Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er lagt fyrir Alþ. af ríkisstj. eftir tilmælum, sem henni bárust fyrir alllöngu frá fulltrúum stéttarfélaga sjómanna í Rvík og Hafnarfirði. Ríkisstj. leitaðist við, eftir því sem hægt var, að koma á samkomulagi milli útgerðarmanna og sjómanna um skipulagða samsiglingu, án þess að til lagasetningar þyrfti að koma, og hefur stj. nokkrum sinnum setið fundi með þessum aðilum. Enda þótt togaraeigendur kæmu á hjá sér skipulagi um þessar siglingar, sem virtist vera nægilegt til þess að gefa öryggi þar um, þá var þó ekki hægt að koma á fullu samkomulagi um samsiglingu allra skipa, sem sigla á milli Íslands og StóraBretlands. Fulltrúar sjómanna, þeir, sem víðræður áttu við ríkisstj., lögðu á það mikla áherzlu, að þetta yrði sett í lög til þess að tryggja það sem bezt, að samsigling ætti sér stað með öllum skipum. Þá var það, að stj. ákvað að leggja fram á Alþ. frv. það til l., sem hér liggur fyrir. Ég vil taka það fram, að á fyrsta fundi, sem haldinn var með fulltrúum útgerðarmanna, lýstu þeir því yfir, að þeir vildu í þessum efnum gangast fyrir því, að skipshöfnunum væri tryggt það mesta öryggi, sem hægt væri að láta þeim í té. Eftir að séð var, að ekki varð komizt hjá því að leggja fram frv. um þetta á Alþ., reyndi stj. enn að hafa samvinnu við báða þessa aðila með þeim árangri, að eftir nokkrar viðræður náðist samkomulag milli fulltrúa útgerðarmanna í Rvík og hinna áðurnefndu fulltrúa sjómanna um reglugerð þá, sem prentuð hefur verið með frv. sem fylgiskjal. - Við meðferð málsins í hv. Ed. var lítils háttar breyt. gerð á 2. gr. frv., en af því leiðir, að einnig þarf að gera dálitla breyt. á reglugerðinni, og mun stj., ef þetta verður að 1., hafa um það samráð við hina fyrrnefndu aðila, siður en endanlega verður gengið frá reglugerðinni. Annars mun hún að aðalefni til verða gefin út eins og hún er prentuð með stjfrv. Ég vil svo aðeins leyfa mér að óska þess, að hv. d, sjái sér fært að hraða meðferð þessa máls svo, að það gæti orðið að l., áður en þessu þingi, sem nú situr, slítur.



Herra forseti. - Ég flyt á þskj. 690 ásamt tveimur öðrum þm. till. til þál. um útgáfu Njálssögu. Eins og þessi þáltill. ber með sér, fer hún fram á það að skora á ríkisstj. að sjá um og greiða fyrir því, að menntamálaráð og Þjóðvinafélagið gefi Njálssögu út nú á þessu ári í vandaðri heimilisútgáfu handa félagsmönnum sínum. Eins og kunnugt er, hafði Þjóðvinafélagið ákveðið að gefa út Íslendingasögurnar í vandaðri útgáfu handa félagsmönnum sínum, og hefur Fornritafélagið séð um þá útgáfu. En þessi útgáfa var að miklu leyti vísindalegs eðlis og hefur ekki verið gefin út nema í fáum eintökum, sem voru stór og nokkuð dýr, og komst þessi útgáfa því ekki inn á nema rá heimili í landinu. Ég skal nú rekja orsakir þessarar þáltill. Þegar kom fram á árið 1941 var það auglýst í dagblaðinu Vísi, að í ráði væri að gefa út nýja útgáfu af Laxdælasögu með breyttri stafsetningu, felldar yrðu niður allar ættartölur o.fl. Strax þegar þetta varð hljóðbært, mætti það mikilli mótspyrnu, bæði í blöðum og manna á milli. Það mun nú svo með okkur Íslendinga, að við erum fátækir og fámennir, og við eigum lítinn veraldarauð, en við eigum einn auð, það eru fornbókmenntir okkar. Það mun vera nær eins dæmi, að svo fámenn þjóð sem við erum eigi slíka gimsteina sem fornritin eru. Það er þess vegna viðkvæmt mál, ef nú ætti að fara að gefa út fornrit okkar breytt að efni og málfari frá því, sem þau hafa áður verið. Ég get hins vegar vel fallizt á það, að stafsetningin geti verið eins konar smekksatriði, en þó er alveg óþarfi að breyta henni, því að hver einasti Íslendingur getur lesið fornrit okkar eins og þau hafa verið prentuð upp á síðkastið, sáralítið breytt frá handritunum, og lesið þau sér til fyllsta gagns. - Þessi útgáfa á Laxdælu varð til þess, að Alþ. samþykkti árið 1941 l. um það að banna, að gefin væru út íslenzk fornrit, eldri en frá 1400, af öðrum en Fornritafélaginu, nema því aðeins, að leyfi menntmrn. kæmi til. Þessar umr. og samþykkt frv. á Alþ. varð til þess, að sá, sem stóð að útgáfu Laxdælu, Halldór Kiljan Laxness, gaf út yfirlýsingu í dagblaðinu Visi. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef tekið að mér að gefa út Laxdælasögu, færða til hinnar svo kölluðu stjórnarráðsstafsetningar í landinu. - Að því fráskildu, að upp verður tekin hin fyrirskipaða stafsetning stjórnarráðsins, kemur vitanlega ekki til mála, að orðfæri textans, stíl eða máli verði í nokkru breytt í útgáfu minni á Laxdælasögu. Reykjavík, 14. okt. 1941. Halldór Kiljan Laxness.“ Menn vonuðust eftir því, að óhætt mundi að treysta þessari yfirlýsingu. En þrátt fyrir það, að þessi yfirlýsing kæmi fram, þá skeður það, að útgáfan, þegar hún kemur, er hin andstyggilegasta í alla staði, heilum köflum sleppt, orðfæri og orðaröð breytt, pappír og prentun, allt hið lélegasta, sem hægt er að hugsa sér. Mjög lélegur formáli fylgir bókinni, og er þar gefið í skyn, órökstutt, að þetta sé eins konar lygasaga, sem ekkert mark sé á takandi, o.s.frv. En þegar svona fór nú hjá þessum rithöfundi, sem er talinn mjög fær í sinni grein og er mjög góðum hæfileikum búinn sem rithöfundur, hvernig mundi þá fara fyrir öðrum, sem ekki eru slíkum hæfileikum búnir? - Það er auðséð, að þetta var gert til þess að græða á því fé, en ekki til þess að auka gildi íslenzkra bókmennta. Nú skeður það einkennilega fyrirbrigði, að fyrir fáum kvöldum er það auglýst í útvarpinu, að nú eigi að fara að prenta Njálu. Það er sama útgáfufyrirtækið og sami maðurinn, sem stendur fyrir þessari útgáfu, og stóð fyrir útgáfu Laxdælu. Það vakti þó meiri undrun, að menntmrn. hafði veitt leyfi til þessarar útgáfu, þrátt fyrir lagasetninguna frá 1941 og þrátt fyrir það að útgáfa Laxdælu hafi verið fordæmd af kennurum við norrænudeild háskólans, sem eru í þessum efnum dómbærastir allra Íslendinga. Ég vil nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp álit það, sem þessir menn hafa gefið út um Laxdæluútgáfu Halldórs Kiljans Laxness: „A. Meðferð máls. Við samanburð á þessari útgáfu og útgáfu þeirri, er hún byggist á, kemur í ljós, að fjölmörgu því máli, sem á engan hátt verður talið til stafsetningar, er breytt: a. Ýmiss konar breytingar eru gerðar á orðmyndum. b. Orðum er sleppt. c. Orðum er bætt inn. d. Skipt er um orð. e. Orðaröð er breytt. f. Bætt er inn heilum setningum eftir útgefandann. Á fundi menntamálanefndar h. 22. þ. m. voru færð mörg dæmi þessu til sönnunar, og teljum við þarflaust að endurtaka þau hér, enda auðvelt hverjum þeim, er nennir, að ganga úr skugga um þau. Hins vegar viljum við taka það fram, að við teljum allar þessar breytingar til skemmda á máli og stíl sögunnar. B. Meðferð efnis. Meðferð sögunnar er á þá leið, að stórfelldar efnisbreytingar hafa verið gerðar á henni: a. Einstökum setningum er sleppt. b. Heilum köflum er sleppt, t.d. á einum stað 5 kapítulum. e. Einstakar setningar eru færðar til. d. Kaflar eru færðir til. e. Samdar eru setningar inn í textann, þar sem útgefanda hefur þótt nauðsyn til bera. Allar þessar breytingar rýra stórlega efni sögunnar og breyta svip hennar, svo sem gerð var grein fyrir á fyrrnefndum fundi.“ Þrátt fyrir það, að Laxdæluútgáfan hefur fengið þennan dóm, og þrátt fyrir það, að þessi útgáfa er búin að fá dóm í undirrétti, þrátt fyrir þetta allt saman, þá veitir hæstv. dómsmrh. þessum manni nú leyfi til þess að fara að gefa út Njálssögu. Það er að vísu rétt, að hæstv. dómsmrh. hefur ekki brotið l., en með þessu hefur hann traðkað á vilja Alþ. og mikils meiri hl. þjóðarinnar, það þori ég að fullyrða. Það er ekki hægt að vænta þess, að þessi maður, Halldór Kiljan Laxness, þó að hann geti, fari nokkuð betur með Njálssögu heldur en hann fór með Laxdælu 1941 þrátt fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf þá. Sú yfirlýsing sýnir það ótvírætt, að það er ekki hægt að treysta honum. Ég veit, að eins og nú er komið; er ekki hægt að stöðva þetta verk. Það var á valdi ráðh., en hann hefur ekki gert það. En það er eitt, sem hægt er að gera, og það er það, sem farið er fram á í þessari þáltill., og það er, að á þessu ári verði gefin út ný útgáfa af Njálu, eins og við viljum hafa hana og eins og þjóðin vill hafa hana, en ekki skrumskælda eins og Laxdælu. Ég hef ekki meira um þetta að segja, en vona, að hv. d. samþykki þessa till.



Herra forseti.- Við þáltill., sem hér liggur fyrir á þskj. 690, er í sjálfu sér ekkert sérstakt að athuga. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því, að Njálssaga sé gefin út á þessu ári í vandaðri heimilisútgáfu handa félagsmönnum Þjóðvinafélagsins. En þáltill. er dálítið óákveðin. Það er skorað á stj. að greiða fyrir því, eftir því sem þarf, að menntamálaráð og Þjóðvinafélagið gefi Njálssögu út. Hér er ekki fengin nein grg. fyrir því, hvernig tillögumenn hugsa sér, að greitt verði fyrir þessu. Hugsa þeir sér það með fjárframlögum? Ef það er leyfi til þess að gefa Njálssögu út, stendur væntanlega ekki á því leyfi. En svo veit ég ekki, hvernig það er, hvort menntamálaráð hefur nokkuð ákveðið um útgáfuna, og gæti skeð, að það mætti skilja þetta svo, ef svo er ekki, að stj. eigi að hvetja menntamálaráð til þess að taka slíka ákvörðun. Ég get hugsað mér þann skilning lagðan í það, en þessu mun frsm. gefa skýringu á. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé alveg á valdi menntamálaráðs og Þjóðvinafélagsins, jafnvel þótt þing og stj. geti skorað á þessar tvær stofnanir og geri það, getur stj. a.m.k. ekki skyldað menntamálaráð til að gera þetta. Það væri fremur, að þingið kynni að geta það. Forsvarsmaður þessarar stofnunar er hér í þessari d. og getur gefið nánari upplýsingar um þetta. Ég held ég þurfi ekki að tala meira um till. á þskj. 690. Hún vekur í sjálfu sér ekki neinar deilur milli mín og frsm., en það eru bæði í grg. till. og í ræðu hv. 1. flm. ýmis atriði, sem ástæða' er fyrir mig að tala um og svara, því að þar eru ýmsar ákærur á hendur mér. Réttara sagt, það er ákæra á hendur mér fyrir að hafa gefið tilteknum manni, Halldóri Kiljan Laxness, leyfi til að gefa út Njálssögu. Ég skal nú þegar taka það fram, að ég er frsm. sammála um nokkur atriði í ræðu hans, sammála um það, að í útgáfu þessara rita eigi ekki að sleppa úr, a.m.k. ekki án þess að geta þess og ekki breyta orðum eða stytta frá því, sem stendur í því handriti, sem lagt er til grundvallar. Þessu er ég yfirleitt sammála, og það er það, sem 1. gr. þessara nýju l. á við, að það megi ekki breyta efni, meðferð eða málblæ, ef breytingum er svo háttað, að menning eða tunga þjóðarinnar líði tjón af. Eigi má heldur sleppa kafla úr riti, nema þess sé greinilega getið í útgáfunni. Frá þessu atriði er ekki hægt að gefa neina undanþágu, og þetta er atriði, sem hægt er að kalla vandvirknisatriði við hverja útgáfu. Sá, sem brýtur ákvæði 1. gr., getur orðið sekur við 3. gr., svo framarlega sem dómstólarnir telja ákvæði 1. gr. þannig, að hægt sé að dæma eftir því. Ég hef ekki gefið undanþágu frá 1. gr. Sá, sem tekur sér fyrir hendur að gefa út Íslendingasögurnar, verður að meta, hverrar vandvirkni er þörf. Annars verð ég að segja það, að þessu má náttúrlega ekki blanda saman við stafsetningu í sjálfu sér, því að auðvitað er hægt að skemma rit með hvaða stafsetningu sem þau eru gefin út. Þeir, sem gefa rit illa út, hvort sem það er á þessu sviði eða öðru, eiga á hættu, að fræðimenn og almenningur dæmi þá, og það er sá dómur, en ekki dómur dómstólanna, sem hefur þýðingu um það, hvort rit er gefið vel eða illa út. Ég vil endurtaka það, svo að það skilji allir, að ráðuneytið hvorki getur eða vill gefa undanþágu frá 1. gr. l. um vandvirkni í útgáfu, hvorki í þessu riti né öðrum. Þá kem ég að hinu atriðinu. Eins og frsm. ýtarlega tók fram, hefur ráðh. fulla heimild til þess l. samkvæmt að gefa rétt til þess að gefa út Njálu og önnur fornrit. Leyfi þetta þurfti ekki að binda neinu skilyrði um stafsetningu. L. segja það ekki, en það má binda það. Það er sjálfsagt hugsun ýmissa að hafa sérstaka stafsetningu á þessum ritum, að gefa þau út með fornri stafsetningu samræmdri. - Þessi stafsetning, samræmda, forna, er ekki gömul, og ég býst við, að einum fræðimanni á 19. öld á þessu sviði megi þakka mikið þessa stafsetningu, því að stafsetningu eftir handritum er ekki hægt að búa til, því að handritin, bæði af Njálu og öðrum ritum, eru gerð af mismunandi mönnum frá mismunandi tímum, rituð með mismunandi stafsetningu frá 13., 14., 15. og jafnvel 16. og 17. öld. Ég lit svo á, að það sé ekki mikil ástæða til að binda útgáfuna eða leyfi til hennar því skilyrði, að fylgt sé svo kallaðri samræmdri stafsetningu. Það er varla svo mikil söguleg ástæða fyrir því, og ég hygg, að það sé áreiðanlegt, að allmikið af ungu fólki telur sér aðgengilegri lestur þessara rita með þeirri stafsetningu, sem það nú lærir í skólunum, rituðum á því máli, sem er hinu talaða máli nokkru nær en það, sem nú er á ritunum. Mér finnst það ætti fremur að vera til þess að hvetja fólk til þess að lesa þessi ágætu rit, og það væri heldur til þess að kynna þau meðal þjóðarinnar, að þau væru gefin út með þeirri stafsetningu, sem almennt er notuð og fólk þekkir betur. En um það atriði má deila endalaust, eins og frsm. tók fram. Ég hef ekki bundið leyfið skilyrði um stafsetningu, og ég er ekki einn um þessa skoðun, eins og margir vita. Hinn ágæti fræðimaður Björn Bjarnason frá Viðfirði segir, að það sé lítil ástæða til að vera að gefa út ritin með gamaldags stafsetningu, og ég veit, að ýmsir góðir menn hafa líka skoðun. En það er það atriði, sem vegur þyngst í huga flm., það er, að þetta leyfi var veitt nafngreindum manni, Halldóri Kiljan Laxness, sem áður hefur gefið út Laxdælu. Ég hef ekki sagt eitt orð til þess að verja meðferðina á þeirri útgáfu. Hins vegar hefur hann gefið út aðra sögu, Hrafnkels sögu Freysgoða, sem hann og aðrir kalla Hrafnkötlu í samræmi við nöfn á öðrum Íslendingasögum, og sú útgáfa er að öllu leyti rétt að undantekinni einni breyt., sem ég veit ekki, hvort stafar af vangá. Hann hefur lagt til grundvallar útgáfu Konráðs Gíslasonar frá 1868, og ef til vill hefur þetta atriði verið rangt í þeirri útgáfu, sem hann studdist við. Ég held, að þetta geti komið fyrir alla. Guðbrandi Vigfússyni var fundið það mjög til foráttu á sínum tíma, að hann hefði gefið Sturlungu illa út, bætt inn í og fellt úr. Ég veit ekki, hve mikið það hefur átt að vera, en vafalaust hefur þetta getað stafað af því, eftir hverju hann fór. Þótt Halldór Kiljan Laxness hafi gefið Laxdælu út með þeim hætti, sem hvorki ég né flm. samþykkjum, og þó að hann hafi gefið út Hrafnkötlu án þess að fá leyfi til þess, þá er spurning, hvort á þeim grundvelli er hægt að leggja bann við, að hann gefi fleiri sögur út. Nú hefur hann l., og eftir 1. gr. má ekki gera breyt., sem valdi því, að efni, blær eða málfæri breytist að svo og svo miklu leyti, en ég get ekki gengið inn á að leggja bann á mann fyrir verk, þótt honum hafi yfirsézt. Ég tel, að almenningsálitið og fræðimennirnir eigi að fella sinn dóm um útgáfu þessa verks, eins og það, hvort skáldsaga er vel samin, kvæði vel orðað, jörð vel setin o.s.frv. Við leggjum ekki bann á útgáfu ljóðabókar, þótt höfundurinn hafi áður gert sig sekan að því að gefa út leirburð. Við leggjum ekki bann á mann að sitja jörð, þótt það hafi orðið horfellir hjá honum. Hann er dæmdur af dómstólunum eða almenningsálitinu, þangað til hann bætir ráð sitt. Bann við framkvæmdum liggur við að lögum, ef hægt er að telja þær hættulegar lífi og limum manna, eins og að láta algerlega óhæfan skipstjóra stýra skipi eða vankunnandi bílstjóra stýra bil. En að banna að gefa út bækur samræmist ekki löggjöf og hugsun manna í landi, þar sem talið er, að fullt ritfrelsi og málfrelsi sé. Við sinnum því máli, þegar þar að kemur. Ef farið er út fyrir mörkin, þessi, sem fagurfræði eða kröfur um vandvirkni gera, skjótum við því undir dóm almenningsálitsins, en leggjum ekki öðruvísi bann á þann mann, sem það gerir, og ef hann gerir það þannig, að dómurinn falli á móti honum, má hann sjálfum sér um kenna, því að þá vill almenningur ekki sjá verk hans. Annars held ég, að þessi ágætu rit okkar, bæði Njála og önnur, komist aldrei í mikla hættu af því, þótt einhverjir einstakir menn gefi ritin út. Sú einasta hætta, sem yfir þeim vofir, er, að handritin farist, líkt og í brunanum mikla 1728. Hitt er engin hætta, þótt þau séu illa gefin út. Það hefur komið fyrir áður, að Íslendingasögurnar hafa verið illa gefnar út og meira að segja mjög illa, en smekkur almennings hefur ekkert breytzt við það. Það er eins og með heilaga ritningu. Það hafa verið gerðar á henni breytingar, en hún hefur ekki beðið tjón við það, og það held ég, að Passíusálmar Hallgríms Péturssonar hafi komist heilir út úr tilraun Bjarna Péturssonar til þess að breyta þeim. Það er ofmælt í grg. flm., að það eigi að taka Njálu sömu tökum og Laxdælu.

En er það ekki sami maðurinn?

. Víst er það sami maðurinn, en jafnvel þótt svo sé, var Laxdæla gefin út, áður en l. voru sett. Við lítum mismunandi augum á þetta, þessi þm., sem greip fram í, og ég. Hann vill leggja bann á þennan mann og fleiri, en ég lít svo á, að það heyri ekki til í okkar þjóðfélagi að leggja slíkt bann á menn. En deilan er ekki um þetta núna, hún gæti orðið endalaus. Ég held svo, að ekki sé ástæða til að lengja þessar umr. að sinni.



Herra forseti. - Ég verð að segja það, að mér geðjast ekki alls kostar að þessari þáltill. á þskj. 690. Fyrst og fremst álít ég hana algerlega ónauðsynlega. Ég býst við, að öllum sé kunnugt um, að menntamálaráð hefur gert samþykkt um það ekki alls fyrir löngu að hefja útgáfu á Íslendingasögunum, og hefur verið gert ráð fyrir að ráðast ekki í þetta nema með fullu samkomulagi við stjórn fornritaútgáfunnar. Það er sjálfgefið, ef menntamálaráð færi að gefa út Njálssögu á þessu ári, mundi það verða til óþæginda fyrir fornritaútgáfuna. Kaupendur að bókum menntamálaráðs eru tæplega 13 þús. Það þýðir, að bækur þessar fara svo að segja inn á hvert heimili á landinu. Ef Njála yrði nú gefin út af menntamálaráði, mundi verða stór halli á Njáluútgáfu fornritafélagsins. Á hinn bóginn get ég ekki séð, hvernig þessi fyrirhugaða Njáluútgáfa ætti yfirleitt að geta orðið Halldóri Kiljan Laxness eða útgáfu hans til nokkurs trafala. Það vita allir, að það tekur alllangan tíma að undirbúa slíka útgáfu, sem hér ræðir um. Bókin gæti naumast verið tilbúin fyrr en í haust, löngu eftir að Njála Laxness er komin út. Það er verið að prenta hana. Aftur á móti virðist allt þetta Njáluumstang hér í þingsölunum vera vel til þess fallið að vekja athygli á útgáfustarfsemi Laxness og verða honum óbeint til stuðnings. Ég álít sjálfsagt, að þetta mál sé athugað nánar og verði vísað til menntmn., en umr. frestað.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að vera langorður. Ég ætla að leyfa mér að svara hv. 5. landsk. (BG) nokkrum orðum. Hann var að tala um fornritaútgáfuna. Ég hef talað við for seta hennar, og hann er þessu ekki mótfallinn. Það er svo um Njálu, að það mun líða langur tími, þangað til hún kemur út, því að það handrit, sem fornritaútgáfan vill helzt prenta eftir, liggur í Kaupmannahöfn, og það er með fullu samþykki formanns fornritaútgáfufélagsins, að þessi till. er komin fram. Þá var hann að tala um, að við vildum skaða Halldór Kiljan Laxness. Ég veit ekki til, að ég hafi neitt talað um það, en ég held ekki, að tap, ef það verður, lendi á Halldóri Kiljan Laxness, - það verður annar, sem ber það. Þetta er í samkomulagi við fornritaútgáfuna, og ég veit ekki betur en menntamálaráð sé búið að samþykkja að gefa út Íslendingasögurnar. Ég vil þá víkja að hæstv. ráðh. Hann er hneykslaður yfir því, að stj. eigi að hjálpa til, og þykir það koma úr hörðustu átt. En það er fyrst og fremst, að það þarf leyfi ráðh. Nú eru líka örðugleikar með pappír og mikið að gera í prentsmiðjum og erfitt að koma neinu að þar. Við getum búizt við, að stj. geti greitt fyrir þar. Varðandi það, að búið sé að ákveða þetta í menntamálaráði og Þjóðvinafélaginu, get ég upplýst, að það er ekki fullnaðarákvörðun. Félagið hefði ekki komið fram með þetta á þessu ári nema að því gefna tilefni, að það átti að fara að gefa Njálu út af öðrum. Ég tók það fram í framsöguræðu minni, að það væri smekksatriði á hverjum tíma, hvaða stafsetning væri höfð á Íslendingasögum. Hitt vítti ég og vil forðast, hvað Njálu snertir, að efni væri brenglað og felldar niður svo að segja allar ættartölur. Sögurnar eru ættarsögur, og til þess að geta skilið þær til fulls, verða menn að fylgjast með ættunum og þekkja þær. Fornmenn drápu menn vegna ættartengsla, en ekki að gamni sínu. Hæstv. ráðh. gat ekki svarað því, af hverju honum fannst liggja svo mikið á með leyfið, þrátt fyrir það, að varhugavert er að treysta yfirlýsingu þessa manns, sem sveik þá yfirlýsingu, sem hann hafði gefið, áður en Laxdæla kom út. Það getur verið, að hann hafi gefið hæstv. ráðh. loforð, en við getum bara ekki treyst því loforði. Það er einkennilegt, að um sama leyti og leyfið er veitt, er Ed. einmitt búin að sýna, að hún vilji frekar herða á l. frá 1941 heldur en hitt. Þess vegna er erfitt að skilja, að hæstv. ráðh., sem er mikill fræðimaður, skyldi láta henda sig slíka skyssu að óþörfu. Þessi útgáfustarfsemi er gróðafyrirtæki viss manns, en ekki til að bæta fornrit okkar eða smekk þjóðarinnar, heldur það gagnstæða. Að við ætlum að skaða Halldór Kiljan Laxness, er misskilningur, enda býst ég við, að aðrir beri tjónið, ef um tjón verður að ræða. Ég vona, að till. okkar verði samþ. og Alþ. líti sömu augum á málið og það gerði 1941. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp yfirlýsingu 10 þm. í Ed., sem er svo hljóðandi: „Við undirritaðir alþingismenn lýsum yfir fylgi okkar við þá tillögu um útgáfu Njálssögu, sem borin er fram af þingmönnum Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga. Jafnframt er það vilji okkar, að hækkað verði úr ríkissjóði fjárframlag til fornritaútgáfunnar, þannig að hún bíði engan fjárhagslegan hnekki við ráðstöfun þessa og geti haldið áfram starfsemi sinni á sama grundvelli og hingað til. Páll Hermannsson, Gísli Jónsson, Lárus Jóhannesson, Bernharð Stefánsson, Jónas Jónsson, Þorsteinn Þorsteinsson, Bjarni Benediktsson, Magnús Jónsson, Ingvar Pálmason, Hermann Jónasson.“ Ég vona, að þm. þessarar hv. d. verði ekki eftirbátar þeirra.

Forseti (JJós): Það hefur komið fram till. um að vísa málinu til n.

Ég tel óþarft að vísa málinu til n., og það yrði sama og að svæfa málið

.



Vitanlegt er, að þetta getur verið síðasti dagur þingsins. Að fara að vísa málinu til n. er sama og að vísa því frá. Ég vil því algerlega mótmæla, að því sé vísað til n. - Einhver þm. greip fram í áðan, að það væri búið að ræða þetta mál nóg, og ég er honum sammála, það er búið að gera þingi, stjórn og þjóð nóga smán. Ég segi fyrir mitt leyti, að mig furðar mjög á afstöðu þessarar ríkisstj. á ýmsa lund til mála, sem snert hafa þingið, en ekki það aðalverkefni, sem þingið ætlaði að leysa. Maður skyldi ætla, að hún vilji sem minnsta árekstra hafa við Alþ. í öðrum málum. En það er eins og sumir ráðh. hafi alveg sérstaka löngun til að egna þm. í viðkvæmum málum, sem þó eru ekki aðalmál eða stórmál, heldur skipta í raun og veru litlu, samanborið við aðalverkefnið. Ég get t.d. ekki séð, hver nauðsyn rekur hæstv. dómsmrh. með hans reynslu og þekkingu í stjórnmálum og menntamálum til að reyna nú að ýfa hér upp ágreiningsmál, sem þingi og þjóð er viðkvæmt, aðeins til að þjóna lund eins manns, sem hefur brotið mikið af sér. Varla skil ég, að þetta sé af ásettu ráði gert til að egna upp þá krafta, sem ráðh. þarf að hafa með sér til að leysa stórmálin. Hæstv. ráðh. segist ekki vilja leggja bann á menn, þó að þeim hafi áður mistekizt. Hér er um annað að ræða. Hér er um að ræða að leyfa mönnum ekki að eyðileggja góð verk eftir aðra höfunda. Hvaða leirskáldi mundi leyft að gefa út og „lagfæra“ ljóð Matthíasar, Hannesar, Jónasar? - Hæstv. ráðh. sagði, að heilög ritning hefði staðið af sér stafsetningarbreyt. Það er rétt, en ég veit um eina útgáfu af heilagri ritningu, sem er ekki til fyrirmyndar og ríkisbiskup Hitlers hefur leyft að gefa út, svo að fjallræðunni er alveg snúið við. Það er mannskemmdarverk og guðlast. Eins má fara með bókmennta perlur okkar. Því er ekki að neita, að nútímarithöfundar gera það af ásetningi að hneyksla lesendur. Menn, sem eru færir um að skrifa ljómandi fallega kafla, setja inn á milli ýmislegt til skemmda, til að reyna að halda mönnum vakandi og auka söluna. Það er þekkt fyrirbrigði um allan heim og sérstök tækni í útgáfustarfsemi. Ég er sannfærður um, að þessi nýja útgáfustarfsemi, hvað snertir Íslendingasögurnar, er rekin viljandi til að hneyksla og auglýsa. Og sannið til, Halldór Kiljan Laxness heldur þessu áfram. Það kemur eitthvað til smekkbætis í Njálu.. Hv. 5, landsk. þm. (BG) sagði, að fornritaútgáfan biði hnekki við samþykkt þáltill. Það er mikill misskilningur, því að þessi vandaða alþýðuútgáfa er gerð í samkeppni við Halldór Kiljan Laxness, en ekki fornritaútgáfuna, enda færu rit fornritafélagsins ekki inn á hvert heimili, svo að alltaf yrði þörf á heimilisútgáfu. Það skiptir ekki heldur neinu máli, hvor útgáfan kemur á undan. Ef fólk veit, að fornritaútgáfan kemur í haust, er það ekki að flýta sér að kaupa hina, þegar það á von á að fá Njálu senda til sín með haustinu. Ég vona, að hv. þdm. sjái, að það er sama og að vísa málinu frá að vísa því til n., enda er málið þrautrætt.



Nú er það vitað, að fornritaútgáfan er að gefa út Íslendingasögur, og einnig, að menntamálaráð hefur ákveðið, að gengið verði frá heimilisútgáfu Íslendingasagna. Þegar því þessi þáltill. kemur fram, þá hlýtur manni að detta í hug, að hér sé einhver knýjandi þörf fyrir hendi varðandi Njálssögu, að það skuli þurfa að koma henni út fyrst. Í þeirri sveit, þar sem ég er uppalinn, hygg ég, að Njálssaga hafi verið til á hverjum bæ. Margur mætti nú halda af þessari tili., að þessar bækur mundu nú allar útslitnar og að lesfús æska ætti engan kost á því að afla sér bókarinnar. En það er ekki svo. Það hefur nýlega verið endurprentuð heimilisútgáfa Sigurðar Kristjánssonar, og fæst hún fyrir 12 kr. í allflestum bókabúðum landsins. Okkur hefði dugað hún nú um langt skeið. Ég efast um, að sú útgáfa, sem nú er fyrirhuguð, muni taka henni fram, og varla mun hún verða ódýrari. Hví þarf þá að fara í kapphlaup um útgáfu á Njálssögu? Skýringin kemur í grg. fyrir þáltill. Hér er sem sé ekki fyrir hendi sérstök nauðsyn á bókinni. Skýringin er sú, að hæstv. menntmrh. hefur leyft, að Njálssaga verði gefin út með nútímastafsetningu, og hv. flm. þessarar þáltill. telja nauðsynlegt að hlaupa í kapp við þá útgáfu. Ég skil ekki, hvernig þeir hugsa. Leyfið er gefið. Bókin kemur .út. Þeir, sem vilja kaupa hana, kaupa hana jafnt fyrir því, hvort ný heimilisútgáfa kemur út eða ekki. Mér sýnist því þetta vera vanhugsað frumhlaupsverk. Hv. flm. hafa ekki lagt á sig það erfiði að kynna sér, hvort bókin mundi vera fáanleg. Þetta er orðið tilfinningamál, sem þegar hefur gert fjöldann allan af þingmönnum hlægilegan. Það greip þá æði, þegar þeir heyrðu, að fara ætti að gefa Njálu út með nútímastafsetningu, ekki af því fyrst og fremst, að stafsetningunni skyldi breyta, heldur af því, að ákveðinn maður, Halldór Kiljan Laxness, maður, sem aðhyllist ákveðna stjórnmálastefnu, skyldi vera valinn til þess. Þetta varð til þess, að þingheimur heimskaði sig á því að setja l., sem banna aðra útgáfu á Íslendingasögunum en með þeirri stafsetningu, sem áður hefur verið á þeim höfð. En ég vil spyrja hv. flm.: Hvað um Passíusálmana? Á að hverfa að því að gefa þá út með stafsetningu Hallgríms Péturssonar og banna allt annað með l.? Oddur Gottskálksson þýddi Nýja testamentið með þvílíkri snilld, að fá dæmi eru til annars eins. Guðbrandur Þorláksson þýddi siðan Gamla testamentið, og er það einnig bókmenntalegt afrek. Síðan hefur biblían oft verið gefin út, en ávallt með nýrri stafsetningu. Hvers vegna á ekki að heimta, að haldið sé við stafsetningu þeirra Odds og Guðbrands? Ef hv. flm. vildu vera sjálfum sér samkvæmir í vitleysunni, þá ættu þeir að heimta, að bannað væri með l. að nota aðra stafsetningu en þá, sem höf. þessara bóka upphaflega notuðu. Ég vil svo ekki orðlengja þetta meira. Aðalerindi mitt með þessum orðum átti að vera að upplýsa, að Njála er til í bókabúðum og það liggur ekkert á að gefa út nýja heimilisútgáfu. Ég vil að lokum segja, ef við viljum sýna fornsögunum verðskuldaða virðingu, þá ættum við að gefa út barnaútgáfur af þeim með myndum. Bretar láta sig hafa að taka frægasta höfund sinn, Shakespeare, taka rit hans og gera úr þeim tildrætti, mjög breytta og með myndum fyrir börn. Þannig fara menningarþjóðir með sín dýrmætustu listaverk. Þær reyna að sjá um, að þau verði þjóðinni að gagni á öllum tímum.

Forseti (JJós): Ég vil mælast til, að þm. séu fáorðir og takmarki ræðutíma sinn við fimm mínútur.



Herra forseti. - Ég vildi aðeins koma með fyrirspurn. Af því að ég veit, að Njála fæst í öllum bókabúðum, en ýmsar aðrar fornsögur fást ekki, t.d. Landnáma, hvers vegna er þá ekki byrjað á því að gefa hana út, en Njála heldur látin bíða þar til seinna?



Forseti hefur óskað þess. að við takmörkuðum okkur við 5 mín., en á 5 mín. er ekki mikið hægt að segja. Fyrst vil ég benda á, að þegar það fréttist, að tiltekinn rithöfundur ætlaði að fara að gefa út Íslendingasögurnar með nútímastafsetningu, þá var það ekki vegna þess fyrst og fremst, að breyta ætti stafsetningunni, að menn risu öndverðir gegn þessari nýbreytni, heldur vegna þess að menn þóttust vita, að þegar óhlutvandir menn færu að fara með útgáfu fornritanna, mundu þeir gera meira en að breyta stafsetningunni. Tiltekinn maður sór þetta af sér með yfirlýsingu, sem hann hefur svo í öllum aðalatriðum brotið. En þeir, sem ekki treystu honum, þeir reyndust sannspáir, og svo almenn var hneykslunin, að jafnvel þeir, sem ekki höfðu áður viljað láta Alþ. skipta sér af þessu máli, snerust nú á þá skoðun, að til þyrfti að vera löggjöf, er tryggði, að slíkt gæti ekki endurtekið sig. En hvað skeður þá? Þá tekur hæstv. menntmrh. sig til og öllum til mikillar furðu veitir sama manni, er hneykslinu hafði valdið með útgáfu Laxdælu, leyfi til að halda skemmdarverkinu áfram með útgáfu Njálu. Þetta verður að vita af þinginu. Stafsetningin ein kemur ekki þessu máli við. Það sýnir ekkert nema ofstopa, að hv. 8. þm. Reykv. skuli flytja málið enn á þeim grundvelli, að hér sé aðeins verið að ræða um stafsetningu. Það sýnir aðeins, að hvort sem mönnum er það ljúft eða leitt, þá verður að athuga þetta mál aftur frá rótum. Og það höfðu verið gerðar ráðstafanir til þess, að málið væri tekið til meðferðar í ró og næði, en þá kastar hæstv. ráðh. þessari bombu, og var þó nægur hiti um málið fyrir. Þetta tel ég alveg misráðið af hæstv. ráðh. Því hefur verið skotið fram, að þáltill. sé óþörf og tæplega viðeigandi, en ég álít alveg öfugt. Ég hygg, að hún sé hvort tveggja, þörf og viðeigandi. Það er ekki hægt að keppa við þennan ósóma öðruvísi en gefa út Njálu til þess að keppa við útgáfu Kiljans, því að að óreyndu verður maður að ætla, að það sé ekkert meira að marka, þegar sagt er, að ekki eigi að breyta öðru en stafsetningunni, heldur en það var, sem hann sagði um Laxdælu. Það skiptir engu máli, þó að menntamálaráðið hafi áður hugsað sér að gefa Njálu út, og það er ekkert að því, að fólk fái að vita, að það eigi að fá betri og vandaðri útgáfu en þá, sem fyrir er. Hv. 8. þm. Reykv., sem orðinn er málsvari laxnesskunnar hér í hv. d., sagði, að það væri undarleg samkeppni við Sigurð Kristjánsson af menntamálaráði að fara nú að gefa út Njálu, þar sem nóg sé til af henni. En hvað var það, sem rak hæstv. ráðh. til að leyfa Halldóri Kiljan Laxness að fara af stað með sína útgáfu? Ég sé ekki betur en þetta séu einmitt frekari rök fyrir málstað þeirra, sem vilja herða á þeirri útgáfu, sem um er rætt. Það átti allra sízt að fara af stað með útgáfu H. K. L. núna, þegar málið átti að athugast rólega í mþn., því að það er sýnt, að l. frá 1941 voru ekki nægilega hugsuð. Þau voru skyndilög og þurftu lagfæringar við. Þess vegna átti að bíða með að veita þetta leyfi, á meðan verið var að athuga l. En hæstv. ráðh. hafði ekki vit á að bíða, og fyrst svo fór, þá á Alþ. að ýta undir, að góð útgáfa af Njálu komist út.



Það er nú sú breyt. komin á þetta mál, að það skiptir ekki neinu verulegu máli, hvort maður samþykkir þessa þáltill. eða ekki. Það eru ekki til nein rök fyrir henni. Það er ekki von, að hv. flm. treysti sér til að ræða hana með nokkrum rökum. Hún er komin fram með svo óheilbrigðum hætti. Aðalatriðið er: Eiga okkar margumþráttuðu handrit, sem samin voru fyrir 1400, að vera háð þeim lögum, að vísindamenn, listamenn og skáld megi ekki vinna úr þeim? Á að gilda um fornrit okkar annað en um fornrit annarra þjóða? Ég hugsa, að það séu ekki til í heiminum önnur eins l. Samkv. þeim má t.d. ekki einu sinni gera skáldsögu, sem byggist á fornsögunum. Það er hægt að loka þessi verðmæti undir lás. Það er enginn vafi á því, að það er bezt hægt að gera fornsögur okkar að almenningseign með því að gefa þær út með nútímastafsetningu, ekki sízt, þar sem ekki liggur fyrir nein stafsetning, sem halda má fram, að sé algild á Íslendingasögunum. Ég ætla ekki að fara inn á málið frá sjónarmiði málfræðinnar. Þess þarf ekki heldur. Það þarf ekki nema heilbrigða skynsemi til að sjá, hvað við erum komnir inn á hættulega braut með l., sem sett voru 1941. Því hefur ekki verið haldið fram með neinum skynsamlegum rökum, að Halldór Kiljan hafi skemmt Laxdælu, þó að hann hafi fellt nokkrar ættartölur niður eða breytt nokkrum setningum. Halldór Kiljan Laxness ætlaði sér aldrei að gefa út neitt rit, sem væri sögulegt heimildarrit eða til rannsóknar á vísindalegan hátt. Þeir, sem vilja gera vísindalegar rannsóknir út af fornsögunum, geta gert það eftir sem áður og stuðzt við þær útgáfur, sem til þess eru ætlaðar, t.d. ljósmyndaútgáfur Einar Munksgaards eða gömlu handritin. Laxdæla var gefin út í þessu formi aðeins til þess að gera innihaldið að almenningseign. Það hefur aldrei verið haldið fram neinu öðru. Og sú hlið á útgáfustarfsemi á fullkomlega rétt á sér. Í því formi, sem H. K. L. hefur , gengið frá Laxdælu, - og ég býst við, að svipað form verði á öðrum þeim Íslendingasögum, sem hann kann að ganga frá -, þá getur verið, að mistekizt hafi með einhverjar breytingar, og má gera ráð fyrir, að hann leiðrétti þær. Það er full ástæða til að gera þessa nýju útgáfu að lesbók í öllum barnaskólum. Nei, það er ekki verið að fara út í þetta af neinum menningaráhuga, heldur af menningarfjandskap, - til þess að þeir, sem ekki hafa áhuga á að lesa sögurnar í vísindalegu skyni, geti ekki tileinkað sér þær. Það verður ekki hjá því komizt að benda á þetta. Maður getur ekki annað en sannfærzt um það, þegar maður heyrir þau herfilegu rök, sem hér hafa verið notuð. Ég hefði haldið eðlilegra, að Alþ. hefði beitt sér fyrir því, að flýtt væri fyrir þeirri útgáfu, sem sett er í samband við Fornritafélagið, og jafnframt, að gefin væri út alþýðleg bók og loks barnabók með myndum, og þannig gæti verið rekin þríþætt starfsemi. Þá fyrst getur maður gert sér vonir um, að Íslendingasögurnar verði raunveruleg eign þjóðarinnar. En það virðist vaka fyrir hv. flm. þáltill. að grafa þær svo djúpt niður, að engir lesi þær nema fræðimenn. En tilgangurinn með þessari þáltill. er enginn annar en sá að fara í kapp við H. K. L. bara til þess að reyna að skaða þá útgáfu, sem hann sér um. Þetta er það eina: að reyna að valda fjárhagslegum skaða. Það, sem þessum mönnum er ekki ljóst, er það, að með slíkum kotungsskap, slíkum barnaskap, verða ekki menningarverðmæti þjóðarinnar varin. Ég vil að lokum undirstrika það, sem Árni frá Múla sagði, er hann ritaði um hina fyrirhuguðu útgáfu Laxdælu og um lagasetningu Alþ. út af henni: Að bókmenntaverðmæti okkar verða ekki varin nema með almenningsálitinu í landinu. Ef ekki er fyrir hendi heilbrigt almenningsálit í landinu, er ekki til neins að treysta á l. Enda vakir það ekki fyrir flm. þessarar þáltill. að mynda neinn varnargarð kringum fornsögurnar, heldur að ofsækja Halldór Kiljan Laxness og ef til vill að bletta Sósfl.

Sveinbjörn Högnason Hv. síðasti ræðumaður sagði, að við, sem þessa þáltill. flytjum, séum að ráðast á Halldór Kiljan, og einnig taldi hann, að þetta væri ofsókn á hendur Sósfl. Er það þá Sósfl., sem stendur á bak við þessa útgáfu? Svo virðist vera eftir ummælum þessa hv. þm. að dæma, en mér hafði nú ekki dottið þetta í hug. Mig fer nú að gruna, að það sé í áróðursskyni fyrir Sósfl., að Halldór Kiljan ætlar að gefa þessa bók út. Hann sagði, að við værum hér að ráðast á Kiljan og Sósfl. Ekkert slíkt vakti fyrir okkur, heldur það að koma í veg fyrir, að fornritin væru gefin út af einhverjum og einhverjum fúskara. Halldór Kiljan hefur orðið ber að því að umturna þessum ritum, ekki einu sinni, heldur tvisvar. Við viljum fyrirbyggja það, að víssir menn geri sér þetta að féþúfu, og stuðla að því, að fornritin séu gefin út af mönnum, sem eru færir um það. Enginn getur á móti því mælt, að þessum verðmætum þjóðar okkar er bezt borgið í höndum þeirra manna, sem hæfastir eru og beztir í íslenzku máli. Þessi till. okkar fer fram á, að svo verði, og mig skiptir engu máli, hvort Halldór Kiljan tapar nokkrum krónum eða Sósfl. telur sig bíða hnekki af þessari þáltill.

Forseti (JJós): Hér liggur fyrir till. frá hv. 5. landsk. þm. um að vísa málinu til menntmn. og fresta umr. Ég mun bera upp þessa till.



Herra forseti. - Ég lít þá svo á, að ræðutíminn sé ekkert takmarkaður nú, enda mun ég halda ræðu mína og veita hv. flm. till. það, sem þeir óskuðu eftir, en það, var umr. um málið. Þetta mál eða mál svipað þessu hefur mikið verið rætt hér á hv. Alþ., en eigi að síður gefur þessi till. tilefni til umr. Hv. þm. Rang. báðir og hv. þm. V.-Sk. virðast líta svo á, að Njála sé einhver einkaeign þeirra og hætta stafi af því, er einstakir menn gera ráðstafanir til þess að koma þessu riti til allrar þjóðarinnar. Njála er einhver mesti helgidómur í bókmenntum okkar, og mér er ráðgáta, hvers vegna þessir hv. þm. eru að flytja jafnfráleita till. sem þessa hér. Mér finnst undarleg afstaða þessara manna að þjóta upp til handa og fóta, þó að ráðstafanir séu gerðar til þess, að æskulýðurinn fái tækifæri til þess að lesa Njálu á nútímaíslenzku. Ég veit ekki, hvað þetta á að þýða, - eða finnst þeim einhver Wimmer-stafsetning betri íslenzka en sú stafsetning, sem Jónas Hallgrímsson og Þorsteinn Erlingsson notuðu. Um þetta mál var deilt í fyrra, en nú er kominn tími til þess að sýna það, að fornritin eru ekki lakari á nútímaíslenzku. Það hefur gengið nógu erfiðlega að fá íslenzka æsku til þess að lesa fornritin, þótt ekki sé nú farið að hanga í 19. aldar stafsetningu Dana. Það er vel, að hæstv. menntmrh. hefur nú veitt undanþágu frá þessum vitlausu l., sem sett voru um þessi efni í fyrra, og gefið leyfi til þess, að Njála megi koma út á nútímaíslenzku. Í fyrsta skipti, sem Njála var gefin út á Íslandi, þá var hún á nútímastafsetningu. Ég er hissa á þessum páfatrúarmönnum hér, að þeir skuli ekki vilja uppræta þessa Njálu, og þá með sömu aðferðum og fyrirmynd þeirra, Hitler, notar, að brenna hana. Þessi útgáfa Njálu var sízt til þess að spilla íslenzkum fornritum, heldur gerði hún mikið til þess að kynna þessa perlu íslenzkra bókmennta fyrir þjóðinni. Hvað á allur þessi bægslagangur að þýða? Ég sé, að hv. flm. till. og hæstv. forseti hafa engan frið fyrir aðskotadýrum úr öðrum d., sem vaða hér um og reyna að hraða málinu sem mest. Hver er ástæðan til alls þessa gauragangs? Jú, hún er sú, að þegar einn ágætismaður réðst í að gefa fornritin út á nútímastafsetningu, þá var hlaupið upp og reynt að hindra það, og það af mönnum, sem gátu gefið út fjölda rita á kostnað ríkisins. En hvernig notuðu þessir menn aðstöðu sína í því efni? Á meðan þeir gátu skrifað skólabækur á nútímastafsetningu, þá var ekkert við það að athuga, en svo þegar þeim gafst tækifæri til þess að ausa fé úr ríkissjóði, svo að tugum þúsunda kr. skiptir, þá dettur þeim ekki í hug að gefa út Íslendingasögurnar eða eitthvað eftir Einar Benediktsson. Nei, í stað þess grafa þeir upp einhverjar þýðingar á hundleiðinlegum enskum ævisögum og eldgömul handrit og dreifa þessu út meðal þjóðarinnar, allt rit, sem enginn kærir sig um að lesa, en fornritin láta þeir eiga sig. Þegar þeir ráðast í að gefa út Jónas Hallgrímsson, þá er það gert þannig, að það er aðalútgefandanum til stórskammar. Formálinn, sem ritaður er fyrir þeirri útgáfu, er eigi síður til skammar. Ef einhver óbreyttur borgari hefur áhuga á að gefa út fornritin með nútímastafsetningu, þá er þotið upp, l. trompað í gegnum Alþ. og þetta athæfi fordæmt í blöðum svo vikum og mánuðum skiptir. Ég veit ekki, hvað þessi bægslagangur á að þýða. Og nú á svo að gera tilraun af hv. þm. S.-Þ., sem manna mest hefur sýnt íslenzkum bókmenntum fjandskap, að fjandskapast við þessa fyrirhuguðu útgáfu á Njálssögu. Það er vitað mál, að þessi útgáfa verður bæði vönduð og ódýr og á leið til allrar þjóðarinnar. Eitt er athugandi í útgáfu fornritanna, og það er, að hafa þau myndum prýdd og fá beztu málara okkar til þess að sjá um það. Norðmenn hafa gefið út nokkrar Íslendingasögur með myndum í alþýðuútgáfu, og slíkt væri hægðarleikur að gera hér. Þessi útgáfa, sem till. fer fram á, er óskiljanleg. Hún á að vera frábrugðin útgáfu Halldórs Kiljans og einnig öðruvísi en útgáfa Fornritafélagsins, en ekkert hefur verið skýrt, hvernig hún eigi að vera. Okkur, sem alizt höfum upp við Íslendingasögurnar, útgáfu Sigurðar Kristjánssonar, finnst hún ágæt útgáfa, og hví skyldi þá þurfa að gefa út aðra sérstaka útgáfu fyrir flm. þessarar till.? Er útgáfa Sigurðar Kristjánssonar, sem nóg er til af, ekki fullgóð fyrir hv. þm. Rang, og þm. V.-Sk.? Það er einkennilegt, hvað þessir menn eru mikið fyrir að bannfæra allt og alla. Það hefur legið við undanfarin ár, að rit sumra íslenzkra skáldsagnahöfunda yrðu bönnuð hér. Hv. þm. S. Þ. fannst sjálfsagt að banna útgáfu á ritum Halldórs Kiljans hér á Íslandi, heldur ættu þau að koma út í Moskvu. Það, sem fyrir þessum mönnum vakir, hlýtur að vera, að þeir vilji leggja hömlur á prentfrelsið í landi þessu. Núna, þegar hæstv. menntmrh. sýnir sig sem sannan Íslending með því að leyfa útgáfu á Njálssögu með nútímastafsetningu og sýnir sig óháðan þessum málfræðingaræflum, þá er þotið upp og komið fram með till. að einhverri nýrri útgáfu, sem enginn hefur hugmynd um, hvernig eigi að líta út, því að ekki er haft fyrir því að skýra það. Það er augljóst, að þessir menn vilja umr. um þetta, og þær skulu þeir fá. Um þetta skal verða rifizt, til þess er nógur tími. Það er svo sem auðséð, að hverju hér er stefnt. Það er verið að stefna að því að festa enn meira í sessi þetta vitlausa bann, sem samþ. var á síðasta þingi. Það á nú að fara að átelja það, ef menntmrh. losar þjóðina við þá smán að búa við þessi l. með því að gefa einum bezta rithöfundi, sem íslenzka þjóðin hefur nokkurn tíma átt, tækifæri til þess að gefa út eitthvað af okkar beztu ritum. Við vitum, hvað mundi koma á eftir, ef þetta bann yrði látið festast í sessi, ef átalið verður að gefa undanþágur frá því, nefnilega það, að þessum mönnum mundi vera bannað að gefa út sínar eigin bækur hér á landi. Það eru ekki nema tvö ár, síðan fyrir þinginu lá till. til þál. og var samþ., sem átti að banna mönnum, sem höfðu sérstakar pólitískar skoðanir, að fá nokkurt starf hjá því opinbera og að njóta styrkja eða heiðurslauna frá því opinbera eða gegnum nokkurt opinbert embætti. Það eru ekki nema tvö ár liðin, síðan sá maður, sem stjórnaði banninu á útgáfu á Íslendingasögum á íslenzkri tungu, var frumkvöðull þessarar þáltill. og þeirrar endemis samþykktar á henni. Og það er ekki nema stutt á milli svona aðgerða og til þess, að hér yrði því komið á, að þessir sömu menn, þ.e. sem hafa vissar pólitískar skoðanir, gætu ekki gefið út rit sín hér á landi, heldur yrðu að fara til Moskvu til þess að gefa þau út. Það yrði þá nákvæmlega það sama eins og gerzt hefur í Þýzkalandi. Að vísu hafa sumir þessir menn verið drepnir þar. Aðrir hafa verið gerðir útlægir og bækur þeirra brenndar og hindrað, að þær yrðu gefnar út þar í landi, svo að þeir rithöfundar hafa orðið að fara til Moskvu eða New York til að gefa þær út. [Frh.]