Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjárlög eru að þessu sinni síðbúnari en oft að undanförnu. Það er sýnilegt, að liðnir verða fram undir tveir mánuðir af árinu, þegar fjárlög geta endanlega orðið samþykkt. Ástæðan til þess, að þau eru svo seint á ferðinni, er kunn. Á s.l. hausti var slíkt ástand yfirvofandi hjá íslenzkum framleiðsluatvinnuvegum, að augsýnilega þurfti að gera ráðstafanir af ríkisvaldsins hálfu til þess, að þar kæmi ekki til stórfelldra truflana. Meðan ekki var vitað, hverjar þær aðgerðir yrðu, var að sjálfsögðu ekki hægt að afgreiða fjárlög. Þá var einnig fyrirsjáanlegt, að ríkið þyrfti sjálft á að halda verulega auknum tekjum til þess að geta haldið áfram ýmsum þeim framkvæmdum, sem í hafði verið ráðizt á þess vegum, en voru - og eru enn þá sumar hverjar a.m.k. í mikilli fjárþröng. Eins og hv. alþm. er allra manna kunnugast um, voru sett lög varðandi þessi efni rétt áður en jólaleyfið byrjaði, lögin um útflutningssjóð, og gera þau það að verkum, að endurskoða þurfti margt í útgjaldaliðum fjárlaga, og einnig þurfti að endurskoða tekjuhlið fjárlaganna. Þeirri endurskoðun er enn ekki lokið, og þess vegna eru ekki gerðar af fjárveitinganefndar hálfu neinar brtt. um tekjustofna ríkisins við þessa umr., og biður það 3. umr. Þá skal og geta þess, að ekki er að fullu lokið endurskoðun á ýmsum útgjaldaliðum fjárlaganna, og bíða sumir þeirra enn þá. Skal þar tilnefnt sérstaklega, að endurskoðun á rekstrarkostnaði sjúkrahúsanna, ríkisspítalanna, er ekki með í þeim till., sem hér liggja fyrir og bíða 3. umr. Ég vil einnig taka það fram, að við þá endurskoðun, sem fram hefur farið á tilkostnaði ýmissa ríkisfyrirtækja með tilliti til aukins kostnaðar vegna laga um útflutningssjóð, hafa verið teknir í áætlanir þeirra fyrirtækja ýmsir aðrir útgjaldaliðir, sem ekki snerta þá lagasetningu, eins og verða vill, þegar farið er að endurskoða, að þá kemur í ljós ýmislegt, sem vanreiknað hefur verið talið, og margháttuðum leiðréttingum öðrum hefur verið komið að í sambandi við endurskoðunina. Í fjvn. hefur verið unnið allmikið starf. Fundir n. eru 61 til þessa, og þar hefur veríð gerður samanburður á útgjaldaliðum ríkisins við það, sem verið hefur á fyrri árum. Þar hefur einnig verið farið yfir bréf, sem n. hafa borizt, og hvers kyns erindi varðandi fjárveitingar úr ríkissjóði. Einnig hafa allmargir menn gengið á fund n. og gert þar grein fyrir erindum, sem þeir hafa þurft að reka við fjárveitingarvaldið, og hafa með þeim hætti komið till. sínum á framfæri við fjvn. Fyrir þessu öllu er nánar gerð grein í nál. meiri hl. fjvn., sem útbýtt hefur verið. Í n. sjálfri hefur yfirleitt verið góð samvinna milli nm. Nefndin stendur öll að þeim brtt., sem fluttar eru af hálfu n. á þskj. 252, en fulltrúar Sjálfstfl. í n., hv. þm. V-Sk., hv. þm. Borgf. og hv. 2. þm. Eyf., hafa þó gert fyrirvara um aðild sína að þeim till., enda eru þær sumar hverjar samþykktar í n., án þess að þeir tækju þátt í þeirri atkvgr. Er nánar gerð grein fyrir þeirra sérstöðu í nál. meiri hl. og væntanlega einnig í nál. minni hl., sem mér hefur því miður ekki gefizt tími til að yfirfara. Þessi takmarkaða samstaða, sem náðst hefur í n., hefur leitt til þess, að n., eins og áður er fram tekið, stendur öll að þeim brtt., sem fyrir liggja á þskj. 252, en að öðru leyti hefur hv. minni hl. n. borið fram í n. sjálfri nokkrar till., sem ekki hafa hlotið samþykki n., og sé ég á þeirra brtt., að þeir hafa tekið þær upp sem sérstakar till. sínar hér fyrir Alþingi og raunar bætt nokkrum við. Um afstöðu hinna sex nm., sem án allra bókaðra fyrirvara standa að flutningi á þeim 159 brtt., sem n. gerir, ber að sjálfsögðu ekki að skilja svo, að þeir, hver um sig, telji allar hinar fram komnu till. jafnsjálfsagðar og öll þau mál, sem ekki hefur sinnt verið, fráleit. Nauðsyn þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu hefur að sjálfsögðu ráðið nokkru um afgreiðsluna. Ég vil þá leyfa mér að gera stuttlega grein fyrir till., eins og þær liggja fyrir, og eftir því sem ástæða þykir til á þessu stigi. Fyrstu brtt., sem n. gerir, eru varðandi póst og síma. Þær till. taka eingöngu til gjaldahliða ljá þessum stofnunum, því að enn er eftir að endurnýja þá áætlun, sem gerð hefur verið um tekjur þeirra. Í frv. er gert ráð fyrir, að rekstrarhalli verði á póstsjóði. Við endurskoðun áætlana hans þykir sýnt, að sá halli komi til með að nema meiri fjárhæðum en þeim, sem gert er ráð fyrir í frv., og horfir nú svo, að miðað við óbreyttar gjaldskrár hjá því fyrirtæki muni halli þess á yfirstandandi ári nema 1 millj. 281 þús. Um símann er það að segja, að frv. gerði ráð fyrir því, að á rekstri hans yrði nokkur tekjuafgangur, eða rúmlega 1 millj. kr. Við endurskoðun á rekstraráætlun símans hefur þessi niðurstaða breytzt þannig, að ekki einasta þykir sýr 1, að á þá sveif hallist, að síminn skili ekki rekstrarhagnaði, heldur þykir þar fyrirsjáanlegur taprekstur, sem væntanlega mundi þá nema um 71/2 millj. kr., nákvæmlega tiltekið 7 millj. 482 þús. Varðandi bæði þessi fyrirtæki, póst og síma, er þess vegna alveg sýnilegt, að þar verður um verulegan taprekstur að ræða að óbreyttri gjaldskrá. Auk þess rekstrarkostnaðar, sem þannig mundi lenda á ríkissjóði að greiða, ber að geta þess, að síminn áformar verulega eignaaukningu á árinu. Í frv. er gert ráð fyrir, að hún nemi rúmlega milljónatug, en vera má, að sú áætlun verði einnig endurskoðuð og hækkuð. Ég tel þess vegna sýnt, að ekki verði hjá því komizt að gera breytingar á gjaldskrám pósts og síma eða einhverjar þær ráðstafanir, sem auka tekjur þessara stofnana, þannig að ríkissjóður þurfi ekki að standa undir svo stórfelldum halla sem verða mundi á rekstri þessara stofnana að óbreyttum tekjuáætlunum þeirra. Þá hefur við 3. gr. frv. einnig verið gerð brtt. að því er varðar ríkisbúið á Bessastöðum. Er hún ekki stórvægileg, en leiðir af því, að þar í húsum búsins hafa raflagnir reynzt ónýtar og óhjákvæmileg endurnýjun þeirra fer fram. Þykir verða að hækka gjöld búsins af þeim ástæðum um 60 þús. kr. Næstu brtt., sem n. gerir, eru við 7. gr. frv., en hún fjallar um vexti af lánum ríkissjóðs, og kemur þar til hækkunar á vöxtum af hinum erlendu lánum, þar eð yfirfærslugjald kemur nú á þessar vaxtagreiðslur. Hækkunartill., sem n. leggur fram varðandi þessa liði, er vegna lána í Danmörku og lána, sem tekin hafa verið í dollurum, og er ekki stórvægileg; hún nemur 14452 krónum. Er þá komið að 10. gr. frv., sem n. gerir nokkrar brtt. við. Er þar um að ræða brtt. við kostnað stjórnarráðsins. Það er gert ráð fyrir, að sími og burðargjöld komi til með að hækka um 120 þús. kr., og mundi sú áætlun væntanlega hrökkva til þess að mæta því, þótt eitthvað yrðu hreyfðar til gjaldskrár pósts og síma. Enn fremur er gert ráð fyrir 30 þús. kr. í auknum pappírskostnaði ráðuneytanna og nokkurri hækkun vegna útgáfu stjórnartíðinda, þannig að sá liður breyttist úr 225 þús. í 290 þús. Þá liggja fyrir allfyrirferðarmiklar brtt. varðandi utanríkismálin, en vegna yfirfærslugjalda, sem á þær greiðslur koma, verður þar óhjákvæmilega um allverulega hækkun að ræða. Sé ég ekki ástæðu til þess að fara að ræða þar um einstaka liði eða einstök sendiráð að öðru en því, að inni í þessari hækkunaráætlun er ekki einasta yfirfærslugjöld á greiðslum vegna utanríkisþjónustunnar, heldur einnig veruleg áætluð útgjaldaaukning við sendiráð Íslands í París, en þar var þess að gæta, að áætlun þess sendiráðs var lögð fram í frv. óbreytt frá fyrra ári, enda þótt vitað væri, bæði vegna sendiherraskipta og af fleiri ástæðum, að þar hlaut að koma til hækkunar. Kostnaðaraukinn við utanríkisþjónustuna mun samtals nema 1460000 kr. eða því sem næst. Við 11. gr. frv. eru sömuleiðis gerðar nokkrar brtt. Er þar fyrst að nefna brtt. við lögreglustjóraembættið í Reykjavik, þann lið þess, þar sem áætlaður er húskostnaður, en það er í sama liðnum, þar sem áætlað er ljós, hiti og ræsting. Viðgerð á lögreglustöðinni hefur reynzt nokkru dýrari en áætlað var, og till. er um að hækka kostnaðinn vegna þess húskostnaðar um 20 þús. krónur. Varðandi VH. lið á 11. gr. A., e-lið, þar sem áætlað er vegna einkennisbúninga héraðsdómara, er gerð brtt. um 100 þús. kr. hækkun. Það er samt von til þess, að raunveruleg hækkun á þeim lið sé ekki svo mikil, heldur stafar þessi till. af því, að hjá fyrirtæki einu, sem annast saum slíkra fata, hafði safnazt fyrir allhá skuldasúpa vegna þessara einkennisbúninga, og hefur ráðuneytinu þótt nauðsynlegt að fá fjárveitingu til þess að greiða þá skuld upp. Við X. lið þessarar gr., 11. gr. A., þar sem áætlaður er kostnaður landhelgisgæzlunnar, er gerð brtt., sem nemur 1.4 millj. til hækkunar. Landhelgisgæzlan er orðin einn af stærri útgjaldaliðum ríkisins, og er áætlað, að útgjöld hennar vegna muni á þessu ári, að samþykktri þessari brtt., nema 14.9 millj. kr. Það er eitt dæmi um það, hvernig farið getur við enduráætlanir, að forstjóra landhelgisgæzlunnar var falið að endurskoða reikning þess fyrirtækis með tilliti til laga um útflutningssjóð, og í svörum hans var það tekið fram, að útflutningssjóður mundi ekki hafa áhrif á útgjaldaliði landhelgisgæzlunnar, en hins vegar kom samt í leitirnar 11/2 millj. kr., sem áætlun landhelgisgæzlunnar var talin þurfa að hækka: Er þar stærstur liður í viðgerðarkostnaður á vélskipinu Ægi, sem er nýkomið úr flokkunarviðgerð, og reyndist sú viðgerð miklum mun dýrari en áætlað var. En svo hefur landhelgisgæzlan eins og aðrar skipaútgerðir nú orðið að leggja í verulegan kostnað til þess að kaupa gúmmíbjörgunarbáta á skip sin, eins og nú er ákveðið í reglugerð og fyrir dyrum stendur að allar skipaútgerðir hér á landi verði að framkvæma. Lítils háttar brtt. er gerð við lið XI. í 11. gr. A., þar sem eru fangaklefar lögreglustöðvarinnar í Reykjavík, en varðandi þann lið skal það tekið fram, að samkvæmt reglum, sem í gildi gengu á s.l. ári, fá nú fangaverðir borgað nokkurt næturálag á næturvaktir sínar, og þótti af þeim sökum óhjákvæmilegt að hækka þennan lið um 13 þús. kr., og má þá taka fram, að ætla má, að fyrir 3. umr. komi fram tilsvarandi hækkunartill. varðandi hegningarhúsið í Reykjavík, en þar gegnir sama máli um fangavörzluna. Varðandi 11. gr. B. eru till. um auknar fjárveitingar vegna kostnaðar við mat á afurðum. Fyrir liggur till. um að hækka bæði síldarmatið og sömuleiðis fiskmat ríkisins nokkuð til samræmis við það, sem kostnaðarliðir þessara stofnana hafa reynzt vera að undanförnu. Enn fremur er gerð brtt. við d-lið 11. gr., þ.e. um sameiginlegan kostnað við embættisrekstur, sem talið er óhjákvæmilegt að hækka um 150 þús. kr., eða í 900 þús. kr. úr 750 þús. Varðandi 12. gr. skal það fram tekið sérstaklega, að endurskoðun á kostnaðarliðum ríkisspítalanna bíður 3. umr. Till. er um að hækka um 436 þús. rúmlega framlag til ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Ástæður fyrir því, að það er talið nauðsynlegt, eru einkum þær, að vegna mænuveikifaraldurs, sem gekk í Reykjavík og viðar á s.l. vetri, hefur orðið meira um sjúklinga á ríkisframfærslunni en gert var ráð fyrir, þegar áætlun var gerð. Enn fremur hefur Tryggingastofnun ríkisins að undanförnu greitt fullan lífeyri með 20% álagi til þeirra stofnana, sjúkrahúsa eða annarra hjúkrunarheimila, sem hafa haft með framfærslu sjúkra manna og örkumla, sem heyra undir ríkisframfærsluna, að gera, en nú hefur gengið í gildi sú breyting, sem sjálfsögð verður að teljast, að Tryggingastofnunin greiðir viðkomandi stofnunum einungis lífeyri viðkomandi sjúklinga með 10% álagi, en það 10% álag, sem þá er eftir, er greitt sjúklingunum sjálfum til persónulegra þarfa. Af þessu leiðir að sjálfsögðu, að það þyngir heldur á ríkisframfærslunni. Þó eru ekki stórar fjárhæðir, sem hér er um að ræða. Vegna þessa liðs skal það sérstaklega tekið fram, að ríkisframfærslan hefur beðið um 84 þús. kr. hækkun á framlagi, og er það innifalið í till. nefndarinnar. Að undanförnu hefur verið rekin á vegum Hveragerðishrepps baðstöð, þar sem menn hafa getað fengið sig baðaða í leir, sem að læknisráði þykir heilsusamlegt við gigtarsjúkdómum og máske fleiru. Aðbúnaður sá, sem þessi starfsemi hefur búið við, er engan veginn góður og þarf mikilla umbóta við, og er lagt til að til þeirra umbóta verði á þessu ári veittar 50 þús. kr. Þá er till. um leiðréttingu við áætlun embættis skólayfirlæknis, þannig að annar kostnaður þess embættis verði hækkaður um 26 þús. kr., úr 5 þús. kr. í 31 þús. kr. Á s.l. ári fór fram bólusetning barna gegn mænusótt. Var á sínum tíma ákveðið, að ríkið greiddi kostnað við bóluefnið sjálft, og hafa á þessa árs fjárlagafrv. verið teknar 500 þús. kr. í þessu skyni. Þessi upphæð reynist of lág, og er lagt til, að upphæðin verði hækkuð um 100 þús. krónur. Skal þá vikið að brtt. við 13. gr. Þar ber þá fyrst að nefna brtt. varðandi framlag til nýrra akvega. Þar hefur verið gerð till. um skiptingu á fé til þessara framkvæmda, og upphæð sú, sem til þess er ætluð, hefur verið hækkuð verulega frá því, sem frv. gerði ráð fyrir, eða úr 11 millj. og 60 þús. í 15 millj. 980 þús. Það skal tekið fram, að hv. minni hluti fjvn. telur, að hér sé um of litla aukningu að ræða, og gerði í n. till. um, að þessi fjárhæð yrði ákveðin nokkru hærri en hér er gert, og hefur gert till. um skiptingu til einstakra vega á grundvelli þeirra brtt. sinna. Það skal tekið fram, að hér voru heildartill. n. varðandi einstakar sýslur miðaðar við það, að alls staðar yrði framlag einhverju hærra en á s.l. ári, og nemur hækkunin í hinar einstöku sýslur frá 10 til 60 þús. kr. Um skiptingu innan hverrar sýslu á einstaka vegi hefur, svo sem að undanförnu, verið farið eftir till. viðkomandi alþm. Varðandi brúargerðir skal það tekið fram, að þar hefur verið hækkuð verulega fjárveitingin frá því, sem frv. gerði ráð fyrir, í till. n., eða úr 6 millj. og 500 þús. í 9 millj. 840 þús. kr. Vegamálastjóri hefur að sjálfsögðu gert frumáætlanir, bæði um það, hvernig skipta skyldi vegafé, og sömuleiðis, hvernig skipta skyldi brúafé til þeirra brúa, sem sérstaklega er veitt til á fjárlögum, og hafa hans till. varðandi brúargerðina verið lagðar til grundvallar. En með því að honum var falið að skipta nokkru lægri fjárhæð í þessu skyni en endanlega hefur verið gerð till. um af n. hálfu, hafa hans till. allvíða verið hækkaðar og nokkrum brúm bætt við á þá skrá, sem hann upphaflega lagði fram sem till. En að verulegu leyti gegnir sama máli um brýrnar og vegina, að varðandi brúargerðir í einstökum sýslum hefur verið tekið tillit til óska viðkomandi alþm., þegar þeir hafa gert einhverjar till., t.d. um tilfærslur á milli brúa í sínu kjördæmi, og sömuleiðis var reynt að hlusta eftir því innan þess ramma, sem fjárveiting var talin hrökkva, að verða við óskum þm. um brúabyggingar. Um brýr og vegi má geta þess, að almennt er mjög sótzt eftir því af landsmönnum að hafa samgönguleiðirnar í sem beztu lagi, og er varið til vega og brúa tiltölulega ákaflega stórum hluta af tekjum ríkissjóðs, svo að vandséð er, hvort aðrar þjóðir leggja tiltölulega eins mikið af mörkum til þessa og við Íslendingar, enda er það að sjálfsögðu afleiðing af því, að við búum fámenn þjóð í stóru landi. Þá hefur n. gert till. um, að inn á frv. yrði tekin 200 þús. kr. fjárveiting til nýbýlavega, svo sem var á fjárlögum s.l. árs. Þegar kemur að B-lið 13. gr., samgöngum á sjó, skal það tekið fram, að gerðar eru till. um verulegar hækkanir framlaga til Skipaútgerðar ríkisins, og er nú áætlað, að ríkissjóður leggi henni til að samþykktum brtt. n. 15 1/2 millj. kr. á þessu yfirstandandi ári. Er hér um að ræða hækkunartill., sem nemur 2.3 millj. frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. En þar er svipaða sögu að segja og um landhelgisgæzluna, að verulegur hluti af hækkuninni stafar af ófyrirsjáanlegum viðgerðarkostnaði á skipum útgerðarinnar svo og - og nemur sá liður mestu - kaupum á gúmmíbátum á öll strandferðaskipin. Sá útgjaldaliður er nú áætlaður hjá Skipaútgerðinni 816 þús. á þessu ári, en hér er að sjálfsögðu um að ræða einstakan gjaldalið, sem ekki ætti að liggja á frá ári til árs, nema þá að litlu leyti til endurnýjunar. Varðandi styrki til flóabáta mun samvinnunefnd samgöngumála gera till. um breytingar fyrir 3. umr., en brtt. hennar eru ekki komnar fram enn þá. Er þá komið að C-lið 13. gr., um vitamál og hafnargerðir. Þar er lögð fram brtt. varðandi hafnarmannvirki og lendingarbætur. Að niðurstöðu til fjallar sú brtt. um hækkun úr 6 millj. 760 þús., sem frv. gerir ráð fyrir, í 10 millj. og 295 þús., og er síðan gerð till. um skiptingu á þessum framlögum til einstakra hafna. Í því efni er að mestu farið eftir till., sem vitamálastjóri hefur gert, og er þar enn haldið þeirri meginreglu að hafa ákveðna hámarksgreiðslu til þeirra hafna, sem mest eiga inni hjá ríkissjóði. Það hámark er hér bundið við 400 þús. kr., sem aðeins er áformað að veita til þriggja hafna, Akraness, Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, en þessar þrjár hafnir eru í rauninni í algerum sérflokki að því leyti, að skuld ríkissjóðs við þær er miklu meiri en svo, að innan þess ramma, sem hafður er á þessum veitingum, geti þær notið sambærilegs framlags úr ríkissjóði og aðrar, sem við minni verkefni glíma. Varðandi hafnarmannvirkjagerðina yfirleitt má geta þess, að vitamálastjóri upplýsti nefndina um það, að á yfirstandandi ári vissi hann til, að áformaðar væru hafnargerðir í landinu, sem nema mundu 48–50 millj. kr. Nú er það meginregla ríkissjóðs að greiða 2/5 hluta af hafnargerðarkostnaði. Það mundi þýða, að greiðsluskyldu, sem ríkissjóði skapaðist á þessu ári vegna framkvæmda í ár, mætti raunverulega áætla nálægt 20 millj. kr. Hér er þess vegna sjáanlegt, að ríkissjóður hefur af minna fé að greiða en æskilegt væri, og þyrfti í rauninni að stórauka fjárveitinguna til hafnanna, þótt ekki hafi þótt fært að gera till. um það á þessu stigi málsins. Við D-lið 13. gr. eru gerðar allmiklar brtt., og stafa þær af ýmsum ástæðum, mest þó af því, að inn í áætlunina er annars vegar tekinn aukinn rekstrarkostnaður vegna laga um útflutningssjóð, og enn fremur kemur þar til lækkunar á rekstrarkostnaði flugþjónustunnar, að náðst hefur seint á s.l. ári hagstæðari samningur um endurgreiðslu erlendra aðila eða um alþjóðatillag til íslenzku flugþjónustunnar en áður var í gildi. Gerir þetta það að verkum, að þrátt fyrir nokkrar hækkunartillögur á einstökum liðum flugþjónustunnar getur hún samt sem áður lækkað að kostnaði. Var upphaflega gert ráð fyrir því, að þarna gæti um verulega lækkun orðið að ræða, en sú lækkun hefur ekki orðið eins stórkostleg og annars hefði mátt vænta. Samt sem áður verður lækkun á flugþjónustunni að öllu samanlögðu nálægt 290 þús. kr. Þetta fé og raunar allmiklu meira hefur síðan verið lagt til að flugmálastjórninni verði fengið til aukningar flugvallagerðar, og kem ég að því síðar í sambandi við brtt. við 20. gr. fjárlagafrv. Við 14. gr. frv. eru fluttar allmargar brtt. Er sú fyrst, að lagt er til, að til kristilegrar æskulýðsstarfsemi verði veittar 20 þús. kr. Slík félög eru nokkur starfandi nú þegar og hafa starfað um nokkurra ára skeið, og þótti vert að verða við óskum biskups og fleiri aðila um nokkurn styrk þeim til handa. Þá er lagt til, að hækkað verði framlag ríkissjóðs til kaupa á pípuorgeli í Hóladómkirkju, en þar er um að ræða áður gefin loforð, sem að sjálfsögðu er fullt samkomulag um, að greiðslur þeirra vegna verði teknar inn á fjárl. Í gildi eru lög um stuðning við utanferðir presta, það eru lög nr. 18 frá 1931, og er lagt til, að styrkur, sem veita má skv. þeim lögum á yfirstandandi ári, verði 16 þús. kr. Varðandi kennslumálin, sem eru B-liður 14. gr., eru gerðar nokkrar till. Það eru gerðar till. um hækkun á útgjaldaliðum háskólans af tvennu eðli, annars vegar vegna hækkaðs rekstrarkostnaðar á einstökum liðum útgjalda hjá háskólanum sjálfum, en hins vegar af þeim sökum, að ákveðið hefur verið að ráða tvo nýja erlenda sendikennara við háskólann, annan frá Bandaríkjunum, hinn frá Spáni, og er vegna slíkra sendikennara greitt 15 þús. kr. til hvors um sig. Að öðru leyti eru brtt. varðandi háskólann til samræmis við það, sem reynzt hefur. Tvær smávægilegar brtt. vegna bókasafna í menntaskólunum í Reykjavík og á Akureyri liggja fyrir. Miða þær að því að breyta styrk til nemendabókasafnanna úr 3 í 5 þús. kr. hjá hvorum skóla. Varðandi bændaskólana tvo á Hólum og á Hvanneyri eru gerðar brtt., þannig að Hólaskóla eru ætlaðar 20 þús. kr. fram yfir það, sem frv. gerir ráð fyrir, til tilraunastarfsemi, og Hvanneyrarskóla eru ætlaðar 25 þús. kr. til viðhalds á húsakosti sínum umfram það, sem frv. gerði ráð fyrir, svo og er honum ætluð 5 þús. kr. hækkun til kennsluáhalda og 1 þús. kr. vegna áhaldasafns skólans. Á s.l. ári voru með reglugerð gerðar breyt. á tilhögun listiðnaðardeildar handíðaskólans og sú starfsemi felld inn í iðnfræðsluna. Þetta hefur í för með sér aukinn kostnað við iðnfræðsluna, og er till. til hækkunar á þeim lið, að hann hækki úr 44500 kr. í 200 þús. kr., en þess má geta, að varðandi handíðaskólann koma að nokkru á móti þessu lækkunartill., þar sem handíðaskólanum verða nú einungis samkvæmt till. n. ætlaðar 45 þús. kr. úr ríkissjóði í stað 110 þús. kr. rúmlega, sem áður voru áætlaðar. En hækkunin vegna þessara ráðstafana nemur samt rúmlega 90 þús. kr. Varðandi verzlunarskóla er gerð sú breyting að hækka rekstrarstyrkinn til samvinnuskólans um 200 þús. kr. Sá skóli hefur að undanförnu verið einn af heimangönguskólunum hér í Reykjavík og hefur haft styrk miðað við nemendafjölda sinn og borinn að mestu saman við Verzlunarskóla Íslands. Nú hefur sú breyting orðið á rekstri samvinnuskólans, sem kunnugt er, að hann er ekki lengur kaupstaðarskóli, heldur heimavistarskóli í sveit, og þykir þá rétt að miða ekki lengur styrk hans við nemendafjölda á sama hátt og gert er við t.d. verzlunarskólann, sem er áfram eins og verið hefur heimangönguskóli. Þá er gerð till. um að hækka nokkuð útgjaldalið ríkisins vegna framkvæmdar sundskyldu í barnaskólum, eða úr 800 þús. í 860 þús. kr. Þá er komið að þeim stóra útgjaldalið, sem er styrkur til skólabygginga barnaskóla og íbúða fyrir skólastjóra, og má í því sambandi gjarnan ræða um leið sams konar fjárveitingar vegna gagnfræðamenntunarinnar, en eins og menn muna, þá var á árinu 1955 samþ. allmikill lagabálkur um greiðslu skólakostnaðar. Er þar kveðið svo á, að skólabyggingar megi ekki hefja, fyrr en fjárfesting er veitt til þeirra úr ríkissjóði, en að jafnframt skuli þá ríkið hafa skyldu til þess að greiða upp sinn hluta af kostnaði við skólabyggingarnar á ekki lengri tíma en fimm árum. Í nál. meiri hl. er gerð allýtarleg grein fyrir því, hvernig þetta lagaákvæði verkar á fjárhagsaðstoð ríkissjóðs og aðstöðu ríkisins til þess að standa við sínar skuldbindingar varðandi skólabyggingarnar. Skal ég ekki fara um það mörgum orðum hér, en geta þess þó, að greinilegt er, að þarna hefur ríkinu verið bundinn ærið þungur baggi, svo að óhjákvæmilegt þykir, að útgjaldaaukning af þessum ástæðum á yfirstandandi ári hlýtur að verða mikil. Það er sömuleiðis augljóst mál, að nú um tíma eða allt fram undir árið 1960, þegar fyrstu skólarnir, sem njóta styrks samkvæmt þessum reglum, losna, eða þegar lokið er greiðslum til þeirra, mun verða að halda býsna mikið í um leyfi til nýrra skólabygginga, ef ekki á að skapast óeðlilega há útgjaldaskylda á ríkinu varðandi skólabyggingar í landinu. Það er ljóst, að mörgum mun þykja heldur skammt stigið við afgreiðslu þessara fjári., ef till. meiri hl. n. verða samþ. og ekki aðrar fjárveitingar til nýrra skóla, því að einungis er gert ráð fyrir, að leyfð verði með þessum bætti, þ.e.a.s. með fjárveitingu, bygging fjögurra nýrra barnaskóla á yfirstandandi ári og tveggja gagnfræðaskóla. Svolítil brtt. liggur fyrir varðandi ráðskonukaup við heimavistarskóla, og er þar um leiðréttingu að ræða til samræmis við það, sem í reynd hefur komið í ljós. Það er gerð till. um, að sá liður hækki um 26 þús. kr. Eiðaskóli er fimmtugur á yfirstandandi ári og ráðgerir að gefa út minningarrit af því tilefni. Er gert ráð fyrir því, að hann njóti til þess nokkurs styrks á yfirstandandi ári, og gerir n. till. um það. Ég hef áður vikið að þeim brtt., sem varða byggingu gagnfræðaskólanna, og fjölyrði ekki frekar um það; sömuleiðis um þær brtt., sem gerðar eru varðandi handíðaskólann. Íþróttasjóði er með lögum ætlað að bera hluta af kostnaði við mannvirkjagerð vegna íþróttastarfsemi í landinu. Það gegnir svipuðu máli um íþróttastarfsemina og svo fjölmarga aðra hluti af framkvæmdum, sem ráðgerðar hafa verið á undanförnum árum, að kostnaður við íþróttamannvirkin hefur orðið miklu meiri en svo, að íþróttasjóður geti af tekjum sínum og framlagi ríkissjóðs staðið við þær skuldbindingar, sem honum voru ætlaðar. Safnast því fyrir skuldir, sem hann á vangoldnar, og er hér gerð till. um að hækka framlagið til hans um 400 þús. kr., og er það viðleitni í þá átt að greiða fyrir starfsemi þess sjóðs. En hitt er að sjálfsögðu ljóst, að fjárveiting til hans, sem þá mundi nema 1.6 millj., leysir ekki hans vanda, eins og hlaðizt hefur á hann að undanförnu. Ráðgert er, að sumarið 1958 verði haldið Evrópumeistaramót í frjálsum íþróttum í Stokkhólmi. Íþróttasamband Íslands hefur sótt um nokkurn styrk frá ríkinu til þátttöku í því móti, og með tilliti til þess, að íslenzkir íþróttamenn hafa að undanförnu gert landi sínu nokkurn sóma á erlendum vettvangi, þótti rétt að verða við þessu. Það má máske segja, að fjárveitingin sé ekki nauðsynleg á árinu 1957, en í umsókn íþróttamanna var á það lögð mikil áherzla, að þeir gætu fengið um það að vita strax í ár, hvort ríkið mundi verða við umsókn þeirra eða ekki. Með tilliti til alls þessa hefur n. gert till. um það, að tæplega helmingur af því, sem um var beðið og nauðsynlegt þótti, til þess að af þessari þátttöku gæti orðið, verði tekið inn á fjárlög þessa árs, 40 þús. kr. Gerð er till. af n. hálfu um það, að styrkur til Alþýðusambands Íslands hækki um 75 þús. kr. og verði 150 þús. kr. eða jafnhár og Landssamband iðnaðarmanna hefur. Þá er gerð till. um það, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja fái 25 þús. kr. styrk til starfsemi sinnar, en það mun hyggja á að koma upp lesstofu fyrir meðlimi sína hér í bænum. Varðandi 15. gr. eru gerðar margar brtt. Er sú fyrst, að vegna viðhalds gamalla bygginga í. vörzlu þjóðminjasafnsins er gert ráð fyrir 10 þús. kr. hækkun, og hefur þjóðminjavörður gert grein fyrir nauðsyn þess, enda var hér um vangá í áætlunargerð að ræða, sem sjálfsagt þótti að leiðrétta. Fornminjavörður hefur enn fremur bent á það, að þakið yfir bæjarrústunum í Stöng í Þjórsárdal, en þær fornminjar eru taldar til þess merkasta, sem við eigum af slíku tagi, er nú að falli komið, og þarf að endurnýja það þak, til þess að rústirnar varðveitist. Hefur þótt vert að verða við þeirri ósk fornminjavarðar, og hefur n. gert till. um, að það verði gert með þeim bætti, að greiðsla vegna þess kostnaðar skiptist á tvö ár, og hefur verið lagt til, að 60 þús. kr. verði teknar upp á þessa árs fjárl. í þessu skyni. Nýlega hafa verið samþ. lög um náttúruverndarráð, og hefur það í för með sér nokkurn kostnað. Er gerð till. um, að til starfsemi náttúruverndarráðs verði ætlaðar 60 þús. kr. Þá eru gerðar till. um, að framlag til náttúrugripasafnsins á Akureyri hækki um 10 þús. kr. og framlag til Hins íslenzka náttúrufræðifélags hækki úr 15 í 20 þús. kr. vegna kostnaðarauka við útgáfu á riti félagsins, Náttúrufræðingnum. Varðandi safnahúsið er gerð till. um hækkað framlag um 100 þús. kr. til endurnýjunar á raflögnum og ljósaútbúnaði hússins, en hann þykir nú í óforsvaranlegu standi, og er öllum ljóst, að eldhættu á þeim stað verður að sjálfsögðu að bægja frá eins og frekast er unnt. Þá er tillaga um, að upp verði tekinn nýr liður til bókasafns Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, 100 þús. kr. Því félagi hefur nýlega áskotnazt að gjöf frá ekkju Héðins heitins Valdimarssonar merkilegt safn bóka og tímarita, sem félagið hyggst nú að koma upp lesstofu fyrir, og er hér lagt til, að Dagsbrún verði af þessu tilefni veittar 104 þús. kr. Til bókasafns Sighvats Grímssonar, sem nú er orðið hluti af héraðsbókasafni Vestur-Ísafjarðarsýslu, hafa á fjárlögum verið veittar að undanförnu 1250 kr., með skilyrði um, að safnið verði geymt að Núpi í Dýrafirði. Nú hefur safnið verið flutt til Ísafjarðar, og þykir ekki ástæða til að fella niður styrkinn til þess fyrir það, en lagt er til að taka út úr orðalagi þeirrar greinar, sem um þessa fjárveitingu mælir, skilyrðið: enda sé það geymt hjá héraðsskólanum að Núpi. Á undanförnum árum hefur verið veittur smávægilegur styrkur til sjómannalesstofu í Bolungavík. Af einhverjum ástæðum hefur það fallið niður af fjárlögum s.l. árs og ekki verið tekið upp í þetta frv. N. leggur til, að þeirri lesstofu verði veittar 1200 kr. í styrk. Þá hefur n. lagt til, að styrkur til sjómannalesstofu á Akranesi hækki úr 2 þús. í 4 þús. kr. Rímnafélagið hefur með höndum sérstaka útgáfustarfsemi á þessu yfirstandandi ári. Finnur Sigmundsson landsbókavörður vinnur að því að gefa út rímnaskrá á vegum félagsins, og hefur verið sótt um styrk vegna þeirrar útgáfu. Hefur n. gert till. um, að veittur verði af því tilefni 25 þús. kr. styrkur. Jón Dúason fræðimaður hefur lengi haft nokkra fjárveitingu á fjárlögum. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir neinum styrk honum til handa, en n. hefur tekið upp till. um, að honum verði veittar 60 þús. krónur til útgáfu rita á yfirstandandi ári. Þá eru hér tvær till. um fjárveitingar til orðabókagerðar. Annars vegar er lagt til, að Ingvari Brynjólfssyni menntaskólakennara, sem hefur með höndum útgáfu á þýzk-íslenzkri og íslenzk-þýzkri vasaorðabók, verði veittar 10 þús. kr. í styrk, og hins vegar, að til hinnar miklu íslenzku orðabókar, sem í smíðum er á vegum háskólans, verði hækkað framlag um 25 þús. kr. og hefur fengizt loforð fyrir því, að sáttmálasjóður muni þá einnig hækka sitt framlag um 25 þús. kr., og yrði þá fjárveiting til orðabókarinnar samtals á yfirstandandi ári 250 þús. kr., en það er, svo sem alþm. sjálfsagt kannast við, mjög kostnaðarsamt verk og mikið og af öllum, sem unna íslenzku máli, talinn mikill fengur að því, þegar slíkt verk gæti komizt út. Það hefur að undanförnu tíðkazt, að þau héraðsskjalasöfn, sem hafa aflað sér eftirrits af þeim skjölum, sem varða þess umdæmi, með þeim hætti að kaupa filmur af skjölunum hjá þjóðskjalasafninu, fái til slíkra filmukaupa nokkurn styrk. Að þessu sinni er lagt til, að héraðsskjalasafni Þingeyinga verði veittar 25 þús. kr. í þessu skyni. Þá er lagt til, að styrkur til skálda, rithöfunda og listamanna, eða listamannalaun, eins og það stundum hefur verið nefnt, verði hækkuð úr 992608 kr. í 1 millj. og 200 þús. kr. Áformað mun og vera að breyta að nokkru úthlutunarreglunum í sambandi við þessi listamannalaun, og hefur menntmrn. þá hlið málsins í athugun. Er hér ekki gerð till. um annað en sjálfa úthlutunarupphæðina. Íslenzkir málarar ráðgera að taka þátt í samnorrænni málverkasýningu, sem halda á í Gautaborg í sumar, og er lagt til, að þeir verði til þess styrktir með 50 þús. kr. framlagi. Myndlistarskólinn í Reykjavík hefur sótt um, að styrkur hans verði hækkaður. Samkv. fjárlagafrv. eru honum ætlaðar 20 þús. kr. í styrk, en lagt er til, að sá styrkur verði hækkaður í 30 þús. kr. Einnig er lagt til, að nýr myndlistarskóli, sem starfað hefur nú í tvo vetur í Vestmannaeyjum, fái 10 þús. kr. styrk. Til vísindamanna og fræðimanna er till. um að hækka framlag til samræmis við þá hækkun, sem till. er gerð um á listamannalaunum, þ.e.a.s., að upphæðin hækki um því sem næst 20% og verði 180 þús. kr. Þá er till. um, að styrkur til Leikfélags Reykjavíkur hækki um 20 þús. kr. og að upp verði tekinn styrkur til nýs leikfélags, sem upp hefur risið í Kópavogi, 5 þús. kr.; enn fremur, að til Bandalags ísl. leikfélaga, sem haft hefur 85 þús. kr. rekstrarstyrk, verði styrkur hækkaður um 25 þús. kr. í 110 þús. kr. Það skal tekið fram, að þetta bandalag annast verulega fyrirgreiðslu fyrir leikfélögin úti á landi, lánar þeim búninga og ýmislegt annað, sem til þarf til þess að koma leikjum á svið. - Sama bandalag, Bandalag ísl. leikfélaga, hefur sótt um fjárstyrk vegna fyrirhugaðrar heimsóknar norskra leikara, sem ætla að ferðast hér um landið á komandi sumri og sýna norskt leikrit, að því er ég hygg að ákveðið sé, Brúðuheimilið eftir Ibsen, og hefur n. þótt ástæða til að styrkja þá starfsemi og leggur til, að 50 þús. kr. verði veittar vegna þessarar væntanlegu heimsóknar. Nýr tónlistarskóli hefur tekið til starfa á Hvolsvelli, og þykir rétt að styrkja hann á sama hátt og aðra sambærilega skóla, og er gerð tillaga um, að honum verði veittar 10 þús. kr. í styrk. Allmargar lúðrasveitir hafa að undanförnu verið styrktar til lúðrakaupa. Á allra vitorði er, að sá styrkur hefur ekki eingöngu verið notaður í því skyni, og hefur fremur verið litið á það sem form heldur en sem ákvarðandi skilyrði. Ástæðulaust þykir að vera að skilja þannig á milli lúðrasveitanna, að sumar hafi styrk til starfsemi sinnar almennt, en aðrar eingöngu til hljóðfærakaupa, og hefur verið gerð till. um, að þetta skoðist í öllum tilfellum sem styrkur til starfseminnar sjálfrar, en skilyrtur því, að framlag komi á móti annars staðar að. Gerð er síðan till. um það, að þær lúðrasveitir, sem hafa haft 8 þús. kr. styrk, hækki allar þannig, að nú fái þær 10 þús. kr.; enn fremur að teknar verði inn í greinina 3 nýjar lúðrasveitir, lúðrasveitin Svanur í Reykjavík, lúðrasveit Keflavíkur og lúðrasveit Húsavíkur. Tvær þær síðasttöldu eru nýjar af nálinni, lúðrasveitin Svanur hefur af einhverjum ástæðum ekki verið inni á fjárlögum að undanförnu, af hvaða ástæðum sem það kann nú að vera. Enn fremur er lagt til, að Samband ísl. lúðrasveita fá 10 þús. kr. fjárveitingu til sinnar starfsemi. Kvæðamannafélagið Iðunn hyggst gera út leiðangur á komandi sumri til þess að fá einkum eldri kvæðamenn til þess að kveða rímur inn á segulbönd og til þess að forða þessari þjóðlegu íþrótt, kvæðaflutningi og rímnasöng, frá glötun og hefur sótt um styrk til þeirrar starfsemi. N. telur, að hér sé um að ræða varðveizlu á þjóðlegum verðmætum, og leggur til, að þessi starfsemi verði styrkt með 10 þús. kr. framlagi, en jafnframt verði það gert að skilyrði, að segulbandsspólurnar verði geymdar á þjóðminjasafninu og þannig tryggilega frá því gengið, að það verði ekki jafnóðum þurrkað út, sem inn á þær kann að verða kveðið. Tónskáldafélag Íslands fyrirhugar tónlistarhátíð hér á sumri komanda, og hefur Reykjavíkurbær þegar heitið nokkrum stuðningi við þá tónlistarhátíð. Hefur þótt sanngjarnt, að ríkið legði einnig nokkuð af mörkum, og er gerð till. um 40 þús. kr. fjárveitingu í því skyni. Guðmunda Elíasdóttir söngkona hefur sótt um styrk, og hefur verið lagt til af n. hálfu, að hún fái 8 þús. kr. styrk á yfirstandandi ári. Þá hefur nefndin gert till. um tvo styrki til fræðimanna úr alþýðustétt. Vilhjálmur Ögmundsson bóndi á Narfeyri hefur gert stærðfræðilegar athuganir mörg undangengin ár og hlotið fyrir þær viðurkenningu hinna lærðustu stærðfræðinga, og þykir hann maklegur til þess að hljóta styrk vegna þeirrar starfsemi sinnar, sem hann enn mun halda áfram. Enn fremur er lagt til, að Þorsteinn Jónsson fyrrverandi skipstjóri í Laufási í Vestmannaeyjum fái í viðurkenningarskyni 10 þús. kr. styrk fyrir það, að hann hefur haldið til haga margháttuðum fróðleik um fiskimiðin umhverfis Vestmannaeyjar og fært þau á sérstakan uppdrátt, sem hefur verið gefinn út og er enn til leiðbeiningar fjöldamörgum mönnum, sem sækja sjó á þær slóðir. Þá er lagt til, að hækkað verði um 5 þús. kr. framlag til minningarlundar Þorsteins Erlingssonar að Hliðarendakoti. Enn fremur eru tvær till. til leiðréttingar á því, að í frv. virðist hafa snúizt við styrkur eða fjárveiting til minningarlundar Jóns Arasonar við Grýtu og fjárveitingin til minnismerkis Jóns Arasonar á sama stað, en það er meiningin, að minnismerkið eigi að hafa 25 þús. kr. styrkinn, en lundurinn, eins og aðrir slikir minningarlundir, 5 þús. kr. Landbúnaðardeild atvinnudeildar háskólans hefur sótt um að fá að ráða nýjan sérfræðing í sína þjónustu. Er hér um að ræða ungan mann, sem enn er við nám og ætla má að komi heim á miðju yfirstandandi ári. Hefur þótt ástæða til að verða við þeirri beiðni og ætla landbúnaðardeildinni sem svarar hálfum sérfræðingslaunum umfram það, sem frv. gerði ráð fyrir. Rannsóknarstofa háskólans er talin þurfa aukna fjárveitingu, sem nemur 55 þús. kr., vegna yfirfærslugjalda, og hefur verið orðið við þeirri beiðni. Kjarnfræðanefnd hyggst koma upp stöð til mælinga á geislavirkum efnum og hefur gert áætlanir um þær framkvæmdir og sótt um fjárveitingu til þeirra. Nefndin leggur til, að til þeirrar stöðvar verði veittar á þessu ári 100 þús. kr., og skal tekið fram, að það er aðeins hluti af þeirri upphæð, sem um var sótt. Veðurstofan hefur gert endurskoðun á sínum kostnaðarliðum, og er lagt til, að þar verði gerð á nokkur breyting, þannig að útlagður kostnaður vegna veðurstofunnar breytist samtals úr 2 millj. 984 þús. 480 kr. í 3 millj. 26 þús. 480 kr. Við það, að sjókortagerðin hefur nú að öllu færzt inn í landið, þykir verða að mæta kostnaði, sem af því hlýzt, með 200 þús. kr. framlagi, sem gerð er till. um. Embætti húsameistara ríkisins hefur með höndum eftirlit með opinberum byggingum í smíðum og sömuleiðis viðgerðum á þeim. Þaðan hefur verið mjög sótt eftir því að fá að auka starfsmannahald og sömuleiðis að fá til umráða bifreið fyrir eftirlitið. Fjvn. hefur talið vert að verða við ósk þeirra um að fá að kaupa bifreið til starfseminnar, en hins vegar hefur ekki verið gerð nein till. um starfsmannaaukningu þar. Varðandi 16. gr. frv. eru gerðar brtt., bæði um Búnaðarfélag Íslands og um Fiskifélag Íslands, og lagt til, að framlög til þessara félaga beggja verði hækkuð um 50 þús. kr. Er það minna en umsóknir þeirra hvors um sig gera ráð fyrir. Á yfirstandandi ári og s.l. ári hafa orðið veruleg spjöll á landi af völdum vatnagangs og sjávarágangs, og eru gerðar allverulegar till. um hækkanir vegna fyrirhleðslna í ár og sjóvarnargarða. Að því er fyrirhleðslurnar varðar eru hæstar brtt. varðandi fyrirhleðslu í Markarfljóti og Þverá, eða 70 þús. kr., úr 400 þús. kr. í 470 þús. kr., en hér er raunar um að ræða fyrirhleðslur, sem ráða í rauninni örlögum heilla sveita að verulegu leyti, og þykir ekki vert að eiga neitt á hættu með það, að út af geti brugðið um, að þær fyrirhleðslur, sem þar er um að ræða, séu því hlutverki vaxnar, sem þeim er ætlað. Varðandi sjóvarnargarða skal það tekið fram, að þar er um stærsta upphæð að ræða varðandi Eiðið í Vestmannaeyjum. Það er lagt til, að til varnar á Eiðinu verði að þessu sinni veittar 200 þús. kr., en það ætti að vera eitthvað á milli helmings og þriðjungs af þeirri upphæð, sem vitamálaskrifstofan ætlar að nauðsynlegt sé til framkvæmda þar, en aðrar framkvæmdir eru ekki eins kostnaðarsamar af þeim, sem hér eru gerðar till. um. Nefndin hefur aflað sér upplýsinga um það, að í öllum tilfellum er hér um fullkomna nauðsyn að ræða, og hlýtur að sjálfsögðu að viðurkenna, að hún hefur stigið hér eins stutt skref í fjárveitingum og hún frekast taldi unnt að gera, en hún hefur að sjálfsögðu orðið að halda sig innan þess ramma, sem talizt getur mögulegt í fjárveitingum. Sandgræðslan hefur með höndum mjög stór verkefni, og þykir hafa tekizt, a.m.k. sumstaðar, með miklum ágætum hennar starf, og er lagt til að gera hennar fjárhag heldur rýmri en verið hefur. Er lagt til, að á tveimur útgjaldaliðum hennar og þeim helztu, þ.e.a.s. til sandgræðslustöðva og til sandgræðslugirðinga, verði hækkuð framlög samtals um 170 þús. kr. Skógrækt ríkisins hefur líka unnið stórvirki, og er lagt til, að henni verði veitt fé til nýrrar starfsemi, þ.e.a.s. til skjólbeltagerðar, 50 þús. krónur. Þá er lagt til, að styrkur til Garðyrkjufélags Íslands hækki um 8 þús. kr. frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Í Laxá í Vindhælishreppi í Húnavatnssýslu hefur verið gerður laxastigi, og samkvæmt lögum nr. 12 frá 1941 ber ríkissjóði að bera ákveðinn hluta af kostnaði við það verk. Er lagt til, að til þess verði varið 84 þús. kr. Lög um iðnfræðsluráð hafa ekki verið framkvæmd nema að litlu leyti að undanförnu. Nú er í ráði að auka framkvæmd á þeirri lagasetningu að nokkru, og er gerð till. um aukna fjárveitingu í því skyni, og nemur aukningin 110 þús. kr., eða hækkar fjárveitinguna úr 140 þús. kr. í 250 þús. krónur. Þá eru gerðar till. við 17. gr. Sú er fyrst, að vegna þess að áætlaður hluti ríkissjóðs til greiðslu vegna laga um atvinnuleysistryggingar hefur reynzt lægri en greiðsluskyldan, er lagt til, að sú upphæð verði hækkuð um 2 millj. kr., úr 19 í 21 millj. kr. Enn fremur hefur komið í ljós, að þrátt fyrir lagaskyldu ríkissjóðs til þess að taka þátt í kostnaði við vinnumiðlun samkvæmt lögum nr. 52 frá 1956 hefur ekki verið ætlað neitt fyrir þeim útgjöldum, og er gerð hér till. um 150 þús. kr. framlag til að standa straum af þeirri skyldu. Elliheimilið í Skjaldarvík á við þann erfiðleika að stríða sérstaklega, að vegurinn að því er í mjög lélegu ástandi. Virðist það ekki vera bein skylda, hvorki ríkisins, þar sem vegurinn er ekki þjóðvegur, né heldur annarra aðila, sýslu eða hrepps, að sjá um viðgerð á þessum vegi, og er gerð till. um það, að elliheimilinu sjálfu verði veittur 20 þús. kr. styrkur til þess að geta bætt um veginn heim að heimilinu. Þá er lagt til, að 1 millj. kr. verði veitt verkalýðshreyfingunni til byrjunarframkvæmda við orlofsheimili, sem hún fyrirhugar að koma á fót. Á s.l. ári var barnaheimilinu að Sólheimum í Grímsnesi veittur 50 þús. kr. styrkur vegna rafmagnsheimtaugar. Nú hefur verið sótt um, að þessi fjárveiting verði endurtekin og muni þá hægt að ljúka skuldum heimilisins af þessum sökum. Er lagt til, að því verði enn í ár veittar 50 þús. kr., en að það verði lokagreiðsla. Blindravinafélag Íslands hefur nú hafið útgáfu á bókum á blindraletri. Það er dýr bókagerð, og þykir vert að styðja þá framkvæmd, sem þar er hafin, og er lagt til, að 20 þús. kr. verði til þess veittar. Flugbjörgunarsveitin hafði á s.l. ári 50 þús. kr. styrk, en af einhverjum ástæðum hefur sá styrkur fallið niður úr frv., enda þótt vart hafi verið tilætlunin að láta lokið opinberum stuðningi við þá sveit, enda hefur hún margháttuð björgunaráform og dýr á prjónunum, er m.a. nú um þessar mundir að koma upp tjaldspítala. Er lagt til, að Flugbjörgunarsveitin haldi sama styrk á yfirstandandi ári og hún hafði á s.l. ári. Þá er lagt til, að konunni Rósu Georgsdóttur verði greiddar 50 þús. kr. bætur, sem hugsað er sem fyrsta greiðsla af þremur. Kona þessi varð fyrir alveg óvenjulegum áföllum fyrir nærri 10 árum, þegar óður maður réðst að henni, særði hana og varð barni hennar að bana. En þau örkuml, sem kona þessi ber, eru þess eðlis, að hún getur ekki notið styrks úr almannatryggingunum, eins og vert væri. Hefur nefndin borið erindi hennar undir landlækni, og telur hann, að réttmætt sé, að henni sé veittur styrkur með þessum hætti. Það skal tekið fram, að það er yfirleitt álit nm., að dómur eigi að ganga í málum sem þessum, en þótt hér hafi ekki verið leitað dómstóla og í rauninni svo langt um liðið, frá því að atburðir skeðu, þar til konan í rauninni hafði möguleika til þess að hefja málarekstur, þá þykir í þessu einstæða tilfelli rétt að verða við umsókn hennar um bætur af þessum sökum, enda vandséð, hvort ríkinu muni ekki hafa borið skylda til að hafa hömlur á þeim, sem þessum slysum olli. Lagt er til, að Ungmennafélag Íslands haldi sama styrk og það hafði á s.1. ári, 75 þús. kr.; enn fremur að til starfsíþrótta á vegum Ungmennafélagsins verði veittar 25 þús. kr. á þessu ári, eins og gert var s.l. ár. Náttúrulækningafélag Íslands hefur í byggingu mjög myndarlegt heimili fyrir starfsemi sína í Hveragerði og er vel á veg komið með þær byggingarframkvæmdir. Þær hafa að undanförnu notið styrks úr ríkissjóði, og er hér lagt til, að Náttúrulækningafélaginu verði enn veittur 100 þús. kr. byggingarstyrkur, en svo litið á, að það geti verið lokagreiðsla vegna þessara framkvæmda. Þá hefur verið um það sótt, að nokkurt fé yrði veitt til umbóta á gufuböðum að Laugarvatni, enda er það staður, þar sem margir aðilar koma og njóta þessara baða. Skólastjórarnir á staðnum hafa gert grein fyrir því, að böðin þurfi endurbóta við, en að það sé í rauninni enginn einstakur aðili á þeim stað, sem telji sig eiga skyldu að rækja við að endurbyggja þau eða koma í það horf, sem óhjákvæmilegt er talið, og því hefur hér verið lagt til, að 20 þús. kr. verði veittar í því skyni. Fjvn. samþ. snemma í haust fyrir sitt leyti að taka inn á fjárl. ársins 1957 250 þús. kr. fjárveitingu til Ungverjalandssöfnunar Rauða kross Íslands, og greiddi fjmrn. eða viðkomandi rn. þennan styrk út þá þegar gegn loforði n. um að taka það upp í sínar fjárlagatill., og er svo gert hér. Þá eru hér framlög til þeirra alþjóðasambanda, sem Ísland er aðili að og verður að gjalda sína skatta og skyldur í, umreiknuð með 16% yfirfærslugjaldi, og standa breyt. á frv.-liðunum um þessi atriði í sambandi við þann umreikning. N. hefur ekki nú frekar en að undanförnu gert till. um breyt. á 18. gr., og bíða allar brtt. varðandi þá grein eftir 3. umr. málsins. Við 19. gr. hefur n. gert eina brtt. og raunar ekki smávægilega. Þar er lagt til, að útgjöld til dýrtíðarráðstafana verði hækkuð um 24 millj. kr. Ástæðan til þeirrar till. er sú, að í þeirri viðleitni, sem ríkisstj. hefur haft uppi að undanförnu til þess að stöðva dýrtíðina, kaupgjald og verðlag, hefur ríkissjóður óhjákvæmilega orðið að taka á sig nokkrar skuldbindingar um niðurgreiðslur, og er hér gert ráð fyrir, að þeim útgjöldum verði mætt með þeirri hækkun á 19. gr., sem hér er lögð til. Er þá komið að 20. gr., útgjaldaliðum. Lagt er til, að áætlun fyrir afborgunum af lánum ríkissjóðs verði hækkuð sem svarar yfirfærslugjaldinu, og nemur það á dönskum lánum og bandarískum lánum samtals 109076 kr. Þá er það reynsla rn., að sífellt fer vaxandi það, sem ríkissjóður verður á sig að taka af ábyrgðarskuldbindingum sínum, og er lagt til, að útgjaldaliður sá verði hækkaður í áætlun úr 16 millj. í 18 millj. kr. Þá leggur n. til, að tekinn verði inn á 20. gr. nýr liður til framlags byggingar skips vegna Vestmannaeyja og nálægra hafna, 2 millj. kr. Það er enn óráðið um það, hvert fyrirkomulag um rekstur og eignarrétt á slíku skipi yrði talið bezt henta, en óhjákvæmilegt þykir, að smíði slíks skips geti hafizt nú hið allra bráðasta, þar eð samgöngur milli Vestmannaeyja og annarra landshluta eru nú með slíkum ódæmum, að þar hlýtur að verða úr að bæta hið allra bráðasta. Ætla má, að skip, sem fullnægði þeim kröfum, sem gerðar eru til flutninga á þessari leið, mundi kosta 7–8 millj., miðað við núgildandi verðlag, og er hér aðeins um að ræða fyrstu greiðslu til þeirrar skipssmiða. Varðandi flugvallagerð er gerð till. um, að framlag hækki um 650 þús. kr., eða álíka háa upphæð og sparast á flugþjónustunni með því aukna alþjóðaframlagi, sem ég hef þegar getið um. Þá eru gerðar hér tillögur um að auka nokkuð fjárveitingar til embættisbústaða, þ.e.a.s. til rafmagnsheimtauga vegna prestssetra ríkisins og til útihúsabygginga á prestssetrum, samtals um 260 þús. kr. Þá hefur n. gert till. um, að inn á 20. gr. verði tekin 900 þús. kr. framlag ríkissjóðs til landssmiðjunnar, en landssmiðjunni hefur þegar verið afhent þessi fjárupphæð í samkomulagi við fjvn., enda stóð svo á, að fyrirtækið þurfti mjög á þessari fyrirgreiðslu að halda. Varðandi 22. gr. frv. eru gerðar þrjár till. Sú er fyrst, að heimild ríkisstj. til þess að ábyrgjast byggingar frystihúsa, mjólkurbúa og fiskimjölsverksmiðja verði hækkuð úr 20 millj. í 50 millj. Þykir þetta nauðsynlegt sökum þess, að mörg fyrirtæki, sem undir þessa heimildargrein geta fallið, eru í mikilli fjárþörf, og í rauninni hafa framkvæmdir við þau sum hver stöðvazt, og hyggst ríkisstj. að greiða úr þeirra vandræðum, eftir því sem möguleikar eru fyrir hendi, en þarf til þess hækkaða ábyrgðarheimild. Þá er lagt til, að inn komi ný heimild til handa ríkisstj. um að veita ábyrgð vegna kaupa á togaranum Gerpi, allt að 2 millj. kr. umfram það, sem henni var áður heimilað með sérstökum lögum, en þó þannig, að ábyrgð ríkissjóðs vegna smíðis eða kaupa á þessu skipi fari ekki yfir 90% miðað við kostnaðarverð. Þá eru gerðar tillögur um það að bæta nokkru við XXXII. lið í 22. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. verði heimilað að breyta nokkrum lánum í óafturkræf framlög. Hér er um að ræða lán, sem veitt hafa verið ýmist af tekjuafgangi ríkissjóðs á árunum 1955 og 1954, þ.e.a.s. brtt. taka nú eingöngu til lána, sem veitt voru af greiðsluafgangi 1954, svo og til lána, sem veitt hafa verið beint af ríkisfé, stofnlána til þeirra stofnana, sem hér um ræðir, en þær eru: veðdeild Búnaðarbankans, ræktunarsjóður og byggingarsjóður. Samtals tekur þessi heimild, sem lögð er til í brtt., til 18625250 kr., sem eins og áður er fram tekið eru allt lán af greiðsluafgangi ríkissjóðs eða stofnlán af ríkisfé. Miðað við það, að allar brtt. fjvn. yrðu samþ., og að öðru óbreyttu, mundi fjárlagafrv. að útgjaldaliðum hækka um 70459789 kr. Það er þess vegna óhjákvæmilegt, með því að ekki hafa verið gerðar neinar brtt. varðandi tekjuhlið frv., að mikill halli hlýtur að verða á fjárlögunum, eins og þau koma í gegnum 2. umr. Hitt er vitað, að ríkissjóður á von í verulegum tekjum á móti þessum hækkunum. Nema þar mestu tekjur ríkissjóðs af útflutningssjóði, en hann á skv. lögum um útflutningssjóð að fá 20% af tekjum þess sjóðs, og má ætla, að það verði ekki undir 100 millj. kr. Hins vegar hefur í sambandi við þá lagasetningu verið felldur niður söluskattur í smásölu, sem kemur þá til frádráttar á tekjum ríkissjóðs. Einnig hafa verið sett lög um lækkaðar skattgreiðslur fiskimanna og lækkaðar tekjuskattgreiðslur hjá tekjulágu fólki, og hljóta þær lækkanir einnig að verka nokkuð til lækkunar á tekjum ríkissjóðs. Þá hefur verið breytt verðlagi á söluvarningi hjá áfengisverzluninni og tóbakseinkasölunni, og fær ríkissjóður þar nokkrar tekjur. Það er þess vegna vitað um þessar 70 millj., sem hér eru till. um hækkanir á, að ríkissjóður muni eiga tekjustofna á móti þeim. Hins vegar er enn ekki sýnt, hver jöfnuður kann að verða endanlega á fjárlögum, þar eð vitað er, að enn hljóta að koma inn allstórir útgjaldaliðir á frv. Nefni ég þar til, að ríkisstj. hefur þegar gefið loforð um að greiða í nokkru fyrir raforkuframkvæmdum þeim, sem nú eru framkvæmdar við mikla fjárþröng. Einnig liggja fyrir fyrirheit frá ríkisstj. um aukið fé til atvinnuaukningar úti um byggðir landsins. Enn fremur hefur verið lofað stuðningi við ræktun í landinu og ráðstafanir til þess að stækka þau bú, sem skemmra eru á veg komin, og vitað er um, að allmargir fleiri gjaldaliðir hljóta að koma til hækkunar á frv. En það er ásetningur þeirra, sem núverandi ríkisstj. styðja, að afgr. fjárlög án greiðsluhalla. Hversu þeim till. verður endanlega komið saman, er að vísu enn ekki séð. Það er stefna ríkisstj. að hamla gegn hinum linnulausa vexti dýrtíðarinnar, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. Gjaldahækkanir, sem brtt. við fjárlagafrv. gera ráð fyrir, gætu virzt í nokkru ósamræmi við það. En fyrir því ætla ég að gerð sé nokkuð fullnægjandi grein í nál. meiri hl. fjvn., og vitna ég hér til þess. Þar er raunar gerð grein fyrir því, að þrátt fyrir það ósamræmi, sem í fljótu bragði kynni að virðast á hækkuðum útgjöldum ríkissjóðs og stefnu að því marki að vinna bug á aukinni dýrtíð, þá samrýmist að verulegu leyti og er sumpart óhjákvæmilegt, eins og á stendur, að ríkissjóður taki á sig nokkrar byrðar, einmitt til þess að komast nær því marki, sem að er stefnt. Það er skoðun okkar, sem að meirihlutaálitinu stöndum, að hér sé stefnt að efnahagslegri og menningarlegri framþróun í þjóðfélaginn, en fjárveitingunum haldíð innan viðráðanlegra takmarka. Í trausti þess, að það sé rétt ályktað af okkar hálfu, eru hér brtt. ásamt meðfylgjandi áliti lagðar fyrir.



Herra forseti. Þá er nú loks komið að 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1957. Hefur í þetta sínu lítið borið á þeim metnaði hæstv. fjmrh. að láta jafnan afgr. fjárlög fyrir áramót, sem er auðvitað sjálfsagt að gera, nema eitthvað sérstakt hamli. Fjárlög fyrir árið 1956 voru afgreidd í janúarlok 1956, en 2. umr. þeirra fór fram um miðjan desember. Fjárlögin voru þá afgr. um sama leyti og tillögur ríkisstj. um aðstoð við útflutningsframleiðsluna og tekjuöflun fyrir ríkissjóð til þess að mæta fyrirsjáanlegum greiðsluhalla, sem leiddi af þeirri óheillaþróun, er fylgdi í kjölfar verkfallanna 1955. Fjármálaráðherra átaldi þá mjög sjálfstæðismenn fyrir að hafa ekki viljað afgreiða fjárlögin, áður en teknar hefðu verið endanlegar ákvarðanir um aðstoð við útflutningsframleiðsluna, þótt ljóst væri, að úrslit þess máls kynnu að hafa veruleg áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Nú var engin tilraun gerð til þess að afgr. fjárlögin einu sinni til 3. umr. fyrir áramót, hvað þá að ljúka afgreiðslu þeirra, enda þótt hið mikla skattafrumvarp ríkisstj., sem á í senn að tryggja rekstur útvegsins og afla ríkissjóði tekna til þess að standa undir greiðsluhalla á væntanlegum fjárlögum ársins 1957, væri afgr. frá Alþ. fyrir jól. Þegar þessi staðreynd er höfð í huga, verða vinnubrögðin við afgreiðslu fjárlaga og áhugaleysi fjmrh. á því sviði vægast sagt furðulegt. Fyrir jól eru lagðir á stórkostlegir nýir skattar, sem ríkissjóði mun ætlað að fá um 100 millj. kr. af í sinn hlut til þess að mæta greiðsluhalla, sem enginn veit þá hver verður. Hefði þó óneitanlega verið hægt að komast nærri hinu rétta um þá þörf, ef fjárlagafrv. hefði verið fyrir þann tíma afgr. til 3. umr. a.m.k. En í þess stað er engin athugun gerð á útgjaldaþörfinni, engin aðfinnsla kemur frá fjmrh. í þetta sinn, þótt nú hefði vissulega verið auðið að afgr. fjárlögin fyrir áramót. Og afgreiðslan er ekki aðeins dregin til janúarloka, heldur svo nærri lokum febrúarmánaðar, að það verður að hafa sig allan við, ef auðið á að verða að afgr. fjárlögin það snemma, að fjmrh. þurfi ekki að fá nýja heimild fyrir bráðabirgðafjárgreiðslum úr ríkissjóði. En nú kemur að öðrum þætti þessa máls, sem er jafnvel enn kynlegri. Fyrir jól taldi fjmrh. sig vita, að hann þyrfti að heimta af þjóðinni 80–100 millj. kr. í nýjum sköttum til þarfa ríkissjóðs, en nú, þegar hálfur annar mánuður er liðinn á fjárlagaárið 1957, er þess enginn kostur að fá um það upplýsingar, hverjar tekjuhorfur ríkissjóðs séu á þessu ári. Höfum við í minni hl. n. hvað eftir annað óskað upplýsinga um tekjuáætlun í n., en formaður jafnan tjáð okkur, að fjmrh. væri ekki enn reiðubúinn með þær upplýsingar. Er þessi tregða fjmrh. að gefa upplýsingar um tekjuhorfur ríkissjóðs óskiljanleg. Hvernig í ósköpunum hefur hann undanfarin ár getað gert slíka áætlun í desembermánuði árið áður? Í fyrra lágu upplýsingar um tekjur ársins 1955 fyrir n., þegar hún afgreiddi frv. endanlega frá sér síðari hluta janúarmánaðar. Nú er hins vegar ekki hægt að fá slíkar upplýsingar um miðjan febrúar, þótt fjmrh. teldi sig vita í desember, að hann þyrfti að fá í kassa sinn á þessu ári 80–100 millj. kr. til víðbótar við alla gömlu skattana. Voru þær þá e.t.v. lagðar á þjóðina út í bláinn, til þess að ríkisstj. hefði nóg úr að spila? Ég hef haft náið samstarf við hæstv. fjmrh. um margra ára skeið, og ég verð að segja, að þessi vinnubrögð hans koma mér mjög á óvart. Virðist sem honum sé æðimikið brugðið á þessu sviði eins og öðrum, og hefði ég þó sízt haldið, að hann léti hina nýju bandamenn sína glepja sig í afgreiðslu fjárlaga. En það er tilgangslaust að reyna að halda því fram, að fjmrh. viti ekki nú gerla um tekjur ríkissjóðs s.l. ár, og verð ég að telja það mjög miður farið, að slíkum upplýsingum skuli haldið leyndum fyrir stjórnarandstöðunni, svo að við höfum orðið að taka afstöðu til afgreiðslu mála við þessa umr. án þess að vita nema mjög óljóst um tekjuhorfur á þessu ári. Það kórónar svo allt saman, þegar fjmrh. lætur blað sitt í gær varpa hnútum að okkur sjálfstæðismönnum í fjvn. fyrir að flytja till. til útgjaldaauka án þess að benda á tekjur á móti. Stjórnarliðið í n. hefur þó leyft sér að bera fram útgjaldatillögur, sem leiða af sér 70 millj. kr. greiðsluhalla á fjárlagafrv. við þessa umr., en okkar sérstöku till. nema rúmum 7 millj. kr. Þegar slík hógværð af okkar hendi er talin vítavert ábyrgðarleysi, þá tekur skörin að færast upp í bekkinn. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur skýrt frá sérstöðu okkar í sambandi við till. þær, sem fluttar eru í nafni allrar n. á þskj. 262. Þótt við stöndum að flutningi þeirra till. ásamt meiri hl., höfum við óbundnar hendur um afstöðu til einstakra till. og flytjum auk þess sjálfstæðar brtt., sem ég vík að síðar. Stjórnarliðið í n. hefur að sjálfsögðu ráðið stefnunni í samráði við fjmrh., svo sem venja hefur verið. Samstarf í n. hefur annars verið gott. En við málefnaafgreiðslu í n. hefur það valdið okkur í minni hl. verulegum óþægindum, að sá háttur var á hafður að ganga ekki til atkvæða um nein erindi, að undanteknum till. um fjárveitingar til hafna, brúa, vega og skóla, fyrr en degi áður en afhenda átti till. til prentunar. Þar sem við fram til þess tíma höfðum enga hugmynd um afstöðu meiri hl. til einstakra fjárbeiðna, er fyrir n. lágu, höfðum við litið svigrúm til að undirbúa brtt. Þessar till. meiri hl. voru svo bornar undir atkvæði, strax og þær voru lagðar fram, og treystum við okkur því ekki við þá atkvgr. til að taka afstöðu til margra till., þótt við eftir nánari athugun yrðum sammála um að styðja till. allar með þeim fyrirvara, er ég hef áður skýrt frá. Um einstök atriði í starfi n. vil ég taka þetta fram varðandi viðhorf okkar fulltrúa Sjálfstfl. í n.: Er hæstv. fjmrh. lagði fjárlagafrv. sitt fyrir Alþ. í þingbyrjun í haust, vakti ég sérstaka athygli á því, að frv. þetta er 135 millj. kr. hærra en fjárlagafrv. ríkisstj. árið áður, en engu að síður höfðu fjárveitingar til ýmissa verklegra framkvæmda verið skornar niður um rúmlega 8 millj. kr. í þessu fyrsta fjárlagafrv. vinstri stjórnarinnar. Sagði ég þá, að við sjálfstæðismenn mundum leggja megináherzlu á að fá þetta lagfært. Þegar mál þessi komu til umr. í n., lögðum við fulltrúar Sjálfstfl. til, að allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda, svo sem vega, brúa, hafna, skóla o.s.frv., yrðu hækkaðar um 20 % frá fjárlögum síðasta árs. Var þó ljóst, að með þessari hækkun yrði útkoman naumast betri en það, að hægt yrði að halda í horfinu með framkvæmdir á árinu 1957. Til samanburðar má geta þess, að hliðstæðar fjárveitingar voru hækkaðar um 25% í fjárl. síðasta árs, svo að þessi till. okkar sýndi fyllstu varfærni. Síðari upplýsingar um fyrirsjáanlegar verðhækkanir benda meira að segja til þess, að hækkunin þurfi að vera töluvert meiri, en meðan ekki er betur vitað um tekjuhorfur, höfum við viljað halda okkur við þessa till. okkar, nema þar sem eru alveg sérstakar ástæður til frekari hækkunar fyrir hendi. Þessi till. okkar var felld af stjórnarliðinn í n. Engu að síður hefur það áunnizt við endanlega afgreiðslu í n. fyrir þessa umr., að framlög til brúa, hafna og skóla, að undanteknum fjárveitingum til greiðslu vangoldinna eldri skulda, hafa verið hækkuð um svipaða upphæð og við lögðum til. Hins vegar hefur ekki náðst samkomulag við stjórnarliðið um samsvarandi hækkun á nýbyggingarfé vega, og flytjum við því till. um að hækka þau framlög hliðstætt framlögum til annarra verklegra framkvæmda. Er þó raunar þörf á mun meiri hækkun, þegar þess er gætt, hversu margir nýir vegir voru teknir í þjóðvegatölu við síðustu opnun vegalaga. Hefur enn ekki verið talið fært að auka nýbyggingarfé til þess að mæta þeirri viðbótarþörf. Flugvellirnir voru einn samgöngubæturnar, sem fundu náð fyrir augum hæstv. fjmrh. við samningu fjárlagafrv. Ber að þakka það, að lítillega er reynt að bæta úr þeirri brýnu framkvæmdaþörf, sem er á því sviði. Hefur n. síðan lagt til að hækka þennan lið nokkru meir. Í fyrra var að tilhlutan fjvn. samþ. till. um að gera framkvæmdaáætlun um brýnustu framkvæmdir í flugmálum næstu árin. Flugið er að verða æ stærri liður í samgöngukerfi þjóðarinnar, en framlög ríkisins til flugmála, til flugvallagerðar og nauðsynlegra mannvirkja og öryggistækja eru enn alls ófullnægjandi. Margar af brtt. n. eru um hækkun fjárveitinga til ýmissa ríkisstofnana, bæði vegna fjölgunar starfsmanna og af öðrum sökum. Þær hækkanir eru yfirleitt gerðar eftir tillögum fjmrn. Eftir að samþ. höfðu verið hinir stórauknu tollar og skattar fyrir áramótin, varð ljóst, að sérstakar hækkanir mundi verða að gera á mörgum útgjaldaliðum ríkissjóðs þeirra vegna. Athugun hefur verið gerð á þessum hækkunum af hinum ýmsu ríkisstofnunum, og þótt mörg atriði séu enn óljós, mun naumast ofmælt að gera ráð fyrir útgjaldaauka, sem nemi um 25 millj. kr., af þessum sökum. Má t.d. nefna, að útgjöld símans munu vegna nýju tollanna á þessu ári hækka um 6 millj. kr., kostnaður við utanríkismál hækkar um 1.5 millj., kostnaður við áætlaðar framkvæmdir í raforkumálum á þessu ári hækkar um 7 millj. og jafnvel um 6 millj. kr. í viðbót, ef yfirfærslugjald fellur á þessu ári á erlend lán rafmagnsveitna ríkisins. Kostnaður ríkisspítalanna hækkar um 1 millj., kostnaður við Skipaútgerð ríkisins um sennilega 1.5 millj., kostnaður við brúargerðir hækkar um 1.5 millj. og margir aðrir liðir um minni fjárhæðir. Forstjóri Skipaútgerðarinnar telur hina nýju skatta og tolla valda því fyrirtæki þungum búsifjum og bendir m.a. á það, að skatturinn á farseðla rýri mjög aðstöðu Skipaútgerðarinnar í þeim utanlandssiglingum, sem hún hefur haldið uppi. Þá er annar þátturinn í hinum margumtöluðu bjargráðum ríkisstj. sá, að hækka verður framlög til að halda niðri vöruverði um 24 millj. kr., þannig að áætlað er, að niðurgreiðslur nemi alls á þessu ári 83.5 millj. kr., ef öll kurl eru þá enn til grafar komin. Þegar þjóðinni er sagt, að ríkisstj. hafi nú fundið frambúðarlausn á efnahagsvandamálum þjóðarinnar, þá virðist ríkisstj. hafa gleymt þeim aðvörunarorðum blaðs fjmrh. 8. júní s.l., að niðurgreiðsluleiðin sé engin frambúðarlausn, heldur hættuleg svikaleið, sem brátt hefni sín, ef hún sé framkvæmd í stórum stíl. Það sýnist því næsta vafasöm framtíðarlausn, ef ganga á nú lengra eftir þessari „svikaleið“ Tímans en nokkru sinni hefur áður verið gert. Eða er ef til vill ekkert að marka, hvað Tíminn segir? Talið er óumflýjanlegt að hækka framlag ríkissjóðs til Skipaútgerðar ríkisins um 4 millj. kr. á þessu ári, og er þá kostnaður ríkissjóðs við þessa útgerð orðinn 15.5 millj. kr. Ekki skal á neinn hátt gert lítið úr þeirri mikilvægu þjónustu, sem þetta fyrirtæki veitir. En þessi útgerð er að verða svo þungur baggi, að nauðsynlegt er að kanna til hlítar, hvort eigi sé hægt að veita þessa þjónustu á hagkvæmari og kostnaðarminni hátt. Sérstök milliþn. vinnur nú að till. um heildarskipulag samgangna innanlands eftir till. frá fjvn. í fyrra og því ekki tímabært að taka þetta mál til nánari athugunar, fyrr en það álit liggur fyrir. Þótt við í minni hl. n. séum ekki ánægðir með ýmis atriði í skiptingu n. á fé til verklegra framkvæmda, teljum við ekki ástæðu til að bera fram sérstakar brtt. um þau atriði. Við höfum lagt áherzlu á að hafa áhrif á heildarfjárveitingar til hækkunar, en teljum eðlilegast, að einstakir þm. flytji brtt. um þau atriði, sem þá varða og þeir eru ekki ásáttir með. Frsm. meiri hl. n. hefur skýrt þær till., sem n. flytur sameiginlega. Tel ég því ástæðulaust að rekja einstaka liði í þeim till. Ég verð að finna að því, að í sumum tilfellum hefur fjmrh. haft þann hátt á að senda n. til flutnings till. um milljónaútgjöld án þess að láta nokkra greinargerð fylgja, og þótt við höfum gert fyrirspurnir og beðið um upplýsingar, þá hafa þær upplýsingar ekki fengizt. Skal ég þar nefna t.d. till. um að hækka niðurgreiðslur um 24 millj., hækka áætlað framlag til atvinnuleysistrygginga um 2 millj., áætlað framlag til greiðslu ábyrgðarlána um 2 millj., taka upp fjárveitingu til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna, 1 millj. kr., og hækka ábyrgðarheimild vegna frystihúsa um 30 millj. kr. Ég er með þessum aðfinnslum ekki að draga í efa nauðsyn þessara till., svo sem atvikum er háttað, en það er óviðunandi, að stjórnarandstaðan í n. skuli ekki fá fullnægjandi upplýsingar um svo veigamikla útgjaldaliði. Og þótt munnlega sé um málið rætt við meiri hl. n., þá er það nánast óvirðing við n. að senda henni ekki formlega grg. um svo stórvæg mál, sem ætlazt er til að hún taki upp sem sínar tillögur. Um fjárveitinguna til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna verð ég að segja það, að það mál er meðhöndlað á nokkuð óvenjulegan hátt. N. var ekkert erindi sent um málið og engin grein gerð fyrir því, hvers konar fyrirtæki væri hér um að ræða. Engin svör fengust við fyrirspurnum okkar í minni hl. n. um þessa fyrirhuguðu byggingu. en þó skildist okkur, að enn hefði engin áætlun verið gerð um stærð, staðsetningu og gerð þessa heimilis og engin kostnaðaráætlun þar af leiðandi heldur verið gerð. Eru hér óneitanlega gerðar minni kröfur um rökstuðning fyrir fjárveitingu en gerðar eru til sveitarstjórna og annarra aðila í sambandi við fjárbeiðnir til skólabygginga, hafnargerða og annarra framkvæmda, sem verða ekki aðeins að sjálfsögðu að senda umsókn um fjárveitingu, sem virðist vera lágmarkskrafa, heldur einnig leggja fram kostnaðaráætlun og teikningar, þar sem það á við. Lagt var til í n., að breytt yrði í óafturkræf framlög nokkrum fleiri lánum ríkissjóðs til stofnlánadeilda landbúnaðarins en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Má í því sambandi benda á, að við fjárlagaumr. í fyrra kom fram sú skoðun sjálfstæðismanna, að lán af greiðsluafgangi 1955 hefðu átt að vera þá þegar óafturkræf framlög. N. varð sammála um að mæla með því, að lánum þessum yrði breytt, enda gegna þessir sjóðir svo og aðrir þeir sjóðir, sem lagt er til í fjárlagafrv. að veita hliðstæða aðstoð, svo mikilvægu hlutverki í þjóðfélaginu, að fé það, sem til þeirra hefur verið lagt sem lánsfé af greiðsluafgangi ríkissjóðs, er ekki annars staðar betur komið, enda eru sjóðir þessir allir mjög fjárþurfi. Í sambandi við till. n. um að hækka ábyrgðarheimild ríkissjóðs vegna hraðfrystihúsa, mjólkurbúa og fiskimjölsverksmiðja upp í 50 millj. kr. töldum við rétt að hækka einnig hámark ábyrgðarheimildarinnar fyrir hvert fyrirtæki úr 60 í 85%. Hefur reynslan staðfest það, að þessum fyrirtækjum er algerlega um megn að afla þeirra 40% af kostnaðarverðinu, sem eru umfram ríkisábyrgðina, enda mun Framkvæmdabankinn hafa bundið lánshámark sitt við ábyrgðarheimildina. Samkomulag varð ekki um að gera þessa breytingu á þessu stigi málsins a.m.k., en þess er þó að vænta, að sú nauðsynlega hækkun verði gerð á ábyrgðarheimildinni fyrir lokaafgreiðslu málsins. Þá höfum við lagt fram í n. till. um að heimila ríkisstj. að taka allt að 10 millj. kr. lán til þess að greiða vangoldin framlög ríkissjóðs til hafnargerða víðs vegar um landið. Er hér um mikið nauðsynjamál að ræða. Á s.l. ári var 1.2 millj. af greiðsluafgangi varið í þessu skyni. Nú á þessu ári eru fyrirhugaðar hafnarframkvæmdir flestar mjög knýjandi, sem áætlað er að kosta muni nálægt 60 millj. kr. Hrökkva fjárveitingar skammt til að mæta lögboðnum hluta ríkissjóðs af þeim kostnaði og því erfiðara er fyrir hafnirnar að eiga inni vangoldin framlög ríkissjóðs frá fyrri tímum. Er raunar mikil nauðsyn að taka hafnarmálin til allsherjar athugunar, einkum ákvæðin um skiptingu kostnaðarins, og þar sem svo að segja ógerlegt er nú að fá lán, þá þyrfti ríkissjóður raunverulega að taka sérstakt lán til aðkallandi hafnarframkvæmda. En á þessu stigi málsins höfum við takmarkað okkur við skuldirnar, enda liggur fyrst og fremst fyrir að greiða þær. Þessi tillaga er enn til athugunar í nefndinni. Svo sem hv. frsm. meiri hl. n. tók fram, eru enn allmörg mál óafgreidd hjá n. Bíður þannig til 3. umr. að gera till. um framlög til sjúkrahúsa, raforkuframkvæmda og atvinnuaukningar. Eðlilegt hefði verið að hækka verulega fjárveitingu til malbikaðra vega í kaupstöðum og kauptúnum og einnig að leggja nokkurt fé til félagsheimilasjóðs til þess að leysa brýna fjárþörf hans, en þar sem sérstök frv. liggja fyrir þinginu um fjáröflun í þessu skyni, höfum við ekki gert um þetta till. á þessu stigi málsins. N. hefur ekki enn tekið ákvörðun um, hvort hún leggur til, að ríkissjóður taki á sig að greiða lán þau, sem veitt voru útvegsmönnum með ríkisábyrgð vegna þurrafúa í skipum þeirra. Miðað við afkomu útgerðarinnar er raunar ljóst, að útvegsmönnum verður um megn að greiða þessi lán. Þá kem ég að þeim till., sem við í minni hl. n. berum fram á sérstökum þskj., og skal ég taka það fram, að tveimur þessara till. mun ekki enn hafa verið útbýtt. Í fyrsta lagi leggjum við til að hækka fjárveitingu til nýrra akvega um rúmar 2.3 millj. kr., en það er um 15% hækkun frá till. n. á þskj. 252. Skiptum við þessari hækkun hlutfallslega jafnt á alla vegi, miðað við till. n. á þskj. 252. Töldum við það eðlilegast, þar eð þm. hafa haft aðstöðu til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri í sambandi við þá skiptingu. Þá leggjum við til, að fjárveiting til endurbyggingar þjóðvega hækki um 160 þús. kr., fjárveiting til endurbyggingar gamalla brúa hækki um 300 þús. kr. og verði nú ekki aðeins bundin við stórbrýr og að fjárveiting til fjallvega hækki um 160 þús. kr., sem er samsvarandi hækkun og við höfum lagt til varðandi aðrar verklegar framkvæmdir. Í öðru lagi leggjum við til, að hækkaður verði um helming styrkur til St. Jósefsspítalanna í Reykjavík og Hafnarfirði, eða úr 5 kr. í 10 kr. á legudag. Sjúkrahús þessi hafa mjög mikilvægu hlutverki að gegna, og eins og sakir standa a.m.k. er ógerlegt að komast af án þeirra. Ef ríki og bær ættu að reka þessi sjúkrahús, yrði það margfalt dýrara en hér er lagt til að veita til þessara sjúkrahúsa. Teljum við ekki sæmandi að neita beiðni um sanngjarna aðstoð frá aðilum, sem svo þjóðnýtt hlutverk leysa af hendi. Í þriðja lagi leggjum við til, að fjárveiting til að greiða vangoldin framlög vegna skólabygginga verði hækkuð um 800 þús. kr. Þegar lögin um fjármál skóla voru sett árið 1955, höfðu safnazt saman háar fjárhæðir í vangoldnum framlögum ríkissjóðs til skólabygginga. Með lögum þessum var ákveðið, að frá þeim tíma skyldi komið fastara skipulagi á þessi mál, en gert var ráð fyrir að greiða áfallnar skuldir á 5 árum. Nú standa hins vegar svo sakir, að eftir er að greiða sveitarfélögunum rúmar 11 millj. kr., og til þess að auðið verði að greiða þessar eftirstöðvar á 4 árum, þarf fjárveitingin að vera 2.8 millj. á ári. Er samt ekki hægt að fylgja hinni upphaflegu áætlun, því að 2 ár eru þegar liðin, svo að greiðslutíminn verður 6 ár, en óviðunandi er með öllu að draga lengur að greiða sveitarfélögunum þessi framlög, því að fæst þeirra mega við því að fá þessi framlög ekki greidd árum saman. Í fjórða lagi leggjum við til að hækka framlag til lánasjóðs stúdenta um 100 þús. kr. Vegna mikillar fjölgunar stúdenta og aukins námskostnaðar hefur sjóðurinn ekki enn bolmagn til að fullnægja lánaþörfinni. Sjóðsstjórnin hefur sótt um 150 þús. kr. hækkun, og teljum við sanngjarnt að koma nokkuð til móts við þær óskir. Í fimmta lagi leggjum við til, að framlag til íþróttasjóðs verði 2 millj. kr., eða hækki um 800 þús. Íþróttasjóði er ætlað að styrkja byggingu íþróttamannvirkja og efla íþróttalífið í landinu með ýmsu móti. Framkvæmdir á þessu sviði hafa hins vegar verið svo miklar undanfarin ár, að íþróttasjóður hefur ekki nema að mjög takmörkuðu leyti getað veitt þá styrki, sem til er ætlazt. Framlag ríkissjóðs var nokkru hærra í fyrra, en sjóðurinn er enn í mikilli fjárþröng. Hefur þessi fjárskortur sjóðsins valdið miklum vandræðum víða um land, því að treyst hefur verið á aðstoð sjóðsins. Þá bætist það einnig við, að Reykjavíkurbær hefur varið miklu fé til að koma upp hinum mikla íþróttavangi í Laugardalnum, sem er mikið áhugamál íþróttasamtakanna, því að tilfinnanlega vantar hér leikvang fyrir millilandaleiki og stór íþróttamót. Hefur íþróttasjóð skort fé til að veita styrk til þessa mikla mannvirkis nema að litlu leyti. Er ætlunin að taka leikvang þennan í notkun í sumar, en til þess þarf enn mikil fjárframlög. Minni hl. n. hefur ekki enn talið fært að taka upp sérstaka fjárveitingu til íþróttaleikvangs þessa, þar sem skórinn kreppir víða að í þessu efni, en telur eðlilegast að hækka verulega fjárveitingu til íþróttasjóðs, og yrði því fé þá aftur ráðstafað eftir því, sem stjórn sjóðsins teldi sanngjarnast. Í sjötta lagi er lagt til að veita 2 millj. kr. til smíði nýs varðskips. Með þál. frá síðasta Alþingi var ákveðið að hefja undirbúning að smíði nýs varðskips. Efling landhelgisgæzlunnar er þjóðarnauðsyn, og það er skoðun okkar, að byrja eigi nú þegar að leggja til hliðar fé til smíði skipsins, enda hefur dómsmrh. óskað eftir fjárveitingu í því skyni. Í sjöunda lagi leggjum við til að hækka um 150 þús. kr. fjárveitingu til sjúkraflugvalla. Flugvellir þessir skapa aukið öryggi fyrir strjálbýlið, og þarf að koma þeim upp sem víðast. Í áttunda lagi leggjum við til að hækka framlag ríkissjóðs til iðnlánasjóðs úr 450 þús. kr. í 1 millj. kr. Ríkið leggur nú árlega allmikið fé til stofnlánadeilda landbúnaðar og sjávarútvegs, en fjárráð iðnlánasjóðs eru enn allt of lítil, til þess að hann geti verið fullnægjandi stofnlánasjóður fyrir iðnaðinn. Fyrir þinginu liggja nú tvö frv. um eflingu iðnlánasjóðs, en þau verða sýnilega ekki afgreidd fyrir lokasamþykkt fjárlaga og því vafasamt, að þau geti tryggt sjóðnum mikið starfsfé á þessu ári, þótt að lögum yrðu. Teljum við því nauðsynlegt að veita sjóðnum nú þegar einhverja úrlausn og væntum þess, að till. þessi verði samþykkt, enda er hún í samræmi við ósk hæstv. iðnmrh. um fjárveitingu til sjóðsins á þessu ári. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að ég veit ekki, hvort meiri hl. n. hefur endanlega tekið afstöðu til þessa máls í n. Það liggur þar fyrir erindi ráðh., en það hefur ekki verið sérstaklega borið þar upp til afgreiðslu. Í níunda lagi leggjum við til, að fjárhæð sú, sem meiri hl. n. hefur lagt til að verja til Norðurárdalsbrúar í Skagafirði, verði í þess stað lögð til brúar á Hjaltadalsá í sama héraði. Er þetta eina brtt. okkar um skiptingu fjár til verklegra framkvæmda. Ástæða þessarar till. er sú, að nægilegt fé er þegar lagt til hliðar til að byggja brúna á Norðurá á þeim stað, þar sem eðlilegast er að byggja hana og bæði núverandi og fyrrverandi vegamálastjóri og yfirverkfræðingur brúargerða hafa lagt til að hún væri staðsett. Teljum við ósæmandi með öllu að fara þannig með ríkisfé sem lagt er til í þessu sambandi af meiri hl. nefndarinnar. Ég skal í þessu sambandi taka það fram, svo að það liti ekki út sem sérstök ásökun gegn meiri hl. n., að það mun hafa verið skoðun hennar, að þar sem ákvörðun hafi verið tekin um það, að þessi brú yrði byggð á þeim stað, sem miklum mun dýrara er að byggja hana, þá hafi þeir litið svo á, að það væri ekki verkefni n. að hafa nánar afskipti af því máli. Ég verð hins vegar að líta svo á, að það hljóti á hverjum tíma að vera verkefni fjvn. að koma í veg fyrir fjárveitingar, sem ekki geti talizt nauðsynlegar, hvaða ákvarðanir sem af öðrum aðilum hafa verið teknar í því efni. Væntanlega fær n. til meðferðar fyrir 3. umr. till. n. þeirrar, sem endurskoðað hefur l. um nýbýli og stofnlánadeildir Búnaðarbankans. Eru því lánamál þessara sjóða ekki tekin til athugunar við þessa umr., enda er tekið fram í nál. meiri hl., að um það verði gerðar till. fyrir lokaafgreiðslu fjárl. Till. minni hl. n. leiða af sér 7 millj. 392 þús. kr. útgjaldahækkun á fjárlagafrv. Er það aðeins tæpt 1% af væntanlegum heildarútgjöldum ríkissjóðs árið 1957, að samþykktum þeim till., sem n. stendur öll að. Munu þetta vera langsamlega lægstu útgjaldatill., sem minni hl. fjvn. hefur til þessa lagt fram, og stingur mjög í stúf við vinnubrögð minni hl. n. undanfarin ár. Hefði því fjmrh. fremur átt að láta blað sitt fara viðurkenningarorðum um þessa mjög svo ábyrgu afstöðu okkar í n. heldur en að saka okkur um ábyrgðarleysi, þótt það þyki kannske vafasamur heiður að fá hrós frá því ágæta blaði. Vafalaust hafa ýmsir búizt við mikilli stefnubreytingu á afgreiðslu fjárl. við tilkomu nýrra ráðamanna, sem mjög höfðu talað hávært um nauðsyn þess að gerbreyta um stefnu í fjármálum ríkisins sem á öðrum sviðum þjóðlífsins. Til þess að auðvelda þessa umbyltingu í fjármálastjórninni var kommúnistum fengin í hendur formennska n. í stað sjálfstæðismanns áður. Mæli ég þetta ekki að neinn leyti til lasts um okkar ágæta formann, sem að öllu leyti hefur staðið vel í sinni stöðu, en aðeins til þess að sýna, að þarna var fullkominn vilji fyrir hendi til þess að gefa tækifæri til þeirra róttæku breytinga, sem talað hafði verið um. Nýsköpun fjármálakerfisins hlaut því að vera á næsta leiti. Að vísu var fjárlagafrv. lagt fyrir þingið í svipuðu formi og áður, að því viðbættu, að útgjöld voru nú miklu hærri en nokkru sinni fyrr og öll gömlu skattafrv., sem framlengd hafa verið frá ári til árs, og einnig viðbótarskattar til ríkissjóðs frá síðasta þingi voru lögð fram í þingbyrjun. En allt var þetta gert með þeim fyrirvara, að hin varanlegu úrræði í efnahagsmálunum mundu væntanlega leiða til annarrar niðurstöðu. Hinn nýi formaður fjvn. talaði af mikilli varfærni um þá stefnu, sem fylgt yrði við afgreiðslu fjárl., er hann talaði við 1. umr. fjárlagafrv. Hins vegar liggja fyrir mjög greinargóðar upplýsingar um það, hvernig núv. samstarfsflokkar hæstv. fjmrh. hafa litið á þá fjármálastefnu, sem hann hefur talið eina ljósa blettinn í efnahagskerfinn hingað til. Þessar upplýsingar er að finna í nál. minni hl. fjvn. við 2. umr. fjárl. fyrir árið 1950, en þeir hv. þm., sem þá skipuðu minni hl. n., eru nú báðir orðnir ráðh. og hafa því sérstaklega góða aðstöðu til þess að hafa áhrif á afgreiðslu fjárl. Í nál. þeirra Hannibals Valdimarssonar og Lúðvíks Jósefssonar segir m.a.: „Þó að leitað sé með logandi ljósi, eru engar till. í sparnaðarátt finnanlegar í till. meiri hl. n. Með afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1966 verður því haldið trúlega áfram, aðeins með auknum hraða, á þeirri braut, sem mörkuð var með gengislækkuninni og farin hefur verið óslitið síðan. Vörðurnar við þann veg eru, eins og allir þekkja, bátagjaldeyrir, togaragjaldeyrir, vaxandi niðurgreiðslur, sístækkandi embættisbákn, aukinn milliliðagróði, ölmusustyrkir til atvinnulífsins, skattpíning einstaklinga, dýrtíðarflóð og margföldun ríkisútgjalda.“ Og enn segir í nál. þeirra félaga: „Við undirritaðir getum ekki fallizt á, að fjárl. verði enn sem fyrr afgreidd í samræmi við þessa óheillastefnu, sem jafnvel sterkustu stuðningsmenn stjórnarinnar viðurkenna fyrir þjóðinni að sé að þrotum komin.“ Þótt ekki væri hægt að búast við mikilli stefnubreytingu hjá hæstv. fjmrh., sem jafnan hefur verið mjög ánægður með fjármálastjórn sína, mátti gera ráð fyrir, að þessir áhrifaríku samherjar hans mundu ekki vilja una því, að áfram væri fylgt óheillastefnu, sem þeir töldu vera að þrotum komna á s.l. ári og getur þá varla verið á marga fiska nú. Nú hafa þessir skeleggu ádeilumenn á fjármálastjórn fyrri ára fengið sitt mikla tækifæri til þess að koma umbótatill. sínum á framfæri í ráðherranafni, og eftir að stjórnarliðið í fjvn. hefur nú farið höndum um fjárl. undir forustu flokksbróður nýsköpunarmannanna frá s.1. ári, tala staðreyndirnar sínu skýra máli. Skattpíning einstaklinga er nú meiri en nokkru sinni áður. Allir gömlu skattarnir hafa verið framlengdir, einnig skattarnir frá síðasta þingi og söluskatturinn, sem kommúnistar og raunar einnig Alþýðuflokksmenn hafa ekki átt nógu stór orð til að fordæma. Að auki var svo 250–300 millj. kr. bætt við skattabyrðina nú um síðustu áramót. Niðurgreiðslur eru nú hækkaðar um 26.5 millj. kr. og eru nú áætlaðar samtals 83.5 millj., eða hærri en nokkru sinni áður. Er þá ekki meðtalin niðurgreiðsla á olíuverði, sem mun nema milli 10 og 20 millj. kr. Embættisbáknið heldur áfram að stækka og kostnaður við það meira nú en nokkru sinni fyrr. Nýjar n. eru skipaðar svo að segja vikulega, og eitt aðaláhugamál stjórnarflokkanna er að koma gæðingum sínum í launaðar stöður hjá ríkinu. Öll vitum við, hvernig fór með ölmusustyrkina til atvinnulífsins, og fjárl. sjálf bera merki um baráttuna gegn dýrtíðinni í allt að 50 millj. kr. hækkun beinlínis vegna bjargráða ríkisstj. Og svo er loks baráttan gegn margföldun ríkisútgjalda, sem mun sennilega ljúka með þeim glæsilega árangri, að útgjöld ríkissjóðs verða yfir 800 millj. kr. í fyrstu fjárl. vinstri stjórnarinnar, eða 140–150 millj. kr. hærri en síðustu fjárl. fyrrverandi ríkisstj., sem átti að vera að koma öllu í þrot. Hér er því sannarlega frækilegur sigur unninn. En þó er eftir sparnaðarþátturinn. Það þarf sennilega ekki skært ljós til að finna sparnaðartill. Í nál. hinna tveggja núverandi hæstv. ráðh. var kvartað yfir því, að sparnaðartill. þeirra á undanförnum árum hefðu allar verið felldar og því teldu þeir tilgangslaust að flytja slíkar till. Þó gerðu þeir heiðarlega tilraun með að leggja til að lækka fjárveitingu til samninga við önnur ríki og þátttöku í alþjóðaráðstefnum. Þær voru auðvitað felldar af hinu vonda stjórnarliði. En nú er hið gullna tækifæri komið. Nú er ekki lengur hætta á, að sparnaðartill. verði felldar fyrir þessum ágætu mönnum, því að naumast hefur fjmrh. á móti því að spara. En hvað gerist? Ekki ein einasta sparnaðartill., hversu sterkt ljós sem er notað við leitina, og fjárveitingin til alþjóðaráðstefna stendur ekki aðeins í stað, heldur er hún hækkuð mjög verulega, sennilega til þess að hægt sé að koma hinum nýju stjórnarherrum á sem flestar ráðstefnur, og enginn talar nú um að leggja niður sendiráð, þótt nú sé tækifæri til þess. Niðurstaðan af tilkomu hinna nýju stjórnarherra er því sú, að áfram er haldið með enn meiri hraða en áður eftir þeirri stefnu, sem þeir í fyrra nefndu óheillastefnu, er væri að þrotum komin. Stjórnarliðinu mun raunar vera ljóst, að þeim, sem lesið hafa og hlýtt á boðskap þess að undanförnu, þykir nokkuð skorta á nýju stefnuna, sem boðuð hafði verið. Er reynt að afsaka stjórnarliðið í nál. meiri hl. fjvn. með þeim ummælum, að maður, sem er að bjarga sér úr vagni, sem er á hraðri ferð, komist ekki hjá því að hlaupa fyrst í sömu átt og vagninn til þess að missa ekki fótanna. Öllu vandræðalegri afsökun er naumast hægt að bera fyrir sig og um leið varla hægt að lýsa skýrar vantrausti á vagnstjóranum, hæstv. fjmrh., eða ætlar hann kannske að stökkva af vagninum líka? Að öðru leyti getur svo þessi setning verið vei viðeigandi einkenni fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er svo aftur á móti látið óskýrt hjá meiri hl., af hverju þarf að hlaupa hraðar en vagninn stefndi. Eigi mun síður reynast torvelt að gera grein fyrir því, hvernig efnahagsráðstafanir ríkisstj. geta stuðlað að lækningu verðbólgunnar. Að öðru leyti mun ég ekki í þessari ræðu minni ræða nánar nál. meiri hl., sem var útbýtt hér í fundarbyrjun, en það gefst ef til vill tækifæri til þess síðar. Til þess að fjmrh. þyrfti ekki að sýna þjóðinni allt of mikla hækkun á fjárl., hefur hann að undanförnu neitað að taka inn í fjárl. aðstoðina við útflutningsframleiðsluna og skatta, sem á eru lagðir í því skyni. Verður þetta þó nú enn óeðlilegra en áður, því að nú eru tekjur til að standa straum af þessum útgjöldum allar teknar með sköttum og tollum, sem innheimtar eru jafnhliða sköttum og tollum til ríkissjóðs. Ríkið ákveður þessa fjárheimtu með löggjöf og annast ráðstöfun fjárins og því jafneðlilegt, að þessar tekjur og útgjöld séu tekin í fjárl., eins og margt annað, sem þar er. Hin nýja stefna vinstri stjórnarinnar virðist fyrst og fremst í því fólgin, að þjóðin er nú skattlögð meir en nokkru sinni fyrr. Samkvæmt þeim lögum, sem þegar hafa verið sett um tekjuöflun, og horfum varðandi afgreiðslu fjárlaga má gera ráð fyrir, að þjóðin verði á þessu ári að greiða 1200–1300 millj. í sköttum og tollum til ríkisins. Má vissulega taka undir þau ummæli, að svo gegndarlaus skattlagning sé að þrotum komin. Þar sem öll þessi mikla skattheimta er þegar bundin í lögum, liggur í rauninni ekki annað fyrir við afgreiðslu fjárlaga en að reyna að gera sér grein fyrir raunverulegum tekjum ríkissjóðs samkvæmt þessum lögum á yfirstandandi ári og reyna að hafa áhrif á það, að þessu mikla fé sé varið á sem skynsamlegastan hátt. Stefnan hefur þegar verið mörkuð af ríkisstj., og með fjárlagaákvæðum verður skattheimtan ekki minnkuð. Ýmsar athuganir hafa á undanförnum árum verið gerðar á leiðum til sparnaðar í ríkisrekstrinum, en niðurstaðan hefur jafnan orðið sú, að ekki gæti orðið um neinn verulegan sparnað að ræða nema með endurskipulagningu eða með samdrætti þeirrar þjónustu, sem ríkið veitir þjóðfélagsborgurunum á ýmsum sviðum. Hvort hægt er að koma rekstri einstakra ríkisstofnana fyrir á hagkvæmari hátt, er svo að segja ógerlegt fyrir fjvn. að gera sér grein fyrir. Það er fjmrh. og ríkisstj., sem á hverjum tíma markar fjármálastefnuna, og eigi að breyta um stefnu, verður að breyta um þá forustu. Sjálfstæðismenn hafa ætið lagt áherzlu á það, að fjárl. væru afgreidd greiðsluhallalaust, og sú stefna flokksins hefur ekkert breytzt, þótt hann sé nú í stjórnarandstöðu. Við teljum, að fjárlög eigi að afgreiða eftir þeirri meginstefnu, að efldar séu eftir megni verklegar, andlegar og félagslegar framfarir í landinu innan þess ramma, sem gjaldgeta borgaranna leyfir. Á árunum eftir 1950 var hægt að draga verulega úr skattaálögum, þótt auknu fé væri varið til þjóðnytjamála, vegna aukins jafnvægis í fjármálakerfi þjóðarinnar. Árið 1955 var blað brotið í þeirri þróunarsögu, eins og hæstv. fjmrh. hefur réttilega lýst, áður en hann komst í það samfélag, sem hann nú er í. Afleiðingin varð sú, að á s.l. ári varð að hverfa frá skattalækkunarstefnunni og leggja háa nýja skatta á þjóðina, og nú verður að ganga enn þá lengra á þeirri braut. Skattheimtan er nú tvímælalaust komin út fyrir þann ramma, sem gjaldgeta borgaranna leyfir, og mikil hætta á stöðnun ýmiss konar nauðsynlegra framkvæmda í þjóðfélaginu. Þeir menn hafa nú verið leiddir til æðstu valda við hlið hæstv. fjmrh., sem komu þessari óheillaskriðu nýrrar dýrtíðar og vandræða af stað. Vantraust þjóðarinnar á hæstv. núverandi ríkisstj. er svo mikið, að engar horfur eru á því, að henni takist að ná aftur því fjármálalega jafnvægi, sem var komið á fyrir 1955, enda verður ekki séð, að ríkisstj. hafi neina tilburði í þá átt. Það áhrifaríkasta, sem stj. gæti gert til úrbóta á þessu sviði sem mörgum öðrum, væri að leggja sem skjótast niður völd.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir samvinnuna um fjárl.frv., sem hefur verið ágæt. Ég vil taka það fram, að mér var það ljóst, þegar ég lagði þetta frv. fram, að það mundi þurfa að hækka í meðförunum, eins og ég vék að þá. Ég gerði mér það ljóst, að þótt lækkaðar væru nokkuð í frv. fjárveitingar til ýmissa verklegra framkvæmda, m.a. í samgöngumálum, eins og nánast venja hefur verið um mörg undanfarin ár að gera frá gildandi fjárlögum, þá mundi reynast nauðsynlegt að hækka þessar fjárveitingar aftur, þegar þingið fjallaði um málið, enda hefur sú orðið raunin á. Ég vil leyfa mér að rifja upp snöggvast, hverjar eru helztu hækkanirnar samkv. tillögum meiri hl. fjvn., en þær eru þessar: Til nýrra akvega 4 millj. 920 þús., til brúargerða 3 millj. 340 þús., til hafnarmannvirkja og lendingarbóta 3 millj. 535 þús. og til byggingar barnaskóla og gagnfræða- og héraðsskóla 4 millj. 220 þús. Hækkun á þessum liðum samtals er 16 millj. og 15 þús. Ég vil einnig benda á það, að þetta jafngildir því, að fjárveitingar til þessara framkvæmda, sem ég nú hef talið, verða þá 7 millj. 751 þús. kr. hærri en á gildandi fjárlögum. Þá eru nokkrar aðrar hækkanir, sem ég vil aðeins benda á, af því að það eru stærstu liðirnir umfram þessa, sem ég þegar hef greint. Það er ríkisframfærsla sjúkra manna og örkumla 437 þús., rekstrarkostnaður landhelgisgæzlu 1 millj. 400 þús., rekstrarkostnaður Skipaútgerðar 2 millj. og 300 þús., framlag til íþróttasjóðs 400 þús., fyrirhleðslur og sjóvarnargarðar 869 þús., framlag til atvinnuleysistrygginga 2 millj., framlag til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna 1 millj., áætlaðar afborganir og vextir af lánum með ríkisábyrgð 2 millj., til landssmiðjunnar 900 þús., til flugvallagerðar 650 þús. og auknar niðurgreiðslur 24 millj., enn fremur útgjöld póstsjóðs 1 millj. 180 þús. og útgjöld landssímans 8 millj. 594 þús. En þegar þetta er allt lagt saman, sem ég nú hef talið, þ.e.a.s. stærstu hækkunartillögurnar dregnar nokkuð saman, þá nema þær samtals 61 millj. 95 þús. af 70 milljónum, sem heildarhækkanirnar eru. Með þessu móti ætla ég, að það sjáist, í hverju hækkanirnar eru fólgnar í höfuðdráttum. Allar aðrar tillögur hv. meiri hl. nema þá á milli 9 og 10 millj. kr. Nú er sannast að segja, eins og hv. meiri hl. bendir á í sínu áliti, að þótt hér séu á ferðinni mjög verulegar hækkanir, þá hlýtur að vera von á frekari hækkunum við 3. umr., og er þar helzt að nefna aukið framlag til raforkumálasjóðs, sem vafalaust verður tekið upp við 3. umr. Þá hefur ríkisstj. ákveðið að beita sér á þessu Alþ. fyrir nýrri löggjöf um aukinn stuðning við ræktun á þeim býlum, sem skemmra eru á veg komin í ræktunarmálum, og aukinn stuðning við nýbýlamyndun og landnám, og hlýtur sú löggjöf að hafa talsverðan kostnað í för með sér, sem verður að gera ráð fyrir á þessu fjárlfrv. við 3. umr. Standa vonir til, að stjfrv. um þetta mál verði útbýtt næstu daga. Þá er, eins og bv. meiri hl. tekur fram, ráðgert að gera tillögur um aukningu á fjárveitingu til atvinnuaukningar til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þegar þetta er haft í huga, þá er augljóst, að það verður að beita ýtrustu varfærni við undirbúning 3. umr. fjárlaganna, ef nokkur von á að vera um afgreiðslu greiðsluhallalausra fjárlaga, að óbreyttum tekjustofnum, og verður að hafa þetta mjög fast í huga við undirbúning að 3. umr. fjárlaganna. Vænti ég mér góðrar samvinnu við hv. meiri hl. fjvn. um það mál. Ég vil þá víkja fáeinum orðum að afstöðu hv. minni hl., sérstaklega vegna þess, að mín er minnzt nokkuð í nál. minni hl. og sömuleiðis í framsögu hv. 2. þm. Eyf. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að það hefði verið auðið að afgreiða fjárlögin núna fyrir áramót. Þetta er alveg misskilningur, sem hann hlýtur að sjá, ef hann íhugar málið nánar. Það var óhugsandi að afgreiða þessi fjárlög þá. Það sýna þessar miklu breytingar, sem verður að gera á þeim nú og ekki var hægt að gera fyrr en vitað var, hvaða ráðstafanir yrðu lögleiddar í efnahagsmálunum að öðru leyti. Um þetta held ég að sé tæpast hægt að deila. Á hinn bóginn var það mín skoðun, að það hefði verið hægt að afgreiða fjárlögin í fyrra fyrir áramót, vegna þess að það var búíð það snemma þá að ákveða í raun og veru, hvað yrði gert í framleiðslumálunum, að það var hægt að sjá miklu fyrr þá en nú, hvaða áhrif þær ráðstafanir mundu hafa á afgreiðslu fjárlaganna. Þá sagði hv. 2. þm. Eyf., og að því er líka vikið í nál., að það hafi verið haldið upplýsingum fyrir hv. minni hl. um afkomuhorfur ríkissjóðs. Um þetta segir svo orðrétt í nál. minni hl.: „Jafnfurðulegt er það, að enn hefur fjmrh. ekki talíð sig geta gefið fjvn. neinar upplýsingar um afkomu ríkissjóðs s.1. ár, þótt hálfur annar mánuður sé liðinn af þessu ári og slíkar upplýsingar hafi allar legið fyrir í janúar í fyrra. Ekki hefur n. heldur fengið upplýsingar um tekjuhorfur ríkissjóðs vegna skatta þeirra og tolla, sem á voru lagðir fyrir jól.“ Svo mörg eru þau orð. Þetta stendur í áliti minni hl. Nú veit hv. minni hl., að það liggja fyrir upplýsingar um afkomu ríkissjóðs til nóvemberloka, tekjur og gjöld, og ég hef athugað það vegna þessara aðdróttana, að í fyrra lá ekki fyrir bráðabirgðauppgjör um tekjur og gjöld ríkissjóðs fyrr en í marz, og ekkert slíkt bráðabirgðauppgjör er til, enda hefði mér aldrei dottið í hug að leyna neinu í því efni fyrir hv. minni hl. fjvn., ef það hefði legið fyrir. Þeir eiga aðgang að öllu því, sem liggur fyrir um þetta, að sjálfsögðu. Þessar ásakanir hjá hv. minni hl. eru þess vegna í mínum augum furðulegar og alveg út í bláinn. Það mun hafa verið gerð tilraun í janúar í fyrra til þess að áætla, hvað tekjurnar yrðu í heild. Sams konar tilraun munum við reyna að gera nú á næstunni í sambandi við þá áætlun, sem gerð verður um væntanlegar tekjur 1957. En vitaskuld er það, að ef menn hafa tekjurnar til loka nóvembermánaðar, þá geta þeir séð nokkurn veginn, hvernig tekjurnar verða yfir árið, með því að áætla. Það getur aldrei munað neinu stórkostlegu. Þessar upplýsingar um tekjurnar til nóvemberloka hefur fjvn. að sjálfsögðu til afnota, og hún hefur, bæði meiri og minni hl., allar þær sömu upplýsingar sem við höfum í fjmrn. Ef hv. minni hl. hefði bara viljað hafa fyrir því að tala um þetta við mig, þá hefði ég getað leiðrétt þennan misskilning, og ég hefði satt að segja álitið það meiri kurteisi en að setja aðdróttanir og dylgjur í nál. Það stendur hér enn fremur: „Ekki hefur n. heldur fengið upplýsingar um tekjuhorfur ríkissjóðs vegna skatta þeirra og tolla, sem á voru lagðir fyrir jól.“ Þetta er alveg óskiljanleg setning. Þegar löggjöf var sett fyrir jólin um útflutningssjóð o.fl., var það gert opinbert, hvað tekjur væru áætlaðar miklar af þeirri löggjöf. Þessi áætlun liggur fyrir, og við höfum ekki aðra áætlun til yfir tekjurnar af þeirri löggjöf. Á henni verðum við að sjálfsögðu að byggja við 3. umr. fjárlaganna. Þessi aths. hjá hv. minni hl. er því alveg út í hött. Af því að það er þessu atriði skylt, vil ég líka minnast á annað, sem ég tel furðulegt í þessu nál. Það er sagt hér á bls. 3 í nál., og hv. 2. þm. Eyf. vék að því nokkuð í sinni ræðu, að það væri ekki hægt að komast hjá að átelja þau vinnubrögð fjmrh. að senda n. til flutnings till. um milljónaútgjöld, sem engin grein er gerð fyrir. Og svo er talið upp: „Áður er getið um ábyrgðarheimild vegna frystihúsanna, en nefna má enn fremur till. um að hækka framlög til greiðslu ríkisábyrgðarlána um 2 millj. kr., framlag til atvinnuleysistrygginga um 2 millj. kr., framlag til niðurgreiðslna um 24 millj. kr. og loks að leggja fram 1 millj. kr. til væntanlegs orlofsheimilis verkalýðssamtakanna.“ Það hafa komið till. frá fjmrn. um að taka þessi útgjöld inn í fjárlögin. En ég hef ekki verið beðinn um neinar skýringar á þessum liðum, þar af leiðandi vitanlega aldrei komið til mála, að það hafi verið synjað af minni hendi um nokkrar upplýsingar varðandi þá. Ég hefði satt að segja álitið það meiri kurteisi, ef menn töldu þessu áfátt um skýringar, að leita þeirra skýringa í stað þess að dylgja á þennan hátt í nál., sem hlýtur að gefa það í skyn, að það hafi verið haldið fyrir mönnum upplýsingum í þessum efnum. Annars hélt ég satt að segja, að það hefði ekki þurft flóknar viðbótarskýringar um þessi atriði. Ef við tökum dæmi t.d. um ríkisábyrgðarlánin, af hverju þau eru hækkuð. Ég hef upplýst um þau mál hér við umr. áður í þinginu, og það hefði verið hægt á einn andartaki að upplýsa það, ef um hefði verið spurt, að þessi till. um að hækka um 2 millj. kr. áætlunina er byggð á reynslu þessa árs, sem er að líða, og horfunum fram undan. Varðandi atvinnuleysistryggingarnar, þá er sú till. hreinlega byggð á þeim upplýsingum félmrn., að reynslan, sem orðin er, sýnir það ótvírætt, að það sé ekki hægt að standa við skuldbindingarnar samkv. lögunum um atvinnuleysistryggingar nema með því að hækka fjárhæðina. Ég undrast það, að menn, sem hata setið í marga mánuði í fjvn., skuli ekki hafa haft framtak til þess að afla sér slíkra upplýsinga eða spyrja um þær, enda gat till. um að hækka þennan lið ekki byggzt á öðru en upplýsingum um, að það mundi þurfa á peningunum að halda, þetta er lögboðinn liður. Um framlag til niðurgreiðslna, aukið framlag um 24 millj. kr., hef ég oft upplýst það hér á hv. Alþingi, að einmitt þessar 24 millj. kr. séu það, sem hagstofustjóri og þeir, sem reikna út þessi mál, telji þurfa til þess að standa undir niðurgreiðslunum, sem ákveðnar voru í haust. Þessi tala á ekki að geta komið neinum hv. þm., sem hefur fylgzt með, ókunnuglega fyrir, allra sízt fjvn.-mönnum, sem eiga að reyna að hafa yfirlit um það, sem er að gerast. Það hefði verið hægt að endurtaka þetta, ef það hefði verið grennslazt eftir því. Það eina, sem ég man eftir að ég hafi verið spurður um í þessu sambandi, er það, að skrifstofustjórinn í fjmrn. vék að því einhvern tíma, hvort það væri hægt að láta fjvn. í té útfærslu á þeirri till. eða grg. fyrir þeirri till. að hækka ábyrgðarheimildina vegna frystihúsa, mjólkurbúa og fiskimjölsverksmiðja úr 20 millj. upp í 50 millj. Ég bað hann að koma því á framfæri, að það væri ekki sundurliðuð áætlun til um þetta, því að um þetta væri ekki hægt að gera sundurliðaða áætlun fram í tímann, en þessa ósk byggðum við á því í fyrsta lagi, að nú er gert ráð fyrir því, að heimilt sé að ábyrgjast fyrir frystihús, sem reist eru til kjötfrystingar, og enn fremur að ábyrgjast lán vegna mjólkurbúa. Þetta væri stórfelld útfærsla á heimildinni frá því, sem hún hefði áður verið, og hlytu að koma þar stór fyrirtæki til greina, sem ættu rétt á ábyrgð, og auk þess væri okkur kunnugt um, að stór fiskiðjuver væru í smiðum, sem vafalaust mundu sækja um ábyrgð skv. þessum lið. Ég bað hann að koma því á framfæri, að þetta væru ástæðurnar fyrir því, að farið væri fram á þessa hækkun, en það væri ekki hægt að gera sundurliðaða áætlun um þessi efni. Mér finnst þessi tónn í nál. vera vægast sagt óviðeigandi, og það sækir að manni, að það sé ekki á bak við þetta mikill vilji til þess að vinna eðlilega að málinu, heldur sé meira sótzt eftir því að geta komið að hnútukasti í nál.; það hafi ekki verið ríkur áhugi eða vilji fyrir því að fá upplýsingar, heldur sótzt eftir því að viðhafa slíkt hnotabit, sennilega til þess að hægt væri að lesa það í útvarpið úr nál. Loks er einn liður hérna, sem ég vildi benda á. Það stendur hér á bls. 1 í þessu nál., að mörgum nýjum starfsmönnum sé bætt við embættisbáknið og kostnaður við það stóraukinn. Hvað sem um þetta er að segja, þá held ég, að það sé varla hægt að drótta því að núverandi stjórn, að í þetta fjárlagafrv. séu settir nýir liðir til þess að kosta nýja embættismenn á hennar vegum, og ef hér er um að ræða nýja starfsmenn og nýja embættismenn eða útfærslu á embættisbákninu, þá munu það frekar vera þeir embættis og starfsmenn, sem fyrrverandi stjórn setti í sessinn, áður en hún fór frá, og ég veit, að við athugun á því máli mundi það koma í ljós, að þeir munu hafa verið drýgstir við það, sem skyldastir eru hv. minni hl. pólitískt og hv. 2. þm. Eyf. Ég sé enga ástæðu til þess að fara að efna hér til almennra umræðna um stefnu ríkisstj. og fjárhagsmálin yfir höfuð, þó að ræða hv. 2. þm. Eyf. eða niðurlag hennar gæfi að sumu leyti tilefni til þess. Ég læt aðeins við það sitja að minnast á þá liði, þar sem sérstaklega er að mér vikið í nál. eða því, sem hv. frsm. ræddi um, og leiðrétta það, sem mér finnst ástæða til. En ég get ekki stillt mig um að segja það að lokum, að mér sýnist hlutskipti sjálfstæðismanna verða það í sambandi við þessa fjármálaafgreiðslu, að þeir hafi ekkert til málanna að leggja annað en yfirboð og þá fullkomlega marklaus yfirboð í svo að segja öllum greinum.



Herra forseti. Þær umr., sem hér hafa orðið, eftir að framsögu fyrir hönd meiri hl. fjvn. lauk, gefa ekki tilefni til langra svarræðna, enda mun ég verða stuttorður. Ég gat þess, þegar ég hélt mína framsöguræðu, að þá hefði mér ekki unnizt tími til að fara yfir nál. minni hl. fjvn., enda hafði því rétt í sömu svifum verið útbýtt hér á fundi og framsaga hófst. Ég hef litið yfir það nú, enda hlýtt á framsöguræðu formælanda minni hl., og hef aðeins örfáar athugasemdir þar við að gera. Það er í fyrsta lagi, þar sem kvartað er undan því í nál. minni hl., að minni hl. nefndarinnar, þ.e.a.s. þeir fulltrúar sjálfstæðismanna, hafi ekki haft nægilega góða aðstöðu í nefndinni til þess að fylgjast með og taka þátt í afgreiðslu mála. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í nál.: „Það hefur valdið minni hluta nefndarinnar allmiklum erfiðleikum, að sú vinnuaðferð hefur verið höfð í nefndinni í þetta sinn að bera engin erindi upp til atkvgr. fyrr en daginn áður en minni hluta nefndarinnar var ætlað að skila till. sínum, að undanskildum ákvörðunum um skiptingu fjárveitinga til verklegra framkvæmda.“ Að svo miklu leyti sem hér kann að vera rangt að farið, þá verð ég að sjálfsögðu að taka þær sakir á mig sem formann í nefndinni, en mér er tjáð, að hér hafi ekki verið að farið með neitt öðrum hætti en tíðkazt hefur í vinnubrögðum nefndarinnar að undanförnu. Það var að sjálfsögðu orðið við öllum þeim beiðnum frá hv. fulltrúum Sjálfstfl. í nefndinni um frest á atkvgr., sem fram komu. Hitt mun ekki vera nýtt, að minni hl. n. hafi minni möguleika til þess að fylgjast með því, sem í samráði við ríkisstj. er athugað í sambandi við afgreiðslu þeirra mála, sem fjárlög varða. Þá skal ég taka það sérstaklega fram í þessu sambandi, að máske er hér átt við það, að atkvgr. um einstakar málaleitanir til nefndarinnar mun oft hafa verið skipt í tvennt og ekki greitt atkv. um þær á einum og sama fundinum, en að hér hafi verið lengri atkvgr. og fleiri mál tekin fyrir í einu en stundum áður. Vænti ég, að hv. minni hl. hafi ekki ástæðu til þess að halda því fram, að af ásetningi hafi störf hans í nefndinni verið torvelduð. Ég skal geta þess, að sá háttur var aðallega á hafður um afgreiðslu mála, að öllum nefndarmönnum, jafnt minnihlutamönnum sem þeim, sem styðja ríkisstj., var úthlutað skrá yfir meginþorra þeirra erinda, sem til afgreiðslu komu, en með því að erindin voru að berast sí og æ, urðu þessar skrár allmargar, því að það var bætt við, eftir að sú fyrsta var gerð, og fengu hv. fulltrúar Sjálfstfl. þær nákvæmlega jafnsnemma í hendur og aðrir nefndarmenn og áttu þess því kost að taka afstöðu til þeirra erinda, sem fyrir lágu. Þá þykir mér ekki fullkomlega rétt með farið í nál., þar sem sagt er frá afstöðu þeirra fulltrúa Sjálfstfl., sem hafa gefið út þetta minnihlutaálit, til fjárveitinganna í hinar svokölluðu verklegu framkvæmdir, þ.e.a.s. í vegi, brýr, hafnir og skóla. Í nál. þeirra segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við lögðum til í nefndinni, að í stað lækkunar yrðu þessar fjárveitingar hækkaðar að meðaltali um 20% frá fjárlögum s.l. árs, og væri þó raunar ekki gert meira en að halda í horfinu um framkvæmdir. Sú till. okkar var felld í nefndinni.“ Hér er ekki alls kostar rétt frá skýrt. Það er rétt, að fulltrúar sjálfstæðismanna í nefndinni gerðu till. um það, að fjárveitingar þær, sem hér um ræðir, yrðu yfirleitt hækkaðar um 20%, en þar var ekki um að ræða neina endanlega afgreiðslu málsins, heldur var það á því stigi, að nefndin var að gera till. um skiptingarupphæðir fyrir viðkomandi yfirmenn þeirra stofnana, sem hafa yfir þessari gerð mannvirkja að segja, þ.e.a.s. vitamálastjóra og vegamálastjóra, - nefndin var eingöngu að gera till. um fjárupphæðir til þess að biðja þessa aðila að gera skiptingartill. um. Það var, vænti ég, öllum nefndarmönnum ljóst, að þar var ekki verið að taka ákvörðun um endanlegar fjárveitingar í þessu skyni, og það var ekki að till. sjálfstæðismanna, sem þær breytingar urðu á brúm, höfnum og skólum, sem raun ber vitni um. Það var ekki að þeirra till., sem hækkanir til þessara framkvæmda urðu það miklar, að þær nema meiru en sjálfstæðismenn lögðu til. Hitt er rétt hjá þeim, að varðandi vegina hefur ekki verið framkvæmd þeirra till., og hafa þeir enda gert sjálfir till. um skiptingu, sem byggð er á allt annarri fjárveitingu og hærri til nýbyggingar þjóðvega heldur en gert er ráð fyrir í þeim till., sem nefndin stendur öll að. En þó finnst mér kannske hvað mestur ágalli á því, sem þeir segja í sínu nál. um tillögur um breytingu á heimildagrein fjárlaga varðandi möguleikana á því að breyta framlögðum lánum ríkissjóðs í óafturkræf framlög. Þar segir í nál., með leyfi forseta: „Þá lögðum við til í nefndinni, að sjóðum Búnaðarbankans yrðu veitt sem óafturkræf framlög fleiri lán ríkissjóðs en lagt var til í frv. Var sú till. samþ. í nefndinni.“ Hér er ekki rétt frá skýrt. Það er rétt, að þeir eða nánar tiltekið hv. þm. Borgf. lagði fram í n, tillögu um að auka við þá heimild, sem í frv. er. Hans till. var hins vegar ekki samþ. í nefndinni. Með sömu dagsetningu og hans till. kom frá ríkisstj. tillaga, sem var í nokkru frábrugðin og gekk ekki eins langt og hv. þm. Borgf. vildi gera. Hún var samþ. í nefndinni, en ekki sú till., sem hv. þm. Borgf. lagði fram, enda var þar gengið skrefi lengra en í þeim till., sem hér liggja fyrir. Þær till., sem n. gerir ráð fyrir að samþykktar verði og mælir með, miða eingöngu við það að breyta framlögum ríkissjóðs sjálfs, bæði af tekjuafgangi og sérstökum framlögum til stofnlána, en í hans till. var a.m.k. einn liður, þar sem lagt var til, að láni, sem ríkissjóður hafði tekið til framlags í þessu skyni, yrði einnig breytt í óafturkræft lán, svo að hér er þörf leiðréttingar á. Þeir hv. minnihlutamenn í fjvn. hafa gert till. um að fella niður framlag til brúargerðar á Norðurá í Skagafirði, en að það framlag verði veitt til annarrar brúar þar í héraði, og má telja, að frá þeirra sjónarmiði sé sú brtt. á rökum reist. Þeir, sem meiri hl. fjvn. skipa, hafa hins vegar litið svo á um brú, sem búið er að ákveða að byggja og ráðuneytið hefur gengið frá öllum skilríkjum um að byggð skuli, að það sé varhugavert fyrir fjvn. sem slíka að taka afstöðu til þess og ganga gegn slíkum úrskurðum. En hitt veldur ekki deilum, að ef brúin á að byggjast, svo sem ákveðið virðist vera, á þeim stað, sem úrskurður rn. tekur til, þá sé framlag í hana óhjákvæmilegt. Eru till. n. á því byggðar. Í framsögu sinni gat hv. frsm. minni hl. þess, að skattabyrðar á þjóðinni væru enn auknar, og telur, að þar sé um að ræða súra bita fyrir þá, sem gáfu út minnihlutanál. á s.l. vetri, þegar fjárlög voru til afgreiðslu. Það má rétt vera, og vissulega skal það af minni hálfu viðurkennt, að það er enginn gleðiboðskapur að standa að aukinni skattlagningu. Hitt skiptir verulegu máli, hverjir aðilar eru látnir gjalda meginþungann af þeim sköttum, sem á eru lagðir. Og um þær umkvartanir, sem frá mér og mínum flokksbræðrum hafa að undanförnu komið fram varðandi nýjar skattaálögur, skal það sérstaklega tekið fram, að þeim var fyrst og fremst mótmælt á þeim grundveili, að þær legðust á alþýðu manna af fullum þunga, allt eins þá, sem litlu hafa úr að spila, eins og hina, sem gnægð hafa fjár. Ég vil leyfa mér að halda því fram, að þær skattálögur, sem gerðar hafa verið af núverandi ríkisstj., leggist fyrst og fremst á þá aðila þjóðfélagsins, sem hafa nægilega breitt bakið til þess að bera þær, og vil ég gera þar á skilsmun verulegan og þeim sköttum, sem voru lagðir á ríka sem fátæka af fyrrv. ríkisstjórn. Hv. frsm. minni hl. varð alltíðrætt um það, að mikið af þeim hækkunum, sem nú eru lagðar til í afgreiðslu fjárlaga, stafi af þeirri óheillaskriðu, sem mínir flokksmenn, sem hann beindi máli sínu til, hafi komið af stað. Ég vil taka sérstaklega fram í tilefni af þessum ummælum, að að svo miklu leyti sem þær hækkanir, sem nú eru lagðar til, stafa af kauphækkunum, því að það skildist mér að hv. frsm. minni hl. ætti við, þá er það fyrst og fremst af þeim kauphækkunum, sem ákveðnar voru af honum og hans flokksmönnum og stuðningsmönnum fyrrverandi ríkisstj. með breytingu þeirri, sem gerð var á launalögum á s.l. ári. Þar er því ekki um að ræða þær kaupbreytingar, sem hann gæti fyrst og fremst talið mig og mína flokksmenn ábyrga fyrir og voru allt annars eðlis, kauphækkanir til almenns verkafólks. En síðar voru samþykktar með lögum miklum man stórkostlegri hækkanir á launagreiðslum til opinberra starfsmanna og þá fyrst og fremst til þeirra opinberu starfmannanna, sem hæst höfðu launin fyrir. Að tilhlutun minna flokksmanna voru hér uppi tillögur um að hafa þær hækkanir að því er varðar hæst launuðu ríkisstarfsmennina miklum mun lægri en samþ. var, svo að í stað þess að beina geiri sínum gegn okkur Alþýðubandalagsmönnum væri hv. frsm. minni hl. í rauninni nær að líta á það, með hverjum hætti launalögin voru afgreidd á s.l. þingi, og þá mundi hann komast að raun um það, að þeir, sem valda fyrst og fremst því að hækka fjárlögin vegna launahækkana hjá opinberum starfsmönnum, eru stuðningsmenn fyrrv. ríkisstjórnar, og þar var sá góði frsm. að sjálfsögðu engin undantekning sjálfur. Þá verð ég aðeins, þótt hæstv. fjmrh. sé nú búinn að víkja að því atriði, að koma að því, að hv. frsm. minni hl. hefur mjög kvartað undan því, að engar upplýsingar hafi legið fyrir um rekstrarafkomu ríkissjóðs á s.l. ári. Það er rétt hjá honum, að þeir, hann og hans flokksmenn í nefndinni, hafa beðið um upplýsingar varðandi þetta atriði, og ég hef spurzt fyrir um þær í stjórnarráðinu fyrir nefndarinnar hönd, en eins og fjmrh. upplýsti hér, þá liggja þær ekki fyrir. Hins vegar er það alrangt, að þeir hafi engar upplýsingar um tekjur eða afkomu ríkissjóðs á s.l. ári, því að frammi hafa legið í n. upplýsingar og hefur hv. frsm. vitað um það og átt þess fullan kost að kynna sér þær - um tekjur og gjöld ríkissjóðs allt til mánaðamótanna nóvember-desember, svo að það getur á engan hátt talizt rétthermi, að ekkert liggi fyrir um tekjur og gjöld ríkissjóðs á s.l. ári. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar en orðið er um þær brtt, sem hér liggja fyrir, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Áður en ég vík að þeim ræðum, sem hér hafa verið fluttar af hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. nefndarinnar, langar mig til að tala hér lítillega fyrir nokkrum brtt., sem ég er annaðhvort einn flm. að eða ásamt öðrum. Það er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 261, VII. töluliður, um það, að veittar verði 75 þús. kr. til Ólafsfjarðarkaupstaðar til greiðslu helmings áfallins kostnaðar við boranir eftir heitu vatni. Þessi kostnaður er á fallinn fyrir alllöngu og sumt fyrir nokkrum árum. Það hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að fá þetta greitt eftir ýmsum leiðum, en því miður ekki tekizt til þessa. Samkv. lögum er gert ráð fyrir, að ríkið styrki heitavatnsboranir að vissu hlutfalli eða helmingi kostnaðar, og hefur þetta verið greitt ýmsum stöðum og það allstórar fjárhæðir, og ég hygg, að Ólafsfjörður sé nú eini staðurinn utan Reykjavíkur, sem ekki hefur fengið þetta framlag ríkissjóðs greitt. Ég hef leitað eftir því í fjvn. að fá stuðning fyrir þessu máli, en því miður hefur meiri hl. n. ekki enn séð sér fært að fallast á þetta, þótt að vísu nauðsyn og sanngirni hafi verið viðurkennd í þessu sambandi. Ég vil nú leyfa mér að freista þess að flytja þetta mál hér inn í þingið í trausti skilnings á málinu og vænti þess jafnframt, að meiri hl. fjvn, snúist ekki gegn því, þar sem ég tel, að Ólafsfjarðarkaupstaður hafi orðið hér verr úti en aðrir, og það er fátækt bæjarfélag, sem áreiðanlega hefur jafnmikla, ef ekki meiri þörf fyrir slíka aðstoð en flestir kaupstaðir aðrir. Vil ég því mega vænta þess, að hv. þm. gætu fallizt á að ljá þessari till. sitt lið. Þá flyt ég hér á sama þskj. í X. lið ásamt hv. þm. Ak. tillögu um það, að við heimildagrein fjárlaga verði bætt nýjum lið um það að heimila ríkisstj. að lána Hríseyjarhreppi allt að 70 þús. kr. til smíði ferju til flutninga milli eyjar og lands. Það er mikið nauðsynjamál að fá nýja ferju til þessara flutninga, enda er það eina samgöngutækið, sem Hríseyingar hafa til samgangna milli eyjar og lands, og það er alveg óviðunandi í slæmri veðráttu að geta ekki haft bát til þessara ferða, þar sem fólk geli búið við sæmilega aðbúð og þurfi ekki að vera úti, hvernig sem viðrar. Hreppsnefnd Hríseyjarhrepps hefur mikinn áhuga á að byggja nýjan bát til þessara flutninga. Málið hefur legið til athugunar í hv. samvinnunefnd samgöngumála. Sú nefnd hefur að vísu ekki skilað áliti, en mér skilst, að nefndin telji sig raunverulega ekki geta gert till. um stofnstyrki til flóabáta, og höfum við því leyft okkur að flytja þetta mál inn í þingið við þessa umr. Það má auðvitað segja, að hér sé ekki um stórt fyrirtæki að ræða. En þótt fyrirtækið sé ekki stórt, þá er það þó allmikið fyrir ekki stærra hreppsfélag en Hríseyjarhreppur er. Þessi ferja mun kosta um 150 þús. kr. Og eins og nú er ástatt með lánamál, þá er ekki sjáanlegt, hvar auðið yrði að fá lán til þessara framkvæmda. Er því lagt til, að ríkið hlaupi hér undir bagga í því formi, að veitt verði þetta lán, og fyrir því eru fordæmi. Það var veitt t.d. til Breiðafjarðarbáts, ef ég man rétt, á síðasta þingi nokkru hærra lán, og er því hér ekki um nýjung að ræða, en mjög mikilvæga og nauðsynlega aðstoð við fjárvana sveitarfélag. Þá flyt ég á þskj. 260 eina brtt. við till. fjvn. um framlög til vega. Hún er um það, að Múlavegur verði hækkaður úr 200 þús. í 500 þús. kr., eða að til hans verði veitt sama fjárveiting og gert er ráð fyrir að veita nú til Siglufjarðarvegar. Að Múlavegi hefur verið unnið í þrjú ár, og hefur þar nokkuð á unnizt, en þó vantar enn allverulegt átak, til þess að þessi mikilvæga samgönguæð opnist. Ég skal á engan hátt draga úr nauðsyn þess að veita fjárveitingu þá, sem ég gat um, til Siglufjarðarvegar. Fjárveiting til hans hefur verið hækkuð úr 100 þús. í 500 þús. kr., en Múlavegur hafði í síðustu fjárlögum 200 þús. kr. fjárveitingu, eins og nú er lagt til að verði óbreytt í tillögum fjvn. Mér virðist ekki nema sanngjarnt, af því að hér er um mjög hliðstæða vegi að ræða, að sams konar fjárhæð verði veitt til Múlavegar. Á það mun að vísu verða bent, að aðrir millihéraðavegir hafi ekki verið hækkaðir, en um þá, hygg ég, alla nema þessa tvo, Siglufjarðarveg og Múlaveg, er það að segja, að þeir eru færir, en þessir vegir alls ekki, nema hægt verði að vinna þar enn allmikið til að koma þeim í samband. Að vísu er vissulega mikil nauðsyn að auka fjárveitingar til annarra tengivega, en miðað við þá mjög miklu samgöngubót, sem þessi vegur mundi verða fyrir sveitir Eyjafjarðar og þá ekki hvað sízt Ólafsfjörð og Dalvík, er mikil nauðsyn að reyna að hrinda þessum umbótum lengra áleiðis. Þá er loks ein till., sem liggur hér aðeins fyrir skriflega og ég vil leyfa mér samt að leggja fram sem slíka, þar sem ég veit ekki, hvort umræður endast það lengi, að það verði hægt að prenta þskj., áður en þeim lýkur, en hún er frá mér, hv. þm. Ak., hv. 6. landsk. og hv. 2. þm. Skagf. og hljóðar svo, að við 20. gr. Út, VI. lið, komi nýr liður, svo hljóðandi: „Til byggingar flóabáts milli hafna á Eyjafirði og Skagafirði og verði leitað samkomulags við þann, sem nú annast ferðir þessar, og aðra viðkomandi aðila um stofnframlag og rekstur skipsins, 750 þús. kr.“ Það liggur fyrir í samvn. samgm., að það horfi mjög alvarlega með bát þann, sem er í þessum ferðum nú. Þarna er oft um erfiða siglingaleið að ræða og snjóasamt að vetrarlagi, og er því mikil nauðsyn á og rannar alls ekki annað viðunandi en að þarna sé öruggt skip í förum. Fyrir ýmsa þessa staði, sérstaklega er það varðandi Ólafsfjörð og Siglufjörð og raunar Haganesvík og staðina þar ytra, getur mánuðum saman svo verið, að þetta sé eina samgöngutækið, sem þessir staðir hafi, og liggur því í augum uppi, að það verður að hafa þarna viðunandi skip í förum, bæði hvað snertir traustleika og allan aðbúnað. Það hefur mjög verið leitað eftir því af þeim manni, sem hefur haft þessar ferðir með höndum, að reyna að fá fyrirgreiðslu um lán til þess að byggja nýtt skip. Það hefur ekki tekizt að fá neina fyrirgreiðslu í því efni, og engir sjóðir eru hér til, sem lána fé til slíkra framkvæmda. Nú hefur verið tekið í tillögur fjvn. 2 millj. kr. framlag til Vestmannaeyjaskips. Þar er einnig um mikið nauðsynjamál að ræða, sem síður en svo skal haft á móti að sé reynt að hrinda í framkvæmd, því að Vestmanneyingar hafa alls ekki viðunandi samgönguöryggi milli eyja og lands. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að það sé ekki síður ástæða til þess að bæta úr þeim vandræðum, sem Eyfirðingar og Skagfirðingar búa við varðandi þetta sama atriði. Ég hef leyft mér að miða þessa till. eða upphæð hennar nokkurn veginn við hliðstæða fjárhæð og gert er ráð fyrir að veitt verði til Vestmannaeyjaskips, miðað við heildarkostnað beggja þessara skipa, og vildum við flm. leyfa okkur að vænta þess, að þessi mikilvæga samgöngubót og það mikla öryggismál, sem hér er um að ræða í samgöngum á þessu svæði, hljóti ekki síður skilning og stuðning hv. Alþ. en sú till., sem þegar hefur verið samþ. varðandi Vestmannaeyjaskipið. Það hefur ekki verið í fjvn. gengið sérstaklega til atkv. um þetta mál, enda ekki formlega þar upp tekið, vegna þess að það hefur verið til meðferðar í samvn. samgm., en eins og ég gat um áðan varðandi Hríseyjarbát, telur sú n. ekki auðið fyrir sig að gera till. um stofnfjárveitingar til flóabáta. Er þessi till. því hér flutt, en vitanlega munum við taka þessa till. aftur við atkvgr. við þessa umr., þannig að fjvn. gefist kostur á að taka hana til nánari athugunar fyrir 3. umr. Þá vil ég leyfa mér að minnast aðeins örfáum orðum á ýmsar aths., sem komu fram frá hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjvn. Hæstv. fjmrh. fannst, að ómaklega væri kvartað yfir ýmsum atriðum í hans vinnubrögðum í áliti minni hl. n. Þar er um tvö atriði að ræða, annars vegar það, að lýst var nokkurri undrun yfir því, að ekki skyldu vera gerðar tilraunir til þess að afgreiða fjárl. fyrr og ekki lægju fyrir nú um miðjan febrúar upplýsingar um tekjuhorfur ríkissjóðs á þessu ári, og í annan stað var fundið að því, að ekki hefði verið gerð nægilega grein fyrir ýmsum till., sem fjmrh. hefði sent n. með ósk um flutning af hennar hálfu. Mér kom það satt að segja nokkuð á óvart, þegar hæstv. ráðh. hélt því fram, að það hefði verið auðveldara að afgreiða fjárl. fyrir jól í fyrra en nú, vegna þess að þá hefði verið vitað nægilega snemma um þær ráðstafanir, sem hefði átt að gera til stuðnings útflutningsframleiðslunni, en nú hefði það ekki verið. Mér hefur nú sannast sagna skilizt í öllum umr. um þetta mál að undanförnu, að það hafi verið fært hæstv. ríkisstj. fram til alveg sérstaks hróss, að nú hafi þetta legið allt ljósar fyrir og verið frá öllu gengið miklu fyrr en í fyrra, enda er sannleikur málsins sá, að fyrir jól var ekkert vitað um það, hvaða endanlegar leiðir yrðu farnar varðandi vandamál útvegsins þá, en aðeins vissar hugmyndir höfðu komið fram um það, en nú voru lög um það efni afgreidd frá Alþ. fyrir jól. Og mér þykir það mjög undarlegt a.m.k., ef ekki hefur verið það snemma gengið frá því máli, að fjmrh. hafi snemma í desember haft nokkurn veginn endanlega vitneskju um það, hver hlutur ríkissjóðs yrði af þeim sköttum, sem þar átti að leggja á, því að varla hefur það verið tilviljun háð fram á síðustu stundu, hvernig endanleg afgreiðsla þess máls varð. Af þessum sökum held ég. að það standi algerlega óhaggað og hljóti að liggja í augum uppi, að það var mun auðveldara nú, miðað við allar aðstæður, að afgreiða fjárlög fyrir jól heldur en það var í fyrra. Ég skal hins vegar játa, að það var mikið að starfa í þinginu nú fyrir jólin vegna frv. ríkisstj. um útflutningssjóð, og kynni að hafa verið erfitt að ljúka þá endanlegri afgreiðslu fjárl., en alla vega hefði verið mjög auðvelt að ljúka 2. umr. þeirra fyrir jól, eins og gert var í fyrra. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að það hlyti að vera um misskilning að ræða hjá mér, þar sem því væri haldið fram, að upplýsingar um afkomu ríkissjóðs hefðu legið fyrr fyrir í fyrra heldur en nú, og talaði jafnframt um, að það hefði verið auðvelt að fá allar þær upplýsingar, sem fyrir hendi væru, ef við hann hefði verið talað. Ég efast ekkert um það, að hann með sinni miklu þekkingu á þessum málum, eins og ég sagði í minni framsöguræðu, hafi haft um þetta miklu meiri vitneskju en lá fyrir n. og að það hefði verið hægt að fræðast um ýmsa hluti með því að tala við hann. En ég álít, að það sé sú eðlilega leið og í rauninni sú sjálfsagða leið, sem verði að hafa í n., að afla upplýsinga í gegnum form. n., og það er það, sem við höfum gert, en ekki sé raunverulega viðeigandi að vera að fara þar eftir öðrum leiðum. Með þessu er ég ekki á nokkurn minnsta hátt að halda því fram, að form. hafi leynt nokkrum upplýsingum fyrir mér eða okkur í minni hl., heldur hafði hann ekki aðrar upplýsingar tiltækar um þetta efni. Ég skal játa það hér, að það orðalag nál. okkar kann að geta valdið misskilningi, að þar hafi engar upplýsingar verið til um afkomu ársins. Það er alveg rétt, sem form. n. gat um áðan, að upplýsingar lágu fyrir um tekjur ríkissjóðs til nóvemberloka. Þetta orðalag stafar þó af því, að reynslan hefur alltaf sýnt, að það er ákaflega erfitt að byggja á þeim upplýsingum um hina raunverulegu niðurstöðu ársins, því að sveiflurnar eru oft svo miklar í desembermánuði frá ári til árs, enda hefur reynslan verið sú, að það hefur reynzt mjög erfitt að komast nærri lagi um tekjur ríkissjóðs, ef þurft hefur að byggja á þeim upplýsingum, sem aðeins hafa verið til við nóvemberlok. Ég leyfi mér hins vegar að fullyrða það og tel mig þekkja það af æðimikilli reynslu í þessum málum, að það hafi verið fullkomlega auðið að gera n. um miðjan febrúar og raunar allmiklu fyrr grein fyrir tekjum ríkissjóðs á s.l. ári. Ég veit það vel, að það er miklum mun erfiðara með gjöldin og mun ekki vera hægt að komast að niðurstöðu um þau fyrr en jafnvel í marzmánuði, eins og hæstv. ráðh. gat um, en þau skipta ekki neinu meginmáli í sambandi við samningu nýrra fjárlaga, heldur er það höfuðatriðið að vita um tekjuhliðina, vegna þess að útgjaldahliðina hefur maður í fjárlagafrv. sjálfu og verður einmitt að afla sér tekjuhliðarinnar til þess að gera sér grein fyrir, hve útgjöldin mega vera há. Þessar upplýsingar lágu fyrir n. í fyrra, eins og í nál. er sagt, og þær hefðu getað legið fyrir nú. Það þori ég að fullyrða. Þá taldi hæstv. ráðh., að hann hefði gert fulla grein fyrir öllum útgjaldatill. og að ómaklega væri talað um, að það hefði vantað skýringar í því efni. Ég held, að ég muni það rétt, að ég hafi innt eftir því nokkrum sinnum í fjvn., hver niðurstaða s.l. árs hefði orðið, t.d. varðandi ríkisábyrgðarlánin, hvað gjöld ríkissjóðs vegna þeirra hefðu orðið há, og við því fengust ekki svör. Um frystihúsin var einnig spurt. Hæstv. ráðh. gerði grein fyrir því, að hann hefði svarað því til, að það væri ekki hægt að gefa þær upplýsingar. Það var mér ekki kunnugt um, og hefði það legið fyrir, þá hefði vitanlega ekki verið að þessu fundið varðandi þann lið, en það stafar af því, að okkur var ekki kunnugt um það svar. Um atvinnuleysistryggingarnar er það að segja, að það er vitanlega rétt og maður skilur það vel, að það er gert vegna þess, að það er áætlað, að útgjöldin verði þetta hærri. Hins vegar lágu ekki neinir útreikningar fyrir um það, heldur aðeins beiðni um að taka 2 millj. kr. inn í fjárlögin í þessu skyni, og ég verð að segja, að mér finnst það ekki alls kostar góð grg. til þess að byggja á tilætlun um það, að fjvn. flytji till. um 2 millj. útgjöld. Um niðurgreiðslurnar segir hæstv. ráðh., að hann hafi oft talað um þetta hér á þingi og annars staðar. En ég tel nú satt að segja, að það séu engar upplýsingar að ætlast til þess, að maður hafi einhvers staðar annars staðar hlýtt á skýringar á þessu atriði, heldur verði að ætlast til þess, að þær skýringar fylgi til fjvn. formlega,þegar hún er beðin um að flytja hvorki meira né minna en 24 millj. kr. útgjaldalið, þá sé ekki til of mikils ætlazt, að það sé gerð grein fyrir því til n., en ekki gert ráð fyrir því, að menn hljóti einhvers staðar annars staðar að hafa aflað sér vitneskju um þetta eða heyrt um það í ræðum. Að lokum er það svo það atriðið, sem ég einnig minntist á, varðandi 1 millj. til orlofsheimills verkalýðssamtakanna, sem enn hefur engin skýring fengizt á og ráðherrann upplýsti ekkert um, ekki einu sinni hér, og það er því algerlega jafnmikilli þoku hulið og áður. Með þessum atriðum er ég ekki að kasta neinu dómsorði á hæstv. fjmrh., heldur aðeins að við töldum ekkí verða hjá því komizt að benda á, að þetta væru ekki heppileg vinnubrögð, og ég held, að það sé ekki með sanngirni hægt að halda því fram, að það hafi verið röng aðfinnsla hjá okkur eða ómakleg í garð hæstv. ráðh. Varðandi þau orð hæstv. ráðh., að þessar aðfinnslur mundu aðeins hafa verið bornar fram til þess að geta fengið þær lesnar í útvarp, þá geta menn náttúrlega haft þær skoðanir um það, sem þeim sýnist. En ég get ekki séð með hliðsjón af öllum aðstæðum málsins, að með þessum aðfinnslum og athugasemdum hafi verið á nokkurn hátt ómaklega gerðar árásir á hæstv. fjmrh., eins og mátti helzt skilja á hans orðum. Þá skýrði hæstv. ráðh. frá því, að embættisbáknið, sem talað væri um í minni ræðu, stafaði fyrst og fremst frá fyrrv. stjórn, að það væri arfur frá henni. Ég vil nú aðeins vekja athygli á því, að samkv. fjárlögum er ekki heimilt að ráða neinn mann til starfa hjá ríkinu nema með samþykki fjmrh., þannig að ef þetta er svo vitaverður arfur frá fyrrv. stjórn, þá þykir mér skörin vera,farin að færast upp í bekkinn, þegar hæstv. ráðh. er farinn að skamma sjálfan sig. Ég skal ekkert um það segja að öðru leyti, hvenær þessir menn hafa verið ráðnir, og ég var ekki á neinn hátt að finna að því, að þeir hefðu verið ráðnir. Ég minntist á þetta aðeins í sambandi við þau stóryrði, sem höfðu verið höfð í fyrra af hálfu stjórnarandstöðunnar um þetta stórkostlega og vítaverða embættismannabákn, sem væri verið að hrúga upp, og benti á, að það væri nú síður en svo, að það væri um neinn samdrátt að ræða þar, eins og nú standa sakir. Hvaðan allir þessir ágætu menn taka laun sín, sem vitað er um að eru nú ráðnir til starfa hjá ríkinu undir ýmsum nöfnum, - ég hirði ekki að nefna neina sérstaka menn í því sambandi, því að það vita vafalaust allir hv. þm. um bæði þær n. og þá einstaklinga, sem ráðnir hafa verið til sérstakra trúnaðarstarfa, þó að það þyki kannske ekki heppilegt að vera að flagga því mjög mikið, - þá hygg ég, að það verði að greiða flestum þessara manna einhver laun. Mér þykir það a.m.k. mjög ótrúlegt, ef þeir vinna þetta af ósérplægni einni saman. En við sjáum kannske á næsta ári, hvernig það kemur út. Þá lauk hæstv. ráðh. ræðu sinni með því að segja, að við í minni hl. hefðum ekkert til málanna að leggja nema yfirboð. Ja, ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. telur, að það sé hrein ósvífni af minni hl. n. að fallast ekki skilyrðislaust á allar till. meiri hl. og láta þar við sitja. Það getur vel verið, að það væri auðveldara á ýmsan máta. En eins og ég gat um í minni framsöguræðu, þá verð ég að segja, að hér er um mjög ómakleg ummæli að ræða hjá hæstv. ráðh., þar sem við í minni hl. n. leggjum aðeins fram till., sem leiða af sér rúmlega 7 millj. kr. hækkun og eru um 1% af öllum útgjöldum ríkissjóðs, eins og líkur eru til að þau verði. Ef það á að bera vott aðeins um yfirboð og ábyrgðarleysi að halda sér innan svo þröngra takmarka um flutning brtt., þá veit ég ekki, hvað má segja um þann flutning, sem hefur verið á undanförnum þingum um 60–80 millj. kr. hækkun, sem þá hefur verið flutt af minni hluta n. Og ég held sannast sagna, að hæstv. ráðh. þurfi í engu að kvarta yfir afstöðu okkar og að við höfum reynt að spilla fyrir því, að hægt væri að afgreiða fjárlög undanfarin ár eða nú á þann hátt, að þar væri ekki greiðsluhalli. Ég skal játa, að það er erfitt að miða till. nú við það, hvort þær leiði til greiðsluhalla eða ekki, þar sem engar upplýsingar liggja fyrir um tekjur, og má þá hæstv. ráðh. sjálfum sér um kenna varðandi það atriði. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um ræðu hæstv. ráðh. Það voru aðeins örfá atriði í ræðu hv. frsm. meiri hl. n., sem ég vildi minnast á. Ég skal taka það fram, svo að það valdi engum misskilningi, að almennt höfum við í minni hluta n. ekki í neinu að kvarta yfir hans stjórn á n. Hann hefur sýnt okkur fulla lipurð í öllum efnum og aldrei neitað okkur um öflun upplýsinga og annað, sem við höfum óskað eftir, þannig að þau ummæli, sem fram koma í grg. og minni ræðu, má með engu móti skilja sem neinar árásir á hann eða að það hafi vísvitandi verið reynt að gera okkur sem erfiðast fyrir. Það er aðeins á þetta bent í nál. vegna þess, að það að leggja allar till. fyrir til atkvgr. degi áður en á að útbýta þeim, að undanskildum þeim till., sem þar er tekið fram, varðandi verklegar framkvæmdir, hlýtur auðvitað að valda minni hl. allmiklum erfiðleikum, þar sem ekki er vitað fyrr en á þessu stigi málsins um till. meiri hl. um einstök atriði. Þó að erindin liggi fyrir, þá vitum við, að þau eru margfalt hærri jafnan, kröfurnar, sem þar eru, heldur en kemur til mála að sinna, og því er mjög æskilegt að hafa einhverja vitneskju um það, hvað meiri hluti n., sem stefnunni ræður, muni vilja fallast á í því efni, áður en till. eru undirbúnar, þ.e.a.s. ef maður vill hafa einhver skynsamleg vinnubrögð og ekki flytja og undirbúa till. gersamlega út í loftið, án hliðsjónar af gjaldgetu ríkissjóðs. Ég sem sagt efast ekki um, að þessi vinnutilhögun hefur ekki verið höfð með það í huga að skapa okkur erfiðleika, heldur aðeins vegna þess, að form. n. er nýtekinn við því starfi og hefur sennilega ekki haft fulla vitneskju um þær starfsreglur, sem um þetta hafa gilt. Það er auðvitað alveg rétt, að það er alltaf erfiðara fyrir minni hluta nefndar að starfa, hvort sem það erum við, sem nú erum þar, eða aðrir flokkar. Það gildir nokkuð sama. En það hefur þó verið venjan á undanförnum árum, eftir því sem ég bezt veit og minnist, að það hafa ekki verið bornar upp í einu lagi slíkar till., heldur á nokkrum fundum, þannig að menn hafa þó getað áttað sig á þeim milli funda. Frá þessu er skýrt í nál., m.a. til að gera grein fyrir því, af hverju við í n. sátum hjá við atkvgr. um stóran hluta þessara till., sem byggðist á því, að við höfðum ekki svigrúm til þess að átta okkur á þeim og bera okkur saman um þær, áður en gengið var til atkvæða, og til atkvæða var gengið það seint eða till. voru fluttar það seint í n., að ef átti að koma þeim út fyrir tilskilinn tíma, þá var þess naumast kostur að fresta afgreiðslu þeirra lengur. Grg. okkar í nál. er því nánast flutt til þess að útskýra þá afstöðu okkar við atkvgr. í n., sem af þessu leiddi, en ekki til þess að bera fram neinar ásakanir á formann n. fyrir, að hann hafi á nokkurn hátt viljað vísvitandi valda okkur erfiðleikum, þó að þessir erfiðleikar óneitanlega hafi orðið af þessari vinnutilhögun. Þá sagði hv. frsm., að það væri ekki rétt með farið, að felld hefði verið till. okkar um 20% hækkun á vegafé, heldur aðeins hefði verið fellt að nota það sem skiptigrundvöll handa þeim embættismönnum, sem gera till. um skiptingu fjárins. Ég sé nú sannast sagna ekki svo ákaflega mikinn eðlismun á þessu. Till. var borin upp og hún var felld á sínum tíma í n. Ég hygg, að bækur n. vitni um það. Hvort menn hafa gert það með einhverjum fyrirvara í huga sér um síðari hækkun, það er ekkert nema gott um það að segja, og reynslan hefur enda sýnt, að það varð svo, og ber að viðurkenna það og þakka. En engu að síður stendur sú staðreynd óbögguð, að þegar þessi till. var borin upp, þá var hún felld. Þá benti form. n. einnig á, að það væri ekki rétt hjá okkur, að það hefði verið till. sjálfstæðismanna um eftirgjafir lána til Búnaðarbankans, sem hefði verið samþykkt, heldur till., sem hefði komið frá ríkisstj. og var lögð fram í n. daginn eftir að hv. þm. Borgf. lagði þar fram sína till. Ég skal játa það og biðja afsökunar á því, að till. hv. þm. Borgf. var ekki samþykkt óbreytt, vegna þess að það voru ekki gefin eftir öll þau lán, sem hann lagði til, og er sjálfsagt að viðurkenna þetta og staðfesta, að það sé rétt. En að öðru leyti var hin endanlega afgreiðsla í samræmi við þessa till. Þá kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. kenning um það, hvernig stæði á þeim erfiðleikum, sem nú væri við að stríða varðandi útgjöld ríkissjóðs, og að það þyrfti að leggja á nýja skatta til þess að mæta þessum útgjöldum, og ástæðan átti að vera sú fyrst og fremst, að laun embættismanna ríkisins hefðu verið hækkuð á s.l. ári með nýjum launalögum; og þó raunar væri nú ekki vandinn kannske mestur af þessu, heldur það, að laun hinna hæst launuðu hefðu verið hækkuð, en þessi vandræði stöfuðu alls ekki af afleiðingum verkfallanna, sem verið hefðu 1955. Ég satt að segja vil nú ekki vera, þar sem það er ætlunin að ljúka þessum umr. hér í kvöld, að fara út í langar umr. um þetta, en ég hygg samt, að þessi hv. þm., sem hefur nú manna bezta aðstöðu til að kanna fjárhagsþróunina hjá ríkinu og orsakir hennar, hljóti í alvöru að gera sér grein fyrir því, að þessi kenning fær alls ekki staðizt nema að mjög litlu leyti. Það er auðvitað, að meginhlutinn af vandanum stafar frá þeim afleiðingum, frá þeirri skriðu, sem þessi verkföll hleyptu af stað, og sannast það bezt af því, hvaða afleiðingar hafa af þeim orðið,að það var talið nauðsynlegt hjá núv. hæstv. ríkisstj. að láta það vera eitt sinna fyrstu verka að stöðva eða koma í veg fyrir hluta þeirrar kauphækkunar, sem leitt hafði af samningum eftir þau verkföll, þannig að þar var auðvitað að finna mjög veigamikla játningu um það, hvað ríkisstj. taldi að þarna hefði alvarlegur hlutur gerzt, og ef hv. form. fjvn. lítur í grg. hæstv. fjmrh. fyrir síðasta fjárlagafrv. og ræður hans og útskýringar í því sambandi, þá hygg ég, að hann geti fengið glögga og skýra staðfestingu á þeim ummælum, sem ég hafði hér um það efni. Varðandi svo það atriðið, að þeir skattar, sem nú hefðu verið lagðir á, þessar 250-300 millj., legðust ekki á alþýðuna, sem væri nýbreytni, þá er það kenning, sem er mjög haldið á lofti nú, og að þessa peninga sé hægt að taka, án þess að það helzt komi við nokkurn mann. Ég sé enga ástæðu til að fara að ræða það nánar við þessa umr. Það verður reynslan, sem bezt sker úr um það. En hitt held ég liggi í augum uppi og það muni hv. frsm. meiri hlutans hafa orðið var við við afgreiðslu fjárlaga og þær endurskoðanir, sem gerðar hafa verið af ríkisstofnunum, að ekki er líklegt, að þessar ráðstafanir, sem nú hafa verið gerðar, dragi sérstaklega úr verðbólguskriðunni, þannig að enn verði nú um skeið að hlaupa með vagninum, eins og þeir komast svo skáldlega að orði í sínu nál. Hvort þarf að grípa til enn róttækari og sársaukafyllri aðgerða, eins og einnig er nefnt í nál., skal ég ekkert um segja, því mun reynslan skera úr. Ef ætlunin er sú, að við samningu næstu fjárlaga verði búið að leysa verðbólguvandamálið, þá er það vissulega fagnaðar- og gleðiefni, en ég vil leyfa mér að láta í ljós nokkrar efasemdir um það, a.m.k. bendir sú byrjun, sem varð nú um áramótin, sannarlega ekki í þá átt.



Það er m.a. í tilefni af till. meiri hl. fjvn. um 600 þús. kr. viðbótarfjárveitingu til brúar á Norðurá í Skagafirði og brtt. minni hl. fjvn. um, að þessar 600 þús. kr. til Norðurárbrúar falli niður og í stað hennar komi Hjaltadalsá hjá Laufskálaholti með sömu fjárhæð, sem ég hef kvatt mér hljóðs til þess að gera grein þar fyrir atkvæði mínu. Það hafa nokkrar deilur og hagsmunatogstreita verið um, hvar þessi brú ætti að standa, og hafa tveir staðir þar komið til álita, við svokallaðan Skeljungshöfða neðst í Norðurárdal og á svokölluðu Gvendarnesi 4 km innar í dalnum. Vegamálastjóri og verkfræðingar hans hafa lagt einróma til, að brúin yrði byggð inni í dalnum á Gvendarnesi. Færa þeir fyrir því þær ástæður, að þar falli áin í þrengslum, geti ekki haggazt úr þeim farvegi og botninn sé öruggur, hvað sem á gangi. Áætlar vegamálastjóri, að brú þar mundi kosta nú um 940 þús. kr. Til er geymslufé fyrri ára fjárveitingar til þessarar brúar, að upphæð um 920 þús. kr. Það er því til nú að kalla nægilegt fé til að byggja þessa brú á Norðurá í Gvendarnesi, eins og verkfræðingarnir hafa lagt til. Um hitt brúarstæðið er það að segja, að brúnni undan Skeljungshöfða er ætlað að standa á viðáttumiklum eyrum, sem Norðurá fer yfir í stórflóðum og getur þá brotið sér farveg sitt á hvað. Árbotninn er þannig, að staurar verða ekki reknir niður til að tryggja undirstöðu brúarstöplanna, svo að ekki rífi undan þeim. Af þessu leiðir, að brúin verður í stöðugri hættu, að undan henni grafi og hún falli ofan í ána í stórflóðum, sem eru þarna tíð. Þetta er það, sem verkfræðingar og aðrir óttast. Við þetta bætist, að áætlað er, að brú á þessum stað kosti um 1 millj. og 700 þús. kr. eða nær helmingi meira en brúin í Gvendarnesi. Vegamálastjóri hefur því farið fram á 770 þús. kr. aukafjárveitingu, ef byggja eigi brúna hjá Skeljungshöfða, en meiri hl. fjvn. hefur tekið upp þar af aðeins 600 þús. kr. til brúarinnar. Eftirstöðvarnar, 170 þús. kr., eiga þá væntanlega að heimilast á fjáraukalögum á sínum tíma. Brúnni á Norðurá, hvar sem hún verður staðsett, er ætlað að koma 8 heimilum sunnan árinnar í öruggt akvegasamband. Tvö þeirra óska mjög eftir, að brúin verði byggð í Gvendarnesi, en ábúendur hinna 6 jarðanna hafa flestir lagt mikla áherzlu á, að brúin yrði byggð undan Skeljungshöfða, ella yrðu þeir að fara 4 km leið inn í dalinn til að komast á brúna, þ.e. rúmlega 8 km krók, ef farið væri til Sauðárkróks. Því miður verða margir að búa við það að taka á sig króka til að komast á brýr, og mun svo ávallt verða, því að engum kemur til hugar, að vatnsföll verði brúuð undan hverjum bæ. Hraðfara farartæki gera nú sitt til, að vegarlengdanna gætir litið eða þær gleymast að mestu. Undanfarið hafa bifreiðar verið á flestum þessum bæjum. Meðan svo er, mundi þessi krókur ekki valda miklum töfum. Þetta brúarmál hefur því miður verið sótt meira af kappi en forsjá. T.d. var fyrir nokkrum árum safnað undirskriftum í nágrannasveitum undir áskorun um að byggja brúna á eyrunum undan Skeljungshöfða, áður en nokkrar botnrannsóknir höfðu farið fram eða endanlegar kostnaðaráætlanir lágu fyrir. Þá verður á það að líta í þessu sambandi, að samkv. brúalögum á að byggja brú á Héraðsvötnum nálægt Flatartungu, er tengir þessa bæi sunnan Norðurár við vegakerfið vestan Héraðsvatna til Sauðárkróks. Höfum við þm. Skagf. unnið að því. En með þessari brú og vegarkafla frá henni fá þessir 6 bæir nær 6 km styttri leið til Sauðárkróks en um veginn og brúna hjá Skeljungshöfða. Loks má geta þess, að brú á Gvendarnesi í sambandi við fyrirhugaða brú á Héraðsvötnum hjá Flatartungu tryggir bezt öruggt vegasamband yfir Skagafjörð á leiðinni milli Suðurlands og héraðanna norðan Öxnadalsheiðar. Vísa ég um það til álits vegamálastjóra, sem hefur legið fyrir. Þegar ég lít á þetta mál í heild og að mér finnst alveg hlutlaust, þá verða þrjú atriði þyngst á metunum. Í fyrsta lagi: Allir verkfræðingar vegamálastjórnarinnar eru sammála um að ráða frá því, að brúin sé byggð undan Skeljungshöfða. Það verður því gert algerlega á ábyrgð ríkisstj. og þeirra þm., sem knýja það fram. Í öðru lagi eru líkindi til, að það sé aðeins nokkurra ára tímaspursmál, að þessir 6 bæir fái styttri veg til Sauðárkróks en um brú hjá Skeljungshöfða, og að þeim peningum, sem færu í þá brú, væri,þess vegna betur varið til annars. Í þriðja lagi er áætlað, að ríkissjóður verði að leggja fram mer 800 þús. kr. til viðbótar, ef brúin verður byggð undan Skeljungshöfða. Fyrir þessa upphæð mætti byggja allstóra brú í Skagafirði eða 2–3 minni brýr. Ég gæti talið upp ekki allfáar brýr í Skagafirði, sem bændur bíða eftir með óþreyju, þar sem brúarleysið torveldar mjólkurflutninga og aðrar nauðsynlegar samgöngur, svo að jarðir haldist í byggð eða endurbyggist fyrir atbeina nýbýlastjórnar. Allar þessar brúarbyggingar verða að þokast aftur á bak, aftar í röðina um eitt eða fleiri ár, ef brúarfénu í Skagafirði í ár er að miklu leyti kastað í brúna undan Skeljungshöfða. Hv. meiri hl. fjvn. virðist því miður ekki vorkenna þessum mönnum að búa við áframhaldandi brúarleysi og hvers konar vandræði, sem af því stafa. Í þess stað virðist áhugi meiri hl. beinast að því, að heimilisfólk á 6 bæjum losni við að taka á sig dálítinn krók til að komast á örugga brú, þar til hin brúin kemur, sem veitir þessu fólki stytztu akleið í kaupstað, sem það getur nokkru sinni átt kost á. Og til þess að spara því þennan bráðabirgðakrók á að verja nær 800 þús. kr. úr ríkissjóði og tefja með því byggingu aðkallandi brúa í héraðinu um lengri eða skemmri tíma. Ég ann þessu fólki alls góðs, en þetta tel ég of langt gengið. En hörmulegast væri þó, ef brúin stæði ekki og þetta fólk yrði svo brúarlaust eftir sem áður, eins og margir óttast. Að endingu vil ég benda á, að telji þm., sem ég hef nokkra ástæðu til að ætla, að fyrrverandi samgmrh. hafi yfirsézt stórlega, er hann ákvað brúnni stað þvert ofan í eindregnar tillögur verkfræðinganna, þá er það skylda Alþ. að ógilda þann úrskurð með því að veita ekki fé til brúarinnar á þessum stað, svo að verra hljótist ekki af. Með tilvísun til framangreindra aðstæðna mun ég greiða atkv. með till. minni hl. fjvn. um, að fjárveiting til Norðurárbrúar falli niður og í stað þess komi tilsvarandi fjárveiting til brúar á Hjaltadalsá undan Laufskálaholti, en samkomulag hefur verið um það, að Hjaltadalsárbrúin væri næst í röðinni af hinum stærri brúm í Skagafirði og löngu lofað af okkur þm. kjördæmisins. Þessi brú mun kosta álíka mikið og fé það, sem vegamálastjóri telur að vanti í brúna undan Skeljungshöfða. Brúin er aðkallandi vegna mjólkurflutninga og annarra samgangna, og bændur í Hjaltadal eru orðnir langþreyttir að bíða eftir henni. Ég skal svo ekki ræða um þetta frekar. En ég á hér tili. ásamt samþingismanni mínum, sem er 1. flm. till., en þar sem hann er lasinn mjög og getur ekki mætt hér, þá vil ég segja um hana nokkur orð. Till. er á þskj. 261,II. Við þm. Skagf. eigum þarna brtt., þar sem lagt er til, að 500 þús. kr. fjárveiting til Siglufjarðarvegarins ytri verði færð ofan í 300 þús. kr. og að 200 þús. kr., sem við það sparast, verði bætt við fjárveitingu til Siglufjarðarvegar, sem eru ætlaðar 210 þús. kr. í till. meiri hl. fjvn., svo að upphæðin til þessa vegar verði 410 þús. kr. Þannig hagar til, að Siglufjarðarvegur nær frá Hofsósi út Höfðaströnd, um Sléttuhlíð og Fljót og um Siglufjarðarskarð til Siglufjarðar. Það er kominn góður upphleyptur vegur frá Hofsósi og alllangt út í Sléttuhlíðina að bæ, sem heitir Keldur og er utarlega í Sléttuhlíðinni. Þaðan að Haganesvík í Fljótum eru gamlir hestatroðningar, sem hafa verið ruddir og lagfærðir nokkuð, en verða ófærir strax í fyrstu snjóum. Bitnar þetta á þeim, sem þarna búa, og svo Siglfirðingum, sem leið eiga yfir skarðið. Siglufjarðarvegurinn ytri liggur aftur af Siglufjarðarvegi utan við Hraun, sem er yzti bær í Fljótum, og honum er ætlað að liggja með sjó fram langan veg og svo um jarðgöng gegnum fjallið til Siglufjarðar. Áætlað er, að þessi vegur kosti um 11 millj. kr., eftir því sem mér er sagt, og þar af jarðgöngin um 6 millj. kr. Allur þessi vegur liggur í óbyggð, eins og sakir standa, þar til hann kemst til Siglufjarðar. Þessi vegur kemur því engum að notum, fyrr en hann er kominn alla leið til Siglufjarðar. Við þm. Skagf. erum því eindregið fylgjandi, að þessi vegur verði lagður. Teljum við það allmikið hagsmunamál fyrir Skagfirðinga eins og Siglfirðinga. Hitt getur svo engum dulizt, að hér er byrjað á öfugum enda, þegar lagt er stórfé í ytri Siglufjarðarveginn út undir Stráka, en ekki hirt um að leggja veginn um Fljót og Sléttuhlíð, sem ytri vegurinn á að tengjast við. Það yrði lítið gagn að slíkum vegi, ef hinn vegurinn, sem nefnist Siglufjarðarvegur, væri kolófær meiri hluta ársins. Þetta eru álíka vinnubrögð og ef vegurinn yfir Holtavörðuheiði hefði verið lagður, áður en akvegur var gerður frá Hvammi í Norðurárdal að Fornahvammi. Vitanlega datt engum manni slík vitleysa í hug. Till. okkar þm. Skagf. er til þess að ráða nokkra bót á þessu, að það verði unnið meira í fremri veginum, svo að hann verði þó fullgerður, þegar nýi vegurinn til Siglufjarðar opnast og verður fær; annars komast þeir ekkert, þó að nýi vegurinn væri gerður, mikinn hluta ársins. Við þm. Skagf. færðum það í tal við þm. Siglf., að hann gæfi samþykki sitt til þess, að vegamálastjóri mætti nota 200 þús. kr. af fjárveitingunni til Siglufjarðarvegar ytri til þess að þoka áfram veginum út í Fljót áleiðis til ytri vegarins, því að við höfum engan áhuga fyrir því að spilla fyrir þessum ytri vegi, þetta yrði lán eða geymslufé, sem yrði endurgreitt af framlagi til vegarins síðar, er ytri vegurinn þyrfti á því að halda. Þm. Siglf. tók þessu líklega, en við það hefur setið. Við ákváðum því að bera fram þessa till. okkar, sem ég nú hef gert grein fyrir, og vænti ég, að henni verði vel tekið. Ég læt svo máli mínu lokið. Ég get raunar bætt einu hér við. Það var lýst hér skriflegri till. áðan um styrk til Norðurlandsbátsins eða bátsins, sem gengur frá Akureyri til Sauðárkróks. Ég vil fyrir hönd okkar þm. Skagf. geta þess, að það, að slíkur bátur gangi, er skilyrði fyrir því, að Siglfirðingar geti fengið mjólk frá Sauðárkróki, og vitanlega gildir það sama um, að þeir geti fengið mjólk frá Akureyri. Við erum samningum bundnir um það að láta Siglufirði í té ásamt Mjólkursamlagi Eyfirðinga þá mjólk, sem þeir þarfnast eða vanhagar um, en það er ekki með nokkru móti unnt, ef þessi bátur getur ekki gengið reglulega yfir vetrarmánuðina eða þangað til vegurinn til Siglufjarðar opnast, og geta allir séð, hve mikilsvert það er, fyrir utan alla þá mannflutninga, sem þarna eiga sér stað. Og þorpin austan fjarðarins, Haganesvík og Hofsós, eru að langmestu leyti með sína flutninga og samgöngur háð þessum báti eða því, að þessi bátur gangi. Ég mæli þess vegna eindregið með, að þessi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. þm. Snæf. (SÁ), þm. Dal. (ÁB) og 10. landsk. þm. (PP) flytja ásamt mér brtt. á þskj. 260, þess efnis, að fjárveiting til að gera akfæran veg um Heydal á Snæfellsnesi verði hækkuð úr 150 þús. kr., eins og gert er ráð fyrir í brtt. fjvn., í 500 þús. kr., eða til vara í 350 þús. kr. Svo sem þm. mun kunnugt, var Heydalsvegur tekinn í tölu þjóðvega á þinginu 1942-43 fyrir forgöngu þm. Snæf., sem þá var Gunnar Thoroddsen borgarstjóri. Ekkert hefur enn verið unnið að vegagerð á sjálfum Heydal, en undanfarin ár hefur lagningu vega að sjálfsögðu miðað áfram um Dalasýslu til Skógarstrandar í áttina að Heydal að norðan og enn fremur um Hnappadal að sunnan. Hefur þessi vegagerð leitt til þess, að nú eru menn farnir að eygja lokatakmarkið í þessu efni, sem er akfær þjóðbraut yfir fjallgarðinn milli Mýra- og Hnappadalssýslu að sunnan og Snæfellsnes- og Dalasýslu að vestan og norðan. Athuganir hafa margleitt í ljós, að þessi leið er að jafnaði miklu snjóminni en aðrar leiðir, sem völ er á milli héraða þar um slóðir. Gefur það auga leið, þar sem Heydalur er aðeins í 140–160 m hæð yfir sjávarmál, en nær hæst 180 m á örmjóum hjalla eða rifi. Kerlingarskarð er hins vegar 300 m yfir sjó og Brattabrekka er á 5 km kafla í 300–400 m hæð yfir sjávarmáli. Þegar Heydalur var samþykktur sem þjóðvegur 1943, raunar með naumum meiri hluta, komst hv. 1. þm. N-M. (PZ) svo að orði, með leyfi hæstv. forseta, - en hann mun nú, hv. þm. N-M., vera sá þm., sem er einna gerkunnugastur staðháttum um allt land. Hann sagði: „Með því að þetta er eina leiðin milli Vestur og Suðurlands, sem ég þekki, sem er venjulega snjólaus að vetrinum og þess vegna oftast fær, segi ég já.“ Samkvæmt upplýsingum vegamálastjóra eru nú ólagðir um 20 km á umræddri leið, og er áætlaður kostnaður röskar 2 millj. kr. - 500 þús. kr. fjárveiting nú mundi því marka verulegt spor í áttina. Á þingi 1954 gerðu þm. Snæf., Dal. og Str. merka tilraun til að hrinda þessari vegagerð áleiðis. Ekki bar það þó árangur. Það var fyrst í fyrra, að tekin var á fjárlög 150 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni fyrir atbeina þm. Dal. og Snæf. Það er öllum ljóst, að víða er þörf á nýjum vegum. Fáar sýslur munu þó vera öllu verr settar en Dalasýsla að vetrarlagi, þegar snjóalög loka vegum að og frá héraðinu og ís leggur á Hvammsfjörð og Gilsfjörð, eins og stundum kemur fyrir, síðast í fyrravetur um tíma, þó að sá vetur væri mildur. En þar við bætist, að meira en helmingur Dalasýslu er nú í sárum atvinnulega séð vegna endurtekinna fjárskipta. Hafa bændum að sönnu verið veittar tilskildar bætur úr ríkissjóði samkv. fjárskiptalögum, en þeir, sem bezt þekkja til, vita þó, að tjón það og áföll, er þeir verða fyrir vegna fjárskiptanna, eru seint að fullu bætt. Eins og bent hefur verið á á þessu þingi, m.a. í grg. með þáltill. hv. þm. Dal. (ÁB) um aðstoð til bænda vegna fjárskipta, er sauðfjárrækt svo að segja eina atvinnugrein bænda í Dalasýslu. En nautgriparækt er einnig framkvæmanleg í miklu stærri stíl en nú er og þar með mjólkursala. Málin standa nú þannig, að mjólkursamlagið í Borgarnesi mun vera reiðubúið að taka við mjólk úr Dalasýslu, en til þess að geta þegið þetta boð þurfa bændur að geta komið mjólkinni frá sér suður yfir fjallið til Borgarness. Ég býst við því, eftir því sem mér hefur skilizt, að margir hv. alþm. sjái ýmis tormerki á því að greiða Dalabændum hærri fjárskipta- og sauðleysisbætur en nú er ákveðið í lögum. En ég vil benda á, að ýmislegt annað er hægt að gera, sem beint og óbeint getur styrkt bændur í þessu byggðarlagi í lífsbaráttu þeirra. Eitt af því er það, sem þessi till. fer fram á, að opna bændum leið til að auka fjölbreytni atvinnulífsins með því að hraða vegagerð, sem er skilyrði fyrir því, að þeir geti snúið sér að mjólkursölu jafnhliða sauðfjárbúskap. Það má einnig nefna, að vegur um Heydal er ekki eingöngu til hagsbóta fyrir Breiðafjarðarbyggðir, heldur jafnframt fyrir meginhluta Vestur- og Norðurlands. Ég treysti þingheimi til að viðurkenna þá sérstöðu, sem hér er um að ræða. Með því að samþ. aðaltill. okkar fjórmenninganna væri miklum áfanga náð í þessu mikla hagsmunamáli, sem hlýtur allra hluta vegna að verða framkvæmt á allra næstu árum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar brtt. á þskj. 262 ásamt 2. þm. Árn. (SÓÓ), sem ég skal lýsa hér í örfáum orðum. Það er í fyrsta lagi við 13. gr. A. III, að fyrir 100 þús. kr. komi 200 þús. kr. við Botnsá í Mjóafirði. Að við flytjum þessa till., kemur af því, að hv. þm. N-Ísf. (SB) er nú fjarstaddur og getur þess vegna ekki gætt hagsmuna síns kjördæmis í þessu máli. Þessi brú á Botnsá er á veginum, sem liggur frá Ísafjarðardjúpi og áleiðis til Ísafjarðar. Það er allmikið eftir af þeim vegi, en þó er búið að ryðja veginn úr botni Ísafjarðar og yfir að botni í Mjóafirði, en þetta er sú brú, sem við er átt, og vegurinn er orðinn fær þessa leið, nema hvað eftir er að bera ofan í lítils háttar næst brúnni. Síðan er búið að ryðja veginn fyrir botni fjarðarins yfir að Heydal og nokkuð áleiðis út með firðinum í áttina til Ögurs. Það er vitanlega bráðnauðsynlegt, um leið og þessum vegi er haldið áfram, að brúa stærstu árnar á leiðinni. Það er að vísu gert ráð fyrir, að þessi brú, sem þarna er, kosti meira fé en hér er farið fram á, og hv. þm. N-Ísf. mun hafa farið fram á, að til hennar væri veitt á þessu ári 450 þús., en það hefur ekki tekizt að fá hv. fjvn. til að fallast á það. En það er skoðun okkar, að minnsta fé, sem að gagni muni koma í ár, sé að veita til þess 200 þús. Það mun áður hafa verið boðið að leggja nokkurt fé að láni, til þess að þessi brú fengist lögð, og ég hygg, að það væru líkur til þess nú, ef 200 þús. kr. fengjust í brúna á Botnsá, að það fé, sem til vantar, þannig að hægt væri að ljúka brúnni, mundi fást lánað, og þá væri það nokkuð nær þeim áfanga, sem á þó nokkuð langt í land og of langt með þeim fjárveitingum, sem fengizt hafa undanfarið, að Djúpið komist í samband við Ísafjörð sunnan megin. Þá er önnur till. frá okkur um, að fyrir 100 þús. kr. til bryggju í Bolungavík eða hafnarinnar þar komi 200 þús. Þetta er eitthvert þróttmesta byggðarlagið við Djúp. Þeim, sem þar ráða fyrir, hefur tekizt með frábærum dugnaði að byggja upp atvinnulífið og halda í horfinu, þannig að þar hefur ekki fækkað, heldur hygg ég, að þar fari heldur fjölgandi, og þeir hafa átt við mjög mikla örðugleika að stríða, eins og hv. þingheimi er kunnugt, með hafnarbætur hjá sér. Það er ákaflega erfitt þar með hafnarbætur, og því miður .hefur stundum tekizt svo til, að ekki hafa verið nógu sterkbyggðar þær aðgerðir, sem gerðar hafa verið þarna, og þess vegna hefur hvað eftir annað komið fyrir í stórviðrum, að brjóturinn hefur skemmzt. Nú er sem betur fer þau gleðitíðindi að segja af brjótnum, að nú hafa engar skemmdir á honum orðið, síðan síðast var við hann unnið. Það hefur verið unnið við hann núna á síðustu árum af mönnum, sem kunnugir hafa verið þarna vestra og vita, hvað mikið er í húfi, að verkið sé vandað svo sem verða má, og sem betur fer virðist það hafa dugað nú, og það hafa engar skemmdir á honum orðið, síðan síðast var við hann gert. En það, sem veldur því, að nú er farið fram á fjárveitingu til brjótsins, er það, að skipin, sem þeir nota til fiskveiða þarna í Bolungavík, eru að stækka, eða þeir eru að fá sér stærri skip en áður var til þess að fylgjast með tímanum, og þá geta þau ekki athafnað sig þarna, nema eitthvað sé enn þá frekar úr bætt en hingað til hefur verið gert. Hins vegar hefur reynslan sýnt það þarna í Bolungavík, að það þýðir ekki að vera með smáaðgerðir, það þarf að hafa nokkuð stórt í takinu og tryggja sérstaklega, að það, sem gert er hverju sinni, sé fullgert. Það er ekki hægt að byrja smátt, og því hygg ég, að það komi ekki að neinu gagni í svipinn minni fjárhæð en 200 þús. kr. Þá er í þriðja lagi við 13. gr. C. IX. til ferjuhafnar í Bæjum á Snæfjallaströnd. Snæfjallahreppur er einn fámennasti hreppurinn, sem enn er í byggð í Norður-Ísafjarðarsýslu, og þetta er sú eina samgöngubót, sem þar er nú og gerir færar samgöngur eða bætir úr samgöngum við umheiminn. Því er nauðsynlegt, að þessi ferjubryggja á Bæjum sé í lagi, þannig að Djúpbáturinn geti við hana lagzt. Nú í vestanveðrinu, sem gekk yfir Vestfirði um daginn, urðu skemmdir á þessari bryggju, og hreppurinn er, eins og ég .sagði áðan, hinn fámennasti, sem enn er í byggð í Norður-Ísafjarðarsýslu, og það er algerlega um megn þeim, sem þar búa, að kosta viðgerð á bryggjunni af eigin rammleik. Hins vegar er nokkur framfarahugur í þeim, sem þarna búa. Þeir eru að rækta landið og búa sig undir að halda áfram að búa þarna, og ég álít, að það sé mikilsvert að létta undir með þeim, þannig að þeir vegna samgönguleysis þurfi ekki að hreikjast þaðan í burt. Þá hafði ég ásamt hv. 8. landsk. (BjörnJ) og hv. 4. landsk. (GeirG) leyft mér að flytja hér brtt. við 22. gr., en hún er því miður ekki komin úr prentun, og munum við því leggja hana fram við 3. umr. Það er í henni falið, að heimilt sé að hækka ábyrgð ríkissjóðs úr 60 í 80% til þeirra stóru fiskiðjuvera, sem nú er verið að byggja á nokkrum stöðum á landinu. Það eru fjögur fiskiðjuver, sem við eigum hér við, þ.e. fiskiðjuverið í Hafnarfirði, á Ísafirði, á Akureyri og Seyðisfirði. Þetta eru mjög stór fiskiðjuver, og það er öllum kunnugt, að a.m.k. á Ísafirði og ég hygg á Seyðisfirði og á Akureyri líka a.m.k. er algerlega um megn þeim bæjarfélögum eða íbúum þeirra að leggja fram þau 40%, sem ríkisvaldið gerir ráð fyrir að lögð séu fram. Þessi fiskiðjuver munu kosta yfir 10 millj. hvert. Munu nú þegar vera komnar í þau hvert yfir 8 millj., og a.m.k. á sumum stöðunum mun láta nærri, að fullnotuð sé þessi 60% ríkisábyrgðarheimild, sem veitt er nú í lögum. Við erum því sammála, að hækkuð sé úr 20 millj. í 50 millj. sú fjárhæð, sem ætluð er til þessara ábyrgða, en teljum, að það muni ekki koma að notum, nema einnig fáist hækkuð ábyrgðarheimildin úr 60% í 80%. Það hefði að vísu verið hugsanlegt, að bæta hefði mátt úr þessu að nokkru leyti með því að hækka atvinnubótafé, en ég geri ekki ráð fyrir, og það er a.m.k. ekki gert ráð fyrir því enn þá í fjárlagafrv., að það verði hækkað svo mikið, að til mála komi, að sú upphæð, sem þarna hlýtur að vanta, til þess að hægt sé að fullgera þessi hús, fáist þar. Hins vegar er það svo með þessi hús, að þau eru núna að vísu komin alllangt áleiðis, en þó ekki komin í notkun, og svona eins og þau eru núna, þá munu þau kosta milli 4 og 5 þús. kr. á dag án þess að vera að nokkru gagni, og ekki einasta er það blóðugt fyrir okkur, sem megum horfa upp á þessi hús svona, heldur er það frá þjóðhagslegu sjónarmiði líka alveg fráleitt að reyna ekki að stuðla að því, að þau komist í gagnið.



Herra forseti. Það væri nú raunar dálítið freistandi að fara fáeinum orðum um þetta fjárlagafrv. almennt, en ég mun ekki gera það, heldur aðeins segja hér fáein orð um brtt., sem ég flyt á þskj. 260. Það er kunnugt mál, að á undanförnum árum hafa verið teknir í þjóðvegatölu sýsluvegir eitthvað á þriðja þúsund kílómetrar. Þetta hefur verið gert vegna þess, að héruðin hafa ekki verið fær um að standa undir þeim mikla kostnaði, sem af vegaframkvæmdunum hefur leitt, og það hefur verið gert í trausti þess, að Alþingi eða fjárveitingavaldið yki framlög til vegabóta í hlutfalli við þá aukningu á þjóðvegum, sem þetta hefur í för með sér. En því miður hefur þetta brugðizt. Bæði s.l. ár og nú hefur það sýnt sig, að það er eins og vegabótamálin séu eitthvert sérstakt olnbogabarn ríkisstj. Svo langt er gengið varðandi það frv., sem hér liggur fyrir, að það á að lækka um 4 millj. till. um framlög til vegabóta frá því, sem var á síðustu fjárl., eins og þegar hefur verið bent á. Hv. meiri hl. fjvn. lagfærir það nú að vísu, en þar með er ekki vei fyrir séð, vegna þess að reynslan sannar það og sýnir, að það er alltaf að verða minna og minna úr fénu á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum, og eins og þegar hefur verið upplýst af frsm. minni hl. fjvn., lítur vegamálstjóri svo á nú, að það, sem kostaði 100 þús. kr. árið 1956, muni á þessu ári kosta 120 þús. kr. Ég skal geta þess, að í mínu héraði var í síðasta mánuði haldinn fjölmennur þingmálafundur og þar saman komnir menn af öllum flokkum. Þar var rætt mjög rækilega um samgöngumál innanhéraðs, og kom í ljós, að allir menn, sem þar voru mættir, af hvaða flokki sem þeir voru, voru sammála um tillögur í því sambandi, alveg eins þeir, sem eru stuðningsmenn stjórnarflokkanna, eins og mínir flokksmenn, og það var farið þar fram á m.a. að óska eftir sem lágmarki til vegaframkvæmda í mínu héraði 800 þús. kr. og mér eðlilega falið að koma þeirri kröfu áleiðis við ríkisstj. og Alþingi. Hef ég lagt hana fyrir hv. fjvn. Nú er útkoman hins vegar sú, að í till. meiri hl. hv. fjvn. eru mínu héraði ætlaðar aðeins 500 þús. kr. til þessara framkvæmda á þessu ári. Það getur þess vegna engan undrað, þó að ég fari fram á nokkra hækkun á þessu fjárframlagi. Skiptingin, sem liggur fyrir í till. fjvn., er eftir till. vegamálastjóra, og ég vildi ekki fara að gera þar breytingar á, vegna þess sérstaklega, að í alla vegina er lögð til minni fjárhæð en þörfin krefur. En ég flyt hér á þskj. 260 till. um nokkra fjárveitingu í tvo aðra vegi, sem ekki er neitt fé ætlað til í þessum till. fjvn., og er þar í fyrsta lagi Reykjabraut, sem er vegur, er liggur frá Húnvetningabraut rétt norðan Giljár og upp að Svínavatni, mjög þýðingarmikill vegur. Ég skal taka það fram, að ég hef ekki sótt um fjárveitingar í þennan veg undanfarin ár, vegna þess að það hefur verið unnið að því að byggja Svínadalsveginn, sem er áframhald af þessum vegi og er ætlað að tengja saman þessar byggðir. Það má nú segja, að ef það væri eingöngu um innanhéraðssamgöngur að ræða, þá skipti ekki ákaflega miklu máli um þennan veg, enda þótt hann sé þeirra vegna einnig nauðsynlegur. En hér er um meira að tala, því að ef þessi vegur er lagður, þá mundi hann stytta leiðina milli Reykjavíkur og Akureyrar um 15 km, því að þá yrði leiðin um fremri Blöndubrú. Það má þó í sjálfu sér segja, að það skipti ekki ákaflega miklu máli að sumrinu um 15 km leið, hvort hún er lengri eða skemmri á þessum þýðingarmikla þjóðvegi. En hitt skiptir miklu meira máli, að að vetrinum, þegar snjóalög eru og harðindi, þá er það iðulega, að þessi vegur mundi vera snjóléttur og alltaf fær, þó að Langadalsvegurinn væri ófær. Þess vegna er hér um þýðingarmikið mál að ræða, og þó að ég fari ekki hér fram á nema 50 þús. kr. fjárveitingu, þá er það, eins og menn skilja, aðeins byrjun. Þá er annar vegur, sem ekki er neitt ætlað til í þessum till. hv. fjvn., og það er Norðurárdalsvegur, sem liggur upp frá Skagastrandarvegi um Norðurárdal og til Sauðárkróks. Sá vegur er þýðingarmikil samgönguleið, ekki einasta fyrir þann dal, sem er byggður dalur, heldur er hún og byrjun á lögðum vegi milli héraða, Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu. Ég fer einnig fram á, að í þennan veg verði lagðar fram 50 þús. kr. Þá flyt ég í þriðja lagi brtt., sem er enn stærra mál en það, sem ég hef hér vikið að, og það er um Skagastrandarhöfn. Hv. fjvn. leggur til, að aðeins séu veittar 100 þús. kr. til þessarar hafnar. Ég fór fram á hálfa aðra milljón og sendi hv. n. áætlun frá vitamálastjórninni, sem að vísu var gerð s.l. sumar, um það, að sú viðgerð, sem þarna er óhjákvæmileg, kosti aldrei undir hálfri annarri milljón króna. Nú hefur sú breyting á orðið til hins verra. Í fyrsta lagi, að frá því að þessi áætlun var gerð, hefur kostnaðurinn við slík verk stórkostlega aukizt. Í öðru lagi hefur það óhapp skeð, að í ofviðrunum, sem geisuðu í s.l. mánuði, hafa orðið mjög alvarlegar bilanir á hafnargarðinum á Skagaströnd, sem ég hef engar áætlanir um, hvað muni kosta að gera við. Ég vil í þessu sambandi algerlega mótmæla þeirri reglu, sem tekin hefur verið upp af fjvn., ekki nú í fyrsta sinn, heldur stundum áður, að miða framlögin til hafnargerða eingöngu við þær skuldir, sem ríkissjóður á ógreiddar til hafnargerðanna. Með því móti er farið inn á þá leið að veita þeim alltaf hæst, sem sterkasta hafa aðstöðuna, þeim stöðum, sem mesta möguleika hafa til þess að útvega sér lánsfé eða leggja fram fé sjálfir, og það verða auðvitað alltaf fjölmennustu kaupstaðirnir. Í þessu efni verður fyrst og fremst að líta á þörfina, og þó að alltaf geti veríð álitamál og sennilega aldrei samkomulag um, hvar þörfin sé mest varðandi nýbyggingar á hafnarumbótum, þá ættu þó allir hv. þm. að geta verið sammála um það, að á því er þörfin mest að sjá um það, að þau mannvirki á þessu sviði, sem búið er að gera, séu ekki látin drabbast niður, vegna þess að það fáist ekki fjárveitingar til þeirra, og það er það, sem hér er um að ræða á þessu sviði, þó að ég fari ekki fram á þarna nema 600 þúsund króna fjárveitingu, þá mundi það ekki nægja, því að það yrði að gera aðrar ráðstafanir til lánsútvegunar til björgunar því milljónafyrirtæki, sem þarna er búið að byggja. Ég vil þess vegna mega vona, að hv. þm. skilji það, að hér er um svo mikið nauðsynjamál að ræða, að það má alls ekki lengur ganga fram hjá því að bæta þar úr. Ég skal játa, að það væri mikil þörf á því að fara fram á fjárveitingu til aukningar á höfninni þarna, en ég fer ekki fram á neitt slíkt, heldur aðeins fer ég fram á, að það sé veitt fé til þessa mannvirkis þannig, að því sé nokkurn veginn óhætt, og gert við þær skemmdir, sem orðið hafa, svo að það sé ekki í sífelldri hættu, sem það er og að mjög miklu leyti stafar af því, að það hafa ekki fengizt fjárveitingar til þess að fullgera þann garð, sem áður var búið að leggja. Nú er það svo á þessum stað, að í raun og veru á ríkið mannvirkið, og ríkið á þarna fasteignir upp á marga tugi milljóna, svo að það er sannarlega ríkisins mál að sjá um, að það sé ekki haldið svo í fjárveitingar á þessu sviði, að það sé látið viðgangast, að mannvirki slíkt sem þetta sé látið drabbast niður, vegna þess að það fást ekki neinir peningar til þess að gera við það. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að á stöðum slíkum sem þessum, þar sem óhöppin hafa steðjað að hvert á fætur öðru, síldveiðibrestur og fiskveiðibrestur umfram það, sem áður var, þá eru ekki miklir möguleikar til þess að útvega sér lánsfé til þess að gera við það stóra mannvirki, sem þarna er um að ræða. Ég skal geta þess hér, að það liggja líka fyrir beiðnir um verulega fjárveitingu til framhaldandi hafnarbóta á Blönduósi, en vegna vanrækslu frá vitamálastjóra hef ég ekki í höndum áætlun um þá viðbót, og þess vegna verð ég að geyma till. um það fram til 3. umr. og vona, að mér gefist tækifæri til þess að tala við hv. fjvn., áður en þar að kemur. Raunar komu hér nokkrir menn nú í vetur úr hreppsnefndinni á Blönduósi og töluðu um þetta þýðingarmikla mál við hv. fjvn. En það hefur ekki enn þá fengið áheyrn, og skal ég ekki um það fara fleiri orðum að svo stöddu, en vænti að geta náð samkomulagi við hv. n. fyrir 3. umr. um það atriði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þessar till. nú, og varðandi aðra vegi en þessa tvo fresta ég því að sjálfsögðu að bera fram brtt. um framlög til þeirra, þangað til séð verður, hvernig fer um brtt. hv. minni hl. fjvn. um framlög til vegabóta yfirleitt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér örfáar og litlar brtt. við fjárlagafrv., ekki vegna þess, að það sé ekki margt fleira, sem ég teldi ástæðu til að fá hækkað í frv., heldur af því, að ég tel, eftir því sem fram hefur komið, að það sé ákaflega vonlítið að fá miklar hækkanir fram, eins og málum er nú komið. Ég mun ekki gera fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, að umræðuefni hér í kvöld, en ég kemst ekki hjá því að minna á, hvað hæstv. fjmrh. sagði hér í kvöld, þegar hann var að tala um stjórnarandstöðuna. Hann sagði, að við sjálfstæðismenn hefðum ekki annað til málanna að leggja en yfirboð, ómerkileg yfirboð, að mér skildist á hæstv. ráðh. Mér finnst þessi ummæli hæstv. ráðh. vera mjög ómakleg, vegna þess að engin ríkisstj. á Íslandi hefur haft eins sanngjarna stjórnarandstöðu og sú ríkisstj., sem nú situr. Við sjálfstæðismenn erum ekki með yfirboð við fjárlfrv., sem nú er verið að ræða hér í hv. Alþ., en við leyfum okkur hins vegar að flytja hér fáeinar brtt. og freista þess að leiðrétta að nokkru misræmi, sem ávallt hlýtur fram að koma hjá hv. fjvn., jafnvel þótt hún sé öll af vilja gerð. Það frv., sem nú liggur hér fyrir til umr., er það hæsta, sem nokkru sinni hefur verið nefnt eða sézt hér í sölum Alþingis, og ég sagði við sessunaut minn í kvöld, að hæstv. fjmrh. ætlaði að verða á undan áætlun í því að hafa há fjárlög, því að nú sýnist mér, að þetta frv. muni verða um 800 millj. kr., fjárlögin fyrir árið 1957. Ég mun hafa sagt hér á s.l. ári, að ef þessi hæstv. fjmrh. yrði fjmrh. næstu tvö ár, mundu fjárlögin ná því að verða einn milljarð, en ég sé ekki annað en að því takmarki verði náð á næsta ári, á árinu 1958, með sama áframhaldi. Fjárlögin virðast ætla að hækka um 150 millj. kr. að þessu sinni frá því, sem þau voru á árinu 1956, og ef sama hraða yrði haldið áfram fyrir næsta árs fjárlög, þá yrði ekki of mikið að hugsa sér, að þau fjárlög hækki um 200 millj. kr., og er það eðlileg afleiðing af því, sem hefur gerzt undanfarnar vikur og undanfarna mánuði. Þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, hljóta að verða þess valdandi, að dýrtíðin eykst með meiri hraða en nokkru sinni fyrr, og það er því sérstaklega vel að orði komizt hjá hv. meiri hl. fjvn., þegar hann talar um það, að hún sé í kapphlaupi við dýrtíðarvagninn. Sannarlega er hv. meiri hl. og hæstv. ríkisstj. í kapphlaupi við dýrtíðarvagninn, og ég sé ekki annað en að hún hafi komizt langt fram úr og að nú sé meiri hraði á dýrtíðinni og verður næstu vikur heldur en nokkurn tíma hefur áður verið. Það er raunaleg staðreynd, sem hér er um að ræða, og það er staðreynd, sem mun leiða til ófarnaðar fyrir íslenzka þjóð. Það hefði sannarlega verið gott, ef það hefði tekizt, sem lofað var, að stöðva dýrtíðina og skapa meira öryggi og festu í fjárhagskerfinu heldur en verið hefur, en það er skaði, að nú virðist vera meira los og ringulreið í þessum efnum en nokkru sinni hefur áður verið. Þegar ég settist niður í dag til þess að skrifa brtt., þá lá við, að ég hætti við það vegna þess, hvernig fjármálunum er komið, hvað fjárlögin eru há, en þær till., sem ég flyt hér, eru svo veigalitlar, að þótt þær verði samþ., þá hafa þær ekki nein teljandi áhrif á útgjaldahlið fjárl. Ég flyt þessar till. einn varðandi mitt kjördæmi, ekki vegna þess, að samþingismaður minn sé þeim ekki samþykkur, heldur vegna þess, að hann telur sig vera bundinn af því samkomulagi, sem meiri hl. fjvn. gerði. En vegna þess samkomulags, sem búið er að gera, og af því að ég veit, að það er vonlaust að fá þetta hækkað, hef ég ekki flutt neina brtt. í sambandi við vegamálin í sýslunni. Ég hef hins vegar leyft mér að flytja till. um brú á Svaðbælisá í Austur-Eyjafjallahreppi, og það er vegna þess, að fyrir 2 árum var farvegi Svaðbælisár breytt. Það var grafinn skurður úr farvegi árinnar og henni veitt austar og grafið yfir sýsluveg, og er sá sýsluvegur ófær núna, vegna þess að enn vantar brú á skurðinn. Lausleg áætlun er, að þessi brú muni kosta 100 þús. kr., og hef ég gert till. um á þskj. 260, að þessar 100 þús. kr. verði veittar á þessa árs fjárlögum, og ef það telst ekki fært, þá til vara 50 þús. kr., og býst ég við, að við gætum með einhverjum ráðum látið byggja brúna í sumar, þótt ekki fengjust nema 50 þús. kr., með því þá að taka það, sem á vantar, að láni og eiga það á hættu, hvort fjárframlag fæst á fjárl. 1958. Þegar tekið er tillit til þess, að fjárveiting til brúa í Rangárvallasýslu samkvæmt till. fjvn. er aðeins 100 þús. kr., þá veit ég, að hv. fjvn. öll í sameiningu, þegar hún hefur athugað þessi mál, getur fallizt a.m.k. á varatill. um brú á Svaðbælisá á þskj. 260. Veit ég, að samþingismaður minn, Sveinbjörn Högnason, mun freista þess í fjvn. að fá a.m.k. varatill. samþykkta. Þá hef ég leyft mér að flytja till. á sama þskj. um byggðasafn Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga í Skógum, að liðurinn hækki úr 5 þús. í 15 þús. kr. Þetta byggðasafn var stofnað fyrir 3 árum, og þessi styrkur, sem nú er í frv., sama upphæð sem var á fjárl. fyrir árið 1956, var veittur sem byggingarstyrkur yfir skipið Pétursey, sem flutt hefur verið að Skógum og er geymt sem minjagripur og sýnishorn af hinum gömlu róðrarskipum, sem notuð voru víða við land í gamla daga. Þetta er nú ekki há upphæð, og veit ég, að hv. fjvn. mun geta fallizt á þetta. Ég býst við, að ég taki þessar till. aftur til 3. umr. og gefi fjvn. þannig tækifæri til þess að fjalla um þær fyrir 3. umr. Þá er það landþurrkun í Vestur-Landeyjum. Á frv. eru 40 þús. kr., en ég legg til, að í staðinn fyrir 40 þús. verði veittar 60 þús. Þetta er mikið fyrirtæki, þessi landþurrkun, það hafa verið 20 þús. kr. á undanförnum fjárl. og hefur núna verið hækkað upp í 40 þús. Það er verið að koma þessu verki áfram, það er allt í skuldum, miklar vaxtagreiðslur fyrir hreppsfélagið og erfitt að standa undir þessu fyrirtæki með svona lágum fjárveitingum. Ég stilli sannarlega kröfum mínum í hóf, þegar ég legg til að hækka þennan lið aðeins um 20 þús. kr., og það getur enginn sagt, að hér sé um yfirboð eða ósanngirni að ræða. Hér er aðeins farið eins vægt í sakirnar og unnt er, þegar litið er á þarfirnar, sem hér er um að ræða. Þá er styrkur til skólpræsagerðar á Hvolsvelli. Þetta fyrirtæki er mjög dýrt, það mun kosta á fjórða hundrað þús. kr. Þetta er lítið þorp, sem þarna er um að ræða, og oddvitinn í hreppnum hefur skrifað okkur þm. og talað við okkur og tjáð okkur, að það væri hreppsfélaginu ofviða að standa undir þessu. Eins og kunnugt er, liggur fyrir þessu hv. Alþ. frv. um skólpræsagerð. Það eru reyndar 5 ár síðan þetta frv. var fyrst flutt, en það hefur aldrei fengizt samkomulag um að lögfesta þetta frv., sem fer þó ekki fram á annað en það, að skólpræsagerð njóti sama styrks og vatnsveitur. Það er þó engum vafa bundið, að það er ekki síður nauðsynlegt að leiða skólp frá þorpum eða kauptúnum en að hafa gott vatn. Hvort tveggja er vitanlega nauðsynlegt, en af heilbrigðisástæðum mun þó skólpið vera enn nauðsynlegra en vatnsveita, því að með einhverjum ráðum er kannske hægt að afla sér vatns, enda þótt ekki sé góð vatnsveita til staðarins. Við skulum nú vona, að það Alþ., sem nú situr, verði til þess að lögfesta þetta frv., sem fyrir þinginu liggur. En þá vil ég segja, að ef styrkur væri veittur á þessa árs fjárl. til þessa fyrirtækis, sem hér um ræðir, þá er ekkert auðveldara en að draga hann frá þeim styrk, sem fyrirtækinu bæri, eftir að lögin hefðu verið samþykkt. Það er þess vegna ekki forsenda að vísa þessari till. frá, vegna þess að það sé von á l. um skólpveitur. Jafnvel þótt svo væri, að það frv., sem fyrir þinginu liggur, yrði lögfest nú, þá er ekkert síður ástæða til þess að veita styrk til þessa fyrirtækis nú strax, og mætti svo síðan draga hann frá, þegar að því kæmi að veita styrk samkvæmt lögunum. Hv. 1. þm. Skagf. er fjarstaddur í kvöld, vegna þess að hann er veikur, en ég hef hér flutt till. ásamt honum og hv. 8. landsk. þm. um styrk til hrossaræktarbúsins í Kirkjubæ á Rangárvöllum. Það er vitað mál, að þar er rekið myndarlegt hrossaræktarbú og það er kostnaðarsamt og ekki arðvænlegt beinlínis. En þeir, sem þekkja til hrossaræktar og kunna að meta íslenzka hestinn, telja það mikils virði, að rekið sé bú eins og þetta, og hv. 1. þm. Skagf. ásamt mér og hv. 8. landsk. þm. höfum leyft okkur að flytja till. um, að þetta bú fái styrk að upphæð 37 þús. kr. til að standa undir þeim halla, sem er af rekstri þessa bús, að sjálfsögðu miklu meiri en þetta. Ég hef nú lýst þeim brtt., sem ég flyt. Og eins og ég sagði í upphafi, þá eru þær mjög hóflegar, og það er augljóst, að hér er ekki um neinar yfirboðstill. að ræða. Þær eru fluttar vegna þess, að það er nauðsynlegt að taka tillit til þeirra mála, sem þessar till. snerta, og ég geri ráð fyrir því, að ég taki þær flestar eða allar aftur til 3. umr., svo að hv. fjvn. fái tækifæri til að fjalla um þær, og ég treysti svo á sanngirni hv. fjvn., að hún fallist á þessar till., þegar hún hefur haft tækifæri til þess að kynna sér málin.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 261 brtt. við 22. gr. fjárlaga um að greiða allt að 500 þús. kr. úr ríkissjóði af stofnframlögum til héraðsskóla fyrir þau sýslufélög, sem vegna erfiðs fjárhags geta ekki staðið undir framlögunum af eigin rammleik, Eins og kunnugt er, ætlast lögin um héraðs og gagnfræðaskóla til þess, að sýslufélag eða sýslufélög, sem standa að þeim, leggi fram 1/4 af stofnkostnaði þeirra. Þessir skólar eru nú ekki lengur fremur skólar unglinga úr þeim sýslum, sem þeir eru staðsettir í, en unglinga frá öðrum sýslum eða bæjum. T.d. er nú -70% af nemendum Núpsskóla frá Reykjavík. Á bak við þennan skóla standa 6 fátæk hreppsfélög, en verið er að reisa þar mannvirki, sem búast má við að kosti allt að 18–20 hundruð þús. kr. Er því hlutur þessara hreppa ákveðinn 450–500 þús. kr., en þessi upphæð er hreppunum algerlega ofviða. Það er því eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun hér á hinu háa Alþ., að hlaupið verði undir bagga með þeim, sem erfiðasta eiga aðstöðu í þessu efni, og ekki sízt ástæða til að miða þá aðstoð við þá skóla, sem veita utanhéraðsnemendum meiri fræðslu en þeim, sem búa í þeim héruðum eða sýslum, sem ein standa straum af stofnkostnaði þeirra á móti ríkinu. Það er því trú mín, að hv. alþm. veiti þessari brtt. minni stuðning með atkv. sínum við afgreiðslu fjárl., þegar hún fer fram. Ég geri ráð fyrir því, að ég taki till. aftur við þessa umr. til 3., svo að fjvn. gefist þá kostur á að athuga hana, og ég vonast eftir, að hún sjái fært að mæla með henni, því að ég tel, að öll rök hnígi að því, að eitthvað þurfi að gera í þessum tilfellum.



Herra forseti. Ég ætla að lýsa hér tveimur brtt., sem við hv. 2. þm. Árn. flytjum hér. Þegar við fórum fram á það við hv. fjvn. að taka upp í till. sínar brú á Laxá hjá Auðsholti í Árnessýslu, varð okkur á sú vangá að gera ráð fyrir 200 þús. kr. fjárveitingu í stað 300 þús., sem var eiginlega okkar hugsun. Brú þessi er áætlað að muni kosta 1/2 milljón. Brúin er mjög þýðingarmikil fyrir hóp bænda, sem eru innikróaðir milli stórvatnsfalla og verða að flytja allt að sér og frá á ferju yfir Hvítá í Biskupstungum. Ætlun okkar var að óska eftir 300 þús. kr. fjárveitingu, svo að hægt væri ef til vill að byrja á brúarsmíðinni, ef það sýndist fært. Þess vegna flytjum við brtt. III á þskj. 261. Þá flytjum við hv. 2. þm. Árn. brtt. VIII á þskj. 261, um holræsagerð í Þorlákshöfn. Hún er borin fram sökum þess, að í Þorlákshöfn eru sérstakir erfiðleikar á holræsagerð. Landslagi er þar svo farið, þar sem þorpið stendur, að klöpp er þar undirstaða, og má heita, að enginn jarðvegur hylji hana. Verður því að sprengja þar fyrir öllum æðum, sem í jörð eru lagðar. Er því holræsagerð þar mjög erfið og dýr, en hins vegar íbúar fáir enn, en þorpið er í vexti og hlýtur að eiga sér mikla framtíð vegna góðrar legu sinnar við hin nálægu og fengsælu fiskimið. Er fyrirsjáanlegt, að hin nauðsynlega framkvæmd holræsagerðar á staðnum verður ekki framkvæmd, ef ekki fæst til þess stuðningur frá því opinbera. Er illt til þess að vita, að staðir, sem hafa mikla framtíðarmöguleika og bjóða upp á góð atvinnuskilyrði og mikla öflun tekna fyrir þjóðarbúið, fá ekki þá aðhlynningu þjóðfélagsins, sem þeim er nauðsynleg, meðan þau eru í uppbyggingu. Vænti ég því, að þessari till. okkar verði tekið með sanngirni, eins og málavextir eru og ég hef lýst.



Herra forseti. Ég flyt ásamt hv. 1. þm. Rang. og hv. samþingismanni mínum brtt. á þskj. 261 um 500 þús. kr. fjárveitingu til fjórðungssjúkrahúss á Suðurlandi. Erindi þess efnis hefur legið fyrir hv. fjvn., og vegna þess að n. hefur ekki tekið þessa fjárbeiðni upp í brtt. sínar á þskj. 252, flytjum við þessa brtt. En nú hefur verið upplýst af framsögumönnum hv. fjvn. í umr. hér í kvöld, að hún hafi frestað að taka ákvarðanir um úthlutun fjár til sjúkrahúsa, frestað því til 3. umr. málsins. Vænti ég því, að ekki sé vonlaust um, að n. taki þessa till. þá upp í till. sínar, og í því trausti mun ég taka þessa till. aftur til 3. umr., þegar þar að kemur, og mun ég ekki fjölyrða um málið á þessu stigi. Aðeins vil ég geta þess, að undanfarin ár hefur að tilhlutan sýslunefndar Árnessýslu verið unnið að undirbúningi að byggingu sjúkrahúss á Suðurlandsundirlendinu. Er undirbúningnum nú þar komið, að ákveðið hefur verið að byggja sjúkrahúsið á Selfossi. Það á að rúma 30–40 sjúkrarúm og vera byggt þannig, að stækkun sé auðveld síðar. Teikning hefur verið gerð og samþykkt af húsameistara ríkisins og heilbrmrh. Unnið hefur verið að fjáröflun í héraðinn til sjúkrahúsbyggingarinnar. Hafa allir hreppar sýslunnar lofað nokkru framlagi. Þá hafa mörg félög og félagasambönd í sýslunni beitt sér fyrir fjársöfnun innan sinna vébanda, svo að nú mun vera nokkurt fé fyrir hendi til byrjunarframkvæmda, þó að það nægi hvergi nærri til að ljúka þeim áfanga, sem nauðsynlegt er að gera í byrjun. Ég vil svo endurtaka það, að við flm. þessarar till. væntum þess, að hv. fjvn. taki hana til vinsamlegrar athugunar fyrir 3. umr. fjárlagafrv. og taki hana þá upp í sínar till. Þá flyt ég ásamt hv. samþingismanni mínum brtt. á þskj. 261 um hækkun á styrk til tónlistarskólans á Selfossi, en þessi skóli er starfræktur af Tónlistarfélagi Árnessýslu. Skólinn hefur verið rekinn í 2 ár og nýtur nú þegar mikilla vinsælda. Fastur kennari er við skólann og 2 aukakennarar. Nemendur eru nú um 60, víða komnir að úr héraðinu, og er hann því með fjölmennustu skólum þessarar tegundar á landi hér. Styrkur frá ríki til skólans var á s.l. ári 10 þús. kr., og er sú upphæð óbreytt í fjárlagafrv. Við förum fram á, að styrkurinn verði hækkaður í 20 þús. kr., í þessari brtt. okkar. Skólanefnd skólans hafði sent fjvn. erindi og farið fram á 30 þús. kr. styrk. Þessi hækkunarbeiðni getur ekki talizt ósanngjörn, miðað við aðra slíka skóla. T.d. fær Akureyri 40 þús. kr. í þessu skyni, Ísafjörður 20 þús. og mun vera álíka fjölmennur og Selfossskóli. Siglufjörður og Vestmannaeyjar fá 15 þús. kr. hvor. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að íbúar á Selfossi eru nú hálft fimmtánda hundrað, en í sýslunni allri, sem að skólanum stendur, nokkuð á 7. þús. manns. Skólinn naut á s.l. ári 20 þús. kr. styrks frá Selfosshreppi og sömu upphæðar úr sýslusjóði. Ég vil svo vænta, að þessari till. verði vinsamlega tekið og hv. þm. sjái sér fært að samþykkja hana.



Herra forseti. Sú till., sem enn þá er hvergi komin á prent, en ég ætla að minnast á og bið hv. þingheim að taka mér það ekki illa upp, er út af erindi, sem ég fékk frá húsráði góðtemplara í Vestmannaeyjum, sem hefur með höndum að koma upp sjómannaheimili þar á staðnum. Þetta erindi þeirra sendi ég til hv. fjvn. með beiðni um 300 þús. kr. styrk til þess að flýta fyrir byggingunni, sem að vísu er komin vel á veg, en vantar þó mikið á að sé hægt að nota. Ég hef ekki tekið eftir því, að hv. n. hafi veitt þessu neina athygli, a.m.k. ekki svo, að hún hafi lagt með því eða á móti frammi fyrir þingheimi. En á hitt vildi ég minnast, að sjómannaheimili á þessum stað, Vestmannaeyjum, er miklu nauðsynlegra en margt annað, sem lagður er í opinber styrkur. Um langt árabil hefur K.F.U.M. félagið í Vestmannaeyjum haldið opinni lítilli sjómannalestrarstofu fyrir þá, sem þar eru aðkomandi, sérstaklega á vetrarvertíð, og fengið til þess lítils háttar styrk frá Alþ., eitthvað 2000 kr. á ári eða svo. En þetta er orðið aldeilis ófullnægjandi og með breyttum skilyrðum við sjósóknina og vinnuna í landi og aðbúnað sjómannanna þarf miklu myndarlegri aðgerðir, til þess að sjómenn og verkamenn, sem koma utan af landi, eigi þar til góðs félagsheimilis að hverfa. Aðstæðurnar eru ákaflega mikið breyttar í þessu efni í þessari stóru veiðistöð frá því, sem áður var. Áður var það svo, að sjómenn og landverkamenn, sem komu norðan, austan og vestan og ofan af landi beint til Eyja, voru teknir á heimili og voru þá fastir heimilismenn sinna húsbænda þann tíma, sem þeir dvöldu á staðnum. Þetta er, síðan vinnan komst í meira stóriðjuform, mjög breytt. Það er miklu minna um það, að þessir menn hafi að verulegu heimili að halla sér, en þeir eru annaðhvort mestmegnis á sjótrjánum eða þá ganga á milli þeirra staða í landi, þar sem skemmtanir eru eða veitingar o.s.frv., en ekkert verulegt félagsheimili er til fyrir þá að hverfa að. Þegar þess er gætt, að þarna er mikinn hluta ársins um 2000 manns aðkomandi frá ýmsum landshlutum og sumpart frá útlöndum, - þá á ég við Færeyingana, - þá gefur auga leið, að fyrir þennan hóp manna þarf nauðsynlega eitthvað að gera, þannig að þeir geti notað frístundir sínar til þarflegri hluta en að sækja lélegar skemmtanir eða þá að eyða tímanum á götunni. Þetta mál er ekki flutt sérstaklega vegna Vestmanneyinga, heldur vegna þeirra, sem sækja þarna atvinnu sína, þó að þeir eigi heima annars staðar á landinu. Templarar hafa sýnt af sér mikinn myndarskap við að koma þarna upp stórri byggingu, og þeir hafa notið á vissum tíma nokkurs styrks frá Alþ. í þessu skyni. En það þarf að rétta þeim styrkari hjálparhönd, til þess að þeir geti lokið við að koma upp þessu heimili og gert það vistlegt og almennilegt fyrir aðkomufólkið. Þess vegna hef ég ráðizt í að flytja nú brtt. við þessa umr. fjárl., sem ég þó mun taka aftur til 3. umr., og vonast til, að hv. fjvn. muni á því tímabili sinna þessu máli meira en hún hefur gert hingað til. Er ég fús til þess að upplýsa málið fyrir henni, eins og hún óskar, til þess að sýna fram á þá miklu nauðsyn, sem er á því að koma upp félagsheimili í Vestmannaeyjum fyrir það aðkomufólk, sem þarna dvelst þó nokkra mánuði ársins ár hvert og er svo nauðsynlegt fyrir framleiðsluna, eins og raun ber vitni að sjómenn og verkamenn eru á þessum stað. Ég endurtek, að það er ekki sérstaklega vegna Vestmanneyinga sjálfra, sem ég óska eftir að þessu erindi sé sinnt og styrkur veittur til félagsheimilisins eða sjómannaheimilisins, sem það á að heita, heldur vegna hins mikla fjölda fólks, sem kemur víðs vegar að af landinu, og er þá málið viðkomandi í raun og veru miklu fleiri þm. en þeim, sem hér eru mættir fyrir Vestmannaeyjar. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta mál að sinni, en lýsi yfir því, að ég mun taka till. aftur til 3. umr. í þeirri von, að hv. fjvn. taki málið til gaumgæfilegrar athugunar milli umræðna.



Herra forseti. Hv. þm. Snæf. (SÁ) og ég flytjum nokkrar brtt. á þskj. 262, og er það sérstaklega ein, sem ég ætla að fara fáeinum orðum um, undir I. Þar er um að ræða Hellissandsveg eða Ennisveg, sem við leggjum til að sé tekinn upp í fjárl. nú með 400 þús. kr. fjárveitingu. Í fyrra var þessi vegur tekinn í fyrsta sinn inn á fjárl., og þá var gert ráð fyrir 100 þús. kr. í þennan veg. Vegamálastjóri gerði ekki ráð fyrir, að nein fjárveiting væri látin í þennan veg að þessu sinni í till. sínum til fjvn., og rök hans fyrir því voru þau, að af því vegafé, sem ætlað væri í sýsluna, væri ekki hægt að taka nema þá svo litla upphæð, að það kæmi ekki að neinum notum við það verk, sem þarna þarf að vinna. Eins og þeir vita, sem þarna þekkja til, þá er um það að ræða að tengja saman tvö kauptún, Hellissand og Ólafsvík, með veg utan í Enni, sem er ekki langur, um 7 km á milli kauptúnanna, og sjálfur fjallvegurinn eitthvað rúmlega kílómetri, en erfiður og dýr vegur og verður ekki tekinn nema í að mestu einum áfanga vegna þess, hvernig ástatt er þarna nú, því að það er reynt að klöngrast á milli þorpanna niðri í fjörunni. En um leið og byrjað er á vegi, er auðvitað lokuð sú leið eftir fjörunni, og þar með eru þessi tvö kauptún sambandslaus. Þó er hægt að byrja að utanverðu og reyndar Ólafsvíkurmegin líka að nokkru, en vegamálastjórinn telur alveg ómögulegt að byrja, nema fyrir liggi fjárhæð, sem væri hálf til ein milljón. Það er vitað mál, að sparisjóðir bæði í Ólafsvík og Hellissandi mundu eitthvað hjálpa til við þetta mál, ef einhver fjárveiting fengist inn á þennan lið. Nauðsynin á því að tengja þessi tvö kauptún saman er auðvitað öllum augljós. Það er sami héraðslæknir í Ólafsvík og Hellissandi, og það eitt út af fyrir sig gerir mjög eðlilegt, að reynt sé eitthvað að hjálpa til að koma sambandi á á milli kauptúnanna. Það er 40–50 km leið að fara í kringum Jökul frá Ólafsvík út á Hellissand, og er þess vegna mjög nauðsynlegt fyrir það fólk, sem býr á Hellissandi, að þessi vegur komist á. Vegamálastjóri hefur athugað þrjár leiðir, sem um væri að ræða, og hann hefur ákveðið, að svo kölluð miðleið skuli valin, en þar er grjóthrun lítið og ætti að geta verið vel fær vegur þess vegna, og ætti að geta verið vegur, sem er fær allan ársins hring. Leiðin á milli þessara tveggja staða er, eins og ég sagði áðan, algerlega ófær yfir vetrartímann og reyndar illfær yfir sumarið líka, en nauðsyn að koma þessu á, sér í lagi þar sem hefur áður verið veitt byrjunarfjárhæð til þess að hefja þessar framkvæmdir, sem ekki er hægt að nota, ef ekki er tekið ofur litið rösklegar á en hefur verið gert, hvað þá ef ekkert er, eins og vegamálastjóri hefur lagt til og fjvn. fallizt á. Sjá allir menn, að það er bráðnauðsynlegt að koma einhverju þarna ofur lítið lengra áfram. Um þær aðrar brtt., sem ég er meðflutningsmaður að hér, hygg ég að hv. þm. Snæf. muni tala nánar, en þessi sérstaka leið er mjög mikið áhugamál fyrir það fólk, sem býr á utanverðu Snæfellsnesi; og miðað við sumt annað, sem hv. fjvn. hefur séð ástæðu til að taka til meðferðar við undirbúning á fjárl. núna, þá hygg ég, að það væri ekki óeðlilegt, þó að hún liti þarna út á Snæfellsnesið svona af og til.