Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Senn hefjast útvarpsumræður um stefnuræðu forsrh. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar en samkvæmt þingsköpum skal eftirrit af ræðunni afhent þingmönnum sem trúnaðarmál eigi síðar en þremur dögum áður en hún er flutt. Hingað til hefur þessi trúnaður verið haldinn. Í fyrradag brá hins vegar svo við að fréttastofa Stöðvar 2 skýrði frá því að hún hefði eftirrit af ræðunni undir höndum og var farið með kafla úr ræðunni. Ég tók þetta mál upp á fundi með formönnum þingflokka í dag. Við vorum sammála um að hér væri um mjög alvarlegt trúnaðarbrot að ræða. Þetta mál verður áfram til athugunar og hvernig brugðist skuli við því.

Nú verður gengið til dagskrár og fyrir tekið eina dagskrármálið, stefnuræða forsrh. og umræður um hana, sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr þinghúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsrh. hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsrh. hafa tólf mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í hinni þriðju fimm, hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstæðisflokk Davíð Oddsson forsrh. í fyrstu umferð, Guðlaugur Þór Þórðarson, 6. þm. Reykv. n., í annarri umferð og Einar Oddur Kristjánsson, 9. þm. Norðvest., í þriðju umferð. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Össur Skarphéðinsson, 1. þm. Reykv. n., Ágúst Ólafur Ágústsson, 10. þm. Reykv. s., í annarri og Anna Kristín Gunnarsdóttir, 6. þm. Norðvest., í hinni þriðju. Fyrir Framsóknarflokk talar Guðni Ágústsson landbrh. í fyrstu umferð, Hjálmar Árnason, 6. þm. Suðurk., í annarri og í hinni þriðju Jón Kristjánsson heilbr.- og trmrh. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 5. þm. Norðaust., í fyrstu umferð, í annarri Kolbrún Halldórsdóttir, 8. þm. Reykv. n., og í hinni þriðju Þuríður Backman, 10. þm. Norðaust. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala Magnús Þór Hafsteinsson, 9. þm. Suðurk., og Sigurjón Þórðarson, 10. þm. Norðvest., í fyrstu umferð, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, 10. þm. Suðvest., í annarri umferð og Guðjón A. Kristjánsson, 5. þm. Norðvest., í hinni þriðju.

Herra forseti, góðir Íslendingar. Þing kom saman skamma hríð í vor, eins og lög standa til að loknum almennum kosningum, og þar var stjórnarsáttmáli nýrrar ríkisstjórnar kynntur og ræddur. Þetta haust og hin næstu mun útfærsla sáttmálans skýrast ár frá ári í stefnuræðu forsætisráðherra og af lista yfir þau frumvörp sem einstakir ráðherrar hyggjast leggja fyrir þingið til afgreiðslu veturinn sem í hönd fer. Það kom ýmsum á óvart að skattalækkanir voru það einstaka mál sem átti mestan samhljóm hjá stjórnmálaflokkunum í síðustu kosningabaráttu, þótt ekki væri það undantekningarlaust. Útfærsla flokkanna á þessu skattalækkanamarkmiði var auðvitað ólík en upp úr stóð að flestir þeirra virtust telja að svo vel hefði miðað í efnahagsmálum að undanförnu að á komandi kjörtímabili væri svigrúm til að koma til móts við landsmenn í skattamálunum. Því ætti það að vera fagnaðarefni að í stjórnarsáttmálanum er mjög afgerandi ákvæði um þann þátt. Á þessari stefnu er hnykkt í þjóðhagsáætlun þeirri sem ég hef kynnt þinginu, þar sem lögð er áhersla á að um 20 milljörðum króna verði á kjörtímabilinu varið til skattalækkana. Þeirri tölu er ekki fastar slegið nú, þar sem útfærsla einstakra breytinga er enn eftir og kjarasamningar liggja enn ekki fyrir. Fram hefur komið að ég og fjármálaráðherrann litum svo á að hátekjuskattur væri með lögum sjálffallinn niður um næstu áramót. Niðurstaða stjórnarflokkanna varð engu að síður sú að framlengja skattinn en þó stiglækkandi og jafnframt verður lögfest samkomulag stjórnarflokkanna um hvernig hann skuli hverfa. Herra forseti. Ljóst má vera að áferð efnahagslífsins verður nokkuð sveiflukennd þetta kjörtímabilið og mun hagstjórn taka mið af því. Reynt verður að halda nokkuð þétt um ríkisútgjöldin þegar þensluáhrif stóriðjuframkvæmda verða sem mest. Þannig er stefnt að því að tryggja afgang á ríkissjóði árin 2005 og 2006, sem og á næsta ári. Munu skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu því halda áfram að lækka á þessu tímabili. Virðist hagstjórn að þessu leyti vera að takast mun betur hér á landi en annars staðar, þar sem ófrávíkjanlegar reglur um ríkissjóðshalla eru þverbrotnar hvað eftir annað. Árið 2007 verður aðeins slakað á aðhaldi í ríkisbúskapnum til að milda þær breytingar sem verða við lok stóriðjuframkvæmdanna. Vil ég, herra forseti, þá víkja að nokkrum áhersluatriðum einstakra ráðuneyta: Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að öryggi borgaranna verði að hafa forgang. Ríkisvaldið hefur þar ríkum skyldum að gegna og er nauðsynlegt að líta til alls þess sem getur raskað því öryggi. Lögregla, landhelgisgæsla og almannavarnir gegna lykilhlutverki við framkvæmd stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og er brýnt að hún byggist á raunsæi og að þessum aðilum séu sköpuð nauðsynleg starfsskilyrði. Dómsmálaráðherra hefur boðað að hann vilji beita sér fyrir breytingum á umdæmaskipan við löggæslu og innra starfi lögreglunnar án þess að fækka sýslumönnum. Nauðsynlegt er að laga starf Landhelgisgæslunnar að nýjum kröfum, ráðast í smíði nýs varðskips og gera áætlun um endurnýjun á flugflota hennar. Yfirstjórn almannavarna var breytt á síðasta þingi og verður frekar unnið að endurbótum að því er varðar stjórnkerfi, viðbúnað og hættumat. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að meðal helstu markmiða hennar á kjörtímabilinu sé að haldið verði áfram endurskipulagningu á húsnæðismarkaði í samræmi við markmið um Íbúðalánasjóð. Lánshlutfall almennra íbúðalána verði hækkað á kjörtímabilinu í áföngum í allt að 90% af verðgildi eigna, að ákveðnu hámarki. Leigumarkaður íbúðarhúsnæðis verði efldur. Sérstakur verkefnisstjóri og þriggja manna ráðgjafarhópur félagsmálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis og fjármálaráðuneytis vinnur að mótun tillagna um útfærslu á 90% lánum til íbúðakaupa. Náið samráð verður haft við helstu hagsmunaaðila. Félagsmálaráðherra leggur áherslu á að svo verði búið um hnútana að breytingar sem verða gerðar falli vel að þörfum almennings en um leið verði þess gætt að ekki verði raskað stöðugleika í efnahagsmálum, eða á húsnæðismarkaði sérstaklega. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra hefur sett fram það sjónarmið að nú sé rétt að kanna kosti þess að færa veigamikil verkefni heilbrigðisþjónustunnar til sveitarfélaganna. Sérstaklega yrði horft á heilsugæsluna og öldrunarþjónustu í þessu sambandi. Markmiðið væri að flytja stjórn heilbrigðisþjónustu nær borgurunum, gera hana gegnsærri og um leið auka lýðræðislegt aðhald notendanna. Akureyri og Hornafjarðarbær hafa um nokkurra missira skeið séð um rekstur heilsugæslu og öldrunarþjónustu og hefur reynslan verið góð. Á síðasta þingi voru sett ný raforkulög sem hafa munu í för með sér verulegar breytingar á umhverfi raforkumála á Íslandi. Á komandi þingi er áformað að leggja fram frumvarp um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, vatnalög og frumvarp til laga um hitaveitur en ekki er nú heildarlöggjöf um starfsemi þeirra. Ísland hefur sérstöðu meðal þjóða heims en hér á landi er notkun endurnýjanlegrar orku langhæst í heiminum, eða 72%. Þetta hefur vakið athygli og áhuga margra á íslenskum orkumálum og eins hafa áform ríkisstjórnarinnar um að nýta orkulindir landsins til framleiðslu á hreinu eldsneyti vakið nokkra athygli umheimsins. Íslensk stjórnvöld hafa undanfarin ár stutt við þróun í átt til sjálfbærs vetnissamfélags og hafa Íslendingar fengið viðurkenningu sem frumkvæðisþjóð á því sviði. Í stjórnarsáttmála segir m.a. að stefnt skuli að frekari áföngum í vetnisnotkun svo orkunotkun landsmanna megi byggja enn frekar á endurnýjanlegum orkugjöfum. Starfsumhverfi fyrirtækja á Íslandi hefur batnað verulega á undanförnum árum og skiptir það miklu í aukinni alþjóðlegri samkeppni. Ötullega hefur verið unnið að því að kynna Ísland sem fjárfestingarkost. Einkum hefur þá verið horft til þess að laða til landsins aðila sem gætu nýtt sér orkulindir þess. Er nú svo komið að Ísland mun innan fárra ára teljast með helstu framleiðendum áls í Evrópu. Þessi aukna álframleiðsla hefur þegar skapað tækifæri í skyldum iðnaði. Nefna má til dæmis hagkvæmnisathugun fyrir rafskautaverksmiðju í Hvalfirði. Slík verksmiðja mundi skapa um 140 störf. Fjárfestingin er metin á um 17 milljarða íslenskra króna. Þá standa yfir viðræður um möguleika á því að reisa hér álþynnuverksmiðju. Hafa japanskir fjárfestar kynnt sér aðstæður á Íslandi en sendiráð Íslands í Tókíó hefur unnið að framgangi verkefnisins ásamt Markaðsskrifstofu iðnaðarráðuneytisins og Landsvirkjunar. Slík starfsemi mundi kalla á um 50 störf. Nú er beðið lokaákvörðunar bandarískra fjárfesta um byggingu stálpípuverksmiðju í Helguvík. Allir samningar sem snúa að opinberum aðilum hér á landi eru frágengnir. Þetta verkefni mundi skapa um 200 störf. Ríkisstjórnin hyggst einnig leggja fram á þessu þingi frumvarp til laga um fjárfestingar erlendra aðila sem tekur mið af þeim breytingum sem orðið hafa á bæði ytra og innra umhverfi fjárfestingarmála frá því að gildandi lög voru sett. Í frumvarpinu verður ekki gert ráð fyrir breytingum á eignarhaldi erlendra aðila í sjávarútvegi. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að aðlögunarhæfni íslensks landbúnaðar verði aukin og samkeppnisstaða hans styrkt til að mæta vaxandi samkeppni og uppfylla jafnframt kröfur neytenda um hreinleika og hollustu búvara. Aukin áhersla verður lögð á hið fjölþætta hlutverk landbúnaðarins í samfélagi okkar og gildi þess fyrir byggð og búsetu í landinu. Landbúnaðarráðherra hefur beitt sér fyrir auknu vægi umhverfisgilda í landbúnaði framtíðarinnar. Þátttaka bænda í skógræktar- og landgræðsluverkefnum hefur eflst til muna. Þrátt fyrir nokkra erfiðleika í greininni að undanförnu er ekki minnsta ástæða til að missa trú á íslenskum landbúnaði og kostum hans. Sannarlega þarf að auka sveigjanleika landbúnaðarins. Leggja verður áherslu á menntun, þróun og rannsóknir og efla nýsköpun í nýjum búgreinum og nýta sóknarfæri í þeim greinum sem fyrir eru. Herra forseti. Traust menntakerfi er grundvöllur sóknar til betri lífskjara. Árangur okkar í alþjóðlegum samanburði staðfestir að fjárfesting í menntun gefur ríka og örugga ávöxtun. Íslendingar verja 6,3% af vergri þjóðarframleiðslu til menntamála sem er mun meira en gert er að meðaltali í öðrum OECD-ríkjum. Sífellt hærra hlutfall þjóðarframleiðslunnar rennur til menntamála. Árið 1990 vorum við nokkuð undir meðaltali annarra OECD-ríkja en nú skipum við okkur á bekk með þeim þjóðum sem leggja allra mest til þessa málaflokks. Er það mikið fagnaðarefni. Ferskir vindar hafa blásið um íslenskt skólaumhverfi á síðustu árum og það einkennist nú af miklum sóknarhug. Á aðeins tólf árum hefur fjöldi háskólanema næstum þrefaldast hér á landi. Jafnframt hefur fjöldi framhaldsskólanema vaxið hröðum skrefum og nú kjósa um 93% ungmenna að leggja stund á framhaldsnám að loknum grunnskóla. Menntamálaráðherra lagði nú í vikubyrjun fram hugmyndir um grundvallarbreytingu á íslensku menntakerfi. Eftir áralangan undirbúning er komið að ákvörðun um hvort og hvernig beri að stytta nám til stúdentsprófs úr fjórum árum í þrjú. Mikilvægt er að slík breyting sé gerð í góðu samráði við kennara, foreldra og nemendur. Frá því ríkisstjórnin tók ákvörðun hinn 11. febrúar síðastliðinn um að veita einn milljarð króna til byggingar menningarhúsa á Akureyri og í Vestmannaeyjum hefur verið unnið að undirbúningi framkvæmda og horfir vel. Þá hefur verið gengið frá samningum við bæjarstjórn Ísafjarðar um hlut ríkisins í uppbyggingu menningarhúsa þar í bæ. Með byggingu menningarhúsanna er lagður grunnur að öflugra og blómlegra menningarlífi á landsbyggðinni. Með stofnun Vísinda- og tækniráðs fyrr á þessu ári var stigið stórt skref í þá átt að samhæfa stefnu hins opinbera á sviði vísinda, tækni og nýsköpunar og tengja hana betur þeirri rannsókna- og þróunarstarfsemi sem fram fer í atvinnulífinu. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir verulegri aukningu á fjárveitingum til málaflokksins strax á næsta ári en jafnframt stefnir ríkisstjórnin að því að tvöfalda framlög til samkeppnissjóða á kjörtímabilinu. Herra forseti. Undanfarin ár hefur samgönguráðuneytið lagt ríka áherslu á öryggismál sjófarenda í samvinnu við sjómenn og útvegsmenn. Haldið verður áfram á þeirri braut. Einkavæðing skipaskoðunar hér á landi er liður í þeirri stefnu, enda á því byggt að hvergi sé slegið af kröfum og unnið verði í samræmi við langtímaáætlun um öryggismál sjófarenda. Eins og flestir vita hefur stórátak verið gert í vegamálum á undanförnum 12 árum. Hefur aldrei áður verið ráðist í framkvæmdir í jafnríkum mæli, og á þessu kjörtímabili verða framkvæmdir enn auknar verulega. Þá verður einnig gert sérstakt átak í að sníða af hættulega kafla á vegakerfi landsins og bæta merkingar á vegum um allt land. Ég tel að reynslan hafi sýnt að frestun á sölu á Landssímanum hf. var skynsamleg. Aðstæður fjarskiptafyrirtækja á fjármálamarkaði hafa nú breyst til betri vegar og standa vonir til að Landssíminn hf. verði seldur á þessu kjörtímabili. Til að efla ferðaþjónustuna á viðkvæmum tíma beitti samgönguráðherra sér fyrir stórauknum fjárveitingum til markaðssetningar og landkynningar. Var það verk unnið í nánu samstarfi við hagsmunaaðila í greininni. Aðgerðirnar hafa skilað góðum árangri. Ákveðið hefur verið að halda áfram öflugri landkynningu með það að meginmarkmiði að auka vöxt og styrkja stoðir íslensks atvinnulífs með sókn ferðaþjónustunnar á nýja markaði, svo sem í Japan, samhliða auknum markaðsaðgerðum í Evrópu og Norður-Ameríku. Herra forseti. Unnið verður að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða svo hægt verði að hrinda í framkvæmd upptöku veiðileyfagjalds hinn 1. september 2004. Þá verður sömu lögum breytt svo að hægt verði að taka upp línuívilnun á næsta ári. Upphaf hvalveiða í vísindaskyni fékk minni andbyr erlendis en spáð var. Málið er þó mjög viðkvæmt og nauðsynlegt að sýna varfærni og tillitssemi þegar næsta skref vísindaveiðanna verður stigið. Umhverfismál munu verða áberandi í störfum þingsins á næstunni. Umhverfisráðherra mun leggja fyrir Alþingi tillögu að náttúruverndaráætlun til næstu fimm ára, hina fyrstu sinnar tegundar. Þá er í undirbúningi endurskoðun á lögum um mat á umhverfisáhrifum þar sem ætlunin er að færa íslenska löggjöf til samræmis við það sem gerist í nágrannalöndum okkar. Þess er vænst að fljótlega verði hægt að stofna Vatnajökulsþjóðgarð sem yrði stærsti þjóðgarður í Evrópu en auk þess er til athugunar í sérstakri nefnd að stofna til verndarsvæðis norðan Vatnajökuls sem tengdist væntanlegum þjóðgarði. Herra forseti. Á þessu þingi verða lagðir fram samningar um stækkun bæði Atlantshafsbandalagsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Fullgilding þessara samninga mun gefa ríkjum Mið- og Austur-Evrópu kost á því að taka þátt í því farsæla samstarfi sem Ísland hefur notið góðs af, bæði í öryggis- og varnarmálum og við samræmingu rekstrarskilyrða atvinnulífsins og opnun markaða. Endir verður bundinn á áratugalanga skiptingu Evrópu. Ríkisstjórnin hefur ákveðið og utanríkisráðherra kynnt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna að Ísland verði í framboði til sætis í öryggisráðinu tímabilið 2009--2010. Öll ríki Norðurlanda styðja þetta framboð. Er þetta eitt stærsta verkefni sem íslenska utanríkisráðuneytið hefur ráðist í. Árið 1997 tók ríkisstjórnin ákvörðun um eflingu þróunaraðstoðar fram á þetta ár. Var markið sett á að hækka framlög til þróunarsamvinnu úr 0,10% af þjóðarframleiðslu í 0,15% árið 2003. Við þetta hefur verið staðið og ríflega það. Næsta verkefni er að athuga hvernig best megi standa að því að auka hlut Íslands enn og hvernig framlög geti komið að sem mestu gagni, hvort sem um er að ræða tvíhliða eða marghliða þróunaraðstoð. Starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar og Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi hefur skilað umtalsverðum árangri og efling friðargæslu hefur orðið Íslandi til vegsauka á alþjóðavettvangi. Varnarmál Íslands og samskiptin við Bandaríkin voru í brennidepli í sumar. Það hefur verið skýrt í mínum huga allt frá því að byrjað var að fækka í Keflavíkurstöðinni, í kjölfar loka kalda stríðsins, að ætti varnarsamstarfið við Bandaríkin að halda gildi sínu yrði það að þjóna áfram öryggishagsmunum beggja. Það þýddi meðal annars að hér sem í öðrum löndum þyrftu að vera tilteknar lágmarksvarnir gegn hugsanlegum nýjum ógnum. Í byrjun maí kom sendiherra Bandaríkjanna til fundar við mig með þau ,,skilaboð frá Washington``, eins og það var orðað, að ákveðið hefði verið að leggja niður loftvarnir á Íslandi. Eftir bréfaskipti milli mín og forseta Bandaríkjanna, viðræður við öryggisráðgjafa hans og beina íhlutun forsetans sjálfs eru varnarmálin í eðlilegum farvegi á ný. Það þýðir að þau verða leyst sameiginlega en ekki afgreidd einhliða sem hefði eyðilagt grundvöll varnarsamningsins. Til þess var greinilega ekki vilji á æðstu stöðum í Washington, enda að baki áratugalöng samvinna og gagnkvæmt traust á milli Íslands og Bandaríkjanna í varnar- og öryggismálum. Sú ákvörðun sem tekin var í vor um að skipa Íslandi í sveit með rúmlega þrjátíu öðrum ríkjum í bandalag hinna staðföstu þjóða í Íraksstríðinu átti sér skýrar forsendur. Stjórn Saddams Husseins var ógn við frið og stöðugleika í heiminum og hafði í meira en áratug hunsað ályktanir og kröfur Sameinuðu þjóðanna um afvopnun. Ekki mátti bíða eftir að henni yxi ásmegin og yrði enn hættulegri en áður. Íraksstríðið, sem þannig var löghelgað af samþykktum Sameinuðu þjóðanna, kom í veg fyrir það og frelsaði íröksku þjóðina undan Saddam Hussein og böðlum hans. Nú er unnið að því að koma landinu á réttan kjöl eftir hremmingar harðstjórnarinnar. Þá stefnu hljóta allir, sem vilja frið í þessum heimshluta, að styðja af heilum hug. Ísland hefur þegar lagt sitt af mörkum til uppbyggingarstarfsins í Írak og mun halda því áfram. Síðastliðinn vetur leit um tíma út fyrir mikla erfiðleika í samskiptum landsins við Evrópusambandið. Þeir komu upp í samningum EFTA-ríkjanna og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um stækkun þess til austurs og þar með stækkun Evrópska efnahagssvæðisins. Erfiðleikarnir stöfuðu einkum af kröfu framkvæmdastjórnarinnar um að EFTA-ríkin greiddu margfalt meira en áður í þróunarsjóði ESB sem veita styrki til fátækari ríkja sambandsins. Deilan leystist eftir að framkvæmdastjórnin sló stórlega af upphaflegum kröfum. Í ljós kom að þær nutu ekki almenns stuðnings meðal aðildarríkjanna. Það sýnir, að mínu mati, ríkan pólitískan vilja innan Evrópusambandsins til þess að EES-samningurinn haldi áfram að virka vel. Um síðustu áramót lagði ég til að skipuð yrði nefnd allra flokka til að fjalla á faglegan hátt um veigamikil álitaefni sem snerta Evrópumálin. Með þessu yrði komið til móts við óskir um upplýsta umræðu um þennan málaflokk. Það tókst ekki að koma nefndinni á fót fyrir kosningar. Það á sér eðlilegar skýringar og nú er stefnt að stofnun hennar. Nefndinni verður einkum ætlað það að skýra og skerpa umræðuna, greina aðalatriði málsins og helstu staðreyndir þess. Þetta á til dæmis við um atriði eins og framkvæmd EES-samningsins, hvort varanlegar undanþágur séu veittar í aðildarsamningum og þá hvers konar undanþágur, hvað Evrópusambandsaðild mundi kosta ríkissjóð til lengri og skemmri tíma litið, hverjir væru kostir og gallar evru fyrir Ísland o.s.frv., svo aðeins örfá álitaefni séu nefnd til sögu. Herra forseti. Það er samkomulag stjórnarflokkanna að hinn 15. september 2004 taki hæstvirtur utanríkisráðherra við embætti forsætisráðherra og utanríkisráðuneyti og umhverfisráðuneyti flytjist á forræði Sjálfstæðisflokksins. Og nú, þegar ég hef lokið flutningi 17. stefnuræðu minnar frá vordögum 1991, er því ljóst að þetta verður síðasta stefnuræða mín, í þessum áfanga. Einn háttvirtur þingmaður stjórnarandstöðunnar hefur sagt í hvert eitt sinn þegar ég hef lokið flutningi stefnuræðu að hann verði því miður að segja að þetta sé einhver sú ,,snautlegasta`` stefnuræða sem hann hafi heyrt. Ég vonast til að háttvirtur þingmaður breyti ekki vana sínum nú því ég get ekki neitað því að svona staðfesta og íhaldssemi snertir viðkvæman streng í brjósti mínu. Góðir áheyrendur. Hvað sem öllum deilum líður vonast allur þingheimur til að það þing sem nú er að hefjast verði landi og þjóð til fremdar og farsældar.

Góðir Íslendingar. Góðir tilheyrendur. Við erum stöðugt minnt á að það er ekkert öruggt í þessu lífi. Það er örskammt síðan góður vinur Íslendinga, góður evrópskur jafnaðarmaður, sænski utanríkisráðherrann Anna Lindh féll fyrir hendi ofbeldismanns. Anna Lindh var fyrirmynd kvenna og ungra stjórnmálamanna um alla Evrópu. Þetta var hörmulegur atburður, einn af þeim sem mun okkur seint eða aldrei úr minni líða. Við munum flest þegar Anna Lindh kom hingað og heimsótti okkur á liðnum vetri með fjölskyldu sinni og við munum það að hún framlengdi dvöl sína umfram það sem opinbert var af heimsókninni vegna þess að hér átti hún vini, vegna þess að hún hreifst af Íslandi. En atlagan að Önnu Lindh leiðir líka hugann að því hvað það skiptir máli fyrir okkur öll og ekki síst okkur stjórnmálamenn sem störfum í umboði almennings, að nota vel þann tíma sem okkur er gefinn. Lát hennar beinir sjónum að grundvallaratriðum sem við stjórnmálamenn gleymum því miður allt of oft í erli hins pólitíska hversdags, að lífsgildum, að lífsgæðum, að því í hvernig samfélagi við viljum búa. Í Reykjavík gerist það að hópur ungmenna ræðst inn á heimili, leggur það í rúst, ógnar lífi og limum. Við sjáum húsfreyjuna á heimilinu á forsíðu Fréttablaðsins standa niðurbrotna við hliðina á mölbrotinni hurð í sinni eigin íbúð. Og hún kærir ekki. Hún leggur ekki í að kæra árásina til lögreglunnar. Þessi íslenska fjölskylda er af asískum uppruna. Þetta er þeirra eigin reynsla. Þessir góðu Íslendingar treysta ekki réttarríkinu sem við höfum verið að byggja upp. Hvernig get ég sem stjórnmálamaður dregið þá niðurstöðu í efa? Ég get það ekki. Þetta er íslenskur reynsluheimur dagsins í dag. Ekkert okkar vill svona samfélag en við eigum og við verðum að tala um þessa hluti. Flestir þingmenn jafnaðarmanna studdu virkjunarframkvæmdir við Kárahnjúka. En við styðjum ekki að réttindabarátta verkalýðshreyfingarinnar, sem svo að segja sérhver Íslendingur nýtur góðs af í dag, sé skrúfuð áratugi aftur í tímann. Og við styðjum ekki að langvarandi sátt um laun, um aðbúnað, um réttindi, um leikreglur sé með þessum hætti brotin á bak aftur eins og við höfum séð tilraunir til við Kárahnjúka. Þetta er líka spurning um lífsgildi. Þetta er líka spurning um það hvers konar samfélag við viljum skapa. Og við kaupum hvorki stórvirkjanir né tímabundna hagsæld því verði sem felst í því að sjá á bak grundvallarmannréttindum. Góðir Íslendingar. Það árar vel og það er gott að vera Íslendingur í dag. Samstaðan sem náðist um stórframkvæmdir fyrir austan og raunar víðar getur skapað hófstillt og tiltölulega langvinnt hagsældarskeið ef okkur tekst vel upp með hagstjórnina. Það skiptir öllu máli að við hvorki missum hagkerfið í gamla farið þar sem óhófleg aukning eftirspurnar innan lands kyndir upp verðbólguna og leiðir að lokum til gengisfellingar, né heldur að við töpum því yfir í umhverfi þar sem gengið hækkar úr hófi fram, kreppir að samkeppnis- og útflutningsgreinum, ekki síst á landsbyggðinni, og slítur upp nýgræðinginn sem nú er að brjótast fram í krafti ungs og hámenntaðs fólks. Það þarf agaða hagstjórn og það þarf sterk bein til þess að standa gegn ofþenslu ríkisútgjalda. Samfylkingin mun af ábyrgð stuðla að hvoru tveggja. Með gætni og með samstöðu ólíkra afla bæði hér í þessum sölum og á vinnumarkaði, er hægt að ná í senn fram meiri hagvexti með minni þenslu en menn töldu áður, bæði sérfræðingar og stjórnmálamenn fyrir síðustu kosningar. Ef það tekst verður á kjörtímabilinu svigrúm fyrir bæði hóflegar skattalækkanir, eins og þær sem Samfylkingin hefur boðað, en jafnframt til þess að hrinda í framkvæmd drjúgum hluta af þeim félagslegu umbótum sem Alþýðusamband Íslands og verkalýðshreyfingin öll hefur rökstutt svo vel. Þannig getum við lagt grunn að traustu atvinnulífi sem byggist í senn á menntun, þekkingu og nýsköpun. Það hefur varla farið fram hjá nokkrum í þessum sölum að í upphafi þessa þings hefur Samfylkingin lagt þunga áherslu á að lækka matarverð til heimilanna. Fyrstu tillögur okkar að því eru einmitt að nota það svigrúm sem skapast til þess að lækka virðisaukaskatt á matvælum um 5 milljarða. Skattalækkun af því tagi mun nýtast öllum, líka þeim sem hafa svo lágar tekjur að þeir eru undir skattfrelsismörkum, og skattalækkun af þessu tagi mun best nýtast þeim sem hafa minnst umleikis. Þetta er þess vegna jafnaðarstefna í verki. En það vekur óneitanlega athygli að Sjálfstfl. sem byrjar þetta þing á því að boða 20 milljarða skattalækkanir, byrjar að lækka skattana með því að leggja fram fjárlagafrv. þar sem boðað er að hækka álögur á alla landsmenn um 1 milljarð. Ekki byrjar það vel. Góðir Íslendingar. Spurningin um aðild okkar að Evrópusambandinu verður stöðugt meira knýjandi. Flokkarnir verða að tala skýrt og Samfylkingin hefur talað skýrt í þessu máli. Við teljum að full aðild með evru, Evrópuvöxtum og Evrópuverði á mat, muni færa íslenskum neytendum verulegar lífskjarabætur. Það er það sem spurningin um Evrópu snýst um, að bæta lífskjörin í landinu. En ástæðurnar fyrir því að við eigum samleið með Evrópusambandinu eru ekki aðeins efnahagslegar. Menningarlega og sögulega erum við Íslendingar í innsta kjarna Evrópu. Framlag okkar í formi tungumáls og formi sagna er ómetanlegt. Og þrátt fyrir að við sjáum hversu hratt samrunaferlið í Evrópu gengur um þessar mundir þá er hægt en örugglega að koma í ljós að samfara gríðarlegum efnahagslegum ávinningi halda þjóðirnar samt menningu sinni og sérkennum. Við skulum heldur ekki gleyma því að Evrópusambandið var upphaflega stofnað til þess að efla frið og öryggi í Evrópu. Og það hefur tekist í þeim mæli að álfan hefur aldrei verið jafnfriðsæl og nú. Við þekkjum það öll að uppi hafa verið viðsjár um okkar eigin öryggismál og við vitum það líka öll að það er ekki lengur á vísan að róa þar sem Bandaríkin eru. Aðild að Evrópusambandinu er því líka liður í að tryggja öryggi okkar í framtíðinni. Hæstv. forsrh. gerði Íraksstríðið að umræðuefni í ræðu sinni áðan. Stríðsátökum í Írak er enn ekki lokið þótt liðnir séu rúmir fjórir mánuðir síðan Bush Bandaríkjaforseti lýsti yfir sigri í styrjöldinni. Og það kemur sífellt betur og betur í ljós að hyggilegt hefði verið að fara að ráðum þeirra þjóðarleiðtoga í Evrópu og víðar sem hvöttu til aðgerða með skýrum forsendum á vegum Sameinuðu þjóðanna. Við sjáum það núna að leiðtogar innrásarherjanna eru í miklum vanda á vettvangi í Írak og þeir eru ekki í minni vanda á vettvangi heima vegna þeirra yfirlýsinga sem þeir gáfu um gereyðingarvopnin sem engin hafa fundist. Enn er samt hægt að bæta úr í Írak með því að skapa samstöðu á alþjóðavettvangi undir forustu Sameinuðu þjóðanna um breytta stefnu sem beinist að því að Írakar sjálfir taki sem fyrst við völdum í landi sínu í sæmilegri sátt við grannþjóðir og með stuðningi leiðtoga og almenningsálits í Arabalöndunum. Í dag er tæp vika síðan utanrrh. lýsti yfir framboði Íslendinga til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og Samfylkingin styður það sannarlega. En það er sérkennilegt að forsrh. skuli í stefnuræðu sinni leggja það eitt til þess máls að rifja það sérstaklega upp þegar hann skrifaði landið án samráðs við þing, án samráðs við þjóð, inn á lista svokallaðra viljugra þjóða í aðdraganda Íraksstríðsins, þeirra sem vildu ganga í berhögg við einmitt þær sömu Sameinuðu þjóðir og við nú köllum til áhrifa í. Auðvitað fagna allir sæmilegir menn falli Saddams Husseins. Undanfarin missiri hefur ástandið í þeim heimshluta hins vegar versnað mjög frá því sem áður var þrátt fyrir fulltingið sem hinir viljugu hafa veitt ráðamönnum í Wash\-ington. Þar veldur auðvitað mestu að svonefndur vegvísir til friðar og friðarferlið allt er nú tómt orð en Ísraelsstjórn reisir um landið háan múr sem vekur óhug um allan heim. En á þeim viðburðum í þessum heimshluta hefur forsrh. hins vegar enga skoðun í stefnuræðu sinni og það gegnir furðu miðað við þær miklu umræður sem átt hafa sér stað um þá atburðarás hér í þessum sölum. Góðir Íslendingar. Nýtt kjörtímabil er hafið og við í Samfylkingunni horfum til þess með tilhlökkun. Verkefnin hafa sjaldan verið meiri og það hefur aldrei verið meiri þörf fyrir öfluga hreyfingu jafnaðarmanna en einmitt í dag. Og það duldist engum að Samfylkingin vann góðan kosningasigur í vor og við mætum nú til leiks með 20 vaska þingmenn sem hver og einn mun ekki draga af sér. Í þeim hópi er ungt fólk sem á eftir að láta að sér kveða bæði í forustu Samfylkingarinnar en líka í fremstu röð íslenskra stjórnmála. Styrkur okkar í íslensku samfélagi hefur heldur aldrei verið meiri og hann eigum við ykkur, góðir Íslendingar, að þakka. Það voruð þið sem gerðuð okkur að næststærsta flokki landsins í kosningunum í vor og fyrir það erum við þakklát og við munum hvert og eitt leggja allt undir til þess að vera þess trausts verð. Samfylkingin mun ekki bregðast ykkur, Samfylkingin mun ekki bregðast þjóðinni.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Starfið er margt, en eitt er bræðrabandið, boðorðið, hvar sem þér í fylking standið, hvernig sem stríðið þá og þá er blandið, það er: Að elska, byggja og treysta á landið. Þannig kvað fyrsti ráðherra Íslands, Hannes Hafstein. Hann var einn af eldhugunum miklu sem brýndi aldamóta\-kynslóðina til starfa. Íslendingar voru ein fátækasta þjóð veraldar fyrir eitt hundrað árum. Nú þjóð í fremstu röð sem býður þegnum sínum góð lífskjör, velmegun, menntun og gott öryggisnet fyrir þá sem minna mega sín. Lífbeltin eru tvö, hafið og landið sjálft. Orka fallvatna og hitinn í iðrum jarðar eru okkar olíuauðlindir. ,,Hve mætti bæta lands og lýðs vors kjör/að leggja á bogastreng þinn kraftsins ör, ---`` kvað Einar Benediktsson. Það er dugnaðar- og framkvæmdahugurinn sem sett hefur Ísland og Íslendinga í fremstu röð. Stjórnmálamennirnir hafa gefið vilja einstaklingsins frelsi. Við höfum ekki fest í ofstjórn margra þjóða sem deyða dugnað, drepa framtak og þurfa í dag hjálp vestrænna þjóða. Á Alþingi er nú að taka völd ný kynslóð þingmanna, kynslóð nýrrar aldar. Allt það fólk vill vel og mun eflaust setja mark sitt á Alþingi næstu áratugi. Megi þessum nýju þingmönnum vegna vel. Minnist þess að þið eruð hingað kvödd til þjónustu við fólkið í landinu. Standið vörð um frelsi landsins og þau góðu lífskjör sem hér hafa þróast. Óvægin umræða og persónulegar árásir skaða stjórnmálamennina sjálfa og vekja upp hatur og fjarlægir okkur frá fólkinu sem í landinu býr og rýrir í leiðinni traust manna á Alþingi. Í ágætri ræðu hér áðan lét formaður Samfylkingarinnar að því liggja að enn væri hart deilt á Kárahnjúkasvæðinu. Þannig er staðan þar nú að tekist hefur samkomulag milli erlendu verktakanna og ASÍ. Árni Magnússon félmrh. hefur margsagt að eftir íslenskum lögum verði farið. Því hefur og verður fylgt eftir. Ágætu Íslendingar. Gefum þjóðinni og unga fólkinu bjartsýni og trú. Höldum vörð um frelsið og kristið siðgæði. Heimsendaumræðan er til þess fallin að fólkið okkar fer að trúa því að hér sé allt á hverfandi hveli og þá flytur það úr landi. Fyrir þúsund árum trúlofaðist Alþingi Íslendinga kristinni kirkju á Þingvöllum. Það var gæfuspor. Löggjafarþingið og þjóðkirkjan hafa síðan haldist í hendur. Þetta samstarf er partur af okkar þjóðskipulagi og menningu. Ég og minn flokkur, Framsóknarflokkurinn, viljum ekki höggva á þau bönd. Samstarf ríkis og kirkju hefur í þúsund ár mótað öfluga þjóð og sterkan þjóðarvilja. Siðfræðigildi kristinnar trúar á meira erindi til okkar en oft áður. Löggjafarþingið og þjóðkirkjan eiga að halda utan um sitt samstarf áfram. Kosningarnar í vor voru varnarsigur þeirra sem vildu áfram. Ríkisstjórnin hafði þó á átta árum lagt grunn að öflugra Íslandi. Lífskjör bötnuðu um 30%, lægstu laun og tryggingabætur til þeirra sem verst eru settir hækkuðu um 50%, atvinna mikil í landinu og þúsundir Íslendinga fluttu aftur heim. Þessi ríkisstjórn er ekki biðríkisstjórn. Hún hefur teflt sóknarskák. Mörg stærstu málin sem hagvöxtinn skapa og bætt lífskjör hafa kostað stjórnarflokkana svita og baráttu. Ríkisstjórnin hefur mætt ótrúlegri andstöðu af hálfu Samfylkingar og Vinstri grænna í mörgum brýnum framkvæmdamálum síðustu ára. Landið er enn að rísa og lífskjör halda áfram að batna, hagvöxtur fer hæst í 5--6%, skattar launafólksins verða lækkaðir um 20 milljarða og barnafjölskyldur eiga fyrirheit um þrjá milljarða til tiltekinna verkefna til viðbótar. Þjóðin kaus áframhaldandi hagvöxt og stöðugleika. Traust ríkir á milli ríkisstjórnarflokkanna og ég efast ekki um að það mun haldast út kjörtímabilið. Samstarf Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks síðustu átta árin hefur skilað ótrúlegum árangri sem vakið hefur verðskuldaða athygli í hinum vestræna heimi: lág verðbólga, lítið atvinnuleysi, stöðugur hagvöxtur og lækkun skulda ríkissjóðs. Áframhaldandi samstarf okkar framsóknarmanna við Sjálfstæðisflokkinn var ekki sjálfgefið. En með tilliti til stefnu stjórnarandstöðuflokkanna og hvernig kosningabaráttunni var háttað af þeirra hálfu, varð okkar samstarf niðurstaða. Hæstv. forseti. Ísland hefur tekið vaxandi þátt í alþjóðlegu samstarfi. Við fögnum framboði í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna 2009--2010 sem sýnir vaxandi sjálfstraust okkar í samfélagi þjóðanna. Á Balkanskaga hefur Ísland tekið þátt í uppbyggingarstarfi eftir stríðið. Öryggismál og varnir gegn hryðjuverkum hafa verið fyrirferðarmikill málaflokkur í vestrænum samfélögum á síðustu árum. Mikilvægt er að Íslendingar hugi vel að öryggi borgaranna á viðsjárverðum tímum. Grundvöllur okkar í varnar- og öryggismálum er varnarsamningurinn við Bandaríkin, aðild að NATO og ekki síst aðild að Sameinuðu þjóðunum. Ríkisstjórnin hefur sýnt festu og ákveðni í samskiptum við Bandaríkin varðandi breytingar á tvíhliða varnarsamningi þjóðanna. Mikilvægt er að ekki verði dregið úr varnarmætti á Keflavíkurflugvelli. Sjávarútvegurinn hefur á síðustu árum stóraukið framlegð. Byggð hafa verið upp öflug fyrirtæki sem hafa verið þess megnug að greiða góð laun. Þetta er árangur festu og stöðugleika í stjórn fiskveiða. Markaðsaðstæður hafa verið hagstæðar og afkastageta fiskstofna hefur í heildina litið verið góð. Margt bendir til að markaðsaðstæður sjávarafurða verði óhagstæðari á næstu árum. Því er mikilvægt að ríki stöðugleiki í atvinnugreininni og í fiskveiðistjórnarþættinum svo greininni auðnist að keppa við vaxandi fiskiðnað frá ríkjum í Asíu sem búa við lágan kostnað, ekki síst launakostnað, sem í mörgum tilfellum er innan við 10% af þeim launum sem hér eru greidd. Staða landbúnaðarins á Íslandi hefur batnað í tíð núverandi ríkisstjórnar. Kjör kúabænda hafa batnað verulega og nú eru kúabændur ekki flokkaðir sem láglaunastétt. Þetta er góður árangur sem ber að verja með nýjum samningi. Verulegur vöxtur hefur verið í kornrækt og skógrækt er að festa sig í sessi sem ný atvinnugrein. Mikill vöxtur er í fiskeldi, bæði í lax og bleikju, sem skapar aukna atvinnu- og vaxandi útflutningstekjur. Því er ekki að neita að kjör sauðfjárbænda hafa versnað og eru með öllu óviðunandi. Erfiðleikar í sauðfjárframleiðslunni stafa fyrst og fremst af óeðlilegri samkeppnisstöðu á kjötmarkaði. Vonir standa til að jafnvægi komist á kjötmarkaðinn fyrir lok næsta árs. Óhjákvæmilegt er að ríkisvaldið bregðist við þessum tímabundna vanda sauðfjárbænda. Á næstu vikum á ég von á tillögum stjórnskipaðrar nefndar um hvernig við verði brugðist og í framhaldi af því mun ríkisstjórnin taka málið til umfjöllunar. Árangur í landbúnaði á Íslandi á síðustu tveimur áratugum hefur verið ótrúlegur. Útgjöld vísitölufjölskyldunnar til matarkaupa sem hlutfall heildarútgjalda hefur lækkað á því tímabili úr 25% í 15%, eða um 40%. Á sama tíma hafa útgjöld ríkissjóðs til landbúnaðarins sem hlutfall heildarútgjalda ríkissjóðs lækkað úr 12% í rúm 4%. Eða með öðrum orðum, útgjöldin eru aðeins hlutfall 1 / 3 þess sem var fyrir tveimur áratugum. Landbúnaðarvörur hafa hækkað minnst allra vara á Íslandi á síðustu árum. Íslendingar eru stoltir af sínum landbúnaði. Hann er í fremstu röð hvað gæðin varðar. Það ríkir mikill kraftur í íslensku viðskiptalífi. Bankar og fjármálafyrirtæki eru í útrás með starfsemi á erlendri grundu. Þetta er jákvætt. Hins vegar þarf að skoða það hvort bankar eigi samtímis að vera viðskiptabankar og fjárfestingabankar. Yfir það tel ég að þurfi að fara. Kannski er það sem nú gerist fyrst og fremst vaxtarverkir í þróttmiklum fyrirtækjum sem sjá útrás í dag. Ágætu Íslendingar. 100 ára afmæli fyrsta ráðherrans og heimastjórnar er 1. febrúar á næsta ári. Það eru merk tímamót. Samfelld sigurganga íslenskrar þjóðar á síðustu 100 árum er okkur mikilvæg. Þá leið eigum við að varða áfram, þá leið eigum við að fara og sú er stefna míns flokks, Framsóknarflokksins. --- Þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Já, ef ég hefði farið út í einkunnagjöf á ræðu hæstv. forsrh. á annað borð, þá hygg ég að það hefði orðið eitthvað á þá leið að hún væri fremur rýr í roðinu. En það er að vísu vegna þess að á það eintak sem ég fékk sent af ræðunni, þessari frægu lekaræðu, vantaði hinn skemmtilega endi sem hæstv. forsrh. flutti okkur. Og ég býst við að ég hefði hækkað hana um hálfan í einkunn ef ég hefði haft eintak undir höndum með þessum ágæta enda. Það er auðvitað allt of snemmt að flytja kveðjuorð til hæstv. forsrh. þó væri nú nokkur saknaðartónn í ræðu hans hér, en ég get svo sem þakkað honum fyrir marga góða snerruna sem við höfum tekið m.a. í umræðum um stefnu ríkisstjórna hans. Það vil ég segja að heilmikið hafa pússast hornin á hæstv. forsrh. frá því hann kom hér inn úr stóli borgarstjóra og hugðist vera á þingi ekki síður kóngur í ríki sínu heldur en hérna handan við Vonarstrætið. Herra forseti. Vetur konungur er að minna svolítið á sig þessa dagana og það gildir einnig og ekki síður um hálendið og Vesturöræfi þar sem nokkur hundruð erlendir verkamenn eru í milli 600 og 700 metra hæð yfir sjó, heldur fáklæddir að kynnast því hvernig vetur ber að garði á öræfum Íslands. Hvernig er síðan búið að þessum erlendu gestum þjóðarinnar? Jú, það er þannig að þeim búið að góðhjartaðar konur á Austurlandi eru að prjóna sokka og vettlinga á bláhvíta portúgalska fingur og tær vegna þess að verkamennirnir hafa ekki efni á því að kaupa sér einu sinni húfu úr ódýrustu gerviefnum í kaupfélaginu á Egilsstöðum. Í stuttu máli sagt erum við Íslendingar að verða þar vitni að einhverri ósvífnustu tilraun til félagslegra undirboða sem sést hefur lengi á Vesturlöndum af fjölþjóðafyrirtæki. Og það er ekki eitt heldur allt sem þar er undir. Það var byrjað á því að flytja verkafólk á staðinn. Síðan var farið að reisa vinnubúðir. Salernisaðstöðu og aðra hreinlætisaðstöðu vantaði. Drykkjarvatn var ekki fyrir hendi. Öryggismál voru í ólestri. Engar brunavarnir. Menn hafa ekki leyfi til að stjórna þeim ökutækjum sem þeir eru uppi í og þar fram eftir götunum. Og þegar kólnar í veðri hafa menn einn fátæklegan vinnugalla til að klæða af sér kuldann. En verst af öllu er þó auðvitað hin alvarlega tilraun og hinn einbeitti ásetningur þessa verktaka Landsvirkjunar til að nýta sér og gera út á atvinnuleysi og eymd verkamanna á vanþróuðum svæðum sem þar með láta bjóða sér aðbúnað og kjör sem enginn Íslendingur mundi líta við. Þurfti þetta að koma mönnum á óvart? Nei. Fyrir lá slóð þessa fyrirtækis í Afríku, Suður-Ameríku og víðar. Ef menn hefðu kynnt sér söguna þá máttu þeir vera við þessu búnir. Einnig áttu bjöllur auðvitað að hringja þegar hið lága tilboð barst. Hvernig stóð á því að þessi verktaki, glóðvolgur af söndum Afríku, bauð svona miklu lægra en þau fyrirtæki íslensk og erlendir samstarfsaðilar sem nauðaþekkja aðstæður á Íslandi? Eða hvað. Grunaði Landsvirkjun ekki neitt? Ekki iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið? Héldu þeir að þessir aðilar þekktu svona miklu betur íslensku virkjunarsamningana og jarðfræðina á Austurlandi heldur en t.d. Ístak og Pihl & Søn? Eða lá kannski svo mikið á að koma þessu pólitíska gæluverkefni fram, reisa ef svo má að orði komast þennan blauta bautastein framsóknarmanna á Austurlandi sem Hálslón verður, að menn tóku vitandi vits óraunhæfu tilboði? Til hvers vísuðu ummæli hæstv. utanrrh. á Egilsstöðum á dögunum við hið sama tækifæri og hann laut fyrirtækinu fram og þakkaði þeim hingaðkomuna þegar hann sagði að menn skyldu nú þakka hið lága tilboð, því ella væri með öllu óvíst að í verkið hefði verið ráðist? Auðvitað. Og til hvers vísa ummæli stjórnarformanns Landsvirkjunar í blöðum í dag sem byrjar á því að lýsa áhyggjum af ímynd Impregilo? Stjórnarformaðurinn hefur miklar áhyggjur af því að ítalska fyrirtækið sé að skemma ímynd sína. Ekki Landsvirkjun. Ekki Framsóknarflokkurinn. Nei. Impregilo. Hvað segir svo stjórnarformaður Landsvirkjunar samkvæmt orðréttri tilvitnun í Morgunblaðinu: ,,,,Þegar samið var endanlega við Impregilo voru nokkur atriði fínpússuð og þá fengu þeir töluverða hækkun, meðal annars til að tryggja að launakröfum yrði fullnægt við verkið,`` segir Jóhannes Geir.`` Aha. Landsvirkjun vissi sem sagt áður en hún gekk til samninga við fyrirtækið að tilboðið væri óraunhæft hvað launaþáttinn snertir en tók því samt og lét þá hafa umtalsverða hækkun í viðbót til þess að kippa þessu í lag. Ég trúi því að þessi ummæli muni vekja athygli og undrun, ekki síst samkeppnisaðilum um verkið sem buðu í góðri trú og ætluðu sér að uppfylla íslenskar reglur um kaup og kjör. Annars hafa, herra forseti, viðbrögð hinna ýmsu aðila við þessu máli verið öll mjög athygli verð. Verkalýðshreyfingin hefur að sjálfsögðu, og það er þakkarvert, skorið upp herör gegn þessu framferði, enda vita menn þar á bæ hversu hættulegt það væri ef fyrirtæki kæmist upp með þessi undirboð. Hvernig það mundi grafa undan áratuga baráttu til að byggja upp réttarstöðu, tryggja kjör, öryggi og aðbúnað verkafólks á hálendi Íslands. En verkalýðshreyfingin hefur ekki fengið mikinn stuðning stjórnvalda hvað þá vinnuveitenda í þessari baráttu sinni. Viðbrögðin hafa verið mjög athygli verð. Suður í Straumsvík skaut upp kollinum á dögunum pínulítið dæmi hliðstæðrar náttúru þar sem átti að fara illa með erlenda verkamenn. Þá var manndómsbragur á því hvernig forstjóri álversins tók á málinu og sagði efnislega og á mannamáli: Við höfum ekkert með ykkur að gera ef þið getið ekki virt lög og reglur og hagað ykkur eins og menn. Hefur einhver sagt þetta við Impregilo? Hefur Friðrik Sophusson sagt þetta? Hefur Jóhannes Geir Sigurgeirsson sagt þetta? Hefur Valgerður Sverrisdóttir sagt Ítölunum að hegða sér eins og menn eða fara heim ella? Nei. Byrjunarerfiðleikar, segir hún, byrjunarerfiðleikar. Hefur Halldór Ásgrímsson sagt þetta? Nei, hann laut fram og þakkaði. Hefur Árni Magnússon félmrh. sagt þetta? Nei, hann nöldraði um skort á upplýsingum. Hefur Davíð Oddsson sagt þetta? Nei. Hann minnist ekki einu einasta orði á þetta mál í stefnuræðunni, í lekaræðunni, ekki orði, hvað þá setningu. Davíð Oddsson minnist hins vegar á stuðning sinn og Halldórs Ásgrímssonar við stríðið í Írak. Það er einnar messu virði. Og forsætisráðherra fullyrðir þar að aðgerðin sé, eins og hann orðar það á sérstöku lagamáli, ,,löghelguð af samþykktum Sameinuðu þjóðanna``. En hann minnist ekki einu orði á gereyðingarvopn, þau eru gufuð upp, ekki einu orði. Ekki er minnst einu orði á þær blekkingar og þær lygar sem hafa verið afhjúpaðar bæði austan hafs og vestan og notaðar voru til að reyna að réttlæta þetta stríð. Hvers vegna skyldi lögfræðingurinn Davíð Oddsson leggja lykkju á leið sína til að tala um lögmæti stríðsins í Írak? Getur það verið vegna þess að hann og Halldór Ásgrímsson vita báðir vel að ef engin reynast gereyðingarvopnin í Írak þá hrynur síðasta röksemdin sem hægt væri að reyna að hanga á til þess að telja þá innrás lögmæta? Það er nefnilega þannig að stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna geymir engar heimildir til þess að ráðast inn í lönd og skipta þar um ríkisstjórnir. Þaðan af síður geymir hann heimildir til þess að herveldi fari með vopnavaldi inn í fullvalda ríki innan viðurkenndra landamæra og taki þar sjálft við völdum, en það er það sem Bandaríkjamenn hafa gert. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hafði aldrei lýst því yfir að Írak væri ógn við heimsfriðinn né hafði það lýst því yfir að Írakar hefðu framið friðrof né að Írakar hefðu ráðist á annað ríki, til þess að skilyrðum 39. gr. stofnmála Sameinuðu þjóðanna um vopnaða valdbeitingu á grundvelli 42. gr. væri fullnægt. Enda sagði utanrrh. allt frá því í janúar og fram til 17. mars aftur og aftur á Alþingi og í fjölmiðlum: Það þarf nýja ályktun öryggisráðsins áður en aðgerðir geta hafist. 19. mars, tveimur sólarhringum síðar, hafði hann snúið við blaðinu. Því betur fer, herra forseti, var Ísland og er Ísland ekki í færum til þess að taka beinan þátt í aðgerðum af þessu tagi vegna þess að dómsmrh. hefur ekki enn orðið að ósk sinni að fá herinn. En því miður bundu utanrrh. og forsrh. íslensku þjóðinni siðferðilegar og pólitískar skuldbindingar og ábyrgð með því að setja Ísland án nokkurs samráðs við Alþingi á lista yfir 30 stuðningsþjóðir aðgerðanna. Mér segir svo hugur að meira þurfi en innantómar yfirlýsingar um lögmæti aðgerða og frelsun íröksku þjóðarinnar a la Ameríku til þess að íslenska þjóðin fyrirgefi þeim kumpánum þessa aðgerð. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Eins og menn muna skall á mikil hrina skattalækkunarloforða hér í aðdraganda kosninganna og allir flokkar nema sá sem hér er talað fyrir tóku þátt í því, ekki síður Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn. Í þessu ljósi er skondið að lesa stefnuræðuna og umfjöllun hennar um skattamál. Og hver er niðurstaðan? Engar skattalækkanir fyrr en einhvern tíma síðar á kjörtímabilinu, 20 milljarðar á kjörtímabilinu en þó þannig að þar er engu slegið föstu. Þetta er svona allt í athugun. Átti ekki að lögfesta þetta allt í haust, hæstv. forsrh., hvernig var það, á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, og byrja að framkvæma strax í haust? Svona eins og með línuívilnunina, ekkert mál. Nei, en reyndar er einn hópur sem á að fá skattalækkun um áramótin. Hverjir eru það? Láglaunafólk? Á að lækka matarskattinn? Nei. Það á að lækka hátekjuskattinn. Þannig heldur ríkisstjórnin áfram stefnu sinni með skattabreytingum sem koma fyrst og fremst tekjuhæstu hópum þjóðarinnar til góða, þeim sem eiga fjármagnið og þeim sem eiga eignirnar. En efndir gagnvart almennum launamönnum, sem voru auðvitað narraðir út á þessi ábyrgðarlausu loforð til að kjósa þessa flokka og fleiri sem nú sitja í ríkisstjórn, eru engar. Herra forseti. Á það hefur verið minnst að á næsta ári minnumst við 100 ára afmælis heimastjórnar í landinu og það er alveg tilefni til þess á slíkum tímamótum að fara yfir það hvernig okkur hafi vegnað. Ekki endilega til að halda veislur heldur ræða það hvernig hefur til tekist og hverju það er að þakka að íslenska þjóðin hefur náð þeim árangri sem raun ber vitni. Þar held ég að menn ættu að minnast þess að sjálfstæðið sjálft hefur verið sú aflvél sem hefur drifið velferðarsókn þjóðarinnar og það mættu sérstaklega þau öfl hugsa sem róa að því linnulaust að koma aftur til baka út á meginland Evrópu stórum hluta af því fullveldi og því sjálfstæði sem við sóttum okkur í áföngum á síðustu öld. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði náðum ekki fram því markmiði okkar að fella ríkisstjórnina og mynda hér velferðarstjórn. Við höldum hins vegar þeirri baráttu ótrauð áfram. Við erum ekki hætt í stjórnarandstöðu þó að einhverjir aðrir kunni að vera það. Við munum áfram andæfa hægri hyggjunni og frjálshyggjunni og verja velferðarkerfið gegn öllum hugmyndum um gjaldtöku, niðurskurð og einkavæðingu. Við trúum því að á Íslandi sé hægt að byggja farsælt og gott velferðarsamfélag og gera það betra heldur en það er í dag ef rétt hugmyndafræði er þar höfð að leiðarljósi. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Gott kvöld. Enn á ný hlýt ég að lýsa yfir vonbrigðum með það hvernig þeir kvótaflokkar sem nú eru við völd skella gersamlega skollaeyrum við óánægju íslensku þjóðarinnar með núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi. Í stefnuræðu hæstv. forsrh. er einungis fjórum setningum varið í að ræða um sjávarútvegsmál, málaflokkinn sem skiptir svo miklu fyrir efnahag okkar og framtíð okkar sem þjóðar. Ríkisstjórnin lemur hausnum við steininn og neitar að hlusta. Hvað ætlar hún að gera í málefnum þeirra sjávarbyggða sem hafa orðið fyrir stórum áföllum frá því að kosningar fóru fram í byrjun maí? Hvað á að gera til að rétta hlut Raufarhafnar, Hofsóss, Bíldudals og Seyðisfjarðar? Eða allra hinna staðanna sem búa við stöðnun eða hnignun og lifa nú á milli vonar og ótta? Þessir sjávarbæir blómstruðu og stækkuðu ár frá ári allt þar til réttur þeirra til að njóta aðgangs að þeim náttúruauðlindum sem þeir hafa búið að frá örófi alda var skertur eða tekinn frá þeim. Það var gert í nafni fiskverndar og hagræðingar sem gekk að mestu út á það að gera lifibrauð almennings í sjávarbæjunum að söluvöru einstakra aðila sem síðan hafa notfært sér hana óspart til að sölsa undir sig fjöregg þjóðarinnar. Ferlið hófst þegar kvótakerfið var tekið upp fyrir 20 árum. Það fór á fulla ferð þegar framsal aflaheimilda var gefið frjálst. Nú höfum við ekki hugmynd um hvernig þetta endar. Núverandi stjórnvöld hafa hagað málum þannig að þau geta engu ráðið um það hvað verður um nýtingarréttinn á fjöreggi þjóðarinnar og þar með framtíð Íslandsbyggðar. Forstjóri stærsta útgerðarfyrirtækis landsins skrifaði bréf til starfsmanna sinna þremur dögum fyrir kosningarnar í maí. Þar kom hann af fjöllum og furðaði sig á því að sjávarútvegsmálin hefðu verið sett á oddinn í stjórnmálaumræðunni. Svona eru þessir menn orðnir veruleikafirrtir eftir að hafa keypt sér frið núverandi stjórnarflokka í tólf ár. Tíminn leyfir ekki að farið sé nánar út í hið makalausa bréf sem Guðbrandur Sigurðsson, forstjóri Brims, sendi starfsmönnum sínum í maí. Hann sendi starfsmönnum sínum þetta bréf, starfsmönnum í fjölmörgum sjávarbyggðum, til að telja fólki trú um að allt færi á vonarvöl ef stjórnarflokkarnir misstu meiri hluta sinn með þeim afleiðingum að breytingar yrðu gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég vil hins vegar minna á eina setningu úr þessu skjali sem ég vitna til, með leyfi forseta: ,,Ef allur fiskur færi á markað væri fótunum kippt undan rekstri þeirra frystihúsa sem rekin eru af Brimi og byggja vinnslu sína á eigin hráefni. Stórir vinnustaðir á Akureyri, Grenivík, Akranesi og Seyðisfirði færu í uppnám og hætt er við að fjöldinn allur af starfsmönnum mundi missa vinnu í kjölfarið.`` Aðeins fimm mánuðum eftir þessi ábyrgu skrif eru allir þessir staðir annaðhvort í uppnámi eða þjakaðir af áhyggjum vegna þeirrar staðreyndar að kvótabraskskerfið hefur lagt atvinnulíf þeirra í rúst eða gæti gert það á næstu mánuðum eða missirum. Fyrirtækið Brim er búið að veita Raufarhöfn þungt högg, en ekki fyrr en búið var að sigla burt með togara þorpsins og allan kvótann með. Á Seyðisfirði eru boðuð sömu örlög. Og áfram heldur hernámslið fjármagnsins að dreifa áhyggjum, skelfingu og vonleysi. Nú síðast þegar Eimskipafélagið og þar með Brim var yfirtekið nánast á einni nóttu af aðilum sem komu úr óvæntri átt. Þeir hafa lýst yfir að ekki standi til að eiga Brim til langframa. Nú óttast bæði Akurnesingar og Akureyringar að nýtingarrétturinn sem þeir hafa á fiskimiðum þjóðarinnar hverfi frá þeim. Þetta eru sjávarútvegsbæir sem hafa á undanförnum árum sogað til sín kvóta á kostnað annarra sveitarfélaga. En nú er röðin kannski komin að þeim. Byltingin étur börnin sín. Verðbréfasalar eru þegar farnir að núa saman höndum og spá í það hvernig best sé að slátra þessu stærsta útgerðarfyrirtæki landsins og selja það í bitum út um hvippinn og hvappinn ef svo býður við að horfa. Fjármagnið ræður og réttur fólksins er enginn. Þetta er nú allt öryggið, góðir landsmenn, sem við höfum í tengslum við hið margrómaða íslenska fiskveiðistjórnarkerfi, því miður. Í ríkisútvarpinu fyrr í þessari viku gat að heyra merkilegt viðtal við Halldór Blöndal, hæstv. forseta Alþingis og 2. þm. Norðausturkjördæmis. Þar kom grímulaus stuðningur stjórnarflokkanna við stórmattadora sjávarútvegsins á kostnað smælingjanna og minni sjávarbyggða berlega í ljós. Það er í sjálfu sér engin frétt. Það sem vakti athygli var að þarna var haft eftir forseta Alþingis að hann er á móti línuívilnun. Þá brá þeim sem hér talar nokkuð í brún, því hann mundi eftir grein eftir Halldór Blöndal í Morgunblaðinu frá 15. apríl sl. þar sem þingmaðurinn skrifaði um konu á Vopnafirði, sjávarútvegsstefnu Frjálslynda flokksins og línuívilnun. Konan fékk góð ummæli, enda vænlegt atkvæði eins og sonur hennar sem langaði til að verða útgerðarmaður og eigin herra. Frjálslyndi flokkurinn fékk miklar ákúrur fyrir það sem þingmanninum þótti ábyrgðarlaus stefna flokksins í sjávarútvegsmálum. Um línuívilnun sagði þingforseti þetta, með leyfi hans sjálfs: ,,Við sjálfstæðismenn samþykktum að ívilna línubátum sem auðvitað kemur sér víða vel.`` Þessi málflutningur sem nú er búið að snúa upp í andhverfu sína nokkrum mánuðum eftir kosningar er dæmigerður fyrir svikin kosningaloforð stjórnarflokkanna. Það dylst engum að loforðið um línuívilnun var óspart notað af stjórnarflokkunum á lokaspretti kosningabaráttunnar. Fólk man eftir forsætisráðherra sem gekk á blankskóm á milli beitningaskúra á Ísafirði í lok apríl þar sem boðað var fagnaðarerindi línuívilnunar. Skoða má einnig greinaskrif kosningasmala stjórnarherranna í dagblöðum vikurnar fyrir kosningar. Þetta var lævís og svikin beita sem lögð var fyrir kjósendur sem lögðu trú á falsið um að stjórnarandstaðan mundi leggja sjávarútveginn í rúst kæmist hún til valda. Nú er ljóst af stefnuræðu forsætisráðherra að ekki stendur til hjá ríkisstjórninni að standa við þetta í haust eins og lofað var. Sennilega verður þetta aldrei efnt nema þá í einhverju skötulíki. Engum dylst að báðir stjórnarflokkarnir eru klofnir í herðar niður í þessu máli og það er heldur ekkert samræmi í málflutningi þeirra um hvernig útfæra eigi þessa línuívilnun. Nú verður fróðlegt að fylgjast með hvernig alþingismennirnir Kristinn H. Gunnarson og Einar Oddur Kristjánsson bregðast við. Báðir hafa talað ákveðið fyrir því að þetta loforð, sem flokkar þeirra eru á brjáluðum flótta frá, eigi að efna og það í haust. Einar Oddur hefur sagt að forsrh. og formaður hans sé í fyrsta sinn að ganga á bak orða sinna ef þetta verði ekki efnt. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við í Frjálslynda flokknum fundum ekki upp þessa línuívilnun, það gerðu stjórnarflokkarnir. Útgerðarfurstarnir, sem nú berjast um á hæl og hnakka gegn henni, þögðu þunnu hljóði um línuívilnun fyrir kosningar en hömuðust gegn stjórnarandstöðunni sem hvergi kom að þessu. Stefna Frjálslynda flokksins er að tegundir eins og ýsa, ufsi, steinbítur, langa, keila og skötuselur verði strax teknar úr kvóta og strandveiðikvótinn verði síðan færður úr kvótastýringu yfir í svokallað sóknarmark. Það hefði fært byggðunum aftur tækifæri til að bjarga sér og byggja upp bæði atvinnulíf og mannlíf á eigin forsendum. Þetta mun okkur takast þegar við höfum komið þeim ráðherrum sem hér sitja frá völdum. Góðir landsmenn. Ég lýsi því yfir að nú verður stórhert á þeirri sókn. Land án byggðar er einskis virði. Það þjónar hvorki hagsmunum höfuðborgarsvæðisins né landsbyggðarinnar, hvað þá þjóðarinnar í heild, að eyðibyggðastefna stjórnvalda nái fram að ganga. --- Góðar stundir.

Góðir landsmenn. Frjálslyndi flokkurinn styður eins og áður góð mál stjórnarandstöðu og stjórnar. Vissulega finnast ljósir punktar í stefnuræðu Davíðs Oddssonar. Dómsmálaráðherra ætlar t.d. að bretta upp ermar og efla Landhelgisgæsluna en hún hefur verið í skammarlegu fjársvelti í stjórnartíð Davíðs Oddssonar. Frjálslyndi flokkurinn mun heils hugar styðja eflingu Landhelgisgæslunnar enda er skipakostur hennar mun lakari en t.d. skipakostur Færeyinga, þrátt fyrir að lögsaga Færeyinga sé fjórum sinnum minni en lögsaga okkar Íslendinga. Ekki virðist samt sem áður að hugur fylgi máli um eflingu Gæslunnar sé litið til þess að ekki er að sjá nokkra hækkun á fjárframlögum til hennar í fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir þinginu. Vonandi verður meira að marka forsætisráðherra í þessu máli en þegar hann lofaði línuívilnun. Dómsmálaráðherra virðist stundum hafa metnað fyrir hönd löggæslunnar. En hann má ekki gleyma því að allir eiga að vera jafnir fyrir lögunum. Ráðherrann virðist mjög ánægður með störf ríkislögreglustjóra sem dregið hefur lappirnar í rannsókn á samráði olíufélaganna, samráði sem hafði það að markmiði að hlunnfara almenning. Ríkislögreglustjóri neitaði um skeið að taka við skýrslu Samkeppnisstofnunar og setti 25 millj. kr. fyrirframgreiðslu nánast sem skilyrði fyrir rannsókn á málinu. Berum þessa framgöngu ríkislögreglustjóra saman við rannsóknina á Bónusfeðgum sem virðast í einhverri ónáð hjá forsætisráðherra. Minna má á ummæli hans á bolludaginn um vínber og mútuþægni. Ekki stóð á ríkislögreglustjóra í það skiptið. Hann sendi vaska sveit lögreglumanna til útlanda að rannsaka Bónusmálið sem frægt er. Ég hef aldrei heyrt minnst á að ríkislögreglustjóri hafi heimtað að fá fyrirframgreiðslu vegna rannsóknar á Bónusmálinu. Er nema von að farið sé að tala um að ríkislögreglustjóri sé í raun orðinn lögreglustjóri ríkisstjórnarinnar. Ekki er minnst á byggðamál í stefnuræðu forsætisráðherra. Til að gæta allrar sanngirni þá minnist hann þó einu sinni á landsbyggðina. Það var þegar forsætisráðherra sagði að með byggingu menningarhúsa yrði lagður grunnur að öflugra og blómlegra menningarlífi á landsbyggðinni. Eru það menningarhús sem landsbyggðin þarfnast til að menningarlíf verði öflugra og blómlegra? Ég tel að þessi hús eigi ekki eftir að breyta einu né neinu um framtíð landsbyggðarinnar. Hverju er Bíldudalur, Seyðisfjörður eða Hvammstangi bættari með byggingu menningarhúsa? Menningarlíf á landsbyggðinni verður einungis blómlegra með öflugra atvinnulífi. Með viðreisn atvinnulífsins og tækifærum fyrir ungt fólk á landsbyggðinni verður menningarlíf þar blómlegt. Við í Frjálslynda flokknum munum á komandi þingi beita okkur fyrir raunverulegum byggðaaðgerðum, svo sem að aflétt verði okri á rafmagni til fyrirtækja á landsbyggðinni en þau greiða 30% hærra verð fyrir orkuna. Við munum einnig beita okkur fyrir lækkun á flutningskostnaði, jöfnun námskostnaðar og síðast en ekki síst að auka atvinnufrelsi í höfuðatvinnuvegum landsbyggðarinnar, landbúnaði og fiskveiðum. Miðað við vanda sauðfjárbænda og þá skerðingu sem varð á kjörum þeirra í haust, þrátt fyrir mikla kokhreysti Guðna Ágústssonar fyrr í kvöld, ætti landbúnaðarráðherra að sjá að hann hefur gert meira ógagn en gagn. Landbúnaðarráðherra neitar að bera nokkra ábyrgð á stöðu sauðfjárbænda og kennir um með óljósum hætti lélegri markaðssetningu á kjötinu. Í nýjasta Bændablaðinu kemur meira að segja fram að hann hafi gert sínar eigin kannanir á markaðssetningu kindakjöts. Það gerði hann með því að spyrja kokka í skólaeldhúsum um matseld á kjötinu og hvort krakkarnir leifðu kjötinu. Það má öllum vera ljóst sem kynna sér landbúnaðarmál að landbúnaðarráðherra hefur lagt stein í götu minni sláturhúsa og þeirra sem hafa einbeitt sér að innanlandsmarkaði. Landbúnaðarráðherra jók útflutningsskylduna sem er í raun ekki annað en aðför að þeim sláturhúsum sem einblína á innanlandsmarkað. Útflutningsskyldan hefur hækkað verðið á kindakjöti innan lands þar sem kostnaðarverð í útflutningshúsunum við slátrun er hærri en eðlilegt getur talist. Úr landi eru gjarnan seldir minnstu og auðseljanlegustu skrokkarnir. Eftir stendur íslenskur markaður með hærra verð og illseljanlegra kjöt. Við höfnum þessari stórsláturhúsastefnu ríkisstjórnarinnar og teljum hana ekki leiða til góðs, hvorki fyrir neytendur né bændur. Heyrst hefur að umrædd stefna sé framtíðin vegna reglugerða Evrópusambandsins. Það er af og frá. Reglur Evrópusambandsins um matvælaöryggi gera þvert á móti ráð fyrir minni sláturhúsum og jafnvel heimaslátrun. Frjálslyndi flokkurinn mun kynna sér þessar reglur nánar og móta tillögur að reglum sem mundu lækka verð til neytenda. Ég er á þingi til að þjóna kjósendum. Ég hvet ykkur til að leita til mín og annarra þingmanna Frjálslynda flokksins um það sem þið teljið að við getum veitt ykkur liðsinni með. Við erum hér til að gæta hagsmuna almennings. Það er okkar hagsmunagæsla. --- Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Stefnuræða forsætisráðherra innihélt ánægjulegar fréttir fyrir landsmenn og undirstrikaði að á undanförnum áratug hafa Íslendingar náð gríðarlegum árangri í efnahagsmálum. Ákvarðanir ríkisstjórna undir forustu Davíðs Oddssonar hafa skilað okkur betri stöðu en við höfum áður þekkt. Ég gæti flutt langa tölu um þróun skulda, lánshæfismat, hagvöxt, kaupmátt o.s.frv. Það ætla ég ekki að gera. Ég vil þess í stað fullyrða að kinnroðalaust getum við borið okkur saman við það sem gerist best annars staðar. Það þýðir ekki að við höfum náð fullkomnun og engin verkefni séu til staðar. Því fer víðs fjarri. Verkefnin eru mörg og sum mjög aðkallandi. En það er alveg ljóst og óumdeilt að við höfum lagt öflugan grunn til að byggja á til framtíðar. Hvaða töframeðulum hafa þessar ríkisstjórnin beitt til að ná slíkum árangri? Engum. Ríkisstjórnir undir forustu Davíðs Oddssonar hafa einfaldlega treyst fólkinu í landinu og beitt ráðdeild í ríkisrekstri. Flóknara er það mál ekki. Fyrirtæki og verkefni hafa færst frá hinu opinbera yfir til einstaklinganna. Leikreglur hafa verið skilgreindar, landið opnað og skattar lækkaðir. Með þessu hefur kraftur einstaklinganna, kraftur þjóðarinnar verið leystur úr læðingi. Árangurinn er fjölbreyttara atvinnulíf og aukin verðmætasköpun, öllum til hagsbóta. Einnig hafa ráðherrar Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks verið meðvitaðir um að skuldir hafa einn galla. Hann er sá að það þarf að greiða þær. Það er athyglisvert að hlusta á ræður sem Ólafur Thors, fyrrum forsætisráðherra, flutti á sínum langa og farsæla ferli. Ræðurnar bera þess merki að þær voru haldnar á öðrum tíma en ég tel að það sé hollt, sérstaklega fyrir ungt fólk, að kynna sér boðskap þeirra sem þurftu að berjast fyrir sjálfstæði þjóðarinnar, bæði efnahagslegu og pólitísku. Breytingarnar hafa verið gríðarlegar og flestir hlutir færst til betri vegar. Íslensk þjóð sem var sú fátækasta í Evrópu í upphafi 20. aldar er nú ein af þeim ríkustu. Það gerðist hins vegar ekki af sjálfu sér. Forfeður okkar, foreldrar, afar og ömmur, þurftu að leggja hart að sér til að við gætum notið þeirra lífsgæða sem við njótum í dag. Það eigum við sem yngri erum að muna og vera þakklát fyrir. Í ávarpi frá árinu 1954 talaði Ólafur til æskunnar og sagði m.a.: ,,Vinnan er ekki aðeins grundvöllur allrar lífsgleði heldur og skilyrði þess að við fáum að lifa frjálsir í landi voru.`` Á öðrum stað í ræðunni segir Ólafur að landsmenn þurfi að afkasta meira en í nokkru öðru menningarríki. ,,Að launum fær hver og einn að vera Íslendingur.`` Eiga þessi ummæli við í dag, ummæli sem eru 50 ára gömul? Ég tel svo vera. Ég tel það gæfu íslenskrar þjóðar að hér er atvinnuleysi mun minna en í öðrum löndum. Ég vil að það ástand haldist um alla framtíð. Þegar við berum okkur saman við nágrannalöndin sjáum við að Ísland er einstakt hvað þetta varðar. Ekkert land innan OECD hefur hærra atvinnustig en Ísland. Ekkert land hefur hærra atvinnustig hjá konum en Ísland. Hér munar ekki litlu. Atvinnuþátttaka kvenna á Íslandi er 80%, eða helmingi hærri en hjá Evrópusambandinu. Þetta þýðir að jafnrétti á milli karla og kvenna er meira en hjá öðrum löndum og vinnumarkaðurinn á Íslandi er um margt einstakur. Ég vil staldra við vegna þess að oft er það svo að þróun sem á sér stað í öðrum löndum kemur fyrr eða síðar til okkar. Ég tel að við eigum að vera á varðbergi í þessum málum og tryggja að sérstaða Íslands haldi að þessu leyti. Málið er einfalt. Ef stjórnvöld leggja of miklar byrðar á atvinnulífið þá fækkar störfunum. Ég er sammála Ólafi Thors varðandi það að atvinna er ekki eingöngu spurning um fjárhagslegt sjálfstæði einstaklinga og þjóða heldur einnig grundvöllur fyrir lífsgleði okkar. Við eigum að hafa það markmið að hér á landi búi sjálfstæðir einstaklingar. Mikilvægt er að hið opinbera líti ekki alltaf á það sem markmið sitt að taka fjármuni frá fólkinu og færa það aftur til þeirra. Fólkinu er treystandi fyrir þeim tekjum sem það aflar og við eigum að hafa það hugfast. Lækkun skatta er í raun aðgerð til að efla sjálfstæði fólks. Aldrei áður hefur ríkisstjórn beitt sér fyrir jafnmiklum skattalækkunum. Skattastefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar er best lýst með þeim orðum að markmiðið er að það borgi sig alltaf að vinna. Einhverjum kann að þykja þetta sérkennilegt, að það sé svo sjálfsagt. En svo er það ekki. Bæði við Íslendingar og aðrar þjóðir hafa lent í þeim ógöngum að fólk hagnast lítið sem ekkert, jafnvel tapar á því að hækka tekjur sínar. Á þetta við um alla tekjuhópa. Ef leysa á þennan vanda verður að lækka tekjuskattsprósentuna. Fyrir liggur að það verður gert með myndarlegri hætti en sést hefur áður. Einnig er ánægjulegt að sjá loks á bak hinum illræmda skatti sem svo ranglega hefur verið nefndur hátekjuskattur en hann fer nú stiglækkandi og verður úr sögunni árið 2006. Eignarskattur er einn ósanngjarnasti skattur sem til er og er óþolandi að eldra fólki, sem hefur náð að borga upp húsnæði sitt skuli refsað fyrir ráðdeildina með því að greiða skatt af eigninni. Á sama hátt ýtir þessi skattur undir skuldsetningu þar sem fólki er beinlínis refsað fyrir aðhald og sparsemi. Þessi skattur verður afnuminn. Allir verða að kaupa sér matvæli. Af augljósum ástæðum eru matarkaup hlutfallslega mest hjá hinum tekjulágu. Lækkun matarskatts kemur þeim tekjulægri einstaklega vel þó allir hagnist. Virðulegi forseti. Ég hef í þessari stuttu ræðu farið yfir ýmislegt sem ég tel mikilvægt í stjórnmálaumræðunni. Að lokum vil ég segja þetta: Við eigum ekki að gleyma uppruna okkar. Og við eigum að fara varlega í að týna sérkennum okkar án þess að vera viss um að eitthvað betra komi í staðinn. Á sama hátt og þjóðfélagið á að vera opið í efnahagslegu tilliti, opið fyrir straumum og stefnum, eigum við að standa vörð um það sem er betra hér en annars staðar. Við erum smáþjóð ef tekið er tillit til fólksfjölda. En í anda og verki erum við eins og milljónaþjóð. Það er því rétt hjá Ólafi Thors að hver og einn Íslendingur þarf að afkasta meira en aðrir. Með öðrum orðum: Hver Íslendingur skiptir miklu máli. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er skrýtin tilfinning að setjast á Alþingi í fyrsta skipti. Ég vona að með nýrri kynslóð á Alþingi verði nauðsynleg viðhorfsbreyting þar sem látið verði af sérhagsmunagæslu og kostnaðarsömu kjördæmapoti. Við þurfum ætíð að spyrja okkur að því hvernig við gerum samfélag okkar betra. Frelsi, jafnrétti og bræðralag voru kjörorð frönsku byltingarinnar. Þessi hugtök hafa verið leiðarljós jafnaðarmanna alla tíð síðan. Hægt er að nálgast öll úrlausnarefni samtímans út frá þeirri fallegu hugmyndafræði sem birtist í þessum þremur orðum. Frelsi er fyrsta hugtak okkar jafnaðarmanna, en Samfylkingin metur frelsi einstaklingsins mikils. Við viljum þó ekki aðeins frelsi á markaði, heldur einnig frelsi frá fátækt og fáfræði. Þar skiptir öflugt menntakerfi mestu máli. Íslendingar eru ekki eins vel menntaðir og margir halda. Tæplega helmingur hvers árgangs lýkur einungis grunnskólaprófi, sem er mun verri staða en hjá nágrannaþjóðum okkar. Samfylkingin vill koma til móts við fólk sem vill hefja nám að nýju og auka fjölbreytileika með iðn-, verk- og listnámi, enda er brottfall úr framhaldsskólum óvíða meira en hérlendis. Ríkisstjórnin vill hins vegar auka miðstýringu og fækka valmöguleikum. Samkvæmt nýjustu tölum OECD er Ísland einungis í 14. sæti þegar útgjöld á hvern nemanda í skólakerfinu eru borin saman. Menntamál hafa aldrei verið forgangsmál núverandi ríkisstjórnar. Við þurfum frelsi í viðskiptum, ríkisvaldið á ekki að vasast í hlutum sem einstaklingarnir eru fullfærir um að sinna. Við þurfum ekki ríkisfjölmiðil sem drepur allt einkaframtak með þátttöku sinni á auglýsingamarkaði. Fjárfestingar útlendinga í íslensku hagkerfi eru til góðs, líka í sjávarútvegi þar sem við erum sérfræðingar á heimsmælikvarða. Hæstiréttur Bandaríkjanna kallaði eitt sinn samkeppnislög ,,stjórnarskrá atvinnulífsins``. Samkeppnisstofnun mun hins vegar áfram búa við fjársvelti af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin ber því beina pólitíska ábyrgð á seinagangi þeirra mála sem þar eru til skoðunar og hugsanlegri fyrningu brota. Jafnrétti er annað hugtak sem er jafnaðarmönnum hugleikið. Tæplega helmingur allra kvenna sem nú sitja á þingi kemur úr einum flokki, Samfylkingunni. Kynbundinn launamunur er þó enn til staðar og staða einstæðra feðra er oft bágborin. Samkynhneigðir einstaklingar búa enn ekki við full réttindi í okkar samfélagi. Við eigum að jafna vægi allra kjósenda, hvar sem þeir búa, með því að gera landið að einu kjördæmi. Gera þarf kaup á vændi refsivert og þyngja refsingar við grófum ofbeldis- og kynferðisafbrotum, enda hefur réttarvitund almennings fengið sig fullsadda af óréttlátum dómum. Bræðralag er þriðja meginstef jafnaðarstefnunnar. Við eigum að gæta okkar minnsta bróður. Gleymum því aldrei að á bak við tölfræði er einstaklingur með þrár, vonir og tilfinningar. Það er grunnskylda samfélagsins að sinna sjúkum sómasamlega ásamt því að tryggja viðunandi úrræði fyrir aldraða. Erfitt er að rökstyðja önnur ríkisútgjöld þegar þessir hlutir eru í ólestri, eins og nú er. Góðir Íslendingar. Ég sé samfélag sem er á rangri braut á mörgum sviðum. Það er eitthvað að samfélagi sem lætur ríkisstjórn komast upp með það að hafa málefni geðsjúkra, og meira að segja geðsjúkra afbrotamanna, í uppnámi ár eftir ár. Það er eitthvað að samfélagi sem lætur ríkisstjórn komast upp með það að láta hundruð samborgara okkar betla mat og nauðsynjavörur í viku hverri hjá hjálparstofnunum. Og það er eitthvað að samfélagi sem lætur ríkisstjórn komast upp með að draga sig inn í ólögmætt árásarstríð á mjög hæpnum forsendum. Það er einnig rangt hjá samfélaginu að láta ríkisstjórn komast upp með að neita að samþykkja sjálfsögð lög um fjármál stjórnmálaflokka. Samfélag okkar er ekki á réttri leið þegar seðlabankastjóri er skipaður á árinu 2003 samkvæmt flokksskírteini og hæstaréttardómari ráðinn sem augljóslega var ekki hæfasti umsækjandinn. Frelsi, jafnrétti og bræðralag eru grunnstefin í frjálslyndri jafnaðarstefnu. Þessi grunnstef geta gert samfélag okkar betra. Hjörtu Íslendinga slá í takt við hugtök jafnaðarstefnunnar. Ég er jafnaðarmaður vegna þeirra hugsjóna sem felast í þessum hugtökum. Samfylkingin ætlar í vetur og næstu ár að sannfæra sem flesta landsmenn, og þó einkum ungt fólk, um mikilvægi þess að jafnaðarstefnan verði í forustu í íslenskum stjórnmálum. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Um þessar mundir má segja að meiri sviptingar eigi sér stað í íslenskum fjármálaheimi og atvinnulífi heldur en þekkst hefur nokkru sinni fyrr. Segja má líka að það sé rökrétt afleiðing þess að hér er að verða til markaður og aðstæður sem eru sambærilegar við aðstæður í samkeppnislöndum okkar. Það er líka rökrétt afleiðing þess að við erum að færa völd frá stjórnmálum út í atvinnulífið. Slík breyting gengur auðvitað ekki átakalaust fyrir sig, samkeppnin er grimm og miskunnarlaus og tekur sinn tíma fyrir markaðinn að ná þeim þroska sem til er ætlast. Markmiðin, þegar upp er staðið, eru hins vegar ljós, að atvinnulíf og neytendur sjái og finni hag í þessu breytta umhverfi. Hlutverk Alþingis er að setja skýrar og opnar leikreglur og sjá til þess að þeim sé framfylgt. Í því skyni hefur Framsfl. einmitt lagt ríka áherslu á að styrkja lagaramma og starfsmöguleika Samkeppnisstofnunar, Fjármálaeftirlits og Vinnumálastofnunar, þeirra stofnana sem m.a. er ætlað að koma í veg fyrir óeðlilega hringamyndun, fákeppni og misnotkun á þeim leikreglum sem eiga að stuðla að heilbrigðu atvinnulífi. Í ljósi átaka síðustu vikna og mánaða hlýtur það að vera eitt viðfangefni Alþingis að yfirfara og skerpa lög um þessar stofnanir þannig að enginn vafi leiki á að þeim sé gert gerlegt að sinna skyldum sínum og taka á hugsanlegum misfellum hins vanburðuga markaðar. Við viljum ekki sjá hér fákeppni á neinu sviði og hljótum m.a. að vilja sjá afdráttarlaust ákvæði laga sem banna drottnun einkaaðila á fjarskiptamarkaði áður en til sölu Landssímans kemur. Samkeppnisumhverfið er einmitt ein meginforsenda fyrir sölu Landssímans. Séu þær forsendur brotnar eða ekki skýrar hljótum við að staldra við áður en til sölu kemur. Herra forseti. Ný störf munu ekki skapast í hinum hefðbundnu frumgreinum okkar, landbúnaði og sjávarútvegi. Aukin verðmæti og ný atvinnutækifæri munu aðeins verða til með nýsköpun og frumkvöðlastarfi. Nýsköpun er ávöxtur menntunar, hækkaðs menntastigs þjóðarinnar og ötuls starfs margra frumkvöðla. Úttekt OECD bendir eindregið til þess að hérlendis sé nýsköpun á tiltölulega háu stigi, alltént í þeirri merkingu að fjölmargar nýjungar séu á sveimi, nýjungar sem fela í sér möguleika á verðmætasköpun fyrir þjóðarbúið og fjölmörg störf fyrir vinnufúsar hendur. Í þeim kunna að felast ný tækifæri til búskapar í sjávarbyggðum og landbúnaðarhéruðum. Það er því eitt brýnasta viðfangsefni okkar að nýta þetta hugvit. Fram hefur hins vegar komið að hið svokallaða ,,þolinmóða fjármagn`` liggur hreint ekki á lausu. Allt of margar hugmyndir dagar uppi eða þær ná ekki út í atvinnulífið vegna þess að frumkvöðla þrýtur fé á lokastigi og bankakerfið virðist ekki hafa þor til eða skilning á því að leggja í áhættu nýsköpunar. Þar með glötum við mikilsverðum tækifærum. Ég tel það ögrandi áskorun fyrir ríkisvaldið, sveitarfélög, lífeyrissjóði, banka og öflug fyrirtæki að leggja a.m.k. þrjá milljarða árlega í áhættusjóð nýsköpunar. Þar er aðeins um lítið brot af efnahagsstærð okkar að ræða en brot sem mun skila þjóðarbúinu milljörðum króna til baka og fjölda nýrra starfa. Þessa glímu eigum við að taka því að hún mun skila okkur ríkulegum ávöxtum á öllum sviðum. Herra forseti. Nú fer fram endurskoðun á starfsemi framhaldsskólanna með styttingu í huga og því ber að fagna, enda löngu tímabært. Það ber að fagna því að menntakerfið skuli skoðað í heild sinni þar sem hafðir eru í huga þjóðarhagsmunir og ekki síst haft í huga að hvergi verði slegið af kröfum um gæði í menntakerfinu. Ég hlýt hins vegar, herra forseti, að kalla eftir aðgerðum hvað varðar starfsnám. Nú er það svo að við höfum talað í áratugi á fjölmörgum fundum og gefið út ótal skýrslur og haldið margar silkimjúkar ræður um mikilvægi starfsmenntunar þar sem allir virðast sammála. Og hver er svo árangurinn? Hann er afskaplega lítill, starfsmenntun er enn hornreka í samfélaginu þrátt fyrir að nýjar greinar hafi komið upp, ekki síst á tæknisviði og þjónustu, sem þýðir í raun að bilið á milli skóla og atvinnulífs hefur farið enn breikkandi. Hvaða mynd blasir við ungri manneskju sem hyggst leggja stund á nám í framhaldsskóla og vill búa sig undir virka þátttöku í atvinnulífinu? Að henni er haldið fyrst og fremst hinum fræga latínugrána með stúdentshúfuna en minna fer fyrir starfsnámi, ekki síst í þjónustu- og tæknigreinum. Afleiðingin er gífurlega hátt brottfall og óvenjumargir ófaglærðir starfandi úti á vinnumarkaðnum. Og það er rétt að hafa þá í huga að hvergi er atvinnuleysi jafnmikið og meðal ófaglærðra. Ég vil taka það fram, herra forseti, að ég tel orsaka þessa ástands ekki að leita hér, innan þessara veggja, og þar er ekki við hæstv. menntmrh. að sakast enda ekkert í lögum sem meinar atvinnulífinu að koma á starfsmenntun. Lög um framhaldsskóla gera einmitt ráð fyrir því en aðgerðir hafa látið á sér standa. Sú mynd skekkir samkeppnisstöðu okkar. Fólk er nánast dregið af götunni eða úr skólunum inn í fyrirtækin til starfa án undirbúnings eða starfsþjálfunar. Það hlýtur að vera varasamt fyrir atvinnulíf okkar. Herra forseti. Tími verka hvað varðar starfsnám hlýtur að vera upp runninn, nóg er talað. Það hlýtur að vera ögrandi fyrir okkur hér á hv. Alþingi að draga að borðinu atvinnulífið vegna þess að bætt starfsmenntun eykur verðmætasköpun, dregur úr atvinnuleysi, minnkar brottfall í skólum, felur í sér sparnað fyrir þjóðfélagið og bætir stöðu fyrirtækja með verðmætara vinnuafli. Hin mikla gerjun í fyrirtækjum mun aldrei blómstra án starfsmenntunar. --- Ég þakka áheyrnina.

Góðir Íslendingar. ,,Álvæðum Ísland`` gæti verið slagorð ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Það kemur kannski engum á óvart þó að það gangi fram af mér við að hlusta á boðskap forsrh. í atvinnumálum, en skyldi ekki fleirum en vinstri grænum vera farið að blöskra? Hvernig líst ungu fólki t.d. á þann boðskap að umfram allt þurfi að kynna Ísland sem vænlegan fjárfestingarkost á alþjóðlegum samkeppnismarkaði orkufreks iðnaðar? Forsrh. stærir sig af því að söguþjóðin norður við ysta haf sé nú að verða með stærstu álframleiðslulöndum álfunnar. Og hann býður upp á enn frekari tækifæri í skyldum iðnaði. Hann nefnir rafskautaverksmiðju, álþynnuverksmiðju og stálpípuverksmiðju. Ég vil leyfa mér að spyrja, eins og unga fólkið, og kannski fyrir munn þess: Er ekki allt í lagi? Eru þetta atvinnutækifærin sem ríkisstjórninni dettur í hug að bjóða ungu fólki sem nú situr á skólabekk og aflar sér fjölbreyttrar menntunar? Skyldi þessi atvinnustefna standa í einhverju sambandi eða samhengi við það að íslensk ungmenni segjast nú helst af öllu vilja flytja af landi brott? Það skyldi þó ekki vera. Það er sem sagt fjárfestingarkosturinn Ísland sem forsrh. ber fyrir brjósti, rétt eins og Ísland sé til sölu. Það er það kannski í hugum ráðherranna í ríkisstjórninni. Að minnsta kosti eru orkulindirnar okkar falboðnar af þeim um víðan völl. En ég spyr: Hvaða dyrum erum við að loka í andlitið á metnaðarfullum ungmennum í langskólanámi með þeirri ákvörðun að gera Ísland að enn stærri hrávöruútflytjanda en þegar er orðið? Hvers vegna í ósköpunum er ekki boðskapur ríkisstjórnarinnar fólginn í því að laða hingað til lands fyrirtæki og fjárfesta sem teldu að hægt væri að nýta ósnortin víðerni og náttúruundur þessarar veðurbörðu eldfjallaeyju til verðmætasköpunar í samspili við mannauð þjóðarinnar og menningu? Hvar eru t.d. hugmyndir um alþjóðleg vísindasetur á sviði náttúruvísinda eða hvar eru tækifærin í menningu og listum? Ungir íslenskir leikarar eru að slá í gegn í London í þessum töluðu orðum, með því að að leika Shakespeare fyrir þá þjóð sem fóstraði Shakespeare. Við alþingismenn og starfsmenn Alþingis fengum að heyra á stórkostlegum tónleikum í Salnum í Kópavogi í gær hvernig Kristinn Sigmundsson er að syngja sig inn í hug og hjörtu frönsku þjóðarinnar í frönsku þjóðaróperunni með því að syngja Mefistó á frönsku. Ógleymanlegt. Og listinn yfir afrek listamannanna okkar er langur og hann er stórmerkilegur. Afrek þeirra auka á samheldni okkar sem þjóðar. Þau hjálpa okkur að hlæja og þau hjálpa okkur að gráta og þau skapa litrík atvinnutækifæri. Ekki fleiri karlastörf í þungaiðnaði. Í litlu samfélagi skiptir fjölbreytnin sköpum fyrir lífsafkomuna og ekki síður fyrir lífshamingjuna. Og ég fullyrði að ef ríkisstjórnin tæki sér tíma í að hugleiða hamingju þjóðarinnar fengjum við annars konar atvinnustefnu en þá sem forsrh. hefur talað fyrir sautján sinnum í allt. Ríkisstjórnin er með stefnu sinni í atvinnumálum að koma í veg fyrir það að þúsund blóm fái að blómstra. Hún hrekur unga fólkið af landi brott í leit að tækifærum sem standa ekki til boða í túninu heima. Sem sagt, fólksflóttinn af landsbyggðinni stöðvast ekki í Reykjavík, enda hver trúði í raun og veru að hann gerði það? Ekki ég. Jú, eitt enn í sambandi við orkulindirnar okkar sem ríkisstjórnin trúir greinilega að séu óþrjótandi. Það er vetnisvæðingin. ,,Við erum að fara að framleiða hið hreina eldsneyti,`` sagði forsrh. Gott og vel. Göfugur tilgangur að því er virðist í fljótu bragði. En hvað hangir svo á vetnisspýtunni? Fleiri virkjanir og meiri náttúruspjöll. Ég spyr: Hvernig ætlar þessi ríkisstjórn að gera allt í senn, að álvæðast og vetnisvæðast á sama tíma? Það hlýtur að vera komið að því að menn opni augu sín fyrir því að þungaiðnaðurinn verður búinn að gleypa alla helstu virkjanakosti okkar áður en við getum farið að vetnisvæðast. Það verður enginn kostur eftir fyrir vetnið. Og meðan á þessu ál- og stál- og vetniskapphlaupi stendur og Ísland er markaðssett í útlöndum sem óþrjótandi orkulind fyrir þá sem vilja ódýra orku, virðast öll áform um að meta mögulega virkjanakosti, m.a. út frá verndargildi þeirra, vera týnd og tröllum gefin. Eða hvar er rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma? Og jafnvel þó hún líti einhvern tímann dagsins ljós, ætlar ríkisstjórnin þá að það verði til þess að tekið verði mark á henni, að hún hafi eitthvert vægi? Ég hef ástæðu til að efast um það. Ég hef ástæðu til að efast um að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir því hvílík náttúrugersemi Ísland er. Einn áhugaverðasti og jákvæðasti viðburður síðustu vikna sem getið var um í fjölmiðlum var frásögnin af því þegar Hallormsstaðarskóla var afhentur grænfáninn. Myndin af skólanum böðuðum í sólskini meðan fáninn var dreginn að húni er ógleymanleg. Allir með bros á vör og sól í sinni. Þessi mynd vekur upp spurningar um gildismat. Hvað er það í raun og veru sem skiptir mestu máli á þessari eyju okkar á hjara veraldar? Það er ekki orka sem hægt er að selja ódýrt erlendum stórfyrirtækjum, heldur heill og hamingja þjóðarinnar sem á sér rætur í menningu okkar og sögu, grundvallaratvinnuvegum í bland við áræðnar hugmyndir nýsköpunar. Er draumur Davíðs sá að Íslendingar verði einhvern tímann hamingjusamasta álframleiðsluþjóð í álfunni? Slíkur draumur er martröð í mínum huga. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð býður upp á valkost. Okkar framtíðarsýn byggir á jöfnuði og velferð fyrir alla. Hún byggir á öflugu velferðarkerfi og fjölbreyttu atvinnulífi sem er í tengslum við menningu okkar og áhugasvið ungs fólks. Við, vinstri græn, tökum hlutverk okkar í stjórnarandstöðu alvarlega en þó með bros á vör og sól í sinni, eins og börnin í öllum skólunum sem hafa dregið grænfánann að húni. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Málefni sem varða fjölskylduna og fatlaða verða meðal mála sem flutt verða af Frjálslynda flokknum á þessu þingi. Því miður minntist forsætisráðherra ekkert á þessi málefni í stefnuræðu sinni og finnst mér það mjög miður þar sem völd stjórnarflokkanna til að koma málefnum þessum í framkvæmd eru ótrúlega mikil. Kröfur samfélagsins í dag eru ekki þær sömu og voru fyrir 20 árum. Nú eru þær sumum heimilum ofviða. Börn og unglingar fá jafnvel ekki tækifæri til að stunda heilbrigt íþrótta- og tómstundastarf af þessum sökum. Börn nútímans og framtíðarinnar eiga ekki að líða fyrir aðstæður foreldra sinna. Ég ætla því að leggja til að komið verði til móts við barnafjölskyldur með skattafslætti í þeirri mynd að foreldrar barna og unglinga geti fengið skattafslátt vegna barna sinna undir 16 ára aldri. Málefni fatlaðra og minnihlutahópa eru Frjálslynda flokknum hugleikin. Stefna hans er skýr: Allir menn skulu vera jafnir að lögum. Því miður hefur borið á því við lagasetningu að málefni þessara þjóðfélagshópa hafi ekki náð fram að ganga. Lífeyrismál öryrkja og ellilífeyrisþega verður að endurskoða. Hvers konar tekjutengingu á að afnema. Öllum mönnum verði gert jafnhátt undir höfði til að þeir geti lifað af lágmarksbótum sem þeim ber að fá, án allrar tekjutengingar við laun maka. Skerðingar bóta vegna tekjutenginga verður að lagfæra sem fyrst. Forsætisráðherra virðist annt um að atvinnulíf landsins blómstri. Frekari stóriðjuframkvæmdir áætlar hann að skapi um 200 ný störf ef af verður. Í fljótu bragði má sjá að þessi nýju störf eru í meiri hluta aðeins ætluð körlum. Jafnréttis\-áætlun verður að virða og það að jafna launamun kynjanna. Þess sjást engin merki í ræðu forsætisráðherra og vekur það furðu. Ríkisstjórnin virðist vilja hafa öflugt og blómlegt menningarlíf á landsbyggðinni og hefur í því skyni varið einum milljarði til menningarhúsa. Í frumvarpi sem ég mun leggja fram á þessu þingi um viðurkenningu á táknmáli er einmitt fjallað um menningu heyrnarlausra. Það er nauðsynlegt að hefja menningu heyrnarlausra til betri vegar en gert hefur verið. Það hefur nefnilega ekkert verið gert. Ég vil að það verði gert með því að setja á stofn menningarhús heyrnarlausra. Í frumvarpinu um viðurkenningu á táknmáli verður einnig fjallað um að efla táknmálsfræðinám við Háskóla Íslands og síðast en ekki síst að efla rétt heyrnarlausra til túlkaþjónustu. Menntun, menning og réttindi heyrnarlausra til túlkaþjónustu eru í raun stoðir viðurkenningar á táknmáli. Án þessara þátta er viðurkenningin einskis virði. Þessi hópur vill að réttindi okkar séu tryggð, og ég leyfi mér að segja réttindi okkar því ég tilheyri einmitt þessum hópi, eins og virðulegur forseti Alþingis hlýtur að sjá því inni í salnum hérna er nú í fyrsta sinn talað táknmál. Ég ætla mér að knýja fram viðurkenningu á táknmáli. Ég furða mig jafnframt á að forsætisráðherra skuli hafa gleymt að nefna þennan málaflokk í stefnuræðu sinni, sérstaklega í ljósi þess að það var einmitt hann sem nefndi á 128. löggjafarþinginu að viðurkenning á táknmáli væri langtímamarkmið sitt. Aðgengismál fatlaðra munu fá sína umræðu, sérstaklega fámennasti og sá hópur fatlaðra sem hefur mesta sérstöðu, nefnilega daufblindir, en gera þarf mikið átak í að minna á tilvist þessa hóps. Aðgengi að upplýsingum varðar líka stóran hóp landsmanna og vil ég tryggja þeim sem á þurfa að halda að innlent sjónvarps-, kynningar- og fræðsluefni verði textað sem og íslenskar kvikmyndir. Af utanríkisstefnu ríkisstjórnarinnar er það að segja enn og aftur að hrikaleg mistök voru gerð þegar ríksstjórnin ákvað að leggjast í eina sæng með upphafsmönnum Íraksstríðsins, Bush og Blair. Eins og gervallur heimurinn hefur horft á hefur þessi ákvörðun gert það að verkum að Íraksstríðið hefur dæmst sem hið versta klúður. Engin gereyðingarvopn hafa fundist þrátt fyrir ítrekuð rök þessara tveggja manna fyrir þeim og jafnvel Saddam sjálfur hefur ekki fundist. Allt er í upplausn í Írak, og Bandaríkjamenn vilja ráða lögum og lofum í landinu þvert á vilja íbúa landsins. Ákvörðun stjórnarflokkanna hér á landi að vera meðal þeirra þjóða sem titluðust bandamenn Bush og Blairs ber því að harma. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Við fengum nú í kvöld að hlýða á hæstv. forsrh. fara yfir helstu stefnumál ríkisstjórnar sinnar. Þetta er fjórða ráðuneyti Davíðs Oddssonar og það eru um tólf og hálft ár síðan hann flutti sína fyrstu stefnuræðu. Það er rétt að fara yfir það og átta sig á því að á því tólf og hálfa ári sem liðið er hefur verið meira framfaratímabil í sögu Íslands en nokkurn tímann áður. Aldrei nokkurn tímann hefur Ísland búið við þá gæfu sem við höfum búið við á þessu tímabili. Ísland stendur nú meðal fremstu ríkja heimsins á öllum sviðum. Það er með tekjuhæstu þjóðfélögum. Það er með þeim þjóðfélögum sem hafa hvað mesta og besta stjórn á sínum ríkisfjármálum. Flestar ef ekki allar þjóðir Evrópu mundu öfunda okkur af því að geta lagt fram slík fjárlög og nú eru lögð fram. Ísland hefur verið í þeirri stöðu að geta bætt kjör þegna sinna núna stanslaust árum saman jafnframt því sem tekjur ríkisins hafa aukist en skuldirnar minnkað ár frá ári, þannig að skuldir íslenska ríkisins eru núna innan við 20% þegar aðrar þjóðir Evrópu standa frammi fyrir því að skuldirnar eru eitthvað 60--70% af vergri landsframleiðslu. Þetta er hinn glæsilegi árangur. Þetta er sú niðurstaða sem ber að fagna og ég þykist vita að allir geri það. En við eigum að minnast þess jafnframt að þetta kom ekki af tilviljun. Þetta kom ekki vegna þess að þetta datt bara svona af himnum ofan. Árangurinn liggur í því að einmitt í fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar var hafist handa um það að búa til umhverfi fyrir íslenskt atvinnulíf, skapa íslensku atvinnulífi samkeppnisgrundvöll, sjá til þess að framleiðslan og viðskiptalífið allt gæti verið í þeirri stöðu að fá að blómgast og vaxa. Og það hefur blómgast og það hefur vaxið. Það er grundvöllur alls sem hefur orðið. Þess vegna er staða ríkissjóðs góð. Þess vegna höfum við getað borgað niður skuldir. Þess vegna hafa kjör Íslendinga batnað á undanförnum árum hraðar og meira en kjör nokkurrar annarrar þjóðar í Evrópu. Það er rétt að muna þetta því þetta er aðalatriðið. Hér í kvöld hefur stjórnarandstaðan skautað svona að mestu leyti yfir þessa stefnuræðu sem skiljanlegt er. Það er mjög skiljanlegt og ekkert skemmtilegt að vera í stjórnarandstöðu undir þessum kringumstæðum. Þó verð ég að segja það að ég hef ríka ástæðu til að fagna og þakka fyrir þá ræðu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, rétt og löglega kjörinn formaður Samfylkingarinnar, hélt hér í kvöld. Ég fagna því mjög mikið vegna þess að það sem hann rakti hér um ríkisfjármál og efnahagslífið og alla umgjörðina var mælt af mikilli skynsemi og það var allt rétt sem hann sagði. Ég fagna því sérstaklega vegna þess að í kosningunum í vor tók ég það mjög nærri mér hve þessi flokkur gat gengið langt í að skrumskæla íslenskan veruleika, hvað hann gat gengið langt að segja rangt frá stöðu mála. Og þess vegna fagna ég því sérstaklega nú þegar þeir koma og hv. þm. sem foringi þessa flokks kemur sem ábyrgur, öruggur stjórnmálamaður og ég vona að þessi ræða hafi verið að leiða til þess að flokkurinn ætli að sýna slíka stefnu í framtíðinni. Það er hins vegar auðvitað svo, herra forseti, að þótt ríkisfjármálin hafi gengið vel og stjórn efnahagsmála mjög vel, þá er ýmislegt að í þessu þjóðfélagi. Óskir okkar og væntingar hafa ekki allar gengið eftir á síðasta tólf og hálfa ári. Það ber að nefna að allir þeir draumar og allar þær óskir um að okkur tækist að reisa við þorskstofninn hafa alls ekki gengið eftir. Alls ekki. Og vegna þessa stendur landsbyggðin mjög höllum fæti. Við verðum að horfast í augu við þetta og það leyfist engum undan að líta, vegna þess að þetta er hið stóra vandamál. Við verðum að leita nýrra leiða vegna þess að þær aðferðir sem við höfum notað til þessa hafa ekki dugað. Og þá liggur fyrst og fremst fyrir að við verðum að treysta á frjáls vísindi og leyfa frjálsum vísindamönnum að vinna.

Góðir Íslendingar. Fjárlaganefnd Alþingis var nýlega á ferð á Austurlandi. Hvaða skoðun sem hafa má á virkjunum eða álverum var ekki annað hægt en að hrífast með þeim Austfirðingum sem loksins, eftir margsvikin loforð um aðgerðir í atvinnumálum, sjá fram á breytingu á atvinnulífi svæðisins og fjölgun íbúa. Þar er bjartsýni áberandi hjá flestum. Hjá flestum, segi ég, því að á Austfjörðum og víðar líður fiskverkafólk, sjómenn og sauðfjárbændur, fyrir ranglát og handónýt kerfi. Í fyrra tilfellinu er það fiskveiðistjórnarkerfið sem gerir það að verkum að stórfyrirtæki í Reykjavík ræður hvar fiskur er unninn og setur þar með framfærslu íbúa sjávarbyggða í algjöra óvissu frá degi til dags. Í seinna tilfellinu er um að ræða kerfi sem notar evrópskar og bandarískar reglur sem stjórntæki í íslenskum landbúnaði, reglur sem Bandaríkjamenn og Evrópusambandið setja í því skyni einu að hindra innflutning erlendra matvæla á viðkomandi markaðssvæði. Íslenskir sauðfjárbændur eiga í erfiðleikum sem m.a. má rekja til krafna stjórnvalda um vottun sláturhúsa fyrir útflutning með tilheyrandi kostnaði. Ætli íslenskir neytendur hafi verið að gera auknar kröfur, að þeim hafi ekki fundist hreinleiki og hollusta búvara --- eins og hæstv. forsrh. orðar það í stefnuræðu sinni --- fullnægjandi? Nei, hreint ekki. Við sættum okkur fullkomlega við álíka kröfur og íbúar Evrópusambandsins og Bandaríkjanna gera til eigin sláturhúsa en þær eru á engan hátt sambærilegar við þær kröfur sem gerðar eru til íslenskra sláturhúsa. Reglurnar sem þeir setja innflytjendum eru settar til að vernda þeirra eigin markaði og einskis annars. En íslensk stjórnvöld virðast nota þær til að fækka sláturhúsum og bændum. Síðasti búvörusamningur við bændur skyldaði þá til að flytja út 30% af framleiðslu sinni eða taka á sig skerðingu á greiðslumarki ella. Þetta leggur bændum á herðar að flytja sláturfé sitt um landið þvert og endilangt með tilheyrandi kostnaði í eitt þeirra sex sláturhúsa sem hafa útflutningsleyfi. Ekkert þeirra er á Austurlandi, ekkert á Vestfjörðum, ekkert á Vesturlandi en fjögur á Norðurlandi. Útflutningsskyldan kemur sérstaklega hart niður á smærri bændum en þeir eru langfjölmennastir í hópi sauðfjárbænda á Íslandi. Hún þýðir enn frekari kjaraskerðingu fyrir bændur þar sem verð fyrir útflutt kjöt er mun lægra en á innanlandsmarkaði. Ég spyr mig hvort með útflutningsskyldunni hafi beinlínis átt að neyða smærri bændur af jörðum sínum og til að hætta búskap. Við skulum þá aðeins líta á hvað það hefði í för með sér fyrir byggðamunstur á Íslandi. Bændur eru kjarninn í því öryggisneti sem við Íslendingar eigum í krafti samfelldrar byggðar um meginhluta landsins. Það er hins vegar í stórhættu. Ef búseta raskast frekar er mikil hætta á að það hafi í för með sér hrun á stórum svæðum landsins. Dalirnir, Húnavatnssýslur, Þingeyjarsýslur, sveitir Austurlands og áfram mætti telja, væru í stórhættu og ekki einungis sveitirnar heldur einnig þorpin sem byggja tilvist sína á þjónustu við bændur. Úrvinnsluiðnaður, skólar, heilbrigðisþjónusta, allt byggist þetta á að hafa lágmarksfjölda til að þjónusta. Herra forseti. ,,Það er ekki einkamál bænda að leysa fram úr vandamálum sínum,`` eins og hæstv. landbrh. orðaði það fyrir skemmstu í viðtali, a.m.k. ekki á meðan hann skyldar þá til að setja 30% af framleiðslu sinni á erlendan markað, gerir þeim að flytja búpening til slátrunar um landið þvert og endilangt og færir milliliðum vald til að skerða laun þeirra um allt að 20% með pennastriki. Sauðfjárbændur eru eina stéttin á Íslandi sem í heild má segja að sé fátæk. Það er á ábyrgð okkar að breyta þeirri staðreynd. Herra forseti. Það kemur ekki á óvart að enn einu sinni skuli ekki minnst einu orði á byggðamál í stefnuræðu hæstv. forsrh. Þetta er ríkisstjórn ójafnaðar eins og lýsir sér vel í því að einu skattalækkanirnar sem þeir muna að þeir lofuðu fyrir kosningar er lækkun á hátekjuskatti. Helstu sparnaðaraðgerðir þeirra felast í sviknum loforðum um samgöngubætur á landsbyggðinni. Nútímabyggðastefna felst í frelsi til athafna, stuðningi við framfarir og nýsköpun með eflingu menntunar og fjármunum til atvinnuþróunar. Það ásamt samgöngubótum eru lykilorð í byggðapólitík Samfylkingarinnar. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það var einu sinni töframaður sem tíndi úr hatti sínum bæði dúfur og hvítar kanínur. Áhorfendurnir voru börn. Þegar töfraatriðinu lauk kallaði töframaðurinn sigri hrósandi út yfir barnahópinn: Á ég að segja ykkur hvernig ég fór að þessu? Börnin sátu sem bergnumin, svöruðu engu fyrst í stað en svo rétti lítil stúlka upp höndina og sagði: Mig langaði frekar að vita af hverju þú varst að þessu. Ég hef oft hugsað til þessa þegar ég fylgist með umræðum um heilbrigðismálin, um útleggingar manna um rekstrarform og samkeppni um markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar og þann mikla peningalega sparnað sem slíkum breytingum yrði samfara. Það á að skera upp en ekki niður, segir einn. Menn eiga ekki að óttast markaðsvæðinguna, segir annar, og sá þriðji bætir við að menn skuli ekki vera feimnir við breytingar þó að þær gangi hugsanlega gegn ríkri jafnaðarhefð í heilbrigðisþjónustu okkar Íslendinga. Þegar við heyrum þessa röksemd eigum við að staldra við og segja við töframanninn: Mig langar til að vita af hverju þú heldur þessu fram. Galdurinn liggur í að reyna að átta sig á bæði hugsjónum og hagsmunum í umræðum um heilbrigðismálin. Í fjárlagafrv. birtast áherslur ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum. Þar sést að málaflokkurinn er efst á forgangslista hennar. Það er vilji ríkisstjórnarinnar að allir landsmenn hafi greiðan og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu, óháð aldri, búsetu og efnahag. Framlögin til málaflokksins eru aukin og þannig vill ríkisstjórnin standa vörð um þá stefnu og þær áherslur sem lagðar hafa verið. Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. drap á þann vilja ríkisstjórnarinnar að kanna hvort flytja eigi heilsugæsluna, smærri spítala og þjónustu við aldraða til sveitarfélaganna. Við erum hér að tala um dæmigerða nærþjónustu. Við erum að tala um að gera mikilvæga þjónustu við íbúana gegnsæja. Við erum að tala um að flytja ábyrgðina og eftirlitið með þjónustunni nær þeim sem nota hana. Þetta er grunnhugsunin í þessari kerfisbreytingu og ég vonast til að sveitarstjórnarmennirnir séu tilbúnir að kanna þetta með okkur. Breytingin þýddi vitaskuld að endurskilgreina þyrfti marga veigamestu þætti heilbrigðisþjónustunnar. Ég nefni hlutverk, skyldur og verksvið Landspítalans og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem dæmi. Eðlilegt er að slík stefnumótun fari fram samfara hugsanlegri uppstokkun í heilbrigðisþjónustunni sem hér er hreyft. Endurskilgreining er raunar nauðsynleg, nú þegar sér fyrir endann á þeirri sameiningu sérgreina sem orðin er undir hatti Landspítalans. Landspítalinn geldur þess stundum og verður fyrir gagnrýni af því að hann er endastöðin í heilbrigðisþjónustunni, spítalinn sem tekur við því sem aðrir gera ekki, spítalinn sem ávallt tekur við því sem vísað er á hann, spítalinn sem við gerum kröfu til að sinni bæði kennslu og rannsóknum. Menn verða að meta þann góða faglega árangur sem við erum að ná í heilbrigðisþjónustu almennt með Landspítalann í broddi fylkingar. Biðlistar hafa styst, biðlistar eftir bæklunaraðgerðum eru styttri en þeir voru og skurðaðgerðum hefur fjölgað. Með því að halda á lofti faglegum ávinningi af sameiningu sérgreina er ég ekki að drepa umræðum um fjárhagsvanda á dreif, fjarri því. Við verðum alltaf að hugsa um hvernig við verjum því fé sem við höfum til ráðstöfunar og hvernig við höldum okkur innan fjárheimilda. Þess vegna verðum við að spyrja okkur a.m.k. tveggja spurninga þegar við ræðum fjárhagsvandann. Í fyrsta lagi: Voru það mistök af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að hætta að miðstýra kjarasamningum við opinbera starfsmenn á sínum tíma? Í öðru lagi: Er mögulegt, og þá hvernig, að auka samkeppni og lækka lyfjaverð til spítalans? Þetta eru þeir tveir þættir sem erfiðlegast gengur að ná stjórn á í heilbrigðisþjónustunni. Virðulegi forseti. Áherslur ríkisstjórnarinnar í heilbrigðis- og tryggingamálum sjást best á því að framlögin til heilbrigðismála aukast um rúmlega 9% í heild. Og hvað erum við að tala um? Við erum að tala um einn milljarð sem renni til öryrkja og einn milljarð til viðbótar í öldrunarþjónustunni, við erum að auka framlögin til stóru spítalanna um tæpar 900 millj. kr., 440 millj. kr. aukning fer í heilsugæsluna og heilbrigðisstofnanir. 64 millj. kr. renna til nýs hvíldarheimilis fyrir langveik börn. Það er rétt að taka fram að 230 milljóna viðbótarframlag á að renna til geðheilbrigðismálanna sérstaklega á næsta ári. Hér eru aðeins nokkur dæmi tilfærð um aukin framlög til velferðarmálanna. Þau byggjast á því að ríkisstjórnin hefur skapað vaxtarskilyrði í efnahagslífinu. Í kosningabaráttunni lögðum við framsóknarmenn áherslu á vöxt, vinnu og velferð. Við sögðum: Við þurfum að búa til efnahagslegar forsendur fyrir því velferðarkerfi sem við viljum reka. Fjárlagafrumvarpið, framlögin til velferðarmála og stefnuræða forsætisráðherra í kvöld staðfestir að okkur er að takast ætlunarverk okkar. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að öryggi borgaranna verði að hafa forgang og að ríkisvaldið hafi þar ríkum skyldum að gegna. Um þetta erum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sammála og viljum standa vörð um samfélagsþjónustuna í víðum skilningi. En skilningur okkar á ábyrgð ríkisvaldsins er fjarri frjálshyggjuhugmyndum Sjálfstfl. sem keyra á í gegn á þessu kjörtímabili. Núningar eru á milli ríkisstjórnarflokkanna í fleiri málum en hátekjuskattinum. Ljóst er að tekist er á um rekstrarfyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar. Hæstv. heilbrrh. hefur nú gefið einkavæðingu undir fótinn með því að ljá þeirri hugmynd eyra að koma hluta þeirrar starfsemi sem nú er rekin á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi í einkarekstur. Í stað þeirrar hugmyndar ætti að stórefla heilsugæsluna í landinu og þá ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu. Fjölga þarf bæði starfsmönnum og fagstéttum og vinna stærstan hluta þjónustunnar á því stigi sem vandamálin eru hvað mest og ódýrast að leysa þau. Sjúkrahús um allt land geta einnig bætt við sig verkefnum og létt þannig á dýrustu heilbrigðisþjónustunni. Sveitarfélögin hafa verið að auka heimaþjónustu aldraðra og fatlaðra og er nú svo komið að sú þjónusta er farin að skila sér í minnkandi þörf á dvalarheimilisplássum en þörfin á hjúkrunarplássum hefur aukist að sama skapi. Nú þegar verður að leysa vanda sveitarfélaganna vegna þessa. Það mun skila sér til lengri tíma í útgjöldum til heilbrigðismála. Hugmyndir eru uppi um að færa heilsugæsluna og öldrunarþjónustuna yfir til sveitarfélaganna. En þótt hvort tveggja séu verkefni sem sveitarfélögin geta vel tekið yfir þá vara ég eindregið við að koma á breyttu skipulagi þann tíma sem samdrátt og aðhald þarf í ríkisfjármálum vegna virkjanaframkvæmda sem nú standa yfir. Mikil átök virðast því fram undan um rekstur heilbrigðiskerfisins, átök sem lúta að samábyrgð og öryggi þegnanna. Herra forseti. Átök sem í allt sumar hafa staðið á milli verkalýðshreyfingarinnar og ítalska verktakafyrirtækisins Impregilo nefndi hæstv. forsrh. ekki einasta orði. Þó er þetta mál af þeirri stærðargráðu að það ætti að vera á borði ríkisstjórnarinnar. Það verður að koma í veg fyrir að hér á landi fái þrifist óvönduð vinnubrögð fjölþjóðaverktakafyrirtækis. Það er nóg að verið sé að spilla miklum náttúruauðæfum þó að þeirri smán sé ekki fylgt eftir með því að láta verktakafyrirtæki vaða yfir lög og reglur þessa lands og brjóta á verkamönnum með alþekktum vinnubrögðum. Herra forseti. Spáð er jöfnum og góðum hagvexti á næstu árum ef vel verður haldið í taumana og dregið úr ríkisútgjöldum. Það þarf meira en góðar þjóðhagsspár til að rétta við kjör sauðfjárbænda og annarra þjóðfélagshópa sem hafa farið á mis við hið mikla góðæri sem ríkt hefur sumum til handa. Það er siðferðileg skylda okkar að jafna kjör fólks í þessu landi. Herra forseti. Mér leið illa við að hlusta á hve stoltur hæstv. forsrh. virtist af því að hafa skipað Íslandi í sveit hinna staðföstu þjóða í Íraksstríðinu. Hann réttlætti þennan verknað og efast ekki þrátt fyrir allar þær upplýsingar sem fram hafa komið og atburði sem orðið hafa síðan í vor. Við erum að sækja um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Ég tel að við getum átt þangað erindi. En ber það ekki keim af merkilegheitarembingi að sækja um í öryggisráðinu á sama tíma og bæði löggæslan og Landhelgisgæslan eru í fjársvelti? Hugmyndum um íslenskan her höfnum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði alfarið. Við eigum að halda uppi sjálfstæðri utanríkisstefnu, kröftugri friðarstefnu og hafa markmið sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi. Þá mun okkur farnast vel. --- Takk fyrir.

Góðir Íslendingar. Eftir ferð austur að Kárahnjúkum í sumar og hafandi séð þær miklu framkvæmdir tel ég nú ekki vanþörf á að um slík stórvirki sé fjallað vel og vandlega áður en leyfi til framkvæmda er veitt. Nýting og umbylting landsins á hálendi, sjávarbotni og láglendi, með nútímavélarafli þarf aðgæslu við. Það sýna verkin. Á vígvelli hálendisins er nú verið að verja kjör íslenskra verkamanna. Nýting náttúruauðlinda hefur um aldir verið undirstaðan í lífi þjóðarinnar. Sú nýting er sjálfsögð henni til framfærslu. Um þessar athafnir manna mynduðust fljótt venjur og hefðir. Á tímum vélvæðingar og tækni hafa athöfnum manna verið sett lög og reglur. Margt í þeim lögum er nauðsynlegt og sjálfsagt, en einnig förum við stundum offari. Tvö ný bönn á venjubundnar og eðlilegar náttúrunytjar sem hefð er fyrir hjá fólki um áratugi og aldir hafa nýverið litið dagsins ljós. Hér á ég annars vegar við sérstakt bann sjútvrh. sem embættismenn Fiskistofu komu á nýverið og meina mönnum að veiða sér síld í beitu í lagnet við ströndina inni á flóum og fjörðum. Fyrir þessum veiðum tel ég að sé langur hefðarréttur útgerðarmanna sem nú hefur verið brotin af stjórnvöldum. Hins vegar er það ákvörðun umhvrh. að banna allar rjúpnaveiðar í stað þess að setja takmörkun og veiðistýringu t.d. með styttingu veiðitímans og ákveðnum veiðidögum. Þessi tvö dæmi tel ég valdníðslu og að réttur fólksins sé ekki virtur, því í hvorugu þessara tilfella var bann nauðsynlegt til þess að forðast líffræðilegt slys eða viðvarandi skaða á náttúrulífi lands og sjávar. Forsætisráðherra taldi í ræðu sinni að nokkur samhljómur væri með stjórnmálaflokkum um skattalækkanir á sl. vori. Að því er okkur varðar í Frjálslynda flokknum þá var einkum tvennt sem við álitum að þyrfti að fá forgang við lækkun tekjuskatta, þ.e. hækkun persónuafsláttar og sérstaka útfærslu vegna barnafólks, t.d. með skattafslætti sem tengist börnum. Þessar aðgerðir töldum við að ættu að fá forgang áður en farið var í lækkun t.d. hátekjuskattsins. Ég dreg mjög í efa að lágtekjufólki og barnafólki finnist afkoma sín hafa batnað mikið á undanförnum árum. Enda er ljóst að einstaklingar með lágar tekjur greiða nú tekjuskatta í meira mæli en áður var. Mikil uppsveifla verður í atvinnulífi á Austurlandi og eins og ávallt þegar velta og umsvif aukast einhvers staðar á landsbyggðinni, munu stóru þéttbýlis- og þjónustusvæðin á suðvesturhorni landsins njóta uppsveiflunnar einnig. Sama verður því miður ekki sagt um norðvesturhluta landsins. Þensluáhrifin og aukin atvinna sem gert er ráð fyrir á næstu árum munu að litlu leyti, ef þá nokkru mælast í Norðvesturkjördæmi. Þar er þörf á auknum framkvæmdum. Við framkvæmd alþingiskosninganna á sl. vori var að okkar mati í Frjálslynda flokknum margt að athuga eins og kom fram í umræðum og fréttum í sumar. Nú er unnið að sérstöku lögfræðiáliti um þessi mál fyrir Frjálslynda flokkinn. Jafnframt munum við ásamt vinstri grænum óska eftir skýrslu um málið. Málinu er því ekki lokið af okkar hálfu. Í viðtölum við sveitarstjórnarmenn kemur ávallt fram að tekjur sveitarfélaga duga víða ekki fyrir lögbundinni þjónustu við íbúana. Tekjuskiptingin milli ríkis og sveitarfélaga er röng. Ef ríkisstjórnin ætlar að færa heilsugæsluna og málefni aldraðra til þeirra þá vantar enn frekar tekjur. Þetta tekjuskiptingarvandamál verður því að leysa áður en verkefnin færast til. Forsætisráðherra nefndi í ræðu sinni að menntamálaráðherra hefði lagt fram hugmyndir um grundvallarbreytingu á íslensku menntakerfi sem felast í því að nám til stúdentsprófs verði stytt um eitt ár. Frjálslyndi flokkurinn fagnar þeirri stefnu, enda lögðum við áherslu á það í kosningabaráttunni að stytta bæri námið úr fjórum árum í þrjú. Grundvallaratriði í menntastefnu Frjálslynda flokksins er óhindraður aðgangur allra að menntun án tillits til efnahags og búsetu. --- Góðar stundir. Í guðs friði.