Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar, Árni Þór Sigurðsson, fer mikinn í fjölmiðlum í dag þar sem hann lýsir skoðun sinni á lögfræðingum Seðlabanka Íslands og þeim skoðunum sem þeir hafa lýst í minnisblöðum sem eru reyndar háð leynd um sinn í hv. fjárlaganefnd. Seðlabankastjóri kom sjálfur á fund fjárlaganefndar og gerði grein fyrir því hvaða skoðun Seðlabankinn hefði á því samkomulagi sem ríkisstjórnin hefur skrifað undir um Icesave. Farið var fram á það að minnisblaðið yrði geymt og síðan unnið betur að því hvað varðar einstakar tölur í álitinu. Hins vegar voru engar athugasemdir gerðar við þá skoðun sem fram kom af hálfu lögfræðinga Seðlabanka Íslands um það samkomulag og þann samning sem unninn hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég get ekki farið í það sem stendur í þessu minnisblaði enn þá. Ég á von á að þeirri leynd sem á því hvílir verði aflétt hið allra fyrsta enda hefur ríkisstjórnin margoft sagt að um þetta mál skuli engin leynd hvíla. En ekki hefði ég viljað fá þann dóm sem lögfræðingar Seðlabanka Íslands gefa samninganefnd fjármálaráðherra í þessu máli. Það þótti ekki ástæða til að tala við þá lögfræðinga sem hvað mesta þekkingu hafa á því að semja um lán fyrir íslenska ríkið. Þeir voru ekki spurðir að því hvað þeim fyndist um þetta. En hv. þm. Árni Þór Sigurðsson á ekki í vandræðum með að lýsa skoðunum sínum á þessu. Hann segir, með leyfi forseta, í fjölmiðlum í dag: „Er þetta ekki bara fólk sem er enn þá í vinnu hjá gamla seðlabankastjóranum? Maður veltir því fyrir sér.“ - Og áfram heldur hann: „Það er einfaldlega verið að blekkja þingnefndirnar með þessum hætti. Ég velti fyrir mér hvort menn séu þarna á einhverju einkatrippi. Fyrir mér virðist sem viðkomandi starfsmaður sé enn að vinna fyrir Davíð Oddsson.“ Þarna er um að ræða Sigríði Logadóttur, aðallögfræðing Seðlabanka Íslands. Þetta fólk er auðvitað með Davíð Oddsson enn þá á heilanum. Það er ekki hægt að taka mark á því sem helstu sérfræðingar landsins á þessu sviði segja 

Frú forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal segir að ég fari mikinn í fjölmiðlum. Hv. þingmaður fór mikinn í ræðustól. Eins og henni er kunnugt um er ég frekar orðvar maður frá degi til dags og venjulega og það þarf býsna mikið til þess að mér verði misboðið. Málið er einfaldlega það í þessu samhengi að óskað var eftir því að lögfræðingar Seðlabankans kæmu á fund utanríkismálanefndar og gerðu grein fyrir áliti sínu á málinu og haft var samband við Seðlabankann og þess farið á leit að lögfræðingarnir kæmu á fund nefndarinnar og greindu frá viðhorfum sínum. Að sjálfsögðu tekur maður mark á þeim sjónarmiðum og þeim orðum og þeim skrifum sem frá lögfræðingum Seðlabankans koma. Það sem ég gerði athugasemdir við er það að síðdegis í gær kom tölvuskeyti frá lögfræðingum Seðlabankans eða aðallögfræðingi Seðlabankans. Þar segir, með leyfi forseta: „Við lögfræðingar Seðlabanka Íslands viljum undirstrika að á minnisblaði til utanríkismálanefndar er samantekt á því sem kom fram á fundinum þar sem lögfræðingar mættu sem gestir og ber ekki að líta á sem umsögn Seðlabankans sem slíka. Við viljum gjarnan að þetta komi fram hjá nefndinni. Verið er að klára vinnslu á umsögn Seðlabankans til fjárlaganefndar.“ Það var það sem ég var að gera athugasemdir við. Ég hafði staðið í þeirri trú að lögfræðingarnir væru að tala í umboði Seðlabankans og fyrir hönd hans og það er augljóst að þegar menn koma með þann hatt á fund nefndar þá gefur það umsögn þeirra tiltekna vigt. Ég er ekki að gera lítið úr þeim sjónarmiðum sem þau kunna að standa fyrir sem einstaklingar. 

Frú forseti. Formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins hafa lagt fram tillögur á þinginu um svokallaða tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að ESB. Nú hefur Sjálfstæðisflokkurinn aldrei verið sérstaklega hallur undir þjóðaratkvæðagreiðslur þó að oft hafi komið upp í þjóðfélagsumræðunni krafan um að könnuð yrði með formlegum hætti afstaða þjóðarinnar til stærri mála. Mér dettur í hug í fljótu bragði þrjú mál sem hefðu verðskuldað þjóðaratkvæðagreiðslur á liðnum áratug. Í fyrsta lagi fjölmiðlamálið, í öðru lagi aðkoma Íslands að Íraksstríðinu og í þriðja lagi Kárahnjúkavirkjun. Sjálfstæðisflokkurinn leiddi ríkisstjórn á þeim tíma þegar öll þessi mál komu upp og var í lófa lagið að bera þau undir atkvæði þjóðarinnar. Það kom þó aldrei til greina, ekki einu sinni þegar forseti Íslands hafði synjað fjölmiðlalögunum staðfestingar og stjórnarskráin kvað á um að þau skyldu borin undir þjóðina. Nú bregður svo við þegar Sjálfstæðisflokkurinn er kominn í stjórnarandstöðu eftir rúmlega 17 ára samfellda stjórnarsetu að hann fær skyndilega svo brennandi ást á þjóðaratkvæðagreiðslum að hann leggur til að þjóðin verði spurð beint, ekki einu sinni heldur tvisvar í sama málinu, bæði fyrir og eftir að hún hefur öðlast forsendur til að taka upplýsta afstöðu. Nú eru allir flokkar sammála um það að leggja væntanlegan aðildarsamning við ESB í dóm þjóðarinnar þegar samningurinn liggur fyrir. En sú aðferð er í besta falli sérkennileg að spyrja þjóðina líka fyrir fram hvaða álit hún hefur á aðildarsamningi sem ekki hefur verið gerður, enda hefur engri þjóð dottið í hug að fara þessa leið fyrr en nú að hún skýtur upp kollinum á Íslandi. Það merkilega er að formaður Sjálfstæðisflokksins var sjálfur þeirrar skoðunar fyrir örfáum mánuðum að einföld þjóðaratkvæðagreiðsla að loknum aðildarviðræðum væri nóg eða eins og hann sagði í blaðagrein í Fréttablaðinu 13. desember, með leyfi forseta: „Þær sérstöku aðstæður sem nú eru uppi kalla á að þjóðin öll taki í kjölfar aðildarviðræðna ákvörðun um þetta mikilvæga mál.“ Því langar mig að spyrja formann 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja vegna þessara spurninga að fjölmiðlamálið, Íraksstríðið og Kárahnjúkar eru ekki mál sem eru sambærileg því sem við erum að ræða á þinginu þessa dagana, um mögulega umsókn að Evrópusambandinu. Í fjölmiðlamálinu var meiri hluti fyrir málinu á þingi. Það var meiri hluti á þinginu sem samþykkti að fara þá leið sem þar var lögð til. Mér kemur dálítið á óvart að hv. þingmaður skuli vera þeirrar skoðunar að Kárahnjúkamálið skuli vera þeirrar tegundar að þar hefði þurft að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla, sérstaklega þegar maður rifjar það upp að það var fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar sem tryggði nauðsynlegt atkvæði í borgarstjórn Reykjavíkur fyrir því að sú framkvæmd gæti átt sér stað. Ég hef talað fyrir því í umræðu um Evrópusambandsmálin að einföld þjóðaratkvæðagreiðsla kynni að vera nóg en það þarf að vera til staðar einhver lágmarkssamstaða um það á þinginu, einhver sem er tilbúinn til að axla hina pólitísku ábyrgð á málinu. Hér höfum við enga ríkisstjórn sem er tilbúin til þess. Við höfum tvo ríkisstjórnarflokka sem eru á öndverðum meiði í þessu máli. Annan sem ætlar að áskilja sér rétt alveg út í rauðan dauðann til að berjast gegn málinu og við höfum upplifað það í umræðu á þinginu að einstakir þingmenn eru undir ógnarþrýstingi að styðja málið gegn betri samvisku. Ég trúi því einfaldlega að við þessar aðstæður þar sem enginn breiður pólitískur grunnur er til staðar, hvorki er samstaða um það í ríkisstjórninni né á þinginu með hvaða hætti við eigum að leggja af stað í þessa ferð, þá sé nauðsynlegt að a.m.k. liggi fyrir stuðningur frá þjóðinni í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu áður en lögð er inn umsókn. Ég vek athygli á því að það er ekki einu sinni samstaða um það í þinginu hver formsatriðin eiga að vera og þá er ég t.d. að vísa til þess hvernig staðfestingu á samningnum  
            

Frú forseti. Nú virðist vera að erlendar skuldir Íslands séu mun hærri en upphaflega var gert ráð fyrir þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom til landsins í nóvember sl. Þetta hefur fastafulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins staðfest sem og Seðlabanki Íslands á fundum efnahags- og skattanefndar og fjárlaganefndar og að mér skilst fjármálaráðherra líka í morgun. Það virðist samt ríkja mikil óvissa um bæði skuldastöðu íslenska þjóðarbúsins og skuldaþol þess og því langar mig til að spyrja, þar sem nú er liðinn rúmur mánuður frá því að skrifað var undir svokallað Icesave-samkomulag, og miðað við að við bíðum enn eftir þessum upplýsingum og við fáum gefið upp allt frá 160% til 300% af vergri landsframleiðslu, þá vildi ég spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, þingmann Samfylkingarinnar og formann efnahags- og skattanefndar, sem á einmitt að fjalla eitthvað um efnahagsmál: Af hverju var skrifað undir samkomulagið áður en þessar upplýsingar lágu fyrir og telur hv. þingmaður og formaður efnahags- og skattanefndar að það sé ekkert samhengi á milli núverandi skuldastöðu og greiðslugetu og möguleika okkar á að standa við Icesave-samkomulagið?

Virðulegur forseti. Það er fljótgert að svara spurningum hv. þingmanns. Það er rétt að Seðlabankinn hefur kynnt skuldastöðu og skuldaþol eins og staðan er í dag fyrir efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd og mun kynna endanlegar tölur sínar í fyrramálið og birta síðan á blaðamannafundi í framhaldinu og þá gefst öllum almenningi tækifæri til að taka afstöðu til þeirra. Hvað það varðar á hvaða grunni samninganefndin stóð þegar hún gekk frá sínum samningum þá hafði hún auðvitað beinan aðgang að tölum Seðlabankans og þeim upplýsingum sem voru fyrir mánuði síðan tiltækar um skuldastöðu þjóðarbúsins  Mér er það ljóst að auðvitað hafa vakið nokkrar áhyggjur hjá heimsendaspámönnum í röðum þingmanna þær tölur sem Seðlabankinn lagði fram fyrir efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd sem sýna auðvitað svo ekki verður um villst þá trú sem sérfræðingar bankans hafa á vaxtarmöguleikum íslensks atvinnu- og efnahagslífs og þeim  Ég vil hins vegar segja vegna þess sem barst í tal áður um lögfræðiálitið sem kynnt var fyrir okkur í utanríkismálanefnd í síðustu viku að Seðlabankaklúðrið í þessu lögfræðiáliti er auðvitað með miklum ólíkindum. Það að ríkisstjórnin leiti eftir fulltrúa bankans í samninganefndina  
            

Virðulegi forseti. Nú eru fyrstu vikurnar liðnar síðan svokallað strandveiðifrumvarp tók gildi og um 400 bátar hafa fengið leyfi og haldið á sjó. Þetta hefur kallað yfir okkur tugi beiðna um aðstoð og hjálp á hafinu við landið, eins og fram hefur komið í fréttum undanfarið, með miklu og auknu álagi á Vaktstöð siglinga og stjórnstöð Landhelgisgæslunnar og á björgunarbátaflotann í kringum landið. Flest hefur þetta farið vel sem betur fer og er það kannski fyrst og fremst að þakka góðu veðri en eins og alþjóð veit höfum við haft einmuna veðurblíðu á landinu undanfarnar vikur og á hafinu í kringum landið líka. Það hefur líka komið fram að kvótinn sem er úthlutað og sóknin er þannig að í ólympískum veiðum þar sem kapphlaup er um veiðina þá klárast þetta aflamark fljótt. Þetta eru um 10 tonn í heildina á hvern bát sem ætla má að hefði annars getað veitt um 40–50 tonn. Nú er fram undan nýtt tímabil sem er í ágúst og þá getum við rifjað upp hvernig veður var í ágúst í fyrra. Ef við lendum í því sama núna munu bátar á norðvestursvæðinu ekki geta farið á sjó á Norðurlandinu og Vestfjörðum á meðan bátar á Breiðafirði geta verið að róa sleitulaust og veiða úr sameiginlegum kvóta þessara skipa. Þetta kallar á aukna hættu og aukin útköll og býður heim þeirri hættu að bátar fyrir norðan muni fara að sækja sjó í verri veðrum. Ég vil spyrja hv. varaformann sjávarútvegsnefndar hvort hún hyggist beita sér fyrir breytingum á þessu þar sem þessi augljósa hætta er fyrir hendi alveg sérstaklega á norðvestursvæðinu og hvernig hún hyggist þá bregðast við þeim aðstæðum sem uppi eru.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að vekja athygli á reynslunni sem nú er smátt og smátt að koma í ljós af strandveiðunum. Ég get upplýst þingheim um að það er mikil ánægja með þessar strandveiðar, a.m.k. á því svæði sem ég þekki gerst til, þ.e. á norðvestanverðu landinu. Reynslan af þessu hefur verið góð, menn fiska vel, og það hefur verið eindæma veðurblíða sem hefur um leið ráðið því að það hefur verið mikil sókn á miðin og kannski mun meiri en menn sáu fyrir. Þessi aukna sókn á miðin kallar á eftirlit og það er sjálfgefið mál að ekki er hægt að slá af neinum kröfum hvorki um haffærni skipa né eftirlit með þeim og öryggismál öll sem varða þessar veiðar. Það er náttúrlega sérstakt úrlausnarefni sem fara þarf vel yfir og sérstaklega nú á þessum niðurskurðartímum hver staða Landhelgisgæslunnar er og annarra eftirlitsaðila varðandi þetta. Að öðru leyti verð ég bara að segja það að mér sýnist reynslan af þessum strandveiðum vera góð. Það kemur reyndar í ljós að mikill hluti heildarmagnsins sem úthlutað var á svæðunum hefur verið veiddur á því svæði sem hér var rætt, þ.e. við norðaustanvert landið, og mér sýnist af þeirri reynslu að full ástæða sé til að huga sérstaklega að svæðaskiptingunni þegar kemur að því að bæta þetta annars ágæta fyrirkomulag sem nú hefur verið komið á með strandveiðunum.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli manna á orðum hv. þm. Helga Hjörvars til að byrja með en hann lýsti yfir fullkomnu vantrausti á norska lausamanninum í Seðlabankanum í ræðu áðan og efast ég um að menn hafi heyrt annað eins af hálfu stjórnarþingmanns gagnvart embættismanni og hér kom fram. 
             Virðulegi forseti. Ég ætlaði aðeins að spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur út í endurreisn bankanna og ástæðan fyrir því að ég vildi skiptast á skoðunum við hv. þingmann er sú að ég var mjög ánægður með fyrirspurn hv. þingmanns til viðskiptaráðherra í gær í tengslum við endurreisn bankanna og var það í anda þess sem við höfum talað fyrir, sjálfstæðismenn. Við sátum saman fund, ég og hv. þingmaður, í viðskiptanefnd þegar staða mála við endurreisn bankanna var kynnt en það á að ganga frá þeim málum á föstudaginn. Við höfum haft mjög miklar áhyggjur af gjaldeyrisójöfnuði sem felst í því að verði styrking krónunnar of mikil muni nýju bankarnir eins og lagt var upp með hreinlega verða óstarfhæfir eða gjaldþrota. Við spurðum sérstaklega út í þetta mál í hv. viðskiptanefnd og fengum þær upplýsingar, virðulegi forseti, að ef gengið styrkist um meira en 30% verði nýju bankarnir gjaldþrota. Þeir sem kynntu þetta fyrir okkur höfðu ekki áhyggjur af þessu máli sökum þess að Seðlabankinn hefði svo sterk tök til að halda gengi íslensku krónunnar niðri. Virðulegi forseti. Ég hef gríðarlegar áhyggjur af þessu og ég hef áhyggjur af því að núna á sumarþinginu séum við ekki að ræða einmitt þessi stóru mál. Ég vildi því fá að vita hvert er sjónarmið hv. þm. Lilju Mósesdóttur í þessu máli nákvæmlega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að vekja enn og aftur athygli á því að ljúka á endurreisn bankakerfisins á föstudaginn kemur. Það eru mörg álitaefni í því sambandi og ég deili áhyggjum hans af því að við séum að taka á okkur of stóran bita eða færa yfir eignir frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana sem eru allt of verðmiklar eða allt of dýrar m.a. vegna þess að ekki er tekið nægilega mikið tillit til gengisáhættunnar. Það er vissulega rétt að Seðlabankinn hefur ekki áhyggjur af því að krónan muni styrkjast mjög mikið. Við búum við gjaldeyrishöft og það kom fram í máli seðlabankamanna að við getum átt von á því að þau verði að vera hér í nokkur ár í viðbót, m.a. vegna þess að við erum skuldsett þjóð sem þarf að borga hátt hlutfall af vergri landsframleiðslu í afborganir og vexti af lánum. Til þess að tryggja þennan stöðugleika þarf líka að taka lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og nota þau lán sem fara í gjaldeyrisvarasjóðinn til þess að tryggja stöðugt gengi. Ég vil bara leggja áherslu á það í sambandi við endurreisn bankanna að það má aldrei gleymast að það voru kröfuhafarnir sem við erum að semja við núna um verðmæti eignanna sem færast á milli gömlu og nýju bankanna en ekki íslenskir skattgreiðendur sem settu bankana á hausinn.  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að koma hér upp vegna ummæla formanns utanríkismálanefndar sem höfð hafa verið eftir honum úr þessum ræðustól vegna málefna Seðlabankans og þess álits sem hann hefur á lögfræðingum bankans og raunverulega beinist gagnrýnin helst að yfirlögfræðingi bankans. Hann lét hafa eftir sér eftirfarandi sem er á mbl.is í dag, með leyfi forseta: „Er þetta ekki bara fólk sem er enn þá í vinnu hjá gamla seðlabankastjóranum?“ Hvernig getur hv. þingmaður rætt málin með þessum hætti? Gerir hann sér ekki grein fyrir hvaða ábyrgðarstöðu hann gegnir fyrir Alþingi? Í leiðinni langar mig til að spyrja hann hvort hann telji að skipun Svavars Gestssonar sem formanns samninganefndar í Icesave-deilunni hafi byggst á faglegu mati á hæfileikum hans til þeirra hluta eða pólitík og mig langar til að hv. þingmaður beri þessi mál örlítið saman.

Hæstv. forseti. Ég get því miður ekki svarað hér fyrir hv. þm. Árna Þór Sigurðsson en ég ætla að fjalla um sama mál vegna þess að ég á sæti í fjárlaganefnd og þangað kom fulltrúi Seðlabankans og lagði fyrir nefndina álit sitt, annars vegar á skuldastöðu þjóðarinnar og hins vegar á lögfræðilega hluta Icesave-samninganna. Ég vil um þetta segja að þegar Seðlabankinn leggur fram álit með merki bankans þá er það álit Seðlabankans. Það er ekki persónulegt álit einstakra lögfræðinga. Mér þykir miður að við skulum vera að draga í efa hæfi þessara manna núna í þingsal. Við höfum gert athugasemdir við skuldastöðu Seðlabankans og þar ætla menn að reikna þetta aftur og ég veit að þar er fagfólk sem mun komast að faglegri niðurstöðu. En mig langar til að benda á annað atriði og það er að Ragnar Hall og Eiríkur Tómasson komu ásamt Kristni Bjarnasyni fyrir nefndina í gær. Ragnar Hall og Eiríkur Tómasson lýstu mjög eindregið þeirri skoðun sinni að þeir teldu að gerð hefðu verið mikil og stór mistök við útreikning á kröfum Icesave-samninganna sem þýðir m.a. að það er ekki bara verið að svínbeygja okkur til að borga 20.887 evrur, það er verið að neyða okkur til að borga meira en það, meira en það sem segir í tilskipuninni. Þeir benda báðir á að það standi í tilskipuninni að túlka eigi lögfræðihlutann nákvæmlega eins og Ragnar Hall 

Virðulegur forseti. Ég ætla að blanda mér í þessa umræðu og tala um sama mál og sá sem talaði hér á undan. Ég er svo fullkomlega gáttuð á þeim ummælum sem höfð eru eftir formanni utanríkismálanefndar í morgun að ég er næstum því orðlaus. Ég spyr: Hversu langt er hægt að seilast í andúð sinni á einum manni? Þarna var vegið að starfsheiðri fólks í Seðlabankanum. Hverjir aðrir en lögfræðingar í Seðlabankanum, á lögfræðisviði Seðlabankans, ættu að vera færir um að skrifa lögfræðiálit um tiltekin atriði? ég bara spyr. Eru það hagfræðingarnir sem eiga að fara að túlka lögfræðina? Nei, það hljóta að vera lögfræðingarnir. Mér finnst að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sem þessi orð eru höfð eftir, eigi að standa hér í ræðustól á Alþingi og biðja þetta ágæta fólk afsökunar. Hann segir hér að það sé ekki verið að gera lítið úr sjónarmiðum þessa fólks. Ég vil leyfa mér að hafa hér eftir honum, með leyfi forseta: „Það dregur verulega úr trúverðugleika álitsins ef það er ekki unnið fyrir hönd stofnunarinnar heldur aðeins persónulegt álit viðkomandi starfsmanns. Það er einfaldlega verið að blekkja þingnefndirnar með þessum hætti. Ég velti fyrir mér hvort menn séu þarna á einhverju einkatrippi. Fyrir mér virðist sem viðkomandi starfsmaður sé enn að vinna fyrir Davíð Oddsson.“ Ef þetta er ekki að gera lítið úr sjónarmiðum fólks veit ég ekki hvað það er. Þetta er fullkomlega óboðlegt og þingmanninum til svo fullkomlega mikillar minnkunar að  Fyrir utan það, hvernig ætlar þingmaðurinn að leysa þetta vandamál sem nærvera Davíðs Oddssonar eða fjarvera í Seðlabankanum greinilega er? Maðurinn er hættur í Seðlabankanum. Hvað á að gera? Á bara að bomba bankann og byrja upp á nýtt?

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, þó að ég geri kannski ekki orð hennar um bombur að mínum. Spurning hennar er auðvitað eðlileg í ljósi þessara fáheyrðu ummæla hv. formanns utanríkismálanefndar sem virðist hafa farið gjörsamlega á taugum í þessu máli. Hann virðist hafa farið gjörsamlega á taugum þegar hann áttar sig á því að það stendur ekki steinn yfir steini í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Það stendur ekki steinn yfir steini, það er alltaf að koma betur og betur í ljós og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur einfaldlega farið á taugum þegar hann áttar sig á því hve vondan málstað hann hefur í höndunum. Ég held að umræðan um blekkingar sem hann væntanlega vill meina að starfsmenn Seðlabankans hafi haft í frammi með því að koma á einhvern hátt fram undir fölsku flaggi. Það er ekki hægt að skilja ummæli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar öðruvísi en að hann hafi miklar áhyggjur af þeim blekkingum sem þingnefnd er beitt í þessu sambandi. Þá væri ágætt ef hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefði sömu áhyggjur af því þegar jafnvel ráðherrar í ríkisstjórninni verða berir að því að beita þingið ítrekað blekkingum í sambandi við Icesave-málið. Við höfum ekki tíma til að fara nánar yfir það núna en ég er tilbúinn í þær umræður. Ég er tilbúinn í að taka umræður t.d. um ýmis ummæli hæstv. fjármálaráðherra sem í ljós hefur komið að voru a.m.k. efnislega röng. Hvort þau voru vísvitandi röng veit ég ekki, en efnislega röng svör sem hann hefur gefið hér við fyrirspurnum ítrekað fyrir utan misvísandi ummæli fjármálaráðherra og forsætisráðherra í þessu máli sem ber þess merki á hvers konar brauðfótum 

Frú forseti. Ég ætla að vona að forseti taki þessu ekki persónulega enda snýst erindið ekki um fundarstjórnina í dag, hún hefur gengið ágætlega. Þetta snýst um það að forsetinn, sem er æðsti vörður lýðræðis í landinu og fulltrúi allra okkar þingmanna, beiti sér, aðstoði þingið í þeirri stöðu sem er komin upp og magnast með hverjum deginum þar sem framkvæmdarvaldið er farið að kúga þingið. Við urðum vitni að ótrúlegum atburði fyrir nokkrum dögum síðan þegar stjórnarþingmaður lýsti því hvernig hann hefði verið kúgaður. Þingið er sett í þá stöðu að upplýsingum er haldið frá okkur, við þurfum að grennslast fyrir um það úti í bæ hvaða upplýsingar okkur vantar. Nú er komið í ljós að enn vantar fylgigögn við hollenska Icesave-samninginn og eflaust eitthvað fleira. Það alvarlegasta er þó að nú er ríkisstjórnin farin að beita skoðanakúgun gagnvart fólki úti í bæ. Ríkisstofnanir mega ekki tjá sig öðruvísi en að stjórnin geti sætt sig við. Nú þarf þingið að grípa til sinna ráða, frú forseti.

Virðulegi forseti. Mér finnst virðulegur forseti ætla að skauta ansi billega fram hjá því sem kom fram hjá hv. þm. Sigmundi 

Forseti vill minna hv. þingmann á að nefna hv. þingmenn á tilhlýðilegan hátt fullu nafni og með ávarpsorðum í þingsal.

Mér finnst virðulegur forseti ætla að skauta ansi billega fram hjá þeim fyrirspurnum sem voru lagðar fram og óska eftir því að forseti geri grein fyrir afstöðu sinni í þessu máli. Við verðum ítrekað vitni að mjög annarlegum vinnubrögðum í þinginu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og nú af hálfu hv. þingmanna meirihlutaflokkanna, vinstri flokkanna, jafnaðarmannaflokkanna hér á þingi, í ummælum sínum um starfsmenn Seðlabankans. Mig langar að inna forseta eftir viðbrögðum við því hvernig hann hyggst beita sér í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim tveim ræðumönnum sem hér hafa talað. Í mínum huga er það afar mikilvægt að við gætum að ásýnd Alþingis, við gætum líka að því að hér fari fram málefnalegar umræður. Ef það er þannig að við fáum ekki gögn sem við biðjum um, ef þingmenn ríkisstjórnarinnar leyfa sér að gagnrýna á mjög ómálefnalegan og ómaklegan hátt þá sérfræðinga og starfsmenn sem vinna hjá ríkisstofnunum og eru einungis bundnir að veita fagleg ráð og skilja persónu sína fyrir utan það, þá er það grafalvarlegt mál. Þess vegna beini ég því til hæstv. forseta að hún aðstoði þingið í krafti embættis síns og leiðrétti svona vitleysu. Það er afar mikilvægt að við reynum á einn eða annan hátt að gæta að ásýnd Alþingis og það er í rauninni bara á færi hæstv. forseta að svo verði

Forseti hefur meðtekið þessar ábendingar og tekur undir það að við þurfum öll að gæta að ásýnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu eitthvert það brýnasta mál sem hefur verið til umfjöllunar á Alþingi. Ég held að við þurfum að leita aftur til byrjunar 10. áratugarins þegar ákveðið var að samþykkja EES-samninginn til að finna sambærilegt mál. Reyndar verð ég að segja að Icesave-ríkisábyrgðin er að mínu mati jafnstórt mál vegna þess að þar getum við alþingismenn skuldbundið þjóðina og í raun steypt henni í fátækt næstu 20 árin. Ég óttast því miður að aðild að Evrópusambandinu í því árferði sem við búum við núna geti leitt til sömu niðurstöðu. Ég ætla að útskýra það í máli mínu á eftir. Afstaða mín snýst um grundvallarhugmyndafræði. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að byggja landið þannig upp að allir, hvar sem þeir búa á landinu, fái notið sérstöðu sinnar og að við reynum að keyra á því góða sem er á tilteknum svæðum án þess að halli á önnur landsvæði. Því miður hefur reyndin verið sú að Stór-Reykjavíkursvæðið hefur sogað til sín stóran hluta af auðlindum landsbyggðarinnar, má kannski segja, vegna þess að þar er hið stóra markaðskerfi, ef stórt má kalla. Það sem ég óttast kannski mest varðandi Evrópusambandið er að það er í rauninni byggt upp á þessum markaðslegu forsendum, þ.e. að fólk, þessar um það bil 500 millj. sem búa á Evrópusambandssvæðinu, fái búið við samkeppnisskilyrði, að fyrirtækin í öllum þessum löndum fái búið við sömu samkeppnisreglur þannig að hægt sé að keppa innbyrðis. Þetta er grunnstefið í fjórfrelsinu sem er svo mikilvægt í Evrópusambandsumræðunni allri vegna þess að út af því eru allar reglur Evrópusambandsins í rauninni leiddar. Ég velti því fyrir mér hvort Ísland, sem er statt í miðju Atlantshafi í órafjarlægð frá þessu hagkerfi, geti fengið notið þeirra kjara sem önnur fyrirtæki búa við sem eru stödd í Evrópu. Evrópusambandið hefur reynt að leiðrétta þetta á einhvern hátt með styrkjum fyrir þá sem búa á jaðri Evrópusambandsins en því miður, eins og þjóðir sem hafa nýlega gengið í Evrópusambandið hafa bent á, eru styrkirnir miklu fátæklegri en þeir voru í upphafi. Að öðru leyti vil ég benda á að í mínum huga snýst þessi hugmyndafræði um það hvort við viljum búa til hagkerfi sem er algerlega með fasta krónu. Með öðrum orðum, verðbólgan verði lág og krónan föst en hagkerfið muni sveiflast á móti vegna þess að við verðum að horfast í augu við það að alveg eins og menn ræddu á 7. og 8. áratugnum þá er hagkerfið okkar þannig lagað lítið. Við erum með tvær grunnstoðir, sjávarútveg og nú áliðnað sem skaffar okkur útflutningstekjur á næstu árum en þegar verða sveiflur í þessum atvinnugreinum sem og öðrum þá mun það eitt gerast að mínu mati að atvinnuleysi mun aukast. Þá lendum við í sömu sporum og Spánverjar eru að gagnrýna núna og þeir segja: Við höfum engin tæki til að bregðast við þeirri efnahagskreppu sem núna er komin upp í heiminum vegna þess að evran fastsetur okkur algerlega og við getum ekki notað hagstjórnarleg tæki til að vinna bug á því gríðarlega mikla atvinnuleysi sem er nú viðvarandi. Á Spáni er það um 20%. Ég tel það meira virði, og það út frá því byggi ég þessa skoðun mína á Evrópusambandinu, að við séum með krónu eða gjaldmiðil sem endurspeglar hagkerfið og við getum notað þann gjaldmiðil til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Ég er þeirrar skoðunar að atvinnuleysi sé eitthvert það mesta böl sem sérhver maður getur lent í og ég held að við sem þjóð, fámenn þjóð í stóru landi þolum það verr en aðrar þjóðir. Íslendingar eru vanir að vinna og berjast fyrir sínum hagsmunum. Ef það er tekið af þeim held ég að við séum afar illa sett. Ríkisstjórnarflokkarnir báðir hafa ákveðið að leggja fram þá þingsályktunartillögu sem er til umræðu. Einstakir þingmenn Vinstri grænna hafa lýst því yfir að þeir ætli að greiða atkvæði á móti þingsályktunartillögunni. Sumir hafa meira að segja gengið það langt að þeir segjast ætla að greiða atkvæði gegn samningi jafnvel þó að þjóðin samþykki fyrir sitt leyti samningana en eins og menn vita er þjóðaratkvæðagreiðslan ekki bindandi. Þeir ætla ekki að lúta sem sagt vilja þjóðarinnar og greiða atkvæði með henni, í samræmi við vilja hennar heldur ætla þeir að halda fast við afstöðu sína. Það sem gleymist hins vegar í þessu máli er að þeir eru þeir í ríkisstjórn, þessir þingmenn Vinstri grænna og þessi ríkisstjórn með fulltingi Vinstri grænna er að leiða málið inn til atkvæðagreiðslu. Það eru Vinstri grænir sem eru að leiða málið fyrir, eins og ég hef orðað það áður, aftökusveit þingsins vegna þess að það þarf í rauninni ekki marga til að reikna út hvernig atkvæðagreiðslan fer fram. Ég veit að þetta eru stór orð  Hér hafa ýmsir, einkum þingmenn Samfylkingarinnar, verið að reyna á einn eða annan hátt að túlka stefnu Framsóknarflokksins. Það finnst mér afar undarlegt vegna þess að ég hef verið í þessum þingflokki hvað lengst af þeim þingmönnum sem eru í honum núna. Þó að ég hafi ekki margra ára þingreynslu eru þetta að verða nokkur ár. Mig langar í örstuttu máli að fara yfir tvær síðustu ályktanir flokksþings Framsóknarflokksins og taka kannski fyrst þá ályktun sem var við lýði áður en síðasta flokksályktun var samþykkt. Þetta er í rauninni sú ályktun sem ég tel að hafi verið megingrundvallarákvörðun flokksins en þar segir, með leyfi forseta: „Samskipti Íslendinga við Evrópusambandið byggjast fyrst og fremst á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Full ástæða er til þess að þróa frekar það samstarf þar sem það á við. Langvarandi jafnvægi og varanlegur stöðugleiki í efnahagsmálum er ein meginforsenda hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu.“ Þetta eru að mínu mati algjör lykilorð, frú forseti. Svo segir: „Þannig geta Íslendingar byggt ákvarðanir sínar á styrkleika og í samræmi við sinn eigin þjóðarmetnað sem frjáls þjóð.“ Síðan koma hér leiðir að þessari upplýstu umræðu, óháð flokkadráttum og ég ætla ekki að fara neitt nánar í það en vek athygli á þessum orðum: „Langvarandi jafnvægi og varanlegur stöðugleiki í efnahagsmálum er ein meginforsenda hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu.“ Þessi skilyrði voru aldrei til staðar hér á síðustu árum og eru svo langt, langt, langt frá því að vera til staðar nú í augnablikinu og þessi skilyrði í rauninni hafa aldrei verið uppfyllt þannig að í sjálfu sér var aldrei grundvöllur fyrir því af hálfu flokksins út frá þessari ályktun að fara í viðræður við Evrópusambandið. Svo gerist það á hinu fræga flokksþingi Framsóknarflokksins sem haldið var núna í janúar að flokkurinn tekur í rauninni nýja stefnu í Evrópumálum. Svo undarlega sem það kann að hljóma virðist mér að orðið „skilyrði“ þýði allt í einu eitthvað allt, allt annað en bara það sem það þýðir. Skilyrði er í rauninni eitthvað sem menn setja sér sem forsendur í samningaviðræðum, í samtölum, forsendur fyrir ákvörðun sem á að taka. Ef þetta eru skilyrði þýðir þetta ekki leiðir. Þess vegna hét þetta leiðir í gamla flokksálitinu en skilyrði í nýja álitinu. Það var að mínu mati grunnforsenda þess að meiri hluti flokksmanna ákvað að fallast á tillöguna. Skilyrðin eru hörð og þau eru þannig að þingmenn bæði Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafa sagt að þau séu það sterk að Evrópusambandið þyrfti að ganga í Ísland til þess að þau yrðu uppfyllt. En til þess var leikurinn gerður. Við eigum hér auðlindir til sjávar og sveita sem við getum ekki undir neinum kringumstæðum gefið eftir, jafnvel þó að það væri bara lítið brot. Hvort sem menn vilja sætta sig við það eða ekki eru þetta einmitt þær auðlindir sem munu gera það að verkum að það verður gott að búa á Íslandi í framtíðinni. Að vísu segi ég þetta með þeim fyrirvara að við höfnum Icesave-skuldbindingunum vegna þess að þar er um svo miklar og stórar stærðir að ræða að ég efast um að við getum nokkurn tíma staðið undir þeim skuldbindingum og þá skiptir í rauninni engu máli hvort við eigum hér góðar auðlindir - sem reyndar hafa verið settar að veði í Icesave-samningunum. Nú hafa þrír þingmenn Framsóknarflokksins lýst því yfir á þingflokksfundi og hér í ræðustól að þeir séu fylgjandi þeirri ályktun sem hér er til umræðu og muni greiða atkvæði með henni og gegn tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég segi: Það er allt í góðu. Þetta eru mál sem á ekki að ræða á flokkspólitískum grunni, eins og ég veit að hv. þingmaður Vinstri grænna er sammála mér um enda er hans flokkur algjörlega klofinn í afstöðunni, og ég held að það eigi ekki að reyna að nota þetta mál sem einhvers konar vopn í valdabaráttu innan hvaða flokks sem er enda stend ég í þeirri trú að það hafi ekki verið gert, ekki a.m.k. núna á síðustu vikum. Hvernig er það þá með þessa þingsályktunartillögu sem nú liggur fyrir? Getur verið, eins og hefur verið fullyrt, að skilyrði Framsóknarflokksins komi fram í þeirri ályktun? Er það þannig að þessi afmörkuðu skilyrði Framsóknarflokksins komi fram í þingsályktunartillögunni? Ég segi: Svarið er nei, það er ekki. Það er hvergi í þingsályktunartillögunni hægt að finna skilyrðum Framsóknarflokksins stað. Í rauninni er bara ein málsgrein í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar sem sker algjörlega úr um þennan þátt. Þar segir, með leyfi forseta, á bls. 24 þar sem fjallað er um skilyrt umboð  „Nefndin ræddi um þann kost að setja umboði ríkisstjórnarinnar til að sækja um aðild að ESB afmörkuð skilyrði.“ - Það var rætt. - „Fram kom á fundum nefndarinnar að engin fordæmi væru fyrir því að ríki hafi sótt um aðild að ESB með ákveðnum skilyrðum.“ Síðan nefnt að Austurríki og Tékkland hafi í umsóknum sínum vikið sérstaklega að hlutleysi sínu og Tékkland hafi lýst nánar grunninum að aðildarumsókninni. Svo segir að að ekki sé hægt að segja að í þessum tveimur tilvikum hafi verið sett skilyrði: „Nefndin hefur fjallað ítarlega um þá meginhagsmuni sem stjórnvöldum ber að hafa að leiðarljósi í aðildarviðræðum við ESB. Mat meiri hlutans er að það sé fullnægjandi veganesti fyrir stjórnvöld og“ - lykilsetning, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, af því að þú varst að kalla hér fram í: „Mat meiri hlutans er að það sé fullnægjandi veganesti fyrir stjórnvöld og að tiltekin skilyrði í umboði ríkisstjórnarinnar muni ekki skila neinu umfram það.“  Þetta verður ekki skilið nema samkvæmt orðanna hljóðan.  
             Síðan segir, alveg rétt og ég skal vera sanngjarn með það, að meiri hlutinn leggur til að fylgt sé þeim leiðbeiningum - nú heita þetta ekki lengur skilyrði, þetta eru orðnar leiðbeiningar - „sem gefnar eru með áliti þessu um þá grundvallarhagsmuni sem um er að ræða“. Virðulegi forseti. Jafnvel þó að hv. formaður utanríkismálanefndar sé þeirrar skoðunar að hægt sé að túlka þetta þannig að skilyrðin séu þarna, jafnvel þó að það segi að þau séu ekki þarna, þá finnst mér það með hreinum ólíkindum. Ég ætla nefnilega að benda á máli mínu til stuðnings að þetta er nákvæmlega það sama og við stóðum frammi fyrir hér þegar við vorum að ræða Icesave-málið. Þar var þingsályktunartillaga um að Alþingi mundi ákveða að það yrðu hafnar einhvers konar samningaviðræður, studdar því að á bak við ályktunina væru einhvers konar Brussel-viðmið sem yrði algjörlega farið eftir í samningaviðræðunum. Það var ekki gert. Nú er það samdóma álit þeirra lögfræðinga sem hafa farið yfir samningana að Brussel-viðmiðin muni ekki koma til skoðunar þegar samningarnir verða túlkaðir í framtíðinni. Meira að segja kemur fram í tölvupósti frá utanríkisráðuneytinu, mig minnir að það sé frá utanríkisráðuneytinu, að þeir vekja athygli á því að Brussel-viðmiðin hafi bara fokið út um gluggann. Þá þurfa menn að átta sig á því að jafnvel þó að menn setji einhvers konar fyrirvara í umræðunni eða hugsanlegan fyrirvara í greinargerð þá skiptir það ekki máli þegar til kastanna kemur. Þingsályktunartillögur og lagafrumvörp á fyrst og fremst að skýra samkvæmt orða þeirra hljóðan. Þetta er meginregla í íslenskum rétti, þetta er meginregla í samningsrétti sem viðgengst í Evrópu. Það á að túlka þetta samkvæmt orðanna hljóðan og hv. þm. Árni Þór getur reynt að blekkja þjóðina og fleiri þingmenn með því að þessi skilyrði séu þarna einhvers staðar á bak við í leyni, í laumi,  Svo við setjum nú upp dæmið, hvað mun gerast í framtíðinni þegar búið verður að fara í þessar samningaviðræður og samningurinn liggur fyrir? Jú, þá mun gerast nákvæmlega það sama og með Icesave-samninginn. Menn munu segja: Það verður að samþykkja þennan samning, það verður að gerast jafnvel þó að skilyrðin séu hvergi, jú, reyndar leynast þau þarna kannski, hugsanlega  Vandamálið með Icesave-samninginn er að það eru engin gögn og engin rök sem benda til þess að okkur sé einhver hætta búin við það að samþykkja hann ekki. Ég skal fallast á það að það verður ákveðin óvissa í gangi en það verður jafnvel meiri óvissa ef við samþykkjum Icesave-samninginn. Ég er ansi hræddur um að við séum komin á þessa leið og þá bið ég menn að íhuga mjög alvarlega hvað gerðist hér varðandi Icesave-skuldbindinguna og hvernig hefur verið staðið að þeim málum allan tímann. Ég verð að segja að fyrir mitt leyti skiptir í sjálfu sér engu máli hverjir halda á samningaviðræðunum fyrir hönd Íslendinga, ég held bara að við megum aldrei gera eins og var gert varðandi Icesave-samningana að menn verði ráðnir þar inn á pólitískum forsendum og það hafi verið látið hjá líða að ráða færustu sérfræðinga. Við verðum að vera með okkar færustu sérfræðinga í mögulegum samningaviðræðum, ef það verður samþykkt, sem eru ekki í pólitísku stappi heldur starfi einfaldlega á faglegum forsendum. Kannski má benda á það, af því að menn hafa verið að ræða hvað það kostar að fara í aðildarviðræður þá erum við að tala um brotabrotabrotabrot af því sem við erum að ræða varðandi Icesave-samningana. Einn milljarður, tveir milljarðar skipta engu máli þegar við erum að kasta út tugum milljarða ef ekki hundruðum milljarða að óþörfu út af Icesave-samningunum. Það er m.a.s. þannig í Icesave-samningunum að við erum knúin til þess að borga meira en maður gæti talið eðlilegt að væri hægt að beygja okkur til, en það er annað mál. Ég held að í ljósi þess að skilyrði Framsóknarflokksins er hvergi að finna þá sé rétt að þjóðin fari í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég var þeirrar skoðunar þegar ég hafði þá trú að menn mundu fara með skilyrðin í viðræðurnar og það væru forsendur sem menn mundu gefa sér og því væri óhætt að fara í aðildarviðræðurnar en ég tel það ekki lengur. Það hefur í rauninni verið sagt við þjóðina og margir trúa því að við getum farið og kannað það sem er í pakkanum, kannað á einhvern hátt hvað Evrópusambandið hefur upp á að bjóða. Ég held að þetta sé einhver stærsta blekking Íslandssögunnar. Við erum að fara í aðildarviðræður á þeim einu forsendum að við viljum fara í Evrópusambandið. Ef menn vilja kanna hvað þeir geta fengið þá hefði þeim verið í lófa lagið að senda fram sveit vaskra manna til þess einfaldlega að fá úr því skorið um hvað væri hugsanlega hægt að semja og hvað ekki. En um hvað erum við að semja? Ég ætla að koma inn á það aðeins á eftir. Við verðum að halda lýðræðishugsjóninni á lofti. Þjóðin á að ákveða hvort hún á að fara í aðildarviðræður. Ég held að það sé mjög sanngjarnt. Ég held líka að þjóðin eigi að fá að kjósa um Icesave-skuldbindingarnar. Ég veit að hv. þingmenn Vinstri grænna voru eitt sinn sammála mér þó þeir virðist vera komnir á aðra skoðun. Formaður Vinstri grænna sagði eitt sinn, af því að nú er því haldið fram að þetta mál sé of flókið fyrir þjóðina, að þeir sem héldu því fram væru hjáróma og að ömurlegri málflutningur fyndist ekki. Nú eru Icesave-samningarnir of flóknir fyrir þjóðina en hvað er þá ESB-samningurinn? Göran Persson sagði eitt sinn þegar hann hafði nýlega tapað þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort Svíar ættu að taka upp evru að hann teldi að samningar á Evrópska efnahagssvæðinu væru of flóknir fyrir þjóðina. Það sagði hann vegna þess að hann vissi að hann mundi tapa þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er mitt mat að það var eina ástæðan. Núna er Icesave sem sagt of flókið en ekki ESB. Það verður því miður að segjast alveg eins og er að þetta er einhver sorglegasti málflutningur sem hefur verið haldið uppi í sölum Alþingis og ég held að ekki þurfi að rökstyðja það neitt nánar. Þá kem ég aftur að þessari fullyrðingu: Við vitum ekki hvað við fáum. Við fáum Evrópusambandið með öllu því sem það hefur upp á að bjóða. Evrópusambandið í sinni tærustu mynd. Einstaka þjóðir hafa haft fyrirvara og hafa fengið undanþágur en engin af þeim undanþágum er varanleg. Þær verða teknar til skoðunar og þá er alls kostar óvíst hvort við sem þjóð, Alþingi Íslendinga, fáum einfaldlega að fjalla um það mál. Ef við ætlum t.d. að gefa eitthvað eftir af sjávarútvegsstefnu okkar, og ég get ekki séð annað en að við munum þurfa að gera það á einhvern hátt, munum við einfaldlega standa frammi fyrir því að það verður ákvörðun í Brussel sem mun leiða til þess að fyrirvaranum verður hent út. Ætla menn þá að fara út úr Evrópusambandinu? Það er hægara sagt en gert. Þá stöndum við líka uppi algerlega nakin á alþjóðavettvangi. Hv. þingmaður Samfylkingarinnar, ég man ekki nafnið í augnablikinu, sagði að það væru fullvalda þjóðir sem væru aðilar að Evrópusambandinu og þær héldu fullveldi sínu. Hann viðurkenndi jafnframt, heiðarlega að mínu mati, að það væri verið að gefa eftir hluta af fullveldinu. Það verða menn að hafa í huga að við erum að gefa eftir hluta af fullveldinu, fullveldi sem við börðumst fyrir í mörg hundruð ár, fullveldi sem gerir þjóðina að því sem hún er í dag. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki skynsamlegt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alltaf betra að við tökum ákvarðanir út frá okkar eigin forsendum en við látum ekki yfir okkur ganga einhverjar ákvarðanir sem eru teknar á forsendum einhverra annarra. Ég vara við því að við tökum úr sambandi það löggjafarvald sem við höfum vegna þess að það hefur leitt til afar óhagstæðrar niðurstöðu, sérstaklega fyrir landsbyggð þessarar þjóðar en ég ætla að koma að því á eftir ef mér gefst tími þá í seinni ræðu. Það er talað um að við vitum ekki hvað við fáum og við þurfum að kanna það. Þá verða menn að átta sig á því að við erum þátttakendur í Evrópska efnahagssvæðinu. Við erum þátttakendur í EES-samningnum. Við göngumst í rauninni undir allar tilskipanir og reglugerðir frá Evrópusambandinu sem eru gefnar út fyrir utan tvo þætti, sjávarútveg og landbúnað, bara þessa tvo þætti. Það eina sem við gætum þá hugsanlega samið um umfram þetta er krónan. Hvort við séum betur sett með evruna eða krónuna. Þrír þættir sem við þurfum að semja um, það er búið að ganga frá öllum hinum þáttunum. Við yfirtökum fjórfrelsið með öllum þess kostum og göllum. Ég vil bara leiðrétta þann misskilning vegna þess að hér er sagt, meira að segja af æðstu ráðamönnum þjóðarinnar, að við verðum einangruð ef við göngum ekki í Evrópusambandið. Erum við einangruð í dag með EES-samninginn? Nei, við erum það ekki. Ungmenni okkar, fyrirtæki, launþegar, verkafólk getur ferðast meðal allra aðildarríkja Evrópusambandsins og tekið sér þar búsetu og unnið þar. Fyrirtækin okkar geta stofnað útibú og dótturfyrirtæki allt á þessum reglum sem við höfum yfirtekið, reyndar með alvarlegum afleiðingum í Icesave-málinu. Þá verðum við að taka til skoðunar og það er kannski eitt af því sem hefur ruglað svolítið umræðuna á undanförnum mánuðum að það hefur aldrei mátt gagnrýna þennan EES-samning. Það hefur enginn mátt segja neitt slæmt um EES-samninginn jafnvel þó að hann vinni á margan hátt gegn hagsmunum Íslendinga. Það er nefnilega líka þannig að við tókum út að hluta eins og ég sagði áðan lagasetningarvald Alþingis. Ég ætla að rekja annars vegar góðu hliðarnar og hins vegar slæmu hliðarnar á EES-samningnum, byrja á slæmu og nefna sem dæmi að þegar Síminn var seldur stofnuðum við Fjarskiptasjóð. Þennan Fjarskiptasjóð átti að nota til að koma á internetsambandi í öllum byggðum landsins, gera allar byggðir landsins jafnsamkeppnishæfar. Það mátti hins vegar ekki beita Fjarskiptasjóði vegna þess að reglur Evrópusambandsins, sérstaklega fjórfrelsið bannar það að ríkið sé í samkeppni þar sem einkafyrirtæki eru fyrir á markaði.  Við getum líka nefnt Íbúðalánasjóð, aðförina sem var háð að Íbúðalánasjóði. Við framsóknarmenn höfum alltaf staðið vörð um Íbúðalánasjóð og teljum að það verði að vera sjóður sem tryggir fólki hvar sem það býr á landinu, hvernig sem það er í stakk búið efnahagslega, hvort það sé ríkt eða fátækt, það geti átt þak yfir höfuðið. Þess vegna höfum við barist fyrir því að Íbúðalánasjóður sé til. Hins vegar má færa rök fyrir því eins og Eftirlitsstofnun EFTA hefur bent á að hann sé í samkeppni við einkafyrirtæki. Það er því EES-samningnum að kenna að það hefur verið stríð um Íbúðalánasjóð. Ef við hefðum staðið frammi fyrir því að við hefðum misst hann út úr höndunum, ef við hefðum ekki haft Íbúðalánasjóð, hvar hefði þjóðin þá verið stödd með bankana í öllu sínu veldi og hvernig þeir höguðu sér á íbúðalánamarkaðnum?  Mig langar að fara aðeins yfir þessa góðu hluti sem áttu að hafa komið með EES-samningnum. Við skulum aðeins rifja upp að fyrir nokkrum árum síðan voru menn að keppast um það hverjum væri að þakka íslenska efnahagsundrið. Einstaka menn sögðu að einkavæðingin hefði hjálpað til. Svo voru aðrir, sérstaklega samfylkingarmenn sem sögðu: Þetta er allt saman EES-samningnum að þakka. Það er EES-samningnum að þakka að hér er góðæri, að kaupmáttur launa hefur aukist o.s.frv. Nú hefur komið í ljós að efnahagsundrið var blekking, það var loftbóla. Getum við þá ekki gagnályktað og sagt: Var það EES-samningnum að kenna að svo fór sem fór? Var EES-samningurinn svo illa úr garði gerður að það hafi verið honum að kenna að við stöndum í þeim sporum sem við erum í dag? Munum þá að á grundvelli EES-samningsins voru íslensk stjórnvöld nauðbeygð til að selja íslenska ríkisbanka, nauðbeygð til að selja á grundvelli fjórfrelsis. Ríkið mátti ekki vera í samkeppni þar sem fyrir voru einkafyrirtæki. Þetta er stórmál. Það var líka á grundvelli EES-samningsins sem einstakir bankamenn og útrásarvíkingar gátu stofnað útibú Landsbankans í Bretlandi, á grundvelli EES-samningsins. Þegar við förum yfir þessa sögu verðum við að leyfa okkur í umræðunni að gagnrýna EES-samninginn. Hvernig sem fer, hvort sem við förum inn í Evrópusambandið - reyndar er EES-samningurinn úti ef við förum inn í Evrópusambandið - en ef aðildarsamningi verður hafnað verðum við að skoða EES-samninginn, hvernig og hvort hann þjónar hagsmunum íslensku þjóðarinnar og það verður að gera út frá málefnalegum forsendum. Ég hef stuttan tíma en vil koma inn á það í seinni ræðu að ræða krónuna. Samfylkingarmenn sérstaklega, og þar hefur kannski látið hæst fyrrverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, hann hefur sagt: Krónan er ónýt.  Einu sinni gátu Íslendingar handstýrt krónunni. Þeir gátu fellt hana með einu handtaki og menn hafa sagt að það hafi verið gott að losna við það. En af hverju gerðu menn þetta? Það var vegna þess að þenslan og vöruskiptajöfnuðurinn var svo óhagstæður Íslendingum og íslenskum útflutningsfyrirtækjum sérstaklega að það varð með ýmsum hætti að bregðast við. Þess vegna felldu menn krónuna. En af hverju gerðu menn það? Jú, það var til að koma í veg fyrir atvinnuleysið. Síðan tökum við upp EES-samninginn og setjum krónuna á flot. Ég held að það hafi einfaldlega verið gerð stór mistök þegar krónan hætti að endurspegla hagkerfi Íslendinga og þá vita menn hvað gerðist. Þegar þetta var gert óttuðust menn að erlendir óprúttnir aðilar mundu taka stöðu gagnvart krónunni og hún mundi veikjast þannig. Það voru Íslendingar sjálfir sem gerðu það, íslenskir bankamenn sem léku þann leik. Virðulegi forseti. Eins og ég hef sagt mjög skýrt mun ég ekki greiða atkvæði með þessari þingsályktunartillögu. Ég mun greiða atkvæði með tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að það sé sanngjarnt og ég skil ekki hvernig menn treysta þjóðinni á annan kantinn en ekki hinn kantinn. Af hverju treysta menn ekki einfaldlega þjóðinni til að taka ákvörðun hvort hún vilji fara í aðildarviðræður? Við höfum málefnalega umræðu, hvað við erum að gera, hættum blekkingaleiknum um að við þurfum að kíkja í pakkann, látum þjóðina skera úr. Það er lýðræðið, hæstv. forseti, og ég held að það sé það sem við þurfum kannski fyrst og fremst að gæta að á þessum tímum. Það er að við höldum í réttarríkið og lýðræðið.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir prýðilega ræðu og yfirgripsmikla þar sem hann fór víða yfir málið og gerði grein fyrir sjónarmiðum sínum og ég þakka fyrir það. Það er tvennt sem ég hefði viljað inna hv. þingmann eftir sem hann kom inn á. Það er í fyrsta lagi þetta með skilyrðin og skilyrta umboðið sem fjallað er um á bls. 14 í nefndaráliti. Þar var þó ein setning í lokin á þeirri efnisgrein sem hann var að vitna í þar sem hann var að tala um grundvallarhagsmunina sem hann las ekki. Þar segir, með leyfi forseta: „Að mati meiri hlutans verður ekki vikið frá þeim hagsmunum án undanfarandi umræðu á vettvangi Alþingis og leggur meiri hlutinn til að orðalagi þingsályktunartillögunnar verði breytt með hliðsjón af þessu.“ Þarna er hugsunin að sjálfsögðu að setja skýran ramma, skýrari ramma utan um umboðið sem stjórnvöld eiga að fá. Þegar við erum búin að lýsa þessum grundvallarhagsmunum megi ekki víkja frá þeim nema Alþingi geri það með umræðu á sínum vettvangi, telur hv. þingmaður ekki að þá sé í raun verið að setja þau skilyrði sem fólust í hugmyndum Framsóknarflokksins frá flokksþingi hans? Það er alla vega minn skilningur að það sé verið að koma mjög til móts við þau orð og sumpart verið að ganga lengra en það skilyrði setur. Svo er annað, það varðar tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðsluna af því að hv. þingmaður talar um hana, að það eigi að leggja umsókn um aðildarviðræður í þjóðaratkvæðagreiðslu, ber þá ekki að skilja það þannig að þingmaðurinn telji að spurningin í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu yrði að vera skilyrt við skilyrði Framsóknarflokksins eins og þau koma fram á flokksþinginu? Eða ætlar hann að láta bara algerlega opið umboð í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að stjórnvöld hafi fullkomlega opið umboð án nokkurra skilyrða eins og Framsóknarflokkurinn hefur lýst þeim í tillögu sinni?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt sem hv. þingmaður segir, við erum að túlka hlutina á mismunandi vegu. Ég túlka orðið „skilyrði“ samkvæmt orðanna hljóðan. Ég túlkaði orð meiri hluta nefndarinnar þannig að þeir hafi ekki séð ástæðu til þess að hafa þau skilyrði. En það er rétt, og ég bara biðst afsökunar á því að hafa ekki gefið mér tíma til þess að lesa hérna lengra niður, að það verði ekki vikið frá þessum hagsmunum. En þeir eru ekkert skilgreindir sérstaklega. Þess vegna langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar vegna þess að komin er breytingartillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur þar sem skilyrði framsóknarmanna koma algjörlega fram. Þess vegna spyr ég: Mun þá ekki þingmaðurinn greiða atkvæði einmitt með þessari breytingartillögu frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur? Varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna höfum við sagt, og ég skal bara af því að þetta stendur nú í þingsályktunartillögunni, ef það verður farið af stað í samningaviðræður með þessi órjúfanlegu skilyrði mundi ég fyrir mitt leyti samþykkja að farið yrði í viðræður. Tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslan er í rauninni afleiðing af því að menn eru einmitt að skauta fram hjá skilyrðunum. Þess vegna segi ég: Látum þá þjóðina kjósa um það hvort hún vilji fara í aðildarviðræður, hvort við eigum að hafa skilyrðin í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu skal ég ekkert um segja. 

Frú forseti. Ég vil, vegna þessa með skilyrðin sem Framsóknarflokkurinn hefur samþykkt, bara segja það að öll efnisatriði úr samþykkt Framsóknarflokksins, öll, eru inni í nefndaráliti meiri hlutans, hvert eitt og einasta. 
             Þar að auki eru fjölmargir aðrir þættir sem ég hefði haldið að Framsóknarflokknum væru þóknanlegir sem ekki eru í flokkssamþykkt Framsóknarflokksins en eru hér inni. Hv. þingmaður ræddi um Íbúðalánasjóð. Um hann er fjallað á bls. 25 eða 26 í þessu nefndaráliti, þannig að það eru miklu fleiri atriði hér inni en voru í skilyrðum Framsóknarflokksins og það er settur þessi rammi utan um umboð stjórnvalda. Varðandi tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðsluna þá bara spyr ég enn og aftur, af því að þingmaðurinn vildi ekki svara því afdráttarlaust: Geta þingmenn Framsóknarflokksins samþykkt að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu nema spurningin í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sé með öllum skilyrðum Framsóknarflokksins inniföldum?

Virðulegi forseti. Það er alveg sama hversu hart er tekið hér til orða, skilyrði Framsóknarflokksins er ekki að finna í þessu nefndaráliti. Hv. þingmaður getur skrifað 100 blaðsíður þar sem fjallað er um öll heimsins hagsmunamál okkar Íslendinga en þegar orðið „skilyrði“ kemur ekki fram eru þetta ekki skilyrði. Þá er þetta bara eitthvað sem menn eiga að hafa til hliðsjónar og til þess að velta upp vegna þess að þegar þú gefur einhverjum samningsumboð um að fara og leita samninga fyrir þig og þú gefur honum skilyrði þá á hann að koma heim ef skilyrðin eru ekki uppfyllt. Ef þú biður einhvern að fara og kaupa fyrir þig hús og þú segir: Ég set það skilyrði að það sé hvítt, en það stendur ekki til boða, þá er einfaldlega komið aftur heim. Það eru ekki skilyrði og þess vegna segir einmitt að 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, hann kom inn á mörg sjónarmið, t.d. það að við túlkun laga og þingsályktana er farið að orðanna hljóðan. Segjum svo að breytingin sem hv. utanríkismálanefnd ætlar að leggja fyrir verði samþykkt þá stendur í henni, með leyfi frú forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning.“ Við undirbúning viðræðna o.s.frv. skal ríkisstjórnin fylgja þeim sjónarmiðum um verklag sem fram koma í nefndaráliti meiri hluta. Nú er það spurning mín til hv. þingmanns: Hvað þýðir „sjónarmið“? Og hvað gerist ef sendinefnd ríkisstjórnarinnar, þ.e. utanríkisráðherra sjálfur, tekur bara ekkert mark á þessu? Hvað gerist þá? Kemur svo með samning til Íslands? Þá ætla ég að spyrja hv. þingmann af því að hann ýjaði að því: Hvernig lítur hann á áróðursgetu Evrópusambandsins til að hafa áhrif á almenningsálit á Íslandi þannig að kosningar falli alltaf því í hag? Svo ætlaði ég að spyrja að öðru. Samkvæmt stjórnarskránni getum við ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu, það eru allir sammála því. Það er ekki heimilt að afsala sér fullveldi og sjálfstæði eins og Evrópusambandsaðild krefst. Nú er verið að leggja hér fram þingsályktunartillögu sem brýtur greinilega stjórnarskrána. Hvað segir hv. þingmaður við því? Getur Alþingi og má það samþykkja þingsályktunartillögu, segja að ríkisstjórnin eigi að leggja inn umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu, sem er bönnuð samkvæmt stjórnarskrá? Fær þetta staðist, er þetta þinglegt yfirleitt?

Virðulegi forseti. Svarið er mjög einfalt og skýrt: Nei, þingið má ekki aðhafast neitt sem brýtur í bága við stjórnarskrána. Ég held að sú skoðun mín hafi alltaf komið fram. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég tel að við séum sammála í meginatriðum og það var ágætt að hann benti einmitt á þetta, þessa breytingartillögu, að þarna er orðið „sjónarmið“ inni en ekki „skilyrði“. Ég held að samkvæmt venjulegri málvenju þýði þessi tvö orð ekki það sama, þetta er ekki skilyrði heldur sjónarmið. Þá gerist það sama að mínu mati og gerðist varðandi Icesave-samningana þegar var fullyrt hér af hv. þingmönnum að farið yrði í einu og öllu eftir Brussel-viðmiðunum en það var ekki gert. Af hverju? Það stóð ekki í þingsályktunartillögunni sjálfri. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá á samkvæmt lögskýringarsjónarmiðum að meta fyrst og fremst þingsályktunartillögur og lagafrumvörp samkvæmt orða þeirra hljóðan. Markaðsstyrkur Evrópusambandsins, að þeir geti knúið íslensku þjóðina til þess að kjósa alltaf á sinn veg, markaðsstyrkurinn er náttúrlega svo margfalt, margfalt á við íslensku þjóðina og það er einmitt það sem ég var í rauninni að benda á í ræðu minni að við erum að fara inn í risastórt hagkerfi sem tekur mið af því að þar búa um 500 milljónir manna. Við erum 300 þúsund í frekar stóru landi og við eigum allt annarra hagsmuna að gæta. Burt séð frá því hvað mönnum finnst um Evrópusambandið per se, og við getum fallist á það að hugsjónin í upphafi, að stofna til friðar í Evrópu 

Frú forseti. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann stöðuna? Nú liggja hér fyrir tvær lausnir á þessu máli, annaðhvort verður farið í tvöfalda atkvæðagreiðslu, og mér segir svo hugur að samþykkt yrði að sækja um aðild, þannig að það verður sótt um aðild hvor leiðin sem farin er. Síðan þegar aðildarviðræður liggja fyrir og samningar kemur Evrópusambandið með sitt áróðursveldi, þeir eyða víst meiru í markaðssetningu en Coca Cola á heimsvísu. Það er fjöldi Íslendinga á launum hjá Evrópusambandinu, það er fjöldi Íslendinga sem er að vinna í sambandi við Evrópska efnahagssvæðið að rannsóknarverkefnum og hinu og þessu og þetta fólk er allt á launum hjá Evrópusambandinu. Síðan eru einstaka ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem hafa verið tilnefndir Evrópumenn ársins og það lokkar heilmikið af fínum störfum í Brussel þá sem vinna að framgangi Evrópusambandsins. 
             Það hefur sýnt sig t.d. í Noregi að þrátt fyrir þetta allt saman og þrátt fyrir að aðilar vinnumarkaðarins og verkalýðshreyfingin - eins og hér á Íslandi - berjist fyrir því að landið gangi í Evrópusambandið sagði norska þjóðin nei. En hún verður spurð aftur og aftur þangað til hún segir einhvern tíma já. Það hefur reynslan verið í öðrum löndum og það er þetta sem ég vil líka spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann þetta, verðum við ekki hvort sem er komin inn í Evrópusambandið eftir svona 10–20 ár?

Virðulegi forseti. Það er rétt að því miður virðast stuðningsmenn Evrópuaðildar vera það ákafir að þeir taka ekki nei sem svar og munu reyna aftur eins og við höfum séð í Noregi. Hins vegar vil ég benda á eitt, vegna þess að að mínu mati hefur verið gegndarlaus áróður fyrir því að hagsmunum Íslands sé betur borgið innan Evrópusambandsins, sérstaklega af tveim stærstu fréttablöðum landsins sem hafa tekið þá opinberu afstöðu að það sé betra að við séum þar innan borðs. Þrátt fyrir þetta er meiri hluti þjóðarinnar andvígur því að ganga inn í Evrópusambandið. Það hafa skoðanakannanir sýnt jafnvel þó að margir spyrji sig þeirrar spurningar: Er ekki hægt á einhvern hátt að kanna hvað er í boði? En þá er um leið verið að blekkja að þetta séu einhvers konar könnunarviðræður sem er ekki raunin. Ég tel að hagsmunum Íslendinga verði alltaf betur borgið utan Evrópusambandsins. Hvort ég sjái stöðuna þannig í framtíðinni að við munum hrökklast þar inn? Við skulum átta okkur á einu: Evrópusambandið er alltaf til endurskoðunar. Ég held að í ljósi efnahagskreppunnar og í ljósi þess að fjölmörg ríki hafa í meira mæli verið að vernda innlenda framleiðslu burt séð frá reglum Evrópusambandsins gæti það hugsanlega gerst að Evrópusambandið mundi liðast í sundur. Það gæti gerst þannig að við eigum að hafa það líka til hliðsjónar þegar við tökum þessa ákvörðun. Við vitum að innstæðutryggingarkerfið mun breytast á næstunni í samræmi við túlkun Stefáns Más og Lárusar Blöndals eftir því sem Larosière-skýrslan segir til um þannig að ég sé stöðuna ekki þannig að við munum enda fyrr eða seinna inni í Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er margt athyglisvert sem þar kom fram og sömuleiðis í andsvörum. Ég var t.d. alveg búinn að steingleyma þessari línu sem var hjá samfylkingarmönnum um að allt það góða sem gerðist á Íslandi væri EES-samningnum að þakka. En þegar hv. þingmaður fór með þá tölu rifjaðist þetta upp fyrir mér að í rauninni var Samfylkingin algerlega með það svar að þetta væri allt saman Evrópusamstarfinu að þakka og allt saman EES-samningnum að þakka. Það er auðvitað þannig að það mál sem mér finnst - og ég get ekki séð hvernig nokkrum manni dettur það í hug að tala ekki um það í sömu andrá - Icesave-málið og þessi tillaga, þau tengjast auðvitað mjög mikið því þarna erum við í rauninni að taka yfir innstæðutryggingarkerfi Evrópusambandsins sem okkur var gert að gera. Ég vil spyrja hv. þingmann, og ég verð að viðurkenna að mér finnst ótrúlega skrýtið hvað þetta er lítið í umræðunni, vil spyrja um sjónarmið hans. Ég hef spurt hæstv. forsætisráðherra og ekki fengið nein svör og hv. þm. Árna Þór Sigurðsson og ekki fengið nein svör, hvernig hv. þingmanni líði með að vera að sækja um aðild að Evrópusambandinu á sama tíma og þeir eru búnir að brjóta okkur eins og raun ber vitni. Er það svo að mönnum finnist þetta bara eðlilegasta mál í heimi? Ég vísa til þess: Hefði það hvarflað að einhverjum þingmanni á Alþingi Íslendinga í landhelgisdeilunni að fara að sækja um aðild að Evrópubandalaginu þá? Hefði það hvarflað að einhverjum? Ég vil bara spyrja hv. þingmann hvort honum finnist þetta skipta máli, eða finnst honum þetta vera aukaatriði?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar spurningar. Nei, að sjálfsögðu er þetta ekki í lagi, langt frá því. Ef stjórnvöld hefðu eitt andartak hagað málefnum varðandi Icesave-samninginn eins og hér var staðið að málum í þorskastríðinu værum við miklu betur sett. Ég held að það sé algerlega staðreynd en því miður og hversu sorglegt sem það er þá er það staðreynd. Evrópuþjóðir lögðust gegn því, eða eftir því sem mér hefur verið sagt, engin gögn eru til um það reyndar en það er fullyrt að Evrópuþjóðir hafi lagst gegn því að við fengjum lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við yrðum að taka á okkur skuldbindingar samkvæmt innstæðureglugerðinni, samkvæmt þeirra túlkun á innstæðutilskipuninni og höfnuðum því að við gætum farið í málarekstur. Reyndar fannst mér alltaf að Bretar ættu að sækja það mál á okkur af því að það eru þeir sem vilja að við borgum. En þegar þetta mál er skoðað ofan í kjölinn kemur í ljós að Bretar og Hollendingar ætlast ekki bara til þess að við förum eftir tilskipuninni. Þeir ætla að rukka okkur um meira. Þeir ætla að láta okkur borga meira.

Meira að segja kostnaðinn.

Já, meira að segja kostnaðinn við það að þeir tóku þá ákvörðun að greiða sínum innstæðueigendum langt umfram skyldu, 10 millj. pund í Bretlandi og 7 millj. evrur.

Bara drífa okkur í Evrópusambandið og þá fáum við styrk.

Bara drífa okkur í Evrópusambandið, þannig að svar mitt er einfaldlega þannig að við getum því miður ekki eins og staðan er og það er mjög óskynsamlegt að fara eins og staðan er og fjölmargir sérfræðingar hafa bent á, fara í aðildarviðræður eins og staðan er núna. Ég vona að ég sé mjög skýr í minni afstöðu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki greint annað á svari hv. þingmanns en að honum finnist það fráleitt að vera að senda inn aðildarumsókn á sama tíma og við erum í þessari deilu sem sumir kalla stríð. Bara til að setja það í samhengi, hvað gerir Evrópusambandið? Króatía sótti um aðild þar. Þeir eiga í landamæradeilum við eitt ríki Evrópusambandsins og Evrópusambandið segir bara: Út, þið talið ekkert við okkur fyrr en þið eruð búnir að redda þessu. En ef við segjum: Við viljum fara inn, nákvæmlega meðan þeir koma fram við okkur eins og raun ber vitni þá erum við að gefa þau skilaboð að við látum allt yfir okkur ganga, alltaf. Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um þetta. Þetta verður að koma fram í umræðunni í þinginu. Telja menn að það sé boðlegt fyrir íslenska þjóð að stjórnvöld komi til kvalaranna með aðildarumsögn í miðju stríði?

Virðulegi forseti. Ef Evrópuþjóðir hafa beitt okkur nauðung, sem er algerlega bönnuð samkvæmt reglum Evrópusambandsins, þá hefur sambandið í rauninni lýst yfir stríði við okkar þjóð. Hins vegar vil ég að það komi fram að mér hefur verið sagt þetta. Ég er í fjárlaganefnd og ég er að reyna að fá gögn þess efnis að Evrópuþjóðir hafa snúið okkur niður að við fáum ekki lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það eru engin gögn sem liggja fyrir um að við fáum ekki lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það eru engin gögn til um það. Það eru bara fullyrðingar. Reyndar kemur Rozwadowski, talsmaður nefndarinnar, og segir allt annað en þá eru orð hans dregin í efa o.s.frv.  Ég vil segja: Mér þætti fróðlegt að fá að vita eitt. Eins og kom fram hjá Ragnari H. Hall og Eiríki Tómassyni, vita þjóðir Evrópu að það er ekki verið að knýja okkur til að borga samkvæmt tilskipuninni? Það er verið að knýja okkur til að borga meira. Vita Evrópuþjóðir það? Er það þannig að ef þær vissu það, mundu þær samt halda áfram málflutningi sínum? Þá er komið stríð, hv. þingmaður, þá er komið stríð. En ég held að ef við látum þær vita sjái þær kannski að það er verið að brjóta á okkur á allan hátt.

Virðulegi forseti. Hér erum við enn á Alþingi að ræða hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Íslenski fáninn blaktir við hún á Alþingishúsinu og er tignarlegur að vanda en það er ekki sama sjón sem við sjáum úti á Austurvelli því þar er baulað og púað og þar er búið að flagga svörtum fánum. Ríkisstjórnin lætur eins og ekkert sé, ríkisstjórnin telur að við séum á réttri leið. Við erum á leiðinni inn í Evrópusambandið að hennar mati. Það vekur nokkra athygli mína að mælendaskráin hefur styst allverulega frá því í gær þannig að nú virðist vera búið að gefa fyrirskipun í herbúðum a.m.k. Samfylkingarinnar um að þetta mál skuli ekki tafið. Samfylkingarþingmenn hafa tekið sig út af mælendaskrá sem þýðir enn og aftur að þessu máli á að hraða. Það er þetta sem þjóðinni liggur á. Það eru ekki heimilin, það eru ekki fjölskyldurnar í landinu. Það er aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni sem ég flutti á föstudag að dagsetningin 27. júlí er svo mikilvæg að mati þessarar ríkisstjórnar að það virðist allt vera til vinnandi að koma umsókninni inn áður en sá dagur rennur upp en þá rennur sá tími út sem ríki hafa kost á í þessari atrennu að sækja um aðild eða koma umsóknaraðild inn á borð Evrópusambandsins. Það hefur líka verið rætt að það svo sem gerði ekkert til þó málið yrði vandaðra og fengi meiri umfjöllun og yrði betur kynnt í samfélaginu en raun ber vitni en þetta eru áherslur ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Það voru Vinstri grænir sem komu Evrópumálunum á dagskrá ríkisstjórnarinnar. Það hefði engum dottið í hug fyrir einu eða tveimur árum. Meira að segja kjósendum Vinstri grænna kom þetta ekki í hug fyrir kosningar því að Vinstri grænir voru eini flokkurinn sem hafnaði aðild að Evrópusambandinu. Ég þreytist ekki á að minnast á þetta því mér finnst þetta svo mikil svik við kjósendur Vinstri grænna. Ég hef lagt fram breytingartillögu við þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir. Mig langar samt aðeins að koma inn á ummæli hv. þm. Péturs Blöndals áðan varðandi hugsanlegt stjórnarskrárbrot Það er að mínu mati stjórnarskrárbrot að fara af stað með þetta mál þegar það er alveg ljóst að ekki er fullveldisafsalsákvæði í stjórnarskránni. Ég fór aðeins yfir þetta líka á föstudaginn. Það virðist ekki skipta ríkisstjórnina neinu máli þó að stjórnarskráin sé brotin í það minnsta og Icesave-samningurinn fellur undir sama stjórnarskrárbrot því þetta … 

Rök hafa aldrei vafist fyrir Árna Þór Sigurðssyni.

En þannig er að Icesave-samningurinn fellur líka undir þetta stjórnarskrárbrot því að þegar þjóð er skuldsett eins og stendur til að gera með Icesave-samningnum þá er það fullveldisafsal í leiðinni. Við erum því að tala um að ríkisstjórnin sé að brjóta í sömu vikunni stjórnarskrána tvisvar. Eins og alþjóð veit á stjórnarskrá hvers ríkis fyrir sig að vernda þegna þess og í þessu tilfelli eru það eðli málsins samkvæmt Íslendingar sem er verið að brjóta réttinn á. Svo ég svari nú hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni af því að hann var að gera athugasemd við það hvort breytingartillaga mín væri ekki einnig stjórnarskrárbrot: Þetta er mitt neyðarúrræði til þess að bjarga ríkisstjórninni frá því stjórnskipulega slysi sem stefnir í, að við stöndum þá alla vega vörð um það sem skiptir máli í þessu Evrópusambandsaðildarmáli og það er að standa t.d. vörð um auðlindirnar okkar þó ekki væri meira. Ég get glatt hv. þingmann með því að mér barst tölvupóstur í morgun þar sem mér var hreinlega tilkynnt að aðilar væru að fara af stað með málsókn gegn íslenska ríkinu. Þeir gera kröfu til þess að íslenska ríkið verði látið sæta ábyrgð vegna þess að verið er að brjóta stjórnarskrána á þegnum landsins,  
             Nú er gripið hér fram í fyrir mér og mér bent á það að ég verði uppnefnd út af þessu. Ég verð bara að taka því og standast þann þrýsting að fá hótanir. Ég var tekin ærlega á beinið eftir ræðu um síðustu helgi þannig að maður hefur nú sterk bein í þingstörfin, sem betur fer, það er meira en aðrir eða sumir þingmenn alla vega geta sagt, en það er annað mál. Það sem mig langar aðeins til að nefna, af því að ég er að rifja upp föstudaginn og laugardaginn, það var svolítið merkilegt hverjir voru hér til andsvara fyrir þessa þingsályktunartillögu, þá sérstaklega á laugardaginn. Það var hæstv. utanríkisráðherra, sem var utanríkisráðherra þegar bankarnir féllu. Það var hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem var viðskiptaráðherra þegar bankarnir féllu. Er þetta traustvekjandi? Þetta er ekki traustvekjandi. Þessi sami utanríkisráðherra á núna að fá óskorað umboð í þessari þingsályktunartillögu sem liggur fyrir þinginu að fara með málið til Brussel. Ég spurði hann hér í andsvari um daginn hvort hann teldi að hann mundi njóta trausts á alþjóðavettvangi og í Evrópu miðað við þá ábyrgð sem hann ber hér í ríkisstjórninni. Hann kemur alltaf hér í þennan ræðustól og fram fyrir hönd þjóðarinnar sem hvítþveginn engill. Ég kann ekki við þetta, frú forseti.  
             Eitt af því sem kom einmitt fram í umræðunum um daginn var það að hann er stútfullur af sjálfstrausti og það er gott því að ef hann hefði ekki slíkt sjálfstraust þá hefði hann kannski ekki gefið kost á sér til þingmennsku meira eftir bankahrunið. En hann hefur sjálfstraust. 
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta þess að nefna ráðherra með viðeigandi titli.

Afsakið, sjálfsagt. Ég er svo ósnobbuð að ég gleymi alltaf hvernig á að ræða hér en ég er að reyna  Ég var í þeim kafla þar sem við vorum að tala um framboðsmál Samfylkingarinnar þar sem hæstv. utanríkisráðherra hafði það mikið sjálfstraust að honum datt ekki annað í hug en að gefa kost á sér aftur í síðustu kosningum. Jú, vissulega fékk hann fylgi síns flokks. Það fór fram prófkjör að mig minnir en það var nú handraðað upp í fyrstu sætin, traustið var ekki meira en það að fyrstu tvö sætin minnir mig í Reykjavíkurkjördæmunum voru frátekin fyrir þessar drottningar sem nú leiða ríkisstjórnina.

Hvernig fékkst þú 1. sætið? Varst þú ekki handvalin af framsóknarmönnum?

Ég fékk 1. sæti, svo við tölum um innanflokksmál Framsóknarflokksins, á þann hátt, hæstv. utanríkisráðherra, að haldið var kjördæmisþing þar sem var gerð tillaga um mig í 1. sæti, og það voru tveir frambjóðendur sem gáfu kost á sér á móti þannig að við vorum þrjú sem kepptum um 1. sætið. Ég gert upplýst það hér og nú ef það hefur farið fram hjá ráðherranum að ég hlaut þar stuðning langt yfir 50% atkvæða. 
             Frú forseti. Nú fer hæstv. utanríkisráðherra með einhverjar dylgjur sem ég átta mig ekki alveg á og er að vísa hér eitthvert út í sal. Ég veit ekki hvað hann er að fara enda á maður ekki að svara svona dylgjum. En þetta pirrar hæstv. utanríkisráðherra, þessi umræða, og ég er svo sem ekkert hissa á því. Við höfum öll samvisku sem betur fer, mismunandi mikla að ég held, en stundum hefur hvarflað að mér að hæstv. utanríkisráðherra hljóti að vanta einhverja smá samvisku. Hæstv. utanríkisráðherra hefur alla vega sýnt litla eftirsjá eftir hrunið og ég minni enn á það að Samfylkingin var hér á vakt þegar bankahrunið varð og ábyrgð hennar er mikil. Nú ætla ég hér aðeins að reifa þá breytingartillögu sem ég hef lagt fram. Ég hef farið yfir það að ég tel þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar vera brot á stjórnarskrá. Breytingartillaga mín er viðleitni í þessari atrennu að koma því til leiðar að það stjórnarskrárbrot verði ekki til stórtjóns fyrir þjóðina. Það er búið að veita hæstv. utanríkisráðherra taumlaust og óbeislað umboð til að fara með þingsályktunina til Brussel. Það er í fjórum línum á bls. 39. Ég tek undir orð Höskuldar Þórhallssonar þegar hann reifaði hér hvernig skilja beri lög og þingsályktanir að þær skuli skýra eftir orðanna hljóðan. Þá koma greinargerðir eða fylgiskjöl ekki til útskýringar með þeim því að það er það sem stendur í lögum og þingsályktunum sem tekur gildi, annað ekki. Það er sá texti sem á reynir, annað ekki. Þar sem þetta er svo opin tillaga sem kemur frá ríkisstjórninni með stuðningi helmings Vinstri grænna hef ég gert eftirfarandi breytingartillögu sem ég ætla nú að lesa, með leyfi forseta: Ég legg fram svohljóðandi breytingartillögu við breytingartillögu 249: „Á eftir orðunum „Alþingi ályktar að“ komi (í stað orðalags í breytingartillögunni): Ísland hefji aðildarviðræður við Evrópusambandið á grundvelli samningsumboðs frá Alþingi sem tryggi hagsmuni almennings og atvinnulífs og þá sérstaklega sjávarútvegs og landbúnaðar. Þá verði fullveldi og óskorað forræði Íslendinga yfir auðlindum þjóðarinnar grundvallarkrafa í þeim viðræðum. Viðræðuferlið verði opið og lýðræðislegt og leiði viðræðurnar til samnings skal íslenska þjóðin taka afstöðu til aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu í kjölfar upplýstrar umræðu.“ Þá erum við komin að meginþunga þessarar breytingartillögu að það eru þau skilyrði sem ég legg til að komi inn í þingsályktunina og þau eru svohljóðandi: „a. Skýr og einhliða úrsagnarréttur, sem er þegar viðurkenndur í aðalsáttmála Evrópusambandsins, verði hluti aðildarsamnings. b. Staðfest verði að Íslendingar einir hafa veiðirétt innan íslenskrar fiskveiðilögsögu og að fiskveiðistjórn verði áfram innanríkismál Íslendinga, enda styðjist hún við reglur Evrópusambandsins um stöðug hlutföll, nálægðarreglu og Lúxemborgarsamkomulagið. Ísland verði sjálfstæður aðili að samningum um flökkustofna. c. Fæðuöryggi þjóðarinnar verði tryggt og viðurkennd nauðsyn á sérstökum ákvæðum vegna fámennis þjóðarinnar. d. Viðurkennt verði að íslenskur landbúnaður sé heimskautalandbúnaður. e. Framleiðsla og úrvinnsla íslenskra búfjárstofna verði tryggð ásamt sérstöðu og hreinleika íslenskra búfjárstofna. f. Í upphafi viðræðna verði gerður stöðugleikasamningur við Seðlabanka Evrópu sem tryggi stöðugt gengi íslensku krónunnar þar til Íslendingar taka upp evru. g. Tekið verði tillit til stöðu íslensks efnahagslífs við umbreytingu peninga- og gjaldeyrismála á Íslandi. h. Ákvæði verði um varðstöðu um íslenska þjóðmenningu, þjóðtungu og þjóðhætti á Íslandi. Íslenska verði viðurkennt sem eitt hinna opinberu tungumála Evrópusambandsins.“ Svo legg ég til að fyrstu skref að þessu verði: „Þessi helstu samningsmarkmið, sem og önnur sem skilgreind verða í samvinnu hagsmunaaðila og stjórnvalda, með sem víðtækastri samstöðu, verði lögð til grundvallar því umboði sem samninganefnd Íslendinga fari með í samningaviðræður við Evrópusambandið.“ Frú forseti. Nú hef ég lagt fram formlega og reifað þessa breytingartillögu mína. Ég tel að þessi leið sé til þess fallin að ná sem víðtækastri og breiðastri sátt á þingi og í þjóðfélaginu öllu. Þingmenn Vinstri grænna hafa lýst því hvað felst í því að geta ekki verið meðflutningsmenn á annarri breytingartillögu sem lögð var fyrir og mér datt ekki í hug að biðja nokkurn þingmann Vinstri grænna að vera á þessari tillögu því að samkvæmt reglum ríkisstjórnarinnar er það bannað og þingmönnum gjarnan hótað. Breytingartillaga mín er mjög í takt við og nánast samhljóða flokksþingsályktun Framsóknarflokksins og ég trúi því að allir þingmenn Framsóknarflokksins geti greitt þessari breytingartillögu atkvæði sitt því að hún er ekki að fara í eins óbeislað valdaafsal og tillaga ríkisstjórnarflokkanna gerir ráð fyrir. Þetta er þá komið hér fram formlega og hafa margir þingmenn vísað akkúrat í þessa breytingartillögu. Frú forseti, er klukkan orðin rétt núna?

Já.

Þakka þér fyrir. Það sem ég ætla þá að eyða síðustu mínútum ræðu minnar í er orku- og auðlindamálakaflinn sem er að finna á bls. 14. Auðlindamál Íslands eru mitt hjartans mál og hef ég bent á það í ræðu og riti hversu mikilvægar auðlindirnar eru fyrir okkur og í raun og veru grundvöllur alls lífs og framtíðar hér á landi. Ég hef sagt opinberlega að jafnvel sé staðsetning landsins okkar stærsta auðlind nú á tímum, enda hefur það komið fram á bloggsíðu þess ágæta Svía sem er nú tekinn við formennsku í Evrópusambandinu - sem allt snýst nú um og er verið að veifa framan í okkur að það skipti einhverju máli að það sé Svíi sem taki við umsókninni okkar. Það eru náttúrlega bara rakin ósannindi því að eins og þeir sem hafa kynnt sér Evrópusambandið vita þá byggist það fyrst og fremst á jafnræði á milli ríkjanna þannig að ég gef ekki mikið fyrir þann klúbb sem beitir sér með þeim hætti að eitt ríki sé tekið fram fyrir önnur. Þetta er því bara eins og málflutningurinn hefur verið í þessu máli, verið að slá ryki í augun á þingmönnum og þjóðinni allri og eins og þetta sé eitthvað sem skiptir máli. - Þessi aðili bloggaði svo á heimasíðu sinni að það væri hagstætt fyrir Evrópusambandið að taka Íslendinga inn sérstaklega út af hagsmunum Evrópusambandsins á norðurslóð. Þar fengum við það beint í andlitið hvers vegna Evrópusambandið hefur áhuga á okkur, en fyrir þessu var ég búin að gera mér grein fyrir löngu. Í þessu áliti hér, sem er svolítið undarlegt, ætla ég, með leyfi forseta, að lesa upp smátilvitnun: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að við þessa ítarlegu skoðun kom ekkert fram sem gefur ástæðu til að ætla að aðild að ESB hefði áhrif á íslenska hagsmuni á þessum sviðum og bendir í því sambandi einnig á að fyrirkomulag eignarhalds náttúruauðlinda er ekki viðfangsefni ESB heldur alfarið á hendi aðildarríkjanna þar sem innri markaðslöggjöfin tekur ekki á eignarhaldi. Því er ekki um að ræða yfirþjóðlega eign á auðlindum aðildarríkjanna.“ Nú vill svo til t.d. að sjávarútvegur flokkast sem auðlindir og við vitum alveg hvernig sjávarútvegsmálum er háttað í Evrópusambandinu svo nokkur dæmi séu tekin.  Svo segir áfram hér, með leyfi forseta: „Jafnframt minnir meiri hlutinn á að við gerð aðildarsamnings Norðmanna á sínum tíma var sett inn bókun um að þeir héldu yfirráðum yfir öllum sínum auðlindum. Ástæða bókunarinnar var að ESB hefur ekki samræmda stefnumótun, hvorki að því er varðar eignarhald né nýtingu þeirra auðlinda er hér um ræðir, svo sem áður greinir.“ Vegna þessa legg ég fram breytingartillögu við þingsályktunartillöguna svo að þetta sé tryggt ákvæði strax í tillögunni sjálfri en ekki einhverjir hliðarkaflar og með skírskotun til annarra landa og með skírskotun til þess að þetta þurfi að koma seinna. Framkvæmdastjóri ESB hefur sagt að þeir séu að sækjast eftir auðlindum okkar. Þess vegna verður að ganga frá því skýrt inn í þingsályktunartillöguna sjálfa að við stöndum vörð um auðlindirnar okkar og látum þær aldrei af hendi, aldrei af hendi. Sama hvað Samfylkingin vill selja landið oft þvers og kruss, gegnum Icesave-samninginn og nú í gegnum Evrópusambandið, þá ber okkur sem þjóð að standa vörð um auðlindirnar okkar, svo einfalt er það. Það getum við ekki tryggt nema hafa ákvæði um það í þingsályktunartillögunni sjálfri þannig að það sé algjörlega á hreinu. Svo getum við farið yfir sjávarútvegsmálin og landbúnaðarmálin. Ég segi: Sem betur fer komst Samfylkingin ekki í ríkisstjórn fyrr því að eins og flestir vita hafa þeir sífellt talað á móti íslenskum landbúnaði og hafa viljað leggja hann niður og afnema allt regluverk sem snýr að honum. Sem betur fer var íslenskur landbúnaður í landinu þegar bankahrunið varð hér á vakt Samfylkingarinnar. Íslenski landbúnaðurinn var í raun og veru varagjaldeyrisforði okkar Íslendinga. Hugsið ykkur allan gjaldeyrinn sem við hefðum annars þurft að eyða í matvörur og landbúnaðarvörur í hruninu, gjaldeyri sem var ekki til í landinu. Ég minni að lokum á það, þar sem tími minn er búinn, að það er þrennt sem kemur til með að skorta í heiminum árið 2040. Það er orka, það er kalt vatn og það eru hrein matvæli. Við eigum þetta allt, við höfum þetta allt. Það er út af þessu sem við stöndum í þessari hraðafgreiðslu á þessu máli hér í dag. Ég óska eftir því, frú forseti, að ég verði sett á mælendaskrá um leið og ég hef lokið máli mínu þannig að ég geti fullnýtt rétt minn til að tala í þessu mikilvæga máli.

Hæstv. forseti. Ég og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir erum sammála um margt, þar á meðal það að vera hugsi yfir því hvernig vinstri grænir geta réttlætt málflutning sinn í þessu máli miðað við það hvernig þeir töluðu við kjósendur sína í síðustu kosningabaráttu. Jafnframt erum við sammála um það að auðlindir landsins verða það mikilvægasta sem við eigum í dag og það eru þær sem koma til með að verða sterkasta vopnið okkar í baráttunni við að endurreisa efnahag landsins. En við erum jafnframt sammála um það að sjálfstraust hæstv. utanríkisráðherra er mikið. Ég vil vekja athygli á því, frú forseti, að það skýtur hálfskökku við að ráðherra í ríkisstjórn Íslands grípi svo mikið fram í í salnum að varla sé hægt að hlusta á það sem ræðumaður hefur að segja í stólnum. Ég tel rétt að hæstv. utanríkisráðherra tali minna og hlusti meira, enda hefur hann fulla þörf á því að endurskoða aðeins hug sinn í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég ætlaði að spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur í ljósi breytingartillögu hennar sem fjallar um að íslenska þjóðin skuli taka afstöðu til aðildarsamnings í þjóðaratkvæðagreiðslu í kjölfar upplýstrar umræðu. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram? Á hún að vera ráðgefandi skoðanakönnun líkt og tillaga ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir eða er verið að tala um raunverulega þjóðaratkvæðagreiðslu sem er bindandi, þar sem þjóðin hefur í rauninni eitthvert vald og þar sem þjóðin hefur eitthvað að segja og þar sem niðurstaðan er bindandi? Ég vil vekja í því sambandi athygli á seinni hluta breytingartillögu þeirra hv. þm. Bjarna Benediktssonar og Þorgerður K. Gunnarsdóttur sem lögð hefur verið fram í þessu máli þar sem lagt er til, með leyfi forseta: „Náist aðildarsamningur milli Íslands og Evrópusambandsins skal ríkisstjórnin þegar í stað ráðast í að gera nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá, og eftir atvikum öðrum lögum, sem af aðild leiðir.“ Mig langar að heyra afstöðu hv. þingmanns til þessa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er alveg klárt að ég hef kynnt mér mjög vel stjórnskipunarrétt Íslands og ég hef kynnt mér einstaklega vel þessi ákvæði varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Meira að segja hef ég lent í djúpum og heitum umræðum við hv. formann utanríkismálanefndar um þetta og erum við ekki alveg samstiga í því máli því svo virðist sem hv. þingmaður átti sig ekki á því um hvað málið snýst eins og hefur komið fram. Eins og stjórnarskráin er núna er hægt að hafa bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu á þrenns konar tilvikum. Það er ef forseti neitar að skrifa undir lög, þegar breytt er skipan kirkjunnar og ríkisins og svo þegar Alþingi ákveður að víkja forseta frá sem hefur aldrei gerst. Önnur ákvæði höfum við ekki. Þess vegna hef ég bent á það í ræðu og riti að við verðum að breyta stjórnarskránni sem kemur e.t.v. inn á það sem ég var að tala um áðan að þessi aðildarumsókn er raunverulega brot á stjórnarskránni af því að við höfum ekki fullveldisafsalsákvæði þar. Ef stjórnvöld vissu hvað þau ættu í fyrsta lagi að gera og vissu hvað þau eru að gera þá væri búið að breyta stjórnarskránni 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir skýr svör. Við eigum það sameiginlegt að elska fullveldið mikið og hafa mikla trú á lýðræðinu. En mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort hún sé sammála mér um að hraðinn sem einkennir þetta mál tengist því að hér er til meðferðar mál sem kallast Icesave-samningarnir. Sér hún einhverja tengingu þar á milli? Það er hægt að lesa það í breskum fjölmiðlum í dag að þeir eru alla vega búnir að tengja málin saman, að það komi til með að hafa áhrif á það hvernig okkar aðildarumsókn verður tekið í Evrópu og þá sérstaklega af Bretum ef Icesave-samningarnir verða felldir í þinginu. Er þingmaðurinn sammála mér um að þarna sé bein tenging á milli og ríkisstjórnin sé að hraða þessu máli í gegn til að það liggi fyrir þegar við förum í afgreiðsluna á Icesave? Þá langar mig að spyrja hv. þingmann að því af því að hún fór vel yfir þjóðaratkvæðagreiðslurnar hvort hún muni ekki styðja breytingartillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar og Þorgerðar K. Gunnarsdóttur, a.m.k. seinni liðinn, þar sem lagt er til að farið verði í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. náist samningar verði ríkisstjórninni gert að gera nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá og eftir atvikum öðrum lögum sem af leiðir þannig að það sé hægt að fara í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta liggi fyrir og það er gríðarlega mikilvægt að við hér inni áttum okkur á þessum mun vegna þess að eins og hv. þingmaður kom inn á er varla hægt að sjá það að hv. formaður utanríkismálanefndar, sem stöðugt grípur fram í þegar hæstv. utanríkisráðherra hefur yfirgefið salinn og hefur greinilega stigið af þeirri vakt, þá er gríðarlega mikilvægt að við sem hér erum inni vekjum sterka og mikla athygli á þessum punkti vegna þess að ekki er vanþörf á. Miklir hagsmunir íslensku þjóðarinnar eru í húfi og það er gríðarlega mikilvægt að fólk vandi sig. Tilfinning mín er að ekki sé verið að því heldur einkennir hraðinn þetta mál og hlaup vinstri grænna frá stefnu sinni sem þeir boðuðu í kosningunum og voru kosnir a.m.k. í mínu kjördæmi af stórum hluta út af því að þeir ætluðu sér ekki að fara í Evrópusambandið og ekki að fara í aðildarviðræður þar um.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurningarnar enn á ný. Að mínu mati er greinileg tenging á milli Icesave-skuldbindinganna og umsóknarinnar um aðild að Evrópusambandinu. Það segir okkur upphaf Icesave-málsins þegar þá starfandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, raunverulega fer fyrir því, fer fyrir flokki manna og segir: Við tökum á okkur allar þessar skuldir. Það er alveg vitað hvar hjarta Samfylkingarinnar liggur í þessu máli. Þeir hafa eitt mál á stefnuskránni og það er að ganga inn í ESB. Það kemst ekkert annað að hjá þeim í rökræðum eða ræðum en að lausnin við öllum vandamálum sé innganga í Evrópusambandið. Ég hef sagt það áður að náist þessi innganga í Evrópusambandið ekki hjá þeim í þessari tilraun þá geta þeir eins lagt sjálfa sig niður því í raun og veru er þetta eina stefnumál þeirra. Það er alveg greinilegt að linkind Íslendinga þegar Bretar settu á okkur hryðjuverkalög undir utanríkisforustu Samfylkingarinnar var með þeim hætti að ekki mátti styggja Bretana. Þá vorum við kúguð. Við vorum beitt hryðjuverkalögum, það var farið með okkur eins og hryðjuverkamenn. Þetta er eitthvað sem ég á erfitt með að fyrirgefa og get aldrei gleymt en þarna sýndi Samfylkingin fyrir hverja hún er að vinna og fyrir hverja hún er að vinna hér á landi. Hún er ekki að vinna fyrir íslensku þjóðina. Það er eitt sem víst er. Hv. þingmaður spurði mig líka hvort ég kæmi til með að greiða atkvæði með breytingartillögu hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Ég kem fyrst og fremst til með að greiða atkvæði með minni eigin tillögu og vonast að ég fái þar þingstyrk bæði þingmanna Vinstri grænna og Borgarahreyfingarinnar og Samfylkingarinnar og ekki síst sjálfstæðismanna. Ég ætla að vona að þingið beri gæfu til að bera mína tillögu fyrst upp, sé til hvernig sú atkvæðagreiðsla fer. Verði hún felld verð ég að gera upp hug minn og meta þær aðstæður sem eru þá komnar upp, hvort ég þurfi að velja um að greiða atkvæði með tillögunum eða á móti þeim báðum. Ég get ekki svarað þessu fyrr en ég veit hvernig þetta mál fer.

Frú forseti. Ég vil árétta að í kaflanum um orku- og auðlindamál segir í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að Ísland geri fyllilega skýrt við samningaviðræður að ekki komi til greina að sáttmálar ESB mæli fyrir um eignarhald á þeim auðlindum sem hér um ræðir eða nýtingu þeirra …“ Og áfram: „Allar bollaleggingar um sameiginlega nýtingu eða annað slíkt væru óásættanlegar fyrir Ísland.“ Þetta finnst mér vera býsna skýrt að orði kveðið og ég vonast til að hv. þingmenn séu læsir á þennan texta eins og hann stendur hér. Síðan ætla ég að segja aðeins um stjórnarskipunarmálin. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kemur og heldur því fram að það sé stjórnarskrárbrot að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Nú verð ég að segja að mér er nokkur vorkunn þegar þetta er borið fram. Annars vegar stendur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og heldur þessu fram. Á hina hliðina hefur hv. utanríkismálanefnd fengið til sín fimm sérfróða menn í stjórnskipunar- og þjóðarétti sem hafa fjallað um þetta mál og enginn þeirra heldur því fram að það sé stjórnarskrárbrot að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það má lesa út úr áliti Bjargar Thorarensen, prófessors við Háskóla Íslands, og Davíðs Þórs Björgvinssonar, dómara við Evrópudómstólinn í Strassborg. Virðulegur forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er manna fróðust í stjórnskipunarrétti hér á landi þannig að það er nokkur vandi þegar hv. utanríkismálanefnd hefur fengið fimm sérfróða menn í þessu efni og þeir hafa aðra skoðun á þessu máli heldur en hv. þingmaður. Ég ætla að vonast til þess að hv. þingmaður Vigdís Hauksdóttir virði það við mig að ég ætla að leyfa mér að vera ósammála henni í þessu mati og ég ætla að leyfa mér að taka mark á þeim stjórnskipunarfræðingum sem við höfum leitað til og ég hef ekki heyrt neinn annan en hv. þingmann halda þessu fram. Við getum verið ósammála um þetta en ég kýs í þetta skipti að hlíta ráðgjöf þessara ágætu fræðimanna á þessu sviði frekar en ráðgjöf hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni utanríkismálanefndar fyrir yfirferð hans. Það er eins og maðurinn ætli ekki að skilja hvernig mín ræða byggist upp. Ég var að segja það að ég legg fram þessa breytingartillögu sem ég fór yfir og reifaði og las upp út af því að það er ekki ákvæði um auðlindir inni í þingsályktunartillögunni sem liggur fyrir þinginu frá ríkisstjórninni. Ég er búin að reifa og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson líka og fleiri hvernig lagasetning er byggð upp og hvað er það sem mark er takandi á í þingsályktunum og lögum. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í að fara yfir þau mál. Það eru alveg hreinar línur. Þetta er plagg sem liggur fyrir þinginu. Það er ein blaðsíða sem skiptir máli í því, það er bls. 39 því þar kemur fram hvað á að standa í þeirri þingsályktun sem verður farið með til Brussel. Annað eru í raun og veru bara útskýringar og þetta verður hv. þingmaður að fara að skilja. Út af því er þessi breytingartillaga komin fram og ég rakti það mjög vandlega áðan. Varðandi stjórnskipunarmálin sem hv. þingmaður fór svo yfir, það virðist vera búið að taka ákvörðun um það hjá ríkisstjórninni og það liggur fyrir þingsályktunartillaga um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er verið að bjarga þessari ríkisstjórn undan miklu sliti og skömmum með því að reyna að finna leiðir út úr þeirri ákvörðun sem nú þegar er búið að taka og það er rökstutt í þessu fylgiskjali sem er frá þeim stjórnskipunarfræðingum sem þingmaðurinn minntist á. Ef hv. formaður utanríkismálanefndar mundi lesa með réttum gleraugum fylgiskjal VIII með þessari tillögu þá mundi hann skilja um hvað málið snýst. Þau eru að reyna að vinna þetta út frá því að það liggur fyrir þingsályktunartillaga nú þegar. Það er verið að vinna málin eftir á.

Frú forseti. Úr því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir telur að undirritaður sé svo skilningssljór að hann skilji ekki sjálfur þann texta sem hann hefur sjálfur samið þá er það bara byrði sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir verður að bera inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni utanríkismálanefndar þetta snaggaralega andsvar hér sem sýnir að maðurinn er algjörlega rökþrota í sínum málflutningi.

Frú forseti. Við erum að ræða hér mál sem varðar langt inn í framtíðina, jafnvel 100, 200 eða 300 ár  Fyrsta rafstöðin tók til starfa 1904 þannig að hún er mjög ný. Norðurleiðin er enn þá nýrri, mannauðurinn er líka skilgreiningaratriði, landslag og vatn, allt er þetta tiltölulega mjög nýtt. Ég spyr hv. þingmann: Er hún einhvern veginn búinn að halda utan um allar auðlindir sem hugsanlega geta komið til á næstu 200 árum? Ég held ekki. Menn þurfa að hafa miklu meira ímyndunarafl til þess að sjá fyrir sér allar þær auðlindir sem geta sprottið upp. Svo langar mig til að þakka hv. þingmanni fyrir þá hugljómun að þessi þingsályktunartillaga gæti verið stjórnarskrárbrot því að ég heyrði það í hennar fyrstu ræðu og greip þá hugsun á lofti og finnst það vera mjög rökrétt. Stjórnarskráin er þarna, það er ekki búið að breyta henni, það getur enginn maður sagt að henni verði breytt því að það er þjóðin sem tekur ákvörðun um það. Hún er því þarna og það sem Alþingi er að gera þarf að vera í samræmi við stjórnarskrá og þingmenn hafa jú svarið eið að stjórnarskránni. Ég nefndi það í ræðu í gær að menn gera allt til þess að laga lög þannig að þau falli að stjórnarskránni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hver kærir hvern? Ég hef mikinn áhuga á því.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka fyrst það sem varðar auðlindirnar okkar. Auðvitað er ekki hægt að sjá fram í tímann hvaða auðlindir verða hér næstu 200 árin eins og þingmaðurinn kom inn á, en það er skýrt hverjar þessar nýju auðlindir eru sem hafa komið til hin síðari ár. Ég bendi á skýrslu sem forsætisráðuneytið gaf út að mig minnir árið 2006 þar sem farið er ofan í það hvað eru auðlindir og hvað ekki og hvað flokkast sem auðlindir. Það er út af þessu sem ég hef í breytingartillögu minni þessa setningu, með leyfi forseta: „Þá verði fullveldi og óskorað forræði Íslendinga yfir auðlindum þjóðarinnar grundvallarkrafa í þeim viðræðum.“ Þetta er alveg skýrt og tekið á því að þetta eru auðlindir sem eru til núna og framtíðarauðlindir. Ég hef verið að benda á, eins og ég kom inn á í ræðu minni, að kannski er lega landsins núna orðin mikilvægasta auðlindin sem við eigum, sérstaklega í ljósi þess sem er að gerast á norðurslóð, norðurpóllinn er að bráðna og hér eru að opnast nýjar siglingaleiðir. Lega landsins á kortinu er kannski okkar dýrmætasta og langverðmætasta auðlind í dag þrátt fyrir allar hinar auðlindirnar. Ég hef skilgreint núna hina seinni mánuði landbúnað sem mikla auðlind og eftir hrunið má eiginlega segja að íslenskir bændur séu auðlind út af fyrir sig og við þekkjum náttúrlega þessa hefðbundnu skilgreiningu á sjávarútvegi. Varðandi stjórnarskrárbrot sem ég hef verið að benda á og hv. þingmaður spyr: Hver kærir hvern? Það er þannig í stjórnarskránni að sé talið um stjórnarskrárbrot að ræða þarf að fara í mál við íslenska ríkið. Það eru eingöngu einstaklingar eða lögaðilar, fyrirtæki sem gera það. Lögaðilar hafa verið verndaðir núna í seinni tíð í stjórnarskránni en það eru fyrst og fremst einstaklingar sem fara í mál við íslenska ríkið telji þeir að á þeim sé brotinn stjórnarskrárvarinn réttur.

Frú forseti. Það var mjög athyglisvert að heyra þetta síðasta vegna þess að mjög margir óttast að farið verði í aðildarviðræður, óttast það vegna þess að þó að kosið yrði um það eftir á er það þekkt að Evrópusambandið hefur mjög sterk ítök bæði í gegnum styrki og annað. Fjöldi manna á Íslandi er á launum hjá Evrópusambandinu og það hefur mjög sterk ítök í fjölmiðlum líka og getur hugsanlega verið skoðanamyndandi á Íslandi. Ég hugsa því að einhverjir muni vilja jafnvel kæra hæstv. utanríkisráðherra þegar hann leggur inn umsóknina. Ég held að þessar upplýsingar séu mjög mikilvægar fyrir það fólk sem er að berjast fyrir því að halda Íslandi í eigu Íslendinga og að Íslendingar hafi sjálfir með sín mál að segja en ekki einhverjir menn suður í Brussel. Ég er staðfastlega í þeirri trú, og gef ekki eins mikið fyrir auðlindir og margir aðrir, ég er á þeirri skoðun að það að geta haft um sín eigin mál að segja hafi miklu meira að segja en allar auðlindir og allt slíkt. Maður þarf ekki nema líta á þróun Nýfundnalands eftir að þeir voru teknir yfir af fjarlægu valdi til að sjá hvers lags doði og deyfð og mannflótti hefst um leið. Ég óttast það hreinlega að nokkrum árum eftir að Ísland er gengið Evrópusambandinu á hönd, þrátt fyrir styrki og allt slíkt, muni hér koma yfir doði og deyfð og það verði hægt og rólega þannig að enginn taki eftir ákveðnum landflótta og landauðn.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir hugleiðingar hans. Ég er ekkert svo viss um það að við þurfum að horfa inn í framtíðina með Evrópusambandið eftir 10–20 ár. Ég hef heyrt hv. þingmann benda á það í ræðum sínum og biðja þingmenn um að útskýra hvernig þeir sjái veru Íslands í Evrópusambandinu eftir 100 ár eða 200 ár. Ég er ekkert svo viss um það að þetta ríkjasamband haldi. Það er nú þegar farið að bresta mjög í stoðunum. Lissabon-sáttmálinn er þeim erfiður, þegar hefur eitt ríki hafnað honum, það eru Írar. Þá var farið í það á síðasta ráðherrafundi að breyta sáttmálanum og veita Írum þrjár undanþágur og ber þar hæst ákvæðið um fóstureyðingar. Það er því alveg greinilegt hvað þeir eru að gera. Þeir ætla að ná Lissabon-sáttmálanum í gegn en hann er ígildi stjórnarskrár. Evrópusambandið er auðlindasnautt. Þeir eru búnir að þurrka upp öll sín fiskimið og þeir eiga afar fá tækifæri í auðlindum. Iðnríki sambandsins eru á hnjánum þar sem heimskreppan hefur leikið þau grátt. Þannig að þegar harðnar á dalnum er ekki víst að það sé eins gaman að vera í þessum klúbb og látið hefur verið af í góðærinu. Varðandi stjórnarskrárbrot er það rétt hjá hv. þingmanni að þá er það einstaklingur sem fer þá með kæru fyrir héraðsdóm til að byrja með og þá er það utanríkisráðherra sem er í forsvari fyrir ríkið. Það hafa fallið hér mál, ég nefni sem dæmi öryrkjadóminn og kvótadóminn sem hv. þingmaður talaði um á föstudaginn. Það hafa fallið dómar um brot á stjórnarskránni og þá hefur lögunum verið breytt í kjölfarið. Úr því að við erum að tala um þessa dómstólaleið er ég hálfhugsandi yfir hvernig Mannréttindadómstóll Evrópu mundi taka á þessu máli ef því yrði vísað þangað. Það skapar nýjar spurningar um réttaróvissu hvernig Mannréttindadómstóll Evrópu mundi taka á máli sem væri vísað til 

Virðulegi forseti. Ég ætla mér í þessari ræðu minni að einbeita mér að einni hlið þessa máls, svona í meginatriðum. Margir virðast byggja málflutning sinn á þeirri skoðun að innganga í Evrópusambandið muni leysa þau vandamál sem við eigum við að stríða vegna krónunnar. Mig langar að gera grein fyrir þeim þætti ESB-aðildar sem lýtur að peningamálastjórninni og færa rök fyrir því að ekki er allt sem sýnist í þeim efnum. Jafnframt ætla ég mér að rekja þau vandamál sem upp hafa komið í kjölfar fjármálakreppunnar svokölluðu og sýna fram á að í sameiginlegri peningamálastefnu felst ekki sú trygging fyrir áföllum sem margir vilja vera láta. Ég ætla að fara aðeins yfir forsögu þeirrar fjármálakreppu sem við búum nú við. Eftir að krónan var sett á flot árið 2001 og Seðlabanka Íslands var sett verðbólgumarkmið náðist nokkur stöðugleiki á gjaldmiðilinn. Verðbólga var nálægt markmiði og krónan virtist þjóna nokkuð vel hlutverki sínu. Eftir að útlánaþensla hófst í bankakerfinu, sérstaklega í kjölfar breytinga á húsnæðislánamarkaði árið 2004 myndaðist hins vegar undirliggjandi þrýstingur á verðlag. Seðlabankinn gat illa mætt þessum þrýstingi með hefðbundnum peningamálaaðgerðum þar sem fyrirtæki og heimili gátu auðveldlega vikið sér undan aukinni vaxtabyrði með því að taka lán í erlendri mynt. Jafnframt er eðli verðtryggingar með þeim hætti að vaxtahækkanir Seðlabanka hafa lítil áhrif á kostnað við langtímalán þar sem vextir eru í meginatriðum fastir og þar af leiðandi á Seðlabanki erfitt með að stýra hegðun heimila og fyrirtækja þegar um er að ræða verðtryggð lán. Seðlabankinn brá þá á það ráð að halda niðri innflutningsverðlagi og þar með verðbólgu með því að halda krónunni sterkri. Það var m.a. gert með því að laða að erlenda fjárfesta með háum vöxtum, hvetja til svokallaðra vaxtamunarviðskipta. Í meginatriðum felast vaxtamunarviðskipti í því að erlendir bankar hófu útgáfu skuldabréfa í innlendri mynt sem síðan voru seld til erlendra fjárfesta. Íslensku bankarnir þjónuðu sem milliliðir í þessum viðskiptum og skiptu vaxtamuninum sem ríkti á milli erlendra gjaldmiðla og þess íslenska með erlendum útgefendum. Um leið náðu bankarnir í fjármagn sem þeir síðan lánuðu til íslenskra fyrirtækja og heimila. Þessi iðja leiddi í sjálfu sér til þenslu. Peningastefnan beit í skottið á sér. Lántaka í erlendri mynt stórjókst og neysla bar öll einkenni þess að heimilin væru haldin gengisglýju. Gengisglýja er það fyrirbæri þegar heimili og fyrirtæki trúa því að þau búi við fast gengi, þ.e. gengið muni ekki veikjast verulega frá því sem er á hverjum tíma. Þessi gengisglýja og þessi trú heimila og fyrirtækja á að gengið muni ekki breytast leiðir til auðsáhrifa. Auðsáhrif lýsa sér í því að heimili og fyrirtæki trúa því að auður þeirra sé meiri en hann er í raun og veru. Það leiðir til meiri neyslu og fjárfestingar en raunhagkerfið ræður í raun við og gefur tilefni til. Í doktorsverkefni sínu sýnir Jón Helgi Egilsson fram á hvernig efri mörk stýrivaxta ráðast. Sé farið út fyrir þau mörk stuðlar vaxtahækkun að þenslu nákvæmlega eins og ég lýsti hér áðan. Stýrivextir sem víkja umtalsvert frá vöxtum viðskiptalanda hvetja til vaxtamunarviðskipta sem halda genginu sterku, halda innflutningsverðlagi lágu og er þannig fóður fyrir þenslu. Slík stefna er því ekki aðeins bitlaus heldur hefur allt önnur áhrif en ætlast er til. Íslenski seðlabankinn hefur beitt stýrivöxtum ótæpilega í langan tíma. Hrun krónunnar árið 2001 og 2008 má m.a. rekja til þess að stuðlað var að vaxtamunarviðskiptum þar sem fjármagn flæddi inn í landið og heimili og fyrirtæki skuldsettu sig mjög. Krónan styrktist en að sama skapi varð hún viðkvæmari fyrir áföllum og sveiflur í gjaldmiðlinum voru magnaðar af stórkostlegu inn- og útflæði peninga spákaupmanna sem vildu nýta sér háa vexti en litu um leið fram hjá stöðu raunhagkerfisins, þ.e. sterkt gengi var ekki byggt á sterkum undirstöðum heldur eingöngu á flæði peninga. Krónan féll síðan bæði árið 2001 og 2008 vegna skyndilegra truflana á þessu flæði. Í peningamálahagfræði er það kallað upp á ensku „sudden stop“. Peningar sem höfðu leitað til Íslands vegna hárra vaxta vildu út aftur þegar spákaupmönnum varð hættan ljós og það leiddi til gengishruns. Vaxtamunarviðskipti eru bein afleiðing hávaxtastefnu og mikils vaxtamunar og eru helsta ástæða falls krónunnar og þar af leiðandi gjaldeyrishaftanna sem við búum við núna. Það er því augljóst að peningastefnan og frammistaða krónunnar verða ekki sundurgreind. Til að styrkja krónuna og nýta til að vinna þjóðina út úr núverandi erfiðleikum verður að endurskoða peningastefnuna og það verður að gera á trúverðugan hátt. Jafnframt verður að beita fjármálastefnunni, þ.e. ríkisfjármálunum, á markvissan hátt til að styðja við peningastefnuna. Þar koma til greina fjármálareglur sem vinna á móti hagsveiflunni líkt og við sjálfstæðismenn röktum ítarlega í efnahagstillögum okkar á dögunum. Því hefur borið nokkuð á því að fólk hefur ruglað saman krónunni og misheppnaðri peningamálastjórn síðustu ára. Bent hefur verið á upptöku nýrrar myntar sem lausn á vandanum og er þá helst horft til evru en það er alls ekki allt sem sýnist í þeim efnum. Á tíu ára afmæli evrunnar í janúar sl. hafði Evrópski seðlabankinn ástæðu til að fagna því að aðalmarkmiði um verðstöðugleika hefði verið náð í Evrópusambandinu. Verðbólga var að vísu aðeins yfir 3% markmiðinu en sveiflur hafa verið hóflegar eins og stefnt var að. Hins vegar telja ýmsir fullsnemmt að lýsa því yfir að forsendur evrunnar haldi. Í því sambandi er til að mynda athyglisvert að líta til frænda okkar á Írlandi. Ísland og Írland eiga það sameiginlegt að hafa vaxið gríðarlega síðasta áratuginn. Bæði löndin lögðu áherslu á að byggja upp fjármálastarfsemi og laða að erlenda fjárfestingu. Í skemmstu máli var margt líkt með efnahagsþróun landanna með einni mikilvægri undantekningu. Ísland var með sjálfstæða peningamálastefnu og eigin mynt en Írland fylgdi fastgengisstefnu, þ.e. tilheyrði sameiginlegu myntsvæði Evrópu. Kenneth Rogoff, prófessor við Harvard og fyrrum yfirmaður hagrannsókna hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, benti á vormánuðum í Kastljósi ríkissjónvarpsins á að mikilvægan lærdóm megi draga af reynslu landanna tveggja. Ójafnvægið í báðum löndunum byggði upp þenslu sem á Íslandi fékk útrás í að gjaldmiðillinn gaf eftir en á Írlandi er spáð að atvinnuleysi fari í hæstu hæðir, allt að 20% í lok þessa árs. Samkeppnishæfni útflutnings batnaði stórkostlega á Íslandi en læstist inni í fastgengi á Írlandi. Krónan þjónaði sem ventill sem leyfði snögga aðlögun hagkerfisins á Íslandi en þrýstingurinn er enn að byggjast upp á Írlandi með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Nú er augljóst að aðlögunin á Íslandi hefur ekki gengið betur en svo að hér er atvinnuleysi komið í sögulegt hámark. Þá er því til að svara að gjaldeyrishöftin sem sett voru í október á síðasta ári hafa að nokkru hamlað aðlögunina. Áhrifin af bankahruninu á raunhagkerfið eru slík að velferðartapið af því að leyfa íslensku hagkerfi að aðlagast óheftu hefði orðið þannig að ekki var hægt að sitja með hendur í skauti. Martin Feldstein, prófessor við Harvardháskóla í Bandaríkjunum og fyrrverandi formaður efnahagsráðs Bandaríkjaforseta, hefur einnig fjallað um evruna á gagnrýninn hátt. Hann bendir á að ekki hafi þar til nú reynt á nauðsynlega aðlögunarhæfni ríkjanna sem mynda evrópska myntsamstarfið og sveigjanleika þeirra til að bregðast við áföllum á borð við þau sem nú ríða yfir. Yfirstandandi fjármálakreppa leikur evruríkin mjög mismunandi. Tölur um atvinnuleysi og samdrátt í iðnaðarframleiðslu eru ólíkar milli ríkja sem og spár um þróun á næstu missirum. Þýskaland er þannig með tæplega tvöfalt meiri viðskiptaafgang en Spánn en með öfugum formerkjum. Þessi mjög svo mismunandi staða ríkjanna kallar á mismunandi aðgerðir bæði í ríkis- og peningamálum. Þær eru hins vegar ekki í boði. Evruríkin búa við sameiginlegan gjaldmiðil og þar af leiðandi eina sameiginlega peningastefnu sem tekur mið af meðaltali ríkjanna en ekki aðstæðum í einstökum ríkjum. Þörfin er mismunandi en úrræðið það sama fyrir alla. Staðan núna er þannig að það land sem hvað best er statt hefur einnig mestu völdin í evrusamstarfinu. Þess vegna telur Feldstein að þau ríki sem lenda illa í kreppunni muni gjalda fyrir þetta fyrirkomulag og koma verr út en ef þau hefðu haft sjálfstæða peningamálastefnu líkt og Ísland. Fyrir umræðuna hér á landi er niðurstaða Feldsteins tvíþætt. Í fyrsta lagi bendir Feldstein á þá einföldu staðreynd að upptaka sameiginlegs gjaldmiðils var af pólitískum toga en ekki hagrænum. Stjórnmálalegur hvati er ekki grundvöllur hagkvæms gjaldmiðilssvæðis og í gjaldmiðilsmálum. Í öðru lagi er það skýr niðurstaða Feldsteins að hagrænir kostir sameiginlegs gjaldmiðils vegi ekki upp ókosti aukins atvinnuleysis og hættu á aukinni verðbólgu. Kostnaðurinn vegna sameiginlegrar myntar fyrir ríki Evrópu sem verða fyrir áföllum með mismunandi hætti er því mikill og hann er raunverulegur. Sameiginleg peningamálastefna getur aldrei orðið besta lausn þessara ríkja. Sveigjanleika er fórnað fyrir hættu á atvinnuleysi og skertri samkeppnisstöðu. Land sem hefur viðskiptahalla sem afleiðingu af skertri samkeppnisstöðu getur ekki unnið sig út úr vandanum með eðlilegri og sjálfvirkri aðlögun gengis. Í því sambandi er athyglisvert að líta til Slóveníu en landið tók upp evru 1. jan. 2007. Um leið og Slóvenía varð aðili að sameiginlegri mynt breytti Moody's lánshæfismatseinkunn landsins. Rökin sem lánshæfismatsfyrirtækið færði fyrir ákvörðun sinni voru þau að sveigjanleiki hefði minnkað sem gæti skert samkeppnishæfni landsins og þar með greiðslugetu þess í framtíðinni. Sem andsvar við þessum rökum hefur verið bent á sveigjanleika sem nú hefur víða komið í ljós. Launþegar á Íslandi hafa t.d. tekið á sig nafnlaunalækkanir og það sama hefur gerst í Bandaríkjunum. Þetta eru hins vegar viðbrögð sem geta aukið vandann eins og Nóbelsverðlaunahafinn og sósíaldemókratinn Paul Krugman benti nýlega á í New York Times. Að sögn Krugmans er Japan lýsandi dæmi um afleiðingar slíkra viðbragða en þar lækkuðu laun á tímabilinu 1997–2003 sem viðbrögð við efnahagskreppu þar. Það stuðlaði að enn frekari efnahagslegri stöðnun. Lækkunin dró úr heildareftirspurn í hagkerfinu, það dró úr heildareftirspurninni vegna þess einfaldlega að þá var minna til skiptanna hjá heimilum þannig að þau gátu eytt minna og það leiddi til vandamála í Japan sem eru sambærileg við þau sem ég rakti ítarlega í drögum að minnihlutaáliti efnahags- og skattanefndar um bandorminn illræmda á dögunum. Sá efnahagssamdráttur sem hefur orðið á Grikklandi hefur kallað fram hörð pólitísk átök og óeirðir þar í landi. Að hluta til settu mótmælendur fram algerlega óraunhæfar kröfur um gengisaðlögun til að auka möguleika Grikklands á að vinna sig út úr kreppunni. Að sjálfsögðu varð fátt um svör hjá valdhöfunum, enda hefur Grikkland engin úrræði í peningamálum þar sem landið er ekki með sjálfstæða peningamálastefnu og getur þar af leiðandi ekki breytt gengi gjaldmiðilsins. Í kjölfar kreppunnar í Finnlandi var það talið mikið hagsmunamál fyrir Finna að taka upp evru. Finnski viðskiptaráðherrann lét hafa það eftir sér nýlega að upptaka evru hefði verið mistök fyrir Finnland. Þeir hefðu orðið undir í samkeppni við Svíþjóð. Vandkvæði vegna óhagstæðs gjaldmiðilssvæðis evrulandanna koma fyrst fram við áföll eins og nú ríða yfir heiminn. Þetta varð fyrrum utanríkisráðherra Þýskalands, Joschka Fischer, tilefni vangaveltna í viðtali á BBC í þættinum Hard Talk fyrr á þessu ári. Eins og kunnugt er er Joschka Fischer eindrægur ESB-sinni en hann sagði í viðtalinu að í fyrsta skipti teldi hann það nú raunhæfan möguleika að ESB og myntsamstarfið eins og við þekkjum það liðaðist í sundur. Hann benti á að eina leiðin til að koma í veg fyrir slíkt væri að stórauka miðstýringu og samhæfingu á sem flestum sviðum sambandsins. Fischer hefur síðan ítrekað áhyggjur sínar, m.a. í netútgáfu Telegraph. Það er eðlilegt að álykta að eftir því sem gallar fastgengis koma fram verði horft enn meira á samhæfingu ríkisfjármála og peningamálastjórnunar á evrusvæðinu sem heildar. Eins og ég mun koma að síðar er það aðeins hægt með því að Evrópusambandið verði sambandsríki líkt og við sjáum í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Spurningin er þá hvort það sé raunhæf sýn, hvort t.d. Lissabon-sáttmálinn gefi tilefni til bjartsýni þar og hvort Íslendingar vilji yfirleitt taka þátt í þeirri tilraun. Það er spurning sem við verðum að spyrja okkur. Af þessari upptalningu minni má sjá að það eru efasemdaraddir uppi um sameiginlega peningamálastefnu Evrópu. Ég hef ekki vitnað í íslenska Evrópusambandsaðildarandstæðinga heldur hef ég vitnað hér í helstu stuðningsmenn Evrópusambandsins og helstu hagfræðinga heims á sviðinu, hagfræðinga sem hafa stjórnað alþjóðastofnunum, hagfræðinga sem hafa verið Bandaríkjaforsetum helstu ráðgjafar í efnahagsmálum. Það má einnig velta því fyrir sér hve raunhæft það sé fyrir Ísland að geta tekið upp evruna með stuðningi seðlabanka Evrópu á næstu árum. Eins og kunnugt er þurfa þjóðir sem sækja um aðild að ERM II samstarfinu að uppfylla svokölluð stöðugleikasáttmálaskilyrði í tvö ár áður en þeir fá fulla aðild að myntsamstarfinu, það sem kallað er í daglegu tali Maastricht-skilyrði. Tvö þessara skilyrða er ómögulegt fyrir Ísland að uppfylla á næstu árum, skilyrðið um vergar ríkisskuldir og skilyrðið um takmörk á halla ríkissjóðs. Þrátt fyrir að hreinar skuldir ríkissjóðs verði ekki miklar í evrópsku samhengi eftir þá óáran sem dunið hefur á okkur munu vergar skuldir verða mun hærri en 60% af landsframleiðslu næstu árin en 60%-markið er einmitt eitt Maastricht-skilyrðanna. Vergar skuldir hér eru taldar vera í kringum 240% og ef mig brestur ekki minni þá eru 4x6=24 þannig að það eru fjórum sinnum Maastricht-skilyrðin. Þetta stafar af gríðarlegum upphæðum sem teknar hafa verið að láni vegna áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, vegna mikils ríkissjóðshalla bæði á þessu ári og einhver næstu ár og af Icesave-skuldbindingum. Ekki er hugmyndin að greiða skuldir vegna áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til baka fyrr en á árunum 2012 og 2013. Ef sú verður raunin er sameiginleg mynt ekki í boði fyrr en í allra fyrsta lagi árið 2016 ef Ísland þarf að fylgja sömu skilyrðum og aðrar þjóðir myntsamstarfsins hafa þurft að fylgja og ef allar áætlanir í ríkisfjármálum ganga upp. Þá er ljóst að ríkissjóðshallinn verður langt yfir 3% af landsframleiðslu á næstu árum en það er annað skilyrðið. Verðbólguskilyrði munum við sennilega uppfylla vegna þess að við sjáum fram á verðhjöðnun í kjölfar mjög minnkandi eftirspurnar í hagkerfinu. Vaxtaskilyrði munum við mjög ósennilega uppfylla vegna þess að hér munu vextir verða mun hærri en í Evrópu m.a. vegna þess að lánshæfismat Íslands er mjög bágborið og verður jafnvel bágbornara ef skrifað verður undir Icesave-skuldbindingarnar. Skilyrði um - ég man ekki fimmta skilyrðið, sleppum því. Til að gæta allrar sanngirni er þó rétt að geta þess að umræða hefur farið fram um hvort gefa eigi ríkjum Mið- og Austur-Evrópu afslátt frá Maastricht-skilyrðunum vegna fjármálakreppunnar. Það er engin ástæða til þess að ætla annað en að það yrði hugleitt að veita okkur Íslendingum einhvers konar afslátt frá þessum skilyrðum, ég skal ekkert um það segja. Það hefur komið fram að ábyrgð stóru myntsvæðanna - þá er ég fyrst og fremst að tala um evrusvæðið og dollarasvæðið - er mikil gagnvart litlu gjaldmiðlunum vegna þess að stækkun Evrópugjaldmiðilsins hefur í sjálfu sér skapað aukna óvissu fyrir litlu gjaldmiðlana í löndunum í kringum svæðið. Þessi óstöðugleiki hefur komið upp á yfirborðið í yfirstandandi fjármálakreppu. Heyrst hafa raddir um hvort e.t.v. eigi að gefa smámyntunum kost á að komast í skjól stóru seðlabankanna og þær raddir hafa orðið háværari. Hugsanlega gæti sú þróun leitt til þess að Íslandi gæfist kostur á að taka upp evru án þess að uppfylla stöðugleikaskilyrðin að fullu þannig að það mundi ganga tiltölulega greitt fyrir sig að taka upp evruna. En jafnframt hafa heyrst raddir um að smæstu gjaldmiðlarnir í kringum evrusvæðið gætu jafnvel fengið aðild að evrópska myntsamstarfinu án þess að ganga í Evrópusambandið. Það er grundvallaratriði fyrir þjóð sem vill reka sjálfstæða peningamálastefnu að hún ráði yfir lánveitanda til þrautavara. Það er nú orðið ljóst að vegna stærðar íslenska bankakerfisins brást Seðlabanki Íslands þessu hlutverki sínu. Bankakerfið var margföld landsframleiðslan sem gerði Seðlabanka Íslands ómögulegt að sinna þessu hlutverki. Margir binda vonir við að með ESB-aðild og þátttöku í sameiginlegri peningamálastefnu muni Ísland eignast þennan lánveitanda til þrautavara, en það er alls ekki víst. Kerfishrunið sem varð á fjármálamörkuðum hefur leitt í ljós að Evrópski seðlabankinn er vanmáttugur lánveitandi til þrautavara. Kerfið er byggt upp þannig að aðildarríkin fjármagna bankana í réttu hlutfalli við efnahagslegt mikilvægi. Þannig er Þýskaland langmikilvægasti bakhjarl Evrópska seðlabankans. Þegar skellur kemur á öll aðildarlöndin kippa bakhjarlarnir að sér höndunum, hvert ríki hugsar fyrst og fremst um sig sjálft og þetta hefur akkúrat orðið reyndin í Evrópu. Þjóðverjar hafa ekki verið tilbúnir til þess að koma bræðrum sínum til hjálpar í þeim mæli sem hefur þurft vegna vandamála heima fyrir. Þetta vandamál mun hins vegar hverfa ef ESB verður að sambandsríki. Þannig er bandaríski seðlabankinn til að mynda mun burðugri en sá evrópski vegna þess að hann hefur öll Bandaríkin á bak við sig sem sjá um hagsmuni alls ríkjasambandsins. Hvað þá með öryggisnet? Það halda margir því fram að Íslandi hefði verið mun betur borgið innan Evrópu þegar mest reyndi á fjármálakerfið. Þetta mætti til sanns vegar færa ef Ísland hefði verið aðili að evrópska myntsamstarfinu. Evrópusambandið myndar í sjálfu sér ekki það öryggisnet sem margir héldu. Þannig hafa þrjú aðildarríki leitað til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um hjálp líkt og Ísland þar sem Evrópa brást þeim. Ungverjaland, Lettland og Rúmenía eru að þessu leyti því ekki betur sett en Ísland þrátt fyrir að vera í ESB. Írland, sem er það land sem hvað mestur skellur hefur orðið á, hefur hins vegar að nokkru leyti getað treyst á Evrópska seðlabankann í vandræðum sínum. Fjármálakerfi þeirra hefur ekki hrunið líkt og hið íslenska, en eins og ég rakti áðan eru áhrifin á raunhagkerfið þó litlu minni en hér. Það er hægt að taka önnur dæmi, það er hægt að taka dæmi af landi eins og Austurríki. Austurríki lánaði í kringum 60% af landsframleiðslu sinni inn í Mið-Evrópu og það er ekki útséð hvernig það mun fara, hvort Evrópski seðlabankinn þarf að halda Austurríki uppi. Síðan eigum við eftir að sjá afleiðingarnar af hruninu í baltnesku löndunum, í Svíþjóð o.s.frv. Það er eitt merkilegt í þessu samhengi sem ég hef rakið hér að sambandsríki, Ungverjaland, Lettland og Rúmenía, hafa ekki getað leitað til Evrópska seðlabankans. Það er merkilegt í ljósi þess að síðasta sumar var útbúin neyðaráætlun í Evrópska seðlabankanum í samvinnu við svissneska seðlabankann um að bjarga svissneska bankanum UBS frá gjaldþroti, ef til þess kæmi, til þess að bjarga Sviss, þ.e. landi sem liggur fyrir utan Evrópusambandið. Af hverju skyldi það hafa verið gert? Það var ekki gert af góðmennsku. Það var einfaldlega gert af því að afleiðingar af hruni UBS hefðu orðið svo miklar fyrir Evrópusambandið að það hefði getað skemmt mikið þar inni. Þeir voru því tilbúnir til að bjarga löndum utan sambandsins af því að það þjónaði þeim en ekki löndum innan sambandsins vegna þess að það þjónaði ekki stóru ríkjunum. Niðurstaða mín er sú að fjármálakreppan hafi ekki einungis leikið Ísland grátt, hún hefur leitt í ljós galla þess að tilheyra sameiginlegu myntsvæði. Sennilega er með sameiginlega mynt eins og verðbólgumarkmið og fljótandi gengi: Í einhverju sem heitir venjulegt árferði þjónar hún mjög vel markmiði sínu, hvetur til viðskipta og fjármagnsflutninga og annars þess sem við teljum vera kosti sameiginlegrar myntar, en stórir, óvenjulegir skellir eins og kreppa á fjármálamarkaði leiða til erfiðleika sem erfitt er að yfirstíga, erfiðleika sem hugsanlega leiða til meira velferðartaps fyrir aðildarríkin en velferðarábata af sameiginlegri mynt. Það er jafnframt niðurstaða mín að það sé fólginn ábati í því að bíða og sjá hvernig evrusamstarfinu reiðir af áður en ráðist er í það stórvirki að skipta út íslensku krónunni fyrir sameiginlega mynt Evrópu. Það er því meginniðurstaða mín hérna að krónan og íslensk peningamálastefna muni þjóna okkur best við að reisa Ísland úr öskustónni hvað sem síðar kann að verða. Peningamálastefnuna þarf þó að endurskoða og bæta eins og við sjálfstæðismenn röktum ítarlega í efnahagstillögum okkar. Samantekið er það skoðun mín að það ljós sem sumir eygja í sameiginlegri peningastefnu sé villuljós eins og sakir standa og til þess fallið að trufla þá uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir greinargóða og mjög ítarlega umfjöllun um peningamálin. Það er gríðarlega mikilvægt að taka þetta upp á þennan hátt hér í þinginu þar sem öll umræða um aðild að Evrópusambandinu undanfarna mánuði hefur í rauninni snúist um gjaldmiðilsmálin. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að fá þessa umfjöllun og þessa málefnalegu umræðu hér inn í dag. Það er gríðarlega skrýtið að upplifa það hérna í þinginu að sá flokkur sem heitir Samfylkingin, sem hefur það eina mál á stefnuskránni að komast inn í Evrópusambandið, skuli ekki standa fyrir svona málefnalegri umræðu um gjaldmiðilsmálin. Ég vek athygli á því að það er enginn samfylkingarmaður staddur hér í þingsalnum í dag þannig að það er enginn samfylkingarmaður sem hefur meðtekið þennan holla og góða boðskap hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar  Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu þingmannsins að hann gerir ráð fyrir að miðað við bjartsýnustu spár verði hugsanlega hægt að taka hér upp evru með aðild að Evrópusambandi árið 2016, ég vona að ég hafi skilið þingmanninn rétt. Þá er hann sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal, sem hefur jafnframt spáð því að það séu a.m.k. sjö ár en aðrir hafa spáð því að það séu um 10 eða jafnvel 30 ár þangað til við náum þeim áfanga ef draumur Samfylkingarinnar um inngöngu í ESB verði málið. Þess vegna spyr ég: Það er þá þannig, hv. þingmaður, að það er krónan sem við komum til með að nota hérna næstu árin, er það ekki rétt hjá mér? Er þá ekki við hæfi að fara að tala hana upp en ekki niður?

Það er rétt að ég nefndi hér árið 2016 og ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir aldeilis ágæt ummæli í minn garð. Þetta ártal byggi ég á hvað bjartsýnustu spár um aðlögun að Maastricht-skilyrðunum mundu gefa okkur. Þarna er litið fram hjá skuldabyrðinni og ef Evrópusambandið fer fram á að Maastricht-skilyrðunum verði fylgt strangt fram þannig að við þurfum að fara með ríkisskuldirnar niður fyrir 60% áður en við getum fengið aðild að evrópska myntsamstarfinu, þá er mun lengri tími sem líður þangað til við getum orðið aðilar. Þá get ég farið yfir í tímatilvitnun hjá hv. þm. Pétri Blöndal og farið að tala um 30, 40, 50 ár.

Hæstv. forseti. Þetta var greinargott svar. Mig langar jafnframt að spyrja þingmanninn og nota seinna andsvar mitt hér til þess: Hver telur þingmaðurinn vera tengsl þessa máls og meðferðar þess hér í þinginu og þess máls sem fjallað er um í fjölmörgum nefndum þingsins og kallað er Icesave-málið? Telur þingmaðurinn að það sé eitthvert samband þarna á milli, eitthvert samhengi? Við lesum það nú í dag í breskum fjölmiðlum að breskir fjölmiðlamenn eru búnir að átta sig á því að það er samhengi þarna á milli og þeir eru búnir að átta sig á því að ef Alþingi Íslendinga tekur þá ákvörðun að fella Icesave-samningana komi það til með að hafa áhrif á það hvaða stuðning við höfum gagnvart því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hvernig sér þingmaðurinn þetta fyrir sér og telur hann að það sé beint samband á þeim mikla flýti sem málið fær hér í þinginu og gríðarlegum áhuga Samfylkingarinnar á að keyra þetta hér í gegn með fulltingi Vinstri grænna - Vinstri grænna af öllum flokkum, sem lýstu því bæði yfir í ræðu og riti margoft fyrir síðustu kosningar að þeir mundu ekki sækja um aðild að Evrópusambandinu?

Kosningaloforð.

Virðulegi forseti. Ég held að tengslin á milli Icesave, aðildar að Evrópusambandinu og samstarfssamnings við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn séu meira í hugum íslenskra þingmanna en í raun og veru. Ef það væri raunin að það væru þessi sterku tengsl sem margir eða sumir vilja vera láta, að alþjóðastofnanir stjórnuðust af tvíhliða deilum ríkja, þá hefðum við ekki alþjóðastofnanir vegna þess að á hverjum tíma og alltaf eru einhverjar þjóðir að deila sín á milli. Ég held að stjórnarflokkarnir noti Icesave-málið annars vegar og ESB-málið hins vegar sem grýlu hver á annan til þess að koma sínu máli í gegn.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir afar yfirgripsmikla og vandaða ræðu enda er þingmaðurinn sérfræðingur á þessu sviði. Einu hefur verið haldið mjög fram af þeim sem aðhyllast inngöngu í Evrópusambandið. Eins og þingmaðurinn kom inn á er hér hátt vaxtastig og verðtrygging. Nú ber þannig við að lánasamningur sem er gerður milli aðila, segjum banka og einstaklings, og er með verðtryggingarákvæði kannski út lánstímann, tökum sem dæmi til 40 ára, þau ákvæði gufa ekki upp við það eitt að ganga inn í Evrópusambandið eins og margir hafa gefið í skyn. Á hátíðisdögum er fjallað um það að verðtryggingin íslenska hverfi algjörlega úr öllum lánasamningum göngum við inn í Evrópusambandið. Þetta er einn blekkingaleikurinn í viðbót sem Samfylkingin hefur haldið fram. Það er mjög alvarlegt að halda þessu fram og sérstaklega í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra hefur flutt þingsályktunartillögur og frumvörp hér ár eftir ár um það að afnema verðtrygginguna úr íslensku samfélagi. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann að einu. Nú er nýbúið að undirrita stöðugleikasáttmála milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins. Annar aðili vinnumarkaðarins, ASÍ, er í raun regnhlífarsamtök fyrir launþega landsins sem í raun og veru ættu að vera að berjast fyrir háum launum og að bæta kjör þeirra sem eru á almenna vinnumarkaðnum. Finnst þingmanninum ekki alveg hreint með ólíkindum og í raun ótrúlegt að ekki skuli vera ákvæði í þessum stöðugleikasáttmála um að verðtryggingin verði lækkuð í skrefum til frambúðar?

Virðulegi forseti. Jú, það er alveg hárrétt að oft er látið eins og verðtryggingin muni hverfa við inngöngu í Evrópusambandið eða við upptöku sameiginlegrar myntar. Það sem við verðum að muna er að í fyrsta lagi eru þessir lánasamningar einkaréttarsamningar og þeim verður ekki hnikað með lögum nema með einhvers konar bótum. Hverjir ættu þá að bæta? Það er þá væntanlega íslenska ríkið sem þyrfti að bera þann kostnað. Ég á ekki von á því að fjármagnseigendur, þ.e. þeir sem eiga þessi verðtryggðu lán, vilji gefa upp að gamni sínu þessa eign sína og þá góðu tryggingu sem verðtryggingin er. Þetta verður því að vera á einhvers konar grundvelli frjálsra samninga og það þarf væntanlega að bæta fjármagnseigendunum það tap sem þeir verða fyrir við að missa þetta góða ákvæði út, þ.e. góða út frá lánardrottnum. Hvað varðar ákvæði um verðtryggingu í stöðugleikasáttmálanum, ég get verið sammála um að það er skrýtið að ekki hafi verið lögð meiri áhersla á það í stöðugleikasáttmálanum að reyna að ryðja út verðtryggingu vegna þess að nákvæmlega eins og ég rakti í ræðu minni er hún slæm fyrir heimilin, hún er slæm fyrir fyrirtækin og hún er sérstaklega slæm fyrir peningamálastjórnina vegna þess að hún tekur bitið úr peningamálastjórninni. Ég skal vera sammála henni um að það er skrýtið að hafa ekki lagt meiri áherslu á það.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum skýr og greinargóð svör. Það er alltaf gleðilegt þegar þingmenn eru sammála hér á Alþingi. Svo ég staldri aðeins við verðtrygginguna enn á ný, málið er nefnilega þannig vaxið og mig langar til að spyrja hv. þingmann að því: Málið er þannig vaxið að það er ekki bæði sleppt og haldið. Aðilar vinnumarkaðarins vilja losna við verðtrygginguna af lánunum en geta ekki hugsað sér að sleppa verðtryggingunni af lífeyrissjóðsinnstæðum, þannig að þetta mál er komið hér í algjöran hnút. Því spyr ég hv. þingmann, af því að hann hefur alveg einstaklega mikið vit á efnahagsmálum og er sérlærður í þessum málum. Ef við mundum ganga inn í Evrópusambandið, hvernig sér hann fyrir sér hvernig lífeyrissjóðamál okkar Íslendinga mundu þá fara? Sjóðirnir mundu líklega halda áfram með verðtryggingu eða yrði hún 

Hvað varðar eign lífeyrissjóðanna, það eru lífeyrissjóðirnir sem eiga mest af verðtryggðu skuldbindingunum okkar hvort sem það eru skuldbindingarnar í Íbúðalánasjóði eða önnur lán. Afnám verðtryggingar fyrir lífeyrissjóðina virkar náttúrlega þannig að eign þeirra verður ekki jafntrygg og jafngóð. Hvað varðar eignir lífeyrissjóðanna vil ég nú trúa því að þær séu nokkuð tryggar þó svo að ég trúi því jafnframt að það eigi eftir að koma fram eitthvert tap. En það er ljóst að lífeyrissjóðirnir, sem eigendur verðtryggðra skuldbindinga, munu væntanlega taka mesta höggið af því þegar breytt verður yfir í evru. Við getum því sagt að talsmenn launþega ættu raunverulega út frá því sjónarmiði að berjast á móti aðild að Evrópusambandinu. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hans ræðu, það var mjög áhugavert að hlusta á hann. Blaðið The Economist hefur að mínu mati verið mjög andsnúið Evrópusambandinu og mjög gagnrýnið á bæði efnahagsstefnu og samsetninguna þar. Þeir voru nýlega með umfjöllun um framtíð evrunnar, ég held að það hafi verið í síðasta tölublaði. Þrátt fyrir þá miklu gagnrýni sem þeir hafa haldið uppi varð held ég niðurstaða leiðarahöfunda að þau ríki sem eru í myntbandalaginu virðast almennt vera sammála um að halda áfram með evruna og m.a.s. þau ríki sem voru orðin mjög gagnrýnin á myntbandalagið og jafnvel farin að hugsa sér að fara út úr því virðast hafa skipt um skoðun eftir efnahagshrunið. Ég hefði áhuga á að heyra frá þingmanninum út frá hans sérþekkingu: Hver er ástæðan fyrir þessum skoðanaskiptum þarna innan dyra? Hv. þingmaður minntist aðeins á, eða skautaði létt yfir Svía. Ég veit ekki betur en að Svíar séu ekki með tengingu við evruna og mynt þeirra hefur veikst. Hv. þingmaður nefndi dæmi um það að Finnar hefðu verið að öfunda Svía út af því. Hins vegar veit ég ekki betur en það sé alvarlegt ástand í Svíþjóð líka og mikil hræðsla um hugsanlega mikil áföll fram undan í sænska bankakerfinu. Það væri því áhugavert að heyra frá hv. þingmanni hans skoðanir á módelinu hjá Svíum út frá því sem hann ræddi í sinni ræðu.

Þetta eru áhugaverðar spurningar. Ég ætla kannski að einbeita mér að fyrri spurningunni og ég nota þá kannski seinna andsvarið meira í hitt. Innan Evrópu eða evrópska myntsamstarfsins eða Euro System, eins og það er kallað, eru miklar umræður um evruna og framtíð hennar. Þeir sem hafa gengið hvað lengst hafa talað um að hugsanlegt væri að evrunni, út af þeim annmörkum sem ég rakti hérna áðan, yrði skipt upp í tvennt. Það yrði haldið áfram með evruna fyrir þessi hefðbundnu ríki, Benelux-löndin og Mið-Evrópu en að það yrði sérmynt fyrir Miðjarðarhafslöndin. Þessi mynt hefur gengið undir nafninu PIGS, sem eru upphafsstafir Portúgals, Ítalíu, Grikklands og Spánar. Menn eru því mjög mikið að velta fyrir sér raunverulega hvort ein mynt geti staðið fyrir öll þessi lönd út af öllum þessum ástæðum sem ég rakti áðan. Þetta mun náttúrlega tíminn einn leiða í ljós og væntanlega fæst niðurstaða ekki fyrr en innan einhverra ára. Hvað varðar Svíþjóð, Swedbank, eru þeir með stóran hluta af sinni lánaportfólíu eða þó nokkurn hluta af sinni lánaportfólíu inni í baltnesku löndunum og þar eru löndin meira og minna hrunin eða sérstaklega Lettland, og það mun hafa bein áhrif á afskriftir inn í Swedbank sem rúllar þá inn í allt sænska bankakerfið. Því miður er ég ekki mjög bjartsýnn á það.

Frú forseti. Það var einmitt þetta sem sló mig mest í þessari greiningu hjá The Economist að horfa upp á það að Spánn, þar sem atvinnuleysi virðist vera í kringum 20% og mun hærra þá hjá ungu fólki, að stjórnmálamenn þar virðast hafa sjaldan eða aldrei verið jafnákveðnir í að halda áfram samstarfinu í gegnum myntbandalagið. Hv. þingmaður nefndi aðeins Grikki. Það virðist almennt vera viðhorfið hjá þessum löndum að kostirnir við myntbandalagið séu meiri en gallarnir. Ég verð að segja það fyrir mína parta að mér finnst svolítið erfitt að skilja þetta, að menn séu í raun tilbúnir að fórna því að ungt fólk og fólk almennt í þeirra löndum hafi vinnu til þess að fá þennan ímyndaða stöðugleika eða ég veit ekki hvað á að kalla þetta. Það væri áhugavert einmitt að heyra frekar frá þingmanninum vangaveltur hans. Síðan líka varðandi Svíana að afstaða þeirra hefur verið svolítið sérstök innan Evrópusambandsins, 

Jú, þetta er alveg hárrétt og svona af því að þú minntist á Spán er staðan á Spáni þannig núna að þeir eru mjög stórt sparisjóðakerfi. Þetta sparisjóðakerfi fjármagnaði mjög stóran hluta af fasteignabólunni sem var þar og þessu sama sparisjóðakerfi er raunverulega haldið gangandi núna af Evrópska seðlabankanum vegna þess að þeir fá ekki fjármögnun neins staðar líkt og íslenska kerfið fékk hérna á sínum tíma. Þjóðverjar hafa lent í mikilli rimmu í Evrópska seðlabankanum vegna þess að þeir eru helsti bakhjarl Evrópska seðlabankans út af stærð sinni og þeir hafa sem sagt mótmælt því að halda þessu kerfi á Spáni gangandi. Hvað varðar það að Danmörk og Svíþjóð séu fyrir utan evrusamstarfið, ég held reyndar að það séu mjög mikil mistök fyrir Dani að vera utan þess. Þeir eru sú þjóð sem virðist hvað best ráða við fjármál sín, kannski af slæmri reynslu eða hafa  Með atvinnuleysið, 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða þingsályktunartillögu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Margir hafa spurt sig af hverju þetta mál sé yfir höfuð komið hér á dagskrá. Í raun má segja að umræða um þessi mál hafi verið mjög áberandi í íslenskum stjórnmálum á undanförnum árum. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar er farið allrækilega yfir söguna, þ.e. hvernig Evrópumálin hafa verið tekin til umræðu í íslenskum stjórnmálum. - Það er gott að heyra að fyrstu orð mín hafa greinilega sterk og djúpstæð áhrif á þingheim. - Á bls. 5 í nefndarálitinu er farið yfir þá vinnu sem hefur staðið yfir undanfarin ár, þær nefndir sem hafa starfað allt frá því að farið var að ræða það að gerast aðilar að EES-samningnum. Hér er því lýst að á árinu 1988 setti Alþingi á fót Evrópustefnunefnd. Síðan er farið yfir það þegar EES-samningurinn var samþykktur, skýrslur teknar saman á árinu 1995 og 2000. Síðan má segja að umræðan hafi verið samfelld allt frá árinu 2004 þegar Evrópunefnd starfaði undir forustu Björns Bjarnasonar sem ég sat í ásamt fleiri hv. þingmönnum. Nefndin skilaði skýrslu árið 2007. Síðan tók við Evrópunefnd sem var undir formennsku fyrrverandi hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar og hv. þm. Illuga Gunnarssonar sem skilaði svo áfangaskýrslu fyrr á þessu ári. Það má því segja um þetta mál að það hafi þegar sett talsverðan lit á pólitíska umræðu og spurningin verið sívakandi í stjórnmálaumræðu á Íslandi, ekki síst fyrir síðustu kosningar eins og hv. þingmenn þekkja. Þetta er ekkert einsdæmi fyrir Ísland því þetta er auðvitað mál sem hefur verið til umræðu í öllum Evrópuríkjum á einhverjum tíma. Ég nefni sérstaklega Noreg sem dæmi sem er í þeirri stöðu að vera utan Evrópusambandsins eins og við Íslendingar en hefur þegar fellt aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslu, síðast 1994 en einnig áður. Þetta er því mál sem hefur ekki einungis verið til umræðu hér, það hefur verið til umræðu í öllum stjórnmálaflokkum og er auðvitað athyglisvert að skoða hvernig sú umræða hefur þróast. Í skýrslunni sem skilað var, eða áfangaskýrsla var það kallað, sem síðasta Evrópunefndin skilaði 17. apríl ef ég man rétt, þá skila flokkarnir allir sérálitum sem er áhugavert að skoða nú því þó að fáir mánuðir séu liðnir má kannski segja að ýmislegt hafi þegar þróast í umræðunni. Það kemur fram sérálit Framsóknarflokks sem er mjög andstætt þeirri breytingartillögu sem fyrir liggur frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og það er sérálit þess flokks sem ég tilheyri, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, þar sem segir, með leyfi forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð telur nú sem fyrr að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins“ og nefnir þar sérstaklega forræði yfir auðlindum þjóðarinnar, ekki síst sjávarauðlindinni, of ríka markaðshyggju í stefnumótun sambandsins og þann lýðræðishalla sem íþyngir stjórnkerfi sambandsins. Þessi atriði ætla ég að ræða á eftir en svo kemur síðari hluti þessa sérálits: „Sjálfsagt er og brýnt að fram fari opin og lýðræðisleg umræða um samskipti Íslands og sambandsins. Landsfundur VG leggur áherslu á að aðild Íslands að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Landsfundur telur mikilvægt að fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu fái rækilega umræðu og almenn samstaða náist um lýðræðislega málsmeðferð.“ Þetta er í anda þeirrar samþykktar sem síðar var samþykkt á landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem við ítrekum það og leggjum áherslu á, með leyfi forseta, „að aðild Íslands að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu“ og síðan er farið rækilega yfir það mál. Þetta er það sem við sögðum líka í aðdraganda síðustu kosninga að þó að okkar afstaða væri sú að Ísland ætti best heima utan Evrópusambandsins og við höfum fyrir því ýmsar ástæður og þær eru ekki einu sinni eins hjá öllum okkar flokksmönnum og ekki eins hjá öllum þingmönnum. Þetta er mjög flókið mál sem hér um ræðir. En við höfum líka lagt áherslu á það, a.m.k. gerði ég það í aðdraganda þeirra kosninga sem síðast fóru fram, að þetta mál ætti að leiða til lykta með þjóðaratkvæðagreiðslu og taka til umræðu á þeim vettvangi. Mér finnst það vera ákveðið lykilatriði í þeirri tillögu sem hér er til umræðu að það skiptir máli að þjóðin komi að þessu máli. Þetta hefur þegar verið til umræðu á hinu pólitíska sviði í allmörg ár. Sérálit Sjálfstæðisflokksins í þessari skýrslu snýst nánast eingöngu um efnahagshliðar málsins. Þar er rætt um að það sé mikilvægt að sátt náist milli allra stjórnmálaflokka um áframhaldandi málsmeðferð, með leyfi forseta, en að helsti kostur þess að taka upp nánara samstarf við Evrópusambandið er að mati flestra sá efnahagslegi stöðugleiki sem fælist í því að geta tekið upp hinn sameiginlega gjaldmiðil Evrópusambandsins, evruna. Evrópusambandið hefur hins vegar ekki verið til viðræðu til þessa um að önnur ríki taki upp evru án fullrar aðildar að sambandinu. Sú staða virðist hins vegar vera að breytast. Síðan er rætt áfram um þessa möguleika. En út frá ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar áðan þá held ég að þessi mál verði líka áfram til umræðu, ekki bara í Sjálfstæðisflokknum heldur hjá þjóðinni allri, þ.e. hvort evrusamstarf skilar endilega þeim kostum sem talið hefur verið hingað til. Hv. þingmaður færði nokkuð sannfærandi rök fyrir máli sínu áðan um að ýmsar blikur væru á lofti í málum þessa gjaldmiðils, bæði hvað varðar samstarf og annað fyrir utan auðvitað þá staðreynd að það er engin vissa fyrir því og í raun mjög ólíklegt að Íslendingar geti tekið upp evru þótt þeir sæktu um aðild á morgun að Evrópusambandinu. Annað atriði sem mér hefur þótt mjög mikilvægt að halda til haga í umræðunni eru þessir svokölluðu meginhagsmunir í samskiptum Íslands og Evrópusambandsins og hvar meginhagsmunir Íslands liggja gagnvart Evrópusambandinu. Eiginlega má segja að þetta mál sé kannski þríþætt. Það er ef við horfum á það út frá hagsmunum Íslendinga gagnvart Evrópusambandinu, ef við horfum á það út frá Evrópusambandinu sjálfu hvernig það er að þróast og síðan út frá Íslendingum sjálfum hvernig við lítum á okkur í samfélagi þjóðanna. Ef ég byrja á hagsmunum Íslendinga og íslensku þjóðarinnar þá var um það rætt í síðustu Evrópunefndinni sem starfaði hver væri eiginlega munurinn á hagsmunum almennt og þeim hagsmunum sem telja má brýna. Ég held að enska orðið „vital“ hafi verið notað og mætti jafnvel kalla nauðsynlega þjóðinni og hvaða hagsmuni mætti telja síður mikilvæga. Ég tel mjög mikilvægt ef áfram verður haldið á þessari braut að sú umræða fari fram, þ.e. hvaða hagsmuni teljum við þessari þjóð lífsnauðsynlega. Þá víkjum við að því sem stendur út af því að auðvitað erum við aðilar að EES-samningnum. Margir hafa rætt hann að undanförnu í tengslum við annað mál sem hefur verið til umræðu og þær tilskipanir sem við höfum tekið upp í gegnum þann samning en það eru þau mál sem standa út af, þ.e. sem heyra ekki undir EES-samninginn. Það er sjávarútvegurinn, landbúnaðurinn og byggðamálin, það eru orku- og auðlindamálin, umhverfismálin að hluta. Yfir þetta er svo farið í þessu ágæta nefndaráliti. Það eru gjaldmiðilsmálin, almannaþjónusta og félagsleg mál, öryggis- og varnarmál, skatta- og tollamál sem hafa verið í höndum ríkjanna og fjármál aðildarríkjanna. Yfir þetta er farið ágætlega í þessu nefndaráliti en mig langar að hnykkja á nokkrum hlutum þar. Sjávarútvegsmálin hafa kannski verið þau sem má telja til brýnustu hagsmuna Íslendinga. En í skýrslu Evrópunefndarinnar sem skilaði árið 2007 kemur fram, með leyfi forseta, í umfjöllun um stöðu sjávarútvegs og ég ætla aðeins að minna á það að sjávarútvegur hefur lengi verið mikilvægasti útflutningsatvinnuvegur Íslendinga. Útflutningsverðmæti sjávarafurða hefur verið ríflega helmingur af verðmæti alls vöruútflutnings lengi vel þó að hlutfall hans hafi farið minnkandi á undanförnum árum. Árið 2005 fór um 75% af flutningi íslenskra sjávarafurða til Evrópusambandsins og Ísland var næststærsti innflytjandi sjávarafurða til ESB árið 2004 með 8,3% af heildarinnflutningi. Þetta kemur fram í skýrslunni, með leyfi forseta: „Ísland hefur mikla sérstöðu í sjávarútvegi samanborið við aðildarríki Evrópusambandsins og felst sú sérstaða fyrst og fremst í mikilvægi sjávarútvegs fyrir þjóðarbúskapinn. Sérstaðan felst einnig í því að Íslandsmið eru ekki samliggjandi við mið aðildarríkja þess og margir af helstu fiskstofnum hér við land eru staðbundnir á Íslandsmiðum en ekki sameiginlegir auk þess sem aðrar þjóðir hafa nær enga veiðireynslu í íslenskri efnahagslögsögu sl. 30 ár. Íslendingar hafa einnig aflað sér talsverðrar veiðireynslu á öðrum miðum og hafa mikilla hagsmuna að gæta varðandi úthafsveiðar og deilistofna.“ Ljóst er að staða okkar er mjög sérstök af því að við reiðum okkur á sjávarútveginn og út frá því hvernig sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins hefur þróast hef ég talið að okkar hagsmunum væri betur borgið utan sambandsins. Sjávarútvegurinn er svo mikilvægt atriði fyrir okkur Íslendinga. Sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins ber auðvitað merki þess að sjávarútvegur er aðeins innan við 1% af landsframleiðslu Evrópusambandsríkjanna og hefur að því leytinu til auðvitað ekki verið jafnmikilvægur og fyrir okkur þar sem hann er ríflega helmingur. Nú veit ég vel að sjávarútvegsstefnan er í endurskoðun og það getur vel verið að hún eigi eftir að taka einhverjum bótum en ég tel þetta vera einn af meginhagsmunum Íslands þegar kemur að samskiptum við Evrópusambandið. Það eru yfirráðin yfir fiskveiðiauðlindinni og hvernig henni verður ráðstafað. Ég minni á að þriðjungur okkar afla eða um það bil hefur komið úr deilistofnum ef ég man rétt. Þeir eru auðvitað ekki veiddir á þeim miðum sem telja má að við höfum sögulega veiðireynslu og eigum rétt á umfram aðrar Evrópusambandsþjóðir. Það skiptir líka máli fyrir útflutninginn og stöðu hans og efnahagsstöðu okkar hvernig þeim verður ráðstafað. Þá komum við að landbúnaðarmálum sem mig langar líka að nefna sérstaklega í þessum efnum. Ég ætla að leyfa mér að vitna í sömu skýrslu frá 2007 en hjá þeirri nefnd sem þá starfaði var farið yfir áhrif Evrópusambandsaðildar á íslenskan landbúnað og reyndar var það tekið í víðara samhengi því að það var líka rætt út frá hinum alþjóðlegu samningum sem gerðir hafa verið um viðskipti með landbúnaðarvörur. Ljóst þykir að aðild Íslands að ESB mundi leiða til samdráttar og tekjumissis í landbúnaðinum. Þetta rímar í raun við þann málflutning sem Bændasamtökin hafa haft uppi og fleiri aðilar. Sérstaklega varðar þetta við þær greinar sem eru í beinni samkeppni við ríki Evrópusambandsins og nefni ég sérstaklega kjúklinga- og svínakjötsframleiðslu. Við Íslendingar höfum líka haft ákveðna sérstöðu þegar kemur að búfjársjúkdómum og vörnum á því sviði þar sem við höfum náð gríðarlega góðum árangri sem við getum kallað einstæðan og tengist okkar landfræðilegu legu. Þetta eru aðrir hagsmunir sem ég tel geta talist til meginhagsmuna Íslendinga í samskiptum við Evrópusambandið. Ég vil líka minna á landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins almennt og hvernig hún gefst. Staðreyndin er sú að mínu viti, og skilningur minn eða trú mín á því hefur í raun styrkst eftir að ég fékk tækifæri til að fara til Brussel með Evrópunefndinni síðari sem ég sat í og ræða þar við framkvæmdastjóra landbúnaðarmála hjá Evrópusambandinu, Mariann Fischer Boel, en ég hef þá trú að landbúnaðarstefna Evrópusambandsins sé því miður ekki nægilega framsækin þegar kemur t.d. að hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Því miður sjáum við að landbúnaðarafurðir eru fluttar á milli landa innan Evrópusambandsins á afar óumhverfisvænan hátt út frá einföldum reglum um tolla og frjálsa för vöru en án þess að umhverfishagsmunir séu hafðir að leiðarljósi. Þó að þetta varði kannski ekki sérstaklega kjör Íslendinga þá held ég að það sé þörf fullrar endurskoðunar á þessari stefnu. Óháð því hvað verður um þessa tillögu og hugsanlega aðild okkar Íslendinga að Evrópusambandinu þá held ég að það sé full þörf á því að sambandið endurskoði þessa stefnu og hugi að svæðisbundnari framleiðslu landbúnaðarvara, hugi að því að markmiðum sjálfbærrar þróunar sé fylgt í ríkari mæli þegar kemur að landbúnaði. Sjávarútvegur og landbúnaður eru vissulega okkar meginhagsmunir. Hér hafa líka verið nefnd orkumál og auðlindamál sem hingað til hafa verið á forræði hvers ríkis fyrir sig. Þá erum við eiginlega komin að því sem varðar eðli Evrópusambandsins hvert það er að þróast og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson ræddi hér áðan, þ.e. þróunina innan Evrópusambandsins og hún skiptir líka máli þegar við ræðum efnislega um þetta mál. Í raun er ég búin að fara aðeins yfir þessi efnahagslegu rök og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson gerði það líklega mun betur áðan þegar hann fór yfir Maastricht-skilyrðin og ólíkindin á því að við gætum uppfyllt þau skilyrði á næstu árum. Hann ræddi þar um árið 2016 en það er ljóst að það er langt í það. Ég er sammála hv. þingmanni um að krónan muni verða sá gjaldmiðill sem þjóni okkur kannski best í því að komast út úr þeirri kreppu sem við eigum í nú þó að í áliti Sjálfstæðisflokksins frá 17. apríl sé fyrst og fremst rætt um evruna. En ég hef fullan skilning á því að umræðan hafi þróast innan Sjálfstæðisflokksins eins og annarra flokka. Eðli Evrópusambandsins er að það var upphaflega stofnað í kringum viðskiptahagsmuni, Kola- og stálbandalagið, líka með það að markmiði að friður héldist í álfunni, stofnað á árunum eftir stríð. En fyrst og fremst hefur bandalagið snúist um viðskiptahagsmuni allt frá stofnun. EES-samningurinn snýst líka um viðskiptahagsmuni, fjórfrelsið svokallaða, með frjálsri för fjármagns, fólks, vöru og þjónustu. Þegar við höfum rætt um markaðshagsmuni, að markaðshagsmunir ráði um of ferð, getum við vísað í hina alræmdu Bolkenstein-tilskipun sem kom frá Evrópusambandinu og snerist um frjálst útboð á hvers konar þjónustu. Þjónustan sem þar var skilgreind gekk hreinlega út á allt sem tengdist - eða mjög stóran hluta, ekki allt, það er ekki rétt með farið hjá mér, en mjög stóran hluta almannaþjónustu, að mjög stór hluti af almannaþjónustu yrði útboðsskyldur þannig að venjuleg sveitarfélög gætu t.d. ekki kosið að reka bókasafn heldur yrðu þau að bjóða það út og svo mætti lengi telja. Þessari tilskipun var að hluta til snúið við, þó ekki kannski endilega út af þessu heldur snerist það líka um framboð á frjálsri för verkafólks. Vel þekkt er umræðan um pólska píparann sem tröllreið franskri umræðu eða frönskum stjórnmálum þegar Frakkar greiddu atkvæði á sínum tíma um stjórnarskrá Evrópusambandsins og felldu hana. Við sjáum því að það eru oft mikil átök innan þessa sambands. Ég hef verið að skemmta mér við það á síðkvöldum að undanförnu að lesa greinasafn ýmissa fræðimanna um ESB og um þær pólitísku hræringar sem þar standa yfir. Þar er fjallað um ýmsar lykilspurningar um valdabaráttuna innan sambandsins. Það er viðtekin söguskoðun ýmissa fræðimanna að ESB hafi kannski þjónað Þjóðverjum einna best af Evrópuþjóðum, að þar hafi þeir getað byggt upp efnahagsveldi sitt á erfiðum tímum eftir stríð. Bretar hafa af þeim sökum jafnvel helst kosið að vera úti á kantinum í þessu sambandi eins og vel er þekkt og ekki síst auðvitað á níunda áratugnum undir forustu Thatcher. Þó virðist þessi fjarlægð vera enn til staðar og má taka sem dæmi afstöðu Breta þegar kemur að Schengen, afstöðu Breta þegar kemur að myntsamstarfinu o.fl. Það er ljóst að valdabaráttan innan sambandsins hefur verið gríðarleg í gegnum árin. Þó má segja að yfirlýst markmið þeirra sem ráðið hafa förinni í Evrópusambandinu hefur verið að þjappa ríkjunum saman innan sambandsins, þjappa saman þjóðunum og reyna að samræma sem mest af regluverki þjóðanna. Það var auðvitað sérstök upplifun líka fyrir okkur sem vorum í Brussel í sömu ferð og ég nefndi hér áðan að ræða við svokallaðan sambandssinna sem sat á Evrópuþinginu og sagði: Það er ekki hægt að tala um hagsmuni þjóða, það er eingöngu hægt að tala um evrópska hagsmuni. Eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson benti hér á í ræðu sinni hefur t.d. fyrrverandi utanríkisráðherra Þjóðverja, Joschka Fischer, líklega einn harðsnúnasti Evrópusambands- og Evrópusinni sem finna má í evrópskum stjórnmálum, einmitt verið að ræða þetta að stækkunin í og með, þróun stjórnarskrárinnar og síðar Lissabon-sáttmálans, sé að breyta þróuninni, þ.e. að samþjöppunin muni ekki takast og sambandið sé að gliðna. Ég held reyndar að ég hafi líka nefnt Joschka Fischer í fyrri ræðu minni þannig að mér verður tíðrætt um þann mann en hann er til marks um það hvað þeir telja sem eru harðsnúnastir af sambandssinnum. Ég tel að þessi stækkun geti vissulega haft áhrif á þróunina og gert sambandið að jafnvel laustengdara bandalagi. Það er alla vega ljóst að mikil valdabarátta stendur yfir. Álitaefnin eru því mörg þegar kemur að samskiptum Íslendinga við Evrópusambandið. Það sem ég hef ekki enn nefnt er kannski það hvernig við Íslendingar lítum á okkur í því samhengi. Það er ljóst að Evrópusambandið á í stórkostlegum sjálfsmyndarvanda því að allar tilraunir þeirra til að skapa evrópska sjálfsmynd hafa tekist illa. Innan Evrópuríkja hafa komið upp alls konar tilraunir til þess að skapa það sem kallað er evrópskt ídendítet eða sjálfsmynd. Ég get bara nefnt eitt dæmi sem er ofurhetjan Captain Europe, sem er þekkt evrópsk teiknimyndahetja sem enginn les af því að enginn samsamar sig með Captain Europe. Þannig er það. Tilraunir til að skapa sjálfsmynd Evrópusambandsins hafa því ekki gengið upp en hins vegar hefur valdabaráttan ráðist að miklu leyti af sjálfsmynd þeirra þjóða sem byggja þetta samband saman og okkar íslenska sjálfsmynd hlýtur þá líka að skipta máli. Við hugsum auðvitað gjarnan um okkur sem þjóð og skilgreinum okkur sem þjóð út frá þeirri orðræðu sem kemur upp í sjálfstæðisbaráttunni hér á 19. öld og þróast áfram á 20. öldinni þegar hið nýja pólitíska þjóðarhugtak verður í raun og veru til og þjóðir fara almennt að skilgreina sig út frá einhverju pólitísku hugtaki en ekki bara sem flokk eða hóp fólks sem á eitthvað sameiginlegt. Það tengist auðvitað ákveðnum utanaðkomandi aðstæðum, það tengist iðnvæðingunni, það tengist því hvernig samfélagið breytist í borgarsamfélag, það tengist því að við hættum að þekkja hvert annað en þurfum einhverja nýja stærð til að skilgreina okkur sem hugtak. Ég las grein eftir ágætan Evrópufræðimann sem sagði að fyrst og fremst væri aðild að Evrópusambandinu tilfinningamál. Ég held að það sem hann hafi átt við hafi verið hvernig við skilgreinum okkur sem þjóð og hvað við köllum í okkar huga afsal á fullveldi og afsal á sjálfstæði. Kannski er það því sjálfsmynd Íslendinga sem mestu máli mun skipta þegar og ef - og það veltur auðvitað á því hvað verður um þessa tillögu. Ég er þó þeirrar trúar að sú stund muni koma að Íslendingar sem þjóð taki afstöðu til þess hvort þeir vilji vera hluti af Evrópusambandinu og ég held að þá skipti miklu máli hvernig sjálfsmynd okkar er. Þetta kann að hljóma fílósófískt en ég held þó að þetta skipti miklu máli, ég held að við sem Íslendingar tökum ekki bara afstöðu út frá einhverjum hagsmunum sem við getum kortlagt fullkomlega í okkar huga heldur líka hvernig við lítum á okkur í samskiptum við þetta stóra samband. Það er nefnilega svo merkilegt með sjálfsmyndina að Íslendingar skilgreindu sig fyrr á öldum yfirleitt bara sem Dalamenn eða sem Breiðfirðinga eða eitthvað annað slíkt fremur en sem þjóð. Þegar við lesum fornsögurnar sjáum við auðvitað að þetta er ekki neitt sem við getum rakið aftur þangað, þetta þjóðernishugtak okkar. Það er því erfitt að spá líka um framtíðina, ekki bara þegar kemur að efnahagsmálum, ekki bara þegar kemur að einhverri pólitískri þróun innan Evrópusambandsins, það er líka erfitt að spá hvernig við eigum eftir að hugsa um okkur. Þá vil ég aðeins víkja aftur að nefndaráliti utanríkismálanefndar. Mig langar aðeins að nefna hér í lokin það sem rætt er í nefndarálitinu um fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslna. Á síðum 33–34 eru ræddar hugmyndir um að sérstök skrifstofa, Lýðræðisstofa, muni fara með framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að þetta þurfi að ræða frekar hér í þinginu. Ég veit að fyrir liggja tvö frumvörp um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna en þarna er í raun verið að breyta allaverulegum hlutum hvað varðar framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna og fela Lýðræðisstofu hlutverk sem áður hefur verið á borði til að mynda Hæstaréttar og landskjörstjórnar. Ég vil bara ítreka það að ég hef ekki enn tekið afstöðu til þessa en ég er mjög efins um að fara út í slíkar breytingar á því sem við þekkjum úr okkar fyrri kosningum. Ég vil því ítreka að eftir er að taka afstöðu til þessa máls þó að það sé rætt hér í nefndaráliti og þó að ætlunin sé, ef þetta verður samþykkt, að fylgt verði því verklagi sem hér er lagt upp með þá lít ég svo á að það verklag eigi við um aðildarviðræður en ekki um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu og ég tel að þetta þurfi að ræða mun betur hér í þinginu. Þegar kemur hins vegar að því sem sagt er á blaðsíðu 35 um að þjóðin greiði atkvæði um hugsanlegan aðildarsamning lít ég svo á að sú atkvæðagreiðsla hljóti að vera pólitískt skuldbindandi fyrir Alþingi. Meiri hlutinn telur ekki skipta meginmáli hvort niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu, með leyfi forseta, fyrirgefið forseti, ég gleymi stundum hér áður en ég fer að vitna í. Með leyfi forseta, stendur hér: „Meiri hlutinn telur ekki skipta meginmáli hvort niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild sé lagalega bindandi eða leiðbeinandi, enda verði afstaða stjórnmálaflokka skýr um að þeir bindi sig pólitískt til að hlíta vilja þjóðarinnar í þessum efnum.“ Ég lít svo á að ef stjórnmálaflokkarnir eru ásáttir um það að binda sig pólitískt hljóti þjóðaratkvæðagreiðslan væntanlega að vera bindandi að því marki, a.m.k. móralskt bindandi, ef svo má að orði komast. Hér er notað orðið „leiðbeinandi“ þjóðaratkvæðagreiðsla, ekki ráðgefandi, sem á væntanlega þá að virka sem leiðbeiningar inn í þingið, en ég hefði gjarnan viljað að þetta yrði rætt enn frekar. Þegar við ræðum framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna almennt, þá tel ég mjög mikilvægt að við tökum ítarlega umræðu um þennan lið sérstaklega og hvernig hann á að fara fram. Ég ætla ekkert að hafa frekari orð um þessi mál. Ég ítreka það sem ég hef sagt að ég tel að þetta nefndarálit sé mikilvæg viðbót inn í umræðuna. Þarna kemur mjög margt fram sem er í raun eðlilegt framhald af þeirri umræðu sem átt hefur sér stað á hinu pólitíska sviði mörg undanfarin ár og snýst um það hvernig Íslendingar ætla að taka afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu, spurningar sem hafa verið uppi á borðum árum saman. Ég held að það skipti miklu, af því að allar þjóðir hafa verið mjög klofnar þegar kemur að þessari spurningu og ríkisstjórnir hafa verið klofnar líka þegar kemur að þessari spurningu. Nægir þar að nefna minnihlutastjórnina í Noregi á sínum tíma, það nægir að nefna finnsku ríkisstjórnina á sínum tíma þar sem flokkarnir voru ekki á eitt sáttir um nákvæmlega þessi mál, nægir að nefna Svíþjóð þar sem sagt hefur verið að þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild hafi verið eina skoðanakönnunin þar sem aðildin fékk meiri hluta árum saman, bæði fyrir og eftir. Það merkilega er að spurningin deyr ekki einu sinni hvort sem sagt er já eða nei. Nýlega var ég á ferð um Danmörku og Svíþjóð, stuttri ferð, þar sem uppi var mikill áróður enn þá eftir kosningar til Evrópuþings þar sem fólk var hvatt til þess að hunsa kosningarnar til Evrópuþingsins og rekinn áróður fyrir úrsögn úr Evrópusambandinu. Mér hefur því sýnst að þessi pólitíska spurning eigi eftir að vera lifandi öll næstu ár og í raun og veru koma aftur hingað á borðið jafnvel, hvort sem við segjum já eða nei að þessu sinni.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir afar góða ræðu og yfirgripsmikla. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um er aðallega varðandi kostnaðinn. Það kemur fram í nefndarálitinu að utanríkisráðuneytið leggur fram kostnaðarmat 2. júlí, fjármálaráðuneytið kemur með mjög ítarlegar athugasemdir við það kostnaðarmat 8. júlí sem tekur sérstaklega á allri þeirri gríðarlegu óvissu sem í þessu mati er. Þó er matið engu að síður upp á eitt þúsund milljónir tæpar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað henni þyki um þetta kostnaðarmat, hvort henni þyki þetta forsvaranlegt, ekki síst á þessum tímum. Þá spyr ég ráðherrann kannski sérstaklega sem ráðherra menntamála þar sem ég las í Morgunblaðinu fyrr í vikunni að verið var að ræða um niðurskurð í framhaldsskólakerfinu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þessa spurningu. Það er auðvitað erfitt að meta það kostnaðarmat sem hér er lagt til grundvallar og ég sem leikmaður get einungis sagt að mér finnst þýðingarkostnaðurinn ríflega áætlaður og starfsmannakostnaðurinn sýnist mér ekkert sérstaklega ríflega áætlaður, þannig að þetta er svona mitt mat á því. Hins vegar vil ég svara því hvernig þetta horfir við mér sem menntamálaráðherra að Íslendingar hafa auðvitað tekið mjög virkan þátt í þessu Evrópusamstarfi og fengið mjög mikið frá Evrópusambandinu. Við höfum verið aðilar að rammaáætlunum á sviði vísinda, mennta, tækni, menningar, og höfum ekki skorið niður í þeim gjöldum af því að við höfum auðvitað fengið gríðarlega styrki inn í okkar vísindastarf, rannsókna- og þróunarstarf og annað slíkt. Og þó að ég vildi að sjálfsögðu helst forgangsraða öllum fjármunum í þágu menntunar tel ég þó að við höfum hagnast nokkuð bæði fjárhagslega og líka innihaldslega 

Virðulegi forseti. Ég held að það standi ekki til, jafnvel þó að þessi tillaga verði felld, að hætta því góða samstarfi sem hæstv. ráðherra vísar til. En það er annað sem ég vildi vekja athygli á í þessu kostnaðarmati. Það er talað um að nálgunin á viðræðurnar skipti máli varðandi kostnaðinn hvort ódýrasta leiðin verði farin eða dýrasta leiðin. Í ódýrustu leiðinni er ekki lögð nein sérstök áhersla á samningsmarkmiðin. Mig langar til að vita hvort sú ákvörðun hafi einhvern tíma verið tekin, hvort hæstv. ráðherra viti það, hvort sú pólitíska ákvörðun sem talað er um í kostnaðarmatinu hafi verið tekin, þ.e. hvort eigi að fara ódýrustu nálgunina eða dýrustu nálgunina. Þetta var ekki rætt í hv. utanríkismálanefnd þar sem kostnaðarmatið frá 8. júlí var aldrei rætt. Mér vitanlega hefur ekki komið fram hvort ákvörðun um þessa nálgun hafi verið tekin og þá á ég við í ríkisstjórn. Ég mundi gjarnan vilja fá að vita það vegna þess að það skiptir náttúrlega gríðarlegu máli í þessu samhengi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vísar þá í raun og veru í að ef Íslendingar flýti sér í aðildarviðræður kosti það minna.

Nei, ekki lögð ... samningaviðræður.

Já, ég vil líta svo á að sú pólitíska ákvörðun hafi ekki verið tekin. Auðvitað er hagkvæmast til lengri tíma litið að vanda allt ferlið í kringum þetta hvort sem það snýr að samningsmarkmiðum eða öðru þannig að það er mín skoðun og mitt mat og önnur ákvörðun veit ég ekki til að hafi verið tekin.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir ræðuna. Hún flutti hana vel og hún var mjög athyglisverð sérstaklega í ljósi þess þegar maður heyrir það hvað hún er sannarlega á móti Evrópusambandinu og finnur því nánast allt til foráttu. Þess vegna er þetta örugglega afar einkennileg staða að þurfa að standa sem aðili að ríkisstjórninni og þurfa að standa samt fyrir máli sínu á hinu háa Alþingi. Eins og ég benti á áðan er megnið af samfylkingarfólki ekki á staðnum þannig að þetta er mjög einkennilegt. Það sem ég hef líka áhyggjur af er kostnaðurinn eins og kom fram hjá hv. þingmanni áðan. Finnst hæstv. menntamálaráðherra það forsvaranlegt á meðan heimili og fjölskyldur brenna í landinu, fólk er fullt af angist og örvæntingu hvernig það eigi fyrir næstu afborgunum og jafnvel salti í grautinn, þeir verst stöddu, finnst ráðherranum réttlætanlegt að fara í þessar rándýru viðræður á meðan staðan er svona?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur þessa spurningu. Í raun má segja að eðlilega er þetta ekki mitt forgangsmál í pólitík, það er ekki aðildarumsókn. En hins vegar, eins og ég fór yfir, er þetta spurning sem við verðum að horfast í augu við að er mjög knýjandi og hefur verið knýjandi í íslenskum stjórnmálum og má segja að hún hafi komið upp innan allra flokka. Að því leyti til tel ég eðlilegt að við verðum að horfa á það hvernig við getum beint málinu í þann farveg að þjóðin komi að því. Hins vegar er alltaf umdeilanlegt hvernig er forgangsraðað í ríkisfjármálunum og ég segi fyrir mína parta ef þessi kostnaðaráætlun upp á milljarð stenst þá gætum við skipt Varnarmálastofnun út fyrir það. Þetta snýst alltaf um forgangsröðun og eins og ég segi, þetta er ekki … 

Virðulegi forseti. Þarna erum við komin að merg málsins, það er verið að fela þjóðinni þetta með einhverri sýndarmennsku. Þjóðin á að fara að greiða atkvæði sem er ekki bindandi. Þar að auki hefur hæstv. fjármálaráðherra talað eins og hann sé nánast viss um að málið verði fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þarna er verið að fara í mikinn kostnað, peningalegan kostnað, mannaflsfrekar aðgerðir með því að fara að senda fólk utan og annað eins og ég hef rakið. Og það er raunverulega vitað í upphafi að þjóðin kemur til með að fella samninginn þannig að þetta er afar einkennilegt. Fyrir svo utan það að Vinstri grænir eru að setja þetta mál á dagskrá. Þó að málið sé umrætt í þjóðfélaginu þá eru það Vinstri græn sem eru að setja það á dagskrá. Í Kaupmannahafnarviðmiðunum á bls. 6 koma fram þau skilyrði sem þjóðin þurfi að uppfylla til að komast yfir höfuð inn í sambandið. Ég vil biðja hæstv. menntamálaráðherra að svara því hvort hún telji að Íslendingar uppfylli þau skilyrði og þá sérstaklega það sem snýr að mannréttindum. Finnst menntamálaráðherra það mannréttindi að hér sé fólk og fyrirtæki, fjölskyldur og heimili að brenna upp. Eru það mannréttindi?

Virðulegi forseti. Orðið „mannréttindi“ er náttúrlega notað á mjög víðtækan hátt í pólitískri umræðu og er í raun og veru mjög erfitt að átta sig á því hvað það orð þýðir. En já, ég held að Ísland uppfylli helstu skilyrði réttarríkisins um mannréttindi eins og ég kýs að horfa á það. Ég hef viljað nýta þetta orð, mér finnst þetta mjög dýrmætt orð og það skiptir máli hvernig við notum það. Það er mjög mikilvægt að við berum áfram virðingu fyrir þessu orði þannig að ég held að Ísland geti áfram verið stolt af því að vera lýðræðisríki sem ber virðingu fyrir mannréttindum, já.

Virðulegi forseti. Hæstv. menntamálaráðherra er einn af ábyrgðaraðilum að þessari tillögu enda er tillagan aðgöngumiði Vinstri grænna að ríkisstjórninni eins og hæstv. fjármálaráðherra upplýsti á föstudaginn var. Ég sat í Evrópunefnd með hæstv. menntamálaráðherra og þá var það þannig að til að undirstrika sérstöðu sína skiluðu fulltrúar VG sérstöku áliti þar sem lagt var á ráðin um það hvernig hægt væri að feta sig út úr EES-samningnum og breyta þeim samningi í tvíhliða viðskiptasamning. Nú vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort sú tillaga sem hér liggur fyrir og við erum að ræða, sé einhvers konar innlegg í það, hvort hæstv. menntamálaráðherra sé þeirrar skoðunar að það að hefja aðildarviðræður upp á einn milljarð kr. við Evrópusambandið sé ákveðin aðferðafræði og innlegg inn í þá vegferð að komast út úr EES-samningnum og gera þann samning að tvíhliða viðskiptasamningi. Í mínum huga kemur þetta ekki heim og saman og því væri mjög fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. menntamálaráðherra til þessa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir þessa spurningu og ég kannast vel við álitið sem ég skrifaði sjálf undir ásamt Ragnari Arnalds. Það er alveg rétt, við höfum einmitt kannast við það að vera mjög gagnrýnin á EES-samninginn og vorum stundum rödd hrópandans í eyðimörkinni í því samhengi að telja hann of markaðsmiðaðan. En ég vil líka minna hv. þingmann á að ég las áðan upp úr séráliti fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Evrópunefndinni hinni síðari þar sem við líka leggjum áherslu á lýðræðislega lausn mála. Það má segja að sú áhersla endurspegli umræður sem hafa verið innan flokksins þar sem við höfum verið skýr á því að við teljum að okkur sé betur borgið utan sambandsins en við teljum líka að mál þurfi að komast í lýðræðislegan farveg. Því áliti var skilað núna í apríl þegar einmitt fulltrúar Sjálfstæðisflokksins skiluðu sínu áliti um að stefna bæri að upptöku evru með einum eða öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ekki náði ég því alveg hvort hæstv. menntamálaráðherra væri að tala fyrir því að þessi umsókn væri liður í þeirri vegferð að komast út úr EES-samningnum og gera hann að tvíhliða viðskiptasamningi. Ég vil þess vegna ítreka spurninguna: Er það enn þá stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að breyta EES-samningnum í tvíhliða viðskiptasamning og er það þá mat fulltrúa VG að sú aðferð sem hér er verið að leggja til, að sækja um aðild að Evrópusambandinu, sé einhvers konar liður í því? Mér finnst mjög erfitt að átta mig á því að þetta tvennt geti farið saman en hæstv. ráðherra, sem hefur auðvitað betri innsýn inn í hugarheim Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en ég, hlýtur að geta þá upplýst okkur betur um þetta mál. Spurningin er mjög einföld. Hún er þessi: Er það enn þá stefna VG að það væri eðlilegast að þróa EES-samninginn í átt að tvíhliða viðskiptasamningi? Í öðru lagi: Er þessi tillaga á einhvern hátt liður í því eða er hún á einhvern hátt til þess fallin að auðvelda það að breyta EES-samningnum í tvíhliða viðskiptasamning?

Virðulegi forseti. Það sem kom fram í þessu séráliti var að hugsanlega gæti það þjónað hagsmunum Íslands betur en ESB að þróa EES-samninginn áfram í átt til einfaldari tvíhliða ramma um viðskipti og atvinnumál. Það var ekki minnst á að segja sig úr EES-samningnum eða annað slíkt, og ég er að vitna beint í sérálitið. Hins vegar eins og ég benti á áðan í fyrra svari mínu þá var það áhersla landsfundar flokksins síðast, flokksráðsfunda, að það skipti líka máli að fá lýðræðislega niðurstöðu í mál. Ég vil því bara segja það að sú tillaga sem hér liggur fyrir þjónar því að setja þetta mál í þann farveg. Hún snýr ekki að því að þróa EES-samninginn í átt að tvíhliða samningi þannig að ég svari því bara beint.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir ágæta ræðu. Ég hef áhuga á því að spyrjast fyrir um afstöðu hæstv. ráðherra til einmitt þeirra mála sem komu fram í ræðunni sem sneru að þessari evrópsku sjálfsmynd sem mér þótti nokkuð áhugaverð umræða. Ég er þeirrar skoðunar að með upptöku evrunnar hafi verið tekið mjög stórt skref í átt til aukins samruna innan ESB og óumflýjanlegs samruna vegna þess að það er lykilforsenda fyrir því að myntin gangi upp að það sé víðtækt samráð og það mun dýpka. Á hinn bóginn er það svo sem hefur komið fram hjá mörgum, m.a. þeim ágæta heimspekingi Jürgen Habermas, að það sé mikill skortur á samevrópskri sjálfsmynd sem gerir það að verkum að möguleikar Evrópubúa til að taka þátt sameiginlega í atkvæðagreiðslum um mál sem eru mjög óskyld þegar menn horfa t.d. á finnsku þjóðina, grísku þjóðina, spænsku þjóðina gera það að verkum að það væri næstum ómögulegt að tengja lýðræðið saman við það aukna vald sem verður í Brussel. Ég hef áhuga á að heyra afstöðu ráðherrans.

Virðulegi forseti. Það gleður mig ávallt að heyra hv. þm. Illuga Gunnarsson vitna í Jürgen Habermas. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að gjaldmiðlasamstarfið hefur haft áhrif á hina evrópsku sjálfsmynd. Það sést t.d. á því hvernig umræðan um gjaldmiðlasamstarfið var í Danmörku og Svíþjóð á sínum tíma þegar Danir ákváðu að halda dönsku krónunni en vera í samstarfi eða beintengingu við Evrópska seðlabankann og Svíar ákváðu að halda sinni sérstöðu. Umræðan var alls ekki eingöngu á efnahagslegum forsendum heldur snerist hún ekki síst um sjálfsmynd þessara þjóða. Ég held því að valdabaráttan sem ég ræddi áðan snúist raunar ekki síst um sjálfsmynd og hvernig þjóðirnar fara að hugsa um sig. En ég held líka að sú barátta geti reynst mjög erfið því það er mjög erfitt að finna þennan sameiginlega flöt á því að maður tilheyri jafnstóru og fjölbreyttu ríki og sameinuðu ríki Evrópusambandsins yrði það að einu sameinuðu ríki. En ég vil þó ekki útiloka neitt í því samhengi.

Frú forseti. Þetta þótti mér áhugavert svar. Í framhaldi af þessu vildi ég inna hæstv. ráðherra eftir þeim skoðunum sem m.a. komu fram í ágætri ræðu Tryggva Þórs Herbertssonar og fleiri sem hafa haft uppi vangaveltur um hver staða evrunnar muni verða. Getur hæstv. ráðherra tekið undir að það kunni að vera heppilegt fyrir Ísland að bíða og sjá hver framvinda málsins verður? Að það kunni að fara svo að evran verði einmitt ekki það bjargráð sem margir telja að yrði með upptöku hennar, að það kunni jafnvel að myndast sú staða að það muni reynast mönnum erfitt að búa við þá mynt eða sú mynt jafnvel eigi erfiða framtíð fyrir höndum?

Virðulegi forseti. Um þessi mál hef ég í raun sagt tvennt: Að það er mikil óvissa um framtíð gjaldmiðlamála í heiminum og spár auðvitað uppi um að hér verði hugsanlega fimm gjaldmiðlar eftir einhver ár en hins vegar sjáum við að evran hefur ekkert staðið sig of vel á þessum tímum. Við sjáum ákveðna hluti á evrusvæðinu sem eru ekkert sérstaklega fýsilegir og ég nefni þar einkum atvinnuleysi, að meðaltali 8–9% síðast þegar ég gáði. Hins vegar hef ég líka lýst yfir áhyggjum af stöðu jafnlítils gjaldmiðils og íslenska krónan er í þessu samhengi risagjaldmiðla. Ég sé því engar einfaldar lausnir en hef þó kosið sjálf að líta ekki á gjaldmiðlamál endilega sem tilfinningamál þó þau hafi orðið það t.d. í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem ég nefnd áðan í Svíþjóð og Danmörku þar sem þau fóru að tengjast sjálfsmyndinni. Þar held ég að við verðum að vera mjög opin og líta á alla möguleika.

Frú forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um aðildarumsókn að Evrópusambandinu og sitt sýnist hverjum í því máli. Við getum deilt um tímasetninguna. Átti að bíða þar til þjóðin væri búin að vinna sig út úr þeim vanda sem við blasir og á hvaða tímapunkti hefði þá verið æskilegt að afgreiða slíka tillögu? Við getum einnig velt því upp hvort ekki hefði verið æskilegt að ljúka fyrst umræðum um Icesave-samningana á undan afgreiðslu þessa máls. Það verður að segjast, frú forseti, að óásættanleg niðurstaða þeirrar samninganefndar sem fór þá með umboðið hræðir, svo mikið er víst. Frú forseti. Flestum er ljóst að lítið hefur áunnist í að endurreisa Ísland frá því í október síðastliðnum. Við höfum í dag enga heildstæða áætlun til framtíðar. Það þarf að ná stjórn á ríkisfjármálunum en mér er til efs að það náist í ríkisstjórn vinstri flokka. Þeir sem nú sitja í ríkisstjórn þurfa að koma bankakerfinu í gang. Það hefur tafist og nú er horft til þess að 17. júlí geti orðið sá dagur er bankarnir komast í gang. Það þarf líka raunhæfar lausnir í þágu heimila og fyrirtækja en því miður, frú forseti, eru þessar lausnir ekki í sjónmáli þrátt fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar og fullyrðingar ráðherra hennar í þá veru. Það skilar sér ekki, því miður, og það hefur engum gagnast, frú forseti, að berja höfðinu við steininn. En samhliða þarf íslenska þjóðin í þessu risaverkefni innlendrar endurreisnar að snúa aftur inn í alþjóðasamfélagið þannig að hún njóti lánstrausts á ný og kreppan hefur kennt okkur að við getum ekki verið með gjaldmiðil eins og krónuna sem er illa varin fyrir hvers konar gróðabraski innlendra sem erlendra spákaupmanna. Þessi atriði, frú forseti, innlend stórverkefni sem við er að glíma, að komast inn í alþjóðasamfélagið á nýjan leik og íslenski gjaldmiðillinn, er kjarninn í íslenskri pólitík í dag. Á þessu höfum við öll ýmsar skoðanir og getum þráttað lengi en þingsályktunartillagan um aðildarumsókn að Evrópusambandinu liggur fyrir og hlutskipti okkar þingmanna er að ræða málið í þaula og leiða til lykta á einn eða annan hátt. Nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar er áfangi á þeirri vegferð sem fram undan er en það eru engu að síður mikil vonbrigði að ekki skyldi hafa tekist breiðari samstaða um svo veigamikið mál, samstaða innan stjórnarflokkanna tveggja sem og stjórnarandstöðu. Það eru mér, frú forseti, veruleg vonbrigði. Ályktunin sem hér liggur fyrir snýst um tvennt: Annars vegar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu og að loknum þeim viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning. Hins vegar snýst tillagan um að ríkisstjórnin fylgi sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem fram koma í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Frú forseti. Upphafleg tillaga ríkisstjórnarinnar var afar ófullkomin en við meðferð málsins hefur utanríkismálanefnd tekist að lagfæra þá tillögu. Þar hefur m.a. verið tekið tillit til hugmynda þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks um nauðsynlegan vegvísi í samningaviðræðum. Það er til bóta. En engu að síður er afar mikilvægt og afar miður, frú forseti, að ekki skuli hafa tekist víðtækari samstaða um framgang málsins á þinginu. Það hlýtur að vekja spurningar af hverju ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerði ekki sitt ýtrasta til að ná samstöðu allra flokka á þingi. Málið er að mínu mati a.m.k. mikilvægara en svo að það eigi heima í flokkspólitískum deilum. Það tókst ekki og á því ber, og ég ítreka, frú forseti, á því ber ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ábyrgð. Svo einfalt er það. Ábyrgðin er þeirra og hún er mikil. Hvers vegna vildi ríkisstjórnin ekki breiða samstöðu um málið? Var það virkilega vegna mismunandi hugmynda um stjórnskipulega lokameðferð málsins, hugmynda sem snúast annars vegar um að íslensku þjóðinni verði veitt heimild í þjóðaratkvæðagreiðslu til að veita ráðgjöf eða hins vegar að þjóðin hafi í þjóðaratkvæðagreiðslu raunverulegt úrslitavald? Frú forseti. Ég tel eðlilega stjórnskipulega lokameðferð máls af því tagi sem hér er rætt vera þá að heimila aðild með stjórnarskrárbreytingu, samþykkja síðan lög um hugsanlegan aðildarsamning á Alþingi og bera þau lög þar á eftir undir þjóðaratkvæði. En þetta kallar á kosningar til Alþingis vegna breytinga á stjórnarskrá. Það virðist vera, frú forseti, að núverandi ríkisstjórn vilji komast hjá því að leggja mál sín í dóm þjóðarinnar fyrr en að fjögurra ára kjörtímabili liðnu. Það er ömurleg afstaða í þessu stóra mikilvæga máli og sýnir svo ekki verður um villst að þar á bæ eru pólitísk völd meira virði en lýðræðið og þjóðin sjálf.  Frú forseti. Ég bind vonir við að ríkisstjórninni snúist hugur hvað þetta varðar og hún fallist á þá lýðræðislegu málsmeðferð sem ég lýsti að ofan. Ég leyfi mér, frú forseti, að skora á hæstv. ríkisstjórn að lýsa því yfir áður en, og ég endurtek, frú forseti, áður en greidd verða atkvæði um þessa þingsályktunartillögu að hún muni fara þá leið sem hér var lýst að framan. Frú forseti. Tillaga þessi fjallar einnig um að ríkisstjórnin fylgi sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem fram koma í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Ég sagði fyrr að upphafleg tillaga ríkisstjórnarinnar hafi verið ófullkomin og að utanríkismálanefnd hafi tekist að bæta hana til muna. Þar ber sérstaklega að fagna aukinni aðkomu Alþingis. Þess gerðist þörf vegna þess að svo virðist sem ekki ríki traust til þeirra sem nú fara með stjórnvölinn í landinu. Það ríkir ekki traust til þess aðila sem fara á með og leiða umræðurnar, ef í þær verður farið, og við höfum, frú forseti, samningana um Icesave og þeir hræða verulega. Þess vegna er það ánægjuefni að utanríkismálanefnd hafi sett inn þau skilyrði að aðkoma Alþingis og annarra hagsmunaaðila verði aukin. Í þessu máli hefur það margoft verið rætt að setja þurfi skilgreind markmið og samningskröfur og ætíð hefur verið lögð mikil áhersla á að ekki verði gefin eftir til annarra þjóða eða til samtaka þeirra yfirráð yfir auðlindum Íslands. Um þetta eru flestir ef ekki allir sammála. En það er ljóst að það fara ekki alltaf allir hagsmunir saman. Áðan ræddi hæstv. menntamálaráðherra um að hugsanlega til framtíðar litið yrði Evrópusambandið laustengdara en það er nú. Það er hugsanlegt í því sambandi að horfa til þess að meginlöndin starfi saman, að Norðurlönd og hugsanlega Ísland og Bretar verði saman og síðan lönd hinnar gömlu Austur-Evrópu í því laustengdara sambandi sem horft er til. Spurt er: Hvernig sjá menn Evrópusambandið eftir 60 ár? Eftir 100 ár? Eftir 200 ár? Þeirri spurningu getur enginn svarað. Fæstir geta svarað því hvernig Evrópusambandið verður eftir fimm ár eða eftir tvö ár en það breytir ekki því að Evrópusambandið er til og það er stór hópur Íslendinga, stór hópur hagsmunaaðila sem vilja að sótt verði um aðild í það samband. Samstaða er þjóðarnauðsyn, segja fulltrúar ýmissa samtaka atvinnulífsins og, með leyfi forseta, stendur hér í grein frá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og samtökum ASÍ: „Stærsta hagsmunamál atvinnulífsins, launþega og atvinnurekenda er að tryggja starfsskilyrði sem gera íslenskum fyrirtækjum mögulegt að vaxa og dafna og skapa þannig atvinnu og hagsæld.“ En svo er sagt, með leyfi forseta: „Hér fara saman hagsmunir þeirra sem reka fyrirtæki og þeirra sem reka heimili og þurfa að sjá sér og sínum farborða. Nægir að nefna stöðugan gjaldmiðil, sanngjarna vexti, skaplegt matvælaverð og síðast en ekki síst gagnkvæmt traust sem er forsenda farsælla samskipta og viðskipta við umheiminn.“ Með leyfi forseta, segja þessir aðilar áfram: „Við erum sammála um að hagsmunum íslensku þjóðarinnar verði best borgið innan ESB og með upptöku evru. Þess vegna viljum við að þegar verði sótt um aðild að ESB og gengið frá aðildarsamningi þar sem heildarhagsmunir þjóðarinnar eru hafðir að leiðarljósi.“ Frú forseti. Þetta er hluti atvinnulífsins sem svo talar. Við þekkjum líka afstöðu Landssambands íslenskra útvegsmanna og Bændasamtakanna sem leggjast eindregið gegn aðildarviðræðum, þannig að hópur þeirra sem mæla með og mæla gegn er klofinn á nákvæmlega sama hátt og svo virðist sem Alþingi Íslendinga sé klofið í afstöðu til aðildarviðræðna við ESB. Við eigum líka, frú forseti, já- og nei-hreyfingar, við höfum heimsþing sem er nei-hreyfing og við höfum aðra sem við erum sammála sem er já-hreyfing. Alls staðar í íslensku samfélagi eru því ólíkar skoðanir og ólík afstaða til þess hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu. Hér liggur fyrir tillaga, frú forseti, um að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Menn hafa hins vegar ekki komið sér saman um lokameðferð málsins eins og ég sagði hér að framan og það er miður vegna þess að lægi fyrir afstaða um það hvernig ljúka ætti málinu tel ég að um þessa þingsályktunartillögu gæti ríkt meiri samstaða. Ég vil hrósa utanríkismálanefnd fyrir það hvernig hún enn og aftur eykur aðkomu Alþingis og hagsmunaaðila ef og þegar að samningaviðræðum kemur. Það er til sóma. Frú forseti. Skoðanir eru margar og afar ólíkar eins og ég hef lýst hér og margoft sagt. Ég ætla mér ekki að rekja hvorki þá hagsmuni sem forsvarsmenn atvinnulífsins sem vilja aðildarviðræður leggja til né heldur forsendur Landssambands íslenskra útvegsmanna og Bændasamtakanna sem leggjast gegn. Þetta eru þekktar stærðir í málinu sem aðrir hafa gert góð skil hér og flestir geta lesið sér til um. En við vitum að hagsmunir eru ólíkir, við vitum að hagsmunir munu rekast á. Við vitum að skoðanir eru ólíkar og án efa mun ganga erfiðlega að sætta ólíkar skoðanir en hvort sem okkur þingmönnum líkar betur eða verr þá liggur verkefnið fyrir. Það er mín skoðun að hin mörgu og ólíku álitamál sem nefnd hafa verið verði aðeins skýrð í viðræðum. Þingmenn á hinu háa Alþingi skiptast óháð flokkum í þessu máli. Þeir ættu ekki að þurfa að réttlæta afstöðu sína. Hún er hápólitísk en ekki flokkspólitísk. Hún er ekki stuðningur við ríkisstjórn né yfirlýsing um vanhæfi ríkisstjórnar. Hún byggir á því einu, hæstv. forseti, að það er sannfæring þingmanna, með eða á móti aðildarviðræðum við Evrópusambandið, sem ræður för í atkvæðagreiðslu. Ef þingsályktunartillaga um aðildarviðræður við Evrópusambandinu verður samþykkt er afar mikilvægt, frú forseti, að tíminn fram að viðræðum verði nýttur til vandaðs undirbúnings. Það verður að vera svo að viðræðuferlið verði hafið yfir tortryggni vinnubragða. Það verður að ríkja sátt um vinnubrögðin, þau verða að vera gegnsæ og þau verða að liggja fyrir og vera öllum ljós. Það skiptir líka gífurlega miklu máli, svo ég nefni það enn, frú forseti, að við útfærslu samningsmarkmiða verði haft náið samband við Alþingi og hagsmunaaðila. Ég veit hvernig ég mun greiða atkvæði í atkvæðagreiðslu um þessa þingsályktunartillögu og ég treysti íslenskri þjóð til að ráða örlögum sínum sjálf þegar þar að kemur í þessu mikilvæga máli sem og öðrum málum sem hún hefur hingað til ráðið við og íslensk þjóð ræður við þetta verkefni eins og öll önnur, frú forseti.

Frú forseti. Það er ljóst af ræðu hv. þingmanns að hún vill að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hún hefur ofurtrú á þeirri breytingartillögu hv. utanríkismálanefndar að taka skuli tillit til sjónarmiða í nefndaráliti. Ég trúi hins vegar að það þurfi ekkert að halda, hæstv. utanríkisráðherra gerir bara það sem honum dettur í hug og segist hafa tekið tillit til sjónarmiða - því að sjónarmið eru bara sjónarmið. Nú skulum við hugsa okkur að eftir 10 ár í ESB fari að koma í ljós hvað það þýðir að Ísland þurfi að sæta meginhluta ákvarðana utan frá, lengst í burtu, og að hér komi upp sá doði og deyfð sem einkennir landsvæði sem eru langt frá miðju ákvarðanaferlis. Ég nefni litla staði úti á landi á Íslandi sem eru langt frá höfuðborginni og ég nefni svæði í Evrópu sem eru langt frá miðstöðinni í Brussel. Setjum sem svo að hv. þingmanni snúist hugur í þessu og þá spyr ég hv. þingmann hvort hann sé ekki til í að stofna með mér sjálfstæðisflokk.

Frú forseti. Ég er í Sjálfstæðisflokknum og ætla mér ekki að stofna nýjan sjálfstæðisflokk. Mér líður ágætlega í þeim flokki sem ég er í og hugnist hv. þm. Pétri H. Blöndal að stofna nýjan flokk verður það að vera á hans forsendum. Ég er í Sjálfstæðisflokknum og mér líður ágætlega þar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi um ofurtrú mína á þeirri vinnu sem utanríkismálanefnd hefur lagt fram. Ég hef enga ofurtrú á henni. Ég ræddi hins vegar um að utanríkismálanefnd hefði tekist að bæta ófullkomna tillögu hæstv. ríkisstjórnar í þá veru að auka aðkomu Alþingis og hagsmunaaðila að þessu máli, og það er vel, en ég ætla mér ekki að takast á við hv. þingmann. Eins og hann talar um ofurtrú mína eða skoðanir mínar á Evrópusambandinu er bókstafstrú hans gegn því sú sama.

Frú forseti. Í breytingartillögu hv. utanríkismálanefndar kemur eingöngu fram að tekið skuli tillit til sjónarmiða sem eru í nefndaráliti. Það er reyndar mjög ítarlegt og kemur inn á fjölda atriða. En sjónarmið eru bara sjónarmið og það er hægt að hártoga það endalaust ef menn fara ekki eftir því sjónarmiði. Svo vil ég benda á að þessi aðild að Evrópusambandinu sem menn stefna að gerist ekki án þess að menn breyti stjórnarskrá vegna þess að menn þurfa að hafa heimild til að afsala sér sjálfstæði og fullveldi Íslands að hluta til. Það er bara þannig. Þegar menn hafa gengið inn í Evrópusambandið er Ísland ekki lengur í stöðu til að gera t.d. samninga við erlend ríki nema á vissum sviðum. Það er verið að afsala sér fullveldi og sjálfstæði Íslands og þess vegna talaði ég um nýjan sjálfstæðisflokk.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal verður að eiga það við sig hvernig hann lítur á þessi mál og um nýjan sjálfstæðisflokk. Það er hans mál. Í ályktunarorðum á bls. 38 standa þau orð sem ég vísa til þegar ég tala um að utanríkismálanefnd hafi aukið aðkomu Alþingis og annarra aðila. Þar stendur, með leyfi forseta: „Leggur meiri hlutinn því þunga áherslu á að við frekari útfærslu samningsmarkmiða verði haft náið samráð við Alþingi og hagsmunaaðila.“ Það kann að vera að hv. þm. Pétri H. Blöndal þyki þetta ekki skipta miklu máli en oft hefur verið talað um að í greinargerð séu lögskýringar löggjafans og ég leyfi mér að líta svo á að hér sé eitt slíkt á ferðinni.

Nefndarálit.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir mjög margt í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Sérstaklega tek ég undir það traust sem hún ber til þjóðarinnar um að skera úr um þann aðildarsamning sem hugsanlega og vonandi mun liggja fyrir eftir einhverja mánuði eða ár. Ég tek líka undir það sem hún segir um nauðsyn þess að Alþingi, og svo sérstaklega líka allir þjóðfélagshópar, hafi mikil áhrif á eða komi að samningagerð og þá miklu ábyrgð sem mun hvíla á þeirri ríkisstjórn sem mun leiða þá samningagerð. Það verður mjög mikil ábyrgð. Það er líka hárrétt hjá hv. þingmanni að samvinnan gekk vel þangað til steytti á í lokin og þá var það við málsmeðferðina. Þar komu fram tvær ólíkar skoðanir. Ég er ekki tilbúin til að samþykkja það sem mér fannst koma fram í ræðu hv. þingmanns, að önnur skoðunin væri betri en hin. Í þessu frumvarpi er lagt til að þegar samningur liggur fyrir komi þjóðin að því að velja um hann og síðan verði stjórnarskrá breytt ef samningurinn verður samþykktur. Ef samningnum verður hafnað þarf ekki að breyta stjórnarskránni. Síðan verði samningurinn í lög leiddur. Ég mótmæli í þessu sambandi því sem stundum kemur fram þegar fólk heldur að ein skoðun sé betri en önnur. Þarna voru tvær ólíkar skoðanir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur þessar ábendingar. Ég tel ekki, og var ekki að segja, að ein skoðun sé rétthærri annarri. Ég sagði einfaldlega mína skoðun á því hvernig ég teldi að lokamálsmeðferð þessa máls ætti að vera og hvað ég teldi betra en hitt. Ég virði skoðanir annarra hvað varðar þá lokamálsmeðferð sem lögð er fyrir. Ég er henni ekki sammála, á nákvæmlega sama hátt og ég virði ólíkar skoðanir fólks til aðildarviðræðna við Evrópusambandið þó að þar sé ágreiningur á milli minna skoðana og þeirra. Ég virði skoðanir annarra, frú forseti. Ég er þeim hins vegar ekki endilega sammála.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðu hennar í þessu máli og þakka henni fyrir vinsamleg orð í garð utanríkismálanefndar og þeirrar vinnu sem þar fór fram. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hún nefndi, að henni þætti miður að ekki hefði náðst fullkomin samstaða um málið til enda og ég tek undir það með hv. þingmanni. Mér þykir líka mjög miður að það reyndist ekki unnt. Hv. þingmaður sagði að það væri á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er kannski fyrst og fremst á ábyrgð nefndarinnar sjálfrar, meiri hlutans - og líka minni hlutans að mínu viti. Ef menn eru að reyna að ná saman um tilteknar leiðir þar sem skoðanir eru skiptar verða auðvitað allir að koma með í þá vegferð. Ég tel að við í nefndinni höfum lagt okkur fram um að reyna að ná eins mikilli samstöðu um þetta mál og hægt er og ég merki það af ummælum sem hafa fallið í umræðunni að flestir eru þeirrar skoðunar að margt hafi áunnist í starfi nefndarinnar í þessu efni. Það má líka meta af álitum 1. minni hluta sem hv. þm. Bjarni Benediktsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir skrifa undir og áliti 2. minni hluta sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson skrifar undir að þau tæpa á þessu og segja m.a. í áliti 1. minni hluta, með leyfi forseta: „Af nefndaráliti meiri hlutans má sjá að unnið var í samræmi við tillögu þingflokks Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks …“ Í nefndaráliti hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar: „Enginn ágreiningur virðist í raun vera um það í nefndinni, og hjá þjóðinni allri, hver brýnustu hagsmunamál Íslendinga í aðildarviðræðum eru …“ Ég tel að það liggi fyrir að menn hafi lagt sig fram um þetta. Varðandi lokaatriðið bendi ég hv. þingmanni á það sem segir í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 35 um þetta atriði og ég get komið betur að ef kostur gefst í síðara andsvari.

Frú forseti. Það er einfaldlega þannig á hinu háa Alþingi, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að forusta í íslenskum málum er í höndum ríkisstjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Þess vegna bera þeir flokkar og sú ríkisstjórn meginábyrgð í slíkum málum. Það er alveg sama hvort það er núverandi ríkisstjórn eða ríkisstjórnir fyrri tíma, það er einfaldlega þannig. Ábyrgðin er þeirra, þeirra er málið og þeir hafa þann möguleika sem þeir vilja til að nálgast minni hlutann með þeim hætti sem þeir telja skynsamlegast hverju sinni. Það hefði að mínu mati þurft að nást breiðari samstaða í þessu máli. Hún náðist ekki. Við sitjum hér með þingsályktunartillögu sem við þurfum að afgreiða. Hún verður afgreidd og síðan verða tekin þarnæstu skref. Það eru ekki allir sáttir, hvorki við málsmeðferð málsins í heild né heldur hvernig lokamálsmeðferðin á að vera. Þar greinir fólk á, hvorug skoðunin er rétthærri hinni, en það er ágreiningur.

Frú forseti. Ég vil bara segja það um þetta mál að um þetta voru skiptar skoðanir í nefndinni, það er rétt. Ég freistaði þess að reyna að ná einhvers konar málamiðlun þannig að bæði sjónarmiðin kæmust að og um þau er m.a. fjallað í umsögn Bjargar Thorarensen og Davíðs Þórs Björgvinssonar í tölulið 6 á bls. 56 í minnisblaði þeirra. Í nefndarálitinu segir varðandi leið Sjálfstæðisflokksins, með leyfi forseta: „Í þeim breytingartillögum“ - þ.e. á stjórnarskránni - „gæti falist ákvæði um aukinn meiri hluta á Alþingi og/eða endanlegt samþykki þjóðarinnar á lögum sem fela í sér framsal ríkisvalds. Með þeim hætti væri komið til móts við sjónarmið þeirra sem telja mikilvægt að þjóðin staðfesti lög um aðild Íslands að ESB.“ Ég margítrekaði þetta sjónarmið mitt í nefndinni, að ég teldi að hægt væri að koma til móts við viðhorf sjálfstæðismanna hvað þetta varðar, en ég upplifði aldrei og fékk aldrei nein viðbrögð á þetta frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni. Ég hefði kosið að þeir hefðu gert það og ég tel að ef það hefði komið hefði verið hægt að ná þessu saman með einhverjum ásættanlegum hætti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir hans orð. Ég get ekki svarað fyrir fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálanefnd hvers vegna þeir sögðu eitt og gerðu annað eða sögðu eitthvað og stóðu við það. Það er ekki mitt, ég sit ekki í utanríkismálanefnd og utanríkismálanefnd er að öllum jafnaði bundin trúnaði þannig að þeir fulltrúar verða að svara fyrir sig sjálfir. Hins vegar hefði farið betur, frú forseti, og ég veit að hv. þingmaður getur ekki svarað mér þar sem ég hef lokasvarið í þessum andsvörum, ef okkur hefði tekist á síðasta þingi að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar og við hefðum þá getað sammælst um þá tillögu sem sjálfstæðismenn lögðu fram margsinnis. Þá værum við ekki að þrátta hér, frú forseti, um lokameðferð þessa mikilvæga máls. En það tókst ekki, því miður.

Frú forseti. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga um að Ísland óski eftir aðild að Evrópusambandinu. Margir þingmenn hafa sagt í umræðunni að það að senda formlega umsókn um aðild að Evrópusambandinu sé ein stærsta ákvörðun Íslandssögunnar. Ég vil að það komi hér skýrt fram að við afgreiðslu á samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Vinstri hreyfingar – græns framboðs og Samfylkingarinnar gerði ég skýra grein fyrir því að ég styddi ekki þau áform að sækja um aðild að Evrópusambandinu og lét bóka það í þingflokknum og að ég áskildi mér rétt til að fylgja sannfæringu minni í þeim efnum við afgreiðslu málsins á Alþingi. Sama fyrirvara hafði ég þegar málið var afgreitt úr ríkisstjórn. Þessi afstaða mín hefur ætíð legið ljós fyrir enda er þessi afstaða í samræmi við stefnu flokks míns en ég gerði þá sérstaklega fyrirvara af minni hálfu í þessum efnum. Hins vegar geri ég mér grein fyrir að skiptar skoðanir eru um það í þjóðfélaginu, bæði hvort sækja skuli um aðild að Evrópusambandinu, og þá hugsanlega að gerast aðili ef út í það væri farið, og með hvaða hætti það væri gert, með hvaða hætti þjóðin væri með í ráðum hvað það varðaði. Ég ber fulla virðingu fyrir öllum skoðunum sem einstaklingar, hvort sem þeir eru innan þings eða utan, hafa í þessu máli og virði þær að sjálfsögðu. Það var líka að mínu viti skýrt kveðið á um í samstarfsyfirlýsingunni að Vinstri hreyfingin – grænt framboð áréttaði stefnu sína í þessum málum varðandi Evrópusambandsaðild en mundi þó tryggja að málið kæmi fyrir þingið og fengi þar þinglega meðferð eins og eðlilegt er. En við afgreiðslu þess í þinginu væri eins og ég sagði áðan hver þingmaður einungis bundinn sinni sannfæringu í málinu. Ég vil þó leggja sérstaka áherslu á að verði tillaga um aðildarumsókn samþykkt og farið í aðildarviðræður og það verði þingmeirihluti fyrir því, þá mun ég sem ráðherra leggja mig allan fram fyrir hönd míns ráðuneytis í að halda sem best á málum til að tryggja hagsmuni íslensku þjóðarinnar í þeim samningum. Ég geri mér fyllilega grein fyrir þeirri ábyrgð sem hvílir á ráðuneyti landbúnaðar- og sjávarútvegsmála því að þeir málaflokkar sem eru undir landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytinu og það fer með eru grunnatvinnuvegir þjóðarinnar og þeir eiga hvað mest í húfi í þessum samningum. Ég mun gera það sem í mínu valdi stendur til að ráðuneyti sjávarútvegsmála og stofnanir þess geri sig gildandi í samningaferlinu öllu og haldi þar sem best á málum fyrir hönd þjóðarinnar. Ég mun einnig tryggja að því marki sem ég mögulega get og leggja mig allan fram í að tryggja aðkomu atvinnuveganna, hinna einstöku atvinnugreina sem undir landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti falla. Ég mun tryggja eins og ég get best aðkomu þeirra að allri þeirri vinnu, njóta liðs þeirra og styrks og hafa náið samráð um alla þætti málsins í því ferli. Þetta vil ég leggja áherslu á, frú forseti, og tjá hér í upphafi. Víkjum þá aðeins að aðildarviðræðum og öðrum þáttum sem að þeim geta lotið. Aðildarviðræður eins ríkis við Evrópusambandið eru sérstæðar á þann hátt að þar er eitt ríki að semja við fjölmörg önnur, nú 27, á grundvelli sem getur ekki verið hreinn jafnræðisgrundvöllur. Það er ekki jafnræðisgrundvöllur af þeirri ástæðu að ekki er verið að semja um að mynda sameiginlega stefnu eins og í landbúnaðarmálum heldur einfaldlega um að aðildarumsóknarríkið taki nánast alfarið upp landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins frá fyrsta degi sem samningurinn tekur gildi, þó hugsanlega með einhverjum aðlögunartíma fyrir þau atriði sem kunna að valda hvað mestum vandræðum við yfirtöku hinnar sameiginlegu löggjafar Evrópusambandsins. Það yrði hlutverk Íslands, ef út í þetta verður farið, að taka yfir og innleiða flestöll og nánast öll atriði hinnar margflóknu sameiginlegu landbúnaðarlöggjafar Evrópusambandsins, en möguleikar á því að í hana verði bætt séraukaákvæðum vegna Íslands eru mikil mýraljós sem varasamt er að trúa á og hlaupa eftir þó svo að það væri gott ef satt væri. Það er hins vegar ekki reynsla þeirra landa sem í hlut hafa átt undanfarin ár. Mikið hefur verið vitnað til ákvæða í landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins sem heimila viðkomandi löndum að veita sjálf sérstakan stuðning sem er tengdur við svokallaðan heimskautalandbúnað norðan 62. breiddargráðu. Þessi lausn var fundin þegar Evrópusambandið stækkaði til norðurs við aðild Svía og Finna árið 1994, auk þess sem Norðmenn voru hluti af þessu samkomulagi, og var leið til að skapa landbúnaði þessara landa einhvern tilverumöguleika á hinum sameiginlega markaði fyrir landbúnaðarafurðir sem löndin voru að gangast undir við aðildina. Annar reginmunur á samningsstöðu Íslands og Evrópusambandsins er kemur að aðildarsamningum er að í raun er Ísland að semja við fleiri aðila í einu. Það felst í því að þó að framkvæmdastjórinn sé í stjórnarsæti þá er þar á bak við ráðið, þingið og hin einstöku lönd sem þurfa hverju sinni að samþykkja hvert skref í samningnum. Það felur í sér m.a. að þó svo að framkvæmdastjórnin hafi hugsanlega fallist á einhverja lausn við Ísland er mögulegt að það verði dregið til baka ef ráðinu eða einhverju landanna hugnast hún ekki. Þessu er öfugt farið með umsóknarríki sem verður að standa við þau tilboð eða kröfur sem það leggur fram. Þar verður hjólinu ekki snúið til baka. Dæmi um þetta má nefna úr aðildarsamningum Norðurlandanna en bæði Noregur og Finnland gerðu kröfu um að fá að aðlagast landbúnaðarverðum Evrópusambandsins yfir lengra tímabil, þ.e. að landbúnaður landanna nyti tímabundinnar tollverndar sem gerði það að verkum að verð til bænda fyrir landbúnaðarafurðirnar féllu ekki niður úr öllu valdi við aðildina eins og varð svo niðurstaðan. Framkvæmdastjórnin var jákvæð því í upphafi en dró það þó allt til baka þegar að samningslokunum kom. Þá er einnig dæmi um það frá fyrri aðildarsamningum að þegar kemur að því að túlka samningana og setja þá í lagalegt form komi fram önnur túlkun af hálfu Evrópusambandsins en umsóknarríkin töldu sig hafa samið. Hafa verður í huga að framkvæmdastjórnin hefur langa reynslu í samningagerð um stækkun og framsetningu þeirra ákvæða á enska tungu sem gerir umsóknaraðilanum erfitt fyrir að standast oft og tíðum og veitir framkvæmdastjórninni yfirburði sem verður að mæta með nægum mannafla þó svo að því fylgi verulegur kostnaður. Villur eða mistök af hálfu umsóknarríkis verða ekki leiðrétt og því dýrkeypt því að aðildarsamningi verður ekki breytt með venjubundinni lagasetningu af hálfu Evrópusambandsins. Vitað er að landbúnaður og fiskveiðar eru langsamlega erfiðustu viðfangsefnin á því samningsferli sem hér er um rætt. Ástæða þess er sem kunnugt er að landbúnaðar- og fiskveiðipólitík falla utan samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þó svo aðeins lítillega komi inn á landbúnaðarpólitík í samningum í bókun 3 um tolla á unnum landbúnaðarvörum og í grein 19 um frumafurðir í landbúnaði. Bókun 3 felur í sér samning milli aðila á efnahagssvæðinu, þ.e. Íslands, Noregs og landa Evrópusambandsins, um að lækka tolla á nokkrum tilteknum unnum landbúnaðarafurðum sín á milli til að gera viðskipti með þær mögulegri. Á grundvelli 19. gr. hafa ríkin hins vegar gert tvíhliða samning sín á milli um tollaívilnanir fyrir hrávörur, svo sem kjöt, mjólkurafurðir, grænmeti, og milli Íslands og Evrópusambandsins um lífhross. Þessir samningar hafa lítil áhrif á heildarútkomu landbúnaðarins á Íslandi og því minni háttar við mat á því hvað yfirtaka hinnar almennu landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins þýðir fyrir Ísland. Það verður því grundvallarverkefni að vinna, áður en unnt er að hefja samningaferil um aðild að landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins að leggja niður fyrir sér fyrir hverja búgrein og fyrir landbúnaðinn í heild, hvaða efnahagsleg áhrif fyrir bændur, vinnslustöðvar í landbúnaði, úrvinnslu landbúnaðarvara, verslun og viðskipti með landbúnaðarafurðir og ekki síst möguleika neytenda á vali af landbúnaðarafurðum, möguleg aðild hefði. Þessa útreikninga þarf að vinna og þeir þurfa að vinnast nánast fyrir hverja búsgerð í landinu til að átta sig á um hvað þarf að semja og hvar er nauðsynlegt að draga mörk svo búin haldi lífi eða geti staðið í þeirri samkeppni sem verið er að bjóða upp á með aðildinni. Þessi framkvæmd mun krefjast mikillar sérfræðivinnu og mannafla sem verður dýrt að spara verði gerð mistök. Það er þekkt að hin almenna landbúnaðarstefna Evrópusambandsins er í sífelldri þróun. Árið 2003 var gerð umfangsmikil breyting á landbúnaðarstefnunni til að aðlagast væntanlegri útkomu samningsins um hina Alþjóðlegu viðskiptastofnun með hliðsjón af að viðhalda styrkjum innan Evrópusambandsins eftir nýjum reglum. Sú stefnumörkun sem þá fór fram nær til ársins 2013 en fyrir þau tímamörk verður að hafa farið fram endurskoðun og myndun nýrrar stefnu til næsta tímabils. Þó svo að fram hafi farið nokkur umræða um væntanlega landbúnaðarstefnu eftir 2013 er ekki ljóst í dag í hvaða átt hún þróast. Þessi staðreynd er hins vegar grundvallaratriði fyrir íslenskan landbúnað í hugsanlegum aðildarviðræðum sem óhjákvæmilega kallar á úrlausnir sem ekki verða gerðar eftir á. Það gerir enn ríkari kröfu um að framlag við samningsgerð sem þessa á sérhæfðu vinnuafli og yfirlegu við verkefnið sem slíkt. Samandregið snúast verkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins í mögulegum aðildarviðræðum að því í fyrsta lagi að kynna fyrir Evrópusambandinu alla króka og kima íslenskrar sjávarútvegs- og landbúnaðarstefnu, þar með talið aðstæður allar og öll lög og reglugerðir sem um þetta gilda. Ekki verður hætt og ekki má hætta fyrr en ESB telur sig hafa fullan skilning á því hvað hér er um að ræða. Á sama hátt verða fulltrúar Íslands að kynna sér alla króka og kima landbúnaðar- og sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins og þar má á sama hátt ekki hætta fyrr en fullur skilningur ríkir. Eftir þetta þarf Ísland að leggja niður fyrir sér hvaða kröfur skal gera í aðildarviðræðunum, setja þær fram og vinna þeim gengi. Svona til gamans voru sérkröfur Finna bara í landbúnaði í kringum 130 ef upplýsingar mínar eru réttar. Ég held að allir menn sjái að þetta verkefni er í sjálfu sér risavaxið, umfangið er slíkt. Augljóst er að ef taka á þátt í aðildarviðræðum við Evrópusambandið af fullri alvöru mun það kosta gríðarlega vinnu og fjármuni þó að aðeins sé horft til hagsmuna í landbúnaði og sjávarútvegi og ráðuneytinu er ekki kunnugt um að um það hafi í sjálfu sér verið gerð nein raunhæf áætlun eða ráðuneytið þar kallað til. Áætlun sú sem lögð er fram í þingsályktunartillögunni, kostnaðaráætlun, getur að mínu viti þess vegna engan veginn staðist þar sem gert er ráð fyrir að 100 millj. kr. séu veittar til allra ráðuneytanna vegna tveggja ára vinnu. Eins og ég sagði áðan hefur þetta ekki verið metið í landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytinu en við gerum okkur grein fyrir mikilvægi þess að þessi vinna sé unnin, nái þessi þingsályktunartillaga fram að ganga, og þá má engu til spara til þess að við höldum á þeim atriðum í þeim samningum sem okkur ber að gera, því að eins og ég minntist á áðan verður ekki snúið þar svo glatt til baka. Því segi ég, frú forseti, að ég get þar með tekið undir þau alvöruorð sem ég hef heyrt hjá mörgum þingmönnum að þetta sé gríðarlega stórt skref að stíga. Hverjar sem síðan lyktir þess verða þá er þetta gríðarlega stórt skref sem á, verði það stigið að fara út í aðildarviðræður, að stíga af þeirri gaumgæfni og þeirri ábyrgð sem okkur ber sem fullvalda þjóð sem vill standa að þeim málum á sem bestan hátt og draga fram samningsatriði og samningsmarkmið í þeim efnum. Frú forseti. Það liggur alveg ljós fyrir afstaða flestra þeirra atvinnugreina og samtaka sem eru í landbúnaði og sjávarútvegi gagnvart aðild að Evrópusambandinu. Ég vil leyfa mér að vitna fyrst til umsagnar Bændasamtaka Íslands um þetta mál en Bændasamtökin hafa unnið gríðarlega vandaða vinnu hvað varðar hugsanleg áhrif af aðild að Evrópusambandinu, hvaða áhrif það gæti haft og reynt að leggja mat á það en að sjálfsögðu einungis út frá þeim forsendum sem þar hafa legið fyrir. Þau hafa sótt reynslu til Norðmanna sem hafa einnig farið þar í gegn með umsóknaraðild sem var felld og norskir aðilar hafa komið hingað og kynnt það. Afstaða Bændasamtakanna og afstaða landbúnaðarins og afurðastöðvanna er mjög skýr. Ég vil vitna aðeins, frú forseti, í umsögn Bændasamtakanna: „Stjórn Bændasamtakanna fjallaði um þessar tillögur til þingsályktunar á stjórnarfundi sínum þann 8. júní. Bændasamtök Íslands eru alfarið á móti aðildarviðræðum um ESB og leggja til að hvorug þessara tillagna fái framgang. Bændasamtök Íslands hafa um árabil afdráttarlaust tekið afstöðu gegn aðild að ESB. Þessa eindregnu stefnu byggja samtökin á upplýsingum sem þau hafa aflað sér árum saman. Afstaðan hefur styrkst af viðræðum við bændur og skoðunum aðildarfélaga um allt land. Meginrök fyrir afstöðu BÍ eru þessi: Fæðu- og matvælaöryggi skerðist. Þjóðir eiga að framleiða eins mikið af matvælum til eigin nota og þær mögulega geta. Það er óábyrgt að veikja íslenska matvælaframleiðslu með því að heimila óheftan innflutning á búvörum. Atvinna og byggðir í hættu. Fjöldi manns hefur atvinnu af innlendum landbúnaði og afleiddum störfum. Margir munu missa vinnuna víða um land vegna minnkandi umsvifa íslensks landbúnaðar. Víða í dreifbýli eru samfélög sem treysta að stórum hluta á landbúnað sem lífsviðurværi sitt. Fækkun framleiðenda veikir búsetu í sveitum.“ Áfram segir í áliti Bændasamtaka Íslands: „Íslenskur landbúnaður mundi veikjast mikið við inngöngu í ESB. Landbúnaðarstefna ESB hentar ekki íslenskum landbúnaði. Bændur telja farsælla að þjóðin sjálf móti sína landbúnaðarstefnu og hafna því að færa forræðið til sameiginlegrar stefnumótunar ESB ríkja“ - Frú forseti. Ég er að lesa, með leyfi forseta, upp úr umsögn Bændasamtaka Íslands um þingsályktunartillögurnar sem hér eru til umræðu. - „Innganga Íslands í ESB leiðir til samdráttar og tekjumissis í landbúnaði í samanburði við núverandi stuðningskerfi. Innganga í ESB mundi gerbreyta tekjusamsetningu íslensks landbúnaðar og veikja búrekstur. Landbúnaðarstefna ESB tekur ekki tillit til þeirra sem vinna við stoðgreinar landbúnaðarins og úrvinnslu á búvörum. Síbreytilegt styrkjakerfi ESB mundi veikja stoðir íslensks landbúnaðar.“ Áfram segir, með leyfi forseta, í umsögn Bændasamtakanna: „Gæðum og heilbrigði yrði fórnað. Þjóðinni er mikilvægt að standa vörð um þær gæðabúvörur sem framleiddar eru á Íslandi. Íslenskir bændur vilja ekki fórna góðum framleiðsluvörum fyrir ótryggan innflutning. Heilbrigði íslenskra búfjárstofna er dýrmætt og það ber að vernda. Tollvernd er forsenda þess að viðhalda framleiðslugetu og nýtingu lands til landbúnaðar. Algjör niðurfelling tolla á landbúnaðarvörur mundi minnka til muna markaðshlutdeild íslenskra búvara á augabragði. Rekstrargrundvöllur búskapar og afurðastöðva brysti. Tollar hafa lækkað mikið á undanförnum árum. Lækkuð tollvernd hefur hert mjög að rekstri bænda.“ Áfram segir síðan í álitinu, frú forseti: „Upplýsingar um finnskan og sænskan landbúnað sýna að norrænar jaðarþjóðir í ESB njóta ekki ávinnings af sameiginlegri landbúnaðarstefnu sambandsins til jafns við þjóðir sunnar í Evrópu. Aukin tækifæri til útflutnings til annarra ESB landa hafa ekki komið í stað samdráttar á innanlandsmarkaði. Aukinn innflutningur á landbúnaðarvöru mun aðeins að óverulegu leyti skila sér í lægra vöruverði fyrir neytendur. Með hliðsjón af ofangreindu er mjög nauðsynlegt með tilliti til hagsmuna landbúnaðar að leggja algerlega til hliðar þær þingsályktunartillögur sem hér um ræðir. BÍ skora á stjórnvöld að leggja til hliðar öll áform um umsókn og inngöngu í Evrópusambandið.“ Frú forseti. Þetta var umsögn Bændasamtaka Íslands. Hægt er að rekja þessi mál áfram um landbúnaðinn og ég mun gera það aðeins frekar, frú forseti, og koma svo að sjávarútveginum í seinni ræðu ef ekki vinnst tími til. En í ágætri grein, sem birtist í síðasta Bændablaði, eftir Ernu Bjarnadóttur, hagfræðing Bændasamtakanna, er einmitt farið í gegnum þessi mál. Með leyfi forseta ætla ég að vitna til þessarar greinar: „Í síðustu viku var haft eftir landbúnaðarráðherra Noregs, Lars Peder Brekk, að ef Íslendingar tryðu því að þeir fengju varanlegar undanþágur í sjávarútvegsmálum hlytu þeir einnig að trúa á jólasveininn. Hann sagði enn fremur að Íslendingar væru að spila rússneska rúllettu með sjávarútveg sinn ef þeir gengju í sambandið. Að sögn Brekk hefur ástandið í sjávarútvegsmálum Evrópusambandsins verið vont, en fer versnandi.“ - Ég kem að því síðar í ræðu minni um stefnu Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum og áhrif þeirra á hana. - „Sameiginleg landbúnaðarstefna ESB, CAP, er annað dæmi um sameiginlegt viðfangsefni ESB sem rætt er um að Ísland geti fengið undanþágur frá í hugsanlegum aðildarsamningi. Sérfræðingar í Evrópumálum sjást jafnvel halda því fram í fullri alvöru að Ísland geti fengið undanþágur frá CAP á grundvelli heilbrigðis- og sjúkdómavarna á sama tíma og verið er að innleiða matvælalöggjöf ESB (matvælafrumvarpið svokallaða).“ - Þetta höfum við vitað og reynt hér. - „Alls óvíst er t.d. að það fengi staðist gagnvart sameiginlegu regluverki að banna innflutning á lifandi dýrum, sæði og fósturvísum. Margoft hefur verið vísað til þess að Ísland eigi möguleika á því að styðja sinn landbúnað, líkt og Finnar og Svíar gera við sinn landbúnað norðan 62. breiddargráðu. Finnar sömdu til viðbótar um heimild til að styðja við sinn landbúnað sunnan 62. breiddargráðu, en þar er ekki um varanlega heimild að ræða og ESB túlkar þá grein aðildarsamnings þeirra (141. gr.) þannig, að um aðlögunarstuðning sé að ræða. Tekist er á um þetta milli Finna og ESB. Margir vilja halda því fram að með þessu hafi staða finnsks landbúnaðar verið tryggð.“ Með greininni fylgir tafla þar sem sýnt er hvernig búskapur og fjöldi býla hefur dregist mjög saman í Finnlandi eftir inngöngu í Evrópusambandið þrátt fyrir væntingar um annað á grundvelli þess samnings sem gerður var. Ekkert bendir til annars en verð til bænda í flestum mikilvægustu afurðum íslensks landbúnaðar, ef leitað er til reynslu Finna, þar með talin mjólk, muni lækka ef af Evrópusambandsaðild verður og jafnframt koma til umtals með innflutning og tekjusamdrátt hjá framleiðendum. Það er ekki margt sem bendir til að skraddarasaumaðar sérlausnir fyrir Ísland fengju þessu breytt, eða trúir þú á jólasveininn? stendur í lok greinarinnar eftir Eddu Bjarnadóttur þar sem hún vitnaði einmitt í Lars Brekk. Þegar við komum svo aftur að sjávarútveginum er þar það sama uppi að samtök í sjávarútvegi leggjast einnig gegn aðildarumsókn að Evrópusambandinu út frá því hagsmunamati sem þeir eru með Ég leyfi mér fyrst, frú forseti, að vitna til umsagnar Landssambands smábátaeigenda, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Á fundi stjórnar Landssambands smábátaeigenda hinn 20. mars var aðild að Evrópusambandinu á dagskrá. Að loknum ítarlegum umræðum um málið var eftirfarandi samþykkt: „Stjórnarfundur Landssambands smábátaeigenda, haldinn í Reykjavík 20. mars 2009, lýsir yfir fullri andstöðu við inngöngu í Evrópusambandið. Landssambandið bendir á að til áratuga barðist íslenska þjóðin fyrir fullum yfirráðum yfir fiskveiðiauðlindunum. Baráttan endaði með fullnaðarsigri 1975 með útfærslu landhelginnar í 200 sjómílur. Það er útilokað að þau yfirráð kæmu ósködduð út úr aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ákvæði Rómarsáttmálans, hins upprunalega grundvallar Evrópusambandsins, koma einfaldlega í veg fyrir það“ segir í ályktun Landssambands smábátaeigenda. Í sameiginlegri ályktun frá Samtökum fiskvinnslustöðva og útgerðarmanna um málið segir einnig, frú forseti: „Báðar þingsályktunartillögurnar“ - sem hér eru til umræðu - „fela í sér margvíslega fyrirvara um mögulegan stuðning við mögulega aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Í þeim báðum kemur fram að forræði þjóðarinnar yfir fiskveiðiauðlindinni sé með mikilvægustu hagsmunum Íslands. LÍÚ og SF hafa mótað afstöðu sína til hugsanlegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Sú afstaða byggir á þeim grundvallarsjónarmiðum sem birtast að hluta í þessum þingsályktunartillögum …, þ.e. að Íslendingar fari sjálfir með forræði yfir fiskimiðunum, hafi samningsforræði við stjórn veiða og skiptingu veiðiréttar á deilistofnum og tali eigin máli á vettvangi alþjóðastofnana enda er hér um að ræða einn mikilvægasta þáttinn í efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar“, segir í ályktun þeirra, frú forseti. Og áfram segir í áliti þessara aðila, með leyfi forseta: „Þessir mikilvægu hagsmunir yfirgnæfa allt annað í samanburði á kostum og göllum við hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Sagan og reynsla annarra þjóða í samskiptum sínum við Evrópusambandið segir okkur að engrar sérmeðferðar er að vænta eða að tekið verði tillit til sérstaklegra mikilvægra þjóðarhagsmuna á sviði sjávarútvegs í aðildarsamningi. Landssamband ísl. útvegsmanna og samtök fiskvinnslustöðva leggjast því eindregið gegn aðild að Evrópusambandinu.“ Þessu fylgir svo ítarleg greinargerð sem væri ástæða til að vitna til enn frekar. Ég vil þá aðeins vísa að lokum til greinar sem birtist í blaðinu Fiskaren nýverið þar sem fjallað er um makrílveiðar Íslendinga. Það er mjög athyglisverð grein vegna þess að makríllinn er fisktegund sem við Íslendingar eru nýfarnir að taka upp veiðar á. Þetta er flökkustofn sem flakkar inn og út úr fiskveiðilögsögunni. Hann hefur sjálfsagt verið langa tíð inni í íslenskri fiskveiðilögsögu og verið veiddur en nú tvö síðustu árin hefur verið um umtalsvert mikla veiði að ræða. Síðasta vetur var gefin veiðiaflaviðmiðun eða viðmiðun um afla úr makrílnum í lögsögunni upp á 112 þúsund tonn. Þær veiðar hófust svo í vor og það er skemmst frá að segja að þessar veiðar hafa gengið alveg ótrúlega vel. Á örskömmum tíma, nokkrum vikum var búið að veiða stóran hluta af þeirri viðmiðun sem sett var sem sýnir hversu mikið magn af makríl er komið inn í íslenska fiskveiðilögsögu og mun verða okkur mjög dýrmætt. Það er hins vegar rétt að um hann eru deilur og Íslendingar hafa ekki enn fengið að komast að samningaborði við aðrar strandþjóðir sem eiga aðgang að þeim höfum þar sem makríllinn heldur sig þó að við getum svo sannarlega sýnt fram á hversu mikill makríll er innan íslenskrar lögsögu. Krafa okkar hefur einmitt verið að komast að þar. Síðustu fregnir herma að makríllinn sé ekki aðeins fyrir austan land heldur sé hann líka farinn að ganga upp að Suðvesturlandi sem undirstrikar mikilvægi hans enn frekar. Það munar okkur miklu í þeirri fjárhagslegu stöðu sem við erum hvort við erum að taka af makríl kannski 15 milljarða kr., milli 15 og jafnvel 20 milljarða kr. ef makríllinn er nýttur að stórum hluta til manneldis. En í þessu fiskarablaði var mánudaginn 6. júlí, bara til að veita innsýn í þann slag sem það er í, var forsíðufyrirsögn Fiskaren, með leyfi forseta: „Island kan komme til å fiske seg ut av EU“. Í blaðinu er heilli opnu varið undir þetta viðfangsefni og fyrirsagnirnar tala sínu máli: Aðalfyrirsögnin er, með leyfi forseta: „Grådige makrellkrav truer EU-medlemsskap“, þ.e. gráðugar kröfur um makríl ógna aðgangi Íslands að Evrópusambandinu. Ekki fer milli mála að makrílveiðar Íslendinga fara mjög fyrir brjóstið á Norðmönnum enda telja þeir hagsmunum sínum ógnað í þeim efnum. Velta þeir nú mjög vöngum yfir því hvernig áformum okkar um makrílveiðar muni farnast þegar til aðildarviðræðna kemur. Ekki er annað hægt að sjá en þeir hlakki yfir kröfum okkar um hlut af makrílstofninum og þær muni eiga lítinn hljómgrunn í Brussel. Í grein blaðamannsins Gunnars Grytås kemur fram að stríð milli Norðmanna og Evrópusambandsins um makrílinn hafi verið ein af ástæðum þess að Noregur sagði nei við aðild að Evrópusambandinu árið 1994. Hann getur sér þess vegna til að áform Íslendinga um makrílveiðar verði til þess að Evrópusambandið segi nei við Ísland árið 2009. Ekki verður annað lesið úr umfjölluninni en að hann telji nær útilokað annað en ESB setji það sem skilyrði fyrir aðild okkar að Evrópusambandinu að stórlega verði dregið úr makrílveiðum Íslendinga og þeim jafnvel hætt. Ekkert skal um það sagt af minni hálfu. En hann tiltekur í grein sinni að í húfi sé a.m.k. milljarður tryggra norska króna sem séu engir smáaurar, meira að segja fyrir Evrópusambandið. Gunnar þessi bollaleggur síðan fram og aftur um þetta en lokaniðurstaða hans er á þann veg að makríllinn kunni að verða sami örlagavaldur og í Noregi, ekki vegna þess að Ísland þurfi að fórna hagsmunum í sjávarútveginum eins og oft hefur verið nefnt og er staðreynd líka vegna þess eins og hann orðar það að Ísland fær ekki enn þá meir. Þessi stutta frásögn af bollaleggingum Norðmanna sem tvisvar sinnum hafa gengið í gegnum aðildarviðræður að Evrópusambandinu er fróðleg í mörgum skilningi. Í fyrsta lagi segir hún okkur það að þjóð eins og Norðmenn hefur skilning á grundvallarhagsmunum sínum og var ekki tilbúin að fórna þeim fyrir aðild að Evrópusambandinu. Skyldum við hugsa þannig líka? Það má vera að einhverjum hafi þótt hagsmunir okkar vegna makrílveiða léttvægir og á sama tíma og útrásarvíkingarnir voru í sinni útrás. En skyldi svo vera enn? Í öðru lagi segir þetta okkur að Evrópusambandið muni ekki koma færandi hendi til aðildarviðræðnanna við okkur ef marka má reynslu Norðmanna í makrílviðræðunum. Frú forseti. Ég mátti til með að nefna þetta hér vegna þess að í þeirri efnahagslegu stöðu og fjárhagslegu stöðu sem við erum í, og er mjög erfið og við vitum ekki með hvaða hætti við klórum okkur fram úr henni þótt við séum full bjartsýni í þeim efnum, þá verður það fyrst og síðast að við treystum á og sækjum styrk til þessara grunnatvinnuvega þjóðarinnar, til sjávarútvegsins, til landbúnaðarins og þeirra greina og matvælavinnslu sem þeim tengjast. Þess vegna er okkur umfram allt mikilvægt að standa vörð um forsjá okkar og aðgengi að þessum auðlindum Ég minni á að einmitt makríllinn, sá stofn sem kemur hér nú, sumpart kannski vegna breytts loftslags, sumpart hefur hann kannski verið hér um lengri tíma, ég veit það ekki, en að fá hingað svona mikilvægan þátt í því að afla Íslandi gjaldeyris og styrkja íslenskan efnahag - ef við værum orðnir aðilar að Evrópusambandinu þá gengi það ekki svo greitt. Við getum sem sjálfstæð strandþjóð gert tilkall til þeirra auðlinda sem í íslensku hafvatni eru og einnig til landsins. Á grundvelli þess sjálfstæðis getum við þá einmitt sótt okkur mikilvæga björg í bú, aflað mikils gjaldeyris. Frú forseti. Ég hef rakið nokkur atriði sem ég tel að þurfi að hafa í huga verði út í aðildarviðræður farið. Það verði að gera af mikilli ábyrgð og ekki blekkja sig með því að þetta sé eitthvað sem hægt sé að skrifa undir sisvona og kosti ekki neitt. Ég er ekki að leggja til að farið verði út í umsókn en ég legg samt áherslu á það sem ráðherra fyrir þessa málaflokka, fyrir sjávarútveg og landbúnað, að verði farið út í þessar aðildarviðræður verði að gera það með þeim hætti að staðinn sé vörður um íslenska hagsmuni og þeim sé haldið fram og okkur gefist tækifæri til þess bæði að setja okkur inn í þau sjónarmið og þau atriði sem samningsaðilinn hefur og einnig að koma okkar atriðum á framfæri. Og eins og ég hef hér rakið er það mikil vinna og hún er nákvæmnisvinna, krefst sérfræðivinnu, krefst sérfræðiþekkingar og þar megum við ekkert til spara. Samningsaðilinn er þaulvanur slíkum samningum og auk þess, eins og ég minntist á áðan, er Ísland þar eitt að semja við mörg ríki. Hvert skref sem verður stigið í þeim efnum verður ekki svo auðveldlega stigið til baka. Ég heiti því, og lýk þar með máli mínu, frú forseti, að ég mun leggja mig allan fram um að standa undir þeirri ábyrgð sem á ráðuneyti landbúnaðar og sjávarútvegs fellur verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ákaflega athyglisverða ræðu. Ég tel að þessi ræða hafi verið eins konar pólitísk heimaslátrun á tillögu ríkisstjórnarinnar og er þess vegna ekki að undra að ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu ekki bara fjarstaddir úr þingsalnum heldur eru þeir einfaldlega ekki í húsinu til að fylgjast með þessari ræðu hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra lýsti þessari tillögu raunar þannig fyrir fáeinum vikum að þetta væri einhvers konar tilraun til bjölluats. Verið væri að leggja fram tillögu sem ekki væri mark á takandi og það væri ætlunin að gera at hvort sem það væri í Evrópusambandinu eða þjóðinni. Ég vil hins vegar segja, virðulegi forseti, að ég fagna yfirlýsingum hæstv. ráðherra um að verði þessi tillaga samþykkt verði staðið vel að öllum undirbúningi af hálfu ráðuneytisins og ég veit að hann hefur þar á að skipa ákaflega færu fólki. En ég tek hins vegar eftir því að í kostnaðarmati utanríkisráðuneytisins er talað um að þetta megi gera með annarri hendinni, leggja til hliðar verkefni sem unnin séu núna í ráðuneytinu og í stofnunum þess og láta fólkið sem þar vinnur fara í að undirbúa aðildarumsóknina sjálfa. Nú veit ég að hæstv. ráðherra þekkir vel til verkefna ráðuneytis og stofnana og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji þetta raunhæft, hvort hann telji að hægt sé að gera þetta þannig að starfsfólk ráðuneytisins og stofnana hætti störfum sínum og fari í fullu starfi að sækja um aðild að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Það er nú svona með þessa heimaslátrun að hún er ekki leyfð svo glatt. En eins og ég gat um og hefur komið fram í ræðum manna hér gengur þetta mál þvert á flokka og menn fylgja sinni sannfæringu í svona stóru máli. Hins vegar vil ég leggja áherslu á ábyrgð ráðuneytisins og mín sem ráðherra, hvernig sem þessi mál fara. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að ég tel að kostnaðaráætlunin sem þarna er lagt upp með sé allt of lág og óraunsæ. Úr því má bæta en það er alveg ljóst að verði aðildarumsókn samþykkt fer vinna á fullan kraft nú þegar í haust og við munum þurfa að taka til alls sem við getum, hversu erfitt sem það reynist í niðurskurði á fjármagni til starfseminnar í ráðuneytunum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hæstv. ráðherra að það er viðurhlutamikið verkefni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Málið er gífurlega flókið og á því eru margar hliðar. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni áðan. Við erum að fást við mjög vana samningamenn og það þýðir auðvitað ekki að gera þetta með aðra höndina fyrir aftan bak. Þess vegna var ég að velta því fyrir mér hvort virkilega gæti verið rétt, sem virðist vera mat utanríkisráðuneytisins, að það sé hægt að sinna þessu verkefni einhvern veginn þannig að taka t.d. fiskifræðingana frá því að vera að meta stærð fiskstofna, fólkið hjá Matvælastofnun úr sínum verkefnum eða fólkið úr ráðuneytinu hjá hæstv. ráðherra úr sínum verkefnum og segja því bara að fara í að undirbúa aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Mat utanríkisráðuneytisins virðist vera að það sé svo lítið að gera í ráðuneytum og stofnunum að það sé hægt að vinna þessi mál þannig. Hæstv. ráðherra hefur sem betur fer lagt áherslu á að vanda þurfi þessi mál og ég vildi spyrja hann í lokin hvað hann teldi t.d. að kostnaðurinn væri fyrir ráðuneytið og hversu margir starfsmenn muni vinna að þessu verkefni, verði það niðurstaðan að sækja um aðild, hve margir starfsmenn ráðuneytisins og undirstofnana verði uppteknir af því, í ljósi þeirrar miklu vinnu sem hæstv. ráðherra leggur áherslu á að þurfi að vinna varðandi þetta mál.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki verið lagt sérstakt mat á þetta í ráðuneytinu og ég veit ekki hvaða upplýsingar eru lagðar til grundvallar í kostnaðaráætlun utanríkisráðuneytisins en allt þetta er hægt að endurskoða og fara yfir. 

Frú forseti. Eitt sinn var trójuhestur dreginn inn um borgarhlið. Mér finnst hv. þingmaður vera í sama hlutverki. Hann ætlar sér að vinna að því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Ég spyr hann hvernig hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna ætli að líta framan í kjósendur sína eftir að Ísland er komið inn í Evrópusambandið með þeirra tilstilli. Hvort þeir geti fríað sig frá þessu frekar en því að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, vinna að lausn Icesave-málsins o.s.frv. Þeir fara alltaf þvert á það sem þeir hafa lofað. Svo vildi ég spyrja hv. þingmann um kostnað við þessa umsókn. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að hann vilji ekki ganga inn en hann ætlar samt að setja einn milljarð, sem verða væntanlega tveir, í að sækja um. Hann ætlar sem sagt að henda peningum út um gluggann. Er of mikið til af peningum í ríkissjóði?

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá þingmanninum að slæm fjárhagsstaða þjóðarinnar og efnahagshrun er staðreynd. Þingmaðurinn gat þess ekki hver bæri þar sök á. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem hv. þingmaður tilheyrir. Stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins skilur eftir sig þessa erfiðu fjárhagslegu stöðu. Það er staðreynd. Hins vegar treysti ég mér til að leggja mig fram í þeim samningaviðræðum sem gætu farið í hönd. Þó svo að það sé ekki mitt kappsmál að Ísland gangi í Evrópusambandið geri ég mér grein fyrir þeirri ábyrgð og þeirri vinnu sem þarf að leggja af mörkum ef svo fer. Ráðuneytið hefur á að skipa góðu fólki og ég mun líka leggja mig fram, frú forseti.

Frú forseti. Það er með ólíkindum að hv. þingmaður ætlar sér að vinna að því að draga trójuhestinn inn fyrir borgarmúrana, inn fyrir varnir Íslands, sem fulltrúi Vinstri grænna hér á Alþingi. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann: Vill hann sjá Ísland inni í Evrópusambandinu eftir einhver 3–4 ár?

Frú forseti. Nei, ég vil ekki sjá Ísland þar inni en sé sótt um aðild að Evrópusambandinu og reynt að fara mjög vandlega ofan í þessi mál öll og verði lagður samningur til atkvæðagreiðslu fyrir þjóðina þá er það hin lýðræðislega meðferð. Ég minni á að Norðmenn felldu slíkan samning tvisvar en það var enginn sem talaði um að ekki hefði verið vel unnið af þeim sem fóru yfir samningsferlið 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Fram kom að hann trúir ekki á jólasveininn frekar en ég og við erum skoðanabræður gagnvart því að Evrópusambandið er ekki lausnin fyrir Íslendinga. Evrópusambandið kemur ekki til með að koma okkur út úr þessum efnahagsþrengingum. Ég vil hrósa ráðherranum og hvetja hann til að standa í lappirnar og berjast fyrir sinni sannfæringu í sínum flokki, berjast fyrir því að tillagan verði felld. Nú er þörf á fólki í pólitík á Íslandi sem hefur kjark og þor til að standa á sannfæringu sinni og gefa ekkert eftir. Ég hvet ráðherrann til að halda fram sínum skoðunum af fullum krafti og sannfæra samflokksmenn sína um að standa við stefnu flokksins og greiða atkvæði þessari tillögu. Ég skil ráðherrann þannig að hann komi til með að greiða atkvæði gegn tillögunni og óska eftir að hann svari mér hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér. Hann treystir þjóðinni, hæstv. ráðherra, og mig langar því að spyrja hann hvernig honum lítist á þær breytingartillögur sem formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins hafa lagt fram varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu áður en farið er í aðildarviðræður.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt, ég treysti þjóðinni og ég tel að hún ætti sem oftast að fá tækifæri til að tjá skoðun sína á því sem er að gerast. Ég styð ekki aðild að Evrópusambandinu. Það hefur komið fram og er öllum ljóst. Ég mun að sjálfsögðu áfram leggjast gegn því þannig að engin breyting er þar á. En þeim skyldum sem verða lagðar á mig sem ráðherra mun ég standa undir í þeirri vinnu sem Alþingi felur mér.

Virðulegi forseti. Ráðherrann talar sérstaklega skýrt í dag. Hæstv. ráðherra láðist þó að svara mér skýrt um það hvort hann muni greiða atkvæði gegn tillögunni. Í dag er ögurstund í íslenskri pólitík. Ögurstund fyrir þá sem hafa hingað til beitt sér gegn því að Íslendingar gangi í Evrópusambandið. Hæstv. ráðherra er einn þerra og ég hvet hann til að standa fast á skoðunum sínum og minni hæstv. ráðherra á að það er ekki einungis hann sem treystir þjóðinni, það er þjóðin sem treystir á hann. Hæstv. ráðherra er í einstakri stöðu innan ríkisstjórnar og getur beitt kröftum sínum þar af fullu afli og ég hvet ráðherrann til þess. Þá óska ég eftir að hann upplýsi mig um hvort hann komi til með að styðja breytingartillögur formanns og varaformanns Sjálfstæðisflokksins, annars vegar um atkvæðagreiðslu áður en farið er í aðildarviðræður og hins vegar um að ef aðildarsamningur næst skuli ríkisstjórnin þegar í stað ráðast í að gera nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá þannig að þjóðaratkvæðagreiðsla sú sem fari fram um samninginn verði bindandi.

Frú forseti. Ég treysti því að aðild að Evrópusambandinu nái ekki fram að ganga. Það er mín persónulega skoðun í þeim efnum 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög fróðleg umræða. Mér hefur fundist koma skýrt fram í ræðu hæstv. ráðherra að hann ætlar að fara það sem kallað er í kostnaðarmatinu frá utanríkisráðuneytinu dýrustu nálgunina, þ.e. viðræður með víðtæk samningsmarkmið sem væru undirbyggð með mjög mikilli sérfræðilegri greiningu, erlendri ráðgjöf og virku baklandi, miðað við hvernig hann talaði um hagsmuni ráðuneytis síns, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. En það er líka mikið talað um samningana sem Finnland fékk þegar það gekk í Evrópusambandið, hvað varðar landbúnaðinn. Í áliti meiri hlutans er vísað í starfshóp í utanríkisráðuneytinu um landbúnaðarmál. Ráðuneytið eða starfshópurinn fól Hagfræðistofnun Háskólans að máta íslenskan landbúnað inn í aðildarsamning Finnlands. Nú leikur mér forvitni á að vita meira um þetta og ég vildi því spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi skýrsla Hagfræðistofnunar liggi fyrir og ef svo er, hvort hún hafi verið gerð opinber.

Frú forseti. Ég hef heyrt að það liggi fyrir drög en hef ekki séð þessa skýrslu. Hins vegar hefur verið allmikið fjallað um það, og ég bendi á upplýsingar á vef Bændasamtakanna, hvernig aðrar þjóðir, eins og Norðurlandaþjóðirnar, sem hafa sótt um aðild hafa farið í gegnum aðildarviðræður, hverju þurfti þar til að kosta og hvernig síðan landbúnaður þeirra sem gengu í sambandið hefur breyst eða hopað í kjölfarið. Norðmenn völdu að standa vörð um landbúnaðinn og settu markið mjög hátt, að norskur landbúnaður og fæðuöryggi norsku þjóðarinnar væri sett þar allra efst. Ég hefði viljað að við gerðum það sama varðandi fæðuöryggi íslensku þjóðarinnar og íslenskan landbúnað.

Virðulegi forseti. Ráðherrann hefur heyrt af drögum en ekki séð þessa umræddu skýrslu. Ég held að mjög mikilvægt sé að þessi skýrsla, jafnvel þó að hún sé aðeins í formi draga, verði gerð opinber áður en við göngum til atkvæða. Ég óska þess að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að a.m.k. utanríkismálanefnd, eða eftir atvikum Alþingi , fái þessi drög hið allra fyrsta vegna þess að alltaf þegar rætt er um hagsmuni landbúnaðarins eru gefin mikil fyrirheit um að Ísland geti fengið sömu meðferð og Finnland fékk í sínum aðildarsamningi. Þetta skiptir miklu máli. Ég fer fram á það, virðulegi forseti, við hæstv. ráðherra að hann beiti sér fyrir því að skýrslan verði gerð opinber og við fáum að sjá þessi drög eigi síðar en strax.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt við þessa umræðu á því að lýsa því yfir að áhugi stjórnmálaflokka á hinu háa Alþingi á þessu máli er mjög mismikill miðað við þá mætingu sem hér liggur fyrir. Hann er þokkalega góður hjá stjórnarandstöðunni og Vinstri grænum en aðrir hafa ekki mjög mikla viðveru í þingsalnum en ég treysti því að þingmenn góðir séu að hlýða á þessa merkilegu umræðu alla á skrifstofunum við vinnu sína. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvægt mál eins og margoft hefur verið ítrekað í umræðunni þó að ég skuli verða fyrstur manna til að viðurkenna að mér finnst umræðan oft snúast um smærri atriði en ástæða væri kannski til. Það er ágætt að leiða hugann að þeirri umræðu sem farið hefur fram á Íslandi og í íslenskri pólitík úti í samfélaginu öllu um það mál sem hér liggur fyrir, mögulega aðild að Evrópusambandinu. Hún snýst meira um formsatriði oft og tíðum, hvernig eigi að standa að þessu heldur raunverulegt innihald í því eftir hverju Íslendingar ættu að slægjast með inngöngu í Evrópusambandið, hver væri hinn raunverulegi ávinningur landsins og landsmanna að því að gerast aðili að Evrópusambandinu. Eins og málum er fyrir komið erum við aðilar að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði og erum að auki með samstarf um Schengen. Þessi samningur gefur okkur fullan aðgang að svokölluðum innri markaði Evrópusambandsins þar sem við náum að mínu mati hinu besta úr því sambandi sem þar er að finna. Umræðan um það að gerast fullgildir aðilar eða meðlimir í þessum klúbbi sem ríkin 27 eru í, ESB, kostar það í rauninni að við þurfum þá að innleiða í íslenskan rétt og í okkar regluverk allt og beygja okkur undir það sem þjóð að innleiða regluverk Evrópusambandsins á 11 málefnasviðum. Þar hefur verið viðkvæmast í umræðu manna á meðal það sem lýtur að sjávarútvegsmálum, sjávarútvegi okkar, landbúnaðar- og byggðastefnu og ætli við getum ekki sagt að síðustu tvö ár sérstaklega og þó sérstaklega sl. eitt ár hefur umræðan verið mjög bundin við gjaldmiðlasamstarf og gjaldmiðilinn, evruna. Það hefur oft og tíðum eins og ég gat um áðan komið upp í hugann þegar ég hef hlýtt á umræður um þetta að þessi grundvallaratriði, sem ég tel fulla þörf á að ræða, að leggja fyrir þjóðina ávinning af því að undirgangast þetta regluverk sem mörgum þykir mjög flókið og menn hafa misgóða yfirsýn yfir. Það breytir ekki hinu að þessi umræða hefur staðið í fjöldamörg ár á ýmsum vígstöðvum, meðal hagsmunasamtaka atvinnulífsins eða frjálsra annarra samtaka, meðal stjórnmálaflokka. Þetta er mikið rætt og menn fá aldrei neinn einn botn í umræðuna. Að mörgu leyti er þetta gríðarlega skemmtileg umræða og gefandi því að viðfangsefnið er í rauninni eitt og hið sama alla tíð og það er umræðan um stöðu Íslands í samanburði við aðrar þjóðir og það er hið besta mál. Engu að síður held ég að það skorti töluvert á í umræðunni að ræða það í rauninni inn í hvað við erum að ganga, hvert er Evrópa að stefna, inn í hvaða samfélag erum við að fara og hvaða mynd höfum við af því í hvaða átt hún fer. Þá erum við að horfa til ýmissa þátta og lagðar hafa verið fram í því margar greinargerðir og menn meta þetta með ýmsum hætti. Í vinnu sem ég átti kost á að sinna á síðasta ári var lagt í töluverða greiningu í þessum efnum þar sem við vorum að reyna að gera okkur einhverja mynd af því inn í hvað við værum að fara og hvaða þættir það væru sem við gætum horft upp á að yrðu ráðandi í þessu samfélagi þjóðanna í Evrópu og hvernig við mundum fóta okkur í því umhverfi. Við vorum sammála um það í þeirri umræðu að það væri fyrst og fremst spurning um auðlindanýtingu, aðgang að þeim og hvernig þær væru nýttar, sömuleiðis hvernig tækniþróun yrði háttað í þessu nýja samfélagi, hvernig heimurinn og Evrópa sérstaklega mundi vinna sig út í gegnum þau efnahagslegu áföll sem væru að dynja fyrir veröldina en ekki síður lýtur spurningin að því hvernig þessar ólíku efnahagsheildir í veröldinni mundu vinna saman á komandi árum. Sömuleiðis skiptir máli í þessu sambandi að ræða og takast á við spurningarnar um það hvernig við sjáum lýðfræði Evrópu þróast, hvernig öldrunarmálum verður háttað og hvernig vinnumarkaður verður saman settur og hverjir munu bera uppi það þjóðfélag sem menn vilja að gangi þokkalega vel. Grundvallaratriðið varðandi sjávarútvegsmálin og landbúnaðarmálin er hvernig forræði íslensku þjóðarinnar yfir þeim auðlindum, sem við teljum okkur búa yfir og ráða algerlega sem fullvalda þjóð, verður háttað. Þá er aðalatriðið í rauninni, fyrir utan það sem ég nefndi hér áðan um gjaldmiðlamálin, sjávarútvegsliðurinn. Ég stikla á stóru í þeim efnum en það eru það fyrst og fremst þrjú atriði þar inni. Það er spurningin hvort og hvernig við getum haldið veiðirétti okkar óbreyttum, hvort við fáum undanþágur frá þeim reglum sem þar viðgangast. Í öðru lagi er um það að ræða hvernig ákvörðun um hámarksafla úr fiskstofnum landsins verður háttað. Eins og reglan er og eins og vinnulagið er, löggjöfin og regluverkið allt úr Evrópusambandinu, þá mundi ákvörðun um hámarksafla úr fiskstofnum við Íslandsstrendur verða færð af forræði íslenska sjávarútvegsráðuneytisins og færð til framkvæmdaráðs og sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins. Þar væri um að ræða verulega skerðingu á fullveldi landsins. Þriðja atriðið varðandi sjávarútveginn er það með hvaða hætti Íslendingar ynnu með svokallaða deili- og flökkustofna en eins og regluverk Evrópusambandsins er færðist forræðið af þessum málum frá Íslendingum og yfir til Evrópusambandsins. Um það deilir enginn þannig að í þessum efnum er um mjög mikið afsal fullveldis að ræða varðandi nýtingu á þeirri auðlind sem hér um ræðir. Landbúnaður er undir öðrum formerkjum. Þar liggur í rauninni fyrir að það verða töluverðar breytingar á umhverfi landbúnaðar í veröldinni allri sem leiðir af alþjóðlegum samningum sem eru í gangi og ósköp eðlilegt að menn hafi það til hliðsjónar þegar ræddir eru kostir og gallar Evrópusambandsaðildar fyrir Ísland. En ég ítreka það, virðulegi forseti, að ég sakna þess í umræðunni að menn einbeiti sér að því að ræða þann mögulega ávinning af því að íslensk þjóð fari þarna inn og sá ávinningur verður að vera metinn af því að innleiða þá 11 málaflokka sem eftir eru af þeim 33–35 málaflokkum sem Evrópusambandið er samsett úr. Það er ekkert skrýtið þó maður leitist við í þeirri umræðu sem um þetta mál er hafin á Alþingi að greina það með hvaða hætti þær þingsályktunartillögur sem hér liggja undir nálgast þessa spurningu og taka á henni. Hvernig mæta þær þeim óskum sem fólk hefur haft uppi í grundvallaratriðum, getum við svo sem sagt um báðar tillögurnar, annars vegar frá ríkisstjórninni sem vísað var til utanríkismálanefndar og hins vegar frá þingmönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Við getum sagt í sjálfu sér að báðar þessar tillögur leitist við að fá botn í þá umræðu sem hér hefur átt sér stað mörg undanfarin ár. Báðar þessar tillögur leitast við það að fá niðurstöðu. Hins vegar eru leiðir þessara tillagna að þeirri niðurstöðu gerólíkar. Röksemdin sem kemur fram í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar á bls. 4 í greinargerðinni er ekki mjög sannfærandi fyrir því hvers vegna eigi að sækja um. Með leyfi forseta ætla ég að leyfa mér að vitna beint í álitið. Þar segir: „Með EES-samningnum og síðar Schengen-samningunum má að mati meiri hlutans segja að Ísland hafi valið sér form samstarfs við ESB. Þeir valkostir sem Ísland stendur frammi fyrir í meginatriðum eru annars vegar þeir að halda áfram núverandi samstarfi á grunni EES og Schengen eða leggja fyrir þjóðina mögulegan aðildarsamning að ESB til synjunar eða samþykktar. Með því fengist lýðræðisleg niðurstaða í máli sem hefur verið snar þáttur í opinberri umræðu og utanríkismálum Íslendinga um árabil. Að mati flestra hefur EES-samningurinn þjónað Íslendingum vel í þau 15 ár sem hann hefur verið í gildi, þótt það sé að vísu ekki óumdeilt. EES/EFTA-ríkjunum og ESB hefur að mestu tekist að leysa þau ágreiningsmál sem upp hafa komið. Sendiherra Íslands í Brussel kom á fund nefndarinnar og lýsti því mati sínu að EES-samningurinn yrði sífellt þyngri í vöfum. Samningurinn væri í sömu mynd og hann var árið 1994 en margt hefði breyst í starfsumhverfi hans. Ræddi sendiherrann nokkuð þær breytingar sem orðið hafa eftir gildistöku EES-samningsins, t.d. héraðanefnd ESB sem íslensk sveitarfélög hefðu enn ekki aðgang að, umhverfismálin hefðu orðið mun meira vægi og auk þess væru skilin milli þess hvað félli undir EES og hvað ekki orðin óljósari.“ Ég get ekki, virðulegi forseti, skilið þessa tilvitnun með öðrum hætti en þeim að það séu í rauninni engin skýr eða afdráttarlaus rök hjá meiri hluta utanríkismálanefndar fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Með góðum vilja má lesa þetta álit meiri hlutans þannig og í þá veru að við séum að sækja um eða eigum að sækja um aðild að Evrópusambandinu til að ljúka þeirri opinberu umræðu sem staðið hefur á Íslandi um árabil. Einu rökin ef maður getur kallað það sem svo koma fram í orðalaginu þar sem EES-samningnum er lýst þannig að hann verði sífellt þyngri í vöfum en ég hef ekki fundið neina greinargerð um það hvernig hann er og verður þyngri í vöfum. Það er ekkert útskýrt neitt frekar í greinargerðinni með nefndaráliti meiri hluta. Þegar maður fær þennan pakka allan í hendur er óhjákvæmilegt líka að horfa til þess hvernig stjórnarmyndunarviðræður núverandi ríkisstjórnarflokka gengu fyrir sig og líta aðeins í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Það er alveg ljóst í ljósi þeirrar umræðu núna á síðustu tveimur mánuðum sérstaklega að skilningur ríkisstjórnarflokkanna er ólíkur á því atriði sem tekur til Evrópusambandsumsóknar eða -aðildar. Hæstv. forsætisráðherra lítur þannig á miðað við þá umræðu sem farið hefur fram í þessum sal og í fjölmiðlum um þetta mál að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi lofað að styðja málið alla leið. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur aftur á móti litið svo á að Alþingi ætti að afgreiða þetta mál, þingmenn hefðu frelsi til að vera með eða á móti því með einum eða öðrum hætti. Nægir í því efni að vitna til merkilegrar ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar og tilvitnaðra ummæla hv. þm. Atla Gíslasonar í fjölmiðlum varðandi þessi atriði. Það er óhjákvæmilegt að þegar svona breitt bil er á milli í skilningi ríkisstjórnarflokkanna á því hvað átt er við í þessu efni að nefndarálitið sem liggur fyrir frá meiri hluta endurspegli þessi mismunandi sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar. Engu að síður má geta þess hér, og það er full ástæða til að nefna það sem vel er gert, að í nefndaráliti meiri hlutans er gerð tilraun til þess að koma til móts við þá tillögu sem þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lögðu fram. Það er hins vegar gert talsvert almennt þar sem farið er yfir allt málasviðið, helstu álitaefni eru reifuð. Þeir málaflokkar eru teknir sem við erum að horfa til að Ísland yrði að undirgangast ef af aðild yrði og dregnir upp helstu hagsmunir landsins innan viðkomandi málaflokks. Í nefndarálitið vantar hins vegar þá afstöðu til einstakra þátta sem alltaf er verið að kalla eftir. Þá er nærtækast að stoppa við það sem mest hefur verið rætt um og mest ber á í umræðunni en það eru sjávarútvegsmálin sem fjallað er um á bls. 15–17 í greinargerð meiri hlutans með nefndaráliti sínu þar sem undirstrikað er að sjávarútvegsmálin muni bera hæst í væntanlegum aðildarviðræðum. Með leyfi forseta ætla ég að vitna hér og þar úr þessum kafla sem er á bls. 15–17, undirliður ii í VII. kafla. Þar kemur ágætlega fram að samstaða var í nefndinni, allri vænti ég, um að gera kröfu til þess að Íslendingar hefðu forræði yfir sjávarauðlindinni sem þýddi að við hefðum forræði yfir stjórn veiða og skiptingu aflaheimilda innan íslenskrar efnahagslögsögu. Það er jafnframt talað um að við eigum að leggja áherslu á meginreglur hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem tryggi að ákveðin grundvallarréttindi sem við höfum í dag verði ekki skert. Í því sambandi geri ég ráð fyrir að horft sé fyrst og fremst til fullveldisréttarins um 200 mílna lögsögu. Þegar maður svo fer að lesa þetta nánar og reyna að átta sig á því hvort og hvernig meirihlutaálit utanríkismálanefndar skilgreinir afstöðu okkar til hlutanna og hvort tekið sé tekið fast á þá er engin skilyrðing þarna inni og menn vilja greinilega ekki binda sig á neinn hátt. Ég skýri þetta afstöðuleysi með því að það er töluverður munur á milli verkstjórnendanna við þetta verk, þ.e. ríkisstjórnarflokkanna, hvaða skilning þeir leggja í þetta. Við sjáum þar orðalag eins og að meiri hlutinn telji afar mikilvægt að við förum með samningsforræði, leita þurfi leiða, meiri hlutinn telji rétt að láta reyna á og tali eigin máli og með eins víðtækum hætti og unnt er. Þetta er allt galopið og skilyrðingin með öðrum orðum er engin. Það er enginn skýr vegvísir um það sem segir hvernig þetta mál eigi að koma fram. Ég ætla að leyfa mér að vitna orðrétt í meirihlutaálitið þar sem segir: „Nefndin ræddi um þann kost að setja umboði ríkisstjórnarinnar til að sækja um aðild að ESB afmörkuð skilyrði. Fram kom á fundum nefndarinnar að engin fordæmi væru fyrir því að ríki hafi sótt um aðild að ESB með ákveðnum skilyrðum. … Nefndin hefur fjallað ítarlega um þá meginhagsmuni sem stjórnvöldum ber að hafa að leiðarljósi í aðildarviðræðum við ESB. Mat meiri hlutans er að það sé fullnægjandi veganesti fyrir stjórnvöld og að tiltekin skilyrði í umboði ríkisstjórnarinnar muni ekki skila neinu umfram það. Á hinn bóginn leggur meiri hlutinn áherslu á að ríkisstjórnin fylgi þeim leiðbeiningum sem gefnar eru með áliti þessu um þá grundvallarhagsmuni sem um er að ræða.“ Maður spyr sig í rauninni hvað þessi texti þýði. Þetta er í rauninni allt galopið. Í umræðu um þetta mál hefur komið fram að menn hafa talið að nefndarálitið þrengi umboð væntanlegrar viðræðunefndar eða samninganefndar, hvað svo sem við eigum að kalla þetta fyrirbæri sem sett er á laggirnar. Það sé skilgreint þröngt að þegar menn komi að einhverjum slíkum veggjum þurfi að leita eftir umboði Alþingis til þess að fá heimild þar til að fara út fyrir þann ramma sem segir í nefndarálitinu. Menn geta svo deilt um hvort það sé gott, vont eða slæmt fyrir væntanlega samningamenn en ég hefði álitið að þetta verklag væri ekki það æskilegasta sem við þyrftum á að halda í þessum efnum til að fá fram einhverja skilyrta og góða niðurstöðu. En engu að síður er þetta veruleikinn eins og hann liggur fyrir. Í nefndaráliti frá 1. minni hluta nefndarinnar er þetta mál tekið öðrum tökum og reynt að nálgast viðfangsefnið út frá allt öðru sjónarhorni, nefnilega því að reyna að færa þetta mál nær þjóðinni með því að draga fram þær áherslur sem við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir að þurfi að koma upp á borðið. Ég ætla að leyfa mér að vitna orðrétt í nefndarálit minni hlutans sem segir: „Hins vegar vantar grundvallaratriði inn í álit og breytingartillögu meiri hlutans þar sem ekki er gert ráð fyrir aðkomu þjóðarinnar að ákvörðun um aðildarumsókn og ekki er gert ráð fyrir að endanleg staðfesting samningsins verði borin undir þjóðina. Meiri hlutinn kýs að afgreiða síðastnefnda atriðið með því að gera ráð fyrir að hugsanlegur aðildarsamningur verði borinn undir ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, sem verður þá ekki lagalega bindandi fyrir staðfestingu aðildar.“ Það er gersamlega óásættanlegt að okkar mati að álit meiri hlutans taki á hlutum með þessum hætti. Við teljum nauðsynlegt að ná samstöðu um það meðal þjóðarinnar að í slíkar viðræður sem hér hefur verið lýst og tillaga meiri hluta utanríkismálanefndar felur í sér og tillaga ríkisstjórnarinnar raunar einnig að ná samstöðu meðal þjóðarinnar um svona stórt mál. Hvernig liggur landið í þeim efnum? Það er alveg ljóst, á grundvelli þess sem ritað er í blöð, kemur fram í fjölmiðlum, í viðræðum stjórnmálamanna við almenning í landinu, sömuleiðis í mælingum skoðanakannana, að almenningur í landinu gerir sér fullkomlega ljóst hver munurinn er á umsókn eða inngöngu í Evrópusambandið. Það er greinilegt í öllum könnunum og viðhorfsmælingum að mikill stuðningur er við að sækja um en hins vegar er ekki að finna mikinn stuðning við aðild að Evrópusambandinu. Þegar spurt er út í það atriði sem hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Þorgerður Gunnarsdóttir gera að meginefni í breytingartillögu sinni frá 1. minni hluta utanríkismálanefndar um það sem hefur verið kallað tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu, hverjar skyldu væntingar fólks til þess máls vera? Jú, það er þannig að í mælingum kalla hátt í 80% þjóðarinnar eftir því að fá tækifæri til að fá að segja álit sitt á því hvort Alþingi á að heimila ríkisstjórninni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og undir hvaða skilmálum slík umsókn færi inn. Með öðrum orðum, almenningur vill fá og gerir kröfu til þess að fá að hafa eitthvað um það að segja á frumstigi málsins hvernig það er gert úr garði og enn fremur gerir almenningur líka ríkar kröfur til að fá að hafa fullnaðarafgreiðslu þess með höndum. Út á það gengur tillaga minni hluta utanríkismálanefndar. Hvers vegna skyldu menn reka áróður fyrir að tala þessu máli? Jú, það er ósköp einfalt og er í rauninni nauðsynlegt að hafa þessi orð uppi hér að viðurkenna það að traust almennings á stjórnvöldum hefur beðið hnekki á síðustu mánuðum. Sömuleiðis hefur traust almennings á störfum Alþingis því miður beðið hnekki. Við því sem ég kalla ákveðið vantraust sem ríkir í garð stjórnmálaafla landsins verður að bregðast. Og hvernig eiga menn að bregðast við? Með því sem hér er gerð tillaga um af hálfu ríkisstjórnar og meiri hluti utanríkismálanefndar vill fylgja eftir, þ.e. menn keyri þetta stóra mál fram þannig að almenningi er ekki hleypt að því þó að ríkar óskir liggi til þess? Ég tel ekki hægt að verja það með neinu móti og tel ósköp einfalt að bregðast við með þeim hætti að gera almenningi það kleift og það er vel mögulegt. Fram á það hefur verið sýnt að tiltölulega fljótlegt er að undirbyggja slíkt mál og tillagan gerir ráð fyrir því að unnt verði innan þriggja mánaða að móta afstöðu til framhalds málsins. Að mínu mati hefur þetta þann stærstan kost að Alþingi kemur þá út til fólks með þetta mál, ber það undir það og gefur því hlutdeild í því að ákvarða framtíð sína á komandi árum. Þetta er ekki venjulegt vinnulag en við lifum ekki á venjulegum tímum. Það eru óvenjulegir tímar runnir upp í íslensku samfélagi. Bankakerfið hrundi, efnahagskerfi landsins liggur undir áföllum, það ríkir vantraust á pólitískum valdhöfum. Þegar hefur ein ríkisstjórn fallið vegna þessara mála og þessarar stöðu og til viðbótar er sú ríkisstjórn sem leggur fram þetta mikla mál ekki einu sinni samstiga við framlagningu þess og áskilur sér rétt til að mæla gegn eigin verki. Ríkisstjórnin leggur fram sína tillögu með þeim orðum að málsaðilar, svo vitnað sé til þess, áskilji sér rétt til að mæla gegn aðildarsamningi. Hvernig í ósköpunum á þetta verklag að vekja traust á þeim vanda sem fram undan er í þessu máli þegar við horfum á það að þetta hefur verið viðkvæmt mál, er viðkvæmt mál og allar líkur til að djúpstæður ágreiningur sé í gangi eða sé fyrir hendi meðal þjóðarinnar? Ef þetta verður keyrt svona fram fullyrði ég að þetta mál mun skipa þjóðinni í tvær öndverðar fylkingar sem yrði okkur ekki til gæfu við þau verkefni sem fram undan eru við endurreisn íslensks efnahagslífs og mannlífs raunar öllu. Það á að vera rökstuðningurinn og réttlætingin hjá Samfylkingunni fyrir þessari málsmeðferð að þetta sé liður í því að endurreisa íslenskt efnahagslíf sem feli þá í sér einhver skýr skilaboð til umheimsins og skapi okkur traust þar. Áhersluatriði mín eru þau að það ríði meira á að senda skýr skilaboð til almennings, fólksins í landinu frá stjórnmálamönnum um að þeir ætli að breyta um verklag og fara að vinna meira með þjóðinni heldur en segja henni fyrir verkum. Þetta leiðir hugann að því með hvaða hætti pólitísk forusta landsins hefur verið og er raunar núna. Hún tekur vissulega breytingum og hefur tekið á síðustu mánuðum, bæði í kjölfar þess að fyrri ríkisstjórn féll á prófinu varðandi þau átök sem þá voru uppi, minnihlutastjórnin tók við og síðan samstarf tveggja flokka í ríkisstjórn í kjölfar alþingiskosninganna síðustu. En verklagið hefur ekki tekið neinum breytingum. Það er enn þá skipulagt á sama hátt og viðgengist hefur í mörg undanfarin ár, þetta svokallaða oddaflug, þ.e. forustugæsin flýgur fremst og síðan skipar allur hópurinn sér í halarófu þar á eftir og fylgir foringjanum alveg þindarlaust. Ég ætla að nefna það þegar rætt er um að færa ákvörðunarvaldið í þessu stóra grundvallarmáli út til þjóðarinnar og því er hafnað af Samfylkingunni afdráttarlaust, að á sama tíma kemur hæstv. forsætisráðherra í fjölmiðla og lýsir því yfir að hún telji að þjóðin eigi að hafa skoðun á því hvort eigi að endurbyggja hús á Þingvöllum. Er það mikilvægara mál en ákvörðun þjóðar um það hvort við viljum afsala okkur fullveldi okkar og ganga til samstarfs við ríkjabandalag? Í mínum huga er stór munur þar á. Það ríkir algert vantraust á þá hugmyndafræði sem viðgengist hefur í stjórnmálum á Íslandi í dag sem kölluð hefur verið foringjadýrkun. Við þurfum miklu frekar að byggja upp trúnað og traust, samband á milli stjórnmálaaflanna í landinu og almennings. Það gerum við ekki með því að stjórnmálaforingjar, oddvitar okkar þurfi að éta ofan í sig þindarlaust yfirlýsingar dag eftir dag eftir dag né heldur að foringjar okkar í stjórnmálum gangi fram með hótanir um stjórnarslit eða þrengingar á þá þingmenn sem standa sjálfstæðir á skoðunum sínum. Það er vissulega umhugsunarefni og ég vil nefna það undir lok minnar ræðu, virðulegi forseti, að á tímum sem þessum, sem ég fullyrði að eru einstakir í sögu þjóðarinnar, skulum við vera að ræða þetta mál undir þeim skilmálum að staða þjóðarinnar er í efnahagslegri lægð. Við erum mjög beygð þar. Tilfinningalegur styrkur þjóðarinnar er sömuleiðis í lágmarki þannig að við erum illa í stakk búin til mikilla átaka. Það er tvímælalaust. Og hvers vegna í ósköpum skyldum við, á sama tíma og við erum að ræða þetta stóra og mikla mál, vera með óafgreitt mál sem kallað hefur verið því leiðinlega nafni að minni hyggju Icesave-málið, óafgreitt á Alþingi? Þar eru tvær burðarþjóðir í Evrópusambandinu - og þó sérstaklega önnur, Bretar - ásamt með Hollendingum að knýja íslenska skattgreiðendur, almenning á Íslandi til að taka á sig byrðar af því að einkafyrirtæki á Íslandi sem hafði starfsemi erlendis í þessum tveimur löndum vann ekki vinnuna sína með réttmætum og löggiltum hætti. Ætla þá umboðsmenn þessa sama almennings á Alþingi að ganga fram með þeim hætti að fara að óska eftir ríkjasamstarfi á vettvangi Evrópusambandsins með þessum sömu tveimur nýlenduþjóðum fyrrverandi, Bretum og Hollendingum og ganga þar inn eins og ekkert hafi í skorist? Mér finnst þetta verklag algerlega með ólíkindum og varla sæmandi okkur að vinna svona. Við hefðum í það minnsta ekki hagað okkur með þessum hætti þegar við áttum í þorskastríði við Breta á sínum tíma. Mér finnst þetta niðurlæging að mörgu leyti að vinna þannig með mál. Meðan við höfum ekki lokið ágreiningi við Breta og Hollendinga, komið þeim málum á hreint þá finnst mér með ólíkindum í ljósi þess hvernig þetta mál hefur verið reifað að við skulum ekki gefa almenningi á Íslandi tækifæri til að hafa frekari aðkomu að því að ákvarða um sína framtíð með því að fá að segja álit sitt á því hvort hann vilji ganga til liðs við þessar þjóðir sem hafa komið fram við íslenskan skattgreiðanda eins og raun ber vitni.

Frú forseti. Við ræðum hér um þingsályktunartillögu varðandi það hvort Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég vil í upphafi máls míns aðeins velta því upp sem er í umræðunni og er í nefndarálitinu og víða komið að því þar sem ýmist er talað um að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða fara í aðildarviðræður. Ég vil halda því til haga að mér finnst það svolítil rangtúlkun þegar talað er um að Ísland sé að fara í aðildarviðræður. Það er dregið úr því í rauninni hvað við erum að fara að gera. Við erum ekki að fara í einhvers konar könnunarviðræður við Evrópusambandið. Við erum ekki að skreppa út til Brussel og skoða hvað okkur býðst og koma heim aftur. Þetta er ekkert einfalt. Það er verið að sækja formlega um aðild að Evrópusambandinu. Því fylgir langt og strangt ferli og mjög kostnaðarsamt eins og ég mun koma inn á hér á eftir. Aðdragandi þessa máls: Ég held að við verðum að byrja fyrir kosningar. Eftir þessar kosningar lá ljóst fyrir að mikið bil þyrfti að brúa á milli þessara tveggja flokka þar sem Samfylkingin væri fylgjandi því að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lýst sig andvíga slíkum áformum. Þetta mál tók mikinn tíma við myndun þessarar ríkisstjórnar og niðurstaðan varð sú að flokkarnir gengu til samstarfs og í þessu samstarfi var kveðið á um það að umsókn um aðild að Evrópusambandinu skyldi lögð fyrir Alþingi og skyldi þar fá þinglega meðferð. Það lá líka ljóst fyrir að innan Vinstri grænna væru miklar efasemdir við þetta og meðal annars þessa meðferð. Ég er einn þeirra sem lýsti mig algerlega andvígan því að við færum í þennan leiðangur. Ég lýsti því yfir við myndun þessarar ríkisstjórnar að ég mundi ekki styðja þessa tillögu og mundi áskilja mér allan rétt til þess að beita öllum þeim mögulegu aðferðum til þess að berjast gegn henni bæði innan og utan þings og ég hefði fyrir mitt leyti ekki stutt þessa ríkisstjórn nema þetta hefði orðið með þessum hætti. Ég veit að fleiri voru sama sinnis. Því varð niðurstaðan sú að Vinstri grænir mundu tryggja þetta mál inn í þingið og þegar það kæmi hér inn í þingið væri ekki meiri hluti við málið innan ríkisstjórnarflokkanna. Þetta er staðreynd. Hér í þinginu mundi þetta mál síðan hljóta lýðræðislega umfjöllun og örlög þess mundu ráðast. Sá tímapunktur nálgast nú óðfluga. Komið hafa fram nokkrar breytingartillögur og ég geri ráð fyrir að þetta mál verði afgreitt héðan einhvern næstu daga. Annað vakti athygli fyrir kosningarnar og í aðdraganda kosninganna. Það var hvernig fjallað var um Evrópusambandið og hvað var í rauninni alltaf dregið upp, hvað var eldsneytið í þessari umræðu. Það var aldrei fjallað öðruvísi um Evrópusambandið en að fjalla um myntmálin samhliða. Það var alltaf spurt: Viltu að Ísland gangi í Evrópusambandið og taki upp evru? Ég fullyrði, frú forseti, að þetta var eldsneytið í þessari umræðu, þ.e. gjaldmiðilsmálin. Eftir hrun gjaldmiðilsins hér er nokkuð ljóst að meðal þjóðarinnar hefur verið mikill áhugi á því að skoða þann möguleika að taka upp annan gjaldmiðil. Þeim sem hafa verið því fylgjandi að sækja um Evrópusambandsaðild hefur verið tíðrætt um að við verðum að ganga í Evrópusambandið til þess að taka upp evru. Ég vil, með leyfi frú forseta, lesa upp úr nefndaráliti sem er á margan hátt mjög ítarlegt og greinilega hefur verið lögð mikil vinna í það. Auk þess hefur verið lögð mikil vinna í þetta mál í utanríkismálanefnd og rétt er að þakka það hér. Ég vil lesa aðeins það sem snýr að þessum gjaldmiðilsmálum. Eins og réttilega hefur verið bent á hér verður Ísland að uppfylla þessi Maastricht-skilyrði til þess að mega einfaldlega taka upp annan gjaldmiðil, til þess að geta tekið upp evru. Ég vil lesa það sem kemur fram á blaðsíðu 24 í þessu nefndaráliti þar sem dregin eru upp þau atriði sem Ísland þarf að uppfylla til þess að mega taka upp evru. Ég les þetta, með leyfi frú forseta: „Halli á ríkissjóði má ekki vera meiri en 3% af landsframleiðslu og heildarskuldir hins opinbera mega ekki vera meiri en 60% af landsframleiðslu. Verðbólga má ekki vera meira en 1,5% hærri en meðaltal verðbólgu í þeim þremur löndum ESB þar sem hún er lægst. Langtímavextir mega ekki vera meira en 2% hærri en í þeim löndum ESB þar sem verðlag er stöðugast. Viðkomandi ríki þarf að hafa verið í gengissamstarfi Evrópu (Exchange Rate Mechanism, ERM II) í að minnsta kosti tvö ár án gengisfellingar og innan vikmarka, sem nú eru 15%.“ Ég leyfi mér að fullyrða að það er verulega langt þangað til Ísland muni uppfylla þessi skilyrði. Miðað við til að mynda þær skuldir sem þjóðin er að takast á hendur núna, hið opinbera, þá er mjög langt þangað til Ísland verður komið niður í þetta, 60% af landsframleiðslu. Ég hefði talið eðlilegra að fram færi bara opin umræða um gjaldmiðilsmál, skoðaðir yrðu allir möguleikar í þessu í stað þess að hengja myntina svona við þetta mál því að við skulum líka hafa það hugfast að Evrópusambandið er ekki myntbandalag. Evrópusambandið er ekki fyrst og fremst myntbandalag. Þetta er ríkjabandalag og ég mun koma betur inn á það hér á eftir. Það er annað í nefndarálitinu sem vekur athygli. Það er á síðum 45–46 eða 46. Það er kostnaðurinn við þessa vegferð. Á blaðsíðu 46 í nefndarálitinu er dreginn upp áætlaður kostnaður af hálfu utanríkisráðuneytisins, sem utanríkisráðuneytið hefur unnið í þessu, þar sem kemur fram að það séu 990 milljónir. Í texta þarna neðan til stendur meðal annars, með leyfi frú forseta: „Utanríkisráðuneytið hefur ekki lagt fram neina skiptingu á þessum kostnaðarþáttum. Í matinu er engin sérstök sundurgreining á kostnaði sem gæti fallið til hjá öðrum ráðuneytum en talið er að það sé fyrst og fremst ferðakostnaður.“ Svo kemur rúsínan í pylsuendanum, með leyfi forseta: „Mat utanríkisráðuneytisins er því mjög gróft og með mjög miklum skekkjumörkum.“ Svo kemur fram í niðurstöðu á blaðsíðu 48, með leyfi frú forseta, neðst í seinustu málsgreininni: „Mjög mikinn fjárhagsaga þyrfti til að kostnaðarmatið gæti staðist. Takmarka þyrfti mjög ferðakostnað og aðkeypta sérfræðiþjónustu í kostnaðaráætluninni og stilla í hóf undirbúningsvinnu vegna samningsmarkmiða.“ Við erum að fara í vegferð að semja við Evrópusambandið og þarna ætla menn að skera við nögl. Á sama tíma og við erum að fara í þessa vegferð er verið að skera niður hér um allt land. Það er verið að loka hjúkrunarheimilum. Það er verið að skerða félagsþjónustu. Það er verið að skera niður hjá öryrkjum. Aldraðir eru að taka á sig auknar byrðar. Á sama tíma ætlum við að leggja af stað í ferðalag með það að markmiði að afsala okkur fullveldi þjóðarinnar og í ofanálag ætlum við að gera allt sem við getum til þess að spara og eyða sem minnstum fjármunum í það að afsala okkur fullveldinu. Þetta er slík meginfirra að ég næ bara ekki saman þarna.

Svo ætla sumir ekki að ganga inn.

Svo ætla sumir ekkert að ganga inn. Svo ég fari í helstu mál sem tengjast helstu samningsmarkmiðum í þessu þá eru það auðlindirnar okkar, vatns- og orkuauðlindir, landbúnaður og sjávarútvegur. Svo er eitt sem gleymist oft í þessu. Það er einfaldlega fullveldið sjálft og sjálfstæðið. Ég ætla að koma hérna aðeins fyrst inn á þetta með orkuauðlindirnar. Mig langar bara, með leyfi frú forseta, að lesa hér upp það sem haft er eftir Evu Joly um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þetta kom fram í þýskum fréttamiðli, og ég les það hér, með leyfi frú forseta: „Ég tel að frá sjónarhóli Evrópusambandsins sé það mjög áhugavert fyrir okkur að fá Ísland um borð. Þetta er mjög gömul menning og þeir búa við traustar lýðræðishefðir sem mundu styrkja norrænar hefðir um gegnsæi og góða stjórnsýslu.“ Þetta er allt gott og gilt. Svo kemur hér seinasta setningin og hún er, með leyfi forseta: „Og þeir eiga einnig náttúruauðlindir sem eru mikilvægar fyrir Evrópu eins og orku og fisk.“ Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvernig öðruvísi sé hægt að túlka þetta en svo að Evrópusambandið sé mjög spennt fyrir því að fá Íslendinga um borð. Íslenska þjóðin á margar auðlindir og það eru einmitt þessar auðlindir sem munu rífa okkur upp úr þeirri kreppu sem við nú erum í. Í ljósi þess hversu mikill áhugi raunverulega er hjá Evrópusambandinu til þess að fá okkur um borð þá er það arfavitlaus tímasetning að fara í aðildarviðræður á þeim tímapunkti þegar íslenska þjóðin er gjörsamlega búin að gera upp á bak, þegar ástandið hér í þjóðfélaginu er þannig að skuldirnar eru með þessum hætti. Íslenska þjóðarbúið hefur aldrei verið skuldsettara. Þetta er arfavitlaus tímasetning. Við höfum ekki mikla samningsaðstöðu og á sama tíma hefur Evrópusambandið talað um að aðeins sé farið að hægja á þessari stækkun og þeir vilji svona aðeins sporna við. Það gefur auga leið og það sjá allir að Ísland er ekki í mikilli samningsstöðu hvað þetta snertir. Þeir hugsa sér því gott til glóðarinnar til þess að ná tökum á auðlindum okkar, sér í lagi í ljósi þess hvernig ástandið er. Ég las ansi skemmtilega grein í norsku tímariti frá systursamtökum Heimssýnar þar í landi þar sem fjallað er um það hversu mikið Evrópusambandið notar í auglýsingakostnað til kynningar á því hversu samheldið sambandið er og eins þegar verið er að fara í stækkunarferli, sem sagt þegar Evrópusambandið er ná fram sínum markmiðum og er að beita sínum kröftum til þess að ná inn nýjum þjóðum sem það vill fá inn. Það kemur fram þarna að Evrópusambandið notar meira en Coca Cola-samsteypan notar á heimsvísu til þess að kynna sínar vörur. Evrópusambandið notar hærri upphæðir til þess að fá inn ný ríki og til þess að kynna hversu samheldið það er og hversu mikið öflugt ríkjabandalag það er en Coca Cola-samsteypan notar á heimsvísu. Það notar 400–500 milljarða. Þetta slagar upp í Icesave sem Evrópusambandið notar  Þessu er slegið upp hérna. Hér eru myndir af ýmsu. Hér eru auglýsingamyndir alls konar og fleira því um líkt þannig að þetta er alveg skelfilegt. Þetta er það sem við erum að fara að keppa við hér. Ætlunin er að ná íslensku auðlindunum og engu verður til sparað til þess að ná þeim og það á að gera það á þeim tímapunkti þegar þjóðin er veikust fyrir. Þá er ég búinn með orkuauðlindirnar en varðandi landbúnaðar- og sjávarútvegsmálin ber náttúrlega fyrst að segja um landbúnaðarmálin að það er alveg ljóst að Bændasamtökin hafa unnið mjög vel hvað þetta snertir og tekið mjög ítarlega saman og verið með mikla vinnu varðandi það, hafa sent menn út til Brussel til þess að kynna sér landbúnaðarstefnuna þar og fjalla um hana, bera hana saman við landbúnaðarstefnuna hér á landi. Þau hafa lagt í þetta mikla vinnu. Það er einmitt þetta sem við hefðum þurft á að halda. Við hefðum þurft á því að halda að farið væri í vinnu til þess að kynna sér í hverju Evrópusambandið væri fólgið fyrir hinar ýmsu atvinnugreinar og taka Bændasamtökin okkur þar til fyrirmyndar. Varðandi landbúnaðarmálin þá vil ég aftur koma í máli mínu að nefndarálitinu þar sem fjallað er um landbúnaðarmál og fara í nokkra punkta sem meiri hluti utanríkismálanefndar hefur talið mikilvægt að væru einhvers konar samningsmarkmið þegar kemur að landbúnaðarmálum. Ég vil lesa úr nefndaráliti, með leyfi frú forseta: „Er því mikilvægt að leita allra leiða til að búa svo um hnúta að stuðningi við landbúnað verði sem minnst raskað þótt ljóst sé að ákveðin breyting í uppbyggingu styrkjakerfisins muni eiga sér stað ... Einnig var rætt um möguleikann á að sækjast eftir tímabundinni eða varanlegri undanþágu frá markaðseftirliti með innfluttum matvælum vegna landfræðilegra aðstæðna, ...“ Og þarna er komið inn á fleiri þætti. Það er alveg ljóst að það verður mjög mikið högg fyrir landbúnaðinn ef gengið verður í Evrópusambandið og það er alveg ljóst að Bændasamtökin hafa unnið mjög ítarlega vinnu við þetta. Við erum að fara að verða eitt markaðssvæði með Evrópu og þær breytingar sem þar munu ganga í gegn, þ.e. innflutningur á hráu kjöti, eitt markaðssvæði, þetta mun veikja innlendan landbúnað. Þetta mun veikja byggð í landinu og við þurfum bara að hafa það á hreinu að þetta er eitt af því sem við þurfum að fórna þegar við förum inn í Evrópusambandið. Þetta er einn af neikvæðu þáttunum. Gott og vel, þá verða menn bara að segja það opinskátt. Varðandi sjávarútveginn þá er merkilegt það sem landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Noregs segir nýverið í fjölmiðlum í Noregi þar sem hann heldur því fram að Íslendingar trúi greinilega á jólasveininn úr því að þeir haldi að þeir geti fengið sérstakar undanþágur varðandi sjávarútvegsmál. Hann segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Íslandi mun ekki takast að fá samþykki Evrópusambandsins fyrir því að þeir fái sérstakar undanþágur í sjávarútvegsmálum. Það er eins og að trúa á jólasveininn.“ Það er eins og að trúa á jólasveininn. Það er allt í lagi, börnin mín trúa á jólasveininn. En ég hélt að þegar við værum komin í þingsal þá væri þar orðin einhver breyting á. Ég vil fara aðeins í nefndarálitið varðandi sjávarútvegsmál og enn og aftur víkja máli mínu að því hversu raunveruleikafirrtir menn eru þegar þeir tala um það hvaða undanþágur við getum fengið þegar við göngum í Evrópusambandið. Með leyfi frú forseta, les ég upp úr nefndarálitinu: „Meiri hlutinn telur að raunhæf leið til að tryggja forræði íslenskra stjórnvalda með framangreindum hætti innan íslenskrar efnahagslögsögu sé að lögsagan verði t.d. skilgreind sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnarsvæði. Þannig verði réttindi ekki til staðar fyrir erlend fiskveiðiskip til veiða innan íslenskrar efnahagslögsögu úr staðbundnum íslenskum stofnum.“ Þetta er svona einn punturinn. Hér kemur meira, með leyfi frú forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að kröfum Íslendinga um forræði yfir sjávarauðlindinni verði haldið sem og rétti Íslendinga til að stýra sókn í veiðistofna er byggist á sjálfbærri þróun, ráðgjöf sérfræðinga og veiðireynslu.“ Þetta held ég að sýni svart á hvítu að það eru algjörlega óraunhæfar hugmyndir um það hvaða undanþágur við getum fengið í Evrópusambandinu. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir. Ef menn gera sér vonir um að fá slíkar undanþágur varðandi náttúruauðlindir, varðandi landbúnað og varðandi sjávarútveg þá vil ég enn og aftur víkja máli mínu að því í hvaða stöðu Íslendingar eru þegar þeir koma þarna inn. Þeir koma inn sem skríðandi þjóð, þjóð í vanda, og það dregur verulega úr líkunum á því að við séum í sterkri samningsstöðu. Síðan er það þriðji þátturinn sem er einfaldlega lýðræðið í Evrópusambandinu. Við sjáum það hér að mikill áhugi er á íslenskum stjórnmálum á Íslandi. Það er mikill áhugi á þeim. Við sjáum til að mynda hversu vel er fylgst með þinginu hér. Það er talað um að að jafnaði fylgist 6 þúsund manns með þinginu þegar verið er að tala. Það er mikið skrifað um það í blöðum hvað gerist á Alþingi. Ungt fólk hefur áhuga á stjórnmálum og ég hef töluvert miklar efasemdir um að áhuginn á stjórnmálum sé jafnmikill þegar horft er til Evrópuþingsins. Í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sitja 27 kommissarar og á Evrópuþinginu sitja einhvers staðar rétt innan við 800 kjörnir fulltrúar, þar af fimm frá Möltu sem er fámennasta ríkið. Á Möltu búa um 400 þúsund manns þannig að ef við skoðum hversu marga fulltrúa Íslendingar fengju þá fengjum við kannski um fimm fulltrúa þarna eða vel innan við 1% af kjörnum fulltrúum. Það sýnir styrk okkar á Evrópuþinginu. Það sýnir styrk okkar til þess að breyta til að mynda sjávarútvegsstefnunni. Það sýnir styrk okkar til þess að breyta til dæmis landbúnaðarstefnunni. Þetta er minni styrkur en einn þingmaður hefur til þess að gera stórar breytingar á hinu háa Alþingi og ég er búinn að vera nógu lengi hér til þess að sjá að það gerist ekki á einni nóttu. Hvenær verðum við þá búin að ná fram stórum breytingum í sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins eða landbúnaðarstefnunni og hvenær förum við að hafa þessi rosalegu áhrif sem mönnum er svo tíðrætt um? Það má líka nefna að margir hafa velt því fyrir sér og til að mynda mikill Evrópusinni, Eiríkur Bergmann, hefur velt því mikið fyrir sér hvað sé fullveldi, hvort þetta sé ekki bara huglægt ástand, huglæg skilgreining á því hvað sé fullveldi. Ég heyrði Eirík Bergmann á fundi hjá Heimssýn uppi á Bifröst halda því fram að þetta snerist mest um hvernig fólki liði innan brjósts. Við gætum alveg verið fullvalda þegar við drægjum upp íslenska fánann fyrir framan Alþingishúsið og við gætum alveg eins verið jafnmikið fullvalda þegar við drægjum hann upp fyrir framan höfuðstöðvarnar í Brussel. Ég ætla ekki að fullyrða neitt í þessu enda sýnist sitt hverjum hvað þetta snertir. En ég get sagt ykkur það að í mínu brjósti erum við ekki fullvalda þegar við drögum upp íslenska fánann í Brussel. Það má líka nefna það að Evrópusambandið talar einu máli á ýmsum alþjóðaþingum og ráðstefnum. Er það fullveldi að geta ekki tjáð mál sitt sem sjálfstæð þjóð á slíkum ráðstefnum? Nei. Er það fullveldi að vera með 1% kjörinna atkvæða á Evrópuþinginu, innan við 1%? Það er jafnmikið fullveldi og hálfur þingmaður hefur á Alþingi. Nei, frú forseti. Þetta er fullveldisslagur. Það alvarlegasta er - ekki kannski alvarlegasta heldur verða þeir sem á móti því eru að ganga í Evrópusambandið oft fyrir því að ef þeir fara að tala um málið með þessum hætti að þá heyrist í Evrópusinnum: „O, farðu nú ekki að tala um þetta út frá þessu. Talaðu nú um þetta út frá einhverjum raunsæjum sjónarmiðum.“ En svona er þetta. Við erum að fara í fullveldisbaráttu. Ég fullyrði að ef Jón Sigurðsson væri að hlusta á okkur hér í dag mundi honum ekki vel líka. Ég vona að hann snúi sér ekki við í gröfinni þegar við samþykkjum þetta sem hér liggur til ...  Ég held að mikilvægt sé að rifja aðeins upp hvernig Ísland fékk sjálfstæði. Það var á þjóðfundi árið 1851 sem danska stjórnin boðaði til í Reykjavík, en þá gerðust merkir atburðir sem síðan leiddu til sjálfstæðis Íslendinga. Danska stjórnin lagði fram frumvarp og ætluðu Danir að setja Íslendingum nýja stjórnskipun þar sem réttindi Íslendinga væru nær engin og lítið tillit tekið til óska þeirra. Í mínum huga er þetta bara svipað og í þessari vegferð okkar. Við erum með alls kyns óskir og það verður lítið tillit tekið til þeirra. Þá lögðu hinir íslensku fulltrúar fram annað frumvarp að undirlagi Jóns Sigurðssonar. Konungsfulltrúanum líkaði ekki við frumvarp Jóns og ákvað hann að leysa fundinn upp í nafni konungs. Þegar fundinum var slitið mótmælti Jón Sigurðsson lögleysu fulltrúa Danakonungs en flestir fundarmenn risu úr sætum og mæltu flestir einum rómi: „Vér mótmælum allir.“ Þetta er einn mikilvægasti atburður í baráttu Íslendinga fyrir sjálfstæði þjóðarinnar. Ég segi: Svona er mér innan brjósts í dag og svona verður mér innan brjósts ef þessi tillaga verður samþykkt. Hann reis gegn erlendu valdi og kjarkur hans og sannfæring endurómar í þessari setningu þegar hann segir: „Vér mótmælum allir.“ Hann trúði því að sjálfstæðið skipti öllu máli fyrir íslensku þjóðina. Hann trúði því. Með þrotlausri vinnu og trú hugsjónamanna á möguleika landsins og á íslenska menningu fengust réttindi íslensku þjóðarinnar og sjálfstæði með stjórnarskránni árið 1874, með fullveldinu árið 1918 og síðan með fullu sjálfstæði við lýðveldisstofnunina 17. júní 1944. En nú stendur þetta sjálfstæði veikt því að íslenska þjóðin - það er nefnilega svo að það er mun auðveldara að tapa sjálfstæði sínu en að öðlast það og berjast fyrir því. Það er svo. Ég vil segja það að ég trúi ekki öðru en að hver þingmaður hér í þessum sal taki það mjög alvarlega þegar þetta mál kemur til atkvæðagreiðslu og hugsi með sjálfum sér, fari upp úr flokkspólitískum förum og taki meiri hagsmuni fram yfir minni.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta ræðu. Nú voru Vinstri grænir sigurvegarar kosninganna og því vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig stendur á því að VG náði ekki meiru í samstarfi við Samfylkinguna, t.d. því sem sjálfstæðismenn náðu, að vera sammála um að vera ósammála um Evrópusambandið? Svo vil ég taka undir það sem hann sagði um áróðursafl Evrópusambandsins þannig að aðildarsamkomulag verður væntanlega samþykkt með loforðum og hótunum eins og við þekkjum. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Eftir tíu ár þegar Ísland er orðið hérað í Evrópusambandinu, hvernig mun hv. þingmanni og öðrum þingmönnum Vinstri grænna líða með að hafa verið sú hækja sem Samfylkingin notaði til að haltra við inn í Evrópusambandið?

Frú forseti. Já, Pétur Blöndal var að tala um einhver hjálpartæki þarna - hv. þingmaður spyr af hverju Vinstri græn hafi ekki náð meiri árangri með Samfylkinguna í þessu máli. Ég get sagt við hv. þingmann að ég gerði allt sem ég gat. Ég er algjörlega mótfallinn því að vera að ræða þetta mál hér í dag. Ég er algjörlega mótfallinn þessari vegferð sem við erum á. Ég get ekki fullyrt fyrir aðra þingmenn Vinstri grænna eða annarra flokka hér en mér mun ekki líða vel eftir tíu ár ef þetta verður samþykkt.

Frú forseti. Hæstv. ráðherrar Vinstri grænna og nokkrir þingmenn, eins og hv. formaður utanríkismálanefndar, hafa verið að vinna að þessu máli. Það er spurning til hv. þingmanns, hann styður þessa ríkisstjórn: Hvernig stendur á því að þessir hv. þingmenn eru tilbúnir til að ganga svona á svig við sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar? Svo sagði hv. þingmaður í byrjun þessarar umræðu í frægri ræðu sem hann hélt: „Þá barst mér til eyrna að slíkt gæti valdið stjórnarslitum.“ Það var sem sagt hótað, og ég vil spyrja hv. þingmann: Hver hvíslaði því í eyrun á hv. þingmanni að það yrðu stjórnarslit og hvaðan kom sú hugsun?

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvernig ég geti stutt ríkisstjórn þegar svona tillaga kemur upp. Tillagan er ekki búin að fara hér í gegnum þingið, það er ekki búið að greiða um hana atkvæði og ég mun bara taka þessa ákvörðun innra með mér þegar atkvæðagreiðslu er lokið og gefa hana upp þá. Varðandi það hver hvíslaði þessu að mér var það lítill fugl með appelsínugulan punkt á enninu.

Virðulegi forseti. Nú munu þingmenn rjúka til og fletta upp í fuglabókinni eða alla vega í þingmannatalinu til að reyna að finna hver þessi furðufugl er. Ég vil, frú forseti, byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég er honum mjög sammála og deili með honum skoðunum í þessu máli. Ég tek undir þær áhyggjur sem hann lýsti hér vegna alls þessa máls og ekki síst þess kostnaðar og þeirra afleiðinga sem þetta mun hafa fyrir sjálfstæði og í raun fullveldi okkar hér á Íslandi. Í grein sem er á bondi.is og kom á vefinn í dag er fjallað um skoðanir Bændasamtakanna á landbúnaðarkafla þessa meirihlutaálits og það er ekki fögur lesning. Mig langar hér að lokum að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að þetta Evrópumál sem við erum nú að fjalla um sé eitt stærsta mál sem við höfum fjallað um eða sem Alþingi hefur fjallað um 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Já, ég er honum hjartanlega sammála, þetta er stærsta mál sem Alþingi hefur fjallað um frá lýðveldisstofnun og það yrði skelfilegt ef þetta mál færi hér í gegnum þingið. Þess vegna hef ég talið eðlilegt að í þessu máli, sem er stærsta mál sem farið hefur í gegnum þingið frá lýðveldisstofnun, eigi þjóðin ekki einungis að eiga síðasta orðið, hún eigi líka að eiga það fyrsta.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans. Hann vitnaði áðan í orð Evu Joly um náttúruauðlindir sem eru mikilvægar fyrir Evrópu. Ummæli þessa ágæta þingmanns Evrópuþingsins, að ég held nú orðið, vöktu athygli mína. Það er annað sem tengist þessu, í Morgunblaðinu 7. júní er viðtal við Michel Rocard, fyrrverandi forsætisráðherra Frakka, en búið er að skipa hann sendiherra Evrópusambandsins gagnvart heimskautunum. Þar talar hann um þessar orkulindir. Getur verið, hv. þingmaður, að þetta sé svo augljóst að Evrópusambandið sé til í að hliðra fyrir aðild okkar til þess eins að komast yfir þær auðlindir í sjó og landi 

Frú forseti. Þegar efnahagslífið hrundi hér og meðan ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var enn starfandi, áður en boðað var til kosninga og þar af leiðandi áður en ég tók sæti hér á Alþingi sagði ég alls staðar þar sem ég kom að nú væri að hefjast barátta um það hvort við ætluðum að halda auðlindum þjóðarinnar eða ekki. Og já, í mínum huga er ekki nokkur vafi á því hvað liggur þarna að baki að hluta til og ég vil bara segja það sem ég sagði áðan að samningsstaða okkar varðandi þetta mál er ekki sterk núna, hún gæti verið töluvert mikið betri en hún er núna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir góða og skilmerkilega ræðu þar sem hann rakti kosti og galla þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég vil jafnframt hrósa hinum unga þingmanni fyrir hugrekkið sem hann sýndi og hefur sýnt hér í þingsölum. Ég hef kallað mjög eftir því í ræðum mínum hér í þinginu að þingmenn sýni hugrekki vegna þess að íslensk þjóð þarf á því að halda að hér starfi hugrakkir stjórnmálamenn sem þori að standa við sína eigin sannfæringu og sýna í verki að þeir séu trúir því sem þeir hafa kynnt kjósendum sínum í kosningabaráttunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann, þar sem hann hefur einhverjar upplýsingar um hvernig þetta ríkisstjórnarsamstarf gengur fyrir sig: Er Samfylkingin með eitthvert plan B? Þekkir hv. þingmaður til þess en þetta virðist vera eina mál Samfylkingarinnar, eina lausnin á öllu því sem hér fer fram? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hún talaði um að ég hefði fjallað um kosti og galla Evrópusambandsins, það voru nú eitthvað færri kostirnir eða eitthvað hefur þá farið fram hjá mér. Varðandi plan B hjá Samfylkingunni held ég að þú verðir að beina þeirri spurningu til Samfylkingarinnar en ekki mín. Ég get ekki svarað fyrir hönd Samfylkingarinnar um það hvaða plan hún hefur ef við komumst ekki í Evrópusambandið. Ég get svarað fyrir mitt leyti en ekki Samfylkingarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Ástæðan fyrir því að ég beini þessari fyrirspurn til hv. þingmanns er einfaldlega sú að Samfylkingin getur ekki svarað þessari spurningu og ég tel það vera vegna þess að það er ekkert plan B. Nú er hv. þingmaður aðili að stjórnarsamstarfi við þennan flokk þannig að hann ætti kannski að reyna að kynna sér hvort Samfylkingin hafi slíkt plan - bara upp á framtíðina að gera. Mig langar jafnframt til að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji þennan asa á málinu og áherslu Samfylkingarinnar á að koma þessu máli hér í gegnum þingið, tengist eitthvað meðferð þingsins á öðru máli sem gengur undir nafninu Icesave-málið, hvort hann telji vera eitthvert samhengi þar á milli. Jafnframt langar mig að hvetja þennan unga hv. þingmann til þess að halda áfram á sömu braut, standa fast á sínum skoðunum og vera trúr sjálfum sér og ég vil fullvissa hann um að það er líf eftir samstarf við Samfylkinguna. Við sjálfstæðismenn þekkjum það, við þekkjum þessi vinnubrögð, þekkjum að láta stilla okkur upp við vegg vegna Evrópusambandsmála, og ég hvet þig til að halda áfram á sömu braut.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að halda hefðir á þingi.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir. Ég ætla ekki að fullyrða hvort það er einhver tenging á milli ESB og Icesave, ég hef ekki trú á því. Þetta eru óskyld mál og ég lít svoleiðis á. Varðandi asann sem er á þessu máli þá var það ekki að mínum vilja sem verið var að ræða Evrópusambandið á júlíkvöldi í sól og tuttugu og tveggja stiga hita til miðnættis hér á Alþingi, ég held að það liggi alveg ljóst fyrir.

Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir ræðuna og ég er að mörgu leyti sammála honum. Ég skildi alveg þegar hann sagði að það hefði verið lítill fugl með rauða bletti  Hann kom inn á mikinn kostnað sem fylgdi því að sækja um aðild, að það séu þúsund milljónir og þá verði menn að gæta hófs. Deilir hann þá ekki þeim áhyggjum að menn muni ekki geta passað hagsmuni okkar Íslendinga með því að þurfa að gæta hófs og geti ekki kallað til erlenda sérfræðinga. Hefði ekki verið skynsamlegra í þessu stóra máli að menn hefðu þá frekar rýmri heimildir?

Jú, ég get tekið undir að það er dálítið sérstakt að skera við nögl og leggja áherslu á það í nefndaráliti að beitt verði ýtrustu aðhaldsaðgerðum og ekki notaðir aðkeyptir sérfræðingar og sparað alveg eins og hægt er þegar verið er að semja um fullveldisafsal. Ég hefði talið að eðlilegast í þessu væri einfaldlega að spara þessar þúsund milljónir, halda fullveldinu og hætta þessu djöfuls rugli. Þú afsakar orðbragðið, frú forseti.

Forseti verður að minna hv. þingmann á að gæta orða sinna í þingsal.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góð svör og skilmerkileg. Tek heils hugar undir með honum um að það er sérstakt að vera að fara í þessa vegferð. Hann nefndi að menn væru að skera niður í velferðarkerfinu og létu það bitna á öryrkjum og öldruðum þegar hægt væri að nota þessa peninga þar. Mig langar að fylgja því eftir og spyrja hann, af því að það hefur margoft komið fram, m.a. í ræðu hans, að menn tryðu því að við fengjum einhverjar undanþágur fyrir sjávarútveginn - sem ég held að sé að mati flestra þingmanna það ákvæði sem við getum aldrei sætt okkur við - hvort það hefði ekki verið hægt að fara einhverja einfaldari leið til þess að fá úr því skorið hvort það væri hugsanlegt og spara þá, eins og þú segir, allan peninginn í upphafi. Ég held að niðurstaðan verði sú að við fáum engar undanþágur fyrir sjávarútveginn.

Forseti vill minna á þá hefð að tala í 3. persónu í þingsal og úr ræðustóli.

Frú forseti. Ég hefði talið að kosta mætti minna til en 1.000 milljónum til að finna út hvort við getum fengið undanþágur frá þessum helstu grundvallaratriðum. Ég hefði talið að mjög auðveldlega mætti gera þetta fyrir lága upphæð og þar fengjum við nægilega skýra niðurstöðu til að leggja mætti þetta í dóm þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir ræðu hans og svör. Við óttuðumst það sum á föstudaginn að hv. þm. Ásmundur Einar mundi ekki halda ræðu við þessa umræðu en hann hefur hins vegar gert það og komið á framfæri mjög mikilvægum sjónarmiðum, tel ég. Ef við veltum fyrir okkur hinni pólitísku stöðu í þessu máli þá er hún auðvitað afar sérstök. Við þekkjum það auðvitað að sjónarmið flokkanna sem að ríkisstjórninni standa hafa verið ólík í þessu máli og það hefur sérstaklega verið vísað til þess að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er á því tekið með þeim hætti að flokkarnir eru sammála um að virða ólíkar áherslur hvors um sig gagnvart aðild að Evrópusambandinu o.s.frv. Þessi orð og þau sem eru í kaflanum um Evrópumálin í stjórnarsáttmálanum virðast stjórnarflokkarnir eða menn innan stjórnarflokkanna hins vegar túlka með mjög mismunandi hætti. Ekki hefur verið hægt að skilja annað á málflutningi hæstvirtra ráðherra og þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en að í þessu fælist það sem t.d. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Þessi stjórnarmyndun var vissulega ekki án fórna og málamiðlana af okkar hálfu og yfir það reynum við ekkert að breiða, t.d. þegar kemur að þeirri niðurstöðu stjórnarsamstarfsins að setja Evrópumálin í hendur Alþingis, en um leið er þar tryggður þingræðislegur og lýðræðislegur farvegur fyrir þetta afdrifaríka mál.“ Hvernig eigum við að skilja þessi orð hæstv. fjármálaráðherra? Ég skil þau þannig að samningur ríkisstjórnarflokkanna hafi gengið svo langt að málið færi inn í þingið sem stjórnarmál en það lægi hins vegar fyrir og það hefur raunar verið ítrekað í ummælum ýmissa talsmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að ekki væri um að ræða skuldbindingu til þess að tilteknir þingmenn greiddu atkvæði á tiltekinn veg. Þannig hef ég alltaf skilið þau ummæli sem hafa fallið af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Nú bar svo við á þingi í gær að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir lét skína í einhvern allt annan skilning. Hún hafði reyndar áður verið með yfirlýsingu um að ef málið næði ekki fram að ganga á þingi mundi það kalla á, eins og hún orðaði það, að stjórnarflokkarnir settust niður og mætu stöðuna upp á nýtt en í umræðu í þinginu í gær tók hún skýrar til orða og sagði, svo ég vitni beint í orð hennar eins og þau voru höfð eftir henni í fjölmiðlum, með leyfi forseta: „Vonandi verður atkvæðagreiðsla um tillögu um aðildarumsókn með þeim hætti að þessi ríkisstjórn starfi áfram.“ Hvernig á að skilja þau orð? Hvernig er hugsanlegt að skilja þau orð? Það verður ekki gert nema við veltum því fyrir okkur hvað hefði verið ef hún hefði sagt, ja, það er ekki hægt að skilja orð hennar með öðrum hætti en þeim að niðurstaða atkvæðagreiðslunnar í þinginu um þessa þingsályktunartillögu geti orðið til þess að ríkisstjórnin starfi ekki áfram. Hvað felst í þeim orðum? Í þeim felst auðvitað hótun um það að Samfylkingin muni slíta stjórnarsamstarfinu ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð tryggir ekki framgang málsins á þinginu. Það er bara ekki nokkur leið að skilja þessi ummæli öðruvísi. Þetta er óvenju lítt dulbúin hótun af hálfu hæstv. forsætisráðherra í garð samstarfsmanna sinna í ríkisstjórn. Það er eiginlega með ólíkindum þegar helsti talsmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, kemur síðan upp í ræðustól, aðspurður um þetta, og gefur í skyn að hér hafi verið um að ræða einhver mismæli af hálfu forsætisráðherra, einhver vanhugsuð ummæli. Ég held ekki. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sem hefur lengri þingreynslu heldur en við öll til samans, er afskaplega vön að orða hugsanir sínar þannig að það skiljist og það gerði hún í þessu tilviki. Þessi hótun hrökk ekkert óvart út úr henni, þetta var þaulhugsað. Og það er umhugsunarefni. Svo ég víki að efnisatriðum málsins þá gefa þau tilefni til mikilla umræðna hérna og meiri umræðna en ég hef tök á að fara yfir í þeirri stuttu ræðu sem ég hef möguleika á að flytja núna. Ég ætla þó að reyna að koma nokkuð víða við og verð að biðja hv. þingmenn velvirðingar á því að ég get ekki staldrað nema stutt við hvert efni en mun vonandi fá tækifæri til að bæta úr því síðar í umræðunni. Fyrst vildi ég nefna það að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason flutti afar athyglisverða ræðu fyrr í dag, undir kvöldmat. Margt er hægt að segja og taka undir mat hæstv. ráðherra á afleiðingum aðildar að Evrópusambandinu fyrir sjávarútveg og landbúnað en ég ætla að láta það liggja á milli hluta að þessu sinni en staldra aðeins við eitt atriði sem hann vék að í máli sínu. Þessi hæstv. ráðherra sem leiðir þá tvo málaflokka sem ætla má að verði umdeildastir í samningaviðræðum við Evrópusambandið, sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál, sagði um þá kostnaðaráætlun sem meiri hluti utanríkismálanefndar hlýtur að byggja sína niðurstöðu og sitt meirihlutaálit á, hann sagði um það álit: Þetta getur engan veginn staðist. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem ég fullyrði að þekkir afar vel til þeirra málaflokka og leiðir þá af hálfu ríkisstjórnarinnar, segir að það sem að honum snýr í sambandi við kostnaðaráætlunina geti engan veginn staðist. Á þessu byggir meiri hluti utanríkismálanefndar niðurstöðu sína, á því sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra telur að geti engan veginn staðist. Raunar má geta þess að fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem einnig þekkir vel til þeirra málaflokka, Einar K. Guðfinnsson, kom inn á það hér á föstudagskvöldið að þetta gæti með engu móti staðist. Þetta er bara partur af þeirri kostnaðaráætlun sem snýr að þessu tiltekna ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála. Ég þori að fullyrða að það sama á við um fjölmarga aðra málaflokka sem skautað er létt yfir í þessu kostnaðarmati og farið er um almennum orðum með miklum fyrirvörum. Ég held að það sé alveg ljóst að kostnaðurinn, sem ég viðurkenni að er ekki aðalatriðið í þessu máli en engu að síður mikilvægt að hafa í huga upp á ákvarðanatöku, kostnaðarmatið er stórlega vanmetið. Ég kalla enn eftir því, t.d. af hálfu hv. formanns utanríkismálanefndar eða annarra sem til þekkja, að útskýrt verði fyrir mér hvort hv. utanríkismálanefnd eða meiri hluti utanríkismálanefndar hafi tekið afstöðu til þess sem vikið er að í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins um þessa tillögu hvort velja eigi ódýra nálgun eða dýra nálgun. Þegar fjármálaráðuneytið hefur farið yfir kostnaðarmat utanríkisráðuneytisins segja þeir, fjárlagaskrifstofan, að það sé hægt að velja ódýra nálgun sem felur það í sér að það sé ekki lögð nein sérstök áhersla á sérstök samningsmarkmið, það sé ekki leitað ráðgjafar og það sé ekki miklu til kostað. Það má orða þetta á mannamáli þannig að það verði farið til Brussel með sama hvíta fánann og var farið fram með í Icesave-málinu og skrifað undir kröfur gagnaðilanna. Það er auðvitað ódýrt, það er ekki mikil fyrirhöfn í því. Menn geta farið með sama hvíta fánann og í Icesave-málinu og gefist upp og skrifað undir hvað sem að þeim er rétt. Það er hægt að gera það þannig. Hins vegar er alveg ljóst að ef menn ætla sér að fara í samningaviðræður af einhverju viti þurfa menn óhjákvæmilega að velja dýra leið. Þá þýðir ekkert að gera eins og utanríkisráðuneytið stingur upp á, að spara sömu peningana í þróunaraðstoð eins og átti að spara þegar utanríkisráðuneytið átti að uppfylla skilmála sína um almennan niðurskurð sem ákveðinn var fyrir nokkrum vikum, sömu peningana. Það er vísað til þess í áliti utanríkisráðuneytisins að það eigi að spara sömu krónurnar og ráðuneytið sparaði fyrir nokkrum vikum með því að skera niður í þróunaraðstoð. Nú geri ég ekki athugasemdir við það að skorið sé niður í þróunaraðstoð eins og á mörgum öðrum sviðum en það liggur í augum uppi að ekki er hægt að spara sömu krónurnar aftur og aftur. Ef menn ætla að ná fram almennri hagræðingu með því að spara, uppfylla skilmála ríkisstjórnarinnar um hagræðingu með því að spara í þróunaraðstoð þá gera menn það en þegar kemur að því að hagræða til að fjármagna samningaviðræður út af Evrópusambandsaðild þá geta menn ekki sparað sömu krónurnar og sparaðar voru nokkrum vikum áður. Þetta heitir á íslensku sjónarspil svo ég velji ekki sterkara orð. Það er verið að slá ryki í augu manna með því að setja fram svona tillögur, það er verið að slá ryki í augu þingmanna með því að halda þessu fram. En þetta er það sem meiri hluti hv. utanríkismálanefndar byggir niðurstöðu sína á, það eru svona traustar forsendur, það eru forsendur sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir að geti engan veginn staðist. Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Ég ætla að víkja örfáum orðum að öðrum þætti sem mér finnst hafa verið nokkuð vanræktur í umræðunni og það eru spurningarnar um það hugsanlega ferli sem gæti átt sér stað verði tillaga hæstv. utanríkisráðherra samþykkt og verði farið í samningaviðræður. Það snýr að endataflinu, það snýr að því hvernig menn ætla að ljúka málinu. Þá vísa ég til ræðu sem hv. formaður utanríkismálanefndar flutti í gær þar sem hann virtist á einhvern hátt vera að reyna að tala sig inn á það að sú leið sem meiri hluti utanríkismálanefndar mælir með í þessu sambandi sé einhvern veginn sú eina færa. Slík túlkun er að mínu mati alröng. Það er auðvitað rétt að halda því skýrt til haga að í áliti þeirra lögfræðinga, prófessors í stjórnskipunarrétti og dómara við Mannréttindadómstól Evrópu, sem um þetta fjölluðu fyrir utanríkismálanefnd, þá er þess auðvitað getið með skýrum hætti að það séu ýmsar leiðir færar í þessu sambandi, ýmsar leiðir færar í sambandi við bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu eða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, á hvaða stigi stjórnarskrárbreytingar eru ákveðnar o.s.frv. Það sem er í rauninni handfast og kannski það eina sem við getum ekki vikið okkur undan frá stjórnskipulegu og lögfræðilegu sjónarhorni er að Evrópusambandsaðild verður ekki samþykkt að óbreyttri stjórnarskrá. Þess vegna undrar það mig mjög hvernig hv. meiri hluti utanríkismálanefndar stillir málinu upp, að stjórnarskrárbreytingin sem er raunverulega eina nauðsynlega forsendan fyrir því að ákveðið verði að ganga í Evrópusambandið, stjórnarskrárbreyting er óhjákvæmileg, hversu seint í ferlinu þessari breytingu er stillt upp. Ég velti því fyrir mér hvort það sé til þess að reyna með einhverjum hætti að gera stjórnarskrárbreytinguna að formsatriði í stað þess að stjórnarskrárbreyting fái í allri málsmeðferðinni þá athygli sem henni ber. Í staðinn fyrir að þjóðin og þingið standi frammi fyrir þeirri spurningu hvort yfir höfuð sé vilji fyrir því að breyta stjórnarskránni með þeim hætti að það sé heimilt að framselja fullveldi til yfirþjóðlegrar stofnunar eigi einhvern veginn að fela það aftast í ferlinu þannig að allar ákvarðanir hafi í rauninni verið teknar og allt um garð gengið þegar kemur að því að breyta stjórnarskránni. Ég velti þessu fyrir mér. Og ég vildi lýsa því sem skoðun minni að ég tel að verði yfir höfuð farið út í það að sækja um aðild að Evrópusambandinu og verði lagt upp í þá för, þá sé langeðlilegast að stjórnarskrárbreytingar séu framarlega í því ferli en ekki aftarlega, að tekist sé á við þá spurningu framarlega í ferlinu hvort þing og þjóð eru þeirrar skoðunar að það eigi að vera heimilt að framselja hluta ríkisvaldsins, hluta fullveldisins til yfirþjóðlegrar stofnunar, að fólk, þingmenn sem aðrir, þurfi að standa frammi fyrir þeirri spurningu framarlega í ferlinu. Ég held að það fari miklu betur á því og þá er alveg ljóst að ef ekki er stuðningur við eða vilji til að breyta stjórnarskránni á þann veg, þá er öll hin vegferðin óþörf. Það er alveg skýrt í mínum huga að ef því yrði hafnað að breyta stjórnarskránni þannig að fullveldisframsal væri heimilað þá væri engin ástæða til að setjast niður og semja við Evrópusambandið, það er alveg klárt. Þess vegna er það mitt mat að hér sé verið að fara í hlutina í vitlausri röð og ég vil halda því sterklega til haga að það væri eðlilegra að fara þessa leið. Ef við förum í gegnum álit meiri hlutans þá eru í rauninni ótal mörg álitamál sem nefndarálitið vekur athygli á, víkur að eða víkur ekki að - og þar sem ræðutíma mínum er brátt lokið og hv. formaður utanríkismálanefndar er kominn í salinn þá get ég ekki látið hjá líða að spyrja hann einnar spurningar sem í sjálfu sér snertir kannski lítinn þátt þessa máls en hefur þó ekki verið mikið ræddur í þessari umræðu og það er hvaða afleiðingar eða hvaða áhrif það hafi að Ísland sé komið í umsóknarferli eins og það er kallað. Fullyrt hefur verið alveg gríðarlega mikið um það að með því einu að sækja um aðild sé Ísland með einhverjum hætti komið í skjól af Evrópusambandinu, eigi möguleika á aðstoð þar í sambandi við fjárhagsleg málefni, peningamál eru sérstaklega nefnd, og vegna þess að ég sá í fljótu bragði ekki að það væri vikið mjög skýrt að þessu í áliti meiri hluta nefndarinnar þá vildi ég spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvort nefndin hafi komist að einhverri niðurstöðu í þessum efnum, þ.e. að hvaða leyti nefndin eða þá eftir atvikum hann, ef nefndin hefur ekki tekið afstöðu til þess, telji að Ísland verði komið í skjól Evrópusambandsins, eins og vinsælt er að segja, með því einu að sækja um og að hvaða leyti Ísland mundi þá eiga kost á einhverri aðstoð í sambandi við fjármál eða peningamál ef svo færi að við værum komin í umsóknarferli. Ég held að það sé dálítið mikilvægt að þetta komi fram hér í umræðunni, umræðunnar vegna eins og við segjum, af því að það er svo margt fullyrt í þessu. Til gamans má geta þess að ég hef heyrt menn fullyrða, málsmetandi menn úr ýmsum flokkum, einkum Samfylkingu að það hljóti að vera heppilegt fyrir okkur að verða aðilar eða sækja um aðild að Evrópusambandinu af því að það muni hjálpa okkur varðandi lúkningu Icesave-málsins. Flestir sem ég hef talað við og flestir sem hafa tjáð sig um þetta hafa verið gagnstæðrar skoðunar. En það virðist hins vegar örla á þeirri skoðun, alla vega hjá sumum innan Samfylkingarinnar, að það að sækja um aðild að ESB muni einhvern veginn hjálpa okkur gagnvart Icesave. Mig langar því að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar hvort hann sjái þennan flöt á málinu, hvort hann telji að þessi tvö mál séu með öllu aðskilin eða hvort það geti hugsanlega hjálpað okkur með einhverjum hætti varðandi lúkningu Icesave-málsins að vera kominn í umsóknarferli gagnvart Evrópusambandinu.

Frú forseti. Nú hefur sú kynduga staða komið upp að þegar ég hafði óskað eftir að veita andsvar við ræðu þingmannsins ákvað hann að nota síðustu mínúturnar í ræðu sinni til að fara í andsvar við mig fyrir fram og spyrja mig nokkurra spurninga sem hann ætlaðist til að ég svaraði í andsvarinu, en ég hafði komið hér upp til að veita andsvar við ræðu þingmannsins. Sumu af því sem hann spurði mig að hef ég nú þegar svarað fyrr í umræðunni og ætla ekki að eyða orðum að því. Það sem ég vildi koma að var það sem hv. þingmaður vék að varðandi stjórnarskrána þegar hann segir í ræðu sinni að meiri hlutinn vilji bersýnilega ekki ráðast í stjórnarskrárbreytingarnar fyrr en allt er um garð gengið.

Mjög seint í ferlinu.

Mjög seint í ferlinu. Þessu má auðvitað snúa á haus og segja: Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki þjóðaratkvæðagreiðslu, hann vill ekki að þjóðin komi að málinu fyrr en allt er um garð gengið, búið er að gera allar formlegar breytingar á stjórnarskrá og samþykkja lög til staðfestingar aðild að Evrópusambandinu. Þarna er einfaldlega málefnalegur ágreiningur. Ég virði skoðanir Birgis Ármannssonar og hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins annarra sem hafa sagt þetta. Á bls. 35 í nefndarálitinu er sérstaklega tekið á þessu og sagt að þrátt fyrir það að aðildarsamningur sé borinn undir þjóðaratkvæði sé í sjálfu sér ekkert á móti því að í stjórnarskrárbreytingum sem síðan fylgja sé sett inn ákvæði um það að framsal ríkisvalds muni alltaf kalla á annaðhvort aukinn meiri hluta eða sjálfstæða samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta hefur margkomið fram í mínu máli á vettvangi nefndarinnar og í þinginu. Ég spyr: Af hverju tók Sjálfstæðisflokkurinn ekki í þessa sáttarhönd hvað þetta varðar? Varðandi áhrifin, eins og hann spurði um, hvort Ísland væri komið í skjól, held ég, virðulegur forseti, tímans vegna að ég verði að fá að svara því í síðara andsvari, gefist tækifæri til þess.

Hæstv. forseti. Þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson talar um að Sjálfstæðisflokkurinn vilji fara með þjóðaratkvæðagreiðslu aftast í ferlið er það alveg rétt. Það er vegna þess að áhersla Sjálfstæðisflokksins, eins og hún birtist í nefndaráliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar, gengur einmitt út á það að þjóðin eigi síðasta orðið. En hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gleymir því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur líka lagt til í þessu máli að þjóðin eigi fyrsta orðið, þ.e. að það verði borið undir þjóðina og leitað stuðnings við það eða andstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort við eigum að fara í þetta ferli eða ekki. Við getum haft mismunandi skoðanir á því hvort það er heppilegt, eðlilegt eða rétt en það er alla vega ekki hægt að halda því fram í þessu máli að Sjálfstæðisflokkurinn sé að veigra sér við því að leita álits þjóðarinnar á skrefum í þessu máli, þvert á móti. Það liggur fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn vill, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason orðaði það svo vel áðan, láta þjóðina eiga bæði fyrsta og síðasta orðið. Síðan bíð ég spenntur eftir svari hv. þingmanns við síðari spurningunni.

Frú forseti. Varðandi þá spurningu sem ég átti ósvarað um það sem hv. þingmaður spurði mig að í ræðu sinni og ætlaðist til að ég nýtti andsvar mitt til að svara, um hvaða áhrif þetta hefði allt saman, hvort Ísland væri komið í skjól í umsóknarferlinu. Þetta var ekkert sérstaklega rætt á vettvangi nefndarinnar að öðru leyti en því að menn höfðu ýmsar skoðanir á þessu. Ég lít ekki svo á að Ísland sé komið í eitthvert sérstakt skjól af Evrópusambandinu jafnvel þó að tekin sé ákvörðun um að sækja um aðild. Það eru bara margar reynslusögur sem aðrar þjóðir hafa, ýmsar þjóðir hafa fengið strax í viðræðuferlinu fjárhagslegan eða efnahagslegan stuðning frá Evrópusambandinu, t.d. til þess að standa straum af kostnaði við hluti eins og þýðingar og annað slíkt. Það er ekki sjálfgefið að slíkt fáist en það eru möguleikar til þess. Um það þarf að semja við Evrópusambandið við upphaf viðræðna og það kann vel að vera að það sé eitthvað sem íslensk stjórnvöld mundu kjósa að gera ef til þessa kemur, en að öðru leyti tel ég ekki að menn séu komnir í neitt sérstakt skjól.

Hæstv. forseti. Varðandi síðasta atriðið er ég sammála mati hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að Ísland verði ekki komið í neitt sérstakt skjól af Evrópusambandinu hvorki varðandi efnahagsmál né fjárhagsmálefni, peningamál né annað. Ég held að allar fullyrðingar sem fram hafa komið í opinberri umræðu um hið gagnstæða séu byggðar á tómri óskhyggju. Varðandi hins vegar það sem hv. þingmaður nefndi og hæstv. utanríkisráðherra hefur svo gott sem vísað til um hugsanlegan fjárhagsstuðning - hæstv. utanríkisráðherra nefndi það sérstaklega vegna þýðinga - þá get ég ekki annað en tekið undir þau orð sem féllu í umræðum í dag að það er auðvitað mjög sérstakt að ætla að fara í samningaviðræður við einhvern aðila og ætla að vera rosalega harður á samningsmarkmiðunum og segja svo: Áttu ekki einhverja aura handa mér svo ég geti komist aðeins áleiðis í þessu? Það er ekki góður bragur á því og ekki mikill sómi fyrir sjálfstætt ríki að standa þannig að málum. 
             Ég hygg líka 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ágæta og efnismikla ræðu. Hann kom inn á nokkur atriði og þar á meðal hjó ég eftir þeim orðum hans „að fara til Brussel með sama hvíta fánann og í Icesave“. Ég tek undir og vil þá gjarnan spyrja hv. þingmann hvort hann noti þetta orðalag vegna þess að hann hafi áhyggjur af því að niðurstaða þessara viðræðna kunni að verða jafn... ja, nú er spurning hvaða orð maður á að nota, jafnklaufaleg eða jafnslæm  Þá væri líka ágætt að heyra skoðun hans á því hvort Evrópusambandsumsóknin og sá mikli hraði sem virðist vera á málinu, þ.e. að sérstaklega öðrum stjórnarflokknum, Samfylkingunni, virðist liggja mjög á að komast inn í Evrópusambandið, hvort hann telji að það hangi á Icesave-samkomulaginu. Ég vil svo taka undir orð hv. þingmanns þegar hann ræddi um þetta skjól sem svo margir hafa gefið í skyn að væri af Evrópusambandinu eða stuðningur eða að hér mundi allt breytast til betri vegar um leið og við værum búin að sækja um, að það er vitaskuld blekking ein og til þess eins að reyna að afla fylgis við þessa skoðun. Það er alveg ljóst, og kom ágætlega fram í máli hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar áðan, að Evrópusambandið kostar miklu til til að bæta ímynd sína og mig grunar að þeir sem halda þessu fram hér á Íslandi og hafa haldið slíku fram undanfarnar vikur og mánuði séu einmitt að því til að bæta ímynd sína.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vék að mörgum málum í stuttu andsvari og ég mun reyna að fara hratt yfir. Já, ég hef ákveðnar áhyggjur af því að það geti skaðað hagsmuni Íslendinga ef farið verður í samningaviðræður við Evrópusambandið með það að meginmarkmiði að ná samningum miklu frekar en að hafa það að meginmarkmiði að standa á hagsmunum Íslands.  Varðandi önnur atriði sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi heyrist mér að við séum bara fyrst og fremst sammála og ég ætla því ekki að fara mörgum orðum um það. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að hafa í huga í þessu sambandi að hvernig sem menn vilja líta á tengsl þessara tveggja mála, Icesave og ESB, umsókn um ESB, hvort þar er um bein tengsl eða óbein að ræða, þá er það 

Frú forseti. Það var einmitt þessi síðasta setning sem vantaði kannski aðeins í þessa umræðu áðan, það er akkúrat þetta að það er mjög óheppilegt og varasamt að fara í slíkar viðræður á sama tíma og við erum með þetta Icesave-mál hangandi yfir okkur ef það er ekki beinlínis beintengt. Ég óttast því miður að þetta sé mun meira tengt heldur en menn vilja vera láta. Því miður get ég ekki vitnað í skjöl sem eru leynigögn því til sönnunar en ég er hins vegar búinn að lesa þau leynigögn. Ég tek undir það sem hv. þm. Birgir Ármannsson kom að áðan að það að ætla að ná samningum, að fara í samningaviðræður og ætla að ná samningum, nánast hvað sem það kostar eða alla vega gefa ekki skýr skilaboð um það hverju má ekki fórna, er vitanlega mjög varasamt og það gefur gagnaðilanum betra færi heldur en okkur. Ég veit að þingmaðurinn hefur meiri reynslu heldur en ég af samningamálum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og alveg sérstaklega þar sem hann gagnrýndi ferlið, í hvaða röð hlutirnir eru gerðir. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, sem er lögfræðingur eins og hv. þm. Birgir Ármannsson, kom með athyglisvert sjónarhorn á þetta mál. Ég vil nýta þekkingu hv. þingmanns sem lögmanns og spyrja hann að því og ég held að það sé mjög mikilvægt að það komi fram í umræðunni öll sjónarmið og öll þekking þingmanna, ég vil spyrja hv. þingmann að eftirfarandi: Stjórnarskráin bannar aðild að Evrópusambandinu. Það er hreinlega bannað gagnvart núgildandi stjórnarskrá að ganga í Evrópusambandið vegna þess að það felur í sér afsal fullveldis og sjálfstæðis. Nú liggur fyrir tillaga um það að „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning“. Alþingi er að leggja til að framkvæmdarvaldið geri eitthvað, biðji um aðild að Evrópusambandinu sem er bannað samkvæmt stjórnarskrá. Ég vil spyrja hv. þingmann sem lögmann: Er það þinglegt yfirleitt að menn séu að ræða þetta á þessum nótum? Ef svarið er já, brýtur þetta stjórnarskrána? Ef það er reyndin og ef einhver ætlar að gera athugasemdir við það hvert snýr hann sér ef hann vill kæra þessa niðurstöðu?

Hæstv. forseti. Varðandi síðasta atriðið verð ég að játa að ég hef ekki hugleitt það þannig að ég ætla að taka mér betri tíma til að hugleiða það hvert eigi að kæra ef menn telja að verið sé að brjóta stjórnarskrána með þessu ferli. Ég vildi hins vegar segja að þrátt fyrir að við hv. þm. Pétur Blöndal séum hygg ég afar sammála um öll meginatriði í sambandi við Evrópusambandsmálin þá er ég ekki viss um að við séum sammála um þann skilning að það sé stjórnarskrárbrot að hefja viðræður. Ég get ekki séð að Alþingi sé óheimilt að fela stjórnvöldum að fara í viðræður að óbreyttri stjórnarskrá þótt það sé hins vegar ankannalegt. Það er að mínu mati ankannalegt að Alþingi feli stjórnvöldum að fara í ferli sem á að enda með samkomulagi sem síðar þarf stjórnarskrárbreytingu til að fullgilda eða staðfesta. Ég hef ekki verið tilbúinn til að halda því fram í þessari umræðu að samþykkt Alþingis á þessari þingsályktunartillögu eða framgangur samningaviðræðna sem slíkur væri óheimill þrátt fyrir ákvæði stjórnarskrár. Hins vegar er alveg ljóst að ekki er hægt að fullgilda samninginn fyrr en stjórnarskránni hefur verið breytt. En það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að það er auðvitað undarleg röð á hlutunum að byrja að samþykkja ályktun sem er ekki stoð fyrir í gildandi stjórnarskrá, fara síðan í viðræður sem er ekki stoð fyrir í stjórnarskránni, fara í þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ekki stoð fyrir í stjórnarskránni og ætla síðan að breyta stjórnarskránni. Það er auðvitað mjög einkennileg röð á hlutunum.

Frú forseti. Hv. þingmenn á Alþingi Íslendinga hafa svarið eið að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, þessari og engri annarri, ekki einhverri væntanlegri eða breyttri. Það veit enginn hvort henni verður nokkurn tíma breytt. Það er að þessari stjórnarskrá með þessum ákvæðum nákvæmlega sem við höfum svarið eið. Ef hv. þingmenn ætla að leyfa sér að koma með þingsályktunartillögu sem leggur til að framkvæmdarvaldið brjóti stjórnarskrána … 

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka þann skilning minn að túlkun stjórnarskrárinnar standi ekki í vegi fyrir því að menn hefji viðræður við Evrópusambandið um aðild. Ég fæ ekki séð að slíkar undirbúningsaðgerðir gætu verið óheimilar. Það er auðvitað hugsanlegt með mjög teygjanlegri lögskýringu að tala um tilraun til brots en ég held þó að það þyrfti að teygja sig töluvert langt til að komast að slíkri lögfræðilegri niðurstöðu. Ég held því að ekki sé hægt að segja að það sé stjórnarskrárbrot að hefja viðræður en ég er hins vegar alveg sammála því og lýsti því í ræðu minni að það er mjög einkennileg röð á hlutunum að ætla að fara í alla ferla málsins án þess að laga þessar stjórnskipulegu forsendur fyrst.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef gaman af því að taka þátt í umræðum um Evrópusambandið. Fyrir mér er þetta nokkur upprifjun frá því að ég tók þátt í mjög miklum umræðum um þetta á sínum tíma. Það var sérstaklega á þeim tíma sem mikil umræða var ekki aðeins um aðkomu Íslands að þessu heldur var ég svo lánsamur að vera í alþjóðasamtökum, nánar tiltekið Evrópusamtökum ungra hægri og miðflokka á þeim tíma þegar Svíar og Finnar voru að setja sig í stellingar að fara inn og fleiri þjóðir. Þá var mjög mikið rætt um Evrópusambandið og hlutverk þess. Mér finnst það að vísu hafa vantað í umræðuna í dag og í umræðuna almennt, ég hef varla heyrt að menn ræði um Evrópusambandið, hvað það er og til hvers það var stofnað og hvert það gæti þróast. Á þeim tíma man ég að þá ætlaði enginn ungur stjórnmálamaður í þessum löndum að bjóða sig fram til þjóðþings, allir ætluðu á Evrópuþingið því þar yrðu stóru ákvarðanir teknar en þjóðþingin yrðu einhvers konar héraðsþing þar sem menn tækju smærri ákvarðanir sem sneru að löndunum sem mundu fljótt verða að einhvers konar ríkjum ekki ósvipað eins og í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Það er auðvitað þannig þegar menn skoða sögu Evrópusambandsins - og Evrópusambandið er mjög merkilegt fyrirbæri - þá er það til komið af góðu. Það er til komið vegna þess að bara á síðustu öld var tvisvar slíkur ófriður í álfunni að hann leiddi til heimsófriðar. Eftir þær hörmungar settust menn niður og reyndu að finna leiðir til að það yrði friðsamt í álfunni um alla framtíð. Niðurstaðan varð sú að menn lögðu það á sig eftir nokkrar atrennur að fara í nánara samstarf á milli Evrópuríkja. Fyrst í stað voru þetta Benelux-löndin, Belgía, Holland og Lúxemborg, ásamt Frakklandi, Vestur-Þýskalandi og Ítalíu. Það var alveg skýrt að markmið þeirra aðila sem um þetta véluðu, var að hafa náið samstarf á milli ríkjanna til að viðhalda friði. Í rauninni er það svo að sameiginlegi markaðurinn og sameiginlega landbúnaðarstefnan, og menn deila um það hvort sameiginlega sjávarútvegsstefnan hafi þá dottið inn óvart eða sökum þess að sjávarútvegsmálin eru svo lítill partur af efnahag þessara ríkja og eru vanalega inni í landbúnaðarráðuneytunum eða hvort þetta var áætlun de Gaulle vegna þess að hann reyndi hvað hann gat að halda Bretlandi fyrir utan Evrópusambandið og bara sem varnagla fór sjávarútvegsstefnan þar inn þannig að Evrópusambandið getur þá náð yfir fiskveiðilögsögu Breta. En það er kannski ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að menn lögðu af stað í þessa vegferð til að viðhalda friði í álfunni og það hefur gengið eftir, að vísu ekki bara vegna Evrópusambandsins heldur hefur svo sannarlega líka Atlantshafsbandalagið og hugsanlega Sameinuðu þjóðirnar og ýmislegt annað stuðlað að því að menn hafa náð þeim árangri sem sagan segir okkur að er alls ekki sjálfsagður. Umræðan um Evrópusambandið núna hefur verið afskaplega lítið á þennan veg á Íslandi og ekki einu sinni hjá fræðimönnum. Nú eru fræðimenn mjög uppteknir af Evrópusambandinu og ég verð að segja að mér finnst þeir vera helst til uppteknir vegna þess að ég tel það vera vanda í okkar litla landi og ég er að vonast til að við séum að læra af því en það er ákveðin hjarðhegðun í mjög mikilvægum þáttum þjóðfélagsins. Það er oft og tíðum í fjölmiðlunum, akademíunni, svo sannarlega í stjórnmálunum að menn komast í rauninni að einhverri niðurstöðu og ræða um málið innan einhvers ramma. Mér finnst það nákvæmlega vera uppi í t.d. akademíunni þar sem menn ættu í rauninni að ræða fleiri þætti sem snúa að hagsmunum Íslands hvort það séu raunhæfir fleiri möguleikar. Sömuleiðis væri æskilegt að menn mundu ræða það hvar Evrópusambandið er og hvert það mundi þróast en það hefur farið afskaplega lítið fyrir þeirri umræðu. Þess í stað og það sést kannski best þegar maður skoðar ræður utanríkisráðherra við framlagningu þessa máls, ræðu forsætisráðherra, ræðu formanns utanríkismálanefndar þá er varla vikið að þessum þáttum, þ.e. fyrir hvað þetta Evrópusamband stendur og hvert það stefnir. Þess í stað er í rauninni eingöngu rætt um praktíska hluti sem snúa að Íslandi og það er eins og menn séu að fjárfesta í einhverjum hlut og hvort hér sé um að ræða góð kaup eða ekki. En málið er auðvitað miklu stærra en svo. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að fara yfir t.d. atriði sem eru mjög mikið rædd innan sambandsins. Þar er hart tekist á um það, ekki bara á Evrópuþinginu heldur í umræðum þeirra landa sem eru í Evrópusambandinu, sem er alla jafnan kallað lýðræðishallinn. Það vísar þá sérstaklega til þess að þegar til Evrópusambandsins er stofnað þá teikna menn þetta ekki upp eins og ríki af því að Evrópusambandið er ekki ríki. Hins vegar eru mjög öflugir aðilar innan þess og má færa full rök fyrir því að þeir sem voru hugmyndafræðingar Evrópusambandsins hafi stefnt í þá áttina enda hefur þetta mörg einkenni ríkis. T.d. mundi ég segja að tollabandalagið væri ein afleiðing þess en þannig er málum fyrir komið að ef Ísland gengur í Evrópusambandið mundi gilda það sama með þá hluti eins og hjá öðrum ríkjum innan Evrópusambandsins að við sæjum þá ekki lengur um okkar utanríkisviðskipti. Þau væru þá á vettvangi Evrópusambandsins sem gerir alla viðskiptasamninga fyrir hönd allra þjóðríkjanna. Allir tollar eru sameinaðir innan svæðisins, þ.e. ef ríki flytur inn vöru inn í eitthvert ríki Evrópusambandsins þá er sama regla í því ríki eins og öllum hinum. Á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar t.d. hefur Evrópusambandið haldið algerlega utan um viðskiptamálin fyrir hönd allra ríkjanna. Sambærilegt, þótt það sé ekki það sama, á við í umhverfismálunum að það er Evrópusambandið sem heldur utan um málefni allra ríkjanna á vettvangi Kyoto-samninganna sem svo eru kallaðir. Það hefur leitt til þess að Evrópusambandið - og það á sér líka sögulegar rætur - hefur ekki verið því fylgjandi eða í forsvari fyrir því að auka viðskiptafrelsi í heiminum sem slíkum. Áhersla Evrópusambandsins hefur fyrst og fremst snúið að innri markaði og það hefur margoft verið gagnrýnt fyrir það að halda öðrum ríkjum fyrir utan sína markaði. Fátæk ríki hafa sérstaklega gagnrýnt þetta og hafa þau nefnt praktísk rök fyrir því. Sambandið hefur í rauninni verið gagnrýnt fyrir að vera svona eins og kallast á ensku „rich men's club“ og viljað halda uppi háum tollum til að vernda framleiðslu Evrópusambandsríkjanna. Þetta hefur m.a. komið fram í því að í þessum sjö eða átta lotum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, sem áður voru GATT-viðræðurnar, þá hefur Evrópusambandið aldrei haft frumkvæði að neinum þessum lotum. Það er enginn vafi að ef við gengjum í Evrópusambandið þá mundu tollar hjá okkur taka einhverjum breytingum og það yrði jafnvel til þess að tollar á þeim vörum sem eru tiltölulega lágir núna mundu hækka. Ég nefndi í upphafi að þetta tengdist lýðræðishallanum, að Evrópusambandið er ekki byggt upp sem ríki. Það var alveg eins með Bandaríkin sem voru á sínum tíma í rauninni, menn fóru af stað að vísu miklu fyrr í ferlinu, miklu yngra ríki. Í rauninni eru Bandaríkin bandalag ríkja sem kallast „state“ á enska tungu. Þar teiknuðu menn strax upp eina stjórnarskrá. Það var ekkert sjálfgefið að það mundi takast. Þeir byggðu þetta upp með þeim hætti að t.d. þegar er kosið til löggjafarsamkomunnar á hvert ríki, sama hversu lítið það er, tvo fulltrúa. Hins vegar er kosið eftir hlutfalli íbúa í fulltrúadeildina. Síðan er mikið lagt upp úr því að hafa aðskilnað milli dómsvalds, framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Hvað sem mönnum finnst um bandaríska kerfið þá er þetta nokkuð skýrt. Það er hins vegar ekki hægt að halda því fram að þannig sé málum fyrir komið á vettvangi Evrópusambandsins. Gagnrýnin hefur verið mjög í þá veru í fyrsta lagi að völd embættismanna sem enginn kýs og lítið eftirlit er með sé gríðarlega mikið og sömuleiðis að það sé mjög erfitt fyrir kjósendur og íbúa í Evrópusambandinu að hafa beinan aðgang að ákvörðunum eða geta veitt þeim sem taka ákvarðanir aðhald með því að kjósa einhverja aðra. Þá erum við að vísa til þess að það eru í rauninni teknar margar ákvarðanir á vettvangi Evrópusambandsins sem svo sannarlega hefur ekki verið fjallað um eða lítið eða ekki á þessum lýðræðislega vettvangi sem við eigum að venjast í hefðbundnum lýðræðisríkjum. Á sama hátt hefur verið gagnrýnd mjög mikil spilling innan Evrópusambandsins. Ég held að ég fari rétt með það, alla vega síðast þegar ég kannaði það, þá höfðu endurskoðendur Evrópusambandsins, skoðunarmenn reikninga, ekki treyst sér til að skrifa upp á reikninga Evrópusambandsins 11 síðustu ár einfaldlega vegna þess að þeir gátu ekki ábyrgst eða séð hvert stór hluti fjárframlaga Evrópusambandsins fór. Þá er sérstaklega vísað til hinna ýmsu styrkja. Sannarlega eru í þessu stóra batteríi, sem menn gagnrýna að sé langt frá kjósendum, margar hirslur og ýmsar leiðir fyrir aðila til að ná sér í fjármuni ef þeir hafa til þess þekkingu. Síðan hefur verið tekist mjög á um það hvernig menn skuli leysa þessa hluti. Annars vegar eru þeir sem hafa verið kallaðir sambandsríkjasinnar sem hafa ýtt á það að yfirþjóðlegt vald Evrópusambandsins verði aukið. Þeir gera það í nafni lýðræðis, segja að það sé hreinlegasta leiðin til að hægt sé að veita þeim sem fara með völdin aðhald, þ.e. að menn teikni þetta hreint upp ekki ósvipað og Bandaríki Norður-Ameríku. Ýmsar tilraunir hafa verið gerðar í þessa veru. Síðast var það stjórnarskráin og í kjölfarið Lissabon-sáttmálinn sem er enn þá í staðfestingarferli, áður Maastricht og Nice og slíkir sáttmálar sem allir eiga það sameiginlegt að auka völd Brussel-valdsins og færa sambandið í átt að sambandsríki. Allir þessir sáttmálar og þessar tilraunir eiga það sameiginlegt að hafa farið illa ofan í ríki og viðkomandi þjóðir sambandsins og hafa oftar en ekki verið felldir jafnvel hjá þeim þjóðum sem hafa gengið hvað lengst í samrunaferlinu. Er ég þá að vísa til viðhorfa þessara þjóða og stjórnmálamanna viðkomandi ríkja. Það er mjög áhugavert og hollt fyrir þingmenn og forustumenn og þá sem vilja kynna sér þessi mál að tala beint við þá aðila sem um þessa hluti véla. Evrópusambandsþingið er þannig uppbyggt að eftir stækkunarferlið verða þar held ég 750 þingmenn eða 755 þingmenn, eitthvað þar um bil. Þar skiptast þingmenn í flokka eftir þessum hefðbundnu leiðum, það eru mið- og hægri flokkar sem eru í einum hópi, það eru sósíaldemókratar, það eru miðjuflokkar. Þetta er ekkert ósvipað fjórflokknum eins og á Íslandi. Flestir þeir sem eru á Evrópuþinginu eru þess fylgjandi að auka völd þingsins og minnka þar af leiðandi völd þjóðríkjanna. Það hefur hins vegar gerst að það er nokkuð mikil gerjun í þessu sem hefur leitt af sér t.d. að breski íhaldsflokkurinn hefur sagt skilið við mið- og hægri flokka grúppuna og hefur myndað annan þingmannahóp sem eru nokkuð miklar fréttir. Gerðist þetta í kjölfar forustuskiptanna þegar David Cameron tók yfir og tók þá línu en það hafa verið miklar deilur almennt. Ég veit að vísu ekki hvernig það er hjá sósíaldemókrötunum en í það minnsta í mið- og hægri flokkunum hafa verið mjög ólíkar skoðanir innan þeirra hópa sem ég þekki á milli Mið-Evrópuríkjanna og þessara stofnaðila Evrópusambandsins annars vegar og Breta hins vegar. Hefur það þá aðallega verið á þann veginn að þessir hefðbundnustu kjarnar ríkja hafa viljað auka vald Brussel-valdsins á meðan Bretar og síðan líka mörg Austur-Evrópuríki vilja reyna að minnka eða halda þeirri þróun niðri. Síðan eru mjög margir hlutir sem er hægt að ræða en það er erfitt að gera í þessari stuttu ræðu. Það hafa verið færð rök fyrir því að það sé gott að hafa Evrópusamband vegna þess að innan Evrópu - bæði innan Vestur- og Austur-Evrópu - eru mikil átök milli þjóðernisbrota innan ríkja þó svo það sé ekki áberandi í heimspressunni. Til dæmis get ég nefnt Baska á Spáni. Við getum sagt að í Bretlandi hafi bæði Skotar og jafnvel Walesbúar hafi miklar skoðanir á eigin sjálfstæðismálum. Menn hafa séð þetta sem lausn. Svo eru auðvitað ýmis þjóðabrot sem eru í hinum ýmsu Evrópuríkjum og þetta á sér allt sögulegar skýringar. Menn hafa litið á Evrópusambandið sem lausn á þessu, þ.e. það sé auðveldara t.d. fyrir Skota og Baska að sætta sig við vald Evrópusambandsins í staðinn fyrir í þessu tilfelli Spánarvaldið eða Madrídarvaldið eða Lundúnavaldið. Fyrir þá aðila, alveg sama hvar viðkomandi land er, þá kemur þróun í tengslum við þessa hluti því landi við. Svo sannarlega höfum við nú þegar orðið fyrir áhrifum af því að taka þátt í Evrópusamstarfi. Það má nefna sameiginlega evrópska markaðinn, Evrópska efnahagssvæðið í tengslum við framboð vöru og þjónustu og reglum sem því viðkemur. Við sem erum nú í þingsalnum, sem eru ekki mörg, erum öll á þeim aldri, held ég, að við unnum t.d. sumarvinnu og byrjuðum mjög snemma. Ég bar t.d. út Þjóðviljann þegar hæstv. utanríkisráðherra var ritstjóri þess blaðs og kom því samviskusamlega til þeirra alþýðubandalagsmanna og annarra sem keyptu Þjóðviljann í Borgarnesi. Ég held að ég hafi verið 10 ára gamall þegar ég byrjaði að bera út leiðara Össurar Skarphéðinssonar. En núna er 10 ára börnum bannað eftir því sem ég best veit að stunda slíka iðju og það hefur verið mjög hert á því t.d. hvernig börn og unglingar fái að vinna. Ég er ekki viss um að sú breyting hafi verið til góðs þó svo að  Virðulegi forseti. Loksins vaknaði hæstv. utanríkisráðherra. Ég er búinn að fara gaumgæfilega yfir feril minn sem blaðbera við Þjóðviljann. Ég var ekki aðeins blaðberi Þjóðviljans heldur líka umboðsmaður og það er lengri saga sem ég ætla ekki að rekja í þessari ræðu en ég hef það mér til afsökunar að ég var 10, 11 eða 12 ára gamall. 
             Virðulegi forseti. Við sjáum hins vegar svo ég fari aftur inn á almennar hugleiðingar um Evrópumálin, þá sjáum við eins og hér hefur verið rætt, hér var rætt að Evrópusambandið eyddi meira en Coca Cola í að kynna sína vöru. Þá hefur verið unnið mjög mikið í því að búa til sameiginlega evrópska vitund, eins og það er kallað. Við erum að sjá evrópskan fána sem er með 15 stjörnum. Stjörnunum var alltaf fjölgað eftir því sem aðildarríkjunum fjölgaði en menn ákváðu að stoppa við 15 og fyrirmyndin augljóslega frá Bandaríkjunum. Menn hafa búið til einhvers konar þjóðsöng fyrir Evrópusambandið sem er 9. sinfónía Beethovens og síðan erum við með merki Evrópusambandsins víðs vegar. Og ég held að sé einsdæmi en ef Evrópusambandið styrkir einhverja hluti þá er mikið lagt upp úr því að sýna það með einhverjum veglegum hætti til að bæta ímynd sambandsins en ímynd sambandsins meðal íbúa aðildarríkjanna hefur versnað mjög á undanförnum áratugum. Bæði hefur ímyndin versnað og sömuleiðis hefur kosningaþátttaka í kosningum til Evrópusambandsins minnkað mjög. Ein af ástæðunum er sú að menn hafa í aðildarríkjum sambandsins þegar erfið mál hafa verið annars vegar þá er reynt að ýta þeim til Evrópusambandsins til að geta sagt að þetta sé ekki í þeirra verkahring, þetta sé í verkahring Evrópusambandsins. En hvernig snýr þetta að Íslandi? Ef við einföldum hlutina má í rauninni segja að það sem snýr mest að Íslandi praktískt er hin sameinaða landbúnaðar- og sjávarútvegsstefna, það eru gengis- og gjaldeyrismálin og það er áhrif Íslands og síðan kostnaður við þátttökuna. Ég mundi segja að þessir fjórir þættir skiptu mestu máli í hugum flestra. Ég ætla að vekja athygli á bók sem allir þingmenn hafa fengið. Hún heitir Inni eða úti? Aðildarviðræður við Evrópusambandið eftir Auðun Arnórsson og gefin er út af Alþjóðamálastofnun og Rannsóknasetri um smáríki. Þar, virðulegi forseti, á bls. 25, í kafla sem heitir „Framkvæmd aðildarviðræðna“, segir, með leyfi forseta: „Séð frá bæjardyrum Evrópusambandsins snúast aðildarviðræður í raun aðeins um það hvernig hið væntanlega nýja aðildarríki innleiðir alla gildandi sáttmála, löggjöf og stefnumið sambandsins (á vettvangi ESB tíðkast að vísa til þessa alls í heild undir heitinu „acquis“ upp á frönsku.“ - Ég ber þetta örugglega ekki rétt fram, virðulegi forseti. - „Í reynd er þó alltaf eitthvert svigrúm til að sýna sveigjanleika; oft er samið um sérstaka aðlögun að tilteknum reglum ESB, tímabundnar undanþágur og sérlausnir.“ - Ég endurtek: „tímabundnar undanþágur og sérlausnir.“ Það er bara ekki þannig, virðulegi forseti, að við breytum Evrópusambandinu. Við göngum í Evrópusambandið og alveg sama hvaða hug einstök aðildarríki bera til okkar, þannig er málum fyrir komið. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, svo ég vísi í persónulega reynslu, þá var það sem hafði kannski mest áhrif á mig að heyra breskan þingmann sem var úr sjávarútvegskjördæmi - og þau eru ekki mörg í Bretlandi - tala um sjávarútvegsmálin. Hann sagði: Mesta breytingin liggur í því að þegar kjósandi kemur til mín og kvartar undan sjávarútvegsmálunum þá verð ég að segja við viðkomandi einstakling: Þú getur ekki talað um þetta við mig, þú verður að tala um þetta við Evrópuþingmann. Bara svo við setjum þetta í eitthvert samhengi, því alveg það sama mundi gilda um okkur og um Breta og aðrar þær þjóðir sem eru aðilar að Evrópusambandinu, þá væri það þannig að einhver kæmi til hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra Jóns Bjarnasonar eða hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar eða einhvers annars til að ræða um sjávarútvegsmál, þá þyrfti viðkomandi þingmaður, íslenski þingmaðurinn, að vísa á íslensku Evrópuþingmennina sem eftir því sem ég best veit yrðu 5 af 750. Auðvitað felst í þessu mjög mikil breyting. Það er auðvitað hins vegar þannig að því hljóta að fylgja kostir að ganga í Evrópusambandið og margir hafa bent á gjaldeyrismálin og sömuleiðis vilja margir meina að áhrif Íslands á ákvörðunartöku muni aukast ef við göngum í Evrópusambandið. Nú hefur enginn erlendur þingmaður sagt við mig alla vega eða beitt þeim rökum að við þyrftum að ganga í Evrópusambandið vegna þess að við högnuðumst á því. Það er mikið í umræðunni hér en margir hafa hins vegar sagt: Við verðum að koma inn vegna þess að það dugir ekki fyrir okkur bara að njóta þess góða. Við þurfum líka að takast á við það að borga í hina sameiginlegu sjóði bandalagsins í alla þá uppbyggingu sem þar er í gangi. Við séum svokallaðir „free riders“ og það sé lítil sanngirni í því og við þurfum að axla byrðar eins og aðrar þjóðir. Nú er það samt sem áður svo að við Íslendingar borgum í sameiginlega sjóði, við borgum í þróunarsjóðina og í raun er það þannig að þegar við gengum í EES gengumst við við því að gera það tímabundið en það er alltaf framlengt að kröfu Evrópusambandsins og við höfum þurft að lúta því og það er kaldhæðnislegt að við erum enn þá að greiða einhvers konar þróunaraðstoð fyrir Spánverja, Portúgala og Grikki. Nú verð ég að segja eins og er að mér finnst í sjálfu sér sanngjarnt að við reynum að aðstoða hin nýju ríki Austur-Evrópu sem eru sárafátæk og koma til móts við þau, en þessi Evrópuríki sem ég nefndi, ég átta mig ekki á því hvaða sanngirni er í því að við Íslendingar séum að greiða til þeirra. Það er hins vegar atriði sem lítið hefur verið rætt að það er þannig að það fer í taugarnar á forustumönnum Evrópusambandsins, og menn skyldu ekki vanmeta þann þátt, fer í taugarnar á þeim sem eru í forustu fyrir Evrópusambandið, embættismenn og pólitíkusa að þjóðir í Evrópu séu fyrir utan. Ég fæ það oft á tilfinninguna að þeir líti svolítið á okkur, svo ég vitni í heimsbókmenntirnar, eins og Rómverjarnir litu á Gaulverjana í Ástríksbókunum. EFTA-ríkin eru einhvern veginn fyrir utan og hafa komist upp með það meðan ESB-ríkin standa í allri þessari að því er þau telja uppbyggingu og stofnanavæðingu allri og eru að byggja. Margir gera þetta með sameiginlegan draum að leiðarljósi en þá eru bara einhverjir Norðmenn og Íslendingar og Liechtensteinar sem átta sig ekkert á mikilvægi þessa, eru einir sér og sjálfstæðir og oftar en ekki bara með gorgeir. Það hefur áhrif, við skyldum ekki vanmeta það, virðulegi forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við ræðum þessi mál og ég held að þjóðinni, þótt það sé kannski ekki sérstaklega mikið núna eðlilega, það er annað sem brennur á þjóðinni, en svo við hugsum í stærra samhengi þá sé mikilvægt að fólk fái útrás fyrir það að fara yfir þessi mál, fólk vill fá upplýsta umræðu og skoðanaskipti og upplýsingar. Ég verð hins vegar að segja, virðulegi forseti, að í svona stærra samhengi finnst mér í besta falli að við séum að sýna einhvern utanríkispólitískan barnaskap með því að sækja um aðild að Evrópusambandinu á sama tíma og við erum í hinum harðvítugustu deilum sem við höfum átt í við nokkrar þjóðir í okkar sögu. Við erum að bera þessa Icesave-deilu saman við landhelgisdeilurnar og ekki að ástæðulausu. Það ber ekki mikið á milli hvorir hagsmunirnir eru meiri. Í örstuttu máli er það þannig að við teljum, held ég allir Íslendingar, að við höfum verið beittir ákveðnum órétti, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, og ég held að flestir séu sammála því sem þetta skoða að okkur sé ætlað að greiða reikninginn fyrir því að halda uppi einhvers konar trúverðugleika innstæðukerfis sem Evrópusambandið setti á laggirnar. Ég er þeirrar skoðunar að þessi barátta sé ekki búin og ég vonast til þess að allir þingmenn séu mér sammála í því. Ef við förum hins vegar til deiluaðilans og segjum: Við viljum fá að vera með, þá erum við að gefa þau skilaboð að það sé í lagi hvernig hefur verið komið fram við okkur. Evrópusambandið hagar sér örugglega ekki með þessum hætti. Nú var lítil frétt í íslensku pressunni um daginn, í íslenskum fjölmiðlum þar sem sagði frá því að Evrópusambandið sendi Króatíu heim. Króatía var sest niður til að semja við Evrópusambandið um aðild landsins. Króatía á í landamæradeilum við Slóveníu. Nú veit ég ekkert hvort þær eru stórar eða litlar en þær virðast alla vega vera algerlega friðsamar. Skilaboðin frá ESB voru alveg skýr: Farið þið heim. Við látum þetta ekki viðgangast og við tölum ekki við ykkur meðan þið eruð í deilum við eitt Evrópusambandsríki. Virðulegi forseti, ef hæstv. utanríkisráðherra nær sínu fram þá komum við og segjum: Jú jú, þetta er allt í lagi hvernig þið eruð að ganga fram í Icesave. Við látum allt yfir okkur ganga. Það eru skilaboðin, virðulegi forseti. Ég fullyrði að ekkert ríki mundi haga sér svona. Þegar við skoðum þetta í þessu samhengi hef ég oft hugsað um það, af hverju voru Icesave-samningarnir kláraðir núna? Af hverju voru þeir kláraðir fyrir mánuði síðan? Í umræðum sem oft eru heitar hefur hæstv. fjármálaráðherra upplýst að það sé einhver dagur sem skiptir máli, sem sé í lok október, og vísað til þess að þá verði lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum afgreitt. Í samningsviðmiðunum sem Ísland undirgekkst ásamt deiluaðilunum kemur fram að tekið sé tillit til þess að Ísland geti unnið sig út úr þeirri efnahagskreppu sem við erum í og það er sérstaklega tekið tillit til þess að ef deiluaðilum gangi illa að ná saman séum við með stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins og Evrópusambandsins sem mundu ganga inn í það mál. En einhverra hluta vegna, virðulegi forseti, var á miklum hraða gengið frá þessu máli fyrir mánuði síðan. Sérkennileg tilviljun. Það gerir það að verkum ef allt hefði gengið upp og það mál væri frá gætu menn farið í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Mín niðurstaða er sú, og væri fróðlegt að heyra sjónarmið annarra, að Samfylkingin hafi lagt á það ofuráherslu að klára Icesave, sama hvað það kostaði, virðulegi forseti, klára Icesave, sama hvað það kostaði, hratt, ekki seinna en fyrir mánuði síðan til að hægt væri að klára þetta eina stefnumál þeirra. Virðulegi forseti. Þessi pressa Samfylkingarinnar hefur reynst þjóðinni mjög dýr sökum þess að afleiðingin er sú að við sitjum uppi með þann samning sem við öll þekkjum. Jafnvel þótt við ýtum þessu frá, ýtum þætti Samfylkingarinnar frá og því að þeir voru að keyra í gegn þennan samning til að geta samið um Evrópusambandið, þá bara að fara í aðildarviðræður við ESB sem hefur öll gögn málsins við alla umræðu hvers einasta þingmanns, sérstaklega þeirra sem eru hvað mest fylgjandi því að ganga í Evrópusambandið, þá gengum við alltaf út frá því að fá Evrópusambandið til að gangast að okkar kröfum. Menn hafa rætt hér og verið með stórar yfirlýsingar að við þurfum að fá sérstaka meðferð varðandi sjávarútvegsmálin og hina og þessa þætti. Er þá skynsamlegt að tala við Evrópusambandið og bæta Icesave ofan á? Er það góð staða fyrir okkur að setjast við samningaborðið og vera með auðlindirnar, sjávarútvegsmálin, áhrifin og hvað þetta heitir allt saman og vera að auki að semja um Icesave? Halda menn virkilega að þeir fái meira út úr því að ræða þetta allt saman í einu? Halda menn það virkilega? Að sjálfsögðu ekki. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að þegar við erum að gera upp hlutina held ég að eitt af því sem við ættum að læra er að við höfum ekki mikla reynslu af utanríkismálum. Hámarkið var kannski það þegar við sóttum um aðild að öryggisráðinu. Ég heyrði helstu sérfræðinga landsins á því sviði fara yfir það og hugsaði í korter um öll þau lönd sem ætluðu að greiða okkur atkvæði og ég gat ekki séð miðað við það að það væri nokkur einasta leið að tapa þeirri atkvæðagreiðslu. Við lögðum mikla áherslu á að efla samskipti okkar við Afríkuríki og má í rauninni segja að við höfum lagt meiri áherslu á samskiptin við Afríku en Bandaríki Norður-Ameríku sem er kannski eina stórveldi heimsins. Gott ef við ætluðum ekki að miðla málum milli Palestínumanna og Ísraelsmanna þegar hæst lét. En við erum 300 þúsund manna þjóð og hvort sem okkur líkar betur eða verr erum við nokkuð sem er kallað smáríki og við verðum að miða hlutina út frá því. Ég tel og segi það að þó svo að það væri mitt aðalmarkmið í lífinu að Ísland mundi ganga í Evrópusambandið þá mundi ég aldrei leggja til að það yrði gert á þeim tíma sem Evrópusambandið og forusturíki þess koma fram við okkur eins og raun ber vitni í Icesave-málinu. Við erum að gefa þau skilaboð til þessara ríkja að við séum sátt við það hvernig komið hefur verið fram við okkur ef við í kjölfarið leggjum fram aðildarumsókn. Það er staðreynd og það þýðir ekki að skilja á milli þessara mála, ekki frekar en Evrópusambandið gerir þegar kemur að aðildarumsókn Króatíu því þeir segja við það land, þó svo að það tengist aðildarviðræðunum ekki neitt, að það dugi ekki fyrir þá að vera í deilum við Evrópusambandsríki á sama tíma og þeir ætla að sækja um aðild. Það eru mjög skýr skilaboð. Virðulegi forseti. Ég mun ræða þetta betur í þessari umræðu. Þetta er bara örlítil upphitun af minni hálfu enda er afskaplega mikilvægt að ræða þessi mál mjög vel.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór fór yfir vítt og mikið svið í sinni ræðu. Hann kom við bæði hjá hæstv. utanríkisráðherra sem ritstjóra á Þjóðviljanum og hjá þeim Goscinny og Uderzo sem skrifuðu Ástrík. Ég sé ekki alveg fyrir mér - því miður er hæstv. utanríkisráðherra farinn, held ég, - en ef maður lygnir aftur augunum og veltir því fyrir sér þá sér maður hinn glaðhlakkalega ráðherra einhvern veginn frekar sem Gaulverjaforingja en innan Evrópusambandsins. Þessi mynd sem hv. þingmaður dró upp kveikti á ákveðnum hugsunum hjá manni. Ég held einmitt að þetta sé ágætis myndlíking. Við erum að fást við stórt veldi sem er að verða til og ætlar sér að ná okkur inn til sín hvað sem það kostar út af ákveðnum hlutum, þ.e. náttúruauðlindum, en Gaulverjarnir áttu galdradrykk, ef ég man rétt, og öll meðul eru notuð til þess. Mig langar að spyrja hv. þingmann, ég hef spurt fleiri þingmenn að þessu, hvort hann sé þeirrar skoðunar að Evrópusambandið tengi beint svokallað Icesave-samkomulag, og þær fjárveitingar til landsins sem virðast hanga á því, og aðildarumsóknina sem nú er verið að fjalla um. Hvort þarna sé samfella, Icesave-samkomulagið og umsókn í Evrópusambandið, og hvort verið geti að Evrópusambandið sé hreinlega að kvelja þessa litlu þjóð til þess að greiða aðildarumsókninni atkvæði í von um að fá einhvers konar sérmeðferð inn í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Ég ætla Evrópusambandinu ekki annað en það að í haust höfðu menn virkilega áhyggjur af því úti um allan heim og þar með talið í Evrópu að hér væri um að ræða enn alvarlegri hluti en hafa orðið. Ég ætla Evrópusambandinu og ríkjum þess ekki neitt annað en að hafa af einlægni haft áhyggjur af því að það yrði svokallað, á slæmri íslensku, „run“ á bankana, að innstæðueigendur úti um alla álfu mundu hlaupa til og taka innstæðurnar út. Ég held að menn hafi alveg verið meðvitaðir um að kerfið var meingallað, algjörlega meðvitaðir um að það væri ekki gert til að eiga við katastrófur en þeir höfðu áhyggjur af þessu. Af því höfðu þeir mestar áhyggjur en voru örugglega ekki að hugsa um hagsmuni Íslands. Sú staða er ekki uppi núna. Af því að hv. þingmaður spyr um tengslin er ég algjörlega viss um að ef ekki er búið að ganga frá þessu máli - og ég tel að við eigum að reyna að fá aðra úrlausn en nú liggur á borðinu og að það sé verkefni okkar þingmanna að fá hana - að þá er Evrópusambandið ekki tilbúið til þess að tala við okkur, alveg á sama hátt og það er ekki til í að tala við Króata út af þessum þáttum. Ég held að það sé ákveðinn barnaskapur hjá þeim sem berjast núna hvað harðast fyrir að keyra þetta í gegn að halda að við fáum einhverjar ívilnanir, ef við bara gefum eftir í Icesave þá hljótum við að fá eitthvað ofsalega miklu meira í Evrópusambandinu. 

Virðulegi forseti. Ég ætla hér aðeins að fara enn á ný yfir meirihlutaálitið, yfir skoðanir mínar á því og hvers vegna ég tel að Framsóknarflokkurinn hafi samþykkt að setja ákveðin skilyrði fyrir viðræðum. Ég vil þó byrja á því að segja að ég tel að það sé bein tenging milli Icesave og aðildarumsóknar að Evrópusambandinu og að þau leynigögn sem eru hér handan við Austurvöll sýni það. Niðurstaða mín er sú að ef við hlýðum í Icesave muni Bretar ætla að hjálpa okkur varðandi Evrópusambandið. Mér finnst það einfaldlega of dýr aðstoð sem er verið að kaupa með því. Hvers vegna skyldi nú Evrópusambandið hafa svona mikinn áhuga á Íslandi? Það hefur komið fram í fyrr kvöld að það er trúlega vegna náttúruauðlinda og legu landsins sem Evrópusambandið hefur áhuga á Íslandi. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna hér í grein í Morgunblaðinu 7. júní, þar sem er vitnað í viðtal við Michel Rocard, fyrrv. forsætisráðherra Frakka, sem tekið hefur að sér að vera sendiherra Frakka gagnvart heimskautunum. Hann segir, þessi ágæti maður, í viðtalinu: „Framtíð norðurskautsins varðar allt mannkyn, enda er talið að 25–30% af gas- og olíuauðlindum heimsins liggi undir ísnum. … Ef þessar orkulindir yrðu nýttar, þá gæti það magnað verulega gróðurhúsaáhrifin, og það er eitt af því sem margir vísindamenn óttast.“ Þarna er hann með hálfgerð öfugmæli og er að rökstyðja í raun ástæðuna fyrir því að menn séu að horfa þangað. Þessi ágæti sendiherra heimskautanna segir einnig, með leyfi forseta: „Með hlýnun sjávar má gera ráð fyrir að ný fiskimið verði til og að fiskiskipaflotinn fylgi í kjölfarið, … En þarna eru engir vitar, engir björgunarbátar, engin sjúkraþjónusta, engin landamæri og ekkert aflahámark. Áður var siglingaleiðin lokuð frá Evrópu til Japans um nyrsta haf, en nú er sú leið fær nokkrar vikur á ári. Það mun áreiðanlega kalla á aukna umferð.“ Síðan vil ég einnig vitna beint í, með leyfi forseta, orð okkar sérlega ráðgjafa í rannsókn á efnahagshruninu, Evu Joly, sem er nýorðin þingmaður á Evrópuþinginu, ef ég man rétt. Hún segir, með leyfi forseta: „Ég tel að frá sjónarhóli Evrópusambandsins sé það mjög áhugavert fyrir okkur að fá Ísland um borð. Þetta er mjög gömul menning og þeir búa við traustar lýðræðishefðir sem myndu styrkja norrænar hefðir um gegnsæi og góða stjórnsýslu. Og þeir eiga einnig náttúruauðlindir sem eru mikilvægar fyrir Evrópu eins og orku og fisk. Þannig að ég tel að það væri mjög gott fyrir okkur - og einnig fyrir þá - að verða hluti af Evrópusambandinu.“ Ég tel að þarna sé hv. þingmaður og sérstakur ráðgjafi okkar, Eva Joly, að segja nákvæmlega það sem býr að baki því að Evrópusambandið hefur áhuga á að fá Ísland inn, það eru náttúruauðlindirnar. Það sækir í okkar auðlindir og er tilbúið til að ganga ákveðið langt til þess að komast yfir þær en við verðum að átta okkur á því að það eru náttúruauðlindirnar sem skipta okkur mestu máli og eru að mínu viti algjörlega óumsemjanlegar. Það er algjör tímaskekkja að sækja um nú, ekki bara vegna þess sem ég hef áður sagt heldur einnig vegna þess að staða okkar efnahagslega er slík að það er ekki út í slíka vegferð leggjandi. Það hefur vakið athygli mína að þær raddir eru nánast þagnaðar sem haldið hafa því fram að Evrópusambandið komi trúlega til með að leysa hér ákveðin mál varðandi efnahagsmál og annað. Samfylkingin hélt þessu lengi vel á lofti en hefur nú komist að því að þetta er að sjálfsögðu með öllu rangt. Ég hef miklar áhyggjur af því að sú ríkisstjórn sem nú situr er ekki einhuga um þessa umsókn og það er mjög varasamt að leggja í slíka vegferð með óeiningu um málið. Þó svo að málið sé slæmt er vont að fara af stað ef ekki er eining um það, ekki síst innan ríkisstjórnarinnar. Mig langar að vitna í nokkrar greinar sem ég hef séð þessu til stuðnings. Ég ætla að vitna, með leyfi forseta, í frétt er úr danska viðskiptablaðinu Børsen. Þar kemur fram að meiri hluti 60 helstu hagfræðinga Danmerkur álítur að evran hafi ekki breytt ástandi til batnaðar í Danmörku. Meiri hluti þeirra telur að evran hafi ekki breytt ástandi til batnaðar í Danmörku. Því er haldið fram að evran muni skipta öllu fyrir okkur. Það er vitanlega rétt að setja það í samhengi við gjaldmiðilinn, dönsku krónuna og íslensku krónuna, en þetta er alla vega ekki einhlítt. Síðan hafa komið upp vangaveltur um þróun Evrópusambandsins. Brian Cowen, forsætisráðherra Írlands, lét þau orð falla nýverið í umræðum í írska þinginu að það væri tímabært að ræða hvers konar Írland væri æskilegt í Evrópusambandinu í stað þess að ræða hvers konar Evrópusamband hentaði Írum best. Ef við snúum þessu upp á Ísland þá er vert að hugsa til þess hvernig Ísland á að vera inni í Evrópusambandinu. Hvað er það sem Evrópusambandið sækist eftir annað en okkar náttúruauðlindir? Hvers konar Evrópusamband hentar Íslendingum best? Evrópusambandið hentar Íslendingum ekki neitt, það er kannski munurinn á Írum og Íslendingum og ég skynja og skil umræðuna í Írlandi og hjá forsætisráðherranum þannig að þetta sé að renna upp fyrir þeim. Að líklega sé mesta gamanið horfið úr þessu Evrópusamstarfi. Sænsk blöð og sænskir fjölmiðlar hafa fjallað um hvar valdið í raun liggur. Í leiðara blaðsins Göteborgs-Posten 15. apríl eru Svíar hvattir til að taka þátt í kosningum til Evrópuþingsins vegna þess að völdin séu í raun meiri þar heldur en í sænska þinginu. Ætlum við að taka þátt í slíku, að afsala völdum eða fullveldi, sjálfsforræði, Íslands til Evrópusambandsins, eins og margir Svíar telja að hafi verið gert? Ég er með grein frá 7. júní þar sem Guðrún Magnúsdóttir, sem á meiri hluta í sænsku hugbúnaðarfyrirtæki sem heitir ESTeam AB, varar Íslendinga eindregið við því að fara í þessa vegferð. Samt er hún og hennar fyrirtæki í þeirri stöðu að vinna töluvert mikið fyrir Evrópusambandið Hægt er að tína til mörg fleiri rök og marga aðila sem hafa talað gegn því að ganga inn í þetta samband ríkja, Evrópusambandið, og erum við þó ekki enn þá farin að ræða það sem okkur skiptir mestu, þ.e. auðlindir okkar og það sem heldur lífinu í Íslendingum, sjávarútveginn, landbúnaðinn og náttúruauðlindirnar. Áður en lengra er haldið ætla ég aðeins að koma inn á sýn mína út frá stefnu Framsóknarflokksins og ræða þau skilyrði sem sett eru í flokksþingssamþykkt hans. Ég vil segja í upphafi, frú forseti, að í flokksþingssamþykkt Framsóknarflokksins er rætt um viðræður við Evrópusambandið. Ég persónulega geri greinarmun á viðræðum og umsókn. Ég tel að þarna sé verulegur munur á. Því miður eru ekki allir sammála mér en svona gengur það. Verulegur munur er á því að ætla að ræða við einhvern heldur en fara að sækja um aðild að einhverju. Ef við horfum á þetta sem einhvers konar lítinn klúbb þá ferðu og kynnir þér starfsemi borðtennisklúbbsins áður en þú gengur í hann en sendir svo umsókn ef þú telur að það falli þér í geð. Ég og fleiri framsóknarmenn höfum lagt áherslu á að sett yrðu ófrávíkjanleg skilyrði fyrir samninganefndina til að vinna eftir og það var það sem var samþykkt á flokksþingi Framsóknarflokksins. Í ræðustól hefur verið eytt nokkrum tíma í að fara yfir og í raun gera upp flokksþing Framsóknarflokksins og þær umræður sem þar voru og túlka með ákveðnum hætti. Ég tel að nýta hefði átt tímann í ræðustól öðruvísi heldur en akkúrat að fara út í það. Á flokksþingi Framsóknarflokksins var samþykkt að fara í aðildarviðræður með ákveðnum skilyrðum. Sá sem hér stendur flutti tillögu um þessi skilyrði, flutti tillögu um að orðinu „leiðum“ yrði breytt í skilyrði. Það er alveg ljóst af skýringum sem ég lét fylgja með tillögunni við hvað er átt. Það sést á myndbandsupptökum, m.a. frá flokksþinginu, við hvað er átt. Enginn fundarmanna, enginn þeirra sem sté í ræðustól hafði aðra skoðun eða vildi gera breytingu á þessari túlkun og þeirri skýringu sem ég flutti þarna. Með skýringartillögunni sagði ég orðrétt: Þetta eru skilyrði fyrir því að fara í þessar viðræður. Hugsunin í þessu er sú að samninganefndin sem fari í þessar viðræður hafi skilyrt umboð, það liggi ljóst fyrir hvaða atriði það eru sem við munum aldrei og ekki vilja frá okkur semja eða semja um með nokkrum hætti og það eru nokkrir þættir sem auðvelt er að telja upp í því sambandi. Það er varðandi landbúnaðinn, varðandi sjávarútveginn, varðandi náttúruauðlindirnar, varðandi sjálfræði okkar eða í raun fullveldi og fleira. Ég verð í sjálfu sér að viðurkenna að ég hreinlega skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin og sá meiri hluti sem virðist vera fyrir þessu máli hér inni skuli ekki fallast á að setja samninganefndinni skýr skilyrði. Það hvarflar að mér að ástæðan fyrir því sé að menn séu einfaldlega tilbúnir til að semja um allt eða nánast hvað sem er. Það er mjög einfalt að setja slík skilyrði inn í umboð samninganefndarinnar og væri þá hægt að fella það inn í tillöguna sjálfa. Þó að greinargerð með þingsályktunartillögu á Alþingi geti verið og sé eflaust einhvers konar lögskýringargagn þá hefur hún klárlega ekki sama vægi og sama gildi og sé það inni í tillögunni. Sé það meitlað inni í tillöguna væri alveg ljóst hvert umboð samninganefndar væri og þeirra sem munu stýra þar á bak við tjöldin. Við skulum ekki láta okkur detta í hug að það verði ekki gert, það verði ekki einhverjir aðilar, stjórnmálamenn eða einhverjir aðrir, sem sitja á bak við tjöldin, bak við samninganefndina og togi hana til og frá eins og þurfa þykir hverju sinni. Í svona stóru máli þarf að senda skýr skilaboð. Það hafa nú þegar komið fram athugasemdir við meirihlutaálitið sem ég mun fara aðeins betur í á eftir. En til að halda til haga þeim skilningi sem undirritaður lagði í þessi skilyrði í tillögu sem flutt var á flokksþingi Framsóknarflokksins og þeirri staðreynd að það var enginn sem mótmælti þessari hugsun, þá voru það skilyrði fyrir því að fara í þessar viðræður. Í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar er vítt og breitt farið yfir marga hluti. Greinargerðin er ítarleg og í rauninni vel unnið plagg. Það verður ekki af þeim tekið sem unnu hana, það ber að þakka. Þar er ágætis samantekt og upplýsingar en það sem vantar í þessa greinargerð er það sem mestu skiptir og það eru skýr skilaboð, skýr markmið, það eru skilyrði, það er að kveða á um hverju við erum ekki tilbúin til að fórna. Erum við virkilega tilbúin til að fórna sjálfstæði landsins? Við höfum staðið í baráttu í tæpt ár, frá því í október á síðasta ári, í raun fyrir því að tryggja sjálfstæði þessa lands. Það vildi svo undarlega til að ég, þessi Evrópuandstæðingur, var staddur í Brussel 8. október, þegar allt gekk yfir og það var að mörgu leyti sérkennileg lífsreynsla að vera staddur á þeim vettvangi þegar það gerðist. Seinna þennan dag vorum við á samkomu eða fundi þar sem ágætur Íslendingur flutti góða ræðu og gaf okkur sem þarna vorum þetta merki sem ég er með í barminum, þetta er Ísland, gyllt Ísland, og sagði okkur að bera þetta merki með stolti og muna hverrar þjóðar við værum. Muna fyrir hvað við stæðum, fyrir hverja við hefðum barist. Ég hef reynt að bera þetta merki eins og ég get, í upphafi var það vegna þess atburðar sem átti sér stað 8. október 2008. En frá flokksþingi Framsóknarflokksins, eða miðstjórnarfundi fyrir það flokksþing, hef ég líka borið þetta merki til að undirstrika að Ísland er fullveldi og sjálfstætt ríki og á að halda því áfram. Við eigum ekki að fórna okkar stóru hagsmunum fyrir óljósa hagsmuni, eitthvað sem okkur er talin trú um að bíði okkar við inngöngu í Evrópusambandið. Frú forseti. Eins og ég sagði áðan hafa komið fram gagnrýnisraddir á þetta meirihlutaálit frá hagsmunaaðilum og ég ætla að fara aðeins yfir greinargerð sem er á vef Bændasamtaka Íslands þar sem farið er yfir landbúnaðarkaflann í þessari greinargerð. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þó lögð sé áhersla á mikilvægi íslensks landbúnaðar í umsögn nefndarinnar er vart hægt að segja að slegnir séu þeir varnaglar sem veitt geti landbúnaðinum skjól ef til aðildar kæmi. Farið er orðum um mikilvægi sjálfbærrar þróunar í matvælaframleiðslu, byggðatengd sjónarmið og umhverfisþætti en ekki er hægt að sjá að í neinu tilfelli sé gengið svo langt að setja fram skýlausar kröfur um niðurstöðu aðildarviðræðna til varnar landbúnaði.“ Þá segir einnig: „Bændasamtökin hafa í málflutningi sínum lagt áherslu á að tollverndin sé landbúnaðinum í það minnsta jafnmikilvæg og stuðningur ríkisins við búgreinarnar. Falli tollvernd niður má því leiða líkum að því að íslenskur landbúnaður hlyti þung högg sem valda mundu því að hann legðist af í þeirri mynd sem er í dag. Í umsögn meiri hluta nefndarinnar er hvergi fjallað um mikilvægi starfa tengdum íslenskum landbúnaði …“ Ég verð að viðurkenna að ég var ekki búinn að átta mig á því í þessari greinargerð. Þetta er mjög sérstakt og alvarlegt mál að ekki skuli vera fjallað um þetta því að hér kemur fram að: „Samkvæmt skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands frá síðasta vetri hafa tíu þúsund manns beina atvinnu af íslenskum landbúnaði …“ Það er hvergi minnst á úrvinnslugreinar t.d. í þessu meirihlutaáliti sem eru einn af lykilþáttum okkar matvælaöryggis og þess að við séum í raun sjálfbjarga varðandi matvæli. Með leyfi forseta ætla ég að halda aðeins áfram: „Velta má fyrir sér hvers vegna ekki er sett sem ófrávíkjanlegt skilyrði að Ísland allt verði skilgreint sem harðbýlt svæði og að landið allt fái norðurslóðastuðning.“ Það er nefnilega ekki gert í þessari greinargerð. Síðan er lokatilvitnun: „Þau rök hafa ekki verið hrakin og ljóst má vera að umsögn meiri hluta utanríkismálanefndar fer víðs fjarri því að tryggja að hagsmunum landbúnaðar verði borgið í aðildarviðræðum, ef til þeirra kemur.“ Ég held að þessi síðustu orð segi allt sem segja þarf í raun um þessa greinargerð. Greinargerðin og meirihlutaálitið eru ágætissamantekt á upplýsingum og einhverju sem stefnt skal að, miða skal við, vilji er til og eitthvað slíkt en það eru engin skilyrði í þessu sem í raun halda eða skipta máli, hvort sem það varðar landbúnað eða annað. Þessi lokasetning, sem er á vef Bændasamtakanna, í umfjöllun um þetta nefndarálit, þ.e. landbúnaðarkaflann, á að mínu viti við um allar aðrar greinar í þessu meirihlutaáliti. Það er ekki hægt með tilliti til hagsmuna Íslands að samþykkja þá tillögu sem meiri hlutinn leggur hér fram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir málið. Hann er þriðji hv. þingmaður Framsóknarflokksins sem fer í ítarlega lýsingu á þessu fræga flokksþingi þeirra og vísar í myndbandsupptökur o.fl., ég ætla ekki að fara nánar út í það, en þeir komu með mjög ítarlegar kröfur og skilyrði eða leiðir eða hvað á að kalla það fyrir aðild að Evrópusambandinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Ef Evrópusambandið samþykkir öll skilyrði Framsóknarflokksins, vill hv. þingmaður þá sjá Ísland vera aðila að Evrópusambandinu og mun hann greiða því atkvæði?

Virðulegi forseti. Ég ætti hugsanlega að vísa til svara minna í fyrri umræðu þar sem hv. þingmaður spurði mig sömu spurningar. Ég hef sagt það hér að ég ætli mér að virða samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins og því er ég að flytja þær ræður sem ég hef flutt og því er ég að undirstrika þau skilyrði sem samþykkt voru. Þess vegna tek ég ekki undir álit meiri hluta nefndarinnar og þeirra sem telja að það fullnægi t.d. þessari flokkssamþykkt. Ég mun að sjálfsögðu, eftir að hafa lýst því yfir á flokksþingi Framsóknarflokksins, virða þá samþykkt. Verði niðurstaðan sú að gengið verði að öllum þeim skilyrðum þá tel ég mig vera bundinn til að samþykkja það, og svara þá þeirri spurningu játandi sem hv. þingmaður spurði, vegna þeirra yfirlýsinga sem ég hef áður gefið. Ég sagði það líka í fyrstu ræðu minni hér varðandi þetta mál að ég teldi að ég hefði á þessu flokksþingi í raun og í yfirlýsingum gefið það frá mér að greiða atkvæði, ef til þess kemur, með öðrum hætti en samþykkt flokksþingsins gerir ráð fyrir og ég mun að sjálfsögðu standa við þau orð mín. Það segir hins vegar ekkert til um það nákvæmlega, hv. þingmaður, hvort það sé akkúrat það sem ég óskaði mér eða ekki. Ég hef lengi verið andstæðingur Evrópusambandsins og er það en Framsóknarflokkurinn hefur samþykkt ákveðna stefnu og ég er hér til að framfylgja henni.

Frú forseti. Ég get huggað hv. þingmann með því að ég tel eiginlega 0% líkur á því að Evrópusambandið samþykki öll skilyrði Framsóknarflokksins, þannig að hann mun sennilega geta sofið rólegur fyrir því, vegna þess að það mundi þýða gjörbreytingu á Evrópusambandinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hver hann telji að sé ástæðan fyrir því að menn keyri svona á þetta mál núna, að hér er haldinn kvöldfundur kvöld eftir kvöld o.s.frv. Sumir hafa talað um að það sé vegna þess að það er einhver Svíi sem stjórnar Evrópusambandinu sem stendur og það þurfi að nýta sér klíkuskap til að komast þar inn af því að jafnræði þjóðanna sé ekki meira en það að Spánverji mundi meðhöndla okkur allt öðruvísi en einhver Svíi, hvort það geti verið ástæðan. Þá langar mig líka til að spyrja hv. þingmann að dálitlu undarlegu. Það kemur í ljós að fjármálaráðherra, sem yfirleitt heldur vel utan um budduna og passar að ekki sé verið að setja peninga í vitleysu - alveg sérstaklega þegar menn þurfa að standa í því að segja upp sjúkraliðum og loka sjúkradeildum og minnka menntun í landinu o.s.frv., minnka stuðning við velferðarkerfið almennt - að hann hefur lagt til og mun samþykkja það að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem kostar 990 milljónir. Sá hinn sami hæstv. fjármálaráðherra hefur hins vegar lýst því yfir að hann vilji ekki að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á slíku ráðslagi, að menn séu að leggja eitthvað til sem kostar mikla peninga og ætla svo ekkert að nota það?

Frú forseti. Varðandi síðari spurninguna sem hv. þingmaður beindi til mín, ef ég hef skilið tóninn í ræðu hv. þingmanns er þetta vitanlega mjög undarlegt mál og í rauninni stórfurðulegt, að ætla að ráðstafa milljarði í það minnsta, því að það hefur komið fram í umræðunni í dag að það hafi ekki einu sinni öll ráðuneyti áætlað enn þá hvaða kostnaður hlýst í þeirra ranni og þá er vitanlega alveg út í hött að áætla milljarð króna í einhverjar viðræður sem menn ætla sér svo hugsanlega ekki að fara í. Þar fyrir utan höfum við fulla þörf á þessum fjármunum í allt aðra hluti hér í landinu, við höfum ekki efni á að eyða þessum peningum akkúrat í dag. En af hverju er verið að keyra málið á þessum hraða hér í gegn og af hverju liggur svona á? Ég hef enga trú á að það sé þessi göfugi Svíi sem öllu ætlar að bjarga fyrir okkur sem er keppikeflið, ég trúi því ekki. Ég held að aðrar ástæður búi að baki, t.d. það að pólitískt líf Samfylkingarinnar hangi á þessu, þetta er þeirra eina mál. Ef það fer ekki í gegn núna hvernig á Samfylkingin að geta horft framan í þá sem enn vilja þó styðja þann flokk - ég held reyndar að það kvarnist úr honum út af öðrum málum en einmitt þessu - hvernig ætla þeir að gera það? Ég held að það sé stóra málið, að þetta sé eina mál Samfylkingarinnar og pólitísk framtíð þess flokks hangir á þessu máli. Ef það næst ekki fram núna munu þeir aldrei ná því fram. Ég held að það sé þeirra mottó í þessu. Þess vegna er þinginu haldið með þessum hætti og hlutirnir keyrðir í gegn. Mig grunar að ráðamenn þjóðarinnar séu búnir að hengja þessa ESB-umsókn á annað stærra mál sem heitir Icesave, ég held að það spili líka inn í. Ég held að hér þurfi að ljúka ákveðnum tímasetningum, bæði varðandi Evrópusambandið og varðandi Icesave til að stjórnvöld og þá sérstaklega Samfylkingin geti farið róleg heim að sofa.

Frú forseti. Margt mjög undarlegt er að gerast þessi missirin á Íslandi. En málið sem við ræðum hér á miklum hraða á miðju sumri árið 2009 á sér nokkuð langan aðdraganda í umræðu flestra stjórnmálaflokka á Íslandi og hefur á margan hátt tekið afskaplega miklum breytingum í því hvað veldur því á hverjum tíma að menn vilja ræða hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu og hvaða sjónarmið skipta miklu máli þar. Ég var að hugsa um það núna þegar ég velti þessari ræðu fyrir mér og öðrum þeim málum sem við erum að fjalla um á hinu háa Alþingi í sumar að þau eru nokkuð önnur álitamálin á þessu sumarþingi en þau voru á sumarþinginu árið 2007 þegar ég settist á þing. Þar voru vandamálin af nokkuð öðrum toga og ég held að flest okkar mundu segja að ekkert þeirra mála væru raunverulega bein vandamál. Þá var um það rætt á vettvangi borgarstjórnar og miklar deilur um það að ísskápar væru í vínbúðinni í Austurstræti, blöðin voru uppfull af þessu dag eftir dag. Menn voru að rífast um hús uppi á Laugavegi og kannski var full ástæða til þess. Tveimur árum síðar eru aðstæður á Íslandi með allt öðrum hætti. Nú berjumst við fyrir því að halda uppi lífskjörum í landinu, við berjumst fyrir því að draga sem mest úr skuldaáþján sem á þjóðina hefur verið lögð. Við erum kannski að byrja að átta okkur eftir þann hrunadans sem hér varð í haust, nokkuð sem við mörg erum mjög hugsi yfir og væntanlega á sagan eftir að greina frá því hvað þar fór fram, en það er ekki efni þessarar umræðu núna. Hins vegar er það þó þannig að þegar við gengum til kosninga í vor, mörg hver nokkuð hugsi yfir því að ákveðið var að kjósa mitt í storminum, héldu menn að aðalverkefni sumarþingsins yrði að koma fjölskyldum, fyrirtækjum og efnahag Íslands til hjálpar með nauðsynlegum aðgerðum til að styrkja efnahag þjóðarinnar. Ekki grunaði okkur að það yrði hlutskipti okkar á miðju sumri langt og fram á nótt að ræða jafnmikið grundvallarmál og flókið mál á margan hátt eins og hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Milli þess sem við ræðum það mál erum við að tala um annað smámál eða hitt þó heldur, Icesave-samkomulagið. Það eina sem gerist í því máli er að það verður stöðugt óþægilegra, flóknara og veldur mönnum enn þá meiri áhyggjum dag frá degi, og ég býst við að mörgum þætti það bara fullgott verkefni á sumarþingi að reyna að finna flöt á því að leysa það mál. Sumum þætti bara ágætt að einbeita sér að því og láta ráðuneyti og Stjórnarráðið allt í heild sinni, Seðlabanka og aðrar stofnanir einbeita sér að því að kanna hvað það er sem þjóðin skuldar og hvernig hún ætlar að borga skuldir sínar. Mörgum þætti það alveg ágætlega samboðið verkefni Alþingi Íslendinga og því verkefni munum við aldrei komast frá. Það er alveg sama hvernig þessu Evrópusambandsmáli vegnar, hvort niðurstaða Alþingis verður sú að sækja um aðild að Evrópusambandinu, það mun ekki leysa þann vanda sem fram undan er og ég trúi því ekki að nokkur maður haldi það. Ég trúi því ekki að afstaða manna geti verið grundvölluð á því að aðild að Evrópusambandinu muni leysa úr þeim bráðavanda sem íslensk þjóð stendur frammi fyrir. Ég held að margir sem hafa verið heitir talsmenn Evrópusambandsaðildar um jafnvel áratugaskeið hafi ekkert endilega verið á þeirri skoðun út af gjaldmiðlinum, alls ekki. Sumir hafa verið á þeirri skoðun af því að þeir hafa talið að Ísland ætti mikla samleið með Evrópuþjóðum. En þeir eru margir hverjir mjög hugsi þessa dagana og ekki endilega í svo ofboðslega miklu stuði til að eiga samstarf við þær ákveðnu Evrópuþjóðir sem núna hamast við að leggja stein í götu lítillar þjóðar norður í höfum. Það hefur verið afskaplega dapurlegt að fylgjast með því í vetur hvernig hægt er að beygja litla þjóð úti á miðju ballarhafi og hve langt menn ganga í því að ná fram rétti sínum eða þeim rétti sem þeir ímynda sér að þeir hafi haft gagnvart slíkri þjóð. Mér hefur ekki fundist það stórmannlegt, ég býst við að margir hér inni séu sammála mér um að það hafi ekki verið stórmannlegt. Kannski er það svo að fólk átti sig svo illa á því hversu fá við erum, hversu fámenn þjóð býr í þessu stóra og merkilega landi, sérstaklega í ljósi þess að hér hafa menn kannski verið komnir í allt of stóra skó og þóst vera meiri menn en þeir raunverulega eru og við þurfum að borga fyrir það. Og kannski vegna þess að mörgum vex dálítið í augum hversu miklar auðlindir við Íslendingar eigum bæði í okkur sjálfum og í því sem þetta hrjóstruga land hefur gefið okkur. Það er ekkert launungarmál að ég er ein af þeim sjálfstæðismönnum sem hafa verið á þeirri skoðun að ekki eigi að loka skilyrðislaust á það að leita til Evrópusambandsins, þ.e. að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ég hef talað fyrir því opinberlega og ég hef talað fyrir því í mínum flokki. Ég hef hins vegar ekki verið óskaplega heit í þeim málflutningi, mér finnst þetta ekki vera það sem skiptir mestu máli en mér finnst og hefur fundist þetta eitt af því sem ekki sé ástæða til að loka algjörlega og skilyrðislaust á og mér hefur alltaf fundist skipta afskaplega miklu máli hvernig það er gert. Ég vil ekki að íslensk þjóð fari eins og einhverjir ölmusumenn að tala við þær þjóðir sem nú hamast hvað mest í okkur. Ég vil ekki að við Íslendingar, sem alltaf höfum verið hnarreist þjóð, förum þannig til að tala við Evrópusambandið. Í fyrsta lagi vil ég það ekki. Í öðru lagi vil ég líka að við, bæði innan þessara veggja og í samfélaginu öllu, tökum það töluvert alvarlega að fara í slíkar samningaviðræður. Mér finnst að við verðum að hafa komist að sæmilegu samkomulagi um að það sé það sem er þjóðinni fyrir bestu að kanna þá möguleika og mér finnst líka að þegar menn fara út í slíkar samningaviðræður eigi þeir að vera undir það búnir að fara inn í Evrópusambandið en ekki til bara til að tékka á þessu og svona haka við það vegna þess að það sé svo gott að haka við eitthvað á listanum hjá sér. Evrópusambandið er ekki eitthvað sem ég þarf að haka við á mínum lista bara til að koma því út úr heiminum. Ég held að þeir sem telja eðlilegt að fara í aðildarviðræður hljóti að vera undir það búnir að við förum inn í Evrópusambandið og þá hljóta þeir sem fyrir því tala að vera ánægðir með það sem Evrópusambandið er, bæði það sem það er núna og það sem það mun verða. Þegar það er klárt og menn horfa á hvað Evrópusambandið er geta menn ekki bara horft á það sem þeir vilja fá út úr því að vera í Evrópusambandinu heldur hljóta þeir að hafa einhverja sannfæringu fyrir því að Evrópusamruninn svokallaði eða það samfélag sem Evrópuþjóðirnar hafa sé eftirsóknarverður félagsskapur fyrir Íslendinga. Ég hugsa að þessa dagana, þessa mánuðina, þessi missirin sé í sjálfu sér hvað erfiðast að taka ákvörðun í slíku máli. Ég held að núna sé einmitt ástandið þannig í efnahag Evrópulanda að það sé mjög erfitt að gera sér grein fyrir hvort þetta sé rétti vettvangurinn eða ekki. Ég hef í rökstuðningi mínum og í minni hugsun þegar litið er til Evrópusambandsins viljað horfa á þrennt: Í fyrsta lagi á auðlindir Íslendinga, hvernig með þær gæti farið í slíku samstarfi. Í öðru lagi á gjaldmiðilinn, hvort það sé skoðun okkar að ekki sé hægt að halda úti íslenskri krónu eða hvort nauðsynlegt sé fyrir okkur að fara í myntbandalag vegna þess að það sé einhver þróun í heiminum. Í þriðja lagi er það sem ég hef verið mjög hugsi yfir og hefur kannski vegið hvað þyngst á mínum vogarskálum og það er þetta sem ég vék aðeins að í upphafi, það er þetta samfélag og hvar við viljum skipa okkur meðal þjóða. Þegar ég hef velt þeirri röksemd fyrir mér var það mjög mikið á þeim forsendum og þeim breytingum sem urðu þegar varnarliðið hvarf frá Íslandi og þær breytingar urðu í utanríkispólitík okkar að við höfðum ekki jafnnáið samband við Ameríku og við höfðum áður haft. Og það að varnarsamningurinn og það allt saman breyttist, ég er þess fullviss að við höfum ekki áttað okkur á því fyrr en eftir á hve mikinn stuðning við í raun og veru höfðum pólitískt af Bandaríkjamönnum á svo mörgum sviðum. Þegar við lítum til þess sem gerðist í haust og þegar við rifjum það upp hvernig á okkur var stigið, að mínu áliti, úti í hinum stóra heimi þegar menn brugðu fæti fyrir Íslendinga þegar þeir leituðu ásjár Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, er ég viss um að það að við höfðum ekki jafnmikið samband við Bandaríkjamenn hafi haft áhrif á það hvernig Bretum og Hollendingum tókst að kúga Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til hlýðni við sín sjónarmið. Með sama hætti var afskaplega dapurlegt að finna fyrir því, og þetta finnum við svo mikið núna þegar við erum að sökkva okkur ofan í Icesave-málið, að Bretum og Hollendingum finnst líka allt í lagi að beita Evrópusamstarfinu fyrir sig til að ná sínu fram. Það segir mér, og ég hef sagt það áður í þessum stól, að þessar þjóðir svífast einskis í viðskiptum sínum við aðrar þjóðir, þær hafa aldrei gert það, þær hafa aldrei nokkurn tíma gert það. Bretar kunna ekki að gefa eftir og Hollendingar er ekkert síðri nýlenduherrar en Bretar ef menn fara út í slíkan samanburð. Ég held að við ættum að gera okkur grein fyrir því að á meðan Icesave-samkomulagið er allt upp í háaloft verður ekkert sérstaklega skemmtilegt að fara í samningaviðræður við Evrópusambandið. Mér finnst bara enginn bragur á því að þegar verið er að hamast í okkur, þessar þjóðir, og við erum að verjast hérna ótrúlegum kröfum alls staðar og fyrir framan okkur er samningur sem er óboðlegur fyrir Íslendinga, þegar við sjáum hvernig samninganefndir Breta og Hollendinga hafa hagað sér gagnvart Íslendingum, að á sama tíma og við stöndum í þessu stríði í þinginu séum við að ræða það hversu dásamlegt það er að ganga í Evrópusambandið. Það er verið að tala um það á sama tíma. Það er ekki hægt að bjóða manni upp á þetta. Ég verð að segja alveg eins og er að fyrir manneskju sem hefur talað fyrir því í sínum flokki að það sé ástæða til að skoða þetta mál, þá finnst mér núverandi ríkisstjórn hafa gert allt til þess að gera það eins erfitt og hægt er að styðja við þessa framgöngu hér. Umboðið sem verið er að veita í þessari þingsályktunartillögu eins og ég les það hér í nefndaráliti og ég hef hlustað á umræðuna - margir eru þeirrar skoðunar að þetta sé mjög þröngt umboð sem ríkisstjórninni er veitt eða þeim bút af ríkisstjórn sem er að fara í aðildarviðræður, ég get ekki séð að þetta umboð sé neitt sérstaklega þröngt enda á það í sjálfu sér ekkert endilega að vera markmið þegar menn ætla að fara í samningaviðræður við ríkjasamband að menn gangi út frá því fyrir fram að þeir ætli ekki að fara í sambandið. Ég hef lesið þetta nefndarálit, ég get alveg fallist á að margt í þessu áliti er skárra en sú þingsályktunartillaga sem kom fram fyrst, ég hugsa að menn hafi reynt eitthvað til að laga það en það skín algjörlega í gegn að áhugi þeirra sem á málinu halda er mjög takmarkaður svo ekki sé meira sagt. Sumir vilja bara ekki taka þátt í þessu, aðrir reyna að keyra málið áfram og svo eru einhverjir aðrir í öðrum flokkum að koma að málinu vegna þess að þeir höfðu einhvern tíma sagt og hafa kannski einhverja sannfæringu fyrir því að þetta eigi að skoða. Mér finnst þetta mál allt vera ótrúlega mikil vonbrigði. Ég verð að segja líka að þessi þjösnaskapur og djöfulgangur á sumarþingi - virðulegi forseti, ég biðst afsökunar á þessu orðbragði - mér finnst þetta ekki vera til þess að greiða fyrir því að málið fari í gegnum þingið. Mig langar til að vita hvort mönnum finnist það vera gott að sjálfstæð þjóð, hvaða þjóð sem er, ætli sér að fara í svona samningaviðræður með eins nauman meiri hluta á þingi og hægt er að hugsa sér, með ágreining innan ríkisstjórnar, með í raun og veru alls konar sjónarmið innan allra þingflokka á Alþingi, er nokkur bragur á því að fara svona í mál af þessum toga? Finnst mönnum það virkilega svo brýnt að gera þetta akkúrat núna að þeir vilji hætta á það að hleypa öllu í bál og brand á sama tíma og við erum að leysa úr þessu stórkostlega mikilvæga máli eins og ég talaði um áðan, Icesave-málinu, og svo ekki sé minnst á önnur brýn mál sem ég sé að verða ekki á dagskrá hér fyrr en einhvern tíma á næsta ári? Þetta er ekki til þess að hjálpa nokkrum manni til að taka afstöðu í þessu máli að halda svona á því. Hvernig viðsemjendur erum við Íslendingar? Hvernig viðsemjendur er þjóð sem heldur svona á hlutunum? Ja, það er ekki að furða þótt Hollendingar og Bretar skemmti sér yfir því að fá okkur til að skrifa undir þau kostakjör sem þeir bjóða upp á í Icesave-samkomulaginu, vitandi það að á hinum endanum er þjóðin alveg æst í að komast í nánara samband við þetta fólk. Og vitandi það að því hefur verið haldið fram á Íslandi að þar muni svo margt breytast við inngöngu í Evrópusambandið hefur maður einhvern veginn á tilfinningunni að þeir geti alveg látið sér detta í hug að samningsstaðan sé nokkuð góð í þeirra þágu, að við munum kannski ekkert endilega hafa mjög mikið fyrir því að halda þeim litlu vörnum uppi sem við höfum þó reynt að halda uppi, Íslendingar, að undanförnu. Mér hefur fundist vanta hér dálítið í pontu þetta fólk. Hvar eru allir þessir leiðtogar sem eiga að leiða þjóðina áfram? Hvar er það fólk sem ætlar að koma okkur áfram upp úr þessu? Hvar er sannfæringin fyrir því að þetta sé það sem við eigum að gera, virðulegi forseti? Hún er ekki á þessu blaði, hún er ekki í þeirri þingsályktunartillögu sem hér var lögð fram eftir þvílíkt humm og ha að annað eins hefur ekki heyrst. Ekki er hún í þessu nefndaráliti þar sem menn passa sig og hlaupa eins og kettir í kringum heitan graut og velja orð sín af mikilli gætni til að móðga nú ábyggilega engan.  Síðan er alltaf verið að tala um að það þurfi að ræða þetta við þjóðina, það sé alveg bráðnauðsynlegt að þjóðin komi að þessu máli.  Þá vakna náttúrlega upp grunsemdir og það eru þessar grunsemdir sem eru alltaf að vakna sem ég hefði haldið að ríkisstjórnin vildi kannski losna við. Þær grunsemdir sem vakna núna í brjósti mér eru þær að þetta kannski snúist um það að það eigi ekkert að kjósa. Vilja menn fara í slíkar umræður? Vilja menn alltaf vera á flótta undan einhverju sem aðrir hafa áhyggjur af vegna þess að hlutirnir eru aldrei sagðir beint út? Af hverju er ekki hægt að fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta, hvað er að því? Ég held að ég hafi reyndar skrifað um það í hverri einustu grein sem ég hef skrifað um Evrópusambandið og þá skoðun mína sem kom fram einhvern tíma síðast í vetur, að ekki þyrfti að óttast það að leggja málið í dóm þjóðarinnar ef menn héldu haus í samningaviðræðum, það ætti að leggja þetta mál í dóm þjóðarinnar í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og menn mundu síðan taka því eins og menn hvað þjóðin hefði um það segja. Þá verða menn líka að sætta sig við það að tapa, þeir sem eru hlynntir og þeir sem eru á móti, vegna þess að menn verða alltaf að hafa þor til þess og manndóm í sér að lúta niðurstöðu. Það er það sem leiðtogar eiga að gera, það er akkúrat það. Þeir eiga að koma fram með sín mál og leggja þau í dóm þjóðarinnar og vera menn til að taka því hvað hún segir en ekki þetta, ekki segja: Nei, við ætlum bara að tékka á þessu, athuga hvað þjóðin segir og síðan munum við væntanlega fara eftir þessu af því að við ætlum auðvitað að fara eftir því sem þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla segir. En í því eru svo margir varnaglar og það er hægt að þvæla því máli fram og til baka að maður hefur enga sannfæringu fyrir því að menn séu í raun og veru að meina það sem þeir eru að segja. Menn verða að átta sig á að á sama tíma og alltaf er verið að tala um að mál af þessum toga séu ekki á flokkslínu, og það má margt um það segja, og nú skuli menn kjósa eftir sannfæringu sinni og samvisku, og það má margt um það segja líka, þá er það líka svo þegar menn síðan kjósa um svona mál þegar taka á afstöðu til þess hvort land eins og Ísland eða hvaða land sem er vilji vera hluti af svona sambandi þá er langbest að það væri það eina sem fyrir þjóðina er lagt á þeim tíma en demba því ekki inn í aðra kosningabaráttu af annars konar toga. Vegna þess að þá eru að mínu áliti í raun og veru miklu meiri líkur til þess að svona mál yrði fellt, þegar það er komið inn í flokkspólitíska hagsmuni og inn í það þvælast alls konar verk þeirrar ríkisstjórnar sem er að víkja o.s.frv. Það má alveg leiða líkur að því að það sé jafnvel meiri áhætta fyrir þá sem hvað heitast vilja í Evrópusambandið ganga. Þetta er einhvern veginn þannig að það vantar í þetta sannfæringarkraftinn og það vantar í þetta einhverja trú á að það sé gott fyrir Íslendinga að ganga í Evrópusambandið, að það muni hjálpa Íslendingum, að það muni skipta máli til lengri tíma fyrir Ísland, að það muni skipta máli fyrir Ísland að geta á einhverjum tímapunkti tekið upp aðra mynt, að það muni skipta máli fyrir Ísland að eiga trausta bandamenn í öðrum Evrópuþjóðum, að það skipti máli fyrir Ísland að hafa ekki einungis Norðurlandasamstarf til að reiða sig á heldur að ná betra sambandi við t.d. Stóra-Bretland og alla Suður-Evrópu. Það er ekkert í þessari þingsályktunartillögu og nefndaráliti sem segir mér að þeir sem hana skrifa hafi mikla sannfæringu fyrir því að þetta sé það sem þeir vilja gera. Ég vil að þeir segi það, ég vil að þeir komi með það. Ég ætla ekki að fara að segja þeim út af hverju þeir eigi að fara í Evrópusambandið, þeir eiga sjálfir að gera það ef þeir vilja gera það á annað borð. Ef þetta er bara eitthvert verkefni sem þarf að klára, ef það þarf að ýta á einhvern takka eða setja X í kladdann, þá getur verið að þetta sé eitthvert plagg til að leysa úr því, en menn gera ekki Íslendingum neinn greiða með þessu. Ef þetta er eins og einhver sagði að það þurfi að losna við þetta Evrópumál út úr heiminum, og það hafa margir sagt, ég held meira að segja að ég hafi sagt einhvern tíma að það sé ofsalega þreytandi þegar menn komi alltaf með þessa töfralausn að ganga í Evrópusambandið, við verðum að leiða þetta mál til lykta á einhverjum tímapunkti, en þetta mál er akkúrat þannig að það er eins og ekkert annað standi til en að leiða þetta einhvern veginn í jörð, komast út úr þessu vandræðamáli. Samfylkingin er alltaf að tala um Evrópusambandið, segja vinstri grænir, við þurfum endilega að komast út úr þessu og síðan getum við snúið okkur að einhverju öðru. Þetta á bara ekki að vera svona. Svona eiga menn ekki að vinna, menn eiga að vera menn til að gera hlutina betur en þetta. Ég veit ekki hvað gerist í haust þegar við höldum áfram að glíma við þann vanda sem hér er, Íslendingar, og ég veit ekki hvort það muni duga okkur til lengri tíma að búa við íslensku krónuna. Ég hugsa að enginn hér inni geti svarað því almennilega á þessari stundu en hins vegar held ég að við vitum það flest að íslenska krónan er ekki okkar mesti óvinur núna um þessar mundir og ég hef löngum verið þeirrar skoðunar að þeir sem hafa hvað mest talað krónuna niður hafir, margir hverjir, gert Íslandi hvað mestan óleik með því. Það er ekki hlutverk þeirra sem landinu stjórna að tala um það í öðru hverju orði að íslenska krónan sé ónýt. Ef menn vilja vera hluti af alþjóðlegu samfélagi verða þeir líka að átta sig á því að allt sem er sagt hér er þýtt á erlend tungumál, ekki bara sumt heldur allt. Og þegar þeir sem eru heitastir aðildarsinnar að Evrópusambandinu tala stöðugt um að íslenska krónan sé ónýt og það verði ekki við hana búið, þá eru þeir ekki að bæta samningsstöðu okkar við þessi lönd. Fyrir utan það, sem við viljum kannski ekki hugsa um neitt sérstaklega Íslendingar, þá er náttúrlega langt í það að við munum uppfylla nokkurt af þeim skilyrðum sem þarf til að taka upp evru, það er langt í það. Það er náttúrlega draumsýn ein að halda að Evrópusambandsþjóðirnar muni slá eitthvað af til að hjálpa þessari þjóð sem er búin að koma sér í þessi óskaplegu vandræði, sem eru fáheyrð, með dyggilegri hjálp Breta og Hollendinga. Því skyldu þeir fara að brjóta sínar reglur og fara að taka okkur inn í evrusamstarf? Til að grafa undan sínu eigin hagkerfi og sinni eigin mynt? Hvers konar barnaskapur er þetta eiginlega? Það er alveg ótrúlegt að lesa um þetta og heyra. Þetta kemur náttúrlega ekki til nokkurra mála. Við verðum alltaf, Íslendingar, að koma okkur sjálf upp úr okkar vandræðum, það gerir það enginn fyrir okkur. Jafnvel þótt við eigum fallega fossa og fagrar ár og höldum að hér komi hver ferðamaðurinn á fætur öðrum og skaffi gjaldeyri, það skiptir engu máli. Íslandi verður ekki bjargað vegna þess að við erum svo yndisleg, góð og falleg, við verðum að bjarga okkur sjálf. Þeir sem standa að þessari tillögu eru ekki að gera það sem ég hefði haldið að þyrfti að gera til að auka líkurnar til þess að Evrópusambandsmálin komist upp á eitthvert vitrænna plan. Ég get ekki séð að svo sé nema síður sé. Ég ætla ekki að fara að fjargviðrast við einstaka þingmenn um hvað sagt hefur verið hér í dag og undanfarna daga. Ég verð samt að segja að ég hef þó séð ótrúlegan kjark í þingsölum sem ég dáist mjög að og það er kannski það sem ég kallaði eftir áðan þegar ég var að kalla eftir því að maður sæi framan í einhverja leiðtoga af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, en ég hefur séð mikinn kjark og ég dáist að því og ég vil sjá svona kjark núna þegar við Íslendingar stöndum frammi fyrir þessum vanda. Kjarkurinn felst nefnilega í því að gera annað en endilega það sem fólk heldur að það eigi að gera, þ.e. að gera það sem maður trúir að sé best fyrir íslenska þjóð, ekkert endilega vegna þess að Fréttablaðið segir eitthvað eða fréttamenn á Stöð 2 segja eitthvað eða reyna að telja eitthvað út og segja: Hinn sagði þetta og hinn sagði hitt einhvern tíma fyrir mörgum árum. Það skiptir ekki nokkru máli. Núna verðum við að reyna að vanda okkur að gera það sem við getum best gert fyrir Íslendinga og það sem skiptir mestu máli er auðvitað að snúa sér að þeim brýnu verkefnum sem fram undan eru, leysa úr þeim erfiðustu deilumálum sem við höfum nokkurn tíma staðið frammi fyrir, langerfiðustu deilumálum sem við höfum staðið frammi fyrir. Ég vona svo sannarlega að við eigum ekki eftir að fá meira af slíku á næstunni þó að maður sé farinn að trúa öllu í því. Ef menn vilja síðan tala um Evrópusambandið þá geta þeir talað um það fyrir mér nótt og dag en ekki í sumar, ekki núna, ekki þegar við erum að horfa á tölur í skuldum Íslendinga sem eru svo óyfirstíganlegar við fyrstu sýn að maður trúir ekki hvernig við ættum að fara að því að borga þær og ég ætla rétt að vona að það sé enginn hér inni sem heldur að það muni eitthvað breytast í því efni við að ganga í Evrópusambandið. Ég ætla að vona að fólk haldi það ekki. Ég ætla að vona að fólk sem vill fara í Evrópusambandið hafi fyrir því einhver almennileg rök og ég get alveg talið upp þau rök sem ég sjálf hef gjarnan haft, ég hef ekkert hvikað frá þeim. En þau snúast ekki um það að allt breytist á einni nóttu, allar skuldirnar hverfi, það gera þær ekki. Og það mun heldur ekki breytast þó að það sé náttúrlega athugunarefni að við skuldum alltaf í annarri mynt en við öflum í. En jafnvel þótt við tækjum upp evru breytir það ekki öllu, við þurfum samt að afla tekna. Við verðum að borga þessar skuldir. Það er ekki hægt að færa skuldirnar yfir á bílskúrinn og halda að þá sé allt í himnalagi, sérstaklega þegar ekki er búið að byggja bílskúr eins og hér. Við munum ekki geta gert neitt af því sem við höldum að við ætlum að fara að gera ef við tökum okkur ekki saman í andlitinu og snúum okkur að því sem máli skiptir. Við ræddum um daginn um skýrslu fjármálaráðherra um stöðu efnahagsmála, gríðarlega háar skuldbindingar sem þar voru kynntar. Auðvitað vorum við ekki að tala um Icesave-skuldbindingarnar í þeim tölum en við vorum samt að tala um 1.800 milljarða kr. og það væri hægt að reka Háskóla Íslands, þessa menntastofnun sem bráðum verður 100 ára gömul og fyrir mörg okkar er mikill sómi að og okkur þykir vænt um, í tæplega 170 ár fyrir þær upphæðir. Þegar menn tala um það í Icesave-samkomulaginu að það sé undarlegt að í samningnum standi að við berum vexti af þessari upphæð frá 1. janúar 2009 áður en að efndir samningsins eru að nokkru leyti orðnar, ekkert gert fyrr en einhvern tíma í júlí ef af verður, og þá bætast 23 milljarðar við skuldina. En það skiptir engu máli - það er hægt að reka Háskóla Íslands í tvö og hálft ár fyrir það - það er eins og tölur skipti ekki neinu máli hérna, ekki nokkru máli. Þúsundir milljarða. Við höfum deilt mikið, mörg hver, um auðlindamál. Ég ætla ekki að fara að tala um þau hér en ég minnist þess úr mínu gamla starfi að mann sundlaði yfir því að Kárahnjúkavirkjun skyldi kosta 100 milljarða, mann sundlaði, að láta sér detta þetta í hug. Ég ætla ekki að hrella menn með því að segja hve margar Kárahnjúkavirkjanir hægt væri að byggja fyrir þær skuldir sem við erum að safna að okkur. En ég ætla að segja það líka, vegna þess að mér finnst það skipta máli fyrir mig, að mikið hefur mér þótt margt hafa farið úrskeiðis á undanförnum árum og ég ætla ekki að skorast undan ábyrgð míns flokks í því þegar hlutirnir hafa ekki gengið nógu vel. Ég fer fram á það sama við aðra flokka sem hlaupa gjarnan út úr herbergjum þegar erfiðra spurninga er spurt vegna þess að þeir erfiðleikar sem hafa dunið yfir á undanförnum árum eru ekki áratuga gamlir. Það er mjög stutt síðan þær ákvarðanir voru teknar og annar stjórnarflokkurinn hér var þá líka í ríkisstjórn. Mér finnst að allir eigi að vera menn til að horfa framan í sjálfa sig í þessum málum. Þegar þetta þunga Icesave-mál er yfir höfðinu á manni, mál sem ég get með engu móti skilið frá þessu Evrópusambandsmáli og hefur haft gríðarleg áhrif á það hvernig ég hef litið á Evrópusambandið undanfarna daga, þá finnst mér ekki hægt að skýla sér á bak við neitt í því. Hins vegar eru það við sem nú sitjum og það erum við sem nú ýtum á takkana sem ákveðum afdrif þessa máls, það er okkar að ákveða afdrifin. Við getum gagnrýnt margt sem gert hefur verið en það eru við sem munum taka á því endanlega ábyrgð. Þegar fram undan eru stórar ákvarðanir er maður einn með sjálfum sér og hugsar málið. Ég sagði áðan að mér fyndist Icesave-málið hafa haft mjög mikil áhrif á það hvernig maður hefur litið á mjög margt annað undanfarna daga. Mér finnst ekki hægt að taka þessi mál algerlega í sundur, ég geri mér grein fyrir að þetta er ekki sama málið en hvernig haldið hefur verið á því máli hefur áhrif á það hvernig ég óttast að haldið geti verið á þessu máli. Þegar ágreiningurinn er þar að auki svona mikill á ríkisstjórnarbekkjunum og þegar manni finnst að annar flokkurinn sjái ekkert annað en þetta, þá er það auðvitað eitthvað sem veldur manni áhyggjum. Þá spyr maður sig að því: Af hverju liggur svona óskaplega mikið á? Hvað veldur því að það liggur svona óskaplega mikið á að ekki megi klára það mál fyrst, koma því frá? Er ekki nógu erfitt fyrir okkur að glíma við það? Er ekki nógu erfitt fyrir okkur að takast á við þann raunverulega vanda sem í því máli er, þær upphæðir sem þar er um að tefla, þau sjónarmið sem þar eru uppi um það hverjar skyldur okkar eru og hvernig við gætum hugsanlega uppfyllt þær? Vegna þess að ekkert okkar vill að við stöndum ekki við okkar skuldbindingar. Ég hugsa að við öll hér inni og allir Íslendingar séu uppteknir við akkúrat það mál, að hugsa um það. Hvað finnst þér um Icesave-málið, Ólöf? segir næstum hver einasti maður sem maður hittir. Hvernig ætlum við að borga skuldirnar okkar? Getum við búið hérna áfram? Þið verðið að segja okkur frá því hvernig þið ætlið að fara að þessu. Við verðum að trúa því sem þið segið. Það er mjög langt síðan ég hef heyrt einhvern segja: Hvernig er með Evrópusambandið, eruð þið að hugsa um að leggja inn umsókn? Það spyr enginn um þetta núna vegna þess að þetta er ekki það sem hvílir mest á okkur þessa dagana. Við viljum fyrst klára þessi erfiðu deilumál. Það er ekki þar með sagt að verið sé að segja að það verði aldrei af öðru en nú er ekki tíminn. Hvað er svona óskaplega knýjandi? Það er ekki hægt að fá nein svör við því. Ég hef engan hitt sem hefur getað sagt mér það, engan. Það er verið að tala um eitthvert ástand í Svíþjóð, að nú sé sænska forsætið komið og það muni taka þetta mál föstum tökum. Þetta eru náttúrlega engin rök, þetta eru ekki raunveruleg rök í málinu. Þetta er svona praktískt atriði, þægilegra fyrir okkur að gera þetta og hitt, en þetta eru ekki raunveruleg rök. Gagnvart þeim okkar sem höfum verið hlynnt því að skoða þennan kost, þá finnst mér alveg óskiljanlegt að verið sé að keyra þetta svona hart áfram, algerlega óskiljanlegt, ekki nema það sé til þess að gera mann alveg brjálaðan. Það getur vel verið að þetta snúist bara um það að hleypa öllu í bál og brand. En það hefur þá tekist alveg prýðilega vel, það er allt komið í háaloft í þinginu út af öllum heimsins málum. Það er alveg sama hvaða mál það er, það er allt einhvern veginn komið í háaloft og enginn treystir neinum og allir gruna hina um græsku og maður getur ekki einu sinni lesið nefndarálit án þess að gera sér upp einhverjar skoðanir um að það sé eitthvað skrýtið að þetta skuli vera orðað svona vegna þess að það er enginn trúnaður í nefndarálitum um neitt. Og kostnaðurinn, nú eru menn farnir að tala um kostnaðinn. Auðvitað þurfa menn að tala um kostnaðinn og hvað hlutirnir kosta. Og er það ekki bara akkúrat þá sem menn fara líka að gruna hina um græsku? Þetta er svona ódýrt vegna þess að það eiga ekki vera neinar samningaviðræður, þess vegna er þetta svona ódýrt, vegna þess að við erum að fara beint inn í Evrópusambandið. Það er alveg sama hvað er, það er allt tortryggilegt. Svo kemur fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að hann telji að ef samningaviðræðurnar gangi illa þá sé hægt að hætta við. Á þá ekki að spyrja þjóðina? Það er líka skrýtið, það finnst manni líka tortryggilegt því það er bara hægt að stoppa og það á bara ekkert að tala við þjóðina. Nú þá er ekki verið að leiða málið í jörð, þá er það ekki lengur sjónarmið, þá er þetta ekki lengur eitthvað sem hægt er að merkja við í kladdanum. Þetta rekst hvað á annars horn, það er ómögulegt að skilja hvað fólk er að fara. Ég er afskaplega undrandi á því að ríkisstjórnin skyldi ekki hafa gripið tækifærið snemma sumars þegar hluti stjórnarandstöðunnar lagði fram þingsályktunartillögu um það hvernig halda ætti á þessu máli. Ég held nefnilega að ef ríkisstjórnin hefði verið afskaplega klók þá hefði hún gert það. Þá væri þetta væntanlega ekkert mál, flokkurinn hefði staðið saman að þessu. En vegna þess að það er alltaf verið að hræra í hlutunum og gera það einhvern veginn þannig að það er ekki hægt að fallast á það þá finnst manni einhvern veginn að þetta eigi að verða svona einhver hjólbarðapólitík, svo ég noti það ljóta orð, og mér finnst ekki þetta mál þess eðlis að það eigi að vera þannig. Mér finnst nefnilega stórmál að ákveða það að sækja um aðild að Evrópusambandinu og ég vil líka að menn umgangist það mál af tilhlýðilegri virðingu. Ég get hins vegar alveg hrósað hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ítarlegt og gott nefndarálit fyrir sinn hatt eins og ég segi. En mér finnst ekki hægt að keyra svona mál áfram. Ég hefði haldið að þetta væri mál sem þyrfti að ígrunda vel og athuga hvort hægt væri að ná samkomulagi um það. Að íslensk þjóð geti orðið sammála um að það sé gott fyrir hana að skoða það að fara í aðildarviðræður að Evrópusambandinu, að kanna hvort það sé eitt af því sem þurfi að skoða rólega, taka þann tíma sem í það þarf en ekki keppast við að gera það fyrir einhverja dagsetningu í júlí vegna þess að þá er fundur hjá einhverju forsæti. Þetta er náttúrlega alveg galið, þetta er ekki til að hjálpa manni í þessu máli. Það er mjög dapurlegt.

Hæstv. forseti. Að mínu mati og margra annarra erum við að ræða stærsta mál sem komið hefur inn á borð þingsins frá því að við öðluðumst fullveldi því að hluti af því að ganga í Evrópusambandið er að missa hluta af fullveldinu aftur. Því er þetta mál okkur mörgum mjög erfitt og þungt og ég vona að við tökum málið, umræðuna og undirbúninginn að þessu máli öll alvarlega því í mínum huga fylgir því mikil alvara að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu, að ætla sér að ganga inn í Evrópusambandið. Að mínu mati jafngildir það því að leggja inn umsókn um að maður ætli í Evrópusambandið. Maður getur ekki bankað á dyr án þess að ætlast til að dyrnar séu opnaðar og manni hleypt inn. Í mínum huga er því mikill munur á því að fara í könnunarviðræður, kanna og kortleggja það sem hér er lagt til að verði gert hvað varðar umsókn um aðild og fara í þau stóru mál og erfiðustu sem við vitum að hugsanlega strandar á eða verður okkur erfiðast í samningaviðræðunum og láta það duga í bili. Það er mikill munur á könnunarviðræðum og hugsanlega þjóðaratkvæðagreiðslu í framhaldi af því, þ.e. hvort við viljum leggja inn umsókn eða því að leggja inn umsókn eins og hér er gert. Með hvorugri þessara leiða get ég mælt í dag þó svo ég geri mér fulla grein fyrir því að mikill þrýstingur hefur verið á það að fara í akkúrat svona könnunarviðræður. Aðildarumsókn - mjög margir rugla þessu bara öllu saman - það er bara að fara og athuga hvað við getum fengið út úr þessu, hvar við stöndum. Það þýðir ekkert að kanna þetta. Það verður að skoða þetta. Við verðum að vita hvað þetta er og hvað við fáum út úr þessu Evrópusambandi og hvort við fáum evruna því að myntin, íslenska krónan, stöðugleikinn er það sem fólk hefur horft til og vonast eftir eðlilega og litið með vonaraugum til Evrópusambandsins og þá aðallega evrunnar, að það væri eitthvað sem gæti hjálpað okkur í þeim óstöðugleika sem hér hefur verið. En það er mikill munur á því að kortleggja þetta og kanna eða því að leggja inn umsókn. Með hvorugri aðferðinni get ég mælt í dag vegna stöðu okkar í dag, efnahagsstöðu þjóðarinnar og þeirra vandamála sem við stöndum frammi fyrir, stóra Icesave-málsins, það að koma okkur út úr þeim himinháu skuldum sem þjóðin er í, ekki bara ríkissjóður heldur þjóðin. Það er verkefni sem við þurfum öll að takast á við og koma okkur út úr og það á sem fæstum árum. Þegar við erum búin núna á þessu sumarþingi að fara í gegnum þær erfiðu ákvarðanir að skera niður í ríkisfjármálum á þessu ári, að undirbúa niðurskurð og sparnað og skattlagningar á næsta ári þá höfum við verið með þetta mál í vinnslu í þinginu, tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem hefur tekið alveg gífurlegan tíma, orku og kraft frá öðrum þingstörfum. Það er ekki svo að ég vorkenni okkur þingmönnum að vinna mikið og leggja mikið á okkur. En mér hefur fundist núna í vor og í sumar að við hefðum átt að einhenda okkur og leggja okkar krafta í allt aðra hluti en þetta núna. Þar að auki vitum við að stuðningur við aðild að Evrópusambandinu gengur þvert á alla stjórnmálaflokka, alla. Það er helst Samfylkingin einn flokka sem hefur nær einróma verið hlynnt aðild. Hugmyndin og hugsanir fólks um það hvort Íslandi sé betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins mun kljúfa þjóðina af því að þetta er þverpólitískt þannig lagað séð að þetta gengur þvert á alla flokka. Núna þegar við þurfum, til að komast út úr þeim miklu erfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir, á samstöðu þjóðarinnar að halda á öllum sviðum - því öðruvísi gerum við það ekki - þurfum að standa saman sem þjóð þá erum við með þetta stóra mál í höndunum sem mun kljúfa þjóðina í með og á móti Evrópusambandinu. Í þeim miklu erfiðleikum og fjárhagserfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir þar sem horft er á hvert starf, hverja krónu þá mun bara þetta mál, umsóknin ein og sér, vera óhemju dýr og ég leyfi mér að efast um þá greiningu sem kemur fram í nefndarálitinu, þ.e. að ef þetta verður samþykkt og ef við ætlum að standa vel og faglega að umsókninni þá mun hún verða dýr því við eigum við samningsaðila sem eru mjög færir, hafa mikla þjálfun, búa yfir mikilli samningatækni, beita miklum áróðri og kunnáttu í að standa frammi fyrir sínum málum þannig að það er eins gott að við höfum þá jafngilda samningsaðila eða eins færa og við getum til að fara í þessar viðræður ef af verður. Ef þetta mun ekki kosta okkur þeim mun meiri fjármuni í sérfræðinga og mannskap þá þýðir það bara að við munum ekki leggja okkur nægilega fram eða kosta því til sem þarf eða þá að við verðum að leggja til hliðar þau verkefni sem eru inni í ráðuneytunum sem þetta hvílir þyngst á. Akkúrat núna standa ráðuneytin mörg hver í erfiðum verkefnum vegna þess að það hafa verið breytingar á verkefnum nokkurra ráðuneyta og þau eru svona rétt að koma sér í nýjan farveg. Til stendur að breyta enn verkaskiptingu á milli ráðuneyta þannig að þau verkefni bætast ofan á og svo er þetta, að takast á við þetta ferli, þ.e. að fara í umsóknarferlið. Ég horfi bara til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Það verður ekki lítið verkefni sem bíður þess ráðuneytis fyrir utan allt sem snýr bara að því að halda hér öllu á floti. Bara ef við horfum á þessa þætti þá finnst mér þetta algjörlega eins röng tímasetning og hægt er að hugsa sér fyrir utan það að ég tel að við séum ekki í nokkurri einustu samningsstöðu að fara sem þjóð og ætla að semja við þær aðstæður sem við búum við með Icesave-málið eins og myllustein um hálsinn. Við verðum og ætlum okkur að ná okkur út úr þessum skuldaklafa á fáum árum til að missa ekki efnahagslegt sjálfstæði okkar, segja okkur ekki til sveitar, segja okkur ekki í Parísarklúbbinn heldur halda efnahagslegu sjálfstæði en þá erum við í mjög þröngri samningsstöðu til að standa vörð um þau gildi sem hér hafa verið negld niður og inn í þingsályktunartillöguna og hafa komið fram í breytingartillögum og það sem við vitum að þjóðin vill standa vörð um, um efnahagslögsöguna, um landbúnaðinn, um orkuna, um náttúruauðlindirnar. Verður ekki auðveldara í þessari markaðshyggju Evrópusambandsins - þar er alveg viðurkennt að markaðshugsunin er ríkjandi og frjálst flæði í viðskiptum. Samkeppnishugsjónin ræður ríkjum og það á milli ríkja. Það verður erfiðara fyrir okkur að varðveita eignarhald á auðlindunum þegar skuldastaða okkar er svo erfið að það væri hugsanlega hægt að greiða fyrir eða koma okkur út úr skuldunum með því að selja frá okkur auðlindirnar og orkuna. Erum við ekki viðkvæmari í þessari stöðu að ætla að semja um inngöngu í Evrópusambandið? Eins og alþjóð veit erum við í ágætis stjórnarsamstarfi við Samfylkinguna sem hefur haft það á stefnuskrá sinni að ganga í Evrópusambandið. Við aftur á móti í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ekki gert það. Við höfum í okkar stjórnmálasamþykkt eða stjórnarstefnu sem útgangspunkt að okkar hagsmunum sé best borgið utan Evrópusambandsins og höfum ályktað í þá veru á mörgum þingum og ætla ég að lesa stuttan kafla úr stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem snýr beint að Evrópusambandinu. Hann er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Samskipti við Evrópusambandið ber að þróa í átt til samninga um viðskipti og samvinnu, m.a. á sviði menntamála, vinnumarkaðsmála og umhverfismála. Hugsanlegur ávinningur af aðild Íslands að Evrópusambandinu réttlætir ekki frekara framsal á ákvörðunarrétti um málefni íslensku þjóðarinnar og er aðild að Evrópusambandinu því hafnað. Hagsmunir fjármagns og heimsfyrirtækja eru í allt of ríkum mæli drifkraftar Evrópusamrunans, miðstýring, skrifræði og skortur á lýðræði einkennir stofnanir þess um of.“ Svo segir um sjálfstæða utanríkisstefnu og félagslega alþjóðahyggju, með leyfi forseta: „Lýðræðislega kjörin stjórnvöld á Íslandi geta sjálf tekið ákvarðanir um lagabreytingar hliðstæðar þeim sem ákveðnar eru innan ESB, ef þau svo kjósa og þá út frá eigin forsendum. Aðild að ESB mundi skerða fullveldi Íslands enn frekar en orðið er með EES-samningnum og tefla í tvísýnu yfirráðum Íslendinga yfir auðlindum sínum.“ Þessar stuttu klausur í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og texta um sjálfstæða utanríkisstefnu og félagslega alþjóðahyggju eru hrygglengjan í þeim samþykktum sem hafa verið gerðar um Evrópumál á landsfundum. Og hvað varðar ríkisstjórnarsamstarf Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þá viðurkenna báðar stjórnmálahreyfingarnar mismunandi viðhorf til aðildar sambandsins. Þetta var sem sé niðurstaðan, að það fékk stuðning Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að hér yrði lögð fram þingsályktunartillaga um aðildarumsókn að Evrópusambandinu og að örlög þeirrar þingsályktunartillögu réðust síðan í þinginu í meðferð þingsins. Ég vil í þessu sambandi hrósa hv. formanni utanríkismálanefndar, Árna Þór Sigurðssyni fyrir það hversu vel hann hefur haldið utan um störf nefndarinnar enda hefur hann fengið lof frá nefndarmönnum úr öllum flokkum. Hann hefur lagt sig fram um að ná samstöðu um afgreiðslu málsins. Hér liggur fyrir mjög ítarlegt nefndarálit. Þar eru dregin fram samningsmarkmið. Þar er lögð fram aðferðafræði um framgang málsins. Þar er sagt til um það hvernig aðkoma Alþingis eigi að vera og kostnaður. Ég get ekki annað gert en aðrir og hrósa þessari vinnu. Ég tel hana mikilvæga og innlegg í málið ef þessi þingsályktunartillaga verður þá samþykkt. Það er mjög mikilvægt að hafa þverpólitíska aðkomu að samningaviðræðunum því það er bara svo að ef maður hefur trú eða oftrú á einhverju máli er maður ekki gagnrýninn og þegar lagt er af stað í samningaviðræður og maður hefur miklar væntingar um að ná árangri og ætlar sér að ná takmarkinu þá er mjög auðvelt að leiðast áfram kannski lengra en samningsmarkmiðin eða takmarkanirnar segja manni og auðvelt að misstíga sig í því. Ég lít sérstaklega til þess að samningsaðilar okkar hafa mikla þjálfun. Þess vegna er líka mjög mikilvægt að þarna séu gagnrýnin sjónarmið og gagnrýnir aðilar og mismunandi flokkslínur eða fulltrúar flokkanna sem koma þarna að til að standa vaktina, til að missa nú ekki sjónar á þeim fyrirvörum sem settir eru. Eins tel ég líka mjög mikilvægt sem kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að ef af þessu verði og ef farið verður í samningaferlið að byrjað verði á þeim þáttum sem erfiðastir eru og við vitum um þannig að komi í ljós að við getum ekki haldið yfirráðum okkar yfir sjávarauðlindunum, yfir landhelginni, ef það kemur í ljós að við missum rétt okkar sem fullvalda þjóð á að semja um kvóta eða aðgang að landhelginni, ef við sjáum það að þá sé bara sjálfhætt og það þurfi hvorki að fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu né halda neitt frekar áfram. Ég tel mikilvægt að verði af þessu þá verði byrjað á erfiðustu þáttunum og þá hætt ef ljóst er að - ég vil allt að því nefna það tálsýn - ef menn telja að ekki sé hægt að ná fram þeim samningsmarkmiðum sem halda fullveldi þjóðarinnar, yfirráðum yfir auðlindunum, eins og Evrópusambandið ætlaði að ganga inn í litla Ísland en ekki öfugt. Hvers vegna er þá verið að þrýsta á þetta mál núna fyrir utan það að annar stjórnarflokkurinn hefur haft þetta á stefnuskrá sinni? Ég get ekki frekar en síðasti ræðumaður, hv. þm. Ólöf Nordal, varist þeirri hugsun að á einn og annan hátt liggi þarna saman þræðir í Icesave-málinu og Evrópusambandsmálinu, umsókn að Evrópusambandinu. Mér er svolítið misboðið að við skulum á þessum tíma leggja inn aðildarumsókn þegar við upplifum það á eigin skinni og í gegnum það ferli sem hefur verið opinbert frá því 8. október, hvernig Evrópusambandið, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hvernig Bretar, Hollendingar hafa notað aðstöðu sína og vald innan Evrópusambandsins og innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að hafa áhrif á framvindu mála. Þegar maður sér hvernig stóri bróðir, hvað stóru og sterku löndin, fjölmennu löndin innan Evrópusambandsins geta í raun blygðunarlaust kúgað þjóð eins og okkur til að gæta eigin hagsmuna í þessu sambandi þá spyr maður sig hvort þeim sé svo annt um að öll Evrópa með öll þau lönd sem eru nýkomin inn njóti sömu réttinda, séu tekin eins og bræður inn í þetta bandalag, að það sé ekki flokkað eftir stærð eða auðlegð. Stolt mitt er sært vegna þess að við skulum leita inn í þetta bandalag á sama tíma og við upplifum hvernig farið er með okkur. Þá er ég ekki að strika yfir okkar ábyrgð á Icesave-málinu, alls ekki. Auðvitað berum við ábyrgð á því hvernig fór og hvernig þetta efnahagshrun, íslenska kreppan, kom yfir okkur. Við erum í tvöfaldri kreppu. Við erum í heimskreppu og við erum í heimatilbúinni kreppu og sú kreppa er miklu dýpri, erfiðari og sársaukafyllri heldur en heimskreppan sem ýtti við okkar íslensku kreppu því íslenska kreppan er heimatilbúin. Hún er líka pólitísk. Hún er hugmyndafræði. Hún er frjálshyggja. Hún er markaðshyggja sem fór úr böndunum. Það er sárt að sitja uppi með skuldirnar og geta engum nema sjálfum sér um kennt. Í þessari stöðu fengum við ekki einu sinni hjálp frá Norðurlöndunum, þ.e. ekki einu sinni, við erum að fá hjálp núna. En þar sem okkur liggur svo á að senda inn umsókn af því að Svíar eiga að taka við umsóknareyðublaðinu  Hæstv. forseti. Mér finnst líka áhyggjuefni að fylgjast með þróun Evrópusambandsins, hvert það stefni. Það er mikil spenna innan Evrópusambandsins. Það er mikill efi um það hvort evran verði áfram sá gjaldmiðill sem hún hefur verið. Í þessu ríkjasambandi sem stefnir í sambandsveldi - því það er bara haldið áfram - svo virðist vera að koma eigi á þessu ríkjasambandi. Alla vega stefnir í það. Í þessu ríkjasambandi markar Schengen ákveðinn ramma, landamæri utan um Evrópusambandið. Við þessi mörk eru þjóðirnar í austri. Þar eru Rússar og þar er að byggjast upp spenna algerlega að ástæðulausu að mínu mati, algerlega. Það er líka mikil óeining og spenna innan nýju landanna sem ekki hafa fengið sama jafnrétti og sömu meðferð og gömlu sambandsþjóðirnar. Við ættum að hugsa okkur mjög vel um hvort þetta veldi sé umhverfið, hvort óhætt sé að innlima okkur algerlega inn í þetta umhverfi. Þetta segi ég ekki í ljósi neinnar hugmyndafræði um að við ættum bara að einangra okkur. Ég vil þvert á móti hafa sem best samskipti við allar þjóðir. Ísland er þannig staðsett á hnettinum að við höfum möguleika á að hafa samskipti í austur og vestur og suður til Evrópu. Við erum einstaklega vel staðsett á hnettinum og ég tala ekki um núna þegar sú óheillaþróun hefur orðið að ísinn er að bráðna á norðurskautinu og auðlindir eru að koma fram eða gætu orðið aðgengilegar sem þessar stórþjóðir sækjast eftir. Eigum við þá að innlima okkur í þetta samband? Ég tel ekki. Mér finnst mikið alvörumál að sækja um aðild og ... 
            

Forseti spyr vegna samkomulags milli þingflokka hvort þingmaðurinn eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Ég get alveg eins hætt núna eins og að tala alla nóttina. Ég vil bara segja eins og er að mér er nokkuð þungt um hjartað og ég veit að mínum félögum bæði í þingflokknum og í okkar félögum úti um land er það líka. Ég get því eins hætt núna og vitna bara í ágætisræður sem hér hafa verið haldnar og hafa verið á sömu nótum og mín ræða. Ég get lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Nú er það svo að Vinstri grænir voru sigurvegarar kosninganna síðast og maður hefði talið að þeir væru þá í góðri stöðu þegar þeir sömdu við Samfylkinguna. En samt hefur það gerst að Vinstri grænir þurfa að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það er víst ekki voðalega erfitt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir Vinstri grænum, hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum, að skera niður velferðarkerfið og gera þetta og hitt og þeir gera það, kannski ekki með glöðu geði. Svo var send sendinefnd til Bretlands og Hollands að semja um Icesave. Það átti víst aldrei að samþykkja neitt um það en það er líka bakkað með það og við erum með umræðu um Icesave á þinginu. Hv. þingmaður nefndi að Bretar stjórnuðu öllu í Evrópusambandinu. Ég held reyndar að það séu Þjóðverjar en ég held að í gegnum þetta ættu áhangendur Evrópusambandsins að átta sig á því að þetta er ekkert lauslegt samband jafnrétthárra ríkja. Atkvæðin, þó að við fengjum þrjú atkvæði, þá vega þau miklu minna heldur en eitt atkvæði af þeim atkvæðum sem Þjóðverjar hafa af því að Þjóðverjar borga allan brúsann. En eftir fjórar vikur verðum við hugsanlega búin að samþykkja beiðni um aðild að Evrópusambandinu, og við verðum hugsanlega búin að samþykkja samninginn um Icesave. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er þingmaður Vinstri grænna, og eins og ég hef oft fórnað minni hagsmunum fyrir meiri, þá vil ég spyrja hann: Hvaða hagsmunir eru það virkilega sem eru meiri heldur en sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar?

Hæstv. forseti. Ég get svarað hv. þingmanni því að ég tel að það séu engir hagsmunir meiri. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna það sem sjaldan er nefnt, en Vinstri hreyfingin – grænt framboð var sigurvegari kosninganna. Ýmislegt hefði verið öðruvísi ef við hefðum orðið stórsigurvegarar og hlotið enn meira fylgi en þá er maður orðinn nokkuð frekur því að okkar fylgi jókst mjög mikið og ég er þakklát fyrir það. Hvað varðar Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þá mótmæltum við í þinginu aðkomu hans en höfðum þá ekki afl til. Hvað varðar Icesave þá var það líka frágengið. Við sitjum þar uppi með gerða hluti frágengna. Hvað varðar aðild að Evrópusambandinu, Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafnar aðild að Evrópusambandinu. Við gengum að því að fara þá leið að leggja inn umsókn, enda er, svo við séum sanngjörn, krafa mjög margra að láta á þetta reyna svo þjóðin geti kosið um það og þá sé þetta mál frá eða gengið inn í Evrópusambandið. Ég tel að svo lengi sem Evrópusambandið er til og meðan einhverjir eru til sem vilja ganga í það verði alltaf uppi þessi krafa um að sækja eftir aðild að Evrópusambandinu. En við munum berjast gegn því og aðild að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég reiknaði með því að í stjórnarmyndunarviðræðunum hafi menn verið að höndla um ýmis mál og Vinstri grænir hafa eflaust viljað ná fram sínum markmiðum, breyta þjóðfélaginu í sína veru og annað slíkt. Þeir fá ráðherrastóla fyrir. En ég spurði áðan: Eru þeir hagsmunir meira virði heldur en það að sækja um Evrópusambandsaðild? Hv. þingmaður nefndi líka afl Evrópusambandsins og áróðursafl Evrópusambandsins og það hafa fleiri nefnt það. Menn hafa nefnt að Evrópusambandið eyði meira í áróðursstríð heldur en Coca Cola á ári og það séu upphæðir sem séu svipaðar og Icesave á ári sem það eyðir í áróðursstríð. Þegar þessi samningur liggur fyrir sem hv. þingmenn Vinstri grænna gefa vilyrði fyrir að farið verði í, þegar sá samningur kemur til baka og hann verður þannig að veitt verður undanþága fyrir sjávarútveginn í 20 ár og undanþága um þetta og hitt í 10 ár, 20 ár og 30 ár, af því að Evrópusambandið hugsar til langs tíma en hæstv. utanríkisráðherra til skamms tíma, þá mun upphefjast gífurlega mikið áróðursstríð sem Evrópusambandið fjármagnar og enginn innlendur aðili hefur bolmagn til að standa gegn. Þá óttast ég að þjóðin verði með hótunum, loforðum og áróðri fengin til að samþykkja aðild að Evrópusambandinu. Þá hefur það gerst, frú forseti, að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna hafa með aðgerðum sínum stuðlað að því að Ísland er orðinn aðili að Evrópusambandinu.

Hæstv. forseti. Vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni að með því að heimila í stjórnarsáttmálanum að þessi þingsályktunartillaga verði lögð fram í þinginu greiðum við þessa leið en ég segi fyrir mitt leyti og langflestra minna félaga að við munum berjast gegn því að gengið verði inn í Evrópusambandið.

Dugar ekki neitt.

Hvað varðar samninginn, ef sú stjórn sem nú situr eða Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur aðild að samningaviðræðunum þá munum við koma heim eftir fyrstu viðræður ef fullnægjandi skilyrði nást ekki varðandi auðlindirnar. Hvað varðar mikilvægi þess að við séum í stjórn, það er ekki endilega vegna þrár eftir að sitja í ráðherrastólum en hverri ríkisstjórn fylgir nú það að vera í stjórnarráðinu. Við þurfum fyrst og fremst að skapa traust hjá þjóðinni, við þurfum að koma peningaöflunum út úr valdastöðunum. Við þurfum að byggja upp annað samfélag sem byggist á öðrum gildum og ég treysti engu stjórnmálaafli betur heldur en Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til að gera það.

Eru það meiri hagsmunir …?

Við höfum ekki staðið að þessum darraðardansi og dansinum í kringum gullkálfinn. Við vöruðum við þeirri þróun sem hér var og það lendir á okkur að hreinsa til og byggja upp og við munum reyna að standa okkur í því.