Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að í dag verður gert hádegishlé á milli kl. 12.30 og 13.30 vegna nefndafunda. Þá áformar forseti fund með þingflokksformönnum síðar í dag. Svo háttar til um 4. dagskrármálið að of skammt er liðið frá útbýtingu þingskjals. Þarf því að leita samþykkis fyrir því að taka megi málið á dagskrá. Atkvæðagreiðsla um afbrigðin fer fram síðar á fundinum, líklega klukkan hálftvö í dag. Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegur forseti. Í gær var eftirfarandi haft eftir eða ritað af hálfu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur á vegum DV í viðtali þar, með leyfi forseta: „Þessi listamannalaun fóru út í vitleysu á síðasta kjörtímabili og ég fullyrði að hefðu ráðherrar framsóknarmanna farið fyrir því að láta maka tveggja ráðherra fá listamannalaun þá hefði allt orðið vitlaust og hrópað að viðkomandi ráðherrar yrðu að segja af sér. En þar sem þetta voru samfylkingarmakar var málið þaggað niður og ekki rætt.“ Virðulegur forseti. Þetta eru náttúrlega alveg makalaus ummæli  Ég vil spyrja hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur, þingflokksformann Framsóknarflokksins, hvort hún sé sammála þessari túlkun hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um listamannalaun og hvort hún geti tekið undir það sem fram kemur í orðum hennar að þeir listamenn sem um ræðir séu ekki verðugir launa sinna og um spillingu sé að ræða, væntanlega af hálfu fyrrverandi samfylkingarráðherra.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir þessa fyrirspurn inn í þingið og til mín. Eins og hv. þingmaður veit er þingflokkur Framsóknarflokksins nýtt fólk, stærsti hluti þingflokksins er að koma í fyrsta skipti til þings. Þessi málefni hafa ekki verið rædd á sumarþinginu enda teljum við líklegast til árangurs að berjast fyrir hagsmunum heimilanna og endurreisa samfélagið úr klóm stjórnarflokkanna sem hér voru á síðasta kjörtímabili. Það er mjög erfitt að skilgreina hvað er list og ég held að enginn hér inni sé fullkomlega hæfur til þess og ekki treysti ég mér til þess. Þess vegna verður maður að trúa á þær nefndir sem eru skipaðar til að forgangsraða og gera það með eðlilegum hætti. Hins vegar var Framsóknarflokkurinn alfarið á móti því hvernig listamannalaunum var úthlutað síðast. Framsóknarflokkurinn lítur svo á að besta leiðin til að sinna listamönnum þjóðarinnar og efla grósku í íslensku listalífi sé að örva ungt og efnilegt fólk til dáða og láta það fé sem við höfum til listgreina almennt í landinu koma heldur til unga fólksins heldur en gagnvart þeim sem eru kannski búnir að ávinna sér ákveðinn sess með list sinni og njóta þess á efri árum. Heiður getur maður veitt með mörgum hætti öðrum en með því að úthluta peningum. Maður getur úthlutað mönnum verðlaunum öðruvísi en það þurfi að vera á starfslaunum. En við viljum örva unga fólkið til dáða og það er alfarið stefna Framsóknarflokksins í þessu máli.

Herra forseti. Herra Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, varð við áskorun 32 þús. landsmanna um að hafna staðfestingu fjölmiðlalaga árið 2004 og benti réttilega á að gjá milli þings og þjóðar væri í málinu sem best væri að brúa, með leyfi forseta: „með því að þjóðin fái í hendurnar þann rétt sem henni er veittur í stjórnarskrá lýðveldisins og meti lagafrumvarpið í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Á síðasta ári sagði hann í útvarpsþættinum Sprengisandi á Bylgjunni um kvótamálið, með leyfi forseta: „Þar er um að ræða ráðstöfun á sameign þjóðarinnar. Þar er um að ræða hvað þjóðin, eigandi auðlindarinnar, fær í sinn hlut. Það er erfitt að hugsa sér stærra mál en það, sem mundi vera eðlilegt að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu, ef einhver hluti þjóðarinnar telur það mikilvægt.“ Nú liggur fyrir þinginu stjórnarfrumvarp um breytingu á lögum um að lækka það gjald sem þjóðin, eigandi sjávarauðlindarinnar, fær í sinn hlut af nýtingu hennar. Þessi lækkun getur verið um 10 milljarðar á næsta ári. Nú hafa 34 þús. Íslendingar skorað á forsetann að undirrita ekki lög um lækkun veiðigjalds heldur vísa þeirri ákvörðun í þjóðaratkvæði, til eigenda fiskveiðiauðlindarinnar, íslensku þjóðarinnar. Aftur hefur opnast gjá milli þings og þjóðar. Þingið er í þann mund að samþykkja frumvarpið. Þar til forsetinn kemur til landsins er málskotsrétturinn, öryggisventill þjóðarinnar, í höndum forsætisráðherra og forseta þingsins sem báðir eru stjórnarliðar sem varla munu skjóta eigin frumvarpi til þjóðarinnar ef það verður samþykkt í þinginu. Ég hef sent forsetanum bréf til að opna umræðuna og kalla eftir upplýsingum frá forsetanum því að okkur þingmönnum Pírata þætti vænt um að vita hvort og þá hvenær við þurfum að nota þau verkfæri sem kjósendur okkar treystu okkur fyrir til að vinna að beinna lýðræði, málþófi í þessu tilfelli, til að skapa svigrúm fyrir forsetann að koma aftur til landsins til að beita því valdi sem þjóðin treystir honum fyrir, málskotsrétti forsetaembættisins, öryggisventli þjóðarinnar. Við höfum því beðið forsetann um að upplýsa okkur hve lengi við þingmenn Pírata þurfum að þæfa málið til að hann komist til landsins til að taka málskotsréttinn úr höndum stjórnarliða.

Virðulegi forseti. Sumarþing var sett 6. júní sl. og hefur nú verið að störfum í þrjár vikur. Svo vitnað sé í hæstv. forsætisráðherra úr kvöldfréttum RÚV 31. maí sl. þá lýsir hann markmiðum sumarþings þannig, með leyfi forseta, „að gefa til kynna hvert stefnt sé og jafnframt leggja fram mál sem tengjast hagsmunum heimilanna beint, t.d. í skattamálum“. Nú er ég nýr á þingi en þessa daga sem ég hef setið hér virðist mér ekki mikil pressa á að koma fram málum sem tengjast hagsmunum heimila. Hér er tími þingfunda fjarri því að vera nýttur til fulls, dagskrá öll mjög ómarkviss og ræðst á síðustu stundu og þingmál fæst frá ríkisstjórn komin. Ef við lítum á samantekt þingmála eru mál frá stjórninni um breytingar á lögum um almannatryggingar og málefni aldraðra sem snúa aðeins að því að afturkalla tvær af sex kjaraskerðingum til lífeyrisþega í kjölfar hruns, breytingar sem gagnast helst þeim sem tekjur hafa, ekki eru til peningar fyrir og fela ekki í sér neina nýja sýn á fyrirkomulag almannatrygginga til framtíðar. Það má nefna meðferð einkamála, flýtimeðferð gengismála sem er hið besta mál en hins vegar kemur á móti frestun gildistöku laga um neytendavernd sem við ræðum hér á eftir. Áhersla var á mál um RÚV, val stjórnar, afturköllun breytinga á virðisaukaskatti í ferðaþjónustu, tvö tæknileg frumvörp um stjórn fiskveiða og svo auðvitað stóra veiðigjaldamálið. Hagstofa Íslands vildi fá í gegn lög til að tryggja sér leiðir í upplýsingaöflun. Það er ekki komið frá stjórn. Sama má segja um frumvarp um Seðlabanka Íslands, um varúðarreglur og aðgang að upplýsingum, það er heldur ekki komið frá stjórn. Stóra málið um skuldavanda heimilanna sem rætt verður hér á eftir er í tíu liðum. Það felur einfaldlega í sér að skipa sérfræðingahóp, kanna, skipa verkefnisstjórn, setja á fót sérfræðingahóp til að kanna og sérfræðingahóp til að meta. Það sem gera skal er að afnema stimpilgjöld, veita Hagstofu völd til upplýsingaöflunar, samanber frumvarp um það, og lögfesta flýtimeðferð dómstóla sem komið er fram. Það er ekki margt bitastætt hér fyrir heimilin og sú stefna sem gefin er til kynna, svo vitnað sé aftur í hæstv. forsætisráðherra, snýr alfarið að hag fyrirtækja og þeirra sem eiga og hafa.

Hæstv. forseti. Barátta fyrir bættum hag heimilanna í landinu er eitt fremsta og fyrsta áherslumál þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Þegar hafa verið stigin skref til undirbúnings skuldaleiðréttinga ásamt því að starfshópur mun fara yfir vísitölutryggingu lána með það að markmiði að leggja verðtryggingu neytendalána af. En fleira skiptir íslensk heimili máli en sligandi skuldir. Þróun vöruverðs á nauðsynjavörum veldur miklum áhyggjum. Nýlegar fréttir herma að á tímabilinu september 2012 til apríl 2013 hafi verð á nauðsynjavörum hækkað um 12%. Á sama tímabili styrktist gengi íslensku krónunnar gagnvart helstu viðskiptamyntum um önnur 12%. Svipuð þróun átti sér stað fyrir nokkrum missirum þegar krónan styrktist um 20% á ákveðnu gefnu tímabili en á sama tímabili hækkaði verð á nauðsynjum umtalsvert. Hæstv. forseti. Vörudreifing og verslun með nauðsynjar á Íslandi er með þeim hætti að þrír stórir aðilar hafa markaðsráðandi stöðu og eru í færum til að skipta markaðnum á milli sín. Þeir stærstu þessara þriggja aðila hafa einnig yfir að ráða stærstu heildsölu landsins. Það er sérstakt áhyggjuefni þegar verðþróun nauðsynjavara er með þeim hætti sem kom fram í orðum mínum hér á undan. Það er einnig og ekki síður áhyggjuefni að starfsmönnum verðlagseftirlits skuli gert erfitt að sinna starfi sínu. Fram hefur komið af hálfu Samtaka verslunar og þjónustu að helstu leiðir til lækkunar vöruverðs sé að þeim sé gert kleift að flytja inn kjöt af erlendum uppruna ásamt því að ríkið létti vörugjöldum af innfluttum vörum, þ.e. að ríkið annist lækkun vöruverðs. Svo virðist sem verslunareigendur treysti sér ekki til þess. Það lítur ekki út fyrir að verslunareigendur hafi komið auga á hagræðingarmöguleikana í greininni þrátt fyrir að í nýlegri skýrslu komi fram að hér sé t.d. verslunarhúsnæði miklu stærra og meira en í nágrannalöndum og afgreiðslutími afar langur með tilheyrandi kostnaði. Ef 

Virðulegi forseti. Í gær komu fréttir af sæstreng til Evrópu. Hér er um að ræða framkvæmd sem kostar á bilinu 400–500 milljarða sem er álíka mikið og bókfært verð eigna Landsvirkjunar, eða u.þ.b. tvöfalt það sem kostar að byggja samsvarandi atvinnustarfsemi á Íslandi sem nýtir það rafmagn sem færi um sæstreng. Ég held að við þurfum að staldra aðeins við og athuga hvar við ætlum að virðisauka rafmagnið. Ætlum við að gera það hér heima eða ætlum við að gera það erlendis? Mér finnst það síðara svipað og að selja útlendingum veiðileyfi að íslensku fiskimiðunum. Ég held að engin okkar vilji það. Auk þess mun sæstrengur hækka verulega verð á orku til heimila á Íslandi og ekki síður til hinna smærri og meðalstóru orkusækinna fyrirtækja sem við öll í þessum sal höfum talað um að þurfi að styrkja. Mér finnst að við séum svolítið að bíta í halann á okkur og ég spyr: Hvernig ætlum við að mæta ylræktinni með lækkun raforkuverðs ef við ætlum að flytja orkuna út? Auk þess verða gerðir á næstu árum, innan ekki svo langs tíma, nýir samningar um orku til þeirra stóriðjufyrirtækja sem eru í landinu. Frá árinu 2018 og næstu ár á eftir eru samningar fyrir höndum og ég spyr: Verður svigrúm til þeirra samninga eða ætlum við að flytja alla orkuna úr landi? Ég varpa þessu fram til að við hugsum þetta mál. Mér finnst að við þurfum að huga vel að því hvernig við ætlum að nýta orkuna í framtíðinni og hvort virðisaukinn af henni eigi að vera eftir í landinu eða hvort við ætlum að flytja hann líka út.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er haft eftir formanni fjárlaganefndar að það sé stefna Framsóknarflokksins að afnema skuli listamannalaun í þeirri mynd sem þau eru og velja og styrkja í staðinn unga, efnilega listamenn. Einnig gerir hv. þingmaður athugasemdir við úthlutun listamannalauna á síðasta kjörtímabili og nefnir tengsl við ráðherra í því sambandi. Það er hlutverk launasjóða hönnuða, myndlistarmanna, rithöfunda, sviðslistafólks, tónlistarflytjenda og tónskálda að veita listamönnum starfslaun og styrki samkvæmt lögum um listamannalaun. Sérstakar nefndir annast úthlutun starfslauna úr sjóðnum og þær eru skipaðar samkvæmt tillögum fagfélaga sjóðanna og á að fara eftir ákveðnum viðmiðum við úthlutunina. Ég vil spyrja formann fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, hvernig það að einangra starfslaun við unga, efnilega listamenn komi til móts við það markmið laga um listamannalaun að efla listsköpun í landinu og hvort hún telji það markmið ekki mikilvægt, t.d. til að ýta undir vöxt í skapandi greinum og þess framlags sem þær greinar skila til samfélagsins, hvort breytinga á listamannalaunum sé að vænta á næstunni og hvort stjórnarflokkarnir muni hafa áhrif á fagnefndir launasjóðanna og setji þeim viðmið, t.d. um tengsl við þingmenn eða ráðherra, og hafa með þeim hætti áhrif á val þeirra. Einnig vil ég spyrja hv. þingmann hvort rætt sé um að skera listamannalaunin niður frá því sem nú er og hvort fyrirhugaðar séu breytingar á úthlutun heiðurslauna listamanna sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd sér um.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu um listamannalaun því að þau hafa oft verið í umræðunni. Eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir fór yfir er listamannalaunum úthlutað með tvenns lags hætti, þ.e. annars vegar samkvæmt lögum um heiðurslaun listamanna sem allsherjarnefnd gerir tillögu um með breytingu í fjárlögum. Á milli fjárlagaára í tíð síðustu ríkisstjórnar var úthlutað 43 milljónum árið 2012 en í fjárlögum síðasta árs 81 milljón. Það var rífleg hækkun á úthlutunum og í það var ég að vísa í umræddu viðtali í DV í gær, sem hv. þm. Björn Valur Gíslason gerði mér svo mikinn greiða að lesa upp í byrjun þingfundar. Hins vegar eru það lög um listamannalaun. Hv. þm. Oddný Harðardóttir fór vel yfir hvaða listamenn falla undir þau, en í fjárlögum síðasta árs, á bls. 52, eru þeir listamenn sem undir þau lög falla að taka til sín rúmar 500 milljónir. Hér erum við því komin með 600 milljónir í ríkisframlög til listamanna. Hv. þm. Oddný Harðardóttir spyr hvort draga eigi úr greiðslum til þessara hópa í fjárlagagerð yfirstandandi árs. Því get ég ekki svarað vegna þess að fjárlagafrumvarpið er skrifað í fjármálaráðuneytinu, eins og hv. þingmaður veit. Þessi mál eru að sjálfsögðu öll til skoðunar. Það er stefna Framsóknarflokksins, og hann hlýtur að mega hafa þá skoðun í friði fyrir öðrum stjórnmálaflokkum, að betra sé að styrkja ungt og efnilegt listafólk og það eigi að gera. Eins og hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir fór yfir er heiður með ýmsu móti í samfélaginu, það þurfa ekki að koma greiðslur til.

Hæstv. forseti. Á forsíðu Fréttablaðsins í dag er að finna frétt um fyrsta samkynhneigða parið til að ættleiða barn hérlendis. Þessar fregnir eru mjög ánægjulegar og mér finnst þetta svo sjálfsagt að ég las fréttina meira af áhuga en nokkurn tímann af undrun. En í lok fréttar er haft eftir Sindra Sindrasyni, öðru foreldrinu, með leyfi forseta: „En sem betur fer ætla stjórnvöld að lögleiða staðgöngumæðrun. Ef þetta hefði ekki gengið hér hefðum við farið til Indlands eða annað til að finna okkur staðgöngumóður. Það er alveg ljóst.“ Á flokksþingi Framsóknarflokksins fyrr á þessu ári var mikið rætt um staðgöngumæðrun og er ég stolt af því að þar var fremst í flokki ungt fólk innan flokksins. Niðurstaðan varð sú að við skyldum styðja við vinnu nefndar um staðgöngumæðrun sem sett var á fót, þökk sé baráttu hæstv. núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Í áfangaskýrslu nefndar segir, með leyfi forseta: „… [er] nauðsynlegt að málið fái ítarlega umræðu og umfjöllun í samfélaginu áður en afstaða er tekin til þess hvort heimila eigi staðgöngumæðrun og þá með hvaða skilyrðum.“ Herra forseti. Ég hef verið talskona fyrir athugun á möguleikum staðgöngumæðrunar hérlendis. Ég veit að sú vinna er í gangi en því miður finnst mér sem þessi umræða og umfjöllun hafi þagnað, umræða sem við verðum að fara að horfast í augu við þar sem fólk er í dag neytt til að snúa á kerfið til að láta sinn heitasta draum rætast. Með því að klára vinnu nefndar og taka umræðu getum við komist að niðurstöðu fyrr en seinna og tekið af vafa fjölmargra einstaklinga sem að þessu málefni koma á einhvern hátt.

Virðulegur forseti. Mig langar að vekja athygli þingheims á frétt um könnun sem Capacent gerði um viðhorf Íslendinga til þess að klára viðræðurnar við ESB. Í ljós kemur að helmingur Íslendinga vill klára viðræðurnar og um 40% vilja slíta þeim. Þá sögðust 9,3% landsmanna vera hlutlaus um málið. Þetta kemur fram í netkönnun sem Capacent gerði fyrir samtökin Já Ísland á dögunum 13.–24. júní. Þetta er mál sem kemur til með að halda áfram að skipta þjóðinni í tvær fylkingar ef ekki verður úr því skorið hvert á að fara. Þess vegna hvet ég þingheim til þess, sérstaklega þingmenn stjórnarflokkanna, að setja niður dagsetningu um hvenær þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðnanna fari fram. Stjórnarflokkarnir lofuðu þessu fyrir kosningar og þeim hlýtur að vera umhugað um að uppfylla það loforð. Þetta er eitt af þeim loforðum sem einna auðveldast er að uppfylla. Það þarf bara að setja dagsetningu og svo ákveðum við hvernig haldið verður á þessum málum. Ég vil líka segja í þessu samhengi að ég vara við þeirri áherslu að líta á inngöngu í Evrópusambandið sem inngöngu í einhvers konar sveitaklúbb eða golfklúbb þar sem menn velta fyrir sér hvaða fríðindi fylgi því að ganga þar inn á hverjum tíma, hvort það sé betra núna en það var á síðasta ári eða verði betra seinna. Þetta snýst um meginafstöðu og grundvallarafstöðu í því hvernig menn leysa málin og hvernig menn vilja treysta fullveldið í samstarfi sjálfstæðra þjóða, hvernig sameiginleg vandamál séu best leyst og hvernig vandamál heimsbyggðarinnar séu leyst, hvort það sé gert á vettvangi þjóðríkisins eins - sem ég held að sé ekki og held að sé fullreynt - eða hvort það sé gert í öflugu samstarfi þjóða eins og Evrópusambandsins sem hefur sýnt, sérstaklega til dæmis á vettvangi umhverfismála, að það er besta leiðin til að takast á við sameiginlega vá.

Hæstv. forseti. Mig langar að vekja athygli á meðferð forsjármála í evrópskum dómskerfum. Þar eru mörg mál í gangi, bæði innan landa og milli landa, og það hefur verið sérstaklega gagnrýnt af þeim sem þar berjast hvernig til dæmis danska kerfið tekur á þeim málum. Einnig hafa gagnrýnisraddir borist frá fulltrúum Evrópuþingsins og gagnrýna þeir meðferð forsjármála í kerfinu og sérstaklega í þeim málum þar sem annað foreldrið er ekki upprunnið þaðan sem málið er sótt. Evrópunefndin telur þetta vera alþjóðlegt vandamál þar sem traðkað sé á réttindum barna og fullorðinna. Hér er um að ræða mannréttindamál og þau varða okkur öll. Þarna virðast hlutirnir ekki vera í lagi þvert yfir Evrópu og vert gæti verið fyrir okkur að skoða afstöðu okkar í þessum málum.

Virðulegi forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, lýsti því yfir í viðtali á beinni línu í DV í gær að ríkisstjórnin væri með frumvarpi um breytingu á lögum um almannatryggingar að færa til baka 16–17 milljarða skerðingu sem aldraðir og öryrkjar urðu fyrir. Við erum að bæta tjónið, þeir eru að fá leiðréttingu sem voru skertir, sem höfðu orðið fyrir tjóni, sagði hún. Ég verð að viðurkenna að þessi fullyrðing kom mér og eflaust fleirum á óvart því að mér er ókunnugt um þessa 16–17 milljarða sem ríkisstjórnin tók af öldruðum og öryrkjum. Einnig koma orð hv. þingmanns á óvart vegna þess að væntanlegar breytingar á útgjöldum ríkissjóðs vegna frumvarps hæstv. félagsmálaráðherra um breytingu á lögum um almannatryggingar, sem hún lagði fram á þingi í gær, gera ráð fyrir því að kostnaður við frumvarpið verði 4,6 milljarðar á ári fyrir ríkissjóð. Ekki er gert ráð fyrir tekjuliðum fyrir ríkissjóð í frumvarpi hæstv. félagsmálaráðherra eða í nokkrum af þeim tillögum eða frumvörpum ríkisstjórnarinnar sem hingað til hafa komið fram. Í umsögn skrifstofu opinberra fjármála við frumvarpið er lögð áhersla á að til að mæta þessum kostnaði verði að gera ráðstafanir um skattahækkanir, niðurskurð í öðrum málaflokkum eða lántöku með tilheyrandi vaxtakostnaði. Fyrir utan það að af rúmlega 43 þúsund lífeyrisþegum fá aðeins 7 þúsund leiðréttingu á skerðingu sem er fjarri því að vera allir aldraðir og öryrkjar, líkt og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lýsti yfir í viðtalinu. Spurning mín er þessi: Hvaða tekjuöflunarleiðir leggur hv. formaður fjárlaganefndar til til að mæta kostnaði við frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra? Ef það er í pípunum hjá hægri stjórninni, sem hv. þingmaður styður, að leiðrétta skerðingu 36 þúsund lífeyrisþega sem ekki fá skerðinguna leiðrétta núna væri gott fyrir lífeyrisþega að fá að vita nánar af þeim áformum. Og fyrir áhugamenn um ábyrga stjórn ríkisfjármála væri gott að fá að vita um tekjuöflunarleiðir við þá viðbótaraðgerð sem þingmaðurinn talar um í þessu viðtali.

Forseti vill taka fram að mælendaskrá er orðin fullskipuð vegna þessa dagskrárliðar.

Virðulegi forseti. Það er ekki að spyrja að því, það viðrar alla daga vel til loftárása af hálfu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Ég verð að segja alveg eins og er að mér er nóg boðið og þess vegna kem ég hér upp til þess að verja minn maka.  
             Virðulegi forseti. Er það ekki örugglega þannig að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi hér málfrelsi? Vegna þess að þá er best að setja hana á mælendaskrá ef hún getur ekki setið þegjandi undir minni ræðu.

Forseti vill taka fram að eins og hv. þingmenn vita kemst takmarkaður fjöldi á mælendaskrá í þessum dagskrárlið. Mælendaskráin er full og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir var ekki á mælendaskrá.

Er það réttlæting fyrir því að hún fái þá að gjamma fram í? Virðulegur forseti, ég kem hér upp vegna þessa. Ég held að hver og einn þingmaður hér inni ætti að hugsa um það ef hér er verið að byrja með einhvers konar nýjar aðferðir sem snúast um að þingmenn ræði um maka annarra þingmanna út af mögulegum og ómögulegum málum. Mér finnst vont að sitja undir þessu vegna þess að minn maður var búinn að vera rithöfundur lengi áður en við kynntumst, hann var búinn að fá starfslaun úr listamannasjóði frá 1996 og við kynntumst 14 árum síðar. Hann hefur fengið minna eftir að við kynntumst ef eitthvað er og ég geri ráð fyrir því að það sé á faglegum forsendum. Virðulegur forseti. Ég vil um leið og ég ber af mér sakir sem á mig eru hér bornar taka fram að ég kom hvergi nálægt einu eða neinu hvað varðar úthlutun til míns manns úr starfslaunasjóði listamanna eftir að við kynntumst. Ég óska eftir því að hæstv. forseti hlutist til um að verja maka þingmanna fyrir slíkum árásum með því að hlutast til um að rannsókn verði hreinlega gerð á þessu máli þannig að mannorð þeirra verði hreinsað. 
            

Virðulegur forseti. Þau svör sem ég fékk frá hv. þingflokksformanni Framsóknarflokksins áðan voru í sjálfu sér ágæt en þau voru röng vegna þess að þau voru ekki svör við spurningunni sem ég spurði. Ég spurði ákveðinna spurninga en fékk svör við öðrum. Ég spurði ekkert að því hver stefna Framsóknarflokksins væri í listamannalaunum. Ég veit hver hún er. Hún kemur fram í stefnu flokksins eins og hún birtist á heimasíðu hans og var samþykkt á landsfundi. Hún felst í því að ungt fólk með listræna hæfileika eigi að fá laun. Hvernig á nú að meta það? Á að fara með það með sama hætti og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir telur og fullyrðir að farið hafi verið með heiðurslaun listamanna og listamannalaun? Verður þá farið að tala um samfylkingarbörnin? Verður þá farið að tala um vinstri börnin? Hvers konar ruglumræða er þetta af hálfu framsóknarmanna hér, bæði hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, sem lætur slíkt frá sér fara, og hv. þingflokksformanns Framsóknarflokksins? Ég hélt satt að segja að hann mundi taka af skarið með þetta og lýsa því yfir, fyrir sína hönd og þingflokks Framsóknarflokksins, að þeir tækju ekki undir þau orð sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lét frá sér fara um að það væri pólitísk spilling, það væri ráðherraúthlutun á listamannalaunum og það færi eftir því hvernig ríkisstjórn væri skipuð hverju sinni hverjir fengju listamannalaun og hefði ekkert með listræna hæfileika viðkomandi að gera. Það er það sem er sagt hérna, það er það sem er sagt og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur ítrekað í ræðum sínum. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, ég ætlast til þess að hæstv. forseti þingsins hlutist til um þetta mál, ræði í það minnsta við viðkomandi þingmann. Mér þykir ekki ólíklegt að óskað verði eftir því að fram fari rannsókn af hálfu þingsins á því hvernig listamannalaunum var úthlutað, að minnsta kosti í þessu tilfelli.

Herra forseti. Þær ánægjulegu fréttir hafa borist að Manntal Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1703 hefur verið samþykkt á lista UNESCO Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna yfir minni heimsins. Á lista UNESCO eru nú um 300 merk skjöl en tilgangurinn með listanum er að tryggja betur að slíkur menningararfur sé skráður og varðveittur og aðgengilegur öllum. Þetta minnir okkur þingmenn á hvað Íslendingar eiga mikil menningarverðmæti og hvað þau eru mikilvæg fyrir okkur sem þjóð meðal þjóða og hve mikil ábyrgð hvílir á okkur að vernda þau og jafnframt að leyfa fólki að njóta þeirra. Manntalið frá 1703 er elsta nákvæmasta manntal sem enn er varðveitt í heiminum og algjör dýrgripur og mikilvægur hluti af þjóðmenningu okkar. Þar er getið nafns, aldurs og þjóðfélagsstöðu allra íbúa landsins. Gríðarleg fátækt og örbirgð var í landinu á þessum tíma og Danakonungur fékk þá Pál og Árna til að gera manntalið og síðan jarðabók til þess að hægt væri að gera sér grein fyrir ástandinu. Það er gaman að fletta upp í manntalinu og reyna að setja sig í spor þeirra sem voru uppi fyrir 300 árum. Með leyfi forseta: „Á Efrinúpi í Miðfjarðarhreppi býr Engilráð Jónsdóttir, fátæk ekkja, 65 ára að aldri. Þar hefur hún verið til húsa um liðinn vetrartíma og fyrir sig til fæðis lagt það góðir menn henni í Guðs nafni á fyrirfarandi sumri hafa gefið. Á þessum vetri keypti hún gamlan sauð, þrjá fjórðunga fiskjar og nokkra mjólk fyrir járnpott og merarfolald. Einnig fær hún mjólk úr á einni sem hún á sjálf auk þess sem hún á einn hrossakapal 24ra vetra.“ Það er gott að hafa söguna til viðmiðunar þegar við metum stöðu okkar í dag og minnir okkur á að ef til vill má stundum nota vægari orð þegar við kvörtum undan lífskjörum í landinu.

Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Í okkar nútímasamfélagi þykir það sjálfsagt mál að stundaðar séu víðtækar njósnir á almennum borgurum og fulltrúum þjóðarinnar. STASI-aðferðir eru ástundaðar í óljósu margfeldi, en það er kannski bara allt í lagi því njósnirnar fara fram á internetinu og það eru ekki raunheimar og því varla raunverulegt, eða hvað? Ólíkt STASI, sem á sínum tíma var víðtækasta eftirlitskerfi sem framfylgt hefur verið í raunheimum, þar sem njósnað var um alla borgara Austur Þýskalands, ganga njósnir NSA enn lengra enda hafa njósnir þeirra gagnvart almenningi engin landamæri og ná yfir alla sem nota stafræna miðla á einn eða annan hátt. Fram hefur komið að PRISM, njósnaveita NSA, visti og samkeyri upplýsingar um fólk, bæði frá símafyrirtækjum og netfyrirtækjum eins og Google, Yahoo, Facebook, Skype, Apple og Microsoft. Enn hafa ekki komið fram neinar yfirlýsingar frá íslenskum stjórnvöldum í tengslum við leka þá sem Edward Snowden ber ábyrgð á að hafi komið fyrir sjónir almennings. Í því ljósi langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hver hennar afstaða sé gagnvart þeim möguleika að um íslenska borgara hafi verið njósnað. Hefur ráðherrann sent bandarískum og breskum yfirvöldum fyrirspurn um hvort fylgst hafi verið með Íslendingum á sama hátt og fylgst hefur verið með öðrum borgurum í Evrópu? Hefur hæstv. ráðherra farið fram á svör við því hvort Íslendingar séu líka fórnarlömb NSA-prógrammsins og starfshátta bresku njósnastofnunarinnar GCHQ? Ef svarið er nei þá spyr ég hvort ráðherrann telji ekki nauðsynlegt að fá fram þessar upplýsingar. Þögn og andvaraleysi íslenskra yfirvalda er yfirþyrmandi ef hafður er í huga alvarleiki málsins. Ef í ljós kemur að Íslendingar hafi orðið fyrir njósnum af þessu tagi, telur ráðherra þá ekki að krefja þurfi bandarísk og bresk stjórnvöld um útskýringar á háttalagi sínu og tryggja eins og kostur er að ekki verði brotið á friðhelgi einkalífs Íslendinga í framtíðinni? Því væri gagnlegt að vita hvernig ráðherrann ætlar að beita sér í því samhengi. Þá langar mig að vita hvaða lög vernda rétt almennings á Íslandi gegn eftirliti erlendra yfirvalda og hvert fólk geti leitað sem telur að á sér hafi verið brotið. Því miður er það svo að engu landi og engum alþjóðasamtökum hefur tekist að finna leið til að verja borgara sína gagnvart NSA. Hyggst hæstv. innanríkisráðherra beita sér fyrir alþjóðasamstarfi til að auka líkur á að ráðherrann geti sinnt skyldum sínum til að verja borga landsins fyrir erlendum njósnasamtökum? Ég er meðvituð um að núverandi ríkisstjórn vill sem minnst samsama sig við Evrópusambandið, en þar er þó horfst í augu við alvarleika málsins. Sú hugmynd að slá stafrænni og lagalegri skjaldborg um Evrópu er eitthvað sem heyrist nú í sívaxandi mæli. Hugmyndin var mikið rædd á ráðstefnu um netöryggismál sem ég tók þátt í fyrr á þessu ári í Brussel. Þá var ekki einu sinni búið að fá opinbera staðfestingu á því hve umfangsmiklar og víðtækar þessar njósnir eru. Ótti þeirra sem ber að vernda almenning gagnvart árásum á friðhelgi einkalífs snýr ekki að Kína, Íran eða hryðjuverkasamtökum, nei hann snýst um að svo virðist sem að um algert stjórnleysi sé að ræða hjá bandarískum yfirvöldum þegar kemur að brotum á friðhelgi einkalífs almennings um heim allan. Ljóst er að þetta er ekki einkamál bandarískra né breskra yfirvalda, þetta varðar öll heimsins lönd og það fólk sem treystir því að yfirvöld verndi grundvallarmannréttindi sín. En skiptir þetta okkur einhverju máli? Ég hef ekki gert neitt af mér og ég hef ekki neitt að fela, segja margir. Það sem gleymist í þessu samhengi er að til dæmis blaðamenn geta ekki tryggt öryggi heimildarmanna sinna, lögfræðingar geta ekki gætt friðhelgi skjólstæðinga sinna, læknar geta ekki gætt friðhelgi sjúklinga sinna, þingmenn geta ekki gætt öryggis kjósenda sinna, ráðherrar geta ekki gætt öryggis landsins. Vert er að benda á þá staðreynd að þeir sem vilja hylja slóð sína kunna að nýta sér dulkóðun, en aðrir eru grandvaralausir gagnvart þörf á slíku og öll þeirra einkamál eru á torgum úti án þeirrar vitneskju. Í bréfi sem Viviane Reding, dómsmálastjóri ESB, sendi Eric Holder, dómsmálaráðherra Bandaríkjanna, krafðist hún upplýsinga um njósnir Bandaríkjamanna sem beindust að ráðamönnum og almennum borgurum í Evrópu. Reding getur þess í bréfinu til Holders að svar hans gæti haft áhrif á samskipti Evrópusambandsins og Bandaríkjanna. Hefur hæstv. innanríkisráðherra ritað sambærilegt bréf og ef svarið er nei, af hverju ekki?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda, þingmanni Birgittu Jónsdóttur, fyrir að taka þetta mál upp hér á Alþingi. Varðandi það sem þingmaðurinn nefnir, og lýtur sérstaklega að fréttum undanfarna daga og viðbrögðum íslenskra stjórnvalda vegna þess, þá er það hárrétt hjá þingmanninum að undanfarið hafa ýmsir hér heima og erlendis fjallað um upplýsingar frá hinum bandaríska Edward Snowden sem benda til þess að bandarískar og breskar öryggisstofnanir hafi fylgst með og vistað upplýsingar um stofnanir og einstaklinga um allan heim umfram það sem talist geta eðlilegar ráðstafanir um varnir gegn hryðjuverkum. Fréttir þessar hafa hins vegar hvorki verið ítarlegar né nákvæmar heldur fremur fjallað um það hvaða tækni er til staðar og hvernig hugsanlegt er að nýta hana. Engu að síður er það rétt sem kom fram í máli þingmannsins að einstaka dæmi hafa verið nefnd um meintar njósnir og óeðlilega upplýsingaöflun og í kjölfarið hafa nokkrar Evrópuþjóðir - líkt og málshefjandi kom inn á, þar með talið framkvæmdastjórn Evrópusambandsins - síðustu daga óskað skýrra svara frá breskum og bandarískum yfirvöldum um þessar óstaðfestu fréttir þess efnis að njósnastofnanir þeirra hleri ljósleiðara sem flytja símtöl og netsamskipti. Hvað varðar spurningar málshefjanda þá er rétt að það komi fram að að sjálfsögðu fylgjast íslensk stjórnvöld með þessari umræðu og munu gera svo áfram. Það eru íslenskir hagsmunir að netnotendur geti treyst því að meginreglum íslenskra laga um frelsi, mannréttindi og persónuvernd sé fylgt og verði til rökstuddur grunur um að svo sé ekki verður að sjálfsögðu leitað skýringa á því. Engin formleg eftirgrennslan, formleg athugun eða rannsókn er hafin en íslensk stjórnvöld munu - í kjölfar þeirra svara sem frá Bandaríkjamönnum og Bretum berast við þessum ásökunum, munu berast Evrópusambandinu og öðrum þjóðum - ákveða hvort ástæða sé til að skoða málið sérstaklega með hliðsjón af hagsmunum Íslendinga. Ef til þess kemur munu stjórnvöld óska nánari útskýringa frá viðkomandi ríkjum. Hins vegar er vert að geta þess að netöryggissveit Póst- og fjarskiptastofnunar ásamt ríkislögreglustjóra og Persónuvernd fylgjast að jafnaði með því að persónuvernd og netöryggi sé sem best tryggt á Íslandi. Þannig er til staðar ákveðið öryggisnet þar sem leitast er eftir að vernda íslenska netnotendur. Herra forseti. Eitt af vandmeðförnustu úrlausnarefnum samtímans er það með hvaða hætti við tryggjum mannréttindi á tímum þegar tæknin hefur auðveldað svo stórkostlega tækifæri til eftirlits. Það er ljóst að á næstu árum og áratugum munu þjóðir heims, þar með talið Ísland, þurfa að tryggja að ekki sé farið yfir ákveðin mörk í friðhelgi einkalífs og að persónuvernd á netkerfum haldi um leið og við undirstrikum að sjálfsögðu ábyrgð einstaklingsins, réttindi hans og skyldur á netinu, líkt og í samfélaginu sjálfu. Líkt og þingmenn í þessum sal þekkja þá hefur fjarskiptaleynd lengi verið grundvallarregla í íslenskri fjarskiptalöggjöf en í henni felst öryggi upplýsinga sem á að girða fyrir það að óviðkomandi fái aðgang að þeim upplýsingum sem berast um fjarskiptanet. Meginregla íslenskra laga er þannig að fjarskiptafyrirtæki bera ábyrgð á því að upplýsingaöryggis sé gætt í þeim kerfum sem þau bera ábyrgð á. Staðreyndin er hins vegar sú, líkt og kom fram í máli málshefjanda, að samskipti á internetinu liggja yfir landamæri ríkja. Þegar íslenskir þegnar fletta upp erlendum vefsíðum, hlaða þaðan niður gögnum, senda eða móttaka tölvupóst, geta slíkar gagnasendingar haft viðkomu í mörgum ríkjum um sæstrengi sem tengja Ísland við fjarskiptanet á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum. Það segir sig þess vegna sjálft að ógjörningur er fyrir íslensk fjarskiptafyrirtæki eða íslensk stjórnvöld að tryggja fullkomið öryggi þeirra upplýsinga sem þannig flæða um á fjarskiptanetum jafnvel eftir flóknum leiðum á milli mismunandi landa þar til þau komast eða eru móttekin á réttum áfangastað. Hins vegar er rétt að ítreka það sem ég sagði hér í upphafi og kom fram í máli mínu að hér á landi er viðvarandi vöktun í gangi til þess að tryggja eins mikið og við mögulega getum umrætt netöryggi. Herra forseti. Ég vil samt að lokum nefna það, vegna spurninga þingmannsins, að áður en þetta tiltekna uppljóstrunarmál kom upp hafði verið lagður grunnur að skipan samráðshóps innan stjórnkerfisins um eflingu netöryggis. Hópurinn er skipaður fulltrúum innanríkisráðuneytisins, fulltrúum utanríkisráðuneytisins, ríkislögreglustjóra og Póst- og fjarskiptastofnunar. Samráðshópnum er ætlað það mikilvæga verkefni að vinna að bættu net- og upplýsingaöryggi og gera tillögur um aðgerðir til næstu ára; meðal annars aðgerðir sem eru til þess fallnar að auka öryggi og áfallaþol upplýsingakerfa. Stefnt er að því að hópurinn taki til starfa strax í lok sumars.

Forseti vill biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gæta ávarpsreglna.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli, þ.e. um eftirlit bandarískra stjórnvalda - og raunar breskra og kannski fleiri alþjóðlegra njósnastofnana eða eftirlitsstofnana - með Íslendingum, sem eru inni í þessu kerfi. Ég tek heils hugar undir það erindi málshefjanda að íslensk stjórnvöld eiga að ganga afdráttarlaust fram og óska eftir því fyrir fram að fá upplýsingar um hvort Íslendingar hafi verið inni í þessum söfnunum hjá þeim. Við getum síðan fylgt því betur eftir þegar við fáum nánari upplýsingar frá öðrum. Við eigum ekki að bíða eftir því hvað kemur frá öðrum og síðan taka afstöðu heldur eigum við að fara fram með þeim hætti sem hv. þingmaður bendir á, að taka frumkvæði og sýna þannig skýrt hver vilji okkar er gagnvart þessu máli. Það er svolítið forvitnilegt að setja það í það samhengi og það umhverfi sem við erum að glíma við almennt. Við erum með frumvarp í allsherjar- og menntamálanefnd, til dæmis um Hagstofu, söfnun upplýsinga um skuldara og stöðu heimila, þar sem nánast er opnað á að safna öllum gögnum inn í stóra gagnagrunna. Það verður að segjast eins og er að þegar menn eru búnir að koma þessu inn í kerfin, jafnvel að búa til um þetta umhverfi, þá er hætta á því að þessar upplýsingar verði á glámbekk fyrir marga aðra. Við erum mitt í þessari umræðu sjálf um netöryggi og upplýsingasöfnun, hvernig við búum umhverfið þannig að við getum varist því að verið sé að fylgjast með einstökum mönnum. Við eigum sjálf sök á þessu að mörgu leyti vegna þess að við samþykkjum skilmála á hinum og þessum vefjum um að miðla megi upplýsingum til hinna og þessara aðila í viðskiptalegum tilgangi. Við erum sjálf með í að setja ýmislegt inn á símann okkar, gefa upplýsingar um hvar við erum staðsett á hverjum tíma þannig að hægt er að fylgjast náið með ferðum okkar. Hægt er að fylgjast með kreditkortanotkun  
            

Virðulegur forseti. Þetta er mikilvæg umræða og ég þakka fyrir að hún er farin af stað. Það eru tvö mjög ólík grundvallarsjónarmið sem takast á hérna, hernaðarhyggja herveldis gegn borgaralegum réttindum friðelskandi þjóðar. Það er áhyggjuefni að verða vitni að því hvernig Bandaríkjamenn haga sér og taka sér leyfi, í nafni þess að þeir eigi í einhvers konar styrjöld við hryðjuverkamenn eða ímyndaða ógn, til að ganga inn á borgaraleg réttindi, ekki bara sinna eigin þegna heldur íslenskra og annarra þjóða. Það er skylda ríkisstjórnar Íslands, hverjir sem skipa hana hverju sinni, að gæta hagsmuna þjóðarinnar og þegna þjóðarinnar og standa líka klár á þeirri grundvallarafstöðu sem við höfum sem friðelskandi og vopnlaus og herlaus þjóð í þessum efnum. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að við stöndum fast í fæturna og tek hjartanlega undir með hv. þingmanni sem hefur þessa umræðu. Miklar breytingar eiga sér stað í samfélagi okkar, þátttaka okkar í daglegu lífi sem þegnar í lýðræðissamfélagi fer að mörgu leyti fram á netinu. Ég tek til dæmis þátt í stjórnmálastarfi á vettvangi Bjartrar framtíðar á heimasidan.is þar sem er starfandi landsfundur gegnumgangandi 24 tíma sólarhrings alla daga vikunnar. Þar fer fram mikil umræða og það skiptir mjög miklu máli að litið sé á þátttöku mína þarna sem hluta af réttindum mínum og að ekki sé gengið á þau réttindi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Með óyggjandi hætti hefur verið sýnt fram á vilja og getu helstu stórvelda þessa heims til að kafa djúpt inn í einkalíf þegna sinna og þegna annarra landa. Á síðustu árum hefur hinn alþjóðlegi njósnaiðnaður stórveldanna tvíeflst með netvæðingu samfélaga þar sem hver og einn þegn skilur nú æ dýpri spor eftir sig í mörkum Síberíu. Tækni sem margir vonuðu að mundi frelsa fólk og leggja heiminn að fótum okkar hefur á sér skuggahlið sem vex ásmegin en er sem slík engin nýlunda. Þær siðferðislegu spurningar sem vakna í mínum huga eru þrjár. Einkalíf og frelsi þess fjarlægist stöðugt raunverulegar aðstæður. Dulkóðun eða önnur vernd gagna einstaklinga er í raun til þess fallin að grafa frekar undan samfélagslegum möguleikum upplýsingatækni. Þegar öllu er á botninn hvolft þá nærast heilbrigð samfélög á trausti og frekari einstaklingsvæðing, með því að gera hvern og einn ábyrgan fyrir vernd eigin gagna, eflir aðeins grundvöll og tilvistarréttlætingu njósnaiðnaðarins. Meiri áhyggjur hef ég þó af þeirri sjálfsmynd sem við sköpum okkur sem vígamenn á velli upplýsingatækni. Okkur verður umhugað um hvernig við birtumst á netinu og hvaða mynd er mögulega hægt að teikna upp af okkur þar. Við hættum að vera hér og förum að sýnast þar og aftur grefur það enn frekar undan undirstöðum heilbrigðs samfélags, trausts okkar á millum og endar með því að næra njósnaiðnaðinn enn frekar. Grundvöllur samfélagsins birtist í umhyggju okkar fyrir öðrum, á tímum internetsins þarf sú umhyggja að birtast í gagnsæi upplýsingaöflunar. Öflug persónuupplýsing á netinu í hvaða tilgangi sem er þarf þá að vera gagnsæ, það þarf að koma fram til hvers þeirra gagna er aflað, hvort þú eigir möguleika á þátttöku og nýtingu og úrvinnslu gagnanna og hvaða mynd verður til svo að þú eigir möguleika á að bregðast við henni. Hér þurfa stjórnvöld að ganga fram fyrir skjöldu og krefja alþjóðasamfélagið um að virkja þessa ábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og hæstv. innanríkisráðherra fyrir þessi viðbrögð. Þau eru mjög gleðileg og það yljar mér um hjartarætur að sjá þingmenn taka þetta alvarlega, því að alvarlegt er það vissulega. Það er satt sem hæstv. innanríkisráðherra segir, við getum ekki tryggt að hleranir eigi sér ekki stað erlendis. Því mikilvægara er að við eigum í samskiptum við aðrar þjóðir með mjög skýrum hætti og á eina lund - að þetta sé ekki líðandi að því marki sem það er satt. Ég vara líka við því að þetta er ekki einsdæmi, þetta er ekki bara hervæðing Bandaríkjanna og Bretlands. Þetta er almenn þróun alls staðar í heiminum, þar á meðal hér. Eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson vék að áðan liggur í allsherjarnefnd frumvarp um Hagstofuna þar sem nákvæmlega svona mál eru undir. Því er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að við tökum friðhelgi einkalífsins alvarlega. Stærsta lygin á netinu er: Ég samþykki. Það er ekki bara öryggissjónarmið sem gera það að verkum að þjóðir vilja safna saman persónulegum upplýsingum, það er misjafnt milli þjóða hverjir hvatarnir eru. Í okkar tilfelli akkúrat núna er það efnahagslegur stöðugleiki og í einstaka tilfellum siðgæði, eða meint siðgæði. Því er spurningin sem ég vil leggja fyrir þingmenn og þjóðina alla dimm og miskunnarlaus en óumflýjanleg: Munum við finna nýjar leiðir til að styrkja borgararéttindi eða mun samspil tækniframfara og sjálfstraust yfirvalda gera friðhelgi einkalífsins að engu?

Herra forseti. Þetta er mikilvæg og þörf umræða. Í 71. gr. stjórnarskrárinnar segir að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs. Tölvuvæðingin og netvæðingin hefur fært okkur mikla möguleika og gífurleg þægindi. Hér er eitt dæmi um það en með þessu tæki er hægt að fylgjast með því hvar ég er staddur. Ég er staddur núna á 2. hæð í Alþingishúsinu í Reykjavík. Og það er einhver sem veit það annar en ég. Þetta er bylting. Við erum búin að aflétta bankaleynd til þæginda fyrir ríkisskattstjóra, allar bankaupplýsingar fara til ríkisskattstjóra. Af undrun hef ég fylgst með því hvað þróunin er hröð, alla mína ævi. Upplýsingar eru verðmæti, það er þekkt, og það að safna upplýsingum er að skapa verðmæti. Nú hefur komið í ljós að samband augnanna fimm, eins og það er nefnt í þýskum fjölmiðlum - Bandaríkin, Kanada, Bretland, Ástralía og Nýja-Sjáland - er að safna upplýsingum um allan heiminn, um alla þá sem taka þátt í netinu. Þetta er ógurlegur haugur af upplýsingum og menn vita að hverju ég er að leita, í hvaða röð, inni á hvaða heimasíðu ég fer o.s.frv. Það er búið að greina mig og það er búið að greina þig líka. Af hverju veit ég þetta? Vegna þess að það er uppljóstrari sem kom fram. Hann er að brjóta lög, hann er að brjóta reglur, hann er að brjóta siðareglur starfsemi sinnar o.s.frv. En hann er jafnframt að benda á 71. gr. stjórnarskrárinnar, um friðhelgi einkalífsins. Það er því mjög mikil spurning, og siðferðisleg spurning í mínum huga, hvort hann er skúrkur eða hetja. Og þetta er nokkuð sem við þurfum að ræða mjög vandlega því að þeir sem eru að safna upplýsingunum eru að brjóta 71. gr. stjórnarskrárinnar. 
            

Hæstv. forseti. Ég fagna því að það liggur fyrir frá hæstv. innanríkisráðherra að verið sé að ræða stöðu þessara mála. Mig langar aðeins að bæta við þá umræðu sem hér hefur orðið um baráttuna fyrir þessu sem mannréttindamáli og vörnum hvað varðar friðhelgi einkalífsins, sem er varin í stjórnarskrá. Það er mjög mikilvægt að við förum yfir það - og ég hvet ráðherra til að taka það til skoðunar - hvaða upplýsinga er aflað á Íslandi í dag, hvernig er haldið utan um það og hverjir eru að safna upplýsingum. Við verðum þar að svara fyrir okkar eigin stjórnvöld því að það er augljóst að lögreglan er að safna einhverjum upplýsingum. Við vitum að lögreglan notar Facebook, að vísu ekki með kerfisbundnum hætti, eða með því að nota kerfið, heldur hreinlega með því að fylgjast með dagskrá og auglýsingum. Hið sama á við um félagsmálayfirvöld, þegar menn eru að skoða sambýlisform og annað, vilja athuga hvort fólk sem er í sambúð er skráð sem einstaklingar í bótakerfinu o.s.frv. Upp hafa komið hugmyndir um að keyra inn tölvukerfi til að fylgjast betur með hvort fólk er að svíkja reglur og lög. Þetta er alls staðar þar sem verið er að leita eftir því að nota þessa nýju tækni til að fylgjast með okkur. Það er gert með lymskulegum hætti, jafnvel þannig að þegar ég opna ákveðnar síður - sem ég hafði svo sem ekkert áttað mig á enda ekki mjög tæknisinnaður - er verið að skrá neyslu mína. Þar af leiðandi fæ ég upp á mínar síður auglýsingar sem höfða til mín miðað við það hvernig ég hef notað tölvuna mína. Þetta er umhverfið sem við búum við og við þurfum að þora að taka þessa umræðu. Þetta er notað í viðskiptatilgangi, þetta er notað í pólitískum tilgangi, þetta er notað í hernaðartilgangi. Hvernig er þessu háttað hér? Það er það sem skiptir mestu máli. En fyrst og síðast, af því að þessi umræða snýst um erlenda njósnastarfsemi, finnst mér að íslensk yfirvöld eigi að taka frumkvæðið og að minnsta kosti beina spurningu til þessara erlendu aðila: Hvað eruð þið að gera með Íslendinga í þessum grunnum? Eru þeir þar? Hvaða upplýsinga er verið að afla og í hvaða tilgangi? Þannig að við höfum að minnsta kosti gert tilraunir til að fá slíkar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Hinn nýi veruleiki felur líka í sér ný tækifæri. Það er hverjum þeim sem var staddur á Tahrir-torgi í Kaíró í Egyptalandi í byrjun árs 2011 - þar sem milljónir manna komu saman og mótmæltu Mubarak forseta - ljóst að samtengingin skiptir mjög miklu máli á milli efnahagslífs og netnotkunar, viðskipta og lýðréttinda. Ég var þar staddur þegar yfirvöld höfðu gert tilraun til að slökkva á internetinu og slökkva á GSM-farsímakerfinu. Það varð til þess að efnahagslíf borgarinnar lamaðist. Það var mikill þrýstingur á að kveikja aftur á netinu vegna þess að engin fyrirtæki gátu rekið sig í þessum nýja veruleika. Samtvinnun efnahagslífs og okkar eigin persónulega lífs á netinu, fjölskyldutengsl og stjórnmálaskoðanir, fela í sér þessar miklu breytingar sem gefa okkur tækifæri til að beita okkur frekar sem borgarar í lýðræðissamfélagi. Þær auðvelda venjulegum borgurum að skipuleggja sig, beita sér í málefnum. Koma að mörgu leyti í staðinn fyrir hina hefðbundnu og að mínu mati úr sér gengnu stjórnmálaflokka. Við sáum þetta til dæmis gerast þegar fólk safnaðist hér saman í búsáhaldabyltingunni sem er örugglega fyrsta Facebook-bylting heimsbyggðarinnar, veruleikinn er allt annar. Við sjáum þetta í þeim stjórnmálaöflum sem spretta upp hér, bæði Bjartri framtíð og Pírötum, sem grundvalla stjórnmálastarf sitt þarna. Þetta er mikil breyting sem á bara eftir að ganga enn lengra. Ég held að þetta séu réttindi og feli í sér frelsi sem við eigum að vernda eftir fremsta megni. Þetta er mikilvægt og kemur til með að skipta samfélag okkar miklu máli. Þess vegna eigum við að skora á ríkisstjórnina og okkur öll að standa vörð um þessi mikilvægu mannréttindi.

Heyr, heyr.

Forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessar umræður. Það hefði verið gaman ef Framsóknarflokkurinn hefði tekið í þeim enda er hann annar stjórnarflokkurinn. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svörin en bendi jafnframt á að íslenskt netöryggi hjá stofnunum þykir ekki mjög gott í dag. Ég veit að það á að laga það en þess vegna hef ég enn meiri áhyggjur af því út af því að umrædd söfnun á gögnum hefur átt sér stað á meðan við búum við mjög slæmt netöryggi. Mig langaði líka að benda á, kannski hafa margir þingmenn gleymt því, að FBI hefur komið í heimsókn til mín og hefur farið í gegnum öll mín persónugögn, skoðað með hverjum ég var, hve lengi og hvenær. Það var ekki í gegnum hinar hefðbundnu aðaldyr heldur í gegnum hinar svokölluðu bakdyr, í gegnum netið. Ég hef komist að því að fleirum en Twitter var gert að afhenda gögn um mig, það eru fjögur önnur fyrirtæki sem eru mjög sennilega á þessum lista sem var í þeim gögnum sem Edward Snowden kom á framfæri. Það er hægt að finna mjög ítarlega greiningu á hversu langt bandarísk og bresk yfirvöld gengu. Mér væri sönn ánægja að koma þeim upplýsingum áleiðis til ráðuneytisins. Mig langar að ljúka þessari umræðu í dag á því að þakka Edward Snowden sérstaklega fyrir að gera mig upplýsta og heiminn allan um hversu slæmt ástandið er og vera hvati til þess að ganga í það mikla verk að fara í alþjóðasamstarf um að skapa alvörufriðhelgi einkalífsins fyrir borgara, ekki aðeins íslenska ríkisborgara heldur borgara þessa heims.

Herra forseti. Ég ítreka þakkir til hv. málshefjanda og hv. þingmanna fyrir að taka þetta mál hér upp. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem rætt hafa um það. Það er aðalögunin í þessu öllu saman að við fáum áfram tækifæri til að nýta tæknina og þá kosti sem hún býður upp á en eigum um leið að geta treyst því að staðinn sé vörður um þessi réttindi okkar. Ég held að það sé sameiginlegt markmið okkar allra. Ég treysti því að við höfum öll mikinn metnað í því. Umræðan um persónuvernd á netinu, eins og við þekkjum öll, er ekki ný af nálinni. Á vettvangi Evrópusambandsins og innan Evrópska efnahagssvæðisins er nú unnið að því sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi hér áðan að tryggja netöryggi betur. Það á ekki bara við um stöðuna hér á landi heldur líka annars staðar. Nú er á vettvangi Evrópusambandsins og innan Evrópska efnahagssvæðisins unnið að þróun persónuverndarlöggjafar. Íslensk stjórnvöld taka þátt í því en við erum skuldbundin af þeim samningum, sérstaklega er lýtur að EES-samningnum, til að samræma persónuverndarlöggjöf okkar evrópskum reglum, þar með talið að mæta nýjum ógnum sem ekki voru fyrir hendi er núgildandi persónuverndarlög - sem sannarlega þarf, eins og hv. þingmaður nefndi, að skoða með hliðsjón af ört breytilegri tækni - voru sett hér á landi eða í Evrópu. Ég ítreka líka, vegna umræðunnar hér, sem nokkrir hv. þingmenn hafa komið inn á, að ráðuneytið og ríkisstjórnin er meðvituð um að bæta þarf þessa hluti og vinna að þeim. Ég greindi frá því áðan að í tíð síðustu ríkisstjórnar var grunnur lagður að skipun samráðshóps innan stjórnkerfisins um eflingu netöryggis. Ekki stendur til að breyta þeim áformum heldur halda áfram með það af fullri alvöru. Hvað varðar það tiltekna mál sem er ástæðan fyrir umræðunni í dag ítreka ég að íslensk stjórnvöld munu að sjálfsögðu fylgjast vel með, bíða eftir svörunum sem bandarísk og bresk yfirvöld munu gefa á næstu dögum til Evrópusambandsins, ég ítreka það líka að íslensk stjórnvöld taka þessa umræðu alvarlega. Umræðan er tekin alvarlega og við munum fylgjast með því hver svörin verða og fylgja því eftir. Ef talin er ástæða til munum við fylgja því eftir til að tryggja að meginreglur íslenskra laga um frelsi, mannréttindi og persónuvernd séu tryggð.  Herra forseti. Ég ítreka þakkir fyrir umræðuna og líka þakklæti til hv. þingmanna um þá samstöðu sem er um það hér í þessum sal að það öryggi sem þarf að vera á þessum nútímavefjum sem við notum og nútímatækni sé tryggt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um tillögu til þingsályktunar um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi. Nánar tiltekið er hér um að ræða stjórnartillögu, þskj. 9, lagt fram af hæstv. forsætisráðherra 11. júní 2013. Í þingsályktunartillögunni er lögð til aðgerðaáætlun í tíu liðum með það að markmiði að taka á skuldavanda heimila á Íslandi, sem er til kominn af hinni ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkun verðtryggðra húsnæðislána sem leiddi af hruni fjármálakerfisins. Í athugasemdum með tillögunni er gerð nánari grein fyrir liðunum tíu og tilgangi hvers þeirra í áætluninni. Grunnviðmiðið er að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010. Þá er henni ætlað að tryggja stöðugleika og gagnsæi á húsnæðislánamarkaði til framtíðar. Tveir liðir af tíu í fyrirhuguðum aðgerðum hafa þegar verið lagðir fram á Alþingi í formi lagafrumvarpa. Liður 5, frumvarp hæstv. innanríkisráðherra um breytingu á lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991, hefur þegar verið samþykkt sem lög. Hitt er liður 10, frumvarp hæstv. forsætisráðherra um Hagstofu Íslands og er til umfjöllunar hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Í áætluninni er annars vegar um að ræða beinar aðgerðir sem kveða á um framlagningu frumvarpa og hins vegar tímasettar athuganir þar sem tekið er fram hver ber ábyrgð á málaflokknum. Þær miða að því að skila sér í aðgerðum í kjölfar greininga sérfræðinga á þeim leiðum sem eru til þess fallnar að ná því markmiði að leiðrétta forsendubrestinn óháð lántökutíma með áherslu á jafnræði og skilvirkni úrræða. Nefndin hefur nú fjallað ítarlega um málið og lagði meiri hluti hennar áherslu á að fjalla almennt um efni tillögunnar, þ.e. heildrænt, en fara ekki ítarlega í einstaka liði hennar, enda gengur tillagan út á umboð til að hrinda af stað verkáætlun og því liggur nákvæm útfærsla ekki fyrir eðli málsins samkvæmt. Þó að ég tali hér um meiri hluta vil ég taka fram að sátt og samvinna einkenndi störf nefndarinnar í þessu máli. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga hagsmunaaðila og þá barst nefndinni fjöldi umsagna. Umsagnirnar voru alls 15 og heimsóttu okkur 28 gestir. Þá varðar málið aðgerðir á málefnasviði annarra fastanefnda og óskaði nefndin eftir umsögn frá hv. nefndum, allsherjar- og menntamálanefnd og velferðarnefnd og eru umsagnir þeirra fylgiskjöl með nefndarálitinu. Upptalningu umsagnaraðila og gesta fjölmargra má sjá í nefndarálitinu á þskj. 47. Það er mat meiri hlutans að álitsgjafir og ábendingar þessara aðila hafi verið mjög gagnlegar og nýst nefndinni vel við afgreiðslu málsins og munu örugglega nýtast vel í þeirri vinnu sem fram undan er. Í umsögnum hagsmunaaðilanna komu fram sjónarmið og álitaefni sem vert er og þarft að líta til við úrvinnslu verkáætlunarinnar. Meiri hlutinn telur það til marks um jákvæðni í garð tillögunnar að umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar lýstu sig flestir að fyrra bragði reiðubúna til að taka þátt í að leysa þennan aðsteðjandi vanda vegna hækkunar húsnæðislána sem rekja má til forsendubrests sem varð með hruni fjármálakerfisins. Fram kom að töluverðrar óþreyju er farið að gæta meðal lántakenda og tekur meiri hlutinn undir þau sjónarmið og áréttar mikilvægi þess að tillagan nái fram að ganga. Fjöldi heimila í landinu treystir á að fá úrlausn sinna mála á næstu missirum og hafa ákveðnar væntingar skapast sem verður að koma til móts við. Meiri hlutinn áréttar að í þingsályktunartillögunni eru dregnar upp útlínur þess hvernig ríkisstjórnin hyggst leysa brýnasta málið sem íslenskt samfélag stendur frammi fyrir í dag, skuldavanda heimilanna. Meiri hlutinn gerir og ráð fyrir að hver liður í áætluninni muni skila sér sem frumvarp eða tillögur þegar starfshópar og nefndir hafa lokið sínum störfum og því sé ekki á þessu stigi tímabært að fara ítarlega í hvern lið fyrir sig. Tækifæri mun gefast til slíkrar umfjöllunar sem og náins samstarfs og aðkomu hagsmunaaðila að hverju verkefni fyrir sig þegar þingmál vegna skuldavandans berast samkvæmt áætluninni. Sú skoðun kom og skýrt fram í máli hagsmunaaðilanna þar sem þeir töldu efnislega erfitt að taka afstöðu til einstakra atriða þar sem mörg þeirra bíða nánari útfærslu. Í því ljósi væri erfitt að veita nákvæmar umsagnir um tillögurnar umfram það að styðja allar góðar aðgerðir til handa heimilunum. Meiri hlutinn telur rétt að koma inn á nokkur þeirra sjónarmiða sem fram komu í umfjöllun málsins. Fram kom að ýmsir aðrir en skuldarar verðtryggðra íbúðalána eiga við fjárhagslega erfiðleika að glíma sem rekja má til þess óvænta forsendubrests sem varð vegna hruns bankakerfisins á haustmánuðum 2008. Í umsögn hv. velferðarnefndar um málið er til að mynda vakin athygli á því að helsti skulda- og greiðsluvandi einstaklinga er vegna bílalána og annarra neyslulána með þyngri greiðslubyrði en verðtryggð húsnæðislán. Því til stuðnings var vísað í greinargerð um fjárhagsstöðu heimilanna frá apríl 2013 sem unnin var af atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti, forsætisráðuneyti, innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti. Í sömu greinargerð kemur og fram að skuldir við stóru viðskiptabankana þrjá fara minnkandi. Þá veltu gestir nefndarinnar upp þeirri spurningu hvort ekki væri rétt að fram færi ítarleg þarfagreining til að hægt verði að leggja mat á hvar þörfin á eftirgjöf skulda er mest. Meiri hlutinn áréttar að í tillögunni liggur fyrir ákveðin aðgerðaáætlun sem ætlað er að taka á skuldavanda heimila sem sé til kominn vegna ófyrirsjáanlegrar höfuðstólshækkunar verðtryggðra húsnæðislána og nær hún því samkvæmt efni sínu og markmiði ekki til annarra lána. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess þegar farið er í almennar aðgerðir af því tagi sem lýst er í tillögunni að jafnræði verði haft að leiðarljósi í hvívetna en í því felst að einstaklingar í sambærilegri stöðu fái sambærilega lausn sinna mála. Er þingsályktunartillögunni beint að almennri leiðréttingu skulda heimila vegna hinnar ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkunar verðtryggðra húsnæðislána. Hjá fjölmörgum, m.a. í nefndaráliti hv. velferðarnefndar, kom fram að mikil vinna hefur nú þegar farið fram á mörgum þessara sviða og fjölmargir starfshópar hefðu verið skipaðir og skilað af sér skýrslum. Meiri hlutinn hvetur til þess að byggt verði á þeirri vinnu sem þegar liggur fyrir. Fyrir nefndinni kom og fram sjónarmið þess efnis að niðurfærsla lána væri dýr og óskilvirk leið og að almennar aðgerðir væru ekki heppilegar til að aðstoða þá sem eru í mestum skulda- og greiðsluvanda. Þá komu fram áhyggjur af áhrifum aðgerðanna á efnahagslífið með aukinni einkaneyslu sem stuðlaði að veikara gengi og vaxandi verðbólgu og varað var við því að skuldsetja ríkissjóð til að leiðrétta skuldir heimila. Þá var ítrekað að mikilvægt væri að stíga varlega til jarðar í útfærslu á ákveðnum liðum til að skapa jákvæða hvata fyrir fólk til að standa undir skuldbindingum sínum svo sem þegar kæmi að útfærslu á lyklafrumvarpi og heimildum í tengslum við gjaldþrot. Meiri hlutinn bendir á að þegar eru til staðar aðgerðir fyrir þá sem eru í mestum vanda en áréttar mikilvægi þess að gripið sé til almennra aðgerða til handa heimilum í landinu og leggur áherslu á mikilvægi þess að kostnaðargreining verði höfð að leiðarljósi við útfærslu þeirra leiða sem hér eru kynntar. Að auki telur meiri hlutinn mikilvægt að hafa hagræn sjónarmið í huga er varða fjármálastöðugleikamarkmið Seðlabanka Íslands og ríkissjóð almennt. Meiri hlutinn telur ekki ástæðu til að óttast verðbólguskot þótt skuldir heimila verði lækkaðar, enda verði þá ekki greiddar út neinar fjárhæðir. Meiri hlutinn leggur áherslu á að aðgerðaáætlunin verði unnin hratt og örugglega þar sem brýnt er að fá úrlausn í skuldavanda heimilanna eins fljótt og kostur er og áréttar mikilvægi þess að Alþingi fái að fylgjast með framgangi vinnunnar, þeirra starfshópa sem tilgreindir eru og að verkefnið verði unnið þannig að sem víðtækust sátt verði um útfærslu á aðgerðunum. Meiri hlutinn leggur áherslu á að með tillögunni er lagt til að Alþingi lýsi yfir stuðningi við aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar til að taka á skuldavanda heimilanna og telur afar brýnt í því efni að Alþingi taki afstöðu í málinu og sýni á þann hátt ótvíræðan vilja sinn til að vinna með framkvæmdarvaldinu að farsælli lausn. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir það skrifa eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Willum Þór Þórsson og Vilhjálmur Bjarnason.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem samanstendur af mér og hv. þm. Edward H. Huijbens, sem sagt fulltrúum Bjartrar framtíðar og fulltrúum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd. Við erum ekki langorðir í umsögn okkar og áliti enda komst maður fljótt að þeirri niðurstöðu eftir að hafa kynnt sér þessa þingsályktunartillögu að um hana er í raun og veru mjög lítið að segja á þessari stundu. Hér er ríkisstjórnin að fara fram á að Alþingi samþykki að hún stofni starfshópa um stefnumarkmið sín. Við teljum ástæðu til að benda á það í upphafi nefndarálits okkar að að sjálfsögðu gerum við engar athugasemdir við að ríkisstjórnin stofni starfshópa og teljum vel til fundið að hún kanni kosti og galla þeirra kosningaloforða sem stjórnarflokkarnir gáfu. Það voru ansi stór loforð sem voru gefin í kosningabaráttunni og satt að segja mjög mikilvægt að kanna kosti þeirra og galla. Út af fyrir sig gerum við engar athugasemdir við að ríkisstjórnin stofni starfshópa, en við erum líka með þó nokkur varnaðarorð. Við viljum að sjálfsögðu koma að þessari vinnu með uppbyggilegum hætti, en það eru nokkur sjónarmið sem ég held að sé mjög mikilvægt að höfð séu að leiðarljósi. Kosningaloforðin sem voru gefin varðandi skuldamál heimilanna benda til að þetta sé æðikostnaðarsamt og það var aldrei útfært í kosningabaráttunni hvernig ætti að fjármagna til dæmis almennar afskriftir húsnæðislána. Það er náttúrlega heldur ekkert útfært í þessari svokölluðu aðgerðaáætlun heldur á að freista þess að útfæra hana. Varnaðarorðin sem við viljum leggja áherslu á af þessu tilefni varða auðvitað stöðu ríkissjóðs og skuldastöðu ríkissjóðs og að ekki verði farið í aðgerðir sem sliga ríkissjóð og leiða til þess að ekki verði hægt að greiða niður skuldir ríkissjóðs jafn hratt og áformað er eða til þess að skuldir ríkissjóðs vaxi með tilheyrandi byrðum á komandi kynslóðir. Það er einfaldlega alls ekki ljóst á þessari stundu hvort aðgerðirnar muni hafa í för með sér að staða ríkisfjármála versni en það er margt sem bendir til þess þannig að þetta er mjög mikilvægt. Við leggjum þunga áherslu á að það sé haft alveg kirfilega að leiðarljósi að gera ekki stöðu ríkisfjármála verri. Við segjum að aðgerðirnar verði líka að tryggja jöfnuð í samfélaginu. Það segjum við vegna þess að greining Seðlabanka Íslands, og það kom líka ágætlega fram í umsögn Seðlabanka Íslands af þessu tilefni, bendir til að almenn skuldaniðurfelling, flatt á línuna til allra húsnæðislántakenda í landinu, muni fyrst og fremst færa þeim fé sem hafa mjög mikið milli handanna. Stóreignafólk skuldar mest, aðallega stóreignafólk á höfuðborgarsvæðinu, og það glímir einna helst við svokallaðan skuldavanda samkvæmt greiningu Seðlabankans en í mjög litlu mæli við greiðsluvanda. Stóreignafólk skuldar mikið og ef það á að fella niður lán hlutfallslega jafnt á alla skuldara mun þetta fólk fá mest. Það er þá ekki aðgerð sem mundi stuðla að jöfnuði. Hún mundi færa mikið fé til fólks sem hefur mikið fé og fólk sem býr við greiðsluvanda, getur ekki greitt af láni sínu, fengi ekki endilega mikið í gegnum þessa almennu skuldaniðurfellingu, segja tölur Seðlabankans. Það er fólk sem yrði eftir sem áður í greiðsluvanda þótt það fengi til að mynda 20% niðurfellingu á höfuðstól lána sinna. Þetta er áhyggjuefni og við hvetjum til þess að horft verði til þeirra sjónarmiða Seðlabankans þegar farið verður í að útfæra þessar aðgerðir. Við teljum líka, 1. minni hluti, að ákaflega mikilvægt sé að gæta að efnahagslegum stöðugleika í aðgerðunum. Ef það stendur til að færa stórum hópi Íslendinga mjög mikið fé með einni aðgerð getur það augljóslega skapað þenslu í þjóðfélaginu sem eykur viðskiptahalla, sem gerir afnám gjaldeyrishafta erfiðari. Eins og kom fram í framsögu framsögumanns meirihlutaálitsins er út af fyrir sig auðvitað ekki verið að færa fólki beint fé en það er verið að auka veðrými fólks sem getur leitt til þess að það fólk tekur lán, nýtir svigrúm í veðrými sínu og þá getur það einfaldlega orðið þensluskapandi. Við höfum séð það gerast í íslensku samfélagi. Þetta er nákvæmlega það sem gerðist í bólunni þegar bankarnir fóru inn á lánamarkaðinn og buðu hagstæðari lán og þegar veðrými var aukið upp í 90% af húsnæðislánum, þá fór stór hluti þjóðarinnar á lánafyllirí. Það verður auðvitað að gæta þess að svona stóra aðgerð, ef farið verður út í hana, leiði ekki til sömu niðurstöðu. Aðgerðirnar verða náttúrlega að samrýmast markmiðinu um afnám gjaldeyrishafta, segjum við. Ég hef áður tæpt á því að það kunni að vera að þau samrýmist ekki þeim áformum ef þau eru neysluhvetjandi og ef þau leiða til meiri viðskiptahalla. Eins er líka ákveðin þversögn, finnst mér, að baki þessari hugmyndafræði. Mér virðist eins og mögulega eigi að fjármagna þessa skuldaniðurfellingu með samningum við erlenda kröfuhafa og þá stendur til, ef ég skil það rétt, að reyna að nota gjaldeyrishöftin sem einhvers konar þvingun á samninga. Ef þetta er hugmyndafræðin sé ég ekki alveg að það samrýmist afnámi gjaldeyrishafta á sama tíma. Þetta er þversögn sem mér finnst óútskýrð. Fyrsti minni hluti leggur mikla áherslu á að fyrst verið er að fara í þá vinnu að stofna starfshópa sé ýmislegt annað skoðað. Við bendum á mikilvægi þess að skoða stöðu leigjenda. Þeir hafa margir hverjir búið við verðtryggða leigusamninga þannig að ef talað er um forsendubrest á verðtryggðum lánum hefur forsendubresturinn líka orðið á verðtryggðum leigusamningum. Það er mjög mikilvægt að skoða stöðu þessa hóps. Það eru auðvitað ekki öll heimili lántakendur húsnæðislána og það verður að horfa til þess í þessum aðgerðum. Við hvetjum til þess að skoðuð verði sérstaklega staða fólks sem hefur litla sem enga greiðslugetu því að eins og ég sagði áðan er almenn skuldaniðurfelling ekki til þess fallin að hjálpa þeim hópi. Það hefur til dæmis komið fram í vinnu umboðsmanns skuldara að umtalsverður hópur hefur einfaldlega ekki efni á að greiða leigu, hefur ekki efni á að greiða nokkuð af húsnæðislánum, fólk með litla og jafnvel neikvæða greiðslugetu. Mér finnst fátt í þessari aðgerðaáætlun sem kemur til móts við þann hóp. Við leggjum áherslu á að aðgerðirnar leiði ekki til þess að ungu fólki eða efnalitlu verði gert erfiðara fyrir á húsnæðismarkaði með færri valmöguleikum í lánasamningum. Það þarf að ræða markmið um að banna eða afnema verðtryggingu. Ef við búum í verðbólgusamfélagi, sem eru sterkar líkur á að við munum búa í áfram, og búum við há vaxtakjör eru verðtryggð lán valmöguleiki á lánamarkaði sem gera fólki auðveldara fyrir að standa í skilum. Þetta er fyrirkomulag sem hét áður verðbótaþáttur vaxta af því að vextir urðu mjög háir. Þegar verðbólga varð mjög há var greiðslubyrðinni einfaldlega skellt aftan við höfuðstólinn. Ef það stendur ekki til að glíma við verðbólguna, glíma við vaxtastigið á Íslandi held ég að verðtryggð lán verði að vera til sem valmöguleiki á lánamarkaði. Við í 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar hvetjum til varkárni í þeim efnum og að við spyrjum okkur spurninga áður en við förum í það í einhverjum gassagangi að banna verðtryggð lán eða afnema þau. Það er verðbólgan sem er óvinurinn og við þurfum að glíma við hana. Það er í sjálfu sér ekkert í þessari aðgerðaáætlun sem tekur á því heldur þvert á móti, að mínu viti. Við segjum í nefndaráliti okkar að áform ríkisstjórnarinnar og aðgerðir í skuldavanda heimila eru um margt óljós og öll óvissa er slæm. Á margan hátt finnst mér það skiljanlegt vegna þess að í kosningabaráttunni var þetta óljóst. Menn reyndu að tala skýrt en fjármögnunin á þessum áformum um skuldaleiðréttingu var alltaf óskýr. Það kemur mér í sjálfu sér ekkert á óvart þótt hún sé enn þá óskýr, en það er samt eitt og annað þarna sem ég hefði talið að hægt væri að hafa skýrar, t.d. afnám stimpilgjalda. Það er búið að ræða afnám stimpilgjalda á húsnæðislánum í fjöldamörg ár og ég sé ekki betur og heyri ekki betur en það sé mjög mikill samhljómur hér á þingi um að fara í að afnema stimpilgjöld á húsnæðislánum. Ríkisstjórnin kom fram með það sem sitt fyrsta mál á sumarþinginu að lækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu. Það vafðist ekki fyrir ríkisstjórninni og þar var engin knýjandi þörf og það var ekki skattaleikur sem var neinn samhljómur um. Miðað við áhersluna á húsnæðismál, skuldamál heimilanna hefði ég talið að það hefði farið miklu betur á því, fyrst menn voru á þeim buxunum að lækka gjöld, að afnema stimpilgjöldin á húsnæðislánum. Ég held að það hefði verið svipaður kostnaður og hvað varðar gistináttaskattinn. Þetta vekur undrun mína. Þetta er líka dæmi um óheppilega óvissu sem háir fasteignamarkaðinum um þessar mundir samkvæmt reglunni. Ef fólk býst við því eða getur búist við því að á komandi mánuðum verði stimpilgjöld afnumin bíður fólk auðvitað með viðskipti á fasteignamarkaði. Þetta eru verulegar fjárhæðir sem skipta fólk máli þannig að hér hefði til dæmis átt að vinna hratt og vel og mikið undrunarefni af hverju það er ekki gert. Við fögnum því að það eigi að vinna að húsnæðisstefnu og leggjum mikla áherslu á að það sé gert, húsnæðisstefnu til framtíðar með aðkomu allra flokka og fulltrúum stéttarfélaganna. Það er til dæmis verið að vinna húsnæðisstefnu innan Reykjavíkurborgar og það fer vel á því að vinna slíka húsnæðisstefnu á vegum ríkisins. Að lokum leggjum við áherslu á að farið hefur fram mikil vinna um skuldamál heimilanna á undanförnum árum, gríðarlega mikil vinna. Fjölmargar skýrslur hafa verið skrifaðar og mjög mikið samráð haft, t.d. um húsnæðisstefnu. Greining hefur farið fram á þessum vanda, fjölmargar aðgerðir hafa átt sér stað, miklar niðurfellingar á skuldum, sérstakar vaxtabætur. Sett var á stofn sérstakt embætti, umboðsmaður skuldara. Það voru loksins samin greiðsluaðlögunarlög á Íslandi. Ég hvet ríkisstjórnina til að byggja á allri þeirri vinnu og við hvetjum til þess, fulltrúar 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar að öll þessi gögn verði nýtt og byggt á þeim árangri sem þó hefur náðst. Við gerum ekki lítið úr því, alls ekki, að það þurfi að gera meira. Þetta eru mjög brýn málefni, einhver þau brýnustu sem við glímum við í pólitík samtímans, endurskipulagning á lánum heimilanna, og við fulltrúar Bjartrar framtíðar og fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs viljum að sjálfsögðu koma að þessu starfi á uppbyggilegan hátt og lausn þessara mikilvægu mála, eins og við tökum fram í nefndarálitinu. Að því sögðu setjum við okkur alls ekki upp á móti því að stjórnarflokkarnir freisti þess að útfæra kosningaloforð sín og það er full ástæða til að bíða spenntur eftir útfærslunum og að sjálfsögðu munum við ræða þær í þaula þegar þær koma fram.

Hæstv. forseti. Ég vil alls ekki gera lítið úr þeirri vinnu sem síðasta ríkisstjórn fór í á liðnu kjörtímabili varðandi aðgerðir í skuldamálum heimilanna en ljóst er að betur má ef duga skal, fara verður í aðgerðir sem duga. Þess vegna förum við í þessa vinnu, hún tekur tíma og skoða þarf ýmsar hliðar til að tryggja réttmæti þeirra aðgerða sem við ætlum að fara í. Ég vil benda á í því samhengi og í þeirri umræðu sem verið hefur um þessi mál að fólk er ekki að biðja um neinar gjafir. Það er ekki að biðja um neitt fé sem eigi að færa því, það er ekki að biðja um neina ölmusu, heldur er verið að tala um að leiðrétta forsendubrest hjá því fólki sem varð fyrir eignaskerðingu. Um er að ræða hóp fólks sem lagði helling af eigin fé í húsnæði sitt, það ætlaði að nýta þennan eignarhluta til efri ára. Það er ekki bara ungt fólk sem er í slæmum málum heldur veit ég um fjölda marga aðra sem áttu hluta í eignum sínum og ætluðu sér að nýta þann eignarhluta til að geta haft það betra á efri árum. En margt af því fólki er í slæmum málum í dag. Við verðum að fara í aðgerðir sem virka og þess vegna mun vinnan taka töluverðan tíma. Við verðum að gera eitthvað í málunum því að fjölskyldur eiga erfitt og þetta hefur haft mjög slæm áhrif á fjölskyldurnar í landinu okkar þar sem orðið hefur sundrung og erfiðleikar hafa skapast. Ég vildi bara koma því á framfæri.

Frú forseti. Ég hef miklar áhyggjur af stöðu heimilanna, en það er áherslumunur í nálgun Framsóknarflokksins og Bjartrar framtíðar til dæmis til þessara mála. Framsóknarflokkurinn gerir mikið úr forsendubresti og að það þurfi að leiðrétta hann. Okkur er meira umhugað um það í Bjartri framtíð að ræða hverjar forsendurnar eru í íslensku efnahagslífi: Hverjar eru forsendur heimilanna? Við erum með miklu hærra vaxtastig en Evrópulöndin, við erum með miklu hærri verðbólgu, við erum með hærra verðlag og við erum með lægri laun. Það eru forsendurnar. Þær þarf að laga og það þarf að skora þessar kringumstæður á hólm. Við mundum telja að það væri langbesta kjarabótin fyrir heimilin ef við mundum ná efnahagslegum stöðugleika á Íslandi með lægri verðbólgu og lægri vöxtum og að við gætum einhvern veginn skapað þannig aðbúnað fyrir íslenskt efnahagslíf að við gætum bætt kjör og lækkað verðlag. Að mínu viti er það umdeilanlegt hvort einhverjar forsendur hafi í raun brostið vegna þess að við búum til dæmis við það að við höfum krónu sem ekki er gjaldgeng í alþjóðlegum viðskiptum og hún hefur valdið verðbólguskotum trekk í trekk. Lántakendur ættu því kannski að vera orðnir svolítið vanir því á Íslandi að forsendurnar séu þær að verðbólguskot verður með tilheyrandi hækkunum á höfuðstól. Ef ég og við í Bjartri framtíð ættum að setja fram aðgerðaáætlun, og kannski munum við gera það á haustþinginu, hefði ég talið að sú áætlun ætti að snúast um það hvernig við náum niður verðbólgu, náum niður vöxtum, náum niður verðlagi og hækkum laun til þess að gera forsendurnar betri á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég virði mjög þær skoðanir sem aðrir flokkar hafa í sínum málum varðandi skuldamál heimilanna og allt það, ég virði sjónarmið þeirra í þessum málum. En ég hef auðvitað mikla trú á stefnu Framsóknarflokksins í þessum málum. Ég hef trú á því að með breyttri peningastefnu og áherslum framsóknarmanna í málefnum heimilanna munum við ná góðum efnahagsstöðugleika á Íslandi.

Frú forseti. Það er einmitt það sem er óútfært í aðgerðaáætluninni og líklega ein ástæða þess að ekki er hægt að ráðast í beinar aðgerðir strax heldur verður að stofna starfshópa og skoða kosti og galla. Það er óútfært hvernig þessar aðgerðir allar munu koma við efnahagslegan stöðugleika í þjóðfélaginu. Það er óútfært hvaða áhrif þær munu hafa á stöðu ríkissjóðs til dæmis og hvort þær séu þensluhvetjandi. Það er ástæða þeirra varnaðarorða sem ég fór yfir áðan. Það er margt sem bendir til þess að þessar aðgerðir muni beinlínis leiða til meiri óstöðugleika, þær muni skapa þenslu og þar með meiri verðbólgu og þar með hærri vexti og þar með verri stöðu heimilanna. Það er hættan. Og ef þær auka skuldir ríkissjóðs hækka þær skatta framtíðarinnar og þar með versnar staða heimilanna líka. Við fjöllum öll um þessi mál út frá þeim sjónarhóli að við viljum bæta stöðu heimilanna en mér sýnist við hafa æði mismunandi sjónarhorn á málefnum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta um tillögu til þingsályktunar um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi. Fyrst er þá til að taka að efni þingsályktunartillögunnar stendur ekki undir því heiti sem tillagan sjálf ber því að í tillögunni sjálfri er ekki að finna neinar aðgerðir heldur yfirlit um atriði sem kanna skuli. Kosningaloforð núverandi stjórnarflokkanna voru skýr og svo dýr að slíkt á sér ekkert fordæmi í íslenskri stjórnmálasögu. Þau loforð hafa skapað gífurlegar væntingar í samfélaginu um útdeilingu fjár og það er mikill ábyrgðarhluti að bregðast þeim væntingum og það hik sem er á efndum stjórnarflokkanna getur haft víðtækar neikvæðar afleiðingar. Óvissa er að allra mati versti óvinurinn og óskýr rannsóknaráætlun, eins og hér er um að ræða, um forsendur dýrustu kosningaloforðanna skapar mikla og skaðlega óvissu. Við sjáum þess nú þegar stað á fasteignamarkaði þar sem fólk heldur að sér höndum vegna óvissu um hvað það á í reynd í húsum sínum. Við sjáum það líka vegna þess að ríkisstjórnin treystir sér jafnvel ekki til að koma fram með einföldustu þætti þeirra aðgerða sem hún þó ýjar að að komi til greina, svo sem eins og frumvarp um afnám stimpilgjalds sem ætti að vera einfalt úrlausnarefni. Allt veldur þetta því óvissu sem er skaðleg fyrir efnahagslífið og hún er skaðleg fyrir heimilin í landinu. Það er sem sagt ljóst núna þegar þessi þingsályktunartillaga er skoðuð að fyrirheit úr kosningabaráttunni um að aðgerðir kæmu til framkvæmda strax í sumar munu ekki ganga eftir. En það er líka alveg ljóst að sú rannsóknarvinna sem þarf auðvitað að liggja til grundvallar árangursríkum aðgerðum í jafn stóru máli og hér um ræðir er alveg óunnin. Þetta er því fyrst og fremst rannsóknaráætlun. Ég tel mikilvægt að ríkisstjórnin setji í orð fyrirheit um að byggja aðgerðir á vönduðum undirbúningi, en það bendir ekkert til að raunveruleg heildarsýn á skuldavanda heimila sé fyrir hendi af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við í Samfylkingunni teljum óhjákvæmilegt að leggja fram nokkrar breytingartillögur í þessu máli til að herða á orðalagi varðandi þau verkefni sem mestu skipta og koma atriðum sérstaklega á framfæri. Að okkar áliti er mikilvægt að kveða skýrar að orði um það umboð sem er veitt varðandi afnám verðtryggingar og lækkun skulda þannig að ekki leiki vafi á og að líka sé mikilvægt að gefa stjórnarmeirihlutanum tækifæri á að gefa skýr fyrirmæli um að fyrir þingið skuli koma frumvarp um afnám verðtryggingar og útfærð áætlun um 20% lækkun lána. Til viðbótar leggjum við svo til að stjórnvöld ljúki nauðsynlegri vinnu til að uppfylla fyrir sitt leyti úrvinnslu þess samkomulags sem liggur fyrir um lausn varðandi lánsveð, sem er alvarlegur vandi sem á eftir að leiða til lykta. Jafnframt legg ég fram breytingartillögu um að hverjum þingflokki verði heimilt að tilnefna áheyrnarfulltrúa í nefndir og starfshópa sem skipaðir verði á grundvelli þingsályktunarinnar. Það er nefnilega athugunarefni að í tillögunni, eins og hún er sett fram, er sú þverpólitíska samvinnuhefð Alþingis sem við komum á haustið 2009 rofin því að ekki er gert ráð fyrir því að stjórnarandstaðan komi að úrvinnslu skuldamálanna. Það er mikill galli. Ég held satt að segja mesti ávinningurinn af vinnunni á síðasta kjörtímabili og verklaginu þá hafi verið að ná að tryggja þessa þverpólitísku samvinnu um vinnu við skuldamál heimilanna. Það er líka rétt að hafa í huga að í tíð síðustu ríkisstjórnar fór fram mikil vinna á því sviði og það er fagnaðarefni að meiri hluti nefndarinnar skuli viðurkenna það og vitna beinlínis í þá vinnu í meirihlutaálitinu og einnig í ræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar áðan sem var algjörlega til fyrirmyndar. Í nefndarálitinu fjalla ég nokkuð um bakgrunn skuldavandans og verklagið og verkefnin sem þegar hefur verið ráðist í á undanförnum árum. Í framhaldi af því er síðan umfjöllun í álitinu um hinn hugmyndalega grundvöll sem ríkisstjórnin byggir á varðandi loforðin um almenna leiðréttingu skulda heimilanna, þ.e. forsendubrest og verðbólguskot. Aðeins hefur verið rætt fyrr í umræðunni um forsendubrestinn og hugmyndina um forsendubrest og að hún sé í reynd forsenda þess að það þurfi nýja tegund aðgerða við í skuldavanda heimilanna. Vandinn við þá röksemd er að forsendubrestur hefur ekki verið viðurkenndur sem lögfræðilega viðurkennt hugtak á undanförnum árum. Ítrekað hefur verið látið á það reyna fyrir dómstólum að áföllin í hruninu hafi falið í sér forsendubrest en því hefur verið hafnað jafn oft af Hæstarétti. Það skapar auðvitað vandamál ef menn leggja síðan hugmyndina um forsendubrest til grundvallar aðgerðum í skuldavanda heimilanna og að það eigi að flytja fjármuni til þeirra sem hafa orðið fyrir forsendubresti ef ekki er um að ræða hugtak sem stenst fyrir dómstólum. Þá lenda menn auðvitað í miklum ógöngum gagnvart stjórnarskránni og eignarréttarákvæðum hennar og ef menn ætla að byggja almennar afskriftir á að mæta forsendubresti verður þessi hugmynd um forsendubrest að vera annað en sú óljósa pólitíska hugmynd sem hún er í dag. Þess vegna geld ég varhuga við því að yfir höfuð sé mögulegt, miðað við túlkun Hæstaréttar á hugmyndinni um forsendubrestinn á undanförnum árum, að byggja aðgerðir af þeim toga sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir á þeirri hugmynd. Hugmyndin um að leiðrétta eigi verðbólguskot er ekki síður nýstárleg. Hún kemur fram í stjórnarsáttmálanum og hún kemur fram í þingsályktunartillögunni. Þetta er þeim mun athyglisverðara þar sem Ísland hefur meiri reynslu af verðbólgu en nokkur önnur þjóð í Vesturheimi og tjón af völdum verðbólgu hefur verið svo algengt og almennt að talið hefur verið algjörlega ómögulegt hingað til að bæta tjón vegna verðbólgu. Hún hefur auðvitað valdið miklum eignatilfærslum, verðbólguskot hafa valdið tilfærslum og tjóni í áranna rás. Síðast 2006, í kjölfar míníkrísunnar í febrúar 2006, þegar verðbólga fór yfir 8% og vanskil byrjuðu að hrannast upp í kerfinu. Það var ekki hrun fjármálakerfisins 2008 sem markar upphaf vanskilahrinunnar heldur tvöfaldast vanskilin á árinu 2006. Með sama hætti má nefna verðbólguhrinuna eftir fall krónunnar upp úr aldamótum og með sama hætti verðbólgugusuna á tíunda áratugnum og auðvitað hið mikla misgengi í verðbólgugosinu mikla upp úr 1983. Í öllum þeim tilvikum urðu auðvitað miklar eignatilfærslur. Um áratugi voru láglaunafólk og lífeyrisþegar látnir bera kostnaðinn af verðbólgu en þeir sem högnuðust voru þeir sem voru í færum til að tryggja sér í gegnum pólitísk tengsl aðgang að lánsfé á neikvæðum vöxtum að vild. Það er auðvitað ljóst þegar horft er á þá sögu að í sumum tilvikum hafa orðið áþekk misgengisáhrif vegna hækkunar verðtryggðra lána og lækkandi fasteignaverðs og við höfum reynt hér á síðustu árum, til dæmis í krísunni eftir 1983. Það er því ekkert nýtt við það að misgengi verði né að það sé húsnæðiseigendum þungbært. Þá er spurningin: Er hægt að skapa fordæmi ef forsendubrestur er ekki hugtak sem dómstólar viðurkenna eins og staðan er í dag? Er þá verðbólguskot og bætur á verðbólguskoti möguleg forsenda til þess með réttlátum og sanngjörnum hætti á forsendum jafnræðis, - því að það er auðvitað lagt upp með það í þingsályktunartillögunni, meiri hluti nefndarinnar leggur líka á það áherslu í áliti sínu - er þá hægt að tryggja jafnræði á grundvelli hugmyndarinnar um að bæta verðbólguskot? Ég mundi segja að ef ætlunin væri að bæta tjón vegna verðbólguskots sé ekki hægt að taka bara einn þjóðfélagshóp sem verður fyrir tjóni vegna verðbólguskotsins og bæta honum það en ekki öðrum. Það eru aðrir hópar en íbúðareigendur sem hafa orðið fyrir jafn miklu eða jafnvel verra tjóni. Besta dæmið er leigjendur sem hafa ekki notið hækkunar á fasteignaverði sem húsnæðiseigendur hafa þó notið og mildar höggið af verðbólguskotinu fyrir húsnæðiseigendur. Þegar við bætist að leigjendur hafa lakari aðgang að opinberri aðstoð til að niðurgreiða húsnæðiskostnað, vegna þess hversu húsaleigubætur hafa verið naumt skammtaðar til skamms tíma og þær hafa ekki tekið verðlagsbreytingum á kjörtímabilinu, blasir við að forsendubrestur leigjenda í verðtryggðri leigu er mun meiri en forsendubrestur eigenda sem eiga húsnæði. Þá eru ótaldir námsmenn þar sem lán hafa auðvitað ekki hækkað til að standa undir afborgunum af verðtryggðum lánum og auðvitað eru fleiri hópar, það nægir að nefna búseturéttarhafa, það nægir að nefna elli- og örorkulífeyrisþega sem hafa ekki notið verðtryggðra hækkana á lífeyri á undanförnum árum. Allir þessir hópar hafa tapað á verðbólgunni og það er algjörlega órökstutt hvernig hægt er að segja að einn hópur í þjóðfélaginu eigi rétt á bótum fyrir verðbólguna en ekki annar og ef menn á annað borð ætla að bæta tjón af verðbólgunni er spurningin: Hvað með hagnað af verðbólgu? Er hann þá ekki skattlagður? Eru ekki lögð á gjöld til að taka hagnaðinn af þeim sem hafa fengið hann? Það eru fordæmi fyrir því. Á fimmta og sjötta áratug síðustu aldar voru lagðir á dýrtíðarskattar á til dæmis leigusala sem högnuðust á dýrtíð, á ýmsa þjóðfélagshópa sem högnuðust. Við sjáum núna að auðvitað er áberandi að það var ekki þannig að allir töpuðu á verðbólgunni, það voru sumir sem högnuðust á henni. Það er auðvitað ljóst með fjármagnseigendur sem áttu verðtryggðar eignir en það er líka ljóst að útflutnings- og samkeppnisgreinar högnuðust verulega. Er þá ekki rétt að gera upptækan á móti verðbólguhagnað útflutningsgreinanna sem högnuðust á verðbólguskotinu ef það á annað borð á að bæta tjón sumra af verðbólgunni? Þarna er engin samkvæmni hjá ríkisstjórninni. Þvert á móti kemur hún hingað inn, byrjar á skattbreytingum sem létta byrðum af samkeppnisgreinum og toppar það svo með sérstakri sendiför til þess að afsala þjóðinni eðlilegu afgjaldi af sameiginlegum auðlindum með veiðigjaldinu. Í minnihlutaálitinu rek ég einstaka þætti í tillögunni og ætla ekki að orðlengja það en nefni sérstaklega 8. lið tillögunnar. Þar er lagt til að stofnaður verði sérfræðingahópur sem meti möguleika á að leggja gjald á fjármálafyrirtæki vegna umtalsverðra tafa á endurútreikningi lána. Slíkt er sjálfsagt og ég er mjög hrifinn af þessum lið. Ég vil minna á að í tíð fyrri ríkisstjórnar var mörkuð sú stefna að ekki ætti að leyfa arðgreiðslur úr bönkum og ekki ætti að lækka eiginfjárkröfur til þeirra nema þeir gætu sýnt umtalsverðan árangur í skuldaúrvinnslu. Með öðrum orðum héldum við þeirri svipu yfir fjármálakerfinu að það yrði að vinna úr því að lækka skuldastöðuna, koma vanskilalánum í skil og afskrifa eins og þeir þyrftu til þess að koma fólki og fyrirtækjum í eðlilegt horf áður en þeir gætu notið þess að eiginfjárkröfur lækkuðu og arðgreiðslur yrðu leyfðar á bönkunum. Jafnframt voru fjármálafyrirtækin látin bera kostnað af starfsemi umboðsmanns skuldara og þar með enn frekar innsiglað og tryggt að þau hefðu hag af því að halda skuldaúrvinnslunni í góðum gangi. Stærsta vandamálið er sem fyrr Drómi sem lýtur ekki neinum venjulegum viðmiðum af því að hann er ekki starfsleyfisskylt fjármálafyrirtæki. Í 8. lið er gert ráð fyrir, eins og segir í tillögunni sjálfri, að sérfræðingahópur meti möguleika á því að leggja gjald á fjármálafyrirtæki vegna umtalsverðra tafa á endurútreikningi lána og komi með tillögur þar um í ágúst næstkomandi. Ég legg þunga áherslu á að sá hópur taki jafnframt á málefnum Dróma og komi með útfærðar tillögur um hvernig hægt sé að standa að upplausn þess fyrirtækis og flutningi á útlánum þess yfir til starfsleyfisskylds fyrirtækis, sem virðir eðlilegar samskiptareglur við viðskiptavini á fjármálamarkaði. Við höfum margsinnis rætt þetta á síðasta kjörtímabili. Ég mælti fyrir frumvarpi árið 2011 sem varð að lögum, sem setti Dróma undir eftirlit Fjármálaeftirlits og fól Fjármálaeftirlitinu að ganga eftir því við þetta furðufyrirtæki að það færi að eðlilegum leikreglum á fjármálamarkaði því að það hefur enga framtíðarhagsmuni af viðskiptum við fólk og getur þess vegna komið fram við fólk eins og það kýs. Það er alveg ljóst að eftir að gengislánadómarnir hafa fallið er stór hópur lántakenda í þeirri stöðu að hann er með lán sem mundu teljast gild erlend lán ef ekki hefði komið til lagasetningar Alþingis í árslok 2010 sem ógilti öll gengistryggð íbúðalán. Það fólk á því bara stoð í lögunum sem hafa oft verið kennd við mig og voru sett hér í lok ársins 2010. Íslandsbanki hefur kosið að ganga ekki að þessu fólki og virða þau lög, það er hrósvert. Það gerir Íslandsbanki vegna þess að hann er starfsleyfisskylt fjármálafyrirtæki og vegna þess að hann hefur framtíðarviðskiptahagsmuni í huga og hefur raunverulega langtímahagsmuni af því að koma fram við fólk með eðlilegum hætti. Drómi á hinn bóginn hefur enga slíka langtímahagsmuni, getur hegðað sér nákvæmlega eins og hann kýs og þess vegna er það fyrirtæki núna að brjóta sáttina um skynsamlegar leikreglur á fjármálamarkaði og ganga að um 160 heimilum með algjörlega óásættanlegum hætti. Ef það er ekki hægt á grundvelli lagabreytingarinnar sem við réðumst í 2011 og felldi Dróma undir eftirlit Fjármálaeftirlits, að stöðva þessa ósvinnu er orðið algjört grundvallaratriði að leysa upp þetta fyrirtæki og flytja lánin til starfsleyfisskylds fjármálafyrirtækis, sem er þá í þeirri stöðu að þurfa að taka tillit til hagsmuna viðskiptavina sinna og getur ekki gengið fram með algjörlega óábyrgum hætti. Virðulegi forseti. Ég ítreka að lokum að mjög mikilvægt er að ríkissjóður verði ekki látinn bera byrðar til að fjármagna almennar aðgerðir vegna skuldavanda. Það er hið yfirlýsta markmið stjórnarflokkanna, að þessi kostnaður ætti ekki að koma úr ríkissjóði. Það er mjög mikilvægt að staðið verði við þau markmið þó að ríkisstjórnarflokkarnir séu svo sem ekki mikið í því núna að standa við fyrirheitin frá því fyrir kosningar nema að því leyti sem þau lutu að ívilnunum til stórútgerðar og annarra vildarvina. Almennar tilfærslur á almannafé í þeim tilgangi að létta almennt skuldastöðu íbúðarkaupenda væri ósanngjörn aðgerð og mundu fela í sér stórfellda tilfærslu fjár frá þeim tekjuminni til þeirra sem eru betur settir, frá öldruðu og ungu fólki til fólks á besta aldri og frá landsbyggð til höfuðborgar. Þess vegna skiptir svo miklu máli að ríkissjóður verði ekki látinn bera byrðar vegna aðgerða af þessum toga. Eftir aðgerð eins og almenna skuldaniðurfellingu upp á 20% til dæmis væru tveir af hverjum þremur sem eru í vanda enn í vanda og ríkissjóður í engum færum til þess að mæta þeim vanda. Mikilvægasta framlagið - eins og kemur fram í öllum umsögnum sem hafa borist nefndinni og er satt að segja leitun að jafn neikvæðum umsögnum um þingsályktunartillögu af þessum toga eins og raunin er í þessu máli - eins og kemur fram í öllum umsögnunum frá Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandinu, Seðlabankanum er auðvitað mikilvægasta framlag stjórnvalda og Alþingis til skuldsettra heimila, allra skuldsettra heimila og líka allra annarra landsmanna, að ríkissjóður beini öllu því svigrúmi sem ríkissjóður kann að hafa til að lækka skuldir ríkisins og greiða þannig fyrir lægri vöxtum, afnámi hafta, fjölgun starfa og almennri velsæld. Ég vil að síðustu aftur minna sérstaklega á þá breytingartillögu sem ég flyt hér ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar og felur í sér að hverjum þingflokki verði heimilt að tilnefna áheyrnarfulltrúa í nefndir og starfshópa sem skipaðir verði á grundvelli þingsályktunarinnar. Ég tel mjög mikilvægt að aðgangur allra flokka sé að þessu verki og ég vona að þingheimur taki þeirri hugmynd vel.

Frú forseti. Til að taka af allan vafa vil ég lýsa því strax yfir í upphafi máls míns að uppreisn er ekki hafin í Samfylkingunni þó að ég komi hér og ætli að gera eina lítilvæga athugasemd við mál míns góða formanns, hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Ég er sammála honum um að það er ýmislegt sem vantar í þessa tillögu. Hv. þingmaður sneiddi að hæstv. forsætisráðherra fyrir það að hafa algjörlega gleymt leigjendum í þessari þingsályktunartillögu. Ég get svo sem tekið undir það með hv. þingmanni að hagsmuna þeirra sér lítinn stað í tillögunni. Hæstv. forsætisráðherra hefur eigi að síður ekki gleymt þeim alveg. Ég minnist þess að á kosningadaginn skrifaði hann eina af sínum gagnmerku greinum á heimasíðu sína, þar var leigjenda getið. Hæstv. forsætisráðherra reifaði þar svigrúmið margfræga og sagði, með leyfi forseta: „Talsmaður hópsins [sem beitir sér fyrir því að stjórnmálamenn taki á snjóhengjuvandanum] hefur bent á að svigrúmið geti numið um 800 milljörðum króna. Það er a.m.k. ljóst að um leið og leifar efnahagshrunsins verða gerðar upp mun gefast tækifæri til að koma til móts við heimilin og gera aðrar ráðstafanir til að rétta stöðu íslensks samfélags.“ Síðan skrifar hæstv. forsætisráðherra töluvert mál um hvaða atriði það eru sem þarf að leiðrétta og segir m.a. - ég vil vekja sérstaka eftirtekt hv. þingmanns á því - með leyfi forseta: „[B]æta þarf stöðu leigjenda til mikilla muna …“ Svo ég kem hingað til þess að bera hönd fyrir höfuð hæstv. forsætisráðherra. Þegar grannt er skoðað hefur hann ekki algjörlega gleymt leigjendum. Hann byrjaði vel, hann lofaði miklu, honum hefur aðeins skrikað 

Virðulegi forseti. Jú, ég held að sé gott að nota þetta tækifæri til að hjálpa hæstv. forsætisráðherra til að rifja upp orð sín um leigjendur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að muna eftir þessu tilskrifi og sést nú að ég er ekki nægilega dyggur lesandi heimasíðu forsætisráðherra. Ég man hins vegar eftir því að í leiðtogaumræðum kvöldið fyrir kjördag vék hæstv. forsætisráðherra að því að bæta skyldi hag ekki bara húsnæðiskaupenda heldur líka leigjenda. Hæstv. forsætisráðherra veitir því beinlínis fyrirheit gagnvart leigjendum bæði í skrifum sínum á heimasíðuna og með ummælum sínum í leiðtogaþætti kvöldið fyrir kjördag. Þess þá heldur er sérkennilegur skortur á sérstakri umfjöllun um vanda leigjenda og úrlausn á stöðu þeirra í samhengi við aðra sem eiga húsnæði í þingsályktunartillögunni sjálfri af því forsætisráðherra var búinn að gefa alveg skýrt loforð að þessu leyti. Svo má alveg spyrja líka: Er þá alveg fulltalið þegar horft er til íbúðareigenda og leigjenda? Ég tel að hagsmunir búseturéttarhafa séu þeir sömu þarna. Þá spyr maður auðvitað líka: Af hverju er það bara tjónið af verðbólgu, sem er til komið vegna húsnæðis, sem á að bæta ef hugmyndin um forsendubrest er yfir höfuð eitthvað annað en pólitískur merkimiði? Af hverju eiga þá ekki fleiri aðilar rétt á bótum sem orðið hafa fyrir tjóni?

Frú forseti. Í Samfylkingunni, eins og ábyggilega í öðrum stjórnmálaflokkum, er verkaskipting. Hv. þingmaður sem hér talaði áðan leiðir flokkinn. Ég hef hins vegar tekið að mér það hlutverk án þess að vera beðinn um það að fylgjast nákvæmlega með því sem hæstv. forsætisráðherra skrifar. Ég fylgist með því öllu og finnst gaman að lesa það. Mér finnst gaman að rifja það upp. Ég held að það sé hollt, ekki bara fyrir mig og hv. þingmann, heldur held ég að það sé hollast fyrir hæstv. forsætisráðherra að rifja það upp sem hann sagði í kosningabaráttunni. Sem betur fer sé ég að hæstv. forsætisráðherra keppist við að lesa og skrifa, kannski er hann að tína upp úr hugskoti sínu stopular minningar um það sem hann sagði. Það getur vel verið, eins og mér finnst hér dag hvern, að Framsóknarflokknum fari fram við það að gleyma því sem hann sagði, en ég hef ekki gleymt því. Kjósendur hafa ekki gleymt því. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég mun gera mitt ýtrasta til þess að rifja það upp sem lofað var vegna þess að orð skulu standa. Það vil ég segja að enn höfum við ekki reynt hæstv. forsætisráðherra að einhverju öðru.

Skjaldborgin?

Skjaldborgin um stórútgerðina, um sægreifana. Það er gott að hæstv. forsætisráðherra rifjar það hér upp. Það er líka eitt af því sem halda mætti hér langar ræður um. Hæstv. forsætisráðherra sagði það mjög skýrt í kosningabaráttu sinni hver ættu að verða forgangsmál Framsóknarflokksins. Við höfum séð þau. Því miður er það þannig að það eru mál sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur öðrum fremur borið fyrir brjósti sem eru forgangsmálin hér, og þá munar auðvitað mestu um 10 milljarða gjafabréfið til stórútgerðarinnar. Það er ágætt að hæstv. forsætisráðherra minnti mig á þetta. En að öðru leyti vil ég beina því í 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hrífst af stílsnilld forsætisráðherra og hef nú lesið hann nokkuð upp á síðkastið. Það er hins vegar full ástæða til þess að horfa á samhengi þeirra mála sem koma hér inn á sumarþingið. Það er auðvitað orðið alveg ljóst að loforðin sem gefin voru heimilum, loforðin sem gefin voru lífeyrisþegum eru léttvæg fundin þegar komið er hér til þings. Það vantar efndir á loforðunum gagnvart leigjendum sem voru vissulega kreist út úr hæstv. forsætisráðherra fyrir kosningar. Það er ekki orð um aðstöðu leigjenda í þingsályktunartillögunni og því hefur nú verið ýtt út af borðinu. Það vantar raunverulegar efndir á skuldaleiðréttingunni og öllu því sem átti að gerast á sumarþingi. Og jafnvel hlutir sem hefði auðveldlega verið hægt að hrinda í framkvæmd á sumarþingi ef vilji hefði verið til eins og lyklafrumvarp, frumvarp um afnám stimpilgjalds, sjást ekki. Og haldið er áfram að skapa óvissu á fasteignamarkaði þjóðinni allri til tjóns. En það er líka alveg ljóst að fyrirheitin sem veitt voru lífeyrisþegum um almenna úrlausn eru ekki efnd. Ríkisstjórnin tilkynnti í gær með því frumvarpi sem hér var rætt að ekki ætti að breyta neinu frá því sem fyrri ríkisstjórn var búin að ákveða um almennar aðgerðir handa lífeyrisþegum. Hér kom lítið frumvarp, gjafapakki til best stæðu lífeyrisþeganna í gær, sem ég óska þeim til hamingju með, en einungis 11% lífeyrisþega munu í einhverju njóta af því frumvarpi. Það sem blasir við eru efndir á loforðum um skjaldborg um stórútgerðina, efndir á loforðum um fyrirgreiðslu til vildarvina, en vanefndir á 

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum hefur svo sem fengið ágætisumfjöllun, bæði við fyrri umr. og einnig í nefndum og þar hefur komið ágætlega fram af okkar hálfu hvað okkur finnst vanta inn í málið. Það sem er kannski aðallega vonbrigði í þessu er eins og fram hefur komið hversu gleitt menn gengu fram í kosningabaráttunni í loforðum um aðgerðir strax, engar nefndir, bara efndir. En svo erum við að sjá hér tillögu sem gengur akkúrat í þveröfuga átt, meira um nefndir en nokkrar efndir. Það eru vonbrigði og hljóta að vera vonbrigði fyrir þá sem styðja ríkisstjórnina en það eru líka vonbrigði fyrir okkur sem öttum kappi við þá stjórnmálaflokka sem gengu fram eins og þeir gerðu, að hér væri hægt að smella fingri og kippa öllu í liðinn fyrir alla. Það er auðvitað ekki svo. Verkefnið er miklu, miklu stærra og það sést á þeim tillögum sem hér eru. Ríkisstjórnarflokkarnir virðast vera farnir að gera sér grein fyrir því og átta sig kannski á þeirri stöðu sem fyrri ríkisstjórn var í gagnvart þessum málum þegar verkefnin blasa við þeim. Þetta er nefnilega ekki einfalt mál og var eitt af okkar stærstu verkefnum á síðasta kjörtímabili fyrir utan það að reisa við ríkissjóð og skapa aftur tiltrú á íslenskum efnahag, sem gekk vonum framar verð ég að segja, en það var samt ekki þannig að okkur hafi tekist að klára allt, alls ekki. Það voru mjög mörg verkefni sem út af stóðu, til að mynda hvað varðar heimilin í landinu. Áður hefur komið fram að um það bil 300 milljarðar fóru til heimilanna á síðasta kjörtímabili, 200 milljarðar í formi lækkunar skulda í gegnum fjármálastofnanir og 100 milljarðar beint úr ríkissjóði í gegnum vaxtabætur og barnabætur. En þetta var ekki nóg og það er algerlega ljóst að við þurfum að ganga lengra. Ágæt skýrsla sem fyrrverandi hæstv. velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson, fór fyrir að gerð yrði sýndi fram á það. Við gerum okkur vel grein fyrir því og það er þess vegna sem við munum styðja þau góðu verk sem lögð verða fram til handa heimilunum í landinu og væntum þess þá að ríkisstjórnin muni vinna vel að þeim. Í þingsályktunartillögunni er þó nokkuð sem upp á vantar og hv. þm. Árni Páll Árnason fór ágætlega yfir fjölmörg þeirra atriða. Ég vil gera eitt atriði að umtalsefni og geri ég breytingartillögu við málið þar um og það er hinn svokallaði lánsveðshópur. Í fyrri umr. um málið óskaði ég svara frá hæstv. forsætisráðherra um af hverju hans væri ekki getið í þessari tillögu og hvort ástæðan gæti hugsanlega hafa verið sú að menn ætluðu sér þá að standa við undirritaða viljayfirlýsingu fráfarandi ríkisstjórnar við Landssamtök lífeyrissjóða um úrbætur til þessa hóps. Við því bárust engin svör, því miður, en þau koma kannski á eftir. Ég vona það vegna þess að sá hópur má ekki vera í neinni óvissu. Það er nefnilega þannig með þann hóp svo maður hlaupi létt yfir sögu að þegar síðasta ríkisstjórn fór í skuldaúrræðin voru fjölmargir sem gátu nýtt sér ýmsar leiðir og úrræði, til dæmis hina umtöluðu 110%-leið sem skilaði mjög mörgum heimilum skuldaniðurfærslu og fleiri slík úrræði en þau úrræði gat hópurinn með lánsveðin ekki nýtt sér. Við stóðum í töluverðu stappi lengi á síðasta kjörtímabili við lífeyrissjóðina sem vildu ekki taka þátt í þessu með okkur, þ.e. taka þátt í því að lækka veðin til samræmis við aðra hjá þeim sem höfðu þurft að taka veð fyrir láni og þetta er mestmegnis unga fólkið og þeir sem höfðu keypt á erfiðasta tíma fyrir hrun og voru kannski í hvað mestum vanda. Þess vegna lögðum við mikla vinnu í það og það tókst eftir mikið harðfylgi að ná þeirri viljayfirlýsingu við lífeyrissjóðina. Við fögnuðum því mjög að þeir væru tilbúnir að brjóta odd af oflæti sínu og taka þátt í þessu með okkur þó að við hefðum auðvitað viljað sjá skerf þeirra stærri. En engu að síður töldum við mikilvægt að þetta yrði gert og mér finnst mikilvægt að því sé svarað af ríkisstjórninni hvort ekki verður staðið við þá viljayfirlýsingu. Þetta er ekki dýrasti pakkinn, þetta er ekki stærsti pakkinn en þetta er einn viðkvæmasti hópurinn af skuldurum vegna þess að þar er akkúrat hópurinn sem kom inn á versta tíma, keypti eignir á árunum 2005, 2006, 2007 þar sem erfitt var að koma inn á húsnæðismarkaðinn og mikil bóla í gangi og fólk þurfti að fá lán hjá foreldrum sínum eða veð að láni. Sá hópur hefur setið eftir vegna tregðu lífeyrissjóðanna en núna er sú tregða ekki lengur til staðar. Þeir hafa meira og minna samþykkt í stjórnum sínum að taka þátt í þessu verkefni. Til að ekki verði óvissa hjá þessum hópi legg ég ásamt þingflokki Samfylkingarinnar til breytingartillögu við þingsályktunartillöguna um að við bætist nýr töluliður sem kveður á um að stjórnvöld ljúki nauðsynlegri vinnu til að uppfylla fyrir sitt leyti þau skilyrði sem felast í viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og Landssamtaka lífeyrissjóða - sem ég nefndi áðan milli fráfarandi ríkisstjórnar og Landssamtaka lífeyrissjóða - varðandi lánsveð og að þau skilyrði verði uppfyllt fyrir lok þessa árs þannig að þessi hópur geti fengið úrlausn mála sinna sem allra fyrst af því að sá hópur hefur algerlega setið eftir. Það er eðlilegt að hann sé settur í ákveðinn forgang og til hans horft vegna þess að hann hefur ekki notið þess að sitja við sama borð og aðrir lántakendur í þeim úrræðum sem hingað til hafa verið veitt íslenskum skuldurum. Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu, erindi mitt hingað upp var um þetta. Ég tel þetta brýnt mál og ég vona að þingheimur sé tilbúinn til að taka þessa breytingartillögu til skoðunar og samþykkja hana svo að lánsveðshópurinn svokallaði viti hvað bíður hans en að mál hans séu ekki sett enn og aftur í óvissu bara með því einu að hér er komin ný ríkisstjórn til valda.

Virðulegi forseti. Ég er kominn hingað upp til að fylgja eftir áliti 1. minni hluta í efnahags- og viðskiptanefnd um stjórnartillögu um skuldavanda heimila á Íslandi. Ég tók þátt í allri kosningabaráttunni í vor af miklum móð í Norðausturkjördæmi, heimakjördæmi hæstv. forsætisráðherra, og þar bar ekkert annað á góma en hið stóra mál um hvernig leysa skyldi skuldavanda heimilanna. Við Steingrímur J. Sigfússon og fleiri börðumst mikið og kröftuglega í því að reyna að ræða þessi mál í kringum þær væntingar sem fyrst og fremst Framsóknarflokkurinn skapaði meðal kjósenda. Eins og ég skil tilurð sumarþings sem við sitjum núna snerist það um þetta. Það snerist um að hrinda í framkvæmd aðgerðum í þágu heimilanna í landinu. Svoleiðis skildi ég tilgang sumarþingsins hér og nú. Þegar ég lít yfir salinn sýnist mér það ekki vera málið. Það er lítill áhugi á málinu, það er lítill áhugi á að fylgja því eftir, það er lítill áhugi á að ræða það, sérstaklega af hálfu Framsóknarflokksins sem er til dæmis ekki beint fjölmennur í salnum akkúrat núna. Hæstv. forsætisráðherra er þó hér og er að hlusta á okkur. Eins og ég segi var þetta stóra málið, og átti að vera. Í áliti okkar 1. minni hluta sem við hv. þm. Guðmundur Steingrímsson undirritum fyrir hönd þingflokks Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar gerum við svo sem ekki athugasemdir við það að ríkisstjórnin stofni starfshópa og vinnuhópa um skuldavanda heimilanna. Tillagan sem liggur núna fyrir er í tíu liðum eins og þeir þekkja sem hafa lesið hana og ef maður rennir yfir liðina sést að þeir snúast einfaldlega um að skipa sérfræðingahóp, kanna, skipa verkefnisstjórn, setja á fót sérfræðingahóp, kanna og fá sérfræðingahóp til að meta. Þetta eru þá sjö atriði talin af tíu, hvernig þau snúa og hvað á að gera nákvæmlega þar. Þá standa eftir þrjú atriði. Það sem gera skal er að afnema stimpilgjöld sem hefði verið hægur leikur að gera eins og aðrir hv. þingmenn hafa bent ítrekað á í framsögum sínum. Það á að veita Hagstofu völd til frekari upplýsingaöflunar og það á að lögfesta flýtimeðferð dómsmála. Sjö af tíu atriðum snúast um að kanna, skoða, rannsaka og setja á fót sérfræðingahópa. Þetta eru ekki miklar aðgerðir. Þetta eru ekki miklir pakkar sem verið er að bjóða upp á og þetta er langt frá og fjarri því sem við stóðum í slag um í kosningabaráttunni þegar við vorum að ræða þessi mál, væntingar þar sem tölu var fleygt á borðið upp á 800 milljarða eins og hv. þm. Árni Páll Árnason vitnaði til hérna áðan. Nú virðast menn ætla að skoða og rannsaka hvernig hægt er að bera sig að við skuldaniðurfellingu. Eins og hv. þm. Árni Páll Árnason benti á áðan er þetta fyrst og fremst rannsóknaráætlun, og það er vel. Eins og stendur í áliti okkar ætlar 1. minni hluti ekkert að standa í vegi fyrir því. Við leggjum hins vegar einnig til nokkur varnaðarorð sem mig langar til að fara í á eftir, en það sem ég vil leggja áherslu á er að þegar talað var í aðdraganda kosninga voru búnar til miklar væntingar sem við sjáum núna birtast í frumvörpum á þessu sumarþingi sem, eins og ég sagði áðan, ég hefði haldið að snerust einungis um þetta. Hvernig birtist það? Jú, í frumvörpum sem snúa að veiðigjaldi, virðisauka í ferðaþjónustu og einhvers konar tæknilegum atriðum um stjórn fiskveiða. Það er eilítið komið til móts við kjaraskerðingu lífeyrisþega en annað er það ekki sem varðar hið stóra mál sem er skuldavandi heimilanna. Framsóknarmenn hafa byggt upp gríðarlegar væntingar meðal þorra landsmanna um það hvað skuli gera og hvað verði og á meðan situr allt í frosti. Fjöldi fólks sem ég þekki til er meira að segja búinn að reikna sig niður á hvað það fær. Svo koma þeir upp núna með meirihlutaálit sitt í efnahags- og viðskiptanefnd og segja að til dæmis skuldaniðurfelling muni ekki leiða til verðbólguskots. Það er búið að búa til gríðarlegar væntingar um allt samfélagið um hversu mikið veðhæfi menn muni eignast með niðurfellingu skulda af höfuðstól. Það er það sem Íslendingar hafa sögulega gert, nýtt sér veðrými sitt til fulls til neyslu. Þannig er það hér. Í umræðu áðan kom fram hjá hv. þingmönnum Framsóknarflokks þegar umræðan snerist um þessa tillögu, skuldavanda heimilanna: Við verðum að gera eitthvað í þessu. Ég spyr: Voru þá loforðin fullkomlega innantóm? Var allt sem sagt var í kosningabaráttunni um hvað skyldi gert - og það var aldeilis listað, þetta var 20% niðurfelling o.s.frv. - algjörlega innantómt? Framáfólk í Framsóknarflokki stígur í pontu og segir: Við verðum að gera eitthvað í þessu. Svo er nefnt - hvað? Breytt peningastefna. Ég hef ekki séð eitt einasta frumvarp á þessu sumarþingi sem snýr að því hvernig breyta skuli peningastefnunni en formaður efnahags- og viðskiptanefndar fór hins vegar mikinn í aðdraganda kosninga og talaði um hvernig þyrfti að breyta peningastefnunni hér í þessu landi. Við sjáum hins vegar hvergi stafkrók um útfærslu á því í frumvörpum eða tillögum fyrir þessu sumarþingi og ekkert bólar á því fyrir haustið. Af þessu hef ég auðvitað áhyggjur. Þegar menn hafa byggt upp þær væntingar sem þeir gerðu í aðdraganda kosninga finnst mér liggja ábyrgð á þeirra herðum um væntingastjórnun í framhaldinu, þ.e. að stýra þeim væntingum í ákveðinn farveg. Menn hafa brugðist þeirri ábyrgð með öllu. Að lokum vil ég minna á og undirstrika það álit 1. minni hluta að, eins og ég segi, við setjum okkur ekki upp á móti því að ríkisstjórnin stofni starfshópa til að vinna að sínum stefnumálum og kanni þá kosti og galla þeirra hugmynda sem þeir hafa. Hins vegar segi ég: Við í þingflokki Vinstri grænna munum ekki koma að einhvers konar breytingartillögum í þessu máli. Þetta er stjórnartillaga. Þetta er fyrsta birting hinna miklu loforða sem við bíðum þá öll eftir full eftirvæntingar. Á þessu stigi er ekkert annað að gera en vona að uppfylling þessara loforða og framfylgd þeirra reynist okkur öllum ekki of dýr.

Frú forseti. Margvísleg rök hníga að afnámi almennrar verðtryggingar neytendalána, ekki síst þörf á aukinni neytendavernd og efnahagsleg rök. Í óstöðugu og sveiflukenndu efnahagslífi er áhættan af lánastarfsemi einhliða á herðum lántakandans sem hefur leitt til kröfu um almenna niðurfærslu verðtryggðra lána í kjölfar hruns krónunnar árið 2008. Í ofanálag hefur verðtryggingin hvatt til lengri lánstíma, 40 ára verðtryggð jafngreiðslulán hafa verið kölluð Íslandslán enda sérkenni íslenska lánamarkaðarins. Lántakandi greiðir ekki niður höfuðstól fyrr en á síðari hluta lánstímans en fram að þeim tíma hækkar höfuðstóll lánsins ár frá ári. Verðtryggingin hefur því beinlínis hvatt til skuldsetningar og kemur hún mörgum í koll með yfirskuldsettar eignir. Þegar verðtryggingunni var komið á fót árið 1979 voru aðstæður á fjármálamarkaði með öðrum hætti en nú er. Fjármálakerfið var allt meira og minna í eigu og undir stjórn ríkisins. Vaxtaákvarðanir voru miðstýrðar og fjármagn skammtað eftir geðþótta og fyrirgreiðslu. Afnám verðtryggingar þýðir ekki afturhvarf til þessa kerfis. Vaxtaákvarðanir eru með öðrum hætti nú. Vextir ráðast á markaði og því hafa fjármálastofnanir meira svigrúm nú til að bregðast við verðbólgu og mikilli eftirspurn eftir lánsfé. Vaxtaákvarðanir Seðlabankans yrðu skilvirkara tæki til hagstjórnar og ríkisstjórnir yrðu að taka meiri ábyrgð á hlut ríkisútgjalda við hagstjórn enda mundu lausatök við stjórn ríkisfjármála hafa bein áhrif á vaxtagreiðslur íslenskra heimila af húsnæðislánum. Samfylkingin hefur haft þá stefnu að besta leiðin til að afnema verðtryggingu sé að ganga í Evrópusambandið og taka í kjölfarið upp evru sem gjaldmiðil. Þannig myndast sá stöðugleiki sem við teljum mikilvæga forsendu þess að hér sé með ábyrgum hætti hægt að afnema verðtryggingu. Ný ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur gert ótímabundið hlé á aðildarviðræðum að sögn og vill að krónan verði framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar. Það er því ljóst að leið Samfylkingarinnar til afnáms verðtryggingar er ekki fær næstu árin og nauðsynlegt er að leita annarra leiða. Ríkisstjórnin hefur einnig boðað almenna niðurfærslu á verðtryggðum lánum vegna hruns krónunnar og aðgerðir til að færa verðtryggð lán í óverðtryggð. Framsóknarflokkurinn lofaði afdráttarlaust fyrir síðustu kosningar að verðtryggingin yrði afnumin með öllu. Það er því ljóst að staða verðtryggingarinnar á lánamarkaði er í uppnámi og mikilvægt að bregðast við af festu. Þrátt fyrir þessa stöðu er óvíst með öllu hvenær ríkisstjórnin hyggst leggja fram lagafrumvarp um málið. Þess vegna er mikilvægt að löggjafinn dragi úr óvissu með því að kalla eftir frumvarpi um afnám verðtryggingar en ekki bara óljósum skoðunum á hvort það sé mögulegt í ljósi þessara afdráttarlausu kosningaloforða. Einhver okkar þykjast skynja að Framsóknarflokkurinn sé á örlitlum flótta undan kosningaloforðum sínum, áferðin sé að breytast og að þingsályktunartillagan sem við ræðum nú beri vott um fremur þunnar efndir. Kosningaslagorð sem voru notuð í kosningabaráttu Framsóknarflokksins sem fór fram undir kjörorðinu Framsókn fyrir heimilin, voru til að mynda „Við þorum að standa með íslenskum heimilum“. Haldnir voru kosningafundir undir slagorðinu „Verðtryggingin afnumin!“. Það var ekki spurningarmerki heldur upphrópunarmerki í lokin á þeirri fyrirsögn. Og síðan „Verðtryggingin - lögleg og siðlaus?“ Þar er reyndar spurningarmerki í fyrirsögn fundarins. Þetta eru mjög skýr skilaboð til kjósenda, flokkurinn stillir sér upp sem miklum andstæðingi verðtryggingar og fólk trúði því að með því að kjósa flokkinn væri það að tryggja að efndir yrðu en ekki frekari nefndir um það mál. Ef einhverjir hafa ekki sannfærst af þessari yfirferð minni um væntingar má fara í það hvað hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins og þá forkólfar, ekki orðnir ráðherrar, sögðu til að mynda á kjördag. Í bloggi sínu, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur gaman af að lesa rétt eins og sú sem hér stendur, segir formaður Framsóknarflokksins og hæstv. núverandi forsætisráðherra undir fyrirsögninni „Þetta er leiðin“, með leyfi forseta: „Verðtrygging launa var afnumin vegna þess að hún þótti ýta undir verðbólgu með víxlverkun launahækkana og verðbólgu. Á sama hátt er verðtrygging neytendalána nú farin að ýta undir verðbólgu. Verðtryggingin eykur skuldir sem gerir bönkunum kleift að lána meira út og það eykur á verðbólgu. Verðtryggingin tekur líka úr sambandi helsta vopn stjórnvalda í baráttunni við verðbólgu, stýrivexti Seðlabankans. Afnám verðtryggingar af neytendalánum snýst um að koma á heilbrigðara fjármálakerfi og styrkja stöðu neytenda.“ Sama dag skrifar varaformaður Framsóknarflokksins, hæstv. núverandi landbúnaðar-, sjávarútvegs- og umhverfisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson, pistil á blogg sitt sem ber heitið „Af hverju FramSókn?“. Þetta er fremur stuttur pistill, ég ætla ekki að fara náið í hann, frú forseti, en þetta er brýningin á kjördag, þetta eru síðustu herópin áður en fólk gengur til kosninga. Hann klykkir út með í lokin: „Og með leiðréttingu skulda og afnámi verðtryggingar lyftum við saman okinu af heimilunum. Sækjum fram saman.“ Þann 17. mars var núverandi hæstv. utanríkisráðherra að blogga, og er það til fyrirmyndar hvað framsóknarmenn eru duglegir að tala við kjósendur með bloggum sínum.  „Verðtrygging neytendalána getur ekki haldið áfram með sama hætti og verið hefur. Fjármálastofnanir hafa haft mikinn hag af verðtryggingunni og grætt milljarða á hækkun hennar í boði íslenskra heimila.“ Svo heldur hann áfram: „Við ætlum að afnema verðtrygginguna á nýjum neytendalánum og beita leiðréttingunni á þau eldri. Við höfum kynnst því síðastliðin fjögur ár að verðtryggingin á slíka vini og varðmenn, t.d. í Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu, að þeir svífast einskis til að verja hana. Ástæðan er vitanlega sú að margir hafa mikinn fjárhagslegan hag af verðtryggingunni meðan heimilunum blæðir.“ Síðar segir hann, með leyfi forseta: „Til að leiðrétta lánin, afnema verðtryggingu neytendalána og setja þak á vísitöluna þarf vilja og þor. Við munum ekki láta útúrsnúninga eða villandi fréttaflutning draga úr okkur kjarkinn. Við sýndum staðfestu fyrir 20% leiðinni og Icesave og munum sýna það áfram.“ Frú forseti. Ég tók þessi dæmi til að rökstyðja það sem haldið er fram, m.a. í fjölmiðlum og af ýmsum stjórnmálamönnum, að gefnar hafi verið út mjög miklar væntingar til kjósenda Framsóknarflokksins. Hér var kominn flokkurinn sem ætlaði að vinna fyrir heimilin og lyfta af þeim oki. Hjá hæstv. ráðherra Gunnari Braga Sveinssyni er reyndar jafnframt talað um þak á verðtryggingu og það má furðu sæta að fyrst flokkurinn getur ekki staðið við kosningaloforð sitt með meira afgerandi hætti að ekki sé brugðist við því með þaksetningu, sem var líka þarna á floti í kosningabaráttunni. En hún er væntanlega bara hluti af framtíðarmúsíkinni sem ég skil ekki alveg af því að með afnámi verðtryggingar þarf ekki að setja þak á verðtryggingu, hún verður einfaldlega ekki til staðar. Frú forseti. Við í Samfylkingunni teljum að efndirnar við kosningaloforðunum séu þunnar og þingsályktunartillagan sé með engu móti til þess fallin að eyða þeirri óvissu sem hefur skapast á lánamarkaði á Íslandi. Hv. þingmaður, varaformaður Samfylkingarinnar, Katrín Júlíusdóttir, orðaði þetta ágætlega þegar hún sagði í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra: Nefndir, engar efndir, og þingsályktunartillagan hefur nú heldur betur leitt það í ljós. Hæstv. forsætisráðherra mundi kannski vilja svara því hvort hann sé ekki tilbúinn að gefa skýrari skilaboð. Það kom fram hjá hv. formanni viðskipta- og efnahagsnefndar að hann teldi að lántakendur ættu að forðast verðtryggð lán og að lánastofnanir ættu að fara gætilega, enda telja framsóknarmenn líka að það ríki mikil óvissa um lögmæti verðtryggingar. Ég skal ekki fullyrða neitt um það, en það er mjög mikilvægt að skýr skilaboð komi frá ríkisstjórninni inn á lánamarkaði hvernig skipan mála eigi að vera. Það er ólíðandi fyrir heimili sem eru að taka stærstu fjármálaákvörðun sem hægt er að taka á heimili, sem er kaup á húsnæði, að vita ekki hvert útlitið er. Það væri hægt, frú forseti, ef raunverulegur vilji væri fyrir hendi að afnema verðtryggingu strax. Það er hægt að leggja frumvarp fram um það, það er ekkert vandamál. Ýmsir vankantar munu reyndar fylgja því og það mun hafa alls kyns áhrif á efnahagslífið. En í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn vill ekki skipta um gjaldmiðil, vill ekki koma landinu í hagfelldara umhverfi í peningamálum verður að takast á við þann skell sem afnám verðtryggingar verður. Það er óhjákvæmilegt og það er ekkert betra að fresta því. Það er best að rífa strax plásturinn af sárinu, það er ekki eftir neinu að bíða. Við í þingflokki Samfylkingarinnar höfum þar af leiðandi lagt fram breytingartillögu sem er til þess fallin að draga úr óvissu og gefa heimilum skýrari upplýsingar um það hvað í vændum er. Í stað þess að sérfræðingahópur ríkisstjórnarinnar leggi fram tillögur verði lagt fram frumvarp í nóvember þannig að hér verði ljóst fyrir árslok hvert ríkisstjórnin ætlar að stefna. Þetta er óvissa sem er ekki hægt að bjóða upp á og síst af öllu af ríkisstjórn sem telur sig fulltrúa þess að halda uppi efnahagslegum stöðugleika og halda uppi stjórn sem sé sérstaklega hagfelld heimilunum í landinu. Það er mjög fátt í gjörðum ríkisstjórnarinnar sem yfir höfuð lítur til hagsmuna almennings. Það væri því eðlilegt að ríkisstjórnarmeirihlutinn gæfi þau skilaboð til íslenskra heimila að einhvers staðar væru þau tilbúin að gefa vísbendingu um að standa eigi við eitthvað af stóru loforðunum sem öfluðu flokknum þessu fylgi.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þokkalega umræðu á köflum um þingsályktunartillöguna. Hér hafa borist nokkrar ábendingar sem ástæða er til að skoða og það gerist að sjálfsögðu í störfum nefndarinnar líka. Það hefur þó verið undarlegt að hlusta á hv. þingmenn Samfylkingarinnar sérstaklega, vegna þess að ræður þeirra hafa borið það með sér að það sem ráði för hjá umræddum flokki sé fyrst og fremst gremja yfir úrslitum kosninganna, meira að segja hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, fyrrverandi fjármálaráðherra, lýsti því að það væru líka vonbrigði fyrir þau, þ.e. þingmenn Samfylkingarinnar, hver staðan væri með vísan til þess hver niðurstaða kosninganna eða áherslur í kosningabaráttunni hefur verið. Það er mjög mikilvægt að menn láti ekki gremju yfir úrslitum kosninganna algjörlega hlaupa með sig í gönur. Hv. þm. Árni Páll Árnason var búinn að opna á það að hann mundi ekki standa í vegi fyrir framgangi þessara mála í rauninni, þvert á móti mundi hann gera hvað hann gæti til að greiða fyrir framgangi þeirra. Svo er allt í einu komið annað hljóð í strokkinn. Menn finna á þessu ýmsa vankanta, finna ýmsa galla á tillögunni og hvetja til þess að hitt og þetta sé skoðað betur. En á sama tíma, í sömu ræðum skammast menn yfir því að hlutirnir skuli ekki framkvæmdir strax, þ.e. hluti sem menn telja gallaða og mikilvægt að gefa sér tíma til að skoða betur en heimta svo að þeir séu afgreiddir strax. Þetta er dálítið þversagnarkennt eins og svo margt í þeim málflutningi en þó kannski í samræmi við það sem hlaut að verða niðurstaðan. Hún hlaut að verða þversagnarkennd þegar flokkur sem háði kosningabaráttu árið 2009 undir slagorðum á borð við skjaldborg fyrir heimilin og velferðarbrúin, skilaði svo af sér þeirri niðurstöðu að útreið flokksins varð sú sem hún varð í kosningunum. Þá hlýtur auðvitað að vera erfitt að koma hingað upp og ætla strax á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar, fyrstu dögum nýs þings, að halda því fram að sú ríkisstjórn, það þing hafi þegar brugðist. Það er augljóst hversu holur hljómur er í slíku að ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að fara yfir það. Ég vil þó sérstaklega láta þess getið hvað það er ánægjulegt þegar þingmenn vitna orðrétt í það sem við þingmenn stjórnarmeirihlutans höfum sagt, vegna þess að allt of mikið hefur verið um það, ekki hvað síst hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að menn telji sig hafa séð eitthvað, telji sig hafa heyrt eitthvað, ruglist svolítið í ríminu eða kjósi að gleyma því eða jafnvel að snúa út úr því en veðrist svo allir upp og æsist yfir því sem aldrei var sagt eða aldrei var gert. Hv. þingmaður heldur því reyndar fram að hann sé ötull við lestur bloggs og það kann að vera rétt hjá hv. þingmanni, hann sé orðinn það ákafur bæði við lestur bloggs og ritun bloggs að hann sleppi ekki tölvunni jafnvel þegar hann kemur hingað í þingsal. Ég hef ekki séð það áður að hv. þingmenn séu að blogga í þingsalnum en svo ákafur bloggari er hv. þm. Össur Skarphéðinsson orðinn. Þá væri auðvitað æskilegt að sú umræða væri uppbyggileg og til þess fallin að bæta mál, leiða mönnum fyrir sjónir kosti og galla tiltekinna mála og byggðist þá á því sem raunverulega er til umræðu. Ástæðan fyrir því að ég ræði þetta er að ég vil sérstaklega fagna því að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir las orðrétt upp úr bloggi mínu og annarra hv. þingmanna eða hæstv. ráðherra. Þetta er allt til fyrirmyndar svo að ég nefni nú eitthvað jákvætt. Þá að þeim álitamálum sem komið hafa til umræðu varðandi þingsályktunartillöguna. Það virðist enn vera nauðsynlegt að minna á hver tilgangurinn með þessari tillögu er. Það virðist nefnilega gæta misskilnings hjá hluta stjórnarandstöðunnar, hugsanlega er það misskilningur sem menn kjósa að búa til hjá sjálfum sér til að hafa um eitthvað að tala. En hvers eðlis sem misskilningurinn er er hann til staðar og gengur út á það að tilgangurinn með umræddri þingsályktunartillögu sé að leysa öll vandamál allra. Þau eru ekki það háleit markmiðin með þingsályktunartillögunni þó að þau séu býsna háleit engu að síður. Tillagan og sú vinna sem þar er lýst mun ekki leysa vanda allra og mun ekki leysa vanda þeirra fjölmörgu rekstrarfélaga sem hafa búið við viðvarandi óvissu í fjögur ár vegna stefnuleysis oft á tíðum og pólitísks óstöðugleika sem var ríkjandi hér á síðasta kjörtímabili, svo að ekki sé minnst á 200 breytingar á skattkerfinu. Það mun þurfa að leysa þann vanda með öðrum tillögum með öðrum frumvörpum. Þetta mun ekki leysa vanda bænda sem margir hverjir fóru illa út úr efnahagshruninu. Og þetta leysir ekki vanda allra skuldsettra heimila. Það mun þurfa áfram aðrar aðgerðir til þess. Það hefur aldrei annað staðið til en að beita öðrum ráðum, leggja fram aðrar tillögur og önnur frumvörp til þess að leysa ýmsan vanda sem samfélagið stendur frammi fyrir eftir undanfarin fjögur ár. Þegar hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hingað upp og rekja þann vanda sem hinir ýmsu hópar í samfélaginu standa frammi fyrir eftir sex ára stjórnartíð Samfylkingarinnar geri ég ekki lítið úr því, það er alveg rétt. Það er alveg réttmæt ábending hjá hv. þingmanni Samfylkingarinnar. Staðan er mjög erfið eftir þessi sex ár. Og taka þarf á þeirri stöðu með fleiri tillögum en einni, fleiri frumvörpum en einu, svoleiðis að þetta er bara vinna sem mun halda áfram og mun því miður taka einhvern tíma óhjákvæmilega því að vandinn er umfangsmikill. Ég heyri það enn, það eru ekki reyndar margir en það ber við að einhverjir haldi því fram að því hafi verið lofað fyrir kosningar af hálfu Framsóknarflokksins að skuldamálin yrðu öll leyst strax, því hefur jafnvel verið haldið fram að því hafi verið lofað að fólk fengi ávísanir sendar heim í pósti nánast daginn eftir kosningar. Þetta er svolítið sérkennilegt vegna þess að í aðdraganda kosninganna, í kosningabaráttunni, máttu frambjóðendur Framsóknarflokksins þola það að stöðugt var verið að skammast yfir því að þeir skyldu ekki leggja fram útfærðar tillögur, heldur ætla sér að útfæra þær eftir kosningar. Við útskýrðum reyndar hvers vegna það væri. Við vorum svolítið brennd af reynslunni að leggja útfærðar tillögur upp í hendurnar á hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í aðdraganda kosninga 2009. Þá lögðum við fram útfærðar tillögur um hvernig hægt væri að leysa stóran hluta vandans strax, nýta einstakt tækifæri sem þá var til staðar. En þá fór öll umræðan að snúast um útfærsluna, meira að segja ekki útfærsluna í heild heldur einhver smáatriði í útfærslunni. Og svo var alveg ómögulegt, virtist vera, að fallast á tillögurnar vegna þess að þær komu frá Framsóknarflokknum. Eftir að hafa hvað eftir annað á undanförnu kjörtímabili lagt fram nýjar tillögur miðað við aðstæður eins og þær þróuðust, því miður þróuðust þær ekki nógu mikið í rétta átt, brugðum við á það ráð fyrir um það bil ári að nálgast hlutina á nýjan hátt og segja: Eigum við ekki að sammælast um ákveðin markmið? Eigum við ekki að vera sammála um það, þingmenn ólíkra flokka, að ákveðnum markmiðum þurfi að ná, ákveðin markmið séu réttlát og þess virði að vinna að þeim og þegar við erum búin að sammælast um markmiðin vinna þá saman að útfærslunni? Þetta var kynnt sem ný nálgun hjá okkur og við lögðum hana til grundvallar í kosningabaráttunni. Ég held að segja megi að hún hafi fallið ágætlega í kramið vegna þess að menn höfðu séð afrakstur áranna þar á undan. Menn gera sér líka almennt grein fyrir mikilvægi þess að vinna frumvörp vel, ég tala nú ekki um frumvörp sem varða svona stór mál eins og hag heimilanna í landinu almennt. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar hljóta að hafa lært það af reynslunni eftir að hafa ítrekað orðið fyrir ákveðnum skakkaföllum við lagasetningu að það borgar sig að vinna frumvörp vel, vinna þau að minnsta kosti þannig að þau standist, verði ekki dæmd ógild af dómstólum. Nú leggjum við fram þessa þingsályktunartillögu til að fá Alþingi með á það að sammælast um að markmiðin séu þessi. Almennt heyrist mér stór hluti þingmanna taka undir þau markmið. Þótt sumir eigi svolítið erfitt með það held ég að menn fallist almennt á þau meginmarkmið, þó að gæti reyndar misskilnings eins og ég nefndi áðan um að tilgangurinn með þessu hefði verið sá að leysa á fyrstu dögum nýs kjörtímabils öll þau vandamál sem höfðu hrannast upp á undanförnum árum. Þó að þetta sé stór tillaga er hún ekki alveg það stór. Svo er það rifjað upp að komið hafi verið til móts við heimilin á síðasta kjörtímabili og menn hugað að stöðu þeirra verst settu. Samt er hamrað á því aftur og aftur að fyrst og fremst þurfi að aðstoða þá verst settu. Það sem var aðaláherslan á síðasta kjörtímabili virðist ekki hafa skilað meiri árangri en svo að enn þurfi menn að einbeita sér að því sem síðasta ríkisstjórn hélt fram að hún hefði einbeitt sér að. Talað er um 300 milljarða, að 300 milljarðar hafi verið settir í að koma til móts við heimilin. Megnið af þeim 300 milljörðum - hvernig komu þeir til? Ekki með aðgerðum síðustu ríkisstjórnar. Nei, heldur fyrir tilstilli dómstóla. Það þurfti dómstóla til að koma til móts við heimilin að þessu marki. Það getur varla verið að menn sjái ofsjónum yfir því að verja fjármagni sem mun ekki lenda á ríkinu í það að klára að koma til móts við heimilin. Þá nefna menn hina ýmsu hópa sem muni ekki fá neitt ef komið verður til móts við heimili sem eru með verðtryggð lán. Það er svolítið sérkennileg umræða að ekki megi bæta fólki tjón sem það varð fyrir vegna óeðlilegs framferðis lánafyrirtækja við að ýta undir þenslu sem svo leiddi til falls gjaldmiðilsins, að ekki megi bæta því fólki það tjón sem það varð fyrir, jafnvel þó að tækifæri sé til þess, vegna þess að einhverjir aðrir kunna að hafa orðið fyrir annars konar tjóni. Sem sagt, það sé betra að gera ekki neitt fyrir neinn en að koma til móts við þennan stóra hóp, þennan stóra hluta samfélagsins sem varð fyrir beinu tjóni af falli bankanna. Eins og reyndar, ég verð nú að þakka fyrir það, virðulegur forseti, nokkrir þingmenn bentu á. Það er ekki þar með sagt að menn ætli að vanrækja alla aðra hópa. Þá verð ég bara að ítreka aftur það sem ég rakti hér áðan að þó að þetta sé stór tillaga er ekki með henni einni ætlunin að leysa allan vanda allra. Það er stærra verkefni en svo og mun taka einhvern tíma. Þetta er líka sérkennileg umræða með hliðsjón af tengingunni við neyðarlögin frá árinu 2008. Ég hef alltaf litið svo á að það að koma til móts við skuldsett heimili væri eðlilegt framhald af neyðarlögunum. Reyndar hafa ráðherrar úr þeirri ríkisstjórn, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, tekið undir að það hefði verið eðlilegt framhald af neyðarlögunum að koma til móts við þá sem skulduðu, enda skuldir hin hliðin á eignum. Þegar með neyðarlögunum var séð til þess að eignir, innstæður í bönkum til dæmis, voru varðar og eignum þrotabúanna ráðstafað til þess, var ekki kvartað undan því, ekki var sagt: Bíddu nú við, af hverju er verið að koma til móts við þá sem eru með innstæður í bönkum? Af hverju ekki leigjendur eða þá sem áttu ekkert í bönkum? Af hverju er verið að koma sérstaklega til móts við þennan hóp? Þetta var gert engu að síður og eðlilegt framhald af því að huga að hinni hliðinni, skuldahliðinni, enda var allt sem benti til þess í aðdraganda efnahagshrunsins, að minnsta kosti miðað við greiningar fjármálastofnananna, að það væri æskileg og örugg fjárfesting að setja eigið fé í fasteignir. Því var haldið að fólki þótt menn geti haft mismunandi skoðanir á því hversu skynsamlegar slíkar fjárfestingar hafi verið þegar fasteignabólan var orðin umtalsverð eftir að bankarnir komu inn á fasteignalánamarkaðinn. Þeir sem settu eigið fé í eignir sínar voru að leggja fyrir í rauninni, töldu þetta örugga fjárfestingu, öruggan stað til þess að geyma fé til efri áranna. Aðrir settu peninga inn á bankareikning og tóku jafnvel samtímis 100% lán til þess að kaupa fasteign. Það eru mjög hættuleg skilaboð í því fólgin ef eingöngu er komið til móts við þá sem tóku allt að láni, eingöngu þeir fái einhverja leiðréttingu, á meðan þeir sem settu eigið fé í eignir sínar í stað þess að setja það inn á bankabók og urðu sannarlega fyrir beinu tjóni vegna efnahagshrunsins, að ekkert sé komið til móts við þá. Svo að ekki sé minnst á þann hættulega hvata sem felst í því að koma eingöngu til móts við þá sem komast algjörlega í þrot, á meðan þeir sem reyna að standa í skilum eru jafnvel í tvöfaldri vinnu til þess, spara við sig á allan mögulegan hátt, fara ekki í frí til útlanda, senda börnin jafnvel ekki í tómstundastarf, skrapa saman til að standa í skilum, að ekkert sé komið til móts við þá. Þetta eru mjög óheppileg skilaboð og fela í sér mjög skaðlega hvata fyrir samfélagið og efnahagslífið í heild. Nú er tími minn að verða á þrotum, virðulegu forseti. Ég á eftir að fara yfir nokkur atriði, ætla á meðan tími gefst til að nefna sérstaklega það sem spurt var um varðandi lánsveðshópinn. Við sem vorum í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili nefndum oft mikilvægi þess að koma til móts við þann hóp. Hins vegar verð ég að segja að það samkomulag sem síðasta ríkisstjórn gerði við lífeyrissjóðina fannst mér heldur slappt. Núverandi stjórnarandstaða, hv. þingmenn Samfylkingarinnar ekki hvað síst, hafa talað mikið um mikilvægi þess að aðgerðir til að koma til móts við heimilin leiði ekki til aukinna skulda ríkisins, lendi ekki á ríkinu. En hvaða leið var farin þegar samkomulag var gert við lífeyrissjóðina? Nánast allur kostnaðurinn, hátt í 90% kostnaðar, lendir á ríkinu á meðan lánveitandinn tekur eingöngu á sig það sem hann taldi að hefði hvort eð er kostað, umsýslan við það að ganga að fólki og breyta lánum eða taka eignir. Þetta finnst mér ekki nógu góð niðurstaða fyrir ríkið sem síðasta ríkisstjórn samdi um enda þótt sömu hv. þingmönnum sé nú tíðrætt um mikilvægi þess að leggja ekki auknar byrðar á ríkið. Ég vona að þrátt fyrir sérkennilegar umræður á köflum, eins og ég hef rakið, verði það ekki til þess að menn standi gegn þessari þingsályktunartillögu. Það væri ekki í samræmi við þær yfirlýsingar sem forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna gáfu áður en sumarþing kom saman. Vonandi getum við haldið þessari vinnu óhikað áfram með stuðningi þingsins alls og vonandi mun svo þingið styðja þær aðgerðir sem hrint verður í framkvæmd í framhaldinu, aðgerðir byggðar á staðreyndum, á vel unninni og vel undirbúinni og útfærðri vinnu sem mun standast skoðun, standast fyrir dómstólum og þá sérstaklega standast þau sjónarmið sem voru svo ríkjandi fyrir síðustu kosningar, og eðlilega, þ.e. réttlætissjónarmiðin um mikilvægi þess að koma til móts við þá sem hafa verið vanræktir undanfarin ár.

Frú forseti. Þetta er merkisdagur fyrir nýja hægri stjórn á Íslandi því að hér er síðari umræða um þingsályktunartillögu um stóra kosningamálið. Það má undrun sæta að ekki sé meiri gleði meðal stjórnarþingmanna. Sjálfstæðismenn virðast ekki líta á þetta sem sína tillögu, þeir sjást ekki í salnum í dag. Hæstv. forsætisráðherra bregst núna við gagnrýni okkar úr Samfylkingunni með því að segja að þetta sé gremja okkar yfir úrslitum kosninganna. Þessi setning veitir hæstv. ráðherra hugarró og þá dúsu ætla ég ekki að hrifsa af honum. Ég kom hér til að spyrja hann út í þá óvissu sem ríkisstjórn hans hefur skapað með óljósum áformum, hvort hæstv. ráðherra telji ábyrgt af lánastofnunum að veita verðtryggð lán núna og næstu mánuði þegar fyrir liggur að ríkisstjórnin ætlar að afnema verðtryggingu og breyta verðtryggðum lánum í óverðtryggð eftir því sem kostur gefst. Frú forseti. Spurning mín er sem sagt sú: Telur hæstv. forsætisráðherra slíkt ábyrgt af hálfu lánastofnana?

Virðulegur forseti. Ég kemst nú ekki hjá því að gera athugasemd við þessa allt of augljósu tilraun hv. þingmanna Samfylkingarinnar til þess að búa til heiti á ríkisstjórnina, kalla hana hægri stjórn. Þetta er svolítið dæmigert fyrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Við höfum séð þetta svo oft áður. Ætli þetta hafi ekki verið sent út á - hvað heitir það, virðulegur forseti, Rauða þræðinum, póstlista með póstum sem sendir eru á alla samfylkingarmenn til þess að segja þeim hvað þeir eigi að endurtaka í sífellu til þess að reyna að stimpla það inn í umræðunni. Hei, krakkar, köllum núna öll stjórnina hægri stjórn,  En að spurningunni: Er ábyrgt af lánastofnunum að lána verðtryggð lán? Ég tel almennt að verðtryggð lán séu ekki mjög ábyrgt lánaform. Eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir rakti áðan eru ýmsir gallar á því lánaformi sem fyrst og fremst skekkir stöðu neytanda gagnvart lánveitanda, felur raunverulegan kostnað við lánin og færir byrðarnar hlutfallslega af því að standa í skilum aftar á lánstímann. Almennt held ég því ekki að það sé ábyrgt lánaform. Það er auðvitað ekki heldur ábyrgt hversu háir vextir eru á Íslandi, en það leysum við ekki með inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evru eins og við höfum heldur betur séð á undanförnum missirum í Evrópu þar sem menn hafa komist að því að einn gjaldmiðill þýðir ekki eitt sameiginlegt vaxtastig. Lausnin felst í því að styrkja undirliggjandi stoðir efnahagslífsins. Og þá komum við aftur að því sem ég rakti í síðustu ræðu, mikilvægi þess að huga að fleiri þáttum en 

Frú forseti. Ég er mikill flokkshestur og geng oftast í takt með mínum flokki þó að ég sé ekki alltaf sammála öllu sem flokksfélagar mínir segja. En ég hef samt svo skapandi hugsun að þetta var mín hugmynd í þessu samhengi, en það má vera að það sé einhver undirliggjandi innræting sem veldur þessu. Mér finnst áhugavert að bæði hæstv. forsætisráðherra og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýsa hér yfir að þeir telja það óábyrgt að verið sé að veita verðtryggð lán á Íslandi, enda er það ekkert skrýtið í ljósi þeirra áforma sem uppi eru. Ég vil, frú forseti, nota tækifærið, af því að hv. formaður viðskipta- og efnahagsnefndar er hér í salnum, til að hvetja hann til að halda fund í nefndinni, kalla þangað inn lánastofnanir og gera þeim grein fyrir þessari afstöðu flokksins sem stjórnar ferðinni í nýrri hægri stjórn.

Virðulegur forseti. Þessu andsvari var nú ekki beinlínis beint að mér heldur hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar sem hefur ekki aðstöðu til þess að koma hér upp og svara andsvarinu. En ég geri nú ráð fyrir því að hv. þingmaður muni skoða þessi mál vel í nefndinni á komandi missirum. Ég tel litlar líkur á öðru í ljósi þess hvernig málflutningur hv. þingmanns hefur verið, 

Hvenær á að afnema verðtrygginguna?

Það var skemmtilegt að heyra að hv. þingmaður gekkst við því að hafa fundið upp þá brellu sem ég vék að hér áðan. Ég óska hv. þingmanni til hamingju með það. Hún virtist stolt af þeirri uppfinningu sinni, ég ætla ekkert að draga það í efa þó að hv. þingmaður hafi ítrekað að hún væri mikill flokkshestur og gengi í takt með öðru samfylkingarfólki, að hv. þingmaður hafi fundið upp á þeirri stórsnjöllu leið til þess að reyna að ergja framsóknarmenn að kalla þetta hægri stjórn. Ástæðan fyrir því að þetta er fyrst og fremst skondið frekar en ergilegt er að það blasir auðvitað við öllum hvers lags miðjuskynsemisáherslur eru ríkjandi hjá þessari ríkisstjórn og birtist það ekki hvað síst í þeirri þingsályktunartillögu  Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu. Hv. þingmaður var reyndar þeirrar skoðunar að þetta væri fyrst og fremst tillaga framsóknarmanna. Eins og glöggt mátti sjá á mjög skýru og greinargóðu nefndaráliti sem kynnt var við upphaf þessarar umræðu, þ.e. áliti meiri hlutans, þá er þetta tillaga sem nýtur víðtæks stuðnings enda skynsamleg á allan hátt og upphafið að miklum breytingum til hins betra í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra ræðuna og skýringar á tillögunni sem hann lagði fram en það var margt skondið og skringilegt í henni svo ég vitni til eigin orða hæstv. forsætisráðherra. Það er tvennt sem ég vil draga sérstaklega fram í stuttu andsvari, þá yfirlýsingu í ræðu hæstv. forsætisráðherra að staðan í dag sé aðeins afleiðing stefnu síðustu stjórnar. Það er fráleitt að setja málin svo upp, það er gróf einföldun og ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra viti betur. Ég þarf ekki annað en að minna á það sem varð hér haustið 2008. Þar liggur grundvöllurinn að þeim breytingum og þeim vandamálum sem við eigum við að etja í dag. Dylgjur um 200 skattbreytingar og annað eru hefðbundnar klisjur úr kosningabaráttunni sem voru allar til þess fallnar að mála upp einhverja tiltekna mynd af síðustu ríkisstjórn sem átti að vera ríkisstjórn óstjórnar og alls kyns ömurlegheita sem áttu að hafa dunið á landsmönnum. Hv. þm. Elín Hirst fór ágætlega yfir það í sinni stuttu ræðu í morgun þar sem hún lýsti því orðfæri sem hefur verið beitt og sagði að það væri harla viðeigandi miðað við hvað þjóðin hefur búið við á undanförnum öldum, a.m.k. í samanburði. Varðandi misskilning um tilgang tillögunnar er hann ekki fyrir hendi. Það er nefnilega alveg ljóst hvað þetta er, það er einfaldlega rýrt í roðinu, einfaldlega nefndaskipunartillaga. Það má vel vera eins og ég ítreka í minni framsögu að þarna séu fyrstu skrefin tekin í átt að þessum miklu breytingum en aðalatriðið er að í kosningabaráttunni voru gefnar miklar væntingar um það sem koma skyldi. Þessi stjórnartillaga er ekki nokkurt skref í þá átt að standa undir þeim væntingum. Það sem meira er, ég get tekið undir að það sem virðist vera hér í sköpun er hægri stjórn, fullkomin og hreinræktuð hægri stjórn, jafnvel sú harðsvíraðasta sem við höfum séð. Það dæmi ég út frá þeim stjórnarfrumvörpum 

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en ítrekað það sem fram kom í ræðu minni og bent hefur verið á nokkrum sinnum við þessa umræðu, það hlýtur að vera eðlilegt að byrja á því að fara yfir málin og undirbúa frumvörp vel, ég tala nú ekki um þegar menn koma að stöðunni þannig að það liggur ekki einu sinni fyrir heimild til þess að afla nauðsynlegra upplýsinga, í fjögur ár er ekki einu sinni búið að klára það að fá heimild til þess að afla nauðsynlegra upplýsinga. Þegar menn eyða heilli kosningabaráttu í að skammast yfir því að menn skuli ætla að útfæra málin í samráði við aðra eftir kosningar og eyða síðan fyrstu mánuðunum eftir kosningar í að skammast yfir þveröfugu, því að menn skuli ekki búnir að klára málin, er afskaplega holur hljómur í því. Svo ítreka ég það sem ég nefndi áðan um mikilvægi þess að læra af reynslunni, læra af mistökum síðustu ríkisstjórnar við lagasetningu til að tryggja að lög séu til þess fallin að ná yfirlýstum markmiðum þeirra, en ekki að valda meiri skaða en gagni, og að lög standist skoðun, standist fyrir dómstólum og gagnvart stjórnarskrá.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra, ég þakka þér fyrir þín stuttu andsvör. Ég bendi á að frumvarp um Hagstofuna situr enn í allsherjar- og menntamálanefnd og er afar umdeilt, þ.e. það frumvarp að veita Hagstofunni nánast ótakmarkað leyfi til upplýsingaöflunar. Það er mjög umdeilt og er ekkert víst að það fari neitt lengra. Þar er ýmis þrándur í götu, skulum við segja. Ég ítreka aftur að samkvæmt 1. minnihlutaáliti höfum við ekki í hyggju að standa í vegi fyrir þessari tillögu. Við höfum ekki í hyggju að standa í vegi á nokkurn hátt fyrir því að ríkisstjórnin skipi þá starfshópa og nefndir sem hún telur nauðsynlegt til að kanna þessi mál. Ég tek undir með að auðvitað á að vanda til, en það hefur nú líka margt verið gert og það má vel byggja á því að mörgu leyti. Það hefur margt verið gert og margt gott. Það er búið að slá máli á ýmsa hópa sem þarf að koma til móts við og það er hægur leikur að ganga í það verk. Ég bendi á það að í heimakjördæmi okkar, mínu og hæstv. forsætisráðherra, Norðausturkjördæmi, gerði ég víðreist í aðdraganda kosninganna í heilan mánuð. Ég sat þar marga fundi með frambjóðendum Framsóknarflokksins og þar fóru þeir mikinn í loforðum um hvað verða skyldi og þær breytingar sem koma skyldu sem ég hef ekki séð stafkrók um í þeim frumvörpum sem lögð hafa verið hér fyrir. Það þykir mér miður. Þess er kannski vert að geta þess að á öllum þessum fundum náði ég aldrei að sitja fund með hæstv. forsætisráðherra í öllu þessu kjördæmi, heimakjördæmi okkar beggja. Ég hefði kannski betur gert það, þá hefði ég fengið skýrari mynd af því sem fyrir lægi. Upplifun mín af kosningabaráttunni, og ég tel mig tiltölulega óvitlausan, var einfaldlega sú að hér væri miklu meira í vændum og stæði miklu meira til en það sem við höfum séð núna. Það sem við höfum séð til þessa eru frumvörp sem snúa að því að hjálpa þeim sem hafa og geta en ekki mikla sýn á það hvernig á að breyta samfélaginu eða hvernig á að koma til móts við þá sem ekki hafa og ekki geta.

Virðulegur forseti. Það skýtur skökku við að segja að ekki standi til að standa á nokkurn hátt í vegi fyrir framgangi þessara mála og hóta því um leið að eitt af þessum frumvörpum sem þessi þingsályktunartillaga snýst um komist kannski ekkert lengra, verði kannski bara stoppað. Þetta er eins og svo margt annað í þessari umræðu í dag afskaplega sérkennilegt 

Ég sit í nefndinni.

Hv. þingmaður er afskaplega órólegur þessa dagana og hefur verið það frá því að kosningum lauk. Ég skal reyna að koma eitthvað til móts við hv. þingmann ef ég get það en ég skil hins vegar vel gremjuna. Hvað varðar talið um að gefnar hafi verið ákveðnar væntingar er alveg rétt að gefnar voru væntingar. Það voru gefnar væntingar um nákvæmlega það sem lýst er í þeirri þingsályktunartillögu sem er til umfjöllunar hér í dag, þingsályktunartillögu þar sem lagður er grunnur að umfangsmestu aðgerðum í þágu heimila, ekki bara á Íslandi heldur um að minnsta kosti Evrópu og hugsanlega í heiminum öllum eftir að efnahagskrísan reið yfir, sú sem hófst árið 2007. Það er ekkert minna en það, það er verið að leggja grunn að aðgerðum á heimsmælikvarða. Þá hljóta menn að geta sammælst um að það þurfi að vinna þá vinnu almennilega og allt tal um að það sé hægur leikur að klára einhver ónefnd mál strax gerir ekki annað en að vekja upp spurningar um hvers vegna síðasta ríkisstjórn gat ekki klárað þau mál á fjórum árum sem er nú hægur leikur að klára á fyrstu dögum sumarþings.

Hæstv. forseti. Ég ákvað að taka til máls í ræðu í staðinn fyrir að fara í andsvar, einfaldlega til þess að gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri á að koma hér aftur upp því að hann notaði fyrri ræðutíma sinn að fullu í að tala niður aðra stjórnmálaflokka og komst svo ekki yfir það sem hann vildi ræða í lokin. Hann fær þá tækifæri til að koma hér aftur og bæta úr því. Hér talaði hæstv. forsætisráðherra sem er að eigin sögn einn mest misskildi maður íslensks samfélags. Ég held að við höfum ekki skilið eitt einasta orð rétt af því sem hann hefur sagt, en enginn talar um það annar en hann sjálfur. Jafnvel þó að við lesum upp textann beint upp eftir hæstv. forsætisráðherra telur hann ástæðu til að skrifa heilu greinarnar um að ekki bara stjórnarandstaðan heldur fjölmiðlar alls landsins séu að rangtúlka orð hans, tala niður það sem hann er að gera. Ég hef aldrei nokkurn tíma á þeim árum sem ég hef verið í pólitík, bæði í bæjarpólitík í 12 ár og síðan frá því 2007 á þingi, heyrt annað eins aumavæl hjá stjórnmálamanni sem er kominn í forustu í landspólitík. Hvað hefðum við þá mátt segja sem höfum þurft að vera að moka flórinn eftir 18 ára stjórnartíð hægri flokkanna sem núna eru komnir aftur valda? Við sátum undir ámælum  Þetta finnst mér vera miður. Gremja mín yfir úrslitum kosninganna stafar ekki af kosningatapi Samfylkingarinnar. Hún stafar af því sem við höfum séð núna á þessu sumarþingi. Af því stafar mín gremja og leiðindi. Og veiki bletturinn á mér, eins og hæstv. forsætisráðherra orðaði það þegar ég kallaði fram í: Margur heldur mig sig, er þegar manni er brigslað um illar hvatir og gert einmitt það sem hann var sjálfur að kvarta undan, manni eru lögð orð í munn. Hér kemur þingmaður úr allsherjar- og menntamálanefnd og talar um að við séum í vandræðum með Hagstofufrumvarpið og það sé hótun um að ætla ekki að fara með það í gegn. Ég sit í þessari nefnd, ég sat með lögfræðingi í morgun frá Persónuvernd sem segir að þetta stangist á við stjórnarskrá.  Við erum að vinna undir mikilli pressu, við fáum sum málin seint inn. Þingið hófst hér með því að hæstv. forseti Alþingis talaði um að mál þyrftu að koma inn snemma, þau þyrftu að fá vandaða umfjöllun. Við erum að hliðra til málum með því að taka frumvarpið um almannatryggingar með tveggja, þriggja, fjögurra daga umsagnarfresti - tveggja, þriggja daga. Það á að skila umsögnum um það frumvarp á mánudaginn. Við í stjórnarandstöðunni höfum ekki lagst á móti því að vinna hér kvöld og nætur til að reyna að koma þessum málum áfram. Og við höfum ekki setið hér fram eftir kvöldum og verið að hlusta á okkur tala, við erum að reyna að koma málum áfram. Það skyldi þó aldrei vera að við megum ekki gera athugasemdir við það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni, þar sem í fyrsta skipti er farin sú leið að ríkisstjórn kemur og biður um leyfi að flytja mál. Þegar við ætlum svo að bæta málið, taka þátt í umræðu og koma með tillögur kemur hæstv. forsætisráðherra og segir að það sé bara verið að reyna að tala málið niður. Mér finnst þetta vond byrjun hjá ríkisstjórn sem talar um anda sátta, að leiða þjóðina í einn hóp, þjappa honum saman, skipa stóra heild. Forsætisráðherrann er ekki góð fyrirmynd í því og ég hvet Framsóknarflokkinn að finna nýjan fulltrúa til að vera leiðtoga þjóðarinnar ef þetta á að vera aðferðin. Við viljum vinna þetta vel. Við viljum vinna þetta með hæstv. forsætisráðherra og með þinginu. Og það kemur skýrt fram í þeim athugasemdum sem við höfum gert við þingsályktunartillöguna að við munum styðja hana, við ætlum ekki að standa í veginum fyrir því að málið verði þróað áfram. Allsherjar- og menntamálanefnd var samhljóma í áliti sínu og benti á ýmis atriði sem við verðum að ræða og halda til haga, ekki til að koma í staðinn fyrir þessa tillögu heldur til að fjalla um og leysa í framhaldinu. Þar voru nefndir leigjendur, þar voru nefndir Búmenn og lánsveðshópurinn var líka nefndur. Það er hárrétt sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að lánsveðsniðurstaðan er býsna aum, og ég skora á hæstv. forsætisráðherra að gera betur. Þar höfum við átt í stríði við lífeyrissjóðina og það kann að vera að mönnum takist þar betur. Ekki skal standa á okkar liðsinni við að ná enn þá betri árangri. Við töluðum áðan um að afla betri upplýsinga. Í morgun kom inn á netið skýrsla frá Hagstofunni sem við fengum líka afhenta í allsherjar- og menntamálanefnd í morgun, Hagtíðindi, þar sem farið er yfir skuldir, eignir og eiginfjárstöðu einstaklinga 1997–2011. Það er býsna fróðleg lesning. Hún fjallar ekki um að ekkert hafi gerst. Ég veit ekki hver hefur logið því að þeim þýsku leiðtogum sem forseti lýðveldisins og hæstv. utanríkisráðherra hafa verið að taka við skilaboðum frá og deila til okkar þjóðarinnar, frá forsætisráðherra Þýskalands, frá forseta Þýskalands, um að mikla athygli hafi vakið hvernig okkur tókst að endurreisa íslenskt samfélag. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra segi þá að það sé eingöngu út af Icesave. Skyldi það vera? Við tókum við þjóðarbúi sem var nánast á hausnum, við komum inn 2007 grandalaus, en síðan hrynur allt yfir okkur árið 2008. Og það er vitað að þar bjuggum við við lagaumhverfi sem hægri flokkarnir, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, höfðu skapað okkur í samkeppninni um að vera með fjármálamiðstöð heimsins. Ég ætla ekki að ásaka núverandi forsætisráðherra um það vegna þess að hann kom inn síðar, engin ástæða til þess. En það þýðir ekki að láta eins og ekkert hafi gerst og tala um að á fjórum árum hafi átt að vera búið að taka þetta allt saman til. Það er ekki búið að gera það í Evrópu, ekki í Bandaríkjunum, það er verið að taka við áföllunum úti um allan heim. Það kann að vera að atvinnuleysið í Evrópu eða í Bandaríkjunum sé fyrrverandi ríkisstjórn á Íslandi að kenna, það kæmi mér a.m.k. ekkert á óvart að sú fullyrðing kæmi hér fram miðað við það sem boðið hefur verið upp á. Ég sagði að gremja mín væri ekki yfir úrslitunum en aumu blettirnir á mínum skrokki eru þegar hæstv. forsætisráðherra brigslar okkur um í fyrsta lagi að hafa ekki gert neitt og í öðru lagi að annarleg sjónarmið liggi á bak við allt sem við segjum. Ég held að ég verði, gagnstætt því sem hæstv. forsætisráðherra sagði við kollega sinn í Danmörku, að biðja hann um að tala betri íslensku þannig að við skiljum og vitum hvað hann á við svo að við séum ekki að misskilja og mistúlka allt það sem sagt er, því að það er ekki ætlunin. Það hefur ekki verið hugmyndin hjá mér. Okkar hlutverk hefur verið að reyna að skilgreina betur um hvað verið er að biðja. Hvað ætlum við að fara að gera, hvað erum við að bjóða þjóðinni? Í hvaða hlutverki erum við? Á að fella niður verðtryggingu? Já eða nei? Getur forsætisráðherra svarað því? Já, best væri að fella niður verðtryggingu ef það kemur í ljós að það stangast ekki á við stjórnarskrá og hugsanlega einhver lög að mati sérfræðinga sem eiga að skila í desember. Gott og vel. Er ég núna að leggja forsætisráðherra hæstv. orð í munn? Líklega er ég að því.  Ég sagði áðan að það er ekki sárt að tapa ef betra tekur við. Og við höfum sagt, af því að hér er hv. þm. Willum Þór Þórsson, að það er alltaf þannig að megi betra liðið vinna. Það er alveg ljóst að kosningabaráttan var unnin af liði sem fór afar vel í baráttuna og var með skýr skilaboð, að ég hélt. En þau eru alltaf að verða meira og meira óskýr. Forgangurinn sem ég hélt að yrði í þágu heildarinnar er alltaf að færast meira og meira yfir á þá betur settu. Það er klárt að þeir sátu að mörgu leyti eftir í fyrstu aðgerðum hjá okkur og hæstv. félags- og húsnæðismála viðurkenndi og sagði ærlega, gagnstætt því sem hér kemur frá forsætisráðherra, að fyrrverandi ríkisstjórn mætti eiga það að hafa varið hagsmuni þeirra sem lægstu kjörin höfðu. Það mátti skilja þannig - og nú er ég aftur að leggja mönnum orð í munn - að það sé skýringin á því að engin ástæða sé til að gera betur við þann hóp heldur eigi að snúa sér að öðru. Þetta er ástæðan fyrir því að ég kem í ræðu. Ég vil fá skýrari svör þannig að ég sé ekki að búa til skýringar fyrir hæstv. forsætisráðherra. Þá biðst ég undan löngum ræðum um „spinn“, sem hann virðist hafa lært betur á sínum tíu árum í Bretlandi en ég á mínu eina ári. Ég hafði bara ekki hugmynd um þetta hugtak fyrr en hæstv. forsætisráðherra fór að nota það í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þegar hæstv. forsætisráðherra talar um neyðarlögin sem sett voru á sínum tíma og að við hefðum hugsanlega getað farið aðrar leiðir, tek ég undir með honum að því leyti að ef við værum að gera þetta allt upp á nýtt mundum við örugglega gera margt öðruvísi. En eitt af því sem ég hef aldrei skilið og hef ítrekað spurt um úr ræðustóli tengist þeirri gömlu 20% leið, en þá var ekki komin til sú hugmynd með að nota þrotabúin til að fjármagna niðurfellingar: Hvernig áttum við að leysa 140 milljarðana í Íbúðalánasjóði? Því hef ég aldrei fengið svar við. Ég spurði að því á þeim tíma þegar tillögurnar komu fram, verandi þá formaður félags- og tryggingamálanefndar fyrst og síðan í fjárlaganefnd. Við gátum aldrei fengið svör við þessu. En það kann að vera að besta tækifærið til að gera þetta hefði kannski verið þá. Mig langar aðeins að grípa niður í gögnunum frá Hagstofunni síðan í morgun og um leið að vekja athygli á þeirri greinargerð sem var gerð um fjárhagsstöðu heimilanna sem ég vænti að forsætisráðherra hafi á náttborðinu þannig að hann viti hvað var þó búið að gera. Hann talaði sjálfur um að 110%-leiðin hefði verið fyrir ríka fólkið og hún hefði náð til fárra. Hún náði þó til um 14 þús. manns, sem er tvöfalt meira en frumvarpið vegna ellilífeyris- og örorkulífeyrisþega. Það er því hægt að skoða þetta frá ýmsum sjónarhólum. Við erum oft að tala um heimilin, og heimili er auðvitað ekki bara hús eða skuldir heldur fjölskyldan sem slík, hvernig við búum að henni og öllum öðrum þáttum. Mig langar aðeins að taka upp úr gögnum samsetninguna á heimilunum sem kemur fram í tölfræðinni hjá Hagstofunni. Hún kemur mér svolítið á óvart. Þeir segja að heildarfjöldi skattframtala fyrir árið 2011 sé um 262 þús. og tilheyra þau rúmlega 196 þús. fjölskyldum. Um 10 þús. af þeim fjölskyldum hafi ekki skilað framtali og áætlað hafi verið á þær og þar af leiðandi komi þær ekki með í tölfræðinni. Heildarfjöldi í grunninn hjá Hagstofunni fyrir árið 2011 er því 185.890. Af þeim eru einhleypir 105.825, einstæðir foreldrar eru 15.677, hjón með börn 32.273 og hjón án barna 32.115. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra vakti líka athygli á sambúðarformum hér á landi, það var vitnað til þess hvernig það er í Danmörku, en þar eru skilgreind held ég 37 ólík form fyrir heimili. Ég hef stundum velt því fyrir mér þegar menn eru í þessari umræðu: Er verið að tala um allan þennan hóp eða er verið að tala um sérstaka hópa innan hans? Þá veltir maður einmitt vöngum yfir því sem kemur einmitt fram hjá Hagstofunni hverjir eru með skuldirnar. Þar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Fjölskyldur sem tilheyrðu hæstu skuldatíundinni, þ.e. þær fjölskyldur sem skulduðu mest, skulduðu samanlagt 767 milljarða kr. eða tæp 41% af heildarskuldum.“ Þetta er fyrir árið 2011, samkvæmt skattframtölum. „Þessar fjölskyldur voru einkum hjón með börn (57%) og hjón með engin börn á framfærslu (23%).“ Þarna var líka hæsta meðaltal skulda, einkum eftir árið 2008. Allir hinir, hin 90% sem eru ekki með efstu eignatíundinni, eru með 59% af skuldunum og skulda 1,1 milljarð, rétt lítillega meira en 10%. Og við sjáum alveg í hvaða átt þær aðgerðir sem hér hafa verið boðaðar fara. Það er ekkert endilega rangt vegna þess að hæstv. forsætisráðherra segir: Við erum að leiðrétta eitthvað á ákveðnum forsendum, við erum að leiðrétta ákveðinn forsendubrest sem átti sér stað á vissum tíma fyrir allan þann hóp sem skuldaði. Hæstv. forsætisráðherra gerir líka athugasemd við það, ég ætla ekki að gera veður út af því, en hann verður þá að taka þátt í því með okkur þingmönnum að telja upp hvað er þá eftir. Það var athyglisvert í þeirri skýrslu sem lögð var hér fram í apríl varðandi 110%-leiðina að þar kemur í ljós að hjá þeim sem sóttu um aðgerðir vegna þess að þeir voru yfirskuldsettir, hjá þeim sem voru skuldsettastir, er skuldabyrðin vegna húsnæðislána 90 þús. kr. á mánuði að meðaltali. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvort hægt sé að fá leiguhúsnæði fyrir það verð á Reykjavíkursvæðinu. Aftur á móti voru afborganir hjá þessu fólki af skuldum 180 þús. kr. Það voru öll önnur lán. Að vísu voru önnur fasteignalán um 30 þús. kr., það getur verið útborgunin í byrjun, það sem kemur í byrjun. Við skulum þá bæta því við og segja að afborgun vegna húsnæðis sé 120 þús. kr. Síðan koma bifreiðalán, kreditkortalán, sem voru allt að 25 þús. kr. á mánuði hjá þessum hópi, og aðrar skuldir sem voru 45 þús. kr. á mánuði. Hvað með þennan hóp? Getur verið að ef við færum niður um 10–20% sitjum við eftir með allan þennan hóp áfram í vandræðum sem getur tapað húsinu sínu vegna annarra skulda? Við skuldum þeim það að fara í gegnum þá umræðu. Það er rétt að við getum gert það í þeim hópum sem hér eru lagðir til, en þá verðum við að tryggja að það verði rætt. Við viljum vita hvort á að gera það. Ég vona að það sé ekki frekja af okkar hálfu að óska eftir því. Við viljum fara þessa leið, við styðjum nýja ríkisstjórn í því að koma með þingsályktunartillögu þar sem sagt er hvað á að gera, hvernig á að vinna það, setja tímamörk og allt slíkt. En vonandi er það ekki hroki eða frekja af okkar hálfu að óska eftir því að tekið sé utan um það sem stendur út af. Ég hef haft miklar áhyggjur af því fólki sem seldi eignirnar sínar, lagði þær inn. Ég get nefnt Eir-málið sem er dæmigert svoleiðis mál þar sem ekkert veð er á bak við, fólk er með miklar skuldir, lagði eignina sína inn, það á íbúðarrétt en er búið nánast að tapa eigninni ef menn ná ekki að halda henni á floti. Hvar kemur þessi hópur inn? Búmennirnir okkar, sem eru í svipaðri stöðu með gríðarlega mikla hækkun á leigu, lögðu líka inn eignir sínar, þeir standa utan við, þeir eru ekki í þessum hópi. Ég er ekki að tala niður hina tillöguna, ég er bara að benda á að við verðum að ná utan um þetta í heildina. Við verðum að ná utan um námsmennina og lánsveðin, ábyrgðarmennina. Það er búið að gera heilmikið, gagnstætt því sem hér hefur verið sagt, bæði af bönkunum sjálfum og af stjórnvöldum, en það er augljóst að það var ekki nóg. Þess vegna viljum við halda áfram og við viljum styðja það. En ég ætla að vona að það sé ekki túlkað þannig að það sé gert til að eyðileggja tillöguna þegar við komum fram með upplýsingar um að við höfum lent í vandræðum með nýja frumvarpið um Hagstofuna, varðandi það að safna öllum upplýsingum. Meðal annars kom einföld athugasemd við það: Þetta felur í sér að ef viðkomandi einstaklingur skuldar - og þetta kann að vera útúrsnúningur en er haft eftir öðrum - hjá lögfræðingi, lækninum sínum eða sálfræðingi að megi kalla eftir öllum þeim upplýsingum til að fjalla um skuldavanda heimilanna. Menn biðja okkur um að skýra þetta miklu betur og mér finnst það bara sjálfsagt og eðlilegt og að við reynum að takmarka upplýsingaöflunina við það sem við þurfum til að vita hver skuldastaða heimilanna er. Ég deili þeim áhyggjum hæstv. forsætisráðherra, og það er alveg hárrétt hjá honum, að við náðum ekki að fá þessar upplýsingar. Við fengum leyfi til að safna upplýsingum 2009 hjá Seðlabankanum. Hann vann mjög ítarlega rannsókn á stöðunni og birti hana með öllum gögnum, fékk leyfi til þess, en varð að henda þeim öllum vegna Persónuverndar. Hver var gallinn við þá skýrslu? Hann var sá að þeir sem tóku á móti henni, þ.e. þingið á þeim tíma og sérstaklega stjórnarandstaðan, sagði bara að ekkert væri að marka hana. Nú vona ég enn á ný að ég leggi ekki forsætisráðherra orð í munn þegar ég segi að hann hafi sagt að hann treysti ekki Seðlabankanum. Hann er nýbúinn að koma með þá athugasemd. Við búum auðvitað við þetta umhverfi og hver á þá að vinna þetta ef við getum ekki treyst á þær stofnanir sem vinna fyrir okkur? Þær gefa samhljóða upplýsingar, upplýsingar frá Hagstofunni eru samhljóða þeim sem voru í greinargerð um fjárhagsstöðu heimilanna frá ráðuneytunum. Nú ætlum við að kalla eftir viðbótarupplýsingum og ég styð það, en það er kominn tími á aðgerðir. Það er alveg rétt að fjögur árin dugðu okkur ekki og það er búið að henda okkur frá. Þá er það okkar að fylgja því eftir að áfram verði unnið í málinu og við heitum okkar stuðningi við það. En ég biðst undan því að sitja undir eilífum ásökunum um annarlegan tilgang í öllum okkar umræðum af því að við viljum ræða málin. Ég hefði viljað sjá fleiri framsóknarmenn og sjálfstæðismenn taka þátt í að bæta tillögu hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegur forseti. Alloft hefur komið fram að hv. þm. Guðbjartur Hannesson er mjög viðkvæmur fyrir gagnrýni á síðustu ríkisstjórn. Það er hins vegar óþarfi að bregðast iðulega við því eins og hv. þingmaður gerir hér ítrekað, með einhverjum skætingi og með því að vísa í eitthvað sem hann hefur fundið einhvers staðar á netinu og reynir að nota það til þess að ráðast á mann með ódýrum skotum.

Dæmi?

Hv. þingmaður kvartaði líka sáran undan því að núverandi stjórnarandstaða, og þá líklega ekki hvað síst hv. þingmenn Samfylkingarinnar séu stöðugt sakaðir um að annarlegar hvatir búi að baki afstöðu þeirra. Það er ekki rétt. Það hefur ekki verið annað en það að bent hefur verið á hversu undarlegt það er að þingmenn skuli koma hér, nýkomnir úr ríkisstjórn, og skammast yfir því á fyrstu dögum nýs þings að ekki sé búið að klára risastór mál sem lá fyrir í kosningabaráttunni að vinna ætti áfram eftir kosningar, að þeir skuli mæta hér og skammast yfir því að þetta hafi ekki verið gert á fyrstu dögum þegar hv. þingmenn gátu ekki klárað þessa sömu hluti á fjórum árum. Það eru ekki ásakanir um annarlegar hvatir. Hins vegar hefur ekkert skort á ásakanir um annarlegar hvatir í garð nýrrar ríkisstjórnar og nýs meiri hluta á þinginu. Það er nánast ekki haldin ræða hér t.d. um sjávarútvegsmál öðruvísi en að menn séu sakaðir um annarlegar hvatir, að vera að gæta hagsmuna einhverra annarra, að vera í sérhagsmunagæslu, enda þótt hv. þingmaður hafi nú reyndar reynt um skeið leitt svokallaða sáttanefnd um sjávarútvegsmál og núverandi ríkisstjórn hafi sérstaklega getið þess í stjórnarsáttmála að hún vildi halda áfram með þá vinnu sem hv. þingmaður hafði unnið á því sviði. Hvað varðar hins vegar álitamál um veiðigjald var augljóst að ekki var hægt að framkvæma það sem síðasta ríkisstjórn skildi eftir. Samt mega menn búa við það að vera stöðugt, 

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að fara í keppni við hæstv. forsætisráðherra um það hver hafi annarlegustu hvatirnar, ég held að það þjóni litlum tilgangi. Það sem brotist hefur út hjá okkur þingmönnum Samfylkingarinnar, a.m.k. hjá mér, svo ég tali nú bara fyrir mig sjálfan, það eru brostnar væntingar, þ.e. brostnar vonir. Ég átti von á meiru, bara hreinskilnislega. Ég sagði það í fyrstu ræðu minni í þinginu að ég óskaði Framsóknarflokknum til hamingju með kosningasigurinn, góða kosningabaráttu, vel skipulagða, vel fram setta. En hvað gerist svo? Það eru þær vonir sem hafa brugðist, ég kvarta yfir því. Það kann að vera óþolinmæði í mér en það er einmitt vegna þess að við erum búin að vera að vinna í fjögur ár og búin að sæta endalausri gagnrýni fyrir að við höfum gert þetta vitlaust. Við höfum fengið nýjar tillögur. Okkur hefur verið sagt að búið sé að flytja tillögur í þrígang á þinginu, fullmótaðar tillögur sem ekki hafi verið hlustað á. Síðan komum til þings þar sem viðkomandi aðilar eru komnir með völdin. Þá ætla þeir að fara að skoða allt saman. Það er það sem kemur við veiku blettina á mér og veldur mér vonbrigðum. Það eru ekkert annarlegar kenndir, ég er bara að átta mig á þessari nýju stöðu. Við skulum þá sætta okkur við að það sem við héldum að við færum að ræða á sumarþingi kemur til umræðu - ja, væntanlega ekki fyrr en í janúar miðað við tímasetningar því að það á að skila öllu inn í nóvember. Þá er lítinn tími til stefnu. Ég vænti þess að ríkisstjórnin ætli ekki að fara að keyra svona stór mál sem eru vönduð í undirbúningi á einhverjum tveimur, þremur dögum. Eftir það koma tillögur, það á eftir að koma fram með frumvörp, þannig að við erum að tala um að ræða þetta annað hvort í lok desember, yfir jólin eða á þinginu í janúar. Ég verð bara að stilla mig inn á það að þannig er þetta, þetta eru bara brostnar vonir. Í því felast ákveðin vonbrigði vegna þess að 

Virðulegur forseti. Ekki var það að heyra fyrir kosningar að væntingar hv. þingmanna Samfylkingarinnar væru eins miklar og þeir vilja nú vera láta. Það hefði verið ágætt að þeir hefðu nefnt það fyrir kosningar að þeir gerðu gríðarlegar væntingar, tryðu á framsóknarmenn í skuldamálum. Það var nú eitthvað annað. Þá var kvartað yfir því að menn ætluðu nýta tímann eftir kosningar til þess að útfæra hlutina með öðrum. Þá var það ómögulegt að menn skyldu ætla að taka sér tíma í það. Nú er látið eins og sú gagnrýni öll hafi aldrei verið sett fram, menn hafi bara haldið að þetta yrði gert á fyrsta degi án athugunar, þó að menn ítreki á sama tíma stöðugt mikilvægi þess að fara vel yfir hlutina, þá skammast þeir samt í sömu ræðum yfir því að ekki sé búið að framkvæma þá. Það lá fyrir og var meginefni umræðu um þessi mál að þau þörfnuðust áframhaldandi vinnu, þau þörfnuðust útfærslu, menn þyrftu a.m.k. að geta nálgast upplýsingarnar sem leggja þarf til grundvallar. Og af því að hv. þingmaður vísar í að við bentum á það 2009 að þá væru til staðar útfærðar leiðir til þess að klára það sem þá var talað um sem 20% leiðréttinguna, þá er það alveg rétt, þær leiðir lágu fyrir þá. En eins og ég nefndi áðan var ráðist á útfærsluna þar í stað þess að rökræða þann möguleika sem þá var fyrir hendi en var því miður ekki nýttur, bönkunum var skipt upp í stað þess að nýta tækifærið sem gafst. Og af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega um það í ræðu sinni og virðist ekki hafa tekið eftir því þó að ég hafi nú farið yfir það alloft á undanförnum fjórum árum þá var ætlunin með þeim tillögum þess tíma sú að færa öll fasteignalán, öll húsnæðislán yfir í Íbúðalánasjóð og nýta þá afskrift sem sannarlega var réttlætanleg og til staðar þar til þess að færa lánin almennt niður enda höfðu lántakendur þar eins og annars staðar orðið fyrir áhrifum af efnahagshruninu.

Hæstv. forseti. Það er nú dálítið skrýtið að fara í andsvör til að rekja söguna eða hvaða tillögur komu fram. Ég get þó upplýst hæstv. forsætisráðherra um að það kom fram tillaga frá Framsóknarflokki sem hafði komið fram áður, um að færa öll lánin yfir í Íbúðalánasjóð. Sú tillaga var skoðuð. Hún var afgreidd og var litið á hana sem eignaupptöku, að útilokað væri að taka af bönkum því að þeir voru ekki orðnir þrotabú á þeim tíma og eru ekki enn þá …  Það er auðvitað auðvelt að tala um hvernig hefði átt að gera hlutina. Ef við hefðum vitað hver þróunin yrði hefðum við hugsanlega gert ýmsa hluti öðruvísi, ég hef sagt það margoft. Ef ég væri með meistaragráðuna mína í hruni hefði ég kannski gert það allt öðruvísi. En það er röng túlkun að menn hafi ekki skoðað allar þessar tillögur. Við fórum meira að segja í umræðu um tillögu Framsóknarflokksins og lýstum yfir stuðningi við mjög marga þætti en við fórum líka yfir það að búið var að framkvæma u.þ.b. helming af þeim tillögum sem Framsóknarflokkurinn flutti á þeim tíma eða þá að þær voru í gangi á vegum þáverandi stjórnvalda. Við getum alveg eytt í að góðum tíma í betra tómi til að fara yfir það. Menn eru alltaf að gera öðrum upp annarlegar hvatir hvað þetta varðar, að þeir vilji ekki taka tillögur frá stjórnarandstöðu. Í þessu tilfelli komum við til þings þar sem við erum búin að fara í gegnum mjög erfiða tíma. Talað er fyrir því að fara fram með sátt. Þá ætla ég að biðja hæstv. forsætisráðherra að hefja sig nú aðeins upp fyrir dægurþrasið, láta einhverja aðra fara í það, og tala svolítið til hópsins, vera nógu stór til þess að vera ekki að gagnrýna einstaka menn fyrir að koma með athugasemdir eða tillögur eins og verið sé að væna menn um eitthvert árangursleysi. 
             Verið er að vinna að málum til að koma þeim áfram og ef gera þarf einhverjar kvartanir við einstaka þingmenn held ég að það ættu aðrir að fara í það en hæstv. forsætisráðherra, hann er of stór til þess.

Fyrrverandi ráðherrar eiga ekki að haga sér með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um neytendalán, nr. 33/2013, um frestun gildistöku, sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggur fyrir þingið. Frumvarpið felur í sér tillögu um frestun á gildistöku laga um neytendalán frá 1. september 2013 til 1. nóvember 2013. Þessi tillaga er til komin vegna beiðni frá Samtökum fjármálafyrirtækja til innanríkisráðuneytis. Innanríkisráðuneytið hefur skoðað beiðnina og telur réttlætanlegt að fresta gildistöku laganna og kynnti þá afstöðu sína á fundi með efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin var treg til frestunar og skipaði starfshóp til að skoða forsendur málsins. Starfshópinn skipuðu hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Pétur Blöndal og Líneik Anna Sævarsdóttir. Starfshópurinn aflaði frekari gagna, m.a. í formi minnisblaðs gegnum innanríkisráðuneytið. Eftir að hafa skoðað rökin fyrir ósk um frestun lagði starfshópurinn til við nefndina að leggja til frestun gildistöku um tvo mánuði og féllst efnahags- og viðskiptanefnd á það, en leggur áherslu á að smíði reglugerða samkvæmt lögunum verði hraðað og að þær verði tilbúnar fyrir 1. september. Í greinargerð segir: Með frumvarpi þessu er lagt til að gildistöku laga nr. 33/2013, um neytendalán, verði frestað frá 1. september 2013 til 1. nóvember 2013. Lög nr. 33/2013 byggjast á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins en tilgangur hennar var að endurskoða reglur um neytendalán til að auka neytendavernd og tryggja samræmt lagaumhverfi við veitingu neytendalána. Lög nr. 33/2013, um neytendalán, gilda um veitingu lána til neytenda í atvinnuskyni. Lánveiting telst í atvinnuskyni hvort sem um er að ræða aðal- eða aukastarfsemi. Lögin gera ráð fyrir að lánveitandi veiti neytanda ítarlegar upplýsingar um lánssamning. Í öllum auglýsingum og kynningarefni um lánssamninga skulu tilteknar upplýsingar koma fram á skýran, hnitmiðaðan og áberandi hátt. Þá skal lánveitandi, með eðlilegum fyrirvara, veita neytanda nauðsynlegar upplýsingar til þess að hann geti borið saman ólík tilboð og tekið upplýsta ákvörðun um það hvort gera skuli lánssamning áður en neytandi er bundinn af samningi eða tilboði. Enn fremur er skylt að ákveðnar upplýsingar komi fram í lánssamningum. Framangreindar upplýsingar skulu koma fram í stöðluðu eyðublaði sem ráðherra setur reglugerð um. Mikilvægt ákvæði er að finna í 10. gr. laga nr. 33/2013 sem fjallar um lánshæfis- og greiðslumat. Rök fyrir frestun eru að sem fyrr segir felast í lögunum umtalsverðar breytingar sem óhjákvæmilega hafa í för með sér breytingar á útlánareglum, gerð skjala, lánaferlum og lána- og upplýsingakerfum, auk fræðslu fyrir starfsfólk fjármálafyrirtækja um efni laganna og breytt vinnubrögð. Að undirbúningi að innleiðingu laganna kemur embætti ríkisskattstjóra sem vinnur nú að undirbúningi að gildistöku laganna, en gert er ráð fyrir auknu álagi á embættið við að útvega skattframtöl og launagreiðslur lánþega vegna greiðslumats. Í lögunum er Neytendastofu falið hlutverk eftirlits- og framkvæmdaraðila. Og þá er í lögunum gert ráð fyrir að velferðarráðuneytið gefi út neysluviðmið. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur skoðað þær röksemdir sem fram hafa verið færðar fyrir frekari frestun á gildistöku laganna og telur í ljósi þess rétt að fresta gildistöku laganna til 1. nóvember 2013. Fyrir liggur að erfitt verður að undirbúa alla aðila fyrir 1. september þegar lögin áttu að öðlast gildi. Ef gildistökunni er frestað ætti að gefast ráðrúm til að undirbúa nýja framkvæmd neytendalána. Álit nefndarinnar er að frestur fram í nóvember gefi hlutaðeigandi aðilum nægilegan tíma til að ljúka þeim verkefnum sem enn er ólokið til að hægt sé að innleiða nýja heildarlöggjöf um neytendalán. Nefndin áréttar mikilvægi þess að allar reglugerðir er málið varða verði tilbúnar 1. september 2013. Þannig gefst framkvæmdaraðilum frestur til að aðlaga tölvukerfi, verkferla, eyðublöð og annað sem nauðsynlegt er fyrir gildistöku laganna. Einnig leggur nefndin áherslu á mikilvægi þess að flýta gildistökunni eins og kostur er og að allir hlutaðeigandi leggist á eitt í þeirri vinnu. Meðfram frestun gildistöku felur frumvarpið í sér frestun á bráðabirgðaákvæði II í lögum nr. 121/1994, um neytendalán, sem fellur úr gildi 1. september að óbreyttu. Ákvæði þetta er hugsað þannig að gildistími þess haldist í hendur við gildistöku laga nr. 33/2013. Því er lagt til að gildistími ákvæðisins verði lengdur til 1. nóvember næstkomandi.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um að fresta gildistöku á lögum um neytendalán. Það sem er áhugavert við þetta frumvarp er að erindi barst frá Samtökum fjármálafyrirtækja. Það hefur líka komið fram hjá fleirum að það væri erfitt að fullnægja kröfum fyrir þann tíma sem gert er ráð fyrir í lögunum. Síðan barst sú beiðni til innanríkisráðuneytisins sem hafði samband við nefndina og nefndin flytur þetta mál sameiginlega. Hún féllst ekki að öllu leyti á að hafa frestinn enn lengri. Þetta er mjög athyglisvert í ljósi þess að bæði stjórn og stjórnarandstaða komu þarna að málinu. Það var rætt nokkuð vel hvað fresturinn þyrfti að vera mikill. Það er alltaf slæmt að fresta gildistöku laga. Þarna var farin ákveðin millileið, á milli þess að ganga að ýtrustu kröfum um frestun og síðan þess að fresta ekki neitt. Til dæmis er nefnt í greinargerð að allar reglugerðir skuli vera tilbúnar fyrir 1. september þannig að aðilarnir hafi tíma til að vinna málið. Ég ætlaði bara að koma þessu að, að ég tel þetta ferli mjög æskilegt, þ.e. að nefndirnar komi að samningu frumvarpa þegar einhverju þarf að breyta, að jafnt stjórn og stjórnarandstaða komi að því ferli. Það sýnir sig líka að málið er vel kunnugt í nefndinni, þarf ekki mikla umræðu í þingsal og þar af leiðandi verður öll lagasetningin miklu liprari og meiri sátt um hana.