Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér síðast á dagskrá í hv. d., var því frestað vegna brtt. frá hv. þm. Ísaf., en hún er nú komin hér á þskj. 173. Síðan þetta gerðist hafa menntmn. - menn borið till. saman við frv. Varð niðurstaða n. á þá leið, að hún mælir gegn till., en leggur til, að frv. þetta verði afgreitt frá þessari hv. d., eins og það er á þskj. 164. Virðist n. við nánari athugun, að brtt. sé efnislega alveg óþörf. Samkv. frv. er ætlazt til þess, að reglur verði settar um stjórn og starfshætti landsbókasafns með reglugerð, eins og verið hefur s.l. 40 ár. Við sjáum ekki annað, en segja þyrfti öldungis jafnmikið í reglugerð, þó að till. þessi yrði samþykkt. Heyra mátti á ræðu hv. þm. Ísaf., að hann teldi of mikið talað um fræði í frv., en of lítið um aðstöðu almennings til að færa sér safnið í nyt. En till. hans fjallar eigi um að efla bóklestur, heldur „bókfræðiiðkanir“, þ.e. hér er bætt við í frv. því, er áður var tekið fram í 3. málsl. 2. gr. Þetta virðist gera samþykkt till. enn óþarfari en ella. Þá hefur hv. þm. Ísaf. haldið því mjög á lofti, hversu ég og n. í heild hafi litla þekkingu á málinu. Ég andmæli því ekki, að þekking mín sé í molum, bæði í þessum efnum sem öðrum. En þó hef ég nú m.a. lesið l. frá 1907, um stjórn landsbókasafnsins. Get ég meira að segja gert grein fyrir, hvað í þeim l. segir. 1. gr. þeirra l. hljóðar svo: „Stjórnarráðið hefur á hendi yfirstjórn landsbókasafnsins, skipar starfsmenn þess, sér um hinn fasta sjóð þess, og auglýsir árlega reikning hans í Stjórnartíðindunum. - 2. gr. Skipa skal landsbókavörð .... Hann hefur á hendi daglega stjórn bókasafnsins og gegnir þeim störfum, sem stjórnarnefnd bókasafnsins hefur haft til þessa. - 3. gr. Skipa skal til aðstoðar tvo bókaverði ... 4. gr. Skipa skal 5 manna nefnd landsbókaverði til ráðuneytis við kaup bóka og handrita, og sitja í þeirri nefnd kjörnir menn af kennurum embættaskólanna og hins almenna menntaskóla, einn maður frá hverjum skóla, og landsskjalavörður hinn fimmti.“ Annað eða meira er ekki í l. um stjórn landsbókasafnsins frá 1907. Fer ég hér eftir Lagasafninu. Ég get líka skýrt frá því, að settar hafa verið reglur um starfshætti landsbókasafnsins. Þær voru settar þ. 21. apríl 1909, og eftir þeim hefur safninu verið stjórnað í s.l. 40 ár. Í þeim reglum er að finna ákvæði um lestrarsal, útlán o. fl. Þetta mun nægja til að sýna fram á, að þau ummæli hv. þm. Ísaf., að við vitum ekki af þessum l. og reglum, eru algerlega gripin úr lausu lofti, og einnig hitt, að ákvæði þau, er gilda um útlán o.fl., hafa nú verið reglugerðarákvæði um 40 ára skeið. Og loks mun ljóst, að ástæða var til þeirrar endurskoðunar, sem nú er hér um að ræða. Ég tel það annars eigi ófyrirsynju, að þetta mál sé rifjað upp. Undirbúningur var hafinn árið 1947 með skipun nefndar til að athuga málið og semja frv. til l. Formaður n. var dr. Sigurður Nordal prófessor. Alþjóð er kunnugt um, að þar er vandvirkur maður á ferð, sem þar að auki hefur til að bera frábæra þekkingu á máli og stíl. Varaform. n. var dr. Þorkell Jóhannesson prófessor, sem hefur starfað við landsbókasafnið og Háskóla Íslands. Þriðji maðurinn var Finnur Sigmundsson landsbókavörður, sem gegnt hefur því embætti um skeið, og fjórði maðurinn dr. Björn Sigfússon háskólabókavörður, sem er mönnum að ýmsu góður kunnur, hefur mikla þekkingu til að bera í þessum efnum og m.a. haldið uppi leiðbeiningum um íslenzkt málfar í útvarpinu. Fimmti maðurinn var svo Jakob Benediktsson magister. Þessir menn komu sér nú saman, og skiluðu þeir frv. sínu í fyrra. Það var þá prentað, en afgreiðslu málsins frestað. Milli þinga er það lagt fyrir háskólaráð, og þar er frv. gagnrýnt. Þar fjalla sex prófessorar um málið, þeir Alexander Jóhannesson, Ólafur Lárusson, Ásmundur Guðmundsson, Guðm. Thoroddsen, Trausti Ólafsson og Þorkell Jóhannesson. Þeir gefa n. svo ýmsar bendingar, en minnast eigi á það einu orði, að í 2. gr. frv. sé nokkuð vansagt. Þarna er þó um vel læsa menn að ræða, og meira að segja er einn þeirra, próf. Ólafur Lárusson, lögfróður í bezta lagi. Síðan er frv. þetta flutt af hæstv. ríkisstjórn, og ég verð að ætla, að hún hafi lesið sitt eigið frv. Loks stendur þingnefndin einhuga að málinu og leggur til, að frv., eins og það liggur fyrir á þskj. 164, verði samþ. Ég vænti þess, að hv. þdm. megi vera það ljóst, að hér er ekki um neitt flaustursverk að ræða. Er það dæmafátt, að jafnmargir lærdómsmenn hafi fjallað um eitt og sama frv., eigi víðtækara, en þetta er. En eftir alla þessa meðferð ris hv. þm. Ísaf. upp eins og til að bæta um það, er aðrir hafa gert. Svo virðist á máli hans sem hann muni vera manna glöggskyggnastur á málið. Frv. ber það þó með sér, að pennafærir menn hafa samið það. Þarf eigi mikla glöggskyggni til að sjá, að brtt. frá hv. þm. Ísaf. er að formi til hortittur, og ég hygg, að hinir vísu lærdómsmenn mundu segja, að þar komi köttur í ból bjarnar. M.a. vegna þessa leggur menntmn. til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Forseti (BG): Hv. þm. Ísaf. gerir stutta aths.



Herra forseti. Ég er ánægður með, að hv. þm. A-Sk. skuli nú loks hafa kynnt sér l. frá 1907 og komizt að þeirri niðurstöðu, sem hann hlaut að gera, að í þeim l. er ekkert tekið fram um hlutverk landsbókasafnsins, heldur sé ætlazt til, að því atriði séu gerð skil í reglugerð. Í þessu nýja frv. er hins vegar getið hluta af hlutverki þess, en ég mun vera svo barnalegur að halda, að aðalhlutverk safnsins sé að kynna mönnum bækur safnsins. Ég hef það álit, að landsbókasafn eigi að þjóna þessum tveim hlutverkum: safna bókum og gefa almenningi kost á að kynna sér þær. Er það kallað dirfska af mér, ókunnugum þessum efnum, að ég skuli leyfa mér að benda á, að í þessu frv. sé það fellt niður, er til þessa hefur verið talið aðalhlutverk safnsins. Ég þykist vita, að hv. þm. segi þetta eigi vera ætlunina. En hvers vegna er ekki talinn upp nema annar hlutinn af því, er talið er hlutverk safnmannanna? Mér er e.t.v. líkt farið og fleirum, að hv. þm. A-Sk. geti talið upp marga menn, sem séð hafi frv., en fyrir mínum augum er þessi galli á frv. Þeim góðu mönnum hefur e.t.v. farið á þann veg, að þeir hafi talið þetta of sjálfsagt, til þess að taka þyrfti það fram. Hví er þá verið að taka fram, að safna þurfi bókum? Ef hitt er of sjálfsagt, til að þurfi að taka það fram, þá hefði eigi fremur þurft að taka þetta fram. Landsbókasafnið getur orðið eins konar heimildastofnun og eingöngu fyrir fræðimenn. Hvað reglugerðina varðar, mun þá vera ætlunin að loka safninu að meira eða minna leyti? Ég veit, að hæstv. menntmrh. segir það eigi vera ætlan sína, en hann er nú ekki eilífur augnakarl. En ég held fast við brtt. mína. Og þó að svo sé að orði kveðið, að hlutverk safnsins sé að efla „bókfræðiiðkanir,“ þá held ég það sé enginn hortittur, þegar jafnframt er tekið fram, að gefa skuli mönnum kost á að kynnast erlendum og innlendum bókum. Vel má vera, að einhver íslenzkufróður maður hefði orðað þetta eitthvað öðruvísi. Er ég tilbúinn að taka við og fylgja fram till: um að orða þetta betur. En á meðan eigi er annað haft í frammi en bláber neitun við því að taka brtt. mína til greina, þá stend ég við hana. Sé ég ekki, að hið virðulega Alþ. geti ekki skorið úr um það, hvert hlutverk landsbókasafnsins eigi að vera.



Herra forseti. Ég minntist á það við 1. umr. þessa máls, að sanngjarnt væri að taka tillit til þessa atriðis, ekki bara hvað tekjuskattinn snertir, heldur líka hvað útsvörin snertir. Að vísu kom það fram við 1. umr., að það mun vera misjafnt, hvaða tillit niðurjöfnunarnefndirnar taka til þessarar eigin vinnu gjaldanda við hús eða íbúð, en í Reykjavík hafa það miklar kvartanir komið fram, að ég tel rétt, að útsvörin verði tekin inn, enda var samkomulag um það í n., að einstakir nm. gætu fylgt brtt. Þá var það annað atriði, sem ég vildi leggja til, að tekið yrði inn í frv., og það er, að l. nái ekki bara til þeirra, sem unnið hafa sjálfir við húsin, heldur líka til þeirra, sem hafa ekki aðstöðu til að vinna við húsin sjálfir atvinnu sinnar vegna, en hafa í stað þess unnið fyrir peningatekjum umfram venjulegar atvinnutekjur til þess að koma sér upp íbúð. Þá var talað um það í n., hvort hægt væri að láta ákvæði frv. ná lengra aftur í tímann, og mun ég bera fram brtt. um, að það verði gert. Loks tel ég við nánari athugun, að það sé ef til vill réttara, að þessi viðauki komi aftan við 10. gr. í staðinn fyrir 9. gr., en það er formsatriði. Ég bar þessar brtt. ekki fram við 2. umr., því að ég vildi ekki tefja málið, en ber þær nú fram skriflega. Þar sem þær eru skriflegar og auk þess of seint fram komnar, vildi ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða. Það er rétt, að ég lesi þær upp orðréttar: 1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: Við 10. gr. l. nr. 6 1935, um tekjuskatt og eignarskatt, komi nýr stafliður, svo hljóðandi: h) eigin vinnu gjaldanda við hús eða íbúð, sem hann ætlar til eigin afnota, enda sé sú vinna umfram venjulega atvinnu gjaldanda. Samsvarandi frádrátt eftir mati skattanefndar (skattstjóra) má veita þeim, sem er að byggja hús eða íbúð til eigin afnota, sem ekki hefur aðstöðu atvinnunnar vegna til þess að vinna við það sjálfur, en hefur þess í stað unnið fyrir peningatekjum umfram venjulegar atvinnutekjur. Ef gjaldandi selur hús eða íbúð, sem þannig er ástatt um, innan 5 ára, skal honum reiknuð hin frádregna vinna eða tekjur til skattskyldra tekna og skattálagningar, þó svo, að þeim skal deilt niður á jafnmörg ár og þeirra var aflað á. Nánari reglur um þennan frádrátt setur ráðherra með reglugerð. 2. Við 2. gr. Greinin orðist svo: Tekjuskatt álagðan árin 1944–48 skal ákveða að nýju í samræmi við ákvæði 1. gr., ef skattgreiðandi krefst þess innan 6 mánaða frá gildistöku þessara laga. 3. Á eftir kemur ný grein (3. gr.), svo hljóðandi: Ákvæði 1. og 2. gr. laga þessara gilda um álagningu útsvara, og er bæjarstjórnum og hreppsnefndum skylt, ef útsvarsgjaldandi krefst þess innan 6 mánaða frá gildistöku laganna, að lækka útsvör álögð árin 1944–48 samkvæmt ákvæðum 1. og 2. gr. laganna.

Forseti (BG): Það hafa borizt skrifl. brtt. við frv. frá hv. 2. þm. Reykv., og hefur hann lýst þeim. Ég tel ekki nauðsyn að lesa þær upp að sinni, en vil leita afbrigða.



Herra forseti. Mér skilst við fljóta athugun, að sumar af þeim brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. flytur hér, varði efni, sem n. hefur rætt. Það var t.d. rætt í n., hvort l. ættu að verka til 1944, en í frv. er miðað við árið 1947, og var þá haft í huga, að framtölin mundu hafa verið ýtarlegri 1947, en áður vegna eignakönnunarinnar. Menn töldu ekki ástæðu til að ganga lengra. Einhver takmörk verður ætið að setja, og það er erfitt að ákveða, hvar þau skuli vera. Hví að miða við árið 1944? Því þá ekki að fara lengra? N. ræddi þetta, og ég held, að það hafi verið álit hennar, að ekki væri ástæða til að fara lengra aftur, en gert er í frv. Svo var það formsbreyting, að þessi skattaívilnanaákvæði komi aftan við 10. gr. í staðinn fyrir 9. gr. Þetta atriði bar ekki á góma í n., og mig furðar því á því, að hv. þm. skuli koma með það nú. Skattstjóri kom á fund n., og því var ekki hreyft, að allt væri ekki í lagi hvað formið snerti. Ég held því, að þetta sé óþarfi. Þá var það þriðja atriðið, að ákvæði frv. um skattaívilnanir væru einnig látin ná til útsvaranna, er einnig hvíldu þungt á þeim gjaldendum, sem hér er um að ræða. Það er rétt, að þessu hefur verið haldið fram, og að því er ég held með nokkrum rétti. En niðurjöfnunarnefndirnar hafa aðra aðstöðu, en skattanefndirnar, sem eru skyldugar að leggja á. Ég held, þótt ég þori ekki að fullyrða það, að niðurjöfnunarnefndirnar hafi tekið tillit til þessara skattgreiðenda, og eftir að l. eru gengin í gildi, held ég, að þær muni ganga lengra í þeim efnum, en praxís hefur verið áður. Ég held því, að ekki sé þörf á þessari breytingu, enda óeðlilegt að taka þetta upp í tekjuskattslögin. Mér finnst því ekki ástæða til að samþ. þessar brtt.



Ég hef áður lýst því yfir, að eigi hefði mikla þýðingu að vera að ræða þetta mál. Spurningin er aðeins sú, hve langt hið opinbera geti gengið í því að leggja á skatta. Ég tel og ástæðu til, að haldið væri lengra, en í brtt. felst, því að mjög margir þeirra, sem hafa verið að byggja yfir sig, standa eigi undir þeim kostnaði sem af viðhaldi íbúðanna leiðir. Erfitt er einnig um öll lánakjör. Vextir hafa verið hækkaðir, og bankarnir hafa gert mönnum erfiðara fyrir. Þeir hafa verið stöðvaðir og veðdeildinni lokað. Er þannig kreppt að þeim mönnum, sem eru að reyna að verða bjargálna. Í þeim efnum hafa kjör manna farið versnandi sökum ráðstafana ríkisvaldsins. Ég hef sýnt fram á, að þeir sérfræðingar, sem hæstv. ríkisstj. hefur leitað til, bera það, að kjör þessara manna hafa versnað um 8%. Enn fremur er það vitað, að eftirvinnan er minni. Því hefur sú bjartsýni manna, er menn ólu með sér í byrjun, þegar þeir byggðu yfir sig hæð, orðið að vonbrigðum mestmegnis fyrir sakir beinna aðgerða hæstv. ríkisstj., sem gerir mönnum æ erfiðara fyrir að standa við skuldbindingar sínar. Nú þegar er vitað um allmikið af mönnum, sem neyðast til þess að selja, m.a. vegna skatta- og útsvarsþunga. Ég leitaðist við að fá honum aflétt, t.d. með því að hækka persónufrádráttinn. Fannst mér meiri ástæða til að ítreka það, sem ég hef áður minnzt á. Ég vildi ekki gera mikinn ágreining, því að með frv. var nefnilega allmikilli bót til vegar komið. En eðlilegt er, að um þetta sé ágreiningur. Annars vil ég ekki stofna til umr. af því tilefni. Er nauðsynlegt, að mál þetta geti gengið í gegn bæði fljótt og vel. Því mun ég eigi orðlengja meira um það.



Það var víst annan fyrra mánaðar, að útbýtt var frv. um heimild til að flytja inn jeppabifreið. Það eru nú 6 vikur síðan málið fór til fjhn. og ég vildi biðja hæstv. forseta að sjá um, að n. geri skyldu sína varðandi þetta frv.



Ég hef nýlega skilað tveimur nál. frá minni hl. fjhn., er annað um frv. um dýrtíðarráðstafanir, en hitt um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég hef orðið var við, að enn hafa ekki komið nál. frá meiri hl. n. um þessi mál, og er hræddur um, að það dragist. Mér þætti því vænt um, ef hæstv. forseti vildi taka þessi tvö mál á dagskrá. Það gengur hægt að fá sum frv. fram, sem liggja hjá fjhn., en þessi eru afgreidd og því hægt að taka þau á dagskrá. Önnur frv., eins og um fjárhagsráð og togarakaup ríkisins, hafa ekki verið afgreidd, þar sem stj. hefur enn ekki getað gefið þær upplýsingar, sem n. fer fram á.

Forseti (BG) : Varðandi umkvartanir hv. 5. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Reykv. mun ég setja mig í samband við form. fjhn. og athuga, hvernig þessum málum er háttað.



Herra forseti. Ég vildi bara upplýsa í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að frá fjhn. eru öll mál afgreidd nema þrjú, sem hv. 2. þm. Reykv. nefndi, frv. um togarakaup ríkisins og frumvörpin um fjárhagsráð, málin 34 og 35. Það er af eðlilegum ástæðum, að þessi mál hafa ekki verið afgreidd, því að það er beðið eftir svari. Ég hefði getað skotið þessu að sessunaut mínum, hv. 5. þm. Reykv., en þarna er formaðurinn kominn.



Herra forseti. Á Alþ. 1947 í maímánuði var samþ. svo hljóðandi ályktun: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fram fara endurskoðun á gildandi lögum og reglugerðum um eftirlit með verksmiðjum og vélum. Endurskoðuninni skal hraða sem verða má og árangur hennar lagður fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Samkvæmt þessari ályktun var svo með bréfi, dags. 14. nóv. 1947, skipuð fimm manna nefnd til þess að endurskoða gildandi lög og reglugerðir um eftirlit með verksmiðjum og vélum. Í n. voru skipaðir þrír menn samkvæmt tilnefningu ákveðinna aðila. Enda þótt þál. gerði ekki ráð fyrir tilnefningunni, þótti það rétt, og var yfir lýst af mér, að það yrði gert. Eftir tilnefningu Alþýðusambands Íslands var skipaður í nefndina Kristinn Ág. Eiríksson járnsmíðameistari, eftir tilnefningu Félags íslenzkra iðnrekenda Páll S. Pálsson lögfræðingur og eftir tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna Guðmundur H. Guðmundsson húsgagnasmiðameistari, en tveir menn voru skipaðir í nefndina án tilnefningar, þeir Jón Vestdal verkfræðingur og Sæmundur E. Ólafsson, gjaldkeri Sjómannafélags Reykjavíkur. Formaður nefndarinnar var skipaður Jón E. Vestdal. - Þessi nefnd tók svo til starfa og hefur unnið að endurskoðun þessara laga síðan og samið þetta frv., sem hér liggur fyrir, og skilað því til ráðuneytisins í októbermán. s. l. Frv. er eins og hv. þm. sjá, allýtarlegt og verulegar breyt. á því gerðar frá gildandi lögum um þessi efni. En frv. fylgir líka allýtarleg grg. og skýringar á þeim breyt., sem lagt er til með frv., að gerðar verði á lögunum, og auk þess skýrsla um störf verksmiðjueftirlitsins á undanförnum nokkrum árum, frá 1944 til 1947. En í skipunarbréfi n. var það tekið fram, að n. væri falið að athuga, hvernig eftirlitið, sem nú er starfandi samkv. lögum um eftirlit með verksmiðjum og vélum, hefði rækt störf sín að undanförnu. N. hefur, eins og ég sagði, unnið að þessum málum síðan og lagt í þetta frv. allmikla vinnu, haldið 50 bókfærða fundi og haft tal af fjölda mörgum mönnum úr hópi verkamanna og vinnuveitenda til að kynna sér viðhorf þeirra til þessara mála. N. hefur líka skoðað verksmiðjur og aðra vinnustaði hér í Reykjavík og nágrenninu og annars staðar á landinu, og hefur reynt að afla sér sem beztra upplýsinga í þessum málum, eftir því sem föng eru á. Enn fremur hefur n. kynnt sér lagafyrirmæli annarra þjóða í því efni, sem hér er um að ræða, og tekið upp úr þeim lögum og reglugerðum það, sem máli þótti skipta og ætla mátti, að yrði til bóta. Lögin um eftirlit með verksmiðjum og vélum eru nú orðin 20 ára gömul, þau voru sett 1928, svo sem kunnugt er, og hafa verið í gildi síðan, með nokkrum breyt. þó, sem gerðar hafa verið bæði á lögunum sjálfum og eins á þeim reglugerðum, sem út hafa verið gefnar í sambandi við lögin. En lög þessi eru fyrst og fremst rammi og heimildir um reglugerðir, sem hægt er svo að gefa út eftir á og fela í sér nánari ákvæði, sem óheppilegt þykir að binda beinlínis með lögum, en þurfa að vera hreyfanleg, eftir því sem við á, á hverjum tíma. Lögin sjálf frá 1928, um eftirlit með verksmiðjum og vélum, hafa ekki orðið fyrir miklum breyt., ekki mjög miklum. Nokkrum sinnum hefur þeim þó verið breytt. En aðalbreyt., sem gerðar hafa verið á ákvæðum um þessi mál, hafa verið gerðar með reglugerðum, sem gefnar hafa verið út á því tímabili, sem lögin hafa verið í gildi. Og það er nauðsynlegt að hafa þetta þannig hreyfanlegt, hvað breyt. á þessum ákvæðum snertir, til þess að geta breytt til um ákvæði í þessum efnum eftir því, sem þykir heppilegast á hverjum tíma. Þetta mál, lög um eftirlit með verksmiðjum og vélum, hefur ýmsar hliðar. En sú hlið þess, sem athyglisverðust er, er sú, að reyna að forða frá slysum og atvinnusjúkdómum. Það er ekki til nein tæmandi skýrsla um það, hve mörg slys við vinnu hafa orðið hér á landi. Einustu skýrslur um þetta efni eru skýrslur slysatryggingarinnar um þau slys, þar sem sá, sem fyrir slysinu verður, verður annaðhvort öryrki eða þá óvinnufær um 10 daga samfleytt eftir að slysið vill til. En vitanlegt er, að mörg minni slys eru þannig, að þeir, sem fyrir þeim verða, verða ekki óvinnufærir svo langan tíma, og koma því ekki til skráningar. En þótt ekki séu tekin nema þau slys, sem valda töfum frá vinnu um lengri tíma, en 10 daga eða þá örkumlum að einhverju leyti, þá eru þau það mörg, að telja má ísjárvert. Árið 1944 er fjöldi þessara slysa orðinn 657, árið 1945 691, árið 1946 708. Greiðslur trygginganna vegna þessara slysa hafa á þessum sömu árum verið þessar: Árið 1944 kr. 769.829,45, 1945 kr. 1.293.000.00, árið 1946 kr. .983.000.00, eða aðeins minni en 1945. Þetta eru hin beinu útgjöld trygginganna vegna þessara slysa. En tjón þjóðfélagsins og einstaklinganna af þeirra völdum er, eins og gefur að skilja, miklu meira. Það má gera sér nokkra grein fyrir því, hve mikið það tjón er, ef tekið er saman, hvað sá fjöldi vinnudaga er mikill, sem menn hafa verið frá vinnu vegna þessara slysa, og kemur þá út, að vinnudagar, sem menn hafa verið frá vinnu vegna slysa, hafa verið árið 1944 32.459, 1945 34.476 og 1946 37.296. Með þeim daglaunum, sem nú tíðkast, þá sést auðveldlega, að þetta tap nemur svo milljónum kr. skiptir á hverju ári. Það er þess vegna ekki að ófyrirsynju, að gerðar eru ráðstafanir af hálfu þess opinbera til þess að gera það ýtrasta til þess að koma í veg fyrir þessi slys. Og þó er enn ekki allt talið, því að fyrir utan fjárhagstjónið, sem verður af þessum slysum, þá er auðvitað ýmislegt annað, sem þar kemur líka til greina, eins og sú óhamingja og erfiðleikar, sem orsakast af sérhverju slysi, sem snertir ekki aðeins þá menn, sem fyrir þeim verða, heldur mikinn fjölda annarra manna, svo sem nánustu aðstandendur þessara manna, skyldmenni og venzlamenn. Það er því síður en svo ófyrirsynju, að þetta mál er tekið ákveðnum tökum, hvort sem litið er á þetta mál sem mannúðarmál gagnvart einstaklingum, sem fyrir slysum kunna að verða, eða sem beint fjárhagsmál frá sjónarhóli þjóðfélagsins í heild og enn fremur allra starfandi manna, sem á þessum vinnustöðum vinna, sem um er að ræða að forða slysum á. Málið er þess vegna mjög þýðingarmikið og fullkomlega þess virði, að því sé verulegur gaumur gefinn. Frv. sjálft er, eins og hv. þm. sjá, í 10 köflum og 53 greinum, skipt niður eftir efni. I. kaflinn er um gildissvið laganna, tilkynningarskyldu o. fl. þess háttar, þar sem fram kemur, að gildissvið þessara laga, sem sett verða, ef frv. þetta verður samþ. í því formi eða svipuðu, er örlítið rýmkað frá því, sem verið hefur, þannig að gert er ráð fyrir, að það taki til fleiri vinnustaða en áður og skuli gilda yfirleitt þar, sem einn maður eða fleiri eru að vinnu auk vinnuveitanda. Síðan er skilgreining um það, hverjir teljast verkamenn og vinnuveitendur og hvar skyldugt er að framkvæma tilkynningu á vinnustað. - Í II. kafla þessara laga, 5.–11. gr., eru svo til teknar ýmsar almennar grundvallarreglur um það, hverjar kröfur séu gerðar til vinnuveitenda og verkamanna og trúnaðarmanna á vinnustöðum. Engin tilsvarandi ákvæði eru til í gildandi lögum, hvað snertir 6. og 7. gr. En ýmis ákvæði eru til í gildandi lögum, sem svara til ákvæða 5. gr. þessa frv. - Í III. kafla laganna eru svo sérstakar reglur varðandi ráðstafanir til verndar heilbrigði og velferðar verkamanna. Þara eru tekin upp ýmis ákvæði um aðbúnað á vinnustöðum, svo sem um lofthæð húsa, loftrúm, gólf, þak, veggi og loft, lýsingu, hreingerningu, hita, drykkjarvatn og fleira, sem kemur til greina á hverjum vinnustað, og sett ákvæði um það hvað eina, eins og segir í 13. gr. frv: Mikið af þessu eru nýmæli, eða þar, sem ekki er um nýmæli að ræða, þá eru ákvæðin fyllri, en í gildandi lögum um þetta efni. - Síðan eru í IV. kaflanum ákvæði um ráðstafanir til að verjast slysum, sem naumast eru til í gildandi lögum eða reglugerðum, nema að sumu leyti að því er tekur til véla og styrkleika húsa og annars þess háttar. - V. kafla frv. eru tekin upp alger nýmæli um lágmarks hvíldartíma verkamanna, þar sem því er slegið föstu, að vinnu skuli hagað þannig, að sérhver verkamaður geti notið samfelldrar hvíldar frá vinnu sinni á sólarhring eins og þar er nánar til tekið. Og þá eru ýmis ákvæði í sambandi við undanþágur og þess háttar, sem leyfðar eru. En þetta nýmæli telur n. og ráðuneytið líka, að sé þarft og eðlilegt og beri að takast upp, hvort sem það verður í þessari mynd eða einhverri annarri svipaðri, sem hv. n., sem fær málið til meðferðar, kynni að komast að niðurstöðu um. - VI. kafli frv. er svo um eftirlitið með framkvæmd laganna, sem er starfandi stofnun í landinu og þarf sennilega ekki mikið að auka frá því, sem nú er. Náttúrlega verður það eftirlit að vera þannig skipað starfskröftum, að það ráði fullkomlega við það verkefni, sem því er fengið á hverjum tíma, svo að ekki verði sakazt um við eftirlitið, að það geti ekki innt sín skyldustörf af höndum. - Í VII. kafla frv. eru svo ákvæði um öryggisráð, eða sérstakt ráð, sem skipað sé fimm mönnum til sex ára í senn, til þess að vera til aðstoðar og taka til athugunar mál, sem lög þessi ná til, láta álit sitt í ljós við ríkisstj. og öryggiseftirlitið og gera till. til ráðherra um breyt. á lögum og þess háttar. - Í VIII. kafla frv. er svo ákveðið, að setja megi eftirlitsgjald, sem ekki er slegið föstu í lögunum þó, heldur gert ráð fyrir, að gert verði síðar í reglugerð, svo a. m. k. að þessi stofnun geti staðið undir sér fullkomlega, eins og hún hefur gert hingað til og gerir enn, og að þessu gjaldi verði þá hagað í samræmi við það. - Að síðustu eru í IX. kafla ákvæði um refsiaðgerðir fyrir brot. - Og í X. kafla eru ákvæði um gildistöku laganna og hvaða lög séu felld úr gildi með samþykkt þeirra. Ég tel ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins, hér við 1. umr., að rekja frv. grein fyrir grein, enda segir í þingsköpum, að það skuli ekki gert við 1. umr., heldur 2., og mun ég ekki frekar skýra nú, hvað í frv. stendur, enda er þess síður þörf, þar sem í mjög skilmerkilegri grg, sem frv. fylgir, er hægt að lesa um hverja einustu gr., hvað nýtt í hverri gr. felst og hvað hefur komið til athugunar og annað, sem til upplýsinga má vera í þessu skyni. - Ég gat þess í upphafi ræðu minnar, hvernig þessi n., sem samið hefur frv., hefði verið skipuð. Hún stendur að frv. einróma og óskipt, nema um tvö atriði, sem getið er um sérstaklega í aths. við frv. Annað atriðið er um skipun eftirlitsmanna á vinnustöðum, og hitt atriðið er um skipun öryggisráðs. Þetta eru þau einu tvö atriði, sem n. er ekki fullkomlega sammála um. Og ég vildi ætla, að sá ágreiningur, sem um þessi tvö atriði er sé ekki það verulegur, að um þau atriði ætti að geta náðst fullt samkomulag. Annars er þó um fyrra atriðið það að segja, að þar leggur meiri hl. n. sérstaka áherzlu á, að farin verði sú leið, sem meiri hl. n. leggur til, að farin verði, og telur af prinsipástæðum, að betri árangur muni nást með því móti um eftirlitið. En minni hl. telur, eins og kemur fram í aths., að þessi eftirlitsmaður þurfi að vera óbundinn og óháður, og þess vegna eigi ekki samkomulag að verða um val hans við vinnuveitanda. En um val þessa trúnaðarmanns segir í frv., eins og það liggur nú fyrir, að hann skuli valinn af verkamönnum í samráði við vinnuveitanda. Yfirleitt segir meiri hl. n., að hann leggi mikið upp úr því, að samvinna geti náðst milli vinnuveitenda og verkamanna um þessi atriði. Af ráðuneytisins hálfu hef ég svo því einu við að bæta, að frv. er flutt samhljóða því, sem n. gekk frá því. Þar er engu haggað. Þó kannske megi segja, að sumt gæti kannske orkað tvímælis, þá tel ég ekki rétt, að það komi fram sem breyt. á frv. í flutningi þess, heldur kæmi það þá sem samkomulag við þá nefnd, sem fær frv. til meðferðar, svo að till. n., sem samdi frv., geti legið fyrir, alveg eins og þessi n. gekk frá þeim. Þessi n., sem frv. samdi, hefur haft nána samvinnu við verksmiðjuskoðunarstjóra og leitazt við að afla sér upplýsinga um starf hans og þeirrar stofnunar, sem hann veitir forstöðu, enda var beinlínis óskað eftir því í skipunarbréfi n., að þessi háttur yrði hafður á um vinnubrögð nefndarinnar. Aftan við frv. og aths., sem því fylgja, eru þess vegna prentuð þrjú fylgiskjöl, frá verksmiðjuskoðunarstjóranum tvö og frá landlækni það þriðja, þar sem greint er frá starfi verksmiðjuskoðunarstjórans og verksmiðjueftirlitsins og nákvæm skýrsla um skoðunargerðir á ýmsum fyrirtækjum, sem þar eru talin upp. Þetta er gert vegna þess, að við fyrri umr. um þessi mál hefur verið dregið í efa, að eftirlitið hefði staðið í sinu stykki eins og því bar að gera, og gefið í skyn, að það hefði ekki framkvæmt eftirlitið eins samvizkusamlega og hefði átt að gera. Af þeirri skýrslu sést, hvað gert hefur verið og gert ekki í hverju tilfelli þessu viðkomandi. N. hefur líka haft bréfaskipti við ýmsa aðila úti um land til þess að leita upplýsinga um framkvæmd laganna o. fl., en fengið lítið af svörum. En það, sem ástæða hefur þótt til að birta af því, er prentað sem fylgiskjöl í aths. við frv. Ég hef svo ekki frekar um þetta mál nú að segja. Ég vildi leggja til, að frv. yrði að þessari umr. lokinni sennilega vísað til iðnn. Þó að málið í eðli sínu heyrði fremur undir heilbr.- og félmn., sennilega hvað helzt, þá hefur nú verið sá háttur á, að í ráðuneytinu heyrir þetta ekki undir félmrn., eins og það þó gerir í öðrum löndum, það heyrir það ekki hér hjá okkur, heldur hefur það verið látið fylgja þeim málum, sem til iðnaðarins teljast. Til þess að samræmi verði þar á milli, tel ég eðlilegast, að þetta mál fari til iðnn.



Herra forseti. Það orkar ekki tvímælis að löggjöf í þessu landi varðandi aðbúnað fyrir vinnandi menn er í hinni megnustu óreiðu. Það er því ekki óeðlilegt, að menn reki augun í það, hversu mikið vantar á það, að verkamönnum, sjómönnum og öðrum vinnandi mönnum sé sköpuð aðstaða til að fyrirbyggja slys á vinnustöðum, enda hafa slík slys verið tiltölulega mörg hér á landi á vinnustöðum, miðað við það, að í mörgum tilfellum hafa menn, sem fyrir þeim hafa orðið, verið við tæki, sem lítil slysahætta stafar af. Það var með þetta fyrir augum, að flutt var 1946 og aftur 1947 frv. um öryggi verkamanna við vinnu. Sömuleiðis var af mér flutt þáltill. 1947 um að skipa nefnd til þess að gera undirbúning að breyt. á lögum og reglugerðum um eftirlit með verksmiðjum og vélum. Var hún samþykkt. Skipaði hæstv. samgmrh. síðan þá nefnd, sem þar var gert ráð fyrir í þál. Sú n. hefur nú skilað áliti sínu í frv. þessu, sem hér liggur fyrir, um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. - Ég fagna því mjög, hve þessi n. í sameiningu hefur unnið vel að þessu máli. Þetta frv. er mjög ýtarlegt og gripur inn á flesta þá staði, þar sem helzt var þörf á frekari öryggisákvæðum varðandi vinnu. - Það væri freistandi að fara nokkuð yfir þetta frv. og taka það lið fyrir lið og ræða það, en ég mun ekki gera það við 1. umr. þessa máls. En ég vil aðeins nota tækifærið og þakka þeim mönnum, sem í n. þeirri hafa starfað, sem undirbúið hefur þetta frv., og sömuleiðis hæstv. samgmrh. fyrir val á þessum mönnum, sem hefur tekizt mjög vel, og láta í ljós mikla ánægju yfir því, að þetta frv. er fram komið, sem í heild er til mikilla bóta frá gildandi löggjöf. Hins vegar er það svo, eins og segja má um öll mannanna verk, að ýmsir gallar eru á því, sem væntanlega verður þá bætt úr í meðferð málsins.