Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur haft fjárlagafrv. til athugunar og rætt það á samtals 28 fundum sínum. Með tilliti til þess, að Alþ. hóf ekki störf sín að þessu sinni fyrr en í lok októbermánaðar var sýnt að n. mundi hafa mjög takmarkaðan tíma til að gera frv. þau skil sem nauðsynlegt er hverju sinni. Það var með hliðsjón af því að undirnefnd fjvn., sem eins og kunnugt er er skipuð einum manni frá hverjum þingfl., kom saman til fundar nokkru fyrir þingtímann og hóf athugun sína á fjárlagagerðinni. Á þessum fundum sínum ræddi n. m.a. við ýmsa forstöðumenn ríkisstofnana sem veittu margvíslegar upplýsingar um málefni stofnana og fjárþörf. Síðan Alþ. kom saman hefur fjvn. unnið svo að segja sleitulaust að athugun sinni á frv. Enda þótt fjvn. hafi ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins og skili því tveim nál. er það svo, að þær brtt., sem n. flytur á tveim þskj., 143 og 147, eru fluttar af n. sameiginlega, en eins og fram kemur í nál. áskilur minni hl. sér rétt til að hafa óbundnar hendur við að fylgja og flytja brtt. við frv. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka meðnm. mínum gott samstarf við afgreiðslu málsins. Allir hafa lagt sig fram um að hjálpa til að störfin í n. mættu ganga sem best. Á þetta jafnt við fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem hina, því að ég tel að allir hafi viljað leggja sig fram um að afgreiðsla málsins gengi sem best fyrir sig, og fyrir það vil ég þakka. Því er hins vegar ekki að neita að hinn naumi tími, sem n. hefur haft til umráða, hefur leitt til þess að ekki hefur unnist jafngóður tími sem oftast áður til skoðunar á ýmsum málum. Þá ber að geta þess að starfsmenn hagsýslustofnunar fjmrn. hafa veitt n. ómetanlega aðstoð, og fyrir það vil ég einnig þakka. Auk þess sem forstöðumenn hinna ýmsu ríkisstofnana ganga á fund n. og bera upp málefni sín, þá hefur nú hin síðari ár í vaxandi mæli átt sér stað, að sendinefndir utan af landsbyggðinni og forsvarsmenn sveitarfélaga koma til Reykjavíkur á þessu tímabili og óska eftir að fá sérstaka fundi með n. til að fylgja eftir beiðnum sínum um fjárveitingar til hinna ýmsu framkvæmda sem ríkissjóður stendur undir að meira eða minna leyti. Fjvn. hefur undantekningarlaust orðið við þessum tilmælum sveitarstjórnarmanna og auk þess margra einstaklinga sem erindi hafa átt við n., en allt þetta er mjög tímafrekt og takmarkar möguleika nm. að öðru leyti. Fjvn. er löngu ljóst, að til þess að auðvelda fjárlagagerðina og tryggja að þau málefni, sem fjármögnuð eru af hálfu þess opinbera, séu sem best undirbúin, þurfa umrædd erindi að hafa borist viðkomandi rn. í tæka tíð, svo að þau liggi a.m.k. fyrir fjvn. þegar Alþ. hefur störf sín að haustinu. Á undanförnum árum hefur undirnefnd fjvn. tekið til athugunar ýmsa þætti í ríkisbúskapnum og komið með ábendingar um það, sem n. hefur talið að betur mætti fara. Þá hefur n. beitt sér fyrir því að sérfræðingum eða sérfræðistofnunum yrði falið að kanna og gera till. um bætt skipulag og aukna hagræðingu í rekstri ríkisstofnana. Eftir því sem fjárlagadæmið verður stærra, verður augljósara með hverju árinu sem liður, að ekki verður komist hjá því að fjvn, fái lengri tíma til undirbúnings og afgreiðslu fjárlagafrv. en nú á sér stað og það enda þótt þinghald hefjist á venjulegum tíma eða um 10. okt. Ýmsum vinnubrögðum þarf að breyta og þá sérstaklega í þá átt að skipuleggja opinberar framkvæmdir og gera áætlanir lengra fram í tímann. Við höfum þegar komið á 4 ára vegáætlun, sem gefist hefur vel. Nú stendur til að lokið verði við 4 ára áætlun um hafnarframkvæmdir og er þá gert ráð fyrir að árið 1975 verði hið fyrsta í þeirri áætlanagerð. Hafnamálaskrifstofan hefur að undanförnu unnið að því að byggja upp slíka áætlanagerð. Í því sambandi hafa sveitarfélögin lagt fram sínar till. og óskir um framkvæmdir, en Hafnamálaskrifstofan síðan raðað framkvæmdum niður á árin. Ég hef ekki heyrt um að ágreiningur sé milli Hafnamálaskrifstofunnar og heimamanna um það framkvæmdamagn sem menn telja eðlilegt á umræddu tímabili. Hitt greinir menn á um, hvort umrædd framkvæmd eigi að vera á framkvæmdastigi einu ári fyrr eða síðar. Aðrir málaflokkar, sem brýn nauðsyn er að skipulagðir verði fram í tímann, eru byggingar skóla og sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Hér er um tvo málaflokka að ræða, sem árlega taka til sín verulegan skerf af því framkvæmdafé sem til ráðstöfunar er innan ramma fjárlagafrv. Það segir sig sjálft, að slík vinnubrögð sem hér um ræðir eru ekki aðeins æskileg frá sjónarmiði ríkissjóðs, heldur einnig og ekki síður ætti slík áætlanagerð að vera sveitarfélögunum hagstæð. Þá eru að lokum raforkumálin eða orkumálin, sem nauðsyn ber til að tekin verði föstum tökum og áætlanir gerðar fram í tímann, - áætlanir, sem byggðar eru á fullkomnum rannsóknum, þannig að ekki sé ráðist í fjárfrekar framkvæmdir áður en öll grundvallaratriði hafa verið fullkönnuð og tryggð, en á það hefur því miður allt of oft skort, svo sem mörg dæmi sanna. Hér gegnir sama máli hvort um er að ræða hagnýtingu vatnsorkunnar eða jarðvarmans, hvort um er að ræða orkuréttindin eða náttúruvandamálið. Viðbótartill. um fjárveitingar vegna raforkuframkvæmda og virkjana bíða að þessu sinni til 3. umr. Að sjálfsögðu gildir nokkuð sama máli um heimildir til lántöku og beinar fjárveitingar. Hvort tveggja hefur sinar takmarkanir við greiðsluþol þjóðarinnar og þeirra fyrirtækja sem verið er að fjármagna hverju sinni. Eins og fram kemur í aths. um fjárlagafrv. eru launaliðir þess miðaðir við kauplag eins og það var í septembermánuði s.l. og gjaldaliðir almennt miðaðir við verðlag á sama tíma. Að því leyti áttu áhrif kjarasamninganna á síðasta vori að vera komin inn í fjárlagafrv. Sama máli gegndi um áhrif gengislækkunarinnar frá í sept., söluskattshækkunina, sem tók gildi 1. okt. s.l., og aðrar gjaldahækkanir, sem hafa orðið á árinu. Varðandi launakostnaðinn var gengið út frá 35% hækkun, ef miðað er við fjárlagatölur yfirstandandi árs, en þar sem 400 millj. kr. fjárupphæð var til ráðstöfunar á fjárlögum 1974 til að mæta hækkun launakostnaðar, en þá stóðu yfir samningar á vinnumarkaðinum, svo sem kunnugt er, er þessi mismunur enn meiri eða sem nemur 8.8%. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjvn. liggja nú fyrir nýjar upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun um þróun efnahagsmála á yfirstandandi ári og mun ég koma nánar að því síðar hvaða breyt. á fjárlagafrv. er nauðsynlegt að gera með tilliti til þeirra nýju upplýsinga. Það bíður að öðru leyti til 3. umr. eins og venjulega að bera fram brtt. við tekjubálk frv. Ég mun því þessu næst bera fram brtt. við fjárlagafrv., sem fjvn. flytur sameiginlega við þessa umr., en þær eru á þskj. n. 143 og 147. Koma þar fyrst brtt. sem falla undir menntmn. Ég vil taka fram strax að hjá n. eru enn óafgreidd mál, sem þetta rn. snerta, og verða þau tekin til afgreiðslu á milli umr. Þar á meðal eru atriði, sem snerta Háskóla Íslands, Stýrimannaskólann o.fl. sem ég fer ekki nánar út í að skýra að þessu sinni. Hér er fyrst lagt til, að liðurinn Endurskoðun námsefnis lækki um 3 millj. kr. frá því sem er í frv., en þess í stað er till. um samtals 6 millj. kr. hækkun við liðinn Iðnfræðsluráð, annars vegar 4 millj. kr. hækkun við launaliðinn og hins vegar 2 millj. kr. við liðinn Önnur rekstrargjöld. Báðar þessar upphæðir eru vegna námsskrárgerðar í verkfræðslu í samráði við menntmrn. Ætlast er til að námsskrá iðnfræðslu verði endurskoðuð svo að hún samræmist námsskrá framhaldsskólastigsins. Hér er um 3 millj. kr. hækkun að ræða frá því sem er í frv., en samtals er hækkunin 9 millj. 529 þús. kr. frá fjárl. yfirstandandi árs. Þá er lagt til, að tekinn sé inn nýr liður að upphæð 1 millj. kr. vegna námskeiðahalds fyrir barnakennara, sem ekki hafa full réttindi. Lagt er til að inn komi nýr liður vegna bókasafns í Húsi Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn, 100 þús. kr. Til orðabókar Háskólans er tillaga um að launaliður hækki um 555 þús. kr. Er það til ráðningar sérfræðings í stöðu, sem hefur ekki verið skipað í um skeið. Að sjálfsögðu nægir þessi upphæð ekki fyrir fullum launum til sérfræðingsins, en talið er að fjárveiting til orðabókarinnar að öðru leyti sé það rúm, að hún fylli mismuninn. Samtals verður því fjárveiting til þessarar merkilegu bókar 8 millj. 469 þús. kr. Menntaskóli á Austurlandi: Það er till. um 15 millj. kr. hækkun á byggingarframlagi, þannig að liðurinn í heild verður þá 30 millj. kr. Launaliður menntaskóla almennt hækkar um 1500 þús. kr., svo sem til greiðslu á launum kennara, sem eru í orlofi, en nota sinn orlofstíma við samningu nýrra kennslubóka. Lagt er til að viðhaldsliður menntaskóla hækki um 5 millj. kr., en það er fyrst og fremst vegna menntaskólans á Akureyri, sem þarf á verulegu viðhaldsfé að halda um þessar mundir. Til Stýrimannaskólans í Rvík er till. um 3 millj. kr. fjárveitingu, en það er vegna kaupa á ratsjártækjum. Í fjárlagafrv. er till. um að veita 9 millj. kr. í þessu skyni, en viðbótarfjárveiting er vegna gengisbreytingarinnar. Um Stýrimannaskólann er að öðru leyti það að segja, að ekki verður hjá því komist að veita skólanum verulega upphæð til viðhalds, en það mál er hjá n. enn þá, eins og ég vék að fyrr, og verður afgr. fyrir 3. umr. Til Iðnskólans í Reykjavík er lagt til að liðurinn Önnur rekstrargjöld hækki um 328 þús. kr., og til iðnskóla almennt er lagt til að gjaldfærður stofnkostnaður, þ.e. byggingarstyrkir, hækki um 4 millj. kr., en um skiptingu á heildarupphæðinni, sem verður þá samtals 34 millj. kr., vísast til þess sem fram kemur á þskj. 143. Fiskvinnsluskólinn: Tekið hefur verið á leigu húsnæði fyrir skólann í Trönuhrauni í Hafnarfirði. Þar er um verulegan kostnað að ræða vegna innréttinga og tækjakaupa, og lagt er til að fjárveiting til skólans að þessu sinni verði 3 millj. kr. Til Verslunarskóla Íslands er till. um 11 millj. 400 þús. kr. hækkun, og til Samvinuskólans í Bifröst er till. um 1600 þús. kr. hækkun. Þá er lagt til að fjárveiting til Bréfaskóla SÍS og ASÍ hækki um 240 þús. kr. Næst kemur liðurinn Héraðsskólar. Lagt er til að gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 27 millj. kr., en um skiptingu á upphæðinni vísast til þess sem fram kemur á þskj. 143. Til Skálholtsskóla er till. um 7 millj. kr. fjárveitingu, en í fjárl. 1974 er þessi upphæð 6 millj. Liður þessi hafði verið felldur niður í fjárlagafrv. Til grunnskóla er till. um hækkun sem nemur samtals 218 millj. 884 þús. kr. Hér var úr miklum vanda að ráða og sú hækkun, sem hér á sér stað milli ára, nemur 360 millj. 484 þús. kr. Sérstök undirnefnd hafði með þessi mál að gera innan n. ásamt með athugunum með öðrum skólamannvirkjum og eyddi til þess miklum tíma. Um till. n. um skiptingu á heildarupphæðinni milli einstakra skólabygginga vísast til þess, er fram kemur í þskj. á sérstöku yfirliti. En til þess að gera sér grein fyrir þeirri miklu þörf, sem jafnan er fyrir hendi í þessum málaflokki, vil ég vekja athygli hv. þm. á listanum til undirbúnings að framkvæmdum fyrir nýjar skólabyggingar. Hér er um 36 skólamannvirki að ræða, en ekkert þeirra er komið á framkvæmdastig. Þær fjárveitingar, sem hér um ræðir og eru 300 þús. kr. til hvers skólamannvirkis, eru að sjálfsögðu aðeins til frumundirbúnings. Þá er lagt til að liðurinn Til útgáfustarfa hækki um 150 þús. kr. og er það hækkun á framlagi til Hins ísl. bókmenntafélags. Til Myndlistarskólans í Rvík er till. um 90 þús. kr. hækkun, en áður hafði styrkur til skólans verið hækkaður um 250 þús. Liðurinn Til jöfnunar á námskostnaði er lagt til að hækki um 10 millj. kr. Í fjárlögum yfirstandandi árs er fjárveiting í þessu skyni 75 millj., en verður nú alls 110 millj. kr. eða hækkar um 47% frá síðustu fjárlögum. Til Landsbókasafns hækkar launaliður um 280 þús. kr., en það er vegna ráðningar manns í hálft starf við vörslu í lestrarsal. Þá er framlag til byggðasafna. Till. er um 500 þús. kr. hækkun, en skipting á þessum lið fer fram á vegum þjóðminjavarðar og er þar um litlar upphæðir að ræða til styrktar hinum ýmsu byggðasöfnum í landinu. Til Listasafns Íslands hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 300 þús. kr. sem er vegna viðgerðar á málverkum Jóns Stefánssonar listmálara, sem safnið keypti. Að öðru leyti liggur hjá n. beiðni frá Listasafni Íslands og menntmrn. um fjárveitingu til byggingarframkvæmda við listasafnshúsið við Fríkirkjuveg, en til þeirrar beiðni hefur fjvn. enn ekki endanlega tekið afstöðu og verður það mál athugað nánar á milli umr. Þá er lagt til að framlag til Vísindasjóðs hækki um 2 millj. kr. og verður þá samtals 5 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að Vísindasjóður fái 12 millj. kr. af arðsjóði Seðlabankans og mun því hafa til ráðstöfunar um 17 millj. kr. á næsta ári. Þá koma fjárveitingar til leiklistar. Er lagt til, að fjárveiting til Leikfélags R-víkur hækki um 1200 þús. kr., til Bandalags leikfélaga um 200 þús. og til leiklistarstarfsemi almennt um 2 millj. kr., en þar er ætlunin að helmingur upphæðarinnar gangi til Leikfélags Akureyrar sem nú gerir tilraun til þess að reka svokallað atvinnuleikhús. Lagt er til að styrkur til Rithöfundasambands Íslands hækki um 50 þús. kr. Til leiklistarskóla er till. um 800 þús. kr. hækkun og verður styrkurinn um 2 millj. og 300 þús. Skólar þessir eru tveir, en um það standa samningar að skólarnir sameini starfsemi sína í einn skóla. Með því ætti að nýtast betur það fjármagn sem til þessarar starfsemi er varið. Lagt er til. að upp verði tekinn nýr liður að upphæð 200 þús. kr. til Söngskólans í Rvík. Hér er um nýjan skóla að ræða sem tók til starfa á s.l. ári, en auk þess fær skólinn rekstrarfé eins og aðrir tónlistarskólar skv. lögum. Til Tónlistarskólans í Árnessýslu er till. um 100 þús. kr. fjárveitingu vegna endurbóta, sem fram fara á húsnæði skólans. - Til Tónlistarskólans í Garðahreppi 500 þús., en sá skóli er um þessar mundir að eignast húsnæði ásamt með öðrum félagssamtökum í hreppnum. - Til Tónlistarskólans í Rvík og Barnamúsíkskólans er till. um 3 millj. kr. fjárveitingu. Tónlistarfélag R-víkur, sem staðið hefur undir kostnaði af rekstri þessara skóla, hefur ákveðið að hefja byggingu á nýju húsnæði fyrir skólana og hefur yfir nokkru fjármagni að ráða til framkvæmdanna. Skv. erindi sem fjvn. barst frá skólastjórum þessara skóla, er farið fram á að ríkissjóður styrki bygginguna að 1/4, Reykjavíkurborg að 1/4, en að öðru leyti mun Tónlistarfélagið standa undir byggingarframkvæmdum. Jöklarannsóknafélagið fór fram á hækkaða fjárveitingu til jöklarannsókna og mælinga og er lagt til að liðurinn Til jöklarannsókna og mælinga hækki um 100 þús. kr., og er þá orðið við beiðni félagsins. Þá kemur liðurinn Norræn samvinna. Lagt er til að fjárveiting hækki um 100 þús. kr. og að sú upphæð renni til Norræna félagsins. Verður þá styrkur til félagsins alls 500 þús. kr. Á árinu 1976 er fyrirhugað þing Norræna vatnafræðifélagsins hér á landi. Lagt er til að veittur verði 100 þús. kr. styrkur í þessu skyni. Þá er lagt til að fjárveitingar til íþróttamannvirkja hækki um 12 millj. 932 þús. kr. Upphæð þessi nægir til þess að fjárveitingin, samtals 53 millj. 932 þús., stendur undir annarri greiðslu af fjórum, sem samið var um við aðila, að þannig skyldi greiða hallann, sem myndast hafði. Auk þess er full fjárveiting til greiðslu á fyrsta hluta af fjórum til íþróttamannvirkja, sem samþ. voru í fjárl. 1974, og loks til undirbúnings nýrra íþróttamannvirkja. Vísast í þessu sambandi til lista yfir framkvæmdirnar á þskj. 143. Til Ungmennafélags Íslands er lagt til að fjárveiting hækki um 800 þús. kr. - Til KFUM og KFUK er lagt til að tekinn verði nýr liður til styrktar þeirri starfsemi, að upphæð 500 þús. kr. - Til Íþróttasambands Íslands er till. um hækkun sem nemur 3 millj. 200 þús. kr., og til Íþróttafélags fatlaðra 250 þús. kr. Til blaðsins Lögberg-Heimskringla í Kanada er lagt til að fjárveiting hækki um 108 þús. kr. Er hér um að ræða að bæta upp vegna gengislækkunar ísl. krónunnar, en jafnframt er lagt til að hinn árlegi styrkur við þetta merkilega blað hækki um 1000 dali frá því sem verið hefur. Með því að fjárveiting var nokkuð hækkuð í fjárlagafrv. nægir þessi viðbótarupphæð til að tryggja að styrkurinn til blaðsins verði 1000 dölum hærri en verið hefur á undanförnum árum. Lagt er til, að Náttúrugripasafnið í Borgarnesi fái 100 þús. kr. - Styrkur til Skáksambands Íslands hækkar um 350 þús. - Til Bandalags ísl. skáta vegna hjálparsveita er till. um 600 þús. kr. hækkun og til Dýraverndunarfélags Íslands 50 þús. kr. hækkun. Til n. bárust erindi um fjárbeiðnir í tilefni af hinu svokallaða kvennaári. Samþ. var að leggja til að styrkur til Kvenfélagasambands Íslands hækki að þessu sinni um 800 þús. kr. - Lagt er til að styrkur til Zonta-klúbbs Akureyrar vegna Nonnahúss hækki um 25 þús. kr. - Til Landakotsskóla er till. um 500 þús. kr. hækkun, og til Hliðardalsskóla er till. um 600 þús. kr. hækkun, - Til sumarnámskeiða að Leirárskóla er till. um 400 þús. kr. hækkun, en Sigurður Guðmundsson skólastjóri hefur haldið uppi eins konar íþróttaskóla að Leirá undanfarin sumur við góðan orðstír. - Og til Íslenska dýrasafnsins er lagt til að fjárveiting hækki um 100 þús. kr. - Þá er loks lagt til, að teknir verði upp 3 nýir líðir, þ.e. til Bridgefélags Íslands 100 þús., til varðveislu gamla verslunarhússins á Flateyri 100 þús. og byggingarstyrkur til barnaheimilis í Kumbaravogi 125 þús. kr. Þessu næst koma brtt. fjvn. við málefni sem heyra undir landbrn. Lagt er til að launaliður við Búnaðarfélag Íslands hækki um 600 þús. kr. vegna ráðningar á tölvuritara í nautgriparækt. Til rannsóknastöðva landbúnaðarins eru till. um hækkanir á eftirtöldum liðum: Til búfjárræktardeildar vegna uppsetningar á tækjum, sem gefin voru frá Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni í tengslum við FAO, 500 þús. kr., til bútæknideildar vegna byggingar á íbúðarhúsi að Hvanneyri fyrir einn starfsmann 5 millj., til gróðurrannsókna, hækkun launa vegna ráðningar starfsmanns, 790 þús. kr. Þá er till. um 3 millj. kr. fjárveitingu til tilraunastöðvarinnar á Akureyri vegna flutnings á tilraunastöðinni að Möðruvöllum. Lagt er til að samþ. verði 1 millj. kr. fjárveiting vegna ylræktarverkefnis í Hveragerði, en það er einnig í tengslum við FAO. - Við landgræðslu er till. um að liðurinn Gjaldfallinn stofnkostnaður hækki um 6 millj. kr., en það er til að hefja framkvæmdir við nýtt starfsmannahús að Gunnarsholti, en á því er mikil nauðsyn. - Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður vegna grænfóðurverksmiðjunnar í Gunnarsholti að upphæð 6 millj. kr. Er það styrkur til að standa undir kostnaði við kaup á nýjum vélum fyrir verksmiðjuna, en hinar eldri eru mikið úr sér gengnar og taldar nær ónýtar. Þá er till. um, að framlag til Fiskræktarsjóðs hækki um 1 millj. kr. og verður þá alls 5 millj. kr. fjárveiting á árinu. Skv. upplýsingum, sem fjvn. fékk hjá veiðimálanefnd, er talið að ógreiddir styrkir út á fiskvegi og eldisstöðvarhús á árinu 1973 og áður muni nema um 7 millj. kr., og áætlað er að við bætist á yfirstandandi ári um 4 millj. Liðurinn Jarðræktarlög er lagt til að hækki um 7 192 þús. Upphæðirnar skiptast þannig að 2192 hús. eru vegna ráðningar á 4 nýjum ráðunautum og 5 millj. kr. vegna aukningar á framlögum á framkvæmdaári. Í frv. er sá hluti, sem ætlað er að greiða út á jarðræktarframkvæmdir á framkvæmdaári, áætlaður um 15 millj. kr. og verður því alls um 20 millj. verði þessi till. n. samþ. Þá er till. um að framlag til veðdeildar Búnaðarbankans hækki um 3 millj. kr. Til Landssambands hestamanna er till. um 75 þús. kr. hækkun til leiðbeininga í hestamennsku. - Lagt er til að framlag til Efnarannsóknastofu Norðurlands hækki um 150 þús. kr. og til Tilraunastöðvar Búnaðarsambands Suðurlands er till. um 1200 þús. kr. vegna byggingarframkvæmda Búnaðarsambandsins. Þá er lagt til að framlög til Garðyrkjuskólans að Reykjum hækki sem hér segir: Laun nýs kennara við skólann 843 þús., gjaldfærður stofnkostnaður vegna viðhalds 500 þús. og til skipulagsgerðar 500 þús. kr. Þá koma brtt. varðandi sjávarútvegsmál. Þar er fyrst till. um hækkun á liðnum Skýrsludeild, lagt til að liðurinn hækki um 600 þús. kr., en upphæðin gengur til hækkunar á þóknun til trúnaðarmanna í hinum ýmsu verstöðvum úti á landi, en þóknun þessi hefur á undanförnum árum verið mjög lág. Þá eru till. um hækkaðar fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunarinnar. Kemur þar fyrst 6 millj. kr. hækkun vegna Bjarna Sæmundssonar til kaupa á nýjum tækjum og til m.s. Drafnar, einnig til kaupa á nýjum tækjum, 2 millj. kr. Vegna útibús Hafrannsóknastofnunarinnar á Húsavík er lagt til að fjárveiting hækki um 950 þús., en það er vegna launa starfsmanns við útibúið. Þá er gert ráð fyrir að Hafrannsóknastofnunin setji á stofn nýtt útibú á árinu 1975 á Höfn í Hornafirði og er áætlaður kostnaður við það um 1500 þús. kr. Vegna Rannsóknastofu fiskiðnaðarins er till. um 950 þús. kr. hækkun og eru það laun starfsmanns við útibú stofnunarinnar á Ísafirði. Við liðinn 299, Ýmislegt á sviði sjávarútvegs, er lagt til að sú breyting verði gerð að liðurinn 05 falli niður, en það eru 25 millj. kr. vegna rekstrarhalla togara 1973, en þess í stað hækki liðurinn 04, Vegna rekstrarhalla togara árið 1974, um sömu upphæð. Þá koma næst till. varðandi dóms- og kirkjumál. Er þar fyrst lagt til, að löggæslukostnaður við sýslumannsembættið á Blönduósi hækki um 900 þús. kr., en það er vegna ráðningar eins lögregluþjóns á Skagaströnd. Lagt er til að launaliður við sýslumannsembættið á Hvolsvelli hækki um 1500 þús. Skiptist upphæðin þannig að 900 þús. eru vegna ráðningar á einum lögregluþjóni og 600 þús. vegna aukinnar aðstoðar á skrifstofu sýslumanns. Til sýslumanns og bæjarfógeta í Keflavík er lagt til að launaliður hækki um 1800 þús. kr. vegna ráðningar tveggja lögregluþjóna og 900 þús. kr. vegna ráðningar eins lögregluþjóns í Grindavík. Þá er till. um 700 þús. kr. fjárveitingu vegna ráðningar á einum kvenfangaverði við fangelsið við Síðumúla. Lagt er til að taka upp fjárveitingu að upphæð 4 millj. kr. til kaupa á húsnæði í Grindavík sem ætlað er til fangavörslu og lögregluvarðstofu. Hér er um tveggja hæða hús að ræða og á bæjarfélagið efri hæð hússins. Þá koma næst till. varðandi þjóðkirkjuna. Er þar fyrst till. um 300 þús. kr. hækkun, en það er til greiðslu á viðbótarkostnaði við skrifstofu biskups. Lagt er til að liðurinn Kirkjuþing hækki um 200 þús. og liðurinn Prestar og prófastar um 1 millj. og 50 þús., en það er vegna nýs prestsembættis í Breiðholti í Reykjavík. - Til Skálholtsstaðar er till. um 800 þús. kr. hækkun, en talin er brýn nauðsyn á því að verja meira fé til viðhalds á Skálholtsstað. - Til Hallgrímskirkju í Reykjavík er till. um 635 þús. kr. fjárveitingu og er það nýr liður vegna stólakaupa til kirkjunnar, en þessi upphæð nemur áætluðum innflutningsgjöldum af umræddum stólum. - Þá er lagt til að tekinn sé inn nýr liður að upphæð 1 millj. kr. til Hallgrímskirkju í Saurbæ, en það er ætlað til minningar í tilefni 300 ára ártíðar Hallgríms Péturssonar. - Loks er lagt til að fjárveiting til Kirkjubyggingasjóðs hækki um 3 millj. kr. Þá koma brtt. sem varða félmrn. Þar kemur fyrst brtt. við stofnun skipulagsstjóra og er hún við 3 liði. Lagt er til að launaliður hækki um 2 millj., liðurinn Önnur rekstrargjöld um 1 millj. og liðurinn Til sveitarfélaga er lagt til að hækki um 6 millj. kr. Samtals eru þetta 9 millj. og er afleiðing nýrrar löggjafar, sem samþ. var á síðasta Alþingi. Lagt er til að fjárveiting til vatnsveitna hækki um 4 millj. og 500 þús. kr. og að upphæðin gangi til viðbótar því, sem áður var ætlað, til Vatnsveitu Vestmannaeyja. Til Landssambands verslunarmanna er till. um 50 þús. kr. hækkun, til félagsins Heyrnarhjálpar 500 þús. kr. hækkun og til Foreldra- og styrktarfélags heyrnardaufra er till. um 100 þús. kr. hækkun. - Þá er lagt til að Stéttarfélagi félagsráðgjafa verði veittur 250 þús. kr. styrkur til þess að standa undir kostnaði við norrænt félagsráðgjafaþing, sem halda á hér í Reykjavík á komandi sumri, en slík félagsráðgjafaþing eru haldin árlega á Norðurlöndum til skiptis. Þá eru næst brtt. varðandi heilbr.- og trmrn. Þar er lagt til að stofnkostnaður við Landsspítalann hækki um 35 millj. kr., og til fæðingardeildar Landsspítalans er till. um 60 millj. kr. hækkun og verður þá liðurinn samtals 80 millj. kr. - Til sjúkrahússins á Vífilsstöðum er lagt til að inn sé tekinn nýr liður að upphæð 10 millj. kr., en upphæðin er ætluð til byggingar dagvistunarheimilis fyrir sjúkrahúsið. - Till. er um 4 millj. kr. fjárveitingu til Kristneshælis, en það er vegna kostnaðar við nýja lyftu sem setja á í sjúkrahúsið. Liðurinn Læknishéraðasjóður er lagt til að hækki um 2 millj. og 500 þús. kr. Og liðurinn Til byggingar sjúkrahúsa o. fl. er lagt til að hækki um 166 millj. og 600 þús. kr. Hér er um hlutfallslega mesta hækkun að ræða í samanburði við aðra framkvæmdaliði fjárlfrv. Fjvn. er það fulljóst að enda þótt svo hárri fjárhæð sé varið til byggingar sjúkrahúsa og heilsuræslustöðva sem hér er lagt til þá verður vandinn ekki minni á næsta ári, nema síður sé. Ég tel að ekki megi fresta lengur að taka ákvörðun um það, sem ég vék að í upphafi máls míns, að gerð verði áætlun fram í tímann um byggingu sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, því að án þess að slík vinnubrögð verði viðhöfð verður allt málið erfiðara og ófyrirsjáanlegt á hvern hátt ríkið getur staðið undir sínum hluta við byggingarkostnaðinn, en á því lenda skv. gildandi lögum um 85% af heildarkostnaðinum, nema ríkisspítölunum, þar sem ríkissjóður greiðir allan kostnaðinn. Að öðru leyti vil ég vísa um skiptingu á þessari stóru fjárhæð til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva til eftirlits sem fram kemur á þskj. 143. Þá er lagt til að liðurinn „Til héraðslækna og heilsugæslustöðva“ hækki um 2 millj. 270 þús. kr., en það er ætlað til tækjakaupa fyrir heilsugæslustöðvarnar. Lagt er til að fjárveiting til St. Jósefsspítalans í Hafnarfirði hækki um 1504 þús. kr. Til matvælarannsókna er till. um 512 þús. kr. hækkun. - Vegna námskeiða fyrir sjúkraliða er lagt til að fjárveiting hækki um 1 millj. og 400 þús. kr. - Á komandi sumri verður haldin ráðstefna hér í Reykjavík á vegum háls-, nef- og eyrnalækna. Gert er ráð fyrir að um 450 manns sæki ráðstefnu þessa og er lagt til að fjárveiting hennar vegna verði 300 þús. kr. Þá er lagt til að liðurinn Sjúkraflug hækki um 500 þús. kr. Þessum líð er skipt milli fjögurra flugfélaga, sem staðsett eru víðs vegar um landið og gegna þar þýðingarmikilli þjónustu fyrir landsbyggðina. Þá er lagt til að fjárhæð Gæsluvistarsjóðs verði skipt milli fjögurra aðila, svo sem fram kemur á þskj. 143. Óbreytt stendur fjárveiting til Bláa bandsins 1200 þús. kr. og til félagsins Verndar 500 þús. kr. Þá koma næst brtt. við málefni fjmrn. Þar er aðeins ein brtt. og hún er um að liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun hækki um 4 millj. 708 þús. kr. Um skiptingu á heildarupphæðinni, sem nemur 17 millj. 936 þús., vísast til þess sem fram kemur í yfirliti á þskj. 143. Brtt. við málefni samgrn. koma næst. Þar kemur fyrst till. n. um hækkun til hafnarmannvirkja og lendingarbóta. Lagt er til að liðurinn Hafnarmannvirki og lendingarbætur hækki um 51 millj. 610 þús. kr. Til ferjubryggju er till. um 3 millj. kr. hækkun, og framlag til Hafnarbótasjóðs hækkar um 6 millj. 192 þús., en það er í beinu sambandi við fjárveitingu til hafnarmannvirkja, en skv. lögum skal framlag ríkissjóðs til sjóðsins nema 12% af framlagi ríkissjóðs til hafnarmannvirkja. Til sjóvarnargarða er till. um 800 þús. kr. hækkun. Um skiptingu á fé þessu milli framkvæmda vísast til sérstakra yfirlita á þskj. og á það við um alla þessa liði: hafnarmannvirki, lendingarbætur, ferjubryggjur og sjóvarnargarða. Við liðinn Sjóslysanefnd er lagt til að fjárveiting hækki um 300 þús. kr. Hjá n. liggur erindi, sem barst ekki fyrr en á síðasta fund n. áður en gengið var frá till. til 2. umr., en það er um fjárveitingu vegna rannsókna á reki gúmmíbjörgunarbáta, sem er skv. samþ. þáltill. frá síðasta þingi. Það mál er að sjálfsögðu til athugunar hjá n. og verður afstaða til þess tekin fyrir 3. umr. Þessu næst koma brtt. varðandi fjárveitingar til flugmála. Þar er lagt til að liðurinn Flugmálastjórn hækki um 19 millj. og 600 þús. Hækkun þessi skiptist þannig að 18 millj. koma til hækkunar á framkvæmdum við flugvallargerð og 1600 þús. kr. til snjómoksturs á flugvöllum. Samtals verður varið til snjómoksturs á flugvöllum 5 millj. kr. og er það í fyrsta skipti tekið inn sem sérstakur liður. Að öðru leyti vísast til yfirlits á þskj. 143 um skiptingu á upphæðinni á milli framkvæmda. Þá er lagt til, að gjaldfærður stofnkostnaður við Veðurstofu hækki um 1 millj. kr., en það er vegna gengislækkunar í sambandi við tæki, sem stofnunin kaupir erlendis frá. Til flugbjörgunarsveita er lagt til að fjárveiting hækki um 350 þús. kr. Loks er till. um hækkun á fjárveitingu til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins að upphæð 1 millj. kr. Eins og ég sagði í upphafi máls míns bíða nokkur mál frekari athugunar hjá n. Eru þar málaflokkar, sem heyra undir iðnrn., svo sem Rafmagnsveitur ríkisins og orkumál, þ.á m. vegna Kröfluvirkjunar og væntanlegrar virkjunar Bessastaðaár í Fljótsdal, sjóefnaverksmiðju á Reykjanesi o.fl., enn fremur aðrir málaflokkar, svo sem vegna almannatrygginga, en þar verður um verulega hækkun að ræða frá því sem nú er í frv., bæði hvað snertir sjúkratryggingar og lífeyristryggingar. Þá er eftir að gera grein fyrir endurskoðun á tekjum Vegasjóðs og enn fremur málefnum Pósts og síma, en báðir þessir málaflokkar eru nú í athugun hjá n. Ég hef nú í stórum dráttum gert grein fyrir þeim brtt. við fjárlfrv., sem n. flytur sameiginlega við þessa umr. Verði þessar till. n. samþ. hefur það í för með sér hækkun á gjaldabálki fjárlfrv. sem nemur 802 millj. 879 þús. kr. Eins og ég hef áður að vikið mættu á síðasta fundi n. nú fyrir afgreiðslu málsins við 2. umr. fulltrúar frá Þjóðhagsstofnun. Gáfu þeir n. margvíslegar upplýsingar um þróun efnahagsmála þjóðarbúsins á yfirstandandi ári, jafnframt því sem þeir skýrðu frá því að þeir væru að ljúka við frumdrög að nýrri þjóðhagsspá fyrir næsta ár. Nú hafa n. borist þessar upplýsingar í skýrsluformi, svo að það ætti að vera auðveldara fyrir nm. og aðra að taka afstöðu við endanlega afgreiðslu fjárlfrv. um málið í heild, þegar það kemur til 3. umr., væntanlega í lok þessarar viku. Það kom fram á þeim fundi, sem þeir fulltrúar Þjóðhagsstofnunar áttu með fjvn., að allar áætlanir stofnunarinnar eru byggðar á þeim grundvelli að full atvinna haldist allt árið og að atvinnuvegirnir gætu einnig starfað við eðlileg skilyrði. Þjóðhagsstofnunin hefur gefið sér 3 dæmi um áætlaðar innheimtar tekjur ríkissjóðs á næsta ári, sem að sjálfsögðu eru byggðar á mismunandi forsendum. Nú við lok ársins liggur það betur fyrir en áður hvað ætla megi að atvinnutekjur hafi hækkað á árinu á mann. Það er álit Þjóðhagsstofnunar að breytingin verði meiri en gert var ráð fyrir við samningu fjárlfrv. Nú er talið að atvinnutekjur á mann muni reynast nm 50% hærri, en í frv. er gengið út frá 35% hækkun. Með tilliti til þessa ber að sjálfsögðu að hafa í huga að endurskoða þarf þá skattvísitölu, sem miðað verður við, en eins og í fjárlfrv. kemur fram er þar miðað við skattvísitölu 145 stig. Þessi þrjú dæmi, sem Þjóðhagsstofnunin setur fram og eru, eins og ég áðan sagði, byggð á mismunandi forsendum, gera ráð fyrir því að við vissa viðmiðun geti heildartekjur ríkissjóðs hækkað frá því, sem er í fjárlfrv., samkv. fyrsta dæmi um 3 028 millj. kr., samkv. 2. dæmi um 1 milljarð 954 millj. og samkv. 3. dæmi um 1 milljarð 433 millj. kr. Um þessar niðurstöður sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða að sinni eða þær brtt. sem fjvn. flytur. Ég hef því lokið máli mínu, herra forseti, og legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þegar ljóst var á sumarþinginu, að Alþ. yrði ekki kallað saman aftur fyrr en undir mánaðamótin okt.– nóv., átti ég viðræður við hæstv. fjmrh. og form. fjvn. og lýsti þeirri skoðun minni að ég teldi óhjákvæmilegt að fjvn. eða a.m.k. undirnefnd fjvn. kæmi saman ekki síðar en í byrjun okt. og reyndi að ljúka sem mestu af viðtölum við forráðamenn ríkisstofnana og helst sveitarfélaga einnig áður en þing hæfist, ella væri ólíklegt að n. ynnist tími til að ljúka störfum við fjárlfrv. í tæka tíð fyrir jól. Þessi tilhögun var höfð á að því leyti, að undirnefnd fjvn. lauk viðtölum við allmarga forstöðumenn stofnana, eins og form. n. greindi frá áðan, en af viðræðum við sveitarstjórnarmenn varð því miður ekki. Ég tel að sá tími, sem undirnefnd notaði til viðtala fyrir þingbyrjun, hafi verið of stuttur, en notast vel og þau störf hafi reynst forsenda þess að fjárl. verði afgreidd fyrir jól. Hins vegar er það skoðun mín að tíminn frá þingbyrjun hafi verið nýttur miklu síður en skyldi og miður en ég hef áður þekkt, einkum í upphafi þings. Þetta hefur leitt til þess að á síðustu stundu hefur orðið að afgreiða mál af of mikilli skyndingu og án þess að tími gæfist til að ræða hin ýmsu erindi og málaflokka sem skyldi. Hefur n. þó oft áður verið hart keyrð í þessu efni, en aldrei eins og nú. Þá tel ég að tengsl n. við fjárlaga- og hagsýslustofnun hafi verið of lítil að þessu sinni og miklu minni en áður. Um þessi atriði skal ég ekki hafa fleiri orð. Þessir vankantar hafa ekki bitnað á einum aðila öðrum fremur, en ég tel einsýnt að gera verði ráð fyrir að enda þótt þing komi saman á venjulegum tíma, um 10. okt., þá verði undirnefnd fjvn. að hefja störf varðandi einstök atriði í fjárlfrv. ekki síðar en einum mánuði áður en þinghald hefst. Með því að skipuleggja störf n. í heild og undirnefnda, sem fjalla um einstaka málaflokka, í samráði við fjárlaga- og hagsýslustofnun, og ætla meiri tíma en nú hefur verið gert til nefndarfunda til upplýsingaöflunar fyrstu vikurnar eftir að þing kemur saman gæfist rýmri tími til ákvarðanatöku seinni hluta starfstímans. Þrátt fyrir þá annmarka sem verið hafa á störfum n., annmarka, sem sumir eiga sér eðlilegar orsakir og eru ekki að koma fyrst upp núna, þá hefur samstarf innan n. verið með miklum ágætum og flyt ég samnm. mínum bestu þakkir fyrir ánægjulegt samstarf, einkum form. n. fyrir þá sérstöku lipurð og ljúfmennsku, sem honum er lagin og mér er áður vel kunn frá fyrri formannstíð hans. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn. stöndum sameiginlega að nál., sem birt er á þskj. 152. Að venju flytur n. sameiginlega margar brtt. Um þær gildir hið sama og venjulega. Slík tilhögun þýðir ekki að hver einstakur nm. sé sammála öllum till., sem þar eru fluttar. við nm. í minni hl. höfum óbundnar hendur um afstöðu til einstakra brtt., sem fluttar eru í nafni allrar n., og höfum áskilið okkur rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Mjög margir veigamiklir þættir fjárlfrv. eru óafgreiddir í n. auk tekjuhliðar þess og auk þess ýmis smærri atriði. Vegna þess hve seint 2 umr. fer fram, hún hefur aldrei verið svo seint svo langt sem ég man, gefst, miðað við hversu margt er samt sem áður óafgreitt, tiltölulega lítill tími milli 2. og 3. umr. að þessu sinni. Minni hl. n. flytur ekki sem slíkur brtt. við þessa umr. a.m.k. Hann hefur reynt að koma sínum sjónarmiðum að við afgreiðslu einstakra mála í n., eftir því sem tækifæri hefur gefist til í þeim óhemju tímaskorti, sem þar hefur ríkt, einkum eftir að afgreiðsla loksins hófst. En að sjálfsögðu hljóta ríkisstjórnarflokkarnir hverju sinni að móta heildarstefnuna og ákvarða heildarútgjöldin. Tilraunir minni hl. n. þegar til afgreiðslu kemur í þinginu til að koma fram breytingum á frv. koma því að jafnaði fyrir lítið, jafnvel er ólíklegra að slíkar till. nái fram að ganga en till. einstakra þm. Þar að auki hefur stjórnarvöldum að þessu sinni tekist að spenna rekstrarkostnað ríkisins og samsvarandi skattheimtu svo ógnarlega upp, að hverjum og einum hlýtur að óa við að þar sé við bætt og er þó vissulega þörf á fjárveitingum til málefna, sem engan veginn er nægilega séð fyrir í fjárlfrv. eða þeim brtt., sem n. flytur. Er þar bæði um að ræða framkvæmdaliði og þó einkum framlag til lífeyristrygginga. Við 1. umr. rakti ég fjárlfrv. nokkuð. Í höfuðatriðum hefur starf fjvn. og ákvarðanir meiri hl. hennar milli umr. ekki raskað aðaleinkennum frv. og mun ég því ekki fjalla um það í mjög löngu máli nú, þegar það kemur öðru sinni til umr., enda er nú svo komið afgreiðslu þess, að eigi að ljúka henni n.k. föstudag eða laugard., þá mun n. ekki veita af að 2. umr. ljúki tiltölulega fljótt, svo að frv. komist sem fyrst í hendur n. að nýju, þar sem mjög mörg meiri háttar mál bíða afgreiðslu. Í fjárlfrv., eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir að skattheimta ríkisins á næsta ári yrði rúmlega 16 þús. millj. kr. hærri en í núgildandi fjárl., en með þeim hækkunartill. sem fluttar eru á þskj. 143 o, 147 og nema um 800 millj. kr., og þeim hækkunum, sem fyrirsjáanlegar eru þar til viðbótar, má gera ráð fyrir að skattheimta ríkisins á næsta ári nemi 47–48 milljörðum kr. og hækki frá núgildandi fjárl. um 17,5–18 þús. millj. kr. og verður aukningin, aðeins aukningin á skattheimtunni á næsta ári, miðað við núgildandi fjárl., a.m.k. 1 þús. millj. kr. hærri upphæð en nemur öllum tekjum ríkissjóðs á fjárl. 1972. Fjárl. hækka nú í einu lagi um hærri fjárhæð en nemur öllum fjárl. 1972. Fjárlög hækka því að þessu sinni um 60–62% frá núgildandi fjárl., og mun það vera langsamlega mesta hækkun á fjárl. sem um getur í þingsögunni, og gerist hæstv. fjmrh. þegar í stað alger methafi á þessu sviði. Það er svo kaldhæðni örlaganna að hann skuli hafa fyrir ári haldið því fram hér á hv. Alþ. að það væri auðvelt - ekki aðeins unnt, heldur auðvelt að skera niður ríkisútgjöld um 4 300 millj. kr. á árinu 1974, en það gæti svarað til 6 þús. millj. kr. á því ári, sem fjárlfrv. snýst um. Nú, 12 mánuðum seinna beitir flm. frv. um skattalækkunina miklu, núv. hæstv. fjmrh., sér fyrir því að auka skattheimtuna um 18 þús. millj. kr. á næsta ári. Það munar ekki minni upphæð en 24 milljörðum eða um 82% af niðurstöðutölum núgildandi fjárl. Minna hefði mátt gagn gera. Við framlagningu fjárlfrv. kom í ljós að hæstv. ráðh. taldi, þegar á hólminn var komið, ekki eins auðvelt að skera niður ríkisútgjöld og minnka skattheimtuna og hann áleit í fyrra, heldur vildi þá afgr. fjárl. með 16 þús. millj. kr. hækkun þess í stað. Nú kemur hann aftur og telur verkefnið ekki auðveldara en svo að enn þurfi hann um 2 þús. millj. kr. í viðbót. Lækkun ríkisútgjalda átti að dómi hæstv. núv. fjmrh. að vera auðveld með því að minnka framkvæmdahraða og með sparnaði á vissum sviðum, eins og hann orðaði það. Þessum sviðum hefur hæstv. ráðh. sýnilega misst sjónar af og ekki fundið enn. Ég hef áður haldið því fram, bæði í stjórnaraðstöðu og í stjórnarandstöðu, að ekki sé einfalt og auðvelt að koma við skyndilegum stórsparnaði í ríkiskerfinu eins og það er upp byggt, sérstaklega ef menn taka mark á æviráðningu starfsmanna ríkisins, en það eru aðrir í ríkisstj. en hæstv. fjmrh., sem hafa síðustu dagana gert tilraunir í því efni að setja æviráðningu ekki of mikið fyrir sig. En þó að þær óútskýrðu patentlausnir til stórlækkunar í ríkisútgjöldum, sem boðaðar voru í fyrra, hafi verið sparaðar að þessu sinni, hefði mátt vænta þess eftir svo karlmannlegar yfirlýsingar fyrir ári að þess sæjust einhvers staðar merki í fjárlfrv. og við meðferð stjórnarliða á því á Alþ. að það væri haft í huga a.m.k., að aðgát skyldi höfð við ákvörðun rekstrarliða, en það sést hvergi svo mikið sem örla á tilhneigingu til þess. Í grg. með frv. er beinlínis tekið fram að liðirnir Önnur rekstrargjöld hækki meir en almennt verðlag, eða um 65,7%, eftir að þá er búið að draga frá útgjaldaaukningu vegna sérstakra hækkana á verði olíu til skipa ríkisins og vegna hækkana á prentkostnaði hjá Ríkisútgáfu námsbóka, en þessir þættir hafa hækkað umfram annað í þjóðfélaginu sem kunnugt er. Þrátt fyrir að áhrif þessara sérstöku hækkana hafi verið dregin frá, hækka önnur rekstrargjöld um 65.7% eða meira en almennt verðlag í landinu. Forráðamenn Reykjavíkurborgar hafa ekki getið sér orð fyrir sérstaka aðhaldssemi um rekstrarútgjöld borgarsjóðs og eyddu mjög miklu umfram tekjur á þessu ári, eins og komið hefur til umr. hér á hv. Alþ. í umræðum um neyðarráðstafanir sem grípa varð til í lánamálum til að draga þá að landi. En þannig stendur hæstv. fjmrh. að afgreiðslu fjárlfrv. fyrir ríkissjóð, að jafnvel borgarstjórinn í Reykjavík hendir á lofti hinar gífurlegu hækkanir á rekstrarliðum fjárlfrv. og hælist um í borgarstjórn og á síðum aðalmálgagns Sjálfstfl., er hann ber þessar risahækkanir rekstrarútgjalda hjá hæstv. fjmrh. saman við fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar fyrir næsta ár. Það er sem sagt að koma á daginn að nú er þannig haldið á málum ríkissjóðs, að ekki aðeins hæstv. fyrrv. fjmrh., Halldór E. Sigurðsson, er hvítþveginn af öllum fyrri ásökunum Sjálfstfl um óráðsíu, heldur sér jafnvel borgarstjórinn í Reykjavik sér leik á borði að fá syndakvittun líka út á frammistöðu hæstv. núv. fjmrh. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1974, sem lagt var fram í fyrrahaust, hækkuðu eiginleg rekstrargjöld ríkissjóðs, en þá er átt við útgjöld að frádregnum mörkuðum tekjustofnum, um 26.6% frá þágildandi fjárlögum, en útgjaldaþættirnir Önnur rekstrargjöld hækkuðu þá um 20.2% eða um 24.1% minna en útgjöldin í heild. Nú er þessu á annan veg farið. Nú hækka Önnur rekstrargjöld um 37.7% meira en hækkun er á áætluðum heildarútgjöldum. Heildarhækkun eiginlegra rekstrarútgjalda er 47.7%, en hækkun liðanna Önnur rekstrarútgjöld 65.7%. Ég gat þess við 1. umr. að með fjárlagafrv. væri lagt til, að 53 lausráðnir ríkisstarfsmenn verði fastráðnir og 69 að auki, sem ekki hafa verið starfsmenn ríkisins, verði einnig fastráðnir. Þessar ráðningar 122 manna koma til viðbótar aukningu í kennarastétt. Í till., sem lagðar eru fyrir til afgreiðslu við 2. umr., er enn lagt til að bæta við þessa tölu. Þar er um að ræða lögreglumenn, 4 búnaðarráðunauta og jafnvel prest. Það er sama hvernig árar hjá þjóðinni, enn virðist tímabært að þenja út rekstrarkostnaðinn, hvað sem líður öllum yfirlýsingum ráðamanna um gagnstæðan vilja. Það kann að vera eðlilegt, að þar sem fólki fjölgar mest fjölgi líka prestum, en að mínum dómi er fráleitt að taka ekki um leið til athugunar að fækka þeim, þar sem fólksfækkun og stórbættar samgöngur gefa tilefni til. Ég er þeirrar skoðunar að Alþ. eigi ekki að ljá máls á því að fjölga þessum starfsmönnum í þéttbýli fyrr en tala þeirra og niðurröðun úti á landsbyggðinni hefur verið færð til samræmis við breyttar aðstæður þar. Þótt n. eða meiri hl. hennar öllu heldur hafi nú þegar samþ. fjölgun landbúnaðarráðunauta og presta, hefur engin afstaða verið tekin til beiðni sem fyrir liggur frá stjórn ríkisspítalanna um fjölgun starfsfólks hjá sjúkrastofnunum, en sótt er um 225 nýjar stöður. Vegna þess hversu mikið átak hefur verið gert í þessu efni síðustu ár eftir langa vanrækslu fyrri ára er ástandið í þessu efni ekki jafnslæmt og fyrr. Í fyrra var t.d. veitt heimild fyrir 165 nýjum störfum á sjúkrastofnunum og þjónustustofnunum ríkisspítalanna. Með of mikilli tregðu á ráðningu þessa fólks er aðeins verið að fresta vandanum og gera hann enn meiri á næsta ári og næstu árum En að sjálfsögðu ber að veita aðgæslu við þessar ráðningar sem aðrar. Hættan er sú, sem ég er hér að benda á, að þegar afgreiðslu er svo hagað að aðrar beiðnir um mannaráðningar en til sjúkrahúsanna eru teknar fyrir fyrst, þá sé sýnd meiri linkind gagnvart óþarfari stöðum, störfum og beiðnum, sem er siður brýnt að sinna, en afgr. eru þegar menn hafa ekki eins rekið sig á þau mörk, sem tekjuáætlunin setur og verður jafnan á síðasta stigi afgreiðslu í fjvn. Síðan, þegar á loks að taka fyrir beiðni um ný störf hjá sjúkrastofnunum, er komið á það stig að lítið rúm er fyrir frekari hækkanir, og þá er tregðast meira við að ráða menn í ný störf en þegar fjallað var um búfræðingana og prestana. Þetta er ekki sagt þessum starfsmönnum sérstaklega til lasts né heldur er ég að halda því fram að þessi vinnubrögð séu ný, en niðurstaða mín er sú, að fjvn. eigi að afgr. allar beiðnir um ný störf samtímis í heild og í samhengi og velja þá og hafna úr öllum hinum mismunandi umsóknum á sama tíma. Í ræðu sinni fyrir frv. um lækkun skattheimtu ríkisins í fyrrahaust lýsti hæstv. núv. fjmrh. því yfir, eins og ég hef áður getið, að auðvelt væri að brúa bilið í rekstri ríkisins, annars vegar með sparnaði á vissum sviðum og hins vegar með minni framkvæmdahraða. Ég hef nú lýst því yfir, að varðandi sparnaðinn í ríkisútgjöldum hefur verið haldið í þveröfuga átt þegar það kom til kasta flm. skattalækkunarfrv. að leggja fjárlagafrv. fyrir Alþ. Í fjárlagafrv. voru hins vegar skorin niður framkvæmdaframlög í samræmi við það, að í grg. með fjárlagafrv. kemur fram sú yfirlýsta stefna stjórnarfl., Sjálfstfl. og Framsfl., að dregið skuli úr verklegum framkvæmdum ríkisins, þ.e.a.s. minnkuð skuli framlög úr ríkissjóði til ýmissar uppbyggingar úti á landsbyggðinni, uppbyggingar sem ríkið stendur annaðhvort að eitt eða leggur fram fé að ákveðnum hundraðshluta á móti sveitarfélögunum. Þessari stefnu er haldið á lofti annars vegar til þess að auðvelda ríkissjóði að standa undir útþenslunni á rekstrarliðunum, sem hækka meira en almennt verðlag í landinu, og hins vegar er ætlun ríkisstj. með þessu að hamla gegn því sem hún kallar þenslu á vinnumarkaðnum. En í því felst m.a. sú stefna hægri flokka, að fjárfesting einkaaðila eigi að sitja fyrir fjárfestingu vegna samfélagslegra þarfa, þegar erfitt verður um útvegun vinnuafls eigi að draga saman framkvæmdir opinberra aðila úti um alla landsbyggðina til þess að byggingarframkvæmdir einkaaðila á mestu þéttbýlissvæðunum geti gengið ótruflaðar og án þess að framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga valdi á vinnumarkaðnum samkeppni við þessa aðila. Í þágu þessara aðila, einkaaðila sem fá lánsfé úr opinberum bönkum og sjóðum og njóta verðbólgugróðans, eru ætlaðar slíkar ráðstafanir ríkisstj. sem boðaðar eru í grg. fjárlagafrv. um samdrátt verklegra framkvæmda. Þær sérstöku ráðstafanir, sem ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. hefur gert til þess að skerða kjör sjómanna umfram kjör annarra stétta í landinu, verða ekki til þess að vinnuaflið, sem stjórnarflokkarnir hafa í stefnuyfirlýsingum sínum ætlast til að hyrfi frá störfum við opinberar framkvæmdir, leiti til starfa á fiskiskipaflotanum, nema atvinnuleysi neyði menn til þess. En sjómannasamtökin líta svo á, að í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna um samdrátt í opinberum framkvæmdum felist tilraun til þess að láta heppnast aðför hægri stjórnarinnar að sjómannastéttinni í landinu til að knýja það fram, að sjómenn fáist á flotann fyrir þau launakjör, sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa skammtað. Enda er þetta sett í samhengi í grg. fjárlagafrv., þar sem fjallað er um magnminnkun verklegra framkvæmda. En í grg. segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og kunnugt er hefur ríkt mikið þensluástand í landinu, sem m.a. hefur bitnað á útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar, og er gerð tilraun til þess að hamla gegn því ástandi.“ En allar fyrirætlanir ríkisstj. að láta samdrátt í samfélagslegum framkvæmdum og minnkandi atvinnu af þeim sökum knýja sjómenn til að sætta sig við lögboðna kjaraskerðingu munu mistakast. Og jafnvel þeirri yfirlýstu stefnu ráðh. í ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. um samdrátt í verklegum framkvæmdum ríkis og sveitarfélaga úti á landsbyggðinni tekst ekki að framfylgja í þeim mæli, sem að var keppt með fjárlagafrv. Í störfum fjvn. hefur orðið bilbugur á þm. að framfylgja þessum stefnuyfirlýsingum eins verulega og ríkisstj. hefur ætlast til. Þetta á einkum við um framlög til sjúkrahúsabygginga og grunnskólaframkvæmda, enda er óhægt um vik í þeim málaflokkum að draga snögglega úr framkvæmdum. Framlög til skólabygginga, skólamannvirkja, sem eru í byggingu, eru umsamin, og þannig var að fjárveitingum til sjúkrahúsabygginga staðið í fyrra að óhjákvæmilegt er að halda þeim framkvæmdum áfram, sem eru hafnar, og nýta það fjármagn, sem þar hefur þegar verið bundið. Enn fremur var í fyrra veitt heimild til mjög margra sveitarfélaga til að undirbúa framkvæmdir í heilbrigðismálum. Þeim undirbúningi er nú lokið og viðkomandi aðilar telja, að nokkur fyrirheit um framkvæmdafjárveitingu í ár hafi falist í framlagi til undirbúnings framkvæmda í fyrra. Í þessum málaflokkum er því allerfitt að knýja fram þegar á fyrsta ári stefnu núv. ríkisstj. um samdrátt verklegra framkvæmda úti á landi í þeim mæli sem hún óskar. Öðru máli gegnir um fjárveitingar til framkvæmda í hafnargerð og flugvallagerð. Þar eru áfangar ekki jafnbundnir af undanfarandi fjárveitingum, enda nær ríkisstj. betur fram sínu takmarki um samdrátt í þessum málaflokkum. Í framlögðum till. skortir þannig um 21% á að framlög til hafnargerða haldi sama framkvæmdagildi og í ár og varðandi flugvallagerð skortir 36% á. Á árinu 1973 voru samþ. ný hafnalög, þar sem hlutur ríkissjóðs í hafnargerð sveitarfélaga var stórlega aukinn. Samþ. þessara nýju laga var fylgt eftir með stórauknum framlögum til hafnargerða við afgreiðslu núgildandi fjárlaga, þegar veittar voru úr ríkissjóði 444 millj. kr. til almennra hafnarframkvæmda sveitarfélaga og 169 millj. kr. vegna sérstakra framkvæmda í Grindavík og Höfn í Hornafirði. Þessar fjárveitingar voru taldar algerlega óhjákvæmilegar, m.a. vegna uppbyggingar skuttogaraflotans, sem dreifðist á útgerðarstaði víðs vegar um landið, þar sem viðast hvar skorti og skortir enn aðstöðu fyrir þessi skip, sem hafa orðið undirstaða að endurreisn atvinnulífsins á þessum stöðum, þar sem áður ríkti landlægt atvinnuleysi Auk þess var ástandið þannig í mörgum höfnum, þar sem ekki voru skuttogarar, að aðstaða fyrir vélbáta var algerlega óviðunandi og allur bátaflotinn jafnan í stórhættu í áhlaupaveðrum. Það hefði því vissulega þurft að fylgja eftir því, sem gert var við afgreiðslu núgildandi fjárlaga til að stórauka hafnarframkvæmdir um land allt, í stað þess að draga úr framkvæmdum eins og nú er ætlunin. Ég get ítrekað þá skoðun, sem ég lét í ljós við 2. umr. um núgildandi fjárlög, þegar ég taldi, að framlög til hafnargerða hefðu um mjög langt árabil verið stórum of lág og hjá þjóð, sem á allt undir sjósókn og fiskvinnslu, verði ekki undan því vikist að gera hafnirnar þannig úr garði að þeim, sem vilja leggja það á sig að sækja sjóinn, sé ekki gert það ókleift vegna óviðunandi aðstöðu fyrir fiskiskipaflotann, þegar að landi er komið. En framlög ríkissjóðs til hafna eru ekki nema hluti þess vandamáls, sem hafnarframkvæmdir eru, að vísu stærsti þátturinn. Annar aðalþátturinn er á hvern veg sveitarfélög geta séð fyrir sínum hlut, 25% kostnaðar við hafnarmannvirki. Nú hefur ekki aðeins syrt í álinn varðandi hafnarframkvæmdir að því er varðar fjárframlög úr ríkissjóði til hafnarframkvæmda, sem nú á að draga verulega úr, heldur hefur af hálfu stjórnvalda verið lýst yfir, að þegar ríkissjóður hefur aukið sinn hlut í 75% af öllum hafnarframkvæmdum sveitarfélaga, þá eigi sveitarfélögin að geta séð um sinn hlut upp á eigin spýtur úr því. Ég bjóst naumast við öðru, þegar hægri stjórn tók við völdum, en að hún kippti að sér hendinni um framlög úr ríkissjóði til hafnarframkvæmda eins og nú er að gerast. Slík stjórn melur einkafjárfestingu meir en samfélagslega og vill ekki að af fjárframlögum úr ríkissjóði hljóti einkareksturinn samkeppni um vinnuaflið. En ég átti naumast von á svo afdráttarlausri stefnubreytingu varðandi stuðning ríkisins við sveitarfélög í því skyni að gera þeim kleift að reiða sinn hlut af hendi. Ég er ekki þeirrar skoðunar að enda þótt hlutur ríkissjóðs sé nú 75% af framkvæmdakostnaði, þá sé hlutur sveitarfélaganna þar með orðinn svo léttur að ríkið þurfi helst ekki nærri því að koma að aðstoða sveitarfélög við þeirra hluta nema í undantekningartilfellum. Ég var sömu skoðunar í fyrra, þegar ég gerði grein fyrir till. fjvn. um hæsta framlag sem nokkru sinni hefur verið veitt úr ríkissjóði til hafnarframkvæmda í landinu, og lagði þá áherslu á að til úrbóta í hafnamálum dygði ekki það eitt að veita fé á fjárlögum til að kosta þau 75% framkvæmdakostnaðar við hafnarframkvæmdir, sem ríkið á að sjá um. Þá benti ég á að víða væri hag hafnarsjóða svo komið, að þeir væru einskis megnugir og gætu í raun og veru ekki bætt á sig kostnaði við nýjar framkvæmdir, m.a. vegna erlendra lána, sem hækka með hverri gengisfellingu. Ég taldi óhjákvæmilega nauðsyn og þjóðfélagslega sanngjarnt að gerðar verði ráðstafanir til að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða sem verst eru settir. Til þess að sinna þessu verkefni voru sumarið 7973 veittar 40 millj. kr. samkv. sérstakri heimild á fjárlögum til hafnarsjóða víðs vegar um land í lán til 15 ára afborgunarlaus fyrstu tvö árin. Það var einróma álit fjvn. þá, að þessa fyrirgreiðslu hefði þurft að veita sem framlög, en ekki lán, þótt það hafi vissulega komið sjóðunum að miklu gagni. Á þeim fjárlögum, sem samþ. voru um þetta leyti í fyrra, er heimild til að taka 50 millj. kr. lán til ámóta fyrirgreiðslu til hafnarsjóða og veitt var 1973, en sú heimild hefur ekki verið notuð og enn hafa alls engin lán verið veitt úr Hafnabótasjóði til sveitarfélaga á þessu ári, þótt í dag sé 16, des. Ef sú á að verða í reynd stefna hægri stjórnarinnar, sem nú situr, eins og komið hefur fram, að láta vanda hafnarsjóðanna sem mest lönd og leið, þá verður að sjálfsögðu með tiltölulega auðveldum hætti náð því marki, sem e.t.v. er keppikeflið, að draga að verulegu ráði úr hafnarframkvæmdum sveitarfélaga og fjárútlátum úr ríkissjóði í því sambandi. Það kæmi þá nokkuð af sjálfu sér. Vanskilaskuldir hafnarsjóða námu s.l. áramót um 58 millj. kr. Ef þær hafnir, sem hér er um að ræða, eiga ekki að dæmast úr leik varðandi frekari lífsnauðsynlegar hafnarframkvæmdir, verður að koma til sérstök aðstoð til þeirra, og þess ber sérstaklega að gæta, að þeim aðilum, sem hafa staðið í skilum með sín lán með útsvarsálagningu á íbúa sveitarfélagsins, verði að gera kleift að halda áfram framkvæmdum án slíkra byrða sem lagðar eru á þetta fólk umfram aðra landsmenn. Vandamál fólks í sjávarplássunum varðandi lífsnauðsynlega hafnargerð, sem er í þágu allra landsmanna, eru ekki leyst með einu saman 75% framlagi úr ríkissjóði, þótt einhverjir kunni að ímynda sér það. Til þess að gefa hv. þm. nokkra mynd af því, hvað fólk í sjávarplássunum tekur á sínar herðar með því að standa undir kostnaði við hafnarframkvæmdir að 1/4 hluta, skal ég nefna sem dæmi, að í Sandgerði var í hittiðfyrra veitt upphafsfjárveiting til hafnarframkvæmda, sem síðan hefur verið veitt meira fé til og hafnar eru, en ætla má, að þær kosti sveitarfélagið um 26 millj. r. Ef til vill þykir einhverjum sem fjalla um þær 47 þús. millj. kr., sem ný fjárlög munu spanna, þetta engin ógnarupphæð, 26 millj. kr., jafnvel ekki stærri en svo, að það sé ofætlun, að ríkissjóður eða Hafnabótasjóður þurfi að koma þar nærri með fjárframlag eða aðra aðstoð eftir að ríkissjóður hefur greitt 75% framkvæmdanna. En ef tekið er tillit til mannfjölda á þessum stað, þá er það svo, að sú upphæð, sem þessu fólki er ætlað að greiða, svarar til þess að reykvíkingar þyrftu að greiða nálega 2 300 millj. kr. vegna áfanga í hafnargerð. En það er ekki fjarri því að vera um það bil sú upphæð, sem Reykjavíkurborg ver til allra verklegra framkvæmda, gatnagerðar, skólabygginga, byggingar íþróttamannvirkja, heilbrigðisstofnana o.fl., á tveim árum. Þess má geta í leiðinni, að miðað við núgildandi verðlag hafa íbúar í þessu sjávarplássi í sambandi við fyrri hafnarframkvæmdir áður greitt með útsvörum ámóta upphæð og þeim er nú ætlað öðru sinni. Ég þarf ekki að minna á í þessu sambandi að fólk hvarvetna um landið borgar á sama tíma skatt til Reykjavíkurhafnar í verði svo til hverrar vöru, sem það kaupir til daglegrar neyslu, hafnargjöld til Reykjavíkur eru hluti af verði svo til allrar innfluttrar vöru. Svo hrikalegur er aðstöðumunur fólks í þessu landi. Þótt e.t.v. þyki ekki til of mikils mælst að fólk í sjávarplássum úti á landi, það fólk sem sinnir mikilvægustu framleiðslustörfunum, standi undir fjórðungi kostnaðar við hafnarframkvæmdir til þess að gjaldeyrisöflun geti farið fram, hygg ég að ýmsir taki að skilja ofurþunga þessarar byrðar, þegar hún er færð upp í mælikvarða höfuðborgarinnar og gert væri ráð fyrir, að byrðin ætti að leggjast af hlutfallslega sama þunga á borgarbúa þar. Ég tel að Hafnabótasjóð þurfi að efla verulega til þess að unnt sé að beita því ákvæði hafnalaga. sem heimilar að framlag til hafnargerða frá ríkissjóði og Hafnabótasjóði geti samanlagt numið allt að 90% af framkvæmdakostnaði. Það yrði drjúgur áfangi í þá átt að leysa fólk í sjávarplássum undan þeirri byrði að ofan á framlag sitt til gjaldeyrisöflunar með daglegri vinnu þurfi það umfram aðra landsmenn að leggja það einnig til gjaldeyrisöflunar þjóðarinnar að kosta hluta af hafnarmannvirkjum. Það hefur komið fram, að fyrirgreiðsla hefur verði veitt af hálfu Byggðasjóðs til hafnarsjóða sem verið hafa í vanskilum með hafnarlán. Ég er þeirrar skoðunar að ráðstöfun á fé, sem kemur úr ríkissjóði og varið er til fyrirgreiðslu við hafnarsjóði, eigi að vera á vegum aðila sem hafa yfirsýn yfir málefni allra hafnarsjóða í landinu og taki tillit til fleiri atriða en vanskila, svo sem þess hvað sveitarstjórnirnar hafa lagt á íbúana í skattgreiðslum til þess að hafnarsjóður standi í skilum, þannig að þeir aðilar séu ekki látnir gjalda þess að þeir leggja hart að sér til þess að greiða sínar skuldir. Byggðasjóður skiptir landinu í fyrirgreiðslusvæði og bannsvæði, þar sem Reykjanessvæðið er auk Reykjavikur, þannig að hugsanlegt er að staður eins og Akureyri, þar sem fólksfjölgun er hvað mest, njóti fyrirgreiðslu í sambandi við hafnamál á sama tíma og sjávarpláss á Suðurnesjum, svo sem Grindavík og Sandgerði, þar sem verður að leggja ofurbyrði á íbúana vegna hafnamála, geti engrar fyrirgreiðslu vænst. Ég tel því rangt að flytja fjármagn og vald frá Alþ. til slíkra sjóða að því er varðar fyrirgreiðslu í hafnamálum sem eru nokkurs sérstaks eðlis. Ég tel eðlilegra að Hafnabótasjóður sé efldur og ákvarðanir um styrki og aðra fyrirgreiðslu til hafnarsjóða vegna framkvæmda séu í höndum viðkomandi rn. og fjvn., þeirra aðila, sem fjalla um fjárveitingar úr ríkissjóði til að kosta 75% þessara sömu framkvæmda og eiga að hafa yfirsýn yfir mál allra hafnarsjóða, en ekki aðeins þeirra, sem eru á viðurkenndum svæðum Byggðasjóðs. Ef aukið framlag úr ríkissjóði í Byggðasjóð á að verða annars vegar til þess að dregið verði úr fjárveitingum til hafnarframkvæmda eins og nú gerist og hins vegar til þess að dregið sé úr umsvifum Hafnabótasjóðs miðað við það sem ella hefði orðið og færa frá honum verkefni til annarra aðila, þá er ég andvígur slíkum ráðstöfunum. Ég tel hluta af auknu framlagi til Byggðasjóðs væri betur varið til aukinna fjárveitinga til hafnarframkvæmda og þó einkum til eflingar Hafnabótasjóðs. Ég hef gerst nokkuð langorður um hafnamálin, enda vil ég leggja áherslu á að ég tel þau ein allra mikilvægustu málin sem fjallað er um í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og þykir það alvarleg ákvörðun Alþ. að draga úr fjárveitingum til þessara framkvæmda. Undanfarið hefur verið rætt mjög um þátt verkmenntunar í námskerfinn og ætla ég ekki að eyða tíma í að ræða frá mínu sjónarmiði um ágalla þess kerfis, sem um langt skeið hefur byggt á þeirri grundvallarmeinloku að líta á hæfileika nemenda á verklegu sviði sem annars flokks hæfileika og talið það eitt til gáfna sem snýr að hæfileikum til bóknáms. Því hafa verknámsdeildir í skólum of lengi verið meðhöndlaðar sem eins konar tossadeildir bóknáms og sú afstaða einnig komið fram í sérskólum verknáms á þann hátt að þar sé hægt að bjóða upp á annars flokks aðbúnað, miðað við það sem gerist í þeim skólum sem hafa sinnt annars konar hæfileikum nemenda. Af þessari grundvallarmeinloku er komið meira en nóg og tímabært að ganga út frá þeirri einföldu staðreynd, að gáfur eru margs konar og engin ástæða til að gera upp á milli þeirra, hvort heldur þær duga betur við meðhöndlun bóka eða annarra tækja. Þess vegna var ánægjulegt að heyra hæstv. menntmrh. lýsa því yfir að hann vildi taka þessum málum tak. Og þótt orð séu til alls fyrst, þá þarf samt meira en orð ef árangur á að nást. En hæstv. ráðh. virðist ætla að láta orðin nægja við afgreiðslu þessara fjárlaga. Engin merki áhuga hans sjást í fjárveitingum til verknámsskóla. Framlög til iðnskóla stórlækka að framkvæmdagildi. Þau þyrftu að vera 41% hærri til þess að halda framkvæmdagildi til jafns við fjárveitingar á núgildandi fjárlögum. Í fyrsta skipti síðan Fiskvinnsluskólinn tók til starfa fær hann ekki þá fjárveitingu sem forráðamenn hans telja nauðsynlega til þess að halda megi áfram eðlilegri uppbyggingu hans. Framlög til Sjómannaskólahússins eru lækkuð úr 26.3 millj. kr. í 3 millj. Þar með er því slegið föstu að stöðva þær framkvæmdir. Á sama tíma er framlag til Kirkjubyggingasjóðs hækkað um 60% og eru þeir betur settir sem hljóta fjárframlög í stað orðanna einna. Hin endurfædda helmingaskiptastjórn Sjálfstfl. og Framsóknar hefur setið að völdum í um það bil 31/2 mánuð. Síðan hún tók við völdum í þeim yfirlýsta tilgangi að draga úr verðbólgunni hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað svo að svarar til nær 60% verðbólguvaxtar á ári, og er það mesta verðbólga á rúmlega 3 mán. tímabil sem um getur. Eins og endranær hjá hægri stjórnum töldu stjórnarherrarnir of hátt kaup höfuðorsök verðbólgunnar og afnámu frekari verðlagsbætur á laun, tóku kaupgjaldsvísitöluna úr sambandi með lögum sem gilda að sinni a.m.k. til 1. júní n.k. En þeir hafa látið verðlagið leika lausum hala með þeim árangri sem ég áðan nefndi, enda eru sumir sjálfstæðisflokksmenn nú búnir að uppgötva verðbólgu í öðrum löndum, olíuverðshækkun o.fl., sem þeir höfðu litlar fregnir af um það leyti sem kosið var til Alþ. í sumar. Verðlag hefur undanfarið hækkað meir en á nokkru öðru jafnlöngu tímabili, þrátt fyrir bindingu kaupgjaldsvísitölu, og kaupmáttur launa rýrnað að sama skapi. Þótt þessi þróun bitni mjög á öllu launafólki, þá kemur hún langsamlega harðast niður á þeim öryrkjum og gamalmennum, sem hafa ekki annað sér til lífsframfæris en lífeyri almannatrygginga, tekjutrygginguna. Lífeyrisgreiðslur þessa fólks hafa aðeins hækkað um 10% og almennur lífeyrir um 6%, þegar framfærslukostnaður hefur hækkað um 20%, en kjaraskerðing þessa fólks, sem getur ekki annað keypt en brýnustu lífsnauðsynjar, er þó enn meiri en þessar tölur sýna, þar sem matvæli hafa hækkað meir en allt annað. Fyrirsjáanlegt er, að verðlagshækkanir halda áfram í ríkum mæli. T.d. mun við afgreiðslu fjárl. verða reiknað með 35.4% hækkun gjaldskrár Pósts og síma og hækkanir annarra þjónustugjalda eru á næsta leyti. Þegar fulltrúar Þjóðhagsstofnunar komu á fund fjvn. gerðu þeir ráð fyrir því, að meðalverðlag 1975 yrði 27–29% hærra en meðalverðlag 1974 og að verðhækkanir innanlands frá næstu áramótum til ársloka yrðu a.m.k. 10%, þótt laun hækkuðu ekki nema um umsamin 3%. Kaupmáttur launa og lífeyrisgreiðslna á nú eftir að lækka enn verulega, ef svo fer fram sem horfir. En við afgreiðslu fjárlaga hefur ekki til þessa verið gert ráð fyrir einni krónu til þess að bæta þá kjaraskerðingu, sem gamalmenni og öryrkjar hafa þegar orðið fyrir og fyrirsjáanleg er til viðbótar, og líklegast er, að meiri hl. Alþingis láti nægja að gera einungis ráð fyrir umsömdum hækkunum til annarra. Er þó hér um að ræða lífsafkomu aðila sem verða að eiga allt sitt lífsviðurværi undir ákvörðun Alþ. og hafa engin tök á að ráða neinu um kjör sín. Gengislækkun, hækkun söluskatts, binding kaupgjaldsvísitölu, allar þessar ráðstafanir eru gerðar vitandi vits til þess að rýra kjör launþega í þeim yfirlýsta tilgangi að draga úr því sem hagspekingarnir kalla „eftirspurnarþenslu“. En á sama tíma eru rekstrarútgjöld ríkissjóðs þanin svo út, að ríkisstj. krefst 12 þús. millj. kr. meiri ríkistekna á næsta ári en raunverulegum tekjum nemur á þessu ári. Tekjuhlið fjárlaganna byggir ríkisstj. því upp á forsendum sem samrýmast ekki aðgerðum hennar í efnahags- og verðlagsmálum, því að hvernig á að stórrýra lífskjörin með samdrætti í atvinnu og með verðlagshækkunum, sem renna til ýmissa aðila í þjóðfélaginu, og reikna síðan með 12 þús. millj. kr. hækkun á sköttum, sem að langmestu leyti eru neysluskattar? Það er e.t.v. fremur ástæða til að ræða tekjuhlið fjárlagafrv. við 3. umr. en nú. En vegna upplýsinga sem fjvn. fékk frá fulltrúum þjóðhagsstofnunar um þann þátt frv. vil ég þó aðeins nefna nokkur atriði sem ljóst er að tekjuhliðin og þessi risavaxna tekjuaukning ríkissjóðs er byggð á. Hún er í fyrsta lagi byggð á viðskiptahalla, sem gæti numið um 10 milljörðum króna á næsta ári. Í öðru lagi á erlendu neysluláni sem nemur milljörðum kr. Það er tekið til þess að geta tryggt það ákvæði í EFTA-samningi að engin höft eða takmörkun sé á innflutningi og til þess að tryggja það magn innflutnings, sem dugir ríkissjóði í því meginverkefni að afla nægilegra neysluskatta til þess að standa undir útþenslunni í rekstrarútgjöldum. Í þriðja lagi á því, að gengið verði á vörubirgðir, þannig að í afrakstri næsta árs felist meira en svarar til framleiðslu á því ári. Í fjórða lagi, að gjaldeyrissjóðir rýrni um 1–2 milljarða. Í fimmta lagi, að áfram renni í ríkissjóð þær stórauknu skatttekjur, sem fást af innflutningsgjöldum og söluskatti vegna sérstakrar hækkunar á verði bensíns og olíu, þrátt fyrir þær fyrri kröfur Sjálfstfl. að þessar sérstöku aukatekjur af bensíni og olíu renni í Vegasjóð. Tekjur í Vegasjóð eiga svo að fást í auknum mæli með sölu verðtryggðra skuldabréfa, sem ríkissjóður á að greiða síðar og ekki þarf að hafa áhyggjur af þessa stundina. Í sjötta lagi er í tekjuáætluninni byggt á því, að þrátt fyrir minnkaðan kaupmátt launa og að samtímis fari fram verðhækkanir á áfengi og tóbaki, þá skili Áfengis- og tóbaksverslunin metgróða, eða 3.6 milljörðum kr. Í sjöunda lagi meiri bjartsýni um aflahorfur en spár fiskifræðinga gefa tilefni til. Í áttunda lagi, að verðlag á útflutningsvöru hækki um 3–4%, þótt ýmsir, sem best til þekkja, séu svartsýnni í þessu efni. Í níunda lagi, að innflutningur minnki ekki að magni til um meira en 2% frá þessu ári, þótt margt bendi til, að minnkunin verði mun meiri. Í tíunda lagi eru endarnir teygðir saman með því að skerða stórlega kjör öryrkja og gamalmenna sem hafa allt sitt lífsframfæri af lífeyrisgreiðslum almannatrygginga. Hér er því sannarlega margt athugavert við þá undirstöðu, sem fjárhagsafgreiðslan er byggð á. En auðsæjust er þó sú sjálfhelda, að samtímis því sem ríkisstj. gerir ráðstafanir til samdráttar með stórfelldari kjaraskerðingu eykur hún svo gífurlega rekstrarútgjöld ríkissjóðs, að ekkert nema aukinn kaupmáttur frá því, sem nú er, og óbreytt umsvif í atvinnulífinu getur tryggt, að þessir stórfelldu neysluskattar komi til skila eins og þeir eru áætlaðir. Ef eitthvað bregður síðan út af, þá vitum við hvað gerist. Þá verða með sérstökum lögum enn skornar niður fjárveitingar til verklegra framkvæmda úti á landsbyggðinni, en ekkert getur hins vegar haggað fyrirhuguðum milljarðafjárfestingum af öðrum toga spunnum í næsta nágrenni beggja vegna höfuðborgarinnar. Áætluð hækkun skattheimtu ríkissjóðs á næsta ári frá raunverulegum tekjum á þessu ári nemur 52–54 þús. á hvert mannsbarn í landinu. Skattheimta hefur áður hækkað milli ára, þótt aldrei hafi hækkunin nálgast þá upphæð sem nú er um að ræða. En undanfarin ár bjó almenningur við vaxandi kaupmátt launa. Nú er fólki hins vegar ætlað að mæta þessari stórhækkuðu skattheimtu með launum sem hafa rýrnað að kaupmætti vegna þeirra auknu skatta, sem ríkisstj. hefur komið fram þegar á þessu ári, og vegna stórfelldra hækkana vöruverðs og þjónustu, sem renna til annarra aðila en ríkissjóðs, og þar að auki er gert ráð fyrir, að flest stærri sveitarfélög hækki útsvör um 10%. Um margra ára skeið naut launafólk vísitölubóta á laun til jafns við verðhækkanir, en nú er því ætlað að mæta allt að 12 milljarða kr. aukinni skattheimtu og öðrum hækkunum með óbreytt laun að frátalinni umsaminni 3% hækkun á grunnlaunum. Verstar eru þó horfurnar hjá hví fólki, sem ekkert hefur nema tryggingabætur að lifa á. Það getur ekkert gert til að bæta kjör sín, það á allt undir löggjafanum, stjórnvöldunum, sem nú undanfarið hafa gert sérstakar ráðstafanir til að snúa við þeirri þróun í lífskjörum þessa fólks sem átt hefur sér stað undanfarin ár. En þá tryggðu þau stjórnvöld, sem þá réðu, í fyrsta sínu þann rétt þessa fólks til lífeyris, að það geti komist af án þess að vera upp á aðra komið. Þau fjárlög, sem nú er verið að afgreiða, bera margt í sér sem er miður en skyldi, stórfelldustu hækkun rekstrarútgjalda, sem um getur, samdrátt: mikilsverðustu samfélagslegum framkvæmdum, stóraukna skatta á launafólk. En svartasti bletturinn er sú ákvörðun sem felst í því að skerða að yfirlögðu ráði verulega kjör þeirra sem erfiðast eiga í þjóðfélaginu og ekkert er í rauninni unnt að taka af. Engin ríkisstj. á Íslandi önnur en einmitt stjórn þeirra tveggja flokka, sem nú fara með völd, gæti staðið að slíkri ráðstöfun til þess að ná saman endum við afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Ég get nú raunar stytt mál mitt mjög, þar sem frsm. minni hl. hefur gert grein fyrir viðhorfi okkar í langri ræðu og drepið á ýmis þau atriði, sem ég hefði annars gert. Það er augljóst. að við afgreiðslu þessara fjárl. er hækkun meiri á milli ára en dæmi eru til. Það er þó einkar athyglisvert að rifja upp nál. frá fulltrúum Sjálfstfl. um yfirstandandi fjárlög, en það nál. er dags. 11. des. 1973. Þá deila þeir mjög á þá þenslu, sem orðið hefur í ríkisbúskapnum, og á bls. 3. í því nál. - með leyfi forseta - segir orðrétt: „Hér hefur áður verið vakin athygli á því hversu stórkostleg hækkun hefur orðið á fjárl. í heild í tíð núv. ríkisstj.“ - þ.e. vinstri stjórnarinnar. „Sýnt hefur verið fram á að sú hækkun stafar í stórum mæli af ört vaxandi ríkisbákni og ríkisafskiptum en hefur ekki að sama skapi orðið vegna verklegra framkvæmda, enda hafa þær í heild ekki aukist að magni til.“ Því miður getum við tekið undir þessi orð enn þá og sagt hið sama, að enn stefnir allt í sömu átt: aukin útgjöld, fleiri krónur og meiri verðbólga. Þetta er eðlilegt, vegna þess að eina ráðið til þess að bjarga atvinnuvegunum, eins og sagt er, er gengisfelling og ekkert nema gengisfelling. Það er alltaf gripið til hins sama ráðs, að færa á milli og jafna það með gengisfellingu. Það leiðir auðvitað af sjálfu sér að fjárlög hljóta að hækka ár frá ári, hver sem situr í valdastóli. Það hefur komið fram hér nú og kom fram við 1. umr., að það er ekki svo létt að breyta til með þessum aðferðum, þegar við hér á hinu háa Alþ. þorum ekki annað en fella blessaða krónuna og gera hana verðminni og slétta þannig út hugsanlega erfiðleika sem skapast hafa fyrir atvinnulífið í landinu. En er þetta eina leiðin? Er ekki kominn tími til þess að hugleiða það kerfi sem við búum við og þora að takast á við þann vanda sem við er að etja? Er það eina leiðin að millifæra í niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum um 31/2 milljarð? Er það eina leiðin að borga með kindakjötinu um 720 millj. í útflutningsuppbætur? Er það eina leiðin hjá okkur að flytja út yfir 3000 tonn af kindakjöti og gera nágrannaþjóðum okkar það mikinn greiða, að á stóru svæði í Norður-Noregi eru allar frystikistur uppseldar til þess að kaupa íslenskt kindakjöt? Það má sjálfsagt velta vöngum yfir þessu. Sumir mundu segja að ég væri hér að ráðast að bændastéttinni, en það er alls ekki svo. Ég er aðeins að deila á það kerfi, sem hefur verið við lýði í fjöldamörg ár og virðist ekki mega með nokkru móti endurskoða. Ég tel að það væri bæði gott fyrir bændur og launþega í landinu og hið háa Alþ. að taka þetta kerfi til rólegrar yfirvegunar og reyna að finna á því betri og heppilegri flöt. Það er einnig víðar mikil millifærsla í þjóðarbúskapnum eða atvinnulífinu. Gífurlega mikil millifærsla á sér stað í sjávarútveginum, og þess vegna er fellt gengið enn einu sinni, þó að sú millifærsla eigi sér fyrst og fremst stað innbyrðis í atvinnugreininni, frá sjómönnum yfir til útgerðarinnar. En ég mun ekki ræða það mál meira hér. Af því, sem fram hefur komið hér við aðra umr., er augljóst að mjög stórir þættir í ríkisbúskapnum eru enn óafgreiddir, óvenjulega margir, og hefur þegar verið drepið á orkumál, Póstur og sími er enn í deiglunni, en hefur fengið samþykki fyrir 35% hækkun á almennri þjónustu núna um áramótin, auk þess sem viss sérþjónusta fær mun meiri hækkun. Ríkisútvarpið og vandamál þess eru óleyst. Mikið vandamál er hjá Þjóðleikhúsinu, viðhald og lagfæringar á þeirri byggingu, þó að reksturinn þar sé orðinn mjög umfangsmikill og ef ég man rétt tekur yfir 100 millj. úr ríkissjóði, og einnig rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands, en þessir tveir þættir munu nú taka nálægt 200 millj. úr ríkissjóði. Ýmiss konar önnur félagsmálastarfsemi á í vök að verjast, og man ég eftir Íþróttasambandi Íslands, Ungmennafélagi Íslands, sem sækja á mun meiri fjármagnsfyrirgreiðslu en þegar hefur verið samþ. Þetta er þó starfsemi, sem ég held allir þm. séu sammála um að megi ekki skerða, þar sem starfsemi á vegum þessara samtaka, sem eru landshlutasamtök, er öllum til góðs og til hollrar uppbyggingar fyrir æskuna og allt fólk í landinu. Ég vil minna hér á einn þátt sem ekki hefur verið drepið á núna við 2. umr., en verður að bíða til 3. umr. Það er Lánasjóður námsmanna. Það er sérstakt vandamál sem ég kom hér inn á við 1. umr. og hæstv. fjmrh. fjallaði þá nokkuð um. Ég man ekki betur en hann gæfi í skyn að nýtt frv. um Lánasjóðinn yrði tilbúið í tæka tíð og jafnvel afgreitt fyrir áramót. Það hefur ekki enn komið fram. Ég læt hiklaust í ljós þá skoðun að við ættum að þora að verðtryggja vissan hluta af þessu kerfi, þannig að eftir 5 ár færi kerfið að skila eðlilegu fjármagni til baka, því að ella sæjum við fram á það; að við þyrftum fyrr eða síðar að vaxta úr ríkissjóði 11/2 milljarð eða jafnvel allt að 2 milljörðum kr. í þetta kerfi. Spá mín er sú að það verði okkur um megn. Við ráðum bókstaflega ekki við þetta nema horfast í augu við að það fólk sem nýtur þessara lána, sem er nú blessunarlega mun stærri hópur en var áður, verði að gera sér grein fyrir því að hluta af þessu fjármagni verður að greiða í raunhæfum krónum til baka. Ég hef hugsað mér að kannske 1/5 eða allt að 1/4 yrði verðtryggður og með þá hagkvæmum vöxtum. Þetta ætti engum ungum manni að vaxa í augum, Það er miklu skynsamlegra að vita að hann fái eðlilegri eftirspurn fullnægt, þegar hann er að læra, og það er fjárfesting í hans námi og hann er að læra til þess að hafa góð kjör síðari hluta ævinnar. Ég tel þess vegna að allir alþm. ættu að standa að því að taka þessa stefnu. Og ég vænti þess að hæstv, fjmrh. greini okkur eitthvað frá hvað er í deiglunni í þessu efni. Við komum sennilega til með að þurfa að rétta þessum sjóði enn þá nokkur hundruð millj. í viðbót við það, sem er á fjárl. Þeir hafa farið fram á rúman milljarð; en enn liggur þetta í fjvn. Það hefur verið drepið á vissa aðra þætti hér, svo að ég get sleppt því, eins og Sjómannaskólann. Það verður að gera sérstakt átak til þess að hressa upp á þá byggingu. Hún er þegar orðin l. að gömul, að það verður ekki gengið fram hjá því lengur að gera sérstakt átak fyrir þá byggingu. Einnig verður að veita Fiskvinnsluskólanum meiri fyrirgreiðslu. Hann er að undirbúa vissan þátt í starfsemi sinni, sem ekki verður fram hjá gengið að gera, ella er starfsemi hans lömuð. Til þess þarf fáeinar millj. í viðbót. Síðan eru orkumálin og Rafmagnsveitur ríkisins. Þetta er mjög stór málaflokkur, sem ekki hefur enn verið tekinn til endanlegrar meðferðar í fjvn., en mun þurfa mjög vaxandi fjármagn. Rannsóknartilraunir einar vegna hitaveitu munu kosta marga tugi millj. kr., og liggja fyrir beiðnir er nema mörgum tugum millj. og ekki er vitað hvernig afgreiddar verða. Þessar rannsóknir eiga að fara fram bæði norðanlands og sunnanlands og því mikilvægt fyrir þá staði, sem bíða eftir niðurstöðu í því sambandi, að fá afstöðu hins háa Alþ. sem fyrst. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að Áfengisverslun ríkisins skili nettógróða upp á rúmlega 3.5 milljarða eða jafnvel 3.6 milljarða. Gæsluvistarsjóður á að hafa vissar tekjur af áfenginu. Umr. urðu um áfengisvandamál hér á Alþ. fyrir nokkru, og þá lýsti ég því yfir og reyndar fleiri að við yrðum að líta á áfengissjúklinga með breyttu viðhorfi og líta á þá sem raunverulega sjúklinga, en ekki eingöngu ógæfumenn. Ég hefði því kosið að við sýndum Gæsluvistarsjóði meiri ræktarsemi en frv. gerir ráð fyrir. Í byggingu er nú myndarlegt heimili fyrir þá sem verst eru settir, en fjármögnun í það gengur rólega. Þó að hún sé nú nokkur, þá tel ég samt sem áður að við þurfum að gera hér myndarlegra átak, því að sjúkrabíls á þessum vettvangi eru ekki fyrir hendi. Þessir vesalings menn, sem eru sjúklingar vegna áfengisneyslunnar, eiga hvergi höfði sínu að halla og fá ekki inngöngu í venjulegt sjúkrahús nema að undangengnum miklum harmkvælum. Það er gert nú mjög myndarlegt átak í uppbyggingu sjúkrahúsa á landinu, óvenjulega myndarlegt, og er það vel. En við megum samt ekki gleyma þessum þætti, sérstaklega ekki þegar við getum gert ráð fyrir svo stórum tölum í tekjuhlið sem raun ber vitni um. Því vildi ég mjög mælast til þess að það yrði endurskoðað, að Gæsluvistarsjóður gæti fengið nokkra viðbót. Landsspítalinn er enn óafgreiddur endanlega, en fjármagnsþörf þar er verulega mikil, og í nýjan atanga í fæðingarheimilinu eru veittar 60 millj., umsókn var um lágmark 80 millj. Á tveimur árum er talað a.m.k. um 130 millj. til að ljúka hinni margumræddu byggingu. Síðan var mjög fast sótt með byggingu á nýjum áfanga fyrir tannlækningar o. fl. og breytingu á Hringbraut, en það mál allt er nú lagt til hliðar. Þó kom byggingarnefnd á fund okkar í fjvn, og lagði mjög ríka áherslu á það, og einnig hefur það komið fram frá háskólarektor, að brýna nauðsyn bæri til að hefjast handa í þessum þætti Landsspítalans, sem er sameinaður einnig við Háskólann. Allt er þetta ákvörðun um fjármögnun á næstu árum upp á mörg hundruð millj. En ég sé ekki betur en hæstv. ríkisstj. hafi lagt það til hliðar varðandi næsta ár og muni ekki sinna þeirri beiðni. Margar aðrar beiðnir liggja auðvitað óafgreiddar eins og ævinlega og eitthvað verður hlustað á þær fyrir 3. umr. og þarf ég því ekki að fjalla nánar um þær að sinni í von um það að hlustað verði á þær þrátt fyrir mikla hækkun, þar sem sums staðar er um óhjákvæmileg atriði að ræða, sem við verðum að mæta. Því miður er það svo í fjárlagafrv., að „önnur rekstrargjöld“ hjá ríkissjóði hækka um 65.7%. Einhver hlutfallsleg breyting kann að eiga sér stað við afgreiðslu fjárl., en þetta er auðvitað gífurleg hækkun á milli áranna. Veldur þessu margt. Erlend verðbólguáhrif eru í vaxandi mæli núna hjá okkur. Olían hefur þrefaldast og ýmsar aðrar rekstrarvörur hafa einnig stórhækkað, og gert er ráð fyrir í þeirri þjóðhagspá, sem minnst var á hér áðan af báðum ræðumönnum, að áhrif almennrar erlendrar vöru séu a.m.k. 10% til hækkunar á næsta ári. Þetta er geigvænleg þróun fyrir ríkisbúskapinn og von að þröngt sé um fyrir Alþ. eða fjárveitingavaldið að hreyfa ríkisútgjöldin, þegar þau eru orðin svo mjög bundin eins og fjárlagafrv. ber með sér. Það er því í raun mjög lítil tala frá ári til árs, sem við getum hreyft, eins og þetta er fram sett. Miðað við fyrri till. frá hæstv. fjmrh., sem drepið var á af síðasta ræðumanni, vildi ég nú samt sem áður sjá sérstakar till. eða vangaveltur um endurskipulagningu á fjármálum ríkisins og nýja stefnu, því að svo oft talaði hann um það og hans menn, bæði í fjvn. og í fjh.- og viðskn., að ég sakna þess að sjá ekki nú, þótt tími sé fremur naumur, eins og oft hefur verið drepið á, nokkur merki þess, að hann leggi til, eins og talað er um þó í aths. við frv., sérstaka breytingu í gerð ríkisfjárlaga og meira aðhald í ríkisrekstrinum en verið hefur. Þó muna hv. alþm. það, að fyrir Alþ. liggja nú tvö frv. sem ég tel mjög jákvæð. Það er um aukið aðhald hjá forstjórum ríkisstofnana að binda ekki viðkomandi stofnanir, sem þeir veita forstöðu, skuldbindingum öðruvísi en viðkomandi rn. hafi um það fjallað, og þakkaði ég hæstv. fjmrh, við 1. umr, þess frv. í Ed. fyrir það frv. Einnig á að móta fastar fastráðningu alls starfsliðs á vegum ríkisins og birta um það skrá með hverju fjárlagafrv. Hvort nafnaskráin verður upp á 10–12 þús. manns, skal ég ekki segja, og hvaða gildi það hefur út af fyrir sig að birta alla nafnaskrána, en ég tel a.m.k. rétt að birta hvað hvert rn. hefur af starfsliði undir sínum verndarvæng. Allt þetta ætti að stuðla að því, að útþensla í ríkisbúskapnum væri hófleg og væri ekki verðbólguvaldandi. Því miður get ég ekki séð annað en þetta fjárlagafrv., sem við erum nú að ræða hér, sé annað en verulega verðbólguvaldandi, þar sem ríkisþenslan er jafngeigvænleg og raun ber vitni um. Það er auðvitað verðbólguvaldandi að treysta á svo mikinn innflutning til landsins, að halli á viðskiptum gæti numið allt að 10 millj. Sumt í þessu er auðvitað stórar rekstrarvörur og sumt kapítalvörur, en engu að síður reiknar Þjóðhagsstofnunin með, að á 3. milljarð a.m.k. geti verið um hreinan neysluvöruinnflutning að ræða umfram útflutningstekjur. Þetta tel ég mjög hæpið. En ríkisbúskapurinn er allur kominn á það svið, að það er ekki um margt að velja í þessu efni annað en að lifa á gæsku annarra og fá að skulda. Auk þess sem umsvif ríkisins eru nú meiri að þessu leyti en oftast áður er nú treyst á það, að margs konar fjármögnun eigi sér stað í ríkisframkvæmdum hér heima með happdrættiskerfi. Hér er farið út á varhugaverða braut. Það má fara með nokkurri gát í þessu efni. En að stefna í margmilljarða happdrættiskerfi jaðrar við það að við séum að senda framtíðinni óútfylltan víxil, ef ekki verður hamlað miklu meira á móti verðbólgu en verið hefur hér undanfarin ár. Og það eru nú varla drengileg vinnubrögð af hv. alþm. í dag að stofna til stórframkvæmda og segja öðrum að borga siðar. Ég held að við verðum að hugleiða með hvaða hætti við fjármögnum þetta af samtíma lánsútvegun eða samtímatekjum og gá að okkur í þessu efni. Sjálfsagt er þetta réttlætanlegt á ýmsu stigi, en í þessu efni verður að vera hóf sem í mörgum öðrum. Í upplýsingum Þjóðhagsstofnunar segir, að almennt verðlag í landinu sé að meðaltali nú um 19% hærra í árslok, og gert er ráð fyrir að veruleg verðhækkun verði áfram út næsta ár, þó að nokkuð dragi úr þessari þróun. Þetta er mjög alvarlegt mál. Ég held að það sé tími til kominn fyrir alla hv. alþm. að sameinast um að byrja að draga úr kostnaði í ríkiskerfinu, og við ættum að sýna þá djörfung alveg hiklaust að byrja hér á hinu hv. Alþ. að draga úr rekstrarkostnaði þeirrar stofnunar. Það gæti verið góð fyrirmynd að öðru. Mörgum ógnar sú þróun í verðrýrnun sparifjár og peninga almennt sem á sér stað í landinu, og er það eðlilegt. Það gæti verið verulega áhrifaríkt sálfræðilegt atriði að sýna það, að alþm. vilja standa saman um það að gæta hófs og draga úr þenslunni. Sumir kunna að brosa í kampinn yfir svona vangaveltum. En þetta gæti verið meira atriði en margir huga, því að ef við sýnum ekkert aðhald sjálfir og erum jafnan það veikir fyrir ýmsum beiðnum, sem okkur eru sendar, að aldrei megi neita neinu og aldrei megi viðurkenna þær tekjur sem við höfum fyrir ríkisbúskapinn, þá er ekki von að vel fari, og er þá sama hver situr við stjórnvöl. Það er ágætt að eiga lánstraust erlendis. En miðað við þá þróun, sem fram undan er, verður svo gengið á gjaldeyrisvarasjóð okkar, að við verðum nú að lifa á sérstökum skyndilánum svo að við getum staðið við skuldbindingar okkar út á við. Þetta er ekki sæmandi fullveðja og sjálfstæðri þjóð til lengdar. Áföll eru ekki það mikil í okkar þjóðarbúskap að við getum vænst þess, miðað við fjölda annarra þjóða, sem eiga við miklu verri kjör að ræða, að við þurfum ekki að herða lítils háttar mittisólina, þegar verr árar hjá okkur en hjá mörgum öðrum þjóðum. Og það er engin skömm að því að lifa af því, sem við búum til og framleiðum sjálfir, og stilla erlendum lántökum í hóf í neyslu og einnig í eyðslu. Sú spá, sem Þjóðhagsstofnun hefur sett fram, byggist á mjög miklum bílainnflutningi áfram. Þeir hafa þó sett upp 3 dæmi, og er augljóst, að í þriðja tilvikinu, sem þeir tilnefna, eru hugsanlegar lausar tekjur um 11/2 milljarð og miðað við þá afgreiðslu, sem þegar hefur átt sér stað á fjárl., þá er þegar búið að ráðstafa liðlega helmingnum af þessum væntanlegu tekjum. Svo stórir þættir eru enn eftir til afgreiðslu, að ég ætla að þeir muni nema svipaðri upphæð eða um 800 millj. kr. Þá erum við þegar komnir fram yfir hið þriðja dæmi, er Þjóðhagsstofnun setur upp, og verðum að huga að dæmi nr. 2, en getur gefið okkur 1.9 milljarða í auknar tekjur frá því, sem frv. gerði ráð fyrir. Það byggist á verulega miklum bilainnflutningi og verulega miklum vöruinnflutningi af hátollavöru, sem sagt að eyðslan sé í hámarki. Enn eitt dæmi er sett upp og það skilar okkur nærri 3 milljörðum í tekjuauka. En ég tel persónulega og reyndar heyrðist mér það einnig á talsmönnum frá Þjóðhagsstofnun, að það dæmi sé meira reikningslegt en raunhæft. Ef við viljum vera aðeins raunsæir og fara leið nr. 2 og 3 eða þar á milli, þá er sýnilegt, að svigrúm til að breyta fjárl. mikið frá því, sem þegar er sýnilegt, er ekkert nema hæstv. ríkisstj. ætli að afgreiða þessi fjárlög með halla og honum verulegum. Ég tel það óverjandi, eins og ástandið er í dag, gersamlega óverjandi, þegar fjárl. eru hærri en nokkru sinni og hækka um 50% á milli ára, að afgreiða þau með halla. Hér er því um nokkurt vandamál að ræða. En ég veit ekki til þess, að hæstv. ríkisstj. hafi sérstök áform um að mæta þessum vanda. Það hefur ekki komið fram í fjvn. enn þá, en á eftir að koma kannske fram í ræðu hæstv. fjmrh. hér á eftir, hvernig hann vill snúast við þessu vandamáli. En þetta er sérstakt vandamál sem Alþ. hlýtur að fá að vita um hvernig ríkisstj. hyggst standa að nú innan skamms. Ég tel að tekjurnar séu settar eins hátt og hægt er og jafnvel óvarlega, þegar reiknað er með að útflutningstekjur hækki enn bæði að magni og verðlagi. Útlitið er, eftir því sem ég veit best, ekki á þann veg að við getum treyst slíku. Ég tel einnig hæpið að treysta því að þjóðin noti svo mikið áfengi og svo mikið af tóbaki að það gefi okkur um 3.6 milljarða í hreinar tekjur. Það getur vel verið að það megi hækka þetta enn og fá, eins og mun vera reiknað með eftir síðustu hækkun sem var um 15%, um 600 millj. í óvæntum tekjum, en ég dreg það þó mjög í efa að kaupgeta almennings sé svo mikil að það komi fram í hreinni ágóðamyndun. Herra forseti. Ég vil ekki hafa þessi orð lengri enda fyrirhugað að gera nú hlé á þingfundi þar sem kl. er orðin fram yfir 16, en ég vænti þess að hæstv. fjmrh. svari einhverju varðandi þessar vangaveltur um ráðstöfun á þeirri litlu tekjuaukningu sem endurskoðuð áætlun gerir ráð fyrir og einnig viðhorfi hans til Lánasjóðsins og þeirra þátta er bæði ég og síðasti ræðumaður drap á að enn eru óafgreiddir, en munu útheimta mörg hundruð millj. ef mæta á þörfum þeirra. - Fundarhlé.



Herra forseti. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum í ágústmánuði s.l. hafði um þriggja ára skeið í tíð vinstri stjórnarinnar átt sér stað gjörbreyting á viðhorfum stjórnvalda til alhliða uppbyggingar atvinnulífs og félagslegrar þjónustu úti á landsbyggðinni frá því sem áður var. Í valdatíð viðreisnarinnar sálugu var ástand mála orðíð þannig að heilu landshlutarnir höfðu verið hreinlega sveltir að því er varðaði fjárframlög til hinna ýmsu framkvæmdaliða í uppbyggingu úti á landi. Það var engu líkara en þeir aðilar, sem þá héldu um stjórnvölinn, hefðu gert það upp við sig og tekið þá ákvörðun að dreifbýlisfólk skyldi í auknum mæli verða utangarðs í því nútímaþjóðfélagi og þeirri félagslegu aðstöðu og þjónustu sem verið var að byggja upp hér á höfuðborgarsvæðinu, enda var það svo í tíð viðreisnar að deyfð, drungi og vonleysi hafði gripið um sig hjá því fólki sem byggir hinar dreifðu byggðir. Sú ríkisstj., sem við tók sumarið 1971 eftir fall viðreisnarstjórnar, gerði sér strax ljóst í hvert óefni var komið, enda höfðu þeir flokkar, sem að vinstri stjórninni stóðu, gagnrýnt harðlega þá stefnu í efnahagsmálum sem viðreisnin hafði að leiðarljósi. Enginn vafi er á því að sú gjörbreyting, réttara sagt bylting, sem átti sér stað á þriggja ára valdaferli vinstri stjórnarinnar og laut að uppbyggingu úti á landi, hafði breytt þeirri deyfð, drunga og því vonleysi þessa fólks í bjartsýni og aukinn sóknarhug. Allir þeir, sem tekið hafa þátt í eða fylgst með og kynnt sér þessa hlið mála, hljóta að vera sammála um að fráhvarf frá þessari uppbyggingarstefnu er slíkt reiðarslag fyrir það fólk sem á hlut að máli, slíkt hnefahögg í andlit þess, að það þarf mikla dirfsku til að snúa nú af þessari braut yfir til þess sem áður var. Slíkt afturhvarf sýnir í reynd forkastanlega lítilsvirðingu af hálfu stjórnvalda í garð þess fólks sem áður hefur um árabil háð harða baráttu fyrir að njóta jafnréttis án tillits til búsetu. Því miður er svo að sjá að sú ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl., ómenguð íhaldsstjórn sem að völdum settist í ágúst s.l., ætli að sýna það svart á hvítu að hún ætli sér að hverfa frá þeirri uppbyggingarstefnu sem vinstri stjórnin beitti sér fyrir. Og engan þarf að undra þá stefnubreytingu núv. ríkisstj. þegar lítið er til þess, hvernig Sjálfstfl. snerist öndverður gegn landsbyggðarstefnu vinstri stjórnarinnar. Hitt hlýtur að koma almenningi í landinu spánskt fyrir sjónir að Framsfl., sem hlut átti að uppbyggingarstefnu vinstri stjórnarinnar, skuli nú snúast gegn þeirri stefnu eða réttara sagt vera notaður til þess að koma í veg fyrir að sú stefna haldi áfram. Nú, þegar til umr. eru fyrstu fjárlög hægri stjórnar, verður manni ósjálfrátt hugsað til þeirrar miklu og hörðu gagnrýni sem Sjálfstfl. beitti gegn fyrrv. ríkisstj. og þá fyrst og fremst gegn þeirri eyðslustefnu, eins og þeir sjálfir orðuðu það, sem lýsti sér í nokkurri hækkun fjárl. frá því sem áður var. En sú hækkun, sem þá varð á fjárl. milli ára, átti fyrst og fremst rætur sínar að rekja til stóraukinna fjárframlaga úr ríkissjóði til hinna ýmsu framkvæmdaþátta fjárl. og samfélagslegrar uppbyggingar, gjörbyltingar í uppbyggingu atvinnulífs dreifbýlisins, stórhækkaðra fjárveitinga frá því sem áður hafði þekkst til hafnamála, Hafnabótasjóðs, til dagvistunar- og sumardvalarheimila, til íþróttamála, til flugmála og til jöfnunar námsaðstöðu og námslána og framlaga til almannatrygginga. Í mörgum þessara málaflokka var um að ræða margfalda hækkun fjárframlaga frá því sem áður var, ekki bara í krónutölu, heldur og í raungildi framkvæmdanna. Það var þessi uppbyggingarstefna sem Sjálfstfl. hefur barist harkalega gegn síðustu 3 árin. Það er þessi stefna sem Sjálfstfl. ætlar nú með tilstyrk Framsóknar að brjóta á bak aftur. Það fjárlagafrv., sem hér er nú til umr. og er fyrsta fjárlagafrv. núv. ríkisstj., ber þess svo sannarlega merki að hverju skuli stefnt á sviði efnahagsmála. Þetta fyrsta fjárlagafrv. núv. ríkisstj. undirstrikar vel það ákvæði stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. að dregið skuli úr framkvæmdum á vegum ríkisins. En þó mun þessi byrjun líklega lítil miðað við það sem koma skal. Ljóst er, sem betur fer, að fulltrúar stjórnarflokkanna í fjvn. hafa gefist upp við að knýja fram þá miklu niðurskurðarstefnu sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir og ríkisstj. vildi framkvæma. Um stefnuna vita allir. Það er undirstrikað í frv. að það marki ekki að þessu sinni djúp spor í fjármálastefnu ríkisstj. miðað við það sem koma skal. Hæstv. forsrh. ítrekaði þetta í stefnuræðu sinni hér á Alþ., og ekki dró hæstv. fjmrh. úr þegar hann mælti fyrir frv. hér á Alþ. og ætlar hann greinilega ekki að vera eftirbátur í þessum efnum, enda til alls líklegur eins og sjá má og heyra. Það er sem sagt yfirlýst af þeim hæstv. ráðh. í ríkisstj. sem ráða ferðinni, að sá niðurskurður verklegra framkvæmda, sem frv. gerir ráð fyrir og flestum finnst allharkalegur, sé nú ekki mikill miðað við það sem koma skal. Hæstv. fjmrh. er svo aðsópsmikill í þessu, að hann sagði í fjárlagaræðunni að haga beri meðferð opinberra fjármála þannig að stutt sé að jafnvægi innanlands og utan. Þetta merkir auðvitað, að hæstv. fjmrh. ætlar greinilega að leita út fyrir landssteinana að því er varðar niðurskurðaráformin, fái hann ekki nægan vettvang hér innanlands, og vita þá nágrannar vorir hvað til síns friðar heyrir í þeim efnum. Það, sem er spurningin að því er varðar áformin um niðurskurð á samdráttarstefnu, er hvernig ráðandi öflum ríkisstj. gengur að fá fylgdarliðið til harðrar atlögu eða hvort þeir íhugi að rétt sé að fara eftir hinn gamla spakmæli sem segir að sígandi lukka sé best. Eitt er víst, að ráðh. virðist ekki vanta viljann. Hæstv. fjmrh. núv. virðist að því er best verður séð hafa ofboðið svo útþensla og skattheimta ríkisins hjá fyrrv. ríkisstj., að hann settist niður fyrir um ári og samdi frv. þess efnis að minnka bæri skattheimtu ríkisins um hvorki meira né minna en 4300 millj. kr. á þáv. gengi og lýsti jafnframt yfir, að auðvelt væri að brúa það bil sem þarna skapaðist við tekjumissi ríkissjóðs með sparnaði í ríkisrekstrinum og minni framkvæmdahraða. Þeim flokksbræðrum hæstv. fjmrh. hefur sjálfsagt orðið mun léttara um andardráttinn þegar ljóst var, hver varð aðnjótandi hins eftirsótta stóls fjmrh. Enginn vafi er sjálfsagt á því að þeir sjálfstæðismenn hafa talið ríkisfjármálunum vel borgið að því er varðar sparnað í kerfinu, þegar sjálfur faðir þessarar frv.-smíðar hafði öðlast það hnoss að verða hið mótandi afl í meðferð ríkisfjármála og þar með kominn í þá aðstöðu að geta í reynd komið í framkvæmd innihaldi þessa framburðar síns í sparnaði ríkisútgjalda. En þá skeður undrið. Í þessu fjárlagafrv., því fyrsta sem hæstv. ráðh. leggur fram, er gert ráð fyrir því að ,.önnur rekstrarútgjöld“, þ.e. rekstrarkostnaður ríkisins, hækki nokkru meira en sem nemur verðlagshækkunum á árinu eða meira en nokkru sinni áður. Það er því eðlilegt, að menn spyrji nú: Er þetta hægt, Matthías?  Eins og áður hefur verið að vikið, hafa fulltrúar stjórnarflokkanna í fjvn., sem betur fer, segi ég, gefist upp við að halda til streitu þeim stórkostlega niðurskurði sem ríkisstj. ætlaði sér á opinberum framkvæmdum. Í aths. með frv. er tekið fram að þótt stefnt sé að samdrætti og niðurskurði í opinberum framkvæmdum, þá sé þess gætt að slíkur niðurskurður komi ekki fram á þjóðhagslega mikilvægustu framkvæmdum, en nú við 2. umr. fjárl. liggur það fyrir að stórkostlegur niðurskurður á sér stað í mikilvægum málaflokkum haldi stjórnarliðið fast við þær ákvarðanir sínar sem nú liggja fyrir. Ég ætla hér að nefna tvo málaflokka sem mest áberandi eru. Þrátt fyrir þá staðreynd, að þörfin fyrir stórauknar framkvæmdir í hafnamálum vegna tilkomu hins glæsilega togaraflota er brýnni en nokkru sinni fyrr, þá er lagt til að raungildi framkvæmda í hafnamálum sé skorið niður um 21% frá gildandi fjárl. Og þótt hér sé talað um 21% heildarniðurskurð, þá kveður svo rammt að, að sumir landshlutar, sem byggja afkomu sína á þessum undirstöðuatvinnuvegi sem er sjávarútvegurinn, eru skornir niður að því er varðar framkvæmdir í hafnamálum allt að 65% frá núgildandi fjárl. Það er greinilegt að núv. stjórnarliðar telja það ekki þjóðhagslega mikilvægar framkvæmdir að stuðla að því að það fólk, sem berst harðri baráttu til þess að skapa þjóðfélaginu þann auð sem allt byggist á, fái bætta aðstöðu til aukinnar verðmætasköpunar þjóðarbúinu til handa. Það verður því að láta á það reyna hér í þinginu, hvort meiri hluti sé fyrir því að beita svo harkalegum aðgerðum gegn landsbyggðarfólki. Einnig liggur nú fyrir við 2. umr. að framlög til flugvallagerðar þyrftu að vera 36% hærri en þau nú eru til þess að halda sama raungildi og fjárlög yfirstandandi árs. Og þótt hér hafi aðeins verið staðnæmst við tvo stóra málaflokka, þá mætti nefna mörg fleiri dæmi þess hvern hug núv. stjórnarflokkar bera til þess fólks sem verst stendur að vígi í lífsbaráttunni. Það verður ekki hjá því komist að benda á í sambandi við hafnamálin að jafnhliða slíkum niðurskurði í framkvæmdum heldur stjórnarliðið svo á málum að engar lánveitingar hafa átt sér stað úr Hafnabótasjóði á þessu ári, þótt sú staðreynd blasi við að fjárhagsstaða flestra hafnarsjóða er með þeim hætti að óhjákvæmilegt er að sérstakar aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins komi til, ef sveitarfélögin eiga að geta staðið straum af sínum hluta framkvæmdanna. Slíka fyrirgreiðslu ber tvímælalaust að veita í gegnum Hafnabótasjóð. Það er líka ástæða til að vekja athygli á þeim yfirlýsingum núv. stjórnvalda að sveitarfélög eigi sjálf að geta séð fyrir sínum hluta í framkvæmdum þótt vitað sé með hliðsjón af getu sveitarfélaganna að um slíkt er ekki að ræða. Hér er um að ræða stefnu sem ekki hefur áður verið fylgt og er enn eitt dæmið um þann hug sem núv. ríkisstj. sýnir landsbyggðarfólki. Eftir því sem mál horfa nú við 2. umr. mun ríkisstj. ætlast til þess að langsamlega flest þeirra félaga, sem vinna að mannúðar- og menningarmálum og notið hafa framlaga á fjárl., haldi óbreyttri krónutölu til sinnar starfsemi á sama tíma og rekstrarkostnaður ríkisfyrirtækja hækkar um 65.7%. Þessi afstaða stjórnarliða er auðvitað fjarstæða og má furðulegt teljast ef þeir ætla þar enga breytingu á að gera. Sú skrautfjöður, sem núv. stjórnarflokkar hafa hampað hvað mest, er sú mikla aukning sem þeir telja verða á framlögum ríkissjóðs til Byggðasjóðs og sýni glöggt stórfellda byggðastefnu stjórnarliða. Það er vert að íhuga þetta nánar. Því hefur verið haldið fram af okkur stjórnarandstæðingum að sú breyt., sem hér um ræðir, muni ekki í reynd þýða aukna uppbyggingu úti á landsbyggðinni, því að samhliða þessu aukna framlagi til Byggðasjóðs verði dregið úr framlögum ríkissjóðs til ákveðinna framkvæmdaþátta. Ég held að ekki þurfi lengur að deila um það að við stjórnarandstæðingar höfum rétt fyrir okkur að því er þetta varðar og skulu færð að því rök hér. Á fjárl. yfirstandandi árs er heimild til handa ríkisstj. til að taka 50 millj. kr. lán til þess að létta greiðslubyrði hafnarsjóða er verst eru settir. Nú hefur það fengist upplýst að ríkisstj. ætlar sér ekki að notfæra sér þessa heimild, en ætlar sér þess í stað að yfirfæra þessa fyrirgreiðslu yfir á Byggðasjóð og Framkvæmdasjóð og láta þessa aðila í kerfinu ákveða hvaða bæjar- eða sveitarfélög verða aðnjótandi þessarar fyrirgreiðslu. Sú heimild, sem hér um ræðir, er samhljóða heimild í fjárl. fyrir árið 1973 nema hvað núv. heimild er 10 millj. kr. hærri og var ætluð af ríkisins hálfu sem framlag ríkissjóðs til þess að létta á þeim hafnarsjóðum sem verst eru settir, auk þeirrar fyrirgreiðslu sem hugsanlega kæmi annars staðar frá. Á þennan hátt var heimildin frá 1973 notuð. Það er því augljóst að hér er farið inn á nýjar brautir og verið að létta af ríkissjóði með því að færa yfir á Byggðasjóð ýmsa útgjaldaliði. En ekki nóg með það, hér er verið að draga valdið úr höndum fjvn. og Alþ. með því að ríkissjóður veitir fé til Byggðasjóðs sem hann á síðan að eigin geðþótta að útdeila. Hér er enn eitt dæmið um þá breyttu stefnu sem núv. hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Ég tel rétt hér og nú að láta þá skoðun mína í ljós, að ég tel að störfum fjvn. hafi að þessu sinni verið hagað með öðrum og óæskilegri hætti en þau 3 undanfarin ár sem ég hef átt þar sæti. Ég tel, að núv. meiri hl. fjvn. hafi verið um of einstrengingslegur í afstöðu sinni gagnvart minni hl. Ég minnist þess ekki þann tíma sem ég hef setið í fjvn., að jafnlítið tillit hafi verið tekið til óska einstakra nm. úr minni hl. eins og nú átti sér stað. Ég held að hér sé rangt að farið, ef meining manna er að viðhafa sem skynsamlegust vinnubrögð. Þetta taldi ég rétt að kæmi hér fram, af því að ég tel að það sé nauðsynlegt að um störf fjvn. í heild ríki sem best samstaða, ef árangur á að nást sem bestur. Að sjálfsögðu mætti miklu fleira segja því að af nógu er að taka, bæði að því er varðar það sem þegar liggur fyrir og einnig þau mörgu mál sem enn hafa ekki verið afgreidd og biða 3. umr. Ég ætla þó ekki að fara frekari orðum að þessu sinni, nema ástæða gefist til, um þessa hlið mála. En ég vil að síðustu, herra forseti, gera grein fyrir brtt. sem ég hef flutt ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Ég gat þess hér áðan, að svo væri staðið að afgreiðslu að því er varðar fjárl. til einstakra málaflokka, að til þess eru dæmi að heilir landshlutar eru skornir niður um 65% í framkvæmdum. Nú ætla ég ekki að gera samanburð að því er þetta varðar, en þær brtt., sem eru á þskj. 153 og ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. 8. landsk. þm. og hv. 3. landsk. þm., eru við brtt. fjvn á þskj. 143, 64. líð, þ.e. í sambandi við hafnarmannvirki og lendingarbætur. Þessi brtt. gerir ráð fyrir því að fyrir 534 millj. 610 þús. komi 598 millj. 610 þús. og að sundurliðunin breytist þannig: 1. Ísafjörður, sem er í 12. lið að ég held núna í sundurliðuninni, í staðinn fyrir 13.4 millj. komi 21.4 millj. 2. Nýr liður að því er varðar Súðavík, sem ekki er inni með fjárveitingu eins og málið er afgreitt nú frá fjvn., þar komi inn 6 millj. kr. fjárveiting. Það er nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um, hvað til grundvallar liggur að þess er freistað hér við 2. umr. að bera fram brtt. til þess að fá fram nauðsynlegar fjárveitingar til þess að halda áfram framkvæmdum á þessum stöðum. Að því er varðar Ísafjörð, þá er hér um að ræða frágang á framkvæmd sem staðið hefur um nokkurra ára bil og nauðsynlegt er að ljúka. Einnig kemur það til að svo mikil áhersla er lögð á þennan hluta núna að því er varðar Ísafjörð, að þar er um að ræða malbikun á hluta af hafnarsvæði sem er í nánum tengslum við þær framkvæmdir sem gert er ráð fyrir að eigi sér stað á Vestfjörðum á næsta sumri að því er varðar varanlegt slitlag á götur. Það er nauðsynlegt talið að ná sem flestum verkefnum inn, til þess að hægt verði að nýta þau tæki sem verða til staðar á Vestfjörðum á næsta sumri, en ekki lengur, þannig að liðið geta nokkur ár þangað til slíkt tækifæri gefst aftur til að hagnýta þessa hluti. M.a. vegna þess og einnig vegna ótal fleiri atriða, sem fram koma að því er varðar þessa brýnu framkvæmd, þá er nauðsynlegt að þetta fáist nú fram. Að því er varðar Súðavík, þá er þar um að ræða áframhald framkvæmda sem staðið hafa yfir. Súðavík var ekki inni með fjárveitingu til hafnarframkvæmda í núgildandi fjárl. og var þá byggt á því að það var upplýst af hálfu Vita- og hafnamálaskrifstofunnar að ekki væri tæknilegum undirbúningi nógu langt komið til þess að raunverulegt væri að veita fjárveitingu á þessu ári, en fyrirheit um það gefið að á fjárl. fyrir árið 1975 yrði inn tekin fjárveiting til þessara hluta. Það, sem hér er því á ferðinni, er um það að staðið verði við þau fyrirheit sem búið var að gefa forsvarsmönnum þessa staðar um það að fjárveiting fengist á fjárl. ársins 1975 til að halda áfram brýnum og nauðsynlegum áfanga á Súðavík. Ég vona a.m.k. að hv. alþm. standi með okkur, sem að þessari till. stöndum, í því að fá þessa leiðréttingu, þannig að ekki komi til að horfi til stórvandræða á þessum stöðum sem hér um ræðir á næsta ári. Hér er ekki um að ræða að verið sé að flytja sýndartill. af einu eða neinu tagi, hér er um blákaldar staðreyndir að ræða, staðreyndir sem nauðsynlegt er að hv. alþm. geri sér grein fyrir. Við vestfirðingar leggjum höfuðáherslu á að hægt sé að halda áfram vinnu við þessar mikilvægu framkvæmdir. Í öðru lagi stöndum við sömu þm. að flutningi á brtt. við 69. brtt. frá fjvn., þ.e. í sambandi við flugmál. Hún er þess efnis, að fyrir 485 millj. 725 þús. komi: 505 millj. 725 þús. - og liðurinn fjárfestingar í flugmálum í 72. brtt. breytist þannig að inn komi nýr liður á eftir 2. tölul., sem verði Ísafjörður með 20 millj. Að því er þetta varðar, þá er rétt að gera þá grein fyrir þessari brtt. að um áraraðir hafa verið uppi áform um það að malbika Ísafjarðarflugvöll. Ef ég man rétt - það verður þá leiðrétt hér á eftir fari ég rangt með - ef ég man rétt var þessi framkvæmd inni í hinni svokölluðu Vestfjarðaáætlun þegar hún var á döfinni og var í framkvæmd þannig að það var gert ráð fyrir þessari framkvæmd þá. Síðan hefur þetta verið dregið ár eftir ár og engar framkvæmdir hafa orðið. Fyrst var því borið við að ekki væri hægt að fara í framkvæmd malbikunar á Ísafjarðarflugvelli vegna þess að það væri allt of lítið verkefni til þess að fara að flytja stórvirk tæki og dýr bara til þess að framkvæma þetta verkefni þarna. Tækin komu á þessu sumri. Það var reynt að fá fjárveitingu inn fyrir árið 1974. Að vísu var það seint upp tekið, en það tókst ekki, en þá var einnig um það talað að Ísafjarðarflugvöllur kæmi inn með fjárveitingu á árinu 1975. Hér er um að ræða svo brýnt verkefni sem einnig er í samhengi og tengslum við þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru í lagningu varanlegs slitlags á götur þar vestra, að það er brýnt nauðsynjamál til þess að þær framkvæmdir geti átt sér stað, sem nú er verið að undirbúa, að einnig þetta komist inn, til þess að verði hægt að framkvæma það. Það er ekki farið fram á meira en það að hægt sé að malbika brautarenda á Ísafjarðarflugvelli. Það er ekki um að ræða alla malbikun flugvallarsvæðisins, heldur aðeins um það að ræða að gert sé ráð fyrir því að hægt sé að malbika brautarenda og e.t.v. líka við afgreiðslu flugstöðvarinnar. Verði ekki orðið við þessari beiðni okkar vestfirðinga að þessu sinni, bæði að því er varðar flugvallargerðina, malbikunina, og að því er varðar malbikun hafnarsvæðisins á Ísafirði, þá eru allar líkur á því að ekkert verði úr þeim framkvæmdum í gatnagerð og lagningu varanlegs slitlags á götur sem fyrirhugaðar eru á Vestfjörðum á næsta ári. Ég heiti því á alþm. að þeir komi til liðs við okkur og styðji okkur í þessu mikilsverða máli, þannig að við getum haldið áfram því starfi sem upp var tekið á þessu ári til þess að hrinda þessum málum í framkvæmd. Að síðustu flyt ég ásamt hv. 7, landsk. þm. og hv. 1. landsk. þm. brtt. á þskj. 153 við brtt. fjvn. á þskj. 143, þ.e. 16. tölul., við 4. gr., þ.e. til jöfnunar á námskostnaði. Í fjárlagafrv., eins og það var fram lagt, var gert ráð fyrir 100 millj. kr. fjárveitingu til þessa þáttar. Í meðförum n. hefur þetta verið hækkað upp í 110 millj., en er talið alls ófullnægjandi til þess að það þjóni þeim tilgangi sem lögin, sem sett voru um þetta efni, fyrst og fremst gerðu ráð fyrir. Ég ætla að leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að að lesa hér bréf sem fjvn. barst frá námsstyrkjanefnd. Það er svo hljóðandi: „Í frv. því til fjárl., sem nú liggur fyrir Alþ., er gert ráð fyrir 100 millj. kr. fjárveitingu til jöfnunar á námskostnaði. Í fjárl. ársins 1974 voru veittar 76 millj. kr. til þessara mála. Heildarúthlutun vegna skólaársins 1973–74 var um það bil 79 millj. kr., þ.e. tæpar 4 millj. umfram fjárlög. Í áætlun námsstyrkjanefndar vegna fjárlagaársins 1975 er gert ráð fyrir 140 millj. kr. fjárveitingu, sem er lágmarksfjárveiting vegna yfirstandandi skólaárs. Slík fjárveiting mundi taka tillit til verðhækkana og lítils háttar aukningar á námsstyrkjum. Samkv. könnun, sem n. hefur látið fara fram, hefur námskostnaður hækkað um 45–50% frá s.l. skólaári, sem þýðir að miðað við óbreytt raungildi námsstyrkja ætti fjárveiting 1975 að vera sem næst 120 millj. kr. og er þá gert ráð fyrir óverulegri fjölgun námsstyrkja. Slík fjárveiting hefði hins vegar í för með sér stöðnun á þeirri þróun sem verið hefur undanfarin ár og er megintilgangur laganna, þ.e. að jafna fjárhagslegan aðstöðumun nemenda.“ Undir þetta rita fyrir hönd námsstyrkjanefndar Sigurvin Einarsson, fyrrv. alþm., form. n. og Örlygur Geirsson, ritari. Ég tel að Alþ. geti ekki verið þekkt fyrir það að synja slíkri beiðni eins og hér kemur fram. Hér er sýnt fram á það, að ef ekki verður orðið við þessari nauðsynlegu beiðni sem hér um ræðir, þá er stigið skref til baka frá því sem var á árinu 1974. Við höfum því, þessir 3 þm., leyft okkur að leggja fram brtt. til hækkunar á þessum lið, brtt. sem gerir ráð fyrir því að orðíð verði við óskum námsstyrkjanefndar um að fjárveiting til þessara mála verið 140 millj. kr. í fjárl. ársins 1975. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það og á það reynir að hv. alþm. neiti þessari beiðni sem mér sýnist vera reist á fullkomnum rökum og gerir ráð fyrir því að framkvæmd séu þau lög sem fyrir tiltölulega stuttu voru sett og eru þess eðlis að gera ráð fyrir að jafna þann mismun sem verið hefur í námsaðstöðu með tilliti til þess hvar nemendur hafa verið búsettir á landinu. Ég treysti því a.m.k. að hv. alþm. verði við þessari beiðni.



Herra forseti. Ég vil í upphafi leyfa mér að færa nm. fjvn. og form. fjvn. þakkir fyrir störf þeirra í sambandi við fjárlagafrv. og þá miklu vinnu sem þeir nú eins og endranær hafa lagt af mörkum til þess að það gæti tekist á þessa þingi eins og áður að ljúka afgreiðslu fjárl, fyrir jólaleyfi. Ég vil jafnframt þakka starfsmönnum fjárlaga- og hagsýslustofnunar fjmrn. fyrir aðstoð þeirra við fjvn. og fyrir þá vinnu sem þeir hafa innt af hendi. Mér er fullkomlega ljóst að allar aðstæður við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. eru nokkuð sérstæðar og það hefur þess vegna verið nauðsynlegt kannske nú meira en áður að það næðist góð samstaða um afgreiðslu málsins, því að eins og fram hefur komið í ræðum þeirra hv. nm. sem hér hafa talað, þá er frv. lagt hér fram á Alþ. töluvert seinna en venjulega. En ástæðan var að sjálfsögðu sú að þing kom saman síðar á árinu en vanalegt er. Engu að síður hafði vinna við fjárlagafrv. hafist af undirnefnd sem skipuð hafði verið af fyrrv. fjmrh., og var það gert til þess að hægt væri að hraða afgreiðsla málsins eins og mögulegt væri til þess að ná settu marki. Mér er fullkomlega ljóst að það er hægt að gagnrýna undirbúning fjárlagafrv., og ég held að það hafi engum dottið í hug að það yrði ekki gert. En ástæðurnar eru, auk þess sem ég greindi áðan, þær, að í sumar, um það leyti sem kosningar fóru fram, var mönnum ekki ljóst, hverjir skyldu í ráðherrastóla fara, og menn þess vegna haft misjafnt tækifæri til þess að vinna að málefnum rn. sinna. Þeir, sem jafnvel gerðu sér grein fyrir því að það væri ekki öruggt að þeir sætu í stólunum áfram, voru að sjálfsögðu ekki með till. sinar reiðubúnar og létu það eftir þeim, sem við tóku, að koma fram með till. varðandi gerð fjárlagafrv. En hvað um það, þessi vinnubrögð verða hér vonandi ekki á hverju ári. En það er ýmislegt annað sem betur mætti fara í sambandi við undirbúning fjárlagafrv. og vinnu við fjárlagafrv. í þingi og í fjvn. og ég get sagt það að ég er meira en reiðubúinn til samstarfs við fjvn. um það. Ég hafði hugsað mér sjálfur að beita mér fyrir ákveðnum breytingum á þeim vinnubrögðum sem þar hafa verið. Ég vék að því áðan að till. einstakra rn. hefðu kannske verið síðbúnar vegna mannaskipta. En það á að sjálfsögðu ekki að koma að sök, því að þær stofnanir, sem gera till. til fjmrn., eiga auðvitað að skila sínum till. það tímanlega að hægt sé að grandskoða þær og þær fái mun betri skoðun en ef verið er að leggja þær till. fram á fundum fjvn. kannske örfáum dögum eða vikum fyrir jólaleyfi. En þetta hefur viljað brenna við í mörg ár, að siðbúnar till. hinna ýmsu stofnana hafa tafið fyrir afgreiðslu mála og gert það að verkum að ekki hefur verið hægt að skoða málin ofan í kjölinn eins og skyldi. Ég læt mér nægja þessi orð um vinnubrögð við fjárlagagerð bæði nú og í framtíðinni, en ég vænti þess að fjvn. verði við framlagningu næsta fjárlagafrv. betur undir það búin að vinna að því heldur en nú. Og ég veit reyndar að það er ósk fjvn.-manna að svo verði, og skal það að sjálfsögðu gert. Hér hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar gjarnan komið fram með samanburð á fjárl. 1974 og fjárlagafrv. fyrir 1975. Gerður hefur verið margs konar samanburður og tölur settar fram. Mér er fullkomlega ljóst að það fjárlagafrv., sem við erum nú að fjalla um, og þau fjárl., sem sett verða fyrir árið 1975, eru hæstu fjárlög sem samin hafa verið. Það eru út af fyrir sig kannske engin ný sannindi að fjárl. hækki ár frá ári. En það ógnarstökk, sem nú er við gerð fjárlagafrv. og gerð fjárl. fyrir 1975, er algerlega óeðlilegt með tilliti til fjárl. á undanförnum árum. Varðandi það, hverjar orsakir ern fyrir þessu stóra stökki, komum við að þeim ágreiningi sem er á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. En ég held að það liggi í augum uppi að fjárlagafrv. hvers árs beri nokkuð mikinn keim af þeirri þróun sem átt hefur sér stað á því ári sem fjárlagafrv. er samið. Þróun efnahagsmála, þróun fjármála á þessu ári hefur verið algert einsdæmi og okkur hefur tekist að slá ekki aðeins Íslandsmet í verðbólgu, heldur erum við methafar þjóða Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu. Verðbólgan hefur verið svo geysileg að við erum þar nr. 1 þeirra landa sem tilheyra þeirri stofnun. Og þá er mér spurn: Hverjir slógu það met? Það gæti vel verið að þeir hv. tveir þm., sem hér töluðu áðan, hv. þm. Geir Gunnarsson og hv. þm. Karvel Pálmason, eigi einhvern þátt í því meti sem Ísland sló í verðbólgu á þessu ári. Þegar farið er að bera saman fjárlagafrv. 1975 og fjárl. 1974 þá verðum við líka að gera okkur grein fyrir því, með hvaða hætti afgreiðsla fjárl. fór fram hér fyrir einu ári. Við skulum taka aðeins einn lið, niðurgreiðslur. Þær voru áætlaðar í fjárl. 1974 1500 millj. Það var þá þegar vitað að niðurgreiðslur yrðu töluvert miklu meiri miðað við þann grundvöll sem þá var varðandi niðurgreiðslur. En þá kom þáv, formaður fjvn. og sagði ósköp pent: Það er áætlað að lækka niðurgreiðslurnar og þess vegna þarf ekki að áætla þær nema 1500 millj. Niðurgreiðslurnar 1974 voru áætlaðar 1500 millj. Hver varð svo niðurstaðan? Í júnímánuði voru þær enn auknar, og tölurnar í dag eru ekki 50%, ekki 60%, ekki 80%, ekki 100%, heldur 120% umfram það, sem fjárl. 1974 gerðu ráð fyrir. 30. nóv. eru niðurgreiðslur 3 milljarðar 316 millj. kr. Og það er ósköp eðlilegt að menn taki sér reikningsstokk í hönd og reikni út hvað niðurgreiðslurnar árið 1975 eru miklu hærri en á fjárl. 1974? Þeir fá út að sjálfsögðu tölu sem er eitthvað töluvert á annað hundrað prósent. En þá ber þess að geta hverjar forsendur eru fyrir grunntölunni, sem miðað er við og þær voru þær sem ég gat um hér áðan. Við skulum taka eina stofnun ríkisins, Rafmagnsveitur ríkisins, og gera okkur grein fyrir því hvernig staða þess fyrirtækis er. Það hefur verið skýrt frá því að rekstrarhalli þessa fyrirtækis muni nema milli 700 og 800 millj. kr. á árinu 1974. En þegar gerð er áætlun um rekstrarliði Rafmagnsveitna ríkisins 1975 eru auðvitað lögð til grundvallar fjárl. 1974, en þá skortir hvorki meira né minna en tæpar 800 millj. kr. á rekstrarliðina til þess að réttur samanburður komi út. Auk þessa höfðu verið samþykktar til Rafmagnsveitna ríkisins 200 millj. í umframfjárfestingu, þannig að þetta eina fyrirtæki fer sennilega langt í milljarð fram úr fjárl. 1974. Þegar þessi tvö dæmi eru skoðuð, þá sjá menn í raun og veru hversu raunhæf þessi fjárlög voru. Hv. 11, landsk. þm. vék sérstaklega að þeirri rekstrargjaldahækkun sem væri nú í þessu fjárlagafrv. og sýndi það raunverulega, hvernig núv. fjmrh. stefndi í þveröfuga átt við það sem í stjórnaryfirlýsingunni var sagt, þarna væri ekki dregið úr, þarna væri aukið á ríkisbáknið. Mér skildist að hans dómi hefði átt að draga þarna mjög mikið úr. Síðan kom hann að liðnum verklegar framkvæmdir, þar hefði verið dregið úr framkvæmdahraða í fjárlagafrv. og þá að sjálfsögðu var það ekki eftir höfði hans né þeirra annarra stjórnarandstæðinga sem hér hafa talað. Ég fæ það ekki til þess að koma heim og saman. Í öðru orðinu er talað um að rekstrargjöldin mætti ekki auka, en verklegar framkvæmdir mættu hins vegar ekki minnka. Nú skulum við gera okkur grein fyrir því í hverju stærsti hluti hækkunar fjárlagafrv. liggur, og gera okkur þá grein fyrir hvar viðkomandi þm. hefði viljað skera niður. Í fyrsta lagi hækka laun um 2 milljarða og 300 millj. kr. Launin eru samkv. launasamningum. Niðurgreiðslur hækka um 2.1 milljarð. Þær eru þó lægri en þær hefðu verið ef ákvarðanir frá tíð fyrri stjórnar hefðu verið óbreyttar 1975. Í þriðja lagi hækkar tryggingaliðurinn um 3.2 milljarða. Það er samkv. þeirri löggjöf sem gildir í dag. Síðan koma markaðir tekjustofnar upp á 2.9 milljarða samkv. löggjöf. Hér er um að ræða hækkun upp á 10.5 milljarða, 70% af hækkun fjárlagafrv. Ég er alls ekki með þessu að segja að ekki væri hægt að gera á þessu dæmi einhverjar þær breytingar að til sparnaðar gæti orðið. En ég geri ekki ráð fyrir því að í sept. á þessu ári hafi nokkur aðili haft aðstöðu til að breyta þessum 4 liðum sem allir eru bundnir, þannig að þegar komið er og sagt: Þessir liðir, þ.e.a.s. rekstrarliðirnir, hækka upp úr öllu valdi, það má alls ekki, - þá um leið eru menn að leggja til að einhverjir af þeim liðum, sem ég taldi hér upp áðan, hefðu verið skornir niður, enda þótt þeir greinist ekki í sjálfu frv. til annarra rekstrargjalda eða eftir því sem hv. þm. kallaði fram í. En þegar við leggjum saman þessa tölu á ellefta milljarð og fjárl. frá því í fyrra, erum við komin í 40 milljarða, eftir standa 5 milljarðar. Þegar svo komið er og talað um 60 og eitthvað prósent hækkun á rekstrargjöldum, þá verða menn líka að gera sér grein fyrir því á hvaða grundvelli það er. Kemur í ljós að þegar um er að ræða hækkun sem nemur á öðrum rekstrargjöldum um 65.7% sem hv. 11. landsk. vék hér að áðan, þá eru þessir útgjaldaliðir byggðir á verðlagshækkun sem nemur um 64%. Svo er í öðru tilfelli líka, þannig að hér eru nánast rekstrargjöldin vegna þeirrar verðlagshækkunar sem orðið hefur á milli ára, þ.e.a.s. þeirra mánaða ársins sem fjárl. eru samin á, og það verður ekki sagt um hvorki núv. fjmrh. né hans flokksbræður að þeir beri ábyrgð á þeirri hækkun sem öll á sér þó stað áður en þeir koma til setu í núv. ríkisstj. Nei, það ber allt að sama brunni eins og ég sagði áðan. Hér er um að ræða þróun efnahagsog fjármála á s.l. ári sem hefur þessi áhrif að fjárlagafrv. fyrir 1975 og fjárl. ársins 1975 verða þau alhæstu og miklu hærri en nokkru sinni áður. En við verðum að gera okkur grein fyrir því, í hverju það er fólgið, og reyna að bregðast við, reyna að koma málum þannig fyrir að slíkt þurfi ekki að koma til. Eitt af því, sem hér þarf að skoða, er að opinberar framkvæmdir verði ekki til þess að skapa þá spennu í efnahagslífinu sem verður okkur öllum til óhags. Það er ástæða til þess að draga úr opinberum framkvæmdum þegar slík spenna er í þjóðfélaginu, en auka opinberar framkvæmdir þegar aftur öfugt ástand hefur skapast. Það er það sem verið er að reyna. Ég held að þegar menn tala og gagnrýna annars vegar hækkun rekstrarútgjalda og koma svo jafnframt og gagnrýna að dregið er úr verklegum framkvæmdum, þá eru þeir að hitta sjálfa sig með því sem þeir segja í síðara orðinu. Mig langar þá aðeins til þess að víkja að tveimur atriðum sem hv. 11. landsk. kom hér inn á í sambandi við hafnamál og þá sérstaklega hversu illa það kemur við sveitarfélögin, að dregið er að einhverju leyti úr hafnarframkvæmdum. Ég er sammála um það, að að sjálfsögðu hafa sveitarfélögin minna til þess að láta vinna í hafnarframkvæmdum ef fjárlög draga þar að einhverju leyti úr hraðanum. En ég trúi ekki að það hafi verið ástæðan fyrir því hversu illa sveitarfélögin voru öll komin þegar hv. 11. landsk. þm. hafði ekki lengur áhrif á gang mála. Ég trúi ekki að það hafi verið hans forusta, eins og hann vildi láta hér koma fram, í hafnamálum sem olli því hvernig komið var fyrir sveitarfélögunum. Gagnvart sveitarfélögunum verðum við að sjálfsögðu að líta á þeirra vandkvæði og meta hverju sinni, hvort það er einu sveitarfélagi hagkvæmara og betra að fá auknar hafnarframkvæmdir eða fá auknar sjúkrahúsaframkvæmdir. En á það var ekki heldur minnst í ræðu hans hér, að framlögin til sjúkrahúsabygginga hækkuðu miklu meira en rétt hlutfallslega. Að sjálfsögðu hlýtur það að koma fram annars staðar í opinberum framkvæmdum ef dregið er úr einum lið, enda þótt stefnt sé að því að allt meðaltal verði innan við það sem það hafði verið áður í magni. Hann vék þá að sjómönnum og hvernig farið væri með þá, hvernig núv. ríkisstj. ætlaði sér að ganga til móts við þá í launamálum og öðru. Ég vil aðeins vekja athygli hans á því, að þegar núv. ríkisstj. tók við voru málefni sjávarútvegsins, fiskvinnslunnar, síður en svo í því lagi að það væri ástand sem íslenskir sjómenn óskuðu eftir. Það var og hlaut að verða fyrsta verkefni þessarar ríkisstj. í sjávarútvegsmálum að reyna að tryggja að fiskvinnslan yrði rekin hallalaust. Mér er hins vegar ljóst að það hefur ekki tekist að leysa allan vandann í sjávarútveginum og það kannske tekst aldrei. Mér er líka fullkomlega ljóst, að þrátt fyrir þessar ráðstafanir tókst ekki að tryggja rekstrargrundvöll fyrir togaraútgerð og báta eins og skyldi. En við skulum vonast til þess að það sé ekki öllu lokið í þeim efnum og þar verði komið fram með einhverjar leiðréttingar til úrbóta. Mér er ljóst að hæstv. sjútvrh. hefur sent sjútvn. Alþ. till. sinar um það með hvaða hætti eigi að verja hluta gengissjóðsins og er þar um að ræða einn þátt í þeim till. Það var sérstaklega vikið að því hér af hv. 1. landsk. þm. hvað ríkisstj. hygðist gera í sambandi við Lánasjóð námsmanna. Ég vék að því, eins og hann gat um, í fjárlagaræðu minni, að það frv., sem hér lá á borðum þm. á síðasta þingi í fyrra, væri til skoðunar og ég vonaðist til að það gæti orðið að lögum áður en afgreiðslu fjárl. yrði lokið. Þetta hefur því miður ekki reynst svo og þess vegna verður að taka ákvörðun um það á milli 2. og 3. umr. fjárl., hvað gera skal í sambandi við þá fjárhæð sem fjárveitingavaldið vill leggja til Lánasjóði námsmanna. En það er skoðun mín að þá tölu þurfi að finna út með þeim hætti að lánin haldi raungildi sínu frá því á s.l. ári og að gera verði ráð fyrir að þeir skólar, sem hefðu undir eðlilegum kringumstæðum getað notið þessa samkv. framlögðu frv. í fyrra, komi til með að njóta þess miðað við breytta löggjöf og að sá nýi kostnaðargrundvöllur, sem stúdentar hafa látið vinna, verði tekinn til skoðunar af trúnaðarmönnum ríkisstj. og reynt að nota hann eftir því sem sú skoðun gefur ástæðu til, þannig að við 3. umr. fjárl. þurfi að taka þessi sjónarmið inn og gera breytingu á því framlagi, sem frv. gerir ráð fyrir. Þá vék hv. 1. landsk. þm. að því, til hvers þær auknu tekjur, ef til koma, sem samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar verða einhverjar, yrðu notaðar við afgreiðslu fjárl. Það er að sjálfsögðu ljóst, að tryggingakerfið kallar á við 3. umr. fjárl. sennilega á milli 500 og 600 millj. og fyrir því verður að sjá, þannig að auk þeirra hækkana sem þær till., sem hér liggja fyrir, koma til með að valda, þá verður að reikna með því við 3. umr., auk þess sem eftir eru ýmsir aðrir líðir, sem hér hefur verið getið um bæði af hv. 1. landsk. þm., hv. 11. landsk., svo og hv. 5. þm. Vestf., en formaður fjvn., hv. 2. þm. Vesturl., gerði grein fyrir því í sinni ræðu hér þ. á m. eru raforkumálin, vegamálin og ýmislegt fleira sem fjvn.- menn þekkja e.t.v. hvað best. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um frv. við þessa umr. Ég ítreka þá ósk mína að okkur takist að ljúka afgreiðslu þessa máls fyrir þinghlé, og ég veit að ég hef þingheim allan með til þess að slíkt geti tekist.



Herra forseti. Það var í senn átakanlegt og lærdómsríkt að heyra hæstv. fjmrh. lýsa sínu eigin frv. með þeim orðum að hækkunin á frv. væri algerlega óeðlileg, að þessi hækkun væri algert einsdæmi, að með þessari hækkun á fjárl. værum við að slá algert verðbólgumet í Evrópu. Þetta var lýsing hæstv. fjmrh. á sínu eigin fjárlagafrv.  Hæstv. ráðh. hafði þann hátt á eins og oft áður að vilja kenna fyrirrennurum sínum um allt í þessu sambandi og ég ætla ekki að fara að deila við hæstv. ráðh. um það. Ég vil aðeins minna hann á að hann stóð hér fyrir einu ári í þessum sama ræðustól og þá hafði hann ekki heldur háar hugmyndir um þá þróun sem orðið hefði á undan, en þá taldi hann sér samt fært að skera niður upphæð fjárl. með einu pennastriki um 4 300 millj. kr. Það er upphæð sem jafngildir svo sem 6 000 millj. kr. núna. Þetta sagðist hann geta gert með einu pennastriki fyrir ári þrátt fyrir þá þróun sem orðið hafði á undan. Þrátt fyrir þá afleitu stjórn sem verið hafði á landinu í 3 ár, að hans mati, þá gat hann gert þetta með einu pennastriki. Svo fær þessi hv. þm. allt í einu ráðherrapenna, honum er gert kleift að framkvæma það sem hann var að boða hér á Alþ. fyrir ári, og hvað gerist? Lækkuðu fjárl. um 6 000 millj. kr. eins og bann taldi auðvelt verk fyrir ári? Nei, þau hækka um 18 000 millj. kr. Munurinn er hvorki meira né minna en 24 000 millj. Það hefur margt komið fyrir alþm. þann tíma sem ég hef fylgst með gjörðum þeirra hér á þingi, en ég hygg það sé algert einsdæmi að nokkur maður hafi orðið að sporðrenna sínum eigin orðum og sínum eigin stefnumiðum á svipaðan hátt og hæstv. fjmrh. hefur orðið að gera. Að undanförnu höfum við heyrt það undarlega orð „menningarneysla“. Það er hægt að búa til orðið „fjármunaneysla“, og ég bygg að maður, sem sporðrennir 24 000 millj. kr. á einu ári, hafi algjört heimsmet í þeirri íþrótt. En það eru fleiri menn en fjmrh. sem búa til fjárlög. Fjárl. taka til allra þátta í stjórnarkerfinu og það reynir á marga fleiri en hæstv. fjmrh. að standa þannig að verkum að fjárl. séu sem réttlátust og skynsamlegust. Ég sé nú að vinnubrögðin við þessi fjárl. eru þannig, að jafnmikilvægur þáttur og orkumálin, sem ég tel vera það vandamál sem nú brennur heitast á okkur. á ekki að koma fyrr en við 3. umr., þannig að það verður naumast nokkurt ráðrúm til þess að fjalla um þann mikilvæga þátt. En í frv., sem liggur fyrir nú við 2. umr., eru þó þættir sem snerta heilbrigðis- og tryggingamál og ég hafði sérstakan hug á því að ræða örlítið um nokkur atriði í því sambandi. Ég hafði skýrt hæstv. heilbr.- og trmrh. frá því að ég óskaði eftir að ræða þau mál við hann og bera upp við hann ýmsar fsp. í því sambandi, og mér hefði verið þökk á því, hæstv. forseti, að það yrði kannað hvort hann er hér í þinghúsinu, þannig að hann geti verið viðstaddur þessa umr. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. komi fljótlega. Það er hans verkefni að vera hér á þingi og hlusta á það sem þm. segja.  Ég vil bjóða hæstv. heilbr.- og trmrh. velkominn í þingsalinn. Mér finnst fara vel á því að ráðh. séu viðstaddir þegar rætt er um fjármál og fjárlög, vegna þess að þau eru undirstaða margra þeirra starfa sem við eigum að vinna í þjóðfélaginu, og það er ekki til of mikils mælst að ráðh. séu viðstaddir og að við getum rætt við þá. Að því er heilbrigðis- og tryggingamál varðar, þá eru þau einhver allra mikilvægasti þáttur fjárl. Þangað rennur, að ég hygg, um það bil þriðja hver króna sem tekin er af landslýðnum í fjárl., og það er ákaflega mikilvægt hvernig þeim fjármunum er varið og hvernig gætt er hagsmuna þess fólks sem þessi málaflokkur snertir. Það er um ákaflega mikinn fjölda manna að ræða. Elli- og örorkulífeyrisþegar munu vera 21 000 og þar við bætast ótaldar þúsundir sem fá öðruvísi bætur frá almannatryggingakerfinu. Þjóðin öll á hagsæld sína undir því að vel sé staðið að heilbrigðismálum. Fyrrv. stjórn leit mjög stórum augum á þessa málaflokka og lét þá ákaflega mikið til sín taka. Á þessum sviðum var náð árangri á síðustu 3 árum sem breytti þjóðfélagi okkar verulega til vaxandi jafnréttis og öryggis. bil þau 3 ár, sem fyrrv. ríkisstj. starfaði, var unnið samfellt að endurskoðun á almannatryggingakerfinu. Ég ætla ekki að fara að tíunda þau verk hér en ég hygg að allir séu sammála um það að að þessum málum var mjög mikið unnið. - Eitthvert mikilvægasta verkefnið var að hækka lífeyri aldraðs fólks og öryrkja, en hann var svo lágur, áður en fyrrv. ríkisstj. tók við, að hann var þjóðfélagi okkar til algjörrar vansæmdar. Þá var svo ástatt að fólk, sem átti afkomu sína undir tekjum almannatrygginga, var langt fyrir neðan það að hafa tekjur sem nægðu því til einfaldasta mataræðis. Það gerðist á þessum árum margsinnis að fólk kom til læknis vegna þess að það var veikt, og úrskurður læknisins var sá að það þjáðist af næringarskorti. Á þessu sviði var unnið ákaflega mikið verk og náð árangri sem enn þá stendur sem betur fer þótt farið sé að skerða hann til muna. Ég vil minna á það að á tímabilinu frá 1. maí 1971 til 1. apríl 1974 hækkaði lífeyrir þeirra, sem aðeins höfðu bætur almannatrygginga til lífsframfæris, um 285%. Almennur elli- og örorkulífeyrir hækkaði um 149% en vísitala framfærslukostnaðar hækkaði um 56% á þessu sama tímabili. Rauntekjurnar hækkuðu því mjög verulega, nær þrefölduðust hjá þeim sem - áður höfðu versta afkomu. Í fyrra var svo ákveðið að tekjutrygging næði einnig til fólks með minni háttar tekjur, t.d. úr lífeyrissjóðum eða fyrir minni háttar störf, tekjur sem næmu allt að 200 þús. kr. á ári. Þessar breyt. höfðu í för með sér fjármunatilfærslur í þjóðfélaginu sem námu milljörðum kr., og þetta var þeim mun stærra og erfiðara verkefni sem á sama tíma voru lagðir niður nefskattar sem áður voru hafðir til að standa undir tryggingunum og lögðust að sjálfsögðu þyngst á þá sem lægstar höfðu tekjurnar. Á meðan ég gegndi störfum sem heilbr.- og trmrh. taldi ég það vera verkefni mitt að tryggja hlutdeild fólks sem á viðskipti við almannatryggingakerfið. Ég beitti mér fyrir því að almennar hækkanir, sem urðu á almennu verkamannakaupi, kæmu þegar í stað til framkvæmda hjá þessu fólki, en áður hafði það verið dregið, oft mánuðum saman. Ég beitti mér fyrir því að það yrði tryggt að þessar bætur hækkuðu í samræmi við hækkun á framfærsluvísitölu. Í þessu sambandi gerði ég miklar og mjög erfiðar kröfur til þáv. fjmrh., Halldórs E. Sigurðssonar, og ég veit að ég bar fram kröfur, sem oft ollu honum erfiðleikum. Hitt skal ég mjög fúslega viðurkenna, að Halldór E. Sigurðsson, þáv. hæstv. fjmrh., tók þeim kröfum alltaf vel og reyndist alltaf maður til þess að lýsa þessi vandamál, í samræmi við stefnu þáv. ríkisstj. En nú er sannarlega komin önnur öld. Nú er svo ástatt að heilbr.- og trmrh. og fjmrh. ern báðir í Sjálfstfl. Þannig eru kjör aldraðs fólks og öryrkja orðin að eins konar innanflokksmáli hjá forustu Sjálfstfl. og afleiðingarnar láta ekki á sér standa. Í stjórnarsáttmálanum, sem birtur var í ágústmánuði var ekki orð að finna um heilbrigðis- og tryggingamál. Hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason mun ekkert hafa verið ófús að setjast í ráðherrastól, en hann reyndist ekki hafa nein málefni að berjast fyrir á þessum vettvangi. Hann hafði ekkert um þau að segja, ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég hygg að æðimargir hafi veitt því athygli að á þessu þingi í vetur hefur ekki verið borið fram eitt einasta frv., ekki ein einasta till. frá heilbr.- og trmrn. Ég hygg að öll önnur rn. hafi flutt frv. og till., en ekki þetta rn. Hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason virðist ekki hafa neinn áhuga á þessum málefnum, sem snerta þó ákaflega stóran hluta þjóðarinnar. Síðan núv. ríkisstj. tók við hefur verðlag í landinu hækkað um 20%. Almennur lífeyrir aldraðs fólks og öryrkja hefur hins vegar aðeins hækkað um 6% og almennur lífeyrir að viðbættri tekjutryggingu hefur hækkað um 10%. Í þessu sambandi vil ég minna á það að þegar núv. ríkisstj. tók að fjalla um svokallaðar láglaunabætur var fyrst uppi hjá henni hugmynd um að greiða 4 500 kr. mánaðarlega á mann og væri þá miðað við dagvinnu. Í viðræðum við verkalýðssamtökin báru verkalýðssamtökin fram þá sjálfsögðu kröfu að slíkar bætur yrðu einnig greiddar í eftirvinnu og næturvinnu og þarf ég að sjálfsögðu ekki að rökstyðja það sjónarmið. Það liggur í hlutarins eðli að þessi krafa er fullkomlega rökrétt, en hæstv. ríkisstj. brást þannig við henni að hún féllst að vísu á að greiða láglaunabætur á eftirvinnu og næturvinnu, en hún lækkaði dagvinnubæturnar úr 4 500 kr. í 3 500 kr. eða um 1000 kr. á mánuði. Með þessu móti var verið að skerða kjör þess láglaunafólks sem ekki vinnur eftirvinnu og það er æðistór fjöldi, ekki síst í iðnaði, þar sem tekjur eru lágar. Og þarna var verið að skerða alveg sérstaklega bæturnar til aldraðs fólks og öryrkja, og ég veit ekki til þess að hæstv. heilbr- og trmrh. hafi haft nokkra aths. við þetta að gera. Ég nefndi áðan prósentur, annars vegar um verðhækkanir og hins vegar um tekjur. En við skulum minnast þess að neyslugrundvöllur aldraðs fólks og öryrkja, sem ekki hefur aðrar tekjur en bætur almannatrygginga, er allt annar en neyslugrundvöllur hinnar almennu vísitölu. Á þessum 3 mánuðum, sem liðnir eru síðan núv. ríkisstj. var mynduð, hafa matvæli hækkað meira en allt annað. Á 3 mánuðum hækkuðu þau um 25%, en það jafngildir hvorki meira né minna en 100% á ári ef haldið verður áfram á þann hátt sem gert hefur verið undanfarna 3 mánuði. Ég skal nefna nokkur dæmi um hækkanir á algengustu neysluvörum. Mjólkin hefur hækkað í tíð þessarar ríkisstj. um 66.5%, rjómi um 54.6%, skyr um 88%, smjör um 130.5%, ostur um 36.5%, súpukjöt um 64.5%, læri um 57.1%, kótelettur um 51%. Maður, sem fær fulla tekjutryggingu, er með tæpar 20000 kr. í mánaðartekjur. Tekjur hans fara fyrst og fremst í mat, ljós og hita. Þegar verðlag hækkar, eins og gert hefur undanfarna mánuði, verður slíkur maður að spara við sig. Þegar mjólkurafurðir hækka um allt að 131% þá getur slíkur maður, sem á að lifa á bótum almannatrygginga, ekki gert annað en að spara við sig neyslu á mjólkurafurðum. Þegar kjöt hækkar um allt að 64% verður slíkur maður að spara við sig kjötneyslu. Þetta eru þær einföldu staðreyndir sem blasa við. Við skulum átta okkur á því að það eru mannleg viðhorf á bak við þær tölur sem við erum að flíka í þessum sal. og það er nú þegar búið að skerða mjög verulega kjör þess fólks sem á erfiðasta afkomu á Íslandi og á afkomu sína undir því hvernig við hér á þingi og þeir sem gegna ráðherrastörfum duga við að gæta hagsmuna þessa fólks. Þetta fólk hefur ekki samtök. Þetta fólk getur ekki gert verkfall. Þetta fólk á afkomu sína undir því að við höfum skilning á því að okkur ber að tryggja afkomu þess. Á fjárl. þeim, sem hér liggja fyrir til afgreiðslu, er ekki gert ráð fyrir því að þeir, sem eiga afkomu sína undir bótum almannatrygginga, fái neinar bætur á næsta ári, hversu mjög sem vísitalan hækkar. Sú upphæð, sem reiknað er með á fjárl., er við það miðuð að engar slíkar bætur verði greiddar. Þótt verðbólgan æði áfram eins og hún hefur gert að undanförnu, verða kjör þessa fólks skert jafnt og þétt. Ef þessi þróun heldur áfram sem verið hefur undanfarna 3 mánuði og við náum 60% verðbólgu á einu ári, þá jafngildir það því að bætur almannatrygginga kæmust á svipað stig og þær voru í lok viðreisnartímabilsins, svipað smánarstig. Ég flyt á þskj. 153 till. um að ákveðnar verði 800 millj. kr. til þess að greiða uppbót á tekjutryggingu til aldraðs fólks og öryrkja. Þessi till. er algert lágmark og raunar þó nokkuð mikið fyrir neðan það sem hún þyrfti að vera. Við reiknum með því að kjör þessa fólks skerðist um 15% á þessu ári og að á næsta ári verði meðalverðbólga 25% eins og sérfræðingar ríkisstj. reikna með. Þá er þarna um 40% skerðingu að ræða. Á fjárl. mun vera reiknað með að 1100 millj. fari til tekjutryggingar, þ.e.a.s. viðbótargreiðslna til þeirra sem ekki hafa aðrar tekjur eða mjög litlar aðrar tekjur. Til að bæta upp 40% verðbólgu mundi þurfa um 450 millj. kr., en til þess að tryggja heildarkaupmátt þessa fólks þ.e.a.s. almennu trygginguna að viðbættri tekjutryggingunni, mundi þurfa á annan milljarð króna, og að sjálfsögðu er það slíkt markmið sem við ættum að setja okkur. Og þá er eftir að huga að barnalífeyri, að mæðralaunum, að bótum og lífeyri til ekkna og ekkla, sem allt brennur upp á eldi verðbólgunnar. Till. mín er ekki hærri vegna þess að ég vil freista þess að fá samstöðu um hana, og í því sambandi vil ég sérstaklega skírskota til þm. Framsfl. Þeir hafa hrósað sér af framförum í tryggingamálum í tíð vinstri stjórnarinnar, og ég vil ekki hafa neinn heiður af Framsfl. í því sambandi. En ef þeir fallast á að láta bætur almannatrygginga brenna þannig upp í eldi verðbólgunnar, sannast það eitt að þeir eru ekki frumkvöðlar að neinni stefnu. Þeir geta fylgt félagshyggjustefnu í samvinnu við Alþb., en þeir geta alveg eins fylgt andfélagslegri stefnu í samvinnu við Sjálfstfl. Þess vegna held ég að það sé afar fróðlegt fyrir almenning um allt land að fylgjast með því hvernig sérstaklega þm. Framsfl. bregðast við þessari brtt. Mér er kunnugt um annað í sambandi við fjárlagafrv. Í því dæmi, eins og það liggur fyrir okkur núna, er ekki gert ráð fyrir því að aldrað fólk og öryrkjar fái þá 3% almennu kauphækkun sem kom til framkvæmda 1. des. Það er ekki reiknað með því að aldrað fólk og öryrkjar fái þá sams konar hækkun sem á að koma 1. júní á næsta ári. Þetta er ekki í dæminu, og ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort það sé ekki algert lágmark að reyna þó að tryggja að þessar almennu kauphækkanir komi þessu fólki einnig til góða. Fyrst inn í dæmið eins og það er lagt fyrir okkur núna vantar jafnsjálfsagða hluti og þessa, vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hafi áttað sig á því að á síðasta þingi voru sett lög um aukinn kostnað vegna tannlækninga, og inna hann eftir því, hvort gert sé ráð fyrir því í þessu fjárlagadæmi. Frá og með næstu áramótum eiga greiðslur sjúkrasamlaga vegna tannlækninga að ná til barna á forskólaaldri, til 16 ára unglinga, til öryrkja, til ellilífeyrisþega og til vanfærra kvenna. Ég sagði áðan að þessi till. um 800 millj. væri mun lægri en hún hefði þurft að vera. En ég vænti þess að menn spyrji hvar eigi að taka fjármunina. Því er í sjálfu sér ákaflega auðsvarað. - Ég sé að hæstv. fjmrh. er horfinn hér úr salnum. Hann er kannski nærstaddur samt. En það er a.m.k. hægt að skila því til hans að hann gæti borið saman aukningu á rekstrarútgjöldum Reykjavíkurborgar, sem stjórnað er af flokki sem ég hygg að hann hafi ekkert ógeð á, og hækkun á rekstrarútgjöldum ríkisins. Og ef hann léti sér nú nægja sömu prósentu og Reykjavíkurborg, að rekstrarútgjöldin hækkuðu ekki nema um sama hlutfall og hjá Reykjavíkurborg, þá mundu sparast á því 800 millj. kr. Það er nú ekki farið fram á mikið. Það er farið fram á það að fjmrh. láti sér nægja sömu hækkun á rekstrarútgjöldum og Reykjavíkurborg. Svo get ég aftur minnt á manninn sem taldi í fyrra að það væri hægt að lækka tilkostnað fjárl. um upphæð sem jafngildir 6 000 millj. með einu pennastriki. Eitt mikilvægasta verkefni fyrrv. stjórnar á sviði heilbrigðismála var setning heildarlöggjafar um heilbrigðisþjónustu sem tók gildi um síðustu áramót. Á fjárl. í ár var fé veitt til framkvæmda við heilsugæslustöðvar og læknismóttökur á 13 stöðum og fé til undirbúningsframkvæmda á 8 stöðum. Í tíð fyrrv. stjórnar var unnið að undirbúningi að fjárlagagerð þeirri sem við fjöllum um nú, og ég hef til fróðleiks borið saman till. rn. og frv. eins og það liggur nú fyrir. Á sama hátt hef ég borið saman till. um elliheimili, en fyrri ríkisstj. setti merk lög sem áttu að tryggja að ríkissjóður greiddi þriðjung af kostnaði við þau. Þau dæmi, sem ég bendi á, eru þessi: Rn. lagði til að Kleppsspítali fengi 20 millj. kr. til nauðsynlegra framkvæmda, í fjárlagafrv. er ekki ein króna til þessa verkefnis. Lagt var til að Heilsugæslustöðin í R-vík fengi 30 millj., í frv. eru 20 millj. Lagt var til að til framkvæmda í Borgarnesi yrði varið 22 millj., í frv. ern 17 millj. Lagt var til að á Blönduósi yrði ráðist í viðbyggingu við sjúkrahúsið, heilsugæslustöð, og varið til þess 15 millj., í frv. eru 10 millj. Á Sauðárkróki var gert ráð fyrir viðbyggingu við sjúkrahúsið, heilsugæslustöð, og lagt til að varið yrði til þess 16 millj. Í frv. eru 10 millj. Á Egilsstöðum var lagt til að lokið yrði þar við mjög merka framkvæmd með því að verja til hennar 15.8 millj., í frv. eru 6.5 millj. 9 Seyðisfirði var lagt til að varið yrði 10 millj. kr., sú upphæð er skorin niður í 1 millj. Í Neskaupstað var gert ráð fyrir að varið yrði 28 millj. til sjúkrahússins, en það var nauðsynleg upphæð til þess að ná þeim byggingaráfanga sem næstur er, sú upphæð er skorin niður í 18 millj. Á Stöðvarfirði og Breiðdalsvík var gert ráð fyrir framlagi til læknismóttöku, 6 millj. kr. á hvorn stað, þær upphæðir eru skornar niður í 4 millj. á hvorn stað. Á Kirkjubæjarklaustri var lagt til að varið yrði 10 millj. kr. til heilsugæslustöðvar, sú upphæð er skorin niður í 1 millj. Samt var þar um að ræða verk sem var fullkomlega undirbúið og hafði verið unnið að af miklum áhuga af heimamönnum. Lagt var til að Sólvangur í Hafnarfirði fengi 10 millj. kr., sú upphæð er skorin niður í 2 millj. Lagt var til að Laugarás fengi 7.5 millj., sú upphæð er skorin niður í ekki neitt. Þetta gerist á sama tíma og verðbólga geisar. Það er oft sagt og er vissulega nokkuð til í því að rn. séu há í kröfum sínum og geri ráð fyrir því að þær verði skornar niður, og til þess höfum við ágæta menn, eins og kunnugt er, í kerfinu. En byggingarvísitalan hefur hækkað svo hrikalega á þessu ári að ég er alveg sannfærður um að hinar upphaflegu till. rn. eru miklum mun lægri en nokkur skynsemi er í, vegna þess hver verðbólguþróunin hefur orðið. Þar hefur verið framkvæmdur sá niðurskurður sem sannarlega hefði átt að duga. Sama máli gegnir nm elliheimili. Ég gat áðan um þá merku löggjöf sem sett var á því sviði og átti að ýta undir framkvæmdir sem eru ákaflega brýnar um allt land. Þar var óskað eftir 56 millj. kr., sú upphæð hefur verið skorin niður í 38.3 millj. Framkvæmdir á Ísafirði eru skornar niður úr 5 millj. í 800 þús., Ólafsfirði úr 5 millj. í 3 millj., Dalvík úr 5 millj. í 3 millj., Húsavík úr 5 millj. í 800 þús., Vopnafirði úr 5 millj. í 3 millj., Hellu úr 5 millj. í 3 millj. Blönduósi úr 2 millj. í ekki neitt og Hafnarfirði úr 2 millj. í ekki neitt. Sama máli gegnir um læknisbústaði. Læknisbústaður á Hellissandi átti að fá 1.5 millj., fær ekkert, Húsavík 3 millj., í frv. stendur 1.5, Ólafsvík átti að fá 3 millj., þar eru 900 þús. í frv., Fáskrúðsfjörður, gerð till. um 3 millj., skorin niður í 1 millj. Og óskir um, að Læknishéraðasjóður fengi auknar tekjur til þess að kaupa tæki sem mikill skortur er á úti um allt land og tekið var að vinna að að endurnýja í tíð fyrrv. ríkisstj., eru skornar niður um helming. Hér er mjög greinilega að verki mikil samdráttarstefna, ekki síst þegar hliðsjón er höfð af þeirri feiknalegu hækkun byggingarvísitölunnar sem ég gat um áðan. Ég hygg einnig að það sé mikið álitamál hvernig ráðh. hefur tekist að meta þarfir einstakra landshluta. Ég er sannarlega þeirrar skoðunar að enginn landshluti sé ofhaldinn af því fé sem hann hefur fengið eða á að fá samkv. þessu frv. En ég hygg að æðimargir spyrji hvort ekki sé ástæða til þess að gera mun betur við þá landshluta sem afskiptastir eru á sviði heilbrigðismála, en það var sérstaklega tekið fram í löggjöfinni að þeir ættu að ganga fyrir um framkvæmdir. Ég er ekki með neinar brtt. í sambandi við þessi mál. Ég geri ráð fyrir að þm. einstakra kjördæma liti á þau. En ég vildi aðeins vekja athygli á því að einnig þarna er um mjög alvarlega stefnubreytingu að ræða. Önnur till., sem ég flyt á þskj. 153, er um það að kostnaður vegna reglugerðar um iðjumengun hækki úr 1.5 millj. í 6.5 millj., þ.e.a.s. um 5 millj. kr. Eins og kunnugt er var sett ítarleg heilbrigðisreglugerð fyrir allt landið í febr. 1972 og sérstök reglugerð um varnir gegn mengun frá iðjuverum í júní sama ár. Þarna var unnið brautryðjandaverk, ákaflega mikilvægt, og við vissum þá og vitum enn að Heilbrigðiseftirlitið var vanbúið að takast á við þetta vandamál. Það hafði allt of litið fjármagn og of lítið starfslið. Við höfum á undanförnum árum orðið að fást við verkefni sem við höfum enga reynslu af, eins og t.d. mengun frá kísilgúrverksmiðjunni við Mývatn og álbræðslunni við Straum. Báðum þessum fyrirtækjum var skipað í tíð fyrrv. stjórnar að setja upp hreinsibúnað, og það var Heilbrigðiseftirlitið sem annaðist afgreiðslu á umsókn um það hvernig þeim hreinsibúnaði yrði háttað. Í álverinu var Jóni Þórðarsyni uppfinningamanni heimilað að gera tilraunir á merku tæki sem hann hafði fundið upp, til að kanna hvort það hentaði til að hreinsa eins og vert væri á þeim stað. Því miður kom í ljós að þessi tæki dugðu ekki eða a.m.k. að tilraunir með þau yrðu að halda svo lengi áfram að það væri ekki unnt að bíða eftir því. Þess vegna fyrirskipaði ég álbræðslunni í sumar að setja upp fullgildan hreinsibúnað. En til þess að meta það, hvað er fullgildur hreinsibúnaður í verksmiðju af þessu tagi, duga ekki neinir erlendir staðlar. Það þarf að meta þetta á sjálfstæðan hátt frá íslenskum forsendum. Þetta verður Heilbrigðiseftirlit ríkisins að meta, og þegar það hefur ekki starfskrafta með fullri reynslu á þessu sviði, verður það að tryggja sér erlenda starfskrafta sem að þessu geta unnið í samvinnu við okkur. Það er t.d. hægt að leita til Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar sem hefur á að skipa mjög hæfum sérfræðingum á þessu sviði. Þess vegna fékk ég inn í fjárl. á sínum tíma þessa upphæð sem ég nefndi áðan, hálfa aðra millj., en ég tel að það sé nauðsynlegt að auka hana núna um 5 millj., vegna þess að til viðbótar við þær verksmiðjur, sem ég hef nefnt, er nú rætt um að koma hér upp járnblendiverksmiðju. Þar munu koma upp mjög erfið og flókin og viðkvæm mengunarvandamál, og auðvitað getum við ekki leyst þau vandamál skv. einhverjum bandarískum stöðlum eða skv. einhverjum upplýsingum sem seljendur hreinsitækja gefa upp. Þetta verður Heilbrigðiseftirlit ríkisins að meta á sjálfstæðan hátt. Til þess að geta ráðið sér næga starfskrafta í þessu skyni þarf fjármuni, og þessi till. er flutt til þess að þeir fjármunir séu tiltækir. Í þessu sambandi kemst ég ekki hjá því að víkja að næsta furðulegum atburði sem gerðist í síðustu viku, en þá var Einari Val Ingimundarsyni umhverfisverkfræðingi sagt upp störfum við Heilbrigðiseftirlit ríkisins frá og með næstu áramótum. Á sínum tíma kom Baldur Johnsen forstöðumaður Heilbrigðiseftirlitsins til mín og óskaði eftir því að honum væri gert kleift að ráða Einar Val til starfa hjá stofnuninni, þar sem hann væri eini íslenski sérfræðingurinn á þessu sviði og gæti orðið stofnuninni ómetanlegur. Ég brá þegar við og útvegaði fjármuni til þess að ráða Einar Val. Hann var þá í framhaldsnámi og varð að samkomulagi að hann lyki því ásamt störfunum og hagaði framhaldsnáminu svo að það kæmi Heilbrigðiseftirlitinu að sem mestu gagni. Mér er fullkunnugt um það, að Einar Valur hefur reynst mjög duglegur og áhugasamur í starfi. Hins vegar mun hafa komið upp ágreiningur milli hans og Baldurs Johnsens um það hvernig ætti að standa að vistfræðilegum ákvörðunum í sambandi við iðjuver, og veit ég þó ekki til þess að Einar Valur hafi á nokkurn hátt farið út fyrir eðlilegt verksvið sitt í sambandi við þann ágreining. Það gegnir furðu að reka slíkan mann úr starfi einmitt þegar Heilbrigðiseftirlitið þarf að fást við erfiðari vandamál en það hefur áður þurft að glíma við og hefur engan annan íslenskan sérfræðing í staðinn. Ég óska eftir því að hæstv. heilbr.- og trmrh. gefi skýringar á því, hvernig á þessu stendur, og lýsi afstöðu sinni til þessa máls. Þriðja till., sem ég flyt á þskj. 153, fjallar um verulega hækkun á framlögum til Gæsluvistarsjóðs. Á þessu þingi hafa verið fluttar margar till. og margar ræður um áfengismál. Mér hafa fundist sumar till. dálítið yfirskinsfullar, þótt vissulega beri að meta þann góða vilja og þann áhuga sem till. eru til marks um. M.a. kom nýlega fram frv. frá hv. þm. Oddi Ólafssyni sem leggur til að stofnaður verði sjóður til aðstoðar við drykkjusjúka með tiltekinni tekjuöflun í því sambandi, 100 kr. af hverri flösku af sterku áfengi. Hv. þm. virðist ekki hafa hugmynd um að slíkur sjóður er til í landinu og hefur verið starfandi um 10 ára skeið og hefur nákvæmlega það verkefni sem felst í frv. þessa hv. þm. Þessi sjóður heitir Gæsluvistarsjóður, og ákvæðin um hann eru í lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra frá árinu 1964. Þessi sjóður á að gera allt það sem felst í frv. hv. þm. Odds Ólafssonar. Mér finnst þetta vera til marks um það að menn átta sig stundum ekki á því hvað eru staðreyndir í málum sem þeir eru þó að flytja hér á þingi. Skyldi það ekki vera forsenda þess að menn geti komið með skynsamlegar till. að þeir leggi á sig þá vinnu að átta sig á því hvernig slíku kerfi er háttað í landinu og hvar hægt er að gera ráðstafanir sem að gagni koma? Gæsluvistarsjóður hefur síðustu árin fyrst og fremst verið notaður til þess að koma upp lokuðu drykkjumannahæli á Vífilsstöðum. Upphaflega var þetta ákveðið í sérstöku samráði við Reykjavíkurborg sem ætlaði að koma upp að sínu leyti opnu drykkjumannahæli. Því miður hafa efndirnar hjá Reykjavíkurborg ekki verið í samræmi við þær óskír sem fram voru bornar í upphafi. En lokaða hælið á Vífilsstöðum er að verða fullbúið. Það hefur hins vegar reynst Gæsluvistarsjóði ofvaxið fjárhagslega að standa undir þessari merku framkvæmd. Gæsluvistarsjóður mun skulda ríkissjóði vegna byggingarkostnaðar á þessu ári um 18 millj. kr. Auk þess vantar svo 15 millj. kr. til þess að kaupa húsbúnað í þetta hæli. Þannig vantar 33 millj. kr. til þess að þessi stofnun geti tekið til starfa, og hún þarf að taka til starfa sem allra fyrst á næsta ári. En þessi sjóður skuldar því miður meira. Hann skuldar raunar Kleppsspítala 6 millj. kr., hann skuldar raunar Gunnarsholti aðrar 6 millj. kr. Það hefur verið gerð áætlun um nýjar framkvæmdir í Gunnarsholti fyrir 6 millj. kr. í viðbót. Það hefur verið gert ráð fyrir framkvæmdum í Víðinesi fyrir 12 millj. kr. Og þessi sjóður, Gæsluvistarsjóður, átti að standa undir þessum framkvæmdum. Ég flyt till. um að sjóðnum verði gert kleift að standa undir þessum verkefnum öllum, og ég hygg að ég þurfi ekki að rökstyðja það frekar fyrir hv. þm. sem einmitt á þessu þingi hafa lagt svo mikla áherslu á nauðsyn þess að gripið yrði til raunhæfra aðgerða gegn áfengisbölinu. Auk þess legg ég svo til að sjóðurinn fái til annarra verkefna, í rannsóknir, styrki o. fl., 5 millj. kr., og eru þá þarfir sjóðsins í allt 68 millj. kr. í stað þess að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 29.7 millj. sem hrökkva ekki einu sinni til þess að koma af stað hælinu á Vífilsstöðum, nema þá hæstv. fjmrh. gefi eftir þær 18 millj. kr. sem sjóðurinn hefur notað á þessu ári umfram heimildir. Ég trúi því ekki að þm. hafi hér uppi stór orð um nauðsyn virkrar baráttu í áfengismálum en ætli á sama tíma að svelta Gæsluvistarsjóð, þá stofnun sem vinnur mest raunhæf störf á þessum vettvangi. Og ég vil sérstaklega spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort það sé ekki ætlun hans að láta hælið á Vífilsstöðum taka til starfa og hvernig hann ætli að gera það ef fjármunir til Gæsluvistarsjóðs eru skornir svo við nögl sem fjárlagafrv. ber með sér.



Herra forseti. Ég ætla að segja hv. þm., sem var að ljúka hér máli sínu áðan, það að ég var ekkert að slóra, ég var að störfum hér í húsinu. Flestir þm., venjulegir þm., hafa látið sér nægja undir flestum kringumstæðum að flytja mál sitt í áheyrn annarra ráðh. En þessi hv. þm., þegar hann sat í ráðherrastól, þá svaraði hann einu sinni: Ég sit ekki í ráðherrastól til þess að svara fsp. þm. - og með töluverðu yfirlæti eins og hans var háttur. En ég ætla ekki að hafa þennan hátt á, eins og þessi fyrrv. ráðh. gerði og varð sér auðvitað alltaf til stórskammar í hvert skipti sem hann hafði slík ummæli hér um hönd sem von er. En hins vegar eru takmörk fyrir því hvað þm. geta spurt ráðh. að alveg skilyrðislaust og ætlast til þess að fá tölulegar upplýsingar um fjölmörg atriði án þess að sýna þá kurteisi að segja frá því um hvað á að ræða. En þó að þessi hv. þm. hafi flutt hér langa lofgerðarrollu um sjálfan sig, er hann einn til þess, aðrir opna ekki sinn munn orðið til þess, og hann verður að flytja þessa lofgerðarrollu sjálfur. Hann hefði þess vegna getað lofað mér að vera aðeins lengur á fundinum, sem ég var á hérna niðri, því að ég er búinn að hlusta svo oft á þessa lofgerðarrollu af hans vörum að ég hefði ekkert misst. Þessi hv. þm. talaði um gífurlega hækkun á verðlagi í landinu. Þegar hann fór úr ráðherrastól var eftir að taka til eftir hann, þá var eftir hrúga af erindum, hrúga af vandamálum sem voru færð yfir á næstu ríkisstj. Hækkun á verðlaginu er því synd þessara herra sem eru á brott hlaupnir, og engir gengu lengra en þeir, sem eru farnir, í því að stuðla að þessu ástandi sem ríkjandi var. Svo hneykslast þeir yfir því að verðlag hafi hækkað, hneykslast yfir því hve litlu er varið til hinna ýmsu mála í fjárl. og tala um hundruð millj. eins og ekkert sé, á sama tíma og þeir eru að hneykslast yfir, hvað fjárl. hækka. Það má segja að það sé ekki heil brú í ræðuflutningi þessa hv. þm. og ég vil segja að að sumu leyti var hann nú fullfljótur á sér. Ég vil benda honum á að hér eru nú fjárlagafrv, til 2. umr., en ekki 3. umr. Það hefur skeð áður og meira að segja þegar Magnús Kjartansson var heilbr.- og trmrh. og iðnrh. að það var beðið með margar breytingar á fjárlagafrv. til 3. umr. En mikið var þm, óheppinn þegar hann fór að taka upp listann sinn frá því í fyrra, hvað hann hefði nú lagt til að taka upp af fjárveitingum til þess málaflokks sem hann fór með stjórn á, og bera það svo saman við fjárlagafrv. eins og það stendur núna. Hann sagði að í sambandi við elliheimilin hefði verið á listanum sínum framlag til Ísafjarðar 5 millj. kr., nú væru í fjárlagafrv. 800 þús. Og hann nefndi fleiri staði í þessu sambandi. En það er sitt hvað óskalisti herra Magnúsar Kjartanssonar eða gildandi fjárlög fyrir þetta ár sem samþ. voru af herra Magnúsi Kjartanssyni. Þar er t.d. framlag til elliheimilis á Ísafirði ekki 5 millj. eins og á óskalistanum hans Magnúsar Kjartanssonar, heldur 800 þús. Þannig var með margar þessar tölur sem hann var að fara með. Það er sitt hvað óskalistinn eða fjárl., sem hann samþykkti. Og það voru þau sem giltu í þessu sambandi.

Það voru fjárlög næsta árs.

Það voru till. um fjárlög ársins á undan, þetta var till. sem Magnús Kjartansson sagði hér áðan að væri 5 millj. til elliheimilisins á Ísafirði, svo að dæmi séu nefnd. Það eru 800 þús. kr. í fjárlagafrv, En það er auðveldara að bera fram og lesa upp óskalista heldur en það sem Magnús Kjartansson fékk inn í fjárl. sem hann stóð að. Þetta veit hann mætavel. Það þarf ekki að vera að gjamma fram í þess vegna hvað eftir annað, enda eru taugarnar ekki í góðu lagi hjá þm. Það vita allir að hann hefur verið kúskaður og laminn í sínum flokki, hefur orðið að svíkja hugsjónamál sitt eins og málmblendiverksmiðjuna, og þá brýst þetta út í ergelsi og árásum út af því hve hinar og þessar fjárveitingar hafi verið miklu meiri og stærri hjá honum sem heilbrrh., því að einhvers staðar verður hann að fá rós í hnappagatið þegar búið er að klæða hann úr hverri spjör hvað snertir afrek hans á sviði iðnaðarmála af hans eigin flokki. Hvernig er með niðurgreiðslur á vöruverði? Hvaða breyting er á niðurgreiðslum á vöruverði í frv. núna frá fjárl. yfirstandandi árs? Þær hafa hækkað um hvorki meira né minna en um 2170 millj. kr. Það var létt verk að lækka landbúnaðarafurðir í vor og gefa bara út víxil sem aðrir áttu að taka við og borga, eins og þessir herrar gerðu. Hvaða tekjuöflun átti sér stað þegar brbl. voru gefin út rétt fyrir kosningar? Við sitjum svo eftir með það núna, vegna þess að það er ekki fært að draga meira úr niðurgreiðslum en raun ber vitni. Hvernig er ástandið í sambandi við niðurgreiðslurnar? Hvað verður samfélagið að greiða niður af vöruverði? Af dilkakjöti er greitt niður kr. 151.30, af ærkjöti 85 kr., af smjöri 377 kr. á kg, og þannig má lengi telja. Það er auðvelt að taka svona ákvarðanir eins og Magnús Kjartansson gerði í vor og hlaupa svo í burtu. Hann tók enga ákvörðun um hvernig ætti að afla fjár. Þessi sami maður flutti frv. hér á sumarþinginu um hækkun og um gjald á raforku til þess að jafna hinn mikla halla sem er á Rafmagnsveitum ríkisins. Svo snerist hann öndverður gegn þessu frv. um leið og hann fór úrráðherrastólnum. Þetta er framkoma sem er engum manni til sóma. Þessi hv. þm. talar hér mikið um lífeyristryggingarnar og um almannatryggingarnar almennt og afrek sín á þessu sviði. Viðreisnarstjórnin, sem var svo bölvuð að hans dómi, gekk frá löggjöf um almannatryggingarnar sem átti að taka gildi þegar leið á haustið, þá var þessi maður kominn í ráðherrastól. Það gerðist að þessi löggjöf tók gildi, kom til framkvæmda. Það er það sem hann er að gorta af núna. Ef við lítum á, hvað er í þessu fjárlagafrv. til lífeyristrygginga og berum það saman við fjárl. fyrir árið 1974, þá hækkar ellilífeyrir úr 2 522 millj. í 3 573 millj. samkv. frv. eins og það liggur fyrir eða var lagt fram á s.l. hausti. Örorkulífeyrir hækkar frá fjárl. úr 764.1 millj. í 904.4 millj., örorkubætur úr 180.4 millj. í 231.2 millj., barnalífeyrir úr 189.4 millj. í 318.3 millj., mæðralaun úr 160.4 millj. í 205.9 millj., fæðingarstyrkir úr 107.5 millj. í 139.5 millj. og ekkjubætum og lífeyrir úr 115.8 millj. í 203.9 millj. Þegar við leggjum þetta saman án fjölskyldubóta, þá er í fjárl. ársins í ár þetta samtals 4 039.7 millj., en í frv. til fjárl., sem hér liggur fyrir til umr., er það komið í 5 576.4 millj. kr. 1. des. kom til framkvæmda 3% almenn launahækkun. Hún kemur á ellilífeyrinn frá 1. jan. Sama er að segja um þá hækkun samkv. kjarasamningum, sem á að verða 1. júní, 3%. Með henni verður reiknað í sambandi við afgreiðslu þessara fjárl. og eins þessari 3% launahækkun frá 1. des. Þetta kemur allt til útborgunar mánuði síðar. Ef við lítum á láglaunabæturnar, sem hv. þm. telur að séu einskis virði, og lítum á þær og þá breytingu sem gerð var á almannatryggingalögunum, - tiltekin atriði innan almannatrygginganna náðu ekki til þessara laga og því varð að gefa út sérstaka löggjöf, - þá er hér um bætur að ræða sem hækka samkv. þessum lögum og reglugerð um hvorki meira eða minna en 676 millj. kr., ef ég man rétt. Það má segja út af fyrir sig að þegar við tökum þetta í smærri einingar á mánuði séu þetta ekki háar upphæðir. En þegar við lítum á þessa heildarupphæð og heildarupphæðina til allra lífeyristrygginga og sjúkratrygginga, þá er hér um mjög verulegar hækkanir að ræða. Í sambandi við sjúkratryggingarnar, þá hækka þær frá gildandi fjárl. úr 4979 millj. í 7005 millj. M.ö.o.: hækkun sjúkratrygginganna er yfir 2 milljarða eða 2026 millj. Og hér á eftir að gera eina breytinguna enn á milli 2, og 3, umr., vegna þess að talið er að hækkanir verði á rekstri sjúkrahúsanna sem verða teknar upp í daggjöldin. Ég skal ekki á þessu stigi alveg fullyrða hver sú till. verður, en mér finnst ekki ósennilegt, eftir því sem mál liggja fyrir, að hér geti orðið um hækkanir að ræða upp á hvorki meira né minna en 450 millj. kr. Og það er engin smáupphæð. Það eru því engar smáupphæðir sem varið verður til sjúkratrygginga og til lífeyristrygginga og síst minni en voru í tíð fyrrv. ráðh. En það er líka annað sem skiptir miklu máli í sambandi við þessi mál öll, og það er hvernig ástandið er í þjóðfélaginu út á við, hvernig ástandið er um sölu á afurðum okkar, og um það verðfall sem hefur átt sér stað. Það hlýtur að hafa áhrif á alla menn og alla málaflokka, bæði í sambandi við afgreiðslu fjárl. og þá ekki síður í sambandi við rekstur fyrirtækja og lifnaðarhætti alls fólks sem þetta land byggir. Þetta eru atriði sem menn verða að hafa í huga, jafnvel þótt þeir séu nýkomnir úr ráðherrastólum. Hv. þm. spurði mig um Gæsluvistarsjóðinn. Þegar ég kom í heilbr.- og trmrn. var málum þannig háttað að hver eyrir var uppétinn. Fyrirrennari minn í því starfi skildi ekki eftir digra sjóði. Það var yfirleitt búið að yfirdraga allt, það var búið að eyða fyrir fram. En ég hef ekki látið hjá líða að fylgjast með því sem er að gerast í þeim málum og heyrir undir Gæsluvistarsjóð. Ég fékk því framgengt í góðri samvinnu við hæstv. fjmrh. að haldið var áfram framkvæmdum við drykkjumannahælið á Vífilsstöðum, og þar var um verulega umframfjárveitingu að ræða á þessu ári, sem var eitthvað milli 10 og 11 millj. kr., til þess að halda framkvæmdum áfram. Framlag til byggingar drykkjumannahælis á Vífilstöðum er mér sagt að nægi til þess að ljúka byggingu og kaupa búnað í húsið á næsta ári, og það er það sem að er stefnt. En það verður ekki sama sagt t.d. um ástandið eins og það var í sambandi við byggingu kvensjúkdómadeildarinnar, fæðingardeildarinnar, þegar hæstv. fyrrv. heilbr.- og trmrh. fór frá. Þá höfðu, held ég, aðeins tveir karlar verið þar í vinnu allmargar vikur að undanförnu, því að öll fjárveiting var búin og ekkert hugsað frekar fyrir fjárveitingum til þess að halda áfram. Það hefur verið erfitt um vik að fá peninga til allra hluta, og það voru aðeins teknar inn 20 millj. kr. í þetta fjárlagafrv. En fyrir atbeina okkar og með góðri aðstoð fjvn. og fjmrh. eru þessi framlög nú hækkuð um 60 millj. kr., eða upp í 80 millj. kr., til þess að halda áfram framkvæmdum við kvensjúkdómadeildina. Ég vona að hv. þm. verði pínulítið hægara og minna niðri fyrir eftir að hafa fengið þær upplýsingar að eftir er að flaka inn hækkanir á milli 2. og 3. umr., og sömuleiðis hef ég gefið honum þær upplýsingar sem ég hef getað. En það var ein spurning sem hann lagði fyrir mig, það var í sambandi við starfsmann Heilbrigðiseftirlitsins. Forstöðumaður Heilbrigðiseftirlitsins tjáði mér um þennan mann, Einar Valur held ég að hann hafi verið nefndur, að það hafi verið við hann ráðningarsamningur út þetta ár, hann hafi ekki verið nema hluta af árinu í starfi, að hluta hafi hann verið við nám, hann hafi ekki talið ástæðu til þess að endurnýja samning við þennan mann og jafnframt að hann hygðist halda áfram námi. Þetta eru upplýsingar sem forstöðumaður Heilbrigðiseftirlitsins gaf mér fyrir örfáum dögum, eftir að hann hafði tekið þessa ákvörðun, en ég vissi ekki um hana fyrr en eftir á. Hann hefur talið að hann þurfi á því að halda að ráða mann í þetta starf, sem starfi allt árið, og geti ekki búið við að það sé maður í starfinu sem fari frá öðru hvoru eða sé aðeins nokkra mánuði á ári í starfinu og þá vanti mann þar á móti. Þetta er það sem forstöðumaður Heilbrigðiseftirlitsins tjáði mér. Í sambandi við tannlækningarnar, sem hv. þm. spurði um, eru þær inni í sjúkratryggingunum eftir útreikningi tryggingafræðings Tryggingastofnunar ríkisins. Hins vegar skal ég játa að það eru ekki í fjárlagafrv. laun fyrir starfsmann til þess að fylgjast með tannlækningum, en það erindi mun verða sent til fjvn. á milli 2. og 3. umr. En það er eðlilega ófrávíkjanlegt skilyrði að einhver hafi með þessi störf að gera, og það mun standa í vegi fyrir því að endanlega verði gengið frá samningum á milli Félags tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins að einhver sérstakur, ákveðinn starfsmaður í rn. hafi með þessi mál að gera, og verður ekki komist hjá því að þar verði tannlæknir í þessu starfi. Ég vona, að það hafi ekki verið bornar upp spurningar sem mér hefur dáðst að svara. En það gefst nú e.t.v. tækifæri síðar til að ræða ýmis önnur mál sem væri fróðlegt að ræða við þennan hv. þm. um, þó að ég geri það ekki núna við afgreiðslu fjárl., því að ég ætla ekki að eyða lengri tíma frá fjárlagaumr.



Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að það standa mörg spjót á hæstv. ríkisstj. þessa dagana hvað snertir beiðnir um hækkun á fjárveitingum. En það er eitt mál sem ég ber sérstaklega fyrir brjósti og vil gjarnan gera hér að umtalsefni, en það eru fjárveitingar til íþróttastarfseminnar. Það er ljóst af fjárveitingum bæði nú og áður að þetta málefni hefur átt í vök að verjast og virðist vera nokkur þörf á því að útskýra og upplýsa hv. þm. og ágæta stjórnarherra um þau mál og þau verkefni sem unnin eru á þessum vettvangi, þó sérstaklega um þær miklu fjárþarfir sem knýja á í því sambandi. Ég vonast til þess að menn hafi skilning á því að þetta er hafið yfir pólitískar deilur og á ekki að leiða til flokkadrátta manna á meðal, enda þótt þetta málefni, sem snertir æskulýðs- og uppeldismál með þjóðinni, sé gert hér að umtalsefni. Fjárveiting á fjárl. árið 1974 var aðeins rétt tæpar 10 millj. og í fjárlagafrv., sem lagt var fram nú í haust, var ekki gert ráð fyrir mikilli hækkun, eða sem nam um 600 þús. kr. og upphæðin er 10 millj. 317 þús. í frv. Þetta hefur verið hækkað nokkuð í meðförum fjvn. og er nú komið upp í 13.5 millj. kr. Þess er að geta að Íþróttasamband Íslands fór fram á í erindi sínu til fjmrn. og fjvn. að fjárveiting til Íþróttasambands Íslands næmi 20 millj. kr., og var það að mínu áliti hófleg beiðni vegna þess að þar er um að ræða sömu beiðni og á síðasta ári. Til þess að skýra út þá fullyrðingu mína, að Íþróttasambandið sé orðið nokkuð eftir á í fjárveitingum frá hinu opinbera, vildi ég upplýsa til fróðleiks fyrir hv. þingheim að árið 1965, fyrir 10 árum, námu fjárlög 3 milljörðum 525 millj. kr. sem sagt 31/2 milljarði, fjárl. 1965. Þá fékk Íþróttasamband Íslands á fjárl. 3 millj. 151 þús. kr. Núna, 10 árum síðar, má gera ráð fyrir því að fjárl. verði um það bil 47 milljarðar, en það er hækkun um 1245%. En á fjárveitingunni til Íþróttasambands Íslands, ef hún verður einhvers staðar á bilinu milli 10 og 14 millj., er um 205% hækkun að ræða. En ef sömu hlutföllum hefði verið haldið á þessu 10 ára tímabili, þá hefði fjárveiting til Íþróttasambands Íslands fyrir fjárlagaárið 1975 numið 43 millj. kr. Er þá ekki gert ráð fyrir þeirri aukningu íþróttaiðkenda og þeirri vaxandi starfsemi sem orðið hefur á þessu tímabili. Má geta þess að samkv. skýrslum, sem fyrir liggja, voru árið 1965 um 22 þús. iðkendur íþrótta á Íslandi, en samkv. þeim skýrslum, sem liggja fyrir um iðkendur árið 1973, er þessi tala komin upp í 50 þús. iðkendur. Árið 1965 var stigið það myndarlega spor að ætla íþróttastarfseminni nokkra aura af hverjum seldum sígarettupakka. Var þá ákveðið, að 22.5 aurar af hverjum seldum sígarettupakka rynni til Íþróttasambands Íslands. Árið 1964 var t.d. Camel-pakkinn seldur í útsölu á 25.20 kr. og námu þá tekjur Íþróttasambandsins af þessari ákvörðun eða þessu fyrirkomulagi 2.3 millj. kr. Í dag er Camel-pakkinn seldur, að mér skilst, á 127 kr., í staðinn fyrir 25.20 1964, en enn í dag fær Íþróttasamband Íslands 22.5 aura af hverjum seldum sígarettupakka, og má þá sjá hversu ótrúlega þessi fjáröflun hefur dregist aftur úr. Nú verða menn líka að hafa í huga að þessar tekjur, sem þarna eru upp taldar af sígarettusölu, eru innifaldar í þeim tölum sem ég nefndi áðan um heildarfjárveitingar til Íþróttasambands Íslands. M.ö.o.: í 10 millj. 317 þús. kr. eða 13.5 millj., sem nú er gert ráð fyrir í brtt. fjvn., er fjáröflunin vegna sígarettusölunnar innifalin. Nú má álíta að einhver haldi að það sé frekja af minni hálfu og af Íþróttasambandsins hálfu að fara fram á aukna fjárupphæð, eftir að fjvn. hefur samþykkt þó þessa hækkun, sem er þakkarverð. En það er mín skoðun og okkar, sem sinnum íþróttamálefnum, að enda þótt þessi hækkun eigi sér stað núna milli umr., þá geri það ekki meira en halda í við þær almennu verðlagshækkanir, sem átt hafa sér stað á þessu eina ári, og að raunverulega hafi ekki komið til neitt aukaátak til þess að efla eða auka fjárveitingar til þessarar starfsemi. Ég hef orðið var við að það gæti nokkurs misskilnings þegar menn eru að fjalla um fjárveitingar til Íþróttasambands Íslands, og standa margir í þeirri trú að þetta fé renni beint til Íþróttasambandsins og rekstrar þess. En það er allmikill misskilningur. Við skulum gera ráð fyrir því að Íþróttasamband Íslands fengi 20 millj. kr. fjárveitingu úr ríkissjóði eða á fjárl. og þá hefur Íþróttasamband Íslands sett upp áætlun um skiptingu á þessu fé. Sú skipting hljóðar á þá leið, að það er gert ráð fyrir því að til Íþróttasambands Íslands sjálfs, þ.e.a.s. rekstrar þess, skrifstofunnar og annars sem lýtur að yfirstjórn sambandsins, fari 6 millj. kr., í námskeið fyrir leiðbeinendur almennt á íþróttasviðinu fari 1 millj. kr., í útbreiðslu vegna íþróttastarfs fyrir fatlaða er gert ráð fyrir 1 millj. kr., til héraðssambanda víðs vegar um allt land, ungmennafélaga og héraðssambanda, 27 samtals, færu 7 millj. kr., og til 15 sérsambanda, sem eru sundsamband, handknattleikssamband, körfuknattleikssamband o.s.frv., o.s.frv. fari 5 millj. kr. - 5 millj. kr. skiptast á 15 sérsamhönd sem hvert fyrir sig rekur mjög þróttmikla starfsemi. Jafnvel þó að gert væri ráð fyrir þessari skiptingu og þessari tölu sem ég nefndi áðan, þ.e.a.s. 20 millj. kr., þá hlýtur öllum að vera ljóst að hlutur hvers einstaks aðila, sem fær fé af þessari heildarupphæð, er ákaflega lítill og takmarkaður. Miðað við þær tölur, sem ég nefndi áðan, og þá skiptingu, sem gert væri ráð fyrir, kæmu t.d. í hlut Fimleikasambands Íslands tæpar 300 þús. kr., í hlut Sundsambands Íslands 350 þús. kr. og í hlut Skíðasambands Íslands 330 þús. kr. Og svona mætti áfram telja. Þetta eru auðvitað hlægilega lágar upphæðir og ekki boðlegt þegar haft er í huga að það er rekin ákaflega lífleg starfsemi á vegum þessara sambanda. Það er mikill fjöldi ungmenna og æskulýðs, sem keppir og æfir undir merkjum þessara íþróttagreina, og það er áhugi og vilji til þess hjá þjóðinni að æskulýðurinn stundi íþróttir og þjóðfélagið hvetji æskulýðinn til þess. Til samanburðar, þegar við ræðum hér um fjárveitingar til íþróttastarfseminnar, vil ég geta þess að í Svíþjóð voru veittar á síðasta ári eða sennilega á árinu 1973 2000 millj. kr. - ekki 10 millj. kr., ekki 13 millj. kr., heldur 2000 millj. kr. Þó er íþróttaáhugi mjög mikill í Svíþjóð og keppni gefur af sér allmiklar tekjur, þannig að það eru líkur til þess að íþróttastarfsemin sem slík standi undir sér. En þá koma þessir peningar frá hinu opinbera til viðbótar til þess að efla íþróttirnar, til þess að útbreiða þær meðal þjóðarinnar. Það er nú svo komið fyrir íþróttastarfseminni, sem hefur innan sinna vébanda 50 þús. iðkendur, að það er varla mögulegt fyrir menn að standa lengur í störfum þar af áhuga einum saman. Þessi starfsemi er orðin það umfangsmikil og tímafrek að það er ekki hægt að ætlast til þess að einstaklingar leggi þar mikið starf af mörkum ár eftir ár. Stór sérsambönd hafa ekki haft tök á því að hafa launaða starfsmenn á sínum vegum, enda þurfa stjórnarmenn og forustumenn að vinna störfin af áhuga og endurgjaldslaust, og er ekkert við því að segja. En auðvitað er æskilegt og eins og ég segi að verða bráðnauðsynlegt að þeir hafi tök á því að ráða til sín starfsmenn sem launaðir eru a.m.k, að einhverju leyti. Þetta væri unnt ef hið opinbera kæmi að einhverju leyti og betur til móts við íþróttahreyfinguna í fjárveitingum heldur en verið hefur um nokkuð langan tíma. Eins og ég gat um í upphafi hefur Íþróttasamband Íslands lagt fram beiðni um hækkaða fjárveitingu í 20 millj. kr. Ég er sannfærður um að slík fjárveiting mundi margfalt borga sig fyrir ríkissjóð þegar af þeirri ástæðu að ef þessi rekstur svo umfangsmikillar starfsemi lenti í höndum hins opinbera, þá mundi þetta margfaldast ár frá ári. Það er æskilegt og það er gott að þessi starfsemi sé rekin af áhuga, og fjárveitingavaldið á að hvetja til þess og reyna að hjálpa til eftir bestu föngum, þannig að starfið gangi með eðlilegum hætti áfram eins og verið hefur í langan tíma á Íslandi. Ég hafði í hyggju að flytja till. um hækkaða fjárveitingu til Íþróttasambands Íslands með þeim rökum sem ég hef flutt hér. En í samráði við fjmrh. og formann fjvn. mun ég ekki láta verða úr þeim tillöguflutningi að svo stöddu, og það er þá gert í trausti þess að fjárbeiðni frá Íþróttasambandinu verði tekin til jákvæðrar athugunar og afgreiðslu á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. við frv. til fjárl. um 1 millj. kr. fjárveitingu til Sjóminjafélags Íslands. Sjóminjafélag Íslands var stofnað á s.l. vori af áhugafólki víðs vegar að af landinu. Helstu stefnumál félagsins eru að veita væntanlegu Sjóminjasafni Íslands, sem risa mun í Hafnarfirði, brautargengi, vinna að björgun og varðveislu gamalla báta og sjóminja sem siðar munu varðveitast á safninu, svo og að stuðla að hugsanlegri byggingu knarrar fyrir safnið, eins og hugmyndir voru uppi um fyrir þjóðhátíð þótt eigi kæmust í framkvæmd þá. Sjóminjafélag Íslands hefur fyllsta samráð við þjóðminjavörð, sem raunar er einn af félagsmönnum, og formaður félagsins á sæti í nefnd þeirri er vinnur að undirbúningi sjóminjasafnsins. Félagsmenn hafa nú þegar bjargað þremur bátum, einum frá Stað í Grindavík, en tveimur vestan af Barðaströnd, en óþrjótandi verkefni eru fram undan. Allt starf við þetta er unnið af áhugamennsku og endurgjaldslaust, en tilkostnaður er samt allmikill við hverja ferð, þó að eigendur flutningstækja þeirra, er notuð hafa verið, hafi stillt verði mjög í hóf. Félagið hefur á vegum Þjóðminjasafnsins fengið útihús á Bessastöðum til afnota til að varðveita áðurnefnda báta svo og þá báta og muni, er safnast munu á næstunni. Mikill hugur er í félagsmönnum að halda áfram söfnun báta og annarra sögulegra sjóminja víðs vegar um land, en fjárskortur háir tilfinnanlega. Því er þessi till. flutt hér í von um skilning og velvilja, enda oft dagamunur hvenær ómetanlegir sögulegir munir glatast sé þeim eigi bjargað og ólíkt ódýrara að styrkja áhugamannasamtök til þessa en að safna munum á ríkisins kostnað þegar væntanlegt safn er komið á legg. Herra forseti. Þar sem ég treysti því að hv. fjvn. muni taka þessu máli með velvilja og skilningi mun ég ekki láta till. ganga til atkv. við þessa umr., heldum fara þess á leit við hv. fjvn. að hún taki málið til meðferðar á milli 2. og 3. umr. Ég endurtek að ég treysti henni til þess að leggja málinu lið og taka upp þessa till. mína í þeim till. sem hún gerir við 3. umr. fjárlagafrv. Að öðrum kosti mun ég að sjálfsögðu endurflytja hana við þá umr.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 150 lagt fram brtt. við fjárlög fyrir árið 1975, þ.e. við brtt. hv. fjvn. á þskj. 143 við frv. til fjárl. fyrir árið 1975. Brtt. er við tölul. 55, lið a, um sjúkrahús o.fl., að á eftir tölul. 5 komi tölul. 6, svo hljóðandi: „Reykjavík, til hönnunar B-álmu Borgarsjúkrahússins (langlegudeild) 33 millj. kr.“ Tölul., sem á eftir koma, mundu svo hækka um einn tölul. Upphæðin, 33 millj. kr., er í samræmi við áætlaða þörf að mati forráðamanna Reykjavíkurborgar og nauðsyn þessarar framkvæmdar. Bygging langlegudeildar er mjög svo í samræmi við reynslu lækna, jafnt sjúkrahúslækna sem heimilislækna. Vil ég í framhaldi af þessu fara nokkrum orðum um heilbrigðisþjónustuna hér í borg og þá einkum það sem veldur því að hún er ekki slík sem við vildum og hverjar leiðir eru helst til úrbóta að mínum dómi. Ég tel rétt að geta þess strax, að enda þótt þetta varði fyrst og fremst íbúa höfuðborgarsvæðisins, þá er svo háttað uppbyggingu heilbrigðisþjónustu í landinu að hér er á ferðinni mál, sem varðar alla landsmenn, og það vona ég að muni skýrast í máli mínu hér á eftir. Það er rétt að geta þess, að um margt er heilbrigðisþjónustan á höfuðborgarsvæðinu ágæt og ekki verri en gerist í bæjarfélögum af svipaðri stærð annars staðar. En orsakir þess, að heilbrigðisþjónustan er þó ekki eins og best væri á kosið, eru einkum þessar: 1. Heimilislæknar hafa verið of fáir. 2. Uppbygging heimilislæknakerfisins hefur fram undir þetta ekki þróast í samræmi við breytta staðhætti. 3. Það er svo, að þrátt fyrir byggingu ágætra sjúkrahúsa með raunverulega allt að því nægjanlegum fjölda sjúkrarúma til þess að sinna rannsóknarsjúklingum og sjúklingum með bráða sjúkdóma, þá er löng og mjög svo óeðlileg bið eftir sjúkrarými á flestum ef ekki öllum deildum sjúkrahúsanna í Reykjavík, og þetta er mál sem varðar ekki aðeins okkur, sem búum á þessu svæði, heldur alla landsmenn. 4. Verulegur skortur er á rými fyrir langlegusjúklinga. Augljóslega eru þessir orsakaþættir samtvinnaðir. Mikilvægt er að þessir þættir eru almennt viðurkenndir og það er allgóð samstaða um hversu þeir skuli leystir og málum þar með komið í betra horf. Raunar er sá skilningur forsenda að allri lausn sem og það að augljóst má vera að allir þessir þættir verði að leysast nokkuð samtímis. Það er þannig ánægjuefni að sjá í fjárl. æskilega fjárveitingu til heilsugæslustöðva á Reykjavíkursvæðinu, en vekur jafnframt nokkra furðu að sjá þar ekki eðlilega fjárveitingu til byggingar langlegudeildar. Hvað viðkemur fæð heimilislækna er því til að svara, að veruleg fjölgun læknastúdenta hefur átt sér stað og munu því á næstu árum allmiklu fleiri stúdentar útskrifast úr læknadeild en verið hefur til þessa. Augljóst er nú þegar með tillíti til þeirrar menntunar, sem orðin er innan einstakra sérgreina læknisfræðinnar, að stór hópur þessara læknastúdenta mun starfa sem heimilislæknar eða hyggja á slíkt starf. Kann því þessi þáttur vandans að leysast í næstu framtíð. En hins vegar helst þá í hendur nauðsyn þess að aðstaða heimilislæknisins sé færð í annað horf en nú er, því að ella munu færri ungir læknar fara í þetta starf en annars mundi vera. Á því er nú fullur skilningur að uppbyggingin muni hagkvæmust í mynd heilsugæslustöðva þar sem læknar vinna hópstarf og komið verði saman á einum stað heilsugæslu og almennri læknaþjónustu, og má þá auðvitað ekki gleymast að þetta mundi einnig reynast hagkvæmast þeim er þjónustunnar þurfa með. Því fagna ég því enn að á fjári. er veitt umbeðið fé til heilsugæslustöðva hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er spor til lausnar annars þáttar þessa vanda. En þá kemur að þeim þætti vandans sem tekur til sjúkrahúsanna. Svo stendur á um fjölda sjúkrarúma í sjúkrahúsum höfuðborgarinnar að þar er raunverulega vel fyrir hlutunum séð um nokkurt árabil ef rúm þessi gætu eingöngu nýst til þjónustu við sjúklinga með bráða sjúkdóma eða þá sjúklinga sem þurfa að gangast undir sérstakar rannsóknir og aðgerðir er ekki verða annars staðar framkvæmdar. Hins vegar er nú staðreyndin sú að um það bil þriðjungur nefndra sjúkrarúma nýtist ekki til þess, sem nefnt var, vegna þess að þau eru setin - eða eftir atvikum legin - langlegusjúklingum, sem ekki hafa í önnur rúm að fara, og er þá ótalinn fjöldi langlegusjúklinga, sem ekki kemst í þessi rúm, en dvelur í heimahúsum þar sem engan veginn verður komið við nægjanlegri þjónustu oft og tíðum hvað sem líður góðum vilja og dugnaði og fórnfýsi aðstandenda viðkomandi. Hefur þetta síðan augljóslega í för með sér að biðlistar sjúkrahúsanna eru á sama tíma óeðlilega langir. Þar bíða sjúklingar svo að tugum skiptir við einstakar deildir, og því miður í allt of mörgum tilfellum svo að hundruðum skiptir, eftir ákveðnum nauðsynlegum rannsóknum og aðgerðum. Þetta atriði snertir ekki aðeins okkur, íbúa höfuðborgarsvæðisins, heldur alla íbúa þessa lands, því að svo er háttað og verður enn um sinn að á sjúkrahúsin hér í borg muni sjúklingar þurfa að leita til þeirra rannsókna og aðgerða sem krefjast mest tækniútbúnaðar a.m.k. Þetta ástand hefur einnig áhrif á þjónustu við sjúklinga með bráða sjúkdóma og ekki síður þjónustu við þá sem verða fyrir slysum. Yfirlæknir slysadeildar Borgarsjúkrahússins hefur tjáð mér, og ég þekki það raunar einnig af gamalli reynslu, að iðulega verður að senda fólk heim til eftirlits þar af leikmönnum eftir slys vegna þess að engin rými eru á sjúkrahúsunum. Þótt blessunarlega takist til í svona tilfellum vita þó engir betur en læknar slysadeildarinnar að hér er tekin nokkur áhætta. Þetta ástand hefur einnig sín áhrif á heimilislæknaþjónustuna. Heimilislæknar hafa tjáð mér að mestu erfiðleikar þeirra í starfinu séu að koma sjúklingum inn á sjúkrahús, oft og tíðum án óeðlilegrar tafar, og fá rúm fyrir langlegusjúklinga. Raunar eru þó ógleymdir erfiðleikar þeirra að koma sjúklingum til sérfræðinga innan læknisfræðinnar. Svo slæmt sem þetta er fyrir sjúklingana fyrst og fremst, verður einnig að hafa það í huga að aðstöðuleysi af þessu tagi fælir menn beinlínis frá heimilislæknisstarfinu og grefur þannig undan hinum nauðsynlegu forsendum fyrir úrbótum á heimilislæknaþjónustunni og dregur þar með úr bótum á heilbrigðisþjónustunni í heild. Ég hef dregið þetta fram til að vekja athygli á því hversu allir þessir þættir eru samofnir og hversu nauðsynlegt er að þeir séu leystir hönd í hönd. Það yrði nokkur lausn heimilislæknaþjónustunni, með tilliti til sérfræðiþjónustu, að hraðað yrði byggingu svonefndra þjónustudeilda þar sem hluti sérfræðiþjónustunnar gæti farið fram. Það er fjárveiting í fjárl. til þjónustudeildar Borgarspítalans, en hún er verulega skorin niður miðað við óskir forráðamanna Reykjavíkurborgar og mætti hv. fjvn. vel taka það mál til endurskoðunar. En lausn á vandamáli sjúkrahúsanna, læknanna innan þeirra og utan og síðast en ekki síst hinna sjúku sjálfra liggur fyrst og fremst í tvennu: 1. Að rannsóknadeildir séu vel upp byggðar þannig að þær geti annað sínu hlutverki fljótt og vel. 2. Að séð sé fyrir ánægjulegum sjúkrarúmafjölda fyrir langlegusjúklinga. Nú munu hv. þm. spyrja: Hver er hinn raunverulega nauðsynlegi rúmafjöldi fyrir langlegusjúklinga? Og svarið er það að sú þörf er ekki fullkunn, því að það hefur engin rannsókn farið fram er sýni nákvæmlega, hve mikil þessi þörf er. Og hv. þm. munu þá kannske spyrja í beinu framhaldi, hvort ekki sé nægjanlegur sá rúmafjöldi fyrir langlegusjúklinga sem hér er fyrir hendi. Svarið við því er það, að samkv. reynslu bæði heimilislækna og sjúkrahúslækna og fólksins sjálfs, vel að merkja, er svo ekki því að þriðjungur rúma sjúkrahúsanna er leginn langlegusjúklingum og kemur í veg fyrir, að þessi dýru sjúkrarúm nýtist sem skyldi, og dregur verulega úr gæðum þeirrar heilbrigðisþjónustu sem ella gæti verið fyrir landsmenn alla, skapar ótöldum sjúklingum veruleg vandræði og veldur læknum talsverðum erfiðleikum í sínu starfi. Bygging langlegudeilda er því aðkallandi verkefni og mjög svo nauðsynlegt, samhliða verkefni þeim ráðstöfunum öðrum sem nú er verið að gera í þá átt að skapa betri heilbrigðisþjónustu í landinu. En hvað er langlegudeild, og hverjir vistast á slíkar deildir? Augljóslega að einhverju leyti fullorðið fólk er þarfnast stöðugs eftirlits og hjúkrunar að meira eða minna leyti og umfram það sem komið verður við í heimahúsum. En augljóslega þurfa einnig að vistast þar þeir sjúklingar sem sjúkdóma fá er langan tíma tekur að jafna sig af og nefni ég í því sambandi t.d. sjúklinga er fá heilablóðfall, einnig sjúklingar er þurfa sjúkrahúsvistar við vegna eftirlits með meðferð eða prófunar á meðferð, auk þess sem á slíkri deild mundu dveljast sjúklingar sem væru að ná sér eftir aðgerðir og/eða slys. Venjuleg elli- og dvalarheimili, sem við svo nefnum, geta ekki að óbreyttri uppbyggingu tekið við nema hluta af þessum sjúklingum, ekki aðeins rúmafjölda þeirra vegna, heldur ástands sjúklinganna vegna, a.m.k. ekki nema til komi ákveðinn staðall um uppbyggingu og þjónustumöguleika slíkra stofnana, og er raunar full ástæða til að gefa slíku gaum. En eins og nú stendur og eins og ég hygg að lengst af muni standa, eru tölur nú um rými á elli- og dvalarheimilum ekki nema að hluta lausn og þá ekki nema að hluta svar við því vandamáli, sem öllum er sjúkt fólk stunda er vel kunnugt um og búið að vera lengi. Það eru aðeins langlegudeildir í beinum og sem allra nánustum tengslum við sjúkrahús sem geta leyst þennan vanda á besta veg, og því er bygging langlegudeildar einmitt við sjúkrahús, í þessu tilfelli Borgarsjúkrahúsið, enn mikilvægara. Herra forseti. Bygging langlegudeilda einmitt fyrir sjúkrahúsin sjálf er afar þýðingarmikið og mjög aðkallandi mál. Slík framkvæmd mundi meir en margt annað bæta mjög heilbrigðisþjónustuna, ekki aðeins hér á höfuðborgarsvæðinu, heldur kæmi þetta öllum landsmönnum til góða. Ekki aðeins mundi slík framkvæmd bæta mjög aðstöðu margra þeirra, sem nú dveljast sjúkir í heimahúsum, heldur auka mjög afköst og umsvif sjúkrahúsanna sjálfra og margfalda not hinna dýru sjúkrarúma. Slík framkvæmd mundi einnig bæta verulega aðstöðu heimilislækna hér á höfuðborgarsvæðinu og raunar, þegar betur er að gáð, einnig nokkuð aðstöðu héraðslæknanna á landsbyggðinni, sem mundu eiga þá hugsanlega léttara með að koma hingað á sjúkrahús sjúklingum með bráða sjúkdóma. Það er af þessum ástæðum sem ég hef flutt þessa brtt. Ég leyfi mér svo, herra forseti, við þessa umr. að óska þess, að till. mín komi ekki til atkv. að umr. lokinni, eldur verði henni vísað til hv. fjvn. til athugunar milli umr. svo að hún geti, ef henni svo sýnist, gert þessa till. að sinni, ella mun ég áskilja mér rétt til þess að taka hana upp aftur við 3, umr. málsins.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þrem litlum brtt. sem mér er reyndar ekki fulljóst um hvort athugun hafi fengið í hv. fjvn. eða fullnaðarafgreiðslu, svo óljóst sem nú virðist um hvaða þættir þar hafa verið afgreiddir eða ekki. Ég mæli fyrst fyrir lítilli brtt. um aukinn fjárstyrk til Íslenskra ungtemplara. Sú vargöld, sem nú ríkir í öllum okkar áfengismálum, er verð fyllstu athygli og umhugsunar. Ekki síst ber að huga að þeim aðilum, sem hafa hér uppi nokkurt viðnám, og þá alveg sérstaklega þeim sem vitað er að eru virkastir og áhrifaríkastir gagnvart þeim ungu sem á vegamótum standa varðandi spurninguna um áfengisneyslu eða ekki. Íslenskir ungtemplarar standa þar ótvírætt fremstir í flokki. Starf þeirra ber árlega mikinn árangur, og þann eina félagsskap veit ég geta snúið almennu áliti og viðhorfi ungs fólks gegn áfengisneyslu og einmitt með sérstöku tilliti til skemmtanalífsins sem er svo snar þáttur sem raun ber vitni í lífi ungs fólks í dag og er raunar sjálfsagt. Ríkisvaldið þarf að sýna að það kunni að meta slíkt viðnámsstarf, sjálfboðaliðsstarf, sem unnið er af miklum myndarskap og hefur greinilega borið árangur, þrátt fyrir allt, - starf sem þarf og á að eflast þar eð hér er um ungt fólk að ræða sem er af fullri alvöru og í einlægni að reyna að hamla á móti sívaxandi áfengisneyslu jafnaldra sinna og gerir það einmitt á þann hátt sem vænlegastan má telja til áhrifa á þann aldurshóp, þar sem sérstaklega ber að vinna að þessu á þann veg að áfengisneysla verði óþarfur þáttur í félags- og skemmtanalífi þessa unga fólks, gagnstætt því sem því miður virðist reyndin í dag. Ég vísa til bréfs sem alþm. mun hafa verið sent frá Íslenskum ungtemplurum þar sem þeir telja sig knúða til að sækja um hærri styrk til starfsemi sinnar en nú er, ef einhver meiri árangur á að nást og starfsemin að geta aukist sem mest. Við hljótum að vera sammála um það að einmitt svo þurfi að vera. Till. mín um 150 þús. kr. styrk ríkisvaldsins til þessa ágæta félagsskapar getur vart talist ofrausn og ekki vansalaust að láta fjárhæð til hans vera óbreytta ár eftir ár. Ég treysti því á stuðning þm. eða hv. fjvn. við þetta litla mál, sem snertir eitt stærsta vandamál okkar þjóðfélags og gæti orðið til ávinnings í þeirri baráttu sem þar þarf nú að efla á öllum sviðum. Ég mæli einnig hér fyrir brtt., nánar tiltekið við lið 999 hjá félmrn., ýmis framlög, að þar komi inn nýr liður, styrkur til Styrktarfélags vangefinna á Austurlandi að upphæð 300 þús. kr. Styrktarfélagið sótti um 500 þús. kr. til fjvn., en við vitum að í mörg horn er að líta og von að einhver verði út undan í því flóði öllu. Hér er hins vegar um umsókn að ræða sem ég vona að menn séu mér sammála um að eigi rétt á sér, því að vanræksla ríkisvaldsins gagnvart þeim, sem hér eru bornir fyrir brjósti, hefur verið vitaverð og ekki síst í þeim landshluta sem hér um ræðir. Framtak austfirðinga, almenn þátttaka þeirra og virðingarverður áhugi almennings sem sveitarstjórna er sérstakt, og ég er sannarlega stoltur af að hafa mátt eiga þar að lítinn hlut, bæði hér og heima í héraði. Nauðsyn á að sinna þessu fólki sem best er svo sannarlega orðin öllum ljós, sem betur fer. En það er ekkert smáátak, þar sem áður hefur nær ekkert verið að gert og Styrktarfélag vangefinna á Austurlandi stendur andspænis stórverkefni sem þegar hefur í margháttuðu undirbúningsstarfi kostað stórfé. Heimaaðilar hafa létt þessa byrði mjög myndarlega, en til þess að endar nái saman að fullu þarf til að koma stuðningur ríkisvaldsins ef unnt á að reynast að halda þeirri áætlun okkar og staðföstum ásetningi að hefja byggingu vistheimilis fyrir vangefna á næsta ári. Þar er undirbúningur allur í fullum gangi. En félagið hefur einnig efnt til námskeiða, fræðslufunda, hyggst reka sumarbúðir og í samvinnu við skólayfirvöld, með góðum velvilja hæstv. menntmrh., að koma á sérkennsluaðstöðu í fjórðungnum strax á næsta hausti, þótt í smáum stíl yrði. Ofrausn væri það ekki af Alþ. að tryggja þetta margþætta starf í þágu þessara borgara sem hafa lengst af verið olnbogabörn, og því treysti ég á stuðning við sæmilega fjárveitingu til Styrktarfélags vangefinna á Austurlandi. Sú fjárveiting fer ekki í súginn og á fyllsta rétt á sér að mínum dómi, svo að engin hætta verði á að fjárskortur hái því mikla átaki sem þar er fram undan. Þá hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárl. um að þar komi inn undir liðinn Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins aðgreindur líður: Til steinefnaleitar á Austurlandi 1 millj. kr. Þessi liður er okkur austfirðingum lífsnauðsyn gagnvart öllum okkar byggingarframkvæmdum, því að rannsóknir þær, sem þegar hafa verið gerðar, benda til mjög alvarlegs ástands fyrir mörg stærri byggðarlög á Austurlandi og reyndar viðast um Austurland. Nauðsynin er því ótvíræð. Hún var viðurkennd í fyrra með sérstakri fjárveitingu frá þessari stofnun upp á 1/2 millj. kr. auk aðstoðar frá Byggðasjóði einnig. Þessi fjárveiting kom sér vel og mikið ávannst í þessum efnum. En betur má ef duga skal, og allra úrræða verður að leita til að unnt verði að finna þau byggingarefni sem dugi sem næst helstu þéttbýlisstöðum. Ég frétti reyndar núna rétt áðan að lokaákvörðun hefði einmitt ekki verið tekin í hv. fjvn. um þennan lið, og því legg ég þessa till. inn til þess fyrst og fremst að málið gleymist ekki eða týnist í þeirri hv. n., því að svo furðulegt sem það er þá eigum við austfirðingar engan fulltrúa í hv. fjvn. til að fylgja þessum málum eftir af okkar hálfu og verðum að treysta á liðsinni annarra góðra þm. þar. Ef það upplýsist að málið eigi eftir að fá afgreiðslu í n., þá mun ég að sjálfsögðu taka till. aftur til 3. umr. og, ef viðunandi úrlausn fæst draga hana alveg til baka, enda skal ekki öðru trúað að óreyndu fyrst ekki er farið að taka á þessu máli í alvöru. Aðeins að lokum vildi ég mega lýsa mjög eindregnum stuðningi mínum við 1. brtt. á þskj. 153, til jöfnunar á námskostnaði, sem hv. 5. þm. Vestf. er 1. flm. að og hefur þegar talað fyrir henni fyrir hönd okkar þriggja tillögumanna. Ég átti sæti í n. þeirri er undirbjó þessi lög, og með tilliti til þróunarinnar frá því að þau voru samþ. er óhætt að segja að sú tala sem nú er lagt til að verði 140 millj. í stað 110, er í fullu samræmi við þann ásetning er við allir nm. úr öllum flokkum álitum sjálfsagðan til að jafna að fullu námskostnað nemenda af landsbyggðinni miðað við þéttbýlið. Hér varð á nokkurt áfangasamkomulag, sem þegar var víss óánægja með, en nú ætti að vera hafið yfir efa, að ná ætti markinu að fullu, og því skal skorað á hv. þm. að sýna þessum nemendum þá rausn að koma til móts við þá á þann hátt, sem hér er lagt til og brýn og rökstudd þörf er fyrir.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði út af ræðu hv. 5. þm. Vestf. sem ég þarf að gefa skýringu á, en ég skal að öðru leyti ekki fara að blanda mér í þessar umr. Í fyrsta lagi vil ég geta þess út af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um Hafnabótasjóðinn, að till. að skiptingu á fé Hafnabótasjóðs var sent fjvn. í dag, og það er rétt að það er seint á ferðinni, en ástæðan fyrir því að það er svo seint á ferðinni sem raun ber vitni um er sú að Hafnabótasjóður hefur ekki fengið afgreiðslu á sínum málum fyrr en nú í s.l. viku. Í fyrsta lagi fékk hann það hjá Atvinnuleysistryggingasjóði í þessum mánuði og hjá Framkvæmdasjóði Íslands í s.l. viku, og er till. miðuð við það eftir að þær afgreiðslur hafa komið. Fjvn. fær nú allt þetta mál til meðferðar og getur sagt skoðanir sínar á því, hvort hún metur þessar till. þannig að hún vill samþykkja þær eða gera á þeim einhverjar breytingar. Hér er um að ræða að Hafnabótasjóður hefur alls 185 millj. kr. til skiptingar, og er gerð till. um það sem n. getur fjallað um. Það verður að segjast eins og er, eins og ég áðan sagði, að þetta er seint á ferðinni, en hins vegar eru skýranleg dæmi fyrir því, sem liggja í þeirri stjórnarbreytingu, sem varð á þessu ári, og þeim málum sem hefur orðið að vinna að síðan, því að þótt nokkuð væri búið að vinna í þessum málum þegar stjórnarbreytingin varð, þá var það að sjálfsögðu ekki búið nema að takmörkuðu leyti, eins og ég hef áður skýrt frá í sambandi við störf ráðh. fyrrv. ríkisstj. Út af hafnarframkvæmdum almennt í landinu, sem hv. 5. þm. Vestf. vék að, vil ég í fyrsta lagi segja að það er náttúrlega ekki hægt að gera ráð fyrir því, þegar svo hraustlega er stokkið sem gert var í fyrra í hafnarframkvæmdum, að þá væri hægt að taka annað langstökk á þessu ári, ekki síst þar sem samgrh, er nú ekki neinn íþróttamaður eins og hv. þm. Vestf. er. Hins vegar er nú nokkuð vel fyrir þessum málum séð í fjárlagafrv. þegar það er haft í huga að verið er að vinna í landshöfnum og verið er að vinna í stærstu hafnaframkvæmd sem gerð hefur verið á Íslandi, sem er Þorlákshöfn. Að sjálfsögðu verður ekki unnið að hafnarframkvæmdum í Grindavík, sem nú er að mestu lokið, á næsta ári, en það var framkvæmd upp á um 170 millj. kr. Þrátt fyrir það að þetta sé tekið út úr dæminu, þá hækka nú fjárveitingar til hafnarframkvæmda og þó að með réttu megi segja að í magni sé það ekki miðað við að gera dýrtíðardæmið upp, eins og gert er, en ef landshafnirnar eru teknar með, þá er um meiri framkvæmdir að ræða hlutfallslega en áður var. Þess vegna held ég að rétt sé með farið, að nokkuð vel sé fyrir höfnunum séð, enda ber að gera það, og ég efast um að væri hægt að framkvæma öllu meira á árinu 1975 heldur en er ætlast til samkv. hafnaáætlun og er í þeirri fjárlagaafgreiðslu sem gerð hefur verið. Út af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um hafnirnar á Vestfjörðum, þá lét ég eftir fund þann, sem ég átti með þeim hv. þm. Vestf., skoða það mál betur, og þá kom í ljós að um Súðavíkurhöfn er það að segja að þar liggur ekki fyrir ákvörðun um hvernig sú höfn verður byggð, hvort þar verður um stálþil að ræða eða höfn sem yrði byggð úr timbri. Að dómi verkfræðings vitamálaskrifstofunnar, sem hefur skoðað það mál, þá telur hann að með stálþili mundi notagildi þess hafnarbakka, sem fyrir er, ekki verða eins hagstætt og það er núna vegna þess að bára mundi aukast við hafnargarðinn sem hefði slæm áhrif á viðlegukant þann, sem nú er til staðar. Ef hins vegar verður farið í timburbryggju, þá styttist það bil sem þarf að gera með uppfyllingu á, og ákvörðun um þetta liggur þess vegna ekki fyrir. Hins vegar vonast ég til og get endurtekið, það að ég mun beita mér fyrir því að í hafnarframkvæmdaáætlun, sem lögð verður fyrir Alþ., er það kemur saman á nýjan leik, og gildir í næstu 3 ár til viðbótar þessu, þá mun stefnt að því að vinna þetta verk á árinu 1976. Ekki lá heldur fyrir hjá hafnamálastjórninni áætlun um framkvæmdina á Ísafirði eða hvernig með það skyldi farið. Það varð því að ráði að sú viðbót, sem gerð var á höfnum á Vestfjörðum var miðuð við að gera það sem hægt var að gera í Bolungarvík, miðað við þær aðstæður sem þeir hv. þm. lýstu að framkvæmanlegt væri. Þetta vildi ég upplýsa hv. þm. um til þess að þeir vissu hvað við var að fást, fyrir utan það sem ég veit að hv. 5. þm. Vestf. gerir sér grein fyrir að þessu eru sem öðru takmörk sett. Út af flugvellinum vildi ég segja að það er mál sem mér þykir mjög miður að skuli ekki hafa verið fyrr á ferðinni í mín eyru en það var, en það var síðasta föstudag sem hv. þm. töluðu við mig, og þá var búið að ganga frá skiptingu á því fjármagni sem til flugvalla átti að ganga hjá fjvn. Það var ekki í þeim till. flugmálastjórnarinnar eða flugráðs til fjárl., sem lágu fyrir í haust þegar ég kom í samgrn., nein till. um Ísafjarðarflugvöllinn. Og í þeim umr., sem flugmálastjóri hefur átt við mig, hefur þetta ekki komið fram. Ég skil hins vegar vel, að miðað við það að unnið verði að malbikun á Ísafirði á næsta sumri, þá ber brýna nauðsyn til þess að reyna að leysa þetta verk. Án þess að ég geti nú gefið fyrirheit um það, því að ég tel að það sé óhugsandi að úr þessu verði framkvæmdaliður sem þessi opnaður, því að það hefur yfirleitt verið sú regla hér að slíkum framkvæmdaliðum hefur ekki verið breytt eftir 2. umr. Það er búið að vinna þá í undirnefndum og þess vegna verður ekki hægt að leysa málið á þann hátt. Hins vegar mundi ég reyna að leita að öðrum leiðum til þess að vita hvort það væri hægt að koma þessu í framkvæmd á næsta sumri þegar unnið yrði að slíkum framkvæmdum þar vestra sem stefnt er að með malbikun, því að ég skil það, ef malbikunarframkvæmdir verða á þessum stað og tæki þar að lútandi verða síðan flutt burtu, þá er ekki hægt að flytja þau vestur til þess arna. Þess vegna mun ég athuga það mál nánar, þótt ég geti ekki gefið fyrirheit um að um lausn verði að ræða. Hins vegar er ég nokkurn veginn öruggur um það, að ef þessi till. um Ísafjarðarvöll hefði verið í till. flugráðs á s.l. hausti, þá hefði hún ekki fallið fyrir borð. En ég skal sem sagt taka það mál til nánari athugunar og vita hvort er hægt að finna leið til þess að leysa það. Þessar skýringar vildi ég gefa.



Herra forseti. Það má vel vera að séð hafi verið býsna vel fyrir fjárveitingum til hafnarframkvæmda annars staðar en á Norðurl. e. A.m.k. vantar upp á fjárveitingar til hafnar á Húsavík á að giska tæplega helminginn af því fé sem ætlað er til þess háttar hafnarbóta á Akranesi sem henta til þess að flytja knattspyrnuáhugamenn til Reykjavíkur. Við flytjum hér þrír till. um breyt. á fjárveitingum til hafnarinnar á Húsavík á þá lund, að í stað 12.6 millj. kr. fjárveitingar til hafnarinnar komi 24 millj. Þessa till. okkar Jóns Árm. Héðinssonar og Karvels Pálmasonar vil ég rökstyðja með því að sjómenn á Húsavík hafi að vissu leyti algera sérstöðu um nýtingu hafnar sinnar. Í fjárlagafrv., eins og það kemur nú frá fjvn., eru ætlaðar 12 millj. kr. til lífsnauðsynlegra framkvæmda sem munu kosta 30 millj. kr. og til þarf a.m.k. 24 millj. kr. fjárveitingu á fjárl. ef úr framkvæmdunum á að verða. Hér er um að ræða gerð 30 m hafnargarðs, svokallaðs Norðurgarðs, við Húsavíkurhöfn. Þessi garður er hluti af þeim mannvirkjum sem áætluð eru á líkani því sem gert var af Húsavíkurhöfn og ljóst að höfnin verður ekki trygg fyrr en þessi garður hefur verið reistur. Garðurinn á að loka höfninni fyrir báru að því marki að hægt sé að taka upp legufæri eða múrningar úr höfninni og fiskibátar þeirra húsvíkinga fáist tryggðir við bryggju. Ekki er nú farið fram á meira en það. Húsavíkurbátar eru nú um hálft hundrað að tölu. Í fyrra skiluðu þeir 6 þús. tonnum af fiski til vinnslu í fiskiðjuverið sem var rekið með þeim hætti að það greiddi 13 millj. kr. í uppbætur á umsamið fiskverð. Ekki ber að líta á þessa till. okkar þremenninganna á þá lund að við teljum að nægilega vel sé búið að hafnarframkvæmdum annars staðar í Norðurl. e. Því fer víðs fjarri. Við 3. umr. um fjárl. mun ég bera fram brtt. varðandi fjárveitingar til hafna á Ólafsfirði og Raufarhöfn. En ég staðhæfi að sjómenn á Húsavík eigi skilið meiri stuðning en þann sem fram kemur í fjárveitingu til Húsavíkurhafnar, eins og hún birtist í talnadálkum fjárlagafrv. Síst vildi ég kasta rýrð á dugnað þeirra sjómanna sem sækja frá öðrum höfnum, og ég ætla að á engan hátt sé á þá hallað þó að ég fullyrði að húsvíkingar hafi til þess unnið sérstaklega að tekið sé tillit til afreka sem þeir hafa unnið í sjósókn við erfiðar aðstæður. Brtt, sú, sem ég flyt hér ásamt fyrrnefndum tveimur hv. þm., miðar að því að haldið verði áfram með eðlilegum hraða framkvæmd sem miðar að því að Húsavíkursjómenn geti fengið keypta ábyrgð á bátana sína í höfninni, þannig að þeir þurfi ekki að hafast við um borð í þeim á nóttu sem degi. Ég treysti mér ekki til þess á einu kvöldi að útskýra fyrir hv. alþm. þá sérstöku manndáð sem birtist í smábátaútgerð húsvíkinga. En þeir hv. þm., sem ekki þekkja til sjóstundunar þeirra við Skjálfanda, verða að trúa mér til þess að segja það satt að þeir þm., sem ekki treysta sér til að greiða atkv. með þessari lágmarksfjárveitingu til Húsavíkurhafnar, þeim 24 millj. sem þarf til þess að sinna nauðsynlegum framkvæmdum þar í sumar, þurfa tæplega að reikna með því að verða teknir alvarlega ef þeir kynnu að taka sér í munn orðið byggðastefna. Og rétt aðeins í lokin, þá er það kunnara en frá þurfi að segja, að hvergi komu áhrif vinstri stjórnarinnar eins fram og í dreifbýlinu. Þar urðu straumhvörf á þeim þremur árum sem vinstri stjórnin sat við völd. Flóttinn að norðan, austan og vestan til Reykjavíkur stöðvaðist, og áður en lauk hafði það skeð, sem áður var óheyrt, að fólk var tekið að leita frá Reykjavík út á land, og raunar stóð þar á engu nema húsbyggingum þótt vasklega væri að unnið að taka á móti fleira fólki út í byggðirnar. Framkvæmdir í dreifbýlinu voru þróttmeiri en nokkru sinni fyrr. Á fjárlagafrv., sem hér liggur frammi, þykist ég sjá að nú hljóti að verða breyting á og fólkið í dreifbýlinu muni nú reyna, hvort það var í tíð vinstri stjórnarinnar heldur að þakka áhrifum Alþb., sem nú er horfið úr ríkisstj., eða Framsfl., sem nú situr í ríkisstj., hverjar framfarir urðu í dreifbýlinu á þessum þremur árum.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. við fjárlagafrv. sem ég vildi gera grein fyrir. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 162. Þar er fyrst um að ræða tvær smátill., í fyrsta lagi gert ráð fyrir, að undir liðnum íþróttamannvirki verði bætt við tveimur nýjum líðum, þar sem gert er ráð fyrir að Golfklúbbur Neskaupstaðar komi inn með 50 þús. kr. fjárhæð og í öðru lagi að veittar verði til skíðamiðstöðvar í Oddsskarði 100 þús. kr. Hér er um alveg hliðstæðar fjárveitingar að ræða og ýmsar aðrar sem er að finna á þessum sama líð í fjárlagafrv., en það hefur fallið niður að taka upp fjárveitingar til þessara aðila. Hér er sem sagt um smáfjárveitingar að ræða og alveg hliðstæðar því, sem er til annarra, og vil ég því vænta þess að þessar till. geti náð fram að ganga. Þá er á þessu sama þskj., 162, till. sem ég flyt varðandi Hafrannsóknastofnunina. Þar legg ég til að undir liðnum útibú á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar verði fjárveiting til útibús á Höfn í Hornafirði hækkuð úr 1.5 millj. í 4 millj. kr. Það kemur fram í grg. um þetta mál að þessi takmarkaða fjárveiting, 1.5 millj. til útibús í Höfn í Hornafirði, er við það miðuð að aðeins verði unnið að undirbúningi þess máls á næsta ári, en ég tel að sjálfsagt sé að standa þannig að framkvæmdum í þessum efnum með útibú frá Hafrannsóknastofnuninni að komið verði þar upp á næsta ári og hafist handa um rekstur á einu nýju útibúi. Á yfirstandandi ári var opnað útibú frá Hafrannsóknastofnuninni á Húsavík, og til þess var ætlast þegar ákvörðun var tekin um þessi útibú, að a.m.k. eitt útibú bættist við í rekstur á ári, og því tel ég sjálfsagt að auka nokkuð við þessa fjárveitingu svo að hægt sé að halda þessari upphaflegu áætlun. Þá legg ég til að upp verði tekin ný fjárveiting, einnig í sambandi við Hafrannsóknastofnunina, 50 millj. kr. í sambandi við undirbúning að kaupum eða smíði á nýju hafrannsóknaskipi og þarna verði um undirbúningskostnað að ræða og einnig fyrsta fjárframlag. Það hafði verið unnið í sjútvrn. talsvert að athugun á því máli að hægt væri að eignast eitt hafrannsóknaskip til viðbótar þeim, sem fyrir eru, og það er mín skoðun að brýn þörf sé á því að við eignumst slíkt skip. Og ég álít að það eigi að taka upp fjárveitingu í þessu skyni nú og þannig verði hafist handa um undirbúning þessa máls á næsta ári og þarna komi til fyrsta fjárveiting til kaupa á slíku skipi. Þá er á þessu sama þskj. till. frá mér varðandi Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, líka varðandi útibú frá þeirri stofnun, og þar legg ég til að í stað 4 millj. 118 þús. á þeim lið komi 8 millj. 118 þús., þessi liður hækki um 4 millj. kr., en ég geri þar einnig ráð fyrir að það verði gert meira en að opna á næsta ári fyrsta útibúið á vegum þessarar stofnunar samkv. fyrri ákvörðun, heldur verði einnig unnið að opnun annars útibús. En ég hef ekki séð ástæðu til að taka neitt fram um hvort það yrði það útibú sem ákveðið hefur verið að opna í Neskaupstað eða þá á Siglufirði. Það skiptir mig ekki höfuðmáli heldur að unnið sé samkv. áætlun að opna útibú í útgerðarbæjunum úti um land samkv. fyrri ákvörðun um þetta efni. En ég tel að fjárveitingin samkv. þeim till., sem liggja fyrir, sé of lág. Þá flyt ég á þskj. 170 till. varðandi flugmál með hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljan, þar sem lagt er til að í sambandi við flugvallaframkvæmdir bætist við tveir nýir liðir. Annar er varðandi Borgarfjörð eystri, að til flugvallar þar verði varið 1.5 millj., og í öðru lagi að til flugvallar við Djúpavog verði varið 3 millj. kr. Það er mikil þörf á því að þeir litlu flugvellir, sem eru á báðum þessum stöðum, verði lagfærðir verulega, þannig að þeir geti komið að fullum notum, og af því eru þessar till. fluttar. Þetta er líka í samræmi við óskír heimamanna og þá reynslu sem fram hefur komið í sambandi við notkun þessara flugvalla. Ég hygg að það séu ekki fleiri till. sem ég hef flutt við þessa umr. fjárlagafrv., en ég vonast fastlega eftir því að hv. fjvn. endurskoði till. sínar nú á milli 2. og 3. umr., bæði varðandi till. um skólabyggingar og eins varðandi till. um byggingu sjúkrahúsa. Það vekur m.a. sérstaka athygli mína að gert er ráð fyrir mun minni fjárveitingu til byggingar fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað en gert hafði verið ráð fyrir og mér er kunnugt um að þörf er á til þess að standa við þá áætlun sem gerð hefur verið um þá framkvæmd, og ég trúi varla öðru en hv. fjvn. leiðrétti till. sína í þessum efnum. En verði það ekki gert fyrir 3. umr. mun ég að sjálfsögðu flytja brtt. varðandi þennan líð. Í von um að n. komi með till. í þessa átt, þá hef ég ekki flutt hana að þessu sinni. Ég skal svo ekki orðlengja frekar hér um þessar till. né gera fjárlagafrv. sem slíkt að umtalsefni. Það gefst eflaust tækifæri til þess síðar, en ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í neinar almennar umr. um það mál eins og nú standa sakir.



Herra forseti. Ég flyt hér á tveimur þskj. nokkrar brtt. við frv. til fjárl. og ætla að fara um þær nokkrum orðum. Ég geri ekki ráð fyrir að það þýði mikið að hafa um þær langt mál, því að það eru ekki möguleikar, jafnvel þótt maður yrði langorður og sannfærandi, að sannfæra mjög marga hv. alþm., þar sem þeir eru ekki svo ýkjamargir hér í salnum. Á þskj. 154 hef ég leyft mér að flytja átta brtt. og á þskj. 170 á ég eina brtt. Fyrstu 3 brtt., sem ég flyt á þskj. 154, eru alveg sérstaklega til þess fluttar að reyna að leggja á það áherslu hvílík nauðsyn það er að verklegt nám verði aukið og því verði skipað eðlilegt og sjálfsagt rúm í íslensku skólakerfi, að það verði ekki öllu lengur við það unað að verklega námið sé þar hornreka og sé ekki metið til jafns við það hreina bóklega nám. Það er nú svo, að ég hygg að ekki aðeins núv. hæstv. menntmrh., sem skamma hríð hefur gegnt því embætti, heldur fyrrv. menntmrh., flestir þeir sem ég man til, hafa látið í ljós að þeir teldu nauðsynlegt að þeir skólar, sem mennta fólk til starfa á hinum ýmsu sviðum, verði efldir og metnir til jafns við hina skólana, þar sem um bóknám er eingöngu að ræða. En þrátt fyrir þessar yfirlýsingar þeirra menntmrh. sem ég man sérstaklega eftir, tveggja, þriggja síðustu menntmrh., þá hefur það einhvern veginn farið svo, að ég hygg vegna þess að hinn almenni skilningur hefur ekki verið fyrir hendi, að verknámsskólarnir hafa löngum setið eftir. Fyrsta brtt. er um það að gjaldfærður stofnkostnaður Tækniskóla Íslands hækki verulega, eða úr 18 millj. kr. í 64 millj. kr., en það er sú upphæð sem menntmrh. lagði til að tekin yrði inn á fjárl. til þess að hægt yrði að ná mjög nauðsynlegum áfanga í sambandi við byggingu þessa nýja og mikilvæga skóla. Önnur brtt. er um Fiskvinnsluskólann. Þar er um það að ræða að gjaldfærður stofnkostnaður hækki úr 3.6 millj. kr. í 12 millj. Það er einnig sú upphæð, sem menntmrn. telur að þurfi til þess að ná þeim áfanga sem þyrfti að nást á næsta ári. Þriðja brtt. á þskj. 154 er um Sjómannaskólahúsið hér í Reykjavík, að gjaldfærður stofnkostnaður þar hækki úr 3 millj. í 43 millj. kr. Ég ræddi nokkuð um þetta ágæta hús hér í sambandi við umr. um frv. til l. um sjóvinnuskóla fyrir nokkrum dögum og skal ekki endurtaka margt af því sem ég sagði þá. Ég vil aðeins á það minna að þetta hús, sem er nú u.þ.b. 30 ára gamalt, er engan veginn fullfrágengið enn í dag á þann hátt sem þurft hefði að vera, og eru margir til vitnisburðar um það og þá sérstaklega nemendur og kennarar þeirra skóla, sem þarna starfa. En þar að auki var aldrei byggður nema hluti af því húsnæði sem frá upphafi var talið nauðsynlegt fyrir þessa skóla, þ.e.a.s. Stýrimannaskólann og Vélstjóraskólann. Enn er óbyggt það hús, þar sem hin verklega kennsla ætti að fara fram fyrst og fremst. Það er til þess að ná áfanga í byggingu þess húss og til þess að gera þær allra nauðsynlegustu aðgerðir á Sjómannaskólahúsinu, sem óhjákvæmilegar eru, að þessi brtt. er flutt, en hún er í samræmi við það sem menntmrn. lagði til að veitt yrði til þessara framkvæmda á næsta ári. En þess vil ég geta að till. eða hugmyndir skólanefnda og skólayfirvalda um það, sem þyrfti að koma á næsta ári í fjárveitingu var miklu hærri, ég hygg um eða yfir 80 millj. kr. Þessar þrjár fyrstu till. eru sem sagt fluttar til þess alveg sérstaklega, að leggja áherslu á það að við megum ekki láta svo til ganga áfram, eins og of mikið hefur átt sér stað á undanförnum árum og áratugum, að verknámsskólarnir sitji á hakanum, bæði að því er byggingar snertir og ýmiss konar búnað. Ég vil láta þess getið að ég mun taka til baka til 3. umr. a.m.k. 3. till., um Sjómannaskólahúsið, þar sem hv. form. fjvn. skýrði frá því í ræðu sinni í dag, að það mál væri enn í athugun hjá n. og líkur til þess að flutt yrði till. um fjárveitingu til nauðsynlegra viðgerða á því húsi. 4. brtt. mín, í tveimur liðum, snertir Reykjaneskjördæmi og er í fyrsta lagi um það að skóli í Grindavík, sem gert er ráð fyrir að veittar verði til 3 millj. kr., fái 8.9 millj., en það er sú upphæð sem menntmrn. telur algerlega nauðsynlegt að sá skóli hljóti, ef á að ná þeim áfanga sem að er stefnt og bráðnauðsynlegt er að unnið verði á næsta ári. Ég legg alveg sérstaka áherslu á að þessi framkvæmd er mjög brýn og þætti mikils virði ef hv. fjvn. vildi taka þetta atriði til endurskoðunar alveg sérstaklega, þar sem óviða held ég að þörfin sé brýnni fyrir fjárveitingu til skólabyggingar heldur en þarna. Í öðru lagi flyt ég undir þessum líð, framlög til byggingar grunnskóla, till. um það að til Digranesskóla í Kópavogi, þar sem áætlaður er nýr og nauðsynlegur áfangi, verði veittar 10 millj. kr. í stað 4 millj. Það eru að sjálfsögðu ýmsir fleiri skólar í byggingu í Reykjaneskjördæmi sem ekki fá þá fyrirgreiðslu sem æskileg hefði verið, en ég hef einungis flutt hér till. um tvo skóla, og ég hygg að a.m.k. að því er Grindavík snertir sé þörfin alveg sérstaklega brýn, að við þessu verði orðið með þeim hætti sem hér er lagt til. 5. brtt. mín á þskj. 154 er um Menningarsjóð, að framlag til hans hækki úr 10 millj. 720 þús. kr. í 15 millj. Hér er að vísu ekki eingöngu um beint framlag úr ríkissjóði að ræða, hér er að verulegu leyti um að ræða áætlun á tekjustofnum Menningarsjóðs, en þar til viðbótar kemur nokkurt fjárframlag úr ríkissjóði. Sú upphæð, sem í fjárlfrv. er, 10 millj. 728 þús. kr., þýðir mjög umtalsverða lækkun á framkvæmdafé Menningarsjóðs á næsta ári, sem vissulega hefur sinnt og sinnir ýmsum mikilsverðum verkefnum á sviði menningarmála, ekki aðeins bókaútgáfu, heldur einnig stuðningi við íslenska kvikmyndagerð, við tónlistarstarfsemi ýmiss konar og stendur fyrir þeirri starfsemi, sem nefnd hefur verið „List um landið“ og ég hygg að hv. alþm. kannist nokkuð við. Til þess að Menningarsjóður geti haldið í horfinu á næsta ári mun hann hiklaust þurfa þá fjárveitingu sem hér er lagt til að hann fái, 15 millj. kr. 6. brtt. mín á sama þskj. fjallar um það að almenningsbókasöfn, þ.e.a.s. bæði bæjar- og héraðsbókasöfn og sveitabókasöfn og lestrarfélög, fái svolitla úrlausn sinna mála, en hv. alþm. mun kunnugt að þar hefur ríkt kyrrstaða nú um alllangt skeið. Það er nokkuð síðan, - ég hygg að það séu 2 eða 3 ár, - síðan endurskoðuð var löggjöf um almenningsbókasöfn og samið frv. sem átti að bæta allverulega úr þeim efnum. M.a. var þar gert ráð fyrir verulega auknu framlagi ríkisins til þessara bráðnauðsynlegu og mikilsverðu menntastofnana. En einhverra hluta vegna og að því er manni er tjáð vegna ágreinings um einhver minni háttar atriði hefur þetta frv. ekki náð fram að ganga og raunar ekki séð dagsins ljós nú um sinn, eftir að það hlaut nýja endurskoðun, að ég hygg í fyrra, en hefur að vísu verið boðað að það muni verða lagt fram á þessu þingi. Till. mín um að tvöfalda þessar lítilfjörlegu upphæðir, sem hafa nú um nokkurt skeið verið á fjárl. til þessara mikilsverðu stofnana, er aðeins til þess að undirstrika nauðsyn þessa máls. Þessi hækkun á fjárhæðinni hefði vissulega þurft að vera miklu meiri og verður það væntanlega þegar frv. það, sem trúlega kemur nú fljótlega fram um almenningsbókasöfn, verður að lögum. En það er auðséð að það dregst enn nokkuð, og á meðan það er ekki orðið að lögum væri þó viss bót í því að hv. Alþ. samþ. þessa litlu hækkun, sem ég tel vera, þó að um tvöföldun sé að ræða á þeirri fjárveitingu sem fjárlfrv. ætlar til þessara mála. 7. brtt. mín, sem er í 3 liðum, fjallar um nokkra hækkun á listamannalaunum. Það er í fyrsta lagi að heiðurslaun listamanna hækki úr 4 millj. í 6 millj. kr., að starfslaun listamanna hækki úr 3.3 millj. í 5 millj. og hin almennu listamannalaun, sem svo hafa veríð nefnd, hækki úr 13 millj. í 18 millj. kr. Ég hafði talið og tel að það sé full ástæða til þess fyrir Alþ. að láta þessar fjárveitingar til listamanna ekki liggja eftir þegar um er að ræða þær verðlagsbreytingar sem yfir okkur ganga. Það er að vísu svo, að ég er þeirrar skoðunar að gera þurfi verulegar breytingar á því fyrirkomulagi, sem er á þessu listamannalaunakerfi okkar öllu, og gæti vel hugsað mér og teldi það raunar geta horft til verulegra bóta að í staðinn fyrir þetta þrefalda kerfi, ef svo má segja, sem við búum við nú, í fyrsta lagi heiðurslaun listamanna, í öðru lagi starfslaun listamanna og í þriðja lagi hin almennu listamannalaun, verði aðeins um tvenns konar listamannalaun að ræða. Annars vegar verði heiðurslaun, þar sem þeir listamenn, sem þau hafa einu sinni hlotið, geti gert ráð fyrir því að hljóta þau framvegis til æviloka og þar verði um að ræða sómasamlegar fjárhæðir. Ég geri ekki ráð fyrir að þjóðin telji sig hafa möguleika á að heiðra á þann hátt nema takmarkaðan fjölda sinna bestu listamanna, og þá verður það e.t.v. oft svo að þau hljóta listamenn, sem komnir eru á fullorðinsár. En svo verði í annan stað um verulega upphæð að ræða, sem gæti í rauninni heitið starfslaun listamanna, og yrðu veitt til ákveðins tíma og þá gert ráð fyrir að þeir listamenn, sem þau hljóti, geti sinnt því starfi þann tíma sem þeir njóti starfslaunanna, en síðan geti þeir ekki gert ráð fyrir því að halda slíkum listamannalaunum eftir þann tiltekna tíma, sem þeim hafa verið veitt þau, fyrr en þá að þeir fengju starfslaun aftur síðar, ef ástæða þætti til, og þyrfti ekki að líða langur tími á milli. En ég held að þessi almennu listamannalaun, sem hafa á undanförnum árum numið eins og í besta tilviki svo sem tveggja mánaða launum, komi að mjög takmörkuðu gagni og starfslaunin ættu að geta gert þarna miklu meira gagn. Ég vil aðeins benda á þetta til athugunar, en hef ekki treyst mér til að gera um þetta till. í sambandi við fjárlfrv. nú, heldur aðeins um nokkrar hækkanir á þessum þremur liðum listamannalauna til þess að þau rýrni a.m.k. ekki að ráði við þær verðlagsaðstæður sem við búum nú við. 8. brtt. er um að lítil fjárveiting til vísinda- og fræðimanna, sem menntamálaráð hefur lengi úthlutað, hækki úr 800 þús. í 1 millj. og 600 þús. kr. Þessi fjárhæð, sem hefur, að ég hygg, komið ýmsum fræðimönnum, ekki síst hinum alþýðlegu fræðimönnum okkar, að nokkru gagni, hefur stundum hækkað um leið og listamannalaunin, en stundum legið þar eftir og það raunar oftar. En ég tel ástæðu til, ef leiðrétt verða listamannalaun, að þá verði þessir fræðimannastyrkir einnig leiðréttir nokkuð. Loks á ég eina litla till. á þskj. 170. Það er 3. till. á því þskj. og er þess efnis að fjárhæð sú, sem ætluð er á fjárlfrv. til sjóvinnunámskeiða og skólabáta, 3 millj. 536 þús. kr., hækki upp í 6 millj. kr. Þarf ekki að hafa um þessa till. mörg orð. Það er enginn efi á því, eins og kom fram hér við umr. um frv. til l. um sjóvinnuskóla nú nýlega, að þau sjóvinnunámskeið, sem hafa verið haldin síðustu ár, hafa komið að verulegu gagni og þessi tiltölulega litla upphæð hefur notast býsna vel. Og það er enginn efi á því að það er full þörf á að auka þessa starfsemi. Hækkun upp í 6 millj. mundi gera dálítið betur en að halda í við dýrtíðina og á því er vissulega full þörf. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessar brtt., herra forseti, en vænti þess að á þær verði lítið af hæstv. alþm. með skilningi og velvild.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessar umr. með því að taka hér til umr. fjárlfrv. almennt eða þá stefnu sem í því felst. Það hefur fulltrúi Alþb. í fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, þegar gert og ég ætla ekki að bæta þar neinu við. Ég mun hins vegar ræða hér örfáum orðum um nokkur mikilvæg hagsmunamál Norðurl. v. og brtt. sem ég hef lagt fram við fjárlfrv. í því sambandi. Fráfarandi ríkisstj. var við völd í 3 ár og skildi sporin viða eftir sig. Opinberar framkvæmdir víðs vegar um land voru stórauknar í tíð fyrri stjórnar og atvinnulífið tók mikinn fjörkipp. Atvinnuleysi, sem víða hafði herjað, varð úr sögunni og sem sagt viða um land urðu mikil umskipti. Ég held þó að flestir geti verið mér sammála um að óviða urðu jafngagnger umskipti og einmitt á Norðurl. v. Þar hafði atvinnuleysið verið ríkjandi, ekki aðeins í 3–4 ár eins og víðast hvar annars staðar, heldur í meira en áratug. Þar var atvinnuleysið meira en tvöfalt meira en annars staðar og meðaltekjur fólks lægri en í flestum öðrum landshlutum. Þessi hluti landsins var sem sagt augljóslega vanræktur og það ekki aðeins í atvinnumálum, heldur einnig hvað snertir opinberar framkvæmdir, t.d. í skólamálum og hafnamálum, og er auðvelt að rökstyðja þá fullyrðingu með tilvísun til fjárl. á síðasta áratug. Á þessu varð allmikil breyting á skömmum tíma, eins og ég hef þegar sagt, og fyrir það ber að þakka. Nú höfum við fengið nýja ríkisstj., og er ekki ætlun mín að halda því fram að í þessu fjárlfrv. verði svo alger umskipti að Norðurl. v. sé orðið út undan eins og var áður fyrr. Á s.l. ári varð mikil aukning í framlögum til hafna á vestanverðu Norðurl., enda augljóst að þar var orðin æpandi þörf á miklum framkvæmdum, og þeirri stefnu er nú haldið áfram. Það ber fúslega að viðurkenna og ég vil því ekki bera hér fram neinar till. um auknar fjárveitingar til hafna í þessu kjördæmi, eins og ég hef þó oft áður gert. En það er einkum á tveimur sviðum sem ég hef orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með till. fjvn. Það er í skólamálum annars vegar og í heilbrigðismálum hins vegar. Það er viðurkennd staðreynd og hefur margoft komið fram í skýrslum embættismanna menntmrn., að sveitahéruðin á Norðurl. v. voru langt á eftir öðrum landshlutum í skólamálum. Úr þessu hefur verið reynt að bæta með miklum byggingarframkvæmdum á seinustu árum og hafin bygging margra skóla samtímis, og í samræmi við þetta hefur menntmrn. einnig á þessu ári lagt áherslu á að framkvæmdir í þessu kjördæmi hefðu forgang, eða a.m.k. margar framkvæmdir þar. Ég vil geta þess að í till. menntmrn. var lögð áhersla á það að fjármagnsþörf vegna hafinna framkvæmda, miðað við að aðrar framkvæmdir færu ekki af stað, væri í þessu kjördæmi 143 millj. af samtals 1009 millj. á öllu landinu. Nú hefur aftur á móti verið ákveðið að taka inn allmarga aðra skóla, og afleiðingin verður sú, að þótt framkvæmdafjárhæðin sé mjög svipuð og ég nefndi áðan hvað snerti landið allt, þ.e.a.s. 1009 millj., þá hefur þetta kjördæmi nú verið skorið niður í 112 millj. sem er augljóslega hlutfallslega lægri fjárhæð en var á seinasta ári. Ég hef flutt till. á þskj. 170 sem ætlað er að hamla nokkuð á móti þessum niðurskurði. Ber þar fyrst að nefna langstærstu framkvæmdina í kjördæminu, sem er skólabyggingin í Varmahlíð. Þar er verið að keppast við að ljúka miklum áfanga, og í till. rn. var gert ráð fyrir því að það þyrfti að lágmarki að veita til þessa skóla 41.5 millj. Þetta var sem sagt ein af forgangsframkvæmdunum sem þurfti nauðsynlega að komast með. Við niðurskurð var þessi upphæð lækkuð í 33 millj., sem augljóslega mun ekki nægja til að ljúka þessum áfanga. Það er að sjálfsögðu mjög óskynsamlegt að fjárveitingin nægi ekki til þess að unnt sé að nýta það mikla fjármagn sem komið er í þennan skóla, og þar af leiðir að ég hef gert till. um að þessi upphæð standi áfram og verði 41 millj. og 500 þús. Ég vil bæta því við, að enda þótt búíð sé að leggja æðimikla fjármuni í þennan skóla nú þegar eða líklega um 50–60 millj., þá kemur hann ekki að neinu gagni öðruvísi en að þessum áfanga sé lokið að fullu. Þá fyrst nýtist það fjármagn sem þegar hefur verið lagt í þessa framkvæmd. Á seinustu fjárl. var gert ráð fyrir 300 þús. kr. fjárveitingu til byggingar skóla í Haganeshreppi, en það er skólinn á Sólgörðum í Fljótum. Hann er mjög illa aðþrengdur hvað snertir plássleysi, bæði fyrir kennslu og fyrir starfsmenn, og þetta var ein af þeim framkvæmdum sem menntmrn. lagði áherslu á að þyrfti að veita forgang og hafði ætlað í þessa skólabyggingu 9.2 millj. Þessi till. rn. kemur sem sagt í framhaldi af því að í fyrra er veitt undirbúningsfjárveiting að upphæð 300 þús. kr. til að hanna mannvirkið. Þetta var ein af þeim framkvæmdum sem urðu fyrir barðinu á skurðarhnífnum, og ég hef því leyft mér að flytja hér till. um að eftir standi 5 millj. kr. fjárveiting eða sem sagt helmingurinn af því sem rn. lagði til að yrði meðal forgangsframkvæmda. Eins er með skólabyggingu á Skagaströnd, þar sem var byrjunarfjárveiting, - reyndar ekki í fyrra, heldur í hittiðfyrra, að ég held, - en í fyrra mun hafa verið veitt 1 millj. til verksins og rn. hafði gert ráð fyrir því að á þessu ári færu í þetta 3 millj., en það hefur síðan verið skorið niður í 1 millj., sem að sjálfsögðu dugir ekki til eins eða neins. Ég hef því gert hér till. um að þessar 3 millj. standi áfram. Í fjórða lagi er svo að nefna sundlaugarbyggingu á Hvammstanga sem hefur verið í undirbúningi í mörg ár og var veitt byrjunarfjárveiting til á s.l. ári, gert þá að sjálfsögðu ráð fyrir því að áfram yrði haldið á þessu ári. Rn. hefur gert ráð fyrir 4 millj. kr. fjárveitingu eða nánar til tekið 4 millj. 162 þús. til þessarar framkvæmdar, en hún hefur verið skorin niður og ég geri hér till. um að 4 millj. standi eftir. Ég vil svo víkja að hinum þætti opinberra framkvæmda á Norðurl. v., sem ég er ekki nægilega sáttur við að verði ekki meiri en fjárlfrv. eða till. fjvn. gera ráð fyrir, en það eru heilbrigðismálin. Ef lítið er á fjárveitingar til heilbrigðismála á Norðurl. v. og annars staðar á landinu, þá kemur í ljós að til þeirra eru ætluð aðeins 5% af samanlögðum fjárveitingum til sjúkrahúsa víðs vegar á landinu, og er þá ekki meðtalið það fé sem rennur til t.d. Landsspítalans og annarra þeirra framkvæmda sem eiga að heita á vegum landsins alls, heldur einungis til staðbundinna framkvæmda sem unnar eru í samvinnu við viðkomandi sveitarfélög. En fjárveitingin á Norðurl. v. er áberandi langsamlega lægst. Ég nefni hér til samanburðar að fjárveiting á Vestfjörðum, sem mun vera næstlægst, er 13% eða upp undir þrisvar sinnum hærri, og þetta sker mjög í augu. Ég skal fúslega viðurkenna að fjárveitingar til heilbrigðismála á Norðurl. v. voru ekki nægilega miklar í tíð fyrri stjórnar og vantaði þar mikið á. Það var eins þá að fjárveitingar til heilbrigðismálanna voru mjög skornar við nögl. og það var eiginlega það svið helst sem við höfðum yfir að kvarta í tíð vinstri stjórnarinnar. En í fyrra hafði fjvn. þá afsökun að það væri ekki endanlega búið að teikna tvö mikil verkefni sem átti að ráðast í og var mikil áhersla lögð á í fyrra, þ.e.a.s. heilsugæslustöðvarbyggingar á Blönduósi og á Sauðárkróki. Á það var bent í fyrra að hönnun væri ekki lokið hvað þessi verk snerti og menn yrðu því að sætta sig við að á því ári yrði aðeins varið 1 millj. kr. til hvors staðar. Þetta sættu menn sig við, að sjálfsögðu í þeirri von að fjárveitingin yrði þá þeim mun rausnarlegri þegar kæmi að næstu afgreiðslu fjárlaga. En eins og ég hef skýrt frá, þá er því ekki að heilsa. Það er að vísu um að ræða fjárveitingu sem nemur 10 millj. kr. til hvors verkefnis, annars vegar á Blönduósi og hins vegar á Sauðárkróki, en ég mun ekki þurfa að segja mönnum nein tíðindi að það er allt of lítið í báðum tilvikum. Í því tilviki er varðar heilsugæslustöð á Sauðárkróki höfðu menn vænst þess að hún gæti orðið um 33 millj. á þessu ári, til þess að hægt væri að ná þeim áfanga að steypa upp húsíð, og 10 millj. munu í mesta lagi duga til þess að ganga frá grunnveggjum og steypa botnplötu, sem er allt of lítil byrjun á þessu ári. Ég hef því leyft mér að flytja á þskj. 170 tvær till. Aðra varðandi Blönduós og hina varðandi Sauðárkrók, um hækkun í 20 millj. í fyrra tilvikinu og 25 millj. í því síðara, varðandi Sauðárkrók. Að lokum vil ég nefna eina till., sem ég geri hér varðandi heilbrigðismálin á Norðurl. v., en það er í sambandi við byggingu elliheimila. Till. um byggingu elliheimila eru 15 frá hv. fjvn., á 15 staði á landinu, samtals 38 millj. kr. En engin þessara fjárveitinga er til Norðurl. v., ég þarf ekki að taka fram að það er að sjálfsögðu eina kjördæmið sem verður þannig algjörlega útundan. Ég hef því leyft mér að bera fram till. um að ellideild héraðshælisins á Blönduósi fái 800 þús. kr., og getur það ekki talist mikil kröfugerð eða framhleypni að bera fram þá ósk að veitt yrði þessi upphæð til þess að undirbúa og hanna ellideild á Blönduósi. Að endingu vil ég geta till., sem ég flyt einnig á þskj. 170, en það er eina till. sem snertir atvinnumálin á Norðurl. v. Svo er mál með vexti að ríkissjóður á verksmiðju á Siglufirði, sem heitir Lagmetisiðjan Siglósíld. Um verksmiðju þessa voru sett lög árið 1972, og í þeim lögum er gert ráð fyrir að varið verði ákveðinni upphæð til endurbóta og tækjakaupa, enda mun ekki hafa veitt af að gera þar allmiklar breyt. þannig að verksmiðjan gæti komið að nokkrum notum. Fyrsta fjárveitingin, sem rann til þessarar verksmiðju, var á árinu 1973, 5 millj. kr., sem fjárhaldsmaður ríkisins, fyrrv. fjmrh., var svo hygginn að taka upp í gamla skuld, þannig að verksmiðjan fékk ekki neitt af því framlagi. Þá voru nánar tiltekið teknar 4.5 millj. kr. upp í gamla skuld, þannig að af því fjármagni nýttist nánast ekkert. Á árinn 1974 fékk svo verksmiðjan aðrar 5 millj., og er svo í fjárlfrv. næsta árs í þriðja sinn, 5 millj. Nú er það hins vegar svo að framkvæmdir í verksmiðjunni hafa numið 14 millj. kr. á þessu ári einu og er þá átt við tækjakaup ýmiss konar. Endurbætur á húsnæði hafa numið tæpum 2 millj. kr., og í samráði við fjmrh. og iðnrh. var ráðist í kaup á húsnæði fyrir sérfræðilega menntaðan forstöðumann verksmiðjunnar, að fjárhæð 3 millj. kr. Þetta veldur því að verksmiðjan er í miklum fjárhagskröggum eins og er og þess vegna hef ég gert till. í samræmi við óskir, sem borist hafa frá stjórn Lagmetisiðjunnar Siglósíld til okkar þm. og til fjvn., að með hliðsjón af stórhækkuðu verðlagi verði þessi fjárhæð hækkuð úr 5 millj. í 10 millj. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þær till. sem ég hef gert, en vænti þess fastlega að hv. alþm. líti á þær af velvild og skilningi.



Herra forseti. Nokkur orð vegna þeirra ummæla hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar að ég muni ekki hafa þekkt til Gæsluvistarsjóðs er ég bar fram frv. mitt um sjóð til aðstoðar við drykkjusjúka. Nú verð ég að viðurkenna að ég var á fundi annars staðar í húsinu er þm. flutti ræðu sína, en efnislega mun rétt eftir haft, og það einnig að sem stjórnarþm. hefði ég heldur átt að leggja áherslu á aukningu til Gæsluvistarsjóðs en að bera fram slíkt frv. sem þetta. Það er nú svo að ég þekki til Gæsluvistarsjóðs, og það er kannske ekki síst ferill Gæsluvistarsjóðs sem gerir það að verkum að ég flyt þetta frv. mitt. Vikurnar og mánuðina fyrir alþingiskosningarnar 1971 mátti oft lesa í Þjóðviljanum ófagrar lýsingar á því ófremdarástandi er ríkti í málefnum drykkjusjúklinga. Að mínu viti var mikið til í þessu, þetta var að miklu leyti rétt. Kannske var ástæðan sú að sú stjórn, sem þá var við völd, hafði lagt megináherslu á uppbyggingu þriggja stærstu sjúkrahúsa í landinu og þá var það eins og oft áður, að einmitt þessi hópur varð afgangs. Og þó var til Gæsluvistarsjóður og hafði verið til í mörg ár. Svo skeði það eftir kosningarnar 1971 að ritstjóri Þjóðviljans varð heilbrmrh., fékk því öll völd og aðstöðu til þess að bæta úr því ófremdarástandi sem lýst hafði verið og að vissu leyti var rétt. Og nokkru eftir að hann kom til valda valdi hann sér aðstoðarráðh., þá konu sem ég tel að einna heilust sé í þeim málum og vilji af einlægustum hug gera eitthvað til að bæta hag drykkjusjúklinga, þá birtist í blöðum og öðrum fjölmiðlum ákvörðun um að reisa skyldi drykkjuhæli á Vífilsstöðum, 20 manna drykkjuhæli. Síðan var þessi ráðh. við völd í 3 ár. Drykkjumannahælið á Vífilsstöðum var í byggingu og það er enn í byggingu og mun þurfa til þess að ljúka þeirri byggingu fyrir þessa 20 drykkjusjúklinga jafnmikið fé og búið er að verja til þess í dag. En hvað þá um Gæsluvistarsjóð? Jú, þegar vinstri stjórnin tók við völdum voru tekjur Gæsluvistarsjóðs 19.6 millj. kr. Í fyrstu fjárl. þeirrar stjórnar voru tekjur þessa sjóðs auknar upp í 20.8 millj. En Adam var ekki lengi í Paradís. Árið 1973 er framlagið 19.8 millj. og á síðustu fjárl. þeirrar stjórnar, 1974, er framlagið til Gæsluvistarsjóðs komið niður fyrir það sem það var í síðustu fjárlögum viðreisnarstjórnarinnar, þ.e.a.s. niður í 19.4 millj. úr 19.6 millj. kr. Á sama tíma hafði aftur á móti byggingarvísitalan hækkað úr 528, að ég held, upp í 1290. Þegar ég leit yfir þennan feril bjóst ég við á þessum árum að eitthvert undur mundi ske í þessum málum. Ég átti von á því að einmitt þetta fólk, sem var við völd og hafði aðstöðu til þess að gera eitthvað fyrir drykkjusjúklinga, mundi gera það. En það dróst og dróst, og loks var svo komið að í vor bar ég fram frv. mitt um sjóð til aðstoðar við drykkjusjúka. Vegna hvers? Vegna þess að ég treysti ekki Gæsluvistarsjóðnum. Það hefur sýnt sig að þrátt fyrir síhækkandi verðlag, jafnvel þrátt fyrir góðan vilja þeirra, sem við völdin voru og höfðu hug á að sinna þessum málum, þá stóð sjóðurinn í stað, þ.e.a.s. hann minnkaði ætíð að raungildi. Og ástæðan var að sjálfsögðu augljós. Það var jafnan í svo mörg horn að líta að hjálp við þetta fólk varð eins og áður afgangs. Ég get ekki kallað það aðgerð, þótt umbætur séu gerðar á aðalgeðveikrasjúkrahúsi landsins, og það er engin grundvallarhjálp við drykkjufólk. En kannske er skýringin líka sú, sem form. Alþb. viðhafði núna, einmitt fyrir einni eða tveimur mínútum í þessum stól, að á vinstristjórnarárunum var fé til heilbrigðismála mjög skorið við nögl. 



Herra forseti. Á þskj. 171 hefur fjvn. leyft sér að bera fram litla brtt. Það er brtt. við brtt, á þskj. 143, 55. tölul., við 4. gr., bygging sjúkrahúsa o. fl. Sundurlíðun breytist þannig undir tölul. 32, Vik í Mýrdal, að fyrir „12 millj. 800 þús.“ kemur: 6 millj. 900 þús., og 33 Kirkjubæjarklaustur, fyrir „1000“ kemur: 6 millj. 900 þús. Þm. Suðurl. komu að máli við n., ekki þó allir, og óskuðu eftir, að þessi breyt. yrði gerð á þessum fjárveitingaliðum. N. hefur orðið við því að flytja þessa brtt., og hún hefur ekki í för með sér hækkun.



Herra forseti. Ég vil freista þess að koma á framfæri hér örfáum aths. við þetta frv. eins og það er nú. Í aths. meiri hl. kemur fram að fjvn. hefur ekki haft tíma til að skoða raforkumálin og mun það bíða til 3. umr. Engu að síður vil ég leyfa mér að gera nokkrar aths. einmitt við raforkumálin í þeirri von að það verði tekið til greina fyrir 3. umr. Ég held að við séum allir sammála um það, þm., að á sviði raforkumála þarf að gera ákaflega mikið átak. Við höfum keppst um það hér í þingsölum að lýsa mikilvægi þeirra mála, nauðsyn þess að virkja okkar fallvötn til upphitunar okkar húsnæðis, nauðsyn þess að leggja byggðalinu, dreifa raforku um landið o.s.frv. Mér sýnist því með tilliti til þessa nokkuð alvarlega stefna með fjárveitingar á þessu mikilvæga sviði. Við Orkustofnun er að vísu hækkun sem nemur 32 millj. kr. í 274 millj. rúmar, en ég hygg að allir muni sjá að sú hækkun nemur ekki verðhækkun á þessu eina ári, langt frá því. Þó verður þetta að sumu leyti alvarlegra, sýnist mér, þegar litið er á sundurliðun sem að vísu kemur ekki fram í þessu fjárlagafrv., en ég hef aflað mér upplýsinga um. Til vatnsvirkjunarrannsókna var farið fram á 138.8 millj. kr., en í meðferð fjárlagastofnunar var það skorið niður í 105.9 millj. kr. Í þessu sambandi er m.a. skorinn niður liður sem var til rannsókna á vatnsvirkjun á Vestfjörðum úr 9.84 millj. kr., sem ekki getur talist há upphæð, niður í 3.22 millj. kr. Ég held að það sé alveg ljóst og þurfi ekki að fara um það mörgum orðum, að ákaflega litlar rannsóknir verða framkvæmdar fyrir 3 millj. kr. á svæði eins og Vestfjörðum. Ég ætla ekki að fara að flytja hér langa ræðu um raforkumál Vestfjarða. Hér hafa þm. keppst við að lýsa ástandi í hinum ýmsu landshlutum. Ég hygg að við þm. Vestfjarða getum farið svipuðum orðum um ástandið þar. Þar kemur ný virkjun í gagnið, Mjólká, á næsta ári eða í lok næsta árs vonandi, en hún gerir ekki meira en að fullnægja þeirri þörf sem þegar er orðin og fullnægt er nú á heldur slakan máta, vil ég leyfa mér að segja, með dísilvélum og fullnægir á engan máta vaxandi þörf fyrir upphitun. Þar er leitað að frekari lausn þessara mála. Verið er að skoða virkjunarmöguleika vítt og breitt og einnig þann möguleika, að tengja landshlutann væntanlegri byggðalínu. Þessar rannsóknir verða með engu móti framkvæmdar fyrir 3 millj. kr., það er alveg ljóst. Ég get einnig nefnt það, til fróðleiks að áætlað var til rannsókna í Skagafirði, jökulsánum þar, 5.56 millj. kr. Þar eru einkum tveir virkjunarstaðir sem verið er að athuga. Þetta var skorið niður í 2 millj. kr. Þarna er svipaða sögu að segja. Er fjárlagastofnunin með þessu að marka aðra stefnu í raforkumálum en mér sýnist greinilega koma fram hér á Alþ.? Því þarf að svara áður en fjárlagafrv. er afgr. Á síðasta ári var varið til vatnsvirkjunarrannsókna 89.3 millj. kr. Þær hækka nú upp í 105.9 millj. kr. Hækkunin er ákaflega lítil og að mínu viti fullnægir hvergi nærri þeirri gífurlegu þörf sem ég hef farið um örfáum orðum. Við alþm. verðum sannarlega að taka afstöðu til þessarar stefnumörkunar áður en frv. til fjárl. er afgr. Svipað má segja um jarðhitarannsóknir. Á yfirstandandi ári var varið 119.5 millj. kr. til þeirra. Farið var fram á 155.2 millj., en gert er ráð fyrir t frv. 119.2. Þess má geta, að rannsóknir á Þeistareykjum eru algjörlega skornar niður úr 19 millj. í ekkert og Kröflurannsóknir úr 19.4 í 14 millj. kr. Vel má vera að fresta megi athugun á Þeistareykjum, en ég hygg að ekki verði frestað eða dregið úr rannsóknum á Kröflu vegna þeirrar virkjunar sem þar er fram undan og stefnt er að tilbúin verði a.m.k. ein vél„ ef ekki fleiri, 1978. Á því er mjög brýn nauðsyn, á því leikur enginn vafi. Svipaða sögu má segja um Rafmagnsveitur ríkisins. Þar eru ætlaðar til framkvæmda 680 millj. kr., af því er lántaka 660, en ég hygg, að farið hafi verið fram á um það bil 1 milljarð umfram það sem þarna er. Vel má vera að eitthvað megi lækka upphaflegar áætlanir. En ef litið er á það sem hefur komið fram í skýrslum til Alþ., t.d. um að styrkja dreifilínur um landið til þess að koma raforkunni til upphitunar, sem við viljum gera eins fljótt og unnt er, þá er vafalaust að þarna er þörfin gífurlega mikil. Ég vil eindregið leggja til að þetta verði endurskoðað og meiri lánsheimild veitt til þess að vinna megi ötullega að þessum mikilvægu málum. Ýmislegt mætti segja um áætlanir Rafmagnsveitna ríkisins, en ég mun nú ekki lengja umr. hér um of. En þó vil ég geta þess að í áætlunum Rafmagnsveitna ríkisins er gert ráð fyrir því að veita 93.7 millj. kr. til þess að ljúka Mjólká II og er þetta í frv. Hins vegar var jafnframt gert ráð fyrir því að miðla lítilli á yfir til Mjólkár I, en Mjólká í missir að verulegu leyti sitt vatn þegar Mjólká II kemst í gagnið. Það er nauðsynlegt, hjá því verður ekki komist, að sjá Mjólká í fyrir vatni, og sýnist mér að ekki sé gert ráð fyrir þeirri framkvæmd. Hún er nauðsynleg ef Mjólká II á að koma að þeim notum sem til er ætlast. Fleiri munu slík dæmi sem ég ætla ekki að rekja hér. Ég geri mér grein fyrir því að til raforkumála þarf ákaflega mikið fjármagn og mjög miklu meira en gert er ráð fyrir í frv. Ég vil eindregið beina því til fjvn., að hún skoði þetta mál, og raunar ekki síður til ríkisstj., því að ég hygg að þar þurfi ríkisstj. sjálf að taka um ákvörðun. Ég vil að lokum geta þess að ég er eindreginn stuðningsmaður þeirrar till., sem kemur fram á þskj. 153 um fjárveitingu til malbikunar að hluta á Ísafjarðarflugvelli. Þessu hefur verið lofað árum saman og sá dráttur sem orðið hefur á þessari framkvæmd hefur verið afsakaður með því að ekki væru til tæki til að framkvæma þetta. Nú eru tækin á staðnum og ég get ekki séð nokkra skynsemi í því að fresta nú þessari framkvæmd. Tækin verða þar á næsta sumri, síðan ekki nokkur ár, og verður að mínu viti ekki hjá því komist að gera þetta nú. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. samgrh., en vildi gjarnan fá að vita hjá honum nánar, áður en fjárlagafrv. er afgr., á hvern máta hann hugsar sér að leysa þetta mál. Fyrst ég er staðinn upp get ég ekki annað en vakið athygli á aths. um fjárveitingu til landgrunnsrannsókna. Er ákaflega fróðlegt að lesa þá aths. Þar segir ósköp einfaldlega: „Landgrunnsrannsóknum er lokið.“ Ég hafði ekki heyrt þetta fyrr en ég sá fjárlagafrv., og kemur þar enn fram stefnumörkun hjá fjárlagastofnun sem þeir, sem að rannsóknum vinna, hafa ekki minnstu hugmynd um. Landgrunnsrannsóknir eru að hefjast, þeim er ekki lokið. Það er aðeins verið að ljúka fyrsta áfanga. En því virðist þetta sett þarna fram, að hagsýslustofnunin skar burt 5 millj. til landgrunnsrannsókna, sem menntmrn. lagði til að veittar yrðu, og skýrir það með því að landgrunnsrannsóknunum sé lokið, svo einfalt er málið. Ég vil eindregið leggja til, eins og ég hef farið fram á við fjvn., að þetta verði tekið inn, þannig að landgrunnsrannsóknum verði áfram haldið. Það þarf að endurskoða skipulag þeirra og það er í gangi. En ef þetta fellur niður kemur í eyða sem getur orðið til tjóns. í þessum rannsóknum, sem nú eru í gangi, er m.a. verið að undirbúa kortlagningu af hafsbotninum, sem við eigum enga. Ef við þurfum að leita að slíkum kortum verður að fara til þjóðverja og breta, en slík kort eru ákaflega mikilvæg fyrir fiskveiðar okkar íslendinga. Ég vil einnig nota tækifærið og geta þess að ég hef lagt til við fjvn. að framlag til byggingasjóðs rannsóknastofnana í þágu atvinnuveganna verði hækkað um sem nemur 5.2 millj. kr. Fjárveiting til byggingar Rannsóknastofnunar byggingaiðnaðarins var áætluð 26.8 millj. kr. í s.l. júní. Nú er þetta allt orðið hækkað og er áætlað nú 32 millj. kr. Það er til einskis að veita ekki fulla fjárveitingu. Það eru allir sammála um að ljúka beri við þessa byggingu, og til þess þarf, eins og ástatt er í dag, 32 millj. kr.



Herra forseti. Ég reiknaði ekki með að þurfa að taka hér til máls aftur, en hæstv. samgrh. varð þess valdandi, og ég vildi mjög gjarnan að hann væri við þegar ég flyt mitt mál hér, ef hæstv. forseti vildi gera ráðstafanir til þess.  Ég gat þess fyrr í dag í sambandi við tillöguflutning minn að því er varðar hafnamál og flugvallamál, að hér væri um svo brýn verkefni að ræða að það yrði ekki hjá því komist að láta á það reyna hér í þinginu hvort þessi mál næðu fram að ganga. Ég vék einnig að Hafnabótasjóðnum, og hæstv. samgrh. fann sig til þess knúinn að gera bar aths. við eða veita upplýsingar eða leiðrétta. Það er allt rétt sem var haldið fram í dag um að enn hafi engar lánveitingar átt sér stað úr Hafnabótasjóði. Hins vegar upplýsti hæstv. ráðh. að bréf hefði verið sent í dag til fjvn. þar sem, að ég hygg, gerðar eru till. um lánveitingar úr Hafnabótasjóði. Það má kannske segja um þetta: Seint koma sumir, en koma þó. Að því er varðar Atvinnuleysistryggingasjóðinn, þá dreg ég í efa að það sé rétt hjá hæstv. ráðh., - ég skal ekki fullyrða það, en ég dreg sterklega í efa að það sé rétt að það hafi ekki verið fyrir hendi sú lánveiting sem Atvinnuleysistryggingasjóður ætlaði að láta af hendi rakna til Hafnabótasjóðs, fyrr en í þessum mánuði. Ég man ekki betur en að vita- og hafnamálastjóri hafi upplýst það á fundi í fjvn., sennilega í sept. s.l., að það væri fyrir hendi lán hjá Atvinnuleysistryggingasjóði til Hafnabótasjóðs. Sé þetta rangt hjá mér og hæstv. ráðh. geti hrakið þetta, þá skal ég að sjálfsögðu kyngja því, en ég dreg þó sterklega í efa að það sé rétt sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan. Hæstv. ráðh. vék sérstaklega að þeim brtt., sem ég ásamt öðrum hv. þm. stend hér að í sambandi við hafnamálin svo og flugmálin, og hann lét í ljós, sem ég er nú nokkuð undrandi á, að hann teldi að það væri nokkuð vel fyrir hafnamálum séð í því fjárlagafrv. sem hér er verið að ræða, þótt það blasi við að í þessum mikilvæga málaflokki sé hreinn niðurskurður yfir 20%. Ég tek ekki undir með hæstv. ráðh. þegar hann segir þetta, og mér finnst það heldur neikvætt að slík yfirlýsing skuli koma frá hæstv. ráðh., þar sem hann er þó þm. dreifbýliskjördæmis og útgerðarkjördæmis að nokkuð verulegu leyti. En vel má vera að hann telji að vel hafi verið séð fyrir því kjördæmi. Hann sagði að ég hefði fullyrt hér í dag að Vestfirðir færu illa út úr þessum fjárveitingum sem nú er um talað. Ég nefndi engin nöfn í því sambandi. Ég sagði að finna mætti landshluta með þessum niðurskurði, og hæstv. ráðh. hefur þá sjálfsagt gengið sjálfur úr skugga um hver sá landsfjórðungur er, eftir því sem hann talaði hér áðan. Ég ætlaði að víkja hér sérstaklega að tveimur þáttum í hafnamálunum, þ.e.a.s. annars vegar í sambandi við Ísafjörð og hins vegar í sambandi við Súðavík. Hæstv. ráðh, sagði, að það lægi ekki fyrir hvað gera ætti í Súðavík í sambandi við hafnarframkvæmdir. Ég lýsti því yfir í dag, að fyrir ári, þegar verið var að ræða um skiptingu á fjárveitingu til hafna, hefði verið upplýst af vita- og hafnamálastjóra, að þá lægi ekki fyrir nógu greinagóð till. um það sem gera ætti, þannig að það væri í reynd raunverulegt að veita fé til hafnarframkvæmda í Súðavík nú á þessu ári. Hins vegar var vitað þá og það er vitað enn í dag að það er hægt að framkvæma þá hluti á árinu 1975, sem við erum hér að tala um. Það er því ekki rétt að það þýði ekki á árinu 1975 að veita fé til hafnarframkvæmda í Súðavík. Það verkefni, sem við erum um að tala og hæstv. ráðh. veit hvað er, það er hægt að vinna á árinu 1975. Ég hef hér í höndum bréf frá oddvita Súðavíkurhrepps, það bréf sem fjvn. barst að því er þetta varðar, þar sem er sterklega undirstrikað af hálfu oddvíta að þær framkvæmdir, sem þeir eru að biðja um á árinu 1975 og lofað var á s.l. hausti, fyrir ári, að yrðu framkvæmdar á árinu 1975, þær framkvæmdir eru frumskilyrði þess að hægt sé að gera þær nauðsynlegu umbætur, er til úrbóta þurfa að verða að því er varðar nauðsynlegustu hreinlætisaðstöðu í kringum fiskvinnslustöðina á Súðavík. Það stendur fyrir dyrum að hraðfrystihúsinu þar verði lokað vegna þess að það skortir á hreinlætisaðstöðu í umhverfi þess, og þessar framkvæmdir, sem við erum hér um að ræða eru frumskilyrði þess að það verði hægt að starfrækja frystihúsið áfram. Ef þessar framkvæmdir fást ekki, þá benda allar líkur til að hraðfrystihúsinu verði lokað. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir, eins og ég sagði hér í dag, að hv. þm., hvað sem ráðh. líður, láti það spyrjast að það verði neitað að veita fé til þess mikilvæga verkefnis sem hægt er að færa sönnur á hversu mikilvægt er. Ég harma hins vegar það viðhorf hæstv. samgrh. að hann líti svo á að hér sé búið að loka öllum möguleikum til þess að fá breytingu eða hækkun á einhverjum þáttum í framkvæmdaliðum, þó að meiri hl. fjvn. sé búinn að skila till. eða fjvn. öll, hvernig sem menn vilja orða það, til 2. umr. Ég minnist þess, þó að mín þingsaga sé ekki löng, að það hafa verið teknar til greina brtt., sem fluttar hafa verið hér á Alþ. við 2. umr. fjárl. í framkvæmdaliðum, og ég sé ekki að það sé nein ástæða til þess að ætla, nema þá að nýjum vinnubrögðum eigi að beita, að ekki sé hægt að fá leiðréttingu mála hér í þinginu, þó að fjvn. öll eða meiri hl. hennar hafi gert sínar brtt. hér í þinginu. Að því er varðar Ísafjörð, þá sagði hæstv. ráðh. að það lægi ekki fyrir áætlun um hvað gera ætti á Ísafirði. Ég hef hér í höndum bréf frá bæjarstjóra Ísafjarðar, sem skrifað er 28. ágúst s.l. og er stílað á Vita- og hafnamálastofnunina, þar sem fyrir liggur beiðni um röðun framkvæmda og mikilvægi þeirra sem þeir leggja höfuðáherslu á. Ég sagði í dag, að hér er um að ræða þá fjárveitingu, sem við erum að tala um til framkvæmda eða réttara sagt kannske til að ljúka framkvæmdum, sem búnar eru að vera í gangi í allmörg ár. Ef hæstv. ráðh. hefur átt við það að ekki væri hér um tölusetta kostnaðaráætlun að ræða, þá get ég upplýst hann um, að ég hef fengið upplýsingar sem gera ráð fyrir því að þessi framkvæmd, sem við erum að tala um, muni kosta um 8 millj. kr. Ég tel því að það skorti ekkert á að hægt sé að ljúka þessum þætti þessara framkvæmda, nema þá ef það verður skortur á vilja hæstv. ríkisstj. eða þingmeirihluta til að veita fé til framkvæmdanna. Það verður þá það sem á skortir. Hæstv. ráðh. vitnaði í að það mundi verða lögð hér fram á Alþ. áætlun um hafnarframkvæmdir til 4 ára, á árunum 1975–1978, þar mundi hann beita sér fyrir því að þetta verk yrði tekið inn á fjárveitingu fyrir árið 1976. Nú má vel vera að þessi áætlun verði lögð fram hér á Alþ. Þessi áætlun, sem hæstv. ráðh. er að tala um, var eftir því sem ég best veit, send út frá Vita- og hafnamálastofnuninni síðari hluta nóv., og þá áttu sveitarstjórnir eða hafnarstjórnir úti um allt land að vera búnar að skila till. fyrir 7. des. Þessir aðilar áttu að hafa ca. hálfan mánuð til þess að skila sínum brtt. eða sínum athugasemdum við þá áætlun sem verið er að gera í framkvæmdum um hafnamál til 4 ára og það á tíma sem verið er að vinna að afgreiðslu fjárl. og fjárveitingum til fyrsta árs á þessari 4 ára áætlun. Enda ber þessi áætlun, sem ég hef að vísu ekki séð í heild, en sá að lá hér á borði eins hv. þm. áðan, það með sér. Ég hef að vísu fengið um það upplýsingar, að mér sýnist að það, sem þar er gert ráð fyrir á hinum ýmsu stöðum á landinu, sé að miklum meiri hluta af upphæðum til framkvæmdanna sett á síðari hluta áætlunartímabilsins. Ég fyrir mitt leyti tel, að a.m.k. við vestfirðingar höfum þá reynslu af áætlanagerð í hafnamálum, og mætti nefna fleiri málaflokka, að við leggjum ekki afskaplega mikið upp úr því þó að okkur séu sýndar tölur um svo og svo háar upphæðir sem fara eigi til hafnamála á Vestfjörðum árið 1977 eða 1978. Við höfum ekkert fast land undir fótum, þó að þessi áætlun verði lögð hér fram á Alþ., höfum enga vitneskju um hvort staðið verður við það sem í þessum plöggum er sýnt. Ég fyrir mitt leyti dreg stórlega í efa að svo verði með tilliti til þess loforðs sem Súðavíkurhreppur fékk fyrir rúmu ári, þegar honum var gefið vilyrði fyrir því að það yrði tekin upp fjárveiting til framkvæmdanna á árinu 1975, en það á nú að svíkja. Ég verð því ekkert mildaður þó að fram komi hér á Alþ. áætlun um hafnarframkvæmdir til 4 ára, þar sem langsamlega mestur hluti framkvæmdamagnsins er settur á síðasta ár framkvæmdanna. Þá sagði hæstv. ráðh. að það ætti að gera það sem fært þykir í Bolungarvík. Ekki held ég nú að flokksbræður hæstv. ráðh. á þeim stað séu sammála honum í þessum efnum. Ég vék ekki einu orði að Bolungarvík hér í dag, og ég skal ekki fjölyrða mikið um það mál. En ég vil þó segja það að höfuðáhersla af þeirra hendi, heimamanna, var á það lögð að fá dýpkun í höfninni á árinu 1975 til þess að hægt væri að koma hinu nýja skipi, skuttogara þeirra, sem koma mun upp úr n.k. áramótum, inn í höfnina og hægt yrði að hafa hann þar þannig að hann gæti landað við bryggju. Þetta voru þeirra höfuðkröfur, en það hefur tekist að fá hækkað framlag til hafnarframkvæmda í Bolungarvík úr, að ég held, 4.2 millj. upp í 9.2. En það er víðs fjarri því að þessi hækkun á fjárveitingu leysi neitt það brýnasta verkefni sem þeir heimamenn þar voru um að tala, en ég skal ekki frekar víkja að því. Þá er það í sambandi við flugvöllinn, og ég fagna því að sjálfsögðu að hv. 2. þm. Vestf. skyldi lýsa yfir stuðningi við það mál hér áðan. En mér fannst vanta á og ég vona að hann hafi gleymt því að lýsa jafnframt yfir stuðningi við þær brtt. sem við stöndum að að því er varðar hækkaðar fjárveitingar í hafnamálum til þessara staða sem við erum nú að tala um. Það þarf ekki síður stuðnings við heldur en flugvallamálið. Ég vænti þess fastlega að bæði hann og aðrir hv. þm. stjórnarliðsins úr Vestfjarðakjördæmi standi við bak okkar í þessum efnum, ekki bara í flugvallamálinu, heldur í hafnamálunum líka. Ég veit ekki hvort hv. alþm. hafa tekið eftir því í sambandi við skiptinguna á flugvallafénu, að það eru veittar heilar 5 millj. til flugvallagerða í Vestfjarðakjördæmi. Ég þykist vita að þeir stjórnarliðar úr Vestfjarðakjördæmi séu ekki ánægðir með þessa afgreiðslu, og það er kannske næsta spurningin hversu miklu þeir geta áorkað til breytinga í þessum efnum. Ég benti á það hér í dag í sambandi við Ísafjarðarflugvöll, að þar er um að ræða framkvæmd sem átt hefur að vinna í áraraðir, en alltaf verið borið einhverju við. Mér finnst það ekki ofrausn þó að farið sé fram á það að veittar séu á fjárlögum ársins 1975 20 millj., þ.e.a.s. 25 millj. til Vestfjarða í uppbyggingu flugvalla í því kjördæmi. Þegar hæstv. ráðh. talar um að búið hafi verið að ganga frá skiptingu í flugmálum, þegar Vestfjarðaþm.töluðu við hann, þá gengur enginn frá skiptingu í flugmálum annar en fjvn. og Alþ. Hafi einhverjir aðrir aðilar verið búnir að ganga frá þeim málum áður en þau komu til fjvn. og þá til Alþ., þá eru það rangir aðilar sem hafa gengið frá þeirri skiptingu. Það er mál fjvn. og Alþ. að ganga frá því. Sú mótbára fellur því um sjálfa sig. Hér er æðsta valdið í skiptingu fjármunanna, þ.e. Alþ. sjálft. Ég vil vona að hæstv. samgrh. skipti um skoðun í þessum efnum og láti viðsýni og réttlæti vísa sér veginn að því er varðar undirtektir undir þessi mál okkar vestfirðinga. Hann vék að því, að hann væri ekki til þess líklegur að taka stór stökk ár eftir ár, til þess væru aðrir menn líklegri hér á Alþ. En ég verð þó að segja hæstv. samgrh. það til hróss, að hann sem fyrrv. fjmrh. átti hlut að því að gerðar voru til þess ráðstafanir að gjörbreyting varð á að því er varðaði fjármuni til hafnarframkvæmda í landinu frá því sem var áður og ekki bara frá fyrrv. ríkisstj., sem á undan var vinstri stjórninni, heldur og, að ég hygg, frá því sem verið hefur hjá öllum ríkisstj. sem verið hafa í landinu um árabil. Það var sannarlega þörf á því að taka til hendi að því er það varðaði. Þar átti hæstv. núv. samgrh. hlut að máli, og ég var að vona að hans stórhugur stæði lengur en bara þau 3 ár, sem hann var innan dyra vinstri stjórnar. Ég bjóst satt að segja ekki við því að það tæki ekki lengri tíma en 3 mánuði innan dyra hægri stjórnar að fá hæstv. samgrh. ofan af fyrri skoðun sinni, en það sýnist mér þó að hafi tekist að verulegu leyti. Það má auðvitað taka hér inn í þær fjárveitingar, sem ætlaðar eru til landshafna. Ég er hér bara að tala um þær hafnarframkvæmdir sem eru greiddar að 75% af ríkishluta. Það væri auðvitað hægt að taka inn í þetta dæmi líka þær framkvæmdir í landshöfnum, sem áttu sér stað á fyrri árum, á árunum 1973 og 1974, en við erum ekki að tala um það hér. Ég sem sagt vona fastlega, þó að þunglega horfði í máli hæstv. samgrh. hér áðan, að hann standi við bak okkar dreifbýlismannanna úr þeim kjördæmum sem verst hafa orðið úti, mest þurfa á sig að leggja og við vestar aðstæðurnar búa í þessum efnum, standi við bak okkar og sjái til þess, að sjálfsögðu í góðu samstarfi við hæstv. fjmrh., að við þessum óskum okkar verði orðið. En af því ég er kominn hér upp, þá ætla ég að víkja aðeins örfáum orðum að því sem hæstv. fjmrh. sagði hér fyrr í dag, þegar hann var að tala um það sukk og það ófremdarástand sem ríkt hefði í málum íslensku þjóðarinnar þegar vinstri stjórnin fór frá völdum og þegar þessi hæstv. ríkisstj., sem nú situr, tók við. Þar var allt um að kenna þeim samstarfsaðila hæstv. fjmrh. í núv. ríkisstj. sem bar höfuðábyrgðina auðvitað á fyrrv. ríkisstj. Það sukk, sem núv. hæstv. fjmrh. telur að verið hafi í fjármálum ríkisins í tíð fyrrv. ríkisstj., hlýtur að stafa að hans áliti fyrst og fremst af slælegri framkvæmd fyrrv. hæstv. fjmrh., sem er samráðh. hans í núv. ríkisstj. Mér finnst reyndar undarlegt að það skuli vera hægt að hlusta á það hér dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, að Sjálfstfl., hv. þm. hans og hæstv. ráðh., skuli núa þeim framsóknarmönnum um nasir að allt illt, sem Sjálfstfl. telur að hafi verið gert í tíð fyrrv. ríkisstj., sé kannske númer eitt samstarfsflokk þeirra í núv. ríkisstj. að kenna. Það er leitt til þess að vita og þurfa undir því að sitja og á það að hlýða, að enginn hv. þm. Framsfl. eða hæstv. ráðh. skuli bera blak af sínum aðilum, sem áttu þó hlut að og kannske báru höfuðábyrgð á fyrrv. ríkisstj., sem öll þessi gagnrýni og allar þessar skammir eru þó settar á. Mér finnst þetta leiðinlegt, ekki það að ég þurfi að vera að taka upp hanskann hér fyrir hv. þm. Framsfl., en ég er það brjóstgóður að ég finn til með þeim þegar svona er að málflutningi staðið, og mér finnst það langt gengið að ég finn mig eiginlega knúinn til þess að rétta þeim hjálparhönd, fyrst þeir sjá sér ekki fært að bjarga sér sjálfir.



Herra forseti. Ef ég hefði haldið hér langa ræðu áðan sem í hefði verið einhver ádeila, þá hefði hv. 5. þm. Vestf. haft efni í langa ræðu, fyrst hann gat talað svona lengi með jafnmiklum ákafa um þær upplýsingar sem ég gaf. Það er afskaplega erfitt að deila við menn sem beita þeim orðatiltækjum einum, að andstæðingurinn fari með rangt mál, án þess að finna því nokkurn stað. Hv. 5. þm. Vestf. leyfði sér þó þetta og gerði mér upp alls konar orð sem ég ætla, þegar ég fæ ræðu mína prentaða og ræða hans kemur líka prentuð, að bera saman hvort rétt eru eftir höfð. Ég hafði ekki hugsað mér að fara hér í deilur í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna nú. Hitt verð ég að segja hv. þm., að við skulum ekkert vera að þrefa um það hvenær afgreiðsla Atvinnuleysistryggingasjóðs var á hafnarlánabeiðni samgrn. Ég skal fá bókun af afgreiðslunni og lesa hana upp við 3. umr. Í sept. var hún ekki gerð. Hvort hún getur verið frá fundinum í nóv. eða fyrsta fundinum í des. skal ég ekki fullyrða, en fyrr var það ekki, því að ég hafði samband við nokkra úr stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs til þess að biðja um þessa afgreiðslu. Um það skulum við ekki þrefa, því að ég skal leggja það hér fram við 3. umr. þessa fjárlfrv. Út af þessu Súðavíkurmáli mun hér á morgun verða útbýtt í hv. Alþ. skýrslu þeirri sem hefur verið gerð um hafnir á Íslandi, þar sem mun vera byggt á um framkvæmdir á árunum 1975–1978 og till. um hafnarframkvæmdir á árinu 1975 var á þessu byggð. Þar segir svo um Súðavíkurbryggjuna: „Löndunarkantur, 50 m staurabryggja, 24 millj. Dýpkun með grafskipi, 5 þús. rúmmetrar, 10 millj. Samtals 34 millj. kr.“ Það, sem þessi hv. þm. var hins vegar að fara fram á og hélt fram m.a. í umr. við mig s.l. föstudag, var stálþil sem ætti að gera þar. En þær upplýsingar, sem ég fékk hjá hafnamálastjórninni, verkfræðingi þeim sem hefur m.a. unnið þessa skýrslu, voru að það væri af mörgum talið og sér m.a. heppilegra að hafa staurabryggju heldur en gera stálþil, og uppfyllingin frá bryggjunni fram að stálþilinu eða staurabryggjunni breytist við það, hún yrði miklu styttri ef staurabryggjan yrði notuð. Að þessu leyti taldi ég málið óklárað eins og hann, það væri ekki framkvæmanlegt að ákveða sig með þetta fyrr en niðurstaða væri komin um hvort ætti að nota staurabryggju eða stálþil. Þetta vildi ég nú biðja hv. 5. þm. Vestf. að taka til athugunar og draga úr fullyrðingum sínum, þó að hann eigi eftir að tala hér oftar um þessa framkvæmd. Ég kann engin skil á því hverju hefur verið lofað um þessa framkvæmd á s.l. ári, en ég minnist þess ekki að ég hafi neitt slíkt loforð gefið. Um Ísafjörð, sem hv. þm. var einnig að tala um, þar var talað um að fá steypta þekju, ganga frá vatnslögn og raflögn. Verkfræðingurinn sem ég talaði við, Bergsteinn Gizurarson, sagði að auðvitað yrði ekki gengið frá þessu fyrr en búið væri að gera stálþilið. Í hafnaráætluninni er það niðurrekstur og frágangur á stálþili, 60 m, og svo öðru, sem er 100 m, og svo bryggjan. Þegar þetta væri búið, þá væri hægt að ganga frá dekkinu, en það væri ekki hægt að byrja á því að byggja þakið, það yrði að byrja á veggjunum. Svo getur hv. 5..þm. Vestf. talað hátt og talað um að maður fari með tóm ósannindi. Hann getur leyft sér slíkan málflutning, ef það er að hans skapi. Ég læt mig það engu skipta. Hitt verð ég svo að segja hv. 5. þm. Vestf., að ég fór í gærkvöld að lesa í Alþingistíðindunum frá í fyrra, m.a. úr fjárlagaumr. þá og einnig frá síðustu atburðum þingsins, áður en því lauk á s.l. vori. Ég veit ekki hvort þessi hv. þm. hefur meira til þess en aðrir hv. þm. hér í salnum að harma það að vinstri stjórnin skyldi ekki starfa áfram. Ég held að hann þyrfti að endurskoða eitthvað af sinni fyrri hugsun og sínum fyrri gerðum áður en hann leggur ríka áherslu á það. Ég skal svo segja honum það, að ég mun hvar sem er og hvenær sem er verja mínar gerðir sem fjmrh. og ekki biðja á þeim afsökunar. Fyrst verður hv. 5. þm. Vestf. að gera sér grein fyrir að það verður hvorki í höfnum né öðrum framkvæmdum gert allt samtímis. En það, sem er mergurinn málsins, er í þeirri áætlun sem nú verður unnið að og verður lögð hér fyrir til afgreiðslu á hv. Alþ. eftir áramótin, þ.e. áframhald á þeirri uppbyggingu sem hafin var á þessu ári. Það er áframhald, einmitt þannig uppbyggt með jöfnum þunga, en ekki stillt inn á síðustu árin eins og hv. 5. þm. Vestf. vildi vera láta. Hann þarf í þeim efnum sem öðrum að gæta betur að raunveruleikanum en hann gerði í ræðu sinni áðan.



Herra forseti. Ég stend hér að flutningi brtt. við fjárlfrv. Annars vegar er um að ræða brtt. á þskj. 153, sem þegar hefur verið mælt fyrir af hv. 5. þm. Vestf. og nokkrar umr. hafa spunnist hér út af, og hins vegar er um að ræða brtt. á þskj. 170, sem ég flyt ásamt hv. þm. Gils Guðmundssyni. Ég mun takmarka mál mitt hér við þessar till. Ég vil fyrst fara örfáum orðum um þá brtt., sem ég er flm. að ásamt hv. 5. þm. Vestf. og hv. 8. landsk. þm. Þar er um að ræða, eins og komið hefur fram m.a. í þeim ræðum, sem hér hafa verið fluttar næst á undan, í fyrsta lagi till. um það að til hafnarframkvæmda í Vestfjarðakjördæmi verði varið 14 millj. kr. umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlfrv. og brtt. meiri hl., hins vegar er till. um að 20 millj. kr. verði varið til flugvallarins á Ísafirði. Ég tel að þetta séu ákaflega hógværar till., alveg sérstaklega hógværar. Það er rétt að menn hafi í huga í sambandi við hafnamálin í Vestfjarðakjördæmi það sem ég hygg að hafi ekki komið hér fram beint við umr. áður, að samkvæmt fjárlfrv. er um að ræða niðurskurð á framkvæmdamagni við hafnarframkvæmdir á Vestfjörðum frá fyrra ári um hvorki meira né minna en 50–60%. Við þessu væri að sjálfsögðu ekki ýkjamikið að segja ef verkefnum, sem mest aðkallandi ern, væri lokið eða u.þ.b. að vera lokið. En nú er þessu alveg þveröfugt farið. Þarna er um að ræða að fjöldinn allur af ákaflega brýnum verkefnum kallar að, og þau kalla alveg sérstaklega að nú með tilliti til þeirrar uppbyggingar skipaflotans sem átt hefur sér stað eins og öllum er kunnugt. Ég hygg að til þeirra þm. Vestf., sem hér ern í hópi stjórnarþm., verði horft mjög af fólki á Vestfjörðum í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu nú varðandi hafnirnar. Geta þeir hv. þm., sem bar er um að ræða, ekki komið fram í sínum flokkum, stjórnarflokkunum, neinni leiðréttingu í þessum efnum? Það er ákaflega slæmt ef þeir eru ekki þess megnugir. Þessi till., sem flutt er í sambandi við hafnamálin, snertir annars vegar Súðavík og hins vegar Ísafjörð, eins og hér hefur verið rætt um, og ég lít á hana í raun og veru aðeins sem minni háttar tilraun til að vita hvort ekki sé hér hægt að hreyfa hið allra minnsta, ekki einu sinni það. Hæstv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson, segir í sinni ræðu hér áðan að varðandi hugsanlega fjárveitingu til hafnarinnar í Súðavík, þá sé málið þannig statt að það hafi ekki neinn tilgang að hugsa sér fjárveitingu til þeirrar ákveðnu uppfyllingar sem þarna er um að ræða, og við höfum í okkar till. gert ráð fyrir að veitt væri fé til, vegna þess að það væri óútkljáð hvort þarna ætti að koma staurabryggja eða stálþil og gerð þessarar uppfyllingar muni ráðast af því. Ég vil svara þessu með því að halda því fram að það ætti að vera ákaflega auðvelt að ganga frá ákvörðun um þetta áður en næsta ári lýkur, hvort komi staurabryggja eða stálþil, þannig að slík fjárveiting sem við leggjum til. kæmi að fullu gagni. Og ég er alveg sannfærður um að það þýddi ekki að bjóða heimamönnum í Súðavík upp á þessa ástæðu fyrir því að ekki megi veita það fé til þessarar hafnar sem þeim hafði verið lofað mjög ákveðið á síðasta ári, en ekki var þá staðið við og á að taka af þeim aftur nú. Ég vil ekki gerast langorður um þessi efni, - það er búið að mæla fyrir þessum till., - ég vil aðeins undirstrika það varðandi flugvöllinn á Ísafirði að þar er einfaldlega um það að ræða að þau tæki sem geta unnið það verk sem ætlast er til að unnið verði, malbikun á flugvellinum, verða til staðar á Ísafirði á næsta ári, en ekki á þar næsta ári. Það er vegna almennra malbikunarframkvæmda í sambandi við gatnagerð á vegum sveitarfélaganna á Ísafirði og í nágrenni. Ég sé ekki annað en þar sem það er viðurkennt af öllum að þarna sé um nauðsynlega framkvæmd að ræða, sem hefur verið frestað á undanförnum árum vegna þess fyrst og fremst að tækin hafa ekki verið til staðar, þá sé ég ekki annað en það væri hreint glapræði ef ekki ætti að nýta þetta tækifæri nú til að vinna þessa framkvæmd. Og ég segi fyrir mig, að ég læt mér ekki duga það að hæstv. samgrh. gefi um þetta einhvern ádrátt, að það geti komið til mála að það verði reynt að gera þetta, en segi jafnframt að það sé ekki hægt að fallast á að fjárveiting í þessu skyni verði sett inn á fjárl. Það eru þó þrátt fyrir allt fjárl. og þau ein, sem eiga að skera úr um það hvaða framkvæmdir sé ráðist í og hverjar ekki. Ég vil því mælast til þess mjög eindregið, að menn hugleiði hvort ekki séu svo gild rök fyrir þessari till. að á hana beri að fallast. Von mín er sú að fjvn. skoði þetta mál, áður en til 3. umr. kemur, og einnig varðandi hinar till. sem við flytjum á þskj. 153. Ég vil þá snúa mér að brtt. á þskj. 170 sem ég flyt hér ásamt hv. 3. þm. Reykn. Þessi brtt. lýtur að lið á bls. 32 í fjárlagafrv., þar sem lagt er til í fjárlagafrv. að 12 millj. kr. skuli varið til íslenskra rithöfunda og höfunda fræðirita vegna útgáfu frumsaminna verka, enda verði settar sérstakar reglur um úthlutun fjárins. Till. okkar er sú að þessi liður hækki úr 12 millj. í 18 millj. Hér er á ferðinni mál sem á sér alllanga sögu, og ég ætla nú ekki að rekja hana ítarlega, en hlýt að rifja nokkuð upp rað sem áðar hefur gerst. Vorið 1972 var samþykkt hér á Alþ., ég hygg einróma, till. sem var á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing till. um að fjárhæð, er nemi sem næst andvirði söluskatts af bókum, renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun eftir reglum sem samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda.“ Þessi till. var samþ. vorið 1972. Áður hafði rithöfundaþing, sem haldið var 1969, sett fram þá kröfu sem þarna var verið að samþykkja á Alþ., þ.e.a.s. þá kröfu að söluskattur af bókum rynni til höfundanna sjálfra, en yrði ekki notaður í aðrar þarfir. Þetta var á sínum tíma rökstutt með því að væri lítið til annarra listgreina en bókmennta, þá væri þar ekki um söluskattsheimtu að ræða af hálfu ríkisins. Í hópi listamanna þjóðarinnar væru það í raun rithöfundarnir einir sem þetta væri lagt á, að ríkið heimti söluskatt af þeirra verkum. Alþ. féllst á þetta sjónarmið og þessi till. var samþykkt. Næst gerðist það í málinu, að þegar að fjárlagaafgreiðslu kom næsta haust eftir að þessi till. var samþ., þá voru settar inn á fjárlög - það voru fjárlög ársins 1973 - 12 millj. kr. í þessu skyni sem gert var ráð fyrir í till. sem ég minnti á hér áðan og las upp. Þessar 12 millj. voru að vísu ekki nema nokkur hluti af söluskatti af bókum, sem upphaflega till. hafði í rann og veru gert ráð fyrir að rynni allur til rithöfunda. Það var áætlað þá að söluskattur af frumsömdum bókum hefði verið árið 1972 milli 21 og 22 millj., en ef þýddar bækur væru teknar með, þá milli 38 og 39 millj. En 12 millj. voru sem sagt settar inn á þennan ákveðna lið fjárl. Síðan gerðist það í málinu, að menntmrn. skipaði sérstaka n. þann 16. jan. 1973 til þess að semja reglur um úthlutun þessa fjár samkv. þáltill., og þessi n. hefur sett ákveðnar bráðabirgðareglur sem nú eru í gildi í þessum efnum, en vinnur áfram að varanlegri reglugerð. Á fjárl. þessa árs, sem nú er að líða, voru aftur ákveðnar þessar sömu 12 millj. til rithöfunda á þessum lið. Það var að sjálfsögðu enn fjær því að nema þeirri upphæð sem samsvaraði söluskatti af bókum heldur en árið áður. En nú standa málin þannig við 2. umr. fjárl. ársins 1975 að það eru enn í fjárlagafrv. aðeins þessar sömu 12 millj. óbreyttar. Ég hygg, að ef menn litu á það hver söluskattur af bókum væri í dag, sem var 21–22 millj. 1972, og hvað hann yrði á næsta ári, þá er á það að líta, að það er ekki aðeins að bókaverð hafi stórhækkað eins og allt annað verðlag í landinu, heldur hefur söluskattsstigunum einnig fjölgað verulega. Það munu vera ein 6 stig, svo að ekki sé talið með viðlagasjóðsgjaldið sem eðlilegt er að halda þarna utan við, og ég hygg, að það sé ekki fjarri lagi að áætla mætti söluskatt af bókum næsta ár og þá eingöngu frumsömdum bókum íslenskra höfunda ekki lægri en 70–80 millj. kr. Nú hefur Alþ. árið 1972 samþ. ákveðna till. um að þetta fé skuli renna til rithöfunda. En þá er spurningin þessi: Vilja menn fara þannig með þessa samþykkt Alþ., sem gerð var á sínum tíma, að halda sig enn þá einu sinni við það að talan skuli ekki hreyfast, vera áfram eingöngu þessar 12 millj. Í till. okkar hv. 3. þm. Reykv. er lagt til, að hún hækki upp í 18, aðeins um 50%. En það hefur reyndar gerst ýmislegt meira í sambandi við þetta ákveðna mál. Hér var lagt fram á Alþ. s.l. vor ákveðið frv. frá þáv. hæstv. ríkisstj. Þetta var stjfrv. um Launasjóð rithöfunda. Það var sama málið og ég er hér að tala um sem þar var á ferð. Þetta frv. var samið af þeirri n. sem hæstv. fyrrv. menntmrh. hafði skipað til þess að semja reglur samkv. þál. frá 1972, reglur um úthlutun. Það var sú n. sem samdi þetta frv., og það er rétt að láta þess getið að hæstv. núv. iðnrh. átti m.a. sæti í n. sem þetta frv. samdi, og ég hygg að við hljótum því að líta svo á að hann sé þar meðal tillögumanna. Í þessu frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal Launasjóð íslenskra rithöfunda. Stofnfé sjóðsins skal vera 21.7 millj. kr. og greiðast úr ríkissjóði.“ Þarna er talan reyndar 21.7 millj. Það er talan sem samsvarar því sem áætlað var sem söluskattur af bókum næmi árið 1972. E n í þessu frv., sem var lagt fram á s.l. vori sem stjfrv., segir áfram: „Fjárveiting samkv. 1. gr. skal í fyrsta sinn veitt í fjárl. fyrir árið 1975.“ Það eru þau fjárlög, sem við erum nú að ganga frá. Og áfram segir: „Í fjárl. ár hvert skal sjóðnum síðan ætluð fjárveiting er nemi eigi lægri fjárhæð en að ofan greinir. Fjárhæðin skal endurskoðuð ár hvert við undirbúning fjárl. með tilliti til breytinga á byrjunarlaunum menntaskólakennara. Rétt til greiðslu úr sjóðnum hafa íslenskir rithöfundar og höfundar fræðirita. Heimilt er og að greiða úr sjóðnum fyrir þýðingar á íslensku.“ Síðan: „Menntmrn, setji reglugerð um framkvæmd l. að höfðu samráði við félagasamtök rithöfunda, þar sem m.a. skal kveða á um stjórn sjóðsins, vörslu hans og greiðslur úr honum.“ Þetta frv., sem ég var hér að minnast á, fór til n. á sínum tíma og ég hef hér fyrir framan mig nál. frá menntmn. Nd. dags. 8. maí á þessu ári, og þar kemur reyndar fram að hv. menntmn. Nd. hefur öll verið sammála um að mæla með þessu stjfrv. hæstv. fyrrv. ríkisstj., - frv., sem hæstv. núv. iðnrh. var meðal höfunda að. Þarna er sem sagt gert ráð fyrir og talað um það alveg beint að á fjárl. ársins 1975 verði þessi ákveðna upphæð ekki 12 millj., heldur 21.7 millj. Frv. fékk ekki fullnaðarafgreiðslu á síðasta þingi með tilliti til þingrofs og þeirra aðstæðna sem þá voru uppi, en sú till. um 50% hækkun á þessum lið fjárl., úr 12 millj. í 18, sem ég flyt hér ásamt hv. 3. þm. Reykn., er tilraun til þess að fá úr því skorið hvort ekki sé hægt að fá um það hér samkomulag, sem raunar er búið að fallast á áður af fulltrúum allra þingflokka, að þarna verði gerð á nokkur leiðrétting og íslenskir rithöfundar nái þeim rétti að fá í sinn hlut nokkru meira af söluskattinum, sem ríkissjóður hefur innheimt af þeirra bókum, heldur en hingað til hefur verið. - Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Á þskj. 170 flyt ég ásamt hv. 6. landsk. þm., Guðmundi H. Garðarssyni, brtt. varðandi fjárveitingu til byggingar orlofsheimila verkalýðssamtakanna og fjárveitingu til sérstofnana Alþýðusambands Íslands. Ég skal ekki fjölyrða um þessar till., aðeins geta þess að Alþýðusambandið sendi fyrir miðjan maímánuð á þessu ári umsókn til félmrn. um hækkun á þessum liðum og raunar nokkrar aðrar till. varðandi fjárl. og verkalýðssamtökin, en það virðist sem þessar till. Alþýðusambandsins um beiðni hafi stöðvast við fyrstu þröskulda í stjórnarráðinu og ekki komist lengra. Þær till., sem hér eru fluttar, miðast einvörðungu við það að þeir liðir, sem hér um ræðir, haldi nokkurn veginn verðgildi sínu miðað við það sem þeir voru s.l. ár, - miðast ekki við þær till., sem Alþýðusambandið gerði í vor, heldur einvörðungu við það að þessir liðir lækki ekki í verðgildi. Það sem hér er um að ræða, er í fyrsta lagi bygging orlofsheimila verkalýðssamtakanna, en þetta er búið að vera á fjárl. nokkur ár og ég þarf ekki að fara mörgum orðum um hve nauðsynleg fjárveiting þetta er. Verkalýðsfélögin hafa á síðustu árum ráðist í myndarlegt átak til þess að koma upp orlofsbúðum fyrir verkafólk, og hefur það orðið til þess að margir þeir, sem ekki hafa haft möguleika til að nýta orlofsdvalir á viðunandi hátt, hafa nú getað veitt sér slíkt, en þó í allt of litlum mæli. Nú er þannig ástatt, að allmörg orlofshús eru í byggingu og aðrar byggingarframkvæmdir eru fyrirhugaðar. Má þar t.d. nefna, að í Vestfirðingafjórðungi, þar sem engar slíkar orlofsbúðir eru, er fyrirhugað að byrja á þeim á næsta ári. Nokkur undirbúningur hefur átt sér stað, búið að ákveða þeim stað og undirbúningi langt á veg komið. Ég ætla ekki að eyða tíma í að skýra fyrir mönnum hve mjög þýðingarmikið mál þetta er. Ég veit að hv. alþm. skilja það. 2. brtt. okkar er varðandi fjárveitingu til Menningar- og fræðslusambands alþýðu. Þessi stofnun, sem er tiltölulega ung innan verkalýðssamtakanna, hefur notið nokkurrar fjárveitingar, og eru henni í því frv., sem fyrir liggur, áætlaðar 2,5 millj., en við leggjum til, að það verði hækkað í 3.5 millj. og verði þá að verðgildi svipað og nú er. Það, sem hér er um að ræða, er fræðslustarfsemi Menningar- og fræðslusambands alþýðu, en það hefur á allra síðustu árum haldið uppi allvíðtækri fræðslustarfsemi, sem fyrst og fremst miðast við að mennta forustumenn og trúnaðarmenn verkalýðsfélaga. Ég held, að það sé augljóst, jafnþýðingarmiklu hlutverki og verkalýðsfélögin gegna í okkar þjóðfélagi, sífellt vandasamari störfum sem trúnaðarmenn þessara félaga verða að inna af höndum, að þá sé ákaflega nauðsynlegt einmitt að þeir séu sem allra bestri þekkingu búnir í þeim störfum sem þeir þurfa að vinna. Og það er ekki hvað síst nauðsynlegt að unga fólkið, sem kemur og tekur við af hinum eldri, hafi möguleika til þess að afla sér þeirrar fræðslu sem nauðsynleg er til þess að geta sinnt þessum störfum. Í raun og veru ætti að mínu viti þessi fræðslustarfsemi að vera einn þáttur í skólakerfi okkar, og hefur oft verið flutt frv. þar að lútandi, og vonandi verður það að veruleika áður en langt um líður. 3. till., sem við flytjum, er varðandi alþýðuorlof, en það er mjög ung stofnun innan Alþýðusambandsins, - stofnun, sem hefur unnið að því að greiða fyrir orlofsferðum verkafólks aðallega, bæði innanlands og utan. Þetta er stofnun sem hefur nú orðið æðimikið umfangs, og má m.a. gata þess, að tvö undanfarin ár hefur þessi stofnum rekið orlofsdvalarheimili við Héraðsskólann í Reykholti. Það hófst á árinu 1973, þegar orlofsheimilin í Ölfusborgum voru ekki tiltæk fyrir það fólk sem þar hefur dvalið á sumrin í orlofi, en eins og allir vita lánuðu eigendur Ölfusborga þau húsakynni til þess fólks sem varð að flýja eldana í Vestmannaeyjum. Þessi rekstur í Reykholti hefur orðið mjög vinsæll, og ég held að það væri mjög nauðsynlegt að færa þá starfsemi út, en orlofsdvalirnar, hvort sem er um slíka staði eins og héraðsskólana að ræða eða orlofsheimilin, þetta er það dýrt, að það er ekki hægt að selja fólki dvalir á því verði sem það raunverulega kostar. Verkalýðsfélögin standa undir stórum fjárhagsbyrðum varðandi þessa starfsemi, og er áreiðanlega ekki nema réttmætt að ríkið komi þarna ofurlítið til móts. Hér er um smáupphæð að ræða, það er ein millj. í fjárlagafrv., en við leggjum til, að það hækki upp í 1.5 millj. Eins og ég sagði virðast þessi mál hafa einhvers staðar lent á milli og ekki komist alla leið til fjvn., og það er von okkar að þessi atriði verði tekin til athugunar fyrir 3. umr. fjárl.



Herra forseti. Ég flyt ásamt tveimur öðrum þm., Jóni Arm. Héðinssyni og Sighvati Björgvinssyni, nokkrar. brtt. á þskj. 172, en þær brtt. eru flestar við kafla í fjárl., sem nefnist Ýmis framlög til einstaklinga, heimila og samtaka. Þessar till., sem við erum með hér, eru flestar til stuðnings félagasamtökum, sem fást við líknarmál og eru í flestum tilfellum stofnuð af einstaklingum og áhugamönnum um viðkomandi vandamál ákveðinna sjúklinga. 1. brtt., sem við flytjum, er í sambandi við Styrktarfélag fatlaðra, Sjálfsbjörg. Í till, meiri hl. fjvn. er gert ráð fyrir að styrkur til Styrktarsjóðs fatlaðra, sem er fyrst og fremst byggingarstyrkur, sé 3.3 millj., en við mælumst til þess, að þeirri upphæð verði breytt í 4.5 millj. Ég hef hér í höndunum afrit af bréfi frá Sjálfsbjörg, landssambandi fatlaðra, - bréfi, sem sent var til fjvn. Alþ. og mig langar - með leyfi forseta - að lesa örstuttan kafla úr til þess að skýra fyrir þm. hversu mikilvægt mál hér er á ferðinni og hversu nauðsynlegt er að fjárframlag til þessara samtaka sé hækkað, en í bréfinu segir: „Við leyfum oss hér með að fara þess á leit við hv. fjvn. Alþ., að fjárveiting sú til Styrktarsjóðs fatlaðra, sem oss er ætluð á fjárl. fyrir árið 1975, verði hækkuð úr 3.3 millj. í 4.5 millj. kr. Sem forsendur fyrir þessari beiðni viljum við minna á, að hv. Alþ. samþykkti árið 1962 lög um tekjustofn til Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra, þ.e. 3 kr. af hverju kg hráefnis til sælgætisgerðar. Þessi lög voru sett til 10 ára eða ársins 1972. Þau fengust ekki framlengd vegna áætlana stjórnvalda um einföldun skattakerfisins. Samtökunum hefur hins vegar verið úthlutað styrk s.l. tvö ár, sem að vorum dómi er allt of lágur, sé miðað við þá heimild, sem lögin veittu, og þær miklu verðhækkanir undanfarinna ára. Umrædd fjárveiting er hinn eini fasti tekjustofn sem samtökin geta treyst á, en innan vébanda þeirra eru nú 13 félög og félagsmenn nálægt 1300. Það er því í mörg horn að líta, þar sem þetta fé rennur jafnt til eflingar margvíslegri starfsemi hinna einstöku deilda úti á landi og til framkvæmda landssambands Sjálfsbjargar í Reykjavík.“ Það kemur sem sagt fram í þessu bréfi, að þeir fjármunir, sem samtökin byggðu fyrst og fremst á, voru skattur af hráefnis kg til sælgætisgerðar. En eins og kemur fram í bréfinu, þá var hann til 10 ára og þau misstu af þeirri tekjuleið 1972. Frá þeim tíma telja þessi samtök að þau hafi misst hlutfallslega allmikið fé úr sínum rekstri vegna þess að það, sem fjárlög hafa áætlað þeim, er hlutfallslega miklu minna en þau fengu úr fyrri fjáröflun, sem þau fengu af þessu sælgætiskg eða hráefni í sælgætisgerð. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa brtt., en sný mér að öðrum, sem við erum með hér og eru við sama kafla, eins og ég gat um í upphafi. Ég minnist hér á barnaheimilið Sólheima í Grímsnesi, en samkv. áætlun í fjárlagafrv. er tillagið mjög rausnarlegt - eða hitt þó heldur, 65 þús. kr., en það er sem svarar mánaðarlaunum einnar fóstru á því heimili. Við leggjum til að þessu 65 þús. kr. framlagi verði breytt í 300 þús. Sama má segja um fávitaheimilið í Skálatúni. Það er reiknað með 65 þús. kr. fjárframlagi til þeirrar stofnunar en við viljum hækka það í 300 þús. Geðverndarfélagi Íslands eru áætlaðar 75 þús. kr., en við viljum mælast til að það verði 300 þús. Tjaldanesheimilinu eru áætlaðar 200 þús., en við óskum eftir hækkun í 400 þús. kr. Styrktarfélagi vangefinna eru áætlaðar 100 þús., en við mælumst til þess að sú tala verði hækkuð í 300 þús. Öll þessi félög og stofnanir hafa það sameiginlegt að vera stofnuð af áhugafólki, fyrst og fremst aðstandendum sjúklinga, sem þurfa á þessar stofnanir, eða sjúklinga, sem ekki hafa komist þangað, en þyrftu þangað að komast. Það starf, sem unnið er af sjálfboðaliðum og einstaklingum, sem leggja mikla vinnu á sig til að halda þessum stofnunum gangandi eða til að afla á margvíslegan hátt fjármuna til rekstrar þeirra, - það starf hefur oft og tíðum ekki verið mikils virt, en er mikils virði, þegar ríkisvaldið treystir sér ekki til að haldaslíkum stofnunum gangandi með fjárframlögum úr ríkissjóði. Það nálgast því að mínu mati að vera móðgun við þá aðila sem starfa við þessi félög, að fjárframlög til þessara heimila skuli vera frá 65 þús. og upp í 75 þús., sem eru laun eins starfsmanns í einn mánuð í flestum tilfellum. Það er stundum talað um það, að okkur sé nauðsynlegt að hafa sinfóníuhljómsveit, að hafa þjóðleikhús, til þess að geta talist vera búsett eða íbúar í menningarþjóðfélagi. En er það menningarþjóðfélag sem lætur slíka þegna eiga sig að mestu leyti og ýtir þeim fram hjá sér ár eftir ár þegar talað er um fjárlög á Alþ. og talað um fjárveitingar til hinna ýmsu stofnana í þjóðfélaginu? Ef það er nauðsynlegt til þess að kallast menningarþjóðfélag að styrkja Þjóðleikhúsið með 128 millj., Sinfóníuhljómsveitina með 27 millj., þá er ástæða til þess að þessi heimili, sem ég minntist á áðan, fái ekki 65 þús., heldur hundruð þús., ef ekki millj., til. þess að þeir borgarar, sem þessi félög vernda, fái viðunandi starfsskilyrði og þessir sjúklingar verði ekki hornrekur í þjóðfélaginu ár eftir ár og gleymdir, ekki bara af einstaklingum í þjóðfélaginu, heldur því miður einnig af hinu háa Alþ. Það eru fleiri brtt., sem við erum með hér, sem fjalla um þennan sama kafla í fjárl., en eru ekki um líknarfélög. Það er till. okkar að framlag til Neytendasamtakanna, sem reiknað er með að sé 250 þús., verði hækkað í 550 þús. Það er staðreynd, sem þarf í sjálfu sér ekki að rökræða hér lengi, að neytendasamtök hafa a.m.k. í nágrannaþjóðfélögum okkar reynst mikill og góður vettvangur fyrir hinn almenna neytanda til þess að berjast fyrir rétti sínum, fylgjast með verðhækkunum og hafa ýmislegt gott af í sínu daglega lifi. Neytendasamtök á Íslandi hafa því miður ekki reynst eins og þau ættu að vera, ekki eins sterk samtök og þau skyldu vera fyrir neytendur, því miður. En að ætla þeim 250 þús. kr. í rekstur er að mínu mati og okkar flm. fyrir neðan allar hellur. Í slíku verðbólguþjóðfélagi sem við höfum mátt búa við undanfarin ár er nauðsynlegt að neytendur hafi samtök og það sterk samtök, eins og ég sagði áðan, til þess að fylgjast með verðbólguþróuninni, fylgjast með vöruverði og sjá um, að þeir séu ekki hlunnfarnir í verslun eða viðskiptum. 550 þús. kr. af hálfu ríkissjóðs til Neytendasamtakanna er í sjálfu sér lítil upphæð, en gæti þó verið hvatning til Neytendasamtakanna um að gera enn þá betur en þau hafa gert hingað til, og mætti því segja að slíkur styrkur væri fyrsta skrefið í þá átt að biðja um, að Neytendasamtökin verði í framtíðinni sterkari og áhrifameiri félagsskapur en þau hafa verið hingað til. Ég reyndar minntist ekki á það áðan, þegar ég talaði um líknarfélögin, að í þessum brtt. er einn nýr liður við þennan sama kafla um framlög til einstaklinga, heimila og samtaka, þ.e.a.s. það er framlag til Félags fjölfatlaða, en það er félag, sem stofnað var í fyrravetur af foreldrum fjölfatlaðra barna fyrst og fremst, en þau félagasamtök hafa reyndar starfað stuttan tíma, en voru stofnuð eingöngu vegna þess að hin fjölfötluðu börn, sem þetta fólk ýmist átti eða var aðstandendur að, höfðu hvergi inni, litla kennslu og litla möguleika yfir höfuð til þess að fá nokkurn framgang í sínu lifi, því að þau komust í flestum tilfellum ekki inn á neinar stofnanir og urðu að hafast við í heimahúsum, sem var hvorki þeim né þeirra aðstandendum til góðs og þess vegna gerðu foreldrar þessara barna tilraun til þess að bæta hag þeirra. Þess vegna förum við fram á það nú að Félag fjölfatlaðra fái 300 þús. kr. styrk á fjárl. til þess að bæta möguleika þeirra til frekari uppbyggingar náms eða aðstöðu og þjónustu við þessa borgara, og að Alþ. gleymi hvorki þessum né öðrum sem ég hef minnst á hér, sem eru sjúklingar í þessu þjóðfélagi, en hafa gleymst meira og minna hingað til. Einnig förum við fram á það, að við bætist nýr liður og sá liður fjallar um bindindisstarfsemina í landinu, en eins og hefur komið fram hér í umr. um fjárlög, þá hefur verið minnst á það að áhugi manna hér á Alþ. hefur farið mjög vaxandi, sérstaklega í haust, fyrir áfengisvarnamálum. Er það góðs viti, og ég vil taka undir það. Við hvetjum til þess að áfengisvarnaráði verði úthlutað 500 þús. kr. til útgáfustarfsemi til þess að auka skilning manna á þessu vandamáli og reyna að fyrirbyggja það mikla böl sem nú ríkir í áfengismálum á Íslandi. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þessar brtt., en ég vil mælast til þess við hv. fjvn., að hún taki þessar brtt. okkar til yfirvegunar og hafi í huga það, sem ég ræddi áðan um þessa þjóðfélagsborgara sem orðið hafa undir og gleymst á undanförnum áratugum, þeir verði ekki enn einu sinni látnir sitja á hakanum, þegar við tölum um milljarða í alls konar framkvæmdir, - að slíkir sjúklingar og slíkt fólk, sem okkur ber að vernda sem hér sitjum á Alþ., það fólk verði ekki enn einu sinni út undan, en við sjáum veg okkar í því að styrkja það fólk til frekari hamingju og betri framtíðar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær litlar, en mikilvægar brtt. Sú fyrri er á þskj. 171 undir liðnum um byggingu sjúkrahúsa o.fl., þess efnis, að heilsugæslustöð á Kirkjubæjarklaustri hljóti 10 millj. kr. í stað einnar sem nú er í fjárl. Saga þessa máls er sú, að á s.l. ári fengu Klausturmenn fjárveitingu að upphæð 1 millj. kr. til undirbúnings heilsugæslustöðvar. Það má með sanni segja að fólkið þar eystra hefur bæði notað tímann vel, sem síðan er liðinn, og svo peningana til þess að vinna að þessu áhugamáli sínu og að þeirra áliti lífshagsmunamáli. Þeir fengu arkitekt til að hanna og teikna smíði stöðvarinnar. Upp úr þessu verki hefur komið það, að sú teikning verður væntanlega notuð um land allt við gerð heilsugæslustöðva af stærðinni H 1. Þetta fólk var fyrst allra til að hafa öll sín gögn tilbúin, og eftir þessum gögnum munu allar aðrar stöðvar af sömu gerð verða hannaðar. Þeirra teikning er einfaldlega fyrsti liðurinn í stöðlun slíkra stöðva um land allt. Þær stöðvar, sem smíðaðar kunna að verða annars staðar á landinu og nota þessar sömu teikningar, verða samkv. núv. fjárlagafrv. samt á undan þeim, ef ekki verður tekið tillit til þessarar hækkunarbeiðni. Lögin um heilsugæslu og uppbyggingu kerfis heilsugæslustöðva eru forsenda þess að læknar muni í framtíðinni fást til þess að vinna úti á landsbyggðinni, auk þess sem ein meginhugsun laganna var sú að bæta sem mest mátti verða og sem fyrst aðstöðu strjálbýlisins sem verst var sett. Aðstaðan á Klaustri er lítil sem engin. Vandamálið að fá lækna er sífellt erfiðara og meira brennandi, og vandinn við að halda lækni þar eystra leysist aðeins með því að fá þar viðunandi aðstöðu,sem þó verður sú minnsta sem gert er ráð fyrir í lögum í þessum efnum. Það er einmitt sú aðstaða, sem farið er fram á með þessari tillögugerð, og þó aðeins við 1. áfanga stöðvarinnar. Landfræðilega eru þeir á Klaustri illa í sveit settir í þessum efnum að því er snertir fjarlægðir frá lækningastofnunum. Þar á ofan bætist að oft er um mikil vandkvæði að ræða að komast vestur yfir hinn ógnvekjandi Mýrdalssand, sem er erfiður þröskuldur í samgöngum fyrir þá, sem búa austan hans. Þess vegna vofir læknisskortur nú yfir og þá verður illt í efni. Svo að ég vendi nú mínu kvæði í kross vil ég vísa til ummæla hv. ráðuneytisstjóra er hann lýsti skoðun sinni á þessu máli, taldi að þarna þyrfti allra aðstæðna vegna og áðurtalinna erfiðleika að koma stöð af þessari gerð upp og það í fremstu framkvæmdaröð. Ráðuneytisstjórinn taldi enn fremur mjög mikilvægt að byggðar væru samtímis þær stöðvar sem ynnu saman í framtíðinni, enda gert ráð fyrir slíkri samvinnu milli stöðvanna í Vík og Klaustri. Ég legg til að þrátt fyrir margar óskir annars staðar frá, þá verði tekið tillit til þeirra atriða, sem ég hef lýst hér á undan, og hv. Alþ. geti fallist á að samþykkja þessa hækkun. Herra forseti. Síðari brtt. mín er af allt öðrum toga og er á þskj. 174 undir liðnum ýmis utanríkismál. Þar er gert ráð fyrir að framlag Íslands til aðstoðar við þróunarlöndin hækki úr 5 millj. í 9.5 millj., sem mun vera sem næst sú tala sem til þarf að við íslendingar stöndum við okkar framlag, sem við höfum samið um við undirritun hæstv. ráðh. Ólafs Jóhannessonar á milliríkjasamningi milli Íslands og hinna Norðurlandanna annars vegar og Kenýa og Tansaníu hins vegar. Samningur þessi var staðfestur fyrir okkar hönd í júlí 1972. Til þess að við verðum okkur ekki til vanvirðu með því að standa ekki við okkar hlut í þessum milliríkjasamningi ber brýna nauðsyn til þess að hækka framlagið til samræmis við þær verðbreytingar sem orðið hafa síðan. Ég mun ekki hafa mörg fleiri orð í þessu sambandi, en ég vil leggja sérstaka áherslu á það við hv. alþm. að þeir skilji nauðsyn þess að við íslendingar fáum ekki á okkur óorð fyrir að standa ekki við milliríkjasamninga sem gerðir eru í því skyni að leggja okkar skerf, þótt ekki sé stór, til aðstoðar við sárfátæka alþýðu þriðja heimsins. Ég vil að lokum geta þess, að mér er kunnugt um af samtölum við ýmsa fjvn.- menn að þetta mál hefur fengið þar góðan hljómgrunn.



Herra forseti. Ræða sú, sem hæstv. fjmrh. flutti hér í kvöld, gefur ekki mikið tilefni til andsvara, því að hún var æðirýr og efnislítil. Hæstv. ráðh. kvartaði yfir því, að vakin væri athygli á að liðirnir önnur rekstrargjöld í fjárlagafrv. hækkuðu um 65.7% eftir að tiltekin atriði hafa þó verið dregin frá, og fór síðan að rekja til skýringar á þessari hækkun annarra rekstrargjalda ýmsar hækkanir sem erfitt hefði verið að komast hjá, svo sem niðurgreiðslur, laun og tryggingabætur. Engin þessara útgjalda, sem hann nefndi, falla undir liðinn önnur rekstrargjöld. Hæstv. ráðh. virðist því ekkert botna í því hvernig uppsetningu er háttað í því fjárlagafrv. sem hann leggur fram. Hann fimbulfambaði þannig um liði sem ekkert koma við þeirri hækkun sem orðið hefur á öðrum rekstrargjöldum, en þau hækka umfram almennt verðlag í landinu. Þá kom það fram hjá hæstv. ráðh. að hann telur fyrir sitt leyti engan mun á því, hvort fjárlög hækka annars vegar vegna hækkaðra rekstrargjalda eða hins vegar vegna aukinna fjárveitinga til verklegra framkvæmda. Hann taldi að þm.þyrftu ekki að setja það svo mikið fyrir sig þótt önnur rekstrargjöld hækkuðu, því að framlög til verklegra framkvæmda lækkuðu í staðinn, og taldi það mikla mótsögn þegar deilt væri á hækkun rekstrarliða, en fundið jafnframt að lækkun fjárveitinga til verklegra framkvæmda. Ég hélt nú að hæstv. ráðh. þyrfti lengri setu í stól fjmrh. til að verða svo steinrunninn gagnvart tölum í fjárlagafrv., að hann geri engan mun á því hvað á bak við þær liggur. Ég get hins vegar fullvissað hann um að skoðun líklega allra hv. þm. annarra en hans er án efa sú að eftirsóknarvert sé að halda niðri rekstrarliðum til þess að geta í staðinn veitt meira fé til verklegra framkvæmda. Hjá hæstv, ráðh. hefur þetta hins vegar í verki reynst öfugt, rekstrargjöldin hafa hækkað, en framlögin til verklegra framkvæmda hafa lækkað. Það versta er þó að mínum dómi, að nú er komið í ljós að hæstv. ráðh. gerir hér engan greinarmun á. Það er að hans dómi jafn eftirsóknarvert að lækka framkvæmdaliði og rekstrarliðina, og ef framkvæmdaliðirnir lækka, þá gerir ekki svo mikið til þótt rekstrarliðirnir hækki. Þetta eru nýjar kenningar á Alþ. Það var helst á hæstv. ráðh. að heyra, að það væri ég eða einhverjir aðrir þm. stjórnarandstöðunnar sem hefðu lagt til að rekstrarútgjöld ríkisins yrðu skorin niður í einu vetfangi um þúsundir millj. kr. Ég hef aldrei ímyndað mér að unnt væri að koma að sparnaði með þeim hætti, hvað þá að það væri auðvelt. Ég hef lýst skoðun minni í því efni, bæði í stjórnarandstöðu og í stjórnaraðstöðu, og nú síðast í ræðu minni áðan. Nei, það var annar þm. sem flutti frv. um að þetta yrði gert. Sá hv. þm., sem það gerði, sem lagði til að útgjöld ríkisins yrðu skorin niður um sem svarar 6000 millj. kr. á næsta ári, en leggur nú til að ríkisútgjöld verði aukin um 11–12 þús. millj. kr. frá útgjöldum þessa árs, hann hefur verið spurður að því hvernig hann hafi ætlað að gera þetta og hvers vegna hann geri það ekki nú, fyrst það var svona auðvelt í fyrra. Hann hefur að sjálfsögðu engu getað svarað. En aðalástæðan til þess, að ég tek hér til máls aftur, eru þau orð sem hæstv. ráðh. lét falla um hafnamál. Hann sagði eitthvað sem svo: Fyrst málum hafnarsjóða er svo illa komið sem raun ber vitni, sýnir það þá ekki hversu illa vinstri stjórnin lék þessa aðila? Vissulega er hagur margra og of margra hafnarsjóða bágur, það rakti ég í ræðu minni hér áðan. En hann er ekki bágur vegna aðgerða vinstri stjórnarinnar, heldur þrátt fyrir þær miklu úrbætur sem sú stjórn kom fram í hafnamálum. Úrbætur vinstri stjórnarinnar dugðu ekki til, enda sat hún aðeins í 3 ár, - þær dugðu ekki til að bæta að fullu úr því neyðarástandi sem ríkti í þessum málum eftir nær 12 ára setu viðreisnarstjórnarinnar. Í tíð viðreisnarstjórnarinnar var látið nægja að ríkið greiddi 40% allra innri hafnarmannvirkja. Hafnabótasjóður fékk svo til engar fjárveitingar og var alls ómegnugur að aðstoða hafnarsjóðina. Hafnarsjóðir voru látnir taka erlend lán sem stórhækkuðu með sífelldum gengislækkunum viðreisnarstjórnarinnar og voru og eru að sliga marga hafnarsjóði. Þau eru að lama getu þeirra til að standa undir þeirra hlut í kostnaði við nýjar framkvæmdir. Vinstri stjórnin setti hins vegar ný hafnalög, sem fólu það m.a. í sér að ríkið greiðir 75% allra hafnarframkvæmda og í vissum tilfellum er heimilt að til viðbótar komi framlög úr Hafnabótasjóði 15%, eða samtals 90%. Lögin fólu enn fremur í sér stóreflingu Hafnabótasjóðs frá því sem áður var, þar sem sjóðurinn hlýtur nú sjálfkrafa upphæð á fjárl., sem hverju sinni svarar til 12% af fjárveitingum til almennra hafnarframkvæmda. Fjárveitingar til hafnarframkvæmda voru stórhækkaðar í tíð vinstri stjórnarinnar. Hafnarsjóðir þurftu ekki á því tímabili að taka lán með gengisáhættu. Og með sérstöku heimildarákvæði í fjárl. hefur verið veitt sérstök fyrirgreiðsla til hafnarsjóða sem nemur tugum millj. kr. En þessar aðgerðir vinstri stjórnarinnar til að bæta úr ófremdarástandi, sem ríkti eftir viðreisnarstjórnina, eru vissulega ekki nægar. Ég er ekki að komast á þá skoðun nú vegna þess að ég er í stjórnarandstöðu. Ég lýsti t.d. þessari skoðun minni sérstaklega við afgreiðslu fjárlaga í fyrra. En það er öðru nær en að hægri stjórnin, sem nú situr, ætli að halda áfram umbótastarfi vinstri stjórnarinnar í þessu efni fremur en öðrum. Það, sem nú er að gerast, er þetta: Framlög til hafnarframkvæmda lækka að raungildi um 24% rúm. Ekkert hefur verið veitt úr Hafnabótasjóði í ár þótt kominn sé 16. des. Hæstv. samgrh. tilkynnti áðan að nú væri búið að senda bréf til fjvn. um veitingar úr Hafnabótasjóði. Ég veit ekki hvenær á að afgreiða það, kannske á annan í jólum eða svo, það verður naumast gert nú, þegar fjvn. er algerlega upptekin við að afgreiða fjárl. til 3. umr. Og þeir, sem nú ráða, hafa lýst því opinberlega yfir að eftir að ríkissjóður greiðir nú 75% kostnaðar við hafnarmannvirkin eigi sveitarfélögin að geta séð sjálf um sinn hlut upp á eigin spýtur. Ég lýsti því hér áðan hve gífurleg byrði sá fjórðungur kostnaðar getur verið litlum sveitarfélögum. Þessi afstaða þeirra, sem nú ráða málum, er áfall fyrir hafnarsjóði í landinu og ill tíðindi fyrir fólk í sjávarplássum um allt land. Ég tel. að hafnamálin séu ein hin allra mikilverðustu, sem ákvarðanir eru teknar um við afgreiðslu fjárl., og ég harma það því alveg sérstaklega að hæstv. núv. ríkisstj. skuli vera farin að stiga til baka þau skref sem vinstri stjórnin steig fram á við í þessum málum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mjög, svo mjög sem liðið er nú fram yfir skaplegan fundartíma og fáir orðnir til þess að heyra mitt mál, og er það kannske ekki að undra á þessum tíma sólarhringsins, svo fáliðað sem stundum er á reglulegum fundartíma að degi til. Hér hefur komið fram sandur af brtt. við fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fram, og ég hygg að við getum öll sagt að þær séu þannig vaxnar að ekkert væri okkur kærara en að geta samþykkt þær allar eins og þær liggja fyrir. Það hefur verið sagt hér og er vafalaust rétt að það skiptir miklu að fénu, sem til skiptanna kemur, sé réttlátlega skipt. Þetta er hárrétt. En kannske skiptir þó enn meira máli að einhverjir fjármunir séu til að skipta, og við það hljótum við að miða okkar afstöðu og okkar till., að þær séu raunhæfar og ekki út í bláinn. Þær till. til breytinga á fjárlagafrv., sem komið hafa fram, standa mér að sjálfsögðu næst sem snerta mitt kjördæmi fyrir vestan, þótt ég viti að við megum ekki einblína um of á okkar sveit og okkar kjördæmi. En það er ein þeirra sérstaklega, sem hefur að vísu verið í brennipunkti í kvöld og ég ætla enn að gera að umræðuefni, af því að mér finnst ýmislegt vera hér sem skiptir máli sem ekki hefur verið minnst á. Hér á ég við brtt. Karvels Pálmasonar o.fl. við till. nr. 64 á þskj. 143, um hafnarmannvirki og lendingarbætur. Þar er talað sérstaklega um Súðavík og Ísafjörð. Báðir þessir staðir þurfa vissulega mjög nauðsynlega á auknum fjárframlögum að halda. Ég ætla þó að halda mér við Súðavík, því að mér finnst hennar tilfelli augljósast. Ég sé ekki betur en það sé verið að fremja hér ranglæti á litlu byggðarlagi sem hefur síst til þess unnið. Það hefur af harðfylgi og dugnaði sótt fram á s.l. árum. Það á skuttogara, togarann Bessa, sem er toppskip í vestfirska flotanum, og ríður á framar öllu að skapa þessu skipi og öðrum fiskiskipum aðstöðu í höfninni. Ég held að upplýsingar hæstv. samgrh., sem ég veit að hefur allan vilja til þess að greiða hér úr, mér býður í grun að hans upplýsingar, sem hann hefur frá Hafnamálastofnuninni, - og ég veit raunar að þær stangast algerlega á við þær upplýsingar sem heimamenn sjálfir gefa. Það er gert að ágreiningsefni, sem ekki er það í rauninni, hvort gert skuli stálþil eða staurabryggja. Hér er þetta gert að þröskuldi í veginum, sem ég hygg að sé alls ekki fyrir hendi. Heimamenn gera ekki ágreining út af því, og ég hef heyrt af viðtali mínu við hreppsnefndarmenn og forsvarsmenn frystihússins, að staurabryggja er þeim fullt eins hugstæð og stálþil, og þau rök, sem hér hafa verið færð á móti stálþili, hygg ég að séu viðurkennd þar fyrir vestan. Það er annað. Það er einhver misskilningur í þessu máli. Það er þrætuefni og það er að mínu mati komin stífni og þrjóska í þetta mál frá hendi Hafnamálastofnunar hér fyrir sunnan. Ég skal skýra aðeins nánar hvað ég á við. Þegar ríkið réðst í hafnarframkvæmdir og uppfyllingu í Súðavíkurhöfn fyrir einum 2–3 árum, þá raskaðist vatnslögn sú sem var fyrir hendi eða réttara sagt frárennsli frá frystihúsinu sem sveitarfélagið á að sjá um. Súðvíkingar vilja meina í dag, að úr því að ríkisframkvæmdin raskaði þessu mannvirki, sem var í lagi áður, þá beri þeim hinum sama skylda til að lagfæra það. Ég hef persónulega leitað álits lögfræðings á þessu og ég vil taka fram að lögfræðingurinn er 100% súðvíkinga megin. En ég hygg að þarna sé lítið þrætuepli sem er orðið að þröskuldi í vegi fyrir stórnauðsynjamáli fyrir þetta byggðarlag. Það hefur verið bent á það hér að þessi uppfyllingarkantur, sem þeir fara fram á að sé gerður, geti skipt frystihúsið og atvinnureksturinn svo miklu, að fyrir það verði lokað á vori komanda. Það hefur verið gefinn frestur æ ofan í æ, en Hafnamálastofnunin hér syðra daufheyrist við till. og beiðnum heimamanna um að koma fram með teikningar og till. sem með þarf til þess að ríkið geti hafið sínar framkvæmdir þarna. Þeir hafa í allt sumar og allt haust beðið eftir því að fá teikningu af festingum á bryggjuna eða hafnargarðinn, svokölluðum pollum á sjómannamáli. Þetta hefur ekki fengist og mér skilst að þeir verði að koma löndunarfestum togarans fyrir núna þannig að bregða þeim utan um sjálft íshúsið eða eitthvert annað hús uppi í þorpinu. En það stendur á þessu. Þeir hafa margítrekað beiðni um að fá þetta á hreint frá Hafnamálastofnuninni. Það fæst ekki. Það er einhver þrjóska og eins og ég segi ósveigjalegheit og skilningsleysi á þörfum þessa þorps, sem íbúarnir nú verða að gjalda fyrir. Ég vildi óska þess að þeir menn, sem eiga að ráða úrslitum hér, leiti upplýsinga frá heimamönnum sjálfum og fái réttan botn í þetta mál. Þeir eru búnir að kaupa malbikið, sem þarf í þessa þekju sem á að steypa þarna á uppfyllingarkantinn, þeir hafa pantað það. Það vantar teikningar, það vantar framtakið til þess að hrinda því í framkvæmd. Samkv. hafnalögum munu. frystihús eiga að sjá um malbikun 3 m frá frystihúsi, en hafnarframkvæmdin tekur síðan við út í næstu 15 m. Súðvíkingar staðhæfa að þeir geti ekki hafið malbikun fyrr en viðlegukanturinn er steyptur, og það er verkefni ríkisins mjög greinilega samkv. ákvæðum hafnalaga. Ég vona, að enda þótt hæstv. samgrh. sé horfinn af fundi, þá séu það margir áhrifamenn hér inni, sem ég vona að taki þetta til athugunar, hv. fjvn.- menn, ef þeir heyra mál mitt og mál þeirra, sem á þetta hafa minnst hér í kvöld, og ég skal ekki trúa því fyrr en ég tek á því að þessar fáu millj. þurfi að stofna þessu litla sjávarþorpi í jafnstórfelld vandræði og nú horfir. Það er rétt, það eru á árinu 1976 áætlaðar 24 millj. til hafnarframkvæmda í Súðavík. Það, sem farið er fram á, er að fært sé fram að ég hygg 3 millj. sem mundu nægja, eftir því sem heimamenn tjá mér. 6 millj. gerir till. ráð fyrir, og síst vildi ég slá hendinni á móti því ef þess væri kostur. En þeir telja 3 millj. hjálpa þeim út úr þeim vandræðum sem þeir eru staddir í, og það forðar þeim frá því að frystihúsinu hjá þeim verði lokað af heilbrigðiseftirliti, sem líður ekki lengur þær aðstæður sem eru á planinu í kringum hraðfrystihúsið. Svona liggur málið fyrir, ákaflega einfalt að mínu mati. Og ég vil segja það enn, að ég skil ekki, á meðan talað er um að fjárl. muni hækka um 1000 millj. í meðförum þingsins, að einar litlar 3 millj. til jafnmikils nauðsynjamáls eigi ekki að fást fram. Ég hefði viljað tala um ýmsar aðrar till. hér, en ég sé ekki að ástæða sé til þess, af því að ekki er tími til þess. En ég verð að segja að mér kemur ókunnuglega fyrir staðhæfing Karvels Pálmasonar, hv. 5. þm. Vestf., og fleiri vinstri manna, sem hér hafa deilt á stjórnarliðið núv. fyrir að Hafnabótasjóður skuli ekki hafa veitt nein lán á yfirstandandi ári. Öll vitum við þó að núv. stjórn kom ekki til valda fyrr en í sept. og þá voru 8–9 mánuðir liðnir af árinu og ekki hafði bólað á þessum þarfalánum úr Hafnabótasjóði þá.



Herra forseti. Í umr. um brtt. þá á þskj. 153 sem við flytjum þrír þm., þ.e. Karvel Pálmason, ég og Kjartan Ólafsson, hv. þm., sagði hæstv. samgrh. eitthvað á þá lund, að hann treysti sér nú ekki til stórra stökka, eins og nú stæðu sakir, hann væri ekki mikill stökkmaður, sagði hæstv. ráðh. Það fer nú tvennum sögum af því. Ég verð að segja eins og er, að ég tel það talsvert afrek hjá hæstv. samgrh. og flokksbræðrum hans að stökkva á einni nóttu frá vinstri bakkanum í íslenskum stjórnmálum yfir á hinn hægri án þess svo mikið sem að drepa við fæti. Og ég fæ ekki betur séð en í þessu stökki sínu sé hæstv. samgrh. jafnvel búinn íþróttum og Gunnar á Hlíðarenda, sem stökk jafnlangt aftur fyrir sig og áfram. Hitt get ég svo vel skilið, að eftir þetta heljarstökk hæstv. samgrh. skuli í bili vera runninn af honum mesti móðurinn og hann láti sér nægja á næstunni að hoppa í parís með íhaldinu. Eins og rætt hefur verið hér um, þá flytjum við þrír þm. á þskj. 153 þrjár brtt. Þessar till. eru aðallega um hafnarbætur á Vestfjörðum. Það er í fyrsta skipti nú undanfarið ár, sem það hefur gerst, að það er hætt að draga úr fólksflótta frá Vestfjörðum. Menn geta rétt ímyndað sér hversu mikla siðferðislega breytingu slík breyting hefur í för með sér fyrir fólkið á viðkomandi stöðum. Það öðlast nýja von, það öðlast nýja trú á sjálft sig og byggðarlagið sitt. Og það öðlast traust á því að það geti áfram búið þarna mannsæmandi lifi og geti átt þess von í framtíðinni að eignast betra líf og betra lífsviðurværi en áður fyrr. Það er nú einu sinni svo, að fiskveiðar eru undirstaða atvinnulífsins á Vestfjörðum og hafnamálin eru undirstaða þess að hægt sé að reka útgerð frá þessum stöðum. En nú gerist það, eins og hér hefur áður verið tekið fram, að lagðar ern fram till. um fjárveitingar til Vestfjarða, þar sem svo fer að Vestfirðir verða verst úti af öllum kjördæmum landsins. Nú um helgina voru skiptin þannig, að Vestfirðir áttu að fá tæpar 60 millj. kr. til framkvæmda í hafnamálum, Vesturland um 84 millj., Norðurl. v. um 104 millj., Norðurl. e. tæpar 100 millj., Austfirðir 119 millj., Suðurl. 32 millj. og Reykjanes 84 millj., og eru þá landshafnir ekki taldar með. Þetta gerist á sama tíma og eru að koma ný skip á fiskihafnirnar á Vestfjörðum og hafnirnar þannig útbúnar, að það er varla að þessi nýju fiskiskip, stórvirkir skuttogarar, geti athafnað sig þar. Það hefur verið talað um það af hæstv. samgrh., að þetta standi allt til bóta vegna þess að framkvæmdum sé dreift nokkuð jafnt á þessi 4 ár sem hafnaáætlun er samin fyrir. Þessar upplýsingar hans vil ég leyfa mér að leiðrétta. Í áætlun Hafnamálastofnunarinnar var upphaflega gert ráð fyrir því að verja 44 millj. kr. til hafnarbóta á Vestfjörðum á næsta ári, árinu 1975, þó að í meðförum fjvn. hafi það verið hækkað í 58.6 millj. eða rúmlega það. En síðustu tvö ár áætlunarinnar, árin 1977 og 1978, er gert ráð fyrir því að verja yfir 380 millj. kr. til framkvæmda á þessum landsfjórðungi. Þetta er ekki að skipta framkvæmdafé jafnt milli ára. Þetta bendir til þess að þeir, sem áætlunina vinna, þ.e.a.s. Hafnamálastofnunin, séu vísvitandi að mismuna vestfirðingum þannig að telja þeim trú um að þeim framkvæmdum, sem þeir fá ekki í ár og ekki næsta ár og ekki árið 1976, megi þeir eiga von á árið 1977 og 1978. Hræddur er ég um það, að þegar að því kemur að standa við að veita fé, sem á að verja til hafnarframkvæmda á Vestfjörðum 1977 og 1978, þá haldi áfram að halla á ógæfuhliðina. Hafnamálastofnunin er embættismannastofnun. Hún býr út sínar till. Það er okkar alþm. að taka ákvörðun. Embættismennirnir taka ekki ákvarðanir, það er Alþ., sem gerir það. Ef okkur líst ekki á till. embættismannanna, þá breytum við þeim. Það erum við sem segjum þeim fyrir verkum, en ekki þeir sem segja okkur fyrir verkum. Við þm. Vestf., ekki bara stjórnarandstæðingarnir, heldur stjórnarsinnarnir líka, erum á því máli að embættismenn Hafnamálastofnunarinnar hafi rangt fyrir sér, og við óskum eftir því við Alþ., við aðilann, sem ákvörðunarvaldið hefur, að það breyti þessum till. embættismannanna í réttara horf. Það kann oft að vera satt um stjórnarandstæðinga að þeir iðki yfirboð við afgreiðslu fjárl. Það hefur ljóslega komið fram í okkar till., að svo er ekki um þær till. sem við flytjum saman, þremenningarnir, á þskj. 153. Það hefur komið m.a. fram í hví að stuðningsmenn ríkisstj. úr okkar kjördæmi hafa tekið undir þessar till. Það hefur verið rætt töluvert náið um þessar till. lið fyrir lið, en ég ætla þó að víkja að þeim í örfáum orðum til þess að skýra nokkru betur það sem þar stendur að baki. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir nokkru aukaframlagi til hafnarbóta á Ísafirði. Samgrh. fór með rangt mál hér áðan er hann sagði, að með þessari till. okkar væri stefnt að því að steypa þekju á hafnargarð sem ekki væri búið að byggja. Till. okkar miðast ekki við að leggja út í slíkar framkvæmdir við nýju höfnina á Ísafirði, sem ekki er frágengin. Till. okkar miðast við það að ljúka frágangi eldri hafnarinnar á Ísafirði, þ.e.a.s. að malbika hafnargarðinn á eldri höfninni og ljúka frágangi hafnarinnar eldri með því að leggja þar nýja vatnsleiðslu og nýja raflögn, sem sagt klára gömlu höfnina, þannig að meira þurfi ekki við hana að gera. Ef hæstv. samgrh. er jafnilla heima í nauðsynlegum framkvæmdum á Vestfjörðum og virtist vera að hann væri í sambandi við þessa till. okkar, þá skal mig ekki undra þótt við fáum heldur dræmar undirtektir. Eins og menn vita var gerð á tímum viðreisnarstjórnarinnar sérstök áætlun fyrir Vestfirði, sem kölluð var Vestfjarðaáætlun. Hér var aðeins um hluta áætlunar að ræða, þ.e.a.s. það var aðeins gerð áætlun um samgöngumál. Engin önnur áætlun hefur síðan verið búin út fyrir Vestfirðingafjórðung. En þó að langur tími sé liðinn síðan þessi áætlun var lögð fram og þótt langur tími sé liðinn síðan átti að vera búið að sjá fyrir endann á henni, þá er það nú einu sinni svo að enn vantar töluvert upp á að þeirri áætlun sé lokið, samgönguáætlun Vestfjarðaáætlunar sé lokið. Þar vantar m.a. malbikun á veg milli Ísafjarðar og flugvallarins á Ísafirði og frágang á fjallvegum í nágrenni Ísafjarðar. Við setjum ekki markið svo hátt, flm. þessarar brtt. á þskj. 153, að óska eftir því, að þessum verkum sé lokið á næsta ári. Við óskum aðeins eftir því, að malbikaður sé hluti Ísafjarðarflugvallar, og við óskum eftir því að það sé gert á næsta ári fyrst og fremst vegna þess að þetta er eina tækifærið sem við kunnum að hafa um margra ára skeið til þess að ljúka þessu aðkallandi verkefni. Það hefur jafnan verið borið fyrir af málsvörum ríkisstj. og framkvæmdavalds að það væri ekki hægt að ljúka þessari nauðsynlegu framkvæmd, vegna þess að það væru ekki tæki til staðar á Ísafirði og of dýrt yrði að flytja þau þangað. Nú er það svo að þessi tæki eru komin af stað. Þau verða þar næsta sumar, síðan ekki söguna meir, síðan hverfa þau burt frá Ísafirði, og eins og vegagerðarmenn tóku til orða við okkur þm. Vestf.: guð má vita hvenær þau koma þangað aftur. Sem sagt, annað hvort ljúkum við þessu verkefni á næsta sumri eða það getur dregist um mörg ár enn. Þá afsökun, sem búið er að viðhafa um að það sé ekki hægt að ráðast í þessa framkvæmd sem hefur staðið fyrir dyrum í mörg ár, er ekki hægt að viðhafa lengur. Tækin eru komin á staðinn, þau verða þar aðeins um takmarkaðan tíma. Þennan tíma eigum við að nota. Þess vegna óskum við eftir því að það verði lagt í framkvæmdir á næsta sumri um malbikun á Ísafjarðarflugvelli, þ.e.a.s. á brautarendum og í kringum stöðvarhús. Það hefur talsvert mikið verið talað um Súðavík hér og hafnarskilyrði þar. Ég ætla að fara örfáum orðum um það mál. Nú eru gerðir út frá Súðavík einn 200 tonna bátur og 4 bátar 10–25 tonn að stærð, 3 trillur og einn skuttogari. Þar er nýbúið að endurbyggja frystihús gamalt, sem þar var á staðnum, og er það að verða eitt af fullkomnustu frystihúsum landsins með einhverjum besta aðbúnaði fyrir verkafólk sem ég hef séð á ferðum mínum og bera þó yfirleitt frystihúsin á Ísafirði af í þeim efnum. Fólkið á staðnum bindur miklar vonir við þessa uppbyggingu. En grundvöllur þess að hún geti haldið áfram er sú, að þeir súðvíkingar fái hafnarbætur þær sem nauðsynlegar eru. Hafnarmál í Súðavík standa nú þannig, að þar er á staðnum ein gömul og ónýt trébryggja sem búið er að loka og búið að banna alla umferð um. Þá er þar stálþilsbakki sem rétt nægir sem viðlegupláss fyrir skuttogarann. Viðlegupláss fyrir báta staðarmanna er ekki neitt og auk þess, eins og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir benti hér á áðan, er þessi eini stálþilsbakki, sem rétt nægir skuttogaranum og hrekur aðra báta á brott úr höfninni þegar skuttogarinn þarf að komast þar að, þannig útbúinu að það er akki hægt að koma við neinum festingum á togaranum þegar hann leggst þar upp að. Að vísu þurfa þeir togaramenn ekki að bregða festingum um nýja frystihúsið, en hins vegar þurfa þeir að bregða festingum um gamlan olíutank sem stendur þar rétt við. Þar eru engir bryggjupollar, engin aðstaða til þess að festa skip við bryggju önnur en þessi gamli olíutankur. Þeir súðvíkingar telja sig hafa loforð fyrir því frá framkvæmdavaldinu að á árinu 1975 verði hafin framkvæmd til hafnarbóta í Súðavík. Þeir telja sig hafa loforð fyrir þessu, og þeir fela okkur þm. sínum að ganga eftir því að við það loforð sé staðið. Það reynum við að gera nú, flm. þessarar till., og aðrir þeir ágætir Vestfjarðaþm., sem okkur ætla að styðja í málinu. Það er ekki aðalatriði í þessu máli að koma höggi á stjórnarmeirihl., einstaka ráðh. eða ríkisstj. Aðalatriðið, sem fyrir okkur vakir, er að gera tilraun til þess að fá meiri hl. á Alþ. til þess að fallast á bráðnauðsynlegar framkvæmdir sem ekki kosta mikið fé, - framkvæmdir sem annars vegar eru þess eðlis, að ef þær verða ekki unnar í sumar, þá geta liðið mörg ár þangað til möguleiki gefst á að vinna þær, og hins vegar þess eðlis, að íbúarnir á viðkomandi stað telja sig hafa loforð fyrir því að hafa sagt við mig og ég hef það hér eftir: Ef ekki verður orðið við erindi okkar í þessu máli, þá getum við eins lagt niður okkar útgerð og flutt í burt.



Herra forseti. Þm. Reykv. hafa ekki tafið þessar umr. mikið í kvöld með brtt. við framlögð drög að fjárl. höfuðborginni til handa. Óskalisti annarra hv. þm. hefur haft meira rúm hér í umr., bæði í dag og í kvöld. Ég mun ekki ræða einstaka liði frv. né brtt., sem fram hafa komið, nema að litlu leyti. Það, sem kemur mér til að standa upp, eru eiginlega ummæli hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljans. Ég get gjarnan tekið undir hans málflutning, þar sem hann kemur með brtt. um að veita ungtemplurum ákveðna fyrirgreiðslu og fötluðum og lömuðum á Austurlandi. Það væri ósamræmi í mínum vinnubrögðum ef ég gerði það ekki. Ég er nýbúinn að samþykkja slíka styrki í borgarstjórn Reykjavíkur, og ég trúi ekki að hv. fjvn. taki verr í þessar till. þessa hv. þm. en borgarstjórn. Þótt upphæðirnar séu ekki háar, eins og hann tók fram, þá munar um þær í starfsemi þessara aðila. En hv. 7. landsk. þm. minntist á annað í sinni ræðu og benti réttilega á það, að þeir austfirðingar hefðu ekki fulltrúa í hv. fjvn. og þar af leiðandi varð hann að leggja örlög þeirra í hendur þeirra fjvn.-manna. Ég vil á sama hátt benda á það, að Reykjavík hefur ekki fulltrúa í fjvn., og ég leyfi mér að láta í ljós áhyggjur mínar vegna þess hve fjárframlög til framkvæmda í Reykjavík verða útundan. Ég hafði hugsað mér að lesa hér bréf sem borgarstjóri hefur skrifað formanni fjvn., en hætti nú við það. Ég er líka með annað bréf frá borgarlækni, þar sem hann kvartar undan því að hann hafi ekki haft aðgang að þeim upplýsingum sem hann þurfti að fá frá fjvn. til þess að geta gert raunhæfar áætlanir, eða kröfur skulum við segja, eða óskir. En það skýrir e.t.v. hve oft er horft fram hjá brýnustu nauðsynjum höfuðborgarinnar og að jafnvel lögboðnar greiðslur til hennar dragast oft á langinn. Ég vil ekki lengja þennan fund með því að vitna í eða lesa upp úr þessum bréfum, sem ég tiltók áðan, en er með þau hér ef óskað er að ég geri það máli mínu til sönnunar, bæði um drátt á lögboðnum greiðslum til Reykjavíkurborgar og eins vöntun á skilningi á þörfum höfuðborgarinnar, bæði í tíð fyrrv. ríkisstj. og eins nú. Ég hafði tal af hv. form. fjvn. fyrir nokkru og óskaði eftir því, að hann tæki sérstaklega undir óskir borgaryfirvalda um myndarlegt framlag til byggingar B-álmu borgarsjúkrahússins. Ég hafði jafnvel hugsað mér að bera fram brtt. við framlögð drög að fjárl. En þar sem hv. þm. Sverrir Bergmann hefur gert það, leyfi ég mér að lýsa stuðningi mínum við fram komna brtt. hans, þótt sú hækkun á líð 143,55.a um 33 millj. kr. hækkun, eða úr 597.8 millj. samtals til heilbrigðismála upp í 630.8 millj., sé lægri en brtt. mín hefði hljóðað upp á. Vona ég að hún finni náð fyrir augum hv. fjvn.- manna, um leið og ég endurtek, að ég harma að ekki skuli vera pláss í hv. fjvn. fyrir einn þm. Reykv., en í þeirri n. hefur fulltrúi höfuðborgarinnar ekki setið um langt árabil, eftir því sem mér er tjáð. Við verðum að treysta á það á sama hátt og hv. 7. landsk. þm., Helgi F. Seljan, kom að, að fjvn.- menn séu vel inni í vandamálum höfuðborgarinnar, - vandamálum, sem eru vandamál þjóðarinnar, því að ef við tökum Borgarsjúkrahúsið sem dæmi hýsir það ekki eingöngu reykvíkinga. Annars er það annað mál - með leyfi hæstv. forseta, sem er skylt fjárlagagerðinni, sem ég vil koma að hér. Það er ekki víst, ég bið afsökunar ef það á ekki heima í þessum umr., en ég ætla þó að koma að því, því að einhvers staðar hlýtur það að eiga heima við gerð fjárl., en það gæti hugsast að það væri þá frekar við 3. umr. En þar sem ég er ekki kunnugur fjárlagagerð og tek nú þátt í afgreiðslu þeirra í fyrsta skipti, þá leyfi ég mér að koma að því máli. Það væri gott að fá upplýst frá einhverjum úr hæstv. ríkisstj. hvort tekið verði tillit til áskorunar sem borgarstjórn sendi til hæstv. ríkisstj. á s.l. ári og varðar innheimtu opinberra gjalda. Það hlýtur að vera liður í gerð fjárl. Vitað er, að launþegar fá afhent launaumslög sín tóm eða svo til í útborgun launa og komast stundum niður í 9 kr. Mismunurinn er þá kvittun fyrir innheimtu launagreiðenda á opinberum gjöldum. Erindi borgarstjórnar var það að breyting yrði á innheimtu opinberra gjalda þannig, að aldrei megi taka það mikið af launþega á útborgunardegi að ekki sé lífvænlegt fyrir viðkomandi milli launagreiðsludaga. Án þess að ætlast til svars á þessum þingfundi vildi ég vita hvort við gerð fjárlagafrv. 1975 hafi þessi áskorun borgarstjórnar verið tekin til greina, þannig að innheimta og fjárstreymi til ríkissjóðs og sveitarfélaga breytist í samræmi við þessar ábendingar. Ég lít á það sem þýðingarmikla breytingu, ef hægt er að koma í veg fyrir það að nokkur launþegi fái tómt launaumslag einungis vegna þess að innheimtukerfi hins opinbera er ábótavant í skipulagi á þessu sviði. Og rétt tel ég að draga athygli réttra aðila að vandamáli þessu nú við gerð fjárl., í von um að það verði til þess að athugun verði látin fara fram til úrbóta fyrir fólkið. Ég er ekki ánægður með hlut Reykjavíkur í þessu fjárlagafrv. og beini þeirri ósk til fjmrh. að hann upplýsi mig um það, þó ekki nú á þessum fundi, - veit ég að það er ekki hægt - en að hann geri það við 3. umr. og þá um leið hve há prósenta af innheimtugjöldum ríkisins er innheimt af reykvíkingum og hve há prósenta af þeirri upphæð fer beint til framkvæmda í höfuðborginni á móti.