Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um brottfall laga um stjórnlagaþing. Allsherjarnefnd fjallaði um málið og með frumvarpinu er lagt til að lög nr. 90/2010, um stjórnlagaþing, verði felld brott. Eins og vitað er var hlutverk stjórnlagaþings að endurskoða með ráðgefandi hætti stjórnarskrá lýðveldisins. Fulltrúar stjórnlagaþings voru kosnir til verkefnisins 27. nóvember 2010 en Hæstiréttur ógilti kosninguna 25. janúar sl. Við umfjöllun um þingsályktunartillögu um skipun stjórnlagaráðs var talið rétt að leggja til að lög um stjórnlagaþing féllu brott eins og fjallað var um í áliti meiri hluta allsherjarnefndar á þskj. 1028 sem er 549. mál þingsins. Í frumvarpi þessu er ákvæði til bráðabirgða þar sem lagt er til að ekki verði skylt að auglýsa störf starfsmanna stjórnlagaráðs. Það er sett fram vegna þess að samkvæmt þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir því að störf stjórnlagaráðsins taki lengri tíma en áætlað var varðandi stjórnlagaþingið á sínum tíma. Þá voru gefnir tveir mánuðir en nú er gefinn tími allt til júníloka og með framlengingu ef á þarf að halda á meðan stjórnlagaráðið getur starfað. Þess vegna er þetta ákvæði haft inni til bráðabirgða.

Virðulegi forseti. Í fjarveru fulltrúa framsóknarmanna í allsherjarnefnd, Vigdísar Hauksdóttur, les ég upp nefndarálit hennar frá 1. minni hluta allsherjarnefndar. Fyrsti minni hluti allsherjarnefndar er samþykkur því að lög nr. 90/2010, um stjórnlagaþing, verði felld brott, sér í lagi vegna þess að Hæstiréttur ógilti kosningu til stjórnlagaþings hinn 25. janúar 2011. Var úrskurður Hæstaréttar í raun hunsaður með þingsályktunartillögu um stofnun stjórnlagaráðs sem byggist á kosningu til stjórnlagaþings. Lagafrumvörp ganga lengra en þingsályktunartillögur sem eru í raun viljayfirlýsingar þingsins. Því er einkennilegt í frumvarpi þessu að ekki sé kveðið á um að stjórnlaganefnd skuli skila skýrslu sinni til stjórnlagaráðs. Er þess einungis getið í þingsályktunartillögu um stjórnlagaráð, en þar segir: „Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis, að höfðu samráði við forsætisnefnd Alþingis, að skipa 25 manna stjórnlagaráð sem fái það verkefni að taka við og fjalla um skýrslu stjórnlaganefndar og gera tillögur um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944.“ Að mati 1. minni hluta er þeirri vinnu sem stjórnlagaráð hefur innt af hendi því ekki gert nægilega hátt undir höfði. Í ákvæði til bráðabirgða kemur fram að þrátt fyrir ákvæði 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, er heimilt að ráða starfsfólk fyrir stjórnlagaráð án auglýsingar. Fyrsti minni hluti gagnrýnir undanþágur í lögum frá þessum ákvæðum starfsmannalaga því að almenna reglan á ætíð að vera sú að auglýsa skuli öll störf hjá hinu opinbera. Mikill misbrestur hefur verið á því í tíð þessarar ríkisstjórnar. Alþingi, 4. apríl 2011. Vigdís Hauksdóttir.

Virðulegi forseti. Í þessu máli liggur fyrir nefndarálit frá meiri hluta allsherjarnefndar sem ég skrifa ekki undir, ekki frekar en flokksbróðir minn og félagi í nefndinni, hv. þm. Birgir Ármannsson. Engu að síður styð ég að frumvarp til laga um brottfall laga um stjórnlagaþing verði samþykkt af ástæðum sem ég held að ég þurfi ekki að fara nákvæmlega út í í þessari ræðu og eru öllum kunnar. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að í nefndarálitinu segir að í ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu er lagt til að ekki verði skylt að auglýsa störf starfsmanna stjórnlagaráðs. Stjórnlagaráði er ætlað að hefja störf hið fyrsta, segir í nefndarálitinu, og mun það starfa í tiltölulega skamman tíma, þrjá til fjóra mánuði, en auglýsinga- og ráðningarferli tekur talsverðan tíma. Meiri hlutinn tekur undir mikilvægi þess að unnt sé að ráða hæft starfsfólk fyrir ráðið með sem stystum fyrirvara. Ég tel að þetta bráðabirgðaákvæði sé dálítið ankannalegt í ljósi þess að mér skilst að starfsfólk hafi þegar verið ráðið og stjórnlagaráðið hefur þegar hafið störf. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum, þ.e. fjárhagsleg endurskipulagning og slit. Með lögum nr. 130/2004, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, og lögum um vátryggingastarfsemi, var meðal annars innleidd í íslenskan rétt tilskipun 24/2001/EB, um endurskipulagningu og slit lánastofnana. Markmið tilskipunarinnar er að tryggja gagnkvæma viðurkenningu aðildarríkja á ráðstöfunum um endurskipulagningu og slit lánastofnana og málsmeðferð sem fylgir í kjölfarið. Í tilskipuninni felst sú meginregla að endurskipulagning fjárhags og slit lánastofnunar fer fram á grundvelli þeirra laga sem gilda í heimaríki, þ.e. þar sem lánastofnun hefur skráðar höfuðstöðvar. Í frumvarpi því er varð að lögum nr. 130/2004 kemur fram að það hafi verið talið forgangsmál á vettvangi Evrópusambandsins að afgreiða tilskipunina enda mikið óhagræði fólgið í því við slit og endurskipulagningu fjárhags lánastofnana með útibú í fleiri aðildarríkjum að yfirvöld í hverju ríki fyrir sig geti gripið til aðgerða. Þrjú sjónarmið búa að baki tilskipuninni: Eining, algildi og jafnræði. Tilskipuninni er ætlað að koma í veg fyrir að kröfuhöfum verði mismunað með því að mismunandi lög gildi um endurskipulagningu eða slit lánastofnunar annars vegar og útibúa hennar hins vegar. Í 2. málslið 1. mgr. 104. gr. laga um fjármálafyrirtæki er kveðið á um að um réttaráhrif, málsmeðferð og framkvæmd ákvörðunar um slit lánastofnana skuli farið að íslenskum lögum með sömu takmörkunum og greinir í 2. mgr. 99. gr. laga, um endurskipulagningu fjárhags. Í h-lið sömu greinar er kveðið á um að mál um eignir eða önnur réttindi sem lánastofnun hafi látið af hendi skuli fara eftir lögum þess aðildarríkis sem mál var höfðað í. Undanþága h-liðar byggist á 32. gr. tilskipunarinnar þar sem segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Áhrif endurskipulagningarráðstafana eða slitameðferðar á yfirstandandi málaferli er varða eignir eða réttindi sem lánastofnunin hefur látið af hendi skulu falla einvörðungu undir lög aðildarríkisins þar sem málaferlin fara fram.“ Í h-lið 2. mgr. 99. gr. laganna er kveðið á um að farið skuli eftir lögum þess aðildarríkis þar sem mál var höfðað. Með því orðalagi er vísað til málaferla sem hafin voru þegar slitameðferð eða endurskipulagning hófst, enda er ekki sérstaklega getið um það í athugasemdum með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 130/2004 að víkja bæri frá því ákvæði. Með frumvarpinu er nú lagt til að 99. gr. laga um fjármálafyrirtæki verði skýrð til að taka af öll tvímæli um að undanþága h-liðar eigi aðeins við hafi mál verið höfðað áður en slitameðferð eða endurskipulagning hófst. Hinn 16. mars sl. féll dómur á fyrsta dómstigi í Englandi sem túlkaði ákvæði þetta á þá leið að réttaráhrif málshöfðunar gegn íslensku fjármálafyrirtæki í endurskipulagningu eða slitameðferð ráðist af lögum gistiríkis - í því tilviki enskum lögum - óháð því hvort mál hafi verið höfðað áður en endurskipulagning eða slitameðferð hófst. Túlkun dómsins gengur þannig gegn grunnsjónarmiðum laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sem og XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki. Yrði túlkun hans almennt lögð til grundvallar á Evrópska efnahagssvæðinu er líklegt að mál yrðu í mörgum tilvikum rekin fyrir dómstólum bæði erlendis og hér á landi með tilheyrandi kostnaði. Með frumvarpi þessu er lögð til viðbót við h-lið 2. mgr. 99. gr. laganna þess efnis að ákvæðið eigi við um málaferli sem hófust áður en úrskurður um endurskipulagningu fjárhags var kveðinn upp. Meiri hluti viðskiptanefndar telur mikilvægt að taka af öll tvímæli um að ákvæðinu sé eingöngu ætlað að undanþiggja þau mál frá gildissviði íslenskra laga sem höfðuð voru fyrir upphaf slitameðferðar eða endurskipulagningar. Andstæð regla gæti leitt til þess að við slit hinna föllnu banka yrðu mál rekin víðs vegar í aðildarríkjunum sem gæti mismunað kröfuhöfum þeirra. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit rita Magnús Orri Schram, Auður Lilja Erlingsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Björn Valur Gíslason, Skúli Helgason og Margrét Tryggvadóttir, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég þakka hv. framsögumanni nefndarálits fyrir ræðuna og skýringu á nefndarálitinu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það hefði verið rætt í nefndinni að þetta kynni að gefa fordæmi. Það að menn skuli breyta þessu núna segir að þetta hafi ekki verið í lagi áður og að dómapraxísinn hafi átt rétt á sér og menn séu sem sagt að laga forsendur málsins núna þegar barnsskónum er löngu slitið. Var rætt í nefndinni að þetta gæti hugsanlega haft áhrif á meðferð mála í allri Evrópu? Þegar menn breyta þessu mun verða sagt: Menn breyttu þessu af því að þetta var ekki í gildi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það má eiginlega segja að með þeirri lagabreytingu sem verið er að gera sé á ferð lögskýring. Við erum einungis að skýra það efnislega sem kom fram í tilskipuninni sem um ræðir en var að mati hins breska dómstóls ekki skýrt nógu vel í þeim íslensku lögum á Alþingi sem sett voru og byggð á grunni þeirrar tilskipunar. Hér erum við sem sagt að ræða lögskýringu en ekki efnislega breytingu á lögunum því að tilskipunin er alveg skýr. Við erum einungis að árétta að íslensku lögin endurspegli efni tilskipunarinnar.

Frú forseti. Ég tel mjög mikilvægt að hv. framsögumaður málsins, varaformaður nefndarinnar, hafi gefið þessa yfirlýsingu vegna þess að þetta er þá í rauninni lögskýring og verið að segja hvernig eigi að túlka lögin.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vil ég láta koma fram að þó að ég sé ekki á meirihlutaáliti frá viðskiptanefnd um þetta frumvarp mun ég ekki leggjast gegn því að málið fari hratt og örugglega í gegnum þingið. Hins vegar gerði ég grein fyrir afstöðu minni í nefndinni, að ég teldi lögin mjög skýr og fyrir lægju fordæmi á Íslandi sem byggðu einmitt á þeim og tækju fram að íslenskir dómstólar teldu að þessi lög væru nægilega skýr til að hægt væri að dæma eftir þeim. Mín afstaða byggist fyrst og fremst á því hvernig innlendu tilskipuninni var háttað. Eins og hefur komið fram í orðum hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, varaformanns viðskiptanefndar, þá held ég að megintilgangurinn sé einmitt að nota þetta sem lagaskýringargagn fyrir framtíðina þannig að ekki verði neinn vafi eins og virðist hafa komið upp fyrir þessum breska dómstóli. Mitt mat er hins vegar að löggjöfin sé skýr og geri ég athugasemd við niðurstöðu breska dómstólsins og sérstaklega að þar sé horft til fyrsta dómstigs. Málið á eftir að fara lengra en ég tel að við Íslendingar höfum lagt okkur fram við að innleiða tilskipunina eins rétt og mögulega var hægt. Það mun ekki skaða að mínu mati að gera þessa breytingu en ég tel ekki ástæðu til að styðja hana sérstaklega vegna þess að lögin taka að mínu mati þegar af öll tvímæli, þau eru skýr. Hér er því komið enn eitt gagnið sem styður frekar mat mitt og nánast okkar allra sem sitjum á Alþingi varðandi túlkunina á þessari löggjöf.

Hæstv. forseti. Hv. alþingismenn þekkja afstöðu okkar sjálfstæðismanna til stjórnlagaþingsins og raunar þess stjórnlagaráðs sem hafið hefur störf. Við höfum gert margar athugasemdir við það og þrátt fyrir áskoranir úr þingsal ætla ég ekki að fara yfir þau sjónarmið sem komið hafa fram. Varðandi frumvarpið sem liggur hins vegar fyrir þá styðjum við það. Það er eðlilegt að lögin um stjórnlagaþing verði felld úr gildi eins og stöðu mála er háttað og jafnframt að sett sé lagastoð fyrir ráðningu starfsmanna sem sennilega hefur þegar átt sér stað í sambandi við starfsemi stjórnlagaráðsins. Við sjálfstæðismenn munum því styðja samþykkt þessa frumvarps þó að ég haldi til haga athugasemdum okkar við feril málsins að öðru leyti.