Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 120 frá 31. desember 1984 um verðjöfnunargjald af raforku eins og það er kynnt á þskj. 216. Með frv. þessu er lagt til að innheimta verðjöfnunargjalds af raforku verði framlengd út árið 1986. Jafnframt er lagt til að gjaldið, sem var lækkað úr 19% í 16% með lögum nr. 120/1984, verði áfram 16% og verði tekjum af gjaldinu skipt á sama hátt og verið hefur á milli Rafmagnsveitna ríkisins sem fá 80% og Orkubús Vestfjarða sem fær 20%. Gert er ráð fyrir að þessi tilhögun gildi óbreytt í eitt ár til viðbótar og að lögin falli sjálfkrafa úr gildi 31. desember 1986. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. iðnn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Við hv. þm. erum nú orðnir vanir því að í ríkisstjórn þeirri sem nú situr sé ýmiss konar hringl á ferðinni og löngum erfitt að átta sig á hvað stendur til og hvað ekki, og hvað stendur eftir af yfirlýsingum frá fyrri tíð og hvað ekki. Allir þekkja það ótrúlega hringl sem verið hefur á þessu hausti á tekjuöflunaráformum ríkisstj. þar sem stórbreytingar og síðan afturköllun á fyrirhuguðum breytingum gerast næstum að segja í hverri viku haustsins. Verðjöfnunargjald af raforku flokkast undir eitt af þessum mörgu málum sem ríkisstj. hefur verið að hringla með, gefa út stórar yfirlýsingar um, draga þær síðan til baka gefandi engar skýringar á því hvernig fjármuna ætti að afla til að koma fram stefnu ríkisstj. í þessu máli. Stefna ríkisstj. hefur verið að fella niður verðjöfnunargjaldið. :að var sá boðskapur sem okkur hv. þm. var boðaður á s.l. hausti fyrir einu ári síðan. Ég tók þá til máls, þegar þetta mál var hér til umræðu, og varaði mjög við þessari stefnu. Ég vil ekki láta fella niður verðjöfnunargjaldið. Ég álít að verðjöfnunargjaldið sé óhjákvæmilegt til þess að tryggja  En í tíð þessarar stjórnar og sérstaklega undir forustu fyrrv. iðnrh., Sverris Hermannssonar, fór þessi munur mjög ört vaxandi. Þetta er eitt af mestu áhyggjuefnum fólksins út um dreifðar byggðir landsins, þ.e. hinn hái orkukostnaður og mikli munur sem er á orkuverði annars vegar hér í þéttbýlinu og hins vegar í dreifbýlinu úti um land þar sem ekki eru hagkvæmar raforkuveitur eða rafveitur á einstökum stöðum. Ég spurði mjög grannt eftir því hér fyrir einu ári síðan og hygg að hæstv. núv. iðnrh. minnist þess, hvar ætti að afla fjár svo að Rafmagnsveitur ríkisins stæðu ekki uppi með gífurlegan skuldabagga og yrðu að hækka taxta sína verulega umfram það sem orðið var. Þáv. iðnrh. hélt hins vegar mjög stíft og fast við það að þetta gjald ætti að fella niður og steig þarna fyrsta skrefið í þá áttina með þeim afleiðingum að enn hefur sigið á ógæfuhliðina á þessu ári. Vegna þess að ég veit að núverandi orkuráðherra er skilningsgóður á mörg mál þá bendi ég honum á þetta vandamál og bið hann að gæta vel að því að láta ekki síga enn frekar á ógæfuhliðina. Hann greip hér fram í fyrir mér og benti á að ekki væri verið að lækka verðjöfnunargjaldið að þessu sinni. Og það er alveg rétt. Ég stend hér alls ekki upp til þess að áfellast hæstv. ráðh. fyrir að flytja þetta frv. Það er síður en svo. Ég er ánægður með það að verðjöfnunargjaldið skuli framlengt. En ég vek hins vegar athygli á því að flutningur frv. ber vott um mikinn hringlandahátt hjá ríkisstj. og er ekki í neinu samræmi við allar þessar miklu yfirlýsingar fyrrverandi orkuráðherra sem birtust okkur þm. fyrir einu ári síðan. Og vissulega hlýtur að vera nú tilefni til þess að spyrja hæstv. ráðh. að því þegar hann tilkynnir það hér að þetta gjald eigi bara að standa nú í eitt ár: Í fyrsta lagi hvað þá eigi að taka við. Það væri fróðlegt að vita það hvort ríkisstj. sé gjörsamlega stefnulaus hvað það snertir, að hún sé bara hér að framlengja - í einhverju ráðleysi greinilega þvert gegn sinni eigin stefnu -þetta gjald sem ég er út af fyrir sig ánægður með vegna þess að ég vil halda gjaldinu, eða hvort fyrirhugaðar eru þá einhverjar breytingar eftir eitt ár. Og í öðru lagi hvort núverandi orkuráðherra vilji sjá svo til að í tíð hans, því hann er nú nýbyrjaður störf á þessu sviði, verði tryggt að munurinn milli orkuverðs í dreifbýli og svo aftur á þéttbýlisstöðum aukist ekki enn frekar en orðið er, heldur verði reynt að stíga þar ákveðin skref til verðjöfnunar.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. Í niðurstöðu nefndarinnar, sem fjallaði um þetta mál, var lagt til að þetta verðjöfnunargjald yrði fellt niður nú um næstu áramót en í stað þess mundi ríkissjóður taka yfir skuldir. Það er vert að velta því fyrir sér: Hvað eru þessar skuldir sem ríkissjóður hefði tekið yfir háar? Hjá Rafmagnsveitum ríkisins eru þetta 2 975 000 000. Og hjá Orkubúi Vestfjarða eru þetta 816 000 000 kr. Þetta yrði því ansi þungur baggi á ríkissjóð í viðbót við allt annað sem nægilega hefur verið fjallað um að undanförnu og ég ætla ekki að fara meira út í. Það er aðeins ein sönnunin enn um að óráðsía sú sem gengið hefur á undanförnum árum, óráðsía sem felst í því að fjárfesta í óarðbærum fyrirtækjum  Ég vil aðeins nefna eitt dæmi: Rafmagnsveitur ríkisins borga nú á næsta ári yfir 400 millj. í vexti. Rafmagnsveitur ríkisins hafa þurft að taka lán. Þeir taka ekki sjálfir ákvörðun um hvenær þeir taka lán eða á hvaða kjörum því að þá ákvörðun tekur ríkissjóður. Og þeir hafa þurft að taka við lánum mun fyrr en þeir hafa þurft að nýta þessi lán og á mjög óhagstæðum kjörum. Mér er kunnugt um að það er verið að reyna núna að lagfæra þetta að einhverju leyti. Dollaralán t.d. á 13% vöxtum er mjög óhagstætt. En hér er aðeins verið að gefa ársfrest til þess að endurskoða þessa hluti einu sinni enn. Ég vil endilega að þetta komi fram. Það er ekki verið að styrkja fólkið í landinu. Hér er aðeins verið að flytja til fjármagn frá ríkissjóði en á endanum verður ríkissjóður að taka við þessum lánum - yfir 3 milljarðar í viðbót.



Virðulegi forseti. Ég skal játa að ég hef ekki haft tíma til að fara í gegnum þetta frv. eins og hefði þurft að gera fyrir slíka umræðu, en þar sem ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem um það fj allar vildi ég minnast á fáeina liði. Í stöðunni núna er ekki um annað að ræða en að framlengja þetta gjald. Ég held að það séu allir sammála um það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þetta er enginn hringlandaháttur. Þetta er afmarkaður tekjustofn. Þetta á fullkominn rétt á sér eins og ástandið er. Það sem ég vildi aftur á móti minnast á er hvernig þeim tekjum sem aflað er með þessu gjaldi er varið. Frv. segir að það séu 20% í Orkubú Vestfjarða og 80% sem fari til Rafmagnsveitna ríkisins. Það er víst full þörf á þessu. En hvernig stendur á því að þarna er niðurgreitt rafmagn til hitunar sem gerir allmikla röskun á töxtum annarra rafveitna? Ég rek augun í töflu á bls. 20 frá Sambandi íslenskra rafveitna. Þar er raforkuverðið samkvæmt gjaldskrá 1. okt. 1985. Í dálki 2 er talað um húshitun. Rafmagnsveitur ríkisins selja niðurgreitt rafmagn til húshitunar á 0,93 kr., en það er 1,56 kr. í taxta. Orkubú Vestfjarða er með 1,58 kr. í taxta, en með niðurgreiðslum er verðið 0,95 kr. Ég þarf ekki að rekja þetta lengur. Þannig er þetta víða á svæðinu. Ég bendi á þetta vegna þess að sum byggðarlög, og þar skal ég koma beint að efninu, t.d. hitaveitusvæði Akraness og Borgarfjarðar og sama hygg ég að sé að segja um Akureyri og tvær aðrar minni veitur í landinu, greiða orðið það háan hitunarkostnað að hitaveitur þar eru komnar í jafnháan taxta og kynt væri með olíu. Væri þá nokkurt óréttlæti í því að þessi veitusvæði, sem þannig er ástatt um, fengju einhvern hluta af verðjöfnunargjaldinu til að greiða niður hjá sér? Ég sé enga sanngirni í því að sum svæði á landinu fái styrk með verðjöfnunargjaldinu meðan önnur verða að nota hæstu taxta. - Ég heyri að þm. Egill Jónsson biður um orðið á eftir. Ég tek það fram að ef ég tala af ókunnugleika verður það leiðrétt. - En ég tel ekki sanngirni í því t.d. að íbúar Akraness greiði 13,5 millj., að ég best veit, í verðjöfnunargjald af rafmagni á sama tíma sem þeir borga toppprísinn til húshitunar hjá sinni hitaveitu. Er ekki hægt að jafna þarna eitthvað á milli án þess að vera að mismuna fólki verulega? Það var einu sinni glæsilegt að hafa nýjar hitaveitur og talað mikið um að þær væru innlend orka og ómissandi fyrir íbúa staðanna, en núna er að bresta á að vissu leyti, ég segi ekki landflótti en fólk hugsar sig mjög um hvað snertir búsetu vegna þessa, eins og var áður á hinum dýru rafhituðu svæðum. Þetta vildi ég benda á hér og hvort það væri réttlæti í þessum efnum. Þó geri ég mér ljóst að hitaveita og rafveita er ekki það sama. En þetta er samanburður milli svæða sem hlýtur að vera mjög stingandi fyrir menn að horfa á.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Valdimar Indriðason flokksbróðir minn og vinur, heyrði á hljóðinu að ég bað um orðið.

Ég þekkti hljóðið.

Ég geri ráð fyrir því að hann hafi kannske vitað hvað ég mundi hugsa þegar hann fór að tala í þessum dúr. Það sem ég vildi vekja sérstaklega athygli á er að blanda ekki saman niðurgreiðslu á raforku til húsahitunar og verðjöfnunargjaldinu. Þetta er sitt hvort málið, alveg aðgreind mál út af fyrir sig. Þess vegna á niðurgreiðslan á raforku ekki neitt erindi inn í þessa umræðu sem slík. En af þessu sérstaka tilefni og þar sem hv. þm. var að bera saman aðstöðu fólksins sem býr við rafhitun annars vegar og hinar svokölluðu dýru hitaveitur hins vegar má ég þó til með að benda á tvö atriði í þeirri umræðu sem menn leiða gjarnan hjá sér þegar verið er að gera samanburð um þessar stærðir. Í fyrsta lagi er þessi samanburður ekki réttur. Hann byggist á taxtasamanburði. Þá vil ég biðja hv. þm. Valdimar Indriðason að taka vel eftir.

Ég hlusta gaumgæfilega.

Hann byggist ekki á samanburði á raunkostnaði. Slík athugun hefur verið framkvæmd af þekktri verkfræðistofu í þessum bæ og þar kemur í ljós að miðað við taxtasamanburð er húshitunarkostnaður hjá dýru hitaveitunum ofreiknaður um 20-25%. Það er kannske af þessari ástæðu t.d. að Hitaveita Akureyrar hefur breytt um fyrirkomulag á ákvörðun á töxtum. Þetta mega menn til með, a.m.k. á þessum stað, að hafa með í umræðunni og samanburðinum um þessi tvö rekstrarform. Hitt er svo líka mjög mikilvægt að menn taki með í umræðuna að sem betur fer eru þau byggðarlög sem eru með góðar hitaveitur, þótt þær séu með háa taxta, að eignast mjög dýrmæt fyrirtæki. Ég held að Hitaveita Akraness sé mjög gott fyrirtæki og eigi eftir að verða mjög gott fyrirtæki. Það er þess vegna alveg augljóst mál að þeir íbúar sem eiga heima í þessum byggðarlögum eru að eignast þarna mjög verðmæt fyrirtæki sem eiga eftir að skila mjög miklum hagnaði fyrir íbúana sem þar búa, sem betur fer. Það er í höndum bæjaryfirvalda á hverjum stað með hvaða hætti þau greiða niður sín fyrirtæki, hvort þau eru einvörðungu greidd með rekstrinum einum eða með töxtum. Það eru til hitaveitur hér á landi sem eru lagðar um sveitahreppa fleiri tugi km. Ég veit t.d. um eina hitaveitu sem ég held að sé yfir 30 km að lengd og fyrir 40 notendur. Ég geri ráð fyrir að hitunarkostnaðurinn þar sé ekki hærri, hann er kannske lægri, en uppi á Akranesi. Ástæðan er sú að í þessum tilvikum eru þessar framkvæmdir fjármagnaðar með öðrum hætti en með erlendri lántöku. Sveitarfélögin hafa nefnilega vissar leiðir í þessum efnum. Þetta fannst mér alveg nauðsynlegt að láta koma fram. Það er líka augljóst mál að hitaveitan á Akranesi og reyndar fleiri dýrar hitaveitur standa frammi fyrir vanda í rekstri, en hitt hlýtur að vera augljóst og menn vonandi sammála um að þann vanda beri ekki að leysa með því að skapa nýjan vanda á öðrum stað eða stöðum.



Virðulegi forseti. Þetta mun vera 25. fundur þessarar hv. deildar og á dagskrá fundarins í dag eru 17 mál. Ég held að það sé í fyrsta skiptið sem ég hef hlustað á þingfréttir í útvarpinu og þingfréttaritari taldi ekki ástæðu til að telja upp hvert það mál sem væri á dagskrá deildarinnar þar til nú að hann nefndi að það væru 17. Hingað til hafa því ekki verið það mörg mál á þessari dagskrá að við höfum í fæstum tilfellum notað þann tíma sem deildunum hefur verið ætlaður til funda. Nú eru hér allt í einu 17 mál á dagskrá og m.a. það mál sem hér er til umræðu, komið frá ríkisstj., mál sem hefði verið hægt að leggja fyrir deildina fyrir löngu síðan og hefði verið hægt að afgreiða frá deildinni. En nú eru trippin rekin þannig að það er þrýst hér inn málum sem ætlast er til að séu afgreidd á skömmum tíma. Þetta mál er óskaplega lítið í sniðum en samt í eðli sínu dálítið sérstakt. Það er aðeins um framlengingu ákveðinnar millifærslu, en millifærslu sem var búið að lýsa yfir hér á hv. Alþingi fyrir ári síðan að mundi verða breytt með stórum orðum yfirlýsingar um það að þetta verðmiðlunargjald yrði fellt niður í áföngum. En nú á síðustu dögum þingsins kemur síðan frv. um að ekki verði staðið við þessi fyrirheit ríkisstj., lagt fram frv. um að fallið hafi verið frá öllum fyrri fyrirheitum. Í athugasemdunum er þó fyrirheit um að staðið skuli við þessi loforð, það skuli bara gert á næsta ári. Þetta eru svipuð loforð og hæstv. ríkisstj. hefur verið að gefa undanfarandi og gaf okkur t.d. í sambandi við samþykkt vegáætlunar sem ég hef nefnt hér í þessum ræðustól fyrr í haust, samþykkt vegáætlunar í vor. Þá var gerð samþykkt um hvernig þar skyldi að staðið næstu tvö árin. Það liðu ekki nema fjórir mánuðir þar til fallið var frá því. Einhvern veginn liggur það beint fyrir að manni finnist sem ekki sé ætlunin að standa við það sem hér er gefið fyrirheit um. En það sem kom mér frekast til að standa hér upp og biðja um orðið var ræða hv. 3. þm. Vesturl. þar sem hann benti á það misræmi sem væri í orkuverði hér á landi og nauðsyn þess að það væru fleiri en raforkunotendur sem nytu þeirrar verðjöfnunar sem hér er verið að leggja til að haldið verði áfram. Ég vil leyfa mér að taka undir þessi tilmæli og þessa ábendingu hv. 3. þm. Vesturl. og undirstrika það sem hann sagði hér að það er ansi mikið misræmi í því að verið sé að greiða niður raforku til húsahitunar á sama tíma og þarf að innheimta mjög hátt orkugjald, eins og á sér stað á hitaveitusvæði Akraness og Borgarness. Ég lít svo á að það sem hv. 11. landsk. þm. sagði hér í sambandi við hitaveitur eins og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar að það ætti bara að taka úr sveitarsjóðunum og borga niður -  Ég tel fulla ástæðu til þess að í sambandi við umfjöllun þessa máls verði þessi þáttur skoðaður, hvort ekki sé æskilegt að líta á stöðu þeirra hitaveitna sem nú standa mjög höllum fæti og eru með mjög hátt orkugjald. Á ekki að leita ráða til þess að fá annaðhvort fjármagn úr þessum verðjöfnunarsjóði eða finna einhverja aðra leið til að létta byrði þessara hitaveitna? Þetta frv. kemur til þeirrar nefndar sem ég á sæti í og ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar nú um það.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Valdimar Indriðason sagði að þetta gjald ætti fullan rétt á sér. Ég var eingöngu að benda hér á hvers vegna þörf er á þessu gjaldi. Ég vil vitna hér, með leyfi virðulegs forseta, í skýringar með þessu lagafrumvarpi þar sem það er réttlætt að ríkissjóður taki hér yfir 3000 millj.: "Tillaga þessi um yfirtöku áhvílandi lána er studd þeim rökum að hin mikla byrði óhagkvæmra lána eigi í verulegum mæli rót að rekja til ákvarðana stjórnvalda um óarðbærar framkvæmdir fyrirtækjanna." Þetta stendur hér og þetta er orsökin. Loksins eru menn farnir að viðurkenna það með lagafrumvörpum. Þetta eru ekki eingöngu mín orð. Í kaflanum "Aðrar tillögur" er tekið til að 1. jan. 1986 ætti ríkissjóður að taka yfir lán frá Rafmagnsveitum ríkisins upp á 2275 millj. kr. og frá Orkubúi Vestfjarða 392 millj. 1987 ætti síðan að taka við láni frá Rafmagnsveitum ríkisins upp á 665 millj. og Orkubúi Vestfjarða 392 millj. Hér sitjum við endanlega með þessi lán. Það eru landsmenn sem þurfa að greiða þetta og hér er bara verið að fara þá leið að færa þetta úr ríkissjóði og greiða niður orkuna svo að þetta komi ekki beint í skattahækkunum til launþega í landinu. Í fskj. á bls. 15 kemur fram í rekstraráætlun Orkubús Vestfjarða að þeir reikna einfaldlega með því að eftir 1986 falli þetta verðjöfnunargjald niður og í stað þess verði afborganir af eldri lánum núll. Eftir eitt ár ættum við skv. þessu að standa frammi fyrir því að taka yfir þessi lán. Það þýðir ekkert við þessa umræðu að þrátta um það hvernig eigi að greiða þetta niður. Við komum líklega að því líka að þurfa að taka yfir skuldir þessara hitaveitna, sem hér er verið að tala um að fara að greiða niður orkukostnað hjá, því að það er fjármagnskostnaðurinn sem líka er að setja þessar hitaveitur á hausinn. Við skulum því ræða hér um staðreyndir. Er hægt með einhverju öðru móti að lagfæra þessa hluti, að við séum ekki ár eftir ár að hækka skatta á launþegum landsins til að borga niður óarðbærar fjárfestingar? Það hlýtur að koma að því að hver einasti landsmaður fer á hausinn ef þetta heldur áfram öllu lengur. Við stöndum ekki undir þessu í mörg ár í viðbót.



Virðulegi forseti. Það eru líklega ekki fleiri þm. Vesturl. í salnum en ég skal vera stuttorður. Hér var aðeins vikið að Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Það er mála sannast að hitaveitan er í miklum fjárhagsvanda og þarf ekki að rekja það. Ég vildi í þessu sambandi spyrja hæstv. iðnrh. að því á hvaða stigi viðræður forsvarsaðila hitaveitunnar eru við ráðuneytið og ríkisstj. Forsvarsaðilar veitunnar hafa haft uppi ýmsar tillögur í þessu efni vegna erfiðrar fjárhagsstöðu Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Það hefur raunar margoft komið fram í umræðum um Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar að hæstv. fyrrv. iðnrh. Sverrir Hermannsson hafi gefið yfirlýsingar vegna Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Í þessu efni var rætt um að hitaveitan þyrfti, til þess að standa sæmilega undir sér, að losna við af sínum fjárhagsklyfjum 6 millj. dollara. Mig langar sem sagt að heyra það frá hæstv. núv. iðnrh. á hvaða stigi þessi mál eru, á hvaða stigi viðræður eru um Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar við stjórnvöld. Varðandi þau orð sem hér hafa fallið og verðjöfnunargjaldið er ljóst að vegna fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða er full þörf á afrakstri þessarar gjaldtöku til að létta undir með þessum fyrirtækjum. Ég tel þessa millifærslu fullkomlega réttlætanlega en vænti svara frá hæstv. iðnrh. um það sem ég spurði um.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Til að svara hv. síðasta ræðumanni vil ég segja að umræður hafa farið fram við iðnrh. um vanda Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar en þær eru ekki komnar á lokastig. Það eru margar ráðstafanir sem þar koma til greina, m.a. að fulltengja hitaveituna við þá sem ekki hafa hitaveitu í dag en hafa þó verið hvattir til að nota annars konar húshitunaraðferðir af opinberum aðilum. En málið er ekki komið á það lokastig að ég geti greint nánar frá því. Ég vil biðja hv. þdm. um að hraða afgreiðslu þessa máls til nefndar og svo í nefnd því að það þarf að framlengja þetta frv. fyrir jólafrí. Hv. 3. þm. Norðurl. v. talaði hér um stefnu ríkisstj. og að hún sé að fella að fullu niður verðjöfnunargjaldið. Það er rétt og það er niðurstaða meiri hluta nefndar sem skoðaði þetta mál. En eins og við báðir vitum, sem erum báðir fyrrv. fjmrh., er ekki rétti tíminn til að gera það á þessu stigi og ég segi fyrir mína parta að ég treysti mér ekki til að mæla með því eftir ekki lengri tíma í embætti iðnrh. en raun ber vitni. Ég fagna því að hv. þm. hefur lýst samstöðu með þessum þætti og geri alls ekki lítið úr þeim jöfnuði sem náðst hefur á milli taxta Rafmagnsveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitna ríkisins í tíð Hjörleifs Guttormssonar sem iðnrh. Hvað á að taka við að ári - það get ég ekki gefið upp að sinni. Stefna ríkisstj. er óbreytt, hér er um frestun að ræða. Ef ég sé ástæðu til að breyta henni mun ég gera það á því tímabili. En ég tek líka undir það hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. að það þarf að tryggja það, hvað sem gert verður, að munurinn á orkuverði milli dreifbýlis og þéttbýlis aukist ekki. Ég endurtek ósk mína um að þetta frv. megi fá hraða afgreiðslu í þessari hv. deild og nefndum.



Virðulegi forseti. Ef ég ræð mér mann til að hreinsa húsið mitt þá segist hann ætla að hreinsa húsið mitt og hann ætli að taka fyrir það ákveðið gjald. Ég borga honum fyrir það og hann skilar mér þessu verki á einhverjum ákveðnum tíma. Ef hann ekki gerir það hefur hann ekki unnið til launa sinna. Það er stefna ríkisstj., segir hæstv. iðnrh., að afnema verðjöfnunargjald. Þessi ríkisstj. á núna eitt ár eftir, þ.e. það eru þrjú ár gengin af hennar stjórnartíð. Hún er búin að tapa af sénsinum að halda stefnunni, þ.e. hún stendur ekki við það verk sem hún tók sér fyrir hendur. Hún ætlar ekki að skila því verki sem hún lofaði að skila. Því miður er ekki hægt fyrir þjóðina að taka þessa menn af launum, hún á engan kost annan en að segja afstöðu sína til þeirra að stjórnartíma þeirra liðnum en þá með þeim undarlega hætti, sem við þekkjum af okkar kosningalöggjöf, sem gerir kjósandanum nánast ókleift að segja skoðun sína. Hvenær í ósköpunum á þessu að linna hér á landi að menn skuli komast upp með það ár eftir ár, stjórnartíma eftir stjórnartíma, að segjast ætla að gera þetta og segjast ætla að gera hitt og gera aldrei neitt og fólkið búi áfram við sama klúðrið ár fram af ári og áratug fram af áratug? Er það virkilega þannig að ekki sé til í landinu sá mannskapur sem getur tekið að sér að stjórna þessu tiltölulega litla þjóðfélagi með tiltölulega litlu vandamál miðað við aðrar þjóðir þannig að skaplegt sé að lifa í þessu landi og fólk geti einhvern tíma sagt og horft yfir farinn veg: "Mikið andskoti var gott að lifa þá."

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 86 frá 31. des. 1981 um iðnráðgjafa. Með lögum nr. 86 frá 31. des. 1981 voru sett sérstök lög um iðnráðgjafa. Skv. lögunum er heimilt að greiða úr ríkissjóði framlög vegna launakostnaðar iðnráðgjafa er samtök sveitarfélaga eða iðnþróunarfélög ráða til starfa. Framlagið miðast við launakostnað vegna starfs eins manns á starfssvæði samtaka sveitarfélaga eða miðað við kjördæmi. Skv. 5. gr. laganna er gildistími laganna til 31. des. 1985. Hér er lagt til að þessi lög verði framlengd óbreytt til eins árs. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn. þessarar deildar.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð hér um og vonast til þess að það að ég komi hér upp verði ekki til þess að hér hefjist allsherjar umræða og það sérstaklega af hálfu þeirra stjórnarliða sem virðast vera í essinu sínu í dag að ræða hér mál. Ekki harma ég það, síður en svo. Ég fagna því hins vegar að hæstv. ríkisstj. hefur þó vaknað af værum blundi og áttað sig á því að fjöldi frumvarpa þarf að fara hér í gegn síðustu 8-10 starfsdaga þingsins auk stórmála eins og álsamnings og fiskveiðistjórnunar.  En jafnframt því sem ég fagna því að þarna hefur ríkisstj. rankað við sér held ég að það beri að átelja það alveg sérstaklega hversu seint þessi mörgu einföldu mál, hrein framlengingarmál sum hver, eru hér á ferðinni, svo sem þetta mál hér er gott dæmi um. Mál hrúgast hér enn einu sinni inn á borð okkar þm. - ekki kannske mjög flókin en mál sem þarf að afgreiða, þurfa ákveðinn tíma í nefndum og m.a., eins og málið sem hæstv. iðnrh. var að mæla fyrir áðan, mál sem greinilega eru skiptar skoðanir um jafnvel meðal stjórnarliða hér inni. Þeir hafa ekki einu sinni náð fullri einingu um það innan ríkisstj. Ég segi þetta hér vegna þess að hér er um mál að ræða sem geta ekki hafa þurft að bíða svo lengi framlagningar og ég held að margfrægur stólasirkus í haust geti ekki réttlætt þetta heldur. Ég sé að hér eru fjögur ný mál á ferð í dag, það eru tvö eða þrjú í Nd. Ég sé ekki nokkra afsökun fyrir því að öll skuli þau ekki a.m.k. hafa komið fram í byrjun mánaðarins og raunar miklu fyrr. Ég vil taka það fram að ég er ekkert frekar að tala þetta til hæstv. iðnrh. nema síður væri því að ýmislegt sækir að honum nú um stundir. En fyrir ríkisstj. og gagnvart Alþingi eru þetta hin verstu vinnubrögð. Þau eru ekki ný að vísu, eins og ég sagði áðan, en þau versna stöðugt og ég veit þó að ekki hafa forsetar þingsins frekar en oft áður legið á liði sínu við að ýta á eftir og hreyfa við þessari ráðlausu ríkisstj. En ráðleysið og það sem hér var kallað áðan "hringlandahátturinn" þarf ekki endilega að endurspeglast hér inni í þingsölum í öllum málum, eins og gerist nú æ ofan í æ. Ég mun ekki ræða þetta frv. efnislega nú þó að ærin ástæða væri til. Ég segi það aðeins að ég fagna því að þessi löggjöf verður framlengd þó að ég hefði viljað sjá hana nokkuð öðruvísi en í því formi sem þarna er kynnt. Ég fullyrði að hér er eitt þeirra mála sem skipta mjög miklu fyrir landsbyggðina og færa þarf í enn styrkari og betri farveg með eflingu iðnþróunarfélaga heima fyrir, með enn frekari ráðgjöf og þjónustu og með fjárhagslegri aðstoð þar sem um skynsamlegar og arðbærar framkvæmdir yrði að ræða. Það er miklu miður, eins og ég sagði áðan, að ekki hefur náðst samkomulag um ágætar tillögur sem hér fylgja með og greinilegt að ekki stendur til nú síðar á þessu þingi að gera út um það mál vegna þess að í athugasemdum með frv. stendur: "Stefnt er að því að frv. um framtíðarskipan iðnráðgjafar í landshlutunum verði lagt fyrir Alþingi í október 1986" - þ.e. eftir tæpt ár. Ég hefði miklu frekar kosið að þetta frv. yrði lagt fram nú á þessu þingi og treysti reyndar hæstv. iðnrh. til að sjá til þess að svo verði. Iðnráðgjafalöggjöf sú, sem Hjörleifur Guttormsson kom á og fleira sem því tengdist, var einn liður af mörgum í því framtíðarplani sem hann lagði um virka innlenda iðnaðarstefnu sem hann setti fram og barðist fyrir. Um það skulu heldur ekki höfð orð hér. Ég treysti hæstv. iðnrh. til að fullvinna framhaldsstarf og nauðsynlegar breytingar svo sem hér eru lagðar til. Ég bendi hæstv. iðnrh. sérstaklega á að í þessu efni er honum áreiðanlega óhætt að taka ríkt tillit til sjónarmiða Austfirðingsins í nefndinni, flokksbróður hans Theodórs Blöndals, sem þekkir þessi mál flestum betur heima í héraði, hefur gert sér grein fyrir því hvernig iðnþróunarfélögin eiga sérstaklega að koma inn í þetta mál og hvernig þetta er unnið og hefur fastmótaðar hugmyndir um það sem gera skal, eins og hér kemur reyndar glögglega fram. Þess vegna hefði ég vænst þess að um þetta gæti náðst samstaða innan ríkisstj., a.m.k. að hægt væri að leggja þetta frv. fram nú á þessu þingi þannig að við værum örugg um að ný, fullkomnari og betri löggjöf um þetta efni kæmi til framkvæmda um þarnæstu áramót.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir litlu frv. sem er árlegur gestur á þessum tíma árs. Það er í raun og veru fylgifrv. með fjárlagafrv. en varðar sjúkratryggingar. Það er framlenging á ákvæðinu um 2% sjúkratryggingagjald eða öllu heldur breyting á þeirri upphæð í samræmi við fjárlagafrv. Þetta hefur nú staðið um nokkurra ára skeið. Álagt sjúkratryggingagjald á yfirstandandi ári er um 170 millj. kr. og áætlað að innheimtist af því um 150 millj. Ætla má að álagning sjúkratryggingagjalds á árinu 1986 verði um 225 millj. og af því innheimtist um 200 millj. Þessi upphæð byggist á spá Þjóðhagsstofnunar um breytingar á milli áranna 1984 og 1985. Sú tala var því miður ekki alveg staðfest af Þjóðhagsstofnun þegar þetta frv. fór í prentun en verður það væntanlega áður en frv. kemur úr nefnd, sem ég vonast til að verði nú mjög skjótlega þannig að þetta frv. geti fylgt afgreiðslu mála nú fyrir jólin, enda nauðsynlegt til að samræmi sé á milli þessa þáttar og fjárlaganna. Ég bendi á að í þessu frv. er einnig lagt til að gjaldstofn sjúkratryggingagjalds, þ.e. sú upphæð sem ekkert gjald skal leggjast á, hækkar úr 296 þús. í 403 þús. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. vegna þess að hér er um mál að ræða sem varðar Tryggingastofnunina. Þó að í raun og veru sé það skattlagning líka, eða fylgi skattheimtu næsta ár, þá mun það hafa verið á undanförnum árum svo að þessum málum hefur verið vísað til heilbr.- og trn.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Hæstv. forseti. Við gerð laga nr. 98/1984, þegar fæðingarorlof var lengt vegna fleirburafæðinga, láðist að breyta orðalagi 10. og 11. málsgr. 16. gr. laga um almannatryggingar til samræmis við hina breyttu reglu sem Alþingi samþykkti í fyrra. Í áðurnefndum málsgreinum er því gengið út frá fjögurra mánaða fæðingarorlofi sem algjöru hámarki en lagabreytingin, sem gerð var í fyrra, heimilaði lengra fæðingarorlof, t.d. þegar um var að ræða þríbura. Fyrir bragðið hefur ekki verið unnt að breyta reglugerð um fæðingarorlof og þess vegna hafa starfsmenn Tryggingastofnunarinnar haldið óbreyttum starfsreglum og þríburamóðir, ja, mæður, ef fleiri eru, hafa ekki átt kost á viðbótarmánuði sem lögin áskilja vegna sérstakra veikinda af þessum sökum. Það er sérstakur vandi sem upp hefur komið sem hefur orðið til þess að menn sáu að nauðsynlegt var að gera þessa breytingu. Ég tel þetta augljóst sanngirnismál og nauðsynlegt að breyta þessu nú fyrir þinghléið. Ég tel að ekki þurfi að fara um þetta réttlætismál frekari orðum en tek fram að ástæðan til þess að ekki er sérstök kostnaðaráætlun með þessu frv., eins og vera ætti, er sú að mér þótti ekki svo líklegt að þríburar færu að fæðast í miklu stærri stíl en hingað til og því geri ég ekki ráð fyrir að hér sé um kostnaðarauka að ræða nema í algerum undantekningartilfellum. Í fyrsta lagi þurfa að vera þríburar og í öðru lagi að um sé að ræða sérstök veikindi annaðhvort hjá börnunum eða móðurinni. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessu litla frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég lýsi stuðningi við frv. og skil það vel að það er nauðsynlegt að breyta þarna orðalagi úr því að þannig er tekið á þessu máli hjá Tryggingastofnun á þann stífasta máta sem unnt er að gera, eins og gjarnan er gert á þeim bæ, því miður, og sjálfsagt að laga það til. Hér er að vísu um tiltölulega lítið mál að ræða í þessum stóra málaflokki sem tengist fæðingarorlofi almennt og lengingu þess. Ég vildi aðeins, vegna þess að það er alkunna hér á þingi að hæstv. núv. heilbr.- og trmrh. hefur haft sérstakan áhuga á þessum málum og beitti sér á sínum tíma fyrir ákveðinni lausn varðandi fæðingarorlofsmál, koma inn á þau mál nú, m.a. með tilliti til þess að hér hefur verið lagt fram í deildinni enn á ný, frv. til laga um lengingu fæðingarorlofs í sex mánuði, sem er flutt af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, og ég tel óhjákvæmilegt að heilbr.- og trn., þegar hún fær það mál til umræðu, taki fyrir og afgreiði frá sér með einhverjum hætti það mál í stað þess, eins og verið hefur núna síðustu tvö ár, að það hefur ekki verið afgreitt. Ég hef sagt það hér áður og segi það enn að í ljósi þess hvað þetta er mikilvægt mál þá megi það ekki dragast lengur að ákveðin áfangalausn a.m.k. til viðbótar fáist í þetta mál, þó við göngum nú kannske ekki götuna alveg til enda eins og gert er ráð fyrir í frv. hv. þm. Sigríðar Dúnu - og væri það þó það æskilegasta og besta. En í ljósi þessa þá vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort fyrirhugað sé af hálfu hæstv. ráðh. að leggja fram frv. um breytingu á fæðingarorlofi, lengingu þess á einhvern hátt, jöfnun þess á einhvern hátt, frá því sem nú er. Það er ágætt að fá upplýsingar um það nú, áður en við förum á síðari stigum að fjalla um frv. á þskj. 205, hvort einhverjar ráðagerðir eru uppi hjá hæstv. ráðh. - sem ég endurtek að hefur sýnt þessu máli og sýndi því á sínum tíma mikinn áhuga og kom ákveðinni lausn í gegnum þingið - hvort hæstv. ráðh. er með ráðagerðir á prjónunum um það að vinna að áfangalausn þessa máls nú, eða hvort það er ákveðið að láta það mál vera í þeim óviðunandi farvegi sem það er í í dag, vegna þess að þegar þessu var breytt síðast þá var vitað mál að þar var um áfangalausn eina að ræða og þurfti miklu betur að gera.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Austurl. í fyrsta lagi fyrir að taka svo vel undir þetta frv. sem hér er flutt og í öðru lagi fyrir að rifja upp þann skemmtilega tíma þegar við stóðum saman að því, ásamt fleiri þm., að berjast fyrir því að þær konur í launþegastétt, sem ekki höfðu áður átt kost á þriggja mánaða fæðingarorlofi, fengju það með lögum. Það gerðist 21 ári eftir að konur í störfum hjá hinu opinbera fengu slíkan rétt. Eftir allan þennan tíma gerðist það á árinu 1975, eða þá í árslok, að konur í hinum launþegafélögunum fengu þennan rétt og var þá svo að þær höfðu fengið samkvæmt samningum u.þ.b. 12 daga fæðingarorlof e.t.v. flestar fram að þeim tíma. Því var um brýna þörf að ræða og mjög mikla úrlausn er þessi réttarbót var lögfest. Þetta var sannarlega þess vegna þýðingarmikil löggjöf og reyndar var þetta eina löggjöfin að því ég best man sem sérstaklega varðaði konur og sem samþykkt var á því fræga ári, kvennaári Sameinuðu þjóðanna. Hitt er svo annað mál, eins og hv. þm. ýjaði hér að áðan, að hann taldi að þarna væri um áfangalausn að ræða. Vissulega hafa réttindamál á landi okkar og víðar í veröldinni komist fram í áföngum. Þarna var um mjög stóran áfanga að ræða. En engu síður var það nú svo að margir flokksmenn hv. þm., karlar og konur, kepptust við af pólitískum ástæðum að gera lítið úr þeim mikilvæga áfanga sem þarna var náð, en hér í þingi var samt allt að einu gott samstarf um þetta mál. Flestir þm. tóku mjög vel undir þetta og fyrir það getum við konur sannarlega verið þeim þakklátar. Síðar var svo fjármögnun þessa færð yfir í almannatryggingar, en eins og menn muna þá voru á þeim tíma sem lögin voru fyrst sett um þetta almenna fæðingarorlof engin tök á því að fá nægilegt fjármagn úr Tryggingastofnuninni fyrir þetta verkefni, en síðar var horfið að því ráði. Að því er svo varðar það hvort núna sé tekin ákvörðun um ný og stór skref fjármögnuð af Tryggingastofnuninni, þá hefur það ekki enn verið gert og þarf ég ekki að tíunda það fyrir hv. þm. hverjir fjárhagsörðugleikar þar eru. Ég er vissulega eftir sem áður tilbúin til þess að kanna allar umbætur í þessu máli, en það hefur ekki unnist tími til þess að hafa neitt tilbúið um það í heilbrrn. nú, á þeim skamma tíma sem ég hef verið þar starfandi. Ég vona að þessar upplýsingar nægi.



Virðulegi forseti. Þær umræður sem hér hafa nú orðið um skipan fæðingarorlofsmála hafa komið mér töluvert á óvart því að ég, eins og aðrir nm. í hv. fjh.- og viðskn. Ed., bjóst við að ræða lánsfjárlög, frv. til lánsfjárlaga á þessum fundi hér í hv. deild. Þau hafa enn ekki komist hér til umræðu og er þó fundartími deildarinnar meira en hálfnaður. Ástæða þess er sú að síðan fyrir helgi hefur rignt inn frv. frá ríkisstj. hér á síðustu dögum þessa þings fyrir jólaleyfi þingmanna. Það eru vinnubrögð sem ég hlýt að fordæma eins og aðrir þm. sem hér hafa talað um þau efni. Ég vil lýsa því yfir að auðvitað styð ég það frv. sem hæstv. heilbr.- og trmrh. var að mæla fyrir hér áðan. Ef svo má segja snýst það um tæknileg atriði þess að framkvæma megi lög sem samþykkt voru hér á Alþingi, ef ég man rétt, fyrir einu og hálfu ári síðan. Það mun hafa verið vorið 1984 sem það frv. var samþykkt, sem það frv. sem hér er nú til umræðu, tekur til. Og mér er spurn: Hvers vegna í ósköpunum hefur það dregist í eitt og hálft ár að framkvæma þau lög? Ég gerði mér enga grein fyrir því að svo væri og hafði ekki um það nokkra einustu hugmynd. Það frv. sem hér er til umræðu er mér því mikið undrunarefni, en auðvitað styð ég það rétt eins og ég studdi þá breytingu sem gerð var á lögunum vorið 1984. Hv. þm. Helgi Seljan kom hér upp og gerði frv. það, sem ég hef borið fram á tveimur umliðnum þingum og hef enn á ný borið fram á því þingi sem nú situr, að umtalsefni og spurði hæstv. heilbr.- og trmrh. að því hver væri hennar hugur til þessa frv., ef ég skildi hv. þm. Helga Seljan rétt. Það gleður mig ákaflega að heyra að hæstv. heilbr.- og trmrh. sé tilbúinn til að kanna umbætur í þessum efnum. Þær eru mjög brýnar og það er þess vegna sem ég hef borið þetta frv. fram í þrígang, þrjú þing í röð. Á tveimur umliðnum þingum hef ég ekki fengið það afgreitt frá hv. heilbr.- og trn. en hef samt ekki látið deigan síga og borið það fram enn á ný. Það er vegna þess að umbætur í þessum málum eru mjög brýnar. Því fagna ég því að hæstv. heilbr.- og trmrh. er tilbúinn til að kanna slíkar umbætur. Hún minntist á það að fjármagn væri ekkert fyrir hendi til þessara mála. Ég vil þá benda henni á að með frv. til fæðingarorlofslaga á þskj. 205 er fylgifrv. þar sem gert er ráð fyrir fjármögnun til þessara mála. Ég vil biðja núv. hæstv. trmrh., sem er nýkominn í þetta embætti, að lesa þessi mál gaumgæfilega og vænti þess að fá að heyra frá henni um þessi mál þegar þetta frv. verður tekið á dagskrá hér í hv. deild.



Áður en lengra er haldið er rétt að leggja áherslu á það að mörg og mikilvæg mál, eins og reyndar hér hefur komið fram í máli hv. þm., eru á dagskrá þessa fundar og það er kannske hæpið að gera ráð fyrir að þau komist öll áleiðis eða fái afgreiðslu á fundinum í dag. Hv. þdm. er e. t.v. kunnugt um það - eða þá er þess getið hér ef svo er ekki - að á morgun eru fyrirhugaðir deildafundir og annað kvöld er deildarfundur í Nd. Þar af leiðandi hafði ég gert ráð fyrir að við mundum þá einnig nota þann tíma ef þörf krefði en hins vegar reyna að komast hjá því að hafa kvöldfund í kvöld. En nú sýnist mér að svo geti farið ef okkur endist ekki tími til að afgreiða þau mál, sem eru hér á dagskrá, sérstaklega fyrsta málið og kannske þau sem eru fyrir ofan 6. mál, þ.e. 1. til 5., að þá væri hugsanlega möguleiki á að hafa fund klukkan 6. Þetta vildi láta koma fram núna og svo sjáum við hvernig okkur gengur með fundarhaldið það sem eftir er af fundartímanum til kl. 4.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi geta þess að í hv. fjh.- og viðskn. hefur eins og að venju verið góður samstarfsvilji og ráð var fyrir því gert að við mundum geta hér í dag lokið 2. umr. um frv. til lánsfjárlaga. Af óvæntum ástæðum hefur dregist langt fram á fundartímann að þetta mál kæmi á dagskrá. Frá minni hálfu er engin krafa gerð um það að málinu verði lokið á þessum fundartíma, sem við höfum til ráðstöfunar nú, né þá heldur milli kl. 6 og 7 - ef mönnum svo sýnist - ef öruggt er að deildafundir verði á morgun. En auðvitað væri æskilegt að við gætum haldið þeirri stefnu, sem við urðum sammála um í nefndinni, að reyna að koma málinu til 3. umr. nú. Hér er um dálítið sérstæða afgreiðslu að ræða. Ég veit ekki hvort hv. þdm. hafa almennt gert sér grein fyrir því að nú þarf að fjalla með öðrum hætti um lánsfjárlög en áður hefur verið. Frv. til lánsfjárlaga fyrir 1986 var núna lagt fram samhliða fjárlagafrv. en þar að auki þá er nú fjallað um það í samræmi við nýsett lög um breytingu á framsetningu ríkisreiknings og fjárlaga, þ.e. lög frá síðasta vori, lög nr. 84/1985, um breytingu á lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, en lánsfjáráætlunin er nú hluti af fjárlagafrv. ef rétt er með farið. Við í hv. fjh.- og viðskn. Ed.

Ég verð að biðja hv. þdm. að tala saman í hliðarherbergjum, þetta truflar ræðumann.

Við í hv. fjh.- og viðskn. Ed. áttum raunar frumkvæðið að því þegar fjallað var um þessi lög, breytingu á þessum lögum sem ég nefndi, um ríkisbókhald og ríkisreikning að gerð yrði gangskör að því að reyna að koma fjárlagagerð ríkisins í annað horf en verið hefur, þ.e. að fella lánsfjárlög inn í fjárlögin sjálf þannig að á einum stað væri að finna sem mest af því sem ríkisfjármál - hv. forseti Sþ., mætti ég biðja um að fá hljóð?

Ég stjórna ekki þessari deild.

Sameinaðs þings sagði ég. Ég sagði hv. forseti Sþ., mætti ég fá hljóð.

Forseti Sþ. stjórnar ekki þessari deild.

Nei, en hann var að tala stöðugt.

Nú, var það?

Já.

Var enginn að tala nema hann?

Jú, hv. þm. Skúli Alexandersson líka. 
            

Við skulum ekki hafa svona samtal í salnum.

Ég veit nú varla hvert ég var kominn í messunni, en við áttum sem sagt í hv. fjh.- og viðskn. frumkvæðið að því að upp var tekinn sá háttur sem nú er á gerð lánsfjárlaga og fjárlaga, þ.e. að reyna að sameina á einum stað sem mest af því sem ríkisfjármálin varðar. Ég held að þarna sé um mjög mikla bót að ræða og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka sérstaklega fyrrv. fjmrh. - núv. hæstv. iðnrh. fyrir það að hafa tekið alvarlega þessar breytingar sem gerðar voru í fyrravor fyrir okkar frumkvæði á nefndum lögum og raunar líka Fjárlaga- og hagsýslustofnun og fjmrn. og svo auðvitað núv. hæstv. fjmrh. En það varð sem sagt að samkomulagi milli okkar nm. að reyna að ljúka afgreiðslu 2. umr. þó að mál væru alls ekki komin í höfn því það var um tvo kosti að velja. Annaðhvort mundum við hér í Ed. óska eftir samstarfi við hv. fjh.- og viðskn. Nd. til að vinna málið, þannig að það gæti fylgt fjárlögunum, eða við mundum reyna að hraða afgreiðslu hjá okkur og málið gengi þannig til Nd.-nefndarinnar sem hefði þá nokkurra daga svigrúm til að fjalla um það. Og þar verða örugglega einhverjar breytingar gerðar á fjárlögum eða lánsfjárlögum sem þýðir að málið verður að koma aftur til okkar samhliða afgreiðslu fjárlaga eða rétt á undan samþykkt fjárlaganna. Við komumst að þeirri niðurstöðu að þessi háttur væri heppilegri, að reyna að koma málinu héðan út úr deildinni, og mundum síðan sameinast um að afgreiða málið með þeim breytingum sem í Nd. verða vafalaust gerðar á stuttum fundi í lokin. Þessi vinnubrögð verðum við að viðhafa og síst sæti það á okkur, sem börðumst fyrir þessari breytingu, að sinna ekki þeirri skyldu okkar, sem nú leggst á þm., að afgreiða lánsfjárlög samhliða fjárlögum. Til þess að lengja ekki mitt mál ætla ég ekki að fara að rekja frv. sjálft til lánsfjárlaga enda hefur það verið gert við 1. umr. af hæstv. fjmrh., heldur eingöngu að víkja að þeim breytingum sem þegar hafa verið gerðar ýmist í samkomulagi í hv. fjh.- og viðskn. eða af hálfu meiri hl. nefndarinnar. Þegar fjmrh. mælti fyrir fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga þá gerði hann grein fyrir allnokkrum breytingum á lánsfjárlögum og eru fluttar um það sérstakar brtt. á þskj. 228, sem ég hygg nú að menn átti sig nokkuð vel á, og er raunar ekkert í því nýtt, það er ekkert umfram það sem hæstv. fjmrh. boðaði í fjárlagaræðu sinni. Ég skal því ekki fara að rekja hverja einstaka tillögu. Ég vil geta þess að ég hef látið fjölrita og útbýta meðal þdm. skjali sem nefnt er "Framlög til ýmissa sjóða" og þar koma fram allar skerðingar, og raunar líka viðbætur við sjóði, og skal ég ekki fara að lesa hér upp hvern einstakan lið. Ég hygg að menn átti sig nokkuð á því. Í fjórðu línu í upptalningunni, þar sem talað er um Byggðasjóð, á að vera Byggðastofnun að sjálfsögðu og þar eru á fjárlögum 80 millj. kr. en í dálkinum sem heitir "Framlög samkvæmt lögum" er 0 því að í lögum um Byggðastofnun er ekki kveðið á um sérstök framlög heldur að þau séu ákveðin á fjárlögum. Og þar sem talað er um aftur Stofnlánadeild landbúnaðarins og Lífeyrissjóð bænda þá er rétt að sameina þá liði þar sem þetta er samtengt. Að öðru leyti held ég að þetta skýri sig allt saman sjálft. Í samræmi við þessar breytingar sem hæstv. fjmrh. boðaði eru brtt. nú fluttar. Ljóst er að breytingar verða á þeim fjárhæðum sem hér hafa verið nefndar, eins og ég áðan vék að. Þar ber fyrst að nefna áhrif af afgreiðslu fjvn. á lánaþörf A-hluta fjárlaga sem þarf að sjálfsögðu að koma inn í 1. gr. þeirra. Í öðru lagi hafa nefndinni borist nokkur erindi um lántökuheimildir sem ekki eru enn afgreidd. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega geta þess að erindi mun hafa borist hingað til þingsins frá Iðnþróunarsjóði sem dags. er 28. nóv. Það var hins vegar ekki í möppum okkar nm. en fannst inni í horni í dag, þegar mér hafði verið gert aðvart um þetta erindi, var þar í sérstakri möppu langt frá plöggum nefndarinnar, en eins og menn vita eru margir nefndir sem þurfa að hafa aðgang að þessu herbergi og talsvert mikið af skjölum þar, og ég held þess vegna að engan sé hægt að saka um þetta. Þarna hafa orðið mistök. Þar er sem sagt umsókn frá Iðnþróunarsjóði um heimildir til erlendrar lántöku og að sjálfsögðu mun sú umsókn eins og annað verða tekið upp á milli 2. og 3. umræðu á nefndarfundum. En auðvitað eru fleiri umsóknir væntanlegar, hygg ég, og allt það þurfum við að ræða núna næstu 2-3 dagana. En hvað varðar þau erindi sem okkur hafa borist en hafa ekki verið afgreidd þá er um að ræða 100 millj. kr. lántöku til mengunarvarna í fiskimjölsverksmiðjum. Það er reyndar ekki erindi heldur brtt. frá hv. þm. Helga Seljan. Þá er ósk um lántökuheimild Útflutningslánasjóðs sem enn hefur ekki hlotið afgreiðslu. Enn er til umræðu að tryggja fjármagn til fiskiræktar að upphæð 350 millj. kr. án þess að raska niðurstöðum lánsfjárlaga. Tillaga er í nefndinni um að gera það með þeim hætti að liðurinn "Framkvæmdasjóður og fiskeldi" í lánsfjáráætluninni sem er upp á 150 millj. kr. í frv. verði nefndur Fiskeldi eingöngu, féð gangi sem sagt allt til fiskeldis. Að eigin ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs verði hækkað úr 230 millj. kr. í 330 millj. og renni 100 millj. til fiskiræktar. Loks fari 100 millj. kr. af fé því sem ætlað er í Byggðastofnun með einhverjum hætti til fiskiræktar, annaðhvort með því að stofnunin ráðstafi 100 millj. kr. til þessa verkefnis eða lántökuheimild hennar lækki um 100 millj. kr. en liðurinn "Fiskirækt" hækki sem því nemur. Ég hygg að eðlilegast væri og skemmtilegast að ná um það samkomulagi nú þessa dagana við stjórn Byggðastofnunar að hún ráðstafaði þessum 100 millj. í lán til fiskiræktar þannig að ekki þyrfti að koma til neinna breytinga út af fyrir sig í lánsfjárfrv. frá því sem þar er ákveðið. Stofnunin hefur allmikið fé, á 700. millj. til ráðstöfunar og það fer varla á milli mála að þó að sjöundi partur af því eða eitthvað slíkt, sjötti partur, færi til fiskiræktar yrði því fé áreiðanlega ekki betur varið í neinum öðrum tilgangi. Ég á von á því að um þetta gæti náðst fullt samkomulag, bæði í hv. fjh.- og viðskn. og eins með stjórn Byggðastofnunar. Loks var hjá nefndinni erindi frá grænfóðurverksmiðjunni Vallhólma hf. um heimild til 23 millj. kr. lántöku. Nefndin taldi ekki efni standa til afgreiðslu málsins, m.a. vegna skorts á upplýsingum. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta nema þá að gefnu tilefni. Ég hygg að málið liggi nokkuð ljóst fyrir og, eins og ég gat um, hefur samstarf verið gott í nefndinni og það leyfi ég mér að þakka. Hins vegar eru auðvitað skiptar skoðanir eins og vera ber og alltaf hlýtur að verða, en meginumræðuna um þetta mál höfum við hugsað okkur að hafa við 3. umr., og fara þá kannske vítt um völl eins og vera á í pólitískri umræðu. Sem sagt, ég legg ekki áherslu á að málið verði afgreitt nú á svona skömmum tíma, en vissulega þætti mér vænt um það.



Virðulegi forseti. Fyrir fáum dögum var það opinberlega upplýst að afkoma ríkissjóðs á árinu 1985 væri verulega miklu lakari en ráð hafði verið fyrir gert á þessu hausti. Það er því ljóst að þær forsendur sem menn gáfu sér þegar þessi lánsfjáráætlunardrög voru sett saman í haust eru brostnar, eru orðnar allt aðrar. Má því gera ráð fyrir að þær tölur sem eru í lánsfjáráætluninni eigi eftir að breytast verulega jafnhliða meðferð fjárlagafrv. í fjvn. þegar upplýsingar munu koma fram um væntanlega tekjumöguleika ríkissjóðs á næsta ári í ljósi nýrra viðhorfa og í ljósi þróunar á útgjöldum ríkissjóðs á þessu hausti. Sem sagt, forsendur hafa breyst frá því sem var, eru í raun og veru brostnar, og þetta gerir að sjálfsögðu öllum afskaplega erfitt fyrir að leggja mat á efni þessa frv. Það ríkir veruleg óvissa um tekjuöflun og lánsfjárþörf ríkissjóð. Hætt er við að allt verði í óvissu a.m.k. þar til 3. umræða fjárlaga hefur farið fram um það hvað ríkissjóður þarf raunverulega að taka að láni og segja mætti mér að sú óvissa mundi kannske standa jafnvel miklu lengur en svo eða langt fram á næsta ár. Ég sagði við 1. umræðu þessa máls að ég hefði heyrt að verulega stórar upphæðir vantaði inn í fjárlagafrv. miðað við frv. eins og það var lagt fram í haust, og ég minnist þess að hæstv. fjmrh. brást ókvæða við og taldi að um einhverjar einkennilegar dylgjur væri að ræða ef ekki eitthvað þaðan af verra. En það er nú einmitt að koma í ljós þessar vikurnar að þetta var rétt og sér þó ekki fyrir endann á þeirri óreiðu. Þess vegna er það svo að allar tölurnar sem við erum með í þessari lánsfjáráætlun, niðurstöðutölur á ég þá við, eru bráðabirgðatölur, tölur sem kunna að breytast verulega á næstu vikum. Þetta er viðurkennt í fjh.- og viðskn. og er ekkert launungarmál eða deiluefni. Við í stjórnarandstöðunni höfum fallist á að 2. umræða málsins fari fram í dag og 3. umræða eftir nokkra daga og síðan verði málið sent til Nd. og fái þar venjulega afgreiðslu. En við vitum það að frv. á kannske eftir að koma aftur til Ed. Þar kann það að taka verulegum breytingum miðað við þær breytingar sem yrðu þá gerðar á frv. í Nd. vegna þeirrar óvissu sem ríkir um fjárlagadæmið. Þannig verða menn að vinna. Ef þeir vilja hafa einhverja minnstu von um að lánsfjárlagafrv. verði afgreitt fyrir jól er auðvitað óhjákvæmilegt að ljúka meðferðinni í Ed. en það er á margan hátt alls óviðunandi að þegar deildin er að afgreiða málið frá sér gerir hún það í vitund þess að málið á sennilega eftir að koma aftur til deildarinnar verulega breytt. Það er mjög óvenjulegt að þannig þurfi að standa að málsmeðferð hér á Alþingi. En auðvitað er skýringin engin önnur en sú að málin eru svona óljós hjá hæstv. ríkisstj. og svona mikil ringulreið ríkjandi við fjárlagaafgreiðsluna sem m.a. lýsir sér svo aftur í því að fulltrúar minni hl., fulltrúar stjórnarandstöðunnar, hafa ekki treyst sér til á þessu hausti að skrifa upp á tillögur nefndarinnar. Það er því meiri hl. fjvn. sem stendur að úthlutun á fjárveitingum til einstakra málaflokka, og ég hygg að það sé í fyrsta skipti í mjög mörg ár sem þannig stendur á að minni hl., stjórnarandstaðan, treystir sér ekki til vegna þessarar ringulreiðar allrar að standa að nál. um skiptingu á einstökum fjárlagaliðum. Samkvæmt frv. eins og það liggur fyrir nú og er, eins og ég hef þegar tekið fram, bráðabirgðaafgreiðsla er áformað að taka 7136 millj. kr. að láni erlendis, en afborganir af löngum erlendum lánum nema 5870 millj. kr. Langtímaskuldir gagnvart útlöndum eiga því að aukast um rúmlega 2000 millj. kr., reyndar, svo að nákvæmt sé farið í hlutina, 2066 millj. kr., en varla tekur því að vera að telja þessar milljónir nákvæmlega fram því að við vitum að þessi tala er afskaplega lítils virði, mjög svo gróft reiknuð áætlunartala í svipinn og á kannske eftir að taka verulegum breytingum. Á sínum tíma lýsti ríkisstj. því yfir að erlendar skuldir í hlutfalli við þjóðarframleiðslu mundu ekki fara yfir 60%. Við afgreiðslu lánsfjáráætlunar í fyrra var þetta hlutfall áætlað 64%, var sem sagt komið 4% fram úr áformum ríkisstj. þegar hún kom til valda miðað við árslok 1985. Við sem skipum minni hl. nefndarinnar höfum gert tilraun til að afla vitneskju um hver þessi hlutfallstala er í árslok 1985 miðað við nýjustu upplýsingar. En þessi tala hefur ekki fengist reiknuð á nákvæman hátt og Þjóðhagsstofnun féllst ekki á að reikna hana, taldi ýmislegt í veginum til að unnt væri að gera það og verður þá að segjast að ríkisstj. er aldeilis bærilega sloppin frá hinu svikna loforði sínu um 60% þegar Þjóðhagsstofnun hefur komið málum svo fyrir að þessi tala fæst bara hreinlega ekki reiknuð lengur og þar af leiðandi er engan samanburð að fá. Fjárlaga- og hagsýslustofnun var vissulega reiðubúin að aðstoða í þessum efnum eins og henni var framast unnt, en vegna þess að ekki lágu fyrir gögn, sem til staðar þurftu að vera, höfum við ekki neina samanburðartölu sem á er byggjandi. Nýja reikningsaðferðin hjá Þjóðhagsstofnun er miðuð við landsframleiðslu og er reiknuð út á dálítið annan hátt. Til upplýsingar er rétt að taka fram að hún telst vera nú í árslok 1985 tæp 53%, 52,9%, sem auðvitað segir okkur ekki neitt, segir okkur nákvæmlega ekki neitt af því að við getum ekki borið þá tölu saman við neina aðra tölu, en kannske getum við borið hana saman við töluna sem stendur eftir að þessu ári loknu þegar þar að kemur. Í þessu sambandi er rétt að vekja sérstaka athygli á því að þessar tölur um þróun langtímalána segja alls ekki alla söguna. Það kemur skýrt fram í töflu 23 í fjárlagafrv., þar sem fjallað er um áætlaðan greiðslujöfnuð við útlönd, að skammtímalán munu aukast mjög verulega á næsta ári eða um 2234 millj. kr, sbr. liðinn Stuttar fjármagnshreyfingar nettó í þessari töflu nr. 23, þannig að raunveruleg skuldaaukning er miklu meiri en nemur 2000 millj. kr. skuldaaukningu í löngum erlendum lánum. Hún er í raun og veru samanlagt upp á 4200 millj. sem vissulega kemur ekki neitt á óvart því að auðvitað er sú tala í nánum tengslum við áætlaðan viðskiptahalla á komandi ári. Að öðru leyti er ekki ástæða til að fjölyrða um afgreiðslu nefndarinnar á þessu frv., en rétt er að láta þess getið að bersýnilegt er að ýmsir liðir í áætluninni eru grunsamlega útreiknaðir og sennilegast vanáætlaðir. Nægir að nefna sem dæmi að beiðnir hitaveitna sveitarfélaga um lántökur, sem einkum eiga að ganga til skuldbreytinga vegna mikilla fjárhagserfiðleika, eru upp á 200 millj. kr. en í frv. eru 95 millj. Ég á afskaplega bágt með að trúa því að beiðnum þessara hitaveitna verði alfarið hafnað þegar þar að kemur þó að slík áform séu höfð uppi í frv. Hitt finnst mér miklu líklegra að menn setji þessa lágu tölu inn í frv., 95 millj., einfaldlega vegna þess að menn vilja sýna sem lægsta tölu og reyna að stæra sig af því að lántökurnar séu þó ekki meiri en þetta eða a.m.k. að forðast aukna gagnrýni miðað við að talan væri enn hærri, en síðan sé ætlunin að leysa vandræði þessara hitaveitna með sérstökum ráðstöfunum öðrum á næsta ári og afla til þess heimilda á síðara stigi, eins og vissulega eru mörg fordæmi fyrir. Ég vil líka taka það fram að varlega ber að treysta því og trúa að einkafyrirtæki taki ekki meiri erlend lán en nemur þessum 2535 millj. kr. sem nefndar eru í frv. því að ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir meiri lántökur en hér eru nefndar sýnir reynslan að aðhaldið er ekki meira en svo að allt eins er líklegt að verulega sé farið fram úr áætlun, og svo gæti orðið einnig á næsta ári. Til fróðleiks er rétt að geta þess að á þessu ári virðast lántökur einkaaðila hafa farið 130 millj. kr. fram úr áætlun ársins. Eins er rétt að benda á að sala spariskírteina ríkissjóðs virðist áætluð nokkuð bjartsýnislega, að ekki sé hreinlega sagt að þar sé um óraunsæja spá að ræða, því að miðað við þá stefnu sem ríkisstj. rekur í lána- og vaxtamálum er ákaflega varlegt að trúa því að nettóinnstreymi hjá ríkissjóði verði í þeim mæli sem áætlunin gerir ráð fyrir. Við í stjórnarandstöðunni höfum ýmsar athugasemdir að gera við þetta frv. í einstökum atriðum. Þess var getið við 1. umræðu að við í stjórnarandstöðunni værum ekki öll mjög hrifin af ýmsum skerðingarákvæðum frv. Ég gat þess t.d. sérstaklega að ég væri mjög óhress með það að Kvikmyndasjóður væri skorinn niður eins og raun ber vitni. Þar er um smáupphæðir að ræða. Ríkissjóður og Alþingi eða ríkisstj. hafði heitið kvikmyndaiðnaðinum íslenska, þessum vaxtarbroddi í íslenskri menningu, að betur yrði við hann gert en verið hefur og samþykkt lög þess efnis vorið 1984, en svo á ekki að standa við þau fyrirheit. Það tel ég mjög til vansa þeim sem þá tillögu gera. Kvikmyndaiðnaðurinn íslenski ætti að vera óskabarn okkar allra. Hann hefur staðið sig ákaflega vel og verður að fá hliðstæðan stuðning opinberra aðila og sambærilegur iðnaður í öðrum löndum. Annars er hann dauðadæmdur og viðleitni þess fólks sem mikið hefur lagt á sig í þessum efnum að engu gerð. Ég skora mjög eindregið á hæstv. fjmrh. og ríkisstj. alla að sjá sóma sinn í því að skera ekki niður Kvikmyndasjóð frá þeim tölum sem gert er ráð fyrir í lögunum um Kvikmyndasjóð. Sama má segja um fleiri sjóði eins og sérstaklega Framkvæmdasjóð fatlaðra sem er mjög verulega skorinn niður. Ég held að þeim sjóði veiti ekkert af þeim upphæðum sem lög gera ráð fyrir að til hans gangi. Og almennt er það sorgarsaga að gripið er til þess ráðs að skerða mjög verulega framlög til menningarmála og menntamála og félagsmála í þessu frv. Þar er í mörgum tilvikum um algerar smáupphæðir að ræða sem ekki mundu miklu breyta. Ég nefni svo hins vegar eina stóra upphæð í frv. sem sannarlega mætti skera. En það eru áformaðar framkvæmdir Landsvirkjunar. Þær eru áformaðar á næsta ári hvorki meira né minna en 642 millj. kr. Það er skoðun okkar í stjórnarandstöðunni að engin þörf sé á þessum gífurlega miklu framkvæmdum í orkugeiranum, enda er spáin um orkuþörf landsmanna á þann veg að ekki er þörf á þeim framkvæmdahraða sem þar er áformaður. Þarna er ég að tala um stóra upphæð, upphæð sem er margföld á við þær litlu upphæðir sem hins vegar þyrfti að hyggja að í hækkunaráttina. Virðulegi forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri en læt þess getið að við 3. umr. er ekki ólíklegt að við í stjórnarandstöðu berum fram nokkrar brtt. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Mér þykir eðlilegt að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur þessa umræðu um frv. til lánsfjárlaga.

Fjmrh. mun vera rétt ókominn. Ef ræðumaður vill hinkra við, þá held ég að það þurfi ekki að líða löng stund.

Í umræðum utan dagskrár um málefni Útvegsbankans og Hafskips í sameinuðu þingi í gær bar margt á góma og víða var leitað fanga. En eitt var það sem velflestir þv. ræðumenn, sem þá tóku til máls, gerðu að umtalsefni og það var hversu þungbært, sumir sögðu óréttlátt, aðrir siðlaust - hversu þungbært, óréttlátt eða siðlaust það væri að íslenska þjóðin yrði að taka það á sínar herðar að greiða þann skuldabagga sem stjórnendur Hafskips og Útvegsbankans nú leggja á þessa margpíndu þjóð. Og víst er það siðlaust, þungbært og óréttlátt að svo skuli vera. Ég nefni þetta við upphaf orða minna um það lánsfjárlagafrv. sem hér er nú til 2. umr. í hv. Ed. vegna þess að það sem við erum að fjalla um í lánsfjárlögum er m.a. hvernig skuli fjármagna öll fjárfestingarmistökin sem ríkisstjórnir undanfarinna áratuga eru ábyrgar fyrir og sem landsmenn pínast nú undan. Þar vil ég einkum nefna óhóflegar og óarðbærar fjárfestingar í stórvirkjunum þar sem stærstu fjárhæðirnar í fjárfestingarbúi ríkisins hafa löngum verið. En fleira má nefna eins og t.d. óseljanlega og ónýtanlega togara. Það er undan þessum skuldabagga sem íslenska þjóðarbúið stynur nú og það er hans vegna sem menn komast upp með það að borga fólki ekki mannsæmandi laun hér á landi. Auðvitað er þetta líka óréttlátt og siðlaust, fyrir utan það að vera þungbært. Við skyldum þess vegna ætla að allt kapp væri lagt á það hjá núv. hæstv. ríkisstj. að draga úr erlendum lántökum, enda slíkt iðulega haft á orði hjá þeim aðilum. En hver er reyndin? Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hl. hv. fjh.- og viðskn., sem ég stend að ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni og Ragnari Arnalds og sem hv. þm. Ragnar Arnalds hefur þegar gert grein fyrir, kemur í ljós að á síðasta ári var ekki um samdrátt í erlendum lántökum að ræða. Hv. þm. Ragnar Arnalds, sem gerði grein fyrir minnihlutaáliti hv. fjh.- og viðskn. hér áðan, gerði einnig grein fyrir því að nú fæst ekki með góðu móti reiknað hvort um hækkun á erlendum lánum sé að ræða milli ára vegna þess að nú hefur verið tekin upp ný reikningsaðferð við reiknum lánshlutfalls miðað við landsframleiðslu og þessi tala fæst því ekki upp gefin. Vitaskuld er það mjög slæmt og má með ólíkindum heita að menn geti stjórnað fjárreiðum ríkisins frá ári til árs án þess að fá slíkar tölur upp gefnar. Því hlýt ég að gera ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. hafi þessar tölur og beini því til hans, ef hann kemur hér í stólinn á eftir, að uppfræða hv. þingdeildarmenn um það hvernig útlitið sé með þessa hlutfallstölu í ár. Hana hlýtur hann að hafa. En hvað sem kemur á daginn í þeim efnum við þessa umræðu eða þá við 3. umr., því að þegar hefur verið upplýst að það vantar töluvert af þeim stærðum sem eiga að vera í þessu fjárlagadæmi, langar mig til að spyrja hv. þingdeildarmenn hvort þeir hafi gert sér grein fyrir því t.d. að á næsta ári ætlum við að taka 300 millj. kr. erlent lán til flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli. Finnst ykkur þetta virkilega vera nokkurt vit og það þegar nýlegar upplýsingar benda til þess að erlendar lántökur verði, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, öllu meiri á næsta ári en gert er ráð fyrir í þeim drögum að lánsfjárfrv. sem eru hér til umræðu? Samkvæmt upplýsingum sem fjvn. fékk hjá Þjóðhagsstofnun í fyrradag er nú útlit fyrir að kostnaðarhlið fjárlagafrv. muni hækka mun meira en tekjuhliðin og mismunurinn því verða meiri en ráð var gert fyrir. Halli á fjárlögum í ár verður því meiri en búist var við. Tala menn um að hann muni geta orðið 2-21/2 milljarður kr. og þá frekar nær 21/2 milljarði en 2. Það eru aðeins þrjár leiðir til að eiga við þennan halla: það er frekari niðurskurður, það eru auknir skattar eða auknar erlendar lántökur. Ég er því ekki í nokkrum vafa um, þótt stærðir séu á reiki þessa stundina í fjárlagadæmi ríkisins, að hlutfall erlendrar lántöku í lok ársins 1986 verður öllu hærra en gert er ráð fyrir í þessu lánsfjárfrv. Það er því augljóst að núv. ríkisstjórn, rétt eins og sú á undan og sú þar á undan, safnar enn skuldum handa afkomendum sínam að pínast undir. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins ræða einstakar greinar frv. og þá fyrst 3. gr. þess. Meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. leggur til á þskj. 228 að sú breyting verði gerð á 3. gr. frv. að lækka lánveitingar til Landsvirkjunar um 250 millj. kr., úr 740 millj. í 490 millj. Þetta er ágætis tillaga þótt betra hefði verið ef lengra hefði verið gengið því að það má með sanni segja að við höfum lítið við frekari framkvæmdir Landsvirkjunar að gera þessa stundina. Hún er ágæt svo langt sem hún nær og mun ég greiða henni atkvæði mitt á eftir. Það hefur verið frá upphafi eitt af baráttumálum Kvennalistans að draga úr þeim óhóflegu virkjanaframkvæmdum sem mér liggur við að segja að hafi geisað hér á landi um árabil. Ég ræddi áðan um afborganir af erlendum skuldum sem okkur hefur þegar verið steypt í. Þar er virkjanaþátturinn ekki smár. Ég fagna því þeirri stefnubreytingu í virkjanamálum sem þessi brtt. virðist fela í sér og vil í leiðinni minna á að fyrir u.þ.b. ári varði Morgunblaðið heilum leiðara í að hneykslast á þeim þm. Kvennalistans sem hér stendur fyrir að leyfa sér að mæla á móti áframhaldandi virkjanaframkvæmdum hér á landi og með því að Blönduvirkjun yrði frestað enn um sinn. Fyrir ári náði Morgunblaðið ekki upp í nefið á sér yfir þvílíku afturhaldi, eins og leiðarahöfundur kallaði það þá. Nú er hæstv. iðnrh. hins vegar búinn að fresta Blönduvirkjun og hæstv. fjmrh. sker enn við nögl til Landsvirkjunar. Auðvitað fagna ég því að þessir hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. skuli hafa séð ljósið í þessum efnum, eins og stundum er sagt, og þeim sinnaskiptum sem ég hef orðið vör við hjá fleirum en þeim í þessum málum. Nátengd þeirri stefnu sem rekin er í virkjanamálum á hverjum tíma hlýtur að vera sú stefna sem rekin er í iðnaðarmálum. Þótt virkjanastefna núv. ríkisstj. hafi tekið breytingum er greinilegt að það hefur iðnaðarstefnan ekki gert því í seinni hluta 3. gr. lánsfjárlagafrv. er gert ráð fyrir að heimila Landsvirkjun að taka lán allt að 200 millj. kr. ef semst um stækkun álversins í Straumsvík á árinu 1986. Það er því ljóst að gamli stóriðjudraumurinn er engan veginn dauður úr öllum æðum hjá ríkisstj. Og ekki er sú hugmynd heldur af baki dottin að eiga aukin samskipti við auðhringinn Alusuisse í þeim efnum því eins og allir hv. þingdeildarmenn vita: Ef af stækkun álversins við Straumsvík yrði, þá yrði það í samstarfi við þennan viðsjárverða auðhring á einn eða annan hátt. Ég hef hér oftsinnis varað við slíkum áformum, ekki síst vegna þess að þar með yrði þessi raforkukaupandi enn stærri en hann þegar er í íslensku efnahagslífi og þeir sem kynnt hafa sér viðskipti okkar við þennan aðila og sögu þeirra vita að slíkt væri glapræði. Við 3. umr. um þetta frv. mun ég því bera fram brtt. þess efnis að þessi heimild Landsvirkjunar falli niður. Geymi ég mér frekari umræðu um það þar til þá. Samkvæmt venju er II. kafli lánsfjárlagafrv. helgaður skerðingum á lögbundnum framlögum til hinna ýmsu málefna og er hin versta lesning. Þar er af mörgu að taka, en einkum vil ég minna á framlög til Kvikmyndasjóðs. Í því frv. sem fyrir okkur var lagt í haust og hér er til umræðu er hvergi að finna eitt orð um Kvikmyndasjóð þannig að upphaflega virðist honum ekki hafa verið ætlað neitt fé. Nú er hins vegar komin brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. þess efnis að framlög til Kvikmyndasjóðs nemi 16 millj. kr. sem mun vera helmingur þess sem honum er ætlað samkvæmt lögum. Það er einstaklega nöturlegt að þessi sjóður skuli enn á ný lenda undir niðurskurðarhnífnum þar sem lögin um þennan sjóð voru samþykkt í tíð þessarar hæstv. ríkisstj. eða vorið 1984. Menn hljóta að spyrja enn á ný: Til hvers er verið að setja lög ef ekki á að fara eftir þeim? Einnig er það nöturlegt í ljósi þess hversu lífvænleg þessi listgrein er hér á landi og vænleg til árangurs og jafnvel til þess að skila tekjum í þjóðarbúið ef vel er á málum haldið. En þetta er ekki síður nöturlegt vegna þeirrar menningarstefnu sem rekin er af þessari ríkisstjórn - eða menningarstefnuleysi ætti ég e.t.v. frekar að segja því að það er bókstaflega engum peningum varið til menningarmála hér á landi og sést það glöggt ef fjárlagafrv. er skoðað. Ef menningarmáladæmið, eins og það er stundum kallað, yrði gert upp, ef það yrði gert upp hversu miklar tekjur ríkið hefur af menningarstarfsemi hér á landi og þær settar upp á móti þeim styrkjum sem veittir eru til þessara mála kæmi mér ekki á óvart að það hallaði heldur á ríkissjóð, þ.e. að ríkissjóður fengi meira í sinn hlut en þeir sem skapandi listir stunda. Formaður Rithöfundasambandsins, Sigurður Pálsson, hefur nýlega gert þetta dæmi upp fyrir rithöfunda og hann komst að því að á meðan innan við 10 millj. er veitt í Launasjóð rithöfunda skilar vinna rithöfunda yfir 100 millj. kr. í söluskatti til ríkissjóðs, svo ekki sé minnst á annan arð sem fylgir sköpunarstarfi rithöfunda og sem skilar sér með einum eða öðrum hætti í ríkissjóð, eins og skattar og skyldur prentsmiðjueigenda, bókaútgefenda og annarra. Á sama tíma og þetta er ástandið í fjármálum menningarmála hér á landi heldur núv. hæstv. menntmrh. hátíðarsamkomur um verndun íslenskrar tungu og flytur þar merkar þjóðhátíðarræður um að snúa vörn í sókn gegn þeirri holskeflu erlends afþreyingarefnis, þar á meðal kvikmynda, ég er enn að tala um Kvikmyndasjóð, sem skellur á okkur eftir áramót þegar frv. fyrrv. hæstv. menntmrh. til útvarpslaga tekur gildi. Í ljósi þess að umrædd útvarpslög voru borin fram af núverandi ríkisstjórn og í ljósi fjárframlaga þessarar ríkisstj. til menningarmála er ljóst að hátíðaræður hæstv. menntmrh. duga skammt til að breiða yfir að stefna þessarar ríkisstj. í menningarmálum er í raun og veru menningu þessa lands fjandsamleg. Meðferðin á Kvikmyndasjóði í lánsfjárlögum er lítið dæmi um það. Mig langar til að segja fáein fleiri orð um þennan skerðingarkafla, sem er í frv., þótt ég ætli ekki að gera neina tilraun til að fjalla tæmandi um hann. Samkvæmt frv. og þeim brtt. sem fram hafa komið við það er áættað að Byggingarsjóður ríkisins fái í sinn hlut í ár 1 milljarð og 300 millj. kr., en samkvæmt lögum á hann að fá 760 millj. kr. Þetta virðist í fyrstu mjög glæsilegt. Þarna virðist vera nánast um tvöföldun að ræða. Í erindi frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun til fjh.- og viðskn., þar sem þessar tölur eru settar fram, kemur hins vegar fram neðanmáls að af þessum 1300 millj. eru 600 millj. til sérstakrar fjáröflunar í húsnæðismálum. Þessar 600 millj. komu til ríkissjóðs samkvæmt lögum um hækkun söluskatts sem samþykkt voru hér á s.l. vori og samkomulag var um milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu að ættu að fara til sérstakrar aðstoðar við þá sem illa væru staddir í sínum fjármálum vegna húsbygginga eða íbúðakaupa. Eftir stendur að þegar búið er að draga þessar 600 millj. kr. frá, sem eru ekki í þeim lögum sem gilda um aðra aðstoð við húsbyggjendur, vantar 60 millj. kr. upp á að Byggingarsjóði ríkisins sé áætlað nægt fé. Einnig vil ég segja fáein orð um að Byggingarsjóði ríkisins sé ætlað það sem honum ber samkvæmt lögum. Ég er ekki að segja að það sé nóg, en það sem honum ber samkvæmt lögum. Eins langar mig til að segja fáein orð um ferðamálin því að ljóst er að sá liður er skertur um nánast helming. Það finnst mér slæmt því að ég tel að í þeim málum sé töluverð von um auknar tekjur fyrir ríkið ef vel er á haldið og minni á tillögu Kvennalistans frá því í fyrra um eflingu ferðaþjónustu, en þar kemur fram, í grg. við þá tillögu, að á árinu 1984 er talið að ferðaþjónusta hafi skilað rúmlega 2 milljörðum kr. í þjóðarbúið. Þar af eru um 1100 millj. kr. gjaldeyrir sem ferðamenn skiptu hérlendis og um 930 millj. kr. skiluðu sér um flugfélögin. Þetta voru þá um 8% af útflutningsverðmætum þjóðarbúsins og fyrir þessum verðmætum unnu 5-6% af mannafla þjóðarinnar. Það er ljóst að þarna eru stórar fjárhæðir á ferðinni. Það er líka ljóst að ef við höfum vit á að varðveita okkar land og verja það ágangi manna og véla, liggur mér við að segja, gætum við haft af þessu drjúgan tekjustofn. Því þykir mér slæmt að sjá að framlög til þessara mála skuli vera skorin niður. Frá hv. þm. Helga Seljan liggur hér ein brtt. við þetta frv. til lánsfjárlaga, um mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum. Sýnist mér að þar muni vera skynsamleg till. á ferðinni. Það kom fram á fundum fjh.- og viðskn., sem ræddi þessa till., að þær mengunarvarnir, sem hér um ræðir, mundu stuðla að betri nýtingu hráefnis og vera orkusparandi þar að auki og að með þessu móti gætu fiskimjölsverksmiðjur framleitt mjöl sem er það próteinríkt að hægt er að nota það til fiskeldis. Þetta tel ég ákaflega vænlegt vegna þess að ég er sannfærð um að fiskeldi er atvinnugrein eða bústofn - við getum nefnt hana bústofn líka - sem við megum vænta okkur mikils af í framtíðinni. Ég mun því styðja þessa brtt. þegar hún kemur til atkvæða á eftir. Virðulegi forseti. Við 1. umr. þessa frv. gerði ég athugasemdir við þann hringlandahátt sem verið hefur í tillögugerð í fjármálum ríkisins á þessu hausti. Lánsfjárlög verður nú að afgreiða með fjárlögum fyrir áramót vegna hins nýja fyrirkomulags í þessum málum, en nú á síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfi þingmanna eru stærðir þessara mála enn ekki ljósar. Þeir nefndarmenn í hv. fjh.- og viðskn. Ed. sem hér hafa talað á undan mér hafa bent á að engin leið sé að leggja mat á þetta frv. né fjárreiður ríkisins við þessar aðstæður. Og nú er það stóra spurningin: Skyldi hæstv. fjmrh. hafa nokkur tök á því sjálfur?



Virðulegi forseti. Ég stend að því nál. sem komið er frá minni hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 233 og sé svo sem ekki ástæðu til að fjölyrða neitt sérstaklega um það. Frsm. hefur gert grein fyrir sjónarmiðum minni hl. Aðeins vildi ég þó segja örfá orð. Venjan er sú hér á Alþingi að 2. umr. máls er meginumræðan oftast þegar til þess kemur að greiða atkvæði um hverja einstaka grein frv. og mál hefur verið til meðferðar og athugunar í nefnd. Nú háttar svolítið öðruvísi til, sýnist mér. Ef einhver meginumræða verður um þetta frv. til lánsfjárlaga held ég að það verði kannske 3. umr. þegar mál hafa skýrst eitthvað frá því sem nú er. Nú er afgreiðsla lánsfjárlaga tengd afgreiðslu fjárlagafrv. sem eðlilegt er og er góður siður, þ.e. ef það er eitthvað að marka fjárlagafrv. Mér sýnist hátta svo til um þessar mundir að fjárlagagerðin sé öll í uppnámi. Þá hefur það gerst í fjvn. í fyrsta skipti í býsna langan tíma, að ég hygg, að nm. hafa ekki náð samkomulagi um að standa sameiginlega að neinum tillögum. Venjan hefur verið sú að frá fjvn. hafa komið allmargar tillögur sem nm. hafa allir getað sameinast um, en síðan hefur nefndin eðlilega klofnað um önnur atriði, svo sem tekjuöflun o.fl., og skilað mismunandi nefndarálitum um það. Mér sýnist allt benda til þess og öll vitneskja sem frá fjvn. hefur komið um þetta, en það skýrist væntanlega betur þegar 2. umr. um fjárlögin fer fram, að þar sé ákaflega margt óvíst, ákaflega margt óljóst. Raunar væri ástæða til að taka allt fjárlagafrv. til endurskoðunar að nýju. Þá hlýtur þetta auðvitað að tengjast saman. Ég hef áður í umræðum hér vikið að því við sama tækifæri á fyrri árum að það er ekki gott vinnulag sem menn hafa hér, þ.e. þegar framlög eru ákveðin með einum lögum en síðan árlega skert með öðrum lögum. Þetta er ekkert sérstakt einkenni nú og ekki við hæstv. núv. fjmrh. að sakast í þessu efni. Þetta hafa margir af hans fyrirrennurum gert líka. En þetta eru hreint ekki góð vinnubrögð. Ég vil svo að lokum geta þess að þetta mál hlýtur eðlis síns vegna og vegna þess hvernig staða mála er í heild að koma til athugunar í fjh.- og viðskn. milli 2. og 3. umr. Ég held að það sé alveg ljóst. Um það varð samkomulag í nefndinni og það verður. Þess vegna hef ég fyrir mitt leyti ákveðið að geyma mér að flytja hugsanlegar brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1986 þangað til þessi mál hafa skýrst frekar. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til að hafa um þetta fleiri orð. Það eru margir liðir óljósir. Ég bendi á t.d. að staða hitaveitna sveitarfélaganna er víða mjög slæm. Þar gæti verið um vanáætlun að ræða, eins og segir hér í nál., en það er ekki það eina. Kannske eru þessi lánsfjárlög ekkert mikið verri en verið hefur áður við svipaðar kringumstæður. Það er þó sá kosturinn núna að þau eru á ferðinni á réttum tíma og það er auðvitað af hinu góða. Hins vegar bætist við, sem ekki var s.l. ár, sú staða sem er uppi varðandi fjárlagafrv. og varðandi fjárlög næsta árs. Hún gerir það að verkum að öll er þessi mynd nú þokukenndari og óskýrari en áður.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki verða langorður, enda ekki um margt að tala. Ég vildi byrja á að vekja athygli á að þetta eru nokkuð söguleg tímamót því að þetta eru í raun og veru síðustu fjárlögin sem þessi ríkisstj. kemur til með að bera ábyrgð á með þeim hætti að hún framkvæmi þau til fullnustu. Ef guð lofar á hún e.t.v. eftir að semja enn ein fjárlög, en þau fjárlög koma ekki til með að verða hennar framkvæmdaverk nema þá að hálfu leyti þannig að augljóst er út frá þeim staðreyndum og út frá þeirri stöðu mála sem við stöndum frammi fyrir núna að ríkisstj. þarf ekki stjórnarandstöðunnar við eða hjálp hennar til að kveða dóm upp yfir sjálfri sér. Alla vega verður maður ekki blindaður af glæsilegum árangri þessarar ríkisstj. Það er, eins og margir hafa sagt á undan mér, um afskaplega lítið að tala vegna þess að málin eru enn þá svo óskýr og svo óljós. Það er alls ekki búið að sjá fyrir endann á því hver áhrif halli ríkissjóðs á því ári sem er að líða kemur til með að hafa, það er alls ekki búið að sjá fyrir endann á því hver áhrif viðskiptahallinn á næsta ári mun hafa og þar fram eftir götunum. Það er alls ekki búið að sjá fyrir endann á því hvernig tengja á saman þessi lánsfjárlög og fjárlögin vegna þess að fjárlögin eru enn þá eins óljós og mönnum er kunnugt. Það hefur verið nokkuð viðtekin venja hjá þeim manni sem nú situr í stól hæstv. fjmrh. að bregða stjórnarandstöðunni um úrræðaleysi. Án þess að fara út í þá umræðu nánar bið ég þá menn sem hlýða á slíkt að nota nú þessi lánsfjárlög og þau fjárlög sem við munum ræða um eftir tvo daga sem mælikvarða á úrræðagetu þeirrar ríkisstj. sem nú er, eins og ég sagði áðan, að leggja fram síðustu fjárlögin sem einhverju máli skipta fyrir hennar starfsferil. Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í fjh.- og viðskn., en á þar setu sem áheyrnaraðili. Míns nafns var ekki getið í nál. og var það að mínum vilja. Ég gat alls ekki gert upp við mig hvort nál. ég hefði átt að styðja því að hvorugt þeirra mælir með samþykkt þessa frv.



Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fjárhags- og viðskiptanefndarmönnum fyrir þá vinnu sem þegar hefur verið lögð af hálfu þessarar hv. þingdeildar í afgreiðslu frv. Það hagar svo til, eins og fram hefur komið í þessari umræðu, að lánsfjárlög eru nú með beinni hætti en áður tengd afgreiðslu fjárlaga og fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hafði nokkurt frumkvæði að því að sú nýbreytni hefur verið upp tekin sem að mínu áliti og flestra sem til þekkja er til mikilla bóta. En auðvitað setur það mark sitt á umfjöllun málsins hér og er eðlilegt að ýmis erindi og álitaefni, sem upp koma og taka þarf afstöðu til í tengslum við lánsfjárlög, séu ekki fram komin eða um að bil að koma fram í ljósi þess hversu seint lánsfjárlög hafa verið afgreidd frá Alþingi á undangengnum árum. En með þessu nýja vinnulagi er þess að vænta að betri skipan komist á í þessu efni. Auðvitað er það áhyggjuefni, eins og hér hefur komið fram í ræðum manna, hver skuldastaða þjóðarbúsins er. Við höfum um allnokkurt árabil glímt við þennan vanda. Þessi þróun, að fjármagna útgjöld ríkisins með erlendum lánum, hófst af fullum þunga á árunum upp úr 1980 og því fer auðvitað víðs fjarri að við höfum komist út úr þeim vanda. Af augljósum ástæðum kostar það verulegt átak og sérstakt aðhald í útgjöldum eigi það að takast. Við undirbúning fjárlaga og með þeim breytingum sem ákveðnar hafa verið á fjárlögum hefur verið miðað að því að draga úr erlendri lántöku á næsta ári frá. því sem ella hefði orðið. Í athugasemdum með fjárlagafrv. kemur fram að ráð er fyrir því gert að erlendar skuldir á þessu ári séu 54,8% af landsframleiðslu, en verði á næsta ári 54,4% eða lítið eitt lægri. Þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið til að draga enn úr opinberum útgjöldum lækka þessa tölu nokkuð frá því sem hún er birt í athugasemdum með frv. Hitt er svo satt og rétt, eins og vakin hefur verið athygli á hér í umræðunum, að viðskiptahallinn hefur auðvitað veruleg áhrif á skuldasöfnunina við útlönd og skammtímaskuldir sem þannig hlaðast upp verða að langtímaskuldum og þyngja heildarskuldabyrði og greiðslubyrði ef ekki er spyrnt við fótum. Auðvitað eru ýmsir aðrir þættir í efnahagskerfinu sem hafa áhrif þar á, en því verður ekki á móti mælt að með undirbúningi fjárlaga og þeim breytingum sem gerðar hafa verið á fjárlagafrv. hefur verið við það miðað að ríkisbúskapurinn sjálfur stuðlaði ekki að því að erlenda skuldabyrðin ykist. En í þessu efni glímum við enn við mikinn vanda vegna viðskiptahalla og væri of langt mál að fara út í almenna efnahagsumræðu að því leyti á þessu stigi málsins. Hv. 11. þm. Reykv. vék að nokkrum atriðum, m.a. framlögum til húsnæðismála, og þóttist sýna fram á það í ræðu sinni að ríkissjóður stæði ekki við skuldbindingar sínar lögum samkvæmt með því að draga frá hina sérstöku fjáröflun til húsnæðislánakerfisins. Þetta er nokkuð kyndug útreikningsaðferð. Það hefur verið ákveðin sérstök fjáröflun til húsnæðislánanna sem leiðir til þess að framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðanna verður langt umfram það sem lög mæla fyrir um. En það er svo hálfkynleg aðferð að draga þessa sérstöku fjáröflun frá og segja að á þann veg verði framlagið fyrir neðan það sem lög kveða á um. Hér var einnig minnst á ýmsa aðra sjóði, m.a. Kvikmyndasjóð. Ef nú yrðu á hinu háa Alþingi samþykkt lög um viðbótarfjáröflun til Kvikmyndasjóðs ætti með sömu röksemdafærslu að vera unnt að segja að enn skorti á að framlög yrðu fullnægjandi samkvæmt lögum til Kvikmyndasjóðs því að að sjálfsögðu yrði að draga frá hina sérstöku fjáröflun. Slíkur málflutningur fær að sjálfsögðu ekki staðist. Auðvitað er það áhyggjuefni að um langt árabil hefur þurft að skerða framlög sem lög kveða á um. Eins og fram kom hjá hv. 5. landsk. þm. hafa margar ríkisstjórnir komið að verki og ástæðan sú, augljós, að Alþingi hefur samþykkt í einstökum lögum útgjöld sem þingið sjálft hefur síðan ekki treyst sér til að standa við með tekjuöflun. Í þessu efni verða menn að sigla á milli skers og báru og finna hið eðlilega jafnvægi á milli þess sem menn treysta sér að leggja á borgarana í sköttum og hins sem þeir ákveða sem útgjöld ríkisins. Ég sé ekki ástæðu, frú forseti, til að fara fleiri orðum um þau atriði sem fram hafa komið við þessa umræðu, en eins og greint hefur verið frá er viðbúið að frekari umræða fari fram við 3. umr. málsins.



Virðulegi forseti. Ég verð vör við það að ef menn kveðja sér hljóðs á þessum degi í hv. Alþingi dæsa menn. Við erum strax komin í tímaþröng. En ég hef yfirleitt ekki eytt löngum tíma í ræðustól þannig að ég hef ekkert á samviskunni þó að ég standi upp og geri örfáar athugasemdir. Þar sem hæstv. ráðh. minntist á húsnæðismálin vildi ég segja að ég hafði nákvæmlega sama skilning á þessu máli og hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. En hæstv. ráðh. hefur rétt fyrir sér. Þetta er auðvitað ekki bundið í lögum. En skilningur alþm. þegar viðbótarlög voru samþykkt um fjáröflun til húsnæðismála, skilningur stjórnarandstöðuþingmanna a.m.k., var sá að þarna væri um viðbót að ræða við það fé sem áætlað er í lögum og sú viðbót var áætluð tímabundið í tvö ár ef ég man rétt. Mér finnst því alveg rétt að álykta sem svo að hér sé um að ræða 60 millj. kr. lækkun frá því fjármagni sem eðlilegt hefði verið að færi til húsnæðismála. Eins og ég sagði í upphafi ætta ég ekki að helga mér langan tíma í þessari umræðu, en langar samt að leggja fram örfáar spurningar. Þrátt fyrir ákvæði laga, stendur hér. Þetta var líka á s.l. ári. Þrátt fyrir ákvæði laga skal þessi og hinn sjóðurinn skerðast. En hvað kom á daginn? Jú, það komu aukafjárveitingar. Það var ekkert að marka það sem samþykkt var á Alþingi og hét "Þrátt fyrir ákvæði laga". Í mörgum tilfellum var fyllt upp í ákvæði laga með aukafjárveitingum. Er þá ekki alveg eins gott að við fáum yfirlýsingu um það nú að annaðhvort verði ekki aukafjárveitingar til að fylla upp í þessi ákvæði, þannig að þetta sé marktækt, eða það verði ákveðnar aukafjárveitingar til að fylla upp í ákvæði laga svo að í raun og sannleika verði aldrei um neina skerðingu að ræða? Mér finnst það skipta töluverðu máli að við séum að fjalla um marktæk plögg. Mér finnst það skipta töluverðu máli þegar við erum að tala um ríkisfjármál hvort hallinn verður rúmar 700 millj. eða hvort hallinn verður 2,5 milljarðar eins og við stöndum frammi fyrir núna. Þetta hefur þó nokkuð að segja varðandi erlenda skuldasöfnun. Það er alltaf hægt að nota reiknitölur og fá út prósentur eins og hér eru: 52,9% af landsframleiðslu standa erlendar skuldir í 1986. En það er búið að breyta reikningsaðferðinni. Nú er mér ekki nákvæmlega kunnugt um hvernig henni var breytt og hvernig mál stæðu væri reiknað eftir þeirri gömlu reiknitölu sem áður var og áætlaði að skuldahlutfallið væri 63,9% í árslok 1985. Hér er því mjög erfitt að bera saman vegna þess að þær forsendur vantar sem liggja til grundvallar. En virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja tímann lengur, en ræði væntanlega um þetta betur við 3. umr.



Virðulegi forseti. Í ræðu minni áðan beindi ég einni spurningu til hæstv. fjmrh., en henni var ekki svarað hér þannig að ég ítreka nú spurningu mína. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því hverjar væru, miðað við það frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir, erlendar skuldir í hlutfalli af þjóðarframleiðslu.

Ég svaraði því.

Nei, því svaraði hæstv. fjmrh. ekki samkvæmt þeirri reikningsreglu sem var notuð þegar þetta var reiknað út á síðasta ári, hann svaraði samkvæmt nýju reiknireglunni, ekki samkvæmt þeirri reglu sem áður var notuð. Þetta reyndi hv. frsm. minni hluta fjh.og viðskn. að fá upp gefið og út reiknað eftir að málið var afgreitt frá nefndinni en tókst ekki. Þjóðhagsstofnun gat ekki lagt honum þessa tölu til. Ég geri samt ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. hljóti að hafa þessa tölu, því hvernig á hann annars að sjá hvort raunveruleg aukning er á erlendum lántökum á milli ára eða ekki? Hvernig á hann annars að geta gert grein fyrir þeirri stefnu sem hann stendur að í frv. til lánsfjárlaga. Ég fer þess á leit við hæstv. ráðh. að hann reyni að svara þessari spurningu hér. Það sem hæstv. ráðh. hins vegar gerði þegar hann kom hér í ræðustól var að snúa út úr orðum mínum varðandi Byggingarsjóð ríkisins. Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir er að vísu búin að koma hér í stólinn í millitíðinni og staðfesta að hennar skilningur á þeim 600 millj. til Byggingarsjóðs ríkisins, sem hér er um að ræða, sé sá sami og minn. Hæstv. fjmrh. til fróðleiks skal ég lesa fyrir hann það sem stendur í grg. með frv. til laga um sérstaka fjáröflun vegna húsnæðismála á árunum 1985 og 1986 þar sem fyrsti flm. er Páll Pétursson og hæstv. fjmrh. sjálfur var flm. að á síðasta þingi. Þar stendur, með leyfi forseta: "Þó að stjórnarflokkarnir hafi þannig beitt sér fyrir ýmsum ráðstöfunum í þágu húsbyggjenda og húskaupenda eru mörg viðfangsefni óleyst í húsnæðismálum, ekki síst vegna þess vanda sem skapast hefur vegna misgengis milli launa og lánskjara. Það er hins vegar ógjörningur að auka fjárframlög hins opinbera til þess málaflokks nema sérstök fjáröflun komi til, bæði vegna halla á ríkissjóði og eins þess að aukinni lántöku erlendis hefur verið hafnað. Til þess að unnt sé að taka á brýnasta vanda húsbyggjenda og húskaupenda er með þessu lagafrv. gerð tillaga um sérstaka fjáröflun til þeirra viðbótarráðstafana" - ég endurtek, viðbótaráðstafana - "sem stjórnarflokkarnir hafa gert og munu beita sér fyrir á þessu ári." Það er alveg ljóst af grg. með þessu frv., sem hefur halað inn þær 600 millj. sem hér er um að ræða, að hér er um viðbótarfjárframlög að ræða. Enda kemur það skýrt fram í því bréfi, sem kom í gær frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun til fjh.- og viðskn. Alþingis, að 600 millj. af þeim 1300, sem ætlaðar eru til Byggingarsjóðs ríkisins, eru vegna þessarar sérstöku fjáröflunar. Ef við drögum þessar 600 millj. frá kemur í ljós að það vantar 60 millj. í Byggingarsjóð ríkisins. Hjá því verður ekki vikist, hæstv. fjmrh. Ég gerði að umræðuefni í ræðu minni hérna áðan að halli á fjárlögum þessa árs hefði farið langt fram úr áætlun. Við afgreiðslu fjárlaga þessa árs fyrir ári síðan var gert ráð fyrir að halli á fjárlögum yrði 743 millj. kr., eða þar um bil. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar í fyrradag stefnir nú allt í það að hallinn á fjárlögum ársins verði 2000 til 2500 millj. kr. Við erum hér að ræða frv. til lánsfjárlaga, frv. um það hvernig tekið verði fé til þess m.a. að mæta þessum halla. Nú spyr ég hæstv, fjmrh.: Hvernig hefur hann hugsað sér að brúa þetta bil? Þýðir þessi stóraukni halli á fjárlögum, að það lánsfjárfrv., sem við erum hér að ræða, sé ekki bara "aðeins svolítið ómarktækt", eins og hefur verið látið í veðri vaka, heldur fullkomlega ómarktækt því að hér er um 1500-2000 millj. mismun að ræða?



Frú forseti. Fyrst vegna þeirrar spurningar um halla á þessu ári þá er ekki útséð um það enn hver hann verður en að hluta til a.m.k. hefur verið tekið tillit til þess í lánsfjárlagafrv. hvernig honum verður mætt. Það verður svo auðvitað að koma á daginn hver endanleg tala verður í þessu efni. En það hefur verið ljóst um allmargra mánaða skeið að hallinn yrði meiri en fjárlagafrv., sem samþykkt var í fyrra, gerði ráð fyrir og tekið hefur verið tillit til þess. Að því er varðar þær umræður sem hér hafa orðið um húsnæðisstjórnina og viðbótarfjáröflun, sem ákveðin var í vor sem leið og hér hefur verið réttilega minnst á, þá er ljóst að til þess að standa undir nauðsynlegum útgjöldum á þessu sviði, sem menn voru sammála um að gera þyrfti, þurfti viðbótarfjáröflun miðað við þær aðstæður sem fyrir hendi voru í fyrravor. M.ö.o. vantaði fjármagn á þessu ári til að fullnægja þeim verkefnum sem menn töldu að þeir gætu minnst komist af með á þessu ári. Fyrir því var þessi sérstaka fjáröflun ákveðin og það var ákveðið að hún skyldi standa á næsta ári. Í athugasemdum með frv. segir svo, með leyfi forseta: "Ekki hefur verið tekin ákvörðun um ráðstöfun fjárins á því ári", þ.e. á árinu 1986. "Það verður ekki gert fyrr en að höfðu samráði við þá milliþinganefnd í húsnæðismálum sem stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að koma á fót eftir viðræður við stjórnarandstöðuflokkana." Ekki þarf að eyða mörgum orðum að þessu atriði. Það kemur hvergi fram í þessu frv. að þessi sérstaka fjáröflun hafi átt að koma að öllu leyti til viðbótar því 40% framlagi úr ríkissjóði sem lög gera ráð fyrir. En eins og sakir standa og miðað við þá útlánaáætlun, sem stuðst hefur verið við, er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs sé yfir 60% af heildarútlánaáætlun sjóðsins á næsta ári. Verði lántaka á innlendum markaði aukin til að standa undir meiri verkefnum sjóðsins, þar á meðal því nauðsynlega verkefni að skuldbreyta lánum þeirra sem verst standa, kann þetta hlutfall eitthvað að lækka. En það er nokkuð ljóst að það verður vel yfir 50%, allmikið umfram það sem lögin um Húsnæðisstofnun gera ráð fyrir. Því verður því ekki á móti mælt að þessi sérstaka fjáröflun hefur á þann veg skilað sér til Byggingarsjóðsins til að styrkja stöðu hans, en það skiptir mjög miklu máli að byggja upp stöðu Byggingarsjóðsins. Byggingarsjóðirnir höfðu verið brotnir niður því að framlag ríkissjóðs til þeirra hafði dregist mjög saman og var orðið mjög lítið hlutfall af heildarútlánum sjóðanna. Það hefur kostað mikið átak að byggja þessa sjóði upp aftur þannig að framlög ríkissjóðs yrðu stærra hlutfall af heildarútlánum sjóðanna en áður var. Þetta hefur tekið nokkurn tíma en skilað verulegum árangri og umbótum á þessu sviði þó að mikið sé ógert í þessu efni. Hv. 8. landsk. þm. vék hér að aukafjárveitingum og spurði hvort þær ákvarðanir, sem teknar eru eða verða með fjárlögum og lánsfjárlögum, yrðu ónýttar gerðar á næsta ári með aukafjárveifingum. Um það efni er þetta að segja: Það er óhjákvæmilegt að beita valdi framkvæmdavaldsins til að ákveða aukafjárveitingar á óvissum tímum þegar verðlag er ekki stöðugt. Þær ákvarðanir hljóta hins vegar að miðast við þá stefnumörkun sem Alþingi sjálft hefur tekið, miðast við að mæta ófyrirséðum verðlagshækkunum fyrst og fremst og kostnaðarhækkunum í verkefnum og þjónustu sem Alþingi hefur sjálft ákveðið. Hitt hygg ég að menn séu sammála um að sé ekki góður siður, að taka ákvarðanir um aukafjárveitingar til verkefna eða þjónustu sem Alþingi hefur sjálft ákveðið að ekki skuli ná fram að ganga á því ári sem fjárlögin taka til. Þó að þannig sé óhjákvæmilegt að nota aukafjárveitingar verður þeim beitt á þann veg að þær séu í fullu samræmi við ákvarðanir Alþingis sjálfs og breyti þeim ekki.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur tekið frv. það sem hér er til umræðu til meðferðar. Nefndin fékk á sinn fund formann og framkvæmdastjóra Hitaveitu Suðurnesja til að ræða efni frv. Nefndin mælir með að frv. verði samþykkt. Einn nefndarmanna, Karl Steinar Guðnason, áskildi sér rétt til að bera fram brtt. sem hann hefur gert á sérstöku þskj. Annar nefndarmaður, Skúli Alexandersson, skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Með frv. þessu er lagt til að gerðar verði þær breytingar á lögum um Hitaveitu Suðurnesja sem leiða af breytingum á hlutverki fyrirtækisins og breyttum eignarhlut sameiganda þess eftir að fyrirtækið keypti rafveitukerfi Rafmagnsveitna ríkisins á Suðurnesjum og yfirtók allar rafveitur sveitarfélaganna á Suðurnesjum. Helstu nýmæli skv. frv. eru að staðfest er sú breyting á eignarhlutföllum sem leiðir af samningi um yfirtöku fyrirtækisins á rafveitum sveitarfélaganna. Stjórn Hitaveitu Suðurnesja verður nú skipuð níu fulltrúum í stað fimm áður og hvert hinna sjö sveitarfélaga, sem eigendur eru að fyrirtækinu, skipar einn fulltrúa í stjórn og ríkið tvo. Þá er það og nýmæli í frv. þessu að við afgreiðslu mála í stjórn fyrirtækisins verði að viðhafa hlutfallslega atkvæðagreiðslu miðað við eignarhluta komi fram ósk a.m.k. eins stjórnarmanns þar um og þarf þá 60% atkvæða til að mál teljist afgreidd. Þá má þess geta að í frv. er það nýmæli að Hitaveita Suðurnesja verður undanþegin álagningu hvers konar gjalda til sveitarsjóðanna á svæðinu. Ég ítreka, sem ég sagði í upphafi, að iðnn. mælir með að frv. þetta verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Hitaveita Suðurnesja er merkilegt fyrirtæki og árangur af samstarfi sveitarfélaganna á Suðurnesjum og ríkisins, samstarfi sem leiddi til þess að sú hitaveita varð til, hitaveita sem flytur yl til allra Suðurnesjamanna á mun lægra verði en hefði verið þyrftu menn að búa við olíu eins og gerðist hér áður fyrr. Nú hefur Hitaveita Suðurnesja keypt raforkukerfið eða raforkudreifinguna alla, rafveitur allra sveitarfélaganna, og því er eitt orkudreifingarfyrirtæki, Hitaveita Suðurnesja, sem sér um þessi mál í dag. Samstarfið, sem þarna hefur átt sér stað, getur og ætti að verða öðrum sveitarfélögum til fyrirmyndar, svo vel hefur það gengið. Þetta samstarf hefur þó haft þann annmarka að sá aðili, sem hefur verið hvað stærstur að eignaraðild, hafði samkvæmt fyrra fyrirkomulagi ekki fulltrúa í stjórn í fjögur ár og hafði því engin áhrif þar. Er það Keflavíkurkaupstaður. Þetta olli mikilli óánægju og vissulega líka tortryggni hjá íbúum þessa stærsta byggðarlags á Suðurnesjum. Samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, hvar eignaraðildin hjá sveitarfélögunum er hækkuð verulega, á enn að hafa hlutdeild Keflavíkur rýrari en efni standa til. Samkvæmt frv. á ríkissjóður að eiga tvo fulltrúa í stjórn. Ríkissjóður er með 20% eignaraðild. En Keflavíkurkaupstaður, sem er með um 40% eignaraðild, á að hafa aðeins einn. Við 1. umr. gagnrýndi ég þessa gjörð og nú hef ég með brtt., sem er hér á sérstöku þskj., lagt til að þessu verði breytt á þann veg að Keflavíkurkaupstaður fái tvo fullfrúa en ríkissjóður einn fulltrúa. Tel ég það sanngirni og eðlilegt að svo sé. Reyndar sagði ég einnig að ríkissjóður gegndi þýðingarmiklu hlutverki við uppbyggingu hitaveitunnar og hjálpaði þar mjög vel til. Hitt er annað að það er skoðun mín að smám saman eigi ríkið að fara út úr þessum rekstri. Nú hefur eignaraðild ríkisins lækkað úr 40% í 20% og ég hygg að í framtíðinni sé rétt að stefnt verði að því að ríkissjóður hætti eða hafi ekki eignaraðild þarna. Það er ekki tímabært nú en það verður sjálfsagt tímabært seinna að sveitarfélögin ein taki þennan rekstur í sínar hendur. Ég bendi á að það er mjög mikið sanngirnismál að Keflavíkurkaupstaður hafi tvo fulltrúa með 40% eignaraðild en ríkissjóður einn fulltrúa með 20% eignaraðild, en samkvæmt frv. er þessu alveg öfugt farið. Ég treysti því að hv. deildarmenn samþykki þessa till. og sjái hversu mikil sanngirni er þarna á ferðinni. Ég veit að séu menn sjálfráðir með atkvæði sitt muni þeir greiða þessari tillögu atkvæði.



Virðulegi forseti. Ég hef skrifað undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Sá fyrirvari kom til af því að vegna þess annríkis sem nú er orðið hér á hv. þingi hafði ég ekki aðstöðu til að vera á síðari fundi iðnn. þar sem fjallað var um þetta mál. Ég hafði ekki getað kynnt mér þá till. sem ég vissi að var í farveginum frá þm. Karli Steinari en bjóst þó frekast við því að ég mundi styðja hana. Ég lýsi því yfir að ég er alveg fullkomlega sammála þeirri brtt. sem hann hefur lagt fram. Í annan stað vildi ég einnig láta það koma fram, sem ég nefndi reyndar í 1. umr. að hér er á ferðinni þannig lagað mál að verið er að færa ákveðinn hluta af rekstrarhluta Rafmagnsveitna ríkisins eða skipta Rafmagnsveitum ríkisins upp í minni einingar. Það er verið að taka ákveðinn hluta frá Rafmagnsveitunum og færa til Hitaveitu Suðurnesja og ég tel það vafasama þróun. Ég ætla mér ekki að greiða atkvæði gegn þessu máli vegna þess að það er þegar orðið að veruleika, það er þegar búið að ganga frá samningum, en mun sitja hjá. En í sambandi við vinnu nefndarinnar var á fyrri fundi um málið ákveðið að vísa þessu máli heim í hérað og óska eftir umsögnum sveitarstjórna um það, en svo var horfið frá því á síðari fundi vegna þess að menn voru sammála um að það þyrfti nauðsynlega að klára þetta fyrir áramót. En ástæða þess að menn töldu að nauðsynlegt væri að vísa þessu heim í hérað aftur var sú að það var nokkurn veginn vitað að umræða um málið hafði verið í nokkuð þröngum hóp. Uppbygging samstarfsins á Suðurnesjum er þannig, að mér er tjáð, að næststærsti flokkurinn - og fer ég nú að halda vörnum uppi fyrir annan flokk en minn eigin - mun ekki hafa haft neinn mann í undirbúningsviðræðum um þetta mál, þ.e. Alþfl., næststærsti flokkur á Suðurnesjum og þar af leiðandi er náttúrlega ekki minn flokkur sem er frekar lítill þar, þó að í síðustu skoðanakönnun hafi hann komið allgildur þar fram. Við töldum því eðlilegt að um þetta væri fjallað í sveitarstjórnum. Hin varð raunin á og menn féllust á það að ganga frá þessu máli hér enda, eins og ég sagði áður, þegar fullfrágengnir samningar og breytti sjálfsagt ekki mjög miklu þó að umræða ætti sér stað í hverri sveitarstjórn um þetta að nýju. Uppbygging félagsins eða stjórnar félagsins er, eins og hv. þm. Karl Steinar benti á, óeðlileg. Ríkið, sem á ekki nema 20%, skipar tvo stjórnarmenn á meðan Keflavík, sem er með 40% eignarhlut, er með einn. Ég tel því mjög eðlilegt að sú breyting eigi sér stað, sem kemur fram í tillögu Karls Steinars, að Keflavíkurbær skipi tvo í stjórnina og tvo til vara og aðrar breytingar verði sem þar fram kemur.



Virðulegi forseti. Frv. þetta til laga um breyt. á l. nr. 100 frá 31. des. 1974 um Hitaveitu Suðurnesja, sbr. lög nr. 26 frá 1980 og nr. 91 frá 1984, hefur hlotið góða og hraða meðferð í hv. iðnn. þessarar deildar. Ég vil færa henni þakkir fyrir góða afgreiðslu og skjóta. Það hefur borist ein brtt., en því miður get ég ekki stutt hana. Frv. felur í sér þær breytingar á lögunum um Hitaveitu Suðurnesja, er leiðir af samningum um sameiningu rafveitnanna á Suðurnesjum. Samningar þessir voru gerðir í framhaldi af samþykkt heimildarlaganna þar um, þ.e. laga nr. 91 frá 1984 um breytingu á lögum um Hitaveitu Suðurnesja. Ákvæði frv. um innbyrðis skiptingu eignarhluta sveitarfélaga svo og tillögur um stjórnarkjör og starfstilhögun í stjórn eru samkvæmt sérstöku samkomulagi þar um milli sveitarfélaga á Suðurnesjum. Ríkið hefur fyrir sitt leyti fallist á þá tilhögun. Samkomulag það sem vísað er til er dags. 5. júlí 1985 og undirritað af fulltrúum allra sveitarfélaga á Suðurnesjum. Í samkomulaginu er kveðið á um skiptingu á eignarhlutum. Eignarhlutur ríkisins lækkar skv. því í 20%. Þessi lækkun kemur til þar eð sveitarfélögin leggja fram skuldlausar eignir í fyrirtækið og auka þar með eign sína í fyrirtækinu. Ríkissjóður leggur engar eignir í fyrirtækið á móti og lækkar því eignarhlutur þess að sama skapi. Um þetta efni er full eining meðal eigenda. Í tengslum við samningsgjörðina undirrituðu sveitarfélögin sérstaka bókun um breytingu á lögum um félagið vegna breytts stjórnarskipulags. Í öðrum tölulið bókunarinnar segir m.a., með leyfi forseta: "Sveitarstjórnir eru sammála um að eftirfarandi breytingar verði gerðar á lögum um Hitaveitu Suðurnesja: 1. Stjórn Hitaveitu Suðurnesja skal skipuð níu fulltrúum, einum frá hverju sveitarfélagi og tveimur frá ríkissjóði. 2. Við afgreiðslu mála skal að jafnaði viðhafa hlutfallslega atkvæðagreiðslu miðað við eignarhluta samkvæmt 1. gr., enda komi ósk a.m.k. eins stjórnarmanns þar um og þarf þá 60% atkvæða til að mál teljist afgreitt. 3. Hitaveita Suðurnesja verði undanþegin álagningu hvers konar gjalda til sveitarsjóðanna." Iðnrh. samþykkti þetta fyrir hönd ríkisstj. með bréfi dags. 26. sept. 1985 og er frv. þetta lagt fram í samræmi við það. Um þetta mál virðist því vera gott samkomulag. Ein brtt. hefur þó komið fram frá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Hann leggur til að ríkissjóður tilnefni einn stjórnarmann í stað tveggja en Keflavíkurbær tvo í stað eins, svo sem gert er ráð fyrir í frv. Með vísan til þess að viðhafa ber hlutfallslega atkvæðagreiðslu í stjórn, miðað við eignarhlutfall, þegar þess er óskað, sýnast áhrif Keflavíkurbæjar í stjórn vel tryggð. Með vísan til þess sem áður sagði um samkomulag eignaraðila um stjórnarkjör, sem m.a. er staðfest með undirritun fulltrúa Keflavíkurbæjar, get ég ekki tekið undir brtt. frá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Þar af leiðir að ég legg til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Ég ítreka það enn á ný að hér er um sanngirnismál að ræða, þ.e. brtt. sem fyrir liggur, og bendi á að hæstv. iðnrh. talaði um að áhrif Keflavíkurbæjar væru tryggð. Það væri náttúrlega alveg eins hjá ríkinu þó að það hefði einn fulltrúa í staðinn fyrir tvo. Það er sanngirnismál að ríkið hafi ekki tvo fulltrúa en Keflavíkurbær með helmingi hærri eignaraðild hafi aðeins einn. Ég bendi á, í framhaldi af því sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði áðan, að Alþfl. er næststærsta stjórnmálaaflið á Suðurnesjum, en við höfum hvergi fulltrúa í þessari stjórn eða stjórnum vegna samsetningar meiri hluta. Og ég er alveg sannfærður um það að hefði þetta frv. verið sent til bæjarstjórna og sveitarstjórna á Suðurnesjum hefði þessi tillaga mín hlotið stuðning. Ég er sannfærður um það. Ég féll hins vegar frá því að frv. yrði sent til sveitarstjórnanna til umsagnar vegna þess að lögð var á það mikil áhersla að frv. fengi afgreiðslu fyrir jól. Það er mjög óeðlilegt að fulltrúalýðræði skuli vera þannig uppbyggt að jafnsterkur aðili og Alþfl. er á Suðurnesjum skuli ekki hafa tækifæri til þess að segja sitt álit. Þeir sem undirrita þetta fyrir hönd Keflavíkurbæjar eru fulltrúar meiri hlutans og hefði þetta komist inn til bæjarstjórnar Keflavíkur til ákvarðanatöku, sem ekki hefur gerst, er ég alveg sannfærður um að þeir hefðu léð þessari brtt. minni atkvæði og sveitarfélögin önnur sem þarna eru. Enda sjá allir sem sjá vilja að hér er um sanngirnismál að ræða og mjög eðlilegt að þessi háttur sé á hafður.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Ég skal í raun og veru engu mótmæla sem hv. 6. landsk. sagði um sanngirni þess að Keflavík hefði fleiri fulltrúa í stjórn Hitaveitu Suðurnesja en frv. gerir ráð fyrir. Ég skal engu mótmæla um það sem hann dró upp að reikningslega miðað við eignaraðild væri það ekki óeðlilegt og ríkið hefði minni hlut. En í mínum huga er það ekki þetta sem skiptir máli heldur það hvað eignaraðilarnir hafa samið um. Þeir hafa samið um það sem er í frv. Því legg ég áherslu á að það er eðlilegt að frv. sé samþykkt óbreytt. Það er í samræmi við þann vilja sem fram hefur komið í samningum eignaraðila.



Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi eigi að setja lög óháð því hvaða samþykktir eru gerðar úti í bæ. Ef Alþingi sýnist að ástæða sé til að breyta því af sanngirnisástæðum á Alþingi að gera slíkt. Það er mín bjargfasta skoðun.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Ég stend enn upp og byrja mál mitt á sama veg og áður. Ég hef ekkert að athuga við það sem hv. 6. landsk. þm. sagði um hver á að vera afstaða Alþingis til þess sem gerist utan sala Alþingis. Alþingi á að fara sínu fram hvað sem hver segir. Þetta er hin almenna regla. En þetta mál sem hér um ræðir er komið fyrir vilja þeirra aðila sem frv. fjallar um og annars væri Alþingi ekki að fjalla um þetta mál. Alþingi væri ekki að fjalla um þetta mál nema vegna þess að þessir aðilar, sem eru eignaraðilar að Hitaveitu Suðurnesja, hafa gert samkomulag sem krefst þess að gildandi lögum sé breytt um fyrirtækið í samræmi við það samkomulag sem þeir hafa gert.



Virðulegi forseti. Það er hægt að viðurkenna að samningur hafi verið gerður við Suðurnesjamenn um að yfirtaka eignarhluta Rafmagnsveitna ríkisins á Suðurnesjum og sá samningur hafi verið gerður við löglega fulltrúa ríkisins. En ekki er þar með sagt að sá samningur beri í sér eitthvert réttlæti sem við eigum endilega að samþykkja. Hann ber nefnilega ekki í sér réttlæti vegna þess að þeir sem hafa gert samning og þeir sem hafa búið til samning þannig að þeir séu stjórnarmenn þess fyrirtækis presentera ekki gegnumgangandi skoðanir Suðurnesjamanna. Samningurinn er gerður við meirihlutamenn á Suðurnesjum og eins og við höfum sagt hér áður: Þar hafa ekki komið að aðrir en stjórnarsinnar, þ.e. framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, og sú stjórn sem þetta fyrirtæki er síðan að koma sér upp er byggð upp á nákvæmlega sama máta. Þess vegna tel ég að Alþingi hafi fullan og sjálfsagðan rétt til þess að samþykkja brtt. Karls Steinars og það sé raunverulega réttlætismál þvert á þann samning sem hefur verið lagður fyrir Alþingi.