Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Þorleifur Jónsson) : Eg þarf ekki að fjölyrða um þetta mál, því að frumvarpið er ógnar¬lega einfalt og óbrotið. Háttv. stjórn hefir lagt þetta frv. fyrir þingið út af þingsályktunartillögu, sem eg bar fram og samþykt var hér í deildinni í fyrra, og sem fór fram á að bætt yrði úr þeirri óreglu, sem á sér stað um skipsflök, sem liggja í greinaleysi hingað og þangað í kringum strendur landsins. Nefndin hefir fallist á frumvarpið án þess að hafa nokkuð verulegt við það að athuga. Breytingartillögurnar, sem hún hefir leyft sér að koma fram með, eru að mestu leyti að eins til skýringar, en sama sem engar efnisbreytingar. Eg vona að frumv. fái að ganga greið¬lega gegnum háttv. deild. Sé eg svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, því að eg geri ráð fyrir að hv. deildarmenn hafi kynt sér frumvarpið, nefndarálitið og breytingartillögurnar, sem nefndin hefir komið fram með.



Með því að hér liggur fyrir til umræðu í dag annað frumvarp um breytingar á þessum sömu lögum, og sem eg býst við að sett verði í nefnd, þá dettur mér í hug, hvort ekki mundi viðeigandi að þessari 3. umræðu væri frestað, svo að væntanleg nefnd gæti tekið þessi bæði frumv. til íhugunar hvort í sambandi við annað.

Björn Kristjánsson : Eg hafði hugsað mér og vil leggja til, að þetta frumvarp verði látið ganga viðstöðulaust til Ed. Ef frv. mitt verður sett í nefnd og nær síðan samþykki hv. Nd., þá má altaf sameina þessi bæði frumv. í Ed. Með þessu móti fæst líka trygging fyrir því, að þetta frumvarp geti fengið fram að ganga, þó að mitt frv. falli.

Flutningsm. (Pétur Jónsson) : Eg felli mig bezt við þessa tillögu hv. 1. þm. G.-K. (B. gr.) og vil þess vegna styðja hana.



Það hafa engin andmæli komið fram gegn þessu frumv., og sé eg því ekki ástæðu til að fara frekari orðum um það en eg hefi gert við fyrri umræðurnar. Eg vil að eins nota tækifærið til að þakka háttv. deild, hvað málið hefir gengið greiðlega áfram, og þar á meðal háttv. þm. Dal. (B. J.). Vona eg, að málinu farnist eina vel í efri deildinni.



Það lítur út fyrir, að heimurinn sé farinn að ganga í endurnýjung lífdaganna, úr því að menn eru nú farnir að sjá sérstaka ástæðu til að þakka það, þó að málin gangi greiðlega fram. Þar sem háttv. 1. þm. Rvk. (Sv. B.) nefndi nafn mitt sérstaklega í þessu sambandi, þá þorði eg ekki annað en að standa upp til þess að þakka hæversklega, þó að eg verði að játa, að eg eigi einungis minn litla þátt í því að þetta mál er komið svo vel á veg.



Þetta frv. fer fram á tvær lítilfjörlegar breytingar á lögunum frá síðasta þingi um sjódóma og réttarfar í sjómálum. Frá mínu sjónarmiði eru báðar þessar breytingar jafn nauðsynlegar. Fyrri breytingin er nauðsynleg til þess að fá þá sérþekkingu í sjódóminum, sem gert er ráð fyrir í sjálfum lögunum að eigi að vera þar. Í 2. gr. laganna er skýrt tekið fram, hvaða kostum þeir menn eigi að vera búnir, sem skipa má í dóminn. Þeir þurfa að hafa sérþekkingu á útgerð, vélastörfum, vörum eða vátryggingarmálefnum. Nú hefir reyndin orðið sú, að jafnvel hér í Reykjavík, sem er fjölmennasta sjódómsþinghá í landinu, hefir ekki verið hægt að fá þá menn í sjódóminn, sem sérþekking hafa á öllum þessum atriðum eða einhverjum þeirra, og sem ennfremur eru siglingafróðir. - Önnur breytingin, sem farið er fram á, er einnig sjálfsögð, svo að menn verði ekki sviftir þeim rétti, sem þeir ella hafa, að þurfa ekki að borga sérstaklega fyrir dómstólaaðstoð í málum sínum.

Matthías Ólafsson : Eg fæ ekki skilið, að þessi breyting á annari málsgrein 1. gr. sjódómslaganna, sem hér er farið fram á, miði til bóta, heldur þvert á móti. Mér finst það liggja nokkurn veginn í augum uppi, að þeir menn, sem vit hafa á Siglingamálum, sé betur hæfir til að dæma um slík mál, heldur en þeir menn, sem ekkert vit hafa á þeim. Eg verð þess vegna að leggjast á móti því að þessi brt. verði samþykt. Það kann að vera, að það sé nokkurum vandkvæðum bundið nú, að fá menn með slíkri þekkingu, en eg trúi ekki, að á löngu liði þangað til það verður hægt. Þangað til má bjargast við, að einn maðurinn í dómnum hafi þessa þekkinguna, en hinn hina. Sem sagt, þá álít eg að þessi brt. miði ekki til bóta heldur þvert á móti. Hina breytinguna, sem frv. fer fram á, skal eg ekki deila um, enda hefi eg ekkert á móti því, að hún verði samþykt.



Eg heyrði ekki nákvæmlega fyrri partinn af ræðu háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.), en eg skildi þó, að hann mælti á móti fyrri breytingunni, sem frv. fer fram á, en eg tel svo sjálfsagða. Eg skil ekki, að það geti talist heppilegt að einskorða það með lögunum, að einungis siglingafróðir menn geti átt setu í sjódómnum. Og eg efast ekki um, að ef háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) vildi kynna sér lögin og hugsa sig vel um, þá myndi hann sannfærast um, að fjöldamörg mál falla undir sjódóminn, sem ekki eiga meira skylt við siglingar heldur en hverjir aðrir tveir fjarskyldir hlutir. Þeir siglingafróðu menn, sem hér er völ á, eru tæplega aðrir en skipstjórar á fiskiskipum, og eru þeir, eins og við er að búast, hvorki vátryggingafróðir, vélfróðir, né hafa þekkingu á meðferð á vörum í skipum, hvernig skemdir verða á þeim, hver ábyrgð fylgir hleðslu vöruskipa o. s. frv. Það er auðvitað sjálfsagt, að í flokki þeirra manna, sem sjódóm sitja, sé einhverjir, sem vit hafa á siglingamálum, en ef þá kröfu á að gera til þeirra allra, þá verður ekki unt að fá þá sérþekkingu á öðrum málum inn í dóminn, sem lögin heimta. Sem sagt, þá vona eg að háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) Sannfærist um, hver nauðsyn ber til þessarar breytingar, þegar hann hefir hugsað sig um, og einkum ef hann athugar, hvaða mál það eru, sem falla undir sjódóminn. Það er ekki og hefir aldrei verið meining mín, að siglingafróðir menn eigi ekki að vera í dómnum, það tel eg sjálfsagðan hlut. Hitt er tilgangurinn með frv. að koma því til leiðar, að sérfræði í öðrum greinum komist einnig að.



Ekki gat eg sannfærst af þessari ræðu háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.), enda var hún æði mikið utan við efnið. Hann segir, að ekki sé hægt að fá hæfa menn í sjódóminn eftir lögunum, eins og þau nú eru. Það er vitaskuld auðveldara að fá menn, sem ekkert vit hafa á þessum málum, heldur en þá sem vit hafa á þeim. Samt sem áður er mér óhætt að fullyrða, að hér er völ á mönnum, sem vit hafa á sjómannafræði og vélfræði, og þar á meðal margir, sem verið hafa í förum um langan tíma á milli landa, og bera því gott skynbragð á alla reglu á skipum, bæði hvað snertir vöruflutninga og annað þess háttar. Eg get ekki skilið í öðru, en að betur fari á því, að slíkir menn væri skipaðir í dóminn heldur en að þeir væri útilokaðir, og að skipa mætti hvaða menn sem væri, t. d. embættismenn eða landbændur.

Flutningsm. (Sveinn Björnsson) : Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) verð að fyrirgefa, þó að eg skilji ekki hvað hann er að fara. Hann fullyrðir, að hér sé til menn, sem eg hefi upplýst, samkvæmt reynslunni, að hér eru alls ekki til. Hann staðhæfir, að hér sé nóg af siglingafróðum mönnum, sem jafnframt hafi fullkomna sérþekkingu á vélum, vöruflutningum, vátryggingarmálefnum og öðru, sem nefnt er í sjódómslögunum. Þó að eg viti nú, hvað mikið er hæft í þessu, þá tjáir mér líklega ekki að deila við dómarann. En ef háttv. þm. (M.Ó.) gæti nefnt nöfn, þá kynni að vera að mér skildist þetta eitthvað betur. Í vetur þegar átti að tilnefna menn í sjódóm hér í Reykjavík, þá var eg einn þeirra manna, sem kosinn var í bæjarstj. í nefnd, sem um þetta átti að fjalla. Nefndin bar sig saman við bæjarfógetann og ýmsa aðra, og niðurstaðan varð sú, að meðal siglingafróðra manna væri ekki unt að fá þá menn, er jafnframt hefði sérþekkingu á þeim öðrum greinum, er sjódómslögin heimta.

Matthías Ólafsson : Eg verð enn og aftur að halda því fram, að menn, sem verið hafa í förum, t. d. stýrimenn, sem siglt hafa milli annarra landa hafi svo mikla þekkingu á þessum málum, sem hér um ræðir, að þeir sé hæfari til að sitja í sjódómi en þeir menn sem alls enga þekkingu hafa á slíkum málum. Eg hefði eflaust getað nefnt nöfn, ef eg hefði búist við að þurfa þess, svo mikið er hér af vélstjórum, stýrimönnum og öðrum þeim mönnum, sem verið hafa í förum. Og þó að þeir hafi ekki farið víða, þá tel eg engum vafa undirorpið, að þeir væri betri sjódómendur en t. d. bændur ofan úr sveit, eða aðrir landkrabbar.

Einar Arnórsson : Án þess að vilja blanda mér í deilu þessara tveggja háttv. þm. (Sv. B. og M. Ó.), þá vil eg þó taka það fram, að eg er hræddur um, að háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) hafi ekki allskostar rétt mál að verja. Breytingin, sem frv. á þskj. 60 fer fram á, miðar ekki til þess að útiloka menn með sérþekkingu frá því að verða nefndir í dóminn. Mér skilst, þegar það er athugað, hvaða mál það eru, sem heyra undir sjódóminn, að það sé ekki heppilegt að mega ekki tilnefna aðra menn í hann en þá eina, sem sérþekkingu hafa í siglingamálum. Undir þenna dóm heyra ýms mál, sem menn með aðra sérþekkingu þarf til að dæma um, en hægt er að ætlast til, að vélamenn og skipstjórar hafi. Mér finst þess vegna ekki rétt, að rígskorða það við siglingamálaþekkinguna að öllu leyti, hverja menn nefna má í dóminn. En úr því að ágreiningur hefir risið upp um þetta mál sá sýnist ekki úr vegi, að nefnd verði skipuð til þess að íhuga það. Umræðurnar hafa bent greinilega í þá átt, að ekki hafi allir háttv. þm. hugsað málið sem skyldi. Eg vil þess vegna leyfa mér að stinga upp á, að málið verði fengið þriggja manna nefnd til frekari athugunar.



Það, sem eg vildi láta í ljós um þetta mál, var svipað því, sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefir nú tekið fram. Eg er samdóma honum og háttv. 1. þm. Rvíkur (Sv. B.) um, að óhætt sé að sleppa þessu ákv. úr 1. gr. sjódómslaganna. Eg er aftur á móti ekki viss um, að breytingin á 5. gr. laganna sé heppilega orðuð í frv. Eg er raunar samþykkur því, að rétt sé að kostnaðurinn við starf sjódómendanna greiðist úr landasjóði. En eins og breytingin er orðuð, getur hún haft víðtækari afleiðingar. Eg held, að það væri skaðlaust, að fella burtu 3. gr. frv. Það eru svo litlar breytingar, sem farið er fram á að gerðar sé á lögunum, að það svarar varla kostnaði að fara að prenta öll lögin upp vegna þeirra, og gefa þau út sem nýjan lagabálk. Það hefði töluverðan kostnað og fyrirhöfn í för með sér, því að aðgætandi er, það þarf ekki einungis að prenta lögin á íslenzku, heldur og á dönsku. Af þessum ástæðum er eg samþykkur tillögu háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) um nefndarkosningu.



Eg er ekki vanur að ónáða hv. deild með frumv. um breytingar á eldri lögum, og allra sízt nýjum lögum. En það ber alveg knýjandi nauðsyn til þess, að nema úr gildi breytingu síðasta þings á vörutollslögunum. Orsökin til þessa er sú, að sú breyting var aldrei bygð á sama grundvelli og vörutollslögin sjálf, og það verður til þess, að bæði tollheimta af vörunum og endurskoðun tollreikninganna lendir í standandi vandræðum. Og þó að þessir embættismenn vildi nú sætta sig við það, að innheimtan yrði ekki til hlítar rétt, heldur að eins svona hér um bil, þá er það auðsætt, að ekki má við svo búið standa, heldur verður að breyta lögunum. Grundvöllur vörutollslaganna er nú sá, að tollurinn skuli vera innheimtur samkvæmt nafni vörunnar á farmskrá og eftir þunga. Þess vegna verða lögin að tilgreina nöfn varanna, eins og vant er að rita þau á skrárnar, því að annars lendir tollheimta og endurskoðun í vandræðum. Þessa hefir ekki verið gætt í þessum lögum frá síðasta þingi, og því fór sem fór. Skal eg nú leyfa mér að skýra málið með nokkrum dæmum. Í 1. gr. laga frá 22. okt. 1913, er talað um það, hvaða vörur eigi að komast inn í 1. lið 1. greinar vörutollslaganna. Þar er meðal annars nefnt »smjörsalt«. Nú er á öðrum stað í lögunum lagður sérstakur tollur á salt alment. Tollheimtan getur ómögulega greint það sundur í hverju einstöku tilfelli, hverskonar salt um sé að ræða, því að aldrei er »smjörsalt« nefnt á farmskrá, heldur einungis salt. Þetta getur því ekki staðið svo í lögunum. Í öðru lagi er talað um «alls konar Skepnufóður«. - Í fyrri lögunum var alls konar kornvörufóður fært undir þennan lið. Þetta ákvæði snertir því ekki kornfóðurtegundir, heldur aðrar fóðurtegundir, og hljóta það að vera olíufóðurkökur, melasse og melassemjöl, kjötfóðurmjöl og þ. h. Það verður því nauðsynlegt að taka upp í lagatextann nöfn á þeim fóðurtegundum, sem búist er við að til greina komi, og ef nýjar bætast við, þá að bæta þeim inn með nýjum lögum jafnóðum. Þá er í 3. lagi segldúkur. Það átti að ívilna sjómönnum með því að hafa lægri toll á honum, en annari álnavöru. Það kemur nú oft fyrir, að hann er sendur sérstakur, en líka stundum hafður með öðru. Ef hann er sendur sérstakur, þá er nú flutningagjaldið fyrst og fremst nálega helmingi lægra en ella; og ef tollurinn ætti einnig að vera mun lægri, þá fer freistingin að verða allmikil til þess, að búa um aðrar vörur með honum, svo sem stumpasirz, léreft, molskinn o. fl. Þetta er því beinlínis til þess að opna mönnum leið til tollsvika. - Enn er seglgarn, sem ýmist er kallað því nafni, af því að það var upphaflega notað við seglasaum, eða þá netjagarn. Það er einnig stundum sent með öðru, en stundum sérstakt, og er því ekki ábyggilegt að tolla það sérstaklega. Og strigi. - Hvað er strigi? Löggjafinn mun hér sérstaklega hafa átt við umbúðastriga utan um fisk, en eins og þetta er nefnt, þá getur það alveg eins átt við striga, sem notaður er í millifóður, eða striga sem notaður er í vestisboðunga eða í hnakkdýnur o. m. fl., sem alt eru mismunandi strigategundir og sem má búa um með allskonar vefnaðarvöru annari, og þá er sjálfsagt að tolla strigann með henni. »Ullarsekkir« eru nefndir sérstakir í lögunum. Það nafn sést víst ekki í farmskrám, heldur eru ullarsekkir nefndir að eins sekkir. Enda er ekki ástæða til þess, þó að pokar sé sendir til Íslands, að hafa krónutoll á einni tegund þeirra, en 25 aura toll á annarri. Sama er að segja um sléttuvoðir (pressenningar). Þær eru ekki nefndar svo á farmskrám, það skyldi þá vera þegar þær eru tjargaðar eða málaðar. En þetta verður alt að heyra til sama flokksins, ef vel á að vera. Eins er um mottur. Þær eru fleiri til en fiskmottur, og verða ekki aðgreindar. »Vélaáburður« er aldrei nefndur svo á farmskrám, heldur tegundirnar, »Grænolía«, »Cylinderolia«, eða þvílíkt. Þetta kemur í tunnum og lögin verða því að tilgreina rétta nafnið. Það getur staðist, að kaðlar og fiskilínur sé í sérstökum flokki, því að venjulega koma þessar vörur í sérstökum umbúðum. En um »fiskinet« er oft búið um með öðru, og geta þau því ekki tollast sérstaklega. »Ljáblöð« ekki heldur, því að þau koma iðulega með annari járnvöru. Einkennilegt er að hafa járnkarla og sleggjur sérstök, því að slíkt flyzt með annari járnvöru. Og hver er líka munurinn á hamri og sleggju? Hver á þyngdin að vera til þess að hluturinn heiti sleggja? Um það segja lögin ekki. sama er um steðja. Þeir munu vera sendir sér, ef þeir eru mjög stórir, en þá nota fáir, þeir smærri eru sendir með járnvörum. Akkerisfestar er eitt. Þar hefði mátt standa skipskeðjur, en í akkerisfestar má nota vírstrengi og kaðla o. s. frv. Þá eru járnbitar til »húsagerðar« sérstakir. Hvernig á lögreglustjóri að geta vitað um, hvort þeir eru notaðir til »húsagerðar«? Á farmskrá stendur aðeins »járnbitar«, og þeir eru líka notaðir til brúargerðar, í bryggjur o. fl. Eða »spengur, rær og gaddar«! Svo eru þessar tegundir eigi nefndar á farmskrá, svo að örðugt verður að gera við þessu. Gaddar gæti t. d. vel heyrt undir saum. Þessari ónákvæmni allri þarf að breyta, því að lögin eiga að vera svo, að tollheimtumenn geti innheimt eftir þeim. Nöfn varanna verða að haldast í hendur í lögunum og á farmakrám, og þetta vona eg að háttv.þm. skiljist, því að eftir 3. gr. laganna frá 1912 á að fara eftir nöfnum varanna á skránni og vigt þeirra. Eg sé, að rétt hefði verið að hafa hér eina gr. um það, að lögin gangi í gildi 1. jan. 1915, og má enn bæta því við. Fleira mætti benda á, t. d. reglu í 9. gr. um endurgreiðslu á tolli, þegar vörur eru endursendar til útlanda. Það getur staðið svo á, að það sé óhentugt og kostnaðarsamt, ef umbúðir eru endursendar, og mætti kippa þessu í lag og gera það einfaldara. Eg skýt þessu fram til athugunar fyrir nefnd þá, sem væntanlega fær að fjalla um málið. Eg vona að frv. verði vel tekið og það fái greiðan framgang, og leyfi eg mér að stinga upp á 5 manna nefnd að umr. lokinni.

Magnús Kristjánsson Háttv. flutningsm. (B. Kr.) gat þess, að hann hefði komið fram með þetta fyrirliggjandi frv. af knýjandi nauðsyn. Þessa nauðsyn get eg með engu móti komið auga á. Eg álít meira að segja miklu betra að láta sitja við það sama, heldur en að samþykkja þetta frumv. Það er að vísu satt, að háttv. flutningsm. á þakkir skilið fyrir að vera fyrsti hvatamaður þess, að þessi lög komust fram, en eg álít samt ekki rétt af honum að vera á móti öllu, sem gert er í þessu máli, þótt hann sé ekki við það riðinn. Það sem hann gerir er varla svo fullkomið, að ekki sé hægt að bæta það að einhverju leyti. Háttv. flutnm. (B. gr.) sagði, að starf þingsins í fyrra í þessu máli hefði verið lítilsvirði. Þetta finst mér vera að lítilsvirða þá menn, sem fjölluðu um málið í fyrra í nefnd þeirri, sem þá hafði málið til meðferðar. Og eg sé satt að segja enga ástæðu til þessara ummæla, enda þori eg að fullyrða, að þau munu af flestum, sem til þekkja, og óhlutdrægt líta á málið, verða talin ómakleg og ástæðulaus. Nefndin, sem um þetta mál fjallaði í fyrra, gerði sér far um að vinna í samráði við þá menn, sem hún taldi færasta til að fjalla um þetta mál, t. d. mikilsvirta kaupmenn, bæði hér og út um land, og eins við innheimtumenn tollfjárins hér í Reykjavík og víðar. Innheimtumaður tollfjárins hér í Reykjavík var oftar en einu sinni til staðar á fundum nefndarinnar, enda hlýtur hann að vera allra manna kunnugastur öllu, sem að þessu máli lýtur, og engu var slegið föstu í nefndinni, sem hann ekki taldi vel framkvæmanlegt. Eg skal ekki fara inn á einstök atriði frv. þótt háttv. flutningsm. (B. Kr.) gerði það, mér finst að það eigi fremur við við 2. umr., en mér þótti hann gera of mikið úr þessum grundvelli, sem hann sagði, að lögin væri bygð á. Mér finst að þingið eigi óhægt með að ráða við það, hvað þessi og þessi maður í útlöndum nefnir þá vöru, sem hann sendir til landsins. Eg get ekki búist við, að vér getum hindrað það, að vörur sem settar eru á farmskrár, sé nefndar ýmsum öðrum nöfnum en þeim, sem í lögunum standa: Mér finst það sjálfsagður hlutur, að þeir, sem látnir eru innheimta tollinn, sé svo vel að sér, að þeir geti séð hvað heyrir undir hverja einstaka tolltegund af því sem á farmskrá stendur í það og það skifti. Að nokkuð verði erfiðara að fara kringum lögin, ef þetta frumv. verður samþykt, get eg ekki séð, enda er það skoðun mín, að þeir sé mjög fáir, sem nokkra viðleitni hafa í þá átt. Eg get ekki séð, að þetta frv. létti á nokkurn hátt verk þeirra, sem hafa á hendi innheimtuna og tollgæzluna, og álit að það sé fremur komið hér fram af óþarfa tilfinningasemi, en af knýjandi nauðsyn. Það er nú orðið svo lítið eftir af þeim tíma, sem ætlast var til að vörutollslögin stæði í gildi, að eg sé ekki ástæðu til að tefja tíma þingsins með óþarfa breytingum á þeim. Eg verð á móti því, að þetta frumv. fari lengra, en það er þegar komið. En hvort nefnd verður sett í það liggur mér í léttu rúmi, ef það annars verður látið fara lengra.

Flutningsm. (Björn Kristjánsson) Háttv. þm. Ak. (M., Kr.) gaf það í skyn, að eg þyldi ekki að breytingar væri gerðar á vörutollslögunum, af því að eg hefði samið þau og flutt upphaflega. Eg get fullvissað háttv. þm. um það, að þetta frumv. stendur ekki í minsta máta í sambandi við þessa orsök. Annars hélt eg, að eg hefði sýnt ljóslega fram á það, af hverju eg vil láta breyta lögunum, svo ljóst, að hver þingmaður ætti að skilja. Að eg tek ekki illa upp þótt komið sé með breytingar við frumv. mín, sýnir það bezt, að eg tek upp í þetta frumv. margar þær breytingar, sem síðasta þing gerði á lögunum. Eg get ekki séð, að það sýni nokkra lítilsvirðingu frá minni hálfu á störfum síðasta þings, þótt eg komi með breytingartillögur við lög, sem þá vóru samin. Ef svo væri, að það sýndi lítilsvirðingu, þá væri nokkuð margir samsekir mér. Að eg kem með þessa breytingu nú er blátt áfram af því, að nefndin, sem fjallaði um þetta mál í fyrra, áttaði sig ekki á því, hvað væri grundvöllur vörutollslaganna frá 1912. Háttv. þm. (M. Kr.) sagði, að nefndin í fyrra hefði starfað í samráði við tollheimtumanninn hér í Reykjavík. Eg vissi það, en eg vissi líka, að hann hafði ekki fremur en nefndin áttað sig á, hvaða grundvelli lögin vóru bygð á. Háttv. þingm. (M. Kr.) sagði, að eg mætti ekki gera ofmikið úr grundvellinum, sem lögin væri bygð á. Vill ekki háttv. þingm. segja mér eftir hverju á að fara við lagabreytingu, ef það er ekki grundvöllurinn fyrir frumlögunum, sem taka verður tillit til, ef þau annars eru látin vera í gildi ? Meðan lögin eru í gildi, verður að halda sér við þann grundvöll, sem lögin eru bygð á, en vilji alþingi falla frá honum, er ekki annað fyrir hendi en að fella lögin úr gildi. Háttv. þingm. (M. Kr.) sagði, að ekki væri hægt að fyrirskrifa útlendum kaupmönnum, hvað þeir kallaði þær vörur, sem þeir setti á farmskrár. Þetta er alveg rétt. En það er líka það, sem eg hefi alt af haldið fram, að vér yrðum að sníða vörunöfnin í lögunum eftir því, sem á farmskránum stæði. Ef það er ekki gert, er ómögulegt að fara eftir þessum lögum. Háttv. þingm. (M. Kr.) sagði, að hann teldi sjálfsagt, að tollheimtumennirnir væri svo vel að sér, að þeir geti vitað um hvað alt, sem stæði á farmskránum, væri. Þetta er alveg ómögulegt fyrir nokkurn mann, nema með því að láta tollskoðun fara fram, og til þess vantar fjölda af launuðum tollgæzlumönnum. Eg hygg, að á meðan ekki er veitt fé til tollskoðunar, sé ekki annað vænna, en að gera lögin þannig úr garði, að tollheimtan verði sem hægust og ábyggilegust án vörurannsóknar. Það getur verið, að þessi háttv. deild vilji láta þessa breytingu bíða til næsta þings, með það fyrir augum, að þá er tími sá, sem lögin eru í gildi, útrunninn. Eg hygg, að heppilegra muni að laga galla laganna nú strax, því að óhægari mun tollheimtan næsta ár, ef það er ekki gert. Eg skal svo ekki orðlengja þetta meir, en vona að háttv. deild sýni málinu þann sóma, að skipa nefnd í það.



Mér finst þetta eiginlega dálítið skrítið frumv. Breytingin, sem það vill gera á gildandi lögum, er ekki önnur en nú, að gera lítilsháttar orðabreytingar frá því sem gert var í fyrra. Og þó er það ekki fært undir þá málvenju, sem höfð er meðal verzlunarmanna, því að þeir sem senda bögglana frá útlöndum, skrifa víst ekki hreina íslenzku, þeir rita víst fremur aðrar tungur. Að gera eins mikið og háttv. flutningsm. (B. gr.) gerir úr þessum orðagrundvelli, held eg að sé þarfleysa. Eg hygg, að nöfn varanna sé ekkert grundvallaratriði í þessu máli, því að kaupmenn geta látið þá, sem vöruna senda, setja það nafn á böggulinn, sem þeir vilja, þannig, að varan falli undir vissan toll. Eg finn hvergi í þessu frumv. þá breytingu, sem nefndin í fyrra setti inn í lögin, að bátar skuli vera tollaðir. Eg tel það miklar skemdir á lögunum, ef á að hætta að tolla báta, miklu betra að menn smíði þá sjálfir hér heima. Sá eini grundvöllur, sem tolllög eiga að byggjast á er, að miða tollinn við verð vörunnar. Og lög í þá átt hljóta að taka við af þessum, en að fara að lappa upp á þessi skrípalög tel eg þarfleysu, ekki sízt þegar það er vitanlegt, að þau eiga nú að eins 1 lífsár eftir. Eg skal engar getur að því leiða, hví háttv. flutningsm. (B. Kr.) er svo mikið áhugamál að breyta þessum lögum nú á þessu þingi, en eg veit hitt, að mikið er leggjandi upp úr starfi nefndarinnar í fyrra. Hún starfaði í samráði við Vigfús Einarsson lögfræðing, þann sem hefir innheimtuna á tollum hér í Reykjavík á hendi, allar breytingar hennar vóru gerðar í samráði við hann, og eg þori að fullyrða, að háttv. flutningsm. hefir aldrei heyrt hann kvarta um, að breytt hafi verið til hins verra. Eg er á sama máli og háttv. þm. Ak. (M. Kr.), að mér er sama þótt nefnd sé sett í málið, en tel það gagnslaust, því frumv. eins og lögin í heild sinni bera í sér sjálf sitt dauðamein.

Flutningsm.. (Guðm. Hannesson): Þetta er ofur einfalt mál. Meiningin með frumv. er sú, að afnema aukalæknisembættin á Ísafirði og Akureyri. Eg veit ekki, hvort háttv. deild er kunnugt um það, hvernig þessi embætti mynduðust í byrjun. Hugmyndin er komin frá mér og þaðan flutt inn á þingið. Í útlöndum er það föst venja, að kandidatar í læknisfræði æfi sig við læknastörf 1–3 ár á sjúkrahúsum eða sem aðstoðarmenn annara lækna, áður en þeir taka við embættum. Þar venjast þeir daglegum störfum lækna, því að lífið heimtar talsvert meira til þess að verða góðir læknar en bókalærdóm þann, sem menn hafa þegar þeir koma frá kandidatsborðinu. Þessu höfum vér Íslendingar ekki getað komið við, vegna þess hve læknaþörfin hefir verið mikil. En nú er læknaviðkoman orðin svo mikil, að að því rekur, að menn þurfi að bíða nokkur ár áður en þeir komast í embætti. Tilætlunin hjá mér var sú, að styrkur væri veittur í fjárlögum til aukalækna í þeim héruðum, þar sem þörfin væri mest í það og það skiftið. Þetta fé átti að renna til ungra kandidata til þess að þeir gæti aflað sér frekari þekkingar og æfingar í daglegum störfum lækna, án þess að það bakaði þeim sérstakan kostnað og ef til vill gæti þeir lagt dálítið upp, ef þeir væri duglegir og sparsamir. En þegar lögin um skipun læknishéraða frá 1907 vóru samin, þá víxlaðist það svo, að þessum mönnum var smelt inn í þau og settir á ákveðna staði. Með öðrum orðum : það vóru stofnuð sérstök embætti. Við þetta ónýttist mín hug mynd algerlega. Þess vegna fer nú frumv. fram á að afnema þessi embætti, sem alls ekki svara til tilgangs síns og eru að mínu áliti óþörf. Ennfremur á ekki við að hafa þau í þessum lögum. Þetta eru kölluð sérstök embætti, en þessir læknar hafa að eins 800 króna laun og engin eftirlaun. Þetta verður því hvorki fugl né fiskur. Finnist mönnum aftur á móti, að nauðsyn sé á að hafa aukalækna í þessum héruðum, þá má alt af veita sérstakt fé til þessa á fjárlögum, en í lögunum frá 1907 eiga þeir ekki heima.



Mér sýnist þetta ekki vera svo tiltakanlega einfalt mál, eins og háttv. l. þm. Húnv. (G. H.) vildi gefa í skyn. Satt að segja furðar mig á að þetta frumv. skuli vera framkomið, eins undirbúningslaust og það er. Eg rengi það ekki, að það hafi upprunalega verið skoðun háttv. þm. (G. H.), að þessi aukalæknisembætti á Akureyri og Ísafirði ætti ekki að vera föst embætti. Og þá hefði það ef til vill átt við. En tímarnir breytast, og það svo, að nú mun óhætt að fullyrða, að flestir, sem hér eiga hlut að, mundu telja það mjög óheppilegt ef þingið féllist á þær breytingar, sem háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) ræður til í þessu efni. Væri nú farið að afnema þessi embætti, þá get eg ekki annað séð, en að tilfinnanleg vöntun yrði á læknishjálp. Mér er kunnugt um það, að aðsóknin af sjúklingum er svo mikil á Akureyri, að tveir læknar hafa meir en nóg að gera. Enda er þetta skiljanlegt, þegar litið er á það, að þetta er stórt hérað. Akureyrarkaupstaður einn út af fyrir sig hefir á þriðja þúsund íbúa. Þar er stórt sjúkrahús, sem að jafnaði hefir um 10–20 sjúklinga, sem sækja þangað bæði úr kaupstaðnum og héraðinu í grend. Þess vegna tel eg það mjög varhugavert og alveg óviðeigandi að afnema þessi embætti. Það mætti ef til vill segja, að þingið gæti í hvert skifti veitt hæfilega upphæð í fjárlögum í þessu skyni, og þá yrði hugmynd háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) ef til vill náð, en það er valt að treysta á vilja þingsins, og óvíst, að þessi fjárhæð yrði alt af veitt. Viðvíkjandi þeim orðum háttv. þm. (G. H.), að þessir aðstoðarlæknar standi í vegi fyrir því, að ungir kandidatar geti aflað sér frekari mentunar og æfingar, þá held eg, að það sé ekki alls kostar rétt. Eg held sem sé, að Reykjavík sé langheppilegasti staðurinn til þess. Ef háttv. þingm. vilja kynnast þessu máli, þá vona eg að þeir komist að raun um það, að rangt sé að afnema þessi embætti svona umsvifalaust. Héruðin hljóta að skoða þetta sem fasta stöðu, er þau eigi heimting á að halda. Og það er varhugavert að gera mönnum erfiðara um læknishjálp en áður hefir verið. Eg mun því verða eindregið á móti þessu frumv. og vona að svo verði um flesta háttv. þingmenn.



Án þess að eg vilji á nokkurn hátt lasta háttv. þm. Ak. (M. Kr.), þá held eg, að háttv. deild megi trúa því, að eg þekki eins vel til þessa máls og hann. Hann talaði þarna af umhyggju fyrir sínu héraði, en þegar hann var að gefa í skyn, hve mikil nauðsyn væri á aukalækni á þessum slóðum, þá skal eg minna hann á það, að á þeim tímum, sem eg hafði þetta hérað, þá var það bæði stærra og fólksfleira. Nú hefir Svarfaðardalurinn verið tekinn út úr. Hann hefir um 1000 íbúa og auk þess var eg oft sóttur út í Fnjóskadal. Eg get því ekki skilið annað, en einn maður geti annast þetta starf eins og héraðið er orðið nú. Eg kannast við það, að gott er að hafa mann til þess að létta undir með sér og eg er þeirrar skoðunar enn. Eg held ekki, þótt sjúkrahús hafi verið reist á þessum stað, að aðsóknin sé meiri en hún var í minni tíð. Það er ekki hætt við, að þingið taki ekki greiðlega í það að veita fé í fjárlögum í þessu skyni. Það er venjulega fúst á að létta undir með mönnum í svona málum. Ef svo verður, þá býst eg við því, að minsta kosti er tímar líða, að ekkert verði því til fyrirstöðu, að bærinn fái sinn lækni. Reynslan sýnir, að þeir þyrpast einmitt í bæina. Svo er það að minsta kosti hér í Reykjavík, að þótt héruðin út um land standi auð, þá verður ekki þverfótað fyrir læknum hér. Má því næstum helzt óttast að ofmikið verði af þeim þar. Að minsta kosti er það víst, að ef duglegur héraðslæknir er á Akureyri, þá er þar eitthvert bezta æfingapláss fyrir ungan lækni. Hvað það snertir, að Reykjavík sé bezt í því tilliti, þá er þess að gæta, að ungir læknar hafa einmitt gott af því, að kynnast sveitahéruðunum og ástandinu þar, ferðalögunum o. s. frv. Þar er ólíku erfiðara aðstöðu en hér, þar sem vér höfum spítala og alla konar áhöld og aðstoð á takteinum, eins og líka á sér stað erlendis. Það er gott, að hafa snemma vanist breytingunni frá þessu, ekki sízt þannig, að geta haft æfðan mann sér til leiðbeiningar. Það var misskilningur hjá háttv. þm. Ak. (M. Kr.), að eg ætlaðist til þess, að þessar stöður sé teknar af þeim mönnum, sem nú gegna þeim. Þetta frumv. er að eins sniðið fyrir framtíðina, og eg býst við því, að löngu áður en það kemur til framkvæmda verði orðnir svo margir læknar á Akureyri, að sá bær verði ágætlega settur, þrátt fyrir þetta. Mönnum hafði komið til hugar að vísa þessu frumvarpi til nefndar, er skipuð hefir verið til þess að athuga læknaskipun, en eg held að þess sé ekki þörf. Eg sé ekki neitt sérstakt, sem sé á móti frumvarpinu, því að það eru ekki nema grillur, að nokkur hætta geti stafað af því fyrir Akureyrarbæ. Hins vegar er að því nokkur sparnaður, og nú er svo ástatt, að sum héruð eru læknislaus, meðfram einmitt vegna þess, að þessir tveir menn hafa sezt að á þessum stöðum.



Eg verð að taka það fram aftur, að eg álít það óforsvaranlegt af þinginu, að fara að gera þessa ráðstöfun. Það er ekki gott að segja, hver kynni að verða niðurstaða læknanefndar í þessu máli; mér vitanlega er enginn af þeim er þar sitja, neitt sérstaklega kunnugur á þessum stöðum. Eg heyri, að háttv. 1. þm. Húnv. (G. A.) heldur því fram, að hann hafi eins mikið vit á þessu og eg. Það er mikið gott, en það er nú hann sjálfur, sem segir það. Eg veit, að hann hefir verið kunnugur á Akureyri, meðan hann dvaldist þar, en nú er hann ekki orðinn kunnugri þar en eg og margir aðrir. Mér finst, að gangurinn í þessu máli hefði átt að vera sá, að vita fyrst vilja þeirra manna, sem það snertir sérstaklega, og þá þar næst að leita álits landlæknis. Til þess að hægt væri að ræða um nokkurn sæmilegan undirbúning á málinu, þá hefði þetta tvent átt að vera á undan gengið. Mér hefir fundist háttv. þingm. gera mikið úr því, að Eyjafjarðarhérað hafi verið stærra en nú, þegar hann gegndi því, og hafi honum ekki orðið skotaskuld úr því. Eg verð nú þó að álíta, að hann hafi fundið nokkuð til erfiðleika við það, úr því að hann gerðist forgangsmaður þess, að fá þar skipaðan aukalækni. Hann hafði þá, það játa eg, mikið álit á sér fyrir skurðlækningar. En þótt það hafi sjálfsagt vakað fyrir honum meðfram, að útbreiða þekkingu sína, svo að hún gæti komið landinu að sem mestu gagni, þá hefir hitt þó verið aðalástæðan, að þörfin á aukalækni hefir verið til staðar, og það er hún ekki síður nú en þá. Og þó að einn læknir hafi verið látinn nægja lengi vel, þá er engin sönnun fyrir því, að honum hafi verið unt að fullnægja hverju sjúkdómstilfelli svo fljótt og vel, sem æskilegt hefði verið, þótt eg efist ekki um, að hann hafi gert sitt ítrasta til þess. Það eru þó alt af takmörk fyrir því, hvað menn geta lagt á sig. Þá vildi háttv. þingmaður halda því fram, að aðsókn að Akureyrarspítala mundi vera minni nú en í sinni tíð. Að vísu hefi eg ekki fyrir framan mig skýrslur um það efni, en eg held, að eg þori að fullyrða, að svo sé ekki, og er það eitt meðal annara, sem styður þá skoðun mína, að þangað sækja menn mjög langt að, og jafnvel margir úr öðrum landsfjórðungum. Það er eitt af því, sem hér hefir verið haldið fram, að ungir læknar hefði betra af því að læra hjá læknum annarsstaðar en hér í Reykjavík, til þess að venjast ferðalögum og öðru, sem því er samfara að gegna sveitahéruðum. Eg geri nú lítið úr þessu. Eg hygg, að flestir af þeim, sem hér læra, sé úr sveit og hafi vanist ferðalögum, svo að þessa þurfi ekki með. Skal eg svo ekki fjölyrða meira um þetta. Eg er fyrst á móti frumv., og eg er á móti því, að vísa því til nefndar, þótt eg búist við, að það verði gert. En ef það verður gert, þá ætti málið að athugast þar rækilega, og að minsta kosti að útvega tillögur landlæknis um það.

Flutn.m. (Einar Arnórsson): Eg get verið fáorður um þetta frumv. Það er fram komið í því skyni að ráða bót á göllum, sem þykja vera á forðagæzlulögunum frá síðasta þingi. Það hefir komið fyrir síðan þessi lög gengu í gildi, að hreppsbúar hafa alls ekki kosið forðagæzlumenn eins og skipað er fyrir í lögunum. Frumv. á að ráða bót á þessu með því að koma því ákvæði inn í lögin, að sýslumenn geti skipað forðagæzlumenn, ef hreppsbúar vanrækja að kjósa þá. Önnur breytingin miðar að því að gefa hreppstjórum heimild til að taka búfénað frá búanda, ef skoðunarmaður álítur, að hann hafi ekki nægt fóður, eða afla fóðurs á hans kostnað. Lögin eru, eins og þau eru nú, lex imperfecta, þ. e. a. s. ekki hægt að framfylgja þeim eins og þörf er á. Hvað trygginguna snertir, sýnist ekki nema réttlátt, að hreppurinn eigi rétt á að ná endurgjaldi fyrir það fóður, sem hann leggur fram. Eg leyfi mér svo að stinga upp á, að þessu frumv. verði, að umr. lokinni, vísað til nefndar þeirrar, sem fjallar um breytingu á bjargráðasjóðslögunum, því að málin eru allskyld.



Eg hélt satt að segja, að það yrði ekki á þessu þingi tekið til bragðs að lappa upp á forðagæzlulögin. Mér er það reyndar kunnugt, að víða um land er töluverð óánægja með lögin, eins og þau vóru samþykt á síðasta þingi, og töluverður óhugur í almenningi út af sumum ákvæðum þeirra. Það hefir jafnvel komið fram áskorun í mínu kjördæmi um að fá lögin afnumin. En eg býst við, að ekki þýði mikið að fara fram á það hér á þingi nú, því mér er kunnugt um, að margir háttv. þingdeildarmenn álíta þessi forðagæzlulög alveg ómissandi, eg held þau sé frá sumra sjónarmiði hér nokkurskonar Brama-lífs-elexir, eða allsherjar meðal við öllum meinum búnaðarins. Eg er þó í sannleika hræddur um, að lögin nái seint tilgangi sínum, eins og nú er frá þeim gengið. Þau eru bæði kostnaðarsöm og svo get eg ekki skilið, að þau geti komið í veg fyrir afleiðingar af vondum árum hér á landi. - Jafnvel þótt menn hafi víða risið öndverðir gegn þessum lögum, þá hafa menn þó víðast, þar sem eg þekki til, komið nafninu á að kjósa forðagæzlumenn. En það er áreiðanlega skoðun bænda, að ekki sé kostandi miklu upp á slíkt eftirlit og því verða þessi lög sama pappírsgagnið, eins og gömlu horfellislögin. Jafnvel Torfi í Ólafsdal, sem hefir sjálfsagt flestum mönnum meira hugsað um þessi efni, hefir nýlega skrifað ritgjörð um forðagæzlulögin. Virðist honum þingið hafa gengið oflangt í að valdbjóða þetta eftirlit, og telur mikil vandkvæði á framkvæmd slíks valdboðs. Hann segir á einum stað: »Það sem þingið gerði 1913, getur alls ekki komið í veg fyrir fénaðarfelli«. Þegar. þessi maður hefir nú kveðið upp þann dóm, að lögin geti ekki komið í veg fyrir fénaðarfelli, hví skyldum vér þá vera að lappa upp á þau nú?  (Sigurður Sigurðsson: Honum þykir þau ganga ofskamt)  . Ef til vill ofskamt að sumu leyti, en að öðru leyti oflangt. Þar sem ekki er hægt að fá því framgengt, að lögin frá 1913 verði afnumin, vil eg ekki leggja lið mitt til þess að lappa upp á þau. Réttara væri, að stjórnin tæki forðagæzlumálið til rækilegrar meðferðar. Eg held, að þessi viðbót sé óþörf og ætti ekki að ná fram að ganga á þessu þingi.



Mér þætti gaman að fá að vita, hvaðan sú reynsla er fengin, að hreppsnefndir hafi alment ekki viljað láta kjósa forðagæzlumenn. Þeir, sem knúðu þessi lög hér í gegn um deildina í fyrra, hafa ekki gætt þess, að ákveða, hvenær kosning skyldi fram fara. Úr þessu hefir stjórnarráðið bætt með því að skrifa sýslumönnum og leggja fyrir þá að láta kosningu fara fram í júlímánuði. Það er nú júlímánuður, og þessvegna er mér ómögulegt að fá það inn í mitt höfuð, að nokkur reynala sé fengin í þessu efni. Eg hefi, þar sem eg þekki til, alls ekki orðið var við neinn mótþróa móti þessum lögum. Að öðru leyti vil eg athuga það við þetta frumv., sem hér liggur fyrir, að svo gæti farið, að margir menn í sama hreppnum yrði heylitlir að áliti forðagæzlumanns, og getur það þá orðið hættulegt að ákveða, að hreppsnefndin skuli ábyrgjast alt fóður handa þeim mönnum. Annars skal eg ekki fara út í einstök atriði nú, en hræddur eg um, að þetta yrði pappírslög, sem auk þess bera á sér þvingunarmarkið. Og það er ekki gott né heppilegt að ætla sér að lagfæra það, sem aflaga fer, með þvingun. Það er álit margra manna, að bændum lærist, að þeir hafi bezt upp úr skepnum sínum með því að fara vel með þær. Á það mætti leggja meiri áherzlu, að kenna mönnum að hirða skepnur sínar vel, en leiðin til þess er ekki þvingunarlög ofan í þvingunarlög. Eftir því, sem eg þekki til, held eg, að mér sé óhætt að segja, að hafi menn verið óánægðir með lögin í fyrra, þá mundu menn verða ennþá óánægðari ef þessi viðbót næði fram að ganga. Auk þess er það mjög svo ískyggilegt, að vera altaf að gera breytingar á spánnýjum lögum. Vildi eg helzt óska, að ekki yrði haft svo mikið við þetta frv. að setja það í nefnd, og tel heppilegast að drepa það nú þegar.



Eg bað um orðið til þess að minnast á atriði, sem síðasti ræðumaður drap á o. fl. Þar sem eg er kunnugur hefir það ekki komið fyrir, að hreppsbúar hafi neitað að kjósa forðagæzlumenn, en víða gekk það aftur á móti tregt að fá menn til þess að takast. starfann á hendur, því að það er vandasamt og vanþakklátt starf. Auk þess sáu menn líka, að lögin gera ráð fyrir mikið auknum kostnaði á sveitarsjóðunum, enda þótt svo hlægilega sé komist að orði í lögunum, að skoðunarmenn skuli hafa »alt að« 2 kr. starfalaun á dag. Þetta er reyndar í fullu samræmi við það, sem tíðkanlegt er þegar verið er að tiltaka laun handa alþýðumönnum. Þá er sjálfsagt að taka alt af til sem smánarlegast boð. Eg hefi ekki heyrt þess getið fyrr en áðan hjá háttv. flutningsmanni (E. A.), að það hafi komið fyrir, að hreppsbúar hafi neitað að kjósa forðagæzlumenn. Í sjálfu sér er það þó eðlilegt af þeim mönnum, sem eru alveg fráhverfir forðagæzlulögunum. Eg álít varhugavert að gera gangskör að því, að herða á ákvæðum þeirra sem stendur. Það er rétt að sjá, hvernig gengur að framkvæma þau, áður en farið er lengra út í sakirnar. Eg vil þó ekki beint fara að setja fótinn fyrir þetta frumv., álít rétt, að það fái að komast í nefnd, en ekki lízt mér á það. Eg held til dæmis, að það yrði ekki til að auka vinsæld laganna, ef sýslumenn þyrfti að skipa skoðunarmennina. Eg verð að geta þess, að eg skil ekki orðalagið sumstaðar í frumv. Eg hefi aldrei heyrt talað um að »leggja af« skepnur.  (Einar Arnórsson: Það er gamalt og gott mál)  . Eg hefi ekki heyrt það fyrr, en þar á móti er altítt að tala um að leggja þær »frá«.



Eg get farið stutt yfir sögu, því að þeir, sem talað hafa á móti frumv., hafa flestir sagt hið sama. Þeir hafa talað um, að ekki hafi fengist nein reynsla fyrir því, að hreppsbúar hafi ekki viljað kjósa forðagæzlumenn. Þeir þekkja nú sjálfsagt til í sínum kjördæmum, en naumast annarstaðar. Þessi reynsla er, eins og eg sagði, þegar fengin. Þeir kannast við, að menn sé meira og minna óánægðir með lögin. En fyrst lögin þykja ótæk, því í dauðanum koma þeir þá ekki með tillögu um að nema þau úr gildi, heldur en að láta ónýt pappírslög standa? Einhver var að tala um, að réttast væri, að stjórnin tæki málið til meðferðar. Það er algengt orðið, að fólkið heldur, að þingið geti alt, og þingið heldur svo, að stjórnin geti alt. Eg get verið sammála háttv. 1. þm. N.-Múl. (B. H.) um það, að borgunin, sem forðagæzlumönnum er ætluð, sé of lág. En það kemur þessu frumv. ekki við. Þetta frumvarp á að eins að bæta úr göllum, sem valda því, að lögin geta ekki orðið framkvæmd. Eg býst nú við, að óánægjan með þessi lög sé ekki eins algeng og þessir háttv. þingmenn virðast ætla. Eg hefi hér fyrir framan mig sýslufundargjörð úr Árnessýslu, þar sem farið er fram á, að lögunum verði breytt í líka átt og hér er ætlast til með þessu frumvarpi.  (Guðm. Eggerz: Það er ekki mikið að marka)  . Það er að minsta kosti eins mikið að marka sýslunefnd Árnesinga og háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.). Það getur verið, að það sé rétt, sem háttv. þm. A.-Sk. (Þ. J.) sagði, að lögin geti ekki komið að því gagni, að þau geti afstýrt fjárfelli. En sé þeim framfylgt sæmilega; ætti þau að minsta kosti oft að geta komið í veg fyrir fjárfelli. Og þegar um tvent ilt er að velja, þá taka skynsamir menn venjulega það sem skárra er. Þá hefir verið sagt, að þetta sé valdboð. Það er mikið rétt. Öll lög eru valdboð. Eg þekki að minsta kosti engin lög, sem ekki eru valdboð. Það er t. d. valdboð, að eg megi ekki stela. Mér er ómögulegt að skilja í því, að menn skuli amast við því ákvæði, að sýslumenn skuli skipa forðagæzlumenn, þegar hreppsbúar gera ekki skyldu sína í því efni. Það er að vísu þrotaráð, en eg sé ekki betur, en að til þess verði að taka, þegar hreppsmenn vilja ekki ráða því sjálfir. Svo hefir verið talað um, að það sé varhugavert að breyta nýjum lögum. En hvað mega þá lög vera gömul til þess að það megi fara að breyta þeim? Eg vil leyfa mér að skjóta þeirri spurningu til þeirra manna, sem alt af eru að þessu tali um það, að ekki megi breyta nýjum lögum. Að svo komnu tel eg óþarft að tala meira um þetta. Eg vænti þess, að deildin hafi svo mikið við málið, þótt hún vilji máske ekki hafa svo mikið við flutningsmennina, að hún setji nefnd í það.



Eg verð að taka í sama strenginn og þeir, sem hafa andmælt þeirri lagabreytingu, sem hér er farið fram á. Mér er kunnugt um, að þessi lög hafa mætt mjög mikilli mótspyrnu, og get eg þannig staðfest þau ummæli, sem hér hafa fallið um það. Það hefir átt sér stað, þar sem eg þekki bezt til, að menn hafa neitað að kjósa forðagæzlumenn einmitt til þess að láta í ljós óánægju sína, fremur en af því, að þeir hafi haldið, að lögin yrði óframkvæmanleg fyrir það. Þeir litu svo á, að þó að þeir kysi ekki, þá yrði stjórnarvöldin að skipa þessa forðagæzlumenn, enda liggur það beint í augum uppi, að svo framarlega, sem lögin eiga að framkvæmast, verða einhverjir forðagæzlumenn, einn eða fleiri, að vera til í hverjum hreppi. Með tilliti til þessa er því þessi 1. gr. frumv. algerlega óþörf. Breyting á lögunum vegna þessa atriðis er því frá mínu sjónarmiði þýðingarlaus. Það sem vakir fyrir mér með því að leggjast á móti þessu frumvarpi er það, að mér er kunnugt um - og svo mun háttv. flutningsmönnum líka vera - að óánægja manna út af þessum lögum, er afarmikil. Mér virðist því, að það sé ekki til annara en að kasta nýju eldsneyti á óánægjuglóðirnar að ætla sér að fara nú að lappa upp á lögin á þennan hátt, sem hér er farið fram á. Eg veit líka, að háttv. fyrra flutningsm. þessa frumv., 1. þm. Árn. (S. S.) hlýtur að vera kunnugt um, að sams konar megn óánægja með lögin eigi sér einnig stað í kjördæmi hans. Þetta virðist og óbeinlínis koma í ljós í afstöðu hans gagnvart frumvarpi þessu. Því að þótt hans nafn standi framar sem flutningsmanns, þá hefir hann ekki tekið að sér að vera formælandi þess hér í deildinni, heldur lætur samþingismann sinn hafa hér alt fyrir. Þessi verkaskifting milli flutningsmanna, að háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) verður hér að hafa alt fyrir og vera einn formælandi frumvarpans, stafar bersýnilega af því, að hann er ókunnari skoðunum manna í kjördæminu í þessu efni. Að öðrum kosti býst eg ekki við, að hann hefði tekið að sér framsöguna, því að ekki býst eg við, að hann sem lögmaður hafi álitið breytinguna, sem 1. gr. frumv. gerir á forðagæzlulögunum, svo nauðsynlega, að hann þess vegna hafi viljað taka að sér það vanþakkláta verk, að gerast formælandi frumvarpsins og forðagæzlulaganna yfir höfuð. Eg trúi því ekki fyrr en eg tek á, að hann álíti þessa lagabreytingu nauðsynlega, vegna þeirra ákvæða, sem 1. gr. frumv. inniheldur, um það, hvernig að skuli fara, ef hreppsbúar vilja ekki neyta kosningarréttar síns. Eg býst við, að hann hljóti að vera mér samdóma í því, að þá sé ekki um annað að gera - þótt þetta frumvarp verði ekki að lögum - en að landsstjórnin verði að skipa forðagæzlumanninn. Hin breytingin, sem frv. inniheldur, er talsvert veigameiri, það játa eg. En hlýtur líka að hafa í för með sér stórum aukna ábyrgð forðagæzlumannanna. Ef þeir eiga að hafa leyfi til þess að taka fénaðinn af eiganda og koma honum til fóðurs hjá öðrum, þá bera þeir ekki að eins ábyrgð á því, að fénaður sá lifi í fardögum, heldur líka að hann sé afhentur í góðu ástandi. Það nær engri átt, að eigandi þurfi að sætta sig við að fá að eins rytjuna af skepnu sinni, eftir að forðagæzlumaður eða hreppsnefnd hefir tekið hana af honum með valdi til þess að koma henni annarsstaðar fyrir og heimtað af honum fullkomna meðgjöf með henni. Um leið og vald forðagæzlumanna er aukið, hlýtur líka ábyrgð þeirra að aukast, svo framarlega sem nokkurt réttlæti fær að ráða. Hvað það snertir, sem nokkrir andmælendur frumvarpsins hafa bent á, að réttast myndi að nema sjálfforðagæzlulögin úr gildi, þá skal eg taka það fram, að ekki skal standa á mínu atkvæði til þess. Að eg ekki hefi gerst hvatamaður að því, stafar ekki af því, að eg álíti lögin góð, heldur af hinu, að eg tel tormerki á því að afnám laganna fáist í gegn hér á þinginu að þessu sinni, og því þýðingarlaust að bera fram uppástungu um það. En nái þessar breytingar fram að ganga, þá er eg sannfærður um það, að óánægjuraddirnar í landinu verða svo sterkar, að þingið fær ekki staðið þær af sér til lengdar. Og verði þessi breyting, um að auka vald og þá jafnframt ábyrgð - ef ekki lagalega þá samt siðferðilega - forðagæzlumannanna, samþykt, þá er eg hræddur um, að það geti orðið þess valdandi. að síður fáist greindir og samvizkusamir menn til þess að takast þetta vandasama starf á hendur, og afleiðingin verði sú, að starfið lendi að eins í höndum hinna skeytingarlausari og samvizkulítilla manna, Svo enn verra verði að búa undir lögunum en ella. yfir höfuð hygg eg, að alt þetta forðagæzluvafstur verði ekki til þess að auka velgengni eða búskaparáhuga bænda, heldur þvert á móti. Þegar allri ábyrgð er létt af einstaklingnum og varpað yfir á aðra, þá er hætt við, að það fremur dragi úr en auki atorku og dugnað einstaklingsins. Það er ekkert líklegra, en að menn hugsi sem svo, að minna geri til, þótt þeir sé fyrirhyggjulausir - þeim þýði hvort sem er ekkert að vera að gera ráðstafanir, þar sem forðagæzlumennirnir geti alt af gripið fram í fyrir þeim og ónýtt þeirra eigin verk og fyrirætlanir.



Eg hefi litla trú á, að lagasetning geti komið að miklum notum í þessu efni. Þetta mál veltur aðallega á menningu og þroska alþýðunnar og án þessa skilyrðis verða öll svona lög áhrifalaus. Það var rætt nokkuð um málið á þingmálafundum í Húnavatnssýslu í vor. Menn vóru óánægðir með lögin - þótti þau pappírslög, því að áminningar forðagæzlumanna kæmi að engum nótum. Þar var stungið upp á því, að gera þá breyting á lögunum, að sveitastjórnir gæti hlutast til um að fé yrði bjargað frá horfelli á kostnað eiganda. Eg verð nú að vera sammála háttv. flutningamönnum um það, að þessar breytingar eru þarfar, ef lögin á annað borð eru ekki numin úr gildi.



Það er að eins stutt athugasemd vegna orða háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.). Eg býst við, að hann geti verið mér sammála um það, að það stendur ekki í lögunum, hver skipa eigi forðagæzlumann, ef hreppsmenn kjósa hann ekki. Hann segir, að þá eigi stjórnin að gera það - en það stendur hvergi í lögunum. En sé skýring háttv. þingmanna rétt, þá spillir það ekki til, að skýrt ákvæði um það standi í sjálfum lögunum, eina og ætlast er til með 1. gr. frumv. Það er aldrei til tjóns, að lagaákvæði sé skýr - og hér er ekki einu sinni venja til þess að byggja á. Háttv. þingmaður býst við, að þetta frv. muni kyrkja menn og drepa alla ábyrgðartilfinning einstaklinga. En þetta er alveg rangt. Eg býst við, að allir muni hugsa sem svo: fyrst hreppstjóri eða hreppsstjórn með ráði forðagæzlumanna getur tekið af mér fénaðinn, þá verð eg að fara skynsamlega að, svo að eg komist ekki í þær ófærur, að þess verði þörf. Allir betri menn munu hugsa svo, en hinir, sem trassafengnir eru, hafa enga ábyrgðartilfinningu að missa, svo að ekki verður að ræða þar um neina skerðingu á ábyrgðartilfinningu manna. Þá vildi háttv. þingmaður nota það sem rök gegn frumvarpinu, að háttv. samþingismaður minn, sem er 1. flutningsmaður, er ekki framsögumaður. En eg skal láta hann vita það, að við erum svo góðir samverkamenn, að við skiftum með okkur verkum. Hann bar sinn hluta af byrðinni á fundinum í gær og eins verð eg að gera í dag.