið hafi nokkra þörf, þó að þær séu margar, sem sé nauðsynlegri og réttlátari en að auka dálítið byggingar á húsum yfir erfiðismenn í sveitum og kaupstöðum. Það er rétt, sem sagt er í fskj. frá Alþýðusambandinu, að það var beint tekið fram, að þessi kaupmannsgróði á tóbakinu, sem hefði alls ekki runnið í landssjóð, ef einkasalan hefði ekki komizt á, átti að ganga til nauðsynlegra hluta, að bæta húsakynni hins stritandi fólks í landinu. Þar sem verður að veita þúsundir og tugi þúsunda króna í atvinnuleysisvinnu, sem hlýtur að fara og fer til hluta, sem ekki gefa neitt af sér, en er aðeins gert til þess að veita atvinnu, þá virðist vera nær að slá ekki niður þessa nauðsynlegu starfsemi, sem bæði er mikil atvinnubót, þó að það sé ekki fyrsta atriðið, og líka heilsubót og bjargráðabót fyrir fólkið í landinu. Ég get ekki hugsað mér, að þm. komi ánægðir heim af þinginu, hvorki til kjósendanna í kaupstöðum eða sveitum, ef þeir hafa verið með að samþ. þennan lið frv. - N. hefir að vísu orðið sammála um að mæla með því, að 6. liðurinn verði samþ., en ég verð að segja, að í raun og veru er ég sáróánægður yfir því og ætla að nota tækifærið til þess að segja frá því, að frá mörgum beztu eftirlitsmönnunum úti um land hefi ég fengið vitneskju um, að þessi starfsemi hefir orðið til bóta, þar sem hinir vanræktu farkennarar hafa getað haft stuðning af áhugasömum mönnum, sem hafa meiri æfingu og reynslu en þeir. Ég veit, að þetta hefir ekki mikil áhrif á atkvgr. hér, en vegna framtíðarinnar vil ég segja þetta um þennan lið. Þá kemur að síðasta, 7. liðnum, sem tveir nm. a. m. k. eru mótfallnir, að fella niður 1/4 af tekjum menningarsjóðs. Það liggur fyrir ýtarleg grg. frá stj. sjóðsins, sem ég þykist vita, að hv.þm. hafi lesið, og ég vil bæta því við, að þetta fé, sem hér um ræðir, er ekki stór upphæð, en er sennilega betur varið en flestum öðrum þeim tekjum, sem landið hefir og sem það borgar fyrir einhver störf, og það er vegna þeirrar þrískiptingar, sem er á þessum sjóði, til bókaútgáfu, listamanna og náttúrufræðinga. Þessir menn eru langverst settir af öllum andlegum starfsmönnum hér á landi, og ég get rökstutt það með því að segja, að það eru margir ágætir menn í þessum hóp, sem þykir það fagnaðarefni, ef þeir fá 5-6 hundruð kr. fyrir vinnu sína úr þessum sjóði, og vita margir, hve lítið er lagt upp úr því af þeim, sem hafa hærri tekjur, og það er síður en svo, að þessi vinna sé eins þýðingarlaus eins og margir vilja vera láta; því þegar landið vill láta til sín taka, a. m. k. af öðrum þjóðum, þá er leitað til þessara manna. Í sumar, þegar sýning var í Stokkhólmi, þá voru það listamennirnir okkar, þessir fátæku og illa settu andans menn, sem héldu uppi heiðri landsins. En það er mála sannast, að það, sem rithöfundar, listamenn, vísindamenn og skáld hafa fengið, hefir alltaf verið hungurskammtur. En það, sem var gert til þess að hjálpa þeim, þó það væri ekki stórt, bar þó mikinn árangur og hjálpaði til þess að halda við okkar andlega lífi. Ég held þess vegna, þar sem um svona litlar tekjur er að ræða, að það sé enginn hagur að því að vera að klípa af þeim. Þegar það er athugað, að þessir menn eru verst staddir fjárhagslega af öllum mönnum í landinu, og að sumir þeirra a. m. k. eru menn, sem mestum ljóma kasta yfir landið, þá er þetta óheppileg ráðstöfun. Vona ég því, að 7. liður verði felldur.

Vilmundur Jónsson Á sumarþinginu 1931 var því bætt inn í slysatryggingalöggjöfina eftir till. okkar Alþfl.manna, að greidd yrði læknishjálp og lyf fyrir þá, sem slasast, ef slysið er á annað borð bótaskylt. Mér er manna bezt kunnugt um, að til þess var ætlazt, að þessi kostnaður yrði allur greiddur frá því að slysið verður. En það kom í ljós við framkvæmd laganna, að þessi greiðsla var ekki talin geta komið til greina fyrr en eftir 10 daga. Þetta er mjög bagalegt og gerir ákvæðið lítilsvert og allt annað en til var ætlazt. Oftast er það svo um slys, t. d. þegar um beinbrot er að ræða, að mikillar læknishjálpar þarf við þegar frá fyrsta degi, svo að kostnaðurinn verður hvað mestur einmitt fyrstu 10 dagana eftir að slysið vill til. Það lægi nærri að flytja frv. til breytinga á slysatryggingalögunum, en ég mun verða að láta nægja að flytja vatill. við þessa þáltill. á þá leið, að læknishjálp og lyf verði greidd þegar frá byrjun, er um slys er að ræða. Leyfi ég mér að æskja þess, að hæstv. forseti beri það undir atkv., hvort þessi skrifl. brtt. mín megi koma fram.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mér sýnist ekki þörf á að ræða þetta mál lengi, því að stj. hefir ekkert á móti því að rannsaka, hvort kröfur þær, sem koma fram í till., séu réttmætar. Sama gildir um vatill. hv.þm. Ísaf. En þetta verður rannsókn, og ég vil ekki lofa fyrir hönd stj., að hún flytji frv. um þetta nákvæmlega eftir stefnu till. En hinu vil ég lofa, að það skal ekki verða ákveðið að falla frá þeim, fyrr en þeir, sem hlut eiga að máli, hafa haft tækifæri til að færa fram ástæður fyrir sínum kröfum. Hv. 1. þm.N.-M. hefir líka látið í ljós, að hann sé ekki á móti því, að þetta sé rannsakað. Vænti ég þess því, að hann veiti aðstoð sína til þess að gera skjótan og sanngjarnlegan endi á þessu máli. Vona ég, að hv.flm. telji þetta nægilegt svar frá hendi stjórnarinnar.

Já, já

.

Jakob Möller Ég skal ekki tefja hv. d. lengi. Vil þó sérstaklega út af ummælum hæstv. ráðh. víkja að skemmtanaskattinum. Ég vil vekja athygli á því, að ég efast um, að ríkissjóður fái auknar tekjur af því, þó að skemmtanaskatturinn verði hækkaður um 100%. Það gæti farið svo, að tekjurnar rýrnuðu í stað þess að vaxa. Ég hefi dálítið kynnt mér þetta í tilefni af afstöðu minni til þjóðleikhússins. Hv. 5. landsk. sagði, að kvikmyndahúsrekstur væri sá mesti stórgróði, sem hér væri um að ræða. Ég veit, að hv.þm. hefir sagt þetta út í bláinn, eða a. m. k. ekki rannsakað það neitt, hvernig þessi rekstur hefir gengið þessi síðustu ár. Það er að vísu svo, að þessi rekstur heitir að bera sig nokkurn veginn, en það er tæpast hægt að segja meira. Ég hefi athugað þetta út af því, að talað hefir verið um þann möguleika að ljúka byggingunni þannig, að hægt verði að reka þar kvikmyndahús, sem svo gæti unnið fyrir sér og jafnvel aflað sér ágóða, sem gæti gengið til þess að halda áfram byggingunni. Það var í ráði að fara fram á það við Alþingi og hæstv. stj. að veita ríkisábyrgð fyrir láni til þessa fyrirtækis. Og ég geri ráð fyrir því, að þess verði farið á leit. En hvað sem menn segja um þessa byggingu, þá er enginn ágreiningur um það, að henni verði að ljúka og henni verði lokið samkv. þeim tilgangi, sem byrjað var á henni. Það dettur engum í hug að hætta við að byggja leikhúsið; það er aðeins spurningin, hvenær það verður framkvæmt, en ekki hvort það verði framkvæmt. Mér virðist það hæpið af hæstv. stj. að halda því svo fast fram, að þessi tekjustofn verði lagður undir ríkissjóð, vegna þess að hann er ekki svo stór, að það muni öllu fyrir ríkissjóð, þó að hann missti hann. En þar sem verið er að tala um að taka tekjur frá ríkissjóði og leggja til annara hluta, þá er það að snúa við málefninu, því að sannleikurinn er sá, að þessi tekjustofn hefir verið tekinn frá öðrum hlutum og lagður undir ríkissjóð. Þessar tekjur voru ætlaðar þessari stofnun þegar lögin voru sett, og þær voru alls ekki teknar frá ríkissjóði. Þótt stj. hafi ætlað sér að hækka skattinn til þess að fá auknar tekjur af honum með því móti, er þó hugsanlegt, að þjóðleikhússjóðurinn fengi einmitt að halda sínum tekjum, en ríkissjóður fengi hinsvegar í sinn hlut þann aukningarmismun, sem kemur fram við það, að skatturinn er hækkaður. Ríkissjóður þarf því ekki að verja hreiður sitt af svo miklum áhuga og hæstv. ráðh. gerði, því að ekkert er þessu til fyrirstöðu, að tekjuaukningin verði áskilin til handa ríkissjóði. Ég býst þó ekki við því, að því fáist framgengt, að skatturinn renni aftur til þjóðleikhússins, og ég er svo lítillátur, að ég er hæstv. ráðh. þakklátur fyrir hans góðu ummæli um það, að svo muni verða gengið frá þjóðleikhúsinu, að það liggi ekki undir skemmdum vegna veðra. Lætur nærri, að sjóðinn vanti ekki nema 30 þús. kr. til þess að hægt sé að ganga svo frá þjóðleikhúsinu, eins og hv. 2. þm. S.-M. sagði, og ég hefi heldur aldrei efast um, að stj. mundi sjá sér fært að leggja í þennan kostnað, hvort sem skatturinn rennur áfram í ríkissjóð eða ekki, og ég þarf auðvitað ekki að taka það fram frekar en ég hefi gert, að mér þætti æskilegast, ef fært þætti að skatturinn rynni algerlega til þjóðleikhússins aftur. Enda þótt það kunni að þykja illa fallið, að ég mæli á móti því, að 3. liður frv. verði felldur niður, vegna afstöðu minnar til 2. liðs, sem ég hefi lýst, verð ég þó engu að síður að gera þetta. Hér er um miklu meira fjárhagsatriði að ræða fyrir ríkissjóð en samkv. 2. lið, og hagur ríkissjóðs skerðist meira og tilfinnanlegar við niðurfelling liðsins en þótt hann væri sviptur skemmtanaskattinum. Það er og vitanlegt, að framkvæmdirnar samkv. þessum lið, að því leyti, sem húsbyggingar í kaupstöðum snertir, verða aðallega hér í Rvík, því að hér lendir aðalupphæðin. Hinsvegar er síður en svo, að horfur séu á, að húsnæðisskortur sé hér yfirvofandi, því að til þess eru þvert á móti meiri líkur, að bærinn yfirbyggist og húsnæði verði hér yfirfljótandi í náinni framtíð. Það verður því að telja óheppilegt í meira lagi að vera að ausa fé til bygginga hér í bænum. Ef safna á fé með sköttum og tollum til að byggja fyrir, er og farið út fyrir tilgang l. um verkamannabústaði, því að svo var ráð fyrir gert upprunalega, að sjóðir, sem stofnaðir yrðu samkv. þeim 1., störfuðu fyrir lánsfé. Framlag ríkissjóðs átti að renna til þess að borga vaxtamismun. Frá þessari grundvallarreglu er horfið, ef fara á að skattleggja þjóðina í því augnamiði að byggja íbúðarhús handa einstökum flokkum þjóðfélagsins. Er mikill munur á því og að létta undir með þeim, sem erfiða aðstöðu eiga í þessum efnum, með því að veita þeim heppilegri lánskjör en þeir ella hefðu getað fengið. Sama er að segja um byggingar- og landnámssjóð að því er þetta snertir. Hinsvegar vita allir, að erfitt er að fá slíkt lánsfé, sem ætlazt er til, að verði aðalstarfsfé þessara sjóða, og mundi því starfsemi sjóðanna af þeim ástæðum stöðvast að meira eða minna leyti á næstu tímum, nema þessi nýja stefna sigri, sem hér hefir brytt á, að skattleggja landsmenn til þess að kosta byggingar handa sérstökum flokkum þjóðfélagsins. Mér finnst það hálf leiðinlegt fyrir hv. 2. landsk. að vera alltaf að minna sína fyrri samherja á hrossakaupin, sem hann gerði við þá út af þessu máli 1931. Hrossakaup eru þess eðlis, að þau eru ekki sérstaklega til þess fallin, að þeim sé hampað, eða að alltaf sé verið að klifa á því, að standa þurfi við þessa gömlu samninga.