Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Hv. síðasti ræðumaður lauk máli sínu með því, að það væri fullkomið hnefahögg í andlit fiskeigenda í landinu að leggja hálfa millj. til ráðstöfunar til viðreisnar sjávarútveginum, ef féð væri látið til fiskimálanefndar. Mér skildist, að hann mundi því greiða atkv. gegn þessu frv. Hv. þm. Snæf. sagði í ræðu sinni í gær ekki alveg það sama, því að hann var miklu gætnari í orðum heldur en hv. 6. þm. Reykv., en hann taldi þó, að megingalli frv. væri sá, að fiskimálan. væri ætlað að fjalla um þær aðgerðir, sem ráðgerðar eru. Hann sýndi enga viðleitni til að finna þeim orðum sínum stað, að n. væri ekki til þess trúandi. Það mun hinsvegar hv. 6. þm. Reykv. talið sig hafa gert í sinni ræðu. Hinsvegar tel ég, að það, sem hann bar þar fram í þessu efni, sýni einmitt, að slíkar mótbárur sem þessar hafi við engin rök að styðjast. Hv. þm. sagði réttilega, að fiskimálanefnd hefði eytt því fé, sem hún hafði fengið til ráðstöfunar. En ég hygg, að ekki geti verið skiptar skoðanir um, að til þess hafi verið ætlazt, að hún notaði það fé, en legði það ekki í sparisjóðsbók. Það segir sig líka sjálft, að því aðeins þarf að leggja fram fé af alþjóðar sjóði til tilrauna og nýbreytni, að ekki er fyrirfram vitað um árangurinn, og það er ekki heldur veitt fé í tilraunaskyni til þess, sem fyrirfram er tryggður gróði af, því þá væri óþarft að leggja fram fé úr ríkissjóði eða skipa sérstaka n. til að annast um framkvæmdirnar, því þá væru margir fúsir til að leggja fram fé til þess, ef þeir ættu víst að fá það aftur, sérstaklega ef um gróða væri að ræða. Verkefni n. hefir verið að gera ýmsar rannsóknir og tilraunir, sem ekki var fyrirfram vitað um, hvern árangur mundu bera, og það hljóta allir menn með heilbrigða skynsemi að sjá, að til slíkra tilrauna og rannsóknarstarfsemi hlýtur að þurfa mikið fé. Að sjálfsögðu má deila um ýmsar aðgerðir n., eins og kvikmyndatökuna, sem hv. þm. kallaði kvikmyndatöku af samkvæmislífinu á Hótel Borg, sem ég hygg, að sé ekki rétt. Það ber að játa, að þetta hefir mistekizt, en til þess voru fengnir menn, sem ég hygg, að af sjálfstæðismönnum hafi verið taldir prýðilega til þess fallnir, t. d. Guðmundur Kamban  Það er rétt, að á sendingum á freðnum fiski til Ameríku og Póllands hefir orðið tap, en a. m. k. sendingarnar til Póllands hafa þó orðið til þess, að síðar var hægt að selja verulegt magn af freðfiski til Póllands án taps. Um Ameríkumarkaðinn er það að segja, að hann var ekki eyðilagður fyrir glópsku fiskimálan., eins og andstæðingar hennar vilja láta í veðri vaka, heldur reyndust upplýsingar um sölumöguleika óáreiðanlegar, veðrátta var óhagstæð, og fleira kom til greina. Sölumöguleikar fara mjög eftir því, hvað mikil þurrð er þar á fiski vetrarmánuðina, þegar vötn eru frosin. En þegar fiskurinn héðan kom vestur, vildi einmitt svo til, að snemma voraði og að mikið var til af fiski frá árinu áður. Hvort þessum sendingum til Ameríku verður haldið áfram, er óráðið, en það yrði þá á annan hátt en hingað til, smærri sendingar. Það voru fleiri en fiskimálan., sem höfðu von um það síðastl. vetur, að selja mætti frosinn fisk til Ameríku. Ég hygg, að maður nákominn hv. 6. þm. Reykv., Jón Auðunn Jónsson, hafi sótt til fiskimálan. um að mega flytja til Ameríku 400 tonn af freðnum fiski. Fiskimálan. mun hafa veitt leyfið, en sjálf sendi hún þangað ekki nema 100–150 tonn. En hversu mikið Jón Auðunn notaði af leyfinu, veit ég ekki, en held, að honum hafi ekki tekizt salan betur en fiskimálan. Hv. þm. segir, að n. hafi ekki tekið upp neina nýbreytni, heldur aðeins notað gamlar aðferðir, sem aðrir hafi byrjað á. Þetta er rangmæli hjá hv. þm. Hann veit, að t. d. karfavinnsla, rækjuniðursuða, hraðfrysting á fiski og harðfiskverkun var alls ekki stunduð af útgerðarmönnum fyrr en fiskimálan. kom til sögunnar, en þessir útflutningsliðir hafa aflað landsmönnum verðmæta, sem svarar um 3 millj. kr. hvort árið tvö síðastl. ár. Þá vísaði hv. þm. til vitnisburðar fiskeigenda í till, sem hann bar fram á fundi S. Í. F. og þar var samþ., þess efnis, að útvegsmenn lýstu vantrausti á fiskimálan. Ég vil bara segja það eitt, að allan þann tíma, sem fiskimálan. hefir starfað, hefir verið haldið við látlausri pólitískri ofsókn á hendur henni. Þess hefir ekki verið svifizt að reyna að spilla árangrinum af starfi hennar. En enginn getur neitað því, að verkefni fiskimálan. eru mikilsverð fyrir framtíðarmögnleika sjávarútvegsins íslenzka og þess vegna er óverjandi sú látlausa rógburðarherferð, sem farin hefir verið á hendur henni og hefir torveldað henni störfin. Og þrátt fyrir þetta hefir verið gott samstarf með n. og miklum hluta útgerðarmanna. Hv. þm. Snæf. sagði í gær, að óþarft væri að ætla fiskimálan. fé til ráðstöfunar til niðursuðufyrirtækja, þar sem S. Í. F. hefði samþ. að lána varasjóð sinn í sama skyni. Hv. þm. benti á, að ástæða væri til að fara varlega í þessu efni, og að hæpið væri, hvort rétt væri að byggja fleiri niðursuðuverksmiðjur en þegar eru til. Fyrst væri að tryggja, að þær gömlu hefðu nóg verkefni. Ég get verið hv. þm. sammála um þetta. Það er órétt, sem blöð sjálfstæðismanna gera, að telja fólki trú um, að svo og svo miklum hluta af fiski landsmanna sé hægt að breyta í niðursuðuvörur og selja þannig. Slíkt verður ekki gert nema á löngum tíma. Hinsvegar er það mikilsvert atriði að fá sem fjölbreyttastar vörur til útflutnings og viðskipti við þá, sem kjósa niðursoðinn fisk. Veð tilliti til þeirrar varfærni, sem hv. þm. Snæf. talaði svo mikið um, verð ég að segja, að mér finnst, að ýms verkefni hefðu legið nær sölusambandinu en að byggja niðursuðuverksmiðju, þar sem fyrirsjáanlegt var, að á þinginu yrðu gerðar ráðstafanir til að efla þann iðnað. S. Í. F. stæði nær að reyna að taka upp meiri fjölbreytni í sölu á söltuðum fiski. Ég veit ekki, hvort sölusambandið hefir reynt að athuga sölumöguleika fyrir beinlausum fiski beint til neytenda. Mér er sagt, að vestanhafs sé mikið af saltfiski selt þannig. Fiskinum er pakkað í litla trékassa með ákveðinni vigt, og neytendum líkar hann ágætlega og borga meira verð fyrir hann en venjulegan saltfisk. Danir og Færeyingar eru nú að gera slíkar tilraunir með færeyskan fisk. Einnig mætti reyna að selja fiskinn í flögum, en taka burt ugga og þunnildi. Það mundi líka spara flutningsgjöld að senda fiskinn út á þann hátt. En mér er ekki kunnugt um, að S. Í. F. hafi nokkuð um þetta hugsað, og er það þó nær þeim en að gangast fyrir byggingu niðursuðuverksm., sem - eins og ég sagði áðan - var vitanlegt, að fram kæmu um till. á Alþ. Mér er jafnvel ekki grunlaust um, að ástæðan til þessarar áhugasemi S. Í. F. hafi ekki verið sú, að þetta verkefni væri svo mjög aðkallandi, heldur hin, að S. Í. F. hafi viljuð komast fram fyrir fiskimálan. í þessu máli, ekki sízt eftir að ég heyrði ræðu hv. þm. um þá miklu varfærni, sem hér þyrfti að sýna. Þá kom hv. þm. að því atriði frv., sem lýtur að styrk til að kaupa nýtízku togara. Hv. þm. taldi, að Alþfl. hefði allmjög lækkað seglin. Fyrst hefði hann viljað ríkis- og bæjarútgerð með 10 togurum, síðan hefðu þeir viljað 6 togara, en nú væru togararnir komnir niður í 2. Hv. þm. þótti ég vera furðu „mjögsitjandi“, að geta setið undir þessu öllu. En ef ég léti af mínum „mjögsitjanda“, væru þá líkur til, að við fengjum fleiri togara? Annars vil ég segja um þessa 6 togara, að hv. þm. á þar að tala við meiri hl. bæjarstj. Rvíkur, og mér finnst sennilegt, að hann hafi gert það. Ég hefi ekki séð minnstu viðleitni frá bæjarstj. Rvíkur til þess að styðja á nokkurn hátt togaraútgerðina hér. En það segir sig sjálft, að minni hl. getur þar engu um orkað. Það er í mesta lagi, að till. frá honum sé vísað til bæjarráðs eða einhverrar nefndar, og þar með eru till. sofnaðar. Ég vil spyrja hv. þm. Snæf., hvort hann vill veita mér liðsinni til að styrkja af opinberu fé rekstur togaraútgerðar með nýtízku skipum og tækjum undir tryggu fyrirkomulagi. Hv. þm. telur, að ef þessi ákvæði verða samþ., muni lítið fé verða eftir til annara framkvæmda fiskimálasjóðs. Um það má náttúrlega deila. Tekjur hans eru áætlaðar 40 þús. kr. árlega úr ríkissjóði og allt að 120 þús. kr. í gjald samkv. eldri l. Aðrar tekjur má gera ráð fyrir, að séu um 20 þús. kr. Þarna eru þá 540 þús. kr. Það liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um, hvað skipin mundu kosta, en mér finnst, eins og hv. þm. snæf., ekki ráðlegt að áætla minna en 700 þús. kr. hvort skip, eða 1400 þús. kr. bæði. Styrkur úr sjóðnum yrði samkv. því um 175 þús. kr. á hvort skip, og er gert ráð fyrir að greiða hann á 2 árum. Ætti sjóðurinn þá að eiga eftir 350–370 þús. kr. Ég skal játa, að þetta er ekki mikið en til viðbótar efir fiskimálasjóður undanfarið styrkt ekki fá frystihús með lánum til þess að fá sér frystitæki, og samkv. frv. falla þau frystihús undir ákvæði l., og er þá hægt að breyta þeim lánum, sem þau hafa fengið í styrki. En eftir fyrstu 2 árin þyrfti ekki lengur að draga þær upphæðir frá öðru starfsfé fiskimálasjóðs. Ég skal játa að það væri æskilegt, að meira fé væri fyrir hendi, en ég tel þó, að koma megi við miklum stuðningi einmitt þar sem þörfin er brýn. Um það, hve erfitt sé að fá skip smíðuð á þessum tímum, má margt segja. Það er rétt hjá hv. þm. Snæf., að ýmsa skipasmíðastöðvar hafa gert samninga fram í tímann, en margar munu þó geta skotið inn smáskipum. Þetta hefir nokkuð verið athugað, og er ekki ósennilegt, að takist að leysa málið. En skipin yrðu ekki tilbúin fyrr en í fyrsta lagi næsta haust, eða jafnvel síðar. Ég vil ekki segja, að ekki verði mögulegt að finna skip, sem hægt er að kaupa, og er það athugunarefni. Hv. þm. telur ekki miklar líkur til, að hægt verði að fá 15% frá eigendum, en það yrði um 225 þús. kr. Um þetta skal ég ekki fullyrða, en tel, að sterkar líkur séu til þess, að þetta verði hægt. Hinsvegar væri æskilegt, að ríkisstj. og fiskimálan. væri heimilað að veita styrkinn, þó að ekki lánaðist að fá 15% frá eigendum og væri mér kært, ef hv. þm. vildi styðja það. Hv. þm. spurði, hvort hér væri um að ræða samvinnuútgerð eða ríkisútgerð. Ég hygg, að um hvorugt sé að ræða. Í frv. eru engin skilyrði um það, og ekki heldur um þjóðnýtingu. Það sem um er að ræða, er að tilraun sé gerð með fullkomlega nýtízku skipum til þess að fá úr því skorðið, hvort togaraútgerð með slíkum skipum getir svarað kostnaði. Hv. þm. talar alltaf um að togaraútgerðin sé rekin með tapi ár eftir ár. Það segir sig sjálft, að ef þetta er rétt, endar það bara á einn veg. Útgerðin verður að hætta. Það er því lífsnauðsyn að fá úr því skorið, hvort hægt er að reka togaraútgerð án taps. Ef það kemur í ljós, að hægt er að reka útgerðina með fullkomnustu tækjum svo að svari kostnaði, þá er það byrjun þess, að útgerð okkar vegni vel. Hv. þm. sagði, að það, að tala um nýtízku skip og nýtízku tæki, væri eiginlega bara orðafjas,skildist mér. Í raun og veru sé togaraflotinn nútímaskip. Hv. þm. gekk svo langt, að hann sagði að ef við hefðum nú okkar fyrsta togara, sem við fengum 1907, Jón forseta, yrði hann talinn sæmilegt skip. Mér er skylt að játa, að hv. þm. er kunnugri útgerð heldur en ég, en hér er annar maður inni, bróðir hv. þm., hv. þm. G.-K. sem ber ekki síður skyn á útgerðarmál en hv. þm. Snæf., og hann hefir tvisvar gefið þá lýsingu á togurunum, að þeir væru ryðkláfar og fúaduggur. Eru þetta nýtízku skip hv. þm. Snæf.? Ég skal játa að ég hygg þetta ofmælt há háttv. þingmanni G.-K., en hitt vita allir, að meiri hluti togaranna okkar er orðinn gömul skip og sum þeirra kannski ekki sérlega vönduð í upphafi. Sum skipin eru svo smá og afllítil að þau eiga erfitt með að toga á nægilega djúpu vatni til að fiska stöðugt. Sum skipin eyða meiri kolum en nýtízku vélar gera til að ná sama afli. Allt þetta veit hv. þm. sennilega betur en ég, auk þess sem allir vita að því eldri sem skip eru, því meiri er viðhaldskostnaður, enda veit hv. þm, að viðhaldskostnaður á sumum gömlum skipum er svo gífurlegur, að varla er að búast við að rekstur þeirra geti borið sig. Ég held, að það sé öfugmæli hjá hv. þm. Snæf., að íslenzki togaraflotinn sé svo góðu ástandi, að ekki sé ástæða til að fá ný og betri skip í hann. Ég teleinmitt brýna nauðsyn á að þessi tilraun sé gerð, til að fá úr því skorið, hvort togaraútgerðin getur borgað sig eða ekki, en ég tel engar líkur á, að einstakir menn eða félög fari að gera þessa tilraun. Hv. þm. talaði um, að þetta væri of áættusamt til þess, að einstaklingar færu að leggja í það fé, og reynslan hefir sannað, að svo er. Því verður þessi tilraun ekki gerð nema til hennar komi almenningsfé og þarna er svo mikið í húfi fyrir atvinnurekstur okkar, að ég tel það ekki áhorfsmál, að þessi tilraun sé gerð. hv. þm. bar því við, að ástæður sjávarútvegsins væru yfirleitt mjög slæmar, og get ég verið honum sammála um það, en hann verður að játa, að ríkissjóður hefir lagt mikið fram til að bæta ástæðurútvegsins frá því, sem áður var. Hv. þm. taldi til 3 atriði, sem væru völd að þessum vandræðum, og voru þar í fyrsta lagi aðgerðir ríkisvaldsins gagnvart útgerðarmönnum og útveginum í heild. Hv. þm. Ísaf. hefir svarað þessu og sýnt fram á, að það er fullkomið rangmæli. Engir skattar hafa verið hækkaðir á útgerðarfél0gunum í tíð núv. stjórnar, en aftur á móti lækkaðir mikið, og síðast nú er borið fram frv. um afnám útflutningsgjalds af saltfiski. Auk þess hefir í tíð núv. stj. verið varið meira fé til að styrkja sjávarútveginn beint og óbeint en nokkurn tíma hefir verið gert áður. Þá taldi hann næst gegndarlausar kröfur verkalýðsins um kaupgjald, og í þriðja lagi lokun eða takmörkun markaða, eða tap markaðslokun eða takmörkun markaða, eða tap markaðs fyrir íslenzkan saltfisk, og lauk máli sínu með því að heita á ríkissj og þá flokka, sem að henni standa, ef þeir vildu sjávarútveginum vel, að láta þá af ofsóknum sínum í garð sjávarútvegsins og veita honum hjálp til þess að sigrast á hinum tveimur öflunum. Ég veit ekki betur en að hv. þm. sé kunnugt um, að ríkisstj. hefir gert allt, sem hún hefir getað, til þess að draga úr lokun fiskimarkaðarins og opna nýja, og einnig mun honum kunnugt, að hún hefir unnið mikið að því að skapa möguleika fyrir sölu á íslenzkum vörum, enda hefir tekizt að selja mest allan fisk, sem veiðzt hefir þetta ár. Hvað viðvíkur aðstoð ríkisstj. til þess að sigrast á því atriði, sem eftir er, vil ég segja fyrir mitt leyti, að ég mun að mörgu öðru gæta áður en ég fer að vinna að því að lækka kaup sjómanna og verkamanna. Þá er ekki fleira, sem ég vildi taka fram að þessu sinni, en ég vil mæla með því við hv. d., að hún samþ. frv. í aðalatriðum eins og það liggur fyrir, og að sú hv. n., sem fær það til athugunar, vildi taka til athugunar þau tvö atriði, sem ég hefi minnzt á.

Sigurður Kristjánsson [frh.] : Út af ræðu hv. flm. þessa máls vildi ég bæta nokkrum orðum, við það, sem ég sagði í gær. Hv. flm. sagði, að eitt af höfuðatriðum frv. felist í þeim styrk, sem ætlazt væri til, að veittur væri úr fiskimálasjóði til nýtízku togara. Það mun vera svo, að þetta mun vera eitt af samningsatriðunum milli stjórnarflokkanna, alveg eins og það á sínum tíma var höfuðatriðið til skilnaðarins milli þessara flokka, sem leiddi til þingrofs, því að það var a. m. k. aðalatriðið 1 grg. ríkisstj. fyrir samningsslitunum, sem hún sagði, að orðin væru fyrir þingrofið, að flokkana greindi á um þjóðnýtingu á atvinnuvegunum, og þó sérstaklega á sjávarútveginum. Nú hafa þessir flokkar aftur tekið saman og eru byrjaðir á ný að stjórna landinu, sem þeir raunar aldrei hættu við, en þá hlaut þetta sýnilega að verða eitt af samningsatriðunum, og nú er á það að líta. hvernig flokkarnir hafa komizt frá því að semja um þá hluti, sem varð þeim að skilnaði nú fyrir rúmlega hálfu ári síðan. Hv. frsm. sagði, að ætlazt væri til, að byggðir væru tveir nýtízku togarar, og taldi Alþfl. hafa orðið að hafa forgöngu um þetta af þeirri ástæðu, að núv. togaraeigendur sinntu því ekki. Það er eðlileg ástæða til þess, að núv. togaraeigendur geta ekki bætt við sig skipum. Bæði er það, að togaraútgerð hefir ekki borið sig, eins og margsinnis hefir verið bent á, og það er varla þess að vænta, að menn auki mjög við þann atvinnuveg, sem annars er rekinn með tapi. Í annan stað er það vitað, að togaraeigendur eins og aðrir útgerðarmenn, eru búnir að eyða eigum sínum í að halda uppi togaraútg., til þess að bæði landslýðurinn, sem hyggir afkomu sína á þessari atvinnugrein, og ríkið, sem byggir á henni tekjur sínar, gæti haldizt við. En því fer mjög fjarri, að togaraeigendur séu því mótfallnir, að atvinnurekstur þessi verði látinn fylgjast með tímanum og sé á hverjum tíma rekinn með nýtízku aðferðum. Líklega er enginn atvinnurekstur hér á landi, sem sannar það sjálfur, að þeir, sem fyrir honum hafa staðið, hafa opin augun fyrir því, að atvinnurekstur þarf að vera rekinn með nýtízku tækjum, og það er ákaflega einkennilegt, að jafnframt því, sem sjávarútvegurinn er svo að segja eini atvinnureksturinn hér á landi, sem hefir komizt í það horf, að vera rekinn með nýtízku aðferðum, og þar af leiðandi í afköstum gert svo mikil afrek, sem kunnugt er, að það er einmitt þessi atvinnurekstur, sem hefir orðið fyrir látlausum ofsóknum af hendi ákveðins stjórnmálaflokks í landinu, Alþfl., flokks, sem þó þykist vera að sjá fyrir hag aðallega þeirra manna, sem hafa lífsuppeldi af þessum atvinnuvegi. Annars virðist þessi flokkur hafa fengið þá áminningu, sem hann þurfti, því að sú mikla skriða, sem féll af honum við síðustu kosningar, sýnir, að lýðurinn er sínum foringjum framar. Í þessu sambandi er hægt að færa fram sannanir fyrir, að útgerðarmenn eru alls ekki fallnir í neitt kyrrstöðuspor fram yfir það, sem fjárhagsörðugleikar þeirra hafa sett þá í. Það er vitað, að skammt er síðan einn útgerðarmaður hér á landi varð fyrir því óhappi, að missa togara, sem hann átti, og það er viðurkennt, að þessi útgerðarmaður vildi fá að verja tryggingarfénu til þess að festa kaup á nýtízku togara, en hann fékk það ekki. Ég hefi ekki heyrt getið um, að Alþfl. hafi látið það mál sig nokkru skipta, en ef hann hefir ekki spillt því, þá hefir hann þó a. m. k. ekki bætt fyrir því. Hann fékk ekki að gera það, sumpart af því, að féð mundi ekki hafa hrokkið, heldur hefði hann orðið að njóta einhvers atbeina lánsstofnana eða annara. En ég held, að þessi krafa um að færa atvinnureksturinn í nýtízkuhorf, hafi aldrei komið í neinni alvöru frá þeim mönnum, sem eru nú að burðast með þetta frv. Hún hefir komið frá útgerðarmönnum sjálfum, og það er eðlilegt, því að þeir hafa miklu meiri skilning á þessu. Ég skal ekki sakast um, þó að Framsfl. færði nú við þetta nýja brúðkaup Alþfl. þennan heimanmund. Hann er miklu minni en Alþfl. hafði upphaflega farið fram á, svo að segja má, að hvorir tveggja hafi orðið að ganga undir mjög eftirminnilegt jarðarmen. Mikið skal til mikils vinna, og þetta nýja samband er ekki of dýru verði keypt með því jarðarmeni. En ég efast stórlega um, að þessi heimanmundur verði að miklu í höndum brúðgumans. Í fyrsta lagi er, að það, sem áskilið er, að á móti komi, 15% af kaupverði togarans, það er óviðunandi, að sá, sem á að vera eigandi fyrirtækisins, eigi að leggja fram minna en styrknum nemur. Og þó það yrði fært upp í 25%, þá er ekki víst, að þau 50%, sem á vantaði, yrðu gripin upp. Ég er hræddur um, að það verði ekki á næstu árum, sem þetta léttir undir með atvinnulífinu í landinu. Hitt efast ég ekki um, að það fé, sem kemst í hendurnar á fiskimálanefnd, er hægt að kveðja í hinzta sinn fyrir árslok 1938, eftir því sem hún hefir verið afkastamikil að koma fyrir kattarnef því fé, sem henni hefir verið fengið til umráða. Ég skal ekki tefja tímann lengur í þetta skipti, en þó að ég geti lýst yfir, að ég er því fylgjandi, að leitað sé ráða til að koma þessum atvinnuvegi í nýtízku horf, þá tel ég ófarsvaranlegt að ætla af hinni litlu gjaldgetu ríkissjóðs, útgerðarmanna og fiskeigenda að henda hálfri millj. kr. meira í fiskimálanefnd, eftir þeirri reynslu, sem við höfum á því, hvernig hún fer með það fé, sem henni er trúað fyrir. Þar af leiðandi er þetta eitt nóg til að gera frv. gersamlega óviðunandi. Og þar að auki er það óskiljanlega frekt, ef löggjafarþingið leyfir sér að gefa fiskeigendum slíkt hnefahögg sem þetta, beint ofan í ályktanir og áskoranir þings allsherjarfélagsskapar þessara manna. Þetta álít ég ósæmilegt fyrir Alþingi að gera.



Það er æði margt í ræðum hv. andstæðinga minna, bæði í ræðu hv. þm. Ísaf. og hæstv. atvmrh., sem ég þarf að gera aths. við. Þeir töluðu báðir nokkuð líkt og voru með sömu svör til mín. Hv. þm. Ísaf. sagði, að ég hefði ekki ástæðu til að kvarta yfir, að ríkisvaldið léti ekki þessar styrkveitingar til sín taka, heldur réði fiskimálanefnd þeim. Svo er ákveðið í l. um fiskimálasjóð, að atvmrh. hafi með höndum fiskimálasjóð, og í 5. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. veiti lán úr fiskimálasjóði. Svo segir síðar í þessari sömu gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt, ef henta þykir, að fela fiskimálanefnd einni ýmsar framkvæmdir samkvæmt framanskráðu, eftir nánari fyrirmælum ráðherra“. Og það er þetta, sem hæstv. ráðh. hefir gert undanfarið, e. t. v. vegna annríkis sjálfs sin, eða, eins og sennilegra er, vegna ofríkis flokksbróður hans, hv. 3. þm. Reykv., að láta fiskimálanefnd einráða um þetta atriði. Það er þessi ástæða, sem ég gagnrýni og óska að verði breytt. Alþ. á aðgang að ráðh., en hefir enn ekki getað komið fram nauðsynlegri gagnrýni gegn hv. 3. þm. Reykv. og gerðum hans í þessum efnum, þar sem það er ekki Alþ., sem hefir kosið hann til þessa starfs. Það er öllum kunnugt, að þessi fiskimálanefnd, hvað sem segja má um skipun hennar að lagabókstafnum, hefir verið undir stjórn hv. 3. þm. Reykv., og það er hann, sem fyrst og fremst ber ábyrgð á öllum þeim afglöpum, sem þar hafa verið framin. Þetta er á allra vitorði. Hv. þm. Ísaf. staðfesti það, sem ég sagði um afskipti hans af rækjuverksmiðjunni á Ísafirði. Það er sannað, að hann átti tal við menn í Rvík um stofnun verksmiðjunnar, en þegar til Ísafjarðar kom, sneri hann málinu þannig, að það varð bæjarstj. þar, sem hafði málið með höndum. Hv. þm. Ísaf. vildi gera lítið úr samþykktum þings fisksölusamlagsins og sagði, að þar væru sjálfstæðismenn að verki. Á þinginu voru fulltrúar útgerðarmanna hvaðanæfa af landinu, sem fóru með umboð allra fiskeigenda, og ef þeir hafa allir verið í Sjálfstfl., sannar það aðeins, að stefna Sjálfstfl. er í fyllstu samræmi við óskir útvegsmanna, og Alþingi er skylt að taka tillit til óska útvegsmanna, hvar sem þeir skipa sér í flokk í stjórnmálabaráttunni. Þegar þeir koma saman til að ræða um vandamál sin, fara þeir aðeins eftir því sem þeir álíta, að atvinnurekstrinum sé fyrir beztu. Hv. þm. sagði; að það væri öðru nær en að Alþfl. væri að hlaupa frá sinum hugsjónum. Hann hefði allt stjórnartímabil núv. ríkisstj. verið að greiða úr vandamálum þjóðarinnar. Það má vel vera, að þeir hafi ætlað sér þetta, en árangurinn hefir þá a. m. k. ekki orðið mikill. Á þessu tímabili hefir verið stöðug afturför hjá öllum atvinnuvegum, en þó einkum hjá sjávarútveginum, sem Alþfl. þóttist þó ætla að taka alveg sérstaklega að sér. Það má benda á það sem eitt af því, sem Alþfl. hefir gert fyrir sjávarútveginn, að á síðasta Alþ. börðust Alþfl.menn ekki harðar á móti neinu máli en því, að ný síldarverksmiðja væri reist hér á landi. Það var þeirra stærsta áhugamál. Það voru mennirnir, sem ætla að útrýma atvinnuleysinu úr landinu, sem börðust gegn þessu. Þeim hurfu hagsmunir útvegsmanna og sjómanna sýnum, en létu algerlega blindast af óvild til pólitískra andstæðinga sinna. Enda hefir það oftar komið fyrir, að velferð sjávarútvegsins hefir gleymzt vegna þess, að pólitískir andstæðingar hafa átt þar hlut að máli. Hv. þm. sagði, að till. okkar sjálfstæðismanna um viðreisn sjávarútvegsins væri ekki hægt að taka alvarlega af því, að við hefðum ekki bent á neinar tekjuöflunarleiðir. Þetta er oft búið að segja hér á Alþingi, en við höfum hinsvegar bent á, að við erum reiðubúnir til að semja við stjórnarflokkana um tekjuöflun með nýjum skattaálögum, til að koma þessu máli í framkvæmd. Hv. þm. talaði um, að allar líkur væru til þess, að útgerð nýtízku togara mundi borga sig hér, þótt þeir togarar, sem hann kallaði gamaldags, gætu ekki borið sig. En þetta er ósannað mál. Hér er aðeins um tilraun að ræða, sem er fjárhagslega vafasöm, hvað sem segja má um hana út frá atvinnuþörf þjóðarinnar. Það þýðir ekki að ganga framhjá því, að nýtízku togarar eru engin hugsjón, heldur virkileiki, og allar okkar nágrannaþjóðir eiga stóran skipastól af þeim. Hvernig hefir svo farið fyrir þeim, t. d. í Englandi? Þar eru hin mestu vandræði með að láta þá bera sig. Í fyrra stóðu yfir samningar milli útvegsmanna í Hull og Grimsby um að leggja upp allt að helming þessara nýtízku togara. Svona er ástandið þar. Ég sé ekki ástæðu til þess að byggja miklar vonir á vinnsluvélum í skipum, en það mun vera aðalumbótin á þessum togurum frá hinum eldri. Það má vera, að þær skili miklum arði, en þær þurfa líka mikinn vinnukraft, og það er ekki sannað, að um verulegan arð yrði að ræða af slíkri nýbreytni. Við verðum að gera okkur ljóst, að nýtízku togarar hafa ekki annað verkefni en aðrir togarar. Þeir verða að stunda saltfisksveiðar hluta af árinu og ísfisks- og síldveiðar hinn hluta ársins. Eins og ástandið er nú orðið, er næstum fullvíst, að á saltfisksveiðunum yrði um tap að ræða. Ísfisksveiðarnar hafa verið þannig, að Englandsmarkaðurinn hefir stöðugt farið minnkandi og svo óviss, að það er orðin bein fjárhætta að leggja stund á hann. Einn ísfisksveiðarnar, sem skila arði, eru Þýzkalandsveiðarnar. Þar höfum við fastan innflutnings-„kvóta“, en engin ástæða er til að ætla, að hann mundi aukast, þótt skipastóllinn væri aukinn. Það er mjög sennilegt, að afkoma þessara stóru togara yrði mjög svipuð afkomu þeirra, sem eru starfræktir nú. Það hefir ekki verið hægt að fá upplýst hjá hv. andstæðingum, hvernig þeir hafa hugsað sér rekstur þessara togara, hvort það á að vera samvinnuútgerð, bæjarútgerð eða jafnvel einstaklingsrekstur. Af ræðu hæstv. atvmrh. virtist eiginlega allt þetta geta komið til mála. Mér þætti æskilegt að heyra einhvern framsóknarmann tala um þetta og heyra, til hvers er ætlazt af hálfu Framsfl. í þessu máli. Hv. þm. Ísaf. sagði, að það væri ekkert flokksmál hjá Framsfl., að um togarana yrði samvinnuútgerð. Ég veit ekki, hvaðan hann hefir umboð til að segja þetta; ég hélt, að honum væri nóg að tala fyrir munn Alþfl. En ég vil benda á, að Framsfl. hefir lagt fram hér á Alþ. frv. um að auka samvinnuútgerð í landinu, og hv. þm. hlýtur að vera kunnugt eftir skrifum í blöðum flokksins, að stefna hans í útgerðarmálum er einmitt sú, að koma á samvinnuútgerð. Ég held, að hv. þm. sé ekkert færari um að fullyrða, að þetta sé ekki flokksmál hjá Framsfl., þótt hann sé forstjóri samvinnuútgerðarinnar á Ísafirði. Ég hygg, að sú útgerð sé rekin eins og önnur útgerðarfélög, að verkafólkið fái taxtakaup og sjómennirnir séu upp á hlutaráðningin, en þegar Framsfl. talar um samvinnuútgerð, miðar hann við, að afkoma fólksins verði í hlutfalli við afrakstur útgerðarinnar. Ég held, að sjómönnum væri lítill fengur í því að taka upp hlutaskipti á togurunum, a. m. k. hefir Sjómannafélag Reykjavíkur alltaf beitt sér móti því. Ef Alþfl. getur sætt sig við, að það verði samvinnuútgerð með þessu sniði um togarana, vil ég spyrja, hvort það sé í samráði við Sjómannafélag Reykjavíkur, að þeir láta sér til hugar koma slíkan rekstur Hv. ráðh. sagði, að ef menn hefðu trú á þessu fyrirtæki, mundi fé til þess koma af sjálfu sér. Ég er honum sammála um það, að ef menn hefðu trú á nýrri togaraútgerð, mundi fé berast til hennar, en ég dreg í efa, að þessi trú sé nú fyrir hendi og fullyrði, að hjá miklum fjölda fólks er hún alls ekki fyrir hendi af því, að framkvæmd þessa máls á að vera að svo miklu leyti undir stjórn sósialista. Hv. þm. Ísaf. og hæstv. atvmrh. virtust draga í efa orð mín um afkomu togaraútgerðarinnar undanfarin ár. Ég skil ekki, hvernig hv. þm. Ísaf. getur efað þau, því eftir því sem ég bezt veit, hafa togarar á Ísafirði ekki verið neinir eftirbátar annara í að gefa tap á rekstri sínum. Ég hefi skýrslu frá félagi togaraeigenda í Reykjavik, þar sem skýrt er frá rekstrarreikningum allra togara þeirra undanfarin ár Ég get sýnt hv. þm. þessa skýrslu, ef þeir vilja. Hér er yfirlit yfir rekstrarafkomu meðaltogara árið 1936, sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Á saltfisksveiðum er rekstrarhalli kr. 31055.26, á ísfisksveiðum er rekstrarhalli kr. 10489.11, á síldveiðum er rekstrarhalli kr. 28984.00. Samtals er rekstrarhalli meðaltogara á árinu 1936 kr. 70528.36. - Þá vil ég taka árið 1937, þar er miðað við sama meðaltal. Þá er rekstrarhalli á saltfisksveiðum kr. 28770.26, rekstrarhagnaður á síldveiðum kr. 8367.76 og rekstrarhalli á ísfisksveiðum kr. 28730.22. Samtals er rekstrarhalli þá kr. 49132.72. Þetta eru ekki glæsilegar tölur, en þær eru því miður sannar, og afkoma ársins, sem nú er að liða, er miðuð við reikninga togaranna fyrir það, sem af er árinu. Nú skulu menn ekki halda, að hér sé tekið litið aflamagn til þess að gera skýrsluna sem óálitlegasta, heldur er tekinn meðalafli, en margir togarar hafa auðvitað veitt minna, eins og hv. þm. geta séð af því, að meðal síldarafli togara er talinn 15196 mál. Þessi skýrsla sýnir það, sem raunar allir ættu að vita, að afkoma togaraútgerðarinnar er mjög bágborin og hefir farið versnandi undanfarin ár. Í þessu frv. segir svo, að félög sjómanna, verkamanna og annara skuli njóta styrks í þessu skyni. Þetta orð „annara“ er nokkuð teygjanlegt, og þætti mér gott að fá upplýst, hve stór hluti sjómanna og verkamanna þarf að vera á móti hluta þessara annara manna til að félögin njóti styrks. Menn gætu hugsað sér, að einhver efnamaður, eins og t. d. hv. 3. þm. Reykv., legði fram 90% af framlaginu og fengi svo nokkra sjómenn og verkamenn með sér til að leggja fram 10%, sem hann e. t. v. lánaði þeim sjálfur. Gæti ekki slíkur félagsskapur orðið styrksins aðnjótandi? Hvaða skorður eru settar hér fyrir því, að um félög sjómanna og verkamanna þurfi að vera að ræða? Hv. þm. Ísaf. kunni því illa, að ég taldi rýrnun markaða sem þriðja lið í orsökum að erfiðleikum útvegsins. Það má segja, að það skipti ekki máli, í hvaða röð þessir liðir eru taldir upp, og ég taldi ekki þennan lið síðastan af því að ég telji hann minnstan. Þó má benda á, að afkoma útvegsins var farin að rýrna áður en erfiðleikar á sölu saltfiskjar komu verulega til greina. Árið 1931 voru engar viðskiptahömlur hjá þeim viðskiptaþjóðum okkar, sem aðallega keyptu saltfiskinn, en þá stóð yfir kreppa. Hv. þm. vildi gera lítið úr því, á hvern hátt ríkisvaldið hefði búið að þessari atvinnugrein. Hann mun hafa nokkra sérstöðu, sem útvegsmaður á Ísafirði, því þar er um bæjarútgerð að ræða, svo hann verður ekki eins hart fyrir skattasvipunni og aðrir útgerðarmenn landsins. En öllum hlýtur að vera ljóst, að með hækkun beinna og óbeinna skatta og með nýjum tollum með nýjum nöfnum eru nýjar verulegar kvaðir lagðar á útveginn. Allt þýðir þetta aukinn rekstrarkostnað. Ég verð að segja, að mig undra þau ummæli hv. þm. Ísaf. stórum, að engir nýir skattar hafi verið lagðir á útveginn, þótt á hverju þingi hafi verið lagðir á hann nýir skattar til að jafna tekjuhalla fjárlaganna. Nú á t. d. að afla ríkissjóði 2,8 millj. kr. nýrra tekna á þessu þingi. Skyldi atvinnulífið ekkert verða vart við það? Hvaðan eru þá þessar álögur teknar? Þá talaði hv. þm. um verkalaun við útgerðina og sagði að sig furðaði á því, að ég, sem sæti í vel launaðri stöðu, skyldi vera að telja eftir kaup til verkamanna og sjómanna. Það er hægt að slá slíku fram á kosningafundum, en það á ekki við hér á Alþingi. Það er ekki hægt að reka útgerðina ár eftir ár með tapi, eins og hv. atvmrh. sagði líka. Það verður að skera niður útgjöld á öllum sviðum útgerðarinnar, ef hún á að geta haldið áfram. Hæstv. atvmrh. þarf ég ekki að svara miklu. Hann sagði, að Ísfirðingar hefðu fengið leyfi til þess að flytja 400 smálestir af frystum fiski á markað í Norður-Ameríku, og það er rétt, en umboðsmaður sölusambandsins réð frá því, að fiskurinn væri sendur. Niðurstaðan varð því sú, að Jón A. Jónsson sendi aðeins 5 smálestir, er seldust á 240 kr. smálestin. Umboðsmaður fiskimálanefndar seldi hinsvegar 130 smál., með þeim árangri, að fiskimálanefnd varð að borga 100 kr. með hverri smálest. Tjónið varð um 120 þús. kr. Sést af þessu, hvort fiskimálanefnd eða Jón A. Jónsson hafa hagað sér skynsamlegar. Það er alger óþarfi af hæstv. atvmrh. að vera að lofsyngja fiskimálanefnd fyrir karfann. Til þeirra mála hefir nefndin lagt alls 5660 kr. Það, að þarf mál komst á góðan rekspöl, er fyrst og fremst að þakka ungum fiskifræðingi, sem benti á bætiefni karfalýsisins, sem áður voru ókunn, og duglegum útgerðarmönnum á Patreksfirði, sem byggðu verksmiðjur til að vinna úr karfanum. Hæstv. atvmrh. kvartaði yfir árásum við sig. Það er nú svo með hann og ýmsa hörundssára samherja hans að þeir kalla allt árásir, þótt aðeins sé um heilbrigða og hógværa gagnrýni að ræða. Þeir hófu þegar í þessu máli lofsöng um fiskimálanefnd, og það var sá lofsöngur, sem knúði þessa gagnrýni fram. Annars hófst þessi lofsöngur strax og fiskimálanefnd var stofnuð. Einu sinni kom í Alþýðubl. stór og skrautleg mynd af formanni fiskimálanefndar fyrir að hafa sent á erlendan markað 2000 smálestir - sem voru raunar aðeins 200 smál. - af fiski, sem seldist með 50 þús. kr. tapi. Einu sinni voru sendar nokkrar niðursuðudósir til Ítalíu, og kom í tilefni af því forsíðugrein í Alþýðubl. Ég er þakklátur hæstv. atvmrh. fyrir upplýsingar hans um markað fyrir beinlausan fisk, þótt ég búist við, að ég sé eins kunnugur Argentínu-markaðinum eins og hann. Líka höfum við haldið áfram að leita fyrir okkur um markaði í Norður-Ameríku. Hingað kom þaðan maður í fyrra, sem hefir búið um fiskinn eins og hann telur hentast fyrir þann markað, og gerir sér vonir um nokkra sölu. - Hæstv. ráðh. sagði, að kapphlaup væri á milli sölusambandsins og fiskimálanefndar. Ég get ekki séð fram á neina hættu af því kapphlaupi. En sannleikurinn er sá, að jafnan hefir verið lagður fjötur á sölusambandið, utan saltfisksmarkaðarins, til þess að spilla ekki fyrir formanni fiskimálanefndar. Þá minntist hæstv. atvmrh. á togarana. Hann vildi ekki viðurkenna, að sósialistar hefðu lækkað seglin í kröfum sínum um bæjar- og ríkisrekstur á togurum, þótt þeir séu nú úr 10 bæjarlög ríkisrekstrar togarum komnir niður í 2, sem ekki mega vera reknir af því opinbera. Nei, það má segja, að þeir hafi ekki lækkað kröfurnar, þótt þeir hafi nú skotið niður fyrir sjálfum sér 8 togara af 10. Hæstv. ráðh. spurði ennfremur, hvort ég haldi, að togurum fjölgaði, ef hann færi frá völdum. Já, ég held, að svo yrði. Ég held, að ef þjóðin losnaði við afskipti sósíalista af atvinnuvegunum, myndi fljótlega færast í þá aukið fjör, sem m. a. myndi leiða til aukningar á togaraflotanum. Þess vegna held ég, að þjóðinni væri fyrir beztu, að hv. atvmrh. færði sig milli stóla hér á Alþingi. - Hann sagði m. a., að ég hefði verið að kvarta yfir því, hve togararnir væru fáir. Ég hefi aldrei beðið um ríkistogara til að bæta úr þeirri fækkun, en er hinsvegar fylgjandi styrkjum til togarafélaga útgerðarmanna og sjómanna. Það var helzt að heyra á hv. þm. Ísaf., að þessir 2 togarar ættu að geta orðið til í einni svipan. En hæstv. ráðh. tóki ekki dýpra í árinni en svo, að hann sagði að þeir gætu ekki orðið til á næsta ári. Þá hafði hann það rétt einu sinni enn eftir hv. þm. G.-K., að togarar vorir væru fúaduggur og ryðkláfar. Ég vil nota hér tækifærið til að lýsa yfir því, að þessi ummæli eru algerlega úr lagi færð. Hv. þm. G.-K. sagði, að ef útgerðin vegna síversnandi afkomu gæti ekki haldið skipunum við, yrðu togararnir fljótlega að fúaduggum og ryðkláfum. En hingað til hafa útgerðarmenn, þrátt fyrir alla sína miklu örðugleika, reynt að koma í veg fyrir þetta. Hæstv. ráðh. sagði, að útgerðin hefði aldrei verið styrkt sem nú, með þessu frv. En hvenær hefir togaraútgerðin verið styrkt af því opinbera? Ég hefi a. m. k. ekki orðið var við það. Eitt er víst, og það getur ekki lengur dulist þeim, er sýnt hafa útgerðinni tómlæti og jafnvel óvild undanfarið, að framtíð og afkoma sjávarútvegsins er í miklum vanda. Tölur þær, sem ég las upp, sýna ástandið nú, og það er ekkert, sem bendir til þess nú, að framtíðin verði bjartari. Þjóðfélagið verður því að finna ráð til að koma í veg fyrir hrun þessa atvinnuvegar. Norska útgerðin hefir lent í sömu ógöngum, en þar styrkir nú ríkisvaldið útgerðina árlega með stórfé. Og fyrst og fremst verður að styrkja þau veiðitæki, sem til eru, togara og vélbáta, svo hægt sé að ýta þeim úr vör, hvaða ráð, sem valin eru þess.

*Héðinn Valdimarsson: Hér liggur nú fyrir frv. um hinar mestu fjárveitingar til sjávarútvegsins, sem fyrir þinginu hafa legið, og jafnframt gerast þau undur, að þeir, sem jafnan hafa þótzt bera hag sjávarútvegsins og. þá einkum togaraútgerðarinnar fyrir brjósti, snúast öndverðir gegn þessu frv. Hér er fyrst um það að ræða, að létta útflutningsgjaldinu af saltfiskinum, þá að stofna niðursuðuverksmiðjur og hraðfrystihús með opinberum styrk, og loks að styrkja tvo nýtízku togara. Það má því vera furðu mikið flokkshatur, sem veldur því, að sjálfstæðismenn dirfast að tala eins og þeir gera í þessu máli. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að því, sem hér hefir verið rætt um fiskimálanefnd. Það var að heyra á ræðu hv. 6. þm. Reykv., að öllu því fé, er fiskimálanefnd hefir fengið til umráða, hefði verið varið til ónýtis, eða verr en það. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að auk þess sem þessu fé hefir verið varið til ýmissa markaðsleitartilrauna, sem borið hafa árangur, á nefndin líka allmiklar eignir. Ég vil t. d. benda á þurrkhjallana, sem metnir eru á 115 þús. kr., og útistandandi lán til Ísfirðinga, 100 þús. kr., og auk þess allmiklar birgðir af harðfiski og hraðfrystum fiski. Þá má og telja vélar, er keyptar hafa verið í frystihúsið Ísbjörninn. Annars mun aldrei hafa verið til þess ætlazt, að nefndin bæri sig sem fyrirtæki, heldur ættu atvinnuvegirnir að hagnast á því fé, er hún fengi til umráða. Hv. 8. þm. Reykv. nefndi til dæmis um sukk og ráðleysi nefndarinnar, að hún hefði varið miklu fé í kvikmynd af atvinnuvegum landsins, er reynzt hefði einskis virði. Það er rétt, að kvikmynd þessi reyndist ónothæf, en bæði var það, að upphaflega var til ætlazt, að þrír aðalatvinnuvegir landsins tækju þátt í kostnaði við hana, og að sá maður, er fyrir töku myndarinnar stóð, Guðm. Kamban, er einmitt einn af þeim, sem Íhaldið og ýmsir aðrir hafa hampað mjög hin síðari ár. Annars er það rangt, að ekkert væri í myndinni um fisk. En myndin reyndist ónothæf, eins og ég hefi þegar sagt, og því hefir nefndin fært verð hennar niður í 100 kr. Ég vil þá víkja nokkuð að sölum sölusamlagsins í markaðsleitarskyni, til að sýna fram á, að þeir, sem standa því næst, ættu ekki að undrast þótt tap yrði á fyrstu tilraunasölum. Það er vitað og viðurkennt, að tap. varð á fyrstu tilraunasölu okkar til Póllands, en upp úr þeim tilraunum hefir þó hafzt markaður þar síðan. Um Ameríkusölurnar er öðru máli að gegna. Umboðsmaður sölusamlagsins, starfsbróðir hv. þm. Snæf., Kristján Einarsson, eggjaði til fisksölu þangað. En þó að hér ætti hlut að máli ein af hinum alvísu verum í framkvæmdastjórn sölusambandsins, gaf hann þó svo rangar upplýsingar um umbúnað fiskjarins, að allmikið tap varð á sendingunni. Þá var önnur sending útbúin eins og vera átti til sölu á Ameríkumarkaði, og í sama mund kom skeyti frá Jóni A. Jónssyni á Ísafirði til nefndarinnar, þar sem hann bað um að fá að senda 400 smálestir af fiski vestur, og leyfði nefndin þetta. En fiskimálanefnd varð fyrri til en Jón A. Jónsson, m. a. af því, að frystihús hans var ekki tilbúið, og sendi 130 smál. vestur, en hann 4–5 smál. Þetta sýnir, að allt skraf Kristjáns Einarssonar framkvæmdarstjóra sölusambandsins hefir verið tóm markleysa. Þessi reynsla hefir kostað peninga, og getur verið, að ef menn hefðu treyst minna á þessar framkvæmdir, þá hefði verið farið hægar í þessum málum. Því að það var reynt að taka svo mikið magn, án þess að reynsla væri fengin um söluna til Ameríku. En ég geri ráð fyrir, að þessi sambönd haldi áfram.

Við fáum það ekki

. Það er víst enginn vafi á, að þið fáið það. Karfavinnsluna hefi ég minnzt á. En hv. þm. Snæf. vill lítið úr gera, af því að lítið fé hafi eyðzt þar. Þar á það að vera sönnun fyrir því, að tilraunin hafi gefizt illa, að lítið hafi eyðzt. En sannleikurinn er sá, að þær ábyrgðir, sem fiskimálanefnd tók að sér, kostuðu ekki meira en þetta nú, en komu á stað allmiklum atvinnuvegi, sem síðan hefir verið haldið áfram af einstökum mönnum. Ég ætla, að það ætti að vera hrós, að þessar ráðstafanir hafi ekki kostað meira. En um leið vil ég benda á, hve stórkostlega þessi mál hafa verið vanrækt af þeim, sem þóttust hafa forystuna, eins og t. d. Kveldúlfur, sem bæði hefir haft mörg skip og verksmiðjur til umráða. Þá má og minna á harðfiskinn, en útflutning hans hefir orðið allmikið að undirbúa, og hefir hann verið mikill atvinnuauki. Er þó enginn vafi á, að ef þessi nýbreytni hefði mætt meiri skilningi útvegsmanna, - ef „ljós“ allrar útgerðarinnar, bræðurnir í Kveldúlfi, hefðu sinnt meir þessu máli, hefði verið hægt að hafa miklu meiri atvinnu af harðfisksútflutningnum en enn er orðið, því að þeir, sem hann hafa stundað, eru satt að segja menn, sem þessi „ljós heimsins“ hafa ekki litið svo hátt á hingað til. Þá dettur þeim ekki í hug að minnast á frystihúsatilraunirnar, nema hv. 6. þm. Reykv. virðist finna það að fiskimálanefnd, að hún sé í einskonar braski, þar sem hún sé farin að verzla með frystan fisk. Það er svo, að þessi nefnd má ekki gera neina tilraun og ekki reka verzlun, sem ber sig, eins og með þennan hraðfrysta fisk. Það, sem gerðist í þessum hraðfrystimálum, er í stuttu máli það, að í staðinn fyrir tiltölulega lítinn útflutning, sem sænska frystihúsið hafði, hefir komið mikill og vaxandi útflutningur, sérstaklega af hraðfrystum fiskiflökum, sem hefir vitanlega aukið atvinnu mikið, og keppast menn hvaðanæfa af landinu við að komast í samband við nefndina um þetta. Menn hafa fengið þessi sambönd í Englandi, áður óþekkt, með vöruvöndun, sem ekki var áður þekkt. Hefir verið fengin sérstakur maður frá Englandi til þess að kenna mönnum að fara með þessa vöru sem skyldi. Og fiskurinn er sendur með svo að segja hverju skipi, þegar pláss er fyrir hana, og er borgaður um leið, svo að þar er ekki heldur um áhættu að tala. Ég veit ekki til, að neinn, sem tekið hefir þátt í þessari verzlun, sé ekki ánægður með útkomuna. Og ég veit, að þeir, sem hafa stutt bróður hv. þm. Snæf. mjög sterklega, hafa sótzt eftir samböndum. Ef nefndin hefði ekki verið til þess að gera þessar tilraunir og koma þessum samböndum á, hvar værum við þá í þessu efni? Myndi h/f Kveldúlfur hafa gert nokkuð? Ekki bendir neitt á það. Þeir hafa ekki stigið eitt einasta spor í þessa átt, jafnvel þó að þetta sé búið að ganga í tvö ár. Þá er að víkja að niðursuðunni. Hv. þm. Snæf. virðist halda fram, að rækjuverksmiðjan hafi komizt á fót án tilstuðlunar fiskimálanefndar, - og þá líklega önnur en sú, sem komst á fót hjá bæjarsjóði Reykjavíkur. Ég spyr: Hvers vegna kemst sú verksmiðja ekki á fót? Hvað er það, sem dvelur? Ekki þarf lán fiskimálanefndar til að koma henni upp. En sú verksmiðja, sem hefir komizt á fót, hefir komizt það bæði vegna áhuga manna, sem stóðu fyrir því á Ísafirði, bæjarstj. fyrst og fremst, og svo vegna þess, að fiskimálanefnd hefir lánað fé og stutt að tilraununum. Annars hefir verið meiri undirbúningur undir þetta af hálfu nefndarinnar, og ég geri ráð fyrir því, að það sé það, sem hefir hvatt sölusambandið nýlega til að gera ákvörðun um að nota varasjóð, 100 þús. kr., til fiskniðursuðn. Ég verð að segja, að það er mjög glæsilegt, ef sölusambandið tekur upp eitthvað af þeim málum, sem fiskimálanefnd hefir haft með höndum, og notar sitt fé til þess. En þar sem ég á sæti í sölusambandinu, veit ég, að þetta mál er ekki svo mikið á döfinni eins og hv. þm. Snæf. vill vera láta. Því að það er fyrst á aðalfundinum. sem komið hefir fram till. um þetta, og hefir ekki verið rætt á stjórnarfundi. Það mætti svona rétt geta þess, til þess að minna þessa menn á, hvernig þetta yfirleitt gengur í þeirra herbúðum, þar sem þeir þykjast berjast fyrir sjávarútveginum, að sölusambandið er búið að tapa einni millj. kr. á Spáni og Grikklandi til samans, sem að öllum líkindum mun ekki fást aftur. Mikið af því tapi er til komið þannig, að vörum var sleppt án þess að um leið væri tekin nauðsynleg trygging. Ef þessi milljón væri nú í höndum þeirra manna, sem vilja styrkja sjávarútveginn hér á þingi, þá væri hægt að gera meira en um er að ræða í þessu frv., og ættu þeir, sem gera ýmiskonar kröfur hér á Alþingi, að hugsa frekar um, hvernig þeir gætu náð þessari milljón inn. Þessir hv. þm. virðast ganga út frá því sem gefnu, að ég ráði öllu í fiskimálanefnd. Fyrst og fremst eiga þeir meiri hl. í nefndinni. Í fiskimálanefnd eru tveir menn frá bönkunum, Júlíus Guðmundsson og Helgi Guðmundsson. Þar er Kristján Bergsson, forseti Fiskifélagsins, og Guðmundur Ásbjörnsson, kosinn af togaraeigendum. Þessir menn geta með öllum rétti talizt til Sjálfstfl. Þeir eru í meiri hluta, og á móti meiri hl. er að sjálfsögðu ekki hægt að gera neitt. Þá er maður frá Framsfl., sem er forstjóri skipaútgerðar ríkisins, og maður frá Alþýðusambandinu, Jón Axel Pétursson, og ég. Ég verð að segja, að það er dálítið undarlegt, ef ég á að hafa svona mikið vald yfir öllum þessum mönnum, ekki aðeins framsóknarmanninum og flokksbróður mínum, heldur yfir fjórum sjálfstæðismönnum, svo að þeir geri alla hluti beint á móti hagsmunum sjávarútvegsins og eyði fé bókstaflega í vitleysu. Ég efast ekki um, að þessir hv. þm. hagi orðum sínum öðruvísi, þegar þeir tala við þessa menn. Þeir vita betur en þeir segja hér á þingi, vegna þess að þeir hafa aðgang að þessum mönnum og geta frétt frá þeim, af hvaða ástæðum allar ráðstafanir fiskimálanefndar eru gerðar. Loks má benda á, að allar ráðstafanir, sem kosta fé og, ekki eru innifaldar í venjulegum daglegum rekstri, eins og hraðfrystistöðin í Reykjavík, eru bornar undir ráðuneytið og fengið leyfi þess til útgjaldanna. Það er áreiðanlega meir af vilja en mætti-meir af öfund en nokkru öðru, sem þessi orð hv. þm. koma fram gagnvart fiskimálanefnd. Ég mun svo ekki skipta mér af því, sem hv. þm. Snæf. vék að ráðh. og þm. Ísaf., að öðru leyti en því, sem hann talaði um nýja togara. Ég veit, að hv. þm. muni vera það ljóst, þó að bann segi það ekki, að ný skip muni verða ódýrari í rekstri en gömul skip og nýtingin á afurðunum verða á ýmsan hátt hagkvæmari, þannig að rekstrarafkoman hljóti að verða betri. En auk þess er hægt að haga útgerðarrekstrinum á ýmsan hátt öðruvísi en þau félög hafa gert, sem stærst hafa verið hér í útgerð áður. Það er ekki sagt hér í frv., hvaða fyrirkomulag eigi að vera á þessu útgerðarfélagi verkamanna og sjómanna. En það má fyllilega gera ráð fyrir, að það verði sett algert bann við því að veita fé úr þessum fyrirtækjum til eigendanna umfram eitthvert lágmarks hundraðsgjald af hlutafénu. En það er ekkí hægt að segja um þau hlutafélög, sem hér starfa í sjávarútveginum, að svo hafi verið búið um hnúta, að ekki væri hægt að veita milljónum úr þeim frá sjávarútveginum, út í landbúnaðinn og út í eyðslulíf manna. Slík skil yrði og önnur eins eiga auðvitað að geta gert reksturinn hagkvæmari en hefir verið hingað til, hvort sem þau eru nóg eða ekki. Það mun reynslan sýna.



Eins og sést á frv., er ég 2. flm. þess. Mér finnst þessar umr. að mestu leyti algerlega óþarfar, því að það virðist ekki vera neinn skoðanamunur um það, hve nauðsynlegt er að styrkja yfirleitt þær framkvæmdir, sem ætlazt er til að styrkja samkv. ákvæðum frv. Ég vil geta þess um afstöðu okkar framsóknarmanna, að þær framkvæmdir eru allar í fullu samræmi við flokkssamþykktir á flokksþinginu í febrúar s. l. Í fyrsta lið 5. gr., sem er breyt. á l4. gr. laganna, er talað um að styðja að því að koma á fót niðursuðuverksmiðju fyrir sjávarafurðir. Í 2. lið að styðja að .því að reisa hraðfrystihús, að styðja að því að koma upp nýjum vélum í þeim, sem fyrir eru, og að lokum að veita þeim hraðfrystihúsum, sem eru reist á síðustu tveim árum, þau hin sömu hlunnindi. Í 4. lið er talað um að gera tilraunir að veiða með nýjum veiðarfærum og leita nýrra markaða. Og síðasti liðurinn er yfirleitt um það, að verka fisk eða aðrar sjávarafurðir með nýjum aðferðum, leita nýrra markaða og reyna að auka sölu. Þetta er allt nákvæmlega í samræmi við ályktanir, sem flokksþing framsóknarmanna gerði í febrúar s. l. Og þess vegna er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að við framsóknarmenn stöndum að því að flytja frv. um að styðja þessar framkvæmdir. Einn liður í frv. er sá, að styrkja félög sjómanna, verkamanna og annara til kaupa á ný- tízku togara. Þetta mál er vitanlega nokkuð annars eðlis en aðrar framkvæmdir, sem rætt er um í frv. Það er skoðun mín, að það beri fyrst og fremst á þeim erfiðleikatímum, sem nú eru fyrir sjávarútveginn, að leggja aðaláherzluna á það, að gera hagnýtingu sjávarafurða sem fjölbreyttasta og að reyna að finna nýja markaði fyrir þær sjávarafurðir yfirleitt, sem núv. fiskifloti landsmanna getur aflað sér. Hinsvegar er það líka viðurkennt mál af öllum, að togaraflotinn sé orðinn yfirleitt það úr sér genginn, að ekki sé við því að búast, að til lengdar verði við unað, án þess að gera sem fyrst tilraun til þess að endurnýja hann með nýjum skipum í stað hinna eldri. Í sambandi við það er ákveðið í 3. lið 5. gr., að styrkja félag sjómanna og verkamanna og annara til kaupa á togara í tilraunaskyni. Hv. þm. Snæf. spurði að því í gær og vék að því í dag, hvort meiningin væri að hafa samvinnurekstur eða bæjarrekstur, og svaraði hæstv. atvmrh. því. En nú virtist mér hann einnig spyrja, hvort hér ætti að vera ríkisrekstur. Eins og hv. þm. sér á þessum lið, er gert ráð fyrir félagsskap, og er því augljóst, að ekki er um ríkisrekstur að ræða. Í þessum tölul. er ekki gengið frá því nánar, hvort vera skuli samvinnufélag eða hlutafélag. Hv. 6. þm. Reykv. og þm. Snæf. hafa fundið þessum framkvæmdum til foráttu, að þær verði settar undir fiskimálanefnd, undir sósíalistíska stjórn. Ég tek undir með hv. 3. þm. Reykv. (HV), að það er mjög ólíklegt, að hann geti ráðið öllu í nefndinni, enda þótt hann sé nú formaður hennar, og álít hreina móðgun við aðra nefndarmenn að segja, að þessi maður geti ráðið þar lögum og lofum. Ég vil benda hv. þm. Snæf. á það, að nú á að skipa nýja menn í nefndina, svo að það er ekki einu sinni víst, að hv. 3. þm. Reykv. komist í hana. En þó að hann yrði settur í hann aftur, þá eru aðrir, sem eiga að tilnefna menn, sem ekki er hætt við, að mundu velja tóma sósíalista, enda er það ekki reynslan hingað til. Bankarnir hafa þar hvor sinn manninn, og ég held það sé Félag botnvörpuskipaeigenda, sem hefir nefnt þar forseta bæjarstjórnar Reykjavíkur, einn af þekktustu sjálfstæðismönnum þessa bæjar. Enn fremur hefir Fiskifélagið haft forseta sinn í nefndinni. S. Í. S. hefir haft forstjóra skipaútgerðarinnar þar, og loks hefir Alþýðusambandið haft þar sinn fulltrúa. Af þessum sjö mönnum í nefndinni eru aðeins tveir alþýðuflokksmenn. Og mér finnst ekki hægt að líta á þessar sífelldu árásir á fiskimálanefnd og gerðir hennar öðruvísi en sem vantraust til þeirra manna yfirleitt, sem í nefndinni sitja. Því að annaðhvort eru þeir hinir samþykkir hv. 3. þm. Reykv., ef hans vilji ávallt kemst fram, eða þeir standa ekki á verði gagnvart honum og eru ekki færir til að starfa í nefndinni. Ég vil, að þeir, sem ráðast mest á fiskimálanefnd og telja óhæfu að hafa þetta í höndum hennar, geri grein fyrir því, hvort það sé ástæða til að vantreysta svo mjög þeim mönnum, sem hingað til hafa verið í fiskimálanefnd, að undanteknum hv. 3. þm. Reykv., sem þeir virðast ekki sérlega hrifnir af, - og ég fyrir mitt leyti er nú ekki heldur. Hv. 3. þm. Reykv. minntist, að gefnu tilefni frá hv. þm. Snæf., á rækjuverksmiðjuna, sem sett var á stofn á Ísafirði, og sagði, að ekki hefði komið fram beiðni til fiskimálanefndar um neina aðra rækjuverksmiðju. Formaður fiskimálanefndar hefir gleymt því, að Bílddælingar hafa sótt fyrir nokkru síðan um styrk til nefndarinnar, til þess að koma upp verksmiðju í Bíldudal, en ekki fengið því framgengt ennþá. En ég vona, ef þetta frv. gengur fram og nefndin starfar í framtíðinni, þá muni hún verða einnig við þeirri beiðni. Af því, sem ég hefi tekið fram, álít ég ekki neina hættu, að nefndin, sem yfirleitt er skipuð af þeim aðiljum, sem allir eiga talsvert mikið undir því, að sjávarútveginum farnist vel, verði eins skipuð framvegis og hingað til, og tel að hún muni halda þannig á málum, að fullkominnar óhlutdrægni verði gætt í framkvæmdum hennar. Mér finnst mjög skrítið, sem kom fram í ræðum hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf., að þeir vildu einna helzt, að atvmrh. réði, hvernig styrkur væri veittur. Hann er sem stendur sósíalisti, og mér hefir ekki virzt þeir sýna sérstakt traust til hans í þessum umræðum. Ég held það sé mikils virði fyrir alla aðilja, hvaða flokks sem er, sem vilja velfarnað sjávarútvegsins, að fyrir framkvæmdum við stuðning sjávarútvegsins standi nefnd, sem er skipuð 3 mönnum frá stofnunum, sem eiga mikið undir því, að þar sé óhlutdrægt og með viti unnið.

*Sigurður Kristjánsson: Hæstv. atvmrh. hóf mál sitt á því, að ég hefði verið nokkuð berorður um fiskimálanefnd. En ég vona, að ræða mín hafi verið með allri kurteisi, og rökin fyrir mínu máli sótti ég að mestu leyti í skýrslu n. og reikninga hennar. En það er satt, að út úr því plaggi má fá nokkuð harðar ásakanir á n., og það verður hún náttúrlega að þola. Um ræðu hæstv. atvmrh. get ég hinsvegar sagt það, að hún var verulega hógvær og miklu minna gort í henni en oft hefir verið út af þessum fiskimálum. - Annars varð ég ekki var við, að hæstv. atvmrh. gerði einu sinni tilraun til þess að hnekkja þeim rökum, sem ég færði fram, og það er þess vegna óþarft fyrir mig að fara neitt frekar út í það, sem ég í minni fyrri ræðu sagði. Hæstv. ráðh. sagði, að andmæli mín hefðu byggzt allmikið á því, að nefndin væri eyðslusöm, og hefði ég ámælt henni fyrir það að eyða því fé, sem hún hefði fengið til meðferðar, og var helzt á honum að skilja, að ég mundi jafnvel hafa viljað, að n. legði þetta fé fyrir. En þetta er mesti misskilningur. Ég lagði einmitt áherzlu á það, að tilgangurinn með því að stofna n. og fá henni allmikil fjárráð í hendur, hefði verið sá, að styrkja menn til þess að gera ýmsar tilraunir og nýbreytni í fiskveiðum, verkun og sölu sjávarafurða. En ég sýndi fram á, að styrkir, sem n. hefði veitt, hefðu verið tiltölulega mjög litlir, en langmest af fénu hefði farið í ýmiskonar rekstur hjá n. sjálfri. Þetta starf hefir, eins og ég rökstuddi, misheppnazt að mjög miklu leyti, og er þar að auki - að því er ég bezt veit - fyrir utan tilgang þingsins með því að fá n. mikil fjárráð. Ég er að sjálfsögðu því samþykkur, að ef n. er til og starfar, þá verji hún því fé, sem hún hefir til umráða, einungis til þess að styrkja þá menn, sem aðstöðu hafa, bæði hvað þekkingu og annað snertir, til þess að framkvæma nýtilega nýbreytni á sviði útvegsins. Ég er samþykkur því, að hún verji fé í þessu skyni, ef hún á annað borð hefir fjárráð. En auðvitað geta svo verið skiptar skoðanir um það, hvað heppin n. hefir verið í því að velja menn til að styrkja og í að velja tegundir tilrauna. Út af þeim styrk, sem ætlaður er til togarakaupa, sagði hæstv. ráðh., og snéri sér þar til hv. þm. Snæf., að hann vildi gjarnan fá samvinnu um það, að framlag þeirra félaga, sem styrk fengju, yrði eitthvað lægra en 15%. Ég tók það fram í minni ræðu, að mér fyndist þetta framlag of lágt, og byggði ég það á því, að enda þótt 25% styrkur fengist og 15% framlag, þá væri eftir að afla 60% af andvirði togaranna, og er ólíklegt, að létt verði að afla þess fjár. Enda er það óeðlilegt, að þeir, sem leggja í fyrirtæki, eigi að leggja fram minna fé sjálfir heldur en styrknum nemur, sem þeir fá úr fiskimálasjóði. - Ég hefi haft tækifæri til þess að ræða þetta mál dálítið áður og hefi lýst mínum vilja í þessu efni opinberlega, og það oftar en einu sinni. Ég hefi skrifað um þetta í fjöllesið blað, og vil þess vegna, að mín afstaða til þessa máls - að styrkja togaraútgerðina - sé alveg tvímælalaus. Ég er alveg sannfærður um, að fiskveiðar Íslendinga eiga enga framtíð, ef togaraútgerðin getur ekki staðið. Það er vissulega sú tegund útgerðar, sem mest er í nýtízkusniði og tryggir langbezt afkomu þeirra, sem að útveginum vinna. En ég hefi lýst því yfir, að mín hugsun sé sú, að bæði bæjarfélög og ríkissjóður styrki menn til þess að halda útgerðinni áfram í nýtízkuhorfi, endurbæta hana og auka. Þar af leiðandi hefi ég ekki viljað, að sett væru nein takmörk fyrir því, hverjir yrðu þessa starfs aðnjótandi, enda er það eðlilegast, að það séu þeir menn og þau félög, sem haldið hafa uppi þessum atvinnurekstri á erfiðum tímum, engu síður en nýir menn. Ég held, að því verði ekki mótmælt, að þeir menn, sem eru starfandi á sviði sjávarútvegsins, standa að ýmsu leyti betur að vígi með að halda áfram rekstrinum heldur en nýir menn, og refsiverðir mega þeir á engan hátt teljast fyrir það, að þeir hafa barizt hinni góðu baráttu á erfiðum tímum. Sjónarmið mitt og þeirra manna, sem að þessu frv. standa, eru að því leyti ólík, að mitt sjónarmið er það, að stuðningur þess opinbera sé einungis miðaður við það, að útvegurinn geti haldið áfram, en þeirra sjónarmið virðist fyrst og fremst vera það, að koma upp einhverjum nýjum atvinnurekendum, án tillits til þess, hvaða skilyrði þeir hafa til þess að halda slíkum atvinnurekstri uppi með góðum árangri. - Það hafa hvað eftir annað verið gerðar ráðstafanir til þess að styðja bændur landsins í baráttu þeirra nú á þessum erfiðu tímum, sem yfir standa, og mér þykir ólíklegt, að þeir menn, sem telja sig sérstaklega málsvara bændastéttarinnar, mundu telja það eðlilegast, að slíkur styrkur væri bundinn við það, að engir núv. bændur fengju að njóta hans, heldur aðeins þeir menn, sem hefjast vildu handa sem nýgræðingar á sviði landbúnaðarins. Það væri t. d. merkilegt, ef stuðningur til bænda út af þessu nýja böli þeirra, mæðiveikinni, ætti að bindast við menn, sem vildu hefja búskap og kynnu að verða fyrir búsifjum af þessari veiki, en hinir, sem staðið hefðu í baráttunni og búnir voru að bíða mikið tjón af þessum sökum, mættu bara fara til fjandans. Ég þarf ekki að svara þeirri firru, sem fram hefir komið bæði hjá hv. þm. Ísaf. og hæstv. atvmrh., að engar íþyngingar og álögur á sjávarútveginn hefðu átt sér stað síðan núv. stjfl. komu til valda. Hv. þm. Snæf. hefir glögglega sýnt fram á, hver firra þetta er. En jafnvel þótt engar álögur og engar nýjar íþyngingar hefðu átt sér stað, þá er það vitanlegt, að þessi atvinnurekstur er nú á þessum erfiðleika-tímum miklu síður fær um að standa undir sínum álögum heldur en þegar fyrst var byrjað að láta hann bera verulegar álögur. Það er t. d. vitað, að þegar útflutningsgjald af fiski var fyrst lögleitt, þá var hagnaður af því að reka útgerð, og var það því ágóðahluti, sem ríkið var þar að seilast til. En nú er ekki um neinn ágóðahluta að ræða, og það er svo oft búið að sýna fram á erfiðleika útvegsins nú fram yfir það, sem áður var, að óþarft er að bæta þar nokkru við. Aðeins vil ég minna á það, að ekki eru mörg ár síðan verkun á skippundi af fiski kostaði ekki nema 4,50–6 kr., en kostar nú yfir 20 kr., og þó er verðið engu betra, sem fæst fyrir fiskinn. Þetta eitt út af fyrir sig sýnir, að útvegurinn þarf miklu meiri tilhliðrunarsemi og velvilja frá því opinbera heldur en áður. Nú þarf hann stuðnings við, í stað þess að áður gat hann mjög vel stutt ríki og sveitarfélög, sem leggja á hann útgjöld. Hæstv. atvmrh. vildi vefengja, að rétt væri með farið hjá mér, að í kvikmynd þeirri, sem hér hefir verið rætt um, hafi engar myndir verið af fiskveiðum landsmanna. Í skýrslu n. sjálfrar segir, að mynd þessi hafi verið tekin í þeim tilgangi að sýna hana erlendis, til þess að kynna mönnum fiskveiðar Íslendinga og þá framleiðslu, sem þeir hafa með höndum. En svo segir í framhaldi af þessu: „Engar myndir höfðu verið teknar af fiskveiðunum, og aðeins fáeinar lítilsháttar myndir frá landbúnaðinum, en aftur á móti margar myndir úr samkvæmislífi á Hótel Borg“. - Þetta segir nú n. sjálf, svo að ég hygg, að ég hafi ekki ofmælt mig í minni ræðu. - Hæstv. atvmrh. vildi ekki viðurkenna, að Guðmundur Kamban væri prófessor, af því að hann sjálfur hefði ekki gert hann það. En í skýrslu n. er komizt svo að orði: „Í öndverðum júlí 1935 hóf próf. Guðm. Kamban máls á því við fiskimálanefnd, að nauðsynlegt væri, að tekin yrði kvikmynd frá Íslandi, einkum af aðalatvinnuvegum landsins, fiskveiðum og landbúnaði “. . . . Nú er það viðurkennt, að þessi kvikmynd hefir mistekizt. En mér skilst á hæstv. ráðh., að n. eigi ekki að vera ámælisverð fyrir það, vegna þess, að maðurinn, sem fyrir þessu verki stóð, hafi ekkert vit haft á því. En hverjir áttu að sjá um að velja til þessa hæfan mann? Var það ekki einmitt n. sjálf, sem lagði í þetta fé? En þetta er í samræmi við ýmislegt fleira, sem n. hefir látið gera, því að það virðist flest hafa verið gert af mönnum, sem heldur lítið vit höfðu á sínu verki. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að þetta frv. hefði í sér fólginn hinn stórfenglegasta styrk, sem enn hefði verið veittur útgerðinni, og þótti það undarlegt, að við sjálfstæðismenn, sem annars hefðum haldið mjög stíft á málum sjávarútvegsins, skyldum berjast á móti þessu frv. En það stafar aðeins af því, að við teljum ekki, að þessi leið, sem hér er farin, horfi til verulegs stuðnings fyrir sjávarútveginn. Og það er ekki aðeins álit okkar, heldur og þeirra manna, sem við útgerðina fást, að fiskimálanefnd hafi á margan hátt orðið útgerðinni til ógagns. Hinu er sjálfsagt ekki að neita, að í einstökum atriðum hefir hún haft viðleitni til þess að vinna útgerðinni gagn, en þar hefir henni bara oft mistekizt leiðinlega. Þá sagði hv. 3. þm. Reykv., að ég hefði alveg gengið framhjá því, að fiskimálanefnd ætti eignir. Þetta er ekki rétt. Eftir reikningum n. hefir hún sér eignareikning og sér rekstrarreikning, og það var rekstrarreikningurinn, sem ég rakti. Ég lét það gott heita, að það, sem n. telur til eigna, væri eignir. En ég ræddi aðallega um það, hvernig hún hefði varið því fé, sem hún hefði eytt fram yfir tekjur sínar. En úr því að hv. þm. vakti máls á þessu, skal ég gjarnan taka það fram, að það fé, sem n. hefir haft til umráða, er miklu meira en fram kemur á rekstrarreikningnum, því að þar er yfirleitt ekkert talið, sem til eignanna heyrir. En því er ekki að neita, að þessar eignir, sem n. nú telur, eru að langmestu leyti líka tapað fé. Það eru taldar á annað hundrað þúsund kr. í fiskhjöllum. Ég hygg, að við getum nú verið sammála um það, að jafnvel þótt þessir fiskhjallar hafi orðið framleiðslu landsmanna til einhvers stuðnings, þá sé þar ekki um neitt nýmæli að ræða. Og enda þótt svo hefði verið, þá munu þessar fúnandi spýtur víðsvegar um landið ekki vera verulegu mikið verðmæti fyrir nefndina. En við því væri ekki mikið að segja, ef féð hefði að öðru leyti komið að verulegu gagni. - Svipað er að segja um þau lán, sem n. hefir veitt, rúmar 100 þús. kr., að ganga má út frá því sem vísu, að mest af þeim sé tapað fé. Annars er þetta ekki sundurliðað hér á eignareikningi, svo að ekki er vert að kveða upp um það ákveðinn dóm. En þar sem þetta fé mun að langmestu leyti hafa verið veitt til ýmissa tilrauna, þá mun það, hvort hægt er að endurheimta þetta fé eða ekki, vera undir því komið, hvernig þau fyrirtæki, sem féð hafa fengið, bera sig í framtíðinni. Þá sagði hv. 3. þm. Reykv., að S. Í. F. hafi í ýmsu tekizt illa, og virðist sem hann vilji telja, að okkur farist ekki að ámæla fiskimálanefnd, því að þar hafi ekki tiltölulega verið um meiri misheppnanir að ræða. Við höfum nú báðir verið í stjórn þessa fyrirtækis, og ættum því að vita. hvernig fisksölurnar hafa tekizt. Vitanlega væri það ekki óeðlilegt, að á jafnerfiðum tímum, sem undanfarin tvö ár hafa verið, hefði einhver óheppni átt sér stað. En ég man ekki eftir einni einustu sölu, sem stjórn S. Í. F. hefir verið sérlega óánægð með, og svo mikið er áreiðanlegt, að eigendur fisksins hafa yfirleitt lokið miklu lofsorði á sölurnar. Það væri þess vegna viðkunnanlegra, að hv. 3. þm. Reykv. reyndi að færa einhver rök fyrir þessu máli sínu. Það er útúrsnúningur hjá hv. flm. frv., er hann reynir að láta það svo heita, að við sjálfstæðismenn viljum ekki styðja sjávarútveginn. Það er vitað af öllum, að stuðningur við sjávarútveginn er fyrsta krafa okkar sjálfstæðismanna. Ágreiningurinn milli okkar og stjórnarflokkanna liggur í því, að við teljum, að stjórnin hafi ekki sýnt nægan skilning á þörfum útvegsins og þýðingu hans fyrir þjóðfélagið. Ágreiningurinn liggur ennfremur í því, að við álítum rangt að láta taka mikið fé frá útvegnum og ráðstafa því svo, að allar líkur séu til, að það komi þessum atvinnuvegi að sáralitlu gagni.

*Einar Olgeirsson: Í deilunum um frv. þetta hafa komið fram tvær andstæðar skoðanir um það, hver afskipti hið opinbera eigi að hafa af sjávarútveginum. Sjálfstæðismenn hafa haldið því fram, að þegar vinstri stjórn sé við völd í landinu, eigi hið opinbera alls ekki að seilast inn á þetta svið. Sjálfstæðismenn virðast halda, að sjávarútvegsmál séu einskonar sérgrein þeirra, þeir einir geti stjórnað sjávarútvegsmálum svo að vit sé í, og þessum atvinnuvegi verði aldrei almennilega stjórnað nema undir þeirra yfirumsjá. - Hv. þm. Snæf. sagði áðan, að þar, sem sósíalistar kæmust til valda, lentu allir atvinnuvegir í öngþveiti, en þar, sem einkaframtakið fengi að njóta sín óhindrað, væri allt gott og blessað. Helzt var að skilja á þessum hv. þm., að sjávarútvegurinn væri í eitt skipti fyrir öll leystur úr vanda, ef framlag ríkissjóðs yrði látið ganga til Sölusambands. íslenzkra fiskframleiðenda, en ekki til fiskimálanefndar. Ég held, að það sé í þessu sambandi nauðsynlegt að athuga nokkuð þá reynslu, sem við Íslendingar höfum af einkaframtakinu og stjórn sjálfstæðismanna á sjávarútvegsmálum. Um einkaframtakið á þessu sviði er það að segja, að þegar það hefir fengið að njóta sín óhindrað um nokkurn tíma, þá sér það sér ekki annað fært en að mynda hringa stórútgerðarmanna. Hringarnir fá svo meginið af því fé, sem bankarnir hafa til umráða, því er eytt, og síðan verður ríkið, þ. e. a. s. almenningur að borga fyrir þessa ágætu stjórn sjálfstæðismanna á útvegsmálunum. Íhaldsmenn telja fólki trú um, að sjávarútvegurinn sé þeirra sérgrein, aðrir séu þar ekki færir um að stjórna, það sé hreint og beint óviðkunnanlegt, að vinstri flokkarnir séu að seilast inn á þetta svið. En hver er reynslan af stjórn sjálfstæðismanna á sjávarútvegsmálum okkar síðustu áratugina? Á árunum 1920–1930, þegar íhaldsmenn máttu heita einráðir um þessi mál, stofnuðu þeir Coplands-hringinn, er sölsaði undir sig veltufé bankanna og endaði með því að setja annan aðalbankann á hausinn með töpum sínum, - töpum, sem þessir sérfræðingar í sjávarútvegsmálum höfðu leitt yfir þjóðina. Enn verður almenningur hér á Íslandi að borga fyrir töp Íslandsbanka, töp þessara sérfræðinga í sjávarútvegsmálum, íhaldsmannanna. Og ég fæ ekki betur séð en að sama sagan sé að endurtaka sig nú, þó að hringurinn sé kenndur við Kvöldúlf í stað Coplands. Ég sé ekki ástæðu til þess fyrir sjálfstæðismenn að vera stoltir af þeim gífurlegu skuldum, sem hringur þessi er kominn í við Landsbankann. Nei, reynslan af stjórn sjálfstæðismanna á sjávarútveginum er ekki svo glæsileg, að ástæða sé til að óska þess, að þeir hafi þar áfram óskoraðan yfirráðarétt. Þeir virðast halda það, þessir háu herrar, að nóg sé að tala fagurt, og fólkið muni þá gleyma gerðum þeirra. Þeir halda, að ef þeir tala nóg um 11 þús. kr., sem fiskimálanefnd hafi varið í ómerkilega filmtöku, þá gleymist sex millj. skuld Kvöldúlfs. En menn gleyma ekki aðgerðum sjálfstaðismanna í þessum málum. Það er svo langt frá því, að einstaklingsframtak hv. þm. Snæf. og flokksbræðra hans hafi verið til bjargar sjávarútveginum, þvert á móti, þetta einstaklingsframtak hefir leitt frá hruni til hruns. Togaraflotinn hefir ekki verið endurnýjaður, bankarnir hafa orðið að afskrifa milljón eftir milljón vegna tapanna. Svo koma sjálfstæðismennirnir og amast við því, að aðrir skipti sér nokkuð af þessum atvinnuvegi, enginn geti stjórnað honum nema einmitt þeir! Það er langt frá því, að sjálfstæðismenn vilji ekki, að hið opinbera leggi fram fé til sjávarútvegsins; þeim nægir ekki að Alþ. geri það á fjárl., heldur eiga bankarnir að leggja fram milljón á milljón ofan, smáútvegsmenn eiga að leggja fé í hendur herranna, sem ráða, svo hundruðum þúsunda króna skiptir. - Hv. sjálfstæðismenn eru síður en svo á móti þesskonar ríkisrekstri, að hið opinbera, að bankarnir leggi fram allt áhættuféð, og gangi framleiðslan vel, hirða einstaklingarnir arðinn, en ef allt fer illa, þá skella töpin á ríkinu, á bönkunum. - Hv. 3. þm. Reykv. talaði um, að upphæðin, sem til er tekin í þessu frv., 500 þús. kr., væri sú mesta fjárveiting, sem hið opinbera hefði veitt til sjávarútvegsins. Þetta er ekki rétt. Þó að hærri upphæðir hafi ekki verið veittar á fjárl., þá ætti það engan að blekkja. Með verðjöfnunarsjóðsgjaldinu fræga var rúm milljón króna tekin af smáútvegsmönnum. Sjálfstæðismenn höfðu sérstaka aðstöðu til að hafa áhrif á það, hvernig því gjaldi var varið. Þeir hefðu getað sýnt það með meðferðinni á þeirri milljón, hvað þeir vilji gera til styrktar sjávarútveginum. og fróðlegt væri að fá vitneskju um það, hvernig þessu fé var varið, hvort það fór í mútur til Spánar, eins og sagt hefir verið, eða hvort sjálfstæðismenn hafi á annan hátt varið því svo, að það sýni ótvírætt, hvernig þeir fara með fé almennings. Sjálfstæðismenn standa ekki vel að vígi, er þeir nú koma fram hér á hv. Alþ. og lýsa því yfir, að vandræði sjávarútvegsins yrðu leyst með því, að einstaklingsframtakið fengi óskorað að njóta sín og vinstri flokkarnir hættu öllum afskiptum af þessum málum. Tuttugu ára reynsla af stjórn íhaldsmanna á sjávarútveginum sannar hið gagnstæða. í Úr vandræðum sjávarútvegsins verður ekki bætt meðan menn þora ekki að taka fyrir sjálft átumeinið: Yfirráð einstakra stórútgerðarhringa á þessum atvinnuvegi. Ég skal aðeins drepa á eitt atriði viðvíkjandi því, hvort hægt væri að láta togaraflotann bera sig. Eins og nú er, er íslenzka togaraflotanum stjórnað af mörgum félögum, sem sum eiga aðeins einn einasta togara. Íslenzku togararnir eru ekki fleiri en það, að vel mætti stjórna þeim af einu félagi, og myndi við það sparast stórmikið fé. Annars þarf ekki að búast við, að smáútvegurinn beri sig meðan hringavaldið er óbeizlað. Samkv. skýrslu nefndar þeirrar, er rannsakaði hag útvegsmanna árið 1932, námu töp smáútvegsmanna á útgerðinni það ár um tveimur millj. króna. En það mun láta nærri, að á sama tíma hafi gróði þess hluta verzlunarauðvaldsins, sem einkum selur til smáútvegsmanna, grætt sömu upphæð. Hið opinbera verður að taka valdið af hringunum, Kveldúlfshringnum, olíuhringunum og öðrum, sem eru að sliga sjávarútveginn. Annars er það kynlegt að heyra sjálfstæðismenn kvarta undan afskiptum hins opinbera af sjávarútveginum. Ég veit ekki betur en að aldrei hafi verið settar skarpari skorður í sambandi við sjávarútveginn hér á landi en einmitt þegar formaður Sjálfstfl. var ráðherra, - hann gaf þá út bráðabirgðal., sem bönnuðu öllum að flytja saltfisk út úr landinu nema einu félagi, sem bróðir ráðh. var formaður fyrir. Slík afskipti hins opinbera eru sjálfstæðismönnum velþóknanleg. Eftir að hafa kynnzt stjórn sjálfstæðismanna á sjávarútvegsmálum, þá finnst manni, að hver sú tilraun, sem gerð er til þess að fara aðrar leiðir, eigi fullan rétt á sér. Fiskimálanefndin er ein slík tilraun. Ég viðurkenni það fúslega, að fiskimálanefnd hefir gert ýms afglöp og á gagnrýni skilið. En það er algerlega rangt ályktað, að leggja eigi fiskimálanefnd niður, þó að henni hafi mistekizt eitthvað. Það dugir ekki að hætta við að reyna að finna aðrar aðferðir en sjálfstæðismenn notuðu og reyndust svo herfilega illa. Gagnvart þeirri löngu keðju af reginmistökum, sem sjálfstæðismenn, sérfræðingarnir í sjávarútvegsmálum, hafa á samvizkunni, er það skiljanlegt, að þeir menn, sem sjálfstæðismenn telja fullkomna viðvaninga í þessum efnum, geti gert glappaskot. Ég álít, að það sé rétt að halda áfram með fiskimálanefnd, halda áfram í leit að nýjum aðferðum, en taka ekki að nýju upp aðferðir Coplands og Kveldúlfs. - Viðvíkjandi fiskimálanefnd vildi ég taka það fram, að mér finnst ófært, að smáútvegsmenn skuli engan fulltrúa eiga í nefndinni. - Frv. það, sem hér er til umr., stefnir í rétta átt. Hitt ætti að vera óþarft að taka fram, að með starfi fiskimálanefndar er engin reynsla fengin um það, hvernig vinnandi stéttir landsins mundu skipa þessum málum, ef þær væru einráðar, - framkvæmdir þessarar nefndar eiga ekkert skylt við sósíalisma. Það er aðeins verið að reyna, hvort hið opinbera getur ekki haft einhver þægilegri afskipti af sjávarútveginum en að borga milljón eftir milljón í töp einkaframtaksins í þessum atvinnurekstri.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. síðasti ræðumaður sagði, að sjálfstæðismenn teldu sjávarútveginn einkaeign Sjálfstfl. Ég veit ekki, hvaðan hv. þm. kemur þessi speki. En það hefir orðið svo, að sjálfstæðismenn hafa lengst af lagt sitt fram öðrum fremur í þennan atvinnuveg, og hafa því mesta þekkingu á honum og mesta reynsluna í þessum efnum. - Hv. þm. taldi, að sjávarútvegurinn hefði verið þung byrði á ríkinu og bönkunum. Þarna er öllu snúið öfugt. Ég veit ekki betur en að sjávarútveginum hafi blætt út vegna þeirra fórna, sem af honum hefir verið krafizt í ríkissjóð. Hv. þm. nefndi hvað eftir annað fyrirtækið Kveldúlf og sagði, að því væri haldið uppi af ríkinu og bönkunum. Ég veit ekki til, að nokkurntíma hafi verið farið fram á það, að hið opinbera styrkti þetta fyrirtæki, hitt vita allir, að gerð hefir verið ákveðin tilraun til þess á opinberum vettvangi að setja þetta félag á höfuðið.

Á ríkið ekkert í Landsbankanum?

Mér vitanlega hefir Landsbankinn ekki tapað eyri á þessu fyrirtæki. - Hv. þm. var að heimta skýrslur um það, hvernig verðjöfnunarsjóðsgjaldinu hefði verið varið. Því spyr hv. þm. ekki hæstv. atvmrh. að þessu? Það er þegar búið að gera fulla grein fyrir því, hvernig fé þessu var varið, og eigendur sjóðsins eru búnir að leggja samþykki sitt á það. Þetta virðist hv. þm. ekki hafa hugmynd um, og má það merkilegt heita.

* Flm. (Steingrímur Steinþórsson). Við þm. Skagf. höfum leyft okkur að flytja hér á þskj. 174 frv. til laga um hafnargerð á Hofsósi. Frv. fylgir allýtarleg grg., sem ég mun að mestu leyti láta nægja sem rökstuðning fyrir frv., aðeins bæta við nokkrum orðum til skýringar. Hofsóskauptún mun vera elzti verzlunarstaður við Skagafjörð, og einn elzti verzlunarstaður landsins. Frá náttúrunnar hendi bagar þarna þannig til, að mjög var auðveit að gera þar örugga lendingu. Síðustu áratugina hefir myndazt þarna dálítið þorp, og lifa þorpsbúar nú orðið aðallega á sjávarútvegi. Áður var Hofsóskauptún svo að segja dauður bær á sumrin; íbúarnir fóru til Siglufjarðar og stunduðu þar ýmsa hlaupavinnu, sem þeir gátu náð í. En nú síðustu árin hefir þetta breytzt þannig, að fyrir tilstilli kaupfélagsins þar hefir komizt þar upp dálítill vélbátáfloti, sem íbúar kauptúnsins framfleyta sér á eins og sakir standa. Undanfarin tvö sumur hefir verið unnið þarna töluvert að hafnar- eða lendingarbótum og er nú búið að gera þar góða bátahöfn ásamt „plani“ til síldarsöltunar. í mannvirki þetta er nú búið að eyða um 140 þús. króna, en af því hefir ríkissjóður ekki greitt nema 1/3 hluta. Framlag ríkissjóðsins hefir nfl. verið miðað við styrk til lendingarbóta. Um verk þetta má óhætt segja það, að eftir því sem helzt verður vitað, er það bæði öruggt og traust. Að mannvirki þessu stendur aðeins þessi litli og fátæki hreppur, sem þarna á hlut að máli. Það er því sýnilegt, að honum verður ofraun að standa straum af því. Við þm. kjördæmisins höfum því borið fram frv. þetta til hafnarlaga fyrir kauptúnið, til þess að hlutaðeigendur fái greidda 2/5 hl. kostnaðarins frá ríkissjóði. Jafnframt er ætlazt til, að þeir fái ábyrgð ríkissjóðs fyrir öðrum 2/5 hlutum, en sjálfir greiði þeir 1/5 hluta. Í 1.–2. gr. frv. er farið fram á meiri upphæð úr ríkissjóði en mannvirkið hefir kostað, eða allt að 300 þús., en þetta er miðað við það, að síðar verði gerður þarna hafnargarður, sem stærri skip geti lagzt við, en það er ekki gert ráð fyrir, að þetta komi til framkvæmda fyrr en eftir nokkur ár. Að þetta er sett inn í frv. nú, er til þess, að ekki þurfi að breyta lögunum þegar að þessari breyt. kann að verða horfið. Með. samþykkt frv. myndi hreppurinn fá um 12 þús. kr. umfram það, sem hann hefir fengið. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um frv. að þessu sinni, og óska, að því verði að umr. lokinni vísað til sjútvn.

Forseti (JörB): Mér skildist á umr., að þess væri fremur óskað, að frestað yrði að bera upp brtt. á þskj. 149, við 2. gr., þangað til séð yrði um afgreiðslu á brtt. hv. þm. Borgf. Ég veit ekki, hvort átti að skoða þetta sem ósk.

Brtt. hv. 6. þm. Reykv. gengur lengra

. Og ef þess er ekki sérstaklega óskað að bera brtt. á þskj. 149 síðar upp, þá mun ég bera þær upp eins og venja er til, eins og þær eru stílaðar við greinar frv.