Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vekur athygli þingmanna á því að í dag eru liðin 25 ár frá því að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, 20. nóvember 1989. Alþingi heimilaði ríkisstjórn að fullgilda samninginn með ályktun 13. maí 1992 og hann var svo lögfestur á Alþingi 20. febrúar 2013. Samningur þessi, sem yfirleitt gengur undir nafninu barnasáttmálinn, er ekki síst mikilvægur fyrir það að með honum voru í fyrsta sinn staðfest sjálfstæð mannréttindi barna að alþjóðalögum. Afmæli barnasáttmálans er kjörið tækifæri til að vekja athygli á réttindum barna og aðstoða börn og ungmenni við að setja réttindin í hversdagslegt samhengi. Það er því ánægjulegt að geta greint frá því að velferðarnefnd Alþingis hyggst halda opinn nefndarfund um barnasáttmálann í byrjun febrúar nk. Munu fulltrúar ungmenna koma á fundinn og gera grein fyrir mikilvægi barnasáttmálans og eiga skoðanaskipti við þingmenn. Fundurinn verður undirbúinn í samráði við samráðshóp um 25 ára afmæli barnasáttmálans sem starfar á vegum umboðsmanns barna, fulltrúa Barnaheilla og UNICEF á Íslandi.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að fundur standi þar til umræðu um 2. dagskrármálið er lokið.

Til svara eru fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að það er upplausnarástand í heilbrigðismálum þjóðarinnar með læknaverkfalli sem staðið hefur yfir vikum saman og fullkominni óvissu um hvernig Landspítalinn geti brugðist við fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Á forsíðu Fréttablaðsins í dag er frétt um það sem við þingmenn höfum fengið að heyra í svari hæstv. heilbrigðisráðherra, að ef Landspítalinn á að lifa við fjárlagatillögur hæstv. fjármálaráðherra þarf að segja upp 100 starfsmönnum, biðlistar munu lengjast og aðgerðum fækka. Það er athyglisvert að þetta er annað árið í röð sem hæstv. fjármálaráðherra klúðrar fjárlagagerð hvað varðar Landspítalann. Í fyrra ollu fjárlagatillögur hans því að það varð líka upplausnarástand á Landspítalanum og þáverandi forstjóri spítalans hraktist úr starfi. Það sem gerðist síðan var að Alþingi tók fram fyrir hendur hæstv. fjármálaráðherra og í meðförum þingsins var fjárlagafrumvarpinu breytt. Ég hlýt að spyrja í ljósi þessarar harmsögu og sögu endurtekinna forklúðrana hæstv. fjármálaráðherra á fjárlagagerð um mikilvægustu heilbrigðisstofnun landsmanna: Gerði hæstv. fjármálaráðherra sér grein fyrir því að fjárlagatillögur hans fyrir Landspítalann kölluðu á uppsagnir 100 starfsmanna? Og í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra skipti um skoðun í fyrra þegar hann áttaði sig á raunveruleikanum hvað heilbrigðisþjónustuna varðar, mun hann í þetta skipti styðja tillögur okkar í stjórnarandstöðunni um stóraukin framlög til Landspítalans til að vinda ofan af vitleysisganginum sem hann er sjálfur búinn að koma málinu í?

Herra forseti. Það er auðvelt að gera sig breiðan vegna ástandsins í heilbrigðismálum og vísa allri ábyrgð á þann sem hér stendur eða aðra ráðherra í ríkisstjórninni. Málið er ekki alveg svona einfalt. Á síðasta kjörtímabili var skorið niður um tæpa 30 milljarða í heilbrigðisþjónustunni og sérstaklega á Landspítalanum. Það var skorið niður af síðustu ríkisstjórn í heilbrigðismálum um um það bil 30 milljónir. Það hefur afleiðingar og þær eru enn að birtast okkur. Við höfum aukið við framlög í heilbrigðismál. Við vildum mjög gjarnan gera meira og betur en við Íslendingar höfum þó aldrei áður sett meiri fjármuni í rekstur Landspítalans en einmitt á þessu ári. Það kemur síðan í ljós þegar líður undir lok þessa árs að Landspítalinn er nokkuð langt frá því að halda sig innan fjárheimilda sem er alvarlegt mál vegna þess að hér er fjárveitingavaldið og því miður virðist Landspítalinn ekki standast áætlanir á grundvelli þeirra fjárheimilda sem hann hefur á þessu ári. Á þeim grunni er nú rætt um að það muni þurfa að gera miklar ráðstafanir ef ekki komi viðbótarfé og að sjálfsögðu í því ljósi er verið, undir meðferð þingsins á fjárlagafrumvarpinu, að skoða hver hin raunverulega þörf sé og hvað sé hægt að gera meira til að koma til móts við þennan vanda. En að halda því fram að þessi ríkisstjórn loki augunum fyrir vandanum eru hrein öfugmæli vegna þess að við höfum tekið á honum alveg sérstaklega. Það gerðum við fyrir ári með því að bæta við 4 milljörðum í heilbrigðiskerfið, setja af stað tækjakaupaáætlun og styrkja rekstrargrundvöll Landspítalans mjög verulega.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er enn þá í stjórnarandstöðu við síðustu ríkisstjórn og talar enn um verk hennar. Það var hans ákvörðun að leggja fram hér fjárlagafrumvarp í fyrra sem kallaði á þau viðbrögð forstjóra Landspítalans að hann sagði upp. Hann sagði að ástæðan væri tillögur í fjárlagafrumvarpi. Það er hans ákvörðun að leggja fram fjárlagafrumvarp núna sem kallar á uppsögn 100 starfsmanna ef það verður að veruleika. Ég spyr aftur vegna þess að hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni sem hann var spurður: Gerði hann sér grein fyrir því áður en hann lagði tillögurnar fram? Fyrst hæstv. ráðherra ræður ekki við það að leggja fram fjárlagatillögur sem tryggja vinnufrið á Landspítalanum þá frábið ég mér fyrir hönd okkar í stjórnarandstöðunni og fyrir hönd þjóðarinnar allrar endurtekningu á svona uppákomu næsta haust. Það er þá spurning hvort hæstv. fjármálaráðherra getur látið skipa sérstakan seturáðherra til þess að búa til fjárlagafrumvarp ef hann ræður ekki við það sjálfur. Þetta eru hans verk og þau kalla á upplausnarástand á Landspítalanum.

Herra forseti. Við skulum halda því til haga hérna í umræðunni að Landspítalinn er með á fimmta tug milljarða á fjárlögum. Umræðan sem á sér stað hér snýst um 1 milljarð. Það eru háar fjárhæðir og skipta máli í rekstri Landspítalans og auðvitað er verið að skoða það í meðförum þingsins. Vilji menn ekki kannast við það hvernig þeir skildu við heilbrigðiskerfið eftir síðasta kjörtímabil þá verða þeir bara að eiga það við sig. Ég minni á að sama fólkið og er að æsa sig hér yfir stöðunni skar niður um tæpa 30 milljarða á Landspítalanum. Það hefur afleiðingar og við erum enn að glíma við þær. Þetta er líka sama fólkið og setti allt í uppnám með sérstökum samningi við forstjóra spítalans sem gróf undan trausti á bæði ráðherra og yfirmanni spítalans sem leiddi á endanum til þess að það þurfti að gera víðtæka kjarasamninga 

Virðulegi forseti. Í gær birtist úttekt á vef samtakanna Fréttamenn án landamæra þar sem lýst er áhyggjum af stöðu upplýsingafrelsis á Íslandi. Nefnd eru dæmi þar sem stjórnmálamenn, þar á meðal hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, hafa meðal annars gagnrýnt Ríkisútvarpið fyrir að vera of hallt undir Evrópusambandið og vinstri stefnu, neitað að veita viðtöl nema með skilyrðum og jafnvel sett þetta í samhengi við fjárveitingar til stofnunarinnar. Þótt það komi ekki fram í úttektinni réðst núverandi stjórnarmeirihluti beinlínis í lagabreytingar til að koma í veg fyrir að útvarpsgjaldið færi aftur að renna óskipt til Ríkisútvarpsins en sú mörkun hafði verið afnumin í hruninu haustið 2008 en átti að komast aftur á nú um síðustu áramót. Þá er rætt um málsókn aðstoðarmanns hæstv. innanríkisráðherra sem krafðist fangelsisdóms yfir tveimur blaðamönnum DV, þeir höfðu birt ranga frétt sem var þó leiðrétt með afsökunarbeiðni samdægurs. Nú hafa borist fréttir um að leitað sé sátta í því máli sem betur fer og þó það nú væri þegar um er að ræða aðstoðarmann ráðherra mannréttindamála. Nefnd eru fleiri dæmi sem vert er að hafa áhyggjur af og tekið er sérstaklega fram að dregið hafi umtalsvert úr upplýsingafrelsi á síðustu tveimur árum, þ.e. nokkurn veginn síðan núverandi ríkisstjórn tók við völdum. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra, ráðherra fjölmiðlamála, um viðbrögð hans við þessari frétt, hvort hann telji í fyrsta lagi ástæðu til að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins sem enn og aftur fær ekki útvarpsgjaldið að fullu til sín. Nýr útvarpsstjóri hefur lýst því yfir í metnaðarfullri framtíðarsýn fyrir stofnunina að það muni þurfa eigi hún að geta sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Í öðru lagi spyr ég hvort hæstv. ráðherra telji ekki að styrkja þurfi stöðu fjölmiðlanefndar sem núverandi stjórnarmeirihluti skar svo rækilega niður í síðustu fjárlögum að hún hefur engan veginn bolmagn til að sinna lögbundnu hlutverki sínu sem skilgreint er í fjölmiðlalögum. Í þriðja lagi spyr ég hvernig hæstv. ráðherra lítur á þessi mál í ljósi þess að Alþingi Íslendinga samþykkti þingsályktunartillögu um að Ísland skyldi móta sér afgerandi sérstöðu varðandi upplýsinga- og tjáningarfrelsi sem 50 þingmenn samþykktu og einn sat hjá. Hvar stendur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Vissulega á að taka allar ábendingar alvarlega um stöðu fjölmiðla hér, hvaðan svo sem þær berast. Það er sjálfsagt fyrir okkur að hugleiða hvort það sé í raun og veru svo að upplýsingaflæði sé minna núna en var fyrir til dæmis tveimur árum eða að möguleikar fréttamanna til að sinna störfum sínum séu minni en áður. Ég verð þó að segja eins og er að ég hef ekki heyrt neinn sérstakan rökstuðning fyrir því annan en þann sem við þekkjum, að fjölmiðlar á Íslandi, bæði sá sem er rekinn af ríkinu og einkareknir fjölmiðlar, hafa auðvitað fengist við erfiða rekstrarstöðu undanfarin ár. Á einkareknu fjölmiðlunum hefur þurft að grípa til uppsagna á undanförnum árum og hagræða mjög þar í rekstri. Við vonum öll að þeir fjölmiðlar séu komnir fyrir vind og geti sinnt hlutverki sínu og í ljósi aukins efnahagsbata muni staða þeirra styrkjast. Ég minni síðan á hvað varðar Ríkisútvarpið, af því að um það var sérstaklega spurt, að tekið er fram í textanum fyrir fjárlagafrumvarpinu að verið sé að skoða fjármál þeirrar stofnunar og væntanlega mun það þá birtast hér í meðförum þingsins á fjárlagafrumvarpinu. Ekki hafa komið neinar sérstakar tillögur um aukið fjármagn til fjölmiðlanefndar. Aftur á móti hefur verið uppi umræða um hvort hægt sé að endurskipuleggja starfsemi þeirrar nefndar eða einstök verkefni þar eins og hv. þingmaður þekkir sem gætu til dæmis snúið að samkeppnisstöðu fjölmiðla, hvort hægt væri að vinna það í meiri samvinnu, t.d. við Samkeppniseftirlitið o.s.frv. Það er sjálfsagt að ræða þau mál áfram. Nýverið svaraði ég 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans almennu orð um stöðuna. Hér voru nokkrar mjög konkret spurningar lagðar fram og málin eru í skoðun samkvæmt hæstv. ráðherra. Það er hægt að gera betur. Ríkisútvarpið gegnir lykilhlutverki í íslensku fjölmiðlaumhverfi. Það þarf að styrkja. Samtök almannaútvarpa sem fjalla um málefni almannaútvarps í Evrópu hafa nú lýst yfir verulegum áhyggjum af þeirri stöðu að útvarpsgjaldið renni ekki óskert til stofnunarinnar. Það má rökstyðja á miklum niðurskurðartímum í miðri krísu en ekki lengur. Fjölmiðlanefnd var beinlínis stofnuð með nýjum fjölmiðlalögum og ástæða þess að verkefni hennar voru ekki sett undir Samkeppniseftirlitið er einmitt sérstaða fjölmiðla sem fjórða valdsins, undirstöðuvalds í lýðræðissamfélagi. Það er athyglisvert að rifja upp að dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í máli Erlu Hlynsdóttur miðaðist einmitt við gömlu prentlögin. Hæstiréttur dæmdi í þeim málum áður en nýju fjölmiðlalögin voru sett. 

Virðulegi forseti. Áðan í síðustu fyrirspurn var rætt um vanda heilbrigðiskerfisins. Þar telja menn í milljörðum sem menn telja að vanti til að geta staðið undir þjónustu þar. Við hv. þingmaður, fyrirspyrjandi, þekkjum bæði mætavel þann vanda sem við er að etja í menntakerfinu, þar þarf að bæta við milljörðum. Við þurfum að bæta við útgjöld til velferðarmála o.s.frv. Þetta þekkjum við öll. Því miður eru bara takmarkaðir fjármunir til ráðstöfunar. Þess vegna er verið að reyna eftir fremsta megni að auka starfsemina í efnahagskerfinu svo að við höfum þá úr meiru að spila til að geta mætt öllum þeim kröfum sem eru uppi. Ég ítreka það og bendi á að fram kemur í fjárlagafrumvarpinu hvað varðar Ríkisútvarpið að fjárhagsleg málefni þeirrar stofnunar eru til skoðunar. Hafa menn meðal annars bent á efnahagsreikning þeirrar stofnunar og skuldsetningu Ríkisútvarpsins sem hlýtur að kalla á endurskoðun hvað það varðar.

Virðulegur forseti. Við hljótum öll að vera hugsi yfir stöðu þess fólks sem hefur starfað að ýmsum verkefnum hjá ríkinu sem síðan hafa verið boðin út, starfskjörum þess og aðstæðum. Við hljótum að velta fyrir okkur hvort við þurfum ekki að tryggja að þau sem hafa unnið fyrir okkur hjá ríkinu mikilvæg störf haldi starfskjörum sínum þó að skipulagi sé breytt, t.d. með útboði, og tryggja að eftir útboð sé ekki gengið óhóflega á réttindi þeirra eða lögð á þau aukin vinna og auðvitað ekki síst að aðkoma verkalýðsfélaga til að tala fyrir réttindum þessa fólks sé tryggð. Ég spyr þess vegna hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi ekki einhver úrræði til að hlutast til um það að starfsfólk við ræstingar á Landspítalanum fái að njóta stuðnings verkalýðsfélags síns. Fregnir um að fulltrúa verkalýðsfélags sé vísað af fundi hjá því fyrirtæki sem hjá ríkinu fer með ræstingarnar eru algerlega óþolandi. Ég spyr líka hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji ekki ástæðu til að endurskoða almennt útboðsskilmála um verk af þessu tagi til að tryggja starfskjör þeirra sem þar vinna og réttindi og að starfsfólkið sé ekki undir óhóflegu vinnuálagi. Um leið spyr ég hvort hæstv. fjármálaráðherra telji ekki, í ljósi þessara fregna og upplýsinga sem við höfum fengið um stöðuna á fleiri en einum stað, nauðsynlegt að endurskoða útboðsskilmála hjá Stjórnarráði Íslands og tryggja í þeim bæði kjör þeirra sem hafa unnið að þessum verkefnum í Stjórnarráðinu og réttindi þeirra sem kunna að koma þar að á vegum undirverktaka 

Herra forseti. Það er ekki hægt að neita því að fréttir af þessu tiltekna máli sem hv. þingmaður tekur hér til umfjöllunar vekja áhyggjur. Það er ekki hægt að komast hjá því að manni finnst sem eitthvað hljóti að hafa farið verulega úrskeiðis þegar þeir sem starfa fyrir stéttarfélög fá ekki aðgang til þess að tryggja réttindi félaga sinna. Það mál sem hér er hins vegar undir á rætur sínar að rekja til tíðar síðustu ríkisstjórnar. Þá fór útboðið fram. Hafi ekki verið tryggt í útboðsskilmálum að þannig væri gengið frá hnútunum að launþegar viðkomandi verktaka nytu sannfærandi kjara verður að taka það til sérstakrar skoðunar. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að það er algjört grundvallaratriði. Í öðrum tilvikum sem hafa verið til umræðu að undanförnu hefur ekkert annað verið undir í málum en það að gæta að hámarksnýtingu skattfjár. Eins og hv. þingmaður segir er það grundvallaratriði þegar einhver missir starf sitt vegna ákvörðunar um að bjóða út verk á vegum ríkisins að gæta að réttindum þeirra starfsmanna sem þar eiga í hlut og að þannig sé búið um málin að verktakar eða aðrir þeir sem bjóða í eigi einfaldlega ekki að geta uppfyllt útboðsskilmála séu þeir að bjóða starfskjör eða réttindi að öðru leyti sem ekki standast þær kröfur sem við gerum í íslensku samfélagi.

Virðulegur forseti. Ég lýsi ánægju minni með orð fjármálaráðherra um hina sjálfsögðu aðkomu verkalýðshreyfingarinnar, en ég treysti því að fjármála- og efnahagsráðherra hafi tæki til þess að tryggja að sjálfsögð réttindi starfsfólks hjá undirverktaka á Landspítalanum séu virt af hálfu verktakans. Við þurfum auðvitað að læra af þessu og ég spyr hæstv. ráðherra þess vegna hvort það sé tryggt í útboðsskilmálunum um ræstingar í Stjórnarráðinu og öðrum sambærilegum útboðum í framtíðinni að fólkinu sem starfar við þetta núna bjóðist sömu starfskjör og það hefur haft og sömu réttindi. Er trygg aðkoma stéttarfélaga að því að gæta réttinda þeirra sem vinna að þessum verkum þó að þau flytjist til undirverktaka? Er hæstv. fjármálaráðherra tilbúinn 

Virðulegi forseti. Já, ég get tekið undir að það er lágmarkskrafa að lögvarin og samningsbundin réttindi fólks séu virt, algjörlega óháð því hvort starfsmenn starfa hjá ríkinu beint eða sinna störfum hjá ríkinu fyrir hönd þeirra sem hafa tekið það að sér í verktöku. Það er alveg skýrt. Að sjálfsögðu eigum við að taka alvarlega ábendingum um að brotinn sé réttur á þeim sem sinna verkum fyrir ríkið, jafnvel þótt þar komi fram milliliðir sem verktakar fyrir hönd starfsfólksins. Í þessu stóra samhengi hlutanna, þ.e. í umræðunni um útboð, lít ég þannig á að það sé óaðskiljanlegur hluti útboðsskilmála að menn 

Virðulegi forseti. Forstjóri Landspítalans hefur sagt að það vanti um 1.800 milljónir til að viðhalda sömu þjónustu og verið hefur á LSH. Spítalinn þarf hins vegar að skera niður á næsta ári miðað við fjárlög 2015 og er nú þegar kominn með uppsafnaðan halla. Það er ljóst að nú þarf að segja upp starfsfólki. Eins er þá ljóst að sama þjónusta verður ekki veitt með færra starfsfólki. Ég spyr einfaldlega hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina sem hefur lagt fram fjárlagafrumvarpið hvaða þjónustu hún leggi til að verði skorin niður. Er það fimm daga ungbarnaeftirlitið sem við ætlum að hætta að veita? Eru það hjartaþræðingar? Ætlum við að loka eins og einni geðdeild? Hvað sér hæstv. ráðherra fyrir sér? Heilbrigðisstarfsfólk starfar eftir siðareglum sem miða að því að það veiti af heilindum bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu. Hæstv. ráðherra hefur áður sagt hér að það hljóti bara að finna út úr því hvað eigi að hætta að gera eða hvernig það forgangsraði. Heilbrigðisstarfsfólk getur ekki á grundvelli siðareglna sinna tekið þannig ákvarðanir - og á ekki að gera það. Það eru ákvarðanir pólitíkurinnar. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvaða þjónustu á Landspítalinn að hætta að veita nú þegar hann vantar tæpa 2 milljarða til að viðhalda sömu þjónustu og verið hefur?

Virðulegi forseti. Varðandi þessa fyrirspurn er rétt að það hefur komið fram að stjórnendur Landspítalans meti stöðuna þannig að það skorti auknar fjárheimildir inn á næsta ár til að annast um þau verkefni sem spítalinn hefur með höndum. Sú umræða sem nú hefur verið uppi um að fækka þurfi störfum á Landspítalanum á bilinu 70–100 ef fjárlagafrumvarpið verður samþykkt óbreytt þýðir ekki í mínum huga, eins og kemur fram í máli hv. fyrirspyrjanda, að það sé ljóst að það þurfi að skera niður þjónustu á Landspítalanum. Það liggur engin endanleg ákvörðun fyrir um það fyrr en Alþingi hefur afgreitt fjárlög fyrir árið 2015. Það er áhersluatriði sem stjórnendur Landspítalans hafa sett fram. Það er enn til umræðu meðal stjórnenda Landspítalans með hvaða hætti væntum niðurskurði að óbreyttu fjárlagafrumvarpi verði mætt. Ég hef átt viðræður við forstjórann um þetta og við höfum farið yfir mögulega kosti í þeirri stöðu ef þessum viðbótaróskum um fjárheimildir verði ekki mætt. Í mínum huga er einfaldlega allt of snemmt að segja nokkuð til um það. Vilji ríkisstjórnar til að mæta með einhverjum hætti þeim óskum sem komið hafa fram frá Landspítalanum liggur fyrir og ég vænti þess að við sjáum þess að einhverju leyti stað í tillögum ríkisstjórnar og meðferð Alþingis við endanlega afgreiðslu fjárlaga. Ég legg áherslu á að ef til hagræðingar kemur verður það gert í samstarfi við stjórnendur 

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað sagt en að ég er furðu lostin yfir því sem hæstv. ráðherra segir hér, að hann sjái ekki að það sé ljóst að það þurfi að skera niður þjónustu ef ekki verði bætt í því sem til þarf til að reka sömu þjónustu og verið hefur. Hvað er hæstv. ráðherra að segja? Er einhver fita eftir sem má skera niður á Landspítalanum? Erum við ekki alltaf að tala um það hér, eða er ég orðin rugluð, að það sé ekki hægt að fara nær beini á Landspítalanum en gert hefur verið? Hvað á hæstv. ráðherra við? Hvernig mögulega er hægt að sinna sömu þjónustu ef það vantar tæpa 2 milljarða bara til að viðhalda henni? Þetta gengur 

Virðulegi forseti. Ég hélt að það væri mjög skýrt sem ég sagði. Það er ekki búið að afgreiða fjárlög fyrir árið 2015. Þegar það liggur fyrir sjáum við fyrst frammi fyrir hvaða verkefnum við stöndum varðandi rekstur Landspítalans. Það er einfalt og skýrt. Ef til þess kemur að við sjáum ekki fram á auknar fjárveitingar til Landspítalans í meðförum fjárlagafrumvarpsins er alveg ljóst að við þurfum að gera einhverjar breytingar á starfsemi hans. Er eitthvað óljóst í þessum orðum mínum? Ég tel að svo sé ekki. Ég vænti þess, eins og ég gaf til kynna, að gerðar verði breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem ríkisstjórnin lagði fram í meðförum Alþingis. Það er fyrst þegar fjárlög næsta árs liggja fyrir sem við getum rætt af einhverju efnisinnihaldi um þær væntu breytingar sem menn gera hér að umtalsefni.

Virðulegi forseti. Það sem mig langaði að ræða hér í dag eru verkefni sem hafa verið á höndum héraðsskjalasafna, Þjóðskjalasafns, og einnig á vegum Þjóðminjasafns Íslands, sem er reyndar búið að færa undir forsætisráðuneytið. Ég geri ráð fyrir að mennta- og menningarmálaráðherra þekki til þessara verkefna, en þau snúa að fjarvinnslu. Þarna erum við gjarnan að tala um litla peninga í sjálfu sér í stór verkefni. Þetta eru svolítið ósýnileg verkefni, það er ekki mikið um þau talað og þau eru ekki áberandi eða kröfuhörð í umræðunni en skipta gríðarlega miklu máli. Það er afar mikið óunnið verk í þessum geira, að skanna inn myndir og skjöl og ýmislegt fleira. Mig langar að ræða það við hæstv. ráðherra hvort við megum eiga von á því að þessum verkefnum verði haldið áfram. Það hefur til dæmis verið verkefni í gangi í menningarmiðstöðinni á Húsavík, það er reyndar undir Þjóðminjasafninu, sem tekur rúmlega eitt og hálft stöðugildi. Það eru skönnunarverkefni á vegum Alþingis í mínum heimabæ, Ólafsfirði, og fleiri verkefni víða um land þar sem þessi stöðugildi skipta miklu máli. Nú erum við að renna inn í það að fá tillögur við 2. umr. fjárlaga og mig langar því að spyrja ráðherra um stöðu þessara mála. Eru þau störf sem nú þegar er verið að vinna á vegum þessara safna víða um land tryggð? Eða telur hann að þeim verði fækkað núna með 

Virðulegi forseti. Það er á mörkum þess að ég geti gefið efnislegt svar við nákvæmlega þessari spurningu, hún er það almennt orðuð, en snýr þó um leið að mjög ákveðnum atriðum á hverjum stað fyrir sig. Ég mundi því kannski beina því til hv. þingmanns ef má, virðulegi forseti, að koma með skriflega fyrirspurn um málið. Þá væri hægt að fara yfir það eftir einstaka landsvæðum eða stöðum. Það er sjálfsagt mál. En það er hárrétt sem hv. þingmaður nefnir og ég get tekið undir að þarna er oft og tíðum um að ræða mjög mikilvæga starfsemi sem sjálfsagt er að hlúa að en þó um leið gæta þess að við náum fram allri hagkvæmni í ríkisrekstri eins og þörf er á. Nýverið er búið að samþykkja ný lög um Þjóðskjalasafn. Þar er einmitt kveðið á um samstarf þess höfuðsafns við einstaka héraðsskjalasöfn. Ég vil halda því fram að með því að það frumvarp varð að lögum sé búið að búa til nokkuð góðan ramma utan um þessa starfsemi hér á landi. Því verkefni er þó auðvitað hvergi nærri lokið og verður áfram í þróun. Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að fara ofan í einstaka þætti sem hv. þingmaður nefnir í fyrirspurn sinni, en bendi á þá leið að það má vel senda til okkar skriflega fyrirspurn og þá er hægt að fara nánar ofan í þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hans. Nú tilkynnir forseti reglulega að ráðuneytin séu að drukkna í skriflegum fyrirspurnum og þess vegna reynir maður að nýta sér þennan kost hér og líka vegna þess að tillögur fyrir 2. umr. fjárlaga eru að detta í hús. Þetta eru oft ódýr verkefni eins og ég sagði og það eru gjarnan konur sem vinna þau. Við tölum um kynjaða hagstjórn en ég veit ekki hvort búið er að lesa fjárlagafrumvarpið með kynjagleraugum og hvernig þessi verkefni koma niður. Ég vil nefna að meðal verkefna er skráning í Sarp sem hefur reyndar verið á vegum Þjóðminjasafnsins, en skjalasöfnin hafa líka verið með svona skráningarverkefni eins og hæstv. ráðherra þekkir. Það er bagalegt ef það þarf að treysta á gjafafé 

Virðulegi forseti. Það mun koma fram ef einhverjar breytingar eru fyrirhugaðar við 2. eða 3. umr. Við hv. þingmaður getum þá átt orðastað um það ef einhverjar slíkar breytingar verða í meðförum þingsins. Hvað varðar fjölda skriflegra fyrirspurna til ráðuneytanna er alveg rétt að hann hefur aukist til mikilla muna, svo ekki sé meira sagt. Í sjálfu sér er það réttur þingmanna að senda slíkar fyrirspurnir inn þó að auðvitað verði að gæta meðalhófs í því. Það breytir ekki því að ef hv. þingmaður vill fá sérstök eða nánari svör um þetta mál en hér er hægt að veita, þá ítreka ég að það er auðvitað réttur hv. þingmanns að senda fyrirspurn til ráðuneytisins og að sjálfsögðu munum við svara henni. En ég bendi á að fram undan er 2. umr. um fjárlög og 3. umr. og komi fram einhverjar breytingar er hægt að ræða þetta mál þá.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Í þingskjali segir að 1. minni hluti fjárlaganefndar leggi fram nefndarálit og breytingartillögur. Það kemur til vegna þess að það eru miklar annir hjá þingmönnum og voru tveir þingmenn úr meiri hluta fjárlaganefndar að sinna embættisskyldum erlendis þannig að þau sem undir þetta nefndarálit skrifa eru auk mín hv. þingmenn Haraldur Benediktsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Valgerður Gunnarsdóttir. Nefndin hefur haft frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2014 til umfjöllunar frá 11. nóvember sl. og fengið á sinn fund fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins til þess að fara yfir helstu þætti þess. Einnig hefur nefndin leitað skýringa á einstökum gjaldatilefnum með því að fá fulltrúa velferðarráðuneytis, innanríkisráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis á fundi nefndarinnar. Að auki hafa fulltrúar frá Ríkisendurskoðun og Seðlabanka Íslands komið fyrir nefndina. Þá hefur nefndin fundað með fulltrúum verkefnisstjórnar um höfuðstólsleiðréttingu verðtryggðra húsnæðislána. Nefndin hefur farið yfir þau erindi sem henni hafa borist og gerir breytingartillögur við frumvarpið sem samtals nema 16.922 millj. kr. til hækkunar gjalda og 16.356 millj. kr. til hækkunar tekna á rekstrargrunni. Með þessum breytingum verður heildarjöfnuður á rekstrargrunni jákvæður um 43,2 milljarða kr. sem er 42,3 milljörðum kr. betri afkoma en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Meginskýringin liggur í hækkun tekjuáætlunar um 72,4 milljarða kr. Í frumvarpinu og breytingartillögunum eru óreglulegar tekjur og gjöld mjög veigamikil og nauðsynlegt að draga fram afkomuna án þeirra liða. Frá framlagningu fjáraukalagafrumvarpsins hafa tekjur ríkissjóðs verið endurmetnar í ljósi nýrrar þjóðhagsspár auk endurmats í kjölfar álagningar á lögaðila sem fram fór í október sl. Almennt séð er nokkuð gott samræmi á milli þjóðhagsspár Hagstofu Íslands og þróunar sem lesa má úr innheimtugögnum um einstaka skattstofna. Þetta eru mjög gleðilegar fréttir. Í breytingartillögum á tekjuhlið munar mest um sérstakan fjársýsluskatt sem lagður er á öll fjármálafyrirtæki umfram tiltekna veltu og hækkar tekjuáætlun um 13 milljarða vegna hans og um 5 milljarða vegna hækkunar á tekjuskatti lögaðila. Samtals er hækkunin því 18 milljarðar kr. Það er langveigamesta hækkunin í breytingartillögum á tekjuhlið og hún flokkast öll undir tekjuskatt lögaðila í tekjusundurliðun. Aðrar hækkanir á tekjuhlið eru meðal annars 4,7 milljarðar vegna tekjuskatts einstaklinga og 2,4 milljarðar vegna fjármagnstekjuskatts einstaklinga en helstu þættir endurmats skýrast af bata á vinnumarkaði, bæði varðandi atvinnustig og launaþróun, hagstæðari innheimtuþróun og hærri fjármagnstekjum einstaklinga en áður var gert ráð fyrir. Tryggingagjöld hækka um 374 millj. kr. af sömu ástæðu. Þjóðhagslegar forsendur hafa þannig breyst umtalsvert í jákvæða átt frá forsendum fjárlaga fyrir árið 2014. Viðsnúningurinn er áberandi og sjáanlegur. Á móti vegur að nú er gert ráð fyrir 5 milljarða kr. tekjulækkun frá fyrri áformum um fjárhagsleg samskipti við Seðlabanka Íslands. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 26 milljarða kr. tekjufærslu í tengslum við lækkun á skuldabréfi ríkissjóðs við bankann, en nánari athugun á reikningshaldslegri framsetningu lækkunarinnar og endurmat á afkomu bankans bendir til að þessar tekjur verði nú 21 milljarður kr. Einnig vegur til lækkunar að gert er ráð fyrir 4 milljarða kr. lækkun á bankaskatti með hliðsjón af álagningu í október. Við gjaldahlið frumvarpsins eru lagðar til breytingar. Langveigamesta tillagan er 16 milljarða kr. flýting á greiðslum vegna verkefnisins um niðurfærslu verðtryggðra húsnæðislána heimila. Upphaflega var gert ráð fyrir að afborgun leiðréttingarlána næmi 16,2 milljörðum á árinu og dreifðist á árin 2014–2017. Því til viðbótar var áætlað að 1,8 milljarðar af leiðréttingunni fælust í sérstökum persónuafslætti sem kæmi til lækkunar á tekjuáætlun ríkissjóðs árin 2015–2018. Þá var gert ráð fyrir 7,4 milljarða kr. vaxtakostnaði sem greiddur yrði til lánastofnana og loks var kostnaður við aðgerðina sjálfa áætlaður um 1 milljarður, samtals 80 milljarðar kr. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að greiðsluflæðinu verði flýtt, m.a. með hliðsjón af áætlun um betri afkomu ríkissjóðs á yfirstandandi ári þar sem mest munar um tekjuaukningu vegna fjársýsluskatts. Þannig er gert ráð fyrir að 36 milljörðum verði varið til afborgunar leiðréttingarlána á þessu ári, auk þess sem afborganir á árunum 2015 og 2016 verði greiddar í byrjun árs en ekki í árslok eins og áður hafði verið ráðgert. Með þessu móti sparast umtalsverður fjármagnskostnaður sem ella hefði verið greiddur til lánastofnana en nýtist nú til frekari leiðréttingar á verðtryggðum húsnæðisskuldum heimilanna. Af öðrum breytingartillögum á gjaldahlið munar mest um 442 millj. kr. hækkun til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga vegna endurmats á tekjuáætlun ársins. Þá eru tillögur um 329 millj. kr. millifærslu af lið fyrir ófyrirséð útgjöld yfir á einstakar ríkisstofnanir vegna viðbótarkostnaðar þeirra í tengslum við eldsumbrot norðan Vatnajökuls. Um er að ræða áfallinn kostnað í ágúst og september sem talinn var vera umfram það sem viðkomandi stofnanir eru taldar ráða við með fjárheimildum fjárlaga. Rétt er að geta þess að kostnaður af þessu tilefni fellur til áfram og endanlegur kostnaður vegna eldsumbrotanna liggur ekki fyrir. Því er ekki útilokað að leggja þurfi til frekari millifærslur af þessu tagi fyrir 3. umr. Við í meiri hlutanum vekjum sérstaka athygli á þeim hluta greinargerðar með frumvarpinu sem fjallar um hlutverk fjáraukalaga og frávik frá fjárlögum. Þar kemur meðal annars fram að samkvæmt fjárreiðulögum er fjáraukalögum fyrst og fremst ætlað að taka til óhjákvæmilegra málefna, svo sem áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar en ekki til áforma um ný verkefni, aukins umfangs starfsemi eða til dæmis rekstrarhalla einstakra ríkisstofnana, enda er mælt fyrir um í lögum að vísa beri slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárlagaár. Þrátt fyrir þessi lagafyrirmæli hefur raunin verið sú að oft hafa komið fram veruleg frávik frá heildargjöldum í fjáraukalögum. Þá hefur endanlegt uppgjör ríkisreiknings leitt í ljós enn meiri frávik en komið hafa fram í fjáraukalögum fyrir viðkomandi ár. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að spornað sé við þessari þróun með því að beita agaðri vinnubrögðum við gerð og framkvæmd fjárlaga. Reyndar hefur aukið aðhald í ríkisfjármálum sem innleiða þurfti í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 stuðlað að talsvert bættu verklagi að þessu leyti undanfarin ár. Betur má þó ef duga skal en í frumvarpinu núna er að finna fjárveitingar sem eru því miður ekki til fyrirmyndar að þessu leyti. Sem dæmi um slíkt má nefna 130 millj. kr. framlag til rannsóknarnefnda Alþingis. Fjárveitingin er til komin vegna þess að áætlanir um verklok tveggja nefnda, um sparisjóðina og um Íbúðalánasjóð, hafa hvað eftir annað brugðist og dráttur á skilum kallað á síaukin útgjöld bæði í fjárlögum og fjáraukalögum frá árinu 2011. Umræddar 130 milljónir eru lokaframlag af þessu tilefni og nemur þá heildarkostnaður við þessar tvær nefndir 930 millj. kr. samtals. Þar að auki hefur langstærstur hluti útgjaldanna nú þegar verið greiddur úr ríkissjóði þrátt fyrir að ekki sé búið að samþykkja fjáraukalög. Meiri hluti fjárlaganefndar átelur þessi vinnubrögð en við teljum engu að síður óhjákvæmilegt að leggja til að tillagan verði samþykkt í trausti þess að slíkt gerist ekki aftur. Fjárlaganefnd hefur margoft fengið á fund til sín fulltrúa Alþingis til að fara yfir þessi mál. Í fjáraukalögum í fyrra var miklu fjármagni dælt inn í þennan fjárlagalið og var þá talið að um lokagreiðslu væri að ræða. Svo reyndist ekki vera og við sitjum uppi með orðinn hlut. Raunverulega er verið að stilla fjárveitingavaldinu hér upp við vegg vegna þess að nú þegar hefur verið greitt inn á þennan lið án fjárveitinga. Ég minni á að þegar fjárlaganefnd fór á sínum tíma yfir veikleikamat fjárlaga 2014 var þetta strax komið í ljós. Svo snemma á árinu fékk fjárlaganefnd skilaboð um að þarna vantaði þessar miklu fjárhæðir inn í fjárlögin og kom það fjárlaganefnd mjög á óvart, sér í lagi vegna þess að ekki var gert ráð fyrir þessum fjárlagalið fyrir fjárlög 2014 þó að jafnvel vitneskja hafi verið um að þarna vantaði. Þetta er ekki til eftirbreytni og sem dæmi má nefna að meiri hluti fjárlaganefndar gagnrýndi ríkisstjórnarsamþykkt frá því í sumar í fjárlagalið um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða því að þá hafði úthlutun án fjárheimilda Alþingis átt sér stað byggð á ríkisstjórnarsamþykkt. Því miður gengur þessi fjárheimild sem verið er að fara fram á hér frá sjálfu Alþingi Íslendinga enn lengra því að ekki er nein skýring eða ríkisstjórnarsamþykkt að baki henni. Úr þessu þarf að bæta. Ég sagði áðan að þetta væri lokagreiðsla inn á þennan fjárlagalið við uppgjör rannsóknarnefndanna en því miður er boðað í frumvarpinu sjálfu að einar 10 eða 20 milljónir vanti enn til að skrá gögn hjá Þjóðskjalasafni Íslands en meiri hluti fjárlaganefndar telur að það verði að finna betri tíma til þess þegar betur árar í ríkisbúskapnum og boðar að það verði í það minnsta ekki á næstu tveimur árum, enda liggur svo sem ekki á að skrá þetta með þeim hætti ef fjármagn er ekki til. Nú ætla ég aðeins að fara yfir þær breytingartillögur sem koma til útgjalda. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að Alþingi fái ekki þær 8 milljónir sem gerð var tillaga um fyrir 2. umr., einfaldlega vegna þess að stofnunin tekur til sín um 2.800 milljónir og það hlýtur að vera svigrúm innan svo stórs fjárlagaramma til að finna þessar 8 milljónir til að ráðstafa vegna viðgerða á húsnæði. Við leggjum því til að það fari ekki inn í fjáraukalög. Eins og ég fór yfir áðan verður fjárlaganefnd að bregðast við eldgosinu norðan Vatnajökuls. Það var stofnaður samráðshópur fimm ráðuneytisstjóra um viðbrögð við náttúruvá sem var falið að yfirfara fjárþörf og kostnað vegna þessara hamfara. Hópurinn fór yfir kostnaðaráætlanir og lagði mat á viðbótarheimildir til sjö stofnana, þ.e. Háskóla Íslands, ríkislögreglustjóra, Landhelgisgæslu Íslands, Vegagerðarinnar og jafnframt Veðurstofu Íslands, Vatnajökulsþjóðgarðs og Umhverfisstofnunar. Þetta fer úr þeim lið á fjárlögum yfirstandandi árs sem heitir óvænt útgjöld og svo sannarlega fellur þessi beiðni vel undir fjáraukalagafrumvarpið því að það voru svo sannarlega óvænt tíðindi þegar fór að gjósa. Við gerum tillögu um að Háskólinn á Akureyri fái 30 millj. kr. framlag til að auðvelda skólanum að fjármagna rannsóknarmissiri fastráðinna kennara, ýmsa stjórnsýslu og stoðþjónustu. Fjárveiting af svipuðum toga var í fjárlögum fyrir árið 2013 en var tímabundin og féll niður í fjárlögum fyrir árið 2014. Meiri hlutinn gerir tillögu um að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri fái 15 millj. kr. framlag þar sem skólinn hefur lengi glímt við verulegan rekstrarvanda. Gripið hefur verið til umfangsmikilla hagræðingaraðgerða á árinu og stefnir í að verulegur árangur náist til kostnaðarlækkunar en dregist hefur lengi að taka á rekstri stofnunarinnar. Einskiptiskotnaður sem nemur 15 millj. kr. er fyrirséður innan ársins, einkum vegna rektorsskipta, og er tillögunni ætlað að mæta þeim kostnaði. Við leggjum til að Háskólinn á Hólum fái 5 millj. kr. framlag þar sem skólinn hefur orðið fyrir miklum ófyrirséðum kostnaði, m.a. vegna kals í túnum í tvígang sem hefur valdið verulegum aukakostnaði í rekstri skólans sem ákveðið var að bregðast við með þessum hætti. Við gerum það að tillögu okkar að það fari aukalega 35 millj. kr. inn í framhaldsskólana til viðbótar við þær 400 milljónir sem eru í frumvarpinu. Þetta er gert til að mæta tímabundnum erfiðleikum fámennra framhaldsskóla vegna nemendafækkunar. Eins og ég segi kemur þetta til viðbótar við 400 milljónirnar og nemur þessi styrking því 435 milljónum. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að ræða meira um næstu tillögu okkar. Mikil umræða hefur verið um Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra. Þar er mikil fjárþörf. Meiri hluti fjárlaganefndar brást skjótt við þeim vandræðum sem komu þar upp og við gerðum tillögu um að Samskiptamiðstöðin fengi 4,5 milljónir í fjáraukalögum. Ég hef aðeins skoðað þetta því að mér barst til eyrna að þessi fjárhagsvandræði stöfuðu af því að gjaldskrá táknmálstúlka hefði hækkað svo mjög síðan á árunum þegar fyrri ríkisstjórn var við völd. Þess ber að geta að þessi endurgjaldslausa þjónusta byrjaði árið 2004 þegar Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir var menntamálaráðherra og þá kom inn sérstök fjárveiting hjá Samskiptamiðstöðinni sem fór mest upp í 14 milljónir á þessum árum og það dugði fyrir 2.200 klukkustunda þjónustu á þessu tímabili. Korteri eftir kosningar í fyrra, í maí 2013 þegar engin ríkisstjórn sat í landinu, var gjaldskrá túlkaþjónustunnar hækkuð um 45%, hvorki meira né minna. Þegar þjónusta er hækkuð svona er að sjálfsögðu minna til ráðstöfunar. Kemur hækkunin því fram í þessu. Tímagjaldið eftir hækkunina er þá komið í 10.134 kr. Samhliða hækkuninni í maí 2013 kom 6 millj. kr. fjárveiting til viðbótar, bæði í fjáraukalög 2013 og varanlega í fjárlög 2014, og er þessi ríkisstjórn því búin að hækka heildarfjárveitinguna til þessa liðar um 18,6 milljónir á ári. Það sem er skrýtnast í öllu þessu máli, sem ég ætla að skoða þar til málið fer til 3. umr., er að stofnunin hefur tekið ákvörðun um að selja út hverja klukkustund fyrir rúmlega 10 þús. kr. en samt eru þeir sem veita þjónustuna launþegar hjá stofnuninni og taka laun samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna. Þá er erfitt að átta sig á því hvers vegna stofnunin er farin að selja út tíma sem íslenska ríkið greiðir í stað þess að þeir aðilar sem vinna þessi störf hjá stofnuninni geri það eins og áður var. Þetta verðum við að skoða því að ef þessu yrði breytt til baka og það yrði eins og fyrir hækkun væri hægt að fjölga tímum um rúmlega 440 stundir á ári fyrir þiggjendur þessarar þjónustu. Þarna verðum við að skoða hvort ekki sé hægt að fara betur með fjármagn og á einhvern hátt að breyta þessu. Þessi ríkisstjórn hefur sýnt með þessum hækkunum að hún vill allt fyrir þennan hóp gera sem hægt er að gera fyrir það takmarkaða fjármagn sem við höfum. Ég boða frekara framhald á þessari umræðu við 3. umr. Meiri hlutinn leggur jafnframt til að Ríkisútvarpið beri 10 millj. kr. skerðingu miðað við það sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þetta er vegna fjarskiptafyrirtækis. Það var ríkisstjórnarsamþykkt fyrir 30 millj. kr. framlögum til að uppfylla þessa þjónustu. Þeir sem nota þjónustuna eru sjómenn á hafi úti og fjárlaganefnd fékk ekki haldbærar skýringar á því hvers vegna búið var að hækka liðinn um 10 milljónir og styður því ríkisstjórnina í því að þessi fjárlagaliður fái 30 milljónir eins og ríkisstjórnarsamþykktin í upphafi sumars hljóðaði upp á. Við leggjum til að rúmlega 66 millj. kr. fjárheimild fari til stofnunar nýs sjóðs í eigu ríkisins, umhverfissjóðs sjókvíaeldis, í samræmi við lög um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn verði á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hafi það að markmiði að lágmarka umhverfisáhrif sjókvíaeldis. Ég var búin að fara yfir þær stofnanir sem var bætt í fjármagni vegna eldgossins. Lagt er til að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái 442 milljónir sem er í samræmi við endurskoðaða áætlun um lögboðin framlög miðað við hlutföll af skatttekjum ríkisins og útsvarsstofni 2014. Þetta eru lögbundin framlög og ákvarðast af því hvernig reksturinn og tekjur ríkisins koma inn í réttu hlutfalli. Við gerum það að tillögu okkar að í stað 70 millj. kr. skerðingar hjá Atvinnuleysistryggingasjóði verði sjóðurinn skertur um 50 milljónir og fari þá 20 milljónir af því framlagi í að styrkja rekstur Vinnumálastofnunar þannig að ekki verði dregið eins hratt úr umfangi hennar. Svo er stóra færslan í breytingartillögunum eins og ég fór yfir í byrjun ræðu minnar, niðurfærsla á verðtryggðum húsnæðisskuldum heimila, fyrir 16 milljarða. Óþarft er að lesa það upp aftur eða hafa lengra mál um það. Þetta eru áherslur meiri hlutans. Ef fólk vill lesa sér frekar til í nefndaráliti og breytingartillögum meiri hlutans er þetta að finna á þskj. 554, 555 og 556. Ég er hér einnig með álit minni hluta fjárlaganefndar. Menn hafa farið mikinn í umræðunni um að ríkisstjórnin geri ekki nógu vel í ýmsum viðkvæmum málaflokkum. Því undrar það mig að sjá hjá minni hlutanum engar tillögur um bætur eða hugmyndir um hvernig gera megi betur í ríkisrekstrinum á árinu 2014. Þetta er tækifæri til að gera breytingartillögur á frumvarpi til fjáraukalaga. Ég kem til með að svara hér spurningum og fara í andsvör í dag en lýk máli mínu.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, ræddi tilgang fjáraukalaga, sem er auðvitað að bregðast við því sem er ófyrirséð. Hún ræðir aga í ríkisfjármálum og mikilvægi þess að bæta áætlunargerð. Jafnframt hvetur hún minni hlutann til þess að koma með tillögur um ný verkefni. Nóg um það. Virðulegur forseti. Ég vil biðja hv. þingmann um að rifja upp með mér umræður um barnabætur sem fram fóru við afgreiðslu fjárlaga 2014 þar sem ætlunin var að skera niður barnabætur um 300 millj. kr. Sú tillaga var hins vegar dregin til baka eftir mótmæli bæði hér í þingsal og annars staðar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún hafi gert sér grein fyrir því að með því að breyta ekki viðmiðum í skattalögum mundi 300 millj. kr. samt sem 

Virðulegi forseti. Fyrst til að bregðast við því til hvers fjáraukalagafrumvarp er þá fór ég yfir það, og í nefndarálitinu stendur að í frumvarpinu núna sé að finna fjárveitingar sem eru ekki til fyrirmyndar og í raun óásættanlegar, þannig að það sé sagt, og ég hef verið, eins og þingmaðurinn veit, mikill talsmaður aga í ríkisfjármálum. Við erum að ræða fjáraukalög fyrir 2014 og hér er rifjað upp ákvæði sem fellt var úr fjárlögum á síðasta ári. Það gerðist á náttúrulegan hátt og sú umræða sem átti sér stað í fyrra á þeim árstíma varðandi barnabæturnar sem voru raunverulega óþarfar því að sem betur fer á náttúrulegan máta lækkuðu barnabæturnar vegna aukinna tekna hjá þeim sem fá barnabætur, þ.e. fjölskyldufólki sem á börn 

Virðulegur forseti. Alþingi samþykkti heildarupphæð sem renna átti til barnafjölskyldna í landinu. Stjórnarmeirihlutinn felldi tillögu þegar ljóst var um mitt ár að það yrði afgangur af barnabótum og upphæðin sem Alþingi hafði samþykkt mundi ekki renna til barnafjölskyldna. Stjórnarmeirihlutinn felldi þá tillögu, þannig að það var algjörlega fyrirséð að afgangur yrði af barnabótunum og að ætlun stjórnarmeirihluta um að skera niður þá upphæð gekk eftir. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður ræðir mikið um viðsnúning í ríkisfjármálum. En nú er það þannig að myndir eru í fjárlagafrumvarpinu sem sýna þróun undanfarinna ára þar sem allar súlur eru á uppleið, þ.e. að staða ríkissjóðs er betri, hagvöxtur er betri og kaupmáttur er betri. Allar súlurnar eru á réttri leið. Ef um viðsnúning er að ræða þá ættu súlurnar að vera á niðurleið. Vill hv. þingmaður útskýra það fyrir mér hvað hún á við um viðsnúning í ríkisfjármálum?

Virðulegi forseti. Hér eru barnabæturnar enn til umræðu. Hv. þm. Oddný Harðardóttir verður að skilja það hvernig tekjutenging bóta við laun virkar. Þegar ég tala um náttúrulega lækkun á barnabótum er það vegna þess að viðkomandi aðilar eru komnir upp fyrir það hámark sem tekjutengingin leiðir og þar af leiðandi hættir viðkomandi aðili að fá barnabætur. Ég lít svo á að fólk með miklar tekjur eigi ekki að fá barnabætur í formi ríkisstyrks frá ríkinu þegar ákveðnum viðmiðunarlaunum er náð. Þannig virkar tekjutenging í vaxtabótakerfinu, barnabótakerfinu, lífeyrissjóðskerfinu, almannatryggingakerfinu, og það er það sem gerðist. Við eigum að fagna því að sem flestir séu með það góð laun að þeir þurfi ekki á þeirri ríkisaðstoð að halda sem felst í barnabótum.

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram eru fjáraukalög fyrir eitthvað sem er ófyrirséð, óvænt eða jafnvel vegna kjarasamninga. Ég tek eftir því að þetta fjáraukalagafrumvarp er miklu minna í sniðum en í fyrra. Það er næstum því eins og það sé ekki sama fólkið sem semur það. Mér finnst það mjög til bóta. Það eru þó eins og komið hefur fram enn þá liðir í frumvarpinu sem eru ekki óvæntir eða ófyrirséðir. Ég get tekið dæmi um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem hefði bara átt að fá meira fjármagn í fjárlagafrumvarpi fyrir árið í ár. Sýnir það í raun aga í ríkisfjármálum ef við ætlum að samþykkja svona liði sem eiga ekki heima í fjáraukanum? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Við erum svo sannarlega sammála um að sýna þarf enn meiri aga í ríkisrekstri. Varðandi hina og þessa liði fór ég yfir það að sumt í frumvarpinu og breytingartillögunum er alls ekki til fyrirmyndar og þarf ekkert að tvítaka það. Það er nú þó svo, virðulegi forseti, að þetta er betra en í fyrra, en það tekur ákveðinn tíma að snúa kerfinu við og breyta hugsunarhætti hjá þeim aðilum sem þiggja fé frá ríkinu; ríkisstofnunum, ráðuneytum og slíkum. Ég nefni til dæmis þá hækkun sem ég fór yfir áðan til sjóðs vegna táknmálstúlkunar fyrir heyrnarlausa. Þá voru kosningar hérna 27. apríl 2013 og þann 10. maí skrifar þáverandi menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, undir það að hækka þennan lið um 45%, algjörlega ófjármagnað, engar ráðstafanir um að gera eitthvað til að koma með tekjur á móti. Þessu erum við 

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Mig langar að nefna, í ljósi þess sem kom hér fram um að það væri eitthvað skrýtið að 2. minni hluti legði ekki fram breytingartillögur, að ég lít þannig á að fjáraukinn eigi að vera eins lítill og mögulegt er. Svo hélt ég kannski líka í sakleysi mínu, áður en ég byrjaði á þingi, að menn væru einhvern veginn að leggja fram breytingartillögur saman því þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur fram erum við alveg sátt við. En ég hef litið þannig á að þessar breytingartillögur frá minni hluta séu oft allt að því sýndarmennska. Það kemur þá bara í ljós við atkvæðagreiðsluna hver afstaða okkar er í þessu máli, það er atkvæðagreiðslan sem skiptir máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Það er gleðilegt að við séum sammála um það að fjáraukalagafrumvarpið og fjáraukalög eigi að vera sem umfangsminnst. Ég var kannski að vísa í það að meiri hlutinn hefur orðið fyrir mikilli gagnrýni frá þeim stjórnmálaflokkum sem mynda minni hluta fjárlaganefndar og það er hægt að leggja til og koma með breytingartillögur til minnkunar eða útgjaldaminnkunar. Það var það sem ég var að vísa í. Svo hefur verið rætt um að fjármagn vanti í heilbrigðiskerfið sem dæmi, þannig að það er líka hægt að færa til innan frumvarpsins. Þetta er gleðilegt að afstaðan skuli vera þessi og ég tek undir að þingmenn sýni vilja sinn í verki í atkvæðagreiðslunni. Eitt er ég eiginlega nánast viss um, ég hugsa að allir þingmenn geti verið á þeirri tillögu okkar í meiri hlutanum að auka peningagreiðslu í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir framsöguna hér. Mig langar til að spyrja hana um tvennt. En ég vil byrja á því að segja að auðvitað gerðum við í minni hlutanum athugasemdir við sjálft fjárlagafrumvarpið. Við hefðum viljað ráðstafa fjármunum á annan hátt. Við teljum ekki ástæðu til að týna til einhverja örfáa þætti inn í fjáraukalagafrumvarpið enda erum við sammála þeim tilgangi sem það á að sýna. Ég get meðal annars nefnt að við hefðum kannski ráðstafað með öðrum hætti 16 milljörðunum sem fóru til viðbótar í skuldaniðurfellinguna. Mig langaði til að spyrja um tvennt. Það varðar landbúnaðarháskólann okkar sem við höfum reyndar rætt mikið í nefndinni. En það sem hér er sérstaklega verið að leggja fram höfum við ekkert rætt, ekki neitt. Hér fær landbúnaðarháskólinn 15 milljónir vegna rektorsskipta. Ég spyr hv. þingmann: Hefði verið eðlilegt, þegar skipti urðu á 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Eins og þingmaðurinn veit má eiginlega segja að fjárlaganefnd sé búin að vera með Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri í hálfgerðri gjörgæslu. Margir aðilar sem tengjast skólanum hafa komið á fund nefndarinnar, sveitarstjórnin, stjórn háskólans, rektor og fjármálastjóri, menntamálaráðuneytið, þannig að við höfum virkilega skoðað rekstur þessa skóla. Enn vantar ákvörðun um hvort skólinn eigi að fara eða vera. Þingmaðurinn þekkir það mjög vel. Rektorinn hætti í vor og nú starfar rektor til bráðabirgða og búið að auglýsa eftir nýjum. Eins og allir vita hafa þessir aðilar biðlaunarétt og annað. Í tillögum okkar stendur: „meðal annars vegna rektorsskipta“, en skólinn hefur sýnt mikið aðhald og stefnir í 

Herra forseti. Það er kannski akkúrat punkturinn sem ég var að koma inn á, af því að þetta er veitt til rektorsskipta. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við höfum haft miklar áhyggjur af þessum skóla, hann er kominn að fótum fram miðað við stöðuna, búið að skera svo mikið niður, eða fjárframlögin eru of lítil miðað við það umfang sem að minnsta kosti er skilgreint í dag. Það sama á við um Hólaskóla. Kal í túnum er ekki nýtt. Ég og hv. þm. Haraldur Benediktsson ræddum það á síðasta þingi, kal í túnum og þann óskunda sem það olli, þannig að það er í raun ekki ófyrirséð. Þess vegna spyr ég líka: Af hverju að veita sérstaklega fjármuni í það án þess að það sé tekið fyrir í nefndinni og við ræðum það? Eflaust hefðum við samþykkt það en við hefðum þurft að ræða þetta. Af hverju eru tiltekin verkefni tekin inn núna án þess að þau hafi nokkurn tímann verið lögð fyrir nefndina? Það er það sem ég er að gagnrýna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ábendingu. Ég get alveg tekið undir það að það má alltaf bæta vinnubrögðin. En þessar tvær stofnanir, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Hólaskóli, báðir þessir skólar, hafa verið mjög til umræðu í nefndinni vegna rekstrarvanda. Það hefði kannski mátt kynna þessar tillögur fyrr fyrir minni hlutanum en þetta var ákvörðun sem meiri hluti nefndarinnar tók. Til dæmis með Hóla; það er skóli sem byggir kennslu sína á ræktun og tamningu o.s.frv. Þetta hefur leitt til þess að skólinn þurfti að bregðast við með fóðurkaupum og endurræktun túna sem dæmi. Við vissum af vandanum og kannski á þetta ekki að þurfa að koma minni hlutanum mikið á óvart en þetta varð lokaniðurstaðan hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Við leggjum þetta til og óskum eftir stuðningi við þessa tillögu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og fyrir endalausa baráttu hennar fyrir hagsmunum skattgreiðenda. Getur verið að eitthvert fólk taki sér fjárveitingavald? Hún nefndi túlkaþjónustuna og að menn hefðu hækkað gjöldin mjög mikið, þá í trausti þess að Alþingi mundi greiða fyrir hana. Síðan er spurningin með fjáraukalög, þau eiga að vera fyrir óvæntum útgjöldum. Gæti hún séð fyrir sér að það yrðu mörg fjáraukalög yfir árið, t.d. að þegar gerður er samningur við sérgreinalækna, sem eykur útgjöld ríkisins, séu ein fjáraukalög, önnur þegar eldgos verður, afleiðingar þess og kostnaður fyrir ríkissjóð o.s.frv.? Er hún ekki sammála mér í því að fjáraukalög eigi að vera síðustu lög sem Alþingi samþykkir fyrir jólaleyfi sem á núna að byrja reyndar 12. desember - þá er heilmikið af árinu eftir, það gæti orðið gos í Bárðarbungu - eða þá að fjáraukalög fyrir árið 2014 yrðu samþykkt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessa fyrirspurn. Í fjárlögum hvers árs er liðurinn óvænt útgjöld. Mig minnir að hann hafi verið 5 milljarðar fyrir þetta fjárlagaár. Sá liður á einmitt að taka á kjarasamningum og óvæntum atvikum eins og náttúruhamförum. Það er alltaf eitthvert svigrúm í fjárlögum hvers árs. Ég skal ekkert segja um það, kannski þarf potturinn að stækka vegna þess að það eru svo margir lausir kjarasamningar núna, en þetta er að mínu mati alveg valdað með því þannig að framkvæmdarvaldið hefur þó heimild til þess að biðja um eftiráfjárveitingu í þetta, tilkynna að þetta hafi verið notað með þessum hætti og rökstyðja það. Þingmaðurinn spurði jafnframt hvort einhverjir aðilar væru að taka sér fjárveitingavald fram hjá Alþingi. Já, virðulegi forseti, því miður er það svo og fór ég yfir það í ræðu minni að til dæmis sjálft Alþingi Íslendinga fór fram hjá sínum eigin reglum í fjárlagagerðinni 

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því hvar fjárveitingavaldið liggur. Samkvæmt stjórnarskrá liggur það hjá Alþingi einu og hvergi annars staðar. Hvorki fólk á Alþingi né annars staðar á að geta tekið sér fjárveitingavald. Hv. þingmaður svaraði ekki hvernig henni litist á þá hugmynd að hafa mörg fjáraukalög. Það gerist ýmislegt óvænt á árinu og ekki í takti við fjárlög. Síðasti fundur Alþingis verður 12. desember samkvæmt áætlun í ár og þá eru eftir 19 dagar af árinu og ýmislegt getur gerst. Ég er ekki að segja að það gerist en það gæti til dæmis orðið óskaplegt tjón ef Bárðarbunga gysi og miklu meira en við erum að tala um sem þessi varasjóður stendur undir. Hvernig líst hv. þingmanni á að síðasta útgáfa fjáraukalaga sé samþykkt á fyrsta fundi eftir áramót?

Virðulegi forseti. Hér erum við að tala um aga og freistnivanda ríkisstofnana og þeirra sem þurfa að sækja sér fé til ríkisins til að fara fram úr fjárveitingavaldinu. Því er ég algjörlega mótfallin. Stofnanir sem slíkt gera hafa ekki nokkra einustu heimild til þess að stilla þingmönnum upp með þeim hætti fyrir framan orðinn hlut - og hvað eiga þá þingmenn að gera? Neita viðkomandi fjárútlátum og láta stofnanirnar taka af því rekstrarfé sem þeim var áætlað samkvæmt fjárlögum? Auðvitað væri það réttast. En þrýstingurinn er mikill. Ég er til dæmis með óbragð í munni yfir tillögunni um 130 milljónirnar inn í rekstur Alþingis vegna þess að það keyrði fram úr á þessum fjárlagalið. Ég er ekki hrifin af því að hafa mörg fjáraukalög á ári og bregðast við með þeim hætti. Ég tel að fyrirkomulagið sé ágætt eins og það er. Svo er verið að boða 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2014. Það er ruglingslegt að ég segi 2. minni hluti, vegna þess að meiri hlutinn er 1. minni hluti. Ástæðan er sú að ekki tókst að manna öll sæti meiri hlutans í fjárlaganefnd og þess vegna er meiri hlutinn 1. minni hluti og minni hlutinn 2. minni hluti og ég vona að þeir sem eru að fylgjast með bæði í þingsal og annars staðar átti sig á þessu. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2014 var lagt fram mjög seint á árinu en hafði ekki fyrr verið lagt fram en boðaðar voru á því breytingar. 2. minni hluti telur eðlilegt að fjármála- og efnahagsráðuneytið ljúki við frágang frumvarpa áður en þau eru send Alþingi til umfjöllunar og bendir á að ekki eru öll verkefni sem fram koma í frumvarpinu ófyrirséð. Það er mat 2. minni hluta að bæta þurfi fjárlagagerðina með því að beita fjáraukalögunum eins og lög um fjárreiður ríkisins gera ráð fyrir en ekki að stofna til nýrra verkefna ef komast má hjá því. Samkvæmt frumvarpinu og breytingartillögum batnar heildarafkoma ríkisins um 43,2 milljarða kr. Afkomubatann má einkum rekja til tveggja óreglulegra tekjufærslna. Að mati 2. minni hluta þarf að breyta því fyrirkomulagi sem hefur verið notað til að útskýra breytingartillögur ríkisstjórnarinnar fyrir fjárlaganefnd. Þær ætti að leggja fram með að minnsta kosti sólarhrings fyrirvara áður en fjallað er um þær á nefndarfundi. Eins og málum er háttað nú er þeim dreift í upphafi fundar þannig að nefndarmenn hafa ekki færi á að kynna sér þær fyrir fram. Að mati 2. minni hluta er þetta vinnulag ómarkvisst og gefur ekki færi á þeirri umræðu sem þarf að fara fram í nefndinni þegar á kynningu og útskýringum stendur. Skýringartextar fylgdu ekki sérhverri breytingartillögu þegar tillögurnar voru kynntar fjárlaganefnd eins og nauðsynlegt er. Ráðuneytið lagði fram minnisblað á fundi nefndarinnar og hefðbundið bréf sem felur í sér beiðni fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um breytingar á frumvarpinu. Bæði gjalda- og tekjubreytingartillögum ætti framvegis að fylgja ítarlegur skýringartexti þannig að auðvelt væri fyrir lesandann að átta sig á þeim áhrifum sem þær hafa. Þegar tekjubreytingar eru samsettar, eins og við lið 1.5.1.1 Tekjuskattur, lögaðilar, eru ítarlegri skriflegar skýringar nauðsynlegar, svo dæmi sé tekið. Í bréfi fjármála- og efnahagsráðherra dags. 14. nóvember sl. sem lagt var fram á fundi nefndarinnar þann sama dag er engin tilraun gerð til að varpa ljósi á þá reikningshaldslegu vankanta sem breyta matinu á afkomuhorfum Seðlabankans Meiri hlutinn kemur einnig með breytingartillögur til viðbótar tillögum hæstv. ríkisstjórnar. Meiri hluti nefndarinnar leggur meðal annars til að Landbúnaðarháskóli Íslands fái framlag vegna rekstrarvanda og einskiptiskostnaðar sem nemur 15 millj. kr. og er fyrirséður innan ársins, einkum vegna rektorsskipta. Minni hlutinn bendir á að engin umræða hafi átt sér stað um málið og að engin gögn liggi fyrir um það hjá fjárlaganefnd þannig að unnt sé að taka faglega afstöðu til þess. Þá leggur meiri hluti nefndarinnar til að Háskólinn á Hólum fái 5 millj. kr. þar sem skólinn hafi orðið fyrir ófyrirséðum kostnaði vegna kals í túnum Hólastaðar undanfarna tvo vetur sem valdið hefur verulegum aukakostnaði vegna fóðurkaupa og endurræktunar túna. Minni hlutinn bendir á að engin umræða hafi átt sér stað um það mál heldur og að ekki liggi fyrir nein gögn um það hjá fjárlaganefnd. Minni hlutinn telur að fjárlaganefnd þurfi að gæta jafnræðis og vanda betur vinnubrögð hvað þetta varðar. Virðulegur forseti. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að arðgreiðslur næmu 11,1 milljarði kr. en í frumvarpi til fjáraukalaga hefur áætlunin verið hækkuð um 40,8 milljarða kr. og verða arðgreiðslurnar því 51,9 milljarðar. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að arðgreiðslur yrðu 11,1, eins og áður sagði, en arðgreiðslur hjá viðskiptabönkum verða 21 milljarður kr. sem eru 15 milljarðar kr. umfram áætlun fjárlaga. Þar af nam arður frá Landsbankanum hf. 19,7 milljörðum kr. Arður frá Seðlabankanum nam 6,5 milljörðum kr. en var áætlaður 2 milljarðar. Minni hlutinn telur að vanda þurfi mun betur til áætlanagerðar fyrir ríkissjóð sem fer með ráðandi eignarhlut í Landsbankanum hf. og er eigandi Seðlabankans. Fjárlög ársins 2014 voru samþykkt þann 21. desember, í lok árs 2013, þannig að áætla hefði mátt arðgreiðslur af meiri nákvæmni. Aðeins örfáum vikum eftir að fjárlög voru samþykkt var há arðgreiðsla hjá Landsbankanum samþykkt og hefur hlotið að vera fyrirséð 21. desember árið 2013. Svona ónákvæm áætlun gerir okkur mjög erfitt fyrir sem reynum að sinna því hlutverki og höfum þeim skyldum að gegna að sjá um aðhald og eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Þá er gert ráð fyrir að lækka eigið fé Seðlabankans um 21 milljarð kr. með arðgreiðslu í ríkissjóð og verja andvirði hennar til að greiða inn á skuldabréf ríkissjóðs sem gefið var út til að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabankans í kjölfar hrunsins. Í frumvarpinu sjálfu er gert ráð fyrir 26 milljörðum í þessu skyni en ríkisstjórnin hefur óskað eftir að sú fjárhæð verði lækkuð um 5 milljarða þar sem gert er ráð fyrir, eins og stendur í gögnum frá ráðuneyti, með leyfi forseta, að „tekjuáhrif í tengslum við fjárhagsleg samskipti við Seðlabankann leiði til samtals 5 milljarða kr. tekjulækkunar frá frumvarpinu“. Að mati minni hlutans er orðaval frumvarpsins villandi. Skuldin nam 171 milljarði kr. í lok árs 2013 og samdi ríkissjóður við Seðlabankann í desember 2013 um að lengja gjaldfrest skuldabréfsins til 1. janúar 2015 og hefur verið í viðræðum við bankann um að bréfið verði til 29 ára með reglulegum afborgunum. Skuldabréfið var í upphafi verðtryggt og með vöxtum upp á 2,5%. Í fjárlögum fyrir árið 2014 var hins vegar gert ráð fyrir að skuldabréfið yrði vaxtalaust og að sú breyting skilaði 10 milljörðum kr. til ríkissjóðs. Nú er enn boðuð breyting á skuldabréfinu en Seðlabankinn og ríkissjóður sömdu um það í mars. Það náðust ekki samningar á milli ríkisins og Seðlabankans um að bréfið yrði vaxtalaust og þar með stóðst ekki þessi eignfærsla upp á 10 milljarða kr. í fjárlögum og fyrirséð að það þyrfti að gera einhverjar breytingar. Sú breyting sem gerð var og samið um í mars er að bréfið verði með 5% vöxtum til að byrja með en fylgi svo vöxtum á reikningum fjármálafyrirtækja í Seðlabankanum. Þetta hefur í för með sér verulega aukningu á vaxtagjöldum ríkisins. Höfuðstóll skuldabréfsins er lækkaður í fjáraukalagafrumvarpinu en sú tillaga er byggð á áformum um lagabreytingar sem fela í sér breytingar á viðmiðum um eigið fé, arðgreiðslur og innkallanlegt eigið fé Seðlabankans. Minni hlutinn bendir á að í minnisblaði Ríkisendurskoðunar til fjárlaganefndar um fjáraukalagafrumvarpið, dagsett 17. nóvember 2014, komi fram að þannig teljist umrædd lækkun á eigin fé Seðlabankans vera endurgreiðsla á innborguðu stofnfé og að sú endurgreiðsla teljist ekki til tekna heldur færsla á efnahag ríkissjóðs til lækkunar á eignfærðu stofnfé. Jafn há fjárhæð komi síðan til lækkunar á skuldabréfi ríkissjóðs við Seðlabankann. Þá vakti Ríkisendurskoðun athygli á því í fyrrnefndu minnisblaði að ef miðað væri við stöðuna í árslok 2013 mundi 26 milljarða kr. lækkun á eigin fé bankans þýða að eigið fé hans færi niður í 64 milljarða kr. sem leiddi til þess að eignarhluti ríkissjóðs í bankanum væri skráður 13,5 milljörðum kr. of hátt í ríkisreikningi. Samhliða ofangreindri endurgreiðslu frá Seðlabankanum þyrfti um leið að gjaldfæra 13,5 milljarða kr. hjá ríkissjóði. Ekki verði séð að gert sé ráð fyrir slíkri gjaldfærslu í frumvarpi til fjáraukalaga og því ljóst að afkoma ríkissjóðs samkvæmt því væri ofmetin sem því munaði. Þarna bendir Ríkisendurskoðun á að þegar fjáraukalagafrumvarpið hafi verið samið og lagt fram hafi ekki verið gert ráð fyrir því að þessi verknaður þýddi að færa þyrfti niður eignina í ríkisreikningi. Þess vegna vantar 13,5 milljarða kr. Minnisblaðið frá Ríkisendurskoðun sem ég er hér að vitna í nær eingöngu til frumvarpsins en í breytingartillögum meiri hlutans er tekið tillit til væntanlegrar afkomu Seðlabankans á árinu 2014. Þannig koma inn 8 milljarðar kr. og þar með eru þeir 26 milljarðar sem eru í frumvarpinu komnir niður í 21 milljarð. Það var búið að taka tillit til gjaldfærslunnar og á móti 8 milljörðum sem eru áætlaður hagnaður Seðlabankans á árinu 2014. Niðurstaðan verður því 21 milljarður í stað 26 með breytingartillögum meiri hlutans. Á fundi fjárlaganefndar 17. nóvember benti minni hlutinn á að bæði gögn og umfjöllun um málið væru ófullnægjandi og mótmælti því að frumvarpið yrði afgreitt úr nefndinni til 2. umr. Minni hlutinn beitti sér fyrir því að fulltrúar Seðlabanka Íslands, Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytisins yrðu boðaðir til fundar við nefndina 19. nóvember þar sem þetta mál var skýrt betur. Eins og áður segir hafði meiri hlutinn þá þegar afgreitt málið út úr nefndinni. Minni hluti fjárlaganefndar bókaði mótmæli enda var málið tekið út úr nefndinni án þess að fullnægjandi skýringar hefðu fengist, eins og ég sagði áðan, með breytingartillögum sem fluttar voru munnlega af hálfu formanns fjárlaganefndar. Það var engan veginn tímabært að taka málið út úr nefndinni, en það var þó gert. Sem betur fer fengum við frekari skýringar á álitamálum frá Seðlabankanum, Ríkisendurskoðun og fjármálaráðuneytinu í gær og getum þess vegna lagt fram okkar nefndarálit með skilningi á tillögunum. Aðeins hefur verið ein umræða um frumvarp um Seðlabanka Íslands. Minni hlutinn gagnrýnir hve seint það frumvarp kemur fram. Því er útbýtt og mælt fyrir því um miðjan nóvember, máli sem afgreiðsla fjáraukalagafrumvarpsins byggir á. Ef frumvarpið um Seðlabankann verður ekki samþykkt fyrir jól, hvað ætlar stjórnarmeirihlutinn þá að gera? Svo er hin hliðin á málinu, Seðlabanki Íslands er ákaflega mikilvæg stofnun og það á ekki að afgreiða breytingar á lögum um hann í flýti og í tengslum við fjáraukalagafrumvarp. Það er algjörlega óásættanlegt. Stjórnarmeirihlutinn sem talar mikið um aga í ríkisfjármálum sýnir þarna að mínu mati alls ekki aga í ríkisfjármálum heldur kastar þarna þvert á móti til höndunum. Í frumvarpinu um Seðlabankann er gert ráð fyrir að ríkissjóður skuldbindi sig á grundvelli heimildar í fjárlögum til að leggja Seðlabankanum til eigið fé í formi markaðshæfra eigna. Heildarfjárhæð innkallanlegs eigin fjár nemur samkvæmt frumvarpinu allt að 52 milljörðum kr. Þess þyrfti að geta í skýringum ríkisreiknings að ríkissjóður sé á hliðarlínunni, reiðubúinn að varpa inn í bankann auðseljanlegum ríkisskuldabréfum, við þær aðstæður sem upp kynnu að koma ef auka þyrfti eigið fé bankans. Þá vekur þessi aðgerð upp spurningar um framsetningu á eigin fé fleiri stofnana og fyrirtækja ríkisins sem samkvæmt þessari aðferðafræði þurfa kannski ekki á því eigin fé að halda sem hingað til hefur verið krafist. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að bæta eigi 16 milljörðum kr. meira í skuldaniðurgreiðslu á árinu 2014. Útfærsla skuldaniðurgreiðslunnar og meðferð almannafjár sem henni fylgir er umdeild. Ríkisstjórnin metur ekki kostnaðinn sem felst í því að bregðast ekki við rekstrarvanda í heilbrigðiskerfinu og kostnaðinn sem dráttur á byggingu nýs Landspítala veldur, svo dæmi séu tekin, en velur að auka við greiðslur inn á reikning sem skuldaniðurgreiðslan fer um til að spara 6 milljarða kr. eins og fram hefur komið í umræðunum. Minni hlutanum finnst óásættanlegt að betri afkomu ríkissjóðs sé varið í umdeilda aðgerð sem nýtist aðeins 28% heimila í landinu og telur að þessum fjármunum sé betur varið í aðkallandi styrkingu á innviðum samfélagsins sem nýtist öllum. Í orðum hv. formanns fjárlaganefndar hefur komið fram að hún saknaði þess að minni hlutinn væri ekki með breytingartillögur við þessa umræðu. Minni hlutinn vill að það sé farið með betri afkomu ríkisins inn á árið 2015 og minni hlutinn mun þá koma með skýrar breytingartillögur sem bæta munu verulega innviði samfélagsins. Það hefði verið betra að hafa þessa 16 milljarða til að vinna með á árinu 2015 en að setja þá inn í skuldaniðurgreiðslu sem aldrei átti að koma úr ríkissjóði, svo það sé rifjað upp hér. Frekar hefði átt að nota þá í málefni sem nýtist samfélaginu öllu. Íbúðalánasjóður hefur glímt við mikla erfiðleika þar sem hann hefur ekki getað greitt upp óhagfelldar skuldir sínar vegna ákvæða í lánaskilmálum en lántakendur sjóðsins hafa greitt upp töluvert af skuldum sínum. Situr sjóðurinn uppi með verulegt fjármagn sem skilar neikvæðri ávöxtun. Skuldaniðurgreiðslan sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir til hluta heimila í landinu mun væntanlega enn auka á þennan vanda sjóðsins. Því vekja athygli þau áform í frumvarpinu að lækka varúðarframlag til Íbúðalánasjóðs um 1,5 milljarða kr. af 4,5 milljarða varúðarframlagi gildandi fjárlaga. Í ljósi aðstæðna sjóðsins hefði fremur mátt búast við hækkuðu framlagi í stað lækkunar vegna endurmats á fjárþörf Íbúðalánasjóðs vegna tapreksturs sjóðsins en þær upplýsingar sem tiltækar eru hafa bent til verulegs áframhaldandi tapreksturs. Í frumvarpinu kemur fram að fjármála- og efnahagsráðuneyti hafi ekki borist haldbærar áætlanir sem sýna fram á frekari fjárþörf á yfirstandandi ári en birtist í ársfjórðungsuppgjöri sjóðsins. Minni hlutinn telur að fyrir afgreiðslu fjáraukalagafrumvarpsins verði að afla fullnægjandi upplýsinga um stöðu Íbúðalánasjóðs. Ekki má byggja afgreiðslu fjáraukalagafrumvarpsins á upplýsingum sem fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur einmitt bent á að séu ekki fyrirliggjandi núna þegar þetta mál er rætt. Virðulegi forseti. Nefndum um rannsókn á Íbúðalánasjóði og aðdraganda og orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna var upphaflega ætlað að skila niðurstöðum á árinu 2012 en í ljós hefur komið að áætlun um umfang og útgjöld brást algjörlega. Verk-, tíma- og fjárhagsáætlanir hafa ekki reynst réttar. Íbúðalánasjóðsnefndin lauk störfum í júlí 2013 og sparisjóðanefndin í apríl 2014 og nemur áfallinn kostnaður vegna þeirra til ársloka 2013 811,6 millj. kr. og var 9,4 millj. kr. umfram fjárheimildir. Fyrir liggur að kostnaður við starf nefndanna til loka ágúst á þessu ári var 115 millj. kr., þar af 6,8 millj. kr. vegna nefndar um Íbúðalánasjóð en 108,2 millj. kr. vegna nefndar um sparisjóðina. Auk þess er gert ráð fyrir rúmlega 5 millj. kr. svigrúmi vegna viðbótarútgjalda, m.a. við skráningu geymslugagna og annan skjalafrágang. Heildarkostnaður frá upphafi við starfsemi beggja nefnda stefnir samkvæmt þessu í 930 millj. kr. Þar af eru um 250 millj. kr. vegna nefndar um Íbúðalánasjóð en 680 millj. kr. vegna nefndar um sparisjóðina. Enn á eftir að skila rannsóknargögnum nefndanna á rafrænu formi til Þjóðskjalasafns Íslands og er talið að sá kostnaður geti að óbreyttu verklagi numið tugum milljóna króna. Minni hlutinn gagnrýnir áætlanagerðina og með hvaða hætti þessi kostnaður hefur hlaðist upp. Alþingi þarf framvegis að skilgreina vel verkefni rannsóknarnefnda og tryggja raunhæft eftirlit með starfsemi þeirra. Í frumvarpinu er lagt er til að veitt verði 50 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til uppbyggingar á iðnaðarsvæði við hafnarsvæðið í Bíldudal. Þar er gert ráð fyrir að komið verði upp laxasláturhúsi, aðstöðu til samsetningar og viðgerða á flotkvíum og uppbyggingar á fullnaðarvinnslu á laxi og laxaafurðum. Kostnaðaráætlun vegna landfyllingar er um 192 millj. kr. Til viðbótar við þetta 50 millj. kr. framlag er gert ráð fyrir 50 millj. kr. tímabundnu framlagi í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 þannig að samtals er reiknað með 100 millj. kr. sérstakri fjárveitingu úr ríkissjóði til að styðja við þessa uppbyggingu. Minni hlutinn bendir á að um er að ræða nýtt verkefni sem fjármagna ætti á fjárlögum en ekki fjáraukalögum, enda ekki ófyrirséð og fjárveitingin því á skjön við fjárreiðulög. Ferðamönnum hefur fjölgað mjög mikið undanfarin ár sem kallar á framkvæmdir til að auka öryggi og forða tjóni. Í frumvarpinu kemur fram hversu óraunhæft það var að leggja til 261 millj. kr. á yfirstandandi fjárlögum til málaflokksins þar sem nú er óskað eftir 413,9 millj. kr. hækkun á fjárlagaliðnum og er þó ekkert þeirra brýnu verkefna sem þar koma fram óvænt eða ófyrirséð. Minni hlutinn gagnrýnir að þessu viðbótarfjármagni hafi þegar verið ráðstafað þótt vera kunni að það hafi ekki allt verið greitt út þar sem framkvæmdaraðilar höfðu ekki eðlilegt svigrúm til hönnunar og framkvæmda. Minni hlutinn gagnrýnir þetta stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar og skort á markvissri áætlanagerð og framtíðarsýn í málaflokknum. Þá bendir minni hlutinn á að í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 er lögð til 145,8 millj. kr. fjárveiting til málaflokksins sem staðfestir að ríkisstjórnin hefur ekki enn mótað framtíðarstefnu til uppbyggingar ferðamannastaða og virðist ekki hafa í hyggju að leggja aukið fjármagn í málaflokkinn. Margboðað frumvarp um náttúrupassa er ekki komið fram. Það hlýtur að verða að áætla á árinu 2015 hærri upphæð sem á að verja til uppbyggingar á ferðamannastöðum og innviðum friðlýstra svæða. Ég vænti þess að breytingartillögur þar um komi fyrir afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Í fjáraukalagafrumvarpinu er óskað eftir 250 millj. kr. hækkun á framlagi til málskostnaðar í opinberum málum, m.a. þar sem erfitt sé að áætla fyrir sveiflum í tekjum og afskriftum liðarins. Í frumvarpinu er vísað til þess að Ríkisendurskoðun sé með málaflokkinn til skoðunar og vonast sé til þess að niðurstaða vinnunnar varpi frekara ljósi á útgjaldaþróunina og til hvaða aðgerða megi grípa til þess að ná tökum á útgjöldum. Í frumvarpinu eru fjárheimildir til umsjónar og rekstrar ráðherrabifreiða færðar til aðalskrifstofanna. Telur minni hlutinn rétt að fjármála- og efnahagsráðherra skili fjárlaganefnd minnisblaði þar sem gerð verði grein fyrir úttekt á því með hvaða hætti spara megi í kostnaði við rekstur ráðherrabifreiða. Stærstan hluta áætlaðra umframútgjalda ársins vegna sjúkratrygginga, 1,1 milljarð kr., má rekja til nýs samnings við sérgreinalækna sem tók gildi 1. janúar á þessu ári. Fyrri samningur rann út í lok mars 2011. Á meðan enginn samningur var í gildi við sérgreinalækna innheimtu læknar sérstakt viðbótarkomugjald af sjúklingum en sérgreinalæknarnir ákváðu sjálfir upphæð þess gjalds. Áætlað er að heildarkostnaður sjúklinga vegna sérstaka komugjaldsins hafi numið 1–1,1 milljarði á árinu 2013. Með nýjum samningi við ríkið var kveðið á um að sérstaka komugjaldið félli niður en greitt einingarverð úr ríkissjóði fyrir þjónustu sérgreinalækna hækkaði álíka mikið á móti. Við ákvörðun um gerð samningsins var gengið út frá þeirri grundvallarforsendu að hann leiddi ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð heldur mundi kostnaðarhlutdeild sjúklinga sem dregst frá ríkisframlaginu hækka með breytingum á reglugerð þannig að hún yrði óbreytt hlutfall frá árinu 2014, þ.e. um 42%. Ráðherra setti ekki reglugerð eins og fyrirhugað var. Ekki eru gerðar tillögur um fjárframlög til að mæta auknum útgjöldum vegna samningsins við sérgreinalækna þar sem gengið var út frá því að hann yrði fjármagnaður með komugjöldum sjúklinga. Heilbrigðisráðherra hefur gefið þá skýringu að reglugerð um breytta gjaldskrá hafi ekki tekið gildi vegna þess að hækkunin hefði brotið samkomulag við aðila vinnumarkaðarins um gjaldskrárbreytingar. Í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir að reglugerð um hærri komugjöld verði að fullu komin til framkvæmda. Minni hlutinn mótmælir því að kostnaður vegna samnings ríkisins við sérgreinalækna lendi á einstaklingum með þessum hætti. Minni hlutinn bendir á að í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir framlagi vegna umframútgjalda upp á 1,1 milljarð kr. heldur virðist ætlunin vera sú að fella þau niður á lokafjárlögum 2014. Virðulegi forseti. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2014 var því mótmælt harðlega að lækka barnabætur um 300 millj. kr. eins og vilji ríkisstjórnarinnar stóð til og náðist því að tryggja barnafjölskyldum samsvarandi stuðning. Á móti kom að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að vaxtabætur voru lækkaðar um 500 millj. kr. við afgreiðslu fjárlaganna. Samt sem áður er í þessu frumvarpi lagt til að fjárheimild til barnabóta verði lækkuð um einmitt 300 millj. kr. Ástæðan er sú að með því að breyta ekki ákvæði í skattalögum um greiðslu bótanna tókst ríkisstjórninni það ætlunarverk sitt að draga úr útgjöldum vegna þeirra þó að vilji Alþingis stæði til annars. Vegna umræðu áðan í andsvörum við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formann fjárlaganefndar, er ágætt að taka fram að viðmiðin í skattalögunum voru búin til á miðju ári 2014. Síðan þá hefur launavísitala hækkað um 13%. Útreikningur barnabóta á árinu 2014 miðar við laun á árinu 2013. Þess vegna var algjörlega ljóst strax eftir fyrstu úthlutun á árinu 2013 að það yrði afgangur af fjárhæðinni sem Alþingi hafði samþykkt að ætti að renna til barnafjölskyldna. Þá var umræða um skattalögin í þinginu og ég bar fram breytingartillögu til að breyta viðmiðunum þannig að tryggt væri að vilji Alþingis sem fram kom með samþykkt fjárlaga ársins 2014 gengi eftir því að það var fyrirséð að það yrði afgangur. Stjórnarmeirihlutinn greiddi atkvæði gegn breytingartillögunni en kemur nú með breytingartillögu við fjáraukalagafrumvarpið um að færa barnabætur akkúrat niður um 300 millj. kr. Er einhver hér inni sem telur þetta tilviljun? Minni hlutinn mótmælir harðlega slíkum blekkingaleik. Rétt í lokin, ég var ekki nógu skýrmælt þegar ég lauk máli mínu um ferðamannastaðina og fór að tala um að Ríkisendurskoðun væri með hlutina til endurskoðunar. Það átti ekki við um ferðamannastaðina heldur um nefndir á vegum ríkisins og sá kafli stendur skýrum stöfum í nefndaráliti minni hlutans. Ég vænti þess að hv. þingmenn Brynhildur Pétursdóttir og Bjarkey Gunnarsdóttir sem eru skrifaðir fyrir þessu nefndaráliti ásamt mér muni fara betur yfir þau mál á eftir, enda var umfjöllun mín óskýr um það mál.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún nefndi sérgreinalækna og vandamál tengd þeim. Nú er það þannig að á síðasta kjörtímabili gerði ríkisstjórnin ekki samninga við sérgreinalækna þannig að sjúklingar þurftu að borga það sem umfram var, það sem læknarnir settu upp sem reikning til sjúklinganna. Sjúklingar voru að borga yfir 40%, ef ég þekki málið rétt. Síðan var gerður samningur og hann er óvænt útgjöld fyrir ríkissjóð og þá minnkar hlutur sjúklinga. Er þetta ekki jákvætt? Ég spyr: Er ekki jákvætt að ríkisstjórnin hafi gert samninga við sérgreinalækna sem fyrri ríkisstjórn gerði ekki? Svo varðandi barnabæturnar. Menn gerðu áætlun um ákveðna hækkun launa. Síðan gerist það að launin hækka meira. Hvað vill hv. þingmaður gera? Vill hann lækka launin núna með lagaboði? Er ekki jákvætt að barnabætur skuli hafa lækkað vegna þess að tekjur urðu meiri en menn höfðu búist við?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi varðandi samninginn við sérgreinalækna. Samningar höfðu verið lausir síðan 2011. Jú, það var gott að það náðist samkomulag við sérgreinalækna. Ég fagna því að á árinu 2014 hafi komugjald til sérgreinalækna sem sjúklingar greiða lækkað, en það var hins vegar ekki meiningin. Það var aldrei gert ráð fyrir því að samningnum, sem tók gildi 1. janúar 2014, ætti að fylgja viðbótarútgjöld. Ástæðan fyrir því að gjaldskráin var ekki hækkuð, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur útskýrt hér í sal, var samningur við aðila vinnumarkaðarins um gjaldskrárhækkanir. Það stendur hins vegar skýrum stöfum í fjáraukalagafrumvarpinu að gert sé ráð fyrir því að á árinu 2015 verði samningurinn að fullu fjármagnaður með komugjöldum sjúklinga. Ég hefði viljað og kosið að vegna þess að samningar náðust ættu þeir sem þurfa á þjónustu læknanna að halda að njóta þess, að þeir þyrftu ekki áfram að greiða nákvæmlega það verð sem sérgreinalæknar höfðu sett upp því það var fellt inn í samninginn. Þetta stendur skýrum stöfum í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég get lesið það hér ef ég hef tíma til á eftir ef hv. þingmaður efast um þetta. Útgreiddar barnabætur á árinu 2014 miðast við laun á árinu 2013. Viðmiðin sem sett eru í skattalögum og barnabætur eru reiknaðar út frá voru sett um mitt ár 2012. Auðvitað var það fyrir séð þegar stjórnarliðar greiddu atkvæði gegn breytingartillögum mínum hér í sumar. Það var algjörlega fyrir séð 

Frú forseti. Varðandi fyrra atriðið um sérgreinalækna þá voru þeir án samnings og gátu bara sett upp það verð til sjúklinganna sem þeim datt í hug. Þeir gátu sent þeim reikning og gerðu það án samnings. Þegar samningur var gerður var þetta framlag lækkað. Í því fólust samningarnir. Það eru alla vega mínar upplýsingar, það getur verið að þær séu rangar. Mínar upplýsingar ganga út á að gjaldið hafi verið lækkað. Út á það gengu samningarnir við sérgreinalækna. Varðandi barnabæturnar. Mér vitanlega hafa hvorki verið samþykkt fjárlög né fjáraukalög frá því fyrir ári síðan. Hvernig á ríkissjóður að mæta því þegar tekjur aukast meira en menn bjuggust við í fjárlögum? Hvað eiga menn þá að gera? Eiga þeir að lækka launin? Hvernig sér hv. þingmaður það? Reglurnar segja að framlag ríkisins lækki vegna þess að tekjur almennings urðu svona miklu meiri. Það finnst mér reyndar, frú forseti, vera jákvætt. Þeir sem áður töldust þurfa barnabætur vegna lágra tekna þurfa þær ekki lengur af því tekjur þeirra hafa hækkað.

Virðulegi forseti. Bæði neysluvísitala og launavísitala hafa hækkað frá árinu 2012. Þetta var vitað í sumar þegar hér voru ræddar breytingar á viðmiðum sem barnabætur eru reiknaðar eftir. Barnabæturnar eru reiknaðar eftir launum á árinu 2013. Það sem ég er að segja hér er þetta: Það var vitað í sumar þegar stjórnarliðar felldu breytingartillögu mína um viðmiðin að það yrði afgangur, að ríkisstjórninni mundi takast að ná 300 millj. kr. af áætlaðri upphæð til barnabóta. Það er það sem ég er að segja hér. Varðandi samninga við sérgreinalækna þá vil ég lesa upp úr fjáraukalagafrumvarpinu, með leyfi forseta: „Við ákvörðun um gerð samningsins var gengið út frá þeirri grundvallarforsendu að hann leiddi ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð heldur mundi kostnaðarhlutdeild sjúklinga sem dregst frá ríkisframlaginu verða hækkuð með breytingum á reglugerð þannig að hún yrði óbreytt hlutfall frá árinu 2013 eða um 42%. Sjúklingar yrðu þannig jafn settir og áður“ - þ.e. þeir borguðu uppsett verð sérgreinalæknanna, jafn hátt verð og áður - „með því að greiða hærri kostnaðarhlutdeild með komugjöldum samkvæmt reglugerð í stað sérstakrar gjaldtöku lækna áður. Reglugerðinni hefur hins vegar ekki ennþá verið breytt líkt og gert var ráð fyrir.“ Eins og ég fór yfir áðan hefur hæstv. heilbrigðisráðherra sagt að það hafi ekki verið gert vegna þess að í gildi hafi verið samkomulag við aðila vinnumarkaðarins um gjaldskrárbreytingar. Þess vegna, og ég fagna því, er komugjaldið lægra á árinu 2014. Virðulegi forseti. Í fjáraukalagafrumvarpinu er einnig tekið fram: „Í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir að þessi reglugerð verði að fullu komin til framkvæmda þannig að ekki verði um að ræða umframútgjöld í sérfræðilækniskostnaði sjúkratrygginga vegna þessa á næsta ári.“ Í fjáraukalagafrumvarpinu er boðuð 

Virðulegi forseti. Við ræðum fjáraukalög vegna ársins 2014. Hér hefur eitt og annað verið reifað. Mig langar að byrja á því að ræða aðeins þær tillögur sem meiri hlutinn leggur fram og lýsa ánægju minni með ákveðna þætti þar inni þar sem ég tel að það hafi verið ljóst við upphaf fjárlagagerðar að ættu ekki endilega heima hér, en það er vel að það er þó reynt að gera þetta. Eins og formaður nefndarinnar sagði hér í upphafi þá getur tekið tíma að gera frumvarpið þannig úr garði að það verði sem allra minnst. Ég tek undir það og ég held að við viljum öll hafa fjárlögin það skýr að það þurfi ekki nema helst mjög óvænta liði inn í fjáraukann. Ég ræddi landbúnaðarháskólana áðan og hefði viljað sjá þessar tillögur unnar í meiri sameiningu. Margar þeirra eru a.m.k. þess eðlis að þær ætti að ræða í fjárlaganefnd sem einhverju næmi en ekki setja þær bara fram og taka út. Ég held að það séu vinnubrögð sem við viljum öll og vonandi verður stefnt að því. Ég er afskaplega ánægð með að sjá að Háskólinn á Akureyri fékk framlag í fjárlögum 2013 sem ekki var gert ráð fyrir að væri tímabundið heldur væri það vegna rannsóknarmissira. Skólinn er búinn að standa sig afskaplega vel. Ég vona að við sjáum þetta þar inni við 2. umr. fjárlaga sem fast framlag. Ég verð líka að taka upp hérna framhaldsskólana sem við erum óskaplega mikið búin að ræða í þinginu og vil lýsa ánægju minni með að hið svokallaða gólf skuli vera sett inn aftur fyrir litlu framhaldsskólana úti á landi. Þetta er lífæðin mjög víða og skiptir gríðarlega miklu máli, sérstaklega meðan verið er að ganga í gegnum þær breytingar sem boðaðar eru en þá er auðvitað ekki hægt að gera allt í einu. Mér finnst afskaplega ánægjulegt að þessi niðurstaða hafi náðst. Eins er með Þorgerðarsjóð. Það er gott að það kom framlag inn í þann sjóð og var vel til fundið á sínum tíma að stofna hann. Ég vona að ég hafi ekki skilið formanninn rétt að við mættum eiga von á því að framlögin yrðu minni á næsta ári en þörf virðist vera fyrir. Þetta kemur að hluta til vegna þess að þetta fólk er, sem betur fer, orðið duglegra að reyna að eiga í almennum samskiptum við land og þjóð án þess að leggja út í gríðarlegan kostnað. Ég áttaði mig ekki alveg á því hvað hv. formaður fjárlaganefndar boðaði hér áðan þegar mér heyrðist hún segja að það væri hægt að fara betur með fé en gert væri. Ég hef svolitlar áhyggjur af því. Varðandi Ríkisútvarpið og 10 millj. kr. lækkunina þá skil ég það eiginlega ekki og velti því líka upp hér. Það kemur fram í fjáraukalagafrumvarpi. Þrátt fyrir ríkisstjórnarsamþykktina sem hér var vitnað í upp á 30 milljónir er samt sem áður lagt fram fjáraukalagafrumvarp sem ráðuneytið sem slíkt leggur ekki fram heldur ráðherrarnir. Mér finnst skrýtið ef ráðherrann leggur til 10 milljónir og samt virðist ríkisstjórnarsamþykktin frá því í vor ganga framar óskum ráðherra. Ég hefði haldið að fjáraukalagafrumvarpið væri lagt fram með blessun fjármálaráðuneytisins, sem manni heyrist ráðuneytin og ráðherrar oftast glíma við, þannig að mér finnst þetta skrýtið. Samningurinn virðist ganga út á að það þurfi þessar 10 milljónir til viðbótar. Ég hef líka miklar áhyggjur af Vegagerðinni og því að við séum að færa af framkvæmdaliðunum yfir á viðhald. Það er verulegt áhyggjuefni. Innviðirnir eru að molna. Við erum öll meðvituð um það. Viðhaldi hefur verið ábótavant líka. Ný samgönguáætlun hefur ekki litið dagsins ljós enn þá. Það hlýtur eiginlega að stafa af því að það vantar hreinlega fjármuni í þau verkefni sem þar eru undir. Þetta er öryggismál og því mikið áhyggjuefni að þetta skuli vera gert svona. Ég trúi ekki öðru en að úr því verði bætt, sérstaklega þar sem þeir landsbyggðarþingmenn sem eru í fjárlaganefnd þekkja afskaplega vel vegina okkar og ástand þeirra en það eru ekki bara vegirnir heldur líka ýmis öryggisatriði þeim tengdum og önnur verkefni sem Vegagerðin er með. Ég held að við þurfum að sameinast um, sem hluta af innviðauppbyggingu, að bæta í en ekki að færa úr nýframkvæmdaliðum í viðhald. Eins og hér hefur komið fram er ekki allt ófyrirséð í þessu frumvarpi frekar en stundum áður. Það er þó ákveðið áhyggjuefni að við stöndum frammi fyrir því að ekki er enn komin nein niðurstaða um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Frumvarp er ekki komið og það virðast heldur ekki vera áætlaðir fjármunir í fjárlagafrumvarpinu í þetta þrátt fyrir að það hafi verið eitt af því sem lá ljóst fyrir. Það var eins og það væri kergja í mannskapnum og það mætti ekki samþykkja þetta af því það var í fjárfestingaráætluninni. Það virðist hafa verið aðalástæðan fyrir því að þetta var skorið niður. Það er full þörf á þessu fé og gott betur því að það er margt þarna undir sem er vanfjármagnað. Mig langaði líka að ræða stóra málið. Eins og formaður nefndarinnar kom inn á er ákveðið að setja 16 milljarða til viðbótar í það sem kallað hefur verið leiðrétting. Ég hef vanalega kallað það niðurgreiðslu. Samantektin af því þegar fræðimenn eru inntir eftir orðanotkun er varðar þessi mál er ágæt. Það skiptir máli hvernig við tölum um þessa hluti. Ég hef talað svolítið um það sem kallað hefur verið forsendubrestur. Hvað er það þegar forsendur bresta? Getum við tekið eitthvað út fyrir annað? Ég tala nú ekki um þegar efnahagshrun verður hjá heilli þjóð þá verða auðvitað allir fyrir einhverjum forsendubresti. Þess vegna finnst mér og okkur greinir á um það, eins og hefur komið hér ítrekað fram, að margir aðrir hafi orðið fyrir forsendubresti. Þess vegna hefði mátt nýta þetta fjármagn með margvíslegum öðrum hætti í átt til meiri jöfnuðar í samfélaginu. Það getur falist bæði í formi niðurgreiðslu ríkisskulda og öðru. Gauti Kristmannsson, dósent í þýðingarfræði við Háskólann, segir, með leyfi forseta: „Leiðrétting er dæmigerð skrauthvörf sem og forsendubrestur þar sem menn gefa sér tiltekna hluti og orða svo samkvæmt því. Síðan er endurtekningin notuð til að hamra á hlutunum þannig að menn fá hugtakið inn í heilann og jafnvel þó þeir trúi því varla verður að ræða það á forsendum þess.“ Það er svolítið það sem við höfum verið að fást við í þinginu, í kosningabaráttunni o.s.frv. Það yfirgnæfir einhvern veginn allt af því að hamrað er mikið á því án þess endilega að það hafi þá meiningu eða innstæðu sem að baki býr. Gauti gagnrýnir líka andvaraleysi fræðimanna og blaðamanna fyrir að hafa tekið þessari orðræðu án nokkurs fyrirvara og gefið henni vængi, eins og hann segir. Hann telur að hvorki íslenskir blaðamenn né fræðimenn hafi staðið sig í stykkinu í allri þessari umræðu. Ég held því miður að maður verði að taka undir að svo sé. Við hefðum þurft að taka þessa umræðu af mun meiri gagnrýni en gert var og þá ekki endilega út frá ágreiningi okkar innan stjórnmálanna heldur fyrst og fremst hvernig hún var sett fram og rædd í framhaldinu. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fara yfir álit okkar í minni hluta fjárlaganefndar. Ég verð að taka undir með framsögumanni okkar álits að það er pínu hjákátlegt að tala um 1. minni hluta og 2. minni hluta þegar um er að ræða meiri hluta sem náði ekki inn á nefndarálitið. Til áréttingar ætla ég að leyfa mér að tala hér um minni hluta og meiri hluta. Mig langar að fara aðeins yfir það sem kallað er óreglulegar tekjufærslur í áliti okkar í minni hlutanum. Það varðar Seðlabankann og þær breytingar sem verið er að gera á lögum um hann og hvernig það kemur við ríkissjóð og er meðal annars notað til að fjármagna skuldaniðurfærsluna. Gert er ráð fyrir að eigið fé Seðlabankans verði lækkað um 21 milljarð. Það verður í formi arðgreiðslu í ríkissjóð. Andvirðið sem slíkt á að notast til að greiða inn á skuldabréf sem var á sínum tíma notað til að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabankans eftir hrun. Frumvarpið gerir vissulega ráð fyrir 26 milljörðum, en ríkisstjórnin óskaði eftir því að upphæðin yrði lækkuð um 5 milljarða þar sem tekjuáhrif í tengslum við fjárhagsleg samskipti við Seðlabankans leiða til samtals 5 milljarða kr. tekjulækkunar frá frumvarpinu eins og kom fram í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu. Okkur fannst þetta villandi. Sem betur fer var fundur haldinn með Seðlabankanum, ráðuneytinu og Ríkisendurskoðun. Ég held að allir fjárlaganefndarmenn hafi haft gagn af honum. Þetta er ekki mjög flókið, en samt er þetta flókið vegna þess að það skiptir auðvitað máli hvernig með þetta er farið í ríkisreikningi. Þetta skuldabréf var 171 milljarður í lok ársins 2013. Gjaldfresturinn var lengdur til 1. janúar 2015 og hafa viðræður átt sér stað um bréfið, að það verði til 29 ára með reglulegum afborgunum. Vextirnir hafa breyst töluvert. Það var verðtryggt með 2,5% vöxtum. Í fjárlögum í ár var gert ráð fyrir því að skuldabréfið yrði vaxtalaust, þar af áttu að koma 10 milljarðar í ríkiskassann. Seðlabankinn gerði athugasemdir við það, var ekki tilbúinn að samþykkja það og því náðist ekki samkomulag. Nú hefur enn verið gengið til samningaviðræðna og var samið um að bréfið bæri breytilega vexti - nú eru þeir eitthvað örlítið lægri en 5%. Sú niðurstaða þýðir að ríkið ber aukin vaxtagjöld. Höfuðstóll skuldabréfsins er lækkaður í fjáraukalagafrumvarpinu. Við ræddum það aðeins í gær en það kemur inn á breytingar á viðmiðum Seðlabankans um eigið fé og arðgreiðslur og innkallanlegt eigið fé Seðlabankans. Ríkisendurskoðun gerir við þetta athugasemd. Það var ágreiningur á fundi fjárlaganefndar um það með hvaða hætti þetta yrði fært, eins og ég sagði hér áðan og ræddi einnig í gær um þetta mál. Vert er að hafa tvennt í huga í þessu sambandi. Annars vegar, hafi ég skilið þetta rétt, ef myndast arður í Seðlabankanum þessi 29 ár þá fer hann til niðurgreiðslu á láninu, allt að 5 milljarðar á ári, en ef arðurinn verður eitthvert árið afskaplega lítill, 2 milljarðar eða eitthvað slíkt þá þarf ríkið að borga 3. Svona var þetta lagt upp fyrir okkur. Það er mikilvægt að við höfum það í huga að við erum að ræða breytingar á lögum um Seðlabankann á afskaplega fáum dögum. Þetta er mjög mikilvæg stofnun í samfélaginu. Það er gagnrýnisvert, sérstaklega í ljósi þess að um er að ræða opinn tékka á ríkissjóð upp á 52 milljarða. Það virðist ekki alveg liggja fyrir hvernig beri að bókfæra þetta hjá ríkissjóði. Það koma í rauninni ekki nein svör við því hvernig farið verður með þennan opna tékka. Við í minni hlutanum höfum gagnrýnt það í ræðu og riti í tengslum við fjárlögin og fjáraukalögin og við önnur tilefni að við hefðum viljað nýta féð með öðrum hætti, m.a. í uppbyggingu innviða. Ég nefndi Vegagerðina hér áðan. Landspítalinn okkar og Sjúkrahúsið á Akureyri eru stoðstofnanir og fjárþurfi. Við hefðum gjarnan viljað nýta féð í þær og teljum að það hefði gagnast allri þjóðinni en ekki bara um 28% hennar eins og niðurgreiðsla skuldaleiðréttingarinnar gerir. Ég held að það sé mjög mikilvægt því að á meðan við leggjum ekki mikla peninga í innviðina þá molna þeir hægt og rólega í sundur. Ég er ekki viss um að það myndist svona mikið rými á næstu árum eins og núna. Vonandi verður það því að fjárþörfin er svo sannarlega til staðar. Mig langar líka rétt í lokin að tala um byggðaáætlunina. Þarna er sett inn eitt verkefni í Bíldudal sem er örugglega vel að þessum fjármunum komið. Í sjálfu sér ætla ég ekki að taka það sérstaklega fyrir, en mér finnst það mjög athugunarvert að eitthvert eitt verkefni sem hefur enga umræðu fengið í fjárlaganefnd, ekki nokkra, og við vitum eiginlega ekkert um sé sett hér inn og með 50 milljónir til viðbótar á næsta ári. Eina sem við höfum heyrt er að þetta sé brothætt byggð. Þær eru svo sannarlega fleiri sem mundu þiggja slíka fjármuni. Mér dettur Breiðdalsvík í hug til að byrja með. Kvótinn hefur víða verið færður í burtu og vonandi verður það ekki gert með því frumvarpi sem fer að koma inn í þingið; það verður vonandi til þess að styrkja byggðirnar. Þetta er verkefni sem maður skilur ekki alveg. Af hverju þetta en ekki einhver önnur? Eins og ég segi þá er ég ekki að setja út á verkefnið sem slíkt heldur að það fái forgöngu frekar en önnur. Þar sem við vorum að tala um að kannski þyrfti aðlögunartíma til að draga úr því sem kemur inn í fjáraukalagafrumvarpið þá verður líka að gæta jafnræðis. Að lokum ætla ég að tala um málskostnað í opinberum málum. Það er stórt og mikið mál. Það er sagt að Ríkisendurskoðun sé með málaflokkinn til skoðunar og að niðurstaða liggi vonandi fyrir fljótlega þar sem frekara ljósi verði varpað á útgjaldaþróunina og til hvaða aðgerða megi grípa til að ná tökum á kostnaðinum. Þetta er viðkvæmur málaflokkur. Það er mikilvægt að koma slíkri ábendingu á framfæri að Ríkisendurskoðun á að vera eftirlitsaðili en á ekki að taka stefnumarkandi ákvarðanir fyrir framkvæmdarvaldið. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga því að Ríkisendurskoðun þarf að vera algjörlega aðskilin framkvæmdarvaldinu til að geta dregið eigin ályktanir og því um líkt og á ekki að stunda greiningar eða eitthvað slíkt fyrir framkvæmdarvaldið. Virðulegi forseti. Ég held að ég sé nokkurn veginn búin að fara yfir þessi mál. Ég tek það enn og aftur fram að ég er að mörgu leyti fylgjandi ákveðnum þáttum í viðbótinni við breytingartillögurnar. Ég hugsa að ég komi til með að óska eftir því að þær verði teknar hver fyrir sig, ef það verður ekki lagt upp þannig, því að ég get ekki greitt þeim öllum atkvæði mitt, en mér finnst klárlega hluti af þeim alveg hafa átt heima í fjárlögum eins og við bentum á.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga. Það kom heldur seint fram, ég geri mér alveg grein fyrir því að það er að mörgu að hyggja áður en slíkt frumvarp er lagt fram. En öllu verra er að það var varla komið úr prentun þegar farið var að boða á því breytingar og jafnvel viðamiklar breytingar. Því velti ég fyrir mér hvort ekki væri betra að bíða aðeins og koma með svo að segja tilbúið frumvarp. Ég hef reyndar heyrt þau rök að frumvörp séu lifandi gögn en ég verð að segja að mér finnst það réttmæt krafa að frumvörp séu eins vönduð og mögulegt er og sérstaklega fjárlagafrumvarp og fjáraukalagafrumvarp þannig að ekki þurfi að fara í viðamiklar breytingar og eyða tíma og orku í það. Í sjálfu sér ætti ekkert að vera í fjáraukalagafrumvarpi nema óvænt útgjöld og ófyrirséð og útgjöld vegna kjarasamninga og kannski einstaka „leiðréttingar“ en þær ættu að vera sem fæstar og vel rökstuddar. Mér finnst mikill munur á þessu frumvarpi til fjáraukalaga og því sem var lagt fram í fyrra þar sem voru alveg ógrynni af fjárlagaliðum sem að mínu viti áttu ekkert erindi í fjáraukalög. Mér finnst ég aðeins skynja það að stjórnvöldum er mikið í mun að þetta ár, 2014, sem þau bera algerlega ábyrgð á, verði innan ramma fjárlaga á meðan menn voru eitthvað aðeins afslappaðri í fyrra fyrir árið 2013 en þá var líka hægt að kenna öðrum um. Það eru nokkrir liðir sem vekja athygli sem ég ætla að fara aðeins yfir, sem ég get ekki séð að séu ófyrirséðir eða óvæntir og geri athugasemdir við. Það eru rannsóknarnefndir Alþingis. Mér finnst það í rauninni bara sorgarsaga hvernig það allt hefur farið. Hér er verið að sækja um fjármagn aftur, það var líka í fjáraukalögum í fyrra. Hér segir í frumvarpinu: „Vegna mikillar óvissu um það hvort og þá hve mikil fjárþörf yrði á árinu 2014 var ákveðið að bíða átekta og fara ekki fram á fjárveitingu í fjárlögum.“ Mér finnst þessi setning mjög merkileg vegna þess að það á ekki að vera mikil óvissa um það hvort og hve mikil fjárþörf er í svona verkefni. Við gerum þá kröfu til stofnana og annarra sem fá fé frá ríkinu að því sé vel varið og menn haldi sig innan fjárheimilda. Þá er ekki nógu gott að Alþingi sjálft skuli ekki hafa stjórn á sínum verkefnum, og ekki er við neinn annan að sakast en okkur hér á Alþingi. Ég mun því ekki geta samþykkt þessa tillögu, það er bara þannig. Við getum ekki gert kröfur á stofnanir sem lenda í alls konar vandræðum. Sumt af því er alls ekki viljandi, það geta verið breytingar, kostnaður vegna starfsmannamála, uppsagnir, biðlaun og alls konar dótarí sem stofnanir bera enga ábyrgð á, en við gerum samt þá kröfu að þær finni þetta af rekstrarfé sínu. Við eigum að vera yfir það hafin að sækja um á fjáraukalögum, sérstaklega fyrir svona verkefni. Þetta finnst mér merkilegt. Sótt er um framlag til að mæta kostnaði við störf ráðgjafa um afnám fjármagnshafta. Það er mjög gott að verið sé að vinna í því máli. Það hefur legið fyrir nokkuð lengi að við ætlum okkur að afnema fjármagnshöftin þannig að það er þá bara eðlilegt að gera ráð fyrir kostnaði á fjárlögum í það verkefni. Það er nýtt verkefni hér sem er eflaust hið besta verkefni sem kallast byggðaáætlun, 50 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til uppbyggingar á iðnaðarsvæði við hafnarsvæðið í Bíldudal, og mun einnig fá framlag í fjárlögum 2015 ef það gengur eftir. Ég geri ekki lítið úr þessu en að það komi nýtt inn á fjárauka er sérstakt. Þar eiga almennt ekki að vera ný verkefni og færi betur á því að þeim peningum væri ráðstafað þess vegna í gegnum Byggðastofnun. Svo er annar liður sem við höfum ítrekað rætt í þingsal og það er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Verulega athyglisvert var að í síðustu fjárlögum var ekki beðið um mikið fjármagn í þann framkvæmdasjóð þótt það lægi í rauninni ljóst fyrir að miklu meiri peninga þyrfti til að byggja upp innviði ferðaþjónustunnar. Þá erum við að tala einungis um viðkvæm svæði, göngustíga og annað slíkt. Við bentum á það í nefndarálitum okkar, og stundum veltir maður fyrir sér hvort ekki væri ágætt að lesa nefndarálitin, þá gætum við komið í veg fyrir svona rugl. Þetta hefur nefnilega ekki gengið alveg eftir, það voru alls ekki nógu miklir peningar settir í þennan málaflokk. Því er farið í það núna á árinu að setja 380 milljónir til viðbótar og svo er beðið um það hér í fjáraukanum. Þetta eru vinnubrögð sem eru ekki í lagi. Rökin sem við höfum fengið eru þau að menn töldu að einhverjar aðgerðir, eins og náttúrupassi eða önnur skattlagning, yrðu komnar til framkvæmda. Hins vegar hefur hæstv. ráðherra ferðamála ítrekað svarað því í þingsal að hún vilji vanda til verka og ekki flýta sér. Það lá því alveg ljóst fyrir að það átti ekkert að fara að æða í þetta verkefni og ekki hægt að ábyrgjast það að tekjur yrðu af náttúrupassa á árinu 2014. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár er líka gert ráð fyrir mjög litlu framlagi í sjóðinn, þannig að væntanlega munum við aftur á fjáraukalögum á næsta ári fá leiðréttinguna inn aftur. Hérna er liður sem heitir málskostnaður í opinberum málum, sem virðist ítrekað vera vanáætlaður, en lagt er til 250 millj. kr. hækkun á framlagi. Þetta er reyndar liður þar sem vissulega getur verið erfitt að áætla en er í skoðun núna hjá ráðuneytinu. Og svo vakti aðeins athygli minni hlutans setningin um að Ríkisendurskoðun sé með málaflokkinn til skoðunar. Ríkisendurskoðun gerir bara úttekt á stofnunum og getur ef hún er beðin gert ýmsar stofnsýsluúttektir en ég vænti þess nú að Ríkisendurskoðun muni meta það sjálf hvort það sé verkefni sem fellur undir hana eða hvort þetta sé eitthvað sem ráðuneytið eigi í rauninni að vinna, þ.e. með að fara í einhverja vinnu sem eigi að varpa ljósi á útgjaldaþróunina og til hvaða aðgerða megi grípa til að ná tökum á útgjöldunum. Þegar ég les þetta finnst mér þetta vera frekar hlutverk ráðuneytisins en ekki Ríkisendurskoðunar. Síðan er liður sem við höfum aðeins verið að velta fyrir okkur, þ.e. samningur við sérgreinalækna sem tók gildi 1. janúar á þessu ári en ekki var gert ráð fyrir auknum fjárheimildum fyrir þeim útgjöldum í fjárlagafrumvarpi ársins í ár. Þar af leiðandi er 1,1 milljarður sem hefur fallið til, væntanlega ekki búið að fjármagna hann. Ég geri athugasemdir við þegar farið er í að hækka gjaldskrá og það á að fjármagna liðinn. En hins vegar verður að segjast eins og er að sjúklingar greiddu þá minni kostnað á móti. Það er svolítið sérstakt að þetta komi inn í fjáraukalögin og í rauninni er engin beiðni fyrir þessum útgjöldum en tekið fram að í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2015 sé gengið út frá því að þessi reglugerð verði að fullu komin til framkvæmda. Það er þá mikilvægt að svo verði, en ef ekki menn setji þá meiri peninga í þennan útgjaldalið. Það komu inn liðir í breytingartillögum meiri hlutans. Þar var margt sem var jákvætt og góðar tillögur. Háskólinn á Akureyri fær 30 millj. kr. til að standa undir ákveðnu hlutverki varðandi rannsóknarprófessora og fleira. En koma þyrfti því þannig fyrir að gert yrði ráð fyrir því í fjárlögunum sjálfum. Túlkasjóðurinn hefur verið nefndur, en síðan eru liðir sem við gerum athugasemdir við eins og 5 millj. kr. vegna kals í túnum. Ég efast ekki um að þarna hafi orðið eitthvert tjón en við höfum ekki séð neitt um það mál og engin gögn sem gefa til kynna hver raunverulegur skaði varð. Eins vegna rektorsskipta og bágrar fjárhagsstöðu Landbúnaðarháskólans. Ég geri ekki lítið úr því að skólanum veitir ekki af peningum en mér finnst þessar tillögur koma inn svolítið bakdyramegin og mér finnst eðlilegt að öll fjárlaganefnd hefði fengið tækifæri til að ræða þetta og sjá þá þær beiðnir ef þær liggja fyrir sem eru fyrir þessum fjárlagaliðum. Ég var bara að heyra um þetta í fyrsta skipti þegar 1. minni hluti gerði grein fyrir breytingartillögum sínum. Að öðru leyti finnst mér mjög til bóta hvað fjáraukalagafrumvarpið er að minnka og það hlýtur að vera það sem við viljum stefna að. Við höfum kannski einn punkt hérna sem er Íbúðalánasjóður. Lögð er til 1,5 milljarða kr. lækkun á 4,5 milljarða kr. varúðarrekstrarframlagi til sjóðsins og metið sem svo að það þurfi ekki að vera svona hátt. Það er í rauninni mjög gott ef svo er. En það er setning neðst í frumvarpinu á bls. 100 undir þessum lið: „Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur ekki fengið haldbærar áætlanir sem sýna fram á frekari fjárþörf á yfirstandandi ári en birtist í árshlutauppgjöri sjóðsins.“ Hún stingur aðeins í augu vegna þess að fjármála- og efnahagsráðuneytið verður auðvitað að fá haldbærar áætlanir frá Íbúðalánasjóði ef verið er að taka svona ákvarðanir. Út frá þessu mætti skilja að upplýsingarnar frá Íbúðalánasjóði séu ekki nógu góðar, ég ætla ekki að gefa mér að svo sé en orðalagið er svolítið skrýtið. Annars held ég að ég hafi svo sem ekki meira um frumvarpið að segja fyrir utan það sem kemur fram í nefndarálitinu okkar, sem er ítarlegt og gerð hefur verið grein fyrir hér.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til fjáraukalaga og framsögumenn minni og meiri hluta hafa farið yfir ákveðna hluti sem ég tel ekki þörf á að fara yfir aftur. Það er hins vegar ljóst að þær breytingar sem eiga sér stað í þessu fjáraukalagafrumvarpi eru í sjálfu sér mun minni en tíðkast hefur. Það stafar af því að kannski er verið að reyna að koma böndum yfir þau atriði sem koma inn í fjáraukann. Fjáraukinn gegnir auðvitað ákveðnu hlutverki, að bregðast við óvæntum og ófyrirséðum útgjöldum. Stærsti einstaki liðurinn er 16 milljarða kr. fjárauki vegna niðurfærslna á verðtryggðum húsnæðisskuldum heimila, sem bætist þá við 20 milljarða kr. sem gert er ráð fyrir að fari inn með fjárlagafrumvarpi fyrir 2015. Þetta er viðamikil aðgerð og skiptir gríðarlega marga miklu máli. Eins og ég hef sagt hér áður í ræðustóli hef ég heyrt í fjölmörgu fólki sem hefur fengið tilkynningu um að það fái niðurfærslu á skuldum vegna þess forsendubrests sem varð á ákveðnum tíma. Það er alveg á tæru að þetta léttir lífið hjá því fólki, það lítur bjartari augum til framtíðar og það er afskaplega ánægt með að horft skuli til heimilanna að þessu leyti. Stærri liður er framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Lagt er til að fjárheimildin hækki um 442 millj. kr. og það er í samræmi við endurskoðaða áætlun um lögboðin framlög miðað við hlutföll af skatttekjum ríkisins og útsvarsstofni fyrir árið 2014. Þetta segir okkur líka, sem við vitum nú þegar, að skatttekjur ríkisins eru til muna hærri en gert var ráð fyrir. Það er mikið fagnaðarefni að sú staða skuli vera komin upp. Það segir okkur að atvinnuástand fer batnandi þannig að við erum afskaplega ánægð með að þetta framlag í jöfnunarsjóðinn skuli hækka. Ekki er hægt að horfa fram hjá því að hér varð eldgos og það stendur enn yfir. Það hefur í för með sér mikil útgjöld fyrir ríkissjóð. Við eigum hins vegar góða að og höfum fengið stuðning utan frá frá öðrum löndum. Við erum líka svo afskaplega heppin að eiga frábæra vísindamenn sem vita nákvæmlega hvað þeir eru að gera. Við eigum frábært starfslið í stjórnsýslunni sem hefur staðið vaktina frá því að eldgosið hófst. Það er vakt uppi á hálendinu og á almannavarnastöðvum um landið þar sem mest þörf er á og þörf er talin. Það verður að segjast eins og er að það fólk hefur staðið sig með eindæmum vel og við getum þakkað fyrir að búa við þá tækni í dag að hægt er að vara þá sem eru á hættusvæði við með einhverra klukkustunda fyrirvara ef til meiri háttar náttúruhamfara kæmi. Það á að koma í veg fyrir að við þurfum að verða fyrir mannfalli, og hver maður er okkur dýrmætur. Við erum bara 328 þúsund á þessu landi, þó að okkur finnist stundum að við séum milljónaþjóð þegar við erum að setja fram óskir okkar og vonir um það hvernig samfélagið geti starfað. Það er líka ánægjulegt að geta farið yfir það hér að verið er að reyna að aðstoða landbúnaðarháskólana okkar, sem hafa verið að glíma við stórkostlegan vanda. Hér er ekki um háar upphæðir að ræða, það eru 5 millj. kr. til Háskólans á Hólum, sem hefur orðið fyrir því tvö ár í röð að tún hafa kalið hjá þeim með tilheyrandi jarðspjöllum og kostnaði fyrir skólann og fyrir nemendur líka. Þetta var svo sannarlega ófyrirséð og það er mikið gleðiefni að geta lagt eitthvað til þar. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur lengi glímt við fjárhagsvanda og sér ekki fyrir endann á því. Þarna er verið að koma til móts við skólann með 15 millj. kr. framlag sem er ekki er há upphæð miðað við það sem til þyrfti en gerir samt eitthvert gagn. Ég verð síðan að lýsa yfir sérstakri ánægju með tvo liði, annars vegar framlag upp á 30 millj. kr. til Háskólans á Akureyri. Háskólinn á Akureyri skiptir gríðarlega miklu máli fyrir okkur í Norðausturkjördæmi sem háskólastofnun á því svæði og á Akureyri. En auðvitað er þetta skóli sem þjónar öllum landsmönnum og nemendur í Háskólanum á Akureyri koma alls staðar að af landinu. Skólinn stóð sig mjög myndarlega í samdrætti þegar hart var í ári og meðal annars voru skornar niður fjárveitingar til rannsókna í Háskólanum á Akureyri og verið er að bæta það núna um 30 millj. kr. og er það vel. Við eigum þar afskaplega frambærilega og mikilvæga starfsmenn og kennara og prófessora sem eru að vinna mjög góða hluti. Má til dæmis nefna norðurslóðaverkefnið, sem þar er innan borðs. Síðan lýsi ég ánægju minni með að hins vegar eru settar 400 millj. kr. plús 35 millj. kr. í framhaldsskóla landsins. Þeir hafa árum saman verið undir skurðarhnífnum og það er svo sannarlega ekki vanþörf á að eitthvað verði rétt við þar. Breytingar eru fram undan og þess vegna skiptir svo miklu máli að tekin hefur verið ákvörðun um að minnstu skólarnir, sem hafa verið á gólfi og hafa glímt við rekstrarörðugleika að einhverju leyti, fái þarna stuðning til að vinna á sínum vanda og til að gera betur. Ég vil líka koma inn á lið sem er sárgrætilegur, það er blóðugt að þurfa að horfa á allt það fjármagn sem þangað rennur á hverju ári, en það eru vaxtagjöld ríkissjóðs. Gert er ráð fyrir að vaxtagjöld nemi á rekstrargrunni fyrir árið 2014 78.776 millj. kr., en á greiðslugrunni nemi þau 78.034 millj. kr. og lækki um 778 millj. kr. frá frumvarpinu sem er ánægjulegt. En þetta er eins og ég sagði liður sem við gætum svo sannarlega nýtt í eitthvað annað. En við stöndum frammi fyrir þessum raunveruleika og það er alveg ljóst að það tekur okkur einhvern tíma að komast út úr þessu. Og við erum þrautseig, Íslendingar. Farið hefur verið yfir ýmis atriði áður en ég tók til máls og ég held að ég láti þetta duga núna.

Virðulegur forseti. Sem varaþingmaður sem tekur sæti á Alþingi getur maður ekki staðist það að taka til máls og þá sérstaklega um fjáraukalagafrumvarpið. Þegar ég var frambjóðandi í Norðvesturkjördæmi til alþingiskosninganna 2013 lagði ég einmitt gríðarlega mikla áherslu á ríkisfjármálin, þann aga sem þarf að beita þar og hvað hann skiptir miklu máli fyrir samfélagið. Það verður að segjast eins og er að á sumum framboðsfundum þótti þetta ekkert ofsalega spennandi umtalsefni og margt annað sem brann á fólki, en það hefur alltaf brunnið mjög á mér hvað þetta skiptir miklu máli því að á þessum grunni, aga í ríkisfjármálum, byggjum við velferð okkar í landinu. Því fagna ég því sérstaklega að heyra þingmenn koma hér upp, bæði úr minni hluta og meiri hluta, og tala um að það séu breytingar á fjáraukalagafrumvarpinu þannig að fjáraukinn sé í raun og veru minni í sniðum, færri atriði séu tekin þar inn nú en áður. Það er svo sannarlega rétt að í fjáraukalögum á einungis að vera það sem er óvænt og ófyrirséð og þau ættu því ekki að vera mjög þykkur bæklingur. Þingmönnum hefur líka verið tíðrætt um tímasetningar, málið sé seint fram komið. Miðað við það sem ég hef fylgst með af þinghaldi í gegnum árin þá held ég að það sé nokkuð á svipuðum tíma og verið hefur. En ég tek sannarlega undir það að auðvitað má vinna hlutina fyrr og frumvarpið mætti kannski koma fram fyrr. Það er eitt sem vekur athygli mína þegar við skoðum tekjuhliðina. Það hefur ekki verið farið mörgum orðum um það nema af framsögumanni, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að tekjur ríkissjóðs eru að aukast, tekjur einstaklinga og staðgreiðsla lögaðila. Það tel ég sérstakt fagnaðarefni vegna þess að það hlýtur að segja okkur að landsframleiðslan sé að aukast og við erum að ýta okkur fram á við þar. Það er líka eitt af því sem mér hefur verið mjög hugleikið varðandi þá stöðu sem við höfum verið í eftir hrun, eina rétta leiðin út úr þeim vanda er að framleiða og skapa verðmæti í samfélaginu. Það voru sérstaklega ánægjulegar fréttir í vikunni þar sem heimsótt var sprotafyrirtæki úti á Seltjarnarnesi og það er svo margt í gangi í íslensku samfélagi. Ég nefni umfjöllun Morgunblaðsins þar sem farið var vítt og breitt um landið og mátti sjá að það er mikil gerjun í gangi, það er margt að gerast. Mér finnst því ekki haldið nægilega vel á lofti. Það þarf að blása landsmönnum öllum von í brjóst um að við séum að snúa á rétta braut og að það sé bjartari tíð fram undan. Þess vegna þótti mér mjög leiðinlegt að heyra að hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir gat ekki séð að slíkt væri að gerast, en ég held að öll merki og teikn séu á lofti um að við séum á réttri leið. Í því samhengi vil ég nefna að ég hef búið á svæði þar sem hefur verið stanslaus samdráttur í yfir 20 ár. Ég þekki því vel hugarfarið sem smitast inn þegar blæs á móti, störf hafa tapast, fyrirtæki hafa farið af vettvangi og íbúum fækkað gríðarlega. Nú er þar uppgangur og mikið að gerast og þá finnur maður hvað það skiptir ofboðslega miklu máli að blása íbúum von í brjóst. Það finnst mér kannski vera samlíking við það sem er að gerast hjá okkur þegar maður sér að tölurnar eru að breytast á þennan hátt. Við þurfum að blása hvert öðru von í brjóst og vera á jákvæðari nótunum. Uppbyggileg gagnrýni á málefnalegum grunni er alltaf góð. Það er nú einu sinni svo að þeir stjórnmálaflokkar sem skipa Alþingi verða aldrei fullkomlega sammála um forgangsröðun, það liggur í hlutarins eðli. Við munum örugglega seint hætta að takast á um það að eitt sé merkilegra en annað. Hér var gagnrýnt, bæði af hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttur og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttur, að í frumvarpinu væri ákveðin fjárveiting inn á sunnanverða Vestfirði til Bíldudals, sem tengist þeirri gríðarlegu atvinnuuppbyggingu sem þar á sér stað og ég kom inn á áðan. Jú, það er gilt sjónarmið að þetta eigi ekki heima í fjáraukanum, en það er kannski ekki hægt að segja að sú gríðarlega uppbygging, sérstaklega á þessu ári, hafi verið svo fyrirséð. Mér þykir sérstaklega vænt um að sjá að það er stuðningur við þetta verkefni. Í fjárlögum var ráðstafað peningum til uppbyggingar á Bakka og ég lít þetta sömu augum, en það gleður mig jafnframt að það skuli vera eyrnamerkt fjárframlag fyrir árið 2015. Í prinsippinu eins og ég sagði í upphafi er ég náttúrlega algjörlega sammála því að fjáraukalög eiga fyrst og síðast að taka á óvæntum og ófyrirséðum verkefnum. Þá langar mig að vitna í álit 1. minni hluta og þar kemur fram, eins og ég var að segja rétt í þessu, mikilvægi þess að sporna við agaleysi og beita agaðri vinnubrögðum við gerð og framkvæmd fjárlaga. Það kemur jafnframt fram að betur má ef duga skal af því að í frumvarpinu sé að finna fjárveitingar sem ekki eru til fyrirmyndar að því leyti. Hv. þingmenn hafa reyndar bent á að fjáraukinn nú sé mun þynnri pappír en hann var fyrir ári síðan. Það er jákvætt og á þeirri braut eigum við að halda áfram. Mig langar líka að nefna það sem ég hef oft nefnt en eftir hrun tóku sveitarfélög landsins sig til og settu sér fjármálareglur sem eru til mikillar fyrirmyndar og tóku á sínum málum. Eftir því hefur verið tekið hversu mikill viðsnúningur hefur orðið eftir að sveitarfélög landsins fóru að vinna eftir fjármálareglum sínum og beita mjög svo öguðum vinnubrögðum. Þetta finnst mér og hef alltaf sagt að ríkið ætti að taka sér til fyrirmyndar. Ég held að frumvarp um opinber fjármál sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram sé mjög gott skref í þá átt að taka á þessu. Ég held að við munum sjá innan fárra ára mikinn viðsnúning. Því langar mig enn og aftur að fagna því að heyra að þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað í dag hafa allir tekið undir það að við þurfum að beita okkur slíkum aga til framtíðar. Þess vegna hef ég líka velt því upp hvort stefnumótun í þessum efnum sé til nógu langs tíma, hvort kjörtímabilin séu í raun of stutt og það þurfi að sameinast um stefnumótin til mun lengri tíma í þessum málaflokki. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að ríkið eigi að sjá um grunngerð samfélagsins og þá munu einstaklingar og fyrirtæki sem byggja á þeim grunni þrífast vel. Það er mjög mikilvægt að ríkið komi að þessari grunngerð. Við getum náttúrlega deilt endalaust um forgangsröðunina, en í mínum huga er hún heilbrigðismálin, menntakerfið, innviðir samgöngukerfisins, svo eitthvað sé nefnt. Þegar öllu er á botninn hvolft er það aginn sem við þurfum að hafa í ríkisfjármálunum sem við byggjum allt samfélagið á. Á þeim grunni byggjum við framtíðina. Ég hef þá trú að við sem tilheyrum þessari 300 þúsund manna þjóð getum lifað vel í þessu samfélagi og því finnst mér mjög mikilvægt að við höldum á þeirri braut sem hefur verið mörkuð og þá verður bjart fram undan í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég kem hér upp bara til að árétta að þegar við gagnrýnum þann lið sem snýr að hafnaruppbyggingu á Bíldudal erum við fyrst og fremst að benda á að ný verkefni eiga almennt ekki að vera inni á fjáraukalögum, þannig að því sé haldið til haga. Við verðum að gera þá kröfu að það sé einhver stefnumótun og plan í gangi sem tekur meira en nokkra mánuði þegar farið er í svona verkefni. Maður getur líka velt fyrir sér hvernig ástandið hefur verið víða, til dæmis á Djúpavogi, og víða þarf að bregðast við. Ég er viss um að við séum sammála um að það þyrfti að vera öflugur sjóður fyrir atvinnuuppbyggingarmál fyrir landsbyggðina. Mér fannst líka gott að heyra það sem hv. þingmaður sagði um vinnubrögð sveitarfélaga og tek undir það, mörg hver alla vega eru til fyrirmyndar hvað það varðar. Við gerum okkur vonir um að ný lög um opinber fjármál muni auka aga og bæta vinnubrögðin og krafan um að hafa framtíðarsýn og stefnu er af hinu góða. Þá vil ég beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hún telji ríkið muni geta viðhaft þann sama aga og sveitarfélögin hafa nú sýnt.

Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Já, ég hef fulla trú á því. Það var nú meðal annars ástæða þess að ég ákvað að gefa kost á mér til setu á Alþingi, ég náði því miður ekki alveg inn, munaði mjóu. En þetta var mitt áhugamál, hafandi horft á sveitarfélögin taka á sínum málum af slíkri festu og taldi að það væri einmitt það sem ríkið ætti að gera. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að við séum farin að marka þá leið með frumvarpi til nýrra laga um opinber fjármál. Það er líka svo ánægjulegt, svo ég endurtaki mig nú, að heyra að þingmenn í fjárlaganefnd sem hér hafa tekið til máls eru einmitt á sömu braut. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að í fjáraukalögum eigi ekki að vera ný verkefni. Það sem ég dró líka fram var að ég vildi þakka nefndinni fyrir að setja þetta framlag inn vegna þeirrar stöðu sem er uppi í því samfélagi einmitt núna. Jú, það er gott mál að stofna sjóð til að vinna að slíkum verkefnum, en þarna er verkefni sem er komið mjög langt í samfélagi sem hefur átt mjög undir högg að sækja. Það var ekki beðið fram á árið 2015 að hefja framkvæmdir. Mér finnst því mjög eðlilegt að þetta skuli koma inn, en ég tek algjörlega undir með þingmanni hvað það varðar að ný verkefni eigi að öllu jöfnu ekki að vera í fjáraukalögum og þau vinnubrögð eigum við að hafa í hávegum.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þessa umræðu, ekki til þess að lengja hana mikið, en ég tók þátt í 1. umr. Það hefur komið fram í umræðunni að flestir eru sammála um að fjáraukalög eigi fyrst og fremst að vera til þess að leiðrétta ákveðna hluti sem hafa komið óvænt upp á hverju ári. Ég vil þó halda því fram að við séum einfaldlega ekki komin svo langt, enda ber frumvarpið með sér að þessi regla heldur ekki, hvorki með þeim tillögum sem hafa verið fluttar, fyrst í sjálfu frumvarpinu, né í þessum litlu viðbótum sem koma við 2. umr. Maður veltir því mikið fyrir sér hvaða skilaboð eru gefin með svona fjáraukalögum, vegna þess að mér finnst skipta miklu máli hvað er í fjáraukalögum, en líka hvað er þar ekki og af hverju það er þar ekki. Það ber að fagna því að ríkissjóður er að styrkja sig og hefur auknar tekjur. Við getum svo deilt um hvernig þeim tekjum er ráðstafað, í hvaða forgangsröð þeim er eytt og hvaða hópar verða út undan. Ég nefni þetta vegna þess að það var töluverð umræða um þetta þegar stjórnarskipti urðu árið 2013. Þá eru í gildi fjárlög og út úr því ári, 2013, koma stofnanir með mismunandi afkomu, sumar hverjar með halla. Síðan koma ný fjárlög 2014. Það er engan veginn skýrt í fjárlögum hvaða framlög eru til þess að borga hallann frá árinu á undan og hvaða framlög eiga að styrkja rekstrargrunn. Ég hvet hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formann fjárlaganefndar, að hafa þau skil gríðarlega afmörkuð og skýr núna í 2. umr. Það sem gerðist strax á milli áranna 2013 og 2014 sveið mjög gagnvart þeim sem hér stendur. Þá var fjárveiting sett á Landspítalann og samþykkt fyrrverandi í ríkisstjórn. Þetta var búið að fara í alveg sérstaka skoðun hjá velferðarráðuneytinu á þeim tíma, fjárveiting upp á 128 milljónir sem átti að mæta miklu álagi sem varð á Landspítalanum í janúar og febrúar á árinu 2013, svo ég fari það langt aftur í tímann. Við höfðum lofað að þetta kæmi til leiðréttingar í fjáraukanum. Ný ríkisstjórn hendir henni út. Síðan hælir hún sér af því að setja 1,7 milljarða á stofnun sem fjárveitingin dróst frá og hallinn frá árinu 2013. Bætt var við 1,7 milljörðum. Á viðkomandi stofnun að borga eldri halla? Á hún ekki að borga þetta? Þetta gildir um fleiri stofnanir. Þetta þarf að vera skýrt. Þetta þarf að vera á hreinu. Er verið að borga upp halla? Er verið að bæta inn í rekstrargrunn þegar menn eru að ganga frá fjárlögum? Ég geri ekki athugasemd við þá meginhugmynd að menn leiðrétti ekki allt í fjáraukanum og séu ekki að bjarga stofnunum þar; það verði tekið á því í fjárlögum. Og það er hægt að gera með tvennum hætti. Það má segja: Þið fóruð fram úr, þið verðið að mæta þeim halla sjálf af ykkar rekstri á næstu árum. Eða það er hægt að bæta við fjárveitingu og segja: Við ætlum að borga niður hallann fyrir ykkur og bæta við rekstrargrunninn svo að afkoman verði betri á nýju ári. Þetta verður að vera skýrt. Hvað ætla menn að gera með Landspítalann? Ég sakna þess að hann sé hvergi hér inni. Sjúkratryggingar Íslands eru með töluvert háar upphæðir í frumvarpinu, þótt það dugi ekki miðað við kröfur til sjúkratrygginga. Hvað ætla menn að gera með Landspítalann sem er þegar kominn í 1 milljarð í halla á þessu ári? Ég geri mér grein fyrir að ríkisstjórnin muni ekki undir neinum kringumstæðum komast hjá því að bæta verulega í heilbrigðismálin. Ég treysti á að hún geri það og við munum veita henni liðsinni til þess. En verður það til þess að borga niður hallann eða verður það til þess að bæta við grunninn og inn í framtíðina? Þegar menn þvarga um það hver hafi bætt hverju við eru það að miklu leyti orðaleikir. Heyrst hefur ítrekað úr ræðustóli að menn hafi lagt 10 milljarða í heilbrigðiskerfið. Þá eru menn komnir inn með allar verðlagsbætur, þeir taka með launa- og kjarasamninga, jafnlaunaátakið og tannlæknasamninginn. Menn leggja þetta allt saman og tala um í sama orðinu og við ræðum verkfall lækna eða stöðuna á Landspítalanum eða á öðrum heilbrigðisstofnunum í landinu. Þá er eins og menn ætli sér að reyna að sannfæra fólk um að svo miklu hafi verið bætt við að þessum stofnunum sé engin vorkunn að standast fjárlög. En það var bara ekki þannig. Það var alls ekki þannig. Bætt var við 400 milljónum í tæki og 1,7 milljörðum til þess að borga halla og fjármagna reksturinn á þessu ári. Það dugir engan veginn. Ég hef áður sagt í þessum ræðustól að eftir að hafa farið í gegnum svona mikið áfall eins og þjóðin gerði á sínum tíma og nú þegar landsframleiðslan að aukast þá eigum við að setja okkur markmið. Hvað teljum við eðlilegt að fari í heilbrigðismál? Svo getum við rætt um það hvernig því á að skipta. Við vorum með 9,4 til 9,5% af landsframleiðslu sem fóru til heilbrigðismála. Þegar lægst var duttum við niður í 8,8%. Ég hef ekki séð töluna fyrir árið 2014, vonandi höfum við stigið eitthvað upp á við, en ef við færum upp í 9,5% væri það 14 milljarða kr. viðbót í heilbrigðiskerfið. Það er verkefni okkar. Þess vegna sárnar manni að þegar menn fá aukið svigrúm skuli þeir ekki reyna að nýta það til að koma til móts við þennan málaflokk, fyrir utan skólamálin eða menntamálin. Þar er í sjálfu sér ekki verið að bæta miklu við. Bætt er við örlitlu til framhaldsskólanna en í raun er meiri hlutinn af þeirri viðbót tekinn til baka með fækkun nemenda og þar með færslu á nemendum út úr kerfinu yfir í greidda þjónustu hjá fullorðinsfræðslunni - sem þó fær enga viðbótarpening til að sinna þeirri fræðslu. En við eigum eftir að sjá hvernig fjárlögin æxlast. Við vitum hverjir eru í vandræðum í samfélaginu, við höfum séð alls kyns greiningar á því. Menn tala um að skuldamillifærslan hjá núverandi ríkisstjórn komi mörgum að gagni, það er rétt, margir munu njóta góðs af henni, en ekki nærri því allir. Við vitum að barnafjölskyldur eiga undir högg að sækja. Þess vegna er sárt að sjá að menn skuli ekki nýta svigrúmið í fjárlögum í barnabætur. Sama er með vaxtabæturnar. Það er ekki hægt bæði að gefa og taka. Það eru vonbrigði að menn láti viðmiðunartölurnar síga niður þannig að út detti hópar sem annars hefðu fengið bætur, ekki bara vegna þess að laun þeirra hafa hækkað heldur hafa þeir hreinlega bara fengið kjarasamningsbundnar hækkanir. Þegar menn láta viðmið um skerðingar ekki fylgja með verður útkoman sú að fleiri fá ekki bætur. Við höldum fólki sem sagt í fátæktargildru. Þetta á við um öryrkjana líka. Við gerum okkur alveg grein fyrir að það var hart gengið að þeim á sínum tíma, en það var líka alveg ljóst að það varð að gefa til baka. Það eru vonbrigði að í raun hefur ekkert verið gefið til baka annað en það sem búið var að ákveða fyrir fram að mundi verða gefið til baka. Ekkert. Það veldur vonbrigðum. Það eru jákvæðir punktar í fjárlögum þessa árs og í fjáraukalögunum. Ég hef til dæmis hælt hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að hafa bætt inn 200 milljónum til öldrunarstofnana. Það er sett inn varanlega í fjárlögum, en það er halli á þessum stofnunum og þar eru vandræði. Hvað duga 35 milljónir langt til að leiðrétta stöðu heilbrigðisstofnana og hjúkrunarheimila? Ég sé ekki að það muni breyta gríðarlega miklu. Það er sláandi að sjá svör hæstv. ráðherra, t.d. heilbrigðisráðherra, við spurningum frá hv. varaþingmanni, Birni Val Gíslasyni, sem kom inn á þingið á tímabili. Þar spyr hann hvernig starfsmannahald hjá stofnunum sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti muni breytast á þessu ári og næsta ári. Það að Landspítalinn segi að það þurfi að skera aftur niður um 70–100 störf eða meira er auðvitað ekki til þess fallið að blása von eða eldmóði í brjóst þjóðar eins og hv. þm. Eyrún Ingibjörg Sigurþórsdóttir talaði um áðan. Það er ekki gefin von þegar menn löðrunga endalaust sama hópinn. Þessu þurfum við að breyta. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði. Í sjálfu sér geri ég ekki miklar athugasemdir við breytingartillögur frá meiri hlutanum við fjáraukalagafrumvarpið. Það vekur þó undrun mína að þar skuli vera inni ákveðnar fjárveitingar af því menn eru að reyna að búa til ný prinsipp. Ég nefndi að það væri jákvætt fyrir þingmann úr Norðvesturkjördæmi að sjá að bæði Hólaskóli og Landbúnaðarháskóli fá fjárveitingar, en það er engin stefna á bak við. Það er ekki búið að segja okkur hvað eigi að gera. Þessir skólar eru að lognast út af vegna gamals halla sem aldrei hefur verið tekið á, aldrei náðst sátt um að leysa, aldrei verið tekinn í ríkisreikningi og hreinsaður út. Þau rök fylgja Hólaskóla að hann fái 5 milljónir vegna kals í túnum. Ef það er rétt þá á það auðvitað að fara af ófyrirséðum útgjöldum, það er sérstakur liður hjá ríkisstjórninni sem er til að mæta t.d. fjárskaða eða ofsaveðri. Menn nota þann lið til þess, ekki að þessar 5 milljónir skipti miklu máli hvað það varðar. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra setti Landbúnaðarháskólanum alger skilyrði, bauð upp á það að fara mætti í sameiningu. Hann hefur aldrei staðfest að hann hafi boðið allt upp í 100 til 200 millj. kr. viðbótarrekstrarframlag á ári ef af sameiningu yrði og felldur yrði niður allt að 750 millj. kr. halli til margra ára. Það væri gaman að vita hvort hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, geti staðfest þessar tölur eða þessa umræðu. Hér kemur framlag upp á 15 millj. kr. til skólans. Ég fagna því, en það er engan veginn nóg. Það er engin stefna á bak við þetta um hvað eigi að gera, hvernig eigi að bjarga stöðunni, hvernig eigi að vinna áfram. Það sama er með framhaldsskólana. Hvernig ætla menn að bregðast við með 35 millj. kr. framlagi til að bjarga þeim á þessu ári? Nema að menn séu búnir að taka ákvörðun og sjá hversu fáránleg hugmyndin í fjárlagafrumvarpinu er um að skera niður 916 nemendaígildi, sem bitnar ekki hvað síst á minnstu skólunum. Þetta getur skipt sköpum um það hvort menn geti rekið þessa skóla. Það er algjörlega úr takt við þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hefur gefið og fyrirheit um að reyna að standa vel á bak við landsbyggðina. Við styðjum auðvitað, eða sá sem hér stendur, ríkisstjórnina heils hugar í að reyna að standa vörð um landsbyggðina. Ég fagna því að í breytingartillögum fær Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra 4,5 millj. kr. til að bjarga málum fram til áramóta. Eftir að maður hefur kynnt sér málið og skoðað þetta fyrirkomulag er augljóst hvað við gerum í raun skelfilega lítið til að tryggja jafnrétti og mannréttindi hjá þessum hópi og raunar mörgum fleirum. Fyrirkomulagið er þannig og hefur komið ítrekað fram hér í ræðustól að túlkaþjónusta er greidd af hinu opinbera, bæði túlkun í heilbrigðiskerfinu og í menntakerfinu að hluta o.s.frv. Fyrrverandi þingmaður og ráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir stofnaði sjóð til að reyna að mæta þörf fyrir félagslega túlkun, þ.e. túlkun í félagslegu umhverfi, t.d. þegar fólk þarf að fara í viðtöl eða stunda að einhverju leyti félagsstörf. Það eru u.þ.b. 200 aðilar sem nýta sér þann sjóð. Þegar maður fer að reikna þetta út þá eru það níu klukkustundir á ári. Einstaklingur sem býr við þessa skerðingu og þarf á slíkri túlkaþjónustu að halda getur fengið eina klukkustund á 40 daga fresti. Nú er það auðvitað ekki þannig að fénu sé alveg jafnt skipt á milli þessara 200 einstaklinga, en það breytir ekki því að framlagið er allt, allt of lítið. Menn kveinka sér undan því að þetta sé vegna þess að gjaldskrá vegna túlkaþjónustu hafi hækkað svo mikið og það kann að vera, en gjaldið er á milli 9 og 10 þús. kr. Þetta er verktakagreiðsla, útseld vinna með öllum gjöldum sem viðkomandi ber ábyrgð á, þar með veikindarétti og öðru slíku. Ég hef ekki heyrt sömu ræðumenn eða hæstv. ráðherra kveinka sér undan lögfræðikostnaði sem er 20 til 25 þús. kr. á klukkustund. Og ef við erum með erlendu lögfræðingana sem vinna nú mikið fyrir ríkisstjórnina, þá er það 100–150 þús. kr. á klukkustund. Menn verða að setja hlutina í samhengi. Það sem við verðum að vinna að núna er að hugsa þetta algjörlega upp á nýtt, hætta þessum ölmusuhugsunarhætti og fara að nálgast málið út frá réttindasjónarmiðum, mannréttindum. Það kostar að lifa í þessu samfélagi. Það er misjafnt hvað það kostar mikið, en það er okkar stjórnvalda að rétta við þannig að sá kostnaður jafnist á milli fólks. Þess vegna tekur ríkið skatta og deilir þeim út aftur, til að jafna þennan kostnað. Ég skora á hæstv. fjárlaganefnd og ríkisstjórnina að fara vel yfir þetta og nálgast málið með nýju hugarfari. Einmitt í dag er verið að ræða málefni öryrkja og stöðu þeirra út frá mannréttindasáttmálanum, Við höfum fengið alvarlegar áminningar um stöðu mála síðustu daga. Þetta svíður alltaf jafn mikið. Þótt maður hafi tekið þátt í að taka ákvarðanir sem hafa falið í sér niðurskurð gagnvart þessum hópum, þá lít ég á það sem algjöra skyldu að um leið og svigrúm skapast þá eigi þeir að vera í forgangi. Allsherjar- og menntamálanefnd fór til ríkislögreglustjóra í morgun til að ræða áhættumat og hvað það væri sem ógnaði samfélögum. Það var mjög forvitnilegt. Á einni glæru var því lýst í meginatriðum hverjir væru helstu áhættuþættir varðandi ýmsar uppákomur, t.d. ofbeldisverk og annað slíkt. Það vakti athygli mína hversu skýrt það er hver rótin er, hver megináhættuþátturinn er að baki því að einhver fremji voðaverk eða bregðist þannig við að það skaðar fjölda manns eða eitthvað slíkt. Það er fátækt. Það er misskipting. Það er óréttlæti. Það er þegar fólk er lagt í einelti, þegar það verður fyrir misbeitingu. Það er þetta sem ógnar samfélaginu. Eigum við þá ekki að taka á því og að reyna að laga það? Mér finnst það vera eitt af þeim verðugu verkefnum sem við þurfum að glíma við. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, en ég harmaði það við 1. umr. að hversu stuttur tími væri fyrir þessa umfjöllun. Ég gagnrýndi það þegar það kom fram að 1. minni hluti, eða raunar meiri hluti fjárlaganefndar sem leggur fram málið, hefði afgreitt frumvarpið út úr nefnd á þriðjudegi, en Seðlabankinn, sem er aðaltekjugjafinn í fjáraukanum á þessu ári, átti síðan að koma til nefndarinnar daginn eftir. Frumvarpið um Seðlabankann var þá rétt nýkomið inn í þingið og ekki búið að afgreiða það. Þar er um að ræða bókhaldsfærslur á milli ríkissjóðs og Seðlabankans. Við skulum ekki gagnrýna það að fundið sé út hvað eigi að vera eigið fé í Seðlabankanum og hvernig því sé komið fyrir. En það er útilokað að afgreiða þessi mál fyrr en sá tekjustofn, með endanlegum tölum, er a.m.k. kominn í höfn og samþykktur af þinginu. Ég treysti líka á að samhliða 3. umr. komi fram breytingar og stefnumótun þar sem við getum gefið skilaboð inn í framtíðina um hvað standi til. Er það virkilega þannig að frekari niðurskurður sé fram undan? Ég nefndi Landspítalann. Það er nákvæmlega sama staða uppi á Norðurlandi og á Vesturlandi, þar á að fækka um þrjú, fjögur stöðugildi á næsta ári. Ekki að þær stofnanir séu reknar með halla í dag, en hvað bíður þeirra? Þau svör hafa ekki borist. Ég treysti á að þau komi við 3. umr. og við förum að taka í alvöru á málum, sem hér er verið að leysa með smáyfirklóri eins og varðandi landbúnaðarháskólana, bæði á Hólum og Hvanneyri.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjáraukalög fyrir árið 2014. Ég ætla að fara yfir frumvarpið frá nokkrum hliðum. Hlutverk fjáraukalaga er vissulega skýrt. Það kemur fram í lögum um fjárreiður ríkisins. Gert er ráð fyrir því að allar fyrirsjáanlegar ráðstafanir komi fram í fjárlögunum sjálfum en í fjáraukalögunum felist fyrst og fremst tillögur um ófyrirséð og óhjákvæmileg útgjöld. Ég tek vissulega undir það að að því eigum við að vinna og halda okkur innan fjárlagarammans hverju sinni. Vissulega er það ánægjuefni að samkvæmt frumvarpinu batnar heildarafkoma ríkisins um rúma 43 milljarða kr., en í því sambandi tel ég rétt að vekja sérstaklega athygli á því að afkomubatann má einkum rekja til tveggja óreglulegra tekjufærslna, þ.e. vegna arðgreiðslna Landsbankans og þeirra banka sem ríkið á hlut í og þeirrar ákvörðunar að lækka eigið fé Seðlabankans um 21 milljarð kr. Áður var talað um 26 milljarða í því sambandi en sú upphæð er komin niður í 21 milljarð í arðgreiðslur í ríkissjóð og verja á andvirðinu til að greiða inn á skuldabréf ríkissjóðs sem gefið var út til að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabankans í kjölfar hrunsins. Það verður að segjast að beitt er ýmsum hundakúnstum, þó að það sé kannski ekki smekklegt orðalag í þessu samhengi en þannig virkar það nú á okkur sem erum ekki innmúruð í Seðlabankann, í þær kreðsur allar. Þessum brögðum er beitt til að ná þeim markmiðum ríkisstjórnarinnar að ná verulegum afkomubata fyrir ríkissjóð. En það virkar því miður frekar öfugsnúið þegar ríkið skuldar enn þá um 120–130 milljarða einmitt vegna endurfjármögnunar Seðlabanka Íslands frá hruninu og að núna ætli ríkið að lækka eigið fé Seðlabankans sem það lánaði sjálft fyrir og skuldar enn og lækka síðan skuldina hjá sér í ríkisbókhaldinu í framhaldinu sem sýnir þá betri afkomu sem því nemur fyrir ríkissjóð. Einhver mundi kalla þetta barbabrellu í bókhaldi. En ef möguleiki er á því að þetta sé innan þess lagaramma sem við vinnum eftir varðandi Seðlabankann og fjárreiður ríkisins, þá ætla ég ekki að hafa frekari stór orð um það, en þetta finnst mér þurfa að skoðast vel. Þess ber líka að geta að sú heimild til að færa niður fé Seðlabankans verður að koma með lögfestingu frumvarps um Seðlabanka Íslands, sem er nýkomið inn á þingið og hefur ekki fengið mikla umræðu eða skoðun í nefnd, einungis var mælt fyrir því í gær. Vegna þess afkomubati ríkissjóðs í fjáraukalögunum byggir á að sú heimild fáist með samþykkt þess frumvarps um Seðlabanka Íslands og sú samþykkt verður að liggja fyrir áramót eða áður en fjáraukalögin verða samþykkt, eins og ég hef skilið það. Tekið er á ýmsum þáttum í breytingartillögum 1. minni hluta, þ.e. meiri hluta fjárlaganefndar. Þar ber fyrst að nefna, sem ég hef áhyggjur af, stöðu Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Þar eru settar inn í fjáraukalög 15 milljónir sem eiga að mæta rektorsskiptum við Landbúnaðarháskólann á þessu ári. Ég get alveg tekið undir það að sú þörf er fyrir hendi og var ófyrirséð þar sem það lá ekki fyrir í upphafi árs að rektorsskipti yrðu þar. En það er eins og allir vita gífurlegur vandi áfram til staðar við Landbúnaðarháskóla Íslands. Mér finnst að liggja þurfi fyrir sem fyrst hvernig ríkisvaldið ætlar að taka á þeim mikla vanda sem skólinn stendur frammi fyrir. Maður hefur því miður haft þá tilfinningu að þar sem Landbúnaðarháskólinn sameinaðist ekki Háskóla Íslands - ekki lá vilji fyrir því hjá mörgum aðilum sem bera hag skólans fyrir brjósti, heimamönnum sem og þingmönnum kjördæmisins, sveitarstjórnarmönnum á því svæði og fleirum, að vilja sameinast Háskóla Íslands - hafi Landbúnaðarháskólinn verið settur svolítið á kaldan klaka og sagt við hann: Þá bjargið þið ykkur bara sjálf og við ætlum ekki að hjálpa ykkur að glíma við þann gamla skuldahala sem hefur fylgt skólanum lengi. En ég tel að brýnt sé að menn nái lendingu í því máli og komist að niðurstöðu hvernig farið verður með þann skuldahala svo hægt verði að horfa til framtíðar hjá Landbúnaðarháskóla Íslands og halda áfram því öfluga starfi sem þar hefur verið um árabil. Einnig má nefna að lagt er til að lagðar verði 5 milljónir aukalega til Háskólans á Hólum til að mæta kali í túnum. Ég tel að sá rökstuðningur haldi ágætlega. Mikið hefur verið rætt um Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra og inn í þann málaflokk er bætt 4,5 milljónum. En ég held að við sem samfélag ættum að sýna sóma okkar í að gera miklu betur við þann málaflokk. Því miður hefur þetta svolítið verið eins og með óhreinu börnin hennar Evu, við höfum ekki tekið á þeim málaflokki með þeim myndugleika sem við ættum að gera. Það er auðvitað okkur öllum til skammar að svo hafi ekki verið og þeim sem hafa verið hér við völd í gegnum tíðina. Mér finnst að þess þurfi að sjá stað í fjárlögum næsta árs að öryggi sé tryggt varðandi túlkaþjónustu fyrir þá sem hennar þurfa að njóta og litið sé á það sem eðlilegan hlut þess hóps í samskiptum við samfélagið og aðra sem við hin, sem höfum ekki fötlun, teljum vera sjálfsagðan hlut í okkar lífi, að eiga eðlileg samskipti við stjórnsýsluna og þjónustuna í heilbrigðiskerfinu og alla sem í kringum okkur eru dagsdaglega, en ekki að eftir nokkra mánuði hvers árs sé sá hópur einangraður í sínum heimi og geti ekki átt þau eðlilegu samskipti. Svo er Vegagerðin. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að fært sé á milli liða þar og 850 milljónir séu teknar úr nýframkvæmdum og settar í viðhald. Við vitum vel að í gegnum árin hefur viðhaldi verið ábótavant. Við þekkjum afleiðingar hrunsins og að ekki var úr miklum peningum að spila. Fyrir hrun hafði viðhaldi ekki verið sinnt nægjanlega, svo þetta er orðinn langvinnur og uppsafnaður vandi í vegakerfi landsins varðandi viðhald vega. Og svo bætist snjómokstur við þar líka, kostnaður við hann sem ekki er hægt fyrir fram að gefa sér hver verður á ársgrundvelli. En mér finnst það vera mjög hættuleg þróun að taka fé úr nýframkvæmdum í viðhald, að Vegagerðinni sé í rauninni stillt upp við vegg í þeim efnum. Sá málaflokkur er auðvitað með ólíkindum og er bara til háborinnar skammar fyrir þessa ríkisstjórn, að standa ekki einu sinni við núverandi samgönguáætlun og að svelta málaflokkinn eins og fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár lítur út. Það vantar 2–3 milljarða inn í samgönguþáttinn í því fjárlagafrumvarpi svo hægt sé að standa við samgönguáætlun. Ég er hrædd um að þessi millifærsla núna geti bitnað á nýframkvæmdum á næsta ári. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig útboðum verður háttað og hvaða útboð frestast inn í framtíðina, hverju verður ýtt áfram, því það liggur ekkert fyrir í þeim efnum hvernig eigi að fara í þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru. Það liggur ekkert fyrir um fjármögnun til þeirra framkvæmda. Í algjörri óvissu eru framkvæmdir við Dýrafjarðargöng og uppbygging Dynjandisheiðar, samgöngur á sunnanverðum Vestfjörðum, áframhald Vestfjarðavegar 60 og áfram mætti telja víðs vegar um landið. Ekkert liggur fyrir um fjármögnun á þeim nýframkvæmdum sem eru fyrirhugaðar í samgönguáætlun. Svo bætist við að viðhald vega er fjársvelt líka og menn neyðast til að kroppa í nýframkvæmdir til að sinna því viðhaldi sem ekki verður hjá komist og að greiða niður snjómokstur. Svo kemur fram í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar að bæta eigi í niðurfærslu á verðtryggðum húsnæðisskuldum heimila 16 milljörðum frá því sem áætlað var. Ég spyr, út af hverju eru þeir fjármunir ekki alveg eins nýttir í hluti eins og Landspítalann þar sem fjárþörfin er gífurlega mikil og halli þessa árs er hátt í 2 milljarðar? Hvað á sú stofnun að gera? Þeim vanda er ekki mætt í þessum fjáraukalögum og sá vandi veltur þá fram á næsta ár. Það liggur ekkert fyrir hvernig stjórnvöld ætla að haga málum varðandi uppbyggingu nýs Landspítala á næsta ári eða framlögum til spítalans yfir höfuð. Komið hefur fram í máli stjórnenda Landspítalans að bæta þurfi við að lágmarki 4% frá þeirri fjárhæð sem kemur fram í frumvarpi til fjárlaga næsta árs til að hægt sé að ná endum saman. Ef ekki þá þurfi að spara 2 milljarða á næsta ári. Stærstur kostnaðarliður hjá Landspítalanum er mannahald. Það segir sig sjálft að það mun bitna strax á starfsfólki spítalans. 2 milljarðar í sparnað á næsta ári þýða uppsagnir 70 til 100 manna. Svo það er auðvitað gífurlegur vandi sem haldið er áfram að velta inn í næsta fjárlagaár. Það hlýtur að vera áhyggjuefni núverandi stjórnarmeirihluta hvernig þau mál eru að þróast. Ég tel að þetta sé eitt af þeim stærstu verkefnum sem við höfum kannski ekki horfst nægilega vel í augu við, þ.e. þolmörk Landspítalans, hvernig við erum komin að algjörum þolmörkum. Mig langar aðeins að vitna til viðtals í Fréttatímanum við forstjóra Landspítalans, Pál Matthíasson, um þessi mál. Með leyfi forseta, segir forstjóri Landspítalans: „„Það er búið að skera hér niður alveg inn í bein. Niðurskurðurinn á árunum 2007–2011 var samkvæmt Hagfræðistofnun 24% en þá má ekki gleyma því að þá hafði þegar verið skorið mikið niður,“ segir hann.“ - Svo þetta er ekki bara afleiðingar hrunsins heldur uppsafnaður vandi fram að árinu 2008. „Staðan er erfið. Það er aukið álag á starfsfólk og fjárveitingin sem við höfum núna dugir ekki fyrir rekstrinum. Það er mikilvægt að fá það bætt þannig að reksturinn einfaldlega gangi upp. Tækin eru síðan annar kafli. Fyrri ríkisstjórn hafði gert ráð fyrir 900 milljónum árlega í tækjakaup, þar af voru 600 milljónir í sérstaka viðbótargreiðslu sem átti að koma árlega í þrjú ár. Þeir fjármunir eru ekki í fjárlagafrumvarpi næsta árs,“ bendir hann á. „Það sem við erum að sjá hjá starfsfólki núna er einfaldlega uppsöfnuð þreyta. Við náðum ákveðnum árangri í hagræðingu, fjórðungs hagræðingu, en það reyndi á starfsfólk […]. Til viðbótar“ - þetta ættum við nú að þekkja öll eftir þessa miklu umræðu og kynningu sem allir þingmenn hafi fengið af stöðu Landspítalans - „er húsnæði og tækjakostur orðinn úreldur sem eykur enn frekar álag,“ segir hann.“ Við eigum að vera stolt af Landspítala okkar og leggjast öll á eitt með að byggja hann upp sómasamlega en komið hefur fram í könnun eða úttekt hjá ráðgjafarfyrirtækinu McKinsey, þar sem Landspítalinn er borinn saman við sjúkrahús í nágrannalöndunum, að hlutfallslegur kostnaður Landspítalans er um 58% af kostnaði sambærilegrar deildar á sjúkrahúsum í kringum okkur eins og Karolinska í Svíþjóð og fleiri sjúkrahúsum. Íslendingar mega vera stoltir af því að reka spítalann mjög hagkvæmt. Til þessa held ég að við þurfum að horfa og takast á við vandann en stinga ekki höfðinu endalaust í sandinn og tala bara um, eins og formaður fjárlaganefndar hefur talað um opinberlega í fréttum, að enn þurfi að skera báknið niður og ríkisútgjöld. Hvaða bákn er verið að tala um í því sambandi? Það er heilbrigðiskerfið okkar, það er menntakerfið okkar, það eru samgöngur í landinu, allir innviðir samfélagsins sem eru komnir margir hverjir að fótum fram, því miður. Þetta er línan hjá hv. formanni fjárlaganefndar að enn sé brýnt að skera niður báknið og ríkisútgjöldin, að þar þurfi að skera virkilega niður. Gífurlegur vandi blasi þar við, bæði hvað varðar framhaldsskólana og litlu framhaldsskólana um allt land, og þó að núna fái þeir svokallað gólf í fjáraukalögum til þess að halda dampi þetta ár þá ríkir algjör óvissa um framtíð þeirra framhaldsskóla á næsta ári. Að auki er verið að skera niður þúsund nemendaígildi sem þýðir að fólki eldra en 25 ára er ekki hleypt inn í framhaldsskólana. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða var skorinn niður við trog í síðustu fjárlögum en er bætt úr núna og meira fjármagn sett í þann lið, en það gerir ekkert til að leysa þann mikla vanda og það verkefni sem hæstv. ráðherra ferðamála hefur talað um í missiri og ár að leysa þurfi. Engar tillögur koma fram um framtíðarskipulag 

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér og þakka þessa umræðu, 2. umr. fjáraukalaga fyrir árið 2014. Ég hef tekið ákvörðun um að málið komi aftur til fjárlaganefndar. Þarna eru nokkur atriði sem þarf að skoða á milli umferða þannig að málið kemur aftur inn í nefnd. Ég nefndi í framsöguræðu minni í morgun að til dæmis þarf að skoða fjárútlátin varðandi túlkasjóðinn því að það bárust nýjar upplýsingar í morgun um hann, hvernig þessi hækkun hefði komið inn þann 10. maí 2013 nokkrum dögum eftir alþingiskosningar. Þá var gjaldskráin hækkuð um 45% án þess að auka í tíma og á þeim forsendum tæmdist sjóðurinn sem þessi ríkisstjórn hefur brugðist við í tvígang. Til þess að málið fái sem faglegasta og besta meðferð verður það tekið fyrir aftur á fundi fjárlaganefndar á næstu dögum og óska ég áfram eftir góðu samstarfi við þingmenn í fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um dag helgaðan fræðslu um mannréttindi barna. Flutningsmenn ásamt mér eru þau hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir, Karl Garðarsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Elín Hirst og Birgitta Jónsdóttir. Þingsályktunartillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra í samráði við mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að 20. nóvember, dagurinn sem barnasáttmálinn var samþykktur, verði ár hvert helgaður fræðslu um mannréttindi barna í skólum landsins. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, barnasáttmálinn eins og hann er oftast kallaður, var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 20. nóvember 1989. Hann var undirritaður fyrir Íslands hönd árið 1990 og fullgiltur árið 1992. Sáttmálinn boðar nýja sýn á stöðu barna í samfélaginu. Sáttmálinn skilgreinir börn sem viðkvæman hóp sem hefur sérstaka þörf fyrir vernd og umönnun. Samhliða því gengur sáttmálinn út frá því að börn séu fullgildir og hæfir einstaklingar sem búi yfir viðhorfum og reynslu sem feli í sér verðmæti fyrir samfélagið. Það var mikið fagnaðarefni þegar Alþingi ákvað einróma að lögfesta barnasáttmálann í febrúar 2013, samanber lög nr. 19/2013, um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Ísland hefur þannig viðurkennt sáttmálann með afdráttarlausum hætti en lögfesting hans felur í sér skýra stefnuyfirlýsingu um forgangsröðun með tilliti til réttinda barna. Samkvæmt barnasáttmálanum ber aðildarríkjum að kynna efni hans með virkum hætti fyrir börnum sem og fullorðnum. Grundvallarforsenda fyrir innleiðingu sáttmálans er að fólk, börn jafnt sem fullorðnir, þekki réttindi barna og geti sett þau í samhengi við daglegt líf og starf. Einhver helsta áskorun sem við stöndum frammi fyrir á Íslandi er að auka þekkingu á innihaldi barnasáttmálans. Kannanir meðal barna sýna að íslensk börn hafa takmarkaða þekkingu á réttindum sínum og vissa tilhneigingu til að rugla saman grundvallarhugtökum á borð við „forréttindi“ og „réttindi“. Til að fullorðnir og börn geti átt innihaldsrík samtöl um mannréttindi á jafningjagrundvelli er þörf fyrir markvissari fræðslu. Eitt mikilvægasta skrefið í þá átt er að skapa umræðu um réttindi og fræða einstaklinga um birtingarmynd réttinda í daglegu lífi. Þannig gerum við börn meðvituð um eigin réttindi og komum þeim í skilning um að aðrir eigi sömu réttindi. Hinn 20. nóvember næstkomandi, sem er dagurinn í dag, verður 25 ára afmæli barnasáttmálans fagnað. Á þeim tímamótum er mikilvægt að veita réttindum barna aukið vægi. Því vilja flutningsmenn þessarar tillögu að Alþingi ákveði að fela innanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að dagurinn sem barnasáttmálinn var samþykktur, 20. nóvember, verði ár hvert helgaður fræðslu um mannréttindi barna í skólum landsins. Sérstakur fræðsludagur um mannréttindi barna er mikilvægt skref í þá átt að auka þekkingu barna á réttindum sínum. Má í því sambandi benda á að árið 2005 samþykktu öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal Ísland, að efla kennslu um mannréttindi í skólum. Árið 2008 voru ný lög um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla samþykkt á Alþingi og nýjar aðalnámskrár fyrir öll skólastigin voru samþykktar árið 2011. Aðalnámskrá á að vera rammi utan um skólastarfið, birta heildarsýn um menntun og útfæra nánar þá menntastefnu sem felst í lögunum. Sú menntastefna sem birtist í aðalnámskrá grunnskóla er reist á sex grunnþáttum menntunar. Þessir grunnþættir eru læsi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti og sköpun. Auk þess að vera byggð á lögum um grunnskóla byggist aðalnámskrá á ýmsum öðrum lögum og alþjóðlegum samningum, þar á meðal barnasáttmálanum. Það fellur vel að markmiðum skólalöggjafar og aðalnámskráa að veita mannréttindum barna aukið vægi og halda fræðsludag um mannréttindi barna ár hvert, hinn 20. nóvember, á deginum sem barnasáttmálinn er samþykktur. Í dag er einmitt þessi dagur, 20. nóvember, og í morgun var haldin afmælisveisla í Laugalækjarskóla á vegum Barnaheilla, umboðsmanns barna og UNICEF á Íslandi. Við erum sex þingmenn sem erum nú orðnir talsmenn barna á Alþingi og undirrituðum við yfirlýsingu þess efnis í morgun sem var virkilega gleðileg stund og ánægjulegt. Ég verð að segja fyrir mína parta að þetta er sennilega einn mesti heiður sem mér hefur hlotnast, þ.e. að fá að vera sérstakur talsmaður barna á Alþingi ásamt þessum fimm félögum mínum, hv. þingmönnum. Auðvitað búum við Íslendingar við margvísleg réttindi og þægindi og það er í raun ótrúlegt hvað við höfum það gott miðað við marga aðra. Þess vegna þurfum við líka að kenna börnum þetta enn þá meira. Sem kennari upplifði ég, í mínum skóla, að börn voru engan veginn algerlega viss um réttindi sín og um hvað þau fjölluðu. Þau þekktu kannski ekki grundvallarhugtök eins og sáttfýsi, ábyrgð, umburðarlyndi o.fl. Það kom mér verulega mikið á óvart en kannski er ekki nógu mikið talað um þetta. Einn þingmaður kom til mín og benti mér á að nú væri til orðinn dagur læsis og það væri dagur ljóðsins og íslenskrar tungu í skólum og sennilega endaði þetta með því að einn dagur yrði tileinkaður hefðbundinni kennslu. En hvað er hefðbundin kennsla? Mér finnst einmitt það að vera með svona sérstaka daga - það er hægt að gera hvað sem er með það. Það er hægt að samþætta þetta svo daglegri kennslu. Þó að dagurinn heiti fræðsludagur um réttindi barna er svo auðvelt að samþætta þau mál inn í aðra kennslu, nánast alveg sama hvað þú ert að kenna. Það er svo auðvelt að samþætta öll þessi sjónarmið inn í daglega kennslu. Og það er eitt af því sem mér finnst að við ættum að leggja miklu meiri áherslu á á Íslandi, það er samfélagskennsla. Hún hefur ekki nógu mikið vægi í skólum. Það mætti leggja miklu ríkari áherslu á að kenna börnum hvað samfélagið gengur út á, hver eru réttindi þeirra og réttindi fólks yfir höfuð. Við búum samt sem áður í góðu samfélagi og það getur orðið enn betra. Við eigum fullt af góðum auðlindum. Við eigum sjávarútvegsauðlindina, við eigum orku og hvað eina en dýrmætasta auðlind hverrar þjóðar og okkar þjóðar eru börnin. Það eru þau sem koma til með að takast á við framtíðina og taka við af okkur. Og ef þeim eru kennd þessi grundvallarmannréttindi og út á hvað samfélagið gengur þá erum við í góðum málum. Umræðan í samfélaginu núna í sambandi við stjórnmál og annað er mjög hörð og óvægin og börn nema þetta. Þau nema þetta um leið og þau tileinka sér það. Við megum aldrei gleyma því að við sem erum fullorðin erum fyrirmyndir. Auðvitað verður manni stundum á þannig að maður segir jafnvel einhverja hluti í návist barna sem maður á alls ekki að segja en það er bara eins og það er. Við erum fyrirmyndir og ég er mjög stoltur af því að fá að taka þátt í þessu verkefni. Til dæmis í morgun gekk yfirlýsing okkar út á að við ættum alltaf að setja upp barnagleraugun þegar við værum að innleiða lög og reglur. Við fengum þau gleraugu og ég ætla að leyfa mér að setja þau upp til að leyfa ykkur að sjá hvað þau eru falleg, virðulegi forseti. Þetta eru barnagleraugu sem gera að verkum að þegar við setjum þau upp horfum við á samfélagið með augum barnsins. Ég er ekki frá því að maður sé eins og lítið barn þegar maður er kominn með þetta á nefið. Ég vonast til að þessi tillaga fái gott brautargengi og að henni verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar og ég hlakka til að takast á við þetta. Ég veit að við sem erum á ályktuninni, þeir hv. þingmenn sem eru með mér í þeim hópi, erum öll áfram um að sinna þessu mjög vel. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Það er þetta með heitið á þessum lið, andsvar, ég er ekki komin hingað upp til þess að mótmæla hv. þingmanni í einu eða neinu heldur tek ég undir og lýsi mig sammála því og fylgjandi því að við felum hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að beita sér fyrir því að 20. nóvember verði dagur sem verði sérstaklega helgaður fræðslu um mannréttindi barna í skólum landsins. Það liggur við, ef ég ætti að vera leiðinleg, að ég kæmi með viðaukatillögu sem segði: og mundi líka fræða foreldra á sama tíma. Spurningunni sem ég ætlaði að leggja fyrir hv. þingmann svaraði hann eiginlega í lokin. Ég ætlaði einmitt að ítreka hvort hv. þingmaður teldi ekki að við þyrftum ekki bara að hugsa um hag barna á þessum eina degi heldur að væri hlutverk okkar á Alþingi að hafa hag barna í huga í öllu sem við ákveðum. Hann svaraði því, en það væri gaman að fá aðeins nánari útlistanir á því frá hv. þingmanni sem hefur fengið þann flotta titil að vera talsmaður barna á Alþingi - til hamingju með hann, ég skil vel að þú berir hann með stolti. Verðum við ekki alltaf, eins og núna þegar við erum að skuldsetja ríkissjóð langt fram í framtíðina, að huga að þessu? Hvað verður um hag þeirra sem eru á leikskólaaldri núna? Þau munu líklega þurfa að bera ábyrgð á ýmsu klúðri okkar núna 20. nóvember, á þessum degi þegar við ætlum vonandi að byrja fræðslu um réttindi barna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið eða spurninguna og þakka henni fyrir góðar óskir til okkar. Ég lít á það sem óskir til okkar allra sem erum talsmenn barna á Alþingi. Ég er alveg sammála því að ástandið er umhugsunarvert og það sem er að gerast á Alþingi þessa dagana eða í stjórnmálum yfir höfuð, þær ákvarðanir sem eru teknar sem virðist liggja ljóst fyrir að muni auka byrðar komandi kynslóða. Það er mjög óábyrgt. Eitt af því sem var talað um þegar við fórum einn dag til umboðsmanns barna var að við ættum alltaf að leitast við - reyndar lít ég þannig á það sem stjórnmálamaður - að hafa viðmið við öllum ákvörðunum sem við tökum að þær þjóni hagsmunum allra borgaranna, ekki síst barna. Stjórnmál snúast allt of lítið um þau. Þau eru eiginlega alltaf utanveltu í allri umræðu í samfélaginu. Þau eru einhvern veginn aukahópur. Þess vegna kom sú uppástunga frá umboðsmanni barna og þeim sem hafa með þessi mál að gera á Íslandi að búa til þverpólitískan hóp sem gætti sérstaklega að því. Það er einmitt það sem maður verður að gera. Núna er maður búinn að skrifa undir yfirlýsingu um það að við skoðum öll mál út frá því, sérstaklega sem varðar börnin. Ég mun leitast við að gera það. Þú sagðir fræðsludagur - mér finnst að það eigi alltaf, á hverjum einasta degi í skóla, að tala um mannréttindi og réttindi barna og ekki bara réttindi barna heldur allra, kenna börnum um mannréttindasáttmálann. Við verum með sáttmála fyrir fatlað fólk líka sem við þurfum enn frekar að bæta í. Við eigum alltaf að skoða það. Það sem er verið að gera núna mun auka byrðar í framtíðinni og það er ámælisvert.

Frú forseti. Ég gleymdi gleraugunum. Ég var búin að lofa hv. þm. Páli Val Björnssyni að bera gleraugun, svo gleymdi ég þeim niðri þannig að …  Þetta var gleðistund í morgun og ofsalega gaman að sitja í Laugalækjarskóla þar sem var fullur salur börnum og ungmennum sem voru ánægð með daginn og byrjuðu hann á hafragraut og köku í tilefni dagsins. Þau sýndu okkur síðan vídeómynd sem nokkur þeirra tóku sem eru í mannréttindahópi skólans. Þau höfðu átt samtal við samnemendur sína um hvort þau vissu hvað barnasáttmálinn gengur út á og hvað mannréttindi eru. Það kom í ljós að þeim fannst vanta frekari fræðslu. Ég held að það sé ljómandi vel til fundið að vera með dag helgaðan fræðslu um mannréttindi barna. Burt séð frá því, eins og hv. framsögumaður nefndi hér áðan, að komnir eru dagar um alla skapaða hluti, þá eru mannréttindi líklega eitt af því mikilvægasta sem við þurfum að fjalla um, ekki síst mannréttindi barna. Samhliða sáttmálanum um réttindi barna er líka mikilvægt að við sem foreldrar, fullorðnir leiðbeinendur ungs fólks, kennarar eða hverjir það nú eru fræðum þau um skyldur sínar. Það er mikilvægt í því samhengi að allir sem hafa réttindi hafa líka skyldum að gegna. Það er mjög gott að taka það saman og ræða það þegar talað er um mannréttindi. Ég held að það sé alveg rétt sem kom fram í meðsvari hérna áðan að líklega þarf að fræða foreldra svolítið um mikilvægi þessa til að innihaldsrík samræða geti verið svolítið á þeirra forsendum. Oft og tíðum gerum við ráð fyrir því að ungmenni hafi minni skilning en þau hafa á hinum ýmsu málum. Það kom ágætlega fram á fundinum sem var haldinn í Hörpu í gær um framhaldsskólann þar sem unga fólkið talaði út frá eigin brjósti um það hvernig því hugnast þær breytingar sem verið er að gera á framhaldsskólakerfinu. Við efnum allt of lítið til samræðu við ungt fólk þegar við tökum svona risastórar ákvarðanir. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að sinna þessari fræðslu. Það er jafnvel hluti af því að eiga einhvern tiltekinn dag að ýta undir og efla svona fræðslu. Við sem stjórnmálamenn og talsmenn í þessum málaflokki fjöllum um það fjármagn sem við ætlum að leggja fram til að barnasáttmálinn nái þeirri stöðu sem honum ber miðað við þá samþykkt sem var gerð og á að endurspegla þann vilja sem þar er og þau réttindi. Það er á okkar ábyrgð að sjá til þess að hægt sé að innleiða hann af því að ríkið hefur áhrif á sveitarfélögin með tiltekinni lagasetningu, fjármunum, styrkjum eða einhverju slíku sem hægt er að setja í málaflokkinn til þess að styðja við framkvæmdina. Ég held að við þurfum að gæta þess í öllum okkar ákvörðunum og velta því fyrir okkur oftar en ekki hvernig við horfum á unga fólkið sem meðborgara okkar, hvaða tækifæri það fær til að upplifa réttindi sín þannig að það sé eitt af því sem við skoðum svolítið betur hvert fyrir sig. Við þurfum líka að íhuga ákvarðanirnar og praktískar nálganir í þessari vinnu. Getum við breytt einhverju? Getum við haft ákvarðanaferlið öðruvísi? Eigum við að kalla unga fólkið og fulltrúa þess oftar inn til okkar í nefndarvinnu? Öll mál hafi jú auðvitað áhrif á ungt fólk eins og eldra á einhverjum tímapunkti lífs þess en ég held að við getum gert svo miklu betur bara með því að kalla fulltrúa inn í alls konar vinnu þegar nefndir fjalla um tiltekin mál. Ungmenni eiga sér málsvara mjög víða, eins og í grunnskólum, framhaldsskólum og í gegnum ýmis æskulýðssamtök sem þau standa að. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að hafa þetta langt, ég ætlaði bara rétt að taka þátt í umræðunni og lýsa ánægju minni. Þessi morgunn var afskaplega ánægjulegur, eins og ég sagði áðan, gleðistund og gott að byrja daginn með þessum hætti.

Forseti. Ég segi eins og félagar mínir, hv. þingmenn hér á undan, að það var bæði heiður og ánægja að sitja afmælishófið, ef ég má kalla það svo, í morgun þegar 25 ára afmæli barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna var fagnað í Laugalækjaskóla. Við sex sem erum þingmenn og höfum þann virðulega titil að vera talsmenn barna þurftum - ég orða það svo því að við vorum tekin á námskeið um barnasáttmálann sem fór þannig fram að okkur var kynnt efnið eins og fullorðnu fólki og farið yfir helstu atriði sáttmálans - að fara í leik sem við höfðum misgaman af. Hann var þannig að fyrst áttum við að draga spjöld og segja hvað, ef við þyrftum að taka eitthvað út úr barnasáttmálanum, við mundum við taka. Mundum við taka þetta atriði eða hitt? Við áttum að draga spjöld til þess. Það kom fljótt í ljós að barnasáttmálinn hangir allur þannig saman að það er ekki hægt að taka neitt eitt út úr honum. Ég held að við höfum ekki verið búin með nema fimm eða sex spjöld þegar við komumst að því að þetta væri vitlaus leikur vegna þess að það væri alveg ljóst að barnasáttmálinn væri þannig að hann yrði ekki hlutaður niður. Annar leikurinn var þannig að við fengum spjöld sem voru með fullyrðingu á og við áttum spyrja okkur: Uppfyllum við þetta atriði barnasáttmálans? Ég man til dæmis eftir hvort börn væru alltaf í forgrunni, hvort alltaf væri gert það sem er barninu fyrir bestu. Mér finnst við vera mjög góð í því í orði, en ég er ekki viss um að við séum jafn góð á borði. Við þurfum að láta athafnir fylgja orðum. Síðan var annað spjald dregið sem var um það hvort barnasáttmálinn væri nógu vel kynntur, hvort við þekktum hann nógu vel. Það var alveg ljóst að það spjald fór í neðsta skala. Væntanlega var það í framhaldi af því sem sú hugmynd kom upp að einmitt þessi dagur, 20. nóvember, yrði helgaður því að skólar einsettu sér, a.m.k. þennan dag ef ekki alla daga ársins, að kynna barnasáttmálann í skólunum. Ég held að þetta sé góð hugmynd og er þess vegna stolt af því að vera flutningsmaður hennar með félögum mínum hér. Ég er ekki með gleraugun, virðulegi forseti, en ég gleymdi þeim ekki. Ég held að við þyrftum að vera með þau alltaf og þau fara mér ekkert voðalega vel.  Ég vil alls ekki láta fólk halda að fólk geti ekki haft misjafnar skoðanir á því hvernig eigi að framkvæma ýmsa hluti þó að það hafi framtíðina og börn í huga. Það mun ekki breytast. Hins vegar finnst mér þetta hafa kennt mér á þeim hálfa mánuði sem ég hef verið með þennan titil að taka meiri vinkil, ef ég má orða það svo, á einmitt það sem við þurfum að hafa í huga, að það sem við gerum hér henti framtíðinni best. Ég held að það sé það sama, börn og framtíðin. Í mínum huga er það það sama.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól til að fagna þessari tillögu sem fulltrúar allra flokka sameinast um að flytja, tillögu til þingsályktunar um dag helgaðan fræðslu um mannréttindi barna, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir talaði um, a.m.k. þennan dag. Við vitum að margir dagar eru það en þessi dagur ekki síst. Ég fagna því alveg sérstaklega að um þetta sé þverpólitísk sátt og er ákaflega stoltur af því að hafa sem starfandi forseti getað beitt mér fyrir því að þessi tillaga er eitt af þremur dagskrármálum þessa fundar á þessum merkilega degi. Mér fannst það mjög tilhlýðilegt. Ég veit líka að ég hef stuðning forseta Alþingis fyrir því, hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, og hygg að hann hefði gert það sama ef hann hefði verið hér. Þetta finnst mér mjög táknrænt og þess vegna fagna ég aftur að þessi tillaga skuli vera borin hér fram. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta og ætla ekki að lengja umræðuna, virðulegi forseti, um það sem í tillögunni stendur og hvers vegna hún er flutt. Það er allt saman gott og góðra gjalda vert og þarf ekki að bæta við. Í greinargerðinni er í byrjun talað um þennan feril frá 20. nóvember 1989 þegar allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkir samninginn, við Íslendingar undirritum svo 1990, fullgildum hann 1992 en lögfestum ekki fyrr en 2013. Það var gert á síðasta kjörtímabili og við vorum öll ákaflega stolt af því að hafa staðið að því og gert það loksins. Þessi hópur er til kominn vegna þess að UNICEF bað um tilnefningar frá fulltrúum allra þingflokka í nefnd. Hér hefur því verið lýst að hv. þingmenn voru í afmælishófi í morgun í Laugalækjarskóla og tóku þátt í leik og fleiru, sem gekk ekki upp og stoppaði að mér skilst. Ég fagna því líka að fulltrúar allra flokka hafi mætt á þennan fund á þessum degi og barnasáttmálanum gert svo hátt undir höfði sem raun ber vitni, líka með þessari tillögu hér. Það er ánægjulegt að þetta mál skuli vera rætt hér og skuli ganga til nefndar, sem er væntanlega allsherjar- og menntamálanefnd. Ég segi fyrir mitt leyti að ég mun beita mér fyrir því í forsætisnefnd og hvet allsherjar- og menntamálanefnd til að vinna málið fljótt og vel, en vandað að sjálfsögðu. Markmið okkar á að vera að samþykkja þessa tillögu eigi síðar en þegar þingi lýkur hér fyrir jól. Mér finnst táknrænt að gera það í framhaldi af þessu sem sýnir að um þetta er væntanlega full samstaða. Þetta er merkileg ályktun sem hér er sett fram um að helga þennan dag fræðslu um mannréttindi barna. Meira vildi ég ekki segja, virðulegi forseti, en ítreka ánægju mína og þakka þeim þingmönnum sem flytja þetta hér inn fyrir þeirra störf hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég vil á sama hátt og aðrir fagna framlagningu þessarar tillögu. Það skiptir miklu máli fyrir þá kynslóð sem vex úr grasi hverju sinni að hún þekki réttindi sín, að það sé rætt við hana um þau réttindi sem hún á. Því miður eru börn oft beitt harðræði. Þau búa sum við illan kost og hafa ekki í neinn rann að leita með sín mál ef hinir fullorðnu bregðast. Þess vegna skiptir skólinn líka svo miklu máli við það að halda utan um þau, kynna þeim réttindi sín, fylgjast með þeim og hjálpa þeim til þess að ná fram réttindum sínum. Ég verð að segja að það er alveg svakalegt að lesa og heyra fréttir utan úr heimi um það hvernig farið er með börn víða um heim, hvernig þau eru misnotuð, þeim misþyrmt og við hvað þau búa - af hálfu manna. Við erum ekki að tala um aðstæður sem þjóðir ráða ekki við. Við höfum hér allt til alls að mestu leyti en víða búa börn við hungur, vatnsleysi og ömurleg híbýli, en það hvernig maðurinn kemur fram við sín eigin afkvæmi er alveg skelfilegt. Það eitt út af fyrir sig ætti að sameina okkur í því að fylgjast með og gæta að réttindum barna. Eins og ég segi er ég á sama máli og aðrir sem hér hafa talað. Þetta er framfaraskref og það ber að þakka.