Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. gerir ráð fyrir því að breyta reglum þeim, sem gilt hafa fram að þessu um verðlagsuppbætur á laun til opinberra starfsmanna, færa verðlagsuppbæturnar til samræmis við það, sem um samdist varðandi kaupgjald almennt, nú þegar síðast voru fyrir áramótin gerðir samningar á milli vinnuveitenda og verkalýðssamtakanna. Ríkisstj. þykir sanngjarnt, að sömu reglu sé fylgt um greiðslu verðlagsuppbótar á laun opinberra starfsmanna og annað launafólk nýtur. Ég leyfi mér að óska þess, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þessu frv. var vísað til fjhn. 12. des. s.l. Ég get þó ekki viðurkennt, að afgreiðsla þess hafi dregizt um skör fram, einkum þegar þess er gætt, að þriggja vikna þinghlé var gefið fyrir jólin. Auk þess er hér um allumfangsmikið mál að ræða og nýmæli, sem nm. þurftu eðlilega nokkurn tíma til að athuga. Hefur n. rætt málið á mörgum fundum og varið til þess löngum tíma. N. hefur sent bönkunum og fleiri aðilum frv. til umsagnar, og mun ég síðar víkja að svörunum. Eins og nál. meiri hl. á þskj. 540 og minni hl. á þskj. 543 bera með sér, klofnaði n. um málið. Hv. 1. landsk. þm. (BrB) telur þessa bankastofnun óþarfa og leggur til, að frv. verði vísað frá með þeim forsendum. Við hinir fjórir nm., sem skrifuðum undir nál. meiri hl. á þskj. 540, leggjum hins vegar til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt. Hv. þm. Barð. skrifar þó undir nái. með fyrirvara, sem hann gerir sjálfsagt grein fyrir. Það er eðlilegt, að menn leggi fyrst þá spurningu fyrir sig viðvíkjandi þessu máll, hvort þörf sé á þessari bankastofnun. Því svarar hv. minni hl. neitandi. Og víst er um það, að ýmsum hafa þótt bankar nógu margir hér á landi. En þegar frv. það, sem hér liggur fyrir, er athugað og málið í heild, þá verður augljóst, að Framkvæmdabankanum er ætlað alveg sérstakt verkefni og ólíkt starfi annarra banka landsins eins og það hefur verið og er. Má jafnvel segja, að stofnun sú, sem ráðgerð er í frv., þyrfti ekki endilega að heita banki, þó að mönnum hafi ekki dottið annað heppilegra nafn í hug. Í þessu sambandi má benda á, að bankanum er ætlað að vera í sambandi við Landsbankann, þannig að Landsbankinn annist afgreiðslu og bókhald fyrir hann. Sýnir það meðal annars sérstöðu hans. Ef Framkvæmdabankinn verður stofnaður samkv. þessu frv., verða höfuðverkefni hans tvenns konar og bæði töluvert ólík þeirri bankastarfsemi, sem tíðkast hér á landi og víðast hvar. Í fyrsta lagi er honum ætlað að taka við ýmsum störfum, sem fjmrn. hefur nú með höndum. Má þar fyrst nefna stjórn mótvirðissjóðs, einkum þegar til þess kemur, að lán þau, sem hafa verið veitt úr honum, fara að greiðast aftur og það fé, sem þannig kemur inn, verður lánað á ný samkv. þeirri samþykkt, sem Alþ. hefur þegar gert um það efni. Er lítt hugsandi að láta rn. annast slíka lánastarfsemi. Í annan stað er gert ráð fyrir, að Framkvæmdabankinn taki við umsjá ýmissa lána, sem ríkið hefur tekið í útlöndum og endurlánað innanlands. Munu lán þessi nema yfir 200 millj. kr. Hygg ég, að vart muni dæmi þess, að nokkurt ríki hafi gengið tiltölulega jafnlangt inn á þá braut, sem hér er gengið eftir. Er alveg fráleitt, að mér finnst, að eitt rn. fáist við slíka starfsemi. Það er þá um leið orðið eins konar bankastarfsemi, sem ráðuneyti eru ekki vön að hafa með höndum. Annað höfuðverkefni bankans er ætlazt til að verði að afla lánsfjár til langs tíma, innanlands eða utan, og lána það aftur sem stofnlán til ýmissa þjóðþrifafyrirtækja. Ef til vill mætti segja, að þeir bankar, sem fyrir eru í landinu, gætu annazt þessa starfsemi. Við tvo þeirra starfa og stofnlánadeildir, sem lána til langs tíma, í Búnaðarbankanum Byggingarsjóður og Ræktunarsjóður, og svo er stofnlánadeild sjávarútvegsins. En ríkissjóður hefur orðið að leggja stofnlánadeildum þessum til stofnfé og starfsfé þeirra beint og óbeint. Þá má og nefna veðdeild Landsbankans, sem byggir starf sitt á vaxtabréfasölu og einnig lánar fé til langs tíma. En starfsemi hennar er tiltölulega litil nú, sem stafar, að því er ég hygg, af sölutregðu á bréfunum. Að öðru leyti starfa bankarnir að mestu leyti með sparisjóðsfé, og svo Landsbankinn með þeim seðlum, sem hann hefur rétt til að gefa út. En sparifé er nú þannig, að það má ýmist taka það út fyrirvaralaust með öllu eða í hæsta lagi með sex mánaða fyrirvara, og er það ekki fallið til að verja því til stofnlána eða lána um lengri tíma, þótt slíkt hafi raunar oft verið gert af nauðsyn og sennilega meira, en varlegt verður að telja. Okkur Íslendinga vantar enn mikið fjármagn til fjölmargra nauðsynlegra framkvæmda, þó að miklar framfarir hafi átt sér stað á síðustu áratugum. Þetta fjármagn, sem svo brýn þörf er á til langs tíma, getur ekki komið nema eftir tveimur leiðum, í fyrsta lagi, að þjóðin spari saman fé og fáist þá til að geyma það um lengri tíma í lánsstofnunum, og í öðru lagi með lánsfjáröflun frá útlöndum. Framkvæmdabankanum, ef hann verður stofnaður, er ætlað að vinna að útvegun fjármagns eftir báðum þessum leiðum, annars vegar með skuldabréfasölu og á annan hátt innanlands og hins vegar með lántökum erlendis. Ef vel tækist til um þetta, mundi bankinn þannig leysa ríkið af hólmi um lántökur til eins og annars, sem ekki er sjálfum ríkisrekstrinum viðkomandi, og losa þing og stjórn að miklu eða helzt öllu leyti við hið dæmalausa kvabb um lánsfjárútvegun til ýmissa framkvæmda, sem nú á sér stað. Ég segi dæmalausa, því að það mun hvergi tíðkast nema hér, að sjálf ríkisstj. þurfi t.d. að ganga í það að útvega smálán til ýmissa aðila og verði svo fyrir sífelldum áróðri í því efni af einstaklingum, stofnunum, sveitar- og bæjarstjórnum og fulltrúum á þingi þjóðarinnar. Ef Framkvæmdabankinn verður settur á stofn og ef honum tekst að rækja það hlutverk, sem honum er ætlað, þá eiga þessir aðilar að geta snúið sér beint til bankans með lánbeiðnir eða þá til þeirra lánsstofnana, sem bankinn hefur útvegað fé í því skyni, og mundi það verða tíðara, - við skulum segja eins og til hafnargerða og annarra slíkra framkvæmda, - og það án þess að áróður frá sjálfri ríkisstj. þurfi að koma til, að slík lán fáist, ef um heilbrigt fyrirtæki er að ræða. Að því er útlent fjármagn snertir, þá er gert ráð fyrir, að það verði Alþjóðabankinn, sem muni frekast lána til þessarar stofnunar, sem hér um ræðir, því að peningaviðskipti milli þjóða eru mjög að breytast á þann veg, að Alþjóðabankinn lánar til einstakra þjóða, og þeir, sem hafa fé aflögu til þess að lána öðrum þjóðum, lána það ekki beint, heldur leggja það í Alþjóðabankann. Eins og ég sagði áðan, sendi fjhn. bönkunum frv. þetta til umsagnar. Búnaðarbankinn og Útvegsbankinn leggja ekkert til þessa máls. En Landsbankinn hefur sent n. álit um málið, sem hann hafði áður sent viðskmrh. Er það álit bankans prentað sem fskj. með nál. hv. minni hl. á þskj. 543. Að vísu segir Landsbankinn ekki beinlínis neitt um það, hvort hann mæli með eða móti, að Framkvæmdabankinn verði stofnaður, en þar sem hann ekki mælir á móti því og þar sem hann ber fram ýmsar brtt. við það frv., sem lá fyrir frá mþn., og sumar og jafnvel þær, sem Landsbankinn lagði mesta áherzlu á, hafa verið teknar til greina, þá má líta svo á, að Landsbankinn, eða meiri hluti stjórnar hans, sé því fremur meðmæltur, að þessi stofnun verði sett á fót. Sérstöðu hefur einn af bankastjórunum, Jón Árnason, og er álit hans einnig prentað sem fskj. með þessu sama nál. Hann telur nú, að Landsbankinn geti annazt þessi störf, og eins kemur hann fram með kenningu viðvíkjandi mótvirðissjóðnum, sem ekki hefur mikið verið á orði hingað til, en er að sjálfsögðu til athugunar. Skal ég ekki fara lengra út í þau atriði, sízt fyrr en minni hl. hefur þá gert nánari grein fyrir sínu áliti. Þá leitaði n. einnig umsagnar fjárhagsráðs, og svaraði það með bréfi, dags. 16. des. s.l., og er það svo hljóðandi: „Fjárhagsráð hefur móttekið bréf fjhn. Ed. Alþingis, dags. 13. des. s.l., þar sem óskað er umsagnar ráðsins um frv. til l. um Framkvæmdabanka Íslands og óskað eftir svari við því fyrir mánudagskvöld 15. des. Fjárhagsráð hefur að sjálfsögðu enga möguleika á að kanna frv. vandlega á svo skömmum tíma og telur sér því ekki fært að láta í ljós rökstutt álit um það, en við fljótan yfirlestur sér það ekki neitt við það í frv. að athuga, sem varðar fjárfestingarmál og önnur því skyld atriði.“ Undirskrifað af Magnúsi Jónssyni, formanni fjárhagsráðs. Efni frv., sem hér liggur fyrir, sé ég ekki ástæðu til að rekja í einstökum atriðum, en læt nægja í því efni að vísa til hinnar ýtarlegu grg., sem fylgir frv. á þskj. 427, svo og til nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 540, þar sem einnig er gerð nokkur grein fyrir efni frv. Ég skal þó taka fram í þessu sambandi, að sumum nm. þótti ákvæði 8. gr. frv. nokkuð óljós, en þar er svo kveðið á: „Fé það úr mótvirðissjóði, er bankinn fær til eignar samkvæmt 1. tölul. 3. gr., svo og fé það, er hann fær til ráðstöfunar samkvæmt 4. gr., skal bankinn lána að hálfu til framkvæmda í þágu landbúnaðarins og að hálfu til eflingar framleiðslu og framkvæmdum fyrir kaupstaði og kauptún, jafnóðum og fé þetta verður bankanum handbært, ásamt vaxtatekjum af því, en að frádregnum hlutfallslegum kostnaði við rekstur bankans.“ Er efni greinarinnar í samræmi við yfirlýstan vilja Alþingis, sem fram kom í þál. frá 17. jan. 1952. Það, sem einkum þótti orka tvímælis í greininni, var, hvað átt væri við með orðunum: „til framkvæmda í þágu landbúnaðarins“. Ég fyrir mitt leyti tel engan vafa á, að átt sé við hvers konar framkvæmdir, sem gerðar eru í þágu landbúnaðar og bænda, þótt þær séu ekki landbúnaður í þrengstu merkingu. Þar með tel ég t.d. raforkuveitur um sveitir landsins og rafstöðvar, sem sérstaklega er komið upp vegna sveitanna. Er ég og sannfærður um, að fátt eða ekkert er nú landbúnaðinum og bændum landsins meiri nauðsyn en að fá rafmagn í sveitirnar. Ég veit ekki betur en að öll n. sé mér sammála um skilning á þessari grein, og virðist mér hann svo auðsær, að ekki þurfi breytinga við til skýringa. Væri hins vegar svo, að aðrir hefðu annan skilning á þessu, t.d. þann, að aðeins væri átt við landbúnað í allra þrengstu merkingu, svo sem jarðrækt og húsabyggingar í sveitum, þá þyrfti það að koma fram nú þegar, svo að hægt væri að bera fram brtt. til skýringar við 3. umr. Ég skal nú víkja að þeim brtt., sem meiri hl. n. leggur til að gerðar verði á frv. 1. brtt. er við 3. gr. og er um það að fella niður ákvæði um, að ríkissjóður afhendi bankanum sem stofnfé m.a. hlutabréf í raftækjaverksmiðjunni 50 þús. kr. og í Eimskipafélagi Íslands 100 þús. kr. En þá verður heildarupphæð stofnfjárins að lækka samkv. því um 150 þús. kr., eða í 101 millj. kr. Skiptir þetta ekki miklu fyrir bankann, þó að stofnfé lækki um svo litla upphæð. Hins vegar fannst sumum nm. og þar á meðal mér leiðinlegt að afhenda hlutabréf ríkisins í Eimskipafélagi Íslands, er ríkið hefur átt svo lengi, og er þessi till. þess vegna borin fram, en þá þótti ekki lengur taka því eða skipta máli að afhenda 50 þús. kr. hlutabréfin í raftækjaverksmiðjunni. Er því ekki hér um önnur hlutabréf að ræða samkv. till. n. en í áburðarverksmiðjunni, 6 millj. kr. Önnur brtt. n. í tveimur stafliðum er borin fram út af því, að ef til vill mætti skilja orðalag 4. gr. frv. svo, að þar sé beinlínis verið að gera ráð fyrir nýrri efnahagsaðstoð í sambandi við efnahagssamvinnu vestrænna þjóða. Þetta kann meiri hl. n. ekki við og telur ekki viðeigandi. Brtt. tekur því af öll tvímæli um það, að aðeins sé átt við það fé, sem nú er í mótvirðissjóði eða í hann kemur vegna efnahagsaðstoðar, sem þegar hefur verið látin í té. Þriðja brtt. er nánast orðabreyt., þannig að í stað orðsins „stuðning“ í 8. tölul. 7. gr. komi: „fyrirgreiðslu“. Telur meiri hl. þetta betra orðalag og auk þess kynni orðið „stuðning“ að valda þeim misskilningi, að jafnvel væri átt við styrk. En það var aldrei meiningin. Fjórða brtt. meiri hl. er eins konar málamiðlun. Innan meiri hlutans kom fram óánægja með það ákvæði 9. gr. frv., að fjmrh. væri heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkisstj. allt að 100 millj. kr. fyrir bankann til lántöku erlendis. Vildi einn hv. nm. fella þetta ákvæði niður og til slíkrar ábyrgðar þyrfti samþykki Alþ. hverju sinni eða lög eins og nú á sér stað t.d. um Landsbankann og aðrar stofnanir. Varð þá að samkomulagi, a.m.k. milli 3 nm., að lækka þessa upphæð í 80 millj. kr., en ekki veit ég, hvort það fullnægir þeim hv. nm., sem vildi fella ákvæðið alveg niður. Ég fyrir mitt leyti tel - og a.m.k. 3 nm. líta eins á - að bankinn þurfi að hafa slíka fasta lántökuheimild erlendis, ef hann á að hafa þá forgöngu um útvegun erlends lánsfjár, sem til er ætlazt. Hitt væri stirt og óþægilegt, að þurfa að leita sérstakrar lagaheimildar í hvert sinn. En hvort þessi fasta heimild er 100 millj. kr., eins og stendur í frv., eða 80 millj. kr., held ég að ekki sé svo þýðingarmikið, að ekki sé vinnandi til samkomulags að fallast á lægri upphæðina. Jafnvel þótt þessi heimild væri felld niður úr frv., hygg ég, að öryggi ríkissjóðs ykist ekki mjög mikið við það. Ríkisstj. hefur rétt til að gefa út brbl., og það hefur oft komið fyrir, að hún hefur veitt sjálfri sér heimild til lántöku og ábyrgðar fyrir hönd ríkissjóðs með því móti, og þótt slíkt geti virzt vafasamt frá þingræðislegu sjónarmiði, þá er þó reynslan sú, að Alþ. hefur jafnan staðfest þær aðgerðir á eftir. Svo mundi enn vafalaust fara, þó að þetta ákvæði væri fellt niður. Það mundi sjálfsagt koma að því, að bankinn þyrfti ríkisábyrgð milli þinga og stjórnin þá veita honum hana með brbl. Og hvað væri þá unnið, að því er tryggingu fyrir ríkissjóð snertir? Hins vegar væri slíkt fyrirkomulag þyngra í vöfum, og ég get jafnvel vel hugsað mér það, að það gæti rýrt lánstraust bankans erlendis, eða hjá Alþjóðabankanum, ef hann þyrfti sífellt að eiga undir högg að sækja að fá lagaheimild til hverrar lántöku. Fimmta brtt. meiri hlutans, við 14. gr. frv., er einnig eins konar miðlun. Nokkur ágreiningur var innan meiri hlutans um skipun bankaráðsins, og náðist fullt samkomulag um þessa tilhögun, sem lagt er til með brtt. Breyt. er einungis í því fólgin, að allir hinir kosnu bankaráðsmenn skuli frá upphafi kosnir til jafnlangs tíma, eða 6 ára, í stað þess að frv. gerir ráð fyrir, að fulltrúi seðlabankans sé í fyrsta sinn kosinn til 3 ára. Þetta ákvæði frv. mun hafa átt að tryggja það, að aldrei væri skipt um alla hina kosnu bankaráðsmenn í einu. Meiri hl. n. viðurkennir að vísu, að slíkt mundi vera óheppilegt, a.m.k. ef engin sérstök ástæða væri til skipta. Hins vegar telur hann þó ekki þörf á að fyrirbyggja þetta beinlínis með l. Reynslan hefur margoft sýnt, að menn eru mjög oft endurkosnir í slíkar stöður eins og bankaráðsstöður og því lítil sem engin hætta á, að skipt yrði um alla hina kosnu bankaráðsmenn í einu, þótt kjörtími þeirra sé jafnlangur og þeir allir kosnir í einu frá upphafi. Ég þarf svo ekki að orðlengja þetta frekar. Um till. hv. minni hl. um að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá skal ég ekki frekar ræða, fyrr en þá ef til vill þegar hann hefur gert grein fyrir sinni afstöðu. Brtt. aðrar en frá meiri hl. hafa ekki komið fram og því ekki um þær að ræða. Ég endurtek því, að það er till. meiri hl. n., að frv. sé samþ. með þeim brtt., er greinir á þskj. 540.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl., hv. 1. þm. Eyf., sagði í sinni ræðu, hefur fjhn. klofnað um mál þetta. Meiri hl. vill láta samþ. frv., en ég legg til, að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Við fyrstu sýn virðist frv. þetta næsta furðulegt plagg. Það á að stofna nýjan banka með mjög viðtækum verkefnum við hliðina á þeim fjórum bönkum, sem fyrir eru í landinu. Auk þess á þessi banki að taka að sér það hlutverk, sem fjárhagsráð var á sínum tíma, sællar minningar, stofnað til þess að rækja. Ýmsum mun virðast, að þenslan í opinberum rekstri sé nú orðin ærin, þó að ekki sé bætt við nýju, umfangsmiklu bákni eins og þessum nýja banka. Það mun ýmsum finnast, að ríkisbáknið sé orðið nægilega kostnaðarsamur baggi á þjóðinni, þó að allt þetta bætist ekki ofan á. En þegar frv. er athugað nánar, þá koma þó enn þá undarlegri hlutir í ljós. Stofnfé bankans skal vera, samkv. 3. gr. frv., skuldabréf fyrir lánum úr mótvirðissjóði og hlutabréf ríkisins í þremur fyrirtækjum, áburðarverksmiðjunni, raftækjaverksmiðjunni og Eimskipafélagi Íslands. Sá hluti af fé mótvirðissjóðs, sem ekki er notaður til Sogs- og Laxárvirkjunarinnar og áburðarverksmiðjunnar, skal svo afhentur bankanum til umráða á 25 árum auk vaxta af þessu fé. Allt handbært fé bankans skal geymt í Landsbankanum, og hann skal annast öll afgreiðslustörf fyrir hinn væntanlega Framkvæmdabanka. M.ö.o., hlutverk bankans er ráðstöfun á fé, sem nú er í vörzlu annarra banka og verður geymt þar áfram, fé, sem sérstaklega er ætlað til stofnlána og til fjárfestingar yfirleitt. Spurningin er þá: Hvað verður um aðra sjóði, sem ætlaðir eru til stofnlána, svo sem fiskveiðasjóðinn og ræktunarsjóðinn? Samkv. 21. gr. frv. á Framkvæmdabankinn að hafa nána samvinnu við þá opinbera aðila, sem hafa fjárfestingarmál með höndum. Það er þess vegna auðséð, að honum er líka ætlað að ráðskast með fé þessara sjóða, enda er það í samræmi við aðalhlutverk bankans samkv. frv., að hafa yfirstjórn yfir allri fjárfestingu í landinu. Það er því ekki neitt smáræðis vald, sem þessum þanka er fengið í hendur. Hann á að drottna yfir sameiginlegum fjármunum þjóðarinnar og er þar með fengið algert drottnunarvald í efnahagsmálum Íslands. Hvers konar stofnun er svo þessi banki, sem fær þetta mikla vald í hendur? Þegar frv. er athugað, þá sést, að stofnunin er í rauninni einn maður, bankastjórinn, og utan um hann er svo 5 manna bankaráð. En enda þótt allt þetta mikla vald eigi að afhendast einum manni, þá er engin hætta á því, að ekki hlaðist fljótlega utan á hann gífurlegt skrifstofubákn. Það getur maður ímyndað sér, þegar athuguð eru verkefni hins undarlega banka, eins og þau eru ákveðin í 7. gr. Bankinn á ekki aðeins að veita lán til langs tíma og vera ríkisstj. til ráðuneytis í fjárfestingarmálum, eins og það er orðað í frv., heldur og að verzla með verðbréf og hlutabréf, sem gæti með tímanum orðið allumfangsmikið brask. Hann á að afla lánsfjár erlendis. Hann á að vasast í framkvæmdum einkaaðila. Hann á að annast rannsókn varðandi fjárfestingarþörf atvinnuveganna, og hann á að greiða fyrir nýjungum í atvinnurekstri, svo að það er ekkert smáræði, sem á að gera í þessari stofnun. Yfirleitt er bankanum ætlað að taka að sér öll meginverkefni fjárhagsráðs. En það er hins vegar aldeilis ekki meiningin að leggja fjárhagsráð niður. Til þess að forðast allan misskilning er það skýrt tekið fram í grg. frv. Þar er svo skemmtilega komizt að orði, að fjárhagsráði sé ætlað að stjórna fjárfestingunni í smáatriðum. Það er væntanlega smáatriði að leggja höft á framkvæmdir einstaklinga, sem verið hefur nú eitt af tímafrekustu störfum fjárhagsráðs til þessa. Ekki veit ég, hvernig þjóðin hefur komizt af, á meðan hún hafði hvorki fjárhagsráð né Framkvæmdabanka. Nú dugir hvorki meira né minna en tvær miklar stofnanir í þessu litla, fátæka landi til þess að stjórna fjárfestingunni, aðra í smáatriðum, hina í stórum atriðum, og einhverjir fá þá væntanlega atvinnu víð bréfaskipti milli þessara voldugu stofnana. Nú er ekki verið að horfa í kostnaðinn af opinberum rekstri, og ekki þykja álögurnar á almenning enn of miklar. Þá er spurningin: Hver er tilgangurinn með þessu öllu saman? Um það gefur grg. raunar nokkurn veginn fullnægjandi upplýsingar, þótt í stuttu máli sé. Efni frv. er samið af gjaldkera Alþjóðabankans og svo þýtt og fært í íslenzkan búning af bankamálanefnd, enda þótti mikils við þurfa að gefa bankanum fínt nafn á ensku, því máli, sem Bandaríkjamenn skilja. Frv. er sem sagt komið frá Alþjóðabankanum, stofnun, sem er undir bandarískum yfirráðum. Hér er því um bein erlend tilmæli - eða kannske réttara sagt erlend fyrirmæli að ræða. Rökin, sem hinir erlendu fjármálamenn færa fyrir þessum fyrirmælum sínum, eru einnig tekin fram í grg. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þess má geta, að á síðustu árum hafa í náinni samvinnu við Alþjóðabankann risið upp bankar svipaðs eðlis í öðrum löndum. Ástæða þessarar samvinnu er m.a. sú, að óhægt er fyrir stofnun eins og Alþjóðabankann að lána fé í framkvæmdir, sem á hans mælikvarða eru smávaxnar, eins og t.d. flestar framkvæmdir í landbúnaði. Kýs hann því heldur að lána slíkt fé fyrir milligöngu stofnunar, sem getur rækt það hlutverk, sem Alþjóðabankinn annars telur sig eiga að rækja gagnvart lántakanda.“ Hér er ekkert um að villast. Alþjóðabankinn treystir ekki þeim stofnunum, sem fyrir eru í landinu, til þess að rækja það hlutverk, sem hann „annars telur sig eiga að rækja gagnvart lántakanda“, eins og stendur orðrétt í grg. Þess vegna á að fela allt þetta mikla vald í rauninni einum manni, sem hinir erlendu fjármálamenn telja sig geta treyst sem fullkomnu verkfæri. Engum mundi koma það á óvart, þótt fyrir valinu yrði dr. Benjamín Eiríksson, aðalhöfundur gengislækkunarlaganna og nú um skeið helzti milligöngumaður milli íslenzkra stjórnarvalda og erlends fjármálavalds. Það er auðséð, að hinu erlenda fjármálavaldi þykja yfirráð sín yfir íslenzku efnahagslífi ekki nógu bein og milliliðalaus. Þess vegna vill það koma á fót fyrirkomulagi, sem tryggir því betur nær óskorað drottnunarvald, óháð breytingum, sem kunna að verða t.d. á stjórn landsins. Þessi stjórn, sem nú situr, er náttúrlega ágæt frá þeirra sjónarmiði, en hver veit, hvað við tekur? Að þetta er sú hugsun, sem fyrir höfundum frv. vakir, er m.a. auðséð á ákvæðunum um bankaráð, sem þannig er skipað, að það gæti um langt skeið verið í algeru ósamræmi við stefnu ríkisstjórnar landsins. Við athugun n. á frv. kom ýmislegt athyglisvert í ljós. Það, sem mér þótti þó einna athyglisverðast, voru upplýsingar dr. Benjamíns Eiríkssonar, sem hann gaf n. á einum fundi hennar, þar sem hann var mættur samkv. hennar ósk. Dr. Benjamín var um það spurður, hvaða tilgang það hefði að afhenda bankanum sem stofnfé hlutabréf ríkisins í þeim fyrirtækjum, sem talin eru í 3. gr. frv., þ.e.a.s. áburðarverksmiðjunni, raftækjaverksmiðjunni og Eimskipafélagi Íslands. Benjamín svaraði, að hann hugsaði sér, að þessi hlutabréf yrðu seld síðar, og þá fer nú að verða ljósara en áður, sýnist mér, hvert var verið að fara, þegar áburðarverksmiðjunni var breytt í hlutafélag á sínum tíma. Eins og nú er, er hlutafé þess fyrirtækis, eins og kunnugt er, 10 millj. kr. Þar af eru 6 millj. ríkiseign og 4 millj. einkaeign. Uppkomin er gert ráð fyrir að verksmiðjan kosti á annað hundrað millj. kr., og það fé leggur ríkið til, að undanskildum 4 millj. kr., sem er hlutafé einkaaðila. Útkoman af þessu verður því sú, að þegar lánin til verksmiðjunnar eru að fullu greidd, þá hafa þessir einkaaðilar eignazt verðmæti, sem nema yfir 40 millj. kr., fyrir einar 4 millj. Og nú höfum við fengið upplýsingar um, hvað á að verða um hlut ríkisins samkv. þeirri hugsun, sem dr. Benjamín skýrði n. frá, að fyrir höfundunum vekti. Á fundi n. lét dr. Benjamín svo um mælt, að hugsunin væri sú, að bankinn losaði sig við þau hlutabréf, sem hann eignast, eins fljótt og unnt er. Nú er það eitt verkefni bankans að verzla með hlutabréf og önnur verðbréf samkv. 7. gr. Dr. Benjamín var um það spurður, hver ætti að vera tilgangurinn með slíkri verzlun. Hann svaraði, að tilgangurinn væri alls ekki að verzla með hlutabréf í hagnaðarskyni, heldur hitt, að hjálpa einkafyrirtækjum til þess að komast á legg. Ég geri ráð fyrir, að sama sjónarmiðið ríki, að því er tekur til áburðarverksmiðjunnar. Útkoman yrði þá sú, að fyrirtæki, sem mun kosta á annað hundrað millj. kr., yrði afhent einstaklingum og einkaaðilum til eignar fyrir 10 millj., enda mundi það að vonum þykja ósanngjarnt, að þeir fulltrúar einkafjármagnsins, sem síðar eiga að eignast 3/5 hluta eignarinnar, verði ekki látnir sitja við sama borð og sæta sömu kjörum og hinir, sem þegar hafa eignazt 2/5 hluta hennar fyrir 4 millj. Þetta getur maður nú kallað að hagnýta sér ríkisvaldið vel í þágu einkaauðmagnsins, og ég get hugsað mér, að það sé vel að skapi hinna bandarísku fjármálamanna. Nefndin sendi frv. öllum bönkunum til umsagnar og sömuleiðis fjárhagsráði, eins og hv. frsm. meiri hl. skýrði frá í sinni ræðu. En meiri hl. n. ákvað að gefa þessum aðilum aðeins eins dags frest til þess að semja álit sitt. Það var á laugardegi, sem þeim var sent frv. til umsagnar, og þess óskað, að þeir skiluðu áliti sínu á mánudag. Þetta þótti mér nú furðuleg og ærið óvenjuleg ákvörðun, enda varð árangurinn alveg eins og vænta mátti. Enginn þessara aðila treysti sér til þess að semja neina álitsgerð á svo stuttum tíma. Efnisleg umsögn kom því aðeins frá Landsbankanum, en honum hafði verið gefinn kostur á að sjá frv. og athuga það áður en það var lagt fyrir Alþ. Ég hygg, að enginn bankanna sé samþykkur þessu frv., heldur sé þessu öfugt farið. Í svari Búnaðarbankans sérstaklega kom það í ljós  Landsbankinn hefur farið þá leið að ræða lítið um frv. í heild sinni í sinni álitsgerð, sem hann hafði sent hæstv. viðskmrh. og sendi siðan n. afrit af, heldur ræðir hann um einstök atriði þess. Bankinn gagnrýnir mjög ýmis veigamestu atriði frv., svo sem ákvæðið um hlutabréfakaup og heimildina til erlendrar lántöku án samþykkis Alþ., og áður en frv. var lagt fram, hefur verið tekið tillit til aðeins eins atriðis, sem máli skiptir í gagnrýni bankans og raunar er ekki aðalatriði. En Jón Árnason bankastjóri og Baldvin Jónsson bankaráðsmaður höfðu báðir sent sérálit, sem einnig var sent afrit af til n. Álit Jóns Árnasonar er sérstaklega athyglisvert. Þar kemur nefnilega í ljós, að Jón Árnason er algerlega andvígur frv. Álit Jóns Árnasonar er prentað í nál. minni hl., og það er vel þess vert, að allir hv. alþm. kynni sér það vel og vandlega. Við skulum líta á nokkur aðalatriði þess. Jón Árnason bendir fyrst á það, að til séu þrír bankar í landinu, - þeir eru nú raunar orðnir fjórir samkv. lögum, - og þá vaknar sú spurning, hvort þörf sé á að stofna nýjan banka. Síðan ræðir hann hlutverk hins nýja banka samkv. frv. lið fyrir lið. Hið almenna hlutverk bankans á að vera að efla atvinnulíf og velmegun þjóðarinnar og stuðla að auknum afköstum í framleiðslu og dreifingu. Þetta á að vera hlutverk allra íslenzkra banka, segir bankastjórinn, og því ekki þörf að stofna nýjan banka í því skyni, þ.e.a.s. ef nokkur meining felst í þessum orðum, bætir bankastjórinn við. - Þá ræðir hann nánar hin sundurliðuðu hlutverk bankans samkv. 7. gr. frv. Hann á í fyrsta lagi að vera ríkisstj. til ráðuneytis í fjárfestingarmálum. Nú, bankastjórinn bendir á, að ekki sé þörf nýs banka til þess að stjórnin geti öðlazt ráðunaut í fjárfestingarmálum; meðan fjárhagsráð starfar, á það einmitt að inna þetta hlutverk af hendi. Um verzlunina með hlutabréf og öflun lánsfjár erlendis segir bankastjórinn, að honum þyki mjög undarlegt, ef Alþingi vill fá ríkisbanka fullt og óskorað umboð til þess að kaupa á ábyrgð bankans hlutabréf í hvaða fyrirtæki sem bankastjórinn ákveður, og hann segir, að sér finnist það beinlínis með ólíkindum, að Alþingi vilji afsala sér rétti sínum til þess að taka ákvörðun um lántökur erlendís hverju sinni. Þetta er nú aðeins undirstrikun á þeirri gagnrýni, sem sett er fram í áliti Landsbankans. Í 8., 9. og 10. lið 7. gr. segir svo, að bankinn eigi að hafa samvinnu við einkaaðila, sem ráðast í framkvæmdir, og veita þeim stuðning; að hann eigi að annast rannsóknir í sambandi við fjárfestingu atvinnuveganna; að hann eigi að greiða fyrir nýjungum í framkvæmdum og atvinnurekstri. - Til þess að annast þessi verkefni, segir bankastjórinn, þarf heilan hóp sérfræðinga í þjónustu bankans, og hann kveðst ekki fá skilið, hvar alla þá sérfræðinga sé að finna, sem ekki eru bundnir við önnur störf, enda yrði kostnaðurinn ærinn. - Samkv. 20. gr. er Landsbankanum ætlað að annast dagleg afgreiðslustörf bankans. Bankastjórinn bendir á, að ekki þurfi að stofna nýjan banka til þess að annast verkefni, sem Landsbankanum er ætlað að hafa á hendi eftir sem áður. Sama athugasemd er raunar gerð í umsögn Landsbankans sjálfs og bent á, að einmitt þetta ákvæði geri verkefni Framkvæmdabankans, sem upp eru talin í frv., næsta þýðingarlítil. Niðurstaða bankastjórans verður því sú, að ekki verði séð, að þörf sé á að stofna nýjan banka til þess að taka að sér neitt af þeim verkefnum, sem upp eru talin. Ýmist eru þau öll framkvæmd af öðrum bönkum og verða svo einnig framvegis eða af fjárhagsráði eða þá að þau eru þess eðlis, að sízt verður að teljast heppilegt eða æskilegt að fela nokkrum banka slík verkefni. Það, sem bankastjórinn telur, að þá verði helzt eftir af raunverulegu starfssviði bankans, er að ákveða um útlán af þeim helmingi mótvirðissjóðs, sem ekki fer til landbúnaðarframkvæmda, og nú er komið að því, sem er mergurinn málsins, en það eru ummæli bankastjórans varðandi mótvirðissjóð og tillögur hans um, hvernig snúast skuli við þeim vanda, sem mótvirðissjóður og afskipti Bandaríkjanna eru orðin fyrir íslenzkt efnahagslíf. Í áliti bankastjórans segir orðrétt um mótvirðissjóð, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki má veita fé úr sjóðnum, hvorki sem lán né til neins annars, án samþykkis Bandaríkjastjórnar, og virðist það í rauninni eðlilegt. En af því leiðir, að slíkar leyfisveitingar um meðferð mótvirðissjóðs hljóta að hafa í för með sér meiri eða minni afskipti af fjármálalífi landsins í heild.“ Síðan segir hann, og nú koma tillögur hans um meðferð mótvirðissjóðsins: „En ef afskipti Bandaríkjastjórnar halda áfram, eftir að Framkvæmdabankanum hefur verið afhentur mótvirðissjóðurinn, álít ég, að ekki sé um nema tvær leiðir að ræða: 1. Að leita samninga við stjórn Bandaríkjanna um endurgreiðslu mótvirðissjóðsins. - Þessa leið álit ég æskilega og sjálfsagða, hvort sem um nokkur utanaðkomandi afskipti af fjárreiðum Framkvæmdabankans verður að ræða eða ekki, enda takist að ná samningum um það langan greiðslutíma, að þjóðinni verði ekki um megn að inna greiðsluna af hendi. 2. (Það er eiginlega varatillaga.) Ef þessi leið reynist ekki fær, að þá verði sett á laggirnar stofnun, sem eingöngu hafi með höndum vörzlu mótvirðissjóðsins og ráðstöfun á honum í samræmi við þau skilyrði, sem Bandaríkjastjórn kann að setja um meðferð hans.“ Síðan heldur hann áfram: „Slík stofnun þyrfti ekki að vera kostnaðarsöm, og með því væri þá fullkomlega skilið á milli mótvirðissjóðsins og annarra fjármála á Íslandi, og það álít ég alveg óhjákvæmilegt.“ Þetta eru allt saman mjög skýrar tillögur, og hvað er það, sem lesa má út úr þeim? Ég held, að það fari ekki heldur milli mála. Bankastjórinn getur ekki fundið nein íslenzk rök fyrir þessari bankastofnun. Það er augljóst, að eini tilgangurinn, sem hann finnur, er sá að koma upp stofnun, sem hefur með höndum vörzlu og ráðstöfun þess fjármagns, sem um er að ræða, í samræmi við þau skilyrði, „sem Bandaríkjastjórn kann að setja um meðferð þess,“ svo að notuð séu orð Jóns Árnasonar sjálfs. Þess vegna er það tillaga hans í fyrsta lagi, að mótvirðissjóðurinn verði endurgreiddur til þess að losa landið við slík erlend afskipti. Hann telur æskilegt að fara þessa leið undir öllum kringumstæðum, að endurgreiða sjóðinn, ef þjóðinni er það ekki um megn, og hann telur það nauðsynlegt, ef Bandaríkin gera kröfur til áframhaldandi afskipta. En ef það nú skyldi koma í ljós, að Bandaríkin neita að taka við endurgreiðslu til þess að tryggja betur tök sín á fjármálalífi landsins, þá er það varatillaga hans, að sett verði á laggirnar stofnun, sem eingöngu hefur með höndum vörzlu mótvirðissjóðsins, til þess, eins og hann orðar það, „að skilja algerlega á milli mótvirðissjóðsins og annarra fjármála á Íslandi“, þ.e. taka upp þann hátt, sem takmarkar afskipti Bandaríkjanna svo sem frekast er unnt. Verði aftur sá háttur hafður á, sem gert er ráð fyrir í frv., þá hljóta þau afskipti, sem fram fara fyrir milligöngu Framkvæmdabankans, að varða meginatriði í öllu fjármálalífi landsins. Ef við nú ættum enga aðra kosti en þá, sem Jón Árnason er þarna að gera ráð fyrir, þá væri ég vissulega sammála honum, en við eigum þriðja kostinn, og hann er sá að afþakka kurteislega öll erlend afskipti, og til þess er engin brýn nauðsyn að endurgreiða mótvirðissjóðinn, því að Alþingi hefur að minnsta kosti ekki undirgengizt neinar kvaðir aðrar en þær, sem snerta afskipti Bandaríkjamanna af ráðstöfun þess fjár, sem geymt er í íslenzkum bönkum sem mótvirði hins óafturkræfa framlags, mótvirðissjóðs í þrengri skilningi. Á fé því, sem inn kemur sem endurgreiðsla á lánum úr mótvirðissjóði, hvílir engin slík samningsbundin kvöð. Þess vegna er heldur engin ástæða til þess að verða við erlendum tilmælum eða fyrirmælum um stofnun þessa banka, og fyrir stofnun hans eru, að því er mér virðist, engin íslenzk rök, og þess vegna er ég andvígur frv. Brtt. hv. meiri hl. fjhn. skipta engu raunverulegu máli. Það er gott, það sem það nær, að fella niður fyrirmælin um að afhenda Framkvæmdabankanum hlutabréf í Eimskipafélaginu og raftækjaverksmiðjunni, en það, sem fyrst og fremst skiptir máli, er áburðarverksmiðjan, og hlutabréf ríkisins í henni á bankinn að eignast samkvæmt till. meiri hl. Það er bitamunur en ekki fjár, hvort heimild bankans til þess að taka ríkistryggð lán erlendis án samþykkis Alþingis er takmörkuð við 80 millj. eða 100 millj. Aðalatriðið er, að Alþingi afsalar sér rétti, sem það undir engum kringumstæðum á að afsala sér. - Aðrar brtt. sýnast mér skipta harla litlu máli.

Fjmrh: (Eysteinn Jónsson): Ég vil leyfa mér að þakka meiri hl. fjhn. fyrir afgreiðslu hans á málinu. Jafnframt mun ég segja hér fáein orð út af afstöðu minni hlutans í fjhn. og ræðu þeirri, sem frsm. minni hl. flutti nú rétt í þessu, þ. á m. leiðrétta misskilning, sem mér sýnist koma fram hjá honum í sambandi við einstök atriði málsins. Minni hl. segir hér í nál., þar sem hann víkur að umsögn bankanna um málið, að Landsbankanum hafi verið gefinn kostur á að athuga frv. og gert athugasemdir við ýmis veigamestu atriði þess og lýst sig andvigan þeim. Blærinn á þessu hjá hv. minni hl. á að vera sá, að Landsbankinn hafi í raun og veru tekið afstöðu gegn frv. Þetta er alveg rangfærsla, eins og álit það ber með sér, sem hv. minni hl. birtir sjálfur með álitsgerð sinni. Það eru við nokkur einstök atriði gerðar aths. af hendi Landsbankans, eins og hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir, og veigamesta atriðið af þeim, sem þar var gerð aths. við, var tekið til greina, áður en frv. var lagt fyrir Alþingi. Að séráliti Jóns Árnasonar bankastjóra kem ég ofur lítið síðar. Þá vill hv. minni hl. gera tortryggilegt það ákvæði frv., að afhenda skuli til eignar Framkvæmdabankanum nokkur hlutabréf ríkisins, og segir í því sambandi í nál., að dr. Benjamín Eiríksson hafi sagt á fundi í fjhn., að hann hugsaði sér, að hlutabréf þessi yrðu seld síðar af bankanum. Hv. minni hl. vill gefa mönnum í skyn með þessu og raunar fullyrti það í sinni ræðu, að ætlunin mundi vera að koma þessum hlutabréfum í brask með því að koma þeim fyrst yfir í Framkvæmdabankann og hann seldi þau síðan. Hv. minni hl. gekk hins vegar alveg fram hjá því, sem er höfuðatriðið, að í frv. er bankanum bannað að selja þessi hlutabréf, alveg berum orðum. Það stendur alveg skýrum stöfum í frv., að bankanum er bannað að selja þessi hlutabréf. Það er því óskiljanlegt, hvað hv. minni hl. er að fara með þessum málflutningi. Hitt er svo annað mál, að bankanum er ætlað það hlutverk að kaupa og selja aftur síðar önnur hlutabréf til þess að greiða fyrir stofnun fyrirtækja, en það er óskylt þessu ákvæði um hlutabréf áburðarverksmiðjunnar og önnur þau hlutabréf, sem eftir frv. er gert ráð fyrir að afhent verði bankanum til eignar. Vitanlegt er, að hv. minni hl. blandar þessu hér saman viljandi til þess að gefa skakka hugmynd um þetta atriði. Það getur ekki komið til mála, að honum hafi yfirsézt um þetta. Því fellur alveg dauður niður allur hinn hátíðlegi kafli hans ræðu um áburðarverksmiðjuna í þessu sambandi, um það, að með lævislegu móti eigi að koma því mikla verðmæti, er þar safnist saman, á hendur einstakra manna í gegnum Framkvæmdabankann. Þá sagði hv. þm., hv. frsm. minni hl., m.a.: „Hvað verður um fiskveiðasjóð, ræktunarsjóð og fleiri slíka sjóði og stofnanir?“ Og svo segir hann: „Framkvæmdabankanum er ætlað að ráðskast með þetta.“ Það er ekki nokkur stafkrókur nokkurs staðar í þessu frv. né heldur í þeim grg., sem með fylgja, sem gefur ástæðu til þess að segja það, að Framkvæmdabankanum sé ætlað að ráðskast með ræktunarsjóð, byggingarsjóð sveitanna eða fiskveiðasjóð, - enginn stafkrókur, enda er það alls ekki ætlunin, og það hlýtur hv. minni hl. að vita. Þá sagði hv. þm., að allur væri bankinn byggður upp til þess að afhenda einum manni öll völd. Það væri augljóst, að einn maður ætti að ráða öllu í stofnuninni, sem sé bankastjórinn. Hv. minni hl. gekk alveg fram hjá því, sem skýrt er tekið fram í frv., að bankaráðinu er ætlað að ákveða lánveitingar, nema því aðeins að það taki ákvörðun um að fela bankastjóranum að ráða fram úr slíkum málum. M.ö.o., æðsta valdið í þessari stofnun er í höndum 5 manna bankaráðs og beinlínis gert ráð fyrir því, að það annist lánveitingarnar. Enn fremur vildi hv. minni hl. gefa það í skyn, að með frv. væri verið að draga undir þennan eina mann völd yfir fjármálum landsins úr höndum stjórnarinnar og úr höndum þingsins. Ég hef nú sýnt fram á, að bankastjórinn á ekki að hafa önnur völd en þau, sem bankaráðið felur honum í bankanum, en þar að auki er svo þess að gæta, að bankaráðið er að 3/5 kosið af Alþingi, einn af embættismönnum ríkisstj. er fjórði maðurinn og fulltrúi frá þjóðbankanum sá fimmti. Það er því vitanlega alveg fullkomin fjarstæða og hugarórar, að með ákvæðum þessa frv. sé verið að draga valdið yfir fjárhagsmálum landsins úr höndum þeirra, sem hingað til hafa haft það, og afhenda það einstaklingi. Hv. þm. minntist í þessu sambandi á álit Jóns Árnasonar, sem hefur gert athugasemdir við frv., sem hann lýsti, og af þessum athugasemdum er helzt svo að sjá, að Jón Árnason, eins og hv. minni hl. tók fram, sé á móti frv. Það mætti segja ýmislegt um það, að hv. þm. tekur nú þann kost að byggja álit sitt að miklu leyti á viðhorfi Jóns Árnasonar. Það hefur áður þotið öðruvísi í þeim skjá í garð Jóns Árnasonar, og hingað til hefur meira borið á því, að kommúnistar hafi talið Jón Árnason að öllu leyti gersamlega ófæran til þess að gegna trúnaðarstörfum og að ekkert væri leggjandi upp úr áliti hans um eitt eða neitt. Út af álitsgerð Jóns Árnasonar er ekki ástæða til að halda hér langa ræðu. Þess er getið í álitsgerðinni, að hlutverk Framkvæmdabankans verði einungis það að taka á móti mótvirðissjóði og nokkrum hlutabréfum, sem ríkið á og kann að eignast, og taka ákvörðun um lánveitingar af þessu fé, að svo miklu leyti sem Alþingi ekki ákveður það fyrir fram. Þetta er vitanlega ekki rétt. Bankanum er ætlað miklu viðtækara hlutverk en þetta, en á þessari fullyrðingu byggir Jón Árnason samt það álit sitt, að hægt sé að fela þeim stofnunum, sem fyrir eru, væntanleg verk Framkvæmdabankans. Bankanum eru ætluð veigamikil önnur verkefni, svo sem að útvega fé innanlands til fjárfestingarlána, að semja um fé erlendis til fjárfestingarlána og að vera ríkisstj. til ráðuneytis um fjárfestingarmál, svo að höfuðatriðin séu talin. Jón Árnason ræðir nokkuð um mótvirðissjóð inn í álitsgerð sinni, og hv. frsm. minni hl. ræddi hér nokkuð um hann. Þessir menn ræða um mótvirðissjóðinn eins og eitthvert sérstakt vandamál. Það er broslegt að tala um það, að mótvirðissjóðnum muni endilega þurfa að fylgja sérstök afskipti Bandaríkjamanna af fjármálum Íslands. Það væri vitanlega hægt að komast hjá því að þurfa nokkuð að tala við Bandaríkjamenn um mótvirðissjóðinn. Ef menn vildu láta mótvirðissjóðinn standa kyrran þar sem hann er nú, og ekki nota hann meir beinlínis en búið er, þá væri algerlega hægt að komast hjá því að tala nokkuð um hann við Bandaríkjamenn eða hafa nokkur samráð við þá frekar um hann. Ekki geta þeir neytt okkur til þess að nota mótvirðissjóðinn, ef við vildum láta hann liggja þar sem hann er. Mótvirðissjóðurinn kæmi Íslandi að gagni fyrir því, þó að svo væri gert, en á annan hátt en gert er ráð fyrir með þessu frv. Hann gæti staðið óbeint undir útlánum frá þjóðbankanum, eins og hann raunar gerir nú þegar. Þá eru furðulegar bollaleggingar Jóns Árnasonar um að greiða mótvirðissjóðinn til baka. Ég get ekki séð, hvað það gæti skaðað fjármál Íslands, að mótvirðissjóðurinn væri áfram þar sem hann er núna, ef næðist samkomulag um aðra ráðstöfun á honum. Í sambandi við þetta má minna á það, að Landsbankinn er í raun og veru búinn að lána mjög mikið af mótvirðissjóðnum út óbeinlínis, án þess að nokkuð hafi verið við Bandaríkjamenn um það talað. Þetta hefur verið gert með því að auka útlánastarfsemina, og seðlabankinn hefði ekki getað staðið undir þeirri aukningu, ef mótvirðissjóður hefði ekki komið þar til, og ástæðan til þess, að við erum með frv. þessu að gera ráð fyrir að flytja mótvirðissjóðinn á 25 árum yfir í Framkvæmdabankann, er sú, að mótvirðissjóðurinn er núna fastur í Landsbankanum. Þess vegna erum við að tala um að færa hann yfir á 25 árum og koma honum í fjárfestingarlán. Við viljum færa fé mótvirðissjóðs yfir í Framkvæmdabankann og þurfum svo að fá samþykki þeirra, sem hafa látið gjafaféð hingað, fyrir útlánum úr sjóðnum, eins og í upphafi var ákveðið. Ef ekki semst, getum við látið féð vera þar sem það er og haft gagn af því samt með öðru móti. Það er fjarstæða að tala um að endurgreiða 400 milljónir af mótvirðissjóðsfé og yrði einsdæmi í veröldinni. Mótvirðissjóðurinn blandast jafnmikið inn í fjármál Íslands, hvort sem hann er settur í Framkvæmdabankann, er látinn vera áfram í Landsbankanum eða sérstakri stofnun væri falin meðferð hans. Hann hefur blandazt svo heppilega inn í fjármál Íslands fram að þessu, að ef hans hefði ekki notið við, væri engin Sogsvirkjun, engin Laxárvirkjun og engin áburðarverksmiðja og nokkuð öðruvísi ástatt um önnur útlán í landinu. Hv. frsm. minni hl. sagðist ekki sjá nein íslenzk rök fyrir þessari stofnun. Það getur vel verið, að frá sjónarmiði þessa hv. þm. séu það ekki íslenzk rök, að þessari stofnun er ætlað að auka líkurnar fyrir því, að við getum fengið erlend lán í gagnleg fyrirtæki og náð saman meira fjármagni innanlands í sama skyni. Þetta eru máske ekki íslenzk rök frá sjónarmiði þessa hv. þm. Ég veit ekki, hvað hann er að fara yfirleitt. En þeir, sem standa að þessu frv., beita sér fyrir stofnun Framkvæmdabankans í þeirri von, að með því megi takast að ná meira fé til framkvæmda hér á næstunni en ella. Ég vil svo endurtaka þakklæti mitt til meiri hl. fyrir afgreiðsluna á þessu máli og vonast eftir því, að meiri hl. hv. d. fylgi meiri hl. n. í afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um og sést á nál. á þskj. 540, þá hef ég skrifað undir það nál. með fyrirvara. Þegar fyrst var rætt um þetta mál í hv. fjhn. þessarar d., komu fram óskir frá hæstv. ráðh. um að hraða þessu máli svo í gegnum n., að nál. yrði gefið út áður, en þinghlé byrjaði á s.l. ári. Ég óskaði þá mjög eftir því við hv. form. n., að þessu máli yrði ekki hraðað þannig í gegnum fyrri d., þar sem hér var um mjög mikið nýmæli að ræða og allmikið og stórt mál á ferðinni, og ég taldi það vera betra fyrir málið sjálft, að það fengi allverulega þinglega meðferð í hv. n., m.a. sent til umsagnar, og þess utan gæfist nm. tækifæri til þess að athuga hinar elnstöku greinar frv. og það ætti ekki að þurfa að tefja mjög mikið meðferð málsins og afgreiðslu þess í þinginu. Hv. form. n. varð við þessum tilmælum, og ég fyrir mína parta vil þakka honum mjög fyrir þá meðferð málsins, því þó að ekki liggi fyrir mjög mikið af brtt., þá er það þó alveg ljóst, að n. hefur haft allverulegan tíma til þess að athuga málið. Hún hefur rætt málið mjög nákvæmlega. Það hafa komið fram ýmis sjónarmið í n., einnig ýmsar till., sem hafa verið lagðar fram sem umræðugrundvöllur, og ég tel, að það sé miklu tryggara fyrir málið sjálft að koma nú fram, eftir að allar þessar umræður hafa farið fram í n., heldur en ef það hefði verið lagt hér fram svo að segja athugunarlaust. Ég vil því endurtaka þakklæti mitt til hv. form. n. fyrir það, hvernig hann hefur farið með þetta mál. Strax á fyrstu fundum n. lýsti ég því yfir, að ég væri að mörgu leyti ósamþykkur ákvæðum frv., og óskaði eftir ýmsum breyt. og lagði þá fram allmargar brtt. sem umræðugrundvöll um málið, og ég skal hér, vegna þess að þær hafa ekki nema að sáralitlu leyti verið teknar til greina, gera nokkra grein fyrir því, hvers vegna ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara. Það er m.a. vegna þess, að þær brtt., sem ég bar fram, hafa ekki náð fram að ganga nema að mjög litlu leyti. Strax við 1. gr. frv. þótti mér nokkuð óviðeigandi að ákveða endilega, hvað bankinn skyldi heita á enska tungu, og hefði þótt eðlilegra, að þar hefði aðeins verið, eins og venja er til um aðra banka hér á Íslandi. haldið íslenzka nafninu, en innan sviga enskri þýðingu, án þess beint að taka það fram í lögunum, eins og gert er hér í 1. gr., að á ensku skuli bankinn heita eins og þar segir. Um þetta varð nú ekki samkomulag. Ég geri þetta ekki að neinu kappsmáli, þetta er aukaatriði, en ekki finnst mér það nú smekklegt samt sem áður, að það skuli endilega tekið fram í frv., að hann skuli heita ákveðnu heiti á enska tungu, án þess þó að setja þá einhver önnur tungumál inn, og hefði þá verið öllu nær að setja það, hvað hann ætti að heita á latinu, sem er þó merkilegt og gamalt mál. En um það geri ég ekki neinn sérstakan ágreining og hef ekki heldur flutt hér brtt. til þess að láta ganga um það atkv. Ég lagði hins vegar til allviðtæka brtt. um 2. gr., og það er vegna þess, að ég tel, að 2. gr. í frv., eins og það er nú, ákveði engan veginn til fulls, hvað sé raunverulega hlutverk bankans. Ef greinin er athuguð eins og hún er nú, þá er hlutverk bankans að efla atvinnulíf og velmegun íslenzku þjóðarinnar með því að beita sér fyrir arðvænlegum framkvæmdum, sem gagnlegar eru þjóðarbúinu og styðja þær. Þetta eru höfuðlínurnar í hlutverki bankans. En síðan er undirstrikað með 2. mgr. hér í gr.: „Skal starfsemi bankans í meginatriðum miðuð við það að stuðla að auknum afköstum í framleiðslu og dreifingu“, - án þess þó að það sé nokkuð skýrt nánar, hvernig það skuli verða. Þetta fannst mér vera heldur svona losaralegt, að vísu beinagrind, en lítið af holdi á þeim beinum, og lagði til allvíðtækar brtt. í sambandi við þessa grein um að marka bankanum miklu víðtækari bás en hér er gert eða ákveðnari verkefni en hér er gert. Um þetta varð ekki samkomulag, og ég hirði ekki um að setja þær brtt. út hér til umr. og til þess að tefja fyrir gangi málsins, því að það er ef til vill ekki svo þýðingarmikið atriði, því að það er samkomulag um það, að þetta frv. skuli ná fram að ganga mikið til óbreytt, auk þess sem lög eins og þessi liggja alltaf undir athugun og breytingum á næstu árum, þegar lífið sjálft fer að kenna bankaráði og bankastjórn, hvernig þarf að breyta ákvæðunum í sambandi við bankann, svo að ég mun þá heldur ekki bera hér fram þær brtt. minar, sem ræddar voru í n., þó að mér þyki rétt að skýra hér frá þeim. Í sambandi við þessa grein vil ég einnig leyfa mér að benda á, að þegar þetta var rætt við Benjamín Eiríksson, sem kom hér til viðtals við n., þá virtist hann nú ekki skilja ákvæði þessarar greinar sjálfur raunverulega. Það kom alveg skýrt í ljós, að hann taldi, að hér væri alls staðar um heimildarlög að ræða, en engar fyrirskipanir samkv. lögunum. En eins og honum var margbent á af n., þá er það ekki. Það er ekki hér um heimild að ræða, heldur beinar fyrirskipanir, hvert hlutverk bankans skuli vera, og einmitt sagt í síðustu málsgr. 2. gr., að til þess að það sé hægt að leysa af hendi þetta hlutverk, þá skuli bankanum sköpuð sú aðstaða, sem ákveðin er í lögunum. Hann taldi nú hins vegar, að bankastjórnin og bankaráð hefðu allóbundnar hendur í þessu máli og þeir væru ekki skyldugir til þess að lúta þessu, en ég vil taka það fram hér, að ég er þar á allt annarri skoðun. Ég tel einmitt, að þegar búið er að setja lög eins og frv. er núna, þá þurfi að vera veigamikil atriði fyrir hendi til þess, að bankinn geti skotið sér undan þeim skyldum, sem hér eru lagðar á hans hendur, að óbreyttum lögunum. Það urðu allmiklar umr. um 3. gr. frv., og m.a. bar ég fram brtt. um það í n. að fella niður hlutabréf í raftækjaverksmiðjunni og í Eimskipafélagi Íslands, að upphæð 150 þús. kr. Hefur nú verið gengið til móts við mínar óskir í sambandi við það atriði, en ég vildi einnig láta fella niður það ákvæði, að bankinn skyldi hafa leyfi til þess að kaupa hlutabréf síðar meir í öðrum fyrirtækjum. Um þetta varð ekki samkomulag, en ég hygg, að reynslan muni sýna það, að það verði mjög erfitt fyrir bankastjórn í framtíðinni að gera hér upp á milli aðila, þegar þar að kemur, ef á að gæta fulls réttlætis í þeim málum. Það verður ákaflega erfitt fyrir bankastjórn að dæma um það réttilega, hvaða hlutabréf þeir eigi að kaupa, í hvaða fyrirtækjum þeir eigi að kaupa og hvað ekki, og þá er ákaflega hætt við, að einmitt valdi bankans verði þar misbeitt, auk þess sem þetta stríðir algerlega á móti þeim venjum og fyrirmælum í lögum, sem hér gilda á Íslandi, um það, að bankar skuli kaupa hlutabréf yfirleitt í fyrirtækjum; m.a., eins og Jón Árnason tekur réttilega fram í sínum ummælum, þá er Landsbankanum bannað þetta. En úr því að því er haldið í frv., að bankinn skuli ekki einungis hafa heimild, heldur sé skylda hans að kaupa hlutabréf, ef miðað er við 2. gr., svo framarlega sem bankastjórnin álítur þau nægilega trygg og hann hefur til þess fé, þá sé ég út af fyrir sig heldur enga sérstaka ástæðu til þess að fella í burtu hvorki ákvæðið um Eimskipafélagið né raftækjaverksmiðjuna. En þessar till. mínar í n. voru miðaðar við það, að bankinn kæmi ekki nálægt því að eiga eða kaupa hlutabréf. Sé hins vegar hugsað í framtíðinni að láta bankann kaupa og eiga og verzla með hlutabréf yfirleitt, þá sé ég ekki heldur neina ástæðu til þess, að hann mætti ekki hafa þau bréf, sem hér um ræðir, hvort heldur það er í raftækjaverksmiðjunni eða í Eimskipafélagi Íslands, því að það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það er tekið skýrt fram í lögunum, að þessar eignir ríkissjóðs má ekki selja, nema til komi samþykki Alþ. Þá þótti mér rétt að gera till. um breyt. á 4. gr. Það er, að það skyldi ákveðið í lögunum, hvaða vexti seðlabankinn greiddi Framkvæmdabankanum fyrir það fé, sem hann hefur undir höndum. Þetta hafði nú verið í frv. upphaflega, og Benjamín Eiríksson viðurkenndi það við n., að honum væri engan veginn ljúft að láta þetta falla niður úr frv., og viðurkenndi það beinlínis, að þetta atriði gæti orðið sífellt ágreiningsatriði á milli seðlabankans annars vegar og Framkvæmdabankans hins vegar. Hann beinlínis viðurkenndi það fyrir n. að, að hans dómi áliti hann, að þetta gæti orðið sífellt ágreiningsatriði. Ég tel óheppilegt, að í frv. séu nokkur þau fyrirmæli, sem veki sífelldan ágreining á milli þessara tveggja stofnana. Og þess vegna álit ég, að það hefði verið miklu eðlilegra að fastákveða í lögunum, hvaða vexti seðlabankinn skyldi greiða Framkvæmdabankanum. Ég var hins vegar vel til viðtals um það, hvað þeir yrðu settir háir, en að það skyldi þó alltaf ákveðin einhver lágmarksupphæð til þess að útiloka þann ágreining, sem hér gæti stöðugt verið á ferðinni. Ég get hins vegar vel skilið afstöðu Landsbankans til þessa atriðis, því að það er eins og maður veit, að hann vill helzt ekki greiða nema sem allra minnsta vexti af þessum upphæðum. Og það er eina ástæðan fyrir því, að bankinn vill ekki láta setja það í lögin, að hann vill þar hafa tögl og hagldir í framtíðinni, hve mikið hann greiði bankanum fyrir það fé, sem hann hefur undir höndum. En ég hefði einmitt álitið, að það væri mjög heppilegt að útiloka frá upphafi þennan ágreining. Ég mun hins vegar ekki bera fram hér brtt. um þetta, úr því að við náðum ekki um það samkomulagi í n., - vil ekki bera fram brtt. til þess að deila um það hér, enda alltaf hægt fyrir Alþ. að grípa inn í þau mál, ef það er sýnilegt, að ekki næst samkomulag á eðlilegum grundvelli, - þá er alltaf hægt á hverjum tíma fyrir Alþ. að grípa hér inn í og gera þar breyt. á. Og ég vil m.a. ekki gera það vegna þess, að ég er í höfuðatriðum sammála hv. meiri hl. n. um málið. Ég tel, að það sé til stórbóta, mjög mikilla bóta að setja upp þann banka, sem hér um ræðir, til þess að hafa eingöngu með fjárfestingarmálin að gera. Mér er fullkunnugt um það, að einmitt þeir bankar eins og Landsbankinn, sem verða að blanda saman allverulega lánum til rekstrar fyrirtækja og lánum til þess að fjárfesta eða stofna fyrirtæki, eigi mjög erfitt með að greina alltaf þarna á milli. Og ég vil benda á, að ef ekki hefði tekizt á sínum tíma að fá erlendis það fé, sem þurfti til þess að byggja seinni 10 togarana og til ýmissa annarra framkvæmda, sem hafa verið gerðar hér á undanförnum árum, þá hefðu einmitt þessir bankar, sem telja það aðallega vera sitt hlutverk að lána rekstrarfé, aldrei lánað þetta fé. Og langskýrasta sönnunin fyrir því, að þeir hefðu ekki gert það, og skýrasta sönnun fyrir því, að það er þörf á þessum banka, er, hvernig sjálfur Landsbankinn hefur farið að í sambandi við veðdeildina. Það er hreinn fjárfestingarbanki og ekkert annað en fjárfestingarbanki. Og nú í fjöldamörg ár hefur alveg verið vanrækt, gersamlega vanrækt þessi deild bankastarfsemi Landsbankans, og þess vegna hefur Alþ. orðið að grípa inn í og ráðstafa úr ríkissjóði eða fá lán, til þess að hægt sé að halda uppi þeim verklegu framkvæmdum, vegna þess að Landsbankinn hefur ekki þótzt geta sinnt þeim. Þetta er m.a. ein ástæðan fyrir því, að ég er fullkomlega með því, að bankinn verði settur á laggirnar, og tel, að það sé mjög mikil bót að því að skilja hér í sundur fjárfestinguna annars vegar og lán til framleiðslunnar hins vegar. Ég bar einnig fram allmiklar brtt. við 7. gr. frv. Um það varð ekki heldur samkomulag. Þó voru sumar af þeim breyt. teknar upp, m.a. eins og það, að í stað orðanna „að veita þeim stuðning“, þá skuli þeim veitt, eins og segir í nál., „fyrirgreiðsla“. Og ég mun þá ekki heldur bera fram neinar brtt. í sambandi við þá grein. Ég skal í sambandi við 4. gr. aðeins leyfa mér að ræða hér nokkuð um það atriði, sem hefur verið minnzt á hér, að það gæti farið svo, að sett yrðu svo og svo þung skilyrði frá Bandaríkja hálfu í sambandi við notkun þessa fjár. Hæstv. fjmrh. hefur nú svarað því. En undir meðferð málsins í hv. n. kom ekkert fram um það, að það yrði sett nokkurt skilyrði um notkun á þessu fé. Það lá ekki fyrir n. Og ég verð að segja það, frá mínu sjónarmiði, að þá tel ég, að ef slík skilyrði kæmu fram, þá er það alltaf á valdi þingsins að ákveða, hvort þeim skilyrðum er mætt eða ekki. Það kemur vitanlega engan veginn til mála, að Alþ. eða íslenzka þjóðin gangi þar undir nokkurt ok eða yfirleitt undir nokkur önnur skilyrði, heldur en hafa verið sett frá upphafi í sambandi við þessi mál, svo að allt það, sem hefur verið gert ráð fyrir hér, að það væri um kúgun að ræða frá annarri þjóð, er að sjálfsögðu sagt alveg út í bláinn. Ég hafði einnig sett fram breyt. á 8. gr. Ég hef ávallt litið svo á, að fyrirmælin í 8. gr. væru raunverulega ákaflega losaraleg, og það er ákaflega teygjanlegt þetta, hvað ætti að vera fyrir landbúnað og hvað ætti að vera til annarra verkefna. Við skulum hugsa okkur t.d. orkuver og orkuveitur, eins og hv. frsm. meiri hl. talaði um; ég tel það vera alveg sjálfsagt landbúnaðarmál. En það geta verið svo mörg önnur atriði, sem við koma landbúnaðinum. Við skulum hugsa okkur t.d. stórkostlegar brúargerðir. ekki verður það neitt annað heldur en landbúnaðarmál, og það gæti vel farið svo, að það væri kannske enginn betri velgerningur fyrir ákveðin héruð heldur en að lána fé úr þessum banka til þess að koma upp brúm, sem kosta stórkostlegt fé, eins og t.d. á sínum tíma Ölfusárbrúin og Þjórsárbrúin og aðrar fleiri brýr í landinu. Slíkt er hreint og beint landbúnaðarmál, þó að það sé á sama tíma samgöngumál. Sama gæti verið um ýmislegt annað, jafnvel hafnir. Þær geta verið stórkostlegt atriði. Við skulum hugsa okkur, að komið væri upp höfn á Suðurlandsundirlendinu, í Þorlákshöfn. Ég hygg, að það væri stórkostlegt atriði fyrir landbúnaðinn þar austur frá. Þetta er svo óákveðið hér í greininni, að það er eiginlega engan veginn hægt að marka bankanum bás með þessi verkefni, ef það stendur ekkert annað eða meira heldur en í greininni er. Hitt er svo allt annað atriði, að það getur vel beðið til betri tíma að ákveða þetta nánar í hvert skipti, enda liggja lögin að sjálfsögðu undir eftirliti þingsins og framkvæmd laganna undir eftirliti þingsins á hverjum tíma, og þingið getur gripið þar inn í til þess að breyta því, þegar því þykir ástæða til og sjálfsagt þykir að gera það eða þörf þykir að gera það. Langmesti ágreiningurinn milli mín og n. var út úr 9. gr. Ég lagði til, að það ákvæði væri fellt niður, að Alþ. gæfi bankanum heimild til þess að taka 100 millj. kr. lán og hafa raunverulega alltaf standandi 100 millj. kr. lán í útlöndum, þ.e.a.s., þó að það væri borgað af lánunum, þá hafa þeir leyfi til þess að taka ný lán, allt að 100 millj. kr. Ég taldi, að það væri rangt af Alþ. að gefa þetta nokkrum aðila svo ótakmarkað eins og hér er gert. Nú hefur þetta í till. frá meiri hl. n. verið fært niður í 80 millj., sbr. þskj. 540, og ég segi fyrir mína parta, að ég geri það ekkert að neinu keppikefli, hvort sú till. er samþ. eða ekki. Mér finnst það út af fyrir sig vera alveg aukaatriði, hvort Alþ. gefur leyfi til þess að taka 100 millj. eða 80 millj., heldur hitt, hvort Alþ. yfirleitt gengur inn á þá braut að gefa einhverjum aðilum, sem sitja fyrir utan ríkisstj. og utan Alþ., leyfi til þess að taka 100 millj. kr., eða einhverja aðra stóra fúlgu að láni erlendis. Ég mun því láta það alveg afskiptalaust, hvort þessi till. verður samþ. eða ekki, og fylgja alveg eins frv., þó að till. verði felld, úr því að ekki fékkst samkomulag um það að takmarka þetta þannig, að það yrði að leita til Alþ. á hverjum tíma. Hins vegar skal ég viðurkenna það, sem okkar ágæti hv. form. n. benti á, að þessi heimild er þó tímatakmörkuð. Hún er takmörkuð á milli þinga. Hvert þing, sem kemur saman á hverju ári, getur kippt þessari heimild burt aftur. Þess vegna tel ég ekki hættuna eins mikla og annars væri. Og einmitt með tilvísun til þess, að þeir möguleikar liggja fyrir, þá geri ég það ekki að neinu ágreiningsatriði, hvort þessi upphæð er lækkuð um 20% eða ekki. Þá var annað atriði, sem var mjög mikill ágreiningur um milli mín og meiri hl. n., og það er um 14. gr. Ég tel enn, að eins og ætlazt er til að hún verði, þá sé það ekki eðlileg skipun bankaráðsins. Mín. till. í þessu máli var sú, að 2 af bankaráðsmönnunum yrðu þegar kosnir til 6 ára og 2 til 4 ára og svo til 6 ára síðar, því að þá þurfti aldrei að skipta um nema nokkurn hluta stjórnarinnar, en það náði ekki fram að ganga. Ég tel það vera óeðlilegt að ákveða, að embættismaður, skrifstofustjóri fjmrn., sé fastákveðinn starfsmaður í bankanum eða í bankaráðinu, hvernig svo sem tekst til um skipun í það embætti. Ég tel ekki, að það sé nein trygging fyrir því um aldur og ævi, að í það fari slíkur maður, að hann sé sjálfsagðasti maðurinn í bankaráð. Ég skal viðurkenna, að eins og nú er er ágætur maður í því embætti, en það er engin sönnun fyrir því, að það verði alltaf og ævinlega, auk þess sem ég er alveg viss um, að þetta fyrirkomulag óbreytt hlýtur að skapa það ástand, að ef hér kæmist að ríkisstj., sem ætti ekki nema t.d. einn mann, eða jafnvel kannske ekki nema 2 menn í bankaráðinn, sem væru henni andstæðir í fjármálum yfirleitt, og ekki næðist fullt samkomulag á milli bankaráðsins í þessum banka og fjármálastjórnar ríkisins almennt, þá hlyti það að valda því, að sú ríkisstj. skipti um skrifstofustjóra í fjmrn. til þess að ná þar meiri hl. Og ég tel, að löggjöf, sem byggð er þannig upp, sé ekki eðlileg, síður en svo. Þessu yrði sjálfsagt ekki beitt, nema því aðeins að viðkomandi ríkisstj. sæi sig til neydda, en þá yrði líka alveg áreiðanlega ekki heldur lengi látið biða að gera það, og það gæti orðið til þess, að 18. gr. hefði svona 3 eða 4 skrifstofustjóra á launum, sem ekki væru í starfi. Ég vil hins vegar ekki vera að bera fram brtt. við þetta hér núna. Það er eins og allt annað hægt að ræða það síðar, þegar bankinn er tekinn til starfa og séð er, hvernig þetta virkar, og ávallt hægt að taka það upp, en ég tel, að það sé mjög óheppilegt að hafa þetta eins og hér er ákveðið í frv. Fékkst á þessum ákvæðum nokkur leiðrétting, þar sem fulltrúi seðlabankans er þó kosinn til jafnlangs tíma eins og hinir, en það ákvæði taldi ég nú alveg óviðeigandi eins og það var í frv. áður. Þetta var í höfuðatriðum ágreiningur milli mín og meiri hl. n. Ég hef lýst því hér, hvers vegna ég hef skrifað undir með fyrirvara. Það er af þessum ástæðum, en ég hef hins vegar ekki viljað bera fram brtt. og mun því fylgja frv. út úr d. eins og það liggur fyrir, ef þær breyt. verða samþ., sem fram eru bornar af meiri hl. n., en mun þó ekki leggja neina áherzlu á 4. liðinn, eins og ég hef tekið fram áður, og mun þá alveg eins fylgja því, þó að sú brtt. verði ekki samþykkt.



„Ýmsir kunna að gera þá athugasemd við frv. þetta, að bankar séu þegar nógu margir eða of margir í landinu.“ Þetta segir í nál. meiri hl. hv. fjhn., sem leggur til, að frv. þetta verði samþykkt. Alþfl. á engan mann í fjhn., og er mér því málið ekki jafnvel kunnugt til umr. um það eins og ég hefði kosið. Hitt veit ég, að það, sem sagt er hér af hálfu meiri hl. n., er laukrétt. Til viðbótar þessu segir svo hjá hv. meiri hl. n.: „Rétt er þó að benda á það, að vafasamt má telja að láta þá þróun, sem orðið hefur í bankamálum, verða því til hindrunar, að komið verði á fót starfsemi, sem þjóðinni má að gagni verða og talin er nauðsynleg af þeim, e,r málið hafa rannsakað af hálfu ríkisstj., svo og af ríkisstj., sem flytur málið.“ Þetta er löng og vönduð og prýðilega saman sett setning. Meining hennar skilst mér vera sú, að hv. meiri hl. n. telji, að þeir, sem undirbúið hafa málið af hálfu ríkisstj., svo og ríkisstj. telji, að þrátt fyrir það, þótt bankar séu þegar orðnir of margir í landinu, þá geti orðið eitthvert gagn að stofnun þessa nýja banka. Hæstv. fjmrh. flutti hér tölu áðan, og ég var að búast við því, þegar hann hóf mál sitt, að hann mundi færa einhver rök fyrir því, að þessi nýja stofnun yrði til sérstaks gagns. Því miður verð ég að játa, að þau rök, sem hæstv. ráðh. flutti fram þessu til sönnunar, voru í rauninni engin. Hann taldi, að frv. sjálft bæri þetta með sér, og lét það nægja. Ég verð að segja, að ég get ekki séð nema eina skynsamlega ástæðu til þess, að þetta frv. er borið fram, og hún er sú, að það sé af hæstv. ríkisstj. talið líklegt, að auðveldara verði að afla lánsfjár, sérstaklega erlendis, með því að koma þessari stofnun á fót heldur en ef það er látið ógert, þ.e.a.s., hún muni standa betur að vígi að afla lánsfjár erlendis heldur en ríkisstj. sjálf eða sú stofnun, sem hefur einkum annazt þetta, þ.e. Landsbanki Íslands. Og ég hefði vænzt þess, að hæstv. ríkisstj. léti fylgja þessu máli hér í d. einhverjar upplýsingar um það, á hverju hún byggir þessa skoðun sína, því að hitt er augljóst mál, að að því er varðar öflun lánsfjár innanlands, þá gerir það enga breytingu, þó að einn banki sé búinn til í viðbót við þá fjóra, sem fyrir eru. Ég skal fyrir mitt leyti játa það, að ég get vel hugsað mér, að það sé rétt, sem ég ætla að hv. þm. Barð. hafi sagt hér áðan í sinni ræðu, að það sé heldur hægara um vik með öflun lánsfjár erlendis, ef sú stofnun, sem annast það, eingöngu takmarkar starfsemi sína við fjárfestingarútlán, en ekki jafnframt við almenn rekstrar- og viðskiptalán. En ég hefði þá búizt við því, að þær upplýsingar og rökstuðningur í því sambandi mundi koma frá hæstv. ríkisstj., en ekki frá hv. þm. Barð., sem virðist nú, að því er mér skildist, telja, að þyrfti að breyta næstum hverri grein í frv., ef það ætti að verða þannig, að hann teldi það sómasamlegt. Ég sé ekki, þó að ég segi þetta, ástæðu til þess beinlínis að berjast gegn þessu frv. Ég vil ekki verða til þess að setja fótinn fyrir hæstv. ríkisstj. og spilla hennar möguleikum til þess að afla sér lánsfjár erlendis, ef það er á réttum rökum byggt, að líkur séu til þess, að auðveldara verði með slíka fjáröflun með því fyrirkomulagi, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., heldur en eftir þeim leiðum, sem farnar hafa verið til þessa. Ég tel þó, að ýmislegt sé í þessu frv., verði það samþ., sem nauðsynlegt sé að breyta - og ég vil segja alveg sjálfsagt. Í 3. gr. frv. eru ákvæði um það, hvað bankanum skuli lagt sem stofnfé. Það er gert ráð fyrir, að það sé það, sem segir undir tölulið 1 í 3. gr., þ.e.a.s. skuldabréf Sogsvirkjunar, Laxárvirkjunar og áburðarverksmiðju, samtals að upphæð 95 millj. kr. Enn fremur er ætlazt til samkvæmt frv., að þessum banka sé lögð hlutabréfaeign ríkisins í áburðarverksmiðjunni, Eimskipafélagi Íslands og í raftækjaverksmiðjunni. Ég sé, að hv. meiri hl. fjhn. hefur nú lagt til, að undan verði felld í þessu sambandi hlutabréfin í Eimskip og hlutabréfin í raftækjaverksmiðjunni, en hins vegar ekki hlutabréfin í áburðarverksmiðjunni. Hv. minni hl. fjhn. upplýsir í prentuðu máli í sínu nál., að ein af þeim spurningum, sem n. lagði fyrir dr. Benjamín Eiríksson, var sú, hvaða tilgang það hefði, að ríkissjóður legði Framkvæmdabankanum til sem stofnfé hlutabréf sín í áburðarverksmiðjunni, raftækjaverksmiðjunni og Eimskipafélagi Íslands. Dr. Benjamín svaraði, að hann hugsaði sér, að hlutabréf þessi yrðu seld síðar. Þetta á að gera skiljanlegt, segir minni hluti n., það kapp, sem á það var lagt að breyta áburðarverksmiðjunni í hlutafélag. Hugleiðingum hv. minni hl. út af þessu svaraði svo hæstv. ráðh. á þann veg, að þetta væri mælt alveg að tilefnislausu og út í hött, því að það væri bannað að selja þau hlutabréf, sem lögð eru bankanum sem stofnfé. Ég vil nú segja, að það er nokkuð ríkt að orði komizt hjá hæstv. ráðh. að segja, að það sé með öllu bannað. Það segir í nefndri 3. gr.: „Hlutabréf þessi má bankinn hvorki selja né veðsetja án samþykkis Alþ.,“ þ.e.a.s. það má selja þau að sjálfsögðu, ef samþykki Alþ. liggur fyrir. En eftir þeim orðum, sem hæstv. ráðh. lét falla, þá virtist mér hann telja það alveg fráleitt, að þessi bréf yrðu seld, og um það er ég honum alveg sammála. En þá er spurningin sú: Hvers vegna á þá að fara að flytja þessi bréf sem stofnfé til Framkvæmdabankans, úr því að ekki má selja þau eða veðsetja? Hverju er þá bankinn bættari að teljast eigandi að þessu, og hverju er ríkissjóður bættari með því að afhenda þessa hlutabréfaeign til bankans? Það er mér óskiljanlegt, nema ríkissjóður vilji koma af sér þeirri pólitísku ábyrgð, sem því fylgir að vera eigandi bréfanna og fara með atkv. á aðalfundum félagsins, sem verksmiðjuna á að eiga. Það gæti verið ástæða út af fyrir sig, en hún er alls ekki frambærileg í sambandi við þetta frv., þó að hún væri fyrir hendi. Ég tel því, að hvort sem fyrir hæstv. ríkisstj. vakir með þessum ákvæðum frv. að hafa greiðara um að selja heldur en nú er eða alls ekki að selja hlutabréfin, þá sé í báðum tilfellum jafnfjarri lagi að vera að afhenda þessa eign ríkissjóðs frekar heldur en hverja aðra eign til bankans. Bankinn er engu betur settur peningalega, hefur engu meira starfsfé, þó að hann eigi þessi bréf, sem má hvorki selja né veðsetja, og hæstv. ráðh. upplýsir, að það sé ekki ætlunin, að hann geri það. Ég leyfi mér samkvæmt þessu að bera fram þá brtt. við 3. gr., að upphæðin í 1. mgr. greinarinnar lækki úr 101 millj. 150 þús. kr. niður í 95 millj. kr. og að 2. töluliður falli niður. Um 7. gr., verkefni bankans, skal ég vera fáorður. Það hefur nokkuð verið drepið á það áður í þessari umr. En ég vil aðeins benda á það eitt, að öll þau verkefni, sem bankanum eru ætluð hér, eru nú falin ýmist óbeinlínis eða með beinum lagaákvæðum sérstökum stofnunum og ríkisstj. sjálfri, fjárhagsráði, Landsbankanum sérstaklega og bönkunum yfirleitt og ráðuneyti, fjmrn., þannig að vegna þessara verkefna er í sjálfu sér engin ástæða til nýrrar bankastofnunar. Það er bara verið að flytja á milli, eins og líka fram kemur í nál. hv. minni hl. En að öðru leyti vil ég láta mér nægja að vísa til þess, sem um þetta hefur verið sagt hér í umr. réttilega. Samkvæmt 8. gr. frv. er svo til ætlazt, að bankinn skuli lána að hálfu fé til framkvæmda í þágu landbúnaðarins og að hálfu til eflingar framleiðsluframkvæmda fyrir kaupstaði og kauptún, jafnóðum og fé þetta verður bankanum handbært. Ég tek alveg undir það, sem hv. þm. Barð. sagði, að ég held, að það verði nú ákaflega örðugt að draga markalínuna þarna á milli, hvað er fyrir kaupstaði og kauptún og hvað er fyrir landbúnaðinn. Sem betur fer, vil ég segja, er nú hagur þeirra, sem búa í sveitum og kaupstöðum, að ýmsu leyti svo samanfléttaður og samofinn, að það er barnaskapur einn að ætla sér að greina þannig á millí eins og hér er gert ráð fyrir. En í öðru lagi vil ég segja það, að það að setja ákvæði um það, hvernig skipt skuli þessu fé til útlána, nú á þessari stundu og binda þar með hendur væntanlegrar framkvæmdastjórnar þessarar stofnunar, er alveg fráleitt að mínu áliti. Ég álít, að það verði einmitt meginverkefni þeirrar bankastjórnar, sem stjórnar þessum banka, að meta og vega nauðsyn og þörf þeirra fyrirtækja, sem leita styrks hjá bankanum hverju sinni. En með því að setja slíkt ákvæði sem þetta er í raun og veru búið að taka úr höndum framkvæmdastjórnar bankans valdið til ráðstöfunar á þessum hluta mótvirðissjóðsins, sem talið er að muni nema eitthvað á fjórða hundrað millj. kr. Ég vil ekki neitt um það segja, hvort það er skynsamlegt eða ekki og heppilegt að ætla landbúnaðinum svona mikið af þessu fé, - hvort það sé skynsamlegt að ætla honum þetta, ætla honum meira eða ætla honum minna, - en ég vil fullyrða, að það er ekkert vit í því að ætla að slá neinu föstu um það á þessu stigi málsins. Það verður að vera stjórn stofnunarinnar og kannske ríkisstj. og Alþ. á sínum tíma, sem metur nauðsynina í hverju tilfelli. Og hvernig á að meta t.d. samgöngubætur og hvernig á að meta t.d. virkjunarframkvæmdir og í einstökum tilfellum hafnargerðir, eins og hv. þm. Barð. drap á, hvort það sé til hagsbóta fyrir núverandi kaupstaði og kauptún eða sveitarfélög landsins? Ég álít, að það sé óhyggilegt og óeðlilegt að setja nokkur slík fyrirmæli nú. Það verður að metast og vegast á ákveðnum tíma, þegar féð er handbært, hvar þörfin er mest og á hvern hátt það kemur að mestu gagni, og ég hygg, að ég megi fullyrða það, að sá erlendi sérfræðingur, sem kvaddur var til ráða í sambandi við samningu þessa frv., varaði mjög eindregið við því að setja slík bindandi fyrirmæli sem þessi inn í l., ef ætlunin væri að beita þeim. Ég leyfi mér samkvæmt þessu að leggja til, að þessi grein verði felld niður. Ég álít, að það verði á hverjum tíma, þegar féð er handbært og því er ráðstafað af réttum aðilum, að meta aðkallandi nauðsyn og þörf á þeim tíma, sem fénu er ráðstafað, en ekki ákveða slíka bindingu nú fyrir fram. Hv. þm. Barð. ræddi nokkuð um ábyrgð ríkissjóðs á allt að 100 millj. kr., eða samkv. till. meiri hl. 80 millj. kr., sem látin skyldi nú þegar í té, þannig að slíkrar ábyrgðar gæti bankinn notið og stofnað til slíkrar lántöku án þess að bera nokkuð undir ríkisstj. eða Alþingi. Ég vil áskilja mér rétt til á síðara stigi málsins að bera fram brtt. um þetta atriði, ef mér sýnist ástæða til, en geri það ekki að svo stöddu. Það er fullkomlega athugunarefni, hvort rétt er að láta þessa einu stofnun í landinu hafa svo frjálsar hendur að nota sér ábyrgð ríkissjóðs og þar með landsmanna allra sem þessi grein gerir ráð fyrir eða hvort ástæða er til að setja um það nánari takmarkanir. Ég sem sagt geymi mér rétt til þess að bera fram till. um það atriði síðar, hef ekki haft tíma til þess í dag að athuga um þetta. Ég hef þá ekki fleira fram að bera að þessu sinni í sambandi við frv. Þessar brtt., sem ég hef gert grein fyrir, leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta og vænti þess, að hv. d. geti á þær fallizt. En til viðbótar því, sem ég hef áður sagt um till., vil ég taka það fram, að einn þeirra manna, sem vann að undirbúningi þessa frv. í bankamálanefndinni, mun hafa haft sérstakan fyrirvara og gert ágreining einmitt um ákvæði 8. gr., og sama mun vera um einn mann í fjárhagsráði, sem einnig hefur gert fyrirvara að því er það atriði laganna snertir.

Forseti (BSt): Mér hefur nú borizt brtt. frá Haraldi Guðmundssyni. Það er önnur brtt. einnig á ferðinni, og ég geri ráð fyrir, að það verði leitað leyfis fyrir þeim báðum í senn.



Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. tók fram. Hann sagði, að ég hefði ekki gert neina grein fyrir þörfinni á því að setja á fót þessa stofnun. Ég gerði það ekki ýtarlega í ræðu minni, vegna þess að það er gert í grg. frv. Ég gerði það sömuleiðis við 1. umr. þessa máls og enn fremur allýtarlega við l. umr. fjárl. á þessu þingi. Það eru ýmsar ástæður til þess, að till. er nú gerð um þennan nýja banka. í fyrsta lagi er það von manna, að eitthvað muni verða greiðara um að útvega erlent lánsfé, ef sett er upp sérstök stofnun hér innanlands til þess að skipta við Alþjóðabankann. Þetta er ein meginástæðan, og hefur þetta oft verið tekið fram áður, þótt það hafi farið fram hjá hv. 4. þm. Reykv. Þá gera menn sér vonir um, að ef sérstök stofnun hefur með höndum forustu um öflun fjárfestingarfjár innanlands, þá muni henni einnig verða betur ágengt, heldur en ella mundi verða. Loks er svo gert ráð fyrir, að stofnun þessi verði til ráðuneytis um fjárfestingarmálin. Hv. 4. þm. Reykv. leggur til, að úr frv. verði fellt það ákvæði, að helmingur af fé mótvirðissjóðs verði lánaður til landbúnaðarþarfa og helmingur í þágu kauptúna og kaupstaða. Segir hann í því sambandi, að erlendur sérfræðingur, sem til hafi verið kvaddur, hafi varað við því að binda í löggjöfinni fjármagn bankans við einstök verkefni. Út af þessu vil ég taka fram, að ákvæði þessi, eins og þau eru í frv., munu ekki spilla samvinnu við Alþjóðabankann. Ákvæðin í frv. eru alveg eins og ákvæði þál., sem á sínum tíma var samþ. hér á hv. Alþingi. Ég vil því ekki mæla með þessari brtt. hv. þm. og vonast til þess, að hv. d. samþykki hana ekki.

Forseti (BSt): Hér liggja fyrir tvær skriflegar brtt., en þar sem ég geri ráð fyrir, að umr. geti ekki orðið lokið í dag, álít ég, að ekki þurfi að leita afbrigða fyrir þeim, og mun ég sjá um að koma þeim í prentun.



Herra forseti. Frv. þetta er ekki langt eða margbrotið. Það er aðeins breyting á þeim lögum, sem nú gilda um eyðingu svartbaks. Þau lög, sem nú eru í gildi, eru frá 1941, og er sú upphæð, sem þar er veitt fyrir unninn svartbak, ákveðin í þeim lögum ein króna. Nú er það upplýst, að eitt skot kostar nú nær tvær krónur, og á því sést, að það verður heldur lítið arðsöm atvinna að veiða svartbak með skotum, þegar verðlaunin, sem skotmennirnir fá, eru tæplega hálft það verð, er þeir verða að gefa fyrir skotið sjálft. Þess vegna hefur það verið athugað hjá landbn. í samráði víð hæstv. landbrh. að hækka nú þessi verðlaun í samræmi við það, sem er um annað hliðstætt þessu, eins og til að mynda laun fyrir refadráp og minka, sem hafa verið margfölduð miklu meira en þetta. En hér er farið svo lágt í sakir sem auðið er. Það er athugavert við þetta frv., að það er þó nokkur hækkun, eins og flest eða öll þess konar frv. eru, fyrir ríkissjóð, og mun sú hækkun nema, ef svipað er drepið af svartbak eins og áður, 4–5 þús. kr. á ári fyrir ríkissjóð. Það sýnist ekki geysimikil hækkun, þegar hér er líka í húfi, - ég vil ekki segja sú arðsamasta, en a.m.k. sú skemmtilegasta og að mörgu leyti mjög arðvænleg atvinnugrein fyrir þjóðina, sem er skylda hennar og nauðsyn að efla sem mest hún getur, því að þessari atvinnugrein er þannig varið, að í staðinn fyrir að margar af okkar atvinnugreinum, aðrar en iðnaður, ganga mest upp í því að drepa dýr og fiska, er hér aðeins um það að ræða að hlúa sem mest og hlýja að hinum arðsömu og skemmtilegu fuglum, æðarfuglinum, en aftur á móti er hér nauðsyn til að vernda þá fyrir ágangi vargfugls eins og þessa. Annars sýnist það vera svo margt, sem stefnir að æðarfuglinum eða eyðingu hans, eins og minkurinn og fleira, að rík nauðsyn er að snúast gegn vargfuglinum, eftir því sem efni leyfa. Ég ætla ekki að orðlengja miklu meira um þetta mál, sé enga ástæðu til þess. Það liggur í hlutarins eðli, að ef menn á annað borð vilja vernda æðarvarp og þá atvinnugrein, þá sé sjálfsagt að samþ. þetta frv. Það er um það eitt, að hækkuð eru verðlaunin til þeirra manna, sem vinna að eyðingu vargfuglsins. Og ég tek það fram, að ég tel enga ástæðu til þess, þar sem mál þetta er flutt af n., að fara að vísa því aftur til nefndar, því að n. var sammála um þessa breyt., og kom ekkert nýtt fram í þessu máli sérstaklega. Tel ég það tilgangslaust og ekki nema aðeins skriffinnsku eina að fara að krefjast nál. um ekki stærra eða margbrotnara atriði en hér er um að ræða. Óska ég svo, að málinu verði vísað til 2. umr.