Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt 11 öðrum þm. úr Sjálfstfl. lagt fram till. til þál. um stefnumörkun í húsnæðismálum á þskj. 46. Sú hugsun, sem við leggjum til grundvallar í stefnumörkun okkar, er sú, að sérhverri fjölskyldu verði gert kleift að eignast og búa í eigin húsnæði. Við teljum að það séu grundvallarmannréttindi að menn geti búið sæmilega um sig í þjóðfélaginu, átt efnahagslegu öryggi að fagna og haft tök á því að bæta umhverfi sitt smátt og smátt, eins og menn geta gert þegar þeir eru eigin húsbændur í eigin híbýlum. Það er enginn vafi á að í því felst mikill þjóðfélagslegur sparnaður að menn búi í sínum eigin húsum. Viðhald allt verður jafnara og betra, menn leggja mikla vinnu fram, sýna eigin híbýlum meiri alúð en ef þeir búa í leiguhúsnæði. Þetta kennir reynslan okkur. Við sjáum það ekki síst á vordögum hversu mikla vinnu fólkið leggur fram til þess að bæta híbýli sín. Þessi vinna er lögð fram af ánægju og fjölskyldan stendur saman um það. Þetta er varnir gegn mengun frá skipum. 934 eitt höfuðeinkenni þjóðfélags okkar og má raunar segja að það sé í þjóðareðlinu. Á síðustu árum hefur sú þróun orðið, að mikill samdráttur hefur verið í byggingu íbúðarhúsnæðis á vegum einstaklinga og raunar líka ef litið er á heildarbyggingarmagn. Það er til marks um það, að fyrir 3–4 árum voru 80–85% þeirra sem keyptu íbúðir af verktökum ungt fólk, jafnvel ungt fólk í skóla á aldrinum 18–30 ára. Með dugnaði, ráðdeildarsemi og með því að skiptast á tókst þessu fólki að lyfta Grettistaki eins og raunar foreldrar þess höfðu áður gert. Nú sést þetta fólk ekki lengur á þessum íbúðamarkaði, en á hinn bóginn hefur mér verið sagt af fasteignasölum að það leiti sér nú að tiltölulega litlum íbúðum, jafnvel gömlum og úr sér gengnum, ef þær fást með viðráðanlegum lánskjörum. Þetta unga fólk reynir síðan að endurbæta þessar íbúðir og koma þannig undir sig fótunum stig af stigi. Þetta er afleiðing verðbólgu og verðtryggingar. Það er enginn vafi á að þjóðfélagið hefur ekki stuðlað nægilega að þessari viðleitni þessa unga fólks, sem gerir hvort tveggja í senn að auka nýtingu og lengja endingartíma íbúðarhúsnæðis. Þessi viðleitni er þess vegna frá þjóðhagslegu sjónarmiði mjög gagnleg og það er mín skoðun, að þjóðfélagið verði að koma betur á móti því með sérstakri fyrirgreiðslu til endurbóta og lagfæringar á eldra húsnæði. Till. okkar er í 14 liðum: „1. Stefnt verði að 80% lánsfjármögnun fyrstu íbúðar á næstu 5 árum. Á árinu 1983 láni Byggingarsjóður ríkisins 25% byggingarkostnaðar staðalíbúðar til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn.“ Þetta markmið þýðir í raun 47% hækkun á fyrirgreiðslu Byggingarsjóðs frá því sem nú er. Í 2. lið till. leggjum við til að lánstími verði lengdur í 42 ár. Frá ákvörðun lánsfjárhæðar til útborgunar verði lánshlutar látnir fylgja verðbreytingum í samræmi við byggingarvísitölu. Eins og að þessu hefur verið staðið hjá Byggingarsjóði hafa lánin verið greidd í þrennu lagi með jöfnum útborgunum í krónutölu, sem þýðir það í raun að lán Byggingarsjóðs eru ekki nema um 12% af raunverulegum byggingarkostnaði staðalíbúðar. Hér gerum við þess vegna ráð fyrir að lán Byggingarsjóðs verði hækkuð í raun um rúmlega 100%. Við leggjum til að lán til þeirra sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn verði með hagstæðari lánskjörum en önnur lán og að leitað verði eftir frjálsu samstarfi við lífeyrissjóði í landinu um fjármögnun húsnæðislána. Ennfremur leggjum við til að framlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verði ekki minni en sem svarar einu launaskattsstigi. Orsakirnar fyrir hinum mikla samdrætti í byggingu íbúðarhúsnæðis eru vafalaust margvíslegar. Í sumum tilvikum er lóðaskorti sveitarfélaga um að kenna, en enginn vafi er þó á að sá fjármagnsskortur sem verið hefur hjá Byggingarsjóði ríkisins veldur þar miklu, en hann hefur haft það í för með sér að flestir lánaflokkar hafa verið skornir verulega niður og ekki hefur verið unnt að hækka lánin að raungildi þrátt fyrir erfiðari fjármögnunarmöguleika á hinum frjálsa markaði. Vegna þeirra miklu breytinga sem orðið hafa á fjármagnsmöguleikum þeirra sem byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð teljum við, eins og ég sagði áður, nauðsynlegt að heildarlánin geti sem fyrst orðið sem næst 80% af raunverulegum byggingarkostnaði eða íbúðarverði. Þegar sérstaklega stendur á geta þessi ákvæði átt við þá sem hafa af einhverjum ástæðum misst íbúðir sínar og standa uppi eignalausir eða eignalitlir. Að sjálfsögðu ber að líta á alla lánsmöguleika sem viðkomandi aðili á, bæði hjá lífeyrissjóðum bönkum og húsnæðislánakerfinu. Mjög brýnt er þó að Byggingarsjóður ríkisins geti strax hækkað lán sín verulega frá því sem nú er, og er sú hækkun, sem við setjum fram, algert lágmark að okkar mati. Við leggjum mikið upp úr því einnig að lenging lánstímans komi til þess að létta greiðslubyrði lántakenda, en eins og hv. þm, vita er það eitt höfuðeinkenni okkar þjóðfélags nú að æ fleiri eiga undir högg að sækja hjá lánastofnunum, þeir sem hafa ráðist í verkefni eins og byggingu íbúðarhúsnæðis, vegna hins skamma lánstíma sem verðtryggðu lánin eru veitt á í 60–70% verðbólgu. Ég tala nú ekki um þegar það fer saman að lífskjör versna, almenn greiðslugeta einstaklinganna dregst saman. Þá verða þessi lán þeim mun þyngri og niðurstaðan getur ekki orðið önnur en sú, að menn missa tök á fjármálum sínum og geta orðið fyrir verulegum eignamissi eða röskun á heimilishögum af þeim sökum. Á síðustu árum hafa lánskjaravísitala og vísitala kauptaxta þróast í ólíkar áttir. Hækkun lánskjaravísitölu hefur orðið miklu meiri og gert greiðslubyrði lántakenda óeðlilega mikla. Það er því nauðsynlegt að skoða lánskjör þeirra, sem byggja eða kaupa í fyrsta sinn, með hliðsjón af framangreindum orsökum. Það má telja að þær breytingar á húsnæðislögunum sem ég hef verið að lýsa kosti Byggingarsjóð ríkisins rúmlega 50 millj., eða það var okkar niðurstaða þegar áætlun okkar var gerð, en sú tala þarfnast að sjálfsögðu endurskoðunar í ljósi þess að verðbólgan æðir nú upp með mun meiri hraða en áður var ætlað þannig að efnahagskerfið er í rauninni komið úr böndunum. Til þess að mæta því er lagt til að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verði ekki minna en sem nemur einu launaskattsstigi á næsta ári, sem þýddi tekjuaukningu fyrir Byggingarsjóð í kringum 70–80 millj. kr. Vegna þeirrar erfiðu fjárhagsstöðu, sem Byggingarsjóður er í nú og skapast hefur vegna fjársveltis seinustu ára, er nauðsynlegt að gera ráð fyrir sérstakri aukafjárveitingu á fjárlögum næsta árs til að rétta sjóðinn af og gera honum kleift að standa við skuldbindingar sínar. Æskilegt hefði verið að stíga stærra skref í húsnæðismálum strax, en þær erfiðu kringumstæður sem nú eru í efnahagsmálum valda því að við teljum það ekki raunhæft. Ég vil í þessu sambandi rifja það upp, að fjárvöntun Byggingarsjóðs á næsta ári samkv. drögum sem gerð hafa verið fyrir það ár er um 432 millj. kr. og hjá Byggingarsjóði verkamanna um 163 millj. kr. Ástæðan er m.a. sú, að lögbundið framlag ríkissjóðs hefur verið skorið við nögl. Þannig gerir fjárlagafrv. t.d. ráð fyrir að framlög ríkissjóðs séu 148 millj., en ættu, ef miðað væri við eitt launaskattsstig. að vera 184 millj. Á það má líka benda, að sú fjármögnun sem átti að koma í gegnum lífeyrissjóðina hefur ekki tekist eins og búist hafði verið við. Samkv. þeirri áætlun, sem Húsnæðisstofnun hefur gert varðandi verkamannabústaði, eru tök á að lána til 188 nýrra íbúða á næsta ári, en umsóknir sem fyrir liggja og þær umsóknir sem samþykktar hafa verið og undirbúningur er heimill á byggingarframkvæmdum samkv. eru um 516 talsins á næsta ári, þannig að skakkinn þarna er um 330 íbúðir Þetta sýnir að kerfið er farið úr böndunum eins og að því hefur verið staðið. Ef maður skoðar fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs ríkisins á s.l. árum eða síðan ný lög voru sett um Húsnæðisstofnun ríkisins á árinu 1980 kemur í ljós, að frá 1980–1981 hækkaði það fjármagn sem Byggingarsjóður ríkisins hafði til ráðstöfunar til lánveitinga aðeins um 20%. Á milli áranna 1981 og 1982 nam hækkunin um 44%, þannig að það er eðlilegt að mikill hali hafi myndast, einkum ef það er haft í huga að nýjum lánaflokkum var bætt við þar sem mjög veruleg þörf var á fyrirgreiðslu. Ég vil þar nefna sérstaklega til lán til byggingar íbúða eða heimila fyrir aldraða og dvalarstofnana fyrir börn og aldraða. Þessi þáttur hefur stóraukist, en þó engan veginn nóg í þjóðfélaginu. Byggingarsjóður hefur ekki haft nein tök á að standa undir þeim fyrirheitum sem gefin voru. Lánaveitingar Húsnæðisstofnunar t.d. til íbúða fyrir aldrað fólk og til dagvistunarstofnana voru skornar niður í 17 millj. á þessu ári, en þegar frá áætlun fyrir Byggingarsjóð var gengið var upphaflega gert ráð fyrir að verja 30 millj. kr. til þess arna. Þarna er sem sagt um nær 50% niðurskurð að ræða vegna fjárvöntunar sjóðsins og niðurskurðar á framlögum úr ríkissjóði. Við leggjum til í fimmta lagi að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verði ekki minna en sem svarar einu launaskattsstigi, en þar er eins og ég sagði áðan um 80 millj. kr. hækkun að ræða til Byggingarsjóðs. Við teljum eðlilegt að lánshlutfall í félagslegum byggingum verði lækkað í 80%, en þó sé heimilt að lána 90% af byggingarkostnaði ef um sérstaklega erfiðar fjárhagsástæður lánþega er að ræða, sem getur m.a. stafað af heilsufarsástæðum eða öðru slíku. Sú nýlunda er í þessari till. að við leggjum til að teknir verði upp verðtryggð:r bundnir reikningar í bönkum, sem veittu rétt til samsvarandi frádráttar frá tekjuskatti og skyldusparnaðurinn gerir nú og gæfu rétt til 10–15 ára láns til íbúðarbyggingar eftir 3–5 ára sparnað sem næmi allt að 15% af tekjum. Slíkt fjármagnsstreymi hefði ekki áhrif á bindiskyldu í Seðlabanka Íslands. Tilgangurinn með þessari till. er tvíþættur. Annars vegar hefur það almennt uppeldislegt gildi og holl áhrif í þjóðfélaginu að auka sparnað ungs fólks, stuðla að því með óbeinum hætti að það taki upp frjálsan sparnað til þess að búa betur í haginn fyrir seinni tíma. Ef þessi tilraun tekst getur þessi sparnaður síðar auðveldað okkur fjármögnun húsnæðismálanna. Ég vil í þessu sambandi einnig vekja athygli á þeirri hugmynd, þótt hún sé ekki sett fram hér í þessari till. til þál., að mjög kemur til greina að taka upp sérstakan sparnað fyrir þá sem eldri eru, t.d. á árunum 45–60 ára. Fólk á þessum aldri mætti taka upp sérstakan sparnað sem undanþeginn yrði tekjuskatti, allt að 15 eða 20% af tekjum, en kæmi síðan til útborgunar við 65 ára aldur. Þetta fé yrði að sjálfsögðu á verðtryggðum reikningum í bönkum. Ég er ekki í vafa um að með þessum hætti væri hægt að ná verulegu fé saman. Að sjálfsögðu yrðu reglur um innlegg að vera mjög strangar, fastar mánaðarlegar greiðslur t.d. sem hlutfall af tekjum. Reynslan er nú sú, að einmitt á þessum árum hafa menn rúm fjárráð og menn eru reiðubúnir að leggja nokkuð á sig ef þeir sjá fram á þjóðfélagslega þýðingu þess auk þess sem slíkur sparnaður mundi gefa fyrirheit um rúmari fjárráð í ellinni. Sparnaður af þessu tagi hefur verið tekinn upp erlendis, a.m.k. sums staðar. Ég hef séð reglur um þetta t.d. í Danmörku og tel rétt að þessi nýbreytni verði tekin upp. Ef ríkissjóður gefur slíkri uppsöfnun fjár sérstök fríðindi í formi skattaafsláttar er eðlilegt að löggjafinn hafi einnig eitthvað um það að segja til hvers þessu fé skuli varið. Við getum líka sérstaklega rætt í því sambandi að slíkur sparnaður gæti staðið undir því að auðvelda öldruðum að kaupa íbúðir við sitt hæfi þegar þeir vilja minnka við sig, selja sín gömlu hús, veita skammtímafyrirgreiðslu til þess að auðvelda slík umskipti, enda leggjum við til að sérstakt átak verði gert í byggingu þjónustuíbúða og verndaðra þjónustuíbúða fyrir aldraða og fatlaða. Einnig verði sérstaklega athugað hvernig hægt sé að koma til móts við þá, sem eiga íbúðir fyrir, en vilja byggja sérhæfðar íbúðir fyrir aldraða og þurfa á lánsfjármagni að halda í stuttan tíma. Við gerum ráð fyrir að sjálfseignarstofnanir, ríki og sveitarfélög haldi áfram byggingu og rekstri slíkra stofnana svo sem verið hefur. En jafnframt er nauðsynlegt að ráðist verði í byggingu á þessum svokölluðu vernduðu þjónustuíbúðum fyrir aldraða og öryrkja. Það er algengt að aldrað fólk búi lengur en það óskar sjálft í sínum gömlu einbýlishúsum eða stóru íbúðum vegna þess að það á ekki völ á öðru minna við sitt hæfi með þægilegum hætti. Það þarf þess vegna að örva þá byggingarstarfsemi á frjálsum markaði sem beinist að því að reisa sérhannaðar íbúðir fyrir aldraða. Í þáltill. er gert ráð fyrir að sérstöku lánsfjármagni verði varið í þessu skyni til þess að veita fyrirgreiðslu í stuttan tíma. Eðlilegt er að slík lánsfyrirgreiðsla falli undir hið almenna bankakerfi. Slík starfsemi hefur mikinn þjóðfélagslegan sparnað í för með sér, eins og glöggt má sjá af því, að 13 íbúða fjölbýlishús fyrir aldrað fólk, sem reist hefur verið, hefur í raun tæmt 13 jafnmörg einbýlishús og sparað þannig verulega fjármuni í gatnagerð, holræsagerð og öðru sem til þarf. Ég held að þessum þætti í íbúðamálum hafi ekki verið gefinn nægilegur gaumur. Það á auðvitað skýringu í því, að þessi starfsemi er ný af nálinni hér á landi, þótt nokkur hús hafi risið, og hefur ekki fengið fast form. En ég hygg að allir hv. alþm. geti nefnt einmitt mörg dæmi þess að aldrað fólk er lengur í sínum gömlu stóru íbúðum eða húsum en það sjálft óskar, er hrætt við breytingar vegna þess að það á sér ekki öruggt athvarf við sitt hæfi, hæfilega íbúð þar sem það getur haft muni sína í kringum sig, en býr þó við félagslegt öryggi. Enginn vafi er á að þessi þáttur í byggingarstarfseminni mun verða mjög verulegur á næstu árum hér á landi og það þarf þess vegna að hugsa fyrir því í tíma hvernig að fjármögnun hans verður staðið. Við teljum eðlilegt að heimilaðar verði lánveitingar til einstaklinga og félaga til byggingar leiguíbúða. Það þarf að taka lög um húsaleigusamninga til endurskoðunar þegar í stað og breyta þeim þannig að þau hamli ekki leigusölu og að hvorki halli á rétt leigutaka né leigusala. Reynslan er sú, að nokkur fjöldi fólks vill heldur búa í leiguíbúð en ráðast í kaup á eigin íbúð, þótt að sjálfsögðu hafi einstaklingar og fyrirtæki jafnan þörf fyrir leiguíbúðir til skamms tíma. Ég tala nú ekki um menn sem fara í aðra landsfjórðunga t.d. til náms. Það væri óhyggilegt að svara þessari eftirspurn einungis með þeim hætti að þorri leiguíbúða yrði í framtíðinni í eigu opinberra aðila, ríkis eða sveitarfélaga. Sú tilhneiging er rík hjá mörgum að umgangast slíkar íbúðir af kæruleysi og allt of oft hefur hent að þær hafa drabbast niður. Það er þess vegna hagkvæmt fyrir þjóðfélagið í heild að einstaklingar eða fyrirtæki, svo sem tryggingafyrirtæki, hefji rekstur leiguíbúða svo sem er í nágrannalöndum okkar. Við teljum að nauðsynlegt sé að koma til móts við þá aðila sem þurfa að framkvæma meiri háttar endurnýjun eða viðgerðir á íbúðarhúsnæði. Það er að vísu svo, að í lögunum frá 1980 er ráð fyrir þessu gert. Í lögunum er rannar gert ráð fyrir að miða lánsfyrirgreiðslu við það að um 10 ára gömul hús eða eldri sé að ræða, en vegna lítils fjármagns stofnunarinnar hefur húsnæðisstjórn orðið að breyta þessari reglu og eins og „praxísinn“ er nú er miðað við 20 ár. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þjóðhagslega þýðingu þess að húsnæði í landinu sé vel við haldið. Með síðustu skattalögum var því miður frá því horfið að viðhald á íbúðarhúsnæði væri frádráttarbært. Ég tel að það hafi verið mjög vafasamt skref, sérstaklega þegar um meiri háttar viðgerðir eða endurbætur er að ræða, eins og t.d. skemmdir af völdum alkalíefnahvarfa í sementi. Slíkar skemmdir eru talsvert útbreiddar, sérstaklega á Reykjavíkursvæðinu, og er þar um verulegan kostnað að ræða fyrir húseigendur og vaxandi eftir því sem lengur dregst að bregðast við vandanum. Hér er verið að tala um varðveislu verðmæta fremur en ívilnun fyrir viðkomandi húseiganda, sem í flestum tilvikum á enga sök á þeim skemmdum sem orðið hafa á húseign hans. Þá vegur það þungt í þessu sambandi að slík frádráttarbærni ylli því að tekjur skiluðu sér betur til skatts en nú er og kæmu réttlátar niður. Vitað er að mjög mikið er um að viðgerðir á mannvirkjum eru ekki gefnar upp til skatts þar sem greiðandi hefur engan hag af því. Hér er því um það að ræða að uppræta skattsvik í þjóðfélaginu. Og eins og ég sagði áðan er nauðsynlegt að rýmka lánsskilyrði og hækka lán til viðhalds og endurbóta. Ég hef flutt frv. um það hér á Alþingi- ég má segja að það hafi verið á síðasta þingi - að viðhald íbúðarhúsnæðis yrði aftur frádráttarbært. Sú till. fékk ekki náð fyrir augum meiri hlutans. Ef ég man rétt náðist það ekki einu sinni fram að frv. kæmist úr nefnd, heldur var lagst á það svo að raunverulegur vilji þm. kom ekki fram. Það er sláandi dæmi um þá auknu skattheimtu sem hér hefur verið, að eðlilegt viðhald íbúðarhúsa skuli ekki frádráttarbært þótt húsaleiga sé það. Ef maður hefur kostnað af húsnæði í gegnum húsaleigu er það að helmingi frádráttarbært, en ef maður býr í eigin húsnæði fær maður ekki, jafnvel þótt um verulegt viðhald sé að ræða, einn einasta eyri frádráttarbæran. Það var líka verulegt skref aftur á bak þegar sú regla var tekin upp að setja þak á vaxtakostnað vegna kaupa á íbúðarhúsnæði. Það er eftirtektarvert að þeir menn sem fyrir slíkum ráðstöfunum standa á tímum verðtryggingar í þjóðfélaginu eru sömu mennirnir og eignuðust íbúðarhús við þau skilyrði að verðbólgan borgaði lánin niður að verulegum hluta og þeir fengu þar að auki alla sína vexti frádráttarbæra frá tekjuskatti. Eiginlega sýnir fátt betur en þetta þá þröngu stöðu sem unga fólkið stendur frammi fyrir og veldur því að það heldur að sér höndum þegar um það er að ræða að eignast þak yfir höfuðið. Við erum oft að tala um það, alþm., að nauðsynlegt sé að skapa hér heilbrigt og gott þjóðfélag, mismuna ekki þegnunum. Það er slagorð vinstri manna að allt slíkt eigi að gera að ofan með alls konar félagslegum átökum, með því að varpa allri ábyrgð af einstaklingnum sjálfum og láta ríkið með sína miklu alföðurhönd ráða og blessa alla í landinu. Við sjálfstæðismenn erum þessu andvígir. Við áttum allra flokka mestan þátt í því á sínum tíma að stuðla að því að íbúðareign varð svo algeng hér á landi að þess finnast engin dæmi annars staðar svo að mér sé kunnugt. Það er enginn vafi á að hin almenna efnahagslega hagsæld hefur haft holl og góð áhrif á þjóðfélagsgerðina sjálfa. Við þurfum ekki annað en horfa til þess hluta þjóðfélagsþegnanna sem hefur komist yfir íbúðarhúsnæði, - horfa á lifnaðarhætti þeirra og kjör og bera saman við þá sem eru að brjótast í þessu núna við þá miklu erfiðleika sem við er að stríða. Ef við horfum á þetta opnum augum sjáum við líka um leið að við erum að búa til tvær þjóðir í þessu landi - fólk sem hefur að vísu sama uppruna, talar sama tungutak og hefur sama rétt til góðs lífs. En þarna eru glögg skil - sömu skilin og eru á verðtryggingu lána og minni lánsfjárfyrirgreiðslu en áður, skilin á milli verðbólguflóðsins, skilin sem urðu til þegar vinstri stefnan varð á ný alls ráðandi í landinu. Það unga fólk sem nú er að vaxa upp dreymir ekki ný íbúðarhús í náinni framtíð, eins og foreldrar þess gátu leyft sér að dreyma um og komið í framkvæmd. Það verður að byrja á gömlum leiguhjöllum og laga þá til í besta falli. Ef þetta fólk er sæmilega duglegt að bjarga sér er sagt að það hafi svo miklar tekjur að það á þess engan kost að komast inn í verkamannabústaði. Til þess að fá að fara þangað inn verður fólkið að hafa mjög takmarkaðan efnahag. Unga fólkið sem duglegast er býr þess vegna við versta kostinn í þjóðfélaginu - það fólk sem á að taka við. Ég hef hér fyrir framan mig töflu um hver hefur verið þróun í þéttbýli á Norðurlandi í sambandi við íbúðabyggingar. Þá kemur það í ljós, að á árinu 1980 var á Akureyri ráðist í smíði á 165 íbúðum. Á s.l. ári hrökk þessi tala niður í 56 og hinn 1. sept. s.l. hafði nýverið byrjað á 62 íbúðum á árinu. Ef athugað er hversu margar íbúðir voru í smíðum um áramót kemur í ljós að á Akureyri voru 374 íbúðir í smíðum 1. janúar 1981. 1. janúar 1982 voru íbúðirnar 305. 1. sept. s.l. voru þær ekki nema 172. Á tveim árum hafði þeim fækkað um ríflega helming. Hvað segir þetta okkur? Og á sama tíma og þetta gerist hefur hinn félagslegi þáttur jafnvel aukist í íbúðabyggingum. Þessar tölur sýna okkur svo glöggt sem verða má hversu þrengt hefur verið að unga fólkinu. Það var algengt hér fyrir nokkrum árum að ungir menn kæmu sér saman, þeir hjálpuðu hver öðrum við að byggja, ganga frá steypumótum og öðru, leggja rafmagn og gera það sem til þarf. Múrarinn vann hjá trésmiðnum og rafvirkinn hjá múraranum. Þannig tókst þetta smátt og smátt og menn fengu efnahagslegan grundvöll fyrir sitt líf. En þetta hefur hrunið bókstaflega sagt. Í fyrstu lotu hefur þetta náttúrlega þau áhrif að miklar atvinnugreinar hér missa verkefni. Það fer fljótlega að gæta atvinnuleysis í stéttum byggingariðnaðarmanna. Það stuðlar ennfremur að því að byggingarframkvæmdir fyrirtækja í landinu hafa dregist saman. Það er ekki aðeins að íbúðabyggingarnar hafi dregist saman, heldur kemur þetta alls staðar við okkur. Á árinu 1980 var til dæmis heildarrúmmál þeirra húsa annarra en íbúðarhúsa sem hafin var smiði á 59.3 þús. rúmmetrar. Á næsta ári hrökk þessi tala niður í 33.1 þús. 1. sept. s.l. var hún rétt svipuð eða 33.2 þús. Ef við tökum slíkt húsnæði sem var í smíðum við síðustu áramót, eða 1. janúar 1981, voru rúmmetrarnir 209.3 þús., 1. sept. s.l. aðeins 146.8 þús. Þegar við erum að ræða almennt um það, hvernig stendur á þessum minni framkvæmdum en áður, fyrir utan erfiðari lánskjör bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum, sjáum við auðvitað að þessu veldur þrengri staða fyrirtækja, verri efnahagur almennt og þröngsýni varðandi framtíðina. Einn af forustumönnum SÍS lét þau orð falla í einkasamtali um daginn að sennilega mundu þjóðarframkvæmdir minnka um 20% á næsta ári. Um þessi mánaðamót er verið að skerða kjörin um 11–12% og menn taka þessu þegjandi af því að þeir vita að verra er í vændum. Á sama tíma og þetta er gert hækka ýmsar neysluvörur helmingi meira en kaupið. Það er þessi þrönga staða sem veldur því að við verðum að standa betur að íbúðamálunum í hinum opinberu sjóðum en við höfum gert. Við tölum hér um 25% byggingarkostnað á næsta ári. Þetta er ekki hátt mark. Þetta er ekki óskaplega mikið. Þó er það svo mikið að í tillögum sem nefnd sem fjallar um þessi mál á vegum ríkisstj. hefur gengið frá er farið miklu skemmra. Þar er aðeins talað um að lána sem svarar 15% af raunverulegum byggingarkostnaði ef verðbólgan er tekin inn í dæmið. Við ætlum þó að reyna að stefna að 25 og munum standa við það ef að okkur kemur eftir næstu kosningar. Við munum ekki taka okkur til fyrirmyndar loforðaferil Þessarar hæstv. ríkisstj., sem öll er nú fjarverandi og kannske skiptir það engu máli. Við munum láta hin sviknu loforð þessarar hæstv. ríkisstj. verða okkur til varnaðar, ekki síst í húsnæðismálunum. Það vantaði ekki fögru orðin skömmu eftir að hún tók við völdum. Þá leggjum við til að starfsemi Húsnæðisstofnunar verði tekin til gagngerðrar endurskoðunar og tæknideild hennar lögð niður. Þetta er liður í tillögum okkar um að nauðsynlegt sé að sýna aukið aðhald og sparnað í ríkisrekstrinum. Um það hefur verið mikið talað á liðnum árum, en minna orðið úr efndum. Hér erum við með ákveðna tillögu í þeim efnum. Við viljum að lán til húsbyggjenda séu sem allra mest í höndum lánastofnana, enda sýnir vöxtur bankakerfisins glögglega að þar er nægur mannafli fyrir hendi, auk þess sem það mundi hafa hagræði í för með sér fyrir lánveitendur. Við leggjum til að kannaðar verði leiðir til þess að lækka byggingarkostnað, m.a. með lækkun aðflutningsgjalda á byggingarefni, lækkun launaskatts og aðstöðugjalds. Þetta er gamalt markmið. Um þetta hefur oft verið rætt hér á hinu háa Alþingi, en minna orðið úr efndum. Það er nauðsynlegt að hrista þetta upp á nýjan leik, því að enn meiri og brýnni nauðsyn er til þess nú en áður að öllum kostnaði sé í hóf stillt svo sem verða má, eins dýrt og fjármagnið er orðið. Það var kannske hægt að standa undir meiri kostnaði meðan verðbólgan hjálpaði til við að greiða lánin niður. Sú tíð er liðin og þess vegna er enn nauðsynlegra en áður að hafa það í huga að halda kostnaðinum eins mikið niðri og unnt er. Að síðustu leggjum við til að endurskoða þurfi löggjöf um byggingarsamvinnufélög. Herra forseti. Ég hef hér gert nokkra grein fyrir stefnumörkun okkar sjálfstæðismanna í húsnæðismálum. Eins og ég sagði áður stefnir hún almennt að því að við getum áfram búið í landi þar sem menn eru sjálfs sín herrar í eigin húsnæði. Það er það almenna markmið sem við viljum vinna að. Það viljum við gera með því að lengja lánstímann umfram allt til þess að fólk geti staðið undir hærri lánum. Við teljum óhjákvæmilegt að lánsfjármögnun fyrstu íbúðar fari upp í 80% og setjum okkur það mark að við getum náð því á næstu fimm árum. Til þess að ná þessu mikla fjármagni, sem þarna þarf til að koma, viljum við vinna að því að hækka lán úr Byggingarsjóði ríkisins, taka upp nýja sparireikninga í bönkum, auka almennan sparnað í landinu með markvissum hætti og með skattaívilnunum til þess að fé sé lagt til hliðar í þessu skyni og við viljum jafnframt leita eftir frjálsu samkomulagi við lífeyrissjóðina til þess að ná þessu markmiði af því að við höfum þá trú að það muni gefa betri raun en sú lögbinding sem verið hefur og sem lífeyrissjóðirnir hafa ekki viljað standa við í raun.

Þetta er rangt hjá þm.

Þeir hafa ekki viljað standa við það. Ég legg svo til, herra forseti, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að verða langorður um þessa þörfu till. Þó er það mjög athyglisvert við svona mikilvægt mál að mér sýnist að í þingsölum sitji mikill meiri hluti aukaþm., eins og ég hef áður kallað okkur sem erum varaþingmenn, en aðeins tveir aðalþingmenn, og sýnir það raunverulegan áhuga fyrir jafnmikilvægu máli þegar sex varaþingmenn hlýða á ræðu, en ekki aðrir og enginn hæstv. ráðh. Þetta hefur þó verið í gegnum tíðina eitt þeirra mála sem hvað mestu varða, eins og frsm. benti á, hverja fjölskyldu í landinu. En stundum er það ekki þess virði að fylgja eftir áhugamálum sínum og orðum, heldur leggja aðeins fram till. til að sýnast og láta þar við sitja. Það merkilega skeði hjá flm. og frsm. þessarar ágætu till., að í framsögu hans er fullt af mótsögnum og í till. líka. Má aðeins benda á hversu ónákvæmlega er í málið farið. Með leyfi forseta vil ég lesa upphaf till.: „Alþingi ályktar að sú stefna verði lögð til grundvallar í húsnæðismálum, að sérhverri fjölskyldu verði gert kleift að eignast og búa í eigin húsnæði.“ Stórkostleg setning þetta. En hvað segir þetta? Á húsnæðið að vera 70 m2, 200 m2 eða eins og suður í Garðabæ núna 400 m2? Og hvað á það að kosta? Síðan er lagt til að lána 80%. Gerið svo vel og byrjið að byggja. - Hvaða tekjur þurfa menn nú að hafa á Íslandi til að standa undir svona? Ekkert kom fram um að það væri nein vitglóra í þessu. Það eru ekki nema sérstakir tannlæknar og ónefndir aflaskipstjórar sem geta staðið undir þessu. Engir venjulegir þm. hafa t.d. þessi laun. Ekki er minnsti möguleiki að lána 80% út á svona húsbyggingar. Menn verða að vera eilítið nákvæmari í framsögn, er mín afstaða og skoðun á málinu, ef menn eru að meina eitthvað með því sem þeir eru að segja. Hugmyndin er ágæt svo langt sem hún nær, en hún er bara óframkvæmanleg. Hún er svo einföld. Hún er gersamlega óframkvæmanleg. Auðvitað mætti benda á þversagnir í bæði tillögugerðinni og grg. Tökum aðeins einn lið: „5. Framlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verði ekki minni en sem svarar einu launaskattsstigi.“ Tökum lið 13: „Kannaðar verði leiðir til þess að lækka byggingarkostnað, m.a. með lækkun aðflutningsgjalda á byggingarefni, lækkun launaskatts“ - Við hvað á að miða ef búið er að afnema launaskattinn? - „og aðstöðugjald.“ Það hefur verið krafa frá atvinnulífinu og var við henni orðið, og það er gagnrýnt á bls. 3, að launaskattur væri lækkaður. Svo varð eftir mjög hörð átök, eins og segir í grg. Ég þarf ekki að lesa ef hv. þm. vilja líta á þetta. Á sínum tíma var stórmál að koma launaskatti á. Ákveðnir aðilar í þjóðfélaginu hafa æ ofan í æ gagnrýnt samkomulagið sem gert var við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma til lausnar á viðkvæmu deilumáli og kjarasamningum og hefur verið Byggingarsjóði ríkisins gífurleg búbót lengi. Svo eru til hörku sjálfstæðismenn sem segja: Burt með þetta allt saman. Aðrir segja: Miðum við og leggjum fram eitt stig a.m.k. - Er þetta nokkur mótsögn í sjálfu sér? Ég kann ekki við svona málflutning. Af því að menn eru hér með gott mál verða menn að halda sig við jörðina og koma með tillögur sem eru raunhæfar og duga sem lausn. Ef við viljum standa að því að gera unga fólkinu, sem er að byggja í fyrsta skipti, mögulegt að byggja yfir sig verðum við að hafa þor til þess að segja: Við lánum út á íbúðir sem eru 70, 90, 110 eða 120 m2 stórar og ekki krónu fram yfir. Það sem fram yfir er skuluð þið fjármagna sjálf. - Það væri þá raunar lausn og þá væri myndarlega gert við þetta fólk. Það hafa margar aðrar þjóðir gert. Það má kalla það sósíalisma eða hvað sem vera skal. Ég hef undir höndum viðamikla skýrslu frá Danmörku um 50 ára sögu lánasjóðskerfis þar. Þar þorðu menn að taka afstöðu til þess hvað á að lána og ekki lána. En hér er slegið fram: Gerið þið svo vel og byggið. Við lánum 80%. - Ég tel að svona málflutningur þjóni engum, þó að ég styðji þessa stefnumörkun, nema við séum svo ákveðnir að við þorum að segja hvað við viljum og hvað við ætlum að fara að gera, en gerum ekki eitthvað annað. Hv. frsm. kom að því að í deiglunni væru tvær þjóðir í þessu landi. Þeir sem hefðu byggt og búa í eigin íbúð lifðu öðruvísi en hinir sem væru að byggja núna. Þetta getur vel verið. Ég þekki ekki svo vel til að það sé hægt að staðhæfa þetta. Hann hlýtur að þekkja það miklu betur en ég. Ég dreg þetta samt mjög í efa. Hins vegar er rétt að vek ja athygli á að ríkisvaldið, og þar með hv. Alþingi, og bæjarfélög hafa í sívaxandi mæli gert erfiðara fyrir fjölskylduna, eins og hann drap þó nokkuð á, og kunningja að hjálpast að um að byggja. Og í hverju eru þeir erfiðleikar fólgnir? Þeir eru fólgnir í því, að það er alltaf krafist meiri og meiri réttinda, fleiri og fleiri pappíra og gífurlegt eftirlit og vesen fylgir þannig að þetta er að verða öllu venjulegu fólki bókstaflega ofviða. Það má gagnrýna þetta. Mér fannst að till. gerði það að hluta. En ég vil herða á þeirri gagnrýni. Í því plássi sem ég kem frá og dvaldist í fram yfir miðjan aldur hjálpuðust menn mjög að við að byggja yfir sig með góðum árangri. Þau hús standa vel fyrir sínu. En hér a.m.k. á þéttbýlissvæðinu og viða annars staðar á stærri stöðum er þetta orðið vonlaust verk lengur. Það verða allir pappírar að fá hina bestu uppáskrift hinna bestu sérfræðinga og hvað það nú heitir og ekkert dugar þó til. Ef samt koma fram einhver mistök er enginn ábyrgur fyrir þeim eftir alla þessa uppáskrift nema sá sem er að byggja og á að borga brúsann. Ábyrgðin er ekki meiri þegar á reynir. Það mætti fjalla hér um margt annað, en vegna þess að það er bæði áliðið dagsins og fáir í salnum ætla ég ekki að eyða miklum tíma í það. Hitt kemur mér nokkuð undarlega fyrir sjónir, sem ég sé á bls. 4, og mér fannst liggja í því að núv. fjmrh. ætti þar nokkra sök á, en það er um skattalögin í þessu ágæta landi. Ég var á þinginu fyrir fjórum árum og þá var fjmrh. Matthías Á. Mathiesen. Hann er að vísu ekki flm. að þessari till., en hann var fjmrh. þá og hvolfdi við öllum skattalögum á Íslandi. Ég held að það sé rétt munað hjá mér, að samkv. nýju lögunum mega menn velja á milli hvort þeir telja fram meiri háttar viðgerðir og láta skjöl fylgja sínum framtölum eða áætla vissa upphæð. Hæstv. núv. fjmrh. ber ekki neinar sakir í því efni á baki sér, að mínu mati. Og það er alls ekki rétt, eins og frsm. sagði, að skattkerfið, þó erfitt sé, vilji ekki hlusta á neitt í því efni. En það getur vel verið að það sé þungt í vöfum og strangt. Ég er inni á því, að þegar menn gera átak til viðhalds á sínu húsi, og er alveg rétt hjá frsm. að slíkt verður að eiga sér stað, eigi að fylgja skjöl um allt sem gert hefur verið. Þá er sanngjarnt að hafa það frádráttarbært að mestu eða alveg. En ekki er ég sammála því sem hann var að gagnrýna og taldi vanta. Því væri miklu erfiðara að koma við. Ég tek ekki undir þá gagnrýni. Ég held einnig að ásökun hans á hendur núv. hæstv. fjmrh. hafi verið byggt á misskilningi. Í grg. er staðhæfing sem ég kann varla við að standi öðruvísi en málinu sé þá betur fylgt eftir. Með leyfi forseta stendur: „Vitað er að mikið er um það, að viðgerðir á mannvirkjum eru ekki gefnar upp til skatts þar sem greiðandi hefur engan hag af því. Hér er því um að ræða að uppræta skattsvik í þjóðfélaginu.“ Það er ágætt að setja svona setningar í þskj., en ég vil ekki standa að þvílíku því slíkt er ásökun á vissa starfsstétt í landinu og því verður að finna stað. Það getur vel verið að einhver brögð séu að þessu, en að lýsa þessu svona fortakslaust yfir, og það af fjölda þm., tel ég nokkurn ábyrgðarhluta. Ég gæti gagnrýnt ýmislegt fleira í þessari ályktun þó að efnislega sé hún mjög góð. Við getum sjálfsagt allir staðið efnislega að því að gera stærra átak í húsnæðismálum, en það verður að hafa ákveðið samræmi í því átaki og framkvæmanlegt sé að standa við slíkt. Í ályktuninni segir í upptalningu: „Leitað verði eftir frjálsu samstarfi við lífeyrissjóði í landinu um fjármögnun húsnæðislána.“ Hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði á sínum tíma að nauðsynlegt væri að ríkisvaldið réði yfir allt að helmingi af þessu fjármagni. Nú kemur annar ungur þm. og segir: Frjálst samkomulag. - Þannig eru mótsagnir í till. alltof miklar. Auðvitað geta menn skipt um skoðun, það er allt í lagi, og fundist að allt eigi að vera frjálst, en þá skulum við ekki vera að leiða í lög að það sé alger skylda ríkisvaldsins að lána 80% og án þess að taka nokkuð fram um hvað íbúðin á að vera stór eða hvað hún á að kosta. Það er mjög misjafnt hvað íbúð kostar, jafnvel þó að hún sé af sömu rúmmetrastærð, vegna hégómlegrar kröfu um hvað á að vera í eldhúsi, hvað á að vera í anddyri og hvað á að vera í baðherbergi. Ég tek undir þá skoðun að staðla íbúðir, en setjum þá fram hvernig við ætlum að staðla.



Herra forseti. Á þskj. 103 er lagt fram 101. mál Sþ., till. til þál. um umferðarmiðstöð á Egilsstöðum og vörudreifingarmiðstöð á Reyðarfirði. Flm. auk mín eru þm. Jón Kristjánsson, sem nú er farinn héðan af þingi, Egill Jónsson og Helgi Seljan. Till er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um bætt og breytt skipulag á fólks- og vöruflutningum á Austurlandi með því m.a. að komið verði á fót umferðarmiðstöð á Egilsstöðum og vörudreifingarmiðstöð á Reyðarfirði í tengslum við tollvörugeymslu.“ Með till. fylgir grg. og skal ég rekja hana nokkuð hér. Forsendur þessa máls eru í rauninni þær, að samgöngur milli staða og landshluta hafa löngum verið mjög til umfjöllunar. Mikilvægi þeirra má vera augljóst þegar 10–15% ríkisútgjaldanna er varið til þeirra mála. Þykir þó mörgum sem ekki sé nóg að gert og úrbóta sé víða þörf. Um tíma hefur starfað nefnd á vegum samgrn. að endurskipulagningu samgangna á landinu öllu. Árangur af þessu starfi hefur þó látið á sér standa og úrbóta er þörf. Það dylst engum. Því til sönnunar má benda á að hér á þinginu eru nú komnar fram aðrar tillögur sem fara nokkuð í sömu átt og þessi till. okkar. Þar á ég við 126. mál á þskj. 129, till. til þál. um skipulag fólks- og vöruflutninga og 53. mál á þskj. 54, till. til þál. um umferðarmiðstöð í Borgarnesi, sem reyndar var fram komin áður en till. okkar var fram lögð. Þetta sýnir einungis að þessi mál eru til umfjöllunar og aðgerða á þessu sviði er þörf. Tengsl Austurlands við aðra landshluta hafa lengst af verið á sjó. Þeim þætti er nú um margt ábótavant. Í því sambandi er rétt að geta þess, að það er mikils virði fyrir Austfirðinga og þjóðfélagið í heild að beinar siglingar séu milli Austfjarðahafna og annarra landa. Strax upp úr aldamótum sigldu skip í eigu Íslendinga og erlendra aðila beint frá Austfjarðahöfnum með fisk og aðrar afurðir til viðskiptalandanna og fluttu aftur vörur heim. Þetta breyttist ekki fyrr en um 1940 er stríðsátök komu í veg fyrir slíkar áætlunarsiglingar til Evrópulanda. Þá var farið að sigla til Ameríku og vörum yfirleitt umskipað í Reykjavík. Þetta hefur síðan orðið að venju hvað varðar alla aðdrætti til landsins. Faxaflóahafnir taka við vöru sem síðan er notuð vítt um land. Af þessu hlýst kostnaður, dýr og seinvirk dreifing. En aðalatriðið er að Austfirðingar komi sér upp beinu sambandi við Evrópulöndin. Tilraunir með slíki eru nú hafnar og standa heimaaðilar fyrst og fremst fyrir framgangi þessa þáttar. Með vegarlagningu opnaðist á sínum tíma tenging til Norðurlands, sem þó hefur einungis haldist opin 3–4 mánuði á ári hverju, og er svo enn. Einangrun fjórðungsins er þó fyrst raunverulega rofin með opnun leiðar sunnan jökla árið 1974. Þá leið er nú fluttur verulegur hluti allra nauðsynja frá höfuðborgarsvæðinu. Einangrun Austurlands hefur þó hin síðari árin í vaxandi mæli verið brúuð með samgöngum í lofti sem hafa náð til fólks-, vöru- og póstflutninga. Þessi tengsl hafa styrkst innan fjórðungsins. Um Egilsstaðaflugvöll hafa samkv. skýrslum flugmálastjórnar farið um og yfir 40 þúsund farþegar á hverju ári undanfarið og völlurinn því verið meðal fjögurra fjölförnustu í innanlandsfluginu. Á sviði vöru- og póstflutninga hefur völlurinn ótvírætt þriðja sæti með verulegu forskoti umfram aðra velli. Aðbúnaði vallarins er þó áfátt og gagngerðra endurbóta er þörf. Það er orðið mjög aðkallandi að hlutaðeigandi aðilar komi sér niður á hver skuli verða stefnan í framtíðaruppbyggingu flugvallar á Egilsstöðum, þess flugvallar, er þjónar mestum hluta fjórðungsins með samgöngum til annarra landshluta. Það hlutverk mun koma enn betur í ljós á allra næstu árum sakir fyrirhugaðrar uppbyggingar raforku- og iðjuvera. Austfirðingar þurfa á velli að halda með bundnu slitlagi, malbiki, og svo löngum að þar geti lent litlar, hraðfleygar vélar og þotur, sem ekki aðeins þjóna innanlandsflugi heldur tengja Austurland jafnframt beint við meginlandið. Er þá ekki verið að fara fram á varaflugvöll fyrir millilandaþotur af stærstu gerð, sem verður að teljast óraunhæft og tilgangslaust markmið. Þess í stað er verið að fara fram á raunverulegar þarfir fjórðungsins nú og í náinni framtíð. Að mati starfsmanna vallarins á Egilsstöðum eru um 60–80% farþega, sem um völlinn fara, á leið til eða frá nágrannabyggðarlögum í fjörðum niðri. Þjónustu sérleyfishafa er um margt áfátt, t.d. engin um helgar sem stendur og um vetrartímann aðeins tengd einni flugkomu á virkum dögum, þó svo að flogið sé tvisvar flesta daga vikunnar. Á leiðinni Egilsstaðir-Reyðarfjörður aka svo þrír sérleyfishafar og allir samtímis. Yfir sumartímann hafa allir 7–9 þús. Smyrilsfarþegar haft meiri eða minni viðdvöl á Egilsstöðum auk fjölda annarra ferðamanna. Þjónusta við þennan hóp hefur farið batnandi en er þó helst áfátt samgöngulega séð. Í því sambandi er rétt að benda á það ástand, sem skapaðist s.l. vor, þegar sérleyfishafar á Austurlandi lögðu niður akstur til þess m.a. að fylgja eftir kröfu sinni um að fá leyfi til aksturs á leiðum sem verið höfðu í höndum aðila utan svæðisins. Þessir aðilar hafa aðeins veitt og veita enn þjónustu þann hluta ársins, þ.e. yfir sumartímann, þegar gróðavonin er mest en láta aðra árstíma án nokkurrar þjónustu. Í sambandi við undirbúning þessarar þáltill. hafði ég samband við framkvæmdastjóra umferðarmáladeildar fólksflutninga og hann ritaði mér svohljóðandi bréf með leyfi forseta: „Það er ekkert þægilegt að þurfa að viðurkenna að engar skýrslur um farþegafjölda á Austurlandi eru til, þar sem sérleyfishafar á Austurlandi senda þær ekki, m.a. vegna þess að með því sniðganga þeir greiðslu á sérleyfisgjaldi.“ Það voru ekki mörg orðin, en þau segja sína sögu. Þau segja okkur kannske fyrst og fremst í hvílíku neyðarástandi þessar samgöngur eru fyrir austan hjá okkur, þegar sérleyfishafarnir þurfa að stela undan svo smávægilegu gjaldi sem sérleyfisgjaldið er til þess að fleyta áfram sínum rekstri. En það er í rauninni ekkert annað sem á bak við þessa sögu liggur. Ferðamálaráðstefna Austurlands, haldin á Hallormsstað 28. ágúst 1980, samþykki að skora á yfirvöld að styðja þá hugmynd að umferðarmiðstöð yrði reist á Egilsstöðum. Þeir aðilar sem að þessum málum vinna eystra hafa því leitað hófanna um úrbætur á þessu sviði, en ekki orðið ágengt sakir þess fjárhagslega vanda sem er því samfara að koma slíkri aðstöðu á fót. Fordæmi er þó fyrir þátttöku hins opinbera, þar sem umferðarmiðstöðin í Reykjavík er, og því er þessu máli nú hreyft á vettvangi Alþingis. En umferðarmiðstöð ein og sér er ekki sú lausn sem eftir er leitað, heldur þarf þar jafnframt að koma til betri skipulagning allra fólksflutninga innan fjórðungsins. Í Austurlandsáætlun frá 1975 er bent á eðlilega meginskiptingu Austurlands í þrjú svæði með tilliti til íbúadreifingar og vegalengda, þ.e. norður- og suðursvæði auk miðsvæðis sem næði frá Héraðsflóa til Berufjarðar. Í þessu sambandi er óraunhæft að tala um Austurland allt sem eitt svæði með einni þjónustumiðstöð eða miðstað, en hann má reikna út að gefnum ýmsum forsendum og miðað við mismunandi stór svæði. Út í þann þátt málsins skal ekki farið hér. Egilsstaðir eru ótvítætt sá staður sem er höfn fjórðungsins og þjónar fyrst og fremst fólksflutningum, en á Reyðarfirði er eina vöruhöfn Austurlands, sem er talin liggja miðsvæðis gagnvart töluverðu svæði og nokkrum íbúafjölda. Hún þjónar Héraði og þaðan er um veg aðeins 15 km leið til Eskifjarðar, 40 km til Norðfjarðar, 58 km til Seyðisfjarðar og 100 km til Breiðdalsvíkur, en á þeirri leið eru jafnframt Fáskrúðsfjörður og Stöðvarfjörður. Á Reyðarfirði hefur um nokkurt skeið verið tollvörugeymsla, en takmarkanir og skipulagsleysi á vörudreifingu staðið í vegi fyrir eðlilegri þróun þeirrar þjónustu, þrátt fyrir töluvert mikinn vilja heimamanna og eftirfylgju af þeirra hálfu. Landfræðilegar aðstæður valda því að þessir staðir, Reyðarfjörður og Egilsstaðir, sameiginlega hafa miðstöðvarhlutverki að gegna á Austurlandi. Nauðsynlegt er að þar fáist þær úrbætur sem verða stöðunum og öllu svæðinu til framdráttar. Herra forseti. Með till. þeirri sem hér er flutt er þess farið á leit við ríkisstj. að hún leiti leiða til að bæta skipulag og framkvæmd fólks- og vöruflutninga eða dreifingar á Austurlandi til farsældar fyrir þá sem njóta. Sem lið í þessari endurskipulagningu og úrbótum er bent á að komið verði á fót umferðarmiðstöð á Egilsstöðum og vörudreifingarmiðstöð á Reyðarfirði. Ég vil svo leggja það til, að að aflokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. allshn. Sþ.



Herra forseti. Þegar ég kom hér fyrst inn á hv. Alþingi fyrir 11 árum og fór að hugleiða að flytja hér eitthvert mál, þá varð það úr að ég flutti till. í mjög líkum dúr og sú till. sem hér er til umfjöllunar, þ.e. um skipulagningu samgangna. Reyndar var þar ekki miðað við Austurland heldur vestursvæðið. Sú till. var samþykkt hér á hv. Alþingi vorið 1972, en því miður veit ég ekki til þess að nokkuð hafi verið gert af hendi þeirra sem við tóku, þeirra hv. ríkisstjórna sem hafa setið síðan, til þess að framkvæma eitt eða neitt af því sem þar var lagt til. Nú er komið svo að hér eru tvær till. um svipað málefni, sem hníga að því að skipulagning samgöngumála verði tekin til sérstakrar athugunar. Allt frá því á þriðja áratugnum eða jafnvel fyrr hafa sérleyfisbílar, rútur verið helstu fólksflutningatækin á landi fyrir almenning. En á sérstakri skipulagningu þessara samgöngumála hefur því miður borið ansi lítið. Það hefur t.d. verið þannig hér á vesturlandinu eftir að vegur opnaðist fyrir Hvalfjörð, að jafnvel fimm rútur hafa farið þá leið, flestar náttúrlega hálftómar, áleiðis upp í Borgarfjörð. Þar hafa síðan dreifst leiðir. Sumar fara vestur á Snæfellsnes, og þegar lengra er komið fara aðrar í Dali og norður yfir fjöll. Þá hafa sumar farið norður á Strandir og yfir á Vestfirði. Þarna þarf vitaskuld að taka til hendi og skipuleggja þessi mál miklu betur en gert er. Ég tek undir flest það sem fram kemur í grg. og ræðu hv. flm. þessarar till., en ég tel að það sé vítt og breitt um landið sem þurfi að lita á þessi mál. Svo er einn sérstakur þáttur sem ég vildi sérstaklega nefna hér. Það er að koma upp aðstöðu á afgreiðslustöðum þessara rútubíla. Það er ekki til nein aðstaða fyrir farþega eða bilstjóra á neinum stað á landinu, svo ég viti til, nema hér í Reykjavík. Og sú aðstaða, sem hér var byggð upp, er að mínu mati mjög svo bágborin. Rúturnar eru afgreiddar undir beru lofti. Það er ekkert þak eða skjól fyrir farþega, þegar þeir þurfa að fara út úr rútum, hvað þá til þess að verja flutning þeirra og farangur. Það hefur mikið verið talað um það á undanförnum árum að nauðsynlegt væri að byggja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Það væri hálfgerð skömm fyrir Íslendinga að þar væri ekki almennilegt þak yfir þá gesti útlenda sem heimsæktu Íslendinga, og jafnvel að þetta væri ekki nógu gott fyrir Íslendinga sjálfa. En hvað er þá með alla þá farþega sem þurfa að ferðast með rútum hér á Íslandi? Aðstaðan er þannig, eins og ég sagði áðan, að hvort sem verið er að skipta um farartæki, koma út úr farartæki eða koma inn í farartæki, mega þeir búast við því í íslenskum veðrum að verða fyrir meira og minna hnjaski. Ég tel að þetta sé nauðsynlegra og jafnframt auðveldara mál fyrir okkur að leysa á sviði samgöngumála heldur en það stóra mál sem varðar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, og að þetta skref ættum við að stíga áður en við förum að tala um að gera eitthvert stórátak þar. Á Keflavíkurflugvelli er þó þak yfir farþegana sem þurfa að komast í og úr rútu, en það er hvergi til við allt þjóðvegakerfið hringinn í kringum landið. Einn þátturinn, sem tengist umræðu og afgreiðslu á málum sem þessu, er tenging milli landshluta. Ef við litum á leiðir sérleyfishafanna hér vestur um landið í Borgarnes og hugsum okkur að farþegi, sem er að koma vestan af Snæfellsnesi, hafi áhuga á að komast í rútu sem færi norður í land, þá eru held ég allar leiðirnar þannig að slíkur farþegi yrði að gista í Borgarnesi. Hann yrði að bíða eftir því að rútan kæmi að morgni til og flytti hann norður í land. Það er ekkert hugsað um að tengja þetta saman, þannig að farþegi geti raunverulega komist hvert á land sem er ef hann stígur upp í rútu að morgni. Þessi þáttur er að mínu mati ansi mikils verður. Góð skipulagning mundi leiða til þess að þessi góðu og öruggu farartæki okkar yrðu meira notuð en þau eru nú. Ég lýsi svo ánægju minni aftur yfir því, að þessi góða till. skuli vera hér til umr., og vænti þess að hún verði samþykkt, svo og önnur till., sem við Vestlendingar erum með, um umferðarathugun í sambandi við Vesturland. Mætti það verða til þess að þessi mál yrðu tekin til meiri umfjöllunar en verið hefur síðustu 10 árin og jafnvel til þess að farið yrði að lita á það sem sjálfsagðan hlut að bæta aðstöðuna fyrir farþega og bílstjóra sérleyfisbilanna á þeim stöðum þar sem þeir þurfa að stoppa og afgreiða sína farþega og sitt hafurtask.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langa tölu hér um þessa till. Ég vil lýsa eindregnum stuðningi mínum við þetta mál sem ég tel mjög mikilsvert. Það kom fram í máli hv. flm. fullkominn rökstuðningur fyrir þessu og eins hefur hv. þm. Skúli Alexandersson bent á hversu nauðsynlegt er að taka þessi mál til heildarskoðunar yfir landið. Ég vil taka undir það. En það er einn þáttur, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, sem fléttast óneitanlega inn í þessa umræðu. Það eru hinar staðbundnu flugsamgöngur innan héraða. Það hefur mátt lesa um það fréttir nú að undanförnu í blöðum að þessi landshlutaflugfélög, sem við getum kallað svo, eigi í stöðugt vaxandi erfiðleikum með sína starfsemi. Má þar benda á flugfélagið Erni á Ísafirði, sem nú hefur hætt póstflutningum að því að mér skilst, vegna þess að þeir treysta sér ekki til að inna þá starfsemi af hendi fyrir það gjald sem Póst- og símamálastofnun er tilbúin að reiða fram. Á Austurlandi er starfandi Flugfélag Austurlands. Ég vil halda því fram að starfsemi þess sé gífurlega þýðingarmikil fyrir allt samgöngulíf innan fjórðungs á Austurlandi. Það er nú einu sinni þannig, að Austurland er að nokkru skipt í samgönguleg svæði. Má þar telja Vopnafjörð nokkuð afskiptan og eins suðursvæðið, fyrir sunnan Berufjörð. En það er einmitt einna helst Flugfélag Austurlands sem hefur tengt þetta svæði saman. Ég vil koma því hér á framfæri að hið háa Alþingi hugsi vel um starfsemi þessara félaga og standi þar að baki. Annað vil ég nefna. Það er varðandi vörudreifingarmiðstöðina á Reyðarfirði. Hún hefur tvímælalaust mjög mikið gildi hvað það varðar að létta undir með versluninni í dreifbýlinu, sem á nú ekki sjö dagana sæla. Það gæti tvímælalaust lækkað mjög mikið vaxtakostnað verslunarinnar að hafa slíka aðstöðu, að geta tollafgreitt varning nær markaði og dreift honum þaðan. Það voru einna helst þessi atriði sem ég vildi minna á. Ég lýsi svo ítrekuðum stuðningi mínum við þessa till. Helgi Seljan: Herra forseti. Sem einn af flm. þessarar till. þarf ég ekki að tala um hana efnislega, enda hafa henni verið gerð fyllilega góð skil í máli hv. 1. flm. Það var aðeins í sambandi við orð hv. 4. þm. Vesturl. sem ég kom hér upp. Ég vildi aðeins rétt minna á það, að enda þótt litið hafi verið gert varðandi skipulag fólks- og vöruflutninga þá var þó gerð ein heiðarleg tilraun til þess arna. Frá henni vildi ég gjarnan greina hér. Þegar Ragnar Arnalds varð samgrh. setti hann nefnd á laggirnar til þess að vinna sérstaklega að því að samhæfa og samræma sem allra best allt skipulag fólks- og vöruflutninga í landinu. Til þessarar nefndar kallaði hann bæði stjórnmálamenn og ýmsa fulltrúa hagsmunaaðila, sem hlut ættu að þessu, fulltrúa Pósts og síma, fulltrúa flugfélaga, fulltrúa Skipaútgerðar ríkisins, fulltrúa sérleyfishafa og aðra fulltrúa þeirra sem þarna áttu hagsmuna að gæta. Þetta nefndarstarf fór allvel af stað og því var sérstaklega beint að því markmiði sem hér er um talað, þ.e. að huga að umferðarmiðstöðvum. Það var tiltölulega gott samkomulag í þessari nefnd, sem ég get sagt hér af því ég átti sæti í henni. Mér þótti vel unnið þar og menn lögðu sig mjög verulega í líma við að ná endum saman, vegna þess að þarna eru allt of margir lausir endar. Við vorum rétt í þann veginn að ganga til viðræðna við fulltrúa landshlutasamtakanna um það fyrirkomulag sem best gæti þjónað hverjum landshluta fyrir sig þegar skyndileg stjórnarskipti urðu og menn fóru í kosningafrí árið 1979. Síðan kom einhver lægð í þetta og allt í einu fengum við nefndarmenn svo bréf um það að við værum vinsamlegast leystir frá störfum af hæstv. núverandi samgrh. Steingrími Hermannssyni og þetta yrði hins vegar unnið af nefnd á vegum rn. sem mundi taka málið til svipaðrar umfjöllunar. Af því að mikil vinna hafði verið í þetta lögð og miklum gögnum safnað frá hinum ýmsu aðilum, þá vona ég svo sannarlega að þessi vinna sé til staðar einhvers staðar uppi í ráðuneytinu, þó að ég hafi ekki orðið var við neinn árangur frá þeirri nefnd sem hæstv. samgrh. núverandi hlýtur að hafa skipað í framhaldi af þessu. Það læðist hins vegar að mér sá grunur, að ekki muni mikill vinnuhraði í þeirri nefnd og menn hafi ekki mikla von um árangur. Ég sé ekki betur en að fjórir hv. samflokksmenn hæstv. samgrh. séu búnir að flytja till. hér um skipulag fólks- og vöruflutninga, þeir hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, Páll Pétursson, Sigurgeir Bóasson og Alexander Stefánsson. Sýnir það glögglega að þeim þykir ekki af veita að ýta við sínum ráðh. með þetta mál. Ber að þakka þeim fyrir það ef hann hefur sofnað Þyrnirósarsvefni í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þeim hv. þm. sem hér hafa komið og talað og tjáð stuðning sinn við þá till. sem hér er fram borin. Það er fullkomlega rétt ábending sem hv. 1. þm. Austurl. Guðmundur Gíslason kom hér að varðandi Flugfélag Austurlands. Till. þessi og minn málflutningur náðu að vísu ekki til þess þáttar í samgöngumálum okkar Austfirðinga. sá þáttur, sem Flugfélag Austurlands þjónar þar, er trúlega einn af þeim allra mikilvægustu í okkar byggðamálum. Í rauninni er það forsenda þess að byggð haldist á sumum þessum stöðum að við getum haldið uppi þeim flugsamgöngum sem við höfum þó barist við að halda uppi á undanförnum árum. Ég segi „barist við“ því að þetta litla flugfélag hefur orðið fyrir verulegum áföllum og tapað sínum flugvélum á undanförnum árum, en á nú tvær litlar vélar sem þó þjóna sínu hlutverki mjög vel. Rekstursmöguleiki þessa fyrirtækis, sem Flugfélag Austurlands er, er enginn. Velta fyrirtækisins er ekki meiri en svo, að hún rétt stendur undir reksturskostnaði og ekki er til króna umfram það til að standa skil á þeirri fjárfestingu sem í vélunum liggur. Það segir sig náttúrlega sjálft að slík starfsemi getur varla gengið til lengdar og það hlýtur að koma að því að þm. og einhverjir aðrir þurfi að taka verulega alvarlega á þessu máli. Ég verð að viðurkenna að mér er ekki fyllilega kunnugt um það í rauninni hvernig þessu máli er komið, en mér er þó tjáð að það sé að sigla í mikið óefni og spurning um hversu lengi flugreksturinn geti haldið áfram. Ég ítreka að flugfélagið er ein af aðalforsendum þess að byggðin haldist á sumum þeirra staða sem eru í mikilli einangrun fyrir austan. Það verður kannske best skýrt þegar maður nefnir að svo daglegar nauðsynjar sem mjólk og brauð eru fluttar til staðanna með þessum vélum oft í viku. Þetta er lífæð, má segja, fyrir hin litlu byggðarlög. Auk þess er þarna séð fyrir öllum póstflutningum og öðru slíku, sem menn hafa þó lengi sætt sig við að vera án og lengi búið við lélega þjónustu á því sviði. En ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég ítreka þakklæti mitt og lýsi von minni um að þetta mál og þau mál sem þm. Vesturl. hafa flutt hér inn í þingsali og nefnd voru í framsöguræðu nái öll fram að ganga og þm. geti sameinast um að sinna þessu mjög svo brýna og bráða verkefni fyrir landsbyggðina alla.