Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. svipað þessu kom fram á síðasta þingi og var þá sent til umsagnar tollstjóra- og borgarstjóraskrifstofanna í Reykjavík. Liggja fyrir allgreinilegar umsagnir frá báðum. Þó að nál. meiri hl. á þskj. 357 sé ekki mjög langt, þarf ég eiginlega ekki miklu við það að bæta. Meiri hl. getur fallizt á, að til bóta væri, að gjöld til ríkis yrðu greidd á allt að 10 gjalddögum og kaupgreiðendum gert skylt að halda í greiðsluskyni eftir hluta af kaupi þeirra, sem hjá þeim vinna, þótt það yrði stundum misvel þokkað í viðbót við það, sem haldið er eftir vegna útsvars. En önnur atriði í frv. gat meiri hl. ekki fallizt á að svo stöddu máli. Það er áreiðanlegt, að sérstök innheimtustofnun, sem þyrfti tvo dýra embættismenn, forstjóra og féhirði, auk annars starfsliðs, yrði til mikils kostnaðarauka frá því, sem er. Og með frv. er gert ráð fyrir að skapa Reykjavíkurbæ þá óviðunandi sérstöðu meðal bæjarfélaga að svipta hann umráðunum á innheimtu tekna sinna. Útsvörin eru miklu meiri hluti af tekjum hans en tekju- og eignarskatturinn af tekjum ríkisins, svo að sanngjarnara væri að fela heldur bæ en ríki innheimtu hvors tveggja í Rvík, ef hagnaður þætti síðar meir að því að sameina innheimtuna. Bænum getur riðið ákaflega á að innheimtan sé vel rækt, og sjálfs er höndin hollust. Skattar ríkisins hafa nú stóraukizt frá því fyrir nokkrum árum, þegar til orða kom, sérstakl. í milliþn., að bærinn tæki að sér innheimtu þeirra, svo að það ráð mun ekki upp tekið í bili. Vitnað hefur verið í það, að borgarritari hafi, f. h. borgarstjóra, mælt með frv. í svarbréfi sínu. En sannleikurinn er sá, að meðmælin í þeirri ýtarlegu umsögn eru ákaflega miklum skilyrðum bundin og væg, og svo fremi, að ekki sé uppfyllt í frv. aðalkrafa hans, eru í umsögninni mótmæli gegn samþ. frv. í því formi, sem það nú hefur. Það stendur hér, með leyfi hæstv. forseta: „Ef svipta á bæjarstjórn allri íhlutun um innheimtu á langmestum hluta bæjarteknanna, virðist mér ekki ósanngjörn krafa, að tekjur bæjarsjóðs verði að einhverju leyti innheimtar sem forgangskröfur fyrir öðrum persónulegum sköttum“. Þetta er svo verulegt skilyrði, að ef því er ekki fullnægt, er samþykki bæjarstjórnar úr sögunni. Síðar slær borgarritari dálítið undan og segir, að a. m. k. sé nauðsynlegt, að bærinn hafi íhlutun um yfirstjórn innheimtunnar. Það er ekki um það að ræða í þessu frv. Enda gat meiri hl. ekki séð, hvernig henni yrði við komið. Að lokum segir borgarritari, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalatriðið er þetta, að ég tel ekki mega sleppa hendi af svo veigamiklum þætti í starfsemi bæjarskrifstofanna, fyrr en öruggt megi telja, að þeirri starfsemi sé ekki miður borgið í höndum hinnar nýju stofnunar“. Sannleikurinn er sá, að í þessu frv. og því, sem lá fyrir síðasta þingi, eru alls engar tryggingar gefnar bæjarstjórn um íhlutun í starfi stofnunarinnar eða hagkvæma skiptingu teknanna. Ef litið er á meðmæli tollstjóra og borgarstjóra, þá byggjast þau eingöngu á því hagræði, sem það er fyrir gjaldendur að geta borgað öll gjöld á sama stað. Kostnaður er mikill. Það má segja, að það séu hagræði að hafa öll gjöld á sama seðlinum og að fara í einn stað til að greiða þau. En ég vil segja um þetta atriði, að af þeim mörgu sporum, sem menn ganga, þá eru þetta bara fá. Og þegar tillit er tekið til þess, hve margir eiga erfitt með að borga þessi gjöld, þá held ég það muni minnstu, hvort þeir þurfa með þau í einn eða tvo staði. Þá hefur frv. svipting á ráðstöfunarrétti gjaldþegnanna í för með sér. Eins og nú er, hafa gjaldendur leyfi til að ákveða, hvernig þeir skipta þeim peningum, sem þeir hafa aflögu til skattgreiðslu. Hér eru þeir sviptir því. Samkv. frv. greiðir hver gjaldandi ákveðinn hluta af heildarálagningunni, - og þó að það standi ekki í frv., þá má skilja það svo, að það eigi að skipta því, sem innheimtist, hlutfallslega milli bæjar og ríkis. Annað getur varla komið til mála. Þá er annað einkennilegt í þessu frv., en það er misrétti Reykjavíkur í samanburði við aðra bæi. Í 10. gr. frv. er fjmrh. heimilað að ákveða með reglugerð, að þetta innheimtuskipulag nái einnig til annarra kaupstaða, o,g segir: ,,Fela má hlutaðeigandi sveitarfélagi innheimtuna“. Þar sem enginn bær, nema Reykjavík, er svo stór, að ríkisstj. mundi detta í hug að setja þar upp innheimtustofnun, heldur verði að fela bæjunum að gera það, þá sér maður, að þetta á að gilda fyrir alla bæi nema Reykjavík. Þar á að fela innheimtuna stofnun, sem bærinn hefur enga íhlutun um á nokkurn hátt. Það mætti spyrja, hvers vegna meiri hl. hefði ekki komið með brtt. við frv. Það var varla tími til þess, enda ekki svo létt að gera breyt. á frv. eins og það liggur fyrir. Við vildum heldur nýtt frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt. Meiri hl. hefði þá orðið að bera fram nýtt frv., og hann taldi réttara, að það yrði ekki gert, fyrr en málið hefði fengið ýtarlegri undirbúning, og lagði því frekar til, að frv. yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Hann er sem sé ekki á móti aðalatriðum frv., en telur sig ekki geta fallizt á málið eins og það er, og telur heppilegra, að það fari fram ýtarlegri undirbúningur á því, áður en frv. er borið fram. Ég legg því til, að d. samþ. hina rökstuddu dagskrá.

Frsm. minni hl. (Bernharð Stefánsson) : Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. hefur skýrt frá gangi málsins í n., og þarf ég engu þar við að bæta. N. hafði málið einnig til athugunar í fyrra, en þá varð það ekki útrætt. Lítur að vísu út fyrir, að eins fari enn, því að málið hefur oft verið tekið af dagskrá nú, svo að ég býst við, að það séu lítil líkindi til, að það nái fram að ganga. En ég verð að segja það, að ég fann ekki, að það væri eins mikill ágreiningur í n. og kom fram hjá hv. frsm. Allir voru sammála um, að ýmis atriði þess væru til bóta frá því, sem nú er. Þó fór það svo, að n. klofnaði. Meiri hl. var með því að vísa málinu frá með rökst. dagskrá. Ég og hv. 3. landsk. leggjum til, að það verði samþ., en að vísu með breyt., sem síðar verða bornar fram, ef til kemur. Hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir nýmælum frv. í áliti sínu. Aðalatriðið er sameining innheimtu útsvara og ríkisgjalda í Reykjavík með því að hafa sameiginlega innheimtustofnun. Hitt það að taka upp fleiri gjalddaga á tekju- og eignarskatt en nú er, og var öll n. sammála um, að fleiri gjalddagar á gjöldum til ríkisins væru til bóta. Við í minni hl. álítum þetta atriði svo mikils vert, að ekki sé rétt að vísa frv. frá, þó að ekki sé fallizt á öll ákvæði þess. Það var ekki þetta, heldur hitt atriðið - um sameiginlega innheimtu -, sem n. klofnaði á. Við álítum einnig það til bóta. Hv. frsm. meiri hl. telur, að þetta muni vera dýrara en nú er. Það er sízt fyrir það að synja, því að margt fer öðruvísi en ætlað er. En það kemur í bága við það, sem komið hefur fram hér oft, þegar sameina hefur átt stofnanir. Þá hefur það ævinlega átt að vera til sparnaðar. En þó að það yrði dýrara, þá hefur þetta fyrirkomulag svo marga kosti, að vera mætti, að það borgaði sig samt. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, þá var þetta frv. sent borgarstjóra til umsagnar. Borgarritari hefur svarað fyrir hans hönd. og verður að líta þannig á, að hann hafi svarað fyrir hönd bæjarstjórnar. Hv. frsm. taldi meðmæli borgarritara væg, en það liggur þó í þessu orði, að hann hafi komið með meðmæli með frv. Það er satt, að borgarritari vill fá breyt. á frv. og getur um ákveðin skilyrði fyrir fylgi sínu, en slíkt hefði mátt taka til athugunar meira en gert hefur verið. Það, sem hann telur því aðallega til gildis, eru þægindin fyrir almenning. Hann játar það og segir, að þótt bæjarstjórn Reykjavíkur hafi ekki beina hagsmuni af frv., þá sé það hægðarauki fyrir gjaldendur í bænum að geta borgað öll gjöld sín í einu lagi og á fleiri gjalddögum. Af því skilst mér, að hann telji rétt að samþ. þetta frv. Hv. frsm. gerði að vísu lítið úr þeim þægindum og sagði, að það væri litlu hægara að ganga í einn stað en tvo. Ég hygg, að hagræði gjaldenda sé meira en það. Með því að fá á einn gjaldseðil allt, sem þeir þurfa að greiða til opinberra þarfa, mun margur fá betra yfirlit yfir það, hvað hann þarf að taka frá af tekjum sínum. Ég veit, að hv. frsm. þarf sjálfur ekki á slíkum leiðbeiningum að halda. Hann er það sinnugur maður, að hann getur komið því í verk að reikna það saman. En sumir eru skeytingarlausir og verður það oft fyrir að eyða því, sem þeir hafa handa á milli, ef ekki er knýjandi þörf að verja því í annað. Þá kem ég að því, sem hv. meiri hl. n. taldi aðalatriðið fyrir sig. Honum finnst hallað á hlut Reykjavíkurbæjar og að bærinn muni hafa óheppilega sérstöðu, ef frv. er samþ. En eins og ég hef vikið að, er það einkennilegt, ef þetta frv. hallar stórlega á Reykjavík, að það skuli ekki hafa komið fram nein mótmæli á þeim grundvelli frá bænum sjálfum. Það, sem fram hefur komið, verður að telja frekar meðmæli en mótmæli, enda er það svo, ef gjaldendur hafa hag af því og innheimtur eru jafn tryggar og áður, að þá virðist það eðlilegt af hendi bæjarins að vilja láta taka þennan hátt upp. Ég sé því ekki, að eftir sé annað en metnaður fyrir Reykjavík, sem mér virðist þó misskilinn metnaður. En við í minni hl. viljum taka það til athugunar á vinsamlegan hátt, hvernig hægt væri að koma því fyrir, að bæjarfélagið tryggði sig gagnvart stofnuninni eða a. m. k. hefði íhlutun um rekstur hennar. Frv. á að gilda fyrir aðra kaupstaði, þegar ráðherra kveður á um það. Þó að því sé frestað að taka upp sameiginlega innheimtu í öðrum kaupstöðum, þá gilda sömu l. fyrir þá. Og ef Rvík finnst hún hafa óheppilega sérstöðu vegna heimildarákvæðanna handa sveitarfélögum í 10. gr., þá mætti athuga, hvort Reykjavík getur ekki komið undir þá heimild. Þar sem meiri hl. fjhn. styður dagskrána og þeir tveir flokkar, sem að henni standa, hafa meiri hl. í hv. d., teljum við í minni hl. ekki ólíklegt, að hún verði samþ. Þess vegna höfum við ekki séð ástæðu til að bera fram brtt. við þessa umr. málsins. Sýni það sig aftur á móti, að frv. hafi fylgi í d. og fari til 3. umr., þá má taka það aftur til athugunar og bera fram brtt. við 3. umr., og eru það sérstaklega ákvæði 8. gr., sem við teljum, að þurfi lagfæringar við. Við teljum, að það sé með öllu óhugsandi og óframkvæmanlegt að hafa skyldu vinnuveitanda til að greiða útsvör og önnur gjöld þeirra, er hjá honum vinna, jafnvíðtæka og frv. gerir ráð fyrir, t. d., að það nái til kaupgreiðslu til daglaunamanna. Álitum við, að það gæti tæplega náð til annars en árs- eða mánaðarkaups, m. ö. o., til fastráðinna manna. Þá teljum við einnig, að það þurfi að setja skýrari ákvæði um, að innheimt gjöld skiptist jafnóðum og í réttum hlutföllum til aðila. Þá viljum við athuga möguleikana fyrir því, að bæjarfélagið fái þátt í innheimtunni eða eftirlit með henni. Það eru fleiri atriði, sem við teljum þurfa athugunar, en þau eru smávægileg. Að hinu leyti erum við sammála hv. meiri hl. um það, að ef þessu frv. verður vísað frá, þá sé sjálfsagt að taka upp breyt. á l. um tekju- og eignarskatt þannig að hafa fleiri gjalddaga og láta gjaldendur til ríkisins njóta þessa hagnaðar og ríkið þá einnig njóta hagnaðar með því að innheimta ríkisgjöldin fyrr en ella. Það er þá till. minni hl. fjhn., að frv. verði samþ. óbreytt til 3. umr. og síðan athugaðar breyt. við þá umr.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta, að hann hefur dregið að láta þetta mál koma fyrir deildina vegna lasleika míns, svo að ég gæti verið viðstaddur og tekið þátt í umr. Ég vil segja, að það urðu mér nokkur vonbrigði, að meiri hl. fjhn., eftir að búið var að athuga málið á tveimur þingum, langan tíma á hvoru, skyldi svo vísa því frá með dagskrá. Hv. 1. þm. Reykv., frsm. meiri hl., hefur gert grein fyrir þeim rökum, sem meiri hl. n. færir fram gegn þessu frv., og tel ég þau rök mjög léttvæg. Frv. þetta byggist á tveim aðalþáttum. Annar aðalþáttur þess er sá að breyta gjalddögum þannig, að ríkissjóður fái ekki öll gjöld greidd í einu. Hinn aðalþáttur frv. er sá, að innheimta öll gjöldin í einu lagi og minnka þannig innheimtukostnað. Borgarstjóri, 6. þm. Reykv., leggur fram frv. um fjölgun gjalddaga á greiðslu útsvara og segir svo í greinargerð þess frv.: „Varð þess ekki vart, að gjaldendur hefðu yfirleitt nokkur andmæli gegn innheimtu með þessum hætti, en margir létu beinlínis í ljós ánægju yfir því, að gjalddögum var með þessu móti fjölgað og lægri fjárhæð innheimt hverju sinni að sama skapi. Má óhætt fullyrða, að gjaldendur og þó einkum launþegar tóku breytingunni yfirleitt vel.“ Hv. form. meiri hl. fjhn. telur, að þessi skipun komi til með að verða almenningi til óhagræðis. Þetta er alveg gagnstætt því, sem borgarstj. segir, og ég tel, að þetta sé tvímælalaust hentugra fyrir launamenn, enda komið á í flestum menningarlöndum. Þegar þessi venja er komin á, verða menn skattanna lítt varir. Launin verða einungis þeim mun lægri sem skattupphæðinni nemur. Þá segir frsm., að það sé skerðing á rétti skattþegnsins að láta hann ekki ráða gjalddaga. En hvað er þá að segja um útsvörin? Ef bærinn þarf á sínum tekjum að halda á ýmsum tímum árs, er þá ekki skiljanlegt, að ríkissjóður þurfi þess einnig? Annars hygg ég að það mætti æra óstöðugan, ef fara ætti að taka slíka hluti sem þessa alvarlega. Háttv. meiri hl. finnur frv. enn tvennt til foráttu. Hann telur þessa skipan hafa í för með sér aukinn kostnað. Þetta tel ég alveg órannsakað mál. Reykjavíkurbær hefur fullkomna skrifstofu, og ég hygg, að það yki ekki mikið störf hennar, þótt hún annaðist þetta. Auk þess er hér tollskrifstofa með starfsmönnum með 120 þús. kr. launum til samans. Þessi skrifstofa yrði óþörf. Niðurstaðan yrði því sennilega sú, að innheimtukostnaðurinn mundi minnka. Enn fremur eru greiddar á þessu ári um 312 þús. kr. til rekstrar þessarar skrifstofu, en hún á að vera gjaldendum til þæginda. Það hlýtur að vera sparnaður við það að láta einn aðila koma í stað þessara tveggja. Borgarstjóri telur, að bæjarbúar séu yfirleitt ánægðir með þetta fyrirkomulag. Hvers vegna mega ekki skattgreiðendur njóta sömu hlunninda? Háttv. frsm. segir, að bærinn setji tvö skilyrði fyrir að þetta verði samþykkt. Á þetta hefur ekki verið minnzt við mig. „Önnur krafan er sú, að bærinn hafi forgangsrétt“. Ég sé ekki, að slík krafa sé frambærileg. Auðvitað eiga báðir aðilar að hafa jafnan rétt. Hitt atriðið er, að bærinn hafi íhlutunarrétt um innheimtu. Það er ekkert aðalatriði fyrir mér, hvor hefur innheimtuna. Aðalatriðið er, að frv. nái fram að ganga, og til samninga um þetta atriði er ég reiðubúinn, hvenær sem er. Ef þessi rökstudda dagskrá verður samþykkt, sem mér virðist öll líkindi benda til, hlýtur ríkisstj. að nota sér heimild í 42. gr. skattal. til þess að fjölga gjalddögum, og það verður gert, ef þetta frv. verður fellt, en ég tel það illa farið, ef ríkisstj. neyðist til að neyta þeirra heimilda, sem til eru hér um, og skipta þannig því, er framkvæma mætti í einu lagi. Ég vænti því, að háttv. n. sjái sér fært að láta málið ná fram að ganga.

Forseti (StgrA) : Með því að nú líður óðum að fundartíma, þá vil ég leyfa mér að taka málið af dagskrá.