Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og alþjóð er kunnugt og Alþingi öllu ríkir mjög alvarlegt ástand í atvinnumálum hér á landi. Þetta gildir alveg sérstaklega að því er varðar stöðu sjávarútvegsins. Síldveiðar hafa stöðvast, svo sem kunnugt er, og þó að hæstv. ráðh. láti hafa það eftir sér í viðtölum í blöðunum að lausn sé í sjónmáli, þá eru útvegsmenn og sjómenn og kaupendur ekki sömu skoðunar og segja að málin séu í sjálfheldu. Um stöðu þessara mála fáum við ákaflega litlar upplýsingar. Engum liggur það nær en hv. Alþingi að fá að vita hver sé staða þessara mála. Verður þessi stöðvun löng? Með hvaða hætti er hugmyndin að leysa þá deilu sem þarna er uppi? Í annan stað er það svo að almennt fiskverð hefði átt að ákveða fyrir hálfum mánuði, en það bólar ekki á neinni ákvörðun. Ekki heldur í þessu máli hafa menn fengið neina vitneskju um það, hver staðan sé eða hvert horfi eða með hvaða hætti sé hugmyndin að greiða úr þessum vanda. Það blasir líka við, að loðnuverð þarf að ákveða, og af þeim upplýsingum, sem menn hafa, að mestu leyti á skotspónum, er vægast sagt ískyggilegt ástand í þessari grein. Það verður ekki séð að neinar ákvarðanir hafi verið teknar til að greiða úr þessum vanda. Útlitið er eins og ekki bara síldveiðarnar séu að stöðvast, heldur getur rekið til hins sama í öðrum greinum sjávarútvegsins, þar er allt í hnút. Auðvitað verður að leysa þetta mál. Við eigum allt okkar undir því og það verður vitaskuld leyst. En hvað á sá dráttur að verða lengi? Hversu lengi eiga menn að búa við óvissu í þessum efnum? Hversu lengi eiga sjómenn, útvegsmenn, fólk, sem vinnur við fiskverkun, að búa við það að vita ekki hver niðurstaðan verður eða hvenær úr þessu verður leyst eða með hverjum hætti? Alþingi á auðvitað kröfu á því að fá að vita hvenær og hvernig verði á þessum málum tekið. Ég verð að segja það, að hingað til hefur hæstv. sjútvrh. og aðrir ráðh. í ríkisstj., þ. á m. hæstv. forsrh., í rauninni engu svarað um það, hvernig fram úr þessu eigi að ráða. Það er langt síðan verðlagsráðsmenn, þeir sem eru í yfirnefnd Verðlagsráðsins, vísuðu ákvörðun um almennt fiskverð í raun og sannleika til ríkisstj. Svörin, sem borist hafa, eru þau, að það sé verið að ræða málin, það sé verið að fjalla um málin, en það hafi engin ákvörðun verið tekin, það sé engin sérstök stefna uppi. Loðnumálin hafa í raun og sannleika litið sem ekkert verið rædd og er þó ekki síður ástæða til þess að fjalla um þau og heyra viðhorf hæstv. sjútvrh. í þeim efnum svo ískyggilegar sem horfurnar eru. Ef við tökum fyrst það mál sem varðar síldina, þar sem nú hefur komið til stöðvunar. þá hefur ýmislegt athyglisvert komið fram í því máli. Ég vil nefna það fyrst, að það var sett reglugerð um að breyta síldarmatinu. Það hlýtur að vera svo að hæstv. sjútvrh. hafi sett þessa reglugerð. En ég spyr: Hversvegna var hún sett? Hver bað um þessa reglugerð? Ég spyr vegna þess að ég kannast við þetta mál. Það komu fram óskir á sínum tíma úr kerfinu, ekki frá þeim sem vinna í greininni, um að setja þessa reglugerð. Maður hefði getað haldið að síldarmatið væri m. a. til þess að vernda verkendur síldarinnar. Þess vegna þótti mér liggja beint við að spyrja verkendur síldarinnar, - ekki síst þar sem sjómenn og útvegsmenn voru ekki áfram um þessa reglugerðarsetningu, svo að ekki sé sterkar til orða tekið, - spyrja verkendur: Viljið þið fá þessa reglugerð? Teljið þið nauðsyn á þessari reglugerð? Viljið þið beita ykkur fyrir því, að þessi reglugerð verði sett? - Vitið þið hvert svarið var? Svarið var nei. Þeir vildu það ekki. Þeir töldu ekki þörf á því. Ég spyr: Hvers vegna tekur ráðh. það upp hjá sjálfum sér að setja reglugerð af þessu tagi öðruvísi en það hafi verið fyrir ósk frá síldarverkendum, frá síldarkaupendum? Ég spyr hæstv. ráðh.: Kom fram ósk frá þessum aðilum um að setja þessa reglugerð sem veldur nú vandræðum m. a.? Það er fyllsta ástæða til þess að fá skýr svör við því, hvort þarna hafi kerfið með hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar híft sjálft sig upp á hárinu og sett reglugerð sem enginn vildi fá og engin þörf var fyrir, en hefur skapað vandræði. Nú er það nýjast í þessu síldarmáli, að sjútvrh. lætur hafa eftir sér að það sé partur af ákvörðuninni að það hafi átt sér stað einhver mistök hjá Fiskifélaginu. Hvaða mistök eru það, spyr ég, sem áttu sér stað hjá Fiskifélaginu? Ég hef litið á þær töflur sem upp voru settar af hálfu Fiskifélagsins og hafa verið hafðar til viðmiðunar, ekki bara núna, heldur undanfarin ár. Þær eru settar upp með nákvæmlega sama hætti eins og áður. Mistökin liggja þá ekki hjá Fiskifélaginu. Mistökin liggja í því, að menn hafa ekki kunnað að lesa úr þeim töflum sem hafa þó verið hafðar þarna til viðmiðunar. Ef þetta á að vera skálkaskjól, ef þetta á að vera afsökun í þessu dæmi, þá er rétt að menn hafi það í huga, að samningarnir um síldarverð voru gerðir með atkvæðum kaupenda. Og hvað segja kaupendur núna? Þó þarna hafi verið lesið öðruvísi úr töflum en áður og þeir hafi jafnvel gert það skiptir það ekki máli. Þeir segja: Við getum ekki hækkað verð okkar á þeim grundvelli. - Ég spyr ráðh.: Hvernig stendur á því, að þau mistök gerast að rangt er lesið úr töflum? Hafði ekki ráðh. kynnt sér þessar töflur? Vissi hann ekki með hvaða hætti þær voru settar upp? Kunni hann ekki að lesa þessar töflur? Spurningin er í þessu máli: Hvað ættar ráðh. að gera? Megum við búast við því að hafa flotann í höfn lengi framvegis? Verður reglugerðin afnumin sem líklegast hefur verið sett í fljótræði? Þetta eru spurningar sem við verðum að fá svör við. Þjóðin á heimtingu á því að fá að vita hvert stefnir í þessum efnum og hvaða ráðagerðir eru uppi. Það er athyglisvert í sambandi við umræður um almennt fiskverð, að hæstv. ráðherrar, hvort heldur er sjútvrh. eða hæstv. forsrh., tala mikið um að það sé hagnaður á skreiðarverkun og og saltfiski, að vísu sé tap á frystingunni. En svo segja menn: Þetta gerir að meðaltali 2.9% í hagnað. - Hvernig er þetta meðaltal upp á 2.9% í hagnað fundið? Jú, það er ársmeðaltal. Hvaða máli skiptir það í sambandi við verðákvörðun núna hvert ársmeðaltalið er? Er það ekki meðaltalið, er það ekki afkoman í heild hjá greininni á því verðlagstímabili, sem í hönd er að fara, sem skiptir máli? Halda menn t. d. að saltfiskverkun sé hlutfallslega jafnmikil á því verðlagstímabili, sem fer í hönd, eins og yfir árið í heild? Ég vona að engum detti það í hug, svo mikil fjarstæða sem það er. Halda menn í raun og sannleika að það verði veruleg saltfiskverkun á því verðlagstímabili sem fer í hönd, og hvernig saltfiskur verður það? Þegar menn taka meðaltöl af þessu tagi og hafa þau til viðmiðunar, þá geta menn gert stórkostlegar skekkjur. Sannleikurinn er líka vitaskuld sá, að það er fullt af frystihúsum sem eru með ákaflega litla eða jafnvel enga saltfiskverkun. Ekki batnar hagur þeirra þó að það sé einhver hagnaður af saltfiskverkun. Varla er hugmyndin að það eigi að salta í frystigeymslunum. Og hvers konar fiskur er það, hvar lendi hann í gæðum, sem saltaður er núna? Ég rek þetta vegna þess að það er marghamrað á því, að meðaltalið úr þessum þremur greinum sé plústala. En þá er miðað við ársmeðaltal. Það er ekki verið að horfa á stöðuna eins og hún er núna. Eða halda menn að sjóðirnir séu svo gildir að það skipti ekki máli þó að greinin í heild verði rekin með tapi á forsendum meðaltals sem alls ekki á við á því verðlagstímabili sem nú fer í hönd. Ég held að það sé eins gott að menn viðurkenni að það vandamál, sem menn standa frammi fyrir, er varðandi frystinguna og því verður ekki fleytt á saltfiski og skreið svo að neinu nemi á því verðlagstímabili sem fer í hönd. Þar er tap í frystingunni upp á 2.4% samkv. tölum sem hæstv. ráðherrar hafa farið með. Og þó að menn tali um að oft hafi heyrst harmakvein úr þessu horni, þá er það nú svo að hæstv. ráðherrar hafa staðfest þessar tölur með því að gera þær að viðmiðun. Ef fiskverð hækkar um 9% hækkar þetta tap væntanlega mjög verulega, í kringum 7% skulum við segja. Þetta gerist við þær aðstæður að það er 5.6% tap á útgerðinni í heild. Ég ætla ekki að fara út í það, hversu misjafnlega ýmsar tegundir fiskiskipa standa, en það er augljóst af þeim tölum, sem birtast varðandi afkomu útgerðarinnar, að þörf er á tekjuauka vegna útgerðarinnar, og vitaskuld eiga sjómenn kröfu á að laun þeirra hækki ámóta og hjá öðru launafólki. Er þá ekki gefið að fiskverðið hljóti að hækka? Er þá ekki gefið að þegar það gerist muni frystingin lenda í hrikalegum vanda, hrikalegu tapi? Hæstv. ráðherrar lýsa því yfir hver um annan þveran, að gengið sé fast, því verði ekki breytt. Hvað er það þá sem stjórnin hefur í huga? Á einu sinni enn að ávísa á tóma sjóði. Og hvað þýðir slík ávísun? Sú ávísun þýðir einungis frestun á gengisbreytingu, nema menn hafi trú á að markaðsverð muni nú fara mjög hækkandi. Eru einhverjar horfur á því, hæstv. sjútvrh., að markaðsverð muni fara mjög hækkandi? Eru horfur á því að því er frystinguna varðar? Ég hef ekki þær fregnir. Það væri gott að heyra það frá hæstv. sjútvrh. ef svo væri. Hefur verð á skreið farið hækkandi? Ekki aldeilis. Það hefur lækkað stórlega og er hægt að birta tölur um það. Eru þá horfur á að saltfiskur muni búa við betra verð en að undanförnu? Ég hef ekki spurnir af því. Ég nefni hér saltfisk og skreið vegna þess að það hefur verið með í umræðunum þó að það skipti ekki meginmáli varðandi það verðlagstímabil sem í hönd fer. Ef ekki eru horfur á þessu, hæstv. sjútvrh., hvað er þá sú ákvörðun að ávísa á tóma sjóði? Er hún nokkuð annað en frestun á gengislækkun, og er ekki eins gott að segja það hreint út? Og spurningin er: Hver er þá ávinningurinn af því, ef sú á að vera aðferðin að fresta gengisbreytingu? Hefur hæstv. sjútvrh. trú á því, að það sé sérlega gagnlegt í íslensku efnahagslífi að ávísa á tóma sjóði til þess að fresta gengislækkun? Eða er það svo að hæstv. sjútvrh. verði að þóknast duttlungum annarra sem með honum sitja í ríkisstj., sitja í sjálfheldu, en sé að hjálpa til að búa til þá ákvörðun, að genginu verði haldið stöðugu núna í nokkra daga eða vikur eða hvað það nú er, en verði svo að lækka það þeim mun meira seinna? Eða kann ráðh. einhver önnur ráð? Ég man ekki eftir því, að hæstv. sjútvrh. hafi nefnt annað í þessu sambandi en dráttarvexti, að dráttarvextir væru óheyrilega háir. Ber að skilja hæstv. ráðh. svo að stefnan sé sú að reka þessa undirstöðugrein með svo hrikalegu tapi og í slíku fjármagnssvelti að hún eigi að ganga fyrir dráttarvöxtum, að það eigi að vera varanlegt ástand um sinn að engir geti þar staðið í skilum með það sem þeir eiga að borga, heldur eigi að reka greinina á dráttarvöxtum? Og ef þetta er tilfellið, hverjar eru þá horfurnar á því, að greinin geti borgað til baka það, sem hugsanlega kynni að verða vísað á í tómum sjóðum, eða lán sem kynnu að verða veitt? Ég segi: lán sem verða veitt, vegna þess að í þeim brbl., sem sett voru í sumar varðandi þessi efni, er eins konar vísbending um að nú skuli farið að reka Verðjöfnunarsjóðinn með allt öðrum hætti en stefnan hefur verið og til var stofnað og hugsunin í lögunum um Verðjöfnunarsjóð er, nefnilega með því að hann verði eins konar lánasjóður og fari að taka lán hér og þar. Og þá er spurningin: Hvernig á þá að borga þessi lán? Hvernig á að standa undir þeim lánum sem eru tekin með þessum hætti? Ef ekki er fyrirsjáanleg mikil hækkun á útflutningsafurðum, á þá greiðsla lánsins að gerast í gegnum einhverjar gengisbreytingar seinna? Eða er hugmyndin sú, að veð fyrir þessum lánum verði tekið hjá fyrirtækjunum í greininni? Og hvernig eiga þá fyrirtækin í greininni að standa undir þeim greiðslum, sem hér um ræðir, ef stefnan að öðru leyti er sú og útlitið þannig að það eina, sem hæstv. sjúvrh. dettur í hug, er að lækka dráttarvexti vegna þess að það eigi að reka greinina í algerum vanskilum. Varla verður þá aðstaðan sérlega góð til þess að greiða af þessum lánum. Ég held að það þurfi ekki að rifja það upp fyrir hv. alþm. að Verðjöfnunarsjóður frystiiðnaðarins er ekki bara tómur, heldur er gatið, sem hæstv. ríkisstj. lamdi í sjóðinn við upphaf þessa árs og var upphafið að stefnumörkuninni í efnahagamálum, enn ófyllt þannig að þar er viðbótarvanda við að fást. Það var að vísu svo að með brbl. í sambandi við seinustu gengisfellingu var gert ráð fyrir að minnka þetta gat svolítið, höggva svolítið í þessa skuld, með gengismun sem myndaðist við þá gengisfellingu. En hver er staðan núna, hæstv. sjútvrh.? Staðan núna er sú, að gengi dollarans er lægra núna í íslenskum krónum heldur en fyrir þá gengisbreytingu sem þá var gerð. Gengismunurinn er ekki til. Það er neikvæður gengismunur. Dæmið snýr öfugt. Er þá hugmyndin að ætla þeirri grein, sem er á hausnum, að borga þennan gengismun einhvern veginn úr eigin vösum þegar hann er ekki lengur til? Ég spyr hæstv. ráðh.: Lætur hann sér detta í hug að það sé hægt að fara fram með þessum hætti, að taka upp gengismun þegar hann er ekki til, hann er horfinn. Þróun dollarans. hefur verið með þeim hætti að gengi hans er lægra núna en fyrir þá gengisbreytingu sem þarna var um að ræða. Þær horfur, sem eru varðandi loðnuveiðarnar, eru vægast sagt ískyggilegar. Það þarf ekki nema lauslegan samanburð á tilkostnaði og afurðaverði til þess að komast að raun um að loðnuútgerðin og loðnuvinnslan, miðað við þessar staðreyndir, eru í raun og sannleika reknar með um 40% tapi. Ætli tekjurnar af afurðunum gætu ekki mælst svo sem 730 ef við lítum á kostnað sem er yfir 1000. Bæði útgerðin og vinnslan eru í tapi og heildartapið á hvoru tveggja mun vera af þessari stærð, um 40% af því verði sem fæst fyrir afurðirnar. Þetta eru hrikalegar staðreyndir, en þetta hefur allt of lítið verið rætt. Getum við þá stuðst við Verðjöfnunarsjóðinn í þessu tilviki? Nei, það getum við ekki. Honum hefur verið að fullu eytt eins og öllum öðrum sjóðum í tíð þessarar ríkisstj. Það er ekki nóg með að honum hafi verið að fullu eytt, heldur hefur honum ekki tekist að standa við þær skuldbindingar sem hann var búinn að taka á sig. Það var ekki yfirlýst stefna að búa til gat, en sjóðurinn hefur ekki bolmagn til þess að standa við þær greiðslur sem gert var ráð þegar ákvörðun var tekin um loðnuverð á sínum tíma. Á þennan stað er því ekkert að sækja, og í því góðæri, sem við höfum haft í ytri aðstæðum: í markaðsmálum, í gengisþróun, stórhækkandi verði dollarans, hefur ekkert verið tekið til hliðar, öllu hefur verið eytt. Það eru meira að segja gjöf hér og þar, skuldir. Þetta er niðurstaðan af efnahagsstjórninni. Það má þá spyrja: Verður stefna ríkisstj. að veita lán í þennan sjóð þegar sú nýja stefna er nú uppi, að Verðjöfnunarsjóðinn skuli reka á lánsfé eins og farið er nú að reka ríkið í sívaxandi mæli? Eða verður einhver ríkisábyrgð í þessu tilviki? Eða verður tekið veð í eignum í greininni? Ef svo er, ef meiningin er að ávísa á tóman sjóð, taka lán með einum eða öðrum hætti sem brýtur þvert á markmið Verðjöfnunarsjóðsins, hvernig á þá að borga þetta til baka? Sér ráðh. fyrir sér að verð á afurðum muni hækka um yfir 40% á næstu misserum? Það þarf að hækka yfir 40% til þess að það verði þarna afgangur í greininni til þess að borga af þessu láni. Ég fæ hvergi séð það í gögnum eða af því, sem ég fylgist með, að horfurnar séu slíkar. Eða ætlar ráðh. að beita sér fyrir stórkostlegri lækkun á loðnuverðinu? Er hann að hugsa um kannske 20–30% lækkun á loðnuverðinu? Hver verður staða sjómannanna, sem þessar veiðar hafa stundað, þegar það gerist á sama tíma að loðnumagnið er skorið niður og ef síðan á að bæta því við að lækka loðnuverið um tugi prósenta? Hvaða upphæð skyldi það vera sem vantar, spyr ég hæstv. ráðh., til þess að endar nái saman í þessu dæmi? Mér sýnist í fljótu bragði að hér sé um að ræða 50–70 millj. kr. til þess að endar nái saman bara á þessari haustvertíð. Hver eru þau ráð sem hæstv. sjútvrh. hefur til að jafna þennan mun? Hver eru þau ráð sem hann hefur til þess að borga lán ef á að reka þetta á láni? Og hver verða veðin fyrir því láni ef það yrði tekið? Verður það veð í eignum manna í greininni, eignum í útgerð, í loðnuskipum eða í verksmiðjum - eða verður veðið eins og stundum áður í skattpeningum almennings í landinu? Er stefnan kannske líka í þessu máli að redda bara til sem allra, allra skemmst tíma, kannske fram yfir landsfund eða eitthvað slíkt? Er það kannske meginmarkmiðið hér, einhverjar dagsetningar sem sitja fastar í kollinum á ákveðnum stjórnmálamönnum? Er það það sem allt stendur á? Er það kannske svo að hæstv. sjútvrh. viti hvernig hann á að leysa þetta mál, en hann fær það ekki fyrir meðráðh. sínum? Ég hef veitt því athygli á undanförnum fáeinum dögum og vikum, að þegar efnahagsmál og málefni útgerðargreina og sjávarútvegsins í heild ber á góma, þá kveinka þeir sér, hæstv. ráðherrar, yfir, því, að gengisþróunin sé svo óhagstæð. En það eru bara nokkrar vikur síðan þeir voru að hrósa sér af stefnu sinni í gengismálum. Hvernig ætla menn að láta þetta dæmi ganga upp? Og liggur ekki á borðinu að sú þróun, sem hefur orðið í gengismálum fyrir tilverknað annarra, hefur verið stórkostleg búbót fyrir íslenska þjóðarbúið? Stefna ríkisstj. í þessum málum hefur í raun og sannleika verið sú að einblína á að láta Reagan forseta Bandaríkjanna hjálpa til við að koma verðbólgunni niður, en gera ekkert sjálf. Ég get ekki komist hjá því, herra forseti, að minnast aðeins á annað mál í þessu sambandi, í sambandi við sjávarútvegsmálin. Hversu stóran þátt skyldi það eiga í þessu máli hver stærð skipastólsins er? Hversu auðveldara væri þetta mál ekki viðureignar ef ekki hefði verið sett af stað bylgja af innflutningi fiskiskipa? Hversu miklu auðveldara hefði þá ekki verið að láta þetta dæmi ganga upp? Hefði þá ekki tilkostnaðurinn verið þeim mun minni? Datt hæstv. ráðh. þetta aldrei í hug þegar hann setti bylgjuna af stað? Datt honum aldrei í hug að sú stefna, sem hann hefði í skipastólsmálum, mundi koma í bakið á honum síðar? Hversu stór hluti í þessum vanda er það, að skipastóllinn hefur sífellt verið að stækka og skömmtunina verður að auka? Hversu miklu meira mætti ekki láta koma í hvern hlut ef skipastóllinn væri við hæfi miðað við afrakstursgetu fiskstofnanna? Þau vandamál, sem við stöndum frammi fyrir, eru mikil. Það er hlutverk hæstv. sjútvrh. að ráða fram úr þessum fiskverðsmálum í heild. Er hæstv. ráðh. ráðþrota í þessum efnum eða hefur hann ekki vilja - eða er það afgangurinn af ríkisstj. sem hefur ekki vilja ef ráðh. veit hvað hann vill? Ég spyr, hvort menn hafi ekki viljann, vegna þess að boðað var: Vilji er allt sem þarf. - Og það á auðvitað við í þessu máli ekki síst. Auðvitað verður leyst úr þessu. Íslenskt efnahagslíf stenst ekki nema þessi hjól snúist. En hvenær og hvernig? Hvað á skaðinn að fá að verða mikill? Ætlar hæstv. ráðh. að beita sér fyrir káklausnum, sem fresta vandanum, bara til þess að þóknast meðráðherrum sínum, en ekki af því að hann viti ekki betur? Telur ráðh. að slíkar aðferðir séu skynsamlegar? Hefur hann ekki kraft og styrk til þess að fá samstarfsaðila sína í ríkisstj. til að standa að almennilegum úrlausnum? Þetta verður þjóðin að fá að vita. Hver er stefnan? Hve lengi á að láta danka? Hve lengi eiga sjómenn, útvegsmenn og fiskverkunarfólk að búa við þessa óvissu? Spurningin er: Hvenær verður fram úr þessu ráðið, hvernig verður það gert, hver er stefnan? Er stefnan bara að fresta?



Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við beiðni hv. 1. þm. Vestf. um að gefa Alþingi skýrslu um stöðu þessara mála í sjávarútvegi. Ég verð hins vegar að biðja hv. þm. að meta það, að margt í þessum málum er nú á mjög viðkvæmu viðræðustigi milli seljenda og kaupenda og þar eru hlutir í gangi sem mér er vart unnt að skýra frá, enda á annarra vegum þó að það sé gert í samráði við okkur. En ég mun gera þetta eins ítarlega og ég tel nokkurn kost. En ég vil nefna það jafnframt, að ég hef óskað eftir fundi með sjávarútvegsnefndum Alþingis og vænti þess, að hann verði á morgun kl. 4, og þá mun ég dreifa þeim gögnum sem fyrir liggja um þetta mál. Ég vona að í því, sem ég segi hér, fái ég einnig svarað því sem er málefnalegt í ræðu og fyrirspurnum hv. fyrirspyrjanda áðan, hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Ég mun hins vegar leiða hjá mér stóru orðin hans. Ég vil bara segja það, að það er dálitið undarlegt að hlusta á þennan hv. þm. tala hér af slíkri kokhreysti nú. Ég sat í ríkisstj. með honum á annað ár, og það verð ég að segja, að ég hef ekki í annan tíma heyrt eða séð meiri vandræði í sambandi við sjávarútveginn. En ég leiði þessi stóru orð hjá mér og það er best að leyfa hv. kjósendum Alþfl. að dæma. Mér sýnist að þeir séu á góðri leið hvort eð er að gera það. Í sambandi við fiskverðið vil ég fyrst minnast á nokkrar undirstöðuupplýsingar og tek þá fyrst botnfiskveiðar og vinnslu. Ég vil nefna það, að við ákvörðunina á fiskverði í júní s. l. var talið að frystingin væri þá rekin með halla sem næmi 2.5%. Þetta var mat Þjóðhagsstofnunar, vil ég taka fram, en fiskvinnslumenn töldu að hallinn væri nokkru meiri. Hins vegar, eins og margoft hefur komið fram, taldi Þjóðhagsstofnun að hagnaður af skreið og saltfisk væri mjög verulegur. Ég sé ekki ástæðu til að fara með þær fölur hér, en hann er mjög verulegur og taldi Þjóðhagsstofnun að heildarafkoma vinnslunnar væri vel fyrir ofan núllið. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, að það er alls ekki unnt að leggja algerlega til grundvallar slíkar heildarafkomutölur því að þetta er ákaflega breytilegt á milli landssvæða og húsa. Það er mjög breytilegt hvað saltfiskur er mikill og skreið, og reyndar er aðstaða til slíkrar verkunar ákaflega mismunandi um landið. Þess vegna hefur vitanlega slík heildarafkoma aldrei verið lögð fullkomlega til grundvallar, en hins vegar tek ég tillit til hennar og tel reyndar að það hafi verið óumdeilt að á hana yrði litið. Frá því að þessi niðurstaða varð í júní hefur það hins vegar gerst, að afkoma frystingarinnar hefur stórlega versnað og er metið af Þjóðhagsstofnun að tap á frystingu sé nú mínus 6.7%. Hins vegar telur Þjóðhagsstofnun að svipaður hagnaður og áður var sé enn af skreið og saltfiski og að afkoma vinnslunnar í heild sé enn þá nokkuð fyrir ofan núllið. Menn hafa að sjálfsögðu athugað mjög vandlega hvernig stendur á þessari miklu breytingu hjá frystingunni þrátt fyrir hækkað verð á flökum á Bandaríkjamarkaði. Svörin við þessu eru ekki einhlít, það er margt sem þessu ræður. Skal ég nefna þar nokkur atriði. Í fyrsta lagi hefur orðið verðfall á blokkinni á Bandaríkjamarkaði um kringum 8–10%, mismunandi eftir fisktegundum. Í öðru lagi hefur orðið veruleg röskun og breyting á gjaldeyrismörkuðum. Það hefur orðið, eins og hv. þm. þekkja, mikið verðfall á gjaldeyri Evrópulanda, en dollarinn hefur hækkað. Og staðreyndin er sú, að frystingin hefur í lok síðasta árs og byrjun þessa árs gert mjög ítarlega tilraun til þess að auka sína framleiðslu, sérstaklega í Bretlandi. Þegar birgðasöfnun varð á síðasta ári vegna tregðu í sölu á Bandaríkjamarkaði var lögð á það áhersla af hygg ég öllum aðilum, sem að því máli komu, að leitað yrði eftir aukinni sölu í Bretlandi, og við þessu brást frystingin að mínu mati á kröftugan hátt. Þessi sala jókst verulega. Hins vegar verður að segja eins og er, að breyting til baka varð hægari en menn höfðu gjarnan viljað á þessu ári þegar sú röskun varð í gjaldeyrismálum sem ég nefndi áðan. Þjóðhagsstofnun metur að óhagstæð framleiðslusamsetning frystingarinnar þýði um 4% lakari afkomu hennar. Ef þetta er rétt er komin þarna sú verri afkoma sem nú er orðin miðað við það sem var í júní. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram, að allir eru sammála um að það er aldrei hægt að gera þær kröfur, að svona vinnsla geti hagað seglum algerlega eftir vindi og hlaupið frá einni vinnslu í aðra eftir því hvað gerist á gjaldeyrismörkuðum heimsins. Þetta kemur þarna aðeins fram sem skýring á verri afkomu. Jafnframt hefur því nokkuð verið haldið fram, að skortur á vinnuafli í sumar hafi valdið því, að ekki hafi verið unnt að nýta aflann eins og vera bæri í flök. Þetta hefur nú verið kannað nokkuð og er áreiðanlega nokkuð rétt. Það hefur verið minna af reyndum starfsmönnum í vinnslunni í sumar og orðið að nýta starfslið sem hefur ekki eins mikla reynslu og ekki eins mikil afköst og þá ekki ætíð hægt að koma miklu hráefni frá í það sem verðmætast er, en krefst mestrar vinnu. Ég get aðeins getið þess hér í þessu sambandi, að á fundi, sem haldinn var á Ísafirði nýlega, upplýsti Eyjólfur Ísfeld-og það var birt í blöðum - að aukin framleiðsla á Bretlandsmarkað í SH-húsum væri um 10% á fyrstu 8 mánuðum þessa árs og þar af reyndar á Vestfjörðum 60% aukning á milli ára, sem er náttúrlega gífurlega mikið. Skýringin á því með Vestfirðinga mun fyrst og fremst liggja í því, að mjög mikil framleiðsla á Bretlandsmarkað var á fyrsta hluta ársins, en menn gerðu sér ekki eins glögga grein fyrir því og síðar varð, að pundið félli svo mjög með tilliti til dollarans. Slík er því afkoma frystingarinnar þegar nú er sest niður til að ákveða fiskverð, og ég vil svo minna hv. þm. á það, sem vitanlega er öllum ljóst, að Verðlagsráði ber að ákveða fiskverð eftir ákveðnum leiðum sem þar eru farnar og ég vil fullvissa hv. fyrirspyrjanda að það hefur engu verið breytt um meðferð í Verðlagsráði í þessu máli frá því að hann sat í þessum stól eða hv. þm. Matthías Bjarnason. Það hefur verið unnið á nákvæmlega sama máta. Þar hafa vitanlega í samráði við ráðh. og á stöðugum fundum með þessum aðilum, þegar í vandræði er komið, verið lagðar fram upplýsingar Þjóðhagsstofnunar, þær skoðaðar af báðum aðilum eins og frekast er unnt og um þær upplýsingar fjallað. Á þessu hefur ekki verið nokkur minnsta breyting. Ég hef rætt það við forstöðumann Þjóðhagsstofnunar og fengið hjá honum þær upplýsingar sem sannfæra mig um að þar er ekki nokkur breyting á. Í Verðlagsráði hefur það gerst að seljendur hafa lagt fram tillögur um 9% fiskverðshækkun, en kaupendur hafa ekki lagt fram neina tillögu og hafa borið því við, að svo mikil breyting hafi orðið á grundvelli frystingar af þessum ástæðum, sem ég rakti áðan, og afkoma hennar svo slök að þau mál þurfi að athuga miklu betur en gert hefur verið. Sú athugun hefur farið fram og viðræður hafa að sjálfsögðu verið tíðar við þessa menn og síðast í gær átti ég ásamt forsrh. fund með fulltrúum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Áður en ég kem að því sem þarna má gera vil ég hins vegar nefna það, að ítarleg skoðun hefur farið fram í sumar sérstaklega á afkomu þess hluta togaraflotans sem verst stendur, og munu það vera um 20–25 skip. Var valin sú leið að athuga afkomu þeirra togara sem skráðir eru 1977 og síðan. Í ljós kemur, þegar þetta er athugað, að gífurleg aukning hefur orðið á fjármagnskostnaði þessara skipa, og það virðist ljóst, að það er fjármagnskostnaðurinn sem ríður baggamuninn hér. Á því er ekki nokkur vafi. Það er alveg ljóst að þeir, sem eiga ekki um 50% eigið fjármagn í slíkum tækjum, fá ekki við reksturinn ráðið. Að vísu kemur fleira til. Það er gífurlegur aflamunur, meira að segja á þessum skipum frá 6500 lestum á ári niður í 2700–2800 lestir, þar sem ekki verða verulegar tafir frá veiðum vegna bilana. Vitanlega er það vonlaust dæmi þegar á slíkt er litið. En engu að síður er mjög áberandi hvað fjármagnskostnaður rýkur upp úr öllu valdi og eru mörg tilfelli þar sem vaxtakostnaðurinn einn, eins og tekist hefur að aðgreina hann, er í kringum 25–30 og jafnvel yfir 30%. Ég vona að menn geti allir sæst á það, að slíkt er útilokað. Og hvað er þá til ráðs að taka? Ég vek athygli á því, að við gengisbreytingar árum saman hefur tíðkast að fjármagn hefur verið fært yfir í Stofnfjársjóð fiskiskipa og áhrif gengisfellingar á þessi skip hafa verið greidd niður þannig að t. d. 10% gengisfelling hefur orðið 6% gagnvart þessum skipum, sem er náttúrlega ákaflega mikilvægt þar sem lánin eru gengistryggð. Og þó að mikilvægt sé að koma hér á skuldbreytingu, eins og verið er að gera og t. d. Fiskveiðasjóður og Byggðasjóður eru komnir langleiðina með mjög verulega umtalsverða skuldbreytingu, þá nægir það ekki til, og þótt haldið verði áfram að breyta þeim vanskilaskuldum í skil, eins og verið er að gera þokast jafnt og þétt í rétta átt, þá er það mín sannfæring að þarna þurfi að koma í raun og veru til viðbótar, eins og áður var, niðurgreiðsla á þessum skuldum, þ. e. í gegnum Stofnfjársjóð fiskiskipa þurfi að koma, eins og áður var, nokkur lagfæring á stofnkostnaði. En fyrst og fremst nefni ég þetta vegna þess að það er mjög áberandi að fjármagnskostnaður, ekki bara veiðanna, heldur líka vinnslunnar og atvinnufyrirtækjanna í heild er orðinn gífurlegur. Það er að mati Seðlabankans búið að ná nokkurn veginn því sem stefnt er að með Ólafslögum: fullri verðtryggingu inn- og útlána. Hér eru hins vegar notaðir dráttarvextir sem eru miklu hærri að sjálfsögðu, 54% á ári, ákaflega mikið notaðir. Skuldheimtumenn eru mjög fljótir að beita dráttarvöxtum og miklu meira en áður tíðkaðist. Sannfæring mín er sú, að dráttarvaxtanotkun sé í algeru óhófi. Vitanlega eiga að vera dráttarvextir, en spurningin er hvort dráttarvextir eigi að vera það háir að menn beinlínis leiti ekki annarra leiða til að heimta inn sínar skuldir og láti þær standa á dráttarvöxtum með þeirri miklu aukningu og miklu tilfærslu sem þá verður á flutningi fjármagns til banka, til lánastofnana, til sjóða og yfirleitt til þeirra sem fjármagnið eiga. Ég get getið þess hér til upplýsingar af því að það hefur m. a. verið minnst á það hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og ég sé það í blöðum í dag, að endurmatsaukning á gjaldeyrisstöðu Seðlabankans var árið 1977 um 650 millj. kr., 1978 3.5 milljarðar, 1979 8.5 milljarðar, en 1980 er það komið upp í 27 milljarða. Ég skal ekkert dæma um þetta. Það bættust við á síðasta ári 18 milljarðar. Þetta er vitanlega komið frá útflutningsatvinnuvegunum að einhverju leyti, auk þess sem gjaldeyriseign bankans er að sjálfsögðu tryggð erlendis o. s. frv. En þarna er ekki um tvöföldum milli ára að ræða, þarna er um eitthvað nálægt þreföldun milli ára að ræða í sumum tilfellum. Ég met þetta svo að þarna sé um verulegar tilfærslur frá atvinnuvegunum til fjármálastofnananna að ræða. Þess vegna hef ég beitt mér fyrir því, gerði það reyndar þegar í fyrra, að viðræður yrðu við Seðlabankann um þessi mál, og ég minni á það, að í fyrra náðist samkomulag við Seðlabankann um að endurgreiða 3.6 milljarða af gengishagnaði bankans og það var gert. Þessar viðræður hafa einnig verið nú, m. a. með þeim afleiðingum að Seðlabankinn hefur fallist á að endurmeta afurðalánin, sem veitt voru í dollurum, en þar sem gjaldeyri var skilað í Evrópugjaldeyri, og hefur fallist á að leiðrétta það frá áramótum. Sú leiðrétting nemur um 34–35 millj. kr. Þá tala ég að sjálfsögðu í nýkrónum, en tölurnar á undan voru í gömlum krónum. Af því er metið að um það bil 24 millj. kr. renni til frystingarinnar vegna mikillar framleiðslu hennar á Evrópumarkað, Bretland, eins og ég gat um áðan. Þetta er nálægt 1% af framleiðsluverðmæti frystingarinnar. Auk þess hafa átt sér stað viðræður við Seðlabankann um það, hvernig megi greiða þá skuld sem er í frystideild. Ég vil í því sambandi vekja athygli á því, að fyrr hefur verið stofnað til skuldar þar, á árinu 1976 og reyndar 1977–1978. Í brbl., sem gefin voru út fyrst í jan. 1978 og síðan í sept., ef ég man rétt, 1978, er ákvæði sem segir að af gengishagnaði skuli tekið til þess að greiða þá skuld sem safnast hafði í þessum deildum, þ. e. að endurgreiða ríkissjóði það sem hann hafði orðið að greiða í þessu sambandi. Ég sagði áðan að nú standi yfir viðræður við Seðlabankann um að ráðstafa einhverju af gengisuppfærslunni frá gengisfellingunni 26. ágúst til að greiða þessa skuld og til að greiða til baka til annarra vinnslugreina líka eitthvað af gengishagnaði bankans. Ég leyfi mér að fullyrða að samstarf muni nást við bankastjórana um þetta mál og þannig leysist þessi skuld og greiddar verði þessar 25 millj. sem hér er um að ræða. Þetta á hins vegar að sjálfsögðu eftir að fara fyrir bankaráð og reyndar víðar. Um þetta þarf að setja lög, eins og gert var með brbl. 1978. En ég leyfi mér að fullyrða að þetta muni leysast. Hér var áðan spurt að því, hvort forsendur væru ekki brostnar fyrir því að taka í Verðjöfnunarsjóð 2.286% af gengisfellingunni síðustu. Ég er því sammála því að dollarinn hefur sigið og er kominn niður fyrir það sem hann var 26. ágúst s. l. Hann sveiflast nú einhvers staðar í kringum 7.52–7.53 aura, en var áður 7.90. Nákvæmlega upp gefið er hann 26. ágúst 7,903, en var 12. okt. 7,525, en hefur svo breyst eitthvað smávegis síðan. Ég er því sammála um að forsendur fyrir þessu eru brostnar, og ég mun því leggja til við ríkisstj. að notuð verði heimild í brbl. til að undanþiggja frystinguna því að greiða þennan þátt. Hins vegar hefur um þessi mál verið fjallað gagnvart saltfiski og skreið og er ekki talin ástæða til að undanþiggja þær greinar. Þvert á móti er talin rík ástæða til þess að þær safni nokkru í þennan sjóð sem ég heyrði að hv. fyrirspyrjandi bar mjög fyrir brjósti, og ég er honum út af fyrir sig alveg sammála. En af því að um þennan sjóð er talað vil ég upplýsa það, að samtals er inneign í Verðjöfnunarsjóði 46 millj. kr. og að sjálfsögðu hækkar hún um þessar 25 millj. Ef meira af þessum gengismun Seðlabankans verður o,reitt í sjóðinn, sem ég geri fastlega ráð fyrir, mun staða hans batna mjög verulega á næstu vikum. Ég get jafnframt upplýst, ef menn hafa áhuga á því, að innistæðan í humardeildinni er u. þ. b. 14 millj. kr., rækjur 5 millj., saltfiskur 21 millj., saltsíld 1.5 millj. og fiskimjöl 2.5 millj. kr. Ég vil loks geta þess í sambandi við botnfiskverðlagninguna eða fiskverðið, að í framhaldi af fundum, sem stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna átti með forsrh. og mér í gær, mun málið verða rætt í ríkisstj. í fyrramálið og ræddar þar nýjar ábendingar sem fram komu hjá þessum aðilum, ef það getur orðið til að leysa málið. Ég vil í þessu sambandi loks geta þess, að það er vitanlega alveg ljóst, og ég tek undir það, að ekki verður búið við þessa stöðu hjá frystingunni. Og ríkisstj. er fullkomlega sammála um það. Ég vil hins vegar segja að það er heldur skammgóður vermir að fella eingöngu gengið til að lagfæra slíka stöðu. Með alla hluti gengis- og vísutölubundna, eins og við vitum, er þetta komið inn í verðbólguna samstundis, má segja, og nú er svo komið að 1% gengisfelling þýðir 1% hækkun vísitölu. Hv. fyrirspyrjandi talaði töluvert um óraunhæfa gengisskráningu. Það má vel vera og það er Seðlabankans að fjalla um það. Seðlabankinn kannaði það um miðjan ágúst og gerði þá tillögu til ríkisstj. sem farið var eftir. Það er Seðlabankans að hafa frumkvæði í þeim málum, en vinna það í samráði við ríkisstj. Mér sýnist atveg ljóst að það verðfall, sem orðið hefur á dollara síðan þá, breyti forsendum, og ég geri fastlega ráð fyrir því, þó að ég hafi ekki fjallað sérstaklega um það, að Seðlabankinn skoði málin í því ljósi. Frá áramótum hefur gengi krónunnar fallið u. þ. b. um 20% miðað við dollara og einhvers staðar í kringum 9% miðað við meðalgengi. Ég viðurkenni að það er stíft haldið á þeim málum, og ég viðurkenni einnig að með því móti hefur þeim greinum útflutningsatvinnuveganna, sem ekki hafa náð hækkun á annan máta, verið settur ærið þröngur kostur. Ríkisstj. er hins vegar að sjálfsögðu á einu máli um það, um það er ekki nokkur ágreiningur, að rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins og reyndar iðnaðar líka verður að vera tryggur og það verða að haldast í hendur öruggur rekstrargrundvöllur og hjöðnun verðbólgunnar sem er vitanlega sú meinsemd sem alvarlegust er. Ég ætla þá næst að koma að síldarverðinu. Ég vil lýsa undrun minni á ýmsu sem hv. þm. sagði um það mál, eins og t. d. um þá reglugerð sem var gefin út um ferskfiskmat. Eitt af fyrri bréfum, get ég sagt, sem komu á mitt borð, var bréf frá vinnslunni eða saltendum þar sem var lögð mikil áhersla á að fá þetta mat. Þeir töluðu við mig persónulega og báru sig mjög undan því, að fyrri beiðnum um þetta mál hefði ekki verið sinnt þrátt fyrir að í lögum um ferskfiskmat segi, að Ferskfiskmatið skuli meta ferskan fisk sem á land komi, og töldu þeir að þeir hefðu lög að mæla þegar þeir óskuðu eftir slíku mati. Ég skal svo sannarlega láta athuga hvort slíkar beiðnir hafi ekki komið inn áður. Þeir fullyrtu við mig að þeir hefðu komið með slíkar beiðnir áður, og skal ég þá upplýsa hv. þm. um það. Þetta er því gert að beiðni þeirra og reglugerðin sett í samráði við þá og sérstaklega síldarútvegsnefnd. Hún var sett þótt mönnum væri fyllilega ljóst að hún mundi valda deilum við seljendur. En ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að allt, sem ætla má að leiði til þess að bæta gæði okkar framleiðslu, mun ég gera, og vitanlega þarf að gera það þannig að samstaða geti orðið um það. Um þessa reglugerð vil ég segja það jafnframt, að síðustu tvo daga hefur framkvæmd hennar verið mjög ítarlega skoðuð og ljóst er að í upphafi þeirrar framkvæmdar hefur verið gengið miklu harðar fram í þessu mati en virðist rökrétt. Það hefur verið metin í úrgangsflokk síld sem vissulega má nota til söltunar, við skulum segja haussködduð síld. Þótt annað kjálkabarðið vanti eða eitthvað slíkt má vitanlega salta þá síld, og ég gæti talið upp fleiri slíka höfuðgalla á síldinni sem ég veit ekki hvort þm. hafa úf af fyrir sig áhuga á. Á þetta hefur verið fullkomlega fallist af saltendum, að þarna væri um allt of harðan framgang að ræða, og rætt hefur verið við Ferskfiskmatið og samkomulag hefur náðst við saltendur og við sjómenn, að vísu með þeim fyrirvara að annað takist líka; um að viss breyting verði gerð á framkvæmd þessarar reglugerðar þannig að það verði ekki metin til úrtaks síld sem nýta má í fullboðlega framleiðslu. Jafnframt hef ég ákveðið að skipa nefnd til að athuga framkvæmd þessa mats enn betur fyrir næstu vertíð þannig að menn læri af þessari reynslu og reyni að koma sér niður á eðlilegan framgangsmáta. Það, sem þarna hefur náttúrlega fyrst og fremst valdið vandræðum gagnvart sjómönnum, er það mat sem framkvæmt var á fyrstu dögum þessara framkvæmda, og ég vil segja að séu miklu frekar mannleg mistök, getum við sagt, mismunandi á milli manna. Hins vegar var strax gengið í að samræma þetta á milli matsmanna og þá breyttist matið mjög svo á síðari stigum. Hins vegar er það að segja um síldveiðarnar, að þar hefur orðið lækkun í dollurum eins og menn vita, - lækkun sem er um það bil 6%. Auk þess hafa ekki náðst neinir samningar við Svía. Fyrst og fremst er þetta sala til Rússlands og samtals er þessi sala einhvers staðar í kringum 22–23 þús. lestir af síld. Ég vil lýsa því strax, að ég hef verulegar áhyggjur af því hvert sækir með síldveiðarnar.Það er ljóst að verið er að stórauka síldveiðar í Norðursjónum. Kanadamenn hafa tekið upp söluhætti sem ég held að séu ekki sérstaklega álitlegir. Þeir selja síld nú orðið beint yfir borðstokkinn, eins og sagt er, til Sovétríkjanna, og allt veldur þetta því, að það verð, sem við höfum fengið fyrir síldina áður fyrr, er í mjög mikilli hættu. Á því er ekki nokkur vafi. Ákvörðun um síldarverð var tekin í yfirnefnd Verðlagsráðs, eins og lög gera ráð fyrir, eftir allmikla fundi. Eftir að síldarsaltendur höfðu endurskoðað nokkuð sínar tillögur, hækkað 1. flokkinn nokkuð, var samið og mátti þá segja að nokkurt meðaltal væri fundið. Í þeim ákvörðunum, sem þá voru teknar, var talið að skiptaverðið hækkaði um 18.5%, en hins vegar söltunin rekin með halla sem næmi frá 8–11% eftir flokkum. Hins vegar vil ég segja það, að það er ákaflega eðlilegt að síldarsjómönnum líki slík ákvörðun illa, og kemur þar fram megingallinn á okkar kerfi. Gengið hafði verið frá samningum um laun í vinnslu áður á mörgum síldarsöltunarstöðvum og launahækkunin er um 50% frá árinu áður. Það er mjög eðlilegt og ég get ekki annað en tekið undir það með sjómönnum, að það er óviðunandi að verðfallið skuli þannig allt lenda á þeim og þeir fá aðeins 18.5% hækkun, en eiginkonurnar, sem vinna í landi við söltun og aðrir, sem þar vinna, fá 50%. Þarna er ekki um aukinn afla að ræða sem bæti tekjur sjómanna. Ég get tekið undir það með hv. þm., þó að ég ætli ekki að fara að tala hér um skipakaup, ég vil tala um það við hann síðar, minnist kannske á það örfáum orðum í lokin, - en ég tek undir það með honum, að það er ákaflega æskilegt að fækka bátum á síldveiðum. Ég hef skoðað það allt saman eins og ég hef getað. Við þetta glímdi hv. þm. þegar hann var í ráðherrastól, og hann veit mætavel við hvaða erfiðleika þar er að etja. Hverja á að hafa útundan? Hvaða báta í kjördæmi hv. þm. á að láta vera heima og hverjum á að leyfa að sigla og veiða? Þó að megi segja að þetta sé uppbót á þorskveiðarnar hjá þessum mönnum, þá er það mjög mikilvæg uppbót á þorskveiðarnar. Í ár var þetta enn þá skoðað og rætt við LÍÚ mjög ítarlega um leiðir í þessu sambandi. Það tókst ekki, en ég tel að ekki síst með tilliti til þess, sem framundan er á síldarmörkuðum, sé mjög nauðsynlegt að finna leið til að fækka bátum á síldveiðum. En þetta er náttúrlega meginástæða fyrir óánægju sjómanna sem var til þess, að þeir sigldu í land, eins og þeir hafa gert reyndar áður og a. m. k. hv. 1. þm. Vestf. kannast við. Frá því að það gerðist má segja að hafi verið stöðugir fundir um þessi mál, bæði með sjómönnum og með saltendum. Hv. þm. lýsti furðu sinni á því, að ráðh. skyldi ekki hafa lesið skýrslu Fiskifélagsins lauslega. Vitanlega hef ég lesið skýrslu Fiskifélagsins. Og hann lýsti furðu sinni á því og vildi ekki trúa því, að einhver breyting hefði orðið á flokkun Fiskifélagsins á síld. Þá verð ég bara að segja að þá hefur hann ekki lesið skýrsluna nægilega vel. Þessar skýrslur Fiskifélagsins eru lagðar til grundvallar í mati Þjóðhagsstofnunar, og ég er sannfærður um að þeir ágætu menn, sem hjá Þjóðhagsstofnun eru, hafa sannarlega lesið þær skýrslur. En staðreyndin er sú, að í ljós kemur þegar þetta er nú athugað að Fiskifélagið hefur í ár slegið saman 1. og 2. flokki og út úr því kemur það, að síðasta ár er metið að 86% af síld fari í 1. flokk. Þetta vefengdu sjómenn og við athugun á því kom í ljós að sjómenn höfðu rétt fyrir sér. Þessi skipting er einhvers staðar í kringum 45% í 1. flokk og 40% í 2. flokk. Þetta breytir þannig þessu verði að í staðinn fyrir að koma út með 18.5% hækkun á skiptaverði á milli ára verða það 16.5%. Hv. þm. getur kennt ráðh. eða hverjum sem er um þetta, en þetta er staðreynd málsins. Svona var það unnið í tölvum Fiskifélagsins, og ég hef ekki fengið skýringar frá Fiskifélaginu á því, hvers vegna þetta var gert, vegna fjarveru manna þar sem eru ekki við í dag. En ég taldi sjálfsagt og fól forstjóra Þjóðhagsstofnunar að endurskoða reikninga sina um afkomu þessara greina með tilliti til þessara nýju upplýsinga, og þær breytast eins og ég hef sagt. Af þeim fundum, sem nú hafa verið haldnir og fóru fram bæði á milli saltenda og fulltrúa sjómanna og einnig í minni viðurvist og hafa í dag verið haldnir hjá mér, er nú komið það, að sjómenn hafa verulega dregið úr fyrri kröfu og sagt að þeir fari fram á að fá hækkun á skiptaverði svipaða og hækkun hefur orðið á markaðsverði erlendis, sem er í kringum 28.4–30%. Þetta fer dálítið eftir flokkum og fleiru þess háttar. Ég verð að segja það, að mér finnst þessi krafa orðin mjög sanngjörn og raunar varla hægt að ætlast til þess, að sjómenn taki á sig meiri skell en þeir verða þannig fyrir. Og ég hef beitt mér fyrir því, að um þetta náist samkomulag. Ég tel allar líkur til að svo geti orðið. Vinnslan hefur viðurkennt að þetta sé ekki ósanngjörn krafa, og saltendur hafa lagt sig fram við að finna leið til að mæta þessu. Hins vegar blasir það að sjálfsögðu við, að ákvörðun Verðlagsráðs liggur fyrir yfirnefnd og það er erfitt að breyta henni. Á morgun mun verða fundur í Verðlagsráði því að sjálfsögðu verður Verðlagsráð að koma inn í þetta mál. Spurningin er hvort rangar forsendur, sem lagðar voru til grundvallar fyrri ákvörðun, geta nægt til þess, að Verðlagsráð megi taka þetta mál upp að nýju. Það væri út af fyrir sig mjög fróðlegt að heyra skoðun t. d. hv. fyrrv. sjútvrh. á því. Þetta er ákaflega viðkvæmt mál, og ég vil segja fyrir mitt leyti að það kemur ekki til greina, eins og ég hef sagt, að rifta ákvörðun Verðlagsráðs með lögum. Hins vegar ef Verðlagsráð er sammála um, að þarna hafi orðið mistök, og fer fram á að mega endurskoða það, þá finnst mér það allt annað mál. Ég vona því að lausn fáist á síldarmálinu mjög fljótlega. Um loðnudæmið vil ég taka undir með hv. þm. að það er hrikalegt dæmi. Það er rétt að það vantar að mati Þjóðhagsstofnunar um 36% upp á að vinnslan fái uppi borinn vinnslukostnað ef það verð, sem var ákveðið til bráðabirgða í ágúst og gilti fram til loka sept., á að gilda áfram, 450 kr. á tonnið. Þarna hafa gerst miklu alvarlegri hlutir en með síldina. Það hefur beinlínis orðið verulegt verðfall í dollurum á próteineiningu sem hefur lækkað úr 8.50 dollurum, sem var um tíma, niður í 7 dollara, og annað hefur gerst þar sem hefur komið mönnum á óvart. Ef menn líta á verðlagsþróun á mjöli í gegnum árin, þá er staðreynd að mjölið hefur hækkað öll árin að hausti til og stundum mjög mikið. Þess vegna töldu aðilar við verðákvörðun í ágúst rétt að taka bráðabirgðaákvörðun og endurskoða málið í október. Nú hefur hins vegar engin verðhækkun komið fram. Þvert á móti hefur lýsi enn þá fallið og dæmið verður þess vegna miklu verra. Með þeirri verðákvörðun, sem ákveðin var til bráðabirgða, hefði halli vinnslunnar orðið 11.1%, en er nú með óbreyttu verði kominn upp í 36%. Ég skal fúslega viðurkenna að ég sé ekki lausn á þessu dæmi í bráð. Það er verið að vinna að ýmsu en þetta er gífurlegur munur. Hv. þm., að því er mér heyrðist, mælti mikið með gengisfellingu. Er hann að mæla með því, að þessi munur verði brúaður með gengisfellingu? Ég vildi mjög gjarnan fá svar við þeirri spurningu. Mér fannst það liggja í orðum hv. þm. Ég get ekki mælt með því. Ég treysti mér ekki á þessu stigi til að fara ítarlega út í þetta loðnumál. Ég mun hins vegar ræða það á fundum sjútvn. á morgun. Ég geri það ekki hér vegna þess að ég er með ýmislegt frá þessum aðilum sem þeir hafa ekki sjálfir kosið að birta á þessu stigi. Málið er komið á borð mitt núna. Það eru að byrja viðræður um það. Ég átti fyrsta fund í morgun með mjölframleiðendum. Ég hef vitanlega rætt við sjómenn og rætt við útgerðarmenn um þetta mál, en það verður að segja eins og er, að það hefur kannske verið meira til hliðar við síldina sem hefur verið fyrst og fremst til umræðu hjá okkur nú, en þó verið rætt og bryddað þar á ýmsum hugmyndum á báða bóga sem gætu dregið úr þessum mun. En ég vil segja strax að það hefur engin hugmynd komið fram hvorki frá mér né öðrum, sem gæti brúað þennan mun. Að vísu kom fram sú spurning, hvort ríkissjóður vildi ábyrgjast þennan mun og þar með líklega greiða hann. Þetta kom í blöðum. Þetta var rætt. Hv. þm. talaði um 70 millj. mun, en það hefur verið talað um 60 millj., það munar ekki miklu. Ég treysti mér ekki til að mæla með því, að .ríkissjóður greiði slíkt. Ég veit ekki hvaðan þeir peningar ættu að koma, enda er ljóst að þá geta fleiri gengið í skrokk á ríkissjóði, t. d. iðnaðurinn í landinu sem býr við vissa erfiðleika, en miklu minni en þarna eru með loðnuna. Vitanlega verður að rétta grundvöll þessara atvinnuvega og að því er ítarlega unnið. Ég veit að það tekur ekki langan tíma að grípa til þeirra aðgerða sem eru nauðsynlegar, en þar verður ekki unnt að miða við eina grein sem stendur langtum, langtum lakar en aðrar. Þar verður að koma til önnur lausn sem geti þá fleytt henni yfir vonandi tímabundið ástand. En það mál er ákaflega erfitt eins og ég sagði. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að ræða mikið um skipastólinn. Ég er mjög ósammála hv. þm. um þau mál. Ég er með tölur sem sýna að samþykkt nýsmíði á skipum í hans ráðherratíð fór margfalt fram úr því sem úrelt var og tekið úr notkun. Ég hef verið að reyna að miða við að endurnýjun fari þarna fram. Ég held að menn geti heldur aldrei tekið tonnatöluna af þorski eða tonnatöluna af einhverjum afla og deilt í með tonnatölu báta og sagt: Sjáið, þeir geta veitt miklu meira. - Þetta er breytilegt eftir landshlutum, þetta er breytilegt eftir árstíðum. T. d. get ég upplýst að það var sett af stað í sumar vinna að því að miðla afla, og tók Landssamband ísl. útgerðarmanna það að sér í samráði við okkur í sjútvrn. og viðskrn. Þegar óskir voru um siglingar var hringt um allt land til að spyrja hvort menn gætu tekið við afla, og þá voru svörin alls staðar nei. Ég held að það hafi tekist að losna við einn togarafarm, og mig minnir að 2–3 staðir hafi svarað: Við getum tekið 50 lestir. - Það siglir enginn togari með fullfermi inn og landar 50 lestum og svo út aftur. Hins vegar kemur í ljós að þegar menn fara að hringja og biðja um afla, þá er hann ekki til, þá er ekki afgangsafli. Ég verð að segja það, að eftir marga fundi, sem ég átti með mætum og duglegum aflamönnum hér á Suðvesturlandi á síðustu vertíð, og viðræður við þá þótti mér það athyglisvert, sem þeir sögðu um slíkar hugmyndir. Þeir sögðu: Þó að þú fækkir bátum á vertíðinni komum við ekki með meira í land, það er alveg ljóst. Við erum of hlaðnir störfum eins og er. Alveg sérstaklega þegar verið er að auka kröfur um meðferð aflans, betri gæði, þá getum við ekki gert það. Og það er náttúrlega svo að við verðum að sinna veiðunum þegar fiskurinn gefur sig. - Það er alveg ljóst, að bátaflotinn er of stór á öðrum tímum, en hann er ekki of stór ef við ætlum að veiða eins mikið hér við Suðvesturland og við höfum gert s. l. tvö ár. Og ég er undrandi ef hv. þm. vill draga verulega úr því.



Herra forseti. Ég óskaði eftir því á fundi í Sþ. í gær við hæstv. forseta að þessi mál yrðu tekin til umr. í Sþ. í dag, og jafnframt óskaði ég eftir því, að hæstv. sjútvrh. skýrði frá stöðu þessara mála þannig að Alþingi fengi tækifæri til að fylgjast með því sem þar er verið að gera. Þessar umr. hafa nú farið nokkuð á annan veg, því að 2. þm. Reykn. var svo brátt að hann mun ekki hafa fallist á þessa málsmeðferð. Ég hefði talið allra hluta vegna eðlilegt að hæstv. sjútvrh. skýrði málin, eins og ég fór fram á í gær, en ég kærði mig ekki um að taka hér til máls fyrr en ráðh. væri búinn að tala þar sem það er í fullu samræmi víð það sem ég óskaði eftir fyrir hönd míns flokks í gær. Áður en við förum að ræða ítarlega þetta efni finnst mér rétt að rifja upp stefnu núv. hæstv. ríkisstj. sem hún kunngerði í sínum stjórnarsáttmála, en þar segir í kaflanum um sjávarútveg: „Í sjávarútvegsmálum verði lögð höfuðáhersla á eftirfarandi atriði: 1) Fiskveiðar og fiskvinnsla verði samræmd eftir því sem tök eru á, þannig að hagnýting fiskiskipastóls og fiskvinnslufyrirtækja verði sem best. Í þeim efnum verði komið á samstarfi þeirra aðila, sem mestra hagsmuna hafa að gæta, um löndun afla og dreifingu milli staða með það markmið í huga að tryggja jafnan og stöðugan rekstur og atvinnuöryggi þess fólks, sem við fiskveiðar og fiskvinnslu starfar. 2) Lögð verði áhersla á að auka nýtingu hráefnis og draga úr kostnaði, jafnt við veiðar og vinnslu. Gerð verði áætlun um framleiðniaukningu í fiskiðnaði og sérstök áhersla lögð á, að fiskverkunarfyrirtæki nái almennt því marki í hagkvæmum rekstri, sem nú þekkist best. Ráðstafanir verði gerðar til þess að beina fjármagni til þessa verkefnis. 3) Aukin verði hagnýting þeirra fiskstofna, sem nú eru lítið nýttir, samhliða því að fjölbreytni í fiskverkun og hagnýtingu sjávarfangs verði aukin. 4) Fiskveiðistefnan verið ákveðin þannig að hagsmunaaðilum sé ljóst með góðum fyrirvara, hvaða reglur eigi að gilda um nýtingu fiskimiðanna, og framkvæmd stefnunnar verði endurskoðuð með það í huga að tryggja sem víðtækust samráð.“ Svo mörg eru þau orð sem núv. hæstv. ríkisstj. lagði til grundvallar í sjávarútvegsmálum, og nú getur hver og einn spurt sjálfan sig og aðra hvernig til hefur tekist með þau ágætu loforð sem þarna eru gefin. Ég held að þegar við lítum yfir farinn veg þetta tímabil, sem núv. ríkisstj. hefur starfað, standi ekki steinn yfir steini í þessari stefnumörkun í sjávarútvegsmálum. Hæstv. forsrh. hélt stefnuræðu ríkisstj. 23. okt. 1980, og þar segir hann: „Útgerðin hefur átt í verulegum rekstrarerfiðleikum síðustu mánuði, og stafar það fyrst og fremst af hækkun á olíu og öðrum útgerðarkostnaði. Með ákvörðun um fiskverð 1. okt. er brúttóafkoma útgerðar orðin jákvæð að mati Þjóðhagsstofnunar. Skreiðar- og saltfiskverkun hefur staðið vel og virðist ástæða til að ætla að svo verði einnig á næsta ári. Gerðir hafa verið viðunandi samningar um sölu á saltsíld. Frystingin hefur átt í verulegum erfiðleikum. Í lok síðasta árs var verðhækkunum innanlands og stöðnun fiskverðs á Bandaríkjamarkaði ekki mætt með nauðsynlegri aðlögun gengis. En með ýmsum aðgerðum stjórnvalda, miklu gengissigi undanfarnar vikur, minnkandi birgðum og hagkvæmari framleiðslusamsetningu telur Þjóðhagsstofnun að rekstrargrundvöllur frystingarinnar sé að vera jákvæður.“ Og enn segir í stefnuræðunni: „ Ríkisstj. hefur gert ráðstafanir til þess að bæta frystihúsunum upp á einn eða annan hátt, einkum með aðlögun gengis, bæði tekjutap og útgjaldahækkanir sem orðið hafa síðan stjórnin var mynduð. Hagur frystiiðnaðarins hefur því ekki versnað á þessu 8 mánaða tímabili. En til viðbótar þeim erfiðleikum, sem orðið hafa síðan í febr. og leyst hefur verið úr, kemur sá vandi frystihúsanna sem skapaðist á tímabilinu okt. 1979 og febr. 1980.“ - M. ö. o. er það viðurkennt, að til þess að endar nái saman hefur þurft að beita gengissigi. Þessi ræða er flutt 23. okt., en eftir þann tíma verður mikið gengissig og allt til áramóta. Í sept. 1978, þegar vinstri stjórnin var mynduð, var dollarinn í 260.40 kr. Í febr. 1980 er dollarinn kominn í 400.70 kr. en um áramótin eða eftir tæplega 11 mánaða valdatíma núv. hæstv. ríkisstj. er verð á dollarnum komið í 614.70 kr. M. ö. o. er viðurkennt að það þurfi að mæta erfiðleikum útflutningsatvinnuveganna og sér í lagi frystiiðnaðarins með stórfelldum gengislækkunum. Það er talað um í stefnuræðunni í fyrra að gengissigi hafi verið beitt og hagur frystingarinnar standi því þá með nokkuð góðum hætti, þegar dollarinn er í ca. 439.20 kr, en þrátt fyrir þetta fer dollarinn, eins og ég sagði áðan, í 614.70 kr. til áramóta. Það er því ekkert hikað við að beita gengislækkunum þennan tíma, - ekki af því, að ég ætla, að þessir menn telji eitthvert sáluhjálparatriði fyrir íslenskt þjóðfélag að lækka gengi krónunnar, heldur hinu, að gengisbreytingunni er beitt af illri nauðsyn vegna þess að verðbólgan er það mikil innanlands að það verður að lækka gengi dollarans og gengi íslensks gjaldmiðils til þess að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi. Það er þetta sem gerðist þá. En svo er tekin saman ný stefna um áramót, sem að vísu gekk nokkuð erfiðlega að berja saman, en var þó birt að kvöldi þess dags, og segir í þeirri stefnumörkun, Sem sagt efnahagsáætlun ríkisstj., að viðræður verði hafnar við samtök launþega og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um framkvæmd samræmdrar stefnu í kjaramálum, atvinnumálum og efnahagsmálum til næstu tveggja ára. Hvað líður þeirri stefnu? Hvar er þessi samræmda stefna? Það veit enginn um hana. Í öðru lagi segir þarna: „Útgerð og fiskvinnslu verður gert kleift að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í lengri lán.“ - Blessaður sjútvrh. segir að þetta gangi bara vel. Hvernig var með olíuskuldirnar? Hverjir áttu vextirnir að vera af þeim? Um 60% á ári. Menn voru ekkert glaðir og það hefur ekkert gengið með að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í lengri lán. Hæstv. ráðh. veit mætavel að það eru mill jarðar gkr. í vanskilum hjá sjávarútvegi í opinberum sjóðum og bönkum landsins. Í efnahagsáætluninni segir enn fremur: „Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins skal útvegað fjármagn til þess að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar, ef þörf krefur vegna stöðvunar gengissigs. - Það vita allir hvernig Verðjöfnunarsjóðurinn stendur núna. Hæstv. ráðh. las upp hvað væri til í ýmsum deildum sjóðsins, en hann nefndi ekki stærstu deildina, frystideildina. Þar er ekkert til, ekki króna, og minna en ekki neitt. Hann nefndi ekki heldur loðnuafurðirnar. Það er búið að éta það upp á óskynsamlegan hátt, eins og ég skal koma síðar inn á. Þarna segir líka: „Á hliðstæðan hátt verður útvegað fjármagn til að tryggja afkomu samkeppnisiðnaðar og útflutningsiðnaðar.“ - Það er kapítuli út af fyrir sig sem tækifæri gefst síðar að tala um. „ Ríkisstj. mun stuðla að innkaupum í stórum stíl og stefna að því í áföngum og veita greiðslufrest á tollum. Þannig verði einnig dregið úr óhóflegum geymslukostnaði innfluttrar vöru og rýrnun umfram það sem erlendis gerist. Vaxtakerfið verði endurskoðað í heild með einföldun fyrir augum og dregið verði úr þörf fyrir vaxtamismun með hækkun á þjónustugjöldum banka og sparisjóða.“ Vaxtakerfið hefur þá verið einfaldað! Þeir segja að ríkisstj. hafi lækkað vextina og það er rétt. Þeir hafa lækkað vexti af víxlum. En það var hætt svo að segja að lána víxla eftir að vextirnir voru lækkaðir, nema til mjög skamms tíma. Þetta er auðvitað fullkomin blekking. Það skiptir ekki máli þegar menn taka lán hvað heita vextir og hvað heita verðbætur. Það er kostnaðurinn við lántökuna sem skiptir máli og það er það sem menn, sem lánin taka, verða að standa undir. Þá segir enn fremur í þessari efnahagsáætlun: „Tollheimta af tækjum til atvinnureksturs verði endurskoðuð með það fyrir augum að auka möguleika á framleiðniaukningu í þessum greinum.“ - Á síðasta þingi var ákveðið að lækka skatta af tækjum til fiskiðnaðar, og mér er sagt að þrátt fyrir ákveðna viljayfirlýsingu og samþykkt frv. frá Alþingi í þessum efnum um heimild til ráðh. neiti fjmrh, að verða við því og daufheyrist við vilja Alþingis, það verði tekið upp siðar og með öðrum hætti. Og svo kemur hér: „Samhliða þessum aðgerðum verði mörkuð atvinnustefna, sem tryggi stöðugleika í hagkerfinu, aukna framleiðni og framleiðslu og hagkvæmni í fjárfestingu.“ - Felst hagkvæmnin í fjárfestingunni í því að svelta fyrirtækin með þeim hætti að þau eru við það að lokast hvert á eftir öðru? Er það leiðin til að auka framleiðni? Þetta leyfi ég mér að spyrja um. Áður en ég lýk við efnahagsáætlun hæstv. ríkisstj. vil ég koma inn á síðasta atriðið: „Af hálfu ríkisins verði stöðugleika gætt með skipulegri áætlanagerð um opinbera fjárfestingu eftir landshlutum í því tilefni að forða að komi til ofþenslu eða atvinnuleysis og verði þar bæði tekið mið af áætlunum um fjárfestingu einkaaðila og sveitarfélaga sem og ríkisins. Meðal meginþátta slíkrar atvinnustefnu verði samræming veiða og vinnslu í sjávarútvegi, athugun á fjölda fiskvinnslufyrirtækja í einstökum byggðarlögum og samvinna milli þeirra, svo og áætlun um endurnýjun fiskiskipastólsins.“ - Allt hefur þetta farið á annan veg, eins og allir vita. Þetta eru sem sagt höfuðyfirlýsingar núv. hæstv. ríkisstj. í sjávarútvegsmálum sem ég hef gert að umræðuefni. Nú skulum við líta á hvernig málin standa. Síldarflotinn er inni vegna deilna um verð. Hæstv. ráðh. kom inn á það. Hann lét í ljós að það væri gaman að fá að heyra álit fyrrv. sjútvrh. á því, hvort taka ætti upp þetta mál aftur í Verðlagsráði. Ég tel fyrir mitt leyti mjög hættulegt fordæmi að taka upp aftur í Verðlagsráði mál sem Verðlagsráð hefur fjallað um. Það kemur að vísu til greina ef allir eru ásáttir um að gera leiðréttingu vegna rangra upplýsinga. En hitt kæmi að mínum dómi miklu frekar til greina, að kaupendur samþykktu þessa leiðréttingu sem sjálfsagðan hlut. Lagabreyting um Verðlagsráð í þessum efnum kemur að mínum dómi ekki til greina. Ég tel það fráleitt. En við skulum líta á þessa verðlagningu, við skulum líta á stöðuna í sölu á sjávarafla, bæði síld, loðnu og almennum fiskafurðum. Við vitum að við búum í landi þar sem er alveg örugglega 50% verðbólga, hvað sem spekingar reikna út í sambandi við vísitöluvöru, ef hún er ekki mun meiri. Við getum því ekki sett mark á tekjur útflutningsatvinnuveganna og útflutningsfyrirtækjanna og sagt: Við ætlum að hafa gengið svona og þessu verður ekki breytt. M. ö. o.: við ætlum að ákveða fyrirtækjunum í landinu hvaða tekjur þau eiga að hafa, jafnvel heilt ár fram í tímann, en á sama tíma verður hækkun á kaupi og öllu verðlagi í landinu. Við skulum því líta á þróun þessara mála, verðbótahækkun launa. Hún var 1. des. 1980 9.52%, 1. mars 1981 5.95%, 1. júní 1981 8.10%, 1. sept. 8.92% og vafalaust verður hún ekki minni 1. des. Hvernig getur ábyrg ríkisstj. leyft sér að segja að gengið skuli verða sett fast, tekjur atvinnufyrirtækjanna eigi að vera þær sömu að óbreyttum markaðsaðstæðum á sama tíma og kostnaðarhækkunin innanlands er með þessum hætti? Ég öfunda ekki Steingrím Hermannsson að vera sjútvrh. í ríkisstj. með þessa stefnu eða réttara sagt þetta stefnuleysi. Á honum hvílir sem sjútvrh. fyrst og fremst sú skylda að framleiðslan á sviði sjávarútvegs haldi áfram. En hún getur ekki gengið, hún getur ekki haldið áfram. Og nú spyrja menn: Vilt þú gengislækkun? Gengislækkun er ekki neitt úrræði. Gengislækkun er ekki nein „patentlausn“ á vandanum. Gengislækkun er ekkert annað en afleiðing kostnaðarhækkana sem eiga sér stað í landinu. Peningaseðlarnir, m. a. s. nýkrónur,það er ekkert verðmæti í þeim. Þetta eru bara pappírsávísanir. Verðmætið á bak við þessar pappírsávísanir er framleiðsla þjóðarinnar og þegar stórhækkar - 40, 50, 60% - að framleiða vöru eru þessar ávísanir, sem við erum með á milli handanna, falskar. Þessa einföldu staðreynd verðum við að viðurkenna. En menn segja: Við viljum ekki viðurkenna þessa staðreynd - eins og núv. hæstv. ríkisstj. gerði á árinu 1980, en sneri við á gamlársdag þess árs. Það verður að finna aðrar leiðir sem duga fyrir framleiðslutækin í landinu þannig að framleiðsluverðmæti þjóðarinnar haldi áfram að verða til, því að grundvöllur alls annars, sem við lifum á og byggjum afkomu okkar á, eru útflutningsatvinnuvegirnir og framleiðslan. Það þýðir lítið að marka stefnu um að auka framleiðslu í þjóðfélaginu og gera svo ráðstafanir í þveröfuga átt, sem draga úr framleiðslu, með jafnheimskulegum aðgerðum og þessum. Meðalgengi íslensku krónunnar var í maílok lækkað, að vísu í fyrsta sinn frá áramótum, og þá nam sú gengislækkun 3.85% og hafði í för með sér 4% meðalhækkun á verði erlends gjaldeyris. Meðalgengi krónunnar var síðan haldið óbreyttu að heita má í júní og júlí og fram til 25. ágúst þegar gengið var lækkað um 4.76% sem fól í sér 5% verðhækkun erlends gjaldeyris. Gengi Bandaríkjadollars hækkaði enn í júlí og ágúst, en það var nokkuð breytilegt eins og allir vita. Dollarinn lækkaði síðan heldur í s. l. mánuði, og þar sem meðalgengi krónunnar hefur verið haldið stöðugu, aðeins verið lækkað, eins og ég sagði, tvisvar sinnum frá áramótum, sem samsvarar um 9.2% verðhækkun erlends gjaldeyris að meðaltali, þá hefur gengisþróun dollarans valdið því, að verð á dollarnum hefur hækkað að mun í íslenskum krónum, en verð Evrópumynta ýmist hækkað óverulega eða jafnvel lækkað, þangað til nú upp á síðkastið að tekið hefur mjög að hallast þar sem dollarinn hefur fallið mjög í verði. Ef við miðum við stöðu dollarans frá áramótum til septemberloka hefur breytingin orðið hækkun um 24.8%. En við skulum taka breytingu íslensku krónunnar gagnvart sterlingspundi. Sterlingspundið hefur lækkað um 6.3%. Hvernig getur nokkur sá sem framleiðir afurðir og selur á sterlingssvæðið í sterlingspundum þolað 50–60% kostnaðarhækkun innanlands, en á að fá 6.3% minna, þegar hann selur vöruna, en í ársbyrjun? Hann hlýtur að fara beint á höfuðið. - Sama má segja um yfirleitt allan annan Evrópugjaldeyri. Sænska krónan hefur lækkað líka um 2.3%, þýska markið hefur að vísu hækkað, en aðeins um 5.5% á sama tíma. Er því augljóst að gengislækkun eða gengisbreyting er aðeins afleiðing af því sem áður hefur skeð. Hún er ekkert úrræði til bjargar, heldur er hún aðeins staðreynd sem er orðin og menn verða að horfast í augu við. Hæstv. ráðh. sagði að þessi mál væru í höndum Seðlabankans. Það er ekki nema hálfur sannleikur. Seðlabankinn breytir ekki skráðu gengi krónunnar nema í fullu samráði og samstarfi við ríkisstj. á hverjum tíma. Ríkisstj. er sá aðili sem í raun ræður gengisbreytingunni. Það er því auðséð á öllu að þeir miklu erfiðleikar, sem nú steðja að í sjávarútvegi, eru til komnir vegna rangrar stefnu núv. hæstv. ríkisstj. Hún játar staðreyndir á s. l. ári eða til áramóta, en á þessu ári, eða í 91/2 mánuð á morgun, hefur hún barið hausnum við steininn og neitað að skilja sjálfa sig, skilja þjóðina og atvinnureksturinn. Hversu lengi 10 menn í ríkisstj. geta barið hausnum við steininn veit ég ekki, en eitt veit ég, að atvinnulífið getur ekki haldið áfram á því að 10 menn berja hausnum við steininn. Það er sjáanlegt á öllu að það eru vaxandi markaðserfiðleikar. Þá verður ríkisstj. ekki kennt um. Það væri mjög ósanngjarnt. Það eru erfiðleikar á því fyrir þjóð, sem lifir í jafnmikilli verðbólgu og þessi þjóð lifir við, að selja vörur. Við skulum taka kröfur Svía í sambandi við kaup á saltsíld. Krefjast þeir ekki 28.5% lækkunar frá verðinu í fyrra? Þeir líta á sinn gjaldmiðil eingöngu, en ekki á styrkingu dollarsins. Ég hef lesið í grein eftir einn af framámönnum í frystiiðnaðinum að hann segir alveg óhikað að Sovétmenn muni krefjast þess að verðið verði lækkað sem nemur styrkingu dollarsins. Þetta er nýlega komið frá þeim manni í blaðagrein. Þetta er það sem við verðum við að búa. Aðrar þjóðir búa við miklu minni verðbólgu og því eru erfiðleikar fyrir okkur að halda þarna í horfinu. Sú eina grein, tiltölulega lítil grein, sem þó hefur vaxið mjög vegna ytri skilyrða, er skreiðarverkun og skreiðarsala sem byggist svo að segja eingöngu á viðskiptum við Nígeríu. Þar er þegar farið að lækka, enda hefur það verð verið ævintýralega hátt þó að við höfum auðvitað glaðst yfir því. En þar lækkar verðið vegna þess að efnahagsstefna þeirrar þjóðar hefur orðið fyrir alvarlegu áfalli. Fjárlagaárið þar er, að mig minnir, 1. apríl til jafnlengdar næsta árs. Þar var byggt á mikilli aukningu á olíuframleiðslu og olíusölu, hún hefur dregist svo saman að sennilega nær hún ekki nema 1/4 af því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum þess lands, og sömuleiðis hefur verðlækkun orðið á olíunni. Þetta er land sem seldi og framleiddi einhverja bestu olíu sem nokkurt land framleiðir, en hefur orðið að sætta sig við lækkun úr 40 dollurum fyrir tunnuna niður í 36 dollara. Þarna hrynur beinlínis efnahagsstefna og efnahagsáform, en það hlýtur að hafa í för með sér alvarlega lækkun á þeim vörum sem þessi þjóð flytur inn. Þar verðum við fyrir alvarlegum skakkaföllum. Það er líka eðlilegt að taka nokkuð til meðferðar Verðjöfnunarsjóðinn, eins og ég sagði áðan. Þá er ekki um að kenna heimsmálunum eða efnahagsmálum annarra þjóða. Hvaða vit var í því í fyrra, við jafnhagstæð skilyrði og voru á sölu á loðnumjöli og lýsi, að leggja ekki meira í Verðjöfnunarsjóðinn þá, heldur láta verksmiðjurnar hafa svo góða afkomu að þær kepptu um loðnuafurðirnar með því að yfirborga þær í stórum stíl? Vegna þess, að verksmiðjurnar höfðu mikið eftir, sem átti að leggja í þeirra deild í Verðjöfnunarsjóðnum, en var ekki gert, tókst þetta. Yfirborganir hafa í för með sér verðbólgu. Það þarf ekki hagfræðinga til að vita það. Það er meira peningamagn sem fer í veltuna en nauðsynlegt er. Það átti að geyma í Verðjöfnunarsjóðnum umframfjármagn, sem fyrirtækið þurfti ekki á að halda, og koma í veg fyrir þetta, en það var ekki gert. Hver er svo afleiðingin núna? Þessi deild er tóm. Það er ekkert eftir í henni, og eins og ráðh. gat réttilega um er verðfall á loðnuafurðum, tilfinnanlegt verðfalt, og fram undan er sjáanleg stórfelld lækkun á sama tíma og útgerð og vinnsla verður að búa við 50–60% kostnaðarhækkun við framleiðsluna. Það er ekki bjart fram undan í þessum efnum. Ríkisstj. ræður ekkert við verðlækkunina á erlendum mörkuðum, en hún gat ráðið við Verðjöfnunarsjóðinn. Ég segi líka: Hvaða vit var í því í byrjun þessa árs að ákveða svo lágt viðmiðunarverð í Verðjöfnunarsjóð á saltfiski við jafnhagstæð skilyrði og voru í byrjun ársins að saltfisksframleiðslan greiðir ekkert í Verðjöfnunarsjóðinn - hvorki inn né út? Hann kemur út á núlli. Þarna nefni ég tvö dæmi sem eru sök stjórnvalda. Þau hafa aukið vandann, - aukið þann vanda sem þau gátu komið í veg fyrir með skynsamlegum aðgerðum. Hitt ætla ég ekki að ráðast á ríkisstj. fyrir, í sambandi við frystideildina. Ég mátti stríða í fjögur ár við svipaðan vanda. 1974, allt árið 1975 og fram eftir ári 1976 var staðan í frystiiðnaðinum þannig að það var lækkun lengi á höfuðmörkuðum frystiiðnaðarins og það var ekki hægt að byggja deildina upp. Það hefur ekkert breyst og því er ekki sanngjarnt að ráðast á sjútvrh. eða ríkisstj. fyrir það. En hinar deildirnar, sem ég nefndi, er vítavert gáleysi að hafa vanrækt svo sem raun ber vitni. Lítum á þau plögg sem liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnun. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í þau, en staða sjávarútvegsins í heild er hin hörmulegasta þó að út yfir taki þegar minnst er á frystingu. Ég tel að það eigi aldrei, þó að það hafi verið gert á s. l. ári, að færa til á milli deilda. Það á hver deild í Verðjöfnunarsjóðnum að eiga sitt, en hver deild, sem á ekki neitt, á þó þann sjóð tóman. Ég tel að það eigi ekki að færa á milli deilda, enda er þá verið að bregðast því hlutverki sem Verðjöfnunarsjóðurinn hefur lögum samkvæmt. Ég tel að ríkisstj. geti ekki talað eins og hún hefur talað að undanförnu. Hæstv. forsrh. kom fyrir nokkru fram í sjónvarpi og sagði að fiskverðsákvörðun væri í höndum yfirnefndar Verðlagsráðs, m. ö. o. að ríkisstj. komi þetta ekkert við. Þetta er alger misskilningur, m. a. s. grundvallarmisskilningur, því að um leið og Verðlagsráðið nær ekki samningum sín á milli og málinu er vísað til yfirnefndar á ríkisvaldið fulltrúa í yfirnefndinni sem er oddamaður yfirnefndar, og um leið og verðlagsmál er komið til yfirnefndar er það komið í hendur ríkisstj. Ég þekkti það í fjögur ár, að í hvert skipti sem mál kom til yfirnefndar var það meira eða minna í mínum höndum fyrir hönd ríkisstj. Það er alveg eins enn í dag í höndum núv. hæstv. sjútvrh. En hann er bara ekki einn um málið. Það er ríkisstjórn á bak við hann sem ber auðvitað ábyrgðina svo að það er alls ekki hægt að tala eins og menn leyfa sér að tala í þessum efnum. Þessi mál eru í þessum höndum. Ég er ekki að segja að þau séu í góðum höndum, siður en svo, en þau eru þarna og það gengur hvorki né rekur. En það getur ekki gengið þannig. Það er ekki hægt að halda svona áfram. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að hér er alvarlegur kostnaðarauki við framleiðsluna, og það er ekki hægt að hækka hvað sem er á vegum ríkisins eða vegum einhverra aðila hér innanlands, en láta sig engu varða þróunina gangvart þeim sem eru að flytja afurðirnar til útlanda. Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvrh. sagði að hann feldi að menn þyrftu að eiga allt að 50% í eigin tækjum til að ráða við reksturinn. Ég skal ekkert segja um hvort þetta er rétt. Vafalaust er þetta nærri sanni. En ég spyr: Hvernig eiga þeir þá að reka fyrirtækin sem eiga ekkert í þeim eða kannske 1–2%? Ég held að þeir verði að taka meistara Þórberg til fyrirmyndar þegar hann sagði að ef hann ætti að vera lengur í Voss í Noregi mundi hann hengja sig bæði kvölds og morgna. Þannig er nú ástandið. Hér hefur verið rifjað upp hvernig ástandið er í hinum ýmsu greinum sjávarútvegsins og í raun og veru alls útflutningsiðnaðarins. Sjávarútvegurinn er rekinn með halla. Hann stendur því mjög höllum fæti og það er vá fyrir dyrum og áhyggjur viða. En ættum við ekki að líta aðeins í leiðinni á bankakerfið, líta á Seðlabankann. Eigið fé Seðlabankans var 1977 3 milljarðar 8 millj. kr. Það var 1978 6 milljarðar 820 millj. Það var 1979 - þá var Alþb. komið í stjórn - 14 milljarðar 252 millj. Og árið 1980 - þá var Alþb. orðið allsráðandi í þessari ríkisstj. - fór eigið fé Seðlabankans upp í 37,9 milljarða. Þeir vita því hvernig þeir framkvæmda stefnuna um að hemja gróða bankana, eins og þeir hafa talað um frá því að flokkurinn varð til. Framsókn og þeir hinir hafa ekki roð við Alþb. þegar það heimtar gróðann inn í Seðlabankann, og meira að segja blessaður viðskrh. ræður ekkert við þetta því að Svavar er harður í horn að taka og segir: Það er ég sem ræð ferðinni en ekki þú, Tómas. Nú er ég að vissu leyti sammála Alþb. í því, að bankar eiga að græða, því að banki sem tapar hlýtur að fara lóðbeint á hausinn. Banki, sem bætir ekki eigin stöðu sína í samræmi við verðbólgu, hlýtur að fara niður á við. Þarna ber því ekki mikið á milli okkar og Alþb. um bankagróðann. En svo kemur bara annað til viðbótar og þar ber á milli okkar og Alþb. Alþb. vill að Seðlabankinn hafi 17 milljarða og 915 millj. - ég er auðvitað að tala um gömlu myntina eins og menn eflaust átta sig á - umfram verðbólgustigið. Alþb. vill því ganga lengra á sama tíma og útflutningsatvinnuvegirnir eru reknir með halla og útgerðin og samningar eru lausir í landinu. Kaupmáttur launa hefur rýrnað. Þá er auðvitað erfiðara að ná endum saman í sambandi við launa- og kjaramál. Því verður Alþb. að fara að ráðum okkar sjálfstæðismanna og minnka hagnað bankanna a. m. k. umfram verðbólgustigið, en ekki ganga lengra. Það verður til þess að rétta hag útflutningsatvinnuveganna og rétta hag fólksins í landinu sem þessi flokkur sagðist einu sinni vera að ber ast fyrir, en hefur alveg gleymt því núna á seinni árum.

Það er bara valdaspursmálið milli okkar.

Þetta breytist við það að núv. formaður þingflokksins tók við. Þá fyrst byrjaði þessi auðsöfnun bankanna. Og auðvitað er nýi formaður flokksins líka við þetta riðinn. Sá gamli var dálítið íhaldssamari, blessaður, og hafði hann þó ekki alltaf á sér orð fyrir að vera mjög íhaldssamur.  Mér finnst nú rétt að minnast aðeins á breytingar fiskverðs og kauptaxta frá 1974 til 1981 samkv. útreikningi Þjóðhagsstofnunar. 1974 er fiskverðið sett í 100 og kauptaxtar allra launþega, en 1975, 1976 og 1977 verður sú ánægjulega breyting að tekjur sjómanna hækka meira en aðrir kauptaxtar, og þá var leiðrétt það sem hafði brugðist þó nokkuð mörg ár á undan. Þannig er viðmiðun allra kauptaxta á móti fiskverði 1975 127, en í fiskverði 133, 1976 159, en 177 í fiskverði, 1977 232, en 246 í fiskverði. En 1978 breytist þetta. Þá fer hækkun kauptaxtanna í 360, en fiskverðið í 331. Þá fer aftur fiskverð miðað við kauptaxta niður fyrir 100 eða í 92 vegna þess að fiskverð breyttist ekki í árslok 1978. Síðan hefur hallað á ógæfuhliðina fyrir sjómenn, því að þessi viðmiðun, sem fór upp í 111 1976, er í septemberlok komin niður í 81.5. Þannig hefur þróunin orðið. Og er þá að furða þó að sjómenn og sjómannasamtökin segi núna við hæstv. ríkisstj.: Hingað og ekki lengra? Ég taldi á sínum tíma að það hefði þurft að rétta hér við. Sjómenn höfðu farið halloka í launum miðað við aðra, en núna hefur sigið verulega á ógæfuhliðina fyrir sjómannastéttina. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að það kraumi nú víða undir hvað snertir sjómenn vegna afkomu þeirra. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Telur hann nú ekki nauðsynlegt að allan hagnað umfram verðbólgustig hjá Seðlabankanum fái útflutningsatvinnuvegirnir? Þá er bara að ganga í það. Seðlabankinn hefur ekkert vald hér í þjóðfélaginu til að ganga þvert á það sem ríkisstj. og Alþingi fyrirskipa. Þar getum við aðeins rétt sjávarútveginn af, þó að það sé ekki nema að litlu leyti, og það eigum við að gera. Þar vil ég fyrir mitt leyti leggja hæstv. sjútvrh. lið. En það má ekki bíða með þetta von úr viti. Við verðum að hafa hér hraðar hendur því að þessar atvinnugreinar verða að geta gengið. Ég hefði gjarnan viljað ræða þessi mál miklu ítarlegar en ég hef gert. Ég hef fyrst og fremst reynt að ræða þetta málefnalega og þá stöðu sem sjávarútvegurinn er i, þá miklu erfiðleika sem víða steðja að á mörkuðum. En bölvaldur alls er verðbólgan, kostnaðaraukinn hér heima, og það er það sem við deilum um. Annars vegar telja menn sig vera búna að koma verðbólgunni niður í 40% og nota þá einhverjar ákveðnar vörutegundir sem mælistiku, en láta svo aftur margar aðrar vörutegundir og lífsnauðsynjar sitja á hakanum og taka þær ekki með. Við vitum að verðbólgan er miklu meiri. Þess vegna eru bölið og erfiðleikarnir miklu meiri en menn vilja vera láta. Að allra síðustu vil ég sérstaklega ráðleggja formanni þingflokks Framsfl., næst þegar fjölmiðlar spyrja hann um hvað sé fram undan í verkefnum þings og þjóðar, að muna eftir það er til sjávarútvegur á Íslandi, atvinnugrein sem meira byggist á afkoma þjóðarinnar en á nokkru öðru. Í viðtali nýlega lét hann eins og sjávarútvegur væri ekki til, hvað þá að það væru nokkrir erfiðleikar í þeirri atvinnugrein.



Herra forseti. Í ræðu hv. 2. þm. Reykn. komu fram fullyrðingar og stóryrði um atvinnuástandið hér á landi sem eru í sjálfu sér ekki nýjar af nálinni. Þetta hefur kveðið við svo að segja allan tímann frá því að núv. ríkisstj. var mynduð, að hér væri allt að fara í kaldakol, allir atvinnuvegir að stöðvast, ríkisstj. að rífa rekstrargrundvöll undan atvinnuvegunum, hún gerði það ekki óvart, heldur beinlínis vísvitandi, það væri hennar stefna að setja atvinnuvegina í landinu á hausinn. Þessi málflutningur hefur reyndar dæmt sig sjálfur. Staðreyndin er sú, að ríkisstj. hlýtur auðvitað að leggja á það áherslu að treysta rekstrargrundvöll atvinnuveganna þannig að allt þjóðlíf megi dafna svo sem best verður á kosið. Og ég held að segja megi að þann tíma, sem þessi ríkisstj. hefur setið, hafi atvinnulífið í landinu í rauninni verið allblómlegt meginhluta tímans. Full atvinna hefur verið t. d. á þessu ári á flestöllum stöðum í landinu. Hér hefur því verið um að ræða hrakspár stjórnarandstöðunnar. Að vísu hefur stjórnarandstaðan gert sér hugmyndir um það, að ríkisstj. gæti ekki komið sér saman um eitt eða neitt vegna þess að þar væru menn ósammála um hlutina. Auðvitað kemur það fyrir að menn eru ósammála þar um eitt og annað. En meginatriðið er það, að ríkisstj. hefur jafnan tekið á þessum verkefnum þannig, að atvinnuöryggi hefur verið nokkurn veginn tryggt í landinu þann tíma sem hún hefur setið. Hv. 2. þm. Reykn., sem er nú því miður fjarverandi, en flokksbræður hans einhverjir sitja hér, hafði það við orð að hér væri um að ræða mjög alvarlegt ástand í atvinnumálum, ískyggilegt ástand í atvinnumálum, allt væri í hnút og þar fram eftir götunum. Satt að segja kippti ég mér ekki upp við þessi ummæli. En það er dálítið kostulegt að menn skuli þing eftir þing nenna að hafa uppi texta af þessu tagi þegar dómur reynslunnar liggur í raun og veru fyrir um það, að þessar fullyrðingar stjórnarandstöðunnar um atvinnuástandið í landinu hafa reynst vera markleysa vegna þess að ríkisstj. hefur tekið á atvinnumálum í því skyni að treysta stöðu atvinnuveganna eins og mögulegt er. Auðvitað er ljóst að þegar um það er að ræða, að ríkisstj. er að glíma við að ná verðbólgu í landinu úr 70–80%, eins og spáð var, niður í 40%, þá reynir víða á. Það reynir alls staðar á. Það reynir á atvinnuvegina alla. Það reynir á launafólkið í landinu. Og það reynir á fleiri aðila. Þannig hlýtur það að vera. Mér þætti fróðlegt að vita hvernig menn ætla sér að komast í gegnum þennan verðbólguvanda öðruvísi en það verði látið taka á einhvers staðar, einhvers staðar reyni á, vegna þess að spurningin um baráttuna gegn verðbólgunni er auðvitað ekki síst sú, hver eigi að borga kostnaðinn við að ná þjóðinni út úr þeim verðbólguvanda sem allir viðurkenna að við höfum búið við í bráðum 10 ár, frá því að hin mikla verðbólguholskefla skall hér yfir upp úr olíukreppunni fyrri á síðasta áratug. Auðvitað er ljóst, og um það eru væntanlega allir sammála, að við eigum að vera vel á verði í atvinnumálum. Við eigum að gæta þess, að hér komi ekki til atvinnuleysis, og við eigum að tryggja það, að afkoman h já atvinnuvegunum sé þannig að þeir geti staðið við eðlilegar skuldbindingar sínar. Við sjáum öll, hv. alþm. svo og þjóðin öll, hvernig þessu er háttað í grannlöndum okkar þar sem um er að ræða geigvænlegt atvinnuleysi. Milljónir og aftur milljónir manna ganga atvinnulausar. Dæmi eru til þess, að þrjár kynslóðir hafi ekki fengið atvinnu, og í stórum fjölskyldum eru menn atvinnulausir árum eða jafnvel áratugum saman. Ég velt því stundum fyrir mér, hvaða orð stjórnarandstaðan hér mundi nota um atvinnuástandið á Íslandi ef það væri með svipuðum hætti og í grannlöndum okkar, t. d. Danmörku, þar sem sósíaldemókratar ráða ríkjum og hafa gert um langt skeið. Þar er um að ræða hrikalegasta atvinnuvandamál á Norðurlöndum. Þar sitja í fyrirrúmi samherjar hv. 2. þm. Reykn. og annarra Alþfl.-manna, sósíaldemókratar, og staðan er þar eins og raun ber vitni. Ríkisstj. sú, sem nú situr í landinu, hefur gert það sem hún hefur getað til þess að halda uppi fullri atvinnu. Hún hefur reynt að vera á varðbergi í þeim efnum, og hún gerir sér alveg ljóst - og það gera væntanlega hv. þm. allir sér vel ljóst - að auðvitað getur til þess komið, þegar gripið er til aðgerða til að tryggja fulla atvinnu í landinu, að á sama tíma þurfi að slaka á örðum ákveðnum markmiðum í efnahagamálum. Mín skoðun er a. m. k. sú, hvað sem öllum öðrum líður, að full atvinna sé forgangsatriði, sé algert forgangsatriði í efnahagsstjórn þjóðfélagsins. Og sem betur fer hefur skapast um þetta forgangsatriði allgóð samstaða. Þó er ekki því að neita, að þær hagfræðikenningar hafa stundum heyrst, að nauðsynlegt sé að koma hér á því sem kallað er hæfilegt atvinnuleysi, til þess að menn haldi aftur af sínum kaupkröfum, og annað eftir því. Slíkar kenningar hafa heyrst. Þær hafa jafnvel heyrst frá tiltölulega ábyrgum forustumönnum í stórum stjórnmálaflokkum. En sem betur fer þora mjög fáir að kveða upp úr með þann ófögnuð hér nú orðið. Mér fannst það mjög sláandi í ræðu hv. 2. þm. Reykn., að hann kom í raun og veru ekki með neinar ábendingar um úrræði í vandamálum atvinnuveganna. Ég heyrði ekki nokkurn hlut sem hann nefndi í þeim efnum. Hann spurði og spurði sjútvrh., eins og eðlilegt er, en að hann kæmi sjálfur fram með einhverjar ábendingar um það, hvernig hann vildi hafa hlutina, því fór víðs fjarri. Þó fannst mér hann sjá eitt ráð - og aðeins eitt. Það er gamla ráðið sem hefur verið gripið til hér fyrst af öllu á undanförnum árum og áratugum með þeim afleiðingum sem við þekkjum, þ. e. gengisfelling. Hv. 2. þm. Reykn. virtist ekki sjá neinn annan möguleika í þeim vandamálum sem nú er við að etja í okkar atvinnulífi. Það er ákaflega fróðlegt að þessi afstaða skuli koma fram frá þm. Alþfl. sem boðaði fyrir kosningarnar 1978 svokallaða gerbreytta efnahagsstefnu, en hefur átt erfitt með á undanförnum árum að skýra í hverju sú gerbreyting var fólgin. En hvernig hefur atvinnuástandið verið? Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu frá vinnumáladeild félmrn. fyrir septembermánuð 1981. Ég ætla að lesa inngangskafla þessarar skýrslu. Þar segir: „Fyrstu 9 mánuði ársins voru skráðir atvinnuleysisdagar á öllu landinu samtals 76 305, en það svarar til þess, að 391 maður hafi að meðaltali verið skráður atvinnulaus á þessu tímabili. Skráð atvinnuleysi þessa 9 mánuði svarar til 0.36% af heildarmannafla, sem er sama hlutfall og meðaltal síðustu 5 ára á sama tímabili. Að venju voru flestir skráðir atvinnulausir í janúarmánuði, 870 manns á landinu öllu, en í ágústmánuði var talan lægst. Þá var hún komin niður í 180, en hækkaði á ný í sept. í 224. Fjöldi skráðra atvinnuleysisdaga nú er nálega sá sami og fyrstu 9 mánuði ársins 1979, en þá reyndust þeir 76 551 talsins. Á sama tímabili 1980 skráðust hins vegar 62 794 atvinnuleysisdagar eða 13 757 færri en nú, enda atvinnuástand óvenjugott fyrri hluta ársins 1980 og reyndar árið í heild með betri árum hvað atvinnu snertir.“ Ég vil í þessu sambandi rifja það sérstaklega upp, hvernig umræðum var háttað af hálfu stjórnarandstöðunnar um atvinnumál hér á Alþingi árið 1980. Svo segir í þessari skýrslu: „Eins og áður er getið koma þessir fyrstu 9 mánuðir ársins svipað út að meðaltali og nokkur undanfarin ár þegar á heildina er litið. Á þetta jafnframt við um flesta landshluta aðra en Norðurland eystra. Þar reyndust skráðir atvinnuleysisdagar fyrstu 9 mánuði þessa árs 24 056, en voru 13 719 á sama tímabili í fyrra og 16 092 árið 1979. Sérstaklega var fyrri helmingur ársins erfiður á Norðurlandi eystra, en ástandið lagaðist verulega á þriðja ársfjórðungi og má í lok hans teljast svipað og undanfarin ár. Annars staðar á landinu hefur atvinnuástand verið svipað og áður. Á nokkrum stöðum hefur verið skortur á vinnuafli og munu hafa verið veitt atvinnuleyfi til 700 útlendinga á þessu 9 mánaða tímabili, þar af um 200 í fiskvinnslu.“ Lýk ég þar með tilvitnun í þessa skýrslu. Ég held að hún sé nægilegur vitnisburður um það, hvernig atvinnuástand hafi verið hér á landi það sem af er árinu. Og ég er þess fullviss, að ríkisstj. mun leggja á það verulega áherslu að tryggja hér atvinnuöryggi áfram. Atvinnuöryggið hlýtur að vera forgangsverkefni allra ríkisstjórna. Hv. 1. þm. Vestf. gat þess, að Alþb. hefði verið mjög ötult við að stuðla að stóraukinni gróðamyndun banka, taldi að þar kvæði nokkuð við annan róm en áður í páfadóm og hérna væri um að ræða merkilega nýbreytni af hálfu Alþb. Síðasta heila árið sem hv. 1. þm. Vestf. var ráðh., árið 1977, var eigið fé Seðlabankans, sem hv. þm. fór um mjög vinsamlegum orðum hér áðan, 3 milljarðar kr. Síðan gerist það, að auðvitað hefur efnahagsstefna hv. þm. og hans flokks veruleg áhrif á stöðu bankanna árið 1978. Þó að vinstri stjórnin tæki þarna rösklega til hendinni frá 1. sept. 1978 fór ekki hjá því, að við ættum við að glíma ýmsar afleiðingar af pólitískum ákvörðunum hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar meðan hann var ráðh.

Vill ekki ráðh. nefna þá erfiðleika?

Ég gæti farið yfir það, jú, jú, það er velkomið, hv. þm. En ég ætla bara að geta þess, hvernig þetta var með Seðlabankann, vegna þess að á hann var minnst áðan af hv. 1. þm. Vestf. Hann hafði í eigin fé í lok ársins 1978 6.8 milljarða. Það jókst sem sagt um talsvert meira en 100% á síðasta árinu sem hann sat við stjórnvölinn. Það er því ekki nýlunda að mönnum þyki vænt um Seðlabankann, ef það er það sem ræður þessum stærðum. Árið 1979 eða í lok ársins 1978 hafði verið skipt hér um stjórn, eins og ég gat um áðan. Hvað gerist þá? Enn þá heldur þessi eign Seðlabankans áfram að vaxa og 31. des. 1980 er eigið fé Seðlabankans komið upp í 37.9 milljarða kr. Á árinu 1980 er talið að heildarhagnaður ríkisbankanna einna hafi verið í kringum 30 milljarðar gamlir, þegar endurmatsreikningur Seðlabankans er tekinn með. Þarna hefur átt sér stað veruleg fjársöfnun í þjóðfélaginu, veruleg upphleðsla á fjármagni. Ég er algerlega sammála hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni um það, að á þessum málum þarf að taka. Ég held að við þurfum að gera okkur það alveg ljóst, að ef á að tryggja hér sæmilega efnahagslega stöðu þjóðarbúsins getur svona lagað ekki gengið áfram. Það sjálfvirka upphleðslukerfi á fjármagni, sem virðist vera um að ræða í Seðlabankanum, er ekki hægt að skrifa frekar á reikning Alþb. en hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Hér er um að ræða fyrirkomulag sem var ákveðið með lögum fyrir 20 árum eða svo og hefur haldið áfram að hlaða upp á sig og aldrei meira en nú á þessum síðustu árum verðbólgunnar - aldrei meira en nú frá 1973–1974. Þarna virðast menn hafa komið sér upp fyrirkomulagi sem tryggir þá í raun og veru fyrir öllum áföllum og ákvörðunum stjórnvalda í efnahagsmálum oft og tíðum. Ég hef komist þannig að orði stundum í umræðum um verðbólgumál, að í rauninni séu tveir aðilar sem hafi sloppið við að leggja svo að segja nokkuð fram í sambandi við baráttuna gegn verðbólgu. Þar eru bankarnir fremstir. Þeir hafa grætt stórfé á undanförnum árum, verulega fjármuni. Núna hefur það gerst á liðnu ári, að innlánsaukning í bankana er 1 milljarður nýrra kr. umfram verðbólgu, 100 milljarðar gkr. eru raunveruleg innlánsaukning í bankana. Halda menn að þetta komi ekki einhvers staðar við í okkar efnahagslífi? Ég fyrir mitt leyti er atveg sannfærður um að þetta er ein ástæðan til þess, að við vissa erfiðleika er að etja í atvinnulífi okkar eins og sakir standa. Það var fróðlegt t. d. í þessu sambandi að skoða stöðuna hjá ýmsum frystihúsum nú undanfarna daga. Ég hef farið yfir reikninga nokkurra frystihúsa, einstakra húsa, en ekki bara þessar meðaltalstölur Þjóðhagsstofnunar sem stöðugt eru framleiddar í miklum mæli. Þessir reikningar einstakra húsa sýna að þau eru ekki með verulegt rekstrarfé úr bönkunum. Þau eru með afurðalánin, þau eru með viðbótarlánin og önnur slík lögbundin lán, en að þessi hús séu með rekstrarfé úr bönkunum er mjög sjaldgæft. Hverjum skulda þessi frystihús? Þau skulda lífeyrissjóðum, bæjarfélögum, olíufélögum og slíkum aðilum. En að bankarnir hafi komið þarna til aðstoðar til viðbótar við hið sjálfvirka afurðalánakerfi, það er leitun á því. Þessir aðilar virðast vera með allt sitt á þurru. Og ég fagna því alveg sérstaklega, að Matthías bjarnason, hv. 1. þm. Vestf., skuli með þeim hætti sem hann gerði hér áðan, taka undir stefnu Alþb. í bankamálum.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hæstv. félmrh., að það er algert forgangsatriði að halda fullri atvinnu í landinu. En mér er spurn hvort það hafi í raun og veru tekist á þessu líðandi ári. Ég er ekki sannfærður um það. Það er ekki hægt að hugsa sér ömurlegra ástand en það sem við höfum því miður átt við að búa í æðimörg ár í sjávarútvegi: að þurfa að búa við tímabundið atvinnuleysi. Ég get ekki hugsað mér sem stjórnandi fyrirtækis neitt ömurlegra en að standa frammi fyrir því að vera með kannske öflug atvinnutæki og fá ekki tækifæri til þess að reka þau. Ég get ekki hugsað mér neitt ömurlegra en að vita það fólk, sem hjá manni á að starfa, vinnufúsar hendur, hafa ekki verkefni. En því miður held ég að það hafi skeð æðivíða núna, einmitt á líðandi ári, að atvinna hefur ekki verið næg í sjávarplássunum í kringum landið, og ég er hræddur um að atvinna hafi æðivíða dregist saman og sé miklum mun minni en áður var og þess gæti svo mjög að tæplega sé unnið meira en dagvinna. Áður byggði verkafólkið, má segja: því miður, allt of mikið á yfirvinnu og næturvinnu. Þetta er ástand sem verður til þess að ég geri ráð fyrir að margur alþýðumaðurinn og margt alþýðuheimilið megi standa frammi fyrir því, að tekjur heimilisins dragist jafnvel saman um 20–30% frá s. l. ári. Ég held að það geti varla verið mikil gleði á því heimili eða ánægja með frammistöðu ríkisstj. Menn hafa lýst því hér yfir að það sé gott ástand í atvinnumálum Íslendinga. En ég held að það sé nú varla hægt að taka undir það um sjávarútveginn. Það verður sannarlega ekki ofsögum sagt af vanda íslensks sjávarútvegs. Hann hefur líklega aldrei verið meiri. Það er sama hvar borið er niður, alls staðar blasa dæmin við: Síldarflotinn er í höfn, loðnuflotinn að í búast til heimsiglingar, frystihúsin eru sum þegar stöðvuð og önnur um það bil að stöðvast vegna rekstrarerfiðleika. Útlit er fyrir, að síldarsöltun verði rekin með verulegu tapi, og spurning hve. síldarframleiðsla verður yfirleitt mikil hér í haust ef ekki verður á veruleg breyting. Það verður ekki heldur séð í dag hvenær verðákvörðun verður tekin. Í frystingu er rekstrarafkoman mjög slæm, eins og komið hefur reyndar fram á fundi frystihúsamanna að undanförnu með ráðamönnum. Meðaltöl sýna 7–10% tap, sem hlýtur að þýða að einstök hús, sem erfiðast eiga, séu rekin með 20–30% halla. Það var gerð úttekt á sex frystihúsum 15. ágúst og þá, miðað við tímabilið frá 1. jan. til 15. ágúst, skila þau þessara húsa, sem eru alveg hrein frystihús, framlegð upp á 14%. Ég held að hver einasti maður hljóti að viðurkenna að við það ástand sem er - frystihúsin þurfa jafnvel að greiða um 70% gengismun og vexti af afurðalánum - veitir ekki af að framlegð sé 24–25%. Á sama tíma voru reiknuð út þrjú stór blönduð hús hér á Suðvesturlandi. Þetta eru hús sem framleiða bæði frystiafurðir, saltfisk og skreið. Þar var framlegðin 19.7% Hún þyrfti að vera 24–25%. Við getum viðurkennt að þarna er ákaflega mikill mismunur á milli þó það sé ekki óeðlilegt. Orsakir þessa mikla taps eru fyrst og fremst vaxandi verðbólga og fast gengi. Þó að flakaverð hafi hækkað á s. l. vori hafa aðrar framleiðsluvörur, sem vega þungt í afkomunni, ýmist staðið í stað eða lækkað í verði. Og þessi flakahækkun vegur ekkert upp á móti 40–50% verðbólguhækkun með þar af leiðandi kostnaðarhækkunum. Menn vilja gjarnan blanda saman stöðu og afkomu frystingar, saltfisks og skreiðarverkunar og fá út með því meðalafkomu fiskvinnslu og nota sem viðmiðunartölu, og meðalafkoman á að vera á núlli. Ég held að slíkt sé ákaflega óraunhæft. Það er nú einu sinni svo, að mörgum þeim fyrirtækjum, sem þannig eru upp byggð, verður ekki breytt á stuttum tíma og til þess þarf gífurlegt fé og gífurlegar fjárfestingar. Við vitum t. d. að á Vestfjörðum og jafnvel víða á Norðurlandi hafa menn tekið þá stefnu að byggja húsin upp sem verksmiðjur og tengja þau og hafa verulega stefnt að því að samræma þar veiðar og vinnslu og að þessi fyrirtæki verði eingöngu frystihús. Þetta er lífæð byggðarlaganna sem þarna eru. Þessir menn geta ekki yfir vetrartímann stundað skreiðarverkun vegna þess að snjór og ófærð varna þeim þess algerlega. Þeir geta ekki byggt á slíkri verkun. Sama er um saltfisksverkun. Þessir menn hafa ekki búið sig til þess að geta verið í verulegum mæli í saltfisksverkuninni. Það má segja að fólkið í þessum byggðarlögum byggi afkomu sína og tilveru algerlega á þessum frystihúsum og ef þeir, sem stjórna þessu, sveifluðu framleiðslunni á milli framleiðslugreinanna yrði um algert atvinnuleysi að ræða í viðkomandi byggðarlögum. Frystiiðnaðurinn hefur grundvallarþýðingu fyrir heildartekjur þjóðfélagsins, svo að ekki sé bent á gildi frystihúsanna fyrir byggðarlögin um land allt. Ef frystihúsið stöðvast hættir hjarta byggðarlagsins að slá. Tugir þúsunda manna eiga allt sitt undir því, að frystihúsin búi við sæmileg rekstrarskilyrði - ekki bara verkafólk eða sjómenn, heldur og þúsundir manna sem veita þessum atvinnurekstri þjónustu sína. Þá er það alrangt að taka inn í tekjuviðmiðun frystingar þótt sæmilega ári hjá saltfiski og skreið. Það er vegna nauðsynjar þess, að frysting starfi alltaf á réttum grundvelli, og hins, að það er því miður staðreynd að miklar sveiflur hafa oft orðið og eiga vafalaust eftir að verða á saltfisks- og skreiðarmörkuðum. Það gæti orðið reiðarslag fyrir þjóðarbú okkar ef frysting væri rekin með verulegu tapi þegar veruleg áföll verða á mörkuðum hinna framleiðslugreinanna. Það er ekki víst að við stæðum undir slíkum áföllum. Það er því grundvallarkrafa að frystingin búi við viðunandi rekstrarskilyrði og að gengið sé jafnan rétt skráð. Krafan um að gengið sé jafnan rétt skráð kemur ekki einungis frá þeim sem fást við fiskvinnslu og útgerð eða útflutning sjávarafurða, heldur einnig frá þeim sem byggja afkomu sína á útflutningsiðnaðinum. Nægir að benda á yfirlýsingar forráðamanna Félags ísl. iðnrekenda þar sem þeir láta fram koma að mikið vanti á að gengið sé rétt skráð á þessu ári. Staðreynd er að á síðustu þremur árum hefur mjög sigið á ógæfuhliðina hjá útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar. Öllum er ljóst hve erfitt hefur reynst að mæta stöðugum og reglulegum hækkunum hráefnis, vinnulauna og annarra rekstrarútgjalda sem hækka í takt við verðbólguna. En nokkurt gengissig hefur orðið á þessum árum, og við þær breytingar myndast álitlegur gengismunarsjóður hjá Seðlabanka Íslands. Vil ég leyfa mér að taka undir það sem komið hefur fram bæði hjá Matthíasi Bjarnasyni og félmrh., að þarna er um að ræða verulega og óeðlilega fjármunatilfærslu frá framleiðsluatvinnuvegunum yfir til bankakerfisins, til Seðlabanka Íslands, og við þurfum að gera kröfu til þess að hæstv. viðskrh. upplýsi hv. Alþingi um núverandi stöðu þessa sjóðs. Ég hef reynt að kynna mér stöðu þessa sjóðs eftir föngum. Samkv. því sýnist það vera, að staða sjóðsins sé á milli 60 og 70 milljarða gkr. eða 670 og 700 millj. nýkr. Eftir því sem mér sýnist hefur þessi sjóðsmyndun fyrst og fremst átt sér stað í tíð vinstri stjórnanna frá árinu 1978 og einkum vaxið og blómgast á síðasta og þessu ári. Við verðum að viðurkenna að þessi tilfærsla fármuna er að verulegu leyti skýring á vanda útflutningsgreinanna og sérstaklega þá frystingarinnar. Mér virðist að athuguðu máli að vöxtur sjóðsins umfram verðbólguþróunina geti verið um 17–18 milljarðar gkr. Þetta fé hefur að óþörfu verið tekið af útflutningsatvinnuvegunum og ber því að skila aftur. Það er á engan hátt ósanngjörn eða óeðlileg krafa, að endurmatsreikningnum svokallaða eða gengismunarsjóðnum verði að verulegu leyti skilað aftur framleiðslunni. Mun láta nærri að miðað við framleiðsluverðmæti frystihúsanna í ár þýði þetta um 8–10%, sem er það tap sem um er að ræða miðað við meðaltal. Gjarnan er okkur, sem stöndum að framleiðsluatvinnuvegunum, núið því um nasir, að gengissig og gengisfellingar séu í okkar þágu gerðar. En menn skulu minnast þess, að við ráðum ekki verðbólguþróun á Íslandi og við höfum lítil áhrif á þróun markaðsmála úti í hinum stóra heimi. Og það eru ekki okkar ákvarðanir að fjarmunir eru af okkur teknir í stórum stíl og fluttir yfir í opinbera geirann, svo sem að framan er greint. Sýnt var fram á að ef opinberir aðilar skiluðu aftur því fé, sem af útflutningsframleiðslunni hefur verið tekið, mundi staða frystingar vera a. m. k. viðunandi og ekki þyrfti að koma til gengisfellingar þess vegna. Sú leiðrétting hefði engin verðbólguáhrif í íslensku efnahagslífi. En því miður mundi allur vandi ekki þann veg leystur því að eins og öllum er kunnugt ríkir fullkomin óvissa um fiskverðsákvörðun og þróun í launa- og kjaramálum á almennum vinnumarkaði. Þá eru ýmsar blikur á lofti víða á fiskmörkuðum okkar. En svo er alltaf, að eins dauði er annars brauð og þegar einn tapar hlýtur annar að græða að sama skapi því að fjarmagnið gufar ekki upp í efnahagslífinu. Það er athyglisvert, að á sama tíma og útflutningsatvinnuvegirnir eiga í miklum og að því er virðist óviðráðanlegum erfiðleikum græða ríkisbankarnir á tá og fingri og afkoma ríkissjóðs er talin vera góð. Hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds heldur af því tilefni sérstakan blaðamannafund. Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, að samkvæmt gögnum, sem ég hef undir höndum, græddu ríkisbankarnir 30 milljarða gamla á árinu 1980 eða, eins og Matthías skýrði frá áðan, 17.9 milljarða umfram verðbólgustig. Þá vil ég benda á það, að fullkomin ástæða sýnist til að athuga viðskipti Fiskveiðasjóðs við útgerðina. Það er torvelt að lesa úr reikningum sjóðsins. Í reikninga Fiskveiðasjóðs vantar að færa útistandandi vexti og dráttarvexti og vísitölulán upp á verðlag ársins 1980. Þá vantar að hluta að færa upp gengistryggð lán. Þarna gætu verið á floti tugir milljarða gamalla króna og er full ástæða til að hæstv. ráðh. upplýsi Alþingi um stöðu sjóðsins í árslok 1980 eins og hún raunverulega var. Ég yrði ekki hissa þó að margan útgerðarmanninn, sem greiðir nú háa dráttarvexti til sjóðsins, ræki í rogastans við að sjá og heyra útkomuna. Ég bið almenning í landinu, sjómanninn, sem fær ekki fiskverðshækkun, verkamanninn og verkakonuna, sem fá ekki eðlilega launahækkun, útvegsmanninn, sem berst í bökkum, og aðra þá, sem bera ábyrgð í atvinnurekstri, að taka eftir því, að það er undir fjármálastjórn Alþb. manna og núv. ríkisstj. sem tugir milljarða króna eru fluttir frá framleiðsluatvinnuvegunum til opinbera geirans til að ráðskast með. Þessum vinnubrögðum hljótum við að mótmæla fyrir alla þá, sem eiga afkomu sína undir gengi og afkomu framleiðsluatvinnugreinanna, og krefjast þess, að þetta verði leiðrétt.



Herra forseti. Ég skal verða stuttorður. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf hér. Í þeim kom m. a. fram að ástandið í frystingunni er enn þá verra en ráða má af þeim tölum sem hæstv. ráðherrar hafa þó látið hafa eftir sér um það efni hingað til. En þó að ég áliti að svo væri, þá taldi ég ekki rétt að hafa um þetta mál aðrar tölur en þær sem komið höfðu fram af hálfu hæstv. ráðherra og talsmanna ríkisstj. á opinberum vettvangi áður. Hitt verður þó að segjast, að þótt málin hafi uplýstst nokkuð að því er stöðuna varðar, þá eru menn litlu nær um hver stefnan verður við úrlausn þessara mála. Ég fann hvergi í ræðunni svör við. því, hvernig eða hvenær yrði úr þessu leyst. Frýjunarorð og útúrsnúninga hæstv. sjútvrh. - og væntanlega hæstv. félmrh. líka því að hann tók hér til máls meðan ég var í burtu, en hefur væntanlega snúið út úr, eins og hans er von og vísa, varðandi ræðu mína-læt ég mér í léttu rúmi liggja. Það hjálpar ekki til við að leysa málin, upplýsir þau á engan hátt. Þó get ég ekki látið hjá líða að mótmæla einu atriði. Það var talað í þá veru að ég hefði verið að heimta gengisfellingu. Þetta er rangt. Ég spurði hæstv. sjútvrh. hvort þær aðgerðir, sem hann hefði í huga, hvort sú stefna, sem ríkisstj. ætlaði að fylgja í þessu máli, þær aðgerðir, sem hún ætlaði að grípa til, ættu að þýða frestun á gengisfellingu, ávísun á framtíðina sem yrði síðan leyst út með gengisfellingu síðar. Þessu atriði svaraði hæstv. sjútvrh. ekki beint, en ég verð þó að vekja athygli á því, að hann afneitaði þessu ekki. Ég vil svo endurtaka þakkir mínar fyrir þessa umræðu. Það hafa verið fluttar hér ýmsar ágætar ræður og margt komið fram til að upplýsa þessi mál, þó að ekki hafi verið svarað öllum þeim spurningum sem fram voru bornar, spurningum sem brenna á allra vörum og skapa mikla óvissu í þjóðfélaginu. En ákvörðun verðum við að fá, og ég skora á hæstv. sjútvrh. að beita sér af afli fyrir því, að úrlausn fáist í þessu máli og þessu óvissuástandi linni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mjög, en vil aðeins koma inn á örfá atriði sem hv. 1. þm. Vestf. minntist á, í fyrsta lagi um stjórnarsáttmálann, og það sem þar er sagt um sjávarútveginn. Ég held að eitthvað hafi farið fram hjá hv. þm. af því sem gert hefur verið ef dæma má af orðum hans áðan. Í fyrsta lið er talað um fiskveiðar og fiskvinnslu og lögð áhersla á að tryggja jafnan og stöðugan rekstur og atvinuöryggi þess fólks sem við fiskveiðar og fiskvinnslu starfar. Nú var það svo í fyrra að fiskvinnsla stöðvaðist á nokkrum stöðum, m. a. af aflaleysi yfir sumarmánuðina. Með tilvísun til þessarar greinar skipaði ég menn frá sjútvrn., félmrn. og Byggðasjóði til að kanna hvort ástæða væri til að gera undanþágu frá þeirri meginreglu að flytja ekki inn fiskiskip nema önnur væru tekin úr notkun í staðinn. Þessi nefnd skilaði áliti og taldi m. a. af þessari ástæðu rétt að leyfa innflutning á Djúpavog, til Vestmannaeyja, - sem reyndar var leyst í gegnum Fiskveiðasjóð - í Garðinn og á Akranes án þess að skip væri tekið úr notkun í staðinn. Á þetta var fallist og talið að það tryggði hráefni til þeirra fyrirtækja sem þarna var um að ræða. Ég skal hins vegar fyrstur manna taka undir það, að koma þarf á betri samræmingu veiða og vinnslu. Um það hefur mikið verið fjallað. Mín skoðun hefur verið svipuð og minna fyrirrennara - að því er mér hefur virst - á því, að þarna þurfi mjög að treysta á þá sem í atvinnugreininni starfa, en ekki gefa út í sjútvrn. boð og bönn í þessu sambandi. Og ég vek athygli á því, að báðir þessir hv. fyrrv. sjútvrh. sátu í nefnd sem starfaði í fyrra og fjallaði einmitt um þau mál.  Það er misskilningur hjá hv. þm. að menn hafi ekki fengið að vita um fiskveiðistefnuna í tíma. Það er rangt, því að í sambandi við botnfiskveiðar var fiskveiðistefnan fyrir þetta ár gefin út 17. des, minnir mig. Það hefur aldrei verið gert svo tímanlega áður. Og það var eftir að þessi nefnd hafði setið að störfum og eftir að um málin hafði verið fjallað bæði á Fiskiþingi og hjá öðrum hagsmunaaðilum. Frá þeirri fiskveiðistefnu hefur ekkert verið vikið nema aðeins stytt páskastöðum á vertíðinni hér suðvestanlands vegna ógæfta og annarra vandræða framan af vetrinum. Útgerðarmenn og sjómenn hafa því sannarlega vitað tímanlega og fyrr en áður hefur verið hver þessi stefna yrði. Annar liður fjallar um framleiðni. Ég get upplýst það hér, að þeim peningum, sem ráðuneytið hefur til ráðstöfunar, hefur öllum verið ráðstafað í þessu skyni. M. a. var 15 fyrirtækjum veittur 1.5 millj. kr. styrkur hverju til þess að ráða sjálf til sín ráðgjafa til að leggja fram tillögur um hvernig hagræða megi betur framleiðslu í þessum fyrirtækjum. Þetta starf er í gangi. Ég get einnig upplýst það, að á vegum sjútvn. var gerð mjög ítarlega athugun á því, hvernig mætti hagræða betur en verið hefur starfsemi verksmiðja á Reykjanesi sem hafa átt í verulegum vandræðum af mengunarástæðum o. fl. Út úr því starfi kom að mínu mati mjög athyglisverð skýrsla sem var send þeirri nefnd sem hefur verið skipuð og fjallar um atvinnumál á Reykjanesi. Ég hef heyrt að fiskvinnslumenn á þessu svæði telja að þar sé um mjög áhugaverðar hugmyndir að ræða. Þriðji liður fjallar um að aukin verði hagnýting þeirra fiskistofna sem eru vannýttir. Í ár var veitt meira fjármagn en nokkru sinni áður til þess að gera tilraun til að nýta kolmunna, sem er sá fiskstofn sem er vannýttur hér, og útgerðaraðilum boðið upp á styrk til að standa straum af olíukostnaði þannig að þeir gætu farið nokkurn veginn skaðlausir úf úr þeim veiðum. Þetta byrjaði sæmilega vel og allmörg skip stunduðu þessar veiðar á Færeyjamiðum. En það verður að segjast eins og er, að mörg þeirra drógu sig til baka, þegar kolmunninn nálgaðist landið, og töldu hann illviðráðanlegan. Aðeins örfá skip stunduðu þessar veiðar áfram, og enn sem áður, því miður, er langt frá því, að við höfum náð tökum á veiðum kolmunna. Það harma ég. Það kemur fljótlega að því, að kolmunnakvóti verður ákveðinn fyrir hin ýmsu lönd á Norður-Atlantshafinu, og þá óttast ég að með þessu framhaldi verði okkar hlutur heldur lítill. Fjórða liðnum hef ég svarað, um fiskveiðistefnuna, að tilkynna hana snemma. Það var gert. Um skuldbreytinguna talaði hv. þm., og ég get tekið undir það, að hún hefur gengið hægar en ég vildi. En staðreyndin er sú, að henni hefur þó miðað jafnt og þétt áfram hjá Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði. Byggðasjóður byrjar á þessu nokkru síðar, og eftir síðustu fréttum, sem ég hef fengið, er þessu að verða lokið hjá þeim sjóðum. Um olíuskuldirnar er það að segja, að útgerðarmenn sjálfir og olíufélögin óskuðu ekki eftir þeirri skuldabreytingu þegar til kom. Hins vegar get ég upplýst að til mín hafa nú komið útgerðarmenn - og reyndar fulltrúi eins olíufélags - og vilja taka upp málið að nýju. Málið er þeim opið. Þeir geta breytt vanskilaskuldum, sem eru með 54% vöxtum, í verðtryggð lán með 1.5% vöxtum, og ég fæ ekki annað séð en það séu allsæmileg kjör. Þarna hefur dálítið staðið á því, hvort olíufélögin vildu ábyrgjast eða skrifa upp á þau skuldabréf sem þannig yrðu gefin út. Bankarnir hafa talið það eðlilegt. Ég fel það sjálfur eðlilegt því að það er að sjálfsögðu með lánum olíufélaganna, sem til þessara skulda er stofnað, og því eðlilegt að þau skrifi upp á slík skuldabréf. Þetta mál er nú að ósk eins olíufélags og útgerðarmanna komið á hreyfingu aftur. Um tollalækkunina vil ég segja það, að það er misskilningur hjá hv. þm. að ekki hafi verið notað heimildarákvæði í lögum frá því í fyrra um söluskattsniðurfellingu á rafeindavogum. Það er búið og gert. Fjmrh. hefur gert það og það er komið til framkvæmda. Nokkur tollalækkun varð í fyrra á fjórum flokkum hjá fiskvinnslunni. Ég hef rætt þessi mál ítrekað við fjmrh. og óskað eftir því, að nefnd, sem á hans vegum starfar að endurskoðun á tollskránni, taki sérstaklega einmitt til athugunar slíka fjárfestingarvöru sem hv. þm. minntist á. Ég er honum hjartanlega sammála um að vitanlega á að fella niður eða a. m. k. lækka mjög innflutningsgjöld af þeim tækjum og vörum sem til framleiðniaukningar geta orðið. Það hefur miðað smávegis í því, en ég tek undir það, að það mætti vera meira. Ég upplýsti sjálfur áðan í minni ræðu um gífurlegan vöxt á endurmatsreikningi Seðlabankans, sem ég tel vera óeðlilega mikinn. Um þetta hafa orðið hér miklar umræður. Ég get upplýst það, að ég hef aflað allítarlegra upplýsinga frá Seðlabankanum um framkvæmd afurðalána, hvaða fjármagni er ráðstafað til þess o. s. frv., sem allt skýrir þá mynd töluvert. Ég geri ráð fyrir því og mun leggja til við ríkisstj. að sérstök athugun verði þegar gerð á því, hver er eðlilegur vöxtur bankakerfisins. Ég get vel fallist á það sem hv. þm. sagði, að það sé svipað og verðbólgustigið. Ég hef talið það vera mjög eðlilega viðmiðun í þessu sambandi. Og ég gerði reyndar einnig grein fyrir því áðan, að viðræður eru í gangi við Seðlabankann og hafa þegar leitt til þess, að Seðlabankinn hefur fallist á að endurgreiða 34 millj. kr. vegna leiðréttingar á afurðalánum. Líklega mun upphæðin verða um 41 millj. kr. til endurgreiðslu á þeirri gengisuppfærslu sem í hlut Seðlabankans kom við gengisfellinguna 26. ágúst s. l. Þessi athugun er í fullum gangi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af svari hæstv. ráðh. Hann svaraði aðallega minni athugasemdum sem fram komu, en vék sér frá því sem er stærst og mest aðkallandi. Það er gott út af fyrir sig að það hefur verið gerð mjög vönduð skýrsla um mengunarvandamál. En mengun heldur áfram þó að skýrslan sé til. Það eru margar skýrslurnar og ég tala nú ekki um öll ljósritin sem eru framleidd. Ég minnist þess, að tveir þm. fluttu till. um það, tveir af þm. Alþb., að gera stórátak í mengunarmálum. Þessi till. var flutt þegar starfsstjórn Alþfl. var, en síðan gufaði hún upp því að annar þessara þm. fór í ríkisstj. En það, sem hefur gerst, er að það er engu fjármagni varið, ekki sem hægt er að segja að sé fjármagn, til þessa mikla vandamáls. Það er auðvitað sjálfsagt að halda áfram að búa til skýrslur fram yfir árið 2000. Það geta allir verið ánægðir með. Hæstv. ráðh. sagði að það hefði aldrei verið varið meira fjármagni í veiðar og vinnslu kolmunna. Það var varið miklu fjármagni 1977 miðað við verðlag þess tíma. En útkoman úr þessu er sú, að það verður engin aukning á veiðum eða vinnslu. Ég er ekki að kenna hæstv. ráðh. um það. En það er með skuldbreytingarnar. Þar er ég ekki hæstv. ráðh. sammála. Hvað eru skuldbreytingar? Skuldbreytingar, sem nauðsynlegt er að gera, eru að lækka verulega útgjöld á fyrirtækjum sem þurfa skuldbreytinga við. Það er töluvert um skuldbreytingar til þriggja ára, en það eru háar upphæðir á fyrirtækjum að breyta lausaskuldum og vanskilaskuldum í þriggja ára lán með milli 50 og 60% vöxtum. Það er sama og pissa í skóinn sinn því að eftir verða alveg sömu erfiðleikarnir. Það er gott ef einn útgerðarmaður er farinn að tala aftur við olíufélagið sitt um að breyta vanskilalánum með 54% ársvöxtum í verðtryggt lán. En ég held að það sé engin trygging fyrir því á meðan staðan er ekki bætt, þó að 54% vaxta láni sé breytt í verðtryggt lán, að það verði ekki eftir sem áður fljótlega í vanskilum. Það verður að vera einhver ákveðin stefna og breyta þessum lánum til langs tíma þannig að greiðslustaða fyrirtækjanna sé ekki með þeim hætti að allt komist á sömu stundinni í bullandi erfiðleika og vanskil. Mér þykir vænt um að heyra að söluskattsniðurfellingin á tölvuvogum sé komin til framkvæmda, en ég vissi að í allt sumar var tregða á því í fjmrn. Þetta hefur nýlega skeð og þá fagna ég því.  En það, sem skiptir höfuðmáli nú og ég gerði að umræðuefni í minni fyrri ræðu, eru í fyrsta lagi erfiðleikarnir á að koma fiskverði á, erfiðleikarnir að ná sæmilegu samkomulagi. Það er vegna þess að það er ekki grundvöllur fyrir rekstrinum. Þess vegna er þetta erfitt. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. félmrh. að koma hér og tylla sér á tá og hafa þó nokkuð hátt um að allt sé í besta lagi, atvinnuástandið sé prýðilegt. Guðmundur Karlsson gerði því góð skil. Ég hef litlu við að bæta. Mér er kunnugt um að í einu kauptúni hafa tekjur fólks lækkað yfir 25% á þessu ári vegna þess að aukavinnan og næturvinnan hafa lagst að mestu leyti niður. Það munar um minna fyrir fólk í 50 eða 60% verðbólgu. Ég vona að það sé fremur í undantekningartilfellum svo gífurlega mikill samdráttur. En það sem ég sagði, er að ríkisstj., sem núna situr, játaði staðreyndum á árinu 1980 um að breyta gengi krónunnar, - ekki af því að hún vildi endilega gengislækkun, heldur sá hún það og skildi allt fram á gamlársdag 1980 að útflutningsatvinnuvegirnir yrðu að ganga. Þess vegna var gengi krónunnar breytt vegna kostnaðarhækkana innanlands. Breyting á gengi krónunnar er ekki nein lausn á vanda. Það er eingöngu verið að játa þá staðreynd, að það þurfi að halda atvinnulífinu gangandi. Það er þetta sama sem útflutningsiðnaðurinn á núna við að stríða, alveg jafnt þeir, sem eru með einkareksturinn, og þeir, sem eru með samvinnureksturinn. Þeir standa frammi fyrir nákvæmlega sama vandamálinu. Það er þetta sem ég tel að verði ekki hjá komist að taka ákvörðun um. Ég er enginn talsmaður gengisfellingar, síður en svo. Ég er aftur á móti það raunsær að ég vil játa staðreyndir. Ég öfunda ekki Steingrím Hermannsson af því að sitja í þessari ríkisstj. og eiga að bera fyrst og fremst ábyrgðina á því að greinar sjávarútvegsins haldi áfram sinni starfrækslu, en standa svo frammi fyrir níu meðráðh. sem segja: Við erum staðráðnir í því, þrátt fyrir 50–60% kostnaðarhækkun á framleiðslu, að það skuli ekki verða hreyft við gengi íslensku krónunnar. - Þetta er útilokað. Það er alveg sama hvort okkur líkar það betur eða verr að breyta gengi krónunnar, við verðum að gera það. Það er ekki skemmtilegt hlutverk fyrir sjútvrh. að eiga að berjast við slíka tréhesta sem ekki skilja jafneinfalda hluti og þessa.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt leiðrétting, af því að ég tel að hv. þm. hafi misskilið það sem ég sagði áðan um þá skýrslu sem var gerð um verksmiðjur á þessu svæði hér suðvestanlands. Það er alls ekki eingöngu um mengunarmálin að ræða. Ég nefndi það aðeins að verksmiðjur hér ættu í erfiðleikum af ýmsum ástæðum, m. a. vegna mengunarmála. En þetta er ítarleg vinna og fullkomin kostnaðaráætlun um sameiningu þessara verksmiðja í eina verksmiðju og þannig að jarðvarmi verði notaður í sambandi við vinnsluna í ríkum mæli. Þarna er um mjög athyglisverða nýjung að ræða sem er í meðferð núna hjá aðilum á svæðinu því að sjálfsögðu verður slík verksmiðja ekki byggð nema þessir aðilar vilji það. Ríkið færi ekki að byggja slíka verksmiðju. En ég vil leyfa mér að fullyrða að ef samstaða næst um þetta og þessir aðilar sjálfir telja að hér sé um markverða nýjung að ræða, þá muni ekki skorta lánsfé til að hrinda þessu í framkvæmd. Ég get tekið undir það, og reyndar gerði ég það í minni upphaflegu ræðu, að það þarf meira en skuldbreytingu, það þarf eiginfjáraukningu. Ég skýrði frá því hverju væri mjög ábótavant. Ég teldi t. d. að það væri mjög verðugt verkefni fyrir Byggðasjóð, sem er með tiltölulega hagkvæmt fjármagn, að veita eigendum lán til eiginfjáraukningar. Ég held að það væri mjög athugandi þannig að þeir, sem geti tekið slíkt og lagt það inn, geri það. Ég veit að það kunna að vera vandkvæði á því, en það er eigið fé sem þarf að lagfæra. Ég skil orð hv. þm. svo, að hann sé mér sammála í því, að grynnka þurfi á þessum skuldum. Ég get sagt það, að þar eru vissir þættir núna í athugun sem ég vona að ég geti fljótlega skýrt frá.