Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Við hv. þm. N-Þ. berum fram till. á þskj. 75 til þál., þar sem farið er fram á það, að Alþ. skori á ríkisstj. að hlutast til um, að samin verði reglugerð um hina almennu fiskideild samkvæmt lögum um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, og hraða þeim undirbúningi, sem nauðsynlegur er, til þess að deildin geti tekið til starfa á þessu ári. Í lögum um hlutatryggingasjóð frá 25. maí 1949 er kveðið svo á m. a., að heimilt sé að láta sjóðinn taka til starfa, eftir að ár er liðið frá stofnun hans, og einnig, að áður hafi verið samin reglugerð um starfsemi hans, um skiptingu veiðisvæða og fleira. Sjóðurinn skiptist í tvær deildir, síldveiðideild og þorskveiðideild. Nú er það vitað, að síldveiðideildin á að taka til starfa á næstunni og reglugerð fyrir hana er í smíðum. Hins vegar er ekki byrjað að vinna að reglugerð fyrir þorskveiðideildina. En okkur flm. þessarar till. er kunnugt um það, að víða á Norðurlandi, þar sem þorskveiði er stunduð lítillega á sumrin, var í sumar svo lítill afli í sumum verstöðvum, að hann var ekki nema um 1/3 af meðalafla. Það liggur ekki fyrir, hve mikið fé hefur runnið í sjóðinn síðan hann var stofnaður, en sennilega nemur sú upphæð 1–2 millj. kr. Ástæðurnar fyrir því, að við berum þessa till. fram, eru þær, að nú er mikil þörf fyrir aðstoð frá hlutatryggingasjóði, og í öðru lagi það álit okkar, að sjóðurinn sé þess megnugur að taka til starfa, en til þess að svo geti orðið, þarf að setja reglugerð um starfsemi hans. Þetta mál er svo ljóst, að ég sé ekki ástæðu til að fylgja því úr hlaði með fleiri orðum. Það virðist ekki ástæða til að fresta umræðum um það, en hv. Alþ. afgreiði það nú og skori á ríkisstj. að hlutast til um, að aðgerðum í því verði flýtt sem unnt er, svo að til gagns megi verða þeim mönnum, sem nú þurfa að njóta aðstoðar frá sjóðnum.



Herra forseti. Ég tel, að þessi till. eigi rétt á sér, og vil því mæla með því, að hún verði tekin til alvarlegrar athugunar. Annað mál er það, að þetta hlutatryggingasjóðsmál verður ekki leyst með reglugerð einni saman. Það er vitað, að hlutverk síldveiðideildar sjóðsins er að vera síldveiðiflotanum til aðstoðar, og var sú deild látin taka til starfa í sumar. En það fé, sem hún hefur yfir að ráða, hrekkur fráleitt til, svo að sjóðurinn getur ekki innt af hendi þær skuldbindingar, sem á hann eru lagðar. Hv. flm. ætlast til þess, að tekjur sjóðsins hafi verið nokkrar, eða á milli 1–2 millj. kr., og auk þess stofnfé hans, sem í gengisbreytingarlögunum er ætlazt til að verði 5 millj. kr. Í sumar, þegar við lá, að síldveiðin stöðvaðist, greip ríkisstj. til þeirra úrræða að verja af stofnfé sjóðsins til aðstoðar síldveiðisjómönnum, svo að þeir gætu haldið veiðum áfram og fengið laun. Nú er það svo, að reglugerð síldveiðideildarinnar, sem ég veit ekki hvort búið er að staðfesta, er þannig gerð, að jafnvel þótt miðað sé við 5 síðustu aflabrestsár, þá vantar um 3 millj. kr. til þess að deildin geti staðið við skuldbindingar sínar. Ég tel því, að nauðsyn beri til þess að tekið verði til athugunar, hvort ekki sé unnt að gera aflatryggingasjóði mögulegt að greiða þær kröfur, sem sjómenn eiga til hans eftir síðasta sumar, og ég hygg, að það sé heppilegt að rannsaka þetta í sambandi við þessa till, sem hér liggur fyrir. Ég legg því til, að málinu verði frestað og því vísað til nefndar, svo að tækifæri bjóðist til að koma fram með brtt. í sambandi við síldveiðideildina.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Það er nú lokið við að semja reglugerð varðandi síldveiðideild aflatryggingasjóðs, og hefur ráðuneytið staðfest hana. Ég geri ráð fyrir, að það megi treysta því, að hafizt verði handa við að vinna að reglugerð fyrir þorskveiðideildina. Engu að síður legg ég til, að þessi till. verði samþ., og gæti hún orðið til að hraða framkvæmd þessa máls. Það kom í ljós í sambandi við samningu reglugerðar síldveiðideildarinnar, að miklum vandkvæðum er bundið að semja slíka reglugerð, svo að allir geti vel við unað. Um hitt atriðið, sem hv. þm. Ísaf. minntist á, að sjóðinn skorti fé til að standa undir þeim skuldbindingum, sem síðasta síldarvertíð lagði á hann, vil ég segja það, að mál það er raunar óskylt þeirri till., sem hér liggur fyrir, og um það má líka að sjálfsögðu deila. Annars vegar er það, hvort hraða beri reglugerð fyrir þorskveiðideildina, en hins vegar, hvort fjvn. treystist til að láta síldveiðisjóðinn standa við sínar skuldbindingar. Fyrir mitt leyti er ég ekki mótfallinn því, að þetta mál fari til nefndar, því að það getur aldrei skaðað. En ég vil láta hv. flm. kveða á um það, hvort þeir vilja, að till. þeirra sé sett í samband við annað og raunar óskylt mál. Ég tel ekki ástæðu til að gefa nú skýrslu um fjárhag síldveiðideildarinnar, en get þess að gefnu tilefni, að reglugerðin, sem nú gildir, miðar við meðalveiði, og ég vil vekja athygli á því, að þetta er langt fyrir neðan það lágmark, sem veldur því, að í gengisl. er ríkisstj. heimilað að fella niður það gjald, sem gengisl. ætluðu að lagt yrði á útflutningsafurðir þær, sem unnar eru úr síld. Staðreyndirnar eru þessar, að annars vegar hafa þeir, sem um þetta fjalla, orðið að miða meðalveiði við 5 seinustu aflaleysisár, og hins vegar, að þrátt fyrir þetta lága meðalmagn er fjarri því, að síldveiðideildin standi undir sínum skuldbindingum í l. Ég vil því sízt mæla gegn því, að reynt sé á einhvern hátt að efla aflatryggingasjóð á þessu þingi, ef menn sjá leið til þess, en afgreiðsla þessara tveggja mála er í rauninni ekki nauðsynleg, og má segja, að þau séu óskyld, og þess vegna mun ég fylgja þeirri till. um nefndarskipun eða afgreiðslu nú, sem hv. flm. óska eftir.



Ég þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir undirtektir hans í þessu máli. Hann gat þess, að það væri ekkert áhlaupaverk að semja reglugerð um síldveiðideildina og væri þó enn meiri vandi að semja réttlátlega reglugerð um þorskveiðideildina, og er það vafalaust rétt. Hvað viðkemur því, sem hv. þm. Ísaf. setti fram, að setja málið í n. og athuga kostnað við ýmis atriði, sem málinu fylgja í sambandi við hlutatryggingasjóð, þá finnst mér engin ástæða til þess og tel rétt að afgreiða þetta mál sérstaklega. Ég vil leyfa mér að benda á, að fyrir Nd. liggur frv. um breyt. á hlutatryggingasjóðsl., þau brbl., sem sett voru í sumar um það, að heimilt sé nú að taka stofnféð og nota það til bóta. Mér finnst þar hægt að taka fleira til athugunar, og er opin leið að taka málið til athugunar á víðari grundvelli en það frv. gefur tiletni til. En hvað sem því líður, þá vil ég taka undir það með hæstv. sjútvmrh., að það hljóta að gefast ótal tækifæri til að taka önnur atriði þessa máls upp, ef svo reynist, að ekki er talin heppileg leið að taka fleiri atriði fyrir í sambandi við það mál, sem liggur fyrir, þ. e. breyt. á l. varðandi stofnféð. Þess vegna vil ég óska eftir því fyrir hönd okkar flm., að málið sé afgr. nú.



Það er nú upplýst af hæstv. atvmrh., að þessi reglugerð sé nú þegar í smíðum, þannig að þó að málið væri athugað í n., þá mundi það ekki tefja málið. Það er þess vegna lítt skiljanlegt, hvers vegna hv. flm. vilja ekki fallast á, að þetta mál fái þinglega meðferð, ef það er rétt, sem hæstv. atvmrh. upplýsti og engin ástæða er til að efast um, að reglugerðin sé nú þegar í smíðum og smíði hennar verði haldið áfram, hvað sem þessari till. liður. Manni liggur við að ætla, að afstaða hv. flm. sé mörkuð af því, að þeir vilji ekki láta athuga aflatryggingasjóðinn. Ég vil ekki segja, að það sé svo, af því að ég þekki báða hv. flm. að góðu einu, en kapp þeirra um, að málið fái ekki þinglega meðferð, er mér óskiljanlegt eftir þær upplýsingar, sem hæstv. atvmrh. hefur gefið. Hæstv. atvmrh. komst svo að orði, að það væri mikill vandi að semja um þetta reglugerð, en það hefur líka komið í ljós, út af reglugerðinni, sem verið er að semja um aflatryggingasjóð síldveiðideildar, að það hefur verið nokkur vandi að semja um hana reglugerð. Þegar farið var að semja reglugerðina, þá hygg ég að það hafi komið í ljós, að hlutverkið, sem sjóðnum var ætlað, var miklu meira en Alþ. hafði gert honum mögulegt að rækja, og eins hefur þetta komið greinilega fram í ræðu hæstv. atvmrh. Það er vert, að menn taki eftir því, að hæstv. atvmrh. lýsti því yfir, að bætur þær, sem greiddar skulu úr sjóðnum, séu miðaðar við 5 undanfarin aflaleysisár; og jafnvel þótt ekki væri farið lengra, þá hef ég heyrt, að það mundu verða 5–6 millj. kr. Hæstv. atvmrh. upplýsti, að til þess að sjóðurinn geti staðið í skilum með þær bætur, sem hann ætti að inna af hendi, þá þyrfti að miða við 5 undanfarin aflaleysisár. Ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér þetta mál til hlítar, en ég verð að segja, að ef ekki er miðað við aflaleysisárin, heldur við venjulegan afla mótorbáta í sæmilegu aflaári, þá mundi sjóðurinn þurfa að inna af hendi ekki 7–8 millj., heldur allt upp í 18 millj. Það má vera, að þessi sögusögn sé ekki rétt, og vil ég þá vænta þess, að hæstv. atvmrh. upplýsi það. Ef reglugerð sú, sem sett verður um greiðslur úr fiskveiðideild, kemur til með að leggja sjóðnum hlutfallslega álíka byrðar á herðar eins og síldveiðireglugerðin, þá er sýnt, að reglugerðin mundi annaðhvort verða þýðingarlítil eða Alþ. yrði að taka sig til og leggja sjóðnum til fé, svo að hann geti staðið í skilum með þær greiðslur, sem ríkisstj. telur að séu lágmarksgreiðslur, sem inna þyrfti af hendi. Ég held því fast við þá till., að málið fari til n. til athugunar.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég get ekki upplýst, hvað margar milljónir vantar til þess, að sjóðurinn geti staðið undir þeim skuldbindingum, sem l. leggja honum á herðar, hvort heldur miðað yrði við 5 eða 10 ára meðaltal, enda hygg ég að það liggi ekki enn fyrir, svo að öruggt sé. Það er að sjálfsögðu rétt, að þær kvaðir, sem lagðar eru á sjóðinn, eru geysimiklar og þyngri en löggjafinn hefur getað gert sér grein fyrir, þegar l. voru sett. Hins vegar verð ég að játa það, að það skiptir verulegu máli, hvort sjóðurinn í eitt starfsár verður fyrir slíku árferði sem hefur verið á þessu ári, eða t. d. hvort það hefur verið sæmileg meðalvertíð. Það munar því annars vegar, að sjóðurinn er bótaskyldur um margar milljónir, og hins vegar, að honum áskotnast a. m. k. 2 millj. og jafnvel 3–4 millj., ef árferði er gott, og ef sjóðurinn fær nokkur ár til að eflast í góðu árferði, þá er ekki örvænt um, að hann eflist svo, að hann geti risið undir sínum skyldum. Ég vil gjarnan þóknast báðum aðilum í þessu máli, vera með því, að málið sé sent til n., og vera líka með því að afgr. málið strax. En af því að mér finnst hv. flm. eiga sinn rétt í þessu máli, 1. veðrétt, og af því að mér er ómögulegt að koma auga á, að það sé minnsta hætta fyrir aflatryggingasjóðinn, þó að þessi till. sé afgr., af því að það verða mörg önnur tækifæri til að koma þingviljanum að, þá ætla ég að halda fast við það, að málið sé afgr. án n., ef hv. flm. óska eftir.

Flm. (Halldór Ásgrímsson) : Það er ástæðulaus aðdróttun hjá hv. þm. Ísaf., að við berum þessa till. fram til þess að tefja fyrir nauðsynlegri endurskoðun á umræddum l., enda heyrðist það í lok ræðu hans, að hann hefur ekki sjálfur trú á þessari fullyrðingu. Það er vitanlega alveg rétt hjá hv. þm. Ísaf., að sjóðnum er augljóslega fjár vant, en ég hygg, að þegar þessi l. voru samþ., þá hafi þm. verið ljóst, að ef ætti að koma til þess, að sjóðurinn ætti að inna þær skyldur af höndum, sem mátti búast við, þá mundi honum verða fjár vant, þótt enginn gæti sagt, að það yrði eins skyndilega og er. Það er ekkert að undra, þó að sjóður, sem er orðinn til fyrir 17 mánuðum, sé ekki þess megnugur að inna skyldur sínar af höndum á þann hátt, sem við óskum; það er ekkert að undra, þegar fara á fyrst að stofna sjóð sem þennan á hallærisárum, þegar kallið kemur um leið og l. heimila, að hann megi fara að sinna sinn hlutverki. Ég vil svo árétta það, að það séu ótal tækifæri til þess á þessu þingi að koma að breyt., hvort sem það er varðandi fjáröflun eða annað, og mér finnst ástæðulaust að tefja þetta mál á þann hátt, sem hv. þm. Ísaf. leggur til. Ég held því fast við þá ósk okkar flm., að málið sé afgr. á þessum fundi.



Það virðist svo sem hv. 2. þm. N-M. leggi ekki mikinn trúnað á þá fullyrðingu hæstv. atvmrh., að það muni ekki tefja afgreiðslu málsins, þó að það fari til n. Ég fyrir mitt leyti - þó að ég sé í stjórnarandstöðu sé ekki ástæðu til þess að rengja hæstv. atvmrh. um þetta og vil þess vegna halda fast við það, að málið fari til n. Nú er komið í ljós við þessar umr., að með þeirri mjög gætnu reglugerð, sem gefin var út fyrir síldveiðideild aflatryggingasjóðs, hafa sjómönnum og útvegsmönnum verið gefin loforð, sem ekki hefur enn þá verið hægt að uppfylla, og þeir, sem vilja láta þessi mál fá sem minnsta athugun, vilja halda áfram að gefa sjómönnum loforð um greiðslur úr aflatryggingasjóði, sem ekki er hægt að uppfylla, og án þess að uppfylla þau fyrirheit, sem gefin eru í slíkri reglugerð.



Herra forseti. Það má segja, að það skipti ekki miklu máli, hvort þessi till. fer til n. eða ekki, en hins vegar vil ég taka undir það með meðflutningsmanni mínum, að ég sé enga ástæðu til þess, að málið fari til n., því að það er ekkert í sambandi við þessa till., sem þarf athugunar. Ég held, að það gæti nokkurs misskilnings hjá hv. þm. Ísaf. Hann ræddi um það í þessu sambandi, að það geti verið, að síldveiðisjóði verði fjár vant, þannig að það þyrfti að gera ráðstafanir til þess að afla honum tekna. Ég er því ekki kunnugur, hversu mikils fjár er vant og hvaða möguleikar eru á því að bæta fjárhag síldveiðideildarinnar, en ég þykist þess fullviss, að ef einhverjar ráðstafanir verða gerðar til þess að afla fjár, þá verði það ekki gert með þál., heldur með samþykkt laga, og þess vegna er það ólíklegt, að hv. þm. Ísaf. geti, þó að þessari till. væri vísað til n., fengið í sambandi við hana nokkra lausn á því máli, sem hann óskar eftir. Ég hygg því, að byggð sé á misskilningi þessi ósk hans um að þáltill. fari til n. Úr því að ég stóð upp, þá vil ég vekja athygli á því, að það stendur fjárhagslega dálítið öðruvísi á í almennu fiskideildinni en í síldveiðideildinni. Síðan l. gengu í gildi hafa verið tvær síldarvertíðir, sem báðar hafa brugðizt. Þess vegna hefur síldveiðideildin eðlilega sáralitlar tekjur fengið. En það gegnir nokkuð öðru máli um þorskveiðideildina. Að vísu var mjög léleg þorskveiði sums staðar á landinu á síðustu vertíð, en á öðrum stöðum sæmileg, og þess vegna ætla ég að þeirri deild hafi borizt töluvert meiri tekjur en síldveiðideildinni, þannig að hún hefur sennilega nokkru meiri möguleika til þess að taka til starfa heldur en síldveiðideildin hefur.



Herra forseti. Ég kann alltaf ákaflega illa við þá meðferð á till., að þær fái ekki að fara til n., ef þess er óskað. Og ég vildi leyfa mér að óska þess við hæstv. forseta, að hann frestaði þessari umr., því að alltaf getur verið, að þingmenn vilji bera fram brtt. við þáltill., sem fyrir þinginu liggja. Og það er ekki vani hjá okkur að hindra menn í því. Ég býst ekki við, að það mundi tefja málið, og er ekki mælzt til þess í þeim tilgangi, en ég vildi eindregið mælast til þess, að hæstv. forseti fresti umr. um þetta mál, ef einhverjir hv. þm. vildu bera fram brtt. við það.

Forseti (JPálm) : Ég sé ekki ástæðu til að fresta umr., úr því að það var fellt að vísa málinu til n., og vil þess vegna slíta umr. og láta atkv. skera úr um till. Því að það er óvenjuleg leið að fresta umr. um till., úr því að búið er að fella að vísa henni til n. Umr. er því slitið, og verður fram haldið atkvgr. um till. Tillgr. samþ. með 27 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till. samþ. með 27 shlj. atkv. og afgr. sem ályktun Alþingis (A. 115).



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 73, er samhljóða þáltill., sem ég flutti á síðasta þingi. Þeirri till. var þá vísað til allshn. Sþ. þann 8. febrúar. Þótt undarlegt megi virðast, þá virtust hv. alþm. ekki hafa áhuga fyrir málinu. Till. lá hjá nefndinni í 3 mánuði án þess hún tæki hana til afgreiðslu, en loks í þinglokin, eða þann 12. maí, tók hún málið til meðferðar, en aðeins til að leita umsagnar nokkurra aðila. Dráttur þessi varð til þess, að svör höfðu ekki borizt áður en þingi lauk, og var málið því ekki afgr. á því þingi. Ég álit þetta mál svo alvarlegt, að full ástæða sé til þess, að Alþingi láti það til sín taka. En því hef ég flutt þetta mál á ný, að ég vonast til þess, að það fái skjóta afgreiðslu nú og að sú afgreiðsla megi verða til þess, að ráðstafanir verði gerðar til að draga úr slysahættunni við sjósóknina. Efni till. er í stuttu máli það, að ætlazt er til, að fram fari réttarrannsókn á - slysum þeim, sem orðið hafa á íslenzku togurunum frá ársbyrjun 1948, eða frá þeim tíma, er allir nýsköpunartogararnir voru teknir til starfa, því að svo virðist sem þessir nýju togarar, sem ættu raunar að skapa skipshöfnunum aukið öryggi, hafi fjölgað mjög tölu slysatilfella. Í till. er ætlazt til, að rannsakað verði, hve tíð þessi slys hafa verið og hverjar séu höfuðorsakir þeirra, og á grundvelli þessara rannsókna og með hliðsjón af löggjöf annarra þjóða um þetta efni láti ríkisstj. útbúa löggjöf, eða raunar breytingu á sjómannalögunum, og verði þar svo um hnútana búið, að komið verði í veg fyrir, að þessi tíðu slys eigi sér stað. Mér sýnist þetta heppilegasta aðferðin til þess að komast að orsök þessara slysa og hvernig megi koma í veg fyrir, að þau endurtaki sig. Ég sé ekki ástæðu til að rifja hér upp þau slys, sem orðið hafa á togurunum. Ég kom með nokkur dæmi þeirra á síðasta þingi, og engin tilraun hefur verið gerð af hv. alþm. til að vefengja, að þau slys hefðu átt sér stað. Sú upptalning var þó auðvitað ekki tæmandi, en sýndi þó fram á, hvernig ástatt er í þessum málum. Ég vil vænta þess, að hv. alþm. líti á þetta mál í fullri alvöru og séu því samþykkir, að allt verði gert, sem unnt er, til að koma í veg fyrir þessi slys. Ég vænti enn fremur, að sú hv. nefnd, sem fær málið til meðferðar, taki það til alvarlegrar athugunar og gangi eftir umsögnum frá þeim aðilum, sem hlut eiga að máli, og skili svo málinu til Alþingis svo fljótt, að kostur verði á að afgreiða það á þessu þingi. - Ég legg svo til, að málinu verði að umr. lokinni vísað til hv. allshn.