Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með lögum nr. 24 1945, sem eru um flugvelli og lendingarstaði fyrir flugvélar, var mörkuð sú stefna, að flugvellir skyldu gerðir í flestum eða öllum sýslum landsins. Flugvellir, sem gera á samkv. þeim lögum, eru flokkaðir í fjóra flokka, eftir stærð þeirra, eftir fjölda flugbrauta og eftir þeim útbúnaði, sem koma á upp í sambandi við flugþjónustuna á hverjum stað. Frá því að þessi lög voru sett, hefur þróun flugmála orðið mjög ör, og hefur það valdið straumhvörfum í samgöngumálum margra héraða hér á landi. Unnið er að því að koma upp flugvöllum á fleiri og fleiri stöðum og endurbæta þá flugvelli, sem gerðir vöru fyrir nokkrum árum. En allir þeir flugvellir, sem um er rætt í lögunum frá 1945, eru miðaðir við það, að þeir séu nothæfir til farþegaflugs. Stærð þeirra og útbúnaður á að vera miðaður við það, að þar geti athafnað sig farþegaflugvélar, 20–30 manna flugvélar, eins og algengast er að nota nú í innanlandsflugi. Einn þáttur flugmálanna er flutningur sjúkramanna í flugvélum. Sá þáttur flugsins er raunar jafngamall innanlandsfluginu hér á landi. Hinir elztu flugmenn okkar, bæði núverandi framkvæmdastjóri Flugfélags Íslands og fleiri, tóku upp þessa starfsemi öðrum þræði, jafnhliða og þeir ruddu innanlandsfluginu braut á hinum litlu flugvélum, sem flugfélögin eignuðust fyrst. Mér er kunnugt um það, að þessir menn sýndu í því efni bæði mikla greiðvikni, hjálpsemi og dirfsku að sækja sjúklinga á afskekkta staði, og urðu að nota lendingarstaði, sem voru lítt eða ekki undir það búnir. Nú á síðari árum hefur einn flugmaður, Björn Pálsson. sérstaklega haft þennan þátt flugmálanna með höndum og getið sér í hvívetna góðan orðstír við þessa starfsemi. Þessi starfsemi er alveg ómetanleg fyrir fjölmörg byggðarlög í landinu, öll þau byggðarlög, sem liggja fjarri sjúkrahúsum og þar sem aðstaða er erfið um læknishjálp og hjúkrun, og hún er jafnframt mikils virði fyrir þau svæði, sem liggja tiltölulega nærri Reykjavík og öðrum kaupstöðum, þegar vegasamband er torvelt eða lokað, eins og oft kemur fyrir að vetrarlagi. Í þessu sambandi er það ljóst, að ekki er fullnægjandi, þó að einn flugvöllur sé í héraði. Líðan sjúklings er oft þannig háttað, að það er ógerningur að flytja hann um langa vegu milli sveita á aðalflugvöll héraðsins, og vegasambandi er oft þannig farið að vetrarlagi, að slíkum flutningi verður ekki við komið. Þær flugvélar, sem aðallega eru notaðar til sjúkraflugsins, eru litlar flugvélar, sem ekki þurfa eins stórar og vel gerðar flugbrautir til þess að geta athafnað sig með góðu móti og farþegaflugvélarnar þurfa. En slíkir lendingarstaðir þurfa að koma upp svo víða í landinu, að öll byggðarlög geti átt greiðan aðgang að því að hafa þeirra not. Till. sú, sem ég flyt ásamt hv. þm. S-Þ. og hv. þm. V-Húnv., fjallar um það, að Alþ. skori á ríkisstj. að láta fram fara nákvæma athugun á aðstöðu til þess að gera nothæfa lendingarstaði fyrir sjúkraflugvélar svo víða, að öll byggðarlög í landinu geti notið þeirra á auðveldan hátt. Það er vitanlega fyrsta sporið til þess að koma þessu máli í viðunandi horf, að slík athugun sé gerð af mönnum, sem hafa þekkingu á flugmálum, og með aðstoð heimamanna á hverjum stað, sem eru kunnugir veðurfari og snjóalögum hver í sínu byggðarlagi. Þegar þessi athugun hefur farið fram, kemur að því að ákveða staðaval, og er eðlilegt, að það sé gert af stjórn flugmála í samráði við sveitarstjórnir, sem hlut eiga að máli. Síðari málsgr. till. fjallar um þetta atriði. Það er skoðun okkar flm., að þessi flugvallagerð, þegar til framkvæmda kemur, þurfi á mörgum stöðum ekki að kosta mikið fé. Hinar litlu flugvélar geta notað með góðum árangri flugbrautir, sem eru ekki langar og ekki svo úr garði gerðar, að hinar stærri farþegaflugvélar geti athafnað sig þar. Það er líka kunnugt, að áhugi á þessu máli er vakandi víða í héruðum, og líkur benda til þess, að hægt sé að leita eftir og fá lagða fram nokkra sjálfboðavinnu í þessu skyni af einstaklingum og félögum. Þá er það og kunnugt, að búnaðarsamböndin og ræktunarfélögin mundu með mikilli ánægju láta í té jarðýtur og önnur stórvirk áhöld til þess að greiða fyrir þessu máli, þar sem þess þykir þörf. Ég mun svo ekki að svo stöddu fara fleiri orðum um þetta mál, en legg til, að till. verði, þegar þessari umr. lýkur, vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Við þessa atkvgr. um að vísa málinu til nefndar vil ég leyfa mér að taka það fram, að ég er málinu í sjálfu sér - till., sem fyrir liggur og efni hennar - algerlega andvígur og mundi greiða atkvæði gegn henni við endanlega afgreiðslu málsins. Hins vegar tel ég enga ástæðu til þess að neita þessu máli eða öðrum um þinglega afgreiðslu, og þess vegna segi ég já við að vísa málinu til 2. umr. og nefndar.



Herra forseti. Ég get látið mér nægja að skírskota til þeirrar grg., er fylgir þessari till. til þál. Við höfum leyft okkur nokkrir að flytja þetta mál inn á hv. Alþingi, og við gerum það í trausti þess, að það fallist á að viðhafa þá afgreiðslu, sem við leggjum til að verði á þessu máli. Eins og grg. ber með sér, kom þetta mál til meðferðar hér áður í Alþingi, og margir hv. þm. voru því fylgjandi, að þessi háttur yrði hafður á sölu raforkunnar, að til almenningsnota yrði raforkan seld við sama verði, hvar sem er á landinu. Síðan það var hér til meðferðar, hefur þó orðið sú breyting á til enn meira óhagræðis fólkinu víða úti um byggðir landsins, að það þarf að leggja af mörkum enn meira nú í fjármunum til þess að verða raforkunnar aðnjótandi en áður var. Það er hvort tveggja í senn, að þær vörur, sem þarf til þess að koma þessu á, og sú vinna, sem fram fer í sambandi við raflagnir og annað þess konar, kostar miklu meiri fjármuni en áður. Sú breyting, sem varð á gengi íslenzkra peninga, varð þess valdandi, að þær vörur, sem keyptar eru erlendis frá, kosta nú miklu meiri fjármuni en áður var. Í sambandi við þetta varð og gerbreyting - ég ætla alls staðar - á þeim taxta, sem ákvarðaður hafði verið áður, hvað hin einstöku býli skyldu greiða til þess að verða raforkunnar aðnjótandi. Áður mun það hafa verið í gjaldskrám í kringum 30% af fasteignamatsverði jarða og húsa á hinum einstöku býlum, eða það bar mönnum að greiða, ef þeir vildu verða raforkunnar aðnjótandi. Þessu var breytt þannig, að í sumum héruðum a. m. k. var mönnum nú gert að greiða 45% af fasteignamatsverði jarða og húsa auk greiðslu fyrir að tengja rafleiðslurnar við heimilin eða húsin, sem mun vera öllu meiri en áður var. Allt þetta hefur gert mönnum mjög erfitt fyrir og orðið mönnum dýrt til þess að fá að verða raforkunnar aðnjótandi. Eigi að síður er það augljóst mál, að þar sem nokkrir möguleikar eru á að koma raforkunni til heimilanna, svo að fólkið verði þessa undrakraftar aðnjótandi, er það óhjákvæmilegt. Ef það yrði ekki gert og ef fólkið sæi fram á, að það yrði gersamlega afskipt um þessa hluti, þá mundi það leiða til þess, að svo og svo mikið af sveitabýlum færi í auðn. Ég ætla, að aðstaða til búskapar í þessu landi nú og þess atvinnurekstrar sé slík, að við það starf sé það þungt fyrir fæti, að þó að með þessu móti sé mætt nauðsyn fólksins, þá hafi menn mikla og margvíslega erfiðleika að glíma við samt sem áður. En þetta málefni er þess eðlis, að það er mjög þýðingarmikið, að þarna komist á sem mest jafnræði milli þegna þjóðfélagsins. Nú hefur hv. Alþingi og hæstv. ríkisstj., sem nú situr, gert ákvarðanir um stórvægilegar framkvæmdir í þessum efnum, sem er mjög ánægjulegt að skuli hafa verið gert, en því aðeins getur það þó komið að tilætluðum notum, að fólkinu reynist mögulegt að verða þessara gæða aðnjótandi. Ég vil mega vænta þess, að hv. alþm. láti þessa nauðsyn og mikilvægi þessa máls ráða, svo að þetta megi takast og fólkinu gert mögulegt að afla sér þessara þæginda, og að ekki standi það í vegi, að mörgum kunni að reynast það ómögulegt með því fyrirkomulagi, sem nú er. Hér er ekki verið, í þessari till., að tala um að draga úr því, sem menn verða að leggja af mörkum við það að fá raforkuna, heldur að þessir menn, sem í strjálbýlinu búa, þurfi ekki að greiða meira fyrir aflið en aðrir, þó að þeir búi í þéttbýli, og það hygg ég, eftir því sem málavextir eru, að geti ekki talizt annað en mjög sanngjarnt mál, að orðið verði við þessum óskum. Ég sé svo ekki ástæðu í þetta sinn til þess að fjölyrða frekar um málið. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Mér finnst varla hægt að láta þessa till. fara umræðulaust til athugunar hjá n. Hér er um mjög stórt mál að ræða og að ýmsu leyti, að minni hyggju, varhugavert í þeim búningi, sem það er klætt í í þessari till. Samkv. till. er ætlazt til þess, að Alþingi feli ríkisstj. að undirbúa ráðstafanir til þess, að raforka til almenningsnota frá rafveitum í opinberri eigu verði seld á sama verði um land allt. Nú er ekki neitt á það minnzt í till. eða grg., með hverjum hætti slíkt jafnaðarverð skyldi fundið og framkvæmt, hvort það yrði gert með þeim hætti, að þeir staðir, þar sem rafmagnið raunverulega kostar meira, fengju mismuninn greiddan af opinberu fé til þess að halda verðinu því sama og á öðrum stöðum, eða hvort til þess er ætlazt, að fjölbýlið beri kostnaðinn eða hallann af lágu rafmagnsverði í strjálbýlinu, þar sem framleiðslukostnaður á einingu hlýtur að verða miklu hærri. Hvor af þessum tveimur leiðum sem farin er virðist mér krefjast mjög mikillar athugunar, áður en nokkuð er ákveðið í þessum efnum. Það er augljóst mál, að ef hið opinbera, hvort sem það eru ríkisveiturnar eða annað, ætti að bera hallann af því að selja rafmagnið mjög undir kostnaðarverði í strjálbýlinu, þá mundi það leiða til þess, að minna fé væri aflögu til annarra aðgerða í rafmagnsmálunum, minna fé til nýrra virkjana, minni styrkur til þess að koma veitunum á stofn, sé ekki um ótakmörkuð fjárráð að ræða, sem ég hygg að menn geri ekki ráð fyrir. Sé hins vegar gert ráð fyrir því, að tilætlun flutningsmanna sé sú, að jafnaðarverð sé fundið og ákveðið, sem miðist við það, að stærri staðirnir, þar sem fjölbýlið er meira, greiði hærra fyrir rafmagnið en það raunverulega kostar og því yrði varið til að bera hallann af veitunum í strjálbýlinu, þá er augljóst, að það hlyti að verða til þess að hækka rafmagn í fjölbýlinu, mundi draga úr notkun rafmagnsins, sérstaklega til iðnaðar og til uppbyggingar. Það mundi því einnig með þessari aðferð vera hætt við því, skilst mér, að það mundi draga úr framkvæmdum í raforkumálunum, draga úr virkjununum, draga úr byggingu stöðva og rafveitna. Ég vil því segja það, að mér finnst fyllsta ástæða til þess að gæta mikillar varúðar í lagasetningu í þessu efni, og þótti rétt, að það kæmi fram þegar nú við þessa fyrri umr. Auk þess er á það að líta, að ef Alþ. tekur upp þá stefnu, sem nokkuð hefur að vísu örlað á hér nú þegar, að jafna verð á mikilvægustu nauðsynjum um land allt, þannig að neytendum eða notendum sé tryggt sama verð án tillits til þess, hver kostnaður er við þjónustuna eða öflun vörunnar á hverjum stað, þá hlýtur það að sjálfsögðu að hafa sínar afleiðingar, því að það er engin minnsta sanngirni í því, að það séu einstök héruð eða einstakar vörutegundir eða þjónusta, sem slíkt yrði látið ná til, heldur yrði það að ná til sambærilegrar þjónustu eða vöru eða hluta á öðrum sviðum. Ég fæ ekki séð með minni beztu athugun, að stórum ríkari ástæða sé til þess að jafna verðlag á rafmagni úti um land allt, þar sem það er vitað, að það getur kostað tífalt meira á einum staðnum en á öðrum að fá rafmagnið, heldur en t. d. að jafna húsaleigu, sem er einhver mikilvægasti þátturinn í kostnaði fólksins við að lifa og getur alveg ráðið úrslitum um það, hver afkoma þess verður. - Það mætti lengra fara í þessum samanburði. Ef slíkri jöfnun á að koma á um landið allt að því er snertir einstaka framleiðslu, einstaka þjónustu eða vörutegund, þá er eðlilegt og sanngjarnt, að kröfur um sams konar jöfnun komi einnig á öðrum sviðum. Ég hef hér aðeins nefnt eitt atriði eins og húsaleiguna, sem hlýtur að blasa við hvers manns augum, ef á þetta er litið. Húsaleigan er ekki tífalt hærri í sumum stöðum en öðrum, heldur sennilega 20–30 sinnum hærri. - Það mætti fara lengra með þetta. Sá munur, sem sveitafólk, sem framleiðir sjálft vöru sína, eins og kjöt og mjólk og aðrar landbúnaðarafurðir, raunverulega geldur fyrir þetta og því er reiknað það til tekna í framleiðslunni, - munurinn á því verði og því, sem neytendur í kaupstöðum borga, er svo gífurlegur, eins og allir vita, að það ójafnar mjög lífskjör þessa fólks. Ef þetta mál er tekið upp í alvöru og sú stefna hugsuð til frambúðar að jafna verðlagið á þessari mikilvægu nauðsynjavöru eða þjónustu fyrir landsmenn, þá hlýtur óhjákvæmilega að verða tekin til athugunar jöfnun á fleiri sviðum, og það verður Alþ. að gera sér ljóst, áður en það tekur fullnaðarákvörðun um afgreiðslu þessa máls. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram nú þegar við þessa umr., en mun að sjálfsögðu fylgja því, að málið fái athugun í nefnd.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Hv. 4. þm. Reykv. gerði nokkrar athugasemdir við þetta mál og fannst, að það kynni að vera hæpið, að afgreiðsla málsins yrði - mér skildist það á þá leið, sem lagt er til í þessari till. Hann drap á það, að aðstaðan til þess að verða þessara hlunninda aðnjótandi væri mjög misjöfn hjá fólki úti um hina dreifðu byggð og t. d. hjá mönnum, sem búa í fjölmenni. Það viðurkennum við, og það var okkur ljóst, og m. a. er þessi till. fram komin út af þessum aðstöðumun. Þó að á þetta yrði fallizt, eins og lagt er nú til í þessari till., að menn greiddu sama verð fyrir orkuna, þá yrði samt sem áður mjög mikill munur á því, hvað menn verða að leggja af mörkum til þess að verða raforkunnar aðnjótandi. Ég ætla, að ég viti það rétt, að þeir, sem í þéttbýli búa, þurfi ekki að borga nærri því eins mikið til þess að fá rafmagnið og fólk úti um byggðir landsins. Það mun vera fjöldi býla, sem verður að leggja fram fyrir línurnar í kringum 10 til 12 eða um 15 þús. kr. og jafnvel meira, auk svo þessa sérstaka gjalds, sem kallað mun vera tengigjald hjá þeim, er þessum málum ráða. Þetta gjald mun vera miklu meira en tíðkast í þéttbýli, svo að þrátt fyrir það að þeir borguðu ekki meira verð fyrir raforkuna í strjálbýlinu en aðrir, verður þeim aflið dýrara samt. Það virðist okkur að muni vera óhjákvæmilegt að leggja það þeim á herðar, en það verði þeim óbærilegt, ef þeir eiga að gera hvort tveggja: leggja stórfé fram til þess að fá raforkuna og síðan borga hana hærra verði en tíðkast í bæjum. Það er alveg rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að ef það opinbera greiðir mismuninn af sinni hálfu og ef við þá upphæð er miðað, sem til þess gengur, þá má segja, að það hafi minna fé til annarra framkvæmda, það er alveg rétt, hvort heldur það yrði til að dreifa raforku út um landið eða til annarra hluta. En þannig er því líka háttað um aðrar greiðslur ríkisins. Ef þær væru sparaðar og látnar ganga til annarra nauðsynja en þær ganga, þá má segja náttúrlega, að þá hafi ríkið meira fé. Ég skal taka dæmi: Það mun láta nærri, að ríkið greiði nú um 50 millj. kr. til þess að borga niður neyzluvörur í landinu, og það er veruleg upphæð. Þetta kemur fyrst og fremst þeim að notum, sem vörurnar kaupa. Segja má náttúrlega með sömu rökum: Ef ríkið sparaði sér þessi gjöld, þá hefði það þeim mun meira fé til annarra framkvæmda. Eigi að síður tel ég hæpið, að slíkar röksemdir eigi að gilda og að á þeim grundvelli eigi að hindra þjónustu fyrir fólkið, svo að ég viðhafi orð hv. 4. þm. Reykv. Niðurgreiðslan á neyzluvörum er vitaskuld þjónusta fyrir fólkið - og þjónusta fyrir fólkið fyrst og fremst, sem í bæjum býr. Á þetta bendi ég ekki til þess að telja slíkt eftir eða að telja, að þetta eigi ekki að vera. Ég vík að þessu út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. Þessi aðferð við að halda niðri dýrtíðinni hefur vitaskuld sitt að segja. Það er hvort tveggja í senn: tilraun til þess, að verðbólgan verði minni, og liðsinni til handa þeim, sem þessar nauðsynjavörur þurfa að kaupa. Hv. 4. þm. Reykv. vék að því, að ef ætti að koma á slíkri jöfnun sem þessari, þá mætti hugsa sér að ganga lengra, og vék að því, að húsaleiga væri mjög misdýr um landið. Og það er alveg rétt; hún er það. En nokkuð kann hún nú samt að vera í hlutfalli við tekjur manna, þó að vitaskuld eftirspurn og framboð hafi í þessum efnum sitt að segja, hver húsaleigan er. En ég þekki dæmi um það og það í ekki stórum kauptúnum, að þar mun húsaleiga ekki vera öllu minni en t. d. hér í Reykjavík. En vitaskuld er þetta nokkuð mismunandi. En þær röksemdir gegn nauðsynjamáli, að eitthvað annað kunni að vera þess eðlis, að það væri þá þörf að mæta því og gera einhvern jöfnuð á slíku, það finnst mér ekki næg ástæða til þess að snúast öndverður gegn góðu nauðsynjamáli. Það verður líka um hvert einstakt mál að meta þýðingu málsins og hve sanngjarnt og réttlátt það er. Þá vék hv. 4. þm. Reykv. að því, að sveitafólkið hefði í ýmsum efnum betri aðstöðu en kauptúnabúar, og vék þar að framleiðslu landbúnaðarvara, því væru færðar afurðirnar til verðs sem tekjur til heimilis miklu lægra en bæjarbúar yrðu að greiða. Ja, er hv. 4. þm. Reykv. viss um, að þetta sé rétt? Ég held ekki. Ég veit ekki betur, a. m. k. í sumum héruðum, en brýnustu nauðsynjar af framleiðslu hjá bændunum séu færðar þeim til hærra verðs en þeir fá sjálfir fyrir þær, sem seldar eru. Og ég þekki dæmi um það. Hitt er sorglegt, að þannig skuli þurfa að vera í okkar þjóðfélagi. Það get ég viðurkennt, að munurinn á því, sem framleiðendurnir fá, t. d. bændur fyrir sína framleiðslu, og því, sem neytendurnir þurfa að borga, er allt of mikill og oft stórvægilegur, en ég ætla, að það sé alveg öruggt, að bændurnir eigi minnsta sök á því, hefðu áreiðanlega vilja til þess, að þar væri minni munur á, en hafa ekki aðstöðu til þess að ráða þeim málum. Hv. n., sem ég vona að fái þetta mál til meðferðar, íhugar það og hæstv. ríkisstj., ef till. fær afgreiðslu í líku formi og hún er nú fram borin, og ef hún kemur til með að vinna að málinu, þá veit ég, að hún leggur sig fram um það, að ýtarleg athugun fari fram, og geri sínar till. eftir því, sem henni sýnist skynsamlegast. Og það er síður en svo, að ég hafi á móti athugasemdum hv. 4. þm. Reykv., það vekur enn meiri athygli á málinu, og er rétt, að það fari fram mjög ýtarleg athugun. Ég vil þó vona vegna þess, hvaða flokki hann veitir nú forstöðu, að hann hafi í huga ummæli eins verkamannaforingjans í brezka þinginu, sem hann mælti á sinni tíð, þegar þeir réðu þar ríki og löndum og gerðu að stefnuskráratriði hjá sér að koma raforkunni út um sveitir landsins, þó að það kostaði það opinbera þar í landi miklu meiri fjármuni en að koma raforkunni til bæjanna. Hann sagði, að sveitastörfin væru brezku þjóðinni jafnnauðsynleg og það starf, sem færi fram í þéttbýlinu, og það væri hvorki rétt né sanngjarnt, að fólkið í strjálbýlinu gyldi fámennis, þess vegna bæri að láta það verða raforkunnar aðnjótandi alveg á sama hátt og þá, sem í þéttbýli búa. Ég vil vona, að hv. þm., þó að hann geri þessar athugasemdir, hafi þetta einnig, eins og þessi merki ráðherra, að leiðarljósi fyrir sinni framkomu í þessu máli.



Herra forseti. Það er alls ekki ætlun mín að fara að rökræða þetta stóra mál við hv. flm. till. á þessu stigi málsins. Það gefst án efa tækifæri til þess síðar, þegar málið er lengra komið á athugunarstigið en nú er. En út af því, sem hv. þm. sagði í einstökum atriðum, verð ég þó að segja nokkur orð. Hv. þm. benti alveg réttilega á það, að það verður ódýrara að fá rafmagnið inn í húsin í fjölbýlinu en í strjálbýlinu, og það liggur að sjálfsögðu í hlutarins eðli, að það er ódýrara að taka úr taug hér í bæjunum en að leiða langar leiðir til afskekktra bæja úti um sveitir og þess vegna verði stofnkostnaðurinn við að fá rafmagn meiri fyrir strjálbýlið á hvern íbúa eða hvert heimili heldur en hér. Þetta er rétt. En Alþingi hefur líka á mjög myndarlegan hátt reynt að létta undir í þessum efnum. Sá styrkur, sem veittur er til að leggja veitur um hinar strjálbýlli sveitir, vegur mikið í þessu sambandi. Og ég tel alveg eðlilegt og hef verið því fylgjandi, að menn séu styrktir á þennan hátt, einmitt til þess að létta þeim stofnkostnaðinn og gera þeim auðveldara að fá rafmagnið heim til sín. En það er náttúrlega reginmunur á því, sem gert er í þessu efni, eða ef á að ákveða, eins og till. fer fram á, að verðið á rafmagninu sjálfu skuli vera hið sama hvar á landinu sem er, hversu mikill tilkostnaður sem er við að koma rafmagninu þangað, m. a. af því, að í öðru tilfellinu er nokkuð fyrirsjáanlegt, hvaða fjárútlát er um að ræða, þar sem er um nýbyggingar og stofnun veitna að ræða, en í hinu tilfellinu er torvelt að reikna út, hversu mikinn bagga menn binda sér með slíkum ákvörðunum, en alveg ljóst, að hann hlýtur að fara mjög vaxandi, eftir því sem meira er leitt út í strjálbýlar sveitir á landinu. Hv. flm. vildi gera samanburð á niðurgreiðslu rafmagnsverðs og niðurgreiðslu á framleiðsluvörum bænda. Mér finnst þetta tvennt ekki sambærilegt, og ég er alls ekki sammála hv. flm. um það, að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum séu einhliða styrkur við neytendurna í landinu. Ég hygg, að þetta sé fullkominn misskilningur af hálfu hv. flm. Samkv. gildandi reglum um vísitöluuppbætur ætti kaupgjaldið í landinu að hækka af sjálfu sér, um leið og verðlagið á landbúnaðarafurðum hækkar. Ég vil ekki segja, að það vegi alveg þar á móti, en samkv. anda laganna a. m. k. ætti það nokkurn veginn af sjálfu sér að vera bætt launþegum upp í hækkuðu kaupi. Ég hygg, að það sanna í þessu sé, að ástæðan til niðurgreiðslna sé fyrst og fremst sú að reyna að spyrna gegn þeirri aukningu framleiðslukostnaðar á útflutningsvörum, sem mundi leiða af því, ef kaupgjaldið hækkaði til jafns við það, sem útsöluverðið á landbúnaðarvörum hækkaði, og jafnframt og ekki síður, og því ætti hv. flm. ekki að gleyma, til þess að auðvelda og tryggja sölu á landbúnaðarafurðum innanlands, því að það er honum vel kunnugt um, að eftirspurnin eftir slíkum vörum og kaup almennings á þeim er að verulegu leyti við það bundið, hvert verðlag er á vörunum, og þarf ég ekki að rökstyðja það nánar. Ég hygg því, að það sé mjög rangt að telja niðurgreiðslu á verðlagi landbúnaðarafurða einhliða styrk til launþega og neytenda í landinu; því fer að minni hyggju víðs fjarri, að svo sé. Hv. flm. viðurkenndi, sem mér þótti vænt um, að að nokkru leyti mætti jafna saman húsaleigu og gjaldi fyrir rafmagn að því er það snertir, hver áhrif það hefði á afkomu þeirra, sem kaupa þessar nauðsynjar. Hins vegar vildi hann draga í efa, fannst mér, að svo mikið misræmi væri í húsaleigugreiðslum í landinu sem ég taldi í minni ræðu. Hann sagði, að húsaleigan væri að verulegu leyti ákveðin í hlutfalli við tekjur manna og gjaldgetu. Ég hygg, að þetta sé hinn mesti misskilningur. Mér er kunnugt um það, að margt lágtekjufólk hér í Rvík og víðar í kaupstöðum býr við hin herfilegustu kjör að því er snertir húsaleigu fyrir þær íbúðir, sem það neyðist til að nota. Það er einfaldlega, hygg ég, á flestum þessum stöðum framboð og eftirspurn, sem ræður verðinu, og eins og nú er, er eftirspurnin eftir húsnæði margfalt meiri en framboðið, og það nota húseigendur sér yfirleitt. Hv. þm. taldi, að bændum væru víða færðar til tekna framleiðsluvörur þeirra, sem þeir notuðu á eigin heimilum, með hærra verði en sambærilegar vörur, sem seldar væru. Mér kemur þetta furðulega fyrir eyru, ég verð að segja það, en skal ekki um það þræta við hann, að þessa finnist kannske einhver dæmi. En það breytir ekki því, sem er aðalatriðið í sambandi við þetta mál, sem hér er til umræðu, að þrátt fyrir þetta, þó að rétt væri það, sem hv. flm. segir, þá er þó það, sem kaupstaðabúar greiða fyrir þessar vörur, stórum hærra en það, sem framleiðendum sjálfum er reiknað það til neyzlu, eins og hann líka viðurkenndi, því að hann taldi, að það væri stórum meiri munur en æskilegt væri og jafnvel þyrfti að vera á milli útsöluverðsins á vörunum hér, sem neytendurnir greiða, og þess verðs, sem framleiðendurnir, bændurnir, fá heim fyrir afurðir sínar. Hann sagði, að það væri ekki bændanna sök, að þessi munur væri svona stór, óeðlilega stór. Ég hef aldrei sagt neitt slíkt, að það sé þeirra sök, en þá er að snúa sér að því að draga úr þessum mismun, fá hann niður í það, sem eðlilegt væri og óhjákvæmilegt að taka til þess að koma vörunum frá framleiðendum til kaupenda. Ég skal ekki fara lengra út í að ræða þetta mál, sem hér liggur fyrir, því að til þess gefst tilefni síðar, en vildi aðeins vekja athygli á þessu í sambandi við ummæli hv. flm.



Herra forseti. Á Hólmavík gerðist fyrir fáum árum sá atburður, að mæðiveiki kom upp í fé þar skömmu eftir að fjárskipti höfðu farið fram á þeim slóðum. Þetta þóttu váleg tíðindi, sem vonlegt var, og drógu um skeið mjög úr vonum manna um það, að takast mætti að útrýma mæðiveiki með fjárskiptum. Ef ég man rétt, var öllu fé slátrað í þorpinu, og virtist hafa tekizt að hefta útbreiðslu veikinnar að því sinni. Varð nú hvergi vart mæðiveikieinkenna um hríð í þeim héruðum, þar sem fjárskipti höfðu farið fram. En á s.l. sumri fundust á bæ einum í Stafholtstungum í Borgarfirði, að talið var, einkenni byrjandi mæðiveiki. Og í lok septembermánaðar s.l. var frá því skýrt í blöðum og útvarpi, að á bænum Hólum í Hvammssveit í Dalasýslu hefði verið slátrað kind, sem virtist hafa öll einkenni þeirrar tegundar mæðiveiki, sem kölluð er þurramæði. Fáum dögum síðar bárust fregnir af því, að á tveimur öðrum bæjum í Dalasýslu hefðu fundizt kindur, sem veikar voru af mæðiveiki. Voru hinar sjúku kindur allar fjögurra vetra gamlar, en sjö ár munu hins vegar vera liðin síðan fjárskipti fóru fram á þessu svæði. Loks hefur nú alveg nýlega orðið vart mæðiveiki í kind á bænum Hlíð í Hjaltadal í Skagafirði. Ekki þarf mörgum orðum að því að eyða, hve uggvænleg þessi tíðindi eru. Þau héruð, sem hér um ræðir, byggja flest afkomu sína að mjög verulegu leyti á sauðfjárrækt. Margir bændur munu enn í allmiklum skuldum vegna niðurskurðar og fjárskipta, en voru hins vegar á góðum vegi með að rétta við, hefði allt gengið áfallalaust. En nú virðist það blasa við fólki í þessum héruðum, að bústofn þess sé öðru sinni í hættu. Og bændur víðs vegar um land hljóta að óttast það, að mæðiveiki geti blossað þar upp, þótt mörg ár séu liðin frá fjárskiptum. Þar eð ég veit, að fjöldi bænda bíður eftir svari við því, hvaða ráðstafanir nú verði gerðar til að freista þess að vinna bug á mæðiveikinni, hef ég leyft mér að beina til hæstv. ríkisstjórnar eftirtöldum spurningum: 1) Hve víða er talið, að mæðiveiki hafi komið upp að nýju eftir fjárskipti? 2) Hvaða ráðstafanir hyggjast ríkisstj. og sauðfjársjúkdómanefnd gera til að stemma stigu við veikinni? Ég sé ekki þörf á að fara um fsp. fleiri orðum að svo stöddu, en vænti þess, að hæstv. landbrh. svari fsp. þessari.



Herra forseti. Þessari fsp. varðandi mæðiveiki og útbreiðslu hennar frá hv. 8. þm. Reykv. á þskj. 68 vil ég nú svara nokkrum orðum, eftir því sem unnt er á þessu stigi málsins. En það liggur í hlutarins eðli að seinni liðnum í fsp. verður ekki svarað fullnægjandi nú. Það er meira mál en það, að hægt sé að gera það, meðan á rannsókn stendur um það, sem upp hefur komið í þessum málum nú síðustu vikurnar. Ég tel, að það muni vera heppilegast til þess að gefa hv. alþingismönnum nokkurt yfirlit yfir það, sem gerzt hefur í þessum málum, að birta hér skýrslu frá sauðfjársjúkdómanefnd, sem er dags. 19. okt. og kom í mínar hendur 20. okt., eða fyrir örfáum dögum, um þetta mál. Annars skal ég geta þess, áður en ég kem inn á skýrsluna sjálfa, af því að þar er ekki getið um það, held ég, að það kom upp nokkur ótti um það, að vart hefði orðið við þurramæðitilfelli í sauðkind á einum bæ í Stafholtstungum í fyrrahaust eða s. l. vetur, - ég man nú ekki, hvort það var komið fram á vetur, - og varð þetta til þess, að féð var einangrað á þeim bæ og drepið svo allt niður í haust og rannsakað, og þá kom í ljós, að engin kind var með nein einkenni þessarar veiki þá, þannig að það virtist, ef þarna hefði verið um þurramæðitilfelli að ræða, að þetta hefði verið eina kindin á bænum, og varð það til þess, að menn sáu ekki ástæðu til að gera frekara í þeim efnum þar, enda hefur ekkert komið fram við rannsókn í sambandi við slátrun í þeirri sveit eða þar í nágrenni í haust, sem gaf nokkurt tilefni til, að um ótta væri að ræða hvað þetta snerti. En að öðru leyti, hvað snertir fyrri lið fsp., vil ég hér leyfa mér að taka upp meginatriðin úr skýrslu sauðfjársjúkdómanefndar um þetta mál, sem er afhent, eins og ég sagði áðan, fyrir fáum dögum. Og þar stendur svo, - ég sleppi úr einstökum atriðum skýrslunnar til að stytta það, sem ekki er að mínum dómi neins verulegs virði í sambandi við upplýsingar hér: „Samkv. ósk yðar, hæstv. landbrh., vill sauðfjársjúkdómanefnd hér á eftir gera grein fyrir þeirri sýkingu af þurramæði, sem komið hefur fram í sauðfé nú í haust, og þeim ráðstöfunum, sem hún hefur gert og hyggst gera í tilefni af því. Þann 21. sept. voru send til rannsókna kindalungu frá Hólum í Hvammssveit í Dalasýslu. Tilraunastöðin á Keldum úrskurðaði þau sýkt af þurramæði. Var kindin, sem lungun voru úr, fjögurra vetra og var seld frá Valþúfu á Fellsströnd haustið 1952, en það haust var öllu fé bóndans þar fargað, allmörgu slátrað, en hitt selt, flest að Hólum og Skarfsstöðum í Hvammssveit, en auk þess nokkrar kindur á aðra bæi í nágrenni. Talið er af kunnugum, að allt féð á Valþúfu hafi verið vanhaldalaust allt frá fjárskiptunum 1947 og vel hraust þegar það var selt árið 1952. Í tilefni af sýkingartilfellinu í Hólum fór Guðmundur Gíslason læknir, sem er fræðilegur ráðunautur sauðfjársjúkdómanefndar og hefur verið það um mörg ár og þekkir því meira til þessarar veiki, útbreiðslu hennar og rannsóknar á henni, heldur en nokkur maður annar, vestur í Hvammssveit og skoðaði féð í Skerðingsstaðarétt og víðar, og við þá athugun fundust tvær grunsamlegar kindur frá Skerðingsstöðum og Skarfsstöðum, sem var þá strax slátrað, og reyndust þær báðar sýktar. Önnur þeirra var keypt frá Valþúfu árið 1952. Þessi tilfelli bentu undireins til þess, að sýkingin stæði í sambandi við féð frá Valþúfu, og ákvað n. þá þegar að láta slátra öllu fé, sem til næðist og selt hafði verið frá þeim bæ fyrir tveimur árum. Fór sú slátrun fram laugardaginn 2. okt. og skoðaði Guðmundur Gíslason læknir öll lungu fjárins. Reyndist sýkingareinkenni í lungum um 20 kinda af þeim 100 fullorðnum, sem slátrað var, en ekki voru sýnileg veikindaeinkenni nema á örfáum kindum, áður en þeim var slátrað. Að fengnum þessum upplýsingum, er í ljós komu við slátrun Valþúfufjárins, tók n. til athugunar, hverra úrræða væri helzt að leita, eins og komið væri. Kom þá fyrst til álita, hvort tiltækilegt væri að skera niður allt sauðfé í þessu fjárskiptahólfi nú í haust. Takmörk þess að sunnan eru við girðingu úr Hvammsfirði yfir Laxárdalsheiði og í Hrútafjörð, en að norðan úr Gilsfirði í Bitrufjörð. Fjártala mun nú vera í þessu hólfi 25–30 þúsund. Féð er yfirleitt vel hraust og afurðamikið og ekki líkur til, að stór vanhöld komi fram í því á næsta ári. Engin líflömb eru fáanleg í haust, og taka mun það a. m. k. tvö ár að fullnægja svæðinu með líflömb, miðað við það, sem fáanlegt er af lömbum í þeim hluta Vestfjarða, sem ráðlegt þykir að taka lömb frá. Í þessu sambandi má og geta þess, að fjárskipti yrðu ekki framkvæmd nú nema með miklu hærri bótum en gilt hafa, þar sem féð gefur fullan arð. Má gera ráð fyrir, að fjárskipti í þessu hólfi mundu kosta ríkissjóð 12–15 millj. kr., og er þá gert ráð fyrir fjárleysi í eitt ár og að nokkru annað ár. Þó mundu fjáreigendur ekki fá tjón sitt bætt að fullu, miðað við affallalítinn fjárstofn. En þótt ekki væri horft í kostnaðinn, ber á það að líta, að eftir þetta sýkingartilfelli, svo og annað í Skagafirði, sem síðar verður getið í þessari skýrslu, ríkir meiri óvissa en áður um árangur fjárskipta yfirleitt eða á hvern hátt hægt er að framkvæma þau með fullkomnu öryggi. Nú eru liðin um sjö ár frá fjárskiptum í þessu hólfi, og nú fyrst kemur í ljós, að þau hafa ekki borið tilætlaðan árangur, hver sem orsökin er. Má því við öllu búast á næstu árum í þeim héruðum, þar sem skemmri tími er liðinn frá fjárskiptum. Er þessi langi tími, sem líður þar til veikin kemur í ljós, lítt skiljanlegur almenningi, þótt fræðilega kunni að vera mögulegt að skýra hann. En að öllu þessu athuguðu getur n. ekki mælt með allsherjar niðurskurði í hólfinu að svo stöddu. Hefur hún tekið þá afstöðu að láta slátra öllu sauðfé á bæjum, þar sem sýkingar verður vart, láta fylgjast vel með fénu í haust og vetur og tryggja enn betur einangrun hólfsins næsta vor og sumar og sjá, hverju fram vindur. Á þann hátt álítur n. að hægt sé að draga úr útbreiðslu veikinnar innan hólfsins og því nær útiloka smithættu fyrir aðliggjandi héruð. Þá hefur n. ákveðið að reyna að láta hafa uppi á þeim kindum, sem fluttar voru sem lömb frá Valþúfu haustið 1950 og 1951 í sambandi við fjárskipti í hólfið sunnan Laxárdalsgirðingar, láta slátra þeim og rannsaka lungun. Niðurskurður hefur nú farið fram á fé frá þeim þrem bæjum í Hvammssveit, sem aðallega fengu Valþúfuféð 1952, það eru bæirnir Hólar, Skerðingsstaðir og Skarfsstaðir, alls um 340 kindur á þessum þremur bæjum, þ. e. a. s. fullorðnar, auk lamba, og er talið, að greinileg þurramæðieinkenni hafi fundizt í 15 þeirra og ógleggri í sextán. En auk þessara bæja hefur við slátrun Valþúfufjárins fundizt sýking á þrem öðrum bæjum, þ. e. Breiðabólstað á Fellsströnd, Víghólsstöðum og Fjósum í Laxárdal. Miklar líkur eru og taldar fyrir sýkingu í Rauðbarðaholti, þótt það sé ekki að fullu sannað. Þess má geta, að hreppsnefnd Fellsstrandarhrepps hefur mótmælt niðurskurði fjárins á Breiðabólstað á þeim forsendum, að féð þar virðist allt heilbrigt, svo og hinu, að þýðingarlaust muni vera að farga á einstökum bæjum, sökum þess að samgangur fjár milli margra bæja sé mikill á þessu svæði.“ Þá kemur hér annar kafli um tilfellið í Skagafirði í sömu skýrslu, og segir um það þannig: „Þann 9. þ. m. komu til rannsókna lungu úr fjögurra vetra kind frá Hlíð í Hjaltadal í Skagafirði. Reyndust þau með greinilegum einkennum þurramæði. Það höfðu sézt vanþrif á kind þessari s.l. vetur, en skánað við aukið fóður og virtist alheilbrigð við rúning í vor. Ekkert hafði heldur séð á henni í haust, en við snöggan sprett hafði hún yfirbugazt og var þá slátrað. Sauðfjársjúkdómanefnd ákvað þegar að láta slátra fénu í Hlíð, og var það gert laugardaginn 16. þ. m. Guðmundur Gíslason læknir var við slátrunina og skoðaði öll lungun. Greinileg þurramæðieinkenni komu fram í einum lungum, og hann telur, að önnur hafi verið grunsöm. En að öðru leyti sáust engin einkenni á fénu eða lungunum. Niðurskurður á þessu svæði fór fram 1949 og lömb flutt þangað 1950 vestan úr Strandasýslu. Er sýkingartilfelli þetta helzt sett í samband við lambaflutning úr Hólmavíkurhreppi, en þar varð vart við þurramæði haustið eftir að flutningar þessir fóru fram. Guðmundur Gíslason læknir leggur til, eftir að hafa kynnt sér samgang fjár og aðstöðu í Hjaltadal, að fargað verði fé á tveimur bæjum öðrum en Hlíð, þ. e. Kálfsstöðum og Kjarvalsstöðum. Nefndin hefur ekki enn tekið ákvörðun um, hvort það verði gert.“ Þetta er það, sem ég tel ástæðu til að lesa upp úr þessari skýrslu sauðfjársjúkdómanefndar frá 19. okt. Ég vil aðeins skjóta því hér inn í, - það er ekki víst, að öllum hv. alþm. sé það ljóst, - að þessi svonefnda mæðiveiki er tveir aðgreindir sjúkdómar, sem ekkert eiga skylt að því leyti, að þeir koma fram með sínum einkennum hvor um sig og eru að ýmsu leyti sérkennilegir. Önnur er hin svonefnda votamæði, sem ekki hefur orðið vart nokkurs staðar eftir fjárskiptin, og hin er þessi svonefnda þurramæði, sem hér hefur orðið vart við í þessum tveimur héruðum, sem ég nú hef lýst. En það, sem veldur mestum erfiðleikum með hana, er, að þetta er óþekktur sjúkdómur, sjálfsagt vírussjúkdómur, sem menn þekkja ekki og vita því í raun og veru ekki neitt, á hvern hátt hún getur borizt héraða á milli, og verður því raunverulega að vinna að nokkru leyti í þoku við þennan mikla vágest. Gerir það að sjálfsögðu allt erfiðara fyrir en ef sjúkdómsvaldurinn væri þekktur og hægt væri á þann hátt að kljást við hann. Ég ætla aðeins að geta þess, að í tilraunastöðinni á Keldum hafa þeir nú um fleiri ár verið með rannsóknir varðandi þessa sýki og m. a. um það, hvort hægt væri að þræða það, á hvern hátt hún flyttist. Þeir telja þeim rannsóknum ekki komið það áleiðis enn, að rétt né hægt sé að gefa neitt út um það, sem gæti orðið að gagni á þessu stigi. Þess vegna er það ekki gert. En ýmislegt bendir til, að þar sé kannske verið á einhverju spori um það, að einhverju leyti a. m. k. hvernig sýki þessi getur flutzt frá einni kind til annarrar, með hverju hún getur flutzt og fleira í sambandi við þetta. Ég skaut þessu aðeins inn hér, án þess að það sé í raun og veru ástæða til að fara um það fleiri orðum nú, því að það er ekki hægt að segja frekar um þetta. Strax eftir að ég fékk þessa skýrslu, 20. okt., ákvað ég í samráði við ríkisstj. að hafa þann hátt á þessu máli, vegna þess hvað stórt það er, þ. e. a. s. tilfellið þarna í Dalahólfinu, að málið skyldi fyrst rætt með landbúnaðarnefndum Alþingis, sauðfjársjúkdómanefnd og aðalráðunaut hennar. Guðmundi Gíslasyni. áður en fullnaðartillögur kæmu fram frá sauðfjársjúkdómanefnd. En þessar till. sem felast í þeirri skýrslu, sem ég nefndi áðan, eru í raun og veru frekar bráðabirgðatillögur og urðu því vitanlega að breytast og verða ákveðnari. Það var síðan fundur hér fyrir fáum dögum eða strax eftir þetta, bæði sameiginlegur fundur landbúnaðarnefnda og sauðfjársjúkdómanefndar og svo síðar héldu landbúnaðarnefndirnar fund með sér um málið. Það var ekki full eining í landbúnaðarnefnd um niðurstöðurnar, þannig að það var skilað tveimur álitum frá nefndinni, meiri- og minnihlutaáliti, sem ég á þessu stigi ætla ekki að fara inn á, en ég lét strax ganga til sauðfjársjúkdómanefndar, um leið og það lá fyrir. Og á grundvelli þess, sem þar kom fram frá landbn., hefur svo sauðfjársjúkdómanefnd skilað nýrri skýrslu um málið, sem ég meðtók í gær, og er n. sammála um þær niðurstöður. sem þar eru. Þessi skýrsla eða skýrslur bæði frá landbúnaðarnefndum og sauðfjársjúkdómanefnd eru nú til meðferðar í ríkisstjórninni, en eins og gefur að skilja, er ekki búið að ganga frá neinni niðurstöðu þar enn, og þess vegna get ég ekki skýrt frá því nú og tel ekki rétt að gera það fyrr en ríkisstj. hefur kynnt sér málið betur og komið sér niður á till. í því, - eða ég, sem þetta mál náttúrlega heyrir nú undir í ríkisstj., - en ég tel málið það stórt, að það sé sjálfsagt, að ríkisstj. öll hafi um það að fjalla, áður en fullnaðarákvörðun verði tekin. Ég skal aðeins geta þess, að í framhaldi af því, sem segir í skýrslunni frá 19. okt., hefur verið haldið áfram að slátra á þeim bæjum í Dalasýslu, sem vitað var að voru eitthvað sýktir. Nú mun vera búið að slátra þar á einum 8 eða 9 bæjum, og það er verið að slátra enn þá. Í gær og í dag er verið að slátra þessu fé. Þetta er jafnóðum rannsakað, eins og gefur að skilja, og á þann hátt leitað upplýsinga um það, á hvern hátt þessu skuli mætt að lokum. Það er búið að slátra fénu í Hlíð í Hjaltadal, eins og fram kom í skýrslunni áðan. Auk þess hefur verið ákveðið að slátra á tveimur bæjum öðrum, sem Hlíðarféð sérstaklega gengur með, en þar hagar svo til, að það er einkennilega lítill samgangur af mörgum bæjum við Hlíðarféð, og ef engrar sýki gætir í fé frá þessum tveimur bæjum, sem þarna er um að ræða, þá eru a. m. k. afar miklar vonir til þess, að hér hafi verið um einstakt tilfelli að ræða, en ekki neitt almennt. En allt verður þetta náttúrlega að vera með spurningarmerkjum, eins og gefur að skilja. Ég heid nú, að ég sjái mér ekki fært á þessu stigi málsins að gefa frekari upplýsingar um málið. Ég tel, að ég hafi hér að fullu, eftir því sem hægt er, svarað fyrri lið fsp. um það, hve viða mæðiveikin hafi komið upp eftir fjárskipti nú síðast. Ég er ekki að rekja það, sem hefur gerzt fyrir mörgum árum í þessu sambandi. Það, sem nú er stærsta atriðið í þessu máli, er að fylgjast sem bezt og ýtarlegast með gangi veikinnar og haga aðgerðum í samræmi við það. Um síðari liðinn get ég ekki sagt að þessu sinni, hvaða ráðstafanir ríkisstj. og sauðfjársjúkdómanefnd munu gera til að stemma stigu við veikinni. Ég hef þegar lýst þeim ráðstöfunum, sem verið er að gera, en hvað langt verður gengið, eftir að ríkisstj. hefur kynnt sér þær till., sem nú liggja fyrir, kann ég ekki neitt um að segja á þessu stigi málsins. Það mun liggja fyrir innan fárra daga, og mun þá að sjálfsögðu vera hægt fyrir hv. alþm. að fá upplýsingar um það, annaðhvort beint frá því ráðuneyti, sem með þetta hefur að gera, eða þá með skýrslu hér í þinginu, ef þess skyldi verða óskað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svör þau, sem hann hefur gefið við fsp. minni, og þá fróðlegu skýrslu, sem hann hefur hér gefið um það, hvernig þetta mál horfir við nú í dag. Ég hygg, að það sé öllum ljóst af þessari skýrslu, hafi þeim ekki verið það áður, að hér er um mikið og mjög alvarlegt vandamál að ræða og veruleg vá fyrir dyrum, ef mæðiveikin tekur nú að gjósa upp á hverjum stað á fætur öðrum, þar sem fjárskipti hafa farið fram, jafnvel fyrir mörgum árum. Það er að ýmsu leyti eðlilegt, að menn séu ekki á fyrstu vikum eftir svona atburði búnir að gera það fyllilega upp við sig, til hve róttækra ráðstafana sé nauðsynlegt eða skynsamlegt að grípa, og er ég því ekkert hissa á því, þótt ekki hafi fengizt fullnægjandi svör við síðari lið fsp. minnar. Það er þó öllum ljóst, að ráðstöfunum í þessu efni verður að flýta; málið er þannig vaxið, að það þolir ekki langa bið, og fróðlegt hefði vissulega verið að fá að heyra um helztu till. og álit hinna fróðustu manna um það, hvað gera beri. Ég vil ekki hætta mér langt út í að fjalla um það, hvað eigi að gera í þessu máli. Þó virðist það augljóst hverjum leikmanni, að eitt hið allra brýnasta og nauðsynlegasta er að bæta og hressa við allar girðingar á milli sauðfjárhólfa og jafnvel taka til athugunar, hvort ekki háttar þannig til, að hægt sé án stórkostlegs kostnaðar að skipta stórum hólfum í tvö eða fleiri. Það er án efa þýðingarlaust að tala um orðna hluti, ýmsar framkvæmdir þessara mála á liðnum árum, t. d. í sambandi við fjárskipti. Þó vil ég ekki ljúka þessum orðum án þess að láta í ljós þá skoðun, að ákaflega óvarlegt virðist leikmanni það, þegar fjárskipti fara fram, að taka féð inn sama haustið og niðurskurður hefur farið fram, en þetta hefur verið gert í ýmsum héruðum. Það er að vísu ákaflega eðlilegt, að bændur gætu illa sætt sig við það, sérstaklega í sauðfjárhéruðunum, að vera sauðlausir heilt ár, en þó hefði það vissulega verið betra en að fá mæðiveikina yfir sig aftur, ef hægt hefði verið að komast hjá því með því að hafa héruðin eitt ár sauðlaus. Hefði þá að sjálfsögðu verið skylda hins opinbera að gera sérstakar ráðstafanir í sambandi við þau héruð, þar sem svo var ástatt um, og má í því efni benda á það, að í öllum héruðum landsins og sveitum eru mjög mörg óleyst verkefni, sem hið opinbera hlýtur að láta leysa af höndum á nálægum tíma, vega- og brúargerðir o. s. frv., og hefði að sjálfsögðu verið eðlilegt, að sérstakar, verulegar fjárveitingar hefðu runnið til viðkomandi héraða til þess að auka atvinnu við slík störf. En það þýðir ekki að ræða mikið um þessa liðnu hluti. Hins vegar tel ég ekki nema gott, að fengizt hefur nú skýrsla um það, hvernig þessi mál standa, þó að ég hafi að vísu leyft mér að vænta þess, að frekari upplýsingar lægju nú fyrir um það, hvaða ráðstafanir talið er skynsamlegt og eðlilegt að gera.

mælti forseti (JörB): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf : „Reykjavík, 27. okt. 1954. Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Birni Ólafssyni, 3. þm. Reykv.: „Sökum þess að ég mun verða fjarverandi um 3–4 vikna skeið, óska ég þess, að varamaður taki sæti í minn stað á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Kjörbréf varaþingmanns, frú Kristínar Sigurðardóttur, hefur áður verið samþykkt. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Samkv. þessu tekur frú Kristín Sigurðardóttir sæti á þingi.