Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Það eru sárfáar brtt. frá fjvn. við fyrri kafla fjárlagafrv., sem nú liggja fyrir, og get jeg því verið stuttorður. Eins og hv.þdm. hafa sjeð, hefir fjárlagafrv. raskast allmikið við 2. umr., svo að nú er tekjuhallinn 58 þús. kr. En í frv. frá stjórnarinnar hendi var tekjuafgangur 90 þús. kr., svo að það eru um 150 þús. kr., sem gjöldin hafa hækkað í meðferð deildarinnar. Niðurstaðan á meðferð fyrri kaflans við 2. umr. er sú, að gjöldin hafa hækkað um 44 þús. kr., og stafar það mest af því, að stærsta lækkunartill. nefndarinnar var feld. Nefndinni var ljóst, að vel gæti svona farið, og því hafði hún ekki reitt sig á þessa lækkun. Hún hafði gengið svo frá fyrri kaflanum, að hann þyldi þessa hækkun. En á síðustu stundu varð að taka upp 56 þús. kr. lið til heilsuhælis Norðurlands, og við það hefir niðurstaðan raskast allmikið. Jeg get þessa hjer af því að hæstv.forsrh. (JÞ) ljet svo um mælt við 2. umr., að till. nefndarinnar svöruðu ekki til tilgangs hennar, þar sem telja mætti víst, að þessi stærsta lækkunartillaga yrði feld. Nú liggja enn fyrir allmiklar brtt. á frv. Hækkunartill. nefndarinnar á þessum kafla nema 53200 kr., en till. frá einstökum þm. 129500 kr. Við þetta er það að athuga, að tvær till. (frá nefndinni og einstökum þm.) falla saman, svo að samtals er hækkunin 132700 kr. Þetta er samt mikil hækkun, og þegar litið er yfir allar hækkunartill. við frv.. munu þær nema um 430 þús. kr. Nefndinni þykir leitt að þurfa að leggja frv. fram í þessari mynd, en hún hefir þó ekki viljað á þessu stigi málsins gera till. um lækkun á einstökum liðum. Hún vill sjá fyrst, hvernig þessum brtt. reiðir af, sjá hve gjöldin hækka mikið, áður en hún leggur til að fresta framkvæmdum eða fella niður einstakar fjárveitingar. Mjer mundi blöskra, ef allar þessar hækkunartill. yrðu samþ., sem hjer eru á ferðinni. Til þess að vega á móti þeim lætur nærri, að fella yrði niður sem svarar öllu framlagi til vega og viðhalds þeirra. Nú má ennfremur gera ráð fyrir einhverjum hækkunum í Ed. Það fer því að verða full ástæða til að athuga nokkuð nákvæmlega á hverju skift er. Nefndin er enn þeirrar skoðunar, að varlega beri að treysta tekjum þessa árs, en hinsvegar hækka gjöldin venjulega um 30–40%. Hjer er því mikil alvara á ferðum. Jeg skal nú víkja að einstökum brtt. nefndarinnar við þennan kafla, en þær eru sárfáar. Um brtt. einstakra þingmanna mun jeg ekki láta uppi álit mitt fyr en þeir hafa gert grein fyrir þeim sjálfir. Fyrst er þá brtt. III. á þskj. 336, um endurgreiðslu á láni. Jeg gat þess við 2. umr., að nefndin hefði gleymt að bera þessa till. fram þá, og skal jeg nú gera grein fyrir, hvers vegna nefndin felst á hana. Það var byrjað að byggja sjúkraskýli og læknisbústað í Þistilfjarðarhjeraði árið 1916 og lokið 1917. Kostnaðurinn var áætlaður 12 þús. kr. áður en verðhækkun stríðsáranna kom til, en varð 40 þúsund. Af þessum 12 þús. kr. voru aðeins greiddar 3000 úr ríkissjóði. Nú urðu hlutaðeigandi hreppar að taka 28 þús. króna lán vegna kostnaðaraukans. Hafa þeir síðan farið fram á að fá 7000 króna eftirgjöf af viðlagasjóðsláni, og yrði þá tillag ríkissjóðs alls 10 þús. kr., eða 1/4. kostnaðar. Nefndinni finst hjer um sanngirnismál að ræða og leggur til, að þetta sje samþykt. Þá er brtt. V. á sama þskj., um 1200 kr. styrk til augnlæknis á Akureyri. Sú málaleitun hefir komið fram frá ýmsum mönnum á Norðurlandi, að æskilegt væri að fá einn augnlækni til að setjast að á Akureyri. Reynslan hefir sýnt, að erfitt er að sækja þessa læknishjálp hingað. Fjarlægðin gerir það að verkum, að menn kynoka sjer við að sækja hingað, draga það því of lengi og missa kannske sjónina þess vegna. Ferðir augnlækna kringum land eru þannig vaxnar, að menn hafa þeirra ekki not nema að tiltölulega litlu leyti, af því að þeir geta ekki dvalið nema svo skamma stund á hverjum stað. Því hefir þess verið farið á leit við Guðmund Guðfinnsson augnlækni, að hann settist að á Akureyri og fengi þá til yfirsóknar Norður- og Austurland. Hann mun ekki hafa tekið þessu fjarri, en gerir þó ráð fyrir, að það hefði í för með sjer tekjumissi fyrir sig, nema ríkissjóður legði fram 1200 kr. styrk og sjer væri trygður 500 króna ferðastyrkur eins og áður, og hefði hann síðan til yfirsóknar Norður- og Austurland. Þessi læknir mun þó ekki hafa gefið fullkomið loforð um að setjast þarna að, en nefndin taldi rjett að taka styrkinn upp. Því að einhver annar læknir yrði þá til þess að taka þetta að sjer. Nefndin væntir þess, að þetta verði álitið nauðsynjamál, því að aðstaða manna í þessum landshlutum til að ná í augnlækni í tæka tíð batnar að miklum mun með þessari tilhögun, og getur þetta orðið til þess að bjarga sjón margra manna. Eins og jeg tók fram, áskilur læknirinn sjer að halda sínum hluta af ferðastyrk þeim, sem hann hefir haft. Þá flytur nefndin tillögu um rekstrarkostnað heilsuhælisins í Kristnesi, sem nemur 4000 krónum. Hæstv. atvrh. (MG) talaði um þetta við nefndina og landlækni. Má búast við því fyrst í stað, meðan verið er að koma búi á laggirnar í Kristnesi, að afurðir þess verði ekki svo miklar, að þær lækki rekstrarkostnaðinn. Nefndin hefir því fallist á að setja þessa upphæð í fjárlög. Næst er tillaga um hækkun á framlagi til sjúkraskýla og læknisbústaða. En í þessu eru vitanlega þær 7 þúsundir, sem komnar eru tekjumegin. Í raun og veru eru það 8 þúsundir, sem ætlaðar eru til byggingar í Reykhólahjeraði. Jeg gat þess við 2. umr., að þessi bygging væri ráðgerð. Þá var mikið rætt um að fá jörðina til kaups, en landlæknir lagði á móti því. Nefndinni virtist því mundi stranda á þessu. Þar sem hún hafði heldur engin sönnunargögn um það, að annar undirbúningur, t. d. fjársöfnun, væri á þann veg, að þetta gæti orðið. Nú hefir hv.þm. skrifað nefndinni um þetta og óskað þess, að tillag væri ætlað úr ríkissjóði og að minsta kosti bygt þarna eins og í ráði var. Hann hefir fengið yfirlýsingu húsameistara ríkisins um kostnaðinn og auk þess meðmæli landlæknis. Nefndinni virtist því ekki hægt að vera á móti þessu, þó að henni væri ekki fullkunnugt um, að nægileg fjársöfnun hefði farið fram í hjeraðinu. En það er vitanlega um þetta eins og aðrar slíkar tillögur, að ríkissjóður leggur ekki fram fje, fyr en málið er fullundirbúið. Þá eru ekki eftir nema tvær tillögur frá fjvn., undir XXI. lið. Sú fyrri er við 13. gr. E. V.a, um að liðurinn orðist svo: Til nýrra vita og leiðarljósa 50 þúsund krónur. Við 2. umr. varð um þetta nokkur ágreiningur og fjvn. átalin fyrir, að hún hafði lagt til að fresta skyldi byggingu Hornvitans, og þótti hún hafa tekið óvægilega á þessum lið. Aðalástæða fjvn. fyrir þessari afstöðu sinni voru þessir nýju radiovitar. Tillaga um þá fjell, og nú hefir fjvn. viljað koma á móti sjútvn. og leggur til, að 50 þúsund krónur verði veittar til nýrra vita og leiðarljósa. Af þeirri upphæð eiga 35 þúsundir að ganga til vitabygginga, en 15 þúsundir til leiðarljósa. Að fjvn. hefir ekki farið hærra en þetta, er af því fyrst og fremst, að henni virtist málið ekki nægilega undirbúið og ekki fengin nóg reynsla fyrir hinum nýju vitum. Heldur ekki var vitamálastjóri viss um, hve kostnaðurinn yrði mikill, nje hvað víða þyrfti að byggja. Hv. sjútvn. gerði ráð fyrir þrem vitum, á Suðurlandi, Vesturlandi og Austurlandi, en fjvn. áleit nóg til reynslu að hafa tvo, og væri því þessi upphæð nægileg, að minsta kosti í bráðina. Jeg vona, að hv. sjútvn. geti fallist á þessa tillögu fjvn., einkum þar sem hún miðar ekki við sömu upphæð og við 2. umr., en hefir lækkað sína tillögu niður í 60 þúsundir. því að við nánari upplýsingar kom í ljós, að þessir vitar eru ekki eins dýrir og nefndin bjóst við. Þá kemur 2. brtt. nefndarinnar, um að niður falli liðurinn um dufl á Valhúsgrunni í 13. gr. E. V.b. Jeg býst jafnvel við, að fjvn. muni taka þessa tillögu aftur. Hún hefir fengið frekari upplýsingar um, að þessu hafi í raun og veru verið lofað í fyrra, gegn því að hjeraðið legði jafnt á móti. Jeg hefi samt ekki umboð frá nefndinni til að taka hana aftur að svo stöddu. Þá hefi jeg ekki fleira að segja fyrir hönd fjvn. Jeg þykist ekki hafa tekið mikinn tíma, og vænti jeg þess, að svo geti orðið um fleiri, svo að sem greiðlegast gangi að ljúka þessum kafla.

Sveinn Ólafsson Jeg á eina litla brtt. á þskj. 336, XVI, þar sem jeg fer fram á 9000 króna fjárveitingu til vegar á Hólmahálsi, þó með því skilyrði, að kostnaðar komi annarsstaðar frá. Eins og kunnugt er, er með vegalögunum frá 1924 gert ráð fyrir, að Fagradalsbraut haldi áfram til Eskifjarðar, eða með öðrum orðum, að vegurinn milli Eskifjarðar og Reyðarfjarðar sje þjóðvegur. Nú er svo komið, að á þessum kafla vegarins hefir verið gert við stærsta farartálmann, þar sem Eskifjarðará hefir verið brúuð. Kaupstaðarvegurinn frá Fljótsdalshjeraði liggur til Reyðarfjarðar, og öll aðalviðskifti uppsveitanna fara fram þar. Frá Reyðarfirði til Eskifjarðar eru 15 km. og sá hluti þjóðvegarins er ólagður. Hólmaháls er erfiðasti hluti þess vegar. En með því að bæði aðallánsstofnun hjeraðsins er á Eskifirði og sýslumaður Suður-Mýlasýslu er búsettur þar, á mikill fjöldi þeirra, sem um Fagradalsbraut fara, leið til Eskifjarðar. Síðan hætt var að fara lestaferðir af Hjeraðinu, eru þessir menn ver settir en áður og verða venjulega að leigja sjer mótorbát til ferðarinnar milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar, því að ekki er nærri altaf hægt að fá hesta. Það er því talsverðum erfiðleikum bundið að ná til sýslumanns og þess, sem sækja þarf til Eskifjarðar. Leggja því búendur á þessu svæði mikið kapp á að fá sem fyrst þennan veg, svo að hægt verði að nota sömu farartækin til Eskifjarðar og frá Hjeraðinu til Reyðarfjarðar. Áhugi þeirra sýnir sig best í því, að þeir bjóðast til að leggja fram fjórða hluta kostnaðarins og losa þannig ríkissjóð við gjöldin. Þessi litla upphæð, sem um er beðið, er aðeins brot af því, sem þarf. Jeg hefi spurt vegamálastjóra, hvað allur vegurinn muni kosta. Hann giskar á ekki minna en 100 þúsund krónur. En sú er bót í máli, að ef akfær vegur kemst yfir Hólmaháls, þá er vegurinn víðast svo greiðfær, sem eftir er, að hægt verður án mikilla erfiðismuna að aka hann með ljettu hlassi. Jeg þykist ekki þurfa að fjölyrða frekar um þessa tillögu. Þar sem hlutaðeigendur bjóða fram 25% af kostnaðinum, ættu þeir öðrum framar að sitja fyrir slíkri fjárveitingu. Auðvitað kemur vegurinn á sínum tíma, þótt þeir leggi ekki fram fje, en með þessari fórn frá hjeraðsbúum ætti að takast að fá hann fljótlega. Um leið og jeg ber fram þessa tillögu, vil jeg gera tilraun til að spara ekki minni upphæð á fjárlögunum. Þess vegna hefi jeg borið fram brtt. við 16. gr. fjárlagafrv., um 20 þúsund króna niðurfellingu á einum lið. Þetta liggur samt ekki fyrir til umr. nú, og tala jeg nánar um það, þegar þar að kemur. Hjer liggur að vísu fyrir tillaga undir XVII. um færslu á þessum sama 980 lið frá 16. gr. yfir í 13. gr. Sú tillaga er þvert ofan í mína tillögu við 16. gr., en jeg býst við, að annaðhvort fresti hv.flm. tillögunni, atkvæðagreiðslu um hana, eða taki hana aftur, og fjölyrði jeg því ekki frekar um hana að sinni. Aðrar brtt., sem hjer liggja fyrir, læt jeg afskiftalausar. Mjer skilst, að fyrir hv.þdm. vaki að koma umr. af í dag. Jeg skal geta þess, að þó að jeg sje mótfallinn mörgum af tillögunum, er jeg yfirleitt hneigður til að styðja þær, sem lúta að hjálp við veika menn og nauðstadda, hvaðan sem komnar eru.

Jón Guðnason Jeg á eina brtt. við þennan kafla fjárlaganna. Það er að vísu tillaga, sem jeg flutti við 2. umr., í nýrri mynd. Þá tók jeg hana aftur, en ber hana nú fram á ný. Hún fer fram á, að til Vesturlandsvegar verði veittar 15 þúsund krónur, í stað 25 þúsunda við 2. umræðu. Jeg lýsti þá hinni miklu nauðsyn þessa vegar og þarf ekki að endurtaka það. Ástæðan til þess, að ekki hefir verið ráðist í þetta fyr, er meðal annars sú, að ekki er fyllilega rannsakað vegarstæðið yfir sjálfa Bröttubrekku, en eftir því, sem vegamálastjóri hefir tjáð mjer, ætlar hann mjög bráðlega að framkvæma þá rannsókn. í öðru lagi er þessi fjárveiting ekki meiri en svo, að nóg verkefni er fyrir hana niðri í bygð. einkum ef byrjað væri að vestanverðu. Vegir þar eru í mikilli niðurlægingu og ekkert gert við þá, nema það allra óhjákvæmilegasta. Um eitt skeið fyrir nokkrum árum voru þeir naumast færir lausum hestum. Áframhald af þessum vegi liggur suður Dalina, sem unnið var að fyrir 15 árum, en hætt við í miðri mýri. Það vakir einkum fyrir mjer, að haldið verði áfram með þennan veg, og sem sagt er þarna nóg verkefni fyrir höndum fyrst uni sinn, þó að vegurinn yfir sjálfa Bröttubrekku verði látinn bíða. Þegar þess er gætt, hversu afskekt Dalasýsla er og útilokuð frá samgöngum á sjó og landi, vænti jeg, að hv. deild sjái sjer fært að samþ. þessa hóflegu fjárveitingu.

Halldór Stefánsson Jeg vildi aðeins benda á og gera grein fyrir tveim brtt., sem jeg flyt ásamt öðrum. Sú fyrri, sem jeg flyt með hv. samþm. mínum (ÁJ), er undir VIII. tölulið á þskj. 336, um að Evu Hjálmarsdóttur verði veittar 1500 krónur, en til vara 1000 krónur, til framhaldsdvalar á heilsuhæli fyrir krampaveikt fólk í Danmörku. Málsástæður eru kunnar síðan í fyrra. Þá voru veittar 1000 krónur í þessu skyni, enda mun það hafa verið venjan, þegar líkt hefir staðið á og hjer, að um sjúkdóm er að ræða, sem ekki er hægt að leita lækninga á hjer á landi, að ríkið hafi hlaupið undir bagga. Þetta er ung stúlka, algerlega efnalaus. Sömuleiðis eru foreldrar hennar alveg efnalausir. Fósturforeldrar hennar eru nú mjög hnigin að aldri, komin á áttræðisaldur og mjög þrotin að fje og kröftum, og hafa m. a. varið kröftum sínum og fje til þess að leita þessari fósturdóttur sinni læknishjálpar. Í vetur fyrir áramótin fór stúlka þessi til Danmerkur, í Colonial Institution hælið, og hefir dvalið þar síðan. Til fararinnar notaði hún styrk þann, er Alþingi veitti henni í fyrra, en hann mun ekki duga henni þar lengur en misseristíma. Auk þessa styrks fjekk hún dálítið fje, sem safnað var með samskotum eystra. Mun hún því geta dvalið ca. hluta árs á hælinu fyrir það fje, sem hún hefir nú yfir að ráða. Það er álitið, að eftir svona stuttan tíma sje ekki hægt að segja um, hvort hún getur fengið bata eða ekki, og er ófært, að hún þurfi að fara heim áður en það er fullreynt. Þess vegna er farið fram á þennan viðbótarstyrk nú. Jeg hefi borið þetta undir landlækni og hefir hann mælt með, að stúlkunni verði veittur 1000 kr. styrkur í þetta sinn, og telur hann, að þegar sá tími verði liðinn, sem hún getur dvalið á hælinu fyrir það fje, er hún hefir nú, og þúsund krónur að auki, muni fengin full vissa fyrir því, hvort henni getur batnað þar eða ekki. Jeg vænti því, að háttv.þm. verði vel við þessari till. og samþykki hana. Það er vitanlega rjett, að þeir eru margir, sem styrks beiðast af meiri og minni nauðsyn, - um það skal jeg ekki metast eða nefna neinar sjerstakar styrkbeiðnir, - en sjaldan finst mjer jafnmikil nauðsyn að hjálpa, eins og þegar sjúklingar, fátækir og umkomulitlir eiga í hlut. Þá er XIII. brtt. á þskj. 336, um styrk handa mönnum til þess að fá sjer gerfilimi. Um till. þessa þarf fátt að segja. hún skýrir sig sjálf. Eins og öllum er kunnugt eru þeir margir, sem verða fyrir því óláni að missa útlimi, höndur eða fætur, og verða þá lítt færir eða ekki til vinnu. Slíkt tjón verður mönnum vitanlega aldrei bætt að fullu, en þó best með því, að þeir geti fengið gerfilimi. Geta þeir þá unnið ýms störf, og þeir sjálfir og þjóðfjelagið á þann hátt haft betri not krafta þeirra en ella. En sem að líkindum ræður eru margir þeirra ekki svo efnum búnir, að þeir geti af eigin rammleik keypt sjer þessa gerfilimi, og til þess að bæta úr því, er farið fram á þennan styrk. Vænti jeg svo fastlega, að háttv. deildarmenn fallist á ástæðurnar fyrir þessari tillögu og samþykki þá að minsta kosti varatillöguna.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Eins og hv.frsm.fjvn. (ÞórJ) mun hafa tekið fram, þá fóru fjárlögin frá 2. umr. hjer með 58 þús. kr. tekjuhalla. Hjer liggja nú fyrir á þskj. 336 80 brtt., sem yfirleitt eru til hækkunar, og ef mikið af þeim verður samþykt, þá fer tekjuhallinn að nálgast miljón króna. Jeg vil aðeins endurtaka það, sem sagt var við 2. umr. málsins, að jeg álít það alveg óhjákvæmilegt, að reynt sje að standa á móti þessum útgjaldahækkunum, og það er gott að heyra á hv.frsm.fjvn., að hv.fjvn. muni hafa hug á því. Það er að vísu svo, að það liggja fyrir hækkunartill. frá sjálfri nefndinni, en sumar þeirra, og máske þær stærstu, má segja um, að sjeu leiðrjettingar á áætlunum fjárlaganna samkvæmt upplýsingum, sem ekki hafa legið fyrir áður, svo að það er í sjálfu sjer ekki hægt að tala um það, þótt af því komi nokkur hækkun á tekjuhallanum. En mjer er sagt, að hv.fjvn. sje enn ekki búin að taka afstöðu til þess aragrúa af brtt. frá einstökum þm., sem eru á þskj. 336, og sagt er, að von sje á fleiri brtt., sem gangi í sömu átt. Vildi jeg beina þeim tilmælum til hv. nefndar, að hún, áður en nokkuð af þessum brtt. kemur til atkvæða, hjeldi fund með sjer til þess að taka afstöðu til þeirra; því ef þessu heldur áfram, að tekjuhallinn fari vaxandi eftir að sá litli tekjuafgangur, sem stjfrv. sýndi, er eyddur, þá sje jeg ekki annað en að taka verði til einhverra sjerstakra ráðstafana á seinna stigi fjárlaganna, t. d. með því að sjá fyrir nýrri tekjulöggjöf, sem þó er sannarlega ekki skemtilegt að þurfa að gera; því að jeg býst við, að mönnum þyki gjöldin til ríkissjóðs svo há, að það sje varhugavert að bæta þar við. Og það verður náttúrlega ekki annað sagt en að þau eru há. eftir því sem nú horfist á um atvinnuvegi landsmanna. Það hefir nú orðið svo síðastliðið ár, að útfluttar vörur hafa ekki náð 50 milj. króna, og það má búast við því hvenær sem er, að þær verði ekki nema eitthvað yfir 40 miljónir króna. en þá eru tekjur til ríkissjóðs, eftir 2. gr. fjárlaganna, fram undir 1/4 hluti af andvirði útfluttu vörunnar, og það er ekki æskilegt að þurfa enn að auka álögurnar, þegar svo er komið. Hin leiðin, sem þá er um að ræða, er að ráðast á þá liði fjárlaganna, sem ekki eru lögbundnir, og færa þá niður frá því sem stjórnin hefir stungið upp á. En þó vil jeg segja yfirleitt, án þess að vilja gera einstakar tillögur að umtalsefni, að jeg sje ekki, að að fráskildum nauðsynlegum leiðrjettingum, sem hv.fjvn. hefir borið fram, sje neinar aðrar tillögur fram komnar, sem eigi meiri rjett á sjer en þær, sem voru til verklegra framkvæmda í stjfrv. Svo að jafnvel þótt ná mætti rjettingu á fjárlögunum með því að skera niður uppástungur stjórnarinnar, þá er það mín skoðun, að fjárlögin sjeu þá verri eftir heldur en áður. Að svo stöddu set jeg þá traust mitt til hv.fjvn., um að hún taki þessar brtt. til athugunar og gangist fyrir því að safna atkvæðamagni hjer í þessari hv. deild, til þess að ekki verði meira samþykt af þessum hækkunartillögum heldur en það, sem á skýlausan rjett á sjer að komast í fjárlögin.

Frsm. samgmn. (Klemens Jónsson) Eins og jeg gat hjer um við 2. umr. þessa máls að verða mundi, þá eru nú komnar fram tillögur samgmn. Viðvíkjandi 13. gr. C. 2. er það að segja, að samgmn. hefir nú gefið út nál. á þskj. 325, og jeg get yfir höfuð að tala látið mjer nægja að vísa til þess, sem þar er tekið fram. Jeg skal þó strax geta þess, að það er ekki rjett hermt, sem segir í nál. um Eyjafjarðarbátinn, að tillagið til hans, að því er póstflutning snertir, eigi nú að teljast á fjárlögunum, í staðinn fyrir að það hefir áður verið greitt beint úr póstsjóði. Það mun að vísu hafa verið tilætlunin, að svo væri nú, en það er víst, að til hans hafa verið veittar 14000 krónur að undanförnu, og mun ekki mega búast við, að það geti lækkað meira en um 1000 krónur, eða niður í 13000 krónur; þar af verða þá 6000 krónur greiddar úr ríkissjóði, en 7000 krónur úr póstsjóði. Jeg skal þá fyrst viðvíkjandi þeim breytingum, sem stungið er upp á, minnast á Djúpbátinn. þessi bátur hefir um mörg ár annast póstferðir um Ísafjarðardjúp, og eftir því sem reikningar hans bera með sjer, hefir þessi bátur borið sig hálf illa og átt í töluverðum fjárhagsvandræðum. Nú hefir almennur þing- og hjeraðsmálafundur, sem haldinn var í Vestur-Ísafjarðarsýslu á síðastliðnum vetri, farið fram á að fá þennan styrk talsvert aukinn, aðallega til þess að ljetta undir með því, að aukin viðskifti geti komist á milli Djúpmanna og Vestur-Ísfirðinga. Nefndinni hefir þess vegna þótt fullkomin ástæða til þess að hækka þennan styrk, aðallega með það fyrir augum, að báturinn færi nokkrar ferðir, ekki færri en fimm, á helstu staði í Vestur-Ísafjarðarsýslu, Súgandafjörð, Önundarfjörð og Dýrafjörð, og með þeim skilyrðum, sem tekin eru fram í erindinu, að sýslunefnd samþykki bæði tölu ferða, áætlun og farmgjöld. Nefndin leggur því til, að þessi hækkun verði samþykt, og þó sjerstaklega hvað þessa tillögu snertir. Hvað Flateyjarbátinn snertir, þá hefir hann að undanförnu haft 5500 króna styrk, en nefndin hefir nú lagt til, að hann verði hækkaður um 2500 krónur. Það er af þeirri ástæðu, að Breiðfirðingar hafa nú útvegað sjer bát, um 20 tonn að stærð, og ætla að hafa hann til ferða um allan Breiðafjörð; en allir, sem til þekkja, vita, að Barðstrendingar hafa sama sem enga vegi á landi, en verða að hafa allar sínar samgöngur á sjónum, og þótti nefndinni því rjett, að styrkurinn yrði hækkaður í þetta skifti um 2500 krónur. Það má kannske gera ráð fyrir því, að styrkurinn verði lækkaður síðar, þótt jeg geri ekki ráð fyrir því, vegna þess að altaf heyrast kröfur um hækkaða styrki til samgöngubóta, svo að það er ekki vert að gera sjer of háar hugmyndir um það, að bátastyrkir yfirleitt verði lækkaðir á næstu árum. Þá vill nefndin taka 100 krónur af Rauðasandsbátnum og leggja þær til Mýrabátsins. Það væri ástæða til að tala um, hvort þetta hefði verið gert með góðu samþykki þessara tveggja þm., hv.þm. Barð. (HK) og hv.þm. Mýr. (PÞ), sem báðir eiga sæti í nefndinni, og jeg vil þá geta þess, að það er með fullu samþykki þessara hv.þm., og hv.þm. Barð. (HK) hefir ekki átt minni þátt í því en hv.þm. Mýr. (PÞ); en þetta sýnir best það ágæta samkomulag, sem er á milli manna í nefndinni. Hvað Lagarfljótsbátinn snertir, þá skal jeg leyfa mjer að geta þess, að fyrir nefndinni lá erindi frá formanni bátsins og fjelagsins Freysgoða, sem sem heldur uppi ferðum bátsins um fljótið. Í þessu erindi, sem nefndinni hefir borist, segir svo, að nú sje áformað að láta bátinn ganga út eftir fljótinu, svo að þeir, sem búa með fram fljótinu, í Hróarstungu, Hjaltastaðaþinghá og Eiðaþinghá, geti haft not af honum. Þessi bátur hefir 12–14 áætlunarferðir á ári um fljótið, auk þess sem hann fer altaf eftir fljótinu þegar þörf krefur; nefndin taldi þess vegna rjett, að báturinn fengi aukinn styrk, og þar sem ekki er farið fram á meira en 200 krónur, þá get jeg hugsað, að allir telji það mjög hóflega hækkun, einkum þar sem búast má við því, að með því að fara langt út eftir fljótinu geti báturinn gert mjög mikið gagn. Tillagið til Eyjafjarðarbátsins hefi jeg minst á áður, en þær upplýsingar, sem þá lágu fyrir nefndinni, reyndust ekki ábyggilegar, en jeg geri ráð fyrir, að þetta saki ekki, því að annar þm. Eyfirðinga, sem á sæti í Ed., er einmitt þar í fjárveitinganefnd. Með þeim góðu samgöngum, sem eru um Eyjafjörð, ættu 6000 kr. að nægja, en fyrir póstflutninginn greiðir póstsjóður auðvitað það, sem þurfa þykir, til þess að póstflutningar verði sem bestir. Þá hefir loks borist erindi frá Austur-Skaftfellingum um alveg nýja upphæð í viðbót við það, sem áður hefir verið veitt. Hv. þm. A.-Sk. (Þorlj) hefir farið fram á það, að samgmn. legði til, að 3000 kr. styrkur væri veittur til vjelbátaferða með ströndum Austur-Skaftafellssýslu auk þess, sem veitt er til Hornafjarðarbáts. Hv. þm. hefir upplýst, að mótorbátar hafi verið hafðir til flutninga frá Hornafirði í Lón, ennfremur til Papóss og víðar, og þá hefir líka verið tekið fram, að mikil þörf væri að koma á bátaferðum milli Hornafjarðar og Suðursveitar, og hafa þangað verið farnar fimm ferðir og sjö í Lón síðasta ár. Auk þess segir hv.þm., að Öræfingar hafi í hyggju að fara að slátra fje sínu heima hjá sjer og fá bát á Hornafirði til þess að sækja kjötið, ef veður leyfir, og þess vegna er beðið um svo háan styrk. Nefndin gat því miður ekki orðið við þessu að öllu leyti, heldur leggur hún til, að veittar verði 2000 krónur til bátaferða þar eystra, og að þar af gangi 600 krónur til bátaferða til Öræfinga. Jeg veit, að jeg þarfekki að tala frekar fyrir þessari brtt., því að það er öllum kunnugt, hve erfitt er um ferðir þar eystra, bæði á sjó og landi. Öræfingar eiga sjerstaklega erfitt með að koma af sjer afurðum sínum, og sláturfje sitt verða þeir að reka annaðhvort austur á Hornafjörð eða vestur að Vík, bæði langa og erfiða leið. Það væri þeim því miklu betra, ef þeir gætu skorið fje sitt heima hjá sjer á haustin og haft slátrin heima í bú sín, en gætu komið kjötinu sjóveg austur á Hornafjörð. Jeg vænti því fyrir hönd samgmn., að hv. deild taki vel þessari till. hennar og samþykki hana. Eftir því sem getið er um í nál., átti raunveruleg hækkun ekki að vera hærri en 4500 krónur, en eftir því sem nú er upplýst er hún 9500 krónur, en þetta er ekki mikið, þegar tekið er tillit til þess, hve mikil þörf er á bættum samgöngum á sjó, og að hve miklu gagni þær koma. Um aðra liði hefi jeg enga ástæðu til að fjölyrða neitt sjerstaklega. Það var ekki hægt að þoka þeim niður, þótt nefndin hefði fullan vilja til þess, og jeg get sjerstaklega sagt það fyrir nefndarinnar hönd, að henni þótti styrkurinn til Borgarnessbátsins altof hár, en það er ekki hægt að semja við neitt annað fjelag en það, sem gerir út e s. Suðurland, svo að það getur algerlega sett stjórninni stólinn fyrir dyrnar. Flestallir hinir liðirnir, sem jeg hefi ekki minst á, eru heldur smáir og flestir þeir sömu og áður, og þótt sumir þeirra hafi verið hækkaðir á síðasta þingi, þá er líka á það að líta, að það er mikið gagn að þeim. Vil jeg þar sjerstaklega nefna Hvalfjarðarbátinn; hann gerir þeim hjeruðum mikið gagn, og sú upphæð, sem til hans er veitt, er alls ekki of há. Sama er að segja um Grímseyjarbátinn, Rauðasandsbátinn, og þó einkanlega um Mýrabátinn. Hvað viðvíkur Eyjafjarðarbátnum, þá skal jeg sjerstaklega geta þess, að nefndin vildi ekki veita hærri styrk til hans en hjer er farið fram á, og var sú ástæða til þess meðal annars, að henni hafa ekki borist neinar skýrslur um þennan bát, en nefndin átti von á því, að það mundu koma skýrslur og upplýsingar um ferðir þessa báts og viðkomustaði og hvert gagn væri að honum. Nefndinni er nú orðið það kunnugt, að það er í fyrsta skifti á þessu ári, sem báturinn hefir notið svona mikils styrks, og þess vegna nokkur vorkunn, þó engar skýrslur hafi komið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg ætla aðeins að gera að umtalsefni tiltölulega fáar brtt. við þennan kafla, og það eru þá aðallega þær brtt., sem við koma mínu starfi sjerstaklega. Vil jeg þá byrja á IX. brtt.háttv.fjvn., til Heilsuhælisins í Kristnesi. Nefndin hefir tekið þetta upp eftir minni beiðni, og er jeg henni þakklátur fyrir. Það er vitaskuld svo, að þessi liður hlýtur að vera aðeins lausleg áætlun, því að hælið er ekki tekið til starfa, en ef ráða má eftir kostnaðinum við heilsuhælið á Vífilsstöðum, þá ætti þessi liður ekki að þurfa að verða útgjaldaliður til margra ára. Þá er XV. og XVI. brtt. til vegagerða, frá hv.þm. Dal. (JG) og hv 1. þm. S.-M. (SvÓ). Þar sem hjer er um að ræða till., sem fer fram á fjárveitingu til nýrra vega, þá hefði jeg haft mikla löngun til að vera með henni. En eins og jeg tók fram við 2. umr., þá er búið að ráðstafa svo miklum peningum til vega, að jeg sje ekki fært að bæta neinu við það. Og þar sem farið hefir verið eftir áliti vegamálastjóra með framlögin til nýrra vega, og álits hans hefir verið leitað um þessa vegalagningu, þá verð jeg að telja, að hann álíti þessa vegi ekki eins nauðsynlega og þá vegi, sem teknir hafa verið upp í stjfrv. Viðvíkjandi brtt.hv. 1. þm. S.-M. um veg á Hólmahálsi er það að segja, að það er altaf góður mælikvarði á þörfina á vegum, ef hjeraðsbúar vilja leggja fram nokkurn hluta kostnaðarins. En það er tæpast hægt að sinna þessari beiðni, eins og nú er ástatt um fjárhaginn. Þá er 17. brtt. frá hv.þm. Mýr. (PÞ). Hann vill flytja liðinn um fjárveitinguna til vegarins í Vestmannaeyjum úr 16. í 13. gr. fjárlagafrv. og færir það til, að þar eigi vegamálin heima. En þessi vegur er annars eðlis en aðrir vegir; hann er ekki fyrst og fremst samgönguvegur, heldur ræktunarvegur til þess að gera Vestmannaeyingum fært að rækta sem mest land. Þessi vegur er því alt annars eðlis en þeir vegir, sem ræðir um í 13. gr., og þess vegna sje jeg ekkert á móti því, að hafa hann í 16. gr., þar sem öll framlög til ræktunar eru sett. Hinsvegar bætir þessi vegur lítið úr samgönguþörfinni þar í eyjunum, heldur er hann svo að segja eingöngu lagður vegna ræktunarinnar. Um brtt.hv. samgmn. hefi jeg lítið að segja, annað en að jeg get tekið undir það með nefndinni, að styrkurinn til Eyjafjarðarbátsins sje altof lágt áætlaður. En það má bæta úr því með því að greiða til hans einhverja upphæð úr póstsjóði. Þá hygg jeg, að á næsta ári megi fá kostnaðinn niður í 12 þús. kr. Þetta er fyrsta rekstrarár bátsins og þær ferðir, sem honum er ætlað að fara, eru svo margar, að það hlýtur að mega draga eitthvað úr þeim. Annars mun jeg ekkert kapp leggja á það, að þessi upphæð hækki. Það má þá koma með fjárveitingu á aukafjárlögum, ef ekki fæst samkomulag við eigendur bátsins um 12 þús. kr. En jeg vil benda á það atriði, að jeg held, að það sje ekki rjett að vera að telja upp í opinberum þingskjölum, hvernig þessum styrk til bátanna eigi að skifta. Það gerir stjórninni erfiðara fyrir með að semja við hlutaðeigandi bátaeigendur, þegar þeir hafa fengið vonarbrjef frá hv. samgmn. um ákveðnar upphæðir. En hinsvegar er hægt að binda stjórnina við ákveðin tillög, þótt það sje ekki gert í opinberum þingskjölum. En það er talsvert erfiðara að fá eigendur bátanna til þess að færa kröfur sínar niður, þegar þeir geta bent á ákveðnar fjárveitingar til sín í opinberum þingskjölum. Þá vil jeg minnast á till. frá hv. sjútvn. og fjvn. um nýja vita. Jeg álít það rjett hjá hv.fjvn. að binda það ekki við borð, að þeir vitar, sem bygðir verða árið 1928, sjeu eingöngu radiovitar. Og ef samkomulag næðist um 50 þús. kr. fjárveitingu hv.fjvn. til vita, en nefndin fjelli hinsvegar frá till. sinni um að fella burtu dufl á Valhúsgrunni, og ef hv. sjútvn. tæki aftur till. sína, þá hygg jeg, að svo vel væri ráðið fram úr þessu máli, að allir mættu við una. Þótt þetta verði gert, þá er samt fjárveitingin til vitanna talsvert lægri en vera ætti. En þar sem svo erfitt er að fá tekjur ríkissjóðs til að hrökkva fyrir öllum útgjöldunum, þá verður að teljast sómasamlegt að láta sitja við 60 þús. kr. til nýrra vita. En búast má við því, að rekstrarkostnaður vitanna, sem er áætlunarupphæð, fari eitthvað talsvert fram úr áætlun, því að nýr viti, Dyrhólaeyjarvitinn, bætist við á þessu ári, og hann verður dýr í rekstri.

Hákon Kristófersson Jeg á 2 brtt. við þennan kafla fjárl., sem nú er til umr., og þarf að segja um þær nokkur orð. Önnur till. er undir VI og fer fram á 5000 kr. utanfararstyrk til Magnúsar Pjeturssonar bæjarlæknis. Þessi maður er öllum hv.þm. kunnur og hefir sótt um 6 þús. kr. styrk til Alþingis. Fjvn. hefir ekki tekið þessa styrkbeiðni upp, og hefir þar ekki getað ráðið annað en að hún hafi talið ríkissjóði um megn að veita þessa upphæð. Jeg geri ráð fyrir því, að hv.þm. geti gert sjer grein fyrir því, hversu nauðsynlegt það sje að hafa mann, sem hefir kynt sjer hinar ýmsu ráðstafanir nágrannaþjóðanna um sóttvarnir. Það er nú svo, að heilbrigðisstjórnin á oft örðuga aðstöðu með sóttvarnirnar, því að aðrar þjóðir hafa talsvert aðhald með eftirliti hennar, og eins og við er að búast hafa ýmsar sóttvarnarráðstafanir sætt misjöfnum dómum og um þær verið deilt. Þegar um takmarkanir er að ræða á einhverju sviði, verða þeir, sem fyrir þeim verða, oft harla óánægðir yfir þeim. En þeir, sem hugsa fyrst og fremst um alþjóðarheill, kunna slíkum ráðstöfunum yfirleitt vel. Jeg vil nú, með leyfi hæstv. forseta, taka fram nokkur atriði úr umsókn þessari: „Tilgangur minn með utanförinni er fyrst og fremst sá, að kynna mjer rækilega breytingar þær, sem orðið hafa á berklavörnum annara landa hin síðari árin, og á hvern hátt vjer gætum notfært oss þær breytingar hjer. Í þessu skyni þyrfti jeg að fara um Norðurlönd, einkum Noreg og Svíþjóð, en þó allra helst til Englands, Frakklands og, síðast en ekki síst, Þýskalands. Í hinu síðastnefnda landi hefir mikið verið unnið að berklavörnum hin síðari árin, vegna þess að sú veiki hafði mjög magnast þar ófriðarárin. Hygg jeg því vafalaust, að af Þjóðverjum mundum vjer margt geta lært oss til gagns í þessum efnum. Og ekki þurfa það að vera miklar endurbætur á hinum dýru berklavörnum hjer á landi, sem ekki margborguðu þessa för mína til ofannefndra landa. Þá er og annað, er jeg vildi sem best kynna mjer, en það eru millilandasóttvarnir og fyrirkomulag þeirra. Núgildandi lög um það efni eru 25 ára gömul, og þó þau væru hin mesta fyrirmynd á sínum tíma, þá gefur að skilja, að þau muni ekki enn að öllu leyti vera samræm kröfum tímans. Enda er öllum kunnugt, að heilbrigðisstjórnin hefir oft átt örðugt um vik í þessum efnum, og þá komið fyrir, að farið hefir verið eftir öðru meira en sjerþekkingu og rjettri fyrirhyggju“. Þessi orð umsækjanda verða háttv.þm. að leggja á metaskálarnar, þegar meta skal, hvort þessum styrk sje vel eða illa varið. Jeg verð að leggja áherslu á það, að undirstaðan undir öryggi þjóðfjelagsins liggur fyrst og fremst í því, að heilbrigðisráðstafanir okkar sjeu í samræmi við slíkar ráðstafanir annara þjóða. En þar sem heilbrigðisráðstafanir okkar styðjast við 25 ára gamla löggjöf, þá gefur það að skilja, að þeim muni vera allmikið áfátt að því leyti. Landlæknir mælir fastlega með þessari umsókn og skorar á Alþingi að taka hana til greina, gegn því að viðkomandi sendi á eftir heilbrigðisstjórninni ítarlega skýrslu um árangurinn af för sinni. Jeg veit, að okkur öllum á að vera það kappsmál að gæta alls sparnaðar, en það getur samt orkað tvímælis, hvað sje í raun og veru sparnaður. Það er t. d. enginn sparnaður fyrir mann, sem getur veitt sjer föt og fæði, að láta það undir höfuð leggjast, en leggja þá peninga, sem hann ætti að nota til þess, inn í bankabók, og stofna með því heilsu sinni í voða. Það er enginn sparnaður fyrir þjóðina að gæta ekki nauðsynlegra heilbrigðisráðstafana. Í þessu sambandi má geta þess, að þessi maður hefir aldrei notið styrks af opinberu fje til utanfara svo sem allflestir aðrir læknar, og hefir hann þó verið embættismaður ríkisins í 17 ár. Það hefir orkað tvímælis um ýmsar ráðstafanir heilbrigðisstjórnarinnar og ekki síst um þær, sem hún gerði í vetur, enda þótt jeg fyrir mitt leyti hefði ekkert við þær að athuga. En þess ber að gæta, að til þess að taka ákvörðun um, hvort skip megi koma að landi eða ekki, til þess þarf heilbrigðisstjórnin að styðjast við færa menn, sem þekkja út í æsar heilbrigðisreglur annara þjóða.

Hún getur stuðst við álit landlæknis

. En ef landlæknir liti svo á, að sitt álit væri einhlítt, hvernig gæti hann þá mælt með þessari umsókn með þeim ummælum, sem hann viðhefur? Svo endar umsækjandi mál sitt með þessum ummælum: „En Alþingis er það að sýna með undirtektum sínum undir þessa málaleitun, hvort jeg á mínum embættisárum hefi til þess unnið, að mjer verði það traust sýnt að styrkja mig til áðurnefndrar farar í þágu hins íslenska ríkis.“ Jeg þykist mega eiga það víst, að gagnvart þessari beiðni komi ekki fram neinar væringar seinni ára. Slíkt ætti ekki að eiga sjer stað við atkvgr. um þessa till. Jeg flyt hana ekki af neinum persónulegum hlýleika til þessa manns. Jeg lít aðeins á það öryggi, sem er í því fólgið að eiga einhvern mann á þessu sviði, sem megi telja fullkomlega færan um það að ráða heilbrigðisstjórninni til að taka þær ákvarðanir í sóttvarnarráðstöfunum, sem telja mætti í samræmi við slíkar ráðstafanir annara þjóða og jafnframt heillavænlegar fyrir okkar land og þjóð. Jeg ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þessa till., en það mun sýna sig, hvort deildin lítur svo á, að þetta sje þess virði, að það sje stutt í eitt skifti fyrir öll. Jeg legg svo þetta mál á vald hv. deildar. Jeg verð þó að taka það fram, að jeg álít, að það hefði mikla þýðingu fyrir afdrif þessa máls, hvernig hæstv. heilbrigðismálaráðh. (MG) lítur á það. Hann hefir enn ekki getað látið álit sitt í ljós um það, en hefði hann eitthvað sjerstakt við það að athuga, gæti það mjög verið deildinni til leiðbeiningar um hvaða úrskurð hún ætti að fella í því. Jeg leyfi mjer að vænta hinna bestu undirtekta í þessari hv. deild undir þessa till., og það verð jeg að segja, að mjer finst hún eiga miklu meiri rjett á sjer heldur en ýmsar till. til útgjaldaauka, sem ýmist eru komnar inn í fjárlaga frv. eða liggja fyrir til umr. Þá á jeg aðra brtt. undir X. á þskj. 336. Það er 1500 kr. styrkur til kvenfjelagsins „Gleym mjer ei“ í Flatey. Þessi brtt. er svipaðs efnis og sú, sem jeg flutti við 2. umr., en tók aftur af ástæðum, sem jeg þá tilgreindi. Till. fer fram á að veita þessu kvenfjelagi þennan styrk til þess að reisa sjúkraskýli í sambandi við læknisbústaðinn. Jeg hefi farið mjög hóflega í sakirnar, ætlast aðeins til að veittur verði þriðjungur kostnaðarins við að reisa þetta skýli, eins og hann hefir verið áætlaður. Þegar jeg mintist á þessa till. við 2. umr. gat jeg þess, að kvenfjelagið hefði safnað 3 þús. kr., en að kostnaðaráætlunin næmi 6500 kr. En vegna þess að jeg þekki sparnaðarviðleitni hv.þm. gagnvart þeim tillögum, sem fara í þá átt að vernda líf og heilsu einstaklinganna í hinum fámennari hjeruðum, þá stilti jeg þessu þannig í hóf. Jeg skírskota til tillagna, sem eru líks eðlis og þessi og samþyktar hafa verið, í von um að hv. deild muni einnig ganga með þessari till. En skyldi svo ekki reynast, þá er ekkert við því að segja. Hver þm. verður að gera það upp við sjálfan sig, hvort hann gengur með henni eða móti. En gangi þeir á móti henni, þá verð jeg að segja það, að mjer finst samræmið í þessu efni vera farið allmikið að haggast. Jeg á svo ekki fleiri brtt. við þennan kafla fjárl. Og eins og jeg tók fram áðan, þá fel jeg hv. deild þessar brtt. mínar til síðustu úrlausnar. Um hinar ýmsu till.hv.þm. ætla jeg ekkert að segja. Jeg finn. enga ástæðu til að lengja umr. með því að fara út í þær. Að vísu orka sumar tvímælis, en jeg býst ekki við, að neinar þeirra sjeu fluttar af öðru en því, að viðkomendur sjái þörfina á því, að þær fengju framgang.

Pjetur Þórðarson Jeg á eina brtt. við þennan kafla fjárl., og hafa 2 hv.þm., hv. 1. þm. S.-M. og hæstv. atvrh., gert hana að umtalsefni. Till. er af mjer flutt til þess að bæta úr formgalla, er jeg hugði vera á þessu atriði, en er engin efnisbreyting á fjárl.frv. Jeg skal kannast við það, eftir það sem hæstv. atvrh. hefir skýrt frá, og jeg get búist við að hafi verið skýrt við meðferð fjárl.frv. í fyrra, að þessi till. eigi ekki heima í þeirri grein fjárl., sem hljóðar um samgöngubætur. En mjer hefði þá fundist rjettara að hafa lengri fyrirsögn um það, til hvers þessi fjárframlög ættu að vera. Mjer þykir annars einkennilegt, að opinberum styrk til ræktunarfyrirtækis skuli vera þannig háttað, að ár eftir ár skuli vera leitað styrks svo tugum þúsunda nemi til þess að geta byrjað að hafa not af einhverju ræktunarsvæði þarna í eyjunum. Jeg skal nú ekkert um það segja, hvort sanngjarnt er að veita fje á þennan hátt og þótt svona standi á. Það var í raun og veru ekki hugsun mín að gera ágreining út af því, þótt hjer væri annað og meira lagt í sölurnar en gerist og gengur. Og vegna þess hefi jeg ákveðið að taka till. aftur, og að jeg geri það, er af því, að fram er komin önnur till. um þennan sama lið, sem jeg felli mig betur við en mína till.

Jakob Möller Jeg þarf að gera grein fyrir fjórum brtt. við þennan kafla fjárlagafrv. - 1. brtt. er undir lið IV á þskj. 336 og er flutt af fjhn. Er þar farið fram á 1000 kr. hækkun á gjöldunum til ríkisfjehirðis. Svo er ástatt, að ríkisfjehirðir hefir sent nefndinni erindi um hækkun á launum sínum, og hefir nefndin fallist á, að sú umsókn væri á rökum bygð. Hann bar saman störf ríkisfjehirðis og störf gjaldkera Landsbankans, og verður því ekki neitað, að munurinn er allmikill. Því að störf ríkisfjehirðis eru orðin mjög margbrotin og vandasöm og að sumu leyti enn ábyrgðarmeiri en störf bankagjaldkerans. Nefndin treysti sjer þó ekki, þar sem endurskoðun launalaganna á að fara fram á næsta þingi, til þess að gera nú breytingar á föstum launum ríkisfjehirðis, en kom aftur á móti saman um að leggja til, að mistalningarfje hans yrði hækkað um 1000 kr. Það er nú ákveðið þannig, að það skuli vera alt að 1000 kr. En ákvæði þetta er mjög gamalt og er orðið á eftir tímanum, þar sem fjárveltan í höndum ríkisfjehirðis er miklu meiri en áður, og mistalningarfjeð þar af leiðandi að sjálfsögðu orðið of lítið. Nefndin vill því hækka það um 1000 kr., þannig að það verði 2000 kr. Það nær þó ekki 1/5 af þúsundi fyrir því. En jafnframt vill nefndin taka það fram, að óhjákvæmilegt sje að bæta kjör hans, er lögin koma til athugunar. Sjerstaklega vill hún vekja athygli á því, að þegar ríkisfjehirðir tók að sjer þetta starf, þá fór hann frá starfi í Landsbankanum, sem var þá reyndar miður launað en þetta starf, en enginn vafi er á því, að hefði hann verið þar kyr, þá hefði hann nú betri laun en hann hefir sem ríkisfjehirðir. Hann á því töluvert sterka kröfu á því, að honum sje sýnd sanngirni í þessu, og það jafnvel umfram aðra. Nefndin væntir þess, að hv. deild samþykki hækkunina á þessum lið, og vill skjóta því til stjórnarinnar, að hækkunin er í þessu skyni gerð. Undir liðnum XII á sama þskj. á jeg tvær brtt. Sú fyrri er um það að veita Halldóri Briem fyrv. aðstoðarbókaverði styrk til þess að leita sjer lækninga við augnveiki. Jeg þarf ekki að gera háttv.þdm. grein fyrir því, hver maðurinn er, enda býst jeg við, að þeir þekki hann. Hann hefir lengi verið starfsmaður ríkisins og við lítil laun. Þarf því ekki að vænta, að hann hafi efni aflögu til slíkra hluta. En nú er svo komið um sjón hans, að hann getur ekki lengur lesið á bók og tæpast farið sinna ferða. En sjóndepran er þannig, að því er augnlæknir segir í vottorði, er fylgir erindi Halldórs, að hann getur ekki fengið bót á henni hjer, en telur þó líklegt, að bót fáist erlendis. Styrkveiting þessi hefir þá þýðingu fyrir umsækjanda, að það veltur á því, hvort hann missir sjónina eða fær hana bætta og heldur henni. Jeg hygg, að jeg þurfi ekki að tala lengur um þetta, en geri ráð fyrir, að háttv.þdm. sjeu svo sanngjarnir að veita þessa upphæð, enda hefi jeg gert grein fyrir, hvaða ástæður eru til þess. Síðari brtt. undir þessum lið er um 1500 kr. styrk til Steindórs Gunnarssonar til útgáfu bókarinnar „Barnið“. Hann gaf þá bók út á síðastliðnu ári eftir tilmælum lækna, landlæknis og annara. Bókin er handbók fyrir mæður, leiðbeiningar um það, hvernig fara eigi með ungbörn. En vegna þess, hvað prentkostnaður var mikill, gat bókin ekki kostað minna en 8 kr., og fylgir vottorð bóksala um það. En það verð er of hátt til þess, að bókin geti komist í hendur almennings, og hefir því útgefandi orðið við tilmælum ýmsra lækna, sjerstaklega landlæknis, að selja hana með lægra verði í von um styrk frá hinu opinbera. Eindregin meðmæli fylgja erindi þessu frá landlækni. Einnig lætur útgefandi þess getið í umsókninni, að hann hafi talað um þetta við hinn látna forsrh. (JM), og hafði hann gefið honum loforð um að mæla með þessum styrk. í því trausti var verð bókarinnar sett kr. 5,50, og er það svo lágt, að skaði verður af útgáfunni, ef styrkurinn fæst ekki. Bókin hefir hlotið góð ummæli lækna þeirra, er um hana hafa ritað, og hefir landlæknir notað hana við kenslu í ljósmæðraskólanum. Útgáfa þessarar bókar er mjög nauðsynleg, og væri meira gerandi til þess, að hún kæmist inn á hvert heimili og að hver móðir ætti kost á að eignast hana. Slíkar bækur ætti eiginlega að gefa út og útbýta ókeypis. Þá kem jeg að síðustu brtt. við þennan kafla, sem jeg hefi tekið að mjer að flytja, og stendur hún undir tölulið XIX. Er þar farið fram á að veita Oddi Valentínussyni hafnsögumanni í Stykkishólmi styrk til þess að kaupa mótorbát til hafnsöguferða. Eins og alment er kunnugt er sjerstaklega ástatt fyrir þeim manni, sem hefir hafnsögu á Breiðafirði, þar sem hann situr í Stykkishólmi, en verður oft að fara langt út í fjörð, vestur undir Látrabjarg og eins langt hinum megin, eða þá kannske inst inn í Hvammsfjörð, Gilsfjörð og fleiri firði. Þetta er svo mikið ferðalag og sjóvolk, að það er ekki saman berandi við neina aðra hafnsögumenn á landinu. Hafnsögumaðurinn þar hefir orðið að láta sjer nægja með segl- og árabát. En það er bæði hættulegt og erfitt oft að fá menn í slíkar ferðir, enda er auðsætt, að þetta fyrirkomulag er ekki gerlegt. Honum er því nauðsyn á að fá sjer vjelbát, en það getur hann ekki nema hann fái styrk. Er gert ráð fyrir, að sá styrkur verði 1500 kr. frá ríkissjóði, gegn því að hafnarsjóður Stykkishólms veiti 500 kr. Jeg vænti þess, að háttv.þdm. sýni þessari tillögu sanngirni og sjái nauðsyn hennar.

Björn Líndal Jeg á ásamt öðrum þm. (ÁÁ) eina brtt. við þennan kafla fjárlagafrv. Er hana að finna undir tölulið II, um lækkun skólagjalda um þriðjung. Þau voru fyrst innleidd á fjárlögum 1923, og var þá gert ráð fyrir, að þau mundu nema um 5000 kr., en sú upphæð varð þá nokkru hærri. Árið 1924 voru skólagjöldin áætluð 3000 kr., en urðu 15460 kr. Árið 1925 voru þau áætluð 20000 kr., en urðu 26085 kr. Og síðasta ár voru þau líka áætluð 20000 kr. Eins og kunnugt er hafa skólagjöldin verið bygð á þeirri skoðun, að þeim mönnum, sem hefðu þá góðu aðstöðu að búa í því sama kauptúni, sem skólinn var í, væri enginn órjettur gerður, þótt tekin væru af þeim nokkur skólagjöld, því að þeim yrði samt sem áður ljettara að menta börn sín en þeim, sem þyrftu að senda þau kannske langar leiðir á skóla. Það gat nú verið nokkuð til í þessu. En það er líka hinsvegar kunnugt, að það er mörgum erfitt að kosta börn sín til náms, jafnvel þótt þeir búi nálægt skólunum, þegar þeir verða að borga þessi gjöld. Auðvitað er heimilt að gefa eftir þessi gjöld, ef um fátæka, efnilega námsmenn er að ræða, en það hefir verið gengið skemra í því en ætlast var til af þinginu. Það sjest best á samanburði á þeim fjárhæðum, sem áætlaðar hafa verið og innheimtar hafa verið. í upphafi var lágmark skólagjaldsins ákveðið 100 kr. Þannig var það 1923–'24, en 1925 var það hækkað upp í 150 kr. En jafnframt verður að gæta þess, að peningarnir hafa hækkað frá því, sem þá var, og lækkunin, sem hjer er farið fram á, nemur ekki meiru en einmitt þeirri hækkun. Þá verður og að líta á það, að þeir menn, sem borga hjer skatta og skyldur til almennra þarfa, borga jafnframt svo mikið til kenslumála ríkisins, að ekki virðist rjett að láta þá auk þess gjalda sjerstaklega fyrir kenslu sinna eigin barna í opinberum skólum. - Þá hefir skólagjöldunum einnig verið talið það til gildis, að þau drægju nokkuð úr því, að skólarnir fyltust af nemendum, sem ekkert erindi hafa þangað námsins vegna, heldur aðeins til þess, að þeim verði forðað frá solli og göturápi. Vitanlega getur þetta þó komið mörgum ungling að góðu gagni, þótt jeg játi, að fyrir það sje of mikið gefið, ef það tefur fyrir námi þeirra, sem nema kunna. Jeg vona, að hv.þdm. sýni þessari till. okkar sanngirni. Einnig vil jeg skjóta því til hæstv. stjórnar. að hún verði eftirgefanlegri að því er snertir skólagjöldin en hún hingað til hefir verið og fari frekar eftir till. kennara í því efni hjer eftir en hingað til. Jeg vil láta þess getið, að jeg flutti við 2. umr.till. um styrk til augnlæknis á Akureyri, en tók hana aftur, af því að fjvn. var fús á að taka hana upp, þó með annari fjárhæð en jeg hafði sett og auk þess athugasemd um ferðastyrk. Jeg vil eindregið mæla með þessari fjárveitingu og jafnframt leyfa mjer að benda á það, auk þess sem hv.frsm. (ÞórJ) tók fram, að Akureyri hefir ekki fengið styrk til aukalæknis í nærfelt 20 ár. Hefir mikil fjárhæð sparast ríkinu með þessu. Akureyri hefir átt og á ennþá fullan rjett á að fá þennan styrk og hann ekki minni en þann, sem Ísafjörður fær til slíkra hluta. Jeg get staðfest það, sem hv.frsm. (ÞórJ) tók fram, að það eru dæmi þess, að menn hafi orðið blindir norðanlands síðustu árin sakir þess, hve erfitt var að ná í augnlækni í tíma. Ef þessi litla fjárhæð verður veitt, sparar hún áreiðanlega mörgum augnveikum Norðlendingum mikið fje og fyrirhöfn, því að hvorki er altaf auðgert nje ódýrt að leita sjer lækninga hingað til Reykjavíkur. Og þessi litli styrkur mun áreiðanlega verða einnig til þess að bjarga sjón ýmsra manna, sem annars mundu missa hana, sakir þess að þeir ættu ekki kost á að ná til augnlæknis í tækan tíma.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg á aðeins eina brtt. við þennan kafla fjárlagafrv., og er hún um það, að skólagjöldin falli niður. Hv. þm. Ak. (BL) hefir ásamt hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) komið fram með aðra brtt. um að lækka þau. En jeg skoða þau alls ekki sem sómasamlegan tekjustofn fyrir ríkissjóð. Það er gömul venja, að skólarnir eigi að vera frískólar, og virðist ekki nauðsynlegt að breyta því. Með því að koma á skólagjöldum eins og nú er gert, með athugasemdum í fjárlögum, er farið inn á hála braut, í fyrsta lagi af því, að þá er gerður greinarmunur á utan- og innanbæjarmönnum. Er sá greinarmunur fjarri sanni, þar sem menn, er búa t. d. úti á Seltjarnarnesi eða Skildinganesi. geta sloppið við að greiða skólagjaldið, en aftur á móti þeir, sem búa rjett innan við takmörk bæjarlandsins, verða að greiða það. par að auki geta utanbæjarnemendur haft miklu betri efnalega aðstöðu. Í öðru lagi eru námfúsir unglingar með skólagjaldi þessu látnir gjalda fátæktar foreldra sinna, því að þótt það sje nú ekki hærra en þetta, 100–150 kr., þá eiga þó margir erfitt með að standa straum af því að borga það ár frá ári. Auk þess er mörgum mun örðugra að leggja alt þetta fje fram í einu í byrjun vetrar, eins og nú verður að gera. Háttv. þm. Ak. gat þess, að skólagjaldið mundi takmarka aðsóknina að skólunum. Mjer finst nú, að ef á að takmarka aðsóknina, þá eigi að gera það á annan hátt en að miða við efni manna, svo að þeir einir útilokist, sem eiga fátæka foreldra. Annars er engin ástæða til að takmarka aðsóknina að skólunum hjer, því að æskilegast væri, að sem flestir gætu sótt skóla. Þetta skólagjald kemur enn ver niður á þá, sem eiga fleiri en eitt barn í skóla, kannske tvö eða þrjú, og er þetta þá gífurlegur skattur. Mjer finst, að þingið eigi að fylgja hjer sömu stefnu og áður um það að hafa skólana opna, þannig að hver gáfaður hæfileikamaður geti stundað nám sitt, án þess að lagður sje á hann skattur þess vegna. Jeg vænti svo þess, að háttv. deild taki vel þessari till. um að fella niður skólagjöldin, en þau eru nú við þessa skóla: mentaskólann, gagnfræðaskólann á Akureyri, kennaraskólann, stýrimannaskólann, vjelstjóraskólann og Flensborgarskólann. Jeg vil við þetta tækifæri beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvrh., hvort hann hafi gert þá rannsókn, er hann lofaði, er vantraustið var til umræðu, viðvíkjandi því, hvort undarnþáguleyfin fyrir vjelstjóra hafi verið greidd hærra verði en löglegt var. Eftir gildandi lögum kosta þau 10 kr.. en menn þeir, sem um þetta eiga að sjá fyrir hið opinbera, hafa tekið 50 kr. Hæstv. ráðh. (MG) hefir nú haft nægan tíma til þess að afla sjer upplýsinga um þetta og koma með skýrslu um það.  (Atvrh. MG: Upplýsingarnar koma jafnskjótt og nöfnin verða upp gefin)  . Jeg hefi áður skýrt frá því, að menn þessir eru Gísli Jónsson vjelstjóri og Ólafur Sveinsson vjelfræðingur. Jeg vil benda á, að það er mjög einkennilegt, ef hæstv. ráðh. neitar að gefa skýrslu um það, hvort meiri gjöld eru tekin en lög standa til, og yfir tekur þar sem þessi gjöld renna þá ekki nema að litlu leyti til ríkissjóðs, heldur til einstakra manna. Þá vil jeg minnast hjer á annað atriði, sem er brtt. sjútvn. við fjárlagafrv. Frsm. hennar hefir nú enn ekki tekið til máls, en jeg vil þó ekki eiga það á hættu, að því sje ekki svarað, sem hv.frsm.fjvn. (ÞórJ) sagði. Hann gat þess, að fram væri komin frá fjvn.brtt. um vitamálin, þar sem lagt er til, að til nýrra vita og leiðarljósa verði veittar 50 þús. kr., en af því mun verða ætlað 15 þús. kr. til leiðarljósa. Jeg verð að segja, að hjer er of skamt farið og ekki svipað því, sem jeg get fallist á. Þessi upphæð verður algerlega ónóg til þess að byggja 3 vita, því að hún mátti ekki minni vera en 60 þús. kr., eins og sjútvn. leggur til. Hv. frsm. gat þess líka, að nefndin mundi ekki telja það að sök, þó að farið yrði fram úr upphæðinni. En þar til er því að svara, að vafalaust er, að fram úr þessari upphæð verður að fara, ef byggja á þessa 3 vita, sem um er talað, og jafnvel þótt þeir verði ekki nema tveir. Það er rjettast að setja hina rjettu upphæð í fjárlögin, en ekki að vera að reyna að hafa hana lægri aðeins á pappírnum. Auk þess skal jeg geta þess, að með því að koma upp þessum 3 vitum, á Vesturlandi, Suðurlandi og Austurlandi, er mikið fengið, og líkindi til þess, að þeir geti komið að fullu gagni fyrir skipin. En með tveim vitum verður árangurinn töluvert minni. Vitarnir á Suður- og Austurlandi eiga aðallega að vera landtökuvitar og auk þess til fiskiveiða, en vitinn á Vesturlandi á aðallega að vera fyrir fiskiveiðar, og þá sjerstaklega á „Halanum“. - Jeg get ekki fallist á það, að stjórninni sje falið að ráðstafa þessu fje, án þess að ákveðið sje, að það gangi til radiovita, og líkar mjer því ekki orðalagið á till.fjvn. Þess ber að geta, að í raun og veru er of skamt farið hjá sjútvn. í þessu efni. Eftir fjárlagafrv. eru tekjur af vitamálunum áætlaðar 300 þús. kr., en þótt teknar sjeu af þeirri upphæð þessar vitbótar 60 þús. kr., sem sjútvn. leggur til, verður samt ríflegur tekjuafgangur, þegar Hornstrandavitinn er niður feldur. En upphaflega var ekki til þess ætlast, að afgangur yrði af vitagjöldunum, heldur yrði það fje, sem þannig fengist, eingöngu notað til vitamálanna.

Jörundur Brynjólfsson Það mun ekki vera vinsælt að mæla með till. til útgjaldaauka, að þessu sinni. Jeg flyt heldur ekki nema tvær brtt., og eru þær báðar við þennan kafla fjárlagafrv., sem nú er til umr. Það er þá fyrst till. um að veita Símoni Jónssyni 1000 kr. styrk, til þess að leita sjer lækninga á heilsuhæli erlendis. Sjúkdómi þessa manns er þannig háttað, að hann verður að geta dvalið á sjúkrahúsi, ef nokkur von á að vera um bata. - En kostnaðinn við veru sína þar getur hann ekki greitt af eigin rammleik. Efnahagur hans er nú svo þröngur, að hann getur ekki lengur staðið straum af sínu eigin heimili. Þessi maður hefir nú um hríð dvalið á heilsuhæli, og gefa læknar þar honum góða von um bata, ef hann getur verið kyr á hælinu, en það er honum algerlega ókleyft af eigin rammleik, eins og jeg sagði áðan. Jeg hefi því ekki sjeð önnur úrræði en að leita til hins háa Alþingis um styrk. - Að vísu mundi það erfitt fyrir þingið að sinna þeim öllum, sem til þess kynnu að leita í þessum erindum, en þó er öðru máli að gegna, þegar alveg sjerstaklega stendur á. - Þessi maður er alveg sjerstakur atorkumaður, um það get jeg vitnað, og háttv. samþm. minn (MT) og fleiri, sem til hans þekkja, vita það vel. Og verði hann sökum fjárskorts að fara af hælinu og hverfa heim má segja, að batavon hans sje úti. Þessi litli fjárstyrkur er aðeins ætlaður til hælisdvalar. Jeg vona, að góðir menn sjái um heimili hans á meðan. Jeg verð að segja það, að það tæki mig mjög sárt, ef Alþingi sæi sjer ekki fært að sinna þessari styrkbeiðni og vísaði þeim manni frá sem óverðugum, sem leitar nú loks hjálpar eftir langt og mikið starf, þegar kraftarnir hafa þrotið. Jeg vil leyfa mjer að benda á það, að með því að veita þennan styrk er ekki skapað neitt nýtt fordæmi. Slíkir styrkir hafa verið veittir áður, og mun þörfin tæplega nokkru sinni hafa verið eins brýn eins og hún er í þessu tilfelli. Stundum hafa meira að segja verið veittir styrkir til hálaunaðra embættismanna til stuttrar dvalar erlendis, og þeir þó haldið embætti sími og ekki haft mikinn kostnað af því, á meðan þeir dvöldu erlendis. En sumir svona styrkir hafa auðvitað verið veittir án þess jeg láti mjer detta í hug, að ekki hafi verið full þörf fyrir þá. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða meira um þessa till. mína, en treysti á drengskap allra hv.þm., að þeir taki þessari styrkbeiðni vel, og jeg er þess fullviss, að ef þessi maður fær heilsuna aftur, mun hann margendurgreiða þjóð sinni styrkinn. Þá á jeg aðra till. við 12. gr., um að hækka styrk til Halldórs Arnórssonar umbúðasmiðs úr 2200 kr., sem hann er í fjárlagafrv., og upp í 2400 kr. Hæstv. stjórn hefir fært styrkinn niður um 200 kr., en jeg tel, að full þörf hefði verið á, að hann fengi að haldast óbreyttur. Þessi maður á nú við svo þröngan kost að búa, að hann hefir orðið að segja upp húsnæði því, er hann hafði, og selja af áhöldum sínum. Jeg sje, að fram eru komnar brtt. um styrk handa þeim, sem þurfa umbúðir, og það sýnir, að það er full þörf fyrir, að þessari sýslan verði haldið uppi. Jeg held því, að það hefði verið rjettara að gera manninum betur kleyft að stunda iðn sína, sem svo mikil þörf er fyrir hjer, en hinsvegar er enginn gróðavegur, heldur en að sneiða af þessum styrk, sem þegar áður var af skornum skamti. Jeg vænti, að hv. deild samþ. þessa till. Það er aðeins 200 kr. hækkun, sem farið er fram á, svo að hann geti notið sama styrks og hann hafði áður. Einstakar brtt. annara hv.þm. ætla jeg ekki að gera að umtalsefni að þessu sinni.

Ólafur Thors Við 2. umr. fjárl. flutti sjútvn. till. um 75 þús. kr. fjárveitingu til þess að reisa 3 radiovita. Nefndin hafði þá falið mjer framsögu málsins og enda enn, þótt hv. samnefndarmaður minn, 4. þm. Reykv. (HjV), hafi nú tekið að nokkru leyti af mjer ómakið, raunar að óþörfu. Við fyrri umr. málsins færði jeg rök fyrir till. nefndarinnar. Jeg skal ekki endurtaka þau, aðeins minna á, að menningarþjóðirnar keppast nú um að reisa radiovita, vegna þess að þeir eru nú af sjerfræðingum taldir sjófarendum ómissandi öryggi, - stærsta framfarasporið, sem nokkurntíma hefir verið stigið á þeirri braut, svo traustur leiðarvísir, að jafngildir í þoku og dimmviðri ljósvitum í heiðskíru veðri. Jeg skýrði frá því, að vitar þessir væru nú orðnir það fullkomnir, að ólíklegt þætti, að mikil breyting yrði á þeim frá því, sem nú er. Enda er það nú brennandi áhugamál vitamálastjóra að umlykja sem allra fyrst strendur landsins með radiogeislum. Til þess þarf 14 vita, er kosta samtals um 300 þús. kr., en rekstrarkostnaður þeirra er hverfandi lítill. Þegar sjútvn, flutti till. sína við 2. umr. fjárl., gekk hún þess ekki dulin, að slíkt fjárframlag mundi sæta mótspyrnu. En nefndin átti sjer málsbætur. - í fyrsta lagi þær, að óviðfeldið er, að við Íslendingar, sem byggjum eyland og lifum að miklu leyti á sjávarútvegi, gerum vitamálin að tekjulind, en til þess var þó ætlast samkv. fjárlagafrv. hæstv. stjórnar. Þar er vitagjaldið áætlað kr. 300 þús., en útgjöld vegna vitamála 244 þús., og var þá tekjuafgangur 56 þús. En þar við bættist svo, að háttv.fjvn. hafði lagt til, að niður fjelli fjárveiting að upphæð 70 þús. kr., er ætluð var til þess að reisa Hornvitann. Að vísu fór þessi háttv. nefnd jafnframt fram á það að hækka fjárveitingu til leiðarljósa um 5 þús. kr., svo að samkv. till. hennar nam sparnaður á vitamálunum 65 þús. í viðbót við þær 56 þús., sem hæstv. stjórn hafði ætlað að láta ríkissjóð hagnast á vitamálunum á næsta ári. Nam tekjuafgangurinn þannig 120. þús. kr. Loks vænti nefndin þess, að hin ríka nauðsyn þessa máls væri hv.þdm. svo ljós, að í því mundi liggja sæmileg trygging þess, að till. nefndarinnar yrði samþykt. Háttv. þdm. er nú í fersku minni hvernig leikar fóru. Till. sjútvn. var feld með jöfnum atkv. Jeg læt ósagt, hvernig fara mundi að þessu sinni, ef sjútvn. hefði treyst á að neyta aflsmunar. Tel þó ekki ólíklegt, að nefndin mundi hafa haft sitt mál fram, þótt hún hefði flutt till. um svipaða fjárveitingu og við 2. umr. En nefndin ákvað strax að tefla ekki á fremsta hlunn um það, heldur leita samvinnu við hv.fjvn., enda höfðu sumir hv.fjvn.menn talað líklega um málið. Sjútvn. hefir því lækkað upphæðina að verulegum mun, svo að hún fer nú aðeins fram á 60 þús. kr. til að reisa fyrir radiovita, og hafði þá vænst, að hv.fjvn. ljeti sjer það lynda. Jeg þarf því eigi að lýsa vonbrigðum sjútvn., er hún sá till.hv.fjvn. á þskj. 336, er fer fram á, að veittar verði 50 þús. kr. til leiðarljósa og vita. í fljótu bragði sýnist till. þessi ekki mjög ólík till. sjútvn., en við nánari athugun sjest þó strax, að þessum 50 þús. kr. er ætlað að koma í stað þeirra 15 þús. kr., er nú standa í fjárlagafrv. Ný fjárveiting er því aðeins 35 þús., sem enn skerðast um 10 þús. fyrir þá till.hv.fjvn. að fella niður 10 þús. kr. fjárveitingu til hljóð- og ljósdufls á Valhúsgrunni. Hjer er því í rauninni aðeins um 25 þús. kr. að ræða, í stað þeirra 60 þús., er sjútvn. í allri sinni auðmýkt hefir talið, að sje það minsta, sem komist verði af með. Svona er þá till.hv.fjvn., þegar hún er krufin til mergjar. En mjer var óblandin ánægja að heyra ræðu hv.frsm. (ÞórJ). Hann lýsti því yfir, að telja mætti sama og víst, að till. um að fella niður fjárveitingu til duflsins á Valhúsgrunni yrði tekin aftur, og gat þess jafnframt, að nefndin ætlaðist til, að á þessu ári yrðu reistir 2 radiovitar, enda þótt reynslan sýndi, að þær 35 þús. kr., er ætlaðar eru til þess, nægðu ekki. Að fenginni þessari yfirlýsingu þykir mjer málið horfa vænlegar og játa fúslega, að dregið hefir saman með hv.fjvn. og sjútvn., þótt jeg hinsvegar geti ekki orðið við þeim tilmælum að taka aftur till. sjútvn. En það er vegna þess, að enda þótt svo sýnist, sem eigi skifti verulegu máli, hvort reistir verða 2 vitar eða 3, þá er þó munurinn meiri en tölurnar gefa til kynna. Sannleikurinn er nefnilega sá, að komi hjer 3 radiovitar, tel jeg sæmilega trygt, að allflest eimskip, er hafast að staðaldri við við strendur landsins, verði þegar búin miðunartækjum. Verði vitarnir aftur aðeins tveir, verða mikið færri skip búin tækjunum. Hjer er því um annan og meiri mun að ræða en venjulegan mun á 2 og 3 leiðarvísum. Að endingu vil jeg minna hv.fjvn. á þá sorglega staðreynd, að á síðustu 40 árum höfum við fórnað Ægi um 3000 sægörpum, og þótt jeg játi, að víða sje þörfin brýn fyrir framkvæmdir á landi voru, hvílir sú skyldan þyngst á mjer, að auka öryggi sæfarenda. Jeg skal svo geta þess, að jeg tel ólíklegt, að við útgerðarmenn höfum nokkurn beinan hag af þessum vitum. En verði þeir reistir tel jeg víst, að við þegar búum togarana miðunartækjum, til þess eins að tryggja sem best líf sjómannanna. Kostnaður okkar mundi nema um 100 þús. króna. Úr því nú að útgerðarmenn á þennan hátt, með 100 þús. kr. fjárframlagi, eru reiðubúnir til að rísa undir helgri skyldu sinni, vænti jeg þess, að hinu háa Alþingi blæði ekki í augum að samþ., að ríkissjóður leggi af mörkum 60 þús. kr. í þessu augnamiði, fyrst það nú er alment viðurkent, að hjer er um þjóðþrifamál að ræða, en það sýnir og sannar hinn samhuga áhugi hv.fjvn. og sjútvn. um fjárframlög til þessara vita.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg leyfi mjer að óska, að þessu frv. verði vísað til hv.allshn.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil aðeins benda hv. nefnd á það, að þetta frv. hefir fengið talsvert einkennilega afgreiðslu í hv.Ed. Jeg á ekki við það, þó að þarna sje lagt til að leggja niður Þingvallaprestakall og losa okkur við það eina, sem eftir er á Þingvöllum af því, sem þar var áður, sem er presturinn. En hins verður að minnast, að prestakallið er tvær sóknir, og það verður ekki hjá því komist að ráðstafa hinni sókninni líka. En það er látið ógert.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg skal geta þess, að ekkert ákvæði um breytingu á Þingvallaprestakalli var í stjfrv., heldur var ákvæði um þetta sett inn í hv.Ed. En þar mun hafa verið gengið út frá, að annar prestur tæki við hinni sókninni. Í frv., eins og það er nú, er aðeins um það að ræða, að Mosfellsprestur skuli taka að sjer prestsþjónustu í Þingvallasókn, ef Þingvellir verða lagðir niður sem sjerstakt prestakall, sem jeg geri ekki ráð fyrir að verði. Þetta er einhver varnagli hjá Ed., sem jeg býst ekki við að verði að veruleika.