Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mig langar til að gera tvær fyrirspurnir utan dagskrár. Fyrri fyrirspurnin er til hæstv. ráðh. um það, hvort ríkisstjóri Íslands njóti ekki sérstakrar verndar gegn aðkasti í dagblöðunum. Tilefni þess, að ég spyrst fyrir um þetta, er það, að í Tímanum 8. þ. m. birtist grein eftir hv. þm. S.-Þ., þar sem mér skilst, að farið sé ótilhlýðilegum orðum um ríkisstjóra, þar sem sagt er, að hann hafi gerzt verndari uppivöðsluseggja í þjóðfélaginu. Hin fyrirspurnin er viðvíkjandi því, að nýlega hefur komið út á forlagi Ísafoldarprentsmiðju Gylfaginning með nútímastafsetningu, gefin út af Vilhjálmi Þ. Gíslasyni. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hafi veitt þessu athygli, hvort þetta heyri ekki undir sömu lög og útgáfan á Hrafnkötlu og hvort ekki ætti að höfða mál gegn útgefandanum. Ef sá hæstv. ráðh., sem hér er viðstaddur, treystir sér ekki til að svara þessu, þá óska ég eftir, að hæstv. dómsmrh. gæti verið hér viðstaddur, svo að hann gæti heyrt þessar fyrirspurnir.



Viðvíkjandi fyrri fyrir spurninni skal ég upplýsa það, að þetta mál hefur ekki verið tekið fyrir á ráðherrafundi. Annars heyrir þetta að sjálfsögðu ekki undir atvmrh., en ég skal láta hina ráðh. vita um þessa fyrirspurn. Annars veit ég ekki glöggt, undir hvaða ráðh. þetta heyrir, sennilega forsrh. eða stj. í heild. Hitt atriðið, sem um var spurt, heyrir undir mitt ráðuneyti, og skal ég upplýsa, að ég veit ekki til, að veitt hafi verið leyfi til þessarar útgáfu, sem hv. þm. talaði um, en hafi leyfi ekki verið veitt, þarf þó engan veginn að eiga það sama við og með Hrafnkötlu. Hygg ég, að rætt hafi verið um þetta við skrifstofustjórann í kennslumálarn. og hann ekki talið leyfis þurfa. Þetta skal ég fá upplýst. Annars kemur aðeins til kennslumrn. að upplýsa, hvort leyfi hafi verið veitt, en ákæruvaldið er að sjálfsögðu hjá dómsmrn.



Ég vildi aðeins spyrja hæstv. forseta, hvort hann gæti ekki hlutazt til um, að hæstv. dómsmrh. væri viðstaddur í d., svo að hann gæti hlýtt á þessar fyrirspurnir.



Ég vil aðeins benda á, að hér er um svo mikilsvarðandi mál að ræða, að eðlilegt væri, að slíkar fyrirspurnir væru bornar fram í þinglegu formi, þannig að ráðh. eigi þess kost að vera viðstaddur og svara þeim að athuguðu máli. Ég vil skjóta því til hv. fyrirspyrjanda, hvort hann vilji ekki nota þá þinglegu aðferð.

Forseti (StgrA): Ég vil taka fram, að þar sem forseta var algerlega ókunnugt um, að þessar fyrirspurnir kæmu fram, var ekki hægt að gera neinar ráðstafanir til, að hæstv. dómsmrh. væri viðstaddur, þegar fyrirspurnirnar kæmu fram. Ég vil taka undir það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að réttast væri að koma formlega fram með þessar fyrirspurnir, en ekki koma aðeins með þær utan dagskrár.



Herra forseti. - Ég skal taka til athugunar það, sem komið hefur hér fram, og í öðru lagi vil ég bæta því við, að þótt ég gerði þessa fyrirspurn um Gylfaginningu, þá er langt frá, að ég telji réttmæt þau l., sem hér er um að ræða, og ég geri ráð fyrir, að borið verði fram frv. hér á þingi um, að þau verði afnumin. fjmrh. (Jakob Möller): Það var á fundi í þessari hv. d. s.l. miðvikudag, að hv. 7. landsk. gerði tvær munnlegar fyrirspurnir til stj. Ég var fjarstaddur og gat því ekki svarað. Aðalfyrirspurnin hefur nú verið tekin hér upp á dagskrána og mun því verða rædd, , er þar að kemur. Hinni vildi ég nú gjarnan fá tækifæri til að svara. Sú er um útgáfu Gylfaginningar. Spurningin er um það, hvort dómsmrn. sé kunnugt, hvort komin sé út á vegum Ísafoldarprentsmiðju Gylfaginning, og upplýst hefur verið hér í hv. d., að bókin hafi verið gefin út án leyfis ríkisstj. og því gagnstætt l. um útgáfu slíkra rita. Og eðlilegt er því, að fyrirspurn komi um það, hvort sama gildi um útgáfu þess rits og um útgáfu Hrafnkötlu, sem höfðað var mál út af fyrr á árinu. Málið hefur ekki verið athugað ýtarlega að svo stöddu. En ég álít, að það hljóti að vera ákaflega svipuðu máli að gegna um útgáfu þessara tveggja rita. Hins vegar er svo ástatt, að það er, eins og kunnugt er, nokkuð um það deilt, hvernig endanlegur dómur muni falla út af Hrafnkötlu. Því máli var áfrýjað til hæstaréttar, en dómur þar er ekki fallinn. Það þykir því eðlilegt að fresta aðgerðum í síðara málinu, þangað til dómur er fallinn í því fyrra, því að ég lit svo á að svo stöddu, að þar sé svipuðu máli að gegna. Bæði ritin eru gefin út án þess að leitað hafi verið heimildar til þess hjá ráðuneytinu; það álit ég, að sé höfuðatriðið. Úr því að ég tók til máls út af þessu máli, og þó að hin fyrirspurnin snerti að vísu - a.m.k. í einu tilliti - meira verksvið forsrh., vil ég vekja athygli á því, að þó að það sé vafalaust, að ríkisstjóri eigi að njóta verndar gegn aðkasti í blöðum, þá er hitt einnig víst, að eins og stjskr. mælir fyrir, að konungurinn og þá líka ríkisstjórinn sé friðheilagur, þá er það einnig svo um þm., meðan þeir eiga sæti á Alþ. Það er ekki heimilt að höfða mál gegn þm., meðan þeir eru á Alþ. Þess vegna er þessi fyrirspurn ekki alls kostar tímabær.



Eins og um er getið í grg. fyrir þessu frv., þá er allmikill hluti bæði landbúnaðar- og sjávarafurða seldur annaðhvort í umboðssölu af samvinnufélögum, kaupfélögum eða einstökum kaupmönnum, eða fastákveðnu verði með rétti til verðuppbótar síðar meir, þegar varan er seld. Ef umboðssalinn eða kaupmaðurinn er aðeins seljandi að vörunni, þá er það venja, að hún sé greidd með peningum, eða a.m.k. gengið svo frá, að hægt sé fyrir framleiðanda að taka andvirði vörunnar út í peningum gegn veði í þeirri vöru, sem um ræðir. T.d. greiðir SÍF frá 75 til 100% af verði fiskjarins við móttöku, og sama máli gegnir með Lýsissamlag íslenzkra botnvörpueigenda og aðra sölumenn íslenzkra sjávarafurða. Það sama mun eiga sér stað um kaupendur landbúnaðarafurða. T.d. veit ég, að Sláturfélag Suðurlands greiðir mikið af andvirði vörunnar við móttöku í peningum. Þetta breytist svo, þegar kaupandi afurðanna er einnig smásali og hefur verzlun við framleiðanda, eins og t.d. einstakir kaupmenn eða kaupfélög. Þá breytist þetta þannig, að andvirði afurðanna er fært inn í reikning framleiðandans, og sumir fá svo að segja aldrei vörur sínar greiddar með peningum, jafnvel þó að þeir eigi inni hjá kaupandanum. Að vísu er þetta ekki alls staðar eins. T.d. á þetta sér ekki stað á Suðurlandi, þar gæti það ekki staðizt vegna samkeppninnar. En á Vesturlandi og Austurlandi eru mjög mikil brögð að þessu. Á þessum tímum er það óverjandi að gera efnalitlum bændum þannig erfitt um viðskipti með því að láta þá aldrei sjá peninga fyrir afurðir sínar, en láta þá vera háða þeim aðila, sem kaupir framleiðsluvörur þeirra, ekki sízt þar sem ekki er fyrirbyggt, að þessi sami aðili geti haldið vörunni án þess að greiða hana. Það verður því að krefjast þess og tryggja það með lögum, að ekki sé hægt að neita bændum um peninga fyrir afurðir sínar. Ég skal leyfa mér að taka þrjú dæmi, sem eru alveg ný. Það var maður, sem átti 3 þús. kr. hjá verzlunarfyrirtæki. Hann þurfti nauðsynlega að senda konu sína fárveika til Rvíkur og vildi fá upp í þetta 300 kr. hjá fyrirtækinu, en fékk það svar, að hann yrði að biðja hreppinn um ábyrgð fyrir legukostnaðinum, því að fyrirtækið væri ekki skyldugt til að láta hann fá þessa peninga, sem hann þurfti með. Annað dæmið er um fátæka konu, sem hafði lengi baslað við að spara til þess að kosta dóttur sina til náms í Rvík. Hún átti 500 kr. hjá slíku verzlunarfyrirtæki, en gat ekki fengið peningana til þess að uppfylla þessar vonir, sem hana hafði svo lengi dreymt um, að rættust. Þriðja dæmið er um mann, sem fluttist af verzlunarsvæðinu, en átti inni 2 þús. kr. hjá viðkomandi verzlunarfyrirtæki. Hann fór fram á að fá þessa innieign greidda í peningum. Engin deila var um, að hann ætti þessa innieign, en samt var honum neitað um greiðslu í peningum, en gat aðeins fengið úttekt í vörum. Það var honum óþægilegt, þar sem hann var fluttur af verzlunarsvæðinu, og varð hann því að fá dóm um málið, sem vitanlega féll þannig, að innieignin skyldi greidd honum í peningum. Ég álít slíkt sem þetta með öllu óverjandi á landi eins og Íslandi, þar sem ekki aðeins er ætlazt til, að frelsi ríki í þessum málum, heldur stefnir öll löggjöf meira og minna að því að vernda hag og rétt lítilmagnans. Ég vil þá fara nokkrum orðum um 1. og 2. gr. frv. - 1. gr. er ekki um annað en það, að sá, sem kaupir vöru, sé skyldur að greiða hana að fullu í peningum, nema öðruvísi hafi verið um samið. 2. gr. er um, að ef varan er seld áætluðu verði eða með rétti til uppbótar síðar, sé ekki skylt að greiða við afhendingu nema helming af gangverði hennar, an þess að það hafi áhrif á endanlegt verð vörunnar. Er hér því aðeins að ræða um að tryggja rétt framleiðandans gagnvart verzlunarfyrirtækjunum um peningagreiðslur. Þó að framleiðanda sé í 2. gr. aðeins tryggður réttur til helmings andvirðis í peningum, þá er það engan veginn eins og það ætti að vera, því að hann ætti að hafa tryggingu fyrir því öllu, en. vegna þess að slíkt mundi skapa verzlunarfyrirtækjunum of þunga vaxtabyrði, a.m.k. fyrst, þá er hér miðað við helming andvirðis, og þó að ekki sé gengið lengra, þá er það mjög mikil framför frá því, sem nú er. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vænti, að d. skilji nauðsyn þess og verði því velviljuð. Ég legg til, að frv. verði vísað til allshn. Það á raunverulega heima þar, þar sem það er mál bæði landbúnaðar og sjávarútvegs.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gengur í þá átt, eins og fyrirsögn þess segir til, að stækka lögsagnarumdæmi Rvíkur og miðast fyrst og fremst við það, að sá einn þriðji hluti landsmanna, sem í Rvík býr, fái rýmra olnbogarúm en fram til þessa hefur verið, einkum varðandi ýmiss konar ræktunarframkvæmdir. Þeim, sem bæjarmálausn Rvíkur eru kunnugir, hefur lengi verið það vel ljóst, að landrými bæjarins er orðið allt of lítið, það, sem hægt er að ætla til þessara nota. Bærinn hefur nú þegar úthlutað öllu eða langsamlega mestu því landi, sem hann hefur umráð yfir og hægt er að veita á erfðafestu, þannig að borgararnir sjálfir geti tekið það til ræktunar. Og athöfnum bæjarmanna í þessum efnum hefur yfirleitt verið allt of þröngur stakkur skorinn, og langt hefur verið frá því, að hægt hafi verið að fullnægja eftirspurn, sem eftir þessu hefur verið um mörg ár. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, að það er lífsnauðsyn, að bæjarbúar geti haft nokkurt athafnafrelsi í þessum efnum, bæði um ræktun til eigin nota, til sumarbústaða, til hóflegrar útiveru og til mjólkurframleiðslu á bæjarlandinu o.s.frv. Það liggur í augum uppi, að velferð þeirra 40 þúsund manna, sem hér búa, er að miklu leyti komin undir því, að þeir hafi möguleika til athafna í þessum efnum. Aðdraganda þess, að frv. þetta er hér flutt og er takmarkað við þau lönd, sem þarna eru talin, er rækilega lýst í grg. frv., og skal ég því ekki fara um hann fleiri orðum á þessu stigi, heldur eingöngu vitna til grg. En ég hygg, að sanngjarnir menn hljóti að álita, að hér sé sízt of langt farið, heldur mætti um það deila, hvort ekki væri ástæða til frekari aðgerða og frekari stækkanar lögsagnarumdæmisins en hér er ráðgerð, og má færa að því mörg og sterk rök. Flm. frv. hafa þó ekki að svo stöddu farið lengra en í frv. er lagt til, fyrst og fremst vegna þess, að ætlunin er að reyna að sneiða hjá óþörfum deilum um þetta mál og fara ekki lengra en hægt er að sýna fram á, að bærinn hefur alveg ótvíræða sanngirniskröfu til. Ég vonast til þess, að hv. þd. taki þessu máli vinsamlega og vísi því að lokinni umr. til 2. umr. - til skjótrar afgreiðslu - og til allshn.



Þar sem mál þetta kemur vafalaust í þá n., sem ég á sæti í, þá verður tækifæri til að athuga það þar. Þess vegna get ég sparað mér verulegar umr. um málið á þessu stigi. Það er algerlega málefni Reykjavíkurbæjar út af fyrir sig að ráðast í þessi landakaup núna til viðbótar þeim kaupum, sem bærinn hefur áður gert. Það er algerlega málefni Reykjavíkurbæjar að ráðast í að taka Grafarholt eignarnámi, nú sem stendur. Því kann að verða svarað, að líklega verði það annars selt öðrum. En það breytir ekki málinu nema að nokkru leyti. Bærinn getur tekið það eignarnámi síðar. Hitt er vitað mál fyrir þá, sem fylgjast með verðlagi, að verð á jörðum stendur áreiðanlega hæst núna. Og þess vegna er það frá mínu sjónarmiði dálitið vafasamt að ráðast í slík jarðakaup. Enda er auðsætt mál, að það snertir að því leyti almenna hagsmuni, að þegar ráðizt er í jarðakaup eins og þessi, þá hjálpar það á vissan hátt til þess að hækka verð á fasteignum, þegar bærinn gengur á undan með að kaupa jarðir í stórum stíl háu verði. Það getur ekki leynt sér fyrir þeim, sem fylgjast með því, sem er að gerast í verðlagsmálum, að þó að stöðugt sé verið að tala um að lækka dýrtíðina, þá virðist vera komið að þeim tímamótum, að menn þurfi ekki að hafa mikið fyrir því. Það er fjöldi af húsum hér í bænum, sem er ekki seljanlegur lengur fyrir sama verð og fyrir mánuði síðan. Það er komin kyrrstaða á söluna og komið að því, að verðið fari að falla. Það er af þeirri ástæðu, að framleiðslukostnaður er kominn á það stig, að það er ekki hægt að hækka neitt. Það er mál Reykjavíkurbæjar, hvað hann vill ráðast í á þessum tímum. En sem alþm. og borgari í þessum bæ vildi ég ekki láta þess ógetið, að ég tel þessi kaap snerta að nokkru leyti almenna hagsmuni, eftir því, sem ég sagði áðan. En það er annað atriði, sem ég vildi spyrjast fyrir um. Mér er sagt, að með þessum takmörkum, sem sett eru í frv. þessu, verði inni í lögsagnarumdæmi Rvíkur tveir hólmar, Blikastaðir og nokkur hluti af Lágafellslandi, sem verði þá alveg umluktir af landi, sem er í lögsagnarumdæmi Rvíkur. Ég vildi spyrjast fyrir um það, hvort svo sé. Ég hef nú ekki haft tækifæri til að athuga, hvort þannig stendur á. Og ef svo er, vil ég spyrjast fyrir um það, á hverju það er byggt. því að það eru vitanlega ákaflega óheppileg hreppatakmörk. Í annan stað vil ég spyrjast fyrir um það, hvort ekki hafi legið kauptilboð fyrir frá hlutaðeigandi hreppi. Mér er sagt, að svo sé og að þeir hafi boðizt til þess að ganga inn á það með samningum, að Grafarholt væri tekið, og takmörk lögsagnarumdæmis Reykjavíkur hefðu þá orðið við Kolku -, að brúnni, sem yfir hana liggur á þjóðveginum - , síðan eftir þjóðveginum að landamerkjum Blikastaða að suðaustan og þar niður að sjó, og hefðu það verið ákaflega eðlileg og greinileg hreppatakmörk. En mér er jafnframt sagt, að þeim samningum hafi ekki verið sinnt. Það hlýtur alltaf að verða álitamál, eins og hv. frsm. tók fram, hvernig á að leysa það vandamál bæja og borga að fá land, og það ber sízt af öllu að horfa fram hjá þeirri nauðsyn. Hún er mikil fyrir Rvík og marga aðra bæi. En það verður jafnframt að taka tillit til þess, að hreppar, sem liggja að þessum bæjum, séu ekki skertir þannig, að þeim sé ómögulegt að halda áfram að vera til sem sérstök hreppsfélög. Og það getur alltaf komið til álita, þegar taka þarf svo mikið af landi eins hrepps, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., hvort ekki á að fara aðrar leiðir. Því að ég hygg, að það sé skoðun ákaflega margra hreppsbúa, sem hér eiga hlut að máli, að eftir að úr honum verði skipt svipað og hér er gert ráð fyrir, verði ákaflega erfitt að halda honum uppi sem sérstöku hreppsfélagi.



Eins og fram er tekið í grg. fyrir þessu frv., er ástæðan fyrir því, að það er flutt hér í hv. d., sú, að ágreiningur hefur risið milli bæjarstjórnar Rvíkur annars vegar og hreppsnefndar Mosfellshrepps hins vegar um kaup á nokkrum jörðum í Mosfellssveit. Mér er kunnugt um, að hreppsnefnd Mosfellshrepps er töluvert kapp í, að þetta mál nái ekki fram að ganga, a.m.k. eins og frv. er borið fram hér í hv. d., og að hreppsnefndin vill leysa þetta mál nokkuð á annan hátt heldur en farið er fram á í frv. Ég vildi því gjarnan mega spyrjast fyrir um frv., og þá alveg sérstaklega spyrja hv. 1. flm., hversu viðtækar og ýtarlegar tilraunir hafi verið gerðar, áður en frv. var borið fram í þinginu, til þess að leysa þetta mál með frjálsu samkomulagi aðila. Og ég hef sérstaka ástæðu til að bera þessa fyrirspurn fram hér. Á landsmálafundi að Brúarlandi í sumar var þetta mál rætt nokkuð. Kom þar greinilega fram, hversu mikla áherzlu Mosfellssveitarmenn leggja á sinn málstað í þessu máli. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í umr. þar, að hann væri reiðubúinn til þess að taka forgöngu í því að leita sætta í þessu máli. Og hann lagði nokkra áherzlu á það á fundinum, að hann teldi líkur til þess, að hann gæti komið á sáttum í þessu máli, þannig að ekki þyrfti að hljótast af því frekari þráttanir. Vil ég beina því sérstaklega til hv. 1. flm. frv., hvor t hæstv. forsrh. hafi gert tilraun til þess að koma þessu samkomulagi á, eins og hann bauð fram á fundinum, og með hverjum hætti sú sáttatilraun hafi þá farið fram og hvers vegna hún hefur farið út um þúfur. Ég legg áherzlu á að fá þetta upplýst. Og ef svo skyldi vera, að þessi sáttatilraun hefði ekki verið gerð, vildi ég mælast til þess, að tíminn þangað til frv. kemur úr n., verði notaður til þess að hæstv. ráðh. geri þessa sáttatilraun, sem hann bauð fram þarna á fundinum í sumar. Sé ég ekki ástæðu til að ræða frv. frekar að sinni. Ég mun fylgja því til 2. umr. og vera með því að vísa því til n., en áskil mér rétt til þess að taka aðra afstöðu til málsins að fengnum frekari upplýsingum.



Það er dálítið erfitt að ræða mál við þm., sem hvorki hafa séð frv. eða grg. þess. En það kom fram í ummælum hv. þm. Str. (HermJ), að hann hafði hvorugt gert, enda lýsti hann yfir, að hann hefði ekki séð frv. Þessi atriði, sem hann spurði um, eru upplýst í grg. frv. Hann hefur ta'kif æri til þess að lesa frv., þegar það kemur til n., og efast ég ekki um, að hann taki þá vitneskju, sem þar kemur fram, til fullkominnar athugunar á vinsamlegan hátt. Aths. hans hvíldu gersamlega á misskilningi. Það er alls ekki boðið í þessu frv., að Reykjavíkurbær eigi nú þegar að taka Grafarholt eignarnámi, heldur er aðeins farið fram á, að bærinn fái heimild til þess að taka það eignarnámi. Sú heimild verður þá að sjálfsögðu ekki notuð fyrr en Reykjavíkurbær telur hagkvæmt að gera það. Það er ekki nýjung í l., að heimild til eignarnáms standi mörg ár áður en hún er notuð. En ef hv. þm. Str. vill forðast aukna verðbólgu, næði það náttúrlega ekki nokkurri átt að ganga að því samningstilboði, sem kom fram og getið er um í grg. frv. og þar er tekið upp, vegna þess að það verð, sem Reykjavíkurbæ er boðið Grafarholt fyrir, er að áliti þeirra manna, sem fara með mál þetta fyrir bæjarins hönd, langt úr hófi fram. En auðvitað skal ég ekkert segja um, hvað matsmenn mundu segja um það. Ég skal heldur ekki rekja þetta frekar hér, en ég hygg, að um þetta atriði málsins verði ekki skiptar skoðanir. Þetta verð er a.m.k. margfalt hærra en bærinn hefur á þessu ári keypt alveg samsvarandi eignir fyrir. Svo að ef ætti að forðast aukna verðbólgu, sem hæpið er, að einstök jarðakaup hafi mikil áhrif á, en að sjálfsögðu á að taka tillit til, þá var því tilboði, sem getið er í grg. frv., sjálfhafnað, því að það var svo langt fram úr því, sem mönnum hefur fram að þessu komið í hug að gjalda fyrir jarðir í nágrenni bæjarins. Hv. þm. þurfti því ekki að spyrja, hvort tilboðið hafi komið fram. Í grg. er það berum orðum tekið upp. En því var sem sagt hafnað af þeim sökum fyrst og fremst, að verðið, sem þar var rætt um, fór svo mjög fjarri því, sem Reykjavíkurbær gat hugsað sér að ganga inn á. Og það var ljóst, að þetta verð var ekki nefnt út í bláinn, heldur vegna þess, að eigandi Grafarholts taldi, að hann hefði raunverulegt kauptilboð í jörðina með þessu verði. Af þessu var ljóst, að frekari samningstilraunir voru þýðingarlausar. Enn fremur átti samkv. tilboðinu svo mjög að skerða það landrými, sem bærinn taldi sér þörf á að fá undir lögsögu sína og í umdæmi, að ekki þótti aðgengilegt. Ég efast ekki um það, að þetta, sem í frv. er farið fram á, komi í framkvæmd að vissu leyti illa við þann eða þá hreppa, sem hér eiga hlut að máli. Fram hjá því verður ekki gengið. En þegar þess er gætt, að verðmæti þessara jarða er algerlega háð afkomu Reykjavíkurbæjar og velmegun bæjarins, - því að verðmæti jarðanna, sem liggja nærri Rvík, er að því leyti sem það er meira en annarra með sömu landgæði, eingöngu af því, að þær eru nærri bænum, - þá sýnist ekki óeðlilegt, að Rvík fái lágmark þess, sem telja má fólki hennar til velsældar nauðsynlegt í framtíðinni. Það er rétt, að eftir þeim till., sem í frv. eru, verða tveir hólmar inni í lögsagnarumdæmi Rvíkur, sem tilheyra ekki lögsagnarumdæminu. Ég játa fyllilega, að að vissu leyti er það óviðkunnanlegt. Og ef hlutaðeigandi hreppur óskar eftir, að þessir hólmar verði lagðir undir lögsagnarumdæmi Rvíkur, þá er síður en svo, að Rvík hafi nokkuð á móti því. En að þeir voru skildir eftir var af því að það var vitað, að bærinn mundi ekki geta orðið eigandi þeirra í náinni framtíð, og það var ekki talin sérstök nauðsyn, að bærinn yrði eigandi þeirra. Þau eru heldur ekki ríkiseign, heldur í einkaeign. Þess vegna þótti ekki ástæða til að ásælast þessi lönd að svo stöddu. En ef hreppurinn telur þetta svæði betur komið hjá bænum, mun bærinn sízt hafa á móti því. En þó að þessi takmörk séu óviðkunnanleg, þá er þetta engin nýjung í l. Seltjarnarneshreppur er í mörgum slíkum eyjum, sumpart umflotinn sjó og sumpart umkringdur af landi Rvíkur. Hefur ekki komið í ljós annað en hreppsnefnd þess hrepps uni því vel. Áður fyrr var um nokkur ár nokkur hluti jarðanna Ártúns og Árbæjar í lögsagnarumdæmi Rvíkur, og var þá sá hluti Rvíkur að því leyti eyjar innan Seltjarnarneshrepps. Hér er því ekki um neina nýjung að ræða, heldur hefur það verið og er enn, að slíkar eyjar hafa átt sér stað innan lögsagnarumdæmis Rvíkur og annarra sveitarfélaga. Að öðru leyti vil ég taka það fram, að ég tel sjálfsagt, ef frv. kemst til allshn., að það verði þá sent frá þeirri n. til umsagnar hlutaðeigandi hreppsn. og sýslun., og geri ég það að till. minni. Ég get upplýst vegna fyrirspurna hv. landsk. þm., sem hér talaði, að hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað átt tal við mig um þetta mál og lagt fast að mér, að Rvík seildist þar ekki eftir meira en henni er bráðnauðsynlegt. Ég get einnig skýrt frá því, að eftir undirlagi hæstv. forsrh. hef ég allt frá því í sumar átt umræður um málið við hv. þm. Mýr. (BÁ), sem er eins konar fulltrúi hreppsins í þessu efni, enda þar búsettur -, þótt þær hafi til lítils orðið, og bæði af hvatningu hæstv. forsrh. og eigin hvötum hef ég lagt mikla stund á að ná samkomulagi. En undirtektir þessa hv. þm. og eigenda Grafarholts gerðu mér ljóst, að um samningagrundvöll var ekki að ræða. Ef hreppsnefndirnar hafa önnur boð, þegar umsagnar þeirra verður leitað, skal ég beita mér fyrir, að þau verði athuguð af sanngirni. En af bæjarins hálfu held ég ekki hafi skort á samningsvilja. Sú sáttatilraun, sem þm. spurði um, hefur því verið gerð; en því miður án árangurs. Vera má, að hreppabreytingar innan Kjósarsýslu verði nauðsynlegar, ef frv. nær fram að ganga, en það geta hrepparnir gert með samþykki sýslunefndar, án þess að til atbeina Alþ. þurfi að koma. Loks skal á það minnzt, að í ræktunarl. er heimild fyrir kaupstaði að taka land í nágrenni sínu eignarnámi, ef það er nauðsynlegt til ræktunar. Hér er því ekki um neitt nýmæli að ræða. Umsögn Búnaðarfélags Íslands þarf þar að vísu að koma til, og veit ég þó ekki, hvernig núv. form. þess mundi taka undir þetta mál. Hann (BÁ) er aðili öðrum megin í þessu máli. Ég er að sjálfsögðu fús að fallast á þær brtt., sem vit er í, og sama veit ég, að er vilji meðflm. í máli þessu. Hingað til hef ég miklu fremur orðið fyrir aðkasti, vegna þess að frv. gangi of skammt. Nú er sagt, að það gangi allt of langt, og kynni þetta að benda til, að hér hafi verið allvel ratað meðalhófið.



Í grg. frv., bls. 3, er tekið fram, að flm. frv. áskilji sér rétt til að fylgja eða flytja brtt. við frv. Nú vildi ég gera grein fyrir, í hverju ég tel frv. áfátt. Það hefur komið fram í umr., að hreppamörk verða samkv. frv. óeðlileg með afbrigðum. Blikastaðaland og hluti af Lágafellslandi verða hólmar í Mosfellssveit, en Seltjarnarnes er hólmi vestan Rvíkur, Vatnsendi verður hálfgerður hólmi, og fyrir þessu óskipulagi hafa ekki verið færðar röksemdir; því verður varla bót mælt. Meginástæða frv. er sú, að vaxandi borg með 40–50 þús. íbúa verður nú þegar, hvað sem öðru líður, að auka landrými sitt. Fyrir Rvík er líka ákveðin hætta í því fólgin, að svo að segja við miðbæinn liggi annað lögsagnarumdæmi, annað skattaumdæmi, þar sem menn geta búið, þótt þeir afli allra tekna sinna í borginni og ættu að réttu að vera í skattumdæmi hennar. Að því hlýtur brátt að reka, að mestur hluti Mosfellssveitar og Seltjarnarhrepps sameinist bænum. Réttast er að viðurlienna þetta nú þegar og gera þessa breyt. Ég hef enga trú á, að samningar gangi neitt greiðar, þótt skemmra sé farið, né óánægja þeirra, sem óánægðastir eru, verði minni. Úr því að þetta er óumflýjanlegt, er bezt að gera það strax. Mosfellssveit er engu betur sett, þótt fyrst sé farin miðlunarleið þessa frv., en fyrir Seltjarnarneshrepp er málið auðvitað annað, þegar Seltjarnarnes leggst allt undir bæinn. Ég legg til, að nesið og Mosfellssveit öll upp að Reykjum og þar með Reykjatorfan, sem bænum er ákaflega mikilsvert að ráða yfir vegna hitaveitunnar þaðan, verði sameinuð lögsagnarumdæmi Rvíkur, og mun síðar flytja um það brtt. Ég vil undirstrika það með hv. 6. þm. Reykv. (BBen), að augnabliksverðmæti þeirra fasteigna, sem um er að r æða á svæðinu, eru öll undir því komin, hvernig hagur Rvíkur er. Ég efast ekki um, að hv. þm. sé kunnugt um kauptilloð það, sem bænum barst um Grafarholt. Engum hefði dottið í hug að nefna þetta verð, hefði landið ekki legið eins nærri Rvík og það er. Það var ætlun mín og ósk, að samkomulagsleiðin væri reynd til þrautar, og ég veit ekki betur en það hafi verið gert og vona það.

Hermann Jónasson Hv. flm. (BBen) hefur svar að þeim fyrirspurnum, sem ég gerði um þetta mál, en auk þess, sem í grg. stendur, liggja annars ekki fyrir upplýsingar um málið. Vitað er, að fyrir liggur tilboð Mosfellssveitar og ekki hefur fengizt úr því skorið, hvort ekki mætti nota það fyrir samningsgrundvöll, samningsumleitunum var slitið af hálfu Rvíkur. Það finnst mér eðlilegt, að hreppnum þyki illt að sætta sig við. Við einu atriði, sem skiptir hann mjög miklu, fær hann ekkert svar. Þetta frv. er engin lausn á jarðamálum Rvíkur. Eins og frá frv. er gengið, er sýnt, að bærinn ætlar að eignast svolitla tungu upp fyrir Varmá og tvo smáhólma í Mosfellssveit. Fleira hefur verið nefnt til marks um þá vanhugsuðu hreppaskiptingu, sem stofnað er hér til. Hvorki hefur heldur verið rannsökuð nauðsyn bæjarfélags né hrepps á að ráða þessum lendum, en allt virðist miðast við jarðakaup; sem bærinn vill gera í Mosfellssveit, á þeim braskgrundvelli virðist þetta lagafrv. byggt í trausti þess að hafa gott málefni, heilbrigða landþörf bæjarins, að skálkaskjóli. Þótt það sé upplýst, að fá eigi eignarnámsheimild á Grafarholti án þess að nota hana, fyrr en verðlækkun sé komin, er afar vafasamt, að slík aðferð sé réttlætanleg eða leyfileg, jafnvel þótt fordæmi væru til. Eða hversu lengi má slík eignarnámskvöð hvíla á jörðum ónotuð? Og liggi ekki á að nota hana, hvað liggur Alþingi þá á að nota hana? Það kom fram, að sölutilboð um Grafarholt lægi fyrir, mig minnir fyrir 600 þús. kr. Það kom einnig fram, að bærinn telur sig ekki geta notað þær stóru byggingar að fullu gagni, sem á Korpúlfsstöðum eru, nema allar lendur fylgi, þ. á m. Lambhagi og Varmá, sem hreppurinn vill halda. Það er fullvíst, ef nota á þessar lendur til venjulegrar búnaðarframleiðslu, að þær eru of dýrar, til þess að búskapurinn geti með nokkru móti borið sig í venjulegu viðskiptaárferði án tugþúsunda eða hundraðþúsunda halla á ári. Og Grafarholt hefði fyrir 3–4 árum ekki kostað nema í mesta lagi af þessum 600 þús., sem það er boðið fyrir, en Korpúlfsstaðatorfan hefði varla selst fyrir helming þess kaupverðs, sem bærinn vill nú fá að greiða fyrir hana. Það væri því miklu betra fyrir Rvík að láta málin ganga sinn gang og sleppa þessum Korpúlfsstaðakaupum. Ef hreppurinn fær sinn rétt, falla kaupin ógild, og það er bezt fyrir bæinn, alveg eins og hann telur sér bezt að bíða með að kaupa Grafarholt. Hreppurinn lítur svo á, að hinn sanni tilgangur þess frv. sé aðeins að skjóta loku fyrir, að hann nái rétti sínum.



Það er ljóst, af hvaða toga aðfinnslur hv. þm. Str. eru gerðar. Það er, eins og vant er, umhyggjan fyrir Rvík, sem lýsir úr hverju orði hjá honum. Þegar hann var forsrh., hafði hann tækifæri til að afreka mikið Rvík til hagsbóta. Enginn varð raunar var við, að hann gerði það þá. Nú vill hann reyna að hafa þau kaup af bænum, sem hann kallar óhagkvæmt tilboð, en sé það svo, skil ég ekki kapp hans að láta heldur sveitarfélagið ganga í kaupin. Sannleikurinn er að vísu sá, að verðið á þessum Korpúlfsstaðajörðum, sem hreppurinn sækir eftir, er hlutfallslega margfalt lægra en það verð á Grafarholti, sem þessi hv. þm. byrjaði á að vita stjórn bæjarins fyrir að hafa ekki tekið. „Eitt rekur sig á annars horn“, eins og þar stendur. - Aðalatriðið í þessari ræðu hans hvílir á misskilningi á till. um eignarnámið. Hann veit þó eins og aðrir lögfræðingar, að eignarnámskvöð liggur á öllu landi, sem þarf til vegagerða, og í hafnarlögum eru jafnan veittar eignarnámsheimildir á tilteknum lóðum um óákveðinn tíma, svo sem þörf krefur. Enn fleiri dæmi þess eru og, að dregizt hefur að beita eignarnámsheimildinni. Eftir eignarnámsheimild á Grafarholti er nú sótzt, til þess að verðið fari ekki upp úr öllu valdi, þannig að það mundi aftur auka verðbólguna eftir kenningu háttv. þm. Str., jafnskjótt sem reglur verða settar um notkun jarðarinnar, þá fellur verðið af sjálfu sér. Menn þurfa ekki annað en sjá sumarbústaðina, sem þotið hafa upp í því landi með fram hitaveituskurðinum, til þess að sannfærast um, að ekkert vit er í að láta framvegis slíkt hækka verð jarðarinnar. Ef bærinn fær jörðina, þá er hægt að koma í veg fyrir þetta, svo að skipulagning og verð á henni haldist hvort tveggja með skaplegum hætti.



Það var nú eiginlega ekki beint til að ræða um hin sérstöku málsatriði hér, sem ég stóð upp. Ég ætlaði öllu heldur að nota tækifærið til að ræða nokkuð almennt um þau mál, sem þetta mál tilheyrir. Ég minnist þess, að á næstsíðasta Alþ. flutti ég þál. um áskorun til stj. um að gæta þess vel, er jarðir losnuðu í nágrenni kaupstaða, að þær yrðu þá hagnýttar sem bezt fyrir íbúana. Því miður vannst þá ekki tími til að afgreiða þetta mál, en ég býst við, að það verði vakið bráðlega af mér eða öðrum, af því að þetta er svo mikið framtíðarmál fyrir kaupstaðina. Það er mikill hnekkir, hve mikið olnbogarúm þá vantar vegna landbúnaðarframkvæmda. Þess eru dæmi, að jörðum í nánd við slíka staði hefur verið ráðstafað eins og í svefngöngu með tilliti til þessara mála. Í sambandi við þetta vil ég geta annars máls frá sama þingi. Það var frv. flutt af hv. þm. N.-Þ., um eignarnámsheimild fyrir ríkið á landinu í Hveragerði, sem byggist ört. Svigrúm er þar lítið og ábúðarrétturinn í molum. Landeigendur eru þar margir, en landrými lítið, og gerði þetta frv. því ráð fyrir, að ríkið eignaðist landið, svo að fólkið vissi fremur, hvar það stæði með tilliti til þessa máls. Þessu frv. var ég fylgjandi, og það var lögfest. Nú er ekki því að leyna, að þessa heimild átti að nota til hagsbóta fyrir fólkið, og þótt ég styðji núverandi stjórn, þá tel ég vel farið, að hún hefur enn ekki framkvæmt þetta, og veit ég, að ýtt verður undir, að þessi heimild verði notuð. Ég er sannfærður um í þessu sambandi, að verðið verður ekki látið ráða úrslitum, heldur hitt, hvort fólkinu er nauðsyn að framkvæmd laganna eða ekki. Og ef menn eftir beztu samvizku komast að raun um, að fólkinu er nauðsyn á þessu, þá mun það mega sín meira en hátt eða lágt kaupverð. Ég ætla ekki að banda mér sérstaklega í það mál, sem hér er til umræðu, en get þess til, að þar munu sömu sjónarmiðin verða látin ráða. Annars eru það einkennilegar stefnur, sem uppi eru á þinginu um þessi mál. Samkv. þessu frv. er það Reykjavíkurbær, sem fær eignarnámsheimildina, en ríkið fékk hana í Hveragerði, og er ekkert sérstakt ósamræmi í því, þar sem Hveragerðið er svo fámennt og ekki einu sinni sjálfstætt hreppsfélag. Þó vil ég segja, að stefnan í þessum málum sé ærið reikul, þar sem annars vegar er stofnaður sjóður til að kaupa jarðir handa ríkinu, en hins vegar líður varla svo nokkurt þing, að ekki komi fram fleiri beiðnir um kaup á jörðum ríkisins. Þetta þarf ekki að stangast, en þó er oft svo, því miður, vegna braskduttlunga, sem sumir hv. alþm. eru of háðir. Ég vil láta þetta í ljós til að sýna skilning á vaxtarþörfum bæjanna í þessu efni og þá ekki sízt höfuðstaðarins. Hins vegar á að verða alhliða þróun í þessa átt, og þó að einstakir ábúendur virðist í byrjun bíða hnekki við þetta, þá er sanngjarnt, að minni nauðsyn þoki fyrir meiri nauðsyn. Það álít ég, að eigi að vera aðalmarkið í þessum málum yfirleitt.



Það er aðeins mjög stutt mál. Það kom fram hjá hv. þm. Reykv., að það væri einkennilegt, að ef kaupin væru hagkvæm fyrir hreppinn, að þau væru það þá ekki einnig fyrir bæinn. Þessu er því til að svara, að það eru hinar stóru eignir á Korpúlfsstöðum, sem eru hinn óhagkvæmi hluti kaupanna. Kaupin eru aðeins hagkvæm að þeim hluta á eignunum, sem hreppurinn vill neyta forkaupsréttar á. Þetta vildi ég, að kæmi fram. Annars tel ég ekki rétt að ræða um þetta meira að sinni. Hve lengi legið er á eignarnámsheimildarlögum, kemur þessu máli eiginlega ekkert við. Það mun síðar koma í ljós, að ekki er verið að leysa vanda Rvíkur, þótt Grafarholt verði keypt. Það er tiltölulega lítil byggð þar í landi. Aftur á móti er mikil og skipulagslaus byggð á milli Rvíkur og Hafnarfjarðar, sem ekki er innan lögsagnarumdæmis bæjarins. Annars er ég sízt á móti landakaupum Rvíkur. Meðal annars tel ég ekki nema eðlilegt, að bærinn fái umrætt land suður undir Hafnarfjörð. Til sönnunar því, að ég er ekki á móti þessum málum, skal ég nefna það, að ég var með eignarnámi í Hveragerði. Mér er kunnugt um, að þar er nú búið að meta nokkurn hluta landsins, og er það mat þegar komið upp í 700 þús. kr. Vitanlega kemur ekki til mála, að ríkið kaupi þetta land, eins og stendur, á meðan allt er á toppinum. Það er sama sem að kasta peningunum á glæ, og álít ég, að stj. hafi gert rétt í þessu. Ég álít, að þetta mál þurfi rækilegrar athugunar, áður en leystur er vandi Rvíkur og hreppanna í grennd, og að ekki beri að kaupa á þessum tímum. Verðið verður seinna ekki nema brot af því, sem það nú er, svo að óþarfi er að fara sér óðslega. Ég álít því, eins og ég sagði áðan, að rétt sé af stj. að hafa ekki notfært sér eignarnámsheimildina í Hveragerði enn þá.



Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að samanburður minn á hagkvæmni eða óhagkvæmni kaupanna í Mosfellssveitinni er réttur. Það eru stórar húseignir á báðum þeim hlutum, sem hv. þm. Str. skipti eignunum í, eins þeim hlutanum, sem hreppurinn vill fá. Það er t.d. mjög stórt fjós og hlaða fyrir ofan veginn hjá Lágafelli. Þessar eignir eru metnar eftir alveg sömu reglum og hinar, og sýnir það sig því, að hreppnum þykir ekki verðið hátt. Aftur á móti sýnir eftirsóknin, að kaupin eru beinlínis hagkvæm, enda er sannleikurinn sá, að þau eru gerð með fyrirstríðsverði, svo að kaupverð Korpúlfsstaða er ekki nema lítið brot af núverandi verði Grafarholts, sem hv. þm. Str. átaldi einmitt, að ekki skyldi hafa verið gengið að. Ég skal játa, að bærinn hafði hug á því um skeið að eignast Digranesland. Fóru fram umleitanir í þá átt, að bærinn fengi það í skiptum fyrir hluta úr Gufuneslandi, sem tekinn var undir loftskeytastöð eða talstöð. En þá stóð á hv. þm. um þetta, og féll svo málið niður. En það er nú minni nauðsyn fyrir bæinn að eignast þetta land, þar sem það er í eigu ríkisins og ríkið hefur tekið upp góða nýtingu þess, skipt því niður í erfðafestulönd með góðum kjörum, svo að Reykvíkingar hafa þess full not, eins og það væri innan lögsagnarumdæmis bæjarins. Er í þessu farið eftir því fordæmi, sem Reykjavíkurbær hefur gefið um nýtingu lands síns. Það er því ekki eins mikil ástæða til að taka þetta land eins og Grafarholt. Ég nenni svo ekki að deila meira um þetta, en sumarbústaðirnir, sem byggðir hafa verið fram með hitaveituskurðinum í Grafarholtslandi. eru öllum jafnt til skaða og skapraunar. Að mínu viti er það ekki efamál, að ástæða er til fyrir það opinbera að skerast í leikinn, þegar menn kunna sér ekki betur forráð en raun ber þarna vitni um.



Ég hef leyft mér að flytja þessa till. um lítils háttar breyt. á þingsköpum Alþ., í einu atriði, og um efnið hef ég borið mig saman við þá starfsmenn þingsins, sem mest hafa með þetta atriði að gera, þótt þeir. að vísu hafi engan íhlutunarrétt um það. Ég álít ekki viðunandi fyrir alþm., að það haldist sú óvenja, sem átt hefur sér stað undanfarin ár, að gefinn sé út meginhluti af ræðum þm. eins og þær koma frá hendi skrifaranna, án þess að þær hafi verið lesnar yfir og leiðréttar, annaðhvort af þm. sjálfum eða einhverjum fyrir þeirra hönd. Það þarf ekki að fjölyrða um þetta atriði. Það er sjálfsagt ekki neinn skoðanamunur meðal 1 . þm. um þetta mál. Ef hér væru til tæki, sem skráðu ræður þm., um leið og þær eru fluttar, eins og á sér stað viða erlendis, þá væri síður ástæða til að krefjast þess, að þm. læsu ræðurnar yfir. En hér er ekki um nein slík tæki að ræða. Hér verða því ræðurnar, þegar búið er að prenta þær, oft ólíkar því, sem þær voru fluttar, án. þess að ég sé að lasta skrifarana. Þeir hafa erfitt hlutverk. Þess er enginn kostur í svipinn, að ræðurnar geti verið áreiðanleg heimild um það, sem þm. hafa sagt, nema þeir lesi sínar eigin ræður eða feli það einhverjum, sem þeir geta treyst. Með því móti verður ræðan áreiðanleg heimild um það, sem þm. hefur sagt eða vildi segja. Það voru mjög margir þm. hér fyrrum, sem höfðu það fyrir fasta reglu að lesa yfir ræður sínar og leiðrétta þær. Ég nefni sérstaklega Svein í Firði. Hann las yfir ræður sínar og leiðrétti svo vel, að þær mega, margar hverjar, teljast til bókmennta. Ég sé ekki, að neinn geti verið á móti þeim ráðstöfunum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., nema þá að fundin sé betri leið til að ná sama takmarki. Ég sé ekki, að það geti verið innan þessa Alþ. neinn ágreiningur um það, að sú óvenja að láta ræðurnar fara á prent óyfirlesnar er til þess að lækka þm. í áliti þeirra, sem svo lesa þær í þingtíðindum. Ég hygg; að ef gerð verður þessi breyting, að fella niður óyfirlesnar ræður, þegar þingtíðindi eru prentuð, þá muni þm. leggja á sig það ómak að lesa ræðurnar yfir og leiðrétta þær. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Það er öllum þm. jafnkunnugt. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og til allshn.



Ég býst við, að flm. ætlist til, að þetta frv. fari til allshn., þó að hann tæki það ekki fram.

Ég óskaði, að því yrði vísað til allshn.

. Þá verður það að sjálfsögðu nánar athugað. En ég vil leiða athygli að því, að prentun á ræðum þm. hefur hvað eftir annað verið tekin til umr. hér á þingi, m.a. í sambandi við sparnaðarráðstafanir. Það er svo mælt fyrir í þingsköpum, að ræður skuli prentaðar, og ég held, að það sé að fara eftir anda þingskapanna og jafnvel bókstafnum að prenta ræðurnar, þó að þær séu óyfirlesnar. Fyrst talin er þörf á að prenta ræðurnar, þá á að gera ráð fyrir, að ekkert sé undan fellt og engu breytt, er haggi meiningunni. En ég tek undir það með hv. flm., að það væri sjálfsagt bezt, að ræðurnar væru yfirfarnar og færðar sem næst í sitt upprunalega horf. Með þeim vinnubrögðum, sem hér tíðkast, verður aldrei fullkomlega tryggt, að ræðurnar séu orðréttar, en það eru til fullkomin verkfæri, sem taka ræður upp orðrétt. Ekki þarf annað en „diktafón“ til þess. Annars vil ég segja það, viðvíkjandi því, sem hv. flm. sagði, að álit á þm. lækki við það, að prentaðar séu óyfirlesnar ræður þeirra, að þá geti það vel verið. En við skulum ekki vera blindir fyrir því, að það getur líka orðið til að lækka álit þm., hve mikið ræður þeirra eru leiðréttar. Hv. flm. minntist á einn fyrri þm., sem þekktur var fyrir góðan frágang á ræðum sínum í þingtíðindum. En ég heyrði um hann og fleiri ganga þær sögur, að það væri ekki hægt að marka það, sem þar stæði. Ræðurnar yrðu allt annað en þær voru upphaflega. Það má einu gilda, hvort um fullkomið eða ófullkomið handrit er að ræða, ef ræðunum er mikið breytt. Þá verða ræðurnar ekki heimild um það, sem þm. sagði, heldur um það, sem hann vildi hafa sagt. Ég hef heyrt menn segja, að ræður ættu að vera orðréttar, og það mætti athuga, hvort ekki væri ástæða til að banna þm. að leiðrétta ræður sínar, nema um augljósar villur væri að ræða, eigi þeir að standa við það, sem þeir hafa sagt, en ekki bara það, sem þeir vildu hafa sagt. Það er meira að segja vert að athuga það, hvort þm., sem flutt hafa lélegar ræður eða vita sig hafa haft vondan málstað, geta ekki notað sér, að ræður þeirra verði ekki prentaðar, nema þær séu yfirlesnar. Það mun eiga að vera nokkurs konar Salómonsdómur, sem hv. þm. S.-Þ. vill beita gegn þeim alþm., sem ekki lesa ræður sínar. En hér er þess að gæta, að það snertir ekki aðeins réttindi þm., hvernig ræðurnar eru prentaðar, heldur og réttindi kjósenda. Og mér finnst meira að segja, að hér sé ekki einungis um réttindi þm. að ræða, heldur og skyldur þeirra gagnvart kjósendum. Kjósendur eiga heimtingu á að sjá nokkurn veginn, hvað það var, sem þm. þeirra sagði. Ef ræðan er felld úr þingtíðindum, vegna þess að hún er óyfirlesin, þá eiga þeir þess ekki kost. Kjósendur eiga ekki tök á þm. í heilt kjörtímabil, vilji þeir eitthvað vanda um við hann. Við næstu kosningar þar á eftir er hann svo frjálsari til að láta í veðri vaka, hvað hann hefur sagt, heldur en ef ræður hans væru prentaðar, þótt óyfirlesnar væru. Ég tek undir það með hv. flm., að það, sem mestu máli skiptir, er að finna aðferð til þess að tryggja, að ræðurnar séu sem réttastar, þegar þær birtast á prenti; hvort sem það er tryggt með vél eða á einhvern annan hátt, þá er það gott. Annars má benda á það í þessu sambandi, að það má gera tilraun til þess að fyrirbyggja ófullkominn frágang á ræðunum með því að láta þingskrifara ganga undir próf, eins og einu sinni tíðkaðist. Með því móti ætti að vera nokkurn veginn öruggt, að til starfsins veldust aðeins þeir, sem væru færir um að leysa það nokkurn veginn sómasamlega af hendi. En fullkomnar heimildir um það, sem þm. hefur sagt, verður ræðan aldrei, nema hún sé tekin niður með vélum, eins og gert er viða erlendis. Það er þá þetta, sem ég vildi aðeins vekja athygli á, að það sé athugað, að refsingin komi ekki niður á þeim saklausu, þ.e. þeim, sem vildu sjá í Alþt., hvað þm. hafa sagt.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir undirtektir hans í þessu máli, þó að hann hann sjái á því ýmsa agnúa. Ég fjölyrði ekki meira um það. Ég býst við, að það sé eðlilegast, að málinu verði vísað til allshn. að lokinni umræðu. Hún getur þá komið fram með endurbætur á því, ef henni þykir með þurfa. En ég held það sé ekki rétt hjá hæstv. atvmrh., að brotin sé venja, þó að þm. leiðrétti og jafnvel breyti ræðum sínum nokkuð. Leiðréttingar hafa alltaf verið leyfðar, og það þarf oft að laga ræðurnar, eins og þær koma frá hendi skrifaranna, og þess mun þurfa, á meðan ekki eru notaðar vélar til að taka niður ræðurnar. Það er ákaflega mikið komið undir þingskrifurunum, og þeir eru misjafnir, eins og eðlilegt er. Stundum starfa skrifarnir ekki nema 1–2 tímabil og fá þá ekki nóga æfingu. Ég minnist eins þingskrifara, Finns Sigmundssonar, sem var frægur fyrir það, hvað hann var óvenjulega góður skrifari. Það var næstum því ótrúlegt, hvað hann hafði gott lag á að gera ræðurnar styttri, en þó sanna mynd af því, sem sagt var. Annar sérstaklega góður skrifari var núv. borgarritari Rvíkur. Það er hreint og beint sérgáfa að gera þessa hluti vel, og þeir standa bezt að vígi, sem eru hraðritarar. En hér er þó um að ræða sérgáfu að verulegu leyti, og ekki hægt að tryggja, að allir, sem til þessara starfa eru valdir, hafi hana. Þess vegna held ég, að ekki verði komizt hjá leiðréttingum. Ég hygg, að dæmið, sem hæstv. atvmrh. tók, um að þeir, sem héldu lélegar ræður eða hefðu lélegan málstað, mundu nota sér það að láta ekki prenta ræður sínar, fái ekki staðizt. Ef það endurtæki sig hvað eftir annað, þá yrði þessu veitt athygli af hv. kjósendum, og ég er sannfærður um, að enginn gerði það til lengdar. Það, sem ég hygg, að sé aðalkosturinn við þessa aðferð, er það, að hún er svo hagkvæm. Ég tel engan vafa á því, að ef yfirlesnar ræður eru felldar niður úr Alþt., mundi bæði hæstv. atvmrh. og aðrir, sem eru önnum kafnir, gefa sér tíma til að lesa ræðurnar yfir eða láta aðra gera það, sem þeir teldu til þess færa. Menn voru einnig önnum kafnir, á meðan það var venja, að þm. læsu ræður sínar. Þetta verður vani, að vanrækja svona smástörf, sem í sjálfu sér eru ekkert erfiði. Það eru t.d. margir, sem vanrækja að svara sendibréfum, þó að þeir séu annars mjög duglegir menn. En ef þeir svo allt í einu taka sig til og fara að svara bréfunum daglega, þá komast þeir að raun um, að þetta er ekkert erfiði. Ég vona því, að þetta frv. beri þann árangur, að það verði samþ. að fara þessa leið, eða aðra betri, ef hún finnst, til þess að þm. leiðrétti sjálfir eða aðrir fyrir þeirra hönd ræðurnar, áður en þær eru prentaðar.