Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti! Ég hafði búizt við, að þetta mál, eins og það liggur fyrir hv. d., yrði tekið út af dagskrá. En annað virðist nú vera uppi á teningnum. Sams konar frv. lá fyrir Alþ. síðast, er komst í gegnum þessa d., en strandaði í Ed. En nú er frv. þetta hespað af og gengið fram hjá sjútvn., svo að hún hefur ekki mátt taka málið fyrir og rannsaka rökin fyrir frv. Það er almennt vitað, að rökin, sem flm. bera fyrir sig í þessu máli, eru áskoranir manna úr sýslum norðanlands og þá einkum áskorun 280 útvegsmanna við Eyjafjörð. En hún gengur ekki eins langt og frv. þetta gengur. Hún fer aðeins fram á breyt. á gildandi l., er miða við bann dragnótaveiða 1., bátum yfir 5 smálestir. Nú tjáir forseti mér, að áríðandi mál liggi fyrir þinginu og mælist til þess, að ég fresti ræðu minni, og er ég því samþykkur.



í grg., sem fylgir þessu frv., er talið, að málið sé fullskýrt með bréfi frá borgarstjóra Reykjavíkur og öðru bréfi frá Skógræktarfélagi Íslands, sem bæði eru prentuð með grg. Ég hef lesið þessi bréf, en þau hafa ekki getað sannfært mig um, að rétt sé að samþ. frv., eins og það liggur fyrir. Í bréfi skógræktarfélagsins er sagt, að í erfðaskrá Magnúsar heitins Hjaltested sé ákveðið, að ekki megi selja jörðina Vatnsenda. Í sama bréfi er bent á, að bærinn geti tryggt sér hluta af landi jarðarinnar með því að leigja það um alla framtíð. Ég skal játa, að ég er með öllu ókunnugur þeirri erfðaskrá, sem hér er nefnd og kveður svo á, að ekki megi selja jörðina Vatnsenda. En mér finnst það óviðeigandi, að Alþ. ákveði með löggjöf að brjóta niður ákvæði erfðaskrárinnar að nauðsynjalausu. Ég segi að nauðsynjalausu, þar sem ég tel, að Reykjavíkurbær geti fengið umráð yfir þessari landspildu án þess að fella fyrirmæli erfðaskrárinnar úr gildi. Ef ekki nást samningar um það, væri hægt að óska eftir lögum um leigunám á landi þessu um ótakmarkaðan tíma, og með því yrði ekki breytt fyrirmælum hins látna jarðareiganda. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hv. flm. þessa frv., hvort yfirvöld Reykjavikurbæjar muni hafa gert tilraun til þess að fá þessa landspildu á leigu, en ef það hefur ekki verið gert, þá hvort þeir telji ekki rétt að reyna þá leið, áður en óskað er eftir afskiptum Alþingis af málinu. Sjái þeir þess engan kost, vil ég skjóta því til hv. flm., hvort þeir vilji ekki breyta frv. þannig, að í staðinn fyrir „eignarnámi“ komi leigunám á þessu landi. Ég játa, að ég er ókunnugur staðháttum þarna, en dreg það ekki í efa, sem hér er haldið fram, að hentugt væri fyrir Reykjavíkurbæ að fá landskika þarna til varanlegra umráða. En sé þörf lagasetningar, tel ég réttara að samþykkja lög um leiguafnot heldur en að fara með Alþingisdómi að ógilda erfðaskrá, sem fyrrverandi eigandi jarðarinnar hefur gert.

*Sigurður Kristjánsson: Ég hygg, að viðkvæmni hv. þm. V.- Húnv. í þessu máli sé óþörf, þar sem ekki er um ágreiningsmál að ræða. Það er lítill landskiki, sem kemur til greina, og forráðamenn lands þessa og bæjarstjórnina og skógræktarfélagið annars vegar greinir ekki á um þetta mál, enda er hér um lítilfjörlegan hlut að ræða. Þetta kemur heldur ekki í bága við nein fyrirmæli, sem gefin hafa verið um þetta efni, og því óþarft að rugla frá því, sem er í frv. Það var allt annað, sem hinn látni jarðareigandi hefur haft í huga, þegar hann gaf þessi fyrirmæli. Mun hann hafa verið að koma í veg fyrir, að jörðin færi í brask, og þótt þetta horn gangi frá, verður hún eftir sem áður gild og sjálfstæð eign. Ég mun því halda fast við frv. eins og það er.



Það kemur ekki fram í þessu frv., hve mikill hluti af jörðinni frv. ætlast til, að keyptur verði. Nú stendur í bréfi skógræktarfélagsins, að land þetta sé ekki ýkja stórt, en bezta sauðfjárland bóndans á Vatnsenda. Mér er ekki kunnugt um þetta atriði, enda skiptir það ekki miklu máli, hvort stóran eða lítinn hluta af landinu á að taka. Hv. 1. flm. talar um óþarfa viðkvæmni mína í svo lítilfjörlegu máli. Ég vil endurtaka það, að ekki er rétt að eyðileggja að nauðsynjalausu fyrirmæli í erfðaskrám manna. Á síðari árum hafa margir menn lagt fram fé í sjóði til almenningsþarfa. Eru þegar til margir slíkir sjóðir, þar sem gefendurnir hafa með skipulagsskrám ákveðið, hvernig skuli ráðstafa fé sjóðanna. Ekki alls fyrir löngu hefur Alþ. sett löggjöf um eftirlit með opinberum sjóðum í því skyni að tryggja, að farið yrði eftir fyrirmælum gefendanna. Sú löggjöf mun styrkja þá trú manna, að einhverja þýðingu hafi að ráðstafa fé á þennan hátt. Ég tel því illa viðeigandi, að Alþ. fari að óþörfu að ógilda fyrirmæli í erfðaskrám, og hefur því ekki verið mótmælt af hv. 1. flm. Og ég sé ekki betur en brotið verði í bága við áðurnefnda erfðaskrá, verði frv. samþ. óbreytt. Ég vil því leyfa mér að bera fram þá brtt. við frv., að í stað eignarnáms komi leigunám, og mun afhenda forseta till.

Forseti (JörB): Það hefur orðið að samkomulagi milli mín og hv. 1. flm., að máli þessu verði frestað fyrst um sinn, og vil ég því einnig fresta till., ef hv. flm. hennar leyfir.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vildi aðeins gera leiðréttingu á því, sem hv. þm. V.- Húnv. kallaði brot á skipulagsskrá. Það, sem hér er um að ræða, er að heimila núverandi eiganda að selja þetta land. Það er auðvitað ekkert brot á erfðaskránni, þó að seldur sé lítill hluti af þessu landi til almenningsþarfa, né heldur brot á eignarrétti. Mig undrar, hvað hv. þm. er viðkvæmur í þessum málum. Ég hef ekki orðið var við þessa viðkvæmni hjá honum og hans samherjum, þegar þeir eru að koma einstaklingseignum í vörslu þess opinbera. Ég efast um, að það sé fullkomin ósk bænda að afhenda jarðir sínar til þess opinbera, þegar ríkið er búið að sölsa þær undir sig og upphefja þannig sjálfseignarbúskap í landinu. Þessi mótþrói mundi þó ekki stafa af því, að Reykjavík á hér hlut að máli. Ef Reykjavíkurbær hefur einhverjar óskir fram að færa, jafnvel þó að þær séu til almenningsheilla, eru sumir hv. þm. alltaf að þessu eilífa naggi og sjá ofsjónum yfir öllu, bænum í hag.



Ég læt þessari síðustu ræðu ósvarað, en vísa heim til föðurhúsanna öllum aðdróttunum hv. þm. Hann gekk nú sem fyrr alveg framhjá því aðalatriði, að Reykjavíkurbær getur fengið varanleg umráð yfir þessum landskika, án þess að brotin verði fyrirmæli í erfðaskrá hins látna jarðareiganda. Um það eru brtt. mínar.