Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 34 flutti ég og hv. 10. þm. Reykv. þáltill. um endurskoðun laga um stýrimannaskóla Íslands og athugun á stofnun sjóvinnuskóla o.fl. Þessari till. var vísað til hv. allshn. til meðferðar. Nefndin sendi málið til umsagnar ýmissa aðila. Hún sendi það til skólastjóra stýrimannaskólans, sem sendi ýtarlegt álit um þetta mál og er meðmæltur því, að þáltill. nái fram að ganga. Sjóvinnunefnd æskulýðaráðs er einnig samþykk því, að þetta nái fram að ganga. Fræðslumálastjóri fékk málið einnig til umsagnar, og hann telur í lok síns álits, að hér sé um mjög mikilvægt málefni að ræða, sem þurfi gaumgæfilegrar athugunar við, og mælir því eindregið með, að umrædd þáltill. verði samþ. Þá fékk Fiskifélag Íslands þessa till. til umsagnar, og félagsstjórnin samþykkti að mæla eindregið með því, að till. yrði samþykkt. Sama niðurstaða varð hjá hv. allshn., hún er einróma sammála um, að þessi till verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Til allshn. var vísað máli því, sem nú er hér aftur komið til umr., þáltill. um, hvernig daglega megi fylgjast með ferðum íslenzkra fiskiskipa. N. leitaði álits margra aðila um mál þetta, þ. á m. skipaskoðunarstjóra, sem er samþykkur, að till. verði samþykkt. Það má segja það sama um alla aðra aðila, sem til var leitað. Landhelgisgæzlan mælir með því, Alþýðusamband Íslands, Slysavarnafélag Íslands, Sjómannasamband Íslands, þessir aðilar mæta allir með, að till. verði samþ. Slik hin sama er afstaða allshn., sem er einróma á þeirri skoðun sinni að mæla með samþykkt tillögunnar.



Herra forseti. Eins og fram kemur í áliti allshn. á þskj. 305, leitaði n. umsagnar lagadeildar háskólans um till. Mælir lagadeildin eindregið með því, að till, verði samþ., en leggur til, að endurskoðunin verði einnig látin ná til l. um gjaldþrotaskipti, þar sem sú löggjöf sé nú mjög í brotum og að ýmsu gölluð og úrelt. Allshn. fellst á þessa skoðun lagadeildar og leggur því til, að till. verði samþ. með þeirri breytingu, að endurskoðunin á l. um skipti á dánarbúum og félagsbúum verði einnig látin ná. til 1. nr. 25 frá 14. júní 1925, um gjaldþrotaskipti.



Herra forseti. Með þáltill. á þskj. 298 er lagt til, að ríkisstj. verði falið að beita sér fyrir því, að stofnsettur verði í Reykjavík verknámsskóli í járniðnaði á grundvelli heimildar í 1. gr. l. um iðnskóla frá 1955 og skuli skólinn taka til starfa ekki síðar en 1. okt. 1963. Í iðnskólalögunum er í fyrsta lagi gert, eins og kunnugt er, ráð fyrir því, að iðnskólar eigi að veita þeim nemendum fræðslu, sem meistarar í iðngrein og iðnaðarfyrirtækjum hafi tekið til náms samkv. l. um iðnfræðslu. Þetta er meginreglan, eins og alkunnugt er. En í þessum lögum er einnig heimilað, að þá nema, sem vilji nema iðn til sveinsprófs, megi uppfræða í vinnustöðvum, sem skólarnir hafi ráð á, en síðar meir á námið að halda áfram hjá iðnmeisturunum, og þannig á námi þeirra að ljúka með sveinsbréfi frá iðnmeistaranum, sem tekið hefur iðnnemann til náms. Allt fram að 1955 að iðnlögin voru sett og þessi heimild sett inn í lögin. urðu iðnnemar einungis að ljúka sínu iðnnámi að öllu undir kennarahendi - meistara í viðkomandi iðngrein. Þetta, að gefa iðnnemum kost á að nema að einhverju leyti iðn sína í skóla, hefur verið baráttumál Iðnnemasambandsins allt frá því, að það var stofnað 1945, og einnig Landssambands iðnaðarmanna, en þau samtök iðnmeistaranna hafa gert samþykktir á mörgum undanförnum árum í þá átt að auka skólakennslu í iðngreinum. Þarna eru því hvorir tveggja aðilar, þeir sem kennsluna eiga að veita og þeir sem kennslunnar eiga að njóta, sammála um, að það beri að auka skipulagða skólakennslu sem þátt í iðnnáminu. Hér er sem sagt lagt til, að skólinn skuli vera skóli í járniðnaði, skuli vera deild við lðnskólann í Reykjavík, námið í þessum akóla skuli taka eitt ár og á því beri að ljúka bóklega náminu sem svarar nú 2 bekkjum iðnskólans. Þegar þessu bóklega námi er lokið skal svo neminn halda áfram sínu námi hjá meistara og ljúka sveinsprófi með hinum almenna, venjulega hætti. Þegar hefur verið gerð tilraun með þess konar skólahald skv. þessari heimild iðnskólalaganna, að því er mér er kunnugt í 3 iðngreinum. Ég held, að fyrsta námsdeildin, sem tók til starfa, hafi verið í prentiðninni, síðan hafa trésmiðir og rafvirkjar bætzt við, svo að það er þegar byrjað að notfæra sér þessa heimild löggjafarinnar í a.m.k. 3 greinum. Og hér er lagt til, að sams konar skólahald hefjist nú einnig í járniðnaðinum. Með þeirri verklegu kennslu, sem tekin hefur verið upp á gagnfræðastiginu í verknámsskóla hér í Reykjavík, hefur verið fallizt á það, að vegna þeirrar verklegu kennslu, sem þar er framkvæmd í skólaformi, skuli námstími nema, sem síðan fara í iðngrein, styttast um 8 mánuði. Með þessu er fyllilega viðurkennt, að vel skipulögð fræðsla í iðnaðinum í skólaformi sé árangursríkari en a.m.k. byrjunin á iðnnáminu á verkstæðum hjá meisturum. Er það alkunna, að þá hafa nemendurnir oft og tíðum fremur verið notaðir sem sendisveinar en að þeim hafi verið haldið til skipulagðs náms. Með því hins vegar að stofna til skólakennslu í ákveðinni iðngrein er ekki talíð ólíklegt, að stytta megi námstímann um eitt ár, og skv. tillögunni, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að svo verði, og það mun einnig vera niðurstaðan að því er snertir þær greinar, sem ég áðan gat um, trésmíðina, rafvirkjunina og prentiðnina, sem nú hafa þetta fyrirkomulag. Hér er ekki á ferðinni till. um það að hverfa frá meistarafyrirkomulaginu, sem hér hefur verið fram að síðustu árum allsráðandi um menntun þeirra, sem öðlast vilja svefnsréttindi í einhverri iðn. Og þó er það sannfæring okkar flutningsmanna, mín og hv. 2. landsk., að meistarafyrirkomulagið sé á margan hátt gallað og beri í raun og veru að hverfa frá því eina fljótt og hægt væri að undirbyggja vel skipulagða iðnfræðslu í skólum með fullkomnum og vel útbúnum verkstæðum. Ég skal ekki fara hér nákvæmlega út í að rökstyðja þessa skoðun mína, en vil þó benda á tvennt: 1) Sérhver sá, sem lokið hefur sveinsprófi í iðn og hefur síðan unnið sem sveinn í 3 ár, öðlast meistararéttindi, alveg án tillits til þess, hvort hann er hæfur eða lítt hæfur í sinni iðn, þegar 3 ár eru liðin frá því, að hann lauk svefnsprófi. Ef hann hefur starfað í iðninni, gerist hann meistari og öðlast þá rétt til þess að taka nemendur og útskrifa þá. Þetta getur verið prýðilega hæfur maður, en það er engin trygging með þessu kerfi fyrir því, að meistarinn, sem tekur að sér að kenna öðrum, sé hinn hæfasti í sinni grein. Og þannig geta nemendur unnvörpum komizt í hendur lélegra meistara, sem eru ekki færir um að veita fullkomna fræðstu í viðkomandi grein. Þetta er einn af ágöllum meistarafyrirkomulagsins að mínu áliti. Hinn megingallinn er sá, að það er lögbundið fyrir allar iðngreinar, hve löngum tíma úr lífi hins unga manns skuli varið til að nema iðngrein, og finnst mér þetta vera mikil fjarstæða. í fyrsta tagi væri ekki óeðlilegt, að hæfni nemandans til námsins réði nokkru um það, hvort hann ætti að verja 3, 4 eða 5 árum til að öðlast þjálfun og þekkingu í sinni iðngrein, og ef hann væri hinn færasti til námsins, þá yrði námstími hans styttri. Ef hann væri hins vegar skussi og klaufi, þá væri nám hans lengra, tæki yfir lengri tíma, þangað til hann hefði náð þeirri hæfni, sem krefjast bæri. Nei, hér er þetta sett í spennitreyju ákveðinna tímabila, og í ákveðinni námsgrein skal nemandinn vera 3 ár eða hann skal vera 4 ár í annarri. Stúlka, sem ætlar sér að læra hárgreiðslu, skal verja 3 árum ævi sinnar til þess að læra að greiða hár. Vestur í Ameríku er mér sagt, að það séu teknir aðeins 9 mánuðir til slíks náms, sé eins vetrar námskeið og þar séu þær taldar færar um að greiða hár á sinum kynsystrum eftir slíkt nám. Hér dugir ekki annað en að taka 3 ár úr ævi ungrar stúlku til að læra hárgreiðslu. Algengasti námstíminn er, eins og kunnugt er, 4 ár, og þar gildir það sama um hafa og lítt hæfa nemendur og um það, hvort iðngreinin er auðlærð eða vandlærð. Það tekur 4 ár, hygg ég, að læra að smyrja brauð, og það tekur 4 ár að læra að byggja stórskip og stórhýsi. Ég finn ekkert vit í þessu, og ég undrast, að slíkt miðaldafyrirkomulag skuli enn þá vera ríkjandi hjá okkur. Ég held því, að það þurfi umfram allt að endurskoða iðnlöggjöfina frá grunni og færa hana til nútímahorfs. En það er ekki lagt til í þessari till., og tel ég þess þó fulla nauðsyn. Ég tel sem sé meistarafyrirkomulagið ekki gefa fullnægjandi tryggingu fyrir því, að þjóðfélagið eignist vel menntaða iðnaðarmenn. Eitt kemur þar og, til. Það eru breyttir tímar. í mörgum og flestum iðngreinum þarf nú miklu meiri sérhæfingu en áður þurfti og áður þekktist. Tökum t. d, prentiðnina. Þar þurfti prentarinn fyrir nokkrum áratugum að vera handsetjari og vélsetjari, og hann þurfti að kunna aliar greinar prentiðnarinnar, ef hann átti að vera hlutgengur prentari. Nú dettur engum manni í hug að láta prentara vinna mörg slík störf. Hann gerist annaðhvort vélsetjari eða handsetjari, eða sérfræðingur í hinum ótalmörgu greinum prentiðnarinnar og stundar ekkert annað allt sitt líf. Hann fær þannig að mjög litlu leyti vegna þeirrar sérhæfni, sem orðin er, að reyna á hina almennu þekkingu prentarans, eins og enn þá er krafizt skv. iðnlöggjöfinni, þegar hann útskrifast frá meistara í prentiðninni. Sérhæfnin gerir það að verkum, að það væri full ástæða til að útskrifa menn í hinum einstöku greinum prentiðnarinnar og hvaða grein annarri, sem um væri að ræða, þegar þeir væru orðnir fullfærir í þeim þætti iðnarinnar, sem þeir ætluðu að gera að sínu lífsstarfi, en ekki að taka ár úr lífi þeirra til þess að þjálfa þá í mörgum öðrum greinum, sem þeir setja sér ekki að sinna. Íslenzka þjóðin á mjög mikið undir því, að hún eignist vel hæfa og vel menntaða iðnaðarmenn. Og ég hef ekki trú á því, að þar sé eins vel gert af hendi þjóðfélagsins og vera bæri, fyrr en iðnlöggjöfin væri endurskoðuð írá grunni og þetta gamla meistarakerfi, sem mjög mikið er mótað af hagsmunum meistaranna að nota nemendurna sem ódýran vinnukraft, ekki áður en hitt, að leggja áherzlu á, að nemendurnir fái hina fullkomnustu kennslu, og ætti það þó vitanlega að sitja í fyrirrúmi. Ég tel, að hér sé ekki farið fram á mikið með þessari þáltill. Það er farið fram á það eitt, að notuð verði heimild í vinnulöggjöfinni um það, að stofnað verði til skóla í járniðnaði, líkt og þegar hefur verið gert í nokkrum iðngreinum. Og vil ég mælast til þess við hv. þm., að þeir gefi þessari litlu till. gaum og veiti henni stuðning og fylgi. Ég legg til, herra forseti, að umr. verði nú frestað og till. vísað til hv, allshn.



Herra forseti. í fjarveru mínni við störf í Norðurlandaráði bar varamaður minn, Sigurður Bjarnason, ásamt tveimur öðrum þm. fram þáltill, á þskj. 42, þess efnis, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta rannsaka og gera till. um, hvernig megi bezt koma á hlutdeildar- og arðskiptifyrirkomulagi í atvinnurekstri íslendinga og á hvern hátt þing og stjórn geti starfað að eflingu slíks fyrirkomulags. Hafa slíkar till. verið bornar áður fram af sömu hv. þm., þótt þær hafi ekki verið útræddar. Ætlazt er til þess, að hægt sé að koma á slíku arðskiptifyrirkomulagi, að það á einhvern hátt mildi þá baráttu, sem stendur um skiptingu arðsins á milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda og oft hefur valdið mikilli stöðvun í atvinnurekstri og stórkostlegu tjóni og margvíslegu böll. Væri sannarlega gleðilegt, ef hægt væri að koma á einhverju því fyrirkomulagi, sem gæti bætt úr þeim skaða, sem þeir árekstrar milli atvinnurekenda og atvinnuþiggjenda valda þjóðinni. Þessi till. var send til hv. allshn. til athugunar. Hún var send til umsagnar til Vinnuveitendasambands Íslands, til Vinnumálasambanda samvinnufélaganna, til Alþýðusambandsins, til Iðnaðarmálastofnunar og Félags Ísl. iðnrekenda. Eru skoðanir þessara aðila nokkuð skiptar um till., en allir telja þeir þó, að það sé nauðsynlegt að freista nýrra aðferða til þess að sætta fjármagn og vinnu og koma í veg fyrir árekstra á vinnumarkaðinum, og það er raunverulega höfuðtilgangur till. Hvort unnt er að gera það á þann hátt, sem farið er fram á í till., verður en. í spáð um, fyrr en gerðar hafa verið um það raunhæfar tilraunir. En nú er það svo, að sett hefur verið nefnd til þess að athuga, hvernig þetta megi verða, og það er skoðun allshn., að að nefnd, sem vinnur að athugun á lengd vinnutíma og öðrum hugsanlegum úrræðum til þess að bæta sambúð vinnuveitenda og vinnulaunþega, taki einnig þetta mál til athugunar. Og í trausti þess, að svo verði gert og það verði krufið til mergiar að þeim mönnum, sem með þessi vandamál fara, leggur n. einróma til, að till, sé vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Till. þessi er á þskj. 52, borin fram af Jóni Þorsteinssyni, hv. alþm.: „Alþingi skorar á ríkisstj. að láta athuga, hvort fært sé að setja löggjöf, er geri atvinnufyrirtækjum, sem rekin eru með hagnaði, skylt að verja hluta að ágóða sínum til launauppbóta handa verkamönnum, verkakonum og öðru starfsfólki, sem vinnur í þjónustu þeirra.“ Þessi till. fer raunverulega aumikið í sömu átt og sú till., sem ég ræddi um áðan, enda hefur það orðið niðurstaða hjá hv. allshn., að hún leggur til, að þessari till. verði á sama hátt vísað til hæstv. ríkisstj., í trausti þess, að hún feli þeirri mþn., sem um þessi mál fjallar, málið til athugunar. Þetta eru svo skyld mál, að það er eðlilegast, að þau lúti bæði hér sömu afgreiðslu. Það er því einróma till. allshn., að till. sé vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Margrét Sigurðardóttir, 1. varaþm. Alþb. í Reykjavík, var hér varamaður minn, meðan ég var á fundi í Norðurlandaráði, og flutti þá till., sem er á þskj. 290, um vinnuaðstöðu og sumarhvíld barna og unglinga. Ég leyft mér, herra forseti, að flytja hér þá ræðu, sem hún hefði kosið að flytja, ef hún hefði enn þá verið hér á þingi. Herra forseti. Sú till., sem hér liggur fyrir, fjallar um kosningu 5 manna nefndar, sem taki til athugunar aðstöðu barna og unglinga til eðlilegrar og heilbrigðrar sumarhvíldar og hæfilegrar og þroskandi vinnu þann tíma, sem þau eru ekki í skóla. Er til þess ætlazt, að n. geri nákvæmar athuganir á því, hvernig þessum málum er háttað, og leggi að loknum störfum þær athuganir ásamt till. til úrbóta fyrir Alþingi. Til frekari skýringar því, á hvern hátt framkvæmd þessarar till. er hugsuð, leyfi ég mér að vitna til grg., sem henni fylgir. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrsta verkefni slíkrar nefndar, sem hér er lagt til að kosin verði, yrði því að athuga, hvernig sumarvinnu barna og unglinga er varið, hve mörg stunda ákveðna vinnu, hvers konar vinnu og hve langur vinnudagur þeirra er. Þá fyrst, er nokkurt yfirlit er fengið í því efni, er unnt að gera sér grein fyrir, á hvern hátt framlag og frumkvæði ríkisins kæmi bezt að haldi. Þar getur orðið um ýmsar leiðir að ræða, t.d. rekstur vinnuskóla, að láta unglinga sitja fyrir um vinnu eða mynda heita vinnuflokka, sem vinna störf, sem þeim eru holl og heppileg, o.fl. Sömuleiðis kemur til álita, hvort ríkið hefði slíkan rekstur algerlega á sínum vegum eða aðallega yrði farin sú leið að atyrkja á myndarlegan hátt slíka starfsemi á vegum bæjarfélaga og kauptúna og félagasamtaka. Einnig þyrfti að athuga, hvort hægt væri að annast einhvers konar miðlun um sumardvöl barna á sveitabæjum og þá jafnframt eftirlit með slíkri dvöl. Þörfin á því, að athafnaþrá barna og unglinga sé virkjuð með einhvers konar vinnu, er viðurkennd hér á landi. Má heita, að það hafi verið grundvallarsjónarmið í uppeldismálum þjóðarinnar gegnum aldir. Í augum fjölda fólks er það grundvallarsjónarmið í uppeldismálum enn þá. Það er þó nauðsynlegt að skilja, að eigi þjóðin að svara þeim kröfum, sem nútímaþjóðfélag gerir um langa og jafnframt stranga skólagöngu og sérhæfingu á ótalmörgum sviðum, og eigi hún jafnframt að halda því, sem hefur verið aðalsmerki íslenzkrar menningar, þ.e. traust alþýðumenning, þarf hún að búa mjög vel að æsku landsins. Þar nægir ekki fleiri og betri skólar og betri aðstaða kennara. Það þarf einnig að skipuleggja hin löngu, samfelldu „sumarfrí“, sem börn og unglingar hafa frá skólanámi. Þann tíma má ekki einungis nota til stritvinnu, sem að vísu forðar e.t.v. frá öðru verra og gefur peninga í aðra hönd, heldur þarf sá tími fyrst og fremst að notast til uppbyggingar andlegra og líkamlegra krafta, veita unglingum félagslegt uppeldi og siðferðisþrótt. Í þeim tilgangi er annar liður þessarar till. fram borinn. N. ætti að athuga möguleika á að hefja starfsemi sumarbúða fyrir unglinga, svo að að því yrði stefnt, að skólabörn á 12 . –15 ára aldurs ættu slíkrar dvalar kost í nokkrar vikur árlega fyrir viðráðanlegt gjald. Í slíkum búðum yrðu börnin undir handleiðslu hæfra manna, t.d. kennara, iðkuðu leiki, íþróttir, gönguferðir og náttúruskoðun.“ Ég vildi enn fremur nú, þegar till. kemur til fyrri umr. í hv. sameinuðu Alþingi, fara nokkrum orðum um, hverjar ástæður eru fyrir flutningi hennar og hver tilgangurinn er. Á hverju vori stendur mikill fjöldi íslenzkra foreldra og annarra forráðamanna barna á skólaskyldualdri frammi fyrir þeim vanda að sjá börnum sínum fyrir heppilegum viðfangsefnum næstu 4–5 mánuði. Hversu mikill vandi þetta er og hvort þetta yfirleitt er vandi, fer að vísu nokkuð eftir því, hvar börnin eru búsett. Í sveitum landsins mun þetta ekki skapa neinn vanda. Sveitabörnin taka á eðlilegan og heppilegan hátt þátt í störfum og athafnalífi heimila sinna, eftir því sem aldur og vinnugeta leyfir. Hins vegar er ástæða til að ætta, að sveitabörn hafi engu síður en kaupstaðabörn þörf fyrir hvíld og hressingu einhvern tíma sumarsins í frjálsum leik og félagslegri sambúð við jafnaldra sína. Að því leyti er tili. snertir það efni, varðar hún sveitir jafnt sem bæi. Það er sérstaklega hér í Reykjavík og öðrum hinum stærri bæjum, sem tilfinnanlegur er skorturinn á heppilegum viðfangsefnum fyrir börn og unglinga, en viða úti á landi, t.d. í útgerðarplássum, þar sem allt iðar af starfi og lífi á vetrum, en atvinna leggst að miklu leyti niður á sumrum, er þetta starfsleysi barna og unglinga einnig tilfinnanlegt. Hér í Reykjavík hefur á s.l. hausti setið að störfum nefnd á vegum borgarstjórnar til athugunar og tillögugerðar um sumarvinnu unglinga. Niðurstöður n. hafa fyrir nokkru verið birtar. Kemur þar í tjós, að því nær allir unglingar á aldrinum 12–14 ára telja sig hafa gegnt ákveðnu starfi á s.l. sumri. Milli 30 og 40% dvöldu í sveit við störf, sem eru ekki nánar tilgreind, en hin gengu að vinnu hér í borginni. Börn telja sig yfirleitt hafa unnið 8 tíma daglega og mörg lengur. Þegar á heildina er lítið, virtust kaupgreiðslur til barnanna frekar lágar, og enn fremur kemur það í ljós, að börnin byrja að vinna mjög fljótlega eftir að þau hverfa frá námi og eru að störfum fram eftir septembermánuði eða fram undir eða fram að þeim tíma, sem þau hefja nám að nýju. Af þessum upplýsingum virðist mega ráða: Í fyrsta lagi: foreldrar una því illa og er bókstaflega ekki fært að hafa stálpuð börn heima án nokkurs ákveðins verkefnis. Í öðru lagi er greinilegt af því, hve mjög almennt börn ganga að vinnu, að þau una ekki heldur aðgerða- og iðjuleysinu. í þriðja lagi má ætla, að foreldrum sé það aðalatriði, að börnin fái verkefni, en launin skipti minna máli. Í fjórða lagi: vinnutími barna er almennt of langur. Það er augljóst mál, að meðan skólaleyfin eru jafnlöng og þau eru í íslenzkum skólum, munu stálpuð börn og unglingar vinna einhvern tíma sumarsins. Á því er ekki heldur vafi, að erfiðisvinna er unglingum heppileg reynsla og hollur skóli. En þá þarf vinnuaðstaðan að vera góð, vinnan börnum ekki hættuleg heilsufarslega séð og vinnutíminn hæfilega langur, en því miður vantar mikið á, að svo sé. Sú till., sem hér liggur fyrir, er fram komin vegna þeirrar skoðunar, að það sé þjóðfélagsleg nauðsyn að tryggja, að þessum skilyrðum sé fullnægt. Það þarf að undirbúa og skipuleggja af alúð og fyrirhyggju störf, sem henta börnum, svo að foreldrar neyðist ekki til þess að láta börn sín vinna við óheppileg störf, vegna þess að annað var ekki fáanlegt. Reykjavíkurborg og nokkrir aðrir bæir landsins hafa sinnt þessum verkefnum að nokkru undanfarin ár. En hér er um vandamál að ræða, sem snertir beint og óbeint allt landið, og því eðlilegt, að ríkið leggi þessum málum myndarlega lið á þann hátt, sem heppilegastur þætti að athuguðu máli. Þá mundi einnig opnast leið til þess að koma til móts við fámennari staði, sem hafa ekki haft ástæðu til að halda uppi sumarvinnu fyrir unglinga, en hafa við þennan vanda að stríða. Ég hef rætt hér nokkuð þann vanda að sjá börnum og unglingum fyrir heppilegri sumarvinnu. En það er einnig önnur hlið á þessu máli, sem þarf athugunar við. Á ég þar við þá unglinga, sem vinna langan vinnudag við störf, sem einungis eru ætluð fullhörðnuðum verkamönnum. Mun slíkt aðallega tíðkast í sjávarplássum, þar sem sumarvinna er mjög mikil, en einnig hér í Reykjavík og vafalaust einnig á ýmsum sveitaheimílum. Slíkt byggist sjálfsagt að einhverju leyti á sárri nauðsyn fjölskyldna barnanna, en líka á því viðhorfi, sem sums staðar loðir við, að unglingar séu vinnukraftur, sem losni úr viðjum, er skólanum sleppi, og hann sé sjálfsagt að nýta til fullnustu. Vill oft gleymast undir þessum kringumstæðum, að hér sé um börn að ræða á viðkvæmum aldri. Viðhorf unglinga mótast líka oft með nokkuð sérstökum hætti við þessar aðstæður. í hinum óþroskaða og jafnvægislausa barnshuga myndast oft sú skoðun, að þar sem þeir vinni eins og fullorðnir menn og fái talsverða eða jafnvel mikla peninga í hendur, séu þeir menn með mönnum, sem enginn ráði við, og sjálfsagt sé að njóta þeirra skemmtana og lystisemda, sem á boðstólum kunna að vera. Ávöxtinn af slíkum viðhorfum og slíkum aðstæðum sjáum við stundum í líki ofurölva unglinga á skemmtisamkomum eða við heyrum frásagnir af spellvirkjum og annarri ósæmilegri framkomu fólks, sem er ekki komið af barnsaldri, svo sem verið hefur undanfarin ár í sambandi við verzlunarmannafrídaginn í ágústmánuði. Sú nefnd, sem ynni að því að athuga og gera till. um sumarvinnu unglinga, þyrfti vissulega að hafa opin augu fyrir þessari hlið engu síður en hinni hliðinni, sem sýnir vöntun á störfum fyrir unglingana. En á það ber einnig að líta, að málið er ekki svo einfalt, að tillögur um sumarvinnu unglinga og framkvæmd þeirra leysi vandann. Hér þyrftu að koma til skýr og greinileg lagafyrirmæli um, hvaða vinnu börn mega ekki vinna og við hvaða skilyrði og hve langur vinnutími eða vinnudagur þeirra megi vera. Það er ótrúlegt sinnuleysi og ég vil segja ábyrgðarleysi, að ekki skuli hafa verið framkvæmd fyrirmæli barnaverndarlaganna um að gefa út reglugerð um vinnuskilyrði unglinga og aðbúð, lengd vinnudags, ortof þeirra o.fl. Er það alveg sérstaklega ámælisvert, þegar tillit er tekið til þess, að mörg undanfarin ár hefur verið skortur á vinnuafli og þess vegna ástæða til að óttast, að vinnukraftur unglinga sé misnotaður. Að láta það viðgangast, eins og á sér stað hér á landi, að unglingar vinni eftirlitslítið eða eftirlitslaust við hvaða vinnu sem er, á hvaða vinnustað sem er og svo langan vinnudag sem aðstæðurnar og þörf vinnuveitandans krefst, er ófremdarástand, sem er ekki samboðið nokkru menningarþjóðfélagi. Sú trú, að líkamleg stritvinna sé heppilegasti uppalandinn til að gera Íslendinga færa um að búa í sínu harðbýla landi, er ein af okkar gömlu grundvallarskoðunum, sem þjóðfélagshættir 20. aldarinnar gera okkur nauðsynlegt að taka til rækilegrar endurskoðunar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að áður fyrr var lífsbarátta hér á landi svo hörð, að mikillar vinnu og jafnvel hvíldarlauss strits var krafizt af fólki í öllum stéttum og einnig af börnum. Það er einnig kunnugt, að þetta er breytt orðið. Fólk býr yfirleitt ekki við harðæri á íslandi lengur. Fjöldi manna veitir sér mikinn munað. Það hefur oft verið sagt, að það væru ekki sízt börn og ungt fólk, sem nytu þessara breyttu aðstæðna. Þetta er á vissan hátt rétt. Okkur, sem nú erum miðaldra fólk eða eldra, hættir við að bera saman þá aðbúð, sem okkar kynslóð átti í æsku, og þá, sem æskufólk, sem nú er að vaxa úr grasi, býr við, og virðist þá sem unga fólkið nú á tímum þurfi lítið annað að gera en að þiggja þær gjafir og gæði, sem við viljum gjarnan færa því. Þó sækir á sú spurning, hvort ekki hafi gleymzt þrátt fyrir góðan vilja mikilvæg atriði í aðbúð og uppeldi unga fólksins. Ýmsar staðreyndir geta bent til þess. Sennilega er þó sjaldnast við einstaklingana að sakast. Það er raunverulega svo, að börnin og unga fólkið, sem nú er að ná þroska, hefur almennt notið betri kjara en við þekktum í æsku. Það er raunverulega svo, að foreldrar þessara barna hafa fært þeim margvíslegar gjafir af mikilli ástúð og óeigingirni. Ég hygg, að vandkvæðið liggi í því, að ýmislegt, sem er nauðsynlegt til að skapa sér fótfestu í lífinu, er ekki lengur á færi einstaklinga, jafnvel ekki ástríkra foreldra, að veita börnunum. Það getur aðeins hin samfélagslega hjálp, þjóðfélagið sem heild, skapað þeim. Á meðan við ekki skiljum það og breytum eftir þeim skilningi, höfum við ekki handbær þau úrræði, sem að gagni mega koma ungum þegnum í íslenzku nútímaþjóðfélagi. Sú staðreynd, að bein erfiðisvinna er eina viðfangsefnið, sem það opinbera skipuleggur fyrir unglingana þann tíma, sem þeir ekki stunda nám, sýnir, að við erum ekki búnir að átta okkur á, hve uppeldisaðstæður og sá grundvöllur, sem uppeldi hvílir á, hefur gerbreytzt á síðustu áratugum. Nú erum við að ala upp æskufólk, sem langflest á fyrir höndum 10–20 ára skólanám og sumir enn lengra. Slíkt nám er vinna. Góður námsárangur næst ekki nema með mikilli atorku og einbeitni nemandans. Slík atorka krefst þróttar, andlegs og líkamlegs þróttar. Þann þrótt þarf að treysta og efla með nemendum, og tækifæri til þess gefst ekki sízt þann tíma, sem unglingarnir hafa frí frá sinni eiginlegu vinnu, nefnilega skólanáminu. Hin almenna skólaskylda er þjóðfélaginu vissulega mjög dýr starfsemi. Þó munu þeir vera fáir, sem telja ekki þeim peningum vel varið, sem til hennar renna. Með henni stígum við stórt spor til samræmds þjóðaruppeldis og treystum grundvöllinn að menningarþjóðfélaginu. Þó er það ljóst, að okkur hefur ekki tekizt að skapa uppvaxandi æsku þá þjóðfélagslegu aðstoð, sem fær sé um að vernda hana og gefa henni það mótvægi, sem hún þarfnast gegn upplausnaranda og ringulreið samtímans. Starf umbótamanna í uppeldismálum, bæði sérfræðinga og áhugamanna, beinist mjög að því að veita börnum og unglingum holla tómstundaiðju, en hin löngu skólafrí íslenzkrar skólaæsku hafa menn ekki enn þá treyst sér til að skipuleggja í þeim tilgangi, að þau gegni ákveðnu hlutverki í þjóðaruppeldinu. Þar hefur hin gamla lausn á uppeldisvandamálin, vinnan, verið eina úrræðið. Það er ekki fullnægjandi lausn á vanda þessa aldursskeiðs að gefa unglingunum einungis kost á stritvinnu allan tímann, sem þeir eiga fri frá ströngu námi. Það er nauðsynlegt, að ríkið beiti sér fyrir stofnun og starfrækslu sumarbúða, sem allir unglingar ættu kost á dvöl í nokkrar vikur á hverju sumri. Slík starfsemi ætti að gefa unglingunum tækifæri til hvítdar og hressingar við þá tómstundaiðju og frjálsa leiki, sem þeim hentar, auk þess sem samvera og samstarf við jafnaldra er unglingum á aldrinum 12–15 ára sérstaklega mikilsvert. A þessu erfiða aldursskeiði þroska unglingsins, gelgjuskeiðinu, er börnum sérstaklega hætt við að leiðast á glapstigu. Það er því mjög þýðingarmikið, að þjóðfélagið veiti unglingunum heppilegt aðhald fram yfir þennan aldur. Með því að skipuleggja þetta væri unnið að því, að unglingarnir ættu kost á hollri og heppilegri vinnu nokkurn tíma síns langa skólafris og þeir ættu einnig völ á hressingardvöl í sumarbúðum, og þá væri hægt að segja, að þjóðfélagið gerði sér það ljóst, að ekki er nóg að halda uppi umfangsmikilli skólagöngu, heldur er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að hin almenna skólaskylda nái þeim tilgangi sínum að gagnmennta þjóðina. Má vera, að mörgum finnist að slíkt væri óhæfilega kostnaðarsamt til viðbótar hinu dýra fræðslukerfi. En hvað er dýrt, og hvað borgar sig? Slíkt er ekki alltaf einfalt reikningsdæmi, heldur matsatriði. Fyrir jafnfámenna þjóð sem okkur er varla nokkur fjárfesting betri en sú, sem eykur möguleikana á, að sem flestir unglingar megi verða að nýtum mönnum, og varla nokkur fjársóun verri en þegar mannsefni glatast vegna sinnuleysis þjóðfélagsins. Herra forseti. Ég vil að lokum leyfa mér, þegar ég hef flutt þessa ræðu frú Margrétar Sigurðardóttur um þetta mál, að leggja til, að að þessari umr. lokinni verði þessari þáltill. um vinnuaðstöðu og sumarhvíld barna og unglinga vísað til allshn.



Herra forseti. Till. þessi er á þá leið, að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. að láta athuga, með hverjum hætti hið opinbera geti haft eftirlit með viðleitni fyrirtækja til að hafa með sameiginlegri afstöðu á markaði óæskileg áhrif á verðmyndun í landinu og hvernig bezt megi tryggja, að neytendur fái notið ávaxta aukinna framleiðsluafkasta í meira vöruúrvali og hagstæðara verðlagi. Till. þessi hefur verið flutt á undanförnum þingum, en ekki orðið útrædd. Hér er um að ræða viðskiptalegt vandamál, sem hefur farið vaxandi um allan heim og fyllsta ástæða er til að gefa gaum einnig hér á landi. Komið hefur fram, m.a. í umsögnum ýmissa aðila á undanförnum þingum, vaxandi áhugi á þessu máli, og virðist vera skilningur á þörf einhverra slíkra ráðstafana, ekki sízt hjá samtökum eins og Verzlunarráði Íslands og hjá ýmsum þeim neytendasamtökum, sem að sjálfsögðu hafa höfuðáhuga á því, að ríkisvaldið verndi þá fyrir óeðlilegum samtökum til þess að halda uppi verðlagi, þar sem aðstaða til slíks er fyrir hendi. Það hefur verið vaxandi áhugi á málinu, og ég vil vænta þess, að hann komi fram í því, að till. fái nú afgreiðslu, enda er hér aðeins um fyrsta skrefið í stórmáli að ræða, athugun, sem væntanlega leiddi þá til till. um lagasetningu, ef ástæða þætti til, sem mjög má telja líklegt. Herra forseti. Ég legg til, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. að flytja hér till. til þál. um tryggingarsjóð landbúnaðarins. þess efnis, að Alþingi feli ríkisstj. að undirbúa í samráði við samtök bænda löggjöf um tryggingarsjóð landbúnaðarins, sem ætlað verði það hlutverk að bæta bændum að einhverju þann uppskerubrest eða annað það afurðatjón, sem þeir kunna að verða fyrir í búskap sínum af náttúrunnar völdum, vegna t.d. óhagstæðs tíðarfars, kalskemmda eða annarra náttúruhamfara, og að til undirbúnings löggjafar um slíkan tryggingarsjóð landbúnaðarins verði höfð hliðsjón af þeim kjörum, sem sjávarútvegurinn nýtur samkvæmt lögunum, sem í gildi eru um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Það er alkunna, að aflatryggingasjóður sjávarútvegsins og áður hlutatryggingasjóður, þeir fleyttu útgerðinni oft yfir tíma- og staðbundna örðugleika, sem hún varð fyrir vegna aflabrests. En alveg á sama hátt er hin fyllsta ástæða til þess, að bændastétt landsins geti notið hliðstæðrar fyrirgreiðslu af opinberri hálfu um sjóðsstofnun til tryggingar því, að bændur þurfi ekki bótalaust að bera afurðatjón, afurðarýrnun eða uppskerubrest eða ef uppskera eða afurðamagn fer niður úr ákveðinni prósentutölu af því, sem venjulegt er á undangengnum árum. Aflatryggingasjóður sjávarútvegsins er miðaður við það, að úr sjóðnum verði greiddar bætur, ef aflamagnið fer niður fyrir 85% eða 75% af því, sem venjulegt er, eftir atvikum, og að þar með verði stuðlað að því, að þessi atvinnuvegur geti sem snurðuminnst haldið áfram, þótt slíkan aflabrest hendi. Sjávarútveginum er gert að skyldu að borga ákveðna prósentutölu af heildarútflutningsmagni sínu í þennan sjóð, en ríkissjóði gert að gjalda jafnmikið gjald á móti í aflatryggingarsjóðinn. það verður að teljast eðlilegt, að hér verið afkoma bænda tryggð á hliðstæðan hátt, eins og afkoma útgerðarmanna hefur þegar verið tryggð. Ég hygg, að engum hv. þm. mundi detta í hug að telja hlutatryggingasjóð óþarfan í dag, og allir munu á hinn bóginn viðurkenna, að slíkur sjóður hefur stórmerku hlutverki að gegna, og er ekki einasta viðkomandi útgerðarmönnum til mikils öryggis, heldur tryggir það einnig, að framleiðsla íslenzka þjóðarbúsins geti orðið sem traustust og þurfi ekki að verða fyrir verulegum töfum, þó að eitthvað bjáti á um aflamagn á einstökum stöðum og á einstökum tímum. En það verður ekki annað séð en eðlilegt sé, að alveg hliðstæðar reglur séu látnar gilda að því er landbúnaðinn varðar. Hér er hins vegar af okkar flm. hálfu ekki lagt fram lagafrv. um þetta mál, vegna þess að það verður að teljast óhjákvæmilegt, að sérfræðileg athugun fari fram á því, með hverjum hætti tjónbætur eiga að fara fram, og því er hér gert ráð fyrir, að settir verði starfsmenn á vegum hins opinbera til að undirbúa slíkt frv. til þess mundi, að því er ég ætta, vera eðlilegt að ráða tryggingafræðing eða tryggingafræðinga svo og sérfróða menn í landbúnaði, auk þess sem, eins og í till. segir, væri sjálfsagt, að við undirbúning slíkrar löggjafar störfuðu fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda og frá Búnaðarfétagi Íslands. Í landinu starfar nú að opinberri tilhlutan sjóður, sem nefnist bjargráðasjóður. í einstökum tilfellum hafur annaðhvort bjargráðasjóður eða ríkissjóður sjálfur komið til móts við bændur. þegar um hreint hallæri hefur verið að ræða af náttúruvöldum. Sú starfsemi ríkissjóðs eða bjargráðasjóðs getur þó alls ekki jafnazt á við starfsemi eðlilegs tryggingasjóðs, sem innkallaði sín iðgjöld, en bætti líka tjón eftir ákveðnum, fyrir fram gerðum reglum. Ég sé, að í dag hefur verið útbýtt hér á Alþingi annarri till. til þál., sem fjallar raunar alveg um það sama efni og hér er á dagskrá. Það er till., sem þeir hv. þm. Jónas Pétursson og Magnús Jónsson flytja hér á bskj. 389. Þar er að vísu gengið út frá því, að lögunum um bjargráðasjóð verði breytt í þá átt, að hann verði tryggingarsjóður fyrir landbúnaðinn, en ef það þyki ekki hagkvæmt, þá skilst mér, að till. geri ráð fyrir, að efnt verði til sérstakrar tryggingastofnunar á þessu sviði, og er það okkur flm. þeirrar till., sem hér er á dagskrá, að sjálfsögðu fagnaðarefni að sjá svo tekið undir það mál, sem við höfum hér flutt. sem till. um endurskoðun l. um bjargráðasjóð ber með sér. En það sýnir og sannar þörf málsins, að það skuli koma hér fram tvær till. á Albingi um, að ríkið skorist ekki undan þeirri þörf, sem á því er, að líkum sjóði verði komið upp. Ég tel, herra forseti, að eðlilegt sé, að umr. um þessa till. verði á þessu stigi frestað og hanni vísað til hv. fjvn. til umsagnar, þar eð hún eðli sínu skv. gerir ráð fyrir því, að með setningu slíkrar löggjafar yrði lögð nokkur útgjaldaskylda á ríkissjóð. svo sem nú ríkissjóður hefur varðandi aflatryggingasjóð.



Herra forseti. Með sívaxandi samgöngum verða umferðarmálin og einkum slysavarnir í sambandi við umferðina aukið vandamál. En umferðarslys eru með flestum þjóðum að verða í flokki algengustu dánarmeina. Einn mikilvægasti þátturinn í slysavörnum í sambandi við umferð og samgöngur eru samræmdar alþjóðareglur og þá sérstaklega um það, til hvorrar handar skuli víkja. Á sjó er alþjóðareglan að víkja til hægri. í lofti er líka samkomulag um það, að reglurnar skuli vera alþjóðlegar. Á landi er einnig með flestum þjóðum lögboðið að víkja til hægri. í Evrópu eru ekki eftir nema 3 þjóðir, Englendingar, Svíar og íslendingar, sem hafa vinstri handar akstur. Í Svíþjóð hefur nú verið ákveðið að breyta til hægri handar aksturs 1967, þó að formlega hafi það ekki verið staðfest enn þá, en þm. allra stjórnmálaflokkanna í Svíþjóð hafa samþ. að lögfesta það. í Englandi verða þær raddir sérfræðinga, sem fást við umferðarmál og slysavarnir, æ háværari, er krefjast þess, að þar verði breytt til og tekinn upp hægri handar akstur. Hin öra fjölgun bifreiða og það, að alltaf færist í vöxt, að menn taki bílinn með sér, er þeir fara milli landa, eða leigi sér bifreið þar, sem þeir eru á ferð, rekur mjög á eftir því, að umferðarreglur verði samræmdar. 1961 lentu á annað þús. erlendir bílar í slysum í Svíþjóð, en á þriðja þús. sænskir bílar í slysum erlendis. Þó að vafalaust sé, að öll slysin stafi ekki af því, að ökumenn áttu að víkja öðruvísi en þeir voru vanir, er talið, að mikill hluti slysanna muni hafa stafað af því. Með auknum gistihúsakosti, með vaxandi samgöngum og fyrirgreiðslu við ferðamenn er vafalaust, að erlendum ferðamönnum hér á landi hlýtur að fjölga stórlega á næstu árum. Með aukinni bifreiðaeign landsmanna hlýtur það líka að verða tíðara en nú er, að menn taki bifreið sína með sér, er þeir fara til útlanda. Allt bendir því til þess, að við hljótum að taka upp þá reglu, sem verður alþjóðaregla í þessu efni, en þar er reglan um nægri handar akstur. Það er líka langt síðan þeir, sem mest hafa um þessi mál fjallað hér hjá okkur, gerðu sér þetta ljóst. í frv. að umferðarlögum, sem lagt var fyrir Alþingi 1940, var gert ráð fyrir að breyta til og taka upp hægri handar akstur. Í meðförum þingsins var þó þessu breytt og vinstri handar akstri haldið. Ég hygg, að sú breyting hafi verið gerð vegna ástæðna, sem ófriðurinn, sem þá geisaði, olli, en alls ekki vegna þess, að þá væri ekki þegar augljóst, að síðar hlyti alþjóðareglan um hægri handar akstur að verða ofan á hér eins og annars staðar. Það, sem kallar að með að ákveða breytingu, er, að hún verður því dýrari, sem það dregst lengur að koma henni á. Þó tel ég, að verulega megi draga úr kostnaði við breytinguna með því að undirbúa hana nógu vel og með hæfilegum fyrirvara. Það, sem er langdýrast við breytinguna, er að breyta strætisvögnum. í Svíþjóð er t.d. talið, að um 2/3 kostnaðar við breytinguna séu kostnaður við breytingu á strætisvögnum og sporvögnum. Þennan kostnað tel ég þó að megi minnka mjög verulega með því að ákveða breytinguna með 4–5 ára fyrirvara og gæta þess, að allir þeir strætisvagnar, sem keyptir eru nýir á þeim tíma, séu gerðir þannig, að auðvelt sé og ódýrt að breyta þeim. Það gerir breytingar á hinn bóginn auðveldari hér á landi en ætla mætti, að því nær allar fólksbifreiðar á landinu eru gerðar fyrir hægri handar akstur. Annar kostnaðarliður er breyting á umferðarmerkjum og ef til vili einhver aukning á þeim til öryggis í sambandi við breytinguna. En ég hygg, að á þeim lið mætti einnig spara verulega með því, að fyrirvarinn væri nægur. Eitt atriði er enn, sem kallar á, að þessu máli sé hraðað, að taka ákvörðun um breytinguna, ef hún á að gerast á næstu árum, en það er, að það er farið að stefna að því að gera hér varanlega vegi, og jafnvel er mönnum farið að detta í hug að hafa vegbrýr eða yfirbyggða vegi, þar sem vegir mætast. En ef slíkar brýr eru byggðar, er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir áður, hvernig vikið verður í framtíðinni, því að slíkar byggingar á varanlegum vegum eru mjög dýrar, og það þarf að vera ákveðið, hvernig eigi að víkja eða hvorum megin á vegi aka skal, áður en slík stór mannvirki verða byggð. Ég vildi leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 5. þm. Sunnl. till. til þál. um endurskoðun raforkulaga frá 1946. í þessari till. er lagt til, að Alþingi kjósi 5 manna nefnd til þess að endurskoða þessi lög og þá alveg sérstaklega með tilliti til þess, að stefnt sé að því, að verðlag á raforku verði sem jafnast um land allt, og æ unnt reynist, að raforka til sams konar nota verði seld við sama verði hvarvetna. Þá, er lagt til, að rafvæðing allra byggða landsina á sem skemmstum tíma sé höfð í huga sem grundvallaratriði í sambandi við endurskoðunina, og enn fremur, að nýting orkuveranna verði sem fullkomnust, m.a. með því, að stefnt sé að því að hraða samtengingu orkuveranna svo sem frekast er unnt. Enn er lagt til, að athugað verði gaumgæfilega, hvort ekki sé orðið tímabært og heppilegast, að ríkið eigi og reki öll orkuver og jafnvel allt dreifikerfið. Enn fremur koma svo að sjálfsögðu til álita ýmis fleiri atriði við endurskoðun, eins og eðlilegt er, miðað við aldur laganna og þær miklu breytingar, sem hafa orðið á ýmsum sviðum, sem þessi mál varða, á þeim nar 17 árum, sem eru liðin frá setningu þeirra. Þannig er vitað, að ekki er farið að öllu eftir l. í reynd og sum atriði þeirra eru dauður bókstafur. Sú grundvallarskoðun liggur að baki þessari till., að raforka sé við nútímaaðstæður slíkt frumskilyrði fyrir atvinnulíf landsmanna og raunar jafnvel fyrir lífvænlega búsetu, að eðlilegt sé og nauðsynlegt, að ríkið sjálft anníst framleiðslu hennar og sölu til allra landsmanna og þá á þann hátt, að þeim sé gert sem jafnast þar undir höfði, eftir því sem frekast má verða. En eins og kunnugt er, skortir verulega á það við núverandi aðstæður. Enn eru til byggðarlög, sem engrar raforku njóta, en önnur búa við verulega mismunun hvað verðlag snertir. Ef athugaðar eru notendagjaldskrár, t.d. fyrir árið 1960, þá kemur í ljós t.d., að lægsti lýsingartaxti er 250 aurar kwst., en sá hæsti 400 aurar, þ.e.a.s. 60% hærri en sá lægsti. Almenn heimilisnotkun er þá lægst 50 aurar kwst., en hæst 100 aurar, þ.e.a.s. 100% hærri en sá lægsti. Næturhitun er lægst 9 aurar kwst., en hæst 20 aurar, mismunurinn 122%. Daghitun er lægst 18 aurar kwst., en hæst 67 aurar, eða 270% hærri en lægsta gjaldið. Verð á rafmagni til stórra véla hreyfist þetta ár frá 30 aurum kwst. og upp í 106 aura, eða um allt að 253%. Árið 1961 var meðalsöluverð rafmagna til heimilisnota miðað við 3 herbergja íbúð frá 6–8 aura kwst. lægst og upp í 123 aura kwst. hæst, eða nær tvöfalt hærra, þar sem það var hæst, heldur en á þeim stöðum, sem bjuggu við lægst raforkuverð. Þetta sama ár, svo að dæmi sé tekið úr atvinnulífinu, var lægsta meðalverð rafmagns til frystihúsa 44 aurar kwst., þ.e.a.s. í Reykjavík, en hæst 100 aurar kwst. í Vestmannaeyjum, þ.e.a.s. á annað hundrað prósent hærra þar. Ég hygg, að þessi dæmi ættu að nægja til að sýna, hversu mjög landsmenn búa við mismunandi rafmagnsverð, og yfirleitt er það svo, að það er dreifbýlið, sem býr við óhagstæðsta verðið, en lægra verðið er aftur gildandi á svæðum stærri virkjananna í þéttbýlinu. Þessi mismunur á rafmagnaverði á sér orsakir í sjálfum raforkulögunum, þeim sem nú gilda, enda gengið út frá því við setningu l., að rafmagnsverð sé mismunandi. M.a. stafar þetta af því, að lögin opna möguleika á eignarhaldi til óskyldra aðila á virkjunum og veitum, aðila, sem hver fyrir sig verðleggur sína framleiðslu og dreifingu eftir aðstæðum, eftir rekstrarkostnaði og eftir stofnkostnaði, sem er auðvitað mjög breytilegur, m.a. vegna mismunandi dýrleika framkvæmda á ýmsum tímum. Það virðist tæplega hugsanlegt, að unnt reynist að jafna að fullu rafmagnsverð með öðrum hætti en þeim, að ríkið eigi og reki öll raforkuver í landinu og einnig dreifiveiturnar. Þó sýnist mér, að vel væri hugsanlegt að stíga nokkurt spor í þessa átt með því að koma á einu heildsöluverði raforku um allt landið, þó að frekari aðgerðir biðu síðari tíma. í þessu sambandi og þeirra vegna, sem eru kannske óttaslegnir um þjóðnýtingu, þá vil ég benda á það, að nú alveg á síðustu árum hafa fleiri og fleiri ríki, t.d. í Vestur-Evrópu, tekið upp fulla þjóðnýtingu á allri raforku, þ. á m. lönd eins og Frakkland og Ítalía, og það jafnt sjálf orkuverin og dreifingarkerfin. Þegar rætt er um verðjöfnun á rafmagni, staðnæmast menn vafalaust við það, að sums staðar yrði um nokkra hækkun að ræða, um leið og verðið yrði lækkað annars staðar. En við flm. þessarar till. teljum, að slíkt sé ekki frambærileg röksemd gegn verðjöfnun. Íbúar einstakra byggðarlaga búa nú að vísu við lægra verð en aðrir, aðallega, eins og ég áðan sagði, vegna þess, að virkjanir og veitur hafa verið byggðar upp á ódýrari tíma en nú er. En þegar að því kemur, að virkja þarf á slíkum stöðum að nýju, getur hins vegar farið svo, að rafmagnsverð yrði á slíkum svæðum hærra en alls staðar annars staðar, og slíkar snöggar gerbreytingar á verðlagi, sem getur leitt af núverandi skipulagi, geta því tæpast talizt heppilegar fyrir einn eða neinn, þegar til lengdar lætur. Það er líka bent á það í till. okkar, að vel væri hugsanlegt og framkvæmanlegt að jafna t.d. að fullu verð á rafmagni til heimilisnota, miðað við lægsta verð, sem nú gildir, þannig að jöfnunin leiddi ekki af sér hækkun neins staðar á þeirri notkuninni, sem almenningi hlýtur að vera viðkvæmust og snertir hann á beinastan hátt. Þetta væri mögulegt með því að jafna að einhverju leyti mismuninn, sem nú er á rafmagni til heimilisnota og rafmagni til annarra nota, en þessi munur hefur farið mjög vaxandi síðasta áratuginn og bilið lengzt á milli. Samkv. skýrslunni um sölu raforku árið 1860 nam almenn heimilisnotkun það ár 21.6% af heildarnotkuninni, en fyrir þessi 21.6% af notkuninni var gjaldið 41.1% af heildarsöluverðinu. Út úr þessu má lesa það, að fyrir heimilisnotkunina hefur verið greitt tvöfalt meðalverð. Lýsing var það ár 4.3% af heildarnotkuninni, en gjaldið fyrir þessi 4.3% var 14.5% af heildarsöluverði rafmagnsins, þ.e.a.s. þrefalt meðalverð. En á sama tíma notuðu þrír aðilar, svokallaðir stórnotendur, þ.e.a.s. áburðarverksmiðjan, sementsverksmiðjan og Keflavíkurflugvöllur, 36% af heildarnotkuninni, en fyrir þennan rúma þriðjung af allri raforkunotkuninni greiddu þeir aðeins 6.8% af heildarsöluverðinu. Árið 1960 var heimilisnotkun almenn 95.3 gwst., og söluverð þessarar orku var 77.3 millj., en ef heimilisnotkunin hefði þá verið verðlögð á lægsta taxta fyrir almenna heimilisnotkun, hefði mismunurinn orðið 15–17 millj., sem hefði þá orðið að taka í hærra verðlagi á annarri notkun, og verð ég að segja, að mér sýnist það vera mjög vel framkvæmanlegt, svo mikill munur sem nú er á rafmagnsverðinu til heimilisnotkunarinnar og til annarra nota, eins og ég hef að nokkru leyti rakið. Í till. okkar er stefnt að því, að við endurskoðun sé lúkning á allsherjarrafvæðingu á sem skemmstum tíma höfð sérstaklega í huga, eins og ég áður sagði, og einnig, að sem bezt nýting fáist á framleiðslugetu orkuveranna, m.a. með því, að hraðað sé samtengingu orkusvæðanna og unnið að því eftir skipulagðri áætlun, en með slíkri samtengingu væri unnt að virkja stærra í einu og á hagkvæmari hátt en nú er. Og enn koma svo, eins og ég áður sagði, til fleiri smærri atriði, sem hafa ber í huga við endurskoðunina, þó að ég fari ekki sérstaklega út í það. En ég vil að lokum aðeins segja það, að allir hljóta að vera sammála um, að hagkvæm skipan raforkumálanna er og hlýtur að verða eitt af hinum stóru málum atvinnulífsins og þróunar þess í framtíðinni, eitt grundvallarskilyrði, sem þjóðfélaginu ber að fullnægja, til þess að framfarir geti orðið stórstígar og sem jafnastar um allar byggðir landsins. Orkulindirnar, sem bíða óbeizlaðar, eru náttúrusuðæfi, sem allir landsmenn eiga að jöfnu, og þörf þeirra allra til að njóta þeirra er hin sama. Öll mismunun við uppfyllingu þessara frumþarfa er því fráleit, hvernig sem málið er skoðað, og eðlilegt, að kvaðirnar, sem því fylgja, hvíli sem jafnast á. öllum landsmönnum, en ekki t.d. að dreifbýlið sé sérstaklega skattlagt í því sambandi. Og það er fyrst og fremst tilgangurinn með flutningi þessarar till., að þessi mismunun hverfi sem fyrst úr sögunni. Herra forseti. Ég legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 347 hef ég leyft mér að bera fram svofellda fsp. til hæstv. félmrh.: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 16. jan. 1961 um endurskoðun laga um byggingarsamvinnufélög?“ Þann 18. jan. 1981 var samþ. á hv. Alþingi till. til þál., þar sem skarað var á hæstv. ríkisstj, að láta fram fara endurskoðun á lögum um byggingarsamvinnufélög. Gerði till. ráð fyrir, að endurskoðun þessi færi fram í samráði við stærstu byggingarsamvinnufélög landsins. Lögin um byggingarsamvinnufélög eru allgömul orðin, munu vera, frá 1952 og sum ákvæði þeirra laga eru úrelt ag ósanngjörn í garð félagsmanna byggingarsamvinnufélaga. Samkv. l. er gert ráð fyrir því, að félagsmenn byggingarsamvinnufélaga, sem ráðast í byggingarframkvæmdir, eigi kost á að fá ákveðna aðstoð af hálfu ríkisvaldsins. Sú aðstoð er í því fólgin, að þeir hafa fengið ríkisábyrgðir á lán fyrir hluta af kostnaðarverði íbúða sinna. Meiri hefur aðstoð ríkisvaldsins ekki verið til þeirra. Hins vegar hafa kvaðir komið á móti, sem mörgum finnast æði ósanngjarnar. Þær eru aðallega í því fólgnar, að félagsmenn þessir, sem selja vilja íbúðir sínar, eru bundnir af ákvæðum l. um að selja þær eingöngu til félagsmanna. í sama byggingarfélagi og þeir eru sjálfir í og þá fyrir fastákveðið verð, sem er fundið þannig út, að til grundvallar er lagt kostnaðarverð íbúðarinnar, þegar hún var byggð, bætt við þeirri verðhækkun, sem orðið hefur, frá því að íbúðin var reist, samkv. byggingarvísitölu, og frá því dregin fyrning. Það verð, sem þannig fæst út, er oftast, ef ekki alltaf, þó nokkuð langt undir því verði, sem mundi fást fyrir íbúðir þessar, ef þær væru seldar á frjálsum markaði. Ég held, að þegar hvort tveggja, er virt, kvaðir þær og réttindi, sem þessir félagsmenn öðlast með því að ganga í byggingarsamvinnufélög og reisa íbúðir á þeirra vegum, þá sé þar ekki um jafnræði að ræða á milli kvaðanna annars vegar og réttindanna hins vegar ríkisábyrgðin er að vísu hjálp við húsbyggjendur þessa út af fyrir sig, en hún kostar ríkisvaldið nánast ekkert. Öruggar tryggingar eru teknar fyrir ríkisábyrgðinni og ríkissjóður hefur allt til þessa. dags ekki orðið fyrir nefnum fjárhagstöpum vegna veittra ríkisábyrgða til byggingarsamvinnufélaga. Þessu til viðbótar hefur það svo gerzt fyrir tveimur árum eða þar um bil, að félagsmenn, sem byggja á vegum byggingarsamvinnufélaga og fá ríkisábyrgðir á lán til bygginganna, eru nú krafðir um 1% áhættugjald af ábyrgðarfjárhæðinni, sem innheimt er í ríkissjóð. Þegar á þetta er litið, virðist sú fyrirgreiðsla hins opinbera, sem ég áðan var að lýsa, engan veginn réttlæta þær kvaðir og þá takmörkun á frjálsum ráðstöfunarrétti íbúðareigenda þessara á íbúðum sínum, sem lögin gera ráð fyrir. A.m.k. tel ég óverjandi, að þeim kvöðum sé haldið áfram, eftir að búið er að greiða ríkisábyrgðarlánin upp að fullu. Ekki er heldur hægt að sjá, að almannalhagsmunir réttlæti þessar kvaðir, eða hví skyldi sá takmarkaði hópur íbúðareigenda, sem byggt hefur á vegum byggingarsamvinnufélaga, búa við lakari rétt en aðrir mm frjálsan ráðstöfunarrétt á íbúðum sínum. Ýmislegt fleira gæti ég nefnt í löggjöfinni um byggingarsamvinnufélög, sem ástæða væri til að breyta, en ég mun ekki fjölyrða um það nú. Nú mun liðið talsvert á þriðja ár frá því, að þáltill. sú, sem ég vitnaði til áðan og fsp. þessi er risin út af, var samþ. hér á þingi, ag mætti því ætla, að endurskoðun þeirri, sem hún gerði ráð fyrir, sé lokið. Hins vegar hefur ekkert um þetta mál heyrzt, og talsverður hópur manna, bæði innan þings og utan, hefur áhuga á að vita, hver niðurstaða þeirrar endurskoðunar hefur orðið, ef henni er þá lokið. Vegna þessa hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp., og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. veiti góð og ýtarleg svör við henni.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, var þessi þál. um endurskoðun lagaákvæða um byggingarsamvinnufélög samþ. á Alþingi 18. jan. 1961 og send félmrn. nokkru síðar. Þar sem þá var starfandi nefnd við endurskoðun húsnæðismálastjórnarlaganna og laganna um verkamannabústaði, þótti eðlilegt, að þessari nefnd væri falið að athuga um þessa endurskoðun ag framkvæma hana, og 1. febr. 1981 var formanni þeirrar n. sent svo hljóðandi bréf: „Hér með sendist yður, herra alþingismaður,“ - þ.e. alþm. Eggert G. Þorsteinsson, sem er formaður n., - „ályktun Alþingis 16. jan. um endurskoðun lagaákvæða um byggingar samvinnufélög. Með bréfum 9. og 20. sept. s.l. skipaði rn. nefnd, sem þér eruð formaður í, til þess að endurskoða gildandi lög um húsnæðismálastofnun ríkisins, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til íbúðabygginga og opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Það er því í verkahring þessarar n. að framkvæma endurskoðun þá, sem um ræðir í meðfylgjandi ályktun Alþingis, og samkv. ályktuninni ber n. að hafa samráð við stærstu byggingarsamvinnufélögin um endurskoðun gildandi ákvæða um byggingarsamvinnufélög.“ Frá formanni n. hef ég nú fengið grg. um málið, sem ég - með leyfi forseta - vildi lesa upp. Hún er svo hljóðandi: „Með bréfi, dags. 9. sept. 1960, skipuðuð þér, herra félmrh., fimm menn í nefnd til að endurskoða þágildandi lög um húsnæðismálastofnunina o.fl. og opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kauptúnum, þ.e. verkamannabústaði, og skömmu eftir næstu áramót á eftir, eða 16. jan. 1961, var samþ. á Alþingi till. til þál., þar sem segir m.a.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta í samráði við stærstu byggingarsamvinnufélögin í landinu endurskoða gildandi lagaákvæði um byggingarsamvinnufélög.“ Með bréfi, dags. 1. febr. 1961, fóluð þér n. að taka einnig til endurskoðunar lög um byggingarsamvinnufélög, sbr. fyrrgreinda ályktun Alþingis. Þegar bréf yðar varðandi endurskoðun byggingarsamvinnufélagalaganna barst n., hafði hún hafið allumfangsmikla gagnasöfnun um hið upphaflega verkefni sitt varðandi húsnæðismálastofnunina og verkamannabústaði. Þar sem áherzla var á það lögð af hálfu rn., að n. hraðaði störfum, svo sem kostur væri á, var ákveðið að láta hin upphaflegu störf sitja í fyrirrúmi, til þess að tími ynnist a.m.k. til að skila bráðabirgðayfirliti um þau. Þegar því verkefni var lokið, þ.e. skilað hafði verið bráðabirgðayfirliti um húsnæðismálastofnunina og vei á veg komið frv. um verkamannabústaði, þá samþykkti n. að senda stærstu byggingarsamvinnufélögunum bréf, sem dags. var 25. maí 1961 og hér með fylgir afrit af.“ Ég held, að það sé rétt, að ég lesi upp þetta bréf til byggingarsamvinnufélaganna, sem n. sendi út. Það er örstutt og hljóðar þannig: „Á s.l. vetri fól félmrn. n. þeirri, er nú vinnur að endurskoðun l. um húsnæðismál, að vinna einnig að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 16. jan. 1961, en þar segir svo“ - og síðan kemur ályktunin. „Með hliðsjón af framansögðu er þess hér með óskað, að þér látið álit yðar í ljós á því, hvað helzt sé ábótavant í núgildandi lögum um byggingarsamvinnufélög. Aths. yðar eruð þér beðnir að senda nefndinni“ o.s.frv. „ N. væntir þess, að þér takið mál þetta til athugunar og sendið álit yðar á öllu því, er þér teljið, að til úrbóta megi verða í þessum málum.“ Þetta bréf var sent öllum stærstu byggingarsamvinnufélögunum, sem samkv. bréfi Sambands ísl. byggingarfélaga, dags. 19. maí 1961, voru innan vébanda. þess. En svör við þessari málaleitun bárust aðeins frá 2 félögum. Eitt félag bað um frest til að svara fyrrgreindum bréfum n., og var sá frestur fúslega veittur, en frekari svör bárust n. ekki. Eins og fyrr er frá greint, hefur n. þegar skilað fullnaðarafgreiðslu á l. um verkamannabústaði og bráðabirgðabreytingum á l. um húsnæðismálastofnunina o.fl., en hvort tveggja er nú að meginefni orðið að lögum. N. mun halda áfram endurskoðun sinni og mun þá að sjálfsögðu einnig m.a. vinna áfram að endurskoðun l. um byggingarsamvinnufélög, þrátt fyrir framangreinda, erfiðleika um það að vita almennan vilja viðkomandi byggingarsamvinnufélaga til breyt. á hinum gildandi lögum.“ Ég hef raunverulega mjög litlu við þetta að bæta. Það er rétt, að það hefur orðið nokkur dráttur á, að þessi endurskoðun færi fram, en þar er tvennu um að kenna að mínu áliti. Annað, að n. hafði til að byrja með ærið verkefni í endurskoðun verkamannabústaðalaganna og húsnæðismálastjórnarlaganna, sem nú er að verulegu leyti lokið, og dróst þess vegna nokkuð, að hún hæfi störf sín um það mál, sem þál. fjallar um, en þó voru það ekki meir en 2–3 mánuðir röskir, frá febrúar til maí 1961, og þá sendi hún út sitt bréf til byggingarsamvinnufélaganna allra, en fær ekki líflegri undirtektir en í bréfi formannsins kemur fram, og hefur það að sjálfsögðu valdið nokkru um þann drátt, bæði seinkað störfum n. og tafið þau að öðru leyti. - ég vænti, að hv. fyrirspyrjandi telji þetta svar fullnægjandi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir góð svör við þeirri fyrirspurn, sem ég hef borið fram til hans. Það gleður mig að heyra, að unnið er að endurskoðun l. um byggingarsamvinnufélög, þótt ég verði að segja, að sú endurskoðun virðist ganga grátlega hægt eftir þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf um gang málsins hjá þeirri n., sem málið hefur til athugunar. Mér kemur það dálítið spánskt fyrir að heyra það upplýst, að staðið hafi mjög á svörum frá stærstu byggingarsamvinnufélögum landsins við þeim fyrirspurnum, sem n. sendi þeim. En ég vil þó ekki draga það í efa, að þar sé rétt með farið. En á hitt vil ég benda, að það er ómögulegt að fallast á, að n. geti setið og haldið að sér höndum og ekki unnið að þeirri endurskoðun, sem hún á að gera skv. ákvörðun rn., þótt henni berist ekki svör frá öllum byggingarsamvinnufélögum, sem hún hefur sent erindi til. Þess vegna vil ég vænta þess, þrátt fyrir þennan annmarka, sem virðist á vera, að n. hraði nú mjög störfum, þannig að hún geti lokið þeirri endurskoðun á löggjöfinni um byggingarsamvinnufélög, sem henni hefur verið fyrirskipað að vinna að, á skömmum tíma hér eftir. Ég vil svo þakka svör hæstv. ráðh.



Herra forseti. Af því að svo vildi til, að ég var fyrri flm. þeirrar þáltill., sem á sínum tíma var samþ. hér í Alþingi um endurskoðun 1. um byggingarsamvinnufélög, vildi ég aðeins leggja örfá orð í belg í sambandi við umr. þessar. Ég vil taka alveg efnislega undir rök hv. fyrirspyrjanda um nauðsyn þess að endurskoða þessi lög og þær breyttu aðstæður, sem eru orðnar, frá því að lögin upphaflega voru sett, sem valda því, að aðilar að byggingarsamvinnufélögum bera í rauninni í dag óeðlilegar skyldur og á þeim hvíla óeðlilegar kvaðir, miðað við þau hlunnindi, sem þeim eru veitt með þæsum lögum. Ég þarf því ekki að endurtaka þau rök. Það er hins vegar rétt, að það var gert ráð fyrir því í þál. á sínum tíma, að lögin væru endurskoðuð í samráði við stærstu byggingarsamvinnufélögin, og það er því ekkert óeðlilegt, þó að n., sem fékk málið til meðferðar, kynnti sér skoðanir samvinnufélaganna, því að vitanlega, var hugsunin með þessu sú, að þessi samvinnufélög, sem mörg hafa orðið langa reynslu í þessum efnum og einmitt hafa rekið sig á ýmsa annmarka í sambandi við löggjöfina, gætu komið að sínum sjónarmiðum. Og ég verð sannast sagna að láta í ljós undrun yfir því, að byggingarsamvinnufélögin skuli ekki hafa brugðizt betur við þessari endurskoðun og í rauninni tekið því fegins hendi, að þeim væri gefinn kostur á því, að lögin væru endurskoðuð og fá að koma sjónarmiðum sínum fram í sambandi við þessa endurskoðun. En það virðist vera staðreynd málsins, að áhugi þeirra í þessu efni sé ekki mikill. Ég tel eins og hv. fyrirspyrjandi, að það megi ekki verða þess valdandi, að lögin séu ekki endurskoðuð og reynt að lagfæra þá annmarka, sem tvímælalaust eru á þeim orðnir nú, þótt ég verði að afsaka þá, n., sem að þessu hefur unnið, að þetta hafi dregizt nokkuð, einmitt með hliðsjón af því, að hún hefur ekki fengið þessa aðstoð, sem vænta mátti að hún fengi. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta. Ég vil aðeins taka undir það með hv. fyrispyrjanda. að bera fram þá, ósk, að hvað sem líður því, hvort samvinnufélögin eru fús til samvinnu um þetta eða ekki, þá verði málinu efnislega haldið áfram ag endurskoðun framkvæmd á grundvelli þeirra atriða, sem sérstaklega hefur verið bent á að séu gölluð í þessum lögum.



Herra forseti. Ég tel eðlilegt, að það komi fram, þar sem hér er um allmörg byggingarsamvinnufélög að ræóa, sem fengu hinar bréflegu óskir umræddrar mþn., þar sem farið var fram á, að þau létu í ljós þá ágalla, sem þau teldu vera á núgildandi lögum um byggingarsamvinnufélög, að þar sem aðeins tvö bréfleg svör bárust við þessum óskum, þá tel ég rétt, að það komi fram, að þau félög, sem þarna svöruðu nánast strax, voru Byggingarsamvinnufélag lögreglumanna og Byggingarsamvinnufélag Reykjavíkur. Frá öðrum byggingarsamvinnufélögum bárust n. engin svör, þrátt fyrir að rík áherzla var á, það lögð, að þau létu frá sér heyra um þá ágalla, sem þau teldu vera á núgildandi lögum um þessi efni. Áður en umrædd þál., sem er undirrót þessarar endurskoðunar, var samþ. hér á þingi, höfðu farið fram um það allmiklar umræður hér, hver nauðsyn væri á endurskoðun þessara laga, og ætla ég mér ekki að efast um allar þær röksemdir, sem fyrir því voru færðar, að endurskoðunin færi fram. En ég ætla þó, að þm. sé ljóst, að það er dálítið erfitt að hefja slíka endurskoðun án þess að hafa fyrir sér allvíðtæka reynslu, sem forustumenn þessara byggingarsamvinnufélaga hljóta óhjákvæmilega að hafa í þessum efnum, og virðist það stangast nokkuð á, annars vegar rökin, sem fyrir því voru færð, að lögin skyldu endurskoðuð, og hins vegar það áhugaleysi, sem virðist vera hjá byggingarsamvinnufélögunum um þessi efni, ef frá eru talin þessi tvö félög. Eins og næstv. ráðh. skýrði frá, verður að sjálfsögðu unnið að þessu áfram. En æskilegra hefði verið, að fleiri álit lægju fyrir n. en þegar hefur tekizt að afla, áður en endanleg afgreiðsla málsins fer fram.



Herra forseti. Með l. nr. 40 9. júní 1980 var samþ. að heimila takmörkuð leyfi til dragnótaveiði í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti. Mál þetta hafði um nokkra áratugi verið mikið deilumál innan þings og utan, og menn skiptust í fylkingar eftir því, hvort þeir vildu leyfa þessar veiðar að einhverju leyti eða banna þær með öllu. Tilgangur okkar fyrirspyrjenda með þeirri fyrirspurn, sem ég mæli nú fyrir, er ekki sá að vekja upp þessar gömlu deilur um málið, enda ber orðalag fyrirspurnarinnar þess glöggt vitni. Hitt er heldur, að okkur fyrirspyrjendum og vafalaust mörgum öðrum leikur forvitni á að vita, hvaða áhrif dragnótaveiði í fiskveiðilandhelgi í Faxaflóa hefur haft á fiskistofna þar. Vil ég í því sambandi vekja athygli hv. þm, á frv., er hv. 4. þm. Vesturl., Jón Árnason, flytur í Ed., um bann við dragnótaveiði í Faxaflóa. Í 5. gr. l. nr. 40 frá 1980, um takmarkað leyfi til dragnótaveiði í landhelgi, er gert ráð fyrir því, að fiskideild atvinnudeildar háskólans skuli fylgjast stöðugt með dragnótaveiðum í landhelgi og gera ráðuneytinu aðvart, ef hún telur hættu á, að veiðarnar gangi of nærri stofnum nytjafiska eða spilli á einhvern hátt framtíð íslenskra fiskveiða. Við lestur þeirra umr., sem urðu á hv. Alþingi, þegar frv. að l. nr. 40 frá 1960 var þar til meðferðar, má mjög glöggt sjá, að lesnir af meðhaldsmönnum málsins undirstrikuðu dyggilega, að fylgi þeirra við málið byggðist ekki hvað sízt á því, að þetta vísindalega eftirlit mundi gera mögulegt að vara við hættu af afveiði í tíma og stöðva mætti þá þessar veiðar fyrirvaralítið, ef þörf sýndist á því. Til slíks hefur ekki komið hingað til, og bendir það út af fyrir sig til þess, að fiskifræðingar okkar telji hér enga eða ekki mjög umtalsverða hættu á ferðum. Hins vegar er það staðreynd, að margir og þá ekki sízt ýmsir starfandi sjómenn hafa aðra sögu að segja, og með allri virðingu fyrir okkar áætu fiskifræðingum finnst mér ekki hægt að skella skollaeyrum við staðhæfingum þessara reyndu manna, sem hafa margir hverjir stundað fiskveiðar í Faxaflóa um áratugaskeið. Þessi fyrirspurn er borin fram til þess að leiða staðreyndir málsins fram í dagsljósið, svo að ekki þurfi að fella sleggjudóma um, að stórkostleg hætta sé á eyðingu fiskistofna í Faxaflóa af völdum dragnótaveiði, ef slíkt á sér enga stoð í veruleikanum að dómi fiskifræðinganna.



Herra forseti. Spurt er: Hver áhrif hefur heimild til dragnótaveiði í fiskveiðilandhelgi í Faxaflóa haft á fiskistofna þar, sbr. 5. gr. l. nr. 40 1960? Mér þótti rétt að leita eftir upplýsingum um þetta til þess aðila, sem í l. er gert ráð fyrir að leitað skuli til, þ.e.a.s. til atvinnudeildar háakólans, þó að mér skildist nú á fyrirspyrjandanum, að kannske hefði átt að leita til fleiri en til rannsóknarstofu, þar eð fullt eins mikið mark væri takandi á umsögnum annarra manna um þessa hluti ag vísindamanna fiskideildar. En það hefur ekki verið gert, það verð ég að játa, ég hef eingöngu stuðzt við þessa umsögn, sem ég hef fengið frá forstjóra eða deildarstjóra fiskideildar atvinnudeildarinnar, dr. Jóni Jónssyni, sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta, hann segir: „Til eru samanhangandi árlegar rannsóknir á fiskistafnum í Faxalóa á árunum 1924–39 og frá árinu 1953 og fram á þennan dag. A fyrra tímabilinu var yfirleitt farin ein rannsóknarferð á ári, en á síðari tímabilinu hafa verið farnar allt að 4 rannsóknarferðir árlega. Í ferðum þessum hefur verið safnað saman ýmsum upplýsingum um ástand fiskistofnanna. Gerðar voru kerfisbundnar lengdarmæingar og aldursákvarðanir, framkvæmdarmerkingar á þorski, ýsu og skarkola og gerðar athuganir á magninu af hinum einstöku tegundum á ákveðnum veiðisvæðum, en það verður helzt ákvarðað með því að mæla þann fjölda fiska, sem aflast í botnvörpu á ákveðinni tímaeiningu, og er þá talað um aflamagn á togtíma. Þær tegundir, sen mestu máli skipta í afla báta í Faxaflóa, eru þorskur, ýsa og skarkoli. Árið 1961 var heildarafli sá, sem landað var í vinnslustöðvar í Faxaflóa, 7717 tonn, en af því magni voru 3800 tonn þorskur, 2268 tonn ýsa og 650 skarkoll. Samtals námu þe9sar 3 tegundir því nm 87% af heildarmagni aflans. Sé athugað, hve mikill hluti þetta er af heildaraflanum í landinu, þá kemur í ljós, að hér er um að ræða tæp 2% af heildarþorskaflanum, um 5.5% af ýsuaflanum og 14.8% skarkolaaflanum.“ Síðan rekur hann nokkuð um hinar ýmsu tegundir, fyrst um þorskinn og segir: „S.l. 2 ár hefur þorskafli í tilraunaveiði á Bollasviði og í Garðsjó verið allmiklu lægri en á árinu á undan. Reynslan sýnir, að mjög miklar árlegar sveiflur eru í tilraunaveiði að því er snertir þessa tegund, og stafar það að miklu leyti af breytilegum fiskigöngum, og því hætt við, að svo fáar veiðitilraunir sem hér er um að ræða gefi ekki rétta mynd af hinu raunverulega ástandi að því er snertir magn. Ef við lítum á aldursdreifinguna í afla dragnótabátanna árið 1981, þá voru tæp 99% af fiskinum á Aldrinum 3–7 ára, en langflestir 5–6 ára gamlir. Það er mjög fróðlegt að bera saman, hvað veiðzt hefur af hinum einstöku aldursflokkum af þorski í dragnót sumarið 1961 og á línu og ne2 á vetrarvertíðinni sama ár. Er það sýnt í eftirfarandi töflu,“ - sem hann stillir hér upp á eftir, - „um veiðimagn á línu og í net annars vegar á vertíðinni og hjá dragnótabátum hins vegar. Það kemur t.d. í ljós, að aðalveiðimagn dragnótabátanna af þorski er af 6 ára aldursflokki, og það er líka aðalflokkurinn fyrir neta- og línufiskinn, en af þessum aldursflokki er veitt í dragnót 1500 tonn rúm, en á línu og í net á vertíðinni sama ár 29 800 tonn. Af þorski á aldrinum 4–6 ára hafa veiðzt 3241 tonn í dragnót, en 41225 á línu og í net eða tæplega 13 sinnum meira en veitt er í dragnótina af þessum sömu árgöngum. Sá línu- og netafiskur, sem hér um ræðir, er að miklu leyti af sama stofni og dragnótafiskurinn, tiltölulega staðbundinn fiskur, sem að nokkru leyti er að hrygna, en sumpart óþroskaður fiskur, sem leitar dýpra út á veturna. Mælingar um borð í dragnótabátum og á afla í landi sýna, að mjög lítið af þorski undir 50 cm að lengd veiðist í dragnót, sem hefur þá möskvastærð, sem krafizt er.“ Þá segir hann um ýsuaflann: „Þegar Faxaflóa var lokað árið 1952, var að alast þar upp mjög sterkur ýsuárgangur frá árinu 1949. Ári seinna bættist annar sterkur árgangur af ýsu við, fæddur 1950, og báru þessir tveir árgangar uppi ýsuveiðin, í flóanum fram til ársins 1956, en þá bættist enn við nýr árgangur frá árinu 1951. Þessi árgangur ásamt árganginum frá 1950 bar svo uppi veiðina allt fram til ársina 1959. Í tilraunaveiði í Garðsjó í ágúst 1954 fengust 1350 ýsur á togtíma, en árið 1958 fengust á sama stað ag um líkt leyti ekki nema 350 ýsur eða næstum því að segja ekki nema 4 af því, sem veiddist 1954, og var þó 1958 engin dragnótaveiði komin til sögunnar. En 1958 veiddust einungis 350 ýsur á togtíma, og virðist aðalskýringin á þeirri rýrnun vera sú, að ýsan hafi gengið jafnt og þétt út úr flóanum, eftir að hún náði kynþroskaaldri, og ekki komið aftur nema, að mjög óverulegu leyti, því að á þessum árum er ekki um að kenna veiði, svo að nokkru nemi. Árið 1959 kom svo til sögunnar nýr ýsuárgangur í flóanum, fæddur árið 1956, og við það jókst aflinn í tilraunaveiði í Garðsjó í tæplega 800 fiska á togtíma. Frá þessum tíma hefur veiðin aðallega byggzt á þessum árgangi og árganginum frá 1957, og hefur nú sama sagan endurtekið sig að því er snertir aflamagn á tilraunar svæði, og var aflinn aðeins 146 fiskar á togtíma. í Garðsjó í ágúst 1962. Ekki er vafamál, að dragnótin á hér einhvern þátt í, en hve mikinn, vitum við ekki enn þá né heldur hvort það er á nokkurn hátt hættulegt stofninum. Hins vegar má geta. þess, að í leiðangrinum, sem farinn var í nóv. 1962, fengust 458 ýsur á togtíma í Garðsjó, og var það mjög vænn fiskur, að meðallengd 51 cm. Eins og að framan getur, eru mjög miklar sveiflur í ýsustofninum, sem að mestu leyti orsakast af missterkum árgöngum. Af þeim orsökum var t.d. ýsustofninn í Faxaflóa árið 1980, þegar dragnótaveiðar hófust, aðeins um það bil 1/3 þess, sem hann var 1954. Ýtarlegar mætingar á ýsuafla dragnótabáta, bæði um borð í bátunum og á afla þeim, sem lagður hefur verið í land, hafa leitt í ljós, að ekki fæst í dragnót fiskur, sem er undir 40 cm, og langmest af fiskinum er yfir 45 cm að lengd.“ Um skarkolann segir svo: „Það eru því miður ekki eins fullkomnar upplýsingar. Gerðar hafa verið yfirgripsmiklar rannsóknir á þessari tegund, bæði í Faxaflóa. og víðar umhverfis landið, en vegna fjarveru þess sérfræðings, sem hefur þau gögn með höndum, verður nánari umsögn um þennan stofn að bíða. Þó má geta þess, að aflamagn í tilraunaveiði í Garðsjó og á Bollasviði jókst mjög frá 1953–1956, árið 1957 féll aflamagnið, en jókst svo aftur fram til ársins 1959, en féll á árunum 1960 og 1961, en jókst svo aftur 1962“ Þetta er það, sem fiskifræðingurinn hefur um málið að segja, og ég vænti, að það gefi þær upplýsingar, sem vænta má um þetta mál. En heildarniðurstaða hans, sem bæði kemur að nokkru leyti fram í bréfinu, og þó hefur hann sagt mér hana enn ýtarlegar munnlega, er sú, að hann telur, að þær rannsóknir, sem fram hafa farið á hinum síðustu árum, nægi ekki til að skera úr um það, hvort hér sé gengið of nærri stofninum eða ekki, þessum rannsóknum verði að halda áfram enn um skeið, ef endanleg niðurstaða eigi um það að fást, án þess að of fljótfærnislega sé að því hrapað að draga ályktun af þeim takmörkuðu tilraunum, sem gerðar hafa verið. En sem sagt, tilraunirnar hafa farið fram og tilraunirnar halda áfram.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau ýtarlegu svör, sem hann gaf við þeirri fsp., sem ég talaði fyrir hér áðan. Eins og ég sagði í frumræðu minni, var meiningin með flutningi þeirrar fsp., sem nú er verið að ræða, ekki sá að vekja upp það deilumál, gamalt og nýtt, hvort réttælanlegt eða viturlegt sé að leyfa dragnótaveiði í íslenzkri landhelgi, og skal ég ekki að því víkja. En það er eitt atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh., sem mig langar til að víkja örfáum orðum að. Hæstv. ráðh. lét sem hann hefði skilið orð mín þannig, að í þeim fælist einhver vantrú á fiskifræðingana okkar og þau störf, sem þeir vinna. Ég vil af þessu tilefni taka fram, að mín skoðun er einmitt sú, að fiskifræðingarnir og það starf, sem þeir vinna í þágu íslenzks þjóðfélags, sé hið mikilsverðasta og á margan hátt algerlega ómetanlegt fyrir velferð þessarar þjóðar, og ég fæ ekki skilið, að hæstv. ráðh, hafi getað dregið þá skoðun, sem virtist koma fram í þeim orðum, sem hann sagði hér áðan, af þeim ummælum, sem ég viðhafði, þegar ég fylgdi þessari fsp. úr hlaði. Hitt er svo aftur á móti staðreynd, sem ég veit að bæði hann kannast við og ýmsir aðrir, að margir og þá kannske ekki sízt sjómenn halda því fram, að dragnótin gangi hættulega nærri fiskistofninum. Hvort þessi skoðun þeirra byggist á eintómri vitleysu eða einhverju öðru, skal ég ekkert um segja. En ég vil bara lýsa því yfir, að mér finnst ástæða til þess, að bæði þessir menn og svo aftur almenningur, sem þetta mál svo sannarlega varðar miklu, fái að vita um skoðanir þær, sem fiskifræðingarnir hafa á þessu máli nú í dag, og einmitt af því og eingöngu þess vegna er sú fsp., sem ég hef borið fram ásamt hv. 3. þm. Norðurl. e., barin fram. Við henni hef ég nú fengið glögg og ýtarleg svör frá fiskifræðingunum, og eftir þeim svörum að dæma virðist reynslutíminn ennþá vera of stuttur til þess, að þeir telji sig geta dæmt um það, hvort dragnótaveiðin í Faxaflóa gengi hættulega nærri fiskistofnunum þar.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem fram hafa farið varðandi dragnótaveiðar í Faxaflóa undir vísindalegu eftirliti, vildi ég aðeins segja nokkur orð. Á þskj. 282 hef ég leyft mér að bera fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 frá 1960, um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti. Efni þess frv. felur það í sér, að dragnótaveiðar verði með öllu bannaðar í Faxaflóa. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í hvert skipti, sem útfærsla landhelginnar hefur átt sér stað eða aukin friðun á fiskimiðunum með þau veiðarfæri, sem valda mestu tjóni á ungfiskinum, en það eru tvímælalaust dragnótaveiðar og hvers konar botnvörpuveiðar, þá hefur það haft veruleg áhrif til aukningar á fiskistofnum á öllum grunnmiðum umhverfis landið. Þessi staðreynd kemur glöggt fram í bréfi og skýrslum, sem atvinnudeild háskóla Íslands, fiskideildin, skrifar til sjútvmrh. eða sjútvmrn. þann 5. nóv. 1958. Það, sem mest er áberandi og talar skýrustu máli um þá hagstæðu þróun, sem á sér stað undir þeim aðstæðum, sem skapast við friðunina, er, að hvort tveggja fer saman aukin fiskmergð eða fjöldi fiska á hvern togtíma, auk þess sem meðalþyngd fisksins hefur stóraukizt. Þeir menn, sem gerzt hafa harðastir talsmenn dragnótaveiðanna, hafa fært sem rök fyrir sínu máli, að gífurlegt magn sé á fiskimiðunum af ýmiss konar flatfiski, sem verði ekki veiddur með nokkrum árangri með öðru veiðarfæri en dragnót eða botnvörpu. Það kom og skýrt í ljós við þær umr., sem fram fóru hér á Alþingi 1960, þegar lögfest var að nýju heimild um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelginni undir vísindalegu eftirliti, að það var ótvíræð skoðun þeirra dragnótarmanna, að flatfiskurinn lægi jafnvel í lögum hver ofan á öðrum á sjávarbotninum og bíði þess eins að verða ellidauður. Það ber vissulega að viðurkenna, að flatfiskurinn er bæði verðmikil útflutningsvara og hagnýting hans í fiskiðjuverum landsins skapar mikla atvinnu. En hitt ber einnig að hafa í huga, að sá góði fiskur getur verið keyptur of dýru verði, ef ekki reynist unnt að hagnýta aflann með öðrum hætti en nota til þess veiðarfæri, sem miskunnarlaust tortíma uppfæðingi annarra nytjafiska, sem allt til þessa hafa verið traustari uppistaða í þeim sjávarafla, sem íslenzka þjóðin hefur um aldir byggt líf sitt og afkomu á. Sú reynsla, sem þegar er fengin af dragnótaveiðunum, sýnir, að því fer víðs fjarri, að uppistaðan í afla dragnótabátanna, sé flatfiskur. Kemur það skýrt fram í þeim athugunum, sem atvinnudeild háskólans, fiskideildin, hefur gert og fram kom í þeirri skýrslu, sem hæstv. ráðh. las hér áðan. Á árinu 1961 er heildarafli dragnótabátanna hér, eins og þar segir, 7717 tonn. En það er eftirtektarvert. hvernig skiptingin er. Af afla þessum eru 3800 tonn þorskur, 2268 tonn ýsa, en aðeins 650 tonn skarkoti eða flatfiskur, en annar fiskur er þá tæplega 1000 tonn. Af þessu er ljóst, að ef dragnótabátarnir ættu að byggja afkomu sína á skarkolaveiðunum, nægði það hvergi nærri til þess að ná endunum saman. Til þess að gera dragnótaveiðarnar hættuminni fyrir uppfæðinginn en ella er möskvastærð nótarinnar ákveðin samkv. reglugerð af ákveðinni lágmarksstærð, og er þá ætlað, að allur smæsti fiskurinn sleppi þar í gegn. Það er hins vegar staðreynd. að þrátt fyrir öll slík ákvæði er um óhemjumagn að ræða af smáfiski, sem kemur upp í nótinni og síðan er mokað steindauðum í sjóinn aftur. Um þetta ber öllum sjómönnum saman og þeim, sem staðreyndir vilja viðurkenna í þessum efnum. Í bréfi atvinnudeildar Háskóla Íslands til sjútvn. Ed. Alþingis nú þann 11. þ. m. í sambandi við umsögn deildarinnar um það frv., sem ég í upphafi minntist á, kemur það m.a. fram, að nú s.l. 2 ár hefur þorskafli í tilraunaveiði að sumarlagi á Bollasviði og í Garðsjó hér í Faxaflóa verið allmiklu minni en hann var árin á undan, meðan dragnótin var enn ekki leyfð. Í þessu sambandi benda fiskifræðingarnir á, að þetta muni stafa að miklu leyti af breytilegum fiskigöngum og sé því hætt við, að fáar veiðitilraunir gefi ekki alls kostar rétta mynd. Þetta kann vel að vera. Hins vegar liggur fyrir það álit hjá fiskimönnum þeim, sem veiðar stunda í flóanum, að fiskimagnið, sem nú er í Faxaflóa eða hefur verið sérstaklega hin tvö síðari ár, sé að miltlum mun minni en það var áður, þegar dragnótaveiðarnar voru leyfðar. Þessi niðurstaða, sem rannsóknirnar í Faxaflóa hafa leitt í ljós um hinn allmiklu minni þorskafla, sem nú er fyrir hendi, tel ég að séu enn þá athyglisverðari, þegar það er haft í huga, að þessir sömu menn, eða a.m.k. annar þeirra, hafði spáð því fyrir vertíðina 1962, að þorskaflinn, sem þá gengi að ströndum landsins, mundi verða a.m.k. 40% meiri en hann var á árinu næst á undan. Það finnst mér vera athyglisvert, þegar þetta skeður, á sama tíma sem spá þessara manna kveður á um, að aflinn muni aukast svona. Samt sem áður á þetta að vera í beinu sambandi við fiskigöngurnar. Þegar rætt er um og teknar til athugunar þær tölur, sem fyrir hendi liggja varðandi þorskstofninn, sem er hér í Faxaflóa og annars vegar er veiddur í dragnót og hins vegar er veiddur á línu, þá ber að hafa það í huga, að mjög mikið af þeim afla, sem á land er dreginn, sérstaklega af línubátunum, er veiddur langt fyrir utan landhelgislínuna, langt fyrir utan Faxaflóa. Línuveiðarnar geta ekki nú byggzt á þeirri veiði, sem bátarnir geta fengið í flóanum sjálfum, eins og algengt var hér áður, því að þá var yfirleitt ekki róið nema 2–3 klst. frá landi. Nú dugir ekki sólarhringurinn í róðurinn, vegna þess að það þarf að sækja fiskinn út í hafsauga. Þess vegna er það ekki að því leyti rétt, að sá fiskur, sem er talinn með í veiðinni hjá, línubátunum, er raunverulega veiddur langt fyrir utan Faxaflóa, og það ættu fiskifræðingarnir bezt að þekkja. Það er líka eftirtektarvert í því bréfi, sem hæstv. ráðh. las hér áðan, að þessi geysilegi munur skuli hafa getað átt sér stað á jafnskömmum tíma og hér um ræðir, að 1956 kemur það í tjós, að það fást 800 fiskar af ýsu í einum togtíma. en á s.l. sumri er þetta komið hjá fiskifræðingunum niður í 146 fiska. Þetta eru athyglisverðar upplýsingar og tölur, sem tala skýru máli um, hvernig hér er komið. Ég vil að lokum segja það, að með hliðsjón af því, að mál þetta, hvað Faxaflóa við kemur, verður til umr. hér á hv. Alþingi í sambandi við afgreiðslu á þskj. 282, þá sé ég ekki á þessu stigi málsins ástæðu til að orðlengja frekar að sinni um mál þetta.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði, sem mig langaði til að benda sérstaklega á af því, sem fram kom í þeirri skýrslu, sem hæstv. ráðh. las frá atvinnudeildinni. Fyrst er að minnast þess, að dragnótaveiðarnar voru leyfðar aftur í landhelgi undir vísindalegu eftirliti og í trausti þess, að hægt væri að fylgjast með og gefa aðvaranir í tíma og breyta til, ef í ljós kæmi, að hætta vri á ferðum. Ég treysti mér ekki til þess að draga miklar ályktanir óundirbúið af þeim tölum, sem hæstv. ráðh. las frá fiskifræðingunum En hinu tók ég eftir, að aðalniðurstaðan var sú, eins og raunar hæstv. ráðh. benti á í lokin, að atvinnudeildin eða fiskifræðingarnir treysta sér ekki til þess að skera úr um það á þessu stigi málanna, hvort dragnótaveiðarnar hafi skaðleg áhrif eða ekki. Mér fannst það koma fram, að þetta vri ekki eingöngu vegna þess, hve styttur tími væri liðinn, frá því að þær hófust á ný, heldur einnig vegna þess, að rannsóknarferðir væru of fáar. Ég skildi málið þannig, að það gæti vel verið þannig ástatt, að rannsóknarferðirnar væru svo fáar, að fiskifræðingarnir treystu sér ekki til þess að gefa úrskurð um, hvað væri að gerast. En nú hefur dragnótin verið leyfð í trausti þess, að vísindalega eftirlitið væri fullnægjandi. Ég vildi þess vegna leyfa mér að nota þetta tækifæri til þess að beina því til hæstv. ráðh., að hann athugi sérstaklega þennan þátt í málinu, hvort rannsóknarferðirnar eru of fáar, hvort vísindaeftirlitið er of lítið, og gera þá ráðstafanir til þess að bæta úr því, ef svo er.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf., sem talaði hér síðast, taldi sjálfsagt að athuga, hvort ekki væri hægt að fjölga þessum rannsóknarferðum, ef þær að dómi fiskifræðinganna væru of fáar. Þetta er mjög eðlileg ályktun. En eins og kom fram í mínu fyrsta svari við fsp., þá var upplýst í bréfi atvinnudeildarinnar, að á árunum 1924 –1939 var farin ein rannsóknarferð á ári, en á s.l. 10 árum, frá árinu 1953 og til dagsins í dag, hafa verið farnar 4 rannsóknarferðir á hverju ári. Kannske eru þær of fáar, ég skal ekki dæma um það, en ég vil aðeins taka fram, að það hefur ekkert komið fram hjá fiskifræðingunum um það að fá þeim fjölgað.

Mér fannst einkum það koma fram í bréfinu, að þeim fyndist þær of fáar.

Það held ég ekki. En ég vildi aðeins bæta því við, að ef það kæmi fram hjá fiskifræðingunum, að þeir teldu, að með fleiri ferðum á ári mætti komast nær því að fá árangur, þá mun áreiðanlega ekki standa á því, að þeir fengju leyfi til þess. En ,ég minnist þess ekki, að það hafi komið fram í þeirra orðræðum, a.m.k. ekki við mig, að ferðirnar væru of fáar, en það, sem mér skilst að velti á, sé að gera upp, hve mikið af þessum sveiflum í aflamagninu stafi af breyttum fiskigöngum og hve mikið stafi sérstaklega af þessari veiðiaðferð, sem hér er um að ræða. Og áður en málið er gert upp og áður en teknar eru ákvarðanir eða dregnar ályktanir, eins og mér virðist, að hv. 4. þm. Vesturl. sé búinn að gera á undan fiskifræðingunum og þurfi hreint ekkert á þeim að halda, þá held ég nú fyrir mitt leyti, að það væri réttara að hinkra svolítið við, áður en maður dregur of fljótfærnislegar ályktanir á þessu sviði. Hv. fyrirspyrjandi undirstrikaði það mjög greinilega í sinni fsp., að hann væri ekki að hefja neinar málefnalegar umr. um dragnót eða ekki dragnót, heldur aðeins að hann vildi fá dregnar fram upplýsingar um það, hver hefði orðið árangurinn af hinum vísindalegu athugunum, og það finnst mér á þessu stigi vera rétt, að einskorða sig við það. Hins vegar tók hv. 4. þm. Vesturl. hér upp málefnalegar umr. um dragnótaveiðar eða ekki dragnótaveiðar. Það skal ég 1 láta bíða, þangað til hans frv. kemur til umr. í d., en á þessu stigi sé ég ekki ástæðu til að fara lengra út í það. Ég vil aðeins vara við því, eins og fiskifræðingarnir gera, að draga of fljótfærnislegar ályktanir, áður en maður veit meira.