Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa þrjú bréf. Hið fyrsta er frá 1. þm. Suðurk., Margréti Frímannsdóttur, og er á þessa leið: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni af einkaástæðum óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðurk., sr. Önundur Björnsson, sóknarprestur á Breiðabólstað í Fljótshlíð, taki sæti mitt á Alþingi á meðan, en Brynja Magnúsdóttir, 1. varamaður á listanum, getur ekki vegna annríkis komið til starfa á Alþingi að þessu sinni. Virðingarfyllst, Margrét Frímannsdóttir, 1. þm. Suðurk.`` Annað bréfið er frá 1. varamanni á lista Samfylkingarinnar í Suðurk. og hljóðar svo: ,,Keflavík, 20. nóvember 2003. Halldór Blöndal, forseti Alþingis. Vegna annríkis í starfi mínu get ég ekki að þessu sinni tekið sæti Margrétar Frímannsdóttur 1. þm. Suðurk. á Alþingi. Virðingarfyllst, Brynja Magnúsdóttir, 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðurk.`` Þriðja bréfið er frá 4. þm. Suðvest., Rannveigu Guðmundsdóttur, og hljóðar svo: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvest., Valdimar L. Friðriksson framkvæmdastjóri, Mosfellsbæ, taki sæti mitt á Alþingi á meðan, en Ásgeir Friðgeirsson, 1. varamaður á listanum, situr um þessar mundir á Alþingi í forföllum Þórunnar Sveinbjarnardóttur. Virðingarfyllst, Rannveig Guðmundsdóttir, 4. þm. Suðvest.`` Kjörbréf Valdimars L. Friðrikssonar og Önundar Björnssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þeir hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Valdimar L. Friðriksson og Önundur Björnsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnir velkomnir til starfa á Alþingi.

Hæstv. forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 kemur nú til 2. umr. á Alþingi. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er gert ráð fyrir því að þessi umræða fari fram einmitt í dag og því ljóst að okkur hefur tekist að halda áætlun. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á þeirri breytingu sem nú er orðin frá undangengnum árum varðandi framvindu við vinnslu fjárlagafrv. í fjárln. og á Alþingi að nú við 2. umr. koma allir þættir frv. til umræðu með þeim brtt. sem tilheyra. Fram til þessa hefur aðeins gjaldahluti frv. og brtt. sem honum tengjast komið til 2. umr. en tekjuhlutinn ásamt heimildagreinum, lánsfjárlögum og öðrum þáttum frv. beðið til 3. umr. Þetta er ánægjuleg þróun því að það hlýtur að teljast til bóta að 2. umr. um frv. geti farið fram með þessum hætti. Þar með má segja að við séum á undan áætlun við vinnslu frv. miðað við þær forsendur sem lágu að baki starfsáætlun þingsins. Í þessu birtist að sú þróun heldur áfram að vinnsla fjárlagafrv. er að færast framar í tíma en áður var og það er til bóta fyrir alla aðila, t.d. er varðar stofnanir ríkisins og aðra þá sem þurfa að gera rekstraráætlanir fyrir næsta ár, einnig er varðar þá fjölmörgu sem njóta framlaga úr ríkissjóði. Þetta skiptir ekki síst máli varðandi efnahagskerfið því að fjárlög ríkisins spila stórt hlutverk í því samhengi og því mikilvægt að vel gangi að ljúka vinnslu fjárlagafrv. Það er mikilvægt að áfram takist að halda góðum og traustum tökum á ríkisfjármálunum. Það hefur gengið vel á undanförnum árum. Miðað við útlit næstu ára ef litið er til efnahagskerfisins með fyrirsjáanlegri þenslu vegna stórframkvæmda og aukinna umsvifa í atvinnulífinu er mikilvægt að ríkisfjármálin leggi sitt af mörkum til þess að viðhalda efnahagslegum stöðugleika. Ríkisstjórnin hefur lagt fram langtímamarkmið sín varðandi ríkisfjármálin á næstu árum og það er ljóst að sú stefna sem þar birtist og það að henni verði fylgt eftir mun hafa afgerandi þýðingu fyrir þróun efnahagslífsins. Það varðar því framtíðarhagsmuni þjóðarinnar að vel takist til í þessum efnum. Ljóst er að við Íslendingar eigum mikla möguleika á að sækja fram á næstu árum með það að markmiði að treysta efnahagslega stöðu okkar. Við höfum ýmsa möguleika á að halda áfram við að efla og byggja upp atvinnulífið og treysta innviði samfélagsins á mörgum sviðum, halda uppi hagvexti og auka kaupmátt almennings. Afrakstur alls þessa getum við nýtt til að treysta velferð þjóðarinnar og sækja fram í samfélagi þar sem þekking og færni skiptir sköpum. Við erum á þessari braut og á henni verðum við áfram ef vel er haldið á málum. Auk alls þessa þurfum við að hlúa að þeim traustu stoðum sem menning okkar og búseta í landinu öllu hafa skapað í gegnum tíðina. Við umfjöllun fjárln. um frv. til fjárlaga hafa nefndinni borist fjölmörg erindi um fjárframlög til ýmissa verkefna á vegum einstaklinga, félagasamtaka, sveitarfélaga og stofnana og hefur svo verið fjöldamörg undanfarin ár. Það er ljóst að því miður er ekki mögulegt að verða við nema hluta þessara erinda. Það kemur því í hlut fjárln. að forgangsraða, velja og hafna. Við slíkar aðstæður verður ekkert hafið yfir gagnrýni. Það er ljóst að um allt land er unnið að mörgum mjög athyglisverðum verkefnum sem vert væri að styðja við. Við afgreiðslu erinda að þessu sinni hefur sérstaklega verið litið til ákveðinna þátta. Svo dæmi séu tekin er líkt og undanfarin ár lögð áhersla á endurbyggingu og varðveislu gamalla húsa og uppbyggingu safna. Slík verkefni falla vel að menningartengdri ferðaþjónustu sem lögð hefur verið mikil áhersla á að undanförnu. Þá er lögð áhersla á varðveislu gamalla báta en það er ljóst að við verðum að leggja okkur fram um varðveislu þessa menningararfs okkar. Fram að þessu höfum við glatað of miklu af honum. Það er ljóst að enginn vafi er á því að fjárveitingar til þessara málaflokka hafa orðið hvatning og lyftistöng fyrir félög, byggðir og sveitarfélög um allt land. Það hefur verið ánægjulegt að fá vitnisburð um þetta í fjölmörgum heimsóknum til nefndarinnar á síðustu vikum. Auk þess má nefna að lögð er áhersla á íþrótta- og æskulýðsmál en reynsla og rannsóknir sýna að heilbrigð og fjölþætt starfsemi og tækifæri sem bjóðast börnum og unglingum er ein besta forvörnin gegn vímuefnum og óæskilegu líferni. Varðandi vinnulag við umfjöllun um hin fjölmörgu erindi sem berast í fjárlagagerðinni tel ég mikilvægt að úr verði bætt. Þar á ég m.a. við umfjöllun og ákvarðanir sem tengjast safnamálum, endurbyggingu og varðveislu gamalla mannvirkja, fornminja o.fl. Ég tel að í umfjöllun um bætt verklag eigi sérstaklega að fjalla um þessi atriði þar sem litið verði til þess hvernig megi ná sem bestu samstarfi við hina ýmsu fagaðila sem málum tengjast þannig að sem best takist til við ráðstöfun fjármuna og afgreiðslu erinda sem berast. Verkferli og öll vinnubrögð varðandi vinnslu og umfjöllun um fjárlagafrv. hvers árs eru hlutir sem þurfa að vera í sífelldri endurskoðun. Við hljótum alltaf að stefna að því marki að vinnubrögð og verkferlar séu sem markvissastir og faglegastir. Þar má alltaf gera góða hluti betur. Eins og ég kom að við 1. umr. um fjárlagafrv. hefur fjárln. sett af stað verkefni sem miðar að því að greina þessi þætti, hvað er vel gert og hvað má gera betur. Í framhaldi af því mun fjárln. fjalla um það hverju þarf að breyta til að ná settu marki og síðan að koma því til framkvæmda. Sú vinna er þegar hafin. Og ég er þess fullviss að þegar umfjöllun hefst um fjárlagafrv. fyrir árið 2005, þá muni verkferlar og vinnubrögð taka einhverjum breytingum frá því sem nú er. En fjárln. hefur ekki einungis það verkefni að fjalla um fjárlagafrv. Það er ekki síður mikilvægt verkefni nefndarinnar að halda uppi aðhaldi og eftirliti með framkvæmd fjárlaga hverju sinni. Ég legg áherslu á þennan þátt og mun fylgja því eftir að fjárln. láti til sín taka á þessum sviðum. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera grein fyrir nál. meiri hluta fjárln. Um er að ræða gróft yfirlit yfir helstu þætti en að öðru leyti vísa ég til þingskjala þar sem fram kemur ítarlegt nál. og brtt. Störf og verklag fjárln. Alþingis við vinnslu og afgreiðslu frumvarpsins hafa verið með hefðbundnu sniði. Nefndin hóf störf 25. september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi, dags. 8. október sl., óskaði nefndin eftir álitum annarra fastanefnda þingsins um frumvarp til fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Fulltrúar frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði 282.021,3 millj. kr. sem er 2,6 milljarða kr. hækkun frá frumvarpinu. Spá um þjóðhagsforsendur er óbreytt. Spáð er að hagvöxtur verði um 3,5% á árinu 2004 og verðbólgan um 2,5%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er talinn munu aukast um allt að 2,5%. Enn fremur er gert ráð fyrir að einkaneysla aukist um 3,5%. Spáð er minnkandi atvinnuleysi eða um 2,5%. Hins vegar er gert ráð fyrir að viðskiptahalli verði nálægt 3,25% af landsframleiðslu. Helstu breytingar á tekjuáætluninni eru að eignarskattar hækka um 450 millj. kr., eignarskattar lögaðila hækka um 250 millj. kr. og stimpilgjöld um 200 millj. kr. Skattar á vöru og þjónustu hækka um 1.894,6 millj. kr. Þar af nemur hækkun á virðisaukaskatti vegna aukinnar innheimtu 2 milljörðum kr., vörugjald af innfluttum ökutækjum 250 millj. kr., og gert er ráð fyrir að úrvinnslugjöld lækki um 280 millj. kr. í kjölfar endurmats á tekjum og gjöldum sem renna til Úrvinnslusjóðs. Sjóðurinn tók til starfa á yfirstandandi ári og var talsverð óvissa í fyrstu áætlunum um starfrækslu sjóðsins. Ýmsar tekjur hækka um 101,7 millj. kr. en þar vegur þyngst 5% hækkun afnotagjalda Ríkisútvarpsins frá 1. jan. 2004 og er áætlað að tekjur af útvarpsgjaldi aukist um 110 millj. kr. Aðrar eigna- og aukatekjur aukast um 150 millj. kr. vegna endurskoðaðrar áætlunar. Tekjujöfnuður verður 6.770,9 millj. kr., sem er aukning um 380,9 millj. kr. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem skiptingu fjárfestingarliða. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 2.215,4 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2. Í nefndaráliti er fyrst gerð grein fyrir þeim breytingum sem lagt er til að verði gerðar á sundurliðun frumvarpsins. Síðan er gerð grein fyrir breytingum sem lagt er til að verði gerðar á 5. gr. frumvarpsins, um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir. Meiri hluti fjárln. þakkar fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Þá hefur nefndin notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytis. Einnig hafa einstök ráðuneyti veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera grein fyrir helstu brtt. eftir málaflokkum er varða sundurliðun 2. Það verður gróft yfirlit yfir helstu liði en að öðru leyti vísast til þingskjala þar sem gerð er ítarleg grein fyrir brtt. og skýringum við þær. Lagt er til að fjárheimild æðstu stjórnar ríkisins verði aukin um 73,8 millj. kr. frá frv. Meginhluti aukinna heimilda eru til Alþingis, m.a. starfsemi þingsins, rekstur fasteigna, tækja og búnaðar. Auk þess er gert ráð fyrir fjárheimild til þess að Ríkisendurskoðun færi hluta af starfsemi sinni til Akureyrar. Gerð er tillaga um að fjárheimild forsrn. aukist um 41 millj. kr. og er þar um að ræða aukna fjárheimild vegna 100 ára afmælis heimastjórnar á Íslandi og vegna norrænu ráðherranefndarinnar, en Ísland mun veita henni forstöðu á næsta ári. Tillaga er um að fjárheimild menntmrn. verði aukin um 1.060,5 millj. kr. Lagt er til að fjárveiting til reksturs framhaldsskóla aukist um 600 millj. kr. Skýringar á því eru annars vegar að spár um nemendafjölda skólanna hafa verið endurskoðaðar og gera þær ráð fyrir fleiri nemendum en áður. Hins vegar er miðað við að framlag á hvern nemanda verði hærra en gert var ráð fyrir. Menntmrn. áformar að gera samninga við skólana um hámarksframlög og hámarksfjölda ársnemenda sem hverjum skóla verður greitt fyrir þannig að útgjöld framhaldsskólanna árið 2004 verði í samræmi við fjárheimildir þeirra samkvæmt fjárlögum. Miðað er við að ráðuneytið skipti fjárveitingu á milli skólanna í samræmi við samninga. Varðandi Ríkisútvarpið, þá hefur verið samþykkt 5% hækkun afnotagjalda frá 1. jan. 2004, sem gert er ráð fyrir að skili auknum tekjum að fjárhæð 110 millj. kr. og hækkar framlag til Ríkisútvarpsins um sömu fjárhæð. Að öðru leyti felast í aukinni fjárheimild til menntmrn. ýmis tímabundin framlög til margra ólíkra verkefna. Þar má m.a. nefna rannsóknarverkefni, safnamál, uppbyggingu og vernd gamalla húsa, ýmis mál á sviði lista og menningar, æskulýðs- og íþróttamál og verkefni á sviði fornleifarannsókna. Lagt er til að fjárheimild utanrrn. verði aukin um 68,3 millj. kr. Um er að ræða verkefni á sviði útflutnings- og markaðsmála erlendis og starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Lagt er til að fjárheimild landbrn. verði lækkuð um 29,6 millj. kr. Um er að ræða ýmis verkefni sem tengjast m.a. skógræktarmálum, auknar fjárheimildir til Veiðimálastofnunar, yfirdýralæknis og Háskólans að Hólum. Auk þess er um að ræða breytingar á fjárheimildum varðandi Búnaðarsjóð og Lánasjóð landbúnaðarins og koma þær til vegna breytinga á áætlunum um búnaðargjald, þar sem gert er ráð fyrir að tekjur af búnaðargjaldi verði lægri en áætlað var. Nánar verður gerð grein fyrir þessum þáttum síðar. Lagt er til að fjárheimild sjútvrn. verði aukin um 32,4 millj. kr. og snýr það eingöngu að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, en unnið hefur verið að endurskipulagningu stofnunarinnar vegna viðvarandi rekstrarerfiðleika hennar. Í framhaldi af úttekt Ríkisendurskoðunar er unnið að breytingum á starfseminni og er tillagan komin fram á þeirri forsendu. Varðandi dóms- og kirkjumrn. er lagt til að fjárheimild ráðuneytisins verði lækkuð um 125,1 millj. kr. Gert er ráð fyrir tímabundinni fjárheimild til að standa undir kostnaði sem til fellur ef til koma forsetakosningar á næsta ári. Tekin hefur verið ákvörðun um tilflutning verkefna á milli ráðuneyta og færast umferðarmál og umferðaröryggismál frá dómsmrn. til samgrn. Málefni sem fallið hafa undir samgrn. og tengjast leit og björgun flytjast þaðan til dómsmrn. Þá er tillaga um 20 millj. kr. tímabundna fjárheimild til að stækka og efla björgunarbátaflota Slysavarnafélagsins Landsbjargar. Lagt er til að 12,3 millj. kr. fjárveiting verði millifærð af stofnkostnaði yfir á rekstur héraðsdómstóla. Héraðsdómstólarnir hafa átt við rekstrarvanda að glíma undanfarin ár en stofnkostnaður vegna tækja og búnaðar hefur hins vegar verið mun lægri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Sams konar tillaga var samþykkt eftir 2. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2003. Gert er ráð fyrir 15 millj. kr. tímabundnu framlagi til að fjölga störfum lögreglumanna við efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra, en tillagan er m.a. til komin vegna verulega aukins umfangs efnahagsbrotadeildar vegna fjölgunar mála sem stofnunin hefur þurft að fjalla um og aukins umfangs hennar. Þá eru tillögur um auknar fjárheimildir til löggæslu, tollgæslu og öryggismála. Loks eru tillögur um tímabundin framlög til ýmissa mála sem falla undir verksvið dóms- og kirkjumrn. Lagt er til að fjárheimild félmrn. verði aukin um 432,5 millj. kr. Tillögur eru um auknar fjárheimildir varðandi nokkur verkefni sem falla undir málefni fatlaðra. Lagt er til að framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs hækki um 106 millj. kr. í ljósi endurmats á kostnaði við hvert atvinnuleysisstig, en áfram er gert ráð fyrir að atvinnuleysi 2004 verði 2,5%. Lagt er til að framlag til Fæðingarorlofssjóðs hækki um 280 millj. kr. og er það í ljósi endurskoðunar á útgjöldum sjóðsins vegna þeirrar þróunar sem verið hefur á þessu ári. Loks eru tillögur um ýmis tímabundin framlög til einstakra verkefna sem falla undir félmrn. Tillaga er um að fjárheimild heilbr.- og trmrn. verði aukin um 361,7 millj. kr. Lögð er til 72 millj. kr. hækkun á framlagi til endurhæfingarlífeyris vegna fjölgunar bótaþega. Undir liðnum Sjúkratryggingar er lagt til að millifærðar verði 2,3 millj. kr. til Læknavaktar ehf. vegna gjaldskrárverka sem greidd hafa verið af Tryggingastofnun, en stefnt er að nýjum samningi um vaktþjónustu þar sem greiðslur fyrir gjaldskrárverk verða innifaldar í samningsupphæð. Þá er tillaga um 238 millj. kr. hækkun á framlagi til lyfja á árinu 2004 í samræmi við endurskoðaða áætlun Tryggingastofnunar um útgjöld vegna lyfja. Gerð er tillaga um hækkun á framlagi til Lýðheilsustöðvar og kemur það til vegna leiðréttingar á framlagi til tóbaksvarna. Þá er tillaga um tímabundið framlag til Forvarnasjóðs vegna samstarfsráðs um forvarnir. Lögð er til hækkuð fjárheimild, 4 millj. kr., vegna styrkja til ýmissa framkvæmda þar sem um er að ræða að unnt verði að styrkja áfram kaup á tölvum og öðrum hjálpartækjum fyrir heyrnarlausa og heyrnarskerta. Lagt er til að 21 millj. kr. fjárheimild verði færð frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi til Heilsugæslunnar í Reykjavík þar sem ákveðið hefur verið að hreyfanlegt fagteymi fyrir alvarlega geðsjúka einstaklinga fái aðstöðu hjá Heilsugæslunni. Þá eru tillögur um millifærslur fjárheimilda milli sviða innan Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Tillögur eru um ýmsar tímabundnar fjárheimildir til ýmissa verkefna þessa málaflokks og loks eru tillögur um hækkun á sértekjum og öðrum gjöldum Læknavaktarinnar ásamt tilfærslu milli liða er tengjast vaktþjónustu og er gert ráð fyrir nýjum samningi um þau mál, eins og fram hefur komið. Lagt er til að fjárheimild fjmrn. verði aukin um 220 millj. kr. Um er að ræða leiðréttingar á kostnaðarmati á úrskurðum kjaranefndar árið 2002 um vottorð og gjaldskrárverk heilsugæslulækna. Gerð er tillaga um að fjárheimild samgrn. aukist um 292 millj. kr. Eins og fram hefur komið liggur fyrir ákvörðun um tilfærslu verkefna milli samgrn. og dóms- og kirkjumrn. Samkvæmt því falla verkefni til samgrn. á sviði umferðarmála og umferðaröryggismála en málefni er tengjast leit og björgun færast frá samgrn. til dóms- og kirkjumrn., eins og fram hefur komið. Gerð er tillaga um færslu fjárheimilda milli ráðuneytanna í samræmi við þessa breytingu. Í samræmi við samgönguáætlun er lagt til að framlög til reksturs Vegagerðarinnar hækki samtals um 688,3 millj. kr. á móti 627,9 millj. kr. lækkun á framkvæmdalið stofnunarinnar. Fjárheimild Vegagerðarinnar hækkar því um 60,4 millj. kr. nettó. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. framlag til verkefnis um líkantilraunir og grunnkort hjá Siglingastofnun. Um er að ræða leiðréttingu þar sem gert var ráð fyrir færslu fjárheimilda milli stofnkostnaðar og reksturs, en í frv. er aðeins gert ráð fyrir færslu þessarar fjárheimildar af stofnkostnaði en ekki gert ráð fyrir hækkun á rekstrarlið. Gerð er tillaga um leiðréttingu á því. Lagt er til að fjárheimild iðnrn. verði aukin um 18 millj. kr. Tillaga er um 3 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til þátttöku Íslands, ásamt öðrum Norðurlandaþjóðum, í að gera Eystrasaltssvæðið að tilraunasvæði fyrir sveigjanleika\-ákvæði Kyoto-bókunarinnar. Þá er lögð til 15 millj. kr. hækkun á framlagi til atvinnuþróunarfélaga á landsbyggðinni. Í samræmi við ný lög um Orkustofnun eru tillögur um tilfærslur fjármuna milli sviða innan stofnunarinnar. Auk þess er lagt til að millifærð verði 50 millj. kr. fjárheimild frá Orkusjóði, vegna virkjanarannsókna, yfir á Orkustofnun. Er það vegna nýrra laga um Orkustofnun. Þá er gerð tillaga um lækkun á fjárheimild viðskrn. um 8,3 millj. kr. og er það til leiðréttingar, en fjárheimild Fjármálaeftirlitsins lækkar um þessa fjárhæð. Lagt er til að fjárheimild Hagstofu Íslands verði aukin um 28 millj. kr. og kemur það til vegna tekjutaps Hagstofunnar vegna þess að fyrirtækjaskrá var flutt til ríkisskattstjóra. Er hér um leiðréttingu að ræða þar sem láðist að gera ráð fyrir þessu í frv. Lagt er til að fjárheimild umhvrn. verði lækkuð samtals um 249,8 millj. kr. Lagt er til að veitt verði tímabundið framlag að fjárhæð 4,5 millj. kr. vegna aðalfundar OSPAR sem verður haldinn á Íslandi á árinu 2004. Um er að ræða samningsverkefni 14 ríkja um varnir gegn mengun sjávar og verndun Norður-Atlantshafsins. Þá er lögð til 6 millj. kr. fjárveiting vegna aukinna framlaga til alþjóðastofnana. Tillaga er um 3 millj. kr. tímabundið framlag til umhverfisverkefna í Flatey á Breiðafirði. Lagt er til að veitt verði 10 millj. kr. tímabundið framlag til þjóðgarðsins Snæfellsjökuls vegna ýmissa verkefna við uppbyggingu þjóðgarðsins. Lögð er til 18 millj. kr. lækkun fjárheimildar til reksturs Úrvinnslusjóðs og 297 millj. kr. lækkun vegna útgjalda Úrvinnslusjóðs. Kemur þetta til vegna nýrrar áætlunar um umfang og starfsemi sjóðsins. Lagt er til að sex náttúrustofur fái hver um sig 5 millj. kr. framlag vegna sérstakra rannsóknarverkefna náttúrustofanna og auk þess er lagt til að Náttúrustofa Norðausturlands fái 7,7 millj. kr. fjárheimild til rekstrar. Loks er lögð til 4 millj. kr. fjárheimild til Veðurstofunnar vegna rannsóknarmiðstöðvar snjóflóðavarna á Ísafirði. Hæstv. forseti. Ég hef í grófum dráttum gert grein fyrir helstu brtt. er varða sundurliðun 2 í frv. til fjárlaga ársins 2004. Mun ég nú fara yfir skýringar við brtt. við sundurliðun 3, eða B-hluta frv. Eins og fram hefur komið eykst framlag úr ríkissjóði til rekstrar Ríkisútvarpsins um 110 millj. frá því sem gert var ráð fyrir í áætlun frv. Skýrist það af því að fyrirhugað er að afnotagjöld hækki um 5% í byrjun árs 2004 eins og fram hefur komið. Gert er ráð fyrir því að afkoma Ríkisútvarpsins batni sem nemur tekjuaukanum. Varðandi Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli hafa verið gerðar breytingar á fjárreiðum stofnunarinnar frá frv. Gert er ráð fyrir að afborganir af teknum löngum lánum verði 9,5 millj. kr. á árinu í stað 22,9 millj. Mun ég nú fara yfir helstu skýringar við brtt. við sundurliðun 4, eða C-hluta frv. Endurskoðuð áætlun um ríkistekjur af hlutdeild Lánasjóðs landbúnaðarins í búnaðargjaldi á búvöruframleiðslu gerir ráð fyrir að tekjurnar lækki um 49 millj. kr., og lækkar framlag til rekstrar úr ríkissjóði því úr 185 millj. í 136 millj. Gert er ráð fyrir að hagnaður af rekstri Lánasjóðs landbúnaðarins minnki vegna þessa og verði 100,8 millj. Lagðar eru til nokkrar breytingar á lánsfjárheimildum Íbúðalánasjóðs frá því sem áætlað er í frv. Þar vega þyngst heimildir til að auka útgáfu húsbréfa um 2.595 millj. kr. Þá hækka útlán til leiguíbúða um 5.250 millj. og viðbótarlán um 1.000 millj. Umsóknum hefur fjölgað mikið á árinu 2003 og eftir fyrstu 10 mánuði ársins eru umsóknir orðnar fleiri en allt fyrra ár. Fátt bendir til að umsóknum muni fækka árið 2004. Í endurskoðaðri áætlun húsbréfadeildar Íbúðalánasjóðs er gert ráð fyrir að veitt verði löng lán að fjárhæð 50.150 millj. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn taki löng lán að fjárhæð 49.650 millj. Heildarlánveitingar vegna leiguíbúða eru áætlaðar 16.500 millj., og aukast um 5.250 millj. frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Hjá Íbúðalánasjóði liggja fyrir umsóknir sem nema um 13 milljörðum kr. umfram áður útgefin lánsloforð. Þar af eru 3 milljarðar vegna leiguíbúða á Austurlandi og hefur stjórn sjóðsins óskað eftir að geta orðið við þeim umsóknum án þess að dregið verði úr öðrum lánveitingum. Enn fremur er gert ráð fyrir að aðrir lánaflokkar hækki úr 250 millj. í 500 millj. vegna sambýla fatlaðra en búist er við umsóknum í það verkefni á næstu árum. Gert er ráð fyrir að tekin verði löng lán að fjárhæð 24.300 millj. til að fjármagna útlán. Hvað varðar viðbótarlán gerir endurskoðuð áætlun ráð fyrir að veitt verði löng lán upp á 7.000 millj. kr. Viðbótarlán eru veitt að beiðni sveitarfélaga og á ábyrgð þeirra. Gert er ráð fyrir að tekin verði löng lán að fjárhæð 10.100 millj. kr. til að fjármagna þessi útlán. Eins og fram hefur komið er gert ráð fyrir að framlag til Orkusjóðs frá A-hluta frv. lækki um 50 millj. til samræmis við breytt lög um sjóðinn. Önnur rekstrargjöld sjóðsins lækka jafnframt um sömu fjárhæð þar sem sjóðurinn hefur greitt styrki sem framlaginu nemur. Afkoma sjóðsins verður því óbreytt eftir þessa breytingu. Hvað varðar brtt. við 5. gr. vísast til skýringa sem farið hefur verið yfir og tengjast Íbúðalánasjóði. Hæstv. forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nál. meiri hluta fjárln. en undir það skrifa Magnús Stefánsson, Bjarni Benediktsson, Drífa Hjartardóttir, Birkir Jón Jónsson, Guðmundur Hallvarðsson og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Eins og fram hefur komið er í þessari umræðu fjallað um alla þætti frv. Nál. og brtt. gera það einnig. Það er ánægjuleg nýjung að svo sé við 2. umr. um frv. til fjárlaga og er þetta dæmi um þá framþróun sem á sér stað við vinnslu fjárlaga. Ég vil að lokum draga það fram að samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að tekjujöfnun ríkissjóðs verði 6,4 milljarðar kr. en að teknu tilliti til þeirra brtt. sem fyrir liggja frá meiri hluta fjárn. er gert ráð fyrir að tekjujöfnuðurinn verði 6,8 milljarðar árið 2004. Hæstv. forseti. Að lokum þakka ég öllu mínu samstarfsfólki í fjárln. fyrir einstaklega gott og ánægjulegt samstarf. Starfsfólki ráðuneyta og stofnana sem nefndin hefur átt samskipti við þakka ég sömuleiðis og síðast en ekki síst færi ég starfsfólki Alþingis þakkir fyrir sérlega gott samstarf og alla þá ómetanlegu hjálp sem það veitir okkur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. og formaður fjárln., Magnús Stefánsson, hefur mælt fyrir nál. um frv. til fjárlaga við 2. umr. af hálfu meiri hluta fjárln. Ég fagna því að við 2. umr. skuli einnig koma tekjuhlið frv. Það er mjög mikilvægt að í lokaumferð fjárlaga sé hægt að taka þessa hluti saman, bæði gjöld og tekjur, þannig að ég fagna þessari breytingu. Ég hef lagt áherslu á það á undanförnum árum hér á Alþingi að þessi háttur yrði tekinn upp og ég fagna því. Sömuleiðis vil ég líka árétta að við 2. umr. er ekki búið að loka hinum ýmsu gjaldaflokkum þannig að þeir allir liðir eru til meðferðar fyrir 3. umr. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann og formann fjárln. er: Hvers er að vænta varðandi tillögur um niðurskurð og skerðingu atvinnuleysisbóta sem boðaðar voru í fjárlagafrv. og eru enn inni við 2. umr.? Ég veit ekki betur en að þessi fyrirætlan hafi mætt harðri andstöðu úti í þjóðfélaginu. Meira að segja framsóknarfélögum úti um allt land ofbýður framganga flokksforustunnar í Reykjavík sem er að keyra þennan níðingsskap fram gegn launþegum. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort þess sé að vænta að þetta verði tekið út úr frv. Sömuleiðis eiga líka sjúklingar og þeir sem þurfa að leita læknis að axla hagræðinguna og niðurskurðinn í fjárlögum. Til stendur að hækka komugjöld til sérfræðilækna og ná þar inn einum 170 millj. kr. eða hvað það nú var. Er þess að vænta að af hálfu meiri hlutans komi tillaga um að þetta verði fellt út og fjárlögin þannig færð til meira mannsæmandi vegar?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir orð hans í upphafi varðandi breytt verklag og ég er honum sammála í því. Varðandi atvinnuleysisbæturnar og það mál allt saman er ekki búið að gera neinar brtt. á frv. og mér er ekki kunnugt um að það hafi komið fram frv. í þinginu um þetta mál þannig að ég get ekki svarað því nánar. Hins vegar varðandi komugjöld á heilsugæslustöðvar er ekki gerð nein breyting á því máli hér. Þarna er um að ræða að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar um 100 kr. fyrir hverja komu og það er ekki áformuð nein breyting á því.

Virðulegi forseti. Ég harma þessa yfirlýsingu hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, formanns fjárln., og skora á hann að beita áhrifum sínum sem formaður nefndarinnar og einnig áhrifum sínum innan annars stjórnarflokksins, Framsfl., til að fella þessa skerðingu á atvinnuleysisbótum burt úr frv. Hún er til skammar og ekki mannsæmandi. Meira að segja framsóknarfélög víða um land leggjast gegn henni. Þó að mér sé ekki gjarnt að vitna til þeirra met ég baráttu þeirra úti um allt land gegn þessari stefnu Framsfl. sem virðist vera rekin af forustunni í Reykjavík en væntanlega þó ekki af hæstv. heilbrrh., enda er hann öðruvísi maður og Skagfirðingur. Einnig varðandi komugjöldin á heilsugæslustöðvar og til sérfræðilækna. Það er alveg dæmalaust. Ef á að slá þennan tón í því hvert eigi að sækja hagræðingu eða sparnað í ríkisrekstri, ef á að sækja það til atvinnulausra, til sjúklinga og þeirra sem þurfa að leita aðstoðar og njóta stuðnings samfélagsins, hvenær kemur röðin að okkur í þeim efnum?

Hæstv. forseti. Ég hef engu við að bæta það sem ég sagði áðan. En ég vek athygli á því að hv. þm. leggur sig greinilega fram um að kynna sér það sem á sér stað innan Framsfl. 

Frú forseti. Það er rétt að taka undir með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að það er auðvitað fagnaðarefni að enn einu sinni stendur fjárln. við þær starfsáætlanir sem fram eru settar. Það er sérstaklega ánægjulegt að þessu sinni þar sem ýmsir aðilar hafa gert sitt til að koma í veg fyrir að við gætum haldið áætlun, í fyrsta lagi með ýmsum bréfaskriftum sem ég mun fara betur yfir á eftir og eins með tregðu við sendingu upplýsinga sem óskað hefur verið eftir til fjárln. Það er einnig rétt að taka undir með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni og fagna því að nú skuli í fyrsta skipti rædd samhliða tekjuhlið frv. Fram að þessu hefur það ekki verið gert fyrr en við 3. umr. Það er ánægjulegt að það skuli takast að fá þá hlið hér inn þannig að heildarmynd sé á fjárlagafrv. strax við 2. umr. Frú forseti. Ég mun nú gera grein fyrir nál. 1. minni hluta fjárln. sem þingmenn Samf. mynda, þeir fjórir fulltrúar Samf. sem sitja í fjárln. Það frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004, sem hér er til 2. umr., ber öll merki þess að ríkisstjórnin ætlar að halda áfram á sömu braut blekkinga og undanfarin ár. Engar breytingar er að sjá varðandi tengsl fjárlagafrumvarpsins við raunveruleikann og ríkisstjórnin neitar enn staðfastlega að viðurkenna að fjármálastjórn hennar hefur beðið skipbrot. Tillögur meiri hluta fjárlaganefndar nú við 2. umr. bera með sér að ekki á að takast á við vanda fjölmargra stofnana og þær viðbótarfjárveitingar til stofnana sem samþykktar voru við 2. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2003 virðast ekki skipta neinu máli varðandi breytt rekstrarumhverfi þeirra stofnana. Það er í raun ríkisstjórninni og meiri hluta hennar í fjárlaganefnd til skammar að fara í 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2004 með ekki meira í farteskinu. Eins og sýnt er fram á í nefndaráliti 1. minni hluta vantar verulega upp á að málum sem varða heilbrigðiskerfið, menntakerfið og félagslegar aðstæður sé sinnt með fullnægjandi hætti. Frú forseti. Sérstaka athygli vekur að í þessu fyrsta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu sést ekkert af kosningaloforðunum frá því í vor. Í stað loforða um skattalækkanir eru skattahækkanir boðaðar, samanber t.d. hækkun bensíngjalds og þungaskatts. Í stað loforða um hækkandi húsnæðislán eru vaxtabætur húsnæðislána lækkaðar. Frú forseti. Í fylgiriti fjárlagafrumvarpsins um stefnu og horfur í efnahagsmálum er m.a. fjallað um áhrif framkvæmda við uppbyggingu stóriðju á hagvöxt og kemur þar m.a. fram mikilvægi ábyrgrar hagstjórnar ef viðhalda eigi stöðugleika í efnahagsmálum. Í ritinu kemur einnig fram að mikilvægasta verkefnið í þessu tilliti sé að beita ríkisfjármálum með þeim hætti að þau haldi aftur af innlendri eftirspurn þegar framkvæmdir eru sem mestar og að þessi atriði hafi verið höfð að leiðarljósi við gerð fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004. Ef þetta á að ganga eftir þarf að skera verulega niður þjónustu stofnana ríkisins og draga þar með úr kostnaði. Vandamálið er hins vegar það að stærstur hluti kostnaðar hjá hinu opinbera er launakostnaður. Í þessu samhengi er eðlilegt að skoða frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um breytingar á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þar sem gert er ráð fyrir að auðvelda yfirmönnum stofnana að segja upp starfsfólki. Útgjaldahlið fjárlagafrumvarpsins markast af sérstökum ráðstöfunum sem eiga að skila samtals 3,7 milljarða kr. sparnaði. Þegar þessar ráðstafanir eru skoðaðar nánar kemur í ljós að almenningur í landinu á að mestu að bera þennan sparnað. Þannig á að skerða viðbótarlífeyrisréttindi um hálfan milljarð kr., 740 millj. kr. á að spara með því að lækka útgjöld vegna lyfjakostnaðar, hjálpartækja og sérfræðilækniskostnaðar. Það liggur hins vegar ekki fyrir með hvaða hætti þetta verður framkvæmt og því ekki hægt að leggja mat á hvort þetta eru raunhæfar tillögur. Hins vegar hafa tillögur undanfarinna ára um lækkun lyfjakostnaðar aldrei náð fram að ganga nema sá hluti lækkunarinnar sem náðst hefur með auknum álögum á sjúklinga. Þá á að skerða vaxtabætur um 600 millj. kr. og atvinnuleysisbætur um 170 millj. kr. Það er hins vegar hvergi minnst á að spara í kostnaði sem hugsanlega kæmi illa við stjórnarherrana, svo sem í risnu og ferðakostnaði og öðrum gæluverkefnum hæstv. ráðherra. Gert er ráð fyrir að þeir megi halda áfram að eyða um efni fram eins og t.d. sífelldar aukafjárveitingar til aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins á undanförnum árum bera með sér. Efnahagsforsendur frumvarpsins byggja á spá fjármálaráðuneytisins um að hagvöxtur verði um 3,5% á árinu 2004 og verðbólgan verði um 2,5%. Þá er talið að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist um 2,5%. Enn fremur er gert ráð fyrir að einkaneysla aukist um 3,5% og að atvinnuleysi minnki og verði um 2,5%. Viðskiptahallinn mun hins vegar aukast og verða nálægt 3,25% af landsframleiðslu. Fjármálaráðuneytið hefur ekki talið nauðsynlegt að endurskoða þessa spá fyrir 2. umr. um frv. til fjárlaga ársins 2004. Frú forseti. Eins og taflan sýnir sem fylgir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar hefur efnahagsþróunin á yfirstandandi ári breyst verulega frá því sem gert var ráð fyrir þegar fjárlög ársins 2003 voru samþykkt. Þannig hefur einkaneysla sem gert var ráð fyrir að ykist um 1,25% aukist um 3,25%, samneysla sem gert var ráð fyrir að ykist um 2,25% hefur aukist um 3,5%, fjárfesting sem gert var ráð fyrir að ykist um 2% hefur aukist um 7,75% og í stað þess að þjóðarútgjöld alls ykjust eins og spáð var um 1,75% þá hafa þau aukist um 4,25%. Áætlað var að ráðstöfunartekjur á mann mundu aukast um 5% en hafa aukist um 3,5%. Gert var ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi aukast um 2,5% en hefur aðeins aukist um 1,5%. Hins vegar hefur atvinnuleysið sem gert var ráð fyrir að mundi aukast um 2,75% aukist um 3,5%. Frú forseti. Hagvaxtar- og verðbólguspá fjármálaráðuneytisins er í þokkalegu samræmi við þær spár sem greiningardeildir bankanna og Seðlabankinn hafa birt. Að mati ríkisstjórnarinnar er mikilvægasta verkefni hagstjórnar á næstu árum að stefnan í ríkisfjármálum hamli gegn innlendri eftirspurn, ekki síst vegna áhrifa framkvæmdanna á Austurlandi. Telur ríkisstjórnin mestu máli skipta frestun framkvæmda og aðhald í almennum ríkisrekstri, m.a. á sviði launamála. Það er athyglisvert í þessu samhengi að vitna til þess sem kemur fram í nýlegu markaðsyfirliti Íslandsbanka. Þar er því haldið fram að þrátt fyrir viðleitni ríkisstjórnarinnar til að draga úr þensluáhrifum stóriðjuframkvæmda þá muni stór hluti hagstjórnar næstu ára hvíla á herðum Seðlabankans. Orðrétt segir í riti Íslandsbanka, með leyfi forseta: ,,Til að koma í veg fyrir að þær stóriðjuframkvæmdir sem fram undan eru komi niður á samkeppnisaðstöðu, arðsemi og markaðshlutdeild þeirra íslensku fyrirtækja sem helst keppa við erlend er mikilvægt að hið opinbera beiti aðhaldi á næstu árum. Heppilegast er að ríki og sveitarfélög dragi úr framkvæmdum sínum rétt á meðan stóriðjuframkvæmdir standa sem hæst. Hið opinbera þarf þannig að bera þungann í hagstjórninni svo minna hvíli á peningastjórnun. Með þeim hætti má koma í veg fyrir ofris raungengis og nafngengis krónunnar þegar framkvæmdirnar standa sem hæst. Langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum bendir til þess að þunginn í hagstjórninni fram undan muni hvíla á herðum Seðlabankans og stýrivöxtum hans. Þær aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum sem boðaðar eru munu að öllum líkindum ekki duga til að halda hagkerfinu í jafnvægi. Ólíklegt er að sveitarfélögin muni aðhafast mikið í aðhaldsaðgerðum og má telja sennilegt að Seðlabankinn muni þurfa að hækka stýrivexti sína umtalsvert á næstu missirum eða upp fyrir 8%. Viðleitni ríkisstjórnarinnar til að taka á þeim þensluvanda sem fram undan er vegna stóriðjuframkvæmda virðist fyrst og fremst koma fram í áætlunum um að draga úr fjárfestingu og halda vexti samneyslunnar í lágmarki á næstu árum. Jafnvel þó viðleitni ríkisstjórnarinnar til aðhalds á næstu árum verði að veruleika er ljóst að stór hluti þungans við hagstjórn á næstu árum mun hvíla á herðum Seðlabankans.`` --- Lýkur þá tilvitnun í pappíra Íslandsbanka. Frú forseti. Þegar við þetta bætist dulinn fjárhagsvandi fjölmargra stofnana svo nemur mörgum milljörðum króna er ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki þau tök á ríkisfjármálunum sem nauðsynleg eru í því þensluumhverfi sem fram undan er. Því miður hafa þessi lausatök einkennt ríkisfjármálin mörg undanfarin ár en verði ekki brugðist rétt við nú er mikil hætta fram undan í efnahagslífi þjóðarinnar. Ein forsenda þess að hægt sé að taka skynsamlegar ákvarðanir og fjalla um mál af þekkingu er að allar nauðsynlegar upplýsingar liggi fyrir. Þess vegna óskaði 1. minni hluti fjárlaganefndar eftir því í byrjun október að öll ráðuneyti skiluðu upplýsingum um stöðu einstakra stofnana sem undir þau heyrðu í fyrsta lagi miðað við lok ágúst 2003 og í öðru lagi um áætlaða stöðu stofnana í árslok 2003. Í nóvember sendi fjármálaráðuneytið upplýsingar um stöðuna í lok ágúst en engar upplýsingar hafa enn þá borist um áætlaða stöðu stofnana í árslok. Þá var einnig óskað eftir upplýsingum og skýringum varðandi þær stofnanir sem hafa verið í öllum fjáraukalögum síðastliðin þrjú ár. Við þessari beiðni hafa heldur ekki nein svör borist. Þrátt fyrir margar ítrekanir frá fjárlaganefnd um að þessum erindum yrði svarað höfðu svör ekki borist þegar nefndin afgreiddi frumvarpið til 2. umræðu. Frú forseti. Þessi tregða framkvæmdarvaldsins til sjálfsagðrar upplýsingagjafar er með ólíkindum og í samhengi við ýmislegt annað verður að draga þá ályktun að framkoma framkvæmdarvaldsins við löggjafarvaldið hafi í raun skapað algerlega nýja stöðu í samskiptum aðila. Ljóst er að ef ekki verður brugðist við að hálfu löggjafarvaldsins eru störf fjárlaganefndar í uppnámi. Frú forseti. Fjárlaganefnd barst loks mánudaginn 24. nóvember minnisblað frá fjármálasviði menntamálaráðuneytisins varðandi sundurliðun á óskiptum liðum framhaldsskóla. Eingöngu barst yfirlit yfir skiptingu á óskiptum liðum fjárlaga ársins 2003 og yfir skiptingu á 200 millj. kr. viðbót í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2003 sem ætlað er til að mæta nemendafjölgun og til að lagfæra tiltekna vankanta reiknilíkans framhaldsskóla. Ekki barst sundurliðun yfir skiptingu á 180 millj. kr. aukafjárveitingu til að mæta rekstrarhalla framhaldsskólanna. Í minnisblaðinu er lögð áhersla á að um áætlun sé að ræða þar sem endanlegt uppgjör við hvern skóla fari fram í upphafi árs 2004. Orðrétt segir m.a. í minnisblaðinu, með leyfi forseta: ,,Menntamálaráðuneytið telur sér ekki fært að spá fyrir um greiðslustöðu hvers og eins skóla um næstu áramót. Að hluta er það vegna þess að einstakir skólar sem færa sitt bókhald sjálfir eru afar misjafnt komnir í uppfærslu bókhaldsins, jafnframt því sem Ríkisbókhald er nú að innleiða nýtt bókhaldskerfi. Þetta tvennt gerir allar áætlanir fyrir einstaka skóla torsóttari en ella. Hins vegar er það mat ráðuneytisins þegar tekið er tillit til fjáraukalagafrumvarps ársins 2003 og þeirra gagna sem ráðuneytið hefur getað aflað úr ríkisbókhaldi til þessa að rekstur framhaldsskólanna sé í betra jafnvægi á árinu 2003 en lengi að undanförnu.`` Það er afar sérkennilegt að menntamálaráðuneytið skuli ekki hafa betri yfirsýn yfir fjármál framhaldsskólanna. Er það sérstakt athugunarefni hvernig fjármálastjórninni er háttað. Hvernig gat ráðuneytið óskað eftir rúmlega 550 millj. kr. aukafjárveitingu ef það hafði ekki upplýsingar um stöðu skólanna? Frú forseti. Af viðtölum fjárlaganefndar við forsvarsmenn framhaldsskóla hefur hins vegar komið í ljós að þeir eru vel meðvitaðir um fjárhagsstöðu skólanna og því hefði verið nærtækt fyrir ráðuneytið að afla upplýsinga hjá þeim. Það er brýnt að ráðuneytið og skólarnir vinni í sameiningu að lausn fjárhagsvanda framhaldsskólanna. Án slíkrar samvinnu er hætt við að þróun framhaldsskólakerfisins sé í hættu. Í bréfi fjármálaráðuneytisins, dags. 23. október 2003, sem sent var öllum ráðuneytum, var skýrt frá þeirri samþykkt ríkisstjórnarinnar að ráðuneyti og stofnanir leiti ekki beint til fjárlaganefndar með erindi um aukin útgjöld heldur skili ráðuneytin tillögum í fjárlagakerfið ef tilefni verða til. Þetta er að mörgu leyti mjög sérstök ákvörðun, sérstaklega í ljósi þess að á sama tíma fær fjárlaganefnd ekki upplýsingar sem um er beðið og gera henni kleift að meta sjálfstætt stöðu stofnana og kalla til sín forstöðumenn þeirra stofnana sem verst standa. Í framhaldi af þessu var, að kröfu 1. minni hluta fjárlaganefndar, óskað eftir því að forstöðumenn tiltekinna stofnana kæmu á fund nefndarinnar og gerðu grein fyrir stöðu stofnana sinna á yfirstandandi ári og legðu mat á þær fjárveitingar sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2004. Niðurstaða þeirra funda sem þegar hafa verið haldnir sýna, svo ekki verður um villst, að þetta frumvarp sem hér er til umræðu er því miður í stórum liðum marklaust plagg. Þetta bréf fjármálaráðuneytisins staðfestir breytt verklag framkvæmdarvaldsins og leiðir til þess að fjárlaganefnd þarf að skoða áhrif þess á störf nefndarinnar. Sú staðreynd að framkvæmdarvaldið tekur slíka ákvörðun án þess að tilkynna fjárlaganefndinni um slíkt hlýtur að vera umhugsunarefni. Þá er það ekki síður athyglisvert að samþykkt ríkisstjórnarinnar er tekin í kjölfar auglýsingar frá fjárlaganefnd um að ríkisstofnanir geti fengið viðtalstíma hjá nefndinni. Frú forseti. Það vill þannig til að fjárlaganefnd auglýsir á hausti hverju viðtalstíma. Þannig var einnig nú á haustdögum og í þeirri auglýsingu sem birtist í dagblöðum nokkru áður en samþykkt ríkisstjórnarinnar var gerð segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fjárlaganefnd Alþingis veitir nú eins og undanfarin ár viðtöku erindum frá ríkisstofnunum.`` --- Frú forseti. Ég endurtek: ,,... veitir nú eins og undarfarin ár viðtöku erindum frá ríkisstofnunum.`` Skömmu síðar í auglýsingunni segir: ,,Viðtöl við fulltrúa stofnana fara fram 28. október til 4. nóvember næstkomandi en önnur viðtöl verða eftir nánari ákvörðun nefndarinnar.`` Frú forseti. Það fer ekki á milli mála í þessari auglýsingu að gert er ráð fyrir því að ríkisstofnanir leiti sjálfar eftir viðtalstíma hjá fjárln. Teknir eru frá sérstakir dagar til að sinna ríkisstofnunum. Í kjölfar þessarar auglýsingar kemur samþykkt ríkisstjórnarinnar um að ríkisstofnanir leiti ekki til fjárln. Þessi ögrun framkvæmdarvaldsins hefur haft áhrif á störf fjárlaganefndar og svo mun verða áfram því ákveðið hefur verið að nefndin kalli forstöðumenn ríkisstofnana til sín á milli 2. og 3. umr. um fjárlagafrumvarpið. Ljóst er að þessi ákvörðun framkvæmdarvaldsins kallar á breytt vinnubrögð fjárlaganefndar og mun hafa áhrif á samskipti fjárlaganefndar við framkvæmdarvaldið framvegis. Frú forseti. Í þessu samhengi er ástæða til að fagna því sem fram kom í ræðu formanns fjárln., hv. þm. Magnúsar Stefánssonar. Hv. þm. boðaði það sem áður hefur verið rætt um, að nefndin tæki upp breytt verkföll ... breytta verkferla og vinnubrögð. --- Frú forseti, þetta var skemmtilegt mismæli vegna þess að á stundum hefur hvarflað að ýmsum mönnum í fjárln. að ástæða væri til að setja verkfall á ýmislegt sem þar hefur verið boðið upp á en við vonum að ekki þurfi að grípa til svo róttækra aðgerða. Hv. þm. beitti sér fyrir því á haustdögum að setja þetta mál í ákveðið ferli. Við vonum auðvitað að það náist niðurstaða í það þannig að á næsta hausti verði allt annað umhverfi varðandi fjárlagagerðina en við höfum þurft að búa við á þessu hausti. Frú forseti. Forsrn. sendi Alþingi sömu tilskipun og fram kemur í bréfi fjmrn., sem hefur borist, en einnig yfirlit yfir viðbrögð ráðuneytanna við bréfi fjmrn. Þessu hefur ekki verið sinnt af hálfu ráðuneytanna og er auðvitað með ólíkindum að ráðuneytin skuli ekki virða nefndina svars í þessu tilliti. Frú forseti. Það eru fleiri hliðar á bréfamálinu. Ein hlið þessa bréfamáls snýr sérstaklega að Alþingi og stöðu þess í stjórnkerfinu. Forsætisráðuneytið sendi Alþingi sömu tilskipun og fram kemur í bréfi fjármálaráðuneytisins. Í stað þess að endursenda bréfið með viðeigandi athugasemdum virðist bréfið hafa verið sent áfram frá Alþingi til stofnana þess, m.a. Ríkisendurskoðunar. Þaðan barst þinginu viðeigandi svar sem birt er með nefndaráliti þessu sem fylgiskjal. Frú forseti. Til að undirstrika það sem segir í nál., um að þinginu hafi borist viðeigandi svar, vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa svar Sigurðar Þórðarsonar ríkisendurskoðanda en það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í tölvuskeyti, dags. 28. október sl., framsendi skrifstofa Alþingis Ríkisendurskoðun til upplýsingar bréf fjármálaráðuneytisins til ráðuneyta, dags. 23. október sl. Í nefndu bréfi fjármálaráðuneytisins er vakin athygli á samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 21. október sl. um meðferð breytingartillagna við 2. og 3. umr. um frumvarp til fjárlaga 2004 og frv. til fjáraukalaga 2003. Bréf ráðuneytisins var framsent skrifstofu Alþingis með tölvuskeyti hinn 28. október sl. þar sem mælst var til þess að Alþingi komi umræddum upplýsingum á framfæri við stofnanir sínar. Samþykkt ríkisstjórnarinnar fól í sér að ráðuneyti og stofnanir leiti ekki beint til fjárlaganefndar með erindi um aukin útgjöld heldur skili ráðuneytin tillögum í hið svokallaða fjárlagakerfi ef tilefni er til. Slík erindi verði tekin til afgreiðslu í ráðherranefnd um ríkisfjármál og tillögur um nauðsynlegar breytingar sendar fjárlaganefnd í nafni ríkisstjórnarinnar. Af þessu tilefni þykir rétt að vekja athygli á því að í 21. gr. fjárreiðulaga, nr. 88/1997, er að finna ákvæði um frv. til fjárlaga, þ.e. efni þess og tilurð. Þar er í 3. mgr. kveðið á um að skila skuli fjárlagatillögum aðila í A-, B- og C-hluta ríkisreiknings til viðkomandi ráðuneytis. Hvert ráðuneyti skal skila fjárlagatillögum til fjármálaráðuneytis eftir nánari reglum, sem setja skal í reglugerð. Í 4. mgr. er á hinn bóginn sérstaklega mælt fyrir um hvernig fara skuli með tillögur að fjárveitingum til Alþingis. Þar segir að forsætisnefnd Alþingis geri ár hvert tillögur um fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess, samkvæmt ákvæðum þingskapa, innan sama frests, sem Stjórnarráðinu og stofnunum er undir það heyra er veittur. Tillögur sínar sendir forsætisnefnd forsætisráðherra í samræmi við hlutverk hans skv. 4. tölul. 2. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands. Umrætt ákvæði 4. mgr. 21. gr. var ekki að finna í frumvarpi því, sem síðar varð að fjárreiðulögum, nr. 88/1997, heldur var því bætt við frumvarpið í meðförum Alþingis á sínum tíma. Svo sem kunnugt er var frumvarpinu, í ljósi mikilvægis þess og sérstöðu, vísað til sérnefndar til umfjöllunar að lokinni 1. umræðu á Alþingi. Nefndinni þótti m.a. nauðsynlegt að skýra betur en gert var í frv. stöðu framkvæmdarvaldsins gagnvart Alþingi og samskipti milli Alþingis og ráðuneyta. Í áliti sínu lagði hún ríka áherslu á að mörk löggjafarvalds og framkvæmdarvalds væru skýr og meðferð við gerð fjárlaga vel skilgreind. Af þessum sökum eyddi nefndin miklum tíma til að ræða samspil löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, sbr. t.d. 21. gr. og 33. gr. laganna, sem lesa má um í samhljóða nefndaráliti hennar á sínum tíma um málið. Nefndin lagði til ýmsar breytingar á frumvarpinu. M.a. lagði hún til að við 21. gr. bættust þrjár nýjar málsgreinar og var frumvarpið samþykkt svo breytt, sbr. nú 3.--5. mgr. greinarinnar. Umrædda breytingartillögu rökstuddi sérnefndin ítarlega í nál. sínu. Þar segir m.a. svo: ,,Lagt er til að í 21. gr. verði tekin ákvæði um skil einstakra aðila í A-, B- og C-hluta á fjárlagatillögum. Þannig verði lögfest sú framkvæmd sem verið hefur, þ.e. að aðilar skila viðkomandi ráðuneyti tillögum sínum og hvert ráðuneyti skilar síðan fjárlagatillögum um þá aðila, sem undir það heyra, til fjármálaráðuneytis. Jafnframt er lagt til að lögfest verði ákvæði um gerð og meðferð fjárlagatillagna Alþingis. Enginn vafi leikur á þeirri sérstöðu sem Alþingi hefur í stjórnkerfinu. Byggist hún á löggjafarvaldinu, þingræðisreglunni, fjárstjórnarvaldinu, eftirlitshlutverki með framkvæmdarvaldinu o.fl. atriðum. Í stjórnarskránni og almennum lögum er að finna fyrirmæli um innri starfsemi þingsins. Forseti Alþingis er í störfum sínum aðeins ábyrgur gagnvart þinginu sjálfu, sbr. 52. gr. stjórnarskrárinnar. Í þingskapalögum kemur síðan fram að forseti Alþingis beri ábyrgð á rekstri þingsins og hafi æðsta vald í stjórnsýslu þess, en forsætisnefnd þingsins setji almennar reglur um rekstur Alþingis og stjórnsýslu. Þar segir einnig að forsætisnefnd fjalli um fjárhagsáætlanir þingsins og stofnana sem undir það heyra. Því er eðlilegt að sérákvæði gildi um fjárlagatillögur þingsins. Þingið fer með fjárstjórnarvaldið og það leiðir því af sjálfu sér að það hefur lokaorðið um eigin fjárlagatillögur eins og um fjárlagafrumvarpið í heild sinni. Færa má fyrir því gild rök að ríkisstjórnin sem slík eigi ekki að hafa afskipti af fjárlögum Alþingis, með vísun í þingræðisregluna og sérstöðu þingsins að öðru leyti. Í sumum ríkjum eru fjárlagatillögur þingsins ekki hluti af fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Í íslensku stjórnarskránni segir að allar tekjur og gjöld skuli tekin upp í fjárlagafrumvarpið. Þetta þarf ekki að skilja sem svo að ríkisstjórn á hverjum tíma eigi að taka afstöðu til fjárlagatillagna þingsins, heldur aðeins að henni sé skylt að hafa í frumvarpi tillögur um fjárveitingar til þingsins. Til samræmis við ákvæði þingskapa er hér lagt til að forsætisnefnd geri tillögu um fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess og sendi þær forsætisráðherra sem skv. 4. tölul. 2. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands annast af hálfu framkvæmdarvaldsins samskipti við Alþingi. Er þá gert ráð fyrir að forsætisráðherra framsendi tillögurnar fjármálaráðherra sem tekur þær upp í fjárlagafrumvarpið. Ljóst er að forsætisnefnd starfar í umboði Alþingis, eða meiri hluta þess, og því er ólíklegt að tillögur hennar séu í ósamræmi við þá efnahagsstefnu sem hlutaðeigandi ríkisstjórn hefur boðað. Til að taka af allan vafa um þetta er, sbr. tilvísun nýrrar 4. mgr. í 2. mgr. greinarinnar, gert ráð fyrir að forsætisnefnd skuli við gerð fjárlagatillagnanna hafa hliðsjón af þjóðhagsáætlun. Þá er í tillögum nefndarinnar loks lagt til að ákvæðið nái einnig eftir því sem við getur átt til frumvarps til fjáraukalaga.```` Lýkur þá tilvitnun í rökstuðning þeirrar sérnefndar sem um títtnefnd lög fjallaði. Held ég þar með áfram tilvitnun í bréf ríkisendurskoðanda, með leyfi forseta: ,,Augljóst má vera af framansögðu að bæði að baki frumvarpinu og þó einkum brtt. sérnefndarinnar bjuggu þau sjónarmið að efla og undirstrika sjálfstæði Alþingis í stjórnkerfi ríkisins, einkum þó gagnvart framkvæmdarvaldinu. Svo sem kunnugt er náðu allar breytingartillögur nefndarinnar fram að ganga og komu lögin til framkvæmda við gerð frumvarps til fjárlaga fyrir árið 1998. Framkvæmd í þessum efnum hefur verið mjög í samræmi við umrædd ákvæði laganna og frá upphafi einhugur í forsætisnefnd um að fylgja fyrirmælum laganna í þessu efni. Í samræmi við það hefur forsætisnefnd eftir gildistöku laganna jafnan gert tillögur að fjárveitingum til Alþingis og stofnana þess án þess að stjórnsýsluhafar hafi þar bein afskipti af önnur en þau að taka þær upp óbreyttar í fjárlagafrv. Að mati Ríkisendurskoðunar hljóta sömu reglur og sjónarmið og hér að ofan hafa verið rakin að eiga við um breytingartillögur við fjárlagafrumvarp og fjáraukalög, sem forsætisnefnd beitir sér fyrir í tengslum við fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess. Forræði forsætisnefndar þegar um er að ræða meðferð á tillögum hennar til breytinga á fjárlagafrumvarpinu er ótvírætt, sbr. það sem að framan hefur verið rakið. Að auki er þess að geta að ekkert í bréfi fjármálaráðuneytisins gefur í sjálfu sér tilefni til þess að ætla að nefnd ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 21. október sl. hafi verið ætlað að ná til Alþingis og stofnana þess. Samkvæmt skýru orðalagi þess takmarkast efni bréfsins beinlínis við ráðuneyti og stofnanir, sem undir þau falla. Með vísan til framangreinds tel ég að ég hafi heimild til að ræða beint við fjárlaganefnd um fjármál Ríkisendurskoðunar án milligöngu stjórnsýsluhafa ef ég tel þörf á, nema til komi bein fyrirmæli frá forseta Alþingis um aðra tilhögun.`` Undir bréfið ritar Sigurður Þórðarson. Frú forseti. Ég sagði áðan að Alþingi hefði borist viðeigandi svar við áframsendingu sinni á svokallaðri tilskipun. Betra hefði verið, frú forseti, að Alþingi sjálft hefði sent bréf í slíkum anda til forsrn. eða, þegar gefið var tækifæri til þess í þingsal, að hæstv. forsrh. hefði beðist afsökunar á þessum bréfaskriftum. Hafi einhverjum ekki verið ljóst að þessi bréf eru ekki viðeigandi þá hljóta flestir að vera sannfærðir eftir svar ríkisendurskoðanda. Svo nákvæmlega er yfir málið farið að ekki á nokkur maður að velkjast í vafa um að um mistök var að ræða sem eðlilegt er að viðeigandi aðilar biðjist afsökunar á. Það sem verra er, eins og ég minntist á áðan, frú forseti, er að keðja mistaka virðist hafa farið í gang vegna þessa. Að sjálfsögðu voru hrein mistök hjá Alþingi að senda slíkt bréf áfram í stað þess að endursenda til forsrn. og óska eftir afsökunarbeiðni þaðan. Frú forseti. Ég held þá áfram með nál. 1. minni hluta fjárln. Nú við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins er lagt til að tekjur hækki um 2,6 milljarða kr. frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga lækki um einn milljarð kr. vegna aukins atvinnuleysis en á móti vegur að tekjuskattur lögaðila hækkar um einn milljarð kr. vegna hærri álagningar á þessu ári en gert var ráð fyrir. Þá eru eignarskattar hækkaðir um 450 millj. kr. vegna breyttra forsendna og tekjur af virðisaukaskatti eru taldar aukast um tvo milljarðar kr. vegna endurskoðaðrar áætlunar og aukinnar innheimtu á yfirstandandi ári. Miðað við áætlaða niðurstöðu ársins 2003 aukast tekjur ríkissjóðs ekki á milli ára og skýrist það fyrst og fremst af því að áætluð er minni eignasala á næsta ári en verið hefur á undanförnum árum. Spá um þróun ýmissa efnahagsstærða ræður miklu um tekjur ríkissjóðs. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að tekjuhlið frumvarpsins tekur mið af spám um aukinn hagvöxt á næsta ári. Fjármálaráðuneytið gerir nú ráð fyrir að hagvöxtur verði um 3,5% á næsta ári og verðbólga verði um 2,5%. Þetta er svipuð spá og greiningardeildir bankanna hafa gert. Þá er miðað við að einkaneysla aukist um 3,25% á árinu 2004. Í áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um tekjuhlið frumvarpsins segir m.a., með leyfi forseta: ,,Margt bendir til þess að miðað við væntingar um batnandi hag þjóðarbúsins séu ýmsir tekjuliðir vanáætlaðir í fjárlagafrumvarpinu. Má þar nefna vaxtatekjur, tekjuskatt og virðisaukaskatt. Vaxtatekjur ársins voru t.d. vanáætlaðar í frumvarpinu fyrir árið 2003 miðað við áætlun fjárlagaskrifstofu nú í nóvember um 1,6 milljarða kr. Nú þegar fjárlagafrumvarpið er tekið til 2. umr. liggur fyrir að tekjur næsta árs voru vanáætlaðar um 2,6 milljarða kr. þegar frumvarpið var lagt fram.`` Í yfirliti efnahagsskrifstofu fjmrn. um skiptingu tekna ríkissjóðs frá fjárlagafrv. fyrir árið 2003 til áætlunar nú í nóvember kemur í ljós að tekjur ársins voru vanáætlaðar um 16,6 milljarða kr. ,,Í áætlun fyrir árið 2004 gerir fjármálaráðuneytið ráð fyrir því að tekjuskattur einstaklinga verði milljarði króna lægri en áætlað var í frumvarpinu. Skýringar fjármálaráðuneytisins við yfirferð efnahags- og viðskiptanefndar voru þær að þetta stafaði af atvinnuleysi og styttri vinnutíma einstaklinga. Engar tölulegar upplýsingar fylgdu á hinn bóginn því mati. Þótt því sé spáð má gera ráð fyrir að efnahagsuppsveiflan sem nú er hafin muni ekki einkennast af jafnmikilli þenslu og í síðustu uppsveiflu er þó ljóst að þenslan verður töluverð og hlýtur að segja til sín á vinnumarkaði með einhverjum hætti. Í því sambandi má minna á endurteknar yfirlýsingar einstakra ráðherra um að atvinnuleysi minnki verulega í kjölfar aukinnar eftirspurnar eftir vinnuafli. Í tölum fjármálaráðuneytisins birtist því ákveðin vantrú á að verulega rætist úr atvinnumálum á næstu missirum. Þá virðist litið fram hjá því að kjarasamningar eru lausir og launahækkanir óhjákvæmilegar á árinu. Lækkun á áætluðum tekjuskatti einstaklinga frá fjárlagafrumvarpi er því ekki í samræmi við atriðin sem hér eru nefnd og telja fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efnahags- og viðskiptanefnd að liðurinn sé vanáætlaður. Sömuleiðis má færa rök að því að annar mikilvægur tekjuliður, virðisaukaskattur, fari fram úr spá fjármálaráðuneytisins. Þróun þess liðar fylgir nokkuð vel þróun hagvaxtar. Áætlun fjármálaráðuneytis byggist á því að hagvöxtur verði 3,5% árið 2004, en greiningardeildir bankanna spá yfirleitt meiri hagvexti. Því er líklegt að liðurinn sé vanáætlaður. Áætlanir um tekjur ríkisins þurfa hins vegar að byggjast á sterkum tölulegum grunni en ekki slumpareikningi eins og reyndin virðist með marga mikilvæga þætti í tekjugrein fjárlaga að þessu sinni.`` Lýkur þá tilvitnun í álit minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um tekjuhlið frumvarpsins. Nú við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004 leggur meiri hlutinn til að útgjöld hækki um 2,2 milljarða kr. Af þeirri fjárhæð er gert ráð fyrir að 600 millj. kr. renni til framhaldsskóla vegna fjölgunar nemenda og hækkunar meðalframlags á nemanda. Gert er ráð fyrir að fjárhæðin verði færð á liðinn Framhaldsskólar, óskipt. Enn einu sinni er því verið að veita fé á safnlið en ekki til einstakra stofnana. Það er því ómögulegt að meta stöðu einstakra framhaldsskóla. Ef áfram verður haldið á sömu braut er stutt í að einn fjárlagaliður haldi utan um alla framhaldsskóla landsins líkt og gert er með öll sendiráðin í frumvarpinu. Slíkt er ekki til eftirbreytni og í raun full ástæða til að þessari óheillavænlegu þróun verði snúið við. Frú forseti. Það kom fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar við endurskoðun ríkisreiknings árið 2002 að í raun eru sendiráð íslenska ríkisins ekki sjálfstæðar rekstrarstofnanir. Þannig hafa yfirmenn sendiráða ekkert eða nær ekkert að gera með fjárútlát viðkomandi stofnunar og bera þar af leiðandi að því er virðist enga ábyrgð á þeim fjárútlátum. Þess vegna virðist það vera aðalskrifstofa ráðuneytisins sem fer með þetta. Við höfum séð það í ýmsum tilfærslum að verið er að millifæra, mér liggur við að segja, út og suður, milli sendiráða, milli aðalskrifstofu og inn til sendiráða. Þess vegna er afskaplega erfitt að fylgjast með því hvernig hvert sendiráð stendur. Það er í raun úr öllu samhengi að forstöðumenn sendiráðanna sem eru þá sendiherrarnir skulu ekki bera fjárhagslega ábyrgð á rekstri síns sendiráðs. Þess vegna, frú forseti, er á þetta bent að ef sú hætta virðist vera fyrir hendi að ekki verði spornað við þessari þróun þá munum við stöðugt fá færri og færri liði á fjárlögum og einn allsherjarsafnliður mun taka þetta síðan allt saman. Alþingi hefur þá ekkert í raun um það að segja hvernig því verði skipt út. Frú forseti. Ég held þá áfram með nefndarálitið. Gert er ráð fyrir 280 millj. kr. hækkun til Fæðingarorlofssjóðs og rúmlega 100 millj. kr. hækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Einnig er gert ráð fyrir 238 millj. kr. viðbót vegna lyfjakostnaðar á sama tíma og boðaður er sparnaður á þessum lið í frumvarpinu sjálfu. Bendir þetta til að viðurkennt sé að þessi sparnaðarleið sé óraunhæf. Þá er framlag til launa- og verðlagsmála hækkað um 220 millj. kr. vegna leiðréttingar á launafjárveitingum til heilsugæslustöðva vegna vottorða og gjaldskrárverka lækna. Hér vekur enn á ný athygli sú staðreynd að þessar fjárveitingar eru ekki færðar á viðkomandi stofnanir heldur er færð ein fjárhæð á safnlið þrátt fyrir að ætla megi að fyrir liggi hvernig kostnaður skiptist milli stofnana. Athygli vekur að gert er ráð fyrir 10 millj. kr. tímabundnu framlagi til utanríkisráðuneytisins vegna markaðssetningar á dilkakjöti erlendis ,,í samræmi við þá aðila sem við hana hafa unnið``, eins og segir í greinargerð með tillögunni. Eðli máls samkvæmt heyrir þessi starfsemi undir landbúnaðarráðuneytið og er vandséð hvort beri að skilja þessa tillögu sem vantraust á markaðssetningarvinnu þess ráðuneytis eða hvort fagráðuneytið er að missa trú á eigin getu í málinu eftir mörg mögur ár við markaðssetningu erlendis. Frú forseti. Það er sérstaklega athyglisvert nú þegar fréttir berast af því að verkefni sem, ef ég man rétt, hefur gengið undir nafninu Áform virðist miðað við sögur vera að skila árangri að annað ráðuneyti skuli vera kallað til. Það er algerlega óljóst hvort utanrrn. ætlar að vera yfirfrakki yfir þá vinnu sem unnin er á vegum landbrn. eða framkvæmdastjóri Áforms skuli færður frá landbrn., eða frá verkefninu, yfir til utanrrn. Frú forseti. Hvað er hér á ferðinni? Það er augljóst að við sem sitjum í fjárln. höfum í raun enga skýringu á þessu fengið aðra en þá að vitnað er til þess að nefnd hafi skilað af sér pappír og þessi tillaga hafi legið þar. En skýringu skortir algerlega. Ég hef orðið var við það, frú forseti, að ýmsir velta því fyrir sér hvað sé hér á ferðinni. Fyrst það er svo gott ástandið á ráðherrabekknum að hæstv. landbrh. er í stól sínum þá vænti ég þess að við munum fá fullkomna skýringu síðar í umræðunni á því hvað hér er á ferðinni, hvort hæstv. ráðherra líti svo á að hér sé um vantraust að ræða og á það starf sem unnið hefur verið undir yfirstjórn landbrn. eða hvort hæstv. ráðherra hafi gefist upp á þessari markaðssetningu og vilji að annað ráðuneyti taki við. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við fáum skýr svör við þessu, frú forseti. Að mati 1. minni hluta vantar verulega upp á að tillögur meiri hluta nefndarinnar nú við 2. umr. tryggi rekstrargrundvöll fjölmargra stofnana á næsta ári. Erfitt er að meta stöðu einstakra stofnana fyrr en nauðsynlegar upplýsingar hafa verið lagðar fram, en ljóst er að verulega fjármuni vantar víða til að stofnanir geti haldið í horfinu á næsta ári og einnig er halli fyrri ára víða óbættur. Þá hafa komið fram upplýsingar um að kostnaður við samning ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalagsins sé van\-áætlaður í fjárlagafrumvarpinu um 500 millj. kr. og væntir 1. minni hluti þess að sá mismunur verði leiðréttur fyrir 3. umr. Frú forseti. Eftir að fjármálaráðuneytið sendi öðrum ráðuneytum bréf þar sem stofnunum var bannað að hafa frumkvæði að því að fara á fund fjárlaganefndar óskaði 1. minni hluti nefndarinnar þess að forstöðumenn tiltekinna stofnana yrðu kallaðir á fund nefndarinnar. Þar sem starfsáætlun nefndarinnar gerði ekki ráð fyrir þessum afskiptum framkvæmdarvaldsins af starfsemi nefndarinnar hefur ekki tekist fyrir 2. umr. að ljúka öllum viðtölum við forstöðumenn stofnana. Hér verður því aðeins getið örfárra dæma um upplýsingar sem fram hafa komið. Samkvæmt upplýsingum forstjóra Landspítala -- háskólasjúkrahúss vantar um 600 millj. kr. upp á að uppsafnaður halli ársins verði að fullu bættur þegar tekið hefur verið tillit til þeirra fjárhæða sem ætlaðar eru stofnuninni í frumvarpi til fjáraukalaga ársins 2003. Hefur ráðuneytinu verið gerð grein fyrir því að fjárveiting í fjárlögum ársins 2004 þyrfti að vera 1.000--1.100 millj. kr. hærri til að halda í horfinu miðað við verðlagsforsendur ráðuneytisins varðandi lyf og hjúkrunarvörur. Stjórnendur spítalans telja þó vanmat felast í forsendum ráðuneytisins og telja líklegra að vöntun á fjárveitingu ársins 2004 verði u.þ.b. 1.400--1.500 millj. kr. Þá liggja fyrir brýn viðhaldsverkefni og ýmis önnur verkefni sem kosta um 100--150 millj. kr. Frú forseti. Að óbreyttu mun Háskóli Íslands þurfa að vísa frá 900 nýnemum haustið 2004. Sú tala samsvarar 550 svokölluðum virkum nemendum. Það þýðir að Háskóli Íslands verður þá ekki lengur þjóðskóli og opinn öllum þeim sem lokið hafa stúdentsprófi. Á árunum 2001 og 2002 hefur háskólinn ekki fengið greitt fyrir 300 virka nemendur sem er meginástæða 300 millj. kr. skuldar við ríkissjóð. Þá er í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2004 lækkuð fjárveiting til rannsókna að raungildi um 105 millj. kr. Fjárveitingin stendur undir grunnkostnaði rannsókna sem ekki er hægt að sækja um til rannsóknarsjóða. Í samningi háskólans og menntamálaráðuneytisins er m.a. kveðið á um að breyta skuli launaforsendum til samræmis við mat á þeirri hækkun sem leiðir af úrskurði kjaranefndar. Sama skal gilda um laun annarra háskólakennara samkvæmt samningi við fjármálaráðherra. Menntamálaráðuneytið skipaði vinnuhóp til að meta hvort þróun einingarverða væri í samræmi við samning. Hópurinn átti að skila áliti fyrir 11. apríl 2003 en hefur ekki gert það enn. Á tímabilinu 1999--2003 hafa raunlaun við háskólann hækkað um 40% en nemendaframlög hafa hækkað um 23% á sama tíma. Frú forseti. Það er nauðsynlegt í samhengi við þetta að geta þess að á milli Háskóla Íslands og menntmrn. standa nú samningaviðræður og er unnið að endurnýjun kennslusamnings og rannsóknarsamnings. Miðað við upplýsingar sem okkur bárust frá háskólanum liggja drög að texta kennslusamnings fyrir en fjárhagslegir þættir samningsins eru ekki útræddir. Það er sérkennilegt, frú forseti, að nú við 2. umr. fjárlaga skuli ekki liggja fyrir jafnviðamikill og stór samningur og hér er á ferðinni. Að vísu sögðu fulltrúar háskólans sem komu á okkar fund að þeir vonuðust eftir því að samningurinn lægi fyrir í næstu viku. En ljóst er að það er auðvitað of seint ef slíkur samningur er ekki gerður fyrr en á milli 2. og 3. umr. og þarf væntanlega ekki mikið að koma upp á í samningaferlinu til þess að það dragist jafnvel lengur. Frú forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að spyrja hæstv. menntmrh. sem hér situr hvort hæstv. ráðherra hafi betri upplýsingar um það hvernig þessi samningagerð stendur og hvenær vænta megi, að hans mati, að samningagerð ljúki. Frú forseti. Áfram verður haldið og vitnað til þeirra upplýsinga sem fram hafa komið hjá þeim stofnunum sem komið hafa á fund fjárln.: Fjölbrautaskólinn í Garðabæ hefur frá ársbyrjun 2002 átt í rekstrarerfiðleikum og stefnir í óefni á árinu 2004 ef ekki verður gripið til viðeigandi ráðstafana. Fjöldi ársnema var rangur í forsendum fjárlaga áranna 2002 og 2003 og er enn rangur í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004. Það er ljóst að það að setja of lága tölu ársnemenda inn í reiknilíkan og fjárlagafrumvarp ár eftir ár og taka ekki tillit til ábendinga um lagfæringu setur fjárstreymi skólans úr skorðum. Kostnaðarmat reiknilíkansins er 295,9 millj. kr. fyrir skólann á árinu 2004. Eftir flatan niðurskurð voru 283,5 millj. kr. settar í fjárlagafrumvarpið. Þá er húsaleiga verulega vanáætluð. Þetta leiðir til þess að skekkja verður jafnan á launalið skólans. Fjármálaráðuneytið grípur inn í og takmarkar eða lokar fyrir greiðslur vegna annarra gjalda til skólans. Í október 2002 var skólinn aðeins búinn að fá um 50% af því rekstrarfé sem hann átti að fá á öllu árinu að frádreginni húsaleigu. Í október 2003 var talan komin í 35%. Flati niðurskurðurinn, sem embættismenn menntamálaráðuneytisins kalla ,,þjöppun``, virðist vera um 5% af þeirri útkomu sem reiknilíkanið mælir framhaldsskólunum. Niðurskurður á fjárveitingum til framhaldsskóla hefur verið viðvarandi undanfarin ár. Þá liggur fyrir að nemendatölur framhaldsskóla í frumvarpi til fjárlaga 2004 eru rangar. Í frumvarpinu er miðað við 16.220 nemendur. Framhaldsskólarnir hafa undanfarin ár sent til menntamálaráðuneytisins nýjustu tölur um ársnemendur ásamt áætlunum fyrir næstu annir. Þessar upplýsingar hafa undanfarið reynst nákvæmar. Inna, upplýsingakerfi framhaldsskólanna, getur veitt ráðuneytinu upplýsingar um einstaka þætti talningarinnar. Heildarfjöldi ársnemenda árið 2004 er áætlaður um 17.000 nemendur og hefur sú tala legið fyrir um nokkurt skeið. Fagnaðarefni er að nú við 2. umr. skuli sú tala vera lögð til grundvallar tillögu um 600 millj. kr. viðbótarfjármagn til framhaldsskólanna á næsta ári. En ósvarað er hvers vegna ekki var miðað við þá tölu strax í frumvarpinu. Það er auðvitað óviðunandi að ár eftir ár þurfi forsvarsmenn framhaldsskólanna að berjast fyrir viðurkenningu á þeim nemendafjölda sem sækir skólana. Þá hefur einnig verið vakin athygli á því að fjárveitingar til sérdeilda fatlaðra og sérkennslu eru mjög óljósar í frumvarpinu. Framlagið virðist sett á suma skóla en aðra ekki. Ekki er ljóst hvort einhverjum skólum hefur verið sleppt, sem eiga þó að fá þessar fjárveitingar, eða hvort fjármagnið er afgreitt með mismunandi hætti. Ógerningur er að sjá hvort einhvers staðar hafi verið gerð mistök. Það eru ónákvæm og óeðlileg vinnubrögð að setja fjárveitingar til ákveðinnar starfsemi á mismunandi liði skólanna í fjárlögum. Frú forseti. Þrátt fyrir að nú sé gert ráð fyrir því að miða við réttan nemendafjölda er ekki tekið tillit til ýmislegs annars þegar við horfum til fjárveitinga til framhaldsskólanna. Hið margumrædda reiknilíkan sem miðað hefur verið við nú um nokkurt skeið er í raun orðið svo gallað að það er farið eiginlega að vinna gegn hugmyndinni um reiknilíkan. Þannig hefur það komið fram hjá einstaka gesti til fjárln., sem voru miklir talsmenn þess að reiknilíkanið væri tekið upp, að þeir að óbreyttu eru farnir að efast mjög um gagnsemi þess. En hvers vegna skyldi það nú vera, frú forseti? Jú, vegna þess að ýmsir þættir í reiknilíkaninu hafa ekki fylgt þróuninni. Tökum nokkur dæmi. Í reiknilíkaninu er miðað við 4% afskriftir af tækjum og búnaði. Ég held að ég þurfi ekki að nefna nema eitt lítið dæmi um það þannig að allir sjá að þetta gengur ekki upp. Hver vill nota 25 ára gamla tölvu í framhaldsskóla landsins í dag? Varla nokkur maður. Það dettur auðvitað engum í hug. Þar af leiðandi er þessi liður í reiknilíkaninu verulega vanáætlaður. Þá er mjög vanáætlað til þess sem kölluð eru Önnur störf, m.a. vegna þess að lögum hefur verið breytt og hlutverki skólanna að stórum hluta til. Þess vegna skortir mjög fjármagn inn í þann lið eða réttara sagt að hann sé metinn rétt í reiknilíkaninu. Ráðgjöf til nemenda hefur verið aukin. Tölvukerfi hafa verið byggð upp og það hefur þurft sérstaka starfsmenn til þess að huga að þeim. Viðbótarlífeyrissjóðssparnaður starfsmanna skólanna er ekki bættur í reiknilíkaninu. Nýtt sem ákveðið hefur verið af ráðuneytinu og sem skólarnir hafa ekki ákveðið, þ.e. til þess er heldur ekki tekið tillit til í reiknilíkaninu. Ég nefni til dæmis tölvukerið Innu sem er svokallað nemendabókhald og upplýsingakerfi, FS-netið, nýtt bókhaldskerfi og síðast en ekki síst hinn stóra lið Launamál, en það er samdóma álit forsvarsmanna framhaldsskólanna að síðasti kjarasamningur hafi ekki verið rétt reiknaður í líkanið. Þá er alveg sérstakur liður sem þarf að skoða mjög vandlega og virðast ekki fást nægar upplýsingar um, en það eru leigugjöld skólanna. Það var fullyrt þegar það kerfi var tekið upp, sem er hið besta kerfi, að láta Fasteignir ríkissjóðs sjá um viðhald og annað þess háttar á þessum húseignum. Skólarnir greiða leigugjöld til Fasteigna ríkissjóðs. Þau hafa hækkað mjög undanfarin ár án þess að tekið hafi verið tillit til þess og þar af leiðandi eru í raun þessi leigugjöld farin að koma niður á starfsemi skólanna. Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað verulegt íhugunarefni. En vegna þess að boðið er upp á það ár eftir ár að í fjárlagafrv. eru rangar nemendatölur, þ.e. grunntalan sem reiknað er út frá, þá fer orkan ár eftir ár í að reyna að berja inn rétta tölu þar. En á meðan gleymist það sem er ekki er síður mikilvægt, að færa reiknilíkanið til nútímans þannig að það sé nothæft tæki og ekki þurfi að afnema það. Ég hef verið talsmaður þess að þetta sé notað en það verður auðvitað að fylgja þróun. Ég hef verið talsmaður þess að við notuðum meira að segja þetta líkan áfram á aðrar stofnanir vegna þess að það er gegnsætt og á að segja okkur betur hver fjárþörfin er ef reiknilíkanið rétt. En það er auðvitað þannig að ef vitlaust er gefið í upphafi þá er ekki hægt að fá rétta útkomu. Herra forseti. Áfram verður haldið í að stikla á stóru á þeim örfáu heimsóknum sem fjárln. hefur fengið þetta haustið frá ríkisstofnunum. Dómstólaráð, sem fer með yfirstjórn stjórnsýslu héraðsdómstólanna, glímir við uppsafnaðan halla. Ef ekkert verður að gert telja forsvarsmenn ráðsins að segja þurfi upp átta eða níu starfsmönnum. Verkefni og verklag dómstólaráðs eru lögbundin að verulegu leyti og hefur ráðið enga stjórn á hvaða mál koma til úrlausnar. Heildarfjöldi nýrra mála var 98% meiri árið 2002 en meðaltal áranna 1993--2000. Þessa fjölgun má m.a. rekja til nýmæla í lögum án þess að viðbótarfjármagn hafi fylgt og mikillar vinnu við flókin sakamál, þjóðlendumál og stór efnahagsbrotamál. Auk þessa virðist fjármálaráðuneytið hafa vanreiknað launahækkanir samkvæmt úrskurði kjaradóms um 2,3 millj. kr. á árinu 2003 og kostnaður vegna viðbótarlífeyrissparnaðar starfsmanna hefur ekki verið bættur stofnuninni en hann nemur um 10 millj. kr. Virðulegi forseti. Það sem að framan er rakið sýnir, svo ekki verður um villst, að verulegar fjárhæðir vantar inn í frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004. Það er sérkennilegt að leggja fram frumvarp sem ekki tekur mið af raunverulegri fjárþörf stofnana, en þetta er sá blekkingaleikur sem ríkisstjórnin hefur því miður leikið á undanförnum árum. Þegar við bætist sú ákvörðun að hindra eðlileg tengsl forstöðumanna stofnana við fjárlaganefnd er verið að draga enn frekar úr trúverðugleika væntanlegra fjárlaga. Eins og undanfarin ár skila fagnefndir áliti á frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004. Þá er þeim einnig ætlað að skipta safnliðum sem eru á málefnasviði þeirra. Heilbrigðis- og trygginganefnd hefur síðustu ár skipt safnlið 08-399 1.90 Ýmis framlög. Á síðasta ári var fjárlagaliðurinn að fjárhæð 63,8 millj. kr. og lagði nefndin til að 24,3 millj. kr. yrði skipt á milli tilgreindra aðila. Í bréfi heilbrigðis- og trygginganefndar til fjárlaganefndar kemur fram að umræddur safnliður, sem vísað var til nefndarinnar, er að fjárhæð 13,8 millj. kr. í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004. Þegar leitað var skýringa á lækkun fjárlagaliðarins um 50 millj. kr. fengust þau svör frá ráðuneytinu að fjárhæðin hefði í aðalatriðum verið færð á fjárlagaliðinn 08-399 1.98 Ýmis framlög heilbrigðis- og tryggingaráðuneytis. Vegna þessarar skerðingar treysti nefndi sér ekki til að skipta umræddum safnlið og vísaði honum aftur til fjárlaganefndar. Heilbrigðis- og trygginganefnd taldi einnig ástæðu til í áliti sínu að gagnrýna fjárlagavinnuna í því formi sem hún er. Telur nefndin aðkomu fagnefnda að fjárlagafrumvarpinu yfirborðskennda og hún þjóni nær eingöngu því markmiði að upplýsa nefndirnar um gerðan hlut. Telur nefndin það til bóta fyrir málaflokkinn ef hún kæmi fyrr og með meira afgerandi hætti að fjárlagavinnunni. Virðulegi forseti. Rétt er að vekja athygli á því að hér er ég að vitna í álit heilbr.- og trn., ekki minnihlutaálit heilbr.- og trn. Undir þetta álit, ef ég man rétt, skrifa allir nefndarmenn þannig að augljóst er að sú gagnrýni sem við höfum haldið uppi hér til nokkurra ára á fjárlagaferlið á nú vaxandi fylgi að fagna meðal þingmanna stjórnarliðsins og er vonandi að það verði til þess að sú endurskoðun sem nú stendur yfir og mun standa yfir á næstunni á störfum fjárln. og á fjárlagaferlinu nái fram að ganga og að víðtækur stuðningur verði við breytingar. Ég minni á, virðulegi forseti, að hv. þm. Magnús Stefánsson nefndi það einmitt í framsöguræðu sinni að þetta væri í gangi og vonaðist til þess að það yrðu breytt vinnubrögð í störfum nefndarinnar og á fjárlagaferlinu þegar við förum næst í fjárlagavinnuna á hausti komanda. Virðulegi forseti. Minni hluti félagsmálanefndar stendur ekki að áliti meiri hluta nefndarinnar, enda um að ræða verulegar vanáætlanir á stórum útgjaldaliðum félagsmálaráðuneytisins sem stjórnarliðar verða sjálfir að bera ábyrgð á. Í áliti minni hluta félagsmálanefndar er farið yfir helstu gagnrýnisatriði og vakin athygli á verulegum vanáætlunum í stórum málaflokkum sem falla undir félagsmálaráðuneytið. Ýmis sveitarfélög hafa gagnrýnt lækkun framlaga úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga á þessu ári miðað við síðustu ár. Skýring þessa er m.a. sú að sérstakar greiðslur úr ríkissjóði féllu niður á árinu 2002 og það ár var gengið verulega á eigið fé sjóðsins. Að óbreyttu lækka því framlög til sveitarfélaga verulega frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Þá var reglum um úthlutun breytt á þessu ári. Mörg dreifbýlissveitarfélög sem jafnframt eru fámenn fóru illa út úr þessum breytingum, sérstaklega hvað varðar framlög til skólaaksturs. Huga þarf sérstaklega að málefnum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og mikilvægt að úthlutanir sjóðsins lækki ekki á milli ára. Taka þarf upp ný vinnubrögð varðandi árlegar viðræður forsvarsmanna Sambands íslenskra sveitarfélaga annars vegar og hins vegar félags- og fjármálaráðherra um fjárhagsleg samskipti milli ríkis og sveitarfélaga svo að t.d. niðurstöður um greiðslur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga liggi fyrir við 2. umr. fjárlaga. Virðulegi forseti. Það er auðvitað ólíðandi ár eftir ár að hér sé skotið inn, yfirleitt við 3. umr. fjárlaga, einhverri upphæð til þess að bæta fjárhagsstöðu sveitarfélaganna sem bent hefur verið á til fjölda ára að hefur stöðugt hallað á í samskiptum við ríkissjóð. En þar sem hæstv. fjmrh. situr hér eins og venjulega í stól sínum væri auðvitað æskilegt ef hann gæti sagt okkur frá því í umræðunni á eftir hver staðan er í þessum samningamálum nú, hvort þess megi vænta að niðurstaða í þessar viðræður komi ekki örugglega fyrir 3. umr. og það jafnvel fljótlega eftir að 2. umr. lýkur. Ef til vill hefur jafnvel hæstv. ráðherra hugsanlega niðurstöðuna nú þegar fyrir framan sig. Virðulegi forseti. Áætluð útgjöld Ábyrgðasjóðs launa fyrir árið 2003 eru 740 millj. kr. en í fjárlögum þess árs var gert ráð fyrir 441 millj. kr. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004 er gert ráð fyrir tæplega 687 millj. kr. Engin ástæða er til að ætla að útgjöld sjóðsins verði minni á næsta ári en þessu, sérstaklega í ljósi þess að gífurleg aukning hefur orðið á gjaldþrotum fyrirtækja á árinu 2003 en greiðslur vegna þeirra vega líklega þungt á árinu 2004. Áætluð útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs á árinu 2003 eru rúmir 4,3 milljarðar kr. Er það byggt á því að atvinnuleysi verði 3,3% og að kostnaður við hvert prósentustig sé tæplega 1,1 milljarður kr. Fjárlög ársins 2003 gerðu ráð fyrir að útgjöld yrðu 3,2 milljarðar kr. og stefnir því í að útgjöld vegna atvinnuleysis hafi verið vanmetin um 1,1 milljarð kr. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004 gerir ráð fyrir að gjöld sjóðsins verði samtals 3,3 milljarðar kr. og byggist það á að meðalatvinnuleysi á árinu 2004 verði 2,5%. Spá Seðlabankans frá því nú í nóvember gerir ráð fyrir 2,75% atvinnuleysi og Kaupþing spáir 3,0% atvinnuleysi á næsta ári. Vantar því 280--550 millj. kr. í sjóðinn sé tekið mið af áætlunum þessara aðila. Virðulegi forseti. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar flytur breytingartillögur nú við 2. umr. frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2004. Tillögurnar eru táknrænar fyrir áhersluatriði Samfylkingarinnar við fjárlagagerðina. Þannig gera tillögurnar ráð fyrir jafnvægi milli tekna annars vegar og aukinna útgjalda hins vegar. Tillögurnar gera ráð fyrir að dregið verði úr áætluðum álögum ríkisstjórnarinnar á almenning, gætt aðhalds í rekstri hins opinbera og bætt úr brýnum fjárhagsvanda einstakra stofnana, t.d. innan menntakerfisins. Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar mun mæla sérstaklega fyrir þeim breytingartillögum sem við fulltrúar Samf. í fjárln. leggjum fyrir við 2. umr. um fjárlög. Herra forseti. Að mati 1. minni hluta fjárlaganefndar er það ábyrgðarhlutur að leggja fram frumvarp til fjárlaga sem einkennist af óvönduðum vinnubrögðum og fljótaskrift. Ljóst er að mörg óleyst mál bíða 3. umr. eins og fram kemur í áliti meiri hlutans. Fjárlaganefnd hefur mikið verk að vinna fyrir 3. umr. svo að tillögur fyrir þá umræðu verði með þeim hætti að kleift verði að samþykkja trúverðug fjárlög fyrir árið 2004. Fyrsta skrefið í þá átt er að viðurkenna að á mörgum sviðum eru útgjöld verulega vanáætluð og rekstrargrunnur fjölmargra stofnana ekki tryggður. Fyrsti minni hluti mun halda áfram að óska eftir viðræðum við forsvarsmenn ríkisstofnana til að kortleggja þann vanda sem steðjar að fjölmörgum stofnunum hins opinbera. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar gerir einnig þá kröfu að þau ráðuneyti sem krafin hafi verið um upplýsingar skili þeim tímanlega fyrir 3. umr. Því miður, virðulegi forseti, einkennir stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í stórum málaflokkum það fjárlagafrumvarp sem hér er rætt. Skortur á heildarsýn og forgangsröðun fylgir slíku stefnuleysi. Verði ekki brugðist við af hálfu ríkisstjórnar og meiri hluta fjárlaganefndar fyrir 3. umr. munu fjárlög næsta árs ekki nýtast sem skyldi í efnahagsstjórninni en þess í stað skapa hættu á aukinni þenslu og vaxandi verðbólgu í kjölfarið. Virðulegi forseti. Ábyrgð ríkisstjórnarmeirihlutans er mikil. Ég hef lokið við að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. en þann hann skipa auk mín hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Helgi Hjörvar og Jón Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Hv. þm. gerði hér athugasemdir við brtt. og nýjan lið undir utanrrn. sem er 10 millj. kr. tímabundið framlag til að styðja við markaðssetningu dilkakjöts erlendis í samstarfi við þá aðila sem við hana hafa unnið. Spurði síðan hvort þetta hefði ekki slæm áhrif á landbrn. og þá vinnu sem þar er unnin. Sannleikurinn er sá að afurðastöðvarnar í landbúnaðinum og bændurnir hafa farið með markaðssetningu sína að mestu leyti á eigin vegum. Hér hefur verið til sérstakur sjóður sem hefur verið studdur af þinginu, Áformssjóður, sem fær ákveðið fjármagn og hefur verið nýttur í þeim efnum. Nefnd um stöðu sauðfjárræktar gerði tillögur þessa efnis. Ég minnist þess að ég ræddi það við utanrrh. á þeim tíma hvað honum sýndist um þennan lið sem reyndar var samþykktur í ríkisstjórn. Hann svaraði eitthvað á þá leið að út frá sínum bæjardyrum séð bæri viðskiptaskrifstofu utanrrn. alveg eins að sinna landbúnaðinum eins og öðrum atvinnugreinum þjóðfélagsins, hvort sem það er sjávarútvegurinn, iðnaðurinn eða ferðaþjónustan, og hefur þar verið unnið markvisst starf. Hæstv. utanrrh. fagnaði þessu á þeim tíma og þetta eru sjálfsagt viðbrögð við því að þessir peningar koma þarna inn. Þó að menn hafi gagnrýnt markaðssetningu landbúnaðarins hafa Áformssjóðurinn og afurðastöðvarnar unnið stórvirki í þeim efnum. Við t.d. fáum þær fregnir frá Bandaríkjunum að Whole foods búðirnar hrífist mjög af íslenskum fjölskyldubúskap og íslenskri náttúru og borgi hærra verð fyrir íslenskt lambakjöt. Nú sækjast þær eftir íslenskum mjólkurvörum sem hollustuvörum þannig að á síðustu fimm árum hefur verið unnið kraftaverk í þeim efnum að markaðssetja íslenskan landbúnað og auðvitað Ísland þá um leið. Þetta skilar Íslandi miklu en það hefur í sjálfu sér allt saman gengið vel. Sannleikurinn er sá að ef þau þúsund tonn sem nú fara utan til viðbótar við þau þúsund tonn sem hafa selst á allþokkalegu verði seljast líka á sama verði er það allásættanlegt miðað við innanlandsverð. Við sjáum árangur og ég held að þetta sé einn liður sem þarna var fallist á að setja inn og verður unnið í samráði við aðra til þess að styrkja landbúnaðinn og viðskiptaskrifstofu utanrrn. Sendiráðin koma þá inn í þetta starf.

Forseti vill vekja athygli á því að tölvukerfið er í einhverju ólagi.

Það hafði ég ekki hugmynd um.

Forseti varð var við að hæstv. ráðherra hefði ekki hugmynd um það en vill upplýsa það nú þannig að við verðum að gera þetta handvirkt. Ég bið hv. þingmenn að fylgjast með ljósinu. Við kveikjum á því þegar ræðutími er búinn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir fróðleikinn. Ég verð samt að segja að ég er ekki miklu nær um það af hverju þessar 10 millj. eru færðar til utanrrn. miðað við útskýringar hæstv. ráðherra. Ef þetta ágæta verkefni, Áform, skilar svona miklum árangri í Bandaríkjunum eins og ég gat um í ræðu minni að ég hefði heyrt sögur af, og fréttir sem hæstv. ráðherra vitnaði til gefa til kynna, hefði ég haldið að það væri kannski ástæða til að styrkja verkefnið enn frekar. Hæstv. ráðherra sagði réttilega að það væri hlutverk viðskiptaskrifstofu utanrrn. að sinna öllum atvinnugreinum. Ég velti þá fyrir mér við hverju við megum búast í framhaldinu úr því að sérstaklega er eyrnamerkt að viðskiptaskrifstofan sinni landbúnaðinum. Af hverju er það? Megum við þá búast við því að á næsta ári komi einhver upphæð vegna iðnaðar og svo verði áfram haldið? Þetta er, vægt til orða tekið, afar sérkennilegt. Og mér þætti ánægjulegt ef hæstv. ráðherra gæti skýrt örlítið betur fyrir okkur af hverju þessi upphæð lendir nákvæmlega þarna. Ég held að það sé hárrétt hjá hæstv. ráðherra að það er hlutverk viðskiptaskrifstofu utanrrn. að sinna öllum atvinnuvegum. Ég get ekki ímyndað mér að það þurfi að eyrnamerkja og búta niður eftir atvinnugreinum fjármunina sem renna til skrifstofunnar. Ég bið hæstv. ráðherra að reyna að gera aðra tilraun til að útskýra fyrir þingheimi hvernig á því stendur að þessar 10 millj. kr. fara þessa undarlegu leið til að selja íslenskt dilkakjöt.

Hæstv. forseti. Það er miklu stærra verkefni en ég ræð við að koma hv. þingmanni í skilning um þetta verkefni fyrst hann náði því ekki áðan.  En auðvitað er það ekki ég sem útfæri tillögur utanrrn. í þessu efni heldur þeir sjálfir sem taka við þessu erindi frá nefndinni og það er samþykkt í ríkisstjórn. Það kann vel að vera að það sé rétt sem hv. þm. segir að það að sundurliða sé ekki venjan. Aðrir standa þar í forsvari. Ég sé hins vegar annað sem ekki nær skilningi mínum í tillögum hv. þingmanns sem hefur skilað hér miklu. Það hefur verið látið ákveðið átak til hestamennskunnar í fjárlögum síðustu árin sem hefur skilað hestamennskunni alveg gríðarlegum árangri. Í rauninni þarf að fara yfir fagmennsku hestamennskunnar. Við sjáum hrossabúgarðana og við þurfum ekki annað en fara og sjá árangurinn af þeim peningum. Ég sé að hv. þm. er 1. flm. að þeirri brtt. að 25 millj., sem hafa farið til hestamiðstöðvar í Skagafirði og átaks í hestamennsku, hinnar félagslegu heildar Landssambands hestamanna, Félags tamningamanna og Félags hrossabænda, verði felldar út. Þetta er nokkuð sem minn skilningur nær ekki. Ég botna ekki í þessum málflutningi og bið um skýringar á þessum texta og boðskap hv. þingmanns.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hæstv. ráðherra fer að tala um eitthvað allt annað en það sem við vorum að ræða. Ég held að því miður hafi hæstv. ráðherra ekki náð að útskýra þessar krókaleiðir fjármagnsins. Ég skildi hins vegar verkefnið afskaplega vel og ég held að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra að hann lyfti þeim útskýringum öllum á hærra plan miðað við það sem við höfum áður heyrt, eins og hæstv. ráðherra er einum lagið. Ég verð að segja, hæstv. ráðherra, varðandi þessar 25 millj. kr., fyrst hæstv. ráðherra nefnir þær þó að ekki sé búið að mæla fyrir tillögunum, að mér heyrist að þarna séu einhver mistök í texta. Það var ekki ætlunin að þessar 25 millj. færu þarna af en það verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir því þegar mælt verður fyrir tillögunum. 25 millj. voru ætlaðar í annað og það mun skýrast þegar þar að kemur, hæstv. ráðherra. Væntanlega er ástæðan sú, miðað við þær upplýsingar sem ég hafði þegar ég hóf ræðu mína áðan, að þá var vandfundinn sá liður sem við vorum að leita að og var nær allt kerfið að leita að honum. Hugsanlega miðað við þetta hafa milljónirnar lent á vitlausum stað. En hvar hæstv. ráðherra geymir þann lið sem verið var að leita að vona ég að hann geti upplýst. Það er ansi dýrt spaug að láta allt kerfið leita að lið sem ráðherra hefur falið einhvers staðar sem enginn veit. Spurning er hvort hann hafi farið svo langan útreiðartúr 

Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson, 7. þm. Norðaust., kom í ræðu sinni inn á atriði sem hann spurðist fyrir um beinlínis. Er þá fyrst að nefna sérkennslu. Ég reikna með að hv. þm. sé þar að ræða um fjárlögin en ekki fjáraukalögin. Þar er um það að ræða að fjármunir hafa verið færðir á skólana, sérstaklega til þeirra sem hafa haft veruleg sérkennsluverkefni, sem munu vera nærri 200 millj., hygg ég. Ýmiss konar sérkennsluverkefni munu væntanlega líta dagsins ljós og þá er um 100 millj. óráðstafað sem er gert til þess að taka á slíkum tilfallandi verkefnum, svona til að skýra þetta aðeins nánar. Síðan ber að geta þess að það var tekin ákvörðun um það snemma á til þess að gera stuttum ferli mínum í menntmrn. að taka upp nýtt líkan. Því var ætlað að mæla með réttlátari hætti fjármuni til starfsmennta- og verkmenntagreina sérstaklega. Það var lengi búið að biðja um þessa breytingu en það var hins vegar ljóst að breytingin mundi kosta talsverða fjármuni og sá sem hér stendur setti sér það markmið að klára málið á tveimur árum. Upp kom erfið staða í fyrra þegar ljóst var að ekki væri hægt að koma til móts við þetta að fullu og þá var gripið til svokallaðrar þjöppunar en það er markmið mitt nú að nota 400 millj. af þeim 600 millj. sem hefur verið gerð tillaga um, 600 millj. allt í allt, í að gera upp líkanið að fullu. Að lokum vil ég geta þess að samningar við háskólana eru á lokastigi, einkum og sér í lagi við Háskóla Íslands. Samningarnir renna út um áramótin þannig að það þarf að vera búið að ganga frá þeim fyrir þann tíma. Þeir lýsa í stórum dráttum samskiptum aðila, þ.e. háskólans og menntmrn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, m.a. varðandi þessa færslu sem er í fjárlagafrv. inn á framhaldsskólana. Það sem ég var að gagnrýna fyrst og fremst var það sem hafði komið fram í viðræðum okkar við einhvern af forsvarsmönnum skólanna að það væri erfitt að bera þá saman því að það væri mismunandi fært inn á þá. Mér heyrist hæstv. ráðherra raunverulega vera að staðfesta það en með ákveðinni skýringu. Ég þakka fyrir hana. Það er einnig rétt hjá hæstv. ráðherra að það var settur niður starfshópur til að breyta reiknilíkaninu og það kom fram einmitt við fjárlagaafgreiðslu hér fyrir ári að ekki væri tekið að fullu tillit til þeirra breytinga sem gert var ráð fyrir í þeim tillögum sem þá lágu fyrir. Það er fagnaðarefni sem kemur fram hér hjá hæstv. ráðherra um hvernig þessar 600 millj. eru hugsaðar í skiptingu en það hafði ekki áður verið upplýst í fjárln. Það að 400 millj. af því séu til þess að gera líkanið að fullu virkt er sérstakt ánægjuefni sem við munum væntanlega fara betur yfir milli 2. og 3. umr. Því miður held ég samt að enn liggi nokkuð utan garðs varðandi reiknilíkansmálin og það sé hluti af þeim liðum sem ég nefndi í ræðu minni að ekki hefðu verið teknir inn. Vandinn er sá að þegar verið var að endurskoða reiknilíkanið litu þeir forsvarsmenn framhaldsskóla sem voru hluti af starfshópi svo á að nefndin hefði í raun ekki formlega lokið störfum, þ.e. að verkefnið hafi verið tekið út úr nefndinni og fært inn í ráðuneytið áður en nefndin lauk störfum. Menn telja því enn að nokkuð vanti upp á en vissulega ber að fagna þeim áfanga sem hér hefur náðst. Varðandi síðan samningana við háskólann vona ég að rétt reynist að þeim verði lokið sem allra fyrst. Ég vona að framvegis liggi slíkar niðurstöður fyrir þegar við ræðum hér fjárlög við 2. umr. því þetta eru það stórir liðir að þeir skipta miklu máli í heildarupphæðum til menntakerfisins.

Herra forseti. Það líkan sem nú er notað er nokkuð fíngert í sniðum og mælir nákvæmlega marga útgjaldaliði skólanna. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það þurfi að gæta hófs í því að mæla þessa útgjaldaliði svo nákvæmlega. Það gæti líka skapað erfiðleika að vera með of nákvæmt reiknilíkan. En því má heldur ekki gleyma að mælitæki sem þetta sem er þeim mun betra mælitæki sem það endurspeglar nákvæmar raunveruleika skólanna þarf alltaf að vera í endurskoðun. Það var hins vegar kominn tími til að taka ákvörðun um þetta. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið nauðsynlegt að taka ákvörðunina, jafnvel þótt því fylgdu þeir meinbugir að það tæki tvö ár að koma líkaninu í fulla notkun. Ég vil síðan taka það fram að ég lít svo á að samningaviðræður við Háskóla Íslands hafi gengið mjög vel og góður andi hafi skapast í þeim viðræðum. Þær eru á lokastigi þannig að ég get fullvissað hv. þingmann um að það er stutt í að þeim ljúki.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að reiknilíkan framhaldsskólanna reiknar ýmislegt ansi smátt. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það þurfi að gæta verulega hófs í því hversu nákvæmlega er farið í skiptingu í slíku líkani. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra líka að það var virkilega kominn tími til þess að endurskoða reiknilíkanið. Ég er sammála hæstv. ráðherra líka í því að þótt það tæki tvö ár var það nauðsynlegt og betra að gefa sér þann tíma sem þurfti til þess að fá það til að virka. Hins vegar er nauðsynlegt --- ég átta mig á því nú, herra forseti, að hæstv. ráðherra hefur ekki möguleika á að svara spurningu --- að sjá hvernig líkanið kemur út með því að við fáum þessa skiptingu fyrir 3. umr. fjárlaga. Það er eiginlega það sem snýr að þessum 400 millj. sem hæstv. ráðherra upplýsti okkur áðan um að væru ætlaðar til þess að koma líkaninu að fullu í gang. Það er brýnt að skiptingin berist frá ráðuneytinu til fjárln. þannig að við getum séð hana. Það sem við höfum verið að horfa á undanfarin ár og er hluti af því sem ég hef gagnrýnt gagnvart framhaldsskólunum er að það er einn liður þar, Framhaldsskólar, óskipt, sem hefur vaxið jafnt og þétt. Með því er að hluta til verið að taka af fjárhagslegt sjálfstæði skólanna vegna þess að meðan sá liður þrútnar út eru skólar að lenda í svipuðum vanda og ég lýsti áðan með Fjölbrautaskólann í Garðabæ. Það þarf að vinna gegn því að þessi liður vaxi svona og reyna að koma sem mestu út til skólanna þannig að þeir geti sem allra mest sjálfir stjórnað sínum fjármálum. Það held ég að sé langvænlegast og ég endurtek það sem ég sagði áðan varðandi reiknilíkanið, ég tel mjög mikilvægt að það sé stöðugt í endurskoðun vegna þess að það má ekki missa takt. Þá óttast ég að það fari að vinna gegn markmiði sínu og það held ég að sé hið versta mál vegna þess, eins og ég sagði áðan, að ég vil frekar sjá svona reiknilíkön færast meira út í ríkiskerfinu. Ég lít svo á í grunninn að reiknilíkanið sé af hinu góða en fái það ekki að fylgja þróun fari það að vinna gegn sjálfu sér.

Virðulegi forseti. Vonandi ratast hæstv. forseta satt á munn um að það verði fljótt breyting á að það verði skipt um meiri hluta, og ég skal gjarnan tala fyrir nýjan meiri hluta þegar þar að kemur. Virðulegi forseti. Fjárlagafrv. kemur nú til 2. umr. og ég mæli hér fyrir áliti 2. minni hluta fjárln. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2004 og breytingartillögum hennar og meiri hluta fjárln. kemur stefna ríkisstjórnarinnar skýrt fram í þeim málaflokkum sem ríkisvaldið ber ábyrgð á. Fram kemur hvernig ríkisstjórnin ætlar að afla tekna og tillögur hennar um það hvernig þeim skuli ráðstafað á einstaka málaflokka og verkefni. Þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað í heild sinni kemur greinilega fram sá munur sem er á áherslum núverandi meiri hluta á Alþingi annars vegar og áherslum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hins vegar. Íslenskt samfélag á að einkennast af jöfnuði, frelsi, fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er sú að allir fái notið sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríkir. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. stefnir þjóðinni í auðhyggjusamfélag þar sem skammtímaarður og peningalegur mælikvarði er lagður á allt og alla. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á velferð og jöfnun lífskjara. Skattkerfinu á að beita til að afla hinu opinbera nægilegra tekna til að standa undir samneyslu þjóðfélagsins og öflugu velferðarkerfi. Skattastefnan á að fela í sér tekjujöfnun og að byrðunum sé dreift með sanngjörnum hætti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafnar fákeppni og alþjóðavæðingu á forsendum hinna ríku og hún hafnar því að náttúrunni sé fórnað fyrir skyndigróða. Jafnt tillit verður að taka til félagslegra, efnahagslegra, lífrænna og menningarlegra þátta. Í slíku samfélagi blómgast bæði sveit og borg á eigin forsendum. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004 er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði á næsta ári rúmir 273 milljarðar kr. Enn fremur er lagt til í tillögum frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárln. að útgjöld verði aukin um rúma 2,2 milljarða kr. við 2. umr. Eins og frumvarpið liggur nú fyrir er því gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs verði alls um 275,3 milljarðar kr. á árinu 2004. Til samanburðar er gert ráð fyrir því í fjárlögum 2003 og fjáraukalögum sem nú liggja fyrir Alþingi að útgjöld ríkisins verði um 277 milljarðar kr. á árinu 2003. Útgjöld ríkissjóðs eiga því að lækka sem nemur 1,7 milljörðum kr. á milli ára. Samkvæmt 42. gr. stjórnarskrárinnar skal þegar Alþingi er saman komið á hausti leggja fram frumvarp til fjárlaga fyrir það fjárhagsár sem í hönd fer. Fjármálaráðherra leggur frumvarpið fram fyrir hönd framkvæmdarvaldsins á fyrsta degi þingsins að hausti. Eftir það er frumvarpið á ábyrgð þingsins og fer til fjárln. sem vinnur frumvarpið áfram til 2. og 3. umr. Nefndin hefur því aðeins tæpa tvo mánuði til að fara yfir frumvarpið, forsendur tekna og gjalda og gera á því breytingar sem fjárln. og Alþingi telur nauðsynlegar. Þegar tekið er mið af því hvernig samþykkt fjárlög hafa staðist á undanförnum árum og þeim breytingum sem þau hafa tekið í fjáraukalögum og í lokafjárlögum er ljóst að eitthvað meiri háttar er að við fjárlagagerðina. Í fjárlögum ársins 2002 t.d. voru tekjur áætlaðar 257 milljarðar og 900 millj. kr. og gjöldin 239 milljarðar og 370 millj. kr., þannig að þegar fjárlögum fyrir árið 2002 var lokað var gert ráð fyrir 18,5 milljarða kr. rekstrarafgangi. Og við minnumst þess hér, virðulegi forseti, hvernig hæstv. fjmrh. gumaði og barði sér á brjóst yfir góðum fjárlögum sem verið væri að leggja fram og loka þar. Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2002 reyndist útkoman vera allt önnur. Þá reyndust tekjur ársins vera 259 milljarðar og 210 millj. kr. en gjöldin 267 milljarðar og 332 millj. kr. Rekstrarafgangurinn sem að var stefnt og hafði verið gumað svo mjög af og átti að verða 18,5 milljarðar kr. breyttist í halla upp á 8,1 milljarð kr. á árinu 2002. Tekjur höfðu breyst um tæpa 2 milljarða kr. en gjöldin höfðu aukist um 28 milljarða kr. Virðulegi forseti. Þó að þessar tölur eigi sér allar sínar skýringar þá benda þær á hversu vinnu við fjárlagagerðina er ábótavant og brýnt að á henni verði tekið. Nú liggja allmargar beiðnir um upplýsingar varðandi fjárlagavinnuna hjá ráðuneytum og á nefndin eftir að kalla fulltrúa nokkurra stofnana á sinn fund til að gefa skýringar áður en hægt er að ljúka fjárlagagerðinni fyrir 3. umr. Flutningsmaður hefur ítrekað lagt til breytt vinnulag við gerð fjárlaga og sýnist það aldrei brýnna en nú. Sú breyting að leggja fram niðurstöðutölur á tekjuhlið frumvarpsins nú við 2. umr. er nýlunda og breyting til batnaðar frá því sem áður hefur verið því að nú liggja áætlaðar tekjur og gjöld fyrir fyrir 3. umr. og hægt er að loka þeim þáttum samhliða. Ég hef ítrekað, virðulegi forseti, lagt fram tillögur á Alþingi um að einmitt þessi tilhögun yrði tekin upp og ég fagna því að svo sé og vona að framhald verði þar á. Fjárlagafrumvarpið er lagt fram og unnið á efnahagsforsendum fjármálaráðuneytisins og er beinn hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og mótast af væntingum hennar og brellum í fjárlagagerð. Fjárlaganefnd hefur litla möguleika til að leita annarra viðhorfa eða meta öryggi efnahagsforsendna fjármálaráðuneytisins. Aðstæður fjárln. til að meta á sjálfstæðan hátt forsendur útgjalda og tekjuhlið frumvarpsins hafa versnað stórum á undanförnum árum. Æ erfiðara hefur reynst að fá nauðsynlegar upplýsingar úr ráðuneytum um stöðu stofnana og verkefna og forsendur að baki einstökum tillögum í frumvarpinu. Þó tók nú steininn úr í haust þegar fulltrúum stofnana var bannað að koma til fundar við nefndina eða gefa henni upplýsingar, samanber bréf sem birt er hér sem fylgiskjal en fjallar um bréf ríkisstjórnarinnar til fagráðuneytanna um að leggjast gegn því að forstöðumenn stofnana kæmu fyrir fjárln. og greindu frá stöðu og verkefnum sinna stofnana, þörf og fjármálum. Þetta vinnulag af hálfu ríkisstjórnarinnar kom fjárln. í opna skjöldu. Hún hafði þá þegar sent út auglýsingu þar sem forstöðumönnum eða fulltrúum stofnana var boðið að sækja um viðtal. Það verður að segja, virðulegi forseti, og harma að valdhroki framkvæmdarvaldsins gekk svo langt að sjálfri yfirstjórn Alþingis var sent bréf þar sem þetta bann var áréttað. Í ljósi þessara atburða og þess hve erfitt hefur reynst að fá upplýsingar varðandi fjárlagagerðina er brýnna nú en nokkru sinni fyrr að styrkja stöðu þingsins og nefnda þess. Það væri t.d. hægt að gera með stofnun sérstakrar efnahagsskrifstofu þingsins sem gæti lagt sjálfstætt mat á stöðu og þróun efnahagsmála og fjármála ríkisins. Virðulegi forseti. Ég held að Alþingi verði að krefjast þess, a.m.k. geri ég kröfu til þess að hæstv. ríkisstjórn eða þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á þessum tilskipunum til undirstofnana sinna ráðuneyta biðjist afsökunar og viðurkenni það að þeim hafi orðið á, þetta hafi verið mistök, þeir hafi ekki sést fyrir í að beita valdi sínu og þetta séu mistök. Á síðustu dögum höfum við einmitt upplifað það í þjóðfélaginu að einstakir ábyrgðaraðilar og forsvarsmenn í íslensku viðskiptalífi hlupu mjög alvarlega á sig, fengu m.a. ofanígjöf frá hæstv. forsrh., og sáu þann kost vænstan að biðjast afsökunar og taka það til baka. Ég tel, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin eða þessir ráðherrar yrðu menn að meiri ef þeir hefðu frumkvæði að því að kalla þessa valdníðslu, þessa valdbeitingu til baka og halda sig við eðlileg lýðræðisvinnubrögð hér á hinu háa Alþingi. Ég treysti því að fjárln. geti unnið einhuga og saman að því að færa vinnulag við fjárlagagerðina til betri vegar og til meira sjálfstæðis en nú er og tel að þau orð sem hv. þm. Magnús Stefánsson, formaður fjárln., hefur látið falla í þessu sambandi bæði hér á Alþingi og eins í fjárln. gefi vonir um að það verði eining um að taka á sjálfstæðri stöðu fjárln. til að vinna sín verk gagnvart þinginu. Í fyrri hluta frumvarps til fjárlaga, Stefna og horfur, kemur fram að útgjaldahlið fjárlagafrumvarpsins markist af sérstökum ráðstöfunum sem eiga að skila samtals 3,7 milljarða kr. útgjaldasparnaði. Vafalaust er hægt að spara og hagræða í ýmsum þáttum ríkisrekstursins og það ber að gera, en það er ekki sama hvernig það er gert. Hér skilur fullkomlega á milli Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. Framsfl. og Sjálfstfl. velja að ná fram sparnaði í ríkisútgjöldum með því að lækka framlög til sjúkratrygginga og auka þátt og hlut sjúklinga í greiðslu lyfjakostnaðar, auka hlut þeirra sem þurfa að njóta hjálpartækja, lækka vaxtabætur og skerða rétt til atvinnuleysisbóta. Þetta eru þeir þjóðfélagshópar sem eiga að bera hagræðingar- og skerðingarkröfu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Þá er og gert ráð fyrir því í þessu frv. að samgönguáætlun, sem hafði verið sett fram af nokkrum metnaði fyrir um ári síðan, verði skorin niður, framkvæmdafé hennar, a.m.k. um einn milljarð kr. Í frv. er gert ráð fyrir að lækniskostnaður verði um 3,1 milljarður kr. Hér er um að ræða lækkun upp á 80 millj. kr. frá því sem gert var ráð fyrir að útgjöld vegna lækniskostnaðar yrðu á árinu 2003. Þessari lækkun á að ná fram með því að hækka komugjöld sjúklinga, m.a. til sérfræðilækna. Slík ráðstöfun mun bitna harðast á þeim sem síst skyldi, þ.e. sjúklingunum sjálfum. Afleiðingarnar verða þær að þeir tekjulægstu, öryrkjar og þeir sem ekki hafa atvinnu, munu í minna mæli leita til sérfræðinga þegar þeir þurfa á því að halda. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir því að þegar stefnir í mikið hagvaxtarskeið, að því er sagt er af hálfu meiri hlutans hér og stjórnvalda, skuli sjúklingar eiga að borga brúsann til að viðhalda stöðugleikanum í efnahagsmálum. Í frumvarpinu og breytingartillögum frá ríkisstjórninni og meiri hluta nefndarinnar er gert ráð fyrir að lyfjakostnaður sjúkratrygginga verði um 6 milljarðar og 160 millj. kr. að teknu tilliti til 450 millj. kr. hagræðingarkröfu eins og forsendur frumvarpsins gera ráð fyrir. Í frumvarpinu var hins vegar gert ráð fyrir að lyfjakostnaður mundi hækka um 800 millj. kr. frá fyrra ári en á hinn bóginn er lögð til 450 millj. kr. lækkun á framlagi til lyfja miðað við áætlaðan lyfjakostnað á árinu 2004. Til að ná fram lækkun á lyfjakostnaði á m.a. að endurskoða reglur um greiðsluþátttöku notenda í lyfjakaupum og það þýðir að sjúklingar sem þurfa á lyfjum að halda eiga að borga æ stærri hlut. Og aftur: Þetta mun koma harðast niður á þeim sem hafa lægstar tekjur í þjóðfélaginu. Nær væri að ríkisstjórnin hefði í lyfjamálum beitt sér fyrir því að taka á þeirri fákeppni og einokun sem orðin er á lyfjamarkaði hér á landi og vita hvort ekki mætti með þeim hætti ná niður lyfjakostnaði og lyfjaverði í landinu. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að búið er að þrengja svo að sjálfstætt starfandi apótekum að þau eru nánast engin orðin eftir en tveir lyfjarisar hafa haslað sér völl, yfirtekið apótekin og nú ríkir nánast fákeppni eða einokun á lyfjamarkaði hér á landi og þeir aðilar geta í rauninni skammtað sér þá álagningu og þjónustu sem þeim sýnist. Hér væri miklu nær fyrir ríkisstjórnina einmitt að taka á slíkri stöðu og vita hvort ekki sé hægt að lækka lyfjakostnaðinn með því að taka á þeirri einokun og fákeppni sem orðin er á lyfjamarkaði í stað þess að ráðast á sjúklinga, þá sem þurfa á þjónustu og lyfjum að halda. En þetta er einmitt stefna Framsfl. og Sjálfstfl. í reynd gagnvart þeim þjóðfélagshópum, gagnvart því fólki. Gert er ráð fyrir að lækka vaxtabætur um 600 millj. kr. þar sem lagt er til að hámark vaxtagjalda til útreiknings vaxtabóta miðist við 5,5% í stað 7% af skuldum vegna íbúðarkaupa. Þessi tillaga mun koma harðast niður á ungum fjölskyldum sem eru að koma þaki yfir höfuðið og skulda eðli málsins samkvæmt mest í upphafi. Og alveg í takt við stefnu ríkisstjórnarinnar á enn og aftur að sækja sparnað ríkisins í vasa þeirra sem minnst hafa og lækka vaxtabætur. Reyndar er deilt um lögmæti þessara aðgerða. Þá leggur ríkisstjórnin upp með það að lækka útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs um 170 millj. kr. m.a. með því að greiða ekki bætur fyrir fyrstu þrjá dagana í stað þess að bætur reiknist frá fyrsta skráningardegi. Hér er um mikla og grófa afturför að ræða ef samþykkt verður. Hér eins og annars staðar í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sparnaði í ríkisútgjöldum skuli náð hjá þeim sem síst skyldi. Þessum áformum hefur verið harðlega mótmælt, m.a. af Alþýðusambandi Íslands og BSRB. Hér að framan voru einungis nefnd nokkur dæmi um hvernig ríkisstjórnin ætlar að ná fram útgjaldasparnaði á næsta ári. Miðað við þessar tillögur er ljóst á hverjum þetta mun bitna mest: sjúklingum, öryrkjum og atvinnulausum. Fjöldi félagasamtaka hefur mótmælt þessari grímulausu aðför frjálshyggjunnar að velferðarkerfinu. Félögum framsóknarmanna úti á landi, sem enn bera félagshyggju og samvinnuhugsjón í brjósti sér, geðjast alls ekki að stefnu flokksforustunnar og hafa einmitt mótmælt harðlega og sent fjölda ályktana til Framsfl., miðstjórnarinnar í Reykjavík og ráðherranna og mótmælt þessari aðför og talið að hún sé í engum takt við stefnu góða félagshyggjuflokksins, Framsóknarflokksins, sem einu sinni var. Afstaða verkalýðsfélaganna speglast vel í samþykkt Alþýðusambands Íslands sem er birt sem fskj. með frv. og ég ætla að leyfa mér að vitna í, virðulegi forseti: ,,Ályktun miðstjórnar ASÍ um fjárlagafrumvarpið. Misskipting einkennir fjárlagafrumvarpið.`` --- Segir í fyrirsögn. ,,,,Miðstjórn ASÍ gagnrýnir harðlega það óréttlæti og þá auknu misskiptingu sem einkennir fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2004. Miðstjórn ASÍ telur ástæðu til þess að árétta afstöðu ASÍ um nauðsyn þess að mótuð verði víðtæk sátt um heildstæða og samtvinnaða stefnu í efnahags-, atvinnu- og félagsmálum.`` Þetta segir m.a. í ályktun miðstjórnar ASÍ um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Í ályktuninni segir að fjárlagafrumvarpið gangi þvert á þá sátt sem ASÍ vill ná fram í efnahags-, atvinnu- og félagsmálum. Einsýnt sé að ríkisstjórnin telji að byrðarnar af nauðsynlegri aðhaldssamri hagstjórn komandi missira eigi að leggja á atvinnulausa, sjúka, öryrkja og skuldsett heimili. Á sama tíma telji ríkisstjórnin nauðsynlegt að lækka sérstaklega skattbyrði og auka ráðstöfunartekjur þeirra tekjuhærri. ,,Miðstjórn ASÍ telur mikilvægt að árétta að sú samfélagssýn og stefna sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2004 getur aldrei orðið grundvöllur að sátt á vinnumarkaði.`` ASÍ vekur athygli á að í fjárlagafrumvarpinu eigi að sporna gegn ofþenslu og óðaverðbólgu af völdum stóriðju- og virkjanaframkvæmda. Spara eigi 3,7 milljarða króna með þessum ráðstöfunum. Í þessu sparnaðarátaki séu tilfærslur til heimilanna lækkaðar um 2,2 milljarða króna. Þar af eru vaxtabætur lækkaðar um 600 milljónir, almennur tekjuskattur hækkaður um 600 milljónir með afnámi frádráttar vegna séreignarsparnaðar, atvinnuleysisbætur eru lækkaðar um 170 milljónir, sjúkratryggingar lækkaðar um 740 milljónir með auknum álögum á sjúklinga. ,,Þessi lækkun tilfærslna til heimilanna hefur sömu áhrif og hækkun skatta og er greinilega ætlað að lækka ráðstöfunartekjur heimilanna og þar með einkaneyslu.`` Vakin er athygli á því að fjárfestingar og tækjakaup ríkisins séu lækkuð um 1,5 milljarða króna, en ekki hafi verið kynnt hvaða framkvæmdum áætlað sé að fresta. Þá sé lagt til að rekstrarútgjöld ríkissjóðs verði lækkuð um 100 milljónir með hagræðingarkröfu á stjórnsýslustofnanir.`` Tilvitnun lýkur í ályktun miðstjórnar ASÍ um fjárlagafrumvarpið. Sem sagt, ASÍ áréttar að sú stefna og þau atriði sem einmitt eru í takt við stefnu ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrv. verði aldrei grundvöllur sátta á vinnumarkaði og þess vegna sé nauðsynlegt að breyta hér út af. Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar ,,Endurskoðun ríkisreiknings 2002`` kemur fram að halli Heilsugæslunnar í Reykjavík hafi verið 182,6 millj. kr. í árslok 2002. Í yfirliti fjármálaráðuneytis um útgjöld ríkissjóðs og ríkisstofnana fyrstu átta mánuði ársins kemur fram að gjöld stöðva sem heyra undir Heilsugæsluna í Reykjavík hafi verið 250 millj. kr. umfram heimildir. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki tekið á þessum rekstrarvanda. Ljóst er að fjárþörf Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri er stórlega vanmetin og heilsugæslustöðvar og sjúkrahús utan Reykjavíkur líða fyrir fjárskort. Mikil þörf er á að fjölga hjúkrunarrýmum við öldrunarstofnanir um allt land en með hærri aldri og bættri heimahjúkrun eykst sú þörf hlutfallslega. Eftir er að ganga endanlega frá fjárveitingum til þessa málaflokks og skiptingu fjár á einstakar stofnanir. Verður það væntanlega gert við 3. umr. Mikilvægt er að heilsugæslustöðvar og sjúkrahús á landsbyggðinni haldi hlut sínum og veiti fjölbreytta staðbundna þjónustu og létti á rýmisþörf stóru hátæknisjúkrahúsanna. Í frumvarpinu og breytingum frá ríkisstjórn og meiri hluta nefndarinnar er gert ráð fyrir að útgjöld Landspítala -- háskólasjúkrahúss umfram sértekjur verði 24.755 millj. kr. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar ,,Endurskoðun ríkisreiknings 2002`` kemur fram að rekstrarhalli spítalans hafi numið um 798 millj. kr. í lok árs 2002. Samkvæmt fjárlögum 2003 og frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2003 sem nú liggur fyrir Alþingi eru heildarútgjöld til spítalans umfram sértekjur um 25.451 millj. kr. á árinu 2003. Ef hallinn í lok ársins 2002 er dreginn frá er ljóst að útgjöld spítalans umfram sértekjur á árinu 2003 nema um 24.653 millj. kr. Miðað við þetta er gert ráð fyrir að útgjöld spítalans hækki um 0,5% milli ára. Forstjóri Landspítala -- háskólasjúkrahúss kom á fund fjárlaganefndar eftir 1. umr. um frumvarpið. Hann telur að spítalinn þurfi 1.400 millj. kr. til viðbótar við þá fjárheimild sem frumvarpið gerir ráð fyrir miðað við óbreytta starfsemi á árinu 2004. Enn fremur kom fram hjá forstjóra spítalans að áætlun spítalans annars vegar og fjármálaráðuneytis hins vegar um verðlagsforsendur fari ekki saman. Launa- og lyfjakostnaður spítalans hafi t.d. á undanförnum árum hækkað mun meira en verðlagsforsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir. Áætlun spítalans um verðlagsforsendur fyrir næsta ár gerir einnig ráð fyrir meiri hækkun á þessum liðum en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Ljóst er að fjárlaganefnd mun þurfa að fara yfir fjárveitingar til spítalans milli 2. og 3. umr. og skoða áðurnefnda þætti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar ,,Endurskoðun ríkisreiknings 2002`` kemur fram að 13 framhaldsskólar fóru meira en 4% fram úr fjárheimildum á því ári en þeir voru 11 árið á undan. Útgjöld framhaldsskólanna umfram fjárheimildir voru samtals 661 millj. kr. á árinu 2002. Á móti vegur að safnliðurinn ,,Framhaldsskólar, almennt`` var með jákvæða stöðu að fjárhæð 206 millj. kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga sem nú liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir 180 millj. kr. til að mæta rekstrarhalla framhaldsskólanna. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir frekari framlögum til að mæta rekstrarhalla undanfarinna ára. Ástæður þess að margir framhaldsskólar fara fram úr fjárheimildum má m.a. finna í minnisblaði sem skólameistari Fjölbrautaskólans í Garðabæ lagði fyrir fjárlaganefnd þegar hann kom á fund hennar. Þar kemur m.a. fram að fjöldi ársnemenda skólans hafi verið rangur í forsendum fjárlaga 2002 og 2003 og einnig í fjárlagafrumvarpi 2004. Því ber þó að fagna að við 2. umr. hefur verið gerð leiðrétting á fjölda ársnemenda og er nú miðað við heildarfjölda á landinu, 17.000 nemendur, eins og spáð er. Enn fremur kemur fram í minnisblaði frá skólameistara Kvennaskólans í Reykjavík að það stefni í a.m.k 10 millj. kr. halla á rekstri skólans á árinu 2003 til viðbótar við 6,9 millj. kr. halla sem var í árslok 2002. Skólameistarinn bendir m.a. á að uppreiknaðar verðlagsbætur eru ekki og hafa ekki verið í takt við raunveruleikann síðustu ár. Enn fremur nefnir skólameistarinn eignakaup sem dæmi um að vanáætlað sé. Í reiknilíkaninu, sem notað er til að skipta ákvörðun um fjárþörf skólanna og skiptingu fjár, er miðað við 4% afskriftir sem þýðir að tölvur og húsbúnaður þurfa að endast í yfir 20 ár. Sér hver heilvita maður hversu fjarlæg sú viðmiðun er. Það er því ljóst, virðulegi forseti, að fara verður yfir fjárveitingar til skólanna, framhaldsskólanna, milli 2. og 3. umr. Í mars 2003 undirrituðu Jón Kristjánsson, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og Garðar Sverrisson, formaður Öryrkjabandalagsins, samkomulag um hækkun grunnlífeyris öryrkja frá 1. janúar 2004. Samkomulag þetta var samþykkt í ríkisstjórninni. Í fréttatilkynningu frá heilbrigðisráðuneytinu er gert ráð fyrir að þessar viðbótargreiðslur nemi rúmum 1 milljarði kr., svo sem sjá má í fylgiskjali V með nefndaráliti okkar. Með samkomulaginu er komið sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni, en fram til þessa hefur eitt og sama almannatryggingakerfið gilt fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega. Var þar náð tímamótaáfanga í baráttu fyrir viðurkenningu á sérstöðu ungra öryrkja. Samkvæmt samkomulaginu hefur starfshópur unnið að tillögum að lagabreytingum og nánari útfærslu á framkvæmdinni þannig að hægt verði að standa að greiðslum samkvæmt þessari ákvörðun frá 1. janúar 2004. Á aðalfundi Öryrkjabandalagsins í október sl. kom fram í máli formanns bandalagsins, sem jafnframt á sæti í umræddri nefnd, að um 1,5 milljarða kr. þurfi á fjárlögum næsta árs til að fullnusta þetta tímamótasamkomulag ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalagsins. Í fjárlagafrumvarpinu eins og það nú liggur fyrir er einungis gert ráð fyrir 1 milljarði kr. Væntanlega verður tekið á þessu máli og það leiðrétt fyrir 3. umr. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. hvort svo verði ekki örugglega gert? Ég vil minna á að þessu samkomulagi var fagnað af öllum í þjóðfélaginu á sínum tíma þegar það var gert, og þó það væri gert skömmu fyrir kosningar og gæti þess vegna hafa lyktað af því að hafa áhrif á kjósendur, þá heyrði ég engan sem nefndi það með þeim hætti, heldur fagnaði fólk þeirri ákvörðun sem tekin var 25. mars árið 2003. Ég held að allir sem þar komu að hafi gert ráð fyrir að sú ályktun stæði. Ég vil vitna í fréttatilkynningu frá heilbr.- og trmrn. sem birt var að þessu samkomulagi gerðu, með leyfi forseta: Fyrirsögnin er: ,,Samkomulag um að bæta hag ungra öryrkja sérstaklega. Allt að tvöföldun grunnlífeyris. Jón Kristjánsson, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, og Garðar Sverrisson, formaður Öryrkjabandalags Íslands hafa, fyrir hönd ríkisstjórnar og Öryrkjabandalagsins, gert samkomulag um hækkun grunnlífeyris öryrkja frá 1. janúar 2004. Er með samkomulaginu komið sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni, en gert er ráð fyrir allt að tvöfaldri hækkun grunnlífeyris til þeirra sem yngstir verða öryrkjar. Ríkisstjórnin samþykkti samkomulagið á fundi sínum í morgun. Það er gert í framhaldi af formlegum og óformlegum viðræðum heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og forsvarsmanna Öryrkjabandalags Íslands sem staðið hafa frá í febrúar 2002, eða í rúmt ár, og hefur Öryrkjabandalagið lagt sérstaka áherslu á það í viðræðunum að sérstaða þeirra sem yngstir verða öryrkjar verði bætt. Samkomulagið er einnig gert í tilefni Evrópuárs fatlaðra. Samkvæmt samkomulaginu er lagt til að skipaður verði starfshópur sem geri endanlegar tillögur að breytingum á lögum um almannatryggingar í samræmi við samkomulagið sem taka gildi 1. janúar 2004, eins og áður sagði, og tillögur sem eiga að auka möguleika öryrkja til atvinnuþátttöku. Starfshópurinn skal miða störf sín við framangreint samkomulag sem felur í sér eftirfarandi: Stigið verði fyrsta skref til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fá þannig hækkun á núverandi grunnlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins, sem nemur allt að tvöföldun grunnlífeyrisins. Þeir sem verða öryrkjar síðar á lífsleiðinni fá hins vegar hækkun á núverandi grunnlífeyri með hliðsjón af aldri, þannig að þeir sem verða öryrkjar 67 ára fá grunnlífeyri sem nemur sömu upphæð og ellilífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins. Hækkunin kemur til framkvæmda 1. janúar 2004. Í samkomulaginu er sömuleiðis gert ráð fyrir að starfsendurhæfing öryrkja verði efld og taki mið af þeim margvíslegu möguleikum sem nú hafa skapast með breyttum atvinnuháttum. Er þetta gert til að ýta undir og opna möguleika öryrkja til að taka þátt í atvinnulífinu á sínum forsendum. Samkvæmt útreikningum sérfræðinga heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins verður kostnaðurinn við þessa hækkun grunnlífeyris og kerfisbreytinguna rúmur einn milljarður króna á ársgrundvelli.`` Vert er að vekja athygli, virðulegi forseti, á að þessi ályktun og kostnaðarmatið sem þar er lagt fram er gróft kostnaðarmat í upphafi þessa ferils. Gert var ráð fyrir því að nefndin skoðaði þetta mál í ljósi þeirra markmiða sem þar eru sett. Ég ítreka að ég held að þjóðfélagið allt hafi fagnað þessu samkomulagi og muni leggja áherslu á að við það verði staðið til fulls. Þess vegna vek ég athygli á þessari stöðu, að í fjárlögum fyrir árið 2004 er einungis gert ráð fyrir 1 milljarði kr. til þessa verkefnis. Eins og fram kom í ræðu formanns Öryrkjabandalagsins á ársfundi þess í október er líklegt að sú upphæð verði 1,5 milljarðar kr. á næsta ári. Ég tel afar mikilvægt að staðið verði við fyrirheitið sem þar var gefið og leyfi mér að spyrja bæði hæstv. heilbrrh., sem hér er viðstaddur, og einnig hæstv. fjmrh. hvort ekki sé öruggt að svo verði. Alvarleg staða er komin upp í fjárhag margra sveitarfélaga, m.a. vegna breyttra reglna um greiðslur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þeim verkefnum hefur fjölgað sem ríkið hefur fært til sveitarfélaganna án þess að nægjanlegir tekjustofnar hafi fylgt með. Enn fremur hafa mörg verkefni sveitarfélaga vaxið mjög á undanförnum árum. Má þar nefna leikskóla, öldrunarþjónustu o.fl. Í framhaldi af sameiningu fyrirtækja í sjávarútvegi og landbúnaði og brottflutningi tekjuhærra fólks úr byggðarlögum hefur enn þrengt mjög að mörgum dreifbýlissveitarfélögum og sjávarbyggðum. Óhagstæð gengisskráning hefur lækkað fiskverð og þar með laun sjómanna. Mörg sveitarfélög reyna nú að spara með því að draga úr þjónustu við íbúana en safna samt skuldum. Vandi margra sveitarfélaga heldur því áfram að aukast. Hluti tekna sveitarfélaga kemur frá jöfnunarsjóði. Á árinu 2003 komu til framkvæmda breyttar úthlutunarreglur sjóðsins. Þessar breyttu reglur komu mjög flatt upp á mörg sveitarfélög. Samkvæmt lögum gera sveitarfélög langtímafjárhagsáætlun annars vegar og fjárhagsáætlun til næsta árs hins vegar. Snöggar breytingar á tekjustofnum þeirra geta því haft afdrifaríkar afleiðingar. Sem dæmi má nefna ákveðið sveitarfélag sem er mjög dreifbýlt en er með einn þéttbýliskjarna. Það fær um 50% tekna sinna úr jöfnunarsjóði, hefur fengið 55--60 millj. kr. úr honum á undanförnum árum en fær nú liðlega 44 millj. kr. Framlagið lækkar því um 20--30% á milli ára en rekstur sveitarfélagsins hefur hins vegar ekkert breyst. Þó að nauðsynlegt hafi verið að endurskoða úthlutunarreglur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga voru ekki forsendur til að slíkar breytingar hefðu í för með sér skerðingu á tekjum einstakra sveitarfélaga. Breyting á reglunum hafði í för með sér að sum sveitarfélög fengu aukin framlög sem mikil þörf var fyrir, en þessi auknu framlög voru tekin frá öðrum sveitarfélögum sem ekki voru aflögufær. Á undanförnum árum hefur Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fengið auknar fjárveitingar, t.d. fólksfækkunarframlög upp á 700 millj. kr. eða sérstakt aukið ráðstöfunarfé. Þetta fé er nú ekki fyrir hendi og því skerðast fjárveitingar sjóðsins miðað við fyrri ár. Ljóst er að grípa verður til aukinna fjárveitinga til sjóðsins ef ekki á að steypa allnokkrum sveitarfélögum í þrot. Verður að skoða þessi mál betur fyrir 3. umr. Með þessu nál. eru fylgiskjöl frá nokkrum sveitarfélögum til marks um hvernig þau meta sína stöðu, bæði fjárhagslega og einnig gagnvart breyttum reglum sjóðsins. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að beina því til bæði hv. formanns fjárln. og einnig til fjmrh. hvort ekki sé að vænta þess að á málum fjárhags sveitarfélaganna og málefnum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði tekið fyrir 3. umr. um fjáraukalög og fjárlög. Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill vernda íslenska náttúru og auðlindir lands og sjávar. Náttúruauðlindir eiga að vera sameign landsmanna og þær á að nýta í þágu almannahagsmuna án þess að gengið sé á umhverfið. Með hliðsjón af því er mikilvægt að efla stofnanir á þessu sviði og gera þeim kleift að sinna þýðingarmiklu hlutverki sínu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fjárveiting til Umhverfisstofnunar verði 527 millj. kr. eða lækki um 4,3 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárheimildum yfirstandandi árs. Við meðferð fjárlagafrumvarpsins í umhvn. kom m.a. fram hjá fulltrúum Umhverfisstofnunar að stofnunin hefði sótt um aukið fjármagn til þriggja afmarkaðra þátta: Í fyrsta lagi til þess að geta staðið undir því mikla starfi sem fólgið er í þýðingu og innleiðingu EES-gerða á sviði stofnunarinnar, í öðru lagi vegna væntanlegrar stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs og í þriðja lagi til að standa undir ákvæðum um meðferð dýra og vegna dýraverndunarlaga. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur mikilvægt að styrkja stofnunina og styðja hana með því að veita aukið fjármagn til hennar. Þess ber að geta að nú við 2. umr. leggur meiri hluti fjárln. til að veitt verði 10 millj. kr. til Snæfellsnesþjóðgarðs, sem ber að fagna og réttir það nokkuð hlut Umhverfisstofnunar. Við meðferð fjárlagafrumvarpsins í umhverfisnefnd kom fram í máli forstjóra Náttúrufræðistofnunar Íslands að stofnunin hefði fengið fjárframlög til undirbúnings gerðar náttúrufarskorta en nú væri ekki gert ráð fyrir áframhaldandi framlagi þegar komið væri að hinni eiginlegu vinnu. Með hliðsjón af því að hér er um mikilvægt verk að ræða sem komið er á rekspöl er nauðsynlegt að stofnunin fái fjárframlag til að klára verkefnið. Það skýtur skökku við að stofnun sem hefur það hlutverk að sinna slíkum grundvallaratriðum við rannsóknir og kortlagningu náttúru Íslands skuli þurfa að segja upp starfsfólki þegar verkefnin eru brýn. Til að klára flokkun og gerð náttúrufarskorta væri hægt að ljúka kortlagningu landsins á 4--5 árum en þá þyrfti stofnunin að fá um 30 millj. kr. á ári í verkefnið. Náttúrustofur starfa samkvæmt lögum nr. 60/1992. Við meðferð fjárlagafrv. í umhvn. kom fram hjá gestum nefndarinnar að framlag það sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir til stofanna uppfylli ekki skilyrði laganna. Þannig vanti 3,3 millj. kr. upp á framlag til hverrar stofu til að standa undir því sem stofunni er ætlað samkvæmt lögunum. Um fjárframlag til stofanna segir í lögunum: ,,Framlag ríkissjóðs til náttúrustofu er ákveðið í fjárlögum hverju sinni og miðast við fjárhæð sem nemur launum forstöðumanns í fullu starfi að viðbættri fjárhæð sem er allt að jafnhá þeirri fjárhæð og rennur hún til reksturs náttúrustofu.`` Nú eru launakostnaður og launatengd gjöld líffræðinga í stjórnunarstörfum í kringum 5,8 millj. kr. á ári. Miðað við það ætti framlag ríkisins að vera um 11,6 millj. kr. á hverja stofu í stað 7,7 millj. kr. eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Í tillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta nefndarinnar er lagt til að veita hverri stofu um 5 millj. kr. til sérverkefna og tímabundinna verkefna. Ljóst er því að enn vantar fjárframlag til stofanna þannig að það uppfylli skilyrði laganna. Varðandi tekjuhlið frumvarpsins vísast til álits minni hluta efh.- og viðskn. Þó skal hér vakin athygli á að tekjuöflun ríkisins er hlutfallslega í auknum mæli borin uppi af almennu launafólki og fólki með lægstu tekjur. Stöðugt stærri hlutur er sóttur í þjónustugjöld. Nægir að vitna í þessu sambandi, virðulegi forseti, til ályktunar ASÍ sem ég las upp áðan. Félagsleg samhjálp og samábyrgð lætur undan, launabil eykst og misrétti vex. Þetta ástand skerpir andstæður og eykur á óréttlæti og óstöðugleika í samfélaginu, enda er yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að draga hlutfallslega úr samneyslu og hækka hlut einkaneyslu. Sú stefna kemur harðast niður á tekjulægsta fólkinu. Allt bendir til þess að innflutningur stóraukist á næstu missirum. Þar kemur til hátt raungengi og aukinn hagvöxtur vegna stóriðjuframkvæmda og innstreymis erlends fjármagns. Viðskiptahalli mun þá snaraukast og þrýstingur á verðbólguna einnig. Seðlabankinn hefur þegar boðað hækkun vaxta sem viðbrögð við þeirri þróun. Hátt raungengi og háir vextir munu lækka útflutningstekjur okkar og skerða samkeppnisstöðu íslensks iðnaðar og frumframleiðslugreina, ferðaþjónustu og annarra útflutningsgreina. Útflutningstekjur og atvinnuástand eru því í óvissu þegar hagvöxturinn verður keyrður áfram af stórauknum viðskiptahalla. Hins vegar munu tekjur ríkissjóðs aukast með auknum innflutningi og væntanlega mun meira en fjárlögin gera ráð fyrir. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004 og tillögum sem liggja fyrir frá ríkisstjórninni og meiri hluta nefndarinnar er gert ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs á næsta ári nemi um 275.250 millj. kr. Samkvæmt því er eins og áður sagði gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs dragist saman frá yfirstandandi ári. Þó er ljóst að framlög til fjölmargra málaflokka eru óafgreidd og bíða þau úrvinnslu og afgreiðslu við 3. umr. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill efla samfélagsþjónustu og velferðarkerfið og tryggja að fjárhagsleg staða fólks skerði aldrei möguleika til að njóta opinberrar þjónustu og félagslegs öryggis. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er viss atlaga að velferðarkerfinu. Aðhaldsaðgerðir bitna mest á sjúklingum, öryrkjum, atvinnulausum og þeim sem lægstar hafa tekjur. Þannig á að skapa svigrúm til lækkunar skatta þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Fjölmargir málaflokkar fjárlaga bíða afgreiðslu 3. umr. og nánari grein verður gerð fyrir afstöðu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til fjárlagafrv. þegar heildarmyndin liggur fyrir við 3. umr. Virðulegi forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu við umræðuna í dag flytja ýmsar brtt. við fjárlagafrv. og leggja með því áherslu á þá málaflokka sem orðið hafa út undan í meðferð meiri hluta fjárln. fyrir 2. umr., málaflokka sem sýna áherslur flokksins og þær breytingar sem þeir vildu sjá á fjárlagagerðinni.

Herra forseti. Hv. 8. þm. Norðaust. gerði að umræðuefni samkomulag við Öryrkjabandalagið og framkvæmd þess samkomulags sem gert var í febrúar 2003 og felur í sér áform um að allt að tvöfalda örorkubætur til ungra öryrkja og aldurstengja örorkubætur. Samkomulagið markaði tímamót að því leyti að þar er um breytt kerfi að ræða. Eins og hv. þm. gat um vinnur nefnd að útfærslu þessa samkomulags og mun væntanlega ljúka því verki á næstu dögum. Miðað við þær heimildir sem ég hef þarf hins vegar að áfangaskipta þessu samkomulagi. En það stendur ekki til annað en að standa við það eins og það stendur. Hins vegar gæti þurft að áfangaskipta því þannig að fyrsti áfangi tæki gildi 1. jan. 2004, eins og stendur í samkomulaginu, og síðan verði framhaldið fært í lög og menn meti stöðuna þegar líður á árið í ljósi reynslunnar og hvernig menn uppfylli samkomulagið. Ég undirstrika að það stendur ekki til annað en að standa við þetta samkomulag.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. lýsir því yfir að standa eigi við samkomulagið. Ég fagna því þó að ég telji reyndar að það ætti ekki að vera neitt umtalsmál. Þá er gert ráð fyrir því að það komi til framkvæmda 1. janúar nk. Ég vil spyrja hvort störf nefndarinnar, er varða endurskoðun laga og því sem lýtur að framkvæmd þessa samkomulags, séu ekki komin á þann veg að hún geti skilað af sér svo að hægt sé að taka fullt tillit til afgreiðslu hennar fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að svo verði, alla vega að þær upplýsingar sem kveðið er á um að liggi fyrir um fjárþörfina, liggi fyrir, þannig að hægt sé að fara eftir þeim. Ég vil taka undir og árétta með hæstv. heilbrrh. að þetta var tímamótasamkomulag, samkomulag sem allir glöddust yfir. Þetta átti ekki að vera neitt kosningatrix enda enginn sem lagði það upp með þeim hætti þó að það væri gert rétt fyrir kosningar, ég vil leggja áherslu á það. Ég vil líka leggja áherslu á að staðið sé við þetta samkomulag og ef fjárþörfin reynist 1,5 milljarðar 1. janúar á að standa við það, enda stendur í samkomulaginu sem undirritað var 25. mars að gert er ráð fyrir rúmum milljarði til verksins, eðlilega var ekki hægt að áætla það nákvæmlega. En mönnum er alveg ljóst að það var rúmur milljarður og reynist þá, en það hefur komið fram í ræðu formanns Öryrkjabandalagsins, einmitt vera um 1,5 milljarða að ræða. Ekki er nú munurinn mikill en heiðarleikinn og trúverðugleikinn skiptir máli, að það sé staðið við það sem gert er. Hæstv. ráðherra sagði að hann hefði ekki heimildir til annars. Virðulegi forseti. Er það Sjálfstfl. sem stendur í vegi fyrir því að þessar heimildir verði veittar? Ekki trúi ég að hæstv. heilbrrh. vilji ekki standa við það samkomulag sem hann hefur undirritað.

Herra forseti. Sú nefnd sem vinnur að útfærslu þessa samkomulags er að leggja lokahönd á lagafrv. sem þarf að leggja fram hér á næstu dögum á Alþingi því að kerfisbreytingin sjálf útheimtir lagabreytingu. Þetta mál mun því að sjálfsögðu koma til umræðu alveg á næstunni. Varðandi fréttatilkynninguna og heimildirnar sem ég hef þá er það ríkisstjórnin sem stendur að því. Það er rétt að fram kemur í yfirlýsingunni að samkvæmt útreikningum sérfræðinga heilbr.- og trmrn. er kostnaðurinn við þessa hækkun grunnlífeyris og kerfisbreytingar, rúmur 1 milljarður kr. Sá milljarður er inni og það eru þær heimildir sem ég hef núna, byggt á þeirri yfirlýsingu sem gefin var út 25. mars 2003.

Virðulegi forseti. Mér finnst alveg eðlilegt að við framlagningu frv. sem slíks í haust hafi verið settur inn milljarður kr. meðan ekki lágu frekari upplýsingar fyrir. En í samkomulaginu stendur ,,rúmur einn milljarður kr.`` sem komi til fullnustu 1. janúar. Það er því ekkert óeðlilegt í þessum ferli nema ef ekki verður staðið við þá fjárþörf sem síðan reynist vera. Hún víkur ekki mikið frá því sem var áætlað, alls ekki mikið, en er kannski mælikvarði á það hvernig þessi ríkisstjórn, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., tekur á samkomulagi sem þessu, tekur á kjörum fólks sem búið er að gera samkomulag við um að taka á. Ég skora á hæstv. heilbrrh. og hæstv. ríkisstjórn að vera ekki svo litla í sér að standa ekki við þetta samkomulag til fullnustu. Ég skora á hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnina að taka þetta mál upp á milli 2. og 3. umr., fyrir 3. umr., þannig að allir geti haft fullan sóma af. Ég skora líka á hv. formann fjárln. að beita sér í málinu þannig að við getum staðið að þessu samkomulagi, þingið, eins og að var stefnt með fullri reisn.

Virðulegi forseti. Það virðist svo að sú ríkisstjórn sem nú situr að völdum í landinu og hefur setið undanfarin ár sé alfarið á þeirri línu að þeir sem mest bera úr býtum og hæstar hafa tekjurnar skuli njóta forgangs umfram venjulega launþega til þess að komast enn betur af og greiða enn minni skatta til samfélagsins. Sérstaklega er stefnt að því nú samfara afgreiðslu á fjárlögum næsta árs að þeir sem mest hafa greiði lækkandi tekjuskatt, því nú á að lækka sérstakan tekjuskatt úr 5% í 4% á næsta ári. Þetta er forgangurinn sem ríkisstjórnin vill ná fram. Þessa skattalækkun vilja þeir m.a. á ofurlaunin. Virðulegi forseti. Það kom vel á vondan, eins og sagt er, að á sama tíma og við lækkum skatta á hærri tekjur þá lætur nú öll ríkisstjórnin eins og einkavæðingarverðlaunin sem leidd voru til öndvegis í þessu þjóðfélagi með óheftu framsali kvótans árið 1990 þegar lög um stjórn fiskveiða voru sett, komi þeim gjörsamlega á óvart. Ég minnist þess ekki að hæstv. forsrh. hafi, þegar sjálftökuarður af fiskikvótanum var seldur af einstaklingum fyrir milljarða, svo mikið sem hrokkið við, hvað þá heldur að farið hafi verið með Júdasarkvæði úr Passíusálmum Hallgríms Péturssonar. Sáust þó dæmi um arðgreiðslur upp á nokkra milljarða. Ég segi nú bara og bið þess að guð almáttugur haldi hæstv. forsrh. áfram í því samviskubitsfari til nokkurra mánaða sem hann nú er í. Ég tek undir með honum að síðustu dæmi í ofurlaunum forstjóra bankanna, sem hann stóð fyrir að einkavæða með hraði alla saman, eru út úr korti. En það eru líka önnur réttindi sem gefa ofurarð og hafa jafnframt þær afleiðingar að gera fólk atvinnu- og eignalaust eins og sölubraskið með óveiddan fisk í sjó. Þess vegna vona ég að samviskubit hæstv. forsrh. vari meðan hann gegnir því embætti en að fyrir þær sakir snúist honum hugur og sjái að óstýrt frelsi og ofurarður því samfara fái ekki staðist réttlætiskennd venjulegs launafólks á Íslandi. Vona ég einnig að hæstv. forsrh. vinni næstu missiri hratt að auknu réttlæti og megi vegna þess aftur verða glaður í hjarta og njóta góðra og langra lífdaga á friðarstól með þjóð sinni. Varla er þess að vænta að arftaki hans í embætti breyti arðsemisreglum einkavæðingar ef sá núverandi kemur því ekki í verk. Hæstv. fjmrh. ætti í ljósi staðreynda að hækka viðmiðun fjárhæða vegna sérstaka tekjuskattsins um t.d. 50 þúsund krónur á mánuði en halda áfram 5% álagningu á hærri tekjur sem nú eru í lögunum. Stefna ríkisstjórnarinnar að þessu leyti fellur ekki að réttlætistilfinningu þorra Íslendinga. Í samræmi við það sem ég hef áður sagt væri hæstv. félmrh. réttast að lagfæra víxlsporin og snúa strax frá því að hafa tekjur af atvinnulausu fólki og því miður virðist atvinnulausum ekki fara fækkandi eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Því verður vart trúað, virðulegi forseti, að þegar hæstv. forsætis- utanríkis- og viðskiptaráðherra ofbýður óréttlætið sem þeir hafa stuðlað að með verkum sínum sl. 12 ár, komi nýliðarnir í ráðherrastólum til með að halda til streitu stefnu um lækkun á launum og réttindum atvinnulausra. Það hlýtur að mega vitna hér ef allt um þrýtur, virðulegi forseti, í vers eftir stórskáldin við 3. umr. eða síðar í þessari, til þess að beina mönnum af Júdasarbraut. Í fréttablaði Verkalýðsfélagsins Hlífar, Hjálmi, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um störf hæstv. félmrh.: Fyrir kosningar: Ef þið kjósið mig til þings þá mun ég bætur hækka, efla kaupmátt almennings og ykkar skatta lækka. Léttvæg reyndust loforð þín og lygi blandin stefna. Var hún eitthvað aulagrín sem aldrei átti að efna? Eftir kosningar: Þær breytingar ég boða vil að bótadögum fækkar og tíminn lengist þangað til að tekjuskattur lækkar. Virðulegi forseti. Hæstv. félmrh. sagði við kynningu á fjárlagafrv. á fyrstu viku þessa haustþings að allir væru sammála um það, og vitnaði þar til erlendra sem innlendra efnahagssérfræðinga sem og alþjóðastofnana, að hér hefði þjóðfélaginu verið forðað frá brotlendingu og létt snertilending væri rétt lýsing. Ástæður þessa eru að sögn aukið frelsi á fjármagnsmarkaði auk afnáms hafta á fjármagnshreyfingum, einkavæðing ríkisfyrirtækja --- þar er sjálfsagt átt við hraðsölu bankanna, einkavæðinguna --- og stórbætt staða ríkisfjármála. Nú er það svo að fjáraukar þessa árs eru upp á 17 milljarða aukin útgjöld. Auknar tekjur af eyðslu einstaklinga vegna kaupa á vöru og þjónustu, þ.e. virðisauka- og vörugjaldstekjur af t.d. bifreiðum sjá til þess að ekki er mínus á fjárlögum yfirstandandi árs en það gerist samfara aukinni skuldsetningu heimilanna. Til þess verður að líta að tæpir 13 milljarðar af fjármunum ríkissjóðs á þessu ári eru vegna eignasölu Landsbanka og Búnaðarbanka sem að sjálfsögðu verða aðeins seldir einu sinni af hæstv. fjmrh. Þannig virðist sú niðurstaða vera, virðulegi forseti. Svo virðist sem verð sjávarafurða fari enn lækkandi eins og verið hefur undanfarin missiri og að hækkandi verð á sjávarafurðum sé ekki í sjónmáli. Auk þess eru vísbendingar úr loðnuleiðangri norður í höf ekki beint til þess fallnar að auka á bjartsýni í verðmætum sjávaraflans og þar með tekna af útflutningi. Þess er því ekki að vænta, því miður, eins og mál horfa nú að hér sé einungis um tímabundinn vanda að ræða eins og getið er um í riti Seðlabankans um peningamál heldur er óvissan þvert á móti meiri nú en verið hefur. Viðskiptahalli gæti því orðið meiri á næsta ári en gert er ráð fyrir og á landsvæðum þar sem lítið er um framkvæmdir gæti hreinlega orðið um samdrátt að ræða þó svo að þensluáhrifa fari að gæta sums staðar vegna virkjana- og álversframkvæmda. Að þessu þarf að hyggja og sjá til þess með stýringu á framkvæmdum og opinberum fjárframlögum að ekki snarist á milli landshluta ef svo fer fram í sjávarútvegi sem nú horfir. Ef sjávarútvegur verður í niðursveiflu bæði vegna minnkandi afla t.d. vegna lítillar loðnu og lækkandi verðum samfara háu olíuverði, hágengi íslensku krónunnar og auk þess hækkandi vaxta, eins og Seðlabanki spáir fyrir næsta ár, þá er næsta víst að útgerð og fiskvinnsla verða í miklum og ört vaxandi rekstrarvanda. Tekjur kunna því að dragast áfram saman með lækkandi fiskverði bæði utan lands og í innlendum viðskiptum með sjávarfang. Þó að fjármálafyrirtæki hafi styrkt stöðu sína og séu með mikinn hagnað þá hjálpar það lítið ef vextir bankanna verða áfram háir eins og verið hefur. Það ber því að vara sterklega við því að Seðlabankinn haldi uppi háu vaxtastigi og vafalaust þarf að feta þá braut mjög varlega að hækka hér vexti sem hækka gengi krónunnar. Seðlabankinn telur hins vegar líklegast að til vaxtahækkana komi fljótlega. Virðulegi forseti, það tel ég algjört óráð í stöðunni og þeirri óvissu sem nú er. Margar af brtt. meiri hlutans munum við í Frjálsl. styðja, enda höfum við ávallt lýst því yfir að við mundum leggja góðum málum lið hvort sem þau kæmu frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Við þá grundvallarafstöðu munu þingmenn Frjálsl. einnig standa nú við 2. umr. fjárlaga. Ég verð hins vegar að lýsa mikilli undrun og vonbrigðum með að meiri hlutinn skuli ekki hafa veitt tveimur málum brautargengi í afgreiðslum sínum. Þau snúa bæði að endurhæfingarmálum, hvort á sinn hátt, sem nú verður gerð grein fyrir. Við 2. umr. fjárlaga á sl. hausti vakti ég athygli á fíkniefnavandamálum, annars vegar með ábendingu um fyrirbyggjandi fræðslu- og forvarnastarf vegna barna og unglinga sem einnig var sótt um lágan styrk til nú í haust en fékk ekki jákvæðar undirtektir hjá meiri hlutanum. Hins vegar vakti ég máls á fjárhagsvanda Byrgisins og fyrirséðum húsnæðisvanda ef því yrði fylgt eftir að knýja fram flutning úr Rockville á Miðnesheiði þar sem búið var að byggja upp á vegum líknarfélagsins Byrgisins fyrir milljónatugi en skuldir ógreiddar. Um þetta var í fyrra talað sem fortíðarvanda Byrgisins og það gerðu fleiri en ég. Virðulegi forseti. Fíkniefnamál hafa margar hliðar, ekki síst þegar kemur að því að taka á vanda hinna hörðu fíkniefnaneytenda, þeirra sem komnir eru á kaf í fíkniefni, orðnir brotamenn í þjóðfélaginu og gera nánast allt til að ná sér í þá nautn og eitur sem þeir hafa svo mikla þörf fyrir. Nokkrir aðilar hér á landi og nokkur samtök berjast með þessum einstaklingum í að reyna að rétta þá við. Við þekkjum til Krýsuvíkursamtakanna og annarra samtaka og starfsemi Byrgisins. Þau takast á við vanda fólks sem oft á tíðum er illa fyrir komið vegna eiturlyfja og fólks sem gengur illa að fóta sig í þjóðfélaginu og þarf sérhæfða aðstoð. Ég hef trú á að það sem menn hafa verið að gera í Byrginu sé þjóðfélagi okkar mjög verðmætt. Það er verðmætt að geta látið einstaklingana vera þar sem þeir fá einhverja umönnun og þjónustu og þar sem því er haldið að þeim að þeir eigi enga leið til baka aðra en að hætta, hin leiðin liggi til dauðans. Þarna er fólk sem illa er fyrir komið og verður ekki betur tekið á málum þess annars staðar en gert er með þessari starfsemi. Þess vegna beindi ég því til fjárlaganefndar að málið yrði leyst milli 2. og 3. umr. á síðasta hausti. Ég hvatti til þess að fortíðarvandi Byrgisins yrði leystur. Við 3. umr. og lokaafgreiðslu fjárlaga síðasta haust kom eftirfarandi fram hjá hv. þáv. formanni fjárlaganefndar, Ólafi Erni Haraldssyni, í framsögu hans, með leyfi forseta: ,,Rétt er að minna sérstaklega á Byrgið, dvalarstað á Miðnesheiði fyrir fólk í áfengis- og vímuefnavanda. Nauðsynlegt er að finna varanlega lausn á húsnæðismálum og rekstri Byrgisins þannig að fólk sem þar dvelur fái viðunandi aðbúnað. Húsnæðismál Byrgisins hafa verið kynnt ríkisstjórn og eru þar til meðferðar. Jafnframt lausn húsnæðisvandans er nauðsynlegt að leysa þann fjárhagsvanda sem nú steðjar að Byrginu og tryggja framtíðarlausn í samstarfi við ábyrgðaraðila þess. Fjárln. mun fylgjast með því að þessi mál komist í viðunandi horf.`` Þessari yfirlýsingu fögnuðu þingmenn í fjárlaganefnd og töldu málið í höfn enda mætti treysta orðum formanns og loforðum ríkisstjórnar varðandi húsnæðis- og rekstrarvanda Byrgisins. Við þeim orðum háttvirtra fjárlaganefndarmanna brást hv. þáv. formaður fjárlaganefndar, Ólafur Örn Haraldsson, og lokaði málinu með eftirfarandi svari, með leyfi forseta: ,,Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að endurtaka þær yfirlýsingar sem ég hafði hér um Byrgið. Því fylgir fullur hugur allra þeirra sem að því máli koma.`` Ekki var annað hægt en að leggja trúnað á að full samstaða hefði verið í fjárlaganefnd um að leysa málið, þar með talið fortíðar- og fjárhagsvanda Byrgisins sem varð til við uppbyggingu og endurbætur á húsum í Rockville. Síðan tók við formennsku í fjárlaganefnd háttvirtur þingmaður Magnús Stefánsson, hinn vænsti maður. Því spyr ég: Hvað fór úrskeiðis? Af hverju var vandinn sem út af stendur upp á 15 millj. kr. ekki leystur? Fær meiri hlutinn ekki að standa við fyrri loforð? Er það markmið ríkisstjórnarinnar að ganga frá starfsemi Byrgisins? Nú er liðið ár frá því að Byrgið sótti um fjárveitingu vegna uppsafnaðra skulda líknarfélagsins vegna óheyrilegs kostnaðar við uppbyggingu starfseminnar í Rockville. En hverjar eru efndirnar að mati starfsmanna? Með leyfi forseta, ætla ég að vitna í bréf Byrgisins sem mér barst sem áheyrnarfulltrúa í fjárlaganefnd. Þar er m.a. vikið að eftirfarandi efnisatriðum: ,,Eins og alþjóð veit af umfjöllun um starfsemi Byrgisins í fjölmiðlum hefur ekkert af þessum þremur atriðum verið fyllilega efnt. Í fyrsta lagi keypti ríkið allan húsakost að Efri-Brú í Grímsnesi fyrir starfsemina en hann rúmaði eingöngu 45 af þeim 86 vistmönnum sem voru í Rockville og þá er búið að nýta allan húsakostinn fyrir vistmenn og því engin aðstaða fyrir starfsmenn, skrifstofur og annað sem tilheyrir slíkri starfssemi ... var ævinlega talað um að starfsemin fengi húsnæði sem ekki yrði minna ... til tals kom að kaupa Brjánsstaði sem hentuðu vel í alla staði, en fyrr en varði og án þess að hlustað væri á Byrgismenn var Efri-Brú keypt. Vegna fjarlægðar frá höfuðborginni var í upphafi ljóst að til þyrfti að koma húsnæði þar fyrir aðhlynningu og skrifstofuhald. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir um að Byrgið fengi húsnæði fyrir sambærilegan fjölda vistmanna og það hafði í Rockville, hefur ekkert svar fengist við því frá ríkisstjórn. Tekið skal fram til að fyrirbyggja allan misskilning að ríkið á húseignirnar á Efri-Brú en Fasteignir ríkissjóðs gerðu afnotasamning við Byrgið. Í öðru lagi er fjárhagsvandinn enn á sínum stað þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir forsvarsmanna Byrgisins og skiptastjóra búsins til að fá lausn á honum. Á fundi með félagsmálaráðherra vísaði hann á að ræða skyldi það við fjárlaganefnd og þegar rætt var við formann fjárlaganefndar lofaði hann að líta á málið og ræða það við félagsmálaráðherra. Nú standa yfir umræður á Alþingi um fjárlög og fjáraukalög og þar er ekki staf að finna um lausn á fjárhagsvanda Byrgisins. Í þriðja lagi var félagsmálaráðuneytinu falið í samvinnu við Byrgið að ganga frá samningi um styrk til starfseminnar fyrir greidda þjónustu. Ráðuneytið sendi að lokum forsvarsmönnum Byrgisins samning í pósti til undirritunar sem hljóðaði upp á styrk að fjárhæð 25 millj. kr. á ári fyrir að vista 55 manns að meðaltali, þrátt fyrir ábendingar óvilhallra aðila um að lágmarksgreiðsla fyrir þann fjölda þyrfti að vera 30 millj. kr. og vitneskju þeirra um að ekki væru nema 45 vistpláss á Efri-Brú og ekki hafði verið útvegað annað húsnæði til starfseminnar. Ekkert tillit var tekið til ábendinga forsvarsmanna Byrgisins um að þeir gætu ekki uppfyllt samninginn með þennan húsakost og þessi greiðsla tryggði engan veginn framtíðarrekstur Byrgisins né tillagna þeirra við samningsgerðina. Gjörningurinn er því alfarið verk starfsmanna ráðuneytisins. Stoðunum var kippt undan rekstri Byrgisins þegar vistplássum var fækkað úr 80--90 í 45. Rekstur meðferðarheimilis þarf að vera þrískiptur í höfuðdráttum. Aðhlynningardeild fyrir 8--12 manns, síðan eftirmeðferð og að lokum áfangaheimili ... Byrgið hefur frá upphafi tekið við öllum einstaklingum sem leitað hafa eftir hjálp til að hætta fíkniefnaneyslu. Iðulega hefur verið um fólk að ræða sem er húsnæðislaust og þjóðfélagið er búið að dæma sem vonlaust og aðrar meðferðarstofnanir hafa gefist upp á að sinna. Byrgið hefur frá upphafi tapað milljónum ef ekki tugmilljónum króna í vangoldnum vistgjöldum skjólstæðinga sinna þar sem aldrei hefur verið tryggt að greiðslur berist meðferðarheimilinu, hvorki frá félagsmálastofnunum né Tryggingastofnun ríkisins. Byrgið hefur einnig verið með fanga í meðferð fyrir Fangelsismálastofnun ríkisins en aldrei fengið greitt fyrir það eina krónu. Byrgið hefur látið reikna út þann kostnað og nemur hann um 9 millj. kr. frá upphafi.`` Lokaorð þessa bréfs eru svohljóðandi, með leyfi forseta: Það er krafa okkar að ríkisstjórnin svari því skýrt hvort stefna hennar sé að Byrginu verði tryggður rekstrargrundvöllur eða ekki.`` Virðulegi forseti. Ég vonast til að þeir sem ráða fjármálum og pólitík í þessu landi, þ.e. ríkisstjórnin, skynji alvarleikann sem felst í fíkniefnavanda fólks sem komið er í harða neyslu og afbrot. Ég hvet til þess að áður en menn afgreiða þetta frv. endanlega við 3. umr. verði tekið af fullri einurð á því að styrkja þau samtök sem hefur sýnt sig að geta leyst vanda fólks sem er komið í mikinn og alvarlegan vanda. Ég held að við getum ekki farið mikið betur með fjármuni okkar en svo. Ég leyfi mér að treysta því að skynsamir og réttsýnir þingmenn í fjárlaganefnd skoði þetta mál af mikilli kostgæfni, hvernig megi betrumbæta og styðja við þá viðleitni sem ég hef gert að umræðuefni. Virðulegi forseti. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að málefnum Reykjalundar og SÍBS. Samtökin sendu fjárlaganefnd erindi með beiðni um fjárstyrk nú í haust. Það gera þau nú í þriðja sinn samkvæmt upplýsingum mínum. Þetta hefur verið rætt í nefndinni, m.a. af þeim sem hér stendur. Nú virðist sem enn eina ferðina verði þessi samtök og endurhæfingarmiðstöðin á Reykjalundi sniðgengin, þrátt fyrir að allir viðurkenni mikilvægi hennar á undangengnum árum. Ég leyfi mér að vona að úr þessu verði bætt fyrir síðustu umræðu fjárlaga. Fyrir því eru full rök eins og ég mun sýna fram á í máli mínu. SÍBS hóf starfsemi á Reykjalundi fyrir um 60 árum og þar er nú langfullkomnasta endurhæfingarstöð landsins. Hálft þriðja þúsund manns leitaði þangað á síðasta ári og horfur eru á að enn fleiri leiti þangað í ár. Þar hafa verið langir biðlistar og þörfin meiri en tekist hefur að uppfylla. Til að bæta þjónustuna og mæta aðsókninni sem vaxið hefur ár frá ári var ákveðið af hálfu SÍBS á síðasta áratug að ráðast í byggingu nýs og glæsilegs þjálfunarhúss sem var tekið í notkun í byrjun síðasta árs. Efnt var til landssöfnunar og með söfnunarfénu, sjóðum Happdrættis SÍBS og byggingarsjóði voru til um 200 millj. kr. í reiðufé til framkvæmda. Auknar kröfur um fullkomnari aðstöðu og aukið öryggi sjúkra, frágangur, gengisfall og fleiri þættir hækkuðu verð hússins. Þegar upp var staðið komst kostnaðurinn í 460 millj. kr. Þar við bættist að bankakerfið hefur ekki boðið sérlega hagstæð lán. Því varð SÍBS að taka hátt og dýrt lán fyrir mismuninum. Samkvæmt mínum upplýsingum hefur þrisvar verið leitað til fjárlaganefndar, eins og fyrr segir, um aðstoð vegna þessa en án árangurs. Undirtektir hæstv. heilbrrh. hafa jafnan verið góðar en efndir fjárlaganefndar alls engar verið. Þetta gerist þrátt fyrir að ýmis félagasamtök hafi sótt drjúgt í sjóði ríkisins án þess að skýringar liggi fyrir á því að hvaða leyti þjónusta þeirra sé dýrmætari en sú sem SÍBS veitir á Reykjalundi. Veit einhver til þess að nokkur félagasamtök hafi rekið starfsemi á borð við þá sem er á Reykjalundi fyrir eigið félagsfé? Til upplýsingar er rétt að láta koma fram, virðulegi forseti, að innlagnir voru samtals 1.307 og 1.311 á göngudeild eða samtals 2.618 á síðasta ári. Það sem af er þessu ári eru innlagnir 1.148 á fyrstu níu mánuðunum en 884 fyrstu sex mánuðina á göngudeildinni. Vita menn að SÍBS hefur lagt fram yfir 2 milljarða kr. til bygginganna sem þar eru, sömu bygginga og lánaðar eru til afnota fyrir heilbrigðisþjónustu sem ríkið veitir? Þjónustusamningur ríkisins vegna starfseminnar á Reykjalundi gerir ekki ráð fyrir húsaleigu til SÍBS af þessum eignum. Eftirspurnin eftir þjónustunni sýnir að það var rétt og nauðsynlegt að ráðast í þessa byggingu á sínum tíma. Reyndar er það ekki svo að hjá SÍBS hafi menn setið með hendur í skauti og beðið hjálpar frá æðri máttarvöldum. Samtökin hafa þegar selt eignir fyrir meira en 100 millj. kr. til að lækka byggingarskuldirnar, m.a. seldu þau ofan af sér höfuðstöðvar sínar og eru nú í leiguhúsnæði. Auk þess eru þau að selja eignir á Reykjalundi. Herra forseti. Ég hef ekki komist til þess að gera samanburð á framlögum Alþingis til hinna ýmsu félagasamtaka og stofnana en það gæti orðið fróðleg lesning við 3. umr. og erfitt að finna reglu sem gilti um jafnræði félaga í þeim efnum. Langflest þeirra samtaka og félaga sem fengið hafa framlög á fjárlögum eru vafalaust vel að þeim komin en líklega ekkert betur en þau tvö sem ég hef verið að ræða um. Ég minni á að Náttúrulækningastofnunin í Hveragerði fékk fyrir tveimur árum 65 millj. í styrk til byggingar baðhúss og íbúðarálmu. Flestir fögnuðu þessu, að ég hygg, og með það í huga ætti að vera réttlætanlegt að láta eitthvað af hendi rakna til bygginga að Reykjalundi í stað þess að hafna erindinu nú í þriðja sinn. Hvaða skilaboð er verið að senda með því að hunsa aftur og aftur þetta erindi? Það er köld og óverðskulduð gusa yfir SÍBS og starfsemina á Reykjalundi. Láta menn sér detta í hug að áfram verði haldið að byggja og takast á við vaxandi biðlista til þess að lána ríkinu án endurgjalds? Stefna menn að því að starfsemin á Reykjalundi leggi upp laupana og ríkið taki við öllum rekstri þar? Er það viljinn? Er frekari ríkisvæðing á stefnuskrá stjórnarflokkanna í heilbrigðis- og endurhæfingarmálum? Svo gæti farið og ekki yrði það ódýrara. Það hlýtur að mega búast við því að verði umsókn hafnað með öllu einu sinni enn verði leitað leiða til þess að fá meiri arð af húsunum en verið hefur hingað til svo að hægt verði að greiða þau niður án þess að selja þurfi allar eigur samtakanna. Sú áhersla hlýtur að koma fram í næsta þjónustusamningi eða nýjum samningum við ríkið um það hvernig veita eigi þessa endurhæfingu. Rökin fyrir fjárhagslegu sjálfstæði Reykjalundar og starfseminni þar hafa verið að Happdrætti SÍBS fjármagni byggingar og því þurfi ekki að leggja Reykjalundi lið, enda hefur það löngum verið svo. Happdrættið á hins vegar undir högg að sækja nú um stundir og hagnaðurinn hefur stöðugt farið minnkandi. Nú eru horfur á að framlengt verði einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands til að reka peningahappdrætti. Þetta beinist einkum gegn tveimur vöruhappdrættum sem starfa hér, þ.e. Happdrætti DAS og Happdrætti SÍBS, en önnur happdrætti sem velta tíföldum upphæðum á við þau fá að greiða vinningana út í peningum. Án þess að ég ætli að gera þetta að sérstöku umræðuefni nú vek ég athygli á því að hér á hinu háa Alþingi er vegna þessa verið að veitast að SÍBS á tvennum vígstöðvum, annars vegar með því að skera mjólkurkúna, happdrættið, og veita háskólahappdrættinu áfram einkaleyfi, og hins vegar með því að hafna fjárbeiðni SÍBS til fjárln., sem í raun leiðir af hinu fyrra. Herra forseti. Ég treysti því að meiri hluti fjárln. endurskoði afstöðu sína til þessa þjóðþrifamáls fyrir 3. og síðustu umræðu fjárlaga eða fallist að öðrum kosti á brtt. sem sá sem hér stendur mun örugglega bera fram við 3. umr. málsins. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég ræða um rekstur, hlutverk og störf Landhelgisgæslunnar. Ríkisendurskoðun gerði árið 2001 stjórnsýsluendurskoðun á skipulagi, verkefnum og rekstri Landhelgisgæslunnar og þar segir m.a. að athugun á rekstri hennar hafi leitt í ljós að þáverandi fyrirkomulag rekstrarins veitti lítið svigrúm til sparnaðar. Hafði verið dregið svo úr umfangi rekstrarins í viðleitni til að halda kostnaði innan fjárheimilda að ekki yrði komið við frekari sparnaði án samdráttar á þjónustu eða með einhvers konar uppstokkun og breytingu á rekstrarfyrirkomulagi. Ekki hafði náðst samræmi milli fjárheimilda og umfangs rekstrarins. Það var mat Ríkisendurskoðunar að um 48 millj. kr. vantaði að meðaltali á ári upp á að reglubundnar fjárheimildir nægðu fyrir rekstri stofnunarinnar miðað við gjöld og tekjur undanfarinna ára. Vöntunin var áætluð um 80 millj. kr. ef aðeins væri miðað við reglubundnar tekjur stofnunarinnar. Þessir útreikningar beindust aðeins að því að meta hversu mikla fjármuni vantaði að jafnaði á ári til að halda svipuðu umfangi í starfsemi og verið hafði án þess að leggja dóm á hvort halda skyldi óbreyttu umfangi eða draga saman í rekstri. Þrátt fyrir þessar ábendingar Ríkisendurskoðunar um fjárvöntun fyrir Landhelgisgæsluna er enga leiðréttingu að finna, hvorki í fjáraukalagafrv. fyrir árið 2003 né í fjárlagafrv. fyrir árið 2004. En í frv. sem við nú ræðum segir svo á bls. 360, með leyfi forseta: ,,Framlag til Landhelgisgæslu Íslands er 1.151,5 millj. kr. og er óbreytt að raungildi frá gildandi fjárlögum. Í byrjun þessa árs var komið á fót starfshópi til að fara yfir fjárhags\-áætlanir Landhelgisgæslunnar og fjárhagsútkomu rekstrarins. Var hópnum falið að greina þann vanda sem við væri að etja og benda jafnframt á leiðir til að koma á markvissari áætlanagerð og upplýsingagjöf í rekstri stofnunarinnar ásamt reglubundinni endurskoðun á þeim áherslum og markmiðum sem stofnunin setur sér til lengri tíma. Var hópnum falið að hafa í starfi sínu til hliðsjónar skýrslu Ríkisendurskoðunar um starfsemi Landhelgisgæslunnar frá árinu 2001`` -- sem ég vitnaði til áðan -- ,,og niðurstöðu vinnuhóps um fjármál Landhelgisgæslunnar sem lauk störfum á síðasta ári. Þess er vænst, að starfshópurinn ljúki fljótlega störfum en innan dómsmálaráðuneytisins er hafinn undirbúningur að nýrri stefnumótun fyrir Landhelgisgæsluna og endurskoðun löggjafar á þessu sviði.`` Í þrjú ár hefur Landhelgisgæslan verið í fjársvelti og enn eru nefndir að störfum sem eiga að skoða störf fyrri nefnda og ábendingar Ríkisendurskoðunar. Í dómsmrn. virðist unnið gegn því að Landhelgisgæslan geti aukið þjónustu sína og úthald skipanna. Um margra ára skeið hafa samtök sjómanna og útvegsmanna ályktað um að efla beri Landhelgisgæsluna en þrátt fyrir það hefur ekkert gerst. Þó er nánast allur tækja- og flugvélakostur Landhelgisgæslunnar kominn á úreldingaraldur og þótt það sama megi segja um þau fáu skip sem eftir eru er engin verkáætlun til um hvernig bæta megi úr. Undanfarna áratugi hefur Landhelgisgæslan gert út þrjú varðskip í þessum tilgangi og ekki má minna vera. Eitt þeirra, varðskipið Óðinn, er orðið gamalt og úr sér gengið og gegnir nú eingöngu hlutverki afleysingaskips enda hefur skiparekstur verið dreginn saman í sparnaðarskyni. Langt er síðan ætlað var að láta smíða nýtt skip í stað þess en því miður hefur það dregist úr hófi. Aðeins tvö skip gæta landhelginnar nú og það er engan veginn nægjanlegt á okkar stóra hafsvæði. Hjá Landhelgisgæslunni er rekin ein öflugasta og mikilvægasta björgunarsveit okkar. Starfsmenn Gæslunnar eru ávallt viðbúnir og hafa hætt lífi og limum öðrum til bjargar. Hlutverk Gæslunnar er gríðarmikið, hvort heldur er til verndar auðlind okkar eða til bjargar þeim sem í háska komast, á láði eða legi. Því er ekki vansalaust að láta fjárvöntun hefta störf Gæslunnar ár eftir ár. Í lokin ætla ég að vitna í ágæta grein Steinunnar Kristínar Pétursdóttur, varaþingmanns Frjálsl., sem ber yfirskriftina ,,Landhelgisgæslan í fjársvelti`` og hefur birst opinberlega. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Niðurlæging stjórnvalda í rekstri þessarar stofnunar, sem gegnir lykilhlutverki í gæslu auðlindarinnar og björgunarstörfum á sjó og landi, er algjör. Vart eru til peningar fyrir olíu, að minnsta kosti hljóta Færeyingar að álíta svo. Það er að verða fastur liður að Landhelgisgæslan sigli skipum sínum til Færeyja til þess að taka olíu, þar sem verð á olíu þar er allmiklu lægra en hér. Til að geta keypt sem mest magn notast Gæslan við hið úrelta skip, Óðin, sem birgðastöð í Reykjavíkurhöfn og geymir í því skipi alla umframolíu sem ekki er þörf á að nota í siglinguna út. Þetta rekstrarfyrirkomulag er afar athyglisvert og vekur óhjákvæmilega í framhaldinu upp spurningar um hvort allt sé með eðlilegum hætti í verðlagningu á olíu hér á landi.`` Það er önnur saga. ,,Það er hins vegar annað mál, en sé horft til þeirrar hentifánastefnu sem tekin hefur verið upp í sívaxandi mæli í flutninga- og fiskiskipaútgerð mætti halda að þetta væri fyrsta skrefið í þá átt að flagga varðskipunum einnig út. Stjórnvöld hafa kannski í hyggju að biðja Færeyinga að gera þau út? Miðað við reynslu undanfarinna ára af rekstri Gæslunnar er greinilega brýnt að endurskoða fjárveitingar til hennar hið fyrsta og styðja við bakið á þessari mikilvægu stofnun af myndarskap. Reisa þarf Gæsluna aftur til vegs og virðingar þannig að niðurlæging á alþjóðavettvangi heyri sögunni til; niðurlæging sem annars vegar felst í því að versla í öðrum löndum vöru sem ætti að fást á svipuðum kjörum hér á landi og hins vegar að ganga um betlandi til að fjármagna mikilvæg tækjakaup. Einnig ber að hraða sem kostur er smíði nýs varðskips svo eftirlit og björgunarstörf í landhelginni verði aftur eins og þarf að vera.`` Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Jón Bjarnason, vakti athygli á samkomulagi milli heilbrrh. og Öryrkjabandalagsins þar sem gert hafði verið samkomulag um að bæta stöðu öryrkja. Talið var að sá kostnaður sem samkomulaginu fylgdi næmi 1.200 til 1.500 millj. kr. Nú er ljóst, virðulegi forseti, að það vantar 500 millj. upp á til þess að hægt sé að standa við samkomulagið. Hæstv. heilbrrh. svaraði áðan og gerði grein fyrir því að þetta stæði út af en vonaðist til að hægt yrði að leysa þetta mál sem allra fyrst. Sá sem hér stendur hvetur til þess að það verði gert og að reynt verði með öllum ráðum að standa við það samkomulag sem gert var milli hæstv. heilbrrh. og Öryrkjabandalagsins. Því verður auðvitað treyst miðað við svör heilbrrh. að þannig verði staðið að málinu. Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur hefur verið í hálfgerðu læri í fjárln. á sl. hausti, setið þar sem áheyrnarfulltrúi, hlustað og lagt eyrun við hvernig þar er að málum unnið og úr erindum skorið uns samþykkt eða látin bíða eftir atvikum. Ég ætla ekki að halda því fram, virðulegi forseti, að ég sé fullnuma í fræðum um fjárlagagerð og tala því ekki hér sem maður með yfirburðaþekkingu á fjárlögum. Ég hef vakið hér máls á málum sem mér eru hugleikin, virðulegi forseti, og tel að þurfi að vera afgreidd öðruvísi en meiri hluti nefndarinnar hefur gert nú við þær tillögur sem hér liggja fyrir til 2. umr. Ég treysti því, virðulegi forseti, að miðað við þau rök sem ég hef hér flutt varðandi þau mál sem ég gerði að umræðuefni taki þeir menn við sér sem stjórna verkum í fjárln. og hafa að mínu viti, eins og ég hef skynjað málin, unnið verkin ágætlega. Þó að ég sé kannski ekki sammála ríkisstjórninni í öllum atriðum lýsti ég því yfir í upphafi máls míns að að sjálfsögðu mundum við í Frjálsl. styðja góð mál hvaðan sem þau væru komin, hvort sem þau væru frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég vil, virðulegi forseti, taka undir þau álit sem hér hafa verið kynnt af 1. og 2. minni hluta varðandi þróun og vinnu í fjárln. og þær aðgerðir ríkisvaldsins að senda sérstök bréf um að hafna því að stofnanir komi til fjárln. Við því hafa formaður og varaformaður fjárln. brugðist og lýst því yfir og staðið við hingað til og ég á ekki von á öðru en að framvegis komi allir til fjárln. sem menn vilja þangað boða. Ég hef svo sem ekki undan því að kvarta að menn hafi ekki getað fengið alla á sinn fund í fjárln. sem þeir hafa óskað eftir. Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem hér birtist m.a. í áliti 1. minni hluta varðandi framhaldsskólana og fjárframlög til þeirra. Ég tek líka undir það sem hér er sagt í áliti 2. minni hluta varðandi sveitarfélögin og fjárhagsstöðu þeirra. Það hefur greinilega komið fram að í mörgum sveitarfélögum sjá menn fram á mikla fjárvöntun. Fyrirhugað er að sveitarfélögin taki í framtíðinni að sér fleiri verkefni en þau hafa haft hingað til og að verkefni verði færð frá ríki til sveitarfélaga. Undir þá stefnumótun get ég vissulega tekið en tel að þá þurfi að tryggja sveitarfélögunum betur en mér fannst vera gert við færslu á verkefnum grunnskólans nægjanlegar tekjur til þess að takast á við þau nýju verkefni sem þeim hafa verið falin. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu við 2. umr. fjárlagafrv.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson ræddi um málefni Byrgisins og vildi, ef ég skildi hann rétt, meina að ekki hefði verið staðið við gefin fyrirheit. Það kom einnig fram í máli hv. þm. að gerður hefði verið samningur við Byrgið fyrr á þessu ári. Það er þannig. Ég átti fund með ágætum mönnum frá Byrginu fyrr í haust þar sem þeir fóru yfir sín mál. Ég vil bara að komi hér skýrt fram að ég gaf þeim engin fyrirheit um neinar auknar fjárheimildir til þeirra í fjárlögum fyrir næsta ár. Niðurstaðan af þessu öllu saman birtist í niðurstöðu meiri hlutans. Ég vildi bara nefna þetta í andsvari. Að öðru leyti nefndi hv. þm. málefni SÍBS. Þar er á ferðinni stórt mál sem er óleyst á þeirra borði. Ég tel að það mál sé þess eðlis og af þeirri stærðargráðu að rétt sé að SÍBS nái samkomulagi við stjórnvöld um lausn á því til einhvers tíma. Þetta er stórt mál og ég geri alveg ráð fyrir því að hv. þm. geti verið sammála mér um að það þurfi að gerast með þeim hætti.

Virðulegur forseti. Ég þakka það sem kom fram í máli hv. formanns fjárln. Hafi ég sagt að hv. formaður fjárln. hafi gefið Byrgismönnum loforð þá hef ég mismælt mig. Ég held ég hafi sagt að þeir hafi komið á fund hv. formanns fjárln. og hann hefði tekið vel á móti þeim. Annað held ég hafi ekki sagt um erindi þeirra.

Herra forseti. Ég hélt því ekki fram að hv. þm. hafi sagt að ég hafi gefið loforð, þannig að það sé hreinsað á milli okkar. Það kom ekki fram í máli hv. þm. Ég taldi bara rétt að koma hér og nefna þetta mál og færa rök fyrir því hvernig staða þess er.

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt að fara nákvæmlega yfir þetta af því við ræddum þetta í fjárlaganefndinni í fyrra, þ.e. um málefni Byrgisins. Það var að áskorun okkar þá að menn hófu samninga við Byrgið, félmrn. og Byrgið. Það var samið. Það var gerður samningur. Fjárln. Alþingis hefur stundað þau vinnubrögð, og ég, virðulegi forseti, kann ekki önnur vinnubrögð en þau, að séu til samningar, hvort sem það er við einstaklinga, fyrirtæki ríkisins eða stofnanir, þá verði þeir samningar að gilda. Það eru alltaf viðbrögð okkar. Fjölmargir aðilar sem hafa gert samning við ríkið koma til fjárln. á hverju hausti og óska eftir viðbót. Alltaf og undir öllum kringumstæðum hefur því verið hafnað. Í öðru lagi vil ég minna á það sem ég hef sagt áður að við 3. umr. fjáraukalaga mun koma fram skipting á fjármunum til heilbrigðisstofnana og, virðulegi forseti, þingheimur má alveg trúa því að hæli SÍBS verður þar ekki undanskilið. Í þriðja lagi tel ég rétt að taka fram að ríkisstjórnin gerði samþykkt um að 1.000 millj. skyldu ganga til öryrkja, 1.000 millj., það var yfirlýsingin. Það er samningurinn. 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að samið hefði verið við Byrgið um lausn mála. Ég fór nákvæmlega yfir það í máli mínu, virðulegi forseti, að í orðum hv. fyrrverandi formanns fjárln., Ólafs Arnar Haraldssonar, á sl. hausti, var talað um að tekið skyldi m.a. á fortíðarvanda Byrgisins. Ég vitnaði til þeirra orða orðrétt og síðan lokaorða hans. Um þetta mál get ég því bara sagt það eitt að það er skilningur þeirra í Byrginu að þar vanti upp á að við það hafi verið staðið. Ég minnist þess að í þennan ræðustól komu þá í andsvar við hv. þáverandi formann fjárln., Ólaf Örn Haraldsson, hv. þm. Jón Kristjánsson og hv. þm. Gísli Einarsson og lýstu yfir mikilli ánægju með þau svör sem formaður fjárln. gaf hér þá og töldu að málið um fortíðarvanda Byrgisins væru í höfn. Það er enginn vandi að fletta þessu upp og finna þessi orð um fortíðarvanda Byrgisins. Ég skal ekkert segja um það hvernig hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur skilið þetta mál. Það er alveg ljóst að forustumenn Byrgisins skilja það ekki eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hvað þar ber á milli það get ég ekki fullyrt um enda vélaði ég ekki um það. Ég fagna því sem hv. þm. sagði hér um SÍBS, að það yrði ekki undan skilið við skiptingu fjármuna til heilbrigðisstofnana. Og varðandi það þegar hér var vikið að samkomulagi öryrkja þá minnir mig að hér áðan hafi hæstv. heilbrrh. lýst því yfir að hann teldi að finna yrði lausn á þeim vanda sem út af stæði.

Hæstv. forseti. Ég gat um það áðan að fjárln. kynni ekki önnur vinnubrögð og gæti ekki viðhaft önnur vinnubrögð en að samningar ríkisins stæðu. Hvort þeir samningar hafi verið réttir, hvort þeir hafi verið nægjanlegir eða góðir höfum við ekki nokkrar forsendur til þess að leggja eitthvert persónulegt efnismat á, alls ekki. Í gildi er bara þessi eina vinnuregla: Ef samningar eru í gangi við stofnun eða fyrirtæki eða hvern sem er þá gilda samningarnir. Menn sem gera samninga verða bara að átta sig á því að svo er. Ef einhverjir eru óánægðir með samninga, telja þá ekki nægilega góða, þá er verkefnið að reyna að semja upp á nýtt, reyna að gera þá einhverja aðra samninga sem eru betri. Það er ekkert annað að gera. Það er ekkert annað að gera en semja þá aftur. Það er verkefnið. Fjárln. getur ekki lagt neinn dóm á það hvort samningar séu réttir eða rangir. Hún fer eftir samningunum. Þannig er það og ég ætla að þannig verði það. Varðandi yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um samkomulag við öryrkja vil ég segja að ríkisstjórnin gefur yfirlýsingu og það er hennar yfirlýsing sem stendur. Að sjálfsögðu geta einstaka ráðherrar komið og lýst því yfir að þeir telji að þetta eigi að vera öðruvísi, þeir telji að þetta eigi að vera hærra. En það er bara þeirra mál. Þeir eru bara að segja það sem einstaklingar. Það er ein ríkisstjórn í landinu, ekki margar.

Virðulegur forseti. Fyrir liggur að gert var samkomulag við Öryrkjabandalagið. Það liggur held ég einnig fyrir og hefur komið fram að við mat á því hvað það samkomulag mundi kosta þá hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að það lægi einhvers staðar á bilinu 1.200--1.500 millj., sennilega nær 1.500 millj. Það er bara svo, virðulegi forseti, að samkomulagið kostar meira en 1.000 millj. og við það stendur. Ég heyrði það á orðum hæstv. heilbrrh. að hann hafði fullan vilja til þess að takast á við þetta mál og reyna að leysa það, hvort sem það getur orðið nú við þessa gerð fjárlaga eða á næsta ári. Virðulegi forseti. Ég veit einnig að forsvarsmenn Byrgisins komu á fund fjárln. í haust og ræddu við meiri hlutann um vanda Byrgisins, um það sem menn kalla fortíðarvanda Byrgisins, þ.e. það sem stendur út af eftir hraða og öra uppbyggingu í Rockville á Miðnesheiði og stóð út af þegar menn þurftu að fara þaðan. Sá vandi er enn þá óuppgerður, því miður. Talið er að ná megi nauðasamningum með því að lenda málinu kannski á einhverjum 15 millj. En heildarkröfur eru upp á 27 millj. Þetta veit ég eða ég treysti því a.m.k. að forustumenn Byrgisins hafi ekki sagt hv. þingmanni neitt annað en það sem þeir segja mér. Við hljótum að vera að tala út frá svipuðum upplýsingum. En ef það er álit hv. þm., eins og hann sagði hér, að samningur sé til um málið þá tek ég auðvitað undir það að meiri hluti fjárln. beiti sér fyrir því og leggi því lið að um málið verði samið upp á nýtt þannig að vandinn leysist.

Virðulegi forseti. Í upphafi umræðunnar gerði hv. þm. Magnús Stefánsson formaður fjárln. ítarlega grein fyrir störfum nefndarinnar í sambandi við tillögur sem þar liggja fyrir og hér hafa verið kynntar og ekki er ástæða til að fjölyrða um það frekar. Ég vil hins vegar vekja aðeins athygli á nál. 1. og 2. minni hluta, sem eru þó nokkur ritverk og liggja hérna fyrir. Annar. minni hluti fjárln. skilar nokkuð þykku ritverki en þar getur að líta eftirfarandi setningu, með leyfi forseta: ,,Það frumvarp sem hér liggur fyrir er atlaga að velferðarkerfinu.`` Atlaga að velferðarkerfinu, þar höfum við það. 

Þú þorir ekki að tala um það.

Fyrsti minni hluti fjárln. er nú ekki miklu betri í þeirri einkunnagjöf sem hann velur tillögum um fjárlögin, en í nál. stendur að það sé ,,ábyrgðarhluti að leggja fram frumvarp til fjárlaga sem einkennist af óvönduðum vinnubrögðum og fljótaskrift``. Óvönduðum vinnubrögðum og fljótaskrift. Nú geta menn haft hver sína skoðun á því hvað eru vönduð eða óvönduð vinnubrögð og ég ætla ekki að deila við neinn um það. Staðreyndin er hins vegar sú sem liggur fyrir og við megum aldrei gleyma, að svo heppilega hefur viljað til á Íslandi síðasta áratug að Ísland er nú í hópi örfárra ríkja Evrópu þar sem ríkisfjármálin eru í miklu jafnvægi. Í öllum skýrslum og vitnisburði frá öllum aðilum sem um Ísland fjalla erlendis er það tekið mjög skýrt fram að það sé til mjög mikillar fyrirmyndar hvernig Íslendingum hefur tekist á síðasta áratug að haga ríkisfjármálum sínum. Svo geta menn, virðulegi forseti, kallað þetta allt ábyrgðarleysi, ábyrgðarlaust að leggja fram slíkt frumvarp. Ég held að þetta sé ekki heppileg afstaða hjá stjórnarandstöðunni, virðulegi forseti. Ég held að stjórnarandstaðan, hversu mikið sem henni kann að leiðast hér á Alþingi, ætti samt að reyna að fjalla um þetta á hlutlægan hátt. Við skulum fagna því að vera þeir lukkunnar pamfílar, sú þjóð sem fær að búa við það umhverfi að ríkisfjármálin séu í lagi. Stærstu þjóðir í Evrópu, hinar ríku þjóðir sem hafa borið af í fjármálum, eins og Þýskaland, Frakkland og fleiri, þjást nú af því að á hverju einasta ári er ríkissjóður þar að safna botnlausum skuldum. Reksturinn hjá þeim þjóðum er frá 3--3,5% af landsframleiðslu --- öfugur, mínusinn er alltaf, halli er á hverju einasta ári og hann safnast upp. Menn skulu gera sér grein fyrir hvaða tölur þetta eru ef við setjum þær inn í íslenskan veruleika. Þetta er sama og við værum árum saman að reka ríkissjóð með halla upp á 25--30 milljarða kr. Það er ógæfan sem blasir við svo mörgum Evrópuþjóðum. Það getur hver og einn séð það í hendi sér, virðulegi forseti, að þegar svo gengur fram ár eftir ár blasir ekkert annað við en að óreiðan í ríkisfjármálum muni hefta framgang slíkra þjóða og muni hefta vilja þeirra til að bæta kjör þegna sinna og mun hefta þær að öllu leyti. Að þessu leyti berum við af örfáum öðrum þjóðum Evrópu. Því skulum við fagna og ekki gleyma því. Við skulum ekki tala um þetta af slíkri léttúð eins og lesa má í greinargerðum hinnar góðu stjórnarandstöðu. Hæstv. menntmrh. kom hér og leiðrétti nokkuð efnislega misskilning hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar um kostnaðinn við framhaldsskólana. Mjög þarft var að gera það vegna þess að hér var um heilmikla villu að ræða. Framhaldsskólarnir eru nú afgreiddir með 600 millj. kr. viðbót og þannig er módelið rétt að dómi allra þeirra sem af kunnáttu hafa farið um það. Auðvitað er það svo um alla liði, allar stofnanir og öll samtök sem eiga að fá greitt frá ríkinu að þau geta komið til fjárln. og sagt að þetta sé nú ekki nóg og hitt sé ekki nóg heldur o.s.frv., lengi má þar til finna. En meginatriðið var að leiðrétta þetta módel þannig að sú villa sem við vissum að var þarna vegna þess að við vorum að auka vægi verkmenntaskólanna, yrði leiðrétt. Ég sé að hinn ágæti flokkur Samf. leggur fram þó nokkrar tillögur til breytingar á fjárlagafrv. Ég ætla ekki að ræða þær efnislega. Þó að mér sé ekki hlátur í hug fór ég að brosa þegar ég sá eina þeirra. Samf. hefur um nokkurt árabil haft þann sið að leggja fram tillögur um að auka tekjur ríkissjóðs og gert það frekar billega að mínum dómi, en nú yrði það gert með því að herða skatteftirlitið. Fyrir nokkrum árum kom tillaga frá henni um að herða skatteftirlitið. Það átti að gefa ríkissjóði 1.000 milljónir. Í fyrra var þetta orðin dálítið lægri upphæð, mig minnir 500 milljónir, og núna kemur tillaga um að herða skatteftirlitið og það á að gefa 200 milljónir, þannig að eitthvað er hin góða Samf. að linast í hinni miklu hörku sinni í skattamálum. Nema hitt að ríkissjóður sé að ná svo góðum árangri í skattinnheimtunni að hún telji ástæðu til að lina á þeirri miklu hörku.  Ég ætla ekki að gera þær tillögur sem hér liggja fyrir að umræðuefni heldur fara aðeins í það efnahagsumhverfi sem við störfum núna í og fjalla um og gera nokkrar athugasemdir við þá umræðu sem mér finnst vera í þjóðfélaginu. Af því tilefni, virðulegi forseti, ætla ég að gera nokkra tilbreytingu frá málflutningi mínum fram til þessa og lýsa því yfir að ég er mjög sammála þeim orðum hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar sem hann sagði hér áðan, að það væri vert að átta sig á því hvort peningastefna Seðlabankans um sífellt hækkandi vexti gæti ekki auðveldlega snúist upp í andhverfu sína. Ég er nefnilega alveg viss um, virðulegi forseti, að þetta er rétt hjá hv. þm. Þessi stefna Seðlabankans, sífelld vaxtahækkunarstefna, hefur áður snúist upp í andhverfu sína. Hún snerist upp í andhverfu sína á árunum 1998 og 1999 með hörmulegum afleiðingum. En það er eins og hin góða stofnun Seðlabankinn hafi ekki getað lært neitt af því. Það er ástæða til að ræða þetta vegna þess að það er sérstaklega eitt að mínu áliti sem skyggir á annars mjög gott ástand íslenskra efnahagsmála en það er að við erum núna með tæplega 3% atvinnuleysi. Að ég best veit, virðulegi forseti, hefur ekki verið gerð vísindaleg eða fræðileg úttekt á því hvert er hið náttúrulega atvinnuleysi á Íslandi. En ég er sannfærður um og allir þeir kunnáttumenn sem ég hef heyrt tala um það telja að það sé mjög lág tala. En við vitum það öll að tæplega 3% atvinnuleysi á Íslandi er allt of há tala. Núna er vaxandi viðskiptahalli og krónan hefur styrkst mjög umfram það sem ég ætlaði að flestir menn teldu að íslensk framleiðsla og íslenskt samkeppnisumhverfi þyldi. Ég hef oft haldið þessa ræðu hér áður, virðulegi forseti, og minnt á að það er bara ein víglína hjá einni lítilli þjóð sem býr úti við Atlantshaf á þessari eyju, það er bara ein víglína og sú víglína er samkeppnishæfni íslenskra atvinnuvega. Það er ekkert annað, við erum hvergi annars staðar að berjast. Það er mjög hættulegt ef við missum gengið mjög hátt upp. Það gæti orðið verulega alvarlegt fyrir alla atvinnustarfsemi úti á landi, það gæti orðið verulega alvarlegt fyrir samkeppnisiðnaðinn og sjávarútveginn í heild sinni, og ég tala nú ekki um nýsköpunina, vaxtarbroddana, það virkar á vaxtarbroddana eins og frostnótt á nýgræðinginn að vori. Stóra atvinnugreinin, sem menn hafa verið að binda svo miklar vonir við og heitir ferðaþjónusta, má síst við þessu. Þess vegna er það, virðulegi forseti, að mér hafa fundist umræður ýmissa hagfræðinga, ekki síst Seðlabankans, dálítið undarlegar um fjárlagafrv. þar sem þeir hafa lagt áherslu á að höfuðmáli skipti að hér væri mikill afgangur eða þó nokkur afgangur í ríkisfjármálunum. Nú erum við að skila fjárlagafrv. með miklum afgangi, tæpum 7.000 milljónum, sem er ágætt og mjög fáar þjóðir sem geta státað af því. En ég ætla jafnframt að fullyrða, virðulegi forseti, að þetta er ekki tala sem skiptir máli. Við værum alveg jafnnær hvort sem hún væri 2 eða 3 milljörðunum hærri eða lægri. Það er mjög rangt þegar menn einblína á slíka tölu því að hún er mjög lítil, menn hafa enga þekkingu og enga tækni til að mæla að þetta geti skipt sköpum. Það er líka mjög rangt sem mér finnst vera í umræðunni um ríkisfjármálin að það sé svo mikið höfuðatriði að skera niður opinberar framkvæmdir. Opinberar framkvæmdir, virðulegi forseti, eru mjög litlar um þessar mundir á Íslandi. Þær eru rúmar 16.000 milljónir eða innan við 2% af landsframleiðslunni. Hvar eru þær framkvæmdir? Þær eru í þeim infrastrúktúr sem við þurfum að efla, þ.e. gagnvart skólum, framhaldsskólum, sjúkrahúsum og þess háttar. Þessar tölur eru ekkert of háar á Íslandi, alls ekki. Undir eðlilegum kringumstæðum, sem ég tel að séu núna, mættu þær þess vegna vera miklu hærri. Við megum gjalda varhuga við því þegar menn byrja að tala svona um efnahagsmálin eins og hefur verið gert af forustu Seðlabankans frá því á miðju sumri og svo kemur hver stofnunin á fætur annarri eins og ekkó að taka undir. Við Íslendingar stöndum mjög vel. Ríkisfjármálin eru mjög góð. En það er ekki afgangurinn í ríkisfjármálum sem mun ráða úrslitum um hvernig okkur mun vegna á næsta ári. Hvernig okkur vegnar á næsta ári og hvernig efnahagslífið gengur fram mun fyrst og fremst og aftur og aftur, segi ég þar, ráðast af þeim kjarasamningum sem gerðir verða á næsta ári. Það mun ráða öllum úrslitum. Hinir góðu, duglegu, heiðarlegu og samviskusömu starfsmenn ríkisins hafa á umliðnum árum fengið mjög mikla umbun kjara sinna jafnframt því sem lífeyrissjóðir þeirra hafa verið stórefldir. Hinir ágætu starfsmenn ríkisins --- svo ég haldi áfram þeirri ræðu enn einu sinni sem ég hef oft haldið áður --- verða og mega ekki undir neinum kringumstæðum ætla að launakjör þeirra geti ráðist af nokkru öðru en framleiðslugetunni í landinu. Öll önnur hugsun og allar aðrar óskir geta ekki leitt nema til ófarnaðar, mikils ófarnaðar fyrir alla. Gagnvart stöðu gjaldeyrisins í dag, gagnvart stöðu íslensku krónunnar og hvað hún hefur hækkað mikið, þá er verið að setja framleiðsluatvinnuvegina í mjög mikla úlfakreppu þannig að þeir munu lenda í því strax núna á útmánuðum að eiga mjög erfitt uppdráttar í samningaviðræðum við launafólk sitt. Menn verða því að átta sig á að við stöndum frammi fyrir alvarlegum hlutum þar sem það gildir að menn verða að fara mjög varlega. Það skiptir öllum sköpum fyrir framtíðina. Á þetta verðum við að horfa, við megum ekki undan líta. Við verðum að vita að sterk bein þarf til að þola góða daga. Það hefur verið mikil velferð á Íslandi, við höfum verið að auka hér kaupmátt meira og lengur en nokkur önnur þjóð í Evrópu. Við getum haldið því áfram, það er hugsanlegt að við getum aukið kaupmáttinn áfram á næsta ári og þá eru mestu möguleikarnir til þess ef kauphækkanir verða litlar. Því minni sem kauphækkanir eru, þeim mun meiri líkur eru á að við getum aukið kaupmátt hinnar íslensku þjóðar. Og það er verkafólkið, það er fólkið við framleiðsluatvinnuvegina sem verður að hafa allan forgang í þessu. Það er geta atvinnuveganna til að borga kaup sem verður að ráða, ekkert annað má ráða undir neinum öðrum kringumstæðum. Það verða örlagaspilin sem ráða því hvernig þessi fjárlög koma fram. Eins og þau standa í dag, eins og þau hafa verið hugsuð og eins og þau eru grunduð og lögð fram þá stendur ríkissjóður mjög traustum fótum og við skulum fagna því öll.

Herra forseti. Það er ljóst að ég mun ekki komast yfir öll þau atriði sem ég ætlaði að gera athugasemdir við fyrst búið er að stytta ræðutímann, en það var ekki óvenjulegt að heyra hv. þm. draga í upphafi upp glansmyndina fögru, hér væri allt best og mest. Ég ætla ekki að fjalla mikið um það. Það var hins vegar athyglisvert þegar hv. þm. fór að hafa áhyggjur af raungengi og ýmsu slíku, vegna þess að ég var með örlítinn texta úr riti Íslandsbanka sem tók einmitt á þessu, þar sem lögð er megináhersla einmitt á þetta, og það er það sem við erum að leggja megináherslu á í okkar nál., að menn reyni að standa almennilega að þessum málum og átti sig á því hvað við erum að sigla inn í. Við erum auðvitað að sigla inn í ákveðið þensluástand og ef ríkisfjármálin eru ekki í lagi, ef þau lausatök sem verið hafa undanfarin ár halda áfram, þ.e. að fjárlagafrv. sé ómarktækt, virkar það ekki inn í það ástand eins og það þarf að gera. Það er fyrst og fremst þetta sem við erum að gagnrýna, þ.e. að fjárlagafrv. og fjárlögin séu marktækt plagg. Við sjáum það og hv. þm. veit jafn vel og ég hvernig þróunin hefur verið undanfarin ár. Það eru lögð fram fjárlög, svo koma aukafjárlög og svo og svo miklu er bætt inn af fyrirséðum hlutum eða hlutum sem eiga þess vegna heima í fjárlögum næsta árs. Síðan koma lokafjárlög og þá hefur myndin enn skekkst og breyst. Við leggjum því fyrst og fremst megináherslu á að vanda eigi vinnubrögðin þannig að þetta séu marktæk plögg. Það er eðlilega krafa allra að svo sé. En það sem ég var að vitna til úr riti Íslandsbanka var einmitt það að þess er farið að gæta sífellt meir að aðilar úti á markaðnum eru farnir að átta sig á því að því miður sé allt of lítið hægt að taka mark á þessum plöggum. Hv. þm. kom inn á það að hæstv. menntmrh. hefði verið að leiðrétta eitthvað í ræðu minni. Það er algjör misskilningur hjá hv. þm. Hæstv. menntmrh. var að segja frá því sem ekki hafði áður komið fram að þær 600 millj. sem ætlaðar eru til framhaldsskólanna eru ekki eingöngu til þess að mæta auknum nemendafjölda, heldur til þess að laga reiknilíkanið. Ég mun í seinna andsvari mínu fara örlítið nánar út í það hvað vantar inn í reiknilíkanið. Það var hreinlega röng fullyrðing hjá hv. þm. að allir sem gerst þekktu teldu að með þessu væri verið að bæta allt sem þyrfti að bæta.

Virðulegur forseti. Það var einmitt vegna þess að ég tók eftir því að í nál. 1. minni hluta var verið að vitna í Íslandsbanka. Ég var að vekja athygli á þeirri pólitík og þeirri skoðun sem Seðlabankinn hefur haldið fram frá því snemma í vor og aðrar greiningardeildir, ég held að þær séu kallaðar það í viðskiptabönkunum, og svokölluð Hagfræðistofnun Háskólans, hafa verið að taka undir eins og svona eitthvað endurvarp um að það skipti öllu máli að menn geti treyst ríkisfjármálum. Það liggur fyrir að menn hafa getað treyst íslensku ríkisfjármálunum árum saman. Þau hafa verið afgreidd með miklum afgangi, þveröfugt við það sem gerst hefur í flestum öðrum Evrópuríkjum. Það hefur vissulega orðið hækkun á þeim, en það hefur líka orðið hækkun á tekjunum. Á föstudaginn munum við afgreiða 3. umr. fjáraukalaga fyrir árið 2003, en við erum að afgreiða þau með 4.700 millj. kr. afgangi. Það er mjög svipuð upphæð og við lögðum af stað með í fyrrahaust. Það er því ekkert að ríkisfjármálunum. Ríkisfjármálin eru ekki á nokkurn hátt að ógna stöðugleika íslensks efnahagslífs. Það er mjög rangt. Það eru allt aðrar staðreyndir sem hafa miklu meira að segja. Lítum á þetta lagafrumvarp. Hvað er verið að leggja til? Tökum sem dæmi að við ætlum að búa til miklar ríkis\-ábyrgðir út af húsbréfum: 40--70 þús. millj. --- þetta eru stóru tölurnar. Svo eru menn að tala um, eins og Seðlabankinn, að það skipti einhverju máli hvort það séu 4, 6 eða 7 milljarðar afgangs á ríkissjóði. Þetta er mjög villandi. Þess vegna varð ég að vekja athygli á þessari skrýtnu umræðu margra hagfræðinga. Ég held að vaxtastigið og peningapólitíkin sem Seðlabankinn rekur sé miklu meiri örlagavaldur um það hvernig okkur tekst til heldur en nokkurn tímann hvort það er einhverri krónunni minna í afgang á ríkissjóði.

Herra forseti. Þetta er sérkennilegur málflutningur hjá hv. þm. Nú er það allt í einu þannig að ríkisfjármál skipta orðið engu máli í sambandi við efnahagslífið. Það er auðvitað alrangt. Það er hárrétt hjá hv. þm. að þau skipta ekki öllu máli. En þau skipta að sjálfsögðu máli. Í sambandi við þann vanda sem hv. þm. var að fjalla um, þ.e. hugsanlega hækkun vaxta eða gengisþróunina, þá spilar þetta að sjálfsögðu allt saman, hv. þm. Þess vegna skipta ríkisfjármálin máli þó þau skipti ekki öllu máli. Hv. þm. blandaði saman algjörlega óskyldu máli í raun og veru varðandi hert skattaeftirlit. Ég vil því koma með örlitla leiðréttingu sem verður auðvitað gerð betri skil síðar. Við leggjum til að lagðar verði 200 millj. í hert skattaeftirlit sem mun aftur á móti skila inn í ríkissjóð mun hærri upphæð. Hv. þm.: Það er óþarfi að snúa hlutunum algjörlega á hvolf þó óskhyggja þín sé stundum í þá áttina. Varðandi framhaldsskólana sem hv. þm. kom líka inn á áðan --- en ræðutími minn er liðinn svo hv. þm. verður bara að lesa það í fyrri ræðu minni --- en fjöldamörg atriði varðandi framhaldsskólana hafa verið skilin eftir, þrátt fyrir að þær tillögur sem lágu fyrir í fyrrahaust verði látnar taka gildi varðandi reiknilíkan.

Virðulegi forseti. Svo ég fari enn einu sinni ofan í þetta: Ríkisfjármál Íslands eru og hafa verið í miklu jafnvægi núna í áratug. Þau eru það nú og allt útlit er fyrir að þau verði það áfram. Þess vegna er það rangt að það skipti einhverjum sköpum núna hve margir milljarðar eru í afgang, hvort það eru 2, 3, 4, 5, 6 eða 7, það vegur ekki neitt. Ríkisfjármálin eru í lagi og verða í lagi. Það er sú áhætta sem ég er að gera athugasemdir við. Það skiptir ekki máli, vegna þess að við erum í jafnvægi, höfum verið í jafnvægi um margra árabil. Ríkissjóður hefur verið að minnka sínar skuldir. Ríkissjóður hefur verið að vinna ötullega að því, öfugt við aðrar þjóðir sem eru að auka sínar skuldir. Þess vegna er ekki nein hætta sem stafar af því hvernig við rekum þessi ríkisfjármál núna, 1, 2 eða 3 milljörðum meira eða minna.

Hv. forseti. Til fyrirmyndar í ríkisfjármálum. Ég get alls ekki verið sammála því. Áhersluatriði þessarar ríkisstjórnar eru æðifurðuleg á margan hátt. Til fíkniefnalögreglunnar erum við að setja samtals 157 millj. kr. Til Fiskistofu, sem er að eltast við þá sem fara fram yfir á kvóta eða svindla afla á land, erum við að setja 600 millj. Það er lítið sambærilegt í þessu og maður spyr sig hvort þetta sé það sem stjórnvöld standi fyrir, svona áherslumun. Annars vegar erum við að tala um Fiskistofu sem er að elta fiskiþjófa, hins vegar erum við að tala um þá miklu bölvun sem fylgir eiturlyfjum.

Virðulegi forseti. Ég verð að þakka hv. þm. Grétari Mar fyrir að heiðra mig með því að halda sína jómfrúrræðu hér í andsvari við mig, eða alla vega er þetta í fyrsta skipti sem ég heyri hv. þm. tala.  Auðvitað getum við rætt fram og aftur um einstaka liði í ríkisfjármálunum, hvort rétt áhersla sé lögð á hitt og þetta. Ég held að við komumst seint til botns í því. Það getur vel verið að ég sé sammála honum um það að eftirlitsstofnanir eins og Fiskistofa sé með allt of mikla peninga, það sé algjör óþarfi að hún sé með þessa peninga. En það kallar á miklu, miklu stærri umræðu um það hvað menn eru að gera. Ég held að eftirlitsstofnanir á Íslandi séu yfirleitt mjög vel haldnar. Ég get ekki séð betur af erlendum skýrslum en við höfum t.d. fleiri lögregluþjóna á mann en nokkur önnur þjóð í heimunum. Samt eru allir að kvarta yfir því að það vanti fleiri lögregluþjóna o.s.frv. Ég er ekkert viss um það. Ég er ekkert viss um að með því að fjölga lögregluþjónum séum við á réttri braut, sama hvað sem er að. Ég held að það sé alls ekki víst. Ríkisfjármál Íslands eru samt í mjög góðu jafnvægi. Í heilan áratug höfum við að jafnaði skilað þó nokkrum jöfnuði, þó nokkrum tekjuafgangi, jafnframt því sem við höfum verið að borga verulega niður okkar skuldir. Þannig að þetta er munurinn á okkur og flestum öðrum Evrópuþjóðum sem hafa á sama tíma verið að auka svo umsvif sín að tekjurnar duga ekki fyrir útgjöldunum og ár eftir ár safna þær skuldum, skuldum sem eru yfir 3% af landsframleiðslunni eins og ég sagði áðan --- 25 þús. millj. á ári, það er alvarlegt, það er munurinn á íslenskum fjármálum og fjármálum flestra annarra Evrópuríkja. Svo geta menn deilt um einstaka liði kostnaðarins. Ég get alveg tekið undir það.

Virðulegi forseti. Til að halda því til haga og upplýsa hv. þm. um hvernig farið hefur verið með tekjuafgang ríkissjóðs á sl. fjárlögum, vil ég bara benda á að árið 2002 voru fjárlög afgreidd þannig að gert var ráð fyrir 18,5 milljarða kr. tekjuafgangi, en þegar ríkisreikningur og lokafjárlög lágu fyrir, reyndist hallinn 8,1 milljarður kr. Það sýnir að eitthvað fer úrskeiðis og það sem hv. þm. var að nefna um stöðu og afgang á rekstri ríkisins, sé ekki alveg rétt. Ég get tekið undir með hv. þm. að það sé fáránlegt við núverandi aðstæður að skera niður fé til framkvæmda, skera niður fé til vegaframkvæmda úti um land sem styrkir atvinnulífið og eflir það, skera niður fjármagn til uppbyggingar skóla, menntunar, framhaldsskóla, sem styrkir okkur til frambúðar. Það er alrangt að ráðast á það og skera niður við þessar aðstæður. Ég spyr því hv. þm.: Er hann bara ekki reiðubúinn að taka á með okkur og breyta þessum þætti í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar? Ekki skal standa á þeim sem hér stendur að styðja hv. þm. ef hann er vanmáttugur til þess að sækja stuðning til meiri hlutans. Ég vil leiðrétta það sem kom fram í andsvari hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar áðan, andsvari við hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, að samningar sem einstök ráðuneyti eða ríkið gerir við aðila um rekstur, fá aðeins fullnustu á Alþingi. Aftur og aftur er nauðsynlegt að árétta, að þingmenn sem gegna svo veigamiklum stöðum, líka í meiri hluta Alþingis hér, geri sér grein fyrir því að það er Alþingi sem ræður. Það er hægt að gera samninga, en þeir eru með fyrirvara um samþykkt Alþingis í öllum tilvikum.

Virðulegi forseti. Það er ákaflega rangt hjá hv. þm. að bera saman fjárlögin og endanlega afkomu í reikningum ríkisins, þegar við erum að færa kannski til tugmilljarða í skuldbindingum varðandi lífeyrissjóði. Þetta er ekkert sambærilegt og segir ekkert til um rekstrarhalla eða rekstrarafkomu ríkissjóðs. Það má alls ekki rugla þessu saman á þennan hátt. Það er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því að meginstefnan í ríkisfjármálum, sem var kynnt og farið yfir rækilega við 1. umr. fjárlaga og stefnumótunina til lengri tíma, er í því fólgin að okkur takist að halda samneyslunni á næstu árum þannig að aukningin verði ekki nema um 2%. Það er meginatriðið í þeirri framtíð sem við sjáum í ríkisfjármálum. Það sem skiptir sköpum. Við verðum að halda aftur af okkur gagnvart samneyslunni. En svo kemur hv. þm. og segir að við, sem erum þó að auka samneysluna verulega og höfum gert það verulega í mörg ár í röð en ætlum núna að reyna að halda okkur innan við 2%, séum að gera atlögu að velferðarkerfinu íslenska. Það er óleyfilegt, hæstv. forseti, að tala svo óvarlega um svo viðkvæm og mikilsverð mál.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þessari umræðu vil ég áfram víkja að orðum hv. þm. í andsvari áðan varðandi samkomulagið við Öryrkjabandalagið þar sem gert var samkomulag 25. mars um sérstaka leiðréttingu fyrir fólk sem verður öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Sá samningur fjallaði um það að taka þar á ákveðnum þáttum sem menn voru sammála um að tekið væri á frá og með 1. janúar árið 2004. Ég skoraði á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson að fara um þetta mál hógværum orðum og með þeim orðum að staðið verði við þetta samkomulag refjalaust en draga ekki fram einhverja valdastöðu ríkisstjórnar í þessum efnum. Það er gert samkomulag um ákveðið verkefni og við það á að standa og ég vona að hv. þm. beiti sér fyrir því að við það verkefni verði staðið og með sóma.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin gaf um það mjög skýr fyrirheit að verja þúsund millj. kr. til þessa verkefnis. Í fjárlagafrv. standa þessar þúsund millj. kr. Þúsund milljónir eru þúsund milljónir. Það er alveg refjalaust. Það þarf enginn að fara í grafgötur um það. Það eru ekki 900 milljónir. Það eru ekki 1.100 milljónir. Það sem hefur verið sagt verður auðvitað staðið við og engar vífillengjur um það. Útfærslan á því er í höndum hæstv. ráðherra og ég ætla að það muni standa sem sagt er og hef enga ástæðu til að ætla annað. Þúsund milljónir eru samt áfram þúsund milljónir, engin nein önnur tala. Þannig það sé alveg skýrt. Það var samið um það. Það var gefin yfirlýsing um það.

Herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni við 2. umr. fjárlaga að fjalla sérstaklega um heilbrigðis- og tryggingamálin og tel fulla ástæðu til þess í ljósi þeirra háu fjárhæða sem renna til þessa málaflokks og þess hversu hátt hlutfall af heildarfjárhæð fjárlagafrv. rennur til þessara mála. En í fjárlagafrv. nú, eins og undanfarin ár, sjást glöggar áherslur heilbr.- og trmrh. og ríkisstjórnarinnar í málefnum heilbrigðisþjónustunnar og málefnum almannatrygginga, og það sést að þessi viðfangsefni eru sett í forgang núna. Mér finnst sérstök ástæða til að fagna stórauknum framlögum til málaflokksins og þar með talið til uppbyggingar heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu þar sem þörfin er sannanlega mest, svo og framlögum til brýnnar uppbyggingar öldrunarþjónustunnar. Umræðan um heilbrigðismálin snýst oft eingöngu um Landspítala -- háskólasjúkrahús og vandamál sem honum eru eignuð. Umræðan snýst oftast um hallarekstur og biðlista og einfölduð niðurstaða umræðunnar er gjarnan sú að Landspítalinn ráði ekki við þau verkefni sem honum beri og að færa þurfi aukinn hluta starfsemi spítalans í hendur sjálfstætt starfandi sérfræðingum á einkastofum úti í bæ. Látið er að því liggja að slíkt skili sjálfkrafa ekki aðeins fjárhagslegum sparnaði, heldur líka auknum gæðum til sjúklinga og annarra notenda þjónustunnar. Sumir sem tala oft og hátt um vanda heilbrigðiskerfisins leggja megináherslu á að hann sé fyrst og fremst skipulagslegs eðlis og þeir draga síðan samasemmerki á milli ætlaðs skipulagslegs vanda og ónógs einkareksturs. Þá finnst mér oft glitta í það sjónarhorn að innan heilbrigðisþjónustunnar séu fjöldi ónýttra viðskiptatækifæra sem hagnaðarvon er bundin við. Eins og framkvæmd margra undanfarinna ára sýnir og sýnir mjög glöggt erum við framsóknarmenn algjörlega kreddulausir gagnvart mismunandi rekstrarformum í heilbrigðisþjónustu. Og við vitum að rúm 65% allrar öldrunarþjónustu eru rekin af aðilum sem ríkið kaupir skilgreinda samningsbundna þjónustu af og vaxandi hluti heilsugæslunnar og drjúgur hluti heimahjúkrunar og nánast öll endurhæfingarþjónusta og sérfræðilæknisþjónusta. Hitt er svo annað mál að við ákvörðun þess hvar læknisverk skuli unnin hljóta hagkvæmnisrök ávallt að liggja til grundvallar og trygging fyrir gæðum þjónustunnar. En sú vinna sem nú hefur verið unnin og brátt sér fyrir endann á, að kostnaðargreina einstaka þjónustuþætti á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, er vitaskuld ein nauðsynlegra forsendna slíkra ákvarðana um það hvar verk skuli unnin í nánustu framtíð og til lengri tíma litið. En í það heila finnst mér, herra forseti, alveg ótrúleg einföldun og yfirdrepsskapur að láta að því liggja að allt heilbrigðiskerfið og allir hagsmunir því tengdir, allir okkar hagsmunir tengdir heilbrigðiskerfinu, bæði fjárhagslegir og faglegir, standi og falli með breytingum á rekstrarformum innan heilbrigðisþjónustunnar. Viðfangsefnin eru ýmis og mörg sem vert er að taka á og koma í rauninni breytingu á rekstrarformum ekkert við. Eitt af því sem vert er að hafa hugfast er að það er ekki fyrr en í árslok 2001 sem hv. Alþingi veitti heilbrrh., með því að samþykkja breytingu á heilbrigðisþjónustulögum, ótvíræða heimild til að marka stefnu um forgangsröðun verkefna í heilbrigðisþjónustu og það veitti honum jafnframt heimild til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja þeirri stefnu, stuðla að aukinni hagkvæmni og tryggja gæði þjónustunnar. Í þessu tilliti ber ráðherra auðvitað að gæta fulls jafnræðis og óhlutdrægni þannig að rekstrar- og samkeppnisstaða aðila sé tryggð og heimild ráðherra kemur vitaskuld ekki í veg fyrir beitingu samkeppnislaga í atvinnustarfsemi á sviði heilbrigðisþjónustu. Það leiðir síðan af lögmætisreglu stjórnsýslunnar að allar ákvarðanir ráðherra á grundvelli heimildarinnar um það hverjum skuli falið að vinna verk, verði að vera í samræmi við lög og þar með talið þurfa þessar ákvarðanir að vera til samræmis við samkeppnislög. Á hinn bóginn fara hlutlægar og málefnalegar ákvarðanir um það hvaða tegund þjónustu er keypt og í hvaða mæli hún er keypt almennt séð ekki gegn ákvæðum samkeppnislaga. Og sama gildir um hlutlægar og málefnalegar ráðstafanir sem miða að því að takmarka eða draga úr kostnaði hins opinbera af heilbrigðisþjónustu, eða þeim tiltekna þætti hennar sem sérfræðilæknisþjónustan er og þá í þeim tilgangi að efla aðra þjónustuþætti heilbrigðiskerfisins. Með þessari breytingu var ráðherra veitt fyllri heimild til að stjórna því magni sem keypt er af tiltekinni þjónustu með hagkvæmni og gæði þjónustunnar að leiðarljósi, og með þessari breytingu og því að samhliða var umboð til að semja við sjálfstætt starfandi sérfræðilækna, bæði á sjúkrastofnunum og stofum úti í bæ um ferliverk og greiðsluþátttöku almannatrygginga, fært á eina hendi til samninganefndar heilbr.- og trn., en þá voru fyrst komnar forsendur fyrir því að stemma markvisst stigu við þeirri sjálfvirkni sem virtist vera á aukningu á einingum til lækna á einkastofum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í júlí 2001 er m.a. nefnt sem skýring þess að þrátt fyrir fjölgun ferliverka og aukin afköst lengdust biðlistar í ýmsum sérgreinum að læknar í einhverjum tilfellum veiti sjúklingum meðferð umfram það sem eðlilegt megi teljast. Látið er að því liggja að læknirinn freistist til þess að gera meira en nauðsynlegt er í öllum tilvikum þar sem læknirinn í þessu samhengi er bæði sá sem selur þjónustuna og jafnframt sá aðili sem ákvarðar verkmagnið. En með þessari breytingu á heilbrigðisþjónustulögunum liggur fyrir að það er ekki framboð heilbrigðisþjónustu sem á að ráða magni og útgjöldum ríkisins, heldur heilbrigðispólitísk markmið sem sett hafa verið. Þau hafa verið sett m.a. með lögunum um réttindi sjúklinga, heilbrigðisáætluninni og reglum um forgangsröðun sem byggir á læknisfræðilegum sjónarmiðum og eftir atvikum öðrum faglegum forsendum. En að mínu mati, herra forseti, þurfum við fyrst og síðast að hafa kjark til að svara þeirri spurningu hver þörfin sé, vegna þess að framfarir í læknavísindum, ný þekking og ný lyf og ný tækni gerir okkur nánast kleift að gera allt fyrir alla. Ef við á hinn bóginn horfumst í augu við að fjárhagurinn leyfir þetta ekki endalaust þá verðum við að vera tilbúin til að meta þörfina og taka eins og aðrar þjóðir hafa gert, afstöðu til stórra siðferðilegra spurninga sem m.a. lúta að samspili aldurs, ábyrgðar okkar á eigin heilsu, áhættulifnaði og réttarins til ýtrustu meðferðar. Mér sýnist einsýnt af reynslunni að ekki sé stætt á því að láta læknum þetta eftir í hvert og eitt sinn, heldur sé vænlegra að setja um þetta opinbera stjórnvaldsreglu. Reyndin er nefnilega sú eins og við þekkjum, herra forseti, að stjórnmálamenn gefa allt of oft eftir undan þrýstingi fagstétta og þeir gefa allt of oft eftir undan þrýstingi sjúklinga og aðstandenda sem oft gæta þröngra hagsmuna og þeirra sem hæst ber í umræðunni hverju sinni, en við stöndum ekki á bak við þá lækna og aðra stjórnendur innan heilbrigðisþjónustunnar sem við samtímis gerum bæði að forgangsraða og líka halda sér innan ramma fjárlaganna. Landspítali -- háskólasjúkrahús er oft skilgreindur sem endastöð í íslensku heilbrigðiskerfi og hann er það vissulega og það í tvennum skilningi. Annars vegar er hann það fyrir það að hann tekur við öllum alvarlegustu slysunum og sjúkdómstilfellunum og hins vegar fyrir það að spítalinn getur ekki vísað neinum frá sem þangað leitar og hann tekur líka við þeim sem aðrar stofnanir og önnur sjúkrahús vísa frá, m.a. vegna fjárhagsvanda, að því ógleymdu að sjúkrahúsinu, Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, er ætlað að mennta verðandi heilbrigðisstarfsmenn. Allt þetta ber honum að gera innan fjárheimildaramma sjúkrahússins. Mér sýnist það vera einsýnt að óhjákvæmilega verði árvisst bil á milli fjárlagaheimilda og rekstrarkostnaðar spítalans meðan spítalinn getur ekki nema að litlu leyti áætlað verkefni sín. Hann getur ekki vísað frá verkefnum eða fólki utan af landi, og fólk utan af landi á jú lögbundinn rétt til þess að leita eftir þjónustu þar sem það vill, og spítalanum er líka ætlað að veita dýrustu og sérhæfðustu þjónustuna. Uppbygging öldrunarþjónustunnar er sérstaklega brýn á höfuðborgarsvæðinu, þar með talin fjölgun hjúkrunarrýma, þar sem við höfum ekki náð að fylgja eftir auknum íbúafjölda og þær framkvæmdir sem fjárlagafrv. tryggir munu m.a. létta á Landspítalanum og skapa honum skilyrði til þess að auka afköst sín og sama má segja um áhrifin af uppbyggingu heilsugæslunnar. Fjárlagafrv. tryggir m.a. að þrjár nýjar heilsugæslustöðvar hefja starfsemi á árinu. En með því að efla heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustaðinn í heilbrigðiskerfinu, sem á að geta sinnt allt að 80% af þjónustuþörf okkar, er líka verið að létta á Landspítalanum og gera honum kleift að sinna meginhlutverki sínu sem er bráðaþjónusta og sem hátæknisjúkrahús, og það mun stuðla jafnframt að stóraukinni hagkvæmni í heilbrigðiskerfinu. Herra forseti. Það má gera fleira til að auka hagkvæmni í heilbrigðis- og almannatryggingakerfinu og ég vil nefna hérna tvö atriði sem því miður sér ekki merki í fjárlagafrv. að þessu sinni, en ég vona að tekið verði á innan tíðar. Lengi hefur staðið til að byggja upp rafræna sjúkraskrá og samtengja skráningu upplýsinga í heilbrigðiskerfinu, en undirbúningur þessa verkefnis hefur bæði farið fram innan ramma íslenska upplýsingasamfélagsins auk þess sem Landspítali -- háskólasjúkrahús og heilsugæslan í Reykjavík hafa unnið að undirbúningnum hvor á sínu sviði. Ég ætla að það sé óumdeilt að mikið hagræði sé af slíku kerfi skráninga, miðlunar og nýtingar upplýsinga, auk þess sem það er til þess fallið að koma í veg fyrir tvíverknað, tryggja öruggari, betri og greiðari þjónustu fyrir sjúklinga og auka alla skilvirkni innan heilbrigðisþjónustunnar. Annað atriði sem ég vil árétta í þessu samhengi er ábending Ríkisendurskoðunar í skýrslu frá því í september 2002, um samninga Tryggingastofnunar vegna sérfræðilækna 1998--2001, um að bæði kostnaðarlega og faglega sé eftirlit Tryggingastofnunar með samningum við sérfræðilækna ófullnægjandi og hvetur Ríkisendurskoðun Tryggingastofnun til að efla það eftirlit. Ég tel að það þurfi að vera tryggt að Tryggingastofnun geti sinnt þessu mikilvæga og lögbundna eftirlitshlutverki sínu með sérfræðingum á heilbrigðissviði, m.a. með því að hafa nægilega margt starfsfólk til að sinna eftirliti, ekki bara innan Tryggingastofnunar heldur líka á vettvangi þar sem þjónustan er veitt. Með þessu á að vera hægt að veita meira aðhald í beinum útgjöldum og líka að auka skilvirkni. Hið sama gildir um stóraukinn kostnað og útgjöld ríkisins vegna lyfja. Fulltrúar bæði Landspítala -- háskólasjúkrahúss og Tryggingastofnunar ríkisins, sem komu á fund heilbr.- og trn. vegna fjárlagagerðarinnar, bentu á að lyfjaverð er mun hærra hér á landi en í næstu nágrannalöndum okkar. En þessar stofnanir hafa báðar, hvor um sig, leitað leiða til að lækka þennan kostnað. Í því skyni hafa þrjú lyfjaútboð farið fram á vegum Landspítala -- háskólasjúkrahúss og þrjú eru í undirbúningi. Fram kom að á þessu ári hefur spítalinn þegar boðið út lyf fyrir um 1.574 millj. kr. eða um 75% af heildarinnkaupum en tilboð munu ekki berast í öll lyf. Það berast ekki einu sinni tilboð samkvæmt öllum þessum útboðum og einnig mun koma fyrir að tilboð hljóði upp á hámarksheildsöluverð. Þannig munu útboð ekki næstum alltaf skila þeim sparnaði sem að er stefnt. Fulltrúar Tryggingastofnunar ríkisins áréttuðu á fundi nefndarinnar þá gríðarlegu breytingu sem orðið hefur á lyfjamarkaði á síðustu árum og að þegar fyrirkomulagi lyfjamarkaðarins var breytt fyrir nokkrum árum hafi verið gert ráð fyrir 25% sparnaði. En raunveruleikinn er sá að sparnaðurinn hefur verið mun minni. Í máli þeirra kom fram að almenningi er oft veittur afsláttur af lyfjum en Tryggingastofnun þarf ávallt að greiða fullt verð. Í þessu samhengi bentu fulltrúar Tryggingastofnunar á mikilvægi þess að stofnuninni væri gert kleift að hafa eftirlit með lyfjakostnaði sem mótvægi við markaðssetningu lyfjafyrirtækja og ónóga samkeppni. Hv. heilbr.- og trn. tók undir þetta viðhorf í áliti sínu til hv. fjárln. Eins og ég vék að í upphafi, herra forseti, þá tryggja fjárlögin mjög þarfa uppbyggingu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Á næsta ári er þar gert ráð fyrir þremur nýjum heilsugæslustöðvum. Ég ætla að almenn samstaða sé um þá forgangsröðun að tryggja að heilsugæslan geti sinnt því hlutverki sínu að vera fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu enda er viðurkennd afgerandi hagkvæmni þess fyrir útgjöld til málaflokksins. Reynt hefur verið að stýra aðgangi að heilbrigðisþjónustu með gjaldtöku, hafa komugjald í heilsugæslustöð mjög lágt en að sjúklingar greiði hærra gjald fyrir komu til sérfræðinga. Heilbrigðisráðherrar hafa á liðnum árum staðið traustan vörð um sjúkrahúsin, þ.e. um það að sjúklingar þurfi ekki að greiða gjald er þeir leggjast inn á sjúkrahús enda er gert ráð fyrir að þá sé um alvarlegt heilbrigðisvandamál að ræða. Heilbrigðisráðherra ber ábyrgð á því hver greiðsluþátttaka almennings er í heilbrigðisþjónustunni en raunin er sú að mörg dæmi eru um ákvarðanir sem aðrir hafa tekið og hafa í för með sér aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga og hafa einnig með öryggi sjúklinganna að gera. Miklar framfarir í læknisfræði og ný tækni hefur gert það að verkum að æ fleiri vinna læknisverk sem ferliverk. Minna inngrip þýðir að nú er mögulegt að gera á göngudeildum eða læknastöðvum úti í bæ aðgerðir sem til skamms tíma kröfðust innlagnar á sjúkrahús. Til að mynda eru hjartaþræðingar nú, samkvæmt ákvörðun stjórnenda Landspítala -- háskólasjúkrahúss, alla jafna göngudeildarstarfsemi, sem þýðir kostnaðarþátttöku sjúklinga en voru þeim áður að kostnaðarlausu meðan aðgerðirnar kröfðust innlagnar. Sama gildir um krossbandaaðgerðir sem áður voru gerðar í innlögn. Þær eru núna unnar á einkastofum á grundvelli samninga samninganefndar heilbr.- og trmrn. um einingamat á aðgerðum. Ég er þeirrar skoðunar að svona breytingum þurfi að finna ákveðinn farveg sem tryggi samhæfða heilbrigðisþjónustu og það ráðist ekki af handahófi fyrir hvaða sjúkdómstilvik þarf að greiða og hvaða þjónusta er veitt sjúklingum að kostnaðarlausu. Framfarirnar eiga að geta stóraukið hagkvæmnina í heilbrigðisþjónustunni en það verður að tryggja að ríkisvaldið, kaupandi þjónustunnar, og sjúklingar og almenningur allur njóti góðs af þeirri hagkvæmni. Herra forseti. Undir lokin vil ég koma með innlegg í málflutning stjórnarandstöðunnar um það sem hún kallar auknar sjúklingaálögur. Ég vil vekja athygli á því að þótt komugjald til sérfræðinga hafi hækkað, sérstaklega það hámarksgjald sem sjúklingurinn þarf að greiða áður en hann fær afsláttarkort, þá hefur hlutfallsleg kostnaðarþátttaka sjúklinga í sérfræðilæknisþjónustu minnkað. En heildarkostnaður vegna sérfræðilækna hefur hækkað til mikilla muna. Hlutfallsleg skipting kostnaðar milli sjúklings og Tryggingastofnunar ríkisins vegna komu til sérfræðilækna var þannig árið 1996 að sjúklingur greiddi 45,1% en Tryggingastofnun 54,9%. Árið 2001 hafði þetta þróast þannig að sjúklingurinn greiddi 29,4% en Tryggingastofnun ríkisins 70,6%. Þannig hefur hlutur sjúklings í kostnaði vegna meðalkomu til sérfræðilækna hækkað um 7,55% á árunum 1996--2001 en á sama tíma hefur hlutur Tryggingastofnunar ríkisins í þessum kostnaði hækkað um 212%. Herra forseti. Það er alltaf verið að tala um vandann í heilbrigðiskerfinu en ég vil fyrst og fremst líta á þetta sem viðfangsefni og leggja áherslu á að það eru mörg þarfari viðfangsefni sem við þurfum að ræða og vera tilbúin til að taka ákvörðun um en spurningin um hvert rekstrarformið skuli vera í kerfinu. Mig langar að endingu, herra forseti, að vekja sérstaklega athygli á og fagna því sem fram kemur í fjárlagafrv., þ.e. hækkun lífeyris til ungra öryrkja. Fram kemur að um 1 milljarður kr. er ætlaður til að hækka grunnlífeyri öryrkja með tilliti til aldurs. Þar er komið til móts við fólk sem verður öryrkjar snemma á lífsleiðinni og á ekki sömu möguleika til eigna- og tekjumyndunar og aðrir sem verða öryrkjar seinna. Eins og okkur öllum er kunnugt er þetta í samræmi við samkomulag sem heilbrrh. gerði við Öryrkjabandalag Íslands í vor. Hitt atriðið sem ég sé sérstaka ástæðu til að vekja athygli á eru stóraukin framlög til geðheilbrigðismála en framlög til aukinnar þjónustu við geðsjúka innan heilbrigðiskerfisins eru aukin um 227 millj. kr. í fjárlagafrv. Seint á næsta ári er ætlunin að taka í notkun nýja lokaða deild fyrir alvarlega geðsjúka. Auk þess er fjármagn veitt til að efla starfsemi Barna- og unglingageðdeildar Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Rýmum verður fjölgað auk þess sem göngudeildarþjónustan verður bætt og einnig eru fjármunir veittir í aukna landsbyggðarþjónustu og heimaþjónustu Barna- og unglingageðdeildarinnar. Innan heilsugæslunnar er einnig verið að auka þjónustu við geðsjúka með samstarfsteymi sálfræðings, félagsráðgjafa og iðjuþjálfa. Teyminu er sérstaklega ætlað að efla þjónustu við börn og unglinga með geðræn vandamál og fjölskyldur þeirra. Ekki má gleyma því að á þessu ári tók til starfa innan Heilsugæslunnar í Reykjavík iðjuþjálfi sem hefur það hlutverk að vinna að endurhæfingu geðsjúkra. Það má einnig geta þess að fagteymi, skipuðu geðhjúkrunarfræðingum, verður komið á fót til að fylgja eftir alvarlega geðsjúkum einstaklingum á heimilum þeirra eftir útskrift af sjúkrahúsi. Því teymi er sérstaklega ætlað að vinna í samráði við Geðhjálp.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz, sem jafnframt er formaður heilbr.- og trn. og talsmaður Framsfl. í heilbrigðismálum, auk hæstv. ráðherra auðvitað, almenna hugvekju um heilbrigðismál. Hún fór fyrst og fremst yfir sviðið, sumpart út frá mórölskum forsendum og varpaði fram ýmsum spurningum, siðferðilegum og praktískum, sem þyrfti að leita svara við. En minna varð um svörin, því miður. Ég hygg að þeir sem hlýtt hafa á ræðu hv. þm. og eru ókunnir bakgrunni hennar hafi ætlað að ræðumaður kæmi úr hópi stjórnarandstæðinga því að hv. þm. fór yfir það að almennt talað væru heilbrigðismál í þokkalegasta standi en ýmsu þyrfti að breyta og ýmislegt að laga. Ég kem þá að kjarna málsins. Ég ætlaði eingöngu að horfa til þarfarinnar þar sem hún er brýnust, þar sem fólkið er flest, hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem 70% þjóðarinnar býr. Þannig er að flokkur hv. þm. hefur farið með stjórn heilbrigðismála síðustu átta árin. Á síðustu átta árum hefur verið bent á það, ítrekað og aftur, að hér brenni eldurinn heitast gagnvart öldruðum. Þeir eru hér hundruðum saman í biðröð í brýnni þörf eftir hjúkrunarrýmum. Hér brennur eldurinn heitast þegar kemur að heilsugæslumálum. Það er eftirtektarvert að í fjárlagafrv. sem hér um ræðir er í báðum þessum málaflokkum horft út á land. Gott og vel, ekki ætla ég að gera lítið úr því. En það er á þessu svæði, m.a. í kjördæmi hv. þm., sem knýjandi þörf er á tafarlausum úrbótum í öldrunarmálum. Þær er ekki að finna í þessu fjárlagafrv. né heldur í heilsugæslumálum. Þar fór hv. þm. rangt með. Það er ekki gert ráð fyrir þremur nýjum heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu. Raunar er eingöngu gert ráð fyrir einni og að önnur taki til starfa í kjördæmi þingmannsins seint á næsta ári. Það er sem sagt ein og hálf heilsugæslustöð í þessu frv. Það er nú allt sem er fast í hendi í þessum efnum. Það er ekki að undra að flokkur hv. þm. vilji skila þessu verkefni, heilsugæslustöðvum á landinu, í hendur sveitarfélaga þegar aðstæður eru eins og raun ber vitni.

Herra forseti. Það fer ekki á milli mála í fjárlagafrv. að það er gert ráð fyrir gífurlegri eflingu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Ég fer ekki dult með að það er brýn þörf á því og það hef ég og minn flokkur viðurkennt skammlaust. En íbúafjölgunin á höfuðborgarsvæðinu, sem m.a. hefur teygt anga sína til heimabæjar hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar, hefur valdið því að menn hafa ekki haft undan. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir að heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu verði fjölgað um þrjár. Við erum að tala um fjárlagafrv. næsta árs. Hv. þm. er jafnkunnugt um það og mér hvaða heilsugæslustöðvar það eru, ein er í Kópavogi og tvær eru í Reykjavík. Er ekki enn ein í Hafnarfirði, ég man ekki betur? Þannig er jafnvel sú fjórða sem stendur til að reisa. Þær eru a.m.k. þrjár. Hv. þm. er líka fullkunnugt um þá gífurlegu uppbyggingu sem gert er ráð fyrir í öldrunarþjónustu, þann fjölda hjúkrunarrýma sem á að bæta við. Varðandi það að ég hafi talað eins og stjórnarandstæðingur úr þessum ræðustól þá er það fjarri lagi. Hins vegar má með réttu benda hv. þm. á að við værum ekki að leggja þessar háu fjárhæðir í þennan málaflokk ef ekki væri full þörf á því.

Herra forseti. Líkt og í ræðu hv. þm. var sáralítið handfast í hennar svörum. Ég hef hér, herra forseti, fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og fjmrh. fyrir komandi ár. Á borðum þingmanna og í höndum þeirra sumra er að finna brtt. frá meiri hluta fjárln. Þar er ekki um að ræða sérstakt átak í heilsugæslumálum, því fer fjarri ef menn skoða stærðirnar. Ég fór yfir það sem í frv. stendur. Í því stendur að það eigi að hefja rekstur á einni heilsugæslustöð í upphafi næsta árs, í Salahverfi í Kópavogi, og síðan í Voga- og Heimahverfi í september, október á næsta ári. Punktur. Basta. Af því að hv. þm. missti út úr sér, spurði um það og velti því upp af því að ég kem úr Hafnarfirði, að þar eigi einnig að kaupa eða leigja húsnæði undir útibú eða nýja heilsugæslu, þá vil ég upplýsa hv. þm., hafi hún ekki um það vitneskju, að það er búið að lofa slíkri auglýsingu frá því í upphafi þessa árs. Í þessu frv. er ekki ein einasta króna ætluð í rekstur þeirrar heilsugæslu. Þetta er auðvitað moðsuða og tal um ekki neitt. Þegar menn skoða veruleikann og tölurnar sem að baki liggja þá er Framsfl. ekkert að gera af viti í heilsugæslumálum þjóðarinnar. Hæstv. ráðherra kom til skjalanna fyrir tveimur eða þremur árum og byrjaði á að lýsa því yfir á Bessastöðum að fyrsta verkefni hans yrði að skjóta stoðum undir heilsugæsluna í landinu. Því miður hefur honum ekki áunnist neitt í því þegar kemur að hinum stóru verkefnum á höfuðborgarsvæðinu. Það er veruleiki hlutanna. Þess vegna er sárgrætilegt en skiljanlegt samt að nú vilji Framsfl. skila þessu verkefni heim í hérað og láta sveitarstjórnum það eftir að gera þetta af einhverju viti.

Herra forseti. Ætla má af ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að ekkert hafi verið gert af viti í heilbrigðismálum frá því að hv. þm. gegndi þar starfi á sínum tíma. En ef hann opnar aðeins augun þá sér hann að fjölmargt hefur verið gert og fjölmargt til bóta og það veit hv. þm. líka. Ég ætla að fá að leiðrétta orð hv. þm. og taka það fram að rekstrarframlög til heilsugæslunnar og heilbrigðisstofnana hækka um 440 millj. kr. í þessu frv. og á þessu ári. Það er áætlað í frv. að þrjár nýjar heilsugæslustöðvar hefji starfsemi sína á árinu, í Salahverfinu og fyrir lok árs 2004, ný heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi og ný stöð í Hafnarfirði. Það er líka gert ráð fyrir að hún taki til 

Virðulegur forseti. Ég hafði hugsað mér að gera í ræðu minni grein fyrir breytingartillögum Samfylkingarinnar, 1. minni hluta fjárln., við fram komið fjárlagafrv. nú við 2. umr. En vegna þeirra tíðinda sem hér hafa orðið neyðist ég til þess að hefja mál mitt á nokkurri umfjöllun um þær fréttir sem okkur hafa verið færðar í þessari umræðu og standa mér nokkuð nærri. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir að vera hér viðstaddur ræðu mína. Eins og virðulegur forseti veit hef ég úr þessum ræðustól mært hæstv. heilbrrh. og hæstv. ríkisstjórnina fyrir það framtak þeirra að gera sérstakan samning við Öryrkjabandalag Íslands um að tvöfalda tekjutryggingu ungra öryrkja. Ég átti ekki von á öðru en að sá samningur héldi og þau orð og þær heitstrengingar sem uppi voru hafðar í tengslum við þann samning af hálfu hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnarflokkanna beggja í aðdraganda síðustu kosninga mundu standa. Þegar yfirlýsingin var gerð lá fyrir að kostnaður við samninginn yrði rúmur milljarður. Hann var á vettvangi Öryrkjabandalagsins þá í mars sl. talinn liggja á bilinu 1.200--1.400 millj. eftir útfærslum. En þegar ég kom til þings í haust bárust mér þær fréttir að eftir þá skoðun sem verið hefði í starfshópi nú í sumar þá væri sá kostnaður nær 1.500 millj. Við í Samfylkingunni gerðum ekki ráð fyrir neinu öðru en við sæjum þessa tölu í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar, ef ekki nú við 2. umr. þá augljóslega við 3. umr. því að við gerðum ekki ráð fyrir því að við þyrftum að taka það að okkur að efna á Alþingi loforð ríkisstjórnarinnar heldur væri hún einfær um það. Það er rangt sem fram kemur hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að samkomulagið hafi verið um 1 milljarð kr. Það var sagt að kostnaður við verkefnið gæti verið um 1.000 millj. eða rúmlega 1.000 millj. En samkomulagið var um tvöföldun tekjutryggingar. Það hefur komið hér mjög skýrt og greinilega fram hjá hæstv. heilbrrh. Jóni Kristjánssyni að hann hafi ekki heimildir til þess að efna þessi áform og að hinn 1. janúar næstkomandi geti hann ekki efnt heitstrengingar Framsfl. og Sjálfstfl. um að bæta fyrir þá miklu tekjuskerðingu öryrkja sem þessir tveir flokkar beittu sér fyrir á árunum 1995--2003, að þær miklu heitstrengingar geti hann ekki efnt hinn 1. janúar næstkomandi eins og lofað var heldur verði að áfangaskipta efndunum, virðulegur forseti, það verði að áfangaskipta efndum á samkomulaginu við Öryrkjabandalagið. En, virðulegur forseti, það verður að benda hæstv. heilbrrh. á að maður áfangaskiptir ekki æru sinni. Undir þessu samkomulagi eru of miklar heitstrengingar, of miklar yfirlýsingar til þess að menn geti áfangaskipt æru sinni. Það þýðir ekki að áfangaskipta efndum á stærsta kosningaloforði Framsfl. Það þýðir ekki að áfangaskipta þeim efndum, hæstv. heilbrrh. En ég skil það sem svo þegar hæstv. heilbrrh. segir að hann hafi ekki heimildir til að efna þetta samkomulag að hæstv. fjmrh. og hv. þm. Sjálfstfl. og varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, neiti ráðherra Framsfl. um heimildir til að efna þetta samkomulag. Það er þá betra að hæstv. ráðherra staðfesti það hér í ræðustólnum að svo sé ef svo er. Virðulegur forseti. Við hljótum að benda á að hæstv. heilbrrh. hefur enga heimild til að ganga á bak orða sinna. Ef hann telur sig skorta fjárheimildir til þess að efna samkomulagið við Öryrkjabandalag Íslands í einum áfanga hinn 1. janúar næstkomandi eins og lofað var en ekki að fresta efndunum fram í framtíðina þá verður hann náttúrlega bara innan síns ráðuneytis að finna þá fjármuni. Virðulegur forseti. Það hefur viljað brenna við þegar hæstv. heilbrrh. á erindi í ræðustólinn í þinginu að hann kyrji hinn gamla söng: ,,Ég er á leiðinni.`` Og þegar hann er inntur eftir efndum á hinum og þessum fyrirheitum svo sem eins og í geðheilbrigðismálunum þá eru þau jafnan á leiðinni. Það er alveg augljóst að hér hefur þingheimur sýnt hæstv. heilbrrh. Jóni Kristjánssyni óvenjumikla biðlund, kannski ekki síst fyrir það að hann er bara, svo að maður segi það bara á íslensku, óvenjulega elskuleg manneskja. En þeirri biðlund, virðulegur forseti, eru takmörk sett. Heitstrengingar um tvöföldun tekjutryggingar ungra öryrkja eru loforð við þá sem ekki má í þessum ræðustóli svíkja né í því fjárlagafrv. sem hér er fram komið. Ég kalla eftir því að frv. það sem hæstv. ráðherra hefur boðað að sé á leiðinni um áfangaskiptar efndir á æru manna komi fram hið fyrsta og ekki síðar en fyrir 3. umr. fjárlaga þannig að menn geti séð hvernig á að áfangaskipta æru hæstv. heilbrrh. fyrst hann fær ekki heimildir til þess frá fjmrh. og væntanlega varaformanni fjárln. til þess að efna orð sín. Virðulegur forseti. Nú er mér kunnugt um að hæstv. heilbrrh. er tímabundinn vegna annarra skuldbindinga. Ég vildi þess vegna gefa kost á því ef virðulegur forseti leyfir að ráðherra geti verið til andsvara við ræðu mína nú, en ég fengi að halda henni áfram að því loknu, ef forseti telur að á því færi að þingsköpum.

Að mati forseta er ekki heimild til slíks heldur verður um það að ræða að hv. þm. ljúki máli sínu og hæstv. heilbrrh. hefur þá færi á að taka til andsvara.

Þá vil ég, virðulegur forseti, fá að ljúka ræðu minni og gera þá grein fyrir breytingartillögum Samfylkingarinnar við það fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir. Ég vil því biðja hæstv. heilbrrh. um að hafa biðlund með mér, en það mun taka nokkra stund að gera grein fyrir þeim tillögum. Þær tillögur sem Samfylkingin leggur fram snúast um að hreyfa til um það bil 7,5 milljörðum í þessu fjárlagafrv. og þegar horft er á umfang fjárlagafrv. þá eru það auðvitað ekki stórar breytingar eða innan við 3%. Þær eru heldur ekki á neinn hátt tæmandi listi yfir þær breytingar sem Samfylkingin vildi sjá á þessu frv. heldur fyrst og fremst táknrænar áherslur Samfylkingarinnar nú við 2. umr. og eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans er enn opið í 3. umr. fyrir breytingartillögur á alla liði frv. Nú kann að vera að við þennan lista bætist nokkuð á milli umræðna, en eins og fram hefur komið í umræðunni hefur mikið skort á að við í fjárln. fengjum fram þær upplýsingar frá framkvæmdarvaldinu sem óskað hefur verið eftir og það hefur kannski ekki síst valdið þar nokkru um að gera mönnum erfitt um tillögugerðina. Af þeim tillögum sem hér eru fram settar hygg ég að mest nýmæli felist í heimildarákvæði, en þar leggur Samfylkingin til að veitt verði heimild til þess að selja eignarhluta íslenska ríkisins í Hitaveitu Suðunesja hf. Þar er um að ræða eignarhluta upp á 1.133 millj. 356 þús. að nafnvirði, en ætla má að markaðsvirði hlutarins sem er 15,3% af Hitaveitu Suðurnesja hf. sé ekki undir 1.650 millj. kr. --- það er 15% af eigin fé fyrirtækisins. Það nemur nú um 11,3 milljörðum --- en trúlega nær 2 milljörðum og jafnvel ívið betur. Tillaga okkar í Samfylkingunni er að söluandvirði þessa eignarhluta ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja, um það bil 2 milljörðum kr., þ.e. að þeim tekjum verði varið til atvinnuuppbyggingar á Suðunesjum. Samfylkingin leggur þunga áherslu á þau vandkvæði sem eru uppi á Suðurnesjum í atvinnumálum vegna þeirrar vanrækslu sem hæstv. ríkisstjórn hefur sýnt við að fást við þau verkefni sem á Suðurnesjunum blasa við vegna sífellds, viðvarandi og vaxandi samdráttar á vegum bandaríska hersins á Miðnesheiði. Þar eru veruleg verkefni fyrir okkur til að takast á við. Þess vegna leggur Samfylkingin til að eignarhlutur íslenska ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja verði seldur á næsta ári og tekjum af því varið með þessum hætti til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Að öðru leyti skiptast tillögur okkar fyrst og fremst í tvo hluta. Liðlega helmingurinn lýtur þannig að skattalækkunum upp á um 2,9 milljarða og ætlum við þar að reyna að efna nokkuð fyrirheit Sjálfstfl. og Framsfl. í þeim efnum, en eins og kunnugt er eru skattahækkanir í frv. eins og það liggur fyrir þvert ofan í það sem menn lofuðu fyrir kosningar í maí. Hinn hlutinn, tæplega helmingur, felst síðan í tillögum um að styrkja nokkrar samfélagsstofnanir á sviði félags- og menntamála og að leggja í bætur til þeirra sem lifa þurfa við bæturnar einvörðungu. Þær tillögur sem lúta að skattalækkunum snúa að því að falla frá 600 millj. kr. hækkun á bensíngjaldi sem lögð er til í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og hér liggur fyrir og hefur hlotið sérstaka umfjöllun í þinginu. Sömuleiðis er lagt til að fallið verði frá 400 millj. kr. hækkun á þungaskatti en það höfum við einnig fjallað ítarlega um í þinginu og það mikla ranglæti sem í þeim skatti er, einkanlega gagnvart landsbyggðinni. Þá leggjum við til að fallið verði frá 600 millj. kr. skerðingu á vaxtabótum en þá tillögu ríkisstjórnarinnar höfum við gagnrýnt sérstaklega hart vegna þess að sú aðgerð beinist gegn þeim er síst skyldi. Hún beinist að skuldsettu ungu fjölskyldufólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og hefur reiknað ákveðnar forsendur fyrir því að það megi takast áfallalaust. Við teljum að það sé vítavert í raun að raska með þessum hætti forsendum sem unga fólkið í landinu hefur sett sér fyrir húsnæðiskaupum sínum. Ekki nóg með það, við teljum að eins og þessi tillaga er sett fram sé verið að raska forsendum yfirstandandi árs, forsendum ársins 2003, vegna þess að vaxtabætur þær sem greiða á á komandi ári, árinu 2004, eru vaxtabætur vegna vaxta á yfirstandandi ári. Það er hæpið að það standist að með afturvirkum hætti breyti menn forsendum unga fólksins sem er að koma sér þaki yfir höfuðið, og þess vegna standist málið yfir höfuð vart hina formlegu hlið. Loks er til að taka lækkun á virðisaukaskatti sem nemur um 1,3 milljörðum kr. en hún er afleidd af þeirri tillögu okkar í Samf. að helminga virðisaukaskattinn á matvöruna. Árlegur kostnaður við það er talinn vera tæplega 4 milljarðar kr. og við gerum ráð fyrir því að það gæti komið til framkvæmda á hausti komanda, þá frá 1. sept. nk., og tekjutap ríkissjóðs yrði í samræmi við það 1.300 millj. kr. Þarna höfum við sem sagt tillögur Samf. um skattalækkanir frá frv. ríkisstjórnarinnar en þær nema nákvæmlega 2,9 milljörðum kr. Virðulegur forseti verður að fyrirgefa þeim sem hér stendur að ég hef því miður ekki fengið þskj. 427 sem hefur að geyma brtt. Samf. á tölvutæku formi og hef því ekki getað lært fjárlaganúmerin sem fylgja hverjum lið en ég lofa virðulegum forseta að vera búinn að læra öll fjárlaganúmerin utan bókar á næsta haustþingi svo að þetta hendi mig ekki aftur. En þau númer sem ég kann skal ég reyna að hafa yfir. Þá er komið að þeim liðum sem lúta að því að bæta kjör hinna verst settu. Þar höfum við eins og fyrr greinir ekki gert ráð fyrir því að við þyrftum að uppfylla samning ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalagið en þurfum þá greinilega að huga að því milli 2. og 3. umr. Við höfum hins vegar gert ráð fyrir því að það eigi að hækka bætur til ellilífeyrisþega í samræmi við þróun launavísitölu en ekki í samræmi við þróun verðlags á næsta ári. Við teljum að með því að hækka bætur ellilífeyrisþega aðeins eftir verðlagsþróun en ekki eftir þróun launavísitölu dragist ellilífeyrisþegar smátt og smátt aftur úr öðrum hópum í samfélaginu, og það sé einmitt sá vandi sem við höfum verið að horfast í augu við í lífeyriskerfinu, að langvarandi, hægfara samdráttur í lífeyrisgreiðslum til þessara hópa, með því að láta bætur aðeins fylgja verðlagi en ekki launavísitölu, hafi skapað þar vanda sem sé meiri en boðlegt er. Kostnaður við að láta bætur ellilífeyrisþega fylgja þannig launavísitölu er um 320 millj. kr. og kæmi undir lið 08-204. Sömu aðgerð leggjum við til hvað varðar örorkulífeyrisþega, þ.e. að örorkubætur þeirra fylgi launavísitölunni en ekki verðlagsþróuninni, og er kostnaður við það 280 millj. kr. á næsta ári og fellur undir sama lið, 08-204. Þá viljum við horfa sérstaklega á þátt atvinnuleysisbótanna. Þar leggjum við til að fallið verði frá hinum fyrirhugaða sparnaði ríkisstjórnarinnar upp á 100 millj. kr. við það að tekinn verði upp sérstakur þriggja daga biðtími enda er í raun fráleitt, virðulegur forseti, að spara á atvinnulausum í ljósi þess hvernig kjör þeirra hafa þróast á undangengnum árum. Atvinnuleysisbætur í landinu hafa aðeins fylgt verðlagsþróun en ekki launaþróun frá því að þessi ríkisstjórn tók við, og ekki einu sinni það því að sú ríkisstjórn sem nú situr, ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., var svo rausnarleg, ef við getum notað það orð, virðulegur forseti, að afnema desemberuppbótina á atvinnuleysisbæturnar árið 1996 þannig að sennilega hafa þær ekki einu sinni fylgt verðlagi þennan tíma. Við leggjum sem sagt til að fallið verði frá þriggja daga biðtíma og því að spara sérstaklega á atvinnulausum og gerum ráð fyrir að við það falli til kostnaður upp á 100 millj. kr. á næsta ári. Við leggjum sömuleiðis til að ráðist verði í að setja aftur upp desemberuppbótina til að létta atvinnulausum róðurinn í sjálfum jólamánuðinum og kostnaður við það er 100 millj. kr. Sambærilegan stuðning fá lífeyrisþegar sem eru hjá Tryggingastofnun og jafnvel þeir sem eru á neyðaraðstoð Félagsþjónustunnar í Reykjavík fá þó nokkra jólauppbót. Það er óskiljanlegt hvernig Framsfl. og Sjálfstfl. datt í hug að hirða jólauppbótina af þeim hópi sem verst er settur í samfélaginu, atvinnulausum. Sömuleiðis leggjum við til um atvinnulausa að þar fylgi bæturnar einnig launavísitölunni en ekki verðlagsþróun. Við áætlum að kostnaðurinn við það sé um 200 millj. kr. Við teljum, virðulegur forseti, mikilvægt á þessu kjörtímabili að menn gefi kjörum atvinnulausra sérstaklega gaum því að þeir hafa dregist það mikið aftur úr á undanförnum árum að það er full ástæða til að skoða alvarlega hvort þau löku kjör sem atvinnulausum eru boðin hafi leitt til þess að þeir sækist í auknum mæli eftir örorkumati og varanlegum opinberum fjárstuðningi. Þó að örorkubæturnar séu ekki háar, 93--94 þús. kr. á mánuði, eru þær þó 15--16 þús. kr. hærri en atvinnuleysisbæturnar. Það kann að vera hluti af skýringunni á hinni miklu fjölgun öryrkja á undangengnum árum. Þarna eru samanlagt, virðulegur forseti, um 400 millj. kr. á lið 07-984. Að síðustu er það liður 08-206, en þar eru hjálpartæki. Þar hefur ríkisstjórnin gert ráð fyrir að skerða bifreiðastyrki til öryrkja um 150 millj. Það er ástæða til að nefna í því sambandi, virðulegur forseti, að á fjáraukalögunum sem hér liggja fyrir er hæstv. ríkisstjórn að fara fram á 18 millj. kr. aukafjárveitingu til að geta endurnýjað ráðherrabílana sína hraðar en ætlað var. Á sama tíma leggja þeir til að skera niður bifreiðastyrki til öryrkja um 150 millj. og breyta reglum þannig að öryrkjar fái ekki að endurnýja bifreiðir á þriggja ára fresti heldur að ég hygg sex ára fresti. Það sýnir um margt forgangsröðunina og smekkvísina hjá hæstv. ríkisstjórn að á sama tíma og hún kallar á aukafjárveitingar til að endurnýja ráðherrabílana hraðar ætlar hún að láta öryrkjana bíða nokkrum árum lengur með að fá að endurnýja bifreiðarnar sínar. Þessi fjárlagaliður, 08-206, var á sínum tíma niðurfelling á vörugjöldum og opinberum gjöldum af bifreiðum. Það er þess vegna alveg ljóst að á móti þessum kostnaði koma tekjur ríkissjóðs af vörugjöldum og virðisaukaskatti af þeim sömu bifreiðum og öryrkjarnir eru að endurnýja. Við teljum varlegt að áætla að 150 millj. kr. styrkir til bifreiðakaupa, til að mynda 600 styrkir upp á 250 þús. kr., geti leitt til aukins innflutnings sem nemi um 100 bifreiðum, eða 15%, og skili um 50 millj. kr. í vörugjöld annars vegar og 50 millj. kr. í virðisaukaskatt hins vegar og þess vegna sé í raun nettókostnaður við að falla frá þessum niðurskurðaráformum hæstv. ríkisstjórnarinnar --- sem ekur um á nýju bílunum sínum --- aðeins um 50 millj. kr. En þarna er sem sagt gerð grein fyrir um 1.150 millj. sem lúta að kjörum öryrkja, ellilífeyrisþega og atvinnulausra. Þá að eflingu samfélagsþjónustunnar. Þar höfum við kosið að leggja þungann í áherslum okkar á stöðu háskólastigsins í landinu. Við teljum að við megum nokkuð vel við una framlög til grunnskólastigsins og að framhaldsskólastigið njóti að mestu leyti viðunandi framlaga þó að þar séu ýmis atriði sem við höfum bent á að leiðrétta þurfi en fyrst og fremst þurfi að efla háskólastigið. Við lýsum verulegum áhyggjum, eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson lýsti hér fyrr í umræðunni, yfir því ef Háskóli Íslands stendur frammi fyrir því að þurfa að neita 900 nemendum um inngöngu í haust. Við leggjum því til fjáraukningu á lið 02-201 Háskóli Íslands upp á 740 millj. kr. og með sama rökstuðningi á lið 02-210 Háskólinn á Akureyri 140 millj. kr. og lið 02-215 Kennaraháskóli Íslands 190 millj. kr. Við munum af sömu ástæðum milli 2. og 3. umr. fara sérstaklega yfir framlög til Tækniháskóla Íslands og gera viðeigandi tillögur í því sambandi við 3. umr. með vísan til áherslna Samf. á eflingu verk- og tæknináms. Þá er gerð tillaga um 200 millj. kr. aukningu á liðinn 08-500 og það er til eflingar heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Álit Samf. er að mjög verulega þurfi að efla grunnþjónustuna í heilbrigðiskerfinu, hina almennu heilsugæslu, og mæta þeim þúsundum í Reykjavík og nágrannasveitarfélögunum, ekki síst Hafnarfirði, sem eru án viðunandi þjónustu á þessu sviði. Við teljum að með því að efla heilsugæsluna munum við til lengri tíma spara í hinni dýrari heilbrigðisþjónustu, í hátæknisjúkrahúsunum, og þess vegna sé hér um að ræða fjárfestingu til framtíðar. Að þessum þáttum slepptum eru síðan gerðar tvær tillögur sem lúta að því að efla eftirlitsstofnanir samfélagsins. Önnur þeirra snýr að fjárlagalið 09-250, sem er innheimta ríkistekna, og felst í því að við verjum 200 millj. kr. meira til skatteftirlits. Reynsla nágrannaþjóða okkar sýnir svo að ekki verður um villst að það er ráðstöfun fjármuna sem skilar sér sannarlega margfalt til baka. Við gerum raunar ráð fyrir í tekjutillögum okkar að skila verulegum tekjum þeim megin. Eru þær tölur að mestu byggðar á reynslutölum annarra þjóða. Sömuleiðis er gerð tillaga um eflingu Samkeppnisstofnunar, það er liður 12-902, um að þar verði varið 30 millj. kr. til að efla starfsemi Samkeppnisstofnunar. Við vekjum sérstaklega athygli á því að bæði hefur Samkeppnisstofnun ávallt verið innan heimilda fjárlaga og eins hinu að því miður hefur verið gerð hagræðingarkrafa á Samkeppnisstofnun á hverju ári frá því að hún hóf starfsemi. Þegar við skoðum starfssvið Samkeppnisstofnunar er alveg ljóst að það og verkefni hennar fara sífellt vaxandi og við teljum því óeðlilegt að þrengt sé ár frá ári að starfsemi stofnunarinnar með hagræðingarkröfu. Sú uppsafnaða hagræðingarkrafa ein er orðin um 20 millj. í ársfjárveitingum Samkeppnisstofnunar og vegna þess að stofnunin hefur lagt ríka áherslu á að vera innan heimilda fjárlaga, ólíkt ýmsum öðrum stofnunum ríkisins, leggjum við áherslu á að sú frammistaða verði virt og verkefni stofnunarinnar með þessari fjárveitingu. Á tekjuhlið frv. gerum við síðan ráð fyrir 600 millj. kr. betri skilum á tekjuskatti í ljósi þess sem ég hef áður sagt um eflingu skatteftirlitsins. Sömuleiðis er gert ráð fyrir 1.550 millj. kr. hærri tekjum í virðisaukaskattinum, bæði með vísan til bifreiðastyrkjanna, til vanáætlunar að hluta en jafnframt til aukningar eftirlitsins. Þá er að finna nokkrar tillögur um sparnað í rekstri ríkisins. Þar sjáum við 600 millj. kr. niðurskurð á almennum verkefnum ráðuneytanna. Þar er jafnframt lagt til að frestað verði eða fallið frá því að heimila yfirfærslur á afgangi frá yfirstandandi ári upp á 500 millj. kr. Sömuleiðis er gerð tillaga um niðurskurð á ferða- og risnukostnaði upp á 600 millj. kr., en nýleg úttekt sýnir okkur að sá liður er orðinn 2,8 milljarðar kr. í rekstri ríkisins og var ferðakostnaðurinn að vaxa um 9% á síðasta ári og risnukostnaðurinn um 13% eða verulega umfram verðlagsþróun. Þannig hefur það verið núna ár frá ári í mörg ár að þessir kostnaðarliðir, ferðakostnaðurinn og risnukostnaðurinn, hafa verið að hækka umtalsvert umfram almenna verðlagsþróun. Við teljum að það sé verulegt borð fyrir báru í þessum liðum auk þess sem Ríkisendurskoðun hefur vakið athygli fjárlaganefndarmanna á því í heimsókn til hennar að ferðalög, einkum forstöðumanna ríkisstofnana, séu í ýmsum tilfellum orðin óhófleg og sú mikla fjarvist sem þeim hefur fylgt farin að koma niður á starfsemi stofnananna. Þá er gerð tillaga um frestun liða á framkvæmdum er varða viðhald og stofnkostnað upp á 325 millj. kr. og að síðustu er tillaga um niðurskurð á aðkeyptri sérfræðiaðstoð upp á 1.300 millj. kr. Í því sambandi er vert að benda á að árið 2000 gerði Ríkisendurskoðun sérstaka úttekt á aðkeyptri ráðgjöf hjá ríkinu og gerði verulegar athugasemdir við þann mikla vöxt sem verið hafði í útgjöldunum þá næstu fimm ár á undan. Frá árinu 1994--1999 óx þessi kostnaður úr 1,1 milljarði, 1.100 millj. kr. í 2.004 millj. árið 1999 og sætti gagnrýni Ríkisendurskoðunar árið 2000, en það hefur augljóslega ekki verið brugðist við þeirri gagnrýni sem þar var sett fram af hálfu Ríkisendurskoðunar því frá árinu 1999 hafa þessar 2.004 millj. vaxið í hvorki meira né minna en 4.048 millj. Við teljum, virðulegi forseti, að þarna sé verulegt borð fyrir báru og full ástæða til að skera þar niður um 1.300 millj. og færast þá nær þeim kostnaði sem var þegar Ríkisendurskoðun gagnrýndi hann sem harðast. Þá hef ég, virðulegi forseti, gert grein fyrir helstu atriðum í brtt. þeim sem Samfylkingin flytur nú við 2. umr. en árétta að hér er fyrst og fremst um að ræða áherslur Samfylkingarinnar og við kunnum að koma fram með frekari brtt. við 3. umr. Og ég verð að leyfa mér, virðulegur forseti, að afturkalla eina brtt. sem er að finna á þskj. 427 því að hún virðist hafa lent á röngum lið, þ.e. 25 millj. kr. til átaks í hrossarækt. Stafar það af ónógum upplýsingum og villandi við vinnslu tillagnanna sem aftur minnir mig á aðrar tillögur sem er að finna á þskj. 427 en það eru einar þrjár millifærslutillögur. Sú fyrsta sem þetta minnti mig einmitt á er tillagan um 10 millj. kr. til hagdeildar Alþingis. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að þingið fái sjálfstæða hagdeild til þess að aðstoða þingmenn við tillögugerð og upplýsingaöflun, sérstaklega í ljósi þess hve illa hefur gengið að kalla eftir upplýsingum í fjárln. þetta haustið, sýnu verr en nokkru sinni fyrr, ef ég skil samnefndarmenn mína rétt. Við gerum hins vegar ekki ráð fyrir því að hagdeildin sé útgjaldaauki heldur sé hún einfaldlega millifærð af liðnum efnahagsrannsóknir, en hann er í dag vistaður hjá forsrn. Sömuleiðis er gert ráð fyrir 100 millj. kr. ráðstöfun úr samgöngumálum sem er millifærsla. Þar er verið að gera ráð fyrir því að þeim 100 millj. sé sérstaklega varið í að ráðast að svörtum blettum í umferðinni. Við höfum á síðustu dögum fylgst með fréttum af þeim gríðarlega árangri sem náðst hefur í Reykjavík á undanförnum 10 árum í baráttunni við alvarleg umferðarslys. Þeim hefur fækkað umtalsvert með markvissum aðgerðum og markvissri fjárfestingu í því sem við köllum svarta bletti, þá staði í umferðarkerfinu í borginni þar sem alvarleg slys verða. Með sama hætti getum við með skipulegum hætti tekist á við ýmis vandamál í þjóðvegakerfinu og bætt þar árangur okkar verulega því að því miður hefur alvarlegum slysum utan höfuðborgarsvæðisins ekki fækkað með sama hætti og tekist hefur í höfuðborginni með markvissum aðgerðum. Að síðustu er lítil millifærsla, 5 millj. kr., um kortlagningu á náttúrufarsrannsóknum en það er, virðulegur forseti, sameiginleg tillaga meiri og minni hluta umhvn. um mikilvægt verkefni, að því er þeim fannst, á næsta ári og við töldum eðlilegt að orðið yrði við og ráðstafað af safnlið í þennan þátt. Þá vil ég, virðulegur forseti, víkja aðeins nokkrum orðum að brtt. meiri hluta fjárln. og kannski ekki síst sem nýliði í þinginu. Hér er við 2. umr. fjárlaga fjallað um brtt. meiri hluta fjárln. upp á 567,7 millj. kr. og snýr að verulegu leyti gagnvart alls kyns smáerindum sem borist hafa nefndinni en eru sem sagt tillögur meiri hluta nefndarinnar um aukningar á útgjöldum við þessa umræðu. Eftir að hafa fylgst með því hvernig þessi útdeiling meiri hluta fjárln. á fjármunum gengur fyrir sig, þá kallaði ég eftir því að hún yrði greind með þeim hætti að við fengjum um það upplýsingar hvernig þessi tillaga meiri hluta fjárln. skiptist eftir kjördæmum. Nú er til þess að líta að ýmislegt af þeim umsóknum sem undir hafa verið eru í Reykjavík eðli máls samkvæmt vegna þess að þær ná yfir landið allt en eru staðsettar hér, en af þessum 567,7 millj. runnu 300 millj. til aðila sem eru skráðir hér en oftlega auðvitað til starfsemi sem nær til landsins alls. Þegar brotið er upp á milli hinna fjögurra kjördæmanna, þ.e. Suðvest., Norðvest., Norðaust. og Suðurk., þá koma athyglisverðar tölur í ljós. Af þeim 267,7 millj. kr. sem til ráðstöfunar eru af þessum brtt. meiri hluta fjárln. renna 2 millj. kr. til Suðvest. eða 0,7%. Þar búa liðlega 67 þúsund Íslendingar og brtt. meiri hluta fjárln. lýtur því að því sem næst 29,70 kr. á hvern íbúa. Þegar komið er í Suðurk., þá er um að ræða fjárveitingar upp á 41 millj. kr. en þar eru íbúar um 40 þúsund rétt liðlega eða um 1.010 kr. á hvern íbúa. Þegar komið er í Norðaust. er um að ræða 62,4 millj. kr. í fjárveitingar, þ.e. 23,3% af þeim fjárveitingum sem hér um ræðir, og mér telst til að séu um 1.658 kr. á hvern íbúa sem eru tæplega 40 þús. í Norðaust. Þegar svo er komið í Norðvest., og það er ástæða til að vekja athygli á því að hv. formaður fjárln. og hv. varaformaður fjárln. eru báðir einmitt úr því kjördæmi, Norðvest., þá er af þessum 267,7 millj. varið 162,3 millj. í því kjördæmi eða 60% rétt liðlega af því sem til ráðstöfunar var. Þar eru íbúar um 30 þúsund og fjárveiting á hvern íbúa þá rétt um 5.377 kr. samanborið við 1.010 kr. í Suðurk. og 29,70 kr. í Suðvest. Ég hlýt að spyrja, virðulegur forseti, hvernig á þessu mikla misræmi standi og satt að segja hvort það sé viðeigandi að hv. formaður fjárln. og hv. varaformaður fjárln. sigli með ríkissjóð um hvern vog og hverja vík í sínu eigin kjördæmi eins og þetta best sýnir.

Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar gerði að umtalsefni samkomulag við Öryrkjabandalag Íslands. Ég vil taka það fram og vísa á bug öllum ásökunum um svik í þessu efni því að mergurinn málsins í þessu samkomulagi var að taka upp aldurstengdar örorkubætur sem er alger kerfisbreyting og tímamót. Það verður gert núna um áramótin og það verður lagt fram frv. núna á næstu dögum um það og þeim milljarði sem er í frv. verður varið til þess að taka upp þessar aldurstengdu örorkubætur. Hins vegar er útlit fyrir að við náum ekki markinu um að allt að tvöfalda bæturnar eins og hjá yngstu öryrkjunum, við náum því ekki í einum áfanga en við erum staðráðin í að gera það og við munum ganga þannig frá frv. að það markmið verði þar inni þannig að ég vísa öllum ásökunum um svik í þessu efni á bug því ég legg allt kapp á það að efna þetta samkomulag. Og meginþátturinn í því var að breyta um kerfi og það er milljarður í frv. til að breyta um þetta kerfi, og síðan verðum við að taka annað skref. Þess vegna vil ég taka þetta fram sérstaklega núna. Ég vil einnig taka það fram varðandi hjálpartækin og bílana að reglugerð um bílana var rýmkuð á árinu sem hleypti útgjöldunum upp um nokkur hundruð millj. Það er útlit fyrir að þau verði 500 millj. á þessu ári. Við munum fara yfir það á næsta ári hvort þetta er toppur og hvort þetta fari yfir. Það munum við fara yfir þegar reynsla kemur á þessa breytingu.

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbrrh., á undanförnum átta árum hafið þið fyrir löngu síðan sparað þessar þúsund millj. á lífeyrisþegum. Það sem þið lofuðuð var tvöföldun á tekjutryggingu ungra öryrkja og það er alveg skýrt hvað hæstv. ráðherra hefur sagt í dag. Hann hefur sagt að hann geti ekki efnt samkomulagið frá 25. mars sl., hann verði að áfangaskipta því vegna þess að hann hafi ekki heimildir í fyrirliggjandi frv. til þess að efna það. En í kosningabaráttunni talaði enginn um að áfangaskipta efndunum. Þá krossaði hæstv. heilbrrh. sig og lofaði mönnum efndum á þessu samkomulagi hinn 1. janúar nk. og hæstv. heilbrrh. getur ekki áfangaskipt æru sinni.

Frú forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í fyrra andsvari mínu. Það sem rætt var um í kosningabaráttunni var að aldurstengja örorkubætur, verja til þess 1 milljarði kr., það var það sem um var rætt, en síðan hefur komið í ljós við nánari útfærslu að það eru líkur á því að þetta muni verða meiri upphæðir ef við eigum að ná markinu um að ,,allt að tvöfalda`` eins og stendur í samkomulaginu. Ég tel að við þurfum að efna þetta samkomulag og við þurfum eins og það er orðað ,,allt að tvöfalda`` þessar bætur og helst þurfum við að tvöfalda þær og að því erum við að vinna. Varðandi heimildir þá er þetta inni í frv. Frv. er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna, á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og á mína ábyrgð og ég er ekki að kalla neina aðra til ábyrgðar um það. Það sem stendur í frv. er á mína ábyrgð enda stend ég til svara fyrir það og ég er ekki að kasta þeirri ábyrgð yfir á neinn annan. Þess vegna segi ég sem heilbr.- og trmrh. að ég mun kappkosta að efna þetta samkomulag þó að ég geti ekki í krónum og aurum allt að tvöfaldað bæturnar 1. janúar en það er einboðið að festa það inn í lagabreytingarnar að þetta verði gert.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. heilbrrh. lýsir því yfir að hann muni festa það inni í frv. sem hann hyggst leggja fram hvenær hann ætli að efna loforðið. En það kemur alveg skýrt fram hjá ráðherranum að það líti út fyrir að það muni kosta meira en ætlað var að efna loforðið og hann hafi ekki heimildir til að gera það 1. janúar. Ég hlýt að spyrja, virðulegur forseti, úr því að mennirnir geta ekki efnt orð sín frá því nú í vor um efndir 1. janúar, er þá ástæða til að ætla að einhver fyrirheit núna, jafnvel þó að í frv. væru, um efndir einhvern tíma síðar meir verði eitthvað frekar uppfyllt þá? Virðulegur forseti, ég hlýt þá að spyrja hvort það séu ekki orðin nokkuð mörg skiptin sem hæstv. heilbrrh. gengur í ræðustól Alþingis og segir okkur að allt hið góða muni hann gjöra á morgun.

Frú forseti. Ég vil þakka Helga Hjörvar og þeim í 1. minni hluta fjárln. fyrir þeirra tillögu sem snýr að því að selja Hitaveitu Suðurnesja, eða hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Það er auðvitað sorglegt að þurfa að koma með svona tillögur en þar sem byggðaáætlun um atvinnumál á Suðurnesjum hefur ekki verið endurskoðuð þarf að gera eitthvað þessu líkt til að fá fjármagn til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Ríkisstjórnin hefur brugðist og þess vegna fagna ég þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Ég þakka kærlega undirtektir hv. þm. Við í Samfylkingunni lítum svo á að hér sé um mjög mikilvægt verkefni að ræða og auðvitað má tengja nokkurn hluta af eigin fé Hitaveitu Suðurnesja við starfsemi hersins á Miðnesheiðinni og því auðvitað náskylt að það renni til starfseminnar á svæðinu. Við teljum að það hafi óhóflega verið látið reka á reiðanum. Menn hafi um árabil vitað að hér mun og hefur dregið verulega úr starfsemi á vegum hersins á Miðnesheiði og við getum ekki setið hér á Alþingi og látið eins og ekkert sé því að þá munum við standa uppi með hundruð atvinnulausra manna á Suðurnesjum áður en við vitum af. Ég hvet til þess að allir flokkar í þinginu sameinist um þá góðu tillögu að selja eignarhlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og fá þannig um 2 milljarða kr., hugsanlega, til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Það ætti að geta verið þverpólitískt mál.

Virðulegi forseti. Í tillögum meiri hluta fjárln. eru þó nokkuð margar tillögur sem flestar snúa að því að bæta og auka framlög til náttúrustofa úti um landið, til íþróttamála úti um landið og til alls kyns menningarmála úti um landið. Þannig vill til að í gangi eru þó nokkuð margir samningar bæði um náttúrustofur, um íþróttamannvirki og um menningu. Þessir samningar eru allir í Norðaust. Það eru tveir menningarsamningar, annar um Austurland og hinn um Eyjafjörð. Þegar þetta er lagt saman eru þetta tæplega 200 millj. kr. þannig að klámhögg hv. þm. er hörmulegt. Hann hefði átt að kynna sér þetta betur áður en hann fór að reiða svo hátt öxina að ég og hv. formaður nefndarinnar værum að rata hér á hvern fjörð og vík með peninga ríkisins. Það liggur líka fyrir ef menn vilja vita það hvert menningarstarfsemin fer helst á Íslandi. Hún fer til Reykjavíkur. Og ef menn vilja fara út í kostnað ríkisins á hvert kjördæmi þá liggur það fyrir að kostnaðurinn er að sjálfsögðu mestur í Reykjavík þar sem stjórnsýslan er. Hann er hins vegar minnstur í kraganum, Suðvest. Það hefur alltaf verið vitað og eru engin ný tíðindi. Árið 1996 var sett inn í almannatryggingalögin ákvæði um að öryrkjar og ellilífeyrisþegar skyldu njóta bóta og kjör þeirra skyldu fylgja almennri verðlagsþróun eða almennri þróun launa eftir því hvað var hærra. Síðan þá hefur þetta gengið eftir nákvæmlega eða farið eftir almennri þróun launa. Það eru ósannindi og hreinn tilbúningur að síðan þá hafi verið kjaraskerðing á launum ellilífeyrisþega og öryrkja.

Virðulegur forseti. Ég tók ekki betur eftir fyrr í umræðunni en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson léki við hvern sinn fingur og hlýt ég að undrast nokkuð hvað það er sem gerir hann svo reiðan sem raun ber vitni. En hv. þm. sagði um orð mín um fjárveitingar í hans eigin kjördæmi, Norðvest., að það væri klámhögg. Ég held að ég láti orð þingmannsins standa um það. Hinu hlýt ég svo að fagna að hér hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýst því yfir að stjórnarmeirihlutinn muni fara að tillögu Samfylkingarinnar og hækka bætur til örorku- og ellilífeyrisþega í samræmi við hækkun launavísitölu á komandi ári og mun trúlega verja til þess þeim 600 millj. úr fjárlagaliðnum 08-204 sem til þarf. Fleira hef ég ekki um það að segja, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Það hefur nú komið í ljós að hv. þm. getur mjög vel lært og því skora ég á hann að læra almannatryggingalögin. Þar stendur, hæstv. forseti, að kjör þeirra skuli fylgja almennri þróun verðlags eða almennri þróun launa. Þetta eru lögin í landinu, hafa verið það síðan 1996 og þeim hefur verið fylgt nákvæmlega. Það hefur margsinnis komið til ágreinings um þau, það hefur margsinnis verið sýnt fram á að svo hefur verið gert. Það er hins vegar rangt að það sé verið að fylgja launavísitölu. Munurinn á þessu er launaskrið sem er mjög óheppilegt að sé inni í þessum bótum og allir sammála því að launaskrið getur virkað bæði aftur á bak og áfram. Þetta ættu menn að geta séð. Það stendur í lögunum en það eru lögin sem gilda í þessu efni.

Virðulegi forseti. Ég er ekki á neinn hátt að gera athugasemd við styrka fundarstjórn forseta á þessum fundi, hún hefur verið prýðileg í alla staði. Mig langar til þess að biðja virðulegan forseta að beita áhrifamætti sínum og beita sér fyrir því að vekja athygli hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar á því að núna þessa stundina erum við að ræða við 2. umr. um fjárlög ríkisins fyrir komandi ár. Hér í salnum, síðast þegar ég kannaði málið, og hér í húsinu er að finna tvo hæstv. ráðherra af tólf, annars vegar hæstv. fjmrh., sem eðli máls samkvæmt á að sitja hér, og hins vegar hæstv. heilbrrh. Ég vil sérstaklega þakka þeim fyrir það að þeir skuli þó sýna þinginu og þjóðinni þá virðingu að vera hér við þessa umræðu. En ég hins vegar krefst þess og fer fram á það að öðrum hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar, sem enginn hefur fjarvistarleyfi frá störfum þingsins í dag, verði gert viðvart um að hér standi fundur yfir og hér sé verið að véla um eitt mikilvægasta málefni þessa þings, nefnilega fjárlög ríkisins. Og að þeim sé gert viðvart um að hér sé á mælendaskrá m.a. undirritaður sem eigi sitthvað vantalað við þá og vilji spyrja þá ýmissa spurninga. Ég veit ekki hvort ég mun spyrja þá alla um eitt eða annað, það á eftir að koma á daginn, en ég vil að þeir verði hér og leggi við hlustir og taki þátt í umræðum. Ég bið hæstv. forseta að beita sér fyrir því að nú þegar verði þessum ráðherrum gert viðvart um að hér sé þing að störfum.

Forseti mun bregðast við tilmælum hv. þm. og gera ráðherrum viðvart um óskir hans í þeirri von að fleiri verði til staðar þegar kemur að hv. þm. á mælendaskrá en vekur athygli hv. þm. á því að í þingsalnum er bæði hv. formaður fjárln. og varaformaður fjárln.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um að eðlilegt sé að ráðherrar séu viðstaddir fjárlagaumræðu við 2. umr. Bæði eru þeir handhafar framkvæmdarvaldsins og eiga að fylgja eftir því sem Alþingi samþykkir og því eðlilegt að þeir hlýði á hvaða skilning Alþingi og alþingismenn leggja í einstakar tillögur eða málflutning sem tengist fjárlagafrv. og fjárlagaafgreiðslunni. Ég vil líka vekja athygli forseta á að einn liður sem hefur verið harðlega gagnrýndur hér í þinginu er vinnulag og framkoma framkvæmdarvaldsins, einstakra ráðherra gagnvart þinginu og gagnvart einstaka stofnunum á vegum ráðuneytanna þar sem ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar hafa sent út bréf til stofnana sinna þar sem þeim hefur verið meinað eða mælt gegn því að þeir kæmu á fund fjárln. sem hefur verið viðtekin regla og nauðsynlegt fyrir vinnu fjárln. Þetta hefur verið eitt af þeim meginatriðum sem hafa verið gagnrýnd hér, hvað varðar framkomu framkvæmdarvaldsins. Ég tel að Alþingi eigi erfitt með að skilja við þessa umræðu öðruvísi en þessir hæstv. ráðherrar biðjist afsökunar á þessu framferði sínu að hafa skrifað þessi bréf og verið að vinna þannig gegn eðlilegri lýðræðislegri vinnu þingsins. Alla vega komi hingað og skýri í hvaða rétti þeir hafi gert það, vegna þess að það er snar þáttur í störfum fjárln. að eiga aðgang að þessum upplýsingum með eðlilegum hætti en hefur ekki verið virt. Það er því eðlileg krafa, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin sé til staðar þegar verið er að ræða fjárlagafrv. og svari því sem er beint til hennar.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með viðbrögð forseta við þessari kröfu minni um það að ráðherrum ríkisstjórnarinnar verði gert viðvart um að þing sé að störfum. Beiðni mín laut ekki að því að þeir væru eingöngu hér þegar ég held mína ræðu síðar í kvöld eða í nótt heldur væri þeim gert viðvart um starfsskyldur sínar því að þeir eru með mætingarskyldu eins og aðrir þingmenn og að þeir sýndu okkur hv. þingmönnum þá lágmarkskurteisi að eiga hér orðastað við okkur, svara þeim fyrirspurnum sem á okkur brenna og við viljum beina til þeirra. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að þróun mála hér í þinginu hefur því miður öll verið á þann veg að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar hafa týnt tölunni þegar kemur að hinum stóru umræðum í þinginu. Ég hygg að þeir sem eldri eru í þinginu muni það fyrr á árum. Við höfum horft á hæstv. heilbrrh. sem var hér fyrir margt löngu í stjórnarandstöðu og gekk m.a. hart fram í því að þá sætu þáverandi ráðherrar hér til svara og það var orðið við því á þeim tíma. En heimur versnandi fer. Er ekki kominn tími til að hér verði spyrnt við fótum og ráðherrum ríkisstjórnarinnar verði gert ljóst að þeir eru hér að störfum, eiga að standa til svara hér í hinni almennu umræðu sem fram fer á hinu háa Alþingi, ekki síst þegar um jafnveigamikil mál er að ræða og hér eru á ferðinni í dag. Nú kunna ýmsir að halda því fram að við 2. umr. fjárlaga séu fjárlögin á forræði þingsins og komi framkvæmdarvaldinu ekkert við. Það er auðvitað fjarri lagi. Vissulega get ég átt ágætan orðastað við fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í fjárln. og átt orðræður við þá. En það er sumt sem ég vil inna hæstv. ráðherra eftir, og ég vænti þess að það sé svo um fleiri þingmenn, um hvernig þeir hafi staðið að stjórnarframkvæmdum á liðnu ári, hvernig þeir hafi farið með fé á gildandi fjárlögum og hvernig þeir hyggjast ráðstafa því fé sem er að finna í tillögum meiri og minni hluta við 2. umr. máls. Það eru því fjölmörg atriði hér sem er óhjákvæmilegt annað en að ráðherrar í fyrsta lagi hlýði á og eftir efnum og ástæðum taki til andsvara við. Nú voru þeir eitthvað að kroppa í það, hæstv. menntmrh. og hæstv. landbrh. fyrr í dag en hurfu skjótt. Ég geri kröfu til þess að annars ágætur og virðulegur forseti sem hefur stýrt fundum af mikilli prýði taki á sig rögg og setji sína þjónustu til starfa og geri hæstv. ráðherrum viðvart um að þeir hafi hér skyldum að gegna.

Að ósk hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar mun forseti gera ráðherrum viðvart um að hann óski eftir því að þeir séu viðstaddir umræðuna, bæði nú og seinna þegar hv. þm. kemur aftur og flytur ræðu sína.

Frú forseti. Við ræðum nú fjárlögin í annað sinn og það má sannarlega taka undir óskir sem hér hafa komið fram frá hv. þingmönnum þess efnis að hæstv. ráðherrar heiðri okkur með nærveru sinni því að hér er verið að fara yfir allt málasviðið. Allt liggur undir og stefna ríkisstjórnarinnar á komandi ári er auðvitað til skoðunar í fyrirliggjandi fjárlagafrv. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hefur í ágætri ræðu gert grein fyrir heildarsjónarmiðum þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við þessa fjárlagaumræðu. Dreift hefur verið á borð þingmanna brtt. okkar varðandi einstök atriði og mun ég nú fylgja úr hlaði þeim brtt. sem ég er 1. flm. fyrir. Ég hef leikinn á skólamálum. Í heildina vil ég segja, virðulegi forseti, að ríkisstjórnina vantar sárlega stefnumótun í skólamálum, sérstaklega er ég þá með í huga málefni háskólastigsins og framhaldsskólastigsins. Hæstv. ríkisstjórn hefur látið undir höfuð leggjast að gera langtímaáætlun sem geri fólki ljósa grein fyrir því hvert stefnir í þessum málum. Stefnuna hefur öðru fremur verið hægt að lesa út úr fjárlagafrv. ár hvert og fjárlögum og er svo einnig nú. Samkvæmt því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir verða þeir opinberu háskólar sem stærstir eru, Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri og Kennaraháskóli Íslands, allir fyrir barðinu á niðurskurði að því leytinu til að ekki er gert ráð fyrir auknum fjárframlögum vegna fjölgunar nemenda. Nú er það alkunna að nemendum á háskólastigi hefur farið fjölgandi á ári hverju og þætti manni eðlilegt að ríkisstjórnin opnaði augu sín fyrir því og gerði ráð fyrir auknum fjárframlögum til þess að standa straum af kostnaði við kennslu þessara nemenda. Samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að til kennsluþáttar Háskóla Íslands verði veitt upphæð sem er rúmlega 343 millj. kr. hærri en á síðasta ári og þar er áætlað fyrir hluta af nemendafjölguninni, þ.e. í frv. er gert ráð fyrir að ársnemum fjölgi í Háskóla Íslands um 700 frá forsendum fjárlaga yfirstandandi árs og verði greitt fyrir 5.200 ársnemendur að hámarki miðað við meðalverðhlutfallið. Hvernig horfir það við raunverulegri áætlun stjórnenda Háskóla Íslands? Sannleikurinn er sá að áætlun stjórnendanna hljóðar upp á 5.750 nemendur en ekki 5.200 og stjórnendur háskólans hafa reynst frekar undir þeim fjölda sem endanlega sækir um skólavist en yfir þannig að hér má gera ráð fyrir að fremur varlega sé áætlað um nemendafjölda, þ.e. 5.750. Þar af leiðandi vantar 10% upp á að nægilegt fjármagn sé áætlað til kennsluþáttarins í Háskóla Íslands. Til hvers er þá ætlast af Háskóla Íslands við þessar aðstæður? Er ætlast til þess að hann hætti að taka inn nemendur? Það kann að vera að það sé það sem ríkisstjórnin ætlast til en þá verður hún að koma fram og segja svo. Það er ekki hægt að skilja það eftir í höndum stjórnenda þessara háskóla að þeir taki þær ákvarðanir sjálfir, það verður þá að vera menntapólitísk stefna ríkisstjórnarinnar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gagnrýnum þetta og ríkisstjórnina fyrir þessa framgöngu og leggjum til að hér verði áætlað fyrir þeim nemendafjölda sem fyrirsjáanlega kemur í Háskóla Íslands á næsta ári. Þar af leiðandi leggjum við til breytingu upp á 280 millj. kr. á kennslulið Háskóla Íslands sem ætti þá að nægja til kennslu þeirra 5.750 nemenda sem gert er ráð fyrir að komi í skólann. Annað atriðið sem við gerum athugasemd við, virðulegi forseti, er rannsóknaþátturinn í starfi Háskóla Íslands. Fræðsluyfirvöld og ráðherra menntamála hafa gert mikið úr því að Íslendingar standi framarlega í menntamálum og sú ríkisstjórn sem nú situr hefur státað af því að ætla sér að gera rannsóknum hærra undir höfði en gert hefur verið. Í hverju birtist sú stefna í þessu fjárlagafrv.? Hún birtist í því að 121 millj. kr. er skorin af framlagi Háskóla Íslands til rannsókna miðað við síðasta ár. Það er nánast verið að segja upp bráðabirgðasamkomulagi sem gilt hefur sl. þrjú ár um rannsóknir við Háskóla Íslands. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem fylgir því bráðabirgðasamkomulagi segir að rannsóknir séu ekki síður mikilvægar en kennsla og teldi maður þá að ríkisstjórnin gerði sér grein fyrir að einhverju þyrfti að kosta til svo að segja mætti að stefnu þeirra í rannsóknarmálum væri að einhverju leyti fylgt eftir. Það er sem sagt ekki gert, heldur er hér skorið hraustlega niður og í brtt. meiri hluta fjárln. er ekki gert ráð fyrir auknum framlögum eða leiðréttingu á þessu heldur er einungis lögð til 5 millj. kr. tímabundin fjárveiting til áframhaldandi næringarfræðilegra rannsókna á kúamjólk og lágu nýgengi af sykursýki 1 hérlendis. Skal nú ekki kastað neinni rýrð á þá rannsókn sem hér um ræðir en ég spyr: Hvar eru 105 milljónirnar sem voru skornar af Háskóla Íslands, almennu rannsóknarfé? Hvers vegna gerir fjárln. ekki ráð fyrir því að þetta sé leiðrétt? Ég sé ekki betur en að hv. formaður fjárln. skuldi stjórnendum Háskóla Íslands verulega skýringu. Annars staðar á Norðurlöndunum hefur verið reynt að standa í ístaðinu þannig að framlag til kennsluþáttarins sé jafnhátt og til rannsóknanna. Reyndar hafa síðan rannsóknasjóðir komið með þriðju krónuna, má segja, inn í rannsóknir við norræna háskóla sem við berum okkur saman við. Ég verð að segja að í okkar umhverfi þar sem við erum með veikburða sjóði miðað við Norðurlöndin skiptir verulegu máli að fjárlögin standi þannig við bakið á háskólastofnununum að hægt sé að standa undir lágmarksrannsóknum. Það gefur augaleið að þegar þarf að fjölga kennurum á háskólastigi fjölgar líka því fólki sem þarf eðli málsins samkvæmt að starfa við rannsóknirnar. 40% af vinnuskyldu háskólakennara eru jú við rannsóknir. Það er fullkomlega óraunhæft og órökrétt að ganga svo fram sem meiri hluti fjárln. gerir í brtt. sínum, að áætla ekki fyrir endurkomu þessara 105 millj. inn í háskólann til rannsóknanna. Það væri það minnsta sem hægt væri að gera. Brtt. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gengur sem sagt út á það að 105 millj. kr. verði aftur settar inn á liðinn Rannsóknir og önnur verkefni undir Háskóla Íslands. Gagnvart Háskólanum á Akureyri gerum við samsvarandi tillögur varðandi kennsluþáttinn, þ.e. að rétt fjármagn verði áætlað miðað við aukinn nemendafjölda í Háskólanum á Akureyri. Við gerum ráð fyrir að 100 millj. verði bætt á kennsluþáttinn þannig að háskólinn þurfi ekki að neita umsækjendum um skólavist. Kennaraháskóli Íslands hefur einmitt farið þá leið að hafna nemendum sem sækja um skólavist vegna þess að ekki hefur verið gert ráð fyrir þeim í fjárlögum. Árið 2003 hafnaði Kennaraháskóli Íslands um þúsund nemendum með góð stúdentspróf vegna þess að ríkisstjórn Íslands hafði ekki gert ráð fyrir því að Kennaraháskólinn gæti tekið inn nema ákveðinn fjölda nemenda.

Til stóð að gera hlé á þingfundi milli klukkan hálfátta og átta. Forseti býður hv. þingmanni að halda áfram ræðu sinni klukkan átta þegar þingfundur hefst aftur enda gengið út frá því að ræðan sé lengri en svo að hægt sé að ljúka henni á þeim tíma sem eftir er.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt, ég get ekki lokið ræðu minni á tveimur til þremur mínútum þannig að ég þigg það að fá að halda henni áfram klukkan átta.

Virðulegur forseti. Ég var þar stödd í ræðu minni kl. hálfátta þegar gert var matarhlé á fundinum að ég var að fjalla um framlög til háskólastigsins og komin að Kennaraháskóla Íslands og vildi gera grein fyrir brtt. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á þskj. 432. Það er Kennaraháskólinn sem um ræðir en við leggjum til að þar verði framlag til rannsókna hækkað um 182 millj. kr. Töluna rökstyðjum við á eftirfarandi hátt, virðulegi forseti. Fyrir fjórum árum var hlutfallið á milli rannsókna og kennslu í Kennaraháskóla Íslands 40% til rannsókna á móti 60% til kennslu. Nú er svo komið að á yfirstandandi ári er hlutfall --- virðulegi forseti, gæti ég fengið að ganga úr skugga um að það sé verið að halda hér fund.

Forseti biður þingmenn um að hafa hljótt svo ræðumaður geti haldið áfram ræðu sinni.

Nú er svo komið hjá Kennaraháskóla Íslands að hlutfall fjár til rannsókna er komið niður í 24% á meðan hlutfallið til kennslu er 76%. Hljóta allir að sjá í ljósi þess sem ég sagði fyrr í ræðu minni að þetta hlutfall er ekki viðunandi. Við hljótum að stefna að því að við öflugan háskóla sé hlutfallið til rannsókna jafnhátt og það sem fer til kennslunnar. Það hlýtur að vera stefna okkar og ætti að vera stefna ríkisstjórnarinnar og þess vegna er eðlilegt að hér komi leiðrétting sem geri það að verkum að hlutfallið fari aftur í það sem var fyrir fjórum árum hjá Kennaraháskóla Íslands, þ.e. að 40% af framlaginu geti farið til rannsókna og 60% til kennslu. Þannig er þessi brtt. á þskj. 432 hugsuð. Þá vil ég gera að umtalsefni brtt. á þskj. 443 um framhaldsskólann en þingmönnum mun hafa borist í dag ályktun stjórnar Félags framhaldsskólakennara um fjárlagafrv. og fjárveitingar almennt til framhaldsskólans. Stjórn félagsins hefur fjallað um fyrirhugaðar fjárveitingar til framhaldsskóla á grundvelli fjárlagafrv. fyrir árið 2004. Í ályktun sinni gerir stjórnin grein fyrir því hversu fjármagn til skólanna hefur verið vanáætlað undanfarin ár. Ekki er óeðlilegt að maður spyrji hvernig á því standi að stjórnendur framhaldsskólanna skuli ár eftir ár vera látnir ganga þá píslargöngu sem þeir hafa gengið núna í ár og undangengin ár. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það jaðrar í mínum huga við niðurlægingu hvernig málefni framhaldsskólanna hafa verið höndluð og verð ég að segja að dropinn sem fyllir mælinn í þeim efnum er auðvitað þau mistök sem virðast hafa átt sér stað í ráðuneyti menntamála þegar þetta fjárlagafrv. sem hér um ræðir var undirbúið. Í því er gert ráð fyrir 16.220 nemendum í námi í framhaldsskólunum árið 2004. En upphæðin sem ætluð er til að kenna þeim nemendum er ekki einu sinni í samræmi við það reiknilíkan sem þó er í gildi í ráðuneytinu þegar úthlutanir til framhaldsskólanna eru útreiknaðar. Heilar 400 millj. kr. vantar upp á að ráðuneytið fylgi sínu eigin reiknilíkani í frv. Breytingartillögur meiri hlutans gera ráð fyrir að hér verði að hluta til gerð bragarbót. Hver er áætlaður fjöldi nemenda í framhaldsskólum á næsta ári? Varfærnisleg spá skólastjórnenda gerir ráð fyrir 17 þúsund nemendum. Í fjárlagafrv. vantar sem sagt 800 nemendur í heildina, þ.e. fjármuni vantar upp á til að kenna 800 nemendum. Formaður fjárln. sagði fyrr í dag í ræðu sinni að við verklag í vinnu fjárln. hafi verið haft að leiðarljósi m.a. að eiga samstarf við fagaðila. En ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst ekki hafa verið gert nægilega vel í því efni hjá fjárln. því að brtt. sem hér liggja fyrir, um 600 millj. almennt til framhaldsskóla til viðbótar við það sem frv. gerir ráð fyrir, nægja ekki alla leið. --- Og verð ég að segja, virðulegi forseti, að ég sakna hæstv. menntmrh. úr salnum. Ég sá ekki betur en hann hefði verið við atkvæðagreiðsluna rétt áðan þannig að fengur væri að því að hæstv. ráðherra kæmi hér og hlustaði á mál mitt og gerði þingheimi grein fyrir því hvers vegna svona villa gat farið inn í fjárlagafrv. að ekki er einu sinni gert ráð fyrir að kennsuframlag til framhaldsskólanna sé í fullu samræmi við reiknilíkan skólans. En ég treysti því að virðulegur forseti geri hæstv. menntmrh. viðvart um að hér sé verið að fjalla um menntamál og fengur væri að því að hafa hann í salnum. Virðulegur forseti. Það er sem sagt ljóst að fjárln. ætlar að sjá til þess að hægt sé að kenna 16.220 nemendum og einum 400 í viðbót, þ.e. í heildina 16.620 nemendum, það eru þær 600 millj. sem hv. fjárln. gerir ráð fyrir í brtt. sínum að eigi að dekka. En hvað verður um þá nemendur sem út af standa? Þá 400 nemendur sem líka munu skila sér inn í framaldsskólana á næsta ári ef spáin um 17 þúsund nemendur gengur eftir? Ég vil taka fram, virðulegi forseti, að spár skólastjórnenda framhaldsskólanna hingað til hafa ekki bara staðist, það hefur verið enn meiri fjöldi sem hefur bankað á dyr framhaldsskólanna en skólastjórnendur hafa gert ráð fyrir þannig að þeir telja sig vera með varfærnislega áætlun þegar 17 þúsund nemendur eru taldir í gögnum þeirra. Virðulegi forseti. Ég spyr: Verður þessum 400 nemendum sem fyrirsjáanlega verður ekki pláss fyrir vísað frá skóla? Verður þeim meinuð innganga í framhaldsskólana? Það virðist vera það sem klausan í brtt. meiri hluta fjárln. þýðir en sú klausa sem fylgir brtt. hljómar svo, með leyfi forseta: ,,Ráðuneytið áformar að gera samninga við skólana um hámarksframlög og hámarksfjölda ársnemenda sem hverjum skóla verður greitt fyrir þannig að útgjöld framhaldsskólanna á árinu 2004 verði í samræmi við fjárveitingar til skólanna í fjárlögum.`` Hvað þýðir þessi klásúla? Hún þýðir nákvæmlega að það verði til fjármagn til að kenna 16.620 nemendum og ekki umfram það. Það þýðir með öðrum orðum, virðulegur forseti, að það verður ekki pláss fyrir alla þá nemendur sem sækja um nám í framhaldsskólunum.

Spyrja menntmrh.

Það er eðlilegt að hæstv. ráðherra, ef hann heyrir orð mín í sjónvarpstækjum í húsinu, reyni að svara þessu að ræðunni lokinni. En þrátt fyrir þessa leiðréttingu vantar enn 200 millj. kr. til að sinna lágmarksþjónustu við nemendur framhaldsskólanna. Þar geng ég sem sagt út frá því að nemendafjöldinn fari ekki yfir 17.000 nemendur á næsta ári. Virðulegur forseti. Er það nema von að stjórn Félags framhaldsskólakennara gagnrýni þann árvissa hráskinnsleik, sem hún kallar svo í ályktun sinni, með tölur um fjárveitingar til framhaldsskólanna sem þingi og þjóð er boðið upp á? Stjórnin telur hráskinnsleikinn hæfa illa ríkisstjórn sem kenni sig við viðleitni til umbóta í ríkisrekstri með tilheyrandi langtímastefnumótun og ábyrgri fjármálastjórn. Í lokin segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnin hvetur ráðherra í ríkisstjórn, fjárlaganefnd og alla þingmenn til þess að bæta nú um betur og setja fjárframlög til framhaldsskólanna á raunhæfan grundvöll fyrir árið 2004 þannig að í minni mæli þurfi að koma til síðbúinna björgunaraðgerða með fjáraukalögum.`` Virðulegur forseti. Undir þetta tökum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Við viljum sýna viðleitni í verki með því að hvetja Alþingi til að samþykkja að 800 millj. kr. verði bætt við fjárveitingu til framhaldsskólanna árið 2004 en ekki einungis 600 millj. kr. eins og meiri hluti fjárln. gerir ráð fyrir. Virðulegur forseti. Þá sný ég mér að breytingatillögum á þskj. 435 sem lúta að Þjóðminjasafni Íslands, Safnasjóði og menningarstofnunum, þ.e. viðhaldi og stofnkostnaði. Þjóðminjasafn Íslands er höfuðsafn á sviði þjóðminjavörslu. Það er ein merkilegasta menningarstofnun okkar og hróður þess hefur farið vítt um lönd. Sá galli hefur verið á ráðslagi löggjafans í málefnum safnsins að það hefur ekki getað tekið á móti gestum í sex ár vegna endurbóta á safnahúsinu við Suðurgötu. En nú hillir undir að biðinni eftir að húsið opni með endurnýjaðri sýningu okkar helstu þjóðargersema ljúki. Eins og kunnugt er þá er áformað að opna safnið í vor, á sumardaginn fyrsta. Ég held að ég hafi vikið að málefnum Þjóðminjasafnsins í hverri einustu ræðu minni um fjárlög á síðasta kjörtímabili. Meginumkvörtunarefnið hefur ævinlega verið hið sama, skortur á fjármunum til nýrrar grunnsýningar safnsins. Því miður, virðulegur forseti, verður engin breyting á því í ár. Enn þarf ég að hreyfa sama máli og það í umræðu um fjárlög á opnunarári safnsins. Á síðustu árum hefur þjóðminjavörður orðið að skera niður í starfsemi safnsins, þ.e. taka út úr rekstrinum svo undirbúa megin nýja grunnsýningu. Það hefur aldrei verið gert ráð fyrir þeim kostnaði í áætlunum um endurbætur hússins. Þannig hefur ævinlega litið út fyrir að stjórnvöld hafi viljað að húsið yrði opnað nýmúrað og málað með þetta fína gólfefni, nýja glugga og allt sem heiti hefur en bara enga gripi. Nú hefur, með hressilegum niðurskurði í rekstri safnsins og reyndar líka með fjármagni frá Landsvirkjun sem hefur verið styrkur bakhjarl safnsins á seinni árum, tekist að öngla saman fyrir forvörslu gripa og kaupa á skápum og innréttingum sem geymt geta gripi safnsins í nýrri grunnsýningu. En hv. fjárln. og menntmrn. neita enn að sýna því skilning að það kosti peninga að setja sýninguna upp. Þannig fær Þjóðminjasafnið ekki svar við beiðnum sínum um fjármuni til uppsetningarinnar og frágang sýningarinnar eða gerð kynningarefnis. Það er ekki sæmandi að Alþingi sendi Þjóðminjasafnið út á guð og gaddinn til að safna fé fyrir grunnsýningu þjóðminjaarfs okkar. Slíkt er niðurlægjandi fyrir okkur sem þjóð. Ef byggingarnefnd hússins hefur ákveðið að hluta af sýningunni verði komið til þeirra sem hennar eiga að njóta fyrir milligöngu margmiðlunarbúnaðar þá verður fjárveitingavaldið að tryggja fjármuni fyrir hugbúnaðinn sem til þarf. Ef samþykkt handrit að sýningunni gerir ráð fyrir prentaðri sýningarskrá og kynningarefni þá þarf fjárveitingavaldið að tryggja fjármagn til hönnunar og prentunar þess efnis á þeim tungumálum sem búið er að ákveða. Verði þessir þættir ekki til staðar verður sýningin vængstýfð. Hverjum verður hún þá til sóma? Ekki íslenskri þjóð. Virðulegur forseti. Til þess að safnið þurfi ekki að opna hið nýuppgerða hús með tóma skápa liggjandi á gólfunum tvist og bast leggja þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að safnið fái umbeðnar 47 millj. kr. til viðbótar við almennan rekstur. Það er sú fjárhæð sem safnið telur sig þurfa til að grunnsýningin geti orðið að veruleika. Við leggjum einnig til, virðulegur forseti, að orðið verði við beiðni safnsins um úrvinnslu uppgreftrargagna vegna fornleifarannsókna á bæjarstæðinu í Reykholti. Til þess verks þarf 5 millj. kr. á næsta ári eigi verkefnið ekki að stöðvast. Þetta er verkefni sem safnið hefur fengið úthlutað fjármunum til. Nú er svo komið að það vantar lokahnykkinn. Það skýtur skökku við að fjárln. skuli ekki ætla að heimila safninu að ljúka því sem ljúka þarf við rannsóknina í Reykholti. Þegar haft er í huga hversu miklum fjármunum er úthlutað af fjárln. án faglegrar milligöngu eða umsagnar Þjóðminjasafnsins tel ég í hæsta máta eðlilegt að Þjóðminjasafnið fái þá litlu fjármuni sem hér er beðið um til að ljúka mikilvægri og mjög merkri fornleifarannsókn í Reykholti. Rannsóknin fer meira að segja fram í Norðvest. Þannig mætti taka undir orð hv. þm. Helga Hjörvars sem ræddi áðan um misvægið milli framlaganna þegar kjördæmin voru skoðuð. Virðulegur forseti. Við leggjum til að Þjóðminjasafnið fái 15 millj. kr. til að halda áfram skráningu þjóðargersema okkar inn í gagnasafn eða upplýsingakerfið Sarp. Þessi skráning hefur verið unnin í fjarvinnslu frá starfsstöðvum á Hvammstanga og Húsavík. Nú virðist fjárln. hafa ákveðið að það fólk sem sinnt hefur þessum störfum hingað til getið gengið um atvinnulaust. Eða hvað á maður að halda? Þjóðminjasafnið hefur verið mjög ötult við að skapa störf úti á landsbyggðinni gegnum almenna starfsemi safnsins en ekki síður í tengslum við húsasafnið sem eðli málsins samkvæmt er staðsett vítt og breitt um landið. Læt ég þar með lokið umfjöllun minni um beiðni okkar til hækkunar á almennum lið safnsins. Sú hækkunarbeiðni var upp á 67 millj. kr. og varðaði grunnsýningu safnsins, Reykholtsrannsóknina og skráningu í upplýsingakerfið Sarp. En úr því að ég minntist á húsasafn Þjóðminjasafnsins þá er það afar merkilegt. Þjóðminjasafnið hefur lengi barist fyrir því að húsasafnið fái að starfa af þeirri reisn sem það á skilið. En á sama tíma og alþingismenn þykjast þess umkomnir að velja hús, í einkaeign flest, og láta gera upp vítt og breitt um landið fyrir 88 millj. kr. af opinberu fé þá grotna niður húseignir húsasafns þjóðarinnar, torfbæir og önnur verðmæt hús sem eru menningarminjar og viðurkennd sem slík og segja sögu mannlífs í landinu. Alþingismenn í fjárln. telja sig þess umkomna að ákveða hvaða hús skuli gera við og hver ekki. Þeir virðast þar með telja sig vita meira um málið en fagfólk sem er í vinnu hjá þjóðinni við að meta slíka hluti. Virðulegur forseti. Þessi stefna fjárln. kemur fram í brtt. við fjárlagalið húsafriðunarnefndar sem nú hækkar við 2. umr. um 88 millj. kr., úr 66,4 millj. kr. í 154,4 millj. kr. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum til brtt. varðandi húsasafn Þjóðminjasafnsins. Hún gerir ráð fyrir því að 35 millj. kr. verði bætt við á fjárlagaliðnum Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður, undir 6.21 Endurbótasjóður menningarstofnana. Við leggjum til hækkun á framlagi til húsasafnsins sem við það mundi hækka úr 55 millj. kr. í 90 millj. Þess skal getið að framlag til húsasafnsins er eingöngu lítill hluti af þeim fjárlagalið sem hér um ræðir. Það eru ekki bara hús sem fjárln. hefur valið til varðveislu. Nefndin hefur líka einkar mikið dálæti á gömlum bátum og skipum hvers konar. Þannig hefur nefndin, milli 1. og 2. umr. um fjárlagafrv., ákveðið án tillits til faglegs mats þjóðminjavörslunnar að 20 millj. kr. fari í að gera upp gamla eikarbáta og vélbáta á næsta ári. Virðulegur forseti. Ég hef áður gagnrýnt fjárln. fyrir hið sama á þessum vettvangi. Ég tel nauðsynlegt að breyta um kúrs í þessum málum og það af alvöru. Hinn nýi safnasjóður er ekki búinn að slíta barnsskónum. En fjárln. virðist ekki hafa þolinmæði til að leyfa honum að vaxa upp í að geta sinnt hlutverki sínu. Þannig úthlutar fjárln., að því er virðist án nokkurs faglegs mats eða úthlutunarreglna, 100 millj. kr. af opinberu fé til safna og sýninga af ýmsu tagi. Á sama tíma fær safnasjóður eingöngu 66 millj. kr. til að úthluta til allra byggðasafna landsins auk þess sem sjóðnum ber að styrkja ýmiss konar verkefni, svo sem einstakar sýningar. Þannig viðheldur fjárln. Alþingis tvöföldu styrkjakerfi til safna. Annað lýtur lögum og faglegri stjórn en hitt stjórnast af hagsmunapoti þingmanna á Alþingi Íslendinga --- það verður að segjast eins og er --- aðallega landsbyggðarþingmanna. Fyrir tæpu ári birtist grein í Morgunblaðinu sem fjallaði um nákvæmlega þetta. Það var reyndar umfjöllun í miðopnu blaðsins en þar var viðtal við Jóhann Ásmundsson, formann FÍSOS, sem er Félag íslenskra safna og safnamanna. Þar gagnrýnir Jóhann Ásmundsson harðlega þetta tvöfalda styrkjakerfi sem viðgengst. Hann segir að á meðan safnasjóður fái aðeins 66 millj. kr. til úthlutunar --- sem voru reyndar 58 millj. þá --- séu réttmætar umsóknir til safnasjóðs upp á a.m.k. 100 millj. kr. Það gefur augaleið hversu mikla möguleika stjórn safnasjóðs á til að úthluta þeim sem sem sinna starfinu á akrinum með ekki hærri framlög. Á sama tíma þarf sjóðurinn að horfa upp á að fjárln. Alþingis úthluti næstum tvöföldu fjármagni safnasjóðs til safna og sýninga vítt og breitt um landið. Hæstv. forseti. Má ég leyfa mér að stinga upp á því að við tökum þessi mál til alvarlegrar skoðunar og afnemum slíkar úthlutanir þingmanna sem byggja á hagsmunapoti og sporslupólitík. Við erum komin áleiðis inn í 21. öldina og ég tel að við ættum að innleiða fagmennsku í alla úthlutun til safna, til menningar og til lista. Við eigum grunn að fínu kerfi í safnasjóði ef þingmenn gætu setið á sér og leyft því kerfi að dafna. Annað kerfi vil ég nefna sem hefur verið komið á af hinu opinbera og virkað ákaflega vel. Það er úthlutunarkerfi menntmrn. til sjálfstæðu leikhúsanna. Þar fara allar umsóknir til leiklistarráðs sem starfar samkvæmt ákveðnum reglum sem öllum eru kunnugar. Ráðuneytið úthlutar svo þeim fjármunum sem Alþingi ákveður að skuli renna til starfsemi frjálsu leikhúsanna til einstakra hópa samkvæmt úthlutunartillögum leiklistarráðs. Þetta kerfi hefur reynst afar vel síðan því var komið á. Um það ríkir víðtæk sátt og ég skora á fjárln. að beita sér fyrir því að þær tilraunir sem löggjafinn hefur reynt að útfæra til að koma á sams konar kerfi varðandi úthlutanir til safna fái tíma og tækifæri til að dafna á sama hátt og kerfið sem leiklistarráð hefur þróað. Að öðrum kosti lendum við á villigötum. Það verður endalaust gagnrýnt að fjárln. skuli beita þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru. Þau stangast fullkomlega á við orð hv. formanns nefndarinnar í inngangsræðu hans í dag, að nefndin leitaðist við að fara eftir faglegu mati og eiga samstarf við fagaðila. Virðulegur forseti. Þá er ég komin að þeirri breytingartillögu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem er að finna á þskj. 433 og er við fjárlagalið 07-190 Ýmis verkefni. Þessi tillaga gerir ráð fyrir því að hafið verði átaksverkefni á vegum ríkis og sveitarfélaga til þess að koma á gjaldfrjálsum leikskóla. Svo sem kunnugt er hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt fram þáltill. um samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga um gjaldfrjálsan leikskóla. Það hefur verið talað fyrir henni. Þetta er í samræmi við kosningaáherslur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs frá því í vor þar sem gengið var út frá því að forgangsverkefni yrði að ríkið tryggði fjármuni í sameiginlegt átaksverkefni með sveitarfélögunum til að fella niður leikskólagjöld í áföngum. Það sjá allir í hendi sér þvílík kjarabót slíkt yrði fyrir fjölskyldurnar í landinu. Í ljósi þess hvernig þau mál hafa verið að þróast, þ.e. hvernig tekjuskiptingin í samfélaginu hefur verið að breytast, teljum við afar mikilvægt að koma á þessu verkefni og leggjum því til við 2. umr. fjárlaga að ríkissjóður veiti 30 millj. kr. til þess að koma af stað þessu átaksverkefni. Við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir því að þetta er verkefni sem taka yrði í þrepum. Fyrsta skrefið gæti verið stigið á næsta ári með því framlagi sem hér er gert ráð fyrir að lagt verði fram, þ.e. 30 millj. Á þskj. 434 gera tveir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, auk mín er það hv. þm. Jón Bjarnason, tillögu um að Ríkisútvarpið verði eflt. Við fögnum því að ríkisstjórnin skuli hafa ákveðið að leyfa hækkun afnotagjalda þó ekki sé hún mjög veruleg. Við sjáum í hendi okkar að það muni létta eilítið á spennitreyju þeirri sem Ríkisútvarpið og rekstur þess hefur verið í undanfarin ár. En við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs viljum brydda upp á annarri leið. Við leggjum hér til að Ríkisútvarpið fái sjálfstæða fjárveitingu upp á 140 millj. kr. sem því beri að setja í innlenda dagskrárgerð því öllum er ljóst, virðulegur forseti, að í þeim þrönga stakki sem Ríkisútvarpinu hefur verið skorinn rekstrarlega hefur innlend dagskrárgerð mætt afgangi og setið á hakanum. Það skýtur mjög skökku við því að Ríkisútvarpið sem menningarstofnun --- það hefur menningarlegu hlutverki að gegna samkvæmt lögum --- hlýtur að eiga að geta haft fjármuni til þess að standa við bakið á innlendri dagskrárgerð, enda er það sú dagskrá sem nýtur mestra vinsælda hjá áhorfendum, hjá þjóðinni. Það hefur sýnt sig hvað eftir annað það er einmitt það sem íslenskir áhorfendur vilja, þ.e. vandaða, metnaðarfulla innlenda dagskrárgerð. Þá erum við ekki að tala um viðtalsþætti í beinum útsendingum sem kosta sáralítið. Það er verið að tala um metnaðarfulla dagskrárgerð sem lýtur lögmálum miðilsins, dagskrárgerð sem tekur mið af menningarsamfélagi okkar og menningu og gerði þá stofnuninni kleift að standa undir nafni sem menningarstofnun. Við leggjum sem sagt til sjálfstæða fjárveitingu til Ríkisútvarpsins til eflingar innlendri dagskrárgerð upp á 140 millj. kr. Að auki viljum við tryggja styrkingu dreifikerfisins sem sömuleiðis hefur verið útgjaldaþáttur sem Ríkisútvarpið hefur ekki getað sinnt nægilega vel vegna þröngs fjárhags. Við gerum ráð fyrir því að það komi sjálfstæð fjárveiting upp á 70 millj. kr. til að styrkja dreifkerfið til að tryggja að það nái út um allt land. Virðulegur forseti. Á þskj. 440 er komið að náttúrustofunum. Eins og kunnugt er var lögum um náttúrustofurnar breytt á síðasta ári þar sem ábyrgð á rekstri þeirra var færð yfir til sveitarfélaganna, þó með lögbundnu ákveðnu framlagi frá ríkinu til þessara stofa. Lögbundið framlag ríkisins til náttúrustofanna á að nema launum forstöðumanns að viðbættri sömu upphæð til almenns rekstrar. Forstöðumenn náttúrustofanna komu á fund umhvn. í aðdraganda fjárlaganna eða þegar verið var að ræða fjárlagatillögurnar og þá kemur það upp úr kafinu í erindi þeirra að upphæðin sem ríkið gerir ráð fyrir til stofanna, þ.e. 7,7 millj., nægir ekki fyrir því sem lögbundið framlag ætti að duga til. Líffræðingar sem gegna stöðu forstöðumanna náttúrustofanna eiga að hafa samkvæmt eðlilegum launatöxtum 5,8 millj. í laun á ári og eru þá launatengd gjöld öll sömul þar innifalin. Það þýðir að ríkið ætti að láta til stofanna tvisvar sinnum 5,8 millj. eða 11,6 millj. í grunnframlag til hverrar þeirra. Að öðrum kosti er ríkisvaldið ekki að standa við lagalega skyldu sína sem er að finna í lögum um náttúrustofurnar. Við gerum því ráð fyrir því í þessari breytingartillögu að þetta verði leiðrétt og allar stofurnar fái hækkun úr 7,7 millj. upp í 11,6. Sömuleiðis setjum við hér inn Náttúrustofu Norðausturlands á Húsavík sem virðist hafa gleymst í fjárlagafrv. því búið er að taka ákvörðun um að stofna þá stofu. Það kemur reyndar fram í breytingartillögum meiri hlutans að sú gleymska er viðurkennd þar sem meiri hlutinn gerir ráð fyrir því að framlag til þeirrar stofu komi inn. Meiri hluti fjárln. gerir sömuleiðis breytingartillögur varðandi framlög til náttúrustofa en ekki breytingu sem gerir ráð fyrir því að grunnframlag ríkisins verði hækkað, heldur gerist fjárlaganefndin verkefnavalsnefnd fyrir stofurnar og fer að útdeila fjármunum til einstakra verkefna stofanna. Auðvitað þurfa þessar stofur stuðning við einstök verkefni og við viljum öll sjá þessar stofur aukast og eflast. Ég held að allir sem hér eru inni, virðulegur forseti, geri sér grein fyrir því að einmenningsvinnustaðir eins og náttúrustofurnar sem komið var á fót á sínum tíma verði ekki lengi öflugar stofur ef þær verða stöðugt einmenningsvinnustaðir. Það hlýtur því að gefa augaleið að við þurfum að setja meira fé í þessar stofur sem tryggir það að sess þeirra verði aukinn og að þær nái einhverri fótfestu í sínu samfélagi. Sumar stofurnar hafa getað tengt sig öðrum vinnustöðum og hafa þannig getað vaxið og dafnað. Aðrar hafa ekki náð eins góðri fótfestu. Ég tel því að hér sé tilefni til þess að sinna virkilega vel þessu verkefni og legg til að þetta fasta grunnframlag hins opinbera til þessara stofa verði 11,6 millj. á hverja þeirra. Hitt samþykki ég síðan og set mig alls ekki upp á móti, að fjárln. veiti að auki til einstakra verkefna þessara stofa til að tryggja að þær hafi úr nógu að moða. Virðulegur forseti. Þá er ég komin að brtt. á þskj. 446. Þar eru nokkrir óskyldir liðir settir fram. Þar ber fyrst að nefna lið undir dómsmrn., 190 Ýmis verkefni, umferðaröryggisáætlun. Þar gerum við ráð nýjum lið sem í verði settar 25 millj. kr. Forsaga þessa máls eða grunnur að baki þessu máli, virðulegur forseti, er sá að hinn 20. apríl árið 2002 var samþykkt á Alþingi þáltill. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Þar var gert ráð fyrir að á næstu ellefu árum eða til loka ársins 2012 skyldi stefnt að fækkun banaslysa og annarra alvarlegra umferðarslysa um 40% miðað við fjölda slysa árin 2000 og 2001. Hugmyndin samkvæmt þáltill. er að þessu takamarki verði náð með sameiginlegu átaki ríkis og sveitarfélaga, fyrirtækja, áhugahópa um umferðaröryggismál og alls almennings, og dómsmrh. er gert að kynna Alþingi í byrjun hvers árs stöðu umferðaröryggismála og hvernig miðar í átt að settu marki. Síðan er tekið fram í þessari þingsályktun að starfs- og framkvæmdaráætlun skuli endurskoða árlega. Nú verð ég að viðurkenna, virðulegur forseti, að það hefur ekki verið gerð nein starfs- eða framkvæmdaráætlun fyrir þessa umferðaröryggisáætlun þannig að það er í raun ekkert til að endurskoða. Það þýðir, virðulegur forseti, að markvisst starf til að fækka slysum er ekki hafið. Þarna stendur ríkisvaldið sig sem sagt alveg hörmulega. Það sniðgengur jafnvel eigin ályktanir með því að drattast ekki úr sporunum varðandi þessa framkvæmd. Upp á síðkastið hefur verið talsverð umræða um það í fjölmiðlum hversu mikið Reykvíkingum virðist hafa tekist að fækka alvarlega slösuðum í umferðinni, eða úr 70 að meðaltali fyrir nokkrum árum niður í 40--50 núna á hinum seinni árum. Mikla athygli hefur vakið talan yfir alvarlega slasaða í umferðinni í Reykjavík 2001, en samkvæmt upplýsingum Umferðarstofu munu einungis 28 manns hafa slasast alvarlega í umferðinni Reykjavík það ár. Hverju er þetta nú að þakka? Halda menn að fækkun alvarlega slasaðra í umferðinni í Reykjavík hafi bara komið af sjálfu sér? Ef svo er, ætti þá ekki slysum að hafa fækkað samsvarandi annars staðar á landinu? Jú, að sjálfsögðu. En svo er ekki. Slíkt hefur ekki gerst. Þess vegna tel ég að ástæðuna megi rekja til meðvitaðs átaks sem hefur verið gert í þessum málaflokki á vegum stjórnvalda í Reykjavík. Í Reykjavík hefur verið í gildi umferðaröryggisáætlun sem farið hefur verið eftir og settir fjármunir til síðan 1996. Á þeim tíma hefur fækkun slysa innan borgarmarkanna verið yfir 30% miðað við árin 1992--1996. En þetta hefði aldrei gerst án þess að fjármunir væru lagðir til einstakra verkefna sem tengjast umferðaröryggisáætluninni. Reykjavíkurborg setur um þessar mundir á bilinu 150--200 millj. á ári í þennan málaflokk og það er lykillinn að því að árangur er að nást. Það ber að hafa það líka í huga hér, virðulegur forseti, að lagfæringar á vegakerfinu skila sér nú oft betur með tilliti til fækkunar slysa en dýrar og umfangsmiklar nýframkvæmdir þannig að það má alveg brýna alþingismenn hér til að hafa þetta í huga þegar forgangsraðað er til vegamála því að við þurfum að sinna hér af alvöru fækkun svokallaðra svartra bletta í umferðinni og hafa þá í huga um leið að um 70% þeirra svörtu bletta sem við viljum fækka í umferðinni eru á höfuðborgarsvæðinu og í næsta nágrenni höfuðborgarinnar. En mergurinn málsins er sá, virðulegur forseti, að slysum fækkar ekki af sjálfu sér. Við Íslendingar höfum státað af því að vera ofarlega á listum OECD yfir löndin sem standa sig vel í umferðaröryggismálum. Í yfirliti yfir 30 lönd og dauðaslys í umferðinni á hverja 100 þús. íbúa höfum við sem sagt á þessum lista komist í sjötta sæti hæst. En höfum upp á síðkastið verið að hrapa niður og síðast þegar ég kannaði þessi mál þá vorum við komin úr sjötta sæti niður í þrettánda sæti á þessum lista. Dauðaslysum er nefnilega ekki að fækka á Íslandi. En þeim mundi fækka ef við sem sýslum með fé skattborgaranna tækjum af skarið og settum fjármuni, þá fjármuni sem þarf, í það að fækka slysum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum til breytingu við fjárlagafrv. til að bæta megi ástandið og gera framkvæmdaráætlun og fjárhagsáætlun sem tryggi að árangur verði af þeirri umferðaröryggisáætlun sem Alþingi samþykkti 20. apríl 2002. Í framhaldi á þskj. 446, virðulegur forseti, koma tillögur sem heyra undir umhvrn. Þar ber fyrst að telja fjárlagalið 190 Ýmis verkefni. Þar langar okkur til að setja meira fjármagn, meiri fjármuni í að undirbúa Vatnajökulsþjóðgarð, en svo sem kunnugt er hefur hann verið í undirbúningi nú um nokkurra ára skeið og Alþingi hefur samþykkt að slíkan þjóðgarð skuli stofna. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 3 millj. kr. í þennan undirbúning en þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vilja gera betur og um leið og fagnað er breytingartillögum meiri hluta fjárln. varðandi fjárframlag í þjóðgarðinn Snæfellsjökul leggjum við til að samsvarandi upphæð, þ.e. 10 millj. fari í undirbúning Vatnajökulsþjóðgarðs. Við viljum líka gera vel við vernd Breiðafjarðar og eftir heimsóknir til Breiðafjarðarnefndar þá vitum við hvað þeirri nefnd er þröngur stakkur skorinn og leggjum því til í þessari tillögu að til verndar Breiðafjarðar verði aukið framlag um 3,1 millj., þ.e. að framlagið fari í heildina þá upp í 10 millj. á næsta ári. Á fjárlagalið 211 Umhverfisstofnun undir umhvrn., leggjum við til 11 millj. kr. hækkun. Í brtt. meiri hlutans eru gerðar tillögur um 10 millj. kr. breytingu sem varðar, eins og ég sagði áðan, þjóðgarðinn Snæfellsjökul. Þessar 11 milljónir sem við erum hér með í huga eru fjármunir sem Umhverfisstofnun vantar í þágu dýraverndar, en það kom fram í máli gesta umhvn. Alþingis sem komu frá Umhverfisstofnun að hálfgert ófremdarástand ríkir í þessum málaflokki, dýraverndarmálum, hjá stofnuninni vegna skorts á fjármunum. Sannleikurinn er sá að fjöldi einstaklinga og fyrirtækja eða félaga sýslar hér með dýr. Má þar nefna hestaleigur, fólk sem ræktar hvolpa eða önnur dýr til að selja, og þetta eru allt saman starfsleyfisskyldar starfsgreinar. En vegna fjárskorts hefur Umhverfisstofnun ekki getað sinnt þessum málum, ekki getað stundað það eftirlit sem eðlilegt er og henni ber samkvæmt lögum að stunda og hefur ekki heldur getað gefið út þau starfsleyfi sem gefa þarf út. Til þess að rétta við þennan málaflokk og koma fótunum almennilega undir hann leggur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð til að veittar verði 11 millj. kr. til hans á næsta ári og það er þá að sjálfsögðu framlag sem þyrfti áframhaldandi á næstu árum meðan verið er að leiðrétta þennan kúrs. Þá erum við með enn eina brtt. sem varðar umhvrn. Hér leggjum við til að að 100 millj. kr. verði settar aukalega á fjárlagalið 281 Styrkir til fráveitna sveitarfélaga. Nú er það svo að átaksverkefni sveitarfélaganna og ríkisins í þessum málaflokki hefur staðið yfir í nokkur ár og samkvæmt mínum heimildum mun því ljúka á árinu 2005, þ.e. það eru tvö ár fram undan núna til að reka smiðshöggið á þetta átaksverkefni að koma fráveitumálum sveitarfélaganna í lag. Það eru dýr og stór verkefni sem blasa við sveitarfélögunum í þessum efnum og það vita allir sem rýnt hafa í þennan málaflokk að til þess að þessi lokahnykkur geti orðið farsæll þarf meiri fjármuni en hér er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. og þess vegna leggjum við til þessa brtt. Síðasta brtt. á þessu skjali, virðulegur forseti, lýtur að Náttúrufræðistofnun Íslands á fjárlagalið 401 undir umhvrn., en þar leggjum við til 30 millj. kr. í aukafjárveitingu. Þessar 30 milljónir viljum við eyrnamerkja til gerðar vistgerðarflokkunar og náttúrufarskorta af landinu, en samkvæmt upplýsingum forstjóra Náttúrufræðistofnunar Íslands væri hægt að klára kortlagningu landsins á 4--5 árum ef til kæmi um 30 millj. kr. framlag á ári í þetta sérstaka verkefni næstu 4--5 ár. Þetta er afar mikilvægt verkefni sem stofnunin hefur fengið fjármuni til þess að undirbúa. Það hefur verið mjög vel undirbúið en nú ríður á að stofnunin fái að halda áfram með kortlagninguna og gerð kortanna þannig að þessir fjármunir eru nauðsynlegir í það og við höfum lagt hér til aukafjárveitingu í þetta verkefni upp á 30 millj. kr. Virðulegur forseti. Ég hef þá lokið því að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég er 1. flm. að ásamt með reyndar öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og tel mig þá hafa farið í gegnum það helsta í þeim brtt. En aðrir hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu koma á eftir mér og gera grein fyrir einstökum tillögum og formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, gerir grein fyrir tekjutillögum okkar í ræðu sinni hér á eftir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talar hér mjög háðulega um gerðir fjárln. með hækkun á lið húsafriðunarnefndar, sem er tímabundin hækkun um 88 millj. kr. Ég vil mótmæla því að það sé hagsmunapot og eiginhagsmunasemi sem þarna ráði ríkjum. Vissulega eru þessi verkefni úti á landi en þau eru að langmestu leyti og ég held að öllu leyti á forræði sveitarfélaga og félagasamtaka. Þarna er verið að bjarga menningarverðmætum að mínu mati í flestum tilvikum og þetta er eitt af þeim verkefnum sem skipta máli þegar við ræðum um menningartengda ferðaþjónustu. Ég vil vísa í skýrslu, sem hæstv. núv. menntmrh. Tómas Ingi Olrich var í forustu fyrir, sem heitir Menningartengd ferðaþjónusta og í eru mjög margar góðar tillögur. M.a. er þess getið í þeirri skýrslu hve miklu máli skiptir að sinna þessum verkefnum. Ég ætla aðeins að minnast hér á nokkur verkefni sem ég tel að skipti mjög miklu máli. Það er t.d. uppbygging Duus-húsanna í Reykjanesbæ, uppbygging Kaupvangs á Vopnafirði, uppbygging Tryggvaskála á Selfossi og svo mætti lengi telja. Ég vil minnast á fyrsta sjúkrahúsið sem byggt var á Akureyri, pakkhúsin í Borgarnesi og eins vildi ég minnast á endurbætur á kirkjunni í Flatey á Breiðafirði. Ég held að þessi verkefni séu ekki eiginhagsmunapot.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að andmæla hv. þm. varðandi mikilvægi þessara verkefna sem hún telur upp. Og auðvitað vitum við öll að þau hús sem eru á listanum yfir verkefni fjárln. í endurgerð gamalla húsa eru eflaust öll góðra gjalda verð og þess verð að fá stuðning. Það sem ég var hins vegar að gagnrýna var að ekki skuli vera faglega að málum staðið. Ég tel safnasjóðinn vera faglegan vettvang fyrir söfnin og sýningarnar og á sama hátt tel ég húsafriðunarnefnd vera hinn faglega vettvang fyrir gömul hús, verndun gamalla húsa vítt og breitt um landið. Og ég ætla henni ekki að vera svo heimóttarleg að hún hugsi bara til Reykjavíkur í þeim efnum, því hvar eru gömlu húsin okkar? Þau eru vítt og breitt um landið. En ég geri þá kröfu að hv. þingmenn viðurkenni það að þeir hafi ekki sama vit á þessum hlutum sem fagmenn í þessum efnum hafa, og það er fyrst og fremst þetta sem ég er að gagnrýna. Við eigum að hafa fjárveitingar til þessara mála á faglegum grunni eins og ég tíundaði í ræðu minni, eins og gert hefur verið í leiklistarmálunum þar sem leiklistarráð gerir úthlutunartillögur til menntmrn. og ráðuneytið úthlutar til sjálfstæðu leikhúsanna á grundvelli þeirra tillagna. Sama má segja um safnasjóðinn og ég get talið upp fleiri dæmi í hinu opinbera kerfi þar sem þetta hefur lukkast vel. Og ég skil ekki hvers vegna við getum ekki staðið vörð um faglega úthlutun þegar verndun gamalla húsa er annars vegar.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins víkja hér að hækkunartillögum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur fyrir hönd vinstri grænna, en þar er gert ráð fyrir að útgjöld ríkisins hækki um 5.535 millj. kr. Lækkun arðgreiðslna verða 1 milljarður, sérstakur tekjuskattur 1.050 milljónir og fjármagnstekjuskattur 2 milljarðar, eða samtals 4.050 milljónir. Þannig að gjöld umfram tekjur eru þá 1.485 millj. Þetta eru kostnaðartillögur vinstri grænna og ég held að það sé sjálfsagt að halda því til haga. Því stingur það örlítið í stúf þegar við lítum á brtt. vinstri grænna varðandi náttúrustofur þar sem þeir gera tillögu um að minna sé lagt til náttúrustofa á landinu en meiri hluti fjárln. leggur til og munar þar 2,7 milljónum í heildina. Það var ekki að heyra að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði sér grein fyrir því að sveitarfélögin leggja til móts við náttúrustofurnar hlutfall sem um var samið á milli ríkis og sveitarfélaga. En ég vildi aðeins halda því til haga að þarna eru gjöld umfram tekjur 1.485 millj. kr. sem vinstri grænir leggja til.

Þetta er alveg rétt, virðulegur forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir er sleip í samlagningu. En hv. þm. er líka búin að koma auga á það að við erum með tekjutillögur á móti og hún er líka búin að sjá að þær nægja ekki að öllu leyti fyrir þeim útgjöldum sem við erum hér að leggja til. En má ég minna hv. þm. á það að fjárlagafrv. er lagt fram með tekjuafgangi og við ætlum okkur að ganga á þann tekjuafgang en engu að síður að skilja eftir 4 milljarða í tekjuafgang á þeim fjárlögum sem við værum tilbúin til að standa á bak við. Síðan vil ég líka benda hv. þm. á það að við erum hér við 2. umr. og 3. umr. er eftir og við getum vel átt eftir að koma með frekari tillögur og þá um niðurskurð á útgjöldum sem meiri hlutinn hefur verið að leggja til. Það er því ekki öll nótt úti enn í þessum efnum. Varðandi hins vegar náttúrustofurnar sem hv. þm. gerði að umtalsefni þá er hv. þm. að misskilja tillögur meiri hlutans. Meiri hlutinn gengur út frá því að grunnframlagið til stofanna verði óbreytt 7,7 milljónir á hverja stofu. Síðan leggja þeir til 5 milljónir í verkefni til stofanna, þ.e. algerlega fyrir utan grunnframlagið. Ég lýsi stuðningi við það að slík verkefni séu fjármögnuð og mæli því sannarlega ekki gegn þessum 5 milljóna aukafjárveitingum sem meiri hlutinn er að leggja til til stofanna. En það breytir því ekki að grunnframlagið verður að hækka úr 7,7 milljónum í 11,6 til þess að hægt sé að segja að verið sé að fara að lögum. Lagaleg skylda okkar er sú að greiða sem nemur launum forstöðumanns að viðbættri sömu upphæð til almenns rekstrar. Laun forstöðumanna náttúrustofanna með launatengdum gjöldum eru 5,8 millj. kr. Tvisvar sinnum 5,8 milljónir eru 11,6. Það þýðir að grunnframlagið á að vera 11,6 en ekki 7,7. Hvað meiri hlutinn bætir síðan mörgum 5 milljónum ofan á það í sjálfstæð verkefni, skal ég styðja allt.

Frú forseti. Mér var tjáð að hv. þm., síðasti ræðumaður, hefði óskað eftir því að ég kæmi hér í salinn til þess að svara fyrirspurnum hans. Þar sem ég heyrði ekki fyrirspurnirnar vil ég gefa hv. þm. tækifæri til þess að endurtaka hér einhverjar af þeim spurningum sem hún hefði viljað leggja fyrir mig. Ég tók eftir því að hv. þm. tekur þátt í því að leggja fram tillögur um að verja 140 milljónum til innlendrar dagskrárgerðar hjá Ríkisútvarpinu. Þetta er að sjálfsögðu fróm tillaga. Það vill hins vegar svo til að Ríkisútvarpið hefur úr miklum fjármunum að spila. Ríkisútvarpinu eru tryggðir miklir fjármunir með afnotagjaldinu, þ.e. um 2 milljarðar. Það hefur verið hækkað nýlega þannig að tekjur Ríkisútvarpsins aukast um 110 milljónir við þá hækkun eina. En síðan hefur löggjafinn tryggt Ríkisútvarpinu heimild til þess að afla sér auglýsingatekna sem það gerir á markaði og eru það heimildir umfram það sem ríkisútvörp víða annars staðar hafa. Breska ríkisútvarpið hefur t.d. ekki heimild til þess að afla sér auglýsingatekna. Ríkisútvarpið hefur því mikla fjármuni milli handa. Það er hins vegar stofnunarinnar sjálfrar að ákveða hvernig hún ver þessum fjármunum og hve miklu hlutfalli af fjármunum hún ver til innlendrar dagskrárgerðar. Hv. þm. geta svo gert það upp við sjálfa sig hvort þeim finnst nógu háu hlutfalli af þessum miklu fjármunum sem Ríkisútvarpið fær vera varið til innlendrar dagskrárgerðar.

Virðulegur forseti. Hæstv. menntmrh. var ekki í salnum hér fyrir kvöldmat þegar verið var að auglýsa eftir ríkisstjórninni allri í þessa umræðu og það var mikið gert úr því að ráðherrar væru ekki til staðar í húsinu þegar verið væri að fjalla um fjárlög næsta árs. Ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir að hæstv. menntmrh. væri viðstaddur var náttúrlega sú að ég hafði séð hann hér í atkvæðagreiðslunni og gerði ráð fyrir því að hann væri hér og var að vona að hann hlustaði á mál mitt, sérstaklega þegar ég var að fjalla um háskólana og framhaldsskólana í ræðu minni, um þá reginvillu sem gerð var í fjárlagafrv. þar sem útreikningurinn tók ekki einu sinni mið af reiknilíkani sem ráðuneytið hefur þó útbúið og þykist vera að fara eftir. Leiðréttingin sem meiri hlutinn gerir síðan á framlögum til framhaldsskólans nægir ekki fyrir áætluðum nemendafjölda. Spurningin laut að því hvað eigi að gera við þá 400 nemendur sem fyrirsjáanlega standa út af. Á að loka framhaldsskólunum fyrir þeim eða hvað á að gera? Eiga framhaldsskólarnir eina ferðina enn að reyna að hanga á horriminni við að kenna of mörgum nemendum fyrir of lítið fé? Varðandi háskólana var ég hins vegar að fjalla um hlutfallið á milli rannsókna og kennslu þar sem t.d. í Kennaraháskóla Íslands er hlutfallið til rannsókna komið niður í 24% á móti 76% til kennslu, á sama tíma og stjórnvöld gorta af því að hér sé verið að stefna á sömu braut og Norðurlandaháskólarnir stefna, sem veita jafnmikið fé til rannsókna í háskólum sínum og þeir veita til kennslunnar. Við hljótum að setja markið jafnhátt og Norðurlöndin, þ.e. á 50% í kennslu og 50% til rannsókna, en hvers á þá Kennaraháskóli Íslands að gjalda með 24% til rannsókna og 76% til kennslu? Á ekki að leiðrétta þessa hluti? Ætlum við ekki að standa í alvöru við stóru orðin? Ríkisstjórnin hefur gortað af því hér að hún sé að auka virkilega mikið við framlög til rannsókna. Hvers eiga háskólarnir þá að gjalda?

Herra forseti. Þótt að einhverju leyti sé ekki rétt að taka meira mark á talsmönnum stjórnarandstöðunnar í fjárln. en öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar þá hlusta ég á yfirlitsræðu hv. þm. Einars Más Sigurðssonar, talsmanns Samf., og Jóns Bjarnasonar hv. þm. sem var talsmaður Vinstri grænna. Þá komu fram skýringar á hluta af þeim spurningum sem komu hér fram til mín að því er varðaði háskólann og framhaldsskólana, m.a. sú skýring sem var beðið um hér, þ.e. að gera grein fyrir því hvernig hugsað væri að verja þeim fjármunum sem hefur verið veitt til framhaldsskólans til fjölgunar nemenda og til líkansins. Það var farið yfir það hér áður í þessum sal og sjálfsagt er að endurtaka eitthvað af því sem ég get gefið mér tíma til hér. Það er að sjálfsögðu ætlun mín að verja hluta af þessu fjármagni til þess að fjármagna breytinguna sem varð á líkani framhaldsskólanna í fyrra að fullu. Ég gaf mér þá tvö ár til þess að vinna það verk. Það var áhætta sem ég tók vegna þess að breytingin á líkaninu leiddi til útgjaldaauka. Ég hyggst með þessu standa við þau orð mín að breyta þessu á tveimur árum. Þar með er ekki sagt að við séum að leysa allan vanda framhaldsskólans. Ég vil hins vegar taka það fram að þegar við lítum á greiðsluflæði frá háskólunum þá kemur t.d. í ljós þegar heildarútgjöld Háskóla Íslands eru skoðuð að hann ver nánast jafnmiklum fjármunum til kennslu og til rannsókna. Hv. þm. verður að skoða það að það eru ekki einungis bein fjárframlög í gegnum rannsóknarsamning til Háskóla Íslands sem fara í rannsóknir heldur eru rannsóknir Háskóla Íslands fjármagnaðar með opinberum fjármunum með ýmsum hætti. Það verður að líta á heildarmyndina til að menn átti sig á þessu til fulls.

Virðulegur forseti. Mér þykir afar vænt um það þegar hæstv. menntmrh. bendir okkur á að horfa á heildarmyndina því ég auglýsti í ræðu minni eftir langtímastefnu og heildarmynd í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Mér finnst það heyra undir hæstv. menntmrh. að gefa okkur skiljanlega heildarmynd í því fjárlagafrv. sem hér er lagt fram af því sem heyrir undir hans ráðuneyti í þeim efnum. Sannleikurinn er sá að það er verið að skera 105 millj. kr. af Háskóla Íslands sem þeir höfðu til ...

Þetta er bara misskilningur.

Það er bara misskilningur, segir hæstv. ráðherra hér.

Bara tímabundin fjárveiting.

En það var engu að síður samkvæmt bráðabirgðasamkomulagi um rannsóknir við háskólann sem átti að gilda til þriggja ára og það er nú skorið af.  En varðandi málefni framhaldsskólanna rannsókna í háskólanum þá er engu að síður alveg ljóst að samkvæmt þessu fjárlagafrv. og brtt. meiri hlutans er verið að gera minna en áætlanir viðkomandi stofnana ganga út frá. Við erum með í höndunum ályktun stjórnar Félags framhaldsskólakennara um þetta fjárlagafrv. eftir að brtt. meiri hlutans voru birtar og þar kemur alveg skýrt fram að ekki er pláss fyrir 400 nemendur sem gert er ráð fyrir inn í framhaldsskólann í þessum fjárlögum. Ég spyr: Hvað á að gera við þessa 400 nemendur? Ætlast hæstv. menntmrh. til þess að við lokum þá úti og er það þá í samræmi við fyrri yfirlýsingar hans? Erum við ekki með nógu stórt vandamál í brotthvarfi nemenda sem tolla ekki í framhaldsskólunum eða falla frá námi af ýmsum ástæðum? Ég fullyrði að hér er pottur brotinn. Það á að laga þessa viðkomandi fjárlagaliði í þessari umræðu sem nú stendur yfir.

Hæstv. forseti. Í þessari umræðu um fjárlögin eru tímamót því nú er í fyrsta skipti lögð fram tekjuáætlun þannig að nú getum við séð bæði tekjur frv. og gjöld hlið við hlið. Hæstv. forseti. Mikil vinna hefur farið fram í fjárln. frá því við ræddum fjárlög ársins 2004 á fyrstu dögum þingsins í haust. Farið hefur verið yfir helstu forsendur fjárlagagerðarinnar, farið yfir stofnanir ríkisins. Viðtöl hafa verið tekin við fjölda manns sem erindi hafa átt við fjárlaganefnd og önnur þau mál sem tilheyra fjárlagagerðinni. Hæstv. forseti. Síðustu ár hefur stefnumörkun stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum verið þannig að í vaxandi mæli er horft til lengri tíma en eins árs í senn. Það gefur færi á meiri yfirsýn yfir stöðu og horfur í efnahagsmálum, rennir traustari stoðum undir hagstjórnina og styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar og stuðlar að stöðugleika. Þessu hefur að nokkru verið fylgt eftir í fjárlagafrv. síðustu ára þar sem hefur mátt finna framreikning helstu stærða í samræmi við ákvæði gildandi fjárreiðulaga. Ríkisstjórnin hefur einnig stigið mikilvæg skref í átt til þess að styrkja slíka langtímastefnumörkun með því að samþykkja pólitísk markmið til ársins 2007. Þessi ákvörðun markar að vissu leyti tímamót hér á landi. Undanfarin ár hafa orðið miklar framfarir í fjárlagagerð ríkisins sem hafa átt mikinn þátt í því að hér hefur tekist að skapa þá traustu umgjörð í ríkisfjármálum sem við búum við í dag. Hagstjórn undanfarinna ára hefur leitt til þess að kaupmáttur hefur vaxið meira en dæmi eru um síðustu áratugi. En forsendur stöðugleika eru hóflegar launahækkanir og lítil verðbólga. Stöðugleikinn er því grundvöllur þess að kaupmáttur vaxi enn frekar. Hæstv. forseti. Á haustdögum tók ég ásamt öðrum þingmönnum á móti þingmönnum frá Kaliforníu. Það var mjög ánægjulegt að skiptast á skoðunum við þessa ágætu þingmenn, fulltrúa Kaliforníufylkis. Í máli þeirra kom fram hvað þau voru hrifin af íslenska hagkerfinu. Þau dáðust mjög að því hvernig svona fámenn þjóð getur haldið uppi miklu og skilvirku hagkerfi. Glöggt er gests augað, eins og þar stendur. Hæstv. forseti. Lífskjör okkar hafa á undanförnum árum verið að batna svo um munar. Við yfirferð fjárln. hefur frv. tekið nokkrum breytingum og, virðulegi forseti, heilbrigðis- og tryggingamálin taka til sín mikinn hluta fjárlaganna eða um 40%. Verið er að auka þjónustu í heilbrigðiskerfinu, fjölga hjúkrunarrýmum fyrir aldraða samkvæmt samningi við eldri borgara. Í fjárlögum 2004 er verulegum fjárhæðum varið til uppbyggingar og reksturs öldrunarþjónustu. Dagvistarrýmum fyrir aldraða fjölgar töluvert og heimaþjónusta eflist til muna. Sú stefnubreyting er mjög farsæl sem er í því fólgin að fólk getur verið lengur á eigin vegum utan stofnana með hjálp bæði félagsþjónustu sveitarfélaga og heilsugæslunnar. Þannig er þjónustan samþætt. Það er öllum til hagsbóta og hefur það gefist mjög vel þar sem hún er til staðar. Ég vil nefna sérstaklega eitt sveitarfélag, Höfn á Hornafirði. Þar hefur þetta gefist ákaflega vel. Framkvæmdasjóður aldraðra fær 23 millj. kr. í viðbót samkvæmt frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum, en þar er lagt til að gjaldið í sjóðinn verði hækkað um 2,5% eða 136 kr. á hvern gjaldanda, úr 5.440 kr. í 5.576 kr. Þessi hækkun er í samræmi við áætlaðar verðlagsbreytingar, en gert er ráð fyrir að byggingarvísitala hækki um 2,5% frá meðalverði ársins 2003 til meðalverðs ársins 2004. Stofnkostnaðarframlög til byggingar hjúkrunarheimila nær tvöfaldast á milli ára og verða rúmlega 900 millj. kr. árið 2004. Þá er miklum fjármunum varið til að bæta þjónustu við geðsjúka á ýmsan hátt. Hér er um að ræða ný verkefni til að bregðast við skorti á úrræðum undanfarinna ára. Meðal þeirra er lokuð deild fyrir alvarlega geðsjúka en sakhæfa einstaklinga og efling barna- og unglingageðdeildar. Þá er verið að auka framlög til ýmissa félagasamtaka sem vinna mjög gott og uppbyggilegt starf í þágu geðsjúkra, starf sem er verið að vinna til að koma fólki annaðhvort í vinnu eða í nám, koma fólkinu út í samfélagið á ný. Allt skiptir þetta mjög miklu máli og er alveg sjálfsagt að styðja vel við bakið á þessum félagasamtökum. Þá hefur verið bætt úr brýnni þörf á hvíldarþjónustu fyrir langveik börn og er það Rjóður. En til þess verkefnis eru lagðar 64 millj. Söfnun var fyrir Sjónarhól fyrir nokkrum vikum. Það er miðstöð sem fólk getur leitað til að fá leiðbeiningar í kerfinu. Það er mjög mikilvægt hvernig þjóðin getur með samstilltu átaki gert góða hluti þegar mikið liggur við og þá stöndum við svo sannarlega öll saman. Ríkisstjórnin mun leggja til Sjónarhóls 45 millj. næstu þrjú ár. Lagt er til að 100 millj. kr. fari í framkvæmd við Sjúkrahús Suðurlands á næsta ári. Þetta verkefni hefur því miður tafist, en það á ekki að hafa áhrif á að verkinu sem verja á 1.000 millj. til verði lokið á þeim tíma sem ætlað var. Hönnun á viðbyggingu við sjúkrahúsið lauk í júní sl. Verktakakostnaður er áætlaður um 800 millj. kr. Heildarframkvæmdakostnaður án búnaðar er tæpur milljarður, en með búnaði rúmur milljarður kr. Fjárveitingar núna eru samtals 179,6 millj. kr. Þar af koma 130 millj. kr. úr ríkissjóði og 43 milljónir frá Framkvæmdasjóði aldraðra. Stefnt er að því að framkvæmdir geti hafist strax á næsta ári og fyrri áfanga þeirra, uppsteypu, frágangi húsa að utan og lóðafrágangi ljúki á árinu 2006 en seinni áfangi, innrétting hússins, verði hafin í beinu framhaldi og honum lokið á árinu 2008. Eins og mörgum er kunnugt er hér um að ræða byggingu hjúkrunardeildar í stað Ljósheima sem hefur verið dæmt óhæft húsnæði og er rekið með undanþágu yfirvalda brunamála og ferlimála fatlaðra. Því er mjög brýnt að þessari framkvæmd verði flýtt eins og kostur er. Ég tel líka mjög mikilvægt að framkvæmdaáætlun verði skipt þannig að hjúkrunardeild Ljósheima geti sem fyrst flutt inn í hið nýja húsnæði. Hæstv. forseti. Formaður heilbr.- og trn., Jónína Bjartmarz, fór í dag yfir mikinn lyfjakostnað Landspítala og Tryggingastofnunar. Ég tek undir það að þetta er mikið áhyggjuefni. Þessi kostnaður hefur farið hækkandi ár frá ári og það verulega. Á fundi fulltrúa Landspítala og Tryggingastofnunar með heilbr.- og trn. núna um daginn kom fram að lyfjaverð hér á landi er í flestum tilvikum hærra en í nágrannalöndunum, en þessar stofnanir hafa forustu í að leita leiða til að lækka þennan kostnað. Í þessu skyni hafa þrjú lyfjaútboð farið fram á árinu og þrjú eru í undirbúningi hjá Landspítalanum. Á þessu ári verða samtals boðin út lyf fyrir 1 milljarð 574 millj. kr. eða 75% af heildarinnkaupum. Nefndinni var hins vegar greint frá því að tilboð bærust ekki í öll lyf sem boðin væru út og þá kæmi það einnig fyrir að tilboð hljóðuðu upp á hámarksheildsöluverð. Þess vegna skila útboðin næstum því alltaf þeim sparnaði sem að var stefnt. Fulltrúar Tryggingastofnunar bentu á að lyfjamarkaðurinn hafi breyst afar mikið á síðustu árum. Þegar fyrirkomulagi hans var breytt var gert ráð fyrir 25% sparnaði í lyfjaútgjöldum. Ljóst væri hins vegar að sparnaðurinn er minni fyrir stofnunina því að almenningi er veittur afsláttur sem oft er umtalsverður en Tryggingastofnun þarf í öllum tilvikum að greiða fullt verð. Dæmi eru um að lyf kosti allt að 93% meira á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndunum. Nefnt var á fundi sem heilbr.- og trn. sótti hjá Tryggingastofnun um daginn að lyf sem framleitt er í Svíþjóð er 93% dýrara hér landi en þar og annað lyf 48% dýrara hér en annars staðar á Norðurlöndunum. Það er nærri helmings hærra verð hér. Í flestum tilvikum er hærra lyfjaverð hér en annars staðar. Í staðtölum 2002 frá Tryggingastofnun koma fram afar athyglisverðar tölur. Meðal annars kemur þar fram að lyfjaútgjöld Tryggingastofnunar eru um þriðjungur af útgjöldum sjúkratrygginga eða rúmlega 5,4 milljarðar á árinu 2002. Þá höfðu lyfjaútgjöld hækkað um 12,5% frá fyrra ári. Þetta er mjög athyglisvert hvað lyfjaneysla er miklu meiri hér en annars staðar en það má geta þess að við erum miklu yngri þjóð en þær þjóðir sem verið er að bera sig saman við. Hæstv. forseti. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi þess samkomulags, eins og hefur verið rætt hér í dag, ríkisstjórnarinnar og Öryrkjabandalags Íslands sem gert var á vordögum þar sem gert var ráð fyrir að grunnlífeyrir öryrkja muni hækka frá 1. jan. 2004. Með því samkomulagi er verið að koma sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar á unga aldri þannig að fjárhæð lífeyrisins mun fara stighækkandi eftir því sem menn eru yngri þegar þeir verða öryrkjar, en gert er ráð fyrir allt að tvöfaldri hækkun grunnlífeyris til þeirra sem yngstir verða öryrkjar, upphæð allt að einum milljarði. Hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson gerði grein fyrir því að standa ætti við þessi orð og eigum við von á því að fá fram frumvörp til lagabreytinga því að það þarf að kerfisbreyta vegna þessa gjörnings. Hæstv. forseti. Ég vil aðeins geta þess sem verið er að gera í félmrn. til að stytta biðlista eftir þjónustu við fatlaða og eru hér nokkrar tillögur. Gert er ráð fyrir fjármagni til tveggja nýrra sambýla í Reykjavík, frá miðju ári. Gert er ráð fyrir fjármagni til tveggja nýrra sambýla á Reykjanesi, frá miðju ári og einnig er gert ráð fyrir opnun nýs sambýlis á Suðurlandi, frá miðju ári. Áætlað er fyrir heilsársrekstri nýrrar hæfingarstöðvar á Reykjanesi. Efla á skammtímaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og efla á dagvistun á Suðurlandi. Hæstv. forseti. Heildartekjur ríkissjóðs voru áætlaðar í frv. 279,4 milljarðar kr. Nú hefur þessi áætlun verið endurskoðuð og er nú talið að tekjur ríkissjóðs verði árið 2004 282 milljarðar kr. sem er hækkun um 2,6 milljarða kr. miðað við upphaflega áætlun í fjárlagafrv. 2004. Þessa hækkun má fyrst og fremst rekja til tveggja þátta, annars vegar er áætlað að tekjur af sköttum á vörum og þjónustu verði 1,9 milljörðum kr. meiri en gert var ráð fyrir og hins vegar að áætlaðar tekjur af eignarsköttum aukist um 450 millj. kr. Þær hækkanir má rekja til endurmats á tekjum ríkisins á þessum sköttum á árinu 2003. Spár um þjóðhagsforsendur eru óbreyttar en spáð er að hagvöxtur verði um 3,5% á árinu 2004 og verðbólga um 2,5%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann muni aukast um allt að 2,5% og þá er spáð minnkandi atvinnuleysi eða að það verði um 2,5%.

Virðulegi forseti. Spár sem fram komu í fjárlögum um efnahagsþróun ársins 2003 reynast langt frá raunveruleikanum. Reynslan segir okkur að hætta sé á að sömu sögu verði að segja um spá fyrir næsta ár og rekstrarniðurstöðu þess. Samtök atvinnulífsins hafa nýlega bent á í grein hve mikill munur sé að jafnaði á fjárheimildum í fjárlögum hvers árs og þeim fjármunum sem varið er til rekstrarins samkvæmt endanlegu rekstraruppgjöri og að skýringanna sé m.a. að leita í ófullkominni áætlanagerð. Það er einmitt sú áætlanagerð sem við erum að fjalla um hér, þ.e. fjárlög komandi árs. En vinnubrögðin við fjárlagagerðina eru að ýmsu leyti afar sérkennileg. Ekki er farið ofan í grunnforsendur rekstrarins hjá stofnunum, ekki einu sinni á tilteknu árabili. Rammi er búinn til og látinn halda sér frá ári til árs burt séð frá því hvort breytingar hafi átt sér stað í rekstrarumhverfi stofnunarinnar, t.d. með lagabreytingu. Stofnanir eru ekki beðnar um fjárlagatillögur til ráðuneyta og þeim jafnvel bannað að koma á fund fjárln. með erindi sín. Það er ótrúlegt en satt. Eftir að fulltrúar stjórnarandstöðunnar komust á snoðir um þessi umræddu bréfaskrif ráðuneyta til undirstofnana sinna og óskuðu eftir að fulltrúar tiltekinna stofnana kæmu á fund nefndarinnar kom í ljós hve fráleit vinnubrögð þar voru á ferðinni, að ekki sé talað um þá staðreynd að framkvæmdarvaldið hefur ekki leyfi lögum samkvæmt til þess að grípa á þennan hátt fram fyrir hendurnar á löggjafarvaldinu. Á fund fjárln. komu forráðamenn stofnana sem árlega hafa sótt á fund nefndarinnar en skirrtust við að eiga frumkvæði að því að þessu sinni vegna umræddrar tilskipunar fjmrn., sem var með henni að fara að samþykkt ríkisstjórnar Íslands. Ríkisstjórn Íslands samþykkti sem sagt á fundi sínum aðför að löggjafarvaldinu. Stofnunum sem eiga að gegna lögskipuðum verkefnum er gert það ókleift með allt of litlu fjármagni, jafnvel árum saman. Afleiðingarnar eru síðan að verkefni dragast á langinn og missa jafnvel marks vegna tímans sem þau taka í vinnslu. Dæmi um það er rannsókn Samkeppnisstofnunar á samráði olíufélaganna. Þessu fylgir einnig óhóflegt álag á starfsfólk. Það eru nokkur sameiginleg einkenni á umkvörtunarefnum þessara stofnana. Meðal þeirra eru að samþykkt séu lög sem leggja stofnunum á herðar útgjöld en ekki er komið til móts við það með viðeigandi fjármagni. Dæmi er viðbótarlífeyrissparnaður. Sama er að segja um lífeyrisskuldbindingar og kostnað vegna veikinda. Þetta fá stofnanirnar ekki bætt. Framhaldsskólum er gert að taka upp nýtt tölvukerfi sem hefur í för með sé aukinn kostnað. Þeim er gert að taka upp FS-netið sem er gagnleg nýjung fyrir suma en aðrir hafa ekki af því not umfram hefðbundna tölvuþjónustu. Allt er þetta aukinn kostnaður sem ekki fæst bættur. Öllum er gert að taka inn þetta FS-net með gífurlegum aukakostnaði án þess að tillit sé tekið til þess í fjárveitingum til skólanna. Þegar forsvarsmenn kvarta er svar fjmrn.: Þetta er kjörið tilefni til að spara. Þessi ótrúlegu vinnubrögð ráðuneyta við fjárlagagerðina skýrast af markmiðinu en það er að setja fram fjárlög með rekstrarafgangi og síðan er treyst á guð og lukkuna með hvort hægt sé að standa við þau. Vitað er að í mörgum tilfellum er ekki möguleiki að reka stofnanir innan þess ramma sem þannig er settur. Dæmi um það eru framhaldsskólarnir, einkum skólar með verknám. Ekki er tekið tillit til hráefniskaupa, stærðar hópa, mismunandi húsnæðisgerðar og nýtingar húsnæðis. Fyrst núna eftir áralanga baráttu skólastjórnenda sem hafa eytt ómældum tíma við að berjast við ómögulegt rekstrarumhverfi hillir undir leiðréttingu, og ekki svo að skólastjórnendur gengju að því sem vísu að leiðrétting sé í höfn þar sem fjármagnið sem til leiðréttinga er ætlað er sett á safnlið hjá ráðuneytinu. Af honum er síðan ráðstafað eftir hentugleikum ráðuneytisins og enginn veit fyrir fram hvað kemur í hans hlut. Hvernig á að vera hægt að gera rekstraráætlanir með þessu móti? Stjórn Félags framhaldsskólakennara hefur ályktað um fjárlagafrv. fyrir komandi ár og segir í bréfi þeirra, sem dagsett er í dag, 25. nóv. 2003, með leyfi forseta: ,,Stjórn Félags framhaldsskólakennara hefur fjallað um fyrirhugaðar fjárveitingar til framhaldsskóla á grundvelli fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004 sem nú liggur fyrir á Alþingi og tillagna fjárlaganefndar um 600 millj. kr., viðbótarframlag. Stjórn Félags framhaldsskólakennara gagnrýnir stjórnvöld fyrir að vanáætla árvisst gróflega fjárveitingar til framhaldsskóla hvað varðar nemendafjölda þeirra og heildarfjárþörf. Þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram í október kom í ljós að nemendafjöldi framhaldsskólanna var mjög vanáætlaður. Frumvarpið gerði ráð fyrir 16.220 ársnemendum en varfærin spá ábyrgra aðila bendir til þess að nemendafjöldi verði aldrei undir 17 þúsund nemendum. Einnig vantaði í fjárlagafrumvarpið um 400 millj. kr. samkvæmt reiknilíkani til þess að mæta kostnaði vegna kennslu þeirra 16.220 nemenda sem frumvarpið miðaðist þó við. Stjórnin bendir á að tveir þriðju hlutar fyrirhugaðs 600 millj. kr. viðbótarframlags fari í að borga það sem allan tímann vantaði upp á til að kosta mætti kennslu þeirra 16.220 nemenda sem reiknað var með frá upphafi. Með góðum vilja er því hægt að tala um 200 millj. kr. viðbótarframlag og má fyrir þá fjárhæð kenna um 400 framhaldsskólanemendum til viðbótar. Enn vantar því a.m.k. 200 milljónir til þess að sinna lágmarksþjónustu við nemendur framhaldsskóla en líklega þó mun meira þar sem litlar líkur eru á að nemendafjöldi fari ekki yfir 17 þúsund nemendur á ársgrundvelli. Stjórn Félags framhaldsskólakennara gagnrýnir þann árvissa hráskinnaleik með tölur um fjárveitingar til framhaldsskólans sem þingi og þjóð er boðið upp á og telur hann hæfa illa ríkisstjórn sem kennir sig við viðleitni til umbóta í ríkisrekstri með tilheyrandi langtímastefnumótun og ábyrgri fjármálastjórn. Stjórnin hvetur ráðherra í ríkisstjórn, fjárlaganefnd og alla þingmenn til þess að bæta nú um betur og setja fjárframlög til framhaldsskólanna á raunhæfan grundvöll fyrir árið 2004 þannig að í minna mæli þurfi að koma til síðbúinna björgunaraðgerða með fjáraukalögum.`` Ég ætla að leyfa mér að taka undir þessa ósk stjórnar Félags framhaldsskólakennara því að ég held að tíma stjórnenda framhaldsskólanna verði ólíkt betur varið en að þurfa alltaf að berjast við fjármagnsskort sem kemur vegna vanáætlunar undanfarin ár. Annað dæmi um vanreiknað fjármagn er fjármagn til atvinnuráðgjafa sem hefur ekki fylgt verðlagsþróun undanfarinna ára og er það þó liður sem maður mundi halda að óreyndu að samkomulag væri um að virkilega væri þörf á að héldi sér. Sá liður hefur haldist óbreyttur að krónutölu frá 1997 þar til nú að tillaga er um 15 millj. kr. viðbót á fjárlögum þar sem aftur á móti matið á fjárþörfinni eða viðbótarþörfinni er 100 milljónir. Atvinnuþróunarfélögin á landsbyggðinni geta skipt sköpum um byggðaþróun ef þeim eru sköpuð skilyrði til. Atvinnulífið á landsbyggðinni víðast hvar er allt of fábreytt og það veldur því að smærri byggðarlög verða reglulega fyrir alvarlegum áföllum. Það má ekkert koma upp í undirstöðuatvinnugrein viðkomandi svæðis til þess að byggðarlagið sé ekki allt í stórhættu. Þetta veikir tiltrú manna á viðkomandi svæðum og dregur úr líkum á framþróun. Þarna vantar framsýni og stuðning við frumkvæði einstaklinga og byggðarlaga. Sérstaklega þyrfti að sinna atvinnumálum kvenna en eins og kunnugt er þykir almennt ekki ástæða til að sinna þeim neitt sérstaklega, jafnvel þó að alkunna sé að atvinnuleysi er mun meira meðal kvenna en karla og meðaltekjur þeirra jafnframt mun lægri. Þolinmótt fjármagn er varla til og varla heyrist algengara umkvörtunarefni frumkvöðla í atvinnulífi en einmitt það hversu erfitt er að nálgast stuðning við uppbyggingu. Athyglisvert er að bera saman stuðning íslenskra stjórnvalda við íslenska frumkvöðla og norska ríkisins við þarlenda. Svo vill til að tveir einstaklingar hófust handa við að byggja upp nákvæmlega sams konar nýjan atvinnurekstur í Norður-Noregi og á Íslandi. Fagþekking var til staðar á Íslandi og var miðlað þaðan til Noregs. Stuðningur við uppbygginguna er hins vegar til staðar í Noregi og þar er fyrirtækið komið í eigið húsnæði með fyrirtækisbíl, búið að afla markaðar og framleiðslan komin á fullt, á meðan íslenska fyrirtækið er að basla í umhverfi sem lætur sér fátt um finnast. Framleiðslan er að vísu á góðri leið fyrir ómælt erfiði frumkvöðlanna en allur stuðningur er í skötulíki. Þessi dæmi segja sögu sem við því miður þekkjum í allt of mörgum myndum. Formaður fjárln. sagði í ræðu sinni að hann vildi stuðla að breyttum vinnubrögðum við fjárlagagerðina næsta ár. Ég treysti því að orðum formannsins fylgi athafnir.

Frú forseti. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvaða nafn ætti að gefa þessu fjárlagafrv. Þau hafa nú sum tekið á sig nöfn, kannski fylgt litnum á kápunni. Frægust eru nú trúlega sólskinsfjárlögin í heiðgulu kápunni hérna um árið. En það er nú hálfgerður jarðarlitur á þessu þannig að út frá litnum hefur mér ekki dottið neitt sérstakt í hug. Það rifjaðist upp fyrir mér að það var haldin hér merk ráðstefna og iðn.- og viðskrh. kom í fjölmiðla þar sem ráðherra var myndaður með miklum sérfræðingum um fyrirbæri sem heitir ,,flotsteypa``. Eiginlega datt mér þá í hug að þetta væru svona flotfjárlög, það væri ekki fjarri lagi að kalla þetta flotfjárlög því að það er ýmislegt á floti í frumvarpinu. Ég held að sú tilfinning svífi einhvern veginn yfir vötnunum, alla vega hef ég hana a.m.k., að menn hafi nú ekki þurft að nota marga aukastafi við útreikninga að þessu sinni einfaldlega vegna þess að það er mjög margt á floti um forsendur þessa fjárlagafrv. Það má segja að það sé kannski óvenjulegt að ástæða sé til að ætla að það sé vantalið á báðum hliðum og ýmislegt sem alls ekki liggi fyrir. Nú gætu menn haldið að þetta ætti að vera akkúrat öfugt því að hér væri svo mikill stöðugleiki og festa og hagstjórnin svo farsæl þegar maður hlustar á hæstv. ráðherra tala. En ég hef þá trú að það sé meiri óvissa núna með niðurstöður afkomu ríkissjóðs á næsta ári en oft áður. Það út af fyrir sig viðurkenna menn að efnahagslega og hagstjórnarlega eru óvissutímar fram undan. Margir trúa því og treysta að í hönd fari mikið góðæri, mikil gleðitíð og sumir eru byrjaðir að taka hana út fyrir fram eins og verða vill. En það er ýmislegt sýnd veiði en ekki gefin í því, herra forseti. Ég hef velt því dálítið fyrir mér hvort við gætum að einhverju leyti verið að horfast í augu við þróun sem er sumpart sambærileg við það sem Bandaríkjamenn hafa búið við. Þar hefur verið allmikill hagvöxtur án þess að atvinnuleysi hafi haggast í landinu. Það hefur verið peningaþensla í hagkerfinu en hún hefur ekki leitt til þess að hjólin almennt í atvinnulífinu færu að snúast. Það er alls ekki víst að stóriðjuþenslan, ef við megum orða hana svo, sem menn sjá fyrst og fremst fyrir sér að drífi mótorinn á næstu árum, dreifist með þeim hætti um hagkerfið eins og gerist kannski í öðrum tilvikum þegar fjárfestingarnar eru dreifðari og almennari eða þegar hagkerfið tekur við sér af öðrum ástæðum, t.d. góðum gangi í framleiðslustarfseminni og útflutningsatvinnuvegunum. Það eru til margar tegundir af svokölluðu ,,góðæri`` eða hagvaxtartímabili. Til þeirra stofnast af mismunandi ástæðum. Það veldur að sjálfsögðu hagvexti, eins og frægt er, ef allir rjúka til og hefjast handa um framkvæmdir og taka til við að eyða, taka lán og eyða þeim. En það er ekki endilega sá hagvöxtur sem verður mjög varanlegur eða gagnast mönnum vel þegar frá líður. Ég held nefnilega að það sé alveg eins ástæða til þess, herra forseti, að hafa áhyggjur af ýmsu sem er að minna á sig í sambandi við hagstjórn efnahags- og atvinnumála á þessum mánuðum. Mér finnst satt best að segja furðu hljótt um það í hvað stefnir með afkomu t.d. sjávarútvegsins og útflutningsgreinanna í landinu. Ég hef verið að tala við nokkra forustumenn sjávarútvegsfyrirtækja síðustu daga og það er frekar dauft í þeim öllum hljóðið þrátt fyrir besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi og þessa indælu ríkisstjórn. Það er einfaldlega þannig að þar horfast menn í augu við það að hin almennu ytri skilyrði eru öll heldur á fótinn um þessar mundir. Það sem fram undan er í hagkerfinu næstu 3--5 árin verður bersýnilega útflutningsgreinunum mjög erfitt, hátt gengi íslensku krónunnar, mjög háir vextir og vaxandi tilkostnaður af ýmsu tagi á sama tíma og markaðirnir eru almennt að gefa eftir í verði erlendis. Við höfum sjálfsagt öll heyrt um ýmiss konar erfiðleika sem sjávarútvegurinn er að glíma við, einstakar greinar eins og rækjuiðnaðurinn, jafnvel hefðbundin fiskvinnsla, og sú starfsemi sem á undanförnum árum hefur gefið hvað best af sér, eins og frysting úti á sjó, er núna á hröðu undanhaldi og menn eru að reyna að forða sér yfir í aðra framleiðslu og aðra útgerðarhætti eins og þeir hafa aðstöðu til. Það er gott og blessað á meðan menn geta fært sig yfir í að flytja út ferskar, ófrystar afurðir, en það verður tæpast þannig að allir geti gert það. Ég heyrði viðtal við einn af forustumönnum í stóru útflutnings- eða samkeppnisiðnaðarfyrirtæki í landinu. Hann hafði miklar áhyggjur af því sem fram undan væri í samkeppnisskilyrðum síns fyrirtækis, sagðist ekki sjá annað en að hin neikvæðu áhrif eða ruðningsáhrif þessa ástands í hagkerfinu --- sem menn hafa kallað yfir sig, menn hafa búið til vitandi vits --- yrðu mjög erfið í þeim rekstri. Þar var um að ræða samkeppnis- og útflutningsiðnaðarfyrirtæki sem kannski er með 80% af sinni framleiðslu á erlendum mörkuðum og 20% á heimamarkaði. Það eru auðvitað sömu veikleikamerkin sem birtast um leið og umræðan hefst um góðærið. Það er greinilega vaxandi viðskiptahalli. Þó að hæstv. fjmrh. kunni að þykja það að ýmsu leyti ágætt og hann fái peninga í kassann vegna aukins innflutnings og aukinnar eyðslu, getur það ekki verið sérstakt heilbrigðisvottorð fyrir ástand í einu landi, allra síst ef um eitt skuldugasta vestræna ríkið er að ræða. En það er staðreynd sem er ekki haft hátt um, alla vega ekki þegar menn eru að mikla hinn glæsilega árangur undanfarinna ára, að Ísland er þrátt fyrir allt mjög skuldsett, þjóðarbúið í heild, út á við. Heimilin eru þau skuldsettustu í heimi og eiginlega allir nema ríkissjóður hafa búið við heldur óhagstæða þróun í þessum efnum undanfarin ár. Atvinnulífið er þunglestað skuldum, t.d. sjávarútvegurinn, með ískyggilega mikla skuldabyrði, heimilin mjög skuldug og sveitarfélögin hafa safnað miklum skuldum á undanförnum árum. Eini aðilinn sem hefur verið að laga sína stöðu, það skal vissulega viðurkenna, er ríkissjóður. Það er gott. Það skiptir máli að hann standi vel og geti þá mögulega tekið á sig erfiðleika eða útgjöld á komandi árum og hjálpað til við að halda hlutunum í jafnvægi. Ríkissjóði er að sjálfsögðu hægt að beita talsvert í þeim efnum. En það er ekki nóg að ríkissjóður einn og sér komist sæmilega af ef allar aðrar helstu máttarstoðir samfélagsins eiga í erfiðleikum. Staðreyndin er líka sú, herra forseti, að maður getur velt því fyrir sér hversu vel okkur hafi nýst langt hagvaxtarskeið og góðar aðstæður á árabili frá því að hér fór að rofa til í efnahagsmálunum og batnandi aðstæður komu til sögunnar á árunum 1994--1995. Ef ekki væri umtalsverð sala ríkiseigna á þessu tímabili væri afkoma ríkissjóðs og uppgjörið á ríkissjóði í sjálfu sér ekkert til að hrópa húrra fyrir flest þessi ár. Meira að segja ríkissjóður hefði ekki verið að gera neitt mikið betur en að klára sig á núllinu að slepptri eignasölunni. Eignasala er auðvitað eins skiptis aðgerð í eðli sínu. Það er ekki til siðs að menn geti selt sömu eignina oft og eitthvað verður að taka við þegar menn geta ekki lengur bætt sér upp ónógar tekjur til að standa undir útgjöldum á sölu eigna. Við skulum líka hafa það í huga að þessi árangur, að því marki sem hann er raunverulegur í rekstri ríkissjóðs á undanförnum árum, er að verulegu leyti fenginn með því að kostnaði sem áður var borinn af ríkissjóði hefur verið velt yfir á aðra, yfir á notendur opinberrar þjónustu. Sá kostnaður er tilfinnanlegur t.d. fyrir lágtekjufjölskyldurnar og barnafjölskyldurnar í landinu, það er ekki nokkur minnsti vafi. Ég ætla, herra forseti, að mæla hér fyrir nokkrum brtt. og gera þá viðkomandi málaflokk aðeins að umtalsefni. Ég mun aðeins koma inn á atvinnuleysisbætur og þakka hæstv. félmrh. fyrir að vera viðstaddur. Ég hafði einnig gert hæstv. samgrh. viðvart um að ég hygðist mæla fyrir brtt. um Landssímann sem varðar arðgreiðslu Landssímans í ríkissjóð og hefði gjarnan viljað að hæstv. samgrh. væri sömuleiðis til staðar, og koma að nokkrum fleiri þáttum sem varða einstaka ráðherra. Ég geri ráð fyrir því að þeir hafi yfirleitt hagað prógrammi sínu þannig að þeir séu hér til að vera viðstaddir umræðuna og svara fyrir sín mál. Það lá fyrir strax 1. október, reyndar í september, að 2. umr. fjárlaga yrði á þessum drottins degi og það ber að þakka að það hefur tekist að halda áætlun, enda veit ég að formaður fjárln. er ákaflega stoltur af því og má vera það. Að sama skapi er þá sjálfsagt að ætlast sé til þess að hæstv. ráðherrar, sem hafa haft það fyrir framan nefið á sér í þrjá mánuði að nákvæmlega á þessum degi yrði 2. umr. fjárlaga, hafi hagað sínu prógrammi þannig að þeir séu hér til staðar. Það finnst mér vera sjálfsögð skylda þeirra. Við höfum lagt fram, herra forseti, sem hefur reyndar þegar komið fram, allmargar brtt. Þær fela í sér talsverð viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð. Það er einfalt mál að þær hugsum við okkur að yrðu fjármagnaðar, ef samþykktar yrðu, með tvennum hætti, annars vegar með því að afla tekna og hins vegar með því að minnka nokkuð þann afgang sem ella yrði á ríkissjóði. Við leggjum fram tekjuöflunartillögur á þskj. 436. Þar leggjum við til að sérstakur tekjuskattur, þ.e. hátekjuskatturinn eða álag á hærri tekjur, haldist eins og var um árabil, verði 7% í stað þess að lækka enn, eins og hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera um þessi áramót. Það fer kannski óþarflega hljótt, herra forseti, að eina skattalækkunarloforðið sem má segja að örli fyrir að ríkisstjórnin sé að standa við, þess á hátekjufólkið í landinu að njóta. Öll glæstu loforðin sem gefin voru á fylliríinu mikla í kosningabaráttunni í apríl og maí eru nánast gufuð upp eins og þau leggja sig, nema þetta eina, það á að lækka álagið á hátekjuskattinum um 1 prósentustig. Við sjáum ekki að það sé sérstök þörf á því meðan ríkisstjórnin telur fjárhag ríkisins svo bágan að það verði að krukka í atvinnuleysisbætur, vanefna samkomulag við öryrkja og annað í þeim dúr. Við leggjum því til að ríkissjóði verði aflað tekna sem yrðu upp á u.þ.b. 1.000 millj. kr. með því að halda álaginu á þessar hærri tekjur, 7%, eins og það var um árabil, áður en það tók að lækka í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er rétt að minna á að þetta álag er á tekjur fyrir ofan 340 þúsund eða þar um bil hjá einstaklingum og tvöfalt það hjá hjónum. Ég held því að þeir einstaklingar og þau heimili í landinu hljóti að teljast bærilega á vegi stödd til þess að borga álag á þær tekjur sem eru þar fyrir ofan. Þetta er ekki, eins og margir virðast misskilja, skattur sem viðkomandi ber á allar tekjur umfram aðra, heldur er þetta eingöngu álag á þann hluta teknanna sem er fyrir ofan þessi mörk. Í samræmi við stefnu okkar í því hvernig fjármagnstekjur skuli skattlagðar, meira í líkingu við aðrar tekjur, leggjum við til að aflað verði 2.000 millj. kr. Það mætti gera með því að gera kerfisbreytingu af því tagi sem við höfum talað fyrir. Skatturinn yrði t.d. lagður á í tveimur þrepum eða í raun þremur þrepum. Almennur sparnaður upp á um 1 millj. kr. væri skattfrjáls en síðan tækju við hærri skattþrep en nú eru, t.d. 12% og 18%. Þannig á lagður mundi skatturinn gefa talsvert meiri fjármuni en hann gerir í dag, kannski um 2.000 millj. kr. eða meira. Í þessu sambandi verður að hafa í huga að skattlagning fjármagnstekna á Íslandi, vaxtatekna, arðgreiðslna og annarra slíkra hluta, er með nokkuð sérstökum hætti. Þetta mun vera einhver lægsta skattlagning af því tagi sem fyrirfinnst. Víða er hún mun hærri en hér gerist. Þannig er ekki hægt að færa fram þau rök að þessi breyting yrði til að stórkostlegur fjármagnsflótti yrði úr landinu eða annað í þeim dúr, eins og einhverjir kynnu að halda fram. Með þessu mundum við afla, virðulegur forseti, um 3.000 millj. kr. sem gengju langt upp í útgjöld vegna breytingatillagna okkar. Þær kunna þó að vera upp á 5 milljarða þannig að nokkuð minni afgangur yrði á fjárlögum en ella mætti gera ráð fyrir. Auðvitað mætti hugsa sér að fara út í víðtækari breytingar. Það eru líka möguleikar til að spara á þann hátt sem við teldum ekki að þyrfti að valda neinum sérstökum búsifjum. Það mætti fara vel yfir risnuliði ráðuneyta og ýmislegt slíkt. Án efa er hægt að ná með því árangri. Okkur fyndist nær að bera niður þar en í því sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert. Hún hefur eins og kunnugt er nokkuð sérstaka forgangsröðun í þessu eins og ágætlega kom fram í ræðu í kvöld þegar vikið var að sérstakri hækkun til ráðuneytanna til að endurnýja ráðherrabíla upp á þó nokkrar milljónir á sama tíma og það er verið að breyta reglum um endurnýjun á bifreiðastyrkjum til öryrkja, þannig að þeir geti endurnýjað bíla sína sjaldnar en verið hefur, eins og það sé sérstaklega hentugt fyrir fólk sem býr við þær aðstæður. Líklega er þægilegra fyrir fólk sem býr við fötlun eða erfiðar aðstæður af því tagi að það er metið svo að það eigi rétt á þessum stuðningi vegna þess að því sé nauðsynlegt að hafa bifreið til að komast um í samfélaginu, að sú bifreið sé gangfær og komist milli húsa. En það eru sem sagt ráðherrabílarnir sem meiri þörf er á að endurnýja en bifreiðir aldraðra og öryrkja í landinu. Að tekjuöfluninni slepptri, herra forseti, ætla ég að víkja lítillega að atvinnuleysisbótunum og brtt. sem við flytjum um þann lið. Við leggjum til að tvennt verði gert. Við tökum skýrt fram að þá erum við í sjálfu sér ekki að taka á því máli sem tengist upphæðum atvinnuleysisbótanna sjálfra. Þær eru neðan við allt velsæmi og það hljóta allir réttsýnir og sanngjarnir menn að viðurkenna. Það er hneyksli að atvinnuleysisbætur séu ekki nema 77.400 kr. á mánuði eða hvað það nú er. Það er algert hneyksli. Það hlýtur hver einasti maður að sjá að það er meira en nóg áfall fyrir fullvinnandi fólk að missa vinnuna þó ekki bætist við að fjárhag manna sé rústað jafngjörsamlega eins og það hlýtur að gera ef menn fara úr sæmilega vel launaðri vinnu fyrirvaralaust niður á 77.400 kr. atvinnuleysisbætur, sem er næstum 20.000 kr. undir lægstu greiddum launum í landinu. Þau munu vera á bilinu 93.000--95.000 kr., allra lægstu laun sem greidd eru út. Það er eins og til að bíta höfuðið af skömminni að krukka í bæturnar eins og fjárlagafrv. gengur út á og á ekki að leiðrétta samkvæmt því sem fram kom í dag, að sú litla hækkun sem er á liðnum sé vegna endurreiknings í samræmi við það hvað hvert áætlað atvinnuleysisstig kostar. Óbreytt stendur að krukka eigi í atvinnuleysisbæturnar um 170 millj. kr. á næsta ári. Þar hefur tvennt verið nefnt sem nota á til að ná fram sparnaði, annars vegar rúmlega 100 millj. sem eiga að sparast vegna þátttöku Atvinnuleysistryggingasjóðs í að tryggja fastráðningar fiskvinnslufólks og hins vegar á að ná 70 millj. með því að taka af mönnum bætur fyrstu þrjá dagana sem þeir eru á atvinnuleysisskrá. Mér finnst hvort tveggja alger ósvinna. Alger ósvinna. Ég veit ekki hvort hæstv. félmrh. hefur kynnt sér söguna bak við það þegar gert var sameiginlegt þríhliða átak aðila vinnumarkaðarins og ríkissjóðs til að bæta úr því óviðunandi ástandi sem fiskvinnslufólk í landinu bjó við áður en það naut nokkurra fastráðningarkjara. Því var hent heim af og til. Þá var borið við hráefnisskorti, gæftaleysi eða hverju sem var og menn nutu einskis starfsöryggis í þessum efnum. Þá var farið út í þetta, að koma á fastráðningarsamningum með þátttöku Atvinnuleysistryggingasjóðs þannig að hann kæmi inn í að greiða ígildi bótanna á tilteknu tímabili, sem aftur auðveldaði atvinnurekendum að fastráða fólkið og tryggja því eðlilegt starfsöryggi. Mér finnst það mikið umhugsunarefni ef ríkisstjórnin telur sig í aðstöðu til að segja upp einhliða þessu þríhliða samkomulagi, þríhliða gjörningi aðila vinnumarkaðarins og ríkisins. Að mínu mati er þetta dæmi glæsilega samvinnu þessara aðila í anda norrænna hefða um þríhliða samvinnu. Við leggjum til að atvinnuleysisbæturnar sjálfar hækki um 170 millj. kr. og leggjum jafnframt til að við bætist aðrar 140 millj. kr. til að fjármagna greiðslu desemberuppbótar til atvinnulausra. Slíkar uppbætur voru jafnan greiddar meðan atvinnuleysisbætur voru tengdar við laun og launaþróun í landinu. Því var illu heilli hætt og þessu kippt úr sambandi. Það tímabil sem síðan er liðið, frá árinu 1995 eða 1996, hafa atvinnuleysisbæturnar dregist mikið aftur úr lægstu umsömdum launum. Þar hefur bilið orðið mikið. Nú er það þannig að verkafólk á almennum vinnumarkaði, sem var í fullri vinnu á þessu ári, fær 37 þús. kr. launauppbót í desember. Það munar verulega um það fyrir fólk á lágum launum að fá þessa viðbót í jólamánuðinum. Hvers vegna skyldu ekki atvinnulausir, sem verið er að reyna að bæta upp atvinnuleysið, að hafa ekki launavinnu til að framfleyta sér, fá sambærilega meðhöndlun? Öll sanngirnisrök hníga til þess. Hæstv. félmrh. hefur heimild til að greiða slíka desemberuppbót. Hæstv. ráðherra hefur reyndar líka heimild til að hækka atvinnuleysisbæturnar. Hann hefur það vald í sínum höndum. Það er hlutverk hæstv. ráðherra að ákveða upphæðir atvinnuleysisbóta. Þrátt fyrir þann gríðarlega þrýsting og þá miklu óánægju sem var með þetta mál á síðasta ári var niðurstaðan sú að atvinnuleysisbætur hækkuðu aðeins um 5% um síðustu áramót. Við það situr og enginn árangur hefur náðst í að hækka þessar bætur. Eru þó félagsmálaráðherrar Framsfl. --- tveir hafa komið við sögu --- með flokkssamþykkt á bakinu um að atvinnuleysisbætur eigi að vera jafnar lægstu launum. Þetta samþykkti Framsfl. á fundi sínum í febrúar eða marsmánuði sl. Hins vegar brá svo undarlega við þegar fyrrv. hæstv. félmrh. Páll Pétursson var spurður að því í beinu framhaldi úr þessum ræðustól hvort hann ætlaði ekki að fylgja þessu eftir að þá sagðist hann ekki ætla að gera það vegna þess að hann væri á móti þessu. Hann var á móti þessu og vildi hafa atvinnuleysisbætur talsvert lægri en lægstu laun.  Mér fannst satt besta að segja, með fullri virðingu fyrir þessum vini mínum, nokkuð forneskjuleg hugsun að bera það á borð, á því herrans ári 2003, að menn hafi svo gaman af því að vera atvinnulausir að það verði að passa upp á að menn skrái sig ekki atvinnulausa unnvörpum með því að hafa atvinnuleysisbætur talsvert lægri en lægstu laun. Ég hélt að þetta væri þannig, virðulegur forseti, að það vildi enginn vera á þessu skítakaupi sem lægstu launin eru, hvað þá á enn þá lægri atvinnuleysisbótum. Ég þekki engan sem velur sér slíkt hlutskipti, engan sem vill það. Engan. Ég þekki þó nokkuð af fólki í þessu landi og þar á meðal margt sem hefur orðið að sæta þessum örlögum. Mér finnst þetta vera einhver hyldýpis misskilningur, einhver forneskja, sem menn dragnast þarna með. Staðreyndin er sú, ef við lítum til þess hvernig þetta er haft í löndunum í kringum okkur, að reglan er nánast, en ekki undantekningin, sú að a.m.k. fyrstu mánuðina eftir að menn missa vinnuna er frekar tekið talsvert mið af þeim launum sem menn höfðu áður en að þeim sé dúndrað á strípaðar bætur sem eru langt undir lágmarkslaunum. Það er t.d. hvergi gert á hinum Norðurlöndunum. Hvergi. Þar eru bæturnar fyrir það fyrsta mun ríflegri. Í öðru lagi eru þar, a.m.k. hjá tveimur eða þremur hinna Norðurlandanna, ákveðnar reglur í gildi þannig að tekið er visst mið af þeim launum sem menn höfðu. Gjarnan er þó haft þak á því þannig að bæturnar fari aldrei upp fyrir vissa upphæð. Síðan trappast það niður þegar frá líður og allir enda á svipuðum bótum. Ef við hugleiðum þetta og setjum í samhengi við hugmyndir um að halda bótunum frosnum í þessum lágu upphæðum og taka af mönnum þrjá fyrstu dagana þá er Ísland á einhverri allt annarri plánetu í þessum efnum en löndin í kringum okkur. Hinn ágæti ungi hæstv. félmrh. hefur einhvers staðar keyrt út af sporinu á Skodanum sínum eða fengið hörmulega ráðgjöf þegar hann lét glepjast til að bera þessi ósköp hér á borð. Mér þykir þetta dapurlegt. Ég veit ekki hvort ég áð segja að ég vorkenni hæstv. ráðherra, það á aldrei að vorkenna ráðherrum. Þeir eiga að standa fyrir sínu og bera ábyrgð á gjörðum sínum. Ábyrgðin verður ekki frá þeim tekin, hún er þar. En það er harla dapurlegt, herra forseti, að horfast í augu við þessi ósköp. Ég trúi samt, frú forseti, að það hljóti að eiga að reyna að gera eitthvað í þessum málum. Ég vil spyrja báða hæstv. ráðherrana og vona að þeir skrifi þetta nú hjá sér: Á hverju strandar, hæstv. fjmrh. Geir Haarde, á hverju strandar? Leggst fjmrn. gegn því að fjárveitingar verði hækkaðar til Atvinnuleysistryggingasjóðs þannig að hann geti a.m.k. greitt óskertar bætur? Er hæstv. fjmrh. andvígur því að Atvinnuleysistryggingasjóður greiði desemberuppbót sem miðast mundi við 3,3% atvinnuleysi sem mér sýnist ætla að verða á árinu að meðaltali í heild, sem sagt eitthvað yfir 4.000 manns á heilsársgrundvelli? Ef maður reiknar það á þessi 37 þús. kr. þá er þetta upphæð upp á um 140 millj. kr., fljótreiknað. Þetta er af þeirri stærðargráðu og mundi kosta þetta að tryggja öllum hlutdeild sína í desemberuppbót sem yrði greidd með sambærilegum hætti og desemberuppbótin er reiknuð á launamarkaði, þ.e. menn fengju hana hlutfallslega miðað við hversu stóran hluta ársins þeir hefðu verið í starfi. Tölvurnar og maskínurnar hljóta að ráða við þá útreikninga. Þannig er ekkert því til fyrirstöðu enda var það gert á árinu 1996. Ef ég man rétt var þá a.m.k. greidd desemberuppbót enda var þá enn þá tekið mið af launum og launaþróun þegar bæturnar voru ákvarðaðar. Jafnvel þó, herra forseti, að fjmrh. sé eitthvað þungur í taumi þá leyfi ég mér að minna á að það eru um 9 milljarðar kr. í Atvinnuleysistryggingasjóði. Hann er sem betur fer ekki á kúpunni. Skárra væri það nú, eftir langt tímabil tiltölulega lítils atvinnuleysis. Sem betur fer hefur sjóðurinn byggst nokkuð upp þó það hafi heldur þyngst fyrir fæti hjá honum tvö síðustu ár. Hann er þó enn þetta vel staddur og prýðilega fjármagnaður eins og stendur. Ef menn trúa á að það sé minnkandi atvinnuleysi aftur fram undan, sem ég tel að vísu að sé sýnd veiði en ekki gefin, er þá virkilega algerlega heilagt að hrófla ekki við sjóðnum? Hvað með það þó eitthvað sé gengið á þetta fé sem hefur byggst upp á tímum lítils atvinnuleysis og gert betur við þann hóp sem sannarlega á það skilið og hefur mikla þörf fyrir það? Ég skil satt best að segja ekki svona stjórnsýslu, ég bara skil hana ekki, herra forseti. Ég veit ekki hvernig í ósköpunum menn gátu endað uppi með það,  Ég segi það a.m.k. fyrir mitt leyti að ég teldi það ekkert ábyrgðarleysi þó að atvinnuleysisbæturnar yrðu hækkaðar, þó að horfið yrði alveg frá þessari skerðingu hvað varðar fiskvinnslufólkið og fyrstu þrjá dagana og þó að greidd yrði desemberuppbót og það kæmi að einhverju leyti niður á því að eigið fé sjóðsins minnkaði þá eitthvað, t.d. framan af næsta ári. Við gætum síðan gert okkur vonir um að þeir hlutir kæmust í betra jafnvægi á nýjan leik ef atvinnuleysi minnkaði með því að inngreiðslurnar dygðu þá fyrir útgjöldum. Ég veit ekki, herra forseti, hvort nokkuð þýðir að hafa um þetta fleiri orð en ég óska eftir því að hæstv. ráðherrar, félmrh. og fjmrh., svari til um þetta: Hvernig stendur þetta mál í ríkisstjórninni? Hvernig stendur á því að þetta er komið hingað inn og situr enn fast við 2. umr. fjárlaga eins og til standi að halda sig við þessa skerðingu? Er það andstaða annars hvors eða beggja stjórnarflokkanna við að þetta verði lagfært? Hvað segir hæstv. fjmrh.? Ég óska eftir skýrum svörum um þetta. Það er algert lágmark að þau komi hér. Þá, herra forseti, ætlaði ég aðeins að ræða málefni Landssímans. Nú veit ég ekki hvar hæstv. samgrh. er, hvort hann er tepptur einhvers staðar í umferðinni, en ég hefði gjarnan viljað að hæstv. samgrh. væri hér við. Málefni Landssímans og fjarskipta heyra auðvitað undir hann þótt mér sé kunnugt um að hæstv. fjmrh. eigi að fá forræði á því að selja Símann ef frv. ríkisstjórnarinnar þar um gengur í gegn. Og væri þá auðvitað ástæða til að ræða pínulítið um þann þátt málsins einnig sem eru hin dæmalausu fyrirhuguðu áform um sölu Landssímans. Nú er það svo, frú forseti, að Landssíminn er sem betur fer sterkt fyrirtæki og býr við ágæta afkomu enda hefur hann verið látinn sjá um að greiða inn í ríkissjóð myndarlegar arðgreiðslur á hverju einasta ári að ég hygg í talsvert á annan áratug. Fróðlegt gæti verið að leggja saman hvað Síminn er búinn að borga í ríkissjóð frá því hann gerði það fyrst, 1989 eða 1990, ef ég man rétt. Ég yrði ekki hissa þótt það væri komið hátt á annan tug eða jafnvel upp undir 20 milljarða kr. miðað við að hann hefur iðulega borgað milljarð eða talsvert á annan milljarð árlega. Sem sagt, hann er líklega búinn á tíu, tólf árum að borga nokkurn veginn eða hátt í það sem menn eru núna að gera sér vonir um að megi selja hann á. Þá er spurningin: Er það mjög góður bisness, hæstv. fjmrh., að selja fyrirtæki sem getur borgað verðmæti sitt á tíu árum í arð til eigandans? Það þætti held ég dálítið skrýtinn bisness. Þegar ég var að læra hvernig ætti að verðmeta hluti af þessu tagi sem hefðu í sér fólgnar hlunnindatekjur eða arð var venjan sú að fyrst væri verðmæti hlutarins tekið og síðan væri bætt ofan á það áætluðum 10 ára arði af rekstrinum. Með svona reikningum má í raun og veru segja að menn hafi verið að gefa Símann miðað við að afsala sér arðgreiðslunum sem hann gæti sjálfur staðið fyrir inn í ríkissjóð á t.d. 15 árum. Ef söluverðmætið er ekki nema líklegt ígildi 15 ára arðgreiðslna er verið að gefa fyrirtækið sem slíkt. En auðvitað veit ég að ríkisstjórnin er ekki að hugsa um þetta, henni er alveg sama, hún ætlar að einkavæða ,,af því bara`` og ,,til þess``, alveg sama hversu vitlaust það er. Ég hef verið að gera mér vonir um það, frú forseti, m.a. vegna atburða síðustu daga, að kannski væri aðeins að renna upp ljós fyrir ríkisstjórninni. Hæstv. forsrh. hefur farið mikinn í landinu undanfarna daga en mun að vísu vera af landi brott núna. Er örugglega bankamönnum og ýmsum öðrum létt mjög þegar það spyrst. Það mátti jafnvel merkja í orðum hæstv. forsrh. vissa iðrun eða sjálfsgagnrýni, að kannski hefði þetta ekki tekist eins og til var stofnað. Kannski væru menn að misnota frelsið, sagði hæstv. ráðherra. Og þá er spurningin: Er ríkisstjórnin kannski einmitt að endurmeta viðhorf sín til einkavæðingar fyrirtækja af þessu tagi eins og bankanna og Landssímans í ljósi atburðanna? Er þess jafnvel að vænta að einkavæðing Landssímans verði sett á ís eða hætt við hana? Kannski hæstv. fjmrh. svari til um það í ljósi þess hversu hroðalega hefur tekist til með frelsið hjá fjármálastofnunum, að hæstv. forsrh. hefur orðið að beita öllu afli sínu og er orðinn enn frægari en hann var í útlöndum fyrir þau snöfurmannlegu viðbrögð að hafa tekið út úr bankabókinni og tyftað menn. Honum er jafnvel líkt við Pútín og herferð hans gegn stórköllunum í Rússlandi. Örugglega er hæstv. forsrh. hreykinn af samjöfnuðinum. Það hlýtur þá líka að leita á menn að velta fyrir sér hvort þetta hafi ekki einhver áhrif á áform og stefnu ríkisstjórnarinnar.

Vitur eftir á.

Jú, en nú er það svo, hv. þingmaður, að einmitt í þessu tilviki með Landssímann er enn hægt að vera vitur fyrir fram. Það er miklu betra. Miklu betra að vera vitur fyrir fram heldur en eftir á þótt hitt sé sjálfsagt betra en ekki neitt, ég segi það ekki. Það er nefnilega enn þá tækifæri til að hætta við sölu Landssímans. Það er enn þá tækifæri til þess sem okkur finnst vera alveg einboðið, að nota afl þessa fyrirtækis og mikla fjármunamyndun í því til þess að láta það þjóna hlutverki sínu vel og betur en það gerir í dag, sérstaklega gagnvart landsbyggðinni. Og það er alveg með ólíkindum --- frú forseti, eru nokkrar fréttir af samgrh., hvernig er samgöngum háttað í því tilviki? Er hæstv. ráðherra á leið í hús?

Forseti vill tilkynna að það er búið að koma þessum skilaboðum til hæstv. ráðherra en ég hef ekki haft fregnir af því hvort hann sé á leiðinni í húsið eða ekki. Hæstv. samgrh. hefur fengið þau skilaboð að nærveru hans sé óskað.

Já, frú forseti, ætli ég haldi ekki bara áfram ræðu minni. Ég lét gera þessum tveim hæstv. ráðherrum, félmrh. og samgrh., viðvart síðdegis um að ég mundi gjarnan vilja að þeir yrðu hér viðstaddir. Hæstv. samgrh. var hér og veit vel um þessa ósk mína þannig að ég ætla að láta það algerlega í hans hendur, hæstv. samgrh., hvernig hann bregst við þeim eða hvernig hann virðir hana og þarf ekki að hafa um það fleiri orð. Við sjáum svo til. Bjóðum hann auðvitað innilega velkominn í salinn ef hann sér sér fært eða lætur svo lítið að mæta. Við leggjum það sem sagt til, frú forseti, að arðgreiðslur frá öðrum opinberum stofnunum en fjármálastofnunum sem fjallað er um í lið 8-22 í tekjuhlið fjárlagafrv. lækki um 1.000 millj. kr., úr 3.226 í 2.226, og þessar arðgreiðslur eru eins og fram kemur í greinargerð með brtt. merktar Landssímanum og merktar því að Landssíminn fari í myndarlegt átak til að byggja upp fjarskiptakerfið og gera það betra í landinu öllu. Þar er víða þörf að taka til hendi. Það er gríðarleg eftirspurn eftir því að GSM-farsímakerfið sé bætt og þétt, t.d. af öryggisástæðum, meðfram öllum helstu vegum, því sé komið upp í afskekktum byggðarlögum sem ekki hafa fullnægjandi GSM-samband í dag. Ferðaþjónustuaðilar vítt og breitt um byggðir landsins kvarta mjög undan því, þeir þeirra sem eru þannig settir að þeir liggja utan þjónustusvæðis farsímans, það sé farið að há þeim verulega í markaðssetningu o.s.frv. Það er ærin þörf á því að taka þar til hendi og síðan að styrkja dreifikerfið og bæta t.d. tengingu fjölmennra staða við ljósleiðaranetið. Ég átti hér orðastað fyrr í vetur við hæstv. samgrh. sem nú er fjarstaddur og spurði hæstv. ráðherra hvernig í ósköpunum stæði á því að enn eitt árið væru svikin öll fyrirheit um að bæta fjarskiptatengingar þéttbýlisstaðanna á norðausturhorni landsins, Kópaskers og Raufarhafnar. Ég hygg að fjarskiptamál á þessu svæði séu að verða landsfræg. Þessi barningur er búinn að vera uppi núna í mörg ár. Þá brá svo við að hæstv. samgrh. sem spurður var um það sama ári áður, hafði þá haft góð fyrirheit um að nú yrði gengið í þetta á þessu ári, svaraði engu til nema þeirri klisju að þeir teldu ástandið viðunandi. Ég held ég muni þetta rétt. Nú vill svo til að ég er með í höndum ekki ómerkari heimild en Bændablaðið, frú forseti, og þar á forsíðu er þetta ófremdarástand í fjarskiptamálum Norður-Þingeyjarsýslu til umfjöllunar. Það liggur fyrir að þetta kostar um 35 millj. kr. Það liggur fyrir að ástandið er ekki viðunandi. Það veit hvert einasta mannsbarn nema hæstv. samgrh. og þeir sem hafa samið þetta vitlausa svar fyrir hann sem hann kom með hingað til mín. Það er ekki viðunandi ástand að börn í grunnskólanum á Raufarhöfn geti ekki notað internetið til að sækja þangað upplýsingar til að gera verkefni eins og grunnskólabörn gera orðið um allt land nema þau sem eru dæmd til þess að búa við annan tíma og aðrar aðstæður í þessum efnum. Ástandið er sannarlega þannig að það tekur óratíma að hlaða niður einföldum skjölum eða sækja einfaldar upplýsingar. Sambandið rofnar. Það háir mönnum í venjulegum talsímasamskiptum, hvað þá annað. Þegar talað er í símann þarf að bíða með svar í tiltekin sekúndubrot til þess að menn lendi ekki hver ofan í öðrum. Þetta kostar 35 millj. eða svo. Þótt þær væru 40 eða 45. Landssíminn veit ekki af þessu en getur auðvitað gert það án þess að þurfa til þess nokkra hjálp, og á að gera það. Ef menn telja að það samrýmist kannski ekki þeirri stöðu sem menn hafa verið að reyna að búa til með háeffun Landssímans og með því að láta hann fara að greiða arð í ríkissjóð eins og önnur hlutafélög gera til eigenda sinna er auðvitað hægt að segja sem svo: Gott og vel, stjórnvöld sem eiga þetta fyrirtæki ætla að fela því að fara í þessar fjárfestingar og það má draga kostnaðinn frá arðgreiðslunum. Ef við lítum svo á að hér sé um að ræða að einhverju leyti ,,óarðbærar`` fjárfestingar, þ.e. fyrirtæki meti það svo að þær skili ekki sama arði og eitthvað annað, og menn vilja engu að síður ráðast í þetta, þá sem byggðaaðgerð, jafnréttismál, mannréttindamál, þannig að menn búi við sömu mannréttindi og aðrir í þessu landi hvað það varðar að eiga aðgang að þessari upplýsingahraðbraut, þá bara gera menn það og líta í raun og veru á þetta sem opinbert framlag til þessarar uppbyggingar. Það er einfalt og handhægt að gera það með því að lækka arðgreiðslur fyrirtækisins í ríkissjóð á móti. Ég heyrði það, frú forseti, að til stæði að Landssíminn færi til Rúmeníu 

Ríkissímafélag.

já, símafélag.

Ríkissímafélag.

Nú, ríkissímafélag, það er ekkert annað. En á ekki að einkavæða það, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson? 

Má ég áminna hv. þingmann um að ávarpa forseta en ekki eiga orðastað við hv. þingmenn úti í sal.

Ég skal gera mitt besta og líka reyna að segja frú forseti, eins og ég mögulega get. Ég ætlaði sem sagt að spyrja og spyr hér með hæstv. samgrh., og hæstv. fjmrh. má svara líka ef það skyldi verða í hans höndum að hafa eitthvað með Símann að gera eftir áramótin: Finnst hæstv. ríkisstjórn Íslands það allt í lagi að Landssíminn hf. fjárfesti fyrir 200 millj. í Búlgaríu en bjóði fólki sem býr við allsendis ófullnægjandi þjónustu úti á landsbyggðinni upp á svör af því tagi sem það hefur fengið? Finnst hæstv. ráðherrum þetta í lagi? Er ekki nóg að Landssíminn hafi tapað 400--500 millj. kr. á ævintýrafjárfestingum í tíð fína forstjórans sem íhaldið tróð inn í fyrirtækið og hefur nú reynst dýrt með plöntunum og öllu saman?  Mér finnst þetta algert hneyksli, frú forseti. Ég sagði það um daginn að mér fyndist það aumingjaskapur í hæstv. samgrh. og það stendur. Það er alger aumingjaskapur hjá hæstv. samgrh. og hjá hæstv. ríkisstjórn að láta þetta ganga svona til. Við eigum þetta fyrirtæki enn þá nánast alfarið og það er ekkert því til fyrirstöðu að fela því að fara í þetta verkefni. Það er að mínu mati algert lágmark ef menn ætla að standa hér á næstu mánuðum og missirum að einkavæðingu Símans, sem er auðvitað reginmistök --- ekkert annað --- þá væri þó lágmark að Síminn yrði látinn sjá um að áður væri búið að koma ástandinu í alveg fullkomið horf. Þannig að það væri a.m.k. ekki farið í einkavæðinguna fyrr en kerfið væri orðið mjög gott og ríkið skilaði því þannig af sér. Það væri þó örlítill manndómsbragur í því að segja sem svo: Áður en við hróflum við fyrirtækinu og breytum stöðu þess og færum grunnnet fjarskiptanna úr opinberri eigu, tryggjum við að það sé í mjög góðu nútímalegu tipp-topp standi og allir landsmenn sitji þar við sama borð. Þetta virðist ekki eiga að gera. Ég lýsi fullri ábyrgð á unga þingmenn og gamla sem ætla með atkvæði sínu að styðja þetta og stuðningi þeirra við ríkisstjórn að styðja að Landssíminn verði kannski einkavæddur á næstu mánuðum, kannski afhentur fyrir svona smáendurgjald einhverjum gæðingum, með ástandið eins og það er, með bullandi þörf fyrir að byggja upp fjarskiptanet einmitt á þeim svæðum landsins sem við vitum að nýir eigendur með arðsemiskröfuna eina að leiðarljósi eru líklegastir til að láta mæta afgangi. Halda menn að það verði fyrsta verk nýrra gróssera, einhverra nýríkra fjármálamanna, sem kannski komast yfir Símann, að fara út í þessar framkvæmdir? Ég hef ekki trú á því. Ætli þeir fari ekki að hugsa um það hvernig þeir geti sogið sem mestan arð út úr fyrirtækinu og haft sem mest út úr því, kannski á þeim tveimur til fjórum árum sem þeir ætla sér að eiga það áður en þeir henda því í einhverja aðra, búnir að sjúga úr því safann? Þannig er þetta. Óskapleg börn eru menn ef þeir horfast ekki í augu við raunveruleikann og það sem blasir við þeim úr öllum áttum. Hvað sögðu nýju kjölfestufjárfestarnir í bönkunum? Það var reynt að selja auðtrúa mönnum það að ekki væri hægt að selja bankana í dreifðri eignaraðild, af því að það væri svo mikilvægt að fá af þeim kjölfestueigendur sem veittu stöðugleika og kjölfestu í rekstri fyrirtækisins. Öllum hugmyndum var kastað fyrir borð um að selja þetta í dreifðri eignaraðild og valdir út, að vísu í einhvers konar útboði, aðilar til að kaupa ráðandi hlut í bönkunum. Hvað sagði sá sem hreppti Landsbankann? Við ætlum ekkert endilega að eiga þennan banka lengi, kannski svona þrjú til fjögur ár. Hvað er verið að segja? Hvað þýðir þetta á mannamáli? Þetta þýðir að þetta er spekúlatíf fjárfesting. Þetta er ekki eitthvað sem viðkomandi aðilar ætla sér að fara inn í og starfrækja um langan tíma. Þetta er svona lottó-fjárfesting. Það er verið að veðja á að með því að taka þetta fyrirtæki, kannski breyta því, sameina það öðru, gera eitthvað við það, megi ná út úr því miklum verðmætum á skömmum tíma og selja svo leifarnar. Þetta er alþekkt aðferð manna sem eru á höttum eftir skjótfengnum gróðatækifærum. Allra vinsælast er að komast inn í fyrirtæki sem verið er að einkavæða, sem eru innanfeit eins og það heitir á máli manna og er fljótlegt að flá innan úr, þar sem mikið er að hafa. Svo er hægt að henda fitulausum skrokknum út á markaðinn og einhverjum öðrum eftir nokkur ár. Þetta er íþróttin. Þetta er hæstv. ríkisstjórn að búa í haginn fyrir með sinni lánlausu aðferðafræði í þessum efnum og hefur náttúrlega hvergi gert það glæsilegar á undanförnum árum en einmitt með bankana sem hinir nýju eigendur hafa heldur betur kunnað að nota, annars vegar sem tæki í sínum höndum til að brjótast til aukinna valda og áhrifa í viðskiptalífinu, eins og Landsbankinn hefur auðvitað verið notaður undanfarna mánuði, eða með því að reyna að auka verðmætin með sameiningum við aðra og slíkum æfingum.

Og skila gróða.

Svo er aðstaðan þannig, hv. þm., að þeir skila gríðarlegum gróða. Rétt hjá hv. þm. Hvernig skyldi nú standa á því? Getur það verið vegna þess að það ríkir fákeppni á markaðnum? Getur það verið vegna þess að það eru grútmáttlausar eftirlitsstofnanir sem hrófla ekki við bönkunum þó að þeir taki einhver hæstu þjónustugjöld í heimi? Ég heyri að hv. þm. er stoltur af gróða bankanna og það er gott. Þá skal hv. þm. fara ofan í saumana á því máli og velta því fyrir sér. Hv. 9. þm. Norðaust., Birkir J. Jónsson, hefur ekki áhyggjur af kúnnunum, hann hefur ekki áhyggjur af viðskiptavinunum. Hann hefur ekki áhyggjur af þeim sem borga vaxtamuninn.  Það rekur sig auðvitað eitt á annars horn í þessum efnum, frú forseti. Staðreyndin er sú að auðvitað hefur það nákvæmlega gerst hér sem uppskriftin hljóðar upp á. Þetta er eins og þegar menn fara í kokkabók og finna þar uppskrift, elda eftir henni og svo er maturinn nákvæmlega eins og til stóð. Þetta er svoleiðis. Einkavæðing á stofnunum eða fyrirtækjum í fákeppnisumhverfi, ég tala nú ekki um ef þau hafa náttúrulega einokun, hefur alls staðar leitt til mikils ófarnaðar. Hvað voru menn að gera í Bretlandi um daginn? Menn voru að leysa til sín öryggiskerfi járnbrautanna af því það var í þvílíkum ólestri eftir einkarekstur nokkurra undangenginna ára að menn sáu sitt óvænna og tóku þetta til baka. Hvað hafa menn verið að gera með rafveitur og vatnsveitur bæði á austur- og vesturströnd Bandaríkjanna, í Bretlandi og víðar? Menn hafa verið að leysa þær til sín, þjóðnýta þær aftur, af því útkoman af hinu var svo hroðaleg. En ekki ríkisstjórn Íslands. Nei, þar eru menn bara stórir karlar og fara út og tæma bankabók eða gráta í símann frá útlöndum eins og Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. iðnrh. En það bara breytir engu þó að hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir kvarti og kveini yfir þessum mönnum í símann. Gert er gert og ríkisstjórnin virðist ekki hafa uppi neina tilburði til þess að sjá að sér í þessum efnum. Þess vegna spyr ég: Stendur til að halda áfram áformunum um einkavæðingu Landssímans, eða er það eitthvað sem kemur til greina að verði endurskoðað í ljósi reynslunnar og líka í ljósi aðstæðna í fjarskiptamálum samanber þá tillögu sem við höfum flutt og ég hygg að hv. þingmenn þekki? Ég geri a.m.k. ráð fyrir því að hv. þingmenn úr landsbyggðarkjördæmunum séu ekki svo sambandslausir við umhverfi sitt að þeir viti ekki um óskirnar og kröfurnar sem uppi eru um bætta þjónustu í þessum efnum. Hvernig er með hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, heyrir hann það hvergi á Vestfjörðum að það sé áhugi á því að þétta GSM-netið eða bæta gagnaflutningamöguleikana, t.d. til fámennra skóla í hans kjördæmi? Ég trúi því. Ætlar hv. þm. samt að láta sig hafa það að Landssímanum verði hent í hendurnar á einhverjum gróðaköllum, að óbreyttu ástandi, hvað varðar uppbyggingu fjarskiptakerfisins í landinu? Það væri gaman að heyra einhver svör um þetta, herra forseti. Ég ætla að vinda mér aðeins í aðra sálma og mæla fyrir lítilli brtt. Það er sérstakur skaði að hv. þm. Hjálmar Árnason skuli ekki vera hér, því þessi brtt. er eiginlega tileinkuð honum. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur flutt hér ágætistillögu undanfarin ár um að settur verði á fót sjóður til að jafna ferðakostnað íþróttahreyfingarinnar í landinu. Það er gott mál. Ég styð það heils hugar að það verði gert. Gert, nota bene, ekki bara flutt hér tillaga sem sofnar jafnoft og hún er flutt. Ætli hv. Hjálmar Árnason sé á svæðinu, frú forseti? Ég hef því ákveðið, herra forseti, að láta nú á það reyna hvort hv. þm. Hjálmar Árnason sé jafn galvaskur og tillöguflutningurinn bendir til og hinir sem með honum eru. Og við tökum einfaldlega inn í fjárlögin peninga til að gera þetta. Um hvað snýst þetta mál? Um tillöguflutning? Nei, þetta snýst um að gera þetta. Það þarf peninga til þess ef hið opinbera ætlar að jafna aðstöðu fólks til íþróttaiðkunar í landinu. Það er fullkomlega gilt og frambærilegt að það sé gert, fyrir utan að við vitum að það eru miklir erfiðleikar við að ná endum saman í rekstri félagsstarfs og starfsemi af þessu tagi. Það er alveg sérstaklega þungbært fyrir íþróttafélögin á landsbyggðinni sem lenda í miklum ferðakostnaði ef þau ætla að taka þátt í skipulögðu keppnishaldi og mótum. Það sést á því að íþróttafélög, bæði í yngri og eldri flokkum, eru að draga sig út úr keppni af því þau hafa ekki efni á ferðalögunum. Meira að segja hafa verið dæmi um þetta í 1. deild eða úrvalsdeildum í körfubolta og handbolta. Ekki er síður ástæða til að hafa áhyggjur af því að þetta komi misjafnt niður fyrir keppni og samskipti þegar yngri flokkar eiga í hlut. Þess vegna er það hið besta mál að fara í jöfnunaraðgerðir af þessu tagi. Það er alveg ljóst að með um 150 millj. kr. sjóði eða potti mætti gera mjög mikið í þessum efnum. Reyndar veitir síst af slíkri upphæð því þessi kostnaður hleypur á miklum fjárhæðum þegar allt er lagt saman sem tengist ferðalögum og keppnishaldi íþróttafélaganna. Ég legg því til, herra forseti, að við hjálpumst öll að við að gera hv. þm. Hjálmari Árnasyni og meðflytjendum hans að þessari ágætu tillögu viðvart um að nú sé stóra stundin upp runnin, nú geti hv. þingmenn sýnt vilja sinn í verki og greitt þessari brtt. atkvæði og þar með séum við á beinu brautinni með það að hefja framkvæmd á þessu máli. Ég veit ekki hvort hv. 9. þm. Norðaust., Birkir J. Jónsson, er meðflutningsmaður. Ég læt mér detta það í hug þó hv. þm. sé kannski ekki mikill knattspyrnumaður, þá er hann örugglega velviljaður íþróttum.

Hollt og gott.

Ég segi þetta nú af því það eru nokkur vonbrigði að hv. þm. hefur ekki þegar gengið í knattspyrnulið Alþingis, en hann er hins vegar bridsmaður góður og hefur örugglega skilning á íþróttum. Það er sæmd að því fyrir okkur að eiga þar eitt stykki Íslandsmeistara í íþrótt. Það liggur því í hlutarins eðli að hv. þm. Birkir J. Jónsson hlýtur að styðja þetta mál. Ég mæli einnig fyrir tillögu hér, frú forseti, um hækkun á fjárveitingu til þróunarsamvinnu og mannúðarmála og neyðaraðstoðar. Ég held að ég hafi flest ár mín á þingi, þau sem ég hef verið í stjórnarandstöðu, flutt tillögur um að reynt yrði eitthvað að þoka þessu máli í rétta átt. Vissulega hefur það eitthvað gert það síðustu árin, en þó miklu minna en til stóð. Það eru svolitlar reiknikúnstir í tengslum við það, vegna þess að friðargæslan svokallaða er færð undir þennan lið og veldur því að með slíkum útreikningum má sýna fram á nokkra hækkun miðað við þjóðartekjur. En þegar tekin er hin eiginlega þróunarsamvinna og mannúðaraðstoð, þá helst þetta hlutfall enn þá, frú forseti, því miður sorglega lágt, eða á bilinu 0,11--0,12 af hundraði miðað við þjóðartekjur, ef friðargæslan og allt sem henni tilheyrir er talið með, fer þetta kannski í 0,16. Þannig að hækkun um 190 millj. eða svo til þróunarsamvinnustofnunar og að á liðnum Mannúðarmál og neyðaraðstoð sé einhver upphæð sem eitthvað munar um, rúmlega 100 millj. kr. eða svo, sýnist okkur vera svartasta lágmark. Ég held að það sé ósiður að hafa þetta þannig að þessi liður sé nánast tómur í fjárlögunum, þannig að það þurfi umsvifalaust aukafjárveitingu þegar beiðnir berast frá Alþjóða rauða krossinum eða öðrum slíkum aðilum um bráðaaðstoð, neyðaraðstoð, eins og við vitum að gerist. Alþjóða rauði krossinn hefur þegar sent til Sameinuðu þjóðanna og Sameinuðu þjóðirnar sem slíkar hafa síðan gefið frá sér mat á þörfinni á næsta hálfa til eina árinu. Það er um 50% hækkun frá síðasta ári. Það er mat Alþjóða rauða krossins og Sameinuðu þjóðanna á þörfinni fyrir mannúðar- og neyðaraðstoð til fjölmargra landa í Afríku og víðar. Það er því alveg ljóst að ríkisstjórnum heimsins munu berast á næstu mánuðum óskir um verulega aukin framlög í þessum efnum, þá eiga að vera 16,8 millj. í fjárlögum íslenska ríkisins fyrir þetta sem er auðvitað hlægilegt. Er auðvitað bara neyðarlegt. Í staðinn fyrir að hafa þar a.m.k. einhverja fasta upphæð eins og 100--200 millj., sem síðan væri þá frekar bætt við þegar þörfin kallaði á. Ég geri ráð fyrir því að menn vilji almennt reyna að leggja eitthvað af mörkum í þessum efnum. Það verður auðvitað ekki gert með 16,8 millj., það er alveg morgunljóst, virðulegi forseti. Ég ætla nú að fara að stytta þetta, enda líður á kvöldið. En nokkur atriði langar mig þó til að nefna. Ég ætla að nefna --- til að hafa tekið undir það með mörgum sem það hafa gert að umtalsefni hér í kvöld --- samkomulag ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalag Íslands um að hækka sérstaklega lífeyrisgreiðslur til ungra öryrkja, að aldurstengja greiðslurnar og ef ég hef skilið rétt, tvöfalda grunngreiðslurnar til þeirra sem verða fyrir því óláni að missa starfsorkuna ungir að árum. Þetta samkomulag var mikið fagnaðarefni og ber vissulega að þakka það. Að sama skapi eru það vonbrigði og dapurlegt ef ekki á að standa við það að fullu. Ég hef skilið málið svo, og ég veit að hér eru í salnum menn sem þekkja þetta vel, að þessi milljarður króna sem er til ráðstöfunar í fjárlögunum í þetta dugi fyrir um tveimur þriðju af samkomulaginu. Það er voðalega vond aðferðafræði, frú forseti, --- sem ég get bráðum farið að kalla herra forseta, --- að efna samkomulag að tveimur þriðju, það er ósköp dapurlegt. Samkomulag er samkomulag. Annaðhvort standa menn að því og taka það alvarlega eða ekki. Á meðan ég verð ekki sannfærður um að í þessu felist ekki brot á samkomulaginu sem mér sýnist að liggi ljóst fyrir, þá gagnrýni ég það og átel það mjög harðlega að menn skuli ekki gera þarna betur. Það má kannski segja, ef maður vill vera leiðinlegur í garð ríkisstjórnarinnar, að þetta sé í samræmi við aðferðafræði hennar að efna hlutina helst aldrei nema að hluta til, samanber hæstaréttardóma. Við sökuðum ríkisstjórnina um það mörg hér þegar hinn fyrri dómur féll í öryrkjamálinu að ríkisstjórnin væri ekki að koma til móts við og efna dóminn nema að hluta. Og hvað kom á daginn? Það reyndist rétt. Það reyndist a.m.k. að hluta til rétt og það er vond aðferðafræði að standa ekki við það sem mönnum ber að standa við hvort sem það er dómsniðurstaða eða samningur. Atvinnu- og byggðamál, herra forseti, hafa kannski ekki verið fyrirferðarmikil í umræðunni eða mikið til umræðu hér í sambandi við fjárlagaútgjöldin. Þó hef ég heyrt að menn hafa nefnt þetta nokkrir á nafn. Hv. þm. sem talaði næst á undan mér, Anna Kristín Gunnarsdóttir, kom m.a. inn á þetta. Mér þykir þar heldur linkulega að staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, heldur aumingjalega satt best að segja. Ég veit að menn hafa verið að færa fram sér til málsbóta að nú sé gullöld og gleðitíð í vændum vegna stóriðjuframkvæmda og enginn efast um að þensla er og mikið um að vera á Miðausturlandi. En þó er það þannig að ekki hafa atvinnuleysistölur mikið breyst meðal íbúa þess fjórðungs svo merkilegt sem það nú er.  Hvort sem við horfum á það frá þeirri hlið eða út frá framtíðinni, þá er það náttúrlega ekki þannig eða ég vona að það sé ekki þannig að ríkisstjórnin telji að nú geti menn slegið slöku við og hætt bara allri atvinnuþróun og nýsköpun í atvinnumálun af því það eigi að byggja álver, eitt og hálft álver eða eitthvað svoleiðis. Því það mun ekki verða gæfulegt þegar frá líður ef svo er. En staðreyndin er sú að það stórdregur úr því fé sem er á lausu til nýsköpunar í atvinnumálum núna milli missira, stórdregur úr því. Og það er af þeirri einföldu ástæðu að Nýsköpunarsjóður er tómur. Hann er búinn, þ.e. hann er búinn að binda það stofnfé sem hann fékk í arf frá foreldrum sínum, ríkissjóði og fjárfestingalánasjóðunum og kemur ekki til með að ráðstafa miklu nýju fé í ný verkefni á næstu missirum. Það liggur fyrir. Eða er ekki svo? Kannski vita hæstv. ráðherrar þetta sem hér eru til staðar til að svara. Fjárfestingasjóðirnir eða eignarhaldsfélögin í landshlutunum eru sömuleiðis yfirleitt tóm vegna þess að þau framlög eru hætt sem til þeirra runnu á ákveðnu árabili árlega. Eftir stendur þá bara það veika kerfi sem Byggðastofnun í gegnum sinn farveg er að reyna að styðja við bakið á í atvinnuþróunarfélögum og í öðru slíku. Það kerfi er meira og minna fjárvana, rétt stendur undir sjálfu sér og er ákaflega veikburða einmitt á mörgum svæðum í landinu þar sem þyrfti sannarlega að taka til hendinni, t.d. á öllu norðvestanverðu landinu. Það er alveg rétt sem oft hefur verið nefnt af þingmönnum af því svæði að það er augljóslega þannig að norðvestanvert landið hefur að mörgu leyti setið hjá þegar kemur að stærri átökum í atvinnumálum, hvort sem það eru stóriðjuframkvæmdir eystra eða áform um sérstaka uppbyggingu og sérstaka byggðaáætlun á Eyjafjarðarsvæðinu, sem að vísu er nú enn aðallega bara orð á blaði og falleg fyrirheit og einhver nefnd. En það mætti alveg færa fyrir því rök að ástæða væri t.d. til að líta sérstaklega til norðvestanverðs landsins þó ég viti að vísu að fjárln. hefur gert sitt besta í þeim efnum. Þá er ég ekki bara að tala um slíka hluti, heldur formlega og skipulega vinnu og fjárframlög til nýsköpunar og atvinnuþróunar í landinu. Ég ætla svo að síðustu, herra forseti, að nefna vegamálin aðeins og hefði þá verið gaman enn og aftur að hæstv. samgrh. hefði séð sér fært í sínum miklu önnum sem greinilega eru gríðarlegar, að vera hér staddur í kvöld, lengur en bara til atkvæðagreiðslna. Það er nokkuð kúnstugt þetta með vegamálin sem, ef ég man rétt, var ákveðið að auka verulega við með miklum lúðrablæstri og söng fyrir ári síðan eða hvað það nú var  Þess vegna kemur það nokkuð spánskt fyrir sjónir að síðan komi fjárlagafrv. innan sama árs þar sem byrjað er að skera niður aftur verulegar fjárhæðir, taka þetta að verulegu leyti til baka ef til lengri tíma er litið, þ.e. með niðurskurði upp á 800 eða ég veit ekki hvað eða yfir 1000 millj. kr. Drjúgur hluti af þessu er bara farinn aftur. Þá færi nú einhver að segja: Hvers konar hringl er þetta? Hvað hefur breyst? Eru þær framkvæmdir ekki jafnnauðsynlegar og þær voru fyrir átta mánuðum? Ég held það. Eru í grundvallaratriðum breyttar aðstæður frá því þetta var svona skynsamlegt ...  Hæstv. heilbrrh. situr hér og brosir undir þessu öllu saman. Hæstv. heilbrrh. er auðvitað vanur háum tölum, ég veit það, en hann þekkir líka vel til vegamála og veit að það munar um hvern milljarðinn í framkvæmdir því að að langmestu leyti kemur þetta lóðbeint niður á því sem til framkvæmda verður á næstunni. Ég verð því að segja alveg eins og er, herra forseti, að þetta finnst mér dapurlegt, ákaflega dapurlegt, að menn skyldu þá ekki bara halda sig við þær forsendur sem fyrir lágu og þetta yrði sú raunverulega hreina viðbót sem til stóð. Ég held að þetta sé líka misráðið í öllu tilliti út frá bæði atvinnuaðstæðum, þörfum samgöngukerfisins og í öllu tilliti séð. Ákaflega vitlaust og dapurlegt. Þetta var það, herra forseti, sem ég ætlaði sérstaklega að gera að umtalsefni. Auðvitað gæti maður rætt um ýmislegt fleira og efni stæðu til þess en einhvers staðar verður nú að setja amen í textann eins og séra Sigvaldi uppgötvaði forðum þegar hann var að lesa gamlar ræður og fann svo góðan stað og sagði: Hér má setja amen eftir efninu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ágætlega ítarlega en þó kannski fyrst og síðast langa ræðu hér við 2. umr. fjárlaga þar sem hann eyddi drjúgum tíma í --- 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir efnisríkt svar. Út af fyrir sig er skýrt að þessi forsmán eigi að standa. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra og hann getur örugglega svarað aftur skýrt og skilmerkilega: Hvernig verður þá þessi skerðing útfærð? Stendur það að taka eigi 100 milljónir eða u.þ.b. af liðnum sem hefur gengið til þess að tryggja fastráðningarkjör fiskvinnslufólks? Og stendur það að skerða eigi bæturnar þrjá fyrstu daga sem menn eru atvinnulausir? Er sú framkvæmd í gadda slegin og tekur það þá gildi um áramótin?

Hæstv. forseti. Eins og gerð hefur verið grein fyrir úr þessum stól áður af þeim sem hér stendur, þá eru þetta áformin, að spara um 100 milljónir eins og hv. þm. lýsti með breytingum á framkvæmd styrkja Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna tímabundins hráefnisskorts í fiskvinnslu annars vegar og hins vegar vegna þriggja daga biðar eftir atvinnuleysisbótum.

Herra forseti. Ég hlýt náttúrlega að harma þessi svör mjög. Ég hafði satt best að segja gert mér vonir um að það væri a.m.k. einhver opnun í málinu, hæstv. ráðherra væri ekki svo illa kominn í þessum efnum eftir alla umræðuna sem orðið hefur um þetta mál á haustmánuðum og þá víðtæku óánægju og mótmæli sem fram hafa komið, að það hafi engu breytt. Það fer nú í verra ef hæstv. félmrh. er algerlega ónæmur á umhverfið að þessu leyti eða þá að aðstæður hæstv. ráðherra eru þannig að hann getur sig hvergi hreyft. Hvað veldur því þá? Hvað veldur því? Er hægt að fá það skýrt þegar við sjáum hvernig hlaup er í tölum í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, þá er erfitt að trúa því að 170 milljónir séu svo gjörsamlega lífsnauðsynlegar að þær verði að vera þarna og svona útfærðar, til þess að --- hvað? Til þess að ríkisstjórnin hangi saman? Það væri fróðlegt að fá svör við því. Ég beindi reyndar þessum spurningum til hæstv. fjmrh. líka, þannig að ég má kannski nota restina af ræðutímanum í þessu seinna svari mínu við andsvari til að ítreka þær spurningar? En strandar þetta á hæstv. fjmrh.? Er það Sjálfstfl. sem er að neyða hæstv. félmrh. til að gera þetta? Eða vill bara hæstv. félmrh. hafa þetta svona? Er þetta stefna hæstv. félmrh. Árna Magnússonar? Telur hann rétt að gera þetta? Er það sannfæring hæstv. félmrh.? Ég vil fá einhvern botn í þetta mál. Þetta er eitthvað skrýtið. Hvað er hér á ferðinni milli stjórnarflokkanna og innan þeirra og í kolli hæstv. félmrh.?

Virðulegi forseti. Þetta er orðin löng og ströng umræða hér í dag um fjárlagafrv. og brtt. við fjárlagafrv. sem nú er til umræðu. Mikið hefur verið talað og nokkuð sagt um það efni sem fyrir liggur. Í þeim ræðum sem fluttar hafa verið hefur að mestu leyti verið farið yfir efnisatriði fjárlagafrv. og þær áherslur liggja hreint fyrir sem stjórnarflokkarnir sem að frv. standa leggja með því. Við sem störfum í fjárln. þingsins höfum eytt talsvert miklum tíma í yfirferð á tölum á undanförnum vikum. Við höfum skoðað þær forsendur sem okkur hafa verið tiltækar til að skoða, haft viðtöl við ýmsa sem með fjármuni ríkisins höndla og einnig fjölmarga sem sækja til ríkisins eftir stuðningi við verkefni í heimabyggð og er þar um mjög mörg og ákaflega ólík verkefni að ræða. Auðvitað er eðlilegt að velta upp þeirri spurningu hvort öll þau verkefni sem um er rætt eigi heima á fjárlögum íslenska ríkisins og sýnist þar hverjum sitt. Eftir stendur að um er að ræða takmarkaðar tekjur til að standa undir þeirri þjónustu og starfsemi sem við viljum hafa í velferðarríkinu Íslandi. Fjárlög hvers tíma segja meira en flest orð um þá forgangsröðun sem stjórnvöld hverju sinni leggja áherslu á og eru mun marktækari heldur en skýr eða óljós loforð sem stjórnmálamenn gefa í aðdraganda kosninga eða á öðrum tímum. Það fjárlagafrv. sem við fjöllum hér um og þær brtt. sem fyrir liggja frá meiri hluta fjárln. eru í raun fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Ég segi ríkisstjórnarinnar vegna þess að við höfum séð það í fjárln. að þær brtt. sem búið er að leggja fram og þær tillögur sem fyrir liggja í frv. til fjárlaga koma að langmestu leyti frá ríkisstjórninni og hún virðist ganga út frá því sem gefnu að hún hafi öruggan og hreinan meiri hluta á Alþingi. Stundum finnst manni í raun bregða fyrir þeirri tilfinningu að það sé frekar til vandræða og þreytandi að þurfa að fara með þetta í gegnum þingið. Þó að mikil vinna hafi farið fram undanfarnar vikur í yfirferð á frv. þá viðurkenni ég fúslega að það hefur oft og tíðum verið erfitt að sitja í minni hluta fjárln. því að minni hlutanum hefur verið haldið frá upplýsingum sem nauðsynlegar eru til þess að geta skoðað hlutina út frá rauntölum um rekstur og umfang stofnana og verkefna þannig að oft hefur maður upplifað sig sem þátttakanda í hálfgerðum farsa. Hvernig má það vera, virðulegi forseti, að framkvæmdarvaldið kemst upp með að sitja á upplýsingum sem það hefur verið beðið um að leggja fram í þingnefnd og þá jafnvel langt fram yfir þann tíma þar sem þessar upplýsingar hefðu komið að gagni við þá vinnu sem í gangi er? Hér er ég að vísa í þá staðreynd að 1. minni hluti fjárln. óskaði eftir því í upphafi vinnunnar að fá upplýsingar um stöðu stofnana ríkisins miðað við 31. ágúst sl. og einnig mat á áætlaðri stöðu þeirra í lok ársins þannig að hægt yrði að sjá hvernig þær kæmu út miðað við áætlun ársins og hvort það væri þá verið að taka á vanda einstakra stofnana í frv. til fjáraukalaga sem hefur verið í vinnuferli samhliða vinnunni við fjárlögin. Áætluð staða í árslok gæfi okkur einnig forsendur til að leggja mat á þær upphæðir sem ætlaðar væru til reksturs og fjárfestinga á komandi ári í því frv. til fjárlaga sem við ræðum í dag. Fjárlaganefnd fékk í byrjun nóvember í hendur lista um stöðu stofnana og einstakra viðfangsefna miðað við lok ágúst en ekki hafa komið enn upplýsingar um áætlaða útkomu í lok árs. Virðulegi forseti. Þær upplýsingar sem okkur vantar væru alls staðar taldar forsenda fyrir vandaðri vinnu við áætlunargerð næsta árs. Ég trúi ekki öðru en að þessar upplýsingar liggi fyrir í fjmrn. og skil ekki hvernig á því stendur að okkur í fjárln. er haldið frá jafnsjálfsögðum upplýsingum. Eina ástæðan fyrir slíku hlýtur að vera að ekki sé talið æskilegt að fjárlaganefndarmenn sjái áætlaða lokaútkomu einstakra viðfangsefna ríkisins í lok þessa árs því að þá mundi blasa við í mörgum tilvika sú staðreynd að fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir stenst ekki í veigamiklum atriðum og glansmyndin sem haldið er uppi af núverandi stjórnarherrum mundi dofna verulega. Búið er að gera að umtalsefni þá samþykkt ríkisstjórnarinnar að banna stofnunum að hafa samband við fjárln. þingsins varðandi fjárveitingar ársins og litlu við það að bæta öðru en að lýsa furðu á þeim vinnubrögðum sem beitt er. Herra forseti. Það er hverjum sem komið hefur að rekstri fyrirtækja í nútímaumhverfi og einnig rekstri og umsýslu sveitarfélaga ljóst að nauðsynlegt er að endurskoða alla vinnu við fjárlagaferlið alveg frá upphafi til enda. Mér er til efs, virðulegi forseti, að fyrirtæki sem starfar á almennum markaði lifði lengi ef það ynni fjárhagsáætlun sína á sama hátt og ríkið gerir og meðvitað og kerfisbundið neitaði staðreyndum um breyttar forsendur eða áherslur í rekstri, eins og mér virðist raunin með fjárlagavinnu íslenska ríkisins. Með þessu er ég á engan hátt að gera lítið úr þeim fjölmörgu starfsmönnum sem að gerð fjárlaga koma, hvorki hjá stofnunum hins opinbera, starfsmönnum ráðuneyta né þings. En það hlýtur oft og tíðum að vera ákaflega erfitt hlutskipti að þurfa að taka þátt í því ferli sem ég hef nú upplifað í fyrsta skipti í starfi mínu í fjárln. Það er jú alkunn staðreynd að eftir höfðinu dansa limirnir þannig að sá veldur sem á heldur. Hvað er það, virðulegi forseti, sem reynt er að gera með fjárhagsáætlun til næsta árs eða áætlunum yfirleitt í rekstri fyrirtækja og stofnana? Jú, menn reyna eftir bestu getu að áætla hverjar tekjur og gjöld verða og byggja þá á þeim bestu forsendum sem menn hafa hverju sinni. Þessar forsendur eru sumar hverjar vel þekktar og það þýðir að áætlun sem byggir á þekktum forsendum verður vönduð og traust. Það veltur síðan á umfangi þeirra þátta þar sem mat kemur við sögu hversu áreiðanleg hin endanlega áætlun verður. Reynt er að styðjast eins og hægt er við hinar þekktu stærðir og út frá þeim teknar ákvarðanir um breytingar sem menn vilja sjá verða að veruleika eða þær notaðar til að sníða agnúa af því starfi sem í gangi hefur verið vegna þess að öllum væri þá ljóst að óbreytt gengur starfið ekki. Ef þekktar staðreyndir eru ekki teknar með og ráð fyrir þeim gert í fjárhagsáætlun sem sýnir að mestu óbreyttar áherslur, óbreytta stefnu og óbreyttan rekstur hljóta menn að þurfa að útskýra af hverju ekki er tekið tillit til þekktra reynslutalna úr rekstri og hvernig þeir hyggjast breyta rekstrinum til að ná fram hagræðingu og sparnaði í honum. Þetta er ekki gert nema í fáum undantekningartilvikum í fjárlagavinnunni heldur er gert ráð fyrir raunsparnaði án þess að nefna einu orði hvar skuli dregið úr eða hvernig sparnaði skuli ná. Svona vinnubrögð geta ekki þýtt annað en að við endurskoðun áætlunar, í tilfelli ríkisins við gerð fjáraukalaga, þurfi að breyta tekjum og gjöldum verulega, enda er sú raunin ef litið er yfir starfstíma núverandi ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Forstöðumenn ýmissa stofnana ríkisins eru oft ekki öfundsverðir af hlutskipti sínu. Fjársveltar stofnanir sem ekki fá fjárveitingar í samræmi við rekstur sem þó er lögboðið að halda uppi safna skuldum innan ársins og dragnast jafnvel með langan skuldahala frá fyrri árum. Allir virðast þó ganga út frá því sem gefnu að ríkið muni að endingu jafna hallann í einhverjum skrefum og því er þessum stofnunum leyft að safna skuldum og greiða þá þann kostnað sem af því hlýst í formi vaxta og dráttarvaxta. Tími forstöðumanna sem á að fara í að stýra viðkomandi stofnun, móta henni stefnu og halda utan um rekstur hennar eins og best verður á kosið, fer að fara í allt aðra hluti. Vegna skuldsetningar fer mestur tími í að róa lánardrottna, biðja um fresti á greiðslum og gott veður eitthvað áfram og velta þannig halanum frá einum degi til annars. Það sem þá verður eftir af tíma stjórnenda fer síðan í að reyna að fá fjárveitingar lagfærðar, grunninn metinn upp á nýtt og einhverja fjármuni til að slökkva þá elda sem heitast brenna. Fyrstu fjárlög eftir kosningar eru mælikvarði á hvernig stjórnmálamenn og flokkar standa við gefin kosningaloforð úr liðinni kosningabaráttu. Óhætt er að fullyrða að mikil loforð um skattalækkanir, sem gefin voru í kosningabaráttunni séu ekki enn í fjárlagafrv. og hlýtur það að vera umhugsunarefni fyrir þá sem á þau trúðu og treystu. Hvernig var um loforð um lögfestingu dagsetninga á lækkun tekjuskatts, svo einhver dæmi séu tekin? Hvar eru þau nú? Það er ákaflega mikilvægt, virðulegi forseti, að verklagi og vinnubrögðum verði breytt við gerð fjárlaga. Sem betur fer sýnist mér að hv. formaður fjárln. Magnús Stefánsson sé tilbúinn til þess og með hugmyndir um hvernig við getum breytt vinnulaginu í fjárln. þannig að við færum það vinnulag kannski nær nútímavinnubrögðum en maður er að upplifa þessar vikur sem liðnar eru. Fagnefndir þingsins og fjárln. þurfa að koma meira að gerð fjárlaganna og geta kafað mun dýpra í forsendur og áætlanir einstakra stofnana en nú. Það er mikilvægt að upplýsingastreymið verði bætt verulega frá því sem nú er og þegar óskað er eftir ákveðnum skilgreindum upplýsingum þá verði þær tafarlaust veittar af einstökum stofnunum eða ráðuneytum eftir því sem við á hverju sinni. Nauðsynlegt er einnig að setja stofnunum og einstökum verkefnum ríkisins einbeitt og skýr markmið og að vel sé farið í gegnum hvernig best og hagkvæmast sé að ná þeim markmiðum. Auka þarf virðingu allra fyrir því að fjárlög séu lög og fjárveitingum sé ætlað að standa undir öllum venjubundnum verkefnum og rekstri og ef þörf kemur í ljós fyrir fjármuni umfram það sem fjárlög kveða á um þá verða að vera á þeim klárar og kvittar skýringar sem sýna að um sé að ræða útgjöld sem á engan hátt hefði verið hægt að sjá fyrir eða koma í veg fyrir. Núverandi kerfi þar sem fjárlög virðast einungis vera einhverjar viðmiðunartölur sem þurfi ekkert frekar að standast verður að leggja af. En það gerist ekki meðan stjórnvöld neita að horfast í augu við raunverulegan kostnað á mörgum sviðum ríkisrekstrarins. Fyrsta skrefið hlýtur að vera að áætla eins rétt og þekking og forsendur gera mönnum kleift og síðan er hægt að fylgja því eftir að rammarnir haldi. Það er von mín, herra forseti, að nú milli 2. og 3. umr. fjárlaga muni umbeðnar og nauðsynlegar upplýsingar berast fjárln. þannig að við sem í henni störfum getum lagt eigið mat á stöðu og áætlanagerðina fyrir næsta ár. Það vakti athygli mína fyrr í umræðunni að hv. þm. Drífa Hjartardóttir minntist sérstaklega á að útgjöld hefðu verið aukin verulega í heilbrigðiskerfinu. Nú er það þannig að suður með sjó er til stofnun sem heitir Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Það er stofnun sem hefur átt í talsvert miklum vandræðum. Það er stofnun sem við höfum séð á fjáraukalögum undanfarin ár eins og margar aðrar heilbrigðisstofnanir. Einnig hefur hún lent í hremmingum vegna uppsagna lækna. Hæstv. heilbrrh. skipaði starfshóp til þess að fara yfir rekstur þessarar stofnunar og hlutverk hans var einnig að gera tillögur um framtíðarskipan mála bæði hvað varðaði rekstur og uppbyggingu þessarar stofnunar. Þessi starfshópur hefur nú skilað ítarlegum tillögum til heilbrrn. og hæstv. heilbrrh. og ég veit að hann er að skoða hvernig verður hægt að tryggja fjármuni til þess að hægt verði að hefja þá uppbyggingu sem nauðsynleg er á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Mig langar þó, fyrst hæstv. ráðherra er viðstaddur umræðuna, að forvitnast um það hvort við getum búist við að sjá einhverja fjármuni til að uppfylla það sem fram kemur í þessari skýrslu í fjárlagaumræðunni eða brtt. við 3. umr. Einnig vona ég að meiri hluti þingmanna geti tekið undir tillögu 1. minni hluta um sölu á hlutafé ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og að því hlutafé verði varið til að styrkja atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum sem full þörf er á um þessar mundir. Ég get ekki séð annað en að þessi tillaga um sölu á hlutafé í fyrirtæki þar sem ríkið á rétt um 15% hlutafjár, öflugu og sterku fyrirtæki þar sem hlutaféð er talsvert mikils virði, hljóti að falla að þeim hugmyndum sem stjórnarflokkarnir og meiri hluti þingmanna hefur verið að styðja á undangengnum missirum og vona því að þessi tillaga hljóti stuðning sem flestra. Virðulegi forseti. Það er von mín sem fjárlaganefndarmanns að fjárln. fari nú í massífa vinnu við að skoða þau verkferli sem við notum við fjárlagagerðina og verði leiðandi í þeirri nauðsynlegu vinnu að breyta vinnubrögðum í átt til nútímalegri og markvissari áætlunargerðar en nú er. Það stendur ekki á minni hluta fjárln. í þeirri vinnu og vona ég að það sama gildi um meiri hlutann.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson spurði um Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og gat þess að nýkomin væri út skýrsla um framtíðarsýn þeirrar stofnunar. Það er rétt. Hv. þm. átti sæti í þeirri nefnd sem ég skipaði til þess að fara yfir framtíðina á Suðurnesjum. Svarið við spurningu hans er að ég er að fara yfir þá skýrslu og athuga þá möguleika sem eru til þess að framkvæma hana. Mér líst vel á niðurstöður hennar. Þær eru að auka héraðshlutdeild Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja og endurnýja skurðstofur. Það sem ég hef í hendi núna er að fara í viðhald þessarar stofnunar á næsta ári. Við munum ráða við það af okkar ramma núna. Hins vegar er ég að fara yfir niðurstöður skýrslunnar og kanna hvernig hægt er að setja upp áætlun vegna þeirra framtíðarplana sem hún leggur upp. Þó er ekki búið að setja upp áætlun um fjármögnun þeirra endurbóta á D-álmunni sem skýrslan gerir ráð fyrir. Niðurstöður skýrslunnar eru skynsamlegar að mínu mati því að ljóst er að fjölmargir Suðurnesjamenn liggja á Landspítalanum dag hvern árið um kring. Ég tel skynsamlegt að snúa þeirri þróun við. Við erum að kanna hvernig það verður gert. Fyrir liggur að við munum fara í utanhússviðhald á stofnuninni á næsta ári. En við erum enn að skoða hvernig við mætum niðurstöðum skýrslunnar sem hv. þm. þekkir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir að koma hér í stutt andsvar og svara þessu því að ég geri mér grein fyrir því að það er ákaflega stuttur tími liðinn frá því að þessi skýrsla rataði inn á borð hans. En um þessa skýrslu er búið að fjalla talsvert á Suðurnesjum og m.a. kynnti starfshópurinn, sem ég minntist á áðan, niðurstöður skýrslunnar á aðalfundi Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum og var gerður góður rómur að þeim tillögum sem þarna eru settar fram. Það kom einnig fram í máli hæstv. ráðherra á þeim fundi að hann teldi þessar tillögur skynsamlegar, eins og hann orðaði það hér áðan, og ég veit að það er von þeirra sem á þessum fundi voru og sveitarstjórnarmanna allra á Suðurnesjum að það takist að snúa við þeirri þróun sem verið hefur á rekstri og þeirri stöðu sem uppi er á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Við trúum því og treystum að hæstv. ráðherra nái að tryggja það fjármagn sem nauðsynlegt er til þess að svo megi verða. Ef við sjáum það ekki í tillögum á fjárlögum ársins 2004 þá er erfitt að gera sér grein fyrir með hvaða hætti unnt verður að fjármagna þær endurbætur og uppbyggingu sem þarna er nauðsynleg.

Herra forseti. Ég vil endurtaka það að við erum að skoða þá framtíðarsýn sem í skýrslunni er og með hvað hætti hægt er að endurnýja D-álmuna þannig að þar verði skurðstofur. Þetta verkefni er tvíþætt. Það þarf að endurnýja aðra hluta sjúkrahússins þannig að þar verði aðstaða fyrir aldraða og við þurfum að taka okkur tíma. Það er rétt sem hv. þm. sagði að það er skammur tími liðinn síðan þessi skýrsla kom út og þó að ég hafi að sjálfsögðu fylgst með framvindu þessara mála og efni hennar hafi verið kynnt að nokkru leyti á ársfundi Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum lá hún ekki fyrir í endanlegri mynd þá. En við þurfum að fara yfir þetta og ég vil fara yfir það með heimamönnum hvernig við getum framkvæmt þau áform og ákveðið hvaða tímaplan við getum sett upp um það sem í skýrslunni er. Á þessu stigi hef ég ekki annað í hendi en að fara í utanhússviðhald stofnunarinnar á næsta ári, en við þurfum síðan að leggja plön um framhaldið.

Herra forseti. Ég veit að það munu verða vonbrigði á Suðurnesjum ef ekki tekst að ráðast í nema utanhússviðhald á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja á næsta ári þó að ég skilji það að erfitt sé að finna fjármuni með tiltölulega skömmum fyrirvara til að ráðast í þær breytingar sem starfshópur um framtíð og rekstur þessarar stofnunar hefur lagt fyrir ráðherra. Þó verð ég að segja það eins og er að hæstv. ráðherra tók mjög vel undir þær hugmyndir sem kynntar voru fyrir sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum og ef ekki verður með einhverjum hætti hægt að standa við þau fyrirheit sem menn töldu sig fá á þeim fundi þá hefði að mörgu leyti verið betra að sleppa þeim heldur en að taka undir hugmyndirnar eins og okkur fannst hæstv. ráðherra gera. Við sem störfum í sveitarstjórnum á Suðurnesjum, búum þar og notum þjónustu þessarar stofnunar, viljum sjá breytingar. Við viljum sjá að þessi stofnun verði efld á ný og betur búið að henni til þess að veita þá þjónustu sem íbúarnir telja eðlilega og sjálfsagða í sínu nánasta umhverfi miðað við það að nú er árið 2003. En enn og aftur, virðulegi forseti, ég ætla ekki að reyna að hljóma hér neikvæður og með alla hluti á hornum mér, heldur lýsi ég því yfir í fullri vinsemd og jákvæðni að við erum tilbúin til þess á Suðurnesjum að vinna með ráðherranum á allan hátt til þess að reyna að koma þessum hugmyndum í framkvæmd.

Herra forseti. Um sjöleytið í kvöld kvaddi ég mér hljóðs um fundarstjórn forseta, ekki til þess að kvarta yfir henni heldur til þess að óska eftir því á þeim tímapunkti að ráðherrum ríkisstjórnarinnar yrði gert viðvart um það að hér á Alþingi væri verið að ræða fjárlagafrv. vegna komandi árs. Hér stæði yfir 2. umr., hin stóra umræða, efnisumræða um áætlanir og áform ríkissjóðs og stofnana hans á komandi ári og í raun hinn stóri eldhúsdagur um pólitík hins komandi árs þar sem gæfist ráðrúm og tóm til þess að fara yfir það sem liðið er af þessu ári og það sem fram undan væri á fyrsta heila starfsári nýrrar ríkisstjórnar, þar sem ráðherrar gætu hver um sig gert sér glögga grein fyrir því hvað lægi á bak við tölurnar og hvert ríkisstjórnin væri að stefna í einstökum málaflokkum. Sá forseti sem þá gegndi störfum tók þessu vel og kvaddi út ráðherra hvern af öðrum. Mér sýndist á tímabili að þeir hefðu verið hér allnokkrir en hafi nú týnt tölunni og nú er svo komið að staðan er nánast sú sama og var klukkan sjö. Nú sit ég við þessa umræðu klukkan ellefu og hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh., og ég tel alveg fulla ástæðu til þess, þó að auðvitað sé ekki ástæða til þess, að þakka þeim alveg sérstaklega fyrir það að gefa þessari umræðu gaum og leggja við eyrun og leggja til mála. Og ég segi að auðvitað ættu menn ekki að þurfa að standa hér í ræðustóli við 2. umr. fjárlaga og þurfa að þakka tveimur hæstv. ráðherrum af tólf fyrir það að endast örendið, fyrir það að taka þátt í eða a.m.k. hlýða á umræður þegar við erum að ræða fjárlög íslenska ríkisins við 2. umr. En svona er þetta nú, herra forseti, á þessum tímapunkti og við þetta verðum við að búa en auðvitað eigum við ekki að sættast á svona stöðu mála. Það er vanvirðing við þing og þjóð að svona sé staðið að málum. Ég óskaði eftir því og hafði undirbúið mig undir það að spyrja hér allflesta ráðherra ríkisstjórnarinnar beinskeyttra spurninga sem mjög mikilvægt er að svör fáist við á þessum tímapunkti, en til að allrar sanngirni sé gætt þá höfðu tveir hæstv. ráðherrar samband við mig hér áður en ég hélt mína ræðu, annars vegar hæstv. sjútvrh. og hins vegar hæstv. félmrh., og sögðust eiga erfitt með að vera hér á þessum tímapunkti, höfðu öðrum hnöppum að hneppa og ég skildi þær ástæður. En hinir átta hafa enga afsökun, eru bara einfaldlega stikkfrí í þessari stóru umræðu. Það getur vel verið að mönnum finnist þetta lítilvægt mál en mér finnst það ekki. Mér finnst það ekki lítið mál þegar við höfum verið hér í allan dag að ræða með hvaða hætti við skákum til fjármunum til einstakra smærri og stærri verkefna og treystum um leið og við höfum afgreitt þessar fjárlagaheimildir til einstakra framkvæmdarvaldshafa að þeir inni þær skyldur af hendi eins og við segjum til um. Þess vegna verða þeir auðvitað að hafa hér ráðrúm og tíma til þess að hlýða á. Ég trúi því að ég sé ekki einn um þessar áhyggjur mínar af samskiptaleysi löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins því að nóg er nú samt þegar uppi er höfð sú gagnrýni, sumpart með réttu, að þingið sé í vaxandi mæli að verða afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. En þegar svo er komið að þeir sem ,,ákvarðanirnar taka``, hinar pólitísku stórákvarðanir á ríkisstjórnarheimilinu, hafa ekki einu sinni nennu til þess eða áhuga að fylgja þeim eftir hér allt til enda í almennri umræðu um málið þá spyr maður sig: Hvar erum við stödd? Ég veit að þeir þingmenn sem hér hafa setið lengur en eitt kjörtímabil eða tvö eða jafnvel þrjú eða lengur, muna auðvitað tímana tvenna. Ég þykist nú muna það að m.a. þeir sjálfstæðismenn og þeir framsóknarmenn sem voru hér í stjórnarandstöðu, þeir fyrrnefndu á árunum 1988--1991 og hinir síðarnefndu á árunum 1991--1995, hefðu auðvitað ekki unað við þetta. Hæstv. fjmrh. hefði auðvitað ekki unað við það 1988--1991 að hann talaði hér fyrir tómum ráðherrabekkjum á þeim tíma. Hæstv. heilbrrh. hefði auðvitað ekki sætt sig við það að hann talaði hér yfir tómum ráðherrabekkjum í Viðeyjarstjórninni 1991--1995. Það er kannski þess vegna sem þeir skynja og skilja þær skyldur sem á þeirra herðar eru lagðar með að vera hér þátttakendur í þingstörfum, en aðrir gera það augljóslega ekki. Því er nú verr og miður. Það gerir auðvitað það að verkum að ræða mín tekur örlitlum breytingum, gerir það að verkum að ég á erfitt með að hefja hér umræðu við hæstv. forsrh. um samskipti þings og framkvæmdarvalds, sem hér var auðvitað virkilega ítarlega og vel rakið af hálfu talsmanns Samfylkingarinnar í þessari umræðu, Einars Más Sigurðarsonar, og þá er ég að vísa til þeirra bréfasendinga sem áttu sér stað milli forsrn. einhliða til Alþingis sem síðan leiddi til þess að undirstofnanir Alþingis fengu sviplíkar sendingar þess efnis að þeim bæri ekki að tala við fjárln. þingsins. Og ríkisendurskoðandi, sem allra manna best og gleggst þekkir til lagasetningar í þessum efnum og verkferla í þessu sambandi, hefur auðvitað sent þinginu, yfirmönnum þingsins og forsn. og þingmönnum öllum lítið lærdómskver í þessum efnum þar sem hann segir einfaldlega að svona standi menn ekki að verkum, svona eigi samskipti þings og framkvæmdarvalds ekki að vera, vegna þess að þingið og rekstur þingsins á ekkert undir framkvæmdarvaldinu. Þannig eru lögin og þau eru nákvæmlega með þeim hætti. Og ég vænti þess að hæstv. fjmrh. sjái svo um, af því að upphaflegur erindrekstur kemur úr hans ráðuneyti og síðan til forsrn., að þetta gerist ekki aftur, að þingið fái ekki sendingar af þeim toga sem um ræddi í bréfum frá forsrn. einhvern tímann í kringum 20. nóvember. Þetta ætlaði ég að ræða við hæstv. forsrh. Ég ætlaði líka að nota ferðina og ræða við hann aðeins um ástandið í atvinnulífinu og óhófleg launakjör yfirmanna hlutafélaga, minna hann á það að vald hans er auðvitað ekki takamarkalaust en það nær þó til þess að beita sér fyrir því að gerðar verði raunverulegar breytingar í þessum efnum innan ríkiskerfisins, innan þeirra hlutafélaga þar sem ríkið fær þó einhverju um ráðið. Og ætlaði að rifja það upp að sá sem hér stendur hefur ásamt með sínum félögum, jafnaðarmönnum, flutt hér ítrekað og aftur tillögur þess efnis um að hlutafélög í eigu ríkissjóðs væru gerð gagnsæ, þar væri engu undir teppið sópað og allra síst launakjörum yfirmanna. Það nægir auðvitað í því sambandi að rifja upp símamálið stóra þar sem við ítrekað í þessum sal, þessum ræðustól, fórum fram á það við ríkjandi ríkisstjórn að upplýst yrði um launakjör, starfslokasamning o.s.frv. í þessu stærsta einstaka hlutafélagi í eigu ríkissjóðs. Hver voru svörin þá? Ykkur kemur það ekki við. En allt í einu þykir það henta nú, af einhverjum ástæðum sem ég kann ekki að skýra, að einhver hlutafélög úti í bæ opni allar sínar bækur. Gott og vel. Ég tek undir það alveg heils hugar. En er ekki staðreyndin sú, herra forseti, að menn þurfa fyrst að taka til á sínu eigin heimili áður en hægt er að gera kröfur úti í bæ? Það ætlaði ég að ræða við hæstv. forsh. Það verð ég hins vegar að gera seinna. Ég ætlaði að ræða við hæstv. menntmrh. sem hefur verið hér á kreiki annað slagið í dag og kvöld. Þar er maður sem berst fyrir sitt kjördæmi, herra forseti. Hann er ekki alltaf menntmrh. þjóðarinnar því að þegar nær dregur kosningum er hann maður sem berst fyrir sitt kjördæmi og dreifði því raunar norður á Akureyri að hann lofaði því að það bærist 1 milljarður og 162 millj. kr. til verkefna á sviði menningar-, mennta- og íþróttamála í Norðaust. Ég ætla að vona og trúi því að þingmeirihlutinn hafi ekki gert hans loforð að engu í sinni meðferð og hann hafi getað skilað. Hann sundurliðaði meira að segja loforðin. Það færu 720 millj. í menningarhúsið á Akureyri, 84 eða 64 millj. í framlag til ýmissa menningarmála á Akureyri og 180 millj. framlag til vetraríþróttamiðstöðar á Akureyri. Þetta er mennta- og menningarmálaráðherra þjóðarinnar, maður sem berst fyrir sitt kjördæmi. Svo fór hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson í algeran hnút yfir því þegar hv. þm. Helgi Hjörvar leyfði sér að vera með ákveðna tölfræði um það hvernig þessi kaup gerðust á þessari eyri, hvernig það kæmi til að sumir peningar rynnu meira þangað en hingað. Það þarf ekki frekari vitnanna við. Hæstv. menntmrh. er maður sem berst fyrir sitt kjördæmi en ég get náttúrlega ekki rætt við hann meira því að hann er ekki á staðnum, sennilega í sínu kjördæmi og hefur ekki frétt af þessari umræðu í þinginu, að hún mundi halda áfram fram eftir kvöldi. Ég ætlaði að ræða við hæstv. menntmrh. um ýmislegt annað. Ég ætlaði að ræða við hann um íþrótta- og æskulýðsmál þar sem ríkisvaldið er meira og minna stikkfrí og hefur ýtt allri ábyrgð á hendur sveitarfélögum í landinu, einkanlega á sviði íþróttamála. Ég ætlaði að ræða við hann um listir og menningu og vekja áthygli hans á því, manninum sem berst fyrir sitt kjördæmi, að þau væru fleiri kjördæmin í landinu sem vildu líka halda úti listum og menningu en ég verð að stytta það. Ég ætlaði líka að segja eitt orð við hæstv. utanrrh., varaoddvita ríkisstjórnarinnar, fara aðeins yfir það, sem skiptir máli, hvernig hann hefur hugsað sér rekstur Keflavíkurflugvallar í framtíðinni þegar það liggur fyrir að þessi ríkisstjórn hefur lofað því og áformað það og hefur svo sem framkvæmt það á liðinni tíð að selja ríkisfyrirtæki og færa í hendur einkaaðila. Hvernig honum litist á vilja einstakra aðila til að taka yfir reksturinn á Keflavíkurflugvelli. Er það eitthvað sem er að finna í kokkabókum ríkisstjórnarinnar? Kannski hæstv. fjmrh. geti svarað því. Ég get það ekki því að ég les bara um þetta í blöðum. Er eitthvað slíkt í pípunum sem við getum vænst að verði uppi við á næsta fjárlagaári? Ég hafði líka hugmynd um það, því að hæstv. utanrrh. kemur auðvitað skáhallt að þeim málum, hvernig hann sæi fyrir sér að ríkisstjórnin brygðist við þessum stórtæka vanda í atvinnumálum á Suðurnesjum sem að hluta til, ekki að öllu leyti en að stórum hluta til, verður til vegna þess að starfsemi varnarliðsins er að dragast saman. Hvernig er staða þeirra mála? Er þessi samdráttur núna lokahnykkurinn í fyrsta fasa eða er þetta bara eins og dómínókubbar? Heldur þetta áfram án þess að nokkur fái við ráðið? Hvar er plan B? Hvar eru ráðagerðir ríkisstjórnarinnar um að bregðast við? Mig langar til að heyra í honum um það sem varaoddvita ríkisstjórnarinnar hvernig honum líst á þær hugmyndir sem fara mjög í anda ríkisstjórnarinnar að selja ríkiseignir, að við seldum hluta ríkisins úr Hitaveitu Suðurnesja og beittum þeim til sértækra aðgerða á Suðurnesjum. Það hefur verið gert í tíð þessarar ríkisstjórnar. Menn hafa verið með sértækar aðgerðir hér og þar á landinu, ekki satt? Það þekkir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson býsna vel í gegnum tíð sína. Ég ætlaði líka að eiga orðastað við hæstv. landbrh. en það þýðir auðvitað ekki neitt. Ég ætlaði að spyrja hann um áformin sem ekki hafa gengið eftir. Ég er að tala um markaðsátakið sem átti að standa í þrjú ár. Ég var ábyrgur fyrir því. Það hófst 1994 þegar ég var í ríkisstjórn með Sjálfstfl. Þá var það þriggja ára átak. Það stendur enn núna 10 árum seinna og ekkert lát á. Ég ætlaði að spyrja: Er þetta eitthvað sem er varanlegt orðið, átak sem er óstöðvandi og hættir aldrei? Ég ætlaði líka að ræða aðeins við hæstv. landbrh. um stöðu bænda almennt. Ég hef til að mynda áhyggjur af stöðu ferðabænda og hæg eru heimatökin fyrir hæstv. landbrh. að afla sér upplýsinga um stöðu þeirra. Ég hef af því upplýsingar að miklar fjárfestingar á þeim vettvangi geri það að verkum að skuldastaða margra bænda sé býsna erfið orðin og tekjur miklu minni en gert var ráð fyrir. Margir trúðu því og ég var einn þeirra að þarna væri kannski einhvern sóknarbrodd að finna hjá bændastéttinni á Íslandi, einhverja aukabúgrein sem menn gætu byggt ofan á hinar hefðbundnu búgreinar. Hefur þetta gengið upp? Ég veit það ekki. Ég efast reyndar um að svo sé. Ég ætlaði líka að tala við hæstv. sjútvrh. og óska honum til hamingju með nýjan ráðuneytisstjóra, Vilhjálm Egilsson. Ég segi það af heilum hug og auðvitað ætti ég ekki að vera að því. Þetta er mjög hæfur maður og ég er hjartanlega sammála þeirri ráðningu sem þar fór fram. Ég held að þar sé hinn hæfasti maður, þó hann sé minn pólitíski andstæðingur, og það er engin meinbægni þar að baki. Ég ætlaði líka að spyrja hann að því hvernig gengi með kynningarherferðina í hvalamálunum sem hófst fyrir þremur árum en litlar sögur hafa farið af. Ég ætlaði að spyrja hann hvar hann hefði verið að kynna afstöðu íslensku þjóðarinnar í hvalamálunum, hvað það hefði kostað og hvort það hefði skilað einhverju. Ég hef nefnilega ekki orðið mikið var við það. Ég hef verið á kreiki erlendis annað slagið og alltaf spurt sérstaklega eftir því hvort Árni eða einhver þeirra sjávarútvegsráðuneytismanna hefðu verið þar á ferð að kynna afstöðu Íslands í hvalamálinu. Það kannast enginn við það. Það hefur vafalaust sparað peninga en þetta er náttúrlega kynningarherferð. Ég fæ engin svör við því heldur. Mig langaði líka að eiga orðastað við hæstv. dóms- og kirkjumrh. sem hefur ekki sést hér í allan dag og spyrja hann aðeins um lögreglumálin. Hann var að setja á nýja nefnd þar sem hann ætlaði að endurskipuleggja allt skipulagsferli lögreglumála. Ég ætlaði einfaldlega að spyrja hvað honum gengi til, hvert væri markmið þessa nefndarstarfs. Hið einasta sem í skipunarbéfi nefndarinnar segir, samkvæmt fréttatilkynningu, er að það eigi ekki að hrófla við sýslumönnum, allt annað eigi að vera opið. Hvað þýðir þetta? Hvert er ríkisstjórnin að stefna? Hvaða veganesti fær þessi nefnd? Lögreglumál hafa verið í fullkomnum ólestri á liðnum árum og gengur hægt og illa að bæta þau og ég spyr: Á hvaða vegferð er þessi ríkisstjórn í þeim nefndum? Ég treysti ekki hæstv. ráðherra eða þeim flokki sem með þau mál hefur farið, ekki síst þegar sá hinn sami ráðherra hefur því miður verið í sérstakri herferð gegn Reykjavíkurborg og meiri hlutanum í Reykjavík. Það er ótrúlegt að þurfa að segja það en þannig er það samt að þáv. dómsmrh. og núv. hafa lagt á sig sveig til þess að gera borginni stundum erfitt fyrir um að halda úti öflugri löggæslu og hafa slegið á útrétta sáttarhönd og einlægan vilja borgaryfirvalda til að efla hér löggæslu, sérstaklega í miðborginni. Þannig er það bara og mig langaði til að eiga orðastað við ráðherrann um það, en hann er ekki hér. Mig langaði líka að heyra í hæstv. dóms- og kirkjumrh. um héraðsdómarana. Finnst honum það eðlileg skilaboð til til að mynda héraðsdómarans í Reykjanesumdæmi sem fór fram með nýstárlega og að minni hyggju skynsamlega hugmynd þess efnis að það yrði a.m.k. skipt niður á einstaka héraðsdóma þeim fjárframlögum sem er að finna í einum safnlið fjárlaga svo þeir vissu eitthvað þegar við afgreiddum málin frá okkur hvað til þeirra friðar heyrði. En það er ekki orð um það auðvitað. Þetta er allt í einum potti og síðan er það eftir hentugleik í ráðuneytinu sem þessu er skipt niður á umdæmi. En það er ekki hægt að tala um það því að ráðherra er ekki hér. Svo langaði mig að eiga orðastað við félmrh. Eins og ég sagði áðan, með fullri sanngirni, hann þurfti öðrum hnöppum að hneppa. Ég vildi ræða við hann um atvinnumálin. Finnst honum það ekki skjóta skökku við að á sama tíma og við erum að renna inn í þensluskeið, reiknar ríkisstjórnin með því að atvinnuleysi stóraukist? Er ekki einhver vitleysa í gangi? Ég ætla líka að spyrja hann bara þráðbeint um það hvenær hann ætli að draga til baka áform ríkisstjórnarinnar um að spara skitnar 170 millj. kr. vegna þessara þriggja daga sem átti að kippa af atvinnulausu fólki á Íslandi. En ég fæ auðvitað ekki svar við því því að hann er ekki hér. Hann hafði öðrum hnöppum að hneppa. Mig langaði að fara djúpt í umræðu um stöðu sveitarfélaga því að þau eru auðvitað beintengd þessari fjárlagagerð og þeirri fjárlagaákvörðun sem við erum að taka hér. En hann er ekki hér og hefur gildar afsakanir fyrir því. Mig langaði líka að ræða um vaxtabæturnar. Hefur húsnæðismálaráðherra engar áhyggjur af samdrætti í vaxtabótum til fólks sem hefur lagst í mikla fjárfestingu vegna húsbygginga eða íbúðakaupa? Það er verið að kippa að hluta til forsendum undan þessum sömu kaupum. Er hann algerlega áhyggjulaus yfir því eða lætur hann hæstv. fjmrh. ráða för? Ég get ekki talað um það því að hann er ekki hér. Ég ætlaði líka að ræða aðeins við samgrh. um GSM-símakerfið og sitthvað annað, vegamál og dittinn og dattinn en hann er ekki hér. Hvaða afstöðu hefur hæstv. iðnrh. til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja? Mig langaði líka að velta því upp hvort hæstv. iðnrh. teldi að þessar mikilvægu eftirlitsstofnanir sem allir hrópa hallelúja fyrir núna í seinni tíð, þ.e. Samkeppnisstofnun og Fjármálaeftirlit, sem voru ekki alveg hæstar á vinsældalistanum á tímabili, a.m.k. ekki hjá Sjálfstfl., þegar stór hluti þess flokks vildi leggja Samkeppnisstofnun niður, taldi enga þörf fyrir hana. En nú er hún auðvitað mikilvægust allra stofnana að því er virðist. Mig langaði að heyra viðhorf hans til nokkurra brtt. þar sem við vildum efla og styrkja þessarar stofnanir en það þýðir ekki neitt því að hann er ekki hér. Umhvrh. kom hér í flugulíki um kvöldmatarleytið. Mig langaði að ræða aðeins við hann um fráveitumálin sem eru að sliga sum sveitarfélög og ríkissjóður leggur 20% til eða þar um bil sem er nánast jafngildi sömu fjármuna og koma vegna þessara sömu framkvæmda í formi virðisaukaskatts svo ríkissjóður er jafnsettur á eftir. Þannig er það auðvitað í fjölmörgum verkefnum sem sveitarfélögum eru settar á herðar að það er létt verk og löðurmannlegt í þessum sal að setja lög og reglugerðir og hvað er á hendur þriðja aðila. Það er hins vegar ekki mjög sanngjarnt þegar engir fjármunir fylgja. Þess vegna er það ósköp eðlilegt, herra forseti, þegar við horfum til þess að við erum að styrkja almenningssamgöngur í hinum dreifðari byggðum að sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu spyrji: Hvernig í veröldinni stendur á því að það er ekki litið til þess að styðja hér almenningssamgöngur á þessu svæði þar sem 70% þjóðarinnar búa? Það var margsinnis bent á að skattlagning ríkissjóðs á þessar sömu almenningssamgöngur er með þeim hætti að ríkissjóður er ,,að hagnast`` á hinu sama þegar efni standa til þess að þetta verkefni er jafnmikið á ábyrgð ríkissjóðs og sveitarfélaga þegar grannt er skoðað. En það þýðir ekki að ræða það því að viðkomandi er ekki hér. En hæstv. fjmrh. er hér og ég spurði hann einmitt að því í fyrra hvernig farið hefði verið með heimild 6. gr. heimilda í fjárlagafrv. ársins 2001. Hann svaraði mér því og ég held að það væri hyggilegt og skynsamlegt að öðru leyti í okkar stjórnkerfi að hæstv. ráðherra gæfi einfaldlega út, án þess að um það væri beðið, lista yfir það hvort og með hvaða hætti þær heimildir hafi verið notaðar. Til að tryggja að það fari ekki á milli mála mun ég senda honum fsp. um það. Þá hefur hann tök og tækifæri til þess að gera þingheimi og þjóðinni það algerlega ljóst. Hér er sitthvað sem mig langaði til þess að eiga orð um en hef lítil tök á. Hæstv. heilbrrh. er hér og það var kannski ekki síst hann sem ég vildi spjalla eilítið við. Það er í mörg horn að líta hjá honum og auðvitað er það þannig, af því að ég þekki eilítið til þess málaflokks, að það er oft auðveldara um að tala en í að komast þegar kemur að þeim viðfangsefnum, því eftirspurnin eftir þjónustu á þeim vettvangi er auðvitað því sem næst endalaus, en eðli máls samkvæmt getur þjónustan ekki verið það. Þess vegna er allt annað en auðvelt við þetta að eiga, á því hef ég fullkominn skilning, herra forseti. Engu að síður vekur sumt dálitla athygli og það er sá veruleiki sem satt að segja --- ja, áður en kemur kannski að heilbrrh. --- já, hann er mættur. Ég ætlaði að ljúka ræðu minni á nokkrum spurningum til hans en vil ég hins vegar ekki láta hjá líða að nefna líka framhaldsskólamálin hans Tómasar Inga Olrichs, hæstv. menntmrh. Ég ætlaði að spyrja hann um hvort hann ætlaði ekki að huga að framhaldsskóla í Hafnarfirði, en það verður að bíða betri tíma því að hann er ekki hér. Varðandi heilbrigðismálin stingur það dálítið í augun, herra forseti, að í þeim stóru stærðum sem eru upp á 110 milljarða kr. eða þar um bil er hlutur heilsugæslunnar í kringum 5 milljarða kr. Ég held og hef orðið sífellt sannfærðari um að þar liggi kannski stór galli í uppbyggingu heilbrigðiskerfis okkar, að við höfum ekki alveg áttað okkur á því að þar er grunnurinn og ef hann er ekki í lagi og ekki nægilegir fjármunir og ekki nægileg þjónusta til þess að bregðast við fyrstu aðstoð þegar fólk leitar til heilbrigðisþjónustunnar þá skautar fólk einfaldlega fram hjá á hendur sérfræðinga, til sérfræðispítalanna með stórauknum kostnaði. Þess vegna gladdi það mig einlæglega þegar hæstv. núv. ráðherra, Jón Kristjánsson, tók við störfum fyrir rúmum tveimur árum eða svo. Hann lýsti því yfir á tröppum Bessastaða að hann væri þeirrar skoðunar að stórefla þyrfti heilsugæsluna í landinu einmitt til að skapa og treysta þann grunn. Ég var honum hjartanlega sammála og lýsti því yfir í þessum ræðustól ekki löngu síðar. Þess vegna finnst mér mjakast hægt eða reynslan hefur sýnt það að hann mjakast býsna hægt í þeim málum. Ég veit ekki hverju er um að kenna. Nú veit ég að stóru spítalarnir og sérstaklega Landspítalinn -- háskólasjúkrahús soga til sín mikla fjármuni. Það gerir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sumpart líka, sérfræðingarnir í gegnum tryggingakerfið og sjúkratryggingar gera það líka þannig að það er kannski óhægt um vik að gera stórar breytingar á þessu kerfi, en ég held að við þurfum að gera það. Ég held að við troðum dálítið marvaðann, við spólum dálítið í sama farinu ef við tökum okkur ekki virkilegt tak og látum heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu og um landið allt standa undir nafni. Veruleikinn er sá, herra forseti, að heilsugæslan úti á landi hefur virkað býsna vel í gegnum tíðina, sums staðar bara alveg ágætlega og hún er þar í býsna góðu standi. Aðgengi sjúklinga og almennings að henni er góð. Ég hef ævinlega séð heilsugæslu í langtum víðtækara og víðfeðmara hlutverki en nú er. Ég sé það í formi ráðgjafar, í formi forvarna í líkamlegu og andlegu tilliti, þannig að við eigum að hugsa þetta mál dálítið upp á nýtt. Ég væri mikill stuðningsmaður þess að hæstv. ráðherra næði fram þeim gömlu markmiðum sínum sem hafa þó aðeins orðið þoku hulin þegar frá hefur liðið, að hann tæki sér nú tak í þeim efnum. Af því að ég er á vettvangi heilsugæslunnar verður ekki fram hjá því horft að einhver misskilningur er hér á ferðinni sem verður auðvitað að fást á hreint hvar sannleikurinn liggur í. Nú er það svo að höfuðborgarsvæðið á í verulegum vanda. Það eru þúsundir og aftur þúsundir íbúa í Reykjavík, í Kópavogi, í Hafnarfirði og í öðrum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu sem eiga ekki sinn heimilislækni og hafa svo sem ekki í nein hús að venda. Þannig er það til að mynda í heimabæ mínum, af því að ég þekki þar best til, að þegar bið er í þrjá daga upp í tíu daga eftir viðtali við lækni ef mikið er að gera, þá gefur það augaleið að þetta fólk sækir eitthvert annað. Og hvert sækir það? Það sækir auðvitað til sérfræðilækna með stórauknum kostnaði fyrir viðkomandi einstaklinga og kerfið allt. Þess vegna hefur maður beðið eftir því að hin stóru skref verði tekin til að bregðast við slíku ófremdarástandi. Hv. þm. Jónína Bjartmarz kom í þennan ræðustól fyrr í kvöld og fór yfir þessi mál og hélt því fram, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur þrisvar þegar eftir því var leitað að hér væru þrjár heilsugæslustöðvar sem áformað væri ekki eingöngu að reisa heldur líka að reka á komandi ári, þær væru þrjár á höfuðborgarsvæðinu. Ég gekk eftir því hvar þessar þrjár heilsugæslustöðvar væri að finna því að í þessari bók, frv. hæstv. fjmrh., er eingöngu að finna eina sem tekur til starfa í byrjun næsta árs í Salahverfi í Kópavogi og þar er veitt í kringum 100 milljónir til rekstrar. Síðan er að finna aðra sem er í Voga- og Heimahverfi sem að vísu er ekki búið að leigja eða kaupa en samningaviðræður standa yfir eftir því sem ég best veit samkvæmt fréttatilkynningu heilbrrn. og þar á að tryggja húsnæði fyrir reksturinn. En í frv. er gert ráð fyrir að reksturinn hefjist seint á næsta ári, sem sagt eftir ár, eftir eitt heilt ár. Þá eru komnar tvær ef við erum dugleg að telja, herra forseti. Að vísu er þetta ekki nema eitt og kvart eftir því sem ég kann best, af því að við erum að tala um þriggja mánaða rekstur á næsta ári eða tveggja eða hvað það nú verður. En ég spyr: Hvar er sú þriðja? Hv. þm. Jónína Bjartmarz, formaður heilbr.- og trn., sem er nú ekki beint blaut bak við bæði eyrun því að hún náttúrlega er nánasti samstarfsmaður hæstv. heilbrrh., upplýsti að sú þriðja yrði í Hafnarfirði. En ég er búinn að leita með logandi ljósi í umræddri bók hér og einnig í brtt. meiri hlutans hvað varðar eyrnamerkingu á rekstri slíkrar stöðvar. Það eina sem ég hef fundið er heimildarákvæði um að heimilt sé að kaupa eða leigja húsnæði fyrir heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu. Það heimildarákvæði var líka í síðustu fjárlögum og yfirstandandi fjárlögum, í síðasta frv., og er verið að nýta núna væntanlega í Voga- og Heimahverfi. Þess vegna spyr ég og vænti þess og vil þá trúa því að eitthvað sé í pípunum sem geri það að verkum að hv. þm., formaður heilbr.- og trn., hafi ekki verið að fara hér með staðlausa stafi heldur hafi verið að upplýsa um einhverjar þær upplýsingar sem ekki er að finna enn þá í gögnum máls heldur sem komi fram við 3. umr., nefnilega að fjármunir verði eyrnamerktir til rekstrar heilsugæslu í Hafnarfirði, væntanlega hugsanlega frá miðju ári, ég gæti sætt mig við það, það væri betra en ekkert, en a.m.k. þannig að fjármunir væru tryggðir til rekstrar nýrrar heilsugæslu í Hafnarfirði á næsta ári. Ég hlýt að ganga út frá því að helsti ráðgjafi hæstv. ráðherra, formaður heilbr.- og trn., hafi ekki komið hér, herra forseti, með staðlausa stafi heldur hafi haft einhverjar þær aðrar upplýsingar sem okkur venjulegum eru ekki ljósar. Og ég trúi því af því að hæstv. fjmrh. sat hér þegjandi undir þessu án þess að gera nokkrar athugasemdir, að hann hafi þar með gefið samþykki sitt sömuleiðis. Ég fagna því alveg sérstaklega að þessi yfirlýsing hafi verið gefin út og vænti þess að þeir félagar, hv. þm. Magnús Stefánsson og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem oddvitar meiri hluta fjárln., hafi hlýtt á þetta og taki þetta upp milli umræðna og tryggi það að hér sé hægt að taka mark --- sem ég efast ekki um eitt andartak --- á fólki sem hefur pólitíska makt, þannig að það sé alveg á hreinu. En ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra um húsnæðið, hvort húsnæði verði þá til staðar þegar þessir peningar til rekstrarins verða tryggðir við 3. umr. af því að hann segir frá því í fréttapistli sínum 20. september að nú sé alveg að bresta á að auglýst verði eftir húsnæði fyrir nýja heilsugæslustöð í Hafnarfirði til viðbótar þeirri sem rekin er á Sólvangi. Ég vil spyrja hann: Verður þessi auglýsing í blöðunum um næstu helgi eða þar næstu helgi, því að stundum hafa þau svör komið? Það væri ágætt að fá það á hreint hvenær sú auglýsing geti farið af stað þannig að húsnæðið verði algerlega klárt og hægt verði að ráða starfsfólk þegar þessir nýju peningar koma sem hv. þm. Jónína Bjartmarz lofaði í ræðu áðan. Þetta var nú um það. Ég gæti svo sem sett á hér miklar ræður um heilbrigðismál að öðru leyti. Mig langar hins vegar að staldra eilítið við öldrunarmálin. Ég leitaði með logandi ljósi að stefnu hæstv. ráðherra, ráðuneytisins og stjórnarmeirihlutans þegar kæmi að því að forgangsraða verkefnum á vettvangi öldrunarþjónustu, þ.e. að hefja byggingu og síðan rekstur nýrra hjúkrunarheimila. Ég þekki auðvitað Vífilsstaðamálið og gerð er glögg grein fyrir því í frv. En þegar kemur hins vegar að ráðstöfun þeirra 800 milljóna eða þar um bil sem er að finna í frv., 400 milljónir og síðan aðrar 500 tæpar í sjóði Framkvæmdasjóðs aldraðra, þá er hvergi að finna neitt um hvernig eigi að verja þeim peningum og mér finnst það óþægilegt, hæstv. ráðherra. Mér finnst það dálítið óþægilegt að þegar við afgreiðum þessi fjárlög höfum við ekki nokkra hugmynd um hvernig á að skipta þeim fjármunum. Ég neita því ekki að ég er ekki endilega alveg hlutlaus í því máli því að ég þekki, eins og ég sagði áðan, betur til nærbyggðar minnar en kannski annarra, og er þá að vísa til Sólvangs þar sem hæstv. ráðherra kom þann 20. okt. eða þar um bil þar sem fagnað var 50 ára afmæli Sólvangs. Hæstv. ráðherra hélt þar ágæta ræðu og talaði um að þegar sól tæki að hækka eða þegar sæi til sólar, ég man ekki hvernig hann orðaði það, menn túlkuðu það á þann veg í Hafnarfirði að þegar færi að vora mundu einhverjar þær ákvarðanir líta dagsins ljós sem gerðu það að verkum að hægt yrði að gera þar nauðsynlegar endurbætur á Sólvangi, ekki er nú beðið um miklu meira. Ég hygg að Sólvangur sé eitt af þeim hjúkrunarheimilum sem þarf að búa vistmönnum sínum og heimilismönnum upp á það að vera ekki tveir í herbergi, ekki þrír í herbergi, ekki fjórir í herbergi, heldur jafnvel fimm saman í herbergi og eyða þar ævikvöldi sínu. Mér er spurn hvort það sé víða annars staðar sem þannig er búið að öldruðum Íslendingum, mér er það stórlega til efs. Við erum því fyrst og síðast að ræða um --- ekki að stækka eða fjölga verulega hjúkrunarrýmum heldur fyrst og fremst að gera kringumstæður með þeim hætti að þær séu boðlegar. Mig langar því að spyrja í þessu samhengi hvort hæstv. ráðherra geti gefið okkur einhverjar þær upplýsingar, einhverjar vísbendingar um hvaða stóru verkefni í nýframkvæmdum er um að ræða á vettvangi öldrunarþjónustu. Það er auðvitað ekki að ástæðulausu, herra forseti, því að ég er ekki vanur því að standa hér í þessum ræðustól og tala mjög þröngt um einstök mál. Ég er alls ekki vanur því að nefna oft Hafnarfjörð til sögunnar þegar ég ræði fjárlög, mér leiðist það frekar. Ég vil reyna að ræða málin á víðfeðmari grundvelli með hagsmuni allrar þjóðarinnar í huga og hinna dreifðari byggða ekki síður. En auðvitað er það þannig, herra forseti, að ég kemst ekkert hjá því þegar á kjördæmi mínu er nánast brotið. Þá get ég ekki setið hljóður. Mér þykir afskaplega leiðinlegt að þurfa að ræða fjárlög undir þessum formerkjum, en ég get bara ekki annað, og ég biðst forláts á því. Ég hef yfirleitt verið skömmóttur í garð þeirra sem hafa hugsað þröngt og verið að stinga milljón þangað, tveimur þar og tíu hér, og ég veit að þingmenn vilja almennt ekki vinna þannig. Ég hafði því allan skilning á því þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson brást ókvæða við og fannst illa að sér vegið og á ósanngjarnan hátt þegar því var haldið fram að fjárln. væri að setja einhver landfræðileg fingraför á sundurliðanir sínar. Mér dettur ekki í hug að ætla það. Einhverra hluta vegna hafa hins vegar sum sveitarfélög, sum héruð, sum kjördæmi, gleymst. Þau hafa bara einhvern veginn dottið milli skips og bryggju eins og stundum vill verða. Það er svo sem mannlegt en menn eiga möguleika á að leiðrétta það milli 2. og 3. umr. Mér dettur ekki í hug að áfellast einn eða neinn í þessum efnum af því að ég gef mér að menn hafi einfaldlega gert mistök í hita leiksins. Suðvesturkjördæmi og kannski þá Hafnarfjörður ekki síst urðu kannski út undan af þeim sökum. Það er þess vegna sem ég dett inn í þennan gírinn og lofa að gera það ekki oft aftur. Herra forseti. Ræðan átti nú ekki að verða svona löng. En af því að ekki er hægt að eiga orðastað við menn sem ekki eru á staðnum, þá er ég að tala um ráðherra ríkisstjórnarinnar, vil ég enn og aftur þakka þeim hæstv. ráðherrum sem hafa haft nennu og getu til að leggja við hlustir og öðrum þingmönnum auðvitað. Væntanlega klárum við þessa fjárlagavinnu sem er jafnmikilvæg og raun ber vitni en við verðum væntanlega ekki sammála um allt. En von mín er sú að hún leiði okkur fram á veg.

Herra forseti. Mér er ljúft að svara þingmanni þjóðarinnar um framkvæmdir í kjördæmi hans. Ég get ekki fallist á að brotið hafi verið á kjördæmi hv. þingmanns. Fyrir dyrum stendur að opna hjúkrunarheimili á Vífilsstöðum sem eru í kjördæmi hans. Til stendur að opna heilsugæslustöð í janúar í kjördæmi hv. þingmanns, í Salahverfi í Kópavogi. Þar á eftir verður heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi, og við höfum fengið heimild og munum auglýsa eftir húsnæði fyrir heilsugæslustöð í Hafnarfirði. Við erum að skoða með hvaða hætti sú heilsugæslustöð verður rekin. Það kemur t.d. til greina að semja við sjálfstætt starfandi heilsugæslulækna um rekstur í Hafnarfirði. 

Herra forseti. Ég rakti það einmitt skilmerkilega að í Salahverfi ætti að opna heilsugæslustöð í janúar og ég rakti það einnig skilmerkilega að Vífilsstaðir ættu að opna væntanlega innan fárra mánaða. Það er þó rétt að geta þess að fjölgun ,,rúma`` á Vífilsstöðum mun ekki endilega koma nærliggjandi byggðarlögum til góða, ekki endilega, því að þar er um að ræða tilflutninga á fólki sem nú liggur á dýrum sérhæfðum spítölum. Það er auðvitað gott og vel. Það er ágætisaðgerð en hún bætir svo sem engu við fyrir það fólk sem er núna heima hjá sér og er í brýnni þörf. Varðandi Hafnarfjörð fagna ég því alveg sérstaklega að nú liggi fyrir heimild hæstv. fjmrh. um að auglýsa megi þetta og eigi að auglýsa eftir nýju húsnæði. Það er fagnaðarefni. Ég tek því með opnum huga hvernig menn hugsa sér rekstrarformið. Mikilvægast er að koma starfseminni af stað. En sama hvert rekstrarformið er, einhver þarf að borga og það er auðvitað ríkissjóður sem þarf að borga þessa þjónustu. Það vitum við auðvitað báðir, ég og hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég vil útskýra í sambandi við öldrunarmálin að Framkvæmdasjóður aldraðra úthlutar fjárframlögum til byggingar hjúkrunarrýma og nokkrar stórframkvæmdir eru fram undan í því. Það eru stórframkvæmdir á Hrafnistu, bæði hér í Reykjavík og eins hafa í Hafnarfirði staðið yfir miklar framkvæmdir. Það eru stórframkvæmdir hjá Eir, þeir hafa mikil áform uppi. Á Selfossi er ætlunin að fara í endurbyggingu á Ljósheimum og á Akureyri er ætlunin að bæta við Hlíð. Þetta eru stærstu framkvæmdirnar sem liggja fyrir. Þegar Framkvæmdasjóður aldraðra hefur tekið við umsóknum og farið yfir þetta mál --- umsóknarfrestur er til 1. desember --- er sjálfsagt að gera þinginu grein fyrir afgreiðslunni. Það hefur ætíð verið við fjárlagaafgreiðsluna, ekki síst þegar hún er svo snemma á ferðinni eins og núna, að bara heildarupphæðin er í fjárlagafrv.

Herra forseti. Ég þakka þessi svör hæstv. ráðherra. Það breytir því samt ekki að jafnóþægilegt er það eftir sem áður að vita ekkert hvernig eigi að skipta þessum 800 eða 900 millj. sem til skiptanna eru til nýframkvæmda, endurbóta eða viðhalds í öldrunarmálum. Ef þessar dagsetningar stangast svona á verðum við auðvitað að gera breytingar á því. Ég þakka hins vegar hæstv. ráðherra fyrir að hann muni gera okkur grein fyrir því, áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar, hvernig umsóknir liggja og hvernig með þær verður farið. Hann nefnir samráðsnefnd um málefni fatlaðra. Mér er kunnugt um að því miður hafi sú nefnd ekki verið skipuð fyrr en á síðustu dögum og hafi verið umboðslaus allt frá vori. Það hryggir mig en ég hygg að það hafi ekki endilega tafið málið. Ég trúi að við séum öll sammála um að taka á með ráðherranum í þeim efnum að gera bragarbót á og myndarlegt átak. En ljóst er að þörfin er hér þar sem fólkið er en ekki úti á landi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hafði miklar áhyggjur af Ferðaþjónustu bænda. Mér veittist sá heiður að opna uppskeruhátíð ferðaþjónustubænda í síðustu viku og ríkti mjög mikil bjartsýni hjá þessum hópi bænda. Ferðaþjónustan skiptir miklu máli fyrir landsbyggðina og ferðamönnum hefur fjölgað þrátt fyrir gagnstæðar spár í vor vegna stríðsátaka og lungnabólgufaraldurs sem gekk yfir í heiminum. Ferðamönnum og gistinóttum hefur fjölgað mjög mikið milli ára. Gjaldeyristekjur hafa aukist mikið og ég vil minna hv. þingmann á að ný Norræna kom til landsins sl. vor og er nú að hefja vetrarferðir. Sex verkefni voru styrkt á grundvelli samkomulags iðnrh. og samgrh. til að efla ferðaþjónustu á landsbyggðinni á þessu ári. Ég tek undir með hv. þingmanni um að menn eigi að fara gætilega í fjárfestingum í greininni en ég get fullvissað hv. þingmann um að mikil bjartsýni ríkir hjá ferðaþjónustubændum.

Herra forseti. Ég þakka þessar upplýsingar. Ég tók það alveg sérstaklega fram að ég hefði bundið miklar vonir við það á sínum tíma að þetta yrði sú kanína sem hægt yrði að kippa upp úr hatti fyrir bændur þessa lands. Menn hafa áður lofað ýmsu og nægir þar að minnast á loðdýr og fiskeldi og í seinni tíð skóga. Allt er þetta nú gott og blessað, að menn reyni að skjóta fleiri stoðum undir lífsafkomu bænda. Samt dugir það tæpast í viðbót við hinar hefðbundnu búgreinar. Ég gleðst einlæglega yfir því að það horfi jafnbjart í þessum efnum og raun ber vitni. Ég minnist þess hins vegar að ég sat fund Byggðastofnunar þegar hv. þm. sat í stjórn þar sem verið var að fara yfir það að margir bændur í þessari ferðaþjónustu áttu afskaplega erfitt með að standa undir afborgunum af þeim fjárfestingum sem þeir höfðu lagt í. Það var hálfgerður dumbungur yfir a.m.k. skuldareigendum í þeim efnum. Svo sannarlega vona ég að nú horfi til betri tíðar og ég fagna þessum glæstu framtíðaráformum og stöðu mála.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að við erum sammála í þessu. Ég vil taka aftur undir með hv. þingmanni að auðvitað eiga menn að fara gætilega í fjárfestingum. Það hefur verið stofnað til of mikilla skulda hjá sumum. Margir hafa þó byrjað hægt og rólega og gengið mjög vel og því ber að fagna. Það ríkir vissulega mikil bjartsýni í þessari grein, ekki síst vegna þess að með hverju árinu eykst ferðamannastraumurinn til landsins og allt stefnir í að hann verði margfaldur eftir nokkur ár. Þess vegna verðum við líka að geta boðið upp á gistiaðstöðu fyrir þá.

Herra forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála. Ég sé mikil sóknarfæri í ferðamennskunni og hef ævinlega og alltaf gert. Eins og hv. þm. nefndi hefur þeim sem hafa farið hægt og varlega og stigið eitt skref í einu gengið prýðilega en aðrir bændur sem hafa færst of mikið í fang hafa átt í erfiðleikum, því miður, og það er eins og gengur. Meginkjarni málsins er sá að við megum ekki plata fólk. Því miður eru landsfeðurnir stundum, og hæstv. landbrh. er ekki mannanna bestur í því, að tína þessar kanínur --- þær eru margar --- upp úr höttum og halda því fram að hitt og þetta bjargi öllu, svolítið tilviljanakennt. Einn daginn er það skógurinn, næsta dag er það ferðamennskan, einu sinni var það fiskeldið, ja, það er komið aftur að vísu, og svo var það loðdýraræktin. Ég vil bara einfaldlega halda mig við jörðina því að ég er jarðfastur maður. 
            

Herra forseti. Mér heyrðist á orðum hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að hann væri að krefja mig um að ég drægi eins og kanínu upp úr hatti eina heilsugæslustöð fyrir heimabæ hans, Hafnarfjörð. Ég held að við getum orðið sammála um að þar hefur þingmaðurinn misskilið orð mín og þótt ég fegin vildi hef ég ekki tök á því og heldur ekki fyrir hans ágæta kjördæmi sem hann talar um sem gleymda kjördæmið. Gott er að fá góða þingmenn sem minna á það og hagsmuni þess, bæði heilsugæslustöðvar og annað. Það sem ég sagði í ræðu minni í dag var að það væri áætlað að þrjár nýjar heilsugæslustöðvar hæfu starfsemi sína á árinu. Við erum að tala um fjárlagaárið 2004. Það kom líka glöggt fram að í febrúar er gert ráð fyrir heilsugæslustöð í Salahverfi og í lok árs 2004, sem er fjárlagaárið, verði tekin til starfa heilsugæslustöð í Hafnarfirði og önnur heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi. Hæstv. heilbrrh. gerði grein fyrir því hér áðan að það væri heimildarákvæði fyrir húsnæðinu í Hafnarfirði sem látið yrði á reyna.

Herra forseti. Ég þakka bara enn og aftur. Það var áréttað sem ég sagði, að þó að ekki sé að finna um það stafkrók í þessu fjárlagafrv. að það eigi að hefja rekstur heilsugæslustöðvar í Hafnarfirði er hv. þm., formaður heilbr.- og trn., búin að segja frá því núna í tvígang í þessum ræðustóli að rekstur muni hefjast síðla á næsta ári. Mér finnst það of seint en það er betra en ekkert. Í þessu fjárlagafrv. er því miður ekki að finna nema tvær heilsugæslustöðvar, í Salahverfi í byrjun janúar og í lok ársins í Voga- og Heimahverfi. Ég hlýt náttúrlega, miðað við allar aðstæður, að fagna því að Hafnarfjörður sé kominn inn í myndina þó að það verði ekki fyrr en seint á næsta ári. Ég vænti þess að ríkisstjórnarflokkarnir báðir standi þá heils hugar að því að þetta nái fram að ganga.

Herra forseti. Það er ljóst að það er orðinn skilningur á milli mín og hv. þingmanns um það að gert er ráð fyrir þessum þremur heilsugæslustöðvum á fjárlagaárinu 2004. Ég deili miklum áhuga hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar á uppbyggingu heilsugæslunnar. Hann nefndi það áðan að hann væri áhugamaður um að efla hana verulega, auka forvarnastarf heilsugæslunnar og hvers konar aðra starfsemi sem mætti verða til að auka þjónustuna við íbúana. Ég ætla að fá að taka undir þetta og ég hef sagt það og segi það enn að ég held að eitt það hagkvæmasta sem menn geti gert með heilbrigðiskerfi okkar sé að stórefla heilsugæsluna í landinu. Þörfin er ekki minnst hér á höfuðborgarsvæðinu. Þar vil ég til að mynda nefna mikla þörf á því að stórauka þverfaglegt samstarf hjá fagstéttum innan heilsugæslunnar, m.a. sálfræðiþjónustu og annað sem ég held að gæti orðið íbúunum mjög til hagsbóta.

Herra forseti. Ég er nú farinn að hafa áhyggjur af þessu. Ég er orðinn svo sammála hér hverjum stjórnarliðanum á fætur öðrum um öll meginefni. Ég segi bara dittó. Þegar hv. þm. stjórnarliðsins eru farnir að þakka mér fyrir ræður mínar og lýsa sig samþykka sjónarmiðum mínum hef ég orðið verulegar áhyggjur. Ég veit ekki hvernig ég á að vera. Ég er satt að segja dálítið feiminn í þessum stól. Svo fær maður eina heilsugæslustöð í viðbót, bara alveg gratís, sem maður átti ekki von á. Ég segi bara bestu þakkir, herra forseti.