Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og forseti hefur tilkynnt á vef þingsins tóku sæti á Alþingi í gær, mánudaginn 8. september, Guðmundur Steingrímsson blaðamaður og Samúel Örn Erlingsson íþróttastjóri sem varamenn Árna Páls Árnasonar og Sivjar Friðleifsdóttur en þau eru erlendis í opinberum erindagerðum. Guðmundur Steingrímsson og Samúel Örn Erlingsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnir velkomnir til starfa á ný.

Herra forseti. Í umræðum utan dagskrár um stefnu ríkisstjórnarinnar í virkjana- og stóriðjumálum á miðvikudag fórust mér svo orð, með leyfi forseta: „Er það kannski þannig að menn renni enn hýru auga til hluta vatnanna sem falla til Jökulsár á Fjöllum? Er það þess vegna sem stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er ekki barn í brók, að það vantar kaflann frá jöklum og niður að þjóðgarðinum í Jökulsárgljúfrum? Af hverju er Jökulsá á Fjöllum með Kreppu og Kverká ekki með? Er það kannski vegna þess að menn renna enn hýru auga til þess að veiða þaðan vatn?“ Þetta kallaði hæstv. iðnaðarráðherra í svari „einhverja hugaróra míns eigin sjálfs“ og sagði svo: „Hv. þingmaður kom hér t.d. og velti því upp að þessi ríkisstjórn hefði áform um að virkja Jökulsá á Fjöllum.“ Eins og heyra mátti í tilvitnun í ræðu mína hér á undan sagði ég ekkert slíkt en spurði hvort það væri enn svo að einhverjir hefðu virkjunaráform uppi. Nú liggur það fyrir, ef farið er inn á heimasíðu Landsvirkjunar, að þar eru gögn um úthlutun Landsvirkjunar úr Orkusjóði til virkjanarannsókna og þar er m.a. styrkt í ár, og gott ef ekki undangengin ár, verkefni sem heitir því fróma nafni Jökulsá á Fjöllum. Hófleg nýting til orkuframleiðslu. Í þetta fara 1.400 þús. kr. og verkefnisstjóri er Birgir Jónsson hjá verkfræðideild Háskóla Íslands. Spurningin er: Hverju sætir að Landsvirkjun, opinbert fyrirtæki í 100% eigu ríkisins, veitir fé til virkjana sem ganga þvert á vilja Alþingis, samanber nefndarálit með afgreiðslu frumvarps um Vatnajökulsþjóðgarð og væntanlega einnig þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar? Telur hæstv. iðnaðarráðherra þetta sem sagt vera „hugaróra míns eigin sjálfs“ eða horfist hann í augu við þá staðreynd að Landsvirkjun er þarna, eins og alls staðar annars staðar þar sem hún eygir einhverja orkuvon, að reyna að læsa klónum í? Vill ekki hæstv. ráðherra tala við kollega sinn fjármálaráðherra og biðja hann að senda Landsvirkjun eitt lítið lettersbréf og segja henni að hætta þessu.

Herra forseti. Lykilsetningin í máli hv. þingmanns var sú að fyrir liggur afdráttarlaus vilji Alþingis um það að ekki verði farið með virkjanir í huga í Jökulsá á Fjöllum. Ég og hv. þingmaður höfum áður verið sammála um það, gott ef ég var ekki einn af flutningsmönnum þingsályktunartillögu, sem hv. þingmaður á lof skilið fyrir að hafa flutt mörgum sinnum, um friðun vatnasviðs Jökulsár á Fjöllum. Ég rifja það líka upp að ég og hv. þingmaður sátum saman í nefnd sem undirbjó stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og alger samstaða var í þeirri nefnd ef ég man rétt. Í öllu falli liggur það ljóst fyrir að þessi ríkisstjórn hefur engin áform um slíkt. Mér er a.m.k. ekki kunnugt um það. Ekkert slíkt hefur komið inn á mitt borð og allar götur síðan 1994 hef ég verið þeirrar skoðunar að ekki komi til mála að gera þetta. Ég rifja upp umræður sem þáverandi samgönguráðherra hóf meðan ég sat með honum í ríkisstjórn og hann spurði mig sem umhverfisráðherra, og þótti honum skondið í þessum sal, hvort einhver áform væru uppi um það. Ég sagði að af minni hálfu væru þau engin. Ég skal síðan, sökum gamallar og fornrar vináttu við hv. þingmann, íhuga mjög vel hvort ég eigi orðastað við hæstv . fjármálaráðherra og biðji hann um að senda bréf. Ég er hins vegar fullfær um það sjálfur að koma þeim skilaboðum til Landsvirkjunar.

Herra forseti. Ég tek þögn hæstv. iðnaðarráðherra þannig varðandi þann þátt málsins að hann sé ekki lengur þeirrar skoðunar að þetta séu berir hugarórar úr mér. Menn væru ekki að setja peninga í rannsóknir ár eftir ár á virkjunarkostum sem kallaðir eru þessu nafni, Hófleg nýting vatns úr Jökulsá á Fjöllum, sem allir vita hvað þýðir - hugsunin er að taka a.m.k. Kverká ef ekki Kreppu líka eða vatn úr henni og það kostar uppistöðulón annaðhvort í Fagradal eða Arnardal og vatninu veitt austur á bóginn. Landsvirkjun hegðar sér í þessu tilviki eins og flestum öðrum eins og ríki í ríkinu sem þarf engan að spyrja eins né neins og gengur með störfum sínum þvert á það sem þó á að heita yfirlýst stefna Alþingis og ríkisstjórnar. Landsvirkjun neitar að slá af áform um Norðlingaölduveitu og uppistöðulón neðst í Þjórsárverum. Landsvirkjun veifar nú áformum um Bjallavirkjun þar sem á að fást tiltölulega lítið rafmagn upp úr risastóru lóni á miðhálendinu o.s.frv. Það er því ástæða til að vekja athygli á því hvernig þetta opinbera fyrirtæki hegðar sér. Það heyrir undir fjármálaráðherra og ríkisstjórnin hefur yfir því að segja og ekki þarf nema eitt bréf til að segja mönnum að hætta að ögra með þeim hætti sem þarna er gert.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra út af verðtryggingu. Verðbólgan er nú ein sú hæsta í 20 ár og er að sliga heimilin í landinu. Við heyrum fréttir um margar fjölskyldur sem lenda í greiðsluerfiðleikum. Allt er yfirfullt hjá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna og mikilvægt fyrir okkur að ná tökum á þeirri óðaverðbólgu sem nú ríkir í samfélaginu. Það er því mikilvægt að hagsmunir allra séu í því að hér á landi sé verðlag stöðugt. Ef við horfum til uppgjörs bankanna, síðustu tvö ársfjórðungsuppgjör, virðast þeir ekki beinlínis hafa tapað miklu á verðfalli krónunnar og þeirri verðbólgu sem hlotist hefur af falli hennar. Þvert á móti sýnir uppgjör bankanna mikinn gróða meðan almenningur í landinu býr við hæstu verðbólgu til 20 ára. Það er því nauðsynlegt að báðir aðilar, bankar og þeir sem við þá skipta, hafi hagsmuni af því að hér á landi sé verðlag stöðugt rétt eins og gerist og gengur í nágrannalöndum okkar. Mig langar því að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann hafi skoðað og hvað honum finnist um þá hugmynd að bankarnir taki á sig hluta af kostnaði vegna verðtryggingar. Þegar lántaki tekur lán hjá banka sé samið um ákveðna hlutfallsskiptingu þannig að það séu líka hagsmunir bankanna að hér á landi sé verðlag stöðugt. Við þurfum, eins og ég sagði áður, á því að halda að það séu sameiginlegir hagsmunir allra að verðlag sé stöðugt, að krónan hoppi ekki og skoppi eins og hún hefur verið að gera síðustu mánuði. Það er því mikilvægt að fá svar frá hæstv. ráðherra um það hvort hann sé viljugur að beita sér fyrir því að það verði hagsmunir bæði banka og þeirra sem við þá skipta að verðlag sé stöðugt og menn skipti að einhverju leyti á milli sín kostnaðinum sem hlýst af mjög hárri verðbólgu sem nú geisar í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega og merkilega spurningu. Fyrir það fyrsta er verðtryggingin birtingarmynd á ástandi og verðbólgu þannig að verðtryggingin sjálf er ekki vandamálið. Það sem skiptir mestu máli er að neytendur hafi val um að taka verðtryggð lán eða óverðtryggð lán og þá með breytilegum vöxtum sem mundi væntanlega í mörgum tilfellum þýða að verðbólgan og uppfærslan á verði peninganna kæmi fram um hver einustu mánaðamót í breytilegum vöxtum þannig að afborganir af lánum yrðu óbærilegar fyrir marga. Verðtryggingin er þannig líka vörn fyrir þá sem taka lánin um leið og hún ver alla okkar sparifjár- og lífeyrissjóðaeign. Umræðan snýst því ekki um það hvort verðtryggingin eigi að vera til staðar eða ekki heldur skiptir mestu máli að neytendur hafi val um verðtryggð lán og óverðtryggð, bæði til skemmri tíma og lengri. Það gagnast bæði skuldurum og þeim sem eiga sparifé og okkur lífeyrissjóðsgreiðendum öllum. Verðtryggingin mun hins vegar alltaf fylgja krónunni. Hana munum við sjá í þessari mynd á meðan við höldum krónunni úti sem gjaldmiðli okkar. Það má hins vegar vel vera að með einhverjum hætti megi endurskoða fyrirkomulag og samsetningu á verðtryggingu eins og hv. þingmaður spurði um áðan þannig að hún komi með sanngjarnari hætti niður á annars vegar neytendum og hins vegar lánastofnunum. Ég held að umræðan eigi frekar að snúast um það en ekki fara út á þær villigötur hvort hún eigi að vera leyfileg eða ekki. Það er ekki eðlilegt að banna bönkunum að bjóða upp á verðtryggð lán frekar en óverðtryggð lán með breytilegum vöxtum en mestu máli skiptir að neytendurnir hafi val um hvort tveggja. Þú tekur áhættuna af verðbólguskoti með breytilegum vöxtum eða vilt verja þig með verðtryggingu o.s.frv. en allt er þetta merkileg umræða sem þarf að fara vel í gegnum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann sagði efnislega að hann væri opinn fyrir því að endurskoða það fyrirkomulag sem nú ríkir á þessum markaði. Staðreyndin er sú að staðan á þessum markaði er ójöfn. Fáir og mjög sterkir bankar drottna á markaði en við hvert og eitt sem skiptum við þau ágætu fyrirtæki erum lítil og smá. Það þarf að jafna samkeppnisstöðuna á þessum markaði og bæta stöðu neytenda, ég er viss um að hæstv. ráðherra er áfram um það. Ég fagna því þessari merkilegu yfirlýsingu sem kom frá hæstv. ráðherra, að hann sé tilbúinn að endurskoða þetta fyrirkomulag. Það er vissulega mikið hagsmunamál að bæði bankar og heimilin í landinu búi við stöðugt verðlag og það snerti hagsmuni beggja aðila en ekki eingöngu fjölskyldnanna eins og staðan er í dag. Eins og ég benti á er mikilvægt að skoða þessi mál sérstaklega nú þegar verðbólgan er ein sú hæsta í 20 ár. Ég fagna því sérstaklega þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Yfirlýsingin fólst ekki í öðru en því að ég sagði að vel mætti vera að endurskoða megi fyrirkomulag og samsetningu á verðtryggingunni sem slíkri en hún er óhjákvæmilegur fylgifiskur fyrirkomulags okkar, peningamála okkar og gjaldmiðils - allt er þetta partur af miklu stærra samhengi. Mestu máli skiptir að neytendurnir, eins og þingmaðurinn nefndi áðan, geti valið um sanngjarnar leiðir og sanngjarnar útfærslur á lánafyrirkomulaginu og að ábyrgðin og áhættan af því að lána peninga dreifist annars vegar á milli fjármálafyrirtækja og hins vegar lántakenda og neytenda. Það hefur hins vegar legið morgunljóst fyrir að ef verðtryggingin væri með einhverjum hætti bönnuð þá mundi það örugglega þurrka upp lánsfjármagn og framboð á lánsfjármagni. Umræðan á því ekki að snúast um það - hv. þingmaður lagði þetta upp með málefnalegum og skynsamlegum hætti hér áðan - heldur um það hvernig hægt er að gera þetta fyrirkomulag enn betra.

Virðulegi forseti. Það væri út af fyrir sig vel þess virði að blanda sér í þær umræður sem hér voru en ég beini hins vegar fyrirspurn til menntamálaráðherra. Í Morgunblaðinu, vefblaðinu þann 22. ágúst, var gerð grein fyrir því að menntamálaráðherra ætlaði að fara til Peking öðru sinni og mun hafa farið þann 23. ágúst 2008 ásamt eiginmanni sínum og ráðuneytisstjóra og maka hans. Vegna þessarar ferðar vil ég spyrja eftirfarandi: Hver tók ákvörðun um að menntamálaráðherra skyldi fara þann 23. ágúst öðru sinni fyrirvaralítið á Ólympíuleikana í Kína en þá mun menntamálaráðherra hafa verið starfandi forsætisráðherra í leiðinni? Í annan stað: Var ferðin og ferðatilhögun borin undir kynnt eða samþykkt í ríkisstjórn? Í þriðja lagi: Var greiddur allur kostnaður vegna ferðarinnar, fargjöld, uppihald og dagpeningar, og í því sambandi sérstaklega voru greiddir dagpeningar maka? Og í fjórða lagi: Var valin ódýr ferðatilhögun og gisting eða leitað leiða til þess og hver er heildarkostnaður skattgreiðenda við þessa ferð?

Herra forseti. Ég svara þessum spurningum með ánægju en það eru náttúrlega villandi upplýsingar í þessu eins og ýmsu sem kemur frá hv. þingmanni. Það er rétt að geta þess eins og alþjóð veit að ég hefði tekið þá ákvörðun aftur ef ég stæði frammi fyrir því að íslenska landsliðið í handbolta væri að leika um gullverðlaun á Ólympíuleikunum, ég mundi taka hana aftur sem ábyrgðarmaður íþróttamála og fara á Ólympíuleikana þannig að það sé alveg skýrt, enda um einstakan viðburð að ræða. Við fórum þrjú út. Það hafa aldrei verið greiddir dagpeningar til maka ráðherra svo ég viti til og aldrei nokkurn tíma meðan ég hef verið ráðherra. Hins vegar er það alveg rétt að í hvert skipti sem svona ákvarðanir eru teknar varðandi útgjöld ríkisins, seinni ferðin kostaði um 1,8 millj., þarf alltaf að hafa varann á. Það þarf alltaf að spyrja sig: Er rétt eða rangt að gera þetta? Ég mat það svo og segi það enn og aftur að það hafi verið afar mikilvægt og þýðingarmikið að ábyrgðarmaður íþróttamála færi á þennan mikilvægasta íþróttaviðburð í íslenskri sögu. Alveg eins og ég tók ákvörðun um það á sínum tíma í tengslum við heimkomu strákanna okkar að leggja út í ríkisútgjöld vegna heimkomu þeirra. Það er alveg ljóst hvað sú viðhöfn kostaði öll sem við skipulögðum í mikilli og góðri samvinnu við Reykjavíkurborg, við fjölmiðlana, við lögregluna, íþróttahreyfinguna og fleiri. Þetta er allt saman ákvörðun sem ég stend við og ég mundi taka slíka ákvörðun aftur. Enda tók þjóðin á móti strákunum okkar með reisn. En ég viðurkenni það alveg að ég ákvað að eyða ríkisfjármunum í þessa heimkomu og ég mundi taka þá ákvörðun aftur. Þetta er á ábyrgð ráðherra og ég stend við þessar ákvarðanir.

Virðulegi forseti. Ég get ómögulega fallist á það að með spurningum mínum hafi ég komið á framfæri villandi upplýsingum. Þetta voru eingöngu spurningar þannig að þetta er ómerkt hjal sem hér er haldið fram í því efni. En hvað sem því líður þá þakka ég hæstv. menntamálaráðherra fyrir greið svör hvað þetta varðar. Hins vegar er ljóst að hér munar töluverðu varðandi þann kostnað sem hún telur fram og þann kostnað sem komið hefur fram annars staðar opinberlega sem hefur verið talinn mun hærri. Í annan stað liggur það fyrir að miðað við það sem svör ráðherra leiða af sér var málið ekki kynnt fyrir fram í ríkisstjórn eða að ríkisstjórnin hafi samþykkt þessa ferð. Ég get ekki skilið svörin með öðrum hætti. Og þá get ég ekki skilið það öðruvísi en að ekki hafi verið leitað ódýrra ferðaleiða eða reynt að gæta að því að hafa sem ódýrustu kosti við þessa ferð sem ákveðin var í skyndi með þessum hætti. Það kemur landsliðinu ekkert við eða þeim merka árangri sem það náði.

Herra forseti. Það er nákvæmlega þessi málflutningur að ýja að einhverju, að segja eitthvað í hálfkveðnum vísum eða eitthvað annað. Hv. þingmaður sagði í upphafi máls síns að fjórir aðilar hefðu farið á vegum ráðuneytisins í seinni ferðina. Það er alrangt. Og ég bið hv. þingmenn og þá sem vilja kynna sér þetta mál betur að gera það. Heildarkostnaður við þessar ferðir var um 5 millj. með þessari seinni ferð sem er undir. Enginn hefur gagnrýnt fyrri ferðina. Seinni ferðin liggur alveg skýrt fyrir. Þannig að það er alltaf verið að ýja að einhverju með annarlegum hætti. Ég vil líka segja það og það hefur komið alveg skýrt fram, m.a. af hálfu strákanna okkar, af hálfu forustumanna ÍSÍ og Handknattleikssambandsins að þeir töldu mikilvægt að bæði forsetinn og ábyrgðarmaður íþróttamála í landinu væru á staðnum. Og mér finnst það sérstakt ef það er málflutningur Frjálslynda flokksins að íþróttamálaráðherra eigi ekki að vera viðstaddur mikilvægasta íþróttaviðburð landsins í sögunni fyrr og vonandi ekki síðar en alla vega fyrr. 

Virðulegi forseti. Síðastliðið vor lagði hæstv. umhverfisráðherra fram þrjú frumvörp. Frumvarp til laga um mannvirki, frumvarp til laga um brunavarnir og síðast en ekki síst frumvarp að nýjum skipulagslögum. Í skipulagsfrumvarpinu voru afar slæmar hugmyndir um svokallað landsskipulag. En þar er ríkinu í raun veitt fullt forræði að ákveða hvernig einstök sveitarfélög haga skipulagsmálum sínum. Þar segir, með leyfi forseta: „Landsskipulagsáætlun sem felur í sér stefnu um landnotkun er bindandi við gerð skipulags samkvæmt lögum þessum og skulu sveitarfélög endurskoða staðfest skipulag sitt í samræmi við áætlunina við næstu endurskoðun aðalskipulags sveitarfélagsins en þó eigi síðar en innan fjögurra ára frá samþykkt hennar.“ Í stuttu máli sagt hafa þessar hugmyndir fallið í afar grýttan jarðveg hjá sveitarfélögum landsins sem og þeirra sem hafna algerlega þeirri forræðishyggju sem landsskipulagið felur í sér. Við framsóknarmenn höfnum því einnig en teljum að ríkið ætti að samhæfa áætlanir sínar og koma þeim á framfæri við sveitarfélögin á einum stað til að einfalda skipulagsvinnu sveitarfélaganna. Þetta er allt annað en kemur fram í frumvarpi til skipulagslaga. Nú hefur það gerst að frumvörpin þrjú hafa verið send aftur upp í ráðuneyti til gagngerrar endurskoðunar og það þrátt fyrir að hafa fengið algjöra sérmeðferð í umhverfisnefnd. En nú er stóra spurningin: Ætlar umhverfisráðherra að falla frá hugmyndum um forræðishyggjuna í landsskipulaginu eins og þær lágu fyrir í frumvarpinu eða munum við sjá aðra og breytta tillögu um landsskipulag? Og einnig: Ætlar umhverfisráðherra að leggja fram að nýju frumvarp til laga um mannvirki og brunavarnir því að beðið er með óþreyju eftir betri og skýrari lagaframkvæmd á þessum sviðum sem og í skipulagsmálum?

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er beðið með óþreyju eftir lagabótum og umbótum á sviði skipulagsmála og mannvirkjamála hér á landi, mjög margir bíða með óþreyju eftir því og hafa gert það lengi. En hv. þingmaður ætti kannski að þekkja sögu Framsóknarflokksins aðeins betur eða kynna sér hana alla vega og kynna sér forsögu þessara mála af því að það var hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, sem hóf þessa vinnu. Hún hélt áfram í tíð hæstv. umhverfisráðherra Sigríðar Önnu Þórðardóttur og enn áfram í tíð hæstv. umhverfisráðherra Jónínu Bjartmarz sem lagði þessi þrjú frumvörp fram í fyrsta sinnið. Þegar ég tók við í umhverfisráðuneytinu lagðist ég yfir það hvort þetta væru mál sem þyrfti og ég ætti að endurflytja. Eftir að hafa farið yfir málin ákvað ég að gera það af því að þau eru vel unnin og þau eru til mikilla bóta fyrir skipulagsmál og löggjöfina í landinu hvað það varðar, fyrir réttindi almennings, fyrir öryggi við nýbyggingar o.s.frv. Þess vegna ber nýrra við að nú skuli Framsóknarflokkurinn afneita tveimur fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherrum sínum með þeim hætti sem hv. þingmaður gerir hér.

Virðulegi forseti. Heldur þóttu mér þetta rýr svör og mér finnst satt best að segja afar aumt að skjóta sér undan þeim. Hæstv. umhverfisráðherra leggur þessi frumvörp fram og það hlýtur þá að vera ásetningur hennar að landsskipulagið sé með þeim hætti sem það var lagt fram. Hún ein ber ábyrgð á frumvarpinu og það er sorglegt ef ráðherrar þessarar ríkisstjórnar ætla að skjóta sér undan ábyrgð í jafnstórum málum og hér var um að ræða. Sannleikurinn er sá að frumvörpin þrjú hafa fengið algjöra sérmeðferð á Alþingi. Ég efast reyndar um að nokkur frumvörp hafi fengið jafnítarlega meðferð og þessi þrjú stærstu mál sem umhverfisráðherrann lagði fram á síðastliðnu þingi. Ekki nóg með að þau hafi verið send einu sinni út til umsagnar heldur voru þau aftur send út til umsagnar. Reyndar fór umhverfisnefnd líka til Skotlands í og sjálfu sér bara til að staðfesta það að sama forræðishyggja er ekki í landsskipulagstillögum þar. Ég lýsi hér yfir fullum sigri Framsóknarflokksins og stjórnarandstöðunnar 

Ja hérna hér, hæstv. forseti, hér er greinilega á ferðinni nýliði í hv. umhverfisnefnd. Ég sat þar um árabil og það er ekkert nýtt við það að farið sé mjög vandlega ofan í mjög flókin lagafrumvörp sem þangað koma inn og þau séu tekin til ítarlegrar og vandlegrar og málefnalegrar meðferðar eins og gert hefur verið undir formennsku hv. þm. Helga Hjörvars í umhverfisnefnd í vetur. Það er ekkert óeðlilegt við það. Ég hefði haldið að hv. þingmenn ættu að hafa metnað til þess að vinna vel og faglega og málefnalega í þeim nefndum sem þeir eru kosnir til að vera í og í þeim verkefnum sem þeim er trúað fyrir í stað þess að koma hér upp, afneita sjálfum sér, afneita stefnu sinni, afneita fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherrum Framsóknarflokksins og þykjast ekki kannast við eigin stefnu. 

Hæstv. forseti. Í fréttum dagsins í dag kemur fram að Ísland ver mestum framlögum til menntastofnana samkvæmt nýju riti OECD. Þar kemur fram að Ísland lagði á árinu 2005 til 8% af vergri þjóðarframleiðslu á meðan önnur ríki OECD lögðu til 6,1%. Í umræddu riti kemur einnig fram að á árunum 2000–2005 hafa framlög til allra skólastiga á landinu aukist um 61% á föstu verðlagi sem er mesta aukning innan OECD-ríkjanna. Framlög til grunn- og framhaldsskóla jukust á árunum um 40% en um 77% til háskólastigsins. Þetta er merki um fjárfestingu í menntun í íslensku samfélagi sem ber að fagna. Því ber að fagna að Ísland ætlar sér og mun undir kröftugri forustu hæstv. menntamálaráðherra fleyta Íslandi áfram í krafti þekkingar og menntunar. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Mun hún með einhverjum hætti nýta þessa greiningu OECD-ríkja til að efla enn frekar gæði skólastarfs á öllum sviðum? Og í öðru lagi: Hefur verið kannað formlega á hvern hátt aukin fjárfesting í menntun skilar sér til samfélagsins í heild og er þá bæði átt við efnahagsvog og ánægjuvog?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að vekja athygli á þessum merkilegu tölum sem koma frá OECD í ritinu Education at a Glance. Ég vil líka vekja athygli á því að þetta eru tölur fyrir árið 2005. Við erum á réttri leið, það er alveg ljóst, við erum á réttri leið með því að auka markvisst fjárfestingu okkar í menntun, rannsóknum, vísindum og nýsköpun. Þar erum við að gera rétta hluti og ég held að þetta skipti okkur miklu máli núna til lengri tíma litið þegar við stöndum frammi fyrir ákveðnu umróti í efnahagsmálum að hafa einmitt fjárfest í grunnstoðum í okkar samfélagi. Ég vil líka benda á að eftir 2005 höfum við verið að auka enn frekar framleiðni okkar til háskólamála, það er hægt að nefna rannsóknarsamninginn við Háskóla Íslands, aukin framlög til annarra menntastofnana eins og Háskólans í Reykjavík, fyrir norðan og svo má lengi upp telja. Við eigum líka að nota þetta sem ákveðinn vegvísi, ákveðinn leiðarvísi því að margt sem þarna kemur fram er ekkert hafið yfir gagnrýni. Ég tel að við verðum að fara markvissara í það og m.a. munu frumvörpin sem við samþykktum síðastliðið vor og eru nú orðin að lögum stuðla að því að við munum fara í það að auka enn frekar gæðamálin og gæðaeftirlitið með okkar skólastarfi. Það má því í rauninni segja: Já, við ætlum okkur að nýta þessar tölur til að efla skólastarfið enn frekar. Við erum búin að samþykkja ákveðinn ramma um ákveðna stefnu til lengri tíma litið en við erum m.a. með menntaþingi sem er núna á föstudaginn, menntaþing 12. september, og ég vil hvetja alla þingmenn til þess að mæta þangað, að marka brautina í samvinnu við skólaumhverfið, í samvinnu við kennara, nemendur, foreldra og þá sem munu sækja það þing. Síðan er hitt að það hefur ekki verið mælt hvaða þýðingu þessar auknu fjárfestingar hafa almennt fyrir efnahagslífið. Það eru ýmsar leiðir til þess færar að mati hagfræðinga en menn eru ekki sammála um það. Ég er hins vegar sannfærð um að með því að efla og auka enn frekar fjárfestingu í menntun munum við stuðla að enn frekari tækifærum fyrir fólkið okkar í landinu til að velja hvaða leiðir það vill síðan fara í lífinu.

Herra forseti. Eins og fram kom við 2. umr. stend ég að nefndaráliti þessu með fyrirvara hafandi gagnrýnt ýmsa þætti frumvarpsins við 1. umr. en í utanríkismálanefnd tókst góð samstaða um viðamiklar breytingar á frumvarpinu sem bæta það verulega. Eftir standa þá af minni hálfu og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrst og fremst fyrirvarar sem lúta að tvennu, þ.e. annars vegar því að við viljum sjá sem allra skýrastan aðskilnað á milli þróunarsamvinnumálanna annars vegar og annarra verkefna utanríkisráðuneytisins hins vegar. Þar mætti betur gera, jafnvel þó að frumvarpið og sérstaklega breytingartillögurnar sem verða afgreiddar á eftir séu til verulegra bóta í þeim efnum er eftir að tryggja slíkan aðskilnað í innra skipulagi utanríkisráðuneytisins. Hinn fyrirvarinn lýtur að því að hér eru settar nokkrar sérreglur um starfsmannamál og það eru talsverð frávik í þessu frumvarpi eins og reyndar fleiri frá utanríkisráðuneytinu frá hinum almenna og opinbera vinnumarkaði og á því máli höfum við mikinn fyrirvara að fara að búa til einhvern sérstakan vinnurétt innan utanríkisráðuneytisins.

Herra forseti. Ég vil bara fagna sérstaklega þessari breytingartillögu og vekja athygli á henni af tvennum ástæðum. Annars vegar vegna þess að greinin er tátólógía, hún er óþörf, hún segir sjálfsagðan hlut, þ.e. að um þátttöku íslenska stjórnvalda í friðargæsluverkefnum fari samkvæmt ákvæðum laga um friðargæsluna. Nema hvað? Hin ástæðan og aðalástæðan er sú að þetta atriði á ekkert erindi inn í þetta frumvarp eða lög um þróunarsamvinnu. Ég kýs að líta svo á að með því að Alþingi víki þessu ákvæði nú út úr frumvarpinu sé það að undirstrika vilja sinn til þess að þessir málaflokkar séu aðskildir og þeim sé ekki blandað saman. Fyrir því hef ég lengi barist þannig að ég fagna því sérstaklega að frumvarpinu verði breytt á þennan veg.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta heilbrigðisnefndar um frumvarp til laga um sjúkratryggingar en málinu var vísað til nefndar að lokinni 2. umr. Hefur hún fjallað um það á ný og fengið á sinn fund aðila sem tilgreindir eru í nefndarálitinu. Nefndinni bárust einnig umsagnir um málið frá þeim aðilum sem jafnframt eru tilgreindir í nefndarálitinu. Á fundum sínum ræddi nefndin um það ákvæði frumvarpsins þar sem Tryggingastofnun ríkisins er falið að annast reikningshald og daglega afgreiðslu slysatrygginga í umboði heilbrigðisráðherra þar til ný lög um slysatryggingar taka gildi, sbr. ákvæði a-liðar 12. tölul. 57. gr., en fram kom að vinna við gerð frumvarps til laga um slysatryggingar hefur dregist og mun taka lengri tíma en áætlað var. Þá kom einnig fram að slysatryggingar væru eðlislíkar sjúkratryggingum og hafa verið á sama sviði innan Tryggingastofnunar ríkisins sem samkvæmt frumvarpinu færist til sjúkratryggingastofnunar. Telur meiri hlutinn því við nánari athugun heppilegt að leggja til breytingar á frumvarpinu í þá veru að slysatryggingar færist einnig undir sjúkratryggingastofnunina enda einungis tæknileg útfærsla sem felur ekki í sér neinar efnislegar breytingar á réttindum eða hagsmunum einstaklinga. Meiri hlutinn leggur einnig til smávægilega efnislega breytingu á 57. gr. frumvarpsins sem varðar lög um almannatryggingar og samræmist þeirri breytingu sem meiri hluti nefndarinnar lagði til við 2. umr. frumvarpsins síðasta vor. Meiri hlutinn leggur til að í stað þess að þeim heilbrigðisstarfsmönnum sem ábyrgð bera á vörslu sjúkraskráa sé skylt að veita læknum, eða eftir atvikum tannlæknum, Tryggingastofnunar ríkisins, eða eftir atvikum sjúkratryggingastofnunarinnar, þær upplýsingar sem stofnununum eru nauðsynlegar til ákvörðunar um greiðslu bóta, endurgreiðslu reikninga og vegna eftirlitshlutverks stofnananna, sem og að skoða þann hluta sjúkraskrár sem reikningsgerð á hendur stofnununum er byggð á, verði skylt að veita læknum og hlutaðeigandi heilbrigðisstarfsmönnum þær upplýsingar sem stofnununum eru nauðsynlegar - og áherslan er á hlutaðeigandi heilbrigðisstarfsmönnum en ekki útvíkkað frá tannlæknum. Í nefndaráliti meiri hluta heilbrigðisnefndar við 2. umr. um frumvarpið var lögð áhersla á mikilvægi þess að stofnunin hefði virkt eftirlit með gæðum og árangri starfsemi þeirra sem veita heilbrigðisþjónustu samkvæmt samningum við sjúkratryggingastofnunina. Í því skyni lagði meiri hlutinn til breytingu á frumvarpinu þar sem skerpt var á þessu hlutverki hinnar nýju stofnunar með því að í stað þess að stofnunin geti ákveðið að setja í samninga ákvæði sem ætlað er að stuðla að gæðum og árangri þjónustunnar, m.a. um gæðastjórnunarkerfi og vottun þeirra, faggildingu, árangursmælingar og upplýsinga- og skýrslugjöf, sé kveðið skýrar á um þetta eftirlit, þ.e. að stofnunin skuli setja slík ákvæði í þessa samninga. Í ferð heilbrigðisnefndar til Stokkhólms, sem farin var seinni hluta ágústmánaðar til að kynnast framkvæmd sjúkratrygginga í Svíþjóð, varð nefndinni enn frekar ljóst mikilvægi þessa þáttar í starfsemi stofnunarinnar. Því vill meiri hlutinn styrkja þennan þátt í starfsemi hinnar nýju stofnunar enn frekar og leggur til breytingu á 5. gr. frumvarpsins um hlutverk stofnunarinnar. Leggur meiri hlutinn til að nýjum tölulið verði skotið inn í 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins á eftir 4. tölul., svohljóðandi: 5. Að hafa eftirlit með gæðum og árangri starfsemi þeirra sem veita heilbrigðisþjónustu samkvæmt samningum, sbr. IV. kafla. Þannig verði skilgreint hlutverk stofnunarinnar samkvæmt 5. gr. frumvarpsins ekki aðeins bundið við að annast framkvæmd sjúkratrygginga og sjá um samninga um kaup og endurgjald fyrir heilbrigðisþjónustu, auk annarra verkefna sem stofnuninni er falið, heldur verði einnig skilgreint hlutverk stofnunarinnar að setja gæða- og árangursviðmið um þá þjónustu sem keypt er og hafa eftirlit með þeim viðmiðum í starfsemi þeirra sem veita heilbrigðisþjónustu samkvæmt samningum við sjúkratryggingastofnunina. Þess má geta að þegar er gert ráð fyrir að um 5–7 manns verði ráðnir til slíkra starfa hjá hinni nýju stofnun samkvæmt þeim áætlunum um mannafla sem nú liggja fyrir. Í nefndinni var nokkuð rætt um reglugerðarheimild til handa ráðherra, sem er að finna í 55. gr. frumvarpsins. Skilningur meiri hluta nefndarinnar er sá að sú reglugerðarheimild veiti ráðherra einungis sjálfstæða heimild í þeim tilvikum þegar til stendur að auka greiðsluþátttöku sjúkratryggingastofnunarinnar frá því sem gert er ráð fyrir í öðrum ákvæðum frumvarpsins, en ekki til að draga úr þeirri greiðsluþátttöku sem þar er kveðið á um. Þá er ráðherra veitt heimild til að birta í formi íslenskrar reglugerðar breytingar sem gerðar eru á almannatryggingareglum Evrópusambandsins og Íslandi ber að leiða í lög í ljósi EES-samningsins. Þessi heimild er fyrst og fremst hugsuð til að auka réttaröryggi íslenskra borgara og tryggja að heildarákvæði um réttindi í almannatryggingum liggi fyrir í formi íslenskrar reglugerðar. Ákvæðið veitir hins vegar ráðherra að sjálfsögðu ekki sjálfstæða heimild til að setja í reglugerð breytingar sem stafa frá Evrópusambandinu og ekki rúmast innan annarra efnisákvæða laganna. Nefndin ræddi á fundum sínum nánar um markmið og gildissvið samkeppnislaga gagnvart heilbrigðislögum en í áliti meiri hlutans síðasta vor var áréttaður sá skilningur að þegar ráðherra og sjúkratryggingastofnunin forgangsraða verkefnum innan opinberu heilbrigðisþjónustunnar eða ákveða að fela opinberum aðilum að sinna ákveðinni þjónustu með vísan til þeirra sjónarmiða sem greind eru sem lögmæt viðmið í 40. gr. þá varðar það ekki við samkeppnislög. Þar var m.a. tekið dæmi um að einkaaðilar gætu ekki með vísan til samkeppnislaga krafist að fá tiltekna þjónustu boðna út ef úthýsing á þjónustunni gerir sjúkratryggingastofnuninni ókleift að tryggja opinberum heilbrigðisstofnunum fullnægjandi fjölda verkefna til að tryggja fullnægjandi viðhald þekkingar og fjölbreytni út frá öryggis- og kennsluhlutverki stofnananna, jafnvel þótt þeir geti boðið lægra verð. Í áliti meiri hlutans síðasta vor var á hinn bóginn einnig áréttað mikilvægi þess að við val sjúkratryggingastofnunarinnar á viðsemjendum, þegar ákveðið hefur verið að leita verðtilboða frá veitendum heilbrigðisþjónustu, verði höfð hliðsjón af markmiðum samkeppnislaga þannig að gætt sé jafnræðis og byggt á hlutlægum og málefnalegum sjónarmiðum við val á viðsemjendum. Í því tilliti var í nefndaráliti meiri hlutans vísað sérstaklega í 3. mgr. 40. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn telur í því sambandi mikilvægt að leggja áherslu á þann almenna skilning að þessi sjónarmið takmarkist ekki við þessa tilteknu málsgrein heldur að þau eigi við 40. gr. sem og frumvarpið í heild sinni þar sem við á. Fyrir nefndinni voru rædd þau ákvæði 12. tölul. 59. gr. um nýtt ákvæði til bráðabirgða er varða stöðu og rétt starfsmanna þegar verkefni flytjast til sveitarfélaga vegna tímabundinna samninga ríkisins um rekstur heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, sbr. 28. gr. Þau sjónarmið komu fram hjá Reykjavíkurborg og Sambandi íslenskra sveitarfélaga að í slíkum tilvikum gilda lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, nr. 72/2002, og að í ákvæðinu gæti falist skerðing á stjórnunarrétti sveitarfélagsins sem vinnuveitanda og gæti jafnvel gengið þvert á ákvæði laga um jafnan rétt og jafna stöðu kvenna og karla, nr. 96/2000, þar sem kjör starfsmanna í sambærilegum störfum réðust þá af mismunandi kjarasamningum, annars vegar ríkis og hins vegar viðkomandi sveitarfélags. Meiri hlutinn telur hins vegar að þetta ákvæði skapi aukinn rétt starfsmanna til viðbótar við þann rétt sem þeim er tryggður í lögum um aðilaskipti að fyrirtækjum og leggur áherslu á að hugsanlegar breytingar á þessu ákvæði skuli unnar í samráði við hagsmunaaðila. Loks leggur meiri hlutinn til að b-liður 2. tölul. 64. gr. falli brott vegna breytinga sem orðið hafa á lögum um landlækni þannig að 5. málsl. 5. mgr. 6. gr. þeirra laga standi óbreyttur. Þá leggur meiri hlutinn til breytingar á gildistökuákvæðum frumvarpsins svo að lögin öðlist gildi 1. október 2008. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Guðjón Arnar Kristjánsson sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir álitið skrifa hv . þingmenn Ásta Möller formaður, framsögumaður, Ágúst Ólafur Ágústsson, Pétur H. Blöndal, Árni Páll Árnason, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Ellert B. Schram. Ljóst er að umræða um sjúkratryggingafrumvarpið hefur farið fram síðasta vor og aftur nú í haust og einnig liggur fyrir hvert markmiðið er með nýjum sjúkratryggingalögum. Markmiðið er að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu, óháð efnahag. Markmið frumvarpsins er jafnframt að stuðla að rekstrar- og þjóðhagslegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustu og hámarksgæðum hennar og styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda þessarar þjónustu og kostnaðargreina hana. Grunnatriði frumvarpsins, þ.e. kostnaðargreining í heilbrigðisþjónustu, hefur verið til umræðu hér á landi árum saman og m.a. verið í stjórnarsáttmála ríkisstjórna allt frá árinu 1995. Margir aðilar, bæði fagaðilar og stjórnendur heilbrigðisstofnana, hafa hvatt til þess að fara þessa leið og margoft sent áskoranir í þá veru bæði til fjárlaganefndar og heilbrigðisyfirvalda og til fjármálaráðuneytisins. Mikil vinna hefur farið fram hér á landi varðandi hið svokallaða DRG-kerfi sem er alþjóðlega viðurkennt kerfi sem er lagt til grundvallar kostnaðargreiningu í þjónustu heilbrigðisstofnana, sérstaklega sjúkrahúsa og ýmsar alþjóðlegar stofnanir eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hafa hvatt þjóðfélög til þess að taka upp kostnaðargreiningu í heilbrigðisþjónustu í þeim tilgangi að bæta nýtingu fjármagns, auka hagkvæmni og gagnsæi útgjalda til heilbrigðisþjónustu og byggir þar á viðamiklum rannsóknum í þá veru. OECD sagði í skýrslu sinni til íslenskra stjórnvalda fyrr á þessu ári að nota ætti kostnaðargreiningu sem grundvöll í fjármögnun í heilbrigðisþjónustu og um þá skýrslu fór fram ítarleg umræða á vorþinginu. Tekið var ákveðið skref í heilbrigðisþjónustulögum sem samþykkt voru vorið 2007 þar sem settur var inn nýr kafli sem ekki var áður í heilbrigðisþjónustulögum. Það var kafli um samninga um heilbrigðisþjónustu og þar segir m.a. í 29. gr. heilbrigðisþjónustulaga, með leyfi forseta: „Samningar um heilbrigðisþjónustu skulu gerðir í samræmi við stefnumörkun skv. 3. gr., m.a. um skipulag heilbrigðisþjónustu, forgangsröðun verkefna innan hennar, hagkvæmni og gæði þjónustunnar og aðgengi að henni. Samningarnir skulu m.a. kveða á um magn og tegund þjónustu, hvar hún skuli veitt og af hverjum.“ Unnið var að þessu frumvarpi í þrjú ár og í nefndinni sem vann að því að móta frumvarpið voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka, m.a. Vinstri grænna, og þegar það var afgreitt úr nefndinni hafði enginn stjórnmálaflokkur fyrirvara í þessa veru varðandi kaup á heilbrigðisþjónustu, ekki heldur Vinstri grænir. Þessi grein sem sett var inn í heilbrigðisþjónustulögin vorið 2007 var samþykkt samhljóða af öllum þingmönnum sem voru viðstaddir við atkvæðagreiðsluna. Ég hef rakið hér í nokkrum orðum hvernig umræðan hefur farið fram á síðustu árum varðandi þessa breytingu og m.a. nefndi ég reyndar síðastliðið vor að Framsóknarflokkurinn hefði sett nefnd á laggirnar árið 2000 undir stjórn Davíðs H. Gunnarssonar til að vinna að þessari skipulagsbreytingu um kaupendur og seljendur í heilbrigðisþjónustu. Sú nefnd vann ágætt starf og m.a. spurði ég þáverandi heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, á árinu 2004 um störf þessarar nefndar. Þá kom fram að nefndin væri að störfum og væri m.a. að horfa á þá vinnu sem hefði farið fram á Landspítala – háskólasjúkrahúsi varðandi DRG sem væri síðan skoðað í framhaldi af því. Það má líka nefna og það kom fram í umræðunni síðastliðið vor að hin svokallaða Jónínunefnd lagði sterklega til að þessari aðferðafræði yrði beitt. Því er ekki hægt að taka undir það sem komið hefur fram hjá þingflokksformanni Vinstri grænna, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem fer mikinn í blöðunum þessa dagana og finnst umræða um þetta mál hafa verið af skornum skammti. Ég spyr þess vegna í því sambandi: Hvar hefur þingflokksformaðurinn verið síðustu ár? Hefur hann ekki fylgst með þeirri umræðu sem hefur farið fram? Er hann ekki með á nótunum? Hann kvartar jafnframt yfir því að heilbrigðisnefndin hafi ekki gefið sér nægan tíma til að fjalla um frumvarpið. Það er einnig alrangt. Það fór mikil vinna fram í vor við frumvarpið, 1. og 2. umr. um málið var tekin. Við fengum fjölda umsagnaraðila til fundar við okkur í heilbrigðisnefnd og góða umræðu og síðan var tekin ákvörðun um að fresta frumvarpinu til haustsins. Í ágústmánuði fór svo hv. heilbrigðisnefnd til Svíþjóðar til að kynna sér framkvæmd sjúkratrygginga en þar var byrjað að vinna að kostnaðargreiningu með sams konar markmið í huga í kringum 1990 og Svíar hafa mikla reynslu í þessum efnum. Þetta var mikil vinna, 10 tímar á dag í tvo daga, og ef eitthvað var þá var kvartað undan vinnuálagi en þetta var alla vega mjög góð ferð og mjög upplýsandi, enda hittum við þar færustu sérfræðinga á þessu sviði, aðila sem höfðu staðið að þessum breytingum á sínum tíma, sérfræðingar, embættismenn og stjórnmálamenn og fólk ef ég má sletta, með leyfi forseta, sem er með virkilega „hands on“ þekkingu á þessari vinnu. Hv. heilbrigðisnefnd kom saman til fundar á þriðjudaginn var, hélt þá fund með umsagnaraðilum, fékk á þriðja tug aðila á fund nefndarinnar. Hún hélt síðan aftur fund á miðvikudag og fimmtudag og það var ljóst þegar á þriðjudeginum að málið yrði ekki tekið til umræðu í þeirri viku heldur yrði það tekið upp hér í dag. Heilbrigðisnefnd gafst því nægur tími til að fjalla um málið og jafnvel þótt boðið væri sérstaklega upp á það að hafa fleiri fundi óskuðu nefndarmenn ekki eftir því sem við hefðum þó hæglega getað gert ef þörf hefði krafið, bæði á föstudag og þess vegna á laugardag, í gærmorgun á nefndadegi og í morgun. Niðurstaða mín var sú að þar sem nefndarmenn óskuðu ekki eftir að halda frekari fundi að málið væri fullrætt innan nefndarinnar. Ég vísa því alfarið á bug að málið hafi ekki verið fullrætt á vettvangi nefndarinnar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur hins vegar sagt að hann hafi sjálfur og hans þingflokkur kynnt sér málið til hlítar í sumar. Það er vel, mjög gott, en jafnframt bendir hann á að til grundvallar leggi hann framsögu sem virtur vísindamaður, Svíinn Göran Dahlgren, hélt fyrir fjórum árum og síðan erindi sem annar fræðimaður hélt síðastliðið vor. Ef þetta er vinnan sem Vinstri grænir lögðu í í sumar þá er það sama vinna og við lögðum í síðastliðið vor þannig að ég tel ekki að hægt sé að ásaka nefndina fyrir að hafa slegið slöku við. Á annað hundrað umsagnaraðilar fengu tækifæri til að koma athugasemdum sínum á framfæri við nefndina og að einum undanskildum hafa þeir ekki gert neinar athugasemdir varðandi grundvallarþætti í þeim breytingum sem frumvarpið felur í sér, þ.e. kostnaðargreiningu á þjónustunni og að fé fylgi sjúklingi. Þvert á móti má segja að þeirri breytingu var almennt fagnað af umsagnaraðilum og þær athugasemdir sem komu frá þeim snertu aðra þætti. Undantekningin er hins vegar BSRB sem er mjög mikið umhugsunarefni einmitt vegna tengsla formanns BSRB við Vinstri græna. Enda má líka segja að þeir aðilar sem hafa kynnt sér frumvarpið og tekið afstöðu til þess og fagnað því eigi í rauninni mjög erfitt með annað en taka undir þau markmið sem við erum að setja upp með frumvarpinu, þ.e. að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði, að tryggða jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag, að stuðla að rekstri og þjóðhagslegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustu, að stuðla að hámarksgæðum heilbrigðisþjónustu, að kostnaðargreina hana og styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu. Ég mundi telja að þessi markmið séu góð og gild og mjög eftirsóknarverð. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar felur í sér grundvallarbreytingu varðandi fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar, sem eins og ég tók fram áðan hefur mikið verið kallað eftir, þannig að farið er frá föstum fjárlögum í fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar í blandaða fjármögnun þar sem fjármagnið skiptist í grunnupphæð, greiðslu fyrir umsamda þjónustu og jafnvel árangurs- eða gæðatengdar greiðslur. Það kom fram í skýrslu, og ég hef reyndar nefnt það áður, sem gefin var út af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands fyrir nokkrum árum að á þeim tíma voru það einungis Albanía og Ísland sem fjármögnuðu heilbrigðisþjónustu með föstum fjárlögum. Nú veit ég ekki hver staðan er í Albaníu en ég veit alla vega að það er löngu kominn tími til að breyta því hér á landi. Eins og fram hefur komið fór hv. heilbrigðisnefnd Alþingis til Stokkhólms síðsumars til að kynna sér framkvæmd sjúkratrygginga í Svíþjóð en þar er heilbrigðisþjónustan skipulögð með nokkuð öðrum hætti stjórnsýslulega en hér á landi, þ.e. hún er fjármögnuð og skipulögð af fylkjunum sem eru stjórnsýslustig milli ríkis og sveitarfélaga en þau hafa sjálfræði í skipulagningu þjónustunnar. Fylkin hafa langa reynslu af kostnaðargreiningu í heilbrigðiskerfinu og hafa mörg hver tekið hana upp að einhverju eða öllu leyti. Þetta skref var fyrst tekið í kringum 1990 í Stokkhólmi og Dölunum, ef ég man rétt, og er það samdóma álit þeirra sem við ræddum við úti í Svíþjóð að þetta hafi verið mikið framfaraskref og til góðs. Það sem vakti athygli mína í þessari ferð var að í Stokkhólmi, þar sem tekið var stórt skref í kringum 1990, tók undirbúningurinn að breytingunni mjög skamman tíma eða sex mánuði. Svíarnir vöruðu okkur einmitt við því að gera slíka breytingu með þeim hraða sem þeir gerðu því að þeir þurftu að gera ýmsar breytingar eftir á sem þeir hefðu betur hugsað áður en af stað var farið, en sex mánuðir eru náttúrlega mun styttri tími en við ætlum okkur hér að hafa þetta til umfjöllunar. Það vakti líka athygli mína að það kom fram frá mjög mörgum aðilum og öllum sem spurðir voru eftir því, að það var mikil samstaða meðal stjórnmálaflokka að taka upp þessar vinnuaðferðir og það að allir aðilar, stjórnmálamenn, stjórnendur og fagaðilar, telja að kostnaðargreining geti tryggt betur hagkvæmni í rekstri stofnana, gagnsæi í þjónustu og fjárveitingum og aukna gæði í þjónustu. Því hefur verið haldið fram að aukinn einkarekstur í heilbrigðisþjónustu, sem sumir leggja að jöfnu við einkavæðingu sem er allt annar hlutur, sé ástæða þess að farið er í kostnaðargreiningu í heilbrigðisþjónustu. Það er rangt eins og hv. heilbrigðisnefnd komst að í ferð sinni til Svíþjóðar og vissi reyndar áður. Þar horfðu stjórnmálamenn fyrst og fremst á aukna hagkvæmni í þjónustu, að ná stjórn á veitendahlið þjónustunnar með það að markmiði að veita betri þjónustu með tilliti til gæða, öryggis og aðgengi að þjónustunni. Þeir töldu eignarhaldið ekki skipta máli eða eins og einn stjórnmálamaðurinn sem við ræddum við sagði, að það sem skipti þá meira máli væri langtímasamningur um þjónustu heldur en hvert eignarhaldið væri. Nýtt kerfi mun leiða til gerbreyttrar hugsunar í heilbrigðisþjónustu, fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar, þar sem í stað þess að horft sé á sjúkling sem leggst inn á stofnun sem kostnaðaraukningu fyrir stofnunina er litið á hann sem tekjulind þar sem umsamin greiðsla fyrir umsamda meðferð felur í sér greiðslu til viðkomandi stofnunar. Þetta ætti að tryggja sjúklingnum betra aðgengi að þjónustunni og hann fái þá meðferð sem hann þarf á að halda, að þjónustan taki mið af þörf. Í dag er það svo að dregið er úr þjónustu og deildum lokað til að stofnunin haldi sér innan fjárhagsramma en í nýju kerfi getur hins vegar lokuð deild á heilbrigðisstofnun jafngilt töpuðum tekjum fyrir stofnunina. Það má kannski segja að þessi lýsing leiði til spurningarinnar: Mun þetta ekki leiða til aukins kostnaðar í kerfinu? Það gerðist í Svíþjóð. Það kom greinilega fram að kerfisbreytingin leiddi til aukins kostnaðar og framleiðsluaukningin var slík að með sama fólki sópaðist fé inn á heilbrigðisstofnanir og kostnaðaraukningin varð gríðarleg en um leið hurfu biðlistarnir á augabragði. En með breyttri samsetningu á greiðslum, því að áður hafði verið fjármagnað 100% með DRG, gátu menn náð kostnaði niður á ný þar sem það var betur skilgreint hvaða þjónusta var keypt af hverjum þjónustuaðila, það var sem sagt hægt að snúa þróuninni við án þess að framleiðslan minnkaði um of. Eða eins og einn viðmælandi okkar í Svíþjóð sagði: „Kostnaðarvitund leiðir til skynsamlegri nýtingar fjármuna í heilbrigðisþjónustu.“ Því hefur líka verið haldið fram að almennt hafi þetta leitt til mikillar kostnaðaraukningar í Svíþjóð þrátt fyrir það sem ég sagði á undan en það má benda á að á síðustu árum og með breyttu kerfi hefur Svíum tekist að hemja kostnaðaraukninguna í heilbrigðisþjónustu. Á tímabilinu 1990–2002 jókst kostnaður við heilbrigðisþjónustu í Svíþjóð sem hluti af vergri landsframleiðslu úr 8,4% í 9,2% en á Íslandi úr 8 í 10% af vergri landsframleiðslu þrátt fyrir að aldursskiptingin sé önnur. Svíar eru mun eldri en við, þar munar töluverðu, um 17% Svía eru 67 ára og eldri en 12% hér á landi. Þekkt er að aukinn fjöldi aldraðra þýðir aukin heilbrigðisútgjöld en Svíum hefur tekist, m.a. með þessari aðferð, að hemja aukningu heilbrigðisútgjalda. Virðulegi forseti. Heilbrigðisnefnd átti fund með Birgi Jakobssyni lækni, sem er forstjóri Karolinska sjúkrahússins í Stokkhólmi, en hann er íslenskur og hefur átt farsælan feril sem læknir og stjórnandi í sænska heilbrigðiskerfinu og m.a. kynnt sér sem stjórnandi kaupenda- og seljendamódelið sem frumvarpið sem hér er til umfjöllunar gengur út á. Það var eftirtektarvert þegar hann sagði okkur alþingismönnum að innleiðing kaupenda- og seljendamódelsins hefði orðið heilbrigðisþjónustunni til bóta og leitt til þess að tekið hefði verið af meiri festu á þáttum eins og biðlistum, gæði þjónustu og öryggi sjúklinga en áður þekktist. Jafnframt hefði þetta kerfi leitt til aukins gagnsæis í þjónustu og kostnaðarmyndun í þjónustunni sem er af hinu góða og benti til samanburðar á að áður en kostnaðargreining kom til var kostnaður og það sem hið opinbera var að fá fyrir peninginn sem lagður var til heilbrigðisþjónustu af opinberu fé allur í þoku. Ég held að það lýsi dálítið ástandinu hjá okkur í dag. Við erum með föst fjárlög til stofnana þar sem horft er á hvað stofnunin fékk á síðasta ári, í besta falli framreiknað eftir vísitölu og hugsanlega aukin verkefni, og þannig horft til þess hvað stofnunin á að fá í ár án þess að vita nákvæmlega hvað út úr því fæst. Jafnframt lagði hann áherslu á það, eins og aðrir viðmælendur okkar, að mikil sátt væri um kerfið. Í þessu ljósi og því sem ég hef sagt á undan er hik Framsóknarflokksins og andstaða VG gegn frumvarpinu óskiljanleg. Ég hafði ekki séð nefndarálit hvorki 1. né 2. minni hluta heilbrigðisnefndar en ég skoðaði hins vegar nefndarálit frá því í vor og þar segir hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir við 2. umr. í nefndaráliti sínu, með leyfi forseta: „Nái frumvarpið fram að ganga má ætla að það leiði til einkavæðingar heilbrigðisþjónustunnar.“ Jafnframt fullyrðir hún að kostnaður við heilbrigðisþjónustu sem rekin er af einkaaðilum sé kostnaðarsamari og að bresk rannsókn bendi til að ef efnt yrði til samkeppni um heilbrigðisþjónustu á markaði geti það, með leyfi forseta, bein tilvitnun: „aukið dánartíðni sjúklinga vegna aðgerða.“ Þetta er náttúrlega töluvert mikil fullyrðing. Vinstri grænir fullyrða í nefndaráliti sínu við 2. umr.: „Frumvarpið greiðir götu markaðsvæðingar innan heilbrigðisþjónustunnar og gagnstætt því sem fullyrt er gætu þessar lagabreytingar orðið þjóðhagslega óhagkvæmar.“ Svo mörg voru þau orð. En hver er reynsla Svía? Hvaða svör fékk íslenska heilbrigðisnefndin þegar þetta var borið undir sérfræðinga og stjórnmálamenn í ferð nefndarinnar til Stokkhólms í fyrri viku? Mun kostnaðargreining í heilbrigðisþjónustu leiða til aukinnar einkavæðingar þjónustunnar, eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir heldur fram og vinstri grænir jafnframt líka? Svíar sögðu nei, þvert á móti hafa einkaaðilar haft horn í síðu kostnaðargreiningar í heilbrigðisþjónustu því að það kallar á gagnsæi í verðlagningu á því hvað það kostar raunverulega að veita þjónustuna, hvað verið er að borga fyrir. Kostnaðargreining er því ekki alltaf til hagsbóta fyrir seljendur það allt er uppi á borðinu og því til viðbótar má líka segja að eftir því sem við styrkjum kaupendahliðina, þ.e. Tryggingastofnun í þessu tilviki, því betur eru menn í stakk búnir til þess að semja við þá sem eru samningsaðilar þeirra. Og það er ekki eins og við séum að sjá þetta kerfi alveg í fyrsta sinn því að um 30% af heilbrigðisþjónustunni eru í einkarekstri, eru aðilar utan hins opinbera kerfis og við höfum langa reynslu af því að semja við sérfræðinga og ég er þeirrar skoðunar að þeir hafi oft snúið á Tryggingastofnun vegna yfirburðaþekkingar sinnar á því sem samið er um. Er kostnaður við heilbrigðisþjónustu sem rekinn er af einkaaðilum kostnaðarsamari? Svíar sögðu nei. Stjórnmálamenn sem við hittum bentu á skýrslu sem þeir létu gera við viðskiptaháskóla í Stokkhólmi þar sem fram kom að þjónusta við einkaaðila í heilbrigðisþjónustu væri ekki dýrari fyrir samfélagið en sambærileg þjónusta sem keypt er af einkaaðilum. Til að fá hagnað af rekstrinum rækju þeir hins vegar oft þjónustuna með hagkvæmari hætti en opinberar stofnanir en kostnaður fyrir borgarana væri sá sami. Hér á landi hefur oft verið bent á hjúkrunarheimilið Sóltún sem dæmi um aukinn kostnað þar sem einkaaðili á í hlut. Ef svo er, og það má með vissum rökum segja að það sé dýrara, þá geta stjórnvöld alfarið tekið ábyrgðina á sig og ekki síst Framsóknarflokkurinn sem hélt um stjórnartaumana í heilbrigðisráðuneytinu þegar sá samningur var gerður. Á hinn bóginn benti ég á að upplýsingar sem komu fram í Morgunblaðinu fyrir einhverju síðan þar sem bent var á að einkareknu heilsugæslustöðvarnar tvær sem reknar eru á höfuðborgarsvæðinu væru best reknu og hagkvæmustu einingar innan heilsugæslunnar. Þar eru því ekki víti til að varast og þessu hélt jafnframt hæstv. heilbrigðisráðherra á sínum tíma, Jón Kristjánsson, fram í umræðu á þinginu. Síðasta atriðið sem mig langaði að nefna varðar þá fullyrðingu að dánartíðni í meðferð aukist ef hún er veitt af einkaaðilum, eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir vill láta liggja að í nefndaráliti sínu frá því í vor. Spurningin er þá hvort það sé munur á gæðum þjónustu eftir því hvort veitendur eru opinberir aðilar eða einkaaðilar. Svíar sögðu nei og vísuðu í sömu skýrslu og ég nefndi áðan um samanburð á þjónustu einkaaðila og opinberra aðila í heilbrigðisþjónustu. Ef eitthvað er þá töldu þeir að aðgengi hjá einkaaðilum væri betra og tilkoma einkaaðila við hlið opinberra aðila í sams konar þjónustu leiði til enn betri þjónustu frá hinum opinbera aðila. Við getum jafnvel séð ákveðna samsvörun í þessu í íslenska menntakerfinu þar sem bæði á grunnskólastigi og æðri skólastigum hafa komið aðilar sem reka skóla í samkeppni við hina opinberu skóla og það er samdóma allra að það hafi aukið gæði menntunar. Með samningum um tiltekna heilbrigðisþjónustu eru settir gæðastaðlar um meðferð sem keypt er af heilbrigðisyfirvöldum fyrir hönd skjólstæðinga sinna og ef seljandi þjónustu uppfyllir ekki gæðin tapar hann á því fjárhagslega. Því til viðbótar má hann sæta gæðasamanburði við aðra aðila sem veita sams konar þjónustu. Með þessum skilyrðum má ljóst vera að það er ekki hægt að halda því fram 

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að spyrja hv. formann heilbrigðisnefndar, Ástu Möller, um það af hverju ekki var boðað til fundar í heilbrigðisnefnd í allt sumar. Þetta mál var allt of seint fram komið. Það var sent út til umsagnar með ákaflega óvenjulegum hætti. Margir treystu sér ekki til að veita umsögn með svo skömmum fyrirvara og því var málið sent út aftur eftir að þingi var frestað í vor. Eftir að þing fór heim í vor bárust 16 athugasemdir. Mig undrar af hverju sá tími sem nefndin hafði og átti að nýta var ekki nýttur til þess að fara betur ofan í málið í sumar. Formaðurinn fór mikinn um að vel hefði verið unnið í nefndinni og því spyr ég: Var tekið tillit til einhverra af þeim athugasemdum sem bárust til að mynda í sumar?

Virðulegi forseti. Þannig háttaði til síðasta vor að tekin var ákvörðun um að fresta 3. umr. til haustsins. Jafnframt lá fyrir skipulag á haustfundum þingsins 1.–15. september og var ljóst að fyrri vikan yrði tekin í nefndarstarf. Það var mín skoðun að sú vika yrði notuð í þá fundi sem þurfti til að fara yfir frumvarpið. Frumvarpið var sent aftur út til umsagnar 2. júní og frekari umsagnir bárust og jafnframt var það sent til þeirra umsagnaraðila sem þegar höfðu sent umsagnir þannig að þeir höfðu nægan tíma til að fara yfir það. Breytt var um skipulag á haustfundum og í stað þess að nefndarfundir væru fyrri vikuna var tekin ákvörðun um að hafa þingfundi. 

Herra forseti. Ekki var miklar skýringar að finna í þessu svari: Breytt skipulag á fyrirhuguðum fundum Alþingis í haust varð til þess að ekkert var unnið í sumar. Þetta gengur því miður ekki upp. Ég held líka að það sé nauðsynlegt að hafa í huga að ekki var tekið tillit til einnar einustu breytingartillögu sem kom fram í sumar og voru þær þó margar mjög vel ígrundaðar og nauðsynlegar. Við vinstri græn höfum tekið nokkrar þeirra upp í tillöguflutningi okkar. Við ætluðum ekki að hafa mikinn tillöguflutning við 3. umr. en hv. meiri hluti heilbrigðisnefndar sá ástæðu til að leggja fram breytingartillögur upp á hátt í þrjár síður frá heilbrigðisráðuneyti en ekki eina einustu tillögu frá þeim fjölmörgu félagasamtökum og hagsmunaaðilum, fagaðilum í heilbrigðisþjónustu, sem komu með ábendingar um það sem betur má fara í þessu frumvarpi, og það er miður.

Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á það sem fram kom í ræðu minni hér áðan að hv. heilbrigðisnefnd var gefið fullt svigrúm til að kalla á alla þá aðila  Varðandi athugasemdir frá umsagnaraðilum höfðu fjölmargar umsagnir borist síðasta vor og tekið var tillit til þeirra og ákveðnar breytingar gerðar á frumvarpinu í þá veru. 

Hæstv. forseti. Ekki er hægt að mæla undirbúning að frumvarpsgerð sem þessari eingöngu í klukkutímum og setu í nefndarstarfi. Það er undirbúningurinn, tíminn sem gefinn er og umræðan sem fram fer þegar umsagnaraðilar og fleiri eru með til þess að velta upp ýmsum flötum - og ekki virðist veita af í þessu sambandi ef við vísum til reynslu bæði Svía og Breta, eins og gert hefur verið. Þær breytingar sem hafa verið gerðar hafa verið tæknilegar og jákvæðar en það er spurning hvernig þær eru svo notaðar. Ég vil því spyrja hv. formann heilbrigðisnefndar hvaða skýringu hún getur gefið á því að þrátt fyrir sömu landslög hafi einkavæðing heilbrigðisþjónustunnar 

Virðulegi forseti. Varðandi fyrsta atriðið, um umræðuna sem hefur farið fram, vakti ég í ræðu minni áðan athygli á að umræðan hefur verið í gangi hér árum saman, það er ekki eins og hún sé að birtast fyrst núna. Hún hefur farið fram hér í þingsölum, hún hefur farið fram í samfélaginu, meðal fagfólks, meðal heilbrigðisstofnana, meðal stjórnmálamanna þannig að fólki er fullkunnugt um hvað málið snýst. Það snýst um að kostnaðargreina þjónustuna. Það snýst um að fá að vita hvað við erum að fá fyrir peninginn, það snýst um að auka öryggi sjúklinga og það snýst um aukið hagræði. Varðandi spurninguna um Svíþjóð er það þannig að allir stjórnmálaflokkar eru sammála um þessar breytingar. Teknar hafa verið ákvarðanir í Stokkhólmi að leita samninga við einkaaðila um rekstur heilsugæslunnar. Í Noregi eru 90% af heilsugæslunni rekin af einkaaðilum og 100% í Danmörku þannig að Svíar eru á eftir ef eitthvað er.

Hæstv. forseti. Svíar eru á eftir ef eitthvað er, þeir eru á eftir í því að einkavæða heilsugæsluna og aðra heilbrigðisþjónustu miðað við það sem hv. þingmaður sagði hér rétt áðan. Það er enginn að draga DRG-greininguna í efa sem slíka til þess að meta kostnað við heilbrigðisþjónustu. Það er hins vegar spurning hvernig þessi greining er notuð, í hversu miklum mæli, hvernig hún er fléttuð inn, hvort alfarið er greitt samkvæmt DRG-greiningu. Svíar fóru fram með hana í offorsi og þar æddi kostnaðarliðurinn upp af því að þetta er framleiðsluhvetjandi kerfi. Það er það. Ekki er hægt að nota þetta DRG-kerfi nema við mjög takmarkaðar aðstæður, þ.e. á sjúkrahúsum þar sem hægt er að tala um þjónustuna sem framleiðslu. Hún á alls ekki við um þjónustu í dreifbýli, á minni sjúkrahúsum og þar sem aðstæður eru eins og hér, og er Landspítalinn þar með talinn eftir því sem Birgir Jakobsson sagði. Hv. þingmaður má svara þessu.

Virðulegi forseti. DRG er ekki eina greiðslukerfið sem notað er til grundvallar. Eins og hv. þingmaður veit er svokallað RAI-kerfi, raunverulegur aðbúnaður íbúa, t.d. notað í öldrunarþjónustu, en það er bæði kostnaðargreining og gæðavísir. Innan heilsugæslunnar eru önnur kerfi notuð og í endurhæfingu - það er ekkert eitt kerfi sem er notað heldur eru fleiri valin. 

Ég vil geta þess að það er smábilun í klukkunni í ræðupúlti en við fylgjumst engu að síður með tímanum.

Hæstv. forseti. Hv. formaður heilbrigðisnefndar fór mikinn í ræðu sinni og nokkur asi var á henni. Það er ósköp skiljanlegt vegna þess að þetta er hennar hjartans mál sem hér er komið til lokaafgreiðslu. Ef ég skildi hana rétt - hún var það óðamála að ekki var alltaf hægt að ná því sem hún sagði - sagði hún að hik væri á Framsóknarflokknum og það væri óskiljanlegt. Ég held að hv. þingmaður hljóti fyrir löngu að hafa gert sér grein fyrir því að ágreiningur er á milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í þessum málaflokki. Það er þess vegna sem hún stóð æðioft í þessum ræðustóli á síðasta kjörtímabili og kjörtímabilum þar á undan og spurði þáverandi heilbrigðisráðherra hvort þeir ætluðu ekki að fara að drífa sig í meiri einkarekstur og meiri einkavæðingu. Sú var ástæðan fyrir því að hún þurfti að spyrja að hún var ekki ánægð með frammistöðu framsóknarráðherranna í sambandi við það að einkavæða og einkareka heilbrigðiskerfið. Þetta er nú svona 

Virðulegi forseti. Ég notaði orðið hik vísvitandi þar sem það lýsir Framsóknarflokknum í þessu máli einmitt nokkuð vel. En ég bendi jafnframt á heilbrigðisþjónustulögin sem voru samþykkt á síðasta ári og voru unnin að undirlagi framsóknarráðherra, hv. þáverandi þingmanns og hæstv. ráðherra Jóns Kristjánssonar, og síðan Sivjar Friðleifsdóttur. Það var lögð töluvert mikil vinna í að koma þessu frumvarpi í gegn í samstöðu og það var samstaða meðal allra flokka að koma þessu frumvarpi í gegn. Þar var ákvæði um kaup á heilbrigðisþjónustu þannig að það var enginn ágreiningur frá hendi framsóknarráðherranna eða Framsóknarflokksins að fara þessa leið, að fara kaupenda- og seljendaleiðina. Þess vegna undra ég mig hér enn og aftur á hiki Framsóknarflokksins í málinu vegna þess að mér fannst hann bara hafa staðið sig nokkuð vel 

Hæstv. forseti. Það er ágætisorðháttur í tungumáli okkar sem segir: veldur hver á heldur. Og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það voru samþykkt lög um heilbrigðisþjónustu og það var nefndarstarf í gangi í tíð ráðherra Framsóknarflokksins í heilbrigðisráðuneytinu sem laut að því að skoða nýjar leiðir. En ég verð bara að segja það hreint út að ég treysti ekki Sjálfstæðisflokknum til þess að fara þannig með framkvæmd hinna nýju laga sem væntanlega verða sett hér í dag eða á morgun, að það verði viðunandi. Það kemur fram í öllum málflutningi hv. formanns heilbrigðisnefndar hvað það er sem stendur til. Það stendur til að fara út í grundvallarbreytingar á heilbrigðiskerfinu hvað það varðar að færa reksturinn inn í einkarekstur og það sem sumir kalla 

Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn stóð sig vel í því að koma nýju heilbrigðisþjónustulögunum í gegn og náði samstöðu meðal allra flokka. Hv. þingmaður hefur m.a. sagt að hann treysti ekki Sjálfstæðisflokknum eða ráðherrum Sjálfstæðisflokknum til þess að halda utan um heilbrigðisþjónustulögin og hugmyndafræðina sem þar liggur að baki. Mér finnst það mikill ábyrgðarhluti ef þingmaður sem talar fyrir Framsóknarflokkinn segir að löggjöf sem hún stóð að á sínum tíma sé sett fram með þeim hætti að það sé eingöngu einhver einn stjórnmálaflokkur sem geti framfylgt henni. Það verður að gera lög þannig úr garði að þau standist tímans tönn og geti fylgt þeim ráðherrum og þeim flokkum sem eru á hverjum tíma. Ég 

Hæstv. forseti. Ég ætla að leiða hjá mér að sinni tilraunir hv. þingmanns til að gera tengsl mín við verkalýðshreyfinguna tortryggileg. Það var eitt sem ég vildi hins vegar leiðrétta í málflutningi hv. þingmanns en það er að hún skellir skuldinni á Framsóknarflokkinn þegar samningurinn var gerður við Sóltún á sínum tíma. Sá samningur var gerður í fjármálaráðuneytinu samkvæmt forskrift Sjálfstæðisflokksins. Og sú forskrift fékk falleinkunn hjá ríkisendurskoðanda þegar hann sagði að ástæðan fyrir því að Sóltún reyndist skattborgaranum kostnaðarsamari væri vegna þess að Sóltún yrði að greiða eigendum sínum arð. Þetta var forskrift Sjálfstæðisflokksins og ég skrifa Sóltún á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins. Samningurinn var gerður í fjármálaráðuneytinu. Síðan er spurning mín. Það segir í greinargerðinni með frumvarpinu að það sé byggt á reynslu Breta. Hvar var leitað fanga Í Bretlandi? Við hverja var rætt? Á hvaða gögnum er byggt? 
            

Virðulegi forseti. Setningin í greinargerð ríkisendurskoðanda varðandi arðsemi í Sóltúni hefur alltaf valdið mér einhverju hugarangri vegna þess að ég hef hvergi séð þá setningu setta fram með einum eða neinum hætti frá hendi stjórnvalda. Það er mín skoðun, heilbrigðisyfirvalda, fjármálaráðherra, heilbrigðisráðherra, að þegar verið er að semja við aðila, burt séð frá rekstrarformi, þá eigi þeir að standa jafnfætis. Það eigi ekki að gera ráð fyrir arðsemi sérstaklega til þeirra aðila sem koma að verkefninu á einkarekstrarlegum grunni. Því hefur verið haldið fram að þetta sé einhver forskrift á vegum stjórnvalda, að einkaaðilar eigi að skila arðsemi. Það á ekki að vera markmið ríkisins 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segist ekki hafa séð þessa setningu en hún hefur séð bókhaldið og hún hefur samþykkt fjárlög ár eftir ár sem gera ráð fyrir hærri framlögum hlutfallslega til Sóltúns en annarra hjúkrunarheimila. Það er verið að mismuna og það er gert á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins og samkvæmt stefnu hans sem við erum hér að gagnrýna. En hvernig stendur á því að ég fæ ekki svör við þeirri spurningu sem ég bar fram? Ég spurði hvar leitað hafi verið fanga í Bretlandi því það er staðhæft í greinargerð með frumvarpinu að byggt sé á reynslu Breta. Hvar eru gögnin? Hvert var leitað fanga?

Virðulegi forseti. Mér vannst bara ekki tími til að svara seinni spurningunni því það er svo mikill æsingur vinstri grænna í að fara í andsvör við mig að þau takmarkast við eina mínútu. Varðandi hvert var leitað fanga í Bretlandi þá hlýt ég fyrst og fremst að nefna Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur sem er doktor í stjórnsýslufræðum og hefur kynnt sér sérstaklega heilbrigðisþjónustuna í Bretlandi. Doktorsritgerð hennar fjallar m.a. um samanburð á íslenskri og breskri heilbrigðisþjónustu og þeirri þróun sem hefur orðið á síðustu árum. Hún hefur þar af leiðandi verið aðalsérfræðingur okkar til þess að draga fram þekkingu frá Bretlandi sem við höfum byggt á. Síðan eru náttúrlega flestir þingmenn nokkuð læsir á fræðigreinar bæði frá Bretlandi og annars staðar frá og hafa því fengið  
            

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti, framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta heilbrigðisnefndar og undir þetta álit skrifar ásamt mér hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. En, hæstv. forseti, áður en við förum lengra inn í þessa umræðu þá vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hann viti hvar hæstv. heilbrigðisráðherra er staddur núna og hvort hæstv. heilbrigðisráðherra hafi látið vita um komu sína í þingsalinn til þess að fylgjast með umræðum sem hér fara fram um þetta mikilvæga mál.

Já mér er kunnugt um það að hæstv. heilbrigðisráðherra er í húsinu og geri þá ráðstafanir um að koma þeim boðum til hans.

Þakka, hæstv. forseti. Ég tel rétt að hæstv. ráðherra sé hér með okkur í dag og hlusti á umræður og rök og rökstuðning sem fara fram varðandi þetta frumvarp. Frumvarpið fjallar um grundvallarmál. Það fjallar um það hvert við ætlum að halda með heilbrigðiskerfið en við vitum að það er ásetningur ríkisstjórnarinnar að markaðsvæða heilbrigðisþjónustuna. Það hefur hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde sagt og lýst yfir í Valhöll. Erum við þá að færa okkur út úr hinu félagslega kerfi, félagslegri heilbrigðisþjónustu yfir í markaðsvætt umhverfi viðskipta, kaupa og sölu, samanber sjúkratryggingastofnun og hlutverk hennar? Það er fyrst og fremst á þeirri forsendu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum andmælt frumvarpinu. Það er þeim möguleika að nota ákvæði frumvarpsins til einkavæðingar, til markaðsvæðingar og yfirlýstrar stefnu Sjálfstæðisflokksins sérstaklega, og ríkisstjórnarsamþykkt í þá veru að auka fjölbreytni en í raun og veru að koma heilbrigðisþjónustunni út á markaðstorgið. Hæstv. forseti. Meginefni þessa frumvarps eru ný lög um sjúkratryggingar og þau byggjast á yfirlýstri stefnu ríkisstjórnarinnar um að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu, fjölga útboðum og rekstrarformum og koma á fyrirkomulagi kaupa og sölu í heilbrigðisþjónustu. Þessu fylgir að kostnaðargreina skuli einstaka þætti heilbrigðisþjónustu – eins og reyndar er gert nú þegar innan hinnar félagslegu heilbrigðisþjónustu – og taka upp blandaða fjármögnun í heilbrigðiskerfinu. Í grunninn byggist frumvarpið á þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að fram fari samningar og viðskipti á milli kaupenda og seljenda heilbrigðisþjónustu. Minni hluti heilbrigðisnefndar telur að með samþykkt frumvarpsins verði gerðar grundvallarbreytingar á heilbrigðisþjónustu landsmanna. Með því að skilgreina ríkið sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og veitendur þjónustunnar sem seljendur er verið að innleiða markaðssjónarmið í alla heilbrigðisþjónustu landsmanna. Ákvæði um að kostnaðargreina skuli alla þjónustu styrkir markaðsvæðinguna enda eiga samkeppnislög að gilda nema við ákveðnar aðstæður. Í frumvarpinu er mælt með því að taka upp blandaða fjármögnun byggða á kostnaðarmati og útboðum. Minni hlutinn setur sig ekki á móti kostnaðarmati og kostnaðargreiningu þar sem slíkt er nothæft og til gagns, en varar eindregið við þeirri kerfisbreytingu í átt til markaðsvæðingar sem hér fylgir með í kaupunum. Með því að búa til innkaupastofnun er komið tæki til að auðvelda einkavæðingu og kollvarpa til frambúðar því félagslega heilbrigðiskerfi sem Íslendingar hafa notið um árabil. Minni hlutinn telur að ekki eigi með nokkru móti að setja heilbrigðisþjónustu undir lögmál markaðskerfis þar sem hagnaðar- og viðskiptasjónarmið eru grundvöllur starfseminnar. Félagsleg heilbrigðisþjónusta, kostuð af opinberu fé, þar sem allir njóta jafns aðgangs óháð efnahagslegri og félagslegri stöðu, hefur reynst Íslendingum vel. Vissulega er margt sem þarf að breyta, bæta og efla innan íslenskrar heilbrigðisþjónustu, en sú vegferð til einkavæðingar sem þetta frumvarp boðar er ekki rétta leiðin, eins og reynslan bæði hér heima og erlendis sýnir. Afgreiðsla frumvarpsins kallar því á víðtæka umræðu í samfélaginu og mun vandaðri málabúnað en einkennt hefur aðdraganda þessa frumvarps. Það má geta þess að í Bretlandi og Svíþjóð hófst þessi vegferð sem við erum að hefja núna upp úr 1990. 1991 í Bretlandi í tíð Margrétar Thatcher og 1992 var það innleitt í Svíþjóð. Í báðum þessum löndum var þetta skilgreint sem tæknilegar breytingar. Það þurfti að breyta stjórnkerfinu, það þurfti að geta það liprara og aðgengilegra og í báðum þessum löndum hefur náðst samstaða um þessar breytingar. Hv. heilbrigðisnefnd var í kynnisferð í Svíþjóð þar sem við kynntum okkur þann grunn sem Svíar byggja á en nefndin fékk í rauninni ekki miklar upplýsingar um mismunandi stöðu á milli léna, þ.e. hvernig útfærslan á breytingunum hefur svo verið, í raun og veru eftir pólitísku landslagi í mismunandi lénum. En nú er svo komið að þrátt fyrir þá samstöðu sem náðist hjá Svíum hafa umræddar breytingar sem allar voru tæknilegs eðlis meira og minna leitt til þess að þegar borgaraleg ríkisstjórn er við völd í Svíþjóð, þegar borgaraleg stjórn er í landsþinginu þá galopnaðist fyrir einkavæðingu, upp á gátt í Stokkhólmi. Og Stokkhólmur er það módel sem virðist vera fyrirmynd þeirra breytinga sem nú á að gera því í öðrum landsþingum og þá sérstaklega þeim sem eru í dreifbýli hefur framganga einkarekstrar og einkavæðingar ekki verið svo mikil eins og í Stokkhólmi. Þannig að sá fyrirvari sem við höfum alltaf gert er þessi, eins og við afgreiðslu laga um heilbrigðisþjónustu, veldur hver á heldur. Það er spurning um pólitík. Það er spurning um ríkisstjórn. Það er spurning um pólitískan vilja að koma þessu og nota þetta verkfæri hvort heldur er til einkavæðingar eða að nota kostnaðargreiningarkerfið til þess að styrkja þær stofnanir sem við höfum í heilbrigðisþjónustunni í dag þannig að opinber framlög til þeirra verði í takt við þá þjónustu sem stofnanirnar veita. Í dag er langt frá því að svo sé. Og auðvitað styðjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það séu gerðar þær greiningar á umfangi og rekstri stofnana að þær fái réttlát framlög. Það er ekki hægt að ætla okkur það að við viljum það ekki. Það sem við viljum líka bæta við og getur verið hluti af þessu, er að stofnanirnar fái skilgreint hvaða hlutverki þær eiga að þjóna. Tökum sem dæmi heilbrigðisstofnun Austurlands. Það var vitað við afgreiðslu síðustu fjárlaga að stofnunin væri afgreidd inn í þetta ár með 200 millj. kr. halla. Og þegar forstöðumenn stofnananna spyrja að því hvar eigi að skera niður og hvaða þjónustu eigi að veita þá eru svörin: „Ja, það er bara ykkar mál. Þið eigið ekki að draga úr þjónustunni. Það á ekki að loka. En þið fáið bara ekki meira fjármagn en þetta.“ Þetta er náttúrlega engin stjórnsýsla, þetta er engin ábyrgð á rekstri í heilbrigðisþjónustunni. Auðvitað viljum við, og því hefur stofnunin óskað eftir núna, fá greiningu á því hvernig reksturinn hefur verið, hvernig hann standi, hvað vanti, og hún kallar eftir því núna á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvaða þjónustu við eigum að veita heilum fjórðungi. Það skiptir máli. Erum við tilbúin að segja: „Þið úti á landi, sama hvort það er fyrir austan eða vestan, skuluð bara búa við skerta þjónustu“? En það er niðurstaðan sem varð í Bretlandi. Ef hv. þingmenn og aðrir fylgjast með fréttum úr bresku blöðunum eða fjölmiðlum í Bretlandi þá eru uppi hávær mótmæli í Englandi - það er ekki hægt að segja Bretlandi vegna þess að Walesbúar og Skotar eru þarna fyrir utan - vegna skerðingar á þjónustu. Hvers vegna er það? Jú, vegna þess að innleitt er markaðsvætt kerfi sem lýtur lögmálum markaðarins. Þjónustan er þar sem þéttbýlið er, þar sem möguleiki er á samkeppni þannig að þegar við höfum sama pott, fjármagn sem við ætlum að setja í heilbrigðisþjónustuna þá er minna til skiptanna á þá staði sem eru veikari hvort sem það heita landshlutar eða stofnanir. Þeir sterku draga fjármagnið til sín. Þessi háværa mótmælaalda núna í Englandi er afleiðing þeirra kerfisbreytinga að fjármagnið hefur farið á þéttbýlli staði. Hvað varðar aðdraganda frumvarpsins er rétt að rifja upp að að hluta byggist frumvarp þetta á lögum um heilbrigðisþjónustu. Þótt stuðningur væri við ýmsa aðra þætti þeirrar löggjafar, kom fram eindregin gagnrýni frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á þann hluta frumvarpsins sem sneri að markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar og skýr fyrirvari var gerður sérstaklega að því er varðar útboðsheimildir. Atkvæði voru hins vegar greidd með frumvarpinu við lokaafgreiðslu málsins í trausti þess að heimild til útboða mundi ekki nýtt til þess að brjóta niður þá félagslegu heilbrigðisþjónustu sem hér hefur tíðkast og við sögðum: „Veldur hver á heldur.“ Í desember síðastliðnum gerðist það næst að heilbrigðisráðherra fléttaði inn í bandormslöggjöf ákvæði sem veitti honum lagastoð til að skipa stjórn nýrrar sjúkratryggingastofnunar og ráða til hennar forstjóra. Þessu var mótmælt harðlega og bent á að áður en stjórn væri skipuð væri eðlilegt að setja lög um verkefni slíkrar stofnunar. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs greiddu atkvæði gegn því að sjúkratryggingastofnun yrði sett á fót með slíkum hraða og bentu sem fyrr segir á að hér væri byrjað á öfugum enda, réttara væri að skilgreina verkefnin fyrst og meta hvort nauðsynlegt væri að setja á stofn nýja ríkisstofnun eða hvort Tryggingastofnun ríkisins gæti áfram annast greiðslu sjúkratrygginga í blandaðri fjármögnun. Þá bentu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á hinn mikla kostnaðarauka sem þessu yrði samfara, meðal annars tvöfalda yfirbyggingu í stað einnar. Þessar athugasemdir voru ekki teknar til greina en fullyrt að nægt tóm gæfist til vandaðrar og ítarlegrar umræðu þegar frumvarp um stofnunina liti dagsins ljós. Frumvarpið sem hér er til afgreiðslu kom loks fram löngu eftir að liðinn var sá frestur sem veittur var til að leggja fram ný mál eins og við öll þekkjum og var afgreitt til 3. umr. á hálfum mánuði. Ég tel næsta víst að umsagnaraðilar hafi ekki fengið það ráðrúm eða umhugsunarfrest til þess að fara yfir frumvarpið til þess að skoða hvaða möguleikar væru þarna og hvaða gildrur væru þarna líka því að þær væntingar sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnunarinnar hafa til þessa frumvarps byggja allar á því eða langflestar á því að með nýju fyrirkomulagi sé hægt að semja betur fyrir viðkomandi stofnun. Það eru ekki allir búnir að átta sig á því að það verður ekkert meira fjármagn lagt í heilbrigðisþjónustuna. Potturinn verður ekkert stærri. Þetta verður spurning um skiptingu. Þeir sem komast inn í það kerfi að fjármagn fylgi sjúklingi verða allir sama marki brenndir. Það verður afkastahvetjandi kerfi. Að sumu leyti er það gott en að öðru leyti getur líka verið um oflækningar eða ofþjónustu að ræða. Við skulum hafa fyrirvara á þessu. Nýja kerfið mun ekki skila sér í betri greiðslum eða öruggara starfsumhverfi til minni stofnana en þær búa við í dag. Við vísum því til föðurhúsanna að undirbúningurinn hafi verið vandaður og góður. Ég vil rekja feril málsins til þess að það sé alveg ljóst hvers vegna við studdum frumvarpið um heilbrigðisþjónustu en sátum síðan hjá hvað varðar bandorminn mikla. Það er nauðsynlegt fyrir okkur áður en lengra er haldið að gera ítarlega úttekt á þeirri þjónustu sem við búum við og þeirri uppbyggingu sem er hér á landi, sérstaklega með tilliti til einkavæðingar í grunnþjónustunni, í heilbrigðisþjónustunni og annarri grunnþjónustu eins og símanum og sölu bankanna og fleiri greina sem hafa farið út á markaðstorgin á undanförnum árum og skoða með ábyrgum hætti hvort þessar kerfisbreytingar, hvort markaðsvæðingin hafi skilað þjóðinni ágóða, hvort þetta hafi skilað okkur betri þjónustu, hvort þetta hafi skilað okkur ódýrari þjónustu. Hægt væri að nefna mýmörg fyrirtæki í því sambandi. En ef við flettum blöðunum eru frekar fréttir af kvörtunum íbúa í dreifbýli úti um land vegna lélegrar póstþjónustu og símaþjónustu og fleira þannig að við höfum lagt fram frumvarp hér á þingi þess efnis að gerð verði ítarleg rannsókn á áhrifum og afleiðingum markaðsvæðingar samfélagsþjónustunnar. Könnuð verði reynslan af markaðs- og einkavæðingu viðfangsefna ríkis og sveitarfélaga hér á landi og einnig verði dregnar saman og hafðar til hliðsjónar helstu niðurstöður rannsókna á slíkum breytingum erlendis. Við teljum mikilvægt að gera þetta áður en lengra er haldið. Það hefur verið auðveldara í að komast en frá að hverfa að selja opinber fyrirtæki, að einkavæða opinber fyrirtæki, að markaðssetja þá vöru sem við höfum treyst á að sé samfélagsleg og við höfum verið tilbúin til þess að greiða úr sameiginlegum sjóðum okkar mishátt verð fyrir landsmenn eftir því hvort þeir búa í dreifbýli eða þéttbýli eða eru sjúkir eða fatlaðir. Við höfum verið tilbúin að taka sameiginlega á okkur og jafna kostnað vegna þessa. Þetta frumvarp, 3. mál sem var hér lagt fram á þskj. 3, sem sé í upphafi þessa þings, hefur ekki komist á dagskrá og ég tel að það sé mjög ámælisvert hvað störf þingsins varðar að taka mál hreinlega ekki á dagskrá þingsins, mál sem stjórnarandstaðan setur í forgang við umræður, umsagnir og vinnslu, að þau séu bara látin liggja. Ég tel að ef við hefðum farið í þessa vinnu í haust og hefðum haft þessa úttekt á markaðsvæðingu grunnþjónustunnar, samfélagsþjónustunnar eins og hún hefur verið hér á undanförnum árum þá stæðum við betur í þessari umræðu núna, þ.e. ef við hefðum þetta kortlagt fyrir framan okkur. Það er ekki bara spurning um að spara í krónum. Þetta er líka spurning um gæði þjónustunnar og magn hennar.  Þessu framhaldsnefndaráliti fylgja tvö fylgiskjöl sem eru framsögur tveggja fræðimanna. Annars vegar frá Allyson Pollock, Bretlandi, sem var í vor með fund á vegum BSRB og fór þar yfir breska löggjöf og þróun frá árinu 1991. Fyrirlestur hennar fylgir hér með sem fylgiskjal og eins fyrirlestur Görans Dahlgrens um þróun þjónustunnar í Svíþjóð. Göran Dahlgren vann sem sérfræðingur hjá því ráðgjafarfyrirtæki sem heilbrigðisnefnd heimsótti í Stokkhólmi. Hann var þar í mörg ár og er mjög virtur prófessor og fræðimaður í Svíþjóð. Hæstv. forseti. Ég get lokið þessari fyrstu ræðu minni öðruvísi en að fara aðeins yfir hugtakið einkavæðing. Hvað er einkavæðing? Hv. formaður heilbrigðisnefndar kom enn og aftur inn á það að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði færum ekki rétt með þegar við værum að tala um einkavæðingu og vil ég því fá að vitna í einn fræðimanninn til viðbótar en það er Rúnar Vilhjálmsson, prófessor við Háskóla Íslands. Hann hefur ítrekað bent á skilgreiningu fræðimanna á hugtakinu einkavæðing. Þetta er ekki eitthvað sem hann hefur fundið upp. Þetta er ekkert sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum að finna upp. Ég get ekki ímyndað mér að Birgir Jakobsson, læknir og forstöðumaður Karolinska sjúkrahússins í Stokkhólmi, hafi verið að búa þá skilgreiningu til sjálfur þegar hann var spurður að því hvort einkavæðing væri það að reka einkarekna heilbrigðisþjónustu greidda af almannafé. Hann horfði á okkur og sagði: „Vissulega. Þannig er það. Ef við erum að tala um einkarekstur sem er einkafjármagnaður þá tala þeir bara um prívat, prívat.“ Þannig að hjá þeim nær hugtakið einkavæðing yfir einkarekstur sem er fjármagnaður af opinberu fé. En einkavæðing er meira. Hæstv. forseti. Ég vil fá að vitna hér í umsögn Rúnars Vilhjálmssonar sem segir m.a.: „Einkavæðing heilbrigðisþjónustu er yfirhugtak sem felur í sér eitt eða fleira af eftirfarandi: a)Eignatilfærsla (sala eða afhending opinberra stofnana, opinberra fyrirtækja eða annarra opinberra eigna til einkaaðila). b) Tilfærsla á rekstri (frá hinu opinbera til einkaaðila, sbr. einkaframkvæmd). c) Tilfærsla á fjármögnun (þar sem einkafjármögnun kemur að hluta eða öllu leyti í stað opinberrar fjármögnunar áður).“ Þetta eru nokkrir þættir sem hver um sig eða allir saman eru einkavæðing. Það er því óþarfi fyrir okkur hér í ræðu eftir ræðu að vera að takast á um það hvað sé einkavæðing. Um er að ræða skilgreint hugtak. Þetta er yfirhugtak yfir nokkra þætti og ég tel að rétt sé að nota það þannig. Ljóst er að stjórnmálamenn hér á landi eru feimnir við að nota orðið einkavæðing eftir það sem á undan er gengið í þeim breytingum sem orðið hafa í stjórnsýslunni. Opinberar stofnanir og almannaþjónusta hefur verið sett yfir á markaðstorgið og hefur það ekki alltaf gefist vel - fólk kvartar undan bæði verri þjónustu og hærri útgjöldum - og því er þessu orði haldið niðri, orðinu einkavæðing. Mörgum þykir betra að nota önnur orð og önnur hugtök. Í umræðum um frumvarpið í vor var bent á hagsmunatengsl á milli þingmanna og einkafyrirtækja í heilbrigðisþjónustu og um það var fjallað á nýafstaðinni flokksráðstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykholti, og voru fjölmiðlar hvattir til þess að kynna sér málið betur. Ef það er svo að Svíar telja sig það litla þjóð að erfitt sé að vera með útboð vegna ýmissa hagsmunatengsla - þeir eru að mestu hættir við að stunda útboð í heilbrigðisþjónustu vegna þess að það er flókið, ekkert nema erfiðleikarnir og kostnaðurinn við það. Ef Svíar eru viðkvæmir fyrir því að hagsmunatengsl geti verið í þessu hvað má þá segja um okkur sem erum eins og lítið þorp í Svíþjóð? Við erum 300.000 manna samfélag og flestir á vinnumarkaði eru annaðhvort vinir, kunningjar, skyldmenni eða bekkjarfélagar. Við eigum mjög erfitt með að komast út úr hagsmunatengslum á einhvern hátt. Ég er ekki að tala um grófa spillingu. Ég er einungis að tala um það að við erum það fá að erfitt er að vera með heilbrigðisþjónustuna á markaðstorgi þó ekki væri nema vegna slíkra tengsla. Við eigum líka að læra af reynslunni og horfa til þeirra stofnana sem samið hefur verið við í einkarekstri. Ég vil nefna nokkur dæmi. Fyrsta dæmið er Sóltún. Við Sóltún var fyrsti samningurinn gerður, samningur sem átti að vera flaggskipið í gerð slíkra samninga. Það er bindandi samningur að ég tel til 25 ára. Nú viðurkenna allir að sá samningur er samfélaginu dýr. Hann er tryggður fyrirtækinu og það getur fleytt rjómann í öldrunarþjónustunni og á að geta veitt betri þjónustu miðað við það fjármagn sem það fær. Heilsuverndarstöðin ehf. er nýjasta dæmið. Húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar við Barónsstíg var selt og í því fólst eignatilfærsla frá hinu opinbera til einkageirans. Heilsuverndarstöðin ehf. hóf þar starfsemi haustið 2007. Í kjölfarið hefur fjármagn til ýmissa verkefna verið fært til Heilsuverndarstöðvarinnar. Fyrir skömmu var samningur Heilsuverndarstöðvarinnar og Reykjavíkurborgar afturkallaður vegna þess að Heilsuverndarstöðin ehf. gat ekki staðið við samninga. Eftir sem áður heyrðist það í fréttum í gær að halda eigi áfram að ræða við Heilsuverndarstöðina ehf.  Hæstv. forseti. Ég er rétt rúmlega hálfnuð með framsögu mína. Ég mun hér á eftir, í seinni ræðu, gera grein fyrir breytingartillögum og koma frekar inn á greinargerðina.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Þuríði Backman um fylgiskjöl I og II - ljósrit sem fylgir nefndaráliti hv. þingmanna Álfheiðar Ingadóttur og Þuríðar Backman úr bæklingum sem BSRB, hagsmunasamtök launþega, hafa gefið út: Hafa þær, hv. þingmenn, heimild BSRB til að ljósrita þennan bækling í þeirri mynd sem hér liggur fyrir? Mig langar í öðru lagi að spyrja, af því að oftar en ekki hafa menn ekki heimild til að ljósrita annarra manna gögn og birta sem fylgiskjöl, hvort hv. þm. Þuríði Backman þyki það siðlegt að þingmenn Vinstri grænna láti fylgja með nefndaráliti sínu fyrirlestra sem fluttir hafa verið á vegum hagsmunasamtaka launþega, hagsmunasamtaka sem heita BSRB? Þykir hv. þingmanni þetta siðlegt og fékkst leyfi frá BSRB, hagsmunasamtökum launþega, til að birta og ljósrita þetta með þeim hætti sem hér er?

Hæstv. forseti. Svarið við fyrri spurningunni er: Já, við höfðum fullt leyfi til að nota þessa fyrirlestra sem fylgiskjöl með nefndarálitinu, annars hefðum við að sjálfsögðu ekki gert það. Ég var líka spurð hvort mér fyndist siðlegt að hafa sem fylgiskjöl bæklinga sem hagsmunasamtök hafa gefið út. Ég svara aftur: Já. Ef ASÍ hefði staðið fyrir viðlíka ráðstefnu eða fundi sem hefði verið jafnígrundaður og leitað til jafnþekkts fræðimanns á þessu sviði og BSRB gerði já - BHM já, aðrir já. Við fögnum allri þeirri umræðu sem er um þetta efni og við fögnum því að fengnir eru hingað til lands þekktir og virtir fræðimenn sem eru yfir alla gagnrýni hafnir 

Hæstv. forseti. Það kann að vera siðlegt en mér þykir það ömurlegt. Mér þykir hér vera komið inn á það sem hv. þm. Þuríður Backman sagði áðan um hagsmunatengsl, þ.e. sérkennileg hagsmunatengsl tveggja þingmanna Vinstri grænna við forustu BSRB. En það er kannski ekki að furða þar sem  En það þarf kannski ekki að vera skrýtið þar sem formaður þingflokks Vinstri grænna er jafnframt formaður BSRB og tali menn nú um hagsmunatengsl. Þau passa stundum fyrir hv. þingmenn Vinstri grænna en þegar það snýr að þeim sjálfum á eitthvað allt annað við. Ég fer fram á það, hæstv. forseti, að staðfesting BSRB fáist á því að þetta hafi verið heimilt. 
            

Hæstv. forseti. Ég dreg enga dul á að ég dáist að atorku og dugnaði þingflokksformanns okkar, Ögmundar Jónassonar.  En BSRB eru sjálfstæð 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Þuríði Backman nokkurra spurninga í kjölfar ræðu hennar. Reyndar sagði hún að hún hefði enn þá ekki haft tök á því að fara yfir öll efnisatriðin en mun þá væntanlega gera það í síðari ræðu þannig að það getur vel verið að ég spyrji um eitthvað sem mun koma fram þar. Engu að síður, ég hef lesið nefndarálit vinstri grænna, þ.e. frá 1. minni hluta heilbrigðisnefndar, og ég verð að segja að mér finnst efni nefndarálitsins vera dálítið úr takti við frumvarpið. Ég get ekki betur séð en að nefndarálitið snúi fyrst og fremst að þeim ótta að eitthvað sé að gerast í heilbrigðiskerfinu sem ég get ekki séð að eigi við rök að styðjast þegar maður les frumvarpið og kynnir sér málið. Þótt ég sitji ekki í heilbrigðisnefnd hef ég reynt að kynna mér málið eins og kostur er. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Þuríði Backman nokkurra spurninga: Finnst hv. þingmanni ekki eðlilegt að ríkisvaldið, með þá miklu fjármuni sem á hverju ári fara inn í heilbrigðiskerfið, reyni að nýta það fjármagn sem allra best og leita leiða til að gera það um leið og gæðin eru höfð í hávegum? Er hv. þingmaður á þeirri skoðun að ekki sé hægt að treysta stjórnvöldum í heilbrigðiskerfinu til að taka ákvarðanir með hagsmuni sjúklinga fyrir brjósti og um leið gæta að rekstri heilbrigðiskerfisins? Hvar stendur í þessu ágæta frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra að verið sé að einkavæða heilbrigðiskerfið? Ég ætla samt ekki að fara að deila við hv. þingmann um skilgreiningar á því enda kemur það ekki málinu kannski ekki við í þessu samhengi. Og að lokum: Var hv. þingmaður sammála því að gera samning við sjúkrahúsið á Akureyri um bæklunaraðgerðir sem gerður var á liðnum vetri?

Hæstv. forseti. Jú, auðvitað er rétt að nýta fjármagn vel. En það er hægt að gera á ýmsan hátt. Það er hægt að gera með útboðum, taka lægsta útboði en hvar segir að þjónustan sé sú sama, að það bitni ekki á kjörum starfsfólksins sem vinnur við þjónustuna eða gæðum þjónustunnar? Treysti ég stjórnendum heilbrigðisstofnana? Sannarlega. En það verð ég að segja að bæði heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra, núverandi og fyrrverandi, hafa ekki treyst þeim. Þó svo að stjórnendur heilbrigðisstofnana hafi lagt raunsannar rekstraráætlanir fyrir fjárlagagerðina og það sé í raun og veru staðfest að það sé engin þjónusta eða annað en það sem er viðurkennt að sú stofnun eigi að veita þá hafa þeir ekki fengið fjármagn til að sinna þeirri þjónustu. Ég treysti stjórnendum. Ég treysti líka stjórnendum til þess að standa undir nýmælum, nýbreytni, þróunarstarfi. Það er mikill kraftur í hverri stofnun - ef hún fengi að njóta sín. En þegar allur kraftur fer í að láta enda ná saman og það er ekki hægt að leyfa sér að vera með þróunarstarf eða aukastarfsfólk í því að sinna þróunarstarfi eða nýbreytni eða brydda upp á fjölbreytni er þessum stjórnendum náttúrlega sýnt vantraust. Fjölbreytninni á, samkvæmt frumvarpinu, að ná í rekstrarformum en ekki í mismunandi þjónustu og skapa samkeppni milli opinberra stofnana. Þá væri búið að koma henni á. Hvar stendur að til standi að einkavæða? Það stendur ekki í frumvarpinu. Það stendur í yfirlýsingum. Það stóð í yfirlýsingu Geirs Haardes í Valhöll að það ætti að einkavæða. Það stendur í stefnu Sjálfstæðisflokksins. Það á að auka einkarekstur 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður lesi landsfundarályktanir Sjálfstæðisflokksins. Kannski ætti hún að lesa þær aðeins betur vegna þess að það sem hún fór með áðan stendur ekki þar. 
             Varðandi það að hægt sé að hafa útboð í heilbrigðisþjónustu og að í því geti falist að gæðin séu ekki tryggð þykir mér hv. þingmaður tala frekar niður til landlæknis sem hefur það sérstaka verkefni að fylgjast með gæðum heilbrigðisþjónustu. Það vill nú þannig til að ég held að segja megi að þau heilbrigðisyfirvöld sem nú starfa treysta einmitt heilbrigðiskerfinu. Þau treysta landlækni, ekki eins og hv. þingmaður gaf sjálfur í skyn áðan, að þeim sé ekki treystandi. Svo var dálítið athyglisvert að hún svaraði ekki spurningu minni um bæklunarsamninginn á Akureyri. Mig langar líka að spyrja hana hvort hún telji að hjá Art Medica, fyrirtæki sem vinnur gríðarlega mikilvægt starf, ekki síst fyrir konur, sé um að ræða einhverja ógn fyrir heilbrigðiskerfið sem ætti þá jafnvel að loka. Og hvað með Lækningu sem að sama skapi 

Hæstv. forseti. Ég vil fara andartak í fyrri spurninguna. Ég vísa til reynslu bæði Breta og Svía. Það stendur ekki beint í lagaumgjörð þeirra að það eigi að einkavæða. Breytingarnar sem gerðar voru og grunnurinn sem lagður var upp úr 1990 er hins vegar grunnurinn að þeirri einkavæðingu sem er núna í dag. Og við erum núna að stíga þau skref.  Hvað varðar landlæknisembættið tel ég að það eigi og verði að styrkja. Það átti að vera búið að því og ég tel að landlæknisembættið eigi að falla undir Alþingi sem óháð eftirlitsstofnun á þessu sviði 

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður svaraði ekki spurningu hv. þm. Ólafar Nordal um bæklunarlækningar á FSA þannig að ég ítreka þá spurningu hér og bið um svar við henni. En það segir á blaðsíðu 5 í nefndaráliti 1. minni hluta heilbrigðisnefndar, með leyfi forseta: „Pollock staðhæfir að samkvæmt rannsóknum og fenginni reynslu hafi það sýnt sig að sanngjarnasta, framsæknasta og hagkvæmasta leiðin til að standa straum af útgjöldum til heilbrigðismála sé í gegnum almennt tekjuskattskerfi. Það er slíkt félagslegt heilbrigðiskerfi sem við Íslendingar búum við í dag og nú er verið að grafa undan.“ Og nú er verið að grafa undan! Ég held að ég geti ekki verið meira sammála en þessari konu hérna sem talaði um félagslegt heilbrigðiskerfi. Við erum með félagslegt heilbrigðiskerfi og munum halda því áfram. Það eru ekki nein áform uppi um að gera neinar breytingar á fjármögnun í heilbrigðisþjónustu, að hún sé fjármögnuð áfram af opinberu fé að mestu leyti. Það eru heldur engin áform uppi um það að auka hlutdeild sjúklinga í kostnaði.  Mig langar að segja að þarna er ég sammála fræðimanninum, hin félagslega heilbrigðisþjónusta er hið eftirsóknarverða form og þetta frumvarp breytir engu þar um. Ekki neinu. Mér þætti hins vegar mjög gott að heyra svar hv. þingmanns um bæklunarlækningar á Akureyri. Ef hún samþykkir þær, hvað sér hún þá athugavert við það að gera samninga við einhverja aðra aðila, sjálfseignarstofnanir 

Ég vil byrja á því að svara spurningunni um bæklunarlækningar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, hvort ég geri einhverjar athugasemdir við þær. Sá samningur er gerður við opinbera stofnun um að framkvæma ákveðnar aðgerðir og ég geri ekki athugasemd við það. Framkvæmdin er á þeirri stofnun þannig að ég geri ekki athugasemdir við það. Aftur á móti mundi ég gera athugasemdir við það ef samið hefði verið um sömu aðgerðir við sérfræðinga, sjálfstætt starfandi einkasjúkrahús í arðsemisrekstri á höfuðborgarsvæðinu þar sem aðgerðunum hefði auk þess verið safnað saman á eitt landsvæði. Þetta er dreifing, þetta eru þægindi fyrir sjúklingana og þetta er í opinberum rekstri eins og þetta er. Ég geri ekki athugasemdir við það. Við erum með félagslegt heilbrigðiskerfi. Það er greitt af skattfé, það er rétt, en einkarekstur felst líka í því að nota opinbert skattfé til þess að gera samninga við einkahlutafélög eða félög og gott dæmi höfum við þá um Heilsuverndarstöðina og Sóltún þar sem verið er að nota opinbert fé til að fjármagna heilbrigðisþjónustu sem er dýrari, óhagkvæmari og viðkvæmari en annar rekstur. Einu megum við ekki gleyma ef við erum að sundra því kerfi sem við höfum í dag þó svo að við greiðum allt með opinberu fé og skattfé, ef við dreifum þessu á samninga með mismunandi einkaaðila með mismunandi arðsemiskröfur missum við heildarsýnina. Við missum þræðina, við missum samfelluna í þjónustu. Það er það sem gerist. Og þjónustan þjappast þar sem fólkið er, þar sem samkeppnin er. Þeir sem verða undir verða þeir sem búa úti um land. Það gerist nákvæmlega eins og í Bretlandi. 

Virðulegi forseti. Ég er nú bara hálfringluð verð ég að segja. Það er náttúrlega algjör þvæla að setja þetta fram með þessum hætti. Vill hv. þingmaður þá frekar biðlista eftir þjónustu, eins og var vegna aldraðra einstaklinga á Landakoti? Vill hún frekar biðlista eftir þjónustunni en að leita til einkaaðila um að veita þá þjónustu sem nauðsyn krefur? Mér finnst þetta alveg með ólíkindum. Við erum með félagslegt heilbrigðiskerfi. Við erum ekki að breyta því. Það á ekki að skipta neinu máli við hvern er samið, hvort það er einkaaðili eða opinber aðili. Ég átta mig ekki á hvað það er í huga vinstri grænna sem gerir það að verkum að þeir hafa slíka fordóma gagnvart því að semja við aðra en opinbera aðila. Það er alveg ljóst að ef þeir hafa þá afstöðu að þótt hægt sé að mæta þjónustunni með 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa síðustu spurningu til mín. Hvað með biðlista eftir öldrunarþjónustunni? Hvað með samninginn við Grund um öldrunarþjónustu á Landakoti? Er ekki betra að eyða biðlistum? Vissulega. Hvernig hefði það verið ef öldrunarþjónustan á Landakoti hefði fengið það fjármagn til að reka þessar deildir ef heilbrigðisþjónustan og öldrunarþjónustan á Landakoti hefði fengið sömu dagpeninga, sömu greiðslur fyrir hvern sjúkling  Hvað varðar afstöðu okkar um að ekki megi semja við einn eða neinn. Við höfum ekki á móti því að stuðla að góðri öldrunarþjónustu eins og verið hefur hjá þeim sjálfseignarstofnunum sem hafa verið,  
            

Herra forseti. Ég óskaði eftir því áðan að fá að bera af mér sakir en það mun ekki heimilt þannig að ég á ekki annan kost en þann að kveðja mér hljóðs um fundarstjórn forseta. Það er greinilegt að það kemur við kaunin á sjálfstæðismönnum þegar vitnað er til virtra fræðimanna sem eru ekki sammála þeim í niðurstöðum sínum og greiningu. Hins vegar veit ég ekki til þess að nokkru sinni hafi verið gerðar athugasemdir við það þó að þingmenn leituðu fanga í fyrirlestrum, í greinum, í opinberum gögnum til að skýra mál sitt og styðja það rökum. Það er það sem við höfum gert og ég mótmæli því harðlega að það sé borið á mig að það séu einhver óeðlileg hagsmunatengsl 

Þessi tími var til þess að ræða um fundarstjórn forseta og honum er lokið.

Hæstv. forseti. Ég geri hér grein fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um sjúkratryggingar frá 2. minni hluta heilbrigðisnefndar. Nú þegar komið er að afgreiðslu frumvarps til laga um sjúkratryggingar vill 2. minni hluti heilbrigðisnefndar ítreka það sem fram kom við 2. umr. málsins á síðastliðnu vori að þingmenn Framsóknarflokksins vilja ekki bera ábyrgð á þeim grundvallarbreytingum sem gerðar eru á heilbrigðisþjónustunni með samþykkt frumvarpsins og munu því sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. Engu að síður er lögð áhersla á að það fyrirkomulag sem tekið er upp getur verið vel nothæft við ákveðnar aðstæður og er ekki ólíkt þeim hugmyndum sem voru komnar fram í stjórnartíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir m.a. að skapað verði svigrúm til fjölbreytilegra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum. Með því frumvarpi sem hér er til lokaafgreiðslu telja stjórnarflokkarnir sig ná fram þessum markmiðum sínum. Sú fyrirmynd sem einkum hefur verið notuð við vinnu stjórnarflokkanna er sótt til Svíþjóðar og fór heilbrigðisnefnd til Stokkhólms á haustdögum til að fá upplýsingar um það fyrirkomulag sem héraðsyfirvöld í Stokkhólmi hafa viðhaft frá árinu 1992 og byggist á umræddu samskiptaformi ríkisins sem kaupanda og stundum seljanda heilbrigðisþjónustu, kostnaðargreiningu þjónustunnar og blandaðri fjármögnun. Í Svíþjóð er heilbrigðisþjónusta á hendi héraðanna og hafa 7 af 20 héruðum innleitt fyrirkomulag það sem hér um ræðir. Einnig kom fram að um helmingur heilsugæslunnar í Stokkhólmi er nú rekinn af einkaaðilum og fer það hlutfall vaxandi. Annar minni hluti gerir sér grein fyrir að sá vilji stjórnarflokkanna að færa heilbrigðisþjónustuna inn í rekstrarform einkarekstrar og einkavæðingar verður ekki stöðvaður. Sú lagabreyting sem hér um ræðir er tæki til að koma þeirri breytingu til framkvæmda. Mjög misvísandi upplýsingar hafa borist um það hvort í breytingunum felst sparnaður fyrir ríkissjóð og óljóst er hvernig breytingarnar munu koma við rekstur heilbrigðisþjónustu í dreifbýli þar sem víða er ekki hægt að krefjast afkasta stofnana á við stofnanir í fjölmenni. Áform um að allar heilbrigðisstofnanir verði skilgreindar sem seljendur þjónustu samkvæmt hinu nýja fyrirkomulagi kunna að grafa undan stofnunum úti á landi. Einnig skal á það bent að Tryggingastofnun telur að aukið fjármagn þurfi bæði til rekstrar Tryggingastofnunar og einnig sjúkratrygginga. Annar minni hluti leggur áherslu á að ríkisstjórnin þurfi að hafa að leiðarljósi nokkur þeirra atriða sem fram komu í svörum viðmælenda heilbrigðisnefndar í umræddri ferð til Stokkhólms. Fram kom að ríkið sem kaupandi þjónustu ætti fremur að nálgast hlutverk sitt á grundvelli samvinnu við veitendur þjónustunnar í stað þess að ýta undir takmarkalausa samkeppni þeirra á milli. Einnig kom fram að ekki væri um raunverulega markaðsvæðingu að ræða þegar kaupandi og seljandi eru sami aðilinn. Þá var lögð áhersla á að langan tíma þurfi til undirbúnings þeim skipulagsbreytingum sem frumvarpið mælir fyrir um og að verulega þurfi að vanda til þeirra. Annar minni hluti leggur áherslu á að við framkvæmd sjúkratrygginga þurfi að gæta þess að viðhalda háu menntunarstigi innan heilbrigðiskerfisins og að útvistun verkefna hjá einkaaðilum komi ekki niður á stofnunum sem mesta ábyrgð bera í þeim efnum. Þá er enn einu sinni minnt á mikilvægi rafrænnar sjúkraskrár innan heilbrigðiskerfisins. Þingmenn Framsóknarflokksins leggja áherslu á jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu án tillits til efnahags. Ísland hefur á síðustu árum getað státað af öflugri heilbrigðisþjónustu. Mikilvægt er að áfram verði lagt til grundvallar að heilbrigðisþjónusta getur aldrei orðið í formi hefðbundinna viðskipta þar sem hagnaðarvon ræður för. Undir nefndarálitið skrifar sú sem hér stendur, Valgerður Sverrisdóttir. Hæstv. forseti. Eins og hér kemur fram og hefur reyndar komið fram áður munum við sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. Ástæðan er sú að við viljum ekki taka ábyrgð á þessu máli í raun vegna þess að okkur finnst að það sé í besta falli óljóst hvaða leið hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir ætla að fara með þessu frumvarpi en eins og ég hef áður látið koma fram tel ég að það liggi nokkuð ljóst fyrir að meiningin sé sú að fara út í aukinn einkarekstur og það svo um munar. Eins og fram kom erum við að velta fyrir okkur því fyrirkomulagi sem verður hjá minni stofnunum, ekki síst á landsbyggðinni. Það hefur reyndar komið fram hjá stjórnarformanni sjúkratrygginga í heilbrigðisnefnd að hann geri sér grein fyrir því að ekki sé hægt að horfa á allar stofnanir og þar á meðal minni stofnanir sem stofnanir sem geti veitt full afköst því að í ýmsum tilfellum er um það að ræða að stofnunin er til staðar og þjónusta er til staðar á viðkomandi svæði og á það viljum við leggja mikla áherslu að svo verði áfram. Hins vegar hefur ekki komið fram hvernig á að meta þær aðstæður sem uppi eru á slíkum stofnunum. Ég lýsi þó ánægju með það að stjórnarformaðurinn lét það koma fram á nefndarfundi að hann gerði sér grein fyrir því að þarna væri um sérstakar aðstæður að ræða sem horfa þyrfti til. Eins og kemur fram í þessu nefndaráliti vil ég leggja áherslu á í raun þann mjúka tón sem mér fannst vera í umræðunni og í þeim upplýsingum sem okkur bárust í ferð okkar til Svíþjóðar, að þetta sé ekki fyrst og fremst spurning um viðskipti og bisness heldur sé haldið í hið félagslega kerfi sem er náttúrlega gríðarlega mikilvægt og formaðurinn hefur látið þau orð falla hér í umræðunni að áfram verði um félagslegt kerfi að ræða og auðvitað er það eitt af því sem við framsóknarmenn munum fylgjast mjög náið með. Við munum kannski spara stóru orðin í þessari umræðu en miklu frekar veita ríkisstjórninni og heilbrigðisyfirvöldum aðhald í þeim breytingum sem fram undan eru og átta okkur á á hvaða leið ríkisstjórnin er í heilbrigðisþjónustunni vegna þess að það læðist að manni sá grunur að þar sé ekki öll sagan sögð eins og mál standa í dag. Við leggjum áherslu á að vanda þurfi til undirbúnings og það var einmitt það sem kom fram í Svíþjóð að þessu kerfi var eiginlega skellt á án undirbúnings og þess vegna kom ýmislegt fram sem hefði kannski verið hægt að forðast með því að undirbúa málið betur. Ég efast ekki um að við getum látið okkur ýmislegt að kenningu verða sem var þeim fjötur um fót þegar þeir fóru yfir í þetta kerfi, Svíarnir. Þess má geta að á þeim tíma sem Svíar ákváðu að taka upp þetta fyrirkomulag voru miklar efnahagsþrengingar í Svíþjóð og vilji til þess að nýta fjármagnið betur og spara í heilbrigðisþjónustunni en hins vegar varð það ekki raunin. Það er líka rétt að benda á í þessu sambandi að við Íslendingar stöndum núna frammi fyrir svipuðum aðstæðum eða miklum samdrætti og miklum erfiðleikum í okkar efnahagslífi svo að því leyti til mundi sjálfsagt ekki veita af að koma á góðri nýtingu fjármagns í heilbrigðiskerfinu. En eins og kemur fram í nefndarálitinu er kostnaðarsamt að fara yfir í þetta fyrirkomulag og það er kostnaðarsamt að skipta Tryggingastofnun upp í tvær stofnanir og fjölga í yfirstjórn þar með. Í rauninni tel ég að ekki sjái fyrir endann á þeirri breytingu sem gera þarf á Tryggingastofnun með þessari lagabreytingu. Þar er mikil tæknivinna eftir og mikil fjárfesting í raun í tölvubúnaði og öðru sem ekki er búið að gera ráð fyrir í fjárlagatillögum. Ég veit ekki hvað kemur fram í því frumvarpi til fjárlaga sem birtist innan tíðar en alla vega fannst mér það koma fram í umsögn Tryggingastofnunar ríkisins að ekki væri allt reiknað sem ætti eftir að koma til tals í sambandi við kostnaðinn. Ekki hefur verið talað mikið um menntunarstigið og um menntun heilbrigðisstétta sem er náttúrlega gríðarlega mikilvægt mál. Þar hefur Landspítalinn sérstaklega haft miklu hlutverki að gegna og ekki bara Landspítalinn, það eru náttúrlega miklu fleiri heilbrigðisstofnanir sem hafa hlutverki að gegna í sambandi við menntunina. Að sjálfsögðu verður að gæta þess að tína ekki allar rúsínurnar út úr stofnununum og vera ekki búin að sjá fyrir endann á því að allir þættir séu dekkaðir í sambandi við menntunina. Þetta tel ég vera gríðarlega mikilvægt og vil því biðja formanninn, sem á eftir að tala aftur í dag, að útskýra frekar hvernig hún sér þá hluti fyrir sér eftir að reksturinn hefur færst að ég vil segja að verulegu leyti út úr því formi sem við þekkjum í dag og yfir í einkarekstur. Formaður nefndarinnar fór mikinn í því sambandi að markmið laganna væri að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafna aðgang að heilbrigðisþjónustu. Það eru góð markmið og allir geta skrifað undir það en hins vegar verður útfærslan að vera í samræmi við þessi orð og það er mikilvægt að fylgst verði með því. Það er líka sagt að hér sé í raun eingöngu um formbreytingu að ræða en ekki mikla efnisbreytingu. Mér finnst það kannski svolítið langt gengið að segja það eða halda því fram vegna þess að breytingin er vissulega mikil. Margar spurningar vakna sem ekki hefur verið svarað og kannski er ekki hægt að svara öllum spurningum sem upp koma vegna þess að við Íslendingar erum náttúrlega að fara út í, verði frumvarpið að lögum, ákveðna tilraunastarfsemi sem verður að vanda mikið til og margt af því sem maður vildi spyrja um í dag er eitthvað sem ekki er ljóst á þessari stundu. Svo gerðist það á næstsíðasta fundi í nefndinni að við fengum inn miklar breytingartillögur frá heilbrigðisráðuneytinu sem varða slysatryggingar og það var tekin ákvörðun um að þær skuli færast til sjúkratryggingastofnunar sem er nýjung. Ég velti því fyrir mér og spurði að því í nefndinni hvort það væri í samræmi við þingskapalög að svo veigamikil breyting gæti komið fram við síðustu umræðu um mál þar sem allar lagabreytingar þurfa samkvæmt lögum að fara í gegnum þrjár umræður. Niðurstaða nefndasviðs og niðurstaða ráðuneytisins var að þetta stæðist og við verðum að trúa því að svo sé. En vissulega er þarna um að ræða breytingu sem er ekkert óumdeild. Það er ekkert augljóst að þetta eigi að vera með þessum hætti og getur á ýmsan hátt verið nokkuð flókið af því að örorkugeirinn hefur mikil samskipti við slysatryggingar. Ég sé ekki alveg fyrir mér hvernig þetta verður leyst innan stofnunarinnar en auðvitað mun fólk leggja sig fram um að gera það. Þetta er svona dæmigert fyrir það sem mér finnst svífa yfir vötnunum, að það er margt óútkljáð. Ég tel samt til bóta að tími vannst til þess í sumar að fara betur yfir hlutina og þó að nefndin hafi ekki verið að störfum í sumar, eins og hér hefur komið fram, þá hefur ráðuneytið væntanlega farið yfir alla þessa hluti aftur og komist að þessari niðurstöðu þó að hún sé umdeild. Við munum ekki styðja þessa breytingu, við munum sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu þar sem ekki er augljóst að þetta sé rétt, m.a. vegna þess að réttindakaflinn er áfram í almannatryggingalögunum, réttindakaflinn sem varðar örorkugeirann. Sporin hræða svolítið, m.a. var í sumar gerður samningur við heilsugæslulækna og mér finnst vera gert lítið úr hlutverki hjúkrunarfræðinga í þeim samningi og þar með gert lítið úr forvörnum sem eru gríðarlega mikilvægar og það er nú eitt af því sem kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að leggja eigi mikla áherslu á forvarnir. Hættan í þessu er m.a. sú þar sem farið verður með reksturinn út í einkarekstur, t.d. hvað varðar heilsugæsluna, að þá sé ekki það sama látið ganga yfir þær stofnanir og þær sem reknar eru af ríkinu. Það er það sem ég óttast og mun fylgjast vel með að verði framfylgt. Það er svo mikilvægt að það sama gildi í öllum rekstri, hver sem ber ábyrgð á honum, þegar um þessa þjónustu er að ræða. Að öðrum kosti er ómögulegt að gera samanburð á milli rekstrarforma ef allir sitja ekki við sama borð. Það hefur borið svolítið á því að mínu mati þegar borinn er saman rekstur heilsugæslustöðva, t.d. hér í Reykjavík, sem reknar eru af einkaaðila og svo aftur af ríkinu að þá gildir ekki nákvæmlega það sama á báðum stöðum. Hv. formaður heilbrigðisnefndar undraðist hik á framsóknarmönnum í þessu mál og það verður hún náttúrlega að eiga við sig. Eins og ég kom inn á áðan viljum við ekki bera ábyrgð á þessari lagasetningu, vissulega er hún að hluta til lagasetning sem áður hefur átt sér stað og þegar framsóknarmenn fóru með völdin í heilbrigðisráðuneytinu. En þar sem svo óljóst er hvert halda skal vil ég ekki taka ábyrgð á lögunum sem slíkum, en eins og ég hef áður sagt er ekki þar með sagt að við séum algerlega á móti því að einkarekstur eigi sér stað að einhverju leyti enda höfum við staðið að samningagerð í þá átt og í ákveðnum tilfellum getur það verið skynsamlegt. Það kom hér fram og var vitnað til þess að doktor Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir hefði verið einn af ráðgjöfum við smíði þessa frumvarps. Ég tel að það sé sami einstaklingur og skrifaði einmitt fyrst ritgerð um sameiningu sjúkrahúsanna sem var talin af hinu góða en síðan var blaðinu snúið við og allt fundið því til foráttu að þessi sameining skyldi hafa átt sér stað. Ég átti því eiginlega von á því þegar ég heyrði nafn hennar nefnt að þá yrði byrjað á því að skilja sjúkrahúsin í sundur aftur, Landspítalann og Borgarspítala, þar sem það var skoðun hennar, a.m.k. þegar kom að kosningum, að þessi sameining hefði ekki átt að eiga sér stað. En það hefur ekkert heyrst um það úr herbúðum stjórnarflokkanna þannig að ég reikna þá með að það sé ekki á döfinni. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni. Ég geri mér grein fyrir því eins og fram kom í nefndarálitinu að það er full alvara að gera þetta frumvarp að lögum núna og í sjálfu sér er ekki ástæða til að draga það, þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Eins og ég sagði munum við fylgjast með verkum ríkisstjórnarinnar í framhaldinu og veita henni aðhald, eftirlitsþátturinn er mikilvægur, eftirlitsþátturinn er bæði hjá landlækni og sjúkratryggingastofnun. Ég tel að þar verði um einhverja skörun að ræða en það er eitt af því sem verður að reyna að leysa þegar út í alvöruna er komið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ágæta ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur og nefndarálit hennar, framhaldsnefndarálit 2. minni hluta. Þar kemur m.a. fram, í 1. mgr., að Framsóknarflokkurinn vilji ekki bera ábyrgð á þeim grundvallarbreytingum sem gerðar eru á heilbrigðisþjónustunni með samþykki frumvarpsins og þar er líka sagt að þeir muni sitja hjá við lokaafgreiðsluna. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að verið er að gera ákveðnar grundvallarbreytingar varðandi fjármögnunina. Annars má segja að markmiðið með frumvarpinu, fyrir utan þær grundvallarbreytingar, sem er að kostnaðargreina og styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda, sé að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafnan aðgang, stuðla að rekstri og þjóðhagslegri hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu o.s.frv. Þetta er meginhlutverk frumvarpsins eða megintilgangurinn. Í því sambandi er auðvelt að fara yfir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks frá 1999 þar sem einmitt er verið að fara út í samkomulag sem var í þá veru, eins og segir, með leyfi forseta: „Skoðaðir verði möguleikar á breyttu rekstrarformi einstakra þjónustuþátta eða stofnana í heilbrigðisþjónustu til að tryggja landsmönnum góða þjónustu en auka jafnframt ábyrgð stjórnenda í rekstrinum.“ Nú var að vissu leyti farið eftir þessari stefnuyfirlýsingu á þeim tíma sem var þá að sumu leyti endurtekning frá 1995 og m.a. farið í samninga við Art Medica, Heilsugæsluna í Salahverfi og Sóltún. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvert hans mat sé á því hvort farsæl skref hafi verið stigin þegar samningar voru gerðir við þessa aðila um heilbrigðisþjónustu og hvort hv. þingmaður vill sjá framhald á slíkum samningum.

Hæstv. forseti. Ég held að við þurfum ekkert að endurtaka okkur með það að í tíð fyrri ríkisstjórnar var farið út í einkarekstur á ákveðnum sviðum þó að það hafi verið í takmörkuðu formi og mjög takmarkað í fjölda. En fyrst hv. þingmaður nefndi Sóltún sérstaklega þá held ég að ljóst sé í dag að þar hafi ekki verið gerður góður samningur - hann átti að vera mikil fyrirmynd en reynist svo óttalegur bastarður. Þó að ég efist ekki um að í Sóltúni sé veitt góð þjónusta og fólkið sem þar dvelur hafi það gott þá hefur þessi samningur að mörgu leyti verið mjög gallaður. Hvað varðar Art Medica þá er því ekki að neita að þeir sem þar semja við ríkið höfðu ákaflega sterka stöðu til að semja þar sem þeir höfðu sérþekkingu á því mikilvæga hlutverki sem þar um ræðir. Ég er ekki frá því að fyrrverandi heilbrigðisráðherra hefði frekar viljað reka þá þjónustu áfram í því formi sem áður var eða á þann hefðbundna hátt sem almennt þekktist í stað þess að semja eins og gert var. Ég tel að sá samningur hafi verið dýr en ég vil líka halda því til haga að þar er unnið gott starf. Ekki er hægt að neita því að þegar ríkið hefur verið að semja þá hefur það oft reynst dýrt. Ég er tilbúin til að halda því fram hér að skort hafi þekkingu eða þurft hafi öflugra lið til samninga í heilbrigðisráðuneytinu til þess að kaupa þjónustu. Ég held að það sé ekkert launungarmál.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þetta ágæta svar. Í máli hv. þingmanns kom fram það sem er kannski meginrótin að frumvarpinu, þ.e. að styrkja kaupendahlutverk ríkisins hvað varðar heilbrigðisþjónustu fyrir almenning. Það er ljóst að í gegnum tíðina hafa heilbrigðisyfirvöld og þeir sem hafa verið að semja um þjónustu verið frekar vanmáttugir gagnvart þeim aðilum sem hafa verið að semja um að veita þjónustuna. Þekkingin liggur hjá veitendum þjónustunnar hvað snertir ýmis atriði, t.d. varðandi kostnað, sem hefur ekki alltaf legið fyrir, varðandi þá þjónustu sem á að veita, varðandi gæði þjónustu og slíkt. Mig langar því að heyra frá hv. þingmanni hvort það skref sem er þá stigið núna, að styrkja kaupendahlutverkið, geti ekki orðið til þess - hvort við getum ekki orðið sammála um að út úr því fáist betri nýting fjármuna að því tilskildu að hlutverk þessarar nýju stofnunar varðandi eftirlit með gæðum verði til þess að gæði þjónustunnar fyrir skjólstæðinga, sjúklinga, verði meiri. Þar erum við komin að ákveðnum kjarna í umræðunni, kjarnanum í frumvarpinu sem við ræðum hér - að við sem kaupendur þjónustu, heilbrigðisyfirvöld, og við sem ábyrgðarmenn stjórnvalda leitumst eftir því að veita betri þjónustu, meira aðgengi og fá meira fyrir peninginn.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Þetta er nokkuð ljóst okkar á milli. Ég get endurtekið það að ég tel mikilvægt að ríkið hafi sterkt lið í samningum þegar um er að ræða að kaupa þjónustu og það vil ég bæta. Ég get sagt eins og hv. þingmaður að vissulega vonar maður að þetta geti allt saman gengið vel. Það er nú ekkert lítið í húfi. Það væri grátlegt ef við stæðum frammi fyrir því að hafa skaðað heilbrigðiskerfið okkar sem við höfum verið ákaflega stolt af. Sem bjartsýnismanneskja verð ég bara að vona það besta. En ég heiti því að fylgjast vel með því sem gerist og mun veita ríkisstjórninni aðhald eins og mér er unnt.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir það nefndarálit sem hún leggur hér fram. Mig langar engu að síður að leggja fram spurningu til hv. þingmanns. Í 1. mgr. segir að þingmenn Framsóknarflokksins vilji ekki bera ábyrgð á þeim grundvallarbreytingum sem gerðar eru á heilbrigðisþjónustunni með því að samþykkja þetta frumvarp og ætli að sitja hjá. Í næstu málsgrein segir, með leyfi forseta: „Engu að síður er lögð áhersla á að það fyrirkomulag sem tekið er upp getur verið vel nothæft við ákveðnar aðstæður og ekki ólíkt þeim hugmyndum sem voru komnar fram í stjórnartíð fyrrverandi ríkisstjórnar.“ Spurning mín til hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur er þessi: Eru þau lög sem Alþingi setur aðeins bær við ákveðnar aðstæður fyrir ákveðna flokka? Eru lög sem Alþingi setur ekki bær við ákveðnar aðstæður, þ.e. ef svo vill til að Sjálfstæðisflokkurinn fari með heilbrigðisráðuneytið?

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður hefur tekið nærri sér þau orð mín að ég treysti ekki Sjálfstæðisflokknum til þess að fara með heilbrigðismál. Ég tel að æðioft hafi komið upp ágreiningur, þó að hann færi kannski ekki hátt, í samstarfi okkar, sem var að mörgu leyti ágætt, í sambandi við heilbrigðismálin og þar hafi okkur kannski greint á um grundvallaratriði. Engu að síður stöndum við frammi fyrir því núna að verið er að setja ný lög sem gefa náttúrlega gríðarlega mikla möguleika á breytingum. Miðað við margt af því sem komið hefur fram í umfjöllun um frumvarpið liggur það fyrir að vilji er til þess að gera miklar breytingar á rekstrarforminu. Auðvitað er ekki hægt að halda því fram að lög sem sett eru á Alþingi eigi bara að henta einhverjum ákveðnum stjórnmálaflokkum. En kannski má segja að einhverjir hafi ekki verið alveg á varðbergi hvað það varðar að lögin sem sett voru um heilbrigðisþjónustuna eru mjög opin og gefa mikla möguleika á samningum sem slíkum, eða samningum eins og þeim sem hafa verið gerðir og munu eflaust verða gerðir í enn ríkari mæli. Ég get því ekki svarað þessu öðruvísi en þannig að þessi lög voru sett og þau gefa mikla möguleika á einkarekstri. Slíkur rekstur hefur verið takmarkaður vegna þess að Framsóknarflokkurinn hefur viljað hafa hann takmarkaðan. En nú eru aðstæður breyttar og þá verðum við að sjá til hvað gerist. Hv. þingmaður verður sjálfsagt áhugasöm um að gera miklar breytingar ef ég þekki hana rétt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur svarið. Það er ljóst að hennar niðurstaða er sú að Sjálfstæðisflokknum sé ekki treystandi fyrir heilbrigðisþjónustunni. Þá er það einfaldlega komið fram og þá eru lögin með þeim hætti að þau hentuðu betur við ákveðnar aðstæður ef einhver annar flokkur sæti með heilbrigðisráðuneytið. Framsóknarflokkurinn hafði heilbrigðisráðuneytið árum saman í samstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknar og einkarekstrinum eða breyttu rekstrarformi var komið á í tíð Framsóknarflokksins. Þess vegna dettur mér enn í hug akkúrat núna að það er algjörlega ljóst, hæstv. forseti, að það skiptir máli hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, þeir skipta um skoðun eftir því hvort þeir eru ráðherrar eða ekki ráðherrar og skipta um skoðun eftir því hvort þeir eru í stjórn eða ekki í stjórn. Þar er Framsóknarflokknum kannski gleggst lýst.

Hæstv. forseti. Mér fannst þetta nú ekki vera alveg sanngjarnt hjá hv. þingmanni því að mér fannst ég vera mjög málefnaleg í mínum málflutningi hér. Þó svo að við höfum tekið þá afstöðu til þessa máls að styðja það ekki heldur að sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins er því alls ekki algjörlega hent út af borðinu.  Því að það sé sérstaklega Framsóknarflokkurinn sem skiptir um skoðun eftir því hvort hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu í vil ég hins vegar mótmæla. Ég þekki annan flokk sem er nú ekki gamall, Samfylkinguna, þó ekki sé kannski sanngjarnt að tala um hana hér vegna þess að hún tekur ekki þátt í þessum orðaskiptum. Ég tel að hún hafi kannski sett öll met í sambandi við það að skipta um skoðun eftir því hvort hún er í stjórn eða stjórnarandstöðu og það má alveg telja heilbrigðismálin með í þeim efnum.

Herra forseti. Það er markmið ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að heilbrigðisþjónusta á Íslandi verði ávallt í fremstu röð. Rúmlega fjórðungi fjárlaga ríkisins er varið til heilbrigðismála og nýting fjármuna, skipulag og rekstur heilbrigðiskerfisins er því mál sem varðar alla. Jafnaðarmenn vilja tryggja jafnræði til heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og frá þeirri stefnu má aldrei hvika. Jafnaðarmenn vilja jafnframt nýta markaðsaðferðir þar sem það á við til að tryggja hagkvæmni, meðal annars í rekstri, án þess að það komi niður á jafnréttinu. Á sínum tíma setti Samfylkingin sér fjórar forsendur fyrir öllum breytingum í heilbrigðiskerfinu. Í fyrsta lagi að aðgengi allra landsmanna að heilbrigðiskerfinu sé óháð efnahag, í öðru lagi að þjónusta við sjúklinga batni, í þriðja lagi að beinn kostnaður við sjúklinga aukist ekki, í fjórða lagi að fjármunir hins opinbera nýtist vel. Herra forseti, þessi markmið og forsendur eru uppfyllt í þessu frumvarpi um sjúkratryggingastofnun sem hefur fengið mikla umfjöllun á vettvangi heilbrigðisnefndar, meiri en mörg önnur mál mörg undanfarin ár get ég fullyrt. Heilbrigðisnefnd fór ekki bara út fyrir landsteinana til að kynna sér málið heldur tók hún á móti um það bil 60 gestum sem verður að teljast einsdæmi. Í frumvarpinu segir, herra forseti, beinum orðum að aðgangur að heilbrigðiskerfinu verði óháður efnahag. Við þurfum ekki annað en líta á 1. gr. frumvarpsins til að sjá það. Ákvæðið felur í sér lýsingu á grundvallarréttindum sjúkratryggðra sem líta ber til við framkvæmd laga um sjúkratryggingar og hafa til fyllingar við skýringu einstakra ákvæða laganna. Þá segir í 40. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Við samningsgerð skal tryggja aðgengi sjúkratryggðra að þeirri heilbrigðisþjónustu sem samið er um óháð efnahag. “ Einnig segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Ekki er um aukna gjaldtöku að ræða frá núgildandi ákvæðum laga um almannatryggingar og laga um heilbrigðisþjónustu.“ Í 43. gr. stendur beinlínis, með leyfi forseta: „Um gjald sem sjúkratryggður greiðir fyrir þjónustuna fer skv. 29. gr. og er veitendum þjónustu óheimilt að krefja hann um frekara gjald.“ Í greinargerð um þetta ákvæði stendur, með leyfi forseta: „Veitanda þjónustunnar er þannig óheimilt að krefja sjúkratryggðan um annað eða hærra gjald en gert er ráð fyrir að hann greiði samkvæmt 29. gr. frumvarpsins.“ Þetta þýðir á mannamáli að hér er verið að banna að fólk geti keypt sig fram fyrir röðina. Í þessu frumvarpi er verið að banna að fólk njóti fjárhagslegs forskots í heilbrigðiskerfinu. Herra forseti. Þá erum við komin með þessi þrjú mikilvægu atriði á hreint: Þjónustan verður óháð efnahag. Það eru engar auknar gjaldtökuheimildir í frumvarpinu og það verður ekki leyfilegt að kaupa sig fram fyrir röðina. Það er nú ekki slæmt að mínu mati að ná þessu í gegn. Í 39. gr. segir að sjúkratryggingastofnunin geri samninga við heilbrigðisstofnanir, samanber lög um heilbrigðisþjónustu, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einstaklinga um veitingu heilbrigðisþjónustu og greiði þeim endurgjald í samræmi við ákvæði samninganna. Í athugasemd við þessa grein segir, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að stofnunin semji við fagfélög eða stéttarfélög eins og tíðkast hefur.“ Þetta er gríðarlega mikilvægt nýmæli að mínu mati. En þessu tengt er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að vel sé búið að hinni nýju stofnun og vel sé til vandað varðandi kostnaðargreininguna. Meiri hluti heilbrigðisnefndar bendir á í fyrra nefndaráliti sínu að stofnunin þurfi að hafa breiða faglega þekkingu til að tryggja henni sterkt samningsumhverfi. Þannig þarf stofnunin að hafa á að skipa sérfræðiþekkingu sem tryggi að saman geti farið innan stofnunarinnar fagleg og fjárhagsleg hæfni til að meta sjálfstætt aðstæður við samningsgerð hverju sinni, mat á heilsufarslegum þörfum notenda almennt og þeirri áhættu sem kann að felast í tilteknum aðgerðum eða aðgerðaleysi aðila sérstaklega. Herra forseti. Í þessum efnum getur verið dýrt að spara. Í 38. gr. frumvarpsins segir að séu samningar um heilbrigðisþjónustu ekki fyrir hendi sé í sérstökum tilfellum heimilt tímabundið að endurgreiða sjúkratryggðum útlagðan kostnað vegna heilbrigðisþjónustu á grundvelli gjaldskrár sem sjúkratryggingastofnunin gefur út. Þetta ákvæði er nýmæli. Í athugasemdunum stendur, með leyfi forseta: „Meginreglan er enn sem fyrr að í öllum tilvikum þurfi að liggja fyrir samningar milli sjúkratryggingastofnunar og veitenda þjónustu ef til þess á að koma að ríkið greiði hlutdeild í kostnaði við heilbrigðisþjónustu. Í einstökum afmörkuðum tilvikum þykir þó rétt að sjúkratryggingastofnuninni sé heimilt að endurgreiða sjúkratryggðum útlagðan kostnað vegna heilbrigðisþjónustu á grundvelli gjaldskrár sem sjúkratryggingastofnunin gefur út. Gert er ráð fyrir að ávallt verði gripið til slíks úrræðis tímabundið og að ákvæðið heimili ekki að komið sé á varanlegu endurgreiðslukerfi án þess að fyrir liggi samningar milli sjúkratryggingastofnunar og viðsemjenda. Einkum er gert ráð fyrir að ákvæðið verði nýtt til að brúa millibilsástand þegar samningaviðræður standa yfir og ekki hafa verið gerðir fullnægjandi samningar um heilbrigðisþjónustu á afmörkuðu sviði.“ Hér er verið að koma, á mannamáli, í veg fyrir að myndist varanlegt ástand samningslausra lækna. Herra forseti. Mig langar einnig að minnast aðeins á 40. gr. en þar kemur fram að við samningsgerð um heilbrigðisþjónustu skuli þess gætt að raska ekki þeirri þjónustu sem veita ber samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og í greinargerðinni stendur beinlínis, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að samið sé við einkaaðila um veitingu þjónustu ef slíkt raskar hinu opinbera þjónustukerfi. Þannig er ekki unnt að tína út ábatasömustu þjónustuþættina ef það þýðir að opinber stofnun missi hæfni til að veita þjónustu á hagkvæman og öruggan hátt.“ Þá vildum við í meiri hluta nefndarinnar leggja áherslu á að þegar samningar eru gerðir um tiltekna þjónustu verði þess gætt að samningar verði gerðir við fleiri en einn aðila til að gæta samkeppnis- og öryggissjónarmiða svo að tryggja megi að þekking aðila sem veita sambærilega þjónustu viðhaldist og að þeir sem eru í samkeppni um að veita tiltekna þjónustu detti ekki af markaðnum sem leiði til ástands sem líkja má við fákeppni innan viðkomandi sviðs. Jafnframt leggur meiri hlutinn áherslu á að í samningum um veitingu heilbrigðisþjónustu, hvort heldur um er að ræða opinbera aðila eða aðra, skuli semja um að viðkomandi taki að sér menntunar- og þjálfunarhlutverk, sé þess kostur, til að tryggja endurnýjun þekkingar innan viðkomandi sviðs. Herra forseti. Ein stærstu framfaraskrefin í þessu frumvarpi eru skilin á milli kaupanda og veitenda þjónustunnar enda á það ekki að skipta máli hvernig kötturinn er á litinn sem fremi sem hann veiðir. Það er í anda þess sem nágrannaþjóðirnar hafa fyrir löngu gert og það er ekkert leyndarmál að sænska kerfið er sérstök fyrirmynd að þeirri uppstokkun sem hér á sér stað. Eftir samþykkt þessa frumvarps verður ríkið hins vegar áfram aðalkaupandinn. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir breytingu á því. Það kemur fram að tæplega þriðjungur af útgjöldum vegna heilbrigðisþjónustu rennur nú til greiðslu fyrir þjónustu sem aðrir en ríkið veita og þar er nefnt að ýmsar öldrunarstofnanir, endurhæfingarstofnanir, einkareknar rannsókna- og læknastofur, heilsugæslustöðvar og sjálfstætt starfandi hjúkrunarfræðingar eru innan þess kerfis sem nú þegar er fyrir hendi. Enn fremur má nefna starfsemi félagasamtaka eins og Krabbameinsfélags Íslands, SÁÁ og endurhæfingarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra sem dæmi um einkarekna heilbrigðisþjónustu sem vinstri grænir virðast ekki geta þolað. Starfsemi þessara aðila hefur  Talsverð umræða var í nefndinni um hvort við værum að auka vald ráðherra um of. Því er ég ekki sammála. Það er ljóst að þegar ný lög um heilbrigðisþjónustu voru samþykkt fyrir nokkrum missirum jukust valdheimildir ráðherra. En það var eitt af markmiðunum með þeim breytingum sem þá voru samþykktar. Vald ráðherra þurfti að aukast enda gengur ekki að stjórnunin og stefnumótunin verði hjá undirstofnunum viðkomandi ráðuneytis. Við þurfum að styrkja heilbrigðisráðuneytið og það gerðum við þegar heilbrigðisþjónustulögin voru sett og ég minni á að allir flokkar þingsins samþykktu þær breytingar. Við erum hins vegar ekki að auka valdheimildir ráðherrans í þessu frumvarpi. Herra forseti. Frumvarpið skerðir ekki réttindi sjúklinga. Er sérstaklega tekið fram að svo sé ekki og er vísað í lög um réttindi sjúklinga í frumvarpinu ásamt lögum um heilbrigðisþjónustu. Einkaaðilar sem munu sjá um eitthvað af þessari þjónustu munu ekki taka ákvarðanir um réttindi sjúklinga. Frumvarpið tryggir betra eftirlit sömuleiðis með heilbrigðisþjónustunni, ekki síst hjá þeirri þjónustu sem nú þegar er í einkarekstri sem er um þriðjungur allrar heilbrigðisþjónustunnar. Eftirlitið mun liggja hjá ráðuneyti, landlækni og sjúkratryggingastofnuninni og eftir atvikum hjá Lyfjastofnun. Í framhaldsnefndaráliti frá heilbrigðisnefnd erum við einmitt að bæta við auknu eftirlitshlutverki hjá sjúkratryggingastofnun. Frumvarpið er því framfaraskref þegar kemur að eftirlitsþættinum og ég held, fyrst hér var rætt um Sóltún, að það mál hefði ekki komið upp ef við hefðum haft sjúkratryggingastofnun sem hefði samið á grundvelli ítarlegrar kostnaðargreiningar, faglegrar þekkingar og eftirlit, eins og er samkvæmt frumvarpinu, hefði verið við lýði. Herra forseti. Almenn ánægja er með frumvarpið meðal umsagnaraðila og allt tal um að hér sé verið að innleiða eitthvert skelfilegt heilbrigðiskerfi á ekki við rök að styðjast. Við erum að feta í fótspor nágranna okkar á Norðurlöndunum þar sem bæði hægri menn og vinstri menn hafa stutt sambærilegar breytingar. Förum aðeins yfir hvað aðrir segja um þetta frumvarp fyrst hér eru einstaklingar í salnum sem leggja ekki trúnað á orð okkar sem styðjum ríkisstjórnina. Landspítalinn segir, með leyfi forseta: „Landspítali mælir eindregið með samþykkt þessa frumvarps og telur að með samþykkt þess sé stórt skref stigið í framfaraátt og leikreglur í samskiptum kaupenda og seljenda heilbrigðisþjónustu skýrar og mun auka til muna hagkvæmni í rekstri heilbrigðisþjónustunnar auk þess sem þessi lagasetning stuðlar að enn meiri gæðum þjónustunnar.“ Heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu segir, með leyfi forseta: „Í heildina séð hefur verið vandað til frumvarpsvinnunnar, markmið frumvarpsins eru skýr og texti þess greinargóður. Í frumvarpinu er margt til bóta og fyrirhuguð styrking á hlutverki ríkisins sem kaupanda og kostnaðargreining heilbrigðisþjónustunnar mikið framfaraspor.“ Heilsugæslan á Akureyri segir, með leyfi forseta: „Stjórnendur Heilsugæslunnar á Akureyri telja hugmyndafræði að nýju fyrirkomulagi og nýrri stofnun af hinu góða.“ Landlæknir segir, með leyfi forseta: „Landlæknisembættið telur, eins og reyndar að ofan greinir, frumvarp þetta vera til mikilla bóta, skýra og skilgreina betur það umhverfi mismunandi rekstrarforma sem þegar hafa verið hér við lýði í mörg ár eða áratugi og jafnframt að veita þeirri hugsýn meira brautargengi.“ Annars staðar í umsögn landlæknis stendur, með leyfi forseta: „Sérstakt fagnaðarefni er að þar kemur fram að allir sjúkratryggðir skuli njóta þjónustu, óháð efnahag.“ Sjúkrahúsið á Akureyri segir, með leyfi forseta: „Það verður að teljast framfaraskref að heilbrigðisþjónustan í heild sé kostnaðargreind og tekin verði upp blönduð fjármögnun á heilbrigðisstofnunum og annars staðar þannig að fjármagn fylgi sjúklingum. Heilbrigðisstofnanir fái þá fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka.“ Landssamband eldri borgara segir, með leyfi forseta: „Í fljótu bragði er frumvarpið vel unnið og ljóst er að það tekur mið af nútímalegum starfsháttum, rík áhersla er lögð á gæðaeftirlit, árangursstjórnun og kostnaðargreiningu.“ Í annarri umsögn frá Félagi eldri borgara stendur, með leyfi forseta: „Markmiðið er meðal annars að auka áherslu á gæðaeftirlit, árangursstjórnun og kostnaðargreiningu sem FEB telur að verði til bóta.“ Læknaráð Landspítalans segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld munu, í gegnum sjúkratryggingastofnun, óhjákvæmilega taka meiri þátt í því að forgangsraða þeirri þjónustu sem veitt er í heilbrigðiskerfinu í framtíðinni. Þeir kostir sem hlotist geta af þessari lagabreytingu eru m.a. betri nýting fjármuna í heilbrigðiskerfinu, aukin afköst og meiri gæði.“ Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga segir, með leyfi forseta: „Fíh fagnar einnig hugmyndum um að komið verði á fót sérstakri stofnun sem heyri undir stjórn heilbrigðisráðherra og annist m.a. kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu (18. gr.). Náist það markmið stjórnvalda sem ítrekað er í almennum athugasemdum með frumvarpi þessu, að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustu og að taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þannig að heilbrigðisstofnanir fái fjárveitingar í samræmi við þörf og verkefni þá verður það án efa til mikilla bóta bæði fyrir þá sem þjónustunnar njóta og þá sem hana veita.“ Að lokum segir Öryrkjabandalagið, með leyfi forseta: „Markmið frumvarpsins eru skýr og það er jákvætt að stuðlað sé að rekstrar- og þjóðhagslegri hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu með hámarksgæði í huga. Jafnframt er það til bóta að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu óháð því hvort veitendur þjónustunnar séu opinberir aðilar, sjálfseignarstofnanir, einkafyrirtæki eða sjálfstætt starfandi einstaklingar.“ Herra forseti. Kjarni málsins er þessi: Hér er á ferðinni frumvarp sem tryggir að aðgangur að heilbrigðisþjónustu verður óháður efnahag. Það hefur engar nýjar gjaldtökuheimildir. Það bannar kaup fram fyrir röðina. Það kemur í veg fyrir einokunaraðstöðu heilbrigðisstétta gagnvart hinu opinbera. Það takmarkar möguleika lækna á að vera utan samninga. Það skerðir í engu rétt sjúklinga. Þá aðskilur frumvarpið veitanda og kaupanda þjónustunnar í anda sænsku leiðarinnar. Það kemur í veg fyrir að hæfni opinberrar stofnana sé skert með þeim hætti að einkaaðilar tíni ábatasömustu þjónustuþættina út. Loks tryggir frumvarpið að fjármagn fylgi sjúklingnum. Öll þessi atriði hljóta að vera fagnaðarefni allra sem vilja setja hag sjúklinganna í forgang og, herra forseti, það erum við að gera með þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég saknaði þess í upplestri hv. þingmanns að hann las ekki upp umsögn ungra jafnaðarmanna um þetta frumvarp. Ég ætla að leyfa mér að gera það fyrir hans hönd og vandamanna. Ungir jafnaðarmenn hafa lýst í ályktun mikilli undrun yfir því að þingflokkur Samfylkingarinnar ætli að stuðla að því að þetta frumvarp verði samþykkt á yfirstandandi þingi. Í ályktuninni segir að frumvarpið gangi í grundvallaratriðum gegn stefnu Samfylkingarinnar. Bragð er að þá barnið finnur, hv. þingmaður. Af hverju var ekki minnst á þessa hluti í annars langri lofræðu? Mig langar líka til að spyrja hv. varaformann Samfylkingarinnar hvort hann sé samþykkur því og ánægður með það ákvæði frumvarpsins sem bannar að samið skuli við stéttarfélög fagaðila í heilbrigðisþjónustu, svo sem Ljósmæðrafélag Íslands, um heimaþjónustu við sængurkonur þegar þær koma heim af fæðingardeildum.

Herra forseti. Hv. þingmaður beindi til mín spurningu sem laut að ályktun ungra jafnaðarmanna og ég er einfaldlega ósammála þeirri ályktun sem ungir jafnaðarmenn draga af þessu frumvarpi. Ég er sannfærður um og veit að þetta frumvarp fer ekki gegn stefnu Samfylkingarinnar. Við höfum á tveimur landsfundum farið í gegnum þessa umræðu og samþykkt frekar jákvæða nálgun á einkarekstri sem hefur alltaf verið með því skilyrði að við mismunum ekki eftir efnahag og það er svo niðurneglt í frumvarpið að það ætti að geta róað efasemdarmenn um það. Sömuleiðis held ég að inntak ályktunarinnar og áhyggjur um að frumvarpið skerði hugsanlega réttindi sjúklinga séu einfaldlega misskilningur. Frumvarpið tekur sérstaklega fram að hér er ekki verið að skerða réttindi sjúklinga. Hér er sérstaklega vísað í lög um réttindi sjúklinga, hér er sérstaklega vísað í lög um heilbrigðisþjónustuna og komið í mörgum liðum inn á hver þau réttindi eru. Ég held því að hér sé ekki neitt til að hafa áhyggjur af, einkaaðilar munu ekki taka neinar ákvarðanir um réttindi sjúklinga. Þessir þættir munu lúta eftirliti bæði ráðuneytis, landlæknis og stofnunarinnar sjálfrar og það er auðvitað gríðarlega mikilvægt. Ég held að það sé framfaraskref hvað þetta varðar, að við fylgjumst betur með þeim einkarekstri sem þó er í gangi sem er allt að þriðjungur þjónustunnar. Ég nefndi sem dæmi Sóltúnsmálið sem ég veit að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á. Ég er sannfærður um að slíkt mál hefði ekki komið upp ef þetta frumvarp hefði verið lög þegar sá samningur var gerður. Svo að ég komi á síðustu sekúndunum inn á seinni spurninguna er ég mjög ánægður með það ákvæði frumvarpsins að ekki er lengur heimilt að semja heildstætt við fagfélög og stéttarfélög. Ég tel fullkomlega óeðlilegt að þessar stéttir hafi þá stöðu gagnvart hinu opinbera að geta sameinast í einum hópi og sett jafnvel hinu opinbera einhvers konar afarkosti. Það er óeðlileg staða. Markmið frumvarpsins er að styrkja ríkið sem kaupanda og við gerum það ekki ef við höfum 

Herra forseti. Maður fer að skilja af hverju ekki er samið við ljósmæður. Á fund heilbrigðisnefndar kom fulltrúi frá, held ég, Samkeppniseftirliti og sagði að það væri alveg hreint óþolandi að menn gætu rottað sig svona saman í einhverjum fagfélögum eða stéttarfélögum. Er þetta skoðun hv. þingmanns, varaformanns Samfylkingarinnar? Ég spurði um alveg konkret dæmi og svarið kom: Það á ekki að semja við Ljósmæðrafélag Íslands um að sinna heimaþjónustu við sængurkonur. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að manni blöskrar. Það er greinilegt að Samfylkingin hefur með stuðningi við þetta frumvarp látið kreddukenningar frjálshyggjumanna í samstarfsflokknum, Sjálfstæðisflokknum, um að markaðslausnir eigi alltaf við, leiða sig út af braut jafnaðarstefnunnar. Það er kannski ekkert nýtt en það er staðfest hér enn og aftur.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti ekki að ásaka aðra þingmenn eða flokka um kredduhugmyndir í ljósi þess hvernig málflutningur Vinstri grænna hefur verið  Varðandi þá spurningu hvort mér finnist eðlilegt að fagfélög eða stéttarfélög séu samningsaðilarnir í svona samningum finnst mér alveg augljóst að ef markmið okkar er að styrkja kaupandastöðu ríkisins er ekki vænlegt ef t.d. allir hjartalæknar sameinast í einu félagi og reyna að semja við ríkið. Hvers konar stöðu munum við þá búa hinu opinbera hvað þetta varðar? Við sáum það þegar hjartalæknar náðu ekki samningum við hið opinbera, þá fóru þeir allir  Að því sögðu bendi ég líka á 8. gr., 43. gr. og 44. gr. - sérstaklega 8. greinina, þar er talað um að sjúkratryggingastofnuninni sé heimilt að skipa starfshópa og kalla til sérfræðinga til að 

Forseti vekur athygli á því að það er smábilun í klukkunni í ræðupúltinu en við gætum þess að taka réttan tíma.

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum þyki að samningur sjúkraliða, samningur ljósmæðra, samningur hjúkrunarfræðinga, samningar við stéttarfélög hafi skilað þessum fagstéttum, þessum kvennastéttum,  Hv. þingmaður segir að ekki skipti máli hver veiti þjónustuna. Ég spyr hann: Telur hann ekki að það geti valdið auknum kostnaði ríkissjóðs þegar samið er um hærri greiðslur til einkarekinna stofnana eins og við höfum öll dæmin um? Kemur ekki kostnaðurinn niður á ríkissjóði þó að það komi ekki niður á sjúklingunum, einstaklingunum sem fá þjónustuna? Hvað þykir hv. þingmanni um þá formbreytingu að þegar rekstur fer úr opinberri þjónustu yfir í einkarekstur fara líka réttindi starfsmannanna og réttindi stofnunarinnar úr opinberum stjórnsýslurétti yfir á svið einkaréttar? Er það það sem á að stefna að? Er það þar sem réttindi starfsmannanna eiga að liggja? Á að koma inn meiri samkeppni og eiga samkeppnislög að fara að gilda og taka við?

Herra forseti. Ég er auðvitað ekki að tala fyrir því að fagfélögum og stéttarfélögum verði bannað að stunda einhvers konar kjarabaráttu eða gera kjarasamninga. Það er bara allt annar hlutur sem við erum að ræða hér. Við erum að tala um það að þegar þessar einstöku stéttir koma saman og mynda eitt félag þegar samið er um kaup og sölu á þjónustu. Mér finnst hjartalæknamálið svo gott dæmi í því efni  Varðandi aðra spurningu hv. þingmanns um að ef reynsla sýnir að einkarekstur sé dýrari en opinber rekstur er ég að sjálfsögðu ekkert að tala fyrir einkarekstri. Ég er enginn sérstakur talsmaður einkareksturs. Ég er bara að segja að ef einkareksturinn uppfyllir þessi skilyrði, um t.d. að kostnaðurinn aukist ekki, t.d. að ekki sé hægt að mismuna eftir efnahag, t.d. það að þjónusta við sjúklinga batni, af hverju megum við ekki fara þá leið? Takið dæmi eins og augasteinsaðgerðirnar. Núna fá 800 manns þjónustu sem ekki fengju þjónustu ef vinstri grænir hefðu ráðið 

Hæstv. forseti. Eins og ég skil hugmyndafræði Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins í þessu máli verður bannað að semja við stéttarfélög. Skoðum stöðu ljósmæðra núna. Ef og þegar þetta verður að lögum á þá að þvinga þær sem eru núna að semja  Fjármagn fylgir sjúklingi. Skiptir ekki máli hvar staðsetningin er? Ef fjármagnið á að fylgja sjúklingi gilda þá ekki þau lögmál markaðarins að þjónustan þjappist þangað sem fjöldinn er? Hvernig á að stýra því að þjónustan verði úti um land? Á að hafa áhrif á það hvar staðsetningin er 

Herra forseti. Ég tel að ég hafi svarað fyrri spurningu hv. þingmanns um þetta nýmæli frumvarpsins sem gerir ráð fyrir að stofnunin eigi ekki að semja við stéttarfélög og fagfélög eins og kemur fram í frumvarpinu. Það kemur fram í frumvarpinu í 39. gr. við hverja sjúkratryggingastofnun má semja. Það eru ekki bara fyrirtæki, það geta verið sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir og einstaklingar  Varðandi að þjónustan muni versna úti á landi hef ég ekki nokkra trú á því. Ég held að hér sé meira að segja tækifæri fyrir bætta þjónustu úti á landi með þessari nýju nálgun, með þessari sjúkratryggingastofnun sem mun kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna og jafnvel beita útboðum þar sem vantar vegna þess að við höfum því miður enn þá biðlista í heilbrigðiskerfi okkar. Markmiðið með þessari nýju hugsun, eins og má finna í frumvarpinu, er að útrýma biðlistum 

Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson grautar hér algjörlega saman og leggur að jöfnu þjónustu sem félagasamtök, sjálfseignarstofnanir, veita í rekstri sem ekki er rekinn í hagnaðarskyni og einkarekstri í ágóðaskyni. Hann kemst upp í einn þriðja af útgjöldunum með því að færa SÍBS, DAS, SÁÁ og aðra slíka aðila undir einkaaðila og ber okkur svo það á brýn að við séum á móti starfsemi sem þessir aðilar annast. Það er rakalaus þvættingur og ég bið hv. þingmann um að finna þeim orðum sínum stað að Vinstri hreyfingin – grænt framboð sé andvíg þeirri þjóðþrifastarfsemi sem t.d. SÍBS veitir á Reykjalundi eða SÁÁ á sinni stöð á Vogi o.s.frv. Þetta er einfaldlega bull en skýrist kannski af því að hv. þingmaður virðist hafa búið sér til þá mynd af heiminum að þetta sé allt einn einsleitur einkarekstur og engu máli skipti hvort um er að ræða áratugagömul félagasamtök og sjálfseignarstofnanir, sem spruttu upp af þörfinni fyrir að sinna hagsmunum umbjóðenda sinna og landsmanna allra, eða nýríka bisnessmenn sem nú ætla að streyma inn í heilbrigðisþjónustuna til mjólka út úr henni peninga. Hv. þingmaður. Það er náttúrlega undarlegasta jafnaðarstefna sem ég hef nokkurn tímann heyrt að það sé alveg stórhættulegt að fagfélög og stéttarfélög megi í einhverjum tilvikum koma saman - ef t.d. ljósmæður vilja semja á félagslegum grunni um tiltekna skilgreinda þjónustu sem þær veita í heimahúsum t.d. í staðinn fyrir að þurfa hver og ein vítt og breitt um landið að stofna einkafyrirtæki til þess að geta verið aðilar að slíkum hlutum. Ég hef aldrei heyrt aðra eins jafnaðarmennsku en það er náttúrlega ekki minn hausverkur heldur hv. þingmanns að tala fyrir slíku. Hv. þingmaður skrifar hins vegar, og það skiptir mestu máli, algjörlega gagnrýnislaust upp á hugmyndafræðina sem að baki liggur, markaðsvæðingarhugmyndafræðina, aðgreininguna í kaupendur og seljendur og er kannski með meira samviskubit en maður hafði áttað sig á yfir því að standa að því ásamt með öðrum úr þingflokki Samfylkingarinnar að afhenda Sjálfstæðisflokknum heilbrigðisráðuneytið vitandi hvaða stefnu sá flokkur hefur og hvar hjarta hans slær.

Herra forseti. Hún er merkileg þessi aðgreining sem vinstri grænir gera á milli góðra einkaaðila og vondra. Það væri mjög gaman að vita hver mörkin eru þar. En ég veit ekki betur en allt hafi orðið vitlaust hjá þingmönnum Vinstri grænna þegar við ræddum þjónustu sem Grund var að taka að sér varðandi þá eldri borgara sem höfðu verið á Landakoti. Er Grund vondur einkaaðili eða góður? Það væri fróðlegt að heyra það frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem vill gera þennan greinarmun. Fyrir mér skiptir þetta engu máli ef markmiðin eru skýr, ef skilyrðin eru uppfyllt, ef ekki er verið að mismuna eftir efnahag, ef við höfum ekki kerfi sem heimilar fólki að kaupa sig fram fyrir röðina. Ég skil ekki andstöðu Vinstri grænna, vinstri manna í þeim flokki, að vera á móti því ef við getum stytt biðlista eins og við gerðum með augasteinana. Hvernig stendur á því að Vinstri grænir kalla aðra flokka kredduflokka meðan kreddurnar eru með þeim hætti sem þeir tala hér, hv. þingmenn? Það væri mjög fróðlegt að heyra af hverju Vinstri grænir sáu því allt til foráttu þegar samningurinn var gerður við Grund um bætta þjónustu. Ég veit ekki betur en að sú stofnun sé sjálfseignarstofnun sem hefur þjónað samfélaginu vel, sprottin af góðum hug, en Vinstri grænir vildu að sjálfsögðu ekki sjá það.

Herra forseti. Hv. þingmaður dregur mig ekki út í einhverja útúrsnúninga. Það eru hans orð en ekki okkar að það séu góðir og vondir einkaaðilar. Það sem ég var að vekja athygli á, og er mjög sérkennilegt, er að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, jafnaðarmaður væntanlega, skuli engan einasta greinarmun sjá á sjálfseignarstofnunum, félagasamtökum, sem ekki reka starfsemi sína í hagnaðarskyni, eru sem sagt „non profit organisations“ ef það má sletta því - ég hélt það væri almennt viðtekið að slíkar stofnanir eru allt annar hlutur heldur en einkaaðilar sem reka starfsemi sína í gróðaskyni og taka arðinn út úr rekstrinum. Áttar hv. þingmaður sig ekki á því að svolítill munur sé á þegar SÁÁ eða SÍBS nota alla veltu sína og ef einhver afkoma er til áframhaldandi uppbyggingar í þágu málaflokksins en draga hana ekki út úr rekstrinum til þess að fitna á því sjálfir og svo aftur hinu sem hér er verið að leggja drög að? Hv. þingmaður 

Herra forseti. Það er merkilegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna, svarar í engu spurningum mínum um það af hverju Vinstri grænir sáu því allt til foráttu þegar Grund fékk það aukna hlutverk að sinna eldri borgurum. Af hverju virkar sá einkarekstur ekki í hugum Vinstri grænna? Ég vil fá einhverja skýringu frá Vinstri grænum á því hvaða einkaaðilar hugnast þeim og hverjir ekki. Auðvitað gerir Grund það ekki.

Spurðu fólkið í Landakoti.

Ég veit ekki betur en að Grund sé ekki rekin út frá einhverjum hagnaðarsjónarmiðum. Mér finnst allt í lagi að hér séu heilbrigðisfyrirtæki, svo að ég leyfi mér að nota það orð, ef við höfum þau skilyrði uppfyllt sem alltaf er verið að tyggja ofan í hv. þingmenn. Þau skilyrði að ekki megi mismuna fólki, að þjónustan batni, að biðlistarnir hverfi. Þetta get ég kvittað upp á sem jafnaðarmaður og vinstri maður og tekið þar með hag sjúklinga í framtíðinni fram yfir einhver trúarbrögð og einhverja hugmyndafræðilega kreddu Vinstri grænna í þessu máli. Við sjáum líka að langflestir umsagnaraðilar, hvort sem litið er til Landspítalans, 

Hæstv. forseti. Við höfum tekið þá ákvörðun í þingflokki Frjálslynda flokksins að styðja þetta mál. Það er álit okkar að ekki sé verið að gjörbreyta hinu góða heilbrigðiskerfi okkar. Vissulega er verið að reyna að leita leiða til þess að kostnaðargreina þau verk sem unnin eru á sviði heilbrigðismála, en fyrst og fremst verið að leitast við að tryggja góða þjónustu við sjúklinga. Markmiðið í 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði og jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag, svo sem nánar er kveðið á um í lögum þessum …“ Við teljum að það markmið sé í samræmi við það hlutverk sem við viljum tryggja að heilbrigðisþjónustan hafi. Við viljum tryggja að jafnræði sé með fólki hvað þjónustuna varðar og að sjúkum verði ekki mismunað þegar þeir leita eftir þjónustu eða raðað eftir öðrum sjónarmiðum en þeim að þeir eigi kost á þjónustunni. Við teljum að áfram sé tryggt í frumvarpinu að efnahagur fólks ráði ekki forgangi að heilbrigðisþjónustunni sem við teljum góða og viljum viðhalda sem slíkri. Við teljum einnig að einkarekstraraðilum sem hafa náð samningum við hina nýju sjúkratryggingastofnun sé settur rammi um að veita þjónustuna með sem hagkvæmustum hætti og jafnframt að tryggja að gæðum og árangri í starfseminni sé náð við að veita heilbrigðisþjónustu með þeim markmiðum að landsmenn sitji við sama borð óháð efnahag og mönnum sé ekki raðað þar upp eftir mismunandi stöðu. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að heilbrigðisstéttir hafa almennt mælt með samþykki frumvarpsins. Það er einnig athyglisvert að bæði eldri borgarar og öryrkjar, heildarsamtök þeirra, hafa mælt með því að frumvarpið verði samþykkt. Í þessum hópum er nú að finna stóran notendahóp heilbrigðisþjónustunnar. Heilbrigðisþjónustan tekur til sín mikla fjármuni, u.þ.b. 25% af fjármunum ríkisins hverju sinni. Það hlýtur að vera eðlilegt markmið okkar að reyna að tryggja að góð þjónusta sé veitt, eins góð og hægt er, og jafnframt að tryggja að þeir miklu fjármunir sem fara í þennan málaflokk nýtist sem allra best. Ég tel að réttur sjúklinga sé tryggður í frumvarpinu og ekki á hann gengið með neinum hætti. Hæstv. forseti. Ég hafði ákveðna fyrirvara við 2. umr. þessa máls og hef einnig fyrirvara nú við afgreiðslu málsins. Við erum að reyna að ná betri meðferð fjármuna en veita samt góða og trygga heilbrigðisþjónustu sem ekki mismunar þegnunum, en við höfum auðvitað séð það hér á landi á mörgum undanförnum árum að stofnanir hafa haft tilhneigingu til að þenjast út án þess að beinlínis megi finna skýringu á því - ekki virðist hafa verið að því stefnt þegar lögin voru sett - og slíkar stofnanir virðast ekki endilega skila markverðum árangri til hagsbóta fyrir þjóðarbúið. Um þetta eru dæmi í stofnanasögunni. Ætli eitt frægasta dæmið sé ekki það þegar Þorsteinn Pálsson, þáverandi sjávarútvegsráðherra, lagði til að Fiskistofa yrði stofnuð og hún yrði aldrei stærri en 11 starfsmenn. Það vita jú allir hve margir starfsmenn starfa þar í dag og það hefur aldrei verið skilgreint í verkum þeirrar stofnunar að hún skili þjóðarbúinu einhverjum ákveðnum hagnaði, það hefur aldrei verið sýnt fram á það, því miður. Hún hefur eftirlitshlutverk en ekki hefur verið sýnt fram á beinan hagnað af starfseminni. Ég hef því enn þann fyrirvara að sú stofnun sem nú er rætt um þenjist ekki óheft út þannig að fjárhagslegur ávinningur, sem hér er stefnt að, verði enginn. Þó að menn nái góðum árangri í samningum um það hvernig veita skuli sjúkraþjónustu, jafnt á stofnunum sem á hinu einkarekna sviði, geta slíkir fjármunir farið í þessa stofnun, til rekstrar, að það vinnist ekki neitt. Ég hef því þann fyrirvara, hæstv. forseti, að ég tel að gæta þurfi þess að stofnunin þenjist ekki of mikið út. Með sama hætti þarf að gæta þess að í stofnuninni sé til faglegt þekking til þess að vinna með gerð samninga og ná fram þeim samningum sem heilbrigðisyfirvöld telja eðlilegt á hverjum tíma, samningum sem bæði tryggja góða þjónustu og fara vel með fé skattborgaranna. Þetta er eitt af því sem ég hef fyrirvara um. Ég hafði líka fyrirvara við 2. umr., og ætla að endurtaka hann hér, að því er varðar frjálsræði til reglugerðarsetninga, ætli við getum ekki orðað það svo. Reyndar er það svo að í frumvarpinu er búið að marka reglugerðunum ákveðinn farveg, talið er upp hvar megi setja reglugerðirnar. Í eldri lögum var þetta alveg galopið. Þannig að út af fyrir sig er búið að setja reglugerðunum ákveðinn farveg og ég lít svo á að þær verði ekki settar án skýringa. Það kemur m.a. fram í nefndaráliti meiri hlutans að litið sé svo á að ráðherra geti ekki beitt reglugerðarvaldi sínu til þess að breyta samningum eða greiðslum í þá veru að það leiði til verulega aukins kostnaðar eða mismununar. Þetta eru þeir fyrirvarar sem ég hef við þetta mál. Þeir snúa annars vegar að því að stofnunin þenjist ekki óhóflega út og menn sjái ekki ávinninginn af henni. Ég tel að menn eigi að ná ávinningi af sjúkratryggingastofnuninni og því ferli sem þar gæti fylgt á eftir, að samningar verði skilvirkari og fjármunir nýtist betur án þess að þjónustan við sjúklinga sé skert. Það er meginmarkmiðið, tel ég vera, í þessu máli og við sjáum ekki annað í Frjálslynda flokknum en að verið sé að leitast við að setja lögin þannig að þeim markmiðum verði náð. Við höfum því tekið þá ákvörðun að styðja þetta mál. Við höfum jafnan tekið þá afstöðu hér í hv. Alþingi að styðja mál sem við teljum að séu til bóta og geti skilað okkur ávinningi og árangri. En eins og ég gat um í fyrirvara mínum eru vissulega hér ákveðin atriði sem menn þurfa að hafa góða gát á. Við munum reyna að fylgjast vel með því hvernig framkvæmd þessara laga verður en ég sé ekki að hættan sé sérstaklega fólgin í því að einkarekstraraðilum verði falið veita þjónustu. Ætli einkarekstraraðilum í dag sé ekki falið að veita þjónustu sem nemur um 30% af fjármunum ríkisins sem varið er til heilbrigðismála með einhverjum hætti. Það er út af fyrir sig fyrirkomulag sem er þekkt í heilbrigðisþjónustunni og ekki ástæða til að hafna frumvarpinu sérstaklega vegna þess að slíkt form sé til staðar eða verði tekið upp. Því það er fyrst og fremst markmiðið um trygga og góða þjónustu við sjúklinga, um jöfn réttindi sjúklinga til þess að nálgast þjónustuna sem við þurfum að passa upp á og að þjónustan sé til staðar, að hún sé veitt. Sá sem hér stendur hafði ekki aðstöðu til að fara með í Svíþjóðarferðina og kynna sér það sem þar kom fram. Ég hef hins vegar reynt að kynna mér nokkuð af því sem þar var borið á borð sem rök með því að fara þessa leið. Svíar hafa í rúm 15 ár, frá 1992, farið þá leið sem lögð er til í frumvarpinu og þeir leggja vissulega mikið upp úr því í sínum viðmiðunum að vanda beri til verka, vanda vel til undirbúnings og að fylgja þurfi málunum vel eftir þegar ferlið er komið í gang og þróa lögin. En það er nú þannig yfirleitt að menn þurfa að fylgjast með því að sá árangur sem að er stefnt náist. Ég held að mikill ávinningur sé af því að ná fram kostnaðargreiningu og skilvirku eftirliti og með því að reyna að stýra því fjármagni sem við höfum til umráða sem best. Við höfum ekki endalaust fé til umráða í heilbrigðisþjónustuna. Íslendingar vilja allir, hvar í flokki sem þeir standa, að hér sé veitt góð heilbrigðisþjónusta sem allir eigi jafnan aðgang að. Það tel ég að sé markmið okkar og að nauðsynlegt sé, þó að ég hafi varað við útþenslu stofnunarinnar, að sjúkratryggingastofnunin hafi faglega þekkingu til að ná bæði eðlilegum samningum og síðast en ekki síst að tryggja að hér sé veitt góð heilbrigðisþjónusta sem allir eigi jafnan rétt til.

Hæstv. forseti. Við ræðum afar þýðingarmikið lagafrumvarp sem ég tel að komi til með að hafa miklar afleiðingar um langa framtíð. Það lætur ekki ýkjamikið yfir sér og það er ljóst þegar umsagnir um frumvarpið eru skoðaðar að menn bregðast við ýmsum þáttum í þessum viðamikla lagabálki. Í upphafsorðum mínum langar mig til að víkja að því sem ýmsir stjórnarsinnar hafa sagt um aðkomu stéttarfélaga, verkalýðshreyfingarinnar, að umræðu um þessi mál. Þá hafa tengslin við stærstu heildarsamtök opinberra starfsmanna, starfsfólks á sviði velferðarþjónustunnar og innan heilbrigðiskerfisins verið gagnrýnd sérstaklega og reynt að gera tortryggileg tengslin á milli þessara samtaka og mín sem hér stend og er formaður BSRB. Hér hefur komið fram þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem spurði með nokkrum þjósti hvort samtökin hefðu verið spurð leyfis um að vitna í fyrirlesara sem hingað til lands hafa komið á vegum samtakanna. Ég spyr: Hvert erum við eiginlega komin í þjóðfélagsumræðu á Íslandi? Er bannað að leita sér upplýsinga? Er bannað að flytja fróðleik til landsins? Er bannað að reyna að hafa áhrif á þjóðfélagsumræðuna ef þú kemur úr tiltekinni átt? Ekki er bannað að hlusta á Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaráð eða bankana. Við sátum á fundi í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis fyrir tveimur dögum og hlustuðum á fulltrúa allra þessara aðila. Það er fullkomlega eðlilegt. Ef við viljum búa í fjölþátta kröftugu lýðræðislegu þjóðfélagi þá fögnum við því þegar upplýsingar eru settar fram og bornar fram á okkar borð en reynum ekki að drepa umræðunni á dreif með þessum hætti og gera hana tortryggilega. Þar sem hv. þm. Ásta Möller gengur í salinn, formaður heilbrigðisnefndar, og vísað hefur verið í aðkomu stéttarfélagsfólks, því hún er fyrrverandi formaður í stóru stéttarfélagi, félagi hjúkrunarfræðinga, þá leyfi ég mér að furða mig á því að hún skuli ætla að samþykkja lagafrumvarp sem gerir það ólöglegt að félagasamtök á borð við hjúkrunarfræðinga og Ljósmæðrafélags Íslands geri samninga við ríkið um aðskiljanlega þætti eins og kveðið er á um í lögum nú og er heimilt. Það verður að setja bann við þessu. Við fengum markaðssinna úr Samfylkingunni áðan, varaformann þess flokks, hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson, sem fagnaði þessu sérstaklega, að hér eftir yrði félagasamtökum meinað að koma að slíku samningaborði því nú værum við að fara inn á raunverulegt samkeppnissvið. Hæstv. forseti. Mig langar til að víkja að grundvallaratriðum í þessu máli. Mig langar til að ræða pínulítið um pólitíkina sem býr að baki og mig langar til að hverfa eitt ár aftur í tímann eða rúmlega það, þegar Geir H. Haarde, hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins ávarpaði flokksmenn sína í Valhöll, það mun hafa verið um mánaðamótin september/október árið 2007. Hann sagði, og af því var birt frásögn í Morgunblaðinu undir fyrirsögninni, Verulegar breytingar í heilbrigðiskerfinu fram undan, að nú ætti að taka til hendinni, að nú væru miklir möguleikar í augsýn. Hverjir voru þessir möguleikar sem hann sagði vera „í pípunum“? Þannig komst hann að orði. Hann sagði og nú vitna ég orðrétt í hæstv. forsætisráðherra, formann Sjálfstæðisflokksins, með leyfi forseta: „Þar eru ótrúlega miklir möguleikar fram undan sem Samfylkingin er tilbúin til að vera með okkur í en aðrir flokkar voru og hefðu ekki verið.“ Prófessor í heilbrigðisfræðum við Háskóla Íslands, Rúnar Vilhjálmsson, hefur gefið ítarlega umsögn um þetta frumvarp. Hann segir okkur í umsögn sinni að hér sé komið stjórntæki, lagalegur grundvöllur til að einkavæða heilbrigðiskerfið. Á þetta bendir prófessorinn í umsögn sinni. Hér er kominn lagalegur grundvöllur til að framkvæma þá stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn boðaði í Valhöll fyrir rúmu ári og Samfylkingin hefur síðan hlaupið undir bagga með að koma í framkvæmd. Hvers vegna í ósköpunum þora menn ekki að horfast í augu við sjálfa sig og sína stefnu? Það er þetta sem þjóðinni var boðað og nú höfum við frumvarp sem skapar stjórnvöldum tækið. Ef við skoðum frumvarpið og þá möguleika sem hæstv. einkavæðingarmálaráðherra fær í hendur þá er kveðið á um það í 40. gr. frumvarpsins að honum eru færð talsverð völd um alla stefnumótun og er þar aftur vísað í 1. gr. um hver þessi áhrif eru. Hér segir, með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra markar stefnu innan ramma laga þessara, laga um heilbrigðisþjónustu og annarra laga.“ Hann markar stefnuna vissulega innan þessa lagaramma sem er þó svo víður að hann býður upp á þessa möguleika og er stjórntæki til einkavæðingar að mati þess prófessors við Háskóla Íslands sem gerst þekkir til þessara mála. Hæstv. forseti. Það segir líka í greinargerð með þessu frumvarpi að byggt sé á reynslu sérstaklega tveggja þjóða, Svía og Breta. Ég spurði hv. formann heilbrigðisnefndar, Ástu Möller, að því fyrr í dag á hvaða gögn nefndin og ráðuneytið og stjórnarmeirihlutinn hefði reitt sig sérstaklega þegar Bretland var annars vegar. Ég fékk þau svör að þar væri fyrst og fremst um að ræða ritgerð sem starfsmaður heilbrigðisráðuneytisins hefði skrifað og með fullri virðingu fyrir þeim starfsmanni hlýddi ég á rökræður viðkomandi starfsmanns og prófessors Allyson Pollock á fundi sem haldinn var sameiginlega af BSRB og Háskólanum í Bifröst sl. vor þar sem rökrætt var um afleiðingar á kerfisbreytingunum í Bretlandi. Halda menn að þar sé saman að jafna reynslu og þekkingu aðila sem hefur komið á tiltölulega skömmum tíma að rannsókn á þessu máli og svo hins vegar manneskju sem veitt hefur forstöðu stofnunum, rannsóknarstofnunum bæði í London, University College London og núna í Edinborg, um áratugaskeið, einstaklingi sem kallaður er til af BBC og öðrum fjölmiðlum í Bretlandi og reyndar fjölmiðlum um heiminn allan til að sækja þekkingu um þessi mál? Þessi aðili hefur kynnt sér sérstaklega þær lagabreytingar sem hér eru til umræðu og hún varar við þeim. Hún segir að sporin frá sínu heimalandi hræði. Þar hafi það gerst að kerfisbreytingarnar hafi verið teknar í smáum skrefum, einar 30 lagabreytingar á um 20 árum. En þær eigi sér grundvöll í einni lagasetningu, frá 1991, og það er sú lagasetning sem er áþekk því sem við erum að ræða hér. Það er grundvöllurinn, það er tækið sem prófessor Rúnar Vilhjálmsson vitnar í í sinni umsögn. Það er þetta sem gerir þetta mál svo alvarlegt og það sem er alvarlegast er að margir hverjir í stjórnarmeirihlutanum nenna ekki að setja sig inn í þessi mál og koma til með að greiða atkvæði um málið nánast með bundið fyrir augun. Það eru örfáir einstaklingar sem hafa sýnt einhverja tilburði til að setja sig inn í þetta grundvallarmál sem kemur til með að hafa áhrif á heilbrigðiskerfi okkar og hvernig það þróast um ókominn tíma. Síðan er sagt, réttilega, að okkur hafi borist margar jákvæðar umsagnir. Í þessum umsögnum kemur t.d. fram og ég hef orðið var við það líka, ég hef heimsótt fjölmargar stofnanir, von um að kerfisbreytingunum fylgi meira fjármagn. En kemur meira fjármagn til með að fylgja þessum lagabreytingum? Ég hef ekki heyrt orð um það. Ég hef ekki heyrt eitt einasta orð um það. Ég hélt að til stæði að reyna að ná hagkvæmari samningum fyrir skattborgarann. Það hefur verið látið í veðri vaka. Þegar varaformaður Samfylkingarinnar talaði áðan þá talaði hann um útboð með velþóknun og að það ætti að taka útboðin ef þau væru hagkvæmari, ódýrari. Um það snerist málið og ég verð sannast sagna að furða mig á því að Samfylkingin sem kallar sig jafnaðarmannaflokk Íslands skuli ganga til þessara verka sem þjónar íhaldsins og frjálshyggjuaflanna í Sjálfstæðisflokknum eins og þessir þingmenn gera og koma sennilega til með að greiða allir atkvæði með þessu á morgun. Það er dapurleg tilhugsun. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði í umræðunni og vitnaði í lagagreinar þar sem segir að það sé ekki heimilt að auka gjaldtöku. Það er ekki heimilt að auka gjaldtöku, sagði hann. En ég segi: Það er ekki bannað með lögum að breyta lögum. Hér erum við komin með grundvöllinn, við erum komin með víðtækt reglugerðarvald ráðherrans og við erum líka með hv. þingmann, þann sama og ég vitnaði til og er varaformaður Samfylkingarinnar, jafnaðarmannaflokks Íslands, sem er að mæla með því að við heimilum auglýsingar í heilbrigðiskerfinu. Ég á sæti í nefnd undir forsæti hv. þm. Péturs H. Blöndals sem hefur sagt í þeirri nefnd að hann vilji heimila slíkar auglýsingar í gervöllu heilbrigðiskerfinu, hann hefur sagt það. Og þegar spurt er: Á hvaða grunni yrði það þá gert? Hver yrði grunnurinn? Það yrði lægsta verðið sem miðað er við og síðan yrði heimilað að auglýsa á grundvelli verðlags. En Samfylkingin, vegna þess að það stendur í þessum lögum að það eigi ekki að auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga, ætlar að samþykkja lagabreytingar sem veita einkavæðingaröflunum í Sjálfstæðisflokknum, frjálshyggjupeningaöflunum í Sjálfstæðisflokknum, heimild til að einkavæða íslenska heilbrigðiskerfið. Hvað er að gerast núna? Eru menn blindir? Sjá menn ekki hvað er að gerast uppi á heilsuverndarstöð, Heilsuverndarstöðinni ehf.? Sjá menn ekki hvað er að gerast? Það er byrjað að bjóða vildarsamninga fyrir kúnna bankanna, 20% lægri „díl“, ef þeir eru með gullkort upp á vasann. Sjá menn ekki hvað er að gerast? Það er byrjað að hygla einkavinunum í kerfinu. Og ég segi það og endurtek: Það á að rannsaka öll tengsl sem liggja á milli þingsins og stjórnmálanna hvort sem er á Alþingi, borginni, í bæjarfélögum við þau fyrirtæki sem hér eiga í hlut. Ég hef orðið var við það þegar maður hreyfir þessu að talað er um dylgjur, jafnvel rógburð …  Hæstv. forseti. Við erum að ræða grafalvarleg mál. Við erum að ræða lagafrumvarp sem opnar fyrir einkavæðingu á íslenska heilbrigðiskerfinu og ég ætla að vona að þegar við göngum til atkvæðagreiðslu á morgun þá geri menn það ekki með bundið fyrir augun.

Frú forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór mikinn í þessari ræðu og kvað heldur að honum, enda hvílir málið þungt á honum og reyndar fleirum en honum. Það var áhugavert að hlusta á hann lýsa því hvernig hann túlkaði orð hæstv. forsætisráðherra í Valhöll sem virðast líka hvíla mjög þungt á þingmönnum Vinstri grænna. Flokkssystkini hv. þm. Ögmundar Jónassonar í þessari umræðu hafa keppst við að gagnrýna rekstur heilbrigðiskerfisins. Við höfum fengið upplýsingar um vondan rekstur hér og vondan rekstur þar. Reyndar hafa menn ekki rætt þann rekstrarárangur sem nú hefur orðið á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi eða Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, með þessar upplýsingar á borðinu, mótmælir því sérstaklega að menn skuli vilja taka til hendinni í heilbrigðiskerfinu og bæta það. Þetta frumvarp er einmitt í þá veru að bæta heilbrigðiskerfið og gera það betra fyrir þá sem þurfa að nota það. Þetta er nokkuð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vill bara ekki viðurkenna, bara aldeilis ekki. Hann stendur á því fastar en fótunum að hér sé verið að gera eitthvað vont, hér sé ríkið að gera eitthvað vont, hér komi einkaaðilar að. Ég heyrði satt að segja engin rök fyrir því í ræðunni önnur en þau að benda til Bretlands og tala um Thatcher o.fl., en ég fékk engin haldgóð rök fyrir því að menn væru að gera hér vafasama hluti nema síður væri. Hv. þm. Ögmundur Jónasson segir að völd til hæstv. heilbrigðisráðherra séu allt of mikil í þessu frumvarpi og nefndi 40. gr. laganna í því samhengi þar sem verið er að veita ráðherra reglugerðarvald. Ég spyr þá hv. þm. Ögmund Jónasson sem er mjög mikill talsmaður ríkisrekstrar og ríkisafskipta af öllu tagi: Er hann sem sagt á móti því að heilbrigðisyfirvöld, pólitískir leiðtogar þar, hafi skoðun á því hvernig heilbrigðiskerfið þróast? Eru það skilaboðin?

Hæstv. forseti. Það er þetta með ríkisreksturinn, það er svolítið erfitt að alhæfa um hann. Ég hef t.d. verið gagnrýnandi stærstu ríkisábyrgðar síðari tíma, Kárahnjúkavirkjunar í þágu eins fjölþjóðlegs álfyrirtækis. Það eru Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin og ýmsir aðrir hér á þingi sem studdu þá ríkisvæðingu. Ég er hins vegar hlynntur því að reka heilbrigðisþjónustuna á vegum almennings, á vegum ríkis og sveitarfélaga. Ég tel að þegar á heildina er litið hafi tekist mjög vel til og í íslenska heilbrigðiskerfinu hafa verið stórstígar framfarir á undanförnum árum af tæknilegum toga, einnig skipulagslegum toga. Menn eiga ekki að gera lítið úr því. Á Landspítalanum hefur t.d. samkvæmt skýrslum Ríkisendurskoðunar orðið betri nýting á fjármunum vegna markvissra aðgerða á hverju einasta ári. Við erum ekki að lasta það sem vel er gert og við teljum mikið svigrúm til frekari umbóta og erum því að sjálfsögðu hlynnt. En þegar um það er að ræða að hleypa fjárfestingarkapítali inn í heilbrigðisþjónustuna eða grunnþjónustu menntakerfisins, fjárfestingarkapítali sem hefur það að markmiði að taka fjármuni út úr kerfinu ofan í eigin vasa, drögum við línuna. Það er á þessu sviði sem ágreiningur er milli Sjálfstæðisflokksins annars vegar og okkar hins vegar. Við erum að sjálfsögðu með framförum, við horfum á það sem vel hefur verið gert í íslenska heilbrigðiskerfinu, við horfum á þær miklu framfarir sem þar hafa átt sér stað. Við höfum verið talsmenn þess að bæta það meira, þetta er grunnþátturinn í okkar pólitík, þ.e. að efla velferðarþjónustu samfélagsins og treysta innviði þess. Þar er að sjálfsögðu heilbrigðisþjónustan í 

Frú forseti. Það er alveg ljóst að við hv. þm. Ögmundur Jónasson verðum væntanlega ekki alveg sammála á þessum fundi um þetta mál. Ég lít ekki svo á að þótt einkaaðilar komi að rekstri heilbrigðiskerfisins sé það vont og ég lít ekki svo á að þótt menn geti rekið hlutina vel og jafnvel haft af því ágóða sé það slæmt. Ég get ekki litið þannig á málið. Hins vegar skil ég orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar á þann veg að þau skref sem hafi verið stigin á undanförnum árum, m.a. með rekstri Art Medica og Lækningar, séu jákvæð skref, það hlýtur að teljast svo. Ég geri samt ráð fyrir því að þar gætu menn hugsanlega haft einhvern hag af því sem reka þetta. Það getur ekki verið vont að menn taki að sér svona þjónustu annars staðar en beint á vegum ríkisins. Mig langar aðeins að bregðast við öðru í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þeim kafla ræðunnar er fjallaði um hagsmunatengsl, sem hv. þingmaður telur að séu núna undirliggjandi í öllu þessu máli, að þarna eigi að fara að hygla mönnum, einkavinavæða hlutina. Einkavinavæðingarráðherrann, eða hvað það nú var sem hv. þingmaður kallaði hæstv. heilbrigðisráðherra - þetta kom líka fram í ræðu hv. þm. Þuríðar Backman þar sem hún sagði sem svo að ekki væri hægt að reka, lá við, heilbrigðiskerfi á Íslandi vegna hagsmunatengsla, 

Hæstv. forseti. Nafngiftirnar segja ekki allt. Tony Blair þóttist einhvern tíma vera vinstri maður en er hægri sinnaðri en hægri armurinn í Íhaldsflokknum breska. Markmiðið með rekstri velferðarþjónustu og heilbrigðisþjónustunnar á að vera að veita þjónustu, lækna fólk og veita því aðhlynningu. Markmiðið með arðsemisrekstri er í og með, og í sumum tilvikum að grunni til, að veita eigendum fjárfestinganna arð.

Með því að veita góða og ódýra þjónustu.

Með því að veita ódýra og góða þjónustu, en það er nú það sem Ríkisendurskoðun benti okkur á, niðurstaðan væri sú að slíkur rekstur þar sem við höfum hann í íslenska heilbrigðiskerfinu hefði reynst skattborgaranum dýrari. Þetta var réttlætt með því að eigendur viðkomandi fyrirtækis þyrftu að hafa arð af þessari starfsemi. Ég tel að markaðsstarfsemi og fyrirtækjarekstur eigi við um allflesta þætti samfélags okkar og plumi sig ágætlega. Við mælum hins vegar gegn því að þessum sjónarmiðum og þessum lögmálum verði veitt inn eftir spítalaganginum. Um það snúast átökin, hvar eigi að draga mörkin á milli arðsemisreksturs annars vegar og almannaþjónustu hins vegar.

Virðulegi forseti. Mér hefur fundist umræðan af hálfu Vinstri grænna og ekki síst hv. þm. Ögmundar Jónassonar einkennast af ákveðnum fordómum. Ég hefði akkúrat haldið að átakalínurnar í þessum efnum ættu að snúast fyrst og fremst um það hvort við erum að reka félagslega heilbrigðisþjónustu eða ekki. Ég sagði í andsvari hér fyrr í dag að ég er algjörlega sammála fræðimanninum Pollock þegar hún segir, með leyfi forseta, „að samkvæmt rannsóknum og fenginni reynslu hafi það sýnt sig að sanngjarnasta, framsæknasta og hagkvæmasta leiðin til að standa straum af útgjöldum til heilbrigðismála sé í gegnum almennt tekjuskattskerfi. Það er slíkt félagslegt heilbrigðiskerfi sem við Íslendingar búum við í dag“. Og við ætlum að standa vörð um það. Þarna ættu átakalínurnar að vera ef þær væru til staðar en þarna erum við sammála. Við viljum reka áfram félagslegt heilbrigðiskerfi en það á ekki að skipta máli hvaða aðilar veita þessa þjónustu fyrir hönd ríkisins, fyrir skattfé. Það er engin ákvörðun uppi um að auka greiðslur einstaklinga í heilbrigðisþjónustunni, engin ákvörðun um það, og það eru ekki réttar tölur sem koma fram í nefndaráliti 1. minni hluta heilbrigðisnefndar um greiðsluþátttöku einstaklinga. Ég er með útskrift frá Hagstofu Íslands um búskap hins opinbera frá því í mars 2007 sem sýnir að hlutfall heimila af heildarkostnaði í heilbrigðisþjónustu fór minnkandi frá 1998 til 2006 eins og þessar tölur ná yfir, það hafi minnkað jafnt og þétt, tölurnar voru 18,78% 1978 og bráðabirgðatölur fyrir 2006 eru 16,92%. Línan er niður á við. Þetta hefur verið í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og samstarfsaðila. Mér finnst átakalínurnar vera rangar 

Hæstv. forseti. Það er þetta með átakalínurnar og kannski líka með veruleikann. Hver er veruleikinn? Veruleikinn er sá að kostnaðarþátttaka í íslenska heilbrigðiskerfinu hefur þegar á heildina er litið verið að færast í aukana. Þetta þekkja þeir sem koma inn á spítalana.

Ertu að draga í efa Hagstofuna?

Ég dreg ekki í efa þær rannsóknarskýrslur sem gerðar hafa verið t.d. frá landlæknisembættinu sem varaði við því að gjaldtaka væri þegar farin að hafa áhrif í þá veru að tekjulítið fólk leitaði sér síður lækninga. Ef þetta er markmið okkar, bæði sjálfstæðismanna, Samfylkingar og annarra, eigum við þá ekki bara að stefna að gjaldfrjálsu heilbrigðiskerfi? Hvernig stendur á því að við þurfum að standa í stappi við samþykkt fjárlaga hvers einasta árs um nákvæmlega þetta? Þá er það bara svo að menn eru beggja vegna þessarar átakalínu. Annars vegar er það Sjálfstæðisflokkurinn og nú hefur hann fengið Samfylkinguna með sér í lið um að standa vörð um gjaldtökukerfið og hins vegar erum við að berjast fyrir gjaldfríu kerfi. Síðan er hitt og það skiptir meginmáli hvort við ætlum að fara inn á þá braut sem er að opnast núna, bæði með þessu frumvarpi og með tilurð fyrirtækja sem eru sett á laggirnar til að skapa eigendum sínum arð, fyrirtæki í arðsemisrekstri, ætlum við að færa þessa starfsemi í hendur þeirra? Það er það sem gerst hefur í Bretlandi og það er sem prófessor Allyson Pollock og kollegar hennar víðs vegar um Bretland vara við. Hún segir jafnframt að það sé nákvæmlega á grundvelli lagasetningar eins og þessarar sem þetta gerðist vegna þess að þarna er tækið komið, tækið sem Sjálfstæðisflokkurinn kannast við þegar hann er í Valhöll innan um sína félaga en þegar talað er úr þessum stóli þá gerast menn óskaplega feimnir 

Virðulegi forseti. Grundvöllur að þeim breytingum sem við fjöllum um í dag, þ.e. um kaup á heilbrigðisþjónustu, liggur í lögum um heilbrigðisþjónustu sem voru samþykkt vorið 2007. Það frumvarp var, eins og ég sagði fyrr í dag, í smíðum í þrjú ár og með fulltrúa Vinstri grænna innan borðs sem gerði ekki fyrirvara um þennan þátt né aðra þætti í því frumvarpi þegar því var skilað  Síðan er ég með útskrift frá atkvæðagreiðslunni þegar málið fór fyrir þingið og þá kemur fyrirvari hv. þm. Ögmundar Jónassonar um atkvæðagreiðsluna 

Hæstv. forseti. Ekki finnst mér mikil reisn yfir þessum málflutningi. Vinstri hreyfingin – grænt framboð og þingmenn hennar hér voru með mjög skýra fyrirvara gagnvart þessum þáttum. Ég er ekki með þessa tilvitnun frá mér þar sem ég vísa í þær hættur sem við stöndum frammi fyrir núna í þessu frumvarpi og vara við þeim.

Engar breytingartillögur.

Við vorum ekki með breytingartillögur en ég þykist vita að hv. þingmann kunni að reka minni til orðaskipta sem við áttum um þetta frumvarp í aðdraganda þess að það var samþykkt, það var reyndar ekki í þingsal.

Virðulegi forseti. Við eigum alltaf að standa vörð um velferðarþjónustuna og það er mikilvægt að horfa á allar breytingar á henni gagnrýnum augum. Það er hlutverk okkar og það er líka hlutverk stjórnarandstöðu hverju sinni. Samfylkingin er velferðarflokkur og við stöndum vörð um velferðarþjónustuna, félagslega velferðarþjónustu. Við höfum skoðað þetta þingmál mjög gaumgæfilega og við styðjum það vegna þess að það veikir ekki velferðarþjónustuna, það eflir hana frekar. Hér lítum við til Norðurlandanna, þau eru fyrirmynd okkar í þessu máli. Það er engin einkavæðing á ferðinni í þessu þingmáli, ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því vegna allra upphrópananna sem maður hefur heyrt í umræðunni í dag. Við erum að nútímavæða heilbrigðisþjónustuna og koma okkur upp tæki til að geta farið betur með almannafé. Þessi leið hefur oft verið skoðuð á undanförnum árum og við höfum oft rætt það í þingsölum hvernig við getum farið betur með almannafé, hvernig við eigum að kostnaðargreina þjónustuna og styrkja ríkið sem kaupanda í þessari þjónustu. Það þarf ekki annað en nefna Jónínunefndina, lögin um heilbrigðisþjónustu. Það hefur verið talað um þetta allt í dag og ég veit að slík vinna hefur farið fram í heilbrigðisráðuneytinu á undanförnum árum. Hér er verið að huga að hagkvæmni, bæta nýtingu þeirra fjármuna sem fara til heilbrigðisþjónustunnar án þess að það komi á nokkurn hátt niður á þjónustunni. Við viljum auka gagnsæi en því miður vantar það í dag, það vantar gagnsæi í reksturinn á heilbrigðisþjónustunni. Við erum að reyna að bæta það ástand og munum gera það með því verkfæri sem hér er verið að setja á laggirnar. Þessu fyrirkomulagi verður komið á á næstunni, þetta fer hægt af stað því að við ætlum auðvitað að læra af mistökum Svía sem fóru allt of hratt í málin eins og þeir bentu okkur á á fundum með þeim nú á dögunum þegar við kynntum okkur hvernig þessu hefði verið háttað í Svíþjóð. Þar var samstaða um að koma þessu fyrirkomulagi á og allir flokkar voru sammála um það. Það hefur enginn lagt til að bakka út úr þessu kerfi. Við töluðum við fulltrúa í stærsta léninu sem er Stokkhólmslén sem er með mjög stóran hluta af allri þjónustu, við töluðum bæði við stjórn og stjórnarandstöðu um þetta fyrirkomulag og þeir voru gersamlega sammála um ágæti þessa fyrirkomulags. Sama má segja um Birgi Jakobsson sem er yfir stærsta sjúkrahúsi á Norðurlöndunum, Karolinska sjúkrahúsinu og Huddinge, sem sagði okkur frá því hvað það væri til mikilla bóta að hafa komið á þessu kaupenda- og seljendafyrirkomulagi. Þetta frumvarp snýst um að koma á fót sjúkratryggingastofnun. Það felur í sér eins og komið hefur fram í umræðunni í dag að það ber að kostnaðargreina þjónustuna. Það leggur til breytileg fjárlög í stað fastra sem er náttúrlega löngu tímabært enda úrelt að vera með föst fjárlög í heilbrigðisþjónustunni. Það eru aðeins Ísland og Albanía sem hafa það fyrirkomulag. Þegar þetta verður komið á verða samningarnir á einni hendi og þá hafa menn yfirsýn yfir alla samninga en áður voru þeir hjá fleiri en einum aðila og engin sameiginleg sýn yfir þá. Þeir voru hjá samninganefnd Tryggingastofnunar ríkisins, hjá ráðherra og samninganefnd heilbrigðisráðuneytisins þannig að þetta fyrirkomulag eykur mjög yfirsýn yfir samninga í heilbrigðisþjónustu. Það er tryggt í þessu frumvarpi að aðgangur sjúklinga er óháður efnahag, enginn getur keypt sig fram fyrir í röðinni, það er alveg tryggt. Það eru ekki neinar nýjar gjaldtökuheimildir í frumvarpinu. Það er verið að koma á kaupenda- og seljendamódeli sem Svíar hafa verið með frá 1992 sem eins og ég sagði áðan allir eru sáttir við og var samstaða um hjá öllum flokkum að koma á. Þetta skerðir alls ekki réttindi sjúklinga. Þeir sem halda því fram fara með fleipur því að ég geri ráð fyrir að sjúklingar muni ekki gera sér grein fyrir að það sé búið að gera þessar breytingar. Þetta mun ekki koma beint við sjúklinginn nema kannski að þeir verða varir við að þeir þurfa ekki að bíða eins lengi eftir aðgerðum. Það verður unnt að stytta biðina eins og t.d. hefur verið gert núna með því að vinna á biðlistunum t.d. með augnasteinaaðgerðirnar. Ég held að við ættum að horfa á það útboð sem sýnir okkur hvernig við getum beitt aukinni hagkvæmni. Það var margfalt ódýrara að fá sömu þjónustu fyrir þá sem biðu á stofu úti í bæ en á Landspítalanum sem er auðvitað eðlilegt vegna þess að Landspítalinn er með meiri yfirbyggingu, en það var ekkert síðri þjónusta fyrir þá sem fengu þjónustuna úti í bæ. Það var verið að stytta biðina og nokkur hundruð sjúklingar sem ella hefðu þurft að bíða fengu þessa þjónustu mun fyrr.

Og sköpuðu arð.

Já, og sköpuðu arð, segir hv. þm. Pétur Blöndal sem passar upp á það. Það er auðvitað hægt að taka miklu fleiri dæmi. Það segir sig sjálft ef við horfum á dæmin hvað hægt er að hagræða og bæta í rauninni þjónustuna, þó að ég efist um eins og ég sagði áðan að sjúklingarnir geri sér grein fyrir að þarna sé verið að breyta einhverju. Ég velti því fyrir mér, ætli fólk velti því almennt fyrir sér eða viti þegar það fer til sérfræðings hvort þar sé einkarekstur á ferðinni? Allir sérfræðilæknar sem eru með stofur úti í bæ eru með einkarekstur. Eru þeir af hinu illa? Ég velti því fyrir mér á hvaða róli við erum þegar hlustað er á umræðuna eins og hún hefur verið í dag. Ég bið fólk að tala ekki svona því að þarna erum við með ágætisþjónustu, alla sérfræðiþjónustuna í einkarekstri og ég veit ekki betur en allir hafi verið sáttir við það fyrirkomulag. Með þessari nýju stofnun verður aukið eftirlit með samningum og heilbrigðisverkum, það verður aukið og enn bætir heilbrigðisnefnd í með breytingartillögu sem liggur fyrir í þessari umræðu. Það verður ekki hægt að velja úr ábatasöm verk. Ég heyrði að einhver talaði um það áðan að einkaaðilar mundu velja auðveldustu verkin. Það er ekki heimilt. Það er tekið á því í lögunum. Varðandi eftirlitið þá ætla ég að nefna það líka að það eru fleiri en sjúkratryggingastofnun sem eru með eftirlit. Það er náttúrlega heilbrigðisráðherra og ekki síst landlæknir sem á að sinna því eftirliti. Svo það atriði að fjármagnið fylgi sjúklingnum. Það þýðir að það verður ekki kvíðvænlegt fyrir sjúkrastofnun að taka inn sjúkling sem er mikið veikur, á dýrum lyfjum og þarfnast kostnaðarsamra aðgerða eins og kannski má ætla ef farið er að líða á árið og það koma inn þungir sjúklingar hjá stofnun sem stendur frammi fyrir föstum fjárlögum. Í þessu fyrirkomulagi fylgir fjármagnið sjúklingnum, hægt er að taka inn sjúklinga og þeir fá sína þjónustu vegna þess að fjármagnið á að fylgja þeim. Sjúkratryggingastofnunin styrkir hið opinbera sem kaupanda að heilbrigðisþjónustu og þarna þarf að safnast upp þekking og reynsla á einni hendi til að sinna þessari þjónustu, þeim viðskiptum sem þarna fara fram. Menn töluðu einmitt um það í Svíþjóð hve það væri mikilvægt að þekking væri fyrir hendi til að efla kaupandann gagnvart þeim sem veita þjónustuna. Ég nefndi áðan að verið er að setja á eina hendi samninganefndir sem hafa sinnt þessu þannig að þetta verður ekki á mörgum stöðum. Þetta ætti að tryggja gæði, öryggi og árangur og hagkvæmni í þeirri þjónustu sem samið er um. Hingað til hefur þekkingarskortur hjá kaupandanum, ríkinu, gert það að verkum að ríkið hefur staðið höllum fæti gagnvart seljandanum þegar það hefur verið að kaupa þjónustu. Mig langar til að mótmæla þeim málflutningi sem hefur verið ríkjandi í dag hjá vinstri grænum þar sem alið er á óttanum við einkareksturinn. Einn þriðji af öllum rekstri í heilbrigðisþjónustunni er í einkarekstri í dag og eins og ég nefndi áðan með sérfræðilæknana þá er ekkert að óttast. Við horfum til Norðurlandanna í þessum efnum, við horfum til Svía. Farið verður hægt í sakirnar eins og ég sagði. Það er mjög mikil vinna fram undan hjá þeim sem fara að sinna þessum verkum, að kostnaðargreina, bæði hjá sjúkratryggingastofnuninni og heilbrigðisstofnununum. Þar er mjög mikið verk fram undan sem fara þarf í og þó að nokkuð sé komið áleiðis í þeim efnum á enn eftir að vinna þar heilmikið verk. Mig langar að koma aðeins inn á menntaþáttinn því að hann kom aðeins til umræðu fyrr í dag. Það er alveg ljóst að menntaþættinum verður sinnt áfram á háskólasjúkrahúsunum. Tekið er mjög skýrt fram í frumvarpinu að sú þekking sem nauðsynleg er til að sinna kennsluhlutverkinu verður til staðar á þeim stofnunum, þau verkefni sem nauðsynleg eru í kennsluhlutverkinu verða ekki tekin út af Landspítala eða FSA. Svo má auðvitað gera ráð fyrir því að einhvern tíma í framtíðinni fari læknanemar inn á aðrar stofnanir þar sem er verið að sinna öðrum verkum og verði líka þar, ég útiloka það ekki. Menntaþættinum er sinnt á t.d. Landspítalanum og svo verður auðvitað áfram. Eins og ég nefndi horfum við til Norðurlandanna sem hafa verið fyrirmynd okkar í velferðarþjónustunni. Það er ekkert að óttast, sjúklingar munu ekki finna fyrir þessu nema þá kannski í styttri bið. Það er verið að koma á verkfæri til að auðvelda hinu opinbera að nýta betur þá miklu fjármuni sem fara í heilbrigðisþjónustuna, sjúklingum verður ekki mismunað eftir efnahag og enginn getur borgað sig fram fyrir. Hér er verið að koma á bættum vinnubrögðum í heilbrigðisþjónustunni og ástæðulaust að óttast það, þetta er allt til mikilla bóta.

Frú forseti. Ég er sammála mörgu af því sem kom fram í máli hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Það slær mig samt sem áður að ég greini miklar mótsagnir í þessum málflutningi því að í upphafi ræðu sinnar sagði hv. þingmaður að með þessu frumvarpi væri ekki verið að stuðla að meiri einkavæðingu, að ekki væri á neinn hátt verið að ýta undir einkavæðingu. Hún eyddi síðan ræðutíma sínum í það að útskýra fyrir þingheimi að einkavæðingin væri alls ekki svo slæm og menn ættu ekki að óttast einkaframtakið innan heilbrigðisþjónustunnar. Í þessu er nokkur mótsögn og ég geri mér alveg grein fyrir því að það sem hér er að gerast er að einhverju leyti - sem kemur ekkert á óvart - svolítið þykkur grautur fyrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil bara mótmæla því að það séu einhverjar mótsagnir í máli mínu. Ég var að segja að hér væri ekki einkavæðing á ferðinni, aftur á móti væri víða einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. En ég get vel ímyndað mér að það sé svolítið þykkur grautur fyrir suma hv. þingmenn Framsóknarflokksins að átta sig á því að það er munur á hvort menn tala um einkavæðingu eða einkarekstur, það er tvennt ólíkt. Þarna eru því mótsagnir og einhver grautur á ferðinni  Ég hefði talið að hv. þingmaður hefði átt að hlusta hér á foringja sinn, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, þegar hún talaði fyrr í þessari umræðu því að hún talaði af skynsemi. Hún veit það náttúrlega eins og við hin sem höfum lengi verið í heilbrigðisnefnd og fylgst með þeirri vinnu og því sem gert var hér á framsóknartímum í heilbrigðisráðuneytinu að þarna var verið að undirbúa nákvæmlega það sama. Farið var í mjög mikinn einkarekstur undir framsóknarráðherrum. Hér er ekki nokkur einkavæðing á ferðinni en aftur á móti er einkarekstur fyrir í heilbrigðisþjónustunni og það var það sem ég var að benda á.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að rifja nánar upp hvað henni fór raunverulega um munn hér í ræðupúlti áðan þar sem hún sagði að henni blöskraði að í umræðunni í dag hefði verið alið á ótta við einkavæðingu. Síðan sagði hv. þingmaður - ég býst við að þetta verði prentað í þingtíðindum og við þurfum svo sem ekki að kvarta um það hér hvað sagt var. 

Virðulegi forseti. Þetta er kannski orðin lítil kennslustund í rekstri heilbrigðisþjónustu fyrir hv. þm. Bjarna Harðarson. Það er náttúrlega verið að tala um að farið verði hægt í sakirnar við að koma sjúkratryggingastofnun í fullan gang varðandi útboð og annað sem undir hana heyrir. Það er líka verið að kostnaðargreina, það tekur langan tíma þannig að þótt þetta frumvarp verði að lögum nú á næstu dögum tekur það tíma fyrir sjúkratryggingastofnun, sem er fyrst að fara af stað núna, að komast í gang. Þetta tekur því allt saman tíma og fara verður hægt í sakirnar. Það verður ekkert rasað um ráð fram því að við fengum þær leiðbeiningar og lærum af reynslu Svíanna að við eigum að stíga hægt og rólega til jarðar í þessum efnum. Það var einmitt það sem ég var að tala um en ekki að farið væri hægt í sakirnar í einhverri einkavæðingu. Varðandi tal mitt um einkavæðingu var ég að benda á að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa hrópað hér einkavæðing, einkavæðing, einkavæðing, en það er ekki það sem er hér á ferðinni, alls ekki.

Markaðsvæðing.

Kannski má segja að það komi inn samkeppni um heilbrigðisþjónustu sem mun auðvitað skila sér í hagkvæmari rekstri eins og sýndi sig með augasteinaaðgerðirnar sem ég benti hér á. Augasteinaaðgerð hjá sérfræðingum úti í bæ kostar u.þ.b. þriðjung af því sem hún kostar inni á Landspítala. Það sýnir sig því strax að þarna er verið að nýta hagkvæmni þess að bjóða þetta út og síðan að minnka þá um leið bið sjúklinganna sem er líka hagkvæmt fyrir hvern og einn sjúkling. 
            

Frú forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér hefur bæði góða spretti og miður góða. Ég vil byrja á því í upphafi máls míns að leiðrétta þann misskilning sem fram kom hjá síðasta ræðumanni að ég hafi ekki hlustað á flokkssystur mína, Valgerði Sverrisdóttur, þegar hún flutti framsögu sína sem framsögumaður okkar framsóknarmanna um þetta mál. Það gerði ég einmitt og vil gera öll hennar orð að mínum. Ég er mjög sammála hennar túlkun og sérstaklega lokaorðum hennar í greinargerð um málið þar sem hún varar við því að heilbrigðisþjónustan verði viðskiptum og hagnaðarvon að bráð. Ég hef sannfæringu fyrir því að hér sé ekki verið að stíga spor inn í nútímavæðingu eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hélt fram hér áðan og tók þá mið af því að engin lönd væru eins aftarlega á þessari meri og Ísland og Albanía. Þykir mér óþarfi að blanda Albönum, þeim góðu mönnum, inn í þessa umræðu að saklausu, það eru fáir hér til að taka til varna fyrir þeirra hönd. Ég held að hér sé að nokkru leyti um að ræða úrelta hugmyndafræði markaðslausnanna. Það er sem sagt verið að innleiða þá hugmyndafræði sem hefur verið algjörlega ráðandi í stjórnmálum allt frá falli Berlínarmúrsins og hefur í rauninni horfið frá því að vera eitthvað sem við „diskúterum“ yfir í það að vera eitthvað viðtekið sem við rökræðum ekki, einhver viðtekin sannindi. Ég hef trú á því að einmitt á því herrans ári 2008 og næstu árum muni það gerast að við munum taka þessi sannindi mjög til endurskoðunar. Þá er ég ekkert að tala um okkur á Íslandi sérstaklega heldur miklu breiðara samhengi. Ég held sem sagt að hugmyndafræði eins og markaðshugmyndafræðin hefur birst okkur á Vesturlöndum á undanförnum árum hafi verið full af klisjum og hálfsannleik, af fullyrðingum sem við gáum aldrei að hvað er á bak við. Mig langar til, með leyfi forseta, að lesa hér upp lýsingu á því sem er að gerast í mjög fróðlegri grein sem ég ráðlegg þingheimi öllum að lesa, sem birtist í nýjasta hefti Skírnis og er eftir Pál Skúlason, fyrrv. háskólarektor og heimspeking. Nú get ég ekki rakið allt efni greinarinnar en hann fer þar vel í gegnum hvernig hugmyndafræði villir okkur oft sýn þegar við hættum að horfa í rökin. Svo að tilvitnun hefjist, með leyfi forseta, segir Páll hér: Áður en lengra er haldið er rétt að skýra hvað ég við með hugmyndafræði. Með því orði á ég við samtengt safn hugmynda og hleypidóma sem öðlast hefur valdastöðu í mannfélaginu og hvetur fólk til að horfa á heiminn og haga sér á ákveðinn hátt. Hugmyndafræði í þessum skilningi á sér ekki ákveðna talsmenn eins og tiltekin stjórnmálaskoðun eða fræðikenning sem borin er fram í ræðu og riti af hugsandi einstaklingum, hugmyndafræðin styðst ekki við rök heldur það sem segir sig sjálft og þarf ekki að ræða eða rökstyðja. Þannig kyndir hún undir hugsunarleysi enda aðhyllumst við yfirleitt ekki hugmyndafræði af fúsum og frjálsum vilja heldur fylgjum henni í blindni og án þess að velta henni fyrir okkur. Til allrar hamingju hugsa fæst okkar eða breyta að öllu leyti í anda einnar tiltekinnar hugmyndafræði. Síðan víkur Páll að markaðstrúnni og markaðshyggju samtímans sem hann telur einmitt að hafi verið þessu marki brennd á undanförnum árum. Ég er honum sammála í því mati þó að ég haldi alls ekki að við eigum að hafna markaðslausnunum. Við eigum að hverfa aftur til hins blandaða hagkerfis sem skilaði heiminum og velsæld okkar hér í norðanverðri Evrópu mun meiru en nokkur önnur kenning. Háskólaprófessorinn segir jafnframt, með leyfi forseta: Markaðshyggja boðar með stöðugum áróðri að samkeppni sé ávallt af hinu góða, boðskapur sem hefur sannarlega dunið á okkur af sívaxandi þunga. En um leið bannar markaðshyggjan okkur að tala um þann skaða sem samkeppni iðulega veldur með því að auka kostnað, draga úr gæðum og leggja meira á fólk en góðu hófi gegnir. Þessi orð eiga svo fyllilega við nú þegar við innleiðum markaðshyggjuna í heilbrigðiskerfið. Páll fjallar í þessari grein sérstaklega um menninguna. Það má eiginlega segja að greinin sé nánast skrifuð af tveimur mönnum vegna þess að hann gerir það með skírskotunum í greinar eftir Sigurð Nordal, sem á sér nú skyldmenni hér í þessum sal. 
             Það háir mér hér í ræðupúlti að fipast við frammíköll og það er einkanlega af því að ég heyri þau aldrei. Þess vegna vil ég enn og aftur - ég hef sagt þetta hér áður - biðja menn ef þeir vilja kalla fram í hjá mér að gera það sæmilega hátt og skýrt þannig að ég eigi möguleika á að heyra brandarana líka því að ég býst við að frammíkall hæstv. iðnaðarráðherra hafi verið skemmtilegt. Ég ætla ekki að dvelja meira við það en ég held að við séum hér með því sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kallaði markaðslausnir í heilbrigðiskerfið í raun og veru að ganga inn á þá „dogmu“ sem Páli Skúlasyni verður að umtalsefni þar sem hann talar um menninguna. Hann telur einmitt að markaðshyggjan eigi alls ekki erindi inn í skólakerfið. Ég held að það sama eigi við um heilbrigðiskerfið. Það er eitt sem skiptir mjög miklu máli varðandi þá hugsun sem er grunnþráður í þessu frumvarpi að það er hægt að meta alla hluti fyrir fram en hér á fólk í hlut og við erum því ekki alltaf með mjög mælanlegar stærðir. Við erum með veikindi og við erum með vandamál sem vitum ekki endilega hver eru þegar upp er staðið. Við vitum að einstaklingurinn leitar sér aðstoðar, meira vitum við yfirleitt ekki í upphafi. Það markaðshyggjumódel sem hér er lagt upp með leggur okkur í raun og veru þá skyldu á herðar að hægt sé að skilgreina hlutinn fyrir fram. Ef við ætlum að skilgreina hann eftir á verður sambandið milli kaupanda og seljanda, sem hér er lagt svo mikið upp úr, afskaplega undarlegt. Það vitum við sem höfum staðið í viðskiptum að ef ekki er vitað fyrir fram hver viðskiptin eru er staða kaupandans alltaf afskaplega slæm. Ég er því ekki viss um að þessi hugmyndafræði um kaupanda og seljanda eigi alltaf rétt á sér. Ég held líka að í trúarbrögðum á markaðshyggjuna felist að við séum komin ákveðinn hring í hugmyndafræðilegum trúarbrögðum vegna þess að samfara markaðshyggju samtímans - ég vil segja markaðshyggju stórkapítalismans vegna þess að þetta er allsendis ólíkt þeirri markaðshyggju sem Þórbergur Þórðarson talaði hvað mest á móti þegar hann var að gagnrýna hið tilviljanakennda og ráðvillta kapítalíska samfélag. Þetta er markaðshyggja hins vísindalega samfélags. Þetta er markaðshyggja sem á að mörgu leyti meira skylt við draum Þórbergs Þórðarsonar um að hægt sé að reikna alla hluti í litla ferninga og skipuleggja allt út í æsar. Mig langar til að þingheimur átti sig á því hvað ég er að fara og vil þess vegna vitna hér í greinargerð hv. meiri hluta heilbrigðisnefndar þar sem segir: „Í lagafrumvarpi þessu er aftur á móti mælt fyrir um hvernig ráðherra geti með skipulögðum hætti nýtt þær valdheimildir sem hann hefur samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og hvernig umboði hans til þeirra hluta skal fyrir komið innan heilbrigðiskerfisins. Það samskiptaform sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu felur í sér samninga við alla þjónustuaðila innan heilbrigðiskerfisins þar sem nánar er samið um endurgjald fyrir tiltekna þjónustu, magn hennar og gæði. Með öðrum orðum er lagafrumvarpi þessu ætlað að styrkja möguleika ráðherra til að framfylgja stefnu sinni, stýra heilbrigðiskerfinu og taka ákvarðanir um skipulag þjónustunnar, hvort heldur ríkisstofnanir, einkaaðilar, sjálfseignarstofnanir eða sveitarfélög eiga í hlut.“ Ég hefði getað lesið áfram en það gera sér allir grein fyrir því að þetta er algjörlega merkingarlaus texti. Þetta er texti sem í raun og veru er saminn af þeim sem trúir því að hann geti skipulagt framtíðina alveg hreint upp á punkt og prik. Ég er ekkert fyrstur að koma með þá uppgötvun, þetta er það sem margir hafa fjallað um í hagfræðibókum á seinni árum. Þannig er stórfyrirtækjamarkaðshugsjónin í rauninni náskyld  Það er nákvæmlega þessi markaðshyggja stórkapítalismans sem sósíaldemókratar heimsins hafa trúað á jafnvel öllum öðrum mönnum fremur á undanförnum árum. Það rennur upp fyrir mér við þetta frumvarp hvað það var sem hæstv. forsætisráðherra átti við þegar hann sagði við myndun núv. ríkisstjórnar að með þessari ríkisstjórn yrði hægt að gera ýmislegt sem ekki væri hægt með nokkrum öðrum stjórnmálaflokki en Samfylkingunni hvað varðar að lagfæra heilbrigðiskerfið að höfði sjálfstæðismanna því að hér fara skoðanir stórkapítalismans og sósíaldemókratismans mjög saman, báðir trúa á reiknivélina. Báðir trúa á reiknilíkanið rétt eins og gert var í gamla áætlunarbúskapnum. Ég ætla að koma mér út úr þessum hugmyndafræðilega grunni og langar til að gera aðeins að umfjöllunarefni það sem mönnum var tíðrætt um í dag, þ.e. að við framsóknarmenn gætum fallist á þetta frumvarp ef það væru ekki sjálfstæðismenn sem stýrðu heilbrigðisráðuneytinu. Það er ekkert mjög fjarri lagi. Það er einfaldlega þannig að öll lög eru rammi hvort sem er fyrir hið opinbera eða fyrir einkageirann og mörg lög getum við fallist á en við erum ekki hrifnir af því að menn með skoðanir okkur mjög andstæðar fylgi þeim eftir  Ég get alveg viðurkennt að það er margt gott í þessu frumvarpi, ég hef ekki tíma til að fara ofan í það í smáatriðum í svo stuttum ræðutíma sem hér gefst. Engu að síður er verið að fara út í mjög dýrar breytingar á heilbrigðiskerfinu og ég hef ekki sannfæringu fyrir því að þær muni skila okkur hagkvæmni. Við höfum verið of upptekin við að breyta hlutunum án þess að gá síðan að því eftir á hvert breytingin hefur leitt. Við breyttum hér rekstri spítalanna á höfuðborgarsvæðinu, sameinuðum þá í einn og komumst síðan að því löngu seinna að það var miklu, miklu dýrara. Um svipað leyti og við komumst að því var ráðist í að sameina allar heilbrigðisstofnanir í þremur sýslum á Suðurlandi, mínu heimahéraði, undir einn hatt. Það var ekki ákveðið af heimamönnum þar heldur af stjórnsýslunni hér fyrir sunnan. Það var auðvitað gert í nafni hagfræðinnar en hálfu ári eftir að það var gert var lýst yfir að auðvitað hefði alls ekki átt að spara með þessu. Það er það sem við eigum eftir að heyra núna hálfu ári eftir að þessi framkvæmd verður komin í gegn að aldrei hafi staðið til að spara. Það hafi aldrei staðið til að græða peninga, það hafi átt að fá eitthvað faglegt og gott út úr þessu. Þetta er sama niðurstaðan og við höfum fengið út úr eiginlega öllum rekstrarsameiningum á Íslandi og þarf engan að undra vegna þess að á Íslandi gildir ekki það að ná fram stærðarhagkvæmni. Við erum einfaldlega það fá, einingarnar verða alltaf það litlar að það sem við gerum þegar við sameinum mjög litlar einingar, sérstaklega hálfgerðar einyrkjaeiningar yfir í millistórar einingar, erum við samkvæmt öllum þekktum hagfræðimódelum að fara úr hagkvæmu fyrirkomulagi yfir í óhagkvæmt. Til þess að við gætum náð hagkvæmni stærðarinnar þyrftum við einfaldlega að vera þrjár milljónir en ekki 300 þúsund. Ég veit ekki hvort núverandi ríkisstjórn - hún er mjög valdamikil - getur bætt úr því, alla vega tekur það svolítinn tíma veit ég. Mér hefur reyndar sýnst að stefnan hér í innflytjendamálum bendi ekki til þess að það verði mikil bót þar á. Ég gæti haldið hér áfram en tími minn er á þrotum og ég ítreka þá afstöðu okkar framsóknarmanna að við teljum mikilvægt að heilbrigðiskerfið 

Frú forseti. Ég verð að segja það eftir að hafa hlustað á þessa ræðu að ég á mjög erfitt með að skilja af hverju Framsóknarflokkurinn hefur þá sérkennilegu afstöðu að ætla að sitja hjá. Ég gæti vel skilið það ef hv. þingmaður hefði talað á þeim nótum sem kollegi okkar, hv. þm. Ögmundur Jónasson, talaði hér fyrr í dag. En í máli hv. þm. Bjarna Harðarsonar kemur fram í fyrsta lagi að hann telur að sá lagarammi sem felst í þessu sé alls ekki slæmur. Í öðru lagi sagði hann að það væri margt gott í frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Og ef það er svo og hv. þingmaður bendir ekki á neitt handfast sem er neikvætt, hvað er það þá sem veldur því að framsóknarmenn, og hv. þingmaður sérstaklega, leggja ekki í að styðja frumvarpið? Mér finnast það engin rök að segja að vegna þess að einn tiltekinn flokkur fari núna með málaflokkinn sé ekki í þessa sjóferð leggjandi. Eins og hv. þingmaður veit erum við öll eins og blik fyrir eilífðinni og okkar vera hér verður ekki til eilífðar, hvorki okkar sem þingmanna né einstakra flokka sem fara með tiltekinn part framkvæmdarvaldsins núna. Mér finnast þetta engin rök og þetta felur líka í sér mjög mikla vantrú á því lýðræðislega samfélagi sem við búum við. Það byggist upp á því að valdþættirnir veita hver öðrum aðhald. Löggjafinn í krafti þeirra úrræða sem stjórnarskráin veitir honum, þó að ég vildi gjarnan að þau væru sterkari, hefur tök á því að sýna fram á með eftirlits- og aðhaldshlutverki sínu ef framkvæmdarvaldið bregst svo illa að það leggst hugsanlega í túlkun sinni á þessum lögum öndvert gegn yfirlýstum markmiðum sem koma þarna fram í frumvarpinu og fela m.a. í sér að allir eiga að vera jafnir fyrir þessum lögum og að allir eigi að fá þjónustu óháð efnahag. Það er mergurinn málsins. Allir verða jafnir fyrir þessu kerfi. En mér 

Frú forseti. Ég vil trúa því að hæstv. iðnaðarráðherra hafi dottað í raun og veru eins og mér sýndist hann gera undir ræðu minni vegna þess að það að ég hafi ekki gagnrýnt umrætt frumvarp kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir. Ég gagnrýni einmitt grunnstef frumvarpsins sem er markaðsvæðing heilbrigðiskerfisins. Það sem ég sagði aftur á móti um þetta frumvarp er að ekki er allt slæmt við það og ég get alveg viðurkennt að inni í því eru mörg praktísk og góð tæki fyrir stjórnvöld sem má nota til skynsamlegra hluta til aukinnar hagræðingar í heilbrigðiskerfinu. Ég þræti alls ekki fyrir að henni þurfum við að ná fram. Það er mjög mikilvægt. Heilbrigðiskerfið tekur mjög mikið til sín og getur í rauninni gleypt fé út í það óendanlega liggur mér við að segja. Ég tel að í þessu frumvarpi, þótt ég hafi ekki tök á því á einni mínútu að rekja það í smáatriðum, séu ákveðin tæki til handa stjórnvöldum til að útvista verkefni þar sem það á við og beita hagkvæmustu leiðum. Ég er ekki í grundvallaratriðum alltaf á móti því að það sé leitað til sjálfseignarstofnana eða einkafyrirtækja með ákveðna þjónustu. Ég held aftur á móti, eins og ég lagði áherslu á áðan og eyddi mestum tíma ræðu minnar í að útskýra og get ekki rakið aftur á 42 sekúndum, að hugmyndin að markaðshyggjunni sem hér er grunnstef, að hægt sé að markaðsvæða heilbrigðisþjónustu og leggja heilsu okkar og vandamál sem við komum með inn á heilbrigðisstofnanir eða inn á sjúkrahús á vogarskál peninga í hvert sinn, feli í sér misskilning, að við séum með þeim hætti sem mannlegar verur mælanleg í krónum og aurum. Það að ég hef ekki sagt neitt neikvætt um þetta frumvarp - ég verð bara að endurtaka að ég held að það hljóti að vera að hæstv. iðnaðarráðherra, og ég get alveg fyrirgefið honum það, hafi aðeins dottað. 
            

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður man örugglega eftir er iðnaðarráðherra þeirrar gerðar að hann er helst gagnrýndur fyrir að sofa of lítið. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég dottaði ekki undir ræðu hans enda er hann með skemmtilegri ræðumönnum og ég hlusta með áfergju á hvert einasta orð sem af munni hans hrýtur. Mér fannst hins vegar hv. þingmaður heldur gefa í þverstæðuna í málflutningi sínum í sinni seinni ræðu. Hann var búinn að segja að lagaramminn væri ágætur. Hann var búinn að segja að það væri margt gott í þessu og hann bætti nú um betur og sagði að í þessu væru stjórnvöldum gefin mörg praktísk tæki til þess að vista út og beita ýmsum úrræðum. Ef það á að vista út einhvers konar þjónustu hlýtur sá sem gerir það líka að geta með einhverjum hætti mælt kostnaðinn við hana, ella væri erfitt að semja um verðið fyrir þjónustuna sem ríkið keypti. Hv. þingmaður sagði hins vegar síðar í ræðu sinni að heilsa og veikindi væru þess eðlis að það væri mjög erfitt að leggja einhvers konar mælikvarða verðgildis á það. Í þessu felast þverstæður. Ég get að vissu leyti fallist á að ekki sé hægt að mæla sumt sem heilbrigðiskerfið tekur til umfjöllunar og reynir að leysa. Það er ekki hægt að mæla það nákvæmlega.  En í öllu falli verður hv. þingmaður að hafa það hugfast þegar hann segir að hann telji ekki hægt að markaðsvæða heilbrigðiskerfið að sá sem hóf það sem hann kallar núna markaðsvæðingu var hans eigin flokkur. Það var Framsóknarflokkurinn sem hóf það, bæði með því að byrja að verðmeta einstakar aðgerðir og í öðru lagi með því hreinlega að vista út heilum málaflokkum. Hann bjó til fyrirtækið Art Medica. Það var Framsóknarflokkurinn sem byrjaði líka með einkarekna heilsugæslu í Salahverfinu í Kópavogi sem framsóknarráðherrarnir 

Ég vil ítreka að ég hef flutt ræðu mína alla undir þeim orðum Valgerðar Sverrisdóttur sem eru lokaorð í áliti minni hluta heilbrigðisnefndar. Þar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að áfram verði lagt til grundvallar að heilbrigðisþjónusta getur aldrei orðið í formi hefðbundinna viðskipta þar sem hagnaðarvon ræður för.“ Varðandi þann þátt, sem kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra, að Samfylkingin væri ekki að gera annað en það sem Framsóknarflokkurinn hefði innleitt - ég saknaði þess nú að hæstv. ráðherra heyrði ekki frammíkall mitt þar sem ég spurði hann hvort við bærum þá líka ábyrgð á spænsku veikinni. Það er auðvitað hægt að rekja sögu Framsóknarflokksins mjög langt aftur. Ég rakti það einmitt í ræðu minni hér áðan að ég tel að hluti af því sem verið er að gera núna sé úrelt á árinu 2008. Ég held að við stöndum í þeim sporum í sögunni að við munum endurmeta margt í hugmyndafræði markaðshyggjunnar sem hefur ráðið för ekki bara í Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu heldur í allri þjóðfélagsumræðunni og þar á meðal í umræðunni hjá okkur framsóknarmönnum. Ég er ekki þeirrar skoðunar, og ég veit að það er ekki heldur skoðun hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, að allt sem Framsóknarflokkurinn stendur fyrir í 90 ára sögu sinni sé hafið yfir gagnrýni. Ég held aftur á móti að munurinn á þeim verkum sem hæstv. iðnaðarráðherra ræddi hér í ræðu sinni, varðandi einstaka markaðsvæðingu og einstakar uppmælingar á einstökum verkum í heilbrigðiskerfinu, og því sem verið er að innleiða í dag sé töluverður. Með því sem verið er að innleiða í dag er ákveðin trúarjátning í þessum efnum. Og það er líka í þessu frumvarpi, og það hefur margoft komið fram hér í dag, ég get tekið undir með ýmsum þingmönnum sem hafa bent á það og þar á meðal Valgerði Sverrisdóttur. Í frumvarpinu eru tæki til þess 

Frú forseti. Ég ætla, alveg öfugt við hæstv. iðnaðarráðherra, að hrósa hv. þm. Bjarna Harðarsyni og Framsóknarflokknum - sem gerist nú ekki á hverjum degi - fyrir það að vera að átta sig á þessu máli. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þingmanns og greining hans á málinu var í öllum aðalatriðum rétt og sú sama sem lesa má um í nefndaráliti 1. minni hluta. Hér er verið að ryðja markaðs- og einkavæðingarhugsun braut og sú staðreynd að Sjálfstæðisflokkurinn fer með heilbrigðisráðuneytið með yfirlýstan áhuga sinn á því að einkavæða, færa meira yfir í einkarekstur, verður ekki þurrkuð út í þessu máli. Hún er staðreynd. Framsóknarflokkurinn ætti að þekkja þetta af 12 ára sambúð við Sjálfstæðisflokkinn. Og ég vil taka það fram að þó að þeim yrði á í messunni á köflum, bognuðu og færu út í umdeilanlegan einkarekstur þá stóðu þeir líka í lappirnar í þó nokkrum mæli gagnvart einkavæðingaráráttu Sjálfstæðisflokksins. Meðan Jón Kristjánsson var heilbrigðisráðherra átti hann t.d. alltaf okkar stuðning vísan á meðan hann stóð gegn einkavæðingarofstækinu í Sjálfstæðisflokknum, og þá skipti það auðvitað máli að heilbrigðisráðuneytið var ekki í höndum sjálfstæðismanna. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þingmaður sagði um verðmiðann. Við stöndum einfaldlega stundum frammi fyrir því að sú spurning kemur upp, ef peningalegur mælikvarði er lagður á alla hluti í þessari viðkvæmu velferðarþjónustu: Hvað má eitt mannslíf kosta? Hvað má lyfjameðferð verða dýr áður en henni er neitað? Og það er inn á þessa vegferð sem menn eru að leggja. Að síðustu var það ákaflega athyglisvert, sem fram kom í andsvari hjá hv. þingmanni, og ég leyfi mér að spyrja um það, að innan Framsóknar væri jafnvel hafin ákveðin endurskoðun á nýfrjálshyggjuveikinni sem auðvitað skók Framsókn líka og lék hana grátt á löngum tímabilum. 

Frú forseti. Ég vil fyrst aðeins í andsvari við ágæta ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar víkja að þessu tvennu, annars vegar einkavæðingunni og hins vegar markaðsvæðingunni. Ég tel raunar að í heilbrigðiskerfinu sé það síðarnefnda, þ.e. markaðsvæðingin - sú hugsun, sem er grunnurinn að lagafrumvarpinu, að hægt sé að skapa eitthvað gott með því að búa til markað, m.a.s. þar sem hlutunum er svo vitleysislega fyrirkomið að markaðsaðilarnir beggja megin eru undir sömu kennitölu, þ.e. þeir eru báðir ríkissjóður Íslands. En samt á að reyna að nota lögmál markaðsvæðingarinnar. Trúin er orðin svo blind. Þetta er það versta í frumvarpinu. Hitt aftur á móti, hvort við bjóðum út einstaka verkþætti, ég held að það sé ekki það alvarlegasta. Það er markaðsvæðingin og verðlagningin á heilsu okkar. Setja á verðmiða á hvern einstakling og það orkar tvímælis, ég hygg að það sé að nokkru leyti úrelt. Þá kem ég að aðalspurningu hv. þingmanns, hvort slíkt endurmat sé hafið innan Framsóknarflokksins. Já, ég get staðfest það að margir framsóknarmenn hafa rætt um að full ástæða sé til að skoða þessa hluti. Og það sem meira er, ég held að endurmat sem þetta sé hafið alls staðar í hinum vestræna heimi. Ég held að sú efnahagskreppa sem nú gengur yfir kalli á slíkt endurmat. Ég er ekki að flytja nein stórtíðindi, þetta heyrum við og sjáum í heimspressunni alls staðar. Við sjáum meira að segja merki um þetta þegar við lesum jafn harðsvíruð blöð og Economist, það góða blað, að menn eru farnir að sjá að blind markaðshyggja 

Frú forseti. Þessum síðasta kafla í svari hv. þingmanns er ég algjörlega sammála. Nú hefðu menn kannski einhvern tímann í flokki hans notað gamla taktík og sagt: Rétt, allt rétt. Það gerðu framsóknarmenn gjarnan þegar þeir voru að hvetja sína menn í ræðustóli, þeir höfðu nokkra úti í salnum sem kölluðu þetta fram í af og til til að peppa sína menn upp. Það er alveg hárrétt og það er ákaflega spennandi að fylgjast með því hvernig endurmat á þessari blindu nýfrjálshyggjukapítalistavæðingu fer nú fram - ég veit ekki hvort hv. þm. Pétur Blöndal er mikið farinn að efast enn. En þegar maður les athyglisverðar greinar eftir menn eins og Bill Gates og Soros þar sem þeir nánast láta opinberlega í ljós iðrun yfir því hversu flatir þeir féllu fyrir hinni hráu einkagróðagræðgisvæðingarhyggju eða hvað við nú köllum það þá er það athyglisvert. Þegar páfar eins og Bill Gates mæta á fund iðnríkjanna og fara að tala um að endurskapa þurfi þetta í einhverju nýju formi, einhverju skapandi og uppbyggilegu. Það er með öðrum orðum verið að segja að nýfrjálshyggjan hafi ekki verið það og að hún hafi rústað þessu öllu niður. Hv. þingmaður leggur annars vegar áherslu á markaðsvæðinguna, það sé það vitlausasta að ríkið kaupi jafnvel af sjálfu sér, og verðhugsunina sem sé innleidd og ég er að sjálfsögðu alveg sammála því. En það greinir okkur kannski að að ég tel að við eigum ekki að skauta svo létt yfir einkaréttarhugsunina í ágóðaskyni sem einnig er verið að innleiða. Hið fyrra er undanfari hins síðara. Hvar endar það ef einkaaðilar fara inn í þessa viðkvæmu þjónustu okkar í litla samfélagi þar sem við höfum ekki efni á því að dreifa kröftunum? Stökkva á feitustu bitana, hirða arð út úr þeim rekstri og skilja hið opinbera eftir með afganginn, þyngstu og erfiðustu verkefnin sem enginn vill taka að sér af því að á þeim er ekkert að græða? Þetta er það sem við getum átt í vændum 

Frú forseti. Ég hygg reyndar að innan Framsóknarflokksins hafi mönnum alltaf verið ljóst að þessar hættur væru til staðar í heilbrigðiskerfinu. Við heyrðum það vel á máli hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur í dag. Við heyrðum það líka á máli hæstv. forsætisráðherra rétt eftir myndun núverandi ríkisstjórnar þegar hann sagði að hægt væri að gera ýmislegt í heilbrigðiskerfinu sem ekki hefði verið hægt að gera með fyrri samstarfsflokki. En varðandi endurmat á markaðshyggjunni þá langar mig að ítreka hér orð sem ég vitnaði í fyrr í dag frá prófessor Páli Skúlasyni, að hugmyndafræði eins og markaðshyggjan, sem hefur verið grasserandi í samfélaginu, hefur ekki átt sér einhvern einn stjórnmálaflokk eða einhverja ákveðna fræðinga til að tala sínu máli. Hún hefur hreinlega verið allsráðandi. Ég held að það hafi náð inn í raðir allra stjórnmálaflokka. Ég minnist þess ekki - þegar ég stóð upp hér fyrir nokkuð mörgum árum og mótmælti hugmyndum manna um að etja yrði smábændum, garðyrkjubændum og kartöflubændum saman í blóðuga samkeppni sín á milli til þess að lofa markaðsguðinn, ég taldi þá að þeir mættu vel tala saman og vel koma sér saman um verð þessir smáframleiðendur - að nokkur stjórnmálaflokkur hafi stutt mig í þeim málflutningi einfaldlega vegna þess að markaðstrúin var svo algjör í samfélagi okkar. Og það er sú markaðstrú sem við þurfum að endurskoða. Eina heiðarlega undantekningin frá þessu er sú að við höfum viðurkennt rétt launafólks til að koma sér saman um laun sín en lengra hefur alls ekki mátt ganga. Þetta er alveg andstætt því Íslandi sem ég ólst upp í þar sem smáframleiðendur höfðu einmitt samtök sem þessi. Sjálfur er ég alinn upp í garðyrkugeiranum þar sem æðst synda var, þegar ég var barn, framhjáhald. En það var ekki framhjáhald fram hjá 

Frú forseti. Ég vil fyrst vegna ummæla hv. þm. Bjarna Harðarsonar um það öngstræti sem nýfrjálshyggjan og markaðshyggjan í heiminum öllum er komin í benda á hversu öfugsnúið það er að á sama tíma og ríkisstjórn Bush í Bandaríkjum Norður-Ameríku er að þjóðnýta banka og íbúðalánasjóði þá skulum við hér uppi á Íslandi innleiða lög sem thatcherisminn bjó til í Bretlandi 1991 og til hvers?  Ég lít svo á að frumvarpið sem hér er til umræðu sé atlaga að þeirri góðu heilbrigðisþjónustu sem við höfum haft og viljum búa við. Árangur þessarar heilbrigðisþjónustu, skipulags hennar, kostunar, aðgangs að henni er hver? OECD segir að hann sé öfundsverður. Árangurinn er öfundsverður að mati OECD. Eins og ég sagði er þetta byggt á norrænu módeli, á félagslegu réttlæti, og Svíþjóð hefur um langa tíð verið eins konar fyrirmynd ekki bara okkar Íslendinga í því heldur margra annarra þjóða. En það er af sem áður var í Svíaríki vegna þess að undir hægri stjórn bæði í ríki og í Stokkhólmi þá hefur þar margt breyst eins og ég mun koma að í ræðu minni á eftir. Hér er látið í veðri vaka að þetta mál snúist um vinnuaðferðir, að þetta mál snúist um tæknilegar breytingar, að þetta snúist um DRG, að þetta snúist um kostnaðargreiningu og reyndar um bókhald. En það er alrangt. Með þessu frumvarpi er, eins og hér hefur verið bent á, stigið það óheillaspor að fleygja heilbrigðisþjónustunni okkar út á markaðinn, út á markaðstorgið þar sem undirboð og samkeppni eiga að hafa völdin og eru mikilvægari en samþætting og gæði sem þessi þjónusta þarf að byggja á til að við glötum ekki þeim árangri sem við höfum. Það á að skipta þessari heildstæðu þjónustu okkar upp í tvennt, kaupendur og seljendur, og það á að setja þetta undir viðskiptalög og samkeppnislög. Þetta eru meginathugasemdir okkar vinstri grænna við þetta frumvarp. Þetta gerir það að verkum að við getum ekki samþykkt frumvarpið. En það eru fleiri atriði hápólitísk í þessu máli. Þrjú atriði vil ég nefna. Ég vil nefna það hversu valdheimildir ráðherra eru auknar mikið og ég vil nefna það sem ég nefndi fyrr í andsvörum í dag, þá ósvinnu sem ég vil kalla að banna þessari fyrirhuguðu sjúkratryggingastofnun að semja við stéttarfélög og fagfélög í heilbrigðisþjónustu eins og verið hefur um árabil. Til hvers er verið að banna þetta? Við vitum að samkeppnislög eru orðin eins og kirkjan var forðum. Þetta er meira að segja þannig að Bændasamtökin mega ekki halda fund öðruvísi en Samkeppnisstofnun komi með veigamiklar athugasemdir.  
             Við höfum sem sé fulla ástæðu til að óttast að heimildir til útboðs sem vissulega voru í heilbrigðislögunum ársgömlum - og þingmenn Vinstri grænna greiddu atkvæði gegn því ákvæði frumvarpsins bara svo það sé í heiðri haft, hv. formaður heilbrigðisnefndar, sem alltaf gleymir því í þeirri umræðu - við höfum ástæðu til að óttast vegna stefnu núverandi ríkisstjórnar og vegna yfirlýstrar stefnu hæstv. heilbrigðisráðherra að þessar heimildir verði nýttar í vaxandi mæli til að flýta fyrir einkavæðingu í þjónustunni vegna þessarar yfirlýstu stefnu. Menn hafa verið hér á flótta undan stefnu bæði ríkisstjórnarinnar og heilbrigðisráðherrans. Ég vil því, frú forseti, minna á að í stjórnarsáttmálanum segir um heilbrigðismálin að það verði skapað svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu. Við vitum vel hvað þetta þýðir. Þetta er einkareksturinn og einkavæðingin. Heilbrigðisráðuneytið mun samkvæmt stefnuyfirlýsingu heilbrigðisráðherra frá 26. febrúar 2008 vinna að stefnumótun um eignarhald og yfirstjórn heilbrigðisstofnana og heilbrigðisfyrirtækja í eigu ríkisins, mun vinna að stefnumótun um eignarhald heilbrigðisstofnana og heilbrigðisfyrirtækja í eigu ríkisins. Hvað þýðir þetta? Meðal annars svo sem um skipulag og rekstrarform. Það þarf engar orðabækur eða orðhengilshátt til að fólk skilji hvað í þessu felst. Menn eiga ekki að þurfa að vera á miklum flótta undan þessari stöðu. Við göngum ekki til þessa máls með bundið fyrir bæði augu. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því hvað hér er á ferð, vinstri græn, vegna þess að við lítum til reynslu annarra þjóða, meðal annars Svía og Breta af því sem þar hefur verið að gerast á undanförnum áratugum og það er dapurlegt að við skulum taka upp svona mikla kerfisbreytingu í heilbrigðisþjónustunni okkar án þess að um það hafi farið fram gagnrýnin umræða í samfélaginu öllu. Við höfum lagt fram þingsályktunartillögu um að gerð verði úttekt á einkavæðingunni og gerð rannsókn á árangri einkavæðingar hér á landi því við höfum nú þegar nokkra reynslu af slíku og bara á undanförnum mánuðum, undanförnum vikum höfum við mýmörg dæmi um það hversu illa hefur tekist til í einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Það er vísað til þess í nefndaráliti okkar fulltrúa VG í heilbrigðisnefnd hvernig Sóltúnssamningurinn hefur leikið íslenska skattgreiðendur sem þurfa að borga ekki aðeins 14–17% meira fyrir hvert pláss þarna heldur borga eftiráreikninga sem eru svo háir að heilbrigðisráðuneytinu blöskrar og þar stefnir allt í dómsmál. En samningurinn er bundinn til 25 ára, takk fyrir, og engin leið að losna úr honum. Þetta var flaggskipið. En við minnum líka í nefndaráliti okkar á fleiri dæmi sem núna á undanförnum vikum og mánuðum hafa sýnt að þessi einkarekstur, að þessi einkavæðing sem menn eru að fara að innleiða í stórum stíl er dýrari kostur en opinber rekstur. Það var nokkuð rætt um það fyrr í dag að við fengum leyfi Allyson M. Pollock til að birta ágætan fyrirlestur hennar í nefndaráliti okkar. Ég vil biðja menn um að líta aðeins til þess sem hún segir þar um einkavæðingarferlið í Bretlandi sem hún skipti niður í sjö skref og hugleiða hvar við séum stödd á þeirri vegferð. Við erum komin langt yfir skref eitt og tvö. Skref þrjú erum við að taka hér, þriðja skrefið sem Bretar tóku 1991. En fjórða skrefið sem hún þar bendir á er þegar stofnanirnar fara að einkavæða sig innan frá, þ.e. breyta rekstrarforminu og koma sér út úr opinberum rekstri. Ég vil í því sambandi minna á hugmyndir sérstakrar nefndar sem hæstv. heilbrigðisráðherra skipaði undir forustu Vilhjálms Egilssonar um rekstrarform meðal annars Landspítala – háskólasjúkrahúss. Mig langar til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvar er það nefndarstarf statt? Formaður nefndarinnar kom með tillögu um það að hlutafélagavæða einmitt Landspítala – háskólasjúkrahús og ég man ekki betur en sá sem nú hefur nýlega verið skipaður aðstoðarforstjóri Landspítala – háskólasjúkrahúss hafi tekið undir að sjálfsagt væri að gera það. Þetta er það sem Allyson M. Pollock bendir á að sé fjórða skrefið í þessari vegferð. Svo minni ég á fimmta og sjötta skrefið sem hún þar rekur. Við þekkjum það líka héðan. Það er sem sagt búið að taka hér upp útboð á læknisþjónustu svo sem eins og augnaðgerðum og mjaðmaskiptaaðgerðum eins og hún nefnir dæmi um og það er líka í stórum stíl verið að einkavæða byggingar á vegum ríkisins, húsnæði, ýmist með því að selja það og endurleigja með áratugasamningum eða með því að reisa í einkaframkvæmd hús fyrir þjónustu með sama hætti. Hér í dag var fjallað aðeins um ljósmæður og ég vil vekja athygli á breytingartillögu okkar vinstri grænna sem gerir ráð fyrir því að sjúkratryggingar greiði kostnað við þjónustu ljósmæðra í sængurlegu í heimahúsum. Hvers vegna skyldi þessi tillaga vera fram komin? Við hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson áttsum nokkurn orðastað um það hér í dag. Ég vil vekja athygli á því að 80% fæðandi kvenna á höfuðborgarsvæðinu nýta sér þessa þjónustu samkvæmt samningi - sem hvað? - Ljósmæðrafélag Íslands gerði við Tryggingastofnun ríkisins, sem Ljósmæðrafélag Íslands gerði fyrir hönd sinna félagsmanna við Tryggingastofnun ríkisins. Það er það sem þið ætlið að banna, ágætir þingmenn stjórnarmeirihlutans. Við leggjum til breytingartillögur sem gera það mögulegt annars vegar að heimilað verði að semja við stéttarfélög og fagfélög í heilbrigðisþjónustu þegar gengið verður til samninga og hins vegar að þjónusta ljósmæðra í heimahúsum verði greidd af sjúkratryggingum eins og þjónusta við fæðingar í heimahúsum.  
            

Ekki beina orðræðu.

„Ekki beina orðræðu,“ segir forseti. Ég átta mig ekki alveg á í hverju sú athugasemd er fólgin. 
             Frú forseti. Mig langar til að víkja aðeins að heimsókn okkar til Stokkhólms. Ég nefndi áðan að það væri af sem áður var í Svíaríki því Svíþjóð er því miður ekki lengur sú fyrirmynd sem hún löngum var hvað varðar félagslegt réttlæti í heilbrigðisþjónustu og þar er nú gríðarlega mikil umræða um hvert stefni. Ég sé að hv. nefndarmaður í heilbrigðisnefnd, Ragnheiður Ríkarðsdóttir, hristir höfuðið. Ég trúi því vel að hún og fleiri þingmenn í heilbrigðisnefnd hafi ekki orðið mikið varir við þessa gagnrýnu. En þeir sem lögðu sig eftir því í þessari ferð urðu hennar mjög varir. Ég vil nefna  Ég vil nefna líka, af því að menn tala um að þessari einkavæðingu fylgi aukið valfrelsi, að heilsugæslan í Stokkhólmi er að hálfu einkavædd og það kom fram í viðræðum heilbrigðisnefndar við þá sem stjórna þeirri þjónustu að það eru ekki sjúklingarnir eða fólkið í Stokkhólmi sem velur sér heilsugæslustöð. Það eru einkafyrirtækin sem reka heilsugæslustöðvarnar sem velja sér kúnnana. Með hverju? Með því að setja sig niður í þeim hverfum þar sem ekki eru mikil félagsleg vandamál, þar sem ekki er mikil hætta á að séu margir aldraðir eða fólk sem hefur viðvarandi heilbrigðisvandkvæði og þarf á þungri þjónustu að halda. Þetta er valfrelsið sem þetta kerfi hefur innleitt í Svíþjóð og ég get ekki stillt mig um, frú forseti, að minna á það. Þarna hefur það gerst sem menn þekkja að er fylgifiskur þessa kerfis víða um heim 

Frú forseti. Mig langar að benda hv. þm. Álfheiði Ingadóttur á að fleiri urðu eftir í Svíþjóð eftir að fundi heilbrigðisnefndar lauk og það voru fleiri sem kynntu sér heilbrigðiskerfið í Svíþjóð en hv. þingmenn Vinstri grænna í heilbrigðisnefnd og ég frábið mér þá lítilsvirðingu sem hv. þingmaður sýnir manni með því að beina þeim orðum til manns að maður hristi höfuðið og hafi ekki unnið vinnuna sína. Í öðru lagi vegna þess að hv. þingmaður nefnir nefndarálitið og vitnar hér til þess og segist hafa ásamt væntanlega hv. þm. Þuríði Backman fengi leyfi Allyson M. Pollock til að birta þar sem fylgiskjal hennar fyrirlestur þá langar mig að spyrja hv. þingmann af hverju í ósköpunum þess sé ekki getið á fylgiskjölum I og II að þau séu birt sem fylgigögn með pólitískum skoðunum Vinstri grænna með samþykki BSRB og samþykki Allyson M. Pollock.

Frú forseti. Það er alveg óþarfi fyrir hv. þingmann að taka það svona illa upp sem ég sagði um að  Hv. formaður heilbrigðisnefndar taldi hins vegar upp mörg atriði hér í dag og spurði: „Hafa Svíar áhyggjur af þessu? Nei. Þessu? Nei. Hinu? Nei. Svíar hafa ekki áhyggjur af þessu. Ekki þeir Svíar sem við hittum.“ Þeir voru sjö og það voru þrír Íslendingar sem við í heilbrigðisnefnd hittum. Það er 1,8 milljónir manna sem býr í Stokkhólmi, 1,8 milljónir manna og það segir sjálft að ekki er hægt að dæma um skoðanir Svía eða afstöðu eftir fundahöld eins og við vorum með þarna. Þess vegna, frú forseti, vekur það mér undrun að menn hristi höfuðið yfir því þegar ég segi að umræðan í Svíþjóð sé mjög gagnrýnin. Það er ekki bara þessi barnaspítali sem á að fara að opna. Menn eru búnir að opna þarna geislunarklínik, prívatklínik þar sem krabbameinssjúklingar geti komist inn bara ef þeir geti borgað. Og af því að Svíþjóð er hér mikið til umræðu þá er staðreyndin sú að heilbrigðiskerfi Svía er að molna að innan. Það eru orðnir yfir 300 þúsund Svíar sem hafa keypt sér prívattryggingu til að komast af í þessu kerfi sem hægri menn eru búnir að búa til á því sem brátt verður rústir norræna velferðarkerfisins í heilbrigðisþjónustu í Svíþjóð.

Frú forseti. Þetta var táknrænt svar Vinstri grænna og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Hún svaraði í engu þeim fyrirspurnum sem ég beindi til hennar svo að ég beini fyrirspurnunum aftur til hennar og vænti þess að fá svör.

Frú forseti. Ég hef svarað því sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir bar hér fram til mín sem ekki var í ræðustól í dag um leið og hún bar fram þá fyrirspurn til hv. þm. Þuríðar Backman í andsvari um það hvernig á því stæði að við tækjum inn í nefndarálit okkar þennan fyrirlestur Allyson Pollock.  Hv. þingmaður, ég kannast ekki við að nokkru sinni hafi verið gerðar athugasemdir af þessu tagi. Ég verð bara að segja alveg eins og er að ég veit ekki af hvaða hvötum það er. Eins og ég sagði í dag hafa þingmenn hér um árabil sett sem fylgiskjöl hvaðeina sem þeir telja að styðji málflutning sinn og séu rök fyrir því máli sem þeir flytja. Hér eru aldrei gerðar athugasemdir við það. Þess vegna er þessi athugasemd hv. þingmanns algerlega 

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í nefndaráliti 1. minni hluta á bls. 9 þar sem fullyrt er að greiðsluþátttaka sjúklinga hafi farið vaxandi með hverju árinu og er bent á ákveðna mynd á bls. 10 og síðan aðeins neðar: „Bein kostnaðarþátttaka sjúklinga hefur vaxið hröðum skrefum.“ Ég benti á það fyrr í dag að í skýrslu Hagstofu Íslands um búskap hins opinbera sem kom út í mars 2007 er sýnt fram á að þetta er ekki rétt. Árið 1998 er hlutfall heimila í heildarkostnaði við heilbrigðisþjónustu 18,78% og síðan hefur það með einhverjum skrykkjum farið niður á við, en línan er niður á við og var samkvæmt bráðabirgðatölum 2006 16,92%. Þær fullyrðingar sem koma fram í nefndarálitinu eru settar fram til þess að styrkja hugmyndir Vinstri grænna um að hér sé allt að fara í kaldakol og að nú eigi að fara að auka greiðsluþátttöku sjúklinga o.s.frv. Þetta er rangt sem kemur fram í nefndarálitinu. Ég bendi jafnframt á að þegar við vorum úti í Svíþjóð var okkur kynnt t.d. greiðsluþátttaka Svía og m.a. kom fram í gögnum sem við höfum milli handanna að heimsókn til heilsugæslustöðvar kostar 140 kr. sænskar sem mundu vera u.þ.b. 2.000 kr. íslenskar sem er náttúrlega miklu meira, tvöfalt eða þrefalt ef ekki fjórfalt eða tífalt hærri upphæð, en hér á landi þar sem aldraðir og börn - börn fá náttúrlega ókeypis og aldraðir borga eitthvað um 350 kr. 
             Mig langaði aðeins að heyra í hv. þingmanni um hvaðan hún hefur þessar tölur.

Frú forseti. Á bls. 10 í nefndaráliti okkar segir hvaðan þessar tölur eru komnar. Þær eru frá Hagstofu Íslands 2006 og Þjóðhagsstofnun 2002 þannig að því sé svarað. Ef rýnt er í þetta stólparit í nefndarálitinu má sjá að samkvæmt því hafi beint-úr-buddunni-greiðslur verið á árinu 2004 16% sem hv. þingmaður segir að sé núna, þremur árum síðar, samkvæmt tölum Hagstofunnar fyrir 2007 í mars eða apríl 16,92%. Ég sé ekki að það hafi lækkað mikið, a.m.k. ekki frá 2004. Þetta eru tölur frá Hagstofu Íslands. Við getum ýmislegt lært af Svíum. 

Virðulegi forseti. Ég hugsa að hv. þingmaður sé þá með eldri tölur en ég því að þessar tölur sem ég er með eru frá 2007. Hún ætti kannski aðeins að tékka það af. Það er líka látið að því liggja á bls. 11 að opinberum heilbrigðisstofnunum sé haldið í fjársvelti. Á sömu blaðsíðu í sama hefti frá Hagstofu Íslands kemur fram að heilbrigðisútgjöld á föstu verði hafi frá 1998–2006 aukist um 30% umfram verðbólgu. Það er því ekki hægt að segja að það sé naumt skammtað til heilbrigðisþjónustunnar. Varðandi ljósmæður mun ég í seinni ræðu minni fjalla um það mál.

Frú forseti. Þetta er kannski bara spurning um skilgreiningu. Hvað vill hv. formaður heilbrigðisnefndar kalla þá erfiðleika sem Heilbrigðisstofnun Austurlands á við að glíma núna? Ég kalla það fjársvelti vegna þess að það er fjársvelti.

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði mikið um einkavæðingu sem aðrir í hennar flokki hafa líka gert hér í umræðunni. Í sjálfu sér get ég glaðst yfir því því að ég er hlynntur einkavæðingu og gleðst stöðugt yfir því að menn tali svona mikið um einkavæðingu og gefi mönnum góðar hugmyndir. Hins vegar virðast þeir óttast einkavæðingu, ég sé ekkert í þessu frumvarpi sem ætti að næra þann ótta eða mína bjartsýni. Hins vegar sagði hv. þingmaður að verstu rúsínurnar yrðu skildar eftir. Það er dálítið merkilegt vegna þess að hv. þingmaður var með mér í Svíþjóð þar sem menn eru að taka upp DRG-kerfi sem mælir þyngd ákveðinna aðgerða og greiðir fyrir þær samkvæmt þyngd þannig að það er bara hörkubisness að taka mjög þung dæmi og þau verða ekkert skilin eftir sem einhverjar lélegar rúsínur. Þetta á náttúrlega ekki við rök að styðjast. Svo hefur mikið verið vísað hérna í tvær skýrslur frá BSRB sem eru nefndar í nefndaráliti 1. minni hluta. Mér sýnist að formaður þingflokks hv. þingmanns sé í rauninni að breyta BSRB í pólitískan flokk, stjórnmálaflokk, vegna þess að það er búið að kalla utan lands að alls konar já-bræður til að taka þátt í pólitískri umræðu á Íslandi um vatn, um Doha-viðræðurnar sem BSRB hreinlega tók pólitíska afstöðu gegn og gladdist yfir að hefðu farið út um þúfur. Aðrir telja að það valdi því að hungrað fólk í heiminum verði hungrað áfram. Svo eru núna fengnir tveir sérfræðingar frá Bretlandi, já-bræður, til að gefa sérfræðilegt álit á þessu og þá er það orðinn heilagur sannleikur, allt með félagsgjöldum opinberra starfsmanna.

Frú forseti. Það þýðir lítt fyrir hv. þm. Pétur Blöndal að gráta það að það sé lifandi umræða í alþjóðlegum samtökum opinberra starfsmanna um heim allan í þeirri atlögu sem verið er að gera að opinberri þjónustu, að réttindum þeirra og starfi. Það var kallað hér fram í áðan: Hverjir skyldu hafa flutt inn Friedman? Það er bara af hinu góða, hefði ég haldið, að menn kalli eftir reynslu annarra þjóða og fái bestu manna yfirsýn og Allyson Pollock sem hefur áratugareynslu á þessu sviði til að koma hingað. Ég held að menn eigi ekki að kvarta mikið undan því. Varðandi það að þegar rúsínurnar eru plokkaðar úr kerfinu verði þyngstu og erfiðustu bitarnir eftir hjá hinu opinbera kerfi þá er það einu sinni þannig, hv. þingmaður, að DRG-kerfið svokallaða mælir til að mynda ekki heilsugæsluna. Það mælir heldur ekki endurhæfingu. Enda þótt í þessu frumvarpi og í öllum textum sé talað um þetta sem allsherjarlausn á bókhaldinu í kringum þetta allt saman er það ekki svo einfalt. Heilsugæsluna til að mynda þarf alltaf að meta með tilliti til samsetningar hópsins sem býr á viðkomandi svæði. Það sem hins vegar er að gerast og gerist með einkavæðingu í grunnþjónustu eins og heilsugæslunni er að það er ekki lengur hægt að skipuleggja hana á landfræðilegum forsendum, ekki út frá fjölskyldum, ekki út frá hverfum, vegna þess að þeir sem veita þjónustuna ákveða sjálfir hverjir eiga að skipta við þá. Það er það sem við vörum við sem aukaverkunum af þessum fyrirhuguðu framkvæmdum hér.

Frú forseti. Það eru þeir sem bjóða út verkefnin sem ákveða hvar þau eru framkvæmd. Það verður sjúkratryggingastofnun, hin nýja stofnun, sem mun segja: Við viljum fá þjónustu þarna og þarna og þarna. Þannig er nú það. Varðandi stjórnmálaflokkinn BSRB er einn reginmunur á honum og hinum sem fluttu inn Friedman, það er frjáls aðild að þeim samtökum sem fluttu inn Friedman. Menn ráða hvort þeir borga þar. Í BSRB er lagaskylda, lög frá Alþingi, um að allir opinberir starfsmenn skuli greiða í stéttarfélag hvort sem þeir vilja vera þar eða ekki, hvort sem þeir vilja vera eða ekki vera félagsmenn, þ.e. félagafrelsi stjórnarskrárinnar er brotið og þeir skulu borga inn í þetta fyrir skoðanir sem þeir eru á móti. Þeir skulu borga fyrir að BSRB álykti að það sé gott að Doha-viðræðurnar fóru út um þúfur.

Frú forseti. Ég ætla rétt að vona að hv. þm. Pétur Blöndal tali ekki af jafnmikilli lítilsvirðingu um önnur lög sem hér gilda í landinu og þau lög sem hann vitnaði hér til um aðild að stéttarfélögum. Þetta gildir um allan vinnumarkaðinn þó að hann sé að láta BSRB -  Það sem ég vildi sagt hafa varðandi einkareksturinn er að menn skulu ekki halda að við vinstri græn séum á móti öllum einkarekstri. Ég hef áður rakið það hér í þessum stól að við spyrjum þriggja spurninga: Er það betra og ódýrara fyrir þann sem á að njóta þjónustunnar, eins og sjúklinginn? Er það betra eða ódýrara fyrir þann sem á að borga þjónustuna, þ.e. ríkið? Er það betra starfsumhverfi og betri kjör fyrir þann sem á að sinna þjónustunni, sem eru starfsmennirnir? 

Frú forseti. Við ræðum hér við 3. umr. frumvarp til laga um sjúkratryggingar. Margt hefur komið fram í ummælum þingmanna í dag en þó held ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi eiginlega toppað alla lágkúru með þeim orðum sínum um stjórnarþingmenn að þeir nenni ekki að setja sig inn í málið og muni greiða atkvæði með bundið fyrir augun. Ef þetta er málefnaleg umræða, frú forseti, um frumvarp til laga um sjúkratryggingar þá er illa farið fyrir hv. alþingismönnum. Frumvarpi þessu er ætlað að tryggja sjúkratryggðum aðstoð til verndar heilbrigði, tryggja jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag samkvæmt nánari ákvæðum frumvarpsins og í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu, lög um réttindi sjúklinga og önnur lög eftir því sem við á. Í frumvarpinu er með skýrum hætti mælt fyrir um réttindi einstaklinga á Íslandi til að njóta sjúkratrygginga og þar með til heilbrigðisþjónustu sem greiðist úr ríkissjóði. Sjúkratryggingar eru skilgreindar með ítarlegum hætti og taka til heilbrigðisþjónustunnar og annarrar aðstoðar sem ákveðið hefur verið með lögum, reglugerðum eða samningum að veita á kostnað ríkisins eða með greiðsluþátttöku ríkisins. Jafnframt taka sjúkratryggingar til bóta samkvæmt lögum sem greiddar eru með peningum. Mér segir svo hugur að væntanlega verði flestir þingmenn jákvæðir gagnvart þessum þáttum frumvarpsins en það er jafnframt markmið þessa frumvarps að stuðla að rekstrar- og þjóðhagslegri hagkvæmni heilbrigðisþjónustunnar og hámarksgæðum hennar. Það er einnig markmið frumvarpsins að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustunnar og að kostnaðargreina þjónustuna, hver gerir hvað, hvenær og hvernig. Þá er og kveðið á um sjúkratryggingastofnun, hlutverk hennar, stjórn og forstjóra samkvæmt II. kafla, 5. gr. Með sjúkratryggingastofnun er að því stefnt að sameina alla þá þekkingu ríkisins sem fer með greiðslur, samninga og kaup á heilbrigðisþjónustu til að ná samlegðaráhrifum slíkrar þekkingar á einum stað og að þróa slíka þekkingu miðað við aukna sérfræðiþekkingu sem þessir verkþættir þurfa að hafa og kalla á. En ekki síður, hæstv. forseti, sem er afar mikilvægt í heilbrigðisþjónustu landsins, að mæta vaxandi kröfum um gegnsæi í samskiptum ríkisins og borgaranna, gegnsæi sem er nauðsynlegt fyrir alla til að geta metið í hverju þjónustan er fólgin, hver eru gæði hennar og hvernig við ætlum að halda áfram að veita gæðaþjónustu. Hæstv. forseti. Í febrúar síðastliðnum kom út skýrsla OECD um heilbrigðismál og þar eru lagðar fram tillögur sem lúta að heilbrigðisþjónustu á Íslandi og í þeim tillögum felst m.a. að auka kostnaðarvitund, að gera vel skilgreinda þjónustusamninga, að styrkja kaupandahlutverk hins opinbera. Í sömu skýrslu er bent á hve ung þjóðin sé og ef við höldum áfram á sömu braut í heilbrigðisþjónustunni komi það til með að kosta hátt í helming vergrar landsframleiðslu þegar til lengri tíma er litið. Þessir þættir vega afar þungt sem rök í þessu breytingarferli heilbrigðisþjónustunnar. Um 5. gr. frumvarpsins er ágreiningur og sér í lagi ágreiningur hv. þingmanna VG sem kemur hér fram við 3. umr. sem og við hinar fyrri. Við Íslendingar berum okkur gjarnan saman á ýmsum sviðum við önnur lönd og lítum oftar en ekki til Norðurlandanna og annarra vestrænna ríkja í því sambandi. Heilbrigðiskerfin í Svíþjóð og Bretlandi eiga það sameiginlegt með íslenska heilbrigðiskerfinu að kostnaður við þjónustuna er fjármagnaður með sköttum og opinber rekstur á sér langa sögu í þessum löndum eins og á Íslandi. Þessi lönd eru meðal þeirra landa sem hafa hvað mesta reynslu af innleiðingu á fyrirkomulagi kaupenda og seljenda innan opinberrar heilbrigðisþjónustu. Þau og þá sér í lagi Svíþjóð eru góð viðmið fyrir það verkefni sem nú er fram undan í íslenska heilbrigðiskerfinu. Það er ljóst að ekki eru allir á eitt sáttir um ágæti þessara hugmynda og vísa hv. þingmenn Vinstri grænna gjarnan í Göran Dahlberg og Allyson M. Pollock andstöðu sinni til stuðnings. Og eins og margoft hefur komið fram leggja þeir fyrirlestra þessara tveggja fræðimanna sem fluttir voru á vegum BSRB fram sem fylgiskjöl til stuðnings pólitískri skoðun sinni. Ég virði skoðanir VG en ég er þeim einfaldlega ekki sammála. Mér þykja harla sérkennileg svör Allyson M. Pollock þegar hún er spurð af Elsu B. Friðfinnsdóttur hvort nýleg skýrsla OECD þar sem því er haldið fram að ef við einkavæðum ekki heilbrigðiskerfið í auknum mæli og m.a. sé tekið tillit til aldurs þjóðarinnar, þá sigli í strand. Því svarar fræðimaðurinn, með leyfi forseta: „Ég mundi segja að skýrsla OECD sé ekki sérlega rökrétt eða vel unnin. Ég kem ekki auga á tengslin milli hinna aðskildu fullyrðinga.“ Seinna segir Allyson Pollock, með leyfi forseta: „Og þetta með aldurssamsetningu samfélagsins er hrein og klár rökleysa.“ Í þriðja lagi segir fræðimaðurinn, með leyfi forseta: „Þannig að ég mundi vera mjög á varðbergi gagnvart því sem segir í skýrslu OECD og skoða það gaumgæfilega sem í henni er haldið fram, hvaða sönnur eru færðar á það, hverjar heimildirnar eru og heimildarmenn.“ Allyson Pollock er jafnframt spurð á þessum fyrirlestri hjá BSRB um afstöðu breskra læknasamtaka. Með leyfi forseta, þá svarar fræðimaðurinn sem er læknir að mennt: „Stjórn bresku læknasamtakanna hafa svikið grasrótina í samtökunum. Bresku læknasamtökin hafa gegnt mikilvægu hlutverki í einkavæðingunni. Meðal almennra félaga, hjá mér þar með talinni, gætir vaxandi reiði yfir þessari þróun og andóf og uppreisn á sér nú stað.“ Hæstv. forseti. Fyrrverandi landlæknir, Ólafur Ólafsson, spurði fræðimanninn hvort einhverja tölfræðilega fylgni megi merkja milli útgjalda til heilbrigðismála og hækkandi meðalaldurs þjóða og fræðimaðurinn svaraði á þennan hátt: „Nei, það er engin fylgni þar á milli, það er allt of takmörkuð sýn á máli. En svona eru nú gögnin í skýrslu OECD hlægileg. Og þetta er mjög gott svar við henni.“ Þessi fræðimaður svarar því með öðrum orðum að OECD-skýrslan sem kom út í febrúar um heilbrigðismál, m.a. á Íslandi, sé einskisvert plagg. Ég tel að í þessum svörum fræðimannsins sé hún frekar að viðra eigin skoðanir en vísindalega skoðun eða þekkingu eða fræðimennsku. Hins vegar er margt í þessum fyrirlestri sem haldinn var á vegum BSRB og er fylgiskjal pólitískra skoðana vinstri grænna til þess fallið að við getum skoðað og varað okkur á ýmsum mistökum. Í ágúst síðastliðnum fékk heilbrigðisnefnd Alþingis tækifæri til að fara til Stokkhólms og hlýða á og ræða við stjórnmálamenn frá Stokkhólmsléni, þá Stig Nyman frá kristilegum demókrötum sem situr í stjórn Stokkhólmslénsins og Anders Lönnberg frá sósíaldemókrötum sem er í stjórnarandstöðu, sem og ýmsa sérfræðinga sem má nafngreina hér og við hittum, svo sem Anders Wijkman, Önnu Hedlin, Sören Berg, Richard Lindkvist, Gunnel Blomgren og Birgi Jakobsson. Allir þessir sérfræðingar hafa unnið innan heilbrigðiskerfisins í Svíþjóð. Ég tek það fram að mér er ekki kunnugt um stjórnmálaskoðanir þessara sérfræðinga. Eini maðurinn sem viðraði stjórnmálaskoðanir sínar í þessari ferð var Birgir Jakobsson sem sagðist hafa verið vinstri sinni á yngri árum en tæki ekki þátt í pólitík dagsins í dag. Allir þessir sérfræðingar hafa unnið innan heilbrigðiskerfisins í Svíþjóð og komið að innleiðingu þessarar nýju hugsunar í heilbrigðisþjónustunni. Og allir þessir aðilar, stjórnmálamenn og sérfræðingar, voru sammála um að ekki yrði horfið aftur til þess sem var, þess kerfis sem var áþekkt því sem við þekkjum í dag, allir þeirra. Það var eftirtektarvert þegar Birgir Jakobsson sem starfaði á Sankt Görans, einkasjúkrahúsi í Stokkhólmi, og fór síðan yfir sem forstjóri Karolinska í Huddinge í Stokkhólmi, sagði frá því að þar sem hann var forstjóri í Sankt Görans hafi þankagangur þeirra sem þar unnu verið allt annar. Þegar hann kom á Karolinska var viðtekinn kúltúr meðal hinna opinberu starfsmanna í þá veru að það gerði ekkert til, frú forseti, þó að farið væri fram úr fjárlögum vegna þess að það fengist bætt. Þetta sagði Birgir Jakobsson, núverandi forstjóri háskólasjúkrahússins, Karolinska sjúkrahússins í Stokkhólmi. Og þarna voru starfsmenn, sérfræðingar innan heilbrigðiskerfisins. Mig langar í því tilefni að vitna í erindi sem Göran Dahlgren hélt á vegum BSRB og er fylgiskjal með minnihlutaáliti þingmanna Vinstri grænna til að styðja þeirra pólitísku skoðun. Þar segir hann, þegar hann er spurður að því hvaðan hvatar komi til þess að reka á eftir svokallaðri markaðsvæðingu í opinberri heilbrigðisþjónustu, hann segir að þeir komi frá atvinnulífinu en hann segir jafnframt, með leyfi forseta: „Læknasamtök og stéttarfélög heilbrigðisþjónustufólks hafa haft lykiláhrif á þróun í átt að aukinni aðkomu markaðsafla enda þjónar það í mörgum tilvikum hagsmunum þessara hópa að geta tekið þátt í rekstri eða fengið vinnu hjá fyrirtækjum á markaði.“ Það er tvennt í þessu, frú forseti, sem vekur athygli. Í fyrsta lagi að það eru læknasamtök og stéttarfélög í heilbrigðisþjónustunni í Svíþjóð, samkvæmt fyrirlestri þessa ágæta fræðimanns, sem hafa skipt meginmáli, hafa verið lykilaðilar í þeirri þróun sem þar er á ferð. En hann dregur úr hæfni lækna og stéttarfélaga í heilbrigðisþjónustunni með því að ýja að því að hagsmunir þeirra séu aðrir og meiri hvað varðar vinnu og laun og þeir beri sína hagsmuni meira fyrir brjósti en hagsmuni heilbrigðisþjónustunnar. Ef ekki er hægt að treysta fagfélögum, fagfólki innan heilbrigðisstétta, til að leiða þessa þróun, til að hafa áhrif á hana og vera í lykilhlutverki, hverjum er þá hægt að treysta? Ætla einstaka hv. þingmenn á Alþingi, með þá takmörkuðu þekkingu og reynslu sem flestir þeirra hafa væntanlega á fagþekkingu heilbrigðisstétta, að segja fólki hvað okkur er fyrir bestu innan heilbrigðisþjónustunnar og hvernig við eigum að stýra henni? Það kemur mér svo sem ekki á óvart að hv. þingmenn Vinstri grænna vilji haga því þannig vegna þess að forsjárhyggjan er þeirra. Hún er þeirra í einu og öllu og þeir sem ekki eru sammála eru vondir. Það sem kemur frá einkaaðilum til að betrumbæta þjónustu, bæta hagkvæmni, og auka gæði er vont vegna þess að það er einkarekstur og hann er gegnumsneitt afar slæmur eins og ég skil málflutning hv. þingmanna Vinstri grænna. Frú forseti. Heilbrigðisþjónustan er ein af undirstöðum okkar samfélags og hún er okkur öllum afar mikilvæg. Þess vegna er það mikilvægara en margt annað fyrir íslenska þjóð, fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi að við göngum til verka í átt að því göngulagi sem þetta frumvarp til laga um sjúkratryggingar kveður á um. Ég styð þetta frumvarp 

Frú forseti. Það vakti athygli mína hvað hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði um skýrslu OECD. Hún rakti nokkur atriði í fyrirlestri Allyson Pollock til þeirrar niðurstöðu að það plagg væri einskisvert og þá í augum okkar Vinstri grænna. Ég vil aðeins vekja athygli á því að þegar skýrsla OECD kom hér til umræðu í vetur, og það var nokkuð mörgum mánuðum áður en sá ágæti fyrirlestur Allyson Pollock var fluttur hér, sögðum við Vinstri græn nei takk við þeim trakteringum sem þar voru á borð bornar. Á það sérstaklega við um heilbrigðismálin þar sem beinlínis var lagt til að afnema allar hömlur á þjónustu einkaaðila í heilbrigðisþjónustu, opna fyrir samkeppni og koma á kostnaðarþátttöku sjúklinga þar sem hún væri ókeypis nú. Og hvar skyldi þjónustan vera ókeypis? Það er á sjúkrahúsunum, þar er þjónustan ókeypis. Þar vill OECD koma á gjaldtöku. Og loks að forgangsraða í heilbrigðisþjónustunni. Við sögðum nei takk við þessum trakteringum rétt eins og við segjum nei takk við þeim trakteringum frá OECD að taka eigi húsnæðisþáttinn út úr vísitölunni, afnema ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði, selja orkuframleiðslu Landsvirkjunar og krefjast frekari undanþágna frá stóriðju. Það er nú bara þannig. Ekki þarf að leita út fyrir landsteinana til þess að menn séu gagnrýnir á það sem frá OECD kemur. Ég vildi bara vekja athygli hv. þingmanns á því.

Frú forseti. Ég veit eiginlega ekki hverju ég er að svara vegna þess að til mín var ekki beint neinni spurningu heldur einfaldlega bent á hvað vinstri grænum þætti um skýrslur OECD hvernig þeir vildu meðhöndla þær. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir varpaði ekki einni einustu spurningu til mín, hæstv. forseti, sem ég get svarað.

Frú forseti. Það hefur kannski ekki skilist en ég var að veita andsvar við þeim ályktunum sem hv. þingmaður dró um afstöðu okkar vinstri grænna í ljósi þess sem dr. Allyson Pollock segir um skýrslu OECD. Ég var að vekja athygli á því að afstaða okkar lá fyrir löngu áður en sá fyrirlestur var haldinn. Það var nú allt og sumt. En ágreiningsefnið í orðum Allyson Pollock varðandi skýrslu OECD lýtur að þeim aðskildu fullyrðingum sem eru í skýrslunni hvað varðar annars vegar hækkandi meðalaldur og hins vegar óhefta útgjaldaaukningu í heilbrigðisþjónustunni. Hún bendir á að hægt sé að grípa til ýmissa annarra aðgerða en einkavæðingar til að koma hömlum á kostnað í heilbrigðisþjónustunni. Ég vil líka nefna að ekki er stoð fyrir því að síhækkandi aldur fólks ráði auknum útgjöldum í heilbrigðisþjónustunni. Það eru því miður mjög dýrir lífsstílssjúkdómar ásamt nýrri og dýrri tækni, m.a. við líffæraígræðslur og annað, sem hafa hleypt kostnaðinum í heilbrigðisþjónustunni upp miklu frekar en umönnun aldraðra. Það er það sem Allyson Pollock bendir líka á að ekki þurfi endilega að vera samræmi á milli útgjaldaaukningar og hækkaðs meðalaldurs. Dýrir lífsstílssjúkdómar, hjarta- og æðasjúkdómar, og möguleikar til að skipta um líffæri í fólki hleypa þessum kostnaði upp með nýjum og dýrum lyfjum sem aldraðir njóta ekkert sérstaklega.

Frú forseti. Ég vitnaði í ræðu minni hér áðan orðrétt í það sem fræðimaðurinn hafði sagt um OECD-skýrsluna. Þau orð gera vinstri grænir að sínum þar sem þau leggja fyrirlesturinn fram sem fylgiskjal með nefndaráliti. Það gefur augaleið. Þeir eru þá einfaldlega sammála niðurstöðum þessa fræðimanns um skýrslu OECD. Ég taldi í því sem ég las hér að ekki lægju sýnilegar vísindalegar rannsóknir að baki svörum þessa ágæta fræðimanns. Mér þóttu þetta vera prívatskoðanir hennar á umræddri OECD-skýrslu og hvergi nokkurs staðar hrekur hún það. Með leyfi, frú forseti, þá stendur hér: „Og þetta með aldurssamsetningu samfélagsins er hrein og klár rökleysa því ekkert gefur tilefni til að ætla að ekki megi mæta hækkandi aldri eða breyttum þverskurði samfélagsins á farsælan hátt.“ Hvaða rök og hvaða vísindaleg niðurstaða er það að „mæta einhverju á farsælan hátt“? Flestir reyna að mæta breytingum á farsælan hátt en það á hvorki skylt við vísindi né fræðigrein. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lýsti því hér yfir að hún ásamt fleiri þingmönnum Vinstri grænna gæfi ekkert fyrir OECD-skýrsluna. Við þyrftum ekki að leita langt yfir skammt til þess að kynna okkur og finna upp hjólið. Ég bendi bara á þessi tvö erindi, þessa tvo fyrirlesara á vegum BSRB, sem eru fylgiskjöl til þess að styðja við skoðanir hv. þingmanna Vinstri grænna. Þá er allt í lagi að fara út fyrir landið ef það hentar skoðunum manns hverju sinni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur verður mjög tíðrætt um fylgiskjölin sem fylgja nefndaráliti okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með frumvarpinu. Ég vildi óska að önnur hagsmunasamtök, eins og ASÍ, BHM og fleiri, hefðu tekið sér BSRB til fyrirmyndar og leitað eftir erlendum fræðimönnum sem væru viðurkenndir á þessu sviði til þess að fá upplýsingar og umræður innan félaga sinna og samtaka, til þess að læra af reynslu annarra og til að fara yfir og vega og meta stöðuna betur en gert hefur verið. Ég dreg ekki í efa að ef við hefðum fengið fleiri slík gögn í hendurnar hefðum við líka leitað í þau. Hvað varðar lækna og samtök þeirra þá er það ekkert einsdæmi að læknar í Svíþjóð og Bretlandi hafa verið því mjög fylgjandi að koma þessu kerfi á. Það eru læknar á Íslandi líka. Samtök lækna á Íslandi eru líka hvetjandi í því að koma þessu á. Það er ekki af einskærri umhyggjusemi fyrir sjúklingunum. Hverja telur hv. þingmaður vera ástæðu þess að læknar sem hafa opnað einkaheilsugæslustöðvar í Svíþjóð hafa opnað stöðvar sínar í þeim hverfum þar sem fólk er ríkt, þar sem barnafjölskyldur eru fáar, þar sem fátækt er lítil? Hvers vegna er það? Af hverju velja þeir þessa staði? Hvers vegna 

Frú forseti. Ég geri engan ágreining um það að BSRB kalli til sín fræðimenn, að BHM kalli til sín fræðimenn eða hvaða stéttarfélag sem er á Íslandi eða í allri veröldinni kalli til sín fræðimenn sem halda fyrirlestur fyrir félagsmenn og fræða fólk. Ég geri hins vegar athugasemdir við, og hef margoft gert, að pólitískur flokkur á Alþingi geti nýtt sér opinbera fjármuni félaga eins og BSRB - sem er verkalýðsfélag opinberra starfsmanna, sem menn greiða í samkvæmt lögum - á þann hátt að nota fyrirlestra á þeirra vegum sem fylgiskjal með frumvarpi. Mér finnst það siðlaust. Það kann að vera löglegt. En mér þykir það siðlaust. Mig langar að spyrja hv. þm. Þuríði Backman hvort hún sé virkilega sátt við að slíkt sé gert og ef svo er gert af hverju er þá ekki tilgreint að það sé með samþykki stjórnar BSRB og samþykki fyrirlesaranna að þessu sé beitt í pólitískum tilgangi? Mig langar í öðru lagi að spyrja hv. þingmann, sem er heilbrigðismenntaður, hvort hún dragi yfir höfuð fagmennsku lækna í efa ef þeir starfa sjálfstætt?

Hæstv. forseti. Ég vil svara þessu síðasta strax. Ég dreg fagmennsku lækna ekki í efa ef þeir starfa sjálfstætt, ekki faglega þekkingu þeirra og faglega þjónustu. Ég dreg aftur á móti í efa að í læknastétt séu öðruvísi manneskjur en fólk er almennt þar hlýtur hvatinn til að auðgast ef hægt er að auðgast að vera til staðar. Það er innbyggt í læknastéttinni eins og í öðrum stéttum. Og læknar hafa í þjónustu sinni meiri möguleika í þessu markaðskerfi til þess að þéna meira, hafa hærri tekjur, en hjá því opinbera. Það eru m.a. rökin fyrir því að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum og viljum efla opinbera heilbrigðisþjónustu inni á sjúkrahúsunum, í heilsugæslunni eða í grunngæslunni. Hún er í grunninn ódýrari fyrir þjóðfélagið, m.a. vegna þess að stjórnunarkostnaður er lægri. Hún dregur líka úr mismunun fólks eftir efnahag og gerir ekki greinarmun eftir sjúkdómum og félagslegum aðstæðum. Við erum á móti markaðsvæðingunni vegna þess að inni í henni er einkarekstur þar sem gerð er krafa um ávöxtun og ágóða. Ef hann er ekki reiddur fram með hærri framlögum úr ríkissjóði, eins og Sóltún og fleiri fyrirtæki í einkarekstri sem samningar hafa verið gerðir við, þá ná þeir í þennan ágóða með því að spara í launum eða þjónustu við sjúklingana. Er það það sem við viljum ef taka á ágóðann út úr fyrirtækjunum en ekki leggja hann inn í fyrirtækin aftur eða þjónustuna eins og hjá sjálfseignarstofnunum? Þess vegna styðjum við opinbera samfélagsþjónustu.

Hæstv. forseti. Það er gott að heyra að hv. þm. Þuríður Backman, heilbrigðismenntaður þingmaður, dragi ekki fagmennsku sjálfstætt starfandi lækna í efa. En hún gerði það samt - ef ske kynni að hvatinn til að auðgast væri fyrir hendi.  
             Stjórnunarteymið í Heilsugæslunni í Salahverfi er mun minna en stjórnunarteymi Heilsugæslunnar í Reykjavík.

Minnsta heilsugæslan á svæðinu.

Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir verður stundum að sætta sig við að ekki eru allir sammála og stundum þarf að vega og meta það sem maður segir þegar maður segir það. Ef ég ætlaði nú eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ætíð að bera af mér sakir við frammíköll þá geri ég það ekki en ég var að svara hv. þm. Þuríði Backman og ég tel að stjórnunarkostnaður hins opinbera sé ekki lægri. Hann er hins vegar mun óskilvirkari. Það hefur sýnt sig hvar sem er í opinberri þjónustu. Ríkisreksturinn er bágborinn á Íslandi og því þarf að breyta. Það eru engin heilög sannindi sem hér eru sögð. Það er bara þannig. Ég hef hins vegar ekki, hæstv. forseti, 

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið löng umræða hér í dag og að mörgu leyti fróðleg. En stundum finnst manni að fólk fari of mikið um víðan völl og taki kannski of mikið upp í sig. Mér er ekki eins heitt í hamsi og ýmsum öðrum fyrri ræðumönnum hér í dag og finnst mér sumir þeirra reyndar hafa misst sjónar á aðalatriðunum í því máli sem er hér á dagskrá. Það sem er á dagskrá er tiltölulega einfalt og augljóst. Það er verið að leggja fram frumvarp sem að í meginefni felur það í sér að ríkinu sé heimilað að setja á fót stofnun sem hafi það hlutverk að bjóða út þjónustu og fylgjast með árangri og afköstum innan geirans eftir að hafa kostnaðargreint þá starfsemi sem um er að ræða. Að gefnu tilefni segi ég: Ekki er verið að kostnaðargreina heilsuna, eins og einhver tók til orða hér við umræðuna í dag. Það er verið að kostnaðargreina lækninguna og þjónustuna sem veitt er til þess að fólk geti haldið heilsu. Á þessu tvennu er verulegur munur. Með öðrum orðum er verið að gera tilraun til að hafa á því stjórn og hafa með því eftirlit hvernig fjármunir sem varið er til heilbrigðismála eru nýttir. Það er verið að skilgreina þjónustuna og hafa umsjón með þeim aðilum sem veita hana og reyna þannig að halda uppi aðhaldi með þjónustuaðilum hvort heldur er um að ræða heilbrigðisstéttir eða heilbrigðisstofnanir í opinbera geiranum eða í einkarekstri. Umræðan um þær grafalvarlegu breytingar sem eiga sér stað í kjölfar frumvarpsins eru líka að mínu mati á misskilningi byggðar. Til margra ára hefur það verið heimilt samkvæmt lögum að semja við einkaaðila um að taka að sér tiltekna þjónustu og í dag skilst mér að um 30% af heilbrigðisþjónustu á Íslandi séu í höndum annarra en opinberra aðila. Þetta ástand hefur því verið til staðar og í grundvallaratriðum erum við ekki að breyta neinu. Við erum einungis að reyna að koma böndum á kostnaðinn og útreikninga sem honum fylgja og reyna að hafa strangt eftirlit með því að féð sem fer í þennan málaflokk, sem er vissulega stór og þýðingarmikill málaflokkur, sé undir eftirliti og að við vitum fyrir hvað við erum að borga. Ég skil frumvarpið fyrst og fremst á þennan hátt og mér finnst það vera skref í rétta átt. Það felur ekki í sér neina stórvægilega grundvallarbreytingu í afstöðu okkar til heilbrigðismála. Sem betur fer hefur það komið fram í umræðum hér, svo að ekki fer á milli mála, að allir ræðumenn og allir flokkar eru einhuga um að standa áfram vörð um hið félagslega heilbrigðiskerfi. Að mínu mati er ekki verið að gera neina tilraun til þess að einkavæða. Það er hræðsluáróður og fælni við hið óþekkta. Það er verið að reyna að hagræða í kerfinu. Það er þungamiðja málsins, inntak og kjarni frumvarpsins. Ég vil að gefnu tilefni enn og aftur undirstrika að einkavæðing felst í því að heilbrigðisþjónusta sé veitt af einkaaðilum án þess að ríkið taki þátt í kostnaðinum, að þeir efnameiri geti þannig notið forgangs með því að borga betur og meira en aðrir og njóti sérþjónustu og betri meðferðar með því að borga sig fram fyrir í röðinni. Ekki er verið að innleiða slíkt kerfi hér. Þungamiðja málsins er sú að verið er að veita þjónustu áfram án tillits til aldurs, kyns eða efnahags. Ég legg mikla áherslu á það. Hvað svo sem sagt er í þessari umræðu þá er alveg kýrskýrt að ekki er verið að innleiða neins konar einkavæðingu á hinu háa Alþingi. Við þekkjum flest það ástand sem ríkt hefur í heilbrigðismálum á Íslandi. Við þekkjum það að í fjárlögum er kastað fram einni ákveðinni tölu sem á að duga til að reka kerfið í heilt ár. Stöðug vandamál eru uppi þegar líða tekur á árið í heilbrigðisgeiranum. Það ástand hefur kallað á biðlista og lokanir og alls kyns vitleysislegan sparnað og auðvitað óvissu og uppnám bæði hjá starfsfólki og þiggjendum þessarar grundvallarþjónustu samfélagsins. Það er verið að reyna að ná tökum á þessu ástandi. Það er verið að reyna að laga það til. Ég get varla ímyndað mér að nokkur hafi á móti því að þessi tilraun sé gerð. Hér er verið að tala um að taka upp fyrirkomulag og kerfi um kostnaðargreiningu sem hefur verið notað í flestum ef ekki öllum þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Það hefur að mati sérfróðra manna tekist vel og reynst vel í viðleitni allra þjóða til að hafa yfirsýn yfir þann kostnað sem fer í þennan málaflokk, hvernig hann er skilgreindur og nýttur. Ég held, hæstv. forseti, að þetta sé meginmálið í frumvarpinu. Ég tel að það sé fullkomlega tilraunarinnar virði. Auðvitað má búast við að einhver slys verði á leiðinni, mistök verði gerð og við rekumst á einhverjar girðingar. Ekki er við öðru að búast þegar við nálgumst vandamálið eða viðfangsefnið frá nýjum sjónarhóli. Það var líka reynsla Svíanna að mistök áttu sér stað í upphafi en verið er að fara inn á nýjar brautir sem fela í sér hagræðingu þar sem beitt er nýrri tækni og nýjum vinnubrögðum. Ekki er verið að breyta grundvallarþjónustunni eða hverfa frá hinu félagslega heilbrigðiskerfi. Að síðustu vildi ég gera hér að umtalsefni það viðhorf sem við þurfum að hafa gagnvart þiggjendum þjónustunnar að því er varðar réttindi þeirra. Að langstærstum hluta til munu ríkisspítalar og opinberar stofnanir bera hita og þunga dagsins í þessari þjónustu hér eftir sem hingað til, og það vonandi um ókomin ár. Enda gerir kerfið ráð fyrir að fyrst og fremst sé verið að taka til, ef svo má segja, eins og ég hef hér verið að lýsa. En þó að þjónusta kunni að einhverju leyti að færast frá opinberum stofnunum til einkaaðila þá breytist hagur og réttur sjúklinga í engu nema þá til góðs, hún verður vonandi betri og eftirlitið áhrifameira. Eftirlit með þjónustunni verður samkvæmt frumvarpinu strangara og markvissara ef eitthvað er en það breytir því hins vegar ekki að við þurfum að standa vaktina út frá stjórnarskrá og út frá stjórnsýslurétti og jafnaðarreglu þannig að hagsmunir þeirra sem þiggja þjónustuna séu áfram varðir og tryggðir þegar kemur að réttarstöðu þeirra. Ég nefni þetta vegna þess að í skýrslu umboðsmanns Alþingis frá því í fyrra er nokkuð fjallað um þetta atriði út frá réttarstöðu aldraðra og þeim tilmælum beint til framkvæmdar- og löggjafarvaldsins að skoða stöðu aldraðra hvað þetta varðar með vísan til þess að einkaaðilar hafi í vaxandi mæli tekið að sér vistun, hjúkrun og umönnun ellilífeyrisþega. Í þessari skýrslu vísar umboðsmaður Alþingis til þess að réttarstaða aldraðra kunni að breytast hvað varðar stjórnsýsluréttinn og andmælaréttinn og eftir atvikum kæruréttinn þegar aldraðir einstaklingar telja að einkaaðili sem annast þjónustu við þá hafi brotið á sér. Sú athugasemd af hálfu umboðsmanns Alþingis á ekki sérstaklega við það frumvarp sem hér er til afgreiðslu, enda vísar umboðsmaður til þess að nú fer fram endurskoðun á almannatryggingalögunum og lögum um málefni aldraðra sem hann hyggst, samkvæmt skýrslunni, fylgjast með út frá þeim athugasemdum sem hann hefur gert um réttarstöðu aldraðra í slíkum tilvikum. Ábendingar eða athugasemdir umboðsmanns víkja því ekki að þiggjendum heilbrigðisþjónustunnar almennt. En í frumvarpinu er eins og allir vita verið að fjalla um hagsmuni, þjónustu og rétt sjúkra og sjúklinga. Það má öllum vera ljóst. Réttur sjúklinga er sem sagt til umfjöllunar í frumvarpinu og hann mun í engu breytast hvað þá versna með breyttum lögum um sjúkratryggingar. Hagræðingin á að vera sjúklingunum til bóta. Réttur sjúklingsins til þjónustunnar er í engu skertur. Hann er áfram varinn með lögum um rétt sjúklinga og eftirlit með gæðum þjónustunnar verður aukið með þessari lagasetningu. Vísa ég þá til kaflans um hlutverk landlæknis svo að eitthvað sé nefnt. Ég leyfi mér að fullyrða að tilgangur löggjafans sé ekki sá að skerða rétt eða brjóta hann þegar tiltekin þjónusta er að einhverju leyti flutt frá hinu opinbera til einkaaðila ef til þess kemur enda er þá gengið út frá því við samningu frumvarpsins. Ég minni á að þegar rætt er um þiggjendur heilbrigðisþjónustunnar eru þeir ekki skilgreindir sem ungir eða gamlir. Sjúklingur er sjúklingur án tillits til aldurs. Ég læt þessi orð falla hér við þessa umræðu að gefnu tilefni vegna skýrslu frá umboðsmanni Alþingis þar sem rætt er um réttarstöðu aldraðra út frá stjórnarskrá og stjórnsýslurétti þegar um er að ræða þjónustu t.d. á dvalarheimilum eða sjúkrastofnunum. Þetta er sem sagt önnur Ella og við getum þá fylgt því máli eftir þegar þar að kemur og reynsla er komin á, þegar við höfum meiri yfirsýn yfir fleiri lagabálka. Hæstv. forseti. Það er með góðri samvisku sem ég styð þetta frumvarp. Enginn vafi er á því að um er að ræða ný og mjög merkileg vinnubrögð sem hrinda á í framkvæmd og ég bind nokkrar vonir við að þetta verði heilbrigðismálunum til góðs. Í öllum aðalatriðum, í hugmyndafræðinni á bak við þetta mál og í textanum, sé ég engar stórar hættur sem þessu fylgja. Við erum að nútímavæða og hagræða í heilbrigðisgeiranum skattgreiðendum og þiggjendum þjónustunnar til góðs. Á þann hátt erum við vonandi að bæta þjónustuna og gæðin og nýta peningana betur og taka á vanda sem hefur því miður verið viðvarandi í mjög langan tíma. Ég tel að samþykkt frumvarpsins verði skref í rétta átt og heilbrigðismálum til hagsbóta og samfélaginu öllu þegar upp verður staðið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ellerti B. Schram fyrir að lýsa sinni sýn á frumvarpið og hvers hann væntir með tilkomu þessa frumvarps þegar það verður orðið að lögum. Hann telur að það muni tryggja bæði jafnrétti, aðgengi og stöðu sjúklinga. Þar sem okkur hefur orðið mjög tíðrætt um Svíþjóð og reynslu þeirra vil ég rifja upp að í Svíþjóð er jú sama lagasetning hjá ríki og í landsþingunum en það er mjög mismunandi útfærsla á þeim lögum. Í Stokkhólmslandsþingi og í sveitarfélaginu Stokkhólmi hefur nú á allra síðustu árum orðið mjög hröð þróun í einkavæðingarátt, markaðsvæðingu. Nú hefur Stokkhólmslandsþingið sett upp sérstakt kansellí eða ráðgjafarfyrirtæki til að leiðbeina þeim sem vilja fara í einkarekstur við að gera það. Kansellíið á líka að leita að erlendum fyrirtækjum sem eru tilbúin til að fjárfesta í heilbrigðisþjónustunni í Stokkhólmi og það er allt gert til þess að koma einkarekstri á. Í öðrum landsþingum og sérstaklega fyrir norðan hefur þessi lagasetning ekki leitt til sömu einkavæðingar og í Stokkhólmi. Hvers vegna er það? Er þetta ekki pólitík? Ég spyr: Treystir þingmaðurinn samstarfsflokki sínum til þess að fylgja þeim gildum sem hann var að lýsa hér eða trúir hann því að samstarfsflokkurinn muni fylgja sinni pólitísku stefnu og koma þeim breytingum á sem hann ætlar sér samkvæmt yfirlýsingunni?

Hæstv. forseti. Ég tek strax fram að ég treysti samstarfsflokknum vel og dyggilega í að standa vörð um það sem stendur í þessu frumvarpi, að standa vörð um hið félagslega heilbrigðiskerfi, styrkja það með þessum ráðum og veita áfram góða þjónustu án tillits til aldurs eða efnahags. Spurt er um ástandið í Svíþjóð. Ég er nú ekki fær um að rekja það í stuttu máli eða löngu hvernig það hefur þróast en að gefnu tilefni vil ég taka fram að það er einkavæðing ríkjandi að einhverjum hluta til í Svíþjóð eins og víða annars staðar. Það er líka hægt að hafa einkarekstur hér sem er hægt að flokka undir það að vera einkavæðing. Það er enginn sem bannar að einhver læknir eða sjúkrastofnun taki upp á því að bjóða þjónustu og taki fullt gjald fyrir. Það er öllum frjálst og ég hef ekkert við það að athuga. Við verðum bara að standa vörð um þetta félagslega kerfi sem við höfum byggt upp hér fram að þessu og láta það vera þannig í pottinn búið að við vitum hvað það kostar, hvað það býður upp á og treysta þetta kerfi til þess að Íslendingar allir, háir sem lágir, geti leitað til þeirra og að við séum sjúkratryggðir. Það er forsendan fyrir þessu frumvarpi. Það er forsendan fyrir því að við erum með félagslegt heilbrigðiskerfi. Einkavæðing getur vel verið til hliðar við okkur og mér kemur það bara ekkert við. Við erum með þessu að styrkja þær stoðir sem við leggjum áherslu á og höfðar til samfélagsins alls.

Hæstv. forseti. Það er nokkur vandi fyrir okkur sem gagnrýnum þetta frumvarp að við verðum að byggja á reynslu annarra sem hafa komið og innleitt þetta sama kerfi. Það getum við gert vegna þess að það var innleitt upp úr 1990 bæði í Bretlandi og í Svíþjóð. Í Svíþjóð var rekið opinbert sjúkrahús, Sankt Görans sjukhus, og það var hreinlega selt. Ríkið seldi þetta sjúkrahús með manni og mús og það var einkarekið og einkafjármagnað. Það varð til þess næsta landsþing sagði stopp og bannaði að selja opinbera heilbrigðisþjónustu eins og gert hafði verið. Nú er búið að afnema þessi stopplög til þess að geta haldið áfram að koma heilbrigðisþjónustu í algeran einkarekstur eins og þeir kalla „prívat prívat“. Nú eru að koma tvö sjúkrahús, bæði geislameðferðarstofnun sem þegar er tekin til starfa og barnaspítali sem er að hefja starfsemi. Það eru miklar deilur í Stokkhólmi um að það skuli vera búið að hleypa þessu í gegn og þess sem bíður handan við hornið. Menn sjá að stór alþjóðleg heilbrigðisfyrirtæki ryðja sér inn á alla þá markaði þar sem þau geta til þess að hafa hagnað af heilbrigðisþjónustu. Það er verið að leita að þeim og reynt að koma þeim inn í þessa þjónustu. Auðvitað er það þjóðhagslega dýrt þegar verið er að taka ágóða út úr rekstri sem við höfum hingað til kallað þjónustu. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann hafi skoðað hvort stefnumótun og heilbrigðisáætlun Alþingis sem við höfum samþykkt muni skarast á við 40. gr. um 

Hæstv. forseti. Ég skil og styð 40. gr. frumvarpsins sem felur í sér að ráðherra er falið að móta stefnuna til næstu framtíðar. Það finnst mér bara eðlilegt. Til þess er hann kjörinn, til þess hefur hann vald og einhver verður að stýra skútunni. Það þýðir ekkert að láta reka á reiðanum. Ég geri mér alveg grein fyrir því að hægt er að breyta því kerfi sem er í dag á morgun. Það er hægt að breyta lögum frá einum degi til annars. Ég veit ekki hvað framtíðin ber í skauti sér.  Við stöndum á þeim tímamótum núna að vera að gera tiltölulega einfalda en skynsamlega breytingu á kerfinu. Mér finnst hún vera hagræðing og ég vil veita þessari tilraun liðstyrk minn. Ég ætla svo ekki að hafa áhyggjur af því hvað geti breyst. Það getur margt breyst þó að við breytum ekki í dag. Ég deili því þeirri hugsjón og skoðun með hv. þm. Þuríði Backman að við þurfum að standa vörð um sjúkratryggingarnar áfram og hið félagslega heilbrigðiskerfi. Ef tilefni verður til þess að standa við hliðina á henni og með vinstri grænum í þeirri baráttu þá geri ég það þegar þar að kemur en það er bara ekki augnablikið núna. Við tökum nú skynsamlegt skref og við gerum það með góðri samvisku. Svo sjáum við til hvernig það gengur og stöndum vörð um þetta kerfi svo lengi sem við lifum.

Frú forseti. Ég vil í upphafi taka það fram að ég er alls ekki sammála hv. þingmanni um að frumvarpið sem við ræðum hér breyti í rauninni engu og sé bara hagræðing. Við höfum rökstutt að með því að skipta heildstæðri heilbrigðisþjónustu upp í tvennt, annars vegar í kaupendur og hins vegar seljendur, er verið að gera grundvallarbreytingar á þjónustu. Við höfum ekkert á móti bókhaldi, ekki neitt, við viljum þó helst að það sé rétt. Við höfum því ekki lýst neinni andstöðu hér við kostnaðargreiningu hvort heldur er við DRG eða RAI-mat á öldrunarstofnunum. Við segjum bara að menn eigi ekki að trúa blint á þetta og halda að það taki á þeim vanda sem uppi er í heilbrigðisþjónustunni í dag. Það koma ekki meiri peningar inn í þetta kerfi með þessum hætti. Hv. þingmaður hefur beitt sér mjög fyrir réttindum eldri borgara á vegum flokks síns, Samfylkingarinnar. Lögð hefur verið mikil áhersla á að með einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu sé verið að auka valfrelsi manna um það hvaða þjónustu þeir geti sótt sér, hvaða lækni þeir velja - þeir þurfi ekki bara að fara til eins læknis eða til eigin læknis heldur geti þeir valið úr öllu mögulegu. Slíkt val og valfrelsi hlýtur auðvitað að byggjast á upplýsingum og aðgangi að upplýsingum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann haldi að aldraðir, sem kannski eru veikir og berskjaldaðir, háðir því að sérfræðingur taki ákvarðanir fyrir viðkomandi, muni njóta þessa valfrelsis sem lögð er áhersla á í sama mæli 

Hæstv. forseti. Ég gleðst nú yfir þeirri yfirlýsingu hv. þingmanns að við séum sammála um að vera ekki sammála. Ég virði alveg afstöðu og skoðanir hv. þingmanns í þeim efnum. Spurt er um hvort ég telji að þetta muni leiða til aukins valfrelsis fyrir aldraða þegar kemur að því að þeir þurfa að fá vistun eða að dvelja á einhverjum heimilum eða hvort þeir muni njóta þessa valfrelsis og hvernig þá. Ég held náttúrlega almennt séð að það sé kostur eftir því sem valkostirnir eru fleiri og meiri tilbreyting í þeim. Hvort sem við köllum það valfrelsi eða eitthvað annað eru það möguleikar og tækifæri sem fólk getur valið úr. Hitt er svo annað mál hvort fólk er fært um að taka ákvörðun um hvort það vilji velja A eða B. Er það ekki bara eins og með allt annað í lífinu, eftir því sem fólk eldist á það kannski erfiðara með að taka réttar ákvarðanir? Ég er nú kannski ekki alveg sammála því vegna þess að eftir því sem fólk eldist þá þroskast það og vitkast og hefur meiri skynsemi til þess að velja réttu kostina. Ég held að þetta sé huglæg spurning sem krefjist huglægs svars sem er bara í samræmi við hvað mér finnst. En það er ekki neitt sem mér finnst snerta þetta mál sem hér er á dagskrá nema að ég geri mér vonir um að eftir því sem fleiri vilja bjóða fram þessa þjónustu því meira frelsi og betri tækifæri verði á boðstólum fyrir það fólk sem þarf á þessu þarf að halda.

Virðulegi forseti. Það er margt búið að ræða hér í dag um þetta sjúkratryggingafrumvarp og mér sýnist sem þungamiðjan í gagnrýni okkar þingmanna Vinstri grænna og annarra þeirra sem gagnrýnt hafa frumvarpið sé að með stofnun sjúkratryggingastofnunar eða innkaupastofnunar á heilbrigðisþjónustu sé verið að innleiða ákveðna markaðshugsun í heilbrigðiskerfið. Þetta form finnst mér að mörgu leyti varhugavert og ég ætla aðeins að ræða það hér og nú. Þarna er verið að taka upp ákveðna hugsun. Það er verið að skilgreina kaupendur og seljendur á heilbrigðismarkaði, ef svo má að orði komast, sem er kannski nokkuð fjarri því hvernig við höfum litið á heilbrigðisþjónustuna hingað til. Þess vegna höfum við kallað þetta markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar. Þetta form er ýmsum vandkvæðum háð því að hér er auðvitað fyrst og fremst verið að miða við verið sé að stilla upp markaði sem þó er greitt fyrir af opinberu fjármagni, þ.e. hálfmarkaði. Af því að það hefur verið vinsælt í dag að vitna í fræðimenn má nefna að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gerði úttekt á þessu hugtaki, hálfmarkaði, í skýrslu frá 2003 þar sem kemur fram að ýmis vandkvæði séu bundin því að innleiða form og lögmál einkarekstrar inn í rekstur sem þó er algjörlega fjármagnaður af opinberu fé. Þó að sumir vilji kalla þetta einfalda kerfisbreytingu held ég að full ástæða sé til að staldra við og velta fyrir okkur hvert stefnir varðandi það hvernig við færum saman einkasviðið og almannasviðið og innleiða lögmál inn á almannasviðið sem hingað til hafa þótt gilda um einkasviðið. Formið hefur þótt vera vandasamt af því að samkeppnin er í raun öll inni í þessum sama potti opinbers fjármagns því að hið opinbera fjármagn eykst ekki þó að formið breytist. Kannski eru fleiri um hituna og ýmis óþekkt vandamál koma upp. Samkeppni er innleidd í opinberan rekstur þar sem við viljum frekar sjá samstarf. Þessir hálfmarkaðir hafa því skapað vandamál jafnframt því að einhverjir kostir kunna auðvitað að vera til staðar. Það er erfitt að tala um kreddur, það er erfitt að segja: Þessi eða hinn er bara með kreddu því að auðvitað er það svo í pólitík að hugmyndafræði leysist oft upp í kreddur. Svo að ég vitni í fleiri fræðimenn hefur stundum verið sagt að frjálshyggjan sé alræðisstefna nútímans. Vitna ég þá í Slavoj Zizek, þann fræga slóvenska heimspeking sem segir að allt sem við ræðum sé metið á vogarskálum króna og aura. Sú grundvallarbreyting sem við viljum fjalla um er að hér um að ræða kannski það dýrmætasta sem við eigum, þ.e. heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið, þangað sem við leitum í okkar veikasta standi. Þar viljum við auðvitað ekki upplifa að allt sé metið út frá krónum og aurum. Þar með er ég ekki að mæla gegn kostnaðargreiningu eða öðru slíku heldur að það sem skiptir máli er hvernig við horfum á manngildið. Við höfum varað við þessu, ekki síst af því að við teljum að þetta frumvarp opni dyr fyrir auknum einkarekstri og aukinni einkavæðingu. Við höfum t.d. vísað í minnisblað Rúnars Vilhjálmssonar prófessors þar sem hann setur fram efasemdir um markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar, ekki síst á þeim forsendum að stjórntæki til einkavæðingar heilbrigðisþjónustu séu stórlega efld. Mér finnst því fullkomlega eðlilegt að við lýsum yfir áhyggjum okkar, við sem stöndum fyrir þann skilning að heilbrigðiskerfið sé á einhvern hátt lykilatriði í okkar samfélagsgerð. Mér finnst því að sjálfsögðu eðlilegt að við horfum aðeins lengra fram í tímann. Þó að hér sé aðeins um eitt skref að ræða skiptir auðvitað máli að við veltum fyrir okkur hvað gerist svo. Rúnar Vilhjálmsson prófessor varar einnig við því að samkeppni geti jafnvel leitt til þess að gæði heilbrigðisþjónustunnar minnki og kostnaður aukist. Þetta er í sama anda og þeir aðrir fræðimenn sem vitnað er til í nefndaráliti þingmanna Vinstri grænna, Allyson Pollock, sem margoft hefur verið nefnd hér í dag, og Göran Dahlgren, þau ræða þetta, þ.e. að kostnaður geti vissulega aukist við einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Af því að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir minntist á stjórnunarkostnað í máli sínu áðan er stjórnunarkostnaður í Bretlandi talinn hafa tvöfaldast eftir að komið var á innri markaði, farið úr 6% í 12%. Staðreyndin er sú að einkavæðing og einkarekstur kalla á stóraukið eftirlit hins opinbera, útþenslueftirlitsiðnaðurinn er á vegum hins opinbera líka. Við getum því bæði séð fram á aukinn kostnað við það og aukinn kostnað við innri stjórnun. Þá er ég ekki búin að nefna hugsanlegar arðsemisgreiðslur, sem hér hafa líka verið nefndar, sem hugsanlegan aukafaktor í kostnaði. Það má helst aldrei nefna Bandaríkin þegar rætt er um heilbrigðismál en mig langar samt að gera það og ég ætla að vitna í enn einn fræðimanninn, Paul Krugman hagfræðing, sem er Íslandsvinur líka af því að hann hefur unnið fyrir íslenska seðlabankann. Hann gaf út dálítið merkilega bók nýlega þar sem hann segir að stóra pólitíska málið í Bandaríkjunum sé heilbrigðiskerfið eða það sem hann kallar Universal Health Care. Hann segir: Við höfum setið eftir hér, eina þróaða landið sem ekki rekur almennilegt velferðarkerfi. Hann telur að þetta verði stærsta kosningamál næstu kosninga, bæði forsetakosninga og þingkosninga, og það sé grundvallaratriði fyrir bandarískt samfélag að þar verði komið á almennri heilbrigðisþjónustu. Hann vill að Bandaríkjamenn líti til evrópskra velferðarríkja. 30–50% af kostnaði við heilbrigðiskerfið í Bandaríkjunum fer einmitt í utanumhald, í tryggingafélögin sem þurfa að eyða gríðarlegum fjármunum í að meta hvern er gott að tryggja og hvern ekki og þar hefur auðvitað verið gengið alla leið. Ég er ekkert að segja að þetta frumvarp snúist um það en þar hefur verið gengið alla leið í því að markaðurinn fái að ráða og vilja margir, einkum bandarískir demókratar, snúa við. Þeir vilja horfa til baka til sjötta áratugarins, þeir vilja horfa til þess hvernig Evrópumenn gerðu þetta. Þess vegna finnst mér að við eigum að velta því fyrir okkur hvað við höfum hér í höndunum og þess vegna verðum við að stíga svo varlega til jarðar þegar við gerum breytingar á því sem við höfum. Þrátt fyrir allt er litið til okkar norrænu ríkjanna sem frumkvöðla í heilbrigðismálum. Við höfum byggt upp þetta velferðarkerfi og þó að okkur finnist við eyða miklu í heilbrigðismál þá eyða Bandaríkjamenn rúmlega 15% af vergri landsframleiðslu, miðað við tölur OECD 2005, í heilbrigðiskerfið. Samt njóta 15% bandarískra borgara ekki heilbrigðisþjónustu þannig að þar sjáum við dæmi um tilraun sem ekki hefur tekist. Sviss varði 11,5% af vergri landsframleiðslu til heilbrigðismála sama ár, Þýskaland tæpum 11%, við Íslendingar vörðum u.þ.b. 9,5%, erum núna í 10% - fannst mér nefnt í dag. Það er alveg ljóst að útgjöldin hafa auðvitað vaxið til þessa málaflokks samhliða tækniframförum, tækniþróun og auknum kröfum. Samt sem áður höfum við staðið okkur tiltölulega vel í samanburði við þau ríki sem við berum okkur gjarnan saman við. Í þessum efnum skiptir auðvitað máli að fólk festist ekki í kreddum, að samkeppnin, markaðsvæðingin, verði ekki markmið í sjálfu sér heldur að við stefnum í rétta átt, að við nýtum fjármunina sem best, að við förum ekki út í það kerfi að byggja upp heilbrigðisþjónustu sem miðast ekki við landfræðilegar forsendur, að það sé ekki yfirstjórn á heilbrigðisþjónustunni út frá landfræðilegum forsendum. Það skiptir máli að framboð á heilbrigðisþjónustu verði gott fyrir alla landsmenn óháð staðsetningu og það skiptir líka máli að stjórnunarkostnaði verði haldið í skefjum. Ég vil minna á tillögu okkar þingmanna Vinstri grænna sem við lögðum hér fram á þinginu síðasta haust - mér finnst nú orðið langt síðan - og var vísað til allsherjarnefndar, um rannsókn á afleiðingum markaðsvæðingar, og hún situr þar enn. Ég held að það skipti máli, af því að hér vísar fólk í ýmsa fræðimenn, að það væri ekki úr vegi að við Íslendingar skoðuðum þetta mál hér á landi, hvernig markaðsvæðing innan almannakerfisins hefur tekist. Mig langar aðeins að nýta þann stuttu tíma sem ég hef hér til að ræða örfáar af þeim breytingartillögum sem fulltrúar okkar í heilbrigðisnefnd, 1. minni hluti, leggur til við frumvarpið og þá sérstaklega breytingartillögur 4 og 6. Í breytingartillögu 4 leggjum við til að nýr málsliður komi á eftir 2. málslið 2. mgr. svohljóðandi: „Ef um barn yngra en 18 ára er að ræða taka sjúkratryggingar þátt í kostnaði við fargjald beggja foreldra.“ Þessi málsgrein snýst í rauninni aðeins um fylgd með sjúklingum og við teljum mikilvægt að tekið verði tillit til þess að greiða fargjöld beggja foreldra sem fylgja þurfa veikum börnum í sjúkraflutningum. Við byggjum þessar tillögur t.d. á umsögn Félags hjúkrunarfræðinga og fleiri umsagnaraðila sem komu með umsagnir um þessar málsgreinar. Sjötta breytingartillaga okkar er af sama meiði. Í a-lið breytingartillögunnar, en hún er við 31. gr., leggjum við til að í stað orðanna „annars foreldris“ komi: „beggja foreldra“ því að við teljum skipta máli að börn njóti samvista við báða foreldra þegar svona á stendur. Þegar um er að ræða veikt barn er það auðvitað gríðarlegt álag á fjölskyldu og það skiptir máli að ef báðir foreldrar vilja fylgja barni þá eigi þeir þess kost og geti það af fjárhagslegum ástæðum. Í b-lið leggjum við til að aldurstakmark, sem er 18 ára í þeim lið, gildi ekki ef um er að ræða barn sem haldið er verulegri fötlun. Þarna erum við í samhljómi t.d. við umsagnir frá Þroskahjálp og Sjónarhóli sem starfa með fötluðum börnum og þekkja vel aðstæður þeirra. Báðar þessar breytingartillögur miða að því að létta álag á fjölskyldum barna sem eiga við sjúkdóma að stríða. Í frumvarpinu er talað um lífshættulega sjúkdóma en þessi samtök, Þroskahjálp og Sjónarhóll, gera athugasemd við það því að hver á að meta hvenær um lífshættulega sjúkdóma er að ræða? Þess vegna leggjum við til þessar breytingartillögur, að báðum foreldrum sé gert kleift fjárhagslega að fylgja börnum sínum á þennan hátt og komum þannig til móts við fjölskyldur veikra barna. Tíminn líður hratt en ég vil bara ítreka að það er varhugavert að ráðast í grundvallarbreytingar og við teljum að þessi innkaupastofnun sé ákveðin grundvallarbreyting, þessi innleiðing markaðslögmála í heilbrigðisþjónustuna. Þetta er grundvallarbreyting á því góða og framsækna heilbrigðiskerfi sem við búum við. Þó að þar megi auðvitað margt bæta má ekki gleyma því að við höfum auðvitað náð gríðarlega góðum árangri á mörgum sviðum. Við teljum að ekki liggi nægilegar rannsóknir á bak við breytingarnar og við teljum líka að þetta sé til marks um allt aðra hugsun í heilbrigðismálum en hefur kannski tíðkast hingað til. Heilbrigðisþjónustan á að vera almannagæði. Þau eiga að vera öllum aðgengileg óháð aðstæðum. Hér eru opnaðar dyr fyrir einkavæðingu og einkarekstri, ráðherra fær auknar heimildir og við teljum að ef sú þróun verður sé hætta á því að samfella glatist í heilbrigðisþjónustu. Hún verði ekki endilega byggð upp á hagkvæmastan hátt heldur í kringum rekstur þeirra sjálfstæðu aðila sem taka að sér verkefnin. Það er hætta á því að einfaldar aðgerðir verði boðnar út en hið opinbera sitji eftir með þyngri verkefni. Það er hætta á því að aukinn kostnaður skapist af því að arðsemiskrafa verði gerð á rekstur heilbrigðisfyrirtækja. Svona breytingar geta gerst hratt og við höfum séð það í Bretlandi og Svíþjóð. Því er full ástæða til að við ræðum þetta mál ítarlega og kynnum okkur allar þær rannsóknir sem á því hafa verið gerðar áður en ráðist er í slíkar breytingar.

Hæstv. forseti. Þannig vildi til að þegar ég var að hlusta á umræðuna í dag lá á borðinu hjá mér setningin: Oft er þögnin betri en þarflaus ræða. En þrátt fyrir að hafa fengið það framan í mig sem kannski hefur verið áminning um að óþarfi væri að taka þátt í umræðu sem tekið hefur jafnlangan tíma og umræðan hefur gert í dag gat ég ekki sleppt því að taka til máls og biðst velvirðingar á því að auðvitað verða einhverjar endurtekningar í umræðunni. Þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks var mynduð á síðasta ári voru sett inn nokkur atriði varðandi heilbrigðismál. Það eru sameiginleg markmið sem þar eru sett. Þar er talað um heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða og er ástæða til að ítreka að umræðan sem á sér stað hér er ekki í því samhengi að verið sé að tala um einhvern vandræðagang í heilbrigðisþjónustu eða að heilbrigðiskerfið sé slappt. Við búum við gríðarlega gott heilbrigðiskerfi en höfum einsett okkur að gera enn betur og þess vegna var það sett inn að við ætluðum okkur ekkert minna en að vera með heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Orðið öryggi er líka sett þar inn, þ.e. örugg heilbrigðisþjónusta. Í stefnuyfirlýsingunni er líka talað um jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og einnig er talað um nútímavæðingu, um kostnaðargreiningu, þ.e. að menn átti sig betur á hvar kostnaður myndast og hvernig hann deilist. Talað er um blandaða fjármögnun og að fjármagn fylgi sjúklingi. Samkvæmt mínum skilningi er þar fyrst og fremst verið að ræða um það að eins og staðan er í dag hafa menn verið á biðlistum í ákveðnum deildum og ákveðnum sjúkrahúsum og ekki fengið að fara í aðgerðir á öðrum stofnunum jafnvel þó að hagstæðara væri að láta vinna verkið þar. Ekki hefur verið mögulegt að færa t.d. sjúkling í mjaðmaaðgerð upp á Akranes frá ríkisspítölunum, ákveðin veldi hafa stjórnað því að þetta hefur ekki verið gert. Samið er um ákveðinn fjölda aðgerða og ekki hefur verið hægt að breyta því - blönduð fjármögnun og að fjármagn fylgi sjúklingi er m.a. til að koma til móts við þetta, þ.e. að auðveldara verði að láta verkefnin fara á milli sjúkrahúsa til nýrra staða, hvort það verða Selfoss, Reykjanes, Akranes, Akureyri o.s.frv. Síðan var það markmið sett að nýta ætti fjármagnið sem best og bæta áætlunargerð. Ég held að allir þeir sem hér hafa talað hafi bent á að sú aðferð sem notuð er í fjárlögum - ég hef aðeins verið við gerð einna fjárlaga og er í fjárlaganefnd - gengur engan veginn upp. Ég held að við verðum bara að vera hreinskilin með það. Aftur og aftur er farið í fjáraukalög, að því er mér sýnist, og á síðasta ári settum við m.a. inn í ríkisspítalana í Reykjavík 2 eða 3 milljarða sem hét svo hjá Vinstri grænum niðurskurður í heilbrigðisþjónustu. Þetta eru gríðarlegir peningar og þetta hefur þurft að gera ár eftir ár sem þýðir að áætlanirnar eru ekki betur gerðar. Kostnaður fer vaxandi og menn hafa ekki náð utan um þetta. Þarna eru hlutir sem þarf að bæta. Heilsugæslan sat að sumu leyti eftir. Þó að hún fengi verulegar lagfæringar dugði það engan veginn til. Við búum við það í dag að þrátt fyrir útgjaldaaukningu og þrátt fyrir leiðréttingar á síðasta ári þá er ástandið þannig að þegar sjúklingum fjölgar á einstökum sjúkrahúsum úti á landi fylgir fjármagn ekki með, fjármagnið fylgir ekki sjúklingum. Þessar stofnanir eru á föstum fjárlögum og þeim er gert að halda rekstri sínum innan marka óháð því hver þörfin er. Ég er nýkominn frá Patreksfirði þar sem við höfum verið að skoða þetta. Þar sjáum við að innlagnir eru fleiri en gert var ráð fyrir í áætlunum og kerfið var ekki viðbúið að bregðast við. Það er rétt að hægt er að leysa þetta með ýmsum hætti en þetta er ein af ástæðum þess að menn hafa verið að reyna að finna lausnir og frumvarpið sem hér liggur fyrir er tilraun til slíks. Þegar rætt er um sjúkratryggingastofnun finnst mér stundum gæta mikils misskilnings. Ekki er í sjálfu sér verið að breyta því hverjir eru notendur þjónustunnar, það liggur fyrir hverjir það eru. Ekki er heldur verið að breyta þeim lagaramma sem gildir um heilbrigðisþjónustu í landinu. Hann er nýsamþykktur, var samþykktur á þinginu 2007, ef ég veit rétt, og ekki er verið að breyta neinu í honum eða óverulegu, eingöngu því er varðar sjúkratryggingastofnun. Fyrst og fremst er verið að breyta því að samningagerð sem áður var í ráðuneytinu, í sérstökum hópum sem stóðu að því að gera samninga, bæði við heilbrigðisstéttir og þá sem tóku að sér verkefni á vegum ríkisins, er færð undir sjúkratryggingastofnun. Af hverju er verið að því? Það er til þess að byggja upp betri þekkingu, nýta reynslu í allri samningagerð til að tryggja að hún verði markvissari og vandaðri. Verkefni þeirrar stofnunar er fyrst og fremst að semja við þá aðila sem veita þjónustuna, hvort sem það eru sjúkrahús, heilsugæslustöðvar, félagasamtök eða fyrirtæki. Allir þessir aðilar eru inni í myndinni í dag. Það er verið að semja við alla þessa aðila í dag.  Tekið er fram, þegar menn eru að ræða um sjúkratryggingafrumvarpið, að ekki er eingöngu verið að ræða um peninga. Það er ekki hugmyndin að eingöngu sé samið um peninga. Það hefur líka komið fram hér fyrr í umræðunni að ekki er heldur samið um að þetta séu bara verk unnin óháð staðsetningu. Það er viðkomandi stofnunar og stjórnvalda á hverjum tíma að ákveða með hvaða hætti við tryggjum að aðgengi að slíkri þjónustu sé jafnt um landið, hvar hún fer fram o.s.frv. Það sem hefur einmitt verið rætt í sambandi við það sem þarf að semja um í slíkum samningum er aðgengið. Hvar er aðgengið að slíkri þjónustu? Er hún dreifð um landið, er hún á höfuðborgarsvæðinu, í kragasjúkrahúsunum, á Akureyri? Það er þessi jöfnuður um aðgengi sem hefur verið ræddur mikið hér, það er öryggið, það að geta fengið þjónustu þegar maður þarf á henni að halda innan einhvers ákveðins tilgreinds tíma, það er verið að ræða um gæði, það verður ekkert slakað á slíku í samningagerðinni. Það er reiknað með því að menn vinni almennilega að gæðum í sambandi við þessa vinnu og svo kemur auðvitað kostnaðurinn. Takið eftir því að ég nefni kostnaðinn síðast og þannig hefur það verið í mörgum kynningum á þessum breytingum að það er aðgengi, öryggi, jöfnuður, gæði á undan kostnaði. Allt verður að spyrða saman og menn hafa m.a. verið að sækja reynslu út fyrir landsteinana, m.a. til Svíanna - fyrstu samningarnir sem gerðir voru í heilbrigðiskerfinu voru eingöngu byggðir á peningum. Það reyndist illa. Menn urðu að gera svo vel og skoða aðra þætti og af því eigum við að læra. Við eigum að hoppa yfir það þrep að ætla að láta peningasjónarmið ráða. Það verður að byggja á þeim atriðum sem ég var að nefna. Af hverju styð ég frumvarpið? Fram kom hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrr í umræðunni að við ætluðum að gera þetta með lokuð augu nema einhverjir örfáir þingmenn Samfylkingarinnar. Það er út af fyrir sig dæmigert að vera með þann hroka að það sé bara einn flokkur sem les mál og kynnir sér þau, aðrir láti stýrast af einhverjum öðrum hvötum. Ég ætla ekki að sitja undir því. Þó að ég sé ekki í heilbrigðisnefnd hef ég að sjálfsögðu fengið tækifæri til að taka þátt í töluvert djúpri umræðu um frumvarpið og ég get alveg sagt af hverju ég styð það. Það er vegna þess að við höfum sett inn í frumvarpið að ekki eigi að breytu þessu með aðgengi og efnahag og raunar er ríkur vilji fyrir því að aðgengið verði óháð búsetu líka. Ég talaði um það áðan að aðgengið skipti máli og hafði þá búsetu líka í huga, þ.e. að hve miklu leyti er hægt að veita þjónustuna í námunda við þá sem þurfa á henni að halda. Ekki er verið að breyta kostnaðarhlutdeild, það liggur ekki í þessu frumvarpi sérstaklega. Hvort það verður gert í næsta skrefi - mér er ekki kunnugt um nein slík áform og get því stutt frumvarpið. Ekki er heimilt að veita forgang, þ.e. menn geta ekki verið með fyrirtæki úti í bæ, fengið greiðslurnar frá ríkinu og leyft mönnum síðan að kaupa sig fram fyrir í röðinni. Það er tekið sérstaklega fram að það er ekki heimilt. Það er ein af ástæðunum fyrir því að ég styð frumvarpið. Ekki er verið að skerða réttindi sjúklinga almennt. Það er ein af ástæðunum fyrir því að ég styð frumvarpið. Ég treysti því og trúi að menn tryggi aðgengi minni sjúkrahúsa úti á landi, hvort sem það er í Stykkishólmi, á Akranesi, á Selfossi, í Neskaupstað - að þau eigi möguleika á að taka að sér þjónustu frá þessari sjúkratryggingastofnun í útdeilingu á verkefnum. Þeir geta með þeirri aðstöðu sem þar er, og því fólki sem þeir hafa, boðið samkeppnishæft verð, þjónustu og gæði á viðkomandi stöðum. Ég treysti á að það verði hægt, þess vegna styð ég frumvarpið. Ef maður veltir því fyrir sér hvaða aðrir kostir hefðu verið til staðar, hvað annað við hefðum átt að gera - og það er kannski það sem ég sakna mest í gagnrýni á frumvarpið að ekki skuli meira púðri hafa verið eytt, ekki nema einni eða tveimur setningum, í að tala um hvernig hægt hefði verið að gera hlutina með öðrum hætti.

Hvaða rugl er þetta?

Ekki hafa komið fram margar tillögur, ég hlustaði á umræðuna í allan dag. Ég hef ekki heyrt margar tillögur um með hvaða hætti hægt væri að gera þetta öðruvísi. Af hverju eigum við að halda þessu óbreyttu? Af hverju erum við svo hrædd við að breyta ef þessir rammar eru hafðir nokkuð tryggir? Ég glími ekki við þann ótta. Ég þori að stíga fyrsta skrefið, eða eitt skref, það er ekki víst að þau verði mörg. En það er innifalið í samfélagi okkar að á hverjum tíma þurfum við að aðlagast nýjum aðstæðum og bregðast við því sem er að gerast. Ég tel að við séum að því hér. Þrátt fyrir að við eigum gott heilbrigðiskerfi þá nefndi ég áðan mikilvæga ástæðu þess að við þurfum að skoða með hvaða hætti við stjórnum fjárstreymi til heilbrigðismála og sjúkratryggingastofnun er fyrst og fremst tilraun til að ná utan um það og koma að því með skipulegum hætti einmitt til að gera þetta gagnsætt og koma þar á reglum. Það á að vera uppi á borðinu eftir hvaða reglum sjúkratryggingastofnun vinnur, hvaða skilmála hún setur. Menn hafa óttast einkavinavæðingu en ekkert í frumvarpinu eykur líkurnar á því, þvert á móti. Það ætti að vera auðveldara að halda betur utan um það. Það er gott að þessi umræða hefur átt sér stað og efasemdarraddir eru mikilvægar í umræðu vegna þess að mikilvægt er að skoða alla fleti á málum og velta þeim upp. Það er mikilvægt að gagnrýna það sem verið er að gera. Ég ætla ekki að kveinka mér undan þeirri gagnrýni, ég held að hún sé nauðsynleg, það þarf að fara með varúð. En ég er ekki hræddur við frumvarpið. Ég styð það ekki af nauðung, tel þvert á móti að við séum að stíga jákvæð skref og ég held að áhættan sé ekki mikil. Ég tel þetta vera framfaraspor. Við skulum sjá hvort þær hrakspár sem hér hafa komið fram, sem hafa einkennst af upphrópunum - eins og þetta með að við séum þjónar einhvers óskilgreinds íhalds, íhaldið í landinu er öflugast innan Vinstri grænna - og því að þetta sé dapurleg staðreynd. Þetta eru orð sem hafa verið notuð fyrr í umræðunni. Þetta er svo sem ekki málefnaleg umræða.

Viltu þá ekki vera málefnalegur.

Ég hef verið það í innganginum, ekki varðandi þessar athugasemdir hér í lokin einfaldlega vegna þess að þær eru étnar upp eftir Vinstri grænum og þeir hafa ekki verið að segja neitt málefnalegt. Ég lenti í því sem skólastjóri að afgreiða mál nemanda. Það alvarlegasta sem hann hafði gert var að hann sagði við kennarann: Sömuleiðis. Ég gat ekki annað en tekið undir að það væri mjög gróf aðför nemandans að kennaranum vegna þess að orð kennarans voru svo ljót. Hafi ég verið ómálefnalegur er það vegna þess að ég hef verið að vitna í ræður annarra í dag.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson situr í fjárlaganefnd Alþingis og þekkir vel vinnubrögðin þar. Hann þekkir líka rekstrarstöðu nær allra heilbrigðisstofnana og þekkir hvað hún hefur verið erfið og kennir m.a. um því fyrirkomulagi sem við höfum að reksturinn sé á föstum fjárlögum. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi ekki með öðrum í fjárlaganefnd farið vel yfir rekstraráætlanir og þjónustu þessara stofnana, hvort ekki hafi verið litið til breytinga í þjónustunni, hvort ekki hafi verið litið til svæðisbundinna þátta eins og íbúafjölgunar og dreifbýlis og hvort fjárlaganefnd hafi ekki oft og tíðum þótt ástæða til að auka fjárframlag til stofnana umfram einhverja flata prósentu eins og hann var að vísa til í fjárlagagerðinni. Er það bundið við föst fjárlög að ekki sé hægt að vinna að fjárlagagerðinni með betri hætti en gert er í dag? Er ekki hægt að nota DRG-greininguna inn í fjárlögin og skoða kostnaðinn hjá þeim heilbrigðisstofnunum sem veita þjónustu sem DRG-greiningin fellur undir? Er ekki hægt að horfa á reksturinn - ég nefni enn og aftur Heilbrigðisstofnun Austurlands sem gerði vel grein fyrir því hvers vegna rekstrarstaðan var eins og hún var og hvers vegna vantaði þessar 200 millj. Er hægt að ætlast til þess að hún komist fram úr því með þeim auknu þjónustuskyldum sem hún hefur? 

Hæstv. forseti. Það er kannski rangt hjá mér að nota orðið „föst fjárlög“ af því að þetta eru ekki einfaldar prósentuhækkanir heldur er þetta, eins og hv. þingmaður nefndi, mat á aðstæðum sem ráða fjárveitingum frá ráðuneytinu. Eftir sem áður stendur að áætlað er að innlagnir séu svo og svo margar, einhver ákveðin viðmið eru lögð til grundvallar. Verði breytingar á því úti á landi, eins og á Patreksfirði, á Hvammstanga eða á Austurlandi, er sveigjanleikinn í kerfinu ekki ýkjamikill í dag. Það eru fleiri gallar á kerfinu nú þegar sem tengjast kannski ekki þessu beint en tengjast hinum svokölluðu reiknilíkönum eða þeim greiningum sem eiga sér stað í upphafi. Ég ætla ekki að ræða einstakar stofnanir en ég held aftur á móti að allir sjái í hendi sér að fjárlaganefnd verður ekki besti aðilinn til að vinna úr DRG-greiningum í heilbrigðisþjónustu. Þar verða aðrir aðilar að koma til og það er einmitt ástæðan fyrir því að við erum að tala um sjúkratryggingastofnun að við fáum þá sérfræðiaðstoð frá aðilum sem til þess eru bærir og þá verður sveigjanleikinn innan ársins mögulegur, þ.e. við höfum heildarsýnina ef tilfærslur verða innan landsins - ef augljóst er að þörfin verður meiri á Patreksfirði en gert var ráð fyrir, þá verður væntanlega, ef ekki er um að ræða verulegan innflutning á fólki, að draga úr einhvers staðar annars staðar á sama tíma, þá fylgir fjármagnið verkefninu. Það er hægt að mæta þessu með ýmsu móti en sjúkratryggingastofnun er leið til að taka á því og ég hefði talið að sú leið sé ásættanleg.

Hæstv. forseti. Hvað varðar eðli og innihald frumvarpsins þá byggist það á samkeppni og útboðum. Ég lýsi eftir skoðunum hv. þingmanns á því hvernig hann sér fyrir sér að landsbyggðin, og þá tek ég landsbyggðina alla og stærstu þéttbýliskjarnana þar, muni fara út úr samkeppninni. Telur hv. þingmaður að samkeppni verði út um land, hægt verði að bjóða út þjónustu út um land? Hverjir eiga að keppa? Hverjir eru samkeppnisaðilarnir í þessari þjónustu úti um land? Ég óska eftir að fá svör við þessu og eins vil ég spyrja: Telur hv. þingmaður að meira fjármagn komi í pottinn þegar farið verður að semja samkvæmt þessum greiningum 

Hæstv. forseti. Sjúkratryggingastofnunin felur í sjálfu sér ekkert varðandi landsbyggð eða þéttbýli. Það þarf að vera einhver ákveðin pólitísk ákvörðun um að aðgengið sem ég ræddi um áðan, sem er hluti af þessu öllu saman, verði boðið þannig út að þessi verkefni verði áfram á landsbyggðinni. Á það treysti ég og talað er um að það eigi ekki að breyta því í þessu máli. Það er ekkert innbyggt í sjálfu frumvarpinu um þetta þannig að samkeppnin getur orðið gríðarlega öflug einmitt frá sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum úti á landi sem vinna nú þegar ýmis verkefni og gætu gert þetta miklu betur en stóru spítalarnir hér en eftir sem áður er verið að senda fólk á landsbyggðinni til Reykjavíkur til að sækja þessa þjónustu. Ég bind auðvitað miklar vonir við að þetta fari í öfuga átt, þ.e. að aukning verði úti á landsbyggðinni.

Frú forseti. Það er vel við hæfi þegar farið er að líða á tíunda tímann að kvöldi að við séum þá kannski að komast að kjarna málsins, þ.e. fjárveitingum til heilbrigðisþjónustunnar í gegnum fjárlög. Við skulum ekki gleyma því að hvaða bókhaldsbreytingar sem gerðar verða á fjármögnun heilbrigðisstofnana í landinu þá er reiknað með því að það verði Alþingi áfram, fjárveitingavaldið, sem leggur til peningana. Það hefur nokkuð verið minnst á það í dag að frumvarpið sem slíkt taki alls ekki á þeim raunverulega vanda sem heilbrigðisþjónustan býr við. Eins og bent var á í andsvari á undan hafa heilu stofnanirnar verið í jafnvel áralöngu fjársvelti og hv. þm. Guðbjartur Hannesson lýsti reynslu sinni af því í gegnum ein fjárlög og fjáraukalög hvernig þar þarf alltaf að hlaupa undir bagga jafnvel þó að menn viti á árinu fyrir fram að fjárveitingarnar sem verið er að úthluta eru ónógar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, sem er fulltrúi meiri hlutans í fjárveitinganefnd, hvort hann telji eins og hér hefur komið fram eðlilegt að ríkið borgi meira fyrir þjónustu einkaaðila á tilteknu sviði í heilbrigðisþjónustu til þess að bæta þeim einkaaðilum tvennt sem veldur hærri kostnaði í því kerfi. Annars vegar aukinn stjórnunarkostnað eins og hér hefur verið bent á og eftirlitskostnað frá ríkinu, og hins vegar arðsemiskröfu sem hér hefur verið nefnt að geti numið allt að 25% í þeirri verðbólgu sem hér geysar.

Hæstv. forseti. Varðandi fjárveitingar mætti skilja þetta svo að fjármagn hafi ekkert verið aukið á milli ára. Það er einmitt þannig að menn hafa verið að reyna að sjá fyrir hver þörfin er.  Varðandi einkaaðila er svarið mjög einfalt. Það er auðvitað aldrei hugmyndin að viðkomandi kaupi þjónustu af einkaaðila sem er dýrari en hjá ríkinu. Menn geta togast á um það hvernig þetta er reiknað. Við höfum heyrt umræðuna, menn segja að stjórnunarkostnaður aukist. Þetta er eins og er í almennri verktöku, menn ræða um verkið og þegar unnin er mikil hönnun og undirbúningur og vinna við útboðsgögn þá eykst kostnaðurinn en venjulega reikna menn með því að vinna hann til baka í útboðsverkinu og með betra skipulagi á því sem þar er framkvæmt. Það er enginn eðlismunur á því. En það er mjög mikilvægt að halda því til haga að það er ekki verið að tala um að bjóða út alla heilbrigðisþjónustuna og færa hana yfir til einkaaðila, þetta er jafnmikið innan kerfisins. Ég held að menn verði að átta sig á því líka að það er gríðarlega mikilvægt, og það hefur margoft komið fram í tengslum við þetta frumvarp, að menn hafi hér grunnþjónustu því að menn geta ekki tekið heilu málaflokkana og fært þá út. Við erum alltaf að tala um einhverja „marginala“ til að leysa biðlista eða til að leysa ákveðin tiltekin vandamál. Menn færa ekki heilu málaflokkana yfir til einkaaðila vitandi það að færu viðkomandi aðilar á hausinn stæði ríkið uppi þjónustulaust á því sviði. Ég held að menn séu fyllilega meðvitaðir um þetta.

Frú forseti. Ef sá hefði verið eini tilgangurinn með því að setja sjúkratryggingastofnun á laggirnar að leiðrétta þessar fjárveitingar og ganga skipulegar til verks í samningamálum þá hefði verið einfalt að efla þann þátt í starfi Tryggingastofnunar ríkisins. Það sem hér er um að ræða er allt annars eðlis. Það er verið að skipta heilbrigðisþjónustunni upp eins og margoft hefur verið bent á í dag, annars vegar í kaupendur og hins vegar í seljendur. Svo tala menn um samkeppni og valfrelsi og hvað þetta allt saman heitir. En það hentar auðvitað ekki Samfylkingunni nú um stundir að viðurkenna að þetta sé annað og meira en bókhaldslegt atriði. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður segir að það sé aldrei meiningin að borga meira fyrir einkaþjónustuna jafnvel þó að kosta þurfi heilmiklu til í útboð á báða bóga og ráðgjafageirinn fitni eins og púkinn á fjósbitanum. Staðreyndin er sú að þau dæmi sem hafa verið uppi á borðum í fjölmiðlum undanfarnar vikur, bara þann tíma sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið í sínu ráðuneyti frá því þessi ríkisstjórn var mynduð, eru orðin nokkuð mörg og í öllum tilfellum hefur verið samið við einkaaðila og ríkið látið greiða meira en áður var gert fyrir sömu þjónustu. Þetta er auðvitað það sem við meinum þegar við erum að tala um einkavinavæðingu versus einkavæðingu. Það vakti líka athygli mína í orðum hv. þingmanns að hann talaði um þetta sem tilraun og hann er annar þingmaður Samfylkingarinnar sem talar hér um kjark og þor þess flokks. 

Hæstv. forseti. Já, ég talaði um tilraun. Það er innbyggt í minn þankagang að maður gengur áfram og ef maður áttar sig á því að gengið er í vitlausa átt þá gengur maður til hliðar eða tekur nýja stefnu. Maður gengur ekki aftur á bak. Bent hefur verið á að Tryggingastofnun sinni þessu verkefni í dag og heilbrigðisráðuneytið raunar líka og ég hefði átt að nefna það. Það eru nákvæmlega þessir aðilar sem verið er að færa undir sjúkratryggingastofnun til að halda betur um verkefnið og hindra að menn geti verið að leika sér með það að gera samninga öðruvísi en með gegnsæjum, augljósum og upplýstum hætti þar sem forsendur liggja fyrir. Ég ítreka það aftur að þá erum við að tala um verk innan heilbrigðiskerfisins í núverandi ríkisreknu heilbrigðiskerfi. Það verður örugglega langstærsta verkefnið. Mér finnst þau dæmi sem hér hafa verið nefnd ítreka mikilvægi sjúkratryggingastofnunar. Þannig virkar þetta á mig. Þegar menn tala um dæmi þess að borgað hafi verið eitthvað meira þá geri ég ráð fyrir að það sé vegna þess að stytta hafi þurft biðlista eða leysa einhver ákveðin tiltekin mál. Þannig er það stundum. Menn geta þá gert þessi verk upp ef þau eru undir sjúkratryggingastofnun, metið þau og fundið aðrar leiðir. Það hefur komið fram í umræðunni að stundum hafi menn fundið fyrir því, m.a. fyrrverandi heilbrigðisráðherra, að þeir hafi ekki verið nógu öflugir í samningagerðinni, ekki haft nægilega góða fagþekkingu á vinnunni á við þær fagstéttir sem þar hafa verið að vinna. Það er enn ein ítrekun á því hvers vegna við þurfum sjúkratryggingastofnun þar sem við reynum að byggja upp þekkingu til að standa í slíkri samningagerð. 

Forseti vekur athygli á því að hér hafa orðið smávægileg mistök með klukkuna því að tveir síðustu hv. þingmenn fengu einnig tvær mínútur í seinni hluta og biðst forseti afsökunar á því en fylgir tíma í seinni umræðu þegar síðasti ræðumaður tekur til máls.

Frú forseti. Hv. þingmaður hóf mál sitt á því m.a. að ásaka aðra hér í umræðunni um hroka en lauk svo máli sínu á því að ásaka talsmenn ólíkra sjónarmiða eða annarra flokka fyrir að vera athvarf íhaldssemi og tók svo að lokum fram að hann væri aldrei ómálefnalegur í ræðum sínum nema þegar hann vitnaði í aðra.  Hv. þingmaður notaði orðið nútímavæðing og taldi það vera einn af kostum þessa máls og gott ef hann vitnaði ekki einnig í einhverja ríkisstjórnarpappíra því til stuðnings að nú ætti að nútímavæða. Þá spyr ég hv. þingmann: Hvað þýðir nákvæmlega nútímavæðing? Þýðir hún það að íslenska heilbrigðiskerfið sé ekki nútímalegt í dag? Var það ekki nútímalegt þegar við tókum hjartaskurðlækningar inn í landið? Þurfti það að gerast í einkarekstri eða með útboðum? Nei, við gerðum það á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Hafa ekki bæklunaraðgerðir farið í gang á Akureyri, Norðfirði, Akranesi og víðar á síðustu árum? Var það ekki nútímalegt? Nota menn ekki nýjustu lyf og kaupa nýjustu tæki inn í opinberu íslensku heilbrigðisþjónustuna? Ég veit ekki betur. Hvað þýðir nákvæmlega nútímalegt hér? Er það kannski dulbúningur yfir þá markaðsvæðingar- og einkavæðingarhugsun sem hér er verið að læða inn bakdyramegin? Það skyldi nú ekki vera að þetta væri einmitt málblóm, skrautumbúðir utan um pólitísk markmið sem þarna eru á ferðinni?

Það á við fjárveitingarnar.

Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um fjárveitingarnar þá vil ég einmitt spyrja: Hefur vandamálið verið það að stjórnendur gerðu sér ekki grein fyrir auknu umfangi rekstrar og að þeir sæktu ekki um fjárveitingar í samræmi við það? Nei, það hefur ekki verið og er ekkert vandamál að leiðrétta slíkt í næstu fjárveitingum ef umfangið vex óvænt innan ársins. Vandinn er að það hefur ekki fengist og mönnum hefur verið haldið í fjárhagslegri spennitreyju ár eftir ár. Þetta vitum við vel, allir þingmenn. Landspítala – háskólasjúkrahúsi, 

Hæstv. forseti. Ég ætla að játa það á mig að ég hélt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon væri kominn í ræðu en ekki andsvar þannig að ég lagði ekki alveg á mig þær athugasemdir sem komu. Ég ætla samt að reyna bregðast við.

Nútímavæðingin.

Það er nútímavæðingin, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við höfum nútímavætt heilbrigðiskerfið og höfum staðið okkur mjög vel eins og ég tók fram í ræðu minni. Aftur á móti get ég ekki sagt það sama um ytri umbúnað í sambandi við fjárveitingavaldið eða með hvaða hætti við stýrum og deilum niður þessum verkefnum, hvort sem það er á milli sjúkrahúsa eða út á landsbyggðina miðað við Reykjavík. Ég vil gjarnan sjá þar nútímalegri vinnubrögð og auðvitað markvissari pólitísk viðbrögð líka við því hvar á að vinna þessi verk, og að við jöfnum aðstöðuna og aðgengið og fylgjum því eftir sem þar er. Varðandi athugasemdir mínar um hroka sem ég ræddi um þá var það bara ein tilvitnun í ræðu sem ég skráði niður meðan ég hlustaði á umræðuna fyrr í dag. Þar var sagt að við mundum greiða atkvæði með sjúkratryggingafrumvarpinu með bundið fyrir augun. Það eru ekki mín orð, það var haft eftir hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrr í umræðunni. Ég var að biðjast undan þess konar málflutningi. Ég held að við getum verið sammála um að bæta þarf fjárveitingar til sjúkrahúsa. Það er rétt að oft hafa komið umsóknar um viðbætur og annað slíkt. Því miður er fjárlagagerðin ekki alltaf það gegnsæ að við fáum að sjá hver upprunalega óskin er. Dreifingin á fjárveitingum hefur líka verið mjög gölluð, þ.e. nú er það þannig að menn verða fyrst að greiða launin og annað rekstrarfé fá þeir ef afgangur er eftir að laun hafa verið greidd. Ég tel þetta vera fáránlegt kerfi og útilokað að hafa það óbreytt vegna þess að eftir sitja einstaka heilbrigðisstofnanir úti á landi án þess að fá nokkurt einasta rekstrarfé út af 

Frú forseti. Já, naumt er skammtað. - Það viðfangsefni að betrumbæta fyrirkomulag fjárveitinga til opinbers rekstrar hvort heldur er í heilbrigðiskerfinu eða annars staðar er engin afsökun fyrir einkavæðingargötunni. Það eru svo margar aðrar skilvirkar leiðir til þess ef það er það eina sem þarf að takast á við. Það er í fyrsta lagi ekkert vandamál að gera það á grundvelli stefnu þar sem stofnanir hafa skilgreint hlutverk. Og ef það er eitthvað að mínu mati sem virkilega hefur skort á undanfarin ár þá er það slík heildaryfirsýn yfir heilbrigðiskerfið og einkum hlutverk stærstu stofnananna og að þær hefðu skilgreint afmarkað hlutverk og fengju fjárveitingar í samræmi við það sem væri hluti af hinni samræmdu heilbrigðisstefnu. Það er hægt að nota reiknilíkön af ýmsum toga o.s.frv. En að halda að einhver svona brella um að kostnaðargreina þetta allt og fara að telja inn aðgerðirnar leysi allan vandann er álíka vitlaust eins og þegar menn héldu að reiknilíkönin ágætu mundu leysa allt í 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður og ég getum orðið sammála um að hvorki sjúkratryggingastofnunin né reiknilíkönin leysa allan vanda. Aftur á móti tel ég að hér sé verið að stíga réttara skref en gert hefur verið í mörgum öðrum aðferðum sem hafa verið nefndar til að leysa málið og þess vegna styð ég þetta frumvarp. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að fara í nákvæmari greiningar - að því gefnu og það er gefið upp í þessum umræðum öllum, að það sé ekki eingöngu fókus á fjármagn, það er fókus á aðgengi, á gæði og þá þjónustu sem veitt er. Það er það sem á að vera forgangurinn í þessari vinnu. Og að því gefnu þá sé ég heldur ekki hvað mælir gegn því að starfsmenn Tryggingastofnunar sem hafa unnið þessa vinnu færist yfir í sjúkratryggingastofnun. Við bætum við reynslubankann og búum til öflugra batterí sem getur sinnt þessu betur. Hvað er svona neikvætt við það? Við höfum rætt um þetta sem einkavæðingu. Hér varð gjaldfall á því orði þegar hv. þm. Katrín Jakobsdóttir var komin niður í hálfmarkaðsvæðingu yfir hugtakið. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég held að þessi umræða sýni og hún mun örugglega gera það hvað mig varðar, að það er naumt skammtað samkvæmt nýju þingsköpunum. Það er heldur aumt að fá 15 mínútur og síðan 5 mínútur til að ræða þetta stóra mál við 3. umr. og fá þær tilkynningar að nýju þingsköpin beri að túlka þannig að þingflokkar geti ekki nýtt sér rétt sinn til tvöföldunar umræðu nema við 2. umr. Þannig er nú gefið á garðann í þessu. Íslenska heilbrigðiskerfið er í grunninn mjög gott. Það hafa margir sagt hér í dag. Líka aðstandendur þessa frumvarps. Og þá væri auðvitað nærtækast að spyrja í byrjun: Má það þá ekki að vera í friði, svona í aðalatriðum? Hvers vegna þarf að fara í þennan leiðangur ef íslenska heilbrigðiskerfið er gott? Er það ekki bara á heimsvísu eins og stendur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar? Og það er talað um það hér eins og stórtíðindi að ríkisstjórnin vilji að á Íslandi sé veitt heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða. Nema hvað? Datt mönnum eitthvað annað í hug? Þarf að setja það á blað í stjórnarsáttmála? Vitum við Íslendingar það ekki vel að við eigum eitt allra besta heilbrigðiskerfi í heimi og deilum því með frændum okkar á hinum Norðurlöndunum og nokkrum öðrum þjóðum, t.d. Kanada og Hollandi, sem hafa valið einmitt sömu leið varðandi grunnuppbyggingu heilbrigðisþjónustu sinnar. Að hún sé kostuð af skattfé. Hún sé í aðalatriðum opinberlega rekin, á ábyrgð hins opinbera og veiti öllum jafna þjónustu eftir því sem framast er kostur. Það er ekki mikið deilt um það í heilbrigðisumræðum í heiminum að þetta módel hefur algera yfirburði. Þegar Alþjóðaheilbrigðisstofnunin er að veita ráðgjöf í þróunarríkjum, hvert bendir hún? Til Norðurlandanna. Og það vel að merkja ekki endilega til Svíþjóðar í dag heldur þess heilbrigðiskerfis sem Norðurlöndin höfðu byggt upp í góðum jafnaðarstefnuanda en eru kannski sum á hlaupum frá núna, því miður. Það er alveg sama hvernig menn reyna að halda öðru fram. Sá andi sem svífur yfir vötnum þessa frumvarps er andi markaðsvæðingar og einkareksturs. Hann er líka á bak við í stjórnarsáttmálanum þar sem talað er um mikilvægi fjölbreytilegra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum á þjónustusamningum o.s.frv. Það er vissulega tekið fram að síðan eigi að tryggja að allir hafi jafnan aðgang. Og ég segi aftur, nema hvað? Hér hafa þingmenn Samfylkingarinnar, varaformaður Samfylkingarinnar, komið upp og talað um að það séu stórtíðindi að það eigi ekki að fara að mismuna. Datt mönnum eitthvað annað í hug? Ég held að það beri hins vegar vott um að mönnum er kannski órótt inni í sér að þeir skuli þurfa að koma hér upp aftur og aftur og segja að heilbrigðisþjónustan eigi áfram að vera góð og hún eigi áfram að vera fyrir alla og það standi ekki til að fara að mismuna. Af hverju þarf að taka það fram? Hvarflaði eitthvað annað að mönnum? Getur verið að það sé vegna þess að þeir eru í mikilli vörn með þetta frumvarp? Og þeir vita hver hugmyndafræðin er á bak við það. Auðvitað vita þeir það. Í stefnuyfirlýsingu heilbrigðisráðherra frá því í febrúar andar af hverri síðu hugsuninni um fjölbreytileg rekstrarform í heilbrigðisþjónustu. Stefnumótun um eignarhald og yfirstjórn heilbrigðisstofnana. Það er þá sem sagt ekki sjálfgefið. Skipulag og rekstrarform. Aukið samræmi í fjármögnun ólíkra rekstrarforma o.s.frv. Þurfa menn einhverra vitnanna við? Hafa menn ekki nennt að lesa ályktanir síðasta landsfundar Sjálfstæðisflokksins? Muna menn ekki áhersluna sem þar var lögð á að nú yrði Sjálfstæðisflokkurinn að fá heilbrigðisráðuneytið til að hann gæti farið að taka til hendinni. Það var nánast bara úrslitakrafa og aðalályktun síðasta, nema ef það skyldi vera næstsíðasta landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Svo vitna menn í margt hið góða í þessu frumvarpi sem auðvitað er því í grunninn er margt í því sem er úr gildandi löggjöf okkar í þessum efnum. En það ber að hyggja mjög vel að því út í hvaða leiðangur menn eru að fara og hvaða svigrúm og valdheimildir lagasetning af þessu tagi færir síðan til pólitískra áherslna og útfærslu og stefnumótunar. Og þar verð ég að segja að ég held að það sé leitun á frumvarpi sem er mér liggur við að segja lævíslega saumað utan um það að um leið og ráðherrann er búinn að fá þetta í sínar hendur getur hann meira og minna gert það sem honum sýnist hvað varðar skipulag þjónustunnar, rekstrarform hennar og það hverjum er falið að veita hana. Það er talað hér um það að heilbrigðisráðherra marki stefnu innan ramma þessara laga. Hvers vegna er það sérstaklega tekið fram? Er það yfirleitt tekið fram í faglöggjöf sem heyrir undir einhvern ráðherra? Nei, yfirleitt ekki. Það er oftast sagt að málaflokkurinn heyri undir ráðherra. Og þá fer það samkvæmt hefðum og venjum hvernig með það er farið innan stjórnsýslunnar en það er ekki sjálfstætt pósitíft valdaframsal til ráðherrans um pólitíska stefnumótun enda á hún ekki að gerast á þeim forsendum. Það er eitthvað sem menn semja um í stjórnarsáttmála. Það er eitthvað sem flokkar móta hjá sér. Svo koma þeir að völdum eftir atvikum og starfa á grundvelli laga og þess ramma sem þar er settur. Hér er verið að gera annað. Það er verið að lögtaka, ef af verður, alveg sérstaka pósitífa stefnumótunarheimild fyrir ráðherra. Hún gengur síðan aftur, t.d. í 40. gr. þar sem segir: Samningar um heilbrigðisþjónustu skulu gerðir í samræmi við stefnumörkun samkvæmt 2. gr., m.a. um skipulag, forgangsröðun verkefna, hagkvæmni þjónustunnar og allt þetta. Með öðrum orðum, framkvæmdaraðilinn verður síðan að taka mið af hinum lögvarða rétti ráðherrans til pólitískrar stefnumótunar í málaflokknum. Hvað getur þetta þýtt á mannamáli? Segjum nú bara svo að einhver heilbrigðisráðherra fái þá flugu í höfuðið að á næstu þremur árum skuli bjóða alla heilsugæslu í landinu út? Það er orðin stefna hans. Hann vísar í 2. gr. Hann vísar í 40 gr. og sjúkratryggingastofnuninni ber að fara að því. Það er þar með orðin lögbundin pólitísk stefna sem á að gilda í framkvæmdinni. Þarna held ég að sé verið að fara inn á mjög hættulega braut og það eigi ekki að búa svona um þessa hluti í lögum. Þarna eiga bara að gilda grunnskilgreiningar laganna og það á ekki að vera með framsal af þessu tagi til pólitískrar stefnumótunar inn í málaflokkinn sem aðrir aðilar eru síðan lögskyldaðir til þess að framkvæma. Það eru þarna ákvæði sem að mínu mati eru algerlega óásættanleg eins og frá þeim er gengið í þessu frumvarpi, vissulega að nokkru leyti sagt og skoðað í ljósi þeirra pólitísku áherslna sem t.d. núverandi heilbrigðisráðherra og flokkur hans fara með. Hér hafa menn rætt talsvert um fordæmi frá Noregi og Bretlandi og Svíþjóð og ég hef gjarnan bent mönnum á að skoða aðeins Nýja-Sjáland og fleiri lönd sem mikið mætti læra af og ekki endilega dæmin um það hvernig rétt sé að gera hlutina. Í skýrslu sinni fyrir nokkrum árum tók Ríkisendurskoðun m.a. Nýja-Sjáland fyrir og gaf því nú ekki háa einkunn sem þar hefði verið gert í anda nýfrjálshyggjunnar. En við skulum muna eftir einu þegar við berum Ísland saman við þó það sé ekki nema Svíþjóð hvað þá 60 milljóna Bretland, að við erum hérna 317 þúsund. Og við þurfum auðvitað að hugsa þessa hluti dálítið út frá því hvernig við sem erum svona lítil eining náum best utan um viðfangsefni af þessu tagi, af því að við höfum metnað til þess að vera með fyrsta flokks þjónustu, á heimsmælikvarða eins og þar stendur, og við viljum væntanlega gjarnan að sem allra mest af sérhæfðri læknisþjónustu sé í boði hér á landi. Því nefndi ég nú hjartaskurðlækningarnar að ég þekki það vel af mínum högum og persónulega hversu rosalega erfiðir þeir tímar voru þegar allir þurftu að fara úr landi til að fá þá þjónustu og bíða upp á von og óvon, fyrst í Gautaborg og síðan í Kaupmannahöfn, um það hvort þeir lifðu biðina af, og allt það sem það þýddi fyrir viðkomandi fjölskyldur o.s.frv. Það að ná að gera þetta sem mest hér heima og að þessi góða þjónusta sé hér í boði er því gríðarlega dýrmætt, og hvernig getum við þá best gert það? Með því að dreifa ekki kröftunum. Með því að standa vörð um stórar öflugar stofnanir og ekki síst flaggskipið okkar, Landspítalann. Það er „den rene galne vanvid“ eins og sagt væri á dönsku ef Ísland, þessi litla eining, fari að taka tugmilljónaþjóða fordæmi í því að dreifa kröftunum og trúa á samkeppni og valkosti og guð má vita hvað þegar vandamálið í mörgum tilvikum er að við erum alveg í fæsta lagi til þess að ein eining í landinu geti boðið upp á viðkomandi þjónustu. Það er ekkert annað en aukinn kostnaður og óskilvirkni að taka þá áhættu að mola heilbrigðisþjónustuna í sundur og byrja að leysa hana upp og veikja þar með kjölfestuna sem fólgin er í stóru og öflugu opinberu stofnunum sem við eigum og þurfum að standa vörð um. Stofnanir eins og Landspítali – háskólasjúkrahús, sjúkrahúsið á Akureyri og heilsugæslukerfið sem þar er til fyrirmyndar nánast á allan hátt, leyfi ég mér að fullyrða, og auðvitað mikilvægar landshlutastofnanir eins og heilbrigðisstofnun Austurlands, Þingeyinga, fyrir vestan og stofnanirnar hér á suðvesturhorninu, að sjálfsögðu. Þannig að hér á að stíga varlega til jarðar. Hér hefur eðlilega nokkuð verið rætt um þá markaðsvæðingu, einkavæðingu sem þarna er á ferðinni. Og ég vil bara leggja á það áherslu að af okkar hálfu er hin stóra víglína í því máli hvort menn hleypa einkarekstri sem er í ágóðaskyni, sem er rekinn til þess að draga arð út úr starfseminni, inn í kerfið. Þá erum við komin inn í alveg nýja hluti. Það skipulag sem hér hefur þróast, sumpart af sögulegum ástæðum að öflugar sjálfseignarstofnanir og félagasamtök hafa lyft grettistaki á mörgum sviðum í sambandi við hjúkrunar- og dvalarheimili, í sambandi við endurhæfingu og fleira í þeim dúr, það er inngróinn hluti í okkar ágæta heildstæða kerfi og er enginn að amast við því og ég vísa því algjörlega til föðurhúsanna að í málflutningi okkar sé fólgin einhver andstaða við það. Enda má segja að í raun og veru hafi það verið framlengdur armur hins opinbera út í þessa uppbyggingu sem á sér sögulegar ástæður af ýmsu móti vegna þess að menn vildu gera betur en kannski hafði tekist að gera af vanefnum á hinni öldinni og menn bundust þar af leiðandi samtökum og réðust í átök og söfnuðu peningum og gáfu inn í kerfið. Það var nú ekki sá tíminn þá að menn væru farnir að hugsa um að græða á því og draga út úr því peninga þegar menn í sjálfboðavinnu meira og minna byggðu berklahælin og gáfu stórfé og létu þessar stofnanir erfa sig o.s.frv. Má ég þá frekar biðja um það hugarfar heldur en það sem svífur hér yfir vötnunum, að mikilvægasti kjarni heilbrigðisþjónustunnar og velferðarkerfisins í landinu eigi fyrst og fremst að verða matarhola til þess að græða á. Það finnst mér ekki geðfelldur hugsunarháttur. Það segi ég bara hreint út af því það eru vissir hlutir sem á að nálgast með öðrum hætti en þeim einum að hafa glýju mammons í augunum. Ágóðaþátturinn inni í þessu er þarna og því munu menn ekki komast hjá. Við þekkjum af rannsóknum hvernig þetta ferli hefur verið þar sem menn leggja af stað án þess að segja söguna alla, ekki einu sinni hálfa, þessu er lætt af stað sem tæknilegum breytingum, lagfæringum, við þurfum að kostnaðargreina og reikna þetta út. Og hvar getur svoleiðis leiðangur endað og í hvaða átt stefnir hann? Ég held að þeir sem hafa engar efasemdir ættu að byrja á því að fara og sjá kvikmynd Michaels Moores um bandaríska heilbrigðiskerfið og samanburð á því og því sem best gerist á Norðurlöndunum, í Kanada og annars staðar. Lesa svo kannski þær ágætu skýrslur og greinargerðir sem hér eru birtar sem fylgiskjöl. Það er annars orðið undarlegt þegar amast er sérstaklega við því að hér séu dregin fram álit fræðimanna sem hafa annað mat á hlutunum en aðstandendur tiltekins frumvarps. Ég hef bara varla heyrt aðra eins umræðu eins og hér kom fram á köflum hjá ákveðnum þingmanni í dag út af því. Má þá ekki ræða þetta nema með tiltekin gleraugu á nefinu? Er óheimilt að vera talsmaður annarra sjónarmiða en þeirra sem þóknast meiri hlutanum? Ég veit ekki hvar heimurinn er kominn ef menn ætla að fara að takast á um pólitísk álitamál og deiluefni með því hugarfari. Eru einhverjar launhelgar hér? Eða er það kannski það sem er að pirra, sérstaklega suma þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér í dag og jafnvel suma samfylkingarmenn, að tjöldin eru að falla, að feluleikurinn hefur afhjúpast, að það er loksins að dragast fram í dagsljósið og vonandi að komast út í þjóðfélagið hvað hér er raunverulega á ferðinni og upp í hvaða leiðangur er raunverulega verið að leggja? Og má ég svo að lokum, frú forseti, undrast mikla fjarveru hæstv. heilbrigðisráðherra hér. Ég hef ekki séð hann undir síðari hluta umræðunnar. Ég hefði haft hug á því að eiga við hann svolítil orðaskipti en ég verð að geyma það þangað til ég tek ef til vill aftur til máls þó að ræðutími minn verði þá nokkuð skorinn við nögl eins og kunnugt er. 

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í nefndaráliti minni hlutans er meginefni þessa frumvarps ný lög um sjúkratryggingar og byggjast þau á yfirlýstri stefnu ríkisstjórnar um að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu. Markmið laganna er að fjölga útboðum og rekstrarformum og koma á fyrirkomulagi kaups og sölu í heilbrigðisþjónustu þar sem fjármagn fylgir sjúklingi. Þessu fylgir að kostnaðargreina skuli einstaka þætti heilbrigðisþjónustu eins og reyndar nú þegar er gert innan félagslegu heilbrigðisþjónustunnar. Frumvarpið byggir á þeirri grunnstefnu ríkisstjórnarinnar að fari fram samningar og viðskipti á milli kaupenda og seljenda heilbrigðisþjónustu. Í umræðum um heilbrigðismál hefur hæstv. heilbrigðisráðherra talað mikið um að þær breytingar sem til stendur að gera hafi í för með sér aukna þjónustu, aukin gæði og þá meiri hagkvæmni, að við fáum með þessu aukið valfrelsi og meira fyrir peninginn. En standast þessar staðhæfingar? Er þetta rétt? Já. Þessar staðhæfingar eru vissulega réttar samkvæmt trúar- og kennisetningum nýfrjálshyggjunnar. Hugmyndafræði einkavæðingar sem er af mörgum hverjum talin vera hin eiginlega bókstafstrú samtímans. En er þetta rétt ef tekið er mið af reynslu þjóðanna? Sannar fengin reynsla að markaðsvæðing heilbrigðisþjónustunnar sé hagkvæmari og að hin svokölluðu fjölbreyttu rekstrarform skili skattborgurum betri og ódýrari þjónustu? Hið stutta svar er einfalt: Nei, reynslan sannar ekkert slíkt. Reynslan kennir okkur þvert á móti að stíga afar varlega til jarðar í þessum efnum og fórna ekki því sem byggt hefur verið upp í gegnum áratugina. Staðreyndin er sú að markaðsfyrirkomulag í heilbrigðisþjónustu fylgir óhagkvæmni. Hún er með öðrum orðum dýrari fyrir skattborgarana. Hafa stjórnvöld gert ráð fyrir stjórnunar- og umsýslukostnaði? Kostnaði af markaðssetningu og reikningagerð? Heill iðnaður vex upp í kringum slíkt eins og dæmin sanna og dregur til sín drjúgt fjármagn. Önnur tegund útgjalda sem þekkist ekki í opinberu kerfi eru arðgreiðslur til hluthafa. Fyrir hverja krónu sem er greidd til hluthafa minnkar upphæðin sem fer í sjálfa heilbrigðisþjónustuna. Hvar ætli láti þá undan? Ekki eru meiri peningar í kerfinu og þá hljóta þeir að koma í jafnri þjónustu til landsmanna annars vegar og í greiðslu til starfsmanna. Lykilspurningin sem við stöndum frammi fyrir núna er hvort við viljum veikja veigamikil samfélagviðfangsefni eins og menntun og heilbrigðisþjónustu. Hingað til höfum við valið að standa sameiginlega að heilbrigðisþjónustunni. Viljum við víkja frá þeirri stefnu? Í 39. gr. frumvarpsins er lagt til að ekki megi gera samninga við stéttarfélög eða fagfélög á sviði heilbrigðisþjónustu eins og tíðkast hefur á undanförnum árum. Ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við þennan lið og hafa einnig komið fram athugasemdir í umsögnum um frumvarpið þar sem tekið er fram að hér virðist verið að gera atlögu að félögum heilbrigðisstétta, brjóta niður samstöðu þeirra og gera að engu uppbyggingu félagsstarfs og fagmennsku innan þeirra. Ég tek undir þessa athugasemd af heilum hug og undirstrika mikilvægi fagfélaga og stéttarfélaga og aðkomu þeirra að samningum. Fram hefur komið að starfsmenn hafa ekki grætt á því að þurfa að gera samninga sem einstaklingar við einkarekin félög í heilbrigðisþjónustu þegar stéttarfélög hafa ekki aðild að samningum þeim til stuðnings. Í umræðunni hér á undan hafa einnig komið fram sjónarmið frá hv. þingmönnum Samfylkingar sem gera það að verkum að áhyggjur mínar af þessari grein eru ekki af engu komnar. Fram kom í orðum hv. þm. Guðbjarts Hannessonar hér áðan að eitt af markmiðum þess að setja þetta inn í frumvarpið væri að tryggja sig gegn samráði. Ég velti þá fyrir mér samráði starfsmanna sín á milli. Mér finnst þetta mjög sérstakt. Hvert er markmið stéttarfélaga? Á undanförnum missirum hefur ýmsum þáttum innan Landspítalans – háskólasjúkrahúss verið úthýst. Yfirlýstur tilgangur með þessu er að ná niður útgjöldum. Rök eins og þau að í þessu felist tækifæri fyrir starfsfólk eru notuð. En á sama tíma er það mjög skýrt að ekki eru meiri peningar í pottinum. Hvaða tækifæri felast í því fyrir ljósmæður ef ríkið borgar þeim einfaldlega sanngjarnari laun? Felast ef til vill tækifæri í því? Vissulega verður maður hugsi yfir þeim kafla nefndarálits 1. minni hluta sem nefnist Reynsla Íslendinga af einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Hefur þingheimur kynnt sér það til hlítar? Af hverju í ósköpunum hefur þingheimur ekki enn orðið við þeirri beiðni að reynsla Íslendinga af þessum málum sé einmitt rannsökuð til hlítar á faglegan og yfirgripsmikinn hátt? Er það ekki allra hagur að reynsla, þekking, rannsóknir og faglegt mat liggi til grundvallar svo stórum breytingum á heilbrigðisþjónustu Íslendinga? Reynsla annarra landa hefur sannarlega sýnt okkur að það eru tvær hliðar á þessum málum öllum. Í því samhengi má m.a. nefna nefnd sem hefur starfað á vegum þingsins í Bretlandi, rannsóknarnefnd um heilbrigðismál. Ég fann engar vísbendingar um að rétt væri að einkarekstur væri skattborgurum ódýrari. Þvert á móti lýsti nefndin áhyggjum sínum yfir því að fé væri fært úr opinberum geira til þess að styðja nýjan einkarekstur. Slíkt væri ekki einungis tilfærsla fjármagns sem orkar tvímælis heldur hefði í för með sér ótryggari þjónustu og nýja kostnaðarliði. Í ábendingum nefndarinnar fólust einnig áhyggjur af því að einkageirinn veldi sér heilsuhraustari viðskiptavini og arðvænlegar aðgerðir. Úr hinum opinbera geira færi fé til einkageirans. Eftir sæti minna til skiptanna innan opinbera kerfisins en samt sem áður sæti hann uppi með áhættumiklar og óarðbærar aðgerðir og sjúklinga og áframhaldandi álag. Einnig benti nefndin á ábyrgð opinberra sjúkrahúsa á kennslu en slíkt hefur afleiðingar á þjálfun og menntun starfsfólks. Ofan á þetta allt saman átti nefndin sem rannsakaði heilbrigðismálin í Bretlandi í mesta basli við að fá gögn vegna viðskiptaleyndar þar sem ríkti á gögnum um ráðstöfun fjármuna og reikningsaðferðir. Það er því verið að endurskilgreina almannasviðið sem einkasvið og reisa múra um einkareksturinn. Þetta felur í sér ójafnan aðgang að upplýsingum í skjóli viðskiptaleyndar og upplýsingalaga. Einkageirinn lýtur arðsemiskröfum og nýtur leyndar en makar krókinn af fé og heilsu skattborgara. Er slíkt merki um heilbrigt samfélag? Á undanförnum árum hefur kostnaðarþátttaka almennings í heilbrigðiskerfinu aukist. Komugjöld eru einn liður í að færa útgjöldin yfir á almenning og eru þetta ekkert annað en duldir skattar sem Sjálfstæðisflokkurinn færir yfir á okkur á meðan lækkaður hefur verið skattur á stórfyrirtæki og fjármagnseigendur. Þetta er nú jafnræðið. Einstaka læknastéttir hafa sagt upp samningi við Tryggingastofnun og starfa nú algjörlega á einkaforsendum án tengsla við sjúkra- og almannatryggingar. Þar ríkir frjáls verðlagning og endurgreiðsla á þjónustu sem þau veita óháð hvað hún kostar. Þetta á einnig við um talmeinafræðinga og við þekkjum samsetningu af verðlagningu tannlækna þar sem kostnaður almennings getur verið ansi mikill eftir álagningu tannlækna. Þessi aukni kostnaður á almenning getur leitt til færri heimsókna til þjónustuaðila. Þetta getur leitt til ójafnaðar í aðgengi að þjónustu og þannig grafið undan þeirri heilbrigðisþjónustu sem við höfum notið þar sem haft er að leiðarljósi að allir séu jafnir. Frumvarpið veitir einnig heimild til gjaldtöku fyrir almenna og sérhæfða heilbrigðisþjónustu á göngudeild, dagdeild, slysadeild og bráðamóttöku sjúkrahúsa sem veitt er án þess að um innlögn sé að ræða og velti ég fyrir mér hvort þetta muni hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir sjúklinga sem gætu verið kallaðir inn til rannsókna sem er nauðsynleg forsenda fyrir til að mynda uppskurði án innlagnar og þannig verður kostnaðurinn færður yfir á sjúkling. Fram hefur komið í ræðum Samfylkingarinnar að þeir vilji láta markaðslögmálin vinna í þágu markmiða jafnaðarstefnunnar. Er það tilvikið þegar kostnaði við þjónustuna er velt yfir á notandann? Hágæðaheilbrigðisþjónusta sem kostar Bandaríkjamenn 14% af þjóðarframleiðslu í markaðsumhverfi kostar aðeins 7–9% af þjóðarframleiðslu í ríkjum þar sem kerfið er opinbert og landsmenn sitja við sama borð. Einkavædd heilbrigðisþjónusta sem lýtur lögmálum markaðarins hefur þá tilhneigingu til að þenjast út eins og fram hefur komið hér í ræðum fyrr í kvöld og heildarútgjöld heilbrigðisþjónustu spennast einnig út í einkaframkvæmd á henni þar sem þar skapast offramboð á einstaka svæðum og umfram allt á vel efnuðum svæðum stórborga. Þetta hefur verið sannreynt. Vaxandi einkafjármögnun eykur greiðslubyrði þeirra mest sem búa við lökust kjör og þurfa mesta þjónustu. Einkafjármögnun heilbrigðisþjónustunnar í gegnum komugjöld í opinbera kerfinu er að markaðsvæða einkavædda þjónustu byggir á allt öðrum forsendum en hin samábyrga hugsun sem við höfum búið við þar sem hugmyndafræðin gengur út á að við greiðum öll sameiginlega úr skattsjóðum okkar. Í annars konar fyrirkomulagi greiða þeir mest sem mest þurfa á þjónustunni að halda, svo sem láglaunafólk, börn, aldraðir, heilsuveilir, sjúkir. Þetta þýðir að frískir greiði minna, vinnufærir greiði minna en aldraðir og heilsuveilir greiði meira. Karlar greiði minna en konur meira. Hátekjufólk greiðir minna en lágtekjufólk meira. Viljum við virkilega halda þá leið? Hér er um að ræða alvarlega tilfærslu á greiðslubyrði milli ólíkra þjóðfélagshópa í öfuga átt. Samt sem áður tala menn um samábyrga heilbrigðisþjónustu. Könnun sænsku félagsþjónustunnar frá 2002 sýnir að 15% þeirra sem lifa undir viðmiðunarmörkum félagsaðstoðar segjast ekki hafa efni á að leita sér læknis vegna kostnaðar. Allt að 50% hafa ekki efni á að fara til tannlæknis. Þetta vekur spurningar um hvort þetta samræmist því leiðarljósi sem við höfum um aðgengi fyrir alla að heilbrigðisþjónustu. Auknum kröfum um að auka heilbrigðisþjónustu verður ekki mætt með hagræðingu og breyttum rekstrarformum. Vandamálið snýr að því að á sjúkrahúsum og hjúkrunarheimilum eru settar fjárhagslegar skorður í ósamræmi við skyldur. Það verður ekki leyft innan einkaframtaksins heldur án þess að skerða þjónustu þar sem eru meiri kröfur um framleiðni, sem sé meiri vinna fyrir lægri laun. Ljóst er að Íslendingar eins og aðrar þjóðir munu óska eftir aukinni þjónustu á næstu árum og það felur í sér aukinn kostnað. Spurningin er: Hvernig ætlum við sem þjóð að leysa það? Það þarf að fara fram grundvallarumræða um grunnþjónustu. Á hún að vera á grundvelli samhjálpar? Þetta er í sjálfu sér efnahagsumræða vegna þess að við megum ekki gleyma því að heilbrigði landsmanna á sterkan þátt í hagvexti þjóðarinnar. Einnig er ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu landsbyggðarinnar. Reynsla annarra landa hefur sýnt að landsbyggðin situr eftir við markaðsvæðingu í heilbrigðiskerfinu. Dreifbýlið býr yfir læknaskorti. Sameining til hagræðingar verður á dreifbýlum svæðum og líklegt er að markaðsvædd þjónusta verði einungis þar sem arðbært er að setjast að. Og hvað gerist þá á landsbyggðinni? Það eru vaxandi deilur í Svíþjóð um stefnumótun í heilbrigðisþjónustu. Reynsla Breta af markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins er mjög umdeild. Nýsjálendingar hafa eyðilagt hið samábyrga heilbrigðiskerfi og meira að segja Bandaríkjamenn eru farnir að lýsa yfir efasemdum um sitt kerfi. Engu að síður stefnum við Íslendingar á braut markaðsvæðingar og grunnþjónustu. Hæstv. forseti. Ég hvet þingmenn alla til að kynna sér þessi mál af kostgæfni og axla þá ábyrgð sem þeim er falin. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það að meiri hluti þingmanna vilji halda í þessa vegferð með íslenska heilbrigðiskerfið, þá vegferð sem viðurkenndir sérfræðingar vara við, vegferð einkavæðingar, mismununar og óhagkvæmra fjárútláta eins og dæmin sanna. Mig langar að minna á að við erum ekki sterkari en veikasti hlekkurinn eða ríkari en fátækasta barnið. Við skulum ekki gleyma. því.

Frú forseti. Í dag höfum við rætt frumvarp til laga um svokallaðar sjúkratryggingar sem fela í sér kerfisbreytingu á íslenskri heilbrigðisþjónustu. Reyndar má segja að hún hafi að hluta til fengið stoð í lögum um heilbrigðisþjónustu sem samþykkt voru hér á Alþingi fyrir örfáum árum síðan, árið 2002 eða 2003 minnir mig, eða 2005. Þar voru samþykktar allvíðtækar heimildir fyrir ráðherra til að haga fyrirkomulagi heilbrigðisþjónustunnar eftir sinni vild. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vorum andvíg þeim breytingum sem það frumvarp fól í sér og nú er haldið áfram. Vert er að huga að því sem áður hefur verið sagt í þessari umræðu. Það skiptir máli hver heldur á málunum og nú heldur Sjálfstæðisflokkurinn á heilbrigðismálunum. Ráðherra Sjálfstæðisflokksins fer með heilbrigðismálin. Stefna Sjálfstæðisflokksins hefur verið skýr. Í umræðum fyrr í dag hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins einmitt sagt: Við virðum skoðanir vinstri grænna vegna þess að þær eru klárar og afdráttarlausar en við erum ekki sammála þeim. Sama gætum við sagt um skoðanir Sjálfstæðisflokksins. Þær koma grímulaust fram. Það má virða þær en við erum ekki sammála þeim. Ef við lítum á stefnu Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðismálum - einkavæðingarmálum - hefur krafan um einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu verið skýr á undanförnum landsfundum. Í ályktun frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins 2007 stendur, með leyfi forseta: „Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum svo sem á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála.“ Er þetta ekki allt að gerast? Ráðherra heilbrigðismála er úr Sjálfstæðisflokknum. Ráðherra menntamála er úr Sjálfstæðisflokknum. Reyndar þurfa þeir ekki að hafa ráðherra orkumála í Sjálfstæðisflokknum því einkavæðingarsinninn, hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson, fer með þau mál. Það varð líka mikill fögnuður þegar Sjálfstæðisflokkurinn hafði myndað ríkisstjórn með Samfylkingunni á grundvelli þessa stefnumiða sinna. Mér finnst að hv. þm. Ásta Möller eigi ekki að skammast sín fyrir einkavæðingartalið. Þetta er stefna flokksins. Ég hlustaði á ræðu hennar áðan. Hún átti í vandræðum og ræðan var full af tungubrjótum, einkarekstur, einkavæðing æ, æ, æ.

Ég var ekki með neinn tungubrjót.

Bíddu við. Nei, það var því miður hv. þingmaður -  „Við vildum mynda ríkisstjórn þar sem hægt væri að þróa samfélagið áfram og gera víðtækari breytingar í ætt við okkar stefnu en kannski hefði tekist á öllum sviðum í fyrrverandi ríkisstjórn og var líklegt í annars konar samstarfi.“ Mikilvægt væri að hafa í huga að núverandi ríkisstjórn ætlaði að taka til hendinni. Hann nefndi heilbrigðismálin sérstaklega og sagði orðrétt: „Þar eru ótrúlega miklir möguleikar fram undan sem Samfylkingin er tilbúin til að vera með okkur í en aðrir flokkar voru og hefðu ekki verið.“ Samkvæmt stefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég skil að hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde sé ánægður með að hafa fengið Samfylkinguna með sér í ríkisstjórn ef hún er eins leiðitöm að fylgja eftir stefnu Sjálfstæðisflokksins í einkavæðingarmálum og hann segir í þessu viðtali. Okkur þótti Framsókn býsna leiðitöm  Við þekkjum þessa einkavæðingu. Við þekkjum áhrif þess að Landssíminn var einkavæddur og seldur og einkavæðingu bankanna sem núna eru að fara yfir um. Fjármálakerfið stendur að minnsta kosti töluvert völtum fótum. Á hverjum bitnar einkavæðingin fyrst? Jú, á landsbyggðinni, dreifbýlli svæðum. Hún bitnar á þeim hópum sem þurfa sérstaklega á samhjálpinni í þjónustunni að halda. Þess vegna vitum við hvað vakir fyrir ríkisstjórninni með því að einkavæða heilbrigðiskerfið. Ég er í sjálfu sér ekki á móti einkavæðingu þar sem hún á við. Ég skammast mín ekki fyrir að taka mér í munn orðið einkavæðing en menn mega ekki heldur ekki fela sig á bak við og kynna allt annað en það sem er. Það er miklu betra að tala hreint út. Ég hef hlustað á þingmenn Samfylkingarinnar tæpa á og í raun skammast sín fyrir að ganga undir jarðarmen með Sjálfstæðisflokknum í orði, þá bláköldu staðreynd sem einkavæðing heilbrigðiskerfisins er. Ýmsir aðrir jafnaðarmenn kunna þó að lesa í málin og tala tæpitungulaust. Betra væri ef hv. þm. Guðbjartur Hannesson eða hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, fylgdust með grasrótinni í sínum flokki. Í ályktun sem kom í gær frá ungum jafnaðarmönnum - sem vilja fresta frumvarpi heilbrigðisráðherra um sjúkratryggingar - segir, með leyfi forseta: „Ungir jafnaðarmenn lýsa undrun sinni yfir því að þingflokkur Samfylkingarinnar ætli að stuðla að því að frumvarp heilbrigðisráðherra um sjúkratryggingar verði samþykkt óbreytt á yfirstandandi þingi.“ Í ályktun ungra jafnaðarmanna segir að frumvarpið geri ráð fyrir að fela einkaaðilum rekstur og áfram mætti vitna í þetta álit grasrótar Samfylkingarinnar. Mér sýnist að ungir jafnaðarmenn ættu miklu frekar heima í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Frumvarpið gengur því í grundvallaratriðum gegn stefnu Samfylkingarinnar en kjarni þeirrar stefnu birtist í því grunnskilyrði að réttarstaða almennings breytist ekki verði einstaklingum falið að sinna þjónustu á sviði heilbrigðismála. Sennilega hafa ungir jafnaðarmenn þá verið andvígir þessari ríkisstjórnarmyndun og því að Samfylkingin gekk undir stefnu Sjálfstæðisflokksins í einkavæðingarmálum sem hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde var svo ánægður með. Til að minna á áhrif aukins ráðherraræðis tilkynnti ráðherra seinni partinn í vetur að hann hefði ákveðið að sameina heilbrigðisstofnanir á Norðurlandi vestra og einnig heilbrigðisstofnanir á Vesturlandi. Sameiningin átti að koma til framkvæmda 1. janúar 2009 og allt yrði unnið og undirbúið í nánu samráði við heimamenn. Hver hefur reynslan orðið þar? Nánast ekkert samráð hefur verið haft við heimafólk um skipan þessara mála og ég veit að hvorki Heilbrigðisstofnunin á Sauðárkróki né Heilbrigðisstofnunin á Blönduósi vita hvað þeirra bíður. Sama á við um heilbrigðisstofnanirnar í Stykkishólmi og Borgarnesi. Ég er hér með Stykkishólmspóstinn frá því fyrir viku síðan þar sem samskipti við ráðherra Sjálfstæðisflokksins eru rakin. Hann hafði ætlað að koma og ræða við heimamenn um tillögur sínar og áform en fundinum var frestað, seinkað og síðan aflýst. Að lokum var hann reiðubúinn að hitta fulltrúa sveitarstjórnar í Reykjavík fyrir skömmu síðan. Samráðið er því ekki neitt. Hér hefur verið minnst á fjárveitingar. Með þeim er hægt að stýra atburðarásinni. Það sem hefur gerst, mun gerast og er að gerast núna er að stofnanir eru sveltar til þess að útvista verkefnum sínum. Þetta er að gerast á þessum stofnunum sem ég nefndi og einnig á Heilbrigðisstofnun Austurlands eins og sagt var frá í fréttum fyrir skömmu síðan. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson ræddi um fjárlagagerðina og því hef ég hér lista yfir stöðu eða áætlaða rekstrarþörf heilbrigðisstofnana í landinu og þá þörf sem ekki var fullnægt en var fyrirsjáanleg við fjárlagagerð síðasta haust. Þar á meðal var Heilbrigðisstofnun Austurlands sem var sameinuð úr mörgum stofnunum í hagræðingarskyni en hefur síðan þá verið í stöðugu og miklu fjársvelti og átt erfitt með að sinna lögboðnum hlutverkum sínum vítt og breitt um héraðið vegna fjárskorts. 
             Það er talað um neyðarástand. Ég veit ekki til þess að ráðherra grípi nokkuð inn í enda er stefnan að svelta stofnanir til að útvista verkefnum. Ég get sagt sögu af Landspítalnum. Ég þurfti sjálfur að fara á bráðamóttöku Landspítalans í vor og fékk þar mjög góða fyrirgreiðslu. Þá sagði læknirinn mér að á einungis tæpum tveim mánuðum hefðu þau tekið við, að mig minnir, níu sjúklingum með lungnabólgu af einkarekinni heilbrigðisstöð. Það kostaði svo mikið að hafa þessa dýru sjúklinga inni á stofnuninni og miklu ódýrara var að senda þá inn á Landspítalann og láta hann sjá um þessa dýru þjónustu. Það þurfti næturvakt og dýr lyf. Síðan sagði læknirinn við mig: Svo er klykkt út með því að sama stofnun reynir að yfirbjóða starfsmenn okkar sem eru yfirhlaðnir af verkum. Þetta gerist þegar farið er út á braut einkavæðingar. Mig minnir að hv. þm. Ásta Möller hafi talað um að kostnaðarvitundin og markaðssjónarmið væru hvati til betri rekstrar. Já, ef hægt er að koma vandanum yfir á aðra. Það var gert í þessu tilviki og við stöndum frammi fyrir því að það verði gert. Verði þessi þjónusta markaðsvædd og einkavædd eins og hér er lagt til munum í rauninni við fá lagskipt, tvískipt heilbrigðiskerfi. Annar hlutinn tekur þann hluta sem hægt er að græða á og hinn hlutinn fer þangað sem hið opinbera verður að greiða meiri kostnað. Nei, við viljum heildarsamtryggingu heilbrigðiskerfisins en ekki einkavæðingu Sjálfstæðisflokksins sem hér er keyrð áfram. Það er dapurlegt að verða vitni að þeim undirlægjuhætti 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða í dag og víða verið borið niður. Eitt af því síðasta sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni var hugtakið einkavæðing og það hugtak hefur verið vinstri grænum mjög tamt í munni í dag.

Við erum órædd við það.

Það er ágætt, það er fínt, gott. Allt í fína lagi með það, einkavæðingu á Landsvirkjun þar á meðal geri ég ráð fyrir. 
             Það er vísvitandi sem ég nota ekki hugtakið einkavæðing um heilbrigðisþjónustuna vegna þess að ég hef annan skilning á hugtakinu einkavæðing en hv. þingmenn Vinstri grænna. Í mínum huga er það einkavæðing þegar bæði fjármögnun og rekstur fer frá ríki til einkaaðila.  
             Hins vegar hafa hv. þingmenn líka kvartað undan því að við höfum ekki rætt sérstaklega um einkarekstur almennt í þessari umræðu. Það er vegna þess að þetta frumvarp er ekki sérstök forsenda þess að fara í aukið samstarf við einkaaðila. Það hefði verið hægt miðað við núgildandi lög og þannig séð er ekki nein sérstök ástæða til að draga sjúkratryggingafrumvarpið inn í það. Sjúkratryggingafrumvarpið er, eins og komið hefur fram í dag, fyrst og fremst hugsað til að setja ramma utan um þá hugmyndafræði að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna og skilgreina þar kaupendur að þjónustu sem er ríkið og veitendur sem eru aðrir aðilar. Við erum ekki með neina fordóma gagnvart því hverjir þeir aðrir aðilar eru svo framarlega sem ákvæði um jafnræði, öryggi, aðgengi, gæði og kostnað eru uppfyllt. Við lítum svo á að ekki sé verið að fara út í neina breytingu í þá veru að kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu leyfist að vera eitthvað dýrari gagnvart einkaaðilum en opinberum aðilum. Ég tel einmitt að leggja eigi mikla áherslu á að ná sem bestum samningum við aðila hvaða rekstrarform sem er notað og þá sé ekkert sérstaklega horft til þess að veita eigi einkaaðilum sérstaka arðsemi. Ég hef engan sérstakan áhuga á því, ég hef áhuga á að veita skjólstæðingum gæðaþjónustu og á góðu verði fyrir skattborgarana. Ég vildi líka nefna sérstaklega í þessari umræðu að mér finnst mjög mikilvægt að hin nýja stofnun leggi áherslu á að hafa eftirlit með gæðum þjónustunnar. Meiri hluti hv. heilbrigðisnefndar hefur í umfjöllun sinni um frumvarpið lagt áherslu á að styrkja gæða- og eftirlitshlutverk sjúkratryggingastofnunar með starfsemi samningsaðila. Í því skyni lagði meiri hluti nefndarinnar til breytingar á frumvarpinu við 2. umr. þar sem skerpt var á þessu hlutverki hinnar nýju stofnunar. Breytingin var í þá veru að stofnuninni er áskilið að setja í samninga ákvæði sem ætlað er að stuðla að gæðum og árangri þjónustunnar, m.a. um gæðastjórnunarkerfi og vottun þeirra, faggildingu, árangursmælingar og upplýsinga- og skýrslugjöf. Þetta þýðir að stofnunin þarf að byggja upp gæða- og eftirlitskerfi. Mér þykir rétt að taka mið af reynslu Svía í því sambandi en hjá þeim hefur verið lögð mikil vinna í þróun gæðastaðla um einstaka þætti þjónustunnar eins og við komumst að raun um í ferð hv. heilbrigðisnefndar til Svíþjóðar um daginn. Þar var einmitt lögð mikil áhersla á það grasrótarstarf sem væri í gangi um samkeppni um að móta gæðastaðla og að það væri samkeppni um gæði á milli stofnana þannig að samkeppnin væri ekki fyrst og fremst um verð heldur gæði sem hægt væri að sýna þeim skjólstæðingum sem sækjast eftir þjónustunni eða þurfa á henni að halda. Meiri hluti heilbrigðisnefndar skerpti á þessum þætti við 3. umr. frumvarpsins með því að leggja til þá breytingartillögu að hlutverk stofnunarinnar verði styrkt í þá veru sem er í 5. gr. frumvarpsins og ég hef þegar gert grein fyrir í fyrri ræðu minni. Við höfum að sumu leyti vísi að slíkum gæðaþáttum t.d. í starfsemi hjúkrunarheimila þar sem RAI-matskerfið sem þar er notað er ekki eingöngu notað til grundvallar greiðslu daggjalda heldur einnig sem gæðakerfi til að tryggja ákveðin gæðaviðmið í þeirri þjónustu sem keypt er af opinberu fé. En það verður að segjast eins og er að gæðaþróun í starfsemi heilbrigðisstofnana er fremur vanþróuð hér á landi og langt frá því sem best þekkist. Við stærum okkur samt sem áður af því að hafa eina bestu heilbrigðisþjónustu í heimi og bendum m.a. á alþjóðleg viðmið um ævilengd og lágan ungbarnadauða, góðan árangur í meðferð krabbameina o.s.frv. Við höfum á hinn bóginn mjög vanþróaðar upplýsingar um óhöpp, mistök og atvik í heilbrigðisþjónustu sem hafa skaðað sjúklinga. Það kom m.a. fram í svari hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni fyrir nokkrum missirum. Og þar sem gæðastaðlar hafa verið settir eru þeir yfirleitt ekki bindandi og oft settir einhliða, t.d. af landlækni eða fagfélögunum, án þess að eftirlit sé haft með því hvort þeim sé fylgt. Hér þarf að taka betur á. Ég legg ríka áherslu á þennan þátt í starfsemi stofnunarinnar. Þannig á stofnun ekki eingöngu að vera kaupandi heilbrigðisþjónustu heldur setja gæðaviðmið um það sem keypt er og hafa eftirlit með að svo sé og birta svo þess vegna niðurstöður opinberlega til að almenningur geti haft nauðsynlegar upplýsingar í höndunum þegar leitað er eftir þjónustu heilbrigðiskerfisins. Í Stokkhólmi hefur verið það framtak á þessu ári að almenningur hefur aðgang að upplýsingum um árangur og gæði þjónustu frá mismunandi meðferðaraðilum t.d. á heilsugæslustöðvum, á netinu, á veffangi sem heilbrigðisyfirvöld halda úti. Þetta er m.a. gert til að auðvelda fólki val á þjónustuaðila ef svo ber við en auk þess leiðir það auðvitað til aðhalds og aukinnar samkeppni um gæði í þjónustu sem á að vera keppikefli okkar allra. Í Bretlandi hef ég líka séð að þar eru birtar opinberlega upplýsingar í fjölmiðlum um gæðamat, niðurstöður samræmds gæðamats á heilbrigðisstofnunum sem ég tel einnig vera af hinu góða. Í umsögnum ýmissa stofnana, m.a. Samtaka heilsugæslustöðva sem eftir að lögin taka gildi verða seljendur þjónustu, má greina ákveðinn kvíða á stöðu slíkra stofnana gagnvart sjúkratryggingastofnun. Hið sama á við um fagfélög sem hingað til hafa verið í forsvari fyrir félagsmenn í samningum um þjónustu einstakra fagstétta. Við spurðum um þetta atriði í ferð heilbrigðisnefndar til Svíþjóðar og þar kom fram að stjórnendur heilbrigðisstofnana voru í raun og veru mjög fljótir að koma sér upp þekkingu á kostnaðargreiningu og samningum í heilbrigðisþjónustu og töldu menn þar að slíkar áhyggjur væru óþarfar. Meðal annars sagði Birgir Jakobsson, aðspurður, að þessi breyting ætti ekki að vera mikið mál fyrir minni stofnanir, þær væru fljótar að koma sér upp þekkingu og takast á við þetta verkefni enda væri það lífsspursmál fyrir slíkar stofnanir að geta sýnt fram á að verkefnin séu gagnsæ. Hins vegar mætti búast við því að það tæki ákveðinn tíma að byggja upp samband á milli kaupanda og seljanda þjónustu sem byggist á trausti og skilningi og það væri reynsla manna í Svíþjóð. En jafnframt yrði að sjá til þess að færni og þekking beggja samningsaðila væri á svipuðu stigi til að ásættanleg niðurstaða fyrir báða aðila næðist. Þetta kallar á það að sjúkratryggingastofnunin þarf að hafa í þjónustu sinni einstaklinga sem hafa mikla faglega þekkingu á þeim sviðum sem verið er að semja um auk lagalegrar, viðskiptafræðilegrar og heilsuhagfræðilegrar þekkingar á viðfangsefninu. Á þetta hefur skort á undanförnum árum eins og ég hef sagt áður í samningum við heilbrigðisstéttir, stofnanir og fyrirtæki sem heilbrigðisþjónusta hefur verið keypt af hvort heldur hjá Tryggingastofnun eða samninganefndum á vegum ríkisins með þeim afleiðingum að mínu mati að hagsmunir ríkisins hafa ekki alltaf verið hafðir í hávegum og jafnvel orðið undir. Varðandi það ákvæði sem hefur verið hér til umfjöllunar um það hverjir koma að samningsborðinu af hálfu fagaðila þá hefur það verið gagnrýnt í dag að það er ekki gert ráð fyrir að fag- eða stéttarfélög komi að því borði. Ég lít svo á að fag- og stéttarfélög muni fá breytt hlutverk í þessum efnum og þau komi til með að styðja við félagsmenn sína í samningum við sjúkratryggingastofnun um kaup á þjónustu með öðrum hætti en tíðkast hefur. Ég sé það m.a. fyrir mér og líki því við það breytta hlutverk sem fag- og stéttarfélög fengu þegar nýtt launakerfi ríkisins var tekið upp og aðlögunarsamningar færðir inn á stofnanir að þá voru það starfsmenn stofnananna sem tóku að sér gerð aðlögunarnefndarsamninga. Á hinn bóginn stóðu fag- og stéttarfélögin á bak við með ráðleggingar og stuðning við félagsmenn í stað þess að vera beinn viðsemjandi. Ég sé þetta breytta hlutverk koma fram með þessum hætti. Ég tel einnig að þessi leið gefi aukna möguleika á því að fleiri faggreinar komi að samningum við sjúkratryggingastofnun þannig að gerður verði víðtækur samningur um tiltekna þjónustu þar sem fleiri en ein fagstétt koma að. Í dag hefur verið samið við einstakar fagstéttir um einhvern bútasaum í stað þess að horfa á heildarþjónustuna þar sem fleiri en ein fagstétt koma að. Ég held að þetta muni gefa mikla möguleika fyrir þjónustuna og fyrir faggreinarnar líka og sjúklinga. Þetta mundi kalla á aukna samfellu og aukið samstarf milli fagstétta eins og í raun og veru hefur þróast í dag. Ákvörðun um meðferð sjúklinga liggur yfirleitt ekki hjá einni fagstétt heldur er hún samvinnuverkefni fleiri fagaðila og samningar með þessum hætti gefa möguleika á því. Fyrr í dag var vísað til fyrri reynslu minnar sem formaður stéttarfélags og ég vil láta það koma fram að þegar ég var í forsvari fyrir hjúkrunarfræðinga og í samningum við Tryggingastofnun opnaði félagið á það að ekki yrði samið við félagið heldur einstaka hópa, einstaka hjúkrunarstofur ef svo bæri við, þannig að í því er engin stefnubreyting frá minni hendi. Í samtölum við sjúkraþjálfara hefur einnig komið fram að þeir hafa litið svo á að heildarsamningar við stéttarfélög hafi verið mjög takmarkandi fyrir stéttina þar sem samið hefur verið um almenna þætti en séráherslur ákveðinna sérgreina innan sjúkraþjálfunar hafi orðið út undan. Sjúkraþjálfarar hafa lýst því í samtölum við mig að þeir sjái þarna ákveðna möguleika á að gera samninga um sértæka þætti í þjónustu við skjólstæðinga. Ég vil að lokum benda á í þessu sambandi að í núgildandi almannatryggingalögum er ekki vísað til þess að það sé samið sérstaklega við fag- eða stéttarfélög heldur við einstakar stéttir. Tími minn er að renna út en mig langaði í lokin að taka upp tvö atriði af mörgum í greinargerð með nefndaráliti frá 1. minni hluta heilbrigðisnefndar um reynslu Íslendinga af einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu og leiðrétta þar ákveðna hluti. Þar er fullyrt að kostnaður við þjónustu einkaaðila sé meiri en opinberra aðila og er vísað annars vegar í heilsugæslustöðina í Salahverfi í Kópavogi og hins vegar í öldrunardeildina á Landakoti. Varðandi öldrunardeildina á Landakoti þá er ekki rétt sem þarna kemur fram að það hafi verið dýrara að semja við Grund heldur var þegar upp var staðið u.þ.b. 17 millj. kr. sparnaður að því. Fyrir utan þann samning sem heilbrigðisráðuneytið hafði gert við stjórnendur Landspítala á Landakoti hafði Landspítalinn sjálfur lagt til aukafjármagn þannig að raunverulegur kostnaður vegna hvers sjúkling var áður um 22 þús. kr. á dag en 

Frú forseti. Ég hef beðið um að fá að flytja seinni ræðu mína, innan tíðar vænti ég, og þá mun ég fara betur yfir þær tölur sem hv. þm. Ásta Möller var með varðandi umdeilt útboð á öldrunardeildinni á Landakoti. Tölurnar sem þingmaðurinn fór með voru ekki réttar. Hins vegar gefst illa tækifæri til þess í tveggja mínútna andsvari að fara í tölur. Mig langar í þessu andsvari að ræða aðeins hvers vegna hv. þingmaður vill ekki nota hugtakið einkavæðing. Af hverju skyldi það nú vera? Skyldi það vera af því að það sé eitthvað viðkvæmt fyrir Sjálfstæðisflokkinn? Nei. Í landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins segir, með leyfi forseta: „Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum svo sem á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála.“ Ég held að allir hljóti að skilja þetta. Ef hugtakið „einkavæðing“ er túlkað samkvæmt amerísku leiðinni sem hv. formaður heilbrigðisnefndar leyfði sér að gera hér áðan, að þá fari allt, bæði fjármögnun og rekstur - þá er stefna Sjálfstæðisflokksins öllu ískyggilegri en menn hafa haldið hingað til. Þá er verið að tala um prívat-einkavæðingu og við skulum horfa til þess að í Svíþjóð er einungis 1% af allri heilbrigðisþjónustu í landinu rekið með fullkominni einkavæðingu eins og þingmaðurinn skilgreinir. Samkvæmt Sjálfstæðisflokknum á að gera það á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála og ég hlýt að spyrja: Er einhver mismunur 

Virðulegi forseti. Ég tel þetta vera útúrsnúning hjá hv. þingmanni. Ef hann hefði lesið landsfundarályktun varðandi velferðarmál sæi hann að þar er ekki notað orðið „einkavæðing“ heldur hugtök eins og „fjölbreyttari rekstrarform“ og „einkarekstur um heilbrigðisþjónustu“. Sá texti sem hv. þingmaður vísar í er í landsfundarályktun um atvinnumál eða iðnaðarmál, ég man ekki hvað það var þar sem hugtakið „einkavæðing“ er notað en það er notað til að lýsa iðnaðarmálum o.s.frv. með þeim hætti sem hv. þingmaður segir frá en ekki með þeim skilningi sem hv. þingmaður leggur í það. Hann notar hugtakið „einkavæðing“ yfir alla þessa þætti, líka einkarekstur sem fjármögnun er ekki sett yfir. Ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að einkavæðing í heilbrigðisþjónustu í þeim skilningi að fjármögnun og rekstur fari yfir eins og hið ameríska kerfi, eins og grýlan sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa haldið á lofti, stendur ekki til. 

Herra forseti. Það er athyglisvert að heyra að það eru aðrar umbúðir notaðar þegar landsfundur Sjálfstæðisflokksins skrifar kaflann í landsfundarályktunina um velferðarmál en þær sem eru notaðar í einhverjum öðrum kafla sem ég veit ekki hvað heitir og hv. þingmaður telur að geti kannski hafa verið um iðnaðarmál eða atvinnumál eða eitthvað þess háttar. Þar eru notaðar fallegri umbúðir, svo sem einkarekstur og annað. Það eru einmitt þær umbúðir sem búið er að flagga í dag. Það er nefnilega mjög mikilvægt að Samfylkingin þurfi ekki að gangast við því að hér er verið að stíga afdrifarík skref til að einkavæða heilbrigðisþjónustuna okkur. Ég minni á, eins og kemur fram í nefndaráliti okkar hv. þm. Þuríðar Backman, að þessir sjö Svíar sem við hittum voru ekkert feimnir við að viðurkenna skilgreiningu sína á því hvað einkavæðing í heilbrigðisþjónustu væri. Það var nákvæmlega það sem við höfum verið að lýsa hér, þetta er yfirhugtak en þegar rekstur og ábyrgð á rekstri eru flutt frá opinberum aðila yfir til einkaaðila - enda þótt fjármagnið komi frá ríkinu - er um einkavæðingu að ræða samkvæmt þeirri skilgreiningu.

Virðulegi forseti. Bankakerfið var einkavætt.

Einkavinavætt, já.

Skipaútgerð ríkisins var einkavædd. Fjarskiptin, Síminn var einkavæddur, prentsmiðja og Síldarverksmiðjur ríkisins. Ég gæti nefnt ótal mörg dæmi um einkavædd verkefni þar sem verkefnin -  Hv. þingmaður hefur reyndar lýst því yfir í dag einkarekstur í ákveðnu formi geti hugnast Vinstri grænum, 

Herra forseti. Það er athyglisvert að formaður heilbrigðisnefndar, hv. sjálfstæðisþingmaðurinn Ásta Möller, virðist hafa komið sér upp alveg sérstakri skilgreiningu, níðþröngri skilgreiningu á því hvað kalla megi einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni. Það er sem sagt bara kerfi sem er algerlega einkarekið, bæði af þeim sem veitir þjónustuna og sem notandinn borgar fyrir sjálfur. Ég held að fæstir leggi þennan þrönga skilning í. Það er auðvitað gild spurning að spyrja hv. þingmann: Um hvað var eiginlega Sjálfstæðisflokkurinn þá að álykta þegar hann sagði: Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum, svo sem á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála? Var þá Sjálfstæðisflokkurinn að álykta um þessa einkavæðingu sem hv. þm. Ásta Möller talaði um, að menn ættu bæði að borga fyrir þjónustuna og einkaaðilar að veita hana? Ég hef mikinn áhuga á því líka. Það er augljóst að hér er orðum hagað væntanlega af einhverri tillitssemi við Samfylkinguna aðallega sem má helst ekki heyra á það minnst að hér sé verið að breyta einhverju, hér séu bara einhverjar tæknilegar lagfæringar þó að það sé Sjálfstæðisflokkurinn sem reki þessa hluti áfram. Mér leikur hugur á að vita hvað er fram undan þegar formaður Sjálfstæðisflokksins talar um á fundi í Valhöll að nú verði tekið til hendinni, að fram undan séu verulegar breytingar á heilbrigðiskerfinu þar sem hann útskýrir hið nýtilkomna stjórnarsamstarf, talar um mikilvægi þess að aðgreina kaupendur og seljendur þannig að hægt sé að hleypa fleirum inn í reksturinn. Hann segir svo að þetta sé mikilvæg breyting sem ekki sé byrjað að sjást mjög mikið en að mikið sé í pípunum. Þarna er verið að boða eitthvað mikið. Þarna er verið að boða að það eigi að taka til hendinni. Það séu miklar breytingar í vændum í málaflokknum. Af hverju er þessi feluleikur? Af hverju leggja menn ekki spilin heiðarlega á borðið og af hverju tala þá ekki sjálfstæðismenn skýrt í þeim efnum? Hversu mikla uppstokkun og eðlisbreytingu stefna þeir á í heilbrigðiskerfinu?

Virðulegi forseti. Ég er með fyrir framan mig umsögn Alþýðusambands Íslands sem er mjög athyglisverð og vísar m.a. til fyrri samþykkta þeirra frá þingum sambandsins. Alþýðusamband Íslands og BSRB lýsa ánægju sinni með þetta frumvarp. Þar segir einmitt, með leyfi forseta: Nú þegar ýmis vel heppnuð dæmi um þátttöku einkarekinna stofnana á vegum félagasamtaka og almannaheillafyrirtækja í umönnun eldra fólks, barna og endurhæfingu og áfengis- og vímuefnameðferðar. Hugsanlega má styðjast við þessi dæmi við frekari útfærslu á þjónustutilboðum. Hérna notar ASÍ einkarekstur með sama hætti eins og við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon geri athugasemdir við þessa notkun eins og ýmislegt annað. En það er alveg ljóst að við erum ekki að tala fyrir einkavæðingu í þeim skilningi sem ég hef verið að lýsa í dag og þess vegna hef ég ekki notað það orð. Það er bara ekki í mínum orðaforða varðandi heilbrigðisþjónustuna en það er í mínum orðaforða varðandi bankana, skipaútgerðina og fleiri þætti sem hafa verið færðir alfarið frá ríkinu yfir til einkaaðila með góðum árangri. Um það er ekki að ræða varðandi heilbrigðisþjónustuna en hins vegar er verið að skoða breytt rekstrarform. Það er verið að skoða aukið samstarf við einkaaðila, það er ekkert leyndarmál, það stendur bæði í landsfundarályktunum og í samþykkt um stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, algerlega burt séð frá þessu frumvarpi eins og ég nefndi áðan. Það er engin forsenda fyrir því að fara þá leið. Sú leið er þegar opin í dag og hefur verið farin. 30% af heilbrigðisþjónustunni eru hjá einkaaðilum í þeim skilningi sem ASÍ skilgreinir, eins og ég las upp áðan. Meðal annars mundi ég telja að heilsugæslan lægi þar undir. Yfir 90% af heilsugæslunni eru í rekstri hins opinbera og ég tel að það sé bæði vilji 

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni heilbrigðisnefndar fyrir og talsmanni Sjálfstæðisflokksins fyrir að staðfesta að það séu áform um að færa verulegan hluta heilsugæslunnar yfir í einkarekstur. Það er út af fyrir sig athyglisverð yfirlýsing. Ég veit ekki hvort hún hefur komið fram með svona skýrum hætti hér áður í umræðunni. Ég vona að þeir samfylkingarmenn, hv. þingmenn, sem hér eru hafi tekið eftir þessum orðum. Ég held að það sé ákaflega óheppilegt hvort sem það kemur frá ASÍ, í umsögn eða úr munni hv. þingmanns að reyna alltaf að leggja að jöfnu góðan einkarekstur félagasamtaka, sjálfseignarstofnana, almannaheillasamtaka annars vegar og „púra“-einkarekstur í ágóðaskyni hins vegar. Við leggjum þetta ekki að jöfnu og viljum draga algjörlega skýra víglínu þarna á milli. Það er alveg óþolandi að menn þvæli því alltaf hér inn í umræðuna að við eigum sjálfseignarstofnanir og félagasamtök sem hafa um áratugi verið hluti af uppbyggingu sameiginlegrar opinberrar velferðarþjónustu okkar og annast þar mikilvæg hlutverk og byggja þá starfsemi upp án þess að draga arð út úr henni og án þess að ætlast til ágóða af rekstrinum annars en þess sem fólgin er vellíðan þeirra sem þeir veita þjónustu. Við erum að tala hér um tvo algjörlega ósambærilega hluti. Ég verð ekki var við að það standi til að færa meira úr hinni hefðbundnu opinberu heilbrigðisþjónustu endilega yfir til einhverra félagasamtaka. Ég held að draumar sjálfstæðismanna séu um hið gagnstæða, að það eigi að vera fyrirtæki, hlutafélög, gróðastarfsemi sem komi inn í þetta af fullum þunga og þá eiga menn auðvitað að segja það og ræða bara hreinskilnislega um hlutina. Ekki blanda hér saman tveimur óskyldum hlutum sem þetta auðvitað eru, af því þetta er eðlisólík starfsemi, eðlisólík nálgun í rekstri en það er auðvitað greinilega verið að reyna 

Virðulegi forseti. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan, að ég a.m.k. fyrir mína parta geri ekki greinarmun á rekstrarformi svo framarlega sem þjónustan er góð, tryggir aðgengi, jafnræði, öryggi, gæði og kostnaðurinn er ekki meiri. Þá geri ég ekki greinarmun á því hverjir það eru sem veita þjónustuna. Og ég spyr bara hv. þingmann á móti: Hvar mundi hv. þingmaður flokka heilbrigðisstarfsmeinn sem eru með samning við Tryggingastofnun? Er það „non-profit“ eða er það „profit“? Hvernig lítur hann á það? Telur hv. þingmaður að þeir samningar séu þess eðlis að það sé ekkert út úr þeim að hafa? Hvernig skilgreinir hann það? Ég hef aldrei áttað mig á hvar vinstri grænir flokka slíka samninga. Því það er náttúrlega ljóst að margir sérfræðingar fá töluvert út úr þessum samningum. Er það gróði, arðsemi, arður eða eru það laun? Ég vildi gjarnan átta mig á því hvar sú lína liggur hjá vinstri grænum.

Hæstv. forseti. Í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um frumvarp um sjúkratryggingar sem í raun ætti að heita um sjúkratryggingar og sjúkratryggingastofnun eða innkaupastofnun heilbrigðisþjónustu því þetta er hvort tveggja, þá hafa ýmis hugtök verið rædd og yfirfarin. Hugtakið einkavæðing hefur verið rætt sérstaklega, hin viðurkennda skilgreining á því, þ.e. að það sé yfirhugtak eða skilningur einstakra þingmanna á því. Annað orð hefur komið hér fram sem er nútímavæðing. Það á að nútímavæða heilbrigðisþjónustuna. Það á að nútímavæða alla opinbera þjónustu og það á að nútímavæða samfélagið. Það eru alltaf í gangi straumar, alþjóðlegir straumar og stefnur sem ganga yfir heimsbyggðina og oft og tíðum eru það alþjóðlegar stofnanir eins og Alþjóðaviðskiptastofnunin eða WTO og OECD sem knýja þessar breytingar áfram. Alþjóðavæðingin er t.d. gott dæmi um slíka þróun þar sem ákveðnum hápunkti er náð í þeirri þróun þegar allir hagstæðu markaðirnir eru orðnir opnir en eins og merkin bera með sér núna þá er sú nútímavæðing sem hefur verið í gangi að hníga og gallar hennar orðnir svo augljósir að menn eru farnir að leita að nýjum kenningum, nýrri þróun, nýrri nútímavæðingu þar sem alþjóðavæðingin er að ganga sér til húðar. Hún gengur ekki upp. Hún gengur gegn sjálfbærri þróun á öllum sviðum og er orðin úrelt. Það má segja að þær formbreytingar sem við stöndum frammi fyrir núna séu angar af þeim meiði. Sú þróun að búa til innri markaði hefur tíðkast í heilbrigðisþjónustunni í Evrópu og víðar, hugtökin að markaðsvæða, að hafa kaupendur og seljendur og setja verðmerkingar á þjónustuna, að koma á innra eftirliti, að koma á gæðaeftirliti og koma á eftirliti með þjónustunni. Mest af þessu er af hinu góða en það er erfitt að stíga þau skref að þetta þjóni í raun og veru þeim tilgangi að gera þjónustuna ódýrari en jafnframt betri og aðgengilegri. En það er eitt sem víst er og það er að stjórnunarkostnaðurinn hefur aukist og eftirlitskostnaðurinn með þessum kerfum öllum saman hefur blásið út eins og púkinn á fjósbitanum. Það er sammerkt með öllum þjóðum sem hafa gengið þennan veg. Ég vil, hæstv. forseti, fá að leiðrétta innsláttarvillu í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta, þar sem við vísum til frumvarps, þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir þinginu, 3. mál á þskj. 3, þar sem við teljum að það eigi að fara í rannsókn á áhrifum þeirrar markaðsvæðingar sem hefur verið í opinberri þjónustu á mismunandi sviðum. Hér stendur að þetta þingskjal hafi ekki komist á dagskrá þingsins. Það er ekki rétt, það komst á dagskrá en það hefur ekki verið hér til afgreiðslu. Það situr enn í nefnd og er búið að gera það frá því í byrjun vetrar og það er það sem er ámælisvert og ég vil leiðrétta þetta. Það komst á dagskrá, var hér rætt en hefur ekki verið afgreitt. Það er miður því ef við hefðum haft þessa úttekt á áhrifum markaðsvæðingar á þeim opinberu fyrirtækjum sem eru hér í grunnþjónustunni þá værum við betur undirbúin að fara í þær umræður sem nú fara fram, við gætum horft til baka og séð hvaða áhrif þetta hefur haft og það gæti hjálpað okkur til þess að líta inn í framtíðina, hvaða áhrif slíkar breytingar geti haft í heilbrigðisþjónustunni verði þessi leið farin. En framtíðin er á þessu sviði ein pólitík og fer mikið eftir samstarfi þeirra tveggja stjórnarflokka sem nú eru við völd og hvernig útfærsla á hugtökum og innleiðingu á þessum formbreytingum verður. En þegar hv. formaður heilbrigðisnefndar sem hefur stöðu innan síns flokks lítur svo á að það skipti engu máli hvaða rekstrarform séu fyrir hendi þá sér maður ekki alveg fyrir hvaða rekstrarform verða fyrir valinu ef það á að breyta. Í frumvarpinu er kafli um gjöld og gjaldtöku en það er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að heilsugæsluþjónustan skuli vera gjaldfrjáls og greiðsluþátttaka sjúklinga í heilbrigðisþjónustu takmörkuð verulega frá því sem nú er. Við viljum sannarlega draga úr gjaldtökunni. Hún kemur þeim verst sem mest þurfa að nota þjónustuna og heilsufar þeirra sem eru fátækir og verr settir er lakara og þar af leiðandi koma þjónustugjöld verr niður á þeim. Það eru ýmis merki á lofti sem sýna að greiðsluþátttaka er orðin of mikil fyrir ákveðna þjóðfélagshópa og þó svo að hægt sé að taka meðalgreiðsluþátttöku þjóðarinnar í heilbrigðiskostnaði, hvort hann hefur lækkað eða minnkað, þá er alveg augljóst að hann vegur orðið þyngra hjá þeim sem verst eru settir. Þetta er m.a. farið að koma niður á tannheilsu þjóðarinnar og annarri þeirri þjónustu þar sem sjúklingar taka meiri þátt í greiðslum, t.d. greiðslum til sálfræðinga og geðlækna, sérstaklega hefur borið á þessu hjá sálfræðingum og þeim sérfræðingum sem hafa staðið fyrir utan samninga. En það er ljóst að þetta er farið að koma niður á heilsu þjóðarinnar og það hefur orðið grundvallarbreyting frá því sem var og fyrri rannsóknir sem hafa verið gerðar hafa ekki bent til mismunandi aðgengis fólks eftir efnahag. Ég vil, hæstv. forseti, fara hér nokkrum orðum um breytingartillögurnar og nota þær mínútur sem ég á eftir til þess. Í IV. kafla frumvarpsins sem fjallar um samninga um heilbrigðisþjónustu ítrekar minni hlutinn að hugmyndafræðin um kaup og sölu á sviði heilbrigðismála sé varhugaverð. Ekki er eðlilegt að setja heilbrigði manna undir skilmála um arðsemi þar sem ríkari áhersla er lögð á hagkvæmni og hagnað en réttindi og velferð einstaklinganna sem í hlut eiga. Það eru tvær meginbreytingar sem við leggjum sérstaklega áherslu á. Við vörum alvarlega við þeim ásetningi stjórnvalda sem er að finna í 39. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að ekki megi gera samninga við stéttarfélög eða fagfélög á sviði heilbrigðisþjónustu eins og tíðkast hefur um árabil, það er algjört bann við því. Við viljum hafa þetta opið. Það geta verið þær aðstæður þar sem þetta form er heppilegast fyrir alla aðila og við teljum að það eigi að vera áfram opið. Annars er í raun og veru verið að brjóta á stéttarfélögum, að geta ekki samið fyrir sína félaga. En við leggjum líka til og leggjum á það áherslu eins og við gerðum við afgreiðslu um bandorminn svokallaða, að 42. gr. frumvarpsins verði felld úr gildi og þannig afnumin útboðsheimild sjúkratryggingastofnunar. Útboð á heilbrigðisþjónustu er mjög viðkvæmt. Það er varasamt og við búum við þær aðstæður að samkeppnisumhverfið er takmarkað. Og ef við erum að tala um virka samkeppni og markað þá er það helst hér á höfuðborgarsvæðinu og í raun og veru væri verið að búa til eða byggja upp mismunandi þjónustu fyrir höfuðborg og landsbyggð. Við gætum verið að auka þar enn frekar misræmið. Við leggjum því þunga áherslu á þetta. Við áréttum einnig og teljum það ámælisvert að ekki skuli vera gerðar kröfur til reynslu eða hæfi stjórnarmanna sjúkratryggingastofnunar og að ekki sé gerð krafa um að forstjóri stofnunarinnar búi yfir fagþekkingu á sviði heilbrigðismála. Við leggjum til breytingu á því ákvæði og að það verði gert krafa um fagþekkingu forstjóra sjúkratryggingastofnunar. Við leggjum líka áherslu á það, og viljum taka það eftir Svíum, að gera tannlækningar barna og ungmenna upp að 20 ára aldri gjaldfrjálsar og eins aldraðra og öryrkja sem njóta tekjutryggingar. Við leggjum það til að í kafla 20. gr. frumvarpsins verði tekið út „nauðsynlegra tannlækninga“ því það á að meta það í reglugerð, frekar að móta þar skýrari reglur um gjaldtökuna. En tannlækningar eru tannlækningar og við teljum að þær eigi að vera gjaldfrjálsar. Við 28. gr. frumvarpsins gerum við tillögur um viðbætur þar sem tryggt er að sjúkratryggingar greiði fargjald beggja foreldra veiks barns sem er flutt með sjúkraflutningi á sjúkrahús og við teljum að það sé full ástæða til þess að hafa þessa heimild beggja foreldra bundna í lögum við slíkar aðstæður. Við gerum einnig breytingartillögu á 2. tölul. 29. gr. Þar gerum við tillögu um að sjúkratryggðir greiði ekki beint úr buddunni fyrir rannsóknir sem er undanfari aðgerðar eða meðferðar. En eins og flestir vita þá eru aðgerðir eða meðferðir inni á sjúkrahúsum sem ekki eru bráðaaðgerðir stundaðar með þeim hætti í dag að fólk er látið koma deginum áður í þær rannsóknir sem eru undanfari aðgerðar eða meðferðar og greiða þá göngudeildargjald. Þetta getur tekið þungt í og við teljum í raun og veru að þetta flokkist sem aðgerð og hluti af innlögn á sjúkrahús og sparnaðurinn sem stofnunin og ríkissjóður hefur með þessari tilhögun, þ.e. að beina fólki fyrst á göngudeild, kemur fram í því að það þarf ekki leggja sjúklinga inn. Við tökum einnig undir kröfur og ábendingar ljósmæðrafélagsins um að ekki verði heimilt að taka gjald fyrir aðstoð ljósmóður við fæðingu og sængurlegu í heimahúsum. Þó svo að samningar við ljósmæður séu á þennan veg þá viljum við tryggja þetta í frumvarpinu þannig að sængurlega sé innifalin. Við viljum benda á efnislega þýðingu 12. tölul. 59. gr. en hún er sú að starfsmenn heilbrigðisþjónustu sem flyst frá ríkinu með samningum skv. IV. kafla laganna teljast áfram vera ríkisstarfsmenn þrátt fyrir að vinnuframlag þeirra sé innt af hendi fyrir sveitarfélagið. Og við bendum einnig á að með aukinni einkavæðingu opinberrar þjónustu þá verður að skilgreina stöðu og réttindi starfsmanna þeirra fyrirtækja sem verða einkavæðingu að bráð og rétt almennings til að upplýsa um það hvernig með eignir hans verður farið. Hæstv. forseti. Við teljum loks í 

Herra forseti. Það hefur margt mjög athyglisvert komið fram í þessum umræðum í dag og kannski ekki síst í kvöld, þó einkum og sér í lagi í svari hv. formanns heilbrigðisnefndar við þeirri spurningu formanns Vinstri grænna um hvað væri í pípunum og þá á ég við þessa makalausu yfirlýsingu um að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu ætti að fá annað rekstrarform. Ég vil minna á að sl. vetur var skipuð nefnd til að endurskoða eða skoða stöðu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og gera tillögur, m.a. um rekstrarform ef ég man rétt. Sú nefnd átti að skila áliti í apríl sl. Það skyldi þó ekki vera að menn séu að bíða eftir því að þetta frumvarp sem hér er verði að lögum til að virkja það sem hér var bent á áðan, þær valdheimildir sem þar er að finna í lögum til ráðherrans um að móta, marka og framfylgja stefnu sem hentar þeirri pólitík sem hann rekur hverju sinni? Ég vil því spyrja hv. þm. Ástu Möller um það hver sé þá staða þeirrar heilbrigðisáætlunar sem Alþingi samþykkir til 10 ára þegar búið er að lögfesta að þetta eigi allt saman að vera í höndum ráðherrans. Það var athyglisverð umræðan um umbúðir og innihald. Það liggur mikið við að kalla þetta ekki einkavæðingu. Þetta er búið í umbúðir eins og meiri hagkvæmni, aukið valfrelsi, hámarksgæði og nýta kosti einkarekstrar, auka fjölbreytni, efla samkeppni til að lækka verð, stytta biðlista og jafnvel að hækka laun starfsmanna. En einkavæðinguna má ekki nefna. Og það er auðvitað ekki nema von eins og hv. formaður heilbrigðisnefndar sagði áðan að menn eigi erfitt með annað en lýsa stuðningi við málið, eins og ítrekað hefur verið rakið hér og lesið upp úr umsögnum aðila vegna þess hvernig umbúðirnar eru. Þær eru til þess fallnar að fela innihaldið eins og hv. þm. Ásta Möller sagði áðan. Það gildir eitt hjá Sjálfstæðisflokknum þegar verið er að tala um velferðarmál og annað um aðra málaflokka. Það eru gríðarlega miklar væntingar bundnar við þetta vegna þessara yfirlýsinga í kerfinu öllu og það hefur margt verið rakið í dag. Ég minnist eins álits þar sem var sagt: Ég fagna þessari stórkostlegu breytingu og hlakka til að sjá árangurinn. Við vorum einmitt vöruð við því í Svíþjóð hversu gríðarlega miklar væntingar voru til þessarar kerfisbreytingar og ég vil biðja menn um að fara varlega í því að láta alla halda að hér sé komin ein allsherjartöfralausn á öllu sem bjátar á í heilbrigðisþjónustunni. Hér hefur verið rætt nokkuð um einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu sem reynst hefur skattgreiðendum dýrari og ákveðin hefur verið á undanförnum mánuðum. Hér hefur sérstaklega verið rætt um útboð á öldrunardeild á Landakotsspítala sem var boðin út í mars sl. með 18 hjúkrunarrúmum í þeim yfirlýsta tilgangi að ná aukinni hagkvæmni í rekstri. Það bárust tvö tilboð og þau voru bæði hærri en kostnaður við rekstur deildarinnar hafði verið til þessa. Og þvert á öll hagkvæmnissjónarmið var öðru tilboðinu tekið. Í því fólst 21 þús. kr. á sjúkrarými á dag. Það náðist að lækka það niður í 19.700 kr. á dag en sú upphæð er þó 8% hærri en þær 18.260 kr. sem fóru í hvert sjúkrarými fyrir útboð. Nú vil ég, hv. þm. Ásta Möller, leiðrétta það sem hér kom fram áðan, og ég bið hv. þingmann þá að leiðrétta það til baka, að auk þessara 8% hærri greiðslu leggur Landspítalinn til hjúkrunarfræðing á vakt allar nætur um helgar til viðbótar og lengir samningstímann. Með því að rekja þetta er ekki verið að kasta rýrð á þann sem tekur að sér þennan rekstur. Með því að rekja þetta er verið að benda á hvernig sú stefna sem hér er verið að leiða í lög leikur skattgreiðendur á Íslandi. Það er það sem er daprast við þetta, að væntingarnar sem eru til þess að þetta verði ódýrara og hagkvæmara, það bendir öll reynsla hjá okkur til þess að þetta muni verða skattborgurunum dýrara.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að fara í andsvar við hv. þingmann en hins vegar verð ég að ítreka það sem ég sagði áðan, að kostnaðurinn við rekstur á hverju sjúkrarúmi á Landakoti á þessari tilteknu öldrunardeild var 22 þús. kr. á dag og hann var lækkaður niður í 19.700 kr. Varðandi þá upphæð sem kemur fram hjá hv. þingmanni, 18.260 kr., þá er rétt að milli heilbrigðisráðuneytisins og stofnunarinnar var samningur um að greiða af sérstöku fé sem var tekið til hliðar í því skyni að minnka biðlistann, að greiða sérstaklega fyrir rekstur þessarar deildar. Hins vegar var kostnaður spítalans ekki 18.260 kr. heldur var hann raunverulega 22 þús. kr. Með þessu útboði tókst því að lækka kostnað við rekstrardeildina úr 22 þús. kr. niður í 19.700 kr. og eftir því sem ég kemst næst og hefur verið sagt í mín eyru þá fól þetta í sér, miðað við samningstímabilið, 16,8 millj. kr. sparnað. Það er hið rétta í þessu. Þessar upplýsingar hafa komið fram áður, m.a. ef ég man rétt inni á hinu háa Alþingi. Hv. þingmaður spyr jafnframt um stöðu heilbrigðisáætlunar. Heilbrigðisáætlun stendur fyrir sínu með öllum þeim ágætu markmiðum sem þar koma fram. Það er m.a. hægt að nota þá hugmyndafræði sem þar kemur fram um kaup og sölu á heilbrigðisþjónustu til þess að ná ákveðnum markmiðum til þess að bæta heilbrigði. Þetta samsvarar því alveg ágætlega hugmyndafræðinni um kaupendur og veitendur, hugmyndafræðinni um sjúkratryggingastofnun og heilbrigðisáætlun.

Herra forseti. Ég hef í mínum fórum útskrift af nokkuð mörgum fréttum, bæði í sjónvarpi og útvarpi, þar sem fram kemur það sem ég sagði áðan, að samningar hafi náðst um rekstur umræddrar deildar á Landakoti um 19.800 kr. fyrir daginn með skilyrðum um lengri samningstíma og Landspítalinn taki að sér vakt hjúkrunarfræðings á nóttunni um helgar. Það framlag spítalans er ekki reiknað sem kostnaður inni í þessu dæmi. Í þessum fréttum kemur einnig fram að með þessum samningi spari ríkið því 14,6 millj. kr. fyrir spítalann - þetta er haft eftir Birni Zoëga sem þá var forstjóri Landspítalans - en ekki 17 millj. kr. eins og hv. þingmaður sagði. Það er ljóst, herra forseti, að við undirbúning þessa máls, með smyglgóssinu sem var sett inn í frumvarpið í vetur, sjúkratryggingastofnun sem sett var inn í bandorminn, að við framlagningu og tilurð þessa máls hefur pólitísk sýn ráðið meiru en reynsla, bæði okkar heima og reynsla Svía og Breta. Það er dapurlegt hversu miklar valdheimildir ráðherra fær með þessu frumvarpi í ljósi þess hver stefna hans er og hver yfirlýst stefna Sjálfstæðisflokksins er. Það er undarlegt að samfylkingarmenn skuli - mætti ég, herra forseti, 

Herra forseti. Ég gerði nokkrar athugasemdir við það hvað heilbrigðisráðherra sæist hér lítið í sölum og boðaði að ég hefði áhuga á því að leggja fyrir hann spurningar í seinni ræðu minni en þar sem hún er ákaflega stutt væri æskilegt að það drægist ekki mikið að ráðherra kæmi í salinn. Hv. þm. Ásta Möller spyr hvernig við flokkum rekstur sjálfstætt starfandi sérfræðinga og hvað það sé. Því er einfalt til að svara: Í heilbrigðisstefnu okkar er tekið alveg af skarið um að að sjálfsögðu geta sjálfstætt starfandi einyrkjar verið hluti af þessu kerfi enda séu þeir innan almannatryggingakerfisins og við þá samið á eðlilegum grundvelli. Og hvað er það sem menn hafa yfirleitt reynt að leggja til grundvallar slíkum samningum? Jú, það er að þar sé fyrst og fremst gengið út frá því að út úr samningnum komi eðlileg laun til viðkomandi sjálfstætt starfandi aðila að viðbættu því að hann hafi fengið starfskostnað sinn og rekstrarkostnað greiddan. Þá er það auðvitað allt annar hlutur en sá einkarekstur í ágóðaskyni í fyrirtæki sem getur skilað öðrum en þeim sem þar starfa, þ.e. eiganda utan úr bæ, fjárfesti, bullandi arði. Að þessu leyti á að sjálfsögðu ekki heldur að leggja þessa hluti að jöfnu. Það er því miður veruleg hætta á því, herra forseti, að þetta frumvarp geti átt eftir að reynast úlfur í sauðargæru. Það er kunnuglegt ferli að mörgu leyti sem við stöndum hér frammi fyrir. Ég var að hugsa um það áðan hvort menn hefðu lesið frásagnir og upplýsingar af bréfaskriftum þeirra frúar Margrétar Thatcher og Pinochets húsbónda í Chile þegar þau áttu skoðanaskipti og bréfaskipti um það hvernig væri mikilvægt að læða nýfrjálshyggjunni og markaðsvæðingunni í lævíslegum og hóflegum skrefum og hvað væri hægt að bjóða mönnum upp á stóra skammta í hverju landi. Frumvarpið þýðir vissulega ekki sjálfkrafa einkavæðingu eða útboð á meiru en gert er í dag en það opnar allar gáttir fyrir það, það gerir það. Það er ekki hægt að horfa fram hjá pólitísku baklandi þessa máls sem liggur í Sjálfstæðisflokknum, í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins, í þeirri heilbrigðisstefnu sem ráðherra hefur mótað sér og jafnvel að einhverju leyti í orðalagi stjórnarsáttmálans. Það sem ég vil inna hæstv. ráðherra eftir er í fyrsta lagi: Hvernig hyggst hann fara með ráðherravæðinguna í þessu frumvarpi, t.d. það að skipa stjórn fyrir hinni nýju stofnun? Verða það fjórir gæðingar, einkavæðingarsinnar úr Sjálfstæðisflokknum og kannski einn fagaðili sem fara þar inn? Gæti ráðherra hugsað sér að hún yrði þverpólitískt skipuð? Í öðru lagi: Hvernig hyggst ráðherra fara með það einstæða stefnumótunarvald, lögverndaða stefnumótunarvald sem þarna á að fara að kveða á um og ég fullyrði að er mjög sérstætt í íslenskri löggjöf? Það er ekki hefðbundinn frágangur á forræði ráðherra yfir málaflokki þar sem oftast er látið nægja að taka fram í 1. gr. að málaflokkurinn heyri undir ráðherra, að hann sé yfir honum í venjulegum skilningi stjórnsýslunnar. Hér er annað og meira á ferðinni. Það er alveg sérstakt lögverndað stefnumótunarvald sem á síðan að ganga inn í kerfið og aðrir aðilar verða skuldbundnir til að vinna samkvæmt pólitískum markmiðum eða stefnumiðum ráðherrans, t.d. um það að á næstu nokkrum árum skuli bjóða alla heilsugæsluna í landinu út. Bang! Ráðherrann er með lögvarða stöðu í því og aðilar innan kerfisins skulu veskú gera það. Hversu bundinn af landsfundarsamþykktum Sjálfstæðisflokksins telur hæstv. heilbrigðisráðherra sig vera, hvað er mikið í pípunum? Hvað var á bak við orð forsætisráðherra þegar hann útlistaði áformin samkvæmt stjórnarsáttmálanum og hrósaði Samfylkingunni fyrir að vera auðsveip og samvinnufús í einkavæðingu á þessum sviðum, heilbrigðismálum, orkumálum o.fl., umfram aðra flokka sem völ hefði verið á samstarfi við? Er hægt að fá einhverjar nánari upplýsingar um það hvað þarna er í vændum þótt seint sé og áliðið í umræðunni? Mér finnst að aðstandendur þessa máls skuldi á því skýringar og eigi að manna sig upp í að vera hreinskiptnir í þeim efnum að gangast við verkum sínum og því sem áformað er. Það liggja fyrir miklu meiri en nægar vísbendingar til þess að rökstyðja spurningar af þessu tagi, formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar hefur boðað miklar breytingar sem í vændum séu í heilbrigðismálum á grundvelli þess sem um hafi samist í stjórnarsáttmálanum. Ég vísa því til þess og þeirra gagna og ályktana sem hér hefur verið vitnað til í umræðunni og bíð spenntur eftir að heyra hvað 

Virðulegi forseti. Mér finnst svolítið athyglisvert að hlusta á þessa ræðu og sérstaklega finnst mér athyglisvert að heyra um hinar miklu valdheimildir sem ráðherra á að fá samkvæmt þessu frumvarpi. Það er augljóst að hv. þingmaður hefur ekkert kynnt sér málið. Ef hann skoðar heilbrigðislögin - sem hann samþykkti sjálfur - um heilbrigðisþjónustu vorið 2007, þá er þar mjög skýrt tekið fram um samningsumboð ráðherra sem er víðfeðmt. Það er skemmst frá því að segja að ef eitthvað er þá skerðir þetta frumvarp þá valdheimild til ráðherra og setur í ákveðinn farveg. Síðan varð hér heljarinnar mál eða í það minnsta uppistand hjá Vinstri grænum þegar hér var rætt um stjórn stofnunarinnar sem var samþykkt fyrir síðustu jól. Það er eins og hefur komið fram hjá öllum þeim sem hafa talað um þetta mál hér, sérstaklega í heilbrigðisnefnd, búið að skipa stjórn fyrir stofnunina og stjórnarformaður stofnunarinnar hefur komið á fund heilbrigðisnefndar og m.a. hafa nefndarmenn heilbrigðisnefndar úr Vinstri grænum farið nákvæmlega yfir það. Þetta er því eitthvað sem hefur löngu verið gert og það er mjög gott fólk þar inni. Síðan skil ég ekki af hverju hv. þingmaður er sífellt að klifa á því að forsætisráðherra hafi verið að tala um einkavæðingu á þessum fundi í Valhöll, það gerði hann aldrei. Hann vísaði í stjórnarsáttmálann, sem er skýr, og það vill svo til að það eru sambærileg ákvæði í stjórnarsáttmálanum sem var samþykktur 1995 eða 1999, tel ég, en hins vegar var það ekki framkvæmt. Það er væntanlega það sem forsætisráðherra var að vísa í þegar hann sagði að menn væru tilbúnir til þess að ganga lengra en áður hafði verið gert. Það er alveg í samræmi við það sem menn hafa verið að gera í nágrannalöndunum með góðum árangri eins og allir sem vilja vita vita, en aðrir hafa ákveðið 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefði að mínu mati að ósekju mátt biðja um orðið og svara hér í ræðu. Hann hefur ekki plagað okkur svo mikið með nærveru sinni hér í dag og ég bjóst því kannski við ítarlegri svörum en þeim sem hægt er að veita í tveggja mínútna andsvari. Það væri fróðlegt að vita hvort ráðherrann hyggst ekki kvitta fyrir umræðuna hér á eftir með ræðu þar sem hann gæti þá kannski farið yfir eitthvað af sem rætt hefur verið í dag, þær spurningar sem hefur verið varpað fram. Þannig er að samviskusamir ráðherrar sitja hérna í salnum og punkta niður hjá sér spurningar og athugasemdir sem þeir telja ástæðu til að bregðast við en það virðist ekki vera ætlun þessa ráðherra að temja sér það verklag, hann er kannski uppteknari við eitthvað annað mikilvægara að eigin mati en að sinna umræðunni með þeim hætti og koma svo hér með skeytasendingar af því tagi sem hann hafði í þessu stutta andsvari. Þegar heilbrigðislögin voru sett á sínum tíma gagnrýndum við einmitt ýmislegt sem fól í sér að okkar mati allt of rúmar valdheimildir til ráðherra. Við greiddum atkvæði gegn slíkum ákvæðum í því frumvarpi þó að við veldum að styðja það við endanlega afgreiðslu þess af því að í því var líka margt mjög mikilvægt og er að sjálfsögðu í þeim lögum. Þetta hefur verið margútskýrt hér. Hins vegar er eitt athyglisvert, að upp að einhverju vissu marki virðist hæstv. ráðherra vera að reyna að breiða yfir boðskap formanns síns úr Valhöll frá því í haust. Kannski er það áfram tillitssemin við samstarfsflokkinn sem þolir ekki stærri skammt í bili enda hreyfing ungliðanna hrokkin fyrir borð í málinu, að það verði að hafa þetta allt í silkiumbúðum núna hérna í gegnum umræðuna vegna aumingja Samfylkingarinnar. Það læðist dálítið að manni sá grunur. Hér virðist sem sagt ekki standa til að veita neinar upplýsingar um það sem þó er skjalfest að er áformað og kallað er „að hafa mikið í pípunum“, að verulegar breytingar séu fram undan í heilbrigðiskerfinu og annað í þeim dúr. Eða voru þetta bara einhver ómagaorð hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, 

Virðulegi forseti. Eins og þingreyndur maður, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þekkir, þá flutti ég þetta mál og síðan kom það til kasta þingsins. Honum til upplýsingar get ég alveg sagt það að ég er búinn að fylgjast með umræðunni hér í kvöld en þetta mál er hins vegar á vettvangi þingsins eins og menn þekkja. Mér hefði kannski fundist, eins og kom hér fram þegar ég fór aðeins yfir málið, að hann hefði mátt fylgjast betur með úr því að hann er að setja ofan í við menn almennt út af málinu. Enn og aftur er því miður þessi ágæti hv. þingmaður, Steingrímur J. Sigfússon, að reyna að leggja hlutina út með einhverjum öðrum hætti en þeir eru. Það liggur alveg fyrir hver er stefna ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum, það kemur skýrt fram í stjórnarsáttmálanum. Hér er verið að leggja fram þetta frumvarp og ýmislegt annað hefur verið gert, t.d. í tengslum við lyfjamálin, sem eru nú ekki litlar breytingar. Ætli það séu ekki stærstu breytingar á lyfjamálunum sem hafa verið gerðar á undanförnum árum ef ekki áratugum á Íslandi. Það hefur því margt verið að gerast í þessum málaflokki, það er mikil áhersla lögð á forvarnir og ýmislegt annað sem enn á eftir að koma í ljós. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður er að leggja út af orðum forsætisráðherra á þessum fundi á einhvern annan veg en kemur skýrt fram í stjórnarsáttmálanum og eftir stjórnarsáttmálanum er unnið. Ég tek hins vegar undir að þegar hlustað hefur verið á þessa umræðu í kvöld er í rauninni mjög erfitt að átta sig á því af hverju það er ekki fullkomin sátt um málið hér í þinginu því að það er ekkert sem kallar á óeiningu hvað þetta varðar, en eðli málsins samkvæmt ef menn ákveða að fara þá leið þá er það niðurstaðan.

Herra forseti. Málið er vissulega á vettvangi þingsins en það breytir engu um þær þinghefðir að ráðherrar sem eru samviskusamir og sýna umfjöllun þingsins um mál virðingu og sjálfum sér og sínu embætti, reyna gjarnan að vera viðstaddir umræðuna og fylgjast með henni og jafnvel blanda sér í hana, jafnvel svara að einhverju leyti spurningum í andsvörum sem þeir hafa góða aðstöðu til ef þeir eru hér í salnum, það er bara einfaldlega þannig. Ég hef hlýtt á umræðuna í allan dag og tel mig alveg þokkalega færan til þess að taka þátt í umræðum um þetta mál og ég held að ég sé ekkert að misskilja það. Ég held að okkur hafi tekist alveg ágætlega að draga upp þann bakgrunn málsins og þá hugmyndafræði sem á bak við liggur, sem er hins vegar greinilega mjög viðkvæm af hálfu Sjálfstæðisflokksins, væntanlega vegna þess að hann vill ekki gera samstarfsflokknum þann óleik að það birtist hér of nakið þegar tjöldin eru fallin. Að sjálfsögðu þarf ekki að ræða um að Samfylkingin sver af sér allar breytingar á þessu máli í einkavæðingarátt o.s.frv. Ég hef ekkert túlkað eða lagt út af orðum forsætisráðherra á þessum fundi, ég hef vitnað orðrétt í þau, ég hef lesið þau upp og spurt: Hvað þýðir þetta í reynd, hver eru þá áformin? Hvað er þetta mikla sem er í pípunum? Er það ómálefnalegt að biðja um upplýsingar um það þegar svona er talað af hálfu forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar? En hæstv. heilbrigðisráðherra bregst við eins og raun ber vitni. Samfylkingin sver að sjálfsögðu af sér allar breytingar í einkavæðingarátt, vill ekki gangast við neinu slíku. Formaður heilbrigðisnefndar kallar ekkert einkavæðingu nema það sé upp á ameríska vísu, að einkaaðilar bæði reki og veiti þjónustuna og menn borgi fyrir hana algerlega sjálfir, sem er allt annað mál en við höfum verið að tala hér um og er nánast ekki til staðar í norrænum samábyrgum velferðarkerfum, eitt prósent, var sagt hér áðan, í Svíþjóð. Tilraunir okkar hafa því m.a. miðast að því, og ekki síst mínar hér á síðari hluta umræðunnar, að reyna að draga fram hvað er í vændum, hvað er fram undan. 

Hæstv. forseti. Nú fer senn að ljúka umræðu um þetta mikilvæga þingmál sem getur skipt sköpum um framtíðarþróun heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Framan af umræðunni í dag einkenndi það sérstaklega málflutning fulltrúa Sjálfstæðisflokksins að tengslin á milli okkar sumra værum vafasöm sem höfum tekið þátt í þessari umræðu annars vegar og verkalýðshreyfingarinnar hins vegar og þá sérstaklega voru nefnd samtökin BSRB. Mér finnst í rauninni sjálfsagt að ræða þessi mál. Mér finnst sjálfsagt að ræða hagsmunatengsl en þá skulum við líka gera það að fullu. Við skulum tala um hagsmunatengsl og við skulum tala um fjármálatengsl. Ég spyr hvort ekki sé kominn tími til þess núna að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, m.a. við þessa umræðu, upplýsi um sín eigin tengsl og við fáum þau þá öll á borðið. Að við einskorðum þessa umræðu ekki við það eitt að vafasamt sé að verkalýðssamtök, og þá þau samtök sem hafa innan sinna vébanda fólkið sem starfar á heilbrigðissviðinu, láti þessi mál til sín taka. Við skulum líka horfa til tengsla út í þau fyrirtæki sem eiga hagsmuna að gæta. Ég hef margoft áður tekið þátt í umræðu um markaðsvæðingu samfélagsþjónustunnar og stoðþjónustu í samfélaginu. Ég man sérstaklega vel eftir umræðunni um Rafmagnseftirlit ríkisins. Það var á fyrsta kjörtímabili Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra hét þá Finnur Ingólfsson en undir hann heyrðu þessi mál. Hann sagði okkur að markaðsvæðing raforkueftirlitsins mundi leiða til þess að til yrði blómstrandi eftirlitsiðnaður sem mundi styrkjast víðs vegar um landið. Við önnur sem tókum þátt vorum gagnrýnin á þessi sjónarmið, töldum að hér yrði um fákeppni að ræða sem fyrst og fremst mundi leita á höfuðborgarsvæðið. Hver varð raunin? Að uppistöðu til er það eitt fyrirtæki sem sinnir þessu eftirliti. Það heitir Frumherji. Hver skyldi vera stærsti eigandinn í því fyrirtæki? Hann heitir Finnur Ingólfsson. Er að undra að menn tali um einkavinavæðingu og menn vilji fá hagsmuna- og fjármálatengslin upp á borðið? Hafa menn hugleitt hvað muni gerast í reynd ef við förum með heilbrigðisþjónustuna á útboðsmarkað? Einhver þingmaður Samfylkingarinnar talaði um að það gæti eflt litlu sjúkrahúsin úti á landi. Halda menn það virkilega? Eru menn svo barnalegir að ímynda sér að þetta gerist? Ef þorri bæklunarlækna tekur sig saman, t.d. á sjúkrahúsi í Garðabænum, og býður í tilteknar bæklunaraðgerðir, hvað mun þá gerast inni á Landspítalanum, hver verður hagur þeirrar stofnunar? Verður hann best tryggður með þessu móti? Hver er afstaða læknadeildarinnar í Háskóla Íslands, hver væri hún til slíkrar þróunar? Ég bara spyr. Þegar farið verður að bjóða í aðgerðir og stóru einkavæddu blokkirnar hér á suðvesturhorninu fá bitana, ekki sjúkrahúsið eða heilsugæslan á Hólmavík eða Blönduósi. Það verða þessi fyrirtæki sem hagnast á nákvæmlega sama hátt og gerðist með Frumherja á sínum tíma. Væri nú ekki rétt að taka klútinn frá augunum og greiða alla vega ekki atkvæði á morgun með bundið fyrir augun? Því miður óttast ég að það gerist.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á vopnalögum, nr. 16 frá 25. mars 1998, með síðari breytingum, sem flutt er af allsherjarnefnd. Tildrög þessa frumvarps eru þau að þótt hefur skorta í vopnalög heimild til þess að innheimta gjöld fyrir námskeið vegna skotvopna og er ætlunin með þessu litla frumvarpi að bæta úr skorti á gjaldtökuheimild í lögunum. Það er frá því að segja að námskeið þessi hafa verið haldin á ábyrgð ríkislögreglustjóra sem hefur falið Umhverfisstofnun að framkvæma það á undanförnum árum og eru málin í þeim farvegi. En samkvæmt ábendingum sem borist hafa allsherjarnefnd hefur gjaldtökuheimildin ekki verið fullnægjandi og hefur nefndin því tekið sig saman. Er um það full samstaða innan nefndarinnar að flytja breytinguna nú á þessu septemberþingi til þess að unnt verði að innheimta gjöldin á námskeiðum sem nú fara í hönd. Frumvarpið er einfalt í sniðum og felur í sér að kostnaður vegna námskeiða og prófa greiðist með gjaldi sem ráðherra ákveður að fengnum tillögum ríkislögreglustjóra og síðan er kveðið á um hvaða ráðherra skuli í reglugerð ákveða námskeiðs- og prófgjöld í ákvæðum um námskeiðin. Í meðförum nefndarinnar hefur komið fram að gjöld þessi eru að sjálfsögðu þjónustugjöld og lúta reglum um þjónustugjöld að því leyti að einungis er heimilt að innheimta gjöld sem nemur þeim kostnaði sem stafar af því að halda námskeiðin þannig að gjaldtakan fer ekki umfram það sem nauðsynlegt er til þess að hægt sé að standa straum af námskeiðshaldinu. Þar sem málið hefur þegar komið til umfjöllunar í allsherjarnefnd og er flutt af nefndinni tel ég óþarfa að það gangi til nefndar að lokinni 1. umr. Ég legg því til að málið fari beint til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum. Frumvarpið er flutt af heilbrigðisnefnd. Það hljóðar svo: „1. gr. Við 13. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þó skal ákvæði 10. gr., hvað varðar smásöluaðila, taka gildi 1. janúar 2009.“ Með frumvarpinu er lagt til að frestað verði að hluta gildistöku 10. gr laga nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, til 1. janúar 2009 og þá eingöngu hvað varðar smásölu lyfja. Þær breytingar er snúa að afslætti af lyfjum í smásölu haldist þannig í hendur við nýtt greiðsluþátttökukerfi lyfja sem fyrirhugað er að komi til framkvæmda á sama tíma. Breytingar á lyfjalögum voru samþykktar á vorþingi og eiga þau ákvæði sem frumvarpið tók til að taka gildi 1. október nk. Hér leggur hv. heilbrigðisnefnd til að eitt ákvæði frumvarpsins taki gildi síðar eða 1. janúar 2009 er varðar afslætti af lyfjum í smásölu þannig að það taki gildi um leið og nýtt greiðsluþátttökukerfi, sem áformað er að komi til framkvæmda á sama tíma, taki gildi. Þar sem frumvarpið er flutt af heilbrigðisnefnd tel ég eðlilegt að það fari ekki til nefndar heldur beint til 2. umr.