Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 619 er brtt. sem er tilkomin vegna þess að það urðu mistök í sambandi við afgreiðslu þessa máls og datt út önnur málsgr. 6. gr. Þar sem var búið að samþykkja greinina þannig við 2. umr. varð að koma fram með þessa brtt. Ég vil taka það fram að ég gegni nú um stundarsakir formennsku í félmn. en þar sem ég náði ekki til allra nm. áður en ég lagði brtt. fram þá flutti ég hana einn. En félmn. er sammála flutningi þessarar brtt.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. meiri hl. sjútvn. um frv. til l. um Verðlagsráð sjávarútvegsins, 209. mál, á þskj. 632. Nál. er þannig: „Nefndin hefur athugað frv. á fundum sínum og leitað umsagna um málið. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.“ Undir þetta nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Ingvar Gíslason, Gunnar G. Schram og Halldór Blöndal.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Einarsson hafði samband við mig og bað mig að mæla hér fyrir minnihlutaáliti sínu ásamt brtt. sem við flytjum við þetta frv. um það að 10. gr. frv. falli niður. Þessi brtt. er á þskj. 631. Nál., sem hv. þm. Guðmundur Einarsson skrifar undir, er á þessa leið: „ Þm. BJ hafa þrisvar sinnum flutt frv. til l. um breytingu á lögum nr. 81 frá 23. júlí 1974, um Verðlagsráð sjávarútvegsins, þar sem lagt er til að sú skipulagsbreyting verði gerð á ákvörðun Verðlagsráðs um verð á sjávarafla að lágmarksverð verði ákveðið í frjálsum samningum af fulltrúum fiskkaupenda og fiskseljenda í Verðlagsráði sjálfu. Frv. gera ráð fyrir að niður verði felld 10. gr. laganna þar sem fjallað er um sérstaka yfirnefnd Verðlagsráðs þar sem sæti á m. a. oddamaður frá Þjóðhagsstofnun. Breytingin felur það í sér fyrst og fremst að tekið er fyrir bein afskipti ríkisvaldsins af verðákvörðunum á sjávarafla og ábyrgð þess á þeim. Hlutdeild ríkisvaldsins hefur á undanförnum árum leitt til gengisfellinga, upptöku gengismunar, dreifingar uppsafnaðs söluskatts og þess háttar meðaltalsæfinga í kringum núllpunktinn. Slík stjórnlist kann einhverjum að þykja „pólitískt skynsamleg“ á hverjum tíma en á ekkert skylt við skynsamlega stefnu í efnahags- og atvinnumálum. Í frv. því um Verðlagsráð sjávarútvegsins, sem hér er fjallað um, er enn þá að finna óbreytt ákvæði um yfirnefnd eins og er í 10. gr. laganna frá 1974. Undirritaður flytur brtt. á sérstöku þskj. um að þessi grein verði felld niður úr frv. Ef sú brtt. nær ekki fram að ganga mun hann greiða atkvæði gegn frv.“ - Hann er nú að vísu ekki hér til þess. „Í 6. gr. frv. er ákvæði um að Verðlagsráði sé heimilt að gefa verðlagningu á tilteknum fisktegundum frjálsa ef sérstaklega standi á að mati ráðsins enda sé einróma samkomulag um það í ráðinu. Í 8. gr. frv. er nýtt ákvæði um að Verðlagsráð skuli haga verðákvörðunum sínum þannig að það stuðli að bættri meðferð afla, þ. e. að tekið verði mið af gæðum sjávaraflans eftir því sem markaðsaðstæður bjóða upp á. Undirritaður telur bæði þessi ákvæði til bóta og væntir þess að þau móti starfsemi nýs Verðlagsráðs verði frv. þetta að lögum. Alþingi, 25. mars 1985. Guðmundur Einarsson.“ Við teljum að með þessari breytingu verði samningsaðilar ábyrgari í samningsgerðinni og lausn óábyrgra og óraunhæfra samninga verði ekki eins og nú að ávísa á ríkiskassann. Menn þurfa að læra að sniða sér stakk eftir vexti og á ég þá við útgerðarmenn og fiskvinnslumenn. Við viljum með þessari till. leggja af þau beinu afskipti sem ríkið hefur af ákvörðun um fiskverð.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls kvaddi sér hljóðs hv. 5. þm. Vestf. og gerði athugasemdir og beindi tilmælum til þeirrar hv. nefndar sem þetta mál fékk til meðferðar, hv. sjútvn. Í þessu frv., eins og það var lagt fram og hér er lagt til af meiri hluta sjútvn. að það verði samþykkt, er gert ráð fyrir því að fækka verulega í Verðlagsráði og kann út af fyrir sig að vera hægt að finna forsendur og rök fyrir því. Það er þó ein breyting sem ég er andvígur - og tek þar undir orð hv. 5. þm. Vestf. - og hlýt að vekja athygli á. Það er sú breyting að samkvæmt þessu frv. er lagt til að fellt verði niður það ákvæði, sem nú er í gildandi lögum um Verðlagsráð, að sérstakir fulltrúar séu skipaðir við verðlagningu á rækju, hörpudiski og grásleppuhrognum. Það er sem sagt meiningin með þessu frv. að fulltrúum þessara aðila verði kippt út og þar með komið í veg fyrir að þeir geti haft áhrif á verðlagningu þessara afurða. Ég vildi gjarnan beina því til formanns eða frsm. meiri hluta hv. sjútvn. hvort tilmæli þau, sem fram komu við 1. umr. málsins frá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni, um að þessu yrði breytt aftur og inn tekið ákvæði sem tryggði að fulltrúar þessara aðila ættu aðild að verðlagningu þegar hún færi fram, hafi ekkert verið rædd í viðkomandi nefnd. Mér er það óskiljanlegt hvaða ástæða er í þessu tilfelli til að þessu verði kippt út. Mér er nær að halda að ýmsir hv. þm. hafi kannske ekki gert sér grein fyrir því hvað hér er að gerast. Mér finnst ólíklegt t. d. að hæstv. samgrh. telji æskilegt að gera slíkt. Mér finnst líka ótrúlegt - og það er kannske rétt að óska eftir upplýsingum um það sérstaklega - að hæstv. félmrh. sé afskaplega hlynntur því að fulltrúum þessara aðila sé kippt út úr Verðlagsráði til þess að þeir hafi engin áhrif á verðlagningu þessara fiskitegunda. Í ljósi þessa óska ég eftir því við hv. þm. Stefán Guðmundsson, formann og frsm. meiri hluta sjútvn., að fá um það vitneskju hvort ekkert hafi verið rætt um þessa ábendingu og beiðni hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Eins og mál standa nú mun ég greiða atkvæði gegn þessu og þar af leiðandi hlýt ég - verði þessu haldið til streitu að samþykkja frv. eins og það nú er - að greiða atkvæði gegn því.



Herra forseti. Það fór svo nú eins og endranær þegar einhverjar breytingar eru á ferðinni, þó lítilfjörlegar séu, að þá þurfa þeir hinir verstu kerfiskarlar á hinu háa Alþingi ævinlega að reyna að koma í veg fyrir breytingarnar, í raun og veru hvort sem þessar breytingar eru til góðs eða ills. Það er eitur í beinum þessara kerfiskarla að hreyfa við nokkrum sköpuðum hlut. Og röksemdirnar eru nákvæmlega í takt við þetta. Það er svo með þetta litla mál um breytingu á lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins að skipuð var sérstök nefnd sem í áttu sæti upphaflega af Alþingis hálfu núverandi hæstv. samgrh., Marteinn Friðriksson, sá sem hér stendur í stóli og Sighvatur Björgvinsson.

Þá fara menn nú að skilja.

Nú, skilningurinn kom þegar Alþfl.-maðurinn var nefndur, heyri ég.  Tilgangur nefndarskipunarinnar var sá að reyna að hrugga svolítið við þessu gamla kerfi, helst í þá áttina að það ynni betur og væri liprara og einhver nýmæli væri hægt að koma með í sambandi við þessa hluti. Útkoman var nú sú að breytingar urðu ákaflega lítilvægar. Það er víðar tregða en hjá hv. þm. Vestf. Hér er ekki um það að tefla að um stórkostlegar breytingar eða neina byltingu sé að ræða í þessum efnum, heldur tiltölulega litlar breytingar, þó í rétta átt. Margir þeirra sem sátu í þessari nefnd óskuðu eftir því að geta breytt meiru en það tókst ekkí. Hér er því í raun og veru ekki um annað að ræða en að minnka svolítið þetta ráð, sem var of stórt og þungt í vöfum, og að mínum dómi er síst of langt gengið í þeirri fækkun eins og menn geta séð ef þeir skoða hvað stendur hér á blöðum. Það þarf auðvitað ekki að lesa það upp fyrir hv. þm. Karvel Pálmasyni af hvaða ástæðum lagt er til að taka út fulltrúa sérstakra fisktegunda. Kannske er einfaldasta röksemdin fyrir því sú að fulltrúar þeirra hagsmunaaðila sem veiða þessi sjávardýr telja sig geta farið fullkomlega með umboð þess fólks sem veiðir þessi dýr, skel, humar og rækju o. s. frv. Það sem kemur fram í nál. minni hluta, hv. þm. Guðmundar Einarssonar er annars eðlis. Það er um það að ekki skuli vera nein yfirnefnd. Það væri svo sem ákaflega gott ef við gætum alveg losnað við yfirnefnd. Það er nú svo að þegar tveir della þá verður einhver að skera úr. Það hefur dregist nægilega lengi með því kerfi sem við höfum haft að ná saman fiskverði þó ekki sé á þá menn bætt að hafa engan úrskurðaraðila. Ekki nema menn vilji vera að rífast um þetta endalaust. Það þarf einhver að skera úr, það er auðvitað alveg ljóst. Ef ekki næst samkomulag í Verðlagsráðinu þá fer málið til yfirnefndar. Það væri kannske hugsanlegt að hafa enga yfirnefnd en leysa þetta þá með því að þarna standi á oddatölu og menn verði neyddir til að skera úr þessu. En þeir sem voru í þessari nefnd sáu ekki fram á að nokkur friður yrði um þá breytingu og hún yrði heldur ekki til góðs. Í nál. minni hlutans má finna jákvæða hluti þó sjaldgæft sé. Þarna er ofurlítill vísir að frjálsum fiskmarkaði. Það er þannig með fiskverðsákvörðun hér á landi að það er ákveðið sama lágmarksverð um allt land. Um þessa aðferð geta menn að sjálfsögðu deilt. En það er bara þannig hjá okkur að við höfum ekki sömu möguleika á frjálsum fiskmarkaði eins og gerist annars staðar nálægt neytendamarkaðinum. Það væri auðvitað ekki slæmt fyrir okkur að hafa annan eins markað og er í Bretlandi og Þýskalandi og víðar, frjálst fiskframboð. En hvernig halda menn t. d. að yrði boðið í fiskinn á einhverjum stað úti á landi þar sem aðeins einn aðili er til að kaupa? Við skulum segja á Höfn í Hornafirði þar sem bara Sambandið eitt er eða Bolungarvík þar sem bara er einn einstaklingur, eða í Vestmannaeyjum þar sem ein klíka á þetta allt saman. Þarna er ekki um frjálsan fiskmarkað að ræða, því miður. En þarna er um að ræða nýmæli, þó í litlu sé, í jákvæða átt. Ég sé að hv. þm. Guðmundur frá SH brosir, þykir málið skemmtilegt. Herra forseti. Um þetta mætti auðvitað meira segja, þó lítilfjörlegt sé, en ég held ég láti það eiga sig. Hitt er svo annað mál að ég held að alþm. ættu að skilja það kannske betur en aðrir að þeim mun fleiri sem eru í svona apparati þeim mun stirðara verður auðvitað að vinna með því. Að mínum dómi hefði verið æskilegt að hafa fækkunina enn meiri. En um það náðist ekki samkomulag og þegar ekki næst samkomulag í slíkum efnum þá þýðir ekkert að reyna að neyða það fram, það er vonlaust verk, þannig að við sitjum uppi með þetta ekki skárra en það er. Ég legg til að þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Mér er ljúft að verða við beiðni hv. þm. Karvels Pálmasonar og svara því sem hann spurði um, hvort n. hefði ekki fjallað um hugmyndir Ólafs Þ. Þórðarsonar hv. þm. um það að fjölga í Verðlagsráðinu. Vitaskuld var það gert og einnig var leitað umsagna um þetta mál eins og venja er að þingnefndir geri. Við sáum ekki ástæðu til að fallast á till. eða hugmyndir Ólafs Þ. Þórðarsonar og þær umsagnir sem okkur bárust í hendur voru heldur ekki á þann veg. Núna hefði maður kannske átt að vera með þær hjá sér í salnum, þær voru nú ekki margar sem bárust en ég man þó eitt fyrir víst að a. m. k. í einni umsögninni kom greinilega fram vilji til enn frekari fækkunar í Verðlagsráðinu en hér er gert ráð fyrir. Hér er sem sé gert ráð fyrir að í Verðlagsráðinu verði 16 aðilar í stað 30. Eða raunar 16 í stað 36 eins og áður var, ef við tölum um sérstaka fulltrúa sem voru í Verðlagsráðinu vegna rækju-, hörpudisk-, og grásleppuveiðimanna, ef við teljum þá með, er fækkunin raunverulega í 16 úr 36. Röksemdin fyrir þessu er m. a. sú að bæta starfshætti ráðsins og draga úr kostnaði. Ég tek einnig undir það sem mér finnst skipta hvað mestu máli í þessu, eins og kom hér rækilega fram hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni sem þekkir nú þetta mál mjög vel vegna þess að hann átti sæti í þeirri nefnd sem fjallaði um þessa endurskoðun, að vitaskuld eru þeir aðilar sem falla hér undir þá skilgreiningu, sem er hér í 1. gr., bæði undir A- og B-lið. Þar er falað um fulltrúa sem skipa fulltrúa Verðlagsráðsins. Vitaskuld eru þessir aðilar einnig fulltrúar þessara aðila sem hér er verið að tala um sem stunda veiðar á rækju, hörpudiski og grásleppu. Það gefur auga leið og þar er ég að tala um fulltrúa útvegsmanna og sjómanna. En svar mitt við fsp. vona ég að hv. þm. Karvel Pálmason hafi meðtekið. Við sem sé höfnuðum að taka undir till. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Við fjölluðum ítarlega um málið og leituðum umsagna og þær umsagnir gáfu frekar til kynna að menn vildu enn frekari fækkun en þetta frv. leggur til.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég þakka hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir þá vitneskju sem hann lét hér í té. Mér kemur út af fyrir sig ekkert á óvart, enda væri nú annað skrýtið, ef hv. þm. Garðar Sigurðsson mundi ekki verja hér krógann sem hann sjálfur stendur að að semja. Það er út af fyrir sig ekkert nýtt að heyra hann tala í þeim dúr sem hann talaði hér áðan. Í raun og veru mætti ætla að í gegnum starf núv. hæstv. sjútvrh. hefði hv. þm. Garðar Sigurðsson verið eins og nokkurs konar aðstoðarsjútvrh. því að ég man vart eftir einu eða neinu, sem komið hefur frá núv. hæstv. ríkisstj. eða hæstv. sjútvrh. í tengslum við sjávarútveg, sem hv. þm. Garðar Sigurðsson hefur ekki stutt í einu og öllu. Þar á meðal hin verstu verk sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert í sambandi við fiskveiðar og fiskvinnslu sem er kvótakerfið, þannig að mér kemur ekkert á óvart þó að ég upplifi það einu sinni enn að hér tali hv. þm. Garðar Sigurðsson sem sérstakur fulltrúi sjútvrh. og ríkisstj. í þessum efnum. Það er ekkert nýtt fyrir mér og það mun ekki vera nýtt fyrir þm. hér almennt. Þetta höfum við upplifað hér trekk í trekk á umliðnum tíma. Hv. þm. talar um kerfiskarla. Það breytir út af fyrir sig engu, hvað mig varðar, hvað hann nefnir þessa hluti. Ég tel að fulltrúar þessara veiðigreina í sjávarútvegi eigi fullkominn rétt á því að eiga aðild að verðákvörðun eins og hverjir aðrir sem veiðar stunda eða umboð fara með í þeim efnum. Ég vil ekki setja fulltrúa þessara aðila á neitt lægri bekk en fulltrúa frá LÍÚ eða fulltrúa frá Sjómannasambandinu án þess að ég sé á nokkurn hátt að kasta rýrð á þá einstaklinga sem þar eiga hlut að máli. Ég tel að það sé eðlilegt að fulltrúar þessara greina eigi aðild að þessu eins og hverjir aðrir. Það má vel vera og ég rengi það ekkert sem hv. þm. Stefán Guðmundsson sagði hér áðan að umsagnir hafi verið á þann veg sem hann hér lýsti. En það breytir ekkert minni skoðun og mínum viðhorfum til málsins.

Það datt mér ekki í hug.

Nei, ég hygg að hv. þm. sé nú búinn að læra að það er erfitt að breyta minni skoðun frá því að vera réttlát til þess að vera ranglát, það er mjög svo erfitt og hefur fleirum og ýtnari mönnum en honum ekki tekist. Ég tek það fram aftur, án þess að ég sé að kasta neinni rýrð á þá fulltrúa sem tilnefndir eru af Landssambandi ísl. útvegsmanna, að ég efa að þeir séu jafn dómbærir á verðákvörðun á rækjuafurðum, hörpudiski og öðru slíku eins og þeir sem þá grein stunda. Og ég flokka með þeim einn fulltrúa sem tilnefndur er af Sjómannasambandi Íslands án þess - og ég ítreka - að það sé verið að kasta neinni rýrð á þessa einstaklinga. En þeir aðilar sem um þessi mál fjalla frá degi til dags, atvinnuveginn stunda, þeir þekkja betur til en hinir sem utanaðkomandi eru. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð, en það var út af fyrir sig ánægjulegt að fá það enn einu sinni fram hversu dyggilega hv. þm. Garðar Sigurðsson styður hæstv. ríkisstj. og þá sér í lagi hæstv. sjútvrh. jafnvel til hinna verstu verka.



Herra forseti. Ég ætla hvorki að fara að verja skoðanir hv. þm. Karvels Pálmasonar né hv. þm. Garðars Sigurðssonar. En ég vil samt minna á í þessu sambandi að þetta frv. er samið af nefnd sem var kosin hér á Alþingi. Í raun og veru er það eitt af fáum skiptum sem Alþingi hefur sameiginlega haft frumkvæði um að semja ný lög, þ. e. þetta lagafrv., því að upphaf þess var það að samþykkt var ákvæði til bráðabirgða við lög sem hér voru sett um það að sérstök nefnd, kosin af Alþingi, skyldi semja frv. um þetta mál ásamt hagsmunaaðilum. Af hálfu þingsins voru kosnir í þessa nefnd þáv. hv. þm. Matthías Bjarnason, Marteinn Friðriksson, Garðar Sigurðsson og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sem ég veit að hv. þm. Karvel Pálmason kannast vel við og hefur setið hér sem varafulltrúi hans á þingi og hefur hér langa þingreynslu. Þessir aðilar sömdu þetta frv. og það var um það rætt hvort ekki væri tilhlýðilegt að sjútvn. þingsins flytti þetta frv. því að það er algjörlega komið fram vegna kröfu frá þinginu. Ég tel hér vera um einföldun að ræða, skynsamlegt mál sem runnið er undan rifjum Alþingis og ákveðið að semja þetta frv. fyrir tilstilli Alþingis. Ég vildi aðeins að gefnu tilefni taka þetta fram því að frv. er ekki samið að tilhlutan ríkisstj. þótt það sé flutt sem stjfrv. formsins vegna.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd út af ummælum hv. þm. Karvels Pálmasonar. Mér er ljúft að staðfesta það að hjá okkur í sjútvn. ganga málin eðlilega og vel fyrir sig og menn leggja sig vel fram um að vinna að málum, skoða þau og velta þeim fyrir sér.

Það er allur gangur á því.

Það er ekki allur gangur á því, hv. þm. Guðmundur.

Jú.

Nei. Það vill svo til hjá okkur í dag, ég efast um að það séu margar þingnefndir sem geti sagt það. Hjá sjútvn. þessarar deildar liggur ekki fyrir eitt einasta mál óafgreitt. Menn hafa vissulega unnið þar gott verk og er ástæða til að þakka það. En ég vil segja það að ég kann ekki almennilega við þann tón sem kom fram hjá Karvel Pálmasyni. Ég ætti ekki að þurfa að taka upp hanskann fyrir hv. þm. Garðar Sigurðsson, hann er einfær um það. En þar sem það kom fram að Garðar væri tilbúinn til að verja hin verstu verk sem sjútvrh. væri að fremja í sinni ráðherratíð velti ég því fyrir mér hvað hér er átt við, hvað hv. þm. Garðar Sigurðsson er að verja. Það gæti kannske verið af því að hann þekkir hag sjávarútvegsins betur en margir aðrir sem sitja hér inni á Alþingi og það sé kannske af því sem skoðanir hans og sjútvrh. falla saman.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð vegna ummæla sem hér féllu áðan í ræðu hv. þm. Garðars Sigurðssonar þar sem hann ræðir um brtt. okkar Guðmundar Einarssonar, um það að 10. gr. verði lögð niður, sem þýðir, eins og réttilega kom fram í máli hans, að ekki verður um að ræða yfirnefnd. Hann sagði: Þegar tveir deila þá þarf að skera úr. Það er alveg rétt. En þarf það endilega að vera aðili frá ríkinu? Ég vitna þá í 10. gr. þar sem stendur að rísi upp ágreiningur þá skuli það vera forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar eða fulltrúi hans sem þar sker úr. Ég spyr hvort það gefi ekki alveg eins verið Verðlagsráð sem kjósi sér úrskurðaraðila sem þeir sjálfir treysta. Þar með er komið í veg fyrir að stöðugt verði ávísað á ríkið ef illa gengur. Með þessu móti teljum við að um verði að ræða ábyrga eða a. m. k. ábyrgari samninga en nú er.



Herra forseti. Ég nenni satt að segja ekki að vera að elta ólar við skæting úr öllum áttum, mér finnst hann leiðinlegur, heimskulegur og óþarfur. Hvað á það að þýða þegar menn eru að bera það á eina hv. þingnefnd að hún skoði ekki mál, vinni illa? Ég kann ekki við þetta. Ég hef verið í sjútvn. síðan ég kom hér á þing fyrir 14 árum og ég veit ekki til þess að þeirri n. hafi hingað til verið borið það á brýn að hún ynni illa og kynnti sér ekki mál. Menn gera það auðvitað misjafnlega. Í svona nefndum eru sjö manns og þeir eru misjafnir og þekkja misjafnlega vel til. Ég hef verið hér í ýmsum öðrum þingnefndum. Ekki hef ég verið í neinni nefnd sem ævinlega hefur klárað hvert mál á hverju einasta ári eins og þessi nefnd hefur gert, hreint borð. Það er líka dálítið einkennilegt að mínum dómi þegar virðulegir hv. þm., eins og Kristín Kvaran 1. landsk. þm., eru að láta liggja að því að ákvarðanir um fiskverð í Verðlagsráði hafi verið einhverjar ávísanir handa ríkinu til að borga. Sjávarútvegurinn á Íslandi er ekki ómagi, hvorki á ríkinu né öðrum. Hann stendur fyrir sínu. Þeir fjármunir, sem notaðir hafa verið til að bjarga ýmsum vandræðamálum í sjávarútveginum, hafa komið frá honum sjálfum. Það hefur verið um millifærslur að ræða. Ég vil ekki heyra það hér á hinu háa Alþingi að sjávarútvegurinn sé ómagi á þessari þjóð. Það er hann sem heldur enn í henni lífinu þrátt fyrir alls konar vitleysur sem hafa verið gerðar í öðrum atvinnugreinum af öllum ríkisstjórnum. Ég vil aðeins segja það við hv. þm. Karvel Pálmason í virðingarskyni - að maður skuli yfirleitt ansa þeim manni - að ég tek ekki afstöðu eftir því hvort mínar skoðanir falla saman við einhvern og einhvern hæstv. sjútvrh. hverju sinni. Ég slæst ekki hér í málum bara til þess eins að vera á móti ríkisstj. Hún getur haft rétt fyrir sér.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. til l. um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ég bendi á að í 1. gr. þessa frv. er setning sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Heimilt er þeim sem tilnefna eiga fulltrúa skv. þessari grein að skipta um fulltrúa sína í Verðlagsráði eftir því sem rétt þykir til þess að sjónarmið þeirra fiskseljenda og fiskkaupenda sem hlut eiga að máli við hverja verðákvörðun komi sem best fram.“ Ég held að þetta hafi verið þannig í reynd að þeir aðilar sem tilnefndir eru úr hópi fiskkaupenda, t. d. fulltrúar sjávarafurðadeildar SÍS og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, en þessi fyrirtæki selja yfirleitt flestar tegundir sjávarafurða, hafi haft mjög náið samband við þá aðila sem mestra hagsmuna eiga að gæta hverju sinni í sambandi við verðlagninguna. Ég sé því ekki ástæðu til þess að menn breyti frv. sem hér liggur fyrir að þessu leyti.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 22/1975, um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla á þskj. 594. Frv. er í tveimur gr., svohljóðandi: „1. gr. Á eftir 5. gr. laganna komi ný grein er orðist svo: Styrkur skal veittur tónlistarskólum til að byggja eða kaupa skólahús eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum. Styrkurinn getur numið allt að 50% af byggingarkostnaði eða kaupverði húsnæðis enda leggi viðkomandi sveitarfélag jafnhátt framlag á móti. Styrkur ríkissjóðs skal aldrei vera hærri en framlag sveitarfélaga. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Svohljóðandi grg. fylgir frv.: „Frv. þetta hefur þá breytingu í för með sér að ríkissjóður styrki tónlistarskóla til að byggja eða kaupa skólahúsnæði en í gildandi lögum eru ekki ákvæði um þátttöku ríkissjóðs í stofnkostnaði. Í frv. þessu er gert ráð fyrir því að framlag ríkissjóðs sé þó bundið því skilyrði að viðkomandi sveitarfélag leggi fram fé úr sjóði sínum til þessara mála. Með lögunum nr. 22/1975 er viðurkennt hversu mikilvæg tónlistarkennsla er og ríkissjóður og sveitarfélög taka að sér að greiða laun vegna kennslunnar sem er stærsti kostnaðarliðurinn. Það verður að teljast eðlilegt að þessir aðilar standi einnig sameiginlega að byggingu skólahúsnæðis eða kaupum á hentugu húsnæði þar sem þess gerist þörf. Því er lagt til að lögunum verði breytt þannig að í þeim sé gert ráð fyrir þátttöku ríkissjóðs að undangenginni ákvörðun viðkomandi sveitarstjórnar um að leggja fé til þessara mála.“ Um mikilvægi tónlistarfræðslu þarf varla að fjölyrða og gildandi lög frá 1975 og reyndar eldri lög frá 1963 árétta skilning Alþingis á mikilvægi þessarar fræðslu. Og þótt í þessum lögum sé ekki að finna ákvæði um stuðning ríkissjóðs við húsnæðismál tónlistarskólanna í landinu þá er það vitað að tónlistarskólar hafa haft afnot af grunnskólahúsnæði og öðru skólahúsnæði þar sem því hefur verið komið við. Þróunin hefur þó orðið sú að þörf tónlistarskólanna fyrir eigið húsnæði hefur með vexti þeirra og sífelldri fjölgun nemenda orðið augljósari. Svo nefnd séu dæmi um aðstöðuleysi einstakra skóla þá má geta þess að einstakir skólar hafa þurft að vera með kennslu á fjölmörgum stöðum í viðkomandi sveitarfélögum, nemendum og kennurum til mikils óhagræðis. Tónlistarskólar hafa flestir verið stofnsettir vegna áhuga einstaklinga á tónlistarfræðslu og hin fjölmörgu tónlistarfélög vítt og breitt um landið hafa verið frumkvöðlar að skólahaldinu. Sveitarfélög hafa þó mörg hver með ýmsum hætti reynt að hlúa að þessari starfsemi og eins og áður sagði hafa skólarnir í mörgum tilvikum fengið inni með starfsemina í grunnskólahúsnæði eða í öðrum skólum þar sem því hefur verið við komið. Þegar stjórnendur tónlistarskólanna hafa svo staðið frammi fyrir því að þróun skólanna yrði ekki með eðlilegum hætti nema því aðeins að skólarnir eignuðust sitt eigið húsnæði þá finnast engin ákvæði í lögum um stuðning ríkissjóðs eða sveitarfélaganna við byggingu skólahúsnæðis. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að ríkissjóði sé skylt að leggja fram fé til byggingar tónlistarskólahúsnæðis, enda leggi viðkomandi sveitarfélag jafnhátt framlag á móti. Það virðist afar ósanngjarnt að sveitarfélögunum einum sé ættað það hlutverk að byggja húsnæði fyrir skóla sem rekinn er af ríki og sveitarfélagi í sameiningu. Það virðist sanngjarnt miðað við þátttöku ríkissjóðs í byggingu annarra skólamannvirkja að gera ráð fyrir að þessir aðilar mætist á miðri leið að því er varðar þennan mikilvæga þátt í menntunar- og menningarlífi landsmanna. Herra forseti. Ég lýk máli mínu með því að leggja til að frv. þessu verði vísað til hv. menntmn. þessarar deildar.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti, vil lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, að það er nokkuð til marks um stefnuleysi í íslenskum menntamálum, að þau einu lög sem um tónlistarskóla fjalla eru lög nr. 22/1975 og heita lög um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla. Um tónmenntakennslu í landinu eru engin lög til, og þau lög sem nú eru í gildi, sem ég nefndi hér áðan, eru auðvitað til þess eins - svo sem nafn þeirra bendir til - að tryggja greiðslu starfsmanna skólanna. Mér er ljóst að það er töluvert mál að samþykkja 50% þátttöku ríkisins í byggingarkostnaði og kannske lítil von til þess að það verði gert á þessu þingi. En hitt er annað mál að þetta frv. vekur a. m. k. athygli á því að það er alveg nauðsynlegt að marka tónlistarkennslu í landinu farveg með löggjöf um hvernig hún skuli fara fram. Það er hárrétt, sem fram kom hjá hv. fim., að tónlistarskólar landsins hafa orðið til fyrir áhuga einstaklinga hér og þar. Sem betur fer er svo komið að tónlistarkennsla í landinu er nú umtalsverð. En menntmrn. hefur afskaplega lítið gert til að marka stefnu í þessum málum. Ég vona að þetta frv. verði a. m. k. til þess að hreyfa við hæstv. ráðherrum að sinna þessum mátum. En því miður verður það að segjast eins og er að það er eins og um aðra mótun menntastefnu í landinu, hana vantar sárlega. En ég tel feng að þessu frv. og vil lýsa stuðningi mínum við það.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta, en frv. þetta er flutt af heilbr.- og trn. hv. Nd. að beiðni hæstv. heilbr.- og trmrh. Hæstv. ráðh. ritaði heilbr.- og trn. bréf, dags. 28. janúar s. l., þar sem hann gerði grein fyrir máli þessu og þar kom fram að hann taldi tilgangslítið að flytja frv. sem þetta nema um það næðist sem víðtækast samkomulag fyrir fram. Því var það að ráðh. fór fram á að heilbr.- og trn. athugaði frv. og flytti það síðan ef um það yrði samkomulag. Heilbr.- og trn. féllst á að verða við þessari beiðni hæstv. ráðh. og var jafnframt haft samráð við formann heilbr.- og trn. hv. Ed. Hins vegar hefur n. ekki unnist tími til að athuga frv. sem skyldi og hafa því einstakir nm. fyrirvara um að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Þá þykir nm. rétt að athuga frv. milli umr. þótt það sé flutt af n. Ég rek hér í stórum dráttum helstu ástæður fyrir flutningi frv. og svo helstu ákvæði þess: Eins og fram kemur í grg. með frv. hefur á undanförnum árum mjög færst í vöxt að hinar ýmsu heilbrigðisstéttir hafi sótt um lögverndun starfs og starfsheitis. Hefur þá ýmist verið gripið til þess ráðs að setja sérlög um hinar einstöku stéttir eða kveða á um þær í reglugerðum sem settar hafa verið með stoð í lögum nr. 64/1971, um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, þ. e. hafi verið um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir að ræða eins og röntgentækna og lyfjatækna svo að dæmi séu tekin. Samkv. þessu nægir reglugerð sé um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir að ræða, en að öðrum kosti þarf sérlög. Nú er augljóst að sífelld setning sérlaga um einstakar heilbrigðisstéttir gengur ekki til lengdar og er reyndar spurning hvort ekki hafi þegar verið gengið of langt í þeim efnum. Nær væri að útbúa heildstæða löggjöf um heilbrigðisstéttir sem gæfi heimildir til setningar reglugerðar um hina einstöku hópa þar sem tekið yrði á sérmálum þeirra, svo sem hverrar menntunar sé nauðsynlegt að krefjast, í hverju starfið skuli fólgið og þar með hver réttindi þeirra skuli vera og ekki síst hvaða skyldur þeir skuli bera. Forsendan fyrir því að hægt sé að viðurkenna starfsstétt sem heilbrigðisstétt hlýtur að vera sú að fyrir liggi markvisst og skipulagt nám í skóla innanlands eða utanlands sem heilbrigðisyfirvöld viðurkenna. Slíkt nám verður að miðast við ákveðna sérhæfingu vegna mikilvægis starfans svo að hann sé leystur af hendi á sem farsælastan hátt, enda ábyrgð heilbrigðisstétta meiri en gerist yfirleitt. Haustið 1982 fól þáv. heilbr.- og trmrh., Svavar Gestsson, Ingimar Sigurðssyni deildarlögfræðingi í heilbr.- og trmrn. og Ólafi Ólafssyni landlækni að gera tillögur að frv. til 1. um heilbrigðisstéttir, þ. e. tillögur að rammalögum sem tækju yfir heilbrigðisstéttir almennt, ekki aðeins tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, að svo miklu leyti sem ekki hefðu þegar verið sett sérlög um viðkomandi stéttir. Fyrrnefndir menn skiluðu áliti í búningi frv. til l. um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta í septembermánuði s. l. Höfðu þeir áður leitað umsagna ýmissa heilbrigðisstétta sem ekki búa við löggildingu, svo sem Félags ísl. læknaritara og Sjúkranuddarafélags Íslands, svo og ýmissa félaga sem njóta löggildingar, t. d. Sjúkraliðafélags Íslands, Ljósmæðrafélags Íslands, Röntgentæknafélags Íslands, Félags ísl. sjúkraþjálfara og Lyfjatæknafélags Íslands. Lýstu allir þessir aðilar sig ýmist sammála frumvarpsdrögunum eða höfðu engar athugasemdir fram að færa, þ. e. töldu þau í engu skerða starfssvið sitt. Í grg. með þessu frv. segir að til rn. hafi borist bæði formlega og óformlega beiðnir frá nokkrum félögum um löggildingu. Liggja beiðnir í rn, óafgreiddar þar sem rn. vill freista þess að vinna að setningu heildarlaga um heilbrigðisstéttir eins og áður hefur komið fram. Sem dæmi má nefna beiðni frá Félagi ísl. læknaritara, Sjúkranuddarafélagi Íslands, Félagi matvæla- og næringarfræðinga, Félagi heyrnarfræðinga og talmeinafræðinga og frá líffræðingum starfandi í heilbrigðiskerfinu, þ. e. sem sérmenntað hafa sig eftir líffræðinám í heilbrigðisgreinum. Ingimar Sigurðsson deildarlögfræðingur hefur tekið saman grg. varðandi réttindi og skyldur heilbrigðisstétta með hliðsjón af skipan mála erlendis og hér á landi. Þessi grg. fylgir með frv. á þskj. 567 og vísa ég til hennar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rekja einstakar greinar frv., en nefni aðeins að ákvæði eru um til hverra atriða lögin taki, þ. e. til starfsheita og starfsréttinda þeirra heilbrigðisstétta sem sérlög gilda ekki um. Þannig er ekki ætlunin að hrófla við þeim sérlögum sem þegar hafa verið sett, eins og ég hef áður nefnt. Kveðið er á um hvað þurfi til þess að fá réttindi til að starfa sem heilbrigðisstétt, þ. e. að ljúka þurfi prófi í einhverri grein heilbrigðisfræði og fá löggildingu heilbrrh. að loknu námi. Ráðh. ákveður hvaða stéttir skuli teljast heilbrigðisstéttir. Leitað skal umsagnar viðkomandi starfsstéttar og landlæknis áður en leyfi er veitt þeim sem starfað hefur í viðkomandi starfsgrein án tilskyldrar menntunar. Þannig á að vera tryggt að þeir, sem eru í starfi við gildistöku laganna án þess að hafa tilskilda menntun, geti starfað áfram. Þá er í frv. fjallað um þau störf sem heilbrigðisstéttir annast. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta mál, en legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég á sæti í heilbr.- og trn. og er meðflytjandi þessa máls sem flutt er að beiðni ráðh. Ég vil hins vegar, ég skal þó reyna að lengja ekki mjög umr. um þetta mál, vekja athygli á einu atriði sem frsm. minntist á, en það varðar þær stéttir sem sótt hafa um löggildingu, sem eru Félag ísl. læknaritara, Sjúkranuddarafélag Íslands, Félag matvæla- og næringarfræðinga, Félag heyrnarfræðinga og talmeinafræðinga og líffræðingar starfandi í heilbrigðiskerfinu, en hafa ekki fengið löggildingu. Staða læknaritara er að því leyti sérkennileg að þegar t. d. kemur til vinnudeilna eru þeir álitnir heilbrigðisstétt og er bannað að fara frá vinnu. Þeir eru samt ekki taldir til heilbrigðisstétta í þessu frv. Félag ísl. læknaritara hefur hvað eftir annað sótt um löggildingu. Hæstv. þáv. heilbrrh. ritaði þeim bréf 15. okt. 1982 þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Rn. er þeirrar skoðunar að erfitt sé að finna störfum læknaritara stað undir lögum nr. 67/1971, en þau gera m. a. ráð fyrir tækniheiti viðkomandi starfshóps. Rn. getur því ekki orðið við beiðni yðar um reglugerð byggða á heimildum í þeim lögum.“ Síðan segir: „Rn. hefur hins vegar í framhaldi af erindi yðar og öðrum slíkum hafið endurskoðun á lögunum með það fyrir augum að leggja fram á komandi Alþingi frv. til laga um heilbrigðisstéttir sem mundi taka yfir allar heilbrigðisstéttir, jafnt tæknimenntaðar sem aðrar. Verði slíkt frv. að lögum ætti málefnum læknaritara að vera borgið.“ Þetta segir þáv. hæstv. heilbr.- og trmrh. Svavar Gestsson 15. okt. 1982. 18. júlí 1983 fær Félag ísl. læknaritara aftur bréf varðandi það sama og þar sem því sama er lofað, að þegar lagt verði fram frv. til l. um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta verði þessar stéttir teknar með og þeirra málum verði þar með borgið. Nú er ljóst að læknaritarar og stéttir sem ég hef áður talið upp eru trúlega utan þessara laga, að mér sýnist. Í grg. frv. á bls. 4 er talað um að eftir því sem næst verði komist séu þeir hópar sem tilheyra svonefndum heilbrigðisstéttum um 20 talsins. Síðan segir: „Ekki hafa allir þessir 20 hópar lögvarin réttindi þótt þar hafi mikið áunnist á undanförnum árum.“ - Ef ég má vitna, með leyfi forseta, í örfáar línur: „Vitanlega gilda um þessa hópa lög um opinbera starfsmenn, réttindi þeirra og skyldur, sé slíku til að dreifa, jafnframt því sem þeir falla undir almenn hegningarlög vegna starfa sinna. Þannig eru þeir á engan hátt leystir undan skyldum þótt engin sérlög gildi um þá.“ - Svo segir: „Það eru því framar öllu réttindi og lögverndun starfsheitis sem suma hópana skortir.“ Félag ísl. læknaritara er aðili að samtökum heilbrigðisstétta, en félagar í þeim hafa nær allir löggildingu nema trúlega þessir umræddu fjórir hópar. Ég vildi því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. hverjar séu hugmyndir rn. um löggildingu. Nú er komin læknaritarabraut í fjölbrautaskóla landsins. Sumir læknaritarar hafa gengið í háskóla og eru með réttindi þaðan. Sjálfir hafa þeir reyndar sent rn. starfslýsingu, sem ég ætla tímans vegna ekki að lesa, en hef hana hér ef einhver óskar eftir að sjá hana. En ég vildi nota þetta tækifæri, um leið og ég er aðili að flutningi þessa frv., og biðja hæstv. ráðh. að svara því hvað hann hugsar sér með þær stéttir, sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þessi mál hafa verið mjög ítarlega rædd í ra. varðandi alla þá sem vinna að heilbrigðismálum, en falla ekki beint undir heilbrigðisstéttir eða sérnám þeirra. Það má segja að sá starfshópur sem síðasti ræðumaður nefndi sé að vissu leyti heilbrigðisstétt, en það má líka segja að fjöldi af öðru fólki hafi hliðstæða menntun og þessi starfshópur. Þarna er því úr töluvert vöndu að ráða og verður væntanlega að kanna það nánar. Það eru líka fleiri aðilar í heilbrigðiskerfinu og þeir mjög margir sem falla ekki undir þessa skilgreiningu, en eru þó heilbrigðisstarfsmenn, þurfa hvorki sérstakt nám eða reynslu til þess að hefja slík störf. Þeir eru kannske fjölmargar greinar iðnaðarmanna og svo hinir almennu starfsmenn. Ef talið er eðlilegt að treysta starfsgrundvöll eða starf ákveðinna hópa sem beint falla ekki undir þessa skilgreiningu verður auðvitað að meta það og vega og leita umsagnar þeirra stofnana sem fyrst og fremst um málið fjalla. Ég get ekki á þessari stundu lýst alveg afdráttarlaust hver sú niðurstaða verður.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svarið og vil minna á að enn eitt bréf frá Félagi ísl. læknaritara liggur í rn. og er því, að ég held, ósvarað enn þá. Það er frá 17. jan. 1984. Ég vil því leita svara við því, ég þarf ekki svar ef það er rétt skilið að ráðh. sé með það erindi í athugun, hvort félagið eigi von á einhverjum svörum við beiðni sinni um löggildingu. Það er ljóst að með aukinni menntun heilbrigðisstétta hafa kröfur til læknaritara mjög vaxið. Vitaskuld verður það svo í framtíðinni að aðrir verða ekki ráðnir en þeir sem tekið hafa próf í þessari grein frá fjölbrautaskóla, að ég tali nú ekki um þá sem hafa gengið í háskóla til að læra þessa grein. Mér er t. d. kunnugt um að það er fjögurra ára nám í fjölmörgum háskólum, t. d. eru hér starfsmenn sem hafa slíkt próf frá háskólanum í Edinborg. Það líður að því að læknar ráða helst ekki nema þá sem lært hafa til þessara starfa. Ég held að það sé því kominn tími til að veita þessari stétt manna löggildingu. Hafi ég skilið það rétt að ráðh. sé með erindi félagsins frá 17. jan. 1984 í athugun, og það er orðið rúmlega árs gamalt bréf, sætti ég mig við það svar í bili, en óska eftir frekari skýringu ef ráðh. telur að ekki sé ástæða til að sinna því.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Vitaskuld er þetta erindi í athugun, en það er ekki heimilt ráðh. að veita þessi starfsréttindi. Það er Alþingi eitt sem hefur heimild til þess. Það hefur fallið í minn hlut, sérstaklega í fyrra skiptið sem ég gegndi embætti heilbr.- og trmrh., að flytja þó nokkur slík frumvörp. Þá var mikið talað um það hér á þingi hvað væri búið að veita starfsréttindi mörgum stéttum. Þessar aðfinnslur urðu háværari við hvert frv. sem flutt var. Því greip ég til þess ráðs að Alþingi sjálft fjallaði um efni málsins eða þær nefndir þingsins sem fyrst og fremst fjalla um þessi mál. En fyrr en ég sé hver afdrif þessa frv. verða get ég ekki og vil ég ekki meira um málið segja.



Herra forseti. Ég þakka virðulegum og sanngjörnum forseta fyrir að leyfa mér að hefja umr. utan dagskrár um málefni sem ég tel brýnt að ræða hér lítillega á hinu háa Alþingi. Á ég þar nokkurt erindi við hæstv. menntmrh. sem nú gengur í salinn. Þannig er mál með vexti að ég er ósáttur við framgöngu hæstv. menntmrh. í ákveðnu máli og vil bera fyrir hann nokkrar spurningar þar að lútandi. Það mál, sem ég á hér við, er norrænt samstarfsverkefni framhaldsskólanema sem við Íslendingar höfum tekið þátt í að undirbúa nú um eins og hálfs árs skeið og hefur verkefnið verið nefnt „Norræn samvinna 1985“. Það er sú ákvörðun hæstv. menntmrh., að neita þeim skólanemum, sem leggja vilja þessu verkefni lið, um eins dags frí til að gera svo, sem ég er ósáttur við sem og öll embættisfærsla ráðh. í sambandi við þetta mál. Það er óhjákvæmilegt að kynna örlítið verkefnið til að hv. þm. viti hvað hér er á ferðinni, þar sem sumir þeirra eru komnir nokkuð af bernskuskeiði og ekki er víst að þeim hafi verið kynnt þetta á öðrum vettvangi. Ég vil gera það m. a. með því að lesa ávarp sex valinkunnra borgara sem kynnir þetta verkefni og hefur verið notað sem dreifirit, veggspjald eða plakat á vondu máli. Þar segir m. a. að endingu þar sem verkefnið hefur verið kynnt: „Við undirrituð álítum að án tillits til stjórnmálaskoðana, þá sé apartheid-stefnan ómennsk og óréttlát. Það gleður okkur að geta stutt námsfólk og Hjálparstofnun kirkjunnar við fyrrgreint verkefni á ári æskunnar 1985. Við heitum á landsmenn að taka höndum saman við unga fólkið sem leitast við að hjálpa þeim sem eru lítillækkaðir og órétti beittir í Suður-Afríku.“ Undir þetta rita Auður Auðuns, Auður Eir Vilhjálmsdóttir, Árni Bergmann, Erling Aspelund, Guðlaugur Þorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir. Eins og menn hafa hér heyrt þegar snýst þetta verkefni um kynningu á þeim málum sem þar voru nefnd, þ. e. þeirri réttindaskerðingu sem litaðir menn búa við í Suður-Afríku og fjársöfnun til stuðnings starfi Samkirkjuráðs Suður-Afríku og einnig annarra aðila til að reyna að bæta þar úr. Fleiri ágæfir borgarar hérlendis sem erlendis hafa stutt þetta verkefni og sýnt því velvilja. Ég vil lesa, með leyfi forseta, upp úr öðru ávarpi undirrituðu af tíu merkum samtíðarmönnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Frelsis frá fátækt og undirokun til mannsæmandi lífs ættu allir í heiminum að njóta. Þess í stað þjást mörg börn og ungmenni af vonleysi gagnvart framtíðinni. Af þessum sökum hafa Sameinuðu þjóðirnar valið árið 1985 sem ár æskunnar. Námsmenn á Norðurlöndum standi þá að miklu framtaki með NOD '85, norrænni samstöðu. NOD '85 er eigið framtak námsmanna til að veita félögum sínum í þriðja heiminum menntunarmöguleika. NOD '85 þýðir skólaganga og bjartari framtíð fleirum til handa. Þekking er skilyrði fyrir friði, eðlilegri þróun og þátttöku fólks í þjóðfélaginu. Þau mál eru efst á baugi á alþjóðaári æskunnar. Við á Norðurlöndum lifum í friði og erum meðal hinna ríkustu í heimi. Allt, sem við getum gert, hefur því mikla þýðingu. NOD '85 er unnið fyrir æskufólk sem hefur flúið undan kynþáttaaðskilnaðinum, apartheid, í sunnanverðri Afríku. Í Tansaníu byggir suður-afríska lýðræðislega andstaðan skóla á vegum ANC, Afríska þjóðaráðsins. Í Suður-Afríku sjálfri getur SAC, Samkirkjuráð Suður-Afríku, boðið upp á valkosti í menntun fyrir blökkumenn. Í Zimbabwe verður að halda áfram að styrkja efnahagslega þróun eftir fall hinnar hvítu minnihlutastjórnar. Við skorum á alla að taka þátt í starfinu af öllu hjarta þannig að NOD '85 verði árangursríkt.“ Undir þetta rita Steingrímur Hermannsson, Íslandi, Poul Schlüter, Danmörku, Kalevi Sorsa, Finnlandi, Kåre Willoch, Noregi, og Olof Palme, Svíþjóð. Auk þess einn valinkunnur listamaður frá hverju áðurnefndra landa: Hrafn Gunnlaugsson, Íslandi, Jesper Klein, Danmörku, Arja Saijonmaa, Finnlandi, Rolf Wesenlund, Noregi, og Hans Alfredsson, Svíþjóð. Fyrir utan þetta, sem ég hef nú þegar lesið, hafa ýmsir fleiri sýnt þessu verki - og reyndar flestir sem að því hafa komið - almennan velvilja. Þar má nefna forseta Íslands, biskupinn yfir Íslandi, Nóbelsskáldið okkar og fleiri. Framkvæmdanefnd hefur starfað að undirbúningi þessa verkefnis hér á landi og innt af höndum mikið starf og lagt til þess verulega fjármuni, kynnt þetta verkefni og þennan málstað í skólum, boðið hingað fulltrúa frá kúguðu hópunum í Suður-Afríku. Að þessu hefur verið starfað með hjálparstofnunum kirknanna á Norðurlöndum. Menntmrh. á hinum Norðurlöndunum hafa lýst yfir fullum stuðningi við verkefnið og Desmond Tutu, friðarverðlaunahafi Nóbels, hefur opinberlega lýst yfir stuðningi við þetta verkefni. Hann var reyndar framkvæmdastjóri samkirkjuráðsins sem hér á hlut að máli. Útlagður kostnaður við kynningu og undirbúning þessa verkefnis er sennilega kominn yfir 700 þús. kr., sem er sambærileg fjárhæð og tókst, með leyfi herra forseta, að særa út úr hv. Alþingi í sambandi við framkvæmd á alþjóðaári æskunnar. Nú á að verulegu leyti að kasta öllum þessum undirbúningi og öllum þessum fjármunum á glæ með einu neii á háttsettum stað. Starfsmaður hefur verið á fullum launum. Gefin hafa verið út plaköt og barmmerki. Gesti hefur verið boðið hingað frá Suður-Afríku, Jacqueline Williams, og hefur hún m. a. þegið heimboð forseta Íslands. Hún hefur ferðast út um allt land og kynnt þetta mál. Það má benda á að þessi aðgerð átti að verða ein sér stærsta aðgerð á alþjóðaári æskunnar hér á landi. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnast samskipti hæstv. menntmrh. við framkvæmdaaðila þessa máls hafa verið öll með endemum. Hún hefur ekki svarað bréfi sem þeir rituðu í haust þessu að lútandi. Hún hefur ekki veitt þeim viðtöl og svo lítur helst út sem hún hafi ekki viljað af þeim vita. Það sem farið var fram á að ráðh. gerði var að hún gæfi heimild sína til skólayfirvalda um að gefa þeim skólanemendum, sem vildu leggja þessu verkefni lið, frí í einn dag til að fara út á vinnumarkaðinn og afla þar fjármuna í þessu skyni. Fjármunirnir eru í sjálfu sér ekki aðalatriði í þessu máli heldur sú kynning verkefnisins og sá hápunktur sem átti að felast í þessum nefnda degi. Ég held að slíkum degi hefði verið ákaflega vel varið í þágu þessa málstaðar. Það er nú einu sinni svo að það er fleira lærdómur en þverár Dónár og föllin í latínunni og ég held að einum degi sé ekki illa varið af æsku Íslands til þess að kynnast því hvernig högum æskunnar í öðrum löndum og öðrum heimshlutum er háttað. Mér finnast kjörorð alþjóðaárs æskunnar, þróun, þátttaka og friður eiga hér einstaklega vel við. Ég vil, herra forseti, skora á hæstv. menntmrh. að bregðast nú vel við og gefa út um það tilkynningu til skólayfirvalda og nemenda svo að aðilar viti báðir að þeim sé heimilt að taka að fullu þátt í þessu verkefni, enda er auðvitað fyrir því séð að einungis þeir, sem í raun gera það, njóti góðs af slíkri heimild. Hæstv. menntmrh. hefur sýnt það á undanförnum dögum að hann kann vel á ritsímann og einnig eru fjölmiðlar í landinu. Þess vegna er það vandalaust enn, að minni hyggju, að bæta úr því sem á hefur skort í þessum efnum og koma því á framfæri í dag að svona megi þetta vera. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðh. hér hvers vegna það gerist að ekki hefur verið svarað bréfi framkvæmdanefndar þessa máls. Herra forseti. Ég harma það að hæstv. forsrh. er fjarri. Þar sem hann hefur gerst sérstakur verndari þessa verkefnis hefði ég gjarnan viljað hafa hann mér hér á bak til halds og trausts. Gaman hefði verið að spyrja hann að því, ef hæstv. ráðh. hefði verið hér, hvort einhverjar samgöngutruflanir séu milli forsrn. og menntmrn. og hvernig það má gerast að mál, sem hann hefur með jafneindregnum hætti lagt liðsinni sitt, skuli forklúðrast svo herfilega í höndunum á einum af ráðh. í hans eigin ríkisstj. Ég hlýt að spyrja ráðh. hvort þetta sé dæmigert viðhorf hans rn. gagnvart alþjóðaári æskunnar og hvort vænta megi fleiri slíkra ákvarðana á því ári sem yfir stendur. Þeirra viðbragða hefur orðið vart af hálfu hæstv. menntmrh. að framhaldsskólanemar og þeir, sem að þessu verki standa, geti sjálfum sér um kennt, þeim sé rétt nær að hafa ekki farið í þetta, eins og reyndar einu sinni stóð til á meðan á kennaradeilunni stóð og starfsemi skólanna var takmörkuð af þeim sökum. Í því sambandi vil ég benda hæstv. menntmrh. á að hæg voru þá heimatökin í rn. að hvetja skólanemendur til þess að nota þá daga og svara bréfum þeirra og erindum og gefa þeim þá heimild til þess að gera það á meðan þannig stóð á. Í öðru lagi vissi auðvitað enginn hversu lengi sú deila stæði. Það hefði einnig verið hægt að leggja þessu lið með því að reyna að leysa hana fyrr og tengja þannig skólatímann sem eftir var. Ég held að það sé því hæstv. ráðh. sem geti sjálfum sér um kennt. Það var nokkur starfsemi í skólunum á meðan þessi deila stóð og hæstv. menntmrh. lét reyndar drjúgum yfir því hér í umr. um það hversu kennararnir streymdu til baka inn í skólana og þar væri þó nokkurt starf þrátt fyrir deiluna. Það var því eðlilegt að framkvæmdaaðilum þessa verks hrysi hugur við því að leggja út í þetta án þess að fá nokkur svör frá hæstv. ráðh. Eðlilega trúðu þeir því í lengstu lög að þeir fengju jákvætt svar og tóku því þann kost að fresta þessu um eina viku í trausti þess að það svar bærist. Rök hæstv. menntmrh. fyrir því að synja þessu eru að mínu viti algjörlega óhaldbær. Ég held að það skipti engum sköpum fyrir þá nemendur sem áttu að taka þátt í þessu þó að þeir verji til þess einum degi og ég er viss um að sá hugur, sem mundi fylgja máli hjá mörgum þeirra, mundi létta þeim róðurinn sem því næmi á þeim dögum sem eftir lifðu af skólastarfinu. Að lokum þetta, herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er ákaflega ósáttur við þessa ákvörðun hæstv. menntmrh. Það jaðrar við að ég sé reiður, herra forseti. Ég hlýt fyrir hönd þeirra, sem staðið hafa að þessum undirbúningi, lagt hafa í hann mikla vinnu, mikla orku og mikla peninga, að mótmæla þessari ákvörðun. Niðurstaða hæstv. ráðh. er ámælisverð að mínu mati og ég mótmæli harðlega þeim vinnubrögðum sem birst hafa í sinnuleysi ráðh. í þessu efni. Ég hlýt aftur að harma það hvílíka útreið hæstv. forsrh. hefur fengið í þessu máli. Ég hlýt að skora á hæstv. menntmrh. og ég ætla að skora á fjarstaddan hæstv. forsrh. að bjarga nú því sem bjargað verður og gefa út tilkynningu til skólayfirvalda og nemenda um að öllum þeim, sem vilja leggja þessu verkefni lið, sé það heimilt og óhætt. Reyndar ætti rn. að hvetja til þátttöku í þessu merkilega verkefni.



Herra forseti. Það var skrýtin þula sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði hér yfir. Hv. þm. lítur svo á að nemendur framhaldsskólanna muni ekki um einn daginn enn eftir þriggja vikna hlé á kennslu. Ég lít svo á - og það munu margir nemendur gera - að það muni mikið um hvern dag sem bætist við það langa hlé sem orðið hefur á kennslu. Það er rétt að það liggi fyrir strax að ég tel algjörlega óframbærilegt að rn. gefi fyrirmæli um að fella niður kennslu einn dag í viðbót í framhaldsskólum landsins. Að því er þetta mál varðar þá er hér alls ekki verið að fjalla um málefnið sjálft heldur tímann sem framhaldsskólanemar hafa til ráðstöfunar. Ég vil víkja að nokkrum atriðum sem hv. þm. nefndi. Hv. þm. sagði sem rétt er að málið hefði verið kynnt rn. með bréfi í september. Það var upplýsingabréf og ekki minnst einu orði á hlé á kennslu eða frí í skólum í sambandi við þetta verkefni. Enginn í rn. sá nokkurn skapaðan hlut við þetta að athuga. Svo var það fyrir  Það kom fyrst til vitundar rn. í febrúarmánuði að farið væri fram á að skóladegi í öllum framhaldsskólunum væri varið í þetta verkefni. Síðari hluta febrúarmánaðar og í byrjun mars var rætt við okkur og um það rætt að þetta skyldi fara fram 21. mars. Þá höfðu verið boðaðar aðgerðir sem leitt gátu til vinnustöðvunar kennara í framhaldsskólum og enginn vissi hve lengi þær stæðu. Á meðan það var óljóst var vitanlega gjörsamlega ómögulegt að ákveða þátttöku í slíku verkefni með þeim hætti sem þar var farið fram á á ákveðnum degi marsmánaðar. Það hlýtur mönnum að vera ljóst. Ég er ansi hrædd um að það hefði mörgum þótt skjóta skökku við, þegar kennslan lá að mestu leyti niðri í flestum framhaldsskólanna, að þá hefði menntmrn. tilkynnt að nú væri frí í skólanum einn dag. Þar eð hv. fyrirspyrjandi telur að nemendur muni ekki um einn dag í viðbót -  En ég spyr í þessu sambandi: Var e. t. v. hægt að verja einhverjum af þeim krónum, sem til undirbúnings voru í þessu sambandi, til þess að auglýsa þetta fyrir framhaldsskólanemendum landsins með auglýsingu frá þeim sem að verkefninu stóðu? Það hefði verið afskaplega vel hægt að láta 21. mars standa sem framkvæmdadag í þessu sambandi. Ég vissi satt að segja ekki betur en að verkefnið hefði verið unnið þá. Það kom mér og okkur í menntmrn. algjörlega í opna skjöldu þegar við heyrðum af tilviljun um annan dag í þessu sambandi. Það liggur ljóst fyrir að eftir allar þær þrengingar, sem í fjölmiðlum á sunnudaginn að nú væri búið að ákveða dag í þessari viku í þessu skyni. Ég spurðist fyrir um þetta í rn. og mér var tjáð að þetta mundi hafa verið gert vegna þess að skólahald lá niðri 21. mars en þann dag notuðu öll önnur Norðurlönd fyrir þetta verkefni. Það liggur auðvitað fyrir eftir allar þær þrengingar, sem nemendur hafa átt í og þá sálarkvöl, vil ég segja, sem þeir hafa búið við þennan tíma sem öll óvissan var um framhald kennslu í skólunum, er gjörsamlega óverjandi að fara að gefa fyrirmæli um það að kennsla skuli falla niður einn dag enn. Það eru mörg verkefni góð og gild og margir vilja fá dag úr skólunum til að verja til tiltekinna verkefna. Það er þetta sem málið snýst um í mínum huga. Hitt er svo allt annað mál að það, hvort einstakir nemendur fá leyfi úr skólanum til þess að sinna einhverjum erindum dag og dag eða tíma og tíma, er mál sem skólastjórarnir og nemendurnir semja um sín á milli og hefur alla tíð verið svo. Það eru þeir sem fylgjast með fjarvistum nemenda og það hefur alla tíð verið svo. En fyrirmæli úr rn. verða þetta ekki, það er alveg ljóst. Í því felst ekki neinn dómur gegn þessu verkefni, síður en svo. Það er einungis það að ég stend við það sem ég hef áður sagt, að ég vil gera það sem í mínu valdi stendur til að skólahald geti gengið með eðlilegum hætti það sem eftir er skólaársins og tel mig ekki standa við það ef ég fer að gefa fyrirmæli um það að nú skuli kennsludegi varið til annars en fræðslu og náms þess sem menn eiga að hafa á sínum stundaskrám til þess að þeir geti lokið sínu námi í vor. Hv. þm. sagði að ekki hefði verið veitt viðtal um þetta efni í menntmrn. Það er alls ekki rétt. Starfsmaður Hjálparstofnunar kirkjunnar ræddi við mig um þetta verkefni, kynnti mér það og ég svaraði honum því að ómögulegt væri að samþykkja á því stigi að 21. mars yrði tekinn til þessa verkefnis vegna þess að við vissum ekki hvernig skólahaldi yrði háttað á þeim tíma. Það liggur fyrir nú að bæði þessi starfsmaður svo og einhverjir af forsvarsmönnum verkefnisins, þ. e. frá Iðnnemasambandinu fyrst og fremst svo og Landssambandi fjölbrautaskólanema sem auk Hjálparstofnunar kirkjunnar hafa verið þátttakendur í þessu af Íslands hálfu, hafa allir átt viðtöl við aðstoðarmann ráðh., Ingu Jónu Þórðardóttur. Ég veit ekki til að hafi verið nein tregða á því. Málið liggur alveg skýrt fyrir. En um annað mætti spyrja sem menn færa fram sem rök í þessu máli. Hér hefur verið eytt 700 þús. kr. í kynningu, sem þó hefur ekki verið varið til þess að auglýsa t. d. í síðustu viku til þess að þeir framhaldsskólanemendur, sem fengu ekki kennslu í skólum sínum, hefðu getað tekið þátt í einhverju slíku verkefni. Þessum peningum var ekki varið til þess. 700 þúsundir eru u. þ. b. álíka mikið eins og nefnd alþjóðaárs æskunnar fær til síns verkefnis í ár. Sú nefnd er búin að gera mjög mikið. Hún hefur mjög gert vart við sig. Hún hefur eytt 200 þúsundum í allt það sem hún er búin að gera. Það er eðlilegt að spurningar vakni um þetta: Hvers vegna voru þessir peningar ekki notaðir til að hjálpa þeim sem eru hjálparþurfi og átti að safna peningum fyrir þennan dag? Auðvitað vakna slíkar spurningar. Ég ítreka það að rök rn. eru þau að kennsla hefur legið niðri hjá miklum fjölda framhaldsskólanema í þrjár vikur. Einn dagur enn er of mikið. Þess vegna gefur rn. ekki fyrirmæli um slíkt. Um fjarvistir einstakra nemenda gilda samningar nemenda og skólastjóra hér eftir eins og hingað til, vænti ég.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorð. Mér finnst að það verði að líta á málavöxtu nánar áður en svo afgerandi afstaða er tekin eins og gert hefur verið af hæstv. menntmrh. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi þess, eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms Sigfússonar, að menntun fer ekki fram í skólunum eingöngu. Hún fer ekki síður fram með þátttöku í ýmiss konar starfi og verkefnum utan skóla. Og það verkefni sem hér er til umræðu er samnorrænt framtak, ætlað til þess að vekja ungt fólk og aðra til meðvitundar um skyldur sínar og möguleika til að hafa áhrif á hlutskipti þriðja heimsins. Eðli þessarar framkvæmdar er því margþætt. Hún miðar að því að tengja saman æskufólk á Norðurlöndum, hún miðar enn fremur að því að auka skilning þess á högum annarra, eyða kynþáttafordómum og taka á sig einhverja ábyrgð til að bæta hag annarra sem minna mega sín, í þessu tilviki úr bráðum menntunarskorti. Og hann er mun meiri en íslenskra barna. Slíkt verður varla gert betur en með persónulegri þátttöku nemenda. Undanfarna mánuði höfum við Íslendingar safnað milljónum króna til neyðarhjálpar vegna hungursneyðar í Eþíópíu. Í sambandi við þá söfnun kom fram í umræðum að það væri ekki síður mikilvægt að verja fé og starfskröftum til að hjálpa fólki til að hjálpa sér sjálft. Þetta þykir mun affarasælli þróunarhjálp þegar til lengdar lætur, þó að aldrei verði komist hjá því reyndar að bregðast við ófyrirséðum hörmungum eða neyð. Í þessu verkefni er verið að safna fé til að vekja athygli á málefnum meiri hluta barna í Suður-Afríku, sem reyndar deyja nú, helmingur þeirra, áður en þau ná fimm ára aldri. En þau sem eftir lifa verða síðan fórnarlömb þess óréttlætis og ójöfnunar sem er sorg Suður-Afríku. Allar þessar ástæður og málavexti finnst mér að þurfi að taka til athugunar þegar verið er að dæma um nauðsyn. Þeir peningar sem safnast munu á þessum verkefnisdegi sem áætlaður er munu því renna til þróunar menntamála meðal svartra barna í Suður-Afríku, og þetta hlýtur hæstv. menntmrh. að meta að verðleikum. Íslensk börn hafa sannarlega misst nokkurn tíma eins og hún segir af námsvetri sínum vegna nýafstaðinna verkfalla. En þó tel ég þau ekki það illa stödd að hæstv. menntmrh. geti ekki veitt þeim nemendum leyfi sem vilja taka þátt í því verkefni sem norræn æska hefur tekið að sér. E. t. v. eru unglingarnir sjálfir dómbærastir á það hvort þeir geta misst einn dag eða ekki. Og mér er ómögulegt að skilja hvers vegna mátti ekki gefa leyfi frá skólanum þegar flestir skólar voru í fríi, ég skil ekki þau rök menntmrn. Og að lokum: Hvernig eiga menn að læra umburðarlyndi og skilning á högum annarra ef þeir mega ekki beita sér í slíkum efnum?



Herra forseti, virðulegi þingheimur. Það sem kom fram í máli hæstv. menntmrh. hér á undan var náttúrlega margt og mikið. Vissulega munar um hvern skóladag. En það er ekki það kannske sem hér er verið að ræða um. Og er það nú von manns að fleiri framhaldsskólanemar en „nokkrir“ muni taka þátt í þessu verkefni ef það verður framkvæmt. En það sem kannske er hér til umræðu er það að íslenskt æskufólk á sér draum. Það á sér draum, að með samvinnu og samhjálp sé unnt að færa þjóðir heims hverja nær annarri, þann draum að ef allir leggja sitt af mörkum þá verði okkur unnt að búa þessum heimi bjartari framtíð. Við unga fólkið eigum eftir að byggja þessa jörð um ókomin ár og við viljum leggja okkar af mörkum til þess að slíkt sé unnt. Um það ber þetta framtak æskunnar vitni sem hér hefur verið til umr. Hér eru ungmennin að leggja sitt lóð á vogarskálarnar til þess að gefa fótum troðinni svartri æsku Suður-Afríku von um betra líf. Hér er verið að vinna að því að gera drauminn að veruleika. Því er neitun þessi ámælisverð og það læðist að manni sá grunur að eldri kynslóðin hafi hreinlega gefist upp og deili ekki lengur með okkur draumnum um að unnt sé að efla samvinnu þjóðanna og búa ókomnum kynslóðum betri heim.



Herra forseti. Hér er á ferðinni óvenjulegt hugsjónaverkefni ungs fólks í landinu sem er liður í mjög víðtæku alþjóðlegu hjálparstarfi. Það verður mjög rækilega fylgst með því, bæði í nágrannalöndum okkar og eins meðal þeirra sem búa við kúgun og fátækt í Suður-Afríku, hvernig þessu verkefni reiðir af hér á landi. Við erum með framkvæmd á þessu máli að gefa til kynna hvers virði barátta gegn fátækt, hungri og kúgun, og fyrir mannréttindum barnanna í Suður-Afríku er okkur. Mér fannst í ræðu hæstv. menntmrh. skína í gegn sérkennilegur valdshroki, nánast ánægja yfir því að geta nú fundið flöt til þess að leggja stein í götu þessa verkefnis. Hæstv. menntmrh. var alls ekki að gefa til kynna að hún væri öll af vilja gerð til þess að reyna að finna lausn á þessu máli, alls ekki. Það var ekki tónninn og ekki viðhorfið. Nei, þvert á móti var allt tínt til til þess að sýna fram á að þetta kæmi nú ekki til greina. Og þar voru miklar mótsagnir. Ég vek t. d. athygli á því að í ræðu sinni hér sagði hæstv. menntmrh. að hún hefði ekki verið reiðubúin að fallast á erindi um að veita dag úr skólastarfinu til að sinna þessu verkefni í febrúarmánuði vegna þess að mikil óvissa hefði verið um það hvort skólarnir yrðu starfandi á þeim tíma. Ég veit að hv. alþm. muna það og þjóðin man það einnig að á þessum tíma kom hæstv. menntmrh. fram í fjölmiðlum hvað eftir annað og lýsti því yfir að tilkynningar kennara um hugsanlega útgöngu mundu í engu breyta hennar áformum eða starfsháttum eða hafa áhrif á hennar ákvarðanatöku að einu eða neinu leyti vegna þess að hún einfaldlega tryði því ekki að kennararnir mundu ganga út. Hæstv. menntmrh. endurtók þetta hvað eftir annað í fjölmiðlum. Þetta mundi ekki gerast. Hún tryði því ekki og mundi miða allar sínar ákvarðanir við það að kennararnir yrðu áfram í skólunum eftir 1. mars. En núna kemur hæstv. menntmrh. hér upp í ræðustól á Alþingi og segir að í þessu eina máli - þessu mikilvæga máli, þessu hugsjónamáli - þá allt í einu hafi hún gripið til þess að hagnýta sér kennarana til að fallast ekki á ósk um að veita aðstöðu í skólunum til að koma þessu verkefni í framkvæmd, hliðstæða aðstöðu og hefur verið veitt annars staðar á Norðurlöndum. Þetta er mjög merkileg mótsögn við allar aðrar yfirlýsingar hæstv. menntmrh. á þessum tíma og sýnir best að hæstv. menntmrh. hafði engan áhuga á því að greiða fyrir þessu verkefni. Nú flytur hæstv. menntmrh. hér hjartnæmar ræður um það að ekki megi leggja þetta á börnin, ekki megi leggja þetta á kennarana og ég veit ekki hvað og hvað. Eins og hæstv. menntmrh. beri sjálf enga ábyrgð á þeirri atburðarás sem gerðist í þessum mánuði varðandi framhaldsskólana í landinu. Er þá skemmst að minnast þess að hæstv. menntmrh. lýsti því yfir í síðustu viku að hún mundi á mánudeginum í þessari viku segja öllum þessum kennurum formlega upp störfum. Það yrðu ekki lengur ráðin hundruð kennara við skólana. Skólarnir gætu þess vegna ekki farið af stað. Þá var ekki þessi mikla umhyggja sem kom fram hér áðan. Það er þess vegna alveg sama hvar á þetta mál er litið hvað snertir málflutning hæstv. menntmrh., að greinilegt er að óvildin, jafnvel illviljinn, í garð þessa verkefnis virðist ráða gerðum hæstv. menntmrh. Nú er það auðvitað svo að það er hægt, ef vilji er fyrir hendi, að finna ýmsar aðferðir til að koma þessu í framkvæmd. Það er hægt. Það er bara spurning um vilja af hálfu rn. og þeirra sem með rn. starfa. Ég vil beina þeirri ósk formlega til þeirra embættismanna í rn. og þeirrar nefndar sem sér um framkvæmd hins svokallaða æskulýðsárs, sem Sameinuðu þjóðirnar hafa efnt til, að þeir beiti sér fyrir því að finna nú á allra næstu dögum lausn á þessu máli sem það unga fólk, sem hefur beitt sér fyrir þessu í framhaldsskólunum, getur sætt sig við. Því það er ekkert eitt verkefni sem nýtur jafnbreiðs stuðnings ungs fólks í skólum og tengist þessu æskulýðsári eins og þetta verkefni. Sú nefnd og sá samstarfshópur sem rn. hefur skipað til að sinna þessu æskulýðsári getur ekki á neinn hátt risið undir nafni það sem eftir er ársins ef það kemur ekki rækilega fram að þessi hópur og starfsmenn rn. beiti sér fyrir því að finna lausn á þessu máli. Ég vona að hæstv. menntmrh. muni þá ekki leggja stein í götu þeirrar lausnar sem samstarfsnefnd æskulýðsársins og forráðamenn þessarar söfnunar geta komið sér saman um.



Herra forseti. Ég harma afstöðu hæstv. menntmrh. í þessu máli og skora á hana að endurskoða afstöðu sína. Staðreyndin er að okkar æskufólk hefur ekki enn skilað þessu sameiginlega verkefni sem það er þátttakandi að, en æskufólk annarra Norðurlanda er búið eða er að ljúka við sinn hlut í þessu sameiginlega verkefni. Því er spurningin sú: Á að koma í veg fyrir að okkar æskufólk fái möguleika á að standa við sinn hlut í þessu máli? Það er þess vegna sem ég skora á hæstv. menntmrh. að endurskoða sína afstöðu.



Herra forseti. Örfá orð. Ég vil gera orð síðasta ræðumanns að mínum og skora á aðila þessa máls að reyna að ná saman um að bjarga því sem bjargað verður þó auðvitað sé ómælt tjón búið að hljótast af þeim leiðindum sem hér hafa orðið. Ég ætla svo sannarlega að vona að það sé ekki málefnið sem valdi þessum furðulegu vinnubrögðum. Ég vil trúa því í lengstu lög að svo sé. En fyrirgefst manni að hafa efasemdir í þeim efnum þegar maður er búinn að kynnast málsatvikum? Fyrirgefst manni það? - Ég spyr. Ræða hæstv. menntmrh. hér var svo sem eftir vonum. Ég átti ekki von á mikið öðruvísi viðbrögðum en þar komu fram. Það rak hver mótsögnin aðra. Ýmist höfðu nemendur auðvitað átt að drífa í þessu 21. mars eins og til stóð eða þá að menntmrh. sagði í næstu setningu að hún hefði ekki talið það koma til greina að heimila að þetta yrði framkvæmt á þeim degi. Hæstv. menntmrh. verður að fara að skilja það, það er ekki seinna vænna, að einungis var beðið um frí fyrir þá nemendur sem ætluðu að taka þátt í verkefninu og ætluðu að skila inn til sinna skólayfirvalda fylgiskjölum um það að þeir hefðu gert svo. Búið var að prenta sérstök eyðublöð til þess að hægt væri að fylgjast með því, þannig að það má liggja hér alveg ljóst fyrir að það átti að standa þannig að því að ekkert misferli yrði í því sambandi. Ýmist vissi menntmrh. ekki betur en að þetta hefði farið fram eða hann vissi alls ekkert um málið og í næstu setningu varð hann nú þó nokkuð kunnugur einstökum atriðum, þannig að þetta var allt mjög sérkennilegt og að vonum. Auðvitað var það spurningin um þátttökuna sem mestu máli skipti, að viðbrögð rn. yrðu jákvæð í þessu máli. Það gefur auga leið að besta leiðin til að tryggja þátttöku var að menntmrn. gæfi mjög tímanlega út velvilja sinn í þessu máli og styddi þetta verkefni með þeim hætti að skólastjórar og skólayfirvöld alls staðar vissu að það nyti velvilja rn. og þeim væri heimilt að gefa þeim nemendum frí sem þess óskuðu í þessum efnum. Ég ætla ekki að svara dylgjum hæstv. menntmrh. um það hvernig þessum fjármunum hefur verið varið. Það hefur mikið starf verið innt af höndum og það hefur ekki verið greitt fyrir það allt, hæstv. menntmrh. Þetta er einungis hluti af þeim störfum sem þarna hefur verið unnið. Og í þessu felst m. a. samstarf við hin Norðurlöndin, þar hefur þetta verkefni notið stuðnings Norðurlandaráðs svo dæmi séu tekin. Ég tek undir það að það var heldur nöturlegt að heyra þann ræðustúf hæstv. menntmrh. að skólanemendur hefðu ekki efni á einum degi vegna þess að þeir hefðu misst þrjár vikur úr kennslu, rétt eins og það hefði verið eitthvert náttúrulögmál. Auðvitað var það stífni og óbilgirni hæstv. ríkisstj. sem var orsökin að því að nemendurnir misstu þessar þrjár vikur en síðan á allt í einu allur heimurinn að ráðast á einum degi. Herra forseti, fyrirgefist mér orðbragðið, ég lýsi frati á þessa ákvörðun hæstv. menntmrh.