Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgmn. beggja d. hafa samkv. venju unnið sameiginlega að undirbúningi till. um framlög ríkissjóðs til flóabáta og vöruflutninga. Hefur n. notið aðstoðar forstjóra Skipaútgerðar ríkisins við það starf, en hann stendur að jafnaði fyrir öflun upplýsinga um rekstur og afkomu einstakra flóabáta og samgöngufyrirtækja. Töluverð hækkun hefur á þessu ári orðið almennt á rekstrarkostnaði flóabátanna, í fyrsta lagi vegna tveggja verðhækkana á olíum, og í öðru lagt hlýtur gengisbreytingin að valda verulegri hækkun á rekstrarkostnaði bátanna á næsta ári. N. hefur því ekki komizt hjá því að gera till. um nokkuð hækkuð framlög til flestra flóabátanna. Þó hefur verið reynt að stilla þessum hækkunum sem mest í hóf og þá haft fyrir augum, að þessari nauðsynlegu þjónustu verði haldið uppi í þágu félags- og athafnalífs einstakra byggðarlaga. En þess er þó að geta, að fjárhagur margra flóabátanna er mjög þröngur og n. hefur á undanförnum árum ekki treyst sér til þess að verða við stöðugum kröfum þeirra um verulega hækkuð framlög. Engu að síður hefur þó tekizt að tryggja það, að þessum rekstri yrði haldið uppi og væntir n., að svo verði einnig á næsta ári á grundvelli þeirra till., sem hún gerir um styrk til einstakra báta. Ef fyrst er litið á Norðurlandssamgöngur, kemur það í ljós að gerbreyting hefur orðið á aðstöðu Norðurlandsbátsins Drangs, sem heldur uppi ferðum um Eyjafjörð og til Skagafjarðar, við það, að akvegasamband hefur nú batnað mjög við kaupstaðina Siglufjörð og Ólafsfjörð með því, að Strákagöng hafa verið opnuð til umferðar og vegurinn um Ólafsfjarðarmúla er nú fær meginhluta árs. Þó má segja, að ekki sé komin full reynsla á það, hversu mikið þessar samgöngubætur bæta aðstöðu þessara byggðarlaga. Gera má ráð fyrir því, að snjóalög torveldi enn sem fyrr samgöngur á landi við Ólafsfjörð og Siglufjörð, þó að veruleg umbót hafi á orðið í þeim efnum. Eigandi Drangs hafði helzt viljað hætta þessum ferðum og selja skip sitt, en hann hefur þó léð máls á því að halda áfram ferðum um farsvæði sitt samkv. eindregnum óskum byggðarlaganna, sem hann hefur þjónað. Samvinnunefndinni bárust áskoranir bæði frá bæjarstjórn Siglufjarðar og Ólafsfjarðar um það, að Drangur yrði styrktur áfram með svipuðum hætti og áður, og sá n. sér ekki fært annað en verða við þeim óskum. Það varð niðurstaða n., að hún lagði til, að styrkur til Drangs yrði hækkaður um 250 þús. kr. á næsta ári, enda haldi hann uppi ferðum um farsvæði sitt eftir þörfum og það hlýtur að fara nokkuð eftir því, hvernig hinir nýju vegir reynast, hversu lengi þeir verða opnir, hver þörf verður fyrir bátinn og þjónustu hans. En nokkur reynsla ætti þegar að fást fyrir því í vetur, hversu tryggt hið nýja akvegasamband verður við Siglufjörð og Ólafsfjörð. Þá leggur n. til, að framlag til Strandaferða verði hækkað um 40 þús. kr. upp í 100 þús. kr. Strandabáturinn hefur s.l. tvö ár, eftir að akvegasamband skapaðist við Árneshrepp, haldið uppi ferðum síðari hluta vetrar og á vorin, þar til vegir hafa opnazt. Nú hefur þess verið óskað, að vetrarferðir frá Hólmavik norður að Gjögri og í Djúpuvík verði styrktar, en póststjórnin hefur haldið uppi ferðum á þessari leið til póstflutninga. N. féllst á þessar óskir, sem bárust bæði frá hreppsnefnd Árneshrepps og frá sýslunefnd Strandasýslu, og lagði til, að styrkurinn til Strandaferða yrði hækkaður um 40 þús. kr. og þá stefnt að því, að haldið yrði uppi skaplegum vetrarferðum frá Hólmavík og norður í Árneshrepp. Og sá bátur, sem fengist til ferðanna, héldi þá uppi fólksflutningum til viðbótar við póstþjónustu. Þá er lagt til, að styrkur til flugsamgangna við Grímsey hækki um 10 þús. kr., en Tryggvi Helgason á Akureyri hefur haldið uppi áætlunarflugi til Grímseyjar og hefur orðið að því mjög mikil samgöngubót fyrir eyjarskeggja. Munu hafa verið farnar um 100 flugferðir þangað á þessu ári. Þá er lagt til, að styrkur til Hríseyjarbáts hækki um 30 þús. kr., en styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda lækki úr 120 þús. kr, á þessu ári niður í 80 þús. kr. En eins og kunnugt er, hefur nú byggð lagzt niður í Flatey á Skjálfanda og flest fólkið flutt til Húsavíkur, en það hyggst dvelja áfram í eynni að sumarlagi, stunda þar sjó og búskap, þannig að nauðsynlegt er að styrkja flóabátaferðir ríflega hálft árið fyrir Flatey á Skjálfanda. Um Austfjarðasamgöngur er það fyrst að segja, að það er gert ráð fyrir, að styrkur til Loðmundarfjarðarbáts falli niður, þar sem byggðin í firðinum er nú að mestu eydd. Aðeins einn einsetumaður dvelur þar á þessum vetri. Hins vegar leggur n. til, að styrkur til Mjóafjarðarbáts hækki um 25 þús. kr. Þá leggur samvn. einnig til, að styrkur til snjóbifreiðar, sem gengur yfir Fjarðarheiði, verði hækkaður um 30 þús. kr. upp í 150 þús. kr. Ennfremur verði veittur sérstakur styrkur til snjóbifreiða, sem halda upp ferðum um Fagradal. Er þar um nýja fjárveitingu að ræða, og leggur n. til, að veittar verði 75 þús. kr. í þessu skyni. Þessar snjóbifreiðir eiga mikinn þátt í því að halda uppi flutningum milli Egilsstaðaflugvallar og byggðarlaganna niðri á fjörðunum og eru því mjög þýðingarmiklar. Samkv. venju er lagt til, að haldið verði áfram að veita ríkisstyrk vegna vöruflutninga til hinna hafnlausu héraða í Skaftafellssýslu. Leggur samvn. til, að styrkur til vöruflutninga á Suðurlandi, þ.e. til Vestur-Skaftafellssýslu, hækki um 85 þús. kr. Þá er lagt til, að styrkur til vöruflutninga til Öræfa lækki um 85 þús. kr., en framlagið til vöruflutninga til Öræfa hefur á undanförnum árum aðallega verið til að greiða niður flutningskostnað með flugvélum. En með hinni nýju brú á Jökulsá opnaðist akvegasamband við Öræfasveit. Öræfingar eru nú að undirbúa þá breytingu, að loftflutningar þaðan geti fallið niður, en sláturafurðirnar verði fluttar landveg til Hornafjarðar. En þessi breyting getur þó ekki orðið á næsta ári nema að takmörkuðu leyti. Þess vegna leggur n. til, að veittar verði áfram 80 þús. kr. til vöruflutningastyrks til Öræfa. Þá hefur n. tekið það nýmæli upp að flytja till. um smáfjárveitingu til svo kallaðs vatnadreka við Skeiðará. Leggur n. til, að það verði 35 þús. kr., en hér er um að ræða öryggistæki, sem héraðsbúar telja mjög mikils virði, að sé staðsett á þessum slóðum, fyrst og fremst til aðstoðar við bifreiðar, sem fara yfir Skeiðará. Loks er lagt til, að styrkur til Vestmannaeyjabáts, mjólkurflutningabáts þeirra Eyjamanna, yrði hækkaður um 50 þús. kr. Um Faxaflóasamgöngur er það að segja, að fjárhagur h.f. Skalla-Gríms, sem annast ferðir milli Akraness og Reykjavíkur, er enn sem fyrr mjög þröngur. Útgerðarstjórn bátsins taldi sig þurfa allt að 1 millj. kr. hækkun í ríkisstyrk í senn til þess að mæta rekstrarhalla þessa árs og kostnaði vegna flokkunarviðgerðar, sem fór fram á skipi félagsins á árinu 1965. Útgerðarstjórnin hefur upplýst, að nærri 50 þús. farþegar hafi verið fluttir með Akraborg á árinu 1966, og má af því marka, að hér er um mjög þýðingarmikla þjónustu fyrir byggðarlögin hér við Faxaflóa að ræða. Hins vegar er rekstur þessa báts mjög óhagkvæmur, og taldi n. sig ekki komast hjá því að leggja til, að rekstrarstyrkur til h.f. Skalla-Gríms yrði hækkaður um 500 þús. kr. eða upp í 2,5 millj. kr. Ég vil geta þess, að á síðasta ári lagði samvn. til, að sérstök n. yrði skipuð til þess að rannsaka allan rekstur Akraborgar og gera till. um aukna hagkvæmni í rekstri skipsins. Slík n. hefur enn ekki verið skipuð. Hins vegar er starfandi n., sem athugar framtíðaraðgerðir í samgöngum kringum Hvalfjörð, og kom sú skoðun fram í n., að rétt væri að sú nefnd tæki til athugunar vandamál h.f. Skalla-Gríms og Akraborgar og vænti ég, að það verði framkvæmt á næsta ári, að allur rekstur þessa flóabáts, sem er á langsamlega fjölfarnasta farsvæði flóabátanna, verði tekinn til ýtarlegrar endurskoðunar og reynt að koma honum á heilbrigðari grundvöll. Um Breiðafjarðarsamgöngur er þess að geta, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts á Breiðafirði verður óbreyttur samkv. till. n. eða 455 þús. kr. Þessi bátur heldur uppi samgöngum um norðanverðan Breiðafjörð milli Vestureyja og landhreppanna í Austur-Barðastrandarsýslu á vetrum. Í þessari upphæð er fólgin 25 þús. kr. styrkupphæð til ferða á Barðaströnd með beltisdráttarvél yfir Kleifaheiði til Patreksfjarðar, þegar snjóar hindra ferðir bifreiða á þessari leið. Það er till. n., að hreppsnefnd Flateyjarhrepps hafi framvegis umsjón með rekstri og ferðum Flateyjarbáts, en áður var það hlutafélagið Norðri í Flatey, sem með ferðirnar hafði að gera. Afkoma Baldurs, Stykkishólmsbátsins, hefur á árinu reynzt mjög léleg, og tekjur bátsins af fargjöldum og farmgjöldum hafa orðið töluvert minni en gera hefði mátt ráð fyrir. Báturinn stundar töluvert ferðir og vöruflutninga milli Reykjavíkur og Stykkishólms, en af þessu hafa tekjur hans orðið mjög rýrar. Á bátnum hvíla enn þá þung lán, sem nauðsynlegt er að koma í betra horf. Þess má geta, að kostnaðarverð þessa báts varð miklu meira en upphaflega hafði verið gert ráð fyrir. Hann var byggður hér innanlands, og samvn. benti á það í síðasta nál. sínu, að nauðsynlegt væri, að fjárhagsvandamál þessa báts yrði tekið til ýtarlegrar athugunar og úrlausnar. Úr því hefur þó ekki orðið, og n. hefur talið sig knúða til þess að leggja til, að rekstrarstyrkur Stykkishólmsbáts hækki um 500 þús. kr., upp í 2 millj. kr. Styrkur til Djúpbátsins á Ísafirði hefur ekki hækkað mikið allra síðustu árin. Ferðir skipsins hafa verið með svipuðum hætti og áður. Það heldur uppi ferðum um Ísafjarðardjúp og til kauptútranna í Vestur-Ísafjarðarsýslu. N. leggur til, að styrkur til Djúpbátsins hækki um 350 þús. kr. eða upp í 1700 þús. kr. Þá er lagt til, að styrkur verði hækkaður smávægilega til þriggja smábáta á Vestfjörðum, Dýrafjarðarbáts, Patreksfjarðarbáts og Skötufjarðarbáts. Samkv. framansögðu verður heildarfjárveiting til flóabáta og vöruflutninga á árinu 1968 10 millj. 465 þús. kr. Er það rúmlega 1 millj. 780 þús. kr. hærra en á árinu 1967. En það er einróma skoðun samvn., að minni hækkun hefði ekki dugað til þess að tryggja rekstur flóabátanna og fyrrgreindra flutningafyrirtækja með skaplegum hætti. N. leggur svo til, að þessi till. verði samþ. með þeirri sundurliðun, sem í nál. greinir.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt bv. 2. landsk. þm., Eðvarð Sigurðssyni, brtt. við eina af brtt. þeim, sem meiri hl. fjvn. hefur lagt fram. Till. okkar mun ekki vera komin úr prentun, en ég vil leyfa mér að gera grein fyrir henni engu að síður. Hér er um að ræða brtt. við lið þann í brtt. meiri hl. fjvn., sem merktur er 25, og fjallar um iðnskóla. Og till. er í því fólgin, að fjárveiting til Iðnskólans í Reykjavík, sem meiri hl. leggur til, að verði 2 millj. 840 þús. kr., hækki í 6 milljónir 500 þúsund kr. Svo sem kunnugt er, er verið að byggja allmikla viðbyggingu við Iðnskólann í Reykjavík. Þetta er gert til framkvæmda á löggjöf, sem sett var hér á þingi fyrir rúmum tveimur árum um nýja tilhögun iðnfræðslunnar um, að tekin verði upp verkkennsla, og það er eins og allir hv. þm. vita, ákaflega brýn nauðsyn, ef við viljum fylgjast með í þeirri tækniþróun, sem er að gerast allt umhverfis okkur. Hér á Íslandi eru nú um 60 iðngreinar löggiltar, en í 50–55 þeirra eru iðnnemar. Hins vegar hefur verkkennsla sú, sem um var rætt í þeim lögum, sem hér voru sett fyrir rúmum tveimur árum, ekki verið tekin upp nema í tæpum 20 iðngreinum og það við ákaflega léleg skilyrði. Ástæðan hefur verið fyrst og fremst húsnæðisskortur, ekki sízt við stærsta skólann, hér í Reykjavík. Iðnfræðsluráð gerði á sínum tíma í samráði við iðnfræðslunefnd áætlun um byggingu viðbyggingar við Iðnskólann í Reykjavík. Þar var áætlað, að sú bygging ætti að kosta 68.6 millj. kr. og rísa á árunum 1967–1973. Gerð var framkvæmdaáætlun fyrir hvert ár um sig, og á árinu 1967, yfirstandandi ári, átti að verja til þessara framkvæmda 17 millj. kr. í húsbygginguna og 3,4 millj. kr. í vélar og tæki eða samtals 20,4 millj. kr. Hins vegar var aðeins varið til þessara þarfa 4–5 millj. kr. á þessu ári. Á næsta ári, því, sem við erum nú að ákveða fjárlög fyrir, var ráðgert í þessari áætlun, að fjárframlög til húsbyggingarinnar yrðu 13 millj. kr., en 3,3 millj. færu í vélar og tæki eða samtals 16.3 millj. kr. Og síðasta stórátakið átti svo að koma á árinu 1969, 12,5 millj. kr. í bygginguna og 3.4 millj. kr. í vélar og tæki eða samtals 15.9 millj. kr. Síðan átti að verja 4 millj. kr. á ári eftir það til þess að fullgera bygginguna. Í fjárlagafrv. nú er aðeins gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að lagðar séu fram úr ríkissjóði rúmar 2.8 millj. kr. En samkv. þessari áætlun, sem ég var að greina hér frá, hefði hlutur ríkisins átt að vera 6,5 millj. kr. af byggingarkostnaðinum einum, þó að sleppt sé vélum og tækjum. Till. okkar hv. 2. landsk. þm. fjallar um það eitt, að framlög ríkisins verði í samræmi við þessa áætlun. Gangurinn við þessa byggingu hefur verið hörmulega hægur. Það standa þarna eins konar húsatóftir, eins og allir hv. þm. vita, og ég fæ ekki betur séð, ef áfram verður haldið jafnlitlum fjárveitingum til þessara framkvæmda, en þarna sé að endurtaka sig sagan um Borgarspítalann, sem nú er búinn að vera í byggingu í nærri tvo áratugi. Verði gangurinn ekki betri með iðnskólabygginguna en verið hefur að undanförnu, er sýnt, að hún verður ekki komin upp fyrr en á seinustu árum 9. áratugsins, og ég held, að hv. þm. ættu að geta gert sér ljóst, hvaða áhrif slíkt hefur einmitt á það, sem ég var að geta hér um áðan, tæknimenntun og iðnþróun á Íslandi. Ég vil því vænta þess, að þessari till. verði tekið af þeim skilningi, sem hún verðskuldar, einmitt vegna þess að það er svo stutt liðið síðan Alþingi setti þá löggjöf, sem ætlunin er að framkvæma í þessu húsi. En um leið og ég mæli fyrir þessari litlu till., langar mig til þess að lýsa sérstakri ánægju minni vegna þeirra till. fjvn., að framlag til bókasafnshúss skuli nú í fyrsta skipti tekið á fjárlög. Ég hef vikið að þessu nauðsynjamáli nokkrum sinnum undanfarnar vikur, m.a. við 2. umræðu fjárlaga, og hæstvirtur fjmrh. tók þá máli mínu líklega, og hefur eins og hans var von og vísa ekki látið sitja við orðin tóm. Ég tel að vísu, að upphæð sú, sem till. fjallar um, 11/2 millj. kr., sé til muna of lág, en mun þó ekki þetta árið flytja hækkunartill. Ég tel ákvörðunina um fjárveitingu úrslitaatburð í sögu þessa máls, eftir að fyrsta skrefið hefur verið stigið, ætti að vera auðveldara að þoka málinu áfram stig af stigi. Ég þykist vita, að hæstv. menntmrh. hljóti að fagna því alveg sérstaklega, að geta nú í verki hafizt handa um framkvæmd þeirrar þáltill., sem hann stóð sjálfur að fyrir áratug, en hefur allt til þessa reynzt orðin tóm. En raunar þarf hæstv. menntmrh. að huga að fleiru en fyrsta undirbúningi að byggingu bókasafnshúss. Annað verkefni, sem tengt er sameiningu safnanna, hefur lengi verið brýnt. Hæstv. menntmrh. vék sjálfur að því hér á þingi fyrir tveimur árum, þegar hann svaraði fsp. um bókasafnsmál frá hv. 5. þm. Reykv., en þá sagði hæstv. menntmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Í þessu sambandi hefur athyglinni sérstaklega verið beint að því verkefni að koma á fót sérstakri skráningarmiðstöð, þ.e.a.s. gera ráðstafanir til þess að á einum stað sé til yfirlit um öll sérfræðibókasöfn, ekki aðeins þessi tvö, heldur öll sérfræðibókasöfn opinberra stofnana, svo að sjá megi á einum stað, hvaða vísinda- og fræðibækur séu til í innlendum söfnum og þá, hvar þær séu fyrir hendi. Á s.l. vori var efnt í menntmrn. til umræðufundar með fulltrúum ríkissafnanna stóru og þeirra opinberu stofnana, sem eiga sér einhver sérfræði- eða vísindabókasöfn. Og er haldið áfram athugun á því, hvernig þessu skráningarmiðstöðvarmáli megi hrinda sem skjótast og haganlegast fram. Þá vil ég einnig láta þess getið, að æskilegt væri, að komið yrði á fót upplýsingamiðlun, t.d. í sambandi við skráningarmiðstöðina, þar sem menn geti fengið m.a. ljósritaða úrdrætti úr vísindabókum og sérfræðitímaritum. Slíkt er farið að tíðkast mjög í ýmsum nálægari löndum, og er til mikils hægðarauka fyrir vísindamenn og fræðimenn. Mun verða haldið áfram athugun á því að koma upp skráningarmiðstöð fyrir öll vísindasöfn í Reykjavík a.m.k. og e.t.v. upplýsingaþjónustu í sambandi við þá miðstöð.“ Eins og hæstv. ráðh. benti á, er hér um mjög mikilvægt verkefni að ræða, tengt sjálfri hugmyndinni um sameiningu safnanna. En þrátt fyrir þau fyrirheit, sem gefin voru um framtak á þessu sviði 1965, hefur ekkert verið aðhafzt síðan. Er þess að vænta, að einnig þetta mál komist nú á framkvæmdastig hjá hæstv. ráðh. Lokatölur hæstv. ríkisstj. um heildartölur fjárl., tekjuöflun annars vegar og gjöld hins vegar, hafa nú loks verið birtar okkur þm. Tekjuáætlunin hefur verið vefengd með ýmsum rökum. Glöggskyggnir menn telja, að hæstv. ríkisstj. ætli að sópa í ríkissjóð mun hærri upphæðum en hún viðurkennir nú, enda hefur það verið háttur hennar fyrr, að ráðstafa með því móti hundruðum millj. kr. án samráðs við Alþ. Sjálf viðurkennir ríkisstj., að tekjurnar verði á 3. hundrað millj. kr. meiri en gjöldin og hún boðar, að hún ætli að endurgreiða almenningi þá upphæð með tollalækkunum. Okkur er síðan ætlað að fallast á þessa tekjuöflun í trausti þess, að við það fyrirheit verði staðið og án þess að við höfum hugmynd um, hvernig fyrirhugaðri tollalækkun verði háttað. Félagar verzlunarráðsins hafa fengið vísbendingu um það atriði, en ekki hið háa Alþingi. Ég verð að viðurkenna, að traust mitt á hæstv. ríkisstj, er það takmarkað, að ég er ekki reiðubúinn til að gefa henni sjálfdæmi á þessu sviði. En ríkisstj. ætlar sem sé að hafa þann hátt á að innheimta af almenningi mun meira fé en jafngildir þörfum fjárl. og lofar að endurgreiða mestan hluta af þessum umframtekjum. Eigi að hafa þennan hátt á, koma margar og brýnar þarfir til álita, auk þeirra, sem hæstv. ríkisstj. hefur nefnt. Ég vil minna hv. alþm. sérstaklega á ástandið í húsnæðismálum í tilefni af því, að minni hl. fjvn, flytur till. um 55 millj. kr. aukið framlag til þeirra þarfa. Hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins liggja nú um 2000 umsóknir óafgreiddar og verði ekki að gert, mun enginn þessara umsækjenda fá eyri frá stofnuninni fyrr en á árinu 1969 og þá aðeins minni hl. þeirra. Umsóknir vegna lánveitinga í ár áttu að berast fyrir 16. marz, og höfðu þá komið yfir 1300 umsóknir. Af þeim hópi fengu 500–600 manns úrlausn, en um 800 umsækjendur fengu engar fjárveitingar hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins. Síðar á þessu ári hafa bætzt við 1200 umsækjendur, svo að hópur hinna óafgreiddu er nú um 2000, eins og áður segir. Ef allur sá hópur ætti að fá úrlausn samkv. reglum stofnunarinnar, þyrfti hún 700–800 millj. kr. til viðbótar venjulegum tekjum sínum. Sú tala gefur nokkra hugmynd um það, að hér er um stórfellt neyðarástand að ræða. Almennar lánagreiðslur úr byggingarsjóði ríkisins verða á næsta ári um 200 millj. kr., en þær hafa áður numið um 400 millj. kr. Ástæðan fyrir þessum stórfellda samdrætti á almennum lánveitingum er sú, að nær 200 millj. kr. eru teknar frá vegna byggingarframkvæmdanna í Breiðholti. Þær framkvæmdir eru, sem kunnugt er, árangur af kjarasamningum, sem verkalýðsfélögin gerðu 1965. Til þess að stuðla að lausn á mjög umfangsmiklu verkfalli, sem þá var hafið hér í höfuðborginni, lofuðu ríkisstjórn og Reykjavíkurborg, að byggðar skyldu í þágu meðlima verkalýðsfélaganna 1250 íbúðir á árabilinu 1966–1970. Íbúðir þessar skyldu seldar með miklu betri kjörum en hér hafa tíðkazt, þótt slík kjör þyki sjálfsögð og almenn regla í nágrannalöndum okkar. Ákveðið var, að 80% af andvirði íbúðanna skyldi lánað til 33 ára og greiðast með jöfnum afborgunum, en 20% greiðast í fjórum áföngum á tímabilinu frá því að úthlutun færi fram og þar til tveimur árum eftir að flutt væri í íbúðina. Hér var um að ræða mjög verulega aðgerð til þess að leysa húsnæðisvandamál láglaunafólks, og verkalýðsfélögin tóku tillit til þessa fyrirheits í kjarasamningum sínum 1965 samkv. þeirri meginreglu alþýðusamtakanna að meta hvers kyns félagslegar umbætur til jafns við kauphækkanir. Verkafólk sætti sig sem sé við lægra kaup í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. legði fram fjármagn til þess að tryggja umbætur í húsnæðismálum. En hverjar hafa efndir hæstv. ríkisstj. orðið á þessu sviði? Ríkisstj. hefur ekki aflað neins nýs fjármagns til þessara framkvæmda. Reykjavíkurborg hefur lagt fram sinn hlut, - aflað hefur verið lána úr atvinnuleysistryggingasjóði, en frá ríkisstj. hefur ekki komið neitt nýtt fjármagn. Hún hefur aðeins velt verkefninu yfir á byggingarsjóð ríkisins, án þess að tryggja honum nýjar tekjur á móti. Það fjármagn, sem notað hefur verið til framkvæmda í Breiðholti, hefur þannig verið klipið af almennum lánveitingum byggingarsjóðs ríkisins með þeim afleiðingum, sem ég var að lýsa hér áðan, - almennar lánveitingar úr byggingarsjóði ríkisins verða á næsta ári helmingi lægri en þær hefðu ella orðið. Hér er um að ræða mjög alvarlegar og ótvíræðar vanefndir af hálfu hæstv. ríkisstj., vanefndir sem jafngilda samningsrofi. Og þessar vanefndir bitna á þúsundum fjölskyldna. Ekki sízt hefur fólk utan Reykjavíkur ástæðu til að benda á, að hlutur þess hefur verið skertur mjög verulega. Þessi staðreynd ásamt þeim örlögum júní-samkomulagsins, sem mönnum eru nú í fersku minni, mætti vera verkalýðshreyfingunni sönnun þess hversu tryggilega þarf að ganga frá öllum málum í samskiptum við ríkisstj. Fögur orð hrökkva skammt. Reynsla sú, sem þegar hefur fengizt af úthlutun íbúða í Breiðholtshverfi, er raunar sönnun þess einnig, hversu alvarlegt ástandið er í húsnæðismálum. Í haust var úthlutað 283 íbúðum í þessu nýja hverfi. Umsóknarrétturinn var sem kunnugt er mjög þröngur, bundinn við þá, sem erfiðasta aðstöðu hafa. Samt bárust 1440 umsóknir um þessar 283 íbúðir, um 5 fjölskyldur sóttu um hverja íbúð. Úthlutunarnefndin greindi síðan frá því, að það hefði í rauninni verið óvinnandi verk að velja úr þessum umsækjendahópi. Á 6. hundrað umsækjenda bjuggu við hreint neyðarástand og á 4. hundrað að auki þurftu á tafarlausri úrlausn að halda. Í viðtali, sem birtist í Þjóðviljanum 8. okt. í haust, greindi einn nm., Guðmundur J. Guðmundsson, frá ástandinu í húsnæðismálum eins og það kom í ljós af umsóknum þessum, en Guðmundur er sá fulltrúi verkalýðshreyfingarinnar, sem mest hefur unnið að Breiðholtsframkvæmdum frá upphafi. Hann stóð að samningunum 1965, hefur síðan verið fulltrúi Alþýðusambands Íslands í framkvæmdanefnd byggingaráætlunar og starfaði að fyrstu úthlutuninni, eins og ég sagði áðan. Mér þykir rétt að lesa hér stuttan kafla úr lýsingum Guðmundar, með leyfi hæstv. forseta. Guðmundur J. Guðmundsson segir: „Staðreyndin er sú, að menn gera sér yfirleitt enga grein fyrir því, hversu bágborið ástandið er í húsnæðismálum hér í Reykjavík og nágrenni. Ég þekkti að vísu sumt fyrir, annað kom manni mjög á óvart. Það sem maður þekkti gerst fyrir, voru íbúðir t.d. í Höfðaborginni og alls konar skúrræflar, sem notaðir eru sem íbúðir í úthverfum borgarinnar. En það, sem kom manni verulega á óvart, var í fyrsta lagi, hvað geysistór hópur ungra hjóna og hjónaefna búa í íbúð ásamt foreldrum sínum, þar sem þegar var þó yfirleitt fullsetið fyrir. Mörg dæmi eru til um, að ung hjón séu með 1, 2 og 3 börn í einu herbergi hjá foreldrunum. Þá eru mörg dæmi þess, að ung hjón eða hjónaefni verða að búa sitt í hvoru lagi vegna húsnæðisleysis. Það er sérstaklega brýnt að leysa vandamál þessa fólks af þeim ástæðum, að víða eru fyrir hendi ýmsir sambýliserfiðleikar, fyrir nú utan þau áhrif, sem slíkt hefur á uppeldi barnanna. Þetta unga fólk hefur hvorki efni né aðstöðu til þess að fara út í húsbyggingar eftir þeim möguleikum, sem hið almenna húsnæðismálalánakerfi hefur upp á að bjóða. Leiguhúsnæði er ekki fyrir hendi nema við okurverði, ef um sæmilegt húsnæði er að ræða, eða heilsuspillandi húsnæði, sem teflir heilsu barnanna í hættu, og það einnig er í mörgum tilfellum mjög dýrt. Þetta húsnæðisleysi unga fólksins er dulið, ef svo mætti að orði kveða. En það hefði áreiðanlega ekki veitt af öllum þessum 283 íbúðum til þess eins að leysa vandræði þessa fólks. Í öðru lagi kemur það manni á óvart, að víða er búið í ófullnægjandi íbúðum í kjöllurum húsa, sem sum hver eru nýleg. Umsóknum þessa fólks, sem býr við slík skilyrði með hundruð barna á framfæri sínu, fylgdi oft umsögn lækna um, að hætta væri á varanlegu heilsutjóni barnanna, ef búið yrði lengur í viðkomandi íbúð. Í kjallaraíbúðum virðist víða vera svo mikill slagi og raki, að börn, sem búið höfðu í þeim, höfðu verið kvefuð allan veturinn og mörg komin með krónískt bronkítis. Svona kjallaraíbúðir eru til í allri Stór-Reykjavík. Í þriðja lagi er svo víða búið í herfilegum húsakynnum, t.d. í Blesugróf, sumarbústöðum upp með Suðurlandsbraut. Öll eru þessi húsakynni þannig, að heitið mannabústaður hljómar eins og háð í grennd við þau. Einstök dæmi eru sannast sagna ótrúleg. T.d. er það til, að ekki sé vatnslögn inn í húsið né frárennsli frá því. Og það eru því miður langmest barnafjölskyldur, sem búa í þessum hreysum. Húsaleiga virðist sífellt fara hækkandi og ekkert síður í eldri húsum. Jafnvel meðan n. sat að störfum barst henni vitneskja frá umsækjendum um, að húsaleiga þeirra hefði verið hækkuð. T.d. var meðalíbúð í einu tilfellinu hækkuð um 2000 kr. Stöðvunarlögin svo nefndu eru einber markleysa á þessu sviði, enda engin lög til um hámark húsaleigu og ekkert eftirlit. Mjög algengt er, að fjölskylda þurfi að greiða sem svarar dagvinnutekjum láglaunamanna í húsaleigu fyrir mánuðinn. Það kom alloft fyrir, að umsækjendur höfðu greitt 72, 79, 84 þús. kr. og jafnvel meira fyrir fram fyrir árið í húsaleigu og uppsögn vofði yfir, ef ekki var greitt árið fyrir fram. Þetta fólk á engra kosta völ. Það er mergsogið af húsaleiguokrurum. Heimilisfaðirinn grípur hverja eftir- og næturvinnustund, sem gefst, húsmóðirin vinnur úti og börnin snapa það, sem til fellur. Þetta fólk kemst ekki út úr vítahringnum. Eigin íbúð er fjarlægur draumur. Ef það svo sleppir hinu dýra húsnæði, bíða kjallarar, sumarbústaðir, uppgerðir bílskúrar o.s.frv. Og barnafólkinu gengur langerfiðlegast að fá húsnæði. Það neyðist til að taka hverjum þeim afarkostum, sem settir eru. Og það er hlutskipti hundraða barna í Reykjavík að alast upp í gersamlega óviðunandi húsakynnum, sem hafa varanleg áhrif á heilsu þeirra til líkama og sálar.“ Þetta var lýsing Guðmundar J. Guðmundssonar á þeim viðhorfum, sem blöstu við honum, þegar hann vann að því að úthluta þessum 283 íbúðum í Breiðholtshverfinu. Þessar lýsingar eru til marks um það, hversu óhjákvæmilegar byggingarframkvæmdirnar í Breiðholti voru, hversu brýn nauðsyn það er að gera sérstakar ráðstafanir í þágu þess fólks, sem alls ekki getur hagnýtt sér hið almenna húsnæðislánakerfi, jafnvel þótt það kerfi gæti veitt þá úrlausn, sem því er ætlað lögum samkv., en því fer mjög fjarri. Það er því ákaflega þungur áfellisdómur yfir hæstv. ríkisstj., að hún skuli hafa brugðizt gersamlega þeirri skyldu sinni að tryggja nýtt fjármagn til þessara framkvæmda, að afskipti hennar skuli hafa orðið þau ein að ganga stórlega á lánsfjármöguleika hinna almennu húsbyggjenda. Þetta stórfellda vandamál ætti að vera okkur þm. ofarlega í huga einmitt nú, vegna þess að nýbúið er að framkvæma stórfellda gengislækkun, sem mun hækka byggingarkostnað mjög verulega. Reynslan af gengislækkunum 1960 og 1961 sannaði, hversu alvarleg áhrif slíkar kollsteypur hafa á íbúðarhúsabyggingar. Framkvæmdir við íbúðarbyggingar minnkuðu um 15% árið 1960 á landinu öllu frá árinu áður, og 1961 var samdrátturinn í íbúðabyggingum frá 1959 orðinn 43%. Í Reykjavík varð þó þessi þróun enn þá alvarlegri. Samdrátturinn 1960 varð 20% frá árinu áður og og á árinu 1961 höfðu byggingarframkvæmdir í Reykjavík minnkað að verðmæti um hvorki meira né minna en 48%. íbúðarhúsabyggingar í höfuðborginni höfðu dregizt saman um því sem næst helming af völdum gengislækkana. Síðan fóru byggingarframkvæmdir smátt og smátt vaxandi á nýjan leik, eftir að samtökum launafólks tókst að bæta kjörin og einkanlega eftir að vísitölugreiðslur á kaup voru samningsbundnar á nýjan leik. Samt hafa íbúðarhúsabyggingar á Íslandi ekki náð þeirri tölu, sem nauðsynleg er talin vegna fólksfjölgunar og endurnýjunar. Talið er, að byggja þurfi 1700–1800 íbúðir á ári um allt land til að fullnægja eðlilegum þörfum, en síðustu árin hafa íbúðarhúsabyggingar yfirleitt ekki náð nema 1400–1500 íbúðum. Það væri lítið raunsæi, ef við horfðumst ekki í augu við þá staðreynd, að við okkur blasir nú hætta á sömu þróun, stórfelldum samdrætti á byggingum íbúðarhúsa. Þar hjálpast margt að, stóraukinn byggingarkostnaður af völdum gengislækkananna, tilfinnanleg skerðing á kjörum launamanna, sem nú er óðum að koma til framkvæmda, og þar að auki sú alvarlega staðreynd, að hið almenna lánakerfi er verr undir það búið að rækja skyldur sínar en það hefur verið árum saman. Till. þær, sem hér eru fluttar af stjórnarandstöðunni, hrökkva vissulega skammt til að leysa þennan vanda. Þær eru miklu frekar ábending til stjórnarvaldanna um að gefa þessu vandamáli gaum. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. það á valdi sínu að greiða verulega fyrir íbúðarhúsabyggingum einnig með öðru móti, til dæmis ef hún hætti að gera íbúðabyggingar að féþúfu fyrir ríkissjóð með óhæfilegri innheimtu á tollum og söluskatti, og væri fróðlegt að heyra, hvort slík áform eru uppi í sambandi við þá endurskoðun á tollum, sem nú er rætt um. Einnig væri hægt að láta aðstoð við íbúðarhúsabyggingar nýtast mun betur með því að endurskoða sjálft lánakerfið í samræmi við félagsleg viðhorf. Þessu var raunar einnig lofað í yfirlýsingu þeirri um húsnæðismál, sem ríkisstj. sendi frá sér 9. júní 1965 til lausnar á verkföllunum, en þar var m.a. komizt svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Unnið verði að því af hálfu ríkis og sveitarfélaga að tryggja láglaunafólki húsnæði, sem ekki kosti það meira en hóflegan hluta árstekna. Í þessu skyni verði nú hafin endurskoðun laga um verkamannabústaði og gildandi lagaákvæða um opinbera aðstoð vegna útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis með það fyrir augum að sameina til frambúðar í einum lagabálki og samræma öll ákvæði um opinbera aðstoð við húsaæðisöflun láglaunafólks.“ Ekki bólar neitt á efndum þessa loforðs frekar en fjármagni til framkvæmdanna í Breiðholti. Hæstv. ríkisstj. reynir nú mjög að halda því að launafólki, að hún vilji milda áhrif gengislækkunarinnar sem mest. Hún kveðst vera fús til samvinnu um að takmarka verzlunarálagningu. Hún segist vilja lækka tolla til að takmarka ris hinnar nýju vísitölu. Hún segist vilja rétta aftur að nokkru leyti hag viðskiptavina almannatrygginganna. Á sama tíma og hæstv. ríkisstj. magnar verðbólguna rétt einu sinni, kveðst hún vilja hafa hemil á henni. Menn geta haft mismikla trú á góðum vilja hæstv. ríkisstj. á þessum sviðum, og ég er í hópi hinna dauftrúuðu. En á það vil ég benda hæstv. ráðh. að það verður enginn hemill hafður á verðbólguþróun á Íslandi meðan ekki er nægilegt framboð á íbúðarhúsnæði með viðunandi kjörum. Á meðan skortur er á þeirri lífsnauðsyn, sem heitir íbúðarhúsnæði, mun ein kollsteypan elta aðra í efnahagsmálum okkar. Skortur á þessari vöru býður heim braski og okri jafnt á íbúðum sem fjármagni. Og undan því verður ekki komizt, að launafólk mun gera þær kaupkröfur, sem óhjákvæmilegar eru til að rísa undir íbúðarkostnaði á hverjum tíma. Efnahagur þjóðarheildarinnar er nú slíkur, að hver ný kynslóð gerir réttilega kröfu til þess að búa í sómasamlegu húsnæði og ef sú lífsnauðsyn er seld dýru verði, mun engri ríkisstj. og engu Vinnuveitendasambandi takast nema skamma stund að koma í veg fyrir þær kauphækkanir, sem þarf til að rísa undir íbúðakostnaðinum. Hver einasti maður, sem eitthvað hefur hugsað um verðbólguþróunina á Íslandi, hlýtur að hafa gefið þessari staðreynd gaum. En samt verður þess ekki vart, að ríkisstj. og sérfræðingar hennar hafi neitt sinnt þessu viðfangsefni í sambandi við nýjustu gengislækkunina, þá þriðju á sama áratugnum, þrátt fyrir reynsluna af tveimur þeim fyrri. Haldi hæstv. ríkisstj. áfram að berja höfðinu við steininn á þessu sviði, t.d. með því að fella þær afar takmörkuðu till., sem hér liggja fyrir um aukin framlög til íbúðarhúsabygginga, er hún sjálf að leggja til óhrekjanlegustu röksemdirnar fyrir næstu kauphækkun.



Herra forseti. Ég held, að flestir muni vera sammála um það, að megineinkenni þessarar fjárlagaafgreiðslu nú eins og svo oft áður undanfarin ár sé það, hvað rekstrarliðirnir fara síhækkandi, en framkvæmdaliðirnir og ýmis stuðningur við félags- og menningarlega starfsemi fer minnkandi hlutfallslega. Hér gerist það tvennt, að ríkisbáknið stækkar og þenst út og svo hitt, sem mestu veldur, að hér hefur verið rekin skefjalaus verðbólgupólitík, sem á þessu ári hefur leitt til viðurkenndrar gengisfellingar. Ég er sammála hæstv. fjmrh., sem oft hefur látið svo ummælt, að það sé hin almenna þróun í efnahagslífinu, sem valdi mestu um hinar öru hækkanir á fjárl. Þetta er auðvitað rétt. Það er stefna hæstv. ríkisstj. og afleiðing þeirrar stefnu, sem gerir það að verkum, að reksturinn tekur sífellt meira til sín, en framkvæmdaféð rýrnar. Ör og langvarandi verðbólga er langversti skaðvaldur í efnahagslífi þjóðarinnar og ræður allri þróun í þeim efnum. Verðbólgan veldur sírýrnandi verðgildi krónunnar. Það verður alltaf minna og minna, sem hægt er að kaupa fyrir krónuna, og minna, sem hægt er að framkvæma fyrir hverja krónu. Allt heilbrigt fjármálalíf bíður hnekki af slíkri þróun og e.t.v. koma afleiðingar verðbólgustefnunnar hvergi skýrar í ljós en einmitt í ríkisbúskapnum. Fjárlög ríkisins hækka um hundruð milljóna og jafnvel milljarða króna frá ári til árs, án þess að ríkissjóður virðist miklu færari um en áður að stuðla að félagslegum framkvæmdum og sameiginlegri uppbyggingu þjóðarinnar. Fyrir áhrif frá félagslega hugsandi mönnum, og ekki sízt frá framsóknarmönnum, hefur sú stefna hlotið viðurkenningu, að ríkið standi að margs konar framkvæmdum í þjóðfélaginu, framkvæmdum, sem einstaklingum og jafnvel sveitarfélögum einum sér er ómögulegt að leysa án íhlutunar ríkissjóðs eða annars allsherjar fjárhagsstuðnings. Með þessu móti hefur landið verið búið að vegum, höfnum og öðrum samgöngubótum, og skólabyggingar hafa risið víða um land o.s.frv. Þörfin fyrir slíkar framkvæmdir fer sívaxandi og lög gera beinlínis ráð fyrir því, að ríkið styðji slíka uppbyggingu. Miðað við það, að þjóðartekjur vaxa yfirleitt jafnt og þétt og þjóðarauðurinn er ekkert sambærilegur við það, sem var fyrir 15–20 árum, ætti að öllu eðlilegu að vera hægt að halda í horfinu og fullnægja þörfinni með sæmilegum hætti, jafnvel þótt þessi þörf fari vaxandi. En því er ekki að heilsa. Stefnan eða þróunin í efnahagsmálunum er með þeim hætti, að félagslegu framkvæmdirnar verði afskiptar. Þær verða útundan í ríkari mæli með hverju ári, sem líður. Ríkissjóður á alltaf erfiðara og erfiðara með að rísa undir lögbundnum kostnaðarhluta sínum af nauðsynlegum framkvæmdum í landinu, þrátt fyrir vaxandi álögur á þjóðina, þrátt fyrir vaxandi ríkissjóðstekjur og hækkandi fjárlög. Það er efnahagsþróunin, sem þessu veldur. Það er verðbólgustefnan, sem er að brjóta niður fjárhagsgetu ríkissjóðs, brjóta niður það sérstaka kerfi uppbyggingar, sem ráðið hefur í landinu um margra áratuga skeið. Á þetta almenna og augljósa atriði vil ég benda sérstaklega við þessa fjárlagaafgreiðslu. Það verður að breyta um grundvallarstefnu í efnahagsmálum og móta ný viðhorf gagnvart verðbólgunni, gagnvart gildi peninganna, ef nokkur von á að vera um, að úr rætist um málefni ríkissjóðs, einkum það atriði, að hann geti með góðu móti risið undir skyldum sínum gagnvart félags- og menningarlegri uppbyggingu í landinu. Verði verðbólgu- og gengisfellingarstefnunni haldið áfram, er engin von til þess, að úr rætist. Þá mun sækja í sama farið og verið hefur undanfarin ár, að rekstrarútgjöldin og eyðslan fari vaxandi, þenjist út með rýrnandi peningagildi, en framkvæmdaféð fer minnkandi. Stuðningurinn við varanlega uppbyggingu verður þá alltaf minni og minni. Þó að ég sé meðflm. að allmörgum brtt. minni hl. fjvn., mun ég ekki gera þær að sérstöku umræðuefni, þar sem það hefur þegar verið gert af öðrum. Allar þessar till. miða að því að fá aukið fé til félags- og menningarlegrar uppbyggingar, sem brýnust þörf er fyrir og ríkinu er ýmist skylt að lögum að styrkja með framlögum eða því ber að veita stuðning samkv. eðli málsins. Þó að útgjaldatill. okkar nemi allháum upphæðum fljótt á litið, fer því fjarri, að þær séu háar samanborið við hina ríku þörf, sem er orsök tillögugerðarinnar. Á móti þeirri hækkun útgjalda, sem við leggjum til, að verði samþ., kemur till. okkar um hækkun á tekjuáætlun ríkissjóðs, enda dylst varla nokkrum manni, að ríkíssjóðstekjur séu lágt áætlaðar af hálfu hæstv. ríkisstj., og er það augljóslega stefna hennar að geta skilað mjög háum tekjuafgangi í árslok 1968. Við í minni hl. höfum ekki samúð með þeirri stefnu hæstv. ríkisstj. og teljum rétt að áætla ríkissjóðstekjurnar hærri en hv. stjórnarsinnar gera og við það eru okkar útgjaldatill. miðaðar. Auk þeirra till., sem ég flyt ásamt öðrum minni hl. mönnum í fjvn., stend ég að flutningi nokkurra till., sem snerta málefni kjördæmis míns eða einstakra staða innan þess. Ég mun ekki gera þær allar að umræðuefni, þar eð aðrir munu gera það sérstaklega. En ég vil minna á þrjár till., sem þeir flytja með mér, hv. 1. þm., hv. 4. þm. og hv. 5. þm. Norðurl, e., og sú fyrsta till., sem ég vildi minnast á, snertir fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og er á þskj. nr. 195, VII. brtt. þar nr. 2. En fyrirhugað er að ráðast í allmikla stækkun á fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, þannig að það rúmi þrjár sjúkradeildir og rannsóknardeild auk heilsuverndarstöðvar fyrir Akureyrarbæ. Þessi fyrirhugaða stækkun sjúkrahússins er ætlað að muni kosta 100 millj. kr. Þetta mál hefur lengi verið á umræðustigi og er enn á undirbúningsstigi. Fjárskortur hefur m.a. hamlað því, að stjórn fjórðungssjúkrahússins gæti kostað allar nauðsynlegar teikningar af byggingu þessari, en slíkar teikningar og ámóta undirbúningur mun kosta nokkrar milljónir króna. En eins og sakir standa er því mjög örðugt um vik fyrir sjúkrahússtjórnina að fá teikningarnar afgreiddar, hvað þá annað, sem varðar fyrstu framkvæmdir í sambandi við nýjan áfanga í sjúkrahúsbyggingunni. Það er því vissulega mjög óheppilegt, ef lengri dráttur þarf að verða á undirbúningi þessa máls, sem er þegar orðinn alllangur. Núverandi húsakynni fjórðungssjúkrahússins eru orðin mjög ófullnægjandi og allt of þröng. Það er þörf fyrir vel búið deildaskipt sjúkrahús á Akureyri, og heilsuverndarstöð er þar aðkallandi mál, enda er núverandi hús heilsuverndarstöðvarinnar vægast sagt lélegt. Við leggjum til, að á heimildargr. fjárlaganna komi ákvæði, þar sem ríkissjóði verði heimilt að ábyrgjast 1 millj. kr. lán til þess að kosta nauðsynlegustu undirbúningsframkvæmdir. Meiri hl. fjvn. hefur tekið upp í till. sínar ákvæði um 150 þús. kr. framlag í þessu skyni, og er það gott út af fyrir sig, en ekki fullnægjandi. Ég tel, að þessu gagnlega málefni væri mikill styrkur í því, ef till. okkar um ríkisábyrgð yrði samþykkt. Þá vil ég minna á till., sem einnig er á þskj. 195 VII. brtt., 1. liðurinn, sem varðar lögreglustöðina á Akureyri. Þar flytjum við þessir sömu menn einnig brtt. við heimildargr. fjárlagafrv. þess efnis, að ríkið ábyrgist lán allt að 1200 þús. kr., til þess að hægt verði að flytja starfsemi lögreglunnar á Akureyri í hið nýja húsnæði, sem henni er ætlað og lengi hefur verið í smíðum. Hér er ekki farið fram á það, að ríkið leggi fram allt þetta fé, enda verða framlög ríkisins til lögreglustöðvarinnar endanlega að vera í samræmi við það, sem ber að vera og lög og samningar gera ráð fyrir. Hitt vil ég benda á, að aðstaða lögreglunnar á Akureyri er slík, að við hana verður alls ekki unað stundinni lengur, því að hún er satt að segja alger forsmán. Þar er hvorki aðstaða til venjulegrar lögregluafgreiðslu né fangageymslu. Þrengslin eru slík, að lögregluþjónarnir komast vart fyrir og allt er að kalla unnið í einu fremur litlu herbergi, en yfirlögregluþjónninn, sem sinnir m.a. flestum undirbúningsrannsóknum í lögreglumálum, hefur dálitla skonsu fyrir sig, en hún er svo lítil, að fremur mætti kalla skáp en herbergi. Mun það sannast mála, að gamla lögreglustöðin á Akureyri vekur hreinan viðbjóð allra, sem þarna koma, enda svo komið, að lögreglumennirnir, sem þarna starfa, telja sér misboðið með því að ætla þeim slíka starfsaðstöðu öllu lengur. Nýtt lögreglustöðvar- og fangelsishús hefur verið í smíðum undanfarin ár og nú er búið að byggja fyrir um 7 milljónir króna. Áætlað er, að það muni kosta um 1200 þús. kr. að gera lögreglustöðina sjálfa nothæfa, þannig að lögreglan gæti flutt í húsið, en brýn nauðsyn, að það megi gerast á árinu 1968. En til þess vantar fé, annaðhvort bein framlög frá ríki og bæ, sem hljóta að koma að lokum, eða lán, sem hægt væri að útvega til styttri tíma, svo að hægt sé að hrinda framkvæmdinni áfram. Væri það hinn mesti styrkur, ef fyrir lægi ábyrgðarheimild ríkissjóðs að því er þetta varðar. Að lokum vil ég fara nokkrum orðum um till., sem við flytjum, þessir sömu þm., sem ég hef áður greint frá, um það, að Sambandi norðlenzkra kvenna verði veittar 50 þús. kr. til starfsemi sinnar. Stjórn sambandsins hefur alloft áður borið fram óskir um það að fá sérstakan starfsstyrk sér til handa, en ekki hefur Alþ. enn séð sér fært að verða við þeirri beiðni. Enn hefur stjórn sambandsins ítrekað beiðni sína við fjvn., en hún hefur ekki orðið við því að taka sérstaka fjárveitingu upp í till. sínar, en vísað til þess, að Samband norðlenzkra kvenna njóti styrks frá Kvenfélagasambandi Íslands, sem ríkið leggur fé. Þessi styrkur Kvenfélagasambandsins til Sambands norðlenzkra kvenna er 10 þús. kr. á ári, en það er algerlega ófullnægjandi, miðað við þau verkefni, sem Samband norðlenzkra kvenna hyggst vinna að, en fær ekki að unnið eins og vilji stendur til. Um Samband norðlenzkra kvenna er það að segja, að það er elzta kvenfélagasamband á landinu, stofnað árið 1914 og nær yfir allan Norðlendingafjórðung og Strandasýslu. Alls eru í sambandinu 8 sýslu- og kaupstaðasambönd kvenfélaga, en félagskonur eru samtals 2236 í 65 einstökum félögum. Tekjur sambandsins voru s.l. ár 26 þús. kr. Styrkur frá Kvenfélagasambandi Íslands var 10 þús. kr., ágóði af happdrætti 3000 kr. og önnur fjársöfnun var 13 þús. kr. Stjórn sambandsins telur það starfsemi sinni fjötur um fót að vera svo mjög háð vilja og ákvörðun Kvenfélagasambands Íslands um fjárstyrk, enda hefur Kvenfélagasambandið ærna starfsemi sjálft og á erfitt með að styrkja fjórðungssamböndin að nokkru ráði. T.d. var það umrætt í fyrra, að styrkir til undirsambandanna yrðu hækkaðir, en þegar til átti að taka treystist Kvenfélagasamband Íslands ekki til þess, enda færist það sjálft mikið í fang, m.a. mun það hafa tekið að sér að greiða allstóran hluta af kostnaði við Hallveigarstaði í Reykjavík. Ég held því, að það væri mjög æskilegt að skilja hér meira á milli Kvenfélagasambands Íslands og Sambands norðlenzkra kvenna og e.t.v. fleiri fjórðungssambanda. Samband norðlenzkra kvenna á langa og merka sögu að baki. Það er mun eldra en önnur kvenfélagasambönd í landinu, þ. á m. eldra en Kvenfélagasamband Íslands, sem stofnað var 1930. Samband norðlenzkra kvenna naut beins ríkisstyrks, að mér er sagt, á árabilinu 1914–1930 eða þar til Kvenfélagasambandið var stofnað, en á þeim árum var starfsemi sambandsins hin blómlegasta. Voru m.a. ýmsir ráðunautar, sem ferðuðust um á vegum sambandsins og leiðbeindu konum um hannyrðir, húshald og garðyrkju. Versnandi fjárhagsstaða hefur m.a. orðið þess valdandi, að þessi starfsemi og önnur slík hefur orðið að falla niður. Samband norðlenzkra kvenna hefur nú ráðgert að beita sér fyrir aukinni starfsemi á eigin vegum. Er þar efst á blaði áhugi þess á að koma upp garðyrkjuskóla norðanlands fyrir utanhússræktun og einnig að koma upp leiðbeiningastöð á Akureyri fyrir húsmæður. Slík stöð er rekin í Reykjavík og það er æskilegt, að annarri stöð verði komið upp á Akureyri. Hlutverk slíkrar stöðvar er eð veita hlutlausar upplýsingar um vörukaup til heimila og vera húsmæðrum til aðstoðar, þegar þær ráðast í meiri háttar kaup á heimilistækjum o.s.frv. Ég held, að það væri verðugt af Alþ. að styrkja Samband norðlenzkra kvenna í þeirri viðleitni sinni að auka sem mest starfsemi sína og þjónustu í þágu heimilanna.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég nokkrar till. til breytinga og dró þær síðan til baka, til þess að fjvn. og önnur fjármálayfirvöld gætu tekið þær til athugunar, og ég vil ekki láta hjá líða að þakka þeim fyrir, að þau hafa að verulegu leyti gengið til móts við þessar till. mínar, svo að í flestum tilfellum má þar sæmilega vel við una. Og raunar eru til dæmi um það, að þeir hafa farið fram yfir mínar óskir. Og sem sagt, ég vil láta í ljósi ánægju mína yfir því. Ég tek þess vegna hinar fyrri till. mínar ekki upp að einni undanskilinni, sem ég flyt hér enn við 3. umr. málsins. Það er brtt. um, að á heimildargr. verði ríkisstj. heimilað að láta 15% af heildarsölu Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins í Vestmannaeyjum árið 1968 renna til stofnkostnaðar Vatnsveitu Vestmannaeyja. Þessa till. flutti ég nú í dálítið víðtækara formi við 2. umr. fjárl. þannig, að ég vildi láta heimildina ná yfir 10 ára tímabil, en ég get að sjálfsögðu skilið það, að n., sem var að undirbúa fjárlög fyrir árið 1968, var ekki reiðubúin til þess að samþykkja heimild, sem náði yfir svo langt tímabil, og því flyt ég till. núna og þá eingöngu miðað við það ár, sem fjárl. eiga að gilda um. Að öðru leyti vitna ég til þess, sem ég mælti fyrir till. í það skipti og hef ekki fleiri orð um hana nú. Á hinn bóginn var ekki komið svo langt í afgreiðslu fjárl. við 2. umr., að þar lægi fyrir, hvernig fjvn. hugsaði sér fjárveitingar til hafnarmannvirkja. Nú liggur það fyrir, og að athuguðu máli hef ég gert eina till. um breytingu á fjárveitingum til hafnarmannvirkja og lagt til, að til hafnar á Stokkseyri, sem ekki er á þeim lista, sem lagður er fram af fjvn. eða meiri hl. fjvn., að til þess staðar verði ætlaðar 400 þús. kr., sem raunar er smáfjárveiting. Ég tók eftir því, að hv. formaður fjvn. sagði hér í sinni framsöguræðu, að nú væri unnið með nokkrum nýjum hætti að fjárveitingum til hafnarmannvirkja og það mætti í rauninni telja, að nú væri í fyrsta skipti unnið eftir áætlun um framkvæmdirnar, þar sem vita- og hafnarmálastjórnin hefði gert áætlanir um vissa áfanga í hafnargerð. Ég fagna því að vissu leyti, að svo skuli vera, en á þessu er nú að vísu sá galli, að alþm. hafa yfirleitt ekki séð þessa áætlun og er hún því nokkru þokukenndari í hugum manna, heldur en hún máske væri, ef hún hefði verið lögð hér fyrir eða samþ. hér á þinginu. Mér er ekki ljóst, hvort það stendur til að leggja hana hér fyrir til samþykktar eða með hverjum hætti á að framkvæma hana. Ég efast um, að það væri til mikilla bóta, ef það ætti beinlínis að flytja fjárveitingarvaldið til hafnargerðanna beint inn á skrifstofu vita- og hafnarmálastjórnarinnar og gera það eins og Alþ. lítið eða ekki viðkomandi. Ég vil ekki draga í efa, að sérfræðingar í hinum ýmsu greinum geti gert góðar till. um framkvæmdir, en ég tel þó, að það sé ekki nema önnur hlið málsins. M.a. vil ég vitna til þeirrar hafnar, sem ég geri hér till. um, Stokkseyrarhafnar. Það má vel vera, að það sé útreiknanlegt dæmi á skrifstofum í Reykjavík, að hagkvæmara kunni að vera að veita fé í einhverjar aðrar hafnir. En það breytir ekki því, að á þessum stað er byggð. Þar búa sjómenn. Þeir stunda sjó á sínum bátum og þeir munu gera það einnig, þó að þeir fái ekki framkvæmdafé til hafnargerðar á næstu árum. Mér er kunnugt um það, að íbúar þessa héraðs og þeirra hreppsnefnd hefur í hyggju að gera þarna nokkrar framkvæmdir á næsta ári. Þeir hafa í hyggju að setja þarna upp innsiglingarljós og reyndar lýsingu við höfnina á bryggjunni o.s.frv. og nokkrar fleiri minni háttar framkvæmdir. Ég er sannfærður um það, að jafnvel þó að þeir verði gripnir því vonleysi við að eiga ekki von í því að fá fjárveitingu á næsta ári, að allt þetta farist fyrir að meira eða minna leyti, mun þarna áfram verða stundaður sjór. Hann verður bara stundaður við verri aðstæður og aukið öryggisleysi. Ég efast um það, að til slíkra hluta hafi verið tekið fullt tillit á skrifstofu vita- og hafnamálastjóra og þar af leiðandi held ég, að það sé rangt, að fulltrúar þessa fólks hafi ekki einnig eitthvað um málið að segja. Nú er ekki því að leyna, að ég hef heyrt ávæning af því, að þau yfirvöld, sem hér virðast vera búin að ná undirtökum á hlutunum, muni hafa haft orð um það að taka þessa hafnargerð inn á sína áætlun, þótt síðar yrði. Ég fagna því, ef svo kynni að vera og ef það kæmu fram í umr. málsins hér á Alþingi óyggjandi upplýsingar um, að því mætti treysta, að svo yrði gert kæmi til mála, að ég drægi þessa till. mína til baka, því að ég viðurkenni það, að það er ekki allt málið fyrir íbúa viðkomandi hrepps, fyrir viðkomandi verstöð, hvort þeir fá 400 þús. kr. í ár. Það er líka stórt atriði og máske stærra og reyndar miklu stærra, að þeir komist inn á einhverja verulega framkvæmdaáætlun um þetta, sem þá tæki gildi á næstu árum. Ég hef svo ekki meira um þessa till. að segja, en vænti þess, að hjá hv. alþm. ríki skilningur á því, að þeir hafa líka hlutverki að gegna og það er ábyrgðarhluti af þingi og stjórn að varpa allri áhyggju slíkra mála yfir á embættismannakerfið í landinu, þó að það hafi sérfræðingum í hafnarmannvirkjagerð á að skipa.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég nokkuð að umtalsefni þau vinnubrögð, sem hv. alþm., fjvn.-mönnum og öðrum, er boðið upp á í sambandi við undirbúning og afgreiðslu fjárl. Og ég vil aðeins undirstrika það, að ég tel stefna í algera óhæfu í þessu efni. Við 2. umr. hafði fjvn. t.d. ekki fengið nein gögn varðandi hafnarmálin, eins og ég átaldi þá sérstaklega, og afgreiðsla þessa máls síðan hefur verið í samræmi við það, sem á undan er gengið, og algerlega er óhafandi, að fjvn.- mönnum og öðrum þm. gefist ekki kostur á því að athuga þessi mál ofan í kjölinn áður en þeir taka endanlega ákvörðun um skiptingu hafnarfjárins. Það er sjálfsagt ekki til neins að vera að ergja sjálfan sig og aðra með því að beina huga manna að þessum vinnubrögðum og ekki annað að gera en vænta þess, að allur undirbúningur fjárl. og afgreiðsla verði með skaplegri hætti á næsta ári. Á því er brýn þörf. Hv. 3. þm. Vesturl. hefur gert grein fyrir þeim brtt., sem við, sem skipum minni hl. fjvn., stöndum að sameiginlega. En ég vildi fara hér nokkrum orðum um eina brtt., sem ég flyt ásamt hv. 2. og 5. þm. Reykn. Þessi till. er á þskj. 199 og efnislega á þá leið, að framlag til Hafrannsóknastofnunar verði hækkað um 1 millj. kr. og þeirri upphæð sérstaklega varið til fiskrannsókna í Faxaflóa. Það hefur löngum verið skoðun manna, að Faxaflói sé mikilvæg uppeldisstöð hinna nytjamestu fiskstofna, og á sínum tíma var það talin hin nauðsynlegasta ráðstöfun til viðgangs þessum stofnum að friða flóann fyrir veiðum með dragnót og botnvörpu. Eftir að sett voru l. nr. 4 9. júní 1960 um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi undir vísindalegu eftirliti, hefur dragnótaveiði verið leyfð í Faxaflóa á ári hverju. Um afleiðingar þeirra ráðstafana hafa staðið miklar deilur meðal þeirra, sem hagsmuna hafa að gæta og láta sér annt um skynsamlega nýtingu fiskimiðanna. Vegna sérstakra fjárhagsörðugleika þeirra, sem gera út hina smærri vélbáta, sem ekki geta stundað síldveiðar, hafa mjög aukizt og orðið háværari kröfur um, að til viðbótar dragnótaveiði smæstu bátanna í Faxaflóa verði þeim bátaflokki, sem ég áðan nefndi, heimiluð veiði með botnvörpu í flóanum. Til alþm. í Reykjaneskjördæmi hafa borizt langir undirskriftalistar frá útgerðarmönnum og skipstjórum um, að þessar veiðar verði leyfðar í Faxaflóa, og verður að sjálfsögðu ekki lengi undan því vikizt, að þeir sem aðrir hv. alþm. taki afstöðu í þessu máli. Eins og ég áðan gat um, eru mjög skiptar skoðanir um það, hver áhrif það hefði á fiskigengd í Faxaflóa og annars staðar, ef veiðar með botnvörpu væru að nýju leyfðar þar. Og jafnhliða kröfunum um leyfi til þessara veiða, heyrast því í ríkum mæli aðvaranir annarra, sem telja, að með slíkum ráðstöfunum yrði viðgangi nytjafiskstofna stefnt í mikla hættu. Á því er enginn vafi, að þegar svo algerlega skiptar skoðanir ríkja innan raða útgerðarmanna og sjómanna um þetta mál, hvort leyfa á vélbátum að veiða með botnvörpu innan fiskveiðilandhelgi í Faxaflóa eða ekki, mun þm. þeim, sem ákvörðunina eiga að taka um málið, sérstök þörf á því að geta stuðzt við niðurstöður fiskifræðinga, sem byggðar séu á þeim ýtarlegustu athugunum og rannsóknum, sem við verði komið. Nú er það mála sannast, að fjárveitingar Alþ. til haf- og fiskirannsókna eru ótrúlega lágar miðað við það, að Íslendingar byggja alla afkomu sína á sjávarafla. Þess ber einnig að gæta að þeirri takmörkuðu fjárhæð, sem Alþ. hefur veitt til haf- og fiskirannsókna, hefur einkum og að langmestu leyti verið varið til rannsókna á djúpmiðum, en grunnsævið, uppeldisstöðvarnar, setið meira á hakanum og minna upplýst um mikilvægi þess fyrir viðgang fiskstofnanna. Varðandi rannsóknir í Faxaflóa, sem kröfur beinast nú að í ríkum mæli, að verði opnaður fyrir veiðum með botnvörpu, liggur m.a. fyrir svo hljóðandi umsögn forstöðumanns Hafrannsóknastofnunarinnar, sem fram kom við umr. á Alþ. hinn 13. marz 1963, og ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir m.a.: „Til eru samhangandi árlegar rannsóknir á fiskistofnum í Faxaflóa á árunum 1924–1939 og frá árinu 1953 og fram á þennan dag. Á fyrra tímabilinu var farin ein rannsóknarferð á ári, en síðara tímabilið hafa verið farnar allt að fjórum rannsóknarferðum árlega. Hætt er við, að svo fáar veiðitilraunir gefi ekki rétta mynd af hinu raunverulega ástandi að því er snertir magn fiskistofnsins.“ Og forstöðumaðurinn getur þess enn fremur á þeim tíma, 1963, að ekki megi draga of fljótfærnislegar ályktanir af þeim takmörkuðu rannsóknum og tilraunum, sem gerðar hafa verið. Að sjálfsögðu er auk þessara rannsókna stuðzt við árlegar aflaskýrslur um veiði í Faxaflóa og annars staðar, en ljóst ætti þó að vera, að svo fáar rannsóknarferðir og veiðitilraunir, sem framkvæmdar eru af hálfu Hafrannsóknastofnunarinnar, geta ekki verið fullnægjandi til þess, að unnt sé með góðri samvizku að byggja á þeim svo afdrifaríkar ákvarðanir, sem í því geta falizt að leyfa veiðar með botnvörpu í Faxaflóa. Hitt kynni svo einnig að verða leitt í ljós með sérstökum viðbótarrannsóknum, sem Alþ. ætti að veita fé til á fjárlögum, að ástæðulaust væri að óttast, að slíkar veiðiheimildir yrðu til þess, að gengið yrði á fiskstofnana eða uppvaxtarskilyrðum fisksins yrði spillt. Ég tel því, að þótt skoðanir manna séu skiptar um, hvernig beri að hagnýta fiskimiðin í Faxaflóa, sé ekki ágreiningur um það meðal útgerðarmanna og sjómanna, að efla beri og auka vísindarannsóknir á þessu svæði, og það ætti þó einkum að vera sérstakt kappsmál hv. alþm., sem verða fyrr en varir að taka ákvarðanir í þessum efnum, að þessar rannsóknir séu auknar svo, að niðurstöður geti verið tryggari en nú er unnt að búast við, að þær séu. Ef svo fer, að veiðar með botnvörpu verði leyfðar á næstunni, er líka enn meiri ástæða til þess, að samhliða þeim verði vísindarannsóknir á svæðinu auknar, svo að unnt sé að fylgjast með áhrifum veiðanna. Af þessum sökum flytjum við þessa brtt. um 1 millj. kr. framlag til sérstakra fiskrannsókna í Faxaflóa. Ég hef borið þessa till. undir fiskifræðing, útgerðarmenn og sjómenn, og þeir hafa allir verið á einu máli um, að hún væri þörf og nauðsynleg, ekki sízt nú með tilliti til þeirra krafa, sem uppi eru um auknar veiðiheimildir í flóanum. Ég vænti þess, að hv. alþm. séu sama sinnis og þessir aðilar og geti fallizt á að samþykkja till.



Herra forseti. Ég flyt hér þrjár brtt. við fjárlagafrv. Þær eru allar á þskj. 199. 1. brtt. mín er um það, að aukið verði framlag til íþróttasjóðs úr 5 millj. kr. í 10 millj. kr. Ég veit, að það þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa till. Allir hv. alþm. vita það mætavel, að íþróttasjóður hefur um alllangan tíma verið févana og ekki getað staðið við þær skuldbindingar, sem hann hefur þó ætlað sér að standa við, og allmikið af íþróttamannvirkjum hefur ekki getað komizt upp vegna fjárskorts íþróttasjóðs. Nú þegar þannig stendur á, að það er ekkert um að villast, að fjárhagur ríkissjóðs er og mun verða rýmri en hann hefur verið um alllangan tíma, tel ég alveg sjálfsagt að auka nokkuð fjárveitinguna til íþróttasjóðs, eins og þar er ástatt. 2. breytingartillaga mín, sem er 3. tillaga á þingskjali 199, er um það að auka fjárframlagið til félagsheimilasjóðs úr 71/2 millj. upp í 15 millj. kr. En þar er svipað ástatt með fjárhagsmálin eins og hjá íþróttasjóði, nema sennilega er vandinn þó enn þá meiri hjá félagsheimilasjóði. Hann skuldar mjög miklar fjárhæðir og þetta veldur feiknalegum erfiðleikum viða hjá þeim, sem hafa staðið í þeim nauðsynjaframkvæmdum að vera að koma upp félagsheimilum. Þetta mál hefur verið hér rætt margsinnis á Alþ. á undanförnum árum og allir hafa í rauninni viðurkennt það, að hér er um mikið vandamál að ræða, og það þarf nauðsynlega að leysa það mál með auknum fjárveitingum til félagsheimilasjóðs. Af sömu ástæðum eins og ég greindi áðan, tel ég, að nú sé aðstaða til þess, að ríkið leggi þarna nokkuð meira fram en áður og hef því lagt til, að fjárveitingin yrði hækkuð um helming eða úr 71/2 millj. upp í 15 millj. kr. Þá er 3. brtt. mín, 6. till. á þskj. 199. Hún er um það, að tekinn verði upp nýr liður í sambandi við ýmsar ráðstafanir um sjávarútvegsmál og sá liður heiti „til aðstoðar við sjómenn á fjarlægum miðum,“ 2 millj. kr. - Ég veit, að allir hv. þm. kannast við það, að allmikið hefur verið um það rætt nú síðustu árin, að það væri þörf á því að aðstoða íslenzka fiskimenn, sem verða að stunda veiðar á fjarlægum miðum, á margvíslegan hátt, en því hefur jafnan verið borið við, að það væri ekki hægt að ráðast í slíka aðstoð, vegna þess að ekki væri fyrir hendi nein fjárveiting í þessu skyni. Á s.l. ári gerðist það, eins og við vitum, að mikill hluti síldveiðiflotans varð að stunda veiðar um alllangan tíma, ekki aðeins norður við Jan Mayen, heldur miklu norðar, eða allt norður undir Svalbarða, og þá var flotinn kominn svo langt frá landi, að ég hygg, að þeir séu ekki nema fáir hér inni, sem hafi gert sér grein fyrir því, hvað flotinn var raunverulega kominn hér langt frá landi. Ég minnist í þessu sambandi, að skipstjóri, sem sigldi með afla hingað til Reykjavíkur til vinnslu af þessum miðum á flutningaskipi, leiðrétti einhvern, sem var að tala um það, að nú þyrfti hann að sigla langt, alla leið norður til Jan Mayen eftir síldinni, en hann sagði: Veiztu það, að þegar ég sigli frá Reykjavík til Jan Mayen, er ég rétt aðeins hálfnaður á miðin? Svo norðarlega og austarlega er síldveiðiflotinn nú kominn. Enda var flotinn kominn svo langt frá landi, að hann hafði ekki lengur orðið aðstöðu til þess að hafa talsamband við Ísland. Þar varð að koma til að kalla í gegnum skip, sem voru þar einhversstaðar miðja vegu á milli, en við vitum, að það að ætla að standa að því að halda þar til veiða á jafnfjarlægum miðum eins og þarna var um að ræða, kannske allt upp í 150–200 skipum, og hafa þar um borð 1500–2000 menn, er vitanlega ekki forsvaranlegt við þær aðstæður, sem þessir aðilar hafa þurft að búa við. En þetta er svona í fleiri tilfellum heldur en með síldveiðisjómennina, svo að ég álít, að nú eigi í þessu tilfelli að leggja fram tvær millj. kr. sem fjárveitingu úr ríkissjóði í því skyni að gera það fært að aðstoða þessa sjómenn, sem verða að búa við þessa aðstöðu, aðstoða þá á þann hátt, sem talið er heppilegast. Margt getur þarna komið til greina og sé ég ekki ástæðu til þess að fara að telja það sérstaklegu upp. Ég tel, að hér sé um alveg lágmarksfjárupphæð að ræða og í rauninni hvíli á ríkinu alveg sérstök skylda að hlaupa undir baggann í þessum efnum. Þetta eru þær þrjár till., sem ég flyt til breytinga á fjárlagafrv., og ég vænti, að hv. þm. sýni skilning á þessum till. og fallist á að samþykkja þær.



Herra forseti. Ég sé, að hv. meiri hl. fjvn. hefur breytt nokkuð áætluðum tekjuliðum fjárlagafrv. En því aðeins minnist ég á það, að allar útgjaldatill. byggjast auðvitað á því, hverjar tekjur ríkissjóðs geta orðið og það er því jafnskylt að hafa tekjuáætlunina svo rétta sem verða má, eins og hitt, að gæta hófs um útgjaldatill. og vil ég því fara örfáum orðum um þær breytingar á helztu tekjuliðum frv., sem orðið hafa. Í þingbyrjun lagði hæstv. ríkisstj. fjárlagafrv. fyrir Alþ. og í því frv., eins og það var þá, eru tveir af stærstu tekjuliðum ríkissjóðs innflutningsgjöld og söluskattur. Þar voru innflutningsgjöldin áætluð samtals 1778 millj. og söluskattur 1225 millj. Þetta var að sjálfsögðu löngu fyrir gengislækkun og er ekki miðað heldur við neina breytingu á gengi. Það liggur því í hlutarins eðli, að tekjur ríkissjóðs hljóta að breytast mjög núna við breytingu á genginu og það hefur líka verið gert af hálfu ríkisstj. og meiri hl. fjvn. að breyta þessum tölum. Og hvað hafa þær nú breytzt mikið? Hvað áætla þeir, þessir aðilar, að tekjur ríkissjóðs muni nú vaxa við gengislækkun? Jú, innflutningsgjöldin eiga að hækka samkv. þeirra áætlun úr 1778 millj. í 1830, en þess ber að geta, að þá hafa þeir boðað tollalækkun, sem nemur 250 millj. kr. Það er þá hin raunverulega áætlun ríkisstj., að innflutningsgjöld verði 2080 millj., ef bætt er við hinni væntanlegu tollalækkun, sem boðuð er, við þá áætlun, sem nú er í brtt. fjvn. Þetta sýnist mér, að sé í kringum 17% hækkun á þeirri áætlun, sem ríkisstj. gerði sjálf í þingbyrjun. Nú er vitað, að erlendur gjaldeyrir hefur hækkað í verði um 32.6% hvað snertir vörukaup í öllum þeim löndum, sem ekki breyttu genginu. Og samkv. innflutningi landsmanna á árinu 1966 var 75–78% af öllum innflutningnum frá þessum löndum. Ég sé því ekki betur en innkaupsverð varanna verði nú mjög nálægt því 32–33% hærra en það var, áður en genginu var breytt, og þar sem mestur hluti innflutningsins var og kann að verða á næsta ári frá þessum löndum, eru allar horfur á því að mínum dómi, að innflutningsverð innfluttra vara í heild hljóti að hækka um 28–30% eða mjög nálægt því. Og eftir því að dæma ættu tolltekjur ríkissjóðs að hækka að sama skapi að óbreyttri tollalöggjöf. Nú áætlar hæstv. ríkisstj. og meiri hl. fjvn., að þessar tekjur hækki ekki nema um 17%, en hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. hækkar ekki tekjuáætlun af innflutningsgjöldum nema um 17%, ef innflutningsverð varanna hækkar um 28–30? Ég get ekki skýrt þetta með neinu öðru en því, að hæstv. ríkisstj. ætli sér að hafa ríflegan tekjuafgang til þess að ráðstafa. En það er ekki öll sagan sögð með þessu. Það er í gildi það sama um söluskattinn. Hann er ekki hækkaður nema lítið eitt. Hann hækkar að vísu ekki í sömu hlutföllum og tolltekjurnar. En hann hækkar mjög lítið í till. frá því, sem hæstvirt ríkisstj. var sjálf búin að áætla áður, eða mjög nálægt 10%. Það er því alveg augljóst mál að mínum dómi, að tekjur ríkissjóðs eru í þessu frv. áætlaðar nokkur hundruð millj. kr. minni en þær verða. Það er því ekki syndsamlegt að flytja einhverjar brtt. til útgjaldahækkunar. Ég flyt ásamt hv. 3. þm. Vestf. og hv. 8. landsk. þm. örfáar brtt. við þetta frv., en ég mun aðeins gera tvær þeirra að umtalsefni. Ég get því miður ekki vitnað í þskj., þar sem það er ekki komið úr prentun. En það á ekki að koma að sök, því að þetta er ósköp einfalt mál og auðskilið. Önnur till., sem ég mun ræða hér, er um rafmagnslínur til tveggja héraða á Vestfjörðum. Það er rafmagnslína frá Patreksfirði um Patreksfjarðarflugvöll og Sandsheiði til Barðastrandar. Hin rafmagnslínan er af Selsströnd yfir Bjarnarfjarðarháls til Bjarnarfjarðar í Strandasýslu. Nú þykir kannske einkennilegt að vera að flytja till. um fjárveitingu í rafmagnslínur, þar sem allt slíkt á að heyra undir raforkumálastjórnina og koma þaðan alveg sjálfkrafa. En það hagar nú svo til um þessi héruð, Barðastrandarhrepp annars vegar og Bjarnarfjörð hins vegar, að það eru engar horfur á því, að þeir fái rafmagn í náinni framtíð, þó að aukið verði fé til raforkumálastjórnarinnar og þetta liggur í því, að raforkumálastjórnin hefur sett sér þær reglur að leggja ekki dreifilínur til þeirra byggðarlaga, þar sem meira en 11/2 km er á milli bæja að meðaltali. En látum það nú gott heita, þó að þessi regla sé í gildi. En það er annað verra, að þegar raforkumálastjórnin er að finna út þessa vegalengd á milli bæja, reiknar hún allar vegalengdir yfir fjöll og firnindi, sem þarf að leggja höfuðlínuna inn í héraðið. Það telur hún líka sem vegalengd á milli bæja, og þykir mér það nokkuð „kúnstugur“ reikningur. Það getur orðið nokkuð langt á milli bæja, þegar þannig er farið að og vegna þess er það svo, að Barðastrandarhreppur, sem er þéttbýll hreppur, fær ekkert rafmagn og hefur engar horfur á að fá það á næstunni, af því að það er um 20 km leið frá Patreksfirði inn í sveitina og henni er allri bætt við vegalengdina innan sveitarinnar. En hefur nú þetta verið svo annars staðar á landinu? Ég veit ekkert dæmi um það. Ég veit hins vegar dæmi um hitt, að vegalengd yfir heiði, sem þurfti að leggja línuna um inn í byggðirnar, var alls ekki reiknuð þarna með. Skal ég minna á það, þegar rafmagnslína var lögð frá Þverárvirkjun í Strandasýslu suður yfir Tröllatunguheiði til Geiradalshrepps og Reykhólasveitar og sem nú er komin til Saurbæjar í Dalasýslu. Það datt engum í hug að fara að reikna þessa línu með sem vegalengd á milli bæja. Ef það hefði verið gert, væru þessi byggðarlög ekki farin að fá rafmagn enn. En Barðaströnd skal sitja við þetta að fá ekki rafmagn, af því að það er reiknuð vegalengdin yfir heiðina. Við höfum ekki séð neinar útgöngudyr til að fá þennan vanda leystan, nema flytja um það till. hér, að ríkið leggi fé fram í þessar línur, ekki dreifilínurnar innan héraðsins, heldur aðallínuna yfir þessa tvo fjallgarða. Þegar línan er komin inn í sveitina, er hægt að fylgja reglunni, og bæði þessi héruð mundu þá geta fengið svo að segja strax rafmagn til afnota, því að vegalengdin þar er ekki meiri en svo, að hún rúmast innan þeirra marka, sem sett eru. En nú kemur fleira til, hvað snertir rafmagnslínuna frá Patreksfirði inn á Barðaströnd. Það er nýlega búið að byggja flugvöll í Sandodda við Patreksfjörð, en það er ekkert rafmagn komið þangað. Það er ekki hægt að hafa þar ljós, það er ekki hægt að lenda þar, ef farið er að skyggja. Þegar þessi flugvöllur var opnaður, var haldið smávegis hóf á Patreksfirði, og voru þar mættir þm. Vestfjarða í boði flugmálaráðh. Þar voru margar skemmtilegar ræður haldnar og menn yfirleitt ákaflega ánægðir yfir því að fá þessa miklu samgöngubót, enda er þetta geysimikil samgöngubót fyrir Vestur-Barðastrandarsýslu að fá flugvöll í Patreksfirði. Meðal annarra hélt ræðu forstjóri Flugfélags Íslands, og hann minnti á það, að flugvöllurinn væri eins og fokhelt hús. Það vantaði svo mikið á flugvöllinn, þó að brautin væri í sjálfu sér góð, m.a. vantaði rafmagnið. En við búum nú enn við þetta fokhelda hús. Ég veit, að það stendur til að leggja þessa línu einhvern tíma, en hún er innifalin í þessari línu, sem ég er að flytja till. um. Mikill hluti af þeim kostnaði, sem við þetta er, er það að koma rafmagni á flugvöllinn. Till. okkar um þessar tvær rafmagnslínur er 31/2 millj. kr. Það er allur kostnaður við að leggja þessar tvær línur. Það er út úr hreinum vandræðum, að slík till. sem þessi er flutt. Það er út úr þeim erfiðleikum, að það virðist sem þessi tvö héruð séu dæmd til þess að vera rafmagnslaus, bókstaflega dæmd til þess. Þess vegna verðum við að reyna að finna einhverjar aðrar leiðir. Ég vona því, að það sé skilningur fyrir því hér, að þetta fólk í þessum byggðarlögum fái rafmagn, en horfi ekki í vonleysi fram á það, að heiðar eða háls útiloki þetta með aðstoð þeirrar reglugerðar, sem einhvern tíma hefur verið sett um það, hvar eigi að leggja rafmagnslínur og hvar ekki. Barðastrandarhreppur er þéttbýll. Þar eru t.d. 28 bæir í röð og meðalvegalengd á milli þeirra talsvert innan við 11/2 km. Það hefur ekkert að segja. Þeir fá ekkert rafmagn fyrir það, nema þessi vandi verði leystur á einhvern hátt. Hin till., sem ég mun gera hér að umtalsefni, er um ferjubryggjur, tvær ferjubryggjur við Ísafjarðardjúp. Í Ísafjarðardjúpi eru tvö gömul og ný höfuðból, það eru Æðey og Vigur, einhverjar allra kostamestu og beztu bújarðir á Vestfjörðum. Í Vigur má segja, að bændurnir séu í raun og veru þrír. Í Æðey verða þeir væntanlega innan skamms tveir. Hvað hefur nú ríkið lagt af mörkum í samgöngumálum til þessara tveggja höfuðbóla? Það er fljótsagt. Ekki neitt, nema þessar eyjar njóta flóabátsins, sem fer um allt Ísafjarðardjúp og víðar. Ríkið hefur ekki lagt í neina brú handa þessum bændum, ríkið hefur ekki lagt í neinn veg handa þeim, ekki einu sinni rafmagn. Ég held, að það séu nokkur dæmi um það, að byggðar hafa verið brýr, jafnvel til þess að tengja einn einasta sveitabæ við þjóðvegakerfi landsins. Og er ekki nema gott um það að segja, þegar svo stendur á, að jörðin færi annars í eyði. Ég veit dæmi um það, að slík brú hafi kostað hálfa millj. og allt upp í heila millj., þótt hún væri ekki nema fyrir einn bæ. Nú leggjum við til, að það sé varið einum 300.000 kr. í ferjubryggju á hvorn þessara staða. Okkur er ljóst, að þetta er ekki endanlegur kostnaður, ekki nema byrjunin. En fólkið þarf nú loksins að fara að sjá það, að það sé einhver vilji fyrir því á Alþ., að það búi áfram í þessum eyjum, því að verði ekkert gert til þess að skapa betri aðstöðu handa þessu fólki en að hafa gagn af þessum eina flóabáti, sem fer þarna um, þá endar það með því, að fólkið fer í burtu. Það er ekki því að leyna, að bændurnir þarna hafa verið ákaflega hófsamir í kröfum hvað þetta snertir. Ég held helzt til hófsamir. En ég vil ekki láta þá gjalda þess, að þeir hafa verið svona hófsamir. Ég held það ætti að viðurkenna það loksins, að þeir eigi það sannarlega skilið, að þeir fái smáfjárveitingu til þess að bæta aðstöðu sína, svo að þeir geti þó notað þennan eina bát, sem þeir eiga von á þangað. Og hvað skeður, þegar vont er veður, eða ef karlmenn eru ekki heima viðlátnir að sinna þessum bát, sem á að koma þarna. Þá verður hann að fara þarna fram hjá! Þá koma menn ekki mjólkinni frá sér, og þá koma þeir ekki nauðsynjum að sér. Það er gjörsamlega óviðunandi að búa við þetta lengur. Við gerum ekki kröfur um háar fjárveitingar að þessu sinni, en ef það fengist viðurkenning á því, hvað þetta fólk á skilið, sem þarna býr, og hvers virði þessar miklu og góðu bújarðir eru fyrir mjólkurneytendurna á Ísafirði, þá held ég menn myndu ekki fella þessa till. að athuguðu máli. Ég geri mér því vonir um að fá skilning hv. þm. á þessum tveimur till., sem ég hef hér talað fyrir.



Herra forseti. Það gerist, að mér finnst, fáskipaður bekkurinn í hinu háa Alþ., en þess gerast víðar dæmi, og skal ég ekki fást um það, þó að ég þurfi að tala yfir fáum áheyrendum. Ég hef leyft mér, ásamt þremur öðrum þingbræðrum mínum, hv. 2. þm. Sunnl., hv. 6. þm. Reykv. og hv. 5. landsk. þm., að flytja eina brtt. við fjárlagafrv. Brtt. er um það, að á fjárlögum ársins 1968, sem hér eru til umr. og afgreiðslu, verði varið 600.000 kr. til kaupa á bókasafni Boga heitins Ólafssonar, yfirkennara. Því miður átti ég þess aldrei kost að kynnast Boga Ólafssyni, en oft hef ég heyrt nemendur hans minnast með gleði þess svipmikla og mikilúðuga persónuleika, sem þessi maður var. En þótt ég kynntist ekki Boga Ólafssyni, veit ég það, sem þjóðin veit öll, að hann var mikill mennta- og bókamaður. Og hann kom sér upp miklu og merkilegu bókasafni, og segja mér það bókfróðir menn, sem kynnt hafa sér bókasafn Boga heitins, að hér sé um að ræða eitt ágætasta bókasafa íslenzkt í einstaklingseigu, og í því sé að finna flestar þær bækur íslenzkar, sem merkastar hafa út komið, og fjölmargar í frumútgáfu. Nú er málum svo komið, að ekkja Boga Ólafssonar hefur boðið ríkinu bókasafnið til kaups. Þetta safn er skrásett, og það hefur verið metið á 1,8 millj. kr. og því er það, að sú upphæð, sem farið er fram á í þessari brtt., sem hér er flutt að þessu sinni, er einungis þriðjungur af kaupverði safnsins. Þeir, sem mátu safnið, voru þeir Ragnar Jónsson hrl. og Helgi Tryggvason, en þeir sem þekkja bókasafn þetta, bókasafn Boga heitins Ólafssonar yfirkennara, telja, að hér sé um lágt mat að ræða og verðmæti bókasafnsins hljóti í rauninni að vera talsvert mikið meira en þetta, og ég hef heyrt þessa menn, sem þekkja safnið og hafa sagt mér þetta, láta í ljós undrun sína yfir því, hversu safnið sé lágt metið. Ef af þessum kaupum verður, og það verður, ef þessi brtt. okkar fjórmenninganna verður samþ., sem ég vænti fastlega, að hv. Alþ. geri, þá er það ætlunin að koma fyrir í bókhlöðu forsetasetursins að Bessastöðum meginhlutanum af þessu safni, enda hefur forseti vor látið í ljós áhuga á, að svo verði gert. Ég tel, að minningu mikils menntamanns og mjög merks manns í íslenzku þjóðlífi verði mjög mikill sómi sýndur, ef úr þessari ráðagjörð verður, og ég vænti þess, að þessi till. hljóti mikinn og góðan stuðning hér á hinu hv. Alþ.



Herra forseti. Á þskj. 201 flyt ég eina brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1968, það er fjórði töluliður. Þessa till. flyt ég ásamt hv. 4. þm. Reykv., Þórarni Þórarinssyni. Hún fjallar um það, að við 4. gr., eins og þar er nánar skilgreint, komi nýr liður til byggingar ungmennahúss í Reykjavík, að upphæð 10 millj. kr. Ég vil leyfa mér að gera örstutta grein fyrir þessari till., hvers vegna hún er flutt. Eins og kunnugt er hafa vandamál æskunnar löngum verið úrlausnarefni, misjafnlega alvarlegt að vísu. Þetta vandamál er ævarandi, en það minnir á sig með nokkuð misjöfnum hætti. Stundum gerast þeir atburðir, að þeir, sem fullorðnir eru, vakna upp við vondan draum, sjá það að eitthvað er aflaga í þessum málum og fyllast þá gjarnan löngun til þess að bæta úr. Því er heldur ekki að neita, að nokkrar ráðstafanir hafa á síðustu árum verið gerðar, einmitt í því skyni, að auðvelda þessi vandamál unga fólksins. Það má t.d. geta þess, að fyrir hv. Alþ. liggur nú frv. til l. um ráðstafanir í æskulýðsmálum. Ég geri fastlega ráð fyrir því og veit raunar, að þar er um þarfa lagasetningu að ræða, sem vafalaust verður dustað rykið af, þegar annir efnahagsmálanna minnka eitthvað hér á hv. Alþ. Í þessu frv. eru nokkur nýmæli a.m.k., sem lofa góðu, t.d. sú nýbreytni að koma á fót allumfangsmikilli leiðbeiningastarfsemi í æskulýðsmálum, en á hana hefur allmikið skort, og margir frumkvöðlar æskulýðsmála hér telja, að það sé stórt spor í rétta átt, þegar það nær fram að ganga. Allt er þetta þó mjög þokukennt, eins og sakir standa, og nýmæli frv. flestöll í heimildaformi, ég held það sé engin ákveðin fjárveiting til æskulýðsmála í þessu æskulýðsfrv., en án fjármagns verður trauðla mikið áunnið í þessu, fremur en svo mörgu öðru. Hér í Reykjavíkurborg starfar n. á vegum borgarstjórnar, sem heitir Æskulýðsráð. Þetta æskulýðsráð hefur nýlega birt skýrslu um starfsemi sína undanfarin ár. Hér er um að ræða hið fróðlegasta rit, sem ástæða er fyrir alla, og þá ekki sízt hv. alþm. að gefa gaum. En starfsemi ráðsins er allumfangsmikil. Engu að síður er því sniðinn allt of þröngur stakkur, og er það viðurkennt af öllum, sem í æskulýðsmálaráði starfa, hvar í flokki sem þeir standa. Æskulýðsráð Reykjavíkur hefur undanfarin ár haft til umráða húseignina nr. 11 við Fríkirkjuveg. Þar eru skrifstofur og bækistöð ráðsins, og þar hefur verið haldið uppi þeirri æskulýðsstarfsemi, sem ráðið hefur getað boðið upp á undanfarin ár. Nú hefur það gerzt, eins og allir hv. alþm. vita, að hús þetta hefur verið selt og lóðin sameinuð næstu lóð við til afnota fyrir Seðlabankann, þar sem hana ætlar að byggja sér aðsetur sitt. Af þessu leiðir að sjálfsögðu, að Æskulýðsráð verður að hverfa burtu af Fríkirkjuvegi 11, og fyrir dyrum stendur nú endurbygging á húsakynnum við Tjarnargötu, þar sem verið hefur Tjarnarbær, og að nokkru leyti húsakynnum gömlu slökkvistöðvarinnar, sem í ráði er að taka í notkun fyrir þessa starfsemi. Ég held það séu um það bil tvö ár síðan ákveðið var að láta fara fram samkeppni um teikningar að æskulýðshúsi á þessum stað. Þessi samkeppni hefur þó enn þá ekki farið fram, en mun nú alveg nýverið hafa verið ákveðin af Borgarráði Reykjavíkur og verður þá væntanlega háð á næsta ári, og er það sannarlega ekki vonum fyrr, vegna þess að Æskulýðsráð er nú að verða húsnæðislaust, eins og ég áðan sagði. En þó af þessari byggingu verði nú, sem væntalega verður alveg á næstunni, þá kemur þessi bygging í raun og veru aðeins í staðinn fyrir húsakynni ráðsins að Fríkirkjuvegi 11, sem öllum ber saman um, að hafi verið alls kostar ónóg fyrir starfsemina undanfarin ár. Fleira mætti nefna, sem líklegt er, að bæti nokkuð úr ástandinu í þessum efnum, og þá fyrst og fremst það framtak, sem íslenzkir templarar hafa ráðizt í í húsnæði sínu við Eiríksgötu. En þar er ráðgerð bygging, a.m.k. tveggja samkomusala, sem gæti orðið a.m.k. að einhverju leyti til afnota fyrir slíka æskulýðsstarfsemi, eins og ég er hér að tala um. En þessar framkvæmdir hafa einnig dregizt. Vonir stóðu til, að þessi húsakynni gætu a.m.k. að verulegu leyti orðið tilbúin til afnota á þessu ári. Nú er sýnt, að svo verður ekki, og er vafalaust fjárskorti þar fyrst og fremst um að kenna. Ég vil ekki halda því fram, að mér sé kunnugt um alla starfsemi, sem í þessu skyni er rekin, en ég vil þó, áður en ég skilst við þetta, geta um starfsemi, sem Kristján Sigurðsson lögregluþjónn hefur haldið uppi í vetur í Breiðfirðingabúð, en þar hefur hann haldið uppi danssamkomum fyrir unglinga, mjög með því sniði, sem til heilla horfir að mínum dómi. En þegar þessi atriði eru talin, sem flestöll eru þó í vændum og aðeins mjög fá í framkvæmd nú þegar, er lokið að geta um þá aðstöðu, sem reykvískir unglingar hafa til dansskemmtana hér í borginni. Það hefur verið reynt að bæta nokkuð úr þessum málum með því að nota húsakynni skólanna. Skólarnir hafa haft svo kölluð opin hús á kvöldin. Þetta hefur, að því er ég bezt veit, gefizt allvel, en bæði er það, að skortur á skólahúsnæði veldur því, að nýting þess er þegar mjög mikil, og það þarf að margsetja í stofurnar. Einhvern tíma verður að ætla til þess að hreinsa húsakynnin og halda þeim við, þannig að það er a.m.k. mjög takmörkuð lausn og olls ekki til neinnar frambúðar að vísa á skólahúsakynnin í þessu sambandi. Með þessar staðreyndir í huga flutti ég hér á hv. síðasta Alþ. í fyrra frv. um byggingu ungmennahúss hér í borginni. Efni þess frv. var í örstuttu máli það, að byggt skyldi ungmennahús í Reykjavík fyrir skemmtanir æskufólks og haft samráð við Æskulýðsráð Reykjavíkur um stærð hússins og fyrirkomulag. Í ungmennahúsi áttu aðeins að fara fram þær skemmtanir, sem hollar og þroskavænlegar eru fyrir æskufólk, og vandað til þeirra, og áfengisneyzla átti algjörlega að vera bönnuð í því húsi. Í frv. var ráðgert, að stofnkostnaðurinn, þar með talin áhöld og tæki, yrði greiddur að hálfu af ríkissjóði og að hálfu af Reykjavíkurborg, og ef um rekstrarhalla yrði að ræða, þá myndi staðið undir honum á sama hátt. Þetta yrði helmingafyrirtæki þessara tveggja aðila, en ungmennahússtjórn yrði falin Æskulýðsráði Reykjavíkur og að því stefnt, að ungmenni gætu sem allra mest sjálf haft stjórn þeirrar starfsemi, sem þar færi fram, með höndum. Þetta frv. fékk í allra skemmstu máli enga afgreiðslu hér á hv. Alþ. Ég held þó, að því hafi verið vísað til n., en svo mikið er víst, að þaðan kom það aldrei. Og ég vil segja, að það lýsi takmörkuðum áhuga hv. fyrrv. alþm. a.m.k. á málefnum æskulýðs í höfuðborginni, og ég vona, að það áhugaleysi sé ekki fyrir hendi á því þingi, sem nú er nýlega kjörið og hér situr. Það kom glöggt fram í umr. um þessi mál í borgarstjórn Reykjavíkur ekki alls fyrir löngu, að mikill og samstæður vilji er þar fyrir því að ná samstarfi við ríkið um starfrækslu og byggingu húss eins og þessa, og eru þar allir flokkar á einu máli, enda er það mála sannast, að ríkið - og þjóðfélagið þá - á ekkert síður mikið undir því komið heldur en yfirvöld Reykjavíkurborgar, að uppeldi æskulýðsins hér geti tekizt á þann hátt, sem viðunandi er a.m.k. Og það getur hæglega orðið ríkinu dýrt, ekki síður en borginni, ef þessi mál eru látin fara í ólestur, svo að til slysa kemur. Ég sagði áðan, að það væri ráðgert að byggja yfir starfsemi Æskulýðsráðs að einhverju leyti í Tjarnargötu. Það er engan veginn nóg, m.a. vegna þess, að það kemur í staðinn fyrir annað hús, sem tekið er úr notkun, en auk þess er það útbreidd og viðurkennd skoðun þeirra, sem að þessum málum starfa, að það sé nauðsynlegt að dreifa þessari skemmtanaaðstöðu allverulega um borgina. Og hér er ég ekki að tala fyrir frv. eða till. um neina æskulýðshöll, eins og einu sinni var vinsælt að tala um hér á hv. Alþ. Ég held, að allir séu orðnir sammála um það nú, að heppilegra sé að dreifa þessari aðstöðu talsvert mikið um borgina. Það hús, sem ég og hv. 4. þm. Reykv. höfum í huga, á að verða eitt af slíkum húsum. Vonandi verða þau innan tíðar miklu fleiri. Ég hygg, að það þurfi ekki að fara um það mörgum orðum, hvers vegna það sé heppilegt að dreifa æskulýðsstarfseminni. Það liggur í augum uppi, að það er ekki heppilegt og oft ekki auðvelt að fást við, þegar of mörgum ungmennum er stefnt saman á einn og sama stað. Það verður affarasælla að dreifa þessari starfsemi. Ég tel sanngjarnt, að ríkissjóður taki að sínu leyti einhvern þátt í lausn á æskulýðsvandamálunum í Reykjavík. Hér er að rísa upp eini vísirinn á Íslandi að stórborgarlífi, og við erum Íslendingar gjarnan nokkuð stoltir af því að geta sýnt öðrum skýjakljúfana okkar og fína vínveitingastaði, sem eru til afnota fyrir okkur, sem erum fullorðin, og þá gesti, sem hingað koma. En við verðum bara að gera okkur það ljóst, að vegsemdinni af því að byggja stórborg fylgir einnig mikill vandi, og sá vandi er ekki hvað sízt að ala upp heilbrigt og hamingjusamt æskufólk. Og þessum vanda verður að mæta, ekki bara að vísa honum á einstök sveitarfélög. Ríkið og Alþ., þjóðin öll, verður að axla sinn hluta af þessari byrði. Þess vegna hef ég nú freistað þess, og við, flutningsmenn þessarar till., að fá örlitla fjárveitingu samþ. í þessu skyni, nú þegar hin geysiháu fjárlög fyrir árið 1968 eru á lokaafgreiðslustigi. Það skiptir að mínum dómi engu máli, þó að lög um slíkt hús séu ekki þegar fyrir hendi eða fyrirkomulag á ráðstöfun þessarar fjárveitingar, slíkt má alltaf gera. Aðalatriðið er að fá fjárveitinguna, þá verður hitt auðvelt, að ráðstafa henni á heppilegan hátt. Hér er miklum fjármunum ráðstafað nú í kvöld og undanfarna daga, flestum sjálfsagt til þarfra og nauðsynlegra hluta, það vil ég sízt draga í efa. En hvað er framtíð þjóðarinnar nauðsynlegra en heilbrigði og hamingja æskunnar? Ég held, að það sé vandfundið.



Herra forseti. Í fjárlagafrv. því, er hér er til umr., er svo ráð fyrir gert, að til hafnarmannvirkja samkv. 4. gr., þ.e. til greiðslu á eftirstöðvum framlaga, sem ríkissjóður skuldar í framkvæmdum þeim, er búnar eru, skuli verja 20 millj. 350 þús. kr. Ef upphæð þessi hefði staðið óbreytt af hálfu meiri hl. fjvn., hefði verið hægt að sætta sig við það út af fyrir sig, enda þótt ríkið skuldi um 75 millj. kr. í þessum framkvæmdum. En þegar á það er litið, að samkv. þskj. 171 er upphæðin til þessarar greiðslu lækkuð niður í 10 millj. kr., þá svarar það framlag til þess, að skuldahallinn verði borgaður á sjö árum eða því sem næst tveimur kjörtímabilum. Þetta er afleitt og kemur sér mjög illa fyrir mörg bæjar- og sveitarfélög, ekki sízt þegar það er haft í huga, að þetta eru ekki einu skuldir hins opinbera vegna framkvæmda á vegum sveitarfélaganna. Þannig hefur verið búið að opinberum umbótum hin síðari ár, að bæjar-, sveitar- og sýslufélög sitja með skuldir, vegna þess að ríkið hefur ekki staðið skil á sínum lögbundnu framlögum til framkvæmdanna. Á það vil ég minna, að aðstaða sveitarfélaganna er nú mun lakari en oft áður, þar sem atvinna hefur verið minni og greiðslugeta fólks mun lakari þar af leiðandi og því erfitt allvíða með innheimtu útsvara. Það hefur líka komið sér afar illa, að ríkið hefur lækkað framlag úr jöfnunarsjóði um 20 milljónir króna á þessu ári, samhliða því, sem lækkuð voru framlög til opinberra framkvæmda um 10%. En áður hafði ríkisstj. lækkað framlög vegna opinberra framkvæmda um 20%, svo það er ekkert undarlegt, þó að mörg bæjar- og sveitarfélög finni fyrir því, hvernig staðið hefur verið að framkvæmdamálunum, samhliða því, sem réttur þeirra hefur verið skertur á öðrum sviðum af hæstv. ríkisstj. Hafnarmarmvirki eru mjög víða undirstaða atvinnulífsins. Sjávarútvegur er útilokaður þar, sem ekki eru viðunandi hafnir. Svo er einnig um vöruflutninga allvíða hér á landi. Það er því ófrávíkjanleg krafa, að ríkið standi við sitt í þessum efnum í framtíðinni. Í Vesturlandskjördæmi standa yfir hafnarframkvæmdir á 10 stöðum, að vísu misjafnlega kostnaðarsamar, en alls staðar hallar á ríkið að standa við sinn hlut í þessum framkvæmdum. Með það í huga, hversu brýn þörf er á að sveitarfélögum verði sem fyrst borgað það, sem þau eiga hjá ríkinu fyrir hafnarframkvæmdir, höfum við, hv. 4. landsk. þm. og hv. 3. þm. Vesturl. ásamt mér, flutt brtt. þá, sem er á þskj. 195, VI. liður, um að hækka úr 10 millj. í 14 millj. kr. framlag til greiðslu á skuldum ríkisins vegna hafnarmannvirkja, sem unnið hefur verið að á undanförnum árum. Hér er mjög hóflega í sakirnar farið hjá okkur Vestlendingum, eins og jafnan hefur átt sér stað áður, þegar við höfum flutt till. En ég vil líka minna á það, að hér er um þýðingarmikið mál að ræða, sem snertir alla hv. alþm., þar sem þeirra kjördæmi njóta einnig nokkurs í samþ. till. þeirrar, sem hér um ræðir. Ég vænti þess, að hv. þm. meti réttilega þýðingu þessa mikilvæga máls og samþykki till. okkar um hækkun á framlagi til að borga niður skuldir vegna hafnarmannvirkja.



Herra forseti. Í fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir nú á þskj. 143 við upphaf 3. umr., eru ríkistekjurnar áætlaðar 6,042 millj. 976 þús. kr. Tekjuafgangur rúml. 37 millj. kr. og greiðsluhalli rúml. 9 millj. kr. Ég minnist þess, að afgreiðsla frv. við 2. umr. var með nokkuð óvenjulegum hætti. Frá fjvn. lá þá fyrir mikill fjöldi brtt., en þær voru að mestu leyti skrifstofuverk, umreikningur á einstökum útgjaldaliðum vegna gengisbreytingarinnar 24. nóv. s.l., en lítið um brtt. við útgjöldin af öðru tagi. Hitt var þó bagalegra fyrir þm., að við þessa umr. lá ekkert fyrir um hina miklu breytingu til aukningar á ríkistekjum, sem ætla mátti, að verðhækkun erlends gjaldeyris og þar með innfluttra vara hefði í för með sér, en auðsætt var frá öndverðu, að tolltekjur hlutu að hækka mjög af þessum sökum og einnig söluskattur verulega. Af hinni ófullkomnu afgreiðslu fjárlagafrv. við 2. umr. leiðir, að svo að segja öll sú afgreiðsla, sem mestu máli skiptir, hlýtur að fara fram nú við síðustu umræðu. Tillögum fjvn., sem þm. verða að miða afstöðu sína við nú og sníða sínar till. eftir, var útbýtt kl. 9 í gærkveldi og talið er, að áformað sé að ljúka síðustu umr. fjárl. í nótt. Alþ. sem slíku er því ætlaður einn sólarhringur eða svo til að átta sig á því, hvort 6 - 7 þús. millj. kr. ríkistekjur séu rétt áætlaðar og hvernig þessum miklu fjármunum verði bezt varið að dómi þess. Á þessum örstutta tíma er okkur, kjörnum þjóð- fulltrúum, ætlað að hlýða á ræður og, ef svo ber undir, að flytja ræður um einstaka þætti þessa mikla máls og gera okkur grein fyrir, hvort þær till., sem fram eru komnar úr fjvn., séu þess eðlis, að við getum við þær unað án aðgerða, eða hvort ástæða sé til þess fyrir okkur að bera fram aðrar till. og þá að undirbúa þær till. og flytja. Ég leyfi mér að átelja þessa aðferð og vara við henni. Ég held jafnvel, að skárra hefði verið, úr því að sérstaklega stóð á vegna gengisbreytingarinnar, að fresta endanlegri afgreiðslu fjárl. fram yfir áramót en að fara þannig að. Og slíka frestun mundi ég ekki hafa átalið eða átelja, eins og á stendur vegna gengisbreytingarinnar, þótt hún sé að jafnaði lítt réttlætanleg og auðvitað óæskileg, en fyrir því eru þó fordæmi. Fyrir nokkrum áratugum, eða áður en farið var að rjála til muna við kjördæmaskipun landsins, mælti stjórnarskráin svo fyrir, að fjárl. skyldu afgreidd við 6 umr. eða fleiri í báðum deildum og, ef svo bar undir, að lokum í sameinuðu Alþ. Þá fóru líka fram eldhúsumr. svo kallaðar við lok 1. umr. og þá rætt um ríkisbúskapinn almennt. Nú er búið að slíta þessar almennu umr. um ríkisbúskapinn úr sambandi við fjárl. Þær eru orðnar að útvarpsumr. milli útnefndra fulltr. þingflokkanna eingöngu, og aðrir þm. leggja þar ekki orð í belg. Sama er raunar að segja um 1. umr. fjárl. Hún er líka orðin útvarpsumr. fyrir löngu síðan. Nú í ár er Alþ., löggjafar- og fjárveitingasamkomu hinna kjörnu þjóðfulltrúa, í rauninni ætlað að hafa aðeins eina umr. um fjárlagafrv., eina umr. sem því nafni má nefnast, því að ég hef áður getið þess, hvernig 2. umr. fór fram, hvernig skilyrðin voru til þess að láta þá umr. fara fram. Þessi eina umr., sem því nafni má nefna um fjárl., hófst kl. 2 í dag og mun eiga að enda, eins og ég sagði áðan, í nótt, og það eru ekki nema nokkrar klst. siðan við alþm. hlýddum á framsöguræður frsm. fjvn. og vissum, hvað til umr. var í raun og veru. Nú má e.t.v. segja, að við þetta mætti una, ef þm. almennt hefðu haft aðstöðu til þess frá öndverðu að fylgjast með þeirri tillögugerð, sem í vændum var, og hafa íhlutun um hana, t.d. með aðstoð þingmannafunda kjördæmanna eða funda í þingflokkum, en svo er ekki, nema þá e.t.v. í þingflokki ríkisstj., sem ég veit ekki um og raunar efast um. Jafnvel þingflokkarnir hafa naumast fengið ráðrúm til venjulegra fundarhalda milli 2. og 3. umr. fjárl. Slíkt óðagot hefur ríkt undanfarna daga og hefur áður verið gert að umræðuefni meðal ráðamanna hér í þingsalnum, að mál var hrifið úr höndum hv. Nd., áður en hún hafði afgreitt það, og tekið ólöglega til meðferðar í hv. Ed. Þetta var auðvitað óviljaverk, en það er ekki gott, að þeir, sem ríkjum eiga að ráða, séu flaumósa við löggjafarstörf. Nú er ég að vísu ekki að segja það með þessu, að um þetta, sem ég hef nú verið að lýsa, vilji ég kenna þeim eingöngu, sem verkstjórn hafa á þessu hv. Alþ. Þróunin hefur miðað í þessa átt, því miður, en við verðum sérstaklega varir við það, hvernig komið er, þegar þannig stendur á sem nú um afgreiðslu fjárl. við sérstök skilyrði. Og ég held, að hér sé um að ræða málefni, sem við þurfum öll, sem á þingi sitjum, að gefa gaum að, hvar við erum á vegi stödd um meðferð hinna þýðingarmestu mála og hvernig unnið er að þeim á þessari löggjafarsamkomu, sem stundum er kölluð þúsund ára. Ég hef hér fyrir framan mig tvær áætlanir úr hv. fjvn., frá meiri og minni hl., um tekjuaukann á næsta ári vegna gengisbreytingarinnar. Meiri hlutinn áætlar hækkun tollteknanna, að mér skilst, rúmlega 50 millj., en minni hlutinn 232 millj. Þessar tölur, sem ég nefndi áðan, taka ekki til söluskattsins. Mér er næst að halda, að jafnvel áætlun minni hl. hljóti að vera of lág, hvað þá þessi, en ég hef ekki í höndum gögn til þess að rökstyðja það og ekki ráðrúm til þess að afla þeirra. Hins vegar hlustaði ég með athygli síðari hluta dags í dag á ræðu þá, sem hv. 1. þm. Vestf. flutti um þetta mál. Það var ekki löng ræða, en þar virtist mér með skýrum talnarökum sýnt fram á það, sem ég er að halda fram hér án þess að nefna sérstaklega tölur því til stuðnings, að í raun og veru sé þessi tekjuáætlun mjög undarleg og hún hljóti að vera til muna of lág. Þarna skal ég fara fljótt yfir sögu, en ég ætla mér að ganga út frá því, m.a. með tilvísun til þeirra talna, sem hv. 1. þm. Vestf. flutti hér áðan, að um lága tekjuhækkunaráætlun sé að ræða. En í því sambandi vil ég láta koma hér fram þá skoðun mína, að nú þegar ríkissjóður fær allt í einu mikið fé handa á milli, sem hann áreiðanlega fær, ef ráða má af líkum, þá eigi að verja bróðurpartinum af því fé til að auka stuðninginn við uppbygginguna í þágu landsbyggðarinnar á ýmsum sviðum. Sú hætta vofir sífellt yfir, sem og áþreifanlega hefur komið fram í niðurskurði hæstv. ríkisstj. á framlögum til verklegra framkvæmda undanfarin 3 ár, að strax og eitthvað bjátar á fyrir ríkissjóði, sé ráðizt á uppbyggingarféð, framlög til samgöngubóta, hafnarfé, rafvæðingarfé, skólafé og ýmislegt fleira af því tagi, og það lækkað vegna almennra útgjalda, er kastað er í dýrtíðarsvelginn, eins og gert var fyrir og eftir síðustu kosningar. Þannig er alltaf hætta á, að framkvæmdafé lækki í hlutfalli við önnur ríkisútgjöld og miðað við verðgildi krónunnar. Hvenær, sem tækifæri gefst, þarf því að rétta hlut uppbyggingarinnar, af því að hin hættan, sem ég nefndi áðan, vofir aftur yfir. Eitt slíkt tækifæri tel ég að sé nú og það beri að hafa í huga. Nú kynni t.d., hvort sem það er gert í sambandi við afgreiðslu þessara fjárl. eða á annan hátt í sambandi við aðra löggjöf, að vera möguleiki til að bæta hag vegasjóðs með nýjum tekjustofni, en till. hafa verið uppi um það á Alþ. og eru enn. Ef ekki nú, hvenær þá? vil ég spyrja. Þetta var nú um vegamálin, en ég ætla ekki að ræða um þau frekar, enda er vegaáætlunin ekki mál þessa þings. En í sambandi við framkvæmdir í þágu landsbyggðar, þá er mér á þessari stundu einkum þrennt eða fernt í huga, og um það vil ég nú leyfa mér að fara nokkrum orðum, áður en ég kem að þeim brtt., sem ég mæli fyrir að þessu sinni. Ég drep þá fyrst á það verkefni að ljúka rafvæðingu dreifbýlisins. Um það efni liggja fyrir 2 till. frá hv. minni hl. fjvn. Þær till. vil ég styðja og treysti því, að hæstv. ríkisstj. noti þá heimild til lántöku, sem þar er um að ræða. En sú till., eins og hún er fram borin, eykur ekki útgjöld ríkissjóðs út af fyrir sig á þessu ári. En hin till., frá minni hl., er um hækkun á beinu framlagi til raforkuframkvæmda, sem nam rétt um 10 millj. kr. Næst vil ég leyfa mér að nefna íbúðalánamálið. Þeim fer nú fjölgandi, sem bera sér það í munn, að stuðla beri að jafnvægi milli landshluta. Eitt af því, sem mestu skiptir í því sambandi, er að það fólk, sem vill eiga heima í átthögum sínum víðs vegar um land eða flytjast þangað, geti átt viðunandi þak yfir höfuðið. Hér í umr. hefur verið ljóst ástandi í íbúðalánamálum á höfuðborgarsvæðinu. Það gerði einn af hv. þm. Reykvíkinga og dreg ég ekki í efa það, sem þar var sagt, enda alkunna, að lánastarfsemin er nú eða virðist vera strönduð um sinn, þ.e.a.s. veiting nýrra lána til íbúða úr veðlánakerfinu eða frá húsnæðismálastjórn, m.a. vegna hinnar svo kölluðu Breiðholtsáætlunar, sem komið var á laggir vegna hins margnefnda júnísamkomulags, sem raunar er víst lítið eftir af, nema kannske Breiðholtsáætlun og vísitöluálag húsaæðislánanna. En annars staðar á landinu mun ástandið þó verra, og t.d. á Akureyri, sem er fjölmennasti bær utan Reykjavíkursvæðisins, er almennt talið, að menn hafi orðið mjög afskiptir við úthlutunina miðað við úthlutunina á Reykjavíkursvæðinu, þó að sitt hvað megi að henni finna, eins og gert hefur verið. Ég hef nýlega haft undir höndum og verið að lesa nýútkomið hefti Fjármálatíðinda. Í þessu hefti er nokkuð merkileg ritgerð, samin af manni, sennilega hagfróðum, sem heitir, ef ég man rétt, Pétur Eiríksson, og sagt, að hún sé samin í Efnahagsstofnuninni. En þessi ritgerð er um húsnæðismál á Íslandi. Þar er m.a. húsnæðisspá um næstu 5 ár og er gert ráð fyrir, að byggja þurfi í landinu á þessum 5 árum, að mig minnir, 8000–8500 íbúðir. Margt fleira er fróðlegt í þessari grein. En eitt af því, sem fram kemur í greininni, er samanburður á byggingarstarfseminni, fjárfestingunni í íbúðum eftir landshlutum. Höfundur ber m.a. saman íbúðabyggingar annars vegar þar, sem kallað er Reykjavíkursvæði, sem er Reykjavík og sex önnur sveitarfélög hér við Faxaflóa, og hins vegar í landinu öllu utan Reykjavíkursvæðisins, ber þetta saman á ýmsan hátt og leggur til grundvallar íbúatölur á þessum svæðum. Þar kemur það í ljós t.d., að byggingarstarfsemin á árinu 1966 skiptist þannig, að utan Reykjavíkursvæðisins, þ.e.a.s. alls staðar annars staðar á landinu en á Reykjavíkursvæðinu, voru á þessu ári ekki byggð nema 60% af þeim íbúðum, sem þar hefði átt að byggja, miðað við íbúafjölda. Þetta er þannig reiknað út, að allar íbúðabyggingar eru lagðar í það, sem höfundur kallar fullgerðar íbúðir. Þetta er að segja um árið 1966 og er því við þetta að bæta, að á því ári hafa verið lagðar niður hátt á þriðja hundrað íbúða á öllu landinu utan þessa litla svæðis, en ekki nema eitthvað um 30 á Reykjavíkursvæðinu. Þetta sýnir, að þó að því hafi verið lýst, að íbúar hér á þessu svæði hafi átt í erfiðleikum vegna lítilla lánveitinga, sem sjálfsagt er rétt, þá er þó ástandið miklu alvarlegra í landsbyggðinni utan Reykjavíkursvæðisins, miklu alvarlegra. Og það er eiginlega vandséð, til hvers það leiðir, ef slík þróun heldur áfram, og þó reyndar ekki vandséð, þegar betur væri að gáð, ef ekki er byggt í öllu landinu utan þess svæðis nema svo sem 60% af því sem þar ætti að byggja miðað við fólksfjölda. Þetta vil ég bera í tal í sambandi við þessi mál, og ég vil jafnframt taka það fram, að ég er mjög ánægður með það, að minni hl. n. hefur lagt til, að nokkurri fjárupphæð verði varið til stuðnings íbúðalánakerfinu, þó auðvitað þurfi þar miklu meira til að koma og fleira að ske í þessum málum. Það verður að skipuleggja íbúðalánastarfsemina í landinu í heild með ýmis þjóðleg og félagsleg sjónarmið fyrir augum. Ég ætla að leyfa mér að minna á það, að á síðasta þingi voru samþykkt ný hafnalög. Það hafði verið beðið mjög lengi eftir þessari löggjöf. Ég ætla, að það hafi verið fyrir einum 11 árum, sem Alþingi gerði ráðstafanir til þess með ályktun, að hafnalögin yrðu tekin til endurskoðunar, það mun hafa verið 1956, og þá m.a. hlutfallið milli ríkisframlaga og framlaga einstakra hafnarsjóða til hafnargerða. Og það eru mörg ár síðan farið var að bera fram till. um þessi efni sérstaklega hér á hv. Alþingi, en loksins í fyrra lagði hæstv. ríkisstj. á áliðnum vetri fram frv. til nýrra hafnalaga. Þó að á þessum lögum séu gallar, sem hefði átt að afnema, þá held ég að það sé skoðun margra, að l. í heild séu til bóta fyrir hafnagerðarstarfsemina. En þau fela m.a. í sér verulega hækkun á framlagi ríkissjóðs til svo kallaðra undirstöðumannvirkja í höfnum, úr 40% upp í 75%. Og það er verulegur hluti af hafnarmannvirkjunum, sem feilur undir þetta nýja ákvæði. Nú er það svo, að þessi ákvæði hafa að sjálfsögðu í för með sér, ef eðlilega væri að farið, verulega hækkun á ríkisframlögum til hafnargerðar og það er raunar svo, að í þeim till., sem fyrir liggja frá ríkisstj, eða meiri hl. fjvn. um framlög til nýbygginga á höfnum, þá er upphæðin allverulega hækkuð frá því, sem áður var. Hins vegar er það dálítið áberandi, að þar er undan fellt að veita framlög til ýmissa hafna, sem þó eru enn í smiðum. Ég hef m.a. veitt athygli höfnum í mínu kjördæmi, sem þannig er ástatt um, en mun þó ekki bera fram brtt. um það efni. En í þessum I. er gert ráð fyrir því, að á árinu 1968, þ.e.a.s. haustið 1968, skuli leggja fyrir Alþingi fjögurra ára áætlun um hafnaframkvæmdir, þ.e.a.s. fyrir 1969 til 1972. Það er sem sé næsta haust, sem sú áætlun á að leggjast fyrir Alþingi. Og í l. segir, að áætlunin skuli vera lögð fyrir þingið til leiðbeiningar og vita- og hafnamálastjóri skuli framkvæma hana eftir því, sem fé sé fyrir hendi. Það er nú ekki stund eða staður til þess að fara að gagnrýna þessa löggjöf, hafnalögin, en þetta áætlunarákvæði um, að áætlun sé lögð fyrir Alþingi til leiðbeiningar og síðan framkvæmd af framkvæmdavaldinu er náttúrlega dálítið hláleg, og var á það bent á sínum tíma, en á þessari áætlun á þingið von næsta haust, fyrr ekki. Það er þess vegna úr lausu lofti gripið, sem einhverjum forsvarsmönnum hafna virðist hafa verið sagt hér af þeim, sem stjórna þessum málum, að þeir skuli vera rólegir, því að þeirra mannvirki séu á fjögurra ára áætlun. Sú áætlun er ekki til enn þá og hefur ekki verið lögð fyrir Alþingi skv. l. Af þeim 70 til 80 höfnum, sem unnið hefur verið að hér að staðaldri í landinu undanfarið, er nú veitt fé til nýbygginga í 27 eða 28, að ég ætla. En það eru engar sérstakar framkvæmdir, engar sérstakar fjárveitingar til hinna hafnanna, og er þó þannig ástatt um þær mjög margar, að ríkissjóður skuldar þeim eða hafnarsjóðum þeirra mikið fé. Það er ætlazt til þess að upp í þessa skuld verði greitt af einni sameiginlegri fjárveitingu, sem stendur í fjárlagafrv. í þessu skyni, þ.e.a.s. upp í eftirstöðvar hafnarframlaganna. Í sambandi við þetta mál, greiðslu skuldanna við hafnarsjóði, hafa orðið nokkur tíðindi við meðferð málsins. Í frv. eins og það lá fyrir við 2. umr. eru þessar greiðslur upp í skuldir við hafnarsjóði áætlaðar 20 millj. rúmlega, eins og getið var um af einhverjum hv. þm. hér áðan. En nú sé ég í till. hv. meiri hl. fjvn., að þessi upphæð hefur verið lækkuð niður í 10 millj. Þessi upphæð til þess að greiða upp í eftirstöðvar af framlagi til hafna er lækkuð niður í 10 millj. kr., og mun vera talið, að þar sé aðeins um tilfærslu að ræða yfir í nýbyggingarnar. Út af fyrir sig er það mjög gott að auka fé til nýbygginganna, en ég sé ekki, að það sé viðunandi á ári sem þessu að greiða ekki meira upp í skuldir ríkisins við hafnasjóði en 10 millj. kr. Þessar skuldir eru taldar yfir 70 millj. kr., 75 millj. kr., sagði einn hv. þm. áðan, sem ég geri ráð fyrir að sé rétt, og ef ekki á að greiða meira árlega en 10 millj. upp í þessar skuldir, þá tekur það 7 ár að greiða hafnasjóðunum það, sem þeir eiga inni hjá ríkissjóði og hafa búizt við að fá áður en langt um liður. Þessu finnst mér alveg óhjákvæmilegt að ráða bót á, það er ekki hægt að hugsa sér þetta svona. Ég mun greiða atkv. gegn þessari brtt. frá meiri hl. fjvn. að lækka töluna úr 20 millj. niður í 10, en vil nú nota tækifærið til þess að lýsa brtt., sem ég flyt ásamt tveimur öðrum hv. þm., hv. 1. þm. Vestf. og hv. 8. landsk. þm., um að taka inn í 6. gr. heimild til 10 millj. kr. greiðslu upp í eftirstöðvar hafnarframlaga, til viðbótar því, sem veitt verður í 4. gr. Ég óttast sem sé, að þessi till. meiri hl. hv. fjvn. verði samþykkt, við óttumst það, flm. þessarar brtt., og því viljum við leggja til, til þess að reyna að bjarga þessu máli, að tilsvarandi upphæð verði tekin upp í heimildagr. Eins og ég sagði áðan, þá á ég von á því, og það virðast fleiri eiga, að tekjur ríkissjóðs af tollahækkunum muni reynast verulega meiri heldur en þær eru áætlaðar, og það mun þá koma fram sem tekjuafgangur hjá ríkissjóði. Um þetta er náttúrlega ekki hægt að sanna neitt nú, en ef það kemur fram, að það reynist rétt, sem við gerum ráð fyrir, þá viljum við að það liggi fyrir, að Alþingi hafi bent á, hvað við þessa upphæð eigi að gera, þessar 10 millj. Ég vil einnig taka það fram, að ég stend að fleiri brtt. af sama tagi, brtt. við 6. gr., við heimildagr., sem ég og aðrir þeir, sem að þeim standa, ætlast til, að komi til framkvæmda, þ.e.a.s. að heimildirnar verði notaðar, ef féð reynist fyrir hendi, sem við teljum líkur til að verði. Á síðasta þingi voru líka samþykkt ný skólakostnaðarlög. Og í þeim l. virtist mönnum felast töluvert bætt aðstaða fyrir þau sveitarfélög, sem standa að skólum, bæði með því, að hlutfall ríkisins af kostnaði við heimavistir og kennaraíbúðir var hækkað mjög verulega og sennilega meira en kostnaður við skólahúsnæði að öðru leyti verður lækkaður, og einnig af því, að gert var ráð fyrir, að ríkisframlagið til skólabygginganna yrði eftirleiðis greitt á 2–3 árum, sem margir hugðu gott til. Þessi l., sem samþykkt voru seint á síðasta þingi, eða rétt fyrir kosningar, hafa af sumum í minni áheyrn verið kölluð kosningavíxill ríkisstj., og mörgum mun hafa litizt vel á þetta, en þessi víxill, ef víxil ætti að kalla, er töluvert ólíkur því, sem almennt gerist um víxla. Það er nefnilega svo um víxla almennt, að það er tiltekið, að þeir falli á ákveðnum degi, og þá verður að borga víxilinn. Annars er hann afsagður. Hann er afsagður og innheimtur með málssókn. En þessi víxill fellur í rauninni ekki, fyrr en sá sem á að borga víxilinn vill láta hann falla. Í ákvæði til bráðabirgða, sem samþykkt var aftan við 1. till. hæstv. ríkisstj., segir svo: „Stofnkostnaður til skólamannvirkja, sem samþykkt hafa verið áður en reglur byggingadeildar verða staðfestar, skal skiptast milli ríkis- og sveitarfélaga og greiðast eftir sömu reglum og giltu skv. l. nr. 41 1955.“ En sá, sem samþykkir þessar reglur, er sá, sem á að borga víxilinn, hæstv. ríkisstj. Og því má náttúrlega segja það, ef mönnum finnst það geti nú skeð á annað borð, að ef ríkisstj. vilji svo vera láta, þá þurfi þessi lagaákvæði aldrei að ganga í gildi, því að hún geti dregið að setja þessar reglur, og þar með fjarlægt fall víxilsins, þessi ríkisstj. eða einhver önnur, sem við tæki á eftir henni. En ég geng nú út frá því, að þetta væri ekki hugsað þannig, heldur að reglugerðin yrði gefin út á eðlilegum tíma fyrir reglugerðir. Það hefur ekki tíðkazt að láta útgáfu reglugerðar dragast mjög lengi og enn þá er ég í þeirri trú, að útgáfa þessarar reglugerðar geti ekki dregizt lengur en 1 ár frá samþ. l. og að þá komi þessi ákvæði til framkvæmda á næsta sumri. En af því hlýtur að leiða mjög verulega aukinn kostnað fyrir ríkissjóð. En til þessa kostnaðarauka og hinnar auknu eftirspurnar eftir skólafé er ákaflega lítið tillit tekið í fjárlagafrv., sem liggur fyrir. En ég tel, að bygging skólahúsnæðis víðs vegar um landið sé eitt af því, sem mest kallar að á mörgum stöðum, m.a. í sambandi við jafnvægi milli landshlutanna og af því, að þar er ekki á viðunandi hátt séð fyrir skyldufræðslunni. Hæstvirtur menntmrh. sagði það hér um daginn í minni áheyrn í hv. Nd., að til væri skólahúsnæði fyrir alla, það væri bara ekki hægt að vísa öllum á heimavistarskóla, annars væri skólahúsnæði fyrir alla. Ég veit ekki, hve víða hæstv. menntmrh. hefur farið um það land, sem hann stjórnar, en það vitum við nú öll, sem þekkjum til í hinum dreifðu byggðum landsins, að ef um skólahús á að vera að ræða í strjálbýlinu, þá verður það að vera heimavistarskóli mjög víða. Annars er ekki um skólahús að ræða, sem gagn sé að. Til þessa hefur fyrirkomulagið víða verið farkennsla á heimilum. En það mun ekki hafa verið þetta, sem hæstv. ráðh. var að vísa til. Nú hefur mér að vísu dvalizt nokkuð við almennar umr. að þessu sinni, en það tel ég ekki nema eðlilegt, þegar ástatt er, eins og ég hef áður gert grein fyrir, en þetta er í raun og veru fyrsta og eina umr., almenna umr., sem fram fer um fjárl. að þessu sinni, vegna þess að skilyrði hafa ekki verið til þess áður. En ég kem þá að því næst, að lýsa brtt., sem ég flyt hér ásamt fleiri þm. úr mínu kjördæmi og mér er ætlað að mæla fyrir. Svo stend ég einnig að öðrum till., sem aðrir mæla fyrir. Ég hef þegar mælt fyrir einni brtt., sem ég stend að, þ.e.a.s. varðandi greiðslu hafnaframlaganna, en hún snertir ekki sérstaklega mitt kjördæmi. Það, sem ég þá fyrst vil koma að, er brtt. II á þskj. 202, en meðflutningsmenn mínir að henni eru hv. 3. þm. Norðurl. e., hv. 4. þm. sama kjördæmis og hv. 5. þm. sama kjördæmis. Hún er við 4. gr., og kann ég ekki nánar að tilfæra stað hennar í því völundarhúsi, sem nýja fjárlagafrv. er, um það að veitt verði á þessu ári 400 þús. kr. til safnahússins á Húsavík. Erindi um þetta mál frá byggingarnefnd safnahúsins á Húsavík hefur legið í ráðuneyti, en nú í vetur, eftir að málið hafði verið rætt á þingmannafundi Norðurlandskjörd. e. sendum við hv. 11. landsk. þm. Bjartmar Guðmundsson nýtt erindi um þetta til fjvn. þar sem farið var fram á að vísu nokkru hærri upphæð en hér er tilnefnd. Aðilar að safnahúsbyggingunni á Húsavík eru Húsavíkurkaupstaður og S.- Þingeyjarsýsla, en unnið hefur verið um skeið að söfnun frjálsra framlaga í þessu skyni og hafa safnazt 250 þús. kr., að ég ætla, frá um 50 aðilum, sem hver um sig hefur lagt fram verulega upphæð, en söfnun er haldið áfram. Í þessu safnahúsi á að vera minjasafn, byggðasafn, sem kallað er, bókasafn, skjalasafn, náttúrufræðisafn og listmunasafn þessara byggðarlaga, þ.e. S.-Þingeyjarsýslu og Húsavíkurkaupstaðar. Meðal þessara safna, sem gert er ráð fyrir að verði þarna til húsa, er hið fræga bókasafn, sem Benedikt á Auðnum stóð fyrir um langa hríð og sem nú á ekkert þak yfir höfuðið og er í leiguhúsnæði. Enn fremur er ætlazt til, að þarna verði nokkuð mikið af munum, sem nú eru geymdir í Grenjaðarstaðarbænum í Aðaldal, en verða fluttir þaðan, aðrir en þeir munir, sem segja má að tilheyri venjulegum sveitabæ. Skjalasafn allmikið er þegar fyrir hendi, sem þessir aðilar eiga, sýslan og kaupstaðurinn, og raunar vísir líka að listmunasafni og náttúrufræðisafni. Þetta hús verður á 3 hæðum, gólfflötur hæðanna þriggja samtals 1156 m2, og teikning hefur verið gerð af Þorvaldi Þorvaldssyni arkitekt. Verkið var hafið s.l. sumar og hefur verið steypt upp jarðhæð með lofti og heimaaðilar hafa þegar lagt í framkvæmdina 11/2 millj. kr. Áformað er að gera húsið fokhelt sem fyrst, sem mundi sennilega kosta 4 millj. kr., og innrétta það síðan smátt og smátt, eftir því sem þörf kallar að og geta leyfir. Við, sem að þessari till. stöndum, teljum, að hér sé um einstakt menningarframtak að ræða, sem S.- Þingeyjarsýsla og Húsavíkurkaupstaður og margir einstaklingar hafa sýnt alveg einstakan og lofsverðan áhuga fyrir. Og við flutningsmenn álitum, að Alþingi beri að viðurkenna þetta menningarframtak. Ég ætla, að hér sé ekki um fordæmi að ræða í bili, því að aðrir hafa ekki hafið framtak á þennan hátt í sameiningu við að hyggja hús fyrir slík söfn, sem sameinuð verði undir einu þaki. Ég vil vænta þess, að þessari tillögu verði vel tekið. Þá er það enn ein brtt., sem mér ber að mæla fyrir. Hún er einnig á þskj. 202, IV, og einnig við 6. gr. og er þess efnis, að ríkisstj. verði veitt heimild til að greiða vegna framkvæmda á árinu 1968 eða sem geymslufé til næsta árs aukaframlag til byggingar skólahúsa í Eyjafjarðarsýslu, N.-Þingeyjarsýslu og S.- Þingeyjarsýslu, allt að 10 millj. kr. Um þetta á við hið sama og ég hef áður sagt um aðra till., að við gerum ráð fyrir því, að fyrr eða síðar verði úr því skorið, hvort þeir hafa rétt fyrir sér, sem álíta, að tekjur ríkissjóðs séu nógu hátt áætlaðar, þ.e.a.s. nýjar tekjur, eða hinir, sem álíta, að þær séu of lágt áætlaðar og muni verða meiri. Og ef þær verða meiri sem því nemur, eða meira en það, þá viljum við leggja til, að þessu fé, sem ríkisstj. býst ekki við að fá í kassann, en fengi þá, verði varið sem aukaframlagi til skóla í þessum þremur sýslum, annaðhvort til framkvæmda á þessu ári, eftir því sem fræðslumálastjórnin nánar ákvæði og veitti leyfi til, eða þá þannig, að það verði geymt til næsta árs til viðbótar þeim fjárveitingum, sem þá kynnu að falla til þessara skóla. En hvers vegna til þessara skóla í þessum þremur sýslum? Við erum nú fulltrúar þess kjördæmis, sem þessar sýslur eru í, og höfum sérstaklega auga á þessum hlutum, en auk þess ætla ég, að ekki séu í neinu kjördæmi uppi eins mörg áform og eins dýr um nauðsynlegar skólabyggingar í sýslum landsins og í þessu kjördæmi. Við höfum haft á milli handanna, þm. Norðurlandskjörd. eystra, a.m.k. 8 erindi um framkvæmdir á 8 skólastöðum í þessum sýslum. Ég skal nefna þær lauslega. Á Dalvík er áætlað að byggja heimavist við gagnfræðaskóla, sem er orðin mjög aðkallandi. Á Laugalandi á Þelamörk vantar heimavist við skyldunámsskóla, sem hlutaðeigendur eru reiðubúnir til að hefja byggingu á, og hafa samþykkt að hefja nú í vor, ef leyfi fæst, vegna brýnnar nauðsynjar. Á Hrafnagili í Eyjafirði er áformuð bygging barnaskóla og miðskóla, sem er mikil framkvæmd og dýr, á Stóru-Tjörnum í Ljósavatnsskarði fyrir vesturhluta S.-Þingeyjarsýslu og á Hafralæk í Aðaldal fyrir austurhluta S.- Þingeyjarsýslu. Við héraðsskólann á Laugum er áformað að byggja viðbót við skólann - íþróttahús. Í Lundi í Axarfirði, þar sem nú er rekinn héraðsskóli, standa fyrir dyrum framkvæmdir, sem eru áformaðar, og austur við Þistilfjörð áforma tveir hreppar að byggja heimavistarskóla. Ég held, að það eigi við um alla þessa aðila, að þeir séu reiðubúnir að hefja framkvæmdina, ef þeir fá leyfi til og eðlilegt framlag fæst. Ég hef tekið saman í dag, samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið þar um, hvaða upphæðum þetta nemur, þ.e.a.s. þeir áfangar skólamannvirkjanna, sem nú er um að ræða, sem sums staðar eru að vísu skólarnir í heild, þar sem um minni framkvæmdir er að ræða. Mér telst svo til, að sumir áfangar, sem sótt hefur verið um framlög til, nemi samtals fram undir 140 millj. kr. Og þá er ekki þessum húsum lokið nema sumum. Þetta eru áfangar, þeir áfangar, sem menn gera ráð fyrir að byggja nú. Og okkur finnst, að það verði eiginlega ekki dregið lengur að veita eitthvað meira til skólaframkvæmda í þessum héruðum, heldur en þær óverulegu upphæðir, sem nú eru í fjárlagafrumvarpinu. En til skóla, sem samkvæmt upplýsingum, sem ég hef undir höndum, kostar 27 millj., er þar ætlazt til, að veitt verði 1 millj. 400 þús. Mér finnst það væri nokkur viðleitni í þessa átt, ef svo vel vildi til, að þeir reyndust sannspáir sem gera ráð fyrir, að tekjuauki verði meiri, heldur en nú hefur verið áætlað, að ef þeir reynist sannspáir, þá verði þessir skólar, eða fólkið, sem stendur að þessum skólum, ungmennin, sem eiga að njóta þeirra, látin njóta þess, þannig að byrjað verði á að leggja fram á þessu ári þessa upphæð, 10 millj. kr., sem er auðvitað ekki mikið, og hún notuð á árinu, ef það reynist framkvæmanlegt, ella geymd til næsta árs til viðbótar þeim fjárupphæðum, sem þá verður vonandi ekki komizt hjá að samþykkja, þó óvíst sé, að fjárhagur ríkissjóðs verði þá betri né útlit fyrir betri fjárhag í byrjun árs en nú.



Herra forseti. Það er ekki í sambandi við fjárlagafrv. eða stefnuna í fjármálum, sem ég hef kvatt mér hljóðs. Frsm. minni hl. fjvn. hefur gert rækilega grein fyrir stefnu Framsfl. og afstöðu hans til þess máls, og ég ætla ekki að ræða það. En ég kvaddi mér hljóðs aðallega í sambandi við ræðu hv. 6. þm. Sunnl., ekki þó til þess að andmæla því, sem hann sagði, heldur til þess að leggja enn frekari áherzlu á visst atriði í því máli. Þegar till. vitamálastjóra um hafnarframkvæmdir komu til athugunar í fjvn., var þar engin fjárveiting ætluð til framkvæmda á Eyrarbakka, og ekki heldur á Stokkseyri á því næsta ári, 1968. Okkur þm. Sunnl. þótti þetta ekki gott, að svo skyldi vera, að ekkert væri áætlað á þessa staði, þar sem sjósókn er mjög erfið vegna hafnarskilyrða og mikil þörf á að vinna þar að framkvæmdum. Á Eyrarbakka hafa t.d. á síðustu árum verið gerðar verulegar umbætur við bátaleguna þar. Það er nauðsynlegt, að okkar dómi, að ljúka þessum áfanga, sem þar er fyrirhugaður, svo að þessar framkvæmdir geti komið að því gagni, sem þeim er ætlað og vonir allra standa til að megi verða í sambandi við þær. Á Stokkseyri búa, eins og hv. 6. þm. Sunnl. nefndi, einhverjir duglegustu sjósóknarar, og þar eru líka hyggnir útgerðarmenn, því að það er nú svo, að á mörgum undanförnum árum og mjög lengi aftur í tímann, má ég segja, hefur útgerðin borið sig þar betur heldur en hjá flestum öðrum. Þeir hafa farið svo hyggilega að ráði sínu í sambandi við útgerðarmálin, þrátt fyrir það að þar sé nú mjög slæm aðstaða og mjög slæm innsigling inn á höfnina og hættuleg, og mikil þörf er þar á hafnarframkvæmdum eins og á Eyrarbakka og ekki síður. Eins og ég sagði áðan, urðu það okkur þm. Sunnl. ekki lítil vonbrigði, þegar í ljós kom, að í till. vitamálastjóra var ekki gert ráð fyrir að halda áfram á Eyrarbakka á næsta ári, til að ljúka þeim nauðsynlega áfanga, sem þar hefur verið gert ráð fyrir að ljúka. Í drögum að áætlun, sem vitamálastjóri hefur gert um fjögurra ára framkvæmdir í hafnamálum, var gert ráð fyrir, að Eyrarbakki yrði þar tekinn með. En á Stokkseyri var hins vegar þannig ástatt, að sá staður var ekki einu sinni á blaði hjá vitamálastjórn á þessum drögum að fjögurra ára áætluninni. Að því er varðar Eyrarbakka, þá breytti vitamálastjóri till. sínum á meðan málið var til meðferðar í fjvn. Og nú er gert ráð fyrir því, að Eyrarbakki fái til framkvæmda hjá sér 1,7 millj. kr. á næsta ári, samkv. þeim till. frá meiri hl. fjvn., sem liggja hér fyrir nú til umr. Hv. 6. þm. Sunnl. hefur borið hér fram till. um, að Stokkseyri fái fé til hafnarframkvæmda á næsta ári. Ég vil gefa hér - og það var erindi mitt hér í ræðustólinn - skýringu á því, ef hverju við, hinir þm. Sunnl., höfum ekki borið fram till. um það efni eða verið meðflm. hv. 6. þm. Sunnl. að þessari till. Ástæðan til þess er sú, að þegar till. um hafnir voru til meðferðar í fjvn., töldum við réttast, að á næsta ári yrði lögð áherzla á Eyrarbakka, og að fá fé til þess að bæta við það, sem þar er búið að gera, en síðar yrði snúið sér að Stokkseyri. Þessi mál voru rædd við hæstv. sjútvmrh. og lofaði hann okkur Ingólfi Jónssyni, hæstv. landbrh., að vinna að því, að Stokkseyrarhöfn verði tekin á næstu fjögurra ára áætlun, sem undirbúin verður núna í vetur, og ætti það loforð að vera trygging fyrir því, að þetta nauðsynjamál Stokkseyringa verði leyst á næstu árum. Ég segi fyrir mitt leyti, og ég held ég megi segja það einnig fyrir hönd annarra þm. Sunnl., annarra þá heldur en hv. 6. þm., að við viljum treysta á þetta loforð ráðh., og það er skýringin á því, að við töldum ekki ástæðu til tillöguflutnings hér í þessu máli nú. Þetta vildi ég láta koma fram hér við þessa umr., svo það lægi fyrir um það, sem fram hefur komið í þessum efnum.



Herra forseti. Að brtt. VIII á þskj. 199 eru flm. ásamt mér Vilhjálmur Hjálmarsson, Ásgeir Bjarnason og Páll Þorsteinsson. Till. er við 6. gr. frv., XXX. Nýir liðir: 1. Að greiða úr ríkissjóði þá verðhækkun á kjarnfóðri, sem orðið hefur eða verða kann á tímabilinu 24. nóv. til 1. júní 1968 vegna gengisbreytingarinnar. 2. Að greiða það, sem á vantar, að bændur fái verðlagsgrundvallarverð fyrir útflutta ull og gærur af framleiðslu ársins 1966. 3. Að taka að sér fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu á þeim hluta stofnlána ræktunarsambanda og vinnslustöðva landbúnaðarins, sem svarar til þeirrar hækkunar lánanna í ísl. kr., sem gengisbreytingin hefur í för með sér. Við umr. um frv. um ráðstafanir vegna landbúnaðarins í sambandi við breytingu á gengi íslenzku krónunnar ræddi ég nokkuð um yfirdóminn, niðurstöðu hans og rökstuðninginn fyrir honum. Ég sýndi fram á það, að í þessari dómsniðurstöðu fælist það, að bændur ættu að fá nú, eins og í fyrra, svipaða fjárhæð eins og fólst í þeim hliðarráðstöfunum, sem þá var samið um. Þetta er byggt á því, að hefðu þessar hliðarráðstafanir ekki komið til, hefði verðið á búvörum bænda verið ákveðið það hærra að krónutölu, sem þessum hliðarráðstöfunum nam, enda upplýst, að um þetta verð hefði ekki verið samið í fyrra, án þeirra. Um það þarf ekki að deila, að þessar hliðarráðstafanir voru hluti af tekjum bænda síðastliðið ár. Meginrök meiri hl. yfirdóms fyrir þessum úrskurði eru þau, að samið hafi verið um þetta verð í fyrra, og þar sem fulltrúar bænda og neytenda hafi ekki komið sér saman um verðið nú, skuli það sama gilda næsta ár og þá var samið um, að lítilfjörlegum frávikum undanskildum eða sem nemur til hækkunar um 0,23% á öllum verðlagsgrundvellinum. Það er aðeins einn liður, sem verkar þarna á, því það kom í ljós, að rentur á stofnlánum í Búnaðarbankanum hefðu hækkað um 1,1%. Þetta var niðurstaðan, þó að fyrir því lægju sannanir, að afurðir hefðu minakað á árinu á báðum aðalbúgreinum, þó aðallega sauðfé, rekstrarkostnaður búanna hefði stóraukizt og úrtök viðmiðunarstéttanna sýndu, að vinnuliðurinn ætti að hækka a.m.k. um 22%, og miklu meira ef tilfærð hefði verið vinna grundvallarbúsins eins og búreikningar og vinnumælingar sýndu, að þessir liðir væru. Ekkert af þessu tók meiri hl. yfirdóms til greina, þrátt fyrir fyrirmæli l. Og eins og áður segir, var úrskurðurinn þannig, að það sama skyldi nú gilda, sem samið var um í fyrra, og af því leiðir, að bændur eiga nú að fá eftir öðrum leiðum en í gegnum sjálft verðlagið svipaða fjárupphæð og fulltrúar bænda sömdu um í fyrrahaust við ríkisstj., en vegna þessara samninga var það réttlætt, að verðið á búvöru hækkaði þá ekki nema um 10,8%. Það hefur alltaf verið regla í sambandi við verðlagningu fram að þessu, að verð á ull og gærum væri miðað við heimsmarkaðsverð á vörunum á hverjum tíma. Hefði verðlagningin verið gerð, eins og lög mæla fyrir, í septembermánuði - þá var heimsmarkaðsverð á gærum rétt undir 20 kr. kílóið og á ullinni 8,33 kr., - hefði verið farið eftir þessari reglu, hefði kindakjötið átt að hækka sem þessu nam. Þessi tilfærsla hefði numið í heild ekki minni upphæð en 40 millj. Nú segir í niðurstöðu grg. meirihl. yfirdóms, að verð á ull og gærum hafi verið ákveðið eftir að gengisfellingin var gerð og með fullu tilliti til áhrifa, sem af gengisfellingunni leiðir. Til þess enn þá að undirstrika það betur, að þetta hafi verið gert, leyfi ég mér að lesa hér svolítið úr niðurstöðu grg. oddamanns yfirdómsins, með leyfi forseta. „Loks er að geta þess, að ákvörðuninni um verðlag á ull og gærum var einnig af hálfu Sexmannanefndar skotið til yfirnefndar og um þessi atriði fékk yfirnefndin gögn um söluhorfur, og eftir að gengisbreytingin var komin, kannaði hún einnig fáanleg gögn til þess að geta gert sér grein fyrir því, hver gengishagnaðurinn yrði á ull og gærum, og hvert yrði sennilegt útborgunarverð þeirra. Voru yfirn. og flutt þau skilaboð frá ríkisstj., að athugað hefði verið að gengishagnaðurinn á landbúnaðarvörum mundi renna til landbúnaðarins, fyrst og fremst til verðuppbótar á ull og gærum af framleiðslu verðlagsársins 1967–1968. Verð á nefndum framleiðsluvörum var ákveðið með tilliti til þessara atriða“. Þarna kemur fram, svo ekki verður um deilt, að hæstv. ríkisstj. er búin, samkvæmt áður greindum skilaboðum, að ráðstafa öllum gengishagnaði landbúnaðarvara, ekki í þágu bændanna, eins og hæstv. landbrh. var búinn að lýsa yfir, að gert yrði, og lögin um gengisráðstafanirnar mæla fyrir um, heldur til þess að borga kjöt niður til neytenda. Gengishagnaðurinn er áætlaður um 40 millj. kr., og er það svipuð tala eins og kostar að borga kjötið niður, miðað við þær upplýsingar, sem liggja fyrir. En samkv. 4. gr. laga nr. 69 1967 skal verja gengishagnaði til atvinnuvega, sem eiga viðkomandi afurðaandvirði. Af þessu leiðir, að við eigum einnig þarna fullan rétt til þess að gera kröfu um allan þennan gengishagnað, án tillits til niðurgreiðslu ríkisstj. á kjöti, það er hennar mál. Þessi tvö atriði ættu að nema a.m.k. 100 millj., og þá er rétt að athuga það, hvernig á að ráðstafa þessum fjármunum, og það er það, sem við leggjum til í þessum till., sem hér liggja frammi. Það er í fyrsta lagi að borga niður kjarnfóðrið. Eins og allir vita, sem þekkja inn á þessi mál, er það ekki nema um helmingurinn af því kjarnfóðri, sem bændur nota nú, sem er viðurkennt í verðlagsgrundvallarverðinu. Það er ekki okkar meining, eins og sumir hafa skotið að mér, að við ætlum að fá þetta tvisvar borgað, heldur það, að þeirri verðlagningu, sem nú er verið að gera í sambandi við áhrif gengisfellingarinnar, verði sleppt, eða að horfið verði að því ráði, sem við teljum sjálfsagt, að borga kjarnfóðrið niður. Eins og allir vita, var s.l. sumar ákaflega erfitt, og heilir landshlutar fengu mikið minna heyfóður heldur en venja er til. Þetta gildir sérstaklega um Norð-Austurland, en þó mun það vera yfirleitt þannig um allt land. Í sambandi við athuganir um, hvernig hægt væri að koma búpeningi bænda áfram í vetur, þá var stjórnskipuð nefnd, sem fékk málið til athugunar, og bæði blöð og þessi nefnd ráðlögðu bændunum að setja á kjarnfóður. Þetta var gert, og eftir að þessi gengisfelling hefur verið gerð, fullyrði ég, að það er stór hópur bændanna, a.m.k. á Norð-Austurlandi, sem horfir upp á greiðsluvandræði nema eitthvað sérstakt komi til. Ég geri ráð fyrir því, að það verði bent á það hér á eftir, að það hafi verið hlaupið undir bagga með þeim, sem verst voru settir, með lánum og styrkjum til þess að flytja fóður í sín héruð, en ég verð að benda á, að það mun nægja mjög skammt eftir þá verðlagningu, sem nú hefur farið fram, og eftir þá dýrtíðaröldu, sem nú er að rísa. Í sambandi við 2. lið þá vita það sjálfsagt allir þm., að það vantar töluvert mikið á það, að bændur fái það verð, sem verðlagsgrundvöllurinn kveður á um fyrir framleiðsluárið 1966–1967. Það mun vanta um 34–35 millj. kr. til þess að þeir nái þessu verði. Ég tel, að við séum ekki að biðja um neitt nema það, sem við eigum kröfu á í þessu sambandi. Í sambandi við 3. lið þá ætla ég - sem sýnishorn af því ástandi, sem er að skapast í sambandi við gengisbreytinguna fyrir ýmis félagasamtök bændanna, að leyfa mér að lesa hér upp bréf, sem mér barst frá ráðunaut Búnaðarsambands Eyjafjarðar, Ævari Hjartarsyni, um hvernig ástatt er um sambandið og þá starfsemi sem þeir reka þar. „Bygging SNE fyrir verkstæði og skrifstofur ráðunauta kostaði fullgerð um 4,1 millj. kr., þar af er lán frá stofnlánadeild Búnaðarbankans 1 millj. 560 þús. kr. Afborganir og vextir voru um 148 þús., en verða nú 197 þús. Þessi hækkun er fjárhag BSE nógu erfið, þó að ekki komi annað til. Annað lán frá stofnlánadeildinni vegna skurðgröfukaupa nemur 420 þús. kr., og einnig fengum við erl. lán, franskt, að upphæð 600 þús. kr. Vél þessa gerðum við út í sumar og miðuðum rekstur hennar við það gengi, sem þá var eftir verðstöðvun. Við höfum þegar selt vinnu vélarinnar með ákveðnu verði og höfum því enga möguleika til þess að mæta þeim hækkunum, sem gengisfellingin hefur í för með sér. Ræktunarsambönd og búnaðarsambönd eru ekki rekin með það fyrir augum, að um gróða sé að ræða, heldur miklu fremur sem þjónustufyrirtæki, þó þannig, að þau geti staðið undir öllum venjulegum rekstri. Það er því ljóst, að ekki er um nema tvennt að velja, að hætta öllum rekstri hjá Búnaðarsambandi Eyjafjarðar eða reyna að fá aukið rekstrarfé eða bein fjárframlög til starfseminnar. Eftir því sem ég þekki til, þá munu svipaðir örðugleikar vera fyrir hendi hjá fleiri búnaðarsamböndum, því miður. Af erl. láninu tók bankinn 75 þús. kr. sem geymslufé, þangað til lánið er að fullu greitt. Lánsupphæðin, sem til okkar kom, er því þeirri upphæð lægri. Eins og hv. alþm. er kunnugt eftir þann dóm, sem landbúnaðurinn hefur fengið um sína verðlagningu, er nú ekki glæsilegt fyrir sveitirnar, ef þarf að stórhækka vinnu, t.d. bæði jarðýtna og skurðgrafanna, því að það hlýtur öllum að vera ljóst, að þessi hækkun hlýtur að koma og getur hvergi komið nema á bændastéttina í landinu.“ Ég ætla nú ekki að ræða þetta mikið frekar.  Þá er ég hér flm. að V. brtt. á þskj. 202, ásamt Birni Jónssyni, Ingvari Gíslasyni og Gísla Guðmundssyni. Brtt. er við 6. gr., XXXIX. Nýr liður: Að greiða kostnað, allt að 10 millj. kr., við búfjárskipti vegna hringskyrfis, ef ákveðin verða á árinu 1968. Ég ræddi þetta mál við hæstv. fjmrh. seint í dag, en þá var þessi till. komin í prentun, og fyrst henni var hér útbýtt, þá mun ég ræða hana, en hann taldi, - og það er bezt, að það komi fram - að það væri heimild fyrir þessu í sambandi við búfjársjúkdómanefnd eða þau lög, sem um hana fjalla, að greiða kostnað, ef ákveðin yrðu búfjárskipti vegna þessarar veiki, en eins og öllum er kunnugt, þá barst hún hingað til lands í fyrrahaust eða 1966 að Grund í Eyjafirði með dönskum fjósamanni, og hefur hún hlotið þetta nafn, hringskyrfi. Það var ætlan sumra, að hægt væri að hindra útbreiðslu þessarar veiki og voru reyndar hafnar lækningar með miklum tilkostnaði, en eins og hv. alþm. er kunnugt, þá er þessi sjúkdómur það hvimleiður, að fólk getur tekið hann og borið, eins og ég sagði áðan. Tóku nokkuð margir í Eyjafirði þessa veiki, einkum fyrst, eitthvað um 20 manns, og hún er mjög leiðinleg og tekur töluverðan tíma að lækna hana. T.d. sýktist annar dýralæknirinn okkar, eða sá, sem hefur reynt að lækna þessa veiki. Veikin barst bæði í Grundarplássið og eins í Höfðahverfi á tvo bæi, Grund og Grýtubakka. Það hefur verið reynt að girða af þessi svæði, en um þessar ráðstafanir er margt hægt að segja og flestir, sem til þekkja, hafa gagnrýnt alla þessa framkvæmd mikið, en ég ætla nú ekki að fara að flytja langt mál hér um þetta. Í haust varð það svo að ráði, að öllu sauðfé á þessum bæjum og hrossum var slátrað og í fyrravetur var slátrað kálfum og kvígum, sem Snæbjörn á Grund átti, það var fyrsti niðurskurðurinn. Mörgum þótti þessi ráðstöfun dálítið undarleg, vegna þess að það höfðu ekki verið nema 2 kindur, sem höfðu tekið veikina og e.t.v. 1–2 bross, en svo var byrjað á því að skera niður þær skepnur, sem voru heilbrigðar, en sjúku skepnurnar látnar lifa. Dýralæknir mun hafa skýrt þetta þannig, að það væri miklu erfiðara að fylgjast með hrossum og sauðfé, þau færu víða, og það var skýringin á þessari ráðstöfun. Nú er þannig komið, að út fyrir þessa girðingu hefur veikin borizt. Ég fékk það staðfest hjá yfirdýralækni í gær eða fyrradag, að hún er komin að Möðrufelli, og veit enginn um, hvort hún á nú eftir að koma upp á fleiri bæjum þar í kring. Mér finnst því full ástæða til þess að það liggi a.m.k. ljóst fyrir á hinu háa Alþingi, hvort heimild er til þess í fjárlögum eða lögum að fara út í niðurskurð og kosta hann af ríkinu. Þess vegna komum við fram með þessa till. Sumir hafa gert mjög lítið úr þessum veikindum, en sem eitt dæmi vil ég segja ykkur frá því, að sláturhússtjórinn hjá KEA taldi, að ekki mundi verða hægt að fá fólk til að slátra þessum sjúku gripum, a.m.k. yrði ákaflega erfitt að fá nokkurn til þess. Á þessu sést, hvað það gæti verið alvarlegt, ef sjúkdómurinn breiddist út um landið. Hv. 2. þm. Vesturl. sagði í sinni framsöguræðu áðan eitthvað á þá leið - það átti að vera einhver afsökun fyrir því, hvað litlar fjárhæðir eru veittar til hinna ýmsu skóla úti á landsbyggðinni - að það hefði ekki legið fyrir nein greiðslutrygging frá hlutaðeigandi sveitarfélagi. Ég hef nú verið að reyna að fá fjárveitingu til nokkurra skóla í mínu kjördæmi, og ég veit, að a.m.k. frá sumum af þessum skólum er alveg full greiðslutrygging fyrir hendi, þannig að slíku er ekki hægt að bera við. Það liggur líka fyrir, t.d. með Þelamerkurskólann, að þeir ætla þar að hefja framkvæmdir, þrátt fyrir litla fjárveitingu, eða aðeins 250 þús. kr., svo framarlega sem þeir fá leyfi til þess að byggja. Og þessir menn gera það ekki að gamni sínu. Þeir gera það vegna þess, að það er ekki hægt að koma unglingum neins staðar í skóla. Þó að hæstv. menntmrh. segði það hér á þingi um daginn, að næg skólavist væri fyrir þessa unglinga, þá er það nú þannig á Akureyri a.m.k., eftir því sem skólastjóri hefur sagt mér og ýmsir foreldrar, að það er orðið alveg gersamlega ómögulegt að koma unglingum inn í Gagnfræðaskólann á Akureyri vegna rúmleysis. Þannig er nú málið, og það er ekki einungis í Hörgárdal, það er einnig í Eyjafirði og sjálfsagt víðar á landinu. Ég vil því alveg mótmæla þessari afsökun. Það er náttúrlega ekki allt hægt að gera, það er annað mál, og það eru ekki fjármunir til alls. En að halda því fram, að það sé fyrir það, að hrepparnir eða hlutaðeigandi aðilar úti í dreifbýlinu hafi ekki tilbúið sitt fjármagn, það er í þessum tilfellum a.m.k. ekki réttmætt. Að endingu vil ég spyrja hæstv. fjmrh. að því vegna þess, að ég er mikið um það spurður þessa dagana í sambandi við strandferðaskipabyggingu, hvort það sé nokkuð ráðið, hverjir fái að byggja þessi skip. Mér er sagt af þeim, sem hlut eiga að máli þar norður á Akureyri, að þeir muni vera þeir lægstu hér á landi í sínu tilboði, og þar vantar verkefni. Það er mikill áhugi fyrir þessu máli og má segja það, að skipaiðnaðurinn á Akureyri standi og falli með því, hvort þetta fæst nú. Ég óska eftir því, ef eitthvað hefur gerzt í þessu máli, að fá svar við því hér, ef það er hægt. Ég hvet mjög til þess, jafnvel þó það verði eitthvað dýrara að láta byggja hér innanlands, að gera það heldur en að semja við önnur fyrirtæki, nema þá, að munurinn sé það mikill, að talið sé réttlætanlegt.



Herra forseti. Það var aðeins út af þeirri fsp., sem hv. þm. bar fram og beindi til mín, sem ég vildi láta það koma fram, að þetta mál er komið á lokastig í athugun hjá ríkisstj. Það þurfti að endurskoða tilboð með hliðsjón af gengisbreytingunni að sjálfsögðu, og það hefur tekið nokkurn tíma. En það má teljast nokkurn veginn öruggt, að endanleg ákvörðun um það verði tekin nú fyrir jól, og ég hygg, að það sé óhætt að segja, að það séu meiri líkur en hitt til þess, að það verði samið við Slppstöðina um að byggja skipið eða skipin. Það get ég ekki sagt um á þessu stigi, hvort það verða eitt eða tvö, en verðmismunur er ekki slíkur, að það þyki á neinn hátt fæla frá því að semja við innlendan aðila um smiði skipanna.

Ég þakka ráðh. fyrir svarið.



Herra forseti. Á þskj. 201 hef ég leyft mér ásamt tveimur öðrum hv. þm. að flytja tvær brtt. við fjárl. fyrir árið 1968. Þetta eru ekki veigamiklar breytingar og skipta ekki máli í heildarstefnu varðandi fjárl., en þær geta verið afdrifaríkar fyrir þá aðila, sem þær snerta. Fyrri till. gerir ráð fyrir því, að ríkissjóður gangi til móts við þarfir íbúa Flateyrar með því, að veittar verði nú á fjárl. ársins 1968 1 millj. 500 þús. kr. til viðreisnar atvinnulífi þessa þorps. Eins og hv. alþm. sjálfsagt er flestum kunnugt, hefur atvinnulíf þessa staðar orðið fyrir miklum áföllum á undanförnum árum. Það er skammt síðan þaðan fórust tveir vélbátar og með þeim margir vaskir sjómenn. Ríkissjóður veitti þá fyrirgreiðslu, sem ber að meta og þakka, enda þótt það væri þá ekki með beinum fjárframlögum. Síðan hefur atvinnulíf þessa staðar og var raunar þegar orðið áður meira og minna í molum, og síðasta árið hefur keyrt um þverbak og síðast nú í haust var frystihúsinu á staðnum lokað. Atvinnuleysi hefur verið mikið á staðnum, en hitt er sýnu verra, að sú vinna, sem unnin var í frystihúsinu, hefur ekki fengizt greidd og verkafólk mun eiga um 460 þús. kr. ógreiddar hjá þessu fyrirtæki eða frystihúsinu á staðnum. Það er að vísu engin nýjung, að frystihús sé í erfiðleikum. En þetta ástand á Flateyri er búið að vara svo lengi, að óviðunandi með öllu er, að slíkt haldi áfram. Sjómenn og verkamenn hafa leitað burtu í atvinnuskyni og ef nokkur vertíð á að verða á Flateyri, verður ríkisvaldið að koma til skjalanna. Ástand frystihússins er því miður þannig, að starfræksla þess getur ekki hafizt aftur, án þess að þar verði framkvæmd þó nokkur viðgerð, sem kostar mikið fé. T.d. þarf að setja upp ný frystitæki, því að það er ógerlegt að framleiða fyrsta flokks útflutningsvörur á Ameríkumarkað með þeim tækjum, sem fyrir eru. En hreppsfélagið og einstaklingarnir eru þess ekki megnugir eins og stendur að leggja fram þá fjármuni, sem til þess þarf. Hins vegar hafa þeir látið það í ljós, að þeir mundu geta látið veð, ef hægt væri að fá fjármagn, svo að takast mætti að koma þessum málum í betra horf. Mönnum finnst það kannske með ólíkindum, að það skuli vera hægt að fá veð til þess að koma þessari starfrækslu af stað. En það byggist einfaldlega á þeirri augljósu staðreynd, að eignir á Flateyri verða einskis virði, ef atvinnulífið verður áfram svo lamað sem það hefur verið hingað til. Ég veit það, að allir hv. alþm. viðurkenna, að hér er um mjög alvarlegt ástand að ræða, og ég vænti þess, að þeir veiti þessum till. þann velvilja og þann skilning, sem dugar til þess, að úr þessu verði bætt af hálfu ríkisvaldsins. Síðari till., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt þeim Steingrími Pálssyni og Sigurvin Einarssyni, er varðandi lækni á þessum sama stað. Það hefur verið læknislaust undanfarið á Flateyri, og Þingeyrarlæknirinn hefur verið settur til þess að gegna þessu héraði. En það er ekki nóg með það, að þar hefur enginn læknir verið. Það hefur hvorki verið hjúkrunarkona eða ljósmóðir, sem hægt hefur verið að ná í nema yfir fjallveg, sem hefur þurft að fara, og tilgangurinn með þessari till. er sá að halda opinni leið að vetri til, eftir því sem kostur er á, milli Flateyrar og Þingeyrar vegna læknisþjónustu og sjúkraflutninga. Það er auðvitað ekki ætlazt til þess að verið sé að moka í algerri vonleysu snjó á þessum stöðum, en þess er vænzt, að reynt verði að halda opinni leiðinni fyrir þessi byggðarlög, því að þar sem um er að ræða útgerð, ef hún á annað borð verður stunduð frá Flateyri, er það ógerningur, ef ekki er hægt að komast og vitja læknis. Til Ísafjarðar er ekki möguleiki að komast. Þar er yfir 600 m háan fjallgarð að fara, sem alltaf er tepptur af snjóum frá í nóv. og fram í maí, en öðru máli gegnir um leiðina milli Flateyrar og Þingeyrar. Þar er auðveldara við að fást. Ég vænti þess, að báðar þessar till., sem eru fluttar af brýnni nauðsyn fyrir íbúa þessara staða, verði samþ. hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða hér löngum tíma. En í tilefni af því, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. hér í dag út af till. okkar, vil ég taka það fram í fyrsta lagi, að fjárhæðir þær, sem við leggjum til, að veittar verði til Vesturlandsframkvæmda, eru aðeins við það miðaðar að halda í horfinu frá því, sem var við fjárlagaafgreiðslu 1967 og vegna þeirra breytinga, sem gengisfallið hefur orsakað. Hér er um að ræða 2% af heildarútgjöldum fjárl., og við erum sannfærðir um það, að það muni ekki hafa önnur áhrif á fjármál ríkissjóðs, þó að till. yrðu samþ., en að ráðstafað er til þessara verka þeim tekjum, sem til ríkissjóðs munu falla og hæstv. ríkisstj. mun að öðrum kosti ráðstafa. Hitt atriðið, sem ég vildi gera aths. við, var út af till. okkar á heimildargr. um lántökurnar. Hæstv. ráðh. sagði, að það mundi verða varhugavert fyrir atvinnuvegina að taka svo mikið lánsfé út úr bankakerfinu sem till. okkar gerðu ráð fyrir. Samkv. því, sem fram kom í ræðu minni hér í dag og ég hef betur athugað síðar, mundi þetta þýða lánsfjárhæð á árinu 1968, er nemur um 120–130 millj. kr., til þess að fullnægja því að greiða þriggja ára hluta af vangoldnum framlögum ríkissjóðs til framkvæmdanna, sem um getur í till., og vegna raforkuframkvæmdanna. Hæstv. ríkisstj. lét samþykkja hér á s.l. vori lög um framkvæmdalán upp á 125 millj. kr. Það var tekið út úr bankakerfinu, og síðast nú um leið og gengisbreytingin fór fram, var verið að selja þau skuldabréf. Ég sé því ekki, að við stefnum frekar lánsfjárkerfi bankanna í bættu heldur en hæstv. ríkisstj. hefur oft og mörgum sinnum gert með fyrirferðarmeiri öflun heldur en hér er lögð til.



Herra forseti. Ástæðan til þess að ég kveð mér hér hljóðs, er till., sem komin er fram á þskj. 202 frá Gunnari Gíslasyni, 2. þm. Norðurl. v., Ágúst Þorvaldssyni, 2. þm. Sunnl., Magnúsi Kjartanssyni, 6. þm. Reykv. og Jóni Árm. Héðinssyni, 5. landsk. þm. Þar er lagt til, að tekinn verði upp á fjárlög nýr liður til kaupa á bókasafni Boga Ólafssonar, 600 þús. kr. Nú er það svo, að það er ugglaust ágætt mál að kaupa verðmæt bókasöfn, en hér er aðeins um eina greiðslu af þremur að ræða. Bókasafnið á að kosta 1,8 millj. og þetta er baggi, sem við bindum okkur ekki eingöngu í ár, heldur næsta ár og þar næsta ár, og meðan við höfum ekki efni á því að byggja yfir dýrmæt bókasöfn, sem þegar eru í eigu ríkisins eða eigu héraða úti á landi, finnst mér hæpið að styrkja eða samþykkja þetta hér að svo stöddu máli. En það er annað bak við þetta, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér einnig hljóðs. Þingræðið byggist á því, að til sé meiri hl. í viðkomandi þjóðþingi, og sá meiri hl. samanstendur iðulega af einstaklingum með mismunandi skoðanir. Þeir verða oft kannske að greiða atkv. með því, sem þeim er ekki ljúft, eða jafnvel fá ekki það fram, sem þeir gjarnan vildu. Hins vegar, þegar fjárlög eru samin fyrir hvert starfsár, er það eins og veggur, sem maður hleður upp, en ef einum steininum er kannske kippt úr veggnum og öðrum ætlað að koma þar í staðinn eða kannske mörgum öðrum steinum, getur hleðslan bilað. Ég vil þess vegna lýsa yfir undrun minni á þeirri aðferð, sem hér hefur verið höfð með þessa till. Hún kemur ekki gegnum meiri hl. fjvn. og hefur þar ekki náð samþykki, en síðan koma tveir þm. úr stjórnarliðinu og flytja hana með tveimur stjórnarandstæðingum og telja sér sjálfsagt skylt að fylgja þessari till. En ef svo er, að sumir þeir, sem að fjárl. er ætlað að standa, telja sér leyfilegt að fylgja liðum, sem ekki hafa komið í gegnum fjvn. eða í þeim fjárl., sem hér liggja frammi, hljóta aðrir þm. að álykta sem svo: Okkur er þá leyfilegt að greiða atkv. með ýmsum liðum, sem þar standa ekki, en aðrir hafa borið fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af brtt., sem ég flyt á þskj. 195. Við 2. umr. fjárl. fór ég nokkrum orðum um það málefni, sem till. mín beinist að, en það eru lán og styrkir til íslenzkra námsmanna, og ég skal því vera mjög stuttorður. Ég sýndi fram á það við 2. umr., að sá viðbótarskattur, sem hér er um að ræða og kemur á flesta þá íslenzka námsmenn, sem erlendis dveljast, er geysilega mikill. Hann nemur samanlagt sennilega ekki öllu minna heldur en 20 millj. kr. og mér virðist, að þrátt fyrir þá mjög svo takmörkuðu hækkun, sem þeim er ætluð í fjárlagafrv. nú, muni skatturinn verða að meðaltali ekki undir 20 þús. kr. á hvern íslenzkan nemanda erlendis. Fjvn. hv. telur, að hún hafi með till. sínum í þessu efni gengið það langt, að námsmenn fái bættan upp þann hluta, sem ríkið leggur til námsmanna, þann hluta af námskostnaði, sem ríkið hefur lagt til, þ.e.a.s. þá um það bil 1/3 hluta af námskostnaði, því að meira er það nú ekki til jafnaðar, sem ríkið hefur lagt til og það að mestu leyti sem lán, en að litlu leyti sem styrk. Ég efast um, að hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. hafi gert sér alveg fulla grein fyrir því, hversu alvarlegt mál þetta er fyrir margan námsmanninn að verða nú að axla um það bil 20 þús. kr. bagga, og það getur í ýmsum tilfellum - það er mér kunnugt um - orðið til þess, að ágætir menn verða annað hvort að hverfa hreinlega frá námi eða þetta veldur verulegum töfum og truflunum á námi þeirra og þetta eykur enn þá hættu, að þeir, sem ekki eiga efnaða að, komist ekki til framhaldsnáms eins og ýmsum hefur þó verið kleift betur heldur en áður nú á undanförnum árum. Ég vil leggja á það ríka áherzlu, að þetta er mikið alvörumál fyrir margan námsmanninn og það er ábyrgðarhluti af hv. meiri hl. að koma ekki lengra til móts við þessa menn í sambandi við þær búsifjar, sem þeir verða fyrir vegna gengisfellingarinnar. Mín till. hér á þskj. 195 er um 6 millj. kr. hækkun á þessum fjárlagalið. Sú hækkun dugar engan veginn til þess að bæta námsmönnum upp þann gjaldaauka, sem þeir verða fyrir vegna gengisfellingarinnar, en það mundi þó nálgast það eftir mínum útreikningum, að þeir fái þau skakkaföll bætt að hálfu leyti. En samkv. till. þeim, sem samkv. fjárlagafrv. eins og það er nú eftir meðferð fjvn. og Alþ. við 2. umr., er þetta tæplega bætt að 1/3 hluta. Ég vildi aðeins segja þessi orð til þess að ítreka það, að ég tel, að hér sé mikið alvörumál á ferð og það sé sannarlega stór ábyrgðarhluti að ganga ekki lengra heldur en gert hefur verið til móts við þessa menn, sem svo hart eru leiknir af völdum gengisfellingarinnar. Aðra brtt. á ég á þskj. 199, flyt hana ásamt hv. 6. þm. Reykv. Það er um nokkra hækkun á listamannalaunum eða liðnum „listamenn“. Ég mælti fyrir till. um sama efni, aðeins nokkru hærri upphæð, við 2. umr. málsins, og læt það nægja varðandi þá till.



Herra forseti. Ég er meðflm. m.a. að brtt. VIII á þskj. 199, og vil leyfa mér að fara um hana örfáum orðum. Hér er um heimildarákvæði að ræða, viðbót við heimildarákvæði fjárl. Það er sitt hvað, eins og raunar fram hefur komið hjá 1. flm., sem við teljum, að styðji þessa till. okkar. Í fyrsta lagi er það, að við verðlagningu landbúnaðarafurða á þessu hausti, þessum vetri er réttara að segja, gerist það, að verðlagningin dregst mánuð eftir mánuð og meðan þessu fer fram, er gengi íslenzkrar krónu lækkað. Það liggur alveg á borðinu, að ef verðlagt hefði verið á eðlilegum tíma og farið nærri þeim venjum, sem giltu árum saman um verðákvörðun á ull og gærum, hefði útkoman orðið töluvert mikið önnur heldur en hún varð nú. Það var til mjög margra ára venja að verðleggja þessar vörur í samræmi við þær áætlanir um verð þessara vara, sem útflytjendur lögðu fram. Auðvitað fékkst ekki í reynd nákvæmlega það verð, sem fært var inn í grundvöllinn. En þarna skakkaði aldrei mjög miklu. Það varð stundum hærra, en stundum varð það líka aðeins lægra. Hefði verið fylgt þessari venju og verðlagt á eðlilegum tíma í haust, þá hefði verð á þessum vörum verið sett miklu lægra í grundvellinum heldur en það var sett nú. Af því hefði svo leitt, að verð á öðrum hlutum sauðfjárframleiðslunnar og fyrst og fremst kjöti, hefði þurft að hækka að sama skapi. En þetta var ekki gert og sú hækkun, sem þarna hefði komið fram og komið til góða landbúnaðinum og bændum, kemur aldrei fram, er töpuð. Ég fer ekki með tölur um þetta, því að það er auðvitað ómögulegt að setja þær nákvæmlega upp, en það er augljóst, að ef farið hefði verið að venju, gömlu venjunni, um þessa hluti, hefðu þessar upphæðir numið milljónatugum. Annað atriðið, sem við teljum almennt, að styðji þessa kröfu og geri hana meira en frambærilega, beinlínis réttlætiskröfu, er það, að í úrskurði yfirnefndar nú er það beinlínis tekið fram í grg., sem og sést á niðurstöðum, að verðlag breytist nálega ekki frá því, sem það var s.l. verðlagsár, og það er beinlínis vitnað til verðlagssamninganna 1966 og tekið fram, að þeir séu nú framlengdir. Hv. 1. flm. till. gerði grein fyrir þessu atriði, og hann benti á það, sem er staðreynd, að í fyrra, þegar samið var um verðlagið í Sexmannanefnd, var um leið gert samkomulag við ríkisstj., hæstv. landbrh. fyrir hennar hönd, um það, að gerðar yrðu veigamiklar ráðstafanir landbúnaðinum til góða. Þetta fylgdi sem sagt verðlagningunni þá, og úr því að verðlagningin nú er miðuð við samningana í fyrra, er eðlilegt, að einnig nú séu settar fram ákveðnar óskir um hliðstæðar fyrirgreiðslur og veittar voru þá. Ég vil aðeins fara örfáum orðum um hina þrjá liði þessarar till. Hinn fyrsti fjallar um það að greiða niður kjarnfóðrið. Það er hv. alþm. kunnugt, að heyfengur var með minna móti s.l. sumar yfirleitt og sums staðar var hann mjög af skornum skammti. Og þetta atriði virðist mér réttlæta það að óska eftir niðurgreiðslu á kjarnfóðri fyrir þennan vetur. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, að undir venjulegum kringumstæðum álit ég mjög óheppilegt að gera sérstakar ráðstafanir til að halda niðri verði á innfluttu fóðri. Þvert á móti er það eðlilegt og æskilegt á venjulegum tímum að styðja innlendu fóðuröflunina. Mætti gera það með ýmsu móti og m.a. með því að gera sérstakar ráðstafanir til verðlækkunar á áburði. En eins og nú stendur á, tel ég þetta fyllilega réttmætt. Það verða gerðar nokkrar leiðréttingar á verðgrundvellinum nú um næstu áramót í samræmi við þau lög, sem afgreidd voru hér á hv. Alþ. fyrir nokkrum dögum. Og það má segja, að með þeirri lagasetningu fái landbúnaðurinn nokkra leiðréttingu á þessum málum. Þess er hins vegar að gæta, og það eru tölur, sem liggja á borði, að inn í grundvöllinn er ekki tekinn nema hluti af innfluttu fóðurbætismagni og þar af leiðir, að verðhækkanir á hinum hlutanum fást í engu bættar landbúnaðinum. Það gefur einnig auga leið, að með þessari aðferð mundi verðlækkunin koma þeim mest til góða, sem á þessum vetri þurfa mest að nota af innflutta fóðrinu, þ.e. þeim, sem verst hafa orðið úti um fóðuröflun á þessu sumri. Í öðrum töluliðnum er fjallað um verð á ull og gærum 1966 og lagt til, að nokkurri fjárhæð verði varið til verðbóta á framleiðslunni það ár. Eins og ég gat um áðan, var það venja til margra ára að ákveða verð á þessum vörum í samræmi við eða mjög nálægt þeim upplýsingum, sem útflytjendurnir gáfu um það efni. Með brbl. 1965 var þessi venja þverbrotin. Þá var verð á gærum ákveðið með brbl. og það var sett inn í grundvöllinn miklu hærra heldur en útflytjendurnir áætluðu það og miklu hærra en það varð í reynd. Árið 1966, þegar verðlagt var þá um haustið, reyndist ómögulegt að fá í gegnum samninga leiðréttingu á þessu, og af því leiddi, að stórvöntun varð á, að fullt verð næðist fyrir þessa vöruflokka á því ári, og sú vöntun er enn þá óbætt. Það hefði verið hægt að lagfæra þetta, ef útflutningsbótaféð hefði nægt til þess, en það gerði það nú ekki. Með tilliti til forsögu þessa máls, og alveg sérstaklega með tilliti til þess, sem gerðist, þegar stjórnvöld og hv. Alþ. fjallaði sjálft um þennan sérstaka þátt verðlagningarinnar, virðist mér það meira en réttlætanlegt, að fara fram á þetta. Um 3. töluliðinn vil ég aðeins segja það, að það eru vissulega mjög miklir erfiðleikar framundan hjá þeim fyrirtækjum landbúnaðarins, sem þar eru nefnd, og það er áreiðanlega nauðsynlegt að gera einhverjar aðgerðir til fyrirgreiðslu. Slíkar aðgerðir mundu að sjálfsögðu koma fram í betri afkomu viðkomandi fyrirtækja og ættu þannig að geta verkað inn í verðlag varanna, og mér virðist það raunar sameiginlegt með 1. og 3. lið brtt., að hvort tveggja ætti að geta verkað inn í verðlagið að sínu leyti og kæmi því að einhverju leyti til góða, bæði framleiðendum og neytendum. Og ég hygg, að ef litið er á þetta mál alveg raunhæft, þá muni menn geta fallizt á, að hér sé um réttlætismál að ræða, að þær kröfur, sem felast í þessum till., séu ekki óeðlilegar. Því verður ekki neitað, að ef landbúnaðarvörurnar hefðu verið verðlagðar fyrir gengisbreytingu, eins og átti að gera skv. framleiðsluráðsl., því þar er aðeins leyft, að verðlagning dragist á langinn, ef samkomulag verður um það í Sexmannanefnd, og ég neita því alveg, að það hafi verið gert með samkomulagi að draga verðlagningu svo sem orðið var, sem sagt, ef verðlagt hefði verið fyrir gengisbreytingu og með venjulegum hætti, þá hefðu ull og gærur átt að lækka og aðrar sauðfjárafurðir að hækka, og þarna er um beint tap að ræða fyrir landbúnaðinn, sem nemur milljónatugum. Og eins er hitt, að það kemur skýrt fram í grg. yfirnefndar, að úrskurðurinn er miðaður við sama verð og í fyrra og þess vegna er eðlilegt, að óskað sé hliðstæðra ráðstafana og þá voru gerðar. Mér virðist svo, að enn styðji þetta mál, að það liggur einnig á borði, að bændum eru ætlaðar í kaup í grundvellinum tæpar 200 þús. kr., en úrtak Efnahagsstofnunarinnar um tekjur viðmiðunarstéttanna sýnir yfir 240 þús. Mér finnst, að þetta styðji einnig brtt. okkar, þó að þau atriði, sem ég áður vék að, séu í mínum huga meginatriði. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. alþm. á einni brtt. alveg sérstaklega, enda þótt ég sé ekki flm. að henni. Það er brtt. VI á þskj. 199, frá hv. 4. þm. Austf. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 4. gr. 1 03 399, Viðfangsefni. Nýr liður: 05. Til aðstoðar við sjómenn á fjarlægum fiskimiðum, 2 millj.“ Hér er vissulega um mjög stórt mál að ræða og mjög þýðingarmikið og mál, sem er ákaflega tímabært að taka til meðferðar og afgreiðslu nú. Það gerðist í sumar, það gerðist óvænt, og því er kannske ekki um að sakast, þó engar ráðstafanir væru gerðar þá í þessu sambandi, en það gerðist í sumar, að tugir ísl. fiskiskipa, margir tugir, sóttu síldveiðar á mjög fjarlæg fiskimið, og það var ekki um neina læknisþjónustu að ræða af Íslands hálfu við sjómennina á þessum flota. Mér er kunnugt um það, að á s.l. sumri komu fyrir þarna úti á miðum nokkur veikindatilfelli og sum alvarlegs eðlis. Þá var leitað hjálpar hjá rússneska veiðiflotanum, og það er a.m.k. alveg fullvíst, að í eitt skiptið var bjargað mannslífi. Þá var um að ræða sprunginn botnlanga, og það er enginn vafi talinn á því, að maður, sem þannig er komið fyrir, hann á sér ekki lífs von, ef hann þarf að bíða marga daga eftir því að komast á skurðarborðið. Mér er einnig kunnugt um það, að sjómennirnir rómuðu mjög aðhlynningu og umönnun rússneskra lækna og hjúkrunarliðs, og raunar alla þá fyrirgreiðslu, sem þeir fengu þarna úti á hafinu. Og ég hef orðið þess var, að þessum ungu mönnum og sjálfsagt einnig aðstandendum þeirra þykir það miklu miður, ef ekki hefur verið komið á framfæri af opinberri hálfu þökkum fyrir þessa fyrirgreiðslu. Mér er hins vegar ekki kunnugt um það, hvort þeir hafi gert alvöru úr því að óska þess beinlínis á viðkomandi stöðum, en það er auðvitað ekki von, að slíkar orðsendingar fari fram án þess þó a.m.k. að rétt yfirvöld viti um þessa atburði. Mér finnst þessi dæmi sanna það svo glöggt, að ekki verði um villzt, að hér hefur hv. 4. þm. Austf. hreyft mjög tímabæru máli, sem er mjög aðkallandi að sinna. Ég vænti þess, að hv. stuðningslið ríkisstj. taki þessa till. til gaumgæfilegrar athugunar. Og ég verð nú að segja það, að jafnvel þótt þessi till. verði felld hér, vildi ég leyfa mér að vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál engu að síður til athugunar fyrir næsta sumar, og finni þar einhverja leið til úrbóta. Ég vil svo í síðasta lagi lýsa brtt., sem ég hef leyft mér að flytja. Hún er farin í prentun fyrir nokkru ásamt fleiri till., sem eru á leiðinni og ég vona að komi fljótlega til útbýtingar. - Já, henni hefur verið útbýtt mína. - Þessi till. er þá sem sagt á þskj. 207, og hún er um það að flytja Þórberg Þórðarson rithöfund upp í heiðursflokk, þann heiðursflokk, sem nú skipa 5 aðrir listamenn. Ég held, að það fari ekki milli mála, og ég hef raunar aldrei heyrt því mótmælt, að Þórbergur Þórðarson hafi verið brautryðjandi á sviði ritlistar, ég hef engan heyrt draga það í efa. Þegar hann á sínum tíma gaf út Bréf til Láru, þá vakti sú bók gífurlega athygli. Það voru auðvitað skiptar skoðanir um efni hennar og innihald, en stílsnilldina held ég, að enginn hafi dregið í efa, né heldur hitt, að þessi bók hafi á sínum tíma verið alveg einstætt verk, alveg sérstakt. Á þessum árum og auðvitað síðar birtust margar ritgerðir eftir Þórberg með einstöku handbragði, þær er m.a. margar að finna í bók hans „Pistilinn skrifaði.“ Ég ætla ekkert að fara að rifja upp ritgerðir Þórbergs í einstökum atriðum, og ekki heldur að nefna þær einu sinni. Og ekki get ég þó stillt mig um að nefna eina þeirra, sem heitir „Vatnadagurinn mikli“, og ég held, að vel megi líkja við hið glæsilegasta málverk. Bækur Þórbergs, „Íslenzkur aðall“ og „Ofvitinn“, eru einnig einstæðar í ísl. bókmenntum. En þeir eru þó margir, að ég hygg, sem taka ævisögu séra Árna Þórarinssonar fram yfir flest önnur af hans verkum. Mér finnst, að sum verk Þórbergs Þórðarsonar hafi að óverðskulduðu verið minna lesin en ætla mætti, og á ég þar einkum við síðustu bækurnar. Þórbergur hefur skrifað um börn á mjög eftirminnilegan hátt. Frábær frásögn hans um Viðfjarðar-Skottu, sem ekki var draugur heldur ung telpa, hún er nú að vísu mörgum kunn, en aftur á móti hygg ég, að bók hans, „Sálmurinn um blómið“, hafi verið minna lesin. Hún er gjörólík öllum öðrum bókum Þórbergs. Og það hafa sagt mér menn, sem hafa lagt sig eftir bókmenntum og hafa að sjálfsögðu miklu meira vit á þeim en ég, að þeir væru ekki í neinum vafa um það, að ef sú bók hefði verið skrifuð á máli stærri þjóðar, hefði hún aflað höfundinum mikillar frægðar. Ég hygg hins vegar, að það sé í raun og veru ekki hægt að þýða þá bók, og ég gæti bezt trúað, að ekki þyrfti að útlista það neitt fyrir þeim, sem hana lesa. Þar er svo margt, sem áreiðanlega er erfitt að flytja á milli þjóðtungna. Ég vil að lokum aðeins nefna þrjár bækur, sem hafa komið út núna á seinni árum og allar fjalla um lífið og tilveruna í Suðursveit á þeim gömlu dögum, þegar Þórbergur og jafnaldrar hans slitu þar barnsskónum. Þar á ég við bækurnar „Steinarnir tala“ og „Um lönd og lýði“ og „Rökkuróperuna“. Þessar bækur hafa ekki síður en hinar, sem ég nefndi, alveg sérstakan blæ, ekki aðeins þannig, að þær beri auðkenni höfundarins, sem aðgreini þær frá bókum annarra höfunda, heldur eru þær einnig sérstakar innan verka hans sjálfs. Í þessum bókum kemur fram ljóslifandi, eins og á málverki, sveitin og umgerð hennar, fólkið og húsdýrin, og svo örnefnin, og það er eins og þau fái sérstakan hljóm, líf og lit í þessari einstæðu túlkun. Ég skal nú ekki hafa þessi orð fleiri né tala lengra mál fyrir þessari brtt. minni. Vil þó aðeins segja það að lokum, að ég hygg, að menn greini ekki á um það, að still og frásagnarlist Þórbergs Þórðarsonar séu mjög sérstæð og snjöll. Og sjálfur minnist ég þess ekki að hafa lesið eða heyrt ummæli manna, sem á annað borð ástunda bókmenntir, sem hnigi í þá átt að draga í efa ritsnilld og sérstöðu þessa höfundar, og mér finnst þess vegna, að till. sé fullkomlega tímabær.



Herra forseti. Ég veit, að það er öllu erfiðara fyrir hv. þm., sem hér var að ljúka máli sínu, að flytja brtt. við lið, sem ekki finnst á fjárlagafrv., heldur en mig, sem flyt brtt. við hans brtt. En hins vegar hef ég haft ástæðu til þess að standa hér upp vegna þessarar brtt. minnar. Ég ætla ekki að fara út í það að ræða um mat mitt á þeim tveim listamönnum, sem koma fram í okkar brtt. Hv. fyrri ræðumaður gat um sitt mat á Þórbergi Þórðarsyni, sem ég vil sízt draga úr. Hins vegar tel ég fulla ástæðu til þess, þegar svo er komið, að brtt. er flutt við þessa gr. fjárl., sem væntanlega verður til, áður en þau verða afgreidd, að nafn Guðmundar Gíslasonar Hagalín komi einnig fram, og því hef ég leyft mér að flytja þá brtt., sem kemur fram á þskj. 207 undir II. lið. Ég vil ekki fara út í frekari umr. um þetta mál að þessu sinni nema ástæða gefist til, en brtt. er fyrir hendi og það sýnir hv. þm., hvaða mat ég hef á þessum hv. listamanni. En út af þeim orðum, sem síðasti ræðumaður lét falla um brtt. á þskj. 199 frá hv. 4. þm. Austf., brtt. nr. VI, vil ég taka það fram nú þegar, að að þessu máli er unnið. Fyrir nokkrum vikum skrifaði hæstv. dómsmrh., sem jafnframt fer með heilbrigðismál, samtökum sjómanna og óskaði eftir því að þau tilnefndu menn í n., sem ynni með heilbrmrn., m.a. til þess að ráða fram úr vandamálinu um læknisaðstoð á fjarlægum miðum. Við skulum allir gera okkur grein fyrir því, að þetta er mikið vandamál, og ég vænti þess einnig, að þegar við komumst að einhverri niðurstöðu um það, hvernig við ráðum fram úr þessu, verði fé fyrir hendi til framkvæmdanna. Og það get ég sagt þessum hv. þm., sem ber sjómenn mjög fyrir brjósti, bæði fyrr og síðar, og jafnframt aðra, sem við útgerðarmál fást, að ég vænti þess, að það verði ekki féð, sem stendur á, heldur framkvæmd málsins. Það stóð ekki á fénu á s.l. sumri, kannske þó að nokkru leyti, en hins vegar veit ég það, að með samstöðu þeirra aðila, sem til hafa verið kvaddir að ráða fram úr þessum málum, verður fjárskortur ekki til fyrirstöðu, þegar að því kemur að leita úrbóta, ekki aðeins í sambandi við læknisþjónustu, heldur mörg önnur mál, sem upp kunna að koma í sambandi við þjónustu fyrir sjómennina og útgerðina sjálfa í heild, og ég mun, þegar til atkvgr. kemur um þennan lið, greiða atkv. með slíkri fjárveitingu í trausti þess, að úr þessum vandamálum verði ráðið með atbeina þeirra manna, sem bezt hafa vit á.



Herra forseti. Það væri náttúrlega ástæða til þess að ræða margar þær brtt., sem fram hafa komið frá háttvirtum þm., en ég skal láta það hjá líða í þetta skipti, því ég tel ekki heppilegt að fara að vekja upp aftur umr. og lengja þingtíma. Hv. þm. hafa talað fyrir sínum till. og það verður svo að sjálfsögðu að meta það, þegar til atkvgr. kemur, hvernig menn líta á þær. Hins vegar er það skoðun mín, að þó þar sé um margar þarfar till. að ræða, þá sé ekki auðið eins og sakir standa að samþ. þær. Ég vil aðeins varðandi brtt. frá hv. 5. þm. Norðurl. e. og fleiri þm. í því kjördæmi um heimild fyrir ríkisstj. til þess að verja allt að 10 millj. kr., ef til niðurskurðar kæmi á búfé vegna búfjársjúkdóms, sem þar herjar á nokkrum bæjum, taka það fram, að ég lif svo á, að lögin um búfjársjúkdóma og varnir gegn þeim veiti nægilega heimild fyrir ríkisstj. til þess að verja fé í þessu skyni, ef og þegar heppilegt þykir að gripa til slíkra aðgerða. Það liggja ekki fyrir um þetta enn nokkrar ákvarðanir eða niðurstöður. Hins vegar hefur átt sér stað niðurskurður á vissum tegundum bústofns á þessum bæjum og gildandi l. hefur verið beitt í því efni og ég tel, að þau lög mundu einnig ná til þess, ef allsherjar niðurskurður þyrfti að fara fram á þessum bæjum. Þetta tel ég rétt að komi hér fram, því ef til þess kynni að koma, að til niðurskurðar þyrfti að grípa, þá væri óheppilegt, ef búið væri að fella um það till. hér á hinu háa Alþ. - ef það yrðu örlög till. - og ég tel naumast um annað að ræða nú, vegna þess að ef ætti að samþykkja hana í því formi, sem hún er nú, yrði litið á það sem yfirlýsingu um það, að þessi niðurskurður skuli fram fara. Ég er ekki dómbær um það, hvort til þess þurfi að grípa á síðara stigi málsins eða ekki, en a.m.k. ætti ekki á þessu stigi málsins að slá því föstu, að til slíkra úrræða verði gripið. Sumir hv. þm. hafa í þessum umr. haldið því fram, að tekjuáætlun fjárlagafrv. væri mjög varleg og það mætti gera ráð fyrir tekjum sem skiptu hundruðum milljóna til viðbótar. Mjög væri það ánægjulegt, ef þeir spádómar rættust, en ég fyrir mitt leyti er meira uggandi um, að tekjuáætlunin skili sér ekki, heldur en að um miklar umframtekjur verði að ræða. Ég skal taka það skýrt fram, að ég hef engin áhrif haft á áætlun Efnahagsstofnunarinnar um tekjurnar, og sannast sagna hefur mér þótt stofnunin allt að því óvarfærin um það, hvað hún áætlar tekjurnar hátt. Það hefur þó hins vegar verið talið rétt og skylt að reyna að fara eins djarflega í það efni og auðið hefur verið. Það er vitanlega allt önnur aðstaða, sem við stöndum andspænis nú, heldur en var um áramótin 1965 – 66 og þróunin á því ári með allt öðrum hætti en hugsanlegt er, að hún geti orðið á næsta ári. Það er alveg augljóst mál, að ef við ætlum ekki að halda áfram á þeirri braut að éta upp allan gjaldeyrisvarasjóðinn, hlýtur að koma til einhvers töluverðs samdráttar á innflutningi á næsta ári. Og miðað við það, að líkur eru til, að kaupgeta almennings verði eitthvað minni, er það einnig ljóst, að það mun verða sá innflutningurinn, sem gefur hæstar tolltekjur, sem fyrst og fremst mun draga úr. Þetta leiðir til þeirrar niðurstöðu, sem Efnahagsstofnunin hefur komizt að með nákvæmri athugun á þjóðhagsáætluninni, og því hve talið er mögulegt að áætla tekjur hátt á næsta ári, og er þar bæði gengið út frá betri aflabrögðum en í ár og einnig hærra verði, þannig að þar er miðað við slíkar forsendur, en ekki jafnslæmt ástand í þessu efni og nú er. Hins vegar er öllum hv. þm. kunnugt um það, að síðustu mánuði hefur streymt fé út úr gjaldeyrisvarasjóðnum og m.a.s. verið tekið bráðabirgðalán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til þess að mæta innflutningsþörfinni og vitanlega er ekki hægt að halda þannig áfram á næsta ári. Ég held, að það sé því alveg ljóst, að boginn er mjög hátt spenntur í þessu efni og væri alveg fráleitt að miða fjárlagaafgreiðslu nú við það, að um yrði að ræða hundraða millj. kr. tekjur umfram það, sem Efnahagsstofnunin hefur áætlað. Hitt er annað mál, að ef til slíks tekjuauka kemur, er það áform ríkisstj. að verja þeim tekjum til þess að draga sem mest úr áhrifum gengisbreytingarinnar, þannig að vissulega hverfa þær tekjur ekki út í loftið. En það er heldur óvarlegt, vægast sagt, að ráðstafa þeim fyrir fram, jafnmikil óvissa og er um það, að hugsanlegt sé, að slíkar tekjur komi í ríkissjóð á næsta ári. Það hefur mikið verið um það rætt í þessum umr., bæði nú og við 2. umr., að lítil gætni væri í fjárl. og verið vikið allóblíðum orðum að mér sem fjmrh. fyrir mína stjórn á fjármálunum og fyrir það, hvað þenjist út ríkisútgjöldin. Ég hef bent á það í sambandi við þær hugleiðingar, að hv. stjórnarandstæðingar, sem mest hafa á ríkisstj. og fjmrh. deilt í því efni, hafi ekkert sérstaklega lagt sitt lið til þess að draga úr þeim útgjöldum. Út í þá sálma skal ég ekki fara hér eða efna til neinna umr. um það, en mér þykir rétt, að það komi hér fram, ef hv. þm. hafa ekki athugað það, að mér telst svo til, að það sé um 260 millj. kr., sem hv. stjórnarandstæðingar ætlast til, að fjárl. hækki, - þessi voðalegu fjárl., sem þeir eru að tala um - frá því, sem gert er ráð fyrir í till. fjvn., og þar að auki, eftir því sem hv. 3. þm. Vesturl. upplýsti hér áðan, að gert væri ráð fyrir 120 millj. kr. lántöku, sem að vísu er ekki bein útgjöld úr ríkissjóði. Hann sagði, að undanfarin ár hefði verið gengið lengra í því efni. Það er alveg rétt. Ég upplýsti hins vegar, bæði við 1. umr. fjárl. og einnig nú í ræðu minni í kvöld, að nú væri gengið miklu skemur en undanfarin ár í þessu efni, einmitt vegna þess, að það væri sjáanlegt, að fjárþörf atvinnuveganna yrði það mikil á næsta ári, að það yrði að draga mjög saman seglin varðandi þær fjárkröfur, sem ríkissjóður eða ríkisstj. gerði til bankanna í sambandi við framkvæmdaáætlunina. Og það er því þannig nú, að gert er ráð fyrir, að um verulegan samdrátt verði að ræða í lánsútboði vegna framkvæmdaáætlunar á næsta ári. Sú röksemd varðandi þetta atriði, sem ég gat um áðan, liggur því fyrir óhögguð, að hér er mjög óvarlega að farið, miðað við þessar aðstæður atvinnuveganna, og hlýtur að sjálfsögðu að draga úr fjáröflunarmöguleikum þeirra, sem þessu nemur. Hitt er annað mál, að það væri mjög æskilegt að greiða þetta fé, það er ég hv. þm. sammála um, en ég held, að menn hafi með hliðsjón af því ástandi, sem er, hugsað sér að fara nokkuð geyst í sakirnar, og ég er þeirrar skoðunar og ríkisstj. hefur þá stefnu, sem ég lýsti í mínu áliti í dag, að verði um að ræða umframtekjur á þessu ári, er ætlunin að nota þær til þess að mæta erfiðleikum vegna gengisbreytingarinnar og létta kjör almennings og draga sem mest úr þeirri kjaraskerðingu, sem óhjákvæmilega fylgir ella í kjölfar hennar. Og það er meginástæðan til þess, að ég tel ekki fært að samþ. þær mörgu brtt., sem hér hafa komið fram frá hv. þm. og hv. minni hl. fjvn., þó ég hins vegar játi, að meginhluti þessara mála eru þörf og góð mál, sem vissulega væri æskilegt að gefa gripið til.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð. Hæstv. fjmrh. vék hér nokkuð með almennum orðum að þeim brtt., sem við, sem í stjórnarandstöðunni erum, flytjum hér, og hann hafði reiknað út, að ef þær yrðu allar samþykktar, gætu þær numið í kringum 200 millj. kr. Það má vel vera, að svo sé, ég hef ekki lagt það saman. En í sambandi við hans aths. vildi ég sérstaklega mótmæla þeirri skoðun, sem fram kemur hjá honum og er að vísu ekki ný hér. Hann setur dæmið upp á þann veg, að það sé okkar till. að hækka útgjöldin um þessar 200 millj. kr. Málið er ekki svo einfalt, að það sé eitthvert útlistað hlutverk meiri hl. eða ríkisstj. að ráða ein yfir útdeilingu fyrst á 6000 millj. kr., og ef einhverjir aðrir koma þar með einhverjar till. um, hvernig skuli verja þessum útgjöldum, þýði það allt til hækkunar við það, sem þeirra till. gera ráð fyrir. Auðvitað er það svo, að við í minni hl. erum á móti mörgum þeim útgjöldum, sem fylla þessa 6000 millj. kr. fjárhæð ríkisstj. Við höfum auðvitað rétt til þess að leggja fram ýmsar till. um það, sem við viljum leggja áherzlu á og við vildum miklu fremur, að inni í frv. væri, en margt það, sem þarna er. Þannig ber vitanlega að meta þær till., sem minni hl. er hér að gera. En það má vel vera, að það sé hins vegar afstaða meiri hl. að segja sem svona: Allar þær till., sem eru í frv., skulu að okkar áliti hafa forgang fram yfir þær till., sem minni hl. er að flytja, og í krafti þess er rétt að fella þær allar. Það er annað mál. Það er þeirra skoðun. Ég tel líka, að það hafi ekki komið fram nein sennileg rök frá hæstv. fjmrh. eða þeim, sem hér hafa talað fyrir meiri hl., fyrir því, að tekjuáætlun á þessu frv. sé eðlileg. Mér er það alveg ljóst, að vissulega getur farið svo, að tekjurnar verði ekki meiri en áætlað er. Ég er ekki í neinum vafa um, að það, sem ræður úrslitum um það, hvernig fer með tekjuöflun ríkissjóðs, er það, hvernig framleiðslulíf okkar gengur á næsta ári. Búum við við sæmilega hagstætt veðurfar og getum stundað okkar framleiðslu og verður framleiðslan rekin hér undir eðlilegum kringumstæðum eða ekki? Ef það gengur allt vel, verða tekjur ríkissjóðs miklar. Það hefur alltaf farið þannig. Sannleikurinn er sá, að það er reginmisskilningur að halda það, að einhver gjaldeyrisvarasjóður geti ráðið einhverjum úrslitum um, það, hvernig innflutningi kemur til með að verða hagað á árinu. Það er heildarframleiðslan, það er þjóðarafkoman, sem kemur til með að ráða því. Og þær áætlanir, sem gerðar eru, m.a. af Efnahagsstofnuninni, um það, að það verði að vísu nokkur aukning á framleiðslunni frá því óhagstæða ári, sem við búum við í ár, þær gera þó ráð fyrir stórminnkandi framleiðsluverðmætum frá því, sem verið hefur á undanförnum árum. Ég er það hjartsýnn, að ég álít, að það séu öll skilyrði til þess, að ef ekki koma til einhver sérstök glöp í stjórnarstefnu, geti framleiðslan á næsta ári skilað okkur miklu meiri verðmætum heldur en hún gerir á þessu ári. Mér sýnist því, að miðað við skaplegar forsendur séu tekjuliðir frv. áætlaðir mjög lágir, og það séu allar líkur til þess, að hér verði um verulegan tekjuafgang hjá ríkissjóði að ræða. Hæstv. ráðh. segir, að þá hugsi ríkisstj. sér að ráðstafa þessu, eins og hann sagði hér, til þess að reyna að draga úr þeirri kjaraskerðingu, sem fólkið í landinu yrði annars fyrir. Það er nú svo. Ég álít, að það sé Alþingis að ráðstafa þessum fjármunum, en ekki ríkisstj. á eftir. Það á að reyna að gera fjárl. eins rétt úr garði og mögulegt er, en ekki þannig, að allar líkur séu til þess, að hér verði um verulegan tekjuafgang að ræða, til þess að ríkisstj. geti síðan ein ráðstafað honum. En fyrst ég er kominn hér upp í ræðustólinn, þykir mér ástæða til þess að vekja athygli á einum hlut. Ég hef setið hér og hlustað á þessar umr. eins og ég hef getað í kvöld. Þó brá ég mér út úr salnum stuttan tíma og missti því af nokkru af því, sem hér fór fram, en þegar ég kom aftur inn í salinn, heyrði ég, að hér glamraði nokkuð í handjárnum, sem æði oft hafa verið nefnd í sambandi við afgreiðslu fjárl. Og þegar betur var að gáð var hér í ræðustól hv. 9. landsk. þm., einn af þm. Alþfl., og hann bar sig greinilega mjög illa undan þeim járnum, sem á honum voru.  Nei, þetta er auðvitað þannig, að það er ómögulegt annað en vekja athygli á því, hvers konar hugsun er orðin hér á bak við. Skyldi það nú ekki rugla allri fjárlagaafgreiðslu hér, ef till. upp á 600 þús. kr. kynni eð verða samþ. eða þá að till. um það að fella niður 800 þús. kr. eða 1 millj. til ákveðinnar stofnunar, sem skagar býsna hátt hér í borginni, yrði felld niður? Skyldi ekki allt fjárlagakerfið ganga úr skorðum við það? Nei, ég held, að sá hv. þm., sem hér var að kvarta undan járnunum, ætti að vinna að því, að stjórnarþm. hefðu svona skaplegt frelsi í þessum efnum. Við því er vitanlega ekkert að segja, að þeir, sem standa saman um að stjórna, hafa vissa samábyrgð um það að ganga frá samþykkt fjárlaga í öllum meginatriðum og gera það auðvitað. En slíkt, að menn megi hér hvorki flytja till. né samþykkja minni háttar breytingu, er að gera sig að miklu minni manni heldur en alþm. hafa leyfi til að gera. Ég vildi vænta þess, að svo harkalega þurfi ríkisstj. ekki að standa að afgreiðslu fjárl., að hún þurfi að pína menn á þennan hátt, sem mér virtist að kæmi fram í ræðu þessa hv. þm. Ég skil ekki, að hún þurfi á slíku að halda.



Herra forseti. Ég varð var við flutning á brtt. hér áðan, sem var raunar með nokkuð óvenjulegum hætti, þar sem þar var lagt til að fella niður útgjaldalið í fjárl. En yfirleitt er nú tillöguflutningur hér á Alþ. í þá átt að bæta við útgjöldum, en það er nú eins og gefur að skilja og jafnvel var viðurkennt af hv. síðasta ræðumanni eitt höfuðatriðið, sem hlýtur að gilda við afgreiðslu fjárl. og á því bera fyrst og fremst þeir ábyrgð, sem standa að stjórn landsins, að það sé a.m.k. nokkurt hóf á útgjöldum, - þeim sé sniðinn ákveðinn stakkur. Þess vegna vill fara svo, að mikið af þeim till. eða óskalistum, sem fram koma, getur ekki fengið náð fyrir hinum ábyrga meiri hl. En sem sagt, er ég sá þessa till. á þskj. 207 um það að fella niður liðinn um fjárstyrk til Hallgrímskirkju, þá kom mjög upp í huga mínum, að það var leitað til okkar alþm. að austan um fjárstuðning, við beðnir að beita okkur fyrir fjárstuðningi við byggingu nýrrar kirkju í Egilsstaðakauptúni. En þar hefur eins og við vitum risið upp þéttbýli allmikið núna á örfáum síðustu árum, og með því getum við sagt að hafi skapazt þörf fyrir kirkjubyggingu. Nú er þetta að vísu ekkert sérstakt. Það skapast víða þörf fyrir byggingar nýrra kirkna við mannfjölgun á ýmsum stöðum. En þarna hefur þó skapazt mikið þorp, þar sem lítil eða engin byggð var fyrir, og það eru margvísleg viðfangsefni, sem þarf að leysa. En ég hafði þó ekki áður komið auga á færa leið til þess að reyna, hvort unnt væri að koma eitthvað til móts við óskir safnaðarins þarna, nema þá helzt eftir þeirri leið, sem mörkuð hefur verið gegnum kirkjubyggingarsjóð. Ef maður veltir þessum málum svolítið nánar fyrir sér, eru þó nokkur dæmi þess, að beinn fjárstuðningur hafi verið veittur úr ríkissjóði til byggingar einstakra kirkna. Þar má náttúrlega benda á þennan lið, sem hérna er að vísu verið að leggja til að fella niður, til Hallgrímskirkju í Reykjavík, sem ég skal á engan hátt draga úr, að sé mjög sérstæð. En þá vil ég einnig nefna, að við vitum það, að það hefur verið byggð upp fyrir ríkisfé myndarleg kirkja, dómkirkja í Skálholti. Og ég mundi nú ekki telja það neina goðgá, þó að það væri t.d. eins og ein kirkja í hverjum landsfjórðungi, sem einhvers stuðnings nyti á þennan hátt. Ég hef því leyft mér að gera þá brtt. við brtt. þeirra Péturs Benediktssonar og Magnúsar Kjartanssonar, að í staðinn fyrir það, að liðurinn til Hallgrímskirkju falli með öllu niður, sem er að ég held rúmar 700 þús. kr. í fjárl., verði till. á þá leið, að liðurinn breytist svo: „Til byggingar höfuðkirkju Austurlands á Egilsstöðum“ með það í huga, að í því fælist það, að það ætti ekki að skapa fordæmi fyrir almennum styrk á fjárl. til kirkjubygginga. Í mesta lagi, að miðað væri við að það kæmi til greina ein kirkja í hverjum landsfjórðungi. Ég vil lýsa því yfir, að ég hef ekkert umboð hér til þess að slá því föstu, að þarna skuli vera höfuðkirkja. En ég vil aðeins geta þess, að ég taldi hyggilegra að orða þetta svona, til þess að í því fælist það, ef hv. Alþ. vildi fallast á þessa till. mína, að það væri ekki um skuldbindingu að ræða um að fara almennt að styrkja kirkjubyggingar. Ég vildi þess vegna láta þessi fáu orð fylgja þessari till. Ég vil vekja athygli á því, að hún fyllir ekki með öllu meira að segja út í það, sem fellur niður, þó hún verði samþ. Ég tel, að með 500 þús. kr. upphæð væri sæmilega komið til móts við óskir þessa safnaðar og auðvitað í eitt skipti. En ég vil svo jafnframt taka það fram, að ég er ekki með þessu að lýsa andstöðu minni á því, að íslenzka ríkið styrki byggingu Hallgrímskirkju, en ég þykist sjá, að það muni valda miklu minni straumhvörfum þar, þó að þessi upphæð félli niður eitt ár. Ég held, að það mundi geta hjálpað miklu meira til, ef þessi fjárveiting fengist eitt ár til þess að aðstoða við byggingu kirkju í Egilsstaðakauptúni. Ég vil sem sagt vænta þess, að á þessa till. vilji Alþ. líta með velvilja.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. út af því, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan í sambandi við tillöguflutning okkar í minni hl. fjvn. Í fyrsta lagi vil ég benda á það, að fjárl. hafa meira en fjórfaldazt á 8 árum. Það hefur þó engin till. verið samþ. frá okkur í minni hl. hér á hv. Alþ. á þessu tímabili, svo að nemi nema þá einhverjum tugum þús. Á þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, gerum við nú tillögur um að mega ráðstafa 1–2%. Það þykir ofrausn. Í því sambandi vil ég benda á það, að af þessum 130 millj., sem við í minni hl. leggjum til, eru 32 millj. til vegamála, sem er ekki nema leiðrétting á samkomulagi því, sem gert var 1963 og ég hef oft vitnað til. Það er því ekki nein ofrausn, þó að tæpur helmingur þm. fengi að ráðstafa 2% af fjárl. Í sambandi við tekjuáætlunina vil ég segja það, að vel getur farið svo um stjórn hæstv. ríkisstj. á efnahagsmálum þjóðarinnar á árinu 1968, að þar gangi allt úr skorðum, svo að tekjurnar skili sér ekki. Hitt er reynsla okkar af tekjuáætlun hæstv. ríkisstj. og Efnahagsstofnunarinnar, að þær hafa ekki reynzt þannig, að verulega sé hægt á þeim að byggja. Og ég minnist þess, að þegar hæstv. fjmrh. talaði við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1966, viðhafði hann sömu orðin um hæpna tekjuáætlun, en fékk nærri 900 millj. kr. fram yfir þá áætlun. Þess vegna verðum við að taka þessa áætlun með hæfilegri varúð og gerum heldur ekki mikla tilraun til að hafa áhrif á ráðstöfun á ríkistekjunum, þó að þessar till. okkar séu fram bornar, og ég vil taka undir það með hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, að það er okkar stefna, að hv. Alþ. ráðstafi ríkistekjunum, en ekki hæstv. ríkisstj. Þess vegna viljum við gera tilraun til þess í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, að það sé Alþ., sem ráðstafi ríkistekjunum, en ekki hæstv. ríkisstj., eins og hæstv. fjmrh. vék að. Að lokum vil ég segja það, að það er ekki fyrir áhrif frá okkur í stjórnarandstöðunni, sem lánsfé bankanna hefur verið dregið undir ríkisyfirráðin, eins og gert hefur verið á viðreisnarárunum og stefnt mun vera að á þessu næsta fjárlagaári, þó að till. okkar um heimildir hæstv. ríkisstj. verði felld.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja mjög umr., en ég kvaddi mér hljóðs til að segja nokkur orð í tilefni af þeirri ræðu, sem hæstv. fjmrh. flutti hér áðan. Sú ræða var að vísu ekki löng og nokkuð almenns eðlis, en ég verða að segja það, að mér geðjast ekki að þeim ummælum, sem hann hafði í þessari ræðu um brtt.-flutning hér við 2. umr. Ég hef lýst því áður í ræðu minni hér í kvöld, hvernig undirbúningur fjárl. hefur verið að þessu sinni og meðferð fjárlagafrv. og hvern tíma þm. hafa til þess að taka afstöðu til einstakra atriða í sambandi við þau, gera sér grein fyrir þessum meginatriðum eins og t.d. tekjubálkinum, og hvernig búið hefur verið í hendur þeim af hæstv. fjmrh. og hv. fjvn. eða meiri hl. hennar. Nú er það svo, að hér liggja fyrir við umr. allmargar till. til breytinga, sem mjög margar, eins og verða vill, eru um breytingar á gjaldabálki fjárl. Í fyrsta lagi eru þarna till. frá meiri hl. n., sem mér skilst, að hæstv. ráðh. vilji samþykkja. Í öðru lagi eru það svo till. frá minni hl. fjvn. og loks till. frá ýmsum einstökum þm. Nú hefði ég álitið. þegar þannig stendur á, að fyrir liggja margar till., væri nokkuð einsýnt, hvernig hæstv. fjmrh. bæri að fara að. En það, sem hæstv. fjmrh. segir nú í ræðu sinni áðan, er það, að hann hafi lagt saman á blaði, hve hárri upphæð þessar till. nemi samtals. Þar í eru víst ekki till. meiri hl. n., en till. minni hl. n. og einstakra þm. Hann hafi lagt þetta saman á blaði og út hafi komið 260 millj. Og svo segir hæstv. ráðh.: Þetta sé ekki hægt að samþykkja. Það er sem sé leyfa það ekki.“ Það hefur nokkuð verið rætt hér um tekjuáætlunina. Ég ætla ekki að gera það. En hann segir, að tekjurnar leyfi það ekki. Þetta er ekki hægt að samþykkja. Það er sem sé bara afgreitt með einu pennastriki. Nú veit ég ekki, hvernig hæstv. ráðh. hefur lagt saman, hvort hann t.d. tekur með brtt. um heimildir á 6. gr. fjárl. En ef það er gert, er það náttúrlega einkennilegur reikningur, því að 6. gr. er ekki í niðurstöðutölum fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir. En það getur verið, að þetta hafi ekki verið gert. Ráðh. getur sjálfsagt upplýst það. En niðurstaða hans varð sú, að þarna væri um að ræða sem næst 4% hækkun á fjárl., ef allar þessar till. yrðu samþ. En eins og ég sagði áðan, hef ég haldið, að hæstv. fjmrh. ætti að fara öðruvísi að, þegar till. liggja fyrir á þennan hátt. Að hann ætti að taka till. til skoðunar og meta þær, en ekki segja um þær allar í einu: „Ekkert af þessu er hægt að samþykkja.“ Slíkt ber að meta. Ég man mörg dæmi þess hér á Alþ., að eftir að till. hafa verið bornar fram af einstökum þm., hefur fjvn. komið saman og rætt till. og fallizt á sumar þeirra. En svona snöggsoðinn dauðadóm yfir öllum till., sem fram koma við frv., eins og það liggur fyrir, frá hæstv. fjmrh. kann ég ekki við. Það er kannske ekki mikið meira um þetta að segja. En ég vil spyrja hæstv. fjmrh. og aðra þá, sem standa fyrir því að stjórna vinnubrögðum í sambandi við afgreiðslu þessa fjárlagafrv.: Hvernig eiga þingmenn að fara að í þessu máli, þegar ekki er um neitt samráð að ræða og enginn tími til neins undirbúnings eða til þess að leita samkomulags? Ég vil spyrja t.d. um það, hvað ætti að falla niður í staðinn fyrir það, sem lagfært er, ef talið er, að heildarupphæðin megi ekki breytast. Þetta sýnast mér ekki vera góð vinnubrögð, og þó að nú sé áliðið orðið og sagt skammt eftir af þingi, vildi ég nú aðeins nefna það hér, af því að þetta er nú allt með þeim hætti, sem það er, hvort ekki sé möguleiki til þess að draga þingfrestun um einn dag frá því, sem fyrirhugað er, þannig að fjvn. geti komið saman ásamt fjmrh., til þess að reyna að leggja eitthvert mat á þær till., sem þm. og minni hl. n. hafa leyft sér að flytja við þessa umr., leggja eitthvert mat á þær, ekki strika yfir allt svona í einu lagi, án þess að gera sér nokkra grein fyrir, hvað það er, sem farið er fram á.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að standa upp til að mæla fyrir till. minni hér í kvöld. Hún er ákaflega ljós, gerir ráð fyrir að fella niður fyrirhugað framlag til svonefndrar Hallgrímskirkju, krónur 720.000.-. Nú hefur verið bent á, að ég gerði mig sekan um að fara nokkuð gegn þingvenju að vilja spara á fjárl., og ég er þakklátur flokksbróður mínum, hv. 3. þm. Austf., fyrir að reyna að koma mér úr þeirri villu, eftir því sem kraftar hans stóðu til, með því að bera fram tillögu um notkun þess fjár, sem þannig sparaðist, til að reisa „höfuðkirkju“ á Egilsstöðum. En hans villa í þessu sambandi er eiginlega nærri því enn þá alvarlegri heldur en þessi sparsemdarvilla mín, því að hann gerði sér ekki ljósa eiginleika „höfuðkirkna“ í þessu landi. Þetta er nýtt hugtak, sem er að komast inn í kirkjusöguna og er aðaleinkenni þessara kirkna það, að forðast ber að hafa þær nærri almannavegi. Þær eru settar sem fjærst þéttri mannabyggð, en í stað þess byggð kringum þær skrauthýsi og allt fegrað og gert sem prýðilegast eins og dæmin sanna um höfuðkirkju Suðurlands. Þess vegna átti þm. að sjálfsögðu að leggja til, að þessi „höfuðkirkja“ væri bundin þeim sögulega stað, sem tengdastur er kristninni á Austurlandi, Þvottá. Þangað gætu menn svo farið í pílagrímsferðir til að þvo af sér syndina án þess að eiga á hættu að vera truflaðir af of mörgum áhorfendum í því tómthúsi, sem þessi kirkja væntanlega yrði. Ég á ekkert sökótt við þann góða söfnuð, sem býr á Skólavörðuholtinu hér í Reykjavík, sem með mér ókunnum rétti kennir sig við Hallgrím Pétursson og þykist hafa meiri rétt til þess en aðrir menn. Þetta var nú bara kallað fólkið á Skólavörðuholtinu, þegar ég var að alast þar upp. En nú hafa þeir ákveðið að byggja mikla turnstrýtu í stað kirkju nálægt þeim stað, þar sem ég lék mér í bernsku á Steinkudys. Þetta er þeim út af fyrir sig frjálst líka, ef þeir væru ekki að eyða fjármunum mínum og annarra, og jafnvel hefði ég látið þetta afskiptalaust, ef þeir væru ekki að eyðileggja útsýnið til höfuðborgarinnar úr miklum hluta af mínu kjördæmi. Og það er vegna þess að það er slík augnraun að sjá turnbáknið, bæði af Reykjanesi og Kjalarnesi og úr Mosfellssveit, - maður getur eiginlega hvergi farið í þessum ágætu sveitum, án þess að eiga á hættu að reka augun í þetta, - að ég vildi losa Alþ. undan þeirri ábyrgð að ergja mína kjósendur og sjálfan mig með því að þurfa að horfa á þetta fyrirbrigði. En vegna sérlega góðrar frammistöðu hv. 6. þm. Reykv. í nokkrum menningarmálum í sambandi við afgreiðslu fjárl., einkum þar sem hann átti sinn þátt, ásamt fleirum, í að hrinda af stað bókasafnsmálinu, var ég mjög hamingjusamur að geta fengið hann að meðflm. að þessu þarfa máli. Hef ég svo ekki þau orð fleiri.



Herra forseti. Ég skal nú ekki vera að tefja tímann. Það var aðeins út af nokkrum orðum hv. 4. þm. Austf. Hann sagðist hafa heyrt undir vegg, að ég hefði verið að kvarta undan handjárnunum, en því miður hafði víst heyrnin ekki verið í lagi, því að hann hafði ekki heyrt, hvað ég sagði á undan lokaorðum mínum. Það, sem ég sagði hér áðan var það, að þingræðið byggðist á því, að menn gerðu samkomulag um hluti og meiri hl., sem þannig myndaðist, væri ekki ævinlega sammála um alla hluti, en hann yrði að standa saman til að koma málum fram. Þá gerðist það oft, að maður kannske samþykkti eitthvað, sem maður væri ekki ánægður með, og fengi annað ekki samþ., sem hann vildi fá samþykkt. Ég tek það aftur fram, að ég skil það svo, að þegar fjárlög eru samþ. hér á Alþ. alveg eins og þegar fjárlög eða fjárhagsáætlanir eru gerðar fyrir bæi og ég veit, að Lúðvík hefur oft tekið þátt í því og meiri hl. afgreiðslu þar, verði meiri hl. að standa saman að þeirri samþykkt. Ef hins vegar einhverjir telji, að þeir geti komið með brtt. svo og svo miklar og ætli öðrum aftur að bera ekki fram brtt. og fylgja sínum, sagði ég og segi það aftur, þá getur vel verið, að maður athugi sína aðstöðu. Það er ekkert að láta glamra í handjárnunum, og ég held, að það hafi verið annar hljómur frá öðrum handjárnum, sem hafi hljómað fyrir eyrum hv. 4. þm. Austf.



Herra forseti. Ég vil hvorki þreyta hæstv. forseta né hv. sameinað þing á langri ræðu. En ég sé, að hér eru komnar fram tvær brtt. á þskj. 207 og 208, er varða kirkjubyggingar í landinu. Hin fyrri er frá hv. 4. þm. Reykn. og hv. 6. þm. Reykv. um það, að það fjárframlag, sem fjvn. hefur gert till. um, að verði veitt til Hallgrímskirkju í Reykjavík, falli út af fjárl., eða það skilst mér a.m.k. Ég vil minna þessa hv. flm. þessarar brtt. á það, að ég held, að það sé rétt hjá mér, að fyrir allmörgum árum voru samþ. hér á Alþ. lög um byggingu Hallgrímskirkju í Reykjavík. Ekki man ég betur. Og meira að segja, að í þeim l. væri tekið fram, að sú kirkja skyldi vera stór kirkja. Ég sé, að hv. flm. hrista höfuðin og álíta, að þetta sé misminni hjá mér, en ég er nú ekki viss á því, fyrr en þeir fletta upp í lagasafni og sýna mér það, að ég fari með rangt mál.  Ég held þess vegna, að þessi till. brjóti í bága við lög, sem eru í gildi, sem Alþ. er búið að samþykkja, og ég mæli á móti þessari till., því að ég tel, að úr því að út í þessa byggingu var farið, verðum við að koma henni upp og gera það með sóma.



Herra forseti. Ekki bjóst ég við því að heyra það, að þm. úr stjórnarliðinu færi að skamma sína eigin félaga fyrir það að fara eftir sannfæringu sinni, því að ég held, að menn hafi undirskrifað annað, þegar þeir byrjuðu þingmennsku en það, og skal ég láta útrætt um það mál. Hæstv. fjmrh. fór hér nokkrum orðum um brtt. stjórnarandstæðinga við fjárlagafrv. og gaf þeim sama „reisupasann“ og hann hefur gert undanfarin ár, og látum það nú vera. En röksemdafærslan hjá honum var aðallega sú, að mér skildist, að þetta væri glannaskapur og ábyrgðarleysi af okkur að flytja brtt. til hækkunar á fjárl., því að það yrði að gera ráð fyrir því, að það gæti orðið lakara árferði en við reiknuðum með og þess vegna væri þetta fjarri öllu lagi að flytja, að mér skildist, nokkrar brtt. Ég talaði um það hér fyrr í kvöld, að mér sýndist tekjuáætlun fjárlagafrv. einkennilega lág móts við till. ríkisstj. sjálfrar, sem hún flutti í haust, þegar hún lagði frv, fram, því að hækkunin, sem meiri hl. fjvn. gerir ráð fyrir, og allt er gert þar í samráði við hæstv. fjmrh., hækkunin á innflutningsgjöldum er áætluð í kringum 17%, ef með er talin tollalækkunin, sem enginn er nú farinn að sjá enn. Og ég benti á, að þetta væri ekki í neinu samræmi við það, sem innfluttar vörur hlytu að hækka í verði vegna gengislækkunarinnar, svo að það stingur svo í stúf, að hér hlýtur að muna nokkur hundruð millj. kr. Í hverju liggur þá þetta, að tekjuáætlunin er ekki höfð hærri en þetta? Ef það er vegna þess, að það sé gert ráð fyrir einhverju lélegu árferði og þar af leiðandi minni innflutningi, hefur áætlun ríkisstj. sjálfrar í haust verið röng, þegar hún áætlaði tekjur af innflutningsgjöldum 1780 millj. Fyrst hæstvirt ríkisstjórn áætlaði þá upphæð þessa, hlaut sú upphæð að hækka meira en um 17%, ef nokkurt vit átti að vera í þessu. Það var þetta, sem ég benti á áðan. Ekki höfum við stjórnarandstæðingar undirbúið áætlun um innflutning, til þess að byggja á þær tölur, sem ríkisstj. sjálf setti í frv. í haust, löngu áður en gengislækkun kom til. Þetta tel ég alveg óræka sönnun fyrir því, að í raun og veru ætlast ríkisstj. til að hafa nokkur hundruð millj. kr. afgang til ráðstöfunar. Þetta er allt byggt á þeirra eigin tölum, þeirra eigin áætlunum, en ekki okkar. Hæstv. ráðh. sagði, að frv. hefði verið samið uppi í Efnahagsstofnun. Ég held, að okkur komi það harla lítið við, hvort það er Efnahagsstofnun eða Seðlabanki eða hvar þetta er samið, sem hæstv. ríkisstj. leggur fram. Hún ber ábyrgð á því. Hún leggur það fram og hún fylgir því fram hér í þinginu, líka áætluninni, sem stóð í fjárlagafrv. í haust. Ef sú upphæð hefur verið rétt, er hin röng, sem núna er í till. meiri hl. fjvn. Við berum á hvorugu ábyrgð. Auk þess sem þessi upphæð hlýtur nú að vera röng um tekjuáætlunina í till. hvað snertir innflutningsgjöldin, gildir það sama um söluskattinn, svo að það eru engar ýkjur, að hér er gert ráð fyrir mun lægri tekjum en var í frv. sjálfrar ríkisstj. frá því í haust.



Herra forseti. Ég skal ekki leggja mál mitt eða tefja þm. frá því að njóta náða að sinni. Satt að segja bjóst ég við, þegar hv. síðasti ræðumaður stóð hér upp, að hann mundi flytja brtt. við þessa merkilegu brtt., sem hér hefur komið fram, um það, að þessi höfuðkirkja yrði byggð t.d. í Saurbæ á Barðaströnd. En þar mun kirkja nokkur hafa fokið fyrir nokkru og ekki verið reist síðan og hefði kannske verið öllu nær að snúa sér að því viðfangsefni heldur en að byggja höfuðkirkju, sem enginn skilur, hvers konar höfuðkirkja á að vera, en þó virðist koma fram hjá ákveðnum höfuðklerki, að eigi að vera nokkurs konar dómkirkja, ef biskupsembætti verði stofnað á Austfjörðum. Ég skal viðurkenna það fúslega, að ég er ekki vel inni í þessum kirkjumálum þessara hv. þm. En þegar þessi hv. klerkur, hv. þm., sem hér lauk máli sínu fyrir skömmu, talaði um það, að kirkjan á Skólavörðuholti, Hallgrímskirkja, væri ekki nógu stór fyrir alla Reykvíkinga og líklega þá fyrir alla þjóðina, datt mér það í hug, hvort einhver þm. mundi standa upp á sínum tíma, ef Eimskipafélag Íslands t.d. þyrfti á því að halda einhvern tíma í framtíðinni að fá ríkisábyrgð fyrir nýju farþegaskipi og þeirra stærsta farþegaskip í dag tekur aðeins 214 farþega, en á milli landa fara nú árlega svona um 20 þús. manns, hvort þetta skip ætti þá að geta rúmað 20 þús. farþega, því að ég geri ráð fyrir því, að það mundi vera svona álíka með þessa ágætu kirkjubyggingu, eins og það farþegaskip og farþega, sem færu með því, að þeir mundu fara kannske í mesta lagi einu sinni á ári, og ég satt að segja er ekki enn þá farinn að sjá ástæðu til þess, að slík bygging verði reist, sem hýsi alla Reykvíkinga í mesta lagi einn dag á ári. Ég sé margar aðrar þarfir fyrir hendi í byggingarmálum okkar Íslendinga og kannske sérstaklega okkar Reykvíkinga, áður en við förum að ganga út og inn á þá skoðun hv. þm. séra Gunnars Gíslasonar, að við þurfum endilega að hafa það stóra kirkju hér á landi, að hún hýsi alla Íslendinga, ef þeir vilja koma saman til að biðja til síns guðs.