Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. til þál. um varnir byggðar í Álftaveri og Vík í Mýrdal gegn hugsanlegu tjóni af völdum Kötluhlaups á þskj. 62 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að láta undirbúa og hefja þegar á næsta ári nauðsynlegar aðgerðir til varnar mannvirkjum og gróðurlöndum í Álftaveri og Vík í Mýrdal með tilliti til hugsanlegs Kötluhlaups, á grundvelli þeirra athugana, sem þegar hafa verið framkvæmdar og fyrir liggja.“ Það fer ekki hjá því, að sérstök tilfinning hljóti að grípa menn, sem fara yfir Mýrdalssand og verður hugsað til þess, að við upphaf Íslandsbyggðar var þessi mikla auðn öll gróðri vafin. Atlir þekkja frásögn Landnámu um það, er Dufþakur, þræll Hjörleifs, bruggaði húsbónda sinum banaráð með því að telja honum trú um, að skógarbjörn hefði komið og drepið uxa hans. Og er þeir Hjörleifur dreifðu sér um skóginn að leita bjarnarins, réðust þrælarnir að þeim og drápu. En þó að saga Hjörleifs yrði ekki löng á Íslandi, þá komu brátt fleiri landnámsmenn í hans kjölfar. Þar kom Hrafn hallalykill og nam land á þessu svæði, sem núna er Mýrdalssandur. Og hann nefndi bæ sinn að Dynskógum. Á eftir honum komu svo hver á fætur öðrum og nefndu bæi sína fallegum nöfnum, eins og Loðinsvíkur, Atlaey, Keldur, Laufskála o.s.frv. Þessi nöfn gefa nokkurt tilefni til þess að ætla, að landið hafi verið gróðurmikið. En byggðin með þessi fallegu bæjanöfn átti sér skamman aldur. Árið 894 gaus Katla, og mjög snemma á öldum eyddist allt land milli Hafurseyjar og Hólmsár, ofan frá jökli og suður að Skálm, sem rennur fyrir norðan Álftaverið, og þar hefur aldrei verið byggð síðan. Gosið 894 er fyrsta gos Kötlu, sem vitað er um, en síðan hefur hún gosið 15 sinnum, síðast haustið 1918, eins og öllum er kunnugt. Til eru góðar heimildir um Kötlugos frá upphafi Íslandsbyggðar, skráðar af Markúsi Hjörleifssyni bónda í Hjörleifshöfða. Hann bjó í Höfðanum um langa ævi og lézt árið 1906. Hann gaf út bók um þetta efni, sem hann kallaði ,.Rit um jarðelda á Íslandi“. Þar er mikinn fróðleik að finna, og geta menn lesið þar, hvernig jökulhlaupin, sem jafnan fylgja Kötlugosunum og venjulega hafa átt sér stað tvisvar á öld, hafa smáeytt landið og skapað þá eyðimörk, sem við blasir í dag og við nefnum Mýrdalssand. En Katla hefur þó þyrmt Álftaverinu að nokkru leyti fram á þennan dag, þótt hún hafi mjög að því sorfið á köflum. Ég vil aðeins nefna hér tvö dæmi úr fyrrnefndri bók Markúsar Loftssonar, en þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, um gosið 1580: „Þá sprakk sundur Mýrdalsjökull með eldingum og reiðarslögum, sem heyrðust víða um land, en vatnið flóði um allan sandinn vestan frá Mýrdal og austur að Þykkvabæjarklaustri. Skemmdust þá nokkrar jarðir í Álftaveri, en urðu þó flestar næstum jafngóðar að fáum árum liðnum.“ Og um gosið 1660 segir svo: .,Skemmdist Álftaverið mikið. Eyðilögðust þar fjórar jarðir um nokkur ár: Hraunbær, Skálmarbær, Hraungerði og Sauðhúsnes.“ Ég vil geta þess, að þrjár þessar fyrrnefndu jarðir eru enn í byggð. Álftaverið er láglend sveit og hefur af þeim sökum alitaf legið undir miklum áföllum, þegar Mýrdalsjökull sprakk. Nú eru þar 11 byggðar jarðir. Fyrir austan er Kúðafljót, að vestan Mýrdalssandur, að norðan Skálm. Það er því ekki að furða, þótt þess í litla sveit hafi oft orðið fyrir þungum búsifjum á liðnum öldum af völdum jökulhlaupanna. Á jörðum þeim í Álftaveri, sem nú eru í byggð, er búskapur góður og afkoma fólksins þar sízt lakari en gerist og gengur. Það er því full ástæða til þess að beita þeirri tækni, sem við höfum yfir að ráða í dag, til þess að tryggja framtíð þessarar sveitar, sem staðið hefur eins og vin í eyðimörk allt frá landnámstíð. Sem betur fer, eru líkurnar til þess, að það sé hægt, mjög sterkar og það án tilfinnanlegs kostnaðar. En eins og fram er tekið í grg, með till. þeirri, sem hér er til umr., eru mestar líkur til þess, að Álftaverið verði umflotið um nokkurn tíma, ef Katla skyldi gjósa enn einu sinni, og það er barnaskapur að hugsa sér, að hún sé sofnuð fyrir fullt og allt. Á 17. öldinni gaus hún þrisvar, en síðan hefur hún gosið tvisvar á öld. Jökulhlaupin, sem gosunum fylgja, hafa verið misjafnlega mikil. Á síðustu áratugum hefur Mýrdalsjökull hopað mjög eins og aðrir jöklar á landi hér, og þess vegna eru líkur til þess, að næsta hlaup verði ekki eins tröllaukið og stundum áður. En eins og fyrr mundi Álftaverið eigi að síður verða umflotið og einangrast um lengri eða skemmri tíma, vegna þess að þá yrðu allar brýr af ánum á Mýrdalssandi, eða Blautukvísl. Malakvísl og Skálm. Sumarið 1955 kom hlaup úr Mýrdalsjökli. sem stóð ekki í sambandi við eldsumbrot, og það ruddi í burtu brúnum á Múlakvísl og Skálm, og vatnselgurinn í þessum ám var svo mikill allt sumarið, að til stórvandræða horfði. Þessu var þó bjargað áður en í algert óefni var komið með því að fá stóra herbíla, sem svömluðu yfir torfærurnar og fluttu fólkinu nauðsynjar þess. Nú er allgóður flugvöllur í Álftaveri, sem byggður var fyrir nokkrum árum. Hann mundi geta bjargað frá miklum vandræðum, ef hann yrði varinn. Til þess þarf að gera garða á tveim stöðum. Annar þessara garða þarf að koma vestan við völlinn og hinn fyrir norðan hann, en þar kom einmitt vatn fram 1918 og flæddi yfir land jarðanna Holts og Herjólfsstaða. Ég hef rætt við eldri menn. sem þarna áttu heima þá og búa þar enn. Þeir fullyrða, að ef þá hefði verið varnargarður, þar sem hugsað er að byggja hann núna, mundi vatnið ekki hafa brotið hann. Við ána Skálm var fyrir fáum árum gerður allmikill varnargarður. Hann hefur nú þegar forðað frá landbroti, gerði það í vatnavöxtunum miklu, sem urðu á Mýrdalssandi sumurin 1959 og 1960. Til frekara öryggis teljum við flm. þessarar till., að efla beri varnirnar við Skálm með nýjum garði, sem yrði byggður ofar með ánni en gamli garðurinn, eða fyrir vestan túnið í Skálmarbæ. Enn fremur teljum við sjálfsagt að fela verkfræðingi að gera enn frekari athuganir á því, hvað hægt er að gera meira Álftaverinu til varnar en bað, sem þegar hefur verið framkvæmt og getið er um í grg. með till, þessari. En þær verkfræðilegu rannsóknir, sem þarna fóru fram s.l. sumar, gefa mjög góðar vonir um, að mikið megi gera til varnar byggðinni án tilfinnanlegs kostnaðar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um varnir fyrir Víkurkauptún í Mýrdal, en þær eru ekki síður nauðsynlegar en varnirnar við Álftaverið. Við flm. till. höfum í grg, lýst nokkuð staðháttum í Vík, og ég tel ekki ástæðu til að orðlengja það. En það er staðreynd, að í mörgum Kötlugosum hefur flóðið komið vestur með Höfðabrekkuhálsi út að Víkurhömrum, alla leið vestur að Reynisfjalli og kaffært sandsléttuna, sem þorpið hefur að mestu byggzt á. Þetta skeði í gosinu 1755 og aftur 1823, einnig, en þó minna 1860. En árið 1918 munaði ekki nema litlu, að vatnið bryti sér leið vestur til Víkur, eftir því sem kunnugir menn hafa sagt mér. Að ekki fór verr, var að þakka allháum bakka vestan við Múlakvísl. Lágu ísjakar uppi á bakkanum eftir hlaupið. Nú hefur farvegur Múlakvíslar hækkað mikið síðan vegna sandburðar. Er bakkinn því ekki líkt því eins mikil vörn og áður. Auk þess hefur landið frá fjalli til sjávar breikkað mikið, því að Kötlutangi, sem myndaðist við gosið 1918, hefur stöðugt verið að eyðast og sandurinn að berast vestur að ströndinni. Þá er og sjávarkamburinn þarna nokkuð hár og allmiklu hærri en landið fyrir ofan. Allt þetta gerir það að verkum, að hugsanlegt jökulhlaup, sem brytist gegnum skarðið, sem þjóðleiðin liggur um milli Höfðabrekkuháls og Höfðabrekkujökuls, ætti ógreiða leið til sjávar og mundi þá óneitanlega leita vestur með fjallinu til Víkur. Öll nýbyggðin í Vík að heita má og nokkur hluti eldri byggðarinnar einnig stendur mjög lágt. Þarna eru mikil verðmæti, sem gætu orðið fyrir eyðileggingu, ef jökulhlaup kæmist enn einu sinni vestur að Reynisfjalli. En það, sem hefur skeð, getur skeð aftur og það er skylt að gera ráð fyrir þeim möguleika. Á sléttunni eru auk margra íbúðarhúsa öll verzlunarhús staðarins ásamt vörugeymslum, bifreiðaverkstæðum, trésmiðjum, tveimur frystihúsum, sem meginhluta ársins eru fullt af kjötvörum, margra milljóna virði. Nú spyrja menn eðlilega: Getur nokkurt mannvirki staðizt þann tröllskap, sem losnar úr læðingi, þegar eldfjöll taka að gjósa? Því er vitanlega erfitt að svara, fyrr en á reynir. En það er staðreynd, að jökulhlaup flytur ætíð með sér mikla jakahrönn, og ef hún mætir verulegri fyrirstöðu, þá hjálpar hún til að mynda stíflu. Þess vegna standa vonir til, að garður, sem gerður yrði milli Höfðabrekkuháls, - ég vil taka það fram fyrir þá, sem ókunnugir eru þarna, að það, sem kallað er Höfðabrekkujökull, eru sandöldur, gamlar jökulleifar rétt austan við Höfðabrekkuháls, - ef varnargarður yrði gerður milli Höfðabrekkuháls og Höfðabrekkujökuls, er sennilegt, að það gæti orðið sú vörn, sem dygði. Líka er von til þess, að næsta jökulhlaup, sem hugsanlega kæmi, yrði ekki eins kraftmikið og það hefur stundum verið áður, vegna þess, hve jökullinn hefur gengið mikið saman á síðustu áratugum, eins og ég hef minnzt á áður. En hér er um vandamál að ræða, sem við flm. teljum nauðsynlegt að taka til athugunar án tafar. Ég vænti þess, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþykkja till. Herra forseti. Ég vil leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 59 flytja þeir Ragnar Jónsson, hv. 1. varaþm. Sunnl., og Sigurður 6. Ólafsson, hv. 5. þm. Sunnl., svo hljóðandi till. til þál., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að láta undirbúa og hefja þegar á næsta ári nauðsynlegar aðgerðir til varnar mannvirkjum og gróðurlöndum í Álftaveri og Vík í Mýrdal með tilliti til hugsanlegs Kötluhlaups, á grundvelli þeirra athugana, sem þegar hafa verið framkvæmdar og fyrir liggja.“ Till. var á sinum tíma vísað til fjvn., og hefur n. haft hana til athugunar, sent hana til umsagnar ýmissa aðila og borizt frá þeim svör. Þeir aðilar, sem till. var send til umsagnar til, voru vegamálastjóri, Slysavarnafélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands, og eru allir þessir aðilar því fylgjandi, að till. verði samþykkt. Eins og flm. þessarar till. réttilega benda á í grg., sem henni fylgir, hafa Kötluhlaup oft og tíðum á undanförnum öldum valdið miklu tjóni í sveitum Vestur-Skaftafellssýslu austan Víkur í Mýrdal, og hefur tjónið aðallega orðið af völdum jökulhlaupa. Ef Kötlugos brýzt út, er að sjálfsögðu ekki hægt að segja um það fyrir fram, hvar vatnsflóðið eða jökulhlaupið muni ryðjast fram. En reynsla sú, sem fengizt hefur í undanförnum Kötlugosum, gefur þó nokkra bendingu um, hvar hættan sé mest, og hafa flm. till. í huga varnir ákveðinna byggða og ákveðinna mannvirkja, þ.e. byggðanna í Álftaveri og Vík í Mýrdal og flugvallarins í Álftaveri. Eins og fram kemur í sjálfri till. og einnig í grg. hennar, hafa þegar farið fram nokkrar athuganir á því, hvernig vörnum verður helzt við komið, sem flm. till. hafa í huga. Um þetta segir vegamálastjóri í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Á s.l. vori var að beiðni samgmrh. gerð lausleg athugun á því, hvaða aðgerðir væri tiltækar til varnar mannvirkjum og gróðurlöndum í Álftaveri og Vík í Mýrdal með tilliti til hugsanlegs Kötluhlaups. Athuganir þessar gerði Helgi Hallgrímsson verkfræðingur, og voru niðurstöður hans sendar samgmrn. með bréfi, dags. 9. maí s.l.“ (Þ.e. 1963). Niðurstöður umrædds verkfræðings vegamálastjóra varðandi hugsanlegar varnir við Vík í Mýrdal eru svo hljóðandi: „Hlaup þau, sem jafnan hafa fylgt Kötlugosum, hafa stundum farið vestur með Höfðabrekkuhálsi og Víkurhömrum og allt til Víkur, og er meginhluti þorpsins í hættu, ef slíkt skeði nú. Í gosi 1918 komst gosið ekki þessa leið, og olli því allhár bakki, sem er vestan við farveg Múlakvíslar á þessum kafla. Mun þó litlu hafa munað þar sem ísjakar lágu uppi á bakkanum eftir hlaupið. Að sögn kunnugra manna hefur farvegur Múlakvíslar nokkuð hækkað síðan fyrir hlaupið 1918 og áður nefndur bakki því ekki eins mikil vörn og þá var. Til að hindra hlaupið í því að fara vestur kemur einkum til greina að gera varnargarð við svonefndan Höfðabrekkujökul, sem er skammt vestan Múlakvíslar. Í þessu sambandi má geta þess, að raddir hafa verið uppi um það í Vík að gera varnargarð við Víkurklett, sem er um 4 km vestan við Höfðabrekkujökul. Garður þarna kæmi að sömu notum fyrir þorpið og yrði nokkru ódýrari en garðurinn við Höfðabrekkujökul. Hins vegar eru verðmæti milli Víkurkletts og Höfðabrekkujökuls, sem fara mundu forgörðum í jökulhlaupi, og má þar nefna flugvöll, 95 m langa brú, 4 km af vegi, fjárhús, tún o.fl. Ber því tvímælalaust fremur að gera garð við Höfðabrekkujökul. Garður þar yrði 320 m langur og 6 m hár og kostar lauslega áætlað um 850 þús. kr. Þrátt fyrir þennan garð er hins vegar nokkur hætta á, að hlaup færi í ósa Kerlingardalsár sunnan við Höfðabrekkujökul og stíflaði þá. Mundi áin þá tóna vestur með Víkurhömrum, og til að hindra það vatn í að komast til Víkur þyrfti að gera garð rétt austan við þorpið. Mundi hann kosta um 50 þús. kr. Þessir garðar ættu að hafa verulega möguleika til að hindra hlaup af svipaðri stærð og 1918 og þar með bjarga þeim verðmætum, sem hér eru í húfi, ef gos brytist út.“ Þetta er umsögn verkfræðings vegamálastióra, Helga Hallgrímssonar, varðandi varnir Víkurkauptúns. Um varnir í Álftaveri segir sami aðili orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,.Landslagi er svo háttað í Álftaveri, að byggðin hefur verið umflotin í Kötluhlaupum og ógerlegt að hindra, að svo verði einnig framvegis, þar sem mikið af landi í Álftaveri er mjög láet. Er heldur ekki mögulegt að verja það í heild. Með tilliti til reynslunnar frá 1918 má þó eftir lauslega athugun á staðháttum benda á eftirfarandi atriði sem verða mættu Álftveringum til hjálpar í Kötluhlaupi. Svo sem raun hefur á orðið við fyrri Kötlugos, mun Álftaver væntanlega einangrast um lengri tíma eftir gos, þar sem brýr yrðu þá af öllum ám og Mýrdalssandur ófær. Til að bæta úr þessu hefur verið gerður flugvöllur, sem þá yrði eina samgönguleið Álftveringa, og veltur mikið á, að hann sé eins öruggur fyrir hlaupi og unnt er, svo og samband hans við byggðina. Í því skyni þarf að gera varnargarða á tveimur stöðum, annan við vesturenda flugvallarins og hinn norðaustan hans. Á síðastnefnda staðnum kom mikið vatn fram 1918, og flæddi það yfir mikið land jarðanna Hóls og Herjólfsstaða. En með garðinum yrði komið í veg fyrir það. Farvegur Skálmar undan Skálmarbæ mun hafa hækkað allmikið síðan 1918 og Skálmarbæ því hættara en þá. Þar sem gera þarf varnargarð við Skálm norðan við bæinn vegna ágangs árinnar, ætti að gera þann garð öflugan með tilliti til þess, að hann veitti bænum nokkurt skjól í Kötluhlauni. Lauslega áætlað kosta garðarnir við flugvöllinn um 50 þús. kr. og garður við Skálmarbæ um 125 þús. kr.“ Þetta var umsögn verkfræðings vegamálastjóra og lausleg kostnaðaráætlun um varnir þær, sem gera þarf vegna hugsanlegs Kötluhlaups, sem till. þessi hljóðar um. Eins og áður er sagt, er að sjálfsögðu aldrei hægt að segja til um með neinni vissu, hvenær Kötluhlaup kann að bera að höndum. Hitt er nokkurn veginn víst, að ef slíkt skeður, mun fylgja gosinu jökulhlaup, sem ryðjast mun fram Mýrdalssand og allt til sjávar. Slíkt mun ávallt hafa skeð við hvert gos, sem upp hefur komið, og hafa þessi hlaup án undantekningar valdið meira eða minna tjóni og oft og tíðum mjög miklu tjóni. Það verða því að teljast skynsamleg viðbrögð, sem flm. þessarar till. leggja til, að nú þegar verði hafizt handa um nauðsynlegar aðgerðir til varnar íbúum og mannvirkjum í þeim sveitum Vestur-Skaftafellssýslu, sem nokkurn veginn er fyrir fram vitað að fyrir mestum ágangi verða, ef Kötlugos verður. Kostnaður við varnir í Álftaveri hefur af verkfræðingi vegamálaskrifstofunnar verið áætlaður lauslega 175 þús. kr., og hefur sú fjárhæð verið tekin inn á fjárlög yfirstandandi árs. Kostnaður við varnir Víkurkauptúns er af sama aðila lauslega áætlaður 900 þús. kr., og verður ekki með nokkrum rökum sagt, að hér sé um óviðráðanlegan kostnað að ræða, allra sízt ef tekið er tillit til allra þeirra verðmæta, sem í húfi eru, ef ekkert er að gert. Enn fremur ber að lita á, að flugvöllurinn í Álftaveri mun sennilega verða eina samgönguleið þeirra, sem þar búa, og einnig nærliggjandi byggðar um lengri eða skemmri tíma, ef Kötlugos brýzt út. Fjvn. fellst í öllu á rök flm. í grg. till., sem í grundvallaratriðum eru staðfest í umsögn vegamálastjóra og þeirra annarra, sem till. fengu til umsagnar, og leggur n. einróma til, að till. verði samþykkt óbreytt. Einn nm., Geir Gunnarsson, hefur þó áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., er fram kynnu að koma.



Herra forseti. Ég vil aðeins fyrir hönd okkar flm. þakka hv. fjvn. fyrir jákvæða afgreiðslu á þessari þáltill.



Herra forseti. Till. sú, sem er á þskj. 29, hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, að skipuð skuli 5 manna milliþn. til þess að endurskoða lög nr. 20 1943, um búfjártryggingar, svo og lög nr. 8 14. febr. 1961, um Bjargráðasjóð Íslands, og miðist endurskoðunin fyrst og fremst við rækilega athugun möguleika á því að koma á fót tryggingum gegn uppskerubresti og öðrum áföllum í landbúnaði með hliðsjón af aflatryggingasjóði sjávarútvegsins. Skipun nefndarinnar fer þannig fram, að sameinað Alþingi kýs með hlutbundinni kosningu 3 menn í nefndina, en Búnaðarfélag Íslands tilnefnir einn manninn og Stéttarsamband bænda annan. Nefndin kýs sér formann. Nefndin skilar áliti og till. svo fljótt sem henni er unnt. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði. Þessi till. var flutt á siðasta Alþingi, en kom ekki einu sinni til umr. og er flutt nákvæmlega samhljóða því, sem þá var. Við flm. teljum, að það sé komin mikil reynsla á lögin um búfjártryggingar, þar sem þau eru 20 ára gömul. Og það má segja, að þessi löggjöf sé tvíþætt, þar sem annars vegar er gert ráð fyrir því, að það sé skylt að tryggja í búfjártryggingadeild gegn hvers konar vanhöldum kynbótahesta, kynbótanaut og kynbótahrúta, sem notaðir eru af félögum eða í kynbótabúum, sem styrks njóta af opinberu fé. Þetta er skyldutrygging. Hins vegar er heimilt að tryggja í búfjártryggingadeild gegn venjulegum vanhöldum og slysum með þeim undantekningum, sem um ræðir í 16. gr., þ.e. hrúta, naut, kynbótahesta, ær á kynbótabúum, kúabú og heil sauðfjárbú, þannig að meginþorri þessara trygginga er heimildarákvæði. Og það hefur líka sýnt sig við framkvæmd þessara laga, að þau hafa ekki náð þeim tilgangi, sem til var ætlazt i upphafi, að menn teldu sér hagfellt að tryggja búfé sitt. Hins vegar hefur þróunin orðið sú, að þeim hefur fækkað ár frá ári, sem hafa tryggt búfé sitt, og þeir einir hafa talið sér hagfellt að tryggja, sem hafa búið við mestu vanhöldin, svo að það hefur af þeim orsökum líka orðið þeim mun óhagstæðara fyrir búfjártryggingadeild Brunabótafélags Íslands og rekstrarhalli orðið meiri með hverju árinu sem hefur liðið. Þannig var komið s.l. haust, eða fyrir ári, að búfjártryggingadeildin taldi sér ekki unnt að taka til tryggingar heil sauðfjárbú, svo að því var hætt með öllu. Og það er litið nú af búfé, sem tryggt er, nema það, sem skyldutryggingin nær til. Iðgjöld eru líka mjög há og hafa farið hækkandi, en þó hafa þær hækkanir ekki nægt til þess að koma rekstri þessara trygginga á hagfelldan grundvöll, þótt tillag hafi nokkuð verið greitt úr ríkissjóði öll árin eða um 300 Þús. kr. árlega, sem veittar eru á fjárlögum til þessara trygginga. Það er því gefið mál, að þessi löggjöf þarf nákvæmrar athugunar við. Búnaðarfélag Íslands og Brunabótafélag Íslands hafa á undanförnum árum sýnt mikla viðleitni til þess að finna þann grundvöll, sem búfjártryggingarnar gætu starfað á, en það virðist ekki hafa tekizt sem skyldi, þannig að bændasamtökin væru ánægð með þær ráðstafanir. Þess vegna er það, að það hefur vaknað sú spurning nú, hvort það muni heppilegt að athuga búfjártryggingarnar í samráði og sambandi við önnur tryggingamál landbúnaðarins, því að margt er það í landbúnaði, sem er áhættusamt og ótryggt. Bjargráðasjóður Íslands er í mörgum tilfellum góð hjálparhella. En eins og fram kemur í 9. gr. 1., er það ekki einungis landbúnaðurinn, sem á tilkali til hjálpar úr sjóðnum, heldur og sjávarútvegur líka, sem bjargráðasjóðurinn á að geta náð til undir víssum kringumstæðum. Þessi samhjálp er að sjálfsögðu góð, og ber að virða hana, svo langt sem hún nær. En séu mikil áföll til lands og sjávar, er sýnilegt, að bjargráðasjóður getur ekki orðið sú hjálparhella, sem til er ætlazt samkv. l. og þarf að verða undir slíkum kringumstæðum. Áföll og skaðar eru margvíslegir í landbúnaði. Þótt nægjanlegt fóður sé til fyrir búfé landsmanna, sem bæði verður að gera kröfu til að sé og er í flestum tilfellum nokkuð öruggt, þá eru hætturnar samt margvíslegar, sem yfir vofa. Hríðarveður geta drepið sauðfé haust og vor og jafnvel um hávetur, ef skyndilega skellur á með stórhríð, og allir vitum við, hversu fámennt er orðið á heimilum og erfitt að ná saman sauðfé, ef skyndilega skellur á og fé er fjarri heimilunum, þannig að áhættan er alltaf yfirvofandi og getur valdið miklu tjóni, jafnvel á þeim tímum, þegar maður telur öryggi vera fyrir hendi, að tjón hljótist ekki. Þá er líka alþekkt, hversu óþurrkasumur geta gereyðilagt heyöflun, eins og t.d. s.l. sumar í nyrztu hreppum Strandasýslu og átt hefur sér stað oft og einatt hér á landi, t.d. sumarið 1955 og sumarið 1947, sem heyöflun um meginþorra landsins gekk mjög erfiðlega og heyforði mjög lélegur um haustið, auk þess sem venjulega er árlega í einhverjum landshluta, að veður hamla því, að heyforði sé eins tryggur og þarf að vera. Þá hefur og kal í túnum valdið mjög viða stórtjóni hin síðari ár, t.d. sumarið 1962 á norðausturhluta landsins og víðar. Rok og vond veður valda sums staðar stórtjóni, hús fjúka, heyforði eyðileggst og margs konar mannvirki eru i hættu. Hús brenna, og stundum brennur búfé líka inni, og er það þá venjulega ekki brunatryggt. Og þannig er það líka oft eftir frosta- og fannavetur og þegar eldfjöll gjósa, þá geta margvísleg og stór vandræði steðjað að stórum landshlutum, þannig að landbúnaðurinn getur orðið mjög miklum erfiðleikum bundinn, a.m.k. á tímabili. Þess vegna er það, að það er nauðsynlegt að reyna að finna einhver ráð til að bæta úr, þegar slík vandræði skapast. Af þeim fáu dæmum, sem ég hef hér nefnt, má öllum ljóst vera þetta öryggisleysi, sem ríkir fyrir þá, sem landbúnað stunda. Eitt einasta óhappaár getur valdið því, að þeir, sem fyrir því verða, eiga aldrei framar fjárhagslega viðreisnar von. Við lifum á öld trygginganna, þar sem hundruðum milljóna er varið til að treysta afkomu og öryggi þegna þjóðfélagsins. Þess vegna verður að finna flöt á því að bæta þau stórfelldu tjón, sem alltaf eiga sér öðru hverju stað í landbúnaði. Það hefur verið leitazt við að skapa öryggi í sjávarútvegi, og það er vel farið, að svo hefur tekizt á mörgum sviðum. Aðrar þjóðir hafa líka skapað öryggi í landbúnaði, t.d. Norðmenn. Þar ríkir veruleg tryggingastarfsemi innan landbúnaðarins. Af þessu eigum við að læra og Þurfum að kynna okkur. Viðhorf unga fólksins til landbúnaðarins er ekki glæsilegt hin síðari ár, og er það mjög illa farið. Búskapur okkar byggist æ meir og meir á viðskiptum innanlands og utan. Landbúnaðurinn býr ekki lengur að sínu, eins og áður var. Tæknin ryður sér til rúms í ríkum mæli, hún kostar mikið fjármagn, og það kostar líka mjög mikið fjármagn að stofna myndarlegt bú i sveit. En til þess að létta undir og skapa öryggi í fjárútvegun við bústofnsmyndun verður að hafa búið og búfénaðinn tryggðan, svo að þeir, sem fjármagn leggja í landbúnaðinn, eigi ekki á hættu að missa sitt, þótt óhöpp kunni að steðja að. Engum verður heldur fjær skapi en íslenzkum bændum að geta ekki staðið í skilum með sínar skuldbindingar, en það kann að vera erfitt á stundum, þegar illa árar. Með lögum um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins á að bæta útgerðinni aflabrest, og er nánar í þeim lögum tilgreint, á hvern hátt þeim tryggingum er fyrir komið, í 10. gr. l. Engu skal ég um það spá, hversu víðtækum tryggingum hægt er að koma á í landbúnaði, en ég ætla, að þegar tvær höfuðstofnanir landbúnaðarins, Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, eiga að hafa menn í ráðum á þessu sviði og við endurskoðun þessara laga, þá verði hagur bænda ekki fyrir borð borinn, enda eru þessi tvö félög brjóstvörn bændastéttarinnar allajafna. Svo er það einnig Alþingi sjálft, sem á að kjósa þrjá menn til að endurskoða þessa löggjöf og endurskoða tryggingamál landbúnaðarins í heild og finna leiðir til úrbóta í þeim efnum. Ég tel það nauðsynlegt, vegna þess að samráð verður að vera á milli bændastéttarinnar annars vegar og Alþingis hins vegar, svo að framgangur málsins verði tryggður með löggjöf, áður en langt um líður. Sé það svo, að nokkrir einstaklingar verða að leggja á sínar herðar stórfellt tjón, þá á þjóðarheildinni ekki að vera um megn að bera þær byrðar sameiginlega, en það er tilgangur tryggingastarfseminnar að verja einstaklinga gegn miklum áföllum, en láta þjóðarheildina koma þar með sinn hlut til að létta þeim byrðarnar, sem fyrir áföllunum verða. Ég sé ekki á þessu stigi málsins, að ég þurfi hér fleira að segja eða færa meiri rök fyrir mínu máli, en vitna að öðru leyti til þeirrar grg., sem við flm. látum fylgja þessari till. Ég vænti þess, að Alþingi leggi sitt bezta fram til þess að leysa þessi mál, svo að vel fari. Og ég efast ekki um, að góður vilji er fyrir hendi í þeim efnum, þar sem fluttar hafa verið þrjár till. hér á hv. Alþingi um hliðstæð efni og miða í sömu átt. Vænti ég, að þær tillögur verði skoðaðar samhliða og reynt að finna úr þeim það bezta, sem verða má. Ég legg svo til, að þessu máli verði vísað til allshn. og síðari umræðu.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi fluttum við Karl Guðjónsson, þáv. þm. Sunnl. till. til þál. samhljóða þeirri, sem ég hef nú leyft mér að flytja hér ásamt hv. 5. landsk. þm. og hv. 5. þm. Reykn. Till. er á þá lund, að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. að undirbúa í samráði við Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda löggjöf um tryggingarsjóð landbúnaðarins, sem ætlað sé það hlutverk að tryggja bændastéttina gegn tjóni af völdum uppskerubrests eða öðru tjóni, sem að höndum kann að bera, eins og t.d. vegna óhagstæðrar veðráttu, af völdum náttúruhamfara og af öðrum ástæðum, og við löggjöf þessa skuli höfð hliðsjón af þeim tryggingum, sem sjávarútvegurinn nýtur samkv. l. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Áður en ég vík að sjálfu efni þessa máls, vil ég geta þess, að á síðasta þingi Sósfl. var að frumkvæði bændafulltrúa, sem þingið sátu, gerð ályktun, sem mjög var á sömu lund og þessi þáltill., og það var í framhaldi af samþykkt þess þings, sem við Karl Guðjónsson fluttum þessa till. á síðasta þingi, Ég tel eftir atvikum rétt að geta um þessa forsögu málsins, þar sem svo skemmtilega hefur viljað til, að till. okkar Karls Guðjónssonar hafði ekki legið hér frammi á hv. Alþingi nema 2-3 daga, þegar birtust tvær aðrar þátill. að mestu eða öllu um sama efni og önnur þeirra því nær samhljóða, þ.e.a.s. till. hv. 1. þm. Vesturl. o.fl. Og flm. beggja þessara till. hafa svo endurflutt þær á því hv. Alþingi, sem nú situr. Það er vissulega ánægjulegt, eins og hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér í sinni ræðu, þegar það kemur í ljós, að fyrir hendi er svo eindreginn samstöðuvilji til framkvæmda í nauðsynjamáli, og væri þá ekki ólíklega spáð, að slíkur áhugi þriggja stærstu þingflokkanna entist málinu til samþykktar á þessu þingi til hagsbóta fyrir bændastéttina og löggjafarþinginu til sæmdar. Og það ætti svo ekki að spilla fyrir framgangi málsins, að tveir stærstu þingflokkarnir, þ.e.a.s. þeir, sem oftast hafa talið sig hafa eins konar einkaleyfi á því að fjalla um hagsmunamál bænda, hafa með miklu og lofsverðu snarræði brugðið svo skjótt við á þessu þingi, að við, sem upphaflega fluttum málið, mælum nú fyrir því síðastir. En ég skal ekki kvarta undan því, það er auðvitað aðalatriði um gott mál, að það nái fram að ganga, en hitt algert aukaatriði, hvort það verður frekar þakkað einum eða öðrum eða í hvaða röð menn hafa veitt því stuðning sinn. Ég tel, að þar óbeinu undirtektir, sem þetta mál hefur fengið með flutningi þriggja þáltill., sýni ótvírætt, að hér er um þarft mál að ræða, og flm. hinna till., bæði hv. 3. þm. Austf. og hv. 1. Þm. Vesturl., hafa í rauninni sparað mér að flytja ýmis rök, sem ég annars kynni að hafa talíð fram þessu máli til framdráttar. Ég get því í ýmsum greinum látið mér nægja að taka undir þau rök, sem þeir hala flutt fyrir sínum till. En það er kjarni þessa máls, að afkomumöguleikar þeirra tveggja atvinnugreina, sem þjóðin hefur lengst byggt afkomu sína á og gerir enn að miklu leyti, þ.e.a.s. sjávarútvegs og landbúnaðar, eru enn þrátt fyrir alla nútímatækni og margvíslegar framfarir að verulegu leyti háðar náttúruöflunum, sem oft má gera ráð fyrir að skapi jafnvel mjög miklar sveiflur, sem geta orðið einstaklingunum ofviða. Í sjávarútveginum hefur verið reynt og það með verulegum árangri að jafna áföll vegna aflabrests og fleyta þeim, sem af þeim sökum fara halloka, yfir erfiðleikana. Þetta hefur verið gert með tryggingastarfsemi aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins, en eins og öllum er kunnugt, þá er fjár til hans aflað bæði frá útveginum sjálfum og frá ríkissjóði. Það gegnir í raun og veru hreinni furðu, að ekki skuli enn vera fyrir hendi nein tryggingastarfsemi, sem geti á hliðstæðan hátt tryggt þá, sem stunda landbúnað, að einhverju leyti gegn uppskerubresti og mildað þannig afleiðingar óhagstæðs árferðis, en afleiðingar þess hafa m.a. orðið þær, að það hefur orðið að grípa til sérstakra aðgerða í sérstökum neyðartilfeilum, eins og t.d. 1951 vegna óþurrkanna miklu á Norður og Austurlandi og Suðurlandi 1955. En miklu oftar hafa þó bændur orðið að þola óbætt tjón sitt af mörgum þeim búsifjum, sem eðlilegt og sjálfsagt er að tryggingar nái til, eins og t.d. vegna stórfelldra kalskemmda, sem orðið hafa alveg sérstaklega síðustu árin á stórum landssvæðum og hafa rýrt heyfeng og afkomu bænda jafnvel allt að helmingi, eða svo að tekið sé dæmi af þeirri búgrein, sem nýjust er, en margir binda þó stórar vonir við, þ.e.a.s. kornræktinni, þegar hún bregzt jafnvei í heilum sveitum, sem vafalaust getur komið fyrir, þó að hún hafi öll skilyrði til þess að heppnast venjulega. Þá vil ég taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um nauðsynina á því, að búfjártryggingar séu efldar, en þær eru nú mjög ófullkomnar, eins og hann rakti ýtarlega í sinni ræðu. Það er vafalaust ekki vandalaust verk að byggja upp sæmilega fullkomna tryggingastarfsemi i þágu landbúnaðarins og vafalaust margt í þeim efnum, sem torveldara kann að reynast í framkvæmd en við fyrstu ráðagerð. Og það veltur Þess vegna áreiðanlega á miklu, að vel sé til vandað og fullt samráð sé haft við samtök bænda um allan undirbúning og framkvæmdir í þessu máli, eins og við flm. leggjum til. Ég vil svo aðeins ljúka orðum mínum með því að láta enn í ljós þá von, að sá áhugi, sem sýnilega er vakinn fyrir þessu máli, megi fleyta því til lokaafgreiðslu og samþykktar á yfirstandandi þingi. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Á þskj. nr. 35 hef ég leyft mér að flytja svofellda till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta nú þegar ákveða vegarstæði Vesturlandsvegar frá Elliðaám og inn fyrir Kollafjörð og vinna þau undirbúningsstörf önnur, sem nauðsynleg eru, til þess að endurbygging vegarins geti hafizt á næsta sumri: Till. þessa flutti ég á síðasta þingi, en hún náði þá ekki fram að ganga, og hef ég því leyft mér að endurflytja hana hér aftur í upphafi þessa þings í þeirri von, að hún kunni nú að ná samþykki. Eins og hv. alþm. er eflaust öllum kunnugt, hefur byggð farið mjög vaxandi á siðari árum í Mosfellssveit. Þar munu nú vera búandi um 800 manns, og er ekkert lát á flutningum fólks inn í hreppinn, sem er að ýmsu leyti mjög vel í sveit settur. Með vaxandi íbúafjölda i hreppsfélaginu hefur það gerzt, að atvinnuhættir hafa breytzt að verulegu leyti frá því, sem áður var. Áður var það þannig, að þar höfðu flestir lífsframfæri sitt af landbúnaði, en nú er svo komið, að í Mosfellssveit hafa risið á síðari árum nokkur iðnaðarfyrirtæki, og vitað er, að ýmis iðnaðarfyrirtæki vildu gjarnan geta flutt starfsemi sina upp i Mosfellssveitina, ef aðstæður leyfðu. Eitt af því, sem mjög hefur háð vexti þessa sveitarfélags, er það, að skipulag fyrir hreppsfélagið hefur vantað. Ein af aðalástæðum þess, að ekki hefur verið unnt að ráðast í að gera þetta skipulag, er sú, að enginn veit nú, eftir því sem ég hef getað aflað mér beztra upplýsinga um, hvernig Vesturlandsvegur, sem nú liggur í gegnum hreppsfélagið, á að liggja. Till. mín gerir ráð fyrir því, að ákvörðun um sjálft vegarstæðið verði ekki slegið lengur á frest og það ekki látið dragast að ákveða sjálft vegarstæðið, svo að hægt sé að fara að vinna að skipulagsmálefnum fyrir hreppinn. Síðari hluti till. gengur svo út á það, að endurbygging vegarins, Vesturlandsvegar, frá Elliðaám og inn fyrir Kollafjörð, verði hafin strax næsta sumar. Eins og hv. alþm. vita, mun öll umferð hér frá höfuðborginni og þéttbýlissvæðinu við sunnanverðan Faxaflóa til a.m.k. þriggja landsfjórðunga liggja um þennan veg. Ástand vegarins er því oft þannig, ekki sízt þegar vætuveður eru mikil, að illmögulegt er að komast eftir honum í bifreiðum og illmögulegt fyrir gangandi fólk að komast eftir honum, auk þess sem mjög skortir á, að vegurinn sé nægilega vel upplýstur, þannig að þarna er veruleg slysahætta, og því miður hafa komið fyrir á seinni árum dauðaslys á þessum vegarkafla. Enn fremur, eins og ég tek fram í grg., er mikill hluti eða sennilega mestur hluti þess byggingarefnis, sem notað er hér í höfuðborginni, möl og sandur, og einnig í kaupstöðunum í nágrenni Reykjavíkur, Kópavogi, Hafnarfirði og víðar, flutt eftir þessum vegarkafla til þessara kaupstaða, þannig að ekki þarf um það að deila, að þörfin fyrir góðan veg á þessum stað er mjög brýn. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í frekari útskýringar með þessari þáltill. Efni hennar er mjög skýrt. En ég vil að endingu láta í ljós þá von, að till. þessi nái nú í þetta skipti fram að ganga og verði samþykkt í hv. sameinuðu þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. um málið verði nú frestað og því vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 38 hef ég ásamt 7 öðrum þm. Framsfl. flutt þáltill., sem er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að kjósa hlutfallskosningu i sameinuðu þingi 5 manna nefnd til að semja nýja þjóðhagsáætlun til næstu 5 ára. Áætlunin skal miðuð við örart hagvöxt og meiri framleiðniaukningu í atvinnuvegunum en áætlun sú, sem ríkisstj, lagði fyrir Alþingi í aprílmánuði 1963. Nefndin skal í starfi sínu njóta aðstoðar Efnahagsstofnunarinnar og annarra opinberra aðila eftir þörfum og skal ljúka störfum svo snemma, að hún geti lagt niðurstöður sinar fyrir Alþingi það, sem nú situr.“ Á undanförnum árum hefur það víða verið tekið upp að gera þjóðhagsáætlanir til notkunar við stjórn efnahagsmála. Með þessum áætlunum setja þjóðirnar sér ákveðið mark, sem skuli keppt að á áætlunartímabilinu, og við gerð áætlunarinnar er síðan kannað, hvernig megi beita hinum ýmsu þáttum efnahagslífsins til þess að ná því marki, og stefnan í efnahagsmálum þannig mörkuð. Það markmið, sem þjóðirnar keppa að, er yfirleitt að ná örum hagvexti. Nýlega hefur verið hafin áætlunargerð af þessu tagi í Bretlandi, einmitt með það fyrir augum að reyna að örva vöxt þjóðarframleiðslunnar. Frakkar starfa nú samkv. þjóðhagsáætlun fyrir árin 1962-1965, og markmið hennar er að auka framleiðsluna um 5% á ári. Efnahags- og framfarastofnunin hefur mælt með því við löndin innan sinna vébanda, að þau stefni að hví að auka þjóðarframleiðslu sína um 50% á áratugnum 1960-1970, og Þetta svarar til árlegrar aukningar upp á 4.1%. Þegar þessar tölur eru skoðaðar, verður að hafa í huga, að fólksfjölgunin í þessum löndum er minni en hjá okkur Íslendingum, og til þess að halda til jafns við þær, verðum við því að setja okkur hærra markmið í þessum efnum. Flestar af nágrannaþjóðum okkar hafa líka haft meiri vöxt en þetta á undanförnum árum, eins og fram kemur í grg. með þessari tillögu. Nú er það nauðsynleg forsenda fyrir því, að hægt sé að gera þjóðhagsáætlanir að gagni, að fyrir hendi séu haldgóðar upplýsingar um þjóðhagsreikningatölur undanfarinna ára og sem nýjastar og beztar upplýsingar um þróun efnahagsmálanna. Síðan fyrir um það bil áratug hefur verið unnið hér á landi gott og þýðingarmikið starf í þessum efnum. Hagfræðingar á vegum Framkvæmdabankans fyrst í stað, en síðan á vegum Efnahagsstofnunarinnar, hafa unnið að gerð þjóðhagsreikninga fyrir árin, sem liðin eru frá stríðslokum. Niðurstöður þeirra eru merkilegar, og þær eru allgóður grundvöllur fyrir áframhaldandi starfi í þessum efnum, þótt þær eigi sjálfsagt enn eftir að batna með aukinni reynslu og með auknu starfi, sem í það er lagt að afla meiri og betri upplýsinga. Hagskýrslugerð hér á landi er sjálfsagt á ýmsan hátt ófullkomnari enn þá en víða í nágrannalöndum okkar, þó að hún hafi víssulega mikið batnað nú á seinustu árum. Sá grundvöllur, sem hefur verið lagður á undanförnum árum með gerð þessara þjóðhagsreikninga fyrir liðið árabil, verður að álita, að sé mjög verðmætur. Og það er ástæða til þess að ætla, að sá undirbúningur, sem af hálfu sérfræðinga var lagður að áætlunargerð ríkisstj. frá s.l. ári, hafi verið vel gerður. Til undirbúnings þjóðhagsáætlun sinni leitaði ríkisstj. einnig til Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu um sérfræðilega aðstoð við undirbúning og gerð áætlunarinnar. Það dvöldu hér á landi um nokkurn tíma norskir hagfræðingar, sem unnu að þessum verkefnum. Það voru nokkrir hinna sömu manna, sem áður höfðu unnið að sams konar eða svipaðri áætlunargerð fyrir norsku ríkisstj. En engin skýrsla hefur hér birzt um störf hinna norsku hagfræðinga. Á bls. 13 í þjóðhagsáætlun ríkisstj., eins og hún er gefin út sérprentuð, er sagt frá því, að starf hinna norsku hagfræðinga hafi verið miklum erfiðleikum bundið, og látið liggja að því, að þeim hafi ekki tekizt að ljúka starfi sínu. Ýmsir áhugamenn hérlendis, sem hafa kynnt sér norsku þjóðhagsáætlunina, sem þessir menn unnu einnig að, eru flestir sammála um það, að hún sé mjög vel unnið verk. Þess vegna er mönnum mikil forvitni á því að kynnast störfum hinna norsku hagfræðinga hér á landi, og ég vil nota þetta tækifæri til þess að láta í ljós undrun mína yfir því, að ekki skuli hafa verið birtar frá þeim neinar niðurstöður. Það verður varla talið sanngjarnt gagnvart hinum ágætu útlendu gestum að birta þjóðinni ekki niðurstöður þeirra og láta jafnvel að því liggja, að þeim hafi ekki tekizt að ljúka verkefni sinu. Það verður varla um það deilt, að miðað við allar aðstæður hafi hinir innlendu og erlendu sérfræðingar lokið ágætu starfi til undirbúnings þeirri þjóðhagsáætlun, sem ríkisstj. birti í vor. En þar með er líka sagt það, sem hægt er að segja jákvætt og gott um þessa áætlun. Þær pólitísku ákvarðanir, sem liggja til grundvallar því markmiði, sem í áætluninni er sett, verður að láta vonbrigði sin í ljós með. Á bls. 20 í þeirri grg., sem fylgir þjóðhagsáætluninni, segir: „Sá vöxtur þjóðarframleiðslu á mann, sem búast má við að unnt sé að ná á Íslandi, liggur á milli markanna 2% og 4% á mann á ári: Þegar tekið er tillit til fólksfjölgunarinnar, þýðir þetta, að sá vöxtur þjóðarframleiðslu, sem búast má við að sé hægt að ná hér á landi, liggi á sviðinu frá tæplega 4% og upp í tæplega 6%. Og ég skal ekki að svo stöddu vefengja, að þetta kunni að vera eðlileg niðurstaða. En samkv. þessari niðurstöðu mundi maður ætla, að framsækin ríkisstj. veldi okkur markmið, sem lægi ofarlega á þessu sviði, en ekki neðst á því. En svo fór ekki. - Á bls. 26 í þessari sömu áætlun er kafli, þar sem markmiðin eru skilgreind, og kaflinn hefst raunar á þessum orðum: „Eitt helzta markmið efnahagsmála á næstu árum er að stuðla að örum og traustum vexti þjóðarframleiðslunnar.“ En í lok þess kafla er svo markmiðið í þessu efni skilgreint. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Af þessum sökum hefur í þjóðhagsáætluninni ekki verið gert ráð fyrir, að vöxtur þjóðarframleiðslu á árunum 1963-1966 yrði meiri en á árunum 1955-1960, eða 4% á ári að meðaltali. Þar sem fólksfjölgunin verður sennilega heldur hægari á þessum árum en á árunum 1955-1962, svarar þetta til lítið eitt meiri aukningar þjóðarframleiðslu á hvern íbúa en Þá var, eða 2.2% í stað 2%.“ Hér er sett það mark, sem liggur neðst á því sviði, sem áður var sagt að væri eðlilegt. Það er reynt að punta svolitið upp á þetta lágkúrulega markmið með því að gera ráð fyrir því, að fólksfjölgunin verði minni á næstu árum en hún hefur verið um nokkurt skeið. Samkv. upplýsingum, sem fyrir liggja um væntanlega fólksfjölgun á næstu árum, sem ég hef haft aðgang að, en það er ritgerð eftir Guðjón Hansen tryggingafræðing, sem birtist í 1. hefti Fjármálatíðinda 1961, má gera ráð fyrir Því, að fólksfjölgunin á tímabili áætlunarinnar verði 1.9%, en ekki 1.8%, eins og ríkisstj. gerir ráð fyrir. En það skiptir nú raunar ekki verulegu máll. Hitt er þýðingarmeira, að gera sér grein fyrir, að flestar aðrar þjóðir mæla ekki framleiðsluaukninguna á mann þannig, að þær deili í framleiðsluaukninguna með öllum fólksfjöldanum í landinu, heldur mæla þær aukninguna á hvern starfandi mann. Þegar um er að ræða ráðstöfunarhlið þjóðarframleiðslunnar, er það kannske ekki óeðlilegt að miða við heildarfjölgun þjóðarinnar. En þegar um það er að ræða, hverjir möguleikar séu á því að auka þjóðarframleiðsluna, þá er eðlilegra að miða við starfandi fólk. Nú liggja að vísu ekki fyrir góðar skýrslur um tölu starfandi manna á Íslandi, en það er samt ástæða til að vekja athygli á því, að nú á næstu árum verður fjölgun þess fólks, sem er í þeim aldursflokkum, sem gera má ráð fyrir að séu starfandi á næstu árum, meiri en áður hefur verið. Þetta er vitað með töluvert miklu meira öryggi heldur en það, hver fólksfjölgunin i heild verður, því að viðkoman er sjálfsagt alltaf eitthvað óvíss stærð. En þessi staðreynd skapar að öðru jöfnu aukna möguleika á mikilli framleiðsluaukningu, og ef litið er á fólksfjöldaskýrslurnar, þá hniga þær þess vegna frekar að því, að okkur beri að stefna hátt í þessu efni, heldur en við megum láta undan síga. Í þjóðhagsáætlun sinni gerir ríkisstj. ráð fyrir, að þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur muni aukast jafnt, þ.e.a.s. um 4% á ári hvort tveggja á áætlunartímabilinu. Samkvæmt þeim þjóðhagsreikningum, sem fyrir liggja, hafa Þjóðartekjurnar á undanförnu árabili, frá 1955 til 1962, aukizt um 4.6% og þjóðarframleiðslan um 4.1%. Það er að vísu ekki fyrir tilverknað okkar sjálfra, heldur fyrir hagstæða verðþróun út á við, sem tekjurnar aukast svo miklu meira en framleiðslan, en eigi að síður er það tekjuaukningin, sem þjóðin finnur á sjálfri sér og hún tekur þar af leiðandi eftir. Með þessum hætti er að dómi okkar fim, gert ráð fyrir afturför, sem íslenzka þjóðin hefur ekki efni á að leyfa sér. Þó að hinar iðnþróuðu þjóðir, sem með okkur eru í Efnahags- og framfarastofnuninni, telji sig hafa ráð á því að stefna ekki að meiri framleiðsluaukningu en sem svarar 4.1% á ári, þá er það skoðun okkar, að við getum ekki fylgt þeim í því. Bæði er, eins og áður var sagt, fólksfjölgunin meiri hjá okkur en þeim, og auk þess eigum við miklu meira ógert, því þó að tekjur okkar af atvinnuvegum okkar hafi verið allgóðar um sinn, þá eru þær á víssan hátt ótryggar og við þurfum að endurbæta þá og byggja upp nýja. Auk þess er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að framleiðsluaukning seinustu þriggja til fjögurra ára byggist ekki að öllu leyti á því, að þjóðin hafi aukið framleiðni sína eða tækni sína eða bætt vinnubrögð sin, heldur byggist þessi vöxtur að nokkru leyti á auknu vinnuáiagi, lengri vinnutíma, mikilli eftirvinnu og næturvinnu. Slík þróun er að sjálfsögðu ekki til frambúðar, úr henni verður þvert á móti að draga, í staðinn verður að auka framleiðni atvinnuveganna og þjóðarframleiðsluna. Af þessum sökum teljum við flm., að Það sé þjóðinni beinlínis hættulegt, að starfað sé eftir áætlun, sem setur svo lágt mark sem sú áætlun, sem ég hef hér gert að umræðuefni, enda verður að gera ráð fyrir því, að mönnum sé alvara með þjóðhagsáætluninni að vinna að því, að framþróunin verði i samræmi við hana og áætlunin komi til með að standa heima. En það stekkur enginn lengra en hann hugsar, og því verður að setja markið í þessum efnum hátt, þó að það verði að sjálfsögðu að vera raunhæft. Þess vegna höfum við flutt þessa till, um, að ný þjóðhagsáætlun verði samin, sem setji okkur hærra mark að keppa að og kanni, hvernig hinum ýmsu þáttum efnahagslífsins verði beitt til þess að ná því marki. Nú er það að sjálfsögðu ljóst, að eftir því sem þjóðin leggur meira kapp á að auka afköstin, þá verður hún að sjálfsögðu að fórna einhverju öðru í staðinn. Þetta verður að vega og meta hvað á móti öðru, eftir því sem áætlunargerðin vinnst, og þess vegna höfum við flm. ekki talið eðlilegt að setja ákveðið tölulegt mark í þessa till. Það er hins vegar rétt að minna aftur á það, að í þjóðhagsáætluninni, sem setur okkur þetta markmið, 4%, er einmitt frá því greint, að eðlilegt mark mundi liggja á bilinu frá tæplega 4 til tæplega 6%, eins og ég gat um áðan, og það virðist þess vegna ekki vera nein goðgá, þó að við settum okkur það mark að ná 6% aukningu þjóðarframleiðslunnar á næstu árum. Ég geri það þó ekki að neinu aðalatriði i þessu máli, hversu hátt menn vilja setja Þetta mark, heldur að það verði hækkað allverulega frá því, sem það er í núverandi áætlun, innan þess ramma þó, sem raunsær verður talinn. Þegar hæstv. forsrh. lagði áætlun ríkisstjórnarinnar fyrir Alþ. 16. apríl s.1., sagði hann m.a.: „Í henni eru engar gyllingar um framtíðina eða tylliboð. Þvert á móti felur hún i sér raunhæft mat, ég mundi jafnvel vilja segja varlegt mat á því, hver framleiðslugeta íslenzku þjóðarinnar verði á komandi árum.“ Þetta voru dálítið einkennilegar setningar. Ég veit ekki, hvort hæstv. forsrh. hefur með þessu viljað gefa það í skyn, að ef áætlunin setti okkur hærra mark en þetta, þá væri um gyllingar um framtíðina að ræða eða tylliboð. Annars staðar í áætluninni segir, að framleiðsluvöxtur á mann, sem nemi 2–4%, sé raunhæfur. Við höfum í rauninni ekki neitt að gera við varlegt mat í þessum efnum, heldur markvissa stefnu að raunhæfu, en dálitið háu markmiði. Auðvitað verður framleiðslugeta þjóðarinnar á næstu árum ekki nema að nokkru leyti ákveðin af forsjóninni, heldur verður hún ráðin af þeirri efnahagsstefnu, sem við sjálfir ákveðum og vinnum eftir. Af þessum ástæðum vil ég láta í ljós þá von. að hv. þm. geti fallizt á till. okkar um Það, að Alþ. kjósi sérstaka nefnd til þess að semja nýja áætlun og leggja hana fyrir petta þing, áður en því lýkur. Eins og ég sagði áðan, þá hefur verið unnið svo gott undirbúningsstarf undir þessa áætlunargerð, að það sæmir ekki annað en að byggja á því undirbúningsstarfi myndarlega og bjartsýna, en þó raunhæfa áætlun. Og vegna þessa undirbúningsstarfs er ástæða til þess að ætla, að óhætt sé að gera ráð fyrir, að hin nýja áætlun yrði samin á tiltölulega skömmum tíma. Þegar sú nefnd, sem kosin yrði, ef till. þessi yrði samþykkt, hefði lagt niðurstöður sínar fyrir Alþ., er svo eðlilegt, að Alþ. taki um það ákvörðun, hvað gera skuli í framhaldi þeirrar áætlunargerðar, hvernig marka skuli efnahagsstefnuna i samræmi við hana, og einnig lætur þá Alþ. væntanlega gera framkvæmdaáætlun, sem sé í samræmi við hina nýju þjóðhagsáætlun, sem þá væntanlega ætti að ná til sama tímabils og þjóðhagsáætlunin, en ekki til miklu skemmra tímabils. Ég vil svo, herra forseti, leggja til. að þessari till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég get að vísu ekki mælt með samþykkt þessarar till., en sé hins vegar ástæðu til þess að fagna þeim anda, sem mér virðist búa að baki hennar, og þó ekki síður ýmsum ummælum í framsöguræðu hv. 1. flm. og i þeirri grg., sem till. fylgir. Ástæðan til þess, að ég get ekki mælt með því, að hið háa Alþingi samþykki þessa till., er sú, að mér er ekki kunnugt um það, að í nokkru því landi, þar sem þjóðhagsáætlanir eru samdar, sé sá háttur á hafður við samningu þeirra, að það verk annist þingkjörin nefnd, eins og hér er lagt til. Alls staðar, þar sem þjóðhagsáætlanir eru samdar og við þær stuðzt sem tæki við stjórn efnahagsmála, þá er það skoðað hlutverk framkvæmdarvaldsins að annast samningu slíkra áætlana. Þær eru stundum, þó ekki alltaf, lagðar fyrir löggjafarsamkomur og þá einvörðungu til umr., einstaka sinnum til atkvgr. Það er fullkomlega eðlilegt, að löggjafarsamkoma ræði þá stefnu, sem framkvæmdarvald markar í þjóðhagsáætlunum sinum. Það má jafnvel segja, að það geti komið til greina, að þær séu bornar undir atkvæði löggjafarsamkomu, þannig að henni gefist kostur á að hafna þeirri stefnu, sem í þjóðhagsáætlun feist, eða láta í ljós samþykki sitt við hana með því að staðfesta hana með atkvgr., líkt og atkvgr, fara fram um ýmis meginstefnumál þeirrar ríkisstj., sem situr að völdum hverju sinni. En mér vitanlega tíðkast það hvergi, er það hvergi til, að nefnd, sem kjörin sé af sjálfri löggjafarsamkomunni, annist það verk, sem hér er um að ræða, og ég held, að það væri ekki til bóta, að við einir hér á Íslandi tækjum þann hátt upp. Það er skoðun mín, að það sé heppilegra að fylgja fordæmi þeirra annarra, sem lengst hafa komizt, mest gagn hafa haft af samningu og notkun fjárhagsáætlana í þessu efni, þ.e.a.s. að það sé skoðað verkefni ríkisvaldsins, verkefni ríkisstj. á hverjum tíma að semja þjóðhagsáætlanir. Ég tel heppilegt og skynsamlegt, eins og hér hefur verið gert, að þær séu lagðar fyrir Alþingi, lagðar fyrir löggjafarsamkomuna, til þess að unnt sé að ræða þá stefnu, sem í þjóðhagsáætluninni felst. En meðan ríkisstj, hefur traust löggjafarsamkomunnar, þá á það að vera eitt af verkum hennar, og það meira að segja eitt af meginverkum hennar, að semja árlegar þjóðhagsáætlanir og þjóðhagsáætlanir fyrir ákveðið árabil í senn. Ef í slíkum áætlunum kemur fram stefna, sem löggjafarsamkoman vill ekki hlíta, vill ekki una við, vill ekki samþykkja, þá er sú leið að fá þeirri stefnu breytt, að löggjafarsamkoman lýsi vantrausti á þá ríkisstj., sem hlut á að máli, og eigi hlut að því, að ný ríkisstj, taki við völdum, sem hefur þá traust meiri hl. löggjafarsamkomunnar til þess að framfylgja Þeirri efnahagsstefnu, sem sá meiri hl. óskar að fylgt sé, því að að sjálfsögðu situr engin ríkisstj. lengur en hún hefur traust meiri hl löggjafarsamkomunnar. Af þessum sökum tel ég þá stefnubreytingu, sem í till. felst að þessu leyti, áreiðanlega ekki vera til bóta, enda mundi hún vera einsdæmi í þeim löndum, sem styðjast við þjóðhagsáætlanir með sama hætti og hér er nú nýbyrjað að gera. Ástæðan til þess að ég taldi samt sem áður rétt rök liggja til þess að fagna þeim anda, eins og ég sagði, sem að baki till. liggur, og ýmsum ummælum i framsöguræðu og grg., er sú, að ég veit ekki nema það sé í fyrsta skipti, sem af hálfu hv. Framsfl. hefur komið fram eindreginn stuðningur við þá stefnu í efnahagsmálum, sem i því felst, að þjóðhagsáætlanir skuli vera samdar og þær skuli vera notaðar sem mikilvægt tæki við stjórn efnahagsmála. Þetta hefur ekki alltaf verið stefna Framsfl., a.m.k. hefur ekki alltaf andað jafnhlýju í garð þeirrar meginhugsunar, sem i þjóðhagsáætlanagerð feist, eins og gerir hér i grg, og gerði í framsöguræðu hv. 1. flm. till. Þess er skemmst að minnast, að Alþfl. átti aðild að ríkisstj. með Framsfl., ríkisstj., sem ég átti sæti í. Að þeirri ríkisstj. stóð þriðji flokkurinn, Alþb., sem einnig hafði mikinn áhuga á samningu þjóðhagsáætlana. Við létum það hvað eftir annað í ljós, fulltrúar þessara tveggja flokka, að við hefðum áhuga á því, að þjóðhagsáætlanagerð væri beitt í miklu ríkara mæli en þá átti sér stað við stjórn efnahagsmálanna, en það fann aldrei hljómgrunn í hv. Framsfl. Að svo miklu leyti sem hér er um alvörustefnubreytingu að ræða, finnst mér því ástæða til þess að fagna því. Í grg. er í raun og veru í aðalatriðum lögð áherzla á sömu rök fyrir samningu þjóðhagsáætlana og gert er í þjóðhagsáætlun ríkisstj. sjálfri, og röksemdafærslan í grg., sem var endurtekin í helztu atriðum í framsöguræðu hv. 1. flm., var að mínu viti rétt og mjög skynsamleg. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að vekja sérstaka athygli á eftirfarandi setningum í grg. fyrir till., þar sem segir svo: „Hér á landi gera nú fleiri og fleiri sér ljóst, að með óbreyttum þjóðartekjum getur ein stétt ekki bætt kjör sin nema á kostnað annarrar. Aðeins með því að auka framleiðslu sína og þar með þjóðartekjur getur þjóðin sem heild bætt kjör sín. Í stað kjarabaráttunnar, sem eytt hefur kröftum þjóðarinnar um of á undanförnum árum, verður hún nú að einbeita kröftum sínum fyrst og fremst að því að koma til leiðar sem örustum hagvexti hér á landi." Í þessum setningum felst kjarninn í rökstuðningnum fyrir framkvæmdaáætlun ríkisstj. fyrir árin 1963-1966, og sú hugsun, sem hér er orðuð, ágætlega orðuð í grg. þessarar till., er einnig orðuð og rækilega rökstudd í grg. eða rökstuðningnum eða fylgiskjölum framkvæmdaáætlunar ríkisstj. Væri auðvelt að sýna fram á það með beinum tilvitnunum í þjóðhagsáætlunina, en það hygg ég að sé óþarfi, Því að hv. alþm. er hún og þær umr., sem um hana fóru fram, svo í fersku minni, að óþarfi er að vekja sérstaka athygli á því. Það liggur við, að maður eigi erfitt með að trúa því, að það sé sami ræðumaðurinn, sem talaði hér áðan, flutti ágæta ræðu fyrir þessari till. sinni og lýsti þeim hugsanagangi, sem í þessum tilvitnuðu setningum kemur fram, - að það skuli vera sami ræðumaðurinn, sem flutti hér skelegga útvarpsræðu fyrir nokkrum kvöldum, þar sem tekið var kröftuglega undir þær miklu launakröfur, sem uppi hafa verið í íslenzku þjóðfélagi nú undanfarnar vikur, þar sem farið er fram á allt að 40% launahækkun hjá hinum mikilvægustu starfsstéttum. Og þá urðu ummæli þessa hv. ræðumanns, sem hér var að ljúka máli sinu, með engu móti á annan veg skilin en þann, að allar þessar kröfur væru fullkomlega réttmætar og að við þeim ætti að verða öllum sem allra fyrst, og í raun og veru væri það mannvonzka ríkisstj. ein, sem stæði í vegi fyrir því, að launþegar yfirleitt fengju ekki þegar í stað kauphækkun eða hefðu ekki fengið kauphækkun, sem næmi frá 20 og upp í 40%. En með hliðsjón af því, að hv. 1. flm. þessarar till. hafði þá lagt fyrir Alþingi þskj., þar sem hann segir, að fleiri og fleiri, og þá væntanlega einnig hann sjálfur geri sér ljóst, að með óbreyttum þjóðartekjum geti ein stétt ekki bætt kjör sín nema á kostnað annarrar, þá hlutu þessi ummæli hans í útvarpsumræðunum að koma nokkuð spánskt fyrir sjónir, a.m.k. voru þar ekki leidd rök að því, hvaða stéttir það væru, sem rýra mætti kjörin hjá, til þess að hægt væri að veita þeim stéttum, sem hann vildi styðja í kjarabaráttunni, 3040% tekjuaukningu. Í grg. till. og í ræðu hv. frsm, er reynt að gera lítið úr því takmarki, sem stefnt er að í þjóðhagsáætlun ríkisstj., þar sem gert er ráð fyrir 4% árlegum vexti þjóðarframleiðslu og þjóðartekna á áætlunartímabilinu, og það er sagt bæði í grg. og var sagt í framsöguræðu hv. flm., að þetta mark væri lægra en vöxtur þjóðarframleiðslu og þjóðartekna væri í nágrannalöndum, og þessi vöxtur, sem gert var ráð fyrir í framtíðinni, væri minni en sá vöxtur, sem raunverulega hefði orðið á undanförnum árum. Hér gætir nokkurs misskilnings, sem nauðsynlegt er að leiðrétta og brýna nauðsyn ber til að leiðrétta. Og hann liggur í því, að ekki er gerður nægilega skýr greinarmunur, Þegar þessar tölur eru notaðar, á því, sem hagfræðingar kalla þjóðarframleiðslu, og því, sem hagfræðingar kalla þjóðartekjur. Með þjóðarframleiðslu eiga hagfræðingar við samanlagt verðmæti þeirrar vöru og þeirra gæða, sem þjóðin framleiðir á ákveðnu tímabili, venjulega á einu ári, þ.e.a.s. það er verðmæti þjóðarframleiðslunnar sjálfrar, eins og orðið beinlínis bendir til. Hins vegar getur þjóðin á því sama ári ýmist haft úr meira eða minna að spila en því, sem hún framleiðir á hinu sama ári, og koma þar til greina viðskiptakjör þjóðarinnar í viðskiptum við önnur lönd. Verðlag getur hækkað á útflutningsafurðum meira en það hækkar á innfluttum afurðum. Þá segjum við, að viðskiptakjörin batni. Þjóðin hefur þá úr meira að spila en nemur þjóðarframleiðslunni, vegna þess að verðlag á því, sem hún framleiðir og selur öðrum þjóðum, hækkar meira en á því, sem hún kaupir af þeim. Hið gagnstæða getur átt sér stað. Verðlag á útfluttum vörum getur hækkað minna en á innfluttum vörum, eða beinlínis lækkað samtímis því, sem verðlag á innfluttum vörum annaðhvort lækkar minna eða beinlínis hækkar. Þá segjum við, að viðskiptakjörin fari versnandi. Ef slíkt á sér stað, hefur þjóðin auðvitað úr minna að spila en hún framleiðir á hinu sama ári. Ráðstöfunarfé þjóðarinnar er því ekki á ákveðnu ári þjóðarframleiðslan, heldur þjóðarframleiðslan leiðrétt með þeim breytingum, sem verða á viðskiptakjörunum, sem eru annaðhvort hagstæð eða óhagstæð. Þegar tekið hefur verið tillit til slíkra áhrifa viðskiptakjaranna, þegar tekið hefur verið tillit til þess, hvort kjör Þjóðarinnar í viðskiptum við aðrar þjóðir hafa batnað eða versnað, þá tala hagfræðingar um þjóðartekjur. Þjóðartekjurnar geta m.ö.o. verið meiri og eru meiri en þjóðarframleiðslan, ef viðskiptakjörin hafa farið batnandi. Þjóðartekjurnar eru minni en þjóðarframleiðslan, ef viðskiptakjörin hafa farið versnandi. Það, sem átt hefur sér stað nokkur undanfarin ár, það tímabil, sem hér er um að ræða, og gert er að umræðuefni í grg. þessarar till. og var gert að umræðuefni í ræðu hv. frsm., er, að á undanförnum árum hafa viðskiptakjör farið batnandi, þannig að þjóðartekjur hafa vaxið meira en þjóðarframleiðslan, eða þjóðartekjurnar hafa vaxið árlega á undanförnum árum um 4.6%, en þjóðarframleiðslan ekki nema um 4.1%. í þjóðhagsáætluninni er ekki gert ráð fyrir því, að viðskiptakjörin hafi nein áhrif á þjóðarframleiðsluna, þ.e.a.s. það er ekki gerð nein tilraun til að spá neinu um viðskiptakjörin á komandi árum. Það er ekki heldur venja í slíkum þjóðhagsáætlunum, af þeirri einföldu ástæðu, að viðskiptakjörin eru ekki á valdi þeirrar þjóðar sjálfrar, sem þjóðhagsáætlunina gerir, og þess vegna er venjan að gera ráð fyrir þeim sem hlutlausum, þ.e.a.s. hvorki jákvæðum né neikvæðum áhrifum af viðskiptakjörunum, og þessari algengu reglu hefur verið fylgt við samningu íslenzku þjóðhagsáætlunarinnar fyrir næstu ár. Þegar talað er um 4% aukningu á næstu árum, er átt við aukningu þjóðarframleiðslunnar, að vísu sagt: þjóðarframleiðslu og þjóðartekna, af því að ekki er gert ráð fyrir neinum áhrifum, hvorki jákvæðum né neikvæðum, frá viðskiptakjörunum, en þá verða þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur sama stærðin. Þegar hv. 1. flm. þessarar till. fellir þann dóm, að íslenzka ríkisstj. setji sér lægra mark á næstu árum en reynsla undanfarinna ára hafi sýnt og stefni því niður á við í raun og veru, byggist sá samanburður á framtíðartölunni fyrir þjóðarframleiðsluna og fortíðartölunni um Þjóðartekjurnar, sem voru hærri en þjóðarframleiðslan. Þjóðarframleiðslan undanfarin ár hefur vaxið um 4% - milli 4.0 og 4.1%, markmiðið í framtíðinni, sem gert er ráð fyrir, er 4%. M.ö.o.: það er gert ráð fyrir nákvæmlega sama vexti þjóðarframleiðslunnar á næstu fjórum árum og hafði verið á fimm árunum þar á undan. Það er því ósanngjarn dómur, dómur, sem er byggður beinlínis á villandi skilgreiningu, á villandi upplýsingum, þegar sá sleggjudómur er felldur um þjóðhagsáætlunina, að þar sé um lágkúrulegt markmið að ræða, þar sé um afturför að ræða frá því, sem íslenzk reynsla hafi verið. Sá dómur byggist á því, eins og ég sagði, að bera framtíðartölu, sem er um þjóðarframleiðslu, saman við fortíðartölu um þjóðartekjur, en tölurnar um framtíð og fortíð um þjóðarframleiðsluna eru hinar sömu. Það má auðvitað að því spyrja, hvernig á því standi, að ríkisstj. hafi ekki treyst sér til eða ekki talið hyggilegt að gera ráð fyrir örari hagvexti á næstu 3-4 árum en reynsla hefur verið fyrir á undanförnum árum. Ástæða þess er sú, að það er í raun og veru aðeins fyrir tilstilli tiltölulega mjög hægfara þróunar, sem unnt er að auka hagvöxt í þjóðfélagi, sem er jafnháþróað og íslenzka þjóðfélagið er, í þjóðfélagi, sem hefur jafnháar þjóðartekjur á mann og á sér stað hér á Íslandi. Um þetta mætti ræða nánar og væri hægt að rökstyðja miklu nánar, þó að hér sé ekki tími til þess, enda fundartíma - sé ég - að ljúka. En þess vildi ég þó geta. að því fer víðs fjarri, að það sé einsdæmi, að háþróaðar þjóðir, eins og við Íslendingar í þessu sambandi verðum að telja okkur með tilliti til hæðar þjóðartekna á mann hér á landi, að þær setji sér markið 4% hagvöxtur á ári. Þetta er einmitt það markmið, sem öll aðildarríki Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu hafa sett sér fyrir áratuginn 1960–1970. Þess er auk þess að geta, að fólksaukning er nokkru meiri hér á landi en í þessum löndum, þannig að aukning á mann yrði hér aðeins minni en þessi ríki gera ráð fyrir hjá sér að meðaltali, en í aðalatriðum er þetta mark. 4% árlegur hagvöxtur, einmitt markið, sem unnið er að á þessum áratug í háþróuðustu löndum heims, háþróuðustu iðnaðarlöndum heims, þessum löndum, sem eru aðilar að Efnahags- og framfarastofnuninni. En það eru öll helztu ríki í Vestur-Evrópu auk Bandaríkjanna og Kanada. Það er svo annað mál, að gagnrýni á því, að núv. ríkisstj. skuli ekki setja sér hærra mark heldur en 4% árlegan vöxt á þjóðarframleiðslu, sú gagnrýni kemur úr hörðustu átt úr herbúðum Framsfl., vegna þess að á undanförnum áratug var vöxtur þjóðarframleiðslunnar tæplega þetta, og þetta gerðist einmitt á þeim árum, sem Framsfl. var óslitið í ríkisstj. Ef Framsfl. telur sig þess umkominn að kenna núv. ríkisstj., með hvaða hætti eigi að hafa hagvöxtinn örari en 4% á ári að meðaltali, þá liggur beinast við að spyrja: Hvers vegna var hagvöxturinn ekki örari á undangengnum áratug, þegar Framsfl. var samfellt í ríkisstj.? Ef Framsfl. raunverulega kann ráð til þess að tryggja örari hagvöxt en 4% aukningu þjóðarframleiðslu á ári, hvers vegna beitti hann ekki þeim ráðum, meðan hann hafði aðstöðu til og var í ríkisstj., eins og hann var lengst af á áratugnum 1940-1950? Nei, reynslan af stjórn efnahagsmálanna á þeim áratug sýnir einmitt, að það er hægara sagt en gert að tryggja, að árlegur hagvöxtur verði örari en hér átti sér stað. Hitt er rétt, að einmitt á árunum eftir stríðið var hagvöxtur hér á landi hægari en hann var í nágrannalöndunum. Það er rétt tekið fram í grg. þessarar till. Þetta atriði er margrætt áður. Ég hef haldið því fram og við fjöldamargir aðrir, að meginskýringin á því, að hagvöxturinn hér á landi var hægari á árunum eftir stríðið heldur en í ýmsum nágrannalandanna, var einmitt sú, að hér á landi var fylgt óheilbrigðri efnahagsstefnu. Við Íslendingar urðum seinni til en nokkur önnur þjóð í Vestur-Evrópu að losa okkur við efnahagskerfi styrjaldaráranna og höfum raunar ekki gert það að öllu leyti enn þá. Allt fram til 1960 einkenndist íslenzkt efnahagslíf af ýmsum þeim sömu megindráttum og efnahagskerfið hafði tekið á sig á styrjaldarárunum sjálfum, en allar eða flestar þjóðir í Vestur-Evrópu höfðu breytt sínu efnahagskerfi þegar á fyrstu fimm árunum eftir stríðið í átt til aukins jafnvægisbúskapar og aukins frjálsræðis í efnahagsmálum og viðskiptum. Við urðum á eftir öðrum þjóðum í þessu efni, - við urðum um tíu ár á eftir öðrum þjóðum í Vestur-Evrópu í þessum efnum, og það er af því, sem við súpum seyðið. Höfuðmálsvari þeirrar stefnu í efnahagsmálum, sem hér hefur ríkt síðan á styrjaldarárum, hefur einmitt verið Framsfl., - höfuðmálsvari þeirrar stefnu, sem hér hefur verið fylgt frá stríðslokum til 1960, hefur verið Framsfl. Hann hefur haft aðstöðu til þess að vera svo að segja óslitið í ríkisstj., og ég hika ekki við að fullyrða, að sú efnahagsmálastefna, sem hér var fylgt frá stríðslokum til 1960, ber meiri svip Framsfl. en nokkurs annars íslenzks stjórnmálaflokks. Árangur þessarar efnahagsstefnu er sá, sem þm. Framsfl. undirstrika hér í grg., að vöxturinn hefur á árunum 1945-1960 verið hægari hér á landi en í flestum öðrum iðnaðarlöndum Vestur-Evrópu. M.ö.o.: Framsfl. beitir sér fyrir efnahagsmálastefnu hér á Íslandi, sem hefur það í för með sér, að hagvöxturinn verður hægari en annars staðar og hægari en hann hefði getað orðið. Svo allt í einu, þegar gerð hefur verið róttæk tilraun til stefnubreytingar, eins og gerð var 1960 og eins og er í framkvæmd síðan og án efa er að leggja grundvöll að örari hagvexti en hér varð á árunum 1945-1960, þá telur þessi sami flokkur. Framsfl., sig þess umkominn að gagnrýna ríkisstj. fyrir að setja sér ekki hærra mark en hann sjálfur kom í framkvæmd. meðan hann gat og bar ábyrgð á stjórnartaumum. Þetta er sannarlega ekki mátflutningur, sem mér finnst sérlega líklegur til þess að öðlast hljómgrunn eða öðlast skilning hjá skynsömum og hugsandi mönnum. Frumskilyrði örs hagvaxtar er tvímælalaust jafnvægisbúskapur í efnahagsmálum og frjálsræði til framkvæmda og viðskipta, þó undir því ríkiseftirliti og þeirri ríkisstj.. sem nauðsynleg er til þess að tryggja jafnvægi og félagslegt réttlæti. Þetta hefur verið kjarninn í þeirri efnahagsmálastefnu, sem núv. stjórnarflokkar hafa beitt sér fyrir frá árinu 1960. Í þeirri stefnu fólst mikil stefnubreyting frá því, sem áður var, en tilgangurinn er einmitt að tryggja í framtíðinni örari hagvöxt en átti sér stað á árunum 1945–1960. Þess vegna hlýt ég að vísa algerlega á bug þeirri gagnrýni, sem fram kom hjá hv. flm. og kemur fram í grg., að framkvæmdaáætlunin marki spor aftur á bak eða að í henni felist ekki nógu bjartsýnt mat á framtíðarskilyrðum i íslenzku efnahagslífi og skilyrðum íslenzkrar þjóðar til þess að bæta lífskjör sín á næstu árum. Ég tel, að í framkvæmdaáætluninni felist fullkomlega raunsætt mat á þeim möguleikum, sem fyrir hendi eru í íslenzku efnahagslífi. Hitt er auðvitað sjálfsagt að undirstrika, að það er ekki meginatriði í málinu, hvaða tölur settar eru á pappír um það, hver framtíðarþróunin skuli vera. Á sama hátt og það getur dregið úr framkvæmdahug, ef menn setja markið of lágt, þá getur það og valdið margs konar vandræðum, spákaupmennsku og óheilbrigðri þróun, ef sett er í áætlun ríkisvalds markmið, sem augljóst er að ekki er unnt að ná. Ef ríkisstj. setur í þjóðhagsáætlun eða framkvæmdaáætlun markmið, sem a.m.k. mjög hæpið er að muni takast að ná, þá getur það hvatt einstaklinga til óskynsamlegra og óvarfærinna ráðstafana, sem þeir síðan að sumu leyti, ef þær bregðast, geta kennt ríkisvaldinu um að hafa hvatt sig eða espað sig til. Þess vegna er um að gera, og fyrir því var og fullkominn skilningur hjá hv. 1. flm. í ræðu hans áðan, að þjóðhagsáætlun sé fyrst og fremst raunsæ, og það tel ég þá þjóðhagsáætlun, sem nú er starfað eftir, hafa verið, þegar hún var samin, og vera enn. En sízt situr á þeim, sem sjálfir hafa mótað stefnu í efnahagsmálum i 15 ár og með þeim árangri, að hagvöxturinn hefur verið að meðaltali tæplega 4% á ári, að gagnrýna ríkisstj. fyrir það, að hún skuli í framtíðinni ekki geta treyst sér til þess að áætla hagvöxtinn meiri en sömu tölu, sem var niðurstaða af starfi þess flokks, sem gagnrýnina flytur.



Herra forseti. Till. til þál. um athuganir á framkvæmdum til samgöngubóta á Fjallabaksleið hinni nyrðri á þskj. 63 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta. „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta á næsta ári undirbúa og hefja framkvæmdir til vegabóta og brúargerða á Fjallabaksleið hinni nyrðri.“ Hinar svokölluðu Fjallabaksleiðir eru tvær, hin nyrðri og hin syðri, og liggja milli Vestur-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu. Þegar farið er að austan um Fjallabaksleið hina syðri, er komið niður á Rangárvelli, en þegar nyrðri leiðin er farin, er komið niður i Landsveit. Syðri leiðin er allmiklu skemmri en hin, en miklu erfiðari yfirferðar og leiðari á alian hátt. Af þeim sökum hefur lítið verið gert til þess að lagfæra hana, enda telja kunnugir menn, að það mundi kosta mikið að gera hana sæmilega færa bifreiðum. Fjallabaksleiðin nyrðri er aftur á móti mjög greiðfær á löngum köflum frá náttúrunnar hendi, auk þess sem hún er ein fegursta öræfaleið landsins og farin ár hvert af miklum og vaxandi fjölda ferðafólks, bæði innlends og erlends. Á Fjallabaksleið hinni nyrðri eru fá vatnsföll og engin stór, aðeins tvær ár, sem nokkuð verulega kveður að, Jökulkvísl, sem kemur úr Torfajökli og fellur norður í Tungnaá, og Ófæra á Skaftártunguafrétti, sem er ein af þverám Skaftár. Brúarstæði munu vera heppileg á báðum þessum ám, og þyrftu brýr á þær ekki að vera dýrar. Það eru allmörg ár síðan þessi forna þjóðleið var rudd og opnuð fyrir bifreiðar. Veginum hefur verið gert nokkuð til góða árlega og hefur farið smábatnandi, og er nú svo komið, að hann mundi fær flestum léttari bílum yfir sumartímann, ef ekki væru þessar áðurnefndu ár til trafala. En þær eru næstum alltaf ófærar vegna sandbleytu öðrum bílum en þeim, sem hafa drif á öllum hjólum. Leiðin er því ónothæf fyrir alla þungaflutninga, eins og sakir standa. Tilgangur okkar flm. þessarar till. er sá að fá nauðsynlegum umbótum á Fjallabaksleiðinni hraðað meira en gert hefur verið til þessa með það fyrir augum að gera hana færa fyrir þung flutningatæki. Öllum, sem til þekkja, er ljóst, að lokist fyrir samgöngur um Mýrdalssand vegna náttúruhamfara, eru miklir möguleikar til þess, að bjargast megi við Fjallabaksleiðina sem samgöngu- og flutningaleið um takmarkaðan tíma. En því aðeins má þetta verða, að áðurnefndar ár verði brúaðar og nokkurt fé fáist einnig til þess að bera ofan í veginn á stöku stað. Það er óþarft að lýsa því fyrir hv. alþm., hvers virði það er fólkinu i dreifbýlinu, að samgöngur geti farið fram með eðlilegum hætti. Ef verulegar truflanir verða þar á, getur það valdið lítt bætanlegu tjóni, ekki sízt ef það skeði um mesta flutningatímann að vorinu, eða að haustinu meðan á sláturtíð stendur. Íbúum Vestur-Skaftafellssýslu, þeim sem fyrir austan Mýrdalssand búa, er ljóst, að öryggi þeirra hvað samgöngur snertir yrði stórum bætt með því að gera þær umbætur á Fjallabaksleið hinni nyrðri, sem við flm. leggjum til. Herra forseti. Ég vil leggja til, að umr. verði frestað um till. og henni vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Þurrkun mýrlendisins er eitt mesta nauðsynjamál Íslendinga. Mýrlendið er til lítils nýtt óræst fram, en þurrkað verður þetta dýrindis land. Sé mýrlendið þurrkað, veróur fljótt gott beitiland, og síðan kemur ræktunin. Eitt mesta áhyggjuefni Íslendinga ætti að vera það, að enn blæs meira upp af landinu en grær. Undirstaða þess, að landgræðslan takist nógu vel, er sumpart full friðun lands og sumpart, að ekki sé ofbeitt, jafnframt því sem ræktað er og gróðursett. Framræsla mýranna mundi víða leysa beitilandsvandamálið, bæta búpeninginn og auka afurðirnar og gera mögulegt að hlífa afréttunum og öðru því landi, sem hlífa þarf, til þess að landgræðslan takist. Það þyrfti að gera meira að því en verið hefur að taka fyrir og þurrka stór, samfelld svæði með beztu aðferðum, og hefur það þó raunar verið nokkuð gert og sums staðar með mjög glæsilegum árangri. Í apríl 1962 var samþ. svo hljóðandi þáltill. frá okkur þm. Austf., sem við fluttum sameiginlega: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta svo fljótt sem verða má mæla vegna framræslu allt ræktanlegt votlendi á Fljótsdalshéraði og gera áætlun um, hvað kosta muni að þurrka þetta land" Við vildum, að með þessari athugun fengist hugmynd um a.m.k., hve stórfellt verkefni það væri í sjálfu sér áð þurrka Fljótsdalshérað, sem er eitt af stærri héruðum landsins, og hvað líklegt mætti telja, að það kostaði, ef unnið væri skipulega með beztu tækjum. Slíkar upplýsingar mundu teljast mjög merkilegar og þýðingarmiklar, og gætu þær orðið grundvöllur að því að átta sig á framkvæmdamöguleikum á svona miklu verki, og það mundi einnig geta haft mikla þýðingu fyrir önnur byggðarlög og landið allt að gera sér grein fyrir þessu dæmi. Nú langaði okkur til þess að vita, hvað gerzt hefði í þessu máli, og því flyt ég hérna fsp., en hún er svo hljóðandi: „Hvað hefur verið gert til þess að framkvæma ályktun sameinaðs Alþingis frá 16. apríl 1962 varðandi landþurrkun á Fljótsdalshéraði?“ Ég þarf ekki að hafa meiri formála fyrir þeirri spurningu.



Herra forseti. Fsp. sú, sem hér um ræðir, er í sambandi við þáltill., sem samþ. var á síðasta Alþingi. Eftir að þessi till. var samþykkt, skrifaði ég landnámsstjóra og Búnaðarfélagi Íslands og óskaði upplýsinga hjá þeim og ábendinga um, á hvern hátt líklegast væri að framkvæma þessa till. og gera ráðstafanir, sem að gagni kæmu í framræslu, ekki aðeins á Fljótsdalshéraði, heldur og víðar, því að það er vitanlega víðar, sem líkt stendur á. Samkvæmt bréfi því, sem ég hef fengið frá landnámsstjóra, en hann skrifar fyrir hönd Landnáms ríkisins, og búnaðarmálastjóra fyrir hönd Búnaðarfélags Íslands, má heyra álit Búnaðarfélagsins og Landnámsins á þessari till., og með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að lesa upp þetta bréf: „ Þál. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta svo fljótt sem verða má mæla vegna framræslu allt ræktanlegt votlendi á Fljótsdalshéraði og gera áætlun um, hvað kosta muni að þurrka þetta land.“ Framangreindar stofnanir hafa tekið mál þetta til yfirvegunar (þ.e. Búnaðarfélag Íslands og Landnám ríkisins), sérstaklega með tilliti til, hve mikið verkefni þetta er og hverja þýðingu slíkar mælingar gætu haft fyrir framkvæmd ræktunarmála á svæði því, sem um getur í þingsályktuninni. Með hliðsjón af þessum athugunum svo og því, hver kostnaður varð, er Landnám ríkisins lét gera uppdrætti með tilliti til könnunar á heildarframfræslu eins hrepps á þessu svæði, telja þessar stofnanir, að uppmæling á þeim grundvelli, sem þál. gerir ráð fyrir, sé svo umfangsmikil, að hvorki Búnaðarfélag Íslands né Landnám ríkisins hafi að óbreyttum aðstæðum umráð mannafla, sem þarf til slíkrar rannsóknar, eða fjárráð til að taka þetta verkefni upp í því formi, sem þál. gerir ráð fyrir. Þessar stofnanir eru sammála um, að æskilegt sé að undirbyggja aukna ræktun á Fljótsdalshéraði og raunar mjög víða annars staðar á landinu, þar sem bú eru of smá til að geta hagnýtt sér fullkomnari tækni og útbúnað við þústörfin en þann, sem nú er notaður, og telur jafnframt, að ná megi sama marki að öðrum leiðum en heildarmælingu á umræddu svæði. Þetta gæti orðið gert með staðbundnum rannsóknum á hverri jörð, sem takmarkaðar væru af framræsluundirbúningi og ræktunarþörf hverrar einstakrar jarðar og framræslu á beitilandi að einhverju leyti, sem ætla má, að gæti grundvallað fyrir næstu 20–25 ár eðlilega stækkun búa og skiptingu jarða, þar sem það þætti henta. 2 samræmi við þetta viljum við benda á, að framkvæmanlegt mætti telja að taka saman yfirlit um, hve mikil ræktun er á hverri einstakri jörð á Fljótsdalshéraði, og að því gerðu fara þess á leit við héraðsráðunauta Héraðsins, að þeir á næstu 2 árum framkvæmdu nákvæma skoðun á ræktunarskilyrðum hverrar jarðar og hefðu til þess stuðning af loftmyndum eða uppdráttum gerðum með uppréttingu loftmynda af Landmælingum Íslands. Að þessu fengnu er hægt að gera lauslega áætlun um framræslukostnað á því votlendi, sem ætla má, að tekið verði undir framræslu á áðurnefndu tímabili. Æskilegt má telja, að gert sé ráð fyrir, að lágmarkslandstærð, sem ætluð er til túnræktar á hverri jörð, sé 30–50 hektarar auk lands, sem ræst væri til beitiræktar. Báðar stofnanirnar, Búnaðarfélag Íslands og Landnám ríkisins, mundu vilja styðja framkvæmd í þessu formi, en ljóst er, að vart yrði annað fært en taka upp slíka rannsókn í öðrum héruðum landsins, kæmu fram óskir um það. Er því ástæða til að gera sér strax ljóst, að auka þarf starfskrafta sérfróðra manna í héruðunum eða hjá þessum stofnunum til söfnunar og úrvinnslu þessara gagna. Jafnframt skal tekið fram, að eðlilegt er, að sifkar athuganir séu látnar fara fram einnig í öðrum héruðum landsins, þar sem líkt stendur á um sem Fljótsdalshérað, jafnvel þótt ekki komi fram óskir um það. Pálmi Einarsson, Halldór Pálsson.“ Niðurstöður af þessum athugunum eru þá þær að þeirra áliti, að það mætti ná sama marki og gert er ráð fyrir í till. án þess að gera heildarmælingar. Það er með því að láta fara fram athugun á hverri jörð og að héraðsráðunautarnir ynnu þetta starf. Og að áliti Búnaðarfélagsins og Landnámsins er þörf á að láta slíkar athuganir fara fram í öðrum héruðum, jafnvel þótt ekki komi fram sérstakar óskir um það, því að það er vitanlega rétt, að það er mikið atriði að ræsa fram landið. Við getum farið víða um landið og séð þessar víðáttumiklu mýrar, sem alls ekki nýtast, vegna þess að sinan er svo mikil, að búfénaðurinn getur ekki notið græna grassins, það hverfur alveg inn í sinuna. Og því er það, að það er nú að því unnið að auka framræsluna. Ég býst við, að hv. alþm. hafi heyrt nefndan finnska plóginn, sem kom hingað til lands á s.l. ári. Hann hefur verið notaður allt þetta sumar til þess að ræsa fram mýrar austur í Holtum, og er nú þegar búið að grafa 100 km þar á mýrunum. Þetta gefur allt mjög góðar vonir, og því hafa nú verið gerðar ráðstafanir til þess að kaupa tvo sams konar plóga og þann, sem kom í fyrra, til þess að geta á næsta sumri gert enn stærra átak í þessu. En það dugir vitanlega ekki aðeins að holræsa með finnska plógnum. Það verður að grafa með venjulegum skurðgröfum skurði með hæfilegu millibili, sem taka við vatninu. En það er enginn vafi á því, að þessi aðferð flýtir mjög fyrir því að ræsa fram og þetta verður margfalt ódýrara en var með gömlu aðferðinni. Landnám ríkisins og Búnaðarfélag Íslands telja, að það sé lágmark, 30–40 hektara ræktanlegt land á hverri jörð, og það er vitanlega nokkuð, sem menn hafa almennt gert sér grein fyrir. Og í sambandi við þetta er enginn vafi á því, að það má teljast liður og merkilegur liður í því að gera ráðstafanir til aðstoðar á þeim jörðum, sem skemmst eru komnar með ræktun og hafa allt of lítil bú, til þess að það sé hægt að lifa af þeim, það er það að láta fara fram athuganir eins og þær, sem hér er rætt um, því að það verður ekki lengur við það unað, að menn búi á 5–10 hektara ræktuðu landi með 50–100 ær og 2–3 kýr. Það segir sig sjálft, að það verður aldrei hægt að hafa afurðaverðið það hátt, að menn geti lifað af þeirri framleiðslu, sem af því fæst. Það þarf þess vegna áð gera rækilegar athuganir á því, á hvern hátt megi úr þessu bæta, þannig að þeir bændur, sem enn eru með sín smáu bú og litlu ræktun, geti aukið það og búið þannig um hnútana, að það sé lífvænlegt á jörðinni. Ég vil svo að lokum segja það, að ég mun ræða frekar við Búnaðarfélag Íslands og Landnám ríkisins og aðrar stofnanir landbúnaðarins um það, á hvern hátt hentugast megi verða að framkvæma þetta, og ég tel, að það sé athyglisverð sú ábending, sem fram er komin í þessu bréfi, sem ég las upp áðan, að láta nú til að byrja með, þangað til annað verður ákveðið, fram fara á hverri jörð á Fljótsdalshéraði athugun á því, hvað mikið land er ræktað á hverri jörð, hvað mikið er ræktanlegt, og þetta starf ættu héraðsráðunautarnir þar fyrir austan að geta framkvæmt, en um frambúðarlausn á þessu máli þarf að athuga nánar, hvernig því verður við komið, því að eins og segir í bréfinu, hefur Búnaðarfélagið og Landnámið ekki starfskrafta eða fé til þess að taka þetta til gagngerðra framkvæmda, eins og nú horfir, því að eins og sagt er, verður naumast hægt að einskorða þetta aðeins við Fljótsdalshérað, það þarf að taka það á breiðari grundvelli og athuga þá nánar, á hvern hátt það megi helzt framkvæma.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar. Þó að mér þyki þetta vera stutt komið, þá er þetta þó að síga af stað, eins og fram kom í erindum frá þeim stofnunum, sem leitað hefur verið til. Og ég mundi nú vilja fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann hefði samband við okkur þm. af Austurlandi, sem vorum flm. að þessu máli, eins og þetta stendur núna og áður en næsta skref væri stigið um sjálfa framkvæmdina. Ég vildi fara fram á það við hann. Þeir stinga upp á því, forráðamenn stofnananna tveggja, að þetta verði unnið þannig að athuga, hve mikið sé af ræktanlegu landi á hverri jörð fyrir sig, og skoða það og mæla og leggja síðan saman niðurstöðurnar, og vitanlega hlýtur út úr því að koma fullnægjandi skoðun, ef jarðirnar eru teknar þannig til athugunar. En auk þess sem hver jörð yrði skoðuð, þá vakti fyrir okkur, eins og ég sagði áðan, að reyna að fá hugmynd um, hve stórt átak það væri í raun og veru að ræsa fram heilt hérað eins og Fljótsdalshérað, sem er 11 hreppar, hvað það mundi kosta, og þá væri betra fyrir alla að gera sér grein fyrir því, hversu mikið átak það væri, að þurrka allt votlendi á Íslandi. En sannleikurinn er sá, að það er náttúrlega það mark, sem verður að reyna að ná í fyrirsjáanlegri framtíð af ástæðum, sem hér hafa verið nefndar og mörgum eru kunnar. En það væri hægt að átta sig betur á því, hversu tröllaukið það verkefni væri, ef þannig væri skoðað, hvað þetta væri mikið verk í heilu héraði. En ég vil sem sagt þakka fyrir svörin og endurtaka þær óskir til hæstv. ráðh., að hann vildi tala við okkur flm., áður en haldið verði áfram, og það verði gert sem fyrst. Ég sakna þess líka dálítið, að það kom ekkert fram um það frá þessum stofnunum eða ráðh., hversu mikið aukin fjárráð þyrfti til þess með sæmilegum hraða að athuga þetta, en það mundi þá væntanlega koma fram í þeim viðtölum, sem ég vonast eftir að hann veiti okkur út af þessu, því að þá þyrfti auðvitað að sjá um, að það yrðu auknar fjárveitingar til þess að athuga þessi mái yfirleitt.