Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þann 25. marz var útbýtt hér á hæstv. Alþ. þáltill, á þskj. 608, um vátryggingar fyrir vélbáta. Sú þáltill. hefur síðan tvisvar verið tekin á dagskrá, án þess að hæstv. forseti hafi leyft um hana umr., og í síðara skiptið var hún tekin af dagskrá mér að óvörum. Og enn hefur þessi þáltill. ekki verið tekin á dagskrá í dag. Vildi ég því gera fyrirspurn um það til hæstv. forseta, hvenær þáltill. þessi verði tekin á dagskrá og til afgreiðslu, því að málið, sem hún er um, er eitt af hinum mestu fjárhagsmálum sjávarútvegsins. Og á þeim tíma, þegar milljónir eru veittar til ýmissa atvinnutækja, verður það ekki varið af hæstv. forseta að láta þetta þing líða svo, að þetta mál fái ekki afgreiðslu. Vona ég því, að þetta mál verði tekið á dagskrá sem fljótast og það afgr. áður en þingi er slitið.



Herra forseti. Ég vil leiða athygli hæstv. forseta að tveimur þáltill., sem Alþfl. hefur borið fram hér á þinginu fyrir nokkru. Er önnur þeirra um skipun milliþn. til þess að athuga verzlunar-, gjaldeyris- og viðskiptamál, en hin um skipun milliþn. til að athuga skattamál. Ég vildi óska, að hæstv. forseti vildi taka þessi mál á dagskrá á næsta fundi.

Forseti (JPálm) : Út af þessum aths. vil ég taka fram, að fyrir liggja milli 60 og 70 þáltill. óafgreiddar. Og ég sem forseti sameinaðs þings hef ekki fengið tíma nú alllengi, vegna deildafunda, til þess að hafa fund í sameinuðu þingi. Og það er gert ráð fyrir mjög stuttum fundi nú, til þess að koma þáltill. til n. og einnig til þess að afgr. háltill., sem ætla má, að litlar umr. verði um. Að öðru leyti mun ég taka þetta, sem hv. þm. hafa nú sagt, til athugunar fyrir næsta fund.



Ég verð að taka það fram við hæstv. forseta, að mér er alls ekki fullnægjandi þetta svar. Hér eru teknar á dagskrá þáltill., sem eru miklu minna virði en sú þáltill., sem ég gerði fyrirspurn um, eins og till. um kaup á Pétursey. Og hæstv. forseti veit, hvaða mál eru stærstu fjárhagsmál þjóðarinnar, sem þurfa afgreiðslu og ég álít, að hin smærri mál eigi að víkja fyrir. Hæstv. forseti hefur því ekki, gefið fullnægjandi svar við því, hvers vegna Þetta mál, sem ég spurði um, hefur ekki verið tekið á dagskrá í meira en mánuð.

Frsm. (Björn Kristjánsson) : Herra forseti. Þessi þáltill. sem hér liggur fyrir, er flutt af hv. þm. S.-Þ. og að efni til að heimila ríkisstj. að greiða ¼ hluta stofnkostnaðar, allt að 150 þús. kr., til mjólkurbús Suður-Þingeyinga og að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs 300 þús. kr. lán í sama skyni. Fjvn. hefur rætt þessa þáltill. og orðið sammála um, að sjálfsagt sé að veita þessa ábyrgð. Það hefur verið siður að veita sams konar ábyrgðir til mjólkursamlaganna, sem reist hafa verið til og frá á landinu, og síðast í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1946 fyrir mjólkursamlag á Blönduósi, sem er eiginlega samferða þessu mjólkursamlagi Suður-Þingeyinga, og auk þess var þar líka samþ. að mæla með því, að ríkissjóður borgaði út á þessu ári venjulegan styrk, sem er ¼ hluti stofnkostnaðar. - Fjvn. var sammála um, að þessi ábyrgðarheimild væri veitt, sem um ræðir í þessari þáltill. Hins vegar sá hún sér ekki fært í þetta sinn að mæla með útborgun styrks á þessu ári, af því að þetta var ekki samþ. við afgreiðslu fjárl. Fjárl. fyrir árið 1946 hafa verið afgr., og mörgum fannst nógum útgjöldum á þau hlaðið, þó að ekki væri þar bætt við. Nú hefur þetta þó verið gert hvað eftir annað, þó að afgreiðslu fjárl. hafi verið lokið fyrir s. l. áramót. Samt sem áður felldi fjvn. í brtt. sinni við þáltill., sem hún flytur á nál. á þskj. 663, úr till. ákvæðið um útborgun styrksins, sem er þó alls ekki fyrir það, að fjvn. sé því mótfallin, að þessi styrkur verði veittur, því að n. telur ekki koma til mála að vera á móti því, samkv. þeirri venju, sem tíðkazt hefur um styrk til slíkra fyrirtækja. Þess vegna leggur n. til, að styrkupphæðin verði tekin upp á næsta fjárlfrv. og óskar þess, að ríkisstjórnin sjái um það. Ég vil geta þess, að fjvn. hefur talað við hv. flm. þessarar þáltill. og enn fremur oddvita Húsavíkurhrepps um þessa afgreiðslu á till., og þeir gátu, eftir atvikum, sætt sig við það, að styrkheimildin yrði felld niður úr till. á þennan hátt. - Það stendur víst ekki til, að vélar til þessarar mjólkurstöðvar komi fyrr en seint á árinu. Og oddviti Húsavíkurhrepps taldi hægt að borga þetta fram yfir næstu áramót. Enda gæti vel svo farið, að þessi styrkheimild verði þá komin inn í næstu fjárl., sem væntanlega verða afgr. áður en árinu lýkur. Ég vil svo bæta því við, sem hv. þm. mun kunnugt, að fjárpest hefur herjað Suður-Þingeyjarsýslu meir en flest önnur héruð landsins. Það liggur við, að bústofn ýmissa bænda þar væri gereyddur. Þess vegna var ráðizt í það þar að hafa fjárskipti, farga öllu fé þar á stóru svæði og kaupa fé af ósýktu svæði í staðinn. Þetta var gert árið 1944 og 1945. En sá fjárstofn, sem keyptur var, var að tölu ekki nema brot á við það, sem áður var þarna af sauðfé, og maður getur því nærri, að fjárhagsástæður á þessu svæði eru því hvergi nærri góðar. Og stofnun þessa mjólkurbús er einn liðurinn í því að reyna að bjarga bændum þarna fyrst og fremst yfir það tímabil, þegar þeir eru að koma bústofni sínum í það horf, sem hann var í áður en fjárpestin byrjaði að eyða fé þarna. En í öðru lagi á þetta fyrirtæki að verða framtíðarmál til bættrar atvinnuaðstöðu héraðsbúa. - Ég vona þess vegna, að öllum hv. þm. sé ljóst, hve mikið nauðsynjamál hér er á ferð, og þeir verði því einhuga um að afgr. þessa ábyrgðarheimild. Í samræmi við þetta, sem ég hef sagt, leggur fjvn. til, að þáltill. verði breytt og hún orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að ábyrgjast fyrir hönd ríkssjóðs lán til mjólkursamlags Suður-Þingeyinga á Húsavík, allt að 300 þús. kr., þó ekki yfir 50% af stofnkostnaði, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar.“ Ég vil svo aðeins geta þess, að þegar þetta mál var afgr. í n., var einn nefndarmanna fjarverandi, hv. 4. landsk. þm. Sennilega hefði hann verið þessu samþykkur.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Fjvn. hefur haft þessa þáltill. til athugunar og rætt hana við hæstv. fjmrh. og talið rétt, að till. væri breytt eins og sést á brtt. n. á þskj. 768. Aðalbreyt. er í því fólgin, að setja sérstök skilyrði fyrir fjárveitingunni, m. a. að samgöngumálaráðuneytið samþ. gerð bátsins og byggingarsamning, og að framlag ríkissjóðs til bátsins verði eignarhluti ríkissjóðs í útgerðinni, en ekki lagt fram sem beinn styrkur. Auk þess, að ríkissjóður hafi ávallt a. m. k. einn mann í stjórn fyrirtækisins. Þar að auki, að báturinn haldi uppi póst-, farþega- og vöruflutningaferðum á milli Stykkishólms og Brjánslækjar og um sunnanverðan Breiðafjörð, Hvammsfjörð og Gilsfjörð í samráði við Skipaútgerð ríkisins. Og í síðasta lagi, að haldið verði áfram undirbúningi undir byggingu strandferðabáts fyrir Breiðafjörð í samræmi við till. milliþn. í strandferðamálum. Einn nm., hv. þm. V.-Húnv., hefur gert aths. við þennan síðasta lið og telur, að hann eigi ekki heima í þessari þáltill., þó að hann sé samþykkur honum að efni til. En ég tel, að þessi liður eigi að vera eitt af meginskilyrðunum fyrir greiðslunni til þessa flóabáts, sem till. er um, vegna þess alveg sérstaklega, að það hafa verið uppi ákveðnar till. um bát til ferða um Breiðafjörð. Og ég vil ekki, að þessi bátur, sem hér ræðir um í till. þessari, verði til þess að tefja framkvæmdir við byggingu strandferðabáts fyrir Breiðafjörð í samræmi við till. milliþn. í strandferðamálum, því að slík töf yrði Breiðfirðingum til hins mesta skaða. Þessar till. um afgreiðslu þáltill. hafa verið bornar undir hv. flm. þáltill., sem eru samþykkir ákvæðum brtt. n. Og leggur fjvn. til, að þáltill. verði samþ. með þeim breyt., sem felast í brtt. n. á þskj. 768.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjvn. tók fram, þá hefur n. breytt nokkuð þáltill. þessari. Vildi ég aðeins taka fram, að ég er fullkomlega samþykkur þeim breyt. Aðalbreyt. er í því fólgin, að framlag til bátsins verði eignarhluti ríkissjóðs í útgerðinni og að ríkissjóður eigi einn mann í stjórn fyrirtækisins. Þeir, sem standa að byggingu þessa báts, eru sammála því, að þessi breyt. verði gerð á till. Og við flm. erum sammála þessari breyt. og þökkum hv. fjvn. fyrir góða afgreiðslu á málinu.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Eins og kunnugt er, þá er að myndast þorp í landi Egilsstaða í Suður-Múlasýslu. Er talið, að þar muni verða eins konar miðstöð uppi í landi fyrir ýmis viðskipti á Austurlandi. Það er þegar búið að setja þar niður nokkrar byggingar og búið að gera skipun á væntanlegu þorpi þar. Hins vegar hafa enn þá af hálfu hins opinbera ekki verið gerðar neinar ráðstafanir til þess að létta fyrir með þeim, sem vildu setjast þarna að, með því að setja þar upp nauðsynleg tæki, svo sem vatnsveitu, skolpveitu og annað slíkt. Nú hafði verið í ráði að leggja fyrir Alþingi lagafrv. um þorpsmyndun á Egilsstöðum með nokkuð svipuðum hætti og þau l., sem nú hafa verið afgr. frá Alþingi um nýbyggingar á Skagaströnd. Þetta frv. varð svo síðbúið, að sýnt þótti, að það mundi ekki ná afgreiðslu á Alþingi því, er nú situr. Hefur því orðið að samkomulagi milli mín og hv. þm. fyrir Austurland, að ég flytti þáltill. um þetta mál, og er það einnig gert í samráði við hæstv. fjmrh. Er ætlazt til, að leitað verði samninga um kaup á landi undir þorp á Egilsstöðum og jafnframt verði skipuð þar einhver bæjarstj. til að sjá um þessi mál, þangað til þeim verður skipað með l. Að sjálfsögðu verður þessi heimild ekki notuð nema samkomulag fáist við landeigendur, og enn fremur þarf að leita samkomulags við viðkomandi hrepp, þannig að það geti flýtt fyrir um skil milli hreppanna, þegar Alþingi kemur saman næst. Myndun sveitaþorpa, slíkra sem þarna er að myndast, er að ýmsu leyti merkileg, og þyrfti að setja um þetta alveg sérstaka löggjöf, og mun tíminn þá verða notaður, þangað til næsta Alþingi kemur saman, bæði til þess að leita samninga við landeigendur og eins til þess að undirbúa löggjöf um þetta. Ég sé ekki ástæðu til þess að segja fleira um þetta mál, en óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Það er í sambandi við þær aðferðir, sem viðhafðar eru, þegar verið er að koma hér upp þorpum, sem mig langar til að segja hér nokkur orð. Ég held, að það sé mjög æskilegt, að áður en fram koma opinberar till. um ákveðinn stað, þar sem á að setja upp bæi, þá sé jafnvel byrjað á því, þegar farið er að undirbúa skipulag bæjanna, ekki sízt þar, sem litlar eða engar byggingar eru fyrir, að ríkisstj. kaupi upp jarðirnar, áður en farið er að tala um svona bæjarmyndun. Það eru svo hörmuleg dæmi, sem menn hafa fyrir þá sök, hvernig gengið hefur að semja við landeigendur, þegar slík þorp hafa verið sett upp, eða bæir á þeirra lóðum, svo að það hlýtur að hræða okkur frá þessari aðferð. Við vitum t. d. á þessum stað, hvernig það gekk þarna með flugvöllinn, og það þarf á einhvern hátt að tryggja, að það sé ekki hægt að misbeita landeigandaréttinum eins og gert er á þessum stað, og það er varla hægt með öðru móti en því að reyna við viðkomandi landeigendur að fá landið með sæmilegu verði, og ef það ekki tekst, þá sé bókstaflega ekki við staðinn átt, svo framarlega sem hægt er að finna svipaðan stað, sem gæti fullnægt samsvarandi tilætlun. Maður veit, að þegar svona till. er komin fram, þá kostar hún okkur hundruð þúsunda í hækkuðu jarðarverði, sem jörðin er sprengd upp fyrir það, að farið er að tala um þessa hluti, ég tala ekki um það, ef farið er að taka ákvarðanir. Og ef hæstiréttur ætti að koma til, þá er hann viss með að hafa þá undarlegu hugmynd, sem hann hefur haft við svona jarðarmat, að sprengja verðið upp með það fyrir augum, að þarna muni sem sé verða mjög dýrar lóðir í framtíðinni, af því að þarna er ákveðið að reisa bæ. Það er þess vegna tvímælalaust fyrsta verkið, sem þarf að gera, áður en farið er að skipuleggja svona, það er að vera búinn að kaupa upp viðkomandi jarðir. Ég vil þess vegna sérstaklega undirstrika það í ræðu hæstv. dómsmrh., sem hann sagði, að það mundi ekki verða úr svona þorpsmyndun, ef ekki er hægt að fá mjög sæmilega skilmála um jarðakaup, og þegar næst verður hugsað til svona þorpsmyndunar, sem ég vona, að verði bráðlega, þá yrði, áður en svona till. koma fram, búið að kaupa jarðirnar af ríkinu, og ég álít rétt, að ríkið hafi slíkan rétt, því að það dugir ekki, þegar verið er að skipuleggja þorp, að jarðeigendur geti þar sett stólinn fyrir dyrnar. Ég vil láta þetta koma fram í sambandi við þessa umr. um þessa þörfu og heppilegu till., sem ég álít, að hefði helzt átt að koma fram fyrst eftir að búið var að kaupa jörðina.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, vil ég láta þess getið, að það er víst öllum kunnugt, að á þessum stað er nú þegar farið þorp að vaxa upp, án þess að nokkur löggjöf hafi komið fram um það frá Alþingi, og það mundi vaxa skipulagslaust upp á þessum stað, ef Alþingi skiptir sér ekki neitt af málinu, og svo þegar búið væri að byggja upp nokkuð margar byggingar, þá mundi landið vitanlega nokkuð hækka í verði, og væri þá ekki hægt að greiða fyrir þeim mönnum, sem þarna ætluðu að taka sér bólfestu, nokkuð líkt því, sem hægt er að gera með því að bregða nú við og reyna að koma á þetta mál einhverju skipulagi frá upphafi. Annars vildi ég um leið láta þess getið, að ég tel mjög misráðið, hversu lítil lönd hafa verið lögð til sveitaþorpa, sem stofnuð hafa verið, því að vitanlegt er það, að þeir menn, sem vilja setjast að í sveitaþorpum, þeir hafa jafnvel enn þá ríkari þörf fyrir nokkurt landrými en þeir, sem búa í sjávarþorpum og stunda búskap jafnhliða annarri atvinnu sinni. Eins og það hefur komið fram, að lagt hefur verið of lítið land til sjávarþorpa, eins hefur það komið fram, að lagt hefur verið of lítið land til sveitaþorpa, og það er að minni hyggju enn þá nauðsynlegra að gæta þess, að sveitaþorp fái nóg landrými þegar frá upphafi. Og hefði þess vegna talið, að þessi heimild hefði átt að vera enn þá ríflegri en hún er, en þetta var gert til samkomulags og álitið, að landið þyrfti ekki að vera meira, eins og sakir standa, en ef möguleikar væru til að leggja meira land undir þorpið á Egilsstöðum með viðráðanlegum kostnaði, þá teldi ég fyrir mitt leyti rétt að gera ráðstafanir til þess.

Flm. (Jónas Jónsson) : Þessi till. er flutt eftir beiðni bænda í Eyjafirði austan Akureyrar og Þingeyjarsýslu vestanverðri. Það er skemmst af því að segja, að þeir þar fyrir norðan eru komnir að þeirri niðurstöðu, þar sem ekki er um annað að tala en sauðfjárbúskap, að þeir geti ekki beðið eftir þeim lækningum á sauðfé, sem vonazt er eftir. Þingeyingar hafa þrem sinnum ráðizt í að skipta um sauðfé með aðstoð ríkisins. Fyrst var Reykdælahreppur, hann var girtur af, þar næst voru fimm hreppar austan Skjálfandafljóts og í fyrra Mývatnssveit hálf og Bárðardalur. Í öll skiptin voru bændur nokkuð skiptir um, hvort ætti að leggja út í þetta. En samt varð niðurstaðan í þessi þrjú skipti, að það lægi ekki nema landauðn við, ef ekki væri að gert. Nú er í ráði að halda áfram á þessari braut og hafa fjárskipti á svæðinu alla leið vestur að varnargirðingunni í Eyjafirði. Sendimenn úr þessum héruðum komu hingað og áttu tal við sauðfjárveikinefnd, sem mælti einhuga með þessum skiptum. Þar næst var talað við ríkisstj., sérstaklega hæstv. fjmrh., sem tók málinu vel, og síðan við landbn. beggja d., sem mæltu með því einhuga, og fjmrh. sagði, að hann mundi framkvæma fjárskiptin, ef Alþingi samþ. það, annars sæi hann sér það ekki fært, þó að hann tæki vel í málið. Þess vegna óskaði n., að þm. S-Þ. og Eyf. bæru málið fram með þessum meðmælum. Ég vil aðeins bæta því við, að þannig stendur á í Eyjafjarðarsýslu norðan Akureyrar og í Skagafirði norðanverðum, þar sem garnapestin hefur verið og reynt er að útrýma henni með takmörkuðum fjárskiptum, að þar heldur veikin áfram ískyggilegar en áður, þannig að bændur í Eyjafirði norðan þessarar línu og í Skagafirði hafa mjög mælt með þessu, af því að þeir álíta, að næsta skrefið verði Eyjafjörður vestanverður og Skagafjörður austan vatna, en það mál liggur ekki fyrir nú, heldur vil ég skýra frá því, að eins og stendur trúa bændur fyrir norðan á það, að það sé helzta úrræðið að útrýma á þennan hátt sýkta stofninum og fá heilbrigt fé í staðinn, þó að það verði til þess, að fjárstofn þeirra minnki fyrst í stað. Einnig eru nú uppi tilraunir um að fá fluttan inn með vísindalegum aðferðum nýjan fjárstofn, en út í það fer ég ekki hér. Það er einn kunnáttumaður í Eyjafirði að gera tilraunir með þá hluti, þó að það sé ekki af útlendum fjárstofni. Munu margir landbúnaðarmenn hallast að því að láta það fara saman að halda hreinum íslenzkum fjárstofni á vissum svæðum og freista svo að brynja sig móti komandi hættu með aðferðum, sem nú er verið að gera tilraunir með og menn gera sér vonir um. Það þykir líklega hlýða að vísa þessu stóra máli til fjvn., og vona ég þá, að hún geti tekið það til meðferðar sem allra fyrst, svo að málið dagi ekki uppi, heldur annaðhvort verði samþ., sem ég vona að verði, eða þá fellt, ef það hefur ekki þingfylgi, en það vil ég heldur en það dagi uppi, því að það er þó hrein afgreiðsla. Ég álít málið svo gott, að það eigi skilið að verða samþ., en það, sem mér þætti verst, væri, að það yrði ekki afgr.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég vil í fjarveru hv. 1. flm. fara um þessa till. nokkrum orðum, þar sem nauðsyn er á að koma henni sem allra fyrst til n. Till. fer fram á að heimila ríkisstj. að ábyrgjast lán til handa eða lána bæjar- eða hreppsfélögum, sem ætla að koma upp hjá sér togaraútgerð og hafa þegar sótt um kaup á togurum, allt að 10% af kostnaðarverði skipanna, og megi lánin hvíla á 2. veðrétti í skipunum, næst á eftir stofnlánadeildarláni. Gert er ráð fyrir, að ábyrgðirnar eða lánin verði bundin því skilyrði, að viðkomandi skip verði rekin af bæjar- eða hreppssjóði eða félögum, sem njóta gagnábyrgðar bæjar- eða hreppsfélaga. Lánin mega vera afborgunarlaus fyrstu tvö árin, en greiðist síðan upp með jöfnum afborgunum á 10 árum. Alls mega þessi lán nema allt að 3 millj. kr. Ástæðurnar fyrir þessari þáltill. eru þær, að nokkur bæjar- og sveitarfélög utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar hafa sótt um kaup á samtals 15 togurum í því skyni að koma upp togaraútgerð hjá sér, og hefur á flestum þeim stöðum ekki verið togaraútgerð áður. En, svo sem kunnugt er, er gert ráð fyrir, að verð hinna nýju togara, sem samið hefur verið um kaup á í Englandi, verði 2800000 kr. En í 1. þeim um stofnlánadeild, sem nú nýlega voru samþ., er gert ráð fyrir lánum, sem til þessara skipa verði veitt, sem nemi ¾ hlutum kaupverðs togaranna, 2100000 kr. Yrðu þá bæjarfélög, sem ætla að kaupa þessa togara, að leggja fram upphæð, sem nemur 700 þús. kr. á hvern togara. Hv. flm. þáltill. telja, að mörg þessara bæjar- og sveitarfélaga, sem um kaup á þessum togurum hafa sótt, séu ekki fær um af eigin rammleik að leggja fram slíkar upphæðir, ekki sízt þar sem þessir aðilar þurfa þá einnig að leggja í ýmsan annan kostnað vegna væntanlegrar togaraútgerðar, svo sem byggingar ýmissa mannvirkja, veiðarfærakaup og ýmislegt annað til rekstrar togaraútgerðarinnar. - Hins vegar er það svo, að staðsetning hinna nýju togara er ákaflega þýðingarmikið atriði frá þjóðhagslegu sjónarmiði, og má segja, að það sé mjög óheppilegt - svo að ekki séu höfð sterkari orð -, ef allir hinir nýju togarar lentu við hafnir við Faxaflóa, en engir úti á landi, sem mundi verða til þess að draga hingað til Reykjavíkur og nágrennis flesta þá ágætu sjómenn, sem nú er starfandi í verstöðvum úti á landi. Til þess að forða þessu bera flm. fram þessa þáltill., sem nú er hér til umr. Með þessari þáltill. er reynt að bæta atvinnuskilyrðin í hinum ýmsu bæjar- og sveitarfélögum og þannig reynt að koma í veg fyrir mjög öran fólksstraum hingað til staðanna kringum Faxaflóa, sem annars væri alveg vís, ef allir hinir nýju togarar yrðu staðsettir hér við Faxaflóa. - Þrátt fyrir þessa aðstöðu, sem bæjar- og sveitarfélögum er veitt með ákvæðum þessarar þáltill., munu viðkomandi sveitar- og bæjarfélög þurfa að leggja töluvert að sér fjárhagslega, til þess að komast yfir þessi stórvirku framleiðslutæki, sem nú er verið að flytja til landsins, og virðist þess vegna ekki óviðeigandi, að ríkisvaldið stuðli að því, að þau nái kaupum á þessum togurum, sem hér er um að ræða. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um málið, nema sérstakt tilefni gefist, en óska, að því verði að lokinni þessari umr. visað til síðari umr. og hv. fjvn.



Þeim, sem áttu sæti í fjhn. Nd., þegar þessi till. var samin, þótti sýnt, að ekki væru líkur til, að frv. um breyt. á tollskrá og frv. hv. þm. Borgf. um breyt. á tollskrá mundu ná fram að ganga á yfirstandandi Alþingi. Hins vegar fannst okkur, að mjög eðlilegt væri að taka eitt atriði til úrlausnar á yfirstandandi Alþingi, en það var að heimila ríkisstj. að endurgreiða eigendum hraðfrystihúsa 22% af 30% verðtolli þeim, sem þeir hafa greitt frá 1. jan. 1945 og greiða framvegis af cellophanpappír til fiskumbúða. Cellophanpappír er notaður í innri umbúðir um hraðfrystan fisk, sem fluttur er til Bandaríkjanna, og þótti okkur ekki fært að skylda eigendur hraðfrystihúsa til að greiða af honum 30% verðtoll, svo sem verið hefur. Ég vænti þess, að till. nái fram að ganga, og legg til, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og fjvn.

Skúli Guðmundsson Hv. 1. flm. gat um það í sinni framsöguræðu, að hann teldi vafasamt, að frv. um breyt. á tollskrá, sem liggur hér fyrir þinginu, verði samþ. á þessu þingi. Ég vil af þessu taka fram, að ég vænti þess fastlega, að það frv. ásamt ýmsum brtt. við það, sem fyrir liggja, verði samþ. og afgr. frá þessu þingi. En þrátt fyrir það þótti mér ekki rétt að skorast undan því að gerast meðflm. að þessari þáltill. ásamt meðnm. mínum í fjhn. Nd. Ef frv. um breyt. á tollskrá verður samþ. og þær breyt., sem þar liggja fyrir, þá verður þessi tollendurgreiðsla meiri en hér er gert ráð fyrir, því að þá mundu eigendur hraðfrystihúsa losna alveg við að greiða verðtoll af þessari vöru, og tel ég það eðlilegast. Vænti ég því þess, að Alþingi samþ. þær breyt. á tollskrá, sem nú liggja fyrir till. um að þessu leyti.



Herra forseti. Ég vil ekki vera að tala á móti þessu máli, en ég vil benda á, að ég tel mjög vafasamt, hvort l. verður breytt með þál. Mér er nær að halda, að það sé dómur fyrir því, að þáltill. samþ. af Alþingi breyti ekki lögum. Ég hygg þess vegna, að þessi þáltill. geri hvorki til né frá, þótt samþ. sé, því að hæstv. ríkisstj. sé ekki skyldug til að fara eftir henni, og ef hún fer eftir henni, þá sé hún að framkvæma lögbrot.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Ég vildi mega gera þá fyrirspurn til hv. flm., hvort fjhn., sem mér skilst, að standi að þessari till., hafi nokkra hugmynd um, hvað þetta mundi nema mikilli upphæð fyrir árið 1945. Það væri til leiðbeiningar fyrir fjvn. að fá að vita um það. Og svo er annað, hvort þetta gæti ekki náð sama tilgangi, þó að það væri látið bíða, þar til næstu fjárl. verða afgr., en þing kemur væntanlega saman í október í haust. Mér þætti það heldur þinglegri meðferð, ef hægt væri að setja þetta í fjárl. sem endurgreiðslu, en í þáltill. Ég vil aðeins fá þessar upplýsingar, af því að ég býst við, að till. fari til fjvn.



Ég vil aðeins út af þessum ummælum hv. þm. N-M., þar sem hann talaði um, að ef til vill væri verið að flytja hér mál, sem færi í bága við l., taka fram, að þetta er alveg misskilningúr. Það, sem farið er fram á í þessari þál. till. og öðrum sams konar till., sem hér liggja fyrir, er aðeins fjárgreiðslur úr ríkissjóði alveg án tillits til þeirrar löggjafar, sem hér um hljóðar, og það er mjög algengt. Það má deila um, hvort það sé rétt aðferð að heimila ríkisstj. fjárgreiðslur úr ríkissjóði með þál., en það er algeng aðferð á Alþingi, og ekkert annað, sem felst í þessari till., en að heimila ríkisstj. að greiða þá upphæð, sem hér um ræðir. Ég er ekki viðbúinn að svara, hver kostnaður af þessu mundi verða. Hins vegar er mér kunnugt um það, að tollur af umbúðum utan um eina smálest af fiski, sem hér er um að ræða og sendur er til Ameríku, er um 47 kr. fyrir smálestina, en sá tollur, sem hér er um að ræða, er ekki nema hluti af því, en þó sá hluti af honum, sem mest munar um, því að hann er 30%, en tollur af öðrum umbúðum er ekki nema 8%, eins og ætlazt er til, að hann verði samkv. þáltill. hvað þessa pappírstegund snertir.

Menntmrh. (Brynjólfur Bjarnason) : Þar sem lítill tími er til að ræða þetta frv., vil ég endurtaka það, sem ég hef sagt, og ég vil benda hv. þdm. á, að það er mjög nauðsynlegt, að þetta mál verði afgr. nú. Það hefur verið undirbúið mjög vel. Ef frv. nær ekki fram að ganga, er ekki alllítil hætta á, að tilraunastöðin á Keldum fái ekki framlagið frá Rockefellerstofnuninni. Vil ég, að hv. þdm. hafi það í huga.



Herra forseti. Þessi þáltill., sem flutt er af hv. þm. Mýr. og hv. þm. Borgf., fer fram á að heimila ríkisstj. að láta flytja gömlu hengibrúna á Ölfusá og setja hana niður á fyrirhugað brúarstæði á Hvítá í Borgarfirði hjá Bjarnastöðum í Hvítársíðu. - Fjvn. hefur leitað álits vegamálastjóra um þessa þáltill. ásamt fleiri till., sem eru sama efnis, um flutning þessarar gömlu brúar. Og vegamálastjóri hefur látið þá skoðun sína í ljós við n., að tæpast muni hægt að treysta því, að þessi brú, ef flutt yrði, yrði nægilega sterk til þess að þola umferð stórra bifreiða við fólksflutninga og aðra þungaflutninga á þessum tiltekna stað. Að öðru leyti telur hann, að þetta mál sé órannsakað, þannig að ekki sé hægt nú þegar að segja um, hve mikið sé hægt að nota af þessu brúarefni. Þessi rannsókn er ógerð enn, en þörfin fyrir brýr er ákaflega mikil, víðs vegar um landið, og það er þess vegna full ástæða til þess að athuga gaumgæfilega, hvort hægt sé að nota þetta brúarefni, ef það mætti verða til þess, að aðrar stórbrýr yrðu byggðar annars staðar á landinu. En þar sem þessi rannsókn, eins og ég hef sagt, er enn eftir og verður ekki gerð fyrr en brúin hefur verið tekin niður, þá sér fjvn. sér ekki fært að gera neinar ákveðnar till. um það, hvað gert skuli við þessa gömlu brú, og leggur n. því til, að þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstj., sem þá mundi ráða málinu til lykta eftir till. sérfróðra manna á vegamálaskrifstofunni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það liggur hér fyrir brtt. við þessa þáltill., sem er frá mér og hv. 2. þm. Rang., um hagnýtingu á gömlu brúnni á Ölfusá. Það liggja fyrir ýmsar till. um hagnýtingu á þessari gömlu brú, eins og hv. þm. vita. En með þeirri álitsgerð, sem nú er að styðjast við frá vegamálastjóra, þykir mér það eðlileg till., sem fram hefur komið, að vísa þessu máli til hæstv. ríkisstj. Ég álít hægt með því að ná skynsamlegri niðurstöðu um hagnýtingu þessarar brúar, fremur en að láta ákvörðun Alþ. af handahófi ráða niðurstöðu um þetta efni. Allt öðru máli hefði verið að gegna, ef vegamálastjóri hefði lagt eitthvað ákveðið til um þessa hagnýtingu, sem er ekki til staðar. En af fróðum mönnum hefur verið dæmd frá sú tilhögun að hagnýta brúarefni þetta á þeim stað, sem ég og fleiri höfðum áður lagt til, sem sé á Hvítá hjá Iðu. Það var samþ. og réttmætur skilningur hjá hæstv. Alþ., að þar yrði þetta brúarefni notað, ef tiltækilegt þætti að gera það. En sérfræðin sagði nei við því, „hún dugir þar ekki“. Og það varð að hlíta því. Og ég hygg þá hagkvæmast og réttast að láta þá, sem eiga að hafa bezt vit á þessum hlutum og eiga að vera óhlutdrægastir í þessum efnum, ráða niðurstöðunni um það, hvar þessi gamla brú eða efni úr henni skuli hagnýtt. En ég vil samt sem áður leggja áherzlu á það, sem fram kemur í brtt. frá mér og hv. 2. þm. Rang., að því skemmra sem þessi brú eða efni hennar verður flutt, þar sem tiltækilegt er að nota efnið, því réttlátara sýnist, að öðru jöfnu, að hagnýta þetta efni heldur þar en annars staðar. En ég hygg, að það sé bezt, að vegamálastjóri ákveði um þetta endanlega, en ekki hæstv. Alþ.



Herra forseti. Þetta mál er órannsakað í raun og veru, hvort tiltækilegt er að flytja efni gömlu Ölfusárbrúarinnar til þess að gera af því brú yfir Skjálfandafljót. Er því ekki hægt að mynda sér neina ákveðna skoðun á því, hvort rétt sé að flytja þangað þetta efni eða ekki. En um þessa brú á Skjálfandafljóti, ef reist væri, stendur dálítið öðruvísi á en um brú á Hvítá hjá Iðu, að brúin á Skjálfandafljóti, þegar til kemur, að hún verði byggð, er ætluð mest fyrir innansveitarflutninga, og þar verður lítið um að ræða þungar bifreiðar, eins og hins vegar eru líkur til yfir brú yfir Hvítá. Bárðardalur er ákaflega langur, og er byggð báðum megin dalsins. Og sveitamenn þar hafa öld eftir öld búið við það að geta ekki haft samgöngur sín á milli öðruvísi en með því að fara yfir ána án brúar, stundum hálfófæra. Sennilega hafa orðið þar slys, þó ég viti það ekki beint. En oft hefur sú á verið ófær. - Það eru meiri líkur til þess, að þessi gamla Ölfusárbrú eða efni hennar geti orðið nothæft á þessum stað heldur en á Hvítá. Og það er reynsla um það um brú, sem flutt var af Soginu upp að Hvítá hjá Hvítárvatni, að sá flutningur hefur, að því er ég bezt veit, gefizt vel og brúin komið þar að fullu gagni fyrir umferð léttra vagna. Fjvn. telur ekki fært fyrir sig að ákveða, hvar heppilegast verði að endurreisa þessa brú, en leggur til, að ríkisstj. verði falið að ákveða um það í samráði við vegamálastjórnina. - Með þessum ummælum vil ég, fyrir hönd fjvn., leggja til, að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Þessi þáltill. er um að fela ríkisstj. að festa kaup á áttæringnum Pétursey, sem nú er í eigu Jóns Halldórssonar í Vík í Mýrdal, og er gert ráð fyrir því í till., að skipið verði afhent Sjóminjasafni Íslands til eignar og varðveizlu. Fjvn. hefur athugað þessa þáltill., og eins og fram er komið á nál. 906, er fjvn. samþykk því, að ráðstafanir verði gerðar til þess, að þetta skip verði varðveitt frá eyðileggingu. Hins vegar komu fram raddir í n. um það, að líkur væru til þess, að hægt væri að ná því markmiði án þess, að ríkissjóður keypti skipið, a. m. k. nú þegar. Og þess vegna leggur fjvn. til, að máli þessu verði vísað til ríkisstj. Ekki er það ætlun n., að þar með verði máli þessu eytt, enda kemur það glöggt fram í nál., heldur að ríkisstj. athugi möguleika til þess að koma þessu í framkvæmd, að vernda skipið frá eyðileggingu á sem hagkvæmastan hátt. - Sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vísa til nál.



Herra forseti. Ég hef skrifað, undir þetta nál. með fyrirvara, vegna þess að ég tel ekki, að þetta mál hafi verið afgr. í fjvn. eins og nál. skýrir frá. Ég skal leyfa mér að benda á, að í bókun fjvn. um þetta atriði er tekið fram, að n. sé samþykk að mæla með till. með breyttu orðalagi. Það var ákveðið í n. að breyta þannig þáltill., að þess væri vænzt, að ríkisstj. leitaði upplýsinga um það, fyrir hvað hægt væri að fá skipið keypt, og síðan að geta varið skipið. Þetta verður svo mikill kostnaður að flytja skipið til Reykjavíkur, byggja yfir það og gæta þess, að menn gera sér kannske ekki ljóst, hvaða útgjöld þetta hefur í för með sér. Ég vil því ekki, að það sé tekið svo, að afgreiðsla málsins í n. sé einróma samþykkt af n., eins og stendur í nál., þannig að ríkisstj. sé falið að koma þessu í framkvæmd á sem hagkvæmastan hátt. Það var samþ. í n. að fela ríkisstj. að leita sér upplýsinga um það, hvað þetta mundi kosta.



Herra forseti. Ég þakka hv. fjvn. fyrir, að hún hefur þó tekið undir nauðsyn þess, að því sé komið í framkvæmd, að skip þetta eyðileggist ekki og að reynt sé að gera ráðstafanir til þess, að þetta skip varðveitist frá eyðileggingu. Hins vegar get ég ekki séð, að það sé eðlilegt að vísa þessari þáltill. frá með þeim röksemdum, sem hér eru fram settar, því að það var til þess ætlazt af n., eftir þeim formála sem er fyrir því gerður af n., að ríkisstj. geri það, sem stendur í þáltill. Ég sé því ekki, hvað er á móti því að samþ. till. sjálfa eins og hún er. Það er vitaskuld, að ríkisstj. kaupir ekki skipið, nema með beztu kjörum, sem hún getur að komizt. Og það er ekkert annað en það, sem sagt er í þáltill., aðeins að skipið sé fest í þessu efni. En ég veit ekki, hvað hv. frsm. fjvn. á við eða n. í heild með því að segja, að það muni vera hægt að ná þessu marki án þess að ríkisstj. festi kaup á þessu skipi. Ég sé ekki, ef á að varðveita skip þetta frá eyðileggingu, að hjá því verði þá komizt, að ríkisstj. nái eignarhaldi á skipinu, og ef hægt er að ná um það hagkvæmari kjörum en nú er vitað um, þá geri ríkisstj. það, og það er ekkert um annað rætt í þáltill. en að vernda skip þetta frá eyðileggingu. Og þar sem ríkisstj. hefur svo trausta menn að baki sér eins og hv. form. fjvn., sem leggur til, að þessu máli verði vísað til ríkisstj., þá finnst mér það þó traustara, að hún hafi fyrirmæli um það, að þetta skuli gert eftir vissum leiðum. Og ég sé engan eðlismun á þessum tveimur aðferðum, hvort till. verður samþ. eins og hún er eða hins vegar samþ. verður till. fjvn. eins og n. sjálf hefur gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins og málið framkvæmt eftir því. En það er ekki venjuleg aðferð um meðferð þingmála um mál, sem ætlazt er til, að ríkisstj. komi í framkvæmd, að þeim sé vísað til ríkisstj., því að vanalega þýðir sú meðferð það að smíða nokkurs konar líkkistu utan um málin og kistuleggja þau og grafa. Ég veit hins vegar, að meiri hl. fjvn.-manna er með því að þetta skip verði varðveitt frá eyðileggingu. Og m. a. veit ég það um hv. form. n., sem sagði, að það hefði verið samþ. í n. að mæla með þáltill. með breyttu orðalagi, sem er um að athuga kostnaðinn við þetta. - Hvor till. því sem samþ. verður, sjálf þáltill. eða að vísa þáltill. til ríkisstj. þá er látið í veðri vaka, að það eigi að miða að því sama, að varðveita þetta skip frá eyðileggingu, og það er þá hreinni aðferð að samþ. þáltill. sjálfa. Ég get hins vegar ekki vel skilið hv. form. n., þm. Barð., sem er stórhuga maður og lætur sér ekki allt fyrir brjósti brenna í skipakaupum og öðru, að hann skuli vera svo ákaflega hræddur við kostnaðarhlið þessa máls, að ná þarna einu áraskipi í eigu ríkisins til þess að varðveita það fyrir sjómannastétt þessa lands, sem margir menn úr þeirri stétt óska eftir að varðveita, - ég get ekki skilið þennan ótta hjá hv. þm. Barð., með tilliti til stórhugar hans um að leggja út í skipakaup nú fyrir ríkisins hönd. Þess vegna þykir mér alleinkennilegt, ef menn eru hræddir við, kostnaðarins vegna fyrir ríkið, að festa kaup á gömlu áraskipi, sem vitanlega getur aldrei orðið stórfelldur kostnaður. Hins vegar er vitað, að það má ekki dragast, að þetta verði gert, ef það á að ná tilgangi sínum að kaupa þetta skip, því að það er ekki í notkun og hefur ekki verið um nokkurn tíma, og gengur það því úr sér, ef ekki er fest eignarhald á því og því komið til varðveizlu. - Ég get upplýst það, að við flm. þessarar þáltill. bárum hana fram af því í raun og veru, að vakin var athygli okkar á þessu máli af mætum manni, skipstjóranum á Esju. Og álít ég það óviðurkvæmilegan trassaskap að vernda ekki þetta skip frá eyðileggingu til þess að hafa það á Sjóminjasafni Íslands. Þó að það sé með miklum velvilja, að fjvn. samkv. forsendum sínum gerir þá till. um afgreiðslu þessa máls að vísa því til ríkisstj., þá finnst mér myndarlegri afgreiðsla að samþ. þáltill. eins og hún er, þannig að lagt sé ákveðið til, að ríkisstj. skuli gera þessi kaup. Vildi ég því eindregið mælast til þess, að hæstv. Alþ. gæti á þessa afgreiðslu fallizt.

Forseti (JPálm.) : Ég vildi eindregið mælast til þess að hv. þm. styttu mál sitt, til þess að þessari umr. gæti orðið lokið nú.



Herra forseti. Ég hef áður bent á, að fleiri skip væru til en Pétursey, og benti á í því sambandi eitt af hinum gömlu hákarlaveiðiskipum og taldi ástæðu til að hugleiða og athuga, hvort ekki ætti að geyma til minja fleiri tegundir skipa. N. virðist ekkert hafa skipt sér af þessu. Þó benti ég henni á, að til væru t. d. hákarlaskip, sem nú væru að verða hin síðustu, og ef Alþ. hugsaði sér að geyma skip sem sýnishorn af skipum liðna tímans, þyrfti það að gerast með meiru en því einu að fá og geyma eitt skip frá suðurströndinni, því að þar hefði verið sérstaða með sjósókn, og það væri því fjarri því að vera sýnishorn fyrir allt landið.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Út af ræðu hv. form. fjvn. bendi ég á, að allir nm. samþ. að vísa málinu til ríkisstj., og hafa þeir staðfest það með undirskrift sinni. Hv. þm. V.-Sk. óskaði þess, að þessi þáltill. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir. - Það er talið af sumum, að möguleiki væri á því að vernda skipið án þess að ríkisstj. kaupi það, en nefndarmenn telja það aðalatriðið, sbr. nál., og n. leggur til, að þessu máli verði vísað til ríkisstj. til frekari framkvæmda. Í fjvn. var aðeins minnzt á þetta skip, en ekki önnur. En það er rétt, að ástæða gæti verið til að athuga um varðveizlu fleiri skipa.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, og ég hefði viljað vísa málinu til ríkisstj. undir öðrum forsendum. Í sambandi við ummæli hv. þm. V.-Sk., að þm. hafi ekki hugsað þetta mál mikið, þá er það þó aðalatriðið, hvort kaupa eigi þetta skip og fá það á sem ódýrastan hátt. Hitt er svo óvíst, hve mikið kostar að flytja skipið og byggja yfir það. Það má vera, að það sé menningarlegt atriði að varðveita svona skip. Alþ. hefur samþ., að varðveita skuli ýmsa gamla hluti, t. d. gamla bæi. Þetta er ofvaxið ríkisstj., að vernda slíka hluti, og ef þetta skip verður keypt, þá er sýnt, að önnur skip komi á eftir, hákarlaskipin og skúturnar, og ég held, að það þurfi athugana við, hvað mest virði er að varðveita. Hef ég því viljað orða þáltill. þannig, að ríkisstj. yrði falið að rannsaka þetta mál, en ekki setja henni fyrirmæli um að kaupa skipið. Þetta er minn fyrirvari, og vil ég, að ríkisstj. rannsaki þetta mái og athugi, hvort rétt sé að varðveita þetta gamla skip, Pétursey.



Herra forseti. Ræða hv. frsm. hefur ekki sannfært mig um, að ég hafi haft á röngu að standa. Fjvn. hefur ekki afgr. málið og ég vil láta fylgja hér réttri málsmeðferð. Ég vil láta rannsaka, hve mikill kostnaður það er að flytja þetta skip, en ekki vísa till. til ríkisstj., eins og frsm. leggur til, og ég tók þetta fram, er ég skrifaði undir með fyrirvara, og það liggur hér ekkert fyrir um kostnaðinn. Hv. þm. V.-Sk. blandaði öðrum skipakaupum inn í þetta, og er það líkt því, að hann sé 200 ár á eftir tímanum. En ég veit ekki, hvort það bjargaði nokkuð þessum hv þm. að kaupa nokkrar gamlar kollur til dauðasiglingar við næstu kosningar. Já, þeir gera allt til þess að blekkja þjóðina, þessir menn, og þetta sýnir ljóslega stefnu þeirra.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. vefengir afgreiðslu þessa máls, en afgreiðslan liggur nú samt í þessu nál., og ég hélt, að þeir væru menn til þess að standa við þetta. Og ég verð að segja, að þær umr. um, að við séum ekki þess umkomnir að varðveita eitt gamalt áraskip, þær umr. eru Alþ. Íslendinga og íslenzku þjóðinni til skammar.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður, en ég var frá tafinn og gat því ekki fylgzt með umræðum. Ég hef tekið eftir, að hv. þm. V.-Sk. hefur hlaupið í skarðið fyrir mig sem frsm. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í deilur, en nál. á þskj. 906 talar sínu máli. Það skal engan undra það, þótt við þm. V-Sk. viljum varðveita svona skip sem forngrip, en það er aðeins um útúrsnúning að ræða, er hv. þm. Barð. talaði um, að við ætluðum að nota þetta skip til fiskveiða. Svona skip voru notuð í margar aldir hér við suðurströnd landsins og róið á þeim frá Selvogi, Þorlákshöfn, Eyrarbakka, Stokkseyri og Vestmannaeyjum. Okkur hefur því dottið í hug, að það væri einhvers virði að varðveita svona skip. Ég skal taka undir það, að eðlilegt væri að varðveita eitt hákarlaskip, og komandi kynslóðir gætu þá sannfærzt betur um baráttu forfeðra vorra á sjónum. Ég get sætt mig við afgreiðslu þessa máls samkv. nál. - Það var aðeins þetta, sem ég vildi segja.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að svara hér neinu, þar sem hv. þm. Vestm. og hv. þm. Borgf. hafa gert þessu máli skil. Ég verð nú samt að segja það, að mér finnst það undarlegt, að maður, sem hefur verið í sjómannastétt, skuli setja sig upp á móti þessu, að vernda sum af hinum gömlu skipum okkar, og ég er viss um það, að sjómannastéttin okkar vill læra af reynslu forfeðranna og hefði gott af því á margan hátt. Hv. þm. Barð. ætti að læra af þessu. Pétursey fór aldrei neina dauðasiglingu, og ég fullyrði, að þessi hv. þm. er fyrsti maðurinn, sem siglir dauðasiglingu á þessu skipi, en það er í þessu máli.