Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Flm. (Thor Thors): Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv., því að aðalefni þess er hv.þm. kunnugt frá fyrri deilum um málið. Eins og grg. ber með sér, er gert ráð fyrir tvennum aðalbreytingum í frv., í fyrsta lagi að ákveða skýrar valdsvið útvarpsráðs, og í öðru lagi að breyta til um kosningu í útvarpsráðið. Nú er það svo, að 7 menn eru í ráðinu, 3 kosnir af sameinuðu þingi, 3 af útvarpsnotendum, en einn skipaður af kennslumálaráðh. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að 4 séu kosnir af útvarpsnotendum, að þeir ráði þannig meiri hl. útvarpsráðs. Okkur finnst ekki óeðlilegt, að þeir, sem njóta útvarpsins og bera kostnaðinn af því, hafi þar mest ráð. Tekjur af útvarpsgjöldum eru nú 375 þús. kr., en rekstrarkostnaður er áætlaður 373 þús. kr. Útvarpsnotendum er því ætlað að bera allan kostnaðinn. Þess hefir mjög gætt, að útvarpsnotendur séu óánægðir með fréttaflutning og fréttastarfsemi útvarpsins. Er það illa farið, ef ekki er hægt að hafa frið um útvarpið. Við álítum, að með því að gefa útvarpsnotendum meirihlutavald, sé mikið hægt að draga úr öllum slíkum deilum. Það er óefað rétt, að notendur ráði hér mestu, en um það mætti aftur deila, hvort nógu langt er gengið í þessu frv. Þar sem hér er um ríkisfyrirtæki að ræða, álítum við því rétt að leggja til, að Alþingi kysi 3 af 7 mönnum. Legg ég svo til, að frv. sé vísað til menntmn.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. 1. flm. talaði hér um það, að önnur till. í frv. þessu færi fram á að auka valdsvið útvarpsráðs með því að þeir menn, sem eru fastráðnir starfsmenn og vinna listræn störf við útvarpið, fræðslu- og fréttastörf, skuli ráðnir eftir till. útvarpsráðs. Ég get nú upplýst það, að ráðning þessara manna, nema fréttamanna, er framkvæmd af útvarpsráði. Og mér er ekki kunnugt, að ágreiningur hafi orðið út af þessu milli ráðh. og útvarpsráðs. Ég held því, að þessi ágreiningur út af fréttaflutningnum sé ekki á borði, heldur í orði. Ég álít ekki rétt, að útvarpsráðið ráði fréttaflutningnum. Hv. flm. tala um, að óánægja ríki með fréttaflutninginn, en mér er ekki kunnugt um það. Það hefir að vísu nokkuð verið reynt að vekja slíka óánægju, en það hefir aftur fallið niður jafnharðan. Ég hefi engar kvartanir fengið, og væri það ólíklegt, ef almenn óánægja ríkti, að ég hefði engar umkvartanir fengið. Og mér finnast litlar líkur til, að það myndi fremur verða til að koma í veg fyrir óánægju, þótt ráðh. skipaði engan af þessum mönnum. Það leiðir auk þess af sjálfu sér, að hvaða ráðh. sem væri gæti engin áhrif haft á skipun útvarpsráðs. Nú skipar hann einn mann af 7, og minna getur það að sjálfsögðu ekki verið. Hv. frsm. sagði réttilega, að rekstrarkostnaður af útvarpinu væri borinn uppi af hlustendum. Þó er þetta ekki að öllu leyti rétt. Allan stofnkostnað hefir ríkið orðið að bera. Ég mæli ekki á móti því, að frv. gangi til n., en ég mun greiða atkv. gegn því við atkvgr., því að ég tel það sízt til bóta.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég hefi talið, frá því að þessi l. um útvarpsreksturinn voru sett, að þeim væri í ýmsu ábótavant. Því hefir ekki verið mótmælt af hæstv. ráðh., að það væru útvarpsnotendur, sem ættu að bera uppi þessa stofnun og gera það. Það er rétt, að ríkissjóður lagði fram stofnkostnaðinn. En ríkið hefir öll þau tök á útvarpinu, sem þarf til að varðveita þann rétt, sem af þessu kann að hafa skapazt. Ráðh. skipar útvarpsstjóra, og hann er formaður útvarpsins, sér um reksturinn, fjárreiður og slíkt. Öll fjármálin eru því í raun og veru undir valdi ríkisstj. En þegar rætt er um það, að geta endurbætur á tilhögun þess, sem flutt er í útvarpinu, á það að vera á valdi útvarpsráðs. Því er ætlað að vera fulltrúi hins almenna, en ekki ríkisins sérstaklega. En þetta getur ekki orðið fyllilega með því að ráðh. skipi einn manninn. Frv. skiptir sér ekki af því, hvernig hinir þrír menn eru skipaðir af Alþingi. Alþingi skipar þá eftir stjórnmálaflokkum, og er ekkert við því að gera. En almenningur, hlustendur, eiga að ráða því, hvað flutt er, og það gera þeir ekki nema þeir hafi meiri íhlutun um kosningu útvarpsráðs en nú, eins og frv. fer fram á. Útvarpsráð er ekki framkvæmdaráð í rekstrinum, heldur ráðuneytið, sem ákveður, hvernig þeim andlegu málum, sem hlustendur eiga að njóta, er fyrir komið. Hæstv. ráðh. sagði, að sér væri ókunnugt um þá óánægju, sem hv.þm. Snæf. gat um í ræðu sinni. Það getur ekki skýrzt öðruvísi en að kvartanir hafi ekki borizt til hans. Menn vita ekki til, að ríkisstj. geti nokkuð við því gert, sem ábótavant er í þessu efni, svo að ekki er von, að þeir kvarti við hana. Mætti líka geta sér til, að almenningur af sumum tegundum sé ekki sérlega fíkinn í að kvarta fyrir hæstv. ráðh., því að óánægjan er aðallega á eina hlið. Um það hefir verið talað, að útvarpið hafi verið notað í þágu þeirra flokka, sem hæstv. ráðh. er fulltrúi fyrir. Ég skal ekki neita því, að 1–2 síðustu árin hefir verið nokkru kyrrara hér um og að þetta hefir nokkur batnað undanfarið, en þó eldir eftir af þessu, og svo verður, meðan fréttamenn og erindaflytjendur eru ekki upp úr því vaxnir að láta persónulegar skoðanir sínar koma fram í störfum sínum fyrir útvarpið. Bæði ég og aðrir hafa vonað, að þetta myndi lagast, en það er ekki enn að fullu lagað, og þykir okkur því réttast að taka upp slíkt fyrirkomulag, að útvarpsráð sé fyrst og fremst fulltrúi almennings. Hann getur þá sjálfum sér um kennt, ef ekki batnar. Við erum óánægðir með ákvæði útvarpsl., en við höfum engu þar um ráðið. Nú viljum við gera tilraun til að kippa þessu í lag, og vænti ég, að menn sjái nú, að reynslu fenginni, að l. þarf að breyta, eins og venja er til um önnur l., að þeim er breytt, er reynsla hefir fengizt. Þetta frv. er ekki flutt af hálfu okkar flm. í neinum öðrum tilgangi en þeim að ráða bót á þeim ágöllum, sem við teljum, að sé á þessari hlið á rekstri útvarpsins. Hvort það tekst með þessu, ef frv. verður að l., skal ég láta ósagt. Það er ekki flutt sem ákúrumál á sérstaka menn, öðruvísi en að okkur er hægt að færa rök fyrir því, að þessum mönnum hefir skeikað, eftir því sem við vitum og eftir því sem almenningur telur ótvírætt. Nú reynir á það, hvort þessir menn vilja fallast á þetta, eða hvort þeir vilja gersamlega traðka þetta mál niður og þannig safna frekari glóðum elds að höfði sér.

*Sigurður Einarsson: Ég ætlaði ekki að taka til máls um þetta, en það er af smátilefni hjá hv. síðasta ræðumanni, sem ég ætla að bæta hér nokkru við. Það er eins gott að gera það nú eins og að eyða tíma í það seinna. Því það, sem hér er fram borið, er að sumu leyti þess eðlis, að það gengur aftur. Það, sem ég vildi sagt hafa, er í stuttu máli þetta, að undanfarin ár hafa hvað eftir annað verið gerðar tilraunir til þess að gera fréttastarfsemi útvarpsins tortryggilega, og nú að lokum, af því að Sigfús Sigurhjartarson, sem er alþýðuflokksmaður og stendur í nokkuð harðri baráttu við hv.þm. G.-K., er formaður útvarpsráðs, á fræðslustarfsemin einnig að vera að öllu eða einhverju leyti óhæf. Um fréttastarfsemina er nú það að segja, að það hefir ekki fengizt upplýst til hlítar, hvort þessum ásökunum um hlutdrægni sé beint til mín persónulega eða hinnar innlendu fréttastofu, sem einnig leggur til fréttaefnið. Þetta vildi ég, að kæmi skýrt fram. Til hinna erlendu frétta er skipað af efni frá Bretlandi, Danmörku, Oslo, Stokkhólmi, Rómaborg og París, og við erum í mjög verulegum atriðum bundnir við það, sem frá er skýrt daglega á þessum stöðum. Að þeir, sem lesa blöðin og hlusta á útvarpið, heyra ekki þessara staða getið daglega, kemur til af því, að það, sem samhljóða er í fréttunum, er látið falla burtu. Um það, hvaða hlutdrægni sé beitt í þessu efni, skal ég benda á eitt dæmi. Hér á dögunum var skýrt frá því í brezka útvarpinu, að mikill úlfaþytur væri í Ítölum út af því, að brezk blöð hefðu farið hörðum orðum um líflát Ras Desta. Við þetta hefðum við getað látið sitja. En ég gerði mér það ómak að hlusta í nokkra tíma á Rómaborg, til þess að vita, hvort málið bæri þar ekki á góma, og það, sem um það var sagt þar, var ekki nein frétt, heldur talsvert röggsamleg prédikun í garð Englendinga fyrir þessi ummæli, og þessa prédikun hins rómverska fasisma taldi ég mér skylt sem fréttamanni að láta útvarpshlustendur heyra, ekki af því, að ég væri henni sammála, heldur af því, að mér fannst skylt að láta þetta koma fram. Og sannleikurinn er sá, að svona eru þessi vinnubrögð, enda vita þeir það í hjarta sínu, hv.þm. Snæf., hv.þm. V.-Sk. og aðrir íhaldsmenn, að svona er þessu háttað. Til frekari skýringar máli mínu skal ég drepa á annað atriði. Í 5 ár hefir Morgunblaðið hafið látlausa árás á mig fyrir það, að fréttir útvarpsins væru hlutdrægar, en jafnframt hefir ekki liðið einn einasti dagur án þess að það hafi birt mína eigin vinnu og gert sér gott af. Það hefir fengið á sig allsæmilegan fréttablaðsbrag með því að lifa á vinnu þeirrar stofnunar, sem það svívirðir og skammar. - Um daginn kom það fyrir í útvarpinu, að stúlka, sem vélritar, misskrifaði sig þannig, að hún sagði, að viss till. í brezka þinginu hefði fallið með 180:180 atkv., í staðinn fyrir 180:135. Það var tilviljun, að þetta var um þjóðnýtingu brezkrar kolavinnu. Síðan les ég þetta yfir, án þess að taka eftir villunni og leiðrétta hana, en síðar verðum við hennar vör og leiðréttum það til blaðanna. En í staðinn fyrir að birta leiðréttinguna, birtir Morgunblaðið grein með stórri fyrirsögn: „Missögn Sigurðar Einarssonar“, þar sem það hélt því fram, að ég hefði með vilja gefið upp skakkar tölur, til þess að menn skyldu ætla, að fylgi þjóðnýtingarinnar hefði svo stórum aukizt. En leiðréttingu sveikst Valtýr Stefánsson um að birta, eins og hann hefir svikizt um að birta allar aths. frá útvarpsins hálfu. Í afstöðu sinni til fréttastarfseminnar hefir Morgunblaðið verið hið svívirðilegasta, því það hefir dag eftir dag, samtímis og það hefir ráðizt á stofnunina, klippt ofan af fréttunum mörkin. Valtýr Stefánsson er sá mesti heimilda- og fréttaþjófur, sem til er í þessu landi  Morgunblaðið hefir sem sagt gengið lengra í því að eigna sér orðréttar útvarpsfréttir heldur en nokkurt annað blað hefir leyft sér, en samtímis er það að kvarta undan því, að fréttaflutningur útvarpsins sé hlutdrægur! Hvernig á nú þetta að samrýmast? En sannleikurinn er sá, að almenningur hefir alls ekki það álit á fréttastarfsemi útvarpsins, að hún sé hlutdræg, því þegar menn trúa ekki hálfu orði af því, sem stendur í Morgunblaðinu, þá trúa menn því, sem útvarpið segir.

Forseti (JörB): Ég vil biðja menn að gæta þess að draga ekki inn í umr. á meiðandi hátt menn, sem eru utan þings.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Hv. þm. og aðrir, sem hér eru og heyra og sjá, hafa nú getað sannfærzt nokkuð um það, hverskonar fréttamaður þetta er, sem nú hefir staðið hér upp, og bókstaflega sleppt sér, og hversu heppilegur hann muni vera við almenningsstofnun, sem allir meina, að eigi að vera hlutlaus og sem réttlátust. Hinu skal ég ekki neita, að hann geti verið nógu duglegur í flokki, þ. e. a. s. á meðan hann tollir, en reynsla undangenginna ára hefir nú sýnt okkur, að það er stundum ekki lengi. En sem sagt, hann getur verið nógu góður í Alþfl., eins og kvikindi, sem sigað er, en vissulega er hann ekki góður, þar sem hann nú þykist standa föstum fótum, sem óhlutdrægur og sanngjarn fréttaflutningsmaður í ríkisútvarpinu íslenzka. Þetta er nú ekki nýtt mál, og þess vegna svíður honum ár eftir ár, en við höfum vonað, að hann mundi átta sig á þessu og leiðrétta sjálfan sig og haga sér sæmilega sem sá maður, sem fyrir almenningi vill líta skikkanlega út. En við fullyrðum, að framkomu hans er mjög ábótavant, ekki aðeins nú, þegar hann sleppir sér, heldur líka í sjálfu útvarpinu. Þegar útvarpsstarfsemin var sett á stofn, vakti það strax umtal og óánægju, hvernig þeim málum var skipað. Það var skipaður forstjóri útvarpsins á flokkslegan hátt, og eins aðrir starfsmenn. Þó maður geri nú ekki ráð fyrir, að óánægja hafi verið og sé frá öðrum en andstöðuflokkum stj., þá er það samt ekki minna en helmingur þjóðarinnar, svo að full ástæða er til að líta um öxl og einnig fram á við og athuga, hvernig þessum málum sé bezt háttað. Ég fullyrði, að óánægjan hafi verið mjög áberandi hjá þeim, sem eru í andstöðu við núv. hæstv. stj., og ekki einasta hjá þeim, heldur öllum þeim, sem á skikkanlegan hátt vildu halda þessu menningartæki fyrir utan flokkadeilur. - Nú er þessu þannig varið, sem enginn getur á móti mælt, að þetta er almenningsstofnun. Útvarpshlustendur eiga í raun og veru og halda uppi þessari stofnun, enda þótt ríkið hafi stofnsett hana til að byrja með, og því er það, sem almenningur getur ekki þolað, að við slíka stofnun sé beitt nokkurri hlutdrægni. Það þótti nóg, að í upphafi var til allrar ráðamennsku valið á flokkslegan hátt. Fréttaritararnir úti um landið voru valdir á sama hátt, með örfáum undantekningum. Það hefir verið gerð gangskör að því að fiska upp þann fréttaritara, sem ekki er úr stjórnarhernum, og fyrirfannst aðeins einn og einn maður, sem fyrir utan þann hóp stóð, og hafa menn ekki skilið, hvernig á því hefir staðið, en undantekningarnar staðfesta bara regluna. Þegar svo kom að því, að hv. 9. landsk. var valinn til að annast erlendan fréttaflutning í útvarpinu, þá vakti það nokkurn beig, af því að menn þekktu feril þessa manns og vissu, að hann var ekki sem glæsilegastur. Og því miður reyndist hann ekki starfinu vaxinn að ýmsu leyti, enda þótt hann sjálfur álíti svo vera. Hann lætur það í veðri vaka, að hann sé allt í öllu, bæði upphaf og endir í starfsemi útvarpsins. Jafnvel gefur hann það í skyn, að hann hlusti á erlendar fréttir tímunum saman eingöngu fyrir útvarpið. Til þess að komast að niðurstöðu um atriði, sem mikið var rætt í London nú á dögunum, segist hann hafa tekið sig til og hlustað á Rómaborg. Hvaða þýðingu hefir það fyrir hann að hlusta á Rómaborg? Hann skilur auðvitað ekkert í málinu! Þetta er bara eins og hver önnur vitleysa. En maðurinn getur verið nógu góður fyrir því, þó hann hlusti ekki á Rómaborg. - Upphaflega var annar maður með þessum hv.þm. við fréttastarfsemi útvarpsins, maður, sem ég veit ekki, hvar er í pólitík. En sá maður fór aldrei út í pólitík, dró aldrei eins hlut fremur en annars. En hvað skeður? Þessi maður, sem enginn hreyfði hönd né fót á móti, var látinn fara. Það hefir víst ekki þótt hæfa, að við útvarpið væri maður, sem enginn hefði neitt við að athuga. En nú hefir þessi hv.þm., þessi fréttaþulur, verið látinn sigla til þess að mennta sig frekar, ég heyri sagt til þess að kenna prestum. Og menn geta séð manninn - ecce homo! Hann á að kenna prestum þessa lands að lifa fagurlega og koma siðsamlega fram. En þessi hv.þm. virðist ekki hafa mikið lært í þessu efni. Hann hefir vitanlega stundað ýmislegt annað, en hann hefði þó átt að læra ofurlítið í framkomu, þannig að honum skildist, að þegar talað er um slíka stofnun sem útvarpið, þá er ekki fyrst og fremst verið að tala um hann einn. Útvarpið er ekki Sigurður Einarsson. - Þessi fréttamaður virðist heldur ekki hafa lært neitt í fréttaflutningi í þessari utanför. Hann hefir að vísu með talsverðum belgingi talað um og látið fréttir berast heim um það, að hann hefði verið mjög í hávegum hafður á Norðurlöndum. Hafði einn blaðamaður, sem að vísu var kommúnisti, látið þau ummæli falla, að Sigurður Einarsson hefði lagt drjúgan skerf til menningaruppfræðslu í landinu. Hvaðan hafði hann þetta? Þetta var símað hingað upp og látið koma í útvarpinu, og síðan gekk á skeytum um það, að þessi þm. hefði flutt erindi í Stokkhólmi og Danmörku. Og þegar hann kemur heim, þá er það hans fyrsta að segja sjálfur frá þessu, og ekki nóg með það, heldur fer hann að þýða og lesa upp þetta erindi sitt, sem hann flutti í Danmörku, þar sem hann þóttist hafa getað frætt Dani um það, hvað Englendingar mundu gera, - ekki hvað þeir hefðu gert, heldur hvað þeir mundu gera. Um þetta erindi hv.þm. var sagt í Politiken, að það hafi verið furðu karlmannlegt, en annað blað veit ég ekki til, að hafi getið um þetta í Danmörku. En í þessu erindi sínu fór hv.þm. að dæma um höfuðmál þau, sem á dagskrá eru hjá stórþjóðunum. Hann fór að dæma um það, hvernig á því hefði staðið, að Játvarður VIII. fór frá völdum, og sagðist honum eitthvað á þessa leið: Öll blöðin þögðu yfir því í Bretlandi, en ég veit það samt. Ég veit, hvað býr í brjósti hvers einasta Englendings, og það er það, að Játvarður konungur fór ekki frá af þeim sökum, sem upp voru gefnar, heldur af því, að hann er eyðilagður skotgrafarmaður, hann var í þeirri fylkingu, sem leiðir til glæframennsku, og af því að hann er nazisti. - Nú skal ég skjóta því inn, að nýlega hefir kunnur blaðamaður í Englandi látið þess getið, að ef Játvarður VIII. hefði verið við völd, þegar Ribbentrop heilsaði á þjóðernissinna vísu Georgi Vl., þá hefði hann rekið hann úr landi. Ekki hefir þessi blaðamaður verið þeirrar skoðunar, að Játvarður VIII. fyrrv. Englandskonungur hafi orðið að fara úr landi vegna þess, að hann væri nazisti og eyðilagður glæframaður úr skotgröfunum. Ég tek þetta fram hér, þó það sé þannig vaxið, að það eigi ekki erindi inn á þing. Það á ekki erindi til manna, sem eru með fullu ráði. Dæmi um það, hvernig málið er lagað, er það, að talið er, að komið hafi fjöldi blaðadóma frá útlöndum, og því haldið fram, að þar hafi verið tekið mark á þessu. En ég held, að það sé tæplega hægt að telja manni trú um, að frændur vorir á Norðurlöndum hafi tekið mark á þessu. Hann getur alls ekki fært sönnur á það. Menn yppta öxlum við slíku og brosa að því. Ef þessi fréttaþulur, sem við höfum nú við að búa, er hlutdrægur og fer rangt með, þá viljum við hafa leyfi til að gera athugasemdir við fréttaflutninginn. Hinn daglegi fréttaflutningur hefir þó lagazt upp á síðkastið, og ég fullyrði, að það er eingöngu vegna þeirrar óánægju, sem menn hafa látið í ljós. En það er eitt, sem er mjög ábótavant ennþá, og kemur það af eðlisfari eða lundarfari þess, sem fréttirnar flytur. Þar sem honum eru lagðar fréttirnar upp í hendurnar, þá á hann ekki og þarf ekki að vera að burðast með sína eigin dóma. Hann á ekki og þarf ekki að láta á því bera, að hann sé ákveðinn flokksmaður, eins og t. d. þegar hann er að tala um styrjöldina á Spáni. Þegar hann talar um hana, þá heldur hann því fram, að stjórnarliðar séu hinir réttlátu, en hinir þeir ranglátu. Hann má náttúrlega fyrir mér hafa þessa skoðun. En er það rétt, að ríkisútvarpið eða nokkur slík stofnun taki að sér að gera upp á milli flokka og stefna og baráttumála úti um lönd? Er það tilgangur og hlutverk þessarar fræðslu að ala upp í mönnum ákveðnar hugmyndir um það, hvernig viðhorfið er úti um lönd? Við höfum álitið, að það ætti að skýra frá þessu, en ekki leggja dóma á það. Við höfum haldið því fram, að ríkisútvarpið megi ekki vera alþjóðadómstóll í alþjóðamálefnum. En þessi fréttamaður hefir ekki dregið dulur á, að svo er það nú samt. Hann hefir farið hörðum orðum um uppreisnarmenn í útvarpið, en afsakað stjórn rauðliða á Spáni eindregið. Hann hefir talið, að stjórn rauðliða á Spáni sé hin eina löglega og hin ágætasta. Fram eftir öllu sumri, og allt þangað til uppreisnarmenn höfðu tekið hálfan Spán, kallaði hann þetta tilraun til uppreisnar. Það var auðvitað sama, hvað hann kallaði þetta, en það var gagnslaust fyrir hann. Hvaða leyfi hafa menn til þess, fyrir utan það, hvað það er vitlaust, þegar annar aðilinn hefir nærri helming af öllu landinu, að kalla það tilraun til uppreisnar? Það er villa. En við vissum, hvernig á þessu stóð. Honum var pólitískt illa við uppreisnarmenn. En hann mátti ekki láta þetta koma áberandi fram í útvarpinu, því það var hugsanlegt, að menn skiptust í flokka um þetta, og hann átti að láta hvern fá sitt, hvort sem það var gott eða illt. Hann sagði um stjórn rauðliða á Spáni, að þeir hefðu ekki einusinni drepið einn biskup. Hann átti við, að það komu fréttir um, að einn biskup hefði verið margdrepinn, en myndi vera á lífi. Af þessu dró hann þá ályktun, að stjórnin hefði ekki einusinni drepið einn biskup. En þessi biskup situr svo í heilanum á honum, að þegar hann er kominn til Danmerkur, þá er hann enn með þennan biskup, dauðan eða lifandi. Líklega er hann enn í honum. Ef til vill er þetta ekki alveg tilgangslaust, því enginn verður óbarinn biskup. Hann hefir talið, að öldur óánægjunnar á Spáni væru fasistum að kenna. En hann nefndi ekki stjórnarsinna og kommúnistana, sem allur heimurinn veit, að áttu upptökin að styrjöldinni. Það er viðurkennt og skrifað um það enn í dag, að þeir hafi sérstaklega gert sér að atvinnu að ráðast á kirkjur og brenna þær og myrða presta, munka og nunnur. Það er skrítið að segja, að þeir, sem með verkum sínum voru upphafsmenn að styrjöldinni, séu saklausir, en hinir sekir. Frjálslynd blöð svokölluð, og jafnvel Politiken, sem annars styður rauðliða, hafa játað, að þessir menn hafi sleppt tökunum á sjálfum sér og tekið stjórnina af hinni svokölluðu löglegu stjórn og framið morð og rán. Þegar svo er, þá er skikkanlegra fyrir okkur að kasta okkur ekki út í dóma um þessi mál, og þessi maður ætti sízt að gera það. Hann hefir engin skilyrði til þess, og honum er vafalaust ekki falið það af þessari stofnun. Til marks um það má taka, að útvarpsstjórinn hefir ekki séð sér annað fært en að reyna að fá á sig það orð, að hann ætli sér sem forstjóri ríkisútvarpsins að vera í framtíðinni flokkslaus. Hann sagði sig úr Framsfl. Einn hv.þm., sem situr hér gegnt mér, hefir skýrt þetta öðruvísi. En hvað sem því líður, þá hefir því verið opinberlega yfirlýst af þessum forstjóra, að hann ætli sér að vera fyrir utan alla flokka. Af þessu ræð ég, að það sé ekki með hans vilja, að fréttamenn séu að þvælast með dóma sína um viðburði, menn og málefni úti um heim. Ég skal geta þess, að þessi fréttamaður, sem ég er hér að tala um, sagði í erindi, sem hann flutti í útvarpið, heimkominn frá Danmörku, að hann ætlaði sér að koma upp um þessa menn og átti hann þá við Þjóðverja og Ítali - sem fölsuðu staðreyndir og heimildir. Svo bætti hann við - og var hann þá kominn í slíkan ham innan luktra dyra, að það var eins og hann sæi framan í okkur hér -, að þessi ríki, einræðisríkin, ætluðu sér að ráða niðurlögum smáþjóða, ekki með vopnum, heldur með viðskiptasamningum. Þetta sýnir, að það getur verið ábyrgðarhluti að hleypa vissri tegund af fólki í ríkisútvarpið, sem jafnvel berst til útlanda. Þetta sýnir, að þetta er ekki aðeins bundið við það, sem menn segja og tala hér, því þetta er þannig vaxið, að það fer út fyrir það svið, sem maður hélt að þessum manni væri falið að vera á. Það getur verið varhugavert á sama tíma, sem við erum að leita samninga við þessar þjóðir, að hleypa þá ábyrgðarlausum manni í ríkisútvarpið og láta hann básúna, að hann ætli sér að sanna á þessi ríki og fullyrði, að þessi ríki falsi staðreyndir og heimildir, og þau ætli sér að koma okkur á kné með viðskiptasamningum, sem við erum að reyna að koma á með veikum mætti. Ég fullyrði, að þetta getur ekki verið rétt af hálfu ríkisútvarpsins. Það má auðvitað lengi um þetta ræða. En ég vil geta eins, sem sýnir, að þessi maður getur sleppt sér, þó hann sjái engan kringum sig. Þegar hann las erindið, sem hann flutti í Danmörku, talaði hann um, að þeir menn, sem væru á móti þeirri stefnu, sem spánska stjórnin fylgir, hefðu á sér þennan kjaftshögga- og kylfublæ, sem væri upprunninn í föðurlandi fangabúðanna. Ég get skilið það, að honum þyki þetta gómsætt. En það eru fleiri en þessi maður, sem hafa orðið fyrir því, að þeim hefir skjátlazt. En þar hefir fordæmi þessa manns sjálfsagt villt, því að þegar þetta er komið í gang, þá er eins og aðrir læri af því og haldi, að sér sé óhætt að gera þetta. Menn héldu, að millibilsfréttamanninum myndi ekki skeika. En hvernig fór? Þegar hann fór að lesa yfirlitserindi, þá valdi hann Spán og talaði um morð, sem uppreisnarmenn á Spáni hefðu staðið fyrir. Hann valdi sér þá heldur rótarlega grein, sem Andreas Vinding skrifaði, þegar hann varð að flýja frá Madrid, en það var hrottaleg ádeila á þjóðernissinna á Spáni, en vörn fyrir stjórnina. Ég vil ekki áfella þennan mann, sem ef til vill hefir gripið til þess að flytja þetta, af því hann hefir vantað gögn. En hitt er verra, að útvarpið er jafnvel komið svo langt í þessu, að í barnatíma útvarpsins hefir það komið fyrir, að flutt hefir verið algerlega óhæf saga. Hún var auðsjáanlega flutt til þess að níða vissa stétt hér innanlands. Sagan var flutt af konu, sem ég þekki ekki. Ég hlustaði ekki á hana, en það vildi svo til, að ég heyrði þetta. Það var sagt frá lítilli telpu, sem var ráðin sem vikastelpa til togaraskipstjórafrúar, og þar var hún kvalin og kramin og illa með hana farið, af því að þetta var togaraskipstjórafrú, sem drakk og fór illa með börn. Nú mátti auðvitað taka dæmisögu um svipað efni, en það var ekki nauðsynlegt, að hafa þetta togaraskipstjórafrú. Allir vita, að þetta er sérstaklega gert til þess að níða vissa stétt. Þetta var mjög óviðeigandi, og menn urðu alveg hissa á þessu og ætluðu varla að trúa því, að farið væri að beita þessari aðferð við saklaus börnin. Ef á að gera það, þá er komið nokkuð langt. Ég man svo langt, að það þóttu miklar fréttir, ef bruggað var á einhverjum stað í landinu, og löggæzlumaðurinn var boðinn og búinn til þess að láta greina frá því í útvarpið, og hefir þetta sjálfsagt átt að vera til aðvörunar fyrir alla. En svo heyrði ég aldrei í útvarpinu eina frétt um bruggun. Ég held, að ég hafi borið saman blöð og útvarpið, þegar talað var um bruggun, og ég held, að allar fréttir um bruggun, sem komið hafa í blöðunum, hafi yfirleitt komið í útvarpinu. Það var aðeins ein bruggun í blöðunum, sem ég hefi ekki heyrt í útvarpinu. Sú bruggun átti sér stað í svínastíu alþýðubrauðgerðarinnar. Það var ekki getið um hana í útvarpinu. Það er að vísu lítilfjörlegt atriði, hvort þarna hefir verið bruggað eða ekki. En þetta sýnir, að þessi svínastía virðist vera friðhelg. Það er nú svo, að það er ekki alltaf gott að greina milli þessa, en það má ekki verða svo, að ríkið stefni að þessu, og þó að einum manni hafi brugðizt bogalistin, þá má þetta ekki verða að stefnu í innlendum eða erlendum fréttum, að taka þetta sjónarmið. Við verðum að keppa að því, að gert sé það, sem hægt er, til þess að halda þessari almennu stofnun upp úr skítnum og halda henni hreinni. Nú viljum við flm. þessa frv. setja fréttamanninn undir útvarpsráð. Það má auðvitað um þetta deila, en við teljum, að það mundi betur fara á því, og þess vegna er málið flutt á þeim grundvelli. Það fer væntanlega í n., ef óttinn verður ekki of mikill við það. En hvað sem þessari till. líður, þá tel ég, að útvarpsráði hafi nokkuð skakkað upp á síðkastið. Það er þannig, að útvarpsráðið fann upp á því að stofna til sérstaks tíma á mánudagskvöldum, sem það kallar um daginn og veginn. Til þessa starfs var fenginn einn af meðlimum útvarpsráðs. Nú er það svo í útvarpslögunum, að bannað er, að útvarpsráðsmeðlimur sé fastur starfsmaður útvarpsins. Ég tel, að gengið sé á þetta ákvæði með þessu. En hvað um það, ef þessum manni færi þetta svo vel úr hendi, að allir mættu vel við una, þá mætti kannske sætta sig við það. En mönnum hefir fundizt það einkennilegt rabb um daginn og veginn, sem þarf endilega að vera dómar um mál og menn. Ég leyfði mér að spyrja útvarpsráðið að því, hvort þessi maður væri ekki í útvarpsráði, og hvort hann væri samt ráðinn til þess, og hver bæri ábyrgð á þessu. Ég fór fram á, að þessi þulur væri látinn segja frá því, á hvers vegum hann talaði, og hvort það væri á ábyrgð útvarpsráðs. En útvarpsráð sá sér ekki fært að láta hann gera það, eða hann hefir kannske ekki viljað það. Mér var skrifað bréf um það, að þessi maður væri í útvarpsráði, og því var slegið föstu, að útvarpsráðið bæri ábyrgð á þessu. Þar sem útvarpsráðið er opinber stofnun, vil ég bera það fram sem upplýsingar í málinu, að það ber ábyrgð á því, sem þessi maður segir, og það er ekki hægt að skoða þetta öðruvísi en að þessi maður tali í umboði útvarpsráðs. Nú er það vitanlegt, að margt hefir komið frá þessum manni, sem útvarpsráðið getur ekki borið ábyrgð á. Hann leyfði sér að dæma hlutdrægt um ýmislegt, sem ekki á við. Menn vilja gjarnan fá rabb um daginn og veginn, ef það er ekki kjánaskapur um manninn sjálfan eða auðvirðileg kvæði, sem berast, heldur um það, sem gerist, eða ef maðurinn segði blátt áfram frá því, sem er í dagblöðunum. Hann hefir gert tilraun til þess stundum, en einu sinni var það þannig, að ekki mátti tæpara standa. Hann sagði aldrei frá rimmunni á Laugarvatni, sem fréttir bárust af út um landið á annan hátt. Sú frétt var þannig, að það mátti segja frá henni í tímanum um daginn og veginn. Hann talaði um bankahneyksli, og það helzta, sem hann hafði að segja um það, var, að Jónas Jónsson væri farinn að skrifa um það í Nýja dagblaðið, og á móti honum væri Alþýðublaðið. En hvað skrifaði Alþýðublaðið? Hann gat þess, að það ávítaði bankastjórnina út af lánunum til Kveldúlfs. Það gleymdist að geta þess, að þeir hafa líka veitt lán til S. Í. S. Ef aðeins væri um smáatriði að ræða, sem hvorki gerðu til eða frá, þá myndu menn láta það kyrrt liggja. En þegar útvarpsráðið stendur fyrir þessu, þá fullyrði ég, að það eigi að hafa eftirlit með þessu. Ég mun hér láta staðar numið um sinn, enda er mér nokkuð markaður bás, þar sem ég er ekki aðalflm. að frv. En ef því er að skipta, að þetta mál fái að fara eitthvað lengra, þá má líka gefa frekari upplýsingar, því það er svo, að hverju máli er bezt borgið með því, að óyggjandi upplýsingar komi fram um það, hvort með því, sem lagt er til, sé ráðin bót á ástandi, sem menn eru óánægðir með.

*Sigurður Einarsson: Hv. þm. V.-Sk. hefir snemma á þessu þingi verið orðinn þannig staddur andlega, að honum veitti ekki af að hella úr sér ofurlitlu af þeirri gremju, sem safnast fyrir hjá honum frá degi til dags, af því að tilveran gengur ekki eftir þeim nótum, sem hann kynni að óska sér. Ég geri ráð fyrir, að eitthvað af þessari gremju eigi rót sína að rekja til blátt áfram og eðlilegra hluta, eins og t. d. þess, að kommúnista „morðvörgunum“ á Spáni virðist hafa gengið betur upp á síðkastið. Það gæti verið trúlegt, að það eigi sinn þátt í, hvað illa liggur á þessum hv.þm. Einu sinni sá einn af merkustu vísindamönnum landsins, og í rauninni sá eini, sem getið hefir sér víðtæka frægð í veröldinni, ástæðu til þess að láta í ljós skoðun sína á mælskulist þessa manns. Hann komst þannig að orði, að hún væri þindarlaus og marklaus malandi. Síðan þessi orð voru töluð hefir aðeins ein breyting orðið á um mælskulist þessa hv.þm. Hann er ekki eins þindarlaus eins og hann var þá. Nú er hann búinn að missa þann eiginleika að kunna að gera mun á því, hvort hlegið er að því sem hann segir, eða hlegið er að honum sjálfum. Þetta er okkur til skapraunar, sem viljum honum vel. Það er ekki ókunnugt, að hv.þm. V.-Sk. hefir tilhneigingu til þess að líta á sjálfan sig sem nokkurskonar Cicero eða Palmerstone. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja, sem hann vék að mér af persónulegum hnútum og lítilsvirðingarorðum um flokkaskipti mín og skoðanaskipti. Ég geri ráð fyrir, að einhverjum öðrum henti það en hv.þm. V.-Sk. að drótta að mönnum skoðanaskiptum. Hann lætur nú ekkert tækifæri ónotað til þess að rétta hlut guðskristninnar í landinu; ég er ekki viss um nema þessu hafi verið á annan veg farið. Hvort það er vond samvizka, sem gerir hann nú einkum að talsmanni trúar og siðgæðis, skal ég ekkert um segja, en ég ætla að gera ráð fyrir því, að það sé ekki af neinni umhyggju fyrir því, að kosningar fari fram í öðru lífi, að hann hefir helgað sig kirkjunnar málefnum, enda væri nú verklag á því, ef hann ætti að stjórna þeim hlutum. Þá gerði hv.þm. að umræðuefni erindi, sem ég flutti nýlega í útvarpið eftir tilmælum útvarpsráðs, en hafði áður flutt í Danmörku, og færði hann það ekki allskostar á betri veg. Ég tók það fram um þetta erindi, að það væri með öðrum hætti samið en þau, sem ég annars flytti í útvarpið, fyrir þá sök, að ég hefði verið beðinn að segja þetta sem innlegg í raunverulegu deilumáli, sem var ofarlega á baugi. Þó að hv.þm. V.-Sk. virðist ekki vita það, þá er það svo, að til eru útvörp víðsvegar um heim, þar sem beinlínis er unnið að því, að deilumál geti borið á góma og rökræður farið fram um mál, sem áður hefir verið fjallað um í útvarpi eða blöðum. Þá vildi hv.þm. rangfæra orð mín; hann sagði, að ég hefði gefið í skyn, að ég hlustaði á allar útlendar fréttir. Þetta sagði ég aldrei, og þetta nær vitanlega engri átt. Ég sagði, að ég hefði gert mér far um að ná fregn frá Róm í sambandi við þetta ákveðna mál. Ég skal upplýsa hv.þm. V.-Sk. um það, að Róm útvarpar á ensku og þýzku á hverjum degi og endar með kennslu í ítölsku, svo að ef þessi hv.þm. vill fara að mennta sig í ítölsku, þá getur hann byrjað að læra ítölsku þar; en ef þekking þessa hv.þm. á útvarpsmálum nær ekki lengra en það, að hann haldi, að þarna sé ekki útvarpað á öðrum málum en ítölsku, þá væri betur farið, að hann færi færri orðum um þessi mál. Mér er sama, hvort hv.þm. V.-Sk. trúir því eða ekki, að ég skilji ensku, en ef hans særðu og eymslafullu sál er einhver hugarfróun í því, að ég skilji ekki þetta tungumál, þá er það nauðavelkomið. Það er ástæða til að vekja athygli á einu, sem hv.þm. sagði í ræðu sinni; það sýnir, að hann er ekki lengi að fetta fingur út í það, sem á að hafa verið sagt í útvarpinu, en hann viðurkenndi reyndar, að hann hefði ekki hlustað á þetta, en það vildi svo til, að hann heyrði það. Hvaða skynfæri eru það, sem þessi hv.þm. hefir, sem þannig eru úr garði gerð, að það vill svo til, að hann heyrir það, sem hann ekki hlustar á - og leyfir sér svo að hafa það eftir? Frá mannlegu sjónarmiði er þetta skynfæri slefberans. - Ég hefi ekki heyrt þessa slúðursögu, en mér finnst hún merkileg fyrir þá sök, að hún lýsir því, hvernig fengnir eru ýmsir sleggjudómar um mann, sem flytur fréttir um erlenda viðburði. Ég verð að segja það, að mér er nákvæmlega sama, hvað hv.þm. V.-Sk. vill gera úr því, sem um mín erindi kann að hafa verið ritað í öðrum löndum, en hvað eftir annað leyfði hann sér að rugla saman því, sem ég kann að hafa ritað í Alþýðublaðið, og því, sem ég hefi sagt í útvarpinu, en hann hefir ekkert leyfi til slíks. Þetta er honum líkt, og engum samboðið nema þessum hv.þm. Þessi hv.þm. gerði mikið spott að því, sem ég hefði sagt um biskupinn af Valladolid, en frásögnin um þennan biskup hefir orðið til þess að varpa ljósi yfir málið, hvernig þessi hv.þm. og hans nótar vilja láta segja frá almennum tíðindum. Þetta bar þannig að, að biskupinn var drepinn á einum stað og svo er farið að drepa hann aftur, en það eru bara alltaf þeir rauðu, sem drepa hann. Það er hin skipulagða hlutdrægni, sem krefst þess, að svona sé sagt frá, en það fæst ekki frá minni hendi að vera talsmaður að skipulagðri hlutdrægni, þegar skýrt skal frá almennum tíðindum. Eins og gefur að skilja, hefi ég ekki á móti því, að þetta frv. fái að fara til n. og fái þá athugun, sem því hæfir, en ég geri ráð fyrir því, að þau rök, sem fram eru færð fyrir því, reynist því léttvægari, sem það er betur varið; ég býst við því, að þegar málið verður rannsakað til þrautar, þá þyki engin skynsamleg ástæða til að gera breyt. frá því, sem nú er. Það er ekki fyrirkomulagið, sem virðist vaka fyrir hv.þm. V.-Sk.; hann þarf að svala skapi sínu á þeim mönnum, sem að þessum málum standa, og hann virðist hafa verið búinn að búa sig rækilega undir þetta, því að hann kemur með langa skrifaða ræðu, sem hann flytur til þess að svala skapi sínu á mér og e. t. v. til að gera mitt starf tortryggilegt. Ég get sagt hv.þm. það, að hann mundi aldrei verða við óskum og kröfum um neitt það, sem nálgaðist hlutlausa, sanngjarna, skynsamlega og drengilega meðferð tíðinda. Þessi hv.þm. er of hysterískur pólitíkus til þess að skilja og greina það, sem er að gerast í kringum hann, og það, sem hann sér sjálfur. Það mun vera leitun á fólki eins og sumu íhaldsfólki, sem er jafngeðvont, ef þeir hlutir gerast ekki, sem það óskar; það má sjá það á andlitum sums íhaldsfólks, ef eitthvað hefir gengið betur fyrir uppreisnarmönnum á Spáni nýlega. Þessa lífsspeki virðist þessi hv.þm. hafa. Þá lét hann sem ég hefði gert mig sekan um ósæmilega framkomu með því að skýra frá viðtali sem ég hafði átt við Valtý Stefánsson. Ég skýrði aðeins frá viðtali, sem okkur hafði farið á milli, og sé það svo, að það tilboð, sem ég gaf þessum ritstjóra, verði tekið alvarlegar, af því að frá því var skýrt í heyranda hljóði, þá skal ég vera jafngóður við ritstjórann eins og ég var á skrifstofu útvarpsstjóra og endurtaka þetta tilboð - og standa til ábyrgðar fyrir það: að Valtýr Stefánsson taki 12 blöð í röð af Morgunblaðinu frá síðastl. ári, hver sem hann vill, og ég skal færa sönnur á, að teknar hafa verið í blaðið fréttir, sem fréttastofan hefir flutt, án þess að hróflað hafi verið einu orði, en heimildarmerkjunum sleppt. Hvers vegna leggur Morgunblaðið það ekki á sig vegna sannleikans að kaupa fréttir annarsstaðar, þó að það kosti það 10-falt–15-falt móts við það, sem það fær þær hjá útvarpinu? Það er óstætt með þessa afstöðu hjá Morgunblaðinu, að nota sér vinnu fréttastofunnar ár eftir ár, en halda stöðugt uppi persónulegum svívirðingum á þá menn, sem þessi störf vinna. Ég skal taka það fram hér, að í þessu efni hefir dagblaðið Vísir verið stórum betra, þó að hitt sé annað mál, að það telji sér skylt af pólitískum ástæðum að hreyta ónotum í fréttastofuna við og við. Ég skal geta þess, að til er annar maður, gamall kunningi, stórbóndi einn norðan úr landi, sem er álíka geðgóður og hv.þm. V.-Sk., og þegar hann kemur í borgina, er hann líka orðinn fullur af galli og eitri, sem hann þarf að spýta úr sér, og lendir það þá helzt í Vísi, með sama vitinu á hlutunum og hv.þm. V.-Sk. segir um þessi mál.

*Gunnar Thoroddsen: Tilefni þessa frv. er, eins og skýrt hefir verið frá, ekki sízt óánægja landsmanna með fréttaflutning ríkisútvarpsins. Tilgangurinn með frv. er sá, að útvatpsnotendur fái meiri hluta í útvarpsráði og að val fréttamanna og annara starfsmanna verði á annan og betri veg en nú er. Til þess að rökstyðja þessar ákúrur sjálfstæðismanna og mikils hluta þjóðarinnar um hlutdregni útvarpsins er nauðsynlegt að gefa nokkur dæmi. - Hv. þm. V.-Sk. hefir flett svo rækilega ofan af fréttaburði hv. 9. landsk., að þess gerist ekki frekari þörf. Svör þessa hv.þm. við ákúrum hv.þm. V.-Sk. voru aðeins tvö; annað, að ræða hv.þm. V.-Sk. hefði verið þrungin af hysteri, en hin mótbáran var árás á Valtý Stefánsson fyrir fréttaþjófnað og heimildahnupl. Hv. 9. landsk. hefir ekki gert minnstu tilraun til þess að hnekkja þeim ákúrum, sem allir vita, að eru sannar, að hann hafi á undanförnum 5 árum hagað öllum fréttaflutningi á þann veg, að hann hefir sýnt fullkomlega vítaverða hlutdrægni. Ég tel ekki þörf á að ræða frekar starfsemi þessa manns við útvarpið, en ég vildi víkja að einum lið öðrum í dagskrá útvarpsins, sem ég hefi sjálfur rekið augun í. Ég skal þá fyrst geta þess, að síðastl. haust voru flutt þrjú erindi í útvarpið af einum gæðingi rauðu flokkanna, Ragnari Kvaran. Þetta var látið heita yfirlit yfir kosningar, sem farið höfðu fram á Norðurlöndum, en þessi erindi voru með þeim hætti, að þau voru ekkert annað en einhliða propaganda fyrir stjórnarflokkana í þessum þrem löndum. Þá vildi ég lítillega minnast á einn útvarpsráðsmanninn, Jón Eyþórsson. Hann flytur erindi í útvarpið á hverjum mánudegi, sem hann kallar „um daginn og veginn“, samsetning af pólitískri hlutdrægni og nauðaómerkilegum þvættingi um daglega viðburði. Fyrir skömmu fóru fram í útvarpinu umræður ungra manna um stjórnmál. Eftir þessar umr. skýrði Jón Eyþórsson frá því í þessu tali sínu „um daginn og veginn“, að það væri álit sitt og útvarpsráðs, að þessar umr. hefðu fárið fram með öðrum hætti en til hafi verið ætlazt. Reglur útvarpsins hafi verið þverbrotnar og margir ræðumenn brotið í bága við almennt velsæmi. Vegna þess að félag það, sem ég stend að, átti frumkvæðið að þessum umr. og ber því að vissu leyti ábyrgð á því, að þær fóru fram, þá töldum við, sem að þessu félagi stöndum, ekki rétt að láta alla ræðumennina liggja jafnt undir þessum áburði. Við sendum því útvarpinu yfirlýsingu til birtingar. Þar var tekið fram, að þessar reglur hefðu aldrei verið birtar fyrir ræðumönnunum; í öðru lagi, að fundarstjórinn, Vilhjálmur Þ. Gíslason, hefði aldrei áminnt neinn ræðumann, og ennfremur, að ef útvarpsráðið stæði á bak við þessi ummæli Jóns Eyþórssonar, þá skyldi það nafngreina þá menn, sem af sér hefðu brotið, en láta ekki alla liggja undir þessum áburði. Hver hafa nú verið svör útvarpsráðs? Félagið fékk bréf eftir nokkra daga, þar sem tekið var fram, að þessari yfirlýsingu væri neitað um birtingu. Það var ekkert tekið fram, hvers vegna þessu hefði verið neitað, heldur bara alger neitun. Þá kom það fyrir í næsta fyrirlestri Jóns Eyþórssonar, að hann minntist á nýstofnað félag meðal sjálfstæðiskvenna hér í Reykjavík. Hann gat þó ekki skýrt frá þessu án þess að geta þess um leið, að óviðfelldið væri að stofna sérstök félög kvenna í þessum tilgangi. Hann notaði tækifærið þarna í útvarpinu til þess að agitera á móti þessari félagsstofnun. Þá má geta þess, að þegar hann var að skýra frá nokkrum stjórnmálaviðburðum, þá átti hann ekki nógu glæsileg orð til þess að lýsa flokksþingi framsóknarmanna. Þessa vikuna var um ekkert annað rætt hér í bænum en þetta glæsilega flokksþing! - Það gerðist þó fleira þessa viku, m. a. það, sem ég ætla, að nokkuð a. m. k. hafi verið talað um í bænum, sem sé 10 ára afmæli félags ungra sjálfstæðismanna. Það mátti ekki minnast þess, en hann þurfti að segja, að flokksþing framsóknarmanna hefði verið svo mikils um vert, að ekki hafi verið um annað talað hér í bænum alla vikuna. Það er ekki eingöngu hlutdrægnin, sem einkennir þetta fyrirlestrahald Jóns Eyþórssonar, heldur að það er nauðaómerkilegt, eins og t. d. þegar hann er að skýra frá lýsingum, sem hafi komið af honum og hans útliti. Þegar ásakanir eru bornar fram á hendur útvarpinu, er öllu mótmælt af hendi stjórnarflokkanna; ég tel það því nauðsynlegt, eins og hv.þm. V.-Sk. hefir gert svo rækilega, að sýna fram á með glöggum dæmum, í hve mörgum tilfellum hafi verið beitt hlutdrægni hjá útvarpinu. Það má fella þann almenna dóm um útvarpið, sérstaklega í seinni tíð, að fyrirlestrar þess og fréttaburður sé einn skipulagður áróður fyrir stjórnarflokkana hér á landi. Það var minnzt á það í blöðunum fyrir stuttu, að komið hefðu fram óánægjuraddir út af útvarpinu í Bretlandi; það hafði verið talið hlutdrægt og kallað „rauða útvarpið“. Þann stutta tíma, sem ég dvaldi í Englandi, hlustaði ég á útvarpið, og ég verð að játa, að ég varð ekki svo mjög var við hlutdrægni þar; a. m. k. var það barnaskapur á móts við þann fréttaburð, sem hér á sér stað dag eftir dag. Ég held, að það væri meiri ástæða til að gefa íslenzka útvarpinu nafnið „rauða útvarpið“. Ég býst ekki við, að hinar rökstuddu ásakanir á hendur útvarpinu fái mikinn byr hjá þeim flokkum, sem hér ráða í þinginu, en ég býst þó við - þar sem þeir kenna sig við lýðræðið - að þeir kveinki sér við að neita þeirri sjálfsögðu kröfu, að útvarpsnotendur fái aukin yfirráð um stjórn þessara mála og ráði meiri hluta útvarpsráðs.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla ekki að blanda mér mikið inn í umr., en þó verð ég að segja nokkur orð út af því, sem síðasti hv. ræðumaður sagði. Hann minntist á þá starfsemi, sem Jón Eyþórsson heldur uppi við ríkisútvarpið, og vildi færa það sem röksemd fyrir því, að þetta frv. væri rétt, að sú starfsemi væri pólitískt hlutdræg. Hann minntist á nokkur atriði, sem ættu að sýna þetta, t. d. að Jón Eyþórsson hefði skýrt frá því í þessu tali sínu „um daginn og veginn“, að mikið hafi verið talað um flokksþing framsóknarmanna þá viku, sem það stóð yfir hér í Reykjavík. Ég hygg, að engum blandist hugur um, að það sé rétt, sem Jón Eyþórsson hefir sagt. Hinsvegar minntist þessi hv.þm. á það, að ekkert hefði verið getið um afmæli Heimdallar í frásögn þessa sama manns. - Þetta er rangt. Ég hefi góðar heimildir fyrir því, að það hefir verið getið um það afmæli í frásögn þessa sama manns. Hann meira að segja byrjaði á að segja frá því, segir sá hv.þm., sem grípur fram í. Mér finnst, af því, sem þessi hv.þm. og hv.þm. V.-Sk. hafa sagt, að hér sé um meiri eða minni hysteri að ræða, sérstaklega var þetta áberandi hjá hv. 11. landsk., því að það sjá allir, að í því er engin heil brú, að halda því fram, að Jón Eyþórsson hafi á hendi pólitíska starfsemi á ábyrgð útvarpsráðs. Skv. því frv., sem hér liggur fyrir, á að kjósa 4 menn í útvarpsráð með almennri kosningu, en Alþ. á að kjósa þrjá; vitanlega yrði sú kosning pólitísk. - Þetta sker úr um það, að flm. trúa því ekki, að þetta frv. verði til þess að bæta úr, heldur er það aðeins flutt til þess að fá tækifæri til þess að nöldra um þetta mál hér í sölum Alþ. - Það virðist vera í mesta máta einkennileg röksemdafærsla hjá hv. 11. landsk., að halda langa ræðu til þess að sanna, hvað útvarpsráðið sjálft sé hlutdrægt, en láta sér þó detta í hug að geta með þessu fyrirkomulagi útilokað pólitík. Sannleikurinn er sá, að hjá öllu sanngjörnu fólki er það álit, að útvarpið sé hlutlaust, og það er staðreynd, sem ekki þýðir að mæla í gegn, að því er bezt trúað, sem sagt er í útvarpinu; en þegar sjálfstæðismenn eru hér að tala um hlutdrægni, þá er það sumpart sprottið af pólitískri móðursýki, og sumpart af löngun til þess að ná sér niðri á einum manni, sem starfar að þessum málum, sem er 9. landsk.

*Sigurður Kristjánsson: Ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að mér blöskraði alveg að heyra þau órökstuddu illyrði, sem hv. 9. landsk. lét dynja yfir Morgunbl. og gerði jafnframt að árásarefni á Sjálfstfl. Ég vil í þessu sambandi upplýsa þetta mál dálítið. - Það er ekki ár síðan að útvarpsfréttaflutningurinn var beinlínis tekinn af blaði þess flokks, sem hv. 3. landsk. tilheyrir, en þessi hv.þm. er svo að tala um, að útvarpinu hafi þótt blöðin fara óráðvandlega með fréttirnar. Svipað var gert við Nýja dagblaðið, en það brást svo skynsamlega við, að það afsakaði sig, en blað hv. 9. landsk. var eins og vant er með skæting og illyrði, en varð þó að beygja sig að lokum, en þessi ágreiningur reis út af því, sem í sjálfu sér má telja lítilfjörlegan hlut, að þess var ekki látið getið, að fréttirnar, sem blöðin fluttu, væru útvarpsfréttir. Nú hefir það verið svo, að Morgunbl. hefir haft bæði fréttir frá útvarpinu og eins mjög mikið af einkaskeytum frá útlöndum, og þegar þau hafa verið um sama efni, þá hefir það þótt aðgengilegra fyrir lesendur að fella fréttirnar saman, og hafði Morgunbl. gert þetta á tímabili, en ætíð gætt þess að geta þess við hvað eina, frá hverjum fréttin var tekin, en á sama tíma var fullt af útvarpsfréttum í blöðum stjórnarflokkanna, þar sem þess var alls ekki getið, að fréttirnar væru frá útvarpinu. Það er takmarkalaus ósvífni, að hv. 9. landsk., með sekt sinna flokksmanna í eftirdragi, skuli leyfa sér að koma með aðra eins ásökun og hann gerði í garð þess blaðs, sem er langheiðarlegast í þessu efni, og ég fullyrði, að er svo heiðarlegt, að því mundi aldrei detta í hug að falsa einn staf í nokkurri frétt, en ég veit, að það er þetta, sem er þyrnir í augum manna eins og hv. 9. landsk. Það er vitað, að Morgunbl. hefir alveg sérstakar, strangar reglur um það, að ætíð sé farið sem réttast með það, sem í blaðinu stendur. En hitt er annað mál, þó að blaðið eigi mjög erfitt með að bera ábyrgð á því, sem það fær aðsent, og þar standa öll blöð jafnt að vígi. En að talsmaður þess málgagns, sem hefir dregið blaðamennskuna svo djúpt niður í saurinn, að slíkt hefir aldrei nokkurn mann á Íslandi dreymt um, skuli leyfa sér að koma fram með vandlætingu um fréttaflutning annara blaða, það keyrir fram úr öllu hófi. Fyrst ég á annað borð stóð upp, er rétt, að ég fari dálítið inn á þetta frv. Ég skal fyrst og fremst taka það fram, að það eina, sem ég get verið hv. 9. landsk. sammála um, er það, að hann búist við, að ákvæði frv. reynist því lélegri, því nánar sem þau verði athuguð, til þess að bæta úr þeim ágöllum, sem ætlazt er til; ég er hræddur um, að frv. nái ekki að bæta úr þeim ágöllum til fulls, sem nauðsynlegt væri, en hitt er annað mál, að mér þykir líklegt, að þetta frv. geti einhverju áorkað og því sé rétt að styrkja það, en mig undrar það, að hv. 9. landsk. og hæstv. fjmrh. skuli halda því fram, að útvarpið sé ópólitískt og óhlutdrægt. Ég held, að það sé alkunnugt, að útvarpið er að öðrum þræði yfirleitt talið vera flokksútvarp. Og það er ómögulegt að ætlast til þess, að einn maður, eins og útvarpsstjóri, geti við slíkt ráðið til fulls, en það er öllum kunnugt, að útvarpið er svo hlutdrægt, að það er algerlega óþolandi. Ég get nefnt ýmislegt þessu til sönnunar; t. d. hefir það verið regla, að einn pólitískur flokkur hér á landi fær útvarpið til afnota, part úr degi á hverju ári, til þess að flytja mönnum pólitíska trú sína; það er Alþfl. Það hafa verið fluttar margar ræður og útmálað ágæti stefnunnar og talið upp, hvað þessi flokkur sé mikill umbótaflokkur og geri landi og lýð mikið gagn, og hve hann ryðji sér til rúms. Ég hefi farið fram á það f. h. míns flokks, að hann fengi á landsfundi sínum afnot af útvarpinu í eina klukkustund, til þess að flytja ræður, en þessu hefir verið stranglega neitað. Hvað sýnist mönnum um þetta? Einn landsmálaflokkur í landinu, sem er meðal þeirra minni, getur fengið útvarpið til afnota einn dag til þess að útbreiða sínar kenningar, en stærsta stjórnmálaflokki landsins er neitað um einn klukkutíma. Það er ekki hægt að telja upp allt, sem ber vott um flokkslegt útvarp, en ég vil þó minna á eitt tilfelli enn. Það kemur fram í útvarpinu einhver persóna - ég man ekki, hvort það var karl eða kona -, sem flytur erindi um kommúnismann og viðhorf hans til trúarbragðanna; ég hlustaði að vísu ekki á erindið, en ég undrast, að útvarpið skyldi ljá manninum hljóð til þess að flytja kenningar kommúnista. Mér datt í hug að fara til útvarpsins og biðja það um leyfi til þess að flytja erindi um sjálfstæðisstefnuna og viðhorf hennar til mannúðarmála. Ég bað ekki um leyfið, því að ég vissi vel, að því yrði harðlega neitað. Þar sem ræða hv. 9. landsk. fjallaði mikið um fréttaflutning frá Spáni, skal ég geta þess, að ég var á ferð í sumar um tíma, og hvar sem ég kom, var um það talað eins og sjálfsagðan hlut, að Spánarstyrjöldinni væri að verða lokið. Sumir sögðu, að henni yrði lokið eftir 24 tíma, en aðrir sögðu eftir 48 tíma; og þegar ég spurði, hvaðan þeir hefðu þessar fréttir, sögðust þeir hafa þær frá útvarpinu. Ég skal nú ekkert um það segja, hvort ég vilji heldur, að rauða samfylkingin á Spáni eða þjóðernissinnar sigri, en ég er viss um, að sá, sem fréttirnar flutti, hefir viljað láta þá rauðu sigra, og þess vegna hélt fólkið, að stríðið yrði búið eftir nokkra klukkutíma. Ég vil bæta því við, að ég hefi sjálfur komizt í kast við útvarpið um fréttaflutning, og ég hefði ekki trúað því, að mér mundi ganga eins erfiðlega og mér gekk að fá flutta fundargerð frá þing- og héraðsmálafundi í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það var alltaf eitthvað að, ýmist voru það formgallar, vantaði fundarstjóra eða flokksformann, skrifara eða eitthvað annað, til þess að birta mætti þessa fundargerð eða eitthvað úr henni, svo að þetta féll niður. Næsta ár var ég svo beðinn að koma á framfæri fundargerð, svo að ég fór aftur á stúfana. Mér var tekið ákaflega elskulega, menn virtust vilja allt fyrir mig gera, eins og þeir ættu í mér hvert bein, og svo kom okkur saman um, hvað mætti sneiða af þessu, en svo þurfti endilega að sneiða enn meira af þessu, og þegar ég sá það, var ég ekki ánægður með, á hvern hátt það var gert. Á þessum fundi var t. d. minnzt eitthvað á búnaðarmálastjórann, sem þá var, Sigurð Sigurðsson, sem þá var á ferð um sumarið og hafði gert þar mikið fyrir ræktunarmálin, og fundurinn hafði samþ. að færa Sig. Sigurðssyni þakkir fyrir hans mikla starf í þágu ræktunarmálanna. En það stóð þá svo illa á, að um þær mundir var háð pólitískt stríð um það, hver skyldi verða búnaðarmálastjóri, svo að þegar ég fæ það, sem átti að birta af fundargerðinni, þá var búið að strika þessa tillögu út. Ég spurði útvarpsstjóra, hverju þetta sætti; hann sagði, að þetta væri fjarstæða. Síðan fór ég til fréttamannsins, og svo las hann upp og felldi niður þessa tillögu með blygðunarleysi. Ég ætla svo að minnast á eitt atriði út af ræðu hv. 9. landsk. Um leið og ég fullyrði, að útvarpið sé mjög litað pólitískt, þá vil ég sízt af öllum undanskilja hann. Ég hlusta sjaldan á útvarpið, en oftast, ef ég get, á útlendu fréttirnar, - ekki þó fyrir þá sök, að ég haldi, að þær séu ólitaðar, heldur af því, að ég get ef til vill að nokkru leyti komizt að sannleikanum gegnum þær. Ég man eftir einu erindi, sem þessi hv.þm. flutti í útvarpið; það var um morðöldina í Rússlandi. Þeir þurftu þess með, Rússarnir, að einhverjir stæðu með þeim, því að jafnvel Alþýðubl. var farið að blöskra blóðsúthellingarnar og hin vafasömu réttarhöld. Þá var þessi hv.þm. nýkominn frá Danmörku, þar sem hann hafði verið að leita sér upplýsinga í trúarefnum. Í þessu erindi sínu reyndi hv.þm. að gera það skiljanlegt, að það gæti vel verið eftir ósk mannanna sjálfra, að þeir voru teknir af lífi, því að það væri einskonar svölun fyrir þessa menn að vera drepnir, og hann virtist vera búinn að finna út, hvernig á þessu stæði; þetta væri trúarbragðakennd, því að Lenin og Stalin væru svo miklar persónur, að menn gætu vel fengið svölun í því að deyja fyrir þá. Þess vegna væri það ósk þessara manna að verða drepnir, og það sem allra fyrst. Mér þótti þetta hæpin skýring, sérstaklega af því, að maðurinn, sem var að láta taka þessa menn af lífi, stóð ljóslifandi fyrir framan þá með blóðugar hendur. Það er ekki mörg þús. ára gamall átrúnaður. Áður en ég lýk máli mínu, skal ég ennfremur geta þess, að hvort sem ég eða aðrir sjálfstæðismenn koma með fréttir frá sínum flokksmálum í útvarpið, þá verður að stikla þar á línu, því að útvarpið gætir þess að taka ekkert, sem á nokkurn hátt gæti falið í sér „agitation“, og út á það væri í sjálfu sér ekkert að setja, ef þetta gengi jafnt yfir. En ég held, að ég fari ekki rangt með það, að þegar einn af starfsmönnum útvarpsins var að skýra frá þingi framsóknarmanna hér, þá þuldi hann upp einskonar kosningaávarp frá þessari samkundu. Það þarf að sjálfsögðu ekki að efast um, að slíkt hefði ekki verið gert, hefði Sjálfstfl. átt hlut að máli. Ég skal endurtaka það, að ég hefi ekki mikla trú á því, að þeir gallar, sem eru núna á fréttaflutningi útvarpsins, verði leiðréttir, meðan að því standa þeir stjórnmálaflokkar, sem með völdin fara í landinu. Mér finnst koma fram í útvarpinu miklu minni siðspilling heldur en hjá þeim flokkum, sem nú sitja við stýrið. Þó að ég hiki ekki við að fullyrða, að útvarpið sé að öðrum þræði hreinpólitískt, og þó að ég hiki ekki við að fullyrða, að fjöldi þeirra erinda, sem flutt eru í útvarpinu, sé að yfirlögðu ráði litaður með allskonar rauðum stefnum, þá er þó langt því frá, að það jafnist nokkuð á við framferði ríkisstj. og hennar verk. Ég er sannfærður um, að þessir gallar á útvarpinu lagast ekki fyrr en við höfum fengið betur siðaða stjórn í landinu en þá, sem við höfum nú.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Það er alls ekki, að þessi aths., sem verður að vera stutt, sé til þess að bera af mér sakir, því að ef sakir hafa verið á mig bornar af hv. 9. landsk., þá eru það ómerk orð, sem ég tek ekki sem meiðandi. Það gladdi mig að heyra, að hæstv. fjmrh. tók þannig í strenginn, sem hann gerði. Það sýnir, að þetta kemur við kaunin á fleiri mönnum innan stjórnarflokkanna en þeim, sem eru á vegum útvarpsins. Það er vel, því að eins og hv. 6. þm. Reykv. hefir tekið fram, er þetta allt í sameiningu hvað við annað, vísvitandi og óafvitandi, áróðurinn í útvarpinu og stjórnarfarið í landinu; þetta er gert í þágu þessara stjórnarflokka, og það hefir hæstv. ráðh. játað. Hinsvegar er það ofmælt hjá honum, eins og oftast er, þegar hann talar og gætir þess ekki, að hans barnaskapur er ekki sama og skoðun almennings, að útvarpið sé viðurkennt að vera hlutlaust. Hann hefði átt að heyra, þó ekki væri nema það, sem sagt hefir verið innan þingsins, því að einhverju leyti verður hann að virða þingmennskuna. Þar sem því hefir verið haldið fram af heilum flokki í þinginu, að útvarpið væri hlutdrægt, þá getur það ekki verið almennt viðurkennt hlutlaust. Það getur verið skoðanamunur um það, hversu langt hafi verið gengið í einstökum tilfellum, og eins hversu langt megi ganga. Ég hefi í rauninni engu frekar til að svara hv. 9. landsk. Þessi æsingagarpur var nú orðinn æðimáttlaus; vindurinn er rokinn úr belgnum, svo að ekki er þörf á að stinga frekar á, en þar sem hann var að tala um, að það væri mikill ljóður á ráði mínu, að ég hefði horfið aftur til kirkjunnar, þá vil ég segja, að það er einkennileg yfirlýsing á sama tíma sem hann er að búa sig undir að komast inn í háskólann til þess að uppala þjóðina. Hann ætti frekar að gleðjast yfir þessu. Þetta sýnir, hvað það er í rauninni andstætt þessum manni að taka að sér starf eins og kennarastarf við háskólann; það er allt á sömu bókina lært, það er einskonar „spekulation“. Ég vil geta þess viðvíkjandi þeirri persónu, sem ég átaldi fyrir að hafa skeikað á óheppilegum stað og tíma að því er snertir efnið í þessari barnafræðslu, að ég hlustaði ekki á þetta, og geri það ekki nema ég fyrirfram viti, að eitthvað hafi verið auglýst, sem mig langar til að heyra. Mönnum, sem eiga börn, er ekki sama, hvað sagt er við börnin. Hv. 9. landsk. á líka börn, og hann hefir vafalaust þær tilfinningar líka í einhverjum mæli. Hv. 9. landsk. talaði um blöðin í þessu sambandi; hann leggur að líku pólitískt einhliða flokksblað og útvarpið. Hann hefir tekið stöðu sína í ríkisútvarpinu eins og hann væri að skrifa í Alþýðublaðið. Það er ekki ófróðlegt að skjóta því inn í, að þegar hv.þm. var að lasta með hrópyrðum, svo að hann var áminntur úr forsetastóli, blað, sem tilheyrir ákveðnum stjórnmálaflokki, með orðbragði, sem hann tók aftur í næstu ræðu sinni, þá er einkennilegt að bera það saman við þá umsögn, sem útvarpsstjóri hefir látið frá sér fara um blöðin. Hann hefir ekki áfellzt neitt blað, og það eru til ummæli frá honum til ritstjóra Vísis, þar sem því er lýst yfir, að Vísir sé eina blaðið, sem fari fullkomlega heiðarlega með fréttir útvarpsins. Skeiki að einhverju leyti heiðarleikurinn í meðferð þessara frétta blaðanna frá útvarpinu, þá er það ekki, eftir því sem þessi maður segir, sem bezt veit um þetta, Morgunblaðið eitt, svo að hér hefir hv. 9. landsk. hlaupið nokkuð á sig, ef hann ætlar að tala fyrir hönd útvarpsins það, sem hann ber hér fram sem ákæru á hendur Morgunbl. Ég skal nú ekki hafa þessa aths. lengri. Í mínu máli hefir komið fram það, sem þurfti, og þó ég hafi ekki haft ræðu mína skrifaða, þá hefi ég hér skrifaða punkta, staðreyndir, sem komu fram í útvarpinu frá ýmsum mönnum, og svo framarlega sem handritin að þessum erindum eru til, er hægt að ganga úr skugga um, að þessar staðreyndir, sem ég hefi bent á, eru réttar.

*Héðinn Valdimarsson: Mér virðist af þeim dæmum, sem þeir hafa tekið hér, hv.þm. V.-Sk., hv. 11. landsk. og hv. 6. þm. Reykv., að það sé í raun og veru ekki mjög mikið við útvarpsstarfsemina að athuga. Hv. þm. hafa að vísu viðhaft mörg orð og stór, en þegar dæmin eru tekin og athuguð, verður furðu lítið úr þeim. Ég ætla þó að minnast á fáein atriði til viðbótar því, sem sagt hefir verið. Hv. 11. landsk. minntist á, að það kæmi sérstaklega fram hlutdrægni hjá Jóni Eyþórssyni, er hann talaði um daginn og veginn, eins og t. d. þegar hann minntist á stofnun stjórnmálafélags kvenna innan Sjálfstfl.; hefði hann farið um það eitthvað niðrandi orðum og ekki talið slíkan félagsskap viðeigandi. Ég veit ekki betur en þetta sé alrangt. Það, sem Jón Eyþórsson gerði í erindi sínu, var ekki annað en það, að leggja þá spurningu fyrir útvarpsnotendur, hvort þeir teldu rétt að hafa sérstök stjórnmálafélög fyrir kvenfólk. Þetta er atriði, sem vel er fallið til þess að fólk geri sér grein fyrir því og láti skoðun sína í ljós. Það getur fleirum komið til hugar en sjálfstæðismönnum að stofna kvenfélög til fylgis við ákveðna stjórnmálaflokka; þetta er aðeins skipulagsatriði, eða ef til vill að nokkru leyti mannréttindaatriði, hvort rétt er að hafa sérstök stjórnmálakvenfélög, eða hvort kvenfólkið á að vera jafnrétthátt innan hinna almennu stjórnmálafélaga. Jón Eyþórsson gat þess í útvarpinu við umrætt tækifæri, að það væri á engan hátt tilætlunin að leggja dóm á, hvort þetta væri rétt eða rangt, heldur aðeins að fá útvarpsnotendur til þess að láta í ljós skoðun sína um það, eins og margt annað, sem vel er til þess fallið að vekja umhugsun manna. Umkvörtun hv.þm. ber því aðeins vott um, hvað hörundssárir sjálfstæðismenn eru. Það getur vel verið, að þeim sjálfum finnist eitthvað undarlegt við það að stofna sérstök stjórnmálafélög kvenna. Hvað snertir umræður æskulýðsfélaganna í útvarpinu, þá hygg ég, að menn úr flestum eða öllum flokkum hafi verið óánægðir með þær. Hvað þýðir að vera að hafa sérstakar stjórnmálaumræður fyrir æskulýðsfélögin, nema þá um þau mál, sem sérstaklega snerta æskulýðinn eða um starfsemi æskulýðsfélaganna? Hvers vegna á frekar að hafa sérstakar stjórnmálaumræður um almenn mál fyrir fólk á aldrinum 20–30 ára, heldur en t. d. aldrinum 40–50 ára. Eins og þessar umræður fóru fram síðast voru þær aðeins léleg eftirmynd almennra stjórnmálaumræðna. Ég býst ekki við að það hafi neitt bætt til um skipun þessa máls afskipti „Heimdallar“, sem kallar sig félag ungra manna, en nær allt að 35 ára aldri. Hvaða æskumenn eru þeir hv. 11. landsk. og hv.þm. Snæf., sem tróðu upp fyrir Sjálfstæðisflokkinn við umræður æskulýðsfélaganna? Eða hæstv. fjmrh. Ég held að þessir menn þurfi ekki neinn sérstakan vettvang fyrir æsku sakir. Séu sérstakar umræður hafðar fyrir æskulýðsfélögin eiga þær að vera um þeirra sérstöku mál, en ekki til þess að láta hálfgamla menn tala um almenn stjórnmál? Þá var það held ég hv. 6. þm. Reykv., sem talaði um, að Alþfl. fengi einn dag á ári að koma fram í útvarpinu. Það er nú mín skoðun, að stjórnmálaflokkarnir ættu að geta komið meira fram hver út af fyrir sig í útvarpinu, til þess að gera ýtarlega grein fyrir stefnu sinni og starfsemi. En það er ekki rétt, að Alþfl. hafi fengið sérstakan dag í því skyni, heldur eru það verkalýðssamtökin í landinu, sem 1. maí hafa til umráða að nokkru leyti, og það, sem talað er um stéttarmál verkalýðsins, er nokkuð annað en umr. um hin pólitísku dægurmál, sem uppi eru á hverjum tíma. Mér finnst, að ójöfnuðurinn keyrði úr hófi, ef verkalýðsfélögin mættu ekki hafa einn einasta dag á ári til þess að skýra frá sinni starfsemi, þegar önnur stéttarsamtök í landinu fá tíma í útvarpinu jafnvel í hverri viku, eins og til dæmis Búnaðarfélagið. 1. maí er eini dagur ársins, sem verkalýðssamtökin hafa umráð yfir að nokkru leyti. Það, sem mér þykir að fréttaflutningi útvarpsins, er það, að mér finnst stundum innlendu fréttirnar verða ranglátar á þann hátt, að útilokað er ýmislegt, sem koma ætti fram, fremur heldur en hitt, að rangt sé sagt frá. Mér finnst útvarpið ganga of langt í því að hindra pólitíska flokka frá að skýra frá sínum málum á eigin ábyrgð. Þeir geta frá mörgu skýrt, án þess í því þurfi að felast beinn áróður. Það er vitanlegt, að ef Alþfl. réði þessum málum, þá yrði margt öðruvísi heldur en Morgunblaðsliðið vill hafa. Það þarf ekki annað en sjá, hvernig Morgunbl. tekur þeim fréttum, sem teknar eru frá hinum nasistiska heimi; þar er eins og það hafi himin höndum tekið. Enda er það vitanlegt, að þó Sjálfstfl. kalli sig lýðræðisflokk, þá er hann ekki annað en nasistiskur flokkur í sterku sambandi við þýzka nasista, og ef hann ætti að ráða, sem auðvitað aldrei verður, mundi hann auðvitað nota útvarpið til samskonar fréttaflutnings eins og blöð flokksins nú.

*Sigurður Einarsson: Viðvíkjandi því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um eitt af erindum þeim, sem ég hefi flutt í útvarpið, vil ég upplýsa það, að þetta erindi var prentað orðrétt eins og ég flutti það og birtist í Alþýðubl. nokkru seinna. Menn geta því sjálfir fullvissað sig um, að það var engan veginn rétt með farið, sem þessi hv.þm. vitnaði til minna orða. Hefði mér heldur aldrei getað komið til hugar að segja eins fáránlega vitleysu eins og hann vildi gera að mínum orðum. Þá er það viðvíkjandi ræðu hv.þm. V.-Sk., sem ég vildi hafa leyfi til að gera nokkrar aths. Það er nú nokkuð dottinn úr honum móðurinn, og er því sýnilegt, að hirtingin hefir haft góð áhrif á hann. En annaðhvort fyrir óvitssakir eða illvilja þurfti hann að misskilja orð mín um skoðanaskipti hans. Ég var hvorki að láta í ljós hryggð eða gleði yfir því, þó hv.þm. virðist hafa snúizt til betra hugarfars frá æsku sinni; slíka hluti þakka menn guði í hljóði, ef mönnum finnst ástæða til, en vitna ekki um þá í þingsölum. Það var bara af því að hann var að sletta til mín út af skoðanaskiptum mínum, sem ég vildi minna hann á, að ég býst við því, að hans skoðanaskipti hafi stafað af því, að hann hafi talið sig finna betri og réttari skoðanir heldur en hann hafði áður. Þetta var þungamiðjan í orðum mínum, en ekki hitt, hvaða tilfinningar ég eða aðrir kunna að bera í brjósti í sambandi við sinnaskipti hans. Allt slíkt er prívatmál hinna trúuðu og guðs þeirra. Það getur verið, að hv.þm. finni ástæðu til að gera mikið úr því - og ég mun ekki heldur gleyma því strax -, að hæstv. forseti fann ástæðu til að víta mig fyrir orðbragð hér í d. áðan. En það var ekki af því, að ég tæki of djúpt í árinni. Það er nefnilega ekki hægt að tala um staðreyndir við ritstjóra Morgunbl., þó maður noti vægustu orð tungunnar um athæfi þeirra, án þess forseti finni ástæðu til að víta menn fyrir að láta þau sér um munn fara í þingsölunum. Orð mín um Moggatetur mun ég standa við hvar sem er, og ég vil endurtaka tilboð mitt til Valtýs Stefánssonar, að hann komi með tólf blöð af Morgunbl. og láti þau vitna um heiðarleik í notkun útvarpsfrétta, eða teljist ómerkur maður ella.

*Jóhann Jósefsson: Ég býst við, að flestir hv.þm. hafi tekið eftir því, að það er farið að verða nokkuð áberandi, hvað hv. 2. þm. Reykv. notar öll möguleg tækifæri til þess að kalla aðra flokka nasistiska flokka og undirstrika það, að andstæðingar hans séu yfirleitt einræðissinnaðir. Þetta vekur grun um, að hv.þm. sé nokkuð annt um að leiða athyglina frá sjálfum sér, enda er það ekkert undarlegt, því samkv. lundarfari sínu og skapgerð og yfirleitt allri opinberri framkomu, er áreiðanlega enginn innan þessara veggja, sem hefir í sér eins mikið af einræðisherranum eins og einmitt þessi hv.þm. Er ekki einmitt hv. 2. þm. Reykv. að skipuleggja það félag, sem hann er valdamestur í, á þann veg, að valdið færist yfir höfuð í mjög fárra manna hendur, og að því er sagt er að miklu leyti í hendur þessa hv.þm.? Það getur vel verið, að hv.þm. meini allt gott með einræði sínu yfir þessu fjölmenna verkalýðsfélagi, en það er vissara fyrir hann að tala varlega um einræðiskenndir og einræðistilhneigingar hjá öðrum flokkum, þegar það er opinbert, að hann stefnir beint í einræðisáttina með þann félagsskap, sem hann ræður mestu í. Það hafa gengið hér miklar umr., og er sízt á sumt af því bætandi. Ég hélt satt að segja, að það þyrfti ekki að færa eins mörg rök að því opinberlega hér í d. eins og gert hefir verið, að útvarpið er hlutdrægt. En það er nú búið að því, svo að þar þarf ekki við að bæta. Það er á meðvitund allra landsmanna, að útvarpið er ákaflega hlutdrægt og sleitulaust notað í þarfir núv. stjórnarflokka. Annars stóð ég upp vegna ræðu hæstv. fjmrh. Hann taldi frv. það, sem hér liggur fyrir, fram komið til þess að skapa tækifæri til að ræða hér um útvarpið og rekstur þess. Meðal annars viðhafði hann þau orð, að hér virtist helzt móðursýki eða eitthvert þesskonar „hysteri“ á ferðinni hjá þeim, sem tala um það, sem aflaga fer hjá útvarpinu. Ég vil í þessu sambandi beina einni fyrirspurn til hæstv. fjmrh. Það hefir verið sannað hér af einum flm. frv., án nokkurra mótmæla frá þeim, sem í hlut á, að m. a. hafi hlutdrægnin hjá tíðindamanni útvarpsins í yfirlitserindum um erlenda viðburði gengið svo langt, að hann hafi borið upp á tvær viðskiptaþjóðir okkar Íslendinga, að þeir fölsuðu staðreyndir og mundu helzt ætla sér að ráða niðurlögum viðskiptaþjóða sinna, þar á meðal Íslendinga, með viðskiptasamningum. Ég vil nú beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hann finni enga ástæðu til að gera aths. við svona gálaus ummæli ríkisútvarpsins í garð vinveittra þjóða. Hér er um tvær þjóðir að ræða, sem taka á móti vörum frá okkur fyrir fleiri millj. króna, að miklu leyti vörutegundum, sem við getum ekki selt annarstaðar. Ef sá hæstv. ráðh., sem viðhefir þau orð, að hér sé aðeins um „hysteri“ að ræða, er þeirrar skoðunar, að þetta sé algerlega hættulaust fyrir almenning, þá lítur hann vissulega öðruvísi á það, hvernig koma eigi fram við vinveitta þjóð, heldur en yfirleitt er gert af ríkisstjórna hálfu. Ég fullyrði það, að ríkisstjórnir annara landa, t. d. hinna Norðurlandanna, hafa ólíkt betri gætur á, að blöð - svo ég tali nú ekki um útvarp -, þeirra landa séu ekki notuð á þann veg, að það stefni beint til þess að spilla fyrir góðu samkomulagi við viðskiptaþjóðirnar, heldur en hér er gert. Það er svo þýðingarmikið fyrir okkar afkomu, hvernig sambúðin er við aðrar þjóðir, að ég tel það furðulegt í hæsta máta, ef ábyrgur ráðh. hér á Íslandi telur það ekkert annað en „hysteri“ og óþarfa aðfinningar, að slíkt og þvílíkt framferði ríkisútvarpsins og manns í opinberri þjónustu er dregið hér fram í dagsljósið. Ég óska, að hæstv. ráðh. gefi skýr svör við því, hvort honum og ríkisstj. þykir þetta viðeigandi framferði, og í öðru lagi, hvort hann álítur það heppilegt fyrir þjóðina.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég skal reyna að vera stuttorður, þar sem fundartíminn er á þrotum. Ég ætla fyrst að víkja að orðum hv. 6. þm. Reykv. Hann nefndi til dæmis um hlutdrægni Jóns Eyþórssonar, að hann hefði snarazt til að lesa upp í útvarpið nokkrar klausur úr samþykktum flokksþings framsóknarmanna, sem verið hefðu einskonar kosningaávarp. Þegar Jón sagði frá þessum samþykktum, lét hann þess getið, að hann hefði á sama hátt sagt frá flokksþingi Alþfl. í haust. Nú hefir Sjálfstfl. ekkert flokksþing haft síðan farið var að flytja þessi erindi um daginn og veginn, annars hefði verið farið nákvæmlega eins með fregnir frá flokksþingi hans. Til þess að benda á, hvað óhlutdrægt er farið með þessi mál, eins og líka sjálfsagt er, vil ég minna á, að þegar Jón Eyþórsson sagði frá áramótahugleiðingum hinna pólitísku foringja hér, las hann t. d. nákvæmlega á sama hátt upp úr greinum Ólafs Thors og Jónasar Jónssonar.

Ég hefði bara kunnað betur við, að það hefði verið borið undir mig, eins og ég efast ekki um, að það hefir verið borið undir Jónas, hvað ég óskaði að láta lesa upp úr minni grein

. Hvað hefir hv.þm. fyrir sér í því, að það hafi verið borið undir Jónas Jónsson, hvað lesið væri af hans grein? Þetta eru bara getsakir. Það er vitanlegt, að þegar maður ber sjálfur ábyrgð á því, sem hann flytur í útvarpið, þá velur hann sjálfur efni sitt. Ég ætla ekki að dæma um, hvort þau ummæli, sem tekin voru upp úr umræddum blaðagreinum, hafi verið aðalkjarni málsins.

Það voru þau engan veginn úr minni ræðu.

, en hitt veit ég, að aðalatriðin voru tekin úr þeim báðum. Þetta er bara sama viðkvæmnin, sem hér kemur fram hjá hv.þm. G.-K., eins og flokksmönnum hans, sem hér hafa talað. Viðvíkjandi félagi sjálfstæðra kvenna vil ég geta þess, að Jón Eyþórsson gerði ekki annað í sambandi við það mál, eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, heldur en að lýsa eftir skoðunum manna á því. Forráðamönnum þessa félagsskapar er jafnopin leið sem öðrum að láta sínar skoðanir koma fram í þessum tíma, sem ætlaður er til þess að skrafa um daginn og veginn. Þá er dæmi hv. 6. þm. Reykv. gott til að sýna, hve nauðalitlu hv. andstæðingar hafa af að taka í þessu pexi sínu. Hann sagði, að því hefði verið trúað á sínum tíma samkv. fréttum útvarpsins, að Spánarstyrjöldin mundi ekki standa nema 24 klukkustundir. Hv. þm. gat ekki um, að neitt hefði verið sagt um, hvor aðilinn mundi verða ofan á. Og hvaða hlutdrægni er þá hægt að finna út úr þessu, þó rétt væri hermt? Við vitum, að fréttir útvarpsins um heimsviðburði eru teknar eftir erlendum fréttum, og hafi verið haldið fram, að Spánarstyrjöldin mundi ekki standa nema 24 klukkustundir, þá hefir það verið af því, að sú skoðun hefir verið almennt ríkjandi. Það er heldur ekkert nýtt fyrirbrigði, þó menn álíti í upphafi, að styrjaldir standi skemur en raun verður á. Ég man ekki betur en að þeir, sem bezt þekktu til, spáðu þegar síðasta heimsstyrjöld brauzt út, að hún mundi standa í mesta lagi nokkra mánuði. En hvað varð? Þetta er því að seilast nokkuð langt eftir dæmum um hlutdrægni. Þá gerði hv.þm. Vestm. fyrirspurn um það, hvort ég teldi heppilegt, að fréttamaður útvarpsins lýsti yfir í útvarpinu, að tilteknar viðskiptaþjóðir vildu eyðileggja okkur Íslendinga með verzlunarsamningum. Hafði hann ekki lakari heimildir fyrir þessu, heldur en orð hv.þm. V.-Sk. Ég verð nú að segja, að þó þessi hv.þm. segi hér, að fréttamaður útvarpsins hafi viðhaft slík ummæli, þá geri ég ekki mikið með það út af fyrir sig. Þó vil ég ekki mótmæla þessu, þar sem ég hefi ekki rannsakað málið. En hv.þm. V.-Sk. sagði, að þessi ummæli hefðu verið í yfirlitserindi um heimsviðburðina. Þau erindi flytur Sigurður Einarsson ekki sem fréttamaður útvarpsins á ábyrgð útvarpsstjórnar, heldur flytur hann þau á vegum útvarpsráðs og ber sjálfur persónulega ábyrgð á því, sem hann segir í þeim, eins og aðrir, sem slík erindi flytja, en ekki stofnunin, sem hann vinnur fyrir. Ég vil loks benda á, að enn hefir ekki verið minnzt neitt á aðalatriði þessa máls, hvernig hv. meðmælendur frv. hugsa sér að fá betri fréttaflutning með því að leggja hann undir útvarpsráð heldur en með því fyrirkomulagi, sem nú er. Þetta sýnir bezt, að það er rétt, sem ég sagði áðan, að frv. er borið fram í þeim tilgangi að fá tækifæri til þess að leysa frá skjóðunni. Ég hefi ekki trú á, að það sé bót að því að leggja þetta undir útvarpsráð. Einstakur maður eins og útvarpsstjóri, sem ekki þarf að taka þátt í opinberum deilum, stendur miklu betur að vígi til þess að standa að hlutlausum fréttaflutningi, þar sem hann þarf ekki að taka tillit til neinna sérstakra umbjóðanda, heldur en slíkt ráð, hvort sem það nú er kosið af Alþingi eða með almennum kosningum. Þetta hefir líka reynslan sýnt, þar sem hv.þm. geta ekki, hvernig sem þeir tosast við það, bent á eitt einasta atriði, sem gefur í skyn, að fréttaflutningi útvarpsins sé beitt á hlutdrægan hátt.

Þetta er eins og fullyrðingin um það, að tollarnir hafi ekki hækkað

.

Flm. (Þorsteinn Briem) Það er undirstaða allra framfara í búnaði og trygging fyrir því, að nýjar framkvæmdir komi að notum, að menn eigi kost á nægilegum leiðbeiningum um framkvæmd framfarafyrirtækja. Búnaðarfél. Íslands og búnaðarsamböndin hafa því undanfarið reynt að vanda til slíkra leiðbeininga eftir mætti. En jafnframt því, að búnaðarsamböndunum hefir fjölgað mjög og þau fært út verksvið sitt, hefir orðið tilfinnanlegur skortur á mönnum með nægilegri menntun til þess að taka að sér þessi störf. Fyrir þremur árum var bent á þessa nauðsyn á búnaðarþingi. Þá var gerð á þingi ályktun þess efnis, að Alþingi athugi möguleika um framhaldsnám í búfræði. Þessu máli hefir verið haldið vakandi síðan. Á búnaðarþingi 1935 var gerð samþykkt í því formi, að mæla með frv., er lá fyrir því þingi og var hér um bil samhljóða því frv., sem ég flyt nú hér. Þörf á aukinni búnaðarmenntun fer sívaxandi með breyttum búnaðarháttum. Hingað til hafa þeir menn, sem viljað hafa fullnægja þessari þörf, orðið að leita til erlendra búnaðarháskóla. En slíkt nám er fyrst og fremst allt of dýrt í hlutfalli við kjör þeirra, er það stunda, og auk þess kemur það ekki að fullum notum, þar sem það er miðað við erlenda staðhætti, sem eru frábrugðnir vorum. En innlend þekking hefir einmitt aukizt mjög hin síðari ár fyrir rannsóknir og tilraunir, og áríðandi, að hún komi bændum landsins að notum. Þetta frv. er borið fram með þessa nauðsyn fyrir augum: að þörf búnaðarsambandanna fyrir menntaða leiðbeinendur verði fullnægt og innlend reynsla megi koma að sem fyllstum notum í starfi Bí. Ísl. og búnaðarsambandanna. Því er full þörf á því að bæta við verklegu námi í búnaðarskólunum og gefa mönnum kost á að kynnast vinnubrögðum og nýjungum á fyrirmyndarbúum, og að stofnað verði til framhaldsnáms við annanhvorn búnaðaskólann. vegna þess að þetta mál hefir verið rætt talsvert hér áður, þótt það hafi ekki hlotið afgreiðslu, þar sem það hefir aldrei orðið útrætt, mun ég ekki fara nánar út í það nú. En ég vil enn minna á það, að búnaðarþing hefir hvað eftir annað ítrekað þá ósk, að bætt verði úr þessari brýnu þörf í samræmi við ákvæði frv.