Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þm. Alþb. í þessari hv. d. höfum leyft okkur að flytja frv. til l. um breyt. á heimildarlögum um fjölbrautaskóla. Fyrri breytingin er í raun árétting ein, þ.e. að „að iðngreinum meðtöldum“ er bætt aftan við 1. gr. laganna. Þetta er gert til þess að herða á því og leggja aukna áherslu á það að í fjölbrautaskólunum, sem vonandi verða það framtíðarskólaform sem mest verður á byggt á næstunni, verði iðngreinar einmitt í hávegum hafðar ásamt greinum beint tengdum öðrum höfuðatvinnuvegum okkar. Þetta innskot eða viðbót er um leið nokkur aðvörun gegn því að þessir skólar beinist um of að áður hefðbundnum undirbúningi undir langskólanám, bóknám. Aðalbreytingin kemur hins vegar fram í 2. gr. frv. þar sem fjallað er um kostnaðarskiptinguna, en í heimildarlögunum frá 1973 var ákveðið að ríkið skyldi greiða 60% og viðkomandi sveitarfélag 40%, í því tilfelli Reykjavík. Hér var í raun ekki um óeðlilega skiptingu að ræða miðað við það hvernig það mál var til komið, ósk um skóla, sem næst tilraun um nýtt form sem eitt sveitarfélag stóð að, þó að nú þegar séu fleiri að njóta góðs af þessu nýja og um margt bætta skólaformi, enda nú uppi mikil hreyfing í þá átt. Ég bendi aðeins á Flensborgarskóla í Hafnarfirði, minni á nýlega samþykkt þeirra á Suðurnesjum og að ég hygg ákvörðun um stofnun slíks skóla í Keflavík. Menntaskólinn fyrirhugaði á Austurlandi er alfarið hugsaður á beinni fjölbrautalínu, einmitt með sérstakri áherslu á tengingu við iðngreinarnar. Og á fleira mætti benda. Hins vegar er það rétt, að þetta skiptir litlu máli varðandi þann skóla, menntaskólann á Austurlandi, því að hann félli bara nafnsins eins vegna undir hina hefðbundnu kostnaðarskiptingu fyrir menntaskólana. Okkur flm. þykir tvímælalaust rétt að breyta þessum nú föstu hlutföllum, 60% annars vegar og 40% hins vegar, sem allar nýjar heimildir eru samkv. lögunum bundnar við. Ekki síst sýnist okkur þetta einsætt ef þetta form verður tekið upp í ríkum mæli, svo sem allar horfur eru á. Hlutur heimaaðilans er allt of hár samkv. lögunum og óviðráðanlegur í raun og ekki í neinu samræmi við aðra sambærilega skóla, nema þá iðnskólana, en þar eru hlutföllín enn lakari, enda höfum við flm. jafnhliða þessu frv. talið fulla ástæðu til að gera þar á róttæka breytingu sem vikið var að í framsögu fyrir því frv. Nú er hér fyrir þessari d. frv. um fullorðinsfræðslu, sem gerir ráð fyrir mjög afgerandi þátttöku ríkissjóðs eða 75% af öllum kostnaði. Frv. liggur fyrir Nd. um stóraukna þátttöku ríkissjóðs í einkaskólum í viðskiptamenntun á framhaldsstigi. Hvort tveggja eru skýr dæmi um að enn frekar er hér breytinga þörf. Við flm. leggjum til að kostnaðarhlutföllin verða ekki bundin, heldur verði þau samningsbundin hverju sinni, en fari eftir meðaltali samkv. gildandi lögum um kostnaðarhlutföll í þeim námsbrautum sem við fjölbrautaskólann eru ráðgerðar. Hér getur verið um ýmsar námsbrautir að ræða. Ég nefni aðeins sem dæmi fiskvinnslubraut, tæknibraut, búfræðibraut, viðskiptabraut, hjúkrunarbraut, almenna iðnnámsbraut og svo almenna menntabraut vitanlega til þess að sýna að hér getur verið nauðsyn að hafa á vissan sveigjanleika hverju sinni eftir því hvaða brautir á að starfrækja við viðkomandi skóla. Þróunin kann hins vegar að verða sú að allt framhaldsnám verði hér á sama báti, kostnaðarhlutföll alls staðar þau hin sömu, og þá fellur fjölbrautaformið að sjálfsögðu þar inn í sjálfkrafa. Upphafleg lög um fjölbrautaskóla, þ.e. þau sem gilda í dag, voru til komin vegna þegar gerðs samkomulags milli ríkis og eins sveitarfélags. Það hlýtur að teljast brýnt að breyta þeim lögum og gera þau almenn og færa þau í átt til annarra gildandi laga um framhaldsskóla. Við flm. teljum að það svigrúm, sem gefið er í 2. gr., sé fullnægjandi og frjálslegt í meira lagi fyrir báða aðila og því viðunandi sem bráðabirgðalausn þar til allsherjarlög um skólaskipan á þessum stigum yrðu selt, sem vonandi verður sem fyrst. Um aðrar leiðir erum við að sjálfsögðu reiðubúnir að ræða. Hér er nokkur vandi á höndum um algilda lausn. Enn er þetta skólaform í algerri frummótun, en reynslan þó slík, að hún bendir í átt til þess að þetta kerfi verði fyrr en varir mestu ráðandi í okkar skólalöggjöf, enda til stórbóta. En núgildandi kostnaðarskipting ein til viðmiðunar er óviðunandi með öllu og því er í raun frv. þetta flutt. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil aðeins fagna framkomu þessa frv. Mér er kunnugt um það að í mínum heimabæ eru vangaveltur um að efna til skiptingar á skóla á menntaskólastig og fjölbrautastig, en einmitt það ákvæði, sem um er fjallað í 2. gr., stendur nokkuð í veginum fyrir því að taka ákvörðun um það mál, en það er þáttur kostnaðarskiptingar á milli ríkis og bæja. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að það liggi á hreinu að um þessi efni, kostnað við stofnun fjölbrautaskóla, komi sömu reglur og á öðru fræðslustigi. Það má teljast sanngjarnt og eðlilegt og því er þetta frv. áreiðanlega nauðsynlegt. Ég vænti þess að það fái jákvæða afgreiðslu hér í hv. deild og Alþingi.



Herra forseti. Þegar lög um fjölbrautaskóla voru sett á árinu 1973 gerði ég að umræðuefni, þegar þau voru til meðferðar hér í hv. d., að eðlilegt væri að fleiri sveitarfélögum en Reykjavík gæfist kostur á því að efna til fjölbrautaskóla. Ég bar þá fram till. um að sú heimild gæti náð til fleiri skóla og um það fjallar 6. gr. eins og hún er núna í lögunum. Hv. 1. flm. þess frv., sem hér er til umr., hefur nú gert grein fyrir því hverra breytinga hann telur þörf til að gera fjölbrautaskólann aðgengilegri fyrir hin ýmsu sveitarfélög. Get ég að sjálfsögðu fallist á þau rök. Hins vegar verður að viðurkenna að form fjölbrautaskóla er mjög í deiglunni og við vitum ekki nægilega vel hvernig hann á að starfa til þess að hann komi að fullum notum. Og þó að í þessu frv. sé gert ráð fyrir að tengja betur en er gert í lögum iðnfræðslu og aðra fræðslu í landinu, þá er það eigi að síður svo, að margir bera þann ugg í brjósti að til að byrja með verði iðnfræðslan ekki í því lagi innan fjölbrautaskólanna sem hún þarf að verða. Ég er ekki að mæla gegn því að breyting verði gerð á kostnaðarhlutföllum milli ríkis og sveitarfélaga varðandi fjölbrautaskóla, en ég tel að það sé rétt að fara að öllu þessu með gát og að þeir aðilar, sem eru að þreifa sig áfram um skólaform í þessu efni, möguleika til þess að semja um þetta sin á milli, og að því leyti til virðist þetta frv. ekki ganga langt út fyrir það sem mér finnst eðlilegt í þessu efni. Ég ætla ekki að tefja umræður frekar en orðið er vegna þessa máls. Ég vil aðeins lýsa því að ég tel að það hafi komið í ljós og hafi ásannast með flutningi þessa frv. að sú heimild, sem ég fékk komið inn í lögin á sínum tíma, hafi átt fullan rétt á sér. Og ég vona að þessi mál þróist í þá átt að hægt verði áður en langt um liður að finna eðlilega kostnaðarskiptingu milli þeirra aðila sem þessa skóla reka.



Fleira forseti. Á þskj. 399 ber ég fram frv. til l. um að bjarga mjólk frá eyðileggingu í vinnslu þegar verkfall er. Frv. er stutt og mun ég lesa það, eins og það liggur fyrir: „1. gr. Heimilt er forstöðumanni mjólkurbús að kveðja til starfa nægilegt vinnuafl 31/2 sólarhring eftir að vinnsla mjólkur stöðvast vegna verkfalls, svo að mögulegt sé að bjarga og vinna mjólkina í smjör, ost og undanrennu. 2. gr. Þær afurðir, sem kunna að verða framleiddar undir aðstæðum í verkfalli, skulu seldar í samráði við heilbrigðisyfirvöld á hverjum stað. 3. gr. Hver sá, er hindrar með einhverjum hætti af ásettu ráði vinnslu mjólkur við þær aðstæður, er 1. gr. byggir á, skal sæta seldum minnst 100 þús. kr. og varðhaldi samkvæmt hegningarlögum sé um endurtekið brot að ræða. 4. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, að mjólkin hefur um aldaraðir bjargað þúsundum mannslífa á Íslandi frá hungri og dauða. Það eru því óverjandi vinnubrögð og glæpi næst að standa þannig að kjarabaráttu að mjólk sé hellt niður að óþörfu. Þetta er því hörmulegra þegar hungur sverfur að milljónum manna viða um heim. En við hér á landi getum nú fagnað því, að hungurvofan er flosnuð upp og ætti ekki að eiga afturkvæmt, sé rétt á málum haldið hér innanlands. Sú þjóð, sem misst hefur tugþúsundir úr hungri á liðnum öldum, getur ekki verið þekkt fyrir að eyðileggja matvöru, sem þegar er til sem slík, vegna átaka aðila er skilja ekki sinn vitjunartíma. Það má aldrei endurtaka sig að mjólk sé hellt niður á Íslandi. Þess vegna flyt ég þetta frv. Í 1. gr. þessa frv. er forstöðumanni mjólkurbús heimilað að kveðja til nægilegt starfslið svo að takast megi að koma mjólk í gegnum vinnslu og koma þannig í veg fyrir að henni verði hellt niður. Ekki er unnt að kveða svo á að tiltaka ákveðinn fjölda manna, það verður að fara eftir aðstæðum hverju sinni. Hugsanlegt gæti verið að bændur sjálfir kæmu hér til, þar sem þeir eiga mjólkurbúin í mjög mörgum tilfellum. Það skal undirstrikað, að þessi heimild er ekki fyrir hendi fyrr en 31/2 sólarhring eftir að til stöðvunar kemur, svo þarna er veitt nokkurt svigrúm til að ná sættum í vinnudeilum auk þess tíma sem vonandi hefur verið fyrir hendi áður en til verkfalls kom. Í 2. gr. er kveðið á um hvernig með skuli fara þær afurðir er kunna að verða framleiddar. Kröfur eru strangar um gæði við eðlilegar aðstæður og réttmætt tel ég að heilbrigðisyfirvöld fái að fylgjast með gæðum á þeim vörum sem kunna að verða framleiddar við þessar erfiðu aðstæður. Í 3. gr. er fjallað um sektir. Ef á annað borð á að ná þessu fram á að vera sektarhæft að hindra það. Í 4. gr. tel ég rétt að gildistími sé þegar fyrir hendi svo að mönnum sé ljóst að hverju stefni ef til slíks ástands kemur að yfirvofandi er að mjólkurvinnsla stöðvist og menn þurfi að fara að hella mjólk niður. Ég vil undirstrika það að hér er um viðkvæmt mál að ræða. Einnig gæti talist nauðsynlegt að kveða á um að það væri heimilt að taka mjólk í vissa bila frá tank á bændabýli að vinnslustöð. Raunar tel ég að það felist í 1. gr. En þetta mun landbn. athuga betur og fjalla um. Ef að menn telja nauðsynlegt að setja inn ákvæði um að lágmarksflutningar séu fyrir hendi, þá tel ég það eðlilegt. En frá mínu sjónarmiði er heimildin til flutnings frá geymslutank í vinnslustað nauðsynleg. Að svo mæltu, herra forseti, vil ég leggja til að frv. verði vísað til 2. umr, og landbn.



Herra forseti. Frv. til l. á þskj. 399 er að mínu mati mjög athyglisvert og ég vil leyfa mér að færa flm., hv. 1. landsk. þm. þakkir fyrir að hafa tekið þetta upp í frv.- formi. Ég vil hins vegar geta þess, að það er ljóst mál að hér er um að ræða viðkvæmt mál og það er mál sem við höfum ekki þurft að horfast í augu við fyrr en nú í síðasta verkfalli. Venjulega hefur verið komist fram hjá því að bændur landsins hafi þurft að hella niður mjólk. Því hefur verið bjargað þangað til nú, að það var gert í nokkuð ríkum mæli. Mér er ekki fullkomlega ljóst í hvað ríkum mæli það var gert, en ég hygg að muni vera talið að verðmætið geti verið 100–200 millj. kr. Ber því brýna nauðsyn til að finna leið til þess að bjarga frá því að slíkt hendi. Meðal annars er ástæðan fyrir þeim rökstuðningi að þarna sé veitt undanþága að það er ekki um að ræða að það sé verkfall við bændur sem framleiða mjólkina og þeir geta því á engan hátt haft áhrif á það hvenær þessi mál kunna að leysast, það séu aðrir aðilar sem hafi þar áhrif og þess vegna sé ekki hægt að taka þá inn í þessi átök eins og aðra af því að átökin séu ekki við þá. Hins vegar ber að líta á það að með þetta mál verður sem önnur slík mál að fara með mikilli varfærni. Það er rétt hjá hv. flm. að það, sem hér á að leggja fyrst og fremst áherslu á, er að vinna þessa mjólk í smjör og ost og aðrar vinnsluvörur. Aftur ef á að selja hana sem neyslumjólk meðan á verkföllum stendur, eins og farið var að gera nú, þá þarf að setja um það ákveðnar reglur. Það er miklu meiri vandi að fást við það en að vinna mjólkina til geymslu. Sala á henni mundi svo ekki koma til sem slíkri fyrr en að verkfalli loknu. yfirleitt mun það verða þannig að nægjanlegt sé til af þessum vörum fyrir verkfall, þannig að fólk þurfi ekki að þola skort á þeim þann tíma, og þá er fyrst og fremst verið að bjarga verðmætunum. Nú stendur hins vegar þannig á að það er allt útlit fyrir að það verði ekki til nóg smjör í landinu til að selja hér á innanlandsmarkaði og verði farið fram á það, sem reyndar hefur verið gert með óformlegum hnetti, að flytja inn smjör. Það segja þeir, sem til þekkja, að það sé langt frá því að mjólkurframleiðsla sé nú orðin eðlileg eftir verkfallið. Nyt hefur dottið niður í kúnum, m.a. vegna þess að bændur höfðu ekki fóðurbæti til að nota meðan á verkfallinu stóð, og sumir hafa af eðlilegum ástæðum dregið úr notkun hans vegna þess að þeir sáu fyrir að þeir voru að framleiða mjólk sem þeir urðu að hella niður. Ég tek undir það með hv. flm., að matvæli eins og mjólkurvörur hafa alltaf verið litin þeim augum hér á landi að menn vildu ekki hugsa til þess að mjólk yrði hellt niður. Ég held líka að það hafi verið skoðun þeirra, sem fyrir verkföllum stóðu, að til þess þyrfti ekki að koma nú, þó að það gerðist, og það mál hafi ekki verið hugsað svo sem skyldi í upphafi verkfallsins. Þess vegna tel ég að það sé brýn nauðsyn að ákveða með lögum hvernig með skuli fara í þessum tilfellum. Þá þarf náttúrlega jafnframt að gæta þess að um misnotkun geti ekki verið að ræða, - ef um sölu yrði að ræða í undanþágutilfellum, þá yrði þar ekki misnotkun, en alltaf er nokkur hætta á að það geti átt sér stað. Hins vegar er megintilgangur þessa frv. sá að bjarga þessum verðmætum frá eyðileggingu og það er hægt með því að vinna þau í mjólkurbúum á þann hátt sem hér er tilgreint, svo að því verði afstýrt að neyslumjólk þurfi að heila niður. Ég vona að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, gæti fullrar sanngirni og varfærni í meðferð málsins vegna viðkvæmni þess, en gæti þess að höfuðtilgangur þess nái fram að ganga, að þessum verðmætum verði bjargað frá eyðileggingu, og hafi þá í huga að hér er um að ræða aðila sem á engan hátt geta haft áhrif á gang mála í slíkum átökum eins og verkföll eru. En það geta bændur ekki því að þeir eru í þessum tilfellum ekki viðsemjendur. Ég skal ekki þreyta hv. dm. með því að segja fleiri orð um þetta. Ég endurtek að ég er flm. þakklátur fyrir flutning þessa máls og tel það ekki siður virðingarvert þar sem það er maður úr hópi neytenda sem hér er að verki. En þetta mál hefur að sjálfsögðu valdið mér og öðrum, sem að þessum málum vinna, miklum áhyggjum og verið um það rætt hvernig því mætti koma við að slíkt óhapp endurtæki sig ekki. Ég vona því að skilningur hv. þm. verði fyrir því að gera þennan þátt í þjóðarbúskapnum áhrifalausan í verkföllum á þann hátt að bjarga verðmætunum frá eyðileggingu án þess að þurfa að koma inn í þau átök sem þar eiga sér stað.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hv. flm. þessa frv. lét falla um það ástand, sem skapaðist á búum bænda við verkfallsaðgerðirnar meðan síðustu kjarasamningar stóðu yfir. Bændur urðu fyrir mjög tilfinnanlegu fjárhagstjóni og þarf ég ekki að rifja það upp. Tjón er tvíþætt. Annars vegar verða bændur að halda áfram fullum tilkostnaði við fóðrun kúnna og hins vegar að kasta á glæ verðmætri framleiðslu sem full þörf er á í landinu og jafnvel vöntun á sumum tegundum hennar. Allir sjá því hversu fráleitt þetta er og að ég hygg allsendis óþekkt fyrirbæri í öðrum atvinnugreinum. Margir vilja jafna saman aðstöðu bændanna og aðstöðu frystihúsanna við þessar aðgerðir. Það er að nokkru leyti rétt, en þó er á því stigsmunur. Ef vélstjórar frystihúsanna legðu niður vinnu jafnskilyrðislaust og mjólkurfræðingar hafa gert mundu að sjálfsögðu fara fljótlega forgörðum þær framleiðsluvörur sem þar væru innan dyra. En frystihúsin eru ekki undir þá sök seld, eins og bændur, að þurfa jafnframt að standa undir þeim kostnaðarþáttum sem er undirstaða framleiðslu þeirra, svo sem kaupum á hráefni til vinnslu eða rekstrarkostnaði véla og frystitækja húsanna. Þarna skilur mjög á milli. Þrátt fyrir þennan mun hygg ég að ekki hafi komið til stöðvunar á vélum frystihúsanna um langt skeið. Hygg ég að um það gildi samkomulag eða samningur milli aðila, þannig að ekki komi verkfall til framkvæmda hjá vélstjórum þeirra svo að þau verðmæti, sem eru innan veggja, spillist ekki. Mér er ekki alveg kunnugt um þetta, en ég fæ ekki betur séð en þannig hljóti í málunum að liggja. Eðlilegast væri að ná einnig slíkum samningi milli mjólkurbúa og mjólkurfræðinga. Um það hljóta menn að vera sammála. En reynslan sýnir okkur, að slíkt samkomulag er ekki til. Mjólk var hellt niður í stórum stíl í síðasta verkfalli og ótalið magn mjólkur spilltist svo að stórafföll urðu á verðmæti hennar, en bændur máttu standa undir rekstrarkostnaði í jafnríkum mæli og þegar mjólkin nýtist með venjulegum hætti. Ef ekki fæst samkomulag, sem tryggir áfallaminni tilhögun í mjólkurbúunum á verkfallstímum, tel ég alveg sjálfsagt að láta reyna á það hvort hér á Alþ. er ekki fylgi fyrir því að setja löggjöf sem tryggi bændur að þessu leyti, löggjöf sem gengur í sömu átt og frv. það sem hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, flytur á þskj. 399 og hann mælti fyrir hér áðan. Ég vil lýsa því yfir að ég er því fylgjandi að það verði athugað gaumgæfilega í n. og samþ., ef meðferð málsins leiðir ekki til lausnar eftir öðrum leiðum á vanda mjólkurframleiðenda eins og hann blasti við allra augum í síðasta verkfalli. Ég vil þakka flm. fyrir að hafa flutt þetta frv. Ég vil líta á það með jákvæðum hætti og láta reyna á það hvort nauðsyn er á lögfestingu í þessu eða öðru formi til þess að bjarga frá þeim voða sem við blasti og menn urðu fyrir í síðasta verkfalli.



Herra forseti. Með 14. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur er launþegum tryggður réttur til að berjast fyrir bættum kjörum með því að leggja niður vinnu, hætta að selja vinnuafl sitt, án þess að atvinnurekendur megi í slíkri vinnudeilu láta aðra aðila taka upp störf sem tiltekinn hópur launþega hefur lagt niður. Þennan rétt hefur almenningur í landinu talið ein sín helgustu réttindi, grundvallarréttindi. Jafnvel þótt ýmsar óæskilegar afleiðingar hafi af slíkri lífskjarabaráttu hlotist, svo sem að spillt væri verðmætum um tímabundið skeið, hafa sjálf réttindin til að ráðstafa eigin vinnuafli, réttindin til lögverndaðrar verkfallsbaráttu verði talin til grundvallarmannréttinda hér á landi. Það er ekki óeðlilegt að ýmsum hefur blætt í augum hið beina tímabundna fjárhagstjón sem stundum hefur hlotist af slíkri verkfallsbaráttu þegar atvinnurekendur hafa fremur kosið að láta koma til vinnustöðvunar en semja um launahækkanir eða aðrar kjarabætur. Í því frv., sem hér er til umr., er sérstaklega fjallað um það tjón sem hlotist getur af því að við sérstakar aðstæður tekst ekki að nýta alla þá mjólk sem til fellur á meðan verkfall varir í mjólkurbúum. Skal ég síst af öllu gera lítið úr vandkvæðum bænda í því sambandi þegar samtök þeirra sem aðilar að vinnuveitendasambandinu kjósa þann framgang mála fremur en semja við starfsfólk mjólkurvinnslufyrirtækja. En við þær aðstæður tapa fleiri verðmætum en bændur. Það fólk, sem nær ekki samningum um kaup og kjör m.a. við vinnslustöðvar bænda og neyðist til þess að grípa til þess lögverndaða réttar að fella niður vinnu, verður að afsala sér á meðan allri lífsbjörg sinni til að heyja baráttuna fyrir bættum kjörum, eða eins og nú í síðasta verkfalli til þess einungis að reyna að viðhalda kaupmætti launanna. Það er reyndar svo, að sú kjarabarátta, sem krefst fórna af þessu fólki, er um leið kjarabarátta fyrir þá bændur sem fá ekki mjólk sina unna. 40% af afurðaverði landbúnaðarvara eru laun bóndans og þau hækka, að mér skilst sjálfkrafa í réttu hlutfalli við laun þess fólks sem afsalar sér allri sinni lífsbjörg á meðan á kjarabaráttunni stendur, svo að bændurnir færa ekki fórnina til einskis fremur en launafólk ef árangur næst í verkfallsbaráttu. Ég skal síst gera lítið úr þeim vandkvæðum sem af því hljótast að mjólk er spillt. En með þessu frv. er fjallað um viðkvæmt mál þar sem lagt er til að skerða þau réttindi sem starfsfólki í mjólkurbúum eru sem öðrum landsmönnum tryggð í vinnulöggjöfinni. Og hvað mun á eftir fylgja? Breytingar á þessari löggjöf í líka átt og hér er stefnt að hafa verið eftirsóknarverðar ýmsum aðilum í þjóðfélaginn, - aðilum sem hafa viljað rétt verkafólks og annarra launþega til þess að berjast fyrir bættum kjörum stórum minni en hann þó er nú. Það er dálítið einkennilegt að sjá hér frv. frá þm. Alþfl. þar sem verið er að gera tilraun til að draga úr rétti launafólks í þessu efni, þar sem verið er jafnvel að opna dyrnar fyrir öðru meira en í þessu frv. felst. Það er einkennilegt að sjá þetta mál bera þannig að þegar haft er í huga að jafnvel forustumenn atvinnurekenda gera sér ljóst að þannig verður ekki staðið að breytingum á ákvæðum vinnulöggjafarinnar. Þeir hafa gert ljóst um alllangt skeið að eigi að endurskoða þessi mál, og á því kann vissulega að vera þörf varðandi einstök atriði, verður þar til grundvallar að leggja samstarf og samkomulag fulltrúa vinnumarkaðarins, launafólks og atvinnurekenda. Þessu til áréttingar vil ég aðeins minna á orð Barða Friðrikssonar skrifstofustjóra Vinnuveitendasambands Íslands sem fram kom í afmælisriti Vinnuveitendasambandsins sem gefið var út í fyrra, en Barði segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Síðan lífeyrissjóðirnir komust á laggirnar hef ég persónulega haft mestan áhuga á breytingum á vinnulöggjöfinni. Þær hafa raunar alltaf verið mitt áhugamál. Ég skal ekki rekja hverjar þær breytingar þurfa að vera að mínum dómi, enda er hægt að sjá það í mörgum ályktunum Vinnuveitendasambands Íslands, einkum frá síðustu árum. Ég vil aðeins segja það, að ég tel að til grundvallar þessum breytingum eigi að liggja samkomulag milli vinnuveitenda og launþega sem síðan öðlist e.t.v. lagagildi.“ Ég held að farsælast væri að tekið yrði á þessu máli, sem hér er til umr., á þann hátt sem forustumenn aðila vinnumarkaðarins hafa verið sammála um, að fyrir þurfi að liggja samkomulag þessara aðila áður en hróflað er við ákvæðum gildandi laga. Þetta tel ég aðalatriðið varðandi þetta frv. Það vantar þennan grundvöll. Hitt er svo annað, en skiptir minna máli, að eins og þetta frv. er sett fram, þá fullnægir það áreiðanlega ekki því sem hv. flm. stefnir að, þ.e.a.s. að unnið sé úr mjólk í mjólkurbúum þrátt fyrir verkfall starfsmanna þar. Ég fæ ekki séð að hv. flm. nái tilgangi sínum með öðrum hætti en þeim að skylda þjálfað fólk í mjólkurbúum til að starfa áfram þrátt fyrir að það hafi ákveðið á löglegan hátt að leggja niður vinnu. Þessi störf verða án efa ekki unnin með þeim hætti að kveðja til bændur úr sveitum til að vinna sérhæfð störf mjólkurfræðinga og annars þjálfaðs starfsliðs í mjólkurbúum. Ætlun hv. flm. virðist vera sú, að þessi störf verði unnin í verkfalli, og það er einkennilegt að hann skuli ekki orða ákvæði frv. í samræmi við að það þjóni þeim tilgangi, þ.e.a.s. með því að banna verkföll þess sérhæfða starfsliðs. Till. hans er í líkingu við það að hann hygðist t.d. tryggja áframhaldandi siglingar farskipa í verkfalli með því að heimila að hluthafar Eimskipafélags Íslands mættu sigla skipunum þótt þeir hefðu aldrei á sjó komið. En þetta er ekki aðalatriði málsins, eins og ég hef áður lagt áherslu á, heldur hitt, að lagasetningu, sem snertir ákvæði vinnulöggjafarinnar, á að bera að með þeim hætti að undanfari hennar sé samkomulag aðila vinnumarkaðarins,launafólks og atvinnurekenda.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir undirtektir undir þetta frv. Þó að síðasti ræðumaður hafi eðlilega fundið ýmislegt að þessu frv. og jafnvel þeirri hugsun sem lægi á bak við, þá viðurkenndi hann þó kjarna málsins. Þess vegna er þetta frv. til orðið, að það er vandamál og það mjög viðkvæmt vandamál að hella niður mjólk. Og hann fann það á sér, það heyrði maður á honum, að það er óverjandi. Mjólkin verður til, hvað sem hver segir og hvernig sem við stöndum að þessu, og þá er að finna lausn á því að samkomulag sé fyrir hendi milli deiluaðila. Bændur eru reyndar ekki deiluaðilar, eins og kom skýrt fram áðan hjá 6. þm. Suðurl. og hæstv. ráðh., en hins vegar starfsfólkið sem vinnur í mjólkurbúunum. Það á í vinnudeilum við atvinnuveitendur.  Það, sem vakir fyrir mér, er að finna lausn á þessu máli. Ég mun ekki halda því fram að þetta sé eina patentlausnin sem til greina komi. Ef önnur lausn er betri eða samkomulag fyrir hendi, þá verður þetta frv. auðvitað dregið til baka. Ég skammast mín ekkert fyrir að berjast fyrir því að mjólk verði ekki hellt niður á Íslandi. Ég tel að menn eigi að hafa þá sannfæringu, hver og einn fyrir sig, að tryggja það með einum eða öðrum hætti. Það er langsótt skýring og fellur sem hreint vindhögg að hugsa sér að samlíkja því að hluthafar í Eimskip geti siglt skipum eða það megi bjarga mjólk í gegnum vinnslu, eins og tæknin er orðin í dag. Þetta er slík vélvæðing að það er næstum því sjálfkrafa sem mjólkin fer í tank frá tanki og í gegnum vinnslustigið, og þarf ekki gífurlega mikla þjálfun til, enda eru mjólkurfræðingar, að mér skilst 30–40 manns, ég verð þá leiðréttur ef þeir eru miklu stærri stétt. Það þarf þá eilítið verkafólk í viðbót. Ef það fæst ekki sýnist ekki úr vegi að bændur, sem kunna yfirleitt vel til verka á ýmsum sviðum, fengju að bjarga vörunni frá því að fara í súginn, öllum til leiðinda, hverjum einasta manni og ekki síst verkafólki. Ég held að það sé ekki saknæmt að skýra frá því að mjög margir menn - það er talið í tugum - hafa haft samband við mig, og það eru tölur sem þessir ágætu menn, sem mundu helst vilja gagnrýna þetta frv., þekkja frá öðrum vettvangi, - ég get sagt að 99.9% segja já við efni þessa frv. En þar sem slíkar tölur koma upp í kosningum, þar er ekki um það að ræða að hafa neitt verkfall. Út í þessa sálma ætla ég nú ekki að fara. Ég tók það fram og við viðurkennum allir að málið er viðkvæmt og raunar erfitt líka. Menn finna það þó á sér að það er ekki réttmætt og eðlilegt að mjólk sé hellt niður. Hvort sem er um mikil verðmæti eða lítil verðmæti að ræða, þá er það ekki réttmætt. Við íslendingar höfum talið það stolt okkar að vera matvælaframleiðsluþjóð. Ég hef sjálfur staðið í verkfallsbaráttu fyrir að fá betri kjör og einnig sem atvinnurekandi, og ég lit á það allt öðrum augum þó að fiskur syndi fram hjá í bili eða tún sé ekki slegið í bili vegna þess að bensín sé ekki afgr. á einhverjar vélar. Ég sætti mig ekki við að búa við það samkomulag, ef menn vilja orða það svo, eða þá löggjöf, sem kveður svo að mjólk skuli hellt niður að óþörfum. Ég undirstrika að hér er gefið ákveðið svigrúm. Endurskoðun á vinnulöggjöfinni er allt annað mál og miklu stærra mál og mikið deiluatriði hvernig það á að gerast og með hvaða hætti á að breyta henni. Það er ekki til umr, hér, finnst mér, í þessu sambandi. Það má vel vera að það sé mögulegt að hártoga eitthvað í þessu máli og fara langt út fyrir efni þessa frv. til að reyna að halda fram að ég sé að opna hér dyr fyrir einhverju og einhverju sem verði launþegum til mikils ama og tjóns í framtíðinni í baráttu fyrir sínum réttmæta og helga rétti sem síðasti ræðumaður drap eðlilega á og ég er honum sammála um. En það vakir ekki fyrir mér í þessu frv. og ég mun aldrei verða orsök til þess á nokkurn hátt. Spurningin er um að bjarga mjólk frá því að eyðileggjast hjá þeim aðilum sem hafa ekki tök á því að hafa áhrif á gang mála í kjarabaráttu. Það er gefið þarna ákveðið svigrúm. Þarna er veitt ákveðin heimild. Vilja menn standa að því eða standa ekki? Menn fara í þessu efni eftir sannfæringu sinni. Ég skammast mín ekkert fyrir að telja þetta rétt og er enn ákveðnari en þegar ég var fyrst að hugsa um þessi mál, miðað við þann fjölda manna sem ég hef heyrt í eftir að frv. kom fram.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 1. landsk. þm. fyrir flutning þessa frv. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að vissulega er það viðkvæmt mál sem hér er hreyft. Það er viðkvæmt mörgum, bæði bændum, sem hafa orðið að hella niður verðmætum og verið varnarlausir gagnvart þeirri atburðarás sem til þess leiddi, og ég skil vel að þetta er líka viðkvæmt mál gagnvart þeim sem finnst vera gengið á sinn rétt til vinnustöðvunar. En við megum ekki hér á þessum stað leiða hjá okkur öll mál sem eru viðkvæm og vandasöm, og ég held að það sé mjög nauðsynlegt einmitt að Alþ. fjalli þannig um þetta mál og e.t.v. raunar um fleiri atriði vinnulöggjafar að Alþ. sé sómi að og allir þeir, sem hlut eiga að máli, geti fellt sig við lausnirnar. Það kom fram áðan að bændur væru aðilar að rekstri vinnslustöðvanna og vissulega er það rétt. Hins vegar finnst mér oft gleymast hvernig þessi starfsemi er raunverulega byggð upp, einmitt sú starfsemi, að taka við mjólk og vinna hana og dreifa henni til neytenda. Samkv. framleiðsluráðslögunum, sem kveða á um verðlagningu landbúnaðarvara, þ. á m. mjólkurvara og vinnslukostnað, þá er það í reynd svo að lögin ætlast til þess að vinnslustöðvarnar geti skilað bændum ákveðnu verði fyrir vöru þeirra, en sá kostnaður, sem til fellur í vinnslustöðvunum, greiðist af neytandanum. Þess vegna er það sannarlega ekki síður hagsmunamál neytandans heldur en bóndans að rekstur vinnslustöðvanna sé hagkvæmur. Og auðvitað hlýtur það að koma niður á verði vörunnar, bæði vinnslukostnaði og heildarverði vörunnar, ef þannig tekst til að varan eyðileggst í meðförum, eins og nú hefur orðið í verulegum mæli um mjólkina. Samkv. lögum eru það alls ekki bændurnir einir sem eiga að bera kostnaðinn af því að mjólk var hellt niður. Ég er líka víss um að þeir gera það ekki einir, þeir bera ekki einir þann kostnað. Hins vegar hlýtur svo að fara að bændurnir beri hann að mjög verulegu leyti og mjög misjafnlega eftir ýmsum ytri aðstæðum sem þeim eru óviðráðanlegar. Þar á ég t.d. við það að mjög misjafnlega stendur á um það hversu mikil mjólkurframleiðsla var á þeim tíma sem hér um ræðir. Þeir bændur, sem hafa mikla mjólkurframleiðslu á þessum tíma og hafa verið að leitast við að haga sínum búskap þannig að fullnægt yrði nýmjólkurþörf landsmanna, þeir fara sérstaklega illa út úr vinnustöðvun eða framleiðslustöðvun eins og þarna verður, þegar ekki er hægt að taka við mjólkinni í mjólkurbúum. Nú er það vafalaust rétt, sem kom fram áðan, að mjólkurbú verður ekki rekið með eðlilegum hætti þegar meginþorri starfsliðs þess er í verkfalli. Ég er ekki sérfræðingur á þessu sviði og ætla mér ekki þá dul að gera grein fyrir því í einstökum atriðum. Hitt er mér kunnugt um, að í nútímamjólkurbúum eru vissir þættir í vinnslu sem krefjast hlutfallslega lítils vinnuafls og með tiltölulega takmarkaðri hagræðingu er hægt að koma að mjög verulegu leyti í veg fyrir eyðileggingu vörunnar án þess að þurfa að kalla beinlínis til fólk til að koma í stað þeirra sem í verkfall hafa farið. Ég veit t.d. að smjörgerð er nógu einföld vinnsla mjólkur til þess að lítið starfslið getur annað því verki að breyta mjólkinni í smjör og bjargað þar með meginverðmætum mjólkurinnar, þó að undanrennan færi e.t.v. forgörðum. Það kom líka fram í ræðu hv. 11. landsk. þm. að bændur nytu þeirra kjarabóta sem fást í gegnum verkföll. Það er rétt að laun bænda í verðlagsgrundvelli eru tengd launum verkafólks, hvort sem það eru iðnaðarmenn eða aðrir verkamenn. Hins vegar er það svo, að þetta er laununum tengt á þann veg að þær kjarabætur, sem fást í krónum, koma yfirleitt miklu seinna til bóndans heldur en verkafólksins. Má benda á það í þessu sambandi t.d., að þannig er um samið að launahækkanirnar, sem verða samkv. síðustu samningum, koma, ef ég man rétt, 1. júlí og 1. okt, auk þeirrar hækkunar sem kemur nú. Þetta verður t.d. til þess að bændur fá ekki hækkanir á sínum vörum fyrr en tveim mánuðum eftir að kaupið hefur hækkað til verkamanna. Þetta er aðeins dæmi um það, að þó að gert sé ráð fyrir því í lögum að kaupgjald bóndans fylgi kaupi verkamannsins, þá hefur það í reynd orðið svo að þeim mun meiri sem verðbólgan er og því örari sem kauphækkanirnar verða, þeim mun erfiðara er að láta kaupgjald og tekjur bóndans fylgja hinu almenna kaupgjaldi og hinum almennu tekjum í landinu. Það verður alltaf svo að ýmsar framleiðsluvörur og rekstrarvörur bænda taka á sig örari hækkanir heldur en þær sem koma út í verðlagið, og þessu verður bóndinn að mæta annaðhvort beint eða óbeint með tekjutapi. Það má líkja þessu við það að þegar verðbólga er ör, þá hækkar verð á landbúnaðarvörum í þrepum, en hið almenna verðlag hækkar í línu sem ætli að snerta brúnir þrepanna. Þeim mun hærri sem þrepin eru, þeim mun stærri verður geirinn sem myndast á milli þrepanna og línunnar. Það bil, sem þar er á milli, verður bóndinn að greiða af eigin kaupi ef hann á að halda áfram rekstri búsins. Ég ætla ekki að halda lengri ræðu um þetta mál. Ég vil endurtaka það, að ég er mjög þakklátur fyrir að þetta mál skuli hafa verið borið hér upp, og ég vænti þess að Alþ. megi lánast að fjalla um það á þann hátt að héðan komi lög sem stemmi stigu við því að mjólk verði eyðilögð, þessi undirstöðufæðutegund sem íslenska þjóðin hefur öðrum þræði lifað á allt frá upphafi, og að takast megi að gera það á þann veg að það brjóti ekki í bága við hugmyndir og réttlætiskennd verkalýðsins í landinn.



Herra forseti. Út af því, sem fram hefur komið hér í þessum umr., vil ég segja það, að hv. alþm. hafa yfirleitt rætt þessi mál með hófsemi og skilningi. Við gerum okkur allir grein fyrir því að hér er á ferðinni vandamál sem verður að fara með fullri aðgætni að, og ég vil taka það fram að mér dettur ekki í hug að halda því fram að öðrum aðilum sé um að kenna þegar tveir deila, í þessum tilfellum frekar en öðrum. Hins vegar hefur þróunin á síðari árum breyst nokkuð verulega þannig að það hefur færst meira yfir í að vera um allsherjarsamninga að ræða um landið allt, en ekki samninga á einstökum stöðum. Þetta hefur haft veruleg áhrif í sambandi við mjólkurbúin, og þó að bændur eigi aðild að mjólkurbúunum, þá er það ekki nema á vissan hátt sem því væri bjargað í gegnum þá aðild. Þó að tækjust samningar við mjólkurfræðingana og starfsfólk mjólkurbúana og á milli bænda og þeirra, þá mundi það ekki nægja til þess að hægt væri að reka mjólkurbúin, vegna þess að það yrði að vera flutningur á mjólkinni til þeirra líka. Á síðari árum hefur færst yfir í það að gera allsherjarsamninga. Þess vegna held ég því fram, sem ég sagði áðan, að bændur eru í raun og veru ekki aðilar að slíkum kjarasamningum. Þeir hafa enga möguleika til að ráða niðurstöðum þeirra. Framleiðsla þeirra heima í fjósunum á sér stað þó að verkfall sé og kostnaður við reksturinn, eins og hér hefur komið fram. Meginatriði þessa frv. gengur út að bjarga verðmætum frá eyðileggingu. Alveg hliðstætt því sem hv. 6. þm. Suðurl. benti réttilega á, að það væri leyft að láta vélstjóra vinna í frystihúsum til þess að skemma ekki matvæli, eins yrði með þetta að fara, það yrði að bjarga matvælunum frá eyðileggingu. Það er hægt með því að leyfa takmörkuðum hópi fólks - það yrði auðvitað að vera fólk úr mjólkurbúunum - að vinna að því að bjarga verðmætunum. Á annan hátt yrði þetta ekki gert. Ef um sölu neyslumjólkur ætti að vera að ræða, þá yrði það að vera eftir reglum eitthvað í átt við það sem gert var í síðasta verkfalli, en ekki með öðrum hætti, fyrst og fremst til að hafa áhrif á að heilsufar ungbarna og annars lasburða fólks biði ekki tjón við mjólkurleysið. En meginmálið hér er að bjarga verðmætunum frá eyðileggingu, alveg eins og á sér stað með frystihúsin þar sem haldið er áfram að keyra vélarnar þrátt fyrir verkfall. Þessu má ekki blanda saman, og það er ekki hægt með rökum að halda því fram að bændur gætu bjargað þessu með sérsamningum. Slíkt væri ekki framkvæmanlegt. Ég tek svo undir það, sem fram kom hjá hv. 11. landsk. þm., að það ber brýna nauðsyn til að endurskoða vinnulöggjöfina, og æskilegasta leiðin í þeim efnum er samkomulag milli aðila vinnumarkaðarins. Þessi lög eru orðin bað gömul að það er ekki undarlegt þótt þau þurfi endurskoðunar við. Það breytir engu um það þó að komist verði að niðurstöðu um þennan þátt. Ég lít svo á að ef hægt er að bjarga því með samkomulagi, þá þurfi löggjafinn ekki til að koma. En við skulum gera okkur fullkomlega grein fyrir því, að bændur verða fyrir tekjumissi þó að þetta frv. verði að lögum. En verðmætunum verður bjargað og tekjumissirinu verður minni. Það er kjarni málsins.