Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég flyt við þessa umr. brtt. á þskj. 346 við frv. það, sem hér liggur fyrir um lax- og silungsveiði. Það gerist nú ekki þörf fyrir mig að fara mörgum orðum um þessa brtt. mína. Ég flutti við 2. umr. málsins brtt. við frv., þess efnis, að friðunartími lax- og silungsveiði hvað netaveiðina snertir skyldi vera óbreyttur frá því, sem bann er nú samkv. gildandi lögum, þ.e. 60 klst. á viku á þeim tíma, sem veiði er annars leyfð. Ég sýndi fram á, að lenging friðunartímans í 84 klst. á viku, eins og frv. gerir ráð fyrir, mundi valda veiðieigendum, sem netaveiði stunda, hvort sem um lax- eða silungsveiði er að ræða, mjög miklu óhagræði og mundi valda þeim einnig fjárhagslegu tjóni. Ég sýndi fram á, að óréttmætt væri að lengja friðunartímann á þeim vatnasvæðum, þar sem ekki væri um þverrandi fiskstofn að ræða, eins og t.d. á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár í Árnessýslu, sem ég tók sem dæmi hvað þetta snertir. Meiri hl. hv. dm. gat ekki fallizt á þessi sjónarmið og felldi brtt. mína, svo að nú er friðunartíminn ákveðinn 84 stundir á viku hverri undantekningarlaust, en þessi ákvæði er að finna í 19. gr. frv. Brtt. sú, sem ég flyt nú, er viðvíkjandi friðuninni. Hún gengur í nokkuð aðra átt en brtt. mín við 2. umr., það er að segja, að heimilt verður eftir henni, ef hún yrði samþykkt, að færa friðunartímann í 84 stundir á viku, ef þörf er á. Brtt. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á veiðitíma þeim, er getur í 18. gr., skal lax og göngusilungur vera friðaður gegn allri veiði annarri en stangarveiði 60 stundir í viku hverri, frá föstudagskvöldi kl. 9 til mánudagsmorguns kl. 9.“ Þetta ákvæði er óbreytt eins og er í núgildandi lögum. Þá kemur áfram: „Friðunartíma þennan má lengja í 84 stundir á viku, sé að dómi veiðimálastjóra, veiðimálanefndar og hlutaðeigandi veiðifélags, ef til er, hætta á, að um þverrandi fiskstofn sé að ræða á viðkomandi veiðisvæði.“ Með þessari brtt. er þrætt meðalhófið. Aðalreglan verður, að friðunin sé 60 stundir á hverri viku, sama og er samkvæmt núgildandi lögum, en heimilt að lengja hana í 84 stundir á viku, sé að dómi veiðimálastjóra, veiðimálanefndar og viðkomandi veiðifélags hætta á, að um ofveiði geti verið að ræða á vissum vatnasvæðum. Með þessu á að vera skapað það öryggi, sem felst í aukinni friðun, og friðunin sett á, þar sem hennar er þörf og hún nauðsynleg að dómi færustu manna á þessu sviði. En sé friðunartíminn lengdur undantekningarlaust úr 60 stundum í 84 á viku hverri, kemur það, eins og ég hef sýnt fram á, jafnt niður á þeim vatnasvæðum, þar sem fiskstofn er öruggur eða í vexti, og á þeim vatnasvæðum þar sem um raunverulega og hættulega ofveiði er að ræða. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um till. Hún liggur ljóst fyrir, og hv. deildarmönnum er ljóst, hvað við er átt og hvaða áhrif hún hefur, ef hún yrði samþykkt, sem ég vona að hv. dm. sjái sér fært að gera.



Herra forseti. Því miður hefur ekki unnizt tími til að ná landbn. saman til að ræða um þessa tillögu. Þess vegna hefur hún sem heild enga afstöðu til hennar tekið. Ég hef kynnt mér hana, og það hafa sjálfsagt allir þm. gert. Og þegar við gerum það, þá verðum við að hafa hugfast í fyrsta lagi skipun n., sem að málinu vann og í voru, eins og ég sagði við 2. umr. þessa frv. hér, þeir Pálmi sálugi Hannesson, Björn alþm. Ólafsson og Þórir í Reykbolti og svo tveir lögfræðingar, Gizur Bergsteinsson og Gunnlaugur Bríem. Þeir segja: „Þykja gildandi lagaákvæði eigi tryggja nægilega viðhald fiskstofnsins í ám og vötnum?“ Þess vegna fara þeir inn á þá leið að stytta eða takmarka veiðina, ekki bara á þessum veiðivélum, sem hér er um að ræða, heldur á öllum. 19. gr., sem hér er lagt til að sé breytt, takmarkar fyrst og fremst þessar lagnir frá því að vera uppteknar tvo daga í viku upp í þrjá daga og lætur laxinn því fá þrjá daga til að komast óhindraðan á hrygningarstaðina. Hún takmarkar stangarveiðina frá því að mega vera allan sólarhringinn upp í að mega vera bara 12 tíma af hverjum sólarhring og hún takmarkar ádráttinn alls staðar niður í tvo daga í viku. Hún takmarkar þess vegna alla veiði í ánum. Það er efni brtt. að taka þessa veiðiaðferð út úr og segja, að hún væri eitthvað hættuminni en aðrar veiðar, og gera þess vegna aðra aðalreglu um hana en hinar og láta hana ekki fara úr ánum nema 60 tíma í viku hverri. Ég vil ekki gera aðalreglu um þá veiðina, sem í ósunum og nær ósasvæðunum er hættulegust fyrir stofninn, - ég vil ekki gera það að aðalreglu, að með þessari aðferð megi veiða miklu lengur en hinum, sem menn viðurkenna hættuminni fyrir veiðina. Þess vegna get ég ekki verið með þessari till., eins og hún er orðuð. Hins vegar gæti hugsazt, að það væri ástæða til þess að breyta þessari till. og í staðinn fyrir að segja 60 stundir á viku hverri, þá stæði þar: 84 stundir í viku hverri og frá föstudagskvöldi til þriðjudagsmorguns, en friðunartíma þennan má stytta niður í 60 stundir á viku hverri, sé að dómi veiðimálastjóra og veiðimálanefndar og hlutaðeigandi veiðifélags engin hætta á, að um þverrandi veiðistofn sé að ræða á viðkomandi veiðisvæði. Þá er það orðið undantekning með einstaka ár, sem sérstaklega stendur á um, að það megi stytta veiðitímann og veiða lengur í þeim en öðrum, ef ástæðurnar liggja þannig, að það þyki ástæða að leyfa slíkt. En þá er það líka orðin algild regla, að þeir megi eigi veiða lengri tíma í hverri viku með þeirri veiðiaðferðinni, sem hættulegust er til að útrýma laxinum, en hinum. Nú veit ég ekki, hvernig mínir meðnefndarmenn mundu taka í það, að svona brtt. kæmi fram, eins og ég núna breytti till. 2. þm. Árn. En ég gæti hugsað mér að vera með slíkri till. Og mér skilst á veiðimönnum í Nd., sem væntanlega fá málið til meðferðar, að þeir mundu láta afskiptalausa slíka till., en ekki líða till. eins og hún kemur frá 2. þm. Árn. Þá mundi frv. aftur verða breytt og við fá það aftur í hausinn, ef hún færi þannig frá okkur. Þó er nú þetta ekki þannig, að ég þori að segja þetta með vissu. Ég hef talað við menn, bæði úr landbn. og eins Björn Ólafsson og fleiri, sem eru kunnugir laxveiðum og koma til með að tala um þetta, þegar þangað kemur, og held þetta af þeim viðtölum. Ég held, að það væri nú réttast þess vegna, ef hæstv. forseti vildi fresta umr. um þetta mál og lofa okkur í n. að athuga, hvort við gætum sætt okkur við að flytja till. líka þessari, sem ég stakk upp á að breyta till. hv. 2. þm. Árn. í.

Forseti (BSt): Að sjálfsögðu vil ég verða við ósk hv. formanns landbn. um það að fresta þessari umr., því að eðlilegra er, að n. athugi þetta mál á nefndarfundi, heldur en að nm. ræðist við á deildarfundi um það, hvort þeir vilja fallast á breytingar. Er því umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem allshn. hv. d. flytur á þskj. 335, felur í sér áskorun á hendur hæstv. ríkisstj. um, að fram fari endurskoðun á lagaákvæðum um löggæzlu á skemmtisamkomum og mannfundum, einkum þar sem ekki er fast lögreglulið, svo sem í sveitum, kauptúnum og smærri kaupstöðum, og enn fremur á ákvæðum um eftirlit með umferð á þjóðvegum. Allshn. hefur fyrir skömmu haft til meðferðar og afgreiðslu frv. til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 58 frá 1954, á þskj. 43, flutningsmaður hv. þm. Barð., en frv. þetta var á dagskrá í dag hér í hv. deild. Það frv. fjallar um löggæzlu á veitingastöðum og hvers konar mannfundum og allmikla hækkun á ýmsum sektarákvæðum við brotum á áfengislögunum. Það kom í ljós á fundum nm., eins og raunar þegar hefur verið gerð grein fyrir, að nm. voru að vísu ekki einhuga um afstöðu til einstakra atriða þessa frv., en n. var sammála um að afgreiða málið með rökstuddri dagskrá á þskj. 334, og sú dagskrártill. fól í sér, eins og kunnugt er, að n. teldi ekki heppilegt að taka út úr og gera breytingu á einum þætti um löggæzlu á skemmtisamkomum og veitingahúsum, heldur bæri nauðsyn til að endurskoða í einu lagi lagaákvæði um þessi efni, og í samræmi við það hefur n. flutt þessa þáltill., sem hér er á dagskrá. Þrír nm. hv. allshn. eru sýslumenn úr þrem landsfjórðungum og hafa því talsverðan kunnugleika á þeim vandamálum, sem hér er um að tefla. Það er einn þáttur í starfi okkar að reyna að halda uppi ráðstöfunum í löggæzluskyni í sveitum þeim, sem við höfum lögsögu yfir, annast dómsrannsóknir, þegar umferðarslys ber að höndum, og stýra margs konar málarekstri í sambandi við slíka hluti. Í lögum um meðferð opinberra mála, nr. 27 frá 1951, eru æði ýtarlegar reglur um lögreglumenn almennt. Þær miðast aðallega við almenna framkvæmd löggæzlu i kaupstöðum, þar sem föstu lögregluliði er á að skipa, og þau lúta meir að framkvæmd löggæzlu og rannsókn brotamála en að skipulagi löggæzlunnar í landinu. Slík ákvæði er hins vegar að finna í lögum um lögreglumenn, nr. 50 frá 12. febr. 1940. Þau lög eru að sjálfsögðu góð og gagnleg, svo langt sem þau ná, en 17 ár eru nú liðin síðan þau voru sett, og á þeim tíma hafa orðið stórfelldar breytingar í landinu, samgöngur eru orðnar miklu greiðari og fjöldi ökutækja er orðinn margfaldur á við það, sem þá var. Aðstæður allar hafa breytzt það mikið, að full þörf er á, að ákvæði þessi verði endurskoðuð og löggjöf um þessi efni verði miðuð við ástandið í dag. Ég skal aðeins nefna tvö atriði í sambandi við þessi mál til frekari glöggvunar, annað um löggilta gæzlumenn skv. 10. gr. laga nr. 50 1940. Sá háttur hefur verið hafður um þóknun þessara manna, að þeir hafa fengið helming hennar greiddan úr ríkissjóði. Um hinn helminginn hefur á ýmsu oltið. Sums staðar hefur sá hluti verið greiddur úr viðkomandi sveitarsjóði eða jafnvel úr sýslusjóði, og annars staðar hefur sá, sem stofnar til skemmtunar og stendur fyrir henni, orðið að greiða þennan helming kostnaðar við löggæzluna. Upphæð þóknunar löggæzlumanna hefur verið á reiki og enginn fastur taxti, sem gilt hefur um allt land. Þessum löggæzlumönnum hefur verið látin í té einkennishúfa á kostnað ríkissjóðs, en ekki önnur einkenni lögreglumanna. Stundum hafa þeir fengið einkennisbúning á kostnað sveitarsjóðs eða jafnvel á kostnað ríkissjóðs, en stundum alls engan eða þeir hafa fengið sér einkennisbúninga á eigin kostnað. Þetta m.a. hefur orðið til þess, að löggæzlumennirnir hafa uppgefizt á starfinu og enginn fengizt til að taka við af þeim. Fyrir nokkrum árum var efnt til námskeiðs á Akureyri fyrir löggæzlumenn á skemmtisamkomum og mannfundum í sveitum með það fyrir augum, að þeir tækju að sér slíka löggæzlu. Aðalkennari námskeiðsins, sem var vel menntaður lögreglumaður héðan úr Reykjavík, brýndi það fyrir nemendum eða þeim, sem á námskeiðinu voru, að taka ekki að sér löggæzlu, nema þeim væru látin í té einkennisföt lögreglumanna. Afleiðingin af þessu varð sú, að menn þessir fengust ekki til löggæzlustarfa, þótt þeir hefðu samvizkusamlega lokið sínu námskeiði, vegna þess að engin tök voru á því að láta þeim í té einkennisföt lögreglumanna. Þau fengust ekki greidd úr ríkissjóði né á annan hátt. Í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og í Skagafjarðarsýslu hafa fengizt staðfestar reglugerðir um löggæzlu í sveitum. Óeðlilegt sýnist, að hver sýsla í landinu hafi sínar sérstöku reglur meira eða minna mismunandi í þessum efnum. Hitt er á allan hátt eðlilegra, að samhljóða reglur gildi hér um í öllum sýslum landsins. Hitt atriðið, sem ég vildi benda á í þessu sambandi, er um bifreiðaeftirlitsmenn. Þeir hafa starfað hér á landi nokkra áratugi; og í bifreiðalögum eru ákvæði um skipun þeirra og störf og lagt í vald ráðherra að ákveða þar um. Í framkvæmdinni hefur þetta verið þannig, að lögreglustjórinn í Reykjavík hefur a.m.k. hin síðari ár haft á hendi stjórn bifreiðaeftirlits ríkisins undir yfirstjórn ráðherra. Þetta er að vísu framkvæmdaratriði, en athugunarmál er, hvort ekki sé ástæða til þess að setja löggjöf um eftirlit þeirra á þjóðvegum og að bifreiðaeftirlitsmenn lúti stjórn viðkomandi sýslumanns eða bæjarfógeta. Lögreglustjórinn í Reykjavík, þótt ágætur sé, hefur vitanlega enga aðstöðu til að fylgjast með störfum bifreiðaeftirlitsmanna úti á landi og því óheppilegt, að honum sé falin stjórn þeirra bifreiðaeftirlitsmanna, sem starfa utan Reykjavíkur. Ég hef drepið hér aðeins á örfá atriði af mörgum um þessi mál. En við, sem flytjum þessa þáltill., erum sammála um, að þessi mál þurfi að takast til athugunar með setningu nýrrar löggjafar fyrir augum. Lög og reglur hér um verði samræmdar betur en nú á sér stað og fullt tillit verði tekið til aðstæðna þeirra í þessum málum, sem við búum við í dag. Hv. þm. Barð. (SE) flytur á þskj. 348 brtt. við þáltill. hv. allshn., sem hér er á dagskrá. Brtt. þessi er í því fólgin, að inn í þáltill. verði skotið einni setningu á þessa leið: „Við þessa endurskoðun skal að því stefnt, að dregið verði úr áfengisneyzlu á samkomum.“ Nú liggur það í augum uppi og má hverjum manni ljóst vera, að þótt þessi setning væri ekki í þáltill., væri það m.a. hluti af verkefni þeirra, sem falin yrði sú endurskoðun, sem þáltill. ráðgerir, að hlutast til um lagasmið, sem m.a. hefði það að markmiði að draga úr ólöglegri áfengisneyzlu á samkomum. Hins vegar ætti þessi væntanlega lagasmíð að fjalla um marga aðra hluti, margs konar annað eftirlit en um áfengisneyzlu á samkomum, m.a. áfengissölu á skemmtistöðum, ölvun við akstur, eftirlit með því, að samkvæmi sé slitið á tilteknum tíma, og margt fleira, sem hér þarf athugunar við og endurskoða þyrfti, eins og við flytjendur þáltill. leggjum til. Ef brtt. hv. þm. Barð. yrði samþ., þá sé ég ekki betur en verkefni þeirra, sem endurskoðunina önnuðust, yrði þrengt. Mér virðist, að i þessu sé fólgin nokkur efnisbreyting. Þó að þessi brtt. kunni að líta sakleysislega út, þá sýnist mér hún hafa í sér fólgna nokkra efnisbreytingu, sem væri til þess fallin að þrengja verkefni þess aðila, sem endurskoðunina kæmi til með að annast. Ég get því ekki á hana fallizt, sökum þess að mér sýnist hún spilla tillögunni og ganga að nokkru leyti i aðra átt en flytjendur hennar ætluðust til, enda þótt það að sjálfsögðu sé viðurkennt og augljóst mál, að þessi þáttur löggæzlunnar komi til endurskoðunar eins og aðrir þættir hennar, ef þessi þáltill. okkar verður samþykkt. Ég vildi aðeins gera grein fyrir þessari afstöðu minni til tillögunnar, og af þeim sökum mun ég greiða atkv. gegn henni.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. gat um, er sú brtt., sem ég flyt á þskj. 348, að efni til ekki önnur en sú, að þessari einu setningu er bætt inn í till.: „Við þessa endurskoðun skal að því stefnt, að dregið verði úr áfengisneyzlu á samkomum. Í samræmi við það, sem ég hef sagt í þessu máli, og í samræmi við tilganginn með flutningi þess frv., sem þessi till. er sprottin af, er það auðvitað aðalatriðið fyrir mér, að eitthvað ávinnist í því efni að draga úr þessari áfengisneyzlu á opinberum samkomum, því að ef það á ekki að verða, þá veit ég ekki, hver árangurinn verður af endurskoðuninni, sem er ráðgerð. Sá árangur verður vægast sagt eitthvað minni. Það held ég sé engum efa undirorpið. Það er rétt hjá hv. frsm., að það er nokkur efnismunur að því leyti, að það er ekkert dregið úr því, sem á að gera skv. þáltill. hv. nefndar, ekki á neinn hátt, en því er bætt við, að m.a. eigi tilgangurinn að vera sá með þessari endurskoðun, að nokkuð verði dregið úr áfengisneyzlu á samkomum. Þeir, sem vilja það ekki, munu náttúrlega greiða atkv. á móti tillögunni. Þeir telja þá viðunandi ástand þessa áfengisneyzlu, sem nú er, og að ekki þurfi að gera annað en það, eins og nefnt er í núgildandi lögum, að afstýra slysum, hneykslum eða öðru þess háttar. Ég er aftur á móti þeirrar skoðunar, að það þurfi talsvert meira til og að þessu verði ekki afstýrt, nema fyrst og fremst með því að draga eitthvað úr þeirri takmarkalausu áfengisneyzlu, sem á sér stað oft og einatt á opinberum samkomum. Ef hv. þingdeild getur ekki fallizt á, að að því skuli stefnt með þessari endurskoðun, þá sýnist mér takmarkið heldur lágt sett hjá hv. nefnd. Sannast að segja hélt ég, að hv. d. mundi fallast nokkurn veginn einróma á þessa till., því að þetta gæti þó ekki orðið til skaða, og það er ekki farið að draga mikið úr áfengisneyzlu neinum til „tjóns“ a.m.k., þó að tilgangurinn með endurskoðuninni eigi meðal annars að vera þessi. Ef ekkert á að endurskoða nema aðeins það, hvernig takast megi að framkvæma lögin, sem nú eru í gildi, sýnist mér það ekki nóg; það þurfi líka að takmarka eitthvað þá orsök, sem er að því ófremdarástandi í skemmtanalífi þjóðarinnar, sem orðið er í landinu. Og mig undrar það frekar, að menn sjái ástæðu til að hafa á móti þessum tilgangi, því að ekkert verður gert í málinu fyrr en þetta kemur aftur fyrir hæstv. Alþingi, og nógur tími ætti að vera þá til þess að standa gegn því, að frelsi manna verði heft allt of mikið í svona máli. Út af fyrir sig þarf ég ekki að vera að fjölyrða um þetta. Það liggur mjög ljóst fyrir, hvað menn vilja í þessu og hvað menn vilja ekki, hvort tilgangurinn megi t.d. vera þessi m.a. eða hvort hann megi ekki vera þetta.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð í sambandi við fram komna brtt. frá hv. þm. Barð. Fyrir mínum sjónum felur þessi brtt. ekki í sér neina verulega breytingu á þáltill. Það má segja að vísu, að hún þrengi lítið eitt það, sem í þáltill. felst, en um aðra breytingu er ekki að ræða. Það er vitað mál, að með fram kominni þáltill. ætlast allshn. til, að þau lög, sem til greina koma, verði endurskoðuð fyrst og fremst í þeim tilgangi, að betri skipan verði komið á skemmtisamkomur og þá sérstaklega með tilliti til áfengisneyzlu. En eins og fram hefur komið við umr. hér, kæmi fleira til greina að endurskoða í sambandi við skemmtisamkomur, og ber sízt að lasta, að það yrði þá tekið fyrir um leið. Sú setning í brtt., sem er viðbót, er svo: „Við þessa endurskoðun skal að því stefnt, að dregið verði úr áfengisneyzlu á samkomum.“ Þetta finnst mér felast beint í aðaltillögunni, endurskoðun á ákvæðum laga um lögreglumenn, áfengislaga og annarra laga um löggæzlu á skemmtisamkomum. Við vitum, að það er fyrst og fremst löggæzla á skemmtisamkomum í sambandi við áfengisneyzlu þar. Ég tel því þessa brtt. óþarfa, og þótt ég í öllum meginatriðum sé sammála hv. tillögumanni, þá mun ég ekki greiða henni atkvæði.

Frsm. (Friðjón. Þórðarson): Herra forseti. Allshn. hefur haft frv. þetta til athugunar um skeið. Sendi n. frumvarpið til umsagnar nokkurra aðila, og hefur umsögn borizt frá áfengisvarnaráðunaut ríkisins, sakadómaranum og lögreglustjóranum í Reykjavík og bæjarfógetunum á Akureyri, Ísafirði og Akranesi. Núgildandi áfengislög eru frá árinu 1954. Þar áður höfðu gilt lög frá 1935, með breytingum á þeim 1943, 1951 og 1952. Áfengislöggjöf sú, er nú gildir, var, svo sem kunnugt er, sett eftir vandaðan undirbúning. Urðu þó allharðar sviptingar um frv. á þingi. Vill svo jafnan verða, þegar mál þessi ber á góma. Það er engu líkara en sumir finni á sér, komist undir einhver annarleg áhrif við það eitt að ræða um áfengi og það meira að segja ströngustu templarar stundum. En sleppum því. Áfengislöggjöf þarf eins og önnur löggjöf að vera vel úr garði gerð, og er hreint ekki vandalaust að búa svo um hnútana. En ég vil enn fremur benda á augljóst atriði, sem oft virðist fara fyrir ofan garð og neðan hjá þeim, sem um áfengismál ræða. Það er sú staðreynd, að það er alveg sama, hvað áfengislöggjöfin er fullkomin og hvað oft henni er breytt til hins betra, þá er það tiltölulega lítils virði, ef skilyrði eru ekki jafnframt sköpuð til þess, að unnt sé að framfylgja henni svo sem löggjafinn ætlast til. En á þetta skortir mjög, bæði hér í Reykjavík og úti um land. Í Reykjavík býr lögreglan við algerlega ófullnægjandi starfsskilyrði. Bygging nýrrar lögreglustöðvar hér í bæ er höfuðnauðsyn. Þá er og húsrými til afplánunar refsinga mjög takmarkað. Víða úti um land skortir löggæzlu alveg. Umsagnir þeirra aðila, er ég áðan nefndi, eru dálítið mismunandi, svo sem vænta mátti. Einn aðili telur samþykkt frv. horfa til bóta, en aðrir telja, að athuga þurfi ýmis fleiri atriði jafnframt, bæði í löggjöf og framkvæmd. Ég leyfi mér að lesa hér eina málsgrein úr umsögn sakadómarans í Reykjavík, sem mér finnst lýsa allvel hinu rétta viðhorfi til málsins. Hann segir: „Tilgangur frumvarpsins er sýnilega sá að hindra, að ölvun valdi samkomuspjöllum, og er gott eitt um það að segja. En það, sem vænlegast er til að ná þeim tilgangi, eins og nú er, er vafalaust það, að nægilegt lögreglueftirlit sé á samkomum og að þeir, sem að því eftirliti starfa, hafi nauðsynlegt bolmagn til að halda uppi reglu, ekki einungis að mannafla, heldur einnig að tækjum og möguleikum til að geyma ölóða menn, þar til af þeim rennur móðurinn. Ástandið í þessum efnum víðs vegar um landíð er áhyggjuefni lögreglustjóranna, og hafa þeir hver á sínum vettvangi áhuga á að bæta og auka löggæzlu á samkomum. En til þess, að svo megi verða, þurfa ríkisvaldið og sveitarfélögin að leggja fram sinn skerf.“ Ég tel ekki ástæðu til að rekja nánar hverja umsögn fyrir sig. Að athuguðu máli ákvað allshn. einróma að leggja til, að málið verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Vitanlegt er, að löggæzlu á skemmtisamkomum í sveitum er víða mjög ábótavant og við mikla erfiðleika að stríða í þeim efnum. Telur deildin brýna nauðsyn bera til, að endurskoðuð verði ákvæði áfengislaga, laga um lögreglumenn og önnur lagaákvæði, sem varða þetta efni, með það fyrir augum að koma betri reglu og skipulagi á þessi mál. Í trausti þess, að ríkisstjórnin láti nefnda endurskoðun fara fram, telur deildin ekki efni til að taka afstöðu til frumvarps þessa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Jafnframt þessu ákvað n. að bera fram till. til þál. um endurskoðun lagaákvæða um löggæzlu á skemmtisamkomum og þjóðvegum, sbr. þskj. 335, ef verða mætti til þess að koma hreyfingu á þetta mikilvæga mál og færa það í betra horf í framkvæmd. En um það mun síðar verða fjallað af formanni n., sem mæla mun fyrir þáltill.



Herra forseti. Tilgangurinn með frv. því, sem hér er til umr. á þskj. 43, er sá að leitast við að draga nokkuð úr áfengisneyzlu þeirri, sem sífellt setur verri og verri blæ á skemmtanalíf þjóðarinnar. Það fer ekki á milli mála, að áfengisneyzla æskufólks hefur farið hraðvaxandi á síðari tímum. Útbreiðslumiðstöðvar áfengisneyzlunnar eru fyrst og fremst skemmtisamkomur manna, þar sem það má heita tízka, að skemmtun án áfengis þyki nú engin skemmtun. Þá má líka nærri því geta, hvernig muni umhorfs á opinberum skemmtistöðum í framtíðinni, ef ekkert verður að gert, þegar börn og unglingar kynnast varla annarri tegund skemmtanalífs en þessari. Efnisatriði þessa frv. eru fjögur. Það er í fyrsta lagi að banna mönnum að dveljast undir áhrifum áfengis, þar sem áfengisneyzla er bönnuð. Í öðru lagi að fella niður heimild lögreglustjóra til að gefa út vinveitingaleyfi til félaga. Í þriðja lagi að leggja nokkrar skyldur á herðar forstöðumönnum mannfunda til að halda þar uppi reglu og afstýra ölvun. Og í fjórða lagi að þyngja nokkuð lágmarkssektir fyrir brot á áfengislögunum. Samkv. 20. gr. áfengislaganna, nr. 58 frá 24. apríl 1954, er bannað að neyta áfengis á veltingastöðum eða annars staðar, þar sem veitingar fara fram. Hins vegar er alls ekki bannað að vera þar undir áhrifum áfengis eða ölvaður, meðan hann ekki veldur óspektum, hættu eða hneyksli. Ölvaður maður, sem hagar sér annars innan þessara takmarka, er jafnfriðhelgur á þessum stöðum og hinn, sem einskis hefur neytt. Þessi tvískinnungur í löggjöfinni gerir fyrra ákvæðið, bannið gegn áfengisneyzlunni, gersamlega þýðingarlaust, því að í hvaða tilgangi ætli sé verið að banna mönnum áfengisneyzlu á slíkum stöðum, fyrst hún er leyfileg þeim utan dyra og dvöl þeirra leyfileg ölvuðum sem allsgáðum innan vissra takmarka? Ég sé ekki betur en að ástæðan fyrir þessu sé sú, að þeir, sem sett hafa þessi lög, hafa ekki haft neitt sérstakt á móti sjálfri áfengisneyzlunni, heldur hinu, þeir hafa viljað afstýra slysunum, óspektunum og hneykslunum. En reynslan er sú, að þetta er ekkert annað en afleiðing af hinu fyrra. Þetta minnir á karlinn, sem fékkst ekki mikið um það, þó að ærnar strykju á fjall á vorin í ullinni, en að þær skyldu týna af sér allri ullinni yfir sumarið, það fannst honum voðalegt. Ef maður ætlar að fyrirbyggja slysin, þá er auðvitað að fyrirbyggja orsökina að þeim fyrst og fremst. Eins og lögin eru nú, geta tveir ölvaðir lagsmenn dvalið á skemmtisamkomu, ef þeir haga sér annars skikkanlega, annar þeirra drekkur í veitingasalnum, en hinn utan dyranna, annar er refsiverður, en hinn ekki. Það má nærri geta, hvernig er að framkvæma þessi lög, jafnvel þó að menn séu allir af vilja gerðir, þegar fyrst þarf að rannsaka, hvar maðurinn hefur neytt áfengisins, til þess að geta gert eitthvað í þessum málum. Allir þeir, sem einhvern vilja hafa á því að draga úr áfengisneyzlu í landinu, munu því telja það til verulegra bóta að banna alla ölvun á skemmtisamkomum. Annað atriði, sem ég nefndi, eru vínveitingaleyfi lögreglustjóranna. Lögreglustjórum er heimilt að gefa út vínveitingaleyfi handa félögum. 1955 voru slík leyfi gefin út í Reykjavík 124, og 1956 voru þau orðin 98 þann 8. des. Jólamánuðurinn var eftir. M.ö.o.: Þriðja hvern dag fær eitthvert félag hér í Reykjavík vinveitingaleyfi til jafnaðar árið um kring. Ekki fæ ég séð, að neinar hömlur séu á því, hversu mörg vínveitingaleyfi eru út gefin á ári skv. lögunum, en þó kann að vera, að lögreglustjórar hafi þarna einhvern hemil á, og geri ég frekar ráð fyrir, að svo sé yfirleitt. Þá er bannað að veita slík leyfi, ef félag eða einstaklingar þess hafa hagnað af því. Líka er bannað að veita skemmtifélögum slík leyfi. Og einnig er bannað að veita slík leyfi, ef samkvæmi er haldið í tekjuskyni fyrir veitinga- og skemmtistað. Það má nú nærri geta, hversu vel þessi ákvæði öll eru haldin. Ætli vínveitingaleyfi séu ekki til þess fengin m.a., að skemmtunin verði betur sótt? Og hefur þá félagið ekki hagnað af því? Ég fæ ekki betur séð. Það má ekki veita skemmtifélagi slíkt leyfi. Þó er leyfið auðvitað fengið til þess að menn skemmti sér. Eftir þessum bókstaf laganna get ég ekki hugsað mér, að hér i Reykjavík t.d. sé nema eitt félag, sem ekki mætti veita þetta leyfi. Það er félagið Alvara, sem mér er sagt að sé starfandi hér. Nei, mér sýnist, að það sé allt á sömu bókina lært í 20. gr. laganna um vinveitingaleyfin, m.ö.o., að það sé ómögulegt að framkvæma þá grein án þess að brjóta bæði bókstaf og anda hennar. Ég fæ ekki betur séð. Nú er það vitað mál, að einkasamkomur félaga eru sóttar meira af börnum og unglingum, sem eru í viðkomandi félagi, heldur en opinberir veitingastaðir. Þarna fær æskan tækifæri til að venjast skemmtanasiðum áfengisneyzlunnar. Þetta er ein höfuðástæðan fyrir því, að ég tel það hættulegt að veita félögum vínveitingaleyfi. Þær samkomur sækja börn og unglingar frekar en aðrar samkomur, þar sem vínveitingar fara fram, og að því leyti tel ég þetta háska. Ég hef heyrt því haldið fram út af þessu að afnema vínveitingaleyfi lögreglustjóranna, að það séu ekki meiri samkomuspjöll, þar sem slík vínveitingaleyfi eru veitt, heldur en á öðrum samkomum, þar sem þau eru ekki veitt. Og mig minnir, að í einhverri umsögn lögreglustjóranna sé þetta orðað eitthvað á þessa leið. Ég tel þetta ákaflega hæpin rök fyrir því, að þeim skuli haldið áfram, þessum leyfisveitingum. Mér dettur í hug saga, sem ég heyrði einu sinni. Það átti að fara fram jarðarför uppi í sveit hér á landi. Presturinn og aðstoðarmenn hans og líklega fleiri voru orðnir ískyggilega ölvaðir þegar í byrjun athafnarinnar. En hún fór þó fram einhvern veginn, að menn álitu. og þeir, sem þarna áttu hlut að máli, töldu sig hafa gert skyldu sína. En morguninn eftir, þegar menn komust til sjálfs sín, ráku þeir sig á líkkistuna í bæjardyrunum. Þeir höfðu nefnilega aldrei fundið gröfina eða villzt á henni og bæjardyrunum daginn áður. Ég hygg, að þessi saga sé sönn, ég hef svo góðar heimildir fyrir henni. En hún er ekki ný. Ef einhverjum dytti nú í hug að fara að gefa út vínveitingaleyfi fyrir jarðarfarir, þá væri svo sem hægt að segja: Ja, þær fara ekki lakar fram en hinar, þar sem slík leyfi eru ekki gefin út. Nei, það er ekki hægt að rökstyðja það, að ekki megi afnema þessar leyfisveitingar vegna þess, að ástandið sé ekkert betra annars staðar, þar sem drukkið er ólöglega. Það get ég ómögulega fallizt á. Þriðja atriðið í frv. er það, að forstöðumenn fyrir skemmtisamkomum skuli leitast við að afstýra þar ölvun og halda þar uppi reglu. En þess háttar ákvæði er ekkert í lögum nú, að undanteknu því, að veitingamönnum er skylt að halda uppi reglu, en ef aðrir stjórna eða stofna til samkomu en veitingamennirnir sjálfir, þá nær það ekki til þeirra. Mér sýnist, að engum sé skyldara en þeim að gera sitt til, að samkoma sú, sem þeir bera ábyrgð á, fari fram með nokkrum menningarblæ. Ákvæði hliðstæð þessu eru nú í lögreglusamþykktum bæði í Reykjavík og á Akureyri, og lögreglustjórar þessara bæja og auk þess lögreglustjórinn á Ísafirði telja þessi ákvæði vera til bóta. En annars staðar á landinu eru engin slík lagaákvæði, þar sem þetta er ekki í lögum, heldur lögreglusamþykktum, og sýnist mér því full þörf á að setja þessi ákvæði inn í lög, svo að þau nái til allra héraða. Fjórða atriðið í frv. er um að hækka nokkuð lágmark sekta, þannig að þar sem nú er ákveðið, að 100–200 kr. lágmarkssekt er, komi 500 kr. Ástæðan til þessa er einfaldlega sú, að krónan er a.m.k. þeim mun minna virði nú en áður, sem nemur þessari hækkun, og það er í raun og veru þess vegna engin hækkun á sektunum, þó að þessi breyting sé gerð, því að þetta lágmark sekta, sem nú er í lögunum, mun vera búið að standa alllengi. Lögreglustjórinn á Akureyri, til dæmis, bendir á það í umsögn sinni um þetta frv., að 1935 var 50 kr. lágmarkssekt fyrir ölvun á almannafæri skv. lögreglusamþykkt Akureyrar og sé því 100 kr. sekt nú þess vegna tiltölulega miklu lægri en þá. Að einu leyti er þó lagt til, að bæði lágmark og hámark sekta hækki. Það er fyrir brot á 16. gr. laganna, en þar er m.a. bannað að afhenda eða veita áfengi yngri mönnum en 21 árs. Miðar þetta að því sama og ég hef áður nefnt að er höfuðtilgangur með frv., þ.e. að draga sem mest úr áfengisneyzlu á almannafæri og að unglingar verði fyrir áhrifum af þessum skemmtunum, sem þannig fara fram. Hv. allshn. leggur til í nál. sínu á þskj. 334, að frv. þessu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Aftur á móti liggja nú fyrir umsagnir, m.a. frá áfengisvarnaráðunaut ríkisins, sem mæla einróma með samþykkt frv. Sama gerir lögreglustjórinn á Akureyri. Og eins og hv. frsm. gat um, þá sýnist mönnum nokkuð sitt hvað um frv., eru meðmæltir sumu, en aftur mótfallnir öðru, og er náttúrlega við því að búast. Út af því, sem hann sagði, að það hefði jafnan dregið til átaka, þegar um svona mál hefur verið rætt hér á hæstv. Alþ., þá skal ég nú ekkert um það segja, ég er ekki svo kunnugur því. En mér sýnist nú, að hvað okkur tvo snertir, hv. 11. landsk. og mig, þá sé það öðru nær en að við getum ekki rætt um þetta mjög kalt og rólega, eins og hlutirnir liggja. Ég tek því ekkert sérstaklega illa, hvaða afgreiðslu frv. hefur fengið frá n., því að mér sýnist, að hún hafi komizt á þá skoðun eins og ég, að það verði ekki unað við þetta ástand lengur, eins og það er í landinu yfirleitt, og þeir vilji afgreiða málið á jákvæðan hátt, og það skal ég viðurkenna að þeir gera með því að flytja þáltill. þá, sem er á þskj. 335. Ef ekkert hefði komið frá hv. n. nema bara dagskrártillagan, þá hefði ég náttúrlega ekki sætt mig sérstaklega við þá afgreiðslu, því að ég hef litið svo á, að þegar máli er vísað frá með rökstuddri dagskrá, þó að orðalag á henni sé mjög þokkalegt og gott yfirleitt, þá sé málið þar með úr sögunni og enginn ætlist til þess, að það verði gert neitt meira í því. Aftur á móti hefur hv. n. sýnt fyllstu alvöru og vilja í að vilja leysa þennan vanda, sem frv. fjallar um, og flytur þess vegna till. til þál. í málinu. Ég mun ekki ræða orðalag né efni hinnar rökstuddu dagskrár að þessu sinni og náttúrlega því síður þáltill., sem ekki er enn komin til umræðu. En mér þykir ekki ólíklegt, að afstaða hv. þingmanna til frv. gæti eitthvað farið eftir því, hvað verður um þáltill. Mér sýnist, að ef hún yrði felld, þá sé ekki þar með sagt, að menn fari að samþykkja dagskrártillögu, sem er nálega alveg eins. Ef þáltill. aftur á móti yrði samþykkt, þá sýndist mér ekkert aðkallandi að halda áfram frekari afgreiðslu með sjálft frv., því að það er lausn í málinu, sem felst í þál. Ég held ég verði því að fara þess á leit við hæstv. forseta, ef það kemur ekki í bága við neitt annað, að atkvgr. um frv. bíði eftir því, hvað verður um þáltill., sem er nú á dagskrá hér í dag líka.

Forseti (BSt): Það er vitanlega hægt að fresta atkvgr., eins og hv. þm. óskar. Það má segja, að það sé eðlilegra. Að minnsta kosti virðist mér, að það sé ekki eðlilegt að samþykkja bæði dagskrána og þáltill., því að það er um sama efni og mikið til samhljóða. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs. Er þá umr. lokið, en atkvgr. verður frestað um stund, málið ekki tekið af dagskrá.