Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og áður hafði verið tilkynnt hefst nú umræða utan dagskrár samkvæmt fyrri mgr. 50. gr. þingskapalaga. Umræðan er hafin að ósk hv. 8. þm. Reykn. og fjallar um sjávarútvegssamning Íslands og Evrópubandalagsins. Eins og menn minnast hefur málshefjandi 5 mínútur í fyrra skiptið og 2 mínútur í hið síðara. Viðkomandi ráðherra hefur sama tíma, 5 mínútur og síðan 2 mínútur en aðrir hv. þm. og hæstv. ráðherrar hafa 2 mínútur tvisvar sinnum.

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hefur mikill ágreiningur verið milli íslenskra stjórnvalda og Efnahagsbandalagsins um lykilákvæði í þeim sjávarútvegssamningi sem þarf að gera milli Íslands og Evrópubandalagsins ef Evrópubandalagið staðfestir samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þessi ágreiningur milli Íslands og Evrópubandalagsins hefur verið svo mikill að aðilarnir hafa ekki treyst sér í hálft ár til að halda formlegan viðræðufund. Síðasti viðræðufundur mun hafa verið í júnímánuði sl. Þá var ætlunin að gera tilraun til þess að ljúka samningunum í júlímánuði en vegna verulegs ágreinings milli Íslands og Evrópubandalagsins var hætt við það og síðan hafa aðilar ekki treyst sér til að halda formlegan viðræðufund samninganefndanna til þess að ljúka samningsgerðinni. Það hefur komið fram að það er einkum eitt atriði sem veldur þessum mikla ágreiningi. Það er líka grundvallaratriði. Þetta lykilatriði snýst um það hvort þær veiðiheimildir sem samið var um á sínum tíma í Óportó að ættu að tengjast samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, að Evrópubandalagið fengi að veiða 3 þús. tonn af karfa á móti því að Evrópubandalagið léti Íslendinga fá rétt sinn frá Grænlendingum til að veiða 30 þús. tonn af loðnu og hvort þessar veiðiheimildir væru með þeim hætti að tryggt væri að hér væru jöfn skipti. Nú ætla ég ekki að ræða það ágreiningsmál hvort hleypa eigi erlendum flota inn í íslensku landhelgina. Um það getum við rætt síðar. Spurningin nú er hins vegar hvort sú viðræðunefnd sem hittir samningamenn Evrópubandalagsins á morgun hefur fengið heimild til þess að falla frá kröfu Íslendinga að einu eða öllu leyti. Kröfur Íslendinga voru og hafa verið frá því að viðræður hófust að þegar gerð væru upp 3 þús. tonn af karfa á móti 30 þús. tonnum af loðnu, þá yrði tryggt að það yrði fiskur á móti fiski. Hvers vegna er það vandamál? Jú, vegna þess að það er öruggt verk og létt fyrir Evrópubandalagið að ná karfanum vegna eðlis karfastofnsins. Loðnan er aftur á móti duttlungafullur fiskur og það hefur enginn tryggingu fyrir því að Íslendingar nái sínum hlut. Evrópubandalagið hefur sagt: Þetta er samningur um veiðiheimildir á móti veiðiheimildum, eða með öðrum orðum: Þetta er samningur um ávísanir á veiði en ekki tryggingar fyrir veiði. Það hefur verið haft á orði að fulltrúar Evrópubandalagsins segi að ef Íslendingar nái ekki loðnunni geti Evrópubandalagið ekki gert að því þótt þeir fari heim með öngulinn í rassinum. Á fundum sem fulltrúar sjávarútvegsins hafa mætt á hjá utanrmn. fyrr á þessu ári og í yfirlýsingum fulltrúa sjávarútvegsins opinberlega hefur það komið fram að það hefur verið krafa íslenska sjávarútvegsins að þetta væri örugglega fiskur á móti fiski, með öðrum orðum að samningurinn yrði á þann hátt að tryggt væri að Íslendingar veiddu loðnuna fyrst og síðan gæti Evrópubandalagið veitt karfann. Þegar upp væri staðið eftir nokkur ár væri það því öruggt að á móti 3 þús. tonnum af karfa hefðu Íslendingar sannanlega veitt 30 þús. tonn af loðnu. Samningurinn yrði ekki þannig að Evrópubandalagið gæti örugglega veitt á hverju ári sinn hlut en síðan væri það háð duttlungum örlaganna hvort Íslendingar gætu veitt loðnuna. Ég hef þess vegna, virðulegi forseti, óskað eftir þessari umræðu hér af því að á morgun fer fram viðræðufundur, samningafundur, milli Íslands og Evrópubandalagsins um þennan samning, sá fyrsti í sex mánuði, þar sem ætlunin er að ljúka þessum viðræðum. Ég hef óskað eftir því að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hefur hann veitt fulltrúum sínum í samninganefndinni umboð til þess að samþykkja þá kröfu Evrópubandalagsins að þetta verði bara veiðiheimild á móti veiðiheimild eða verður haldið fast við hið fyrra samningaumboð að þetta verði fiskur á móti fiski? Ég hef einnig óskað eftir því að hæstv. utanrrh. sé viðstaddur þessa umræðu til þess að geta tekið þátt í henni þótt formsins vegna verði ég að beina fyrirspurn minni eingöngu til sjútvrh.

Frú forseti. Formsins vegna hefði verið réttara að beina fyrirspurninni til hæstv. utanrrh. sem fer með þessa samninga. Af þessu tilefni er rétt að taka það fram að um öll meginatriði í þessum samningum um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum hefur þegar verið samið í nótuskiptunum frá síðasta vori. Það sem verið er að fjalla um nú er hvernig staðið verður að útfærslu á öllum þeim meginatriðum sem búið er að festa með nótuskiptunum frá því í vor. Við höfum eðlilega sett fram kröfur af okkar hálfu hvernig að því skuli staðið, m.a. hversu mörg skip eigi að vera, hvernig staðið verði að eftirliti, hvernig staðið verði að vigtun, hvers konar skip megi vera í veiðum og hvernig staðið verði að mati á því að um gagnkvæmni verði að ræða þegar til lengri tíma er litið, á nokkrum árum eins og hv. 8. þm. Reykn. fjallaði hér um. Evrópubandalagið hefur sett fram fjölmargar kröfur þar á móti af sinni hálfu um verksmiðjuskip, að mega blanda saman veiðiferðum og draga úr eftirliti. Allt eru þetta atriði sem eru til umfjöllunar og þó að hér sé um útfærsluatriði að ræða eru það allt auðvitað mikilvæg atriði. Fundir um þessa samninga eru að hefjast í dag og standa á morgun líka. Fulltrúar Íslands þar hafa vitaskuld umboð til þess að ljúka þessum samningum. Það verður ekkert sagt um það hér og nú hvort það tekst. Það fer eftir því hvernig okkar viðmælendur bregðast við. Við væntum þess vitaskuld að hægt verði að ljúka viðræðunum og leggja málið fyrir þingið í framhaldi af því. Á þessu stigi hygg ég að það verði ekki meira um þetta að segja. Með umræðum á Alþingi grípum við ekki fram fyrir hendurnar á samningamönnum okkar sem í dag og á morgun eru vonandi að ljúka þessum samningum. Um það getum við ekkert sagt fyrr en fundunum er lokið.

Virðulegur forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði að okkar samningamenn hefðu umboð til þess að ganga frá samningum en hann sagði ekki hvernig það umboð væri. Ég vil í þessu sambandi taka fram tvö atriði sem ég tel að eigi að vera alveg skýr. Ef verið er að tala um gagnkvæmar veiðiheimildir eiga menn fyrst og fremst við jafngilda stofna þar sem áhættan er sambærileg. Það er hægt að hugsa sér að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir með þeim hætti ef það eru jafngildir stofnar. Loðnustofninn er hins vegar ekki jafngildur karfastofninum og þess vegna þarf sérstök ákvæði í því sambandi ef tryggja á að þarna sé um algera gagnkvæmni að ræða. Þetta verður að vera algjört úrslitaatriði í þessu máli og umboð okkar samningamanna hlýtur að vera með þeim hætti. Í öðru lagi vil ég leggja á það áherslu að Efnahagsbandalagið er að bjóða fram veiðiheimildir í lögsögu annars ríkis, þ.e. í lögsögu Grænlendinga. Það hlýtur að vera krafa af okkar hálfu að við getum jafnframt framselt til Evrópubandalagsins veiðiheimildir sem við fengjum hugsanlega í lögsögu annars ríkis. Það má vel vera að við getum skipt á þessari loðnu við aðrar þjóðir, við Norðmenn eða við Færeyinga, og það er líka mjög líklegt að við getum samið við þessar þjóðir um það að veiðiheimildir Evrópubandalagsins verði hjá þeim gegn því að við látum þá t.d. hafa þessa loðnu. Þetta er grundvallaratriði sem ég hef oft bent á hér en því miður fengið afar lítil viðbrögð. Ég vil því spyrja: Verður þannig gengið frá málum að við getum skipt á þessum veiðiheimildum og látið Efnahagsbandalaginu í té hugsanlegar veiðiheimildir sem við mundum semja um hjá öðrum þjóðum? Þetta tel ég vera mikið atriði því það er afar þýðingarmikið að við komumst hjá því að nýir aðilar komi inn í okkar landhelgi.

Virðulegur forseti. Þetta er vitaskuld framhald af þeirri ákvörðun sem ríkisstjórnarflokkarnir tóku í sambandi við EES-samningana að erlendum aðilum yrði hleypt inn í íslenska landhelgi að nýju. Rammasamningurinn, sem hæstv. sjútvrh. talaði um áðan að væri í öllum megintriðum væri fastur leiðarvísir fyrir því hvað yrði gert, varð þar til og það var þá sem stjórnarflokkarnir ákváðu að hleypa erlendum aðilum á ný inn í íslenska landhelgi. Það vakti vitaskuld mikla athygli þegar síðan sást hvernig átti að útfæra þetta, að Íslendingar ættu að greiða í staðinn fyrir óvissa loðnuveiði 3 þús. tonn af karfa og um það hefur verið mikið fjallað. Enginn vandi hefur verið að veiða karfann á Íslandsmiðum. Loðnan er aftur á móti ekki stofn sem menn hafa nýtt sér. Efnahagsbandalagið hefur keypt veiðiheimildir af Grænlendingum sem það hefur ekki notað. Íslendingar hafa síðan fengið að veiða þessa loðnu sem ekki hefur verið veidd af viðkomandi aðilum. Nú eigum við sem sagt að taka þessa loðnu, sem ekki hefur verið veidd, sem uppígreiðslu og frá því á að fara að ganga hér. Ekki nóg með það. Það á ekki einu sinni að gera ráð fyrir því að við fáum möguleika á því að bæta okkur það upp ef hún gengur ekki á Íslandsmið. Þannig virðist málið standa og yfirlýsingar hafa legið fyrir um að það sem ráðherra hefur sagt að samningamenn hafi umboð til að ljúka samningunum. Það skil ég þannig að á þessum nótum eigi að ljúka þessum samningum.

Frú forseti. Hæstv. sjútvrh. upplýsti það ekki í hverju umboð samningamanna væri fólgið og mér fannst hann segja óþarflega mikið með þeirri þögn. Það er auðvitað grundvallaratriði að það sé fiskur á móti fiski. Annars er loðnan vonarpeningur, annars er loðnan e.t.v. bara pappírsfiskur. Þá erum við að veita aðgang að fiskimiðunum gegn tollaívilnunum sem er brot á þeirri stefnu sem við höfum fylgt á undanförnum árum og þjóðarsamstaða hefur verið um. Hæstv. sjútvrh. sagði að þegar hefði verið samið um önnur atriði. Ég rifja það upp að okkur í utanrmn. hefur verið sagt hvað eftir annað að ekkert atriði væri fast fyrr en öll atriði væru niðurnegld og samningurinn fullgerður. Fréttir frá Brussel eru ekki samhljóða í öllum atriðum því sem talsmenn ríkisstjórnarinnar halda fram hér. Mér finnst þetta vera glannalegir samningar. Hæstv. sjútvrh. sagði að við gripum ekki fram fyrir hendur á samningamönnunum. Ég bendi á það að sjútvrh. getur gripið fram fyrir hendur á þeim ef hann vill og ríkisstjórnin getur það einnig. Hvers lags vinnubrögð væru það að láta þá hafa fullt umboð til þess að gera hvað sem þeir vildu? Það er einfalt fyrir þá að ljúka þessum samningum nú fyrir hádegið með því að segja bara já og amen við öllum kröfum Evrópubandalagsins en það er náttúrlega ekki það sem við teljum viðunandi niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Það var auðvitað stórkostlegt áfall þegar það fréttist að samningamenn Íslands úti í Brussel hefðu gefið Evrópubandalaginu ádrátt um skipti á veiðiheimildum og þar með að floti Evrópubandalagsins kæmi inn í íslensku landhelgina. Þá var sagt í upphafi að eingöngu yrði um veiðar á vannýttum tegundum að ræða, fyrst og fremst langhala. Allir vita hvernig það fór. Hann breyttist í karfa á einni nóttu. Nú hefur frést að enn eigi að gefast upp gagnvart einu grundvallaratriðinu í þessum efnum, þ.e. spurningunni um raunverulega gagnkvæmni veiðiheimilda. Hér eigi að láta reglubundið á hverju ári 3 þús. tonn af karfa á móti óvissum 30 þús. tonnum af loðnu sem e.t.v. reynist pappírsfiskur sem við náum stundum að veiða og stundum ekki. Svör hæstv. sjútvrh. eða öllu heldur það sem hann ekki sagði olli stórkostlegum vonbrigðum. Það var helst á hæstv. sjútvrh. að heyra að það væri óhæfa að Alþingi væri að taka fram fyrir hendur á samningamönnunum með því að fjalla um þessi mál. Þeir hefðu fullt umboð og það ætti ekki að vera að trufla þeirra störf. Ég held að það sé líka stórkostlegt áhyggjuefni í þessu máli ef Íslendingar ætla að ganga frá samningum um komandi helgi og verða þar með á undan Norðmönnum að gefast upp fyrir Evrópubandalaginu. Fari svo að þetta grundvallaratriði verði gefið eftir er ríkisstjórnin að hverfa frá því grundvallarstefnumiði Íslendinga sem allar ríkisstjórnir fram að þessari hafa virt í gegnum öll landhelgisstríð að ljá ekki máls á veiðiheimildum fyrir verðmæti. Þá hefur hæstv. sjútvrh. selt þetta grundvallaratriði í ömurlegustu hrossakaupum síðari áratuga á Íslandi, þ.e. í samkomulagi sínu við Alþfl. um sjávarútvegsmál. Það er heldur lágkúruleg niðurstaða fyrir hæstv. sjútvrh.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér óþarft að taka það fram, hygg ég, að Alþingi ræður enn þá yfir sínum fiskimiðum og að þetta mál hljóti að verða útkljáð á Alþingi í Reykjavík en ekki í Brussel. Ég vona að við séum ekki svo langt leiddir að það geti verið og ég orða það ekki frekar svo augljóst sem það er. Ég nota þetta tækifæri enn einu sinni til þess að lýsa því yfir að þingmenn og landsmenn allir ættu að vita það að við eigum 350 mílur á Reykjaneshrygg. Það eigum við Íslendingar og eigum einir. Það á að fara að verja hann og gæta okkar réttinda þar. Við eigum 600 mílur suður í höf og allan Hatton-bankann ef rétt er á málum haldið og getum þar að auki náð samningum við Breta hvenær sem er um það að hafa samnýtingu á Hatton-Rockall svæðinu. Við eigum hafsgrunnsréttindi alveg norður á pól ef rétt er á málum haldið og það er alltaf verið að þvæla um smámuni. Það eru kannski ekki smámunir að rifta samningum frá 1976 eða ákvörðun frá 1976 og byrja að leyfa útlendingum veiðar. Það er þó smátt að því leyti til að þetta eru þó ekki nema þessi 3 þús. tonn sem hér er um rætt. En það getur ekki gengið öllu lengur að menn sem sitja á Alþingi og eru kjörnir af þjóðinni til að gæta réttar hennar haldi áfram að þverskallast við að skilja þá einföldu hluti að við eigum stærri hlut af yfirborði jarðar en öll Suður- og Mið-Evrópa er og við eigum þetta hafsvæði og engir aðrir að réttum reglum 76. gr. hafréttarsáttmálans. Við börðumst í 10 ár fyrir þessum réttindum en nú á að glutra þeim niður. Þetta hefði verið saga til næsta bæjar þegar við vorum að vinna þessa stórsigra. Ég ætlast til þess að ráðherrarnir fari a.m.k. að kanna málin og kynna sér aðstæður og landsins lög og reyndar þjóðarétt. Þetta er allt í hendi og við þurfum að gefa okkur tíma til þess að staldra augnablik við og snúa bökum saman til að tryggja þessi réttindi sem við Íslendingar eigum. Þeir sem ekki gera það ættu að segja af sér þingmennsku.

Virðulegi forseti. Það fyrsta sem þarf að segja alveg skýrt í svari við spurningu hv. þm. er að það samrýmist ekki samningshagsmunum Íslands degi fyrir væntanlega lokafundi samninganefnda að skilgreina nákvæmlega samningsumboðið. Annað. Það hefur verið stefna allra ríkisstjórna á Íslandi í samskiptum sínum við Evrópubandalagið að hafna því að láta einhliða veiðiheimildir fyrir markaðsaðgang. Sú stefna er óbreytt eins og hún hefur verið af hálfu allra ríkisstjórna. Hitt er staðreynd að með fríverslunarsamningnum 1972 undirgengust Íslendingar þá skuldbindingu að taka upp samningaviðræður við Evrópubandalagið um samstarfssamning á sviði sjávarútvegsmála. Allar ríkisstjórnir sem setið hafa síðan hafa lýst sig reiðubúnar til þess að gera slíkan samning eins og samningsdrög lágu fyrir um árið 1981 og þar með samning um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum ef um semdist. Þetta er alveg skýrt. Það sem hér er á dagskrá er þrennt. Það er annars vegar erindaskipti frá 2. maí sem liggja fyrir og öllum hv. alþm. er fullkunnugt um. Það er í annan stað rammasamningur sem er staðlaður samningur um samstarf á sviði rannsókna, umhverfisvarna o.fl. í anda þess sem fyrir lá frá 1981 með tiltölulega lítilvægum frávikum. Í þriðja lagi er síðan samið á grundvelli rammasamningsins á ári hverju um útfærslu á þessum samningi. Það sem fyrir liggur á samningafundi á morgun er einfaldlega að ljúka útfærslunni á þeim erindaskiptum sem fyrir lágu. Eins og hæstv. sjútvrh. vék að liggja þau efnisatriði fyrir, það er öllum hv. þm. kunnugt um hvað þau fjalla. Það hefur auðvitað verið togast á um nokkur atriði. Við gerum okkur vonir um að það liggi fyrir á morgun hver samningsniðurstaðan er þótt við höfum enga vissu um það. Vel má vera að það takist ekki að leiða samningana til lykta en alla vega væri það óskynsamlegt út frá okkar eigin hagsmunum að segja það fyrir fram opinberlega hvert samningsumboðið nákvæmlega er eða hvernig málið verður lagt upp til lokaniðurstöðu. Að því er það varðar hvort við gætum ekki boðið upp á það að versla með hugsanlegar veiðiheimildir sem við hefðum hjá öðrum þjóðum en höfum ekki í hendi nú, þá er þess því miður ekki kostur.

Virðulegi forseti. Í allri umræðu um EES-samninginn hefur það verið ítrekað aftur og aftur að mikilvægur þáttur í samningnum sé gagnkvæmnin, að það þurfi að vera jafnvægi eins og það er orðað, m.a. í inngangi að samningnum held ég, milli réttinda og skyldna. Það er auðvitað sanngjarnt og eðlilegt í samningaviðræðum að menn taki og láti líka af hendi en það þarf að vera svo á báða bóga, ég undirstrika það. Menn hafa rætt um það hér hvort í fiskveiðisamningnum eða gagnkvæmum skiptum á veiðiheimildum eigi fiskur að koma fyrir fisk eða veiðiheimildir fyrir veiðiheimildir. Það verður því miður að segjast eins og er að samkvæmt orðanna hljóðan í öllum þeim nótum sem við höfum undir höndum er verið að tala um fiskveiðiheimildir, ,,fishing possibilities`` eins og það heitir í þessum ensku textum. Þetta er m.a. það sem undirritað var í Óportó í maí og má kannski bara segja að menn hafi einfaldlega samið af sér þegar þeir undirrituðu slíkar nótur. Hins vegar er ástæða til þess að ítreka að það er ekkert jafnræði í því hvernig með á að fara ef umsaminn afli næst ekki þó við séum að tala um ,,fishing possibilities`` eða veiðiheimildir vegna þess að ef karfi næst ekki á þeim tilteknu svæðum sem Íslendingar hafa sett inn í nótuna, þá á að reyna að ná samkomulagi um að breyta mörkum svæðanna, þ.e. tilnefna þá væntanlega önnur svæði. Ef loðna næst hins vegar ekki og Íslendingar ná henni ekki verða þeir bara að bera skaðann. EB býður ekki neitt til vara. Það er auðvitað það sem við eigum að krefjast núna, að þeir bjóði eitthvað fyrir loðnuna náist hún ekki, eins og ráð er fyrir gert, vegna þess að við bjóðum önnur svæði náist karfinn ekki á tilteknum svæðum. Það hefur komið fram í umræðum fyrr að EB virðist núna ætla að beita bókun 9 sem einhvers konar þumalskrúfu á Íslendinga, þ.e. náist fiskveiðisamningar ekki núna taki bókun 9 ekki gildi. Með því móti eru þeir í rauninni að reyna að einangra fiskveiðiþjóðirnar, Íslendinga og Norðmenn, innan EFTA-hópsins. Ég vil segja það að við verðum þá bara að beita þeirri skrúfu á móti að ganga ekki frá EES-samningnum fyrr en fiskveiðisamningurinn liggur fyrir og láta EFTA-ríkin róa með okkur á þessum sameiginlega báti allt til enda.

Virðulegi forseti. Það er sérkennileg kenning hjá hæstv. utanrrh. að það sé ekki við hæfi að á Alþingi Íslendinga sé samningsumboðið skilgreint daginn áður en viðræður hefjast. Evrópubandalagið hefur skilgreint sitt samningsumboð og hefur ekki farið leynt með það. Samningaumboð Evrópubandalagsins er að þetta verði veiðiheimildir fyrir veiðiheimildir. Ísland hefur neitað þeirri kröfu Evrópubandalagsins núna í rúmlega hálft ár og þess vegna hafa þessir samningar verið í strandi. Sjútvrh. og fulltrúar sjávarútvegsins á Íslandi hafa hingað til staðið fast á þeirri kröfu Íslendinga að þetta yrði að vera raunveruleg veiði á móti raunverulegri veiði. Ég verð þess vegna að segja það að svör hæstv. sjútvrh. ollu mér miklum vonbrigðum. Svar hans, að lýsa ekki samningsumboðinu og segja að það ætti að veita samningamönnunum tíma til þess að ganga frá samningnum, er ekki hægt að túlka á annan veg en þann að sjútvrh. Íslands sé búinn að gefa grænt ljós á það að fallið verði frá kröfu Íslendinga um að þetta sé raunveruleg veiði á móti raunverulegri veiði og sé að undirbúa það að með einum eða öðrum hætti verði fallist á kröfu Evrópubandalagsins um að þetta verði heimild á móti heimild. Íslendingar hafi þess vegna enga tryggingu sín megin. Þetta eru mjög dapurleg tíðind og ég vona að hæstv. sjútvrh. endurskoði þá afstöðu sína nema það sé rétt sem hér var sagt af einum þingmanni áðan að það hafi verið liður í hrossakaupum stjórnarflokkanna um síðustu helgi aðfararnótt mánudagsins og fram hádegi á mánudegi að gegn því að Alþfl. féllist á kvótakerfið óbreytt áfram mundi sjútvrh. falla frá kröfum sínum í samningum við Evrópubandalagið um sjávarútvegssamninginn. Þar með væri hægt að tryggja EES-samninginn og í leiðinni að láta kvótakerfið vera við lýði. Ég vona að þetta hafi ekki verið þannig vegna þess að það hefði verið ljótur leikur. Hitt blasir svo við eftir þessa umræðu að það er greinilega verið að undirbúa þá lendingu í þessu máli að Evrópubandalagið nái sínu enn á ný fram í sjávarútvegsmálum. Ég vona að það verði ekki lokið samningi í Brussel á morgun sem felur slíkt í sér.

Frú forseti. Ég mótmæli því alveg ef hæstv. sjútvrh. hefur ekki málfrelsi hér til að bera af sér sakir eða koma með skýrari yfirlýsingar en hann gerði áðan. Ég stend fyrst og fremst upp vegna þess að hæstv. utanrrh. fór að leggja einu sinni enn til grundvallar málflutningi sínum drög sem embættismenn gerðu árið 1981 um rammasamning, drög að rammasamningi milli Íslands og Evrópubandalagsins. Þessi drög voru óaðgengileg þá að mati stjórnvalda. Þeim var stungið ofan í skúffu. Nú tekur núverandi ráðherra þessi drög upp og leggur þau undir sem eitthvert grundvallarplagg. Þeim var hafnað þá vegna þess að þau voru óaðgengileg á þeim tíma. Þau eru enn þá óaðgengilegri og fráleitari núna meira að segja af þeirri ástæðu að Grænland er ekki lengur aðili að Evróplubandalaginu fyrir utan það að í þeim eru auðmýkjand ákvæði sem ekki er eðlilegt fyrir okkur Íslendinga að fallast á. Út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. sem minntist á athyglisverða hluti um útfærslu landhelginnar og möguleika þá sem Ísland á í því sambandi vil ég minna á það og spyrja þingheim hvernig mönnum litist á að sækja þann rétt sem við eigum eftir að við værum orðnir aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði erum við náttúrlega að slá striki yfir þann möguleika að færa landhelgina frekar út.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að rammasamningurinn frá 1981 var ekki staðfestur var ekki ágreiningsefni um hann sem slíkan heldur einfaldlega vegna þess að menn náðu ekki samningum um skiptingu á sameiginlegum stofnum, þar á meðal við Grænlendinga. Því var haldið fram að með því að kveða á um það í erindaskiptunum að skipti skyldu vera skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum hafi Íslendingar samið af sér og það væri vont til þess að vita að þeir hafi gert það á undan Norðmönnum. Þetta er alger misskilningur. Frá upphafi vega hefur verið rætt um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Norðmenn hafa slíka samninga frá fyrri tíð við Evrópubandalagið sem allir eru byggðir á gagnkvæmum veiðiheimildum. Það er misskilningur hjá hv. 8. þm. Reykn. að Evrópubandalagið hafi gefið upp samningsumboð sitt vegna þess að það liggur fyrir í erindaskiptunum undirskrifuðum, í Óportó 2. maí, að þar eru báðir aðilar að semja um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Það sem verið er að semja um á morgun er útfærslan á framkvæmd þeirra samninga. Það er ekki spurning um það að skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum feli í sér að Evrópubandalagið sé að sýna á höndina í samningunum á morgun. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að það er ekki jafnræði í samningnum að einu leyti, þ.e. það er viðurkennt að verðmæti loðnunnar sem Íslendingar fá í sinn hlut er umtalsvert meira en þeirra 3 þús. tonna karfaígilda sem þeir fá í sinn hlut. Að lokum að því er varðar spurninguna um gagnkvæmni í samningnum er engin spurning um það að þetta er byggt á skiptum á gagnkvæmum veiðiheimildum. Það er alveg ljóst að úthlutun á loðnukvótum, sem fer að mestu leyti eftir ráðgjöf íslenskra vísindamanna og er í höndum íslenskra stjórnmálamanna, stjórnvalda, þá er um það það eitt að segja að ef þessar loðnuheimildir verða ekki nægilegar til þess að Grænlendingar fái í sinn hlut þær veiðiheimildir sem Evrópubandalagið hefur af þeim keypt, þá er gagnkvæmnin í því fólgin að þá fær Evrópubandalagið náttúrlega ekki í sinn hlut þennan karfa sem um er samið. Í því er gagnkvæmnin fólgin. Síðan geta komið upp álitamál um breytileg tilvik sem þarf að semja um nákvæmlega. Þeir samningar eru frá ári til árs og það er það sem fram fer á morgun. Hitt liggur að mestu leyti fyrir.

Frú forseti. Tveir hv. þm. hafa haft í frammi dylgjur þar að lútandi að niðurstöður þeirra samninga sem nú eiga sér stað í Brussel hafi verið tengdar umræðum og ákvörðunum og samkomulagi stjórnarflokkanna í milli um aðgerðir í efnahagsmálum. Ég vísa þessu á bug. Fyrir þessu er ekki fótur. Í þeim umræðum innan ríkisstjórnar var að sjálfsögðu aldrei minnst á þessa samninga enda kom sú umfjöllun þeim ekki við og hefði verið fullkomlega óeðlilegt að blanda því saman og fyrir þessu er því enginn fótur. Vegna þess sem hér hefur komið fram að við þyrftum að halda áfram að vinna að réttindum okkar í hafréttarmálum í samræmi við hafréttarsáttmálann er þess að geta að þessir samningar um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum breyta í engu skýlausum rétti okkar í þeim efnum. Honum höldum við að sjálfsögðu að fullu óskertum og þessir samningar breyta þar engu um. Varðandi samningsumboðið hygg ég nú að þrátt fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram sé öllum ljóst, enda þekkja þingmenn það vel til samninga, að þeir sem í samningum standa frá báðum aðilum þurfi að hafa nokkurt sigrúm til að ná niðurstöðu. Við höfum átt í þessum viðræðum. Báðir aðilar hafa lagt fram texta af sinni hálfu út frá þeim samningsdrögum sem þeir hvor um sig hafa lagt fram. Ef Evrópubandalagið hefði gefið samningsmönnum sínum það umboð að þeir mættu í engu hvika frá þeim textum sem lagðir hafa verið fram af þeirra hálfu og ekki fallast á neinar viðbætur og við hefðum gert slíkt hið sama, þá væru engir samningar. Þá þyrfti engan samningafund af því að það væri ákvörðun um að semja ekki og engin slík ákvörðun yrði tekin. Þetta veit ég að þingmenn skilja. Við freistum þess að ganga frá þessum samningum á morgun. Ekki er hægt að fullyrða að svo verði. Ef annar hvor aðilinn fellur frá sínum sjónarmiðum er það sjálfsagt alveg rétt mat hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að hægt væri að ljúka þessum samningum fyrir kvöldmat. En ég á ekki von á því að Evrópubandalagið geri það og við munum halda á málum okkar þannig alveg fram til síðustu stundar að við tryggjum íslenska hagsmuni í þessum samningum.

Virðulegi forseti. Þetta frv. á þskj. 283 er flutt til þess að leita staðfestingar Alþingis á samkomulagi sem gert var í haust milli stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnarinnar. En þann 10. október 1992 var undirritað samkomulag þessara aðila um aðgerðir til að draga úr atvinnuleysi á árinu 1993. Samkomulagið, sem undirritað var, hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Samband ísl. sveitarfélaga mælir með því við sveitarfélögin að þau leggi fram á árinu 1993 fjárframlag, 500 millj. kr., í Atvinnuleysistryggingasjóð. Framlagið verður miðað við íbúafjölda sveitarfélaga. Vegna þessa fjárframlaga sveitarfélaganna mun ríkisstjórnin gera ráðstafanir til þess að á árinu 1993 verði Atvinnuleysistryggingasjóði heimilað að ráðstafa því fjármagni, þó þannig að dragi samsvarandi úr atvinnuleysisbótum og að uppfylltum reglum sem settar verða um úthlutun úr sjóðnum. Þessum greiðslum skal einungis varið til sérstakra verkefna til eflingar atvinnulífs á vegum sveitarfélaga. Samband ísl. sveitarfélaga skal fá aðild að ákvörðunum um ráðstöfun þessa fjármagns. Ofangreindar ráðstafanir gilda eingöngu á árinu 1993 og mun ríkisstjórnin beita sér fyrir nauðsynlegum lagabreytingum. Aðilar eru sammála um að framvegis verði tillögur um meiri háttar breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og tekjustofnum sveitarfélaga, sem kveðið er á um í lögum eða gert hefur verið sérstakt samkomulag um, teknar til umfjöllunar í sérstakri samráðsnefnd þeirra. Skulu ákvæði um slíka samráðsnefnd sett í slíkan nýjan samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga, er öðlast gildi í ársbyrjun 1993, en núverandi samstarfssáttmáli aðila rennur út um næstu áramót.`` Svo hljóðaði það samkomulag sem undirritað var þann 10. okt. 1992. Fyrri hluti þessa samkomulags lýtur að ráðstöfunum til að draga úr atvinnuleysi á árinu 1993 fyrir milligöngu Atvinnuleysistryggingasjóðs en síðari hluti samkomulagsins lýtur að fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og breytingu á reglum um samráðsnefnd í samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga og fellur það að sjálfsögðu undir félmrh., ráðherra sveitarstjórnarmála. Til þess að fullnægja fyrra atriði yfirlýsingarinnar þarf að leita eftir heimild Alþingis til breytinga á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð og er frv. flutt í því skyni. Til þess að við samkomulagið verði staðið verður tvennt að koma til. Í fyrsta lagi þarf að breyta lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð þannig að sjóðnum sé heimilt að taka við því fjármagni sem hér um ræðir og ákveða í lögum með hvaða hætti það skuli lagt á sveitarfélögin. Í öðru lagi þarf einnig að gera þær breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð að honum verði heimilað að greiða þessa fjármuni út í samræmi við það samkomulag sem gert var við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Hér er lagt til að þetta verði gert með þeim hætti að í lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð, nr. 96/1990, bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem verði ákvæði til bráðabirgða IV, svohljóðandi: ,,Á árinu 1993 skulu sveitarfélög greiða 500 millj. kr. til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Sveitarfélög með 300 íbúa eða fleiri greiði 1.950 kr. fyrir hvern íbúa en sveitarfélög með færri en 300 íbúa greiði 1.170 kr. á hvern íbúa. Miða skal við íbúafjölda 1. desember 1992. Um innheimtu gjaldsins skal fjmrh. setja reglugerð.`` Ég læt staðar numið með tilvitnun í greinina og vil láta fylgja örfáar skýringar. 1. Samkomulag er á milli ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaga að með þessum hætti skuli gjaldið lagt á, þ.e. samkomulag á milli stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnarinnar um fjárhæðir sem eru nefndar og samkomulag um að það leiði til niðurstöðu sem er um 500 millj. kr. samtals. 2. Gert er ráð fyrir því að í reglugerð um innheimtu gjaldsins, sem fjmrh. á að setja, sé kveðið á um að sveitarfélögin greiði þessar greiðslur til ríkissjóðs einu sinni í mánuði samkvæmt útsendum reikningum þar um. Hefst þá aftur tilvitnun í texta frv. Þar stendur í seinni mgr. 1. gr., með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 47. gr. skal stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt á árinu 1993 að gera tillögur um ráðstöfun á þessu fjármagni til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífs, enda dragi samsvarandi úr greiðslum atvinnuleysisbóta á hverjum stað. Úthlutun styrkja skal vera í samræmi við reglur sem heilbr.- og trmrh. setur að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga. Tveir fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga skulu taka sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs þegar styrkumsóknir eru teknar til umfjöllunar og afgreiðslu. Tillögur sjóðstjórnar um styrkveitingar skulu staðfestar af heilbr.- og trmrh.`` Lýkur þar tilvitnun í seinni málslið 1. gr. þessa frv. Örfáar skýringar: 1. Gert er ráð fyrir því í gildandi lögum, í 47. gr. þeirra laga, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs sé heimilt að verja fé úr sjóðum til að styðja sveitarfélög við framkvæmdir sem líklegar til þess að draga úr atvinnuleysi og létta byrðum af Atvinnuleysistryggingasjóði. Þau mörk eru hins vegar sett stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að henni er aldrei heimilt að greiða í þessu skyni meira en sem nemur vaxtatekjum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þar sem hér er um miklu hærri fjárhæðir að ræða en nemur vaxtatekjum Atvinnuleysistryggingasjóðs og auk þess fjármunir sem sérstaklega eru fengnir með framlögum sveitarfélaga, er nauðsynlegt að heimila að þrátt fyrir ákvæði 47. gr. skuli stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt að ráðstafa umræddum fjármunum, 500 millj. kr., með þeim hætti sem hér er tekið fram. 2. Orðalagið á þessari málsgrein eins og þeirri fyrri er gert í samráði við og að fengnu samþykki stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga þannig að það sem þar er sagt til að lýsa framkvæmdinni á málinu er með samþykki stjórnarinnar Þar er gert ráð fyrir því að heilbr.- og trmrh. setji reglur um úthlutun styrkja og þær reglur verði settar í samráði við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og að í reglum þessum verði gert ráð fyrir því að ráðstöfunin á fjármagninu verði einvörðungu til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga. Þau verkefni gætu út af fyrir sig verið unnin af einkaaðilum en það er sveitarfélagið sem er ábyrgt fyrir þeim og sækir um þau. Ekki gert ráð fyrir því heldur samkvæmt textanum að framlag Atvinnuleysistryggingasjóðs til slíkra verkefna geti verið hærra en samsvarar þeim greiðslum atvinnuleysisbóta sem ella hefðu fallið til. Þarna er því verið að ræða um að skapa verkefni fyrir fólk sem er á atvinnuleysisbótum og fellur út af atvinnuleysisbótum með þeim framkvæmdum sem þarna á að styrkja. 3. Gert er ráð fyrir því að það sem umfram er þær greiðslur sem þannig eru heimilaðar falli þá á viðkomandi sveitarfélag, þ.e. ef um viðbótarlaunagreiðslur er að ræða, umframgreiðslur atvinnuleysisbóta fyrir hvern þann sem af atvinnuleysisskrá fellur eða ef um greiðslur er að ræða vegna efniskaupa eða annarra aðfanga. Síðan er ákveðið í málsgreininni --- og er það einnig í samráði við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga --- að tveir fulltrúar þeirra skuli taka sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs þegar styrkumsóknir eru teknar til umfjöllunar og afgreiðslu. Er þá að sjálfsögðu átt við þær styrkumsóknir einar sem lúta að því efni sem hér er fjallað um. Loks er gert ráð fyrir því að heilbr.- og trmrh. skuli staðfesta tillögur sjóðstjórnar um styrkveitingar, ekki þó þannig að hæstv. heilbr.- og tmrh. geti breytt tillögum stjórnarinnar, heldur að hann geti annaðhvort staðfest þær eða hafnað ef það er álit ráðherrans að styrkveitingin sem um er að ræða sé ekki í samræmi við það samkomulag sem gert hefur verið eða sé með einhverjum hætti öðruvísi en lögin sem hér er gerð tillaga um að sett verði, gera ráð fyrir. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál enda er um samkomulagsmál að ræða milli stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnarinnar. Ég legg því til að að lokinni umræðunni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hæstv. heilbr.- og trmrh. mælti fyrir byggist á viðtölum sem hafa átt sér stað við Samband ísl. sveitarfélaga og er framlenging og hluti af mjög sérkennilegum samskiptum núverandi ríkisstjórnar við Samband ísl. sveitarfélaga og má segja að nái með vissum hætti hápunkti núna í síðustu ákvörðunum ríkisstjórnarinnar þar sem gert er ráð fyrir því að fella niður aðstöðugjald, sem hefur verið einn megintekjustofn sveitarfélaga, en leggja í staðinn almennan skatt á launafólk í landinu og hækka í staðinn beina skatta á almenningi um 31% sem er mesta skattahækkun sem gerð hefur verið tillaga um hér á Alþingi frá því að sögur hófust, liggur mér við að segja, virðulegi forseti. Skattar á almenningi hækka um 95.200 kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu að meðaltali. Auðvitað er mjög vægt til orða tekið að nefna þessa menn skattakónga. Það er einhver önnur og yfirnáttúrulegri samjöfnunarviðmið sem menn þyrftu að hafa til þess að ná upp í þessi ósköp sem hér eru á ferðinni. Það sem ég vildi nefna, virðulegi forseti, er fyrst og fremst staða Atvinnuleysistryggingasjóðs og spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það er ætlunin að koma með á næstu dögum annað frv. um breytingu á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég spyr að gefnu tilefni, í fyrsta lagi vegna þess að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1993 er gert ráð fyrir því að skera niður framlög til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 100 millj. kr. með breyttum bótareglum eins og segir í athugasemdum með fjárlagafrv. á bls. 324. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Í fjárlögum 1992 var gert ráð fyrir bótagreiðslum sem svaraði til rúmlega 2% atvinnuleysis. Samkvæmt nýjustu áætlunum stefnir í 2,8--3% atvinnuleysi í ár. Við undirbúning fjárlagafrv. var atvinnuleysi talið stefna í 3,5--4%. Ríkisstjórnin greip því til sérstakra ráðstafana með því að veita 2 milljörðum kr. til atvinnuskapandi framkvæmda, eins og fram kemur annars staðar í frv. Jafnframt var áætlað framlag til atvinnuleysisbóta lækkað um 300 millj. kr.`` --- Vegna þessara framlaga til atvinnuskapandi aðgerða upp á 2 milljarða var framlagið í Atvinnuleysistryggingasjóð í meðferð fjárlaganna lækkað um 300 millj. kr. Síðan segir hér áfram með, leyfi forseta: ,,Fjárþörf sjóðsins á næsta ári er áætluð 2.314 millj. kr. nettó. Í lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð er ríkissjóði ætlað að leggja til sjóðsins fjárhæð sem nemur þreföldu framlagi atvinnurekenda. Hlutur atvinnurekenda af tryggingagjaldi er áætlaður 275 millj. kr. og lögbundið framlag ríkisins er því 825 millj. kr. Jafnframt er Atvinnuleysistryggingasjóði ætlað að selja skuldabréfaeign fyrir a.m.k. 250 millj. kr. á næsta ári [þ.e. á árinu 1993]. Viðbótarframlag úr ríkissjóði verður því 864 millj. kr. Ætlunin er að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og lækka þannig útgjöld sjóðsins um 100 millj. kr. . . . Til atvinnuleysisbóta opinberra starfsmanna renna 40 millj. kr. sem er hækkun um 20 millj. kr. frá fjárlögum 1992. Útgreiðslur fyrstu sjö mánuði þessa árs til opinberra starfsmanna voru um 30 millj. kr.`` Það sem kemur með öðrum orðum fram í þessu skjali, virðulegi forseti, er að ríkisstjórnin hafði reiknað með því að atvinnuleysið á næsta ári yrði 3,5--4%. Svo veitti hún 2.000 millj. kr. til atvinnuskapandi aðgerða. Af þeirri ástæðu lækkaði hún upphæðina til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 300 millj. kr. Hún gerði með öðrum orðum þá ráð fyrir því að atvinnuleysið yrði minna en 3,5% að meðaltali á næsta ári. Auk þess ætlar ríkisstjórnin að láta Atvinnuleysistryggingasjóð ganga á höfuðstól og selja skuldabréf á næsta ári fyrir a.m.k. 250 millj. kr. en á þessu ári hefur þegar verið gengið á höfuðstól Atvinnuleysistryggingasjóðs og ég hygg að það sé kannski gleggst heimild um þetta efni sem fram kom í ræðu Guðmundar Þ Jónssonar meðan hann sat hér, en hann á sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, þar sem hann upplýsti að greiðslugetu Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna atvinnuleysis hefur hrakað mjög verulega á undanförnum árum og núna á síðustu missirum hefur sjóðurinn ekki haft sem eign nema, ef ég man rétt, í kringum 2 milljarða kr. eins og það stóð í upphafi þessa árs. Það hefur gengið á þá eign á þessu ári og það á að ganga enn á þessa eign á næsta ári þó svo það liggi fyrir samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar frá árinu 1982 að ríkissjóður ber ábyrgð á öllum fjárhagsskuldbindingum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég spyr ráðherra: Er ætlunin að koma næstu daga með annað frv. um Atvinnuleysistryggingasjóð vegna þess að hér er gert ráð fyrir að skera niður um 100 millj. og að selja skuldabréf upp á 250 millj. kr. á árinu 1993? En þetta var, virðulegi forseti, miðað við 3,5% atvinnuleysi eða minna á næsta ári og þá kemur annar kafli þessa máls. Í greinargerð ríkisstjórnarinnar vegna efnahagsráðstafana sem kynntar voru hér á mánudaginn var er fjallað um vinnumarkaðinn og þróun hans á næsta ári sérstaklega. Þar segir svo í áliti Þjóðhagsstofnunar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Atvinnuástand hefur versnað mikið að undanförnu vegna þrenginga í þjóðarbúskapnum. Skráð atvinnuleysi er um þessar mundir 3% af mannaflanum en ýmislegt bendir til að raunverulegt atvinnuleysi sé nokkru meira. Í þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir að atvinnuleysi yrði 3,5% af vinnuaflinu á næsta ári samanborið við 3% á þessu ári. Líklegt er,`` segir Þjóðhagsstofnun, ,,að þessi spá hafi verið í bjartsýnni kantinum eins og m.a. má ráða af atvinnuástandskönnun Þjóðhagsstofnunar frá september sl. Mjög erfitt er að meta fyrir fram áhrif á vinnumarkaðinn af svo miklum breytingum sem hafa orðið innan lands og erlendis að undanförnu. Það leikur hins vegar ekki vafi á því að sú styrking á stöðu atvinnulífsins sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar bætir atvinnuhorfur frá því sem annars hefði orðið, sérstaklega þegar líður á næsta ár og á árinu 1994, þótt þær nái varla að stöðva aukningu atvinnuleysis á næstu mánuðum.`` Í áliti Þjóðhagsstofnunar á aðgerðum ríkisstjórnarinnar er með öðrum orðum sagt að atvinnuleysi muni að öllum líkindum fara vaxandi á næstu mánuðum og að um 3,5% atvinnuleysi að meðaltali á árinu 1993 sé í bjartsýnni kantinum. Við sem höfum lengi lesið texta Þjóðhagsstofnunar vitum hvað þetta þýðir. Þetta þýðir að Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir meira atvinnuleysi á árinu 1993 en 3,5%. Enda er þetta staðfest, virðulegi forseti, í greinargerð ríkisstjórnarinnar sjálfrar með ráðstöfununum í efnahagsmálum. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Sú styrking á stöðu atvinnulífsins sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar bætir atvinnuhorfur frá því sem annars hefði orðið, sérstaklega þegar líður á næsta ár og á árinu 1994, þótt þær nái varla að stöðva aukningu atvinnuleysis á næstu mánuðum.`` --- Frá því sem annars hefði orðið. Ég þráspurði hæstv. forsrh. um það á mánudaginn hvað ríkisstjórnin teldi að atvinnuleysi hefði annars orðið. Ég fékk engin svör í þeim efnum. En það er augljóst fyrir hvern læsan mann að þær tölur um atvinnuleysisbætur sem eru í fjárlögunum duga hvergi nærri fyrir því atvinnuleysi sem ríkisstjórnin sjálf gerir ráð fyrir á árinu 1993. Það vantar þar verulega mikið upp á og þetta mál, virðulegi forseti, er óhjákvæmilegt að ræða í tengslum við frv. um samkomulag við sveitarfélögin. Ekki vegna þess að það þurfi endilega að draga alla hluti inn í það mál, heldur vegna þess að það er að koma desembermánuður og samkvæmt fjárlagafrv. þarf að breyta lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð áður en fjárlögin verða afgreidd fyrir jól. Með öðrum orðum hlýtur annað frv. að vera væntanlegt. Talandi af reynslu frá síðasta vetri segi ég alveg eins og er við hæstv. heilbrrh. að það er dálítið ódýrt, að ekki sé meira sagt, að flytja hér frv. um hin góðu mál en hafa vondu málin í bandorminum sem kemur frá ríkisstjórninni allri og vera svo ekki viðstaddur þegar ráðherrann er spurður um hvað þeir þættir þýða sem lúta að málaflokki hans og eru í bandorminum. Þannig að ef hæstv. ráðherra hyggst breyta atvinnuleysistryggingasjóðslögunum hvort eð er á hann auðvitað að taka alla þætti inn í frv. en ekki bara þetta eina atriði sem snýr að sveitarfélögunum sem ekki þarf að vera mikill ágreiningur um. Ég tel þess vegna óhjákvæmilegt að fái heilbr.- og trn. málið til meðferðar eins og gera má ráð fyrir, taki hún almenna stöðu sjóðsins til athugunar og önnur áform ríkisstjórnarinnar líka því það er bersýnilega ætlun ríkisstjórnarinnar að gera eitt af þrennu eða allt í senn: Í fyrsta lagi að skera niður framlög til sjóðsins. Í öðru lagi að ganga á eignir sjóðsins. Og í þriðja lagi að stórskerða kjör atvinnuleysingja sem þó hafa með ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar verið skorin niður um 3% nú þegar samkvæmt mati hæstv. forsrh. eða eins og það birtist hér á þriðjudagskvöldið þar sem hann upplýsti að kjaraskerðingarráðstafanir ríkisstjórnarinnar væru 3--6% að hans mati. Þetta þýðir að það er í raun verið að taka af atvinnulausu fólki sem er á atvinnuleysisbótum allt árið. Það er verið að taka 18.000 kr. á ári af þeim sem eru með fullar atvinnuleysisbætur, segjum 50.000 kr. á mánuði. Þetta er auðvitað fráleitt, virðulegi forseti, að ekki sé talað um ef það er ætlunin að ganga enn lengra í að skera niður kjör þessa fólks sem núna hefur stofnað til samtaka og hefur sett upp fyrstu sérstöku matsöluna fyrir atvinnulausa í sögu þessa lands. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að mér finnst það ódýrt af hæstv. heilbrrh. að ætla sér að smeygja sér í gegn með þetta mál, rétt eins og það sé eina málið sem snertir Atvinnuleysistryggingasjóð og er á dagskrá hér. Það er ætlun ríkisstjórnarinnar að gjörbreyta stöðu sjóðsins með öðrum ráðstöfunum sem hún og hæstv. ráðherra hyggjast síðan fela í bandormi ríkisstjórnarinnar þegar frv. hennar um ráðstafanir í ríkisfjármálum og efnahags- og atvinnumálum kemur til meðferðar næstu daga.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. með tillögu um það að frv. það sem hér er mælt fyrir fari til umfjöllunar í heilbr.- og trn. Ég á sæti í þeirri virðulegu nefnd og ég segi fyrir mig að ég er tilbúinn til þess að skoða þetta mál þar með opnum huga og efnislega tek ég undir það sem hér er á ferðinni. Ég er ánægður með þá breytingu sem gerð er tillaga um þó svo hún veki upp margar spurningar hjá mönnum. Þegar mál eins og þessi eru flutt vekja þau upp spurningar, ekki síst um fjárhag sjóðsins. Ég ætla að koma örlítið inn á það síðar í ræðu minni og spyrja hæstv. ráðherra þá nokkurra spurninga. Frv. er um samkomulag milli ríkisvalds og sveitarfélaga og í þeim tilgangi samið að gera tilraun til þess að draga úr atvinnuleysi. Í 2. mgr. 1. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 47. gr. skal stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt á árinu 1993 að gera tillögur um ráðstöfun á þessu fjármagni til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífs, enda dragi samsvarandi úr greiðslum atvinnuleysisbóta á hverjum stað.`` Af þessum lagatexta er ekki alveg skýrt hvað átt er við enda segir: ,,Úthlutun styrkja skal vera í samræmi við reglur sem heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra setur . . . `` Því spyr ég: Þarna er um 500 millj. kr. að ræða. Segjum að Reykjavíkurborg sæki um 200 millj. kr. í sjóðinn til þess að takast á við það atvinnuleysi sem hér er, sem kannski er erfiðara að fást við en á mörgum öðrum stöðum. Fái Reykjavíkurborg þennan styrk, hvað þýðir það fyrir aðra sem verða atvinnulausir og bætast við eftir að slíkur styrkur hefur verið greiddur úr sjóðnum til Reykjavíkurborgar? Þýðir það að atvinnuleysisbætur til þeirra sem bætast við verði skertar? Bara til Reykvíkinga? Þetta eru spurningar sem vakna upp út frá lagatextanum. Nú býst ég fastlega við að þetta sé ekki með þessum hætti, en yrði ánægður með að fá svör hjá hæstv. ráðherra við því hvernig ráðherrann hefur hugsað sér þetta. Um leið og þessi einstaka breyting er flutt og menn lesa fjárlagafrv., ég ætla ekki að vitna í það til þess eins að eyða tímanum við þessa umræðu en hv. 9. þm. Reykv. vitnaði í fjárlagafrv. og þar eru ýmis fyrirheit af hálfu ríkisstjórnarinnar um hvað gera skuli við Atvinnuleysistryggingasjóð, spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður heildarendurskoðun á lögunum um atvinnuleysistryggingar? Ég veit að þær eru búnar að vera lengi í endurskoðun og breytingar hafa verið gerðar á þeim nefndum sem um málin fjalla. Því hefur verið haldið fram af virtum hagfræðingi, Lilju Mósesdóttur, að atvinnuleysi sé jafnvel 40% meira en hefur verið skráð. Nú eru þetta bara tilvitnanir sem ég hef heyrt og ætla ég ekkert að fullyrða í þeim efnum, það er mjög erfitt að áætla þetta. Vafalítið er atvinnuleysið nokkru meira en skráð er vegna þess að hópur atvinnuleysingja er ekki á skrá hjá sjóðnum vegna þess að hann fær ekki greiðslur úr sjóðnum. Hugmyndir hafa verið uppi um að fjölga þeim aðilum sem eiga möguleika á greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Mér finnst það stangast dálítið á, nema það sé ásetningur að skerða atvinnuleysisbæturnar, þegar menn tala um það annars vegar að fjölga þeim sem eiga að fá greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði en með endurskoðun laganna ætla menn á sama tíma að spara 100 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Hvernig fer þetta saman? Fjárhagur Atvinnuleysistryggingasjóðs er sér kapítuli út af fyrir sig og af því að málið kemur til hv. heilbr.- og trn. gefst mér tækifæri til þess að skoða það ofan í kjölinn. Þó vil ég spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga í þeim efnum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að fjárþörf sjóðsins samkvæmt fjárlagafrv. sé 2.314 millj. Þar er gengið út frá 3,5% atvinnuleysi. Fjárlagafrv. gerir hins vegar ráð fyrir ríkisframlagi upp á 1.964 millj. Síðan er gert ráð fyrir að 250 millj. kr. verði seldar af eignum sjóðsins. Hver er eiginfjárstaða sjóðsins þegar búið er að selja 250 millj. kr., gangi þessar tölur allar eftir? Ég hef efasemdir um að það muni gerast vegna þess að ég spái því að atvinnuleysið muni verða mun meira en hér er gert ráð fyrir. Spáð hefur verið að atvinnuleysi geti orðið á bilinu 4--6%. Við skulum taka töluna þar á milli og segja 5%. Sem útgjöld fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð við óbreyttar aðstæður, enga skerðingu, enga fjölgun þeirra sem samkvæmt reglum sjóðsins eiga rétt á atvinnuleysisbótum, þýðir 5% atvinnuleysi 3.200 millj. kr. Þetta fæ ég út með því að nota tölur sem komu fram hjá tveimur hv. þm. sem sátu sem varaþingmenn fyrir skömmu og eiga báðir sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, þeim Pétri Sigurðssyni og Guðmundi Þ Jónssyni. Þeir sögðu að hvert atvinnuleysisprósentustig þýddi 650 millj. kr. á ári fyrir sjóðinn. Menn tala um skattahækkunaræði ríkisstjórnarinnar og ég tek alveg undir það. Ég ætla þó ekki að fjalla sérstaklega um það núna, það gefast nóg tækifæri til þess síðar. En ég spyr hæstv. ráðherra einnar spurningar: Hefur verið kannað hvaða hópar eru á skrá Atvinnuleysistryggingasjóðs? Þá á ég við úr hvaða greinum atvinnulífsins þetta fólk komi og hvaða menntun það hafi. Ástæða þessarar spurningar eru áform ríkisstjórnarinnar um að draga úr skattsvikum. Ég held gert sé ráð fyrir að ná inn 500 millj. kr. á árinu 1993 vegna herts skatteftirlits. Í umræðu sem átti sér stað fyrir rúmri viku þegar rætt var um hugsanleg undanskot frá skatti fullyrtu menn að þetta gætu verið upphæðir á bilinu 7--9 milljarðar kr. Nú ætla ég ekkert að fullyrða í þeim efnum. Fyrir tveimur eða þremur árum eða jafnvel er enn lengra síðan kom út skýrsla sem gerði ráð fyrir --- þá var reyndar söluskatturinn við lýði og breytingar orðið á skattakerfinu síðan --- að svört atvinnustarfsemi væri á bilinu 5--8 milljarðar kr. Þegar ég spyr hæstv. ráðherra hver samsetningin sé á þeim hópi sem er á atvinnuleysistryggingum þá veltur maður því fyrir sér hvort ekki væri möguleiki á að nota þá peningana sem verið er að greiða ákveðnum hópi, kannski velmenntuðum hópi fólki sem hefði alla burði til þess að fara í skatteftirlit, þekkti innviði fyrirtækjanna, þekkti vel til bókhalds og annarra slíkra hluta og nýta peningana þannig í sérstakt átak til skatteftirlits. Þá á ég auðvitað ekki við að menn ættu að útbúa sérstaka rannsóknarlögreglu á vegum Atvinnuleysistryggingsjóðs í þessum efnum heldur verkefnaráða þetta fólk hjá skattrannsóknarstjóra og nýta þá fjármuni sem eru útgjöld ríkisins hvort sem er til þess hóps sem er atvinnulaus. Peningarnir geti þannig farið í skatteftirlitið og árangur næðist í þeim efnum, kannski miklu meiri árangur en útgjöldin sem við erum með til þessa hóps vegna atvinnuleysisbóta.

Herra forseti. Ég las yfir það frv. sem hér hefur verið lagt fram og er til umræðu. Það verður að segjast eins og er að það er um margt sérstætt. Atvinnuleysi á Íslandi, af þeirri tegund sem við sjáum fyrir okkur nú, hefur ekki verið hér í marga áratugi. Eiginlega ekki síðan 1930. Í Evrópu hefur aftur á móti þeirri stefnu verið fylgt sem hefur leitt til atvinnuleysis eins og hér hefur verið að skapast að undanförnu. Evrópuríkin hafa þess vegna nokkuð langa reynslu í því að glíma við atvinnuleysi. Mér þótti það mjög fróðlegt þegar ég átti þess kost að heyra í óbreyttum, breskum sveitarstjórnarmönnum, stuðningsmönnum breska Verkamannaflokksins, sem höfðu skoðanir á því hvers vegna Bretar höfðu náð minni árangri en Þjóðverjar í því að verjast atvinnuleysi. Þeir töldu það stafa af því að það hefði verið gert miklu minna af því í Bretlandi en í Þýskalandi að setja af stað starfsþjálfun fyrir fólk og auðvelda því á þann hátt að skipta um störf og komast áfram. Þetta töldu þeir að hefði verið lykilatriðið í því sem Þjóðverjar hefðu framkvæmt og orðið þeim til farsældar en Bretar aftur á móti ekki. Hins vegar er það svo að Verkamannaflokkurinn ræður mörgum borgum í Bretlandi og þeirri stefnu sem sveitarfélögin hafa mótað. Eitt af því sem þeir gera er að veita stuðningsaðgerðir við ný fyrirtæki sem taka menn af atvinnuleysisskrá. Þetta gera þeir með því að greiða hluta af launakostnaði þessara fyrirtækja, stigminnkandi, í nokkur ár. Á þeim stöðum þar sem þeir ráða hafa þeir einnig farið í að greiða þeim sem eru atvinnulausir hærri atvinnuleysisbætur ef þeir nota þann tíma til að afla sér meiri þekkingar. Ég er ekki nægilega kunnugur til að fullyrða hvort það sé bundið við það eitt að fara á þessi námskeið sem þar eru sett á stofn til þess að auðvelda mönnum að skipta um vinnu eða hvort það er almennt ef menn snúa sér að því að bæta sína þekkingu innan þess hefðbundna skólakerfis sem þar er. Ég tel það mikil alvörumál að Íslendingar reyni ekki að heimasauma sínar lausnir í þessu máli. Ég tel það mikil alvörumál að hæstv. heilbr.- og trmrh. gefi sér tóm til þess í önn dagsins að skoða það hvernig staðið er að þessum málum hjá þeim þjóðum sem hafa nokkuð lengi mátt glíma við þetta. Hér er tekin ákvörðun um það að verja 500 millj. til þess að skapa atvinnu í landinu og auðvitað er það jákvæð ákvörðun að reyna að efla atvinnuna. Spurningin er bara: Í hvaða farveg er þetta sett? Við búum við það að við höfum haft verulega hrein skil annars vegar á milli stofnana sem hafa annast útlán til atvinnulífsins og hins vegar stofnana sem hafa greitt þessar tryggingabætur. Þess vegna er ekki um það að ræða að hjá stofnun eins og Atvinnuleysistryggingasjóði sé starfsfólk sem hefur glímt við það að leggja á það mat hvort tiltekin ákvörðun hjá sveitarstjórn sem leitar eftir fjármunum er skynsamleg, hvort hún er varanleg á einhvern hátt, hvort hún er skyndilausn. Slík starfsemi hjá sjóðnum að leggja mat á slíkt hefur ekki verið til staðar vegna þess að það hefur ekki þurft. Ég tel að í dag fari það ekki á milli mála að hjá Byggðastofnun sé þetta starfsfólk til staðar. Hæstv. heilbr.- og trmrh. er fullkomlega ljóst hver er yfirmaður lánadeildar stofnunarinnar og ég veit að hann skrifaði bók um Framkvæmdastofnun á sínum tíma og kynnti sér það hvernig tekið var á þessum málum. Mér þætti út af fyrir sig mjög vænt um það ef á því væri skilningur að þetta starfsfólk, hvað sem líður viðhorfum til stofnunarinnar að öðru leyti, hefur vissulega verið að afla sér þekkingar, bæði með störfum sínum og með því að kynna sér þessi málefni, hvernig staðið er að þessu erlendis, að þar er um verulegan þekkingarbrunn að ræða. Og ég kvíði dálítið fyrir því ef niðurstaðan yrði nú sú að yfir úthlutun á þessum 500 millj. settist fólk sem mætti til fundar, engin grunnvinna hefði farið fram í stofnuninni vegna þess að þar er ekki starfsfólk til staðar, eins og ég gat um áður, og svo væri þessu dreift út eftir einhverju kerfi sem ég ætla ekki að útskýra frekar, en án þess að menn hefðu raunverulega þann grundvallarstuðning í sérfræðilegri vinnu sem þarf áður en ákvarðanirnar væru teknar. Þetta tel ég að væri mjög veikt og væri mikil afturför vegna þess að við höfum hvað sem hver segir verið að reyna að þróa það upp hjá held ég flestum stofnunum sem verja fjármagni til atvinnulífs að undirbyggja það betur að þar væri unnið visst fræðilegt verk áður en ákvarðanir væru teknar. Ég verð að segja það líka sem mér finnst að sé dálítið umhugsunarefni og það er að hér er sett upp nokkuð einföld formúla að því hvernig afla skuli þessa fjár, þ.e. það er gert á þann hátt að dreifa byrðinni á sveitarfélögin eftir íbúafjölda. Við fyrstu sýn er þetta alls ekki óréttlát skipting. Sé aftur á móti bakgrunnur sveitarfélaganna skoðaður og á það horft að sum sveitarfélög hafa verið að binda sínum sveitarsjóðum miklar skuldbindingar vegna stuðnings við atvinnulífið en aðrar ekki, þá má ljóst vera að þarna er ekki sá bakgrunnur sem þyrfti að vera. Sumar sveitarstjórnirnar hafa gengið á ystu nöf og kannski lengra en það, kannski raunverulega sett sveitarsjóðinn á höfuðið með því að ganga svo langt fram að vilja byggja upp atvinnulífið í sínu sveitarfélagi. Þeim hefur kannski tekist þetta. En þær eru þá með þessu beint og óbeint skyldaðar til þess að taka nú nýtt átak í þessum málum á svæði sem stjórn þessa sjóðs ákveður. Þessu vildi ég koma á framfæri vegna þess að ég hygg að þessi nefskattur, ef svo mætti komast að orði, þurfi á einhvern hátt að skoðast mjög rækilega af félmrn., hvernig hann kemur við. Innheimta hans fer trúlega fram í gegnum Jöfnuarsjóð að einhverju leyti.  Ég hefði gjarnan viljað sjá hjá hæstv. ráðherra heildstætt frv. um þessi mál, heildstætt frv. þar sem tekin væri afstaða til þess hvernig ætti að hvetja þá sem tapað hafa atvinnunni til að afla sér þekkingar til þess að þeir séu færir um að takast á við ný verkefni. Sumir hafa tapað atvinnunni vegna þess að heilsan er kannski ekki jafngóð og hún var þó að þeir séu fullkomlega vinnufærir og þurfi að færa sig til af þeirri ástæðu, aðrir vegna þess að sá atvinnurekstur sem þeir hafa verið í er ekki í stakk búinn til að hafa þann mannafla sem hann hafði. En það sem ég vildi í grundvallaratriðum segja er þetta: Hæstv. ráðherra hlýtur að leggja metnað sinn í það að afla sér upplýsinga erlendis frá um hvaða aðferðir hafa dugað best til þess að tryggja því fólki, sem þar hefur tapað atvinnu, til þess að gera þetta tímabil í lífi manna sem styst og að fyrirbyggja það að hér verði varanleg viðurkenning á því að menn ætli að hafa atvinnuleysi og því síður að tekin verði inn sú hugsun sem kom frá einum íslenskum iðnrekanda, að það þyrfti nánast að kenna fólki að sætta sig við það að vera atvinnulaust. Ég taldi rétt að taka þessa umræðu nú. Og þó ég hafi kannski farið dálítið út fyrir efni þessa frv., þá taldi ég rétt að taka þessa umræðu nú vegna þess að ég lít svo á að þetta frv. geti aldrei verið annað en eins og hér hefur komið fram sem eitt stef í samræmdum aðgerðum á þessu sviði þar sem menn reyna að glíma við þennan vanda með kerfisbundnum hætti.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar. Þetta frv. er um mjög afmarkað svið. Þetta er aðeins um samkomulag sem hefur orðið milli sveitarfélaga og ríkisins í sambandi við það að sveitarfélögin ætla að taka á sig 500 millj. aukalega til að bæta aðeins um og koma með ný atvinnutækifæri. Þessar 500 millj. koma að hluta til í staðinn fyrir lögregluskattinn sem lagður var á í fyrra og ég vona svo sannarlega að menn gleymi því ekki og leggi ekki nýjar álögur á sveitarfélögin umfram þetta. Það kom fram hér í umræðum um helgarpakkann svokallaða um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þá sagði hæstv. utanrrh. að sveitarfélögin hefðu algerlega verið stikkfrí í þessum málum og hefðu ekki þurft að taka á sig neinar auknar byrðar varðandi erfiðleika í fjármálum ríkisins og atvinnuleysisins. Þetta er auðvitað alrangt og sýnir eins og þetta frv. sýnir, og hv. síðasti ræðumaður kom inn á og taldi upp, að þær miklu byrðar sem sveitarfélögin hafa þurft að taka á sig vegna atvinnuleysis og erfiðleika margra fyrirtækja. Sveitarfélög hafa þurft að leggja fram fé, jafnvel langt umfram það sem fjárhagur sveitarfélaga hefur leyft. Og það kom einmitt fram á fjárlagaráðstefnu sem sveitarfélögin héldu sl. fimmtudag að það hafa farið 3--4 milljarðar kr. á sl. þrem árum frá sveitarfélögunum beint inn til atvinnulífsins. Þetta eru auðvitað mjög stórar upphæðir og hafa íþyngt mörgum sveitarfélögum. Mér finnst rétt að láta það koma fram að einmitt á sama tíma og þessar upplýsingar komu fram þá var borgarstjórinn í Reykjavík að tala um að hann hafi þurft að taka erlent lán vegna þess að Reykjavíkurborg hefði þurft að leggja 300 millj. á sl. ári til atvinnulífsins. Mér fannst það nú ansi lítil upphæð miðað við það að við vorum að tala þarna um 4 milljarða í heildarupphæð sem sveitarfélögin þurftu að leggja til. Fjárhagur Reykjavíkurborgar hlýtur þá að vera afskaplega slæmur ef þessar 300 millj. hafa orðið til þess að borgarsjóður hefur þurft að taka aukið erlent lán. En það hlýtur að koma hér umræða enn frekar um þessi mál. Eins og hv. þm. Svavar Gestsson kom inn á sjáum við það í fjárlagafrv. að gera þarf ráð fyrir því að það þurfi mun meira fé til Atvinnuleysistryggingasjóðs, því miður.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. jákvæða umfjöllun um þetta frv. og treysti því að það geti orðið til þess að frv. nái afgreiðslu á þeim skamma tíma sem eftir er af störfum Alþingis fyrir áramót því að það er nauðsynlegt að geta hafist handa mjög fljótlega eftir áramót til þess að ráða bót á atvinnuvanda að svo miklu leyti sem það frv. sem hér er flutt getur megnað að ráða þar bót á. Ég ætla ekki að tala um önnur atriði en þau sem lúta að efni þessa frv. en þó kemst ég ekki hjá því að benda hv. 9. þm. Reykv. á það að afnám aðstöðugjalds var tekið upp í tillögu ríkisstjórnarinnar úr tillögum aðila vinnumarkaðarins. Eins og þeir settu þær tillögur fram var gert ráð fyrir því að fella niður aðstöðugjald á fyrirtækjum en afla á móti jafnhárra tekna með skattlagningu á einstaklinga, þ.e. eins og þeir lögðu málið upp með hækkun á útsvarsprósentu um 1 prósentustig og hækkun á bifreiðasköttum. Það var gert ráð fyrir því að jafna aðstöðugjaldslækkunina út með nýrri skattheimtu þannig að engin breyting væri á heildarskatttekjum hins opinbera. Ríkisstjórnin framkvæmdi málið nákvæmlega þannig. Að vísu ekki með hækkun á útsvari um 1% og hækkun á bifreiðagjaldi heldur með hækkun á tekjuskattshlutfalli sem vinnur nákvæmlega eins og hækkun á útsvari. Með þessu móti var því eingöngu verið að flytja til skatta í þjóðfélaginu frá einum aðila, þ.e. fyrirtækjunum, og yfir á annan, þ.e. einstaklinga. Þeirri breytingu fylgir engin breyting á skatttekjum hins opinbera í heild þannig að hér er ekki um skattahækkanir að ræða. Hins vegar er það álitamál hvort það sé rétt eins og aðilar vinnumarkaðarins gerðu ráð fyrir í sínum tillögum að lækkun aðstöðugjaldisns kæmi alfarið fram sem verðlækkun á þjónustu og vörum. Þeir voru þeirrar skoðunar að þó svo það væru fyrirtækin sem að nafninu til greiddu aðstöðugjaldið, þá kæmi það fram í verðlagningu þeirra á vöru og þjónustu. Og samkeppnin væri það mikil á milli seljenda vöru og þjónustu á Íslandi að afnám aðstöðugjalds kæmi fram sem lækkun á vöruverði og lækkun á þjónustu þannig að þessi skattatilfærsla mundi ekki hafa í för með sér kaupmáttarskerðingu fyrir einstaklinga. Þetta var álit aðila vinnumarkaðarins þá þegar þessi tillaga var gerð og er sjálfsagt enn. Spurningin er aðeins sú eins og formaður Neytendasamtakanna tók fram í sjónvarpi að hve miklu leyti gengisbreytingarnar hefðu þau áhrif að vinna gegn því að afnám aðstöðugjaldsins kæmi alfarið fram í lækkun á vöruverði og þjónustu. Ég er alveg sammála því að menn geta um það deilt, en í þessu er ekki fólgin nein hækkun á skatttekjum hins opinbera í heild eins og hv. þm. lét að liggja. Ef við víkjum að stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs þá er staða sjóðsins miklu veikari nú en hún þyrfti að vera. Hvers vegna? Vegna þess að lengi vel hafði Alþingi þann sið að standa ekki við lögmælt fjárframlög ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Á ári hverju fluttu þær ríkisstjórnir, sem þá sátu við völd, sem í hafa verið allir flokkar þingsins nema Kvennalistinn sem aldrei hefur átt sæti í ríkisstjórn, í frv. til lánsfjárlaga ákvæði um að þrátt fyrir ákvæði laga um skylduframlög ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs skyldi ekki greitt til sjóðsins nema brot af þeirri fjárhæð. Þetta gerðu allar ríkisstjórnir í mörg ár. Þetta er orsökin fyrir erfiðleikum Atvinnuleysistryggingasjóðs nú. Ég hef beðið um að fá það reiknað út fyrir mig hver væri staða Atvinnuleysistryggingasjóðs í dag ef hann hefði á umliðnum árum ávallt fengið það framlag úr ríkissjóði sem hann átti kröfu á samkvæmt landslögum og það hefði ekki verið skert af öllum ríkisstjórnum sem setið hafa að völdum á undanförnum árum og af öllum þingmeirihlutum. Ég hef ekki enn fengið niðurstöðu þeirrar athugunar þannig að ég get ekki skýrt frá því hér í krónum og aurum, en það skiptir milljörðum þegar menn taka tillit til þeirra ávöxtunarmöguleika sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefði getað haft ef hún hefði haft það fé. Þannig að þó að ég viti ekki hve háar fjárhæðir þetta eru þá skiptir þetta örugglega milljörðum og skiptir sköpum um stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs nú. Í þriðja lagi er það alveg rétt að í fjárlögum yfirstandandi árs var gert ráð fyrir því að breyta lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð og draga saman réttindi fólks til atvinnuleysistrygginga þannig að það spöruðust 300 millj. kr. úr greiðslum Atvinnuleysistryggingasjóðs á yfirstandandi ári. Það var hins vegar eitt af samkomulagsatriðunum sem ríkisstjórnin gerði við aðila vinnumarkaðarins í kringum kjarasamningana að þetta yrði ekki gert og frá því var horfið. Þess vegna m.a. vantar verulega fjármuni á yfirstandandi ári í Atvinnuleysistryggingasjóð en einnig vegna þess að atvinnuleysi á yfirstandandi ári var því miður mun meira en gert var ráð fyrir. Það var spurt hvort það væri gert ráð fyrir breytingum á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð vegna þeirra 100 millj. kr. sem rætt var um í fjárlagafrv. og greinargerð þess, að draga úr greiðslum ríkissjóðs vegna sjóðsins, eða réttara sagt draga úr útstreymi úr sjóðnum á árinu 1993. Ég vil fúslega upplýsa það að sú athugun, sem hefur verið framkvæmd í heilbrrn. um aðild ýmissa aðila utan ráðuneytisins á þeim málum, leiðir í ljós að ef ekki er verið að tala um hærri fjárhæð en sem nemur 100 millj. kr. lækkun á þeim útgjöldum sem sjóðurinn ella þyrfti, þá þarf ekki breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð til þess að ná því markmiði fram. Það nægir einfaldlega að samræma þær vinnureglur sem úthlutunarnefndir atvinnuleysisbóta starfa eftir sem eru mjög mismunandi, svo og að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skýrir nánar ýmis framkvæmdaratriði sem er bæði misbrestur á og er mjög misjöfn framkvæmd eftir svæðum, það eitt nægir til þess að draga úr greiðslum sjóðsins um 100 millj. kr. eða þar um bil. En spurningin í þessum málum, eins og svo mörgum öðrum, er að sjálfsögðu: Kortér yfir hvað? Þ.e. hvað eru menn að tala um þegar menn eru að tala um 100 millj. kr. lækkun á útgjöldum sjóðsins? Þá er ég að sjálfsögðu að tala um 100 millj. kr. lækkun á útgjöldum sjóðsins umfram það sem gildandi lög gera ráð fyrir að úr sjóðnum gengi og miðað við áætlað atvinnuleysi á næsta ári. Ef menn væru aðeins að greiða nokkur hundruð millj. kr. út úr Atvinnuleysistryggingasjóði, ef ástandið væri það gott, þá væri að sjálfsögðu ekki hægt að draga úr útgjöldum sjóðsins upp á 100 millj. kr. nema með því að breyta lögum og það allverulega. Ef menn eru hins vegar að tala um útgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði á bilinu 2 milljarðar og þaðan af meira, þá er unnt án lagabreytinga, án réttindaskerðinga með samræmingum á greiðslureglum að draga úr útgjöldum um 100 millj. kr. án lagabreytinga. Svo mikill mismunur er á þeim reglum sem fylgt er á hinum ýmsu svæðum. Hins vegar eru önnur atriði sem koma þarna til álita sem menn verða að gera upp við sig og flytja breytingar á lögum Atvinnuleysistryggingasjóðs um og þar á ég við þá aðila í þjóðfélaginu í dag sem ekki hafa samkvæmt gildandi lögum rétt til að fá bætur greiddar úr Atvinnuleysistryggingasjóði þrátt fyrir atvinnubrest. Þeir aðilar eru ýmsir, t.d. bændur og fleiri. Það eru greidd iðgjöld eða iðgjaldaígildi af vinnu þessara aðila í Atvinnuleysistryggingasjóð án þess að þeir njóti réttinda eins og aðrir. Eitt af því sem samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði skuldbindur okkur Íslendinga að gera er að gera alla aðila, bæði launþega og sjálfstæða atvinnurekendur, jafna fyrir lögum. Þessir aðilar hafa ekki verið jafnir fyrir lögum hvað varðar atvinnuleysistryggingabætur og möguleika á þeim. Þetta mál verðum við að skoða og gera þær ráðstafanir sem við þurfum að gera til þess að allir Íslendingar séu jafnsettir fyrir lögum. Það kallar á breytingu á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð en ekki þau áform ríkisstjórnarinnar sem ég lýsti áður að draga úr greiðslum miðað við núverandi greiðsluumfang Atvinnuleysistryggingasjóðs um 100 millj. kr. Það næst án þess að lögum sé breytt, án þess að réttindi séu skert frá því sem lögin gera ráð fyrir. Þá er það auðvitað alveg laukrétt að við 3. umr. fjárlaga og afgreiðslu fjárlaga verða menn í áætlunum um Atvinnuleysistryggingasjóð og greiðslur hans á árinu 1993 að taka mið af líklegu atvinnuleysi á árinu 1993. Það er líka rétt hjá hv. þm. sem hér hafa talað að frá því að fjárlagafrv. var lagt fram og þar til nú hafa áætlanir breyst um líklegt atvinnuleysi á næsta ári til hækkunar. Í fjárlagafrv. er stuðst við áætlanir um atvinnuleysi á árinu 1993, eins og þá var áætlað í þjóðhagsáætlun, þannig að þegar frv. var lagt fram var stuðst við þær traustustu tölur um þessar áætlanir um atvinnuleysi á næsta ári sem þá voru þekktar. Síðan hafa aðilar, þar á meðal Þjóðhagsstofnun, breytt sínum spám þannig að líklegt er að atvinnuleysi verði meira. Menn verða að sjálfsögðu að taka tillit til þess þegar fjárlög eru afgreidd, ekki þegar þetta frv. er afgreitt, heldur þegar fjárlög eru afgreidd, því það eru fjárlög sem að sjálfsögðu segja til um hvaða áætlanir hið opinbera hefur um þessi efni. Þá ræddi hv. þm. Svavar Gestsson einnig um líklega áætlun til að draga úr atvinnuleysi á Íslandi með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir, þ.e. með 2.000 millj. kr. framlagi til sérstakrar atvinnusköpunar. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. það er áætlað að þessar 2.000 millj. kr. muni, ef vel tekst til, geta skapað ný störf og létt sem svarar 300 millj. kr. greiðslum af Atvinnuleysistryggingasjóði. En ég man ekki betur en að í þeim tillögum sem Alþb. kynnti fyrir nokkru síðan um aðgerðir til atvinnusköpunar, hafi menn verið nokkuð bjartsýnni um áhrifin af þessum fjármálaráðstöfunum, því að í þeim tillögum hafi menn áætlað að áhrif þeirra aðgerða, 2.000 millj. kr. til aukinnar atvinnusköpunar, væru metin til 600 millj. kr. lækkunar á greiðslum bóta úr Atvinnuleysistryggingasjóði, sem er u.þ.b. tvöföld á við það sem ríkisstjórnin áætlar í sínum áformum. Ef áform ríkisstjórnarinnar í þessum efnum standa á veikum fótum, sem ég skal ekkert um segja, því allar áætlanir eru veikar þangað til að reynslan gengur úr skugga um hversu réttmætar þær eru, en ef áætlanir ríkisstjórnarinnar standa veikum fótum hvað þetta varðar, á hve miklu veikari fótum standa þá ekki áætlanir þeirra hv. alþýðubandalagsmanna? Hv. þm. Finnur Ingólfsson spurði sérstaklega um nokkur framkvæmdaratriði. Hann spurði m.a. um að ef svo færi að Reykjavíkurborg fengi úthlutaðar 200 millj. kr. til atvinnuskapandi aðgerða sem yrði til þess að fækkaði samsvarandi á lista yfir atvinnulausa í Reykjavík, en síðan síðar á árinu bættust hópar atvinnulausra við á þann lista, hvað það þýddi. Hvort atvinnuleysisbætur til þeirra yrðu þá skertar. Svo er ekki. Það eru ekki lagaheimildir fyrir því í gildandi lögum og það er ekki tilgangur að afla slíkra lagaheimilda. Það sem menn ætla hins vegar að ganga úr skugga um og er fullt samkomulag við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga um er að menn breyti ekki hefðbundnum verkefnum sveitarstjórna yfir í verkefni sem studd yrðu með þessum hætti úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Svo maður orði það á einföldu máli: Að menn breyttu ekki bæjarvinnunni yfir í svona styrkhæf verkefni. Það sem allir aðilar eru sammála um er það að sinna þeim einu umsóknum í þessum efnum þar sem menn eru raunverulega, annaðhvort sveitarfélagið sjálft eða aðilar sem sveitarfélagið er reiðubúið að bera ábyrgð á, að skapa verkefni sem ella hefðu ekki verið sköpuð fyrir fólk sem er á atvinnuleysisbótum og fær vinnu með þessum verkefnum. Það er ekki gert ráð fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóður greiði nema sem samsvarar atvinnuleysisbótagreiðslum til þessara einstaklinga á meðan verkið stendur. Sveitarfélagið þyrfti þá að greiða á móti það sem upp á vantar að atvinnuleysisbæturnar dygðu fyrir fullum launum og fyrir aðföngum. Þannig að þau yrðu a.m.k. mjög fá ef nokkur verkefnin þar sem sveitarfélagið sem mundi beita sér fyrir umsókn um atvinnuskapandi verkefni þyrfti ekki að leggja fé á móti því sem kæmi úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þá spurði hv. þm. um hvað hægt væri að segja um hvernig atvinnuleysið skiptist niður á milli einstakra hópa. Ég vil í því sambandi vekja athygli á könnun sem Hagstofan hefur nýlega gert um raunverulegt atvinnuleysi, þ.e. um atvinnuleysi eins og það líklega er án tillits til þess hvernig það kann að vera skráð, því menn vita auðvitað að atvinnuleysisskráningin hefur ýmsa galla. Hún tekur ekki tillit til ýmissa hópa sem eru atvinnulausir, t.d. námsmanna, en hún hefur líka galla í hina áttina og það er auðvitað vitað að sérstaklega þar sem atvinnuleysisskráning er allhá, þá slæðast inn á atvinnuleysisskrá ýmsir einstaklingar sem raunverulega eru ekki reiðubúnir til þess að taka atvinnu ef hún býðst. Niðurstaða Hagstofunnar liggur nú fyrir og hennar niðurstaða er sú að líklegt sé að atvinnuleysi á Íslandi sé u.þ.b. 1% meira en það er skráð í skráningu vinnumiðlananna. Þannig að þegar vinnumiðlanir tala um 3,5% þá er líklegt að atvinnuleysið sé 4,5%, þ.e. hið raunverulega atvinnuleysi ef allir eru taldir inn sem ekki eru teknir með í skrána og reynt er að sigta þá út sem falla með eða eru teknir með á skrá um atvinnuleysi þó svo það kunni að vera að þeir sem þar eru skráðir sumir hverjir séu ekki reiðubúnir til að taka atvinnu ef hún býðst. Um skiptingu á milli starfshópa fer mjög eftir því á hvaða svæði borið er niður. Það er auðvitað alveg ljóst að á þessum lista yfir þá sem atvinnulausir eru eru miklu fleiri konur heldur en karlar og það er einnig ljóst, sem er kannski öðruvísi heldur en gerist og gengur í nágrannalöndunum, að hlutfallslega flestir atvinnulausir eru á bilinu 25--60 ára. Öfugt við það sem er í mörgum nágrannalöndum okkar þar sem mjög margir eða allflestir sem atvinnulausir eru skráðir, eru 25 ára og þaðan af yngri. Það er líka mjög athyglisvert ef maður fer yfir þessar skýrslur að það eru mjög fáir 25 ára og yngri sem eru atvinnulausir mjög lengi. Ég held að ég muni það rétt, þó ég sé ekki með skrána fyrir framan mig eða hér í sæti mínu, að 25 ára og yngri sem hafa verið skráðir atvinnulausir lengur en 52 vikur séu aðeins níu talsins. Þetta segi ég að sjálfsögðu með öllum fyrirvara um galla og kosti þessarar skráningar. Þetta er að sjálfsögðu allt öðruvísi atvinnuleysismunstur heldur en í nálægum löndum. Allt öðruvísi og er það út af fyrir sig mjög ánægjulegt því þar er atvinnuleysið komið til að vera, að því er virðist, en við vonum það öll að svo sé ekki hér. Þá spurði hv. þm. hvort ekki væri hægt að nýta peninga Atvinnuleysistryggingasjóðs t.d. til þess að bæta atvinnuástandið með því að í staðinn fyrir að nota peningana til að greiða atvinnuleysisbætur væru þeir notaðir til þess að greiða laun, t.d. til að auka eftirlit með skattframtölum með einhverjum hætti. Þetta er ekki hægt að gera á grundvelli óbreyttra laga, vegna þess að lögin gera ráð fyrir því að aðeins megi greiða styrki af fé Atvinnuleysistryggingasjóðs til verkefna á vegum sveitarfélaga og hámark þeirra styrkja sem þannig megi greiða miðist við nettóvaxtatekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs eða eitthvert hlutfall af því. Ég man ekki nákvæmlega hvort það er eitthvert hlutfall af því eða hvort það eru nettóvaxtatekjurnar, en mig minnir að miðað við það fé sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur til ráðstöfunar þá séu þetta í kringum 40 millj. að hámarki. Þannig að upphæðin er ekki mikil. Það er því ekki hægt að ráðstafa fjármununum eins og hv. þm. spurðist fyrir um, enda ef um er að ræða verkefni á vegum ríkisvaldsins, t.d. skatteftirlit, þá er auðvitað miklu eðlilegra að ríkissjóður veiti fé beint til þess að ráða starfsmenn, t.d. við skatteftirlit heldur en að þeim fjármunum sé rennt í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég skal aðeins taka fram til upprifjunar að í frv. til fjárlaga er gert ráð fyrir því að veita verulega meiri fjármunum heldur en gert hefur verið til launagreiðslna við skatteftirlit, bæði hjá skattstjórum og hjá ríkisskattstjóra, þannig að þar er gengið til móts við þessi sjónarmið hv. þm. Hv. 2. þm. Vestf. kom með ýmsar athyglisverðar spurningar sem ég vil leitast við að svara. Ég sat í sumar fund tryggingamálaráðherra Evrópuríkja þar sem aðalumræðuefnið var einmitt það sem hann spurði um: Atvinnuleysi og viðbrögð við því. Þar reyndi ég, eins og hann lagði til, að ganga í smiðju þeirra sem hafa lengri reynslu og lakari heldur en við Íslendingar af þessum efnum. Ég verð að segja eins og er að mér fundust umræðurnar þar mótast um of af því að menn væru búnir að sætta sig við það að allverulegt atvinnuleysi væri eðlilegur hluti í efnahagsumhverfi þessara þjóða, þannig að menn voru um of að ræða um aðgerðir sem grípa ætti til til þess að sætta þá sem án atvinnu væru við þau örlög sín og jafnvel til að sætta þá unga borgara sem hefðu litla sem enga von um atvinnu, kannski mest allt sitt lífsskeið við þau örlög sín. Það var allt of mikið af umræðum af því tagi á þessum fundi fremur en okkar lífsviðhorf er að leita leiða til þess að þeim sem ekki hafa atvinnu sé fengin slík atvinna. Eitt af þessum úrræðum sem gerð eru m.a. í nálægum löndum, sem hann ræddi um, var að afla fjármuna til að veita til starfsþjálfunar af ýmsu tagi fyrir fólk. Því miður er það svo að þetta er gert í tvíþættum tilgangi: Í fyrsta lagi til þess að láta líta út fyrir að atvinnuleysið sé minna heldur en það er vegna þess að þeir sem eru í starfsþjálfun af þessu tagi eru ekki skráðir atvinnulausir. Í öðru lagi skapar þetta þau miklu vandamál að þeir sem fara í starfsþjálfun af einhverju tagi og fá vonir í gegnum þá starfsþjálfun til að fá einhver störf af starfsþjálfuninni lokinni, standa gjarnan uppi að starfsþjálfun lokinni engu nær, vegna þess að það sem vantar í mörgum tilvikum er ekki meiri menntun eða starfskunnátta heldur verkefni. Ég get sagt hv. þm. til fróðleiks og skemmtunar að þegar menn stóðu upp og lýstu því yfir hvað þeir ætluðu sér að gera til þess að byggja upp atvinnuna í heimalöndum sínum í stað þess að sætta fólk við atvinnuleysið, þá stóðu upp tveir tryggingaráðherrar, annar frá Finnlandi og hinn frá Svíþjóð. Og það sem þeir sögðu var þetta: Okkar lausn er sú að við sækjum um aðild að Evrópubandalaginu. Það er okkar leið út úr atvinnuvandanum, umsókn um aðild að EB. Ég veit ekki hvort hv. þm. vill að við tökum þessi fordæmi okkur til fyrirmyndar en þetta var sú leið sem bæði finnski tryggingaráðherrann og sænski tryggingaráðherrann lýstu yfir á þessum fundi að væri þeirra aðferð til þess að draga úr atvinnuleysinu og vinna bug á því. Þannig að menn geta sótt sér tillögurnar og fyrirmyndirnar til annarra landa, en það er ekki þar með sagt endilega víst að menn séu reiðubúnir til að fara eftir þeim. Síðan spurði hv. þm. hverjir eigi að gera ráðstafanir, hvort leitað verði til Byggðasjóðs eða starfsmanna Byggðasjóðs til þess að fá sérfræðilegar álitsgerðir um þau verkefni sem um væri sótt. Því er til að svara að gert er ráð fyrir því að það séu sveitarfélögin sjálf sem undirbúi tillögugerðirnar, þ.e. heimaaðilar, og þau leggi fram umsóknir um þær framkvæmdir einar sem sveitarfélögin séu reiðubúin til að taka ábyrgð á. Þeir sem fjalla síðan um umsóknir sveitarstjórnarmannanna er stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs sem skipuð er m.a. fulltrúum kjörnum af Alþingi og fulltrúum tilnefndum af aðilum vinnumarkaðarins. Inn í þá stjórn við ákvörðun umsókna eiga síðan að koma tveir fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga þannig að þarna er mikil þekking saman komin. Þarna eru ekki embættismenn heldur í fyrsta lagi sveitarstjórnarmennirnir, mennirnir heima á vettvangi sem meta tillögur og hugmyndir, og í öðru lagi aðilar sem sjálfir eru tilnefndir í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs af aðilum vinnumarkaðarins og Sambands ísl. sveitarfélaga. Sjálfsagt er mögulegt að leita annarrar ráðgjafar. Það kom auðvitað til greina að þessir fjármunir færu t.d. um hendur Byggðasjóðs en það voru sveitarfélagamennirnir sjálfir, stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga sem óskaði eftir því að þessi leið um Atvinnuleysistryggingasjóð yrði farin. Þá er einnig rétt að taka það fram að það kom fram sú hugmynd sem hv. þm. ræddi um að þessar greiðslur eða innheimta gengi í gegnum Jöfnunarsjóðinn því að það er alveg rétt hjá honum að sveitarfélögin eru auðvitað missterk til þess að reiða slíka fjármuni af hendi og svona flöt aðgerð eins og hér er gert ráð fyrir kemur auðvitað misjafnlega vel eða misjafnlega illa við hin ýmsu sveitarfélög. En þeirri hugmynd, sem kom frá þeim sem hér stendur, að þessu fé yrði rennt í gegnum Jöfnunarsjóðinn, þ.e. yrði innheimt í gegnum Jöfnunarsjóð, var hafnað af stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og þar voru menn allir sammála um að hafna henni en fara heldur þá leið að innheimta með mánaðarlegum greiðslum samkvæmt reikningi frá fjmrh. Hins vegar mun Jöfnunarsjóður að sjálfsögðu, það er hans hlutverk, taka tillit til fjárhags einstakra sveitarsjóða þannig að það er líklegt að þarna séu menn að greiða til ríkisins með þessari innheimtu og fái síðan fé óbeint frá ríkinu aftur í gegnum Jöfnunarsjóð. Ég þakka hv. 2. þm. Vesturl. fyrir stuðning við þetta mál. Ég vil aðeins geta þess að hæstv. utanrrh. hefur aldrei sagt að sveitarfélögin bæru engar byrðar af aðgerðum sem ríkisstjórnin grípur til í fjárlögum og víðar. Það sem hæstv. ráðherra sagði var að í þeim aðgerðum sem kynntar voru hér á Alþingi sl. mánudag, þeim sérstöku aðgerðum sem eru ætlaðar til eflingar atvinnulífs á Íslandi, þá er ekki gert ráð fyrir því í þeim aðgerðum að sveitarfélögin beri neinar sérstakar byrðar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrh.- og trmrh. fyrir svörin. Það kom fram í hans máli að staða Atvinnuleysistryggingasjóðs væri veik um þessar mundir og miklu veikari en hún annars þyrfti að vera. Ég get alveg tekið undir það með hæstv. ráðherra, enda var hann engum sérstökum flokki að kenna um í þeim efnum, heldur lagði áherslu á að það hefði verið svo undangengin ár að menn hefðu sífellt skorið niður þessi framlög sem ríkið á að setja inn í Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er nú svo að á undanförnum árum hefur einnig verið við nokkra erfiðleika í ríkisfjármálum að fást og hæstv. ráðherra þekkir það auðvitað frá sinni tíð sem formaður fjárveitinganefndar Alþingis að þar var býsna erfitt að koma saman fjárlögum og þetta er nú ástæðan og afleiðingarnar af því. Hins vegar er það náttúrlega alveg rangt að þetta séu vandamál Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna þess að fyrri ríkisstjórnir höfðu það að markmiði að halda hér uppi fullri atvinnu og þurfa ekki að nýta fjármuni ríkisins og skattborgaranna til þess að greiða atvinnuleysisbætur. Það var stefna þeirra ríkisstjórna að halda hér fullri atvinnu til þess að koma í veg fyrir að þurfa að greiða atvinnuleysisbætur. Og þess vegna treystu menn á það að menn þyrftu ekki að nýta fjármuni Atvinnuleysistryggingasjóðs í þessum efnum. Vandamál Atvinnuleysistryggingasjóðs er stefna núv. ríkisstjórnar í atvinnumálum, það er atvinnuleysið. Það er vandamál sjóðsins en ekki það hvernig um hann hefur verið gengið á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Það hefur engin ríkisstjórn atvinnuleysi á stefnuskrá sinni, hvorki sú sem nú situr né þær aðrar sem áður hafa setið að völdum á Íslandi. Tryggingasjóður er sjóður til þess að tryggja menn fyrir áföllum. Það er auðvitað ekki skynsamlegt að halda þannig á málum að þegar áföllin verða sem tryggingasjóðurinn var stofnaður til að tryggja menn fyrir, þá sé ekkert inni í tryggingasjóðnum vegna þess að á þeim árum þegar ekki þurfti á tryggingum að halda, þá greiddu menn ekki iðgjöldin. Um þetta er við okkur öll að sakast. Við greiddum ekki iðgjöldin inn í Atvinnuleysistryggingarsjóð á þeim árum þegar þurfti ekki á honum að halda. Það hefur orðið til þess að þegar á tryggingasjóðnum þarf að halda, þá veitir hann okkur ekki þá tryggingu sem hann á að gera.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé alveg hárrétt hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að það er engin ríkisstjórn eða enginn stjórnmálaflokkur sem hefur atvinnuleysi á stefnuskrá sinni. Hins vegar er það nú svo að menn í þessari ríkisstjórn hafa komið málum þannig fyrir og hafa haldið þannig á málum að það er orðin í raun og veru stefna ríkisstjórnarinnar að stjórna hér kjörunum með ákveðnu atvinnuleysi og það er það sem menn hafa verið að gera. Tryggingasjóður, það er alveg hárrétt, er til þess að mæta skakkaföllum. En tryggingarhugtakið er til þess að mæta skakkaföllum sem óviðráðanleg eru. Atvinnuleysið er ekki óviðráðanlegt og það er munurinn á því hvort menn eru hér að tryggja fyrir því sem er óviðráðanlegt eða atvinnuleysi sem er til komið af völdum viðkomandi ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru til þess að koma í veg fyrir að atvinnuleysið vaxi á Íslandi umfram það sem nú er. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það var mat aðila vinnumarkaðarins að ef ríkisstjórn hefðist ekki að, þá mundi atvinnuleysið á næsta ári stefna í 20--25%. 

Út af dagskrá eru tekin 1. til og með 3. dagskrármálið og 5. til og með 7. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundi verður boðað með dagskrá og hann mun hefjast 10 mínútur fyrir tvö. Fundinum er slitið.