Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 499 er frv. til l. um skattkerfisbreytingu. Þetta frv. hefur verið til umr. í hv. Nd. nú að undanförnu og gengið þar í gegnum allmikla eldskírn. Eitt af því, sem mér þykir rétt að gera grein fyrir í upphafi máls míns hér í hv. d., er meðferð málsins, áður en það kom til þings. Eins og kunnugt er, er þetta frv. fram borið m.a. sem árangur af samstarfi ríkisstj. við heildarsamtök alþýðunnar í landinu, Alþýðusamband Íslands og þá n. manna, sem Alþýðusambandið kaus til þess að eiga viðtöl við ríkisstj. Því hefur verið haldið fram í þessum umr., að óeðlilegt væri, að slíkt samkomulag væri gert, áður en málið væri kynnt á hv. Alþingi, en ég hygg, að allmörg dæmi séu um, að slík vinnubrögð hafi verið viðhöfð. Í því sambandi leyfi ég mér að nefna lög um Atvinnuleysistryggingasjóð, en hann er upphaflega til orðinn með þeim hætti, að það var gert sem, komulag í kjaradeilu álíka og þeirri, sem samið var um þetta skattalagafrv., af samninganefndarmönnum þá fyrir hönd ríkisstj., að Atvinnuleysistryggingasjóður yrði upp settur og drög að þeirri löggjöf, sem þá síðar var samþykkt, voru þar lögð. Annað dæmi, sem ég vil nefna um slík vinnubrögð, eru Breiðholtsframkvæmdirnar, en þær voru árangur af samkomulagi, sem gert var á milli hæstv. ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands á árinu 1965. Málið varð til við slíka samninga. Þá vil ég enn fremur minna á landhelgissamninginn, sem gerður var á sínum tíma á milli ríkisstj. Íslands og ríkisstj. Bretlands og var af þeirri gerð, að hann var fyrir Alþingi lagður með þeim hætti, að það átti ekki kost á að breyta honum. Þess vegna mun það ekkert einsdæmi vera, að þau mál, sem eru gerð með samkomulagi við aðila utan Alþingis, séu lögð fyrir Alþingi með þeim hætti, að það sé ekki hægt að gera breyt. á þeim málum, sem miklu máli skipta. Enn fremur hefur verið á það bent, að um stefnubreytingu væri að ræða hjá núv. ríkisstj. að hverfa frá beinum sköttum til óbeinna. Það hefur oft verið tekið fram í umr. á hv. Alþingi, hæði af mér og öðrum fyrir hönd ríkisstj., að ríkisstj. væri til þess fús að breyta skattal. þeim, sem nú gilda, í þá átt að draga úr beinum sköttum og færa þá yfir á óbeina, ef fengist samkomulag um að gera þá breyt., án þess að tekjuöflun í óbeinum sköttum gengi inn í vísitöluna. Í skýrslu þeirri, sem skattanefndin skilaði á s.l. hausti, kemur fram, að gert er ráð fyrir því, að sú breyt, verði á, að það verði dregið úr beinum sköttum og farið yfir í óbeina skatta, og í því sambandi er virðisaukaskatturinn nefndur sem framtíðarstefna í þeim málum. Ég vil einnig nefna það, að það hefur komið fram í þessum umr., að hv. þm. hafa tekið það sem dæmi, sem ádeilu á núv. skattalög, að fleiri greiði nú tekjuskatt en áður hafi verið. En það stafar fyrst og fremst af þeirri skattkerfisbreytingu, sem var gerð með þessum skattalögum, að þeir, sem áður greiddu persónuskatt til trygginganna, greiða hann nú í gegnum tekjuskattinn, að því leyti sem þeir greiða þennan skatt. Og í öðru lagi hefur verið dregið úr útgjöldum eða skattálagningu sveitarfélaga og fært yfir á ríkið vegna þeirra verkefna, sem ríkissjóður hefur tekið að sér. Í framhaldi af þessu vil ég minna á þær umr., sem hafa orðið um skattamál hér á hv. Alþingi í vetur og hafa verið allnokkrar. Þessi mál eru nú mjög til athugunar, því að nú er verið að setja á laggirnar til viðbótar þeirri skattanefnd, sem áður hefur unnið að þeim málum, fulltrúa frá stjórnmálaflokkunum, sem eiga að hafa vald til þess að hafa sömu áhrif og skattanefndarmennirnir á þann hátt, sem þeir vilja, og þá fyrst og fremst stefnt að því, að þeir geti komið sér saman um þau atriði, sem hægt er að ná saman um. Er þar lögð höfuðáhersla á, að virðisaukaskatturinn geti orðið sameiginlegt álit stjórnmálafl. í landinu. En þau atriði önnur, sem ekki er hægt að koma sér saman um, koma auðvitað til ákvörðunar stjórnvalda þeirra, sem endanlega leggja málið fyrir. Í ræðu þeirri, sem hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, flutti hér um beina skatta og óbeina í sambandi við skattafrv. 1972, taldi hann það höfuðstefnumark Sjálfstfl. að ganga lengra í óbeinum sköttum en verið hefur og minnka aftur hlutfall beinu skattanna. í ályktunartillögu, sem Alþýðusambandið gerði á kjaramálaráðstefnu sinni í Reykholti 27. og 28. ágúst s.l. og á framhaldsfundi í Reykjavík 12. og 13. okt. s.l., voru samþ. ályktanir um skattamál, sem fólu í sér ósk um lækkun á tekjuskatti einstaklinga, sem þeir einnig gerðu sér grein fyrir, að leiddi til hækkunar á óbeinum sköttum. Ríkisstj. tók upp viðræður við forráðamenn ASÍ, bæði formann ASÍ og formann samninganefndar ASÍ, upphaflega á grundvelli þessarar ályktunar, sem henni barst, og þær umr. urðu svo víðtækari, fleiri nm. bættust í hópinn, og síðar beindust vinnubrögðin inn á annað svið. Meginatriðið í þeim umr., sem fram fóru á milli ríkisstj. annars vegar op ASÍ-mannanna hins vegar, var, að tekjuskattur einstaklinga yrði lækkaður verulega, en á móti kæmi söluskattur, sem yrði hækkaður svo, að ríkissjóður yrði skaðlaus á þessu ári af skiptunum, og þau söluskattsstig, sem á móti kæmu, yrðu ekki reiknuð inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Þeim tekjulægstu yrði þetta einnig skaðlaust, og það væri gert með því að greiða þeim neikvæðan skatt, sem bætti þeim upp kostnaðinn af söluskattaukanum. Framhaldið af þessum viðræðum var svo í framkvæmdinni þannig, að það voru ákveðnir 3 menn frá ASÍ: Björn Þórhallsson, formaður Verslunarmannasambandsins, Guðmundur J. Guðmundsson, varaform. Dagsbrúnar, Þórólfur Daníelsson, form. Prentarafélagsins, annars vegar, en Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóri, Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri, ásamt þeim Ólafi Davíðssyni hagfræðingi og Höskuldi Jónssyni skrifstofustjóra í fjmrn., unnu að málinu af hálfu ríkisstj. Árangurinn af þessum viðræðum er yfirlýsing sú um skattamál á bls. 7–9 í grg. frv., sem var undirrituð af hálfu 3 ráðherra, sem tóku þátt í þessum umr., þ.e. hæstv. félmrh., hæstv. viðsk.- og sjútvrh, og mér, og síðar var samþ. í 30 manna n. ASÍ með miklum meiri hl. atkv., 19 greiddu henni atkv., 3 voru á móti og 6 sátu hjá. Vinnubrögð við samningu þessa frv. hafa verið þau, að Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri hefur haft forustu um undirbúning málsins, og þeir embættismenn, sem ég greindi frá áðan, unnu verkið með honum. Þó forfallaðist Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóri vegna veikinda, en Árni Kolbeinsson fulltrúi í fjmrn. bættist þá í hópinn. Af hálfu ASÍ tilnefndi forseti ASÍ sömu menn og ég hef áður greint til þess að vinna að gerð frv. Einnig fékk forseti ASÍ málið í sínar hendur á undirbúningsskeiði frv. Ríkisskattstjóri benti svo n. á ýmis tæknileg atríði, er málið varða. Algert samkomulag varð um gerð frv. af hálfu starfsmanna ríkisstj. og fulltrúa ASÍ, og töldu þeir, að frv. væri í fullu samræmi við áðurgreinda yfirlýsingu, og gerðu við þetta viðbótaryfirlýsingu, sem er að finna á bls. 11 í grg. frv., en hún er um þá væntanlegu breyt., sem yrði á l. um næstu áramót, þegar til heils árs gæti komið. Efni þessa frv., að því leyti sem það er breyt. frá gildandi skattalögum, er í fyrsta lagi, að einhleypur aðili hefur í persónufrádrátt 238 þús. kr., hjón 355 þús. og barn 50 þús. Enn fremur er á bls. 8 í þessu frv. að finna viðbót við þetta, sem er fram komin, eftir að skattafslátturinn hefur verið reiknaður, og eins og kemur fram í þeirri grg. frv., er hækkunin meiri í raun en um var samið. Þetta ákvæði var notað til að jafna metin vegna þeirra tekjulægstu, eins og stefnt var að með ákvæði samkomulagsins, er ég vitnaði til. Verður persónufrádrátturinn þá eins og þar segir, að einhleypur hefur í persónufrádrátt 293 þús., barnlaus hjón 448 þús., hjón með 2 börn 572 þús., og einstætt foreldri með eitt barn 500 þús. Þetta eru þær tekjur, sem frá eru dregnar, áður en skattur er á lagður. Þá vil ég og benda á það í sambandi við unga fólkið, sem komið er að í þessu frv. í sambandi við skattafsláttinn, að þar er tekið fram, að að því leyti sem fjármunir muni ganga til námslánasjóðsins, þá verði síðar sett í reglugerð, hvernig með skuli farið. En eins og kunnugt er, hefur aðstoð ríkisvaldsins við unga fólkið mjög verið aukin á síðustu árum. Ber þar fyrst að nefna persónuskattana, sem nú væru í reynd á milli 20 og 30 þús. kr. á hvern einstakling, ef kostnaður til trygginga og sjúkrasamlags væri framkvæmdur á sama hátt og gert var, áður en lög voru sett árið 1971 þar um. Þá hafa námslánin mjög verið aukin og aðstoð við dreifbýlisfólkið einnig samkv. þeim l., sem sett voru á þinginu 1972. Þessu til viðbótar kemur svo sá skattafsláttur, sem hér er gert ráð fyrir að framkvæmdur verði. Um skattafsláttinn er svo það að segja, að það er ekki gert ráð fyrir því, að hann nái lengra niður en í 6% af brúttótekjum, og það ákvæði er sett vegna þess, að ef lengra er haldið eru viðkomandi farnir að fá heinar greiðslur umfram það, sem gert er ráð fyrir að þeir mundu eyða í söluskatt vegna skattkerfisbreytingarinnar. En það er ekki hugsunin með þessu frv., að lengra sé gengið í því en að bæta það upp, sem söluskatturinn kynni að taka vegna kaupa viðkomandi aðila, en tekjur, sem svo tekjulágt fólk hefði til ráðstöfunar til kaupa á söluskattsskyldum vörum, yrðu sáralitlar. Þá inniheldur frv. annað atriði, sem er meginatriði þess, þ.e. að skattstiginn er gerður rýmri, bæði eru þrepin lengd og skattprósentan lækkuð. Í staðinn fyrir 77 þús. kr., sem var fyrsta stigið, sem á var lagt, frá 0–77 þús., kemur nú 100 þús. kr., og á þetta er lagt 20% í staðinn fyrir 25%. Í öðru lagi er svo lagt á 30% frá 100 þús. til 200 þús., en þetta skattþrep var frá 77 þús. í 115 þús. og álagningarprósentan 35%. Í þriðja lagi er svo 200 þús. og þar yfir, sem áður var 115 þús., og er það 40% í staðinn fyrir 44%, eins og er í gildandi lögum. Þessi tvö meginatriði frv., hækkaður persónufrádráttur og breyting á skattþrepum, lægri skattprósenta, er það, sem snýr að skattamálunum veldur þeirri meginbreytingu, sem í þessu frv. er fólgin á því sviði. Þá vil ég geta þess, að öll réttindi og annað, sem snýr að gamla fólkinu, er með svipuðum hætti og áður hefur verið, þannig að það nýtur fullkomlega þeirrar breytingar til hagsældar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Hitt meginatriði frv. er svo það að bæta ríkissjóði upp það tekjutap, sem hann verður fyrir vegna skattbreyt. og frv. gerir ráð fyrir því, að til þess að ríkissjóður verði þannig haldinn á þessu ári, 1974, að það nægi honum til þess að mæta tekjutapi, sem hann verður fyrir vegna skattalækkunarinnar, þurfi að koma á 5 söluskattsstig. Útreikningar þeir, sem frv. fylgja, eru miðaðir við það, að frv. hefði orðið að lögum 1. febr. og söluskatturinn hefði gilt frá þeim tíma. Er gert ráð fyrir því, að tekjur af söluskatti á þessu tímabili mundu nema með álagningu fram til áramóta um 3400 millj. kr., hins vegar mundu ekki innheimtast af þessari fjárhæð nema 3000 millj. kr., en áætlun fjárl. miðar í þessu sem öðru við greiðslutöluna en ekki álagningartöluna, enda kemur ekki til nota á því ári, sem á er lagt, nema það, sem innheimt er. Þess vegna, þegar á þetta er litið, sýnir það sig, að hér stenst á það, sem gert er ráð fyrir að tapist, og það, sem gert er ráð fyrir að vinnast, nema þó að heldur hallast á ríkissjóð þar um, vegna þess, að þegar frv. var lagt fram, lá ekki fyrir áætlun um væntanlegar tekjur af tekjuskatti á þessu ári, nema sú álagningarregla, sem reiknað var með, þegar frá fjárl. var gengið fyrir jólin. Nú hafa hins vegar verið gerð úrtök, sem sýna að gera má ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs reynist meiri af tekjuskattinum, en gert var ráð fyrir í frv., og er reiknað með, að þar sé um að ræða 3–4 hundruð millj. kr. Þetta leiðir að sjálfsögðu til þess, að tekjuskattur sá, sem ríkissjóður gefur eftir vegna kerfisbreyt., verður einnig hærri tala, og er óhætt að fullyrða, að þar sé um að ræða a.m.k. 2.9 milljarða eða jafnvel 3000 millj. kr. En ef ég held mig við lægri töluna, sem örugg er, þá er þar um að ræða 2900 millj. kr., skattafslátturinn er reiknaður um 550 millj., og söluskattur, sem ríkissjóður verður að greiða vegna söluskattsbreyt., er 100 millj. kr. Hér er því um að ræða fjárhæð, sem nemur 3550–3600 millj. kr. Tekjur, sem áætlað er, að ríkissjóður hafi af söluskatti, þá miðað við 1. mars, miðað við það, að hvert stig gæfi á ári um 800 millj. kr., sem eru verulega hærra en nokkurn tíma hefur verið, væru 3400 millj. á þessu tímabili. Hins vegar er ljóst, að þó að þetta frv. verði að lögum, nýtur ríkissjóður ekki tekna af söluskattinum fyrr en seint í þessum mánuði eða jafnvel undir mánaðamót. Þar getur því ekki orðíð um að ræða álagningartölu nema um 3300–3400 millj., það var það hámark, sem gert var ráð fyrir, og af þeirri fjárhæð mundu um 4400 millj. kr. færast yfir til næsta árs, vegna þess að þær innheimtust ekki fyrr en á því ári. Þess vegna má gera ráð fyrir því, að mismunurinn, ríkissjóði í óhag vegna þessarar kerfisbreyt., geti orðið 200–600 millj. kr. Þessu vildi ég vekja athygli á, því að hér er um staðreyndir að ræða, sem ekki verða hraktar. Ég vil svo, til þess að eyða ekki of löngum tíma í að mæla fyrir þessu frv. á þessu stigi, geta þess, sem ég vil að sé höfuðþátturinn í þessum umr., að blanda ekki öðrum fjármálum ríkissjóðs inn í þetta dæmi en kerfisbreytingin gefur tilefni til. Ég hef því haldið mig algerlega við það í umr. í hv. Nd. og mun einnig gera það hér. Ég vil leggja á það áherslu, að þetta frv. ríkisstj. stefnir í þá átt að gera verulega meiri hluta af tekjum skattþegnanna skattlausan en áður hefur verið með auknum persónufrádrætti. Það gerir skattbyrðina einnig léttari með því að lengja þrepin á milli stiganna og lækka afsláttinn. Í þriðja lagi vil ég benda á það til viðbótar því, sem ég sagði um persónufrádráttinn, að þar kemur afslátturinn til viðbótar því, sem greinir í 3. gr. frv. um hann. Hann er 11 þús. kr. fyrir einstakling, 18.500 fyrir hjón og 3.300 fyrir hvert barn. Ég vil líka endurtaka það, að 6% markið er miðað við það að halda því, að hér sé ekki verið að fjalla um annað en það, sem frv. hefur áhrif á og ekki verið að bæta það, sem er, miðað við þau mörk, sem söluskatturinn gæti tekið af þeim tekjulægstu. Greiðslur úr ríkissjóði fyrir þá, sem eru tekjulægstir, vegna skattafsláttar mundi því verða, eins og ég áður sagði, um 550 millj. kr. Er gerð grein fyrir því í grg. frv., sem ég vísaði hér til, hvernig með skuli farið, og er það byggt á því, að vanskil frá fyrri árum og önnur gjöld á þessu ári en gjöld af tekjuskatti gangi fyrir í greiðslum, sem þeir nota þessa fjármuni til. Sama er að segja um vanskil frá fyrri árum. Vona ég, að það sé öllum ljóst, að þau á ekki að virða á þann hátt, að það sé verið að greiða mönnum fjármuni úr ríkissjóði, ef þeir skulda honum eða sveitarsjóðum, því að það er hægt að draga undan söluskatt eða tekjuskatt alveg eins með því að greiða ekki álagða skatta og að komast undan því, að þeir séu álagðir. Þess vegna kann ég ekki við rödd, sem heyrðist í hv. Nd. um það, að það væru einhver fráleit vinnubrögð að ætla sér að nota þetta til þess að greiða eldri skuld við opinbera aðila. Ég vil svo vekja athygli á því, að í þessu frv. eru öll ákvæði, .er varða söluskatt, þau sem refsingar varða, þyngd mjög frá því, sem áður hefur verið, og gert ráð fyrir, ef um stærri brot er að ræða eða ítrekuð, að þá geti það verið um 10 millj. kr. sekt og varðað fangelsi allt að 6 árum, eins og um auðgunarbrot væri að ræða í almennri hegningarlöggjöf. Einnig er gert ráð fyrir því í frv., að hægt sé að koma upp sölukössum eða stimplunarkössum, þar sem söluskattur er stimplaður sérstaklega inn, og starfsmenn fjmrn. eða fulltrúar þess geti lesið af þeim, hvenær sem þeir koma. Þetta hefur verið reynt í öðrum löndum og mér sagt, að gefist vel, og er án efa það, sem við verðum að taka upp, þegar söluskatturinn hækkar eða virðisaukaskatturinn kemur til. Ekki orkar það tvímælis, að eftir því sem söluskatturinn verður hærri, er freistingin til þess að draga undan meiri en ella. Það kemur fram í töflum, sem frv. fylgja, að gera má ráð fyrir, að hagnaður einstaklinga yfirleitt af þessu sé frá 21/2 til 3 og jafnvel upp í 4% af skattahreytingunni í heild. Og ástæðan til þess, að svo getur verið, þó að tölurnar séu svipaðar, sem ríkissjóður ætlar sér að fá í óbeinum sköttum og hann lætur í þeim beinu, er m.a. sú, að aðrir aðilar greiða óbeina skatta. Fyrirtæki greiða af sínum rekstri og vegna fjárfestingar í eigin fyrirtækjum, og svo greiðir ríkissjóður aftur sjálfur af þeim umsvifum, sem hann hefur af söluskattsskyldri vöru. Þess vegna getur það komið heim, að einstaklingarnir í heild hafi hagnað af þessu, þó að tilfærslan sé með þessum hætti. Þá vil ég í þessu sambandi minna á það, að við afgreiðslu á tollskrá, sem afgreidd var hér frá hv. Alþ. fyrir stuttu, var höfð hliðsjón af þessum samningum. Þetta var gert til þess að greiða fyrir samningum við iðnrekendur. Þá féllst ríkisstj. á það að lækka tollana meira en áður hafði verið ætlað, og það var gert með því að láta þá lækkun, sem átti að koma til framkvæmda 1976 vegna iðnaðarins, koma til framkvæmda nú. Enn fremur var í því sambandi fallíð frá að innheimta tekjur sérstaklega vegna þessara breytinga með tilliti til þessa máls. Það hefur nokkuð verið til umr., hvort ástæða hafi verið fyrir ríkisstj. til að ætla, að mál þetta næði fram að ganga á hv. Alþingi. Ég hef látið það koma skýrt fram, að ég hafi talið, að full ástæða væri til þess. Í því sambandi hef ég vitnað til þeirra viðræðna, sem ég átti við ákveðinn stjórnmálaflokk um þetta mál, og vil einnig, með leyfi hæstv. forseta, benda á hluta af ræðu, sem form. Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, flutti 27. nóv. s.l. Hún er birt í þingtíðindunum, 8. hefti, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Augljóst er, að jafnstórfelld lækkun á tekjuskatti til ríkisins sem hér er gert ráð fyrir mun hafa í för með sér verulegt tekjutap fyrir ríkissjóð: Og í framhaldi af þessu segir hann, að tekjutap ríkissjóðs af þessu mundi verða 21/2–3 milljarðar, miðað við fjárlög þessa árs. „Þennan tekjumissi þarf að sjálfsögðu að bæta ríkissjóði, Till, um tekjuskattslækkun, sem ekki gerðu ráð fyrir því að bæta ríkissjóði tekjutapið, mætti með réttu nefna sýndartill. Slíkar till. gerir þingflokkur Alþfl. ekki. Þess vegna er í till. einnig um það fjallað, hvernig ætlast sé til, að ríkissjóði sé bættur tekjumissirinn. - Aðalatriðið í þessu sambandi er, að gerð verði till. um, að sú hækkun söluskatts, sem runnið hefur í Viðlagasjóð, skuli haldast, en hún nemur sem kunnugt er 2% og ætti að falla niður 1. mars n.k. að óbreyttum l. Ef söluskattinum, sem rennur nú í Viðlagasjóð, yrði haldið og söluskatturinn hækkaður um 2–3 stig umfram það, sem hann nú er, yrði ríkissjóði bættur sá tekjumissir, sem hann yrði fyrir vegna lækkunar tekjuskattsins.“ Hér er um að ræða sömu tölu og mat var hjá sérfræðingum ríkisstj. og Alþýðusambandi Íslands um það, hve mikið þyrfti til að mæta tekjutapi ríkissjóðs, til þess að ríkissjóður yrði skaðlaus af breytingunni á þessu ári. Ég gat um það áðan, að umr. þær, sem fram hefðu farið, hefði ég ekki viljað blanda öðrum sviðum ríkissjóðs í fjármálum en sem beint leiddi af þessum breyt. Ég vil einnig geta þess, sem kom fram í hv. Nd. og ég get endurtekið hér, að ríkisstj. er reiðubúin til þess að láta þessa löggjöf um skattkerfisbreytinguna gilda til næstu áramóta, þannig að þá tækju aftur gildi þau skattalög, sem nú eru í gildi, og niður félli söluskatturinn, þannig að tekjurnar frá des. yrði síðasta innheimtau, en ekki nein álagning í jan. Þetta átti að dómi ríkisstj. að vera til þess, að hv. þm. gætu gengið sameiginlega að þessu máli, því að eins og ég hef þegar vikið að, virðast allir stefna að því, að það sé rétt að lækka beina skatta og hækka óbeina. Það verður ekki heldur hrakið með rökum, að ríkissjóður ætli sér að ná í meiri hagnað af þessum hreyt. á árinu 1974 en frv. gerði ráð fyrir, eins og það upphaflega var, áður en þær breyt., sem gerðar voru á. því í hv. Nd., voru gerðar. Þess vegna er ræða mín hér miðuð við frv. upphaflega, enda er það það samkomulag, sem var gert og n. úr öllum stjórnmálaflokkum stóð að á þinginu, og kann ég ekki skil á því, hvort ríkisstjórnarmenn eða flokkarnir hafi haft þar meiri hl. eða ekki. Hitt er mér kunnugt um, að það voru menn úr öllum stjórnmálaflokkum, sem tóku þátt í afgreiðslunni með jákvæðum hætti. Ég verð að segja það að lokum, að ég treysti enn á það, að þetta frv. nái fram að ganga með þeim hætti, að ekki verði gerðar breyt. á upphaflega frv., eins og það var lagt fram í hv. Nd., á þeim atriðum, sem eru meginatriði þess, þ.e. tekjuskattinum annars vegar og söluskattinum hins vegar. Og ég tel mig hafa rökstutt það, að ég hafi enn þá fulla ástæðu til að ætla, að svo sé, jafnvel þótt á ýmsu hafi gengið. Fari svo, að þetta mál fái þá afgreiðslu hér á hv. Alþ., að það nái ekki fram að ganga, þá er ekkert annað að gera en að taka því. Og þá verður baráttunni fyrir framgangi þess haldið áfram á öðrum vettvangi, hjá þjóðinni sjálfri, til þess að efla það lið, sem fyrir þessum breyt. stendur, og þá að láta meðhöndla á réttan hátt þá aðila, sem komu í veg fyrir það, að þessi breyt. næði fram að ganga. Hjá því verður ekki komist, þótt síðar verði, því að málinu verður ekki lokið með þeirri afgreiðslu, ef hv. Alþ. fellir það að þessu sinni. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr., verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.-og viðskn.



Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á hæstv. fjmrh. fylgja úr hlaði frv. ríkisstj. um skattkerfisbreytingu. Reyndar var það ekki alveg ljóst, hvort hæstv. ráðh. var að fylgja úr hlaði því frv. um skattkerfisbreytingu, sem þessi hv. þd., Ed., hefur fengið í hendur frá Nd. og Nd. gekk frá á fundi sínum í nótt að lokum með samþykki 31 þdm. samhljóða, eða hvort hæstv. ráðh. var að fylgja úr hlaði því frv. ríkisstj., sem var lagt fyrir í Nd. í upphafi þessa máls. Á þessu tvennu er töluverður munur. Í fyrsta lagi varð það að ráði í Nd., að 5% söluskattauki er felldur burt úr frv. og er ekki í því, eins og það kemur nú til umr. hér í Ed. Í öðru lagi er 11/2% launaskattur, er rann í ríkissjóð, felldur burtu, en fjáröflun til húsnæðismála viðurkennd með 2% launaskatti í stað 1% áður, þannig að launaskattur lækkar í heild um 1/2 stig. Í þriðja lagi er samþykktur niðurskurður ríkisútgjalda um 1500 millj. kr., sem ekki var gert ráð fyrir í frv. í upphafi. Í fjórða lagi er þess svo að geta, að allar aðrar brtt. sjálfstæðismanna og annarra stjórnarandstæðinga fengu jafnmörg atkvæði og till. stjórnarinnar í Nd. Ég saknaði þess í ræðu hæstv. ráðh., að hann gat ekki um afstöðu sína eða hæstv. ríkisstj. til frv., eins og það nú er. Við þdm. vitum í raun og veru ekki, hvað hæstv. ríkisstj. ætlast fyrir. Það liggur ljóst fyrir, að það stendur í járnum í Nd. fylgi og andstaða til 5% söluskattauka, 31/2% söluskattauka og 2% söluskattauka. Hins vegar liggur það fyrir, að það er skýr meiri hl. í Nd. fyrir afnámi 11/2 % launaskatts, er rennur í ríkissjóð. Og það liggur enn ljósar fyrir, að það er skýr meiri hl. fyrir niðurskurði á ríkisútgjöldum um 1500 millj. kr. Sjálfur hæstv. forsrh. gekk í lið með stjórnarandstöðunni ásamt einum stjórnarþm. öðrum. Og því verður ekki trúað, að hæstv. fjmrh. geri litið úr hæstv. forsrh. og fylgi honum ekki að þessu leyti. Hæstv. forsrh. sagði í grg. sinni með atkv. sínu í Nd., að hann teldi till. okkar sjálfstæðismanna um niðurskurð ríkisútgjalda sérstaka traustsyfirlýsingu á ríkisstj. Látum það liggja á milli hluta. En það var aðeins auk forsrh. einn annar úr stjórnarliðinu, sem var jafngáfaður hæstv. forsrh. og skildi það eins. Ég held því, að það sé ljóst, að stjórnarliðið er bundið við þessar tvær breyt. á frv., annars vegar afnám 11/2 % launaskatts og hins vegar niðurskurð á ríkisútgjöldum um 1500 millj. kr. Hér byggi ég á raunverulegum úrslitum atkvgr. í Nd., - atkvgr., sem um garð er gengin. Ég er ekki að gera þm. upp neinar skoðanir eða spá fyrir fram um úrslit mála, eins og t.d. eitt stjórnarblaðanna, Tíminn, gerir í morgun, þar sem það er tíundað í einstaka atríðum hvernig atkvæði muni falla t.d. hér í hv. Ed. Það er vitaskuld móðgun og vanvirða við þm. að ganga út frá því, áður en atkvæði falla, hvernig úrslit mála fara, sérstaklega þegar margt er óljóst, eins og raun ber vitni, varðandi þetta mál og menn hafa ekki tjáð sig að öllu leyti. Ég hygg, að gangur þessara mála í Nd. sýni það og sanni, að ríkisstj. brestur algerlega vald á málum og framgangi þeirra. Ríkisstj., sem kemur ekki fram málum með þeim hætti, sem sannast hefur á núv. hæstv. ríkisstj., á auðvitað að segja af sér. Hæstv. fjmrh. rakti nokkuð aðdraganda þessa máls og gat um samninga við verkalýðsfélögin. Það er athyglisvert, að brtt. ríkisstj. um skattkerfið og sérstaklega þær till., sem lúta að lækkun beinna skatta, eiga undirrót sína annars vegar í fyrri till. okkar sjálfstæðismanna og hins vegar í ábendingum og áskorunum frá launþegasamtökunum í landinu. Þessar áskoranir komu fram frá launþegasamtökunum þegar í ágústmánuði á síðasta ári og voru ítrekaðar í októbermánuði á síðasta ári„ eftir kjaramálaráðstefnu, sem Alþýðusamband Íslands hafði haldið. Þá var það ljóst, að tvennt mundu launþegasamtökin leggja höfuðáherslu á: úrbætur í skattamálum og úrbætur í húsnæðismálum. Ríkisstj. átti þá kost á að sinna þessum tveim málaflokkum og koma þannig í veg fyrir, að slíkir kjarasamningar yrðu gerðir, sem kynntu undir verðbólguna í landinu, eins og því miður hefur orðið eftir gerð og undirritun nýgerðra kjarasamninga. Með úrbótum annars vegar í skattamálum og hins vegar í húsnæðismálum mátti koma í veg fyrir þetta. Ríkisstj. hafði tímann fyrir sér. Jafnvel þótt hún tryði ekki aðvörunum okkar sjálfstæðismanna allt frá skattalagabreyt. á þinginu 1971–1972 um, að þar væri verið að leggja allt of þungar skattbyrðar á þjóðina, launþega engu síður en aðra, þá hafði hún aðvörun launþegasamtakanna sjálfra, sem var á sömu leið, að engu. Samningar runnu út 1. nóv. s.l., og samningaviðræður hófust nokkru fyrir þann tíma. Tíminn var látinn líða og ekkert var í rauninni aðhafst. Nokkrir fundir voru haldnir, en í raun og veru lét ríkisstj. ekki neitt til sín taka að gagni fyrr en búið var að boða til verkfalla. En það hafði þær afleiðingar, að samningar ríkisstj. við verkalýðsfélögin voru af launþegum lítils sem einskis metnir, þegar til þess kom að ganga frá raunverulegum kauphækkunum. Hefði ríkisstj. sinnt þessum málum fyrr, hefði verið meiri von til þess, að launþegasamtökin hefðu metið úrbætur í skattamálum meira og því fallist á lægri heildarhækkun í kaupi, sem því miður gengur út í verðlagið og ést upp af sjálfu sér, eins og dæmin sýna og sanna nú undanfarna daga og vikur síðan samningarnir voru gerðir, en verðhækkanir hafa verið að dynja yfir þjóðina dag eftir dag. Það sama má í raun og veru segja um samningana um húsnæðismál. Þar er verið að gera samkomulag um ákveðið skipulag á húsnæðismálum eða tryggingu fyrir því, að íbúðabygginga í landinu sé byggður á félagslegum grundvelli, sem svo er kallað, á árunum 19761980. Út af fyrir sig er það ekki brýnt úrlausnarefni í sambandi við kjarasamninga í ársbyrjun 1974. En það, sem vekur athygli í sambandi við þá samninga og þá lausn, sem menn skyldu ætla að væri til hagsbóta launþegum í sambandi við húsnæðismálin, er, að venjulegt hámarkslán úr Byggingarsjóði ríkisins, er í raun lækkað frá því, sem áður var. Þótt svo heiti, að það hækki, og fyrirheit sé gefið um hækkun þess í krónutölu úr 800 þús. í 1 millj. 60 þús. kr., þá ætti þessi hækkun að vera a.m.k. upp í 1200 þús. kr., ef fylgt væri byggingarvísitölunni og lánskjör ættu að vera jafnmikill hluti af íbúðarkostnaðarverði og var, þegar hámarkslánin voru í tíð viðreisnarstjórnar 600 þús. kr. Ég er því þeirrar skoðunar, að þessir samningar við launþegasamtökin, hvort heldur er í skattamálum eða í húsnæðismálum, hafi ekki orðið til þess að greiða fyrir lausn kjaradeilunnar og því miður hafi seinlæti og aðgerðaleysi og kæruleysi hæstv. ríkisstj. á þessum sviðum orðið til þess, að við stöndum frammi fyrir verðbólgusamningum, sem báðir aðilar, því miður, segja, að um sé að ræða í þeim kjarasamningum, sem nýlega hafa verið undirritaðir. Við skulum þá taka til meðferðar, hvort verið sé með brtt. okkar sjálfstæðismanna að brjóta samkomulagið við verkalýðsfélögin og ganga á bak orða ríkisstj. í þeim efnum. Hverjar eru brtt. sjálfstæðismanna? Þær eru í fyrsta lagi breytingar á tekjuskattsl., sem ganga lengra til lækkunar en þær brtt., sem frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir. Þær eru í öðru lagi um minni hækkun á söluskatti en frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir. Og þær eru í þriðja lagi um lækkun launaskatts. Allar þessar till. eru launþegum til hagsbóta, ýmist með þeim hætti, að þær færa launþegum beinlínis fleiri krónur í vasa þeirra, spara þeim útgjöld eða gera atvinnuvegunum kleift að standa undir launakostnaði vegna starfsmanna síuna. Það getur því ekki verið um það að ræða, að hér sé um brot á slíku samkomulagi að ræða, þótt brtt. sjálfstæðismanna væru samþykktar. Við sjálfstæðismenn erum þeirrar skoðunar, að hæstv. ríkisstj. hafi með þessu frv. gert tilraun til þess að afla ríkissjóði meiri tekna en tekjutap ríkissjóðs af skattalagabreyt. nemur. Við teljum, að ríkisstj. sé með einum og öðrum hætti að reyna að afla tekna, að vísu til útgjalda, sem til staðar eru, en ríkisstj. horfðist ekki í augu við við gerð fjárl. í des. s.l. Á það hefur verið minnst, að bæði ég og aðrir talsmenn stjórnarandstöðunnar hafi tíundað ýmis þau útgjöld, sem fjárlagafrv. gerði ekki ráð fyrir og samþykkt fjárlög ekki heldur. Það er alveg rétt. Við getum aðeins nefnt sem dæmi, að ef halda á núverandi stigi niðurgreiðslna á neysluvörur og núverandi stigi fjölskyldubóta, þá skortir ríkissjóð um 900 millj. kr. á árinu. Þessum niðurgreiðslum og fjölskyldubótum hefur verið baldið óbreyttum frá samþykkt fjárl., en fjárveiting er ekki til þess allt árið og á það skortir þá upphæð, er ég áðan gat um. Þótt við vekjum athygli á þessari staðreynd, viljum við sjálfstæðismenn ekki, að ríkisstj. komist upp með að afla tekna til slíkra útgjalda án þess að viðurkenna þessa útgjaldaþörf og gera till. um fjáröflun til hennar sérstaklega. Við viljum því ekki blanda saman tekjuöflun til annarra þarfa ríkissjóðs en til að mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður verður fyrir vegna nokkurrar linunar á beinum sköttum. Ég skal ekki fara út í það með mörgum orðum, hvernig það dæmi litur út frá sjónarmiði okkar sjálfstæðismanna, er felst í skattkerfisfrv. ríkisstj. Deilt hefur verið um það, hvernig dæmið er, annars vegar á ársgrundvelli og hins vegar á grundvelli þess tímabils, sem eftir er af yfirstandandi ári. Ég held, hvort sem staða ríkissjóðs er skoðuð á yfirstandandi ári eða á ársgrundvelli, sé ljóst, að skattbreytingafrv. ríkisstj. gerir ráð fyrir meiri tekjuöflun en tekjutapinu nemur. Samkv. skýrslu, sem sérfræðingar ríkisstj. hafa látið fjh.- og viðskn. í té, kemur fram, að í fjárl. er tekjuskattur einstaklinga áætlaður 5864 millj. kr. samkv. fjárl., en er nú eftir breyt. ríkisstj. áætlaður 4100 millj. Munurinn er rúmlega 1700 millj. kr. Á móti er það viðurkennt, að 5% söluskattauki muni nema 4300 millj. kr. Þótt þarna komi og til athugunar 500 millj. kr. útgjaldaaukning í tekjuafslætti, sjá allir, að hér er verið að afla meiri peninga en aftur eru út látnir. Við höfum því flutt brtt., sjálfstæðismenn, í samræmi við þá stefnu okkar, að við viljum ganga lengra í lækkun beinna skatta, við viljum, að skorin séu niður útgjöld fjárl. mg við viljum þar af leiðandi ekki viðurkenna eins mikla hækkun söluskatts og frv. gerir ráð fyrir. Þótt við séum kerfisbreyt. sem slíkri meðmæltir, teljum við, að nauðsynlegt sé í því árferði, sem nú er, og því ástandi, sem við mætum hvarvetna í þjóðfélaginu, að draga úr útgjöldum ríkisins. Ekki verður hjá því komist í tengslum við þetta mál að ræða nokkuð almennt efnahagsmálin og dýrtíðarmálin. Till. okkar um niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs byggist á því, að við teljum nauðsynlegt að draga úr spennunni í þjóðfélaginu. Auk þess sem fjárlög hafa þrefaldast í tíð núv. ríkisstj., hefur fjáröflun til opinberra framkvæmda, ýmist með innlendri eða erlendri lánsfjáröflun, aukist stórlega, eða nú milli áranna 1973 og 1974 um 85%. Þá er og um að ræða stórkostlega aukningu í fjárþörf fjárfestingarlánasjóðanna, sem enn er ekki séð fyrir endann á. Allt þetta gerir að verkum, að peningaveltan í þjóðfélaginu er aukin, peningamagnið, sem í umferð er, er aukið umfram framboð á vinnu, vöru og þjónustu, og sú staðreynd er e.t.v. enn frekar til þess fallin að auka dýrtíðina en þeir kjarasamningar, sem nýlega hafa verið gerðir. Sem dæmi um þróun mála má geta þess, að í þeirri endurskoðuðu áætlun um fjárhag ríkissjóðs, sem sérfræðingar ríkisstj. létu fjh.- og viðskn.-mönnum í té, er tekjuþörf ríkissjóðs talin hafa vaxið um meira en 3 milljarða kr., frá því að fjárl. voru samþykkt fyrir rúmum 21/2 mánuði. Svo ör er þróun verðbólgunnar. Samt sem áður er í þessari skýrslu mjög varlega spáð um aukningu dýrtíðarinnar á þessu ári. Það er aðeins talið, að kaupgjaldsvísitalan hækki um 23% frá 1. des. s.l. til 1. des. n.k.á móti meðaltalshækkun kaupgjaldsvísitölunnar árið áður um 28%. Hér er vitaskuld um allt of lága áætlun að ræða, enda mun ríkisstj. hafa í höndum áætlun frá öðrum sérfræðingum sínum, sem gera ráð fyrir milli 40 og 50% verðhækkunum frá árslokum 1973 til ársloka 1974. Það er enn fremur fyrirsjáanlegt, að ekki verður um minni en 8000 millj. kr. viðskiptahalla að ræða á árinu. Í síðasta mánuði hefur gjaldeyrissjóðurinn byrjað að minnka óðfluga, og nemur sú minnkun hans frá áramótum væntanlega töluvert á annan milljarð kr. Því má búast við stórfelldri aukningu erlendra skulda á yfirstandandi ári, um 4–5 þús. millj. kr. til viðbótar þeim 21 milljarði kr., sem erlendar skuldir námu um síðustu áramót, en þær höfðu þá tvöfaldast í tíð núv. ríkisstj. Þegar á það er svo litið, að 1. júní n. k. stöndum við frammi fyrir ákvörðun nýs fiskverðs, þar sem taka verður með í reikninginn nýgerða kjarasamninga, bæði að því er tekjur sjómanna snertir og tilkostnað fiskvinnslunnar, þá er útlitið ekki bjart. Herra forseti. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að þessu frv. verði vísað til n. og fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. taki það til meðferðar. En ég sakna þess, að það liggur ekki fyrir við 1. umr. í seinni þd., hver afstaða hæstv. ríkisstj. er til frv., eins og það nú liggur fyrir, og hvað ríkisstj. ætlast fyrir um afgreiðslu þess hér í þessari d., en það á væntanlega eftir að skýrast. Ég beini þeirri áskorun til hæstv. fjmrh., að hann taki tillit til vilja þm. eins og hann hefur birst í Nd., og knýi ekki fram í þessari þd. breyt. á frv. í andstöðu við meiri hl. þm. í Nd. Og ég skora á hv. þdm. að ljá ekki slíkum fyrirætlunum lið, enda liggur það fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki þingstyrk til þess að koma frv. fram, nema hún taki nægilegt tillit til vilja þm. Í því sambandi vil ég aðeins gera að umtalsefni, áður en ég lýk máli mínu, að að því hefur verið fundið, að 29 þm. geti stöðvað fyrirætlun 31 þm., eins og ég hygg, að hæstv. sjútvrh, hafi komist að orði í Nd. í umr. um þetta mál. Við þessa gagnrýni hæstv. sjútvrh. er það að athuga í fyrsta lagi, að stjórnarskrá okkar gerir ráð fyrir skiptingu þingsins í tvær deildir, og þar af leiðandi gerir stjórnarskráin sjálf þá kröfu, að til þess að mál fái framgang í þingi, sé a.m.k. meiri hl. fyrir málinu í hvorri d. fyrir sig. Í öðru lagi er rétt, að það komi hér fram, að ýmsar þær breyt., eins og ég gat um, að gerðar hefðu verið á frv. í Nd., voru gerðar með tilstyrk þm. úr stjórnarliðinu, og líkur eru því til að þær hafi meirihluta þingfylgi. Ég vonast til þess, að hv. þdm., hvort heldur í stjórnarliði eða stjórnarandstöðu, líti á þetta mál, lækkun beinna skatta, sem mestu máli skiptir í þessu frv., þeim augum, að nauðsynlegt sé, að slík lækkun komist til framkvæmda, svo að þeirri skattaáþján linni, sem jókst eins og raun bar vitni við tilkomu nýrrar skattalöggjafar hæstv. ríkisstj. á þinginu 1972.



Herra forseti. Það er nú orðið að samkomulagi, að umr. verði heldur stuttar við 1. umr., og vildi ég fá að vita um það, hvort hæstv. fjmrh. hefur orðið að hverfa af fundi, - en þarna gengur hann aftur í fundarsalinn, svo að ég get þá beint orðum mínum strax til hans. Mig langaði til að víkja að síðustu orðum í ræðu hans, þar sem hann gerði því skóna, að enn væri von um fylgi við upphaflegt frv. þrátt fyrir þá staðreynd, að sjálfur forsrh. lagðist á sveif með okkur í stjórnarandstöðunni í veigamiklu atriði, sem var sett inn í Nd. s.l. nótt. Ég undrast það, að hæstv. fjmrh. skuli hafa þessa bjartsýni uppi, hún er algerlega órökstudd og vonin ein, það vil ég undirstrika rækilega. Og hann gaf það í skyn ótvírætt, að fari svo, að það verði ekki fylgi í þessu efni, þá ætti að hefja baráttu með þjóðinni. Ég skil auðvitað þessi orð sem ábendingu um það, að hæstv. ríkisstj. ætli að rjúfa þing og kjósa um málið. Þá væri svolítill dugur í ráðh. Þá stæðu þeir við orð sín og sýndu, að þeir væru sannfærðir um, að þeir hefðu hér á réttu að standa, en féllu ekki fyrir því að segja: Allt eða ekkert, - eftir það, sem skeð hefur í Nd., því að frv. tók það miklum breytingum þar, að þeir verða að hugleiða stöðuna eins og hún er í dag. Hún er staðreynd í dag. Það er engin óskhyggja, hún er staðreynd. Og ef þeir trúa því ekki, þá eiga þeir eftir að reka sig á aftur í Nd. á morgun, því að mér skilst, að það sé hugmynd þeirra að fá breytingar í gegn hér í Ed. miðað við það, sem maður sér á öðrum vettvangi, og reyna á það í annað sinn í Nd., hvort slíkt gengur. En það er borin von að mínu mati. Það er nú einu sinni svo, að verðbólgan ætlar að verða þessari hæstv. ríkisstj. gersamlega ofviða, þrátt fyrir það að staða ríkissjóðs samkv. óyggjandi mati sérfræðinga batnar að ýmsu leyti við vaxandi verðbólgu, þó að undarlegt sé. En stjórnleysið almennt er svo gífurlegt í þjóðfélaginu, að þeir ráða ekki við það, og verðbólgan verður sú þúfa, sem veltir hlassinu, hæstv. ríkisstj. Það var á s.l. hausti, sem við þm. Alþfl. lögðum fram þáltill., sem markaði nýja stefnu í skattamálunum. Það var orðið tímabært að gera gagngera breyt. á skattkerfinu. Það höfðu komið fram óskir um það hjá launþegasamtökunum, að núv. skattalög væru svo þrúgandi, að þau væru óhafandi lengur, og það yrði að koma fram gagnger breyt. í þá átt. Við töldum það rétt í Alþfl. að móta hér ákveðna stefnu strax í haust, og hæstv. ríkisstj. hefur tekið í þetta frv., sem við erum að ræða hér, mikilvæg sjónarmið, sem þar voru sett fram, og það er þess vegna, sem hæstv. fjmrh. gerir sér von um það, að við fylgjum frv. í einu og öllu, en það er allt annað heldur en að geta fylgt ákveðnum þáttum í frv. Frv. gerði ráð fyrir því, þegar það var lagt fram í Nd., að söluskattur yrði 5 stig, en það er nú borin von. Raunverulega liggur það hér fyrir, án þess að tekjutrygging sé nokkur, þó að skattalækkunin sé komin í gegn á þessu stigi. En bara til þess að gefa mönnum hugmynd um, hversu óhemjuleg verðbólgan er og hversu aukning á söluskattinum er gífurleg miðað við þessa miklu veltuaukningu, sem við sjáum, vil ég nefna það, að 1973 var febrúarsöluskatturinn 314 millj., en var skilað í des. 545 millj. kr., þ.e.a.s. aukning á árinu um 231 millj. frá skilum í febrúar til skila í des. Þetta er engin smáræðishækkun, enda kemur það fram, ef við lesum frv. eða grg. frv. og fjárlög, að í fjárl. er gert ráð fyrir og byggt á þeirri þróun, sem menn hugðu, að mundi verða, að þá gæfi 1 söluskattsstig á mánuði 630 millj. að meðaltali, en í frv. er þessi upphæð komin upp í 800 millj., eða 170 millj. kr. meiri á rúmlega tveggja mánaða tímabili.  Það er nauðsynlegt að lækka skattana. Við erum allir sammála um það. Þessi stighækkandi tekjuskattur eftir gildandi lögum frá hæstv. ríkisstj. var það mikill og það þrúgandi, að menn vildu orðið bókstaflega ekki vinna eðlilega vinnu, menn forðuðust að vinna bæði til sjós og lands umfram það, sem nauðsynlegt var og menn bókstaflega voru píndir til, vegna skattaáþjánar,.Og það er staðreynd, hvað sem hæstv. ráðh. reynir að segja í því efni, að þá eru skattal. þannig, að þau eru ekki verjandi lengur undir neinum kringumstæðum. Það væri miklu skynsamlegra að meta aðstöðuna í rólegheitum og reikna með því, að 31/2 stig mundu hrökkva, miðað við því miður þá þróun, sem við sjáum fram undan og ekki er samstaða um í þjóðfélaginu að hamla nægilega á móti, þrátt fyrir það að nú næst inn eða á að nást inn hækkun á víni og tóbaki fyrir utan vísitölu og einnig á þessari hugsanlegu söluskattshækkun eða skattgjaldshækkun, þannig að nú eru launþegasamtökin farin að sjá, að ekki er heilbrigt að láta þetta allt vega fullkomlega hvað á móti öðru og kynda þannig undir verðbólgubálinu. En fyrr hefðu þau eða forustumenn þeirra mátt átta sig á slíkum hlutum. Þessi skattkerfisbreyting, sem við erum hér að ræða um, á ekki að gilda bara út þetta árið, þó að hæstv. ráðh. hafi gefið í skyn, að það geti verið hugsanleg lausn á málinu, 5 stig þannig. Ég vísa henni nú gersamlega frá  Við álítum í Alþfl., eins og síðasti ræðumaður drap á, að hér eigi að nota tækifærið til að afla ríkissjóði allmikilla tekna fram yfir beina nauðsyn, sem fælist í þessari breyt., vegna þess að staða ríkissjóðs er ekki svo slæm sem ætla mætti þrátt fyrir verðbólgu. Ég saknaði þess í framsöguræðu hæstv. ráðh., hver staða ríkissjóðs væri eftir árið 1973. E.t.v. kemur það fram við 2. umr., en það kom ekki fram núna á þessu stigi, og vitum við það ekki. Hitt vitum við, að tekjur ríkissjóðs urðu óvænt nálægt 3 milljörðum hærri en reiknað var með. Hins vegar vita allir, að útgjöld ríkissjóðs jukust verulega einnig. Hvort þessar tölur eru mjög svipaðar eða jafnar, legg ég ekki dóm á að þessu sinni. En þrátt fyrir það er það staðreynd, að aukin verðbólga hefur fært ríkissjóði betri stöðu samkv. lauslegri áætlun, sem við höfum fengið í fjh.og viðskn, frá hagrannsóknadeildinni og ég held rn. að nokkru leyti líka. Hins vegar má búast við því, að á vissum tímabilum ársins geti staða ríkissjóðs verið erfið. Það er ekkert nýtt, vegna þess að söluskattur skilar sér nú yfirleitt að langmestu leyti á 3 síðustu mánuðum ársins og desember–söluskattur kemur inn í jan., eins og menn vita. Verðhækkanirnar, sem dynja yfir núna, og verðbólgan er svo gífurleg, að það má búast við því, að bara verðið á landbúnaðarvörum núna þýði 25 þús. kr. útgjaldaaukningu á meðalfjölskyldu yfir árið. Og það sjá allir menn, að þetta er gersamlega stjórnlaust. Við erum því á móti því í Alþfl., að við séum að koma á ónauðsynlegri hækkun á söluskatti vegna þess fólks, sem á að njóta þess, - sem borgaði ekki beina skatta eða tekjuskatt áður. Teljum við, að ríkissjóður hafi svigrúm á öðrum vettvangi til þess að mæta þessum 500–550 millj. í útgjaldaaukningu, sem verður við þessa skattbreyt., og á ég þar við hinn neikvæða skatt. Þegar við sjáum, hver áhrif verðbólgunnar verða á lífsnauðsynjar manna, þá er nauðsynlegt að hafa þessar hækkanir söluskatts í fullkomnu lágmarki, eins og framast verður hægt. Og þegar það nálgast 1/5 af heildarveltu fyrirtækja, sem er raunar innheimtufé ríkissjóðs, þá er, eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., freistingin orðin slík að hagnast á þessari innheimtuaðferð, að rökrétt er að þyngja viðurlög mjög og koma því í höfn, að allur álagður söluskattur skili sér. Menn freistast til þess, þegar verðbólga er, og eru sumir nauðbeygðir til þess vegna rekstrarfjárskorts að nota allt veltuféð til innkaupa á nýjum lager til að halda rekstri sínum áfram, og hér liggur gífurleg hætta í. Þegar verðbólgan er svona ör, er í vissum tilfellum a.m.k. útsala á vöru eða þjónustu ekki nægileg til að tryggja eðlilega endurnýjun á hliðstæðum efniskaupum aftur. Og þeir, sem standa í svona almennri innheimtu fyrir ríkissjóð, lenda í meiri og minni vandræðum með að skila innheimtum söluskatti. Þetta er mjög alvarlegt vandamál, þegar verðbólgan er svona gífurleg. Það verður að koma í veg fyrir það með öllum hugsanlegum ráðum, að menn freistist til þess að nota þetta fjármagn í eigin þágu og um langan tíma, og þess vegna stend ég að því og við allir hér á Alþ. að herða viðurlög og eftirlit í þessu sambandi. En verðhækkunin er svo gífurleg á neysluvöru, að það er ekki verjandi að áætla einu sinni einu stigi of mikið í söluskattshækkun til þess að tryggja ríkissjóði auknar tekjur umfram það, sem nauðsyn er. Það má búast við, að allt að 40% af launahækkuninni étist upp í hækkuðu verðlagi á næstu mánuðum. Þetta er önnur staðreynd, en þessar tölur hef ég frá Hagstofunni, miðað við það, sem þeir best sjá eða sá fulltrúi, sem fer með þessi mál. Þegar svo framfærslukostnaðurinn vex svo sjálfkrafa, þá er von, að launþegasamtökin vilji gera eitthvað til þess að tryggja, að launin étist ekki upp, en enn hefur ekki myndast samstaða um að koma á því kerfi, er tryggi launþegum réttan kaupmátt í þessum efnum. Fyrir samningana í nóv. 1971 var vísitala framfærslukostnaðar 156 stig, en í febr. s.l. var hún komin upp í 242 stig, og sjá allir, hversu gífurleg verðbólgueinkenni hér eru á ferðinni. Enda er það staðreynd, að einmitt þessa dagana þurrkast búðirnar af vissum vöruflokkum: heimilistækjum, húsgögnum, svo að ekki séu nefndir bilarnir, en það mun hafa verið út af sögusögnum um gengisbreytingu, söluskattshækkun, að það voru fluttir inn hvorki meira né minna en yfir 900 bílar í jan. s.l., en í fyrra nokkuð á þriðja hundrað. Það er eins og ég sagði hér um daginn í umr. um annað frv., að sá gamli góði málsháttur, sem var einu sinni í heiðri hafður á Íslandi: Græddur er geymdur eyrir, - hann er nú liðinn, en í staðinn er kominn: Glötuð er geymd króna. Hitaveitugjöld hækka um 57%, rafmagn hefur hækkað um 64%, póstur og sími hefur hækkað um 100%, og nægir hvergi nærri til, hann er í gífurlegum rekstrarvandræðum og fer fram á mun meiri hækkun. Hljóðvarp og sjónvarp hækka stórkostlega um 100%, strætisvagnarnir um 35%, og svona má halda áfram að telja upp. Ég held, að það hafi jafnvel verið meira en 35%, jafnvel nærri 40%, sem þeir hækkuðu núna um s.l. helgi, farmiðarnir með strætisvögnunum. Við sjáum á þessu stutta yfirliti, að verðbólgan er æðisgengin og því miður hefur hæstv. ríkisstj. enga möguleika eða getu til þess að ráðast að vandanum. Þetta frv., sem hér er, leysir þann vanda alls ekki, og þrátt fyrir það, að gerðar hafa verið á því veigamiklar breyt. í Nd. í gær, er frv., eins og það liggur fyrir, ekki aðgengilegt. Við verðum að tryggja ríkissjóði einhverjar tekjur, og við í Alþfl. höfum viljað standa að 31/2 stigs hækkun og lagfæringu á beinum sköttum og munum fylgja slíkri breyt. eftir. Fari svo hins vegar, að aftur komi fram tilraun til 5 stiga hækkunar, tel ég það fyrir fram vonlausa baráttu. Það er ekki nægilegt að vitna hér í ræðu, sem haldin var í haust af form. Alþfl., þar sem bann segir, að auðvitað þurfi að bæta upp tekjur ríkissjóðs. Við höfum sagt og munum standa við það að segja: króna móti krónu. Hafði hann aðrar forsendur fyrir sér í haust en ríkja í dag, en grundvallaratriðið, sem við munum standa við, er, að við viljum, að söluskatturinn nemi nákvæmlega sömu tölu og skattlækkunin gefur, og viljum þá ekki miða við 8 eða 9 mánuði, heldur að þessi kerfisbreyting gildi til framtíðar. Meðan ekki verður sýnt fram á óyggjandi, að staða ríkissjóðs sé gjörsamlega vonlaus, þýðir ekki að vera að gera því skóna, að um samstöðu um hærra prósentustig sé að ræða, og framast sem ég veit, þá er ekkert það, sem við höfum fengið í hæstv. fjh: og viðskn., er gefur það til kynna, að rök séu fyrir hærri prósentu. Ég held mér því mjög ákveðið við það, að 31/2 stig fái byr hjá okkur í Alþfl., en ekki meira. Það hefur heyrst utan sala hér, að vilji sé sums staðar fyrir að fara að semja um jafnvel 4% og þess háttar. Svo segja aðrir, að ef talað er um að fara að breyta þessu „samkomulagi“, þá fari allt úr böndunum, svo að ekki ber nú saman tóninum í vissum mönnum varðandi þetta samkomulag gagnvart launþegasamtökunum. Ég tel, að launþegasamtökin geti ekki reiðst því við einn eða neinn, þó að þau fái minni álögur en gert var ráð fyrir, þegar þetta var rætt á sínum tíma við þau, vegna þess að aðstaðan hefur breyst það mikið, að það er eðlilegt, að menn leiti að því, sem best verður séð í dag. Forsendurnar, því miður, hafa breyst það verulega, að við getum með fullum rökstuðningi sagt, að 31/2 stig sé nægilegt. Frv. gerir ráð fyrir því, að 800 millj. að meðaltali náist inn í söluskatti á hvert stig á ársgrundvelli. Það gerir líka ráð fyrir, að lækkun á tekjuskatti, sem mun koma fram við skattkerfisbreyt., sé 2.7 milljarðar. Þarna er jafnvægi á milli hlutanna. Við höfnum hins vegar í Alþfl. að vera að leggja á aukaskattstig, eins og það er orðað, vegna þess að það er fyrir það fólk, sem á ekki að taka á sig auknar byrðar, alls ekki undir neinum kringumstæðum. Það er okkar grundvallarkrafa. Þess vegna getum við ekki fallist á hærri söluskatt til þess að afla þessara tekna. Það var athyglisverð atkvgr. í Nd. s.l. nótt. Veigamiklum þáttum í frv. var breytt, og það stendur nú þannig við þessa umr., að raunverulega veit maður ekki, hvaða þróun það mun taka, nema þá að þeir setjist niður í rólegheitum, meiri hl., og geri sér grein fyrir því, hvað hægt er að fá í gegn, meti það eftir staðreyndum, sem liggja á borðinu í dag, en ekki óskhyggju. Ef á að trúa hæstv. fjmrh. svo ákveðið, að hann segi: allt eða ekkert - eins og frv. var í upphaflegri mynd, þá er það fallið. Hann lauk máli sínu með því, að þá ætti að láta málið fara til þjóðarinnar og hefja baráttu í því sambandi. Ég óttast þá baráttu alls ekki, ekki undir neinum kringumstæðum, og væri því bara feginn, að það gerðist sem fyrst. En þora þeir að fara að heyja slíka baráttu, þótt þeir gefi það í skyn? Það er kannske ekki langt í klukkustundum talið, þangað til slíkt mun koma fram, en á meðan mun þjóðin bíða í ofvæni eftir að vita, hvort mennirnir þora að standa við eigin orð í þessum efnum sem fleiru. Í hinum margrómaða málefnasamningi var því heitið, - en einn af stuðningsmönnum stjórnarinnar, sem þó brást á erfiðu augnabliki, sagði í gær, að óskynsamlegt hefði verið að lofa svona miklu, - en þar var því heitið, að verðbólga á Íslandi ætti ekki að vera meiri eða vera mjög litlu meiri en gerðist í nágrannalöndunum. Allir vita nú, hver reyndin hefur orðið. Og það er spá mín, að einmitt verðbólgubálið muni brenna upp hæstv. ríkisstjórn og hún heyri senn sögunni til.