Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekki mikið fyrirferðar. Efni þess er í 1. gr. og er um það, að sveitarstjórnum, sem þess óska, verði heimilað að fengnu samþykki ráðherra að ákveða, að innheimta skuli með allt að 100% álagi alla skatta og önnur gjöld, sem miðuð eru við gildandi fasteignamat og renna eiga í sveitarsjóð, þó er vatnsskattur undanskilinn. Í lögum um fasteignamat frá 1945 segir í 1. gr.: „Allar jarðeignir, lóðir og hús á landinu skal meta til peningaverðs 25. hvert ár. Næsta aðalmat samkv. lögum þessum skal hefja svo tímanlega, að því sé að fullu lokið fyrir 1. jan. 1965. Nú breytist verðgildi peninga að verulegu leyti, á milli þess að aðalmat fer fram og má þá með lögum ákveða breytingu á matsverði allra fasteigna í landinu til samræmis við það.“ Samkvæmt lögum nr. 67 1945 er kaupstöðum og hreppsfélögum heimilt að leggja á og innheimta fasteignaskatt af húsum, húseignum og mannvirkjum og er ákveðið, að skatturinn skuli nema 1% af fasteignamati húsa og 2% af lóðum og lendum, eins og segir í lögunum. Mörg sveitarfélög hafa notað sér þessa heimild og fasteignaskattur verið þó nokkur hluti af árlegum tekjum þeirra. Þar sem upphæð fasteignaskattsins er bundin sem hundraðshluti af fasteignamati, sem ekki er gert ráð fyrir að breytist nema á 25 ára fresti, eins og segir í lögunum frá 1945, gefur auga leið, að þessar skatttekjur sveitarfélaga fylgja ekki árlegum verðbreytingum. Fasteignir hafa undanfarin ár, svo sem allir vita, stöðugt hækkað í verði. Peningaverðgildi hefur breytzt. Tekjuþörf sveitarfélaga sem annarra hefur stöðugt aukizt. En þótt fasteignir innan sveitarfélaganna hafi hækkað í verði, hafa fasteignagjöld af þeim ekki hækkað, þar sem fasteignamatið er óbreytt. Þessar öru verðhækkanir, eftir að fasteignamatið tók gildi 1945 eða alla leið frá 1942 má segja, ollu því, að mörg sveitarfélög óskuðu eftir, að fasteignaskattar yrðu hækkaðir. Með lögum frá 1952 var komið til móts við þessar óskir sveitarstjórnarmanna með því að heimila að innheimta fasteignagjöld með 400% álagi. Munu mörg sveitarfélög hafa notað sér þessa heimild að nokkru og sum að öllu leyti. Með lögum nr. 33 1955 var ákveðið, að fara skyldi fram nýtt fasteignamat. Var matið framkvæmt af svokallaðri landsnefnd, sem skipuð var þremur þar til kvöddum mönnum. Þetta fasteignamat hefur nú tekið gildi og hefur verið gefin út bók með matinu og segir svo í formálsorðum, sem henni fylgja: „Matið er af landsnefndinni hækkað, eins og lögin gera ráð fyrir,“ þ. e. a. s. lögin, sem matið er byggt á, „með ákveðinni hundraðstölu, sem miðuð er við breytilega aðstöðu og breytt verðgildi fasteignanna á því tímabili, sem liðið er frá 1942. Er einkum tekið tillit til þess, hvernig háttað er markaðsaðstöðu og samgöngum. Hækkunin er frá 30 til 400% að öðru leyti en því, að eyðibyggðir og allra afskekktustu byggðarlög eru ekkert hækkuð frá fyrra mati og sum lækkuð.“ Af þessari umsögn, sem fylgir fasteignamatinu nýja, er ljóst, að matið hefur hækkað mismikið á hinum ýmsu stöðum á landinu og er það ekki nema eðlileg afleiðing, eins og matsmennirnir segja, af ýmsum ástæðum, sem eru margvíslegar á hverjum stað. En nú eru fasteignagjöld sveitarfélaga í fyrsta sinn miðuð við hið nýja fasteignamat. Er gjaldið þá miðað við 1% af verði húsa og ½% af lóðum og lendum, án þess að nokkurt álag komi þar á, vegna þess að heimildin um 400% álagið fylgdi eingöngu gamla fasteignamatinu og féll úr gildi, um leið og það nýja var staðfest. Af þessu leiðir, að þau bæjarfélög, sem áður hafa notað 400% heimildina að fullu, en hafa nú ekki fengið fasteignamat sitt hækkað t. d. nema um 200%, verða nú að sætta sig við lægri fasteignagjöld, en áður að óbreyttum lögum. Við meðferð þessa máls hafði heilbr.- og félmn. með höndum bréf frá bæjarstjórum Akureyrarkaupstaðar, Húsavíkur, Ísafjarðar og Siglufjarðar. Bréf þessi höfðu verið send félmrn., og var í öllum borin fram eindregin ósk um, að lögfest yrði slík heimild sem í frv. þessu felst, enda segir í athugasemdum við frv. á þskj. 240, að frv. þetta sé flutt samkvæmt eindregnum óskum nokkurra sveitarstjórna. Ég vil leyfa mér til frekari skýringar, aðeins að vitna í bréf bæjarstjórans á Akureyri, sem félmrn. hafði borizt. Í þessu bréfi segir m. a.: „Afleiðing þess, að lögin nr. 29 frá 1952, um 400% álagsheimild, falla úr gildi í árslok 1958 og að fasteignamatið er jafnframt ekki hækkað frá eldra mati nema um 220%,“ - þetta á við fasteignamatið á Akureyri, „er að sjálfsögðu stórfelld skerðing þessa tekjustofns eða lækkun fasteignatekna, sem miðaðar eru við fasteignamat, um 36% í krónutölu. Telja verður, að ætlun löggjafans hafi ekki verið, að nýja fasteignamatið yrði þess valdandi, að fasteignatekjur sveitarfélaganna minnkuðu í krónutali, heldur héldust líkt og áður var. Þessi 36% lækkun,“ segir enn í bréfinu, „mundi þýða fyrir Akureyrarbæ tekjulækkun á árinu 1959, er næmi 600–700 þús. kr., og má bæjarsjóður alls ekki við þeirri tekjuskerðingu. Af þeim ástæðum, sem að framan eru greindar, samþykkti bæjarstjórn Akureyrar einróma á fundi sínum 2. des. s. l. eftirfarandi: „Bæjarstjórn Akureyrar skorar á félmrn. og ríkisstj. að hlutast til um, að nú þegar verði borið fram á Alþingi frv. til laga um heimild fyrir sveitarstjórnir til að innheimta með allt að 100% álagi fasteignaskatta til sveitarsjóða, til þess að komið verði í veg fyrir lækkun fasteignatekna þeirra sveitarfélaga, er notuðu að fullu heimild laga nr. 29 1952, sem nú hafa verið úr gildi numin.“ Þetta er það, sem bæjarstjórn Akureyrar hefur að segja og leggja til þessa máls og það sama kemur fram í bréfum hinna bæjarstjóranna, sem ég minntist hér á áðan og legið hafa fyrir. Heilbr.- og félmn. hefur rætt þetta mál á tveimur fundum, sent það Sambandi ísl. sveitarfélaga og Húseigendafélagi Reykjavíkur til umsagnar. Svör hafa borizt frá þessum aðilum báðum. Leggur Samband ísl. sveitarfélaga til, að frv. sé samþykkt, eins og það liggur fyrir, en Húseigendafélag Reykjavíkur leggur til, að það verði fellt. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins, en meiri hl. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Það verður að líta svo á, að tilgangurinn með setningu nýrra laga um hækkað fasteignamats hafi ekki verið sá, að gjöld þau til sveitarsjóða, sem við það eru miðuð, lækkuðu stórlega frá því, sem áður var. Það mun heldur hafa verið ofarlega í hugum manna sú hætta, að þau mundu hækka og ef til vill hækka mikið við hækkað fasteignamat. En til þess að koma í veg fyrir það var sett ákvæði í lög nr. 33 1955, lögin, sem fasteignamatið nýja byggist á, að fasteignaskattar skuli ekki hækka almennt fyrir hið nýja, hækkaða fasteignamat. Meiri hl. heilbr.- og félmn. lítur því svo á, að samþykkja beri frv. þetta. Þótt sveitarstjórnir noti þessa heimild, mun það vera svo í flestum tilfellum, að fasteignagjöldin hækka ekki frá því, sem áður var, - ég segi í flestum tilfellum, það geta verið undantekningar á þessu, - miðað við, að sömu sveitarfélög hafi notað 400% álagningarheimildina að fullu áður, miðað við gamla matið. Í annan stað má benda á, að óheimilt er sveitarstjórnum að nota þessa heimild, þótt samþykkt yrði, nema leyfi ráðherra komi til í hvert sinn.



Herra forseti. Í nál. minni hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 282 er lagt til, að þetta frv. verði fellt. 1 þskj. er gerð nánari grein fyrir ástæðum til þessarar uppástungu og þarf ég ekki að fara mörgum fleiri orðum um þær. Eins og kunnugt er, var gamla fasteignamatið fyrir löngu orðið mjög á eftir tímanum og allt of lágt. Þess vegna var bráð nauðsyn að veita sveitarfélögum heimild til hækkunar á því við álagningu þeirra gjalda, sem við fasteignamatið eru miðuð. Þessi hækkunarheimild náði fimmföldun gamla fasteignamatsin, og var hún notuð af sveitarfélögum, en að mjög misjöfnu marki. Sum notuðu heimildina til fulls, önnur ekki. Leiddi þetta til verulegs misræmis við álagningu þessara gjalda í hinum ýmsu byggðarlögum landsins. Ég hygg, að tilgangurinn með nýja fasteignamatinu hafi verið sá að hækka fasteignamatið í heild, þannig að heimild til aukaálags við ákvörðun gjaldanna yrði óþörf og í öðru lagi að samræma matið um allt land og þar með gjöldin, sem við það miðast. Nú er þetta nýja fasteignamat ekki fyrr orðið gildandi en nokkur sveitarfélög rísa upp og krefjast þess að fá að innheimta gjöldin með hvorki meira né minna en 100% álagi eða meira. Þessi sveitarfélög tilkynna að tekjurnar minnki við gildistöku nýja fasteignamatsins. Ég dreg þetta ekki í efa. En hvers vegna bera þessi sveitarfélög minna úr býtum, en áður? Er það máske af því, að þessi gjöld voru áður óhæfilega há? Þetta atriði hefur mér vitanlega alls ekkert verið athugað, heldur er hlaupið til og orðið við óskum þessara fáu sveitarfélaga án nokkurrar gagnrýni og án þess að athuga, hvað henti þjóðarheildinni í þessu efni. Eru slík vinnubrögð að mínum dómi frekar ámælisverð. Ég er engan veginn sannfærður um, að neinu sveitarfélagi í landinu sé bráð nauðsyn á að fá þá hækkunarheimild, sem hér er til umræðu. Ákvörðun um það getur beðið og ætti að bíða, þangað til frekari reynsla er fengin. Jafnvel þau sveitarfélög, sem nú bera minna úr býtum en áður, eiga ekki sjálfsagðan rétt til hækkunar. Ber kannske ekki öllum að færa fórn á altari niðurfærslunnar, - eða til hvers væri annars allt skrafið um niðurfærslu verðlags? Niðurfærsla launanna er a. m. k. staðreynd. En ef þessi fáu sveitarfélög, sem hér er um að ræða, vildu nú færa fórn á borð við launþegana og síðan skyldi vanta eitthvað upp á þeirra. tekjur, þá geta þessi sveitarfélög náð því í útsvörum að þessu sinni. Skattar og gjöld af fasteignum lenda nú orðið hvort eð er að langmestu leyti ekki á eignamönnum, heldur öllum almenningi og jafnt á leigjendum íbúðarhúsnæðis sem eigendum. Þessi gjöld eru ekki nema að mjög litlu leyti hreinn eignarskattur og það er íbúðarhúsnæðið, sem ber uppi mestan hluta þessa tekjustofns sveitarfélaganna. Það eru sömu aðilarnir sem greiða og þeir, sem greiða meginið af útsvörunum. Ég hef ekki heyrt annað, en að langflest sveitarfélög landsins láti sér lynda þær nýju reglur, sem nú gilda um álagningu þessara skatta. Líklega fá þau eitthvað svipað út úr þeim og áður. Hitt er kunnugt, að stærsta sveitarfélag landsins fær 80–90% hærri tekjur af fasteignagjöldum nú í ár, en í fyrra. Til þess er ekkert tillit tekið, þegar þetta frv. er flutt. Verði það að lögum, getur enginn maður fortekið fyrir, að þessi gjöld hækki enn um 100% á næstunni í þessu sveitarfélagi, en það mundi áreiðanlega fleirum, en mér finnast fullmikið af því góða. Íbúðareigendur í verkamannabústöðunum í Reykjavík fengu glaðning fyrir fáeinum dögum. Var það tilkynning frá stjórn Byggingarfélags verkamanna um, að mánaðargreiðslur fyrir húsnæði í verkamannabústöðunum hækki um 36% frá 1. jan. vegna hækkunar opinberra gjalda fyrst og fremst og þó að nokkru leyti einnig vegna hækkunar viðhaldskostnaðar. Verkamaður, sem býr í þriggja herbergja íbúð í verkamannabústöðunum, verður nú frá 1. jan. að greiða 100 kr. meira mánaðarlega, en áður, aðallega vegna hækkunar á fasteignagjöldum í Reykjavík nú í ár. Það eru ekki stóreignamennirnir, sem þetta bitnar harðast á, heldur þeir smáu, sem nýlega hafa með lögum verið lækkaðir í launum. Ég er, eins og ég hef áður lýst hér í hv. d., engan veginn andvígur því, að skattar og önnur gjöld af fasteignum séu ákveðin ríflega, þótt hófs beri að gæta í því sem öðru. Hins vegar er ég mótfallinn því fljótræði, sem mér virðist einkenna flutning þessa frv., að rokið er til, strax og fáeinar sveitarstjórnir kvarta, án þess að athuga hag og þarfir heildarinnar eða hvar rót meinsins eiginlega liggur hvað þessi fáu sveitarfélög snertir. Samt sem áður hefði ég tæpast andmælt frv., ef ekki hefði við allt þetta bætzt sú sérstaka ástæða nú, að laun almennings hafa verið verulega lækkuð og kjör hans skert með lagasetningu. Hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir þeirri kjaraskerðingu og nú vegur hún í sama knérunn með flutningi þessa frv., en samþykkt þess mun, áður en varir, leiða til frekari kjaraskerðingar í formi aukins húsnæðiskostnaðar. Ég tel því að öllu samanlögðu þessu frv. vera mjög ábótavant og það í mesta máta ótímabært og mun því greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að staðfesting á hinu nýja fasteignamati, sem gekk í gildi 1. maí 1957 og reikna ber fasteignagjöld eftir til sveitarsjóða á þessu ári, raskar nokkuð þeim tekjustofni sveitarfélaganna, þannig að sums staðar geta þessi gjöld hækkað allverulega,og á það við um þau sveitarfélög, sem ekki notuðu sér fyrri heimild frá 1952 um að innheimta þessi gjöld með allt að 400% álagi, til fullnustu, en hafa nú fengið möt fasteigna innan sinna lögsagnarumdæma hækkuð um allt að 400%. Þetta á t. d. við um Reykjavík, sem ekki innheimti gjöldin nema með 200% álagi, eða þreföldum, en fær nú möt á öllum fasteignum og þar með þær grunnupphæðir, sem gjöldin eru reiknuð út frá, hækkuð um 400%. Án þess að nokkur ný heimildarákvæði komi til, getur því Reykjavíkurbær hækkað fasteignagjöld sín um 662/3% og hefur þegar notfært sér þá heimild til fullnustu nú í vetur. Verði hins vegar samþ. óbreytt það frv., sem hér liggur fyrir, er leið opnuð fyrir Reykjavíkurbæ til þess að hækka þessi gjöld um 2331/3%, eða rúmlega þrefalda þau. Reykjavík mun vera gleggsta dæmið um þá hækkun, sem í fyrsta lagi leiðir beint af hinu nýja mati og þá gífurlegu hækkun fasteignagjaldanna, sem leiða kann þar til viðbótar af þeirri nýju hækkunarheimild, sem hér er fyrirhuguð og skil ég það vel, að hv. 1. landsk. þm. vilji gjalda fullan varhug við svo rúmri heimild til handa bæjarstjórn Reykjavíkur, að hugsazt geti, að hún fái þessa gjaldheimtu meira, en þrefaldaða frá því, sem verið hefur á undanförnum árum. Nú hefur hæstv. félmrh. að vísu lýst því yfir við 1. umr. málsins, að ekki sé hugmyndin að leyfa almennt hækkanir frá því, sem verið hefur, þótt þetta frv. verði samþykkt. Efa ég ekki, að hann hafi góðan vilja á að sporna gegn slíku. En harla lítil trygging þykir mér í því, að hann hafi lengi aðstöðu til að standa þar á verði. Ef því á annað borð er réttmætt að takmarka þessa gjaldheimtu bæjarfélaganna af fasteignum með lögum, hefði það að sjálfsögðu verið rökrétt að setja þær takmarkanir inn í þetta frv., sem látið er í veðri vaka að beita eigi með ráðherravaldi. Á hinu leytinu eru svo þau sveitarfélög, sem notfærðu sér að mestu eða jafnvel öllu heimildina frá 1952 um fimmföldun fasteignagjalda, en hafa nú ekki fengið möt hækkuð nema þrefalt til fjórfalt eða jafnvel minna við það, sem áður var. Hjá þessum sveitarfélögum er að sjálfsögðu um nokkra gjaldalækkun að ræða, og er frv. rökstutt með hliðsjón af tekjumissi þessara sveitarfélaga. Er ekki fyrir það að synja, að þetta eru nokkur rök. En séð frá sjónarmiði þeirra, sem gjöldin þurfa að greiða, verður því heldur ekki neitað, að í þessum sveitarfélögum hafa húseigendur borið um nokkurt skeið þyngri gjöld, en almennt hefur gerzt í landinu og því ekki með öllu ósanngjarnt, að nokkuð sé á þeim létt nú um sinn, a. m. k. ef telja á fasteignamatið á nokkru viti byggt. Frá sjónarmiði bæjarfélaganna er hins vegar engan veginn að ræða um svo gífurlegan og tilfinnanlegan tekjumissi, þar sem á annað borð er um hann að ræða, sem látið er í veðri vaka. Ég held, að þessi tekjulækkun, þar sem hún á annað borð er nokkur, geti varla orðið meiri en sem svarar 2–3 eða í hæsta lagi 4% af heildartekjum sveitarsjóðanna, og væri áreiðanlega víða hægt að spara tilsvarandi upphæðir, ef góður vilji væri fyrir hendi. Er það óneitanlega hlálegt, að á sama tíma og hæstv. ríkisstj. hefur æskt þess af öllum bæjarstjórnum landsins, að þær minnkuðu gjaldheimtu eftir föngum, en litla sem enga áheyrn fengið fyrir þeim frómu óskum, þá skuli þessi sama ríkisstj. bera fram frv., sem opnar þeim leiðir í mörgum tilfellum til aukinnar gjaldheimtu. Í þessu frv. er miklu lengra gengið, en að tryggja sveitarfélögunum jafnháar tekjur af fasteignum og áður var, svo sem ég hef bent á. Nú er það auðvitað matsatriði, hve mikil afskipti ríkisvaldið á að hafa af gjaldheimtu sveitarfélaganna. Er vafalaust unnt að færa að því nokkur rök, að réttmætt sé, að sveitarstjórnir hafi þar allrúmar hendur og standi síðan ábyrgar gagnvart kjósendum sinum um sínar gerðir í þeim efnum. En þegar svo stendur á sem nú, að ríkisvaldið hefur með lagaboði rýrt allar tekjur launamanna um 10%, þá er áreiðanlega ekki rétta augnablikið til að þyngja að mun nefskatta, sem lagðir eru á að miklu leyti án tillits til efnahags viðkomandi manna. Það er mikið vafamál, að sú launalækkun, sem nú nýlega hefur verið lögfest hér á hæstv. Alþ., komi annars staðar öllu harðar niður, en á því launafólki, sem staðið hefur í þeim stórræðum að koma þaki yfir höfuð sér og sinna. Margur maðurinn, sem nú hefur fengið laun sín lækkuð um 1/10 hluta, mun nú og á næstu tímum eiga í meiri erfiðleikum, en nokkru sinni áður, með að halda eign slnni og híbýlum, ef það reynist honum þá á annað borð mögulegt. Ég tel það fullkomna óhæfu að lögbjóða hækkun á gjöldum þeirra manna, sem nú eiga margir hverjir í hvað mestum örðugleikum vegna kaupráns hæstv. ríkisstj., og ég tel einnig óhæfu að stuðla að hækkaðri húsaleigu almennings, á sama tíma og laun eru lækkuð með valdboði og tek undir allar röksemdir hv. 1. landsk. þm. um það efni. Ég get því ekki fylgt þessu frv., eins og það liggur fyrir. Hins vegar hef ég leyft mér að flytja brtt. þess efnis, að íbúðarhúsnæði verði undanskilið hækkunarheimild frv. og mun greiða málinu í heild atkv., ef hún nær fram að ganga. Ég tel, að allt öðru máli gegni um aðra fasteignaeigendur, en eigendur íbúðarhúsnæðis hvað þessi gjöld snertir og að full sanngirni mæli með því, að þeir greiði hærri gjöld til sveitarfélaganna af fasteignum sínum. Í fyrsta lagi kemur sú gjaldheimta vægilegar niður á almenningi og í öðru lagi er í mörgum tilfellum um að ræða fyrirtæki, sem greiða óeðlilega lág gjöld til sveitarsjóðanna, miðað við veitta þjónustu. Og í sumum tilfellum er um að ræða fyrirtæki, svo sem samvinnufélögin o. fl., sem njóta sérstöðu og jafnvel algerrar undanþágu frá greiðslu útsvara til sveitarsjóða. Ég tel ástæðulaust og óréttmætt að takmarka frekar en þetta frv. gerir ráð fyrir gjaldheimtu af fasteigeignum þessara. aðila. Samkv. brtt.minni hl. er að nokkru gengið til móts við kröfur þeirra sveitarstjórna, sem talið er að bornar séu sérstaklega fyrir brjósti með flutningi þessa frv., en jafnframt gætt hagsmuna þeirra, sem gert er að greiða fasteignagjöld af minnstri getu og vafasamastri sanngirni. Ég vænti stuðnings hv. þdm. við þessa brtt., en lýsi því jafnframt yfir, að ég geri samþykkt hennar að skilyrði fyrir fylgi mínu við frv.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm., sem hefur andmælt þessu frv., sem hér er á dagskrá, veit vel, að í frv. er ekki um að ræða nýjar skattálögur, heldur um hitt, hvort heimila eigi sveitarstjórnum að ráða því sjálfar innan þeirra takmarka, sem í frv. greinir, að hve miklu leyti þær afla tekna sinna með fasteignaskatti í stað útsvara. Hv. þm. telur það kynlega afsökun fyrir frv., að vegna nýja fasteignamatsins lækkar heimild sveitarstjórna til þess að afla tekna með fasteignaskatti. Ég veit ekki, hvort á að skilja þetta þannig, að hv. þm. telur, að sveitarstjórnir eigi helzt engu um það að ráða sjálfar, hvernig málum þeirra skuli skipað. Maður gæti freistazt til að álita það. Og sami hv. þm. leggur til, að frv. verði fellt, fyrst og fremst, eins og hann segir í grg. fyrir áliti sínu, með hliðsjón af þeirri almennu launalækkun, sem nýlega var lögboðin. Hér er, eins og hv. þm. vita, ekki um það að ræða, að þetta frv. verki á heildartekjuöflun sveitarfélaga, heldur einmitt á hitt, hvort eigi að heimila sveitarfélögum að innheimta hluta af tekjum, sem þau þurfa að afla, með fasteignaskatti eða með útsvari. Tekjuöflun sveitarfélaganna er hin sama, hvort sem frv. verður fellt eða samþykkt, eða verður hin sama vafalaust. Rök hv. þm. eru því ekki haldbær. Hitt hefði verið hægt að skilja, ef hv. þm. hefði byggt andstöðu sína við frv. á því, að hann væri á móti fasteignasköttum yfirleitt. Þá afstöðu hefði a. m. k. verið hægt að skilja. En málflutningur hv. þm. byggist ekki á því, heldur á hlutum, sem snerta ekki höfuðatriði þessa máls. Efni málsins er einmitt innheimtuaðferð vegna sveitarsjóðanna, en ekki hitt, hvort tekjur sveitarsjóðanna samanlagt skuli hækka eða ekki. Höfuðatriðið er sem sagt þetta, hvort sveitarstjórnir eigi að fá að ráða því sjálfar, hverjar innheimtuaðferðir þær hafa til þess að afla óhjákvæmilegra tekna. Hv. 8. landsk, er með skrifl. brtt. um íbúðarhúsnæði. Ég held, að það væri ekki skynsamlegt að samþykkja þá brtt. og ég vil benda á, að það er með ýmsum hætti heppilegra fyrir húseigendur, sem hann kveðst bera fyrir brjósti, að greiða gjöld til sveitarsjóðs sem fasteignaskatt, heldur en sem útsvar. Og það má benda á, að fasteignaskatta getur gjaldandinn fengið dregna frá tekjum sínum við skattákvörðun, en um útsvör er því ekki til að dreifa, því að þau eru ekki frádráttarbær við skattálagninguna. Þess vegna álít ég, að það sé heppilegra fyrir húseigendur að greiða ríflegri hluta af gjöldum sínum til sveitarsjóðanna sem fasteignaskatt heldur en útsvar og fæ ekki séð, að brtt. hv. þm. mundi með neinum hætti geta rétt hlut þessara manna, sem hann ber fyrir brjósti. Þeir mundu þurfa að greiða þeim mun hærri útsvör og þeir mundu ekki geta fengið þau útsvör dregin frá við skattálagningu, en það mundu þeir aftur geta fengið að því er fasteignaskattinn snertir.



Herra forseti. Þegar samþ. voru lög á Alþingi um fasteignamat siðast, lög, sem fasteignamat hefur farið eftir síðan, þá varð það að samkomulagi hér á Alþingi milli þeirra manna, sem voru á móti því, að fasteignamatinu væri breytt með nýju mati, og hinna, sem vildu þó reyna að samræma það eitthvað, að aftan við 10. gr. l. var sett: „Þá skulu við gildistöku hins endurskoðaða mats, sbr. 6. gr., falla úr gildi lög nr. 29 frá 4. febr. 1952 og ákvarðanir stjórnarvalda um opinber gjöld, sem heimt eru sem hundraðshluti af fasteignamati og komi nýjar ákvarðanir til og miðist við það, að þessi gjöld hækki ekki almennt umfram það, er af flokkun fasteigna kann að leiða.“ Þá stóð heill hópur hér í þinginu, heill flokkur, algerlega á móti því, að það yrði nokkuð hækkuð álagning á fasteignirnar, þó að matið breyttist og gerðar ráðstafanir til þess, að þau gjöld, sem á þeim hvíldu, hækkuðu ekki þrátt fyrir hækkað mat. Það var allur Sjálfstfl., sem stóð þannig að því og setti það sem skilyrði fyrir því, að lögin væru samþykkt. Ef þetta frv. verður samþykkt, eins og það liggur fyrir núna frá hæstv. ríkisstj., sem styðst við þennan flokk, þá er óhjákvæmilegt, að þessi gjöld hækka sums staðar. Ég vil þess vegna leyfa mér, þar sem ég vil nú reyna, eftir því sem ég get, að standa við þau loforð og skuldbindingar, sem ég hef tekið á mig, - þó að það séu menn, sem mér eru nú ekki að öllu leyti kærir, sem ég hef orðið að gera samninga við, - þá vil ég reyna að gera hér miðlun, svo að það, sem samið var um við Sjálfstfl. á sínum tíma, standi og vildi því gera till. um það, að aftan við gr. bætist: „Þó mega gjöld til sveitarfélaga, sem miðuð eru við fasteignamat, ekki verða hærri en heimild var til að hafa þau hæst, áður en síðasta fasteignamat tók gildi.“ Þá er staðið við allt, sem var lofað og í engu út frá því brugðið. Þeir mega hækka gjöldin upp í það sama um land allt og þau áður voru, en ekki meira. Ég skal svo leyfa mér að leggja þessa brtt. fram. Hún er skrifleg og þarf þess vegna tvöföld afbrigði til þess að mega koma fyrir.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hæstv. félmrh. Hann vildi halda fram þeirri skoðun, að hagsmuna húseigenda væri miklu betur gætt með því, að þeim væri gert að greiða hærri gjöld af fasteignum sínum, en þeim mun lægri útsvör. Ég held, að í þessu felist mikil misskilningur, sem ég er viss um að hæstv. ráðh. mundi sjá strax, ef hann athugaði þetta mál ofur lítið betur. Ég held, að þessi skoðun væri alveg hliðstæð því, ef því væri haldið fram, að það væri yfirleitt ástæðulaust að halda áfram þeirri aðferð að leggja á útsvör eða önnur gjöld eftir efnum og ástæðum, heldur skyldu þau leggjast á fyrst og fremst sem nefskattar. Það fer ekki á milli mála, að fasteignagjöld af íbúðarhúsum eru fyrst og fremst nefskattar, sem eru lagðir á algerlega án tillits til þess, hvort t. d. viðkomandi maður á húseign sina skuldlausa eða hvort hann skuldar hana alla saman. Ég held líka, að þetta sjáist greinilega, ef einstök atriði eru athuguð. Við skulum t. d. segja, að manni sé gert að hækka sitt fasteignagjald um 2.000 kr. Enda þótt hann fengi þetta dregið frá við álagningu útsvars, þá mundi sá frádráttur aldrei geta numið meira en fjórða hluta af þessari hækkun, eða 500 kr., þannig að hækkun fasteignagjaldsins yrði þó alltaf þreföld. Hitt er svo líka á að líta, að með innheimtu fasteignagjalda er mörgum þeim gert að greiða gjöld til sveitarsjóðanna, sem ekki eiga að bera neitt útsvar og raunverulega hafa ekki efni á því að gjalda neitt til sveitarsjóðanna. Og ég veit, að hæstv. ráðherra er einmitt þessu kunnugur, því að í því sveitarfélagi, þar sem við þekkjum báðir vel til og þar sem hækkunarheimildin frá 1952 var fyrst notuð og hefur verið lengst notuð, þar hefur það verið svo, að bæjarstjórn þessa sveitarfélags hefur orðið á hverju ári að gefa eftir tugum manna hækkunina á fasteignagjöldunum, vegna þess að þessir gjaldendur voru alls ekki færir um að inna nein slík gjöld af höndum og bera ekkert útsvar. Þetta getur í ýmsum tilfellum leitt til þess, að þeim, sem ekki eiga að greiða útsvör, sé gert að greiða veruleg gjöld, a. m. k. tilfinnanleg, miðað við tekjur þeirra, til sveitarsjóðanna. Ég held, að það sé þess vegna alger misskilningur, að þarna sé um sanngjarnari gjaldheimtu að ræða, heldur en með útsvörum, a. m. k. hvað tekur til efnaminna fólks. Hitt kann að vera, að þetta komi betur út fyrir þá, sem eru efnamestir og tekjuhæstir, - ég efa það ekki, - en einmitt við það er mín till. miðuð, að þeir haldi áfram að greiða sín gjöld, ekki lægri en þau hafi verið áður, en hins vegar sé létt á þeim fátækari. Ég held líka, að það sé nokkur misskilningur, þó að hann sé kannske ekki eins bagalegur og í þessu tilfelli, hjá hæstv. ráðh., þegar hann taldi, að það mundi engin áhrif hafa á heildargjaldheimtu sveitarfélaganna, hvort þau fengju fasteignagjöldin hækkuð eða ekki. Ég er sannfærður um það, að mjög víða mundi verða horfið fyrr að því ráði að spara í útgjöldum, heldur en að hækka útsvörin frá því, sem nú er og ég er ekki í nokkrum vafa um, eins og ég sagði, að víða mundi það vera hægt, án þess að kæmi að sök.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það eru komnar fram tvær skriflegar brtt., mikilsverðar og ég tel alveg nauðsynlegt, að málinu verði frestað, svo að n. gefist kostur á að athuga þessar brtt. nánar. Ég vil vænta þess, herra forseti, að málinu verði frestað.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki mikið að segja meira um málið, en fram hefur komið. Mér finnst aðallega, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að þarna séu dálítið skiptar skoðanir um það, á hvern hátt sveitarfélög eigi að innheimta gjöld af sínum íbúum. Ég er því fylgjandi, að sveitarsjóðir hafi rúmar hendur um innheimtu á fasteignasköttum og vitanlega er það alveg rétt, að bæjarfélag, sem missir tekjur, sem það hefur áður haft, t. d. af fasteignasköttunum, eins og ég tók dæmi um áðan, missir stórkostlega tekjur, auðvitað verður það bæjarfélag að ná þeim tekjum upp einhvers staðar á einhvern hátt annan og þá er ekki nema um útsvörin að ræða. Þetta er þungamiðja málsins, en hitt eru umbúðir meira og minna og út í loftið, sem fram hefur komið á móti frv. Það eru komnar fram tvær brtt. og það hefur komið ósk fram um það, að umr. væri frestað, til þess að n. fengi tækifæri til þess að athuga þessar till. og taka ákvörðun um þær. Ég vildi nú skjóta því til flm. þessara brtt., hvort þeir væru ekki til með að taka þær aftur til 3. umr., en málið gæti haldið áfram núna og yrði samþykkt við þessa umræðu. Ég vil aðeins skjóta því fram, til þess að málið tefjist ekki óþarflega. Þetta mundi flýta fyrir. En svo skal ég sem frsm. meiri hl. lofa því, að þessar till. verði athugaðar á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Það er aðeins viðkomandi þessum tilmælum frá hv. frsm. meiri hl. n. Ég hafði ef til vill hugsað mér að flytja, ef þessi till. mín yrði ekki samþykkt nú við 2. umr., aðra brtt., sem gengi í svipaða átt, við 3. umr. Ég óska þess vegna eftir því, að mín till. verði afgreidd við þessa umræðu, en ekki látin bíða.



Herra forseti. Ég hef áður látið það í ljós, að ég teldi fasteignaskatt réttlátan gjaldstofn og vil þess vegna frv. áfram. Ég skal líka bæta því við, að ég tel rétt, að sveitarstjórnirnar, hreppsnefndir eða bæjarstjórnir, hafi sem rúmastar hendur í þessu máli. Þess vegna vil ég, þar sem ég er líka með stöðvunarstefnu ríkisstj., lofa þeim að hafa þær innan þeirra marka, sem áður voru með þennan skatt, en ekki gefa þeim það rúmar hendur, að þær geti hækkað hann úr því, sem hann var fyrir 1. maí 1957. Þess vegna er mín till. fram komin. Og mér er alveg sama, hvort hún er borin upp núna eða komi ekki fyrr en við 3. umr., það skiptir mig engu máli og tillöguna.

Forseti (BSt): Sem stendur hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs. En bæði af þeim ástæðum, sem hv. þm. V-Sk. tók hér fram og líka og ekki síður sökum þess, að deildin er fremur fámenn nú, þ. á m. vantar hér einn af hv. nefndarmönnum í þeirri nefnd, sem um þetta mál hefur fjallað, þá þykir mér rétt að verða við þeim tilmælum að fresta umræðu nú, en vænti þá, að hv. nefnd taki þessar till. sem fyrst til athugunar, því að vel getur verið, að málið verði aftur á dagskrá á mánudag. Umr. er þá frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Samgmn. hefur haft frv. þetta til athugunar. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. Frv. sama efnis og þetta var flutt á síðasta þingi. Þá var leitað umsagnar ýmissa aðila um málið. Póst- og símamálastjóri ritaði eftirfarandi bréf til nefndarinnar, dags. 27. nóv. 1957, með leyfi hæstv. forseta: „Póst- og símamálastjórnin hefur meðtekið bréf hv. samgmn., dags. 14. nóv. þ. á., þar sem beiðzt er álits um frv. til l. um breyt. á póstlögum, nr. 31 1940. Sá er munur á þeim eyðublöðum, sem hér er um að ræða, og venjulegum bréfum, ábyrgðarbréfum og peningabréfum, að nefnd eyðublöð eru póstplögg, sem eru gefin út aðeins vegna póstþjónustunnar sjálfrar og sem eign póststofnananna og eiga að vera í höndum þeirrar póststofnunar, sem gefur eyðublaðið út, og endursendast henni. Í alþjóðareglugerðum, sem fylgja alþjóðapóstsamningum, eru ákveðin form fyrir slík eyðublöð (gerð MP 1 fyrir ávísanablöð, gerð R 3 eða R 4 fyrir póstkröfuávísun, gerð CP 2 og CP 3 fyrir fylgibréf böggla). Þessi eyðublöð hafa tvo höfuðreiti, annan fyrir afklipping, sem viðtakandi á að halda eftir, en hinn fyrir sjálfa ávísunina ásamt kvittun, frímerkjum og ástimplun sendipósthússins, og á póststofnun að halda þeim hluta eftir og geyma hann a.m.k. í eitt ár vegna endurskoðunar og rannsóknar vegna kæra eða umkvörtunar. Hér á landi er þessi geymslutími þrjú ár.“ Síðan getur póst- og símamálastjóri um reglurnar í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, en þær eru mjög á sama veg og hér. Síðan segir svo: „Þessar reglur hafa gilt svo lengi sem til þekkist, a.m.k. frá 1872, og á alþjóðapóstráðstefnu hafði fyrir löngu komið fram ályktun um, að þetta atriði ætti heima í löggjöf hinna einstöku ríkja, enda eru um það ákvæði í nágrannalöndunum svipað og hér í 17. gr. póstlaganna, og mun vera svo í öllum ríkjum alþjóðapóstsambandsins. Þegar hinum ákveðna geymslutíma er lokið, eru hin notuðu frímerki klippt af eyðublöðunum og seld, og á Norðurlöndum er andvirðinu varið í sérstöku augnamiði, ýmist til kostnaðar við póstminjasafn, til námsstyrkja til póstmanna eða því um líks. Hér fer það í póstmannasjóð, til ferðastyrkja til áhugasamra póstmanna, sem með námi og kynnisferðum hafa hug á að fullkomna sig í póststörfum. Með tilliti til ofannefndra ákvæða alþjóðasamninga, sbr. og reglur í öðrum löndum, nauðsynjar á geymslu eyðublaða, endurskoðun og síðari rannsóknar vegna kæra og því um líks, leggur póst- og símamálastjórnin eindregið á móti því, að umrætt frv. verði samþykkt.“ Félag póstmanna skrifaði n. einnig og leggur eindregið á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga, og visar þar til þeirra höfuðraka, sem fram komu í bréfi frá póst- og símamálastjóra. Meiri hl. samgmn. telur sér ekki fært að fengnum þessum upplýsingum að leggja til, að frv. þetta verði samþykkt. Hér er hins vegar um að ræða mjög athyglisvert mál. Það orkar ekki tvímælis, að skemmtilegra væri a.m.k., ef hægt væri að afhenda umrædd frímerki til viðtakenda. Þess vegna leggur n. ekki til, að frv. verði fellt, heldur að því verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar til nánari athugunar.



Herra forseti. Ég hafði nú einmitt ætlað að leyfa mér að fara fram á það, að þessari umr. yrði frestað, en að ég fengi tækifæri til að beina örfáum fsp. til hv. samgmn., sem hún fengi þá tækifæri til að kynna sér og gefa svör við, áður en 2. umr. yrði lokið. Hv. samgmn. hefur haft þetta mál lengi til athugunar, bæði nú í vetur og í fyrra. Þó lítur meiri hl. hennar svo á, að málið þurfi enn nánari athugunar við, og leggur til, að því verði vísað til ríkisstj. Mér finnst þetta heldur vandræðaleg afgreiðsla í ekki flóknara máli. Eiga allir viðtakendur póstsendinga að njóta sama réttar, eða ber að mismuna þeim? Þetta er spurningin, sem um er að ræða, og mér a.m.k. finnst svarið liggja beint við. Hagsmunir sterkari aðilans, í þessu tilfelli póststjórnarinnar, eiga ekki einir að fá að ráða því, hvað séu lög og hvað ekki. Hv. samgmn. treystir sér ekki til að skera úr um þetta mál, og máske er henni nokkur vorkunn. Ég er ekki viss um, en ég er hræddur um, að reynt hafi verið að blekkja hana af þeim, sem hún eðlilega leitaði ráða hjá, sjálfri póststjórninni og samtökum póstmanna. Það mál er vissulega ástæða til að athuga nánar, og það á sjálf hv. n. að gera. Þeirri athugun á hún ekki að vísa til ríkisstj. Með nál. hv. meiri hl. eru prentuð 3 fskj., og eru tvö þeirra umsagnir póst- og símamálastjórnarinnar um frv., en hið þriðja er umsögn póstmannafélags og póstmannasjóðs. Þessar umsagnir eru býsna athyglisverðar. Fyrri umsögn póststjórnarinnar virðist mér á köflum bæði óljós og loðin hvað meginatriði snertir og einkar vel fallin til að villa um fyrir fólki. Þar er að vísu rækilega greint frá eyðublöðum, mikilvægi þeirra og þeim alþjóðareglum, sem um þau gilda. Þau eru geymd í þrjú ár vegna endurskoðunar og vegna kæra og umkvartana, er berast kunna. Allt er þetta gott og blessað, svo langt sem það nær. Það á við eyðublöðin og annað ekki. Álímdu frímerkin hafa ekki sama gildi fyrir starfsemi póststjórnarinnar og sjálf eyðublöðin, eins og þó er reynt að láta skína í, í umsögninni. Frímerkin og eyðublöðin eru ekki óaðskiljanleg. Það eru frímerkin, sem viðtakendur ætlast til að fá rétt á, en ekki eyðublöðin, eins og þau leggja sig. Í báðum grg. póststjórnarinnar er gefið í skyn, að ákvæðið í 17. gr. póstlaga um eignarrétt hennar á notuðum frímerkjum sé í samræmi við fyrirmæli alþjóðapóstsamninga, og höfundar þriðju umsagnarinnar telja breyt. þá, sem felst í frv. þessu, gagnstæða alþjóðalögum. Er það furða, þótt hv. n. hiki, þegar slíkt er staðhæft? Hér er um að ræða alþjóðapóstsamninga, sem forseti Íslands undirritaði 22. apríl 1953, segir póststjórnin í síðari umsögn sinni. Það væri ljótt til afspurnar, ef sjálf póststjórnin vegna ofurkapps leyfði sér að gefa hinu háa Alþingi villandi upplýsingar, en ég get ekki neitað því, að ég finn ástæðu til að rengja þessar staðhæfingar. Ég hef farið sjálfur lauslega yfir alþjóðapóstsamninga, sem til eru hér í bókarformi, og einn af starfsmönnum þingsins hefur gaumgæfilega pælt í gegnum þá, en hvorugur okkar hefur fundið þetta fyrirmæli þar. Enn fremur hafa fróðir menn tjáð mér, að í Bandaríkjunum og fleiri löndum tíðkist það ekki að svipta viðtakendur eignarrétti á notuðum frímerkjum, svo sem hér er gert og raunar viðar. Líklega eru Bandaríkin þó í alþjóðapóstsambandinu. Hér er sannarlega athugunarefni fyrir hv. samgmn. frekar en ríkisstj., svo þungvæg sem ákvæði alþjóðalaga hljóta að vera í þessu máli. Í greinargerðunum er látið í það skína, að umrædd frímerki séu póststjórninni ómissandi vegna endurskoðunar. Hér er aftur verið að þyrla upp ryki. Það eru ekki frímerkin, sem eru ómissandi að þessu leyti, heldur sjálf eyðublöðin, og þau eru jafngóð sem gögn, þótt merkin séu fjarlægð. Ég hef heyrt ýmsa menn, sem þessum málum eru kunnugir, halda því fram, að frímerkin á eyðublöðum póststjórnarinnar séu engan veginn henni nauðsynleg vegna endurskoðunar póstreikninga, slíkt sé hreinn fyrirsláttur. Ég skal nefna eitt dæmi um þessa skoðun. Í forsendum hæstaréttardóms um eignarrétt á umræddum frímerkjum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Gegn þessu bendir stefnandi á, að sá háttur sé hafður á hjá póstafgreiðslum landsins, að frímerkin séu tekin af póstávísunum, jafnskjótt og þær hafa verið innleystar og komnar að nýju í vörzlu póstsins. Að því er frímerkin snertir, sé ákvæðið ekki heldur sett vegna væntanlegrar endurskoðunar, heldur eingöngu í því skyni að afla póststjórninni tekna, sem að nokkru leyti renna síðan til póstmannasjóðs samkv. reglugerð nr. 19 1923.“ Af þessum ummælum má ráða, að póstþjónustan sjálf muni ekki í reyndinni líta stórt á þýðingu þessara frímerkja fyrir endurskoðunina. Vegna þeirra efasemda, sem hjá mér hafa vaknað um sanngildi nokkurra mikilvægustu atriðanna í fyrrgreindum umsögnum og ég nú hef skýrt frá, vil ég leyfa mér að beina örfáum fsp. til hv. samgmn., og vænti ég þess að fá við þeim skýr og ótvíræð svör. Spurningarnar eru þessar: 1. Hvernig hljóðar ákvæði alþjóðapóstsamninga um eignarrétt póststjórnar á notuðum frímerkjum, álímdum á eyðublöð þeirra, og hvar er það að finna í alþjóðapóstsamningum þeim, er forseti Íslands undirritaði 22. apríl 1953? 2. Hvenær komst ákvæðið um eignarrétt póststjórnarinnar á notuðum frímerkjum, sbr. 17. gr. póstlaga, fyrst í lög á Íslandi, og hvaða reglur giltu um þann eignarrétt áður? 3. Hve mikið er hæft í þeirri fullyrðingu, að sá háttur sé hafður á hjá póstafgreiðslum landsins, að frímerkin séu tekin af póstávísununum jafnskjótt og þær hafa verið innleystar og komnar að nýju í vörzlu póstsins? 4. Eru nokkur teljandi vandkvæði á því að gera endurskoðun póstreikninga með öllu óháða því, hvort frímerkin fylgja eyðublöðunum í geymslu eða ekki? 5. Ef ákvæðið um eignarrétt póststjórnarinnar á notuðum frímerkjum yrði numið úr gildi, mætti þá ekki bæta póstmannasjóði tapið með því móti t.d. að koma á árlegum póstmannadegi, er seld væru sérstök yfirprentuð frímerki sjóðnum til ágóða? Síðustu spurninguna set ég fram vegna þess, að í hópi póstmanna hefur þeirrar skoðunar gætt, að frv. jafngilti árás á hagsmuni póstmannastéttarinnar. Ég tel þá skoðun fráleita og er viss um, að finna má aðra leið til fjáröflunar póstmálasjóði en nú er farin, smekklegri leið og vinsælli. Ég treysti því, að hv. samgmn. taki fsp. Mínum vinsamlega og veiti mér svör við þeim. Að sjálfsögðu þarf hún tíma til að athuga þær, og því vil ég endurtaka tilmæli mín til hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr., þar til svör hv. n. liggja fyrir.