Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp um dómstóla lítur dagsins ljós vegna þess að trúverðugleiki við skipan dómara á Íslandi var ekki fyrir hendi. Frumvarpið tekur ekki á því trúverðugleikavandamáli, það er froða ein, umbúðir og ekkert innihald. Það er dapurlegt að Ísland skuli ekki eftir þetta hrun vera þess burðugt og Alþingi Íslendinga að koma skikki á það með hvaða hætti dómarar eru skipaðir á Íslandi. Það er enn á valdi geðþóttaákvarðana dómsmálaráðherra hverjir verða skipaðir dómarar. Það er ekki góð vegferð fyrir réttarríki að halda áfram á þeirri braut. Þetta er vont mál.

Frú forseti. Frumvarp þetta er flutt í einróma samstöðu sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og ég þakka nefndarmönnum fyrir það. Ég vil líka þakka fyrir hraða afgreiðslu málsins, að það sjái fyrir endann á því á svo skömmum tíma og ég þakka þingmönnum fyrir samstöðu með íbúum á hamfarasvæðunum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum. Margt í þessu frumvarpi er til mikilla bóta frá gömlu löggjöfinni. Frumvarpið er afrakstur vinnu nefndar sem sett var á laggirnar fljótlega eftir hrun bankanna haustið 2008. Hlutverk hennar var að kanna hvort eitthvað í lagasetningunni kynni að hafa brugðist og þá hvað, með það að markmiði að koma í veg fyrir að sambærilegir atburðir og áttu sér stað í október 2008 gætu endurtekið sig. Segja má að löggjafanum líði á margan hátt eins og bankakerfið hafi misst niður um sig og vilji því gyrða fyrir að slíkt endurtaki sig með belti og axlaböndum um leið og bankakerfinu er gefinn sá slaki að geta hreyft sig eðlilega. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er ýmislegt ámælisvert um fjármálafyrirtæki, vöxt þess, stjórnun, eignarhald o.fl. sem að einhverju leyti er brugðist við í þessu frumvarpi en ekki er ólíklegt að þingmannanefndin sem er að skoða ábendingar skýrslunnar lið fyrir lið muni beina ákveðnum atriðum til viðskiptanefndar sem þá mun endurskoða löggjöfina með tilliti til þeirra ábendinga. Rannsóknarnefndin telur nauðsynlegt að haldið sé áfram með þau frumvörp sem eru í smíðum þó að þau gangi kannski ekki eins langt og niðurstöður nefndarinnar gætu gefið tilefni til. Gott er að skoða þau frumvörp sem unnin eru um fjármálafyrirtæki í samhengi við eigendastefnu ríkisins um fjármálafyrirtæki. Þeirri stefnu er ætlað að skýra fyrirætlanir ríkisins sem eiganda að fjármálafyrirtækjum og skapa traust og trúverðugleika á ríkinu sem eiganda, bæði út á við gagnvart almenningi, viðskiptavinum og samstarfsaðilum, og inn á við gagnvart Alþingi, framkvæmdarvaldinu, fjármálafyrirtækjum, starfsfólki þess og stjórnendum. Í endurskipulagningu fjármálafyrirtækja þarf ríkið að vera trúverðugur eigandi og hlutverk þess hafið yfir vafa um pólitísk afskipti af daglegum ákvörðunum fyrirtækjanna. Eigendastefnan getur þar haft afgerandi áhrif um þróun íslensks fjármálamarkaðar til framtíðar. Helstu markmið með stefnunni eru að stuðla að uppbyggingu heilbrigðs og öflugs fjármálakerfis sem þjónar hagsmunum íslensks samfélags, að byggja upp traust og trúverðugleika á íslenskum fjármálamarkaði, að ríkið fái arð af því fé sem það leggur til íslenskra fjármálafyrirtækja, að tryggja samkeppni á markaði til framtíðar, að fjármálastofnanir sem ríkið á eignarhlut í hagi starfsemi sinni þannig að rekstur þess sé skilvirkur, að markvisst sé unnið að endurskipulagningu og stuðlað að nýsköpun og þróun starfseminnar, að stofnanirnar þjóni markvisst hagsmunum heimila og fyrirtækja í landinu og að eignaraðild í fjármálafyrirtækjum verði dreifð. Bankasýslan á síðan að framfylgja þessari stefnu sem faglegur umsýsluaðili eignarhluta ríkisins meðan á endurreisn fjármálamarkaðarins stendur. Markmiðið er að umsýslan verði fagleg og traust og yfir vafa hafin. Í kaflanum um stefnumörkun og vinnulag er tiltekið að fjármálafyrirtæki skuli hafa skýra framtíðarsýn og markmið varðandi starfsemi sína og skuli miðla þeim með skýrum hætti á heimasíðum sínum. Helstu þættir í þeim málum eru starfsmannastefna, stefna um samfélagslega ábyrgð, jafnrétti og fleira. Þá er í eigendastefnunni mælt fyrir um að fjármálafyrirtæki skuli setja fram og framfylgja skriflegum reglum um siðferði og stefnu, sýna samfélagslega ábyrgð til að treysta rekstrargrundvöll sinn og auka trúverðugleika starfseminnar. Þá er talað um að fjármálafyrirtæki þurfi að byggja upp góðan orðstír. Slíkt sé afar mikilvægt til uppbyggingar fjármálafyrirtækja til framtíðar. Í anda þessarar stefnu er frumvarpið sem við ræðum hér skrifað sem mikilvægt skref í þá átt að byggja upp heilbrigt og traust fjármálakerfi á Íslandi. Í 3. kafla rannsóknarskýrslunnar er talað um mikilvægi fjármálastofnana fyrir hvert samfélag og sagt að hagsæld einstakra ríkja sé háð því hvernig staðið er að þeim stofnunum. Það sem þarf að vera í lagi til að þetta fjöregg samfélaga gegni eiginlegu hlutverki sínu er t.d. skýrt eignarhald, eftirlit með bönkum, samkeppni þeirra á milli, eftirlit sem þeir veita lántökum sínum, kerfislegt mikilvægi og traust samfélagsins. Til að tryggja gegnsæi eignarhalds var sett inn í frumvarpið ákvæði um að fjármálafyrirtæki ætti að birta upplýsingar um nöfn þeirra sem eiga 5% eða meira í fjármálafyrirtækjum. Enn er erfitt að framfylgja þessu þar sem ekki hefur verið látið reyna á réttmæti allra krafna í bú hinna föllnu banka og því ekki ljóst hverjir eru raunverulegir eigendur. En þegar því ferli lýkur verður farið að ákvæðum laga um eignarhluti og meðferð þeirra og áðurnefnda birtingu á nöfnum þeirra sem eiga meira en 5% í fjármálafyrirtækjum. Í 17. gr. þessa frumvarps er ákvæði um að fjármálafyrirtæki sé óheimilt að veita lán sem tryggð eru með veði í hlutabréfum eða stofnfjárbréfum útgefnum af því sjálfu, svo og að fjármálafyrirtæki sé óheimilt að veita stjórnarmanni, lykilstarfsmanni eða þeim sem eiga virkan eignarhlut í því eða aðila í nánum tengslum við framangreinda lán eða aðra fyrirgreiðslu sem telst áhættuskuldbinding nema gegn traustum tryggingum. Ekki þarf að fjölyrða frekar um mikilvægi þessa ákvæðis, hvorki í ljósi rannsóknarskýrslunnar né atburða síðustu vikna. Ákvæði um endurskoðendur er haft í frumvarpinu, bæði hvað varðar innri og ytri endurskoðun. Innri endurskoðun fær eðlilega stjórnskipulega staðsetningu innan fjármálafyrirtækis og sá tími sem endurskoðendur eru starfandi fyrir fjármálafyrirtæki er styttur. Í 10. gr. er gert ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið setji reglur um hvað teljist heilbrigðir og eðlilegir viðskiptahættir. Í breytingartillögu nefndarinnar er fjármálafyrirtækjum gert að fylgja viðurkenndum leiðbeiningum um stjórnarhætti fyrirtækja og að birta þær bæði í ársskýrslu og á heimasíðu sinni. Í ljósi niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er nauðsynlegt að skerpa á nauðsyn þess að viðhafðir séu viðurkenndir og góðir starfshættir í fjármálafyrirtækjum sem þurfa svo mjög á því að halda að auka trúverðugleika sinn. Í fyrirlestri á degi fjármálafyrirtækja í síðustu viku ræddi Salvör Nordal siðfræðingur um nauðsyn heilbrigðra starfshátta og minnti á að þar sem lögum sleppti tæki siðferði og dómgreind við. Í máli hennar kom fram að oft friðuðu fjármálafyrirtæki samvisku sína með því að styrkja íþrótta- og góðgerðarstarf en vanræktu samfélagslega skyldu sína gagnvart hagsmunum viðskiptavina sinna. Til að efla traust þarf að sjást að alvöru samfélagslegur ávinningur sé hafður að leiðarljósi. Traust og eigin hagsmunir togi oft í andstæðar áttir svo aðaláhersla á eigin hagsmuni er ekki til þess gerð að byggja upp traust. Þannig þurfa markmið um hámörkun hagnaðar og samfélagslegan ágóða að haldast þétt í hendur til að markmiðum eigendastefnunnar um uppbyggingu góðs orðstírs íslensks fjármálamarkaðar náist sem fyrst. Víkjum nú að kaupaukagreiðslum og starfslokasamningum. Rannsóknarnefnd Alþingis telur að ýmislegt sem rekja má til starfs- og launasamninga í fjármálafyrirtækjum hafi verið til þess fallið að hvetja til aukinnar áhættusækni til skamms tíma og þar með til útlánastefnu sem gat orðið bankanum beinlínis skaðlegt. Það er því mjög til bóta að Fjármálaeftirlitið setji reglur um heimildir til slíkra gerninga og taki þar með mið af þróun á alþjóðavettvangi. Gert er ráð fyrir því að viðmið í útreikningi kaupaukakerfa skuli vera byggð á heildarafkomu fyrirtækjanna til langs tíma og það sama á við um starfslokasamninga. Sú er hér stendur hefði gjarnan viljað sjá gagnsætt framgangskerfi launa án kaupauka þar sem viðmiðin eru fyrir fram skilgreind og ákveðin í reglum sem fylgt er fast á eftir. Sú hálaunastefna sem rekin var í bönkunum frá 2002 er út úr öllu korti og í henni felst bullandi spillingarhætta. Hættum hér, skilgreinum nákvæmlega hvað á að vera falið í kaupauka um leið og við breytum áherslum í þá átt að það er ekki merkilegra að vinna með peninga en fólk. Með þessu frumvarpi eru miklar skyldur lagðar á herðar eftirlitsaðilum og því ljóst að styrkja þarf þær stofnanir sem sinna hlutverki eftirlitsaðila eins og þurfa þykir. Að herða eftirlit léttir þó ekki ábyrgð af eigendum, stjórnendum, stjórnarfólki og starfsfólki fjármálafyrirtækja, löggjafanum eða framkvæmdarvaldinu. Allir aðilar þurfa að taka höndum saman um að efla fjármálafyrirtækin sem gegna afar mikilvægu hlutverki í nútímasamfélagi. Gleymum ekki að þar sem lögum sleppir taka siðferði og dómgreind við. Í litlu riti frá 1913, Heilræði fyrir unga menn í verslun og viðskiptum eftir George H. F. Schrader stendur, með leyfi forseta: „Þegar þú jafnar ágreining þá láttu stjórnast af siðferðistilfinningu, ekki lagabókstafnum. Með því muntu spara þér mikinn tíma og leiðindi og áreiðanlega allan málskostnað. Greiða gatan er vissust. Eina leiðin til að tryggja sér álit fyrir heiðarlega og hreina framkomu í viðskiptum er sú að kannast við yfirsjónir og bæta úr því sem áfátt var. Þeim manni er aldrei treystandi sem reynir að klóra yfir bresti sína.“ Og til að fá aðeins annan vinkil í stöðuna stendur á öðrum stað í þessu þarfa riti, með leyfi forseta: „Lífið ekki eingöngu fyrir þá hugsjón að græða peninga. Þótt peningar séu þarfleg eign verður ætíð að hafa það hugfast að sá maður sem lifir fyrir peninga eingöngu verður tilfinningalaus, smásmugulegur og illa lyntur.“ Það frumvarp sem við ræðum hér vill tryggja anda Georges H. F. Schraders í íslensku viðskiptalífi með skýru regluverki.

Virðulegi forseti. Mig langar í þessari umræðu um lagafrumvarp um fjármálafyrirtæki að draga athygli að ákveðnum þáttum þess. Eins og fram hefur komið er þetta frumvarp byggt að einhverju leyti á þeim hugmyndum sem fram komu hjá Kaarlo Jännäri í skýrslu hans til ríkisstjórnarinnar fyrir ári síðan. Þrjú lykilatriði vega þyngst: Í fyrsta lagi er verið að leggja til að valdheimildir Fjármálaeftirlitsins séu auknar. Í öðru lagi að koma upp útlánaskrá hjá Fjármálaeftirlitinu til að draga úr útlánahættu í fjármálakerfi og til að fá betri yfirsýn yfir stórar áhættuskuldbindingar. Í þriðja lagi er hér verið að leggja til strangari reglur um stórar áhættuskuldbindingar, lánveitingar til tengdra aðila og hæfi eigenda. Mig langar að rifja aðeins upp hverjar eru helstu breytingar og nýmæli þessa frumvarps. Við gefum hér Fjármálaeftirlitinu auknar eftirlitsheimildir. Við aukum ábyrgð og hlutverk innri eftirlitsdeilda og áhættustýringar. Við leggjum til að halda eigi uppi sérstakri skrá um stærri lántakendur. Við skerpum á ákvæðum um heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti. Við leggjum til ný ákvæði um meðferð upplýsinga um viðskiptamenn og þrengjum tímamörk sem fjármálafyrirtæki hafa til að afsetja fullnustueignir. Hér er verið að þrengja og skilgreina nánar skilyrði fjármálafyrirtækja til að mega eiga viðskipti með eigin hluti. Hér er verið að banna lánveitingar með veði í eigin hlutabréfum eða stofnfjárbréfum. Hér er verið að setja þrengri skorður um lánveitingar til stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og lykilstarfsmanna og Fjármálaeftirlitinu er um leið falið víðtækara hlutverk við eftirlit með slíkum viðskiptum. Hér er verið að heimila Fjármálaeftirlitinu að setja reglur um hvernig lán eru tryggð með veði í eignarhlutum í öðrum fjármálafyrirtækjum. Hér er verið að skýra og þrengja reglur um stórar áhættuskuldbindingar og auka heimildir Fjármálaeftirlitsins til að snúa við sönnunarbyrði við mat á þeim sem hyggjast eignast eða auka við virkan eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Hér er verið að leggja til auknar kröfur til stjórnarmanna, ábyrgð þeirra á eftirliti með rekstri er aukin og bann er sett við starfandi stjórnarformönnum. Við setjum reglur um viðskipti fjármálafyrirtækja við starfsmenn og um leið setjum við reglur um hvernig standa eigi að hvatakerfum, kaupaukakerfum og starfslokasamningum. Sem sagt, hér eru á ferð fjölmörg brýn mál sem við höfum lært af, bæði eftir að hér var hrun á fjármálamörkuðum og ekki síður sem draga má úr niðurstöðum rannsóknarskýrslu þingsins. Við leggjum til nokkrar breytingar í nefndaráliti og tillögum meiri hluta viðskiptanefndar. Við viljum t.d. breyta nokkru hvað snertir lágmarksfjárhæð hlutafjár og stofnfjár og leggjum til að það verði skilgreint í evrum í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins. Við tryggjum um leið að stofnfé sé örugglega greitt inn með peningum og ef einhverjir vilja stofna fjármálafyrirtæki eða sparisjóð og greiða yfirverð fyrir þann hlut telst sá varasjóður sem við það myndast hluti af eigin fé. Þá leggur meiri hlutinn til að unnt verði að stofna sparisjóð með að lágmarki 1 millj. evra stofnfé en ekki 5 millj. evra stofnfé eins og gildir almennt. Miðað er þá við að slíkir sparisjóðir starfi á staðbundnum, afmörkuðum markaði og tilgreini í umsókn sinni um starfsleyfi hver þeirra staðbundni markaður er. Fjármálaeftirlitið hefur svo lokaorðið um hvað telst vera staðbundinn markaður. Með þessari breytingu erum við að leitast við að tryggja að lítil fjármálafyrirtæki sem starfa á afmörkuðum mörkuðum þurfi ekki að uppfylla öll þau þröngu skilyrði sem stærri fjármálafyrirtæki þurfa að uppfylla. Við leggjum einnig til að skerpa á ákvæðum um endurskoðunardeildir fjármálafyrirtækja og við styrkjum starfsemina með ýmsum hætti. Við skýrum sömuleiðis ákvæðið um áhættustýringu, annars vegar að fjármálafyrirtæki skuli framkvæma reglulega álagspróf og hins vegar að Fjármálaeftirlitið geti sett frekari reglur um framkvæmd áhættustýringar og atriði tengd henni. Þá er lagt til í breytingartillögu að við bætist ákvæði um skuldbindingaskrá. Hér er um að ræða vísi að svokallaðri útlánaskrá sem áðurnefndur Kaarlo Jännäri ræddi um í sinni skýrslu en meiri hlutinn telur mikilvægt að slíkri skrá verði komið upp sem allra fyrst að undangengnum nægilegum undirbúningi eftir atvikum á grundvelli sérstakrar löggjafar. Við leggjum til tvenns konar breytingar á þessari grein, að miðað verði við lægri fjárhæð en áður, þ.e. 300 millj. kr. í staðinn fyrir 750, og við tökum út þá tengingu um að tiltekið hlutfall eigi við. Í 10. gr. er einnig breyting þar sem við leggjum til að Fjármálaeftirlitið setji reglur um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti á fjármálamarkaði. Við hnykkjum á því að reglur Fjármálaeftirlitsins einskorðist við viðskiptahætti samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki en vegna þess hve mikla þjóðhagslega þýðingu starfsemi fjármálafyrirtækja hefur er ástæða til að gera ríkari kröfu til þess hvernig þeim er stjórnað, að þau stundi heilbrigða viðskiptahætti og að þau veiti upplýsingar um stjórnarhætti sína. Til að tryggja gagnsæi skulu fjármálafyrirtæki sömuleiðis einnig birta upplýsingar um nöfn þeirra sem eiga 5% eða meira í fjármálafyrirtæki. Teljum við mikilvægt að sá listi liggi fyrir. En hafa ber í huga að Fjármálaeftirlitið getur svo krafist þess og fengið betri upplýsingar um þá sem eiga virka eignarhluti þannig að gegnsæi ríkir um hverjir eiga hluti í fjármálafyrirtækjum. Kveðið er á um það í 11. gr. hvernig fjármálafyrirtækjum ber að halda utan um upplýsingar um viðskiptamenn fjármálafyrirtækja en markmið ákvæðisins er að viðskiptavinur hafi ákveðin úrræði gagnvart fjármálastofnun sem hann er í viðskiptum við er fjallað hefur verið opinberlega um fjármál hans. Á þessu ákvæði erum við að taka. 22. gr. laganna um fjármálafyrirtæki hefur nokkuð verið til umræðu á vettvangi nefndarinnar enda er þar verið að fjalla um heimildir tiltekinna tegunda fjármálafyrirtækja til að stunda aðra starfsemi en starfsleyfi þeirra nær til. Hér er að sjálfsögðu verið að ræða um þann veruleika sem við búum við þegar fyrirtæki í óskyldri starfsemi lenda í fanginu á fjármálastofnunum og þurfa fjárhagslegrar enduskipulagningar við eða annarrar og lenda þannig í eign fjármálafyrirtækisins um tiltekinn tíma. Við umfjöllun um málið komu fram þau sjónarmið innan nefndarinnar að ganga ætti sem lengst í því að takmarka heimildir fjármálafyrirtækja til að reka önnur fyrirtæki þar sem slíkt gæti skekkt samningsstöðu og valdið mismunun milli fyrirtækja. Við erum að leggja hér til að lögfesta heimild fyrir Fjármálaeftirlitið til að meta hvort skilyrði um heimildir fjármálafyrirtækis til að stunda aðra starfsemi en þá sem starfsleyfið nær til sé fyrir hendi auk þess að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til að setja fjármálafyrirtæki tímafrest eða önnur skilyrði til að ljúka fjárhagslegri endurskipulagningu. Við í meiri hlutanum leggjum til þessa breytingu í þeim tilgangi að þrengja frekar heimildir þeirra tegunda fjármálafyrirtækja sem ákvæðið nær til til að stunda aðra starfsemi, þ.e. að halda utan um eignarhlut í fyrirtækjum sem ekki eru á fjármálamarkaði. Tillaga meiri hlutans lýtur að því að fjármálafyrirtæki rökstyðji tilkynningu sína um aðra starfsemi með ítarlegum hætti og fari að ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti eftir því sem við á og birti þannig mjög ítarlegar upplýsingar um þau fyrirtæki sem þau hafa tekið yfir. Byggist tillaga þessi m.a. á frumvarpi nokkurra þingmanna sem hefur verið lagt fyrir þingið, það er 564. mál þingsins. Það er ástæða til að rifja upp þau skilyrði sem Samkeppniseftirlitið hefur sent bönkum vegna yfirtöku á fyrirtækjum vegna þess að stór hluti þingmanna er mér sammála, að ég held, um að þessi skilyrði eigi að vera ströng vegna þess að við viljum tryggja að fyrirtæki verði sem allra skemmst í eigu fjármálafyrirtækja. Helstu skilyrðin eru þau að selja skal viðkomandi atvinnufyrirtæki sem allra fyrst. Tryggja ber að yfirtekin fyrirtæki starfi sem sjálfstæðir keppinautar á markaði, að setja eigi viðkomandi fyrirtæki eðlilegar arðsemiskröfur, að bönkum sé óheimilt að hlutast til um viðskipti milli yfirteknu fyrirtækjanna og annarra fyrirtækja sem bankarnir eiga hlut í, bönkum er óheimilt að hlutast til um viðskipti milli yfirteknu fyrirtækjanna og viðskiptamanna bankanna, og eins og við erum að gera hér og þrengja og raunar styrkja að birta skuli ársuppgjör og hálfsársuppgjör yfirtekinna fyrirtækja opinberlega og um leið að tryggja ítarlegt og viðvarandi eftirlit innan bankanna með framkvæmd þessara skilyrða. Svo segir hjá Samkeppniseftirlitinu: „Rætt var um það í nefndinni hvort setja ætti fjármálafyrirtækjum eða dótturfélögum ákveðin tímaviðmið til að ljúka fjárhagslegri endurskipulagningu.“ Það er mat undirritaðs, þó að ég sé fylgjandi því að fjármálafyrirtæki eigi að halda utan um eignarhlutann í sem allra skemmstan tíma, að erfitt er að finna eitt tímaviðmið sem á við um allar tegundir fyrirtækja sem eru undir fjárhagslegri endurskipulagningu en fyrirtækin eru mismunandi að stærð og eðli og endurskipulagning þeirra er misjafnlega flókin. Svo segir í nefndaráliti, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur að þessi tími eigi að vera sem allra skemmstur en segja má að viðmið um sex mánuði gæti í einhverjum tilvikum verið svo skammt að hætt væri við því að eignir færu á brunaútsölu en viðmið um 1,5–2 ár væru hins vegar of langur tími en í undantekningartilvikum gæti svo langur tími átt rétt á sér.“ Það var því mat okkar að ekki væri rétt að tiltaka ákveðinn tímafrest en leggja á það áherslu bæði með því að gefa Fjármálaeftirlitinu ríkari heimildir og um leið að fara í gegnum þá skoðun meiri hluta viðskiptanefndar í nefndarálitinu að fjármálafyrirtæki ætti að halda sem allra skemmst utan um þennan eignarhlut. Við leggjum til í 17. gr. að fjármálafyrirtæki verði óheimilt að lána til kaupa á hlutabréfum og stofnfjárbréfum í fyrirtækinu ef andlag veðsins eru sjálf hlutabréfin eða stofnfjárbréfin. Það er óheimilt nema samkvæmt ströngum skilyrðum að veita lán til stjórnarmanns, lykilstjórnanda eða eiganda virks eignarhluta. Við leggjum auk þess til að fjármálafyrirtæki skuli tengja saman aðila ef vafi leikur á því hverjir skuli teljast innbyrðis tengdir viðskiptamenn. Við fórum einnig í gegnum það hversu langan tíma endurskoðandi má starfa fyrir fjármálafyrirtæki og gert er ráð fyrir að hámarkið verði fimm ár. Við tengjum einnig saman endurskoðanda og endurskoðendafélag, að sama gildi um báða aðila, og við leggjum til að endurskoðandi og endurskoðendafélag skuli kjörin á aðalfundi til fimm ára. Hér er samhljómur á milli frumvarps um vátryggingastarfsemi sem nefndin hefur haft til umfjöllunar en þessi mál voru að einhverju leyti keyrð saman í gegnum nefndina enda samhljómur á milli þeirra. Við leggjum til verulegar breytingar á ákvæðum laga um stjórn fjármálafyrirtækja sem er samhljómur um önnur ákvæði í lögum um vátryggingastarfsemi. Það ber að ítreka hér að við ræddum þó nokkuð mikið á vettvangi nefndarinnar um menntunarkröfur en krafa um háskólapróf er ekki eina skilyrðið sem stjórnarmenn þurfa að uppfylla. Samkvæmt ákvæðinu hefur Fjármálaeftirlitið heimild til að veita undanþágu frá menntunarkröfum á grundvelli reynslu og þekkingar viðkomandi. Við leggjum til takmarkanir á kaupaukagreiðslum og starfslokasamningum og það er mikilvægt að hafa í huga að við leggjum til að Fjármálaeftirlitið setji reglur í þeim efnum, m.a. með tilliti til þróunar á alþjóðavettvangi. Slík umbunakerfi hafa verið mikið í sviðsljósinu hér á landi og erlendis og þegar hafa verið gefin út tilmæli hjá ESB um slík kerfi. Má fastlega reikna með því að ekki líði á löngu þar til fyrir liggja ákveðnar tillögur sambandsins um fyrirkomulag slíkra umbuna eða hvatakerfa. Af ráðnum hug er því lagt til að Fjármálaeftirlitið setji reglur um hvatakerfi svo ekki þurfi að taka ákvæði laganna til sífelldrar endurskoðunar. En hver eru helstu atriði tilmæla ESB um starfskjarastefnu í fjármálakerfinu? Það er að starfskjarastefnan tryggi að starfsmenn sem taka áhættu séu í samræmi við og stuðli að traustri og skilvirkri áhættustjórnun en hvetji ekki til áhættutöku. Jafnvægi skal vera milli fastra launa og bónusgreiðslna og greiðslu meginhluta bónusgreiðslnanna skal fresta þar til unnt er að taka tillit til sveiflna í viðskiptalífinu. Mælingar á frammistöðu skulu taka til lengri tíma. Fjármálafyrirtæki skulu eiga þess kost að halda eftir bónusgreiðslum að öllu leyti eða hluta þegar mælikvarða um frammistöðu er ekki mætt. Greiðslur vegna starfslokasamninga skulu tengjast frammistöðu sem náðst hefur á lengri tíma og starfskjarastefnan skal vera gagnsæ og skýr og innihalda ákvæði til að draga úr hagsmunaárekstrum. Það var þó nokkuð rætt á vettvangi nefndarinnar hvort leggja ætti til aðskilnað rekstrar starfsemi fjárfestingarbanka og starfsemi viðskiptabanka eða einkabanka. Meiri hlutinn komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri rétt að svo komnu að leggja til breytingar í þessa veru. Ástæðan er einkum sú að í frumvarpinu er tekið á fjölmörgum þeim ágöllum sem gagnrýnendur þess kerfis hafa haldið fram að væru á því, t.d. með banni við lánveitingum með veði í eigin hlutabréfum eða strangari reglur um lánveitingar og viðskipti við hvers konar tengda aðila. Þá er einnig til þess að líta að ekkert þeirra landa sem lúta sambærilegu regluverki og hérlendis hafa lagt fram tillögur í þessa átt. Rétt er hins vegar að fylgjast náið og vel með þróun lagasetningar erlendis á þessu sviði og draga lærdóm af því sem aðrir hafa staðið frammi fyrir. Að lokum vil ég segja að í þessu frumvarpi eru lagðar miklar skyldur á Fjármálaeftirlitið. Meiri hlutinn telur mikilvægt að eftirlitinu verði tryggt nægt fjárframlag í samræmi við auknar skyldur. Fjármálaeftirlitið á að hafa fjárhagslegt bolmagn til að sinna þeim verkefnum sem á því hvíla og hvetur meiri hlutinn Fjármálaeftirlitið til að beita af festu þeim valdheimildum sem það hefur nú og því er veitt með þessum ákvæðum, sem og að taka til endurskoðunar hvort nægar fjárheimildir eru til staðar til að Fjármálaeftirlitið geti gert það. Það er ljóst að í þessu frumvarpi eru lagðar til fjölmargar breytingar til hins betra á íslensku fjármálakerfi en það liggur líka fyrir að frekari breytingar verða gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki í framtíðinni. Sú vinna er þegar hafin innan efnahags- og viðskiptaráðuneytisins og það er ljóst að fjölmarga fleiri lærdóma mætti draga af títtnefndri rannsóknarnefndarskýrslu. En hér er stigið skref í rétta átt og því ber að fagna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Eins og komið hefur fram í þessari umræðu sem var seint í gærkvöldi er margt gott í þessu máli. En hins vegar liggur það alveg fyrir að við förum ekki að ábendingum rannsóknarnefndar Alþingis um að menn eigi að vera með skýra pólitíska stefnumótun þegar farið er í mál eins og þetta sem er gríðarlegt að burðum og afskaplega mikilvægt að vel takist til og það sé heildarsýn í þessu máli. Það var hins vegar ekki gert í þessu tilfelli og því síður var farið yfir rannsóknarskýrsluna hvað þessa hluti varðar, hún liggur ekki til grundvallar þessari vinnu. Ég vil spyrja hv. þingmann um einstaka hluti sem eru ekki hér inni og voru ekki ræddir í nefndinni, hvort hv. þingmaður telur ekki mikilvægt að við förum í það minnsta í stóra þætti eins og reglur um hámarkseignarhlut fjármálafyrirtækja, hvort skynsamlegt er að reka fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í einu fyrirtæki, einni stofnun, og síðan verkaskiptinguna á milli Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans, þá sérstaklega hvort ekki er rétt að sameina þessar tvær stofnanir. Ég nefni það hér sérstaklega. Ég get nefnt miklu fleira. En nú þegar við erum að leggja drögin að því að endurvekja traust á íslenskum fjármálamarkaði og undirbyggja til lengri framtíðar, telur hv. þingmaður ekki mikilvægt að við tökum í það minnsta þessi stóru mál fyrir og útkljáum þau þegar við göngum frá lagabálkinum um fjármálafyrirtækin?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvar hans og gott samstarf á vettvangi nefndarinnar hingað til og vonandi til framtíðar. Ég er sammála hv. þingmanni um að mikilvægt er að ráðast í skýra pólitíska stefnumótun, sem er kannski lykilorðið í umræðu okkar í dag, en það á ekki að koma í veg fyrir að við tökum skref fram á við. Við getum ekki sett samfélag okkar, fjármálamarkað okkar og alla þá starfsemi sem honum tengist í salt á meðan við á þingi ræðum mjög ítarlega um hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa á Íslandi. Sú umræða mun taka okkur langan tíma en eins og ég rakti í ræðu minni er verið að leggja til fjölmarga nauðsynlega þætti sem við þurfum að taka á strax og við megum ekki gefa afslátt af því. Þar sem ég sit í þingmannanefndinni sem tekur á þessari rannsóknarskýrslu hef ég sömuleiðis verið að velta fyrir mér, og er það kannski tilefni til annarrar umræðu, hvernig við skiptum verkum á milli þingmannanefndarinnar og fagnefnda þingsins þegar við förum í gegnum slíka hluti. Þingmannanefndinni ber að taka afstöðu til þess hver næstu skref verða eftir niðurstöður og ályktanir rannsóknarnefndarinnar. Við hljótum því að spyrja: Mun þingmannanefndin leggja til að viðskiptanefnd þingsins taki upp einhver ákveðin atriði eða mun hún leggja til að þau verði tekin upp á öðrum vettvangi? Ég tel að þau álitaefni sem hv. þingmaður nefndi, spurningin um dreifða eignaraðild eða kjölfestufjárfesta, fjárfestingarbankar, rekstur einkabanka, sem ég fór reyndar aðeins yfir, og verkaskiptingu á milli Fjármálaeftirlitsins og SÍ, séu hluti af þeirri langtímastefnumótun sem þarf að eiga sér stað. En ég ítreka hins vegar að við megum ekki gefa afslátt af nauðsynlegum breytingum sem við þurfum að ráðast í strax.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en er nú litlu nær. Það getur ekki verið skoðun virðulegs hv. þingmanns að það tengist einhverri bið. Við erum núna að ganga frá lögum um fjármálafyrirtæki. Það liggur alveg fyrir og það þarf engin þingmannanefnd að fara yfir það, það er ljóst að við gerðum mistök með því að taka ekki ákvörðun um það á sínum tíma hvernig fjármálamarkað við vildum sjá, þar vantaði pólitíska stefnumótun. Við erum að gera þau mistök aftur núna. Við tökum ekki afstöðu til þessara grundvallarspurninga, það er stóra málið. Þegar menn fara yfir rannsóknarskýrsluna komast þeir að þeirri niðurstöðu að það var ekki tekin afstaða til grundvallarspurninganna og það liggur á að taka afstöðu til þess hvernig eignaraðild að bönkum og fjármálafyrirtækjum við viljum sjá. Það liggur á að hafa eftirlitskerfin skilvirk. Þau eru það ekki. Það er ekki ljóst hvernig eftirlitskerfið mun virka og það er ekki einu sinni ljóst hvernig skilin eru á milli Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans - fjárfestingarbanki og viðskiptabanki. Þetta er eitthvað sem menn ræða af góðri ástæðu og það er engin ástæða til að bíða með þetta. Þetta eru grundvallaratriði. Ég nefndi hérna þrjú grundvallaratriði og við gerðum mistök, það kemur skýrt fram í skýrslunni. Það þarf enginn að velkjast neitt í vafa um það og það hefur svo sem verið umræða um það áður. En í rannsóknarskýrslunni kom fram að það vantaði skýra pólitíska sýn, heildarsýn, á hluti eins og sérstaklega fjármálamarkaðinn út af mikilvægi hans og við erum að gera þau mistök aftur núna. Ég vek athygli hv. þingmanns á þessu. Ég heyri að hann vill ekki svara skýrt hvað þetta varðar en ég hvet til þess að við gerum ekki sömu mistökin aftur.

Virðulegi forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni um að við séum að gera afdrifarík mistök. Við erum að gera rétt, við erum að gera jákvæða hluti, við erum að taka góð skref fram á við í að styrkja löggjöf um fjármálakerfið á Íslandi. Eins og ég rakti í ræðu minni erum við að leggja til fjölmarga jákvæða þætti sem ég tel að við eigum ekki að gefa neinn afslátt af. Skýr stefnumótun um það hvernig fjármálamarkað við viljum hafa hér til lengri tíma er umræða sem mun taka langan tíma, hún mun taka langan tíma á vettvangi þingsins og hún þarf að fara fram úti í samfélaginu meðal hagsmunaaðila o.s.frv. Ég er ekki tilbúinn til að gefa afslátt af því að fara í gang með nauðsynlegar umbætur til að svo megi verða.

Hæstv. forseti. Ég er nokkuð á sömu slóðum og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson í þessu efni vegna þess að það stingur mann við athugun á frumvarpinu og við að hlusta á þær umræður sem fóru fram hér í gær og í dag að stóru vandamálin sem voru fyrir hendi í rekstri íslenskra fjármálastofnana, ef við tökum mið af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, eru ekki leyst í þessu efni með frumvarpinu. Hér er vissulega verið að taka á ýmsum tæknilegum atriðum, ýmsum útfærsluatriðum, og mér sýnist sumt vera til bóta. Ég er meira hugsi yfir öðrum atriðum en ég viðurkenni að margt af því kann að vera til bóta og verulegra bóta en engu að síður erum við að ganga frá löggjöf um fjármálamarkaðinn og það er blásið í lúðra og talað um mikilvæg framfaraskref á þessu sviði. En stóru vandamálin sem í rauninni grófu undan íslenska fjármálamarkaðnum eru ekki leyst með þessu, stóru vandamálin sem tengjast stöðu eigenda, stöðu stórra eignaraðila og slík atriði, eru áfram óleyst. Það veldur mér eins og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni talsverðum áhyggjum. Annað atriði sem ég vildi inna hv. þingmann eftir, og varðar kannski frekar starfið í nefndinni, er að hvaða leyti aflað var upplýsinga um stöðu endurskoðunarlöggjafar fjármálamarkaðarins innan Evrópusambandsins. Á því eina og hálfa ári sem liðið er frá því að fyrst var lagt af stað með undirbúning þessa frumvarps hefur auðvitað farið fram mikil umræða á þeim vettvangi sem mun hafa áhrif hér. Ég velti fyrir mér, kom það fram á vettvangi nefndarinnar hvar sú vinna væri 

Virðulegi forseti. Ég kem aftur í andsvar við þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hér var sagt að stóru vandamálin væru ekki leyst með þessu frumvarpi, stóru vandamálin sem tiltekin eru í rannsóknarskýrslunni. Eins og ég rakti áðan, og ég ætla að gefa mér smátíma til að ræða það, tökum við á fjölmörgum atriðum í frumvarpinu sem minnst er á í rannsóknarskýrslunni og menn voru svo sem búnir að draga lærdóm af að var meinbugur á og menn þyrftu að taka á, eins og að styrkja Fjármálaeftirlitið og gefa því eftirlitsheimildir, styrkja ábyrgð og hlutverk innri eftirlitsdeilda og áhættustýringar, þrengja starfstíma endurskoðendafyrirtækja, halda skrá um stærri lántakendur til að menn átti sig betur á kerfislægum áhrifum einstakra komi til erfiðleika í rekstri þeirra. Við erum að taka á heilbrigðum og eðlilegum viðskiptaháttum, við þrengjum og skilgreinum nánar skilyrði til að mega eiga eigin hluti. Við bönnum lánveitingar með veði í eigin hlutabréfum og stofnfjárbréfum, við setjum strangar skorður við lánveitingum til stjórnarmanna, framkvæmdastjóra, lykilstarfsmanna og við gefum Fjármálaeftirlitinu enn víðtækari heimildir til að taka á slíku. Fjármálaeftirlitið fær hér styrk til að setja reglur um hvernig lán sem tryggð eru með veði í eignarhlutum í öðrum fjármálafyrirtækjum komi til útreiknings á áhættu- og eiginfjárgrunni sem minnst er á í rannsóknarskýrslunni. Við erum að skýra og þrengja reglur um stórar áhættuskuldbindingar, við aukum heimildir Fjármálaeftirlitsins til að snúa við sönnunarbyrði við mat á þeim sem hyggjast auka við virkan eignarhlut, við erum að auka kröfur til stjórnarmanna, ábyrgð þeirra á eftirliti og rekstri. Við erum um leið að setja reglur um viðskipti fjármálafyrirtækja við starfsmenn og setja reglur um hvernig standa megi að hvatakerfum, kaupaukakerfum og um starfslokasamninga. Fjölmörg stór mál sem tekið er á í rannsóknarskýrslunni eru hér undir.

Hæstv. forseti. Ég dreg enga dul á það að í frumvarpinu eru ýmis atriði sem horfa til bóta og ég tel að í breytingartillögum sem komið hafa fram við vinnslu málsins í nefndinni hafi einnig orðið breytingar til bóta. Ég get alveg tekið undir það að mjög mörg þeirra atriða sem þarna eru nefnd eru vissulega nefnd í rannsóknarskýrslunni en ég held að hinir stóru áhættuþættir sem fóru hvað verst með íslenska bankakerfið verði áfram til staðar þrátt fyrir þessar breytingar. Og þó að ég geti alveg skrifað undir það að margt horfi þarna til framfara er frumvarpið ekki slík lausn sem oft er látið í veðri vaka í umræðunni. En ég ætla að ítreka hina spurninguna af því að nú er ljóst að innan Evrópusambandsins fer fram mikið lagasetningarstarf eða undirbúningur lagasetningar sem mun hafa áhrif á fjármálamarkaði alls staðar á hinu Evrópska efnahagssvæði og Ísland mun með tíð og tíma væntanlega innleiða. Við vitum að það ferli getur tekið allnokkurn tíma, enda er kerfið þar ytra ansi svifaseint eins og hv. þm. Magnús Orri Schram þekkir. Ég velti fyrir mér að hvaða leyti hv. viðskiptanefnd aflaði sér upplýsinga um það hver þróunin væri, hvaða stefna væri tekin varðandi stóra þætti, stórar ákvarðanir, um meginstefnu í þeim efnum. Ég vildi gjarnan að hv. þingmaður, varaformaður nefndarinnar, upplýsti okkur örlítið um þann þátt.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að gefa mér tímann í seinna andsvari til að ræða aðeins um þessa spurningu hv. þm. Birgis Ármannssonar. Það er ljóst að á vegum ráðuneytisins er fylgst mjög grannt með þróun löggjafar um fjármálamarkaði á vettvangi Evrópusambandsins en við sitjum uppi með veikburða þing þannig að þingið sjálft á í erfiðleikum með að hafa frumkvæði að slíku og það er kannski efni í aðra umræðu með hvaða hætti það gerist. Við erum að ganga ákveðið fram í breytingum á löggjöf okkar. Að einhverju leyti er byggt á reynslu annarra þjóða en að ég held er ekki síður byggt á reynslu okkar sjálfra sem er vel vegna þess að það er mikilvægt fyrir okkur ef við ætlum að takast á við framtíðina að læra af fortíðinni. En hér er því velt upp í andsvörum við mig af hálfu Sjálfstæðisflokksins að það skorti stefnumótun og þá er að einhverju leyti hægt að snúa spurningunni við og spyrja þingmenn Sjálfstæðisflokksins hver sé skoðun þeirra á þeim atriðum sem þeir vilja að tekið verði á, hugmyndum um dreifða eignaraðild, aðskilnað fjárfestingarbanka og einkabanka og fleiri álitamálum. Ég tel að sú umræða þurfi að þroskast ansi mikið í samfélaginu, bæði á vettvangi þingsins, þingnefndanna, innan flokkanna og ekki síður með atvinnulífinu til að við getum tekið réttar ákvarðanir í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við erum að ræða hér um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki er því miður dálítið dæmigert fyrir fálmkennd vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í endurreisn íslensks viðskipta- og efnahagslífs, enda trúir stór hluti ríkisstjórnarinnar því statt og stöðugt að öll okkar vandamál leysist einhvern veginn með því að ganga í Evrópusambandið. Þannig þarf kannski ekkert mikið að huga að löggjöf eins og um fjármálamarkaðinn þar sem við tökum bara fegins hendi við henni frá Evrópusambandinu. Það var hins vegar eftirtektarvert í umræðum um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra á föstudag að allur sannfæringarkraftur er farinn úr m.a.s. málflutningi hans, enda fylgir hæstv. utanríkisráðherra eingöngu eftir meirihlutavilja Alþingis og lætur þar við sitja. Frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem við ræðum hér ber þess merki að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa talið sér trú um að ekki sé nauðsynlegt að huga að heildstæðri löggjöf um fjármálamarkaðinn. Afleiðingin er sú að við höfum í höndunum frumvarp sem tekur að sáralitlu leyti á þeim vanda sem við eigum við að glíma, og glímdum við, og kom berlega í ljós við hrun bankakerfisins í október 2008. Það er auðvitað stór galli á þessu frumvarpi að það skuli hafa verið lagt fram áður en nokkur heildstæð mynd fékkst af því sem leiddi til falls íslensku bankanna og því miður vantar okkur enn í dag mörg púsl til að fá heildstæða mynd af því sem hér gerðist og af hverju fjármálamarkaðurinn hrundi. Það hefur ekki enn þá verið rannsakað af neinni skynsemi hvað gerðist í rekstri og eignarhaldi sparisjóðanna. Að vísu liggur fyrir þinginu þingsályktunartillaga frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni o.fl. um skipan nefndar til að rannsaka fall sparisjóða og erfiðleika íslenska sparisjóðakerfisins. Það er mikilvægt að það mál verði afgreitt án tafar. Okkur vantar einnig yfirsýn yfir það hvernig hinir endurreistu bankar hafa stundað viðskipti á síðustu mánuðum, en hv. þingmaður og félagi minn, Guðlaugur Þór Þórðarson, hefur einmitt lagt fram frumvarp þess efnis að það verði kannað ítarlega. Allt þetta vantar inn í til þess að við getum í rauninni tekið skynsamlega á málum. Niðurstaðan getur því aldrei orðið skynsamleg nema fyrir einhverja guðs lukku og það er kannski vont að stunda löggjafarstörf með því að treysta á guð og lukkuna. Við erum því í einhvers konar bútasaumi til að lappa upp á löggjöf í stað þess að ráðast heildstætt í verkið. Við getum ekki sett lög um fjármálafyrirtæki og vátryggingastarfsemi og látið þar við sitja. Við þurfum að ráðast í verkið allt. Við þurfum að endurskoða lögin um Seðlabanka Íslands, lög um Fjármálaeftirlitið, um kauphallarviðskipti, um verðbréfa- og fjárfestingarsjóði, um hlutafélög og lög um endurskoðendur og ársreikninga. Við þurfum sem sagt að endurskoða öll lög sem tengjast fjármálamarkaðnum með einum eða öðrum hætti. Allt þetta verður að gerast í samhengi hvað við annað og með heildaryfirsýn yfir allt verkið. Annað er bútasaumur sem er eingöngu til þess fallinn að friða samvisku hæstv. ríkisstjórnar og Alþingis. Þetta er líkt og að hlaupa um allt húsið með fötur til að setja undir hriplekt þakið í stað þess að ráðast í verkið, rífa þakið og setja nýtt þannig að húsið verði vatnshelt. Mér finnst við ekki geta afgreitt ný lög um fjármálafyrirtæki öðruvísi en að við tökum að fullu tillit til þeirra athugasemda sem koma fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og án þess að við tökum tillit til þess lærdóms sem við höfum keypt svo dýru verði á undanförnum missirum. Það er alveg ljóst að við verðum að endurskoða frá grunni löggjöf um fjármálafyrirtæki en því miður erum við ekki að því. Við getum náð þverpólitískri sátt um að fara í heildstæða löggjöf um allt er viðkemur fjármálafyrirtækjum og fjármálamarkaðnum, hvort heldur eru vátryggingafélög, bankar, verðbréfasjóðir, Fjármálaeftirlitið, Seðlabankinn eða Kauphöllin. Það verður engin mynd á þessu öðruvísi en að við gerum þetta heildstætt og ítarlega. Ég vil vitna í nokkur orð sem Styrmir Gunnarsson skrifar í nýrri bók, Hrunadans og horfið fé , en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Bankahrunið er viðburður af þeirri stærðargráðu að æskilegt er að þverpólitísk samstaða náist um aðgerðir í kjölfarið. Þess vegna fer best á því að vinnuhópur eða nefnd skipuð fulltrúum frá öllum flokkum hefji undirbúning að nýrri löggjöf um fjármálakerfið á grundvelli þeirrar vitneskju sem nú liggur fyrir um starfshætti bankanna, starfshætti sem ekki mega endurtaka sig. Á undanförnum mánuðum er búið að leggja mikla vinnu í endurbætur á löggjöf um fjármálageirann beggja vegna Atlantshafsins. Í Bandaríkjunum stendur slík vinna yfir og hið sama á við um Bretland sérstaklega og Evrópusambandið almennt. Við Íslendingar getum lært mikið af þeirri vinnu. Þegar Turner-skýrslan sem rannsóknarnefndin vitnar til er lesin verður ljóst að við erum að fást við svipuð vandamál og hin stærri ríki. Þess vegna er sjálfsagt að leita í smiðju til þeirra eftir því sem þörf krefur. Jafnframt er æskilegt að samhliða undirbúningi að slíkri löggjöf fari fram rannsókn á falli sparisjóðanna og aðdraganda þess að peningavöldin tóku þá yfir. Það er erfitt að ganga frá nýrri löggjöf um fjármálakerfið á Íslandi án þess að allar staðreyndir liggi fyrir um það sem gerðist innan veggja sparisjóðanna.“ Styrmir Gunnarsson ítrekar síðan nauðsyn þess að rík samstaða ríki um grundvallaratriði. Hvað er það sem við þurfum að gera? Þegar kemur að þessu frumvarpi þarf í fyrsta lagi að kveða skýrt á um aðskilnað á fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Sá aðskilnaður er lykilatriði í umræðu um allan heim þegar rætt er um nýtt regluverk fyrir fjármálamarkaðinn. Mönnum er orðið ljóst að sú starfsemi að taka við sparifé almennings og ávaxta það með eins lítilli áhættu og hægt er fer illa saman, og stundum alls ekki, við þá eðlilegu en miklu áhættu sem er samfara fjárfestingarbankastarfsemi. Þetta á engum að vera betur ljóst en okkur Íslendingum, enda er ljóst að hrun hefðbundinnar bankastarfsemi hér á landi var að stórum hluta bein afleiðing af því að íslensku bankarnir voru í raun orðnir fjárfestingarbankar. Það vekur sérstaka athygli að ríkisstjórn sem kennir sig við norræna velferð, félagshyggju og stundum vinstrimennsku skuli ekki gera minnstu tilraun til að ræða á Alþingi hvort skynsamlegt sé að aðskilja að fullu eða einhverju leyti fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Ekkert í frumvarpinu kemur sem sagt í veg fyrir að sama sagan endurtaki sig, að þegar og ef bankar og fjármálafyrirtæki skrá hlutabréf sín á markað byrji þau að misbeita markaðsvaldi sínu með því að skekkja markaðsverð á eigin hlutabréfum eða hlutabréfum í öðrum fyrirtækjum. Þess vegna þurfum við hugsanlega að taka heildstætt á málum er varða kauphallarviðskipti. Það vekur einnig athygli að ekkert er tekið á eignarhaldi fjármálastofnana og spurningunni um dreifða eignaraðild er í engu svarað. Kannski kemur það ekki á óvart þegar tveir af hinum endurreistu bönkum hafa verið einkavæddir með þeim sérkennilega hætti að enginn veit hver raunverulegur eigandi þeirra er og því er ríkisstjórninni ókleift að taka á málum með þeim hætti að skýr ákvæði séu um eignarhald á íslenskum fjármálafyrirtækjum. Það getur þó ekki verið ætlun löggjafans að hafa slíkt eignarhald sem er dulið, falið og enginn veit hvert er til lengri tíma og Alþingi getur ekki látið slíkt viðgangast öllu lengur. Leyndarhjúpnum yfir eignarhaldi íslensku bankanna sem endurreistir voru og einkavæddir, ef viðeigandi er að nota svo virðulegt orð yfir þessa eignayfirfærslu ríkisins, verður að aflétta. Allt er þetta merkilegt, aftur ekki síst í ljósi þess að hér er að verki hin norræna velferðarstjórn, hin norræna vinstri stjórn félagshyggjunnar, stjórn gagnsæis og aukinna lýðræðislegra vinnubragða. Eftir á að hyggja kemur þetta þó ekki á óvart því að a.m.k. annar stjórnarflokkurinn hefur aldrei viljað taka á eignarhaldi fjármálafyrirtækjanna.

Né heldur fjölmiðla.

Né heldur fjölmiðla, það er rétt, hv. félagi Tryggvi Þór Herbertsson. Hér urðu miklar deilur árið 1999 þegar verið var að ljúka við sölu á Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þá var þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, með þær hugmyndir að nauðsynlegt væri að tryggja dreift eignarhald á fjármálastofnunum. Þá sagði Sighvatur Björgvinsson, þingmaður og fyrrverandi formaður Alþýðuflokksins, í viðtali við Dag 12. ágúst 1999: „Ég hef ekki trú á því að gerlegt sé að setja lög til að tryggja dreifða eignaraðild, sem halda þegar fram í sækir. Ég er alveg viss um að Davíð Oddsson forsætisráðherra hefði aldrei orðað þessa lagasetningu ef þeir sem eru að kaupa fjórðung í FBA væru honum þóknanlegir.“ Virðulegur forseti, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, þá þingmaður Samfylkingarinnar, segir við Dag sama dag, með leyfi forseta: „Verðbréfamarkaðurinn á Íslandi er frjáls og tilraunir til að tryggja dreifða eignaraðild eða aðrar hömlur í þá veru mundu leiða til þess að hlutur ríkisins, það er almennings í fjármálafyrirtækjum eins og til dæmis Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, mundi lækka stórlega í verði. Greinilegt er þó að kolkrabbinn er uggandi yfir stöðu þessa máls.“ Félagi þeirra og fyrrverandi þingmaður, Ágúst Einarsson, og fráfarandi rektor Háskólans á Bifröst tók undir þessi viðhorf á bloggsíðu sinni og sagði m.a.: „Nú vaknar forsætisráðherra og talar um nauðsyn á dreifðri eignaraðild. Hvar var hann þegar málin voru í pólitískri umræðu á Alþingi og ákvarðanir teknar? Davíð og Sjálfstæðisflokkurinn hafa nefnilega aldrei viljað dreifða eignaraðild. Þeir vilja aðeins að eignaraðildin sé í réttum höndum. Nú þegar ekki er vitað hvort nýir aðilar séu þeim pólitískt eins nátengdir og flestir aðrir þá á að kippa í spotta.“ Það er alveg greinilegt að meðal samfylkingarmanna skiptir máli hvort um er að ræða dreifða eignaraðild hjá ákveðnum hópi viðskiptalífsins eða hópi sem þeim á þeim tíma var þóknanlegur. Við vitum svo gjörla hvað gerðist. Ég held því hins vegar ekki fram að það sé endilega besta leiðin, eða eina leiðin, að setja skorður við eignarhaldi með þeim hætti sem um var rætt á sínum tíma, 5–10% hámarkshlut. Önnur leið sem er fær og kann jafnvel að vera skynsamlegri er að setja skýr lagaákvæði um að fari eignarhlutur eins aðila eða tengdra aðila yfir ákveðið hámark, 10–15%, séu allar eigur viðkomandi, hverju nafni sem þær nefnast, til tryggingar fjárhagslegum skuldbindingum viðkomandi banka komi til þess að viðkomandi banki sigli í þrot. Auk þess er nauðsynlegt eins og hér hefur verið vikið að að við svörum því hvort við teljum æskilegt að íslenskir bankar reki og eigi tryggingafélög. Ég hef miklar efasemdir um það og bendi á reynslu okkar í þeim efnum. Að lokum er nauðsynlegt að taka alla starfsemi Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans til gagngerrar endurskoðunar. Við verðum að sameina þessar stofnanir, við verðum að viðurkenna að það hafi verið mistök að skera Fjármálaeftirlitið frá Seðlabankanum á sínum tíma og það er í samræmi við tillögur Kaarlos Jännäris. Ég óttast raunar að það sé verið að færa Fjármálaeftirlitinu svo mikil völd að það verði varla hægt að reka hér íslenska banka með sæmilegri skynsemi öðruvísi en að hringja upp í Fjármálaeftirlit og fá leyfi til að kaupa svo sem eins og einn skrifborðsstól. Þá er nú forvitnilegt að kynnast viðhorfi Gylfa Magnússonar, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem sagði í erindi árið 2005, á morgunverðarfundi Samtaka atvinnulífsins, með leyfi forseta: „Íslendingar raða sér ótvírætt í hóp þeirra þjóða sem hafa skilvirkast efnahagslíf og það eitt og sér bendir sterklega til þess að þær stofnanir sem við höfum komið okkur upp flækist ekki um of fyrir efnahagslífinu.“ Ég held að það sé nauðsynlegt að menn myndi hér þverpólitíska samstöðu um að fara í gegnum alla lagasetningu er viðkemur fjármálamarkaðnum eins og ég hef sagt, lög um Seðlabankann, Fjármálaeftirlitið og Kauphöllina, lög um fjármálafyrirtæki, verðbréfasjóði, endurskoðendur o.s.frv., og hættum þessum bútasaumi. Náum einhverri heildaryfirsýn þannig að við vitum hvað við erum að gera, en verum ekki í neinum þykjustuleik þannig að okkur líði betur.

Virðulegi forseti. Við ræðum breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki og í salnum eru hvorki formaður né varaformaður hv. viðskiptanefndar. Má ég biðja virðulegan forseta um að beita sér fyrir því að þau komi í salinn? Ég mun bíða hérna til hliðar á meðan.

Formaður viðskiptanefndar er í húsi og er reyndar komin í salinn. Hv. varaformaður nefndarinnar er ekki í húsi eins og sakir standa og það verður kannað hvort hann getur komið í þingsal. Forseti mælist til þess að þingmaðurinn haldi áfram ræðu sinni.

Við ræðum breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Við fall bankanna urðu raddir um endurbætur á regluverki fjármálamarkaða háværar. Margir vilja færa mun meiri völd til eftirlitsaðila og byggja þá skoðun á að fallið hafi verið ónógu eftirliti og losaralegu reglugerðarumhverfi að kenna. Þetta er ekki séríslensk skoðun, enda fer nú um allan heim fram endurskoðun á hlutverki fjármálamarkaða. Mikilvægt er að flýta sér hægt í þessari vinnu. Mikilvægt er að vandað sé til verka og að afleiðingar nýrra laga og reglugerða séu vel ígrundaðar áður en ráðist er í breytingar. Í nýju áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er varað við því að rasa um ráð fram í þessum efnum. Þannig segir sjóðurinn í lauslegri þýðingu minni, með leyfi forseta: „Löggjafinn ætti að hafa í huga þann kostnað sem leiðir af óvissu um lagaumhverfi framtíðarinnar þar sem það getur hindrað fjármálastofnanir í útlánaáformum sínum. Löggjafinn ætti einnig að hafa í huga að of hröð þróun reglugerðarumhverfisins án tilhlýðilegrar greiningar á áhrifum breytinganna er varhugaverð.“ Svo mörg voru þau orð. Eitt af hlutverkum þingmannanefndarinnar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er að skoða löggjöf um fjármálamarkaðinn og koma með tillögur til úrbóta til að tryggja að hörmungarnar frá 2008 endurtaki sig ekki. Því skýtur skökku við að nú nokkrum mánuðum áður en þingmannanefndin skilar af sér meðmælum sínum skuli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra koma fram með þann bútasaum sem hér er til umræðu. Fljótt á litið virðist þó margt horfa til bóta í þessu frumvarpi, en annað síður. Í meginatriðum virðist eiga að færa FME, þ.e. Fjármálaeftirlitinu, mjög auknar valdheimildir og eftirlitshlutverk. Á stundum eru breytingarnar það miklar að menn virðast hafa gleymt sér við að færa vald um rekstrarlegar ákvarðanir til framkvæmdarvaldsins. Þetta mikla framsal getur heft framþróun á fjármálamarkaði og skert framtíðarsamkeppnisstöðu íslenskra fjármálafyrirtækja. Jafnframt virðist algjörlega hafa gleymst að ef færa á Fjármálaeftirlitinu svona aukin völd er eðlilegt að um leið sé settur upp einhvers konar kæruvettvangur fyrir þá sem lúta eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Ekki er eðlilegt að ákvarðanir liggi endanlega hjá Fjármálaeftirlitinu í deilumálum sem upp kunna að koma þegar til að mynda er um rekstrarákvarðanir að ræða. Kæruvettvangur sem þessi ætti að bjóða upp á raunhæf og fljótleg úrræði til að sveigjanleikinn sé ekki tekinn úr kerfinu. Það má heita furðulegt að ekkert sé tekið á eignarhaldi í frumvarpinu, en losaralegar reglur um eignarhald eru sennilega ein af aðalástæðum hrunsins. Til að mynda mætti setja reglur um að tengdir aðilar geti ekki ráðið yfir meira en 10% hlut í fjármálafyrirtæki ef við tökum okkur t.d. Norðmenn til fyrirmyndar. Þá er ekki á neinn hátt tekist á við það álitamál hvort reka eigi hér svokallaða „universal“ banka eða skipta upp viðskipta- og fjárfestingarbankastarfsemi. Í því sambandi hefur verið mikil umræða, sérstaklega í Bandaríkjunum, um hvernig megi fara að því. Það er hægt að gera það á svokallaðan neikvæðan hátt eins og gert var í Glass-Steagall lögunum þar sem einfaldlega var bannað að reka saman fjárfestingarbanka og viðskiptabanka en það er líka hægt að gera það, eins og nú er mjög til umræðu í Bandaríkjunum, með reglum sem kenndar eru við Paul Volcker, fyrrverandi seðlabankastjóra Bandaríkjanna, þar sem viðskiptabanka er einfaldlega bannað að vera með eigin viðskipti. Á þann hátt er hægt að halda miðlun, eignastýringu og fyrirtækjaráðgjöf innan fjárfestingarbanka án þess að þau vandamál komi upp sem fylgja því þegar viðskiptabanki og fjárfestingarbanki eru reknir saman. Þá er jafnframt grundvallarmisskilningur í frumvarpinu á því hlutverki sem stofnunum samfélagsins hefur verið fært með lögum undanfarin ár. Ef við skoðum t.d. 8. gr. kemur fram grundvallarmisskilningur á hlutverki Fjármálaeftirlitsins. Hér er eftirlitinu falið að safna upplýsingum sem ætlað er að varpa ljósi á kerfislæga áhættu. Seðlabanka Íslands er falið með lögum að fylgjast með fjármálastöðugleika og kerfislægri áhættu. Það er ekki í verkahring Fjármálaeftirlitsins. Þess vegna spyr maður: Af hverju ætti Fjármálaeftirlitið að safna upplýsingum um kerfislæga áhættu ef þeir hafa ekkert með það að gera, ef það liggur ekki á þeirra sviði? Hvað um það, neiti aðili að láta upplýsingar í té eða þær eru ófullnægjandi getur Fjármálaeftirlitið fyrirskipað öðrum fjármálafyrirtækjum að veita aðilanum ekki fyrirgreiðslu. Með öðrum orðum getur Fjármálaeftirlitið með þessu heimildarákvæði tekið ákvörðun um að frysta einstök fjármálafyrirtæki á fjármálamarkaði og setja þau samstundis í þrot. Það er fullkomlega óeðlilegt vald sem Fjármálaeftirlitinu er gefið með þessu. Þessi grein á sennilega rætur að rekja til meðmæla sem Kaarlo Jännari, finnski ráðgjafinn sem var hér við störf, gaf ríkisstjórninni um það að til þess að hafa sem best yfirlit yfir kerfisáhættu væri rétt að Seðlabankinn héldi einhvers konar lánabók fyrir Ísland þar sem allar tengingar væru ljósar. Frumvarpshöfundar hafa hins vegar misskilið þetta eitthvað. Hvað varðar rekstrarlegar ákvarðanir er Fjármálaeftirlitinu til að mynda falið að hanna kaupaukakerfi, eins og segir í 39. gr. Ljóst er að frumvarpshöfundur eða -höfundar hafa ekki tekið þátt í að búa til kaupaukakerfi þar sem það er ómögulegt að búa til eitt kerfi sem passar öllum. Ekki er hægt að búa til eitt samræmt ríkiskaupaukakerfi. Nær væri að ekki mætti hanna kerfi sem hvetti til áhættuhegðunar starfsmanna, auk þess sem það yrði að vera gagnsætt. Fjármálaeftirlitið ætti fremur að geta gert athugasemdir við kerfi sem hvetur til áhættu. Þá mætti hugsa sér að setja einhvers konar „claw back“ ákvæði í kaupaukasamninga. Þá verður að hafa í huga að kaupaukakerfi tíðkast í flestum atvinnugreinum og óeðlilegt er að setja einhver sérstök takmörk á fjármálakerfi þótt auðvitað verði, eðlis starfseminnar vegna, að huga mjög vel að áhættu, betur en hjá öðrum atvinnugreinum. Þá eru starfslokasamningar hér takmarkaðir verulega sem er ólíkt því sem gerist í öðrum atvinnugreinum, til að mynda hjá ríkinu. Krafan ætti mun fremur að vera um gagnsæi. Það sem ég hef talið upp hér eru rekstrarlegar ákvarðanir sem eiga heima inni á borðum stjórna fjármálafyrirtækja, ekki í opinberum eftirlitsstofnunum. Síðan er eitt atriði sem væri gott að fá útskýringu á og ég er viss um að hv. formaður viðskiptanefndar getur útskýrt það fyrir mér. Það er í 41. gr. Þar er kveðið á um núvirðingu skuldbindinga til myndunar eigin fjár, það skuli dregið frá eiginfjárþætti A. Í fyrsta lagi er þetta í mótsögn við alþjóðareikningsskilastaðlana, en reyndar í takt við Basel-tilmælin. Það sem verður sérstaklega áhugavert að sjá er hvað verður um þá samninga sem fjármálaráðuneytið hefur þegar gert undanfarið ef lögin öðlast gildi. Þýðir það þá að hér muni a.m.k. tvö ef ekki þrjú fjármálafyrirtæki fara beint á hausinn, bara við innleiðinguna á þessari grein? Það er mikilvægt að ég undirstriki varnaðarorðin sem ég hóf ræðu mína á, þ.e. að rasa ekki að neinu þegar reglugerðarumhverfi fjármálamarkaða er breytt. Nær væri að sjá betur alþjóðlega þróun áður en íslenskar reglur eru smíðaðar. Þá held ég að það sé vel við hæfi að þingmannanefndin sem er að störfum og er að skoða rannsóknarskýrsluna leiti aðstoðar einhverra þeirra alþjóðastofnana sem við eigum aðild að, að það verði beðið um allsherjarúttekt á lagaumhverfi fjármálamarkaða og um leið að eftirlitsramminn sem starfað er eftir verði endurskoðaður. Mér detta strax í hug úrbætur sem mundu treysta mjög eftirlitsrammann og koma í veg fyrir hluti eins og gerðist hérna 2008 þegar kerfisáhættan fór úr böndum og eftirlitsaðilar komu ekki auga á það og það er að sameina Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið. Þar sem Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með einstökum fjármálastofnunum en Seðlabankinn með heildaráhættunni getur komið upp upplýsingaskortur þar á milli eins og kom í ljós. Að fengnum tillögum frá alþjóðastofnun sem til þess væri fengin ætti að gjörbreyta lagarammanum um fjármálamarkaðinn til að atburðirnir frá 2008 endurtækju sig vonandi aldrei aftur. Sá bútasaumur sem hér er til umræðu veitir falska öryggiskennd. Það verður áfram hægt að hola bankana að innan. Þessar breytingar breyta engu þar um.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í því frumvarpi sem við höfum hér til 2. umr. og teflt er fram í þinginu í kjölfar þess að sérfræðingur sem ríkisstjórnin fékk til liðs við sig á haustdögum árið 2008 skilaði skýrslu, er þar að finna tillögur sem að hluta til taka til þeirra áherslna sem fram komu í skýrslu hans, Kaarlos Jännäris. Hér er hvorki meira né minna en um það að ræða að ákveðið var að leita til alþjóðlegs sérfræðings í kjölfar fjármálakrísunnar á Íslandi vegna þess að hér kom upp staða svo alvarleg að enginn Íslendingur hefur verið ósnortinn af henni. Hrun heils fjármálakerfis, kreppa í fjármálageiranum sem er stærri en sú sem Bandaríkjamenn upplifðu í kreppunni miklu, 95% af hlutafjármarkaðnum hvarf og allir stóru bankarnir þrír fóru á hausinn. Maður skyldi þess vegna ætla að þegar jafnstórt mál á í hlut og það hvernig bregðast á við vegna þess sem hér hefur gerst í þessu efni, væri við 2. umr. málsins meiri almenn þátttaka, sérstaklega hjá stjórnarliðunum. Ég vil taka undir með þeim sem tekið hafa til máls í umræðunni í dag og rétt á undan mér, sem bent hafa á það hversu mikill bútasaumur þetta er í raun og veru sem við höfum fyrir framan okkur. Reyndar er ég þeirrar skoðunar almennt að þegar hingað koma frumvörp sem eru jafnumfangsmikil og þetta og gera jafnmiklar breytingar og þetta frumvarp gerir á lögunum sjálfum sé nánast komið að því að setja þurfi ný heildarlög. Það gefur þinginu miklu betra heildaryfirlit yfir það viðfangsefni sem verið er að fást við. Ég vil í upphafi segja að ég tel margt ágætt í þessu máli. Margar tillögur horfa til framfara en hins vegar skortir á að stóru prinsippin séu rædd. Það voru líka mistök að mínu áliti að koma fram með þessar breytingartillögur áður en skýrsla rannsóknarnefndarinnar var gerð opinber, vegna þess að að sjálfsögðu hefur margt nýtt komið fram í skýrslu nefndarinnar sem gefur þinginu tilefni til að bregðast við, og það er reyndar að bregðast við og er með mál inni í sérstakri nefnd og sumir af þeim þáttum sem þar hafa komið fram snúa einmitt beint að fjármálamarkaðnum. Skýrsluhöfundurinn sem ég vék að hafði áður en rannsóknarskýrslan kom fram áttað sig á nokkrum veikleikum í íslenska fjármálakerfinu sem reynt er að bregðast við í frumvarpinu eftir ábendingar hans og eftir útkomu skýrslu hans. Allt of lítil umræða hefur farið fram um það hér og allt of lítil rök eru færð fyrir því í frumvarpinu og fátækleg umræða er jafnframt um það í nefndarálitum að mínu áliti, hvort rétt sé að bregðast við með þeim hætti sem ráðgjafi ríkisstjórnarinnar leggur til eða hvort aðrar leiðir eigi að koma til skoðunar hér. Einna mest hefur verið um það deilt hvort ekki þurfi að tryggja dreifða eignaraðild að fjármálafyrirtækjum. Ég er þeirrar skoðunar að ein af mistökunum við einkavæðingu bankanna á sínum tíma hafi verið að trúa jafnstíft og gert var á mikilvægi kjölfestufjárfesta, á mikilvægi þess að einn stór aðili tæki að sér að leiða bankana inn í nýja tíma eftir að þeir voru í raun og veru seldir frá ríkinu. Þessu atriði er í raun og veru algjörlega sleppt og hér fer fram afskaplega fátækleg umræða um þetta. Ég veit ekki hvaða ályktanir maður á eiginlega að draga af því. Er það sem sagt niðurstaða ríkisstjórnarinnar, er það niðurstaða stjórnarmeirihlutans á þinginu og meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að sú umræða sé á misskilningi byggð? Að engin ástæða sé til að tryggja dreifðara eignarhald að fjármálafyrirtækjum í framtíðinni? Eða þarf bara að tryggja dreift eignarhald að fjármálafyrirtækjum þegar þau eru einkavædd en svo eftir að það hefur gerst, skiptir það í sjálfu sér engu máli? Ég er þessu ósammála. Ég tel að umræðan um dreifða eignaraðild eigi heima einmitt í umræðunni um þetta frumvarp. Mér finnst stóreinkennilegt að ekki sé tekið sérstaklega á því í þessu máli og í meðförum nefndarinnar, hvort við viljum til lengri tíma marka þá stefnu hér að menn geti átt stóra hluti, ráðandi hluti í stórum bönkum á þessum litla markaði okkar þar sem allar líkur eru til þess að tveir til þrír stórir ráðandi aðilar verði áfram til staðar. Þá umræðu er ekki að finna í þessu máli, í frumvarpinu eða í umfjöllun hér, sérstaklega meiri hlutans. Annað atriði sem vissulega er aðeins komið inn á í frumvarpinu eru viðskipti eigenda bankanna við bankana sjálfa. Hér er lagt til að sú leið verði farin að slík viðskipti verði í sjálfu sér áfram heimil en setja þurfi traustar tryggingar. Síðan er því vísað yfir til Fjármálaeftirlitsins hvað skuli teljast traustar tryggingar í þessu samhengi. Hér skortir líka að mínu áliti umræðu um það hvort eðlilegt sé að þeir sem fara með mjög stóra eignarhluti í bönkum, mjög stór eignarhluti í stórum banka er að mínu áliti allt frá 15–20% og meira, hvort þeir yfir höfuð eiga að vera í viðskiptum við bankann og einnig að hve miklu leyti bankinn sjálfur á að vera í viðskiptum. Sá sem á, ef við gefum okkur dæmi, 50% í banka og það er ekkert girt fyrir það hér að einn og sami aðilinn fari með 50% í banka, það getur hins vegar verið vandkvæðum bundið fyrir viðkomandi að hafa hann skráðan á hlutabréfamarkaði, en sá sem á 50% í banka þarf kannski ekki að taka lán hjá bankanum til að ráðast í fjárfestingar. Hann lætur einfaldlega bankann sjálfan fara í þær fjárfestingar fyrir sig. Hann notar bara bankann til að kaupa önnur fyrirtæki og félög. Það er þannig sem hann gerir það. Á þessu er ekki tekið hér. En við höfum séð þá þróun á Íslandi undanfarin ár að það er akkúrat það sem eigendur bankanna gerðu, þeir létu bankana sjálfa verða mjög fyrirferðarmikla í fjárfestingum innan lands, í kaupum á ráðandi fyrirtækjum á hinum ýmsu mörkuðum og í framhaldinu var viðkomandi eignarhlutum ráðstafað að vild eigendanna sjálfra. Það er ekki tekið á neinu af þessu í frumvarpinu. Eða er þetta mál kannski ekki svar ríkisstjórnarinnar við þeim ágöllum sem fram hafa komið á fjármálakerfinu í tengslum við hrunið? Eigum við von á einhverju öðru máli? Hvaða mál er það þá? Eru það málin sem eru á bls. 18 í frumvarpinu undir lið 1, 2, 6, 7 og 8 sem við eigum von á að muni leysa úr vanda fjármálakerfisins? Er það sem sagt fækkun ráðuneyta? Á það leysa vandann sem við höfum núna við að glíma að hann komi aftur upp í framtíðinni? Er það sameining Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins? Ég tel að það sé mikilvægur þáttur málsins og er þar af leiðandi sammála hinum finnska ráðgjafa um það efni að það sé áfram hætta á því að tiltekin verkefni falli svona milli skips og bryggju og heildaryfirsýn yfir áhættu í fjármálakerfinu og fjármálastöðugleikinn geti þar með verið undir, sem sagt að þessi heildaryfirsýn geti tapast. Eitthvað er reynt að koma til móts við þetta í þessu máli með því að skylda bankana til að hafa skýrara yfirlit yfir stórar áhættuskuldbindingar og að Fjármálaeftirlitinu verði falið nýtt hlutverk í því. En ég vil taka undir með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni sem benti á það í ræðu sinni að í sjálfu sér væri eðlilegra að sá þáttur málsins væri hjá Seðlabankanum. Það eru ekki nema nokkrar vikur síðan seðlabankastjórinn sjálfur kom fram og sagði að það væri nauðsynlegt að breyta lögum til að koma í veg fyrir að þessir hlutir gerðust aftur. Það er ekki verið að leysa slíkt með þessu máli. Við þurfum að taka til nánari skoðunar spurningarnar um það í fyrsta lagi: Viljum við að einstakir aðilar fari með mjög stóra eignarhluti í bönkunum? Það dugar ekki eins og gert er í þessu máli að gera þeim skylt að tilkynna um að þeir ætli að gera það og að Fjármálaeftirlitið eigi síðan að hafa heimild á grundvelli Evróputilskipunar til að tjá sig um það hvort þeir séu hæfir til að fara með slíkan eignarhluta. Við þurfum líka að hafa skoðun á því hér hvort við viljum að einstakir aðilar fari með slíkan eignarhlut og hvaða skilyrði við viljum setja fyrir slíku. Í öðru lagi er það þetta atriði sem ég nefndi áðan sem snýr að viðskiptum viðkomandi eigenda við bankana sjálfa og þátttöku bankanna í fjárfestingum innan lands. Höfum í huga eitt sem hefur mótað þetta samfélag og ræður mjög hegðun á mörkuðunum á Íslandi, við erum bara 300 þúsund manns hér, við verðum alltaf með fákeppni á mörgum sviðum. Ef við setjum ekki reglur sem koma í veg fyrir að einstakir aðilar verði svona fyrirferðarmiklir, eins og þeir geta gert í krafti eignarhalds á bönkum, er samfélagsgerðinni stefnt í vissan voða og síðan í framhaldinu samfélagssáttmálanum. Þetta eru atriði sem við ættum að vera að ræða. Ég verð að segja eins og er að ég furða mig á því að hér skuli einungis einn stjórnarþingmaður vera í salnum og enginn af ráðherrunum. Jafnvel þótt hér sé ekki mál sem er til 1. umr. heldur er komið á forræði þingsins þætti mér það eðlilegt í jafnmiklu stórmáli og þetta er, þetta er svar ríkisstjórnarinnar við hruninu, við því hverju þurfti að breyta í fjármálageiranum, hjá fjármálafyrirtækjunum. Þegar það mál er til umræðu á þinginu mætir bara enginn. Það má nánast segja að hrunið sjálft sé hér undir í umræðunni og í salnum eru engir stjórnarþingmenn.  Rannsóknarskýrslan hefur síðan fært okkur heim sanninn um það að margar af þeim reglum sem voru til staðar voru einfaldlega brotnar. Það var farið á svig við þær og þær voru brotnar. Það þýðir þá ekki að skort hafi strangari reglur en áhættan átti að verða okkur ljós talsvert fyrr. Við vitum að það er eitthvað stórkostlega mikið að íslenska fjármálakerfinu þegar einn einstakur aðili getur byggt upp jafnstóra áhættu og við sáum gerast fyrir hrun íslenska fjármálakerfisins, þegar einn aðili er kominn með u.þ.b. helminginn af öllu eigin fé fjármálakerfisins er eitthvað mikið að. Reynt er að bregðast við þessu með því að skylda bankana til að halda utan um sínar stóru áhættuskuldbindingar og færa Fjármálaeftirlitinu heimildir til að fylgjast betur með en ég tel að það skorti enn umræðuna um prinsippatriðin sem ég hef gert hér að umtalsefni. Mér finnst líka dálítið óljóst í málinu, ég verð að segja það eins og er vegna þess að ég hef reynt að kynna mér efnisatriði frumvarpsins og skýringar og síðan nefndarálit, mér finnst dálítið óljóst í málinu hvort verið er að þrengja hér skilgreiningar á tengdum aðilum eða hvort einungis er byggt á gömlu reglunum um þau efni. Ljóst er að bankarnir sjálfir virðast ekki hafa virt þær reglur sem voru í gildi. Því er ástæða til að ræða það hvort þörf sé á að þrengja þær reglur þrátt fyrir að það hafi svo sem ekki verið farið eftir þeim fram til þessa, en mér finnst þetta mjög óljóst þó að ég fagni því í sjálfu sér að þetta sé tekið saman í orðskýringum fremst í frumvarpinu og það færir mig aftur að þeirri niðurstöðu sem ég vék að áðan að líklega hefði verið best að taka þetta frumvarp saman í nýju heildarfrumvarpi til nýrra laga um fjármálafyrirtæki. Það eru nokkur atriði til viðbótar sem í sjálfu sér væri hægt að koma inn á en meginatriðið er þetta, og það er fyrst og fremst ástæðan fyrir því að ég vildi kveðja mér hljóðs, að mér finnst stóru spurningunum ekki vera svarað hér, alls ekki. Mér finnst spurningarnar sem æpa á okkur og mest er spurt um í almennri umræðu um rannsóknarskýrsluna og orsakir og aðdraganda að hruninu, mér finnst þær spurningar enn þá standa og þeim er ekki svarað hér. Þá umræðu verðum við að hefja undir einhverjum öðrum dagskrárlið í þinginu en umræðu um þingmál og mikilvægt er að í þeirri umræðu verði hlutirnir settir í víðara samhengi að mínu áliti. Það er ástæða til að setja hlutina í samhengi við það hvernig við viljum sjá markaðina þróast og samfélagsgerðina myndast eftir hrunið. Í því efni er full ástæða til að taka fjölmiðlamarkaðinn með inn í myndina, gæta að því að fjölmiðlarnir geti gegnt hlutverki sínu, þeir hafa ekki einungis því hlutverki að gegna að veita ráðandi stjórnvöldum aðhald heldur líka fyrirtækjunum í landinu. Þegar einstakir aðilar eru ekki einungis orðnir fyrirferðarmiklir á stórum mörkuðum eins og t.d. matvörumarkaði, heldur vilja líka gína yfir stórum fyrirtækjum á fjármálamarkaði og komast yfir þau völd sem fjármálafyrirtækin veita þeim og láta það ekki duga, heldur vilja þess utan fara með fullt eignarhald á stórum fjölmiðlafyrirtækjum, þá held ég að sú spurning sé komin upp á Íslandi hvort ekki sé orðið tímabært að koma með lög sem hindra slíka hringamyndun. Þetta er umræða sem við ættum að vera að taka hér, ekki einhver bútasaumur í tengslum við lög um fjármálafyrirtæki þar sem er ekki einu sinni brugðist við öllu því sem kom fram í skýrslu í mars árið 2009. Ég hef heyrt það hér frá framsögumönnum stjórnarliða í umræðu um nefndarálitin að ekki hafi gefist tími til að gera meira. En nú er liðið rúmt ár frá því að skýrslan kom fram, á að bíða í annað ár eftir því? Stóru spurningunum er ekki svarað. Þessi umræða verður að halda áfram. Ég fagna því að málið skuli sem slíkt fara til viðskiptanefndar til frekari skoðunar en það mun ekki bæta fyrir þau stóru göt sem eru í þessum málatilbúnaði hjá ríkisstjórninni.

Frú forseti. Sjálfstæðismenn fara hér mikinn og ræða um nauðsyn þess að tryggja dreift eignarhald á fjármálafyrirtækjum. Tekið er á eignarhaldinu í öðrum lögum en í lögum um fjármálafyrirtæki. Það er gert í lögum um verðbréfaviðskipti, sem eru m.a. til umræðu í viðskiptanefnd. Þar segir að tilboðsskylda hvíli á þeim sem öðlast yfirráð yfir fjármálafyrirtæki sem hefur verðbréf skráð á markaði. Með yfirráðum í skilningi laganna er miðað við 30% atkvæðisréttar. Þetta ákvæði á ekki við um fjármálafyrirtæki sem fjármagna sig með innlánum, sem eru sparisjóðir. Við í stjórnarmeirihlutanum höfum lagt áherslu á að hér sé til sparisjóðakerfi sem sé með öðrum hætti en önnur fjármálafyrirtæki, kerfi sem að mestu leyti miðar að því að bjóða upp á innlánaþjónustu og fjármagna útlánin með þeim innlánum sem berast inn. Þetta er ekki sambland af fjárfestingarbönkum og viðskiptabönkum, sem hefur verið gagnrýnt, heldur fyrst og fremst viðskiptabankar. Íslenskir neytendur hafa því val um það hvort þeir vilja vera í bönkum sem eru hvort tveggja í senn fjárfestingarbankar og viðskiptabankar eða einungis viðskiptabankar. Ég vil síðan taka það fram að hvergi í Evrópu er það þannig að þessi starfsemi, fjárfestingarstarfsemin og viðskiptabankastarfsemin, sé aðskilin. Hún er það ekki heldur í Bandaríkjunum, en fyrst og fremst er verið að ræða um nauðsyn þess 

Virðulegi forseti. Ég hygg að hér hljóti að vera einhver misskilningur á ferð. Vissulega er það þannig að þeir sem eru að höndla með skráð hlutabréf, verðbréf sem eru skráð í kauphöll, geta þurft að sætta sig við yfirtökuskyldu ef þeir komast yfir 30% af viðkomandi bréfum. En staðreynd málsins er sú að bæði er það þannig að sum fyrirtæki eru skráð á markað að þeim er heimilað að fá undanþágur frá þessari reglu, eins og dæmin sanna, og síðan er það hitt að 30% eignarhlutur er kannski allt of hár fyrir þau fyrirtæki sem við erum hér að fjalla um. Eða er það sem sagt mat hv. þingmanns að 30% eignarhlutur sé hæfilegur í tilfelli fjármálafyrirtækja? Er það það sem menn áttu við þegar verið var að gagnrýna Sjálfstæðisflokkinn fyrir að tryggja ekki dreift eignarhald? Var það fyrir það að hafa ekki tryggt að menn mættu ekki fara yfir 30 prósentin? Finnst mönnum 30% hæfilegt í þessu tilliti? Ef menn vilja sætta sig við 30% eignarhlut viðkomandi aðila á fjármálafyrirtæki þurfa menn að svara spurningunni um hitt: Má viðkomandi aðili í fyrsta lagi yfir höfuð stunda viðskipti við viðkomandi banka eða ætla menn einungis að setja það skilyrði að fyrir slíkum viðskiptum séu traustar tryggingar eins og gert er í frumvarpinu? Eða ætla menn að þrengja þá reglu þannig að mönnum sé gert ókleift að eiga slík viðskipti og kannski að rýmka þær heimildir eftir því sem eignarhluturinn minnkar? Þetta er allt önnur umræða en sú sem ég var að reyna að vekja athygli á hér, allt önnur umræða. Þetta snýst ekki um það hvort um skráð fjármálafyrirtæki gildi þær reglur að viðkomandi geti ekki farið yfir 30% eignamörkin. Er ekki líka vel inni í myndinni að viðkomandi fyrirtæki verði ekki skráð? Það gæti t.d. heitið - leyf mér að hugsa aðeins - Arion banki, 

Frú forseti. Það er eins og hv. þingmaður hafi gleymt því að frumvarpið hefur efnisgreininguna: hertar reglur. Hér er ekki verið að boða endurreisn bankakerfisins heldur er fyrst og fremst verið að bregðast við ábendingum Kaarlos Jännäris og margra þeirra ábendinga er getið í rannsóknarskýrslunni. Þar er talað um að ein af ástæðunum fyrir hruni bankanna séu lán fjármálastofnana til eigenda og meðlima í stjórnum með veði í bréfunum sjálfum og á því er m.a. tekið í frumvarpinu. Hvað varðar þetta dreifða eignarhald langar mig að vita hvað hv. þingmaður á við með því að krefjast þurfi þess af einhverjum sem eru núna kröfuhafar í gömlu bönkunum sem síðan eiga hlut í nýju bönkunum. Það er náttúrlega alveg ljóst að við þær aðstæður sem við búum núna er erfitt að setja reglur eða lög um dreift eignarhald en það útilokar samt ekki nauðsyn þess að stjórnvöld móti stefnu um eignarhald fjármálafyrirtækja. Það er í bígerð. Það er ætlunin að móta heildstæða stefnu um fjármálamarkaðinn en stjórnarliðar eru að bíða eftir niðurstöðum þingmannanefndarinnar sem er að vinna úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þegar þingmannanefndin hefur skilað af sér 

Virðulegi forseti. Við þurftum enga rannsóknarskýrslu og við þurftum ekkert hrun þegar við tókum umræðu á sínum tíma um það hvernig við ætluðum að haga eignarhaldi á bönkunum. Það þurfti engar slíkar hamfarir til þess að eiga samræður í þingsal um það með hvaða hætti við ætluðum að standa að einkavæðingu bankanna. Þetta snýst bara um prinsippin. Þetta snýst um það prinsipp hvort við viljum að eignarhald á stóru bönkunum á Íslandi sé dreift eða ekki. Þurfa menn eitthvað frekar að ræða það? Þurfa menn að bíða eftir niðurstöðu þingmannanefndarinnar til að átta sig á því hvað menn vilja í því efni? Ég tel skynsamlegt að ganga þannig frá þessum málum að eignarhaldið verði dreifðara í framtíðinni, sama hvort félögin eru skráð eða ekki skráð. Ég tel líka að setja eigi strangari reglur en þær sem eru til umræðu hér um viðskipti eigenda við bankana sjálfa. Mér finnst býsna langt gengið að vísa því öllu saman yfir til Fjármálaeftirlitsins þegar spurt er hvað séu traustar tryggingar. Mér finnst það býsna langt gengið. Ef menn eru hér ekki að bregðast við því sem gerðist á haustdögum 2008 er ég bara að taka þátt í rangri umræðu. Þegar ég sé frumvarpið og les það sé ég frumvarp sem lagt er fram eftir að ráðgjafi ríkisstjórnarinnar vegna hrunsins út af fjármálafyrirtækjum skilaði skýrslu. Það er étið upp úr þeirri skýrslu ýmislegt sem er til bóta. Það kom fram í máli hv. þingmanns, sem er í andmælum við mig, að t.d. væri tekið á lánveitingum með tryggingum í bréfunum sjálfum. Já, það er eitt dæmi um mál sem horfir til framfara. Ég er ekkert að fordæma allt það sem er í þessu máli, það vantar bara stefnumörkunina. Það vantar svör við mörgum grundvallarspurningum, t.d. þeim sem ég er búinn að nefna hér svo ítrekað, viðskipti eigenda við bankana sjálfa, hámarkseignarhlutur og slíkir þættir. 

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum. Þetta er mjög stór og viðamikill lagabálkur og miklar breytingar eru gerðar. Samt virðist svífa yfir vötnunum í þessari umræðu, sem er kannski aðallega haldið fram af stjórnarsinnum, að þetta séu nokkurs konar bráðabirgðalög, menn séu að gera fyrstu breytingar og síðan muni þessu og þessu verða breytt. Þau áhrif hefur umræðan á mig. Ekki hefur verið tekið tillit til þess sem rannsóknarskýrslan leiðir í ljós enda kannski ekki hægt að ætlast til þess, hún er svo nýlega komin fram. Þar eru mjög mörg atriði sem taka þarf tillit til. Mér finnst líka vanta í frumvarpinu einhverja greiningu á því af hverju hrunið varð. Menn grípa hér í ýmislegt sem er til bóta, það er verið að bæta flíkina hingað og þangað og flest er til bóta við fyrstu yfirsýn. Ég get þar af leiðandi ekki verið á móti frumvarpinu en það lagar ekki neitt. Ég held að það nákvæmlega sama geti gerst aftur og gerðist í hruninu. Það er t.d. til bóta að taka allar orðskýringar á einn stað og tala um „náin tengsl“ - sá sem hefur bein yfirráð yfir 20% af hlutafé eitthvað slíkt, það veldur því, frú forseti, að allir eiga 19,9% í félögum, það er bara þannig, menn passa sig á því að vera ekki tengdir aðilar, passa upp á náin tengsl. Svo er það „hópur tengdra viðskiptavina“, menn passa sig á því að það gerist ekki, að menn séu nægilega langt hver frá öðrum til þess að geta starfað saman. Virkur eignarhlutur er 10%. Það þýðir að menn passa sig á því að eiga aldrei meira en 9%, eða 9,9% þannig að ekki sé um að ræða virkan eignarhlut sem þurfi þá að fara í skoðun. Síðan er það „óbein hlutdeild“ og þar eru nokkur atriði talin upp, misflókin og mjög flókin eiginlega. Þar eru menn að reyna að koma í veg fyrir að það séu einhver tengsl. Með óbeinni hlutdeild er átt við að aðili, einn sér eða í samstarfi við aðra, eigi rétt á að afla atkvæðisréttar, ráðstafa atkvæðisrétti eða neyta atkvæðisréttar, sem t.d. viðkomandi aðili fer með á grundvelli samkomulags um lífstíðarbundin réttindi hans yfir hlutunum sem atkvæðisréttinum fylgir. Ég þarf nú að hugsa þetta dálítið vel áður en ég veit hvað þetta þýðir eða skil það. Það er því reynt að setja alls konar girðingar en yfirleitt er það nú þannig að uppfinningasemi lögfræðideilda í þessum bönkum eða fyrirtækjum er ansi mikil þegar kemur að því að fara fram hjá slíku. Það sem mér finnst vanta algerlega inn í þetta, frú forseti, er það þegar hlutafélag á hlutafélag sem á hlutafélag sem á hlutafélag sem á í banka, þ.e. þegar komin er keðja af hlutafélögum, sem verður mjög ógreinileg, sérstaklega þegar einhver af þessum hlutafélögum er erlendis, jafnvel í Lúxemborg, sem veitir ekki upplýsingar, eða á Tortólaeyjum þar sem enn verra er að fá upplýsingar. Það er ekkert bannað, það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Menn geta verið með fjögur hlutafélög sem eiga hvert um sig 9,9% í banka og með því að dreifa þessu nógu lystilega út og suður kemur ekkert fram að á bak við það allt saman er einn aðili sem fer í rauninni með virkan eignarhlut, en það getur verið mjög erfitt að sanna það. Þetta er kannski vandinn. Vandinn er ógagnsæi í þessu kerfi öllu og það er það sem ég hef margoft bent á og hef flutt um það frumvarp ásamt mörgum öðrum um gagnsæ hlutafélög, að allt eignatréð liggi fyrir. Ég tel að menn verði að gera eitthvað slíkt þegar upp er staðið. Það er talað um það í nefndaráliti meiri hlutans að valdheimildir Fjármálaeftirlitsins verði auknar í þessu frumvarpi. Það er rétt en þær voru ansi miklar fyrir. Þær voru geysimiklar, þeim var bara ekki beitt. Það er spurningin: Verður þeim eitthvað frekar beitt núna? Menn eru alltaf hræddir við að baka ríkissjóði skaðabótaábyrgð ef þeir grípa harkalega inn í rekstur fjármálastofnunar, það þarf að vera mjög vel ígrundað, það þarf virkilega að vera ástæða til og kannski eru menn hræddir við að ganga of langt. Einnig er talað um að hafa útlánaskrá hjá Fjármálaeftirlitinu. Það þýðir það í mínum huga að Fjármálaeftirlitið er búið að taka að sér áhættustýringu fyrir landið og miðin, fyrir allt bankakerfið. Bankakerfið getur slakað á á meðan. Það getur alltaf vísað til þess að Fjármálaeftirlitið hafi jú fylgst með þessu öllu saman og hafi tékkað á þessu og það sé þeirra að takmarka áhættuna fyrst þeir eru komnir með þessa skrá. Settar eru strangari reglur um stórar áhættuskuldbindingar. Það er nákvæmlega það sama þar, fyrst Fjármálaeftirlitið er með þessar ströngu reglur og fylgir þeim eftir þá geti hinir verið rólegir. Rekstrarábyrgðinni er sem sagt varpað yfir á Fjármálaeftirlitið í staðinn fyrir að það hafi eftirlit. Lánveitingar til tengdra aðila og hæfi eigenda - ég er búinn að fara í gegnum það hvernig menn passa sig á að vera ekki tengdir. Það getur orðið erfitt að finna út úr því hver á hlutafélagið á Tortólu sem á hlutafélagið í Lúxemborg, sem aftur á hlutafélagið í einhverjum banka á Íslandi, það getur verið snúið. Ég held að menn séu í mjög erfiðum málum að sanna eitt eða annað þar. Einnig er verið að afmarka eignarréttindi stofnfjáreigenda og sérstaklega er það tilgreint að eignin takmarkist við bókfært stofnfé. Það reyndi á þetta með SPRON á sínum tíma og það er einu sinni þannig að ef menn eiga einhverja eign geta þeir selt hana. Það er ekkert sem getur bannað það. Eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar heimila það og banna í rauninni annað. Ef menn eiga stofnfé í sparisjóði sem einhver vill borga mikið fyrir er ekkert sem getur bannað það að menn selji það, ekkert. Þó að það sé langt yfir einhverju stofnfé get ég ekki séð að hægt sé að banna það að menn selji þessa eign sína ef einhver annar vill borga fyrir það, þ.e. einhver annar en sparisjóðurinn. Það er hægt að setja ákvæði um það, eins og var, að sparisjóðurinn megi ekki borga meira en uppreiknað verð, upprunalegt stofnfé. Búið er að fella niður ákvæðið um 5% hámark atkvæðisréttar í sparisjóði að kröfu Evrópusambandsins eða EFTA og ég held að menn hafi nú rekið sig á það að ekki einu sinni það ákvæði hjálpaði. Menn bara pössuðu sig á að eiga nógu marga aðila sem voru með 4,9%. Þetta er ótrúleg uppfinningasemi þegar kemur að því að fara í kringum einhverjar reglur. Það voru bara mjög margir aðilar sem voru með 4,9%, þeir voru allir ótengdir og lá við að þeir heilsuðust ekki á götu, en þeir voru með mjög gott net sem hélt utan um þetta allt saman. Mér finnst líka vanta að rætt sé um marga hluti. Hvernig stendur á því að sparisjóðirnir fóru allt í einu að gefa út svona óskaplega mikið stofnfé? Það er ekkert rætt um það, það hefur hvergi komið fram. Ég ætti kannski að upplýsa háttvirtan þingheim um það af hverju það var. Það var vegna þess að Alþingi setti lög um það að þessum heilaga sjóði, fé sem enginn átti, sem var inni í sparisjóðunum, skyldi stýrt af opinberum embættismönnum sveitarfélaga og ríkisins en ekki stofnfjáreigendum. Þetta var viðbragð Alþingis við því að Kaupþing ætlaði á sínum tíma að kaupa SPRON og búa til sjóð sem átti reyndar að renna til menningar- og líknarmála upp á 6 milljarða. Hann varð aldrei til, hann hvarf, en hann hefði núna verið raunverulegir peningar ef Alþingi hefði ekki komið í veg fyrir þann samning með því að setja þetta ákvæði inn. Hvað gera menn þegar þessi sjóður hjá SPRON, sem átti 85% af eigin fé SPRON - hvað gera menn? Menn blása út eigið fé með því að gefa út stofnbréf í stórum stíl og lána stofnfjáreigendum fyrir því, eða láta einhvern aðila sem þeir þekkja lána fyrir því. Þannig gerðist það. Allt í einu voru menn farnir að taka tugi og hundruð milljóna að láni til að kaupa stofnbréf og þá minnkaði þessi sjóður, þessi heilagi sjóður, úr því að vera 85% niður í það að vera 15% vegna þess að stofnféð óx svo mikið fyrir utan hann og eigið féð og menn fóru aftur að ráða yfir þessu. Þetta er nefnilega alltaf spurningin um hver ræður því mikla fé sem er í sparisjóðunum. Það var það sem menn flöskuðu á og ég varaði við því fyrir löngu síðan í grein um fé án hirðis, 1991 held ég að það hafi verið, eða 1994, þar sem ég varaði við því að fé án hirðis lægi vel við höggi þegar einhverjir kæmu að því sem ekki væru nógu vandaðir. Þegar vönduðu mennirnir koma að þessu fé er allt í lagi, þá bara koma þeir og fara. Þegar óvandaðir menn koma þá koma þeir og fara ekki. Þannig gerist það. Þeir sitja svo á fénu og stýra því lengi eftir það og njóta þeirra valda sem féð gefur þeim um allt kerfið. Hér er ekki tekið á því sem Íslendingar hafa verið að glíma við síðustu eitt eða tvö árin, það hefur verið mikið í umræðunni en það heitir Icesave og innstæðutryggingarkerfið. Ekki er búið að breyta því, hér gæti því komið erlendur banki og stofnað útibú í útlöndum. Hann getur mokað inn innlánum með því að bjóða 10% vexti ofan á evru eða jen, mokað inn peningum og dælt í eitthvað úti í heimi og við mundum upplifa nákvæmlega það sama og gerðist. Ekki er tekið á þessu í frumvarpinu enda hefur verið boðað sérfrumvarp um það og kannski verður tekið á þeim vanda. En vandinn er ekki Íslendinga, vandinn er Evrópusambandsins, þar er reglugerðin um innlánstryggingarkerfið sett og þar er uppruna hennar að leita. Mér finnst að öllu þessu samanlögðu, frú forseti, að menn hafi ekkert verið að skoða hvað fór úrskeiðis í hruninu. Það hefur enginn sest niður og greint það. Menn hafa ekki einu sinni horft á þessi net sem komu fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar, ótrúleg net af eignarhaldi, þau voru svo þéttriðin að hornsíli sleppa ekki í gegn. Ég taldi þau ekki en mörg hundruð fyrirtæki voru saman í einu neti, tengdust þvers og kruss, og þessi net, sem voru meira og minna tóm af fjármagni, voru veilan í þessu kerfi. Ég sýndi fram á það í fylgiriti með frumvarpi um gegnsæ hlutafélög að það er hreinlega veila í hlutafélagaforminu. Það er alvarleg veila í því sem menn hafa notað, ekki bara hér á landi heldur um allan heim. Á meðan menn taka ekki á þeirri veilu þurfa þeir alla vega að átta sig á því hvernig hún virkar, hvernig hún vinnur til þess að reyna að koma í veg fyrir skaða. Það er ekki nóg að taka móðurfélag heldur þarf að taka móðurfélag móðurfélagsins, þ.e. ömmuna, og það þarf að taka móðurfélag móðurfélags móðurfélagsins - þetta er miklu erfiðara viðfangs en menn ímynda sér og ég held að sú breyting sem gerð er á frumvarpinu lagi ýmislegt en hún lagar ekki grundvallarveiluna. Í rauninni ætti allur heimurinn að líta til Íslands og læra af hruninu mikla sem við borguðum ansi gott námskeiðsgjald fyrir. Við ættum því að vanda okkur við að læra vel og nýta þekkinguna sem var svona dýrkeypt til þess að koma í veg fyrir að slíkt hrun geti orðið aftur. Ég held að þessar breytingar hér komi ekki í veg fyrir það, því miður. En þær eru samt sem áður til bóta. Ég mun styðja þær en þær munu ekki koma í veg fyrir að hér verði aftur hrun. Nú eru menn orðnir svo snjallir í þessum fræðum öllum að viðbúið er að menn verði fljótari að koma upp viðlíka neti aftur nema löggjafinn fari að greina hvað raunverulega fór úrskeiðis.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans. Ég vildi hins vegar fá að koma upp og benda á það sem hefur komið fram í máli formanns viðskiptanefndar og varaformanns og í mínu líka, þegar við fluttum framsögu okkar bæði í dag og í gær, að þetta er náttúrlega bara hluti af þeim breytingum sem eru fyrirhugaðar. Þetta byggir á átta liðum eða tillögum frá Kaarlo Jännäri á sínum tíma. Við erum þegar búin að fara í það að fækka ráðuneytum og sinna málefnum fjármálamarkaðarins, þetta er nú allt komið undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Búið er að færa Seðlabanka Íslands undir sama ráðuneytið, þ.e. efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Og núna erum við að fara í liði 3–5 sem varða einmitt valdheimildir Fjármálaeftirlitsins og hvernig það getur þá vonandi beitt sér af meiri krafti, útlánaskrá og strangari reglur um stórar áhættuskuldbindingar. Það er síðan áhyggjuefni hjá okkur sem sitjum í viðskiptanefnd að við verðum einhvern veginn að finna leið til að hvetja Fjármálaeftirlitið til að beita þeim valdheimildum sem verið er að gefa því núna með þessum breytingum og þeim sem það hafði áður, af meiri krafti. Og eitt af því sem Jännäri benti á var að nota þyrfti í miklu meira mæli vettvangskannanir hjá eftirlitsskyldum aðilum, raunar bara einhvers konar skattalögreglu eins og hjá Pútín í Rússlandi. Síðan nefndi þingmaðurinn líka áhyggjur sínar varðandi innstæðutryggingarkerfið. Ég vil taka undir það og það var einmitt ein af ábendingunum hjá Jännäri að við yrðum að endurbæta það og skoða það. Það frumvarp, sem er inni í viðskiptanefnd núna, er mál sem ég hef mjög miklar áhyggjur af vegna þess að ég sé ekki annað en við séum að fara í nákvæmlega sömu fótsporin og við fetuðum hér þegar við settum síðast á innstæðutryggingarkerfi. Ég held að það sé 

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður staðfesta það að þetta séu bráðabirgðalög og séu ætluð bara til bráðabirgða en einhver raunveruleg lausn komi seinna. Ég vona að menn setjist niður annaðhvort hjá nefndinni eða í ráðuneytinu eða einhvers staðar til að skoða skýrslu rannsóknarnefndarinnar og fari í gegnum það hvar hún bendir á veilur í þessu og skoði kannski einnig alþjóðlega þróun og hvað er að gerast, því að þetta gerðist ekki bara á Íslandi, þetta var kannski hvað alvarlegast á Íslandi en það var mjög alvarlegt annars staðar líka. Ég held að menn verði að taka á honum stóra sínum við að reyna að finna hvað fór úrskeiðis og þetta frumvarp lagar það eiginlega ekki neitt, tel ég. Og þetta raðeignarhald og krosseignarhald og lán til kaupa á hlutabréfum er allt hægt í dag með þessu frumvarpi bara með því að hafa nógu langa keðju af eigendum. Ég bendi á að ríkið sjálft fór þá leið þegar það lenti í því að einkavæða bankana og vissi ekki hverjir voru eigendurnir og ekki hvort þeir væru góðir eða slæmir og hafði ekkert um það að segja. Þá skutu menn svona fyrirtæki inn á milli og sýndu fólki. Notuðu sem sagt sömu aðferðirnar og útrásarvíkingarnir og hægt er að gera, að skjóta bara inn einu fyrirtæki og svo er alltaf bent á að það sé eigandinn en eigandi þess er alveg óljós. Mér finnst ríkið hafa farið þarna fram með mjög slæmu fordæmi.

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til að gera nákvæmlega það sem hann sagði í ræðu sinni að hann vildi gera; hann rifjaði það upp þegar hann var að tala um fé án hirðis. Ég vil líka hvetja hann til þess að skrifa - við getum þess vegna komið á lengri utandagskrárumræðu um það hér í þinginu - um það hvers konar fjármálamarkað við viljum byggja á Íslandi. Ég held að við séum öll sammála, hvort sem við erum í meiri hluta eða minni hluta hér á Alþingi, um að við þurfum að komast að niðurstöðu um það hvers konar fjármálamarkað þjóð sem er með 320 þúsund einstaklinga ræður við. Þetta er eitthvað sem við höfum ekki skoðað nógu vel. Áttundi liðurinn, sem Jännäri bendir á, er það að við þurfum að vera mjög virk í alþjóðlegu samstarfi á sviði löggjafar og eftirlits með fjármálastarfsemi. Rannsóknarnefndarskýrslan bendir á það og hefur miklar áhyggjur af því t.d. að innstæðutryggingar séu tryggðar í evrum sem getur verið mjög erfitt, eins og við sáum, þegar gengið fellur og skuldbindingar innstæðutryggingarsjóðsins tvöfaldast eða þrefaldast við það eitt. Við höfum líka séð hvernig við höfum verið að innleiða EES-tilskipanir, að við höfum ekki verið að reyna að grípa inn í ferlið fyrr með virku samstarfi. Ef við horfum síðan á það hvar verið er að skera niður hér á Alþingi erum við að skera niður í alþjóðlegu samstarfi. Það var ætlunin að auka t.d. samstarfið við Evrópuþingið, þar sem mun meira af löggjafarvinnunni fer nú fram en áður var innan Evrópusambandsins, en þar er verið að skera það niður. Ég hef líka velt því fyrir mér hvort við gætum í auknum mæli farið í meira samstarf við Norðmenn. Norðmenn hafa verið með mjög virkt og gott fjármálaeftirlit. Þeir eru með mjög áhugaverða löggjöf, hvort sem við lítum á varðandi almennar fjármálastofnanir eða sparisjóði. 

Frú forseti. Ég vil taka undir það og þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa athugasemd. Ég hef svo sem bent á það hér áður, og sagði þá að ég vonaðist til að Evrópusambandið hlustaði, að innlánstryggingakerfið þyrfti að vera eitt fyrir alla Evrópu, þannig að ef hrun er í einu landi grípi öll löndin inn í til þess að halda uppi trausti á innlánin í bankakerfinu. Síðan þarf það að vera þannig að það sé einhver stofnun sem fylgist með þessu öllu og sú stofnun geti stöðvað innlánsreikninga sem vaxa óeðlilega hratt, sérstaklega ef það er vegna mjög hárra innlánsvaxta sem eru alveg úr takti, svo að ég tali nú ekki um, eins og mér skilst að hafi gerst í Hollandi, að innlánsvextirnir á Icesave voru komnir upp fyrir útlánsvexti. Það þyrfti líka að vera almenn regla í Evrópusambandinu að innlán hafi alltaf forgang í þrotabú og það sé vitað fyrir fram og sett í reglur. Þessu gætum við komið áleiðis til Evrópusambandsins og svo þyrftum við að kynna þeim þessa veilu í hlutabréfaforminu og koma inn þessari hugsun um gagnsæ hlutafélög þannig að eignarhald í hlutafélögum sé gagnsætt. Það er kannski aðalmeinið í þessu að menn eru að fela eignarhald og komast þannig fram hjá öllum reglum sem verið er að setja um virkan eignarhlut, tengda aðila o.s.frv. Svo er það náttúrlega annað sem menn þurfa líka að huga að. Menn þurfa að koma í veg fyrir að einhver geti unnið skemmdarverk. Segjum að einhver sé virkur og góður aðili, hluthafi, með hlutafélag. Síðan kaupir einhver í honum úti í heimi, segjum að þetta sé erlent fyrirtæki með góðan orðstír, svo kaupir einhver í honum sem ekki er góður. Á hann þá að teljast vondur af því einhver keypti í honum sem hann gat í rauninni ekki hindrað? Þetta er vandamál sem líka þarf að leysa.

Virðulegi forseti. Það er margt sem vekur mikla athygli í tengslum við umræðu um þetta mál sem nú er á dagskrá, þ.e. frumvarp ríkisstjórnarinnar til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki. Það fyrsta er kannski það hversu einsleit umræðan um þetta mikilvæga mál hér í þingsalnum er. Það er mjög athyglisvert hversu fáir þingmenn stjórnarflokkanna sjá ástæðu til að taka þátt í umræðu um þetta mikla mál, þeir læðast með veggjum, láta lítið fyrir sér fara og taka fæstir til máls í umræðunni ef þeim ber ekki skylda til þess stöðu sinnar vegna. Það er rétt að hv. þm. Lilja Mósesdóttir, formaður nefndarinnar, hefur tekið þátt í umræðunni og einnig hv. þm. Magnús Orri Schram, varaformaður hv. viðskiptanefndar, en það eru afar fáir aðrir stjórnarþingmenn sem hafa séð sér fært að koma hér og lýsa viðhorfum sínum til þess máls sem við ræðum og ástæðunnar fyrir því að við erum að ræða það, sem er hvorki meira né minna en hrun heils fjármálakerfis. Frumvarpið felur í sér viðbrögð ríkisstjórnarinnar við hruni fjármálakerfisins. Það eru nú ekki fáir þingmenn hér á hv. Alþingi sem hafa haft uppi mikla og harða gagnrýni á bankakerfið sjálft, en ekki síður á þá stjórnmálamenn sem réðu ferðinni í aðdraganda bankahrunsins og meðan það reið yfir. En síðan þegar við ræðum hér viðbrögð ríkisstjórnarinnar og tillögur hennar um það hvernig reisa eigi fjármálakerfið við, reisa bankakerfið, breyta leikreglunum, sem hljóta að eiga að hafa það að markmiði að tryggja að sagan endurtaki sig aldrei, þá skila stjórnarþingmenn auðu í umræðunni, loksins þegar til stykkisins kemur, og taka ekki þátt í henni. Þetta finnst mér mjög athyglisvert við alla þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um þetta mikilvæga mál. Það er heilög skylda allra stjórnmálamanna á Íslandi og allra stjórnmálaflokka að þegar fjármálakerfið hefur hrunið, bankakerfið hefur hrunið, sokkið með manni og mús, ber öllum að líta um öxl, horfa yfir farinn veg og draga lærdóm af því sem gerst hefur. Vandi þeirrar ríkisstjórnar sem stendur á bak við þetta frumvarp er sá að henni hefur ekki lánast að draga lærdóm af því sem hér gerðist. Ég fór yfir það í ræðu í gær, um frumvarp til laga um vátryggingastarfsemi, að þau frumvörp sem ríkisstjórnin leggur fram á þinginu, þ.e. það mál sem við ræðum núna, breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, frumvarp til laga um innstæðutryggingar og fleiri frumvörp sem ætlað er að bregðast við hruni fjármálakerfisins og bæta úr því sem aflaga fór, væru öll lögð fram hér á Alþingi áður en skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var birt. Ég hefði talið að ef menn hefðu viljað viðhafa vönduð vinnubrögð hefði ríkisstjórnin átt að sjá sóma sinn í því að draga öll þessi frumvörp til baka, máta þau við það sem fram kemur í rannsóknarskýrslunni, bæta úr þeim með þeim hætti að tekið sé mið af þeim fjölmörgu ábendingum og þeirri ítarlegu umfjöllun sem fram kemur um fjármálamarkaðinn, fjármálastarfsemi og starfsemi sem henni tengist í skýrslu rannsóknarnefndar. Þetta hefur ekki verið gert og á þessi sjónarmið mín hefur ekki verið fallist, hvorki hér í þingsalnum né í hv. viðskiptanefnd. Ég tel að það sé mjög miður. Mér finnst það mjög miður að hæstv. ríkisstjórn ætli sér að gera breytingar á gríðarlega veigamiklum lögum sem varða starfsemi sem varð fyrir óskaplegum skakkaföllum með hrikalegum afleiðingum fyrir hana sjálfa og fyrir þjóðina alla, að ríkisstjórnin sé ekki reiðubúin að horfast í augu við að taka þarf þessi mál öll til heildarendurskoðunar og í samræmi og samhengi. Þess í stað virðist ríkisstjórnin ætla að láta eins og rannsóknarskýrslan hafi í rauninni aldrei verið skrifuð. Og hv. þingmenn stjórnarflokkanna, sem hér hafa tekið til máls, hafa látið eins og það sé engin ríkisstjórn í landinu. Þeir segja: „Ja, þessar breytingar og þessi yfirferð verður að bíða þeirrar yfirferðar sem þingmannanefnd Alþingis er að vinna að.“ Það er með öðrum orðum látið eins og ríkisstjórnin sé algjörlega bjargarlaus til þess að takast á við þau vandamál sem þarf að ráðast í og gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru og er búið að uppljóstra í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hér er talað um það að þetta frumvarp um fjármálafyrirtæki sé bútasaumur; það sé ekki heildstætt, þetta sé ekki heildstæð endurskoðun á lagaumhverfi um fjármálafyrirtæki, það sé verið að setja plástra á sárin og beita smáskammtalækningum í stað þess að reyna að lagfæra það sem aflaga fór. Allt er þetta rétt en þó svo að bútasaumur geti verið ágætur í almennum hannyrðum er það þannig að þegar heilt fjármálakerfi er hrunið leyfist okkur ekki að ætla að tjasla upp á það með einhverjum smáskammtalækningum. Bæði hæstv. ríkisstjórn og þinginu sjálfu ber að taka öll þessi mál til heildarendurskoðunar. Það er rétt sem hv. þm. Óli Björn Kárason sagði hér fyrr í umræðunni, það nægir ekki að gera breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, það þarf að taka alla löggjöf um fjármálamarkaðinn, hvort sem það eru lög um fjármálafyrirtæki, um sparisjóðina, um vátryggingar, um innstæðutryggingar, um Seðlabankann, um Fjármálaeftirlitið, um verðbréfasjóði, um alla þessa þætti, til samfelldrar endurskoðunar. Það hefur því miður ekki verið gert. Það eitt er víst varðandi það mál sem við hér ræðum er að það tryggir ekki að sagan sem við höfum orðið vitni að muni ekki endurtaka sig. Þetta mál endurspeglar ekki það sem það ætti að endurspegla, þ.e. að ríkisstjórnin ætlaði að draga lærdóm af rannsóknarskýrslunni, lærdóm af þeim áföllum sem við höfum orðið fyrir. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að það fyrsta sem vekti athygli mína við þessa umræðu væri fjarvera stjórnarliða. Það sem vekur hins vegar mesta athygli varðandi það frumvarp sem við ræðum er það sem ekki stendur í því. Það er það sem mesta athygli vekur að í frumvarpinu er ekki minnst á grundvallaratriði sem þingið þarf að taka afstöðu til. Við hljótum að vera sammála um það að verkefni þingsins, ríkisstjórnar, stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar, er að reyna að byggja upp traustan fjármálamarkað á Íslandi eftir bankahrun. Þetta frumvarp er ekki merkilegt innlegg við lausn á því verkefni. Það er t.d. ekkert fjallað um það hvort skynsamlegt sé að reka fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í einni stofnun. Hvers vegna er það ekki gert? Treystir ríkisstjórnin sér ekki til að taka afstöðu til þess hvort viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi sé æskileg í einni og sömu stofnuninni eftir þá reynslu sem við höfum orðið fyrir? Treystir hún sér ekki til þess að taka þá umræðu sem á sér stað í öllum löndunum í kringum okkur sem orðið hafa fyrir skakkaföllum á fjármálamarkaði? Við sjálfstæðismenn, og þá ekki síst formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, höfum fyrir löngu bent á marga þætti sem aflaga fóru í fjármálakerfinu og í löggjöfinni um fjármálastarfsemi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur axlað ábyrgð á þeim. Það hefur verið nefnt á vettvangi Sjálfstæðisflokksins að það hafi verið mistök að skipta Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitinu upp með þeim hætti sem gert var. Maður hefði nú talið, eftir allt sem sagt hefur verið um þessar tvær stofnanir og allt það sem um þær stendur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar, svo ekki sé nú minnst á það fjaðrafok sem varð hér á þingi varðandi tengslin við yfirstjórn Seðlabankans og miklar yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra í tengslum við þau mál, að ríkisstjórnin hefði einhverjar hugmyndir um það hvernig hún ætlaði sér að haga samspili Seðlabanka og Fjármálaeftirlits til framtíðar. Það er nú aldeilis ekki þannig vegna þess að í þessu frumvarpi, sem er frumvarp til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki, er ekkert tekið á þessum atriðum. Það segir allt sem segja þarf um hugleysi þeirrar ríkisstjórnar sem stendur að baki frumvarpinu. Hér hefur verið vikið að málefnum sparisjóðanna og menn furða sig á því hvers vegna spurningum um framtíðarskipan sparisjóðanna er ekki svarað í frumvarpi til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki. Það er eins og annað, menn virðast annaðhvort ekki hafa stefnu í málefnum sparisjóðanna eða þeir treysta sér ekki til þess að setja hana fram, hugsanlega vegna þess að það blasir við að stjórnarflokkarnir eru í grundvallaratriðum ósammála, hvort sem það tengist fjármálamarkaðnum eða á öðrum sviðum. Þetta er ljóður á ráði þeirra sem standa að frumvarpinu. Nú nýverið var gefin út stefna á hendur sex eða sjö einstaklingum og einu endurskoðunarfyrirtæki í New York, skaðabótakrafa upp á litla 260 milljarða. Ekki ætla ég að fara að fella dóma í því máli, hvort sú stefna eigi við rök að styðjast, eða þær dómkröfur sem þar koma fram, en hún beinist auðvitað að einstaklingum sem voru eigendur og stjórnendur Glitnisbanka. Það sem er merkilegt í þeim málatilbúnaði öllum er að þar er aðilum stefnt sem ekki höfðu formlega stöðu innan Glitnis aðra en þá að vera stórir eigendur félagsins. Þeir voru með öðrum orðum skuggastjórnendur. Þeim er gefið að sök að hafa beitt áhrifum sínum sem slíkir til þess að skara eld að eigin köku. Þetta er eitt merkilegasta dómsmál sem, hvað eigum við að segja, rekið hefur á fjörur okkar Íslendinga í tengslum við bankahrunið. En maður skyldi ætla að þeir atburðir sem áttu sér stað, bæði í þeim banka og í öðrum íslenskum bönkum, hefðu átt að verða tilefni fyrir ríkisstjórnina til að taka á málum sem varða ábyrgð svokallaðra skuggastjórnenda í fjármálafyrirtækjum. Það hafa nefnilega komið fram mjög áþreifanlegar vísbendingar um það að íslenskum fjármálafyrirtækjum hafi ekki einungis verið stjórnað af stjórnarmönnum í bönkunum eða framkvæmdastjórum eða forstjórum heldur einnig af mönnum sem stóðu utan hins formlega valdakerfis bankanna. Eins og staðan er í dag er ekkert í íslenskum lögum sem kveður á um ábyrgð slíkra skuggastjórnenda. Það eru vissulega refsiákvæði í hlutafélagalögum og refsiákvæði í öðrum lögum sem geta átt við um slíka aðila, en ég hefði talið að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn ætti að vera búinn að fá næg tilefni til að taka afstöðu til þess hvort Alþingi ætti hugsanlega að lögfesta einhverjar reglur, einhverjar ábyrgðarreglur, sem sneru að þessum skuggastjórnendum. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi það, og það kemur fram í minnihlutaáliti mínu og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að ekki er kveðið á um málskotsrétt þeirra sem ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins beinast að. Ég tel að þegar þetta mál kemur til hv. viðskiptanefndar, milli 2. og 3. umr., hljótum við að þurfa að taka þann þátt málsins til sérstakrar athugunar. Það er nú þannig hjá annarri stofnun hér í bæ, Samkeppniseftirlitinu - þeir sem ákvarðanir Samkeppniseftirlitsins beinast að þurfa ekki að sætta sig við að það sé einungis eitt málsmeðferðarstig heldur geta þeir áfrýjað til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Því er ekki að heilsa í tilviki Fjármálaeftirlitsins. Það má vera að það væri til mikillar hagræðingar, t.d. fyrir dómskerfið, að koma slíku áfrýjunarstigi á á stjórnsýslustigi frekar en að beina þeim ágreiningsmálum sem upp kunna að koma innan Fjármálaeftirlitsins fyrir dómstóla. Fyrir nú utan það að almennt hefur verið viðurkennt í réttarríkinu og í réttarframkvæmd að réttur manna til að áfrýja eða kæra ákvarðanir stjórnvalda til æðra stjórnvalds sé ein af meginreglum réttarríkisins. Við vitum að þannig er það í dómskerfinu. Menn geta áfrýjað dómum héraðsdóms til Hæstaréttar og í samkeppnisumhverfinu geta menn beint áfrýjunarrétti líka. Ég velti því fyrir mér hvers vegna í ósköpunum skyldi það ekki vera þannig varðandi Fjármálaeftirlitið. Ég hef reyndar sagt, svo að ég nefni það hér í framhjáhlaupi, að einn gallinn við ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins sé sá að úrskurðir þess eru ekki birtir. Menn ættu kannski að velta því fyrir sér hvort ekki væri ástæða til að fara að birta úrskurði Fjármálaeftirlitsins í meira mæli en gert er. Það segir sig sjálft að varnaðaráhrif slíkra ákvarðana hafa minni áhrif en þegar ekki er um birtingu að ræða.  En að lokum þetta: Það sem vekur fyrst og fremst athygli í þessu máli er að ekkert er vikið að eignarhaldi á bönkunum, hvernig það eigi að vera, dreift eða ekki. Ríkisstjórninni er nú kannski vorkunn vegna þess að fjármálaráðherra Vinstri grænna hefur á mettíma einkavætt tvo af þremur stærstu viðskiptabönkunum en upplýsir hvorki þing né þjóð um það hverjir voru hinir raunverulegu kaupendur. Þar kemur bara tvennt til, annaðhvort vill hæstv. fjármálaráðherra ekki upplýsa um það 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir ræðuna. Það var mjög áhugavert að hlusta á hann. Varðandi síðustu orð hans bendi ég bara á að núna eru komin ákvæði í frumvarpið sem tryggja að við fáum upplýsingar um það hverjir kröfuhafarnir eru og ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra ýti á græna takkann þar sem þetta eru tillögur meiri hlutans. Þingmaðurinn bar upp margar spurningar. Það hefur verið mjög áhugavert að hlusta á umræðuna í dag, við erum svolítið farin að velta fyrir okkur spurningunni um hvers konar fjármálamarkaði við viljum. Við erum farin að ræða þetta í umræðunni um þetta mál. Ég hefði áhuga á að spyrja hv. þingmann hvort hann sé þeirrar skoðunar að við eigum að aðskilja viðskiptabanka og fjárfestingarbanka. Síðan spurði þingmaðurinn líka hvort eignarhaldið ætti að vera dreift eða ekki og ég hefði áhuga á að bæta við þessum spurningum: Hvaða máli skiptir hvort eignarhaldið er dreift eða ekki? Hvaða kosti sér þingmaðurinn við dreift eignarhald eða þá eignarhald þar sem eru fáir eða jafnvel einn eigandi eins og við sjáum fram á í einhverjum tilvikum? Það er nánast þannig með þá sparisjóði sem ríkið hefur yfirtekið, þar er ríkið komið með 95% eða jafnvel meira af eignarhaldinu á sparisjóðunum. Ég spyr líka hvort þingmaðurinn sé ekki tilbúinn til að vinna með mér í viðskiptanefnd að því að tryggja að sett verði inn ákvæði um skuggastjórnendur þegar við tökum hlutafélagalögin sem fjármálafyrirtæki falla líka undir. Við höfum einmitt verið að ræða það og mjög áhugaverðar tillögur hafa komið fram þar. Líka vil ég að farið verði í endurskoðun á lögum nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, þannig að við getum 

Frú forseti. Þessi runa spurninga minnti mig á það þegar ég var keppandi í spurningakeppni framhaldsskólanna Gettu betur og átti að svara hraðaspurningum. Þetta voru margar spurningar og efnismiklar. 
             Varðandi skuggastjórnendurna er ég reiðubúinn til að fara í samstarf við hv. þingmann um að útfæra ábyrgðarreglur sem um þá gilda, enda er það sérstaklega tekið fram í nefndaráliti því sem við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skrifum undir, við gagnrýnum að ekkert sé tekið á þessum atriðum. Í því felst auðvitað að við erum reiðubúnir til að ganga til samstarfs um slíkt. Varðandi eignarhaldið á hinum einkavæddu bönkum er alveg rétt að lagðar hafa verið til breytingar sem ættu að verða til þess að það yrði upplýst, en eins og hv. þingmaður veit ef hann hefur hlustað á hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson og lesið nefndarálit okkar höfum við sjálfstæðismenn viljað ganga miklu lengra í því að fá upplýst hverjir standa á bak við kröfurnar sem mynda eignarhaldið á bönkunum. Við höfum lagt fram breytingartillögur til að þessi upplýsingagjöf verði ekki í einhverju skötulíki. Það er gríðarlega mikilvægt, sérstaklega nú á tímum þegar við erum t.d. í óvissu um það hvernig við ætlum að haga málefnum innstæðutryggingarsjóðsins, að við vitum nákvæmlega hverjir eiga bankana, 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta upphaf að svörum hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Ástæðan fyrir því að ég kom sérstaklega í andsvar við þingmanninn var sú að í ræðu hans voru mjög margar spurningar en mér fannst hins vegar skorta svolítið á svörin þannig að ég vildi ganga eftir því hjá þingmanninum hver afstaða hans væri í rauninni. Fyrst ég er hérna ætla ég líka að fá að upplýsa um a.m.k. mína afstöðu til málskotsréttarins. Ég er algjörlega ósammála því sem þingmaðurinn talaði um, að það ætti að stofna einhvers konar úrskurðarnefnd þannig að fjármálafyrirtæki gæti þá vísað því til þessarar úrskurðarnefndar og úrskurðarnefndin gæti tekið allt aðra afstöðu en Fjármálaeftirlitið og þar með tafið framkvæmd ákvarðana hjá Fjármálaeftirlitinu. Rannsóknarnefndarskýrslan gefur okkur einmitt nægan rökstuðning fyrir því af hverju við eigum að stytta þetta ferli og tryggja að Fjármálaeftirlitið geti framfylgt lögunum af krafti. Síðan eiga menn að sjálfsögðu rétt á því að fara með mál fyrir dómstóla. Yfirleitt hafa verið nægir fjármunir hjá fjármálastofnunum til að höfða mál og margir lögfræðingar hafa verið tilbúnir til að vinna fyrir bankana til að tryggja að þeir gætu á allan máta reynt að tefja og koma í veg fyrir að Fjármálaeftirlitið geti sinnt skyldu sinni sem er að tryggja heilbrigðan og eðlilegan rekstur fjármálastofnana á Íslandi. Ég hlakka til að heyra nánar skoðanir þingmannsins á því hvers konar fjármálamarkað við viljum sjá á Íslandi.

Frú forseti. Ég er ekki viss um að ég geti tekið undir það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði um málskot á stjórnsýslustigi.

Enda svaraðirðu því í ræðunni.

Ég tel, og er ekki eini lögfræðingurinn þeirrar skoðunar, að það væri mjög gott fyrir dómskerfið okkar að hægt væri að útkljá sem flest mál á stjórnsýslustigi til að koma í veg fyrir að mál sem varða samkeppnismál eða fjármálamarkaðinn endi hjá dómstólunum. Til að það sé mögulegt þarf að vera einhver málskotsréttur eða kæruréttur innan stjórnsýslukerfisins.  Varðandi eignarhaldið, fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi er ég þeirrar skoðunar að æskilegast væri að slíta í sundur fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Ég tel að eignarhaldi á bönkum, eins og reyndar alls staðar annars staðar, væri best komið 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að þrátt fyrir að stjórnarliðar hafi ekki tekið þátt í þessari umræðu er hún að mínu áliti mjög góð. Maður mundi ætla að nauðsynlegt væri að fá stjórnarliða að umræðunni til að fá sjónarmið þeirra. Svo allrar sanngirni sé gætt tek ég fram að hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur tekið þátt í umræðunni og sömuleiðis hv. þm. Magnús Orri Schram. Þetta ber hins vegar öll merki þess að stjórnarliðar séu að bíða eftir að þessi umræða sé búin þannig að hægt sé að klára hana. Það er mjög alvarlegt í ljósi þess að tvær staðreyndir liggja á borðinu. Önnur staðreyndin er sú að við förum ekki eftir ábendingum rannsóknarskýrslunnar um að við eigum í máli eins og þessu, það er sérstaklega tekið fram, að vera með skýra pólitíska sýn á það hvernig fjármálakerfi við viljum sjá. Við eigum að byggja á því en það er alveg ljóst að það liggur ekki fyrir. Hins vegar liggur fyrir, það er hin staðreyndin, að við höfum ekki skoðað rannsóknarskýrsluna og tekið hana inn í þessa vinnu. Það er mjög óskynsamlegt af augljósum ástæðum og þarf í rauninni ekki að rökstyðja. Málatilbúnaður stjórnarliða, það litla sem hefur komið fram, gengur út á að hér sé nefnd á vettvangi þingsins, þingmannanefnd, sem fari yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og við eigum að bíða eftir niðurstöðu hennar. Það stenst ekki nokkra einustu skoðun. Við eigum strax að fara í það og við eigum að reyna að vinna það jafnþétt og -örugglega, hvort sem það er á vettvangi hv. viðskiptanefndar eða með því að bæta við og láta fleiri hópa koma að málinu. Æskilegast væri að það væri eins þverpólitískt og mögulegt er. Við verðum að vinna að því að endurreisa fjármálamarkaðinn og þar á meðal eru að sjálfsögðu lög um fjármálafyrirtæki en því tengjast sömuleiðis lög um Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann, endurskoðendur og fleiri þætti. Við erum t.d. hérna að leggja ofsalega mikið traust á Fjármálaeftirlitið. Maður heyrir það á mörgum hv. þingmönnum, það er stundum talað eins og það leysi allan vanda ef bara Fjármálaeftirlitið fjallar um viðkomandi hlut. Ég vil upplýsa hv. þingmenn, ef það hefur farið fram hjá einhverjum, að Fjármálaeftirlitið samanstendur af fólki. Það er alveg sama marki brennt og fólk almennt, það hefur ekki náð fullkomnun í að vera til og þess vegna geta því jafnvel orðið á mistök. Þess vegna skulum við ekki gera þau mistök aftur að telja að bara með því að setja upp eftirlitsstofnanir og fela þeim verkefni leysum við allan vandann, það er ekki þannig. Við erum líka að búa til falskt öryggi og ýtum því verkefni frá okkur sem við hv. þingmenn eigum að sinna. Við erum að ýta því frá okkur með því að færa álitaefni yfir í Fjármálaeftirlitið og vona að Fjármálaeftirlitið leysi þetta fyrir okkur. Við komumst ekki hjá því þegar við erum að ræða um fjármálamarkaðinn að tala um hvort við eigum að hafa hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Ég nefndi það í upphafi máls míns að umræðan er orðin góð að því leyti til að við erum farin að ræða málið hér. Við eigum að sjálfsögðu að ræða þetta í nefndinni, við eigum að ræða það þegar við semjum frumvarpið en gott og vel, við erum a.m.k. farin að ræða það hér þrátt fyrir að stjórnarliðar taka ekki mikinn þátt í þeirri umræðu. Hér er spurt um afstöðu þingmanna. Ég get alveg upplýst um mína afstöðu, ég tel mjög mikilvægt að það sé hámarkseignarhlutur í fjármálafyrirtækjum. Því geta fylgt ákveðnir gallar sem felast í því að tiltölulega lítill hópur aðila, m.a. stjórnvalda, getur haft gríðarlega mikil völd og kannski ekki nægt aðhald. Það er alþjóðlegt vandamál. Ef það er mjög dreifð eignaraðild þýðir það að viðkomandi framkvæmdastjórar hafa alveg gríðarleg völd og lítið aðhald. Það eitt og sér er ekki gott. Ég hvet alla til að lesa stuttan en afskaplega góðan kafla í rannsóknarnefndarskýrslunni eftir Mark J. Flannery. Hann fer ágætlega yfir það af hverju fjármálaþjónusta er svona mikilvæg. Í örstuttu máli er röksemdafærsla hans þessi: Fjármálafyrirtæki hefur áhrif á miklu fleiri en þá sem hafa beinna hagsmuna að gæta, miklu fleiri en bara eigendur, viðskiptavini og starfsmenn. Það getur verið keðjuverkun ef viðkomandi fjármálafyrirtæki fer á höfuðið. Það gerir það að verkum að almenna reglan er sú hjá þeim þjóðum sem við berum okkur saman við að þær beita ráðum til að koma í veg fyrir að fjármálafyrirtækin fari á höfuðið. Þetta hefur ekkert með Ísland að gera, út af því að við Íslendingar erum ný í þessu vorum við ekki meðvituð um það. Það fyrirkomulag ýtir undir áhættusækni hjá eigendum og þess vegna telur ríkið eðlilegt, og löggjafinn, að reyna að lágmarka áhættusæknina hjá viðkomandi fyrirtækjum. Þau lönd sem eru vön því að hafa eftirlit með svona alþjóðlegri bankastarfsemi, eins og Holland, Belgía, Sviss, Singapúr og Hong Kong, komu betur út úr þessari alþjóðlegu bankakreppu en við, enda mun vanari því að standa í þessu. Aðgerðir stjórnvalda um að takmarka áhættu bankanna eru almennt kallaðar varúðarreglur eða „prudential regulations“. Ég tel minni hættu á misnotkun ef eignaraðildin er dreifð. Það þurfa í það minnsta fleiri en færri að koma að því að reyna að búa til misnotkun ef eigendur ætla sér að gera eitthvað sem þeir ættu ekki að gera við banka. Kannski á það sérstaklega við um þennan markað okkar. Við eigum alveg eftir að móta þá stefnu sem kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar að við þurfum að gera, móta stefnu um það hvers konar starfsemi er á fjármálamarkaði, hvaða umfang getur samrýmst stærð og getu þjóðarbúsins ef kemur til áfalla. Við þurfum síðan að fylgja þeirri stefnu eftir og við þurfum að búa til tækin til að gera það. Grundvallarspurningin er: Hvaða umfang viljum við sjá og hvernig bankakerfi? Síðan fylgir í rauninni allt annað í kjölfarið, eins og t.d. tækin til að fylgja því eftir. Ef við byrjum á öfugum enda sköpum við hættu á öðru hruni, það er ekkert öðruvísi. Við fyrirbyggjum það ekki. Mér finnst þessi skýrsla sýna það sem ég er t.d. algerlega sannfærður um, að það hafi verið mikil mistök að aðskilja Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Núverandi seðlabankastjóri kom í viðskiptanefnd út af öðru máli og hann sagði: Það er engin yfirsýn yfir fjármálastöðugleikann, hún er ekki til staðar. Verkaskipting Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans var ekki og er ekki skýr. Ef við ætlum í fullri alvöru að segja að við séum að stíga skref til að endurvekja fjármálamarkaðinn, hvernig getum við trúað því að við séum að gera eitthvað sem skiptir máli þegar við tökum ekki á þessu? Það dugar ekki að segja að í gangi sé nefnd sem eigi að fara yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og leysa þetta. Ég veit fyrir víst að hún er með gríðarlega stórt verkefni, það veit öll þjóðin. Við þingmenn getum ekki ýtt þessu frá okkur, allra síst hv. þingmenn í viðskiptanefnd. Við eigum að fjalla um þetta. Við getum ekki beðið með þetta. Við getum ekki vonast eftir því að nefndin sem fjallar um skýrslu rannsóknarnefndarinnar eða efnahags- og viðskiptaráðuneytið verði með eitthvert frumkvæði í þessu máli. Við verðum að vita hvernig menn ætla að vinna þessa hluti þannig að ef menn spyrja um afstöðu er engin spurning í mínum huga að það er skynsamlegt að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið. Menn hafa að vísu ekki spurt mig en nokkra aðra. Varðandi það hvort reka eigi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í einni stofnun skal ég bara viðurkenna að það er ástæða fyrir því að ég vil taka þá umræðu. Mér finnst ekki alveg klippt og skorið hvað sé rétt í því og ég tel algjöra nauðsyn að fara í þá umræðu. Ég vil í það minnsta vita þegar við erum búin að taka ákvörðun. Auðvitað erum við að taka ákvörðun með þessu frumvarpi. Við erum að taka ákvörðun um að fjárfestingarbankar og viðskiptabankar séu í einni stofnun og þá er að vita af hverju það er gott. Því miður voru orð hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan ekki sannfærandi. Þau gengu út á að sparisjóðirnir ættu að vera valkostur þannig að fólk veldi á milli þess að geta farið í annars vegar fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í einni sæng og hins vegar sparisjóði. Sparisjóðamálið er allt fullkomlega upp í loft og ég vek athygli á því að ástæðan fyrir því að almenna reglan um eiginfjárhlutfall eða stofnfé var sett inn er sú að vernda þá sem eru í viðskiptum við viðkomandi fjármálastofnun. Þegar kemur að sparisjóðum ætlum við að lækka þann þröskuld sem er í rauninni þvert á hagsmuni viðskiptavinanna. Með því að vera með fimm sinnum lægra stofnfé hjá sparisjóðum en hjá öðrum fjármálastofnunum aukum við hættuna á því að viðkomandi sparisjóður geti ekki sinnt hlutverki sínu og hann gæti þá farið á hliðina með slæmum afleiðingum fyrir þá sem eiga viðskipti við hann. Haldreipið er að sparisjóðurinn eigi að starfa á afmörkuðum markaði og Fjármálaeftirlitið á einhvern veginn að redda því. Það væri ágætt að fá að vita um skoðanir hv. stjórnarliða. Hvernig á þessi afmarkaði markaður sparisjóðanna að vera, t.d. á höfuðborgarsvæðinu? Hver er afmarkaður markaður sparisjóða á höfuðborgarsvæðinu? Er það Grafarvogur? Eru það Grafarvogur og Árbær? Er það öll Reykjavík? Er það bara Hafnarfjörður? Hvað ætla menn að gera? Ætla menn að koma í veg fyrir það, ef niðurstaðan er Grafarvogur, að Vesturbæingar eigi viðskipti við viðkomandi sparisjóð? Hver er hugsunin bak við það?  Virðulegi forseti. Við erum ekkert búin að taka á þessu máli varðandi sparisjóðina. Við erum að ýta því - við getum kallað það mál, vandamál eða verkefni - yfir til Fjármálaeftirlitsins og vonum að það leysist einhvern veginn. Við erum búin að ríkisvæða sparisjóðina að stærstum hluta og það er engin sýn sem er mótuð af löggjafanum, engin sýn hjá framkvæmdarvaldinu um hvernig við sjáum það umhverfi. Og hvað þýðir það? Það þýðir að vandamálið er til staðar og það eru miklu meiri líkur á að það muni vaxa en hitt. Vandinn er nefnilega sá, og það tengist líka spurningunni um fjárfestingarbankana og viðskiptabankana og mjög sparisjóðunum, að hefðbundin viðskiptabankastarfsemi hefur ekki gengið vel. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið í viðskiptanefnd gekk hún ekki einu sinni vel í góðærinu. Menn hafa m.a. bent á að þetta séu of litlar einingar fyrir íslenskan markað og eru ekki síst að tala um stóru bankana. Við höfum ekkert farið í þessa 

Og bjallan glymur.

Virðulegur forseti. Við ræðum annað stórmálið í röð, vorum með vátryggingafrumvarpið í gær og nú ræðum við frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki. Eins og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það áðan erum við í rauninni að ræða viðbrögð ríkisstjórnarinnar við hruninu. Reyndar maldaði hv. formaður viðskiptanefndar aðeins í móinn yfir þeirri orðnotkun hv. þm. Bjarna Benediktssonar þegar hún sagði að þetta væri frumvarp um hertar reglur. Mátti á henni skilja að þá væri verið að setja þær í einhverju tómarúmi. Það er einmitt það sem helst má gagnrýna við þetta frumvarp þó að ég geti tekið undir margt af því sem hér hefur komið fram um að frumvarpið hafi skánað. Það eru fjölmargar breytingartillögur um það og það hefur verið tekið tillit til sjónarmiða okkar í Sjálfstæðisflokknum um ýmis atriði, en mér finnst frumvarpið samt í ákveðnu tómarúmi. Eins og ég sagði í ræðu minni um vátryggingafrumvarpið vantar lærdóminn í þetta mál. Hann vantar og, svo ég endurtaki aftur orð hv. þm. Bjarna Benediktssonar, það vantar viðbrögð ríkisstjórnarinnar við hruninu. Ég er ekki viss um að þegar meiri hluti þingsins er búinn að lögfesta þetta, sem ég óttast að verði gert innan fárra daga eða vikna, verðum við búin að koma í veg fyrir að hér verði vandræði í fjármálakerfinu. Það sem meira er, ég óttast og ræddi það í ræðu minni í gær að með því að setja þetta svona fram, klára þetta á þessum tímapunkti, þegar matinu á rannsóknarskýrslunni og vinnu úti í heimi að sömu verkefnum og í löndunum í kringum okkur er ólokið, sé þetta bara til að klára einhvern „tékklista“ hjá ríkisstjórninni. Þegar ríkisstjórnin verður gagnrýnd - sem hún verður, get ég lofað ykkur - fyrir aðgerðaleysi á ýmsum sviðum mun hún segja: Nei, nei, hér er ekki aðgerðaleysi. Við erum búin að herða reglur á fjármálamarkaði þannig að við erum búin að koma í veg fyrir að svona mistök geti orðið aftur. Það er mikil hætta í því fólgin að mínu mati vegna þess að þá erum við að skapa okkur falskt öryggi, við erum að skapa okkur þá tiltrú að með því að herða reglur og stoppa í einhver göt komum við í veg fyrir að þessir hlutir geti gerst upp á nýtt. En erum við búin að skoða þetta alveg ofan í kjölinn? Ég segi nei, það er enn þá margt sem við eigum eftir að fara í gegnum. Íslenskt samfélag er í skrýtinni stöðu. Við sjáum það á stjórnmálunum, við sjáum uppgang nýrra framboða sem byrjuðu sem grínframboð og eru núna komin með rífandi fylgi í skoðanakönnunum. Það er ákveðin hjarðhegðun í gangi í samfélaginu og pendúllinn sveiflast frá einum öfgum til annarra. Hér græddu allir á tá og fingri fyrir hrun. Allir, og ég undanskil ekki sjálfa mig, tóku þátt í stemningunni. Hér var allt á blússandi siglingu og við áttuðum okkur ekki á því að undirstaðan undir vexti bankanna og vexti þessa kerfis var ekki nógu sterk. Og hjörðin elti þetta með öllum þeim afleiðingum sem við þekkjum. En hvert erum við að fara núna? Nú hleypur hjörðin í hina áttina. Nú er hjörðin að segja: Við treystum engum, við þurfum að herða reglur, við þurfum að skerpa á þessu, skerpa á hinu og það er gert sundurlaust og án samhengis þannig að ég óttast að nákvæmlega það sama gerist, að við munum á einhverjum tímapunkti finna að undirstaðan undir þetta reynist jafnótraust og áður. Það er ekki gott. Hér hefur verið farið yfir það að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar ákvað strax eftir hrun, í nóvember 2008, að bregðast við til þess einmitt að læra af þessu og fékk reyndan erlendan bankaeftirlitsmann til að gera tillögur og skoða hvað fór úrskeiðis og hvernig við mættum læra af því. Ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt skref. Kaarlo Jännäri var falið að meta regluverk, skoða ýmis atriði, t.d. lausafjárstýringu, lán til tengdra aðila, stórar áhættuskuldbindingar, krosseignatengsl og fleiri atriði sem við vitum að voru hér í ólagi. Síðan gerði nefndin tillögur sem þetta frumvarp sem átti að verða viðbragð við hruninu, en þá segir hv. þm. Lilja Mósesdóttir að það sé bara verið að herða reglur. Hún sagði reyndar í umræðum um vátryggingamálið að efnahags- og viðskiptaráðuneytið væri upptekið við að herða reglur sem mér fannst mjög óheppilegt vegna þess að mér finnst að efnahags- og viðskiptaráðuneytið eigi að vera upptekið við það að gera nákvæmlega það sem nefnd Kaarlos Jännäris gerði, fara eftir tillögum til að athuga í heildarsamhengi hlutanna hvað fór úrskeiðis. Þetta finnst mér vera merki um hjarðhegðun. Formaður Sjálfstæðisflokksins talaði áðan um einkavæðingu bankanna og þann lærdóm sem við höfum dregið af því að það voru mistök við einkavæðingu bankanna að tryggja ekki dreifða eignaraðild að þeim. Hann fór vel yfir það að við núverandi einkavæðingu bankanna vitum við ekkert hverjir eru kröfuhafar í bönkunum. Hér er verið að setja inn breytingartillögu sem á að gefa okkur tæki til að upplýsa um það og ég fagna því. Þetta hefur mikið verið rætt í nefndinni en það er samt með ólíkindum að við horfum upp á þetta með þeim hætti að okkur, fulltrúum almennings á Alþingi, sé meinað að skoða þessa kröfuhafalista. Reyndar getum við fengið þá. Mér hafa verið boðnir þessir listar, ég gæti skoðað þá, en það er ákveðið prinsipp hjá mér að ég vil fá að skoða þá eftir réttum leiðum. Mér finnst sjálfsagt að viðskiptanefnd Alþingis verði heimilað að fara yfir þessa lista. Mér er sagt að það séu 28.000 kröfuhafar í Arion banka. Ég fékk þá tölu frá skilanefnd Arions banka. 22. janúar var búið að fara yfir einar 16.000 kröfur og mér er algjörlega fyrirmunað að skilja af hverju ekki má þá upplýsa um þessa 16.000. Jafnvel þó að við vitum ekki heildstætt hlutfall er hægt að gera þetta þannig úr garði að það sé hægt að setja þetta í samhengi. Gott og vel, þetta tengist þessu. Við ræðum mikið um skort á heildarsýn og það kemur fram í nefndaráliti 2. minni hluta viðskiptanefndar, þeirra hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Sigurðar Kára Kristjánssonar, að það vanti heildarsýn á það hvernig fjármálamarkað við viljum sjá. Það skortir á pólitísku stefnumótunina. Rétt eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði áðan er gott að við eigum þetta samtal hér. Það er ágætt. Við höfum svo sem átt þetta samtal í viðskiptanefnd en þess sést ekki stað í frumvarpinu. Það skortir á að heildarsýnin komi fram í þessum lagabreytingum, nákvæmlega eins og það skorti á alla heildarsýn þegar við fórum í fyrrasumar yfir málefni sparisjóðanna. Þá töluðum við um þetta sama. Þá töluðum við um að ekkert lægi fyrir um hvernig sparisjóðakerfi stjórnvöld vildu sjá. Hefði ekki verið skynsamlegt að eyða svolitlum tíma í þá stefnumörkun og komast þá hjá því sem við höfum orðið vitni að síðan, einmitt því að við höfum núna sparisjóðakerfi þar sem ákvarðanir hafa verið teknar handahófskennt um það hvernig ætti að meta og meðhöndla hvern og einn sparisjóð. Við sjáum að það fer næstum eftir dagsforminu hvernig eigi að haga málum þessara sjóða. Það er engin stefnumótun og engin heildarsýn. Mér finnst það ábyrgðarhluti okkar sem stjórmálamanna sem erum harðlega gagnrýnd í rannsóknarskýrslunni fyrir að sinna ekki því hlutverki sem okkur er ætlað, að vanda til verka við mikilvæga lagasetningu. Ég get ekki með góðri samvisku fallist á að þetta sé nægilega vel unnið. Ég er ekki að kasta rýrð á varaformann hv. viðskiptanefndar sem situr hér. Hann er búinn að reyna sitt. Hv. formaður nefndarinnar gaf þessu ágætistíma en við höfum verið föst í einhverjum atriðum. Svo ég nefni það einu sinni enn - ég tek það sérstaklega fram að ég á engra beinna hagsmuna að gæta í endurskoðunarstéttinni - þetta atriði um að við skulum herða reglur um endurskoðendur meira en gerist annars staðar kemur til „af því bara“. „Af því bara“ vegna þess að hér varð hrun. Og vissulega, jú, hér varð hrun og við skulum herða allar reglur þar sem við á en við verðum að gæta þess að gera þetta þannig að það sé einhver bragur á og einhver vissa fyrir því að þetta skili árangri. Eitt af því sem Kaarlo Jännäri nefnir í ábendingum sínum um atriði sem betur mega fara í lagaumhverfinu er innstæðutryggingarkerfið. Ég hefði haldið að við gætum ekki afgreitt svona löggjöf án þess að vera búin að fara í gegnum spurninguna um innstæðutryggingarnar og ég hef líka haldið því fram, og sannfærðist um það þegar við fjölluðum um það mál fyrir jól, að við værum ekki komin á þann stað að fara að gera einhverjar breytingar þar á akkúrat núna án þess að fylgjast með því hvað er að gerast í Evrópu og löndunum sem við berum okkur saman við. Við hljótum að gera nákvæmlega það sem aðrar þjóðir eru að gera, við hljótum að þurfa að fara vel yfir þessi mál öllsömul og passa upp á að okkar kerfi sé í samræmi við það og taki mið af því sem er að gerast annars staðar en einnig að við förum í gegnum það og sjáum hvað gerir okkur frábrugðin. Það er eitt af því sem haldið hefur verið fram, að við höfum innleitt Evróputilskipanir gagnrýnislaust, að þess vegna hafi farið eins og fór, en ég get ekki séð að þau vinnubrögð að búa til einhvern séríslenskan veruleika með bútasaumi og handahófskenndum leiðréttingum sé vænlegri til árangurs. Eitt sem er verið að gera í þessu frumvarpi er að Fjármálaeftirlitið fær auknar heimildir. Það má alveg færa fyrir því rök að Fjármálaeftirlitið hafi hvorki haft næg tæki né nægar heimildir til að gera ákveðna hluti í aðdraganda hrunsins. Það getur vel verið. Annað sem hefur verið gagnrýnt af m.a. rannsóknarskýrslu og þeim sem fjallað hafa um okkar mál eftir hrun er það hversu veikt Fjármálaeftirlitið var sem stofnun. Meðal annarra hefur núverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins gagnrýnt Fjármálaeftirlitið fyrir það hversu veikt það var og ómögulegt en hann gerir sér kannski ekki alveg grein fyrir því að með því er hann að sjálfsögðu að gagnrýna það starfsfólk sem er að vinna fyrir hann í dag vegna þess að ekki er búið að skipta mörgum þar út. Reyndar eru forstjórinn og stjórnin farin þannig að hann hlýtur að álíta að hann sé mikill kraftaverkamaður ef allt á að batna bara með tilkomu hans. Það er nú önnur saga. Ég spurði hann m.a. í störfum viðskiptanefndar hvort hann væri hræddur um að þetta skapaði honum og stofnun hans falskt öryggi. Hann tók undir það, bar að vísu blak af stofnun sinni, sagði að verið væri að auka upplýsingakerfi og það væri komin einhver ný lögfræðideild, en hann og fleiri tóku mjög undir þær áhyggjur að bæði Fjármálaeftirlitið og aðrar stofnanir ættu í og muni koma til með að eiga í verulegum erfiðleikum með að manna stofnunina og fá til þess hæfasta fólkið. Við hljótum að gera þá kröfu núna með allan þann lærdóm sem við getum dregið að við fáum hæfasta fólkið sem mögulegt er til að hafa eftirlit með fjármálakerfinu. Ekki viljum við annað hrun. En erum við að því? Nei, vegna þess að Fjármálaeftirlitið getur ekki keppt við skilanefndir, getur ekki keppt við banka, getur ekki keppt við lögfræðistofur um hæfasta starfsfólkið vegna þess að ríkisstjórnin er búin að setja þak á laun. Það má enginn hafa hærri laun en hæstv. forsætisráðherra, hv. þm. Ögmundur Jónasson, ef það skyldi hafa farið fram hjá þér. Það mun standa stofnunum eins og Fjármálaeftirlitinu verulega fyrir þrifum nema þessar stofnanir bregði á það ráð að setja greiðslur undir borðið, fara í alls konar feluleik og kalla það bílastyrk, námskeiðsgjald, líkamsræktarkort og allt þetta sem ég trúi ekki að sé ætlun ríkisstjórnarinnar. Þá mun þetta fólk, það fólk sem við viljum að verði á vaktinni við að vakta fjármálakerfið okkar - vegna þess að við viljum ekki annað hrun - ekki fara að vinna hjá Fjármálaeftirlitinu. Ég leyfi mér að fullyrða það. Ég er ekki að gera lítið úr því ágæta starfsfólki sem vinnur þarna, alls ekki, en álít þetta stóran galla. Þetta frumvarp svarar því ekki hvernig Fjármálaeftirlitið verður að betri stofnun. Það á að fá fullt af auknum heimildum, það vantar ekkert upp á það. Það á að fá heimildir til að skoða hluti og fara inn í fyrirtæki, heimildir til að bregðast við og setja reglur um það hvað eru heiðarlegir og skynsamlegir viðskiptahættir. Já, já, það er eflaust mjög fínt en ekkert í þessu frumvarpi segir hvernig Fjármálaeftirlitinu muni takast að uppfylla öll þessi góðu markmið og beita öllum þessum heimildum nema ef vera skyldi að hinn ágæti forstjóri Fjármálaeftirlitsins sé sá kraftaverkamaður sem gefið er í skyn af sumum. Virðulegur forseti. Ég sé að tími minn er að renna út. Ég tel mjög mikilvægt að nefndin fari vel yfir þetta mál á milli umræðna. Best væri að málið yrði lagt til hliðar, sumarið yrði tekið í að fara yfir þessi atriði, fara yfir rannsóknarskýrsluna, fara yfir þau mál sem virkilega standa út af og passa upp á að hjörðin 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur kærlega fyrir ræðu hennar. Ég vil líka gjarnan þakka þingmanninum fyrir samstarfið í viðskiptanefnd en hún er nýhætt þar inni. Hv. þingmaður bar fram margar spurningar þegar við vorum að vinna þetta mál í nefndinni sem fékk okkur til að hugsa um það hvað við værum að gera. Eitt af því sem þingmaðurinn talaði mjög mikið um var það að við værum að búa til ákveðið falskt öryggi og þá sérstaklega gagnvart Fjármálaeftirlitinu með því að setja svona ítarlega og flókna löggjöf og telja okkur trú um að þar með værum við búin að tryggja að það sem gerðist mundi ekki koma fyrir aftur. Önnur spurning sem mér fannst vera mjög áhugaverð hjá hv. þingmanni er spurning sem hún tók upp aftur frá því í sumar: Hvað er sparisjóður? Er sparisjóður sparisjóður þegar ríkið á orðið allt stofnfé í honum? Önnur spurning sem þingmaðurinn hefur líka mikið velt fyrir sér er hvernig ríkisvaldið ætlar út úr sparisjóðunum. Ég hef lagt fram breytingartillögu af því að ég tel að þegar ríkið er orðið eini stofnfjáreigandinn séu þau samfélagslegu tengsl sem sparisjóðirnir hafa í gegnum stofnfjáreigendurna rofin og því legg ég fram ákveðna breytingartillögu varðandi stjórnarsamsetninguna. Ég hefði hins vegar áhuga á að heyra það frá þingmanninum hvers konar samsetningu á fjármálamarkaði hún sér fyrir sér í framtíðinni. Getur ríkisvaldið t.d. farið út úr sparisjóðakerfinu? Það er síðan önnur spurning sem ég hef velt fyrir mér og það varðar skoðun þingmannsins, og annarra þingmanna sem hafa hér talað, á því hvort við eigum að vera með dreift eignarhald eða ekki eða hvort við eigum að vera með einhvers konar blöndu, hvort það sé ekki nein 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessar spurningar og nota tækifærið til að þakka henni ágætt samstarf í viðskiptanefnd sem við höfum átt núna síðastliðna mánuði. Það er rétt að ég hef mikið verið að velta fyrir mér þeim spurningum sem þingmaðurinn nefndi og ég ræddi í ræðu minni hér áðan einmitt um þessa fölsku öryggistilfinningu sem frumvarpið ber með sér. Ég held að það geti verið hættulegra en hitt að vera með reglur sem við vitum ekki hvort dugi til en að vera meðvituð um það að hér séu annmarkar og fara vel yfir það og finna út hvernig við getum leyst úr þeim. Sparisjóðakerfið, eins og ég ræddi um í ræðu minni, sparisjóðamálið allt saman, er skólabókardæmi um þennan vanda. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig ríkið ætlar að fara út úr sparisjóðunum og ég efast um að það geti það. Eins og þingmaðurinn nefndi og við höfum rætt oft og ítrekað, bæði í nefndinni og hér í þessum sal, er enginn hvati fyrir nokkurn mann í þessum samfélögum sem hafa byggt svo mikið á þessum sjóðum og þessu fyrirkomulagi með kostum sínum og göllum. Þetta kerfi var ekki fullkomið, það er enginn að halda því fram, en það er mjög mikilvægt í þessum litlu samfélögum að hafa fjármálastofnun sem ber hag samfélagsins fyrir brjósti og samfélagið finnur sig knúið og finnur hvata hjá sér til þess að efla. Það var helsti kosturinn við sparisjóðakerfið. Sá kostur er að mínu viti farinn þegar ríkið er orðinn eini aðilinn í sumum tilfellum, 90% aðili í öðrum tilfellum. Þá sé ég ekki hvernig nokkur maður ætti að vilja fara inn sem stofnfjáreigandi 

Frú forseti. Ég held að það liggi eiginlega orðið fyrir að áður en við afgreiðum þetta mál úr þinginu væri mjög gott ef við gætum komið á tvöfaldri ef ekki þrefaldri utandagskrárumræðu um einmitt pólitíska stefnumörkun hvers og eins stjórnmálaflokks á Alþingi um fjármálamarkaðinn. Hvers konar fjármálamarkað sjáum við fyrir okkur? Við þurfum að taka þessa umræðu, sem er að vísu búin að vera með ágætum innan viðskiptanefndar og innan t.d. þingmannanefndarinnar líka sem ég sit í, og koma með hana inn í þingsal. Við þurfum að gefa þingflokkunum ágætistíma til að undirbúa þessa umræðu þannig að við getum svarað þeim spurningum sem við erum búin að vera að ræða hérna í dag. Hvers konar fjármálamarkað viljum við hafa á Íslandi miðað við stærð og getu samfélagsins? Við verðum að fá skýra stefnumörkun, skýra sýn til þess að vinna síðan áfram löggjöfina um fjármálamarkaðinn. Það er síðan önnur spurning sem ég hefði mikinn áhuga á að heyra svar þingmannsins við. Nú liggur fyrir breytingartillaga frá 2. minni hluta viðskiptanefndar, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og Sigurður Kári Kristjánsson flytja, með ákvæði um að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja sem bankar hafa yfirtekið skuli að vera lokið áður en 12 mánuðir eru liðnir frá því að starfsemi samkvæmt 1. málslið hófst. Mér líst ágætlega á þessa tillögu. Þingmaðurinn hefur hins vegar talað svolítið um þau tímamörk sem við höfum sett, eins og fimm ára hámarkstíma endurskoðenda að störfum fyrir fjármálafyrirtæki. Ef við mundum síðan samþykkja þessa reglu um 12 mánuði, á hverju byggjum við þennan tíma, að það sé akkúrat eitt ár 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins út af seinustu spurningu hv. þingmanns. Ég tel mjög mikilvægt að þessi breytingartillaga verði samþykkt vegna þess að þar með setjum við pressu á bankana að koma þessum fyrirtækjum og þessari starfsemi sem á miklu betur heima í höndum einkaaðila í hendur annarra aðila en bankanna sem eru að lána þessum sömu fyrirtækjum. Það er til að skekkja ekki samkeppnisstöðu og til að tryggja að við komum lífi í efnahagslífið. 12 mánuðir eru engin töfratala, ekki frekar en fimm ár hv. viðskiptanefndar. Ég held að þetta sé raunhæfur tími, ef hann er orðinn lengri eru bankarnir bara orðnir einhver rekstrarfélög sem ég tel að þeir eigi alls ekki að vera. Varðandi pólitísku stefnumörkunina og tvö- eða þrefalda utandagskrárumræðu er ég algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er nauðsynlegt að taka hana. Þetta er hins vegar alls ekki nógur tími. Og ég verð að lýsa mig ósammála hv. þingmanni, þessi umræða hefur ekki verið tekin af neinu viti í nefndinni. Við erum alltaf að flýta okkur. Við erum alltaf með gesti. Maður fær ekki orðið nema að með fylgi „örstutt“. Við náum aldrei að klára þessa umræðu. Ég held að það væri miklu skynsamlegra, eins og ég sagði í lok ræðu minnar áðan, að við legðum þetta mál til hliðar í sumar, nýttum sumarið - mér leist vel á þessa nálgun hjá hv. þingmanni - til að fara þverpólitískt í það einmitt að svara grundvallarspurningunni: Hvar viljum við enda með þetta mál? Hvernig fjármálakerfi viljum við byggja upp? Það eru nefnilega tækifæri í þessu. Við höfum núna tækifæri til að byggja upp nýtt, byggja upp kerfi sem mun 

Virðulegi forseti. Ég kem upp í mína aðra ræðu og mun einbeita mér að því að tala um afmarkaða liði í þessu frumvarpi sem fjalla um það hvernig eigi að setja saman eina stóra lánabók sem á að vera í Fjármálaeftirlitinu sem á að varpa einhverju ljósi á þá kerfisáhættu sem er í fjármálakerfinu. Í nóvember 2008 fékk ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar einn fremsta sérfræðing á sviði reglna á fjármálamarkaði, Kaarlo Jännäri, til að taka að sér að gera úttekt á íslenska fjármálakerfinu, reglum á íslenskum fjármálamarkaði. Það er skemmst frá því að segja að Kaarlo Jännäri skilaði af sér skýrslu sem var birt í mars 2009, mánuði eftir að minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar með stuðningi Framsóknarflokksins tók við, þannig að það er orðið þó nokkuð um liðið síðan Kaarlo Jännäri benti á að það þyrfti að skoða betur reglugerðaumhverfið og sníða af því annmarka. Eitt af því sem Kaarlo Jännäri benti á sem eina af frumástæðum hrunsins eins og það blasir við af lestri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var að til þess að styrkja eftirlitshlutverkið, til þess að gera sér betur grein fyrir þeirri áhættu sem lægi í kerfinu, skyldi koma upp lánabók þar sem tengdar væru saman áhættur milli mismunandi fjármálastofnana, þá áhættur einstaklinga og lögaðila, þannig væri hægt að gera sér betur grein fyrir því hver hin raunverulega áhætta væri og bregðast við í tíma. Þar sem Seðlabanki Íslands gegnir því hlutverki samkvæmt lögum að fylgjast með fjármálastöðugleika í landinu og kerfisáhættu lagði hann til að þessi lánabók yrði höfð í Seðlabanka Íslands, sem er augljóst. Ég talaði hér um daginn í ræðu um hlutverk Fjármálaeftirlits og hlutverk Seðlabanka í eftirliti með fjármálakerfinu. Þar líkti ég hlutverki Seðlabankans við starf skógarvarðar en hlutverki Fjármálaeftirlitsins við starf þess sem fylgist með að hvert einstakt tré í skóginum sé heilbrigt. Ég benti jafnframt á að með þessari hlutverkaskipan gæti verið mikil hætta á að upplýsingar féllu milli skips og bryggju, þ.e. að í augum skógarvarðarins sem horfir yfir trén í skóginum lítur skógurinn út fyrir að vera heilbrigður en sá sem fylgist með trjánum, hverju og einu tré, gerir sér grein fyrir að það eru einhver sjúk tré í skóginum en stendur í þeirri meiningu að skógurinn sé heilbrigður þegar litið er á heildina. Þetta er nákvæmlega það sem gerðist í þessu hruni sem við vorum með hérna, Fjármálaeftirlitið leit fram hjá kerfisáhættu, ekki af því að það væri að vanrækja á einn eða neinn hátt hlutverk sitt heldur vegna þess að það var ekki í verkahring þess. Seðlabankinn hafði ekki aðgang að upplýsingunum. Þess vegna lagði Kaarlo Jännäri þessa lánabók til í þeirri skýrslu sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar bað hann um að gera og að hún yrði í Seðlabankanum. Þegar mælt var fyrir frumvarpinu við 1. umr. í janúar sáum við viðbrögð íslenskra stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, við þessum tilmælum. Það er samþykkt. Jú, jú, við skulum setja upp lánabók, en hvar skyldi hún vera staðsett? Hún er staðsett hjá þeim aðilanum sem á ekki að fylgjast með kerfisáhættunni, sem á ekki að fylgjast með fjármálastöðugleikanum. Hún verður hjá Fjármálaeftirlitinu. Ég verð að segja að frumvarpshöfundar hafa eitthvað misskilið út af hverju átti að halda á þennan hátt utan um þessa lánabók, til hvers hún væri yfirleitt. Þeir hafa misskilið í hverju ráðleggingar Kaarlos Jännäris fólust í raun og veru. Þetta er eitt. Ég hef mjög talað fyrir því alveg frá því snemma árs 2006 að til þess að forðast það að upplýsingar og viðbrögð féllu milli skips og bryggju ætti að sameina Seðlabanka og Fjármálaeftirlit. Við getum skilið einhvern hluta af Fjármálaeftirliti eftir fyrir utan Seðlabanka, þann hluta sem sér um neytendavernd, það er óþarfi að setja neytendaverndina inn í Seðlabankann, en með þessu er ég þeirrar eindregnu skoðunar að mun betur sé hægt að fylgjast með fjármálastöðugleika. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að ef eftirlitsramminn hefði verið svona hefði verið hægt að gera sér betur grein fyrir kerfisáhættunni, fyrir samanlagðri áhættu í kerfinu, og þá hefði verið hægt að grípa fyrr inn í. Þá hefði Seðlabankinn haft verkfærin og þekkinguna og hann hefði getað farið mun fyrr í að koma í veg fyrir að sú kerfisáhætta sem leiddi til falls íslensku bankanna hefði hlaðist upp. Þetta er einn liður í skýrslunni. Nú um mundir fer fram gríðarlega mikil endurskoðun á reglum á fjármálakerfinu alls staðar í heiminum. Menn vilja læra af þeim mistökum sem voru gerð með bylgjunni sem leiddi til þess að fjármálaeftirlit og seðlabankar voru aðskildir. Menn vilja endurskoða lagaverkið og takast á við þau vandamál sem leiddu til þess ástands sem nú ríkir í heiminum. Þetta er gríðarmikil vinna. Margir sérfræðingar sem og alþjóðastofnanir vinna að þessu. En við Íslendingar virðumst ekki þurfa að hafa miklar áhyggjur af þessu. Við höfum efnahags- og viðskiptaráðherra sem snarar þessu bara fram, skellum lánabókinni sem Kaarlo Jännäri lagði til inn í Fjármálaeftirlitið af því að skilningur er ekki á því að lánabókin er til að fylgjast með kerfisáhættunni. Allt er þetta í skötulíki. Með því er ég þó ekki að segja að ekki séu ljósir punktar í þessu frumvarpi. Eins og okkur þingmönnum hefur orðið svo tíðrætt um hér í dag er þó frumvarpið bútasaumur og engan veginn frambærilegt til þess að takast á við þau vandamál sem við höfum staðið frammi fyrir 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki sem hefur verið til umfjöllunar í hv. viðskiptanefnd. Umræðurnar hafa verið mjög gagnmerkar og athyglisverðar, ekki síst vegna fjarveru þeirra stjórnarþingmanna sem ég taldi fyrir fram að mundu hafa mikinn áhuga á að ræða þetta stóra frumvarp sem varðar að mínu áliti það hvernig eigi að byggja upp fjármálafyrirtækin til framtíðar eftir hrunið. Hér fóru fram kosningar fyrir rétt rúmu ári. Á þingi tóku sæti 27 nýir þingmenn sem ég tel að allir hafi boðið sig fram á þessum erfiðu og miklu umrótatímum í Íslandssögunni til þess að taka til, hafa skoðun á því hvernig Ísland við viljum byggja upp til framtíðar. Þess vegna er ég hálfundrandi yfir því að umræðan sé nokkuð einsleit hér í dag. Vissulega hefur mjög gott fólk tekið til máls, frábærar ræður verið fluttar að mörgu leyti, en ég hélt einhvern veginn að fleiri hefðu skoðun á þessum málaflokki. Þegar menn fara í endurskoðun á fjármálakerfinu, því umhverfi sem fjármálafyrirtækjum á að vera búið og hvernig umgjörð þeirra á að fara fram, er mjög mikilvægt að horft sé á það á heildstæðan hátt og einhver stefna mörkuð af hálfu stjórnvalda um það hvað sé verið að gera og hvert skuli stefnt. Því miður tel ég að með þessu frumvarpi sé ekki sýnt fram á neina slíka stefnumótun. Þá tel ég fátt sem við höfum lært af hruninu ef það er ekki það að reyna að hafa skýra sýn til framtíðar og hugsa málin á heildstæðum grunni þannig að öll þjóðin og öll fyrirtæki sem hér starfa viti hvert skuli stefnt. Það er eitt af því mikilvægasta í framtíðinni, skýr stefna, skýr lagarammi, ekki síst utan um fjármálafyrirtækin sem við ætlum okkur vissulega, a.m.k. að því er ég tel, að byggja upp af fullum krafti þannig að þau geti tekist á við hlutverk sitt í hinu nýja Íslandi og við endurreisn efnahagskerfisins. Frú forseti. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar ákvað í nóvember 2008 að fá þennan reynda bankaeftirlitsmann til að leggja mat á það hvaða breytingar ætti að gera á lagaumhverfi og -framkvæmd Fjármálaeftirlitsins á Íslandi. Það var mjög góð ákvörðun, að því er ég tel. Skýrslan er gagnmerk og af henni er hægt að læra margt og byggja á henni þann grunn sem ég tel vert að klára að gera á Íslandi. Þá verður líka að horfa á málið í heild sinni. Það liggur við að maður fái á tilfinninguna að þetta frumvarp sé lagt fram til þess eingöngu að leggja fram frumvarp um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Það er ekki skýr stefnumótun í mínum huga og er hálfgerður málamyndagerningur, að því er mér sýnist, með það að augnamiði að ríkisstjórnin geti sagt að hún hafi víst brugðist við bankahruninu í þessum málaflokki. Maður verður fyrir vonbrigðum og hálfundrandi yfir metnaðarleysinu. Ég taldi að þegar sumir stjórnmálamenn hér á Íslandi töluðu fyrir því í janúar á síðasta ári að það yrði að boða til kosninga, breyta hér öllu og taka hlutina til algjörrar endurskoðunar mundu þess sjást einhver merki í verkum þeirra flokka sem náðu völdum að afloknum alþingiskosningum fyrir rétt rúmu ári. Það er ekki að sjá, heldur eru eintómar afsakanir um að ekki sé hægt að gera hlutina eins og við heyrðum undir liðnum um störf þingsins í dag þegar talað var um orkugeirann. Stjórnarþingmenn láta hér eins og þeir kannist ekki við að þeir hafi haldið um stjórnartaumana í rúmlega eitt og hálft ár. Það hefur aldeilis verið tími til að endurskoða, leggja fram heildstæð lagafrumvörp og skýra stefnumótun í ýmsum málaflokkum. Það er einfaldlega ekki boðlegt íslensku þjóðinni, frú forseti, að standa svo í þessum ræðustól eins og margítrekað hefur verið gert undanfarna daga, ekki síst birtist það hér fyrr í dag, og halda því fram að menn geti engu breytt. Ég man þá tíð áður en ég kom inn á þing að hér átti allt að breytast til batnaðar ef bara einum manni yrði skipt út úr Seðlabankanum. Hverju skilaði það? Og hvað gerir það að verkum að menn geta ekki áttað sig á því, þeir sem sitja í ríkisstjórnarflokkunum, að þeir stjórna? Er það kannski bara erfiðara en menn gerðu sér grein fyrir? Og var þetta kannski ekki alfarið manninum í Seðlabankanum að kenna? Ég átta mig ekki alveg á þeirri umræðu sem hefur kristallast hérna undanfarna daga en ég vonast til að menn láti af henni og fari hins vegar að sýna okkur það, landsmönnum öllum, hver stefnan raunverulega er, hugmyndirnar sem lágu að baki því að umbylta hér fyrri ríkisstjórn. Var einhver hugmyndafræði þar að baki? Og ef svo er, sem ég taldi að væri, ættum við að sjá þess meiri merki í þeim frumvörpum sem eru lögð fram í þinginu. Frú forseti. Ég rifjaði upp um daginn að eitt af mínum fyrstu verkum í þinginu hefði verið að spyrjast fyrir um sparisjóðina og hvað þessir stjórnarflokkar hefðu upp í erminni sem stefnu sína varðandi framtíð sparisjóðakerfisins á Íslandi. Það var í júní í fyrra. Ég hafði t.d. ákveðnar áhyggjur af sparisjóðnum í mínu kjördæmi sem hafði haft samband við þingmanninn sinn og bar ákveðinn ugg í brjósti um það í hvað umhverfi hans stefndi. Á þeim tíma var lagt fram frumvarp um umhverfi sparisjóðanna sem var reynt að fá hér í gegn með miklum hraða. Lítið breyttist á mörgum mánuðum og nú er staðan enn sú að menn átta sig ekki alveg á því hver heildarsýnin er og stefnumótunin. Ár síðan, frú forseti, og það liggur við að nýr þingmaður sem hefur verið hérna í heilt ár geti rifjað upp þær spurningar sem hann lagði fram fyrir réttu ári og spurt þeirra aftur. Það er það lítið sem hefur gerst. Þetta veldur mér áhyggjum og þess vegna spyr ég hina 26 nýju þingmenn sem tóku hér sæti fyrir ári: Hvað hafa þeir haft til málanna að leggja? Hvað hefur breyst? Hvers vegna taka þeir þingmenn ekki þátt í þessari umræðu um þetta grundvallarmál - sem ætti að vera grundvallarmál - um stefnumótun? Frú forseti. Það eru fáir í salnum til að hlýða á mál mitt nema mínir ágætu samflokksfélagar og svo hv. þm. Lilja Mósesdóttir sem er jafnframt formaður viðskiptanefndar. Kann ég henni miklar þakkir fyrir að hlusta á ræðu mína. Í þessu frumvarpi eru þó lagðar til talsvert miklar breytingar á hlutverki Fjármálaeftirlitsins. Það er algjörlega ljóst að miklar breytingar hafa orðið á þeirri stofnun á undanförnum árum og auknir fjármunir hafa verið lagðir inn í hana. Það skref sem er stigið hér með þessu frumvarpi er ekki endanlegt. Vissulega er umhverfið flókið og stofnunin hefur búið við miklar breytingar. Það er erfitt að halda í góðan mannauð þegar umhverfið er hvikult. Þess vegna ber að vanda sig þegar menn fara í grundvallarbreytingar á stofnunum sem þessari. Þess vegna er betra að hafa einhverja heildarsýn á það hvert skuli stefnt, t.d. varðandi þá stofnun, áður en lagðar eru fram breytingar sem þessar. Það skiptir einfaldlega máli upp á það hvernig starfsmenn sjá umhverfi sitt og hvernig forustumenn og stjórnendur þeirrar stofnunar geta gripið til ráðstafana til að undirbúa jarðveginn fyrir frekari breytingar. Ef við ætlum að láta íslenska stjórnkerfið endalaust fá nýtt skipurit, ný frumvörp sem koma fram í einhverjum smáskömmtum í gegnum væntanlega það kjörtímabil sem við störfum nú í, er ég hrædd um að ansi mikið af fjármunum fari í súginn, fari einfaldlega í kostnað vegna breytinganna sjálfra í staðinn fyrir að fara í að taka á þeim hlutum sem vissulega er brýnt að gera í kjölfar efnahagshrunsins. Af þessu hef ég áhyggjur. Engu að síður er athyglisvert að lesa umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Hér segir, með fyrir forseta: „Hugsanlega mun því eftirlitsverkefnum stofnunarinnar fjölga sem kann að hafa í för með sér aukinn rekstrarkostnað. Ekki liggja þó fyrir áætlanir um aukið umfang vegna slíkra verkefna á þessu stigi.“ Það er athyglisvert að stjórnvöld hafi ekki gert sér betur grein fyrir þessum breytingum á Fjármálaeftirlitinu áður en þau lögðu af stað. Það vekur mann til umhugsunar um það enn og aftur hvort þarna hafi verið farið aðeins of hratt. Ég veit að í viðskiptanefnd situr gott fólk sem hefur verið mjög duglegt á þessu þingi. Ég átti sjálf kost á því að sitja nokkra fundi í fyrrasumar í þeirri nefnd þegar henni var stýrt af núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiði Ingadóttur. Ég þekki það að menn leggja sig þar mikið fram, enda verkefnin stór, en það að taka þetta frumvarp og lagfæra það, þá væntanlega fyrir þinglok sem eru samkvæmt nýjustu breytingum á starfsáætlun Alþingis 15. júní, tel ég gríðarlega mikið verk. Þótt ég beri fullt traust til nefndarmanna er ég ekki viss um að það takist að klára þetta svo vel sé þannig að tekið sé á grundvallarþáttum og gengið aðeins lengra en þessi smáskref sem hér eru stigin. Frú forseti. Það eru margir góðir punktar sem enn er ósvarað úr skýrslu reynda bankaeftirlitsmannsins finnska sem hefur verið vitnað svo gríðarlega mikið til hér í dag. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvort fleiri af þeim atriðum verða tekin inn í frumvarpið. Það hefur verið talsvert rætt um að menn hafa áhyggjur af þeirri staðreynd við þessar öru breytingar, t.d. á stofnun eins og Fjármálaeftirlitinu, hvort menn hrekist þaðan úr starfi. Hér hefur verið sett, eins og rætt var áðan, hámark á laun manna á Íslandi sem starfa hjá hinu opinbera. Ég hef áður komið að því í umræðu í þinginu og ítreka áhyggjur mínar af því hvert við stefnum þar. Við eigum hér mikinn mannauð og verðum að gæta okkar á að skapa þannig skilyrði að fólk velji áfram að búa á Íslandi. Ég tel að við höfum öll tækifæri til þess ef við náum að halda rétt á spilunum. Það er bara svo afskaplega mikilvægt að menn hafi heildarsýn og að þeir sem bjóða sig fram til forustu í íslenskum stjórnmálum leggi sig alla fram um að útskýra, m.a. fyrir okkur í stjórnarandstöðunni, hvert þeir eru að fara þannig að það sé ljóst að það sé unnið eftir einhverju plani. Ekki síður er brýnt að íslenskir borgarar sjái að það sé stefnt með þjóðina í einhverja átt og að t.d. í þessu tilfelli sé stefnt að einhverjum ákveðnum heildarpakka á heildargrunni gagnvart umhverfi fjármálafyrirtækjanna. Ég skora á þá hv. þingmenn sem hér sitja og hlýða á mál mitt að hafa þetta í huga þegar málið er rætt í viðskiptanefnd. Það eru þá aðallega hv. þingmenn stjórnarflokkanna sem ættu að knýja á um að þeirra ágætu félagar sem sitja við ríkisstjórnarborðið gefi þá pólitíska leiðsögn. Það hlýtur að vera þeirra hlutverk og það hlýtur að vera hlutverk þeirra þingmanna sem sitja í nefndinni fyrir hönd þeirra flokka að sama skapi að kalla eftir slíkri leiðsögn liggi hún ekki fyrir. Frú forseti. Mig langar að lokum enn og aftur að ítreka að ég tel að þeir 27 nýju þingmenn sem tóku hér sæti í fyrravor séu enn brennandi í andanum yfir því að takast á við það stóra verkefni að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Ég trúi því. Ég fellst ekki á það þótt einhverjir séu farnir að halda því fram að menn bogni og brotni við það að sitja í þessum þingsal í nokkra mánuði. Verkefnið er stórt en allir sem tóku að sér að koma hérna inn, bjóða sig fram, vissu að þetta yrði ekki auðvelt. Að mínu viti þarf að virkja krafta allra, hvort sem þeir sitja í stjórn eða stjórnarandstöðu, en engu að síður er aldrei hægt að komast fram hjá því að þeir sem sitja í ríkisstjórninni gefi einhverja leiðsögn. Eftir því þarf að kalla og síðan þarf að samnýta kraftana, nota þær góðu hugmyndir og sérstaklega vinna eftir þeim ágætu hugmyndum sem komu fram í skýrslunni góðu sem kom út núna í apríl og vinna á þeim grunni að því að sýna fram á heildstæða stefnumótun í þessum mikilvæga málaflokki.

Frú forseti. Ég verð nú að lýsa undrun minni á því að þingmenn stjórnarflokkanna skuli ekki vera tilbúnir að ræða hér um jafnmikilvægt mál og breytingar á lögum um íslensk fjármálafyrirtæki eru, með einni heiðarlegri undantekningu þó þar sem hv. formaður viðskiptanefndar situr hér í salnum  Ég óttast það mest að með þessu frumvarpi þegar það nær fram að ganga, sé búið til til falskt öryggi til þess að telja almenningi trú um að búið sé að taka á stærstu vandamálunum sem upp hafa komið á undanförnum árum og leiddu til þess að bankakerfið hér hrundi. Ég hygg að það sé mikil blekking og að menn séu að blekkja sjálfa sig ef þeir halda að svo sé. Það er ekki hægt að afgreiða frumvarp um fjármálafyrirtæki öðruvísi en að gera það í samhengi við allan fjármálamarkaðinn og öll þau lög sem gilda um fjármálamarkaðinn. Ég vona að hv. þingmenn geri sér grein fyrir nauðsyn þess að fara í heildstæða vinnu á öllum þeim lögum sem gilda um íslenskan fjármálamarkað, allt frá Seðlabanka til Kauphallar, fjármálafyrirtækja o.s.frv. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni kemur það mér mjög á óvart að þessi ríkisstjórn norrænnar velferðar og félagshyggju skuli ekki gera minnstu tilraun til þess að setja inn ákvæði um eignarhald á bönkum þótt það væri ekki nema til að setja meginlínurnar til framtíðar þannig að menn vissu hvaða lög, hvaða reglur og hvaða umhverfi gilda hér þegar við komust aftur í eðlilegt umhverfi eftir eitt, tvö ár - og ef þessi ríkisstjórn lifir áfram, eftir fjögur, fimm ár. Það skiptir alveg gríðarlega miklu máli að við komum upp gegnsæjum, sanngjörnum og eðlilegum reglum um eignarhald fjármálafyrirtækja. Ef við náum ekki að búa til slíkar reglur, sem geta verið einfaldar, er verkið hér hálfgerður óskapnaður. Ég velti því fyrir mér hvort það sé verr af stað farið en heima setið í þessum efnum, sérstaklega vegna þess að hér er verið að beita sjálfsblekkingum þegar kemur að því að breyta einhverju og auka öryggi og eftirlit. En auðvitað er ríkisstjórninni vorkunn að geta ekki komið saman lagafrumvarpi sem tekur á eignarhaldi fjármálafyrirtækja eftir þessa furðulegu uppákomu í svokallaðri einkavæðingu bankanna tveggja, Arion og Íslandsbanka sem enginn veit hver á raunverulega. Ég skil að nokkru leyti að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli ekki treysta sér til þess að setja skýrar reglur um hvort og þá hvernig takmarka eigi eignarhald aðila á fjármálafyrirtækjum. En það er auðvitað miklu fleira sem þarf að gera. Við þurfum líka að fara í gegnum innstæðutryggingarkerfið og við þurfum líklegast að setja inn í þetta frumvarp ákveðnar reglur og auknar kröfur á fjármálastofnanir, fjármálafyrirtæki, er varðar varasjóði. Bendi ég á að stjórnarformaður breska fjármálaeftirlitsins, Turner lávarður, hefur sagt að núverandi regluverk í kringum þarlenda banka í Bretlandi sé mjög gallað. Hann bendir m.a. á að það þurfi að skylda banka til að byggja upp sterka varasjóði sem þeir geti gripið til þegar illa árar. Samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir og samkvæmt öðrum frumvörpum sem bíða afgreiðslu hér á þingi verðum við í raun með ríkisrekið bankakerfi um aldur og ævi, bankakerfi sem rekið er á ábyrgð ríkisins og íslenskra skattgreiðenda. Ég bið hv. þingmenn að huga að því hvort reynsla okkar sé nú ekki þannig að við viljum girða fyrir slíkan ósóma. Ég talaði um það í ræðu minni fyrr í dag að okkur vantaði mörg púsl til þess að myndin yrði heildstæð og til þess að við áttuðum okkur á því hvað við værum að gera. Eitt af því sem ég nefndi ekki en vantar inn í myndina er hvernig og með hvaða hætti erlendir bankar höguðu starfsemi sinni hér á landi, samskiptum sínum við innlendar fjármálastofnanir og við íslensk fyrirtæki, hvort þar kunni að vera einhver brotalöm sem við verðum að huga að. Við verðum líka að huga að því með hvaða hætti matsfyrirtækin svokölluðu sem einu sinni nutu hér virðingar, höguðu starfsemi sinni hér á Íslandi. Við höfum mörg dæmi um að hin erlendu matsfyrirtæki sem nutu hér virðingar veittu íslenskum bönkum hæstu einkunn og það leiddi til ófarnaðar eins og við vitum. Ég vil líka benda á að við þurfum að huga að því hvernig við ætlum að hafa áhrif á regluverk á Evrópska efnahagssvæðinu. Hvað hafa íslensk stjórnvöld lagt til í þeim efnum? Hafa þau eitthvað lagt til? Hafa þau gert einhverjar athugasemdir, formlega eða óformlega um að það sé innbyggður galli í regluverki Evrópska efnahagssvæðisins? Mér vitanlega hefur ekki verið upplýst hvort svo sé. Vil ég þá vitna í orð Más Guðmundssonar seðlabankastjóra í erindi sem hann hélt ekki fyrir löngu á ársfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar segir hann að skortur á eftirliti, því að þetta frumvarp gengur út á eftirlit, skýri ekki fyllilega bankahrunið hér á Íslandi. Hann taldi að menn væru ekki búnir að draga réttan lærdóm af hruni íslensku bankanna, m.a. göllum á regluverki Evrópu. Þetta þurfum við að fara yfir. Hvernig ætlum við að girða fyrir að gallar hins evrópska regluverks leiði okkur aftur í glötun? Ég óttast að þetta frumvarp verði til þess að búa til falskt öryggi og að ríkisstjórnin láti staðar numið í stað þess að vinna heildstæða löggjöf um allt sem málið snýst um og ég hef áður 

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma að við þessa umræðu. Í fyrsta lagi vildi ég taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði og fleiri hafa nefnt hér, að það er áríðandi að skoða löggjöf á þessu mikilvæga sviði heildstætt þannig að ekki sé um að ræða sundurlausar breytingar sem leiða hugsanlega til annarra breytinga í nálægri framtíð. Þess vegna þurfum við að horfa á hlutina heildstætt og það er því ekkert óeðlilegt þó að hér í þessari umræðu hafi ítrekað verið kallað eftir því að löggjöf sem fjármálakerfið á að byggja á sé reist á grundvelli pólitískrar stefnumörkunar um hvers konar fjármálakerfi við viljum byggja upp hér. Ég vildi nefna af hverju við, talsmenn Sjálfstæðisflokksins, tölum um þessa þætti við þessa umræðu. Það er staðreynd að bankakerfið eins og það var hrundi og við erum núna á fyrstu skrefunum við að byggja upp einhvers konar bankakerfi aftur. Það er í mótun og við þurfum að taka stefnumarkandi ákvarðanir um hvernig við mótum það. Það er ljóst að alls konar atriði skipta máli í þessu sambandi, t.d. að eignarhaldið á bönkunum, Arion banka og Íslandsbanka, er ekki ljóst. Ætla má að þó að fyrir liggi að ótilgreindir kröfuhafar séu í raun eigendur þessara banka sé engin ástæða til þess að ætla að svo verði um langa hríð. Stefna varðandi eignaraðild er því eitt af því fyrsta, hefði ég haldið, sem taka þyrfti afstöðu til. Sama má raunar segja um Landsbankann. Hann er að stærstum hluta í eigu ríkisins en ég á bágt með að sjá það fyrir mér að svo verði um langa hríð. Ég geri ekki ráð fyrir því að Landsbankinn verði ríkisbanki lengi. Enginn getur sagt fyrir um tímamörk í því sambandi í dag en eftir því sem ég hef lesið umræðuna, bæði hér innan þings og utan, eru það aðeins hv. þingmenn og talsmenn Vinstri grænna sem hafa þá skýru framtíðarsýn að Landsbankinn eigi að vera ríkisbanki til framtíðar. Aðrir tala með öðrum hætti, þar á meðal samstarfsflokkur Vinstri grænna í ríkisstjórn. Það er ljóst að hvað eigendaþáttinn varðar sjáum við fyrir okkur mikla mótun, mikla gerjun og miklar breytingar á næstu missirum. Það er því ekki að ástæðulausu sem kallað er eftir að tekin sé afstaða til grundvallarspurninga á þessu sviði nú þegar við förum yfir löggjöf um fjármálamarkaðinn. Síðan eru fleiri atriði sem má nefna í þessu sambandi. Eitt er spurningin um hvaða atriði það eru sem eiga í raun og veru að vera í lögum eða opinberum reglum og hvaða atriði eiga að lúta ákvörðunum um eftirlitsstjórnvald. Við lestur þessa máls veiti ég því athygli að frumvarpshöfundar og raunar meiri hluti viðskiptanefndar virðast vísa afskaplega mörgum álitamálum, mikilvægum álitamálum, til mats hjá Fjármálaeftirlitinu án þess að löggjafinn taki afstöðu til þeirra. Ég gæti farið yfir dæmi um það í löngu máli, ég sé dæmi um það víða í frumvarpinu, þ.e. að í stað þess að Alþingi sem löggjafi taki afstöðu til tilhögunar einhverra tiltekinna mála, hver viðmiðunarmörk eiga að vera í ákveðnum tilvikum og annað þess háttar, er þeim vísað til eftirlitsaðilans. Það er mjög umdeilanlegt. Það er mjög umdeilanleg aðferð við lagasetningu. Hún er að vísu ekki nýmæli. Ákvæði af þessu tagi hafa verið fyrir hendi áður en það má spyrja hvort þau hafi reynst vel. Hefði í mörgum tilvikum ekki verið betra ef Fjármálaeftirlitið hefði haft við skýrar lagareglur að styðjast í eftirlitsstörfum sínum í stað þess að hafa einungis almennt orðaða heimild til að grípa inn í við tilteknar aðstæður? Ég held að það sé verulegt umhugsunarefni og hefur kannski ekki verið mikið rætt hér í dag en er þó atriði sem ég tel að hv. viðskiptanefnd eigi að skoða. Þetta nefni ég ekki vegna þess að ég beri sérstakt vantraust til Fjármálaeftirlitsins, en vandi opinberrar stofnunar, eftirlitsstjórnvalds, sem þarf að taka matskenndar ákvarðanir er auðvitað margþættur. Vandinn er m.a. fólginn í því að eftirlitsstjórnvaldið er að jafnaði bundið af valkvæðum stjórnsýslulaga, það þarf að gæta meðalhófsreglu og þess háttar. Þess vegna er alltaf tilhneiging hjá eftirlitsstjórnvaldi að fara varlega með heimildir sínar. Það er eðlilegt. Við þingmenn á löggjafarsamkomunni getum því ekki vísað allt of mörgum vafamálum til eftirlitsstjórnvaldsins. Það eru fjölmörg atriði sem við þurfum að taka afstöðu til sjálf. Mér finnst að þetta kalli á að ýmsir þættir í frumvarpinu séu endurskoðaðir. Við megum ekki rugla því saman. Það er mikið talað um að í frumvarpinu og í nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar sé verið að auka valdheimildir Fjármálaeftirlitsins. Það er rétt í sumum tilvikum. En það er ekki endilega það sama að fela stofnun að taka matskenndar ákvarðanir um einhver tiltekin atriði og auka valdheimildir hennar því að samkvæmt stjórnsýsluréttinum þarf viðkomandi stofnun að gæta að ýmsum reglum stjórnsýslulaga við ákvarðanir sínar, þar á meðal og ekki síst meðalhófsreglu. Það getur temprað stofnunina í að beita valdi sínu. Þess vegna kann að vera skynsamlegra þegar menn vilja ná fram einhverjum markmiðum að löggjafinn taki afstöðuna en vísi ekki vandanum á eftirlitsaðilana. Með því að vísa vandanum yfir á eftirlitsaðilann er ekki endilega verið að auka valdheimildir hans. Það er ekki samasemmerki þar á milli. Það er umhugsunarvert. Raunar er af sama toga það sem töluvert oft hefur komið fram í umræðunni, að vísað er til þess að þeim stóru spurningum sem við höfum vakið athygli á að ekki sé svarað í þessu frumvarpi og þær hljóti að koma til skoðunar síðar. Mér finnst nú stjórnarmeirihlutinn ýta svolítið vandanum á undan sér þar. Í staðinn fyrir að reyna að takast á við þessi álitamál núna er verið að ýta vandanum yfir á aðrar nefndir, á aðra lagasetningu síðar. Það er spurning hvort það sé rétta leiðin til þess að nálgast þetta núna. Að þessu sögðu vil ég geta þess að það eru ýmsir þættir jákvæðir í þessu. Við athugun á málinu held ég að ýmsar af þeim tæknilegum breytingum sem þarna er að finna geti verið til bóta og tel að þarna sé ýmislegt sem er vel þess virði að færa inn í löggjöfina. En hins vegar er ég þeirrar skoðunar að sé það ætlun stjórnarmeirihlutans á þingi að ljúka málinu á þessu þingi, annaðhvort nú í júní eða hugsanlega á þeim tíma sem við höfum í september, þurfi að vinna málið töluvert betur. Ég er ekki að gera lítið úr vinnu hv. viðskiptanefndar, ég held hins vegar að hún þurfi að leggja enn meira á sig vegna þess að þarna er um að ræða svo mikilvægt svið og við höfum vandamálið frammi fyrir okkur. Við þurfum að finna lausnirnar á því og við getum ekki skotið því á undan okkur. Eins og hv. þm. Óli Björn Kárason sagði rétt áðan getur það skapað falskt öryggi ef við samþykkjum löggjöf sem gefur sig út fyrir að vera lausn á vandanum en er það svo kannski ekki þegar til kastanna kemur. Ég nefndi í upphafi máls míns ýmsar spurningar sem við þurfum að svara í þessu sambandi. Auðvitað getur verið að þróun í löndunum í kringum okkur, einkum á hinu Evrópska efnahagssvæði, kalli á frekari breytingar á þessu sviði. Þess vegna innti ég eftir því í andsvörum fyrr í dag að mikilvægt væri að það sem við værum að gera hér væri í nokkru samræmi við það sem er að gerast annars staðar á hinu Evrópska efnahagssvæði innan Evrópusambandsins þar sem við vitum að stendur yfir vinna við lagabreytingar eða breytingar á regluverki sem munu með tímanum leiða til þess að Ísland þarf að taka upp breytingar í löggjöf sinni. Hv. varaformaður viðskiptanefndar, Magnús Orri Schram, svaraði því í nokkrum atriðum með því að vísa til þess, eins og kemur raunar fram í greinargerð með frumvarpinu, að viðskiptaráðuneytið og þeir sem unnu að málinu af þess hálfu fylgdust auðvitað með því starfi sem þar væri unnið. En ég held að við þurfum að fá frekari upplýsingar um þróunina sem ætla má að verði þar þannig að við stígum ekki einhver skref í dag sem við gætum þurft að breyta innan mjög skamms tíma. Á markaði eins og fjármálamarkaðnum verður auðvitað alltaf einhver þróun sem kallar á lagabreytingar. Hins vegar er ekki góð lagasetningaraðferð að gera eins og við höfum því miður gert á mörgum umliðnum árum, að taka inn í þingið, jafnvel á hverju einasta þingi, mikla breytingarlagabálka sem varða fjármálamarkaðinn. Slíkt leiðir til þess að það verður erfiðara fyrir þá sem starfa á markaðnum að átta sig á hvaða reglur gilda og erfiðara fyrir eftirlitsaðilana að fylgja reglunum eftir. Það er mikil vinna og dýrt að fylgjast með og uppfæra kerfi og annað slíkt til þess að það samræmist breytingum á lögum þannig að það er betra að lagabreytingar eigi sér stað hægar. Frá því að ég kom hér inn fyrir bráðum sjö árum hafa viðamiklir lagabálkar um fjármálamarkaðinn komið inn á svo til hvert einasta þing sem allir hafa falið í sér töluverðar breytingar, hvort sem er á lögum um fjármálafyrirtæki, um verðbréfaviðskipti, um Kauphöll eða lög á skyldum vettvangi. Það sem ég vara við með almennum orðum er að það er ekki endilega rétta leiðin að gera þetta eins og frumvarpið mælir fyrir um heldur frekar að reyna að gera löggjöfina þannig úr garði að hún kalli ekki á stöðugar breytingar frá ári til árs, jafnvel frá einu missiri til annars. Það þarf að reyna að ganga þannig frá málum að bæði þeir sem starfa á markaðnum, þeir sem eiga að fylgjast með honum, svo ekki sé talað um viðskiptavinina, hafi nokkuð glögga mynd af því hvaða regluverk er til staðar. Það er kannski við hæfi að ég ljúki máli mínu á þeim nótum að segja að hvort sem það er á fjármálamarkaði eða öðrum mörkuðum, leysum við ekki öll mál með reglum og eftirliti. Við þurfum að hafa reglurnar og við þurfum að hafa þær skýrar. Við þurfum að hafa það klárt hvenær þær eru brotnar og við þurfum að hafa úrræði til að bregðast við því þegar þær eru brotnar. En magn reglnanna er ekki endilega mælikvarði á gæðin. Þetta sjónarmið stangast svolítið á við það sem við fáum frá hinu ágæta Evrópusambandi þar sem lengd lagatexta er mælikvarði á afköst starfsmanna og árangur. Þrátt fyrir að við viljum halda okkar lagasetningu í takt við það sem gerist annars staðar verðum við að gæta okkar á því að falla ekki í þá gryfju að halda að magnið tryggi gæðin á þessu sviði. Fjármálamarkaðurinn er, eins og margnefnt hefur verið hér í umræðunni, eitt af mikilvægustu sviðum samfélagsins. Þarna er um að ræða markað sem hefur með beinum hætti áhrif á stöðu bæði heimila og fyrirtækja. Uppbygging fjármálamarkaðarins á næstu missirum og árum er grundvallarforsenda þess að við náum okkur upp úr þeirri kreppu sem við erum í. Bankarnir hafa gríðarlega miklu hlutverki að gegna við það uppbyggingarstarf. Við verðum að gæta þess að á sama tíma og við lærum af reynslu liðinna ára, af því sem fór úrskeiðis, og reynum að bregðast við því þurfum við líka að gæta þess að fjármálamarkaðurinn hafi möguleika á því að byggjast upp að nýju og verði ekki reyrður svo í regluverk að hann geti ekki þjónað viðskiptavinum sínum, hvort sem er einstaklingum eða fyrirtækjum, eins og fjármálastofnanir eiga að gera.

Virðulegi forseti. Það vekur nokkra undrun að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli ekki hafa verið hér í þingsal þá tvo daga sem mikilvægir lagabálkar að mati ríkisstjórnarinnar hafa verið til umræðu á þinginu. Mér finnst það reyndar með ólíkindum að það sé skoðun hæstv. ráðherra að hann þurfi ekki að taka þátt í umræðu þegar svona brýn mál eru á ferðinni að mati ríkisstjórnarinnar þegar þessi frumvörp eru annars vegar. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talaði mikið áður en hann varð ráðherra um það efni sem hér er til umræðu og ég minnist þess árið 2005 þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði að það væri mikilvægt þegar litið væri til vaxtar fjármálakerfisins, bankakerfisins, að eftirlit og regluverk þvældist nú ekki um of fyrir þeim vexti sem þar væri svo brýnn. Það væri vel áhugavert að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra í því efni núna. Hann hefur þó á umliðnum mánuðum töluvert breytt um skoðun en hann hefur ekki skýrt, finnst mér, með fullnægjandi hætti hvað hann átti við þegar hann lét þessi orð falla. Ég minnist þess þegar ég starfaði á vettvangi fjármálageirans í Kauphöll Íslands í kringum árið 2000, eða 1999–2002, þegar hin útrás svokallaða var rétt að byrja, hvernig regluverk var við að etja. Helsta vandamálið sem blasti þá þegar við var það hversu grunnur íslenski markaðurinn var og einnig hversu stutt á veg við vorum komin í því að frelsa þennan markað sem síðan óx svo óskaplega mikið sem raun varð á. Við þurfum ekki að fara yfir það sem síðan gerðist með einkavæðingu bankanna, það hefur komið fram í ræðum manna hér í dag, m.a. hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að margt hafi þar farið úrskeiðis og við sjálfstæðismenn höfum sagt að það sé alveg rétt að þar hefði verið heppilegra ef menn hefðu ekki farið þessa kjölfestufjárfestaleið sem valin var þegar bankarnir voru einkavæddir. En ég er dálítið undrandi á verklagi ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna nú þegar við ætlum að byggja kerfið aftur upp og skoða hvernig best er að gera það. Ég er ekki síst undrandi vegna þess að við höfum talið, ég hygg að það sé jafnvel skoðun allflestra þingmanna, að það væri nauðsynlegt fyrir Alþingi að láta rödd sína heyrast betur, taka meiri þátt í umræðu, koma betur að mótun reglna. Það kemur mér það satt að segja verulega á óvart þegar um er að tefla breytingar á regluverki sem varða það svið þjóðfélagsins sem hrundi gjörsamlega að menn skuli kveina yfir því og það kemur mér líka á óvart hversu fáir úr öðrum flokkum taka þátt í þeirri umræðu, ég verð að segja það. Hvað er það sem þarf að gera þegar uppbygging efnahagslífsins blasir við? Hvernig á Alþingi að fara að því að takast á við það verkefni? Ég hef hlustað á þessa umræðu hér í dag og það er alveg ljóst að af hálfu Sjálfstæðisflokksins er nokkur samhljómur í þeim skoðunum sem þar eru uppi. En eitt vil ég segja og leggja inn í þessa umræðu sem varðar verklag hér í þinginu, ég heyrði í hv. þm. Lilju Mósesdóttur í gær þegar talað var um breytingar á vátryggingalögum. Hún sagði að það væri mikilvægt að taka lítil skref áfram, það væri svo mikilvægt að sýna merki þess að við værum að breyta. Það má að vissu leyti segja að það sé mjög nauðsynlegt að menn hafi þá tilfinningu að verið sé að reyna að læra af því sem miður hefur farið. Ég held að sé ekkert síður mikilvægt, og það er það sem skiptir kannski mestu máli, að við sjáum hvert verið er að stefna. Í stað þess að koma með hluta af þeim breytingum eða því breytingarferli sem til stendur að fara í, í frumvarpsformi eins og hér hefur verið gert velti ég fyrir mér hvort við ættum að taka upp aðra siði hér á þingi og ræða fyrst stefnumótunarplögg og ná svo samkomulagi eða takast á um það eftir atvikum. Við þekkjum þetta frá útlöndum þar sem menn tala um hvítbækur og grænbækur o.s.frv., þar sem ríkisstjórnin leggur fram stefnumörkun sína á sviði fjármálastarfsemi og það er svo rætt á vettvangi þingsins. Síðan mundi stjórnsýslan í framhaldinu koma með nánari útfærslur á þeim hugmyndum sem hafðar eru uppi og jafnvel geta eftir atvikum tekið mið af því sem löggjafarsamkundan hefur rætt í meðförum sínum á slíkum skýrslum. Ég held að það sé ástæða til þess á þessum tímamótum, nú erum við með heila rannsóknarskýrslu undir. Hún hefur oft verið nefnd hér í dag. Þar eru ýmsar ábendingar. Margir telja að það muni koma margar tillögur fram frá þingnefnd um rannsóknarskýrsluna um einstaka þætti í regluverki. Ég þekki það vel, ég veit alveg að það er hluti af því verkefni sem nefndinni er falið en ég held að einmitt af því tilefni sé ekki síður mikilvægt að þingið taki sér það frumkvæði að ræða í heild sinni um hvernig fara eigi með málið. Mér er þetta sérstaklega hugleikið vegna þess að í þeirri nefnd sem ég vinn mest, í allsherjarnefnd, er verið að tala um breytingar á stjórnarskránni. Þar eru menn að hugleiða að færa þetta verkefni út úr þinginu og fara með það til stjórnlagaþings. Ég held einmitt að þar sé ástæða til þess að þingið fari í ákveðna stefnumótunarumræður. Mér fyndist vera bragur á því, á íslensku löggjafarsamkundunni, eftir allt sem á undan er gengið að taka slíkar ákvarðanir og sjá hvort einhver samhljómur fæst, samhljómur sem ég hygg að íslenskt þjóðfélag kalli svo mjög eftir þegar við sjáum að virðing Alþingis virðist enn fara þverrandi. Ég hef lesið þetta frumvarp og þegar ég las það fór ég hugsa um regluverkið í heild sinni og þau kynni sem ég hafði af því hér á fyrri árum. Ég hef náttúrlega ekki getað fylgst almennilega með vinnunni í viðskiptanefnd því að ég sit ekki þar. Mér finnst mjög erfitt að leggja mat á þetta mál þegar ekki eru einu sinni breytingar í drögum sem hugsanlega verða gerðar á lögum um verðbréfaviðskipti, velferðarsjóði og ekki síst um Kauphöll Íslands. Í rannsóknarskýrslunni er ekki sérstaklega mikið fjallað um hlut Kauphallar Íslands í því hruni sem hér varð. Ég sakna þess nú reyndar dálítið í þeirri skýrslu að þar skuli ekki meira gert úr eftirliti eða skoðun Kauphallarinnar á því sem gerðist. Ég veit að þegar Kauphöllin hét Verðbréfaþing voru aðilar á markaði sem voru þar í stjórn og Verðbréfaþingið var að hluta til í eigu markaðsaðila. Það þótti mörgum gagnrýnisvert, það var náttúrlega gert til þess að koma þessum markaði á fót til að styðja hann og styrkja í árdaga hans. Ég get ekki varist þeirri hugsun að það hafi verið Kauphöllinni fjötur um fót hversu sterkir markaðsaðilar voru í henni. Það eru umfangsmiklar rannsóknir í gangi núna sem við sjáum til hvert leiða. Þær varða m.a. markaðsmisnotkun. Þar er enginn eða ætti enginn að vera betur til þess fallinn að fylgjast með markaðsmisnotkun en Kauphöllin. Þess vegna hef ég mjög mikinn áhuga á vita hvaða sjónarmið ríkisstjórnarmeirihlutinn og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafa þegar kemur að því að byggja Kauphöllina upp. Hún getur nefnilega, ef rétt er á málum haldið, skipt verulegu máli í því að koma fyrirtækjum aftur í almenna eigu og vera það súrefni sem við þurfum svo mjög á að halda. Ég hefði viljað sjá hvaða stefnumörkun er þar á ferðinni af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hef ekki enn þá almennilega komið auga á hana. Sama er að segja um verðbréfaviðskiptin sjálf og þær reglur sem þar eru á ferðinni. Það á jafnframt við um verðbréfasjóði, lög um Seðlabanka, Fjármálaeftirlitið að sjálfsögðu og endurskoðendur. Mér finnst reyndar að þáttur endurskoðenda sé nokkuð sem við þurfum að skoða mun nánar og læra af. Það voru nokkuð skiptar skoðanir um það þegar sú ákvörðun var tekin að flytja Fjármálaeftirlitið, eða Bankaeftirlitið eins og það hét, úr Seðlabanka Íslands og gera það að sjálfstæðri einingu, ekki síst vegna þess að með því að færa Bankaeftirlitið út úr Seðlabankanum hafði Seðlabankinn ekki jafnnáið samband við markaðsaðila og áður hafði verið. Ég hygg að það hafi svo sem komið í ljós nokkuð fyrir þessa atburði að menn höfðu rætt mikið um að það þyrfti að gera þar breytingar. Mér finnst ekki ástæða til þess að bíða mjög lengi með það. Ég held að væri mjög brýnt í þessu að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, viðskiptanefnd og Alþingi sjálft, taki ákvörðun um það hvort eðlilegt sé að gera breytingar á lögum um Seðlabanka, að færa Fjármálaeftirlitið þar undir, og við getum auðvitað velt því fyrir okkur hvort vátryggingareftirlitið eigi að vera þar líka. Það er náttúrlega praktískt mál sem þarf að leysa. Við þurfum að hafa heildaryfirsýn, heildarstefnu um hvert við eigum yfirleitt að fara með það kerfi sem við höfum byggt hér upp og þurft að horfast í augu við að hefur brugðist okkur. Ég lýsi eftir því að hæstv. ríkisstjórn sýni nú á spilin, segi hvernig hún sér þetta fyrir sér þegar nær dregur. Enn fremur get ég ekki komið auga á margar ráðleggingar Finnans Kaarlos Jännäris í þessu frumvarpi, ég get tekið undir ýmislegt af því sem hann sagði. Sumt af því hefur ekki ratað inn í frumvarpið sjálft. Það gæti komið fram síðar. En ég held nú samt að það hefði verið gott að fá nánari upplýsingar um það hversu mikið samráð eða samstarf var haft við erlenda aðila, önnur lönd og upplýsingar um þá þróun sem er á regluverki annars staðar þegar þetta frumvarp var smíðað. Hvert var litið við þá stefnumörkun, sem ég hygg að hljóti að hafa verið unnið að í ráðuneytinu þótt hún hafi ekki ratað hingað? Reglurnar í Noregi þykja nokkuð strangar. Hafa menn litið sérstaklega til Norðmanna? Bandaríski markaðurinn er afskaplega þróaður og gamall. Þar eru á margan hátt mjög strangar reglur. Ameríska fjármálaeftirlitið SEC hefur gríðarlega víðtækar heimildir til þess að grípa inn í hlutina. Ég mundi halda að einna helst þar hefðu náðst fram niðurstöður í dómsmálum sem varða atburði á markaði, markaðsmisnotkun, misnotkun á trúnaðarupplýsingum og slíkum hlutum, þannig að af því er hægt að læra. Önnur lönd geta einnig dregið stóran lærdóm af atburðunum á Íslandi. Vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur mikinn áhuga á því að sækja um aðild að Evrópusambandinu væri líka gagnlegt ef við fengjum upplýsingar um hvort reynsla okkar og það sem hér hefur gerst hafi með einhverjum hætti ratað inn í umræðu um breytingar á regluverki Evrópusambandsins. Það er áberandi þegar maður les rannsóknarskýrsluna að þar eru nokkuð ítarlegar athugasemdir um regluverkið og það er viðurkennt af hálfu Evrópusambandsins að það þurfi að gera breytingar. Við þekkjum það líka þar sem hrun hefur orðið annars staðar í heiminum. En ég held að sé nú dálítið áhugavert fyrir okkur Íslendinga að horfa á þetta svona. Reynsla okkar og það sem hér hefur gerst getur líka skipt máli þegar þær reglur eru skoðaðar. Ég held að það væri fróðlegt að vita hversu mikið samtal hefur verið á milli íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins eða þjóða á Evrópska efnahagssvæðinu þegar horft er til þessa regluverks eða hvort það hefur yfirleitt verið nokkurt samtal. Eða er það bara eins og í Icesave-málinu að við ætlum að taka á okkur allt en ekki þó með fullnægjandi hætti og gagnrýna Evrópusambandið fyrir þá hortitti sem eru í þeirra regluverki? Þeir eru reyndar verulega margir. Það kemur líka á óvart að menn skyldu ekki ganga lengra varðandi eignarhlut eða dreifða eignaraðild þegar þetta frumvarp var smíðað. Ég hafði ekki hugmyndaflug frekar en aðrir til að gera mér grein fyrir því hversu mikið var hægt að þvæla eignarhaldi til að koma verðmætum og mikilvægum fyrirtækjum eins og bönkum á fárra manna hendur, einna, tveggja þess vegna. Nú liggur fyrir þinginu frumvarp frá hv. þm. Pétri Blöndal þar sem hann leggur til að gerð sé breyting á hlutafélagalögum, að nýtt form verði þar sett inn. Ég held að það gæti verið fróðlegt fyrir þingið að ræða um það. Það eru fulltrúar allra flokka sem koma að því frumvarpi, ég held að það geti hjálpað verulega. Jafnvel þótt menn hafi haft af því áhyggjur þegar bankarnir voru einkavæddir að kjölfestufjárfestar hefðu svo mikið eignarhald held ég að engum hafi dottið í hug það fyrirtækjanet sem aðilar á markaði bjuggu til til þess að tryggja yfirráð sín yfir bönkunum. Við sáum það síðast í Glitnismálinu, sem rekið er í öðrum löndum, hversu einbeittir menn voru í því að tryggja yfirráð sín yfir bönkunum. Við eigum auðvitað eftir að sjá hvað úr þessum málum verður, að það er ekki ástæða fyrir okkur að staldra við eða móta á þeim skoðanir fyrr en lengra er haldið. En það er alla vega alveg augljóst að það verður að hafa mjög skýrar reglur hvað þetta varðar og við verðum að sjá hvernig við komum síðan í framhaldinu þessum fyrirtækjum aftur í eigu annarra. Reyndar veit nú enginn hver á þessa tvo banka, Arion banka og Íslandsbanka. Ég hvet hv. viðskiptanefnd til þess að leysa úr því hverjir þessir aðilar eru, ég veit að það er vilji fyrir því í viðskiptanefnd, það er afar brýnt.

Búin að því.

Hv. þm. Lilja Mósesdóttir segist vera búin að því. Þær upplýsingar sem ég fékk voru að það væri eignarhaldsfélag sem á annað eignarhaldsfélag sem á annað eignarhaldsfélag, þannig að ég er engu nær. En hv. þingmaður getur kannski greint okkur frá því hverjir eiga Arion banka og Glitni banka í lokaræðu sinni á eftir. Ég held að þetta frumvarp sé því miður ákveðið yfirklór. Stjórnarliðar eru ekki búnir að þróa það regluverk sem þarf að móta. Ég velti fyrir mér hver asinn er í rauninni, hvort væri ekki betra að menn setji sér heildarmarkmið á þessu sviði í stað þess að halda af stað með þetta mál og síðan vitum við ekkert hvað kemur næst. Ég verð að segja að það er slæmt þegar menn geta ekki sagt hvernig þeir sjá fyrir sér þróun á lögum um verðbréfaviðskipti, um verðbréfasjóði og síðan hvernig verðbréfasjóðirnir voru nýttir í bankakerfinu með kaupum á eigin bréfum og alls konar hlutum til að ná yfirráðum með bönkunum. Þar er löggjöf sem er afskaplega brýnt að hv. Alþingi ræði ítarlega og velti fyrir sér hvernig eigi að haga til framtíðar. Ég hef almennt verið þeirrar skoðunar og ég hef ekki skipt um skoðun hvað það varðar að við eigum að læra af reynslu annarra landa en í þessu tilliti held ég að önnur lönd geti lært af reynslu okkar. Ég er ekkert sérstaklega trúuð á séríslenskar lausnir en ég er hins vegar trúuð á að þegar menn meta regluverkið verði þeir að líta til þess samfélags sem hér er. Nú þarf að horfa til þess að við erum með lamað fjármálakerfi. Við erum með grunnan eða óvirkan markað. Við erum með peninga sem safnast upp í bönkunum. Við erum með lamað atvinnulíf. Við erum því miður í raun og veru með lamað efnahagskerfi. Við erum enn þá að glíma við stjórn peningamála. Þeir sem hafa haldið því fram að aðild að Evrópusambandinu þýði að við fáum stöðugan gjaldmiðil verða líka að gera grein fyrir því að það eru engar líkur til þess að sjálfur gjaldmiðillinn blasi við á næstu árum. Við erum langt frá því að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Við þurfum að gera miklu betur þar. Ég held að við Íslendingar verðum að líta þannig á að til þess að koma okkur upp úr þessu með skynsamlegum hætti þurfum við að fara í heildarstefnumótun. Hvert ætlum við að fara? Hvert ætlum við að stefna? Hvers konar reglur ætlum við að hafa? Ætlum við að fara aftur í sama kerfið og við höfðum áður? Erum við á þeirri skoðun að það hafi verið mistök að vera með kjölfestufjárfesta? Teljum við að það sé betra að hafa dreifða eignaraðild? Erum við t.d. þeirrar skoðunar að það eigi að gefa Íslendingum hlutabréf í ríkisbönkunum, bara senda þeim þau heim? Hvað viljum við? Hvernig viljum við sjá þetta? Við áttum dálitla umræðu um þetta þegar bankarnir voru einkavæddir, þegar menn ræddu um hvernig best væri að fara í þá hluti. Það voru skiptar skoðanir í þessum sal um hvort við ættum að hafa kjölfestufjárfesta eða ekki. Það er sú umræða sem ég sakna svo að við þingmenn höfum ekki tekið. Þeir þingmenn sem ekki eru í viðskiptanefnd hafa einungis tækifæri til að ræða þetta í þessum stól. Þá er enginn hér til að ræða við. Ég er mjög þakklát fyrir að formaður og varaformaður viðskiptanefndar hafi setið undir allri þessari umræðu en hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sér ekki nokkra þörf á því að eiga þetta samtal við þingið. Hér þarf þessi stefnumótun að fara fram. Mér finnst þetta lítið skref. Ég vil sjá hvert menn ætla að stefna. Ég sé að hv. varaformaður viðskiptanefndar hefur beðið um orðið og ég er mjög forvitin að vita 

Virðulegi forseti. Ég hef tekið til máls í þessari umræðu og rakið helstu sjónarmið sem liggja að baki áliti meiri hluta viðskiptanefndar og komið þar inn á fjölmörg atriði sem vert er að hafa í huga. En ég get hins vegar ekki orða bundist og mundi vilja fá að hnykkja á einu atriði sem ég fór ekki yfir í ræðu minni fyrr í dag. Það er umræðan um einkavæðingu bankanna og eins um það hverjir eiga bankana. Förum aðeins yfir það. Það lá fyrir að ríkisvaldið ákvað að kaupa ekki bankana af raunverulegum eigendum þeirra sem eru að sjálfsögðu kröfuhafar bankans. Ríkið ákvað ekki að einkavæða bankana heldur ákvað það að kaupa ekki bankana. Þar með spöruðum við íslenska ríkinu um 180 milljarða kr. a.m.k. Það liggur síðan fyrir hverjir sitja í öllum stjórnum, þ.e. stjórnum nýju bankanna, eignarhaldsfélaganna, og hverjir sitja í skilanefndum og slitastjórnum gömlu bankanna. Það liggur jafnframt fyrir að kröfuhafar gömlu bankanna eru í raun og veru eigendur þeirra þótt þeir fari ekki með stjórn þeirra. Það er mikilvægt að hafa í huga að þegar spurt er um hverjir eiga bankana að ekki hefur verið tekin ákvörðun til réttmæti þeirra krafna sem liggja í þrotabúum bankanna. Það er ekki enn þá ljóst hvert hlutfall eða vægi hverrar kröfu er því að ekki er búið að taka afstöðu til hennar. Hins vegar er búið að slíta það samband sem er á milli kröfuhafanna og rekstrarins á innlendum fjármálamarkaði. Kröfuhafar bankanna koma ekki að stýringu þeirra banka sem þeir hafa með réttu eignarhald á vegna þess að kröfur þeirra voru í þrotabúið. Ríkið ákvað að kaupa ekki bankana og sparaði sér þar með 180 milljarða kr.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þegar litið er til þeirra banka sem þarna um ræðir, Glitnis banka og Arion banka, sem eru lánardrottnar mikilvægustu fyrirtækjanna á Íslandi, að það skipti máli hverjir véla um þessa banka. Ég geri mér grein fyrir því að það eru í stjórnir í bönkunum, slitastjórn og skilanefndir. Ég skil reyndar ekki, og ég held við þurfum líka að fara að ræða það, hversu lengi þessar skilanefndir eiga að starfa. Þessar skilanefndir eru í raun annar banki. Það er bara verið að reka hér fleiri banka og þeir taka alls konar ákvarðanir. Það er erfitt fyrir okkur, hv. þm. Magnús Orri Schram, þegar við förum í þessa umræðu að við fyllumst ótta því að við vitum ekkert meira um hverjir þessir kröfuhafar eru og hvaða hagsmuni þeir hafa af rekstri bankanna en við gerðum áður en hrunið varð. Það hefur nú komið í ljós að menn hafa haft net félaga og eignarhaldsfélaga til þess að fela eignarhald sitt. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta gerðist meðan Sjálfstæðisflokkurinn var við völd. Þetta er nokkuð sem ég held að enginn hafi haft hugmyndaflug til að ímynda sér að hægt væri að gera. Ég er viss um að hv. þingmaður er sammála mér um að við viljum ekki hafa það þannig aftur. Ég heyri alveg hvað hv. þingmaður segir en það svarar ekki þessari grundvallarspurningu um hverjir stjórna. Við erum búin að setja upp kerfi sem veldur mér verulegum áhyggjum varðandi hagsmuni kröfuhafa eða hvert þessi fyrirtæki stefna, ég hef ekki fengið sannfæringu fyrir því hverjir véla um þessa hluti og ég vil fá þær upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það skiptir máli hverjir eiga bankana. Við búum hins vegar við þann veruleika að það er ekki alveg á hreinu hve réttmæt krafa þeirra í þrotabúið er. Ef maður gerir t.d. 10 millj. kr. kröfu í búið og sú er krafa réttmæt sætir hún forgangi en hversu mikið vægi hún hefur í heildarpottinn vitum við ekki fyrr en búið er að taka afstöðu til allra krafnanna. Þess vegna er það ekki á hreinu fyrr en búið er að taka afstöðu til allra krafna í þrotabúið hvert réttmæti eða styrkur krafnanna er í raun og veru og um leið hlutfall þeirra í heildarsafninu. Ég legg áherslu á nokkur atriði: Ríkið einkavæddi ekki bankana, það ákvað að kaupa þá ekki. Við getum ekki vitað hverjir eiga bankana fyrr en búið er að taka afstöðu til krafnanna. En það liggur hins vegar alveg fyrir hvernig stjórnskipulagið er. Eignarhaldsfyrirkomulagið sem við ræddum hér mjög ítarlega í sumar kemur í veg fyrir að kröfuhafar gömlu bankanna hafi beina aðkomu að stjórn nýju bankanna. FME hefur eftirlit með öllu saman, hverjir skipa Bankasýsluna, hverja Bankasýslan skipar í bankaráð nýju bankanna o.s.frv. Þannig er farið í gegnum það að stjórnarmenn séu hæfir og um leið hæfir til þess að fara með ráðandi hlut. Það var skýrt frá þessu öllu síðasta sumar og ætti það að vera öllum þingmönnum fullkomlega ljóst að ríkið, svo ég ítreki það nú enn og aftur vegna þess að mér finnst það mikilvægt, þetta kom fram í mörgum ræðum hér í dag: Ríkisvaldið einkavæddi ekki bankana, það ákvað að kaupa þá ekki.

Frú forseti. Mér finnst þetta nú vera pínulítil hártogun sem hér á sér stað. Ég geri mér fulla grein fyrir því og veit að það eru ákveðnar reglur sem gilda um gjaldþrotaskipti og slitarétt og þegar tekin er afstaða til krafna og slíkra hluta. Ég átta mig líka á því að það þarf að fara eftir ákveðnu ferli í þeim efnum, ég geri ekki athugasemd við það. Ég ætla samt að segja að þegar þær ákvarðanir voru teknar að setja skilanefndir yfir þessa föllnu banka, þegar sú ákvörðun var tekin að fela Fjármálaeftirlitinu það gríðarlega vald sem það hefur yfir þessum bönkum á haustmánuðum 2008 þegar allt hrundi hér, voru menn að reyna að bjarga því sem bjargað varð, að bjarga verðmætum. Nú finnst mér vera kominn tími til að við veltum því fyrir okkur hversu lengi við ætlum að hafa það fyrirkomulag að reka hér skilanefndir sem höndla með eigur þessara banka. Mér finnst vera kominn tími til þess að það fari fram pólitískt mat á því hversu heppilegt það er. Ég tek t.d. Landsbankann sem dæmi, það er banki sem hefur töluvert verið í umfjöllun í hv. fjárlaganefnd vegna Icesave-málsins. Þar er að störfum skilanefnd sem reynir auðvitað að hámarka virði bankans en það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að sú skilanefnd eigi að vera að störfum árum saman. Við hliðina á henni er auðvitað slitastjórnin sem gegnir öðru hlutverki, þar eru hlutir á ferðinni sem við gerum okkur grein fyrir að taka langan tíma. En varðandi umræður um skilanefndirnar, nú eru bráðum liðin tvö ár frá því að við ákváðum að setja þetta kerfi á fót. Ég hef ekki orðið vör við að við höfum rætt það nógu mikið hér hversu heppilegt það er. Ég held að það sé eitt af því sem væri æskilegt fyrir hæstv. viðskiptanefnd að velta fyrir sér þegar horft er til þeirrar stefnumótunar sem ég kalla mjög svo eftir, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef hlýtt á megnið af þeim umræðum sem hafa átt sér stað í dag um það frumvarp sem liggur hér fyrir um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki. Það sem mér finnst standa upp úr í þeirri umræðu er það að þeim sem hafa lagt inn gagnrýni á það frumvarp sem hér liggur fyrir þyki það ekki mæta nægilega vel athugasemdum um fjármálakerfi landsins, raunar allt frá því fyrir hrun, þ.e. að frumvarpið standist ekki þær væntingar sem menn gerðu til þess sem tæki til heildarendurskoðunar á löggjöf um fjármálamarkað á Íslandi. Vissulega hefur verið umræða um að sjálfstæðismenn hafi mest rætt um þetta frumvarp og það er í sjálfu sér ekkert skrýtið að sjálfstæðismenn ræði þetta með þeim hætti sem raun ber vitni í dag, ekki síst þegar höfð er í huga sú orðræða sem hefur verið um þátt þess flokks í því áfalli sem þjóðin varð fyrir, ekki síst í ljósi þeirra aðgerða sem Sjálfstæðisflokkurinn greip svo til í framhaldinu. Ég minni á að þær tillögur sem unnið hefur verið eftir við þetta verk eru eftir Finnann Kaarlo Jännäri og síðan var Mats Josefsson, sænski ráðgjafinn, tekinn til vinnu hér og vann lengi. Jafnframt var tekin ákvörðun um þá margrómuðu rannsóknarskýrslu sem hefur verið til umræðu allt frá 12. apríl. Á þessum grunni höfum við tækifæri til að byggja nýja og heildstæða löggjöf um íslenskan fjármálamarkað. Eftir allt þetta starf þykir þeim sem gerst eru að sér í þessum málefnum og þeirri löggjöf sem hér er til umræðu greinilega ekki nógu langt gengið. Ýmsar athugasemdir hafa verið settar fram um það. Þó ber að undirstrika það líka að í áliti 2. minni hluta viðskiptanefndar sem þeir ágætu hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og Sigurður Kári Kristjánsson undirrita eru tiltekin atriði sem til góðs vegar horfa. Það skal ekkert undan dregið að þar eru nefnd ýmis atriði sem til betri vegar eru færð og full ástæða er til að halda því á lofti. Þar er m.a. kveðið skýrt á um heimildir Fjármálaeftirlitsins til inngripa þegar þörf krefur á, heimildir til tiltekinna tegunda fjármálafyrirtækja til að stunda óskyldan rekstur eru takmarkaðar og það er gert á grunni máls sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson flutti, annar fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í viðskiptanefnd. Loks vil ég nefna líka að hömlur eru settar á lánveitingar fjármálafyrirtækja til eigenda virkra eignarhluta. Það breytir hins vegar ekki því að eftir standa stór mál sem full ástæða er til að gaumgæfa hvernig fara beri með. Vonbrigði þeirra sem gagnrýnt hafa frumvarpið og kallað eftir fleiri þáttum úr þeirri vinnu sem unnin hefur verið eru kannski þau að núna eigum við að hafa haft tækifæri til að sjá frumvarp um breytingar meira fullburða en hér getur að líta. Ég hef heyrt í umræðunni að þrátt fyrir að þetta ágæta frumvarp yrði að lögum yrðu eftir sem áður allar leiðir færar til að hola innan bankana ef menn kjósa. Ég vona að það standi ekki til en engu að síður hefur maður ákveðinn ótta af því miðað við hvernig umræðan um bankakerfið er. Nægir í því sambandi að nefna ágæta ræðu hv. þm. Ólafar Nordal og andsvar varaformanns viðskiptanefndar, Magnúsar Orra Schrams, um eignarhald á hinum nýju bönkum. Ég tók sérstaklega eftir því að hv. þm. Magnús Orri undirstrikaði í báðum andsvörum sínum að ríkisstjórnin hefði ekki einkavætt og ekki selt bankana. Ég er ekki sammála því mati hv. þingmanns. Ef svo væri hefði ríkisstjórnin ekki leitað með sérstöku frumvarpi milli jóla og nýárs eftir heimild til sölu á þessum bönkum. Óumdeilt er að samþykkt voru lög milli jóla og nýárs á framlengdu þingi að beiðni ríkisstjórnar um heimild til hennar til sölu á bönkunum, þ.e. eignarhlut ríkisins í þeim, einfaldlega vegna þess að frá þeirri sölu var gengið án formlegrar heimildar frá Alþingi. Þetta er því fullyrðing sem í mínum huga stenst ekki, en óþarft er í sjálfu sér að velta sér mikið upp úr henni. Þetta er búið og gert. Þetta er gjörð sem ekki verður tekin til baka. Eftir stendur að þessir bankar eru komnir í umsýslu annarra en ríkisins þannig að forræði mála er ekki lengur þar inni. Í þessu sambandi vil ég halda áfram þeim orðaskiptum sem áttu sér líka stað áðan um skilanefndir bankanna. Ég held að það sé ástæða til að halda því á lofti að þegar Svíar lentu í sambærilegu áfalli og við seldu þeir eignarhlutina í þessum bönkum sem þeir yfirtóku smátt og smátt og „græddu“ á því stórfé, en hér er útleggingin þannig að við þessa sölu hafi ríkissjóður sparað sér 180 milljarða kr. Það kann vel að vera í þeirri stöðu sem var, en við vitum engu að síður ekkert hvaða kostnaður kann að koma yfir á ríkissjóð í framhaldi af því sem þetta starf nýju einkavæddu bankanna á eftir að leiða yfir þjóðina. Þar kem ég að þætti skilanefndanna. Umræðan um það fyrirbæri sem skilanefndir eða slitanefndir bankanna eru er í dag í þjóðfélaginu öllu með þeim hætti að það er alveg með ólíkindum að þau mál skuli ekki hafa verið tekin til sérstakrar skoðunar. Þegar maður heyrir í fulltrúum atvinnulífs eða einstaklingum sem lenda í þeirri stöðu að sækja undir slita- eða skilanefndir hljóðnar umræðan venjulega, það dregur úr. Ég fullyrði úr þessum ræðustól að það er ákveðin hræðsla í þjóðfélaginu, úti í atvinnulífinu, úti í fjármálakerfinu, við þetta fyrirbæri sem skilanefndirnar eða slitanefndirnar eru. Sömuleiðis fullyrði ég að það er að myndast ný hálaunastétt í fjármálakerfi Íslands, þeir einstaklingar sem annaðhvort starfa í þessum skila- eða slitanefndum eða í umboði þeirra. Til þessa verks var ekki stofnað með það í huga. Ég hvet fulltrúa ríkisstjórnarinnar hér, hv. formann Lilju Mósesdóttur og hv. varaformann Magnús Orra Schram í viðskiptanefnd, til að beita sér fyrir því að þetta dæmi verði stokkað upp með einhverjum hætti, þótt ekki væri nema að skipta út fulltrúum ríkisins í þessum skila- eða slitanefndum. Ekki endilega einu sinni öllum í einu, heldur bara koma inn nýju fólki með önnur viðhorf, aðra reynslu, aðra sýn, því að það starf sem þarna fer fram er þess eðlis í mínum huga og þangað komið í dag að það grefur undan trausti og skapar óþarfatortryggni út í það sem verið er að gera, fyrir utan þann skaða sem þetta hefur valdið og á eftir að valda atvinnurekstri í landinu. Maður minnist ekki að ástæðulausu á traustið. Alls staðar í íslensku þjóðfélagi er gríðarlegt vantraust í dag og brýst út með einhverjum hætti í gremju og heift. Mælingar á trausti til Alþingis sýna að það er gríðarlega lítið og hefur hrakað mjög. Hverjir skyldu svo koma þar á eftir? Jú, það eru fjármálastofnanir landsins og lífeyrissjóðir. Eru þetta þeir þættir sem mega við slíku vantrausti sem þessar mælingar sýna? Nei, það er ekki nokkur einasta ástæða til að vinna þannig með málin að þetta þurfi að vera svona. Til þess að komast út úr þessum veruleika verða menn að taka á þeim þáttum sem illa er komið fyrir. Það er ástæðulaust að gera lítið úr þeirri gagnrýni sem hér hefur legið fyrir, það ber vissulega að fagna þeim skrefum sem stigin eru en ég hvet hv. viðskiptanefnd og fulltrúa meiri hluta flokkanna þar inni til að taka tillit til þeirra athugasemda sem gerðar hafa verið og taka stærri skref en hér um ræðir. Í þessu sambandi vil ég nefna líka að það sem stakk mig mest við þá tiltölulega litlu og grunnu þekkingu sem ég hef á þessu frumvarpi - ég skal fyrstur manna játa að þekking mín liggur í því að hlýða á þær umræður sem hér hafa átt sér stað í dag. Ég tók ekki með neinum hætti þátt í frumvarpssmíðinni - var þegar það var tiltekið hér að ekkert hefði verið rætt um innstæðutryggingarkerfið. Þess er m.a. getið í áliti minni hluta viðskiptanefndar. Maður spyr sig hvort löggjöfin um íslenska bankakerfið sé með þeim hætti enn þann dag í dag að við getum átt á hættu að þeir íslensku bankar sem hér standa enn þrír, eða fjármálastofnanir, geti átt möguleika á því að stofna til innlánsútibúa í öðrum löndum. Ef svo er - ég vona svo sannarlega að það sé ekki, en mér er sagt að svo sé - er þá uppi sú staða að við getum átt á hættu að lenda í sams konar forarpytti, leyfi ég mér að kalla það, sem Icesave-málið hefur reynst íslenskri þjóð, sem hefur alið á sundrungu, skapað óvissu og ótta og tortryggni? Þegar það leggst allt saman veldur það okkur til lengri tíma engu öðru en tjóni sem þjóð. Ég trúi því tæpast að það sé ætlan manna að ganga hér þannig frá að skilja þetta mál eftir opið. Það kom fram við umræður í dag um frumvarpið að u.þ.b. ár leið frá því að menn byrjuðu að vinna með það þar til þetta frumvarp kom fram. Ég efast ekkert um góðan vilja fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna til að taka stærri skref, en það mun taka tíma. Þá spyr ég og hlýt að eiga sjálfsagða kröfu á að því verði svarað, annaðhvort í nefndinni og menn þar upplýstir um það eða úr ræðustóli, með hvaða hætti fulltrúar stjórnarflokkanna sjái sig tryggja ríkissjóð með einhverjum hætti gegn þeim skaða sem kann að leiða af því að við tökum ekki stærri skref en hér ber vitni um. Þessi heildstæða endurskoðun sem allir óskuðu eftir og vonuðust eftir að yrði frágengin í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er ekki nógu fullkomin, hún er brotakennd, hún er ófullburða. Það er illt að þurfa að sæta því og ég spyr líka hvað reki á eftir því að málið sé klárað nú, hvort menn geti ekki gefið sér þann tíma sem þarf til að taka á og ljúka þessari heildarendurskoðun. Oft er vitnað til þess að rannsóknarnefnd þingsins muni á grunni rannsóknarskýrslunnar koma með tillögur í framhaldinu sem taki á þeim þáttum sem út af standa. Ég fagna því og vænti þess að það verði bæði unnið af heiðarleika og góðum vilja og efast ekkert um það, alls ekki. Hættan liggur hins vegar í þeim skaða sem unninn verður og kann að verða unninn í því umhverfi með þeim tækifærum til verka sem fjármálastofnanirnar hafa til athafna í dag. Því hef ég svona miklar áhyggjur af þessu? Jú, einfaldlega af þeirri augljósu staðreynd að ríkissjóður, eins og fyrir honum er komið í dag, er ekki til neinna átaka. Það er langur vegur frá. Við erum að reka ríkissjóð sem hefur tekjur á bilinu 380–400 milljarða kr. á ári með 100 milljarða kr. halla sem við ætlum að ná niður á tveimur árum. Inni í þessum halla eru 100 milljarðar kr. í vexti þannig að skuldbindingar og aðgerðir sem ríkissjóður getur tekið á sig eru ekki neinar í mínum huga. Þvert á móti er staða okkar með þeim hætti að allir kalla á að ríkissjóðurinn komi til hjálpar hér og þar en hann hefur enga burði til þess meðan við höfum ekki náð tökum á honum eins og hann liggur. Á þessum sama tíma fikra menn sig inn í ýmsa þætti sem leiða til aukinna útgjalda. Við horfum upp á að það er verið að skjóta fram hjá ríkisreikningnum, út úr rekstrarreikningi ríkisins, stórum framkvæmdum. Ef maður leggur saman þau áform og þau verkefni sem raunar eru orðin að veruleika nú þegar erum við komin í vel á annað hundrað milljarða í útgjöld sem telja ekki enn þá inn í þann hallarekstur sem við stöndum frammi fyrir í dag. Ég óttast að við séum að taka á þeim vanda með sama hætti og við tökum á löggjöfinni um fjármálakerfið, þ.e. að við beitum ekki þeim meðulum og gefum okkur ekki þann tíma sem til þarf til að vanda það nægilega vel til verka að við náum að dekka alla þá þætti sem við viljum breyta. Þegar maður fær fréttir af því að unnið sé að gerð fjárlaga með því að horfa til þess að almenn hagræðingarkrafa verði gerð til hinna ýmsu ráðuneyta og þeim ætlað að saxa upp í hallakröfuna, 50 milljarðana fyrir árið 2011, vitum við að augljóslega næst ekki sá árangur sem við þurfum að ná. Það má yfirfæra á þetta frumvarp, með því næst ekki sá árangur sem við viljum stefna að. Allt að einu liggur hér fyrir að menn telja það alls ekki nægilega stór skref og mikil sem tekin eru en fagna þeim stuttu, ágætu, jákvæðu skrefum sem tekin eru. Gagnrýnisatriðin sem hér standa sérstaklega upp úr eru þau sem m.a. lúta að rekstrarákvörðun Fjármálaeftirlitsins sem fær til stórra muna auknar heimildir og er beinlínis ætlað að ganga inn í og taka til verka með þeim hætti sem stjórnir viðkomandi fyrirtækja í öllum eðlilegum þjóðfélögum annast. Sömuleiðis er forðast að taka á verkaskiptingu Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins. Í mínum huga stendur líka eftir sú stóra spurning sem snertir bæði störf skilanefndanna og þessa umræðu og spurningar um eigendur bankanna nýju, þau atriði sem lúta að hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Við vitum að skuldabréf í þessum bönkum ganga kaupum og sölum og inn í þessa banka. Svo segja alltént sögur. Við vitum ekki betur, en sögur segja að vogunarsjóðir eigi þarna stóra hluti og þá er ekkert óeðlilegt að menn spyrni aðeins við fótum. Það vita allir sem vilja vita hver þáttur þeirra fjármálastofnana, vogunarsjóðanna, var í því ástandi sem skapaðist hér haustið 2008 og raunar fyrr. Ef þessir sömu aðilar eru komnir í þá stöðu núna að hafa áhrif á starfsemi þessara nýju íslensku banka eru vogunarsjóðirnir, ef ég nefni þá sérstaklega, komnir í þá stöðu að halda utan um allt íslenskt atvinnulíf og mergsjúga það. Verkefni þeirra er það eitt að græða sem mesta peninga. Skítt og lagó með þjóðfélagið sem þeir starfa í. Svo færa þeir sig þegar þeir sjá ekki nægilega mikið blóð eftir til að sjúga út úr lífæðum kerfisins. Þannig liggur þessi umræða og henni þarf Alþingi að svara með einhverjum ákveðnum hætti. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er greinilega ekki gengið nægilega langt. Meðan það nær ekki þeim markmiðum að sefa þessa umræðu er verkið ekki nægilega vel unnið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég ætla bara að draga fram þrjú, fjögur atriði sem vert er að hafa í huga. Það hefur skýrt komið fram af hálfu meiri hluta viðskiptanefndar í umræðu í nefndinni og jafnvel líka við umræðu hér að þetta frumvarp er fyrsta frumvarpið sem tekur á fjármálageiranum. Tvö önnur frumvörp eru nú á vinnslustigi í ráðuneytinu og munu líta dagsins ljós á haustþingi. Ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að farið verði í allsherjarstefnumótun og byggt á rannsóknarskýrslunni en ljóst er að þetta frumvarp sem við erum með til umfjöllunar tekur á fjölmörgum atriðum sem fram koma í títtnefndri rannsóknarskýrslu. Fyrir viðskiptanefnd liggur nú frumvarp um innstæðutryggingar. Það er skýringin á því að það er ekki að finna í því frumvarpi sem hér er til umræðu. En um umræðuna almennt sem hefur verið að þróast í dag vil ég segja að við lögðum okkur sérstaklega fram um það í meiri hluta viðskiptanefndar að þetta frumvarp, sem er flókið, fengi eðlilega og góða umfjöllun á vettvangi nefndarinnar. Við lögðum okkur fram um að hlusta vel eftir öllum þeim sjónarmiðum sem þar komu fram bæði af hálfu meiri hluta og minni hluta og skoða þau atriði sem allir, minni hluti og meiri hluti eða einstaka þingmenn töldu vert að kanna betur og kölluðum inn gesti o.s.frv. Ég tel að vinnan í nefndinni hafi tekist vel. Hins vegar er það um leið mjög athyglisvert að verða vitni að því í dag að það virðist blossa upp gríðarlegur ágreiningur um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég sem varaformaður nefndarinnar vissi ekki betur en að þótt ekki væru kannski allir fullkomlega sammála ríkti tiltölulega mikil sátt um þá nálgun sem hér er höfð í huga, þetta væri jákvætt skref í rétta átt. En um leið endurtek ég það sem ég sagði áður: Þetta er ekki allt skrefið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvar hans sem að venju er málefnalegt þegar við eigum skoðanaskipti og ég treysti því að við höldum því áfram alla tíð. Ég efast ekkert um að allir þeir einstaklingar sem koma að vinnu þessa máls leggja sig fram um að ná eins góðri niðurstöðu í það og þeir vilja og ætla sér, viljinn er örugglega fyrir hendi. Það breytir ekki því að þegar ég kem að þessu sem þingmaður úr öðrum málaflokki og lít yfir þetta verk segi ég og mæli það af mikilli einlægni: Mér finnst skorta að ég geti áttað mig á þeirri sýn sem viðskiptanefndin og þetta frumvarp eiga að gefa mér af einhverri heildstæðri löggjöf sem á að taka með einhverjum hætti á þessum málum sem mér finnast brenna heitast á fólki. Hver er hin pólitíska stefnumörkun og heildarstefna varðandi fjármálakerfið? Ég hef ekki áttað mig á því í þeirri umræðu að sú heildstæða sýn liggi fyrir. Ég sagði áðan að það sem mér hefur þótt erfiðast að hlýða á eru samskipti einstakra fyrirtækja. Í gær var rætt um fimm áratuga gamalt fyrirtæki í sjónvarpinu. Forsvarsmaður þess kom og sagði þvílíka sögu af samskiptum við þetta kerfi, hann féll saman í beinni útsendingu. Hvernig ætlum við að bregðast við þessu? Tekur þetta frumvarp á slíkum veruleika? Ég segi nei, tökum stærri skref.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þá ágætu umræðu sem skapast hefur um þetta merkilega mál í dag en eins og menn hafa kannski skilið af umræðunni eru ansi skiptar skoðanir um hvort frumvarpið gengur nógu langt. Það hefur varla farið fram hjá neinum að það efnahagshrun sem varð haustið 2008 olli ýmsum breytingum og ýmsum væntingum um breytingar. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni fyrr í kvöld að það voru m.a. alþingiskosningar og hér á þingi tóku sæti 27 nýir þingmenn sem ég stóð í þeirri meiningu að ætluðu að bjóða sig fram af fullum heilindum og hafa gert það til að taka á þessu efnahagshruni, vinna úr því og vinna að þeim breytingum sem nauðsynlegar eru. Það er rúmlega eitt og hálft ár frá hruni þannig að það er auðvitað kominn tími til að stjórnvöld sýni okkur hvert skal stefna. Þess vegna vekur það athygli að ekki sé skýrari stefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar og ekki skýrari heildarsýn sem birtist okkur í þessu frumvarpi á hvaða umgjörð skuli smíðuð utan um fjármálafyrirtækin í landinu. Þetta höfum við sjálfstæðismenn mörg hver gagnrýnt í umræðunni í dag og það er full ástæða til að ítreka þessi sjónarmið hér. En það eru aðallega tvö atriði sem mig langar til að fara yfir á þeim stutta tíma sem ég hef til að fjalla um þetta merkilega mál. Það eru annars vegar sparisjóðirnir en þeir voru eitt af mínum fyrstu málum sem ég ræddi um í ræðustól sl. sumar, í júní fyrir ári síðan. Þá spurði ég hæstv. fjármálaráðherra um það hver væri stefna ríkisstjórnarflokkanna varðandi framtíðarskipan sparisjóðanna. Nú er komið heilt ár og ég sé að ég get endurtekið þessa spurningu mína vegna þess að henni hefur ekki enn verið svarað, því miður. Það veldur mér ákveðnum áhyggjum að ríkisstjórnin geti varla sett fram skýra sýn í nokkru einasta máli. Það sjáum við alla vega ekki varðandi þetta mikilsverða málefni. Í breytingartillögum meiri hlutans er að vísu mælt fyrir um að minni kröfur um stofnfé verði að ræða þegar um er að ræða sparisjóð sem starfar á staðbundnum afmörkuðum markaði. Þetta er frekar flókið og er, að ég tel, nýjung í löggjöf okkar. Þá er það spurningin um hver það er sem á að skilgreina hvað er staðbundinn afmarkaður markaður. Miðað við orðanna hljóðan er í breytingartillögu meiri hlutans átt við að það sé Fjármálaeftirlitið sem eigi að meta þetta. Ég veit ekki alveg hvort þetta er hugsað nógu djúpt eða hvernig þetta er rökstutt nákvæmlega af hálfu meiri hlutans eða stjórnarliða þar sem þeir hafa ekki mjög margir tekið þátt í þessari umræðu í kvöld en það væri ágætt ef einhver gæti komið og upplýst mig aðeins um þetta. Ég tel að þetta sýni manni ekki hver tilgangurinn er, að þetta gefi manni ekki skýra mynd. Þetta svarar ekki spurningum þeirra fjölmörgu starfsmanna sparisjóðakerfisins í landinu og þetta svarar ekki spurningum fjölmarga íbúa víðs vegar um landið sem hafa um árabil og jafnvel allt frá fæðingu stundað sín viðskipti við sinn sparisjóð. Er ekki hreinna og beinna að segja það ef sparisjóðirnir eiga ekki lengur að lifa? Þetta er punktur sem ég tel að sé ekki nógu skýr, einn af mörgum í þessu frumvarpi. Þá ætla ég að vinda mér í seinna atriðið sem ég ætla að ræða á þessum stutta tíma mínum og það er varðandi Seðlabanka Íslands. Það hefur mikið og margt verið rætt um Seðlabanka Íslands allt frá því fyrir hrun. Ég fór aðeins yfir það í fyrri ræðu minni að einu sinni átti það að vera lausn alls að losa þar út einn mann. Síðan vitum við hvernig það fór. Ég sé ekki að það hafi breytt mjög miklu, a.m.k. ekki eins miklu og væntingar voru gefnar um af þeim sem kröfðust þess að sá ágæti maður færi þaðan út. Þess vegna hélt ég að með þessu frumvarpi gæfist ríkisstjórninni loksins tækifæri til að leggja fram sína framtíðarsýn á það hvernig verkaskiptingu milli Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins yrði háttað í framtíðinni en það er hins vegar ekki alveg ljóst í þessu frumvarpi. Verkaskiptingin hefur ekki verið nógu skýr og þetta er eitt af þeim verkefnum sem liggur fyrir þessu þingi að leysa. Þetta er eitt af þeim atriðum sem hefur verið gagnrýnt mjög, bæði í aðdraganda hrunsins og eftir hrunið. Eins og ég kom inn á áðan eru rúmir 18 mánuðir frá því að efnahagshrunið varð þannig að vissulega hefði maður haldið að það mundi koma skýrar fram hvaða framtíðarsýn ríkisstjórnarflokkarnir hafa á þessar tvær stofnanir okkar. Ríkisstjórnarflokkana skortir alfarið heildarsýnina á þetta mikilvæga svið og ég tel að það sé ekki seinna vænna fyrir þetta ágæta fólk sem stjórnar í landinu að fara að upplýsa okkur og þjóðina um hvert skal stefnt. Að lokum langar mig aðeins að koma inn á að til grundvallar þessari vinnu liggur skýrsla sem unnin var af reyndum bankaeftirlitsmanni frá Finnlandi. Það var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem óskaði eftir því í nóvember 2008 að sú skýrsla yrði unnin til að leggja mat á lagaumhverfi og framkvæmd fjármálaeftirlits á Íslandi og gera tillögur um nauðsynlegar úrbætur. Nú liggur þessi skýrsla fyrir og í stað þess að fara eftir henni að öllu leyti og klára það sem kemur fram í henni er valið að fara ekki alla leið heldur stíga bara hálf skref og sjá svo til, virðist vera. Þótt hér sé ágætisyfirlit frá fjármálaráðuneytinu um kostnaðarauka varðandi þetta frumvarp hef ég áhyggjur af því, ekki bara varðandi þetta mál heldur einnig varðandi alla stjórnsýsluna og þær breytingar sem verið er að gera að hálfu leyti í mörgum málum, að enginn reyni að halda utan um málin og átta sig á hvaða kostnaður fylgir því að fara í gegnum endalaust breytingarferli. Það ætti að móta heildarsýn, segja fólki hvert skal stefnt og stíga skrefin til fulls þannig að hægt sé að vinna eftir einhverri vitrænni áætlun og ná því marki sem stefnt er að. Það er því miður ekki svo í þessu máli, frú forseti. Vissulega eru margir ágætir punktar í þessu frumvarpi. Það má ekki skilja orð mín þannig að þetta sé allt saman ómögulegt, alls ekki. En það verður samt að segjast eins og er að það er lýsandi skortur á yfirsýn yfir verkefnið í þessu frumvarpi, skortur á pólitískri leiðsögn ráðherra handa því ágæta fólki sem situr í viðskiptanefnd Alþingis, skortur á pólitískri leiðsögn um hver sé tilgangurinn með þessu, hvert skuli stefnt og hvert lokamarkmiðið er. Ég verð enn og aftur að lýsa yfir vonbrigðum með það að núna, rúmu einu og hálfu ári eftir hrun, sé ekki meira komið úr pípunum en þetta. Ég held að þeir sem muna kosningabaráttuna fyrir réttu ári, muna eftir þeim orðum sem þar féllu, hafi búist við meiru, að það yrðu skýrari línur um hvernig breyta ætti umgjörðinni og að það kæmu nýjar hugmyndir með öllu þessu nýja fólki sem settist inn á þing fyrir ári síðan. Það er leiðinlegt að segja það en það orð sem kemur upp í hugann við umfjöllun um þetta mál er sýndarmennska. Manni dettur í hug að þetta frumvarp sé lagt fram til þess eins að leggja fram frumvarp um þetta mál en ekki til að stíga skrefið til fulls að settu marki sem væri þá ákveðið undir skýrri, pólitískri leiðsögn ríkisstjórnarinnar. Það er ekki því miður í þessu máli frekar en mörgum öðrum sem við höfum rætt undanfarna daga. Ég vildi óska þess að þetta gengi allt saman hraðar hjá okkur. Þess vegna er ekki hægt að ríkisstjórnarflokkarnir hendi hálfköruðum málum inn til þingnefndanna og segi þeim síðan að lagfæra þau með stórkostlegum breytingum. Það gengur of hægt eins og við upplifum núna þessa dagana varðandi ýmis málefni í félags- og tryggingamálanefnd.

Virðulegi forseti. Við innleiðingu tilskipunar Evrópusambandsins um fjármálamarkaði er óhætt að segja að við Íslendingar höfum gert nokkur mistök og sérstaklega er hægt að segja það svona eftir á að hyggja, eins og er mjög í tísku núna. Það voru engin takmörk sett á eignarhald á bönkunum að því leyti að ekki var kveðið á neinn hátt á um hámarkseign einstaks aðila líkt og t.d. Norðmenn gerðu, en þeir báru gæfu til þess að setja 10% hámark þannig að tengdir aðilar máttu ekki eiga meira en 10% í fjármálafyrirtæki. Þetta leiddi til þess að við einkavæðinguna á Íslandi fóru Landsbankinn og Búnaðarbankinn, sem seinna varð Kaupþing, í eigu tveggja blokka. Við þekkjum að í Landsbankanum voru það fyrirtæki tengd Björgólfsfeðgum, í Búnaðarbankanum, síðar Kaupþingi, var það fyrirtækjahópur sem oft hefur verið kenndur við Exista og Kjalar, getum við sagt. Í eina stóra viðskiptabankanum sem hérna var, Íslandsbanka, varð þróunin þannig að það voru stórar grúppur sem áttu bankann sem lentu að lokum árið 2006 undir þeirri grúppu sem kennd hefur verið við Baug FL. Þá var staðan orðin þannig um mitt ár 2006 að viðskiptabankarnir þrír voru í eigu þriggja viðskiptablokka. Þessar viðskiptablokkir gátu notað bankana til að fjármagna viðskiptaveldi sín og þessar viðskiptablokkir höfðu viðskipti innbyrðis þannig að kerfisáhættan í íslenska bankakerfinu var orðin gríðarleg undir lokin. Það fer ekki vel á því að hringur sem er í eigu fárra aðila eða undir stjórn einhverra fárra hafi yfir viðskiptabanka að ráða vegna þess að við þær aðstæður getur þessi viðskiptablokk notað efnahagsreikning viðskiptabankans og eins og við vitum öll geta efnahagsreikningar viðskiptabanka verið úr öllu samræmi við eigið fé í bankanum. Við höfum heyrt tölur eins og t.d. þær að efnahagsreikningur ákveðinna banka hafi verið fjörutíufalt eigið fé. Oft og tíðum, eins og hér á Íslandi, varð það til þess að þetta var notað til að stækka veldið enn meira. Af hverju segi ég þetta í sambandi við þetta frumvarp? Vegna þess að þetta frumvarp, sem ég sé ekki annað en skapi falska öryggiskennd, tekur jú vissulega á vandamálum en það tekur ekki á því sem er frumskylda okkar þingmanna, að koma í veg fyrir að atburðirnir sem áttu sér stað 2008 geti gerst aftur. Þess vegna er afskaplega furðulegt að í þessu frumvarpi sé á engan hátt reynt að takmarka eignarhald á bönkunum.

Virðulegi forseti. Það er liðið eitthvað á annað ár síðan hér gerðust þeir einstæðu atburðir að það hrundi heilt fjármálakerfi. Það mætti auðvitað hafa mjög mörg orð um það hverjar voru ástæður þessa falls. Það var reynt að gera það í ítarlegri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem við höfum eðlilega rætt nokkrum sinnum á þessum vettvangi, skýrslu sem hefur fengið ítarlega umfjöllun. Nú er verið að vinna áfram á grundvelli þeirrar skýrslu á vegum sérstakrar nefndar sem Alþingi hefur skipað og er öllum ljóst að þetta tímamótaverk hefur líka kallað á viðbrögð eftirlitsaðila, rannsóknaraðila, lögreglu og annarra þeirra sem hljóta að láta sig þetta mál varða. Þetta eru auðvitað einstæðir atburðir í sögu okkar og þess hefði auðvitað mátt vænta að viðbrögð ríkisstjórnarinnar, sem nú hefur setið við völd frá ársbyrjun 2009 á annað ár, væru markviss og sýndu það í verki að ríkisstjórnin tæki verkefni sitt alvarlega. Með öðrum orðum hygg ég að flestir hefðu gert ráð fyrir því að í kjölfarið hefði verið lagt fram frumvarp fyrir Alþingi um alvörubreytingar á lögum um fjármálafyrirtæki sem tækju á þeim mörgu álitamálum sem upp komu í kjölfar þessa mikla hruns fjármálakerfis okkar. En því miður er því ekki að heilsa. Það frumvarp sem við ræðum hér er á margan hátt góðra gjalda vert svo langt sem það nær. En því miður nær frumvarpið ekki ýkjalangt og megingalli þess er kannski ekki það sem í því stendur heldur það sem ekki er um fjallað í því. Við hljótum að gera þær kröfur til stjórnvalda hverju sinni, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að þau taki þetta verkefni sitt það alvarlega. Að fyrstu alvöruviðbrögðin sem birtast í lagafrumvarpi séu þau að gera breytingar á starfsumhverfi fjármálafyrirtækjanna, að tekið sé á málunum með heildstæðum hætti og reynt að ná utan um það sem allir telja að sé aðalvandamálið og aðalveikleikinn, það sem olli hruni bankanna. Auðvitað má segja sem svo að um þau mál sé ágreiningur. Við erum auðvitað ekki öll sammála um hver ástæða hrunsins var, hver var ástæða þess hvernig fór í fjármálakerfi okkar. En það eru nokkur meginatriði sem ég hélt að menn gætu verið sammála um að væru þau verkefni sem við þurfum að reyna að ná utan um með einum eða öðrum hætti, svo ég tali nú eins og forseti lýðveldisins, að við tækjum af alvöru á þessum stóru álitamálum. Því miður er það ekki þannig. Það er meginveikleiki þessa frumvarps. Veikleikinn felst ekki í því að tekið sé á ýmsum skilgreiningarhugtökum og slíku á mörgum blaðsíðum, það er ábyggilega búið að reyna að vinna það nokkuð samviskusamlega. Veikleikinn felst í því að það vantar almenna stefnumótun og yfirsýn yfir þetta stóra og mikla mál sem við þurfum svo nauðsynlega að ná utan um. Ef við reynum að horfa fram á veginn mun okkur ekki takast að endurreisa það traust sem er grundvöllur fjármálakerfis okkar nema við tökumst á við það erfiða verkefni að bregðast við og breyta þeim reglum sem lúta að ýmsum þeim stóru atriðum sem ég kem frekar að á eftir. Þær eru grundvöllurinn að því að fjármálakerfið okkar hafi traust. Við vitum að ef fjármálakerfið hefur ekki traust hefur það í raun og veru ekki starfsgrundvöll vegna þess ef fjármálakerfi nýtur ekki trausts viðskiptavinanna, almennings eða hjá þeim sem fjármálakerfið verslar við, t.d. erlendis, erum við í vanda. Þeir kröfuhafar og þeir sem við munum leita til t.d. um fjármögnun munu spyrja þessara spurninga. Þeir hafa að sjálfsögðu lesið sig í gegnum helstu efnisatriði rannsóknarskýrslunnar. Þeir vita að það þarf að svara spurningum um eignarhald. Þeir vita að það þarf að svara spurningum um tengsl fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Þeir vita að það þarf líka að svara því hvernig við ætlum að koma í veg fyrir þá hörðu hagsmunaárekstra sem urðu í bankakerfi okkar og gerðu það að verkum m.a. að bankakerfið féll, að það þarf að svara þessum spurningum. Þetta lýtur ekki bara að spurningunni um það hvernig við skilgreinum hugtakið framkvæmdastjóri eða hvernig við skilgreinum einhver önnur þau hugtök sem tekist er á við í þessu frumvarpi. Þeir vita það með öðrum orðum að það þarf að vinna þessi mál miklu ítarlegar og alveg frá grunni. Þegar þetta frumvarp er skoðað í samhengi við nefndarálit meiri hluta viðskiptanefndar og breytingartillögurnar vekur það auðvitað athygli hversu miklar breytingartillögur koma fram við 2. umr. þessa máls. Þetta eru eiginlega hálfgerðar bækur, annars vegar nefndarálit meiri hluta viðskiptanefndar, sem eru upp á einar 12 blaðsíður, og síðan breytingartillögurnar, ítarlegar breytingartillögur við fjölda tölusettra liða auk allra stafliðanna sem þar eru undir, sem segir okkur að þetta mál var af þeim toga að það þurfti greinilega mjög mikillar vinnslu við. Ég er ekki einn þeirra sem gagnrýna það að nefnd þurfi að gera breytingar á frumvörpum. Við vitum að það er eitt hlutverk Alþingis að setja lögin og þess vegna er ekkert óeðlilegt við það og lýsir á vissan hátt góðum vinnubrögðum af hálfu viðkomandi nefndar þegar hún leggur í þá miklu vinnu sem greinilega hefur verið gert við að smíða breytingartillögur til að lagfæra frumvarpið. Viðskiptanefnd á þakkir skilið fyrir að hafa lagt í þessa vinnu og segir okkur að þarna hafa menn reynt að taka verkefni sitt alvarlega. En vandi nefndarinnar hlýtur hins vegar að felast í því að hún hafði þarna afmarkað verkefni með höndum, hún fékk í hendurnar nokkuð ítarlegt frumvarp sem er í einum 49 eða 50 töluliðum þar sem verið er að fjalla um mismunandi mál og hafði það verkefni að vinna á grundvelli þess frumvarps. Það var auðvitað ekki hægt að gera ráð fyrir því að nefndin gæti við þær kröppu aðstæður sem við búum í þinginu hvað varðar starfsmannahald farið ofan í svona flókið mál og gert þær grundvallarbreytingar á þessu frumvarpi sem þarf að gera. Við ætlumst til þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sinni því frumkvæðishlutverki sem hann hefur sannarlega, að leggja fram frumvarp af þessu tagi í þessum mikilvæga málaflokki þar sem tekið er á þeim stóru pólitísku álitaefnum sem eftir er að takast á við. Reyndar ekki bara pólitísku álitaefnum heldur líka þeim álitaefnum sem risu beinlínis vegna skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem ég nefndi í örfáum orðum áðan. Mín megingagnrýni á þetta frumvarp er þess vegna fyrst og fremst sú að þarna er ákveðinn veruleikaflótti. Við stöndum frammi fyrir risavöxnu verkefni, bankakerfið okkar er hrunið, við vitum að það voru fjölmargar ástæður sem liggja því að baki. Sumu er hægt að taka á með breytingum á lögum um fjármálafyrirtækin sjálf. Annað kallar á annars konar lagabreytingar og enginn þarf að efast um það. Þess vegna hefði mátt vænta þess að ríkisstjórnin sem vildi koma fram með trúverðug viðbrögð við þessu ástandi, hefði lagt í að takast á við þessi stóru viðfangsefni sem ég kalla eftir að verði gert. Mér finnst þetta frumvarp á vissan hátt vera veruleikaflótti. Það er flótti frá því að takast á við þetta stóra verkefni sem við okkur blasir og það er auðvitað ekki afsakanlegt. Það er ekki endalaust hægt að afsaka sig með því að hlutirnir hafi gerst á valdatíma annarra stjórnmálaflokka. Ríkisstjórnin sem nú situr hefur sett sér háleit markmið, hún talar mjög mikið um að hún ætli sér að taka á stóru málunum en spurningin er þá bara þessi: Af hverju gerir hún það ekki? Af hverju heykist ríkisstjórnin á þessu mikla verkefni sínu? Ég tók eftir því að í andsvari áðan sagði hv. varaformaður viðskiptanefndar eitthvað á þá leið að það hefði komið sér á óvart að hér hefði blossað upp ágreiningur í þessari umræðu. Hann hefði ekki orðið var við annað en að í nefndinni hefði ríkt góður andi og menn hefðu verið allir af vilja gerðir að takast á við vinnu sína. Auðvitað reynum við þingmenn að takast á við vinnu okkar í nefndum eftir fremsta megni á þeim grundvelli sem fyrir okkur er lagður með frumvörpum sem liggja fyrir. Það kemur mér hins vegar mjög á óvart ef það hefur vakið undrun stjórnarliða að um þetta mál gætu orðið miklar og að einhverju leyti harðar umræður, að þetta mál kallaði á gagnrýni. Það þarf ekki annað en lesa til að mynda nefndarálit 2. minni hluta viðskiptanefndar til að sjá að þar eru gerðar mjög veigamiklar athugasemdir við frumvarpið sjálft. Það er ekki endilega verið að finna að öllum þeim efnisatriðum sem í frumvarpinu standa eða verið að leggjast gegn öllum þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn hefur lagt fram. Þvert á móti kemur fram í nefndarálitinu það almenna viðhorf að ýmislegt af því sem getur að líta í breytingartillögu meiri hlutans sé sannarlega til bóta. Skárra væri það nú ef nefndin sem leggur fram breytingartillögur á sjö tölusettum blaðsíðum rataði aldrei á neitt sem hægt væri að styðja. Vitaskuld er ýmislegt jákvætt í þessum breytingartillögum og það er sjálfsagður hlutur að við reynum að takast á við þetta. Þetta frumvarp er nefnilega svolítið því marki brennt sem maður sér þegar menn eru að spila á spil og segja pass. Það er svolítið verið að segja pass gagnvart þeim stóru verkefnum sem tekist er á við. Ég nefni nokkur dæmi: Í nefndaráliti 2. minni hluta er t.d. vakin athygli á því að það hefði þurft að takast á við þá spurningu hvort eðlilegt væri að reka saman fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í einni stofnun. Þetta er mál sem við ræddum oft fyrr á tíð þegar fjármálafyrirtækin okkar voru í gerjun og síðar í sínum mikla vexti. Það voru skiptar skoðanir um hvort skynsamlegt væri að hafa samrekstur á viðskiptabönkum og fjárfestingarbönkum og fyrir því voru færð ýmis rök. Til voru þeir sem sögðu: Það á að skilja þarna algerlega á milli. Við munum líka að í árdaga þessarar miklu útrásar voru hér sérstakir fjárfestingarbankar. Fjárfestingarbanki atvinnulífsins varð til við uppstokkun á Fiskveiðasjóði og Iðnlánasjóði, ég man ekki hvort það voru fleiri sjóðir sem runnu inn í hann. Þá voru þetta fjárfestingarbankar á sinn hátt. Sama var með ýmis fyrirtæki. Var ekki Kaupþing í upphafi frekar fjárfestingarbanki en viðskiptabanki? Síðan þróuðust málin auðvitað eins og við munum. Þessir fjárfestingarbankar runnu inn í viðskiptabankana, viðskiptabankarnir sáu tækifæri í því að vaxa með því að hafa starfsemi fjárfestingarbankanna undir sínum hatti. Fyrir því voru færð ýmis rök, að það væri skynsamlegt margra hluta vegna að hafa þetta þannig. Við munum líka að úti í Bandaríkjunum voru það fjárfestingarbankarnir sem féllu fyrstir. Þá voru margir sem sögðu: Þetta sýnir okkur að það er óskynsamlegt að reka ekki undir einum hatti fjárfestingarbankaþjónustu og viðskiptabankaþjónustu vegna þess að það dreifir áhættunni. Hér er auðvitað um að ræða heilmikil álitamál, álitamál sem við erum svo sem ekkert að takast á við í fyrsta sinn. Við erum hins vegar reynslunni ríkari núna. Við fórum í gegnum bankahrun og við sáum ókostina sem því fylgdu að vera með svo áhættusama starfsemi sem fjárfestingarbankastarfsemi sannarlega er innan vébanda viðskiptabankanna. Þess vegna hljóta menn að þurfa að takast á við þessa spurningu í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum þegar fengið. Vitaskuld hefði verið æskilegt ef það hefði verið tekist á við þetta vandamál í þessu frumvarpi og ég lýsi sérstaklega eftir því að menn leitist við að svara þessari spurningu. Það er ekki gott þegar við erum að reyna að endurreisa traust á heilu fjármálakerfi að það sé gert í atrennu líkt og þegar menn ætla að fara að stökkva langstökk eða þrístökk, þá taka menn langa atrennu áður en þeir stökkva. Þetta frumvarp er atrenna. Það er ekki sjálft stökkið, það er ekki það að menn séu komnir í mark í því sem stefnt er að. Nú má ekki skilja mig þannig að ég ímyndi mér að hægt sé í eitt skipti fyrir öll að setja lög um fjármálafyrirtæki. Við gerum okkur öll grein fyrir því að fjármálakerfið er eitthvað sem mun þróast á næstu árum. Það mun taka breytingum alveg eins og um síðustu aldamót þegar þessi mikla umbreyting varð í fjármálakerfi okkar, í Vestur-Evrópu og í Bandaríkjunum og raunar um allan heim, gerðum við okkur alltaf grein fyrir því að lagasetningin hlyti að freista þess að elta þessa þróun og hafa mótandi áhrif á hana. Þess vegna verður að gera ýmsar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki í tímans rás því að fjármálaheimurinn er dýnamískur heimur. En það breytir ekki því að einmitt núna var það svo mikilvægt að svar ríkisstjórnarinnar í þessu efni væri skýrt og afdráttarlaust og að það væri tekist á við þær spurningar sem þurfti að svara. Það er megingallinn við þetta frumvarp að það er vanbúið og hefur kallað á mikla vinnu viðskiptanefndar, það hefur kallað á margvíslegar og miklar breytingartillögur sem nefndin telur sig knúna til að útskýra í býsna löngu máli í áliti sínu. Það vekur t.d. athygli mína að það þarf talsvert að skilgreina hugtök og gera breytingar á skilgreiningu hugtaka. Það gæti verið fróðlegt að fara yfir það síðar ef tími vinnst til. Vegna þess að ég er áhugasamur um sparisjóði hefði ég talið nauðsynlegt að í þessu frumvarpi kæmi fram skýrari hugsun og skýrari framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar varðandi sparisjóðina. Sagt er að búið sé að svara þeim spurningum að sumu leyti. Það er atburðarásin sem hefur svarað þeim spurningum, ekki ríkisstjórnin. Að vísu markaði þáverandi ríkisstjórn mjög skýra stefnu með neyðarlögunum í októberbyrjun 2008. Við sögðum, og um það var að ég hygg býsna góður stuðningur almennt í þinginu, að við vildum verja sparisjóðakerfið í landinu og var sett inn sérstakt ákvæði þar að lútandi. Síðan leið og beið fram á það haust en í desember urðu til verklagsreglur um hvernig standa ætti að viðreisn sparisjóðanna. Það vita auðvitað allir að síðan leið ansi langur tími. Hvernig er staðan nú? Staðan er þannig að sparisjóðir sem höfðu að umfangi um það bil 90% af efnahagsreikningi sparisjóðakerfisins í landinu hafa hrunið. Þeir eru ekki lengur til. Burðurinn í sparisjóðakerfinu er farinn. Eftir standa nokkrir litlir sparisjóðir. Tveir þeirra þurfa ekki sérstakrar aðstoðar við frá ríkisvaldinu en annar þeirra hefur þegar sent frá sér neyðarkall vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar og telur að ríkisstjórnin sé e.t.v. að leggja drög að því að fella þann sparisjóð einnig. Það er það eina sem sést hefur til framtíðarsýnar ríkisstjórnarinnar varðandi sparisjóðina að öðru leyti. Ég spurði eftir þessari framtíðarsýn í ræðu þegar við ræddum um sparisjóðina eftir fall Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur, og kallaði eftir því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svaraði þeim spurningum. Það gerði hann ekki. Ég ítrekaði þá ósk síðar á Alþingi undir dagskrárliðnum störf þingsins, að við fengjum skýra sýn. Ástæðan fyrir því að ég spurði var þessi: Annar þessara stóru tveggja sparisjóða, Byr sparisjóður, er ekki lengur rekinn samkvæmt sparisjóðaforminu, hann er orðinn hlutafélag. Það vekur auðvitað grunsemdir um að þessum sparisjóði eigi ekki lengur að viðhalda sem sparisjóði heldur eigi að fella hann inn í annað bankakerfi í landinu. Það mun hafa veruleg áhrif á starfsmöguleika sparisjóðanna í landinu. Það mun gera það að verkum að fastur kostnaður sparisjóðanna sem eftir standa verður hlutfallslega meiri og reksturinn þar af leiðandi þyngri. Ríkisstjórnin er nú í þeirri stöðu að hún mun hafa vald á miklum meiri hluta, kannski 80–90%, af stofnfé í þeim sparisjóðum sem eftir lifa sem ríkisvaldið þarf á annað borð að koma til aðstoðar, og mun þess vegna hafa ráðandi áhrif á hvernig sparisjóðafyrirkomulagið verður. Þess vegna er mjög ámælisvert að því skuli ekki vera svarað, hvorki í þessu frumvarpi né í umræðum sem farið hafa fram um þessi mál hvernig menn sjá þessa framtíð fyrir sér 

Frú forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er alltaf jafngaman að hlusta á hann, hann er alltaf skörulegur þegar hann mætir í ræðustól. Hins vegar vil ég gjarnan rifja upp að þingmaðurinn sat í þeirri ríkisstjórn sem tók ýmsar ákvarðanir þegar hún stóð frammi fyrir því að bankakerfið væri að hrynja. Meðal annars voru samþykkt hérna neyðarlög, sem fóru þá í gegnum ríkisstjórnina sem þingmaðurinn sat í, þar sem forgangsröðun krafna var breytt. Það var líka tekin ákvörðun um að endurreisa bankakerfið á grundvelli stærðar innlendra útlána í staðinn fyrir innlendra innlána. Ein afleiðingin af því er sú að í dag stöndum við hugsanlega uppi með allt of stórt bankakerfi. Ýmsir hafa líka bent á að við hrun bankanna misstu íslensk stjórnvöld hugsanlega af gullnu tækifæri til að afnema verðtrygginguna. Ef þingmaðurinn hugsar núna til baka til þess þegar hann ýtti á græna takkann og samþykkti neyðarlögin, er eitthvað sem hann vildi hafa gert öðruvísi? Voru menn t.d. virkilega búnir að hugsa til enda hvað breytingin á forgangsröðun krafna þýddi fyrir endurreisn íslenska bankakerfisins? 

Forseti minnir hv. þingmann á að ávarpa þingmenn með réttum hætti.

Virðulegi forseti. Ég er alltaf minnugur orðanna úr Biblíunni, sælir eru hógværir. Þess vegna get ég fallist á að ég sé ekki óskeikull  Ég held hins vegar að eins og við lögðum drög að þessu hafi stefnumótun um viðreisn bankakerfisins í meginatriðum verið rétt. Í fyrsta lagi tókst fyrir kraftaverk og auðvitað atorku starfsfólks bankanna að halda úti bankaþjónustu. Okkur tókst líka að byggja upp íslenskt bankakerfi. Það má vel vera að efnahagsreikningar bankanna séu fullstórir en stóra málið var auðvitað að verja hina íslensku bankastarfsemi og íslensku innstæðurnar því að það var forsendan fyrir því að traust innstæðueigenda, almennings í landinu, ríkti gagnvart bankakerfinu. Það er einmitt þessi spurning um traustið sem skiptir svo miklu máli. Nú erum við ekki í þeirri stöðu að þurfa að bregðast við á handahlaupum eins og við þurftum að gera á þessum örlagadögum í byrjun október 2008. Nú höfum við tækifæri til að horfa fram á veginn og reyna að læra af því sem reynslan kennir okkur. Meira að segja höfðum við ekki möguleika á því á þeim tíma vegna þess að við höfðum ekki gengið í gegnum alla þá reynslu sem við erum núna búin að ganga í gegnum. Ég held að í meginatriðum höfum við gert algjörlega rétt við þá stefnumótun sem varð grundvöllur neyðarlaganna þó að ég játi og ítreki að hvorki er ég óskeikull né ríkisstjórnin sem þá sat. Sannarlega örugglega er hægt að finna ýmis atriði 

Frú forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki kallað hv. þingmann fullu nafni en leiðrétti það hér með, Einar K. Guðfinnsson. Við framsóknarmenn lögðum á 137. löggjafarþingi fram tillögu til þingsályktunar um endurreisn íslensku bankanna þar sem við töldum að enn væri möguleiki að leiðrétta þau mistök sem voru gerð við neyðarlögin og minnka bankakerfið, miða stærð þess við innlán en ekki útlán og skilja þannig mestu innlendu útlánin eftir í gömlu bönkunum. Við töldum líka hægt að nýta endurskipulagningu bankanna til að hverfa frá verðtryggingu útlána og gjaldeyrishöftum. Það væri þannig líka mikilvægt að móta ríkinu skýra kröfuhafastefnu sem og eigendastefnu vegna bankanna. Mér hefur fundist mjög áhugavert að vera hérna í dag og hlusta á þingmenn Sjálfstæðisflokksins ræða um pólitíska stefnumörkun um fjármálamarkaðinn. Ég er eiginlega enn þá að bíða eftir því að heyra frá þingmönnunum um þeirra pólitísku stefnumörkun um fjármálamarkaðinn.

Hlustaðirðu ekki á ræðu mína?

Það kemur t.d. fram í nefndaráliti 2. minni hluta að ekki var rætt nægilega um aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka, en ekki kemur fram í nefndarálitinu nákvæmlega hvort þingmaðurinn vill aðskilja þetta eða ekki þó að hann hafi tilgreint það í ræðu sinni þegar ég var búin að spyrja annan þingmann hver skoðun hans væri á slíkum aðskilnaði. Líka hefur verið rætt um þá spurningu hvort við eigum að vera með dreift eignarhald eða fáa eigendur að bönkunum. Það virðist heldur ekki alveg skýrt 

Virðulegi forseti. Mín skoðun á dreifðu eignarhaldi er alveg skýr. Þegar ég talaði fyrir hönd míns flokks á sínum tíma þegar við ræddum skýrslu rannsóknarnefndarinnar gerði ég ítarlega grein fyrir því að ég teldi að það hefðu verið ein af mistökunum að falla frá þeim áskilnaði sem upphaflega var uppi um tiltekna dreifingu á eignarhaldi í bönkunum. Ég færði þá fyrir því rök að með öðru ætti það sinn þátt í falli bankanna að þetta dreifða eignarhald var ekki tryggt. Ég er ekki að segja að það hefði bjargað öllu. Við gerum okkur auðvitað grein fyrir því að ýmislegt hefði síðan getað þróast á eftirmarkaði. Það breytir þó ekki því að það á að vera hið eðlilega pólitíska markmið að hafa eignarhaldið á bönkunum dreift og það er stefna okkar sjálfstæðismanna. Varðandi spurningu hv. þingmanns um afnám verðtryggingar og að nota nánast ferðina þegar verið er að endurreisa bankakerfið held ég að það mál sé í sjálfu sér sjálfstætt úrlausnarefni. Ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að banna eigi verðtryggingu. Ég er ósammála því sjónarmiði að banna eigi verðtryggingu. Ég held að það eigi að reyna að þróa fjármálakerfið þannig að aðgangur fólks verði meiri og betri að óverðtryggðum lánum. Hins vegar er athyglisvert að núna er komin heilmikil reynsla á þetta mál. Við þau úrræði sem fjármálafyrirtækin, m.a. eignarleigufyrirtækin, hafa boðið upp á þar sem boðin eru ýmis úrræði fyrir viðskiptavini sem þúsundir hafa nýtt sér hefur mörgum þeirra boðist að velja á milli óverðtryggðra og verðtryggðra reikninga. Og hvert er val neytendanna? Val þeirra er að miklum meiri hluta verðtryggð lán en óverðtryggð. Ástæðan er væntanlega sú að það er óvissa í efnahagsmálum, það er mikil verðbólga, ríkisstjórnin er ófær um að takast á við það vandamál og þess vegna kýs fólk frekar öryggið í verðtryggingunni en í óverðtryggðum lánum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Hins vegar saknaði ég þess sem hann kom inn á í blálok ræðunnar um stöðu sparisjóðanna. Af því að það kemur ekki fram í þessu frumvarpi eða neins staðar hvernig menn sjá fyrir sér einhverja framtíð spyr ég hann hvernig hann sjái fyrir sér framtíð sparisjóðanna. Hverju þarf að breyta, hverjir eiga að leggja fram stofnfé með þeim kvöðum sem fylgja? Mér skilst að það eigi að auka frekar en hitt. Hvaða fólk á að leggja fram stofnfé í sparisjóðina til að endurreisa þá að fenginni þeirri bitru og hörðu reynslu sem margir hafa lent í, að stofnféð er orðið verðlaust? Þetta finnst mér eiginlega vanta alveg inn í þetta frumvarp, einhverja sýn til fimm eða tíu ára. Það væri mjög áhugavert að vita hvort hv. þingmaður hefði velt þessu fyrir sér. Ég veit að hann komst ekki að vegna þess að ræðutími hans var búinn og þá má vel vera að hann ræði einmitt meira um þetta atriði því að ég veit að hv. þingmaður er mjög fróður um sparisjóðakerfið.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ég er mikill áhugamaður um sparisjóðakerfið. Ég tel að það eigi að hafa mjög mikið hlutverk í því fjármálaumhverfi sem við þurfum að sjá rísa hér á landi á næstu missirum. Illu heilli ákvað ríkisstjórnin með frumvarpi sem lagt var fyrir Alþingi á síðasta ári og fékk meirihlutastuðning Alþingis að heimila verulega niðurfærslu á stofnfé í sparisjóðunum sem gerir það að verkum að stofnfjáreigendurnir, þessar þúsundir stofnfjáreigenda úti um allt land, standa eftir mjög brenndir. Ég geri mér grein fyrir því að sú staða var ekki uppi að ekki yrði að færa niður stofnféð að einhverju leyti, en sú leið sem ríkisstjórnin valdi í þessum efnum mun gera það að verkum, a.m.k. fyrst um sinn, að stofnfjáreigendur í sparisjóðunum verða fyrst og fremst stóri bróðir, ríkið. Það verður auðvitað ekki mjög áhugavert fyrir alla þá sem kjósa að eiga viðskipti við sparisjóðina. Ég veit ekki hvernig ríkisstjórnin hefur hugsað sér það, en ég vænti þess engu að síður að það verði þá gert með þeim hætti að ríkið reyni að selja þetta stofnfé. Vandamálið verður að finna kaupendurna og ég óttast að brenndir stofnfjáreigendur, fátækt fólk víða úti um landið, bændur úti um landið sem eru kannski núna að takast á við afleiðingarnar af öllu þessu, standi þá frammi fyrir því að geta ekki tekið þátt í þessari stofnfjáraukningu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að reyna að endurreisa stofnfjárkerfið. Það var ágætt eins og það var áður og fyrr, þá keyptu menn stofnfé, fengu síðan framreiknað með vísitölu og einhverri ávöxtun verðmætið eftir því sem tilefni var til og síðan, eins og ég hef bætt við, eitt gott fyllirí á aðalfundinum og menn undu sælir og glaðir við það. Það er einhvern veginn það fyrirkomulag sem ég mundi vilja hafa - með eða án fyllirísins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessi svör. Það er reyndar dálítið undarleg hugsun, eftir því sem maður ímyndar sér sparisjóð, að það sé einn eigandi og að sá sé ríkið. Maður veltir fyrir sér hvernig það rími við þær hugmyndir sem menn höfðu um sparisjóði í eina tíð sem væru burðarásar í litlum samfélögum úti á landi oft og tíðum, gættu hagsmuna atvinnurekstrar og húsbyggjenda á því svæði og höfðu einmitt mikla þekkingu á stöðu alls almennings á því svæði. Ég get ekki séð hvernig í ósköpunum ríkið getur verið stofnfjáreigandi, síst af öllu sá eini. Eins og hv. þingmaður kom inn á er spurningin þessi: Hvernig mun takast að selja þessa óskaplega miklu fjármuni sem þarf til að reka sparisjóðakerfið og endurreisa það? Það þarf að selja allt þetta stofnfé, helst einstaklingum sem búa á viðkomandi svæðum og hafa áhuga á að þau blómstri. Ég held að það sé mjög brýnt að menn velti fyrir sér hvernig traust á stofnfé verður byggt upp aftur. Mér finnst það hafa algjörlega vantað í þessa umræðu, alveg sérstaklega í frumvarpið, og hæstv. ríkisstjórn virðist ekki hafa nokkra einustu hugmynd um hvað gerist eftir tvö til fimm ár. Hennar vandamál snúast alltaf um næstu viku.

Virðulegi forseti. Þessar ábendingar hv. þingmanns eru allar saman réttmætar. Stofnfjárkerfið var ekki byggt upp af neinni tilviljun. Hugsunin var sú að búa til einhvers konar rótfestu sparisjóðsins við nærumhverfi sitt. Með því að fjöldi stofnfjáreigenda í byggðarlögunum var til staðar skapaðist sú rótfesta sem var svo mikilvæg fyrir sparisjóðakerfið í heild sinni. Ég þekki þetta mjög vel, sjálfur er ég stofnfjáreigandi í Sparisjóði Bolungarvíkur þannig að það fer ekkert á milli mála að ég hef mikil hagsmunatengsl upp á 1,8 millj. kr. sem ég hef gert grein fyrir á heimasíðu Alþingis og ég geri ráð fyrir að það fé verði fært allrösklega niður. Ég geri mér alveg grein fyrir því hvað fyrir okkur stofnfjáreigendum almennt talað vakti, það var að reyna að efla þessa fjármálastofnun í okkar heimabyggð. Í fyrsta lagi var þetta, og er, mjög mikilvæg atvinnustarfsemi. Í öðru lagi hefur komið í ljós hvað eftir annað að þegar aðrar fjármálastofnanir hafa brugðist byggðarlögunum, hvort sem það voru ríkisbankar eða einkabankar - það voru ekkert síður ríkisbankarnir - voru sparisjóðirnir oft og tíðum þeir sem komu til skjalanna, einfaldlega vegna þess að þeir höfðu þekkingu á umhverfi sínu og gátu tekið skynsamlegar ákvarðanir út frá allt öðrum forsendum en bankarnir sem stóðu miklu fjær þessu umhverfi. Þess vegna er svo gríðarlega mikilvægt að við getum byggt upp þetta stofnfjárkerfi að nýju. Ég er alveg sammála því að sparisjóður verður ekki réttnefni meðan sú staða verður uppi að stofnféð sé nánast að öllu leyti í eigu ríkisins. Þess vegna held ég að það verði mjög brýnt fyrir ríkið sem núna er búið að marka stefnuna eins og gert hefur verið að sparisjóðirnir komist sem allra fyrst aftur í eigu stofnfjáreigenda, fólksins í byggðunum, og að á þeim grundvelli hægt að byggja upp þetta nýja öfluga sparisjóðakerfi að nýju.

Virðulegi forseti. Það sem við sjálfstæðismenn höfum verið að segja í umræðunni um þetta frumvarp er í fyrsta lagi að það ber ekki með sér neina skýra framtíðarsýn fyrir fjármálamarkaðinn. Hingað hafa komið þingmenn eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir sem sagði: Ja, þið hafið ekki komið með svarið við þeirri spurningu sjálf, sjálfstæðismenn. Það var ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem lagði fram þetta frumvarp, það voru andstæðingar okkar í salnum, í umræðunni. Ekki síst núverandi stjórnarflokkar og ýmsir aðrir stjórnmálaflokkar eða stjórnmálaöfl hafa haldið því mjög á lofti að verið hafi eitthvað mjög mikið að umgjörð fjármálakerfisins á þeim tíma sem Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn. Ef þetta er svar sömu flokka við þeim athugasemdum sem þeir hafa gert, dugar það ekki til. Það er ekki nein framtíðarsýn í þessu fyrir fjármálakerfið á Íslandi. Það dugar ekki til að taka til nokkur atriði upp úr skýrslu Finnans sem fyrrverandi ríkisstjórn fékk sér til ráðgjafar og segja: Þetta er það sem þarf að gera vegna þess sem fór úrskeiðis á fjármálamarkaðinum á Íslandi. Það sem við erum að kalla eftir er miklu dýpri umræða um þá þætti sem fóru raunverulega úrskeiðis og birtast okkur til að mynda í rannsóknarskýrslunni. Eitt atriði sem ég tiltók í fyrri ræðu minni lýtur að dreifðu eignarhaldi. Það er auðvitað ekkert fjallað um það hér en það er tekin afstaða til þess. Það kom fram í ræðu hv. formanns viðskiptanefndar að það væri sýn stjórnarflokkanna að rétt væri að miða við hámarkið sem væri að finna í lögum um verðbréfaviðskipti og Kauphöllina, þ.e. svo lengi sem menn hefðu ekki komið sér í þá stöðu að vera með yfirtökuskyldu væri í lagi að þeir ykju við hlutinn og það þyrfti ekki að setja því neinar frekari skorður en fram kæmu í þessu frumvarpi. En það liggur þá í hlutarins eðli að það eru engar athugasemdir gerðar við að einstakir aðilar fari með mjög stóran eignarhlut langt umfram þetta svo lengi sem þeir teljast hæfir að mati Fjármálaeftirlitsins ef viðkomandi fyrirtæki er ekki skráð. Það er auðvitað engin framtíðarsýn, það eru engin svör við þessum grundvallarspurningum. Ef þetta eru svörin ætla ég vinsamlegast að biðja viðkomandi flokka um að hætta að tala um að það hafi verið svona mikið að á valdatíma Sjálfstæðisflokksins á Íslandi, að það hafi verið svo margt við reglurnar sem hafi verið í ólagi, að það hafi verið eitthvað athugavert við það hvernig staðið var að einkavæðingunni o.s.frv., vegna þess að þetta svar er í algerri mótsögn við þann málflutning. Mig langar til að koma inn á eitt atriði sem kemur fram í breytingartillögu meiri hluta viðskiptanefndar. Hér er að finna breytingartillögu um nýja grein á eftir 44. gr. Þetta er ákvæði sem er að finna á 24. blaðsíðu atkvæðagreiðsluskjalsins en mér sýnist að þetta sé ný grein sem eigi að koma á eftir 44. gr. þar sem fjallað er um heimildina til að geymslugreiða fyrir slitastjórnir. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að umræða um þetta ákvæði er algerlega ófullnægjandi hér í dag. Hún er fullkomlega ófullnægjandi í nefndarálitum þar sem fjallað er um hana almennt og henni hefur ekki verið fylgt eftir í umræðunni í dag með ásættanlegum skýringum. Staðreynd málsins er sú að þessi grein ein og sér er mikið hagsmunamál fyrir íslenska ríkið og íslenska skattgreiðendur og getur skipt milljörðum ef ekki tugmilljörðum í deilum eins og t.d. í Icesave-deilumálinu. Sú ríkisstjórn sem hér situr hefur komið þeim skilaboðum frá sér mjög ákveðið að hún hyggst leysa það mál með samningum. Ákvæði eins og þetta getur haft verulegar fjárhagslegar afleiðingar fyrir niðurstöður slíkra samninga, í fyrsta lagi hvað snertir hvers efnis sá samningur verður og eins ef hann verður á þeim nótum sem um var að ræða með þeim lögum sem samþykkt voru í lok síðasta árs um réttarstöðu Innstæðutryggingarsjóðsins gagnvart þrotabúinu. Hér er opnað fyrir að þrátt fyrir að deilumál séu enn þá óleyst í þrotabúinu geti slitastjórnir geymslugreitt og þá fer sú fjárhæð sem geymslugreitt er fyrir að bera vexti. Þegar við tölum um jafnrisavaxnar fjárhæðir og á við í þessu máli geta vaxtahagsmunirnir numið milljörðum, jafnvel milljarðatugum. Kröfurnar í Icesave-málinu hlaupa á hundruðum milljóna. Það er því fullkomlega óásættanlegt að jafnafdrifaríkt ákvæði og þetta sé lagt fram af hálfu meiri hluta nefndarinnar án þess að um það fari fram nein alvöruumræða í þingsölum og það sé sett í samhengi við það gríðarlega stóra hagsmunamál sem Icesave-málið er. Við þetta hlýt ég að gera athugasemd og mér finnst skortur á þátttöku stjórnarliðanna í umræðu um þetta risastóra mál bera þess vitni að það virðist eiga að hlaupa til, flýta sér miklu meira en efni málsins gefur leyfi, og hvað þá tilefni, til. Þetta litla dæmi sem er í raun mjög stórt hagsmunamál er til vitnis um þetta. Hvað liggur annars svona mikið á að klára þessa löggjöf þannig að viðkomandi frumvarp verði orðið að lögum fyrir lok mánaðarins, eins og mér hefur verið tjáð á göngunum í kvöld? Hvað er það sem knýr á um það? Það hefur alla vega ekki komið fram í viðskiptanefnd, það hefur ekki komið fram í þingsal í dag. Við höfum farið með þetta mál í gegnum tvennar umræður og hér er komið fram langt breytingartillöguskjal frá meiri hlutanum án þess að minnst sé á það einu orði neins staðar. Það er vegna allra þessara þátta sem málflutningur okkar í dag hefur verið þannig að hér séu menn að flýta sér um of. Við eigum ekki að standa að endurskoðun regluumhverfis fjármálafyrirtækjanna með bútasaumi. Menn koma upp og segja: Þetta er bara fyrsta skrefið af mörgum, en við hefðum miklu frekar viljað sjá heildstæða stefnumörkun áður en lagt er af stað með jafnafdrifaríkar breytingar og við erum að fjalla um hér. Mig langar til að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og Pétri Blöndal fyrir innlegg þeirra áðan um sparisjóðina. Það er augljóst að þar eru ýmsir fletir sem full ástæða er til að gefa gaum og jafnframt enn eitt atriðið sem kallar á vandaða umfjöllun þingsins. Sem betur fer höfum við þó búið þannig um hnútana á þinginu með tiltölulega nýlegum breytingum á þingsköpum að hægt er með auðveldum hætti að kalla mál aftur til umfjöllunar í nefnd á milli umræðna og það er augljóst að við munum vilja gera það. En ég óttast að það eitt og sér muni ekki færa til betri vegar þau atriði sem við tínum til í umræðunni vegna þess að þau varða slíka grundvallarþætti. Þau varða grundvallarþætti um hvort við viljum fara sömu leið og aðrar þjóðir sem bundið hafa hámarkseignarhlut einstakra eigenda í fjármálafyrirtækjum við einhver mörk, eins og t.d. 10–20%, 15%, að við förum skýrari leið þegar kemur að viðskiptum eigenda við bankana sjálfa en leyfum Fjármálaeftirlitinu að hafa sína skoðun á því hvort traustar tryggingar séu til staðar. Það mætti fara aðrar leiðir í því. Síðan er líka ástæða til, eins og ég vék að í fyrra máli mínu í dag, að skoða þætti eins og þátttöku bankanna á fyrirtækjamarkaði og hreinlega fyrirtækjasamsteypurnar sem sérstakt vandamál í tengslum við þetta mál. Það er væntanlega það sem veldur því að þátttakan í umræðunni er ekki meiri núna, að við höfum bara eitt púsl úr stóru púsluspili til umfjöllunar á þinginu í dag. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans, ég held að þetta sé önnur ræða hans í dag. Ég vil sérstaklega þakka honum fyrir mjög góða ábendingu varðandi 44. gr. Ég hef óskað eftir að málið fari aftur til nefndar milli 2. og 3. umr., að við ræðum það sérstaklega og skoðum það mun betur. Það var nánast engin umræða um þessa breytingartillögu frá meiri hlutanum í viðskiptanefnd og eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á hafa ýmis mál komið inn í þingið sem menn hafa ekki skoðað alveg til enda. Stærsta málið sem við þekkjum er Icesave-málið sjálft, sem þingmaðurinn nefndi. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við skoðum mjög vel þessa breytingartillögu hjá meiri hlutanum. Þingmaðurinn nefndi líka í ræðu sinni að þetta frumvarp kæmi frá stjórnarflokkunum þannig að það væri ástæða til að gagnrýnin beindist að þeim því að þeir væru ekki með neina pólitíska stefnumörkun hvað varðar þetta mál. Í minnihlutaáliti mínu bendi ég einmitt á að mér finnst skorta á pólitíska stefnumörkun hjá ríkisstjórninni almennt, ekki bara varðandi þetta frumvarp heldur mörg af þeim frumvörpum sem við erum að fást við innan viðskiptanefndar. Maður sér ekki hver heildarmyndin er. Hvað er það sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera? Eru menn að tala um að endurskapa ástandið eins og það var 2006–2007 eða er einhver skýr mynd af því hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa á Íslandi? Ég held að við séum sammála, við höfum náttúrlega fundið áþreifanlega fyrir hvað fjármálastofnanir skipta geysilega miklu máli, ekki vegna þess 

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Eygló Harðardóttir erum a.m.k. sammála um að það felst engin heildstæð framtíðarsýn fyrir fjármálamarkaðinn í þessu frumvarpi. En mig langar til að taka það fram varðandi þá breytingartillögu sem hér er gerð að umtalsefni og kvartað undan að henni fylgi ekki nægilegar skýringar, að henni hafi ekki verið fylgt eftir í umræðunni, að ég er fylgjandi þessari breytingartillögu. Hún er skynsamleg. Hún getur bjargað gríðarlega miklu fyrir Innstæðutryggingarsjóð og eftir atvikum fyrir ríkissjóð ef samningar á borð við þá sem ríkisstjórnin hefur leitt til lykta verða endurteknir. Eins geta þeir skipt forgangskröfuhafa í þrotabúið gríðarlega miklu. Þannig getur þetta skipt Breta og Hollendinga sem kröfuhafa í þrotabú Landsbankans mjög miklu, reyndar svo miklu að það getur numið milljörðum eða milljarðatugum, það er erfitt að segja til um það á þessari stundu. En í samhengi við viðræður okkar við Breta og Hollendinga skiptir þetta líka máli vegna þess að ef þær aðstæður skapast að Landsbankinn getur geymslugreitt risastórar fjárhæðir inn á geymslureikninga sem merktir verða Bretum eða eftir atvikum Hollendingum, eru þær fjárhæðir þar með komnar í ávöxtun þannig að viðkomandi ríki munu njóta þess þegar þau fá á endanum aðgang að þessum peningum. Og það er nánast hægt að halda því fram af Íslands hálfu að viðkomandi ríki hafi þá þegar fengið viðkomandi upphæðir greiddar og engin ástæða sé þá til að ræða um einhverjar lántökur af Íslands hálfu eða veita ríkisábyrgð fyrir þessum fjárhæðum. Þetta eru hlutir sem við ættum að vera að ræða vegna þess að þeir skipta okkur það miklu máli. Það væri meira að segja tilefni til þess, fyrst þessi breytingartillaga er komin inn, að fá nánari upplýsingar um stöðuna í þrotabúi Landsbankans.

Frú forseti Það er að vissu leyti mjög ánægjulegt að heyra þingmanninn segja að þessi breytingartillaga sé til bóta. Ég sagði í framsögu minni að ég teldi nánast allar breytingartillögurnar sem meiri hlutinn lagði hérna fram til bóta. Ég benti hins vegar á það sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa síðan rætt, að ég hefði gjarnan viljað sjá, þótt það hefði kannski ekki verið í þessu frumvarpi, ákveðna stefnumörkun eða stefnu sem efnahags- og viðskiptaráðuneytið hefði gefið út um það hvers konar fjármálamarkað við sjáum fyrir okkur. Það er ástæðan fyrir því að ég legg sjálf fram breytingartillögu um að skipuð verði nefnd sem eigi að móta og koma fram með þessa pólitísku stefnumörkun og þá frekari tillögur um löggjöf um fjármálamarkaðinn og það sé horft á það hvernig við viljum byggja upp fjármálamarkað sem miðar við stærð og getu þjóðarbúsins. Það er af því sem ég hef haft miklar áhyggjur, eins og þegar við fjöllum um hvernig við ætlum að endurreisa innstæðutryggingarkerfið, að við horfum ekki raunverulega á hvað við ráðum við hér á landi. Önnur spurning sem ég hef velt fyrir mér er hvers konar hlutabréfamarkað við getum raunverulega verið með á Íslandi miðað við reynslu okkar síðustu ár, hversu grunnur markaðurinn hefur verið. Eigum við að vera með sjálfstæða kauphöll þó að hún sé í samstarfi við kauphallir annars staðar á Norðurlöndunum? Ég fer einmitt í nefndaráliti mínu í gegnum mikilvægi þess að búa til raunverulegt blandað hagkerfi. Þess vegna finnst mér mjög áhugavert að velta fyrir mér því sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sagt um mikilvægi þess að vera með dreift eignarhald á fjármálamarkaði. Ég er ekki svo viss um að það sé bara eitt rétt svar um 

Frú forseti. Jú, við viljum svo sannarlega hafa fjölbreytni á fjármálamarkaðnum en því miður mun mannfæðin á Íslandi eflaust valda því að sú fjölbreytni verður að einhverju leyti takmörkuð. Ég skal koma inn á nokkur atriði sem mér finnst skorta á að betur sé fjallað um í þessum tillögum eða að reglurnar séu skýrari. Eitt er þetta um eignarhaldið, þ.e. sú leið er farin í þessu frumvarpi að setja í sjálfu sér engin mörk á það hversu stóran eignarhlut einstakur aðili má fara með í fjármálafyrirtæki. Ég held að það sé ástæða til að staldra við þetta. Ég tel að við höfum farið ranga leið með því að byggja á kjölfestufjárfestum í bönkunum og að nú sé tækifærið til að leiðrétta það. En gott og vel, jafnvel þótt við settum því einhver mörk að einstakir aðilar mættu eiga t.d. 20% er líka ástæða til að spyrja sig: Þurfum við ekki að setja strangari reglur um viðskipti viðkomandi aðila við þann banka? Í þessu frumvarpi eru engin mörk sett um stærð eignarhlutarins og það eru heldur ekki settar neitt sérstaklega strangar reglur um viðskipti sama aðila við bankann. Það er bara farin sú leið að segja að Fjármálaeftirlitið þurfi að meta fullnægjandi þær tryggingar sem standa að baki viðkomandi viðskiptum. Það er orðið mjög loðið og jafnvel teygjanlegt hvað er fullnægjandi, hlutabréf sem á einum tíma eru mjög verðmæt geta á öðrum tíma orðið verðlaus. Það er eitt af því sem reynslan hefur kennt okkur. Þá fer áhætta eigandans og áhætta bankans að blandast saman. Þarna finnst mér menn enn þá vera með hlutina dálítið loðna. Við erum að tala um að setja skýrari, strangari reglur um þætti af þessum toga. Ég get alveg séð fyrir mér í sjálfu sér að einhver fari með stóran eignarhlut en eftir því sem hann er stærri þeim mun ríkari ástæða er til að takmarka viðskipti hans við bankann. Svo þurfum við að taka umræðuna um það hvort við viljum að þeir sem eru fyrirferðarmiklir í viðskiptalífinu annars staðar 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki og ég vil segja í upphafi máls míns að margt af því sem fjallað er um í þessu frumvarpi er til bóta. En það er eins og með margt annað sem hæstv. ríkisstjórn tekur sér fyrir hendur, þegar verkefnin eru stór er rétt aðeins fálmað utan í verkefnið sem þarf að vinna. Það er ekki leyst til fullnustu. Eftir að hafa lesið þann hluta af skýrslu rannsóknarnefndarinnar, sem er búið að ræða mikið um, sem fjallar um orsök bankahrunsins vil ég minna á að þetta frumvarp tekur ekki á þeim atriðum sem koma þar skýrast fram. Ég minni þingheim á það sem seðlabankastjóri sagði í sjónvarpsviðtali fyrir örfáum dögum: Það er ekkert sem tryggir það að sami hluturinn geti ekki gerst aftur, ekki neitt, akkúrat ekki neitt. Við erum ekki að taka á því og við þurfum að taka stærri skref. Við þurfum hins vegar ekki að lenda í miklum deilum um það. Við þurfum að breyta vinnubrögðunum. Þetta er akkúrat eins og búið er að gerast í mörgum málum, hverju á fætur öðru. Ég tel, virðulegur forseti, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði átt að vinna þetta mál miklu betur. Það hefði kannski verið skynsamlegra að fara yfir hluta af rannsóknarskýrslunni áður en frumvarpið var lagt fram. Hv. viðskiptanefnd og þeir þingmenn sem sitja þar hafa unnið vinnuna sína og stagbætt þetta eins og hægt var, enda sést það á fylgiskjölum málsins, bæði nefndarálitinu og breytingartillögunum öllum. Það er sjaldgæft að sjá svona miklar breytingar á frumvarpi. Þess vegna hefði ég talið skynsamlegra að menn hefðu gert þetta öðruvísi og það hefði verið farið mun lengra í vinnslunni á þessu frumvarpi áður en það hefði verið lagt fram og því kastað inn í hv. viðskiptanefnd. Ég vek líka athygli á því sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði fyrr í dag. Hún sagði að þetta frumvarp fjallaði um það að herða reglurnar og að það væri beðið eftir því. Hún minnti okkur á að þingmannanefnd er að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og að síðan muni hugsanlega koma í ljós að þingmannanefndin muni leggja til við viðskiptanefnd að gerðar yrðu einhverjar frekari umbætur á lagaumhverfi fjármálafyrirtækjanna. Allir í þessum þingsal vita að það eru engar deilur um að það voru mikil mistök þegar bankarnir voru einkavæddir á sínum tíma að tryggja ekki afgerandi dreift eignarhald og girða fyrir annað. Það sjá allir í dag. Því miður er hins vegar ekki tekið á þeim vanda hér og ég minni á frumvarp sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt fram um svokölluð krosseignatengsl og raðeignatengsl og allt þetta sem hann sýnir fram á. Hann birtir í fylgiskjali með frumvarpinu eina mynd úr rannsóknarskýrslunni um allan þann vef sem menn nota út af þeirri veilu í hlutafjárlögunum sjálfum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur bent á. Þar bendir hann á þetta og hefur margoft rætt þetta hér. Ég teldi mun skynsamlegra að við tækjum dýpri umræðu um málið og þennan kóngulóarvef sem er nokkuð athyglisverður og alveg með ólíkindum. Flestir hafa ugglaust séð hann og hvernig þessu öllu er raðað. Það er það sem við tryggjum ekki hér. Það er það sem við þurfum að taka höndum saman um að vinna betur. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég tel að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafi ekki unnið vinnuna sína, en hv. viðskiptanefnd hefur verið að gera það sem í hennar valdi stendur til að stagbæta þetta eins og mögulegt er. Ég tek undir það sem hv. þm. Eygló Harðardóttur hefur sagt hér í dag, það hefði líka verið mjög mikilvægt að fá pólitíska sýn og framtíðarsýn um það hvernig menn vilja byggja upp fjármálafyrirtækin og umhverfi þeirra í nánustu framtíð. Það hefði verið mjög skynsamlegt að hafa utandagskrárumræðu eins og hv. þingmaður benti á, jafnvel tvöfalda eða þrefalda, eða þá jafnvel eins og ég teldi skynsamlegt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði flutt þinginu skýrslu um það verkefni sem við þyrftum að fara í en ekki að fálma í og búa hugsanlega til eitthvert falskt öryggi. Eins og við vitum öll er trúverðugleiki fjármálafyrirtækjanna í raun og veru allur þeirra grunnur. Ef hann er ekki fyrir hendi er fjármálafyrirtækið nánast óstarfhæft. Það er það sem ég tel mikilvægt. Ég árétta líka það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði í dag, að þegar þingmannanefndin mundi hugsanlega skila tillögum yrði skipuð nefnd til að fara yfir þær tillögur. Þetta minnir á margt hjá þessari hæstv. ríkisstjórn, þegar eitthvert mál liggur fyrir þarf að skipa nefnd til að fara yfir það. Það rifjaðist upp í huga mínum hvað hv. þingmaður sagði um daginn þegar hv. þm. Lilja Mósesdóttir vakti athygli á því í dag að þegar hæstv. forsætisráðherra var spurður í vikunni um ráðningar í stöður í Stjórnarráðinu án auglýsingar kom það mjög á óvart. Hæstv. ráðherra sagði: Ríkisstjórnin verður að skipa nefnd til að láta skoða og rannsaka skipun hjá sjálfri sér á því að ráða í stöður án auglýsingar. Þetta minnir mann á margt sem maður hefur upplifað í gegnum tíðina. Fyrst og fremst vil ég þó segja að við hefðum átt að gera þetta öðruvísi og hv. viðskiptanefnd á samúð mína alla. Ég tel að hæstv. ráðherra hefði átt að standa allt öðruvísi að þessu máli. Það liggur alveg fyrir að það er ekki tekið á stóru málunum hér sem verður að taka á. Það er það sem við þurfum að sameinast um að gera. Síðan getur margur hv. þingmaður sagt: Hér er bara eitt skref af mörgum. Gott og vel, þess vegna mun væntanlega þingheimur að meginþorra til styðja þetta mál. Við þurfum hins vegar að breyta þessum vinnubrögðum og læra af því. Það eru engar deilur um að það þarf að tryggja eignarhaldið á fjármálafyrirtækjunum. Ég hef fylgst með stjórnmálum í nokkur ár. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði einmitt mjög mikið um eignarhaldið á fjármálafyrirtækjunum og hvort menn ættu að vera með fjárfestingarbanka og viðskiptabanka í sama rekstri og þar fram eftir götunum og mér finnst mjög sérkennilegt að þetta skuli vera eins og það er. Þetta er það sem búið er að ræða í sölum Alþingis ár eftir ár, allir búnir að sjá mistökin, en síðan er ekkert gert til að leiðrétta þau. Það er í raun og veru með ólíkindum hvernig þetta er. Síðan vil ég segja það, virðulegur forseti, að sporin hræða. Mér er mjög minnisstætt að þegar ég var að byrja á þingi í fyrravor var hæstv. heilbrigðisráðherra formaður viðskiptanefndar. Ég verð að viðurkenna að mér þótti alveg hreint með ólíkindum að verið væri að halda fundi í viðskiptanefnd mörgum sinnum á dag. Það voru fundir í hv. viðskiptanefnd í tíma og ótíma, í matsalnum, í færeyska herberginu og úti um allt, vegna þess að það lá svo mikið á að klára frumvarpið í sambandi við sparisjóðina. Það var alveg grundvallaratriði því að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að bjarga öllum sparisjóðunum. Margir hv. þingmenn bentu á marga galla í málsmeðferðinni. Hvað gerðist svo þegar búið var að troða þessu í gegnum þingið? Þá var þetta frumvarp ekkert notað og ekkert gerðist nema þeir færðu niður stofnféð. Síðan reyndi ekkert á þetta fyrr en bara fyrir örfáum vikum, málið sem átti að gerast hinum megin við helgina. Það er margt sem rifjast upp í meðförum hæstv. ríkisstjórnar þegar menn fara að skoða hvernig þessir hlutir eru. Ég sagði: Sporin hræða í raun og veru. Hvað gerðist með einkavæðingu bankanna tveggja? Hvernig var staðið að henni? Jú, tveir bankar voru einkavæddir en enn þann dag í dag vitum við ekki hverjir eru eigendur bankanna. Er ásættanlegt, virðulegi forseti, að sú staða skuli vera uppi í dag að við vitum ekki hverjir eiga tvo banka? Við vitum það ekki, við höfum ekki hugmynd um það. Hvað gerði ríkið þegar það einkavæddi? Það stofnaði millifélag sem kröfuhafarnir eiga svo. Það er nákvæmlega sami leikurinn og ríkið er að gera sjálft, menn eru að spila á þessi lög. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Síðan kemur það svar, virðulegi forseti, að við þingmenn getum ekki fengið að vita hver á þá. Við fáum ekki að sjá kröfuhafaskrána þó að það sé vitað að verið sé að hringja í fólk úti í bæ og bjóða því kröfurnar. Maður hefur fengið fregnir af því að kröfurnar hafi gengið kaupum og sölum en vegna þess að maður fær ekki þær upplýsingar sem maður þarf á að halda verður maður því miður að geta í eyðurnar. Það er ekkert sjálfgefið að þeir kröfuhafar sem áttu bankana þegar þeir féllu eigi í þeim í dag. Í raun og veru veit enginn hvað þeir eiga mikinn hlut í þeim í dag. Það er alveg hreint með ólíkindum. Ég hef sagt við hv. þm. Ögmund Jónasson að ég sæi fyrir mér að hann væri kominn á lungnadeild Landspítalans ef tveir bankar hefðu verið einkavæddir án þess að nokkur vissi hver ætti þá og Vinstri grænir hefðu verið í stjórnarandstöðu því að hann væri búinn að tala það mikið, hátt og skýrt úr ræðustól Alþingis. Hann hefði ekki látið þetta ganga yfir sig ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu. Það er alveg furðulegt hvernig þetta er. Ég sagði áðan að sporin hræddu. Hvernig hefur verið staðið að þessu í gegnum tíðina? Við erum að tala um skuldavanda heimilanna og fyrirtækjanna. Eins og við þekkjum er búið að reyna að kroppa í þetta og málin eru ekki leyst. Ég hef áður farið yfir það, virðulegi forseti, að ég hefði talið mjög eðlilegt að menn hefðu mjög gegnsæjar reglur um hvernig staðið yrði að þessu þannig að jafnræðis yrði gætt á milli aðila. Því miður eru manni að berast fregnir um að það sé ekki gert, en ég ætla ekki að fullyrða neitt um það. Það er þó verst fyrir það ágæta starfsfólk sem er að vinna í bönkunum að þurfa að sæta þessari gagnrýni og hugsanlega getgátum um að verið sé að gera eitthvað misjafnt í bönkunum sem er kannski ekki verið að gera. Það er verst fyrir starfsfólkið sjálft að hafa ekki skýrar reglur um það hvernig á að vinna hlutina. Það liggur við að það sé verið að handlanga hvern og einn einstakling, það er verið að því. Það umhverfi sem við búum við er alveg með ólíkindum og þetta er eitt málið til viðbótar sem hæstv. ríkisstjórn klárar ekki heldur fálmar utan í og segir: Við erum búin að gera þetta, við erum búin að fara yfir lögin um fjármálafyrirtækin - en síðan er það bara ekki búið. Þetta er eins og svo margt annað sem hæstv. ríkisstjórn gerir. Síðan vil ég nefna eitt til viðbótar af því að ég er farinn að ræða um hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að því að hjálpa skuldugum heimilum í landinu. Hvernig hefur verið staðið að því? Það gerist með þeim hætti að þingheimur hefur ekki enn þá fengið að vita um færsluna á milli gömlu og nýju bankanna. Hverjar voru afskriftirnar á íbúðalánunum frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað. Menn hafa talað um að þetta sé í kringum helming, einhvers staðar þar um bil, en við fáum ekki að vita það. Við eigum að mynda okkur skoðun um það hvernig við eigum að koma heimilunum til hjálpar og þar fram eftir götunum en fáum ekki upplýsingar. Þetta er það umhverfi sem við lifum í. Það er ekki nema von að maður sé oft hugsi yfir vinnubrögðunum og ég er alveg sannfærður um að vinnubrögðum á Alþingi hefur farið mjög aftur miðað við það sem áður var. Ég trúi því varla að þau hafi verið verri en reynslan sýnir núna. Af því að ég er að tala um skuldavanda heimilanna sem við ræðum oft um og lítið gerist í, allt of lítið, má líka færa rök fyrir því sem ég hef sagt áður að sennilega hafi stærstu mistökin á sínum tíma verið að taka ekki öll íbúðalánin frá fjölskyldunum í landinu og færa þau yfir í Íbúðalánasjóð. Ég verð æ sannfærðari um að ef það hefði verið skoðað að færa íbúðalán heimilanna út úr þrotabúum bankanna yfir í Íbúðalánasjóð hefði það hugsanlega verið skynsamlegt. Þá hefði verið hægt að gera þetta mun markvissara en hefur verið gert. Við hefðum átt að skoða það miklu betur ef þetta stenst sem allt bendir til, að það sé upp undir helmingsafsláttur á milli gömlu og nýju bankanna. Síðan vekur það líka athygli mína að á allra síðustu vikum hafa allir bankarnir skilað árshlutauppgjöri fyrir árið 2009 sem er búið að vera erfitt eins og við þekkjum það. Það hefur gengið mjög illa nánast alls staðar. Þeir skila 15 milljörðum, 16 milljörðum, 25 milljörðum í hagnað á fyrsta rekstrarárinu. Fyrsta heila rekstrarárið skila bankarnir þessu og ég hef lúmskan grun um að það sé hugsanlega vegna þess að þeir ganga allt of harkalega fram við innheimtuna gegn heimilunum í landinu. Í raun og veru má færa rök fyrir því að þegar nýi bankinn tekur kröfuna frá gamla bankanum með íbúðalánin taki hann hana með helmingsafslætti og rukki síðan vexti ofan á heildarupphæðina. Hvað þýðir það, virðulegur forseti? Það þýðir að þau heimili sem lánin hafa verið yfirtekin hjá með helmingsafslætti borga helmingi hærri vexti en þau gera samkvæmt þeim vaxtaútreikningi sem er á greiðsluseðlunum. Bankinn nýi keypti kröfuna með helmingsafslætti. Það er kannski þetta, virðulegi forseti, sem býr til allan þennan óstjórnlega hagnað hjá bönkunum. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja að hv. viðskiptanefnd á samúð mína alla fyrir að hafa þurft að reyna að stagbæta þetta mál eins og hægt er, enda sýna fylgiskjöl málsins hvernig staðið er að því. Hæstv. viðskiptaráðherra hefði verið nær að vinna þetta mál betur og hugsanlega taka meira tillit til þess og leggja það fram eftir að rannsóknarskýrslan kom þó að það sé engin afsökun fyrir því, virðulegi forseti, að ekki skuli vera tekið á eignarhaldi bankanna, að það skuli vera þannig að hér geti menn aftur farið í þann farveg að eignast mjög stóran og ráðandi hlut í bönkunum. Líka vil ég minna á það sem ég sagði áðan, seðlabankastjóri hefur sagt opinberlega að ekkert í lagaumhverfinu tryggi að annað bankahrun geti ekki gerst. Og þetta frumvarp mun ekki tryggja það. Þess vegna tek ég undir tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um að það vantar pólitíska sýn og hvernig menn vilja byggja upp fjármálakerfið, hvað við getum í raun og veru haft stórt fjármálakerfi. Þetta er umræðan sem við verðum að taka. Hvernig sjá stjórnmálaöflin fyrir sér að hægt sé að gera það? Ég hefði talið jafnvel enn þá skynsamlegra ef hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði lagt fram skýrslu um það sem við gætum fikrað okkur eftir. Það var mjög merkilegt sem kom fram í umræðunum hjá næsta ræðumanni á undan mér, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, þar sem hann benti einmitt á að í breytingartillögunum væri mjög athyglisverð grein sem hefði ekki fengið neina umfjöllun í allan dag, um það sem hefur hugsanlega stórkostleg áhrif á okkur Íslendinga og gæti skipt tugum milljarða. Það hefur ekki verið nefnt, það er ekkert getið um það í nefndarálitinu og ekkert í málflutningi þeirra þingmanna sem mæltu fyrir því. Þessa umræðu vantar inn í. Síðan sagði hv. þm. Eygló Harðardóttir: Þetta er einmitt eitt af þeim atriðum sem ég hef óskað eftir að verði rædd sérstaklega milli 2. og 3. umr. í nefndinni þannig að við fáum dýpri umræðu og skilning og getum þá kallað eftir svörum við þeim spurningum sem vakna. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja þetta: Þetta er enn eitt málið sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram fálmandi út í loftið og reynir að leysa hluta af því, hugsanlega auðveldustu hlutana, en skilur eftir allar stóru spurningarnar sem verður að svara eins og ég fór yfir áðan. Sérstakur kafli er um sparisjóðina sem ég mun koma að í annarri ræðu á eftir. Það er svo mörgu ósvarað. Það sem kannski situr eftir eru ummæli hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrr í dag um að við séum að bíða eftir þingmannanefndinni. Þegar hún skilar niðurstöðunni út úr skýrslunni verður skipuð nefnd til að fara yfir þær tillögur. Enn ítreka ég það sem hæstv. forsætisráðherra sagði í vikunni, að ríkisstjórnin ætlaði að skipa nefnd til að láta skoða sérstaklega ráðningar í stöður án auglýsingar hjá ríkisstjórninni sjálfri og hún á að skila skýrslu til ríkisstjórnarinnar sjálfrar til að skilja hvort það væri hugsanlegt að þeir skildu hvað þeir væru að gera.

Frú forseti. Ég ræddi hér fyrr í kvöld þetta frumvarp og kvartaði undan því að þarna sé engin framtíðarsýn, þetta séu eiginlega bráðabirgðalög vegna þess að verið er að boða alls konar breytingar á heildarkerfinu. Í fyrsta lagi er spurningin: Hefur ríkisstjórnin einhverja framtíðarsýn? Ég held ekki, hún hefur alla vega ekki komið fram. Þá munu menn væntanlega spyrja hvort ég hafi einhverja framtíðarsýn. Hana hef ég. Hver er staðan? Í fyrsta lagi erum við með einn ríkisbanka og við erum með tvo einkabanka. Sú einkavæðing fór tiltölulega hljótt og hefði sennilega hvinið í einhverjum þingmanni - ég man nú eftir hv. þm. Ögmundi Jónassyni þegar verið var að einkavæða Landsbankann á sínum tíma. Hann var mjög hnugginn yfir því, sem varð til þess að ég gaf honum hlutabréf í Landsbankanum. Það var reyndar ekki mjög hátt, þúsund krónur. En hann hefði eflaust farið hamförum hér við þessa einkavæðingu sem fór svo hljótt. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst þessi einkavæðing hafa verið mjög skynsamleg enda lagði ég hana til bæði meðan Sjálfstæðisflokkurinn var við völd og eins síðar. Hún leysir nefnilega eitt vandamál sem er nánast óleysanlegt, það er mat á þessum fræga afskriftasjóði. Ef kröfuhafarnir hefðu ekki átt bankann sem fékk afskriftasjóðinn hefðu þeir verið miklu harðari á því að þessi afskriftasjóður yrði miklu minni. Þeir mundu hafa hótað málaferlum og eflaust farið í mál til að reyna að minnka afskriftasjóðinn eins og hægt er þannig að þeir fengju sem mest greitt af kröfum sínum, því að þeir borga að sjálfsögðu afskriftirnar. Með því að þeir eignist bankann hverfur ástæðan til að rífast um verðmæti þess sem flutt er yfir vegna þess að þeir fá hagnaðinn sjálfir. Þeir fá hann núna þessa dagana og hann var innbyggður inn í mjög rúman afskriftasjóð þannig að það yrði góður hagnaður af bönkunum. Þetta er ástæðan fyrir því að ég lagði til að nýju bankarnir færu undir gömlu bankana, þ.e. slitastjórnina, og yrðu eign kröfuhafanna til þess að losa menn við áratugadeilur fyrir öllum dómstólum á öllum stigum um allt milli himins og jarðar, neyðarlögin o.s.frv., og ná fram sæmilegri sátt við kröfuhafa einmitt um þetta og það gerðist. Nú eru þeir hins vegar orðnir eigendur. Þeir koma að sjálfsögðu með þegar fram líða stundir og gerast raunverulegir eigendur því að þeir eru það ekki enn þá. Þegar þeir taka yfir þessa eign sína munu þeir koma með reynslu, þekkingu og kannski tengsl líka. Þeir munu örugglega útvega lánsfé til þessara banka, þeir hafa áhuga á því að þessir bankar blómstri vegna þess að þeir eiga þá, það er bara mjög einfalt. Ég hugsa að þetta sé ekki slæm aðferðafræði. Ókosturinn við þetta er sá að það liggur alls ekkert fyrir hverjir eigendurnir eru vegna þess að það gengur kaupum og sölum alla daga og breytist stöðugt hverjir eru kröfuhafar. Menn kaupa kröfur og selja kröfur o.s.frv. Hins vegar sýnist mér að meiri hlutinn sé með breytingartillögu, sem er ágæt í sjálfu sér, til að leysa þetta vandamál. Þar er skylda til að upplýsa um kröfurnar og kröfuhafa. Við erum líka með sparisjóði. Því miður hefur ríkisstjórninni tekist mjög illa með sparisjóðina. Ég á eftir að minnast á þennan eina ríkisbanka sem eftir er, Landsbankann. Eftir neyðarlögin eru þrír kröfuhafar í þann banka. Það er breska ríkið sem keypti yfir allar Icesave-kröfurnar í Bretlandi, það er hollenska ríkið sem keypti yfir allar Icesave-kröfurnar í Hollandi og eignast þar með forgangskröfu í Landsbankann. Einn stærsti eigandinn er svo íslenska ríkið sem tekur yfir kröfur Innlánstryggingarsjóðs eða ábyrgist þær. Þetta fer nú allt eftir því hvernig samkomulag um Icesave gengur fyrir sig. Ég vil, frú forseti, endurtaka að ég get óskað öllum gleðilegs dags vegna þess að enn er ekki búið að skrifa undir Icesave og hver dagur sem Icesave frestast er góður dagur, sérstaklega vegna þess að óvissan verður að vissu, smám saman á hverjum degi. Stærsti ókosturinn við Icesave-samkomulagið var óvissan. Svo erum við með sparisjóðina sem er ákveðinn vandi og þar fórst ríkisstjórninni mjög óhönduglega. Ég tel að það hafi verið mikil mistök að láta SPRON fara á hausinn, það hafi verið einhver óbilgirni eða stífni vegna þess að verðmæti SPRON lágu mikið í „goodwill“ eða góðum orðstír. Þó að reksturinn hafi ekki verið sérstaklega góður - hann var eiginlega mjög slæmur, hagnaður fyrirtækisins myndaðist eingöngu af gengishækkun Kaupþings og Exista - var orðspor SPRON óskaplega gott. Þar fóru mikil verðmæti forgörðum þegar reksturinn var stöðvaður. Þekking og tengsl starfsmanna við viðskiptamenn bankans voru mjög góð. Það vantar líka framtíðarsýn varðandi hvort sameina eigi Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið og það er ekki einu sinni búið að ákveða hvort það eigi að vera fjárfestingarbanki og viðskiptabanki í sama bankanum o.s.frv. þannig að allt er þetta mjög óljóst. Frú forseti. Tíminn er að hlaupa frá mér þannig að ég þarf sennilega að biðja um aðra ræðu. Ég ætla að ræða um mína framtíðarsýn. Til þess að geta selt stofnfé í þeim mæli sem er um að ræða og til þess að geta selt hlutabréf svo þessir kröfuhafar geti einhvern tíma selt þessa banka, segjum á næstu fimm árum, verða menn að skapa traust, ekki bara til þess að selja þessa banka heldur líka til þess að búa til hlutabréfamarkað aftur. Ég er búinn að fara aftur og aftur í gegnum öll þessi óskaplegu tengsl og þennan galla sem er í hlutafélagaforminu, sem ég tel mig hafa sannað að er til staðar, að peningar geti farið í hring. Menn verða að hindra það. Það geta þeir nefnilega í dag, líka eftir að búið er að samþykkja það sem við ræðum hér um. Það verður að koma í veg fyrir að menn fái lán til kaupa á hlutabréfum og það þarf að koma í veg fyrir að dótturfélög geti keypt í foreldrum sínum. Það er komið í veg fyrir það á vissan hátt í þessu frumvarpi en ekki nægilega mikið vegna þess að menn geta keypt í hlutafélagi sem á í hlutafélagi sem á aftur í hlutafélagi sem á í bankanum. Bankinn gæti keypt í þessum forföður sínum og peningarnir gætu runnið alla leiðina til baka og farið í hring. Það er einmitt það sem þarf að hindra með öllum ráðum, að peningar fari í hring. Krosseignarhald og slík hringekja ættu ekki að vera til staðar og það á við um öll hlutafélög. Ég tel að það sé mjög brýnt að búa til og fá nýja framtíðarsýn á fjármálamarkaðinn, nýja framtíðarsýn á hvernig menn ætla að selja t.d. stofnbréf. Það byggir á því að fólk öðlist aftur traust. Ef það er einhver minnsti möguleiki á því að menn geti holað bankana aftur að innan með þessum peningahringekjum, eins og gerðist í allt of ríkum mæli og kemur skýrt fram í mjög þykku neti sem birtist í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, verða menn að koma með eitthvað sem er í ætt við þessi gagnsæju hlutafélög sem ég hef lagt til. Ég skora nú á hv. viðskiptanefnd að kanna það mjög ítarlega hvort lausnin sé þar. Ég ætlaði að tala hérna um virkan eignarhluta, frú forseti, en þarf sennilega að bíða með það einhvern tíma.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans. Þingmaðurinn kom inn á það í ræðu sinni að hann vænti þess að hann fengi spurningu um sína framtíðarsýn. Ég ætla ekki að valda þingmanninum vonbrigðum hvað það varðar og vil gjarnan heyra frekar um það frá þingmanninum hver hans framtíðarsýn er. Mér hefur ætíð þótt mjög áhugavert að hlusta á ræður hv. þingmanns og lesa skrif hans um rekstur fyrirtækja, ekki hvað síst fjármálafyrirtækja. Ég hef að vísu ekki alltaf verið sammála honum en það er alltaf jafnáhugavert og upplýsandi að hlusta á hann. Spurning mín er: Hvað er það nákvæmlega sem við getum gert miðað við stærð og getu þjóðarbúsins? Hvers konar fjármálamarkað getum við í raun og veru haft á Íslandi miðað við það að við erum aðeins 320 þúsund hræður? Að vísu framleiðum við held ég nokkuð vel af verðmætum en Seðlabankinn telur að núverandi bankakerfi, það bankakerfi sem var endurreist eftir hrunið, sé of stórt. Það er nær tvöfaldri landsframleiðslu, held ég, í stað þess að vera eins og í Noregi, þ.e. svipað að stærð og landsframleiðslan. Ég hef líka áhuga á að heyra skoðanir þingmannsins varðandi eignarhaldið á bönkunum og rekstrarformið, hvort hann sjái fyrir sér einhverja ákveðna tegund af eignarhaldi og takmarkanir varðandi það. Ef þingmaðurinn hefur tíma til væri einmitt líka mjög áhugavert að heyra hans sýn varðandi hlutabréfamarkaðinn. Getur jafnlítil þjóð verið með virkan hlutabréfamarkað? Verður markaðurinn ekki alltaf of grunnur og eru ekki of fá fyrirtæki á markaði? Getum við verið með sjálfstæða kauphöll? Og enn ein spurningin: Þó að við mundum sameina t.d. FME Seðlabankanum, getum við verið með sjálfstætt og öflugt fjármálaeftirlit?

Herra forseti. Mér er ljúft að svara þessum spurningum. Í fyrsta lagi tel ég að ef Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn yrðu sameinuð, sem ég tel vera betri kost en að hafa þau hvort í sínu lagi, náist betri samvinna og betri samhæfing þeirra krafta sem eiga að hafa eftirlit með fjármálamarkaðnum. Ég held að það sé ekki vandamálið að Fjármálaeftirlitið hafi ekki nægilegar heimildir heldur er vandamálið það að reglurnar eru óljósar, það er svo mikið af matskenndum reglum. Þegar menn eru með matskenndar reglur eru þeir hræddir við að taka ákvörðun vegna þess að þeir geta bakað ríkissjóði skaðabótaskyldu. Varðandi framtíðarsýn á fjármálamarkaðinn, hlutabréfamarkaðinn og fjármálafyrirtæki sérstaklega, er ljóst að það þarf að afla heilmikils hlutafjár, áhættufjár. Inn í bankana vantar nokkur hundruð milljarða ef við ættum að kaupa þá af útlendingunum. Það er ekki skortur á peningum til að gera það, peningarnir eru til. Þeir eru núna inni í bönkunum sem innlán, að mestu leyti þó óvirk innlán. Þeir eru samkvæmt mínum upplýsingum geymdir að einhverju leyti í Seðlabankanum þar sem ríkissjóður borgar vexti á þetta mikla fé án þess að það vinni neitt. Ég hugsa að ef hægt væri að virkja þetta fé gæti hér orðið tiltölulega öflugur hlutabréfamarkaður og þar með gætum við fjármagnað þessa tvo einkabanka og sparisjóðina ef það tækist að skapa traust. Verkefni þessarar stundar til þess að skapa þá framtíðarsýn sem ég hef er það að búa til traust hvað sem það kostar. Við verðum að komast að rót vandans, við verðum að átta okkur á því hvað gerðist: Hvernig tókst örfáum stórum hluthöfum í rauninni að hola að innan öll stærstu hlutafélög landsins og hvernig getum við hindrað slíkt?

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Pétur Blöndal haldi áfram að svara spurningum mínum í seinna andsvari sínu. Mér finnst það mjög áhugavert sem við ræðum hér, hvort við eigum að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Ein af þeim spurningum sem ég spurði þegar við vorum að vinna málið í viðskiptanefnd var hver hefði verið ástæðan fyrir því að við skiptum þessu upp á sínum tíma. Fjármálaeftirlitið, eða bankaeftirlitið eins og það var kallað þá, var eitt sinn deild innan Seðlabankans. Mér skilst að ástæðan fyrir því hafi verið sú að þeir sem stjórnuðu Seðlabankanum, hagfræðingarnir og þeir sem höfðu meiri áhuga á peningamálum, hefðu sinnt þessu bankaeftirliti að mjög litlu leyti og það hefði verið mjög mikil barátta bara fyrir bankaeftirlitið að fá næga athygli frá yfirmönnum sínum og nægilegt fjármagn til þess að geta sinnt þeim verkefnum sem það átti að sinna. Það þótti líka mikilvægt að tryggja betur sjálfstæði stofnunarinnar og menn fóru síðan hreinlega of langt, það átti að verða þannig að það átti helst ekki að koma nálægt Fjármálaeftirlitinu og því sem það var að gera. Mér þætti líka mjög áhugavert að heyra, af því að þingmaðurinn hefur lagt fram mjög gott og áhugavert frumvarp með nýjum hugmyndum varðandi gagnsæ hlutafélög, hvernig það tengist síðan þeim hugmyndum sem komið hafa fram í málflutningi sjálfstæðismanna í dag um dreifða eignaraðild eða eignarhald á fjármálastofnunum. Gengur það upp? Hv. þm. Bjarni Benediktsson og fleiri hv. þingmenn töluðu um þeir sæju fyrir sér að setja einhvers konar 20% hámark. Hvernig samræmast þær hugmyndir hugmyndum hv. þm. 

Herra forseti. Varðandi Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann var bankaeftirlitið í Seðlabankanum og vátryggingaeftirlitið var sér. Mönnum datt í hug að sameina þessi tvö eftirlit sem höfðu eftirlit með fjármálamarkaðnum í stærri skilningi, þ.e. vátryggingafélögum annars vegar og bönkum og sparisjóðum hins vegar. Hugsunin að baki því var sú að eftirlitið yrði sérstofnun. Síðan hefur komið í ljós að það þarf að setja Seðlabankann sem eftirlitsaðila með bankakerfinu í heild sinni inn í þetta líka til að hann geti miðlað þekkingu sinni til Fjármálaeftirlitsins og öfugt. Það mundi leiða til þess … 

Svo virðist vera.

Nú jæja.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um eftirlit með þjónustu og hlutum sem hafa hernaðarlega þýðingu. Það er nefndarálit utanríkismálanefndar og nefndin stóð einhuga að þessu nefndaráliti. Gréta Gunnarsdóttir og Pétur G. Thorsteinsson frá utanríkisráðuneytinu mættu á fund nefndarinnar og útskýrðu efni málsins. Jafnframt bárust ellefu umsagnir um frumvarpið sem nefndin gaumgæfði. Markmið frumvarpsins er að auka alþjóðaöryggi og tryggja virðingu fyrir mannréttindum í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar sem Ísland hefur gengist undir með því m.a. að hafa eftirlit með, banna og/eða leyfisbinda útflutning á hlutum sem má nota með beinum eða óbeinum hætti, til hryðjuverka, bælingar eða í hernaðarlegum tilgangi, svo og eftirlit með þjónustu og fjárfestingum þeim tengdum. Nefndin gerði breytingartillögu við frumvarpið þannig að markmið þess komi fram í 1. gr. Ástæða þótti til að ítreka þetta í lögunum þar sem skilja mátti af nokkrum umsögnum að með frumvarpinu gætu verið auðvelduð viðskipti af þessu tagi. Hér er þó þvert á móti verið að uppfæra eldri lög og herða allt eftirlit frá því sem fyrir var. Alþjóðleg samvinna um útflutningseftirlit hefur aukist verulega á undanförnum árum og nauðsynlegt er að uppfæra núgildandi löggjöf frá 1988 til að geta uppfyllt fyrirmæli öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og aðrar alþjóðlegar skuldbindingar á þessu sviði. Enn fremur er í frumvarpinu kveðið á um reglur um örugga vörslu og geymslu gagna um hluti, þjónustu og fjárfestingar sem hafa eða geta haft hernaðarlega þýðingu, svo og viðurlög og stjórnsýsluúrræði við brotum á ákvæðum þess. Eftirlitið er haft vegna alþjóðlegra skuldbindinga sem miða að því að hefta sölu hefðbundinna vopna, gjöreyðingarvopna og hættulegra hluta. Nauðsynlegt er að takmarka dreifingu þeirra til ákveðinna staða, hópa eða einstaklinga til þess að koma í veg fyrir að þau séu notuð til hryðjuverka eð annarrar ólögmætrar starfsemi. Margir þeirra hluta sem falla undir eftirlit það sem frumvarpið kveður á um hafa tvíþætt notagildi og geta jafnt nýst með lögmætum og friðsamlegum hætti sem og í hernaðarlegum tilgangi. Því telur nefndin rétt að leggja til að breyta heiti frumvarpsins í „Eftirlit með þjónustu og hlutum sem geta haft hernaðarlega þýðingu“ og leggur fram breytingartillögu þar að lútandi. Á grundvelli EES-samningsins eru lög og reglugerðir sem hefta milliríkjaviðskipti, eins og þetta frumvarp sem er byggt á grundvelli tilskipunar 98/34/EB. Reglugerðir af þessu tagi fara í svokallað tæknilegt tilkynningarferli til framkvæmdastjórnar ESB. Ábendingar bárust um hugtakaskilgreiningar á mismunandi leyfum í 3. gr. frumvarpsins og ákvað nefndin að fara að þeim ábendingum og gerir því breytingartillögur þar að lútandi. Nefndin tók 4. gr. frumvarpsins til sérstakrar skoðunar en 4. mgr. 4. gr. kveður á um að ráðherra sé heimilt að kveða á um að leyfi þurfi fyrir innflutningi og viðkomu hluta hérlendis sem geta nýst í heild eða að hluta í tengslum við þróun, framleiðslu, meðhöndlun, rekstur, viðhald, geymslu, greiningu, auðkenningu eða útbreiðslu efna-, sýkla- eða kjarnavopna eða annars kjarnasprengjubúnaðar eða þróun, framleiðslu, viðhald eða geymslu á flugskeytum sem geta borið slík vopn. Nefndin leggur áherslu á að með 4. gr. er ekki verið að opna á heimildir til þess að veita leyfi til innflutnings eða útflutnings á vopnum af þessu tagi. Þvert á móti er tilgangur 3. og 4. mgr. 4. gr. fyrst og fremst sá að ráðherra geti hamlað inn- og útflutningi hluta sem eru andstæðir markmiðum frumvarpsins og eru ekki á listum yfir leyfisskyldar vörur sem birta skal í B-deild Stjórnartíðinda. Slíkir listar geta aldrei verið tæmandi. Því er nauðsynlegt að ráðherra hafi heimild til að takmarka inn- og útflutning á hlutum sem ekki eru á listunum en geta verið andstæðir markmiðum frumvarpsins. Til þess að gera 4. gr. skýrari leggur nefndin til breytingar sem kveða m.a. á um að heimildir ráðherra til að veita leyfi til innflutnings hluta sem geta haft hernaðarlegt gildi séu háðar því að innflutningurinn brjóti ekki í bága við alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að. Að auki leggur nefndin til nokkrar minni háttar orðalagsbreytingar á frumvarpinu. Nefndin var einhuga í áliti sínu og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 127/2007, um breytingu á XX. viðauka EES-samningsins sem er um umhverfismál. Á fund utanríkismálanefndar komu Bergþór Magnússon frá utanríkisráðuneyti og Glóey Finnsdóttir frá umhverfisráðuneyti og skýrðu efni tillögunnar. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 127/2007, um breytingu á XX. viðauka (Umhverfismál) við EES- samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/18/EB frá 12. mars 2001 um sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið og niðurfellingu á tilskipun ráðsins 90/220/EBE. Jafnframt að fella inn í samninginn sex aðrar ákvarðanir framkvæmdastjórnar ESB eða ráðsins sem varða framkvæmd tilskipunarinnar. Tilskipuninni er ekki ætlað að koma í veg fyrir sleppingu og markaðssetningu erfðabreyttra lífvera. Hún kveður á hinn bóginn á um ítarlegri málsmeðferðarreglur en eldri tilskipun gerði. Ekki er síst mikilvægt að kveðið er á um aukinn rétt almennings til að koma að málum áður en lokaákvörðun um að veita leyfi er tekin. Við samningu tilskipunarinnar var tekið sérstakt mið af varúðarreglunni og kveðið á um að taka beri tillit til hennar þegar tilskipunin komi til framkvæmda. Varúðarreglan er meginregla í umhverfisrétti sem er m.a. að finna í 15. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar. Hún felur í sér að þegar fyrir hendi er vísindaleg óvissa um afleiðingar framkvæmda fyrir umhverfið skuli náttúran njóta vafans. Ákvarðanirnar sex sem varða framkvæmd tilskipunarinnar varða eftirfarandi þætti: Hvernig beri að framkvæma áhættumat vegna sleppingar erfðabreyttra lífvera út í umhverfið bæði í tilraunaskyni og til markaðssetningar. Önnur ákvörðunin er um leiðbeiningar um hvernig staðið skuli að þessari vöktun umhverfisins í samræmi við kröfur sem gerðar eru í tilskipuninni um að umsækjendur um vísvitandi sleppingu á erfðabreyttum lífverum út í umhverfið haldi uppi vöktun til þess að finna og rekja hugsanleg bein eða óbein skaðleg áhrif þeirra á umhverfið. Í þriðju ákvörðuninni er kveðið á um eyðublað fyrir samantekt upplýsinga sem umsækjendum um leyfi til markaðssetningar á erfðabreyttri lífveru eða erfðabreyttum lífverum í afurðum er skylt að nota. Í fjórðu ákvörðuninni er kveðið á um eyðublað fyrir samantekt tilkynninga um sleppingu erfðabreyttra lífvera í öðrum tilgangi en að setja þær á markað. Fimmta ákvörðunin kveður á um eyðublað fyrir niðurstöður er varða sleppingu erfðabreyttra háplantna út í umhverfið í öðrum tilgangi en að setja þær á markað. Sjötta ákvörðunin er um nákvæma tilhögun við vinnslu skráa yfir upplýsingar yfir erfðabreytingar á erfðabreyttum lífverum. Tiltekið er nákvæmlega hvaða upplýsingar eiga að koma fram og að um tvær skrár sé að ræða, eina sem skal vera opinber almenningi og aðra sem er aðgengileg yfirvöldum ríkja og inniheldur trúnaðarupplýsingar. Innleiðing tilskipunar 2001/18/EB kallar á breytingar á lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur. Frumvarp þess efnis hefur þegar verið lagt fram á Alþingi og tekið til 1. umr. og er nú til meðferðar hjá umhverfisnefnd. Utanríkismálanefnd var einhuga í afgreiðslu á málinu og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um sanngirnisbætur fyrir misgjörðir á stofnunum eða heimilum sem falla undir lög nr. 26/2007. Með frumvarpinu er mælt fyrir um greiðslu sanngirnisbóta úr ríkissjóði til þeirra sem urðu fyrir varanlegum skaða af illri meðferð eða ofbeldi, bæði andlegu og líkamlegu, á stofnunum eða heimilum sem falla undir lög nr. 26/2007, um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Málið á sér ekki hliðstæðu í íslenskri réttarsögu. Helgast það m.a. af því hversu langt er liðið frá þeim atburðum sem bótagrundvöllur frumvarpsins er byggður á. Þær stofnanir og þau vistheimili sem um ræðir eru: vistheimilið Breiðavík, Heyrnleysingjaskólinn, vistheimilið Kumbaravogi, skólaheimilið Bjarg, vistheimilið Reykjahlíð, vistheimilið Silungapolli, heimavistarskólinn Jaðar, Upptökuheimili ríkisins og Unglingaheimili ríkisins. Nefnd sem skipuð var samkvæmt lögum nr. 26/2007 hefur þegar lokið könnun á fjórum af níu vistheimilanna, þ.e. Breiðavík, Heyrnleysingjaskólanum, vistheimilinu Kumbaravogi og skólaheimilinu Bjargi. Í greinargerð með frumvarpinu er gengið út frá því að dómsmála- og mannréttindaráðherra verði falin framkvæmd laganna. Helgast það annars vegar af því að dómsmála- og mannréttindaráðherra fer með málefni þolenda ofbeldisbrota og að sýslumanni sem heyrir undir hann er falið veigamikið hlutverk. Hins vegar er ekki alveg skýrt í frumvarpinu undir hvaða ráðherra málið heyrir. Því er gerð breytingartillaga þannig að ekki fari á milli mála að framkvæmd laganna heyrir undir dómsmála- og mannréttindaráðherra. Samkvæmt frumvarpinu er sýslumanni falið, að höfðu samráði við ráðherra, að gera umsækjendum sáttaboð telji hann að bótaskilyrði laganna séu uppfyllt. Ekki er ætlunin að ráðherra fari sérstaklega ofan í einstök mál heldur að hann geti ýtt undir að mál hljóti frekar úrlausn hjá sýslumanni og að samræmis sé gætt á milli mála. Umsækjandi getur hafnað sáttaboði og leitað til úrskurðarnefndar og eru úrskurðir hennar endanlegir á stjórnsýslustigi. Ef umsækjandi er ekki ánægður með úrskurð nefndarinnar verður hann því að leita til dómstóla. Nefndin telur að með því að fela einu sýslumannsembætti að fara með úrlausn þessara mála sé unnt að tryggja samræmi í sáttaboðum og afgreiðslu mála og leggur því áherslu á að þetta verði eins og getið er um í frumvarpinu að einn og sami sýslumaður fari með þessi mál. Ef málafjöldi verður mjög mikill telur nefndin að efla þurfi það embætti sem fær verkefnið og að ráðherra leiti þá eftir tímabundinni heimild til þess. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að rannsóknir vistheimilisnefndar hefðu m.a. byggst á vitnisburði hópa sem bjuggu á vist- og meðferðarheimilum á mismunandi tímabilum og við ólíkar aðstæður. Nefndin telur að við mat á sönnun verði að líta til opinberra gagna og upplýsinga sem liggja fyrir um viðkomandi stofnun eða heimili þess tímabils sem um ræðir, þ.e. á því tímabili sem umsækjandi var á heimilinu svo og framburðar þeirra sem á heimilunum dvöldu á þeim tíma. Nefndin fjallaði nokkuð um bótagrundvöllinn og telur ekki unnt að fallast á þau sjónarmið sem fram koma í skýringum með 3. gr. frumvarpsins þar sem sagt er að við túlkun á hugtökunum „illri meðferð“ og „ofbeldi“ sé ætlast til að litið verði til þeirra samfélagsviðmiða sem ríkjandi voru á þeim tíma er atvik gerðust eins og hefðbundið er að gera við sakarmat í skaðabótarétti. Og í þessum skýringum segir að enn fremur verði að líta til þess að almenn viðhorf til uppeldis barna hafi breyst umtalsvert á undanförnum áratugum og að ekki sé unnt að fella undir hugtökin „illa meðferð“ eða „ofbeldi“ atriði, sem þrátt fyrir að teljast óásættanleg núna, voru í samræmi við gildandi viðmið á þessum tíma og tíðkuðust víðar. Sama gildi um hugtökin „athafnir“ og „athafnaleysi“ sem voru í samræmi við ríkjandi stefnu stjórnvalda á umræddum tíma. Ég endurtek það að nefndin telur ekki unnt að fallast á þessi sjónarmið enda hafi umsækjandi orðið fyrir varanlegum skaða af þeirri meðferð og vist sem hann var reynd skikkaður í og skipti ekki máli hvort meðferðin hafi verið í samræmi við ríkjandi viðmið þar sem með áskilnaði um „varanlegan skaða“ er fallist á að bótagrundvöllur sé fyrir hendi. Ljóst er að ábyrgð stjórnvalda af inngripum í friðhelgi einkalífs einstaklinga er mikil og telur nefndin að gera verði kröfu til að lausnir séu faglegar, hvort heldur er vistun eða meðferð. Nefndin telur að illa meðferð barna og unglinga sem hið opinbera tekur að sér verði aldrei hægt að bæta að fullu með fjármunum. Í 2. mgr. 4. gr. er tekið fram að við ákvörðun fjárhæðar sanngirnisbóta skuli, eftir því sem unnt er, tekið mið af dómaframkvæmd á sambærilegum sviðum. Frumvarpið er því byggt á þeirri viðleitni stjórnvalda að bæta viðkomandi þann varanlega skaða sem hann hefur orðið fyrir vegna þessa þrátt fyrir að mjög langt sé um liðið og að bótaréttur sé fyrndur samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar. Viðleitni stjórnvalda byggist á því að viðkomandi eigi rétt á sanngirnisbótum og að bótunum sé markaður ákveðinn rammi en fjárhæðin getur ekki farið yfir 6 millj. kr. til hvers umsækjanda. Þess vegna er það svolítið tvíbent að segja að ákvörðuð fjárhæð sanngirnisbóta skuli taka mið af dómaframkvæmdum á sambærilegum sviðum því að sambærileg svið eru væntanlega ekki til. Í 3. og 4. gr. frumvarpsins er fjallað um skilyrði og fjárhæð sanngirnisbóta en skilyrðin eru mjög einstaklingsbundin og því getur greining á þeim verið erfið. Með því að fela sýslumanni að veita umsækjendum sáttaboð er því í reynd slakað mjög mikið á sönnunarkröfum þar sem sýslumanni er gert að bjóða fram sátt telji hann líkur standa til að bótaskilyrði séu uppfyllt. Til að þetta megi vera sem best og tilhlýðilegt fyrir umsækjanda telur nefndin nauðsynlegt að leggja til þá breytingu á 2. mgr. 5. gr. að viðkomandi kröfuhafi geti ekki eingöngu heimilað sýslumanni aðgang að gögnum um sig sem eru í vörslum nefndar samkvæmt lögum nr. 26/2007 heldur þeim gögnum einnig sem eru hjá öðrum stjórnvöldum þar sem þau geta haft áhrif og skipt máli við mat sýslumanns. Hér er sem sagt verið að reyna að stuðla að því að umsækjandi hafi sem greiðasta leið að öllum gögnum sem finna má um hann og mál hans. Nefndin fjallaði nokkuð um úrskurðarnefndina en þar er kveðið á um að telji umsækjandi ekki unnt að fallast á sáttaboð sýslumanns eða ef kröfu hans er hafnað geti hann leitað til úrskurðarnefndar. Sú málsmeðferð sem úrskurðarnefndin fer eftir er meira íþyngjandi fyrir umsækjanda en sáttaboð sýslumanns og tímafrekari. Nefndin telur því mikilvægt að sáttaboð sýslumanns séu sanngjörn og til þess fallin að leysa sem flest mál eins fljótt og unnt er og reyna þannig að komast hjá því að mál þurfi að fara fyrir úrskurðarnefndina. Í 11. gr. frumvarpsins er fjallað um erfðarétt en í greininni er sérákvæði um að hafi tjónþoli fallið frá áður en honum var unnt að lýsa kröfu samkvæmt 5. gr. erfist rétturinn til að lýsa kröfu til eftirlifandi barna hans. Þetta er mjög einstakt ákvæði eins og margt annað í þessum lögum. Rökin fyrir þessari heimild eru þau hve langan tíma það hefur tekið fyrir ríkisvaldið að bjóða fram bætur og að margir þeirra sem hafa dvalið á þessum heimilum og hefðu átt bótarétt eru fallnir frá. Nefndin telur í þessu sambandi nauðsynlegt að leggja til breytingu á frumvarpinu þannig að eftirlifandi börn tjónþola sem geta átt kröfurétt geti einnig fengið aðgang að gögnum í vörslu vistheimilisnefndar og annarra stjórnvalda. Það er því gerð breytingartillaga við frumvarpið þar sem þetta er skýrt og ákveðið. Í 10. gr. er kveðið á um að ráðherra skuli skipa sérstakan tengilið fyrir hvert heimili og hann skal með virkum hætti koma á framfæri upplýsingum til þeirra sem kunna að eiga bótarétt samkvæmt lögunum. Nefndin leggur áherslu á og vill árétta mikilvægi frumkvæðisskyldu þessa tengiliðar. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um að vistheimilisnefndin hefði við vinnu sína einungis haft úrtak mála, eða einungis um 20% þeirra sem vistaðir voru á Silungapolli, Unglingaheimili ríkisins og Upptökuheimili ríkisins, og um 90% barna á þessum heimilum voru send á vegum barnaverndaryfirvalda í Reykjavík og mál þeirra eru varðveitt hjá Borgarskjalasafni Reykjavíkur en skjöl Unglinga- og Upptökuheimilis ríkisins eru varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Nefndin telur því nauðsynlegt að leggja til þá breytingu á 12. gr. frumvarpsins að ráðherra kveði í reglugerð á um aðgang sýslumanns eða úrskurðarnefndar að gögnum hjá sveitarfélögum, stofnunum þeirra og ríkisstofnunum svo að unnt sé að afla þeirra gagna sem nauðsynlegt er til að reka málið. Nefndin fékk ábendingu um að ekki væri tekið fram í frumvarpinu ef umsækjendur þyrftu túlkaþjónustu. Nefndin tekur fram að það falli undir kostnað við störf tengiliðarins eða störf úrskurðarnefndarinnar og því ekki nauðsynlegt að leggja fram breytingu á frumvarpinu vegna þessa. Nefndin tekur fram að með samþykkt frumvarpsins er verið að heimila að greiddar verði sanngirnisbætur úr ríkissjóði til fyrrverandi vistmanna meðferðarheimila og stofnana fyrir misgjörðir sem stjórnvöld hafa viðurkennt að bera ábyrgð á þar sem þau fylgdu eftirlitsskyldu sinni ekki eftir gagnvart þeim sem þau sendu til meðferðar á þessi heimili. Við hljótum öll að harma það sem gerðist á þessum tíma og kom fyrir þessi börn. Nefndin leggur einróma til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar hafa verið fram og ég hef gert grein fyrir.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp um sanngirnisbætur, mál sem kallað var Breiðavíkurmál í upphafi. Ég vil koma upp örstutt til að lýsa ánægju minni með vegferð þessa máls í gegnum þingið og aðkomu allsherjarnefndar að því. Það hefur verið sómi að meðferð málsins í höndum þingsins og allsherjarnefndar og nefndin hefur tekið sérstaklega gott tillit til þeirra ábendinga sem fram komu hjá lögfræðingi og formanni Breiðavíkursamtakanna. Þetta mál hefur verið lengi í vinnslu í embættismannakerfinu og það var ekki fyrr en hæstv. forsætisráðherra sjálf áttaði sig á því hvar það var strandað að hún tók af skarið með afgerandi hætti og leysti málið í góðri sátt við Breiðavíkursamtökin á tveimur dögum. Þetta er stóra ljósglætan í frumvarpaskógi Alþingis þessa þings, sagði einn maður við mig um daginn og ég held að það sé rétt. Eitt sem mig langar að leggja áherslu á í þessu máli er það sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir talaði um og reifaði með svo miklum ágætum að nefndin fellst ekki á sjónarmið sem haldið er fram í greinargerðinni um að athafnir sem hafi verið í samræmi við ríkjandi stefnu á umræddum tíma geti leitt til minni bótaskyldu. Það er mjög mikilvægt og nefndin á hrós skilið fyrir afgerandi afstöðu í því máli. Annað atriði sem er mikilvægt og ég vil tæpa á er mikilvægi svokallaðs tengiliðar vegna vistheimila. Fjallað er um hann í nefndarálitinu og þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Nefndin bendir sérstaklega á að skv. 10. gr. skal ráðherra skipa sérstakan tengilið sem skal með virkum hætti koma á framfæri upplýsingum til þeirra sem kunna að eiga bótarétt samkvæmt lögum. Þannig hvílir á tengiliðnum frumkvæðisskylda, gagnvart fyrrverandi vistmönnum sem og eftirlifandi börnum þeirra vistmanna sem fallið hafa frá, við að koma upplýsingum á framfæri við þá sem kunna að eiga bótarétt. Nefndin vill árétta mikilvægi þessarar frumkvæðisskyldu tengiliðarins.“ Ég er alveg sammála því að það er mjög mikilvægt að vel takist til með skipan þessa tengiliðar og að í því starfi verði einhver sem hefur þekkingu, kunnáttu og jafnvel reynslu af slíkum málum af því að flestallt það fólk sem fellur undir þessi lög á mjög erfitt með að fara yfir mál sín aftur. Það er því mjög mikilvægt að tekið verði vel á móti því og að samskipti þess við hið opinbera í framhaldi af samþykkt þessa frumvarps verði góð. Að öðru leyti þakka ég fyrir góðan framgang þessa máls og fagna því að það skuli vera komið á lokaspöl í þinginu og verði að lögum e.t.v. síðar í kvöld.

Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að lengja þessa umræðu hér mikið. Ég get tekið undir margt af því og flest það sem komið hefur fram. Ég tek undir með hv. þm. Þór Saari að málið hefur verið í góðum farvegi og góðri vinnu í allsherjarnefnd þar sem verið hefur mikil sátt um þau skref sem stigin hafa verið. Hefur það starf allt verið ánægjulegt og leiðir vonandi til þess að unnt verði að bæta, þótt ekki nema að litlu leyti sé, þann miska og þann skaða sem stór hópur einstaklinga varð fyrir á tiltölulega löngu tímabili á ýmsum heimilum hins opinbera fyrir börn og unglinga. Það er mjög mikilvægt að við tökum þetta skref núna og náum þessum áfanga á brautinni. Þessum málum hefur nú verið markaður rammi sem skiptir verulega miklu máli, rammi um það hvernig á að meðhöndla mál þeirra sem í hlut eiga og hvernig þeir geta leitað réttar síns, sem er afar mikilvægt. Við gerum okkur auðvitað grein fyrir því, nefndarmenn í allsherjarnefnd, að núna tekur við ferli sem getur verið nokkuð strembið, ekki síst fyrir þá einstaklinga sem vilja leita réttar síns eftir þeim leiðum sem um er að ræða vegna þess að það getur leitt til þess að þeir þurfi að rifja upp sára lífsreynslu og ganga í gegnum ákveðið ferli að því leyti. Það hefur verið reynt að sníða lögin þannig að það ferli sé létt og gert eins aðgengilegt og hægt er. Um að ræða mjög mikilvægan áfanga á þeirri leið sem við sem þing og sem ríkisvald förum núna til þess að reyna að bæta fyrir aðgerðir og framkomu sem við erum öll sammála um að hafi í mjög mörgum tilvikum ekki verið forsvaranleg með nokkrum hætti. Þetta mun auðvitað leiða til ákveðins álags á kerfið, við gerum okkur grein fyrir því, og það er brugðist við því bæði í frumvarpinu og í nefndaráliti í sambandi við hvernig úrlausn mála á að vera hjá sýslumannsembætti því sem fær þessi mál til meðferðar. Við vekjum athygli á því að það kann að koma til þess að það þurfi að efla það frá því sem fyrstu hugmyndir segja til um. Eins liggur ekki nákvæmlega fyrir hversu mikið álag verður á úrskurðarnefndinni sem fær mál til meðferðar, við höfum við ekki á neinu að byggja hvað það varðar en ég held að það megi ætla að álag á hana verði líka mikið. Við getum því verið viðbúin því að þarna muni falla til allnokkur kostnaður, en eins og allsherjarnefnd gengur frá málinu er mjög mikil sátt um að þetta sé sú leið sem rétt er að fara til þess að bregðast við þeim upplýsingum sem komið hafa fram á síðustu árum um þessi mál. Það er mikilvægt að um það hafi náðst góð pólitísk samstaða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnaðarnefndar um frumvarp iðnaðarráðherra til laga um breytingu á lögum nr. 75/2007, um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Svein Þorgrímsson frá iðnaðarráðuneyti. Sjö umsagnir bárust um frumvarpið. Sex þeirra voru efnislega sammála frumvarpinu eða gerðu ekki athugasemdir við það en í umsögn frá Bændasamtökunum var gagnrýnd sú tillaga að fækka stjórnarmönnum úr sjö í sex og þar með fulltrúum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Nefndin styður hins vegar þá tillögu að fækka í stjórninni en breytingin er gerð til samræmis við sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyta í eitt ráðuneyti árið 2008. Í þessu sambandi er mikilvægt að hafa í huga að verksvið stjórnarinnar er fyrst og fremst að setja fagráðum Tækniþróunarsjóðs verklagsreglur en ekki að gæta hagsmuna tiltekinna atvinnugreina. Það er grundvallaratriði í þessu samhengi að það er ekki hlutverk stjórnar heldur fagráða Tækniþróunarsjóðs að leggja mat á umsóknir um styrki og leggja fram tillögur um úthlutun styrkja. Skipan stjórnarinnar er annars með þeim hætti að iðnaðarráðherra skipar einn fulltrúa án tilnefningar, einn samkvæmt tilnefningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, einn samkvæmt tilnefningu tækninefndar Vísinda- og tækniráðs, einn samkvæmt tilnefningu Samtaka iðnaðarins og tvo samkvæmt tilnefningu Samtaka atvinnulífsins. Iðnaðarráðherra skipar formann og varaformann stjórnar. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting að stjórnarmenn séu skipaðir til tveggja ára í senn í stað þriggja áður og þeim verði einungis heimilt að sitja tvö tímabil í einu en í gildandi lögum eru engin tímamörk á því hve mörg tímabil stjórnarmenn geti setið. Nefndin telur að þessi breyting sé mjög til bóta, hún stuðli að hraðari endurnýjun jafnt stjórnarmanna og væntanlega hugmynda, sem er mikilvægt í stjórn sjóðs sem fjallar um tækniþróun og nýsköpun. Nefndin telur hins vegar að mikilvægt sé að tryggja sem kostur er samfellu í vinnu stjórnarinnar og mælir því gegn því að skipt sé um alla stjórnarmenn í einu heldur verði einungis helmingi stjórnarmanna skipt út í hvert sinn. Nefndin leggur því til að við frumvarpið verði bætt nýju ákvæði til bráðabirgða þess efnis að við skipun í stjórn Tækniþróunarsjóðs fyrir 1. september 2010 skuli þrír menn skipaðir til eins árs. Skal það ár teljast sem eitt tímabil. Þetta á þó ekki við um þann sem ráðherra skipar án tilnefningar. Iðnaðarnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingartillögu sem ég reifaði hér að framan. Undir nefndarálitið rita Skúli Helgason, Jón Gunnarsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Anna Margrét Guðjónsdóttir og Björn Valur Gíslason.

Virðulegur forseti. Mig langar að kveðja mér hljóðs um þetta mál. Þó að ég hafi ekki tekið þátt í 2. umr. vegna veru minnar erlendis tel ég hér um mjög mikilvægt mál að ræða sem er með eindæmum. Með þessu virðist manni einfaldlega verið að slá ryki í augu almennings hvað varðar skipan dómara í Hæstarétt og héraðsdóm. Tilurð frumvarpsins er meint misnotkun ráðherra á valdi sínu við skipan dómara í Hæstarétt og héraðsdóm. Sú meinta misnotkun hefur þegar farið fyrir dómstóla í einu tilviki þar sem aðferð ráðherra var einfaldlega dæmd ólögleg. Það var því brýnt að koma lagi á skipan dómara enda er þetta eitthvert mikilvægasta starf sem um getur í réttarríki, þ.e. staða hæstaréttardómara og héraðsdómara. Frumvarpið tekur hins vegar ekki á því. Það er umbúðir um rýrt innihald vegna þess að dómsmálaráðherra hefur áfram vald til þess að ganga gegn áliti svokallaðrar dómnefndar um hæfasta dómarann í embættið. Ákvæði í frumvarpinu eru gjörsamlega óskiljanleg því að tilgangur frumvarpsins var einmitt að koma í veg fyrir slíkar ákvarðanir. Dómsmálaráðherra á að staðfesta eða synja ákvörðun dómnefndar en ef ákvörðun hans gengur gegn áliti dómnefndar á álitið að fara fyrir Alþingi. Þar mun sá meiri hluti á Alþingi, þ.e. sá pólitíski meiri hluti sem stendur að baki sama dómsmálaráðherranum, taka ákvörðun um val ráðherrans á dómara. Það gefur augaleið að sá pólitíski meiri hluti á Alþingi mun ekki lýsa yfir vantrausti á sínum ráðherra eða vali hans. Því er frumvarpið sýndarmennskan ein. Nánast allir sem töluðu um þetta mál þegar það kom inn í þingið í 1. umr. voru sammála um að til þess að taka af allan vafa í þessu máli þyrfti að koma til aukinn meiri hluti í þinginu. Það hefði verið vel ef það hefði verið gert því að þá hefði verið búið að loka fyrir þá aðferð að ráðherrar geti einhliða með pólitísku valdi skipað dómara án faglegrar ákvörðunar. En því miður sitjum við uppi með sama fyrirkomulag og áður, þ.e. að ráðherra hefur valdið og við vitum hvernig farið hefur verið með það hingað til. Allir núverandi hæstaréttardómarar og allflestir héraðsdómarar eru skipaðir af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins. Traust á dómstólum er lítið vegna þessa og frumvarpið gerir ekkert til að bæta úr því. Ég lít svo á að frumvarpið sé í raun algjörlega innihaldslaust og ég átta mig ekki á því hvers vegna einum ráðherra er áfram gefið vald, nánast alræðisvald, til skipunar dómara. Ég lít svo á að frumvarpið sé algjörlega innihaldslaust hvað varðar breytingar á lögum um skipan dómara og sé eingöngu til þess fallið að ríkisstjórnin og forsvarsmenn hennar geti hakað við enn eitt málið á hundraðmálalistanum sínum í stað þess að ganga frá því með afgerandi hætti í eitt skipti fyrir öll að skipan dómara á Íslandi, sem á að heita réttarríki, sé yfir pólitískan vafa hafin. Þetta frumvarp gerir það ekki.

Hæstv. forseti. Það er eitt atriði í ræðu hv. þm. Þórs Saaris sem ég vil taka sérstaklega undir - fyrst farin er sú leið, eins og gert er með frumvarpinu, að þingið komi undir tilteknum kringumstæðum að niðurstöðu um skipan í dómaraembætti hefði það verið betri trygging gegn pólitískri samstöðu um niðurstöðuna að gera kröfu um 2/3 en um einfaldan meiri hluta. Ég er sammála því mati hv. þm. Þórs Saaris að þegar sami pólitíski meiri hluti á Alþingi, sami pólitíski meiri hluti og hefur valið dómsmálaráðherrann til setu, getur með einföldum meiri hluta staðfest ákvörðun dómsmálaráðherra þá er breytingin frá því sem nú er meira í orði en á borði. Við 1. umr. lýsti ég þeirri skoðun minni að ég teldi að með því að fara í málið með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu væri verið að byrja, ef svo má segja, á öfugum enda. Ég vísaði til þess að í þeim umræðum sem átt hafa sér stað um breytingar á stjórnarskrá hefur verið víðtæk samstaða um það að meðal þeirra kafla sem helst þyrfti að endurskoða í stjórnarskrá Íslands væri dómstólakaflinn. Gera þyrfti ákvæði um dómstólana ítarlegri og m.a. fjalla um þær reglur sem ættu að gilda um skipan í dómaraembætti út frá sjónarmiðum um að tryggja þrískiptingu ríkisvaldsins og fleira þess háttar. Enn sem komið er hefur ekki náðst full samstaða um það hvernig standa bæri að slíkum breytingum en ekki hefur verið deilt um það sérstaklega að það væri rétta leiðin til þess að nálgast breytingar á skipan dómsvaldsins í landinu að byrja á breytingum á stjórnarskrá og útfæra það síðan í almennum lögum. Hér er með einhverjum hætti farið allt öðruvísi í málið, það er byrjað á öfugum enda ef svo má segja, farið er út í breytingar á hinum almennu lögum og einhvern tímann verður kannski farið í að breyta dómsmálakafla stjórnarskrárinnar. Þetta er frávik frá þeirri leið sem ég taldi, áður en þetta mál kom hér inn í þingið, að flestir ætluðu að fara og þess vegna kom það mér verulega á óvart að þetta skyldi vera niðurstaðan. Hægt er að fjalla um einstaka þætti frumvarpsins á tæknilegum nótum en það liggur ljóst fyrir að það er meiri hluti fyrir frumvarpinu, það hefur komið í ljós í nefndarstarfi og í umræðum. Við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd, höfum ekki lagst gegn því að sá meirihlutavilji kæmi fram. Hins vegar munum við ekki styðja þetta mál en vísum til þess að dómstólakaflinn hljóti að vera meðal þeirra kafla sem koma hvað helst til álita að breyta við endurskoðun stjórnarskrárinnar sem ég held að flestir, a.m.k. í orði kveðnu, séu sammála um að þurfi að fara fram sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég hef ekki tjáð mig áður um það tiltekna frumvarp sem er til meðferðar, frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla, en það er ágætt að fá tækifæri til þess undir lok málsmeðferðar hér á þingi. Ég hef hins vegar margoft, bæði hér á þinginu og í opinberri umræðu, rætt um það með hvaða hætti haga ætti reglum um skipan dómara og verið mjög opinn fyrir því að þeim ákvæðum laga sem um það gilda verði breytt. Það fyrirkomulag sem nú er viðhaft við skipan dómara hefur enda ekki reynst nægilega vel og of miklar deilur hafa verið um það á umliðnum árum. Forsendur fyrir þeim deilum hafa verið mismunandi og hef ég ekki tekið undir gagnrýni margra sem tekið hafa þátt í þeirri umræðu. Það sem mér hefur eiginlega þótt verst við það hvernig þessum málum er háttað er það að dómarar við Hæstarétt hafi sjálfir eitthvað um það að segja hverjir eru skipaðir inn í réttinn. Samkvæmt núverandi fyrirkomulagi hefur Hæstiréttur haft umsagnarrétt gagnvart þeim umsækjendum sem sækja um starf hæstaréttardómara og mér finnst óeðlilegt að dómarar við Hæstarétt hafi umsagnarrétt eða hafi eitthvað um það að segja hverjir veljist til starfa í réttinn með þeim sem þar eru fyrir. Það er að mínu mati óheppilegt að dómarar sem sitja í Hæstarétti hafi eitthvert vald í því að velja sér vinnufélaga, svo að maður bara segi það. Rétturinn á að vera sjálfstæður, hann á að endurspegla mismunandi viðhorf en ekki einungis viðhorf þeirra sem þar sitja fyrir á fleti. Í þessu máli er lagt til að dómsmálaráðherra skipi fimm menn í dómnefnd til þess að fjalla um hæfni umsækjenda um embætti hæstaréttardómara og héraðsdómara. Það segir að tveir nefndarmanna skuli tilnefndir af Hæstarétti, þar af annar sem formaður nefndarinnar og skal a.m.k. annar þeirra ekki vera starfandi dómari. Ég fæ ekki betur séð en að í frumvarpinu sé gengið lengra í því en nú er, samkvæmt núgildandi lögum, burt séð frá mismunandi sjónarmiðum manna sem uppi hafa verið á síðustu mánuðum, missirum og árum um það hvernig núgildandi lög eigi að túlka, að fela Hæstarétti sjálfum og hæstaréttardómurum vald til þess að velja hvaða umsækjendur ráðast inn í réttinn og eru skipaðir til dómsstarfa þar. Ég verð bara að segja það að ég vil hafa á þessu annað fyrirkomulag. Ég tel óeðlilegt að dómarar við Hæstarétt eigi beina aðild að því að velja sér framtíðarsamstarfsfélaga. Það eiga aðrir að verða til þess, annaðhvort ráðherrar, sem bera þá á því pólitíska ábyrgð, eða að þingið hafi einhverja aðkomu að skipan dómara. Ég held að það fyrirkomulag sem frumvarpið kveður á um sé afleitt og ég harma að fulltrúar allra stjórnmálaflokka hér á þingi skuli ekki fyrir löngu vera búnir að setjast niður til þess að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu um það með hvaða hætti fara á með þessi mál. Ég veit að um árabil hefur verið vilji til þess innan allra flokka að gera breytingar á því fyrirkomulagi sem nú er þrátt fyrir að sjónarmiðin hafi verið mismunandi eftir flokkum. Ég vildi koma þessu sjónarmiði mínu á framfæri. Þrátt fyrir að nauðsynlegt sé að gera breytingar á lögum um skipan dómara tel ég að sú leið sem farin er í þessu frumvarpi sé alls ekki góð og í rauninni skref í ranga átt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti iðnaðarnefndar í máli nr. 320 um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Iðnaðarnefnd fjallaði um þetta frumvarp að nýju eftir 2. umr. og fékk á sinn fund Ingva Má Pálsson frá iðnaðarráðuneyti og Sigurð Tómas Magnússon, lögfræðilegan ráðgjafa sérstaks saksóknara. Nefndin ræddi sérstaklega þau ákvæði 1. gr. frumvarpsins sem lúta að gildistíma samningsins. Það var grundvallarsjónarmið í nefndinni að mikilvægt væri að þessu leyti að gæta samræmis á milli þessa frumvarps og nýs frumvarps iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna nýfjárfestinga með þeim rökum að mikilvægt væri að jafnræðis væri gætt milli gagnavers Verne Holdings ehf. og þeirra gagnavera sem kunna að sækjast eftir ívilnunum stjórnvalda í framtíðinni. Við nánari skoðun í nefndinni kom fram að ekki væri fullkomið samræmi milli þessara frumvarpa varðandi orðalag um gildistímann. Í frumvarpinu um ívilnanir er kveðið á um að ívilnanir miðist við 10 ár frá því er skattskyldar tekjur myndast af viðkomandi verkefni og leggur meiri hluti iðnaðarnefndar til að sama viðmiðun gildi í frumvarpinu um gagnaverið í Reykjanesbæ þannig að ívilnanir gildi í 10 ár frá því að skattskyldar tekjur myndast, þ.e. frá því að fyrirtækið er farið að skila skattskyldum hagnaði. Rekstraráætlanir félaganna sem hyggja á rekstur gagnaversins Verne Holdings ehf. og Verne Real Estate ehf. gera ráð fyrir að verkefnið verði farið að skila hagnaði innan tveggja til þriggja ára frá undirritun samningsins. Iðnaðarnefnd vill hins vegar slá þann varnagla að sett verði þak á hámarksgildistíma samningsins þannig að hann verði aldrei lengri en 13 ár frá undirritun samnings jafnvel þó að fyrrnefndar rekstraráætlanir gangi ekki eftir. Slíkt þak er reyndar ekki í frumvarpinu um ívilnanir en ég mun beita mér fyrir því sem formaður iðnaðarnefndar að í meðförum nefndarinnar á því frumvarpi verði lögð fram sambærileg breytingartillaga um hámark gildistíma. Við þessa breytingu, þar sem samningstíminn getur nú orðið allt að 13 ár, leggur meiri hluti nefndarinnar jafnframt til að c-liður 1. tölul. 1. mgr. í 4. gr. frumvarpsins taki aftur gildi en þar er kveðið á um hámark tekjuskattshlutfalls eftir fyrstu 10 ár samningsins. Þar er ákveðið hámark á tekjuskattshlutfallið við 25% sem mundi þá gilda frá 10. til 13. árs frá undirritun samnings. Rétt er að árétta við þessa breytingu að gildistími samningsins lengist um allt að þrjú ár. Þá eykst jafnframt áætlað verðmæti ríkisaðstoðarinnar. Verðmæti hennar, eins og hún kemur fram í fjárfestingarsamningnum, er nú áætlað 4 milljónir bandaríkjadala, eða 0,55% af fjárfestingarkostnaði. Reiknuð hlutdeild Novators er ríflega fimmtungur af þeim hlut eða 0,12% af heildarfjárfestingarkostnaði en það leggur sig á 872.000 bandaríkjadali eða ríflega 115 millj. kr. Þetta er sú fjárhæð sem Novator mun framselja til íslenska ríkisins í samræmi við samkomulag sem náðst hefur milli stjórnvalda og Novators um að sá síðarnefndi muni ekki hafa beinan fjárhagslegan hag af þessum fjárfestingarsamningi í ljósi aðildar aðaleiganda þess, Björgólfs Thors Björgólfssonar, að þeirri atburðarás sem leiddi til bankahrunsins á Íslandi haustið 2008. Þvert á móti mun Novator greiða til ríkisins fjármuni sem er reiknuð hlutdeild fyrirtækisins sem hluthafa í ávinningnum af þessum samningi. Þar fyrir utan felur samkomulagið í sér að ef Novator á síðari stigum selur hlut sinn í fyrirtækinu með söluhagnaði mun ríkið jafnframt fá sömu hlutdeild af þeim hagnaði eins og af eignarhlut Novators. Endurgreiðslurnar til ríkisins munu því að lágmarki nema 115 millj. kr. á núverandi gengi en sú upphæð gæti hæglega orðið mun hærri ef til þess kemur að Novator selur sinn eignarhluta með hagnaði á gildistíma samningsins. Virðulegi forseti. Þetta mál, um heimild til ráðherra að gera fjárfestingarsamning við Verne um að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ, er margslungið. Fáir mæla því mót að það er afar dýrmætt við núverandi aðstæður í efnahags- og atvinnumálum að fá inn í landið erlenda fjárfestingu að verðmæti 94 milljarða kr. sem geta skapað 200 bein störf og allt að 330 afleidd störf eða allt að 530 störf alls á Suðurnesjum, því svæði landsins þar sem hlutfall atvinnulausra er það hæsta á landinu öllu. Stjórnvöld hafa sérstökum skyldum að gegna við það fólk sem misst hefur atvinnuna í þrengingunum sem fylgdu bankahruninu og við erum sannarlega að rækja þær skyldur með því að samþykkja þetta frumvarp. Það hefur hins vegar flækt þetta mál verulega að einn af hluthöfum þessa fyrirtækis sem ber verkefnið uppi, Verne Holdings ehf., er einn aðaleigenda Landsbankans sem hrundi og þar með einn af þeim sem báru ábyrgð á aðgerðum og athöfnum sem grófu undan bankanum með þungbærum afleiðingum fyrir landsmenn. Eðlilegt er að spurt sé: Er rétt af stjórnvöldum að gera samninga við slíka einstaklinga nú þegar staðreyndir bankahrunsins liggja ljósar fyrir eins og sjá má í vandaðri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis? Sú spurning á fullan rétt á sér og ég hef sannarlega spurt mig hennar sjálfur. Við gerðum meira en það í nefndinni við ítarlega umfjöllun um þetta mál. Við könnuðum það m.a. til hlítar hvort stjórnvöld hefðu stöðu til að krefjast þess að Novator afsalaði sér sínum hlut með sölu eða framsali í ljósi viðkvæmrar stöðu aðaleiganda þess. Það var niðurstaða okkar að sú leið væri ófær af tveimur ástæðum. Annars vegar vegna þess að í gildi er samkomulag milli stofnhluthafa Vernes og nýs hluthafa, sem mun reyndar fjármagna þetta verkefni að stærstum hluta héðan í frá, breska góðgerðasjóðsins Wellcome Trust, en það samkomulag kveður á um að enginn af stofnhluthöfum Vernes hverfi á braut við það að Wellcome Trust komi inn með nýtt hlutafé og eignist stærstan hlut í félaginu. Hins vegar, og það vegur vitanlega þyngra, var það niðurstaða okkar að slík einhliða aðgerð af hálfu stjórnvalda mundi brjóta í bága við 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði og er sú niðurstaða m.a. studd með vísan til lögfræðiálits frá lögmannsstofunni Lex sem iðnaðarráðuneytið óskaði eftir og var dreift á fundi iðnaðarnefndar. Með þessa vitneskju í huga má segja að þrír kostir hafi verið eftir í stöðunni. Í fyrsta lagi að samþykkja frumvarpið óbreytt, í öðru lagi að hafna því og í þriðja lagi að finna sáttaleið, eins konar samnefnara milli þeirra sjónarmiða um atvinnusköpun og siðferðilega ábyrgð sem ég lýsti hér að framan. Ég tel að fyrsti kosturinn, að samþykkja frumvarpið óbreytt, hafi verið siðferðilega óverjandi. Með því væri nefndin að líta fram hjá siðferðilega þættinum og ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna í aðdraganda bankahruns. Ég tel í öðru lagi að sú leið að hafna frumvarpinu sé óverjandi á þessum tímum mikils atvinnuleysis, sérstaklega á Suðurnesjum - 1.600 manns eru þar án atvinnu, 947 karlar, 643 konur, með verulega skertar ráðstöfunartekjur en það sem verra er með brotna sjálfsmynd og oft og tíðum fjölskyldulíf í uppnámi. Þriðja leiðin, og sú sem stjórnvöld ákváðu að fara, var að leita samninga við aðaleiganda Novators og niðurstaðan varð sú að hann mundi ekki njóta neins fjárhagslegs ávinnings af þessum samningi sem slíkum með vísan í þá ábyrgð sem hann eins og aðrir stjórnendur og eigendur bankanna bera gagnvart þjóð sinni á hruni fjármálakerfisins haustið 2008. Með þessari leið erum við að styðja þá atvinnusköpun sem leiðir af verkefninu en jafnframt að senda skýr skilaboð um að við viljum að þeir sem fóru offari í fjárfestingum, lántökum og skuldsetningu sem ábyrgðaraðilar í bankakerfinu gangist við ábyrgð sinni og byrji að greiða skuld sína við samfélagið til baka. Vitanlega er þetta samkomulag engin yfirlýsing um sekt eða sýknu eða refsivert athæfi viðkomandi aðila. Það er ákæruvaldsins og dómstólanna að kveða upp úr með það. Þau mál eru í sínum farvegi sem ég tel að sé góður eins og atburðir síðustu vikna sýna. Virðulegi forseti. Hlutverk Alþingis er að setja lög. Alþingi er ekki dómsvald og við getum ekki gengið á svig við grundvallarreglur réttarríkisins og réttindi borgaranna, þar á meðal um að hver maður skuli vera saklaus uns sekt er sönnuð. Okkur ber hins vegar skylda hér á Alþingi til að læra af biturri reynslu af bankahruninu og það er því fyllilega eðlilegt að við freistum þess í störfum okkar að leggja ákveðinn grunn að heilbrigðari viðskiptaháttum í atvinnulífinu. Það er sannfæring mín að við eigum að vinna að endurreisn pólitísks og viðskiptalegs siðferðis í landinu, siðferðis þar sem ábyrgð fylgir réttindum, þar sem einstaklingar standa reiknisskil skulda sinna, þar sem menn taka afleiðingum gjörða sinna. Hinir svokölluðu útrásarvíkingar munu mæta örlögum sínum í dómskerfinu fyrr eða síðar. Siðferðilegur vandi löggjafans og framkvæmdarvaldsins er hins vegar þessi: Hvernig á það að haga samskiptum sínum við þann hóp manna sem var áberandi í íslensku fjármálakerfi og viðskiptalífi á sínum tíma og má með sterkum rökum segja að beri sína ábyrgð á bankahruninu en hefur hins vegar ekki hlotið neinn dóm fyrir refsivert athæfi? Eiga stjórnvöld fortakslaust að hafna því að ganga til samninga við þá einstaklinga og ef svo er hvar liggja rökin milli þeirra sem eru þóknanlegir og hinna sem eru það ekki? Ef við setjum tiltekna einstaklinga á svartan lista í verkefnum með beinni aðkomu stjórnvalda hvað á þá að gera við önnur verkefni og félög sem sömu einstaklingar tengjast í íslensku atvinnulífi? Í tilviki Björgólfs Thors Björgólfssonar eru þetta félög eins og Actavis, Nova og CCP, sem hlaut á dögunum útflutningsverðlaun forseta Íslands. Þetta frumvarp, þessi sáttatillaga iðnaðarnefndar, er táknrænt og mikilvægt skref í rétta átt fyrir Alþingi en meira þarf að fylgja í kjölfarið. Næsta mál á dagskrá iðnaðarnefndar er frumvarp um ívilnanir vegna nýfjárfestinga og þar gefst okkur tækifæri til að setja almenn skilyrði um veitingu ívilnana sem taka mið af þeim fordæmalausu atburðum sem hafa orðið í samfélagi okkar með bankahruninu. Ábyrgð okkar er mikil og það er mín skoðun að Alþingi eigi að taka siðferðislega forustu ef við viljum raunverulega breyta hlutum í íslensku viðskiptalífi. En stóra málið í mínum huga er reyndar það að nauðsynlegt er að móta almenna stefnu um samskipti stjórnvalda og útrásarvíkinganna og þar tel ég að rétti vettvangurinn sé þingmannanefndin sem nú vinnur með hina merku skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Virðulegi forseti. Gagnaver verður kærkomið innlegg í atvinnumál á Suðurnesjum og getur rutt brautina fyrir nýja umhverfisvæna atvinnustarfsemi á Íslandi. Fleiri slík fyrirtæki horfa til þess hvernig til mun takast í þessu verkefni og gætu fylgt í kjölfarið ef vel tekst til. Við eigum að taka þessari fjárfestingu fagnandi, hún er fyrsta stóra erlenda fjárfestingin í nýju verkefni eftir bankahrun og með samkomulaginu við Novator er stigið mikilvægt skref í átt til þess að auka vægi viðskiptasiðferðis í samskiptum stjórnvalda og atvinnulífs. Undir þetta nefndarálit rita Skúli Helgason, Björn Valur Gíslason, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Þuríður Backman, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, og Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver eins og það heitir á þingmáli. Á minni íslensku heitir þetta frumvarp um gagnaver og ívilnanir til Björgólfs Thors Björgólfssonar og annarra vildarvina Samfylkingarinnar. Mér fannst með ólíkindum hvað hv. formaður iðnaðarnefndar átti í miklum erfiðleikum með að átta sig á því hvaða siðferðilegu afstöðu hann ætti að hafa til þeirra manna sem ollu hruninu. Það er kannski lýsandi fyrir Samfylkinguna sem þingflokk og stjórnmálaflokk að eiga í vandræðum með siðferðilega afstöðu til þeirra sem ollu mesta efnahagstjóni sem um getur í Íslandssögunni, en það er dapurlegt að þurfa að vera í þeirri aðstöðu. Ríkisstjórn Íslands, með stuðningi þingmanna Samfylkingar og Vinstri grænna, er nú að ganga til samninga við áðurnefndan Björgólf Thor Björgólfsson og fleiri vildarvini Samfylkingarinnar um aðstöðu og ívilnanir fyrir svokallað gagnaver á fyrrum herstöðvasvæði á Keflavíkurflugvelli. Með tilliti til forsögu Björgólfs Thors á Íslandi og þáttar hans í einu mesta efnahagshruni sögunnar og þeirrar staðreyndar að hann mun líklega sæta ítarlegri rannsókn af hálfu sérstaks saksóknara og gríðarhárrar skaðabótakröfu af hálfu kröfuhafa gamla Landsbankans er ekki hægt að segja annað en að þetta sé alveg ótrúleg framganga af hálfu ríkisstjórnarinnar. Björgólfur Thor, sem einn af aðaleigendum Landsbankans, mokaði einnig tugum milljóna í fjárframlög til stjórnmálaflokka og milljónum til einstakra þingmanna. Þessir stjórnmálaflokkar og sumir þessara þingmanna munu nú samþykkja þetta frumvarp, frumvarp sem er með ívilnunum og undanþágum frá lögum sem íslensk fyrirtæki almennt eiga ekki völ á. Ég er alveg hissa á því að menn skuli svo vísa til stjórnarskrárbundins réttar Björgólfs Thors til þess að fá ívilnanir frá íslenska ríkinu við uppsetningu á gagnaveri. Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur sem hefur verið hér í gangi. Herra forseti. Málið er einnig hið ólíklegasta af margvíslegum öðrum ástæðum. Umsagnir um frumvarpið voru t.d. alls ekki allar fylgjandi málinu og þeim sem gagnrýndi það helst var meinað að koma fyrir iðnaðarnefnd og útskýra mál sitt frekar. Í umsögn hans segir m.a., með leyfi forseta: „Við lestur frumvarpsins og fylgiskjala þess kemur fljótlega í ljós að hér er á ferðinni tilraun til að selja rafmagn í heildsölu til erlendra aðila án innlendrar verðmætasköpunar. Í ljósi þess hve fá störf skapast miðað við þetta mikla rafmagn sem fer í það að knýja verkefnið er vonandi að rafmagnsverðið verði ásættanlegt því að lítill annar hagur verður af þessari starfsemi.“ - Enda um fá störf að ræða. Í frumvarpinu er um að ræða umfangsmiklar undanþágur frá fjölmörgum íslenskum lögum en í 3. gr. frumvarpsins er alveg ótrúlegur listi yfir undanþágur frá lögum um gjaldeyrismál, lögum um eignarrétt, lögum um afnotarétt, lögum um einkahlutafélög, lögum um brunatryggingar, viðlagatryggingar sem og undanþágur frá gatnagerðargjöldum. Samkvæmt þessu er ekki um mjög arðbæra starfsemi að ræða úr því að hún þarf á svo dyggum stuðningi skattborgaranna að halda og hér er, að því er virðist, einfaldlega um að ræða áframhald á hinum hefðbundna pilsfaldakapítalisma sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið svo duglegur við að innleiða hér á Íslandi. Í 4. gr. frumvarpsins eru svo hvorki meira né minna en 22 atriði til viðbótar sem ívilna fyrirtækinu. Í 6. gr. eru víðtækar ívilnanir í formi niðurfellinga á tollum og aðflutningsgjöldum, á byggingarefnum, vélum og tækjum og öðrum fjárfestingarvörum og varahlutum fyrir gagnaverið og í 7. gr. er fyrirtækinu heimilt að framselja til þriðja aðila öll réttindi og allar þær ívilnanir sem fram koma í fjárfestingarsamningnum - heimilt er að framselja til þriðja aðila þannig að í raun er verið að gera hér opinn samning við hvern sem er í heiminum. Það er augljóst að önnur innlend gagnaver munu ekki geta keppt við þetta gæluverkefni ríkisstjórnarinnar á neinum eðlilegum forsendum og mun frumvarpið sennilega leiða til verulegra þrenginga og hamla framþróun í þeim geira. Eigendur Vernes eru og stórir hluthafar í Farice sem mun bjóða þeim upp á enn betri samkeppnisstöðu gagnvart öðrum íslenskum notendum gagnatenginga til útlanda. Virðulegur forseti. Aðkoma tiltekins einstaklings að málinu, sem valinn hefur verið til trúnaðarstarfa af Samfylkingunni, og er eindreginn stuðningsmaður hennar, er svo kapítuli út af fyrir sig. Stjórnarformaður Vernes er nefnilega einnig formaður stýrihóps iðnaðarráðherra um orkustefnu til framtíðar auk þess að vera stjórnarformaður tölvuleikjafyrirtækisins CCP sem er einnig að hluta í eigu áðurnefnds Björgólfs Thors Björgólfssonar. Hér er því maður sem situr ekki bara beggja vegna borðsins heldur hringinn í kringum það. Hann hefur einnig verið einn helsti gúrú þingmanna Samfylkingarinnar í nýsköpunarmálum sem eftir fund með honum töluðu ekki lengur um fjárfesta og fjárfestingarbanka heldur um viðskiptaengla sem vilja sáldra fjármunum í nýsköpun og ömmur sem vilja verja sparifé sínu í uppbygginguna. Herra forseti. Umræðan um þetta mál hefur verið með ólíkindum. Það er oft sagt að ekkert hafi breyst á Íslandi við hrunið og þetta frumvarp er skýrt dæmi um endurtekningu á öllu sem talið er til hins versta í íslenskum stjórnmálum og íslensku samfélagi í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hér er um að ræða endurtekningu eða áframhald á því spillta fyrirkomulagi sem heitir samkrull viðskiptalífs og stjórnmála. Í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Gagnaver tilheyra þeim flokki fjárfestinga sem kallaður er „orkufrekur iðnaður“, þótt þau noti ekki nærri jafnmikla orku og t.d. álver og vegna hentugs loftslags og möguleika á vatnskælingu komist þau af með mun minni orkueyðslu hérlendis en annars staðar. Því vekur það athygli minni hlutans að stjórnarformaður Verne Holdings, Vilhjálmur Þorsteinsson fjárfestir, er einnig formaður stýrihóps iðnaðarráðherra um orkustefnu. Vilhjálmur situr því beggja vegna borðsins að því leyti að hann vinnur fyrir iðnaðarráðuneytið á sama tíma og ráðherra iðnaðarmála er að semja við fyrirtæki sem hann er stjórnarformaður fyrir. Slíkt getur varla talist ásættanlegt og hlýtur vera hans á öðrum hvorum staðnum að gera hann óhæfan til að vera á hinum. Þá sat umræddur Vilhjálmur einnig í 9. sæti á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður fyrir síðustu alþingiskosningar.“ Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis segir og orðrétt, með leyfi forseta: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna. Leita þarf leiða til að draga skýrari mörk milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Virðulegur forseti. Framgangur þessa máls hér á þingi hefur verið með algjörum ólíkindum. Það er dapurleg niðurstaða að eftir hrunið skuli íslenskir stjórnmálamenn halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Það skiptir ekki máli hvaða flokkar eru við völd, hvaða ráðherrar ráða eða hvað þingmennirnir heita. Þegar auðmennirnir koma, jafnvel þótt þeir hafi valdið almenningi og samfélaginu óbætanlegu fjárhagstjóni og Íslandi óbætanlegu orðsporstjóni erlendis, munu alltaf rísa upp íslenskir þingmenn þeim til stuðnings og bera fyrir sig, eins og hv. formaður iðnaðarnefndar, stjórnarskrárvörðum rétti þeirra til ívilnana frá skattborgurunum, íslenskir þingmenn, sem höfðu það ekki hátt á lista kosningaloforða sinna að þeir mundu með ráðum og dáð styðja við frumvarp sem þetta. Þeir hefðu nefnilega aldrei verið kosnir á þeim forsendum því að frumvarp sem þetta dregur fram allt það versta sem til er í íslenskum stjórnmálum og það er dapurlegt að verða vitni að því að þetta verði að lögum.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að gera athugasemd við ummæli hv. þm. Þórs Saaris sérstaklega um það sem lýtur að stjórnarskránni. Þar er alvarlegur misskilningur á ferðinni. Hv. þingmaður lét að því liggja að umræddur hluthafi, Björgólfur Thor Björgólfsson, hefði stjórnarskrárvarinn rétt til þess að njóta ívilnana samkvæmt frumvarpinu. Því fer auðvitað víðs fjarri. Hins vegar fjallar 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði og það er niðurstaða óháðra lögmanna, sem iðnaðarráðuneytið kallaði til, að sérákvæði eða einhliða aðgerð stjórnvalda til að mismuna hluthöfum í félaginu Novator mundi fela í sér óeðlilega mismunun og væri því brot á stjórnarskránni ef ekki væri um að ræða samkomulag sem byggist reyndar á frumkvæði nefnds hluthafa í þessu félagi. Stjórnarskráin tengist því ekki ívilnunum sem slíkum heldur því hvort stjórnvöld hafi stöðu til þess að mismuna hluthöfum í einstökum félögum. Hv. þingmaður talaði um fá störf tengd þessu verkefni. Ég hlýt einnig að mótmæla því. Þarna er, eins og ég nefndi, verið að tala um 500 störf á 25 megavött eða 20 störf á hvert megavatt og ég held að það sé leitun að verkefni sem tengist orkugeiranum þar sem jafnmörg störf skapast á hvert megavatt eins og í þessu verkefni. Ívilnanir af því tagi sem við fjöllum um hér þekkjast í öllum Evrópuríkjum nema hugsanlega í Vatíkaninu þannig að það er afar langsótt að halda því fram að hér séu menn að stíga einhver skref sem eru óeðlileg.

Virðulegur forseti. Hvað varðar stjórnarskráratriðið hefur hv. formaður iðnaðarnefndar og iðnaðarnefnd beitt því fyrir sig til þess einmitt að þurfa ekki að vísa áðurnefndum Björgólfi Thor Björgólfssyni á dyr. Það hefði verið langeinfaldast ef stjórnvöld á Íslandi hefðu haft siðferðilegt þrek til þess einfaldlega að segja við Verne Holdings: Við munum ekki eiga viðskipti við þennan mann fyrr en mál hans hefur farið alla leið í gegnum uppgjörið á hruninu. Það er einfaldlega þannig að menn eiga val um það hverja þeir eiga viðskipti við. Ekki er hægt að bera fyrir sig einhverja jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar í því tilviki, það er bara útúrsnúningur. Menn ráða því hverja þeir eiga viðskipti við og íslensk stjórnvöld og íslenska ríkisstjórnin hefur kosið að eiga viðskipti við Björgólf Thor Björgólfsson þrátt fyrir feril hans hér á Íslandi og þrátt fyrir það tjón sem hann hefur valdið Íslendingum. Það er þeirra val en það hefur ekkert með stjórnarskrá Íslands að gera og við skulum ekki rugla þeim atriðum saman.

Forseti vill geta þess, þar sem nú líður að miðnætti, að samkomulag er um afgreiðslu mála í kvöld og þar á meðal að fundur geti staðið aðeins fram yfir miðnætti.

Frú forseti. Hér er með sanni mál sem ríkisstjórn og ríkisstjórnarþingmenn, með dyggri aðstoð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, hafa þurft að beita skapandi hugsun við að koma í gegnum þingið. Þetta er líka þannig mál að það er erfitt að réttlæta fyrir sér að styðja það eins og það lítur út á lokastigum hér í þinginu. Ég vil nefna nokkur atriði sem mig svíður undan: Það vita það allir sem hér sitja að það getur ekki verið rétt að verðlauna þá aðila sem tóku með einbeittum brotavilja þátt í því að koma þjóðinni í þá háskalegu stöðu sem við erum í. Hvernig er hægt að réttlæta að maður sem einsýnt er, samkvæmt skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að flokkast undir að vera fjárglæframaður, fái yfir höfuð að halda áfram að fjárfesta í framtíð landsins? Og ekki nóg með það, það á að veita honum skattaívilnanir. Nú kunna aðrir þingmenn að réttlæta þennan fáránlega gjörning með því að blessaður maðurinn hafi afsalað sér afslætti í tíu ár og hafi skrifað auðmjúkt afsökunarbréf til þjóðarinnar. Flestir réttlæta þetta fyrir sér með því að mikið atvinnuleysi sé í Reykjanesbæ og því verði þetta mikil búbót og um mörg störf sé að ræða. Það verður þó að segjast eins og er, ágæti forseti, að enginn virðist hafa hugmynd um hve mörg störf skapast eða hvernig störf þetta eru. Það hlýtur að vera hægt að finna aðra lausn. Kannski væri lag að aðstoða íslensk fyrirtæki sem vilja setja upp smærri einingar af gagnaverum með því að gefa þeim sambærilega skattafslætti og líta svo á að þau erlendu fyrirtæki sem hér munu hýsa gögn sín hafi um fjölbreytta kosti að velja í hýsingu og komi þar af leiðandi inn með fjölbreyttari störf sem slíkt umhverfi getur leitt af sér. Ég vil vekja athygli á því að málið minnir mig á sögu sem hefur verið spunnin áfram af spunameisturum, og kannski eru þeir spunameistarar í stjórn fyrirtækisins sem vill byggja gagnaverið og tengjast flokki með völd - ó, hve dásamlegt þetta fjórflokkakerfi er, allir fá einhvern tímann tækifæri til að hygla sér og sínum. Það að geta ekki hugsað handan stóriðju, hvort heldur hún heitir álver eða gagnaver, er sorgleg þróun. Sorgleg vegna þess að ef þetta fyrirtæki gengur illa þá mun hlutaðeigandi sveitarfélag aftur líða fyrir stórmennskudrauma sem breyttust í martröð. Ég hef hugleitt mikið hvernig hægt væri að bregðast við afleiðingum þess sem maðurinn hefur gert, maðurinn sem á að fá að halda áfram að fjárfesta í íslensku vinnuafli og nota þjóðina sem veð. Ég hef mikið hugleitt, frú forseti, hvort það sé virkilega svo að það sé bara ein leið fær. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að svo er ekki. Það er aldrei bara ein leið fær. Mörg lítil og meðalstór fyrirtæki eru miklu öruggari leið til að viðhalda stöðugleika en ein risalausn. Ef eitt meðalstórt fyrirtæki af mörgum rúllar mun það hafa lítil áhrif á samfélagið, en ef fyrirtæki gerast svo stór að þau geta ekki axlað ábyrgð af óráðsíu eins og við upplifum nú lendir baggi einkafyrirtækjanna á þjóðinni - þau fá afskriftir sem lenda síðan á skattborgurunum og bökin eru nú orðin ansi fá og veikburða sem eiga að taka við öllum þeim byrðum. Við getum ekki leyft okkur að halda svona áfram. Frú forseti. Hvernig hefur verið staðið að því að finna annan aðila til að fjárfesta í þessu gagnaveri, annan aðila en Björgólf Thor og fyrirtæki hans? Ég veit að þessa spurningu hefur borið á góma en ég hef ekki fengið nægilega skýr svör við henni. Ég mundi með sanni styðja þetta mál ef Björgólfur Thor hefði sýnt þann manndóm að sleppa tökunum af þessum draumi og gefið öðrum kost á að fjárfesta í sinn stað. Best væri hreinlega, ef halda á áfram að gefa manninum gulleggin okkar, að bíða í það minnsta uns rannsóknin á gamla bankanum hans er yfirstaðin. Ég get ekki stutt þetta verkefni vegna þess að mig hreinlega svíður undan þessu í minni réttlætiskennd. Er þetta nýja Ísland, frú forseti, er þetta sá hornsteinn sem við viljum leggja? Ef Björgólfur Thor fær enn að fjárfesta í framtíð Íslands, þrátt fyrir það sem kemur fram í skýrslunni, verður varla hægt að segja nei við hina fjárglæframennina. Og til hvers þá að vera með einhverja sýndarmennsku varðandi réttarhöld og handtökur? Hættum þessu bara og látum strákana okkar aftur við stjórnartaumana og leyfum þeim að halda áfram í útrás og innrás. Mér skilst að ríkissjóður hafi ábyrgst nokkurra milljarða lán út af Farice-strengnum sem flytja á gögnin á milli landa og móðurfélag Verne Holdings fékk lán upp á nokkur hundruð milljónir sem nú er verið að afskrifa. Það mun því falla á herðar skattborgaranna eins og svo mörg önnur ævintýri út- og innrásarvíkinganna. Er ekki mál að linni, frú forseti? Ég skora á þingmenn að kanna innra með sér af hverju þingið nýtur ekki meiri trausts en svo að aðeins 1 af hverjum 10 Íslendingum treystir þingheimi eins og kom fram í skoðanakönnun í dag. Gæti það verið út af því að svona vinnubrögð sýna skort á siðgæði og almennri skynsemi? Frú forseti. Er ekki mál að vitleysunni linni og að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar beiti örlítið meiri skapandi hugsun til að koma í veg fyrir að þeir sem rændu okkur fái að halda áfram að ræna okkur? William Black sagði: Til að ræna þjóð skaltu eignast banka. Nú er það svo að við vitum ekki hverjir eiga nýju bankana, vitum ekki hvort Magma Energy er skúffufyrirtæki bankaræningja en áfram heldur leikurinn og enn og aftur líður almenningi sem nóg sé komið en engin björg sé í boði nema taka þessari siðblindu. Sýnum þjóðinni aðeins meiri virðingu en þetta, sýnum hugrekki, og höfnum því að gefa bankaræningja gullið úr tönnum okkar því að við eigum ekkert meira eftir að gefa. Nú, þegar enn og aftur er verið að seilast í tóma vasa öryrkja og ellilífeyrisþega til að borga fyrir sukkið hjá sama aðila og við erum að gefa tækifæri til að fjárfesta áfram, er mál að linni.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið þátt í þessari umræðu á öllum stigum og ætlaði svo sem ekki að taka til máls núna en orð hv. þm. Birgittu Jónsdóttur ýttu aðeins við mér. Ég vil byrja á því að segja að ekki er einhugur um afgreiðslu þessa máls í þingflokki framsóknarmanna. Það er því ekki rétt að Framsóknarflokkurinn hafi hleypt málinu áfram, það er ekki þannig. Sá sem hér stendur hefur hins vegar hleypt því áfram og hefur stutt það með fyrirvara fram að þessu. Það er reyndar vika enn þar til við afgreiðum þetta í atkvæðagreiðslu, mönnum gefst tækifæri til að hugsa málið. Frú forseti. Fyrst ég er kominn hingað ætla ég að fara nokkrum orðum yfir málið. Það er auðvitað ekki af ánægju einni sem ég hef fylgt þessu máli eftir og sagt að ég vilji hrinda því í framkvæmd. Það er ekki af neinni ánægju sem það er gert ef horft er til þess hverjir koma að því, alls ekki. Það er, eins og ég hef áður sagt, óbragð í munninum, það verður bara að játast, það er þannig. En það eru aðrar hliðar sem verið er að vega og meta sem ég hef í það minnsta fram að þessu sett jafnhliða og látið ráða för. Við getum ekki heldur horft fram hjá því, frú forseti, að ríkisstjórn, sú er nú situr, hefur í meira en ár talað um að nú sé allt alveg að fara af stað, atvinnuuppbygging sé fram undan o.s.frv. Það hefur hins vegar staðið á öllu slíku. Það hefur staðið á stóru orðunum, staðið á því að þau verkefni sem rætt er um verði að veruleika. Við höfum í dag m.a. rætt um Magma Energy og allt sem því fylgir. Þar hefur komið í ljós að misvísandi skilaboð eru gefin af hálfu ríkisstjórnarinnar o.s.frv. Það er mjög mikilvægt, frú forseti, að eitthvað verði til þess að brjóta ísinn þannig að við förum að sjá atvinnusköpun hér á landi eftir hið hræðilega bankahrun. Það er kannski sá þáttur sem einna helst fær mann til þess að vera örlítið jákvæðari en neikvæðari gagnvart þessu verkefni og það er nákvæmlega það að við okkur hefur verið sagt, af aðilum sem vinna við að laða að fjárfesta, að þetta verkefni skipti miklu máli í því sambandi. Það verður hins vegar ekki vikist undan því, eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir benti réttilega á, og eins hv. þm. Þór Saari, að þessu verkefni tengjast aðilar sem ég hef ekki trú á að nokkurt okkar vilji eiga viðskipti við, því miður er það þannig. Hver þingmaður verður að sjálfsögðu að vega og meta afstöðu sína út frá því. Ég tek ekki undir það, ef einhver hér vill tala á þeim nótum, að einhverjir hafi betri samvisku en aðrir í þessum sal. Ég held að það sé ekki þannig. Þetta er einfaldlega þannig að við horfum á þessa hluti út frá ákveðnum forsendum og út frá ákveðnum lausnum og slíku. Að mínu mati getum við ekki beðið lengur eftir því að stóru orð ríkisstjórnarinnar verði að veruleika. Þetta er kannski ekki besta verkefnið til þess að byrja á, klárlega ekki, en í því felast ákveðin tækifæri. Ég vona svo sannarlega að þeir aðilar sem eitthvað hafa brotið af sér og tengjast þessu fái dóma við hæfi og verði með einhverjum hætti látnir greiða fyrir það sem þeir hafa gert íslensku samfélagi. Ég mun ekki draga af mér við að reyna að láta það verða að veruleika. Bent hefur verið á ákveðin tengsl stjórnmálaflokka við þessa aðila. Ég ætla ekki að draga úr því. Ég hef líka velt þeim tengslum fyrir mér, það er alveg ljóst. En alltaf er það nú þannig að atvinnusköpunin, tækifærin sem gefast, eru það sem hingað til hefur orðið ofan á, við skulum frekar orða það þannig. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að þingflokkur Framsóknarflokksins er ekki einhuga í þessu máli. Það er ekki ein lína í þingflokknum um það hvernig afgreiða eigi málið. Ég reikna með að það verði fleiri en færri sem annaðhvort greiða ekki atkvæði eða verði á móti, en sá er hér stendur hefur vissulega fylgt þessu eftir. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var væntanlega að meina það þegar hún nefndi Framsóknarflokkinn og undir því stend ég. Úr því að ég sé hv. þm. Skúla Helgason hér vil ég, út af þeim orðum sem féllu áðan, segja að að mínu mati er ekkert að málsmeðferð nefndarinnar. Ég vil, eins og ég hef gert hingað til, þakka formanni nefndarinnar fyrir hvernig haldið hefur verið á málinu. Það er rétt, sem hefur komið fram, að ekki voru allir aðilar sem gerðu athugasemdir kallaðir fyrir nefndina og vel má vera að það hafi verið mistök að gera það ekki. En í heildina litið ætla ég alla vega ekki að kvarta yfir því. Ég get tekið undir margt af því, frú forseti, sem hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Þór Saari hafa sagt hér. Á endanum, þegar kemur að atkvæðagreiðslu, munum við líta í eigin barm og vega og meta hvað það er sem ræður för þegar ýtt verður á takkann. Fram að þessu hefur það verið vilji þess sem hér stendur að láta þetta verkefni ná fram að ganga.

Frú forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa dregið allan Framsóknarflokkinn inn í þetta og vil alls ekki að það líti svo út að ég sé að segja að ég sé með eitthvað betra siðferði en aðrir, ég vona að fólk skilji það ekki þannig. Ég vil jafnframt koma því á framfæri að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir var mjög ánægð með málsmeðferðina í iðnaðarnefnd fyrir utan það að einn gestur sem okkur þótti brýnt að kæmi fyrir nefndina var ekki kallaður fyrir út af því að hann var hvorki fyrirtæki né félag en hafði þó mikla reynslu á þessu sviði og telst vera faðir internetsins. Hann hefur mikla, skýra og víðfeðma sýn á þessum heimi sem mörgum þingmönnum er e.t.v. framandi. Ég þakka hv. þingmanni fyrir einlæga ræðu. Ég hefði gjarnan viljað heyra fleiri þingmenn, alla vega einn frá hverjum flokki, eins og t.d. Vinstri grænum, ræða um þetta mál. Mér finnst miður að lokaumræða fari fram á miðnætti því að þetta er stórt og mikið mál og snertir það hvernig við ætlum að koma okkur út úr þessum hörmungum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2010. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til ríkisstjórnarinnar um að staðfesta þrjá samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2010 sem gerðir voru í London 22. október 2009. Um er að ræða sameiginlega bókun um niðurstöður fiskveiðiviðræðna um stjórnun veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum í Norðaustur-Atlantshafi á árinu 2010; samkomulag milli Íslands og Noregs um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Noregs norðan 62°N, fiskveiðilögsögu Jan Mayen og efnahagslögsögu Íslands á árinu 2010; og samkomulag milli Íslands og Rússneska sambandsríkisins um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Íslands á árinu 2010. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Tómas Heiðar frá utanríkisráðuneytinu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Birgitta Jónsdóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ragnheiður E. Árnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2010. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2010. Samningurinn kveður á um allar heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvor annars á árinu 2010, gagnkvæma heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2010 auk þess sem hann kveður á um að hvor aðili skuli veita tveimur skipum sem skráð eru í landi hins aðilans leyfi til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu sinnar á árinu 2010. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fékk á sinn fund Tómas Heiðar frá utanríkisráðuneytinu. Nefndin er einhuga um að leggja til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Birgitta Jónsdóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ragnheiður E. Árnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu mansalsbókunar við Palermó-samninginn. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda fyrir Íslands hönd bókun um að koma í veg fyrir, uppræta og refsa fyrir mansal, einkum kvenna og barna, sem er viðbót við samning Sameinuðu þjóðanna gegn fjölþjóðlegri, skipulagðri glæpastarfsemi og samþykkt var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York 15. nóvember 2000. Markmið þessarar bókunar er að berjast gegn mansali, einkum verslun með konur og börn, og aðstoða og vernda fórnarlömb mansals og að stuðla að samstarfi aðildarríkja til að ná fyrrgreindum markmiðum. Í þessu skyni skilgreinir bókunin hugtakið mansal, leggur til leiðir til að efla löggæslu og landamæraeftirlit, styrkir dómskerfið, eykur vernd og stuðning við fórnarlömb og vitni og kemur á forvarnastefnu. Nefndin hefur kynnt sér þær lagabreytingar sem gerðar hafa verið í samræmi við bókunina. Við breytingu á almennum hegningarlögum með lögum nr. 40/2003 var m.a. tekið mið af bókuninni þegar nýrri grein var bætt við hegningarlögin sem gerði mansal refsivert. Frekari breytingar á ákvæðum almennra hegningarlaga voru gerðar með lögum nr. 149/2009 til þess að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem bókunin leggur aðildarríkjum á herðar. Með þessum breytingum telur nefndin að nauðsynlegar lagabreytingar séu komnar fram fyrir fullgildingu bókunarinnar. Nefndin vekur þó athygli á athugasemdum sem bárust frá Mannréttindaskrifstofu Íslands þess efnis að í lögum nr. 149/2009 séu ákvæði um að refsivert sé að hagnýta sér bága stöðu einstaklinga sem verða fórnarlömb mansals án þess að skilgreint sé nánar hvað í slíkri stöðu felst og geti það leitt til of þröngrar túlkunar á ákvæðinu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fékk á sinn fund Grétu Gunnarsdóttur, Sigríði Eysteinsdóttur og Ingibjörgu Davíðsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Guðlaugu Jónasdóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Einnig bárust nefndinni umsagnir frá Kvenréttindafélagi Íslands og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég vil undirstrika að hér er á ferðinni mjög mikilvægt mál og réttarbót ef þessi mansalsbókun við Palermó-samninginn verður fullgilt hér á landi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Birgitta Jónsdóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ragnheiður E. Árnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Hér liggur fyrir nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum um embætti sérstaks saksóknara og lögum um meðferð sakamála, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi er lagt til að skilgreint verði með skýrari hætti hvert sé verksvið embættis sérstaks saksóknara gagnvart öðrum handhöfum ákæruvalds. Þá eru lagðar til smávægilegar lagfæringar á lögum um meðferð sakamála ásamt því að kveðið er skýrt á um að tilteknir úrskurðir héraðsdómara verði kæranlegir til Hæstaréttar. Fyrir nefndinni kom fram að reynslan hefði sýnt að verksvið embættisins hefði verið of þröngt afmarkað og að komið hefði upp skörun milli saksóknara efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra, sérstaks saksóknara og setts ríkissaksóknara um valdsvið embættanna. Nefndin telur mikilvægt, miðað við tilgang með stofnun embættis sérstaks saksóknara, að verksvið verði afmarkað með skýrari hætti gagnvart öðrum handhöfum ákæruvalds svo að ekki geti komið til frávísunar væntanlegra dómsmála. Ríkissaksóknari mun áfram skera úr um valdsviðið en er í frumvarpinu einnig fengin heimild til að fela öðrum ákæranda að fara með mál og byggist það á sjónarmiðum um hagkvæmni við rannsókn mála. Í umfjöllun nefndarinnar fékk nefndin á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Ásu Ólafsdóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti en einnig bárust umsagnir um málið frá ríkissaksóknara, Viðskiptaráði Íslands og ríkisskattstjóra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Birgir Ármannsson, Ögmundur Jónasson, Vigdís Hauksdóttir og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en Þór Saari áheyrnarfulltrúi er samþykkur þessu áliti. Undir álitið rita Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Róbert Marshall og Þráinn Bertelsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92/1989, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi er lagt til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða þess efnis að verði sýslumanni veitt lausn frá embætti, leyfi frá störfum eða hann forfallast af öðrum ástæðum geti ráðherra falið öðrum sýslumanni að gegna embættinu til allt að eins árs í senn. Lagt er til að ákvæðið falli úr gildi 1. janúar 2015. Nefndin fjallaði um þetta frumvarp sem felur í sér undanþágu frá þeirri meginskyldu að öll störf á vegum ríkisins skuli auglýsa og byggist hún á því að verið er að skoða möguleika til að efla sýslumannsembætti með því að sameina einstök embætti í stækkuðum stjórnsýsluumdæmum en þau eru nú 24 talsins. Nefndin telur að þegar litið er til þeirrar vinnu sem fram undan er við endurskipulagningu sýslumannsembættanna sé eðlilegt að gera þessa undanþágu frá því að skipað sé í sýslumannsembætti sem losna og heimila sýslumanni að gegna fleiri en einu sýslumannsembætti við sérstakar aðstæður. Með því gefist tækifæri til að vinna að endurskipulagningunni í sátt við hlutaðeigandi hagsmunaaðila. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Birgir Ármannsson, Ögmundur Jónasson, Vigdís Hauksdóttir og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þór Saari áheyrnarfulltrúi er samþykkur þessu áliti. Undir álitið rita Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Róbert Marshall og Þráinn Bertelsson.