Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm., (Bjarni Benediktsson): Herra forseti. Hv. sameinað Alþingi hefur nú lokið meðferð á sjálfri efnistillögunni um, hver skuli vera tilgangurinn með þeirri endurskoðun varnarsamningsins, sem nú er ákveðin. Það verður þó að segja eins og er, að því miður er hvorki þingheimur né þjóðin miklu nær eftir en áður, hvað fyrir hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar hér á Alþingi vakir með þessari samþykkt og endurskoðun. Það er raunar komið fram af hálfu hæstv. utanrrh., að eins og nú standa sakir sé hann algerlega andvígur því, að varnarliðið hverfi brott frá Íslandi. Hann hefur hins vegar ekki fengizt til þess að gera Alþingi grein fyrir því, hvaða áhrif þessi skoðun hans eigi að hafa á samningsgerðina og meðferð málsins. Hæstv. forsrh. hefur verið enn þá óákveðnari í svörum og vildi kenna mér um það, að honum hefði illa til tekizt í sinni ræðugerð áðan. Það var auðvitað ekki mín sök, að hann sagði þar hluti, sem hann vildi skýra á þann veg, að sér hefði mismælzt. Ég tel það mjög gott, að mínar athugasemdir komu fram, því að hann átti þó þess kost að leiðrétta sig, og vissulega var hans seinni ræða skynsamlegri og hófsamlegri heldur en sú fyrri. En hann má bara ekki reiðast mér fyrir það, að ég benti honum á þær rökvillur og vandræði, sem hann lenti i vegna þeirrar óljósu afstöðu, sem hann og ríkisstj. hans hafa til þessa máls. Það er hans sök, en ekki mín. En það er greinilegt, að þessum hæstv. ráðh. fer stundum dálítið svipað og sumum gömlum einræðisherrum, að þeir létu drepa þá, sem fluttu þeim ill tíðindi. Eins er hann nú mjög reiður við blöð hér á landi fyrir það, að þau skuli segja frá heimsviðburðunum eins og þeir gerast, af því að þeir koma ríkisstj. hans illa. Eins reiddist hann mér fyrir það, að ég skyldi rekja í sundur, hverju hann hélt fram, í stað þess að hann hefði átt að þakka mér af bljúgum huga fyrir það, að ég gaf honum þó færi á því þegar í stað að leiðrétta sig og láta ekki mismælin standa deginum lengur. En þrátt fyrir þessa umvöndun hæstv. ráðh. erum við ekki miklu nær um það, hvað það er í raun og veru, sem fyrir honum vakir. Hann vill þó játa, að í bili sé yfirvofandi stríðshætta, og hann hefur lesið það í New York Times, sem hann var að fá rétt um hádegisbilið, og hefur þess vegna ekki merkt til fulls, að aðalstríðshættan væri fyrir botni Miðjarðarhafsins. Nú má það vel vera, að í bili sé mikil stríðshætta þaðan. En það, sem máli skiptir í þessu, er ekki, hvar mest er hættan á því, að logi upp úr í dag. Það, sem alla þýðingu hefur í þessu og við verðum að átta okkur á til hlítar, er, að sannazt hefur, að allt heimsástandið er miklu ótryggara en menn höfðu áður gert sér grein fyrir, að allar þær vonir, sem menn höfðu bundið við andann frá Genf, eru úr sögunni. Nú er sannað, að heil þjóðlönd loga í óánægju og uppreisn. Rússar kenna Vesturveldunum um þessar uppreisnir, en ekki sínu eigin fordæmda stjórnskipulagi. Meðan slíkt ástand er í stórum hlutum heimsins, og það er í raun og veru í stærri hlutum heimsins en við höfðum gert okkur grein fyrir og sennilega í miklu ríkara mæli innan Rússlands sjálfs heldur en umheimurinn hefur áttað sig á, þá er allt heimsástandið í fullkominni óvissu. Á meðan þannig logar undir og slíkur ógnareldur er kyntur eins og við sáum fyrst blossa upp úr í Austur-Berlín 1953, í Póllandi í sumar, í Póllandi aftur í haust, síðustu dagana í Ungverjalandi, og fregnir eru af um, að einnig séu í Rúmeníu, - á meðan slíkt ástand varir í þessum löndum og á meðan einræðisherrar hafa völd í jafnstórum hluta heimsins eins og Rússlandi og raunveruleg stefnubreyting á sér þar ekki stað, þá er það ekki vogandi fyrir neina þjóð, allra sízt smáþjóð eins og Íslendinga, að vera einir á vegi staddir. Á meðan þessu fer fram, verðum við að leggja okkar af mörkum til þess að tryggja heimsfriðinn, því að okkar litla framlag kann að hafa meiri þýðingu í hinum stóra heimi heldur en við í fljótu bragði áttum okkur á. Það má vel vera, að blöð í Bandaríkjunum segi, að hættan sé mest þessa dagana fyrir botni Miðjarðarhafs og að hættan þar sé meiri en við höfum áttað okkur á, eins og hæstv. forsrh. var að gera hér grein fyrir, og ég þakka honum þær upplýsingar og hef enga löngun til þess að troða við hann neinar illsakir, þótt hann verði að una því eins og aðrir, að honum sé svarað og hans ummæli gagnrýnd. Og við heyrðum það líka í hádegisútvarpinu, að Nehru, sem hefur verið bjartsýnismaður, hafði svipaða skoðun um það, að augnablikshættan væri mest fyrir botni Miðjarðarhafs, um leið og hann gleymdi ekki eins og sumir að fordæma árásina á Ungverja í þeirri sömu ræðu. En það eru ekki þessi einstöku merki um óróann, sem við megum telja að hættan stafi frá. Þetta eru aðeins merki, þetta er tákn um eldinn, sem undir býr, og meðan eldurinn sjálfur er ekki slökktur, meðan raunverulegt friðarástand kemst ekki á milli heimsþjóðanna, þá helzt voðinn. Við megum ekki gleyma sjálfum voðanum við það, þó að hann liggi niðri nokkra stund, þó að ógnaröflin taki um hríð á sig friðsama grímu. Eftir að hafa misst andlitíð, ef svo má segja, nokkra hríð, reyna þau vafalaust á næstu mánuðum, ef ekki árum, að friða heiminn og friðsama menn með því að taka ennþá harðari friðarsókn en nokkru sinni áður. Eins og Tíminn sagði eftir árásina á Ungverjaland, þriðjudaginn næstan á eftir, og áður en framsóknarmenn fóru að athuga, hvaða afstöðu þeir yrðu að taka til þess að friða Alþýðubandalagsmennina innan ríkisstj., hefur ásýnd heimsins í raun og veru breytzt við atburðina þarna austur frá, og atburðirnir kalla á endurmat allra þjóða á alþjóðasamskiptum. Þessi orð Tímans voru í raun og veru neyðaróp kúgaðrar sálar manns, sem hefur verið neyddur til þess að skrifa allt annað í blaðið marga mánuði, en gat svo loksins ekki setið á sér eftir þessa ógnaratburði. En svo kemur maðurinn með lyklavöldin og hefur lokað sálina inni aftur, og Tíminn er farinn að skrifa á sinn gamla máta til þess að halda kommúnistunum í stjórn. Á þessari stuttu stundu kom hins vegar í ljós, hvað margir framsóknarmenn í raun og veru álita um atburðina, alveg eins og slíkt hið sama kom í ljós hjá Alþýðublaðinu, þegar þar segir í einum ritstjórnardálkinum, að nú sé skrímslið afhjúpað og engum geti lengur dulizt, hvað fyrir því vaki. Af hálfu Alþfl. hefur komið fram hið sama og brauzt út hjá Tímanum um stund og er einnig ítrekað þar, eins og ég gat um áðan, af einum ungum framsóknarmanni í morgun. Það er þessi breyting á heildarsjónarmiðinu, sem úrslitaþýðingu hefur. Ekki tjáir að skoða aðeins atburðina einn og einn, halda, að þeir séu algerlega einangraðir og hafi engin áhrif á, hvað næst gerist, í stað þess að taka þá sem tákn um þann eld, sem logar undir niðri og ógnar heimsbyggðinni, þangað til búið er að slökkva hann. Það eru þessi sannindi, sem atburðirnir núna verða að færa íslenzku þjóðinni heim, og ég veit, að miklu meiri hluti þm. í raun og veru skilur heldur en vilja láta það uppi í bili, af því að það hentar ekki vegna hinnar pólitísku afstöðu á Íslandi, að allir segi eins og þeim í raun og veru býr í brjósti varðandi þetta mál. Við skulum ekki gleyma því, að 1914, nokkrum vikum áður en heimsstríðið brauzt út, sögðu æfðir stjórnmálamenn og utanríkismálasérfræðingar, að aldrei hefði verið eins friðvænlegt í heiminum og þá. Engu að síður brauzt ófriðurinn út, og eftir á koma sagnfræðingarnir og segja, að ófriðurinn hafi verið óhjákvæmilegur, vegna þess að deilurnar voru óleysanlegar og hlutu að brjótast út í ófriði. Við skulum heldur ekki gleyma því, að frá því að Chamberlain kom frá München og veifaði samningnum við Hitler og sagði, að nú væri friður tryggður um okkar aldur, þá var ekki ár liðið, þangað til ófriðurinn hafði blossað upp. Það var vegna þess, að í München höfðu engin vandamál verið leyst, að það ástand var í raun og veru fyrir hendi, sem menn nú eftir á segja að hlotið hafi að leiða til ófriðar. Við skulum vona, að núverandi heimsástand leiði ekki til ófriðar. Persónulega verð ég að segja, að ég er ekki sammála þeim mönnum, sem segja, að ófriður hafi verið óhjákvæmilegur 1914 og 1939. Ég er því sammála, að með nægum vörnum af hálfu lýðræðisþjóðanna, með nægu þolgæði, með nægri samstöðu þá hefði verið hægt að koma í veg fyrir þessa ófriði og halda áfram friðsamlegri þróun í heiminum, svipað og hafði verið um aldar skeið til 1914, en síðan hefur í raun og veru naumast verið stundarfriður í heimsbyggðinni. Það, sem skeði bæði 1914 og 1939, var, að vissir einstaklingar, sem höfðu í hendi sér úrslitaráð yfir stórum heimsveldum, mismátu aðstöðuna. Þeir héldu, að þeir gætu gengið lengra, ekki í beinni ögrun við önnur stórveldi, heldur í kúgun á smáveldum, heldur en önnur stórveldi vildu sætta sig við. Þeir héldu, að þeir gætu farið sinni ránshendi lengra en þolað var, og þess vegna var á hana höggið, og síðan hófust þessar tvær heimsstyrjaldir. Svo mjög sem við verðum að fordæma þá stjórnarhætti, sem voru í Þýzkalandi á dögum nazista, þá verðum við þó að segja, að stjórnarhættirnir í Þýzkalandi á dögum keisaradæmisins voru siðað þjóðfélag og langt komið á leið miðað við það, sem við höfum nú sannfærzt um af lýsingum kommúnista sjálfra að sé í Rússlandi. Lýsingarnar á hegðun og ógnarveldi Stalins sanna, að honum er ekki líkjandi við neinn einvalda á seinni tímum, nema ef vera skyldi Hitler, og skal ég þó ekki segja, hvor fremra komst í mannvonzkunni. En hvaða tryggingu höfum við fyrir því, að það þjóðskipulag, sem hefur fætt af sér einn Stalín, fæði hann ekki af sér aftur? Alveg eins og hv. þm. Siglf. segir: ósköpin eru í raun og veru ekki Stalín persónulega að kenna, heldur eru það kenningar og þjóðskipulag Leníns, sem ber sökina á ofbeldinu, og það er þetta, sem hinn vestræni heimur er nú að gera sér ljóst, að ástandið i þessum löndum austur frá er enn þá hættumeira fyrir friðsamar þjóðir heldur en menn hefðu nokkurn tíma, jafnvel þeir svartsýnu, eins og ég, gert ráð fyrir. Ég játa það, að mér hafði ekki dottið í hug, að slíkir atburðir hefðu gerzt jafnljótir eins og víst er að Stalín hefur valdíð. Og ég játa einnig, að þó að ég hafi allan tímann, sem atburðirnir voru að gerast í Ungverjalandi, verið mjög efins í því, að bjartsýni væri réttmæt um það, að Rússar mundu draga sig þaðan til baka, og undraðist sannast sagt fyrirsagnir sumra blaða, bæði íslenzkra og erlendra, sem sögðu, að Ungverjar hefðu unnið fullan sigur, og taldi, að því miður væri sigri fagnað of snemma, þá hlýtur mér og öllum öðrum mönnum, sem reyna að vera heiðarlegir og hugsa rétt, að ógna þau tíðindi, sem í Ungverjalandi gerðust, þau svik og sá níðingsskapur, sem þar var framinn. Meðan þetta vald er eitt sterkasta valdið í heiminum, jafnvel þó að það leggist niður aftur um hríð og taki á sig friðsemdargrímuna, er enginn öruggur. Það er þetta vald, sem ógnar heiminum og gerir það að verkum, að smáþjóð eins og Íslendingar, sem eins og aðrar friðsamar smáþjóðir kjósa fyrst og fremst, eins og forsrh. sagði, að fá að vera einar í sínu landi, verður að taka alla sína afstöðu upp til endurskoðunar og meta meðferð sinna mála með þá endurskoðun í huga. Og við megum ekki láta dægrabrigði um það, hvort friðsamlegar horfi á einum stað eða ekki, rugla okkur í þessu heildarmati á aðstöðunni. Ég vona það vissulega, að sá tími komi og sá tími komi fyrr en síðar, að þessi illu öfl hrynji að velli og séu úr sögunni, en við verðum að gera okkur það ljóst, að því fer fjarri enn þá, að horfur séu á því. Ískyggilegt er, að með þessa vitneskju skuli hæstv. ríkisstj. ekki fást til þess að svara því skýrt og skorinort, hver afstaða hennar eigi að verða í þeim samningum, sem nú eru fyrirhugaðir, og svo loðnir sem bæði hæstv. utanrrh. var að nokkru og sérstaklega hæstv. forsrh., þá var þó loðnan fullkomnuð, það var eins og það gægðist upp rófa af ljótu dýri, þegar hæstv. félmrh. fór hér að tala, svo loðin var hans framkoma og illskiljanlegt, hvað fyrir honum vakti annað heldur en það, að hann vildi þó dilla rófunni framan í valdhafana og segir: Góðu, rekið okkur ekki í burtu. Lofið okkur að vera áfram í stjórninni. Við skulum vera góðu börnin. Við skulum gleyma öllu, sem við höfum sagt; bara ef þið rekið okkur nú ekki út í horn og einangrið okkur, eins og við eigum skilið. Þetta var það, sem hæstv. félmrh. sagði að efni til. Ég segi: Verði kommúnistunum að góðu að ætla að sitja í stjórninni eftir þær yfirlýsingar, sem hér hafa verið gefnar, og verði þeim að góðu, sem hafa geð í sér til þess að vinna með þeim eins og þeir koma fram í dag og hafa komið fram að undanförnu. Hæstv. félmrh. sagði að öðru leyti, að við færum fram á meira hernám, meiri hersetu, meira herlið. Þetta var allt annað en það, sem bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. höfðu sagt. Hæstv. forsrh. sagði berum orðum, að till. fæli þó ekki í sér meira en látið væri sitja við það, sem nú væri. Þetta voru hans óbreytt orð, að því er mér heyrðist. Hann getur leiðrétt það, ef hann vill.  Alveg það sama og enn skýrar kom það fram í sjálfum rökstuðningnum hjá hæstv. utanrrh. fyrir því að vísa till. til ríkisstj. Hann var sá, að í till. væri ekkert nýtt, þannig að hún væri nánast efnislaus, og þar af leiðandi ætti að vísa henni til ríkisstj. Þetta var sá rökstuðningur, sem hæstv. utanrrh. flutti, en það skaut mjög skökku við það, sem hæstv. félmrh. vildi halda fram. Það, sem hæstv. félmrh. og flokksbræður hans komast ekki hjá því að gera grein fyrir, er þetta: Eru þeir enn þá sammála yfirlýsingunni, sem þeir gáfu 5. nóv. um það, að atburðirnir hefðu leitt til þess, að Atlantshafsbandalagið væri úr gildi fallið og tafarlaust yrði að láta allt varnarlið hverfa burt frá Íslandi? Það er alveg ljóst af því, sem a.m.k. hæstv. utanrrh. hefur sagt, að um þetta er hann á gersamlega gagnstæðri skoðun, og jafnvel hæstv. forsrh. virðist alls ekki taka undir það, að Atlantshafsbandalagið sé úr gildi fallið. En hv. Alþýðubandalagsmenn geta auðvitað leikið það dálítinn tíma að birta fagrar yfirlýsingar fyrir þjóðinni um það, hverju þeir ætla að koma áleiðis, hvílík gerbreyting eigi að verða á öllum málum, eftir að þeir eru komnir í ríkisstj., en kingja síðan öllu, sem þeir hafa áður haldið fram. Við höfum áður rætt um kaupbindinguna. Þessa dagana er í blöðunum rætt um lausn löndunarbannsins í Englandi, þar sem Þjóðviljinn í morgun er verulega farinn að kingja því, sem hann sagði í gær um utanrrh. Alþýðuflokksins, Guðmund Í. Guðmundsson, eins og blaðið kallaði hann þá. Nú, á morgun verða þeir sennilega farnir að tala um frægan sigur, sem unnizt hafi í löndunarbannsdellunni undir forustu Lúðvíks Jósefssonar. Eftir sama áframhaldi verður þetta sennilega, áður en árið er liðið, orðin aðalstefnuskrá Alþýðubandalagsins: Við heimtum varnir á Íslandi, og helvítis íhaldið er sá eini, sem er þar á móti. Svona er nú frammistaðan. Þeir vilja mikið vinna til þess að vera við völdin. Það er alveg ljóst. En þeir skulu bara bíða til næstu kosninga. Við skulum allir bíða, þangað til þjóðin fær að kveða upp sinn dóm, og þá skulum við sjá, hver dómur verður kveðinn upp yfir frammistöðu hvers og eins. Jafnvel gæran, sem nú er varpað yfir þessa menn, og verndin, sem þeim er veitt af Framsfl. og Alþfl., mun ekki nægja til þess að hlífa þeim frá þeirri réttmætu fordæmingu þjóðarinnar, sem þeir með öllum sínum athöfnum, bæði utan þings og innan, hafa unnið til. En hvað sem nú öllu þessu líður, þá er það alveg greinilegt, að stjórnin fæst ekki með neinu móti til þess að segja, um hvað endurskoðun varnarsamningsins eigi í raun og veru að fjalla. Endurskoðuninni á að halda fram, og nú er hlaupið inn á það, að sjálfstæðismenn hafi breytt um skoðun og vilji fallast á endurskoðun. Sannleikurinn er sá, að við sjálfstæðismenn höfum alltaf verið með því að endurskoða varnarsamninginn, hvenær sem ósk hefur komið fram um það. Það liggja margar yfirlýsingar hér frá Alþingi um þetta, og á eina fundinum, sem haldinn var innan hæstv. ríkisstj. um þetta mál í fyrra og þar sem þátt tóku fulltrúar stjórnarflokkanna, sem þá voru í utanrmn., var það alveg sérstaklega tekið fram af mér, að ég væri mjög samþykkur því, að varnarsamningurinn yrði endurskoðaður, þó að ég vildi vita betur, áður en ég féllist á endurskoðun, sem fyrir fram stefndi í þá átt, að varnarliðið ætti að fara í burtu. Auðvitað vil ég eins og aðrir, að varnarliðið fari í burtu, en ég taldi óráðlegt þá, eins og síðar hefur sannazt, að án samráðs við nokkra aðila og án þess að það mál væri borið undir bandamenn okkar og þeirra álit fengið, væri fyrir fram ákveðið, að hvað sem öllu öðru liði skyldi varnarliðið hverfa á braut. Það er nú orðið ljóst af yfirlýsingum hæstv. utanrrh., að við höfðum rétt í okkar varúð, og hann telur, að eins og sakir standa sé ekkert vit í því, að liðið hverfi á braut. En þó að við vildum ekki fallast á endurskoðun, sem hefði þennan fyrir fram yfirlýsta tilgang, höfum við alltaf verið sammála því, að samningurinn væri endurskoðaður og á honum væru leiðréttir gallar. Og enn bjóðum við fram samvinnu okkar til slíkrar endurskoðunar, og ég tek það fram þrátt fyrir þau harðyrði, sem hæstv. forsrh. hefur hér mælt i minn garð, að enn býð ég það fram af hálfu Sjálfstfl., að Sjálfstfl. vill af heilum hug og einlægni vinna að lausn þessa vandamáls með hinum lýðræðisflokkunum. Við höfum ekki trú á því, að þetta mál verði leyst í samvinnu við Alþb., og við bendum á það, að þrátt fyrir hina mjög svo loðnu yfirlýsingu, sem hæstv. félmrh. gaf hér áðan, verður enn að ætla, að Alþb. haldi sér við sína stefnuyfirlýsingu frá 5. nóv. Þá er það ljóst, ef svo er, - annað hefur ekki komið fram, - að nú ætlar fulltrúi aðeins þriðjungs þjóðarinnar að taka að sér að semja um þetta mál við fulltrúa annars ríkis og vill að vísu ekki segja okkur, um hvað þeir ætla að semja eða hverju þeir ætla að ná með samningunum, fyrr en þeir séu búnir að fá tillögur viðsemjendanna um þetta efni. Annaðhvort virðist það vera svo, að þessir fulltrúar þriðjungs þjóðarinnar ætli einir að taka að sér að semja eða þeir ætla að hafa sína bandamenn, Alþýðubandalagsfólkið, með í þeim samningum, og trúi ég þó vart, að a.m.k. hæstv. utanrrh. láti teygja sig til slíks, þó að allt vilji hann til friðarins vinna á stjórnarheimilinu. Við sjálfstæðismenn bendum enn á, að við því geti hamingja Íslands legið, að lýðræðisflokkarnir komi sér saman um sameiginlega stefnu í utanríkismálum, að við erum fúsir til þess að leggja okkur fram um að skapa slíka stefnu og leggja grundvöll hennar með þátttöku í þeim samningum, sem nú eiga að fara fram um endurskoðun varnarsamningsins. Slík samvinna var reynd um margra ára bil áður fyrr og heppnaðist þá vel, ekki sízt fyrir þátttöku núverandi hæstv. utanrrh., og við viljum vona það enn í lengstu lög, að hann skilji, að styrkur hans til að koma góðum málum fram verði að meiri, ef hann fellst á slíka þátttöku af okkar hálfu, heldur en ef hann hafnar henni. Við gerum okkur ljóst, að stjórnarliðið hefur vald til þess að eyða þessari till. eins og hinni, en við viljum bjóða okkar samstarf fram, og það er þá á ábyrgð þeirra, sem hafna því, að það verður gert, en meiri hlutans er að velja eða hafna.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. notaði mjög verulegan hluta af sínum ræðutíma til þess að ræða um till. þá, sem afgr. var hér áðan, að því er mér bezt skildist. Ég hafði undir umr. um þá till. gert mjög greinilega og ýtarlega grein fyrir því, hver afstaðan væri til varnarmálanna og endurskoðunar varnarsamningsins. Ég veit, að þegar þessir hv. þm. fara í betra næði að athuga það, sem ég sagði undir þeim umr., þá muni þeir sannfærast um, að þar er svo skýrt og greinilega tekið á hlutunum, að ekki er um að villast, hver stefnan er. Út af þeim efasemdum, sem bæði hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. G-K. hafa verið með um það, hvort sú stefna, sem ég túlkaði hér áðan, væri raunverulega stefna ríkisstj. eða ekki, vil ég taka það fram, að sjálfur hef ég enga ástæðu til að efast um, að það sé stefnan, og sjálfur ætla ég mér ekki að taka þátt í því að halda á málunum á annan veg en þar er lýst yfir. Það er sú stefna, sem ég mun fylgja og fara eftir, á meðan ég fjalla um þessi mál. Það hefur verið kvartað undan því hér, að við höfum ekki gert grein fyrir því, hvernig málsmeðferðin mundi verða efnislega í sambandi víð viðræðurnar við Bandaríkjamenn um endurskoðun varnarsamninganna. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, að það hefur verið venja hingað til að gera ekki opinberlega grein fyrir því, hver efnisleg afstaða yrði við slíka samninga, áður en til þeirra hefur verið stofnað. Ég vil minna á, að Sjálfstfl. átti aðalþáttinn í Keflavíkursamningnum 1946 og hann hafði forustuna um varnarsamninginn 1951. Flokkurinn taldi sér þá ekki skylt og það hefði heldur ekki verið rétt að gera neina grein fyrir því opinberlega, áður en til samninganna var gengið, um hvað væri verið að semja, og það var ekki einu sinni skýrt frá því, að um þessa hluti væri verið að semja, fyrr en búið var að ganga frá samningunum. Þessi skilningur og þessi afstaða verður líka að teljast rétt og hyggileg. Það er ekki skynsamlegt, áður en til samninga eins og þessara er gengið, að vera búinn að tilkynna það opinberlega, þótt ekki sé nema í höfuðdráttum, hvaða kröfur og hvaða till. verði fram lagðar við samningaborðið. Það væri ekki sanngjarnt gagnvart mótaðilanum að hafa það fastbundið, og það væri ekki heppilegt til farsællar úrlausnar á málinu. Annars skal ég snúa mér að þeirri till., sem hér liggur fyrir. Það er lagt til í henni, að Alþingi kjósi 5 menn til þess undir forustu utanrrh. að semja um endurskoðun á varnarsamningnum. Ef þessi till. yrði samþ. og nefndin kosin, þá yrði hún þannig skipuð, að í henni ættu sæti 2 framsóknarmenn, 2 sjálfstæðismenn og hlutkesti réði um það, hvort 5. maðurinn yrði frá Alþb. eða Alþfl. Nefndin mundi því verða þannig, að stjórnarandstaðan hefði þar 2 fulltrúa, en hlutkesti réði, hvor af tveimur stjórnarflokkunum ætti þar mann. Ég get ekki við slíkri till. tekið, og ég treysti mér ekki til að setjast að samningaborðum við Bandaríkjamennina með nefnd, sem þannig væri til komin. Ég vil minna á það, að á undanförnum árum, þegar um þessi mál hefur verið samið við Bandaríkjamenn, var ekki sá háttur á hafður, að Alþ. kysi í samninganefnd. Árin 1946, 1949, 1951 og 1954 var samið við Bandaríkjamenn um þessi mál. Það var aldrei og af engum farið fram á það, að Alþ. skyldi kjósa þá nefnd, sem um þá samninga fjallaði. Hér er því verið að brjóta út af venju, sem hefur myndazt og verið fylgt í öll þau skipti, sem við höfum um þessi mál samið, og ég tel slíkt ekki heppilegt og ekki rétt. Það er á það minnzt í grg., að þegar varnarsamningurinn 1951 var gerður, hafi stjórnarflokkarnir haft um það samvinnu við Alþfl., sem var í stjórnarandstöðu, og ég af hálfu Alþfl. tekið þátt í þeim samningavíðræðum. Þetta er alveg rétt, en þá stóð að verulegu leyti öðruvísi á en nú. Þegar gengið var að samningaborðinu um varnarsamninginn sjálfan 1951, höfðu þessir 3 flokkar komið sér saman um, að við skyldum taka við varnarliði til landsins. Verk samninganefndarmanna var því að fylla út þann ramma, sem um þetta ætti að gilda. Það var samstaða hjá flokkunum um málið. Eins og varnarmálin standa núna, þá vita allir, að um þau hafa verið harðar deilur að undanförnu, og það hefur ekki verið um þau samstaða á milli stjórnmálaflokkanna. Ef sú samstaða væri fyrir hendi nú, þá teldi ég rétt og sjálfsagt, að allir þeir flokkar, sem þátttakendur í þeirri samstæðu ættu, væru með í samningunum. En því er ekki til að dreifa nú, og þess vegna tel ég ekki fært að fara þessa leið. Ég leyfi mér því að leggja til, að þessi tillaga verði afgreidd með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: „Með því að það hefur verið venja og þótt eðlilegt, að tilnefning nefnda sem þessarar væri í höndum ríkisstj., sér Alþingi ekki ástæðu til frekari afskipta af málinu og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (EmJ): Mér hefur borizt þessi rökst. dagskrá, sem nú hefur verið lesin, og sé ég ekki ástæðu til að lesa hana á ný, en hún liggur þá einnig fyrir til umr.



Herra forseti. Ég taldi nauðsynlegt að rekja höfuðatriði afgreiðslu fyrri till. í ræðu minni áðan vegna þess, hversu þessi mál eru náskyld, og undir afgreiðslu fyrri till. er í raun og veru komin samþykkt hinnar seinni. Það voru hinar óljósu og óákveðnu yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. í sambandi við fyrri till., sem gera það sérstaklega mikilsvert, að Alþ. einmitt taki nú ákvörðun um skipun samninganefndar, sem vinni ásamt með og undir forustu hæstv. utanrrh. Það skal þó tekið fram, að við hefðum ekki borið fram slíka till., ef við hefðum ekki talið, að hæstv. utanrrh. væri persónulega treystandi í þessu máli, ef hann væri losaður úr þeim nokkuð vafasama félagsskap, sem hann að öðru leyti er nú í. Hæstv. utanrrh. bar það og sérstaklega fyrir gegn samþykkt till., að þá væri það undir hlutkesti komið, hvort Alþb. fengi þar fulltrúa eða Alþfl. Ég verð að lýsa því, að það er auðvitað algert innanheimilismál hjá hæstv. ríkisstjórn, hvernig hún mundi láta kjósa þá 3 fulltrúa, sem hún ætti þinglegan rétt til, ef till. væri samþ., og ætti ekki að þurfa minna ráðlegginga þar við og enn síður atkvæðis. En stundum hefur það nú átt sér stað, að atkvæði hafa verið lánuð á milli flokka, jafnvel þó að annar væri í stjórnarandstöðu og hinn með stjórn, og ég held, að það væri ekki útilokað, að Alþfl. gæti áskotnazt eitt atkvæði til þess að bjarga því, að Alþb. fengi ekki mann kosinn, ef allt ylti á því. En þar að auki vil ég benda á, að svo náið sem samstarfið er innan ríkisstj. milli allra 3 flokka, þá vitum við þó fyrir víst, að samstarf 2 þeirra, Alþfl. og Framsfl., er miklu nánara, þar sem þeir gengu í kosningabandalagi fram við síðustu kosningar, og þetta bandalag hefur auðvitað fullan þinglegan styrk til þess að fá 3 menn kosna í þessa nefnd, ef þeir stilla saman, svo að það mundi ekki einu sinni þurfa að leita neins leynisamnings við íhaldið um að tryggja rétt Alþfl., eins og stundum áður hefur þurft að gera.

En ef þið tækjuð höndum saman við hina?

Já, ég skal lofa því, hv. þm., að það skal ekki verða gert, - en hvort það er hægt að ábyrgjast alla framsóknarmennina, það skal ég ekki segja. - En það er ljóst af þessu, að hæstv. utanrrh. var gaman í huga, þegar hann færði þetta sem átyllu á móti till. Hitt mætti í raun og veru segja og er frekar frambærilegt, sem kemur fram í sjálfri hinni rökstuddu dagskrá, að venjan sé, að ríkisstjórnirnar tilnefni slíkar samninganefndir, og ég get fallizt á þau rök, svo langt sem þau ná. En ég vil benda á þá sérstöku stöðu þeirrar ríkisstj., sem nú situr, að þrátt fyrir allar yfirlýsingar hæstv. utanrrh. verðum við að ætla, ef lengur er að marka nokkurt mannlegt mál og nokkrar yfirlýsingar, að það sé mjög mikill skoðanamunur innan ríkisstj. á lausn þessa máls, og þó að hæstv. forsrh. hafi ekki fengizt til að lýsa yfir jafneindreginni afstöðu og hæstv. utanrrh., þá sé alls ekki því treystandi, að nema í bezta tilfelli séu Alþfl. og Framsfl. sammála um lausn málsins; en þeir hafa ekki á bak við sig nema réttan þriðjung þjóðarinnar. Ég verð að telja það mjög óvarlegt, svo að ekki sé sagt fullkomna ófæru, ef menn, sem ekki hafa á bak við sig meira þjóðarfylgi, - og er þó vitað, að það hefur stórlega rýrnað frá því í sumar, - ætla nú að setjast einir á rökstóla og semja um hið viðkvæmasta framtíðarmál f.h. íslenzku þjóðarinnar. Sérstaklega tel ég þetta varhugavert, þegar vitað er, að langstærsti flokkurinn, sá, sem hefur orðið og verður enn að bera þunga dagsins um heilbrigða forustu í utanríkismálunum, - því að það hefur nú sannazt, að við höfum haft þar rétt fyrir okkur í öllu, sem við höfum sagt, - að þegar við nú bjóðum fram okkar samstarf með þessum hætti og fulltryggilegt er, að hægt er að útiloka Alþb. úr þessari kjörnu þingnefnd, þá eru þau efnisrök þyngri á metunum heldur en þó að hitt sé óvenjulegt, að Alþingi kjósi slíka nefnd, sem ég játa. En óvenjuleg aðstaða krefst óvenjulegra aðgerða, eins og hér eru fullkomin rök til. Eftir yfirlýsingar hæstv. utanrrh. sjálfs og eftir það, sem hann lagði áherzlu á í ræðu sinni um þetta mál, að við mundum telja hans yfirlýsingar allsendis fullnægjandi um málið, þá get ég ekki fallizt á, að lengur ríki nokkur sá skilsmunur okkar í milli, sem ætti að gera það útilokað, að slík samvinna lýðræðisflokkanna væri nú reynd og endurnýjuð, sem svo mörgu góðu til vegar kom, meðan hún stóð. Hitt er svo annað mál, að yfirlýsingar ráðherrans eru ekki alveg eins skýrar og hann vildi vera láta, og það er algerlega ranghermt hjá honum og hæstv. forsrh., þegar þeir segja, að við séum að heimta yfirlýsingar ríkisstj. um einstök atriði þessarar samningagerðar. Við höfum aldrei farið fram á að heimta vitneskju um einstök atriði samningagerðarinnar. Við spurðum aðeins: Stendur sú yfirlýsing óbreytt, sem lýst var á Alþingi 28. marz, að þessir samningar eigi að miða að því, að varnarliðið hverfi á braut strax og samningafrestir leyfa? - Þetta er sú yfirlýsta stefna, sem ætla verður að stjórnin muni reyna að ná, ef skýr og ótvíræð gagnyfirlýsing fæst ekki, enda var það, að svo miklu leyti sem nokkur meining var fólgin í því, sem hæstv. félmrh. sagði, þetta, sem hann vildi halda sér við. En hæstv. utanrrh. er aftur á móti að gefa í skyn, að hann vilji alls ekki fallast á það, að varnarliðið hverfi, og telji það mjög óráðlegt. Og nú spyr ég enn og aftur: Hver er ákvörðun hæstv. ríkisstj. varðandi þetta meginatriði? Ætlar hún að láta endurskoðunina fyrst og fremst miða að þessu, eða er það eitthvað annað, sem á að ná? Ég lýsi því yfir, að ef ríkisstj. telur, að nú sé rétti tíminn til þess að bera fram þá kröfu, að varnarliðið hverfi, þá er reginmunur á minni skoðun og hans. En þá er það líka alger misskilningur hjá honum, ef hann telur, að sínar yfirlýsingar séu okkur fullnægjandi. En ég vildi einmitt skilja hans yfirlýsingar á þann veg, að hann teldi, að þetta atriði þyrfti a.m.k. að athuga miklu betur, áður en það væri gert að meginefni samninganna, - og ég vil fullvissa um það, að hann fær enga hollari ráðgjafa um skynsamlega íhugun þess heldur en okkur sjálfstæðismenn.



Herra forseti. „Engin þjóð hefur ríkari ástæður til þess en Íslendingar að óska þess, að friður haldist í heiminum, því að enginn er þess ómegnugri en við að verja land okkar og þjóð, ef í odda skerst. Ef ófriðarhættan er raunverulega úr sögunni, höfum við sannarlega ástæðu til að gleðjast. En friðurinn er þess virði, að nokkur áhætta sé tekin hans vegna. Að þessu sinni er áhættan ekki önnur en sú, að við bíðum með að gera land okkar varnarlaust, þangað til við sjálfir höfum að beztu manna yfirsýn og við rólega íhugun sannfærzt um, hvort viðhorfin séu svo breytt í raun og veru, að víkja megi af verðinum. Er flóðalda kommúnismans í sannleika sjötnuð, eða hefur hún aðeins stöðvazt við varnarvegginn og smýgur í gegnum hverja sprungu, sem í honum verður? Við skulum vona; að verstu hríðarbyljum kalda stríðsins sé slotað og að fram undan sé sumar afvopnunar og allsherjar friðar. En jafnvel hinir bjartsýnustu játa, að enn sé vorið naumast byrjað. Allra veðra er von, svo sem á útmánuðum tíðkast, og næsta áfangann er áreiðanlega öruggast að vera í fylgd með öðrum, því að það á við um þjóðirnar ekki síður en einstaklingana, að fátt segir af einum.“ Víð þessi ummæli mín frá s.l. vori hef ég í rauninni ekki miklu að bæta, því að aldrei hefur sannazt betur en með örlögum ungversku þjóðarinnar, að fátt segir af einum. Hróp heillar þjóðar um hjálp endurómuðu að vísu um heim allan, en enginn treysti sér til að veita hinni nauðstöddu þjóð þá hjálp, sem ein hefði dugað, enda vafasamt, hvert gagn Ungverjum hefði orðið að því, þótt stórveldastríð hefði verið hafið um land þeirra, úr því sem komið var. Allir þessir atburðir eru hörmulegri en svo, að með orðum verði lýst, og því fer fjarri, að ég hælist um, að þeir hafa sannað réttmæti skoðana okkar sjálfstæðismanna í varnarmálum Íslands. Vissulega hefðum við miklu fremur kosið, að bjartsýnismennirnir hefðu reynzt hafa á réttu að standa. En fram hjá staðreyndunum komumst við ekki, og það eru miklu fleiri en við sjálfstæðismenn, sem telja, að þessir atburðir kalli á endurmat íslenzku þjóðarinnar á alþjóðasamskiptum hennar, þ. á m., að varnir Íslands verði tryggðar með þeirri endurskoðun varnarsamningsins, sem nú er ákveðin. Að þessu höfum við vikið í grg. till., enda tökum við þetta mál ekki upp til þess að þekkjast við aðra eða metast á við þá um fortíðina, heldur sem sameiginlegt mál allra lýðræðismanna á Íslandi, og viljum sýna, að við metum í því ekki minna annarra rök en okkar sjálfra, svo sem fram kemur í grg. En þó að ýmsir lýðræðissinnar utan Sjálfstfl. hafi nú látið uppi, að tryggja verði varnir landsins, þá hefur því miður ekkert heyrzt um það frá sjálfri hæstv. ríkisstj. Einn stuðningsflokkur hennar og sá stærsti hefur þó gert um þetta ótvíræða ályktun, hert á því, að varnarliðið hverfi úr landi, og fullyrt, að sjálfur Atlantshafssamningurinn væri í raun réttri úr gildi fallinn. Sá boðskapur var hinn síðasti af þeim, er þjóðinni barst í útvarpinu hinn 5. nóv. s.l. og hófst með ræðu hæstv. forsrh. og lestri á tilkynningu ríkisstj. vegna þessara atburða. Í þeirri tilkynningu eða ræðu ráðh. var ekkert vikið að því, hverja þýðingu þessir atburðir hefðu fyrir Íslendinga, og enn hefur ríkisstj. ekkert látið uppi um, hvort hún er sammála þessari skoðun stærsta stuðningsflokks síns eða ekki. Ég vona raunar, að svo sé ekki, en um það er nauðsynlegt að fá nú ótvíræða vitneskju. Íslenzka þjóðin á heimtingu á því að fá að vita, með hvaða hug hefja á samningana um endurskoðun varnarsamningsins. Er tilætlunin sú, að þar sé fylgt ákvörðun einasta stjórnarflokksins, sem hefur látið til sín heyra um málið, eftir að þeir atburðir gerðust, sem glöggir menn hafa sagt að breytt hafi ásýnd heimsins, eða er ætlunin sú, að með samningunum verði varnir landsins tryggðar, svo sem yfirgnæfandi meiri hl. Íslendinga ætlast til að gert verði? Till. sú, sem hér er fram borin, er flutt til þess, að Alþingi Íslendinga skeri úr þessu.



Herra forseti. Tillaga þessi, sem fram er borin af öllum hv. þm. Sjálfstfl., fer fram á, að Alþingi ákveði við endurskoðun varnarsamningsins, sem nú er í undirbúningi, að svo skuli frá málum gengið, „að nauðsynlegar varnir landsins séu tryggðar“, eins og það er orðað í tillögugreininni sjálfri. Tilefni og forsendur þessarar niðurstöðu tillögumanna er, að eftir hina seinustu ógnþrungnu atburði sé nauðsynlegt endurmat á afstöðu þjóðarinnar til alþjóðasamskipta. Að því er varðar atburði þá, sem gerzt hafa seinustu vikurnar í Ungverjalandi og fyrir botni Miðjarðarhafsins og enn eru að gerast, þá fer því vissulega víðs fjarri, að ég vilji á nokkurn hátt draga úr eða vanmeta þýðingu þeirra. Þau átök, sem átt hafa sér stað í þessum hluta heims, eru öll með þeim hætti, að enginn getur neitt um það fullyrt á þessari stundu, hvert framhald þeirra kann að verða. Öll vonum vér að sjálfsögðu, að Sameinuðu þjóðunum megi auðnast að leysa þennan vanda, sem í er komið fyrir botni Miðjarðarhafsins, og öll fylgjumst við af samúð og aðdáun með baráttu ungversku þjóðarinnar fyrir frelsi og almennum mannréttindum. En allt þetta eru aðeins frómar óskir, og þeir, sem fara með og bera ábyrgð á okkar eigin vörnum, hljóta að fylgjast af gaumgæfni og með vaxandi áhyggjum með þeim atburðum öllum og haga sér eftir þeim staðreyndum, sem fyrir liggja, eins og þeir vita þær sannastar og réttastar. Í tillgr. þál. segir, að við fyrirhugaða endurskoðun varnarsamningsins skuli þannig frá málum gengið, „að nauðsynlegar varnir landsins séu tryggðar“. Þessi ummæli gefa til kynna, að fyrirhugað sé að skilja þannig við málið, að nauðsynlegar varnir landsins séu ekki tryggðar. Þessu vil ég algerlega mótmæla. Slíkt hefur aldrei verið áformað og kemur ekki til mála. Hins vegar hefur verið ágreiningur um það á milli Alþfl. og Framsfl. annars vegar og Sjálfstæðisfl. hins vegar, hvað væri nauðsynlegar varnir. Alþfl. og Framsfl. hafa haldið því fram. að á friðartímum, þegar ekki þykir ástæða til að óttast, að ófriður kunni að brjótast út, sem stofni öryggi landsins og Norður-Atlantshafssvæðinu í hættu. þurfi hér ekki erlent herlið, heldur geti Íslendingar sjálfir annazt rekstur og viðhald varnarstöðvanna og haldið þeim þannig, að þær séu ávallt viðbúnar að taka fyrirvaralaust við varnarliði, ef hættuástand kynni að skapast. Jafnákveðnir og þessir tveir flokkar hafa verið í því, að hér væri ekki herlið á tímum, sem ekki gefa tilefni til slíks, hefur hitt og verið stefna þeirra, að á Íslandi væri varnarlið, þegar öryggi landsins krefst þess. Í s.l. júlímánuði, nokkrum dögum eftir að núverandi ríkisstjórn var mynduð, gaf utanrrn. út tilkynningu, þar sem gerð var grein fyrir stefnu ríkisstj. í utanríkis- og öryggismálum. Þar segir svo: „Stefna ríkisstjórnarinnar í utanríkis- og öryggismálum er ekki ný stefna af Íslands hálfu. Stefnan var mörkuð árið 1949, áður en Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið, og henni hefur verið fylgt fram síðan og er enn fylgt.“ Þar segir og: „hér eftir sem hingað til skuli við það miðað að hafa vinsamlega sambúð við allar þjóðir og að um öryggismál eigi Íslendingar samstöðu við nágrannaþjóðir sínar, m.a. með samstarfi í Atlantshafsbandalaginu, og þá einnig við þær þjóðir, er að því standa.“ Um varnar- og öryggismálin segir í stefnuyfirlýsingunni: „Að því er varðar varnarmálin er það stefna ríkisstj., að endurskoðuð skuli sú skipan, er tekin var upp 1951, er varnarsamningurinn var gerður. Höfuðtilgangur þeirrar endurskoðunar á að vera sá, að Íslendingar taki í eigin hendur gæzlu og viðhald varnarstöðvanna, þannig að þær séu ætíð og án fyrirvara við því búnar að gegna hlutverki sínu, ef horfur í heiminum breytast til hins verra, en að herinn hverfi úr landi.“ Stefnan er hér greinilega og ótvírætt mörkuð. Hún er óbreytt frá 1949. Við viljum samstöðu og samstarf í öryggismálum með Atlantshafsbandalaginu og þjóðum þess. Vera varnarliðsins í landinu fer eftir því, hvort friðarhorfur í heiminum gera slíkt nauðsynlegt eða ekki. Á friðartímum, þegar ekki þykir ástæða til að óttast um, að öryggi landsins eða Norður-Atlantshafssvæðisins sé í hættu, þarf hér ekki varnarlið. Á slíkum tímum skulu Íslendingar standa fyrir rekstri og viðhaldi varnarstöðvanna, þannig að þær séu ætíð og án fyrirvara við því búnar að gegna hlutverki sínu og taka við varnarliði, ef horfur í heiminum breytast til hins verra, og að varnarstöðvarnar fullnægi þannig ætíð þörfum okkar og Atlantshafsbandalagsins. Af því. sem hér hefur verið sagt, vænti ég þess, að ljóst sé. að ágreiningur er ekki um það út af fyrir sig, að þannig skuli á málum haldið við endurskoðun varnarsamningsins, að nauðsynlegar varnir landsins séu tryggðar, og með því, að till., sem hér liggur fyrir, felur ekki neitt í sér annað en að slá þessu föstu, þá flytur hún ekki neitt nýtt inn í málið, og legg ég því til, að henni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Það er auðvitað erfitt að átta sig til hlítar á því, hvað felst í yfirlýsingu hæstv. utanrrh. við að heyra hana lesna án þess að athuga hana gaumgæfilega. Ég verð þó að segja, að að svo miklu leyti sem ég gat áttað mig á henni, þá tel ég. að svo langt sem hún nær sé hún í rétta átt, að það sé ótvíræð yfirlýsing af hans hálfu um, að Ísland megi ekki vera varnarlaust. Nú leyfi ég mér að spyrja: Er þessi yfirlýsing gefin af hálfu allrar hæstv. ríkisstj. eða eingöngu af „utanrrh. Alþýðuflokksins“, eins og stuðningsblað hæstv. ríkisstj., það sem fylgir stærsta stjórnarflokknum að málum, komst að orði í öðru sambandi í gær? Það er mjög nauðsynlegt, ekki aðeins fyrir Alþingi, heldur fyrir Íslendinga í heild, að vita, hver skoðun allrar ríkisstj. er um þetta efni, því þó að við samkvæmt fyrri reynslu, meðan hæstv. utanrrh. var í varnarmálanefnd, höfum ýmsir síðan ríka ástæðu til að bera sérstaklega til hans fullt traust í þessum efnum, þá höfum við jafnríka ástæðu til þess að efast um, að einn af stuðningsflokkum hæstv. ríkisstj., Alþýðubandalagið, sé sömu skoðunar og hæstv. utanrrh. lét uppi. Ég vitnaði þvert á móti í ummæli, sem Alþb. gaf, strax eftir að þessir atburðir voru hjá liðnir, ummæli, sem mjög hertu á því, að Ísland ætti með öllu að gerast varnarlaust og meira en það, þar sem því var haldið fram. að sjálfur Atlantshafssáttmálinn væri úr gildi fallinn. Er nú ætlun þessa stuðningsflokks hæstv. ríkisstj. að styðja yfirlýsingu þá, sem hæstv. utanrrh. gaf, sem mér skildist að efni vera sú, að sjálfsagt væri að hafa nauðsynlegar varnir í landinu, þannig að Alþb. sé horfið frá sinni yfirlýsingu frá 5. nóv., eða er sú yfirlýsing enn í gildi? Og ef sú yfirlýsing er enn í gildi, þá er ljóst, að þó að ástæða kunni að vera til þess að bera traust til hæstv. utanrrh., hans persónulegu skoðana um þetta mál, þá getur þjóðin ekki borið traust til þeirrar ríkisstj., sem Alþb. hefur í hendi sér og lætur ekki lengur lifa en framfylgt er þeim skýlausa boðskap, sem fluttur var í útvarpinu 5. nóv. og síðan hefur hvað eftir annað verið ítrekaður í aðalmálgagni stærsta stuðningsflokks ríkisstjórnarinnar. Hér er um svo mikilsvert mál að ræða, mál, sem ekki aðeins örlög, hamingja og jafnvel tilvera íslenzku þjóðarinnar, heldur heimsfriðarins kann að vera undir komin, að orðaleikur og óljósar yfirlýsingar stoða þar ekki, heldur á þjóðin rétt til þess að fá skýlaust úr því skorið. hver ætlun hæstv. ríkisstj. í raun og veru er, ekki aðeins nokkurs hluta hennar, heldur stjórnarinnar í heild. Og það fer ekki hjá því, að eftir íslenzkum stjórnlögum er það ríkisstj. í heild, sem ábyrgð ber á því, sem nú gerist, og úrslitum ræður um þá samninga, sem fara í hönd, þó að vitanlega hæstv. utanrrh. hljóti að hafa þá mest með höndum og bera á þeim ábyrgð öðrum fremur. Þessi veikleiki í yfirlýsingu hæstv. utanrrh. verður því ekki umflúinn. En ég verð einnig að benda á annan veikleika í yfirlýsingunni, og hann er sá, að hæstv. utanrrh. lét alls ekki uppi, hverja ályktun hann sjálfur og Framsfl., sem hann í þessu virtist tala einnig fyrir, - bæði sinn flokk og Framsfl., - hefðu dregið af síðustu atburðum. Hann sagði einungis, að það hefði aldrei komið annað til mála en að hafa nauðsynlegar varnir, hitt væri svo matsatriði. hversu ríkar varnirnar ættu að vera á hverjum tíma. Ráðherrann sagði raunar, að hann gerði ekki lítið úr þessum síðustu heimsatburðum, en hann gerði okkur ekki grein fyrir því, hvaða áhrif hann teldi að þessir heimsatburðir ættu að hafa á okkar eigin ráðstafanir, og í því efni fer honum mjög ólíkt og t.d. flokksbróður hans og enn reyndari utanríkisstjórnmálamanni en við allir erum hér til samans inni, sem Alþingi skipa, og á ég þar við utanrrh. Noregs, Halvard Lange. Hann gerði þessi mál öll að sérstöku umræðuefni á Stórþingi Norðmanna fyrir rúmri viku, og hann var allsendis ófeiminn við að lýsa því, hver áhrif þessir atburðir hlytu að hafa á utanríkisstefnu norsku stjórnarinnar, að þeir hefðu sannað, að sú stefna að fylgja Atlantshafsbandalaginu og halda uppi vörnum í landinu hefði nú komið í ljós að vera réttari en nokkru sinni fyrr. Og það blandast engum, sem þá ræðu les, að hann taldi ástandið nú uggvænlegra en það hefði um langa hríð verið. Það kom ekkert fram í ræðu hæstv. utanrrh. Íslands áðan, sem mælti þessu í gegn, en það, sem þjóðin á heimtingu á að fá að vita, er hitt: Telur hæstv. utanrrh., telur meiri hluti hæstv. ríkisstj., svo að ekki sé talað um ríkisstj. alla í því sambandi, að nú sé rétti tíminn til að hefja samninga um brottför varnarliðsins á Íslandi? Þetta á íslenzka þjóðin kröfu til að vita, og hæstv. utanrrh. kemst ekki hjá því að gera grein fyrir þessu innan fárra daga, þegar endurskoðunin hefst á samningunum og viðræður um hana við Bandaríkjamenn. Og óneitanlega færi mun betur á því, að sú yfirlýsing væri gefin hér á Alþ., en ekki á lokuðum fundi með erlendum samningsaðilum, hverri meginstefnu eigi að fylgja í þessu efni. Hitt er svo enn annað atriði, sem ég tel þó ekki ástæðu til að gera nú að verulegu þrætuefni á þessu stigi málsins, - því að ég trúi því ekki að óreyndu, að hæstv. utanrrh. ætli sér að stefna málunum nú í það horf, að allt erlent varnarlið sé kvatt burt frá Íslandi, eins og horfur eru, - en það verður þó vegna ummæla hæstv. ráðh. að koma alveg ljóst fram, að ég og ýmsir fleiri berum mjög ríkan efa í brjósti um það, að sú ráðagerð sé framkvæmanleg að ætla að hafa tilbúnar varnarstöðvar á Íslandi, án þess að nokkurt varnarlið sé þar til öryggis. Ég tel, að mörg rök hnigi að því. að sú lausn sé e.t.v. hættulegasta lausnin af öllum í þessu máli og því fari svo fjarri. að hún sé til að auka öryggi landsins, að hún kunni að leiða yfir það miklar og ófyrirsjáanlegar hættur. Ég vonast til þess, að hæstv. ráðh. geri frekari umræður um það efni á þessu stigi ónauðsynlegar með því að gefa nú skýlausa yfirlýsingu um það, sem alþjóð ætlast til af honum, að eins og horfi í dag sé allsendis óraunhæft og ótímabært að byrja samninga um það að kveðja varnarlið hinna frjálsu þjóða frá Íslandi.



Herra forseti. Utanríkisráðherra hefur nú gert grein fyrir þessu máli af hálfu ríkisstj.. og ég þarf raunar engu þar við að bæta. Ég skal ekki heldur gefa tilefni til þess að draga umr. út á stærri svið, þannig að það gefi tilefni til langra umr. eða dregið sé annað inn í þetta mál en fyrir liggur í þessari tillögu. Hv. 1. þm. Reykv. (BBen) sagði, að því færi fjarri, að hann hældist yfir því að hafa verið forsjálli en núverandi stjórnarflokkar, og átti sérstaklega við Framsfl. og Alþfl., skildist mér, um friðarhorfur í heiminum. Það er ástæðulaust að ræða þetta í löngu máli. Við vitum það, og sjálfsagt er það betur kunnugt en hv. 1. þm. Reykv. vill vera láta, að þeir, sem hafa talið friðarhorfurnar góðar núna undanfarið, eru í ákaflega góðum félagsskap, því að við höfum sjálfsagt báðir og fleiri i þessari hv. deild fylgzt með blaðaskrifum undanfarið og þ. á m. kosningabaráttunni í Bandaríkjunum, þar sem núverandi forseti hefur haldið því fram alla kosningabaráttuna þar til seinustu dagana, að friðarhorfur í heiminum væru aldrei betri og hefðu aldrei verið betri um margra ára bil heldur en þær væru núna.  Án þess að vera að dæma um það til eða frá, - það getum við látið liggja á milli hluta í þessum umr., - þá held ég, að það sé enginn maður, sem fylgist með alþjóðaviðburðum, sem telur, að það sé ekki fyrst og fremst á þessum stað, sem ófriðarhættan er núna sem stendur. Ég er að vísu ekki vel að mér, því miður, í utanríkismálum, ekki nándar nærri nægilega, en svo mikið fylgist ég þó með og reyni að fylgjast með, að ég hef ekki séð því haldið fram af neinum, að það sé ekki fyrst og fremst út frá þessum atburðum, sem ófriðarhættan stafar núna í veröldinni. Þetta gátu allir sagt jafnlítið fyrir. Vitanlega er stefna okkar núna í þessum málum sú sama og hún hefur verið og var mörkuð 1949. Sjálfstæð þjóð, sem vill lifa sjálfstæðu lífi, hlýtur að keppa að því og nota hvert augnablik, sem gefst, til þess að ná því marki að losna við að hafa her. Það verður að halda áfram að keppa að því marki, og. það verður áreiðanlega gert af þessari þjóð. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega um það, a.m.k. ekki í löngu máli, hvort stefnan frá 1949, sem hv. 1. þm. Reykv. átti m.a. þátt í að marka, er, eins og hann hélt fram núna, óframkvæmanleg, þ.e. að hafa hér flugvelli óvarða. En við munum það öll, að á þeim tíma var þannig um samið milli Íslendinga og utanrrh. Bandaríkjanna annars vegar, samið um það af þrem ráðherrum, sem fóru vestur um haf, að við hefðum þá sérstöðu til Atlantshafsbandalagsins, að við mundum ekki ganga í Atlantshafsbandalagið, nema því væri lofað, að hér yrði aldrei her á friðartímum og við réðum því sjálfir, hvenær hér væri her. Og þeir voru sendir af hv. Alþingi beinlínis til þess að fá yfirlýsingar um þetta, og meðan bíðum við með að taka ákvörðun. Og þeir komu með þá orðsendingu, sem við töldum fullnægjandi margir hverjir, - ég var einn af þeim, sem vildu fá þá yfirlýsingu inn í samninginn sjálfan og gerðu það að ágreiningsatriði, að það hafði ekki verið gert, en yfirlýsingin er alveg ljós. Hún var gefin af þáverandi hæstv. utanrrh., núverandi hv. 1. þm. Reykv., og utanrrh. Bandaríkjanna og opinberuð öllum heiminum, að Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið með því skilyrði, að hér væri aldrei her á friðartímum. Það er því ekkert undarlegt, þar sem þetta var jafnákveðið skilyrði og þar sem hv. 1. þm. Reykv. lét fylgja því svo ákveðin ummæli með því að skýra okkur frá hér á Alþingi, að hann hafi talað þannig, og ég efast ekki um, að hann hafi gert það, við utanrrh. Bandaríkjanna, að við vildum heldur, - hér er ég að tala um stefnuna 1949, - að við vildum heldur taka verulega áhættu á varnarleysi heldur en að hafa hér her á friðartímum. En ég vona, að hv. þm. geti nú fallizt á það, að við stefnuna frá 1949 verðum við að halda okkur, og það er margt, sem við verðum að keppa að án afláts. Við teljum þess vegna ekki neinum Íslendingi láandi, hvorki okkur né öðrum, sem notar hvert tækifæri til þess í hvert skipti, sem lítur betur út, til þess að reyna að hrinda þessari stefnu fram. Nú er spurt um það: Hver er stefna íslenzku ríkisstj. í þessu máli eins og sakir standa? Nú þurfum við ekki að tala um þessi mál út frá því sjónarmiði, að það séu friðartímar. Ég get um það atriði sagt þetta: Það liggur raunverulega fyrir alveg ljóst, eins og hæstv. utanrrh. tók fram, hver er stefna íslenzku ríkisstj. í þessu máli. Þessi stefna liggur fyrir í mörgum ræðum, í mörgum blaðagreinum, sem eru alveg ljósar. Við höfum sagt það, við stefnum að því að losna við herinn, undireins og friðvænlegra verður í heiminum. Við álitum það rétt að taka herinn hér inn 1951 vegna Kóreustyrjaldarinnar, og við álítum það rétt, að varnir landsins séu í lagi með nokkrum her, þegar hætt er við styrjöld í veröldinni og getur komið til skyndiárásar. Það er enginn efi á því, að útlitið núna í dag er vægast sagt uggvænlegt og óvisst, og veit enginn um það, til hverra atburða kann að draga. Það koma hingað samningamenn vestan um haf til þess að ræða um þessi mál, og ég er ekki alveg viss um, að hv. 1. þm. Reykv. hafi rétt fyrir sér i því, að það væri eðlilegt að byrja á því núna, áður en þeir koma og áður en við fáum þær upplýsingar frá þeim, sem við teljum okkur að sjálfsögðu fá, um leið og við ræðum við þá, að gefa yfirlýsingar um það, áður en við göngum til viðtals við þá, hvað við í einstökum atriðum ætlum okkur að gera. Sú yfirlýsing, sem hæstv. utanrrh. gaf, var ákaflega ljós um þetta mál. En hér kom fram fyrirspurn um það, hvort öll ríkisstj. stæði að þessu máli, því að það væri vitanlega meginatriði, hvort svo væri. Og hv. þm. taldi það ekki alls kostar þingræðislegt, ef það væri þannig, að ríkisstj. stæði ekki alltaf sem heild að einhverju máli. Án þess að fullyrða nokkuð um það, þá efast ég nú um og meira en efast um, að þessi kenning hafi við nokkur rök að styðjast. M.a. var það eftirminnileg setning, - það kom hvað eftir annað fyrir í því lýðræðislandi veraldarinnar, sem fremst er talið, Englandi, það kom fyrir þar í sambræðslustjórn. að það var spurt einmitt svona, og forsrh. sagði: Við höfum komið okkur saman um það, að við erum ósammála í þessu máli. Ég segi ekki, að það liggi fyrir í þessu, en þannig getur það legið fyrir í stjórnum. Og ég held nú satt að segja, að hv. 1. þm. Reykv. ætti að muna það úr sambræðslustjórnum, að stjórnarflokkar hafa ekki alltaf verið sammála. Þetta tala ég aðeins út frá þeirri almennu reglu, en ekki út frá þessu máli sérstaklega. En ég get fullvissað hv. þm. um það, - og það finnst mér vera aðalatriðið fyrir hann. - að þessari stefnu, sem marglýst hefur verið fyrir kosningar og hefur komið fram hér greinilega í ræðu hæstv. utanrrh., verður framfylgt af íslenzku ríkisstj., og sú yfirlýsing hygg ég að ætti að nægja, enda er hún það eina, sem er í samræmi við það, sem við höfum lýst yfir fyrir kosningar. Þess vegna er það vitanlega alveg rétt, að þessi till., sem hér liggur fyrir, flytur raunverulega ekki neitt nýtt. Hún flytti því aðeins eitthvað nýtt, að það ætti að byrja á því núna að gera samninga. sem ganga lengra í skuldbindingum en núv. samningar gera, en það kom ekki fram í ræðu hv. þm., að það sé ætlunin með till., og tek ég þá yfirlýsingu fyllilega til greina. Ég álít þess vegna eðlilegt, eins og hæstv. utanrrh. lagði til, að vísa þessu máli til stjórnarinnar.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. (BBen) beindi til mín fyrirspurn, sem ég gjarnan vil svara. Hann kvartaði undan því, að það hefði ekki komið greinilega fram í ræðu minni, hvaða augum ég liti á þá atburði, sem hafa verið að gerast úti í heimi nú seinustu dagana og seinustu vikurnar, og hann kvartaði undan því, að það hefði ekki komið greinilega fram hjá mér, hvort ég vildi, svo sem ástatt er nú, að því stuðla, að varnarliðið yrði nú kvatt brott úr landi. Ég vil minna á, að í ræðu minni sagði ég. að ég liti svo alvarlegum augum á ástandið í heiminum í dag, að ég teldi, að á þessari stundu gæti enginn um það fullyrt, hvert framhaldið kynni að verða. Ég sagði einnig, að þeir, sem bæru ábyrgð á vörnum Íslands, hlytu að fylgjast með því af gaumgæfni og með vaxandi áhyggjum, til hvers drægi í heiminum. Ég hygg, að með þessum ummælum hafi ég sagt mjög mikið og dregið upp greinilega mynd af því, hvernig ég hugsa í þessum efnum. Hins vegar var ekki tilefni fyrir mig til að segja neitt um það, hvort ég áliti ástandið þannig, að rétt væri að fara burt með herinn úr landinu nú, vegna þess að þó að öllum uppsagnarákvæðum varnarsamningsins væri beitt til hins ýtrasta og allir frestir hafðir eins skammir og hægt er, þá eru ekki tök á því, að herinn færi úr landi, fyrr en á miðju ári 1958, þannig að þetta atriði málsins kallar ekki beinlínis á svar. En fyrst hv. 1. þm. Reykv. spurði, þá hef ég ekkert á móti því að svara, og ég segi það sem mína skoðun, að ef við stæðum yfir þeirri spurningu í dag, hvort við vildum láta herinn víkja úr landi á morgun eða næstu daga, þá mundi ég ekki vilja láta hann gera það. Svo alvarlegum augum lít ég á ástandið eins og það er nú. Ég álít, að nú sé slíkt hættuástand, að varnarlið sé Íslandi nauðsyn. Ég hygg, að með þessu hafi ég svo skýrt og greinilega svarað þeim spurningum, sem fyrir mig voru lagðar, að ekki verði um mína afstöðu villzt, og leyfi ég mér því að ítreka mína fyrri till. um afgreiðslu á málinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur hér gefið. Eins og ég segi, þá eru þær svo mikilsverðar, að það þarf auðvitað að skoða nánar, hvort felst í þeim allt, sem virðist við fljóta heyrn. En um þá yfirlýsingu, sem hann gaf nú síðast, verð ég að segja, að hún er mjög merkileg og gefur okkur ástæðu til þess að treysta því, að að svo miklu leyti sem hans ráð koma til, þá sé málinu a.m.k. í bili vel borgið. Á hitt get ég þó ekki fallizt hjá hæstv. utanrrh., að það skipti í raun og veru ekki máli í þessu sambandi, hvort við teljum, að varnarliðið eigi að hverfa burt eða ekki, eins og nú standa sakir, vegna þess að samkv. öllum frestum eigi það hvort eð er ekki að fara fyrr en eftir rúmlega ár, - ég held eitthvað rúmt ár, - það eru víst liðnir einir þrír mánuðir af frestinum samkv. því, sem tiltekið hefur verið, og þá mundu það vera eitthvað 15 mánuðir, sem eftir eru. Það er að vísu rétt, að þetta er alllangur tími, en það hlýtur vitanlega að hafa úrslitaáhrif á samningsgerðina, hvað menn telja í þessum efnum. Ég hafði ekki ætlað mér að fara hér að troða illsakir við menn varðandi liðna atburði og ætla að halda mér algerlega frá deilum um það efni. En ég kemst þó ekki, að gefnu þessu tilefni frá hæstv. utanrrh., hjá að benda á, að jafnvel þó að samþykkt hefði verið í vor hin miklu hófsamlegri till. í varnarmálunum, sem var hér flutt af hálfu Alþfl. á síðasta þingi, heldur en sú till., sem að lokum var samþykkt, - en á það hefur ekki verið lögð nóg áherzla í umr. um þetta mál, að þar á er himinvíður munur, hvað sú till. var skynsamlegri en sú till., sem samþykkt var að lokum í flýti, þegar annarleg sjónarmið voru látin ráða afgreiðslu þessa máls, - en jafnvel er nú komið á daginn, að sú till., sem ráðgerði, að hægt væri að láta liðið fara einungis með þriggja mánaða fyrirvara, hefði ekki horft Íslendingum til góðs. Það er alveg áreiðanlegt, að heimurinn er enn svo óviss og margar blikur á lofti, að fyrir þjóð eins og okkur Íslendinga er betra, sjálfra okkar vegna, svo að við hugsum alls ekki um aðra, að hafa lengri tíma en þrjá mánuði til umhugsunar. Það hafði ekki orðið gerbreyting á heimsástandinu á þremur mánuðum frá 28. marz s.l., en það er öllum ljóst og kom berlega fram í ræðum þeirra tveggja hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, að þeir viðurkenna nú, að slík gerbreyting hafi átt sér stað, og það er vissulega þar með sannað, að meiri varúð en ráðgerð var í till. Alþfl. í þessu efni er nauðsynleg, ekki sízt af hálfu okkar Íslendinga sjálfra. Að öðru leyti skal ég svo ekki ræða um það, sem hæstv. utanrrh. sagði. En þegar hæstv. forsrh. vitnaði í þann góða félagsskap, sem hann hefði verið í og aðrir fleiri, sem hefðu verið bjartsýnir á gang heimsmálanna undanfarna mánuði, þá er að vísu rétt að hafa það í huga, að íslenzkir stjórnmálamenn eru ekki einir um það að láta kosningar hafa áhrif á ummæli sín, og það gerist alveg eins vestur í Bandaríkjunum eins og á Íslandi. Og þó að Eisenhower sé mikill stjórnmálaforingi, þá hefur hann í þessu fallið fyrir þessari sameiginlegu freistingu allra stjórnmálamanna, að vilja gera heimsástandið nokkru bjartara en raunsæir menn töldu að það væri. En það var einn fyrirvari, sem Eisenhower hafði alltaf í öllum sínum yfirlýsingum, er hann sagði: Heimsástandið er betra, vegna þess að varnir hins vestræna heims eru í lagi. - Það var vegna þess, að varnir hins vestræna heims voru í lagi, sem Eisenhower sagði að heimsástandið væri betra en raun að lokum bar vitni um. En þá má nærri geta, hvernig farið hefði, ef vörnum Atlantshafsbandalagsins hefði ekki verið haldið við. Það, sem við Íslendingar verðum að átta okkur á í eitt skipti fyrir öll, er, að við með okkar framlagi verðum að taka þátt í þeirri varðstöðu, sem tryggir friðinn í heiminum. Það eru að vísu margs konar óþægindi því samfara að hafa hér erlent varnarlið, en meðan ekki verður gerbreyting til hins betra frá því, sem verið hefur síðustu ár, er það siðferðisleg skylda Íslendinga gagnvart sinni eigin þjóð, gagnvart okkar eftirkomendum og gagnvart umheiminum að láta ekki varnarhlekkinn bresta á Íslandi, og það var einmitt sú hætta. sem við töldum að væri að skapast með samþykkt áætlunarinnar frá 28. marz s.l. Það er því þrátt fyrir sameiginlega bjartsýni þessara tveggja stjórnarherra okkar, hæstv. forsrh. og forseta Bandaríkjanna, verulegur munur á því, sem hvor þeirra um sig vill leggja fram, til þess að bjartsýnin geti orðið að veruleika. Það mátti einnig nokkuð marka hug hæstv. forsrh. á því, sem hann sagði, að þeir einu erlendu atburðir, sem hann taldi að hefðu aukið stríðshættuna, voru atburðirnir í Egyptalandi. Ég bið þingmenn um að leiðrétta mig, ef hann nefndi nokkra aðra atburði, sem nú hefðu gerzt og hefðu aukið á stríðshættuna, heldur en atburðina í Egyptalandi. Það hefur enginn heyrt hann nefna hér annað. og hann bætti því meira að segja við, að hann vissi ekki um, að það væri neinn til, sem héldi því fram, að aðrir atburðir hefðu þýðingu í þessu sambandi en atburðirnir í Egyptalandi. Ég vil þó minna hæstv. ráðh. á mjög skelegg ummæli í hans eigin málgagni 6. nóv. s.l., þar sem berum orðum var sagt, að atburðirnir í Ungverjalandi hefðu breytt ásýnd heimsins og að fjörbrot gamalla nýlenduþjóða mættu ekki verða til þess að draga athyglina frá þeirri ógnþrungnu staðreynd. Þetta eru ekki ummæli mín, þetta eru ummæli Tímans, hans málgagns, þess blaðs, sem hann ræður manna mest yfir hverju heldur fram. Blaðið hélt áfram og sagði, að þessir atburðir í Ungverjalandi hefðu leitt til þess, að allar þjóðir yrðu að taka upp endurmat á alþjóðasamskiptum sínum. Það er þess vegna síður en svo, að við sjálfstæðismenn séum hér nú einir um það, eins og Tíminn aftur á móti segir í gær, að tengja saman atburðina í Ungverjalandi og atburðina á Íslandi. Sá, sem fyrst og skeleggast varð til þess að tengja þessa atburði saman, var málgagn hæstv. forsrh. sjálfs. Jafnvel í morgun, eftir að blaðið er búið að taka stefnubreytingar fram og aftur, skrifar einn af forustumönnum ungra framsóknarmanna skelegga grein að gefnu tilefni frá blaðinu, þar sem hann enn tengir þessa atburði saman. Annar ágætur stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., hv. þm. Siglf„ Áki Jakobsson, hélt fyrir fáum dögum erindi, þar sem ljóst kom fram, að hann taldi smáþjóðunum núna stafa hættu úr allt annarri átt en hæstv. forsrh. heldur fram. Hæstv. forsrh. vitnar mjög í stefnuna frá 1949, sem hann réttilega segir að ég hafi átt mikinn þátt í að marka. Mér dettur ekki í hug að bera á móti því, að ég beri ábyrgð á því, sem þá gerðist, og hæstv. forsrh. getur verið alveg öruggur um það, enda eru mörg vitni því til staðfestingar, að það, sem ég hafði þá eftir valdamönnum vestan hafs, var í einu og öllu rétt, enda hef ég aldrei heyrt þess getið, að það kæmi til mála, að Bandaríkjamönnum dytti í hug að hverfa frá sínum yfirlýsingum. Ég hef alltaf talið það sjálfsagt og aldrei heyrt annað en að ef Íslendingar héldu fast við það, að Bandaríkjamenn færu héðan, þá mundu þeir hverfa héðan. Og ég segi það enn og aftur: Það er ekki af neinu tilliti til Bandaríkjamanna, að ég tel, að verja þurfi Ísland eins og önnur þjóðlönd, heldur fyrst og fremst vegna Íslendinga sjálfra, vegna þess að eins og ástandið er í heiminum, getur Ísland eitt allra þjóðlanda ekki staðið opið og óvarið fyrir þeim fyrsta ræningja, sem vill hirða landið og myrða fólkið, eins og við sjáum svo sorgleg dæmi um. Og ég verð að segja nokkur orð við hæstv. forsrh., sem einungis talar hér um Egyptalandsmálin. Ég skal ekki á nokkurn hátt fegra framkomu stórveldanna þar, framkoma Breta þar er nákvæmlega sú sama og hún var við okkur 1940. Þá réðust þeir inn í okkar land með ofbeldi á þann veg, að einn þeirra helzti lögfræðingur hefur sagt, að ef Bretar hefðu látið sams konar lög gilda um sína stjórnmálamenn og þeir létu gilda um Þjóðverja, þá hefðu þeir menn, sem báru ábyrgðina á árásinni á Ísland, verið dæmdir fyrir stríðsglæpi. Þetta eru ekki mín orð, þetta eru ummæli fyrrverandi Lords Chansellors í Englandi, sem hefur lýst þessari framkomu Breta. Engir þekkja betur en Íslendingar það, að Bretar nota vald, þegar þeim sýnist. En við vitum líka, að þeirra valdbeiting, svo fordæmanleg sem hún er, er allt annars eðlis en þau múgmorð, sú sálarkúgun, sem hefur átt sér stað í Ungverjalandi, og erum við með því ekki að afsaka Breta. Heldur skulum við gera okkur ljósan þann mun, sem hæstv. ríkisstj. gerir í þessu, þegar hún er á erlendum vettvangi og innlendum. Hér innanlands lætur hún sér sæma að bera þetta tvennt saman sí og æ, og forsrh. leyfir sér að koma hér og tala einungis um atburðina í Egyptalandi. En í gær var send til blaðanna, eða í blöðunum í gær birtist yfirlýsing, sem sagt er og tekið fram að ríkisstj. hafi samþykkt að greiða atkv. með og ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur: „Á 42. fundi fulltrúa ráðherranefndar Evrópuráðsins, sem hófst í Strasbourg 6. nóvember og stendur yfir enn, var ástandið í Ungverjalandi strax tekið til umræðu á undan öðrum dagskrármálum. Var svo hljóðandi tillaga til ályktunar lögð fram: Ráðherranefnd Evrópuráðsins harmar af alhug hin grimmilegu örlög ungversku þjóðarinnar, sem tengd er öðrum Evrópuþjóðum órofa böndum. Telur ráðherranefndin, að árás hersveita Sovétríkjanna sé grímulaus tilraun til þess að brjóta á bak aftur sjálfstæðisviðleitni Ungverja og koma í veg fyrir, að þjóðin fái fram komið þjóðlegum hugsjónum sínum með því að velja sér stjórnarhætti að frjálsu. Lætur ráðherranefndin í ljós hneykslun sína yfir þeirri kúgun, sem Ungverjar eru beittir, og krefst þess eindregið, að almennum mannréttindum og frjálsræði einstaklingsins verði komið á og þau virt í Ungverjalandi. Ráðherranefndin lýsir yfir samstöðu og djúpri samúð með ungversku þjóðinni og vottar þeim mönnum einlæga virðingu, sem berjast, þjást og falla fyrir málstað frelsis og sjálfstæðis.“ Svo segir: „Fulltrúi Íslands hjá Evrópuráðinu fékk fyrirmæli um að greiða atkvæði með tillögunni.“ Þetta stendur í fréttatilkynningu frá ríkisstj., sem birt er í gær. En ég segi: Hefði nú ekki verið ólíkt karlmannlegra af hæstv. ríkisstj. eftir samþykkt hennar frá 5. nóv. og úr því að hæstv. forsrh. ætlaði að halda þá ræðu, sem hann flutti hér í dag, að láta fulltrúa sinn í Evrópuráðinu gera breytingartillögu við þessa tillögu og krefjast þess þar að Bretum og Frökkum ásjáandi, að íslenzka stjórnin fordæmdi ofbeldið alveg án tillits til þess, hver það framdi? Nei, á Íslandi er gott að láta eins og þetta sé alveg sambærilegt, en kjarkurinn er dálítið minni, þegar þeir eiga að horfa framan í þá háu herra sjálfa. Annað kom fram hjá hæstv. ráðherra, og ég bið nú þá hv. þm., sem voru hér staddir 28. marz, og almenning, sem hefur fylgzt með umræðunum síðan, að hugleiða það, sem fram kom. Hæstv. ráðherra segir: Við getum ekki í einstökum atriðum sagt, hvað við ætlum að gera í varnarmálunum, af því að áður verðum við að fá upplýsingar frá þeim samningamönnum, sem hingað eru að koma. - Endirinn á allri sjálfstæðisbaráttunni er þá sá, að nú má ríkisstj. Íslands ekki lýsa yfir því, hverju hún ætli að halda fram í varnarmálunum, fyrr en Bandaríkjamenn eru búnir að segja henni, hverju hún eigi að halda fram. Svo segir hæstv. forsrh., að það liggi ekki enn þá fyrir, að ríkisstj. sé ósammála í þessu efni. Ja, verði kommúnistunum að góðu að fylgja ríkisstj. eftir allar þessar yfirlýsingar.



Það er nú smátt og smátt að koma í ljós, að þessi till. hv. 1. þm. Reykv. er ekki flutt beinlínis í þeim tilgangi, sem orðin hljóða í sjálfri tillögunni og fyrsta ræðan. Þetta var satt að segja einhver furðulegasta ræða og furðulegustu útúrsnúningar, sem ég hef heyrt hér í þingsölunum, þessi röksemdafærsla, að ég sem forsrh. hafi látið það undir höfuð leggjast að fordæma árásirnar á Ungverjaland og sé raunverulega meðmæltur því, að það hafi verið ráðizt á Ungverjaland, því að það er það, sem kom fram í þessari ræðu, - að ég mundi vera reiðubúinn til þess að gera breytingartillögu til Evrópuráðsins um það að fordæma hana ekki, vegna þess að ég talaði ekkert um Ungverjaland, og ræddi, sem ég skal gera grein fyrir nánar, út frá hvaða sjónarmiði menn telja yfirleitt að stríðshættan stafi í dag. Það verða aldrei of sterk orð notuð um árásina á Ungverjaland, og ríkisstj. hefur gefið þar út sína yfirlýsingu. Samræmið í málflutningnum er nú ekki meira en það, að hv. þm., segir, að fá blöð hafi fordæmt árásina eins skelegglega og Tíminn, sem þessi hæstv. ráðherra, sagði hann, þ.e. forsrh., ræður mest yfir. Ég skal ekkert segja um það, hvort þessi ummæli hans um mín yfirráð yfir Tímanum eru rétt, en ég býst við, að það sé eins og allt annað í okkar flokki, að þar ræður okkar lýðræðislega skipulag. En það er alveg áreiðanlegt, að sú fordæming, sem þar hefur verið gerð, er ekki í minni vanþökk. En hvers vegna lét ég þau ummæli falla, að stríðshættan væri fyrst og fremst, að áliti stjórnmálamanna, í sambandi við Súez? Það er af þeirri einföldu ástæðu, að undanfarið hefur verið rætt opinberlega af stjórn Bandaríkjanna, og liggja fyrir yfirlýsingar, sem enn hefur ekki verið breytt, og það að gefnu tilefni vegna ummæla eins háttsetts stjórnmálamanns, að þeir mundu ekki fara inn í Austur-Evrópu, svokölluð leppríki, til þess að skakka leikinn; það yrði fyrst og fremst að koma sem þróun hjá þjóðunum sjálfum, áður en til þess kæmi. Og það hefur verið gengið út frá því, - það er nú einu sinni þannig með þessi veldi, - að ef til þess kæmi, væri þar vís heimsstyrjöld. Og þrátt fyrir þessar hjálparbeiðnir, sem hljóma um víða veröld frá Ungverjum, þá er þetta það sorglega, að ekkert hefur verið hægt að gera. Eftir yfirlýsingunni, sem fyrir liggur, er þessu þannig háttað. En viðkomandi Súez er það að segja, að það hafa sennilega flestir gert sér grein fyrir því, að núna standa sakir þannig, og rétt þegar ég kom hingað, voru að berast blöð erlendis frá, þar sem þessir atburðir eru ræddir, og ég hafði sérstaklega í huga yfirlit New York Times frá síðasta sunnudegi um þessa atburði, þar sem það sýnir fram á, - og þeir væru þá með sama markinu brenndir og ég, ef það væri leyfileg slík röksemdafærsla að endemum sem hér hefur komið fram frá hv. þm., - að þeir tala fyrst og fremst um það, að hættan, stríðshættan, sé vegna þeirra geysilegu hagsmuna, sem eru f kringum Súez. Og það, sem er enn þá óaðgert, eftir því sem virðist, er, að þetta takmark, sem Frakkar og Englendingar hafa reynt að ná, - ég er að fara um þetta nokkrum orðum vegna ræðu hv. þm., - það takmark, sem þeir hafa ætlað sér að ná í upphafi, hafi verið að ná Súezskurðinum og yfirráðum yfir honum, og það sé ekkert launungarmál, að það hafi verið tvennt, sem hafi snúið þeim við, það séu hótanir Rússa og hótanir Bandaríkjamanna um fjárhagslegar þvinganir. Hins vegar sé alls ekkert afgert enn, og það veit maður ekkert um, hvort Rússar og jafnvel Kínverjar - það liggur ekki nægilega ljóst fyrir enn - senda sjálfboðaliða inn í Egyptaland á svipaðan hátt og í Kóreu, og þá sjá menn vitanlega fljótt, hvað þar mun gerast, en það liggur ekki fyrir. Hins vegar er það, sem ég sagði áðan, að Bretar hafa ekki enn þá náð þessu takmarki. Þeir hafa hætt við hálfnað verk, og það, sem liggur fyrir núna, er það, sem er eftirtektarverðast, að Nasser, sem ýmsir telja jafnvel ekki mjög sterkan í sessi enn þrátt fyrir allt, segir: Ég sleppi lögregluliðinu aldrei að Súezskurðinum. - En það var takmark Frakka og Breta að koma liði Sameinuðu þjóðanna að Súezskurðinum og láta það gæta hans. En hinir segja: Við förum ekki úr Egyptalandi, fyrr en búið er að koma lagi á siglingarnar á Súezskurðinum. Hvað úr þessu verður, eins og með sjálfboðaliðana, veit maður alls ekki. Það veldur því, að yfir vofir sú mikla óvissa, sem vofir núna yfir veröldinni. Það er þess vegna á allan hátt sá fyllsti útúrsnúningur og rangfærslur, sem farið er með, þegar blandað er saman við fordæmingu á þessum atburðum ummælum mínum. Ég sagði ekki, að það væri eina stríðshættan; ég sagði, að þeir atburðir virtust valda mestri stríðshættunni. Og ef ég hef sagt hér annað, þá misminnir mig. En það getur komið fyrir fleiri, því að einu sinni, þegar hitnaði í þessum hv. þm. hér um daginn, lýsti hann því yfir, að hann hefði verið á móti gengisfellingunni 1950, og það birtu blöðin eftir honum. Svo lýsti hann því yfir daginn eftir, að þetta hefði ekki verið meiningin, hann hefði ætlað að lýsa því yfir, að hann hefði verið á móti gerðardómslögunum gömlu frá 1942, og ekkert blað var þannig, að því dytti í hug annað en að taka leiðréttinguna gilda. - En ég kannast ekki við að hafa sagt, að það væru einu atburðirnir; ég segi, að samkvæmt þeim rökum, sem ég hef bent á, eru það þeir atburðir, sem líklegastir eru til ófriðar eins og stendur, algerlega óskylt fordæmingu á atburðunum í Ungverjalandi, sem ég veit að enginn þm. hér í þessari hv. d. lætur sér detta í hug annað en ég fordæmi eins mikið og nokkur maður getur fordæmt. Viðkomandi því, að við eigum að segja hér í þinginu, hvernig við ætlum að semja, og reyna að hártoga ummæli mín um það, þá er það alveg nákvæmlega sama. Og það er leiðinlegt, þegar verið er að tala um utanríkismál og eru gefnar hér upplýsingar og yfirlýsingar, sem eru þannig eins og umræður eiga að vera um utanríkismál, að slíkt skuli eiga sér stað. Ég vil nú minna hv. þm. á það eða spyrja hann að því og spyrja hv. alþm. að því, það getur vel verið að mig misminni: Hvenær hefur það komið fyrir, þegar komið hafa samninganefndir frá erlendum þjóðum, að það hafi verið gefnar yfirlýsingar um það í einstökum atriðum, hvernig við höfum ætlað að semja? 

Hér er verið að spyrja um í grundvallaratriðum.

Ja, hann spurði um það, hvernig við ætluðum að semja, og ég spurði bara að þessu: Hvenær hefur það komið fyrir? Svari einhver þm. Og hvaða aðferð er það yfirleitt, þegar maður gengur til samninga, að lýsa því yfir í einstökum atriðum, hvernig maður ætli að semja. Sú aðferð hefur aldrei verið notuð á þeim tíma, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) var utanrrh., svo að ég muni til. Þessi ríkisstj. á að vera sérstaklega hatrömm í varnarmálunum, en svo er allt í einu snúið við blaðinu, af því að ég segi, að vitanlega ræðum við við þessa menn og sjáum, hvað þeir koma með, áður en ég fer að lýsa því yfir, hvað gera skal. Og nú á það allt í einu að vera orðið þannig, að ég á að vera orðinn svo óskaplegur Bandaríkjavinur og Bandaríkjadindill, sem í hinu orðinu er úthúðað fyrir, hvað ég sé fjandsamlegur, að ég muni fara í einu og öllu eftir þeim upplýsingum, sem þeir bera á borð. Þetta er röksemdafærslan. En ég verð nú að segja það eins og er, að þrátt fyrir það, að það sé vitanlega skylt hverjum manni, sem semur fyrir sína þjóð, að gera sér grein fyrir þeim upplýsingum, sem hann fær, gera sér grein fyrir þeim, hvaðan sem þær koma, og gera sér grein fyrir því, hvað í þeim er rétt og hvað kann að vera rangt, að ég er ekki svo vitur, að ég telji mig það mun meiri mann en Snorra gamla goða, þegar hann var að leita upplýsinga um þau atriði og leiðbeininga um þau atriði, sem hann ætlaði að fara að ráða fram úr, og var spurður að, hvers vegna hann gerði slíkt. Hann sagði: Mér hefur reynzt það þannig, að það væri nauðsynlegt að hlusta á allar rökræður. - Efnislega þannig.  Þess vegna er það, að ég mun fara að þeirri reglu að hlusta á það, sem samningamenn segja, hvaðan sem þeir koma, en reyna að gera mér grein fyrir því, hvernig á að snúast við þeim upplýsingum og hvað í þeim ég tel rétt eða miður rétt. Það er sú regla, sem ég mun fylgja í samningum og hef fylgt fram til þessa. Þessi ummæli hv. þm. eru þess vegna, hvert einasta atriði, ekkert annað en hártogun og útúrsnúningar, þegar verið er að ræða og honum er svarað efnislega um atriði, sem ættu sannarlega að vera alvarlegar umræður um hér á Alþingi. Í raun og veru er það svo, enda kom það ekki fram hér i þessum umr., að það væri amazt við því, að þessar umr. færu fram. Það er þvert á móti eðlilegt, og ég hef oft haldið því fram, að umr. fari hér fram um utanríkismál. En þær eiga þá a.m.k. ekki að fara fram í þessum dúr, þar sem með því er ekki verið að leita, að því er virðist, að sannleikanum í málunum, heldur er ræðunum snúið upp í aðra eins útúrsnúninga og hjá hv. 1. þm. Reykv. En ég hygg, að þessi ræða sé met í því og það í alvarlegum umr. eins og þessum.



Herra forseti. Það er aðeins af tilefni þess, að hæstv. forseti hefur ekki talið sér fært að gefa hv. 1. þm. Reykv. (BBen) tækifæri til stuttrar athugasemdar, sem ég kvaddi mér hljóðs. Ég hafði raunar látið mér til hugar koma að segja hér nokkur orð, en eftir hinar ágætu ræður hv. 1. þm. Reykv. fannst mér ekki ástæða til þess, þó að ég nú geri það að gefnu þessu tilefni. En það vil ég minna minn ágæta vin, hæstv. forseta, á, að þegar ég var ungur hér á Alþingi, þá fékk ég að tala fimm sinnum, þegar mikið lá við, og talaði ég þó ekki þá í nafni heils flokks, eins og hv. 1. þm. Reykv. nú gerir.

Þá hefur forsetinn ekki kunnað þingsköp.

Jú, hann kunni þau. Hann kunni bæði þingsköp og mannasiði og jafnvel enn betur en þessi prúði forseti. Og ég vil nú leyfa mér að segja, að einstaka sinnum gengur ekki formið fyrir öllu, og það er nokkur munur, hvort þm. eins og hv. 1. þm. Reykv., sem er formaður stærsta þingflokksins, talar hér í nafni síns flokks um svo stórt mál eða hvort verið er að karpa um ómerk frv. hér á Alþingi, án þess að ég ætli mér nú að kenna þessum hæstv. forseta þingsköpin. Ég vildi aðeins leyfa mér vegna þess, sem hæstv. forsrh. áðan sagði, að leiða athygli að því, að hér hefur ekki verið spurt um, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að segja við Ameríkanana, þegar þeir koma til samninga, í öllum einstökum atriðum, eins og hæstv. forsrh. sagði. Það er spurt um það af okkar hendi, sjálfstæðismannanna, og ég endurtek: þeirra manna, sem fara með umboð 42.4% af kjósendum, hver eigi að vera meginstefna í þessu meginmáli þjóðarinnar, og það er ekki óeðlilegt, að það sé áréttað, að við óskum eftir að vita um þessa meginstefnu. Svörin, sem við höfum fengið, eru að mínu viti ekki nægjanlega ljós. Ég get tekið undir með hv. 1. þm. Reykv., að það er tæplega von, að maður geti til fulls áttað sig á þeim, þótt þau séu einu sinni lesin upp hér af hæstv. utanrrh. Hæstv. forsrh. sagði, að sá eini boðskapur, sem hann hefði nú okkur að flytja, þingmönnunum, væri þessi: Við stjórnarliðar höfum komið okkur saman um að koma okkur ekki saman. - Hverjir hafa komið sér saman um að koma sér ekki saman? Eru það aðeins Alþýðubandalagsmennirnir eða alþýðukommúnistarnir, sem við nú köllum þá í daglegu tali, - eru það aðeins þeir, sem hafa komið sér saman um að koma sér ekki saman við hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., eða eru þessi samtök eitthvað víðtækari? Og það er ekki nema eðlilegt, að það sé dálítið skopazt að því, og hæstv. forsrh. má ekki vera svo viðkvæmur sem fram kom, að hann reiðist yfir því, þó að dálítið sé skopazt að því, að baráttan, sem hér hefst á þinginu með yfirlýsingum um, að það sé ekki sæmandi frjálsborinni þjóð eins og Íslendingum að spyrja til hægri og vinstri um, hvað við ætlum að gera í okkar málum, skuli enda á því, hér á Alþingi, svo að segja deginum áður en samningar eiga að hefjast við Ameríkumenn, að sjálfur forsrh. lýsi yfir: Ég má ekki segja þinginu frá því, ég má ekki segja sjálfstæðismönnum né þinginu í heild frá því, hvað fyrir okkur vakir í meginatriðum, fyrr en ég er búinn að heyra, hvað Ameríkanarnir hafa að segja. Finnst ykkur það eðlilegt, segir hann, að ég segi ykkur frá þessu, fyrr en ég veit, hvað þeir ætla að segja? - Jæja, en fáum við þá að vita það, þegar hann veit, hvað þeir hafa að segja? Hvenær fær Sjálfstfl. á Íslandi eða aðrir, sem ekki styðja núverandi hæstv. ríkisstj., að vita, hvað er að gerast í þessum málum? Hvenær er að því komið, að hæstv. forsrh. treysti sér að segja þinginu frá þessu? Ég vil leyfa mér að minna hæstv. forsrh. á, að ég held, að það sé mjög algeng venja, sem ég efa ekki að jafnfróður maður í þessum efnum og reyndur eins og hæstv. forsrh. er hlýtur að vita, að þeir, sem með völdin fara á hverjum tíma, verða oft að svara þinginu spurningum, sem virðast ekki alltaf vera mjög þægilegar. Þessi hæstv. ráðh. vitnaði mjög til þeirra atburða, sem nú hafa gerzt með Bretum. Ef hann hefur fylgzt með þeim umr., sem hafa farið fram á þingi Breta í sambandi við málið, sem hann gerði aðallega að umræðuefni, þá hlýtur honum líka að vera vel kunnugt um það, að þar var forsrh. spurður og hann neyddist til að svara ýmsum atriðum, sem þingmenn áttu ekki nærri eins óskeikulan kröfurétt á að spyrja um og fá svarað eins og því, sem hér er spurt um. Og þó skeði það, að þegar forsrh. færðist undan í svipuðum mæli og núverandi hæstv. forsrh. gerði hér á þinginu, þá varð svo mikil háreysti á þessu virðulega þingi Breta, að það varð að slita fundi, og það er í þriðja skipti, sem slíkt kemur fyrir á þessari öld. Við skulum svo aðeins gera okkur ljóst, að það, sem hér er um að ræða, og það er aðalatriðið í því, sem við höfum spurt um, er það: Ætlar núverandi hæstv. ríkisstj. að ganga til samninga við þá, sem í umboði NATO fara með varnir landsins, á grundvelli þeirra yfirlýsinga, sem hún um þetta hefur gefið og fram að þessu hefur viljað skilja þannig, að hér ætti ekki að vera neinn her í landi á friðartímum, eins og þeir segja, eða ætlar hún eitthvað annað? Kommúnistar eru eini flokkurinn í stjórnarliðinu, sem hefur fengizt til að tala skýru máli. Þeir hafa sagt: Herinn á að fara úr landinu, aldrei fremur en nú. - Þessi flokkur hefur sagt: Ekki aðeins á herinn að fara úr landinu, heldur eigum við að fara úr NATO. Nú er tækifæri til þess. Við viðurkenndum, þegar stjórnin var mynduð, að það væri ekki tækifæri til þess. Nú hafa NATO-þjóðirnar brotið svo af sér, að nú eigum við réttinn, og við eigum að nota hann. - Þetta er eina svarið, sem við höfum fengið, utan loðmollulegra yfirlýsinga, sem kannske er ekki vel hægt að átta sig á. Ég spyr nú og bið um, að mér sé svarað því skilmerkilega. Ég spyr: Viljið þið, þeir lýðræðissinnar, sem kölluðuð hingað til landsins varnir árið 1951 á grundvelli þess, að þá væri hættuástand ríkjandi í heiminum vegna ófriðarhættunnar eða ástandsins í Kóreu, - viljið þið í dag neita því, að sú hætta, sem þið tölduð varða því, að við yrðum að fá hér varnir i landinu, sé í dag meiri, en ekki minni en hún var þá? Þetta er það, sem er verið að spyrja um. Ég skal endurtaka það. Ég skal minna á það, að 1949 erum við sammála um að hafa ekki her á friðartímum. 1951 segjum við: Vegna ófriðarástandsins í Kóreu biðjum við um, að hingað sé sent varnarlið. Nú segi ég: Getur nokkur heilvita maður sagt: Ég játa að vísu, að ég bað ykkur 1951 að senda mér varnir til að tryggja öryggi minnar þjóðar, eftir því sem auðið yrði? Getur nokkur heilbrigður Íslendingur litið framan í þá menn, sem hann bað um vörn, og sagt: Ég bað um þessar varnir vegna hættunnar, sem stafaði frá ófriðarástandinu í Kóreu? Getur nokkur Íslendingur litið framan i þessa menn og sagt: Nú bið ég um, að þeirri vörn, sem ég þá kallaði yfir mig, sé nú frá mér vikið hún sé af mér tekin, því að nú er bara verið að berjast í Ungverjalandi og Egyptalandi? Getur nokkur ráðh. mælzt undan því að svara slíkri spurningu, borinni fram í nafni stærsta stjórnmálaflokks Íslands? Getur hann neitað því að svara: Teljið þið, sem voruð með því að biðja um landvarnir 1951, að nú sé hættan svo hjá liðin, að þið getið farið fram á, að þessi landvörn verði af okkur tekin? Þetta spyr ég um, ekki aðeins í nafni flokks míns, heldur í nafni óteljandi margra annarra Íslendinga, sem nú eru áhyggjufullir um, hvað gerast kunni í þessum efnum. Ég bið um, að þessu sé svarað. Ég spyr: Treystið þið ykkur til þess að halda því fram, að ófriðarhættan sé það miklu minni í veröldinni og sérstaklega sú ófriðarhætta, sem að okkur kann að snúa, að þið getið mælzt til þess í nafni Íslendinga, að vegna hinnar minnkuðu hættu séu landvarnirnar, sem taldar voru nauðsynlegar, ekki lengur nauðsynlegar og því skuli herinn fara? Ef þið ekki treystið ykkur til þess, því þá ekki að segja það? Á ekki þjóðin heimtingu á að vita svona hlut? Er það nokkuð annað, sem þjóðin á meiri heimtingu á að vita, heldur en hvort valdhafarnir i landinu ætla þetta eða hitt í svona stóru máli, þegar samningar standa alveg fyrir dyrum?



Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir frá Sjálfstfl., er óefað fram komin vegna þess, að væntanlegir eru til landsins menn til samninga um varnarmálin. Þessi till. fer fram á, að það sé látið uppi sem álit Alþingis, að nú sé viðhorf Íslendinga það, að nauðsynlegar varnir landsins séu tryggðar. Í þetta er hægt að leggja margs konar skilning, en mér liggur við að leggja þann skilning í það, að Sjálfstfl. vilji, að Alþingi Íslendinga geri pöntun á því, áður en samningamennirnir koma, að Alþ. lýsi yfir, að það heimti meira hernám, meiri erlendan her í landið. Jafnframt kemur svo í ljós í þessari till., og yfir því gleðst ég, að Sjálfstfl. lætur í ljós núna í fyrsta sinni það ég veit til, að varnarsamningurinn sé ekki alfullkomið plagg, heldur með einhverjum smágöllum, og nú skuli það vera samningaaðstaða af hendi Íslendinga að fá bætt úr göllum þeim, sem fram hafa komið á samningnum. Það er gott, betra seint en aldrei. Varnarsamningurinn er þá frá sjónarmiði Sjálfstfl. ekki gallalaust plagg, heldur með göllum, sem þarf að sníða af honum, en hingað til hefur Sjálfstfl. samt ekki viljað láta endurskoða hann, viljað halda honum með göllunum. Það, sem ég ætlaði þó aðeins að segja i sambandi við þessar umræður, er það, að hér hefur verið látið í það skína, að hæstv. ríkisstj. sé ekki sammála í afstöðunni til þessarar tillögu. Það er ekki rétt. Ríkisstj. hefur - og það hafa hæstv. utanríkis- og forsætisráðherra nú undirstrikað - vísað ákveðið til þeirrar afstöðu í þessum málum, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) færði íslenzku þjóðinni sem þáverandi utanrrh. hennar, að Ísland vildi því aðeins vera aðili að Atlantshafsbandalaginu, að hér væri ekki her á friðartímum. Við þessa stefnu vill ríkisstj. halda sér og snýst á móti öllum tillögum frá Sjálfstfl., sem brjóta í bág við þessa fyrri afstöðu hv. 1. þm. Reykv. Þegar spurt er nú um afstöðu stjórnarinnar sem heildar til þessara mála, þá er hægt að lýsa því yfir, að Alþýðubandalagið er nákvæmlega sammála því, að framfylgt sé þingsályktun Alþingis frá því 28. marz í vor og að haldið sé á þessum málum í samræmi við yfirlýsta stefnu stjórnarsáttmálans í þessu máli og í samræmi við þá málstúlkun, sem þetta mál hefur fengið í blöðum og á mannafundum fyrir kosningar og eftir þær. Í síðasta lagi vil ég lýsa því yfir, að Alþýðubandalagið er samþykkt því, að þessari þáltill. Sjálfstfl., sem brýtur í bág við yfirlýsinguna frá 1949 um, að hér skuli ekki vera her á friðartímum, viljum við í Alþb. eins og í Alþfl. og Framsfl., sem stöndum að ríkisstj., að sé vísað frá og vísað í þessu formi til ríkisstjórnarinnar.