Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þar sem ég vil svara þeim orðum sem hér féllu á síðasta fundi Ed. ætlaði ég að biðja forseta um að kalla hv. þm. Eið Guðnason í salinn en hann gekk í salinn rétt í þessu og gerist þess því ekki þörf. Ég vil svara hér þeim makalausu ræðum sem hv. þm. Eiður Guðnason og Stefán Benediktsson fluttu í tilefni þessa máls á síðasta deildarfundi. Ég segi: í tilefni málsins, því í hvorugri ræðunni var um málefnalega umfjöllun að ræða og sem slíkar segja þessar ræður vitaskuld meira um þessa hv. þm. sjálfa en það mál sem hér er á dagskrá. Ég mun því ekki verða langorð. Hv. þm. Eiður Guðnason notaði lýsingarorðið vitlaust með jöfnu millibili í ræðu sinni.  Síðan bar hv. þm. Eiður Guðnason það upp á flm. frv. að frv. hafi verið samið í Ríkisútvarpinu og flm. göbbuð til að flytja það. Í þessu efni tilnefndi hv. þm. sér til fulltingis Jónas Kristjánsson ritstjóra Dagblaðsins/Vísis. Eins og fram kom í kvöldfréttum hljóðvarpsins í gærkvöld hefur Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins vísað þessum þvættingi á bug fyrir sitt leyti. Vil ég gera slíkt hið sama hér og nú fyrir mitt leyti og lýsi þessar ásakanir uppspuna einn og hrein ósannindi, þvætting sem vart er samboðinn virðingu hæstv. Alþingis þótt hann kunni að vera samboðinn virðingu Dagblaðsins/Vísis. Hitt er svo aftur annað mál að margur maðurinn hló dátt þegar frá því var greint í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins s.l. mánudag að hv. þm. Eiður Guðnason hefði haldið því fram í sama orðinu að frv. væri samið af starfsmönnum Ríkisútvarpsins og sýndi jafnframt alveg fádæma vanþekkingu á starfsemi þeirrar stofnunar. Þótti þá fleirum en mér að ræða þm. hefði verið nokkuð vanhugsuð. Sama er að segja um þá afturhaldssemi sem hv. þm. taldi frv. bera vott um. Ef það er afturhaldssemi að vilja tryggja rétt landsmanna allra til þeirrar fjölmiðlunar sem fram fer í hljóðvarpi og sjónvarpi og gjörbreyta í leiðinni útvarpsrekstri hér á landi, þá vil ég leyfa mér að efast um að hv. þm. skilji þetta orð á sama hátt og flestir aðrir Íslendingar. Slík viðleitni er að mínu viti ekki afturhald heldur viðleitni til að halda jöfnuði samtímis því sem sótt er fram til nýrra tíma með róttækari breytingum á skipan útvarpsmála en hingað til hafa verið orðaðar á hv. Alþingi. Að vísu virðist hv. þm. hafa flogið í hug að um einhverjar breytingar á skipan útvarpsmála væri að ræða í þessu frv. því á einum stað í ræðu sinni talar hann um að frv. boði stjórnleysi. En stjórnleysi fer ekki saman með afturhaldi eins og allir vita nema e.t.v. hv. þm. Það væri að æra óstöðugan og stöðugan reyndar líka að elta ólar við öll þau endemi sem er að finna í ræðu hv. þm. Skal ég því fara sparlega með orð mín þótt af nógu sé að taka. Tvö atriði enn vil ég þó nefna. Hv. þm. spyr hvers vegna Kvennalistinn hafi haft áhuga á því að skipa fulltrúa sína í núverandi útvarpsráð fyrst það sé svona vont. Þeirri spurningu er fljótsvarað. Annars vegar var það til að kynnast af eigin raun hvernig núverandi útvarpsráð starfar svo gulltryggt sé að ekki sé farið með fleipur um starfsemi þess apparats og hver skuli vera framtíð þess. Hins vegar til þess að leggja okkar af mörkum í því starfi sem fram fer í útvarpsráði á meðan það er skipað eins og nú er, þátttaka sem helgast af þeim veruleika sem nú er í útvarpsmálum. En það er veruleiki sem við viljum breyta, eins og fram kemur í því frv. sem við erum hér að ræða um. Hitt atriðið, sem ég vil nefna, er að hv. þm. staðhæfir að fjármálahlið frv. sé í svartamyrkri. Þessu vísa ég á bug og bendi hv. þm. á að í frv. er gert ráð fyrir að tekjustofnar Ríkisútvarpsins eflist um nær þriðjung auk þess sem bent er á að það er vitaskuld í höndum Alþingis hverju sinni að ákveða aðrar tekjur Ríkisútvarpsins og þá um leið hversu hröð sú uppbygging útvarpsins, sem hér er lögð til, verður. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði í framsöguræðu minni á síðasta fundi deildarinnar að vandalaust ætti að vera að koma upp þriðju rásinni, opnu hljóðvarpsrásinni, mjög fljótlega þar sem stofnkostnaður við hana mun vera svipaður og vegna Rásar 2, en hann er áætlaður um 60 millj. kr. á núgildandi verðlagi. Það mun vera um helmingur þess fjár sem frv. gerir ráð fyrir að komi til viðbótar í sjóði Ríkisútvarpsins árlega. Þannig mætti áfram telja. En það sér vitaskuld hver heilvita maður að ekki er hægt að gera kostnaðaráætlanir langt fram í tímann um uppbyggingu sem stjórnast annars vegar af vilja Alþingis og hins vegar af eftirspurn og kröfum landsmanna og beinni kostnaðarþátttöku þeirra, t.d. hvað varðar staðbundnu stöðvarnar. Uppbyggingu sem aukin heldur mun taka mið af sífellt nýrri tækni á þessu sviði og því breytilegum kostnaði. Slíkar áætlanir eru til þess eins að vera úr gildi fallnar fljótlega eftir að þær eru gerðar, ef það er þá hægt að gera þær, og því marklausar. Hv. þm. telur það vera skort á hagsýni að láta ekki gera marklausar áætlanir, og sannast þar eina ferðina enn hversu mótsagnakenndar hugleiðingar hv. þm. eru um þau mál sem hér eru til umr. Eyði ég ekki fleiri orðum þar um. Hv. þm. Stefán Benediktsson er því miður með fjarvistarleyfi á þessum fundi. En hann bað mig í sinni ræðu um að útskýra fyrir sér hvað átt væri við með íslenskri menningu og fann þessu frv. það helst til foráttu að með því væri verið að setja lög um hvað væri menning og hvað ekki. Í slíku athæfi ætlaði hv. þm. sér ekki að taka þátt þótt hann hafi sagt síðar í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Ég held að þegar fjöldinn er farinn að ákveða hvað er menning, þá fari hinum skapandi einstaklingi að verða ærið mikil hætta búin.“ Það er nefnilega það. Ég læt þingheim um að dæma hversu rökfastur þessi málflutningur er innbyrðis. En ég hlýt að gera því skóna að hv. þm. hafi alls ekki heyrt þann hluta framsögu minnar þar sem ég skilgreindi hvað væri átt við með orðinu menning í þessu frv. Ég skal endurtaka það sem ég sagði: „Með íslenskri menningu er átt við íslenskt þjóðlíf. Það er átt við allar þær athafnir, hugmyndir og kunnáttu, sem marka mannlíf í landinu. Það er jafnt átt við tungu þjóðarinnar sem og verkkunnáttu á öllum sviðum. Það er jafnt átt við fagrar listir sem og almenna hluti eins og borðsiði.“ Í þessu frv. er ekkert gildismat lagt á menningu, hvað sé menning og hvað ekki. Það er einfaldlega verið að tala um íslenskt þjóðlíf í sinni víðustu merkingu og lagt til að því verði viðhaldið sem ég fæ ekki séð að sé nein ofstjórnarsynd. Hins vegar lagði ég ríka áherslu á það í framsögu minni hversu nauðsynlegt er að halda áfram lifandi sköpun, sífelldri endurnýjun þessa þjóðlífs, að taka við og nýta nýjar hugmyndir á öllum tímum og finna þeim sem breiðastan farveg. Og hvað hvort tveggja varðar, bæði viðhald og endurnýjun íslenskrar menningar að svo miklu leyti sem hljóðvarp og sjónvarp hafa hlutverki að gegna í því efni, tel ég að útvarp allra sem þessari menningarheild tilheyra, þ.e. öðru nafni útvarp allra landsmanna í nýrri og breyttri mynd, sé best í stakk búið til að gegna þessu hlutverki. Það er mín einlæg skoðun þegar miðað er við hvaða aðra valkosti við höfum í þessum efnum. Hv. þm. Stefán Benediktsson virðist hins vegar ekki hafa áttað sig á að þetta frv. brýtur að mörgu leyti í bága við viðteknar hugmyndir um stjórnun og útvarpsrekstur, þótt ræða hv. þm. og útvarpsráðsmanns Eiðs Guðnasonar hefði e.t.v. átt að nægja til að opna augu hans fyrir því. Ég er nefnilega hjartanlega sammála hv. þm. Stefáni Benediktssyni í því að kjarkur til að hugsa sjálfstætt, þótt í bága sé við ríkjandi viðhorf, er með því dýrmætasta sem hverjum manni er gefið. Það sem við Kvennalistakonur erum að reyna að gera með þessu frv. er, að á því miðlunarsviði sem frv. tekur til gefist öllum tækifæri til að koma fram með sínar hugmyndir, í hvaða formi sem þær eru, að skapaður sé vettvangur til frjórrar þjóðlífssköpunar, ef ég má svo að orði komast, þar sem hver og einn er ábyrgur fyrir framlagi sínu og geti, ef hugur stendur til, verið gefandi en ekki aðeins þiggjandi. Það er ekki bara spurning um hversu margar rásir viðkomandi getur haft í viðtækinu sínu. Val hans hefur ekkert aukist ef hann hefur sama efni á öllum rásunum. Spurningin snýst um að á rásunum hans sé sem fjölbreytilegast efni og ekki síður að hann hafi möguleika á að gefa sjálfur, að hann hafi greiðari aðgang en nú er til að koma sínum hugmyndum, uppgötvunum, afurðum og sjálfstæðum skoðunum á framfæri. Í umr. um útvarpsmál tala menn iðulega um landsmenn sem þiggjendur, þiggjendur einhvers sem matreitt er ofan í þá. Þetta frv. tekur mið af mönnum sem gefendum ekki síður en þiggjendum. Ríkisútvarpið er opnað upp á gátt, almenningsréttur á þessari fjölmiðlun er tryggður og miðstýring og bein pólitísk afskipti af stofnuninni eru afnumin. Ef menn vilja eitthvað meira og eru tilbúnir til að ganga lengra í þá átt, sem þetta frv. markar, þá er ég fyrir mitt leyti tilbúin til að hlusta á allar slíkar hugmyndir og afskrifa ekkert að óathuguðu máli, eins og því miður virðist vera siður ýmissa hv. þm. hér á hv. Alþingi. Virðulegi forseti. Hv. þm. Stefán Benediktsson beindi til mín einni spurningu sem varðar tæknilega útfærslu þessa frv. og henni vil ég að lokum svara þótt hv. þm. verði að vísu að lesa svarið í þingtíðindum. Hann spurði: Hver á að taka úrtak þess fólks sem skipa á notendaráð Ríkisútvarpsins? - Eðlilegt er að Reiknistofnun Háskólans sjái um þá framkvæmd og má víst telja að þeir mætu menn sem þar starfa séu fullfærir um það. Ég hef þessi orð mín ekki fleiri í bili en ef hv. þm. hafa fleiri spurningar varðandi framkvæmd þessa frv., þá er ég fús til að svara þeim.



Virðulegi forseti. Hv. 11. þm. Reykv. á alla mína samúð fyrir að þurfa að inna hér það verk af hendi að tala fyrir þessu frv. sem ég segi aftur og enn, og tek þar undir með ritstjóra DV, Jónasi Kristjánssyni, að er vitlausasta plagg sem uppi er á Alþingi um þessar mundir. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir lét hér þau orð falla að mín gagnrýni á þetta frv. hefði ekki verið málefnaleg. Nú skal ég telja upp fyrir hv. þm., ef hún hefur þolinmæði til að sitja og hlusta, nokkur þau atriði málefnaleg sem ég nefndi hér en hún hefur ekki svarað einu einasta orði. Ég nefndi það að í frv. Kvennalistakvenna er gert ráð fyrir sama innheimtufyrirkomulagi og nú er við lýði. allir eru sammála um að það fyrirkomulag er ónýtt. Var þetta ómálefnaleg gagnrýni? Ég heyrði hana ekki minnast einu einasta orði á þetta. Ég sagði að fjármálahlið málsins væri öll í myrkri. Hún sagði hér áðan að það væri ekki hægt að gera áætlanir langt fram í tímann. Það er auðvitað rétt. Það er erfiðleikum háð. En samt er fjármálahlið þessa frv. öll í myrkri. Í þriðja lagi gerði ég í töluvert löngu máli að umtalsefni hugmyndir þeirra Kvennalistakvenna, sem þær svo nefna sig, um valddreifingu og vitnaði þar til orða Petru Kelly, þingmanns á vesturþýska sambandsþinginu, sem segir í viðtali við vikuritið Time að þessar valddreifingarhugmyndir eins og Græningjarnir í Þýskalandi eru að reyna að útfæra, séu hámark hræsninnar vegna þess að þetta sé stjórnleysi. Ég fullyrði að öll þessi gagnrýni er málefnaleg. En hv. þm. Kvennalistans kaus að svara ekki þessari gagnrýni heldur gera það að meginefni ræðu sinnar að ég hefði sagt að þetta frv. væri vitlausasta plagg sem nú væri til umr. hér á Alþingi. Henni er það auðvitað frjálst og það má vissulega með sanni segja að það séu ekki mjög málefnaleg ummæli, ég skal fyrstur manna viðurkenna það. En þetta er nú engu að síður skoðun mín og ég er ekki einn um þá skoðun. Ritstjóri DV, Jónas Kristjánsson, hefur haldið þessu fram í leiðara og það er hann sem fullyrðir að Kvennalistinn hafi verið gabbaður til að flytja þetta frv. Það er ekki ég. Ég hef ekki þá þekkingu á málefnum Kvennalistans að ég gefi fullyrt það.

Ekki Jónas heldur:

Það veit ég ekkert um. Hins vegar fullyrðir hann það að Kvennalistinn hafi verið gabbaður til að flytja þetta frv. og ég er alveg sannfærður um að það er mergurinn málsins. En annað vildi ég segja hv. þm. Í minni ræðu sagði ég orðrétt, með leyfi forseta: „ Hv. þm. nefndi hér tvö nöfn“ - þetta er orðrétt tilvitnun í mína ræðu hér á mánudaginn - „sem höfunda frv. Það kom mér ekkert á óvart. Ég er ekki ókunnugur innanhúss í sjónvarpinu og í útvarpinu og það þarf engan fingrafarasérfræðing til að sjá hverjir hafa farið höndum um þetta frv. Og það eru fleiri en ég, hv. þm. Sigríður Dúna, sem telja þetta plagg ekki mjög gáfulegt.“ Og hvers vegna sagði ég þetta? Vegna þess, virðulegi forseti, og taki menn nú eftir, að hv. þm. Kvennalistans sagði orðrétt í sinni ræðu hér á mánudaginn: „Að lokum vil ég við þetta tækifæri þakka þeim fjölmörgu Kvennalistakonum sem lögðu hönd á plóginn við samningu þessa frv. Einkum vil ég þar nefna þær Elínborgu Stefánsdóttur og Ingibjörgu Hafstað sem eru fulltrúar Kvennalistans í útvarpsráði.“ Meira en það. Elínborg Stefánsdóttir er starfsmaður sjónvarpsins, dagskrárfulltrúi í lista- og skemmtideild. Og á því voru mín ummæli byggð. Þau voru byggð á því sem hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir sagði hér í sinni ræðu og þessi yfirlýsing Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins, sem ég hef nú raunar aðeins heyrt af en ekki séð, mér hefur ekki verið send hún, hún var bara send í fréttir Ríkisútvarpsins varðandi mín ummæli, hún er auðvitað marklaus. Það er yfirlýst af hálfu aðaltalsmanns Kvennalistans og flm. frv. að einn af starfsmönnum sjónvarpsins sé aðalhöfundur þessa frv. Ég sé ekki hvernig hv. þm. ætlar að snúa sig út úr þessu. Mér er lífsins ómögulegt að sjá það. Það stendur hér og fyrir því eru hennar eigin orð að einn af starfsmönnum sjónvarpsins sé aðalhöfundur frv. Ég veit miklu meira, hv. þm. Sigríður Dúna, um þetta mál en ég kæri mig um að segja hér úr ræðustóli á Alþingi. Ég veit miklu meira um tilurð þessa frv. heldur en er við hæfi að ræða um úr ræðustóli hér. Þess vegna stend ég við það sem ég hef sagt, og hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir fyrir hönd Kvennalistans hefur staðfest það, að þetta frv. er að hluta til samið af starfsmanni sjónvarpsins, starfsmanni sem hefur átt sæti í útvarpsráði fyrir hönd Kvennalistans núna um nokkra hríð, með þeim erfiðleikum sem fylgja því fyrir starfsmann að eiga þar sæti, sem þýðir það að annan hvern fund verður viðkomandi starfsmaður alltaf að kalla varamann inn fyrir sig. Ég ætla ekki heldur að gera þau mál frekar að umtalsefni hér. Það er engin ástæða til þess. En það stendur óhaggað og alveg sama hvernig hv. þm. reynir að snúa því að það eru hennar eigin orð um faðerni þessa frv., ef ég má nota það orð. Það er skilgetið afkvæmi þeirra sem hér voru tilefndir af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Þessu frv. verður vísað til nefndar og þar mun það áreiðanlega hljóta hægt andlát vegna þess að þeir sem ég hef átt kost á að ræða þetta mál við a.m.k., og er ég þá ekki að tala um nm. sérstaklega, eru sammála um það að þetta frv. rísi alveg undir því nafni að vera vitlausasta plagg sem nú er til umr. á Alþingi. Það mun væntanlega hljóta afgreiðslu, ég treysti því. Það eru menn með ágæta dómgreind í hv. menntmn. þessarar deildar og ég treysti því og veit að þetta frv. fer ekkert lengra sem betur fer. Og það er líka best fyrir þá sem að því standa.



Virðulegi forseti. Ég skil mætavel að þingheimi leiðist að hlusta á tveggja manna tal hér í deildinni eins og umr. um þetta frv. er nú orðin. Hv. þm. Eiður Guðnason lætur mér alla sína samúð í té. Þetta er fallega sagt en fyrir hana hef ég enga þörf og afþakka samúð hv. þm.  Hv. þm. heldur áfram að nota lýsingarorðið „vitlaus“ við öll hugsanleg tækifæri og ég er þegar búin að svara þeirri gagnrýni. Hann dregur DV-ritstjórann eina ferðina enn inn í málið. Ég var rétt áðan búin að svara því atriði fyrir mitt leyti og lét þess getið að Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins hefði svarað því fyrir sitt leyti. Eins og hv. þm. nefndi réttilega færði ég hér við framsögu þessa frv. Kvennalistakonunum Elínborgu Stefánsdóttur og Ingibjörgu Hafstað sérstakar þakkir fyrir þá alúð sem þær lögðu í samningu þessa frv. Vissulega er það laukrétt hjá hv. þm. að Kvennalistakonan Elínborg Stefánsdóttir er líka starfsmaður Ríkisútvarpsins. En hún er varla Ríkisútvarpið sjálft eins og það leggur sig. Mikill er þá orðinn máttur Elínborgar Stefánsdóttur ef hún ein getur talist samnefnari allra starfsmanna útvarps hér á landi. Að halda slíku fram, að þótt starfsmaður komi nálægt samningu frv. um efni sem tilheyrir hans starfssviði, þá sé frv. þar með samið af stofnuninni nær vitaskuld ekki nokkurri einustu átt. 
             Eftir því sem ég heyrði best sagði þm. að frv. væri komið úr Ríkisútvarpinu. Frv. er ekki komið þaðan. Það er komið úr Kvennalistanum. Sú þinglega meðferð sem hv. þm. leggur til að þetta mál fái, þ.e. hægt andlát í nefnd, eins og hann nefnir það, sýnir best hversu lýðræðisleg vinnubrögð þessa hv. þm. eru og eru þm. vart til sóma.



Virðulegi forseti. Það er ekki viðamikið frv. sem hér er á ferðinni, en það gerir ráð fyrir að aflétt verði einokun á vindlingapappír og eldspýtum. Við félagarnir sem flytjum þetta frv. flytjum það í fyrsta lagi til að afnema þessa einokun og í öðru lagi til að sýna fram á hversu allt er morandi í hvers konar forneskju í viðskiptaháttum hér á Íslandi og að þörf sé á að taka til hendi í þeim efnum. Í grg., sem við látum fylgja frv., segir: „Með lögum nr. 63/1969 er ríkisstj. einnig heimilt að flytja inn frá útlöndum áfengi, tóbak, vindlingapappír og eldspýtur. Lög þessi hljóta að koma öðru hverju til endurskoðunar í ljósi breyttra aðstæðna. M.a. mætti athuga hvort hagræðing væri í því fólgin að taka sérskatta ríkisins á áfengi og tóbaki með tolli í stað þess að reka umfangsmikið verslunarfyrirtæki með þessar vörur. Það mál þarfnast ítarlegrar skoðunar.“ Þar með erum við ekki að leggja til sérstakar breytingar aðrar en að það þurfi að endurskoða þessa þætti með það í huga að koma á hagræðingu. Við teljum mjög vafasamt að nauðsynlegt sé að ríkið reki umfangsmikið verslunarfyrirtæki með þessar vörur, eins og reyndar með aðrar vörur líka. Hér er gerð till. um þá breytingu eina að einkaréttur ríkisins til innflutnings á vindlingapappír og eldspýtum falli niður. Einkasala á eldspýtum er fyrirbæri sem blómstraði á árunum milli heimsstyrjaldanna, m.a. með tilstuðlan sænska eldspýtnakóngsins Ivars Kreuger sem útvegaði fjárþurfa ríkisstjórnum lán gegn einokunarleyfi á eldspýtnasölu. Það fór illa fyrir Ivari þessum og dó hann í París árið 1933, og með honum dó hugmyndin um einokun á eldspýtnasölu út á næstu áratugum - nema hér. Á sama tíma og innflutningur og sala á hvers kyns eldfærum, eins og kveikjurum t.d.; er frjáls búum við enn við einokun á eldspýtnasölu sem leitt hefur til þess að hér eru oft og tíðum eingöngu afleitar eldspýtur til sölu. Sama gildir um vindlingapappír. Engin ástæða er til að einoka innflutning og sölu á svo lítilfjörlegri vörutegund. Því er lagt til að þessi einokun verði nú afnumin. Ég legg til að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. að lokinni umr.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Mér finnst flm. þessa frv. vera helst til lítillátur að gefa í skyn að hér sé mjög lítið og ómerkilegt mál á ferðinni. Mér finnst það nefnilega ekki. Þetta mál er lýsandi fyrir það að við höfum í okkar þjóðlífi ýmiss konar afturhaldsfyrirkomulag og þessi ábending, sem þarna kemur fram, er vissulega þess virði að veki nokkra athygli. Satt að segja öfunda ég flm. af því að hafa fundið út að þarna væri rétt að gera á bragarbót. Þetta yrði kannske til þess að ég og fleiri færu að leita að einhverju öðru svipuðu því að af nógu er áreiðanlega að taka og erfiðleikar okkar á undangengnum árum stafa nefnilega mjög mikið af ofstjórn og ríkisíhlutun. Það er kannske svo að hæstv. fjmrh. missi einhvern spón úr aski sínum þegar einkasölu á eldspýtunum er lokið af ríkisins hálfu, en ég veit að hann sér ekkert eftir þeim aurum. Hann er frjálslyndur maður eins og allir vita. En við skulum bara leita víðar. Ég held að eldspýtur séu dýrari á Íslandi en nokkurs staðar annars staðar og þar að auki stundum alveg stórhættulegar. Ég hef af því slæma lífsreynslu. Varð nokkurt grín út af því fyrir áratug eða svo að þá voru hér tékkneskar eldspýtur, að ég held, og ég fékk brennisteininn upp í augað þrjú þúsund gráðu heitan. Það var rétt við augasteininn. Það var hægt að ná honum út, en annars væri ég líklega blindur á öðru auganu. En þetta er nú í gamni sagt. Auðvitað eiga allir menn að geta selt eldspýtur rétt eins og kveikjara og ég er ekki í nokkrum vafa um að eldspýtur munu lækka stórlega í verði þegar þar ríkir frjáls samkeppni. Það er m.a. s. alveg furðulegt hvað hægt er að smyrja á þessa vöru. Ég veit ekki hvað verðið er orðið núna. Ætli það sé ekki að nálgast tvær krónur stokkurinn, tvö hundruð krónur gamlar, eða eitthvað svoleiðis? Auðvitað mundi verðið stórlækka. Víða erlendis eru eldspýtur hreinlega gefnar á öllum veitingahúsum og hvar sem er og þær eru þá ódýrari í framleiðslu en eldspýtur í stokkum og miklu betri oft og tíðum. Við skulum ekki gera lítið úr þessu máli. Við skulum reyna að drífa það í gegnum deildina í einum logandi hvelli og vera sammála um að uppræta þessa vitleysu, en fyrst og síðast að reyna að finna eitthvað annað og margt fleira og kannske í eitthvað stærri stíl en þetta. Og ég ætla svo sannarlega að leggja höfuðið í bleyti og reyna að finna eitthvað fleira sem mætti koma frá ríkisvaldinu yfir til borgaranna til að auka lýðræði og bæta hag þessarar þjóðar.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki orðið fyrir því óláni eins og hv. síðasti ræðumaður, 4. þm. Norðurl. v., að fá það, sem hér er lagt til að leggja niður að selt verði á vegum ríkisins, framan í mig eða í föt, hvorki eldspýtur né vindlingapappír, en ég vil taka undir það sem hann sagði um þetta frv. Frv. er ekki stórt í sér þegar hugsað er um það sem um er fjallað, en prinsipið sem hann talaði um og liggur bak við er miklu stærra og ég tek heils hugar undir það og legg til að þetta frv. verði samþykkt þrátt fyrir að fyrir liggur í stjórnarflokkunum frv. frá mér sem gerir ráð fyrir því sama. Það frv. er víðtækara að því leyti til að þar er talað um að leggja niður einokun á dreifingu á tóbaki líka. Tóbaksgjald verði tekið í tolli alfarið, en umboðsmenn sjái um dreifinguna þannig að ríkið sleppi við þann kostnað. En þrátt fyrir það frv. vil ég ekki missa nokkurn tíma þegar um er að ræða að aflétta einokun ríkisins eða einokun almennt og legg því til að þetta frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég þakka ágætar undirtektir undir þetta frv. og minni á það sem ég sagði í upphafi máls áðan, að hvers konar forneskja viðgengist í viðskiptaháttum hér á Íslandi og þörf væri á að brjóta það upp. Ég vil alls ekki gera lítið úr því. Þetta er prinsipmál sem skiptir vissulega máli. Ég hygg að ástæða væri til að afnema einokun ríkisins á fleiri sviðum, eins og kemur reyndar fram í grg. Ríkiseinokun er óþörf í dag, að mínu mati og okkar flm., og það þarf að skoða hvort ekki næst meiri hagræðing og vitrænni viðskiptahættir með því að afnema einokun á öllum sviðum.

Flm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Till. til þál. um rétt skil afurðasölufyrirtækja til bænda er auk mín flutt af hv. þm. Eiði Guðnasyni, Stefáni Benediktssyni og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur. Hún fjallar um það að Alþingi ríkisstj. að hlutast til um að afurðasölu- og verslunarfyrirtæki, sem ekki hafa staðið bændum full skil á greiðslum, geri það nú þegar og að jafnframt yrði þeim bændum, sem sækja vildu rétt sinn að lögum, veitt gjafsókn. Þetta mál hefur ekki í þessum búningi verið rætt mikið á Alþingi, en hins vegar er nú hartnær áratugur síðan á því var vakin athygli að bændur fengju ekki í hendur þá fjármuni, sem þeim væru ætlaðir af löggjafans hálfu og af stjórnvalda hálfu, bankakerfinu o.s.frv., fyrr en þá e.t.v. seint og um síðir. Það var lengi barist fyrir því að afurða- og rekstrarlán til landbúnaðarins yrðu greidd bændum beint og jafnframt að niðurgreiðslu- og uppbótafé yrði greitt beint til bændanna, a.m.k. að vissu marki. Það eru nú liðin nærri því sex ár síðan Alþingi samþykkti að afurða- og rekstrarlán skyldu ganga beint til bænda eða, eins og það er orðað, að „bændur skyldu fá þessa fjármuni í hendur um leið og lánin væru veitt“. Það var fimm ára afmæli þessarar ályktunar 22. maí á s.l. ári. Árlega hefur verið eftir því gengið að staðið yrði við þessi fyrirmæli Alþingis, en Alþingi hefur verið vanvirt allan þennan tíma, bankakerfið og stjórnvöld hafa ekkert mark tekið á fyrirskipunum Alþingis. Þess vegna er enn spurt í Sþ. um framkvæmd þessara mála nú og kemur væntanlega til umr. þar áður en langt um líður. Það er að vísu svo að landbúnaðarlöggjöfin er í meginefnum stórgölluð. Hún er frumskógur sem naumast nokkur lögfræðingur getur komist í gegnum, hvað þá bændur eða aðrir þeir sem ekki hafa notið laganáms. Þessi löggjöf hefur í mjög mörgu skaðað landbúnaðinn og gerir enn. Tilgangurinn með flutningi þessa máls er að sjálfsögðu sá að rétta hlut bænda. Við skulum minnast þess að það eru yfir 50 ár frá því að lög voru sett um greiðslu kaupgjalds í peningum til sjómanna og verkafólks, lög nr. 22 frá 1930. Enn þann dag í dag er engin trygging fyrir því að bændur fái í hendur sín laun, hvað þá fyrir sína fjárfestingu o. s. frv., og í mörgum tilfellum er það svo að minni bændur fá hvergi nærri þau laun sem þeim eru ætluð af svokallaðri sexmannanefnd og stjórnvöldum. Öðrum þræði er þessi till. flutt til að reyna að fá upplýsingar frá því sem ég hef leyft mér, og við flm., að kalla leyndarráð landbúnaðarkerfisins. Það er furðulegt hve lítið liggur fyrir af upplýsingum um hvernig afurðasölufyrirtæki standa bændum skil á því sem ætlast er til að bændur fái. Lagagrundvöllurinn kann að vera eitthvað vafasamur. Ég er ekki að halda því fram hér eða við flm. að eitthvað saknæmt hafi verið framið í sambandi við þennan drátt á greiðslum, en hitt er ljóst að ekki er farið að vilja Alþingis, a.m.k. ekki að því er varðar afurða- og rekstrarlánin, og að bændur ná ekki þeim rétti sem þeim hefur verið ætlaður og áskilinn. Þess vegna verður það starf þeirrar hv. þingnefndar sem væntanlega fær málið til umfjöllunar, og ég legg til, hæstv. forseti, að það verði fjh.- og viðskn., finnst það eðlilegast, að ganga eftir upplýsingum um öll þessi mál. Ég er fyrir fram ekki að gera því skóna að við fáum ekki þessar upplýsingar. Ég hygg að við munum fá þær bæði frá Framleiðsluráði, Stéttarsambandi bænda, bönkum og öðrum sem hugsanlega geta greitt úr þessari flækju. Ég held að það hljóti að vera öllum, bæði afurðasölufyrirtækjunum, bændum og landslýð öllum, til heilla að upplýsa þessi mál algjörlega. Ég á því ekki von á öðru en að þessi till. muni verða samþykkt einróma hér í hv. Ed.



Virðulegi forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að hér upphefjist allsherjarumræður um afurðasölumál landbúnaðarins almennt enda þótt þessi till. um rétt skil afurðasölufyrirtækja sé til umr. Mér er ekki ljóst í raun hvernig það mætti gerast að dómtaka svo þau mál með þeim hætti sem hér er um að ræða. Í ályktuninni stendur svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að afurðasölu- og verslunarfyrirtæki, sem ekki hafa á undanförnum árum staðið bændum full skil á grundvallarverði afurða, geri það nú þegar, ásamt vöxtum og verðbótum.“ Mér er ekki ljóst með hvaða hætti er unnt að höfða mál varðandi verðbætur í þessu efni. Það kann að vera glámskyggni. Ég er ekki að fullyrða að það sé ekki hægt, en ég kem sjálfur ekki auga á það. Hér er gert ráð fyrir að veitt verði gjafsókn. Einnig er talað um rétt verð. Spurningin sem vaknar er þessi: Hvað er rétt verð? Er endanlegt lögformlegt verð það sem sexmannanefnd ákveður? Út af fyrir sig má segja að það sé gott að fá úr því skorið. Hitt vita hv. alþm. að afurðasölufyrirtæki með landbúnaðarvörur stunda í raun umboðssölu. Skv. því kaupa þau ekki vöruna. Þau eru umboðssöluaðilar fyrir bændur. Það má deila um hvort þetta er rétt uppbygging á sölukerfi landbúnaðarins. Hins vegar hef ég grun um, miðað við stöðu mála í dag, að bændur fyrirhitti sig sjálfa sem þolendur í þessu máli þegar dómstólameðferð yrði á enda runnin. Ég er ekki að færast undan því að réttarstaða bænda og vinnsluaðila, afurðasöluaðila verði grandskoðuð og úr verði skorið með einum eða öðrum hætti. Ég bið hann að hafa ekki þau viðhorf til míns máls. Ég vil fyrst og fremst vara við því að rasa um ráð fram. En undanfarin ár hefur orðið töluvert mikill samdráttur í hefðbundinni landbúnaðarframleiðslu. Afurðasölufyrirtækjunum hefur ekki, a.m.k. sumum hverjum, kannske flestum, tekist að hagræða í sínum rekstri í takt við þann samdrátt sem ég gat um. Ég geri ráð fyrir því að þegar fram í sækir verði lögð miklu meiri áhersla á að svo verði en hingað til hefur verið og staðreyndir vitna um. Hv. 1. flm. þessarar till. vék að afurðalánum. Mönnum blandast ekki hugur um að það er ekki síst mikilvægt fyrir framleiðslu og sölu landbúnaðarafurða og lífsmöguleika þeirra sem landbúnað stunda að afurðalán séu sem hæst hlutfall af verðmæti vörunnar. Um greiðslu þessara afurðalána og fyrirkomulag hefur verið deilt mjög lengi, m.a. hvort tök eru á því að greiða þau, eins og hv. 1. flm. þessarar till. hefur oftsinnis vikið að, beint til bænda. Þetta hefur að hluta til verið framkvæmt í því umboðssölufyrirtæki með landbúnaðarafurðir sem ég þekki best. Þar er forspilið að afurðatánum, þ.e. rekstrarlán eru greidd í raun beint til bænda. Þannig er það framkvæmt á þeim bæ. Það er ekki framkvæmt þannig að send sé ávísun heim á hvern bæ sem svarar til rekstrarlánsins. Þetta fé er lagt beint inn á reikning hjá framleiðanda. Ég tel að þegar endurskoðun framleiðsluráðslaga lýkur, sem verður vonandi innan skamms, ætti öll þessi umr. að halda áfram og menn að leitast við að skoða þessi mál í heild sinni, en umr. byggðist að meira eða minna leyti á grundvelli þeirra till. sem vonandi líta dagsins ljós, eins og ég sagði, áður en langt um líður. En að síðustu: Ég er hlynntur því að fjh.- og viðskn. líti aðeins yfir þessi mál. Það er alltaf af hinu góða þegar alþm. og þingnefndir, sem hafa nokkurn myndugleika í störfum sínum ef þær vilja, athuga einstök mál. Ef ég hef skilið hv. flm. rétt er það e.t.v. aðalatriði í hans huga að á grundvelli þessarar till., án þess að hún verði samþykkt, hefjist og verði unnið ákveðið starf í fjh.- og viðskn. Ég efast ekki um vandvirkni fjh.- og viðskn. en ég bið hana að flana ekki að neinu og kynna sér málavöxtu mjög vel að því er varðar þessa till.

Flm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni fyrir ræðu hans áðan. Það hefur aldrei að mér hvarflað að halda að sá þm. vildi ekki að réttarstaða bænda væri grandskoðuð og því síður að mér hvarflað að bændur gætu átt á þingi öllu betri fulltrúa en einmitt hann. Þegar alltaf er verið að ráðast að Alþingi er kannske gaman að rifja það upp, þegar sagt er að Alþingi sé ómerkilegra nú en nokkru sinni áður, að þessi tónn heyrðist ekki fyrir tíu árum þegar farið var að berjast fyrir þessum sömu hagsmunum. Þá var það tekið sem árás á bændastéttina, sölukerfi hennar o.s.frv. Það hefur orðið framför í þessu efni á síðasta áratug. Nú er hægt að rökræða um málið, tala um það skynsamlega og án allra öfga. Það gerði hv. þm. hér og ég er honum svo sannarlega þakklátur, enda átti ég alls ekki von á neinu öðru. Ég hef kynnst honum það vel. Það er sagt að allar afurðirnar séu í umboðssölu. Því hefur verið haldið fram æðilengi. En ef svo er held ég að það liggi líka fyrir að afurðasölufélögin setji veð í eignum sem þau alls ekki eiga. Ég held að bankakerfið hafi yfirleitt ekki veð fyrir einu eða neinu, þessum gífurlegu fjárhæðum, milljörðum á milljarða ofan. Það varð um þetta almenn umræða á s.l. vori þar sem lögfræðingur Landsbankans játaði berum og óberum orðum að ég hefði haft rétt fyrir mér í því efni allan tímann að það eru alls ekki nokkur veð fyrir þessum skuldum og ef afurðasölufélag færi á hausinn, mundu bankarnir hreinlega tapa þessum peningum. Þannig er nú kerfið allt saman. Ég ætla ekki að leggja á þetta neinn lagadóm. En að því er varðar að það yrðu mörg mál sem höfða yrði og þess vegna gæti gjafsóknin orðið dýr ríkisvaldinu, þá held ég að það gæti aldrei orðið. Ég held að það mundi verða bara einhver einn sem færi í mál fyrir alla, það yrði prófmál, og þannig fengist úr þessari lagaflækju skorið. Það er ekki rétt skilið að ég ætlist ekki til að till. verði samþykkt, en auðvitað ekki án skoðunar og sem formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar lofa ég því að hún skal fá ítarlega skoðun. Ég vona þá líka að ekki standi á svörum hjá þeim sem upplýsingar geta veitt. Ég hef einhvern tíma sagt áður að menn mega ekki vera svo hræddir við sannleikann að vilja ekki leita hans. Það hefur gerst í landbúnaðarmálunum. Menn hafa neitað að leita sannleikans, sem raunar liggur ljós fyrir öllum bændum, af því að þeir hafa vitað að þeir mundu finna hann. Óumdeilt er það að gífurlegir fjármunir hafa verið í veltu verslunarfyrirtækjanna og afurðasölufyrirtækjanna sem sagt er að bændur eigi. Nú eiga bændur auðvitað ekki einir kaupfélögin. Það eru 40 þús. manns í samvinnuhreyfingunni, er manni sagt, en 4 þús. bændur svo að þetta er náttúrlega allt meira og minna út í bláinn. En ég hygg að svona skoðun gæti leitt til þess að þetta kæmi allt saman í ljós. Og ég held að hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, miðað við það sem hann hér sagði, muni í rauninni ekkert hafa á móti því að eitt prófmál yrði rekið, kannske bara með útdrætti, þannig að það verði ekki sagt að verið sé að ráðast á eitt afurðasölufélagið öðrum fremur, og láta þá fyrir dómstólum á það reyna hvernig þetta kerfi er í rauninni í framkvæmd og hvað er rétt og hvað er rangt. A.m.k. hljótum við að komast að þeirri niðurstöðu að núna, að rúmri hálfri öld liðinni, séu bændum tryggð með löggjöf sömu réttindi og sjómönnum og verkamönnum. Auðvitað var það svo í gamla daga að það var innskriftarkerfi gagnvart sjómönnum og verkamönnum. Menn urðu að fara til kaupmannsins eða kaupfélagsins og krjúpa til þess að fá úttekt. Þeir fengu aldrei eyri í hendur. Og það er auðvitað reginmunur á því þó að það sé góðra gjalda vert að Kaupfélag Borgfirðinga færi inn á reikningana afurðalánin eða rekstrarlánin, og reyndar einungis rekstrarlánin, inn á reikninga manna.  Þetta er mjög niðurlægjandi fyrir bændur og sérstaklega efnaminni bændur. Þeir sem meira mega sín eru kannske ekkert niðurlútir þegar þeir bíða á biðstofunni og ganga inn til kaupfélagsstjórans. En hvað um hina? Af hverju mega þeir ekki fá peningana sína? Mergurinn málsins er að bændastéttin er ekki frjáls á meðan við búum við þetta kerfi. Þess vegna trúi ég því og treysti að hv. þm. láti nú af því verða í eitt skipti fyrir öll að uppræta þetta kerfi, koma á staðgreiðslukerfi svo að bændur fái sína peninga í hendur, a.m.k. launin sem þeim eru ætluð í grundvellinum svokallaða. Ég held að ég þurfi ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð. Við fáum þetta úr n. væntanlega og áreiðanlega kemur það með einhverjum hætti aftur til umr. hér.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á umferðarlögum nr. 40 23. apríl 1968, með síðari breytingum. Flm. þessa frv. auk mín eru hv. þm. Karl Steinar Guðnason, Davíð Aðalsteinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Eiður Guðnason, Helgi Seljan, Stefán Benediktsson og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Frv. þetta var flutt á síðasta þingi og var þá afgreitt frá Ed. en var ekki afgreitt úr allshn. Nd. Það er endurflutt nú með þeirri breytingu að í stað þess að lögbinda notkun ökuljósa allan ársins hring er lagt til að lögbinding gildi frá 1. sept. til 30. apríl ár hvert. Þessi breyting, að ganga ekki jafnlangt og í fyrra frv., er gerð til þess að koma til móts við þá sem eru andvígir breytingu að þessu leyti frá gildandi lögum í þeirri von að frv. nái þá fram að ganga. Flm. eru þeirrar skoðunar að notkun ökuljósa séu þýðingarmikill þáttur í aðgerðum til að koma í veg fyrir umferðarslys og fækka þeim. En staðreyndin er því miður sú að þriðja hvert banaslys hér á landi verður í umferðinni og þar slasast helst börn, unglingar og gamalt fólk. Með þessu frv. er ekki verið að leggja aukin útgjöld á ríkissjóð umfram aðra. Það er fyrst og fremst verið að leggja til að gerð verði breyting á umferðarlögum sem leggur ákveðnar skyldur á herðar ökumönnum. Kostnaðarauki fyrir hvert ökutæki er óverulegur ef haft er í huga hve gífurlegur kostnaður er af slysum. Ljósin eyða að vísu orku sem talin er svara til einnar aukafyllingar á bensíntank bilreiðar á ári og perur þarf e.t.v. að endurnýja oftar. En að slíkur kostnaður ætti að hafa úrslitaþýðingu telja flm. fráleitt þegar haft er í huga að þetta er liður í aðgerðum til að koma í veg fyrir slys í umferðinni. Mikilvægi ljósanotkunar ökutækja er tvíþætt. Úti á þjóðvegum er það fyrst og fremst tillitssemi við aðra ökumenn, sem á móti koma, að nota ljósin. Gangandi vegfarendur í yngstu aldurshópunum og þeim elstu hafa ekki allir fullt sjónskyn. Ýmsir eru sjóndaprir og hreyfihamlaðir að meira eða minna leyti og viðbragðsflýtir margra skertur vegna aldurs eða af öðrum ástæðum. Að kveikja ökuljós á farartækjum veitir þessum vegfarendum mikið öryggi. Í skýrslu, sem landlæknisembættið hefur tekið saman um slys í umferðinni, kemur fram sú hörmulega staðreynd að í aldurshópnum 7–20 ára eru slys algengasta dánarorsök hér á landi. Öllum ráðum verður því að beita til að tryggja öryggi í umferðinni. Í Svíþjóð var það lögleitt 1. okt. 1977 að ökumenn væru skyldugir til að nota ljós allt árið. Í athugun sem fram fór var gerður samanburður á slysum næstu tvö árin fyrir gildistöku laganna um lögbundna ljósanotkun í akstri að degi til og fyrstu tvö árin eftir gildistökuna. Fyrir samþykkt laganna notuðu 50% ökumanna ökuljós en eftir gildistökuna yfir 95%. Talið var að umferðaróhöppum að degi til, þar sem slys urðu á fólki og fleiri en eitt farartæki kom við sögu, hafi fækkað um 11%. Fækkun slysa eftir tegundum var sem hér segir: Mest fækkaði slysum þar sem hlut áttu að máli bifreið og vegfarandi á reiðhjóli eða bifhjóli. Þar fækkaði slysum um 21%. Slysum fækkaði um 17% þar sem gangandi vegfarendur og bifreiðar áttu í hlut. Minna dró úr slysum sem urðu vegna árekstra bifreiða. Þeim slysum, sem urðu vegna árekstra bifreiða er komu hvor á móti annarri, fækkaði um 10%. Slysum í árekstrum á gatnamótum fækkaði um 9%. Slysum í árekstrum bifreiða, er voru á leið í sömu átt, fækkaði um 2%. Ákvæði 2. gr. frv , varðandi skólabifreiðar er þáttur í þeirri viðleitni að tryggja sérstaklega öryggi ungra vegfarenda. Þarf e.t.v. ekki að hafa mörg orð um mikilvægi þess atriðis. Á fundi, sem ég sat á s.l. ári þar sem umferðarslys voru til umr. - það var ráðstefna á vegum Umferðarlæknisfræðifélagsins - barst mér bréf frá einum fundarmanna. Þetta bréf tel ég vera gott innlegg inn í þennan þátt málsins og ég vil, með leyfi forseta, lesa það. Það er varðandi skólabifreiðar: „1981–1983 bjó ég í London, Ontario, Kanada og tók þar bílpróf. Skólabifreiðar voru merktar mjög vel með stórum ljósum sem blikkuðu er bifreiðin stansaði til að hleypa börnum inn eða út. Umferð aftan við og framan við stansaði. Brot á þessu varðaði tafarlausri sviptingu ökuleyfis og var í flokki hörðustu refsinga við umferðarlagabrotum. Fólk virðir þetta og fer þá um leið að hugsa um börn almennt í umferðinni. Í London, þar sem búa 270 þús. manns“ - þetta er London í Ontario, Kanada - „varð ekkert slys á skólabarni á leið úr eða í skóla 1982–83.“ Þetta segir þessi bréfritari og þótti mér, herra forseti, gagnlegt fyrir hv. þdm. að heyra frá reynslu þeirra þarna í Kanada af þessu máli. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég kem hér upp til að lýsa skoðun minni á því frv. sem hér er lagt fram, og er nánast endurflutt frá því í fyrra en þó með ákveðinni breytingu sem ég fagna vegna þess að breytingin er - ég held ég muni það rétt - sú sama og ég lagði til í brtt. minni í hv. deild s.l. vetur, að ljósatími ökutækjanna væri ekki í gildi nema þann tíma sem skólar störfuðu almennt. Ég ætla alls ekki að berjast á móti þessu máli. Ég tek það skýrt fram að það vill enginn okkar verða þess valdandi að það megi segja að með því að vera á móti slíkum málum sé maður að stuðla að aukinni slysahættu. En ég ítreka að mér er alltaf illa við að setja lög sem ekki eru almennt haldin og ég óttast það mjög í þessu að það geti orðið á þessu brot. Við sjáum daga eins og í dag. Hér er glampandi sólskin. Ég efast mjög um að tendruð verði ljós á öllum bifreiðum í bænum á slíkum degi eftir að þessi lög taka gildi. Þetta er mér illa við. Þess vegna er það teygjanlegt að tala um að aka með ljósum eftir aðstæðum, menn virða það misjafnlega. Þetta skulum við gera okkur fullkomlega ljóst. Það væri spurning hvort það á ekki annað við um þetta í bæjum en úti á þjóðvegum. Ég vara nú eins og í fyrra við því sem kemur fram hér í 2. gr. í sambandi við skólabifreiðar. Ég er því atgerlega hlynntur og finnst það sjálfsagt að þeim sé gefinn viss forgangur og sérstök aðgæsla í umferðinni. En það verður þá að haga því þannig að gætt sé fyllsta öryggis, að það bjóði ekki upp á hættu. Það er mikið verk að ganga svo frá að tryggt sé að þær bifreiðar, sem eiga leið um t.d. viðkomandi þjóðveg, stansi örugglega og það séu greinilega merktir viðkomustaðir fyrir slíkar bifreiðar svo ekki geti skapast þar viss gildra fyrir þessa ungu þegna sem þarna er verið að verja. Það er mjög mikils virði að þetta sé vel frágengið og þarf að koma mjög greinilega fram í reglugerð. Við 3. gr. lýsi ég stuðningi mínum. Þó að ég hafi að vissu leyti um þetta efasemdir þá er þetta það sama og ég flutti í fyrra brtt. um og ég mun styðja þetta. En þess vegna þykir mér koma svolítið mikil spurning upp í sambandi við síðari hluta 3. gr., þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Við akstur bifreiða og bifhjóls og létts bifhjóls skulu jafnan vera tendruð ljós á lögboðnum ljóskerum frá og með 1. sept. til 30. apríl ár hvert.“ Svo segir: „Sama gildir um akstur annarra ökutækja í rökkri, í myrkri eða í ljósaskiptum eða ella þegar birtuskilyrði eru ófullnægjandi vegna veðurs eða af öðrum ástæðum.“ Ég vil benda hv. flm. á að þarna finnst mér vera slakað á frá því sem sagt er á hinum staðnum. Við vitum það öll, sem ökum hér bæði um bæinn og fyrir utan bæinn og úti á þjóðvegum, að það er svo og svo mikið t.d. af dráttarvélum þar á ferðinni, það er svo og svo mikið af vinnuvélum, gröfum og öðru slíku sem eru því miður allt of oft illa merktar. Þetta flokkast ekki undir ljósaskylduna að mínu mati, eftir því sem segir hér í byrjun 3. gr. Ef þetta á að setjast upp held ég að það sé rétt að setja þetta upp á þessi ökutæki öll og þau séu vel merkt sem við eigum von á að séu á ferðinni á okkar þjóðvegum. Þetta vildi ég að kæmi hér fram til þess að við reynum að gera sem best úr þessu frv. Ég lýsi aftur stuðningi mínum við þessa breytingu sem hér er orðin og mun standa þar að, en bendi á að ég er ekki sáttur við niðurlag 3. gr. Þarna finnst mér vera slakað of mikið á við þau skilyrði sem við þekkjum í dag.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Hv. síðasti ræðumaður er nú raunar orðinn fylgismaður þessa máls og fagna ég því.

Stuðningsmaður þess.

Já, hann er stuðningsmaður þess og er þar orðin allveruleg breyting á, enda er frv. svolítið breytt frá því sem það var flutt í fyrra.

Eins og ég vildi hafa það.

Ég held að það sé staðreynd að notkun ljósa yfirleitt hefur aukist mjög verulega. Ég tek a.m.k. eftir því á þeirri leið sem ég ek rétt að segja vikulega fyrir Hvalfjörð að það eru fleiri bílar en færri sem ég mæti, enda þótt ég fari þar um þegar bjart er, og eru með fullum ljósum. Ég vil aðeins vekja athygli á 2. gr. þessa frv. þar sem vikið er að skólabifreiðum. Ég ætla síður en svo að draga úr mikilvægi þess að þær séu rækilega merktar og mikil aðgát sé viðhöfð í nálægð þeirra allra hluta vegna. En hér stendur, með leyfi forseta: „Bifreiðar, sem notaðar eru til að flytja skólabörn, skulu vera sérstaklega auðkenndar með þar til gerðum skiltum. Ökumönnum, sem koma á eftir eða móti slíkri bifreið, ber að stöðva ökutæki sín á meðan skólabörnum er hleypt út eða þau eru tekin upp í bifreiðina.“ Að vísu er gert ráð fyrir því að um þetta verði nánar kveðið á í reglugerð. Í því sambandi ber auðvitað að taka fram við þá reglugerðarsmíð við hvaða aðstæður menn verða að lúta þessari lagagrein, hvenær skal stöðva bifreið, einu gildi hvort henni er ekið á eftir eða á móti skólabifreið. Aðstæður eru auðvitað mjög misjafnar. Það er ólíku saman að jafna akbrautum með einstefnu og útskotum og akbrautum með akstursstefnu í tvær áttir, engum útskotum, engri aðstöðu fyrir skólabifreiðar til þess að hleypa börnum inn í skólabílinn og út úr honum. Þarna verða menn að setja fram í reglugerð mjög skýr ákvæði svo að á því leiki enginn vafi hvaða reglur gilda. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hefði fremur kosið að þetta frv. hefði komið fram og verið samþykkt í upphaflegri mynd. Með tilliti til þess, sem ég sagði í upphafi minnar stuttu ræðu, hef ég trú á því að áður en langur tími líður aki menn með fullum ljósum og gildir þá einu hvort það er slík veðurblíða sem á þessum degi.



Virðulegi forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þetta frv. og þarf ekki að hafa mörg orð þar um. Ég hef nokkra hríð verið fylgjandi því að tekin væri upp regla um að ekið væri með ljósum allan ársins hring. Þó að oft sé bjart hér á Íslandi eru á mörgum stöðum þau akstursskilyrði sem gera ljósanotkun nauðsynlega bæði vegna ryks og þoku. Víða er landslagi þannig háttað að maður sér ljósglampa áður en maður sér ökutækið sjálft. Ég tel engan vafa á því að það mundi auka mikið öryggi á vegum landsins ef ekið væri með ljósum allan ársins hring og öll ökutæki sem á ferð eru, hvort sem það eru bílar, reiðhjól, mótorhjól, dráttarvélar eða vinnuvélar, væru með fullum ljósum. Ég vil einkum og sér í lagi taka undir með hv. 3. þm. Vesturl. varðandi síðustu mgr. í 3. gr. Ég held að þar þurfi að taka til orða af meiri nákvæmni en gert er. Við, sem búum hér í Reykjavík, þekkjum vanda umferðarinnar þar sem þúsundir skólabarna eru á ferli í svartasta skammdeginu. Oft og tíðum hagar svo til að börnin verða að fara yfir fjölfarnar umferðargötur þar sem slysagildrur eru á öðru hverju götuhorni. Það er að vísu ekki hlutverk Alþingis að fjalla um það mál út af fyrir sig þó að hugsanlegt sé að einhverjar almennar reglur yrðu settar um gangbrautir í grennd við skóla og í grennd við stoppistöðvar strætisvagna sem skólabörn nota mjög mikið. Ég veit það af reynslu hér úr Vesturbænum að þar þurfa börn, sem koma t.d. sunnan úr Skerjafirði og eru að fara annaðhvort í Melaskóla eða síðan unglingarnir í Hagaskóla, að fara yfir Suðurgötuna með tvöfaldri akrein og gífurlegri umferð einmitt á þeim tíma sem börnin eru á leið í skólann og heim úr skóla. Ég vil aðeins undirstrika þetta og að allt, sem unnt er að gera til að tryggja öryggi barna og unglinga í umferðinni, er af hinu góða. Ég vil beina því til réttra aðila hvort ekki væri unnt að fá til stuðnings bæjaryfirvöldum á hverjum stað einhvers konar almennar reglur um frágang á gangbrautum og stoppistöðvum í grennd við skóla sem skólabörn nota mikið.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur um alllangt skeið staðið yfir endurskoðun umferðarlaga. Það mál er svo langt komið nú að frv. að nýjum lögum er fullprentað og verður væntanlega lagt hér fram á Alþingi á morgun. Ég mun því ekki ræða efnislega það sem í þessu frv. felst, en láta í ljós ánægju mína yfir þeim áhuga sem hv. þdm. hafa á umferðarmálum og því að reyna að færa það til betri vegar sem stuðla má að bættri umferð. Það er jákvætt að þessi mál hafa verið skoðuð svo ítarlega hér í deildinni áður og ætti að greiða fyrir því að hægt væri að afgreiða fyrr hið endurskoðaða frv. til umferðarlaga sem ég vænti að hægt verði að afgreiða á þessu þingi þar sem alllangur tími er til stefnu og þá sérstaklega með tilliti til þess hvað þessi mál hafa verið athuguð vel hér áður.



Virðulegi forseti. Ég átti sæti hér á Alþingi í fyrra þegar þetta frv. var til umr. og hafði þá vissar efasemdir um að til bóta væri að hafa ljós á bifreiðum allt árið um kring, það mundi vera hæpið að farið yrði eftir þeirri lagasetningu. Ég hef hugsað töluvert um þetta síðan ég átti hér sæti í fyrra. Ég hef tekið nokkrum sinnaskiptum í þessu. Ég held að þetta frv. sé til bóta og ég styð það eins og það er úr garði gert og ég held að það líði ekki á löngu áður en það verði gengið enn lengra. Ég vildi láta þessi sinnaskipti mín koma fram. Mér finnst engin skömm að því að skipta um skoðun á þessum málum við nánari athugun. En ég vil líka eindregið taka undir það, sem hefur komið fram um niðurlag 3. gr., að það þyrfti að kveða skýrar á með alls konar önnur tæki sem eru á ferðinni úti á vegum, t.d. vinnuvélar og slík tæki. Af þeim stafar ekki minni hætta en af bifreiðum og bifhjólum. Ég held að það væri mjög til bóta og vildi beina því til þeirrar n. sem um þetta fjallar og taka undir þær skoðanir sem hafa komið hér fram um þetta atriði.



Virðulegi forseti. Þetta frv. er nú aftur á okkar borðum. Ég tel til bóta að ljósaskylda yrði aðeins yfir vetrartímann. Ég lít ekki á lagasetningu sem neina allsherjarlausn. Aðalatriðið finnst mér fyrst og fremst áróður og kynning á því öryggi sem hlýst af því að hafa tendruð ljós á bílum. Ég er alltaf svolítið hrædd við að setja lög um boð og bönn án þess að fólk sé tilbúið að kyngja því að slíkt sé nauðsyn. Við kynntumst þessu varðandi bílbeltin. Það tekur vissan tíma að meðtaka öryggið sem þau óneitanlega veita. Ég keyri mjög mikið um landið og ég sé gífurlegan mun á því hvað bílstjórar eru nú farnir að nota ljósin mikið. Ég óttast ekki, þó að enginn fái sekt, að ljós verði ekki notuð í miklum mæli yfir sumartímann. Það er aðalatriðið. Ég mun ekki greiða atkv. gegn þessu frv., en bendi á að áróður og skilningur manna á mikilvægi þess að aka með ljósum er atriði númer eitt. Eins vil ég taka undir að ljósaskyldan verði að taka til allra ökutækja og, eins og hefur verið bent hér á, vinnuvélar ekki síst. Slík ökutæki eru ekki eins hraðskreið og bílar og því getur hlotist af mikil hætta ef þau sjást ekki í tíma. Eins vil ég fagna því að hæstv. dómsmrh. boðaði hér endurskoðun á umferðarlögum, en tel samt sem áður að það komi ekki þessu frv. beint við og ekki þurfi að geyma þetta frv. þar til endurskoðunarfrv. yrði afgreitt. Ég veit að vísu ekki hversu flókið frv. það er eða hversu mörgum atriðum á að breyta, en ég er alveg sannfærð um að það þarf ítarlega skoðun og umfjöllun hér á þingi og því ætti ekki að draga afgreiðslu þessa máls. En ég held að n. ætti að athuga mjög vandlega hvort rétt er að beita sektarákvæðum strax.



Herra forseti. Ég þakka hv. þdm. fyrir góðar undirtektir undir þetta frv., jákvæðar undirtektir, og einnig hæstv. dómsmrh. fyrir að upplýsa að nú eigum við von á að heildarendurskoðun umferðarlaganna sjái dagsins ljós á hv. Alþingi með framlagningu frv. í þeim efnum, jafnvel á morgun. Ég vil taka undir það, sem hv. 8. landsk. þm. sagði einmitt í lok.sinnar ræðu, að e.t.v. sé ekki ástæða til að láta þessi atriði varðandi umferðarlögin bíða ef það kemur í ljós að umfangsmikið mál sé að endurskoða heildarlöggjöfina eða ræða frv. sem verður lagt fram, en mér finnst sjálfsagt að skoða þessi mál samhliða og sjá síðan til hvað skynsamlegast er að gera í þeim efnum. Ég get tekið undir það strax að ef hægt er að koma því í kring er sjálfsagt að heildarlöggjöfin nái fram að ganga á þessu hv. þingi. Það kom einnig fram í máli hv. 8. landsk. þm., sem ég fagna sérstaklega að hefur að vissu marki tekið sinnaskiptum í þessu máli eins og hv. 4. þm. Austurl. upplýsti að hann hefði gert frá því á síðasta ári og það var einmitt mergurinn málsins, að hún sagðist hafa tekið eftir því að ljósanotkun hefði aukist mikið eftir að hún fór að aka mikið um þjóðvegina. Það er einmitt það sem málið snýst um. Strax eftir að þetta frv. var upphaflega lagt fram, þ.e. þegar ég lagði fram frv. á 105. löggjafarþingi þar sem það fékk nokkra umfjöllun og var gagnrýnt af mörgum, sérstaklega í fjölmiðlum, fór að bera á vaxandi ljósanotkun. Menn fóru að veifa þessu eftirtekt og það skapaði umræður. Síðan hefur þetta verið að þróast í rétta átt og ljósanotkun aukist mjög mikið, góðu heilli. Ég held að það staðfesti einmitt að verið sé að stefna í rétta átt. Hv. 3. þm. Vesturl. gat þess að eins og frv. væri lagt fram núna væri það í þá veru sem hann hefði lagt til í brtt. við afgreiðslu frv. héðan úr Ed. á síðasta þingi. Það er alveg rétt. Þetta er þó ekki gert vegna þess að ég sé þeirrar skoðunar að rangt hafi verið að staðið með því að ganga svo langt að segja að nota ætti ökuljós allan sólarhringinn allan ársins hring, heldur er það af tillitssemi við þá sem eru ekki enn þá alveg tilbúnir að aðlaga sig þessu hlutverki, eins og ég sagði í ræðu minni áðan.  Ég man eftir því að við ræddum nokkuð um skólabifreiðarnar, hvort e.t.v. væri hættulegt að ganga svo langt, sem greinin gerir ráð fyrir, að um yrði að ræða algera stöðvunarskyldu. Ég vil gjarnan upplýsa hér að það var einmitt af þeim ástæðum að ég skýrði frá því að ég vildi skoða það mál betur að ég fékk bréfið sem ég las upp áðan. Það gerði að verkum að ég sá að hér var verið að fara rétta leið, að það væri um að ræða stöðvun en ekki að gæta varúðar og menn ættu að ákveða sjálfir hvort þeir stöðvuðu bifreiðina eða hægðu á sér eða hvenær þeir stöðvuðu. Þetta var ástæðan. Ég vildi gjarnan láta það koma hér fram. Ég er alveg sammála því að sjálfsagt er að skoða niðurlag 3. gr. nánar. Ég má segja að niðurlag hennar sé í samræmi við gildandi lög. En ég er alveg sammála aths. þetta varðandi og mér finnst sjálfsagt að n. skoði það og geri brtt. ef ástæða þykir til að því leyti. En ég vil leggja áherslu á að ef þetta mál nær fram að ganga, þá tel ég að þarna sé hálfur sigur unninn og þá hefur okkur miðað nokkuð langt áleiðis. Ég vil að lokum segja að þetta frv. byggist á tillitssemi við náungann í einu og öllu og þannig eru flm. sjálfum sér samkvæmir og koma til móts við sjónarmið þeirra sem enn hafa ekki sannfærst um notkun ökuljósa, jafnvel í fögru sólskinsveðri eins og í dag, og vilja þess vegna leyfa þeim að ráða því hvað þeir gera á slíkum dögum á tímabilinu frá 1. maí til 1. sept.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni þakka tillitssemi flm. frv. við mig að þeir skyldu breyta frv. í þá veru sem ég óskaði eftir af því að ég er ekki kominn nógu langt á þroskabrautinni, eins og ég segi sjálfur, í þeim efnum. Við skulum öll vona að það komi það besta út úr þessu, en ég er ekki kominn lengra á þeirri þroskabraut enn þá en svo að ég sé ekki annað en það verði meiri og minni brögð að því, einkum í þéttbýlinu, t.d. hér í Reykjavík, á svona dögum eins og í dag, að menn kveiki ekki ökuljósin. Hins vegar er ég sammála því að úti á vegum er mun meira ekið með ljósum en áður. Það er auðvitað áróðri að þakka að það er gert og því verður ekki breytt. Ég segi að sem betur fer má aka þar með ljósum. Þó að gildandi lög segi að það skuli gerast við viss birtuskilyrði eru flestir farnir að gera þetta og er það af hinu góða. En það á allt annað við þegar við keyrum á vegum úti á landsbyggðinni, í ryki og eftir hæðóttum vegum, en hér í þéttbýlinu. Þar geta ljósin frekar ruglað heldur en hitt. Ég er þetta langt á eftir í þroskanum að ég sé ekki að þörf sé á að lögbinda svo stranga ljósaskyldu í mesta þéttbýlinu.