Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil segja hér nokkuð um það, sem sérstaklega stendur í sambandi við það spursmál, hvort ríkið hefði nægilegt fé til þessara framkvæmda, en nauðsynlegt er að gera sér ljóst, hvort þjóðin hefur efni á þessu. Þessi gamla mótbára, sem kom fram hjá hæstv. atvmrh., á sjaldan rétt á sér og þá allra sízt, þegar þjóðfélagið sjálft er að taka undir sig, hvernig fjármagninu skuli varið. Hitt er aftur nauðsynlegt að leysa það fé, sem til er, láta það renna í þætti atvinnulífsins. Og hvað þurfum við svo til að byggja síldarniðursuðuverksmiðju? Við þurfum erlendan gjaldeyri og innlent vinnuafl, og peningarnir eru aðeins ávísun á þessa hluti. En ef við höfum peninga, nóga seðla, en ekki erlendan gjaldeyri, verkamenn né efni, þá eru þessir peningar einskis virði fyrir okkur eins og ávísun, sem ekkert er til fyrir. Við verðum því að aðgæta, að þó að nóg fé sé til, þá þarf það ekki að vera trygging fyrir því, að hægt sé að framkvæma hlutina. En jafnvel þótt seðlar séu ekki til, en ef hitt þrennt er fyrir hendi, erlendur gjaldeyrir, vinnuafl og innlent efni, þá er það það, sem þjóðin þarf með til þess að geta haldið uppi framkvæmdum, og ef þessir þrír hlutir eru til, er aumingjaskap og óstjórn um að kenna, ef við getum ekki tengt þessa þætti saman og framkvæmt hina ákveðnu hluti. En þegar hæstv. fjmrh. kemur með þá mótbáru, að ekki sé fé til, þá verður hann að sanna, að það skorti innlent vinnuafl eða gjaldeyri eða eitthvað annað eigi að ganga fyrir. Annars er mótbáran féleysi almennt röng og notuð sem afsökun, og í þjóðfélagi með áætlunarbúskap er bábilja að halda fram, að engir peningar séu til. Spurningin er því í því fólgin, hvort síldarniðursuðuverksmiðjan og þess háttar á að ganga fyrir öðrum framkvæmdum. Undanfarið hefur verið talað um, að við þyrftum að geta unnið úr afurðum okkar, og er það hið dýrmætasta fyrir okkur. Meðan við vorum nýlenda, framleiddum við hráefni og seldum þau litlu verði, t. d. framleiddum við kryddsíld og seldum hana Svíum, en þeir unnu svo úr henni og fengu margfalt verð fyrir hana. Nú hafa undanfarið verið gerðar tilraunir með síldarniðurlagningu hér, og hefur alltaf sýnt sig, að markaður er nógur fyrir slíka framleiðslu, og höfum við ekki getað fullnægt eftirspurninni. Eins gæti hafizt hér stórrekstur við gaffalbitaframleiðslu. Það, sem ríður á, er að geta fullnægt eftirspurninni, því að þeir, sem kaupa vöruna, hætta því, ef ekki er hægt að fullnægja eftirspurn þeirra, og er því um að gera að margfalda framleiðsluna. Það sama má segja um lýsisherzluna, því að, ef við getum hert síldarlýsið og sent það þannig út, þá verður það margfalt dýrmætara en það annars er á normal tímum. Lýsisherzlan er því eitt stærsta efnahagslega sjálfstæðismál okkar. Það mál var undirbúið af fyrrv. ríkisstj. og nýbyggingaráði, og nær ekki nokkurri átt að stöðva það og sízt með þeirri átyllu, að ekki sé fé til. Við höfum gjaldeyri frátekinn í þessu augnamiði, og einnig er til nóg vinnuafl, og þá er bara spursmálið að fá fé til að hagnýta gjaldeyrinn og vinnuaflið. Í stjórnarsáttmála nýsköpunarstjórnarinnar var svo ráð fyrir gert, að ef ekki fengist fé eftir venjulegum leiðum, þá var gert ráð fyrir skyldulánum, og hljóta síldarniðursuðuverksmiðja og lýsisherzluverksmiðja að verða með því fyrsta, sem komið er á fót. Ef ríkið hefur ekki nægilegt fjármagn, þá er opin leið að leggja á skyldulán. Hins vegar er það aðeins átylla, að bankarnir hafi ekki nóg fé til að byggja þessar verksmiðjur. Erlendur gjaldeyrir mun vera um helmingur kostnaðarins, og er minnst á munum að skylda bankana til að lána ríkinu þennan gjaldeyri, þess vegna er óþarfi að tala um fjárskort í þessu tilfelli. En þetta þarf til þess að gera okkur fært að standa undir hærri lífs„standard“. Þjóðir, sem framleiða hráefni, lifa alltaf við bág kjör, en þær, sem vinna úr hráefnunum og koma sér upp einhverri iðju, hafa góða afkomu. Þess vegna er það stór fjárhagsleg villa, ef draga á úr eða stöðva þessi stóriðjufyrirtæki, því að það, sem hér er um að ræða, er efnahagslegt sjálfstæði okkar. Þetta er almennt viðurkennt, og er út í hött að tala um, að hér skorti fé, þegar ekki einu sinni enn þá er farið að brydda á eignakönnuninni, sem þó ætti að geta gefið nokkurt fé í aðra hönd. Þetta var það, sem ég vildi aðallega segja um afstöðu stjórnarinnar til þessara mála, og það þarf að koma skýrt fram, hver tilgangur hennar er með þessar verksmiðjur, hvort eigi að fresta framkvæmdum eða ráðast í að byggja þessar verksmiðjur, þrátt fyrir ýmsa erfiðleika.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Ég vildi segja nokkur orð út af því, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. Hæstv. ráðh. reyndi að færa rök fyrir því, að breyta bæri stjórn verksmiðjunnar og taldi, að með því yrði fyrirkomulagið einfaldara. Hann tók til máls vegna þess, að ég spurði, hvort halda ætti framkvæmdum áfram eða hvort ætti að stöðva þær, og kom þá fram hjá honum, að stjórnin ætlar að stöðva þessar verksmiðjubyggingar, og fannst honum það glæpur að ráðast í þetta svona óundirbúið. Hann vildi ekki, að sérstök stjórn hefði umsjón með þessu og vildi gera málið einfaldara með því, að stjórn S. R. hefði þetta með höndum, og er það einfaldara, ef á að stöðva málið, því að þegar stjórn S. R. hafði gert sínar athuganir, var meiri hl. hennar á móti því að hefja framkvæmdir um byggingu verksmiðjunnar, en hins vegar var óttazt, að ekki væri hægt að stöðva málið, ef sérstök stjórn er fyrir verksmiðjuna. Þetta var staðfest af hæstv. fjmrh., og er það út af fyrir sig gott að fá slíka staðfestingu, þó að mikið sé gumað af því, að tryggja eigi framkvæmd nýsköpunarinnar. En hér er það staðfest, að það á að stöðva byggingu þessarar verksmiðju og svo á að leggja tunnuverksmiðjuna undir síldarútvegsnefnd, sem engan áhuga hefur sýnt, þótt þar sé geysimikilvægt mál á ferðinni, því að framleiðsla okkar er mikið undir því komin, að vel takist í því efni. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði hrúgað upp mörgum nefndum, en ekki hugsað um að útvega fé. En þær n., sem ég skipaði, voru aðeins tvær, og voru þær skipaðar samkv. l. um tunnusmíði og síldarniðursuðuverksmiðju og með samkomulagi ríkisstjórnarinnar og Alþingis. Það, að ekki var útvegað fé, er hart að heyra frá hæstv. fjmrh., þar sem flokkur hans fór með fjárveitingarvaldið og stöðvaði fé til þessara hluta. Nú er talað um fjárskort, og til að sjá, hvort það hefur við rök að styðjast, þarf ekki annað en að ganga hér um bæinn og sjá allar villurnar, sem nýbúið er að byggja, og getur ríkisstj. ekki afsakað sig með því, að engir peningar séu til, því að aldrei hefur verið auðveldara að útvega fé til að koma þessu upp en nú. En meining stjórnarinnar er að hindra, að atvinnuvegirnir séu byggðir upp, því að það þjónar betur hugmyndum hennar um atvinnuleysi, þar sem hún sér ofsjónir út af kjörum verkalýðsins. Þá kvartaði hæstv. ráðh. um það, að stofnað væri til skulda í sambandi við þessar verksmiðjur, og ég veit, að það er óþægilegt fyrir ríkisstj. að stöðva verkið, þegar búið er að hefja framkvæmdir við verksmiðjurnar, enda yrði það illa séð af íbúum Siglufjarðar og Akureyrar, ef hætt verður við allt saman. Það liggur þá á borðinu, að ríkisstj. vill stöðva verksmiðjubyggingarnar, og kemur ákafi hennar bezt í ljós að leggja þessi mál undir þær stofnanir, sem engan áhuga hafa sýnt á þeim. Ég vil nefna eitt dæmi um það, hvernig ríkisstj. ætlar að stöðva allar framkvæmdir. Það er í sambandi við lýsisherzluverksmiðjuna. Í tíð fyrrv. ríkisstj. var ákveðið að byggja þessa verksmiðju og var helmingur véla keyptur að ráðum beztu manna og samningar undirritaðir af sendiherra okkar í London, Stefáni Þorvarðarsyni. En þegar núv. ríkisstj. hafði tekið við, þá fellur fyrsta greiðslan, 380 þús. kr., og líður og bíður og engin greiðsla fer fram, og það er fyrst nú fyrir skömmu, að þetta var borgað. Þessar vélar voru keyptar s. l. haust og verða tilbúnar í apríl næsta ár, en aðrar af vélunum eru auðsmíðaðar. Ekki hefur það enn þá verið gert, þótt sannanir liggi fyrir um það, að hert lýsi seljist fyrir margfalt hærra verð. Og þrátt fyrir aflabrest á síldarvertíð þá hefðum við getað fengið fyrir hert lýsi samsvarandi upphæð í erlendum gjaldeyri og glæsilegasta síldarvertíð færir þjóðinni með núverandi fyrirkomulagi. Og er svo hæstv. fjmrh. segir, að verið sé að stofna ríkissjóði til skulda með þessu fyrirtæki, þá er nú nýbúið að borga lýsisherzluvélarnar, og ef hæstv. ráðh. hefur hug á að selja þær, þá get ég upplýst, að það er ekki hinn minnsti vandi að losna við slíkar vélar. Hæstv. fjmrh. sagði, að ég hefði vanrækt peningahlið málsins í þessu sambandi. Það er furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli segja þetta, þar sem hann stóð við hlið Péturs Magnússonar í nýbyggingarráði, en það var ég sem flutti frv. á þingi. fyrir nýbyggingarráð. Það er því úr hörðustu átt komið, að ég hafi ekki séð um peningahlið málsins.Og núv. ríkisstj. er til orðin vegna þeirra manna, sem kusu að stöðva atvinnuna í landinu, en vildu um leið leyfa verzluninni að taka fjármagnið í sínar hendur. Og þess vegna varð baráttan á síðasta þingi um stofnlánasjóð sjávarútvegsins, sem endaði með sigri þeirra manna, sem ekki vildu afhenda lánsfé og form. nýbyggingarráðs. hefur nú brugðizt og gengið í lið með þeim mönnum, og þeir menn, sem treystu form. nýbyggingarráðs, og lögðu allt sitt í sjávarútveg, þeir eru nú illa sviknir af hæstv. fjmrh. Það situr því sízt á hæstv. fjmrh. að segja, að ég hafi vanrækt peningahlið málsins. Það var annað, sem brást, og þjóðin mun krefjast þess, að fjármagnið verði sett í atvinnutækin, en ekki í alls konar brask. Þá veittist hæstv. fjmrh. að dr. Jakob Sigurðssyni og sagði, að það væri eins konar menntamannshroki í honum og að hann hefði hvergi komið nærri athugunum á þessu máli. Þetta er vitleysa, og er hæstv. ráðh. hér aðeins að skeyta skapi sínu á einhverjum. Þá gerðist hæstv. ráðh. drýldinn og sagði, að það væri hyggilegt að koma upp niðursuðuverksmiðjum einna líkustum S. Í. F. verksmiðjunni. Það er nú einn kapítuli þessa máls og er bezt, að hæstv. ráðh. og þeir í stjórn S. Í. F. viti það, að sú verksmiðja hefur fremur orðið til ills en til góðs. Þetta er úrelt verksmiðja með úreltum tækjum. En þrátt. fyrir það að 25% dósanna skemmist frá þessari verksmiðju, þá tapar hún ekki. Þetta sýnir aðeins hve möguleikarnir eru miklir. Hæstv. fjmrh. sagðist hafa kynnt sér, hvernig Svíar hefðu byrjað starfsemi sína með rekstur niðursuðuverksmiðja. Þeir hefðu ekki byrjað stórt, heldur í smærri stíl og þreifað sig síðan áfram. Þetta er alveg rétt, en það var fyrir 30 árum, og það er ekki rétt að feta í fótspor þeirra varðandi þessi mál og taka upp aðferðir, sem nothæfar voru fyrir 30 árum. Nei, við verðum að hefja þessa starfsemi hér hjá okkur með nýjustu tækni. Annað er vonlaust, og ef við höfum ekki fullkomnari. vélar en Svíar, þá eigum við erfitt með að keppa við þá. Og þau lönd, sem hafa orðið á eftir í tækni, hafa getað náð sér vel upp með því að byrja framleiðslu með nýjustu vélum og vinnutækni. Nærtækt dæmi um þetta er, hvernig Þýzkaland tileinkaði sér reynslu Englendinga í iðnaðinum. Nú getum við byggt á reynslu Svía. En ef við förum að byrja niðursuðu á sama hátt og Svíar hófu hana fyrir 30 árum og þreifa okkur síðan upp, þá er þetta fyrirtæki vonlaust og sýnir aðeins, að meiningin er að reyna að stöðva þessar framkvæmdir, og hæstv. ráðh. er seinheppinn í rökum sínum. Við Íslendingar erum búnir að starfrækja niðursuðuverksmiðjur í 20–30 ár, en þrátt fyrir þær tilraunir höfum við staðið í stað, en Svíar hafa stórhagnazt á því að kaupa hráefni af Íslendingum, og þeir hafa tekið megingróðann af vinnu Íslendinga. Og það er bersýnilegt, að hæstv. ríkisstj. ætlar að halda þessu fyrirkomulagi. Það er leikur einn að koma upp á 5–10 árum niðursuðuverksmiðjum og niðurlagningu á saltsíld, en það þarf að hefja þessar framkvæmdir strax. Þá sagði hæstv. ráðh., að útvega þyrfti markaði, áður en farið yrði út í þetta. Þetta sýnir nú aðeins, hve röksemdalaus hæstv. ráðh. er, og hæstv. fjmrh. veit, að sölumaður var sendur suður til Svisslands með sýnishorn af niðursuðuvörum. Er hann kom heim úr ferð sinni, kom hann með pöntun, sem mundi taka mörg ár að framleiða. Menn vilja ekki kaupa nokkrar dósir, þeir vilja kaupa mikið magn í einu. Niðursuðuverksmiðja sú, sem þessi maður var umboðsmaður fyrir, er búin að framleiða á 5 mánuðum um 5 tonn, en svo er óskað eftir 500 tonnum, sem taka mundi 6–7 ár að framleiða með svipuðum afköstum, og það er útilokað að tryggja markaði fyrir vöru, sem ekki er farið að framleiða. Af því að við höfum hráefnin og getum keypt fullkomnustu vélar, amerískar vélar, þá á nú að hefjast handa án tafar. Það mun ekki vanta markað fyrir niðursuðuvörur og markaður fer þverrandi fyrir saltfisk, ísfisk og harðfisk. Lítill vandi er að hraðfrysta og minni vandi er að sjóða niður. Menn vilja ekki lengur saltfisk, harðfisk og jafnvel ekki ísaðan fisk. Vandræðin stafa ekki af því, að kaup sé of hátt, og þótt það lækkaði um helming, þá værum við samt í vanda. Vandinn er sá, að okkur vantar framleiðslutæki til þess að geta selt vörur okkar, hraðfrystihús, lýsisherzluverksmiðju og niðursuðuverksmiðju. Og að þessu fengnu er hægt að treysta því, að nægur gjaldeyrir verði alltaf til. Ég get ekki látið það hjá líða að leiðrétta hér að nokkru hæstv. fjmrh., svo að ummæli hans lægju ekki ósvöruð, þótt hæstv. ráðh. væri ekki viðstaddur, en hann reyndi að klóra í bakkann, og hann var að gera hlut, sem hann hefði fyrr fordæmt, og orð hans og ummæli munu koma óþægilega fyrir þeim, er tóku loforð hans hátíðleg áður og alvarlega um lán til báta og skipakaupa og annarra greina sjávarútvegsins.

Frsm. (Gylfi Þ. Gíslason) Herra forseti. Ég vil aðeins láta þess getið, að þessar tvær brtt., sem heilbr.- og félmn. flytur á þskj. 775, eru bornar fram í tilefni af ábendingu hv. þm. V-Húnv. við fyrri hluta þessarar umr. Vakti hann þá athygli á prentvillu, sem slæðzt hafði inn í 57. gr. frv., en þar stendur í upphafi 2. málsl. 1. málsgr. orðið „þá“, en á að vera „þó“. Er þetta leiðrétt hér í fyrri brtt. á þskj. 775. Þá vakti og hv. þm. V-Húnv. athygli á því í sambandi við ákvæði til bráðabirgða, að orðalag 1. töluliðar væri ekki heppilegt eða formlegt, og er í seinni brtt. á þessu sama þskj. lagt til, að þessi tölul. verði orðaður um. - Vænti ég þess, að sá hv. þm., sem aths. gerði, svo og hv. þd. í heild geri sig ánægða með þessar brtt. og samþykki þær.

Frsm. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Heilbr.og félmn. flytur brtt. við það frv., sem hér um ræðir, á þskj. 729. Frv. er, eins og kunnugt er, samið af stjórnskipaðri n., sem hefur haft þessi mál til athugunar, og er það samið með tilliti til nýju löggjafarinnar um almannatryggingar. Ég vil nú leyfa mér að gera nokkra grein fyrir þeim brtt., sem hér liggja fyrir. Fyrsta brtt. er við 12, gr., og er hún gerð eftir ósk forráðamanna tryggingarstofnunarinnar, en þess efnis að lengja þann frest, sem tryggingastofnunin hefur til þess að tilkynna dvalarsveit móður eða framfærslusveit föður um þá greiðslu, sem hún hefur innt af hendi, úr 6 vikum í 3 mánuði. Um 2. brtt. er það að segja, að n. leggur til, að hún verði felld niður, en í stað gr. leggur n. til, að bætt verði við frv. ákvæðum til bráðabirgða. Hin stjórnskipaða n. var í allmiklum vanda vegna þeirra barnsmæðra, sem kenna erlendum setuliðsmönnum börn sín. Allmargar þessara barnsmæðra hafa þegar hafið mál hjá sakadómaranum í Reykjavík, en ekti fengið neinn úrskurð. Hins vegar mun Reykjavíkurbær hafa veitt 60 barnsmæðrum meðlag sem lán í von um, að þessum málum mundi bráðlega ljúka. N. þótti nokkuð mikið að láta þessar 60 barnsmæður vinna eið að barnsfaðerni og leit svo á, að slík notkun á eiðnum væri óheppileg. Þess vegna leggur n. til, að þessi leið verði ekki farin, heldur verði látinn nægja úrskurður sakadómara eða annars, sem um þessi mál fjallar, ef hann telur sterkar líkur fyrir, að framburður barnsmóður sé réttur. Aðrar breyt. eru mjög smávægilegar og skýra sig sjálfar. Ég sé því ekki ástæðu til. að fjölyrða frekar um þetta.



Herra forseti. Ég vildi biðja hæstv. forseta að fresta þessari umr., með því að einn af hv. þm., sem óskað hefur að taka til máls um þetta efni, er fjarverandi sökum veikinda, hv, þm. Ísaf.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu ekki mæla gegn því, að þessi ósk hæstv. forsrh. verði tekin til greina, þar sem hann greindi veikindaforföll eins hv. þm., sem kýs að verða við, þegar þetta mál er rætt við 3. umr. En ég kemst ekki hjá að láta í ljós óánægju við hæstv. forseta yfir því, hve lengi hefur dregizt að taka þetta mál til 3. umr. Ég kemst heldur ekki hjá að láta í ljós grunsemdir mínar um það, að ekki sé allt með felldu um drátt þessa máls, og einnig í sambandi við ósk hæstv. forsrh. Ég mun þó sætta mig við, að meðferð málsins verði frestað nú, ef það verður tekið á dagskrá á morgun. En ég sætti mig ekki við, að málið verði viku eftir viku tekið af dagskrá og að það sé fikrað sig í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut.

Forseti (GÞ): Því er ekki að neita, að mál þetta hefur verið tekið oft af dagskrá, en til þess hafa getað legið margar ástæður, sem mér eru ekki kunnar. En ég vil nú verða við ósk hæstv. forsrh., og er málið hér með tekið af dagskrá.