Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið til þessarar hv. d. frá Nd., þar sem það hefur verið samþ. óbreytt, eins og það var lagt fram. Það eru í frv. þrjú efnisatriði. Það fyrsta, að á árinu 1965 skuli ríkissjóður greiða fiskseljendum 25 aura verðuppbót á hvert kg af línu- og handfærafiski. í öðru lagi er ákvæði um það, að ríkissjóður skuli leggja fram 33 millj. á árinu 1965, er verja skal til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. í þriðja lagi er svo ákvæði um það, að stjórn aflatryggingasjóðs sé heimilt að ákveða, að bætur til togara úr sjóðnum vegna aflabrests 1964 skuli miðast við úthaldstíma þeirra á því ári í staðinn fyrir að greiða beinlínis eftir ákvæðum aflatryggingasjóðslaganna til hvers og eins. Ég skal fara um þessi þrjú atriði nokkrum orðum. Þegar fiskverðið fyrir árið 1965 var ákveðið í byrjun jan. s.1., lýsti ríkisstj. yfir því, að hún mundi leita heimildar Alþ. til þess að greiða á árinu 1965, 25 aura verðlagsuppbót á hvert kg af línu- og handfærafiski. Þetta er til komið vegna þess, að línu- og handfærafiskur er talinn vera og er áreiðanlega bezti fiskurinn, sem kemur til vinnslu í landi, en hefur gengið saman nokkuð upp á síðkastið, og þess vegna átti þessi upphæð að nokkru leyti að hvetja fiskimenn til þess að halla sér að þessari veiðiaðferð og sömuleiðis átti þetta að verða nokkur styrkur til hinna smærri frystihúsa úti um land á þann hátt að auka fiskinn til þeirra, því að línuveiðarnar og handfæraveiðarnar, eru meir stundaðar þar heldur en á Faxaflóasvæðinu. Þetta er að vísu ekki mjög mikil upphæð, en er þó talin munu nema um 22 millj. kr. alls og vera þess vegna nokkur stuðningur við útveginn og þá, sem vinna aflann í landi. Þegar verð fisksins var ákveðið í ársbyrjun 1964 með þeirri hækkun, sem þá var ákveðin, var talið, að hraðfrystihúsin mundu ekki geta undir þeirri hækkun staðið ásamt með þeim hækkunum, sem orðið hefðu á kaupi um áramótin og rétt fyrir áramótin 1963–1964. Þá var ákveðið að veita frystihúsunum framlag til framleiðniaukningar, sem nam 43 millj. kr., og veita ábót á fiskverðið, sem nam 6% til viðbótar við það verð, sem ákveðið var af verðlagsnefnd. Þessari uppbót var svo breytt á miðju ári í 4% vegna þeirrar lækkunar, sem orðið hafði þá á farmgjöldum. Nú hafði við þessi s.1. áramót, þegar verðlagsráð sjávarútvegsins fór að athuga afkomu frystihúsanna, komið í ljós, að upplýsingar bentu til, að afkoma þeirra hefði verið sæmilega góð á árinu 1964 og betri, en búizt var við í byrjun ársins. Þess vegna var talið mögulegt að afnema þennan styrk, sem frystihúsunum hafði verið veittur, bæði í beinu framlagi til framleiðniaukningar, 43 millj., og 6% til fiskverðshækkunarinnar til þeirra, ef ekki hefði komið annað til. En til viðbótar má svo segja, að það hafi á árinu 1964 komið fram nokkur hækkun á söluverði hraðfrystra fiskafurða, það hafa verið lækkaðar fragtir og það hafa verið lækkaðir nokkuð vextir hjá bönkum og þess vegna var að öllu þessu athuguðu talið, að hefði fiskverðið verið ákveðið óbreytt á þessu ári, mundi vera talið fært að ætla þessum fiskvinnslustöðvum að taka á sig þær hækkanir, sem komu til framkvæmda á árinu í vinnulaunum og komu til framkvæmdanna áramótin síðustu, að taka á sig þær byrðar, sem af því leiddi, að niður yrðu felldar alveg uppbætur ríkissjóðs til þeirra, sem greiddar voru á árinu sem leið. Nú var ákveðið, að fiskverðið skyldi ekki vera óbreytt frá árinu áður, heldur skyldi það hækka um 51/2 %, sem bæði var talið hlutfallsleg hækkun til sjómanna og á við það, sem aðrir hefðu fengið og hækkun til útvegsmanna, sem ekki var talið veita af að þeir fengju á sinn aflahlut. Niðurstaðan af öllu þessu varð svo sú að leggja til, að ríkissjóður greiddi hraðfrystihúsunum sem svaraði þeirri upphæð, sem 51/2% hækkunin næmi og það er talið, að sú hækkun muni nema 33 millj. kr., þannig að bæturnar úr ríkissjóði, bæði 25 aura hækkunin fyrir línu- og handfærafiskinn, sem nemur 22 millj., og 33 millj. kr. framlagið til framleiðniaukningar frystihúsanna, nemur samtals um 55 millj. kr., en það þýðir, að ríkisframlagið í þessu skyni hefur lækkað frá því á árinu 1964 úr milli 90 og 100 millj. kr., sem framlögin voru þá samanlagt, niður í 55 millj. Náttúrlega er æskilegt og æskilegast og nauðsynlegt, að hægt sé að komast hjá því, að ríkissjóður greiði meðgjöf með þessum aðalatvinnuvegi landsmanna, þegar það er líka athugað, að verð á þessari afurð, hraðfrysta fiskinum, hefur hækkað verulega á þessu tímabili. En að öllu athuguðu hefur það ekki verið talið fært og þetta sé sú minnsta ábót, sem þeir geta komizt af með. Það hefur að vísu verið farið fram á það, að saltfiskframleiðendum væri einnig greidd viðbótarupphæð til þess að standa undir sínum rekstri og skreiðarverkendum sömuleiðis, en það var ekki talið eðlilegt af þeim, sem með þessi mál fóru í verðlagsráði, oddamannsins a.m.k., að til þess arna þyrfti að koma, a.m.k. ekki hvað saltfiskinn snerti. Hann hefur hækkað mjög verulega á s.1. árum og var talinn með þessari verðhækkun vel geta mætt þeirri hækkun á tilkostnaði, sem hefði orðið við þessa fiskverkun. Öðru máli gegnir um skreiðina. Hún hefur ekki hækkað í verði, eins og bæði hraðfrysti fiskurinn og saltfiskurinn og þess vegna getur komið til, að það verði með einhverjum hætti að styrkja þá framleiðslu í bili. En vegna þess að enn er ekki séð, hvert verð muni verða á þessari afurð á þessu ári og ekki komið til neins útflutnings þar enn, hefur það ekki verið tekið upp í þetta frv. og verður, ef til kemur, þá að veitast með öðrum hætti síðar. En sem sagt, það hefur ekki verið tekið upp í þetta frv. Um síðasta atriðið, um heimild fyrir aflatryggingasjóð til þess að ákveða, að bætur til togara úr sjóðnum sökum aflabrests 1964 skuli miðast við úthaldstíma á því ári, þá er það að segja, að þetta er ekki með neinum hætti brot á reglum aflatryggingasjóðs eða lögum, sem um hann gilda, heldur er þetta hugsað þannig, að fyrst séu bæturnar reiknaðar samkv. l. um sjóðinn fyrir hvern togara, eins og l. um aflatryggingasjóðinn segja til, síðan séu þessar upphæðir aliar lagðar saman í heild og útkomunni síðan deilt á úthaldsdaga togaranna og gert upp við hina einstöku togara samkv. því. Þetta kemur til af því, að það er erfitt að meta afkomu togaranna beinlínis eftir afla, því að þeir hafa mismunandi aðstöðu til þess að komast af, þó að aflinn geti verið jafn í tonnatali, vegna þess að með sumt af aflanum er siglt til útlanda og selt beint, annað er lagt hér á land og fyrir alls ósambærilegt verð. Togaraeigendur hafa óskað eftir því, að sami háttur yrði hafður á þessum greiðslum úr aflatryggingasjóði nú og var hafður í fyrra, þannig að þeirri heildarupphæð, sem kemur út, þegar búið er að deila niður aflatryggingasjóðsbótunum á hvern togara, verði þá skipt í hlutfalli við þann dagafjölda, sem þeim hefur verið haldið úti. Þetta er að þeirra dómi eðlilegra og hagkvæmara fyrir þá og þeir óska eindregið eftir því, að þessi háttur verði hafður á. Þetta eru þau þrjú efnisatriði, sem í frv. felast, og ég verð nú að segja það, að í hv. Nd. var ekki mikill ágreiningur um þau í sjálfu sér. En það, sem mest var rætt um í þeirri hv. d. í sambandi við þetta frv., var eitt atriði í grg. frv., þar sem sagt er, að ríkissjóður þurfi með einum hætti eða öðrum að afla sér fjár til þess að greiða þau útgjöld eða standa undir þeim útgjöldum, sem í þessu frv. felast og sömuleiðis þeim útgjöldum, sem leiðir af 6,6% launahækkun opinberra starfsmanna, sem samið var um snemma á þessu ári. Sú útgjaldahækkun fyrir ríkissjóðinn er áætluð 65 millj. kr. Þessi útgjöld, sem leiðir af þessu frv., eru, eins og ég sagði, áætluð 55 millj. kr., þannig að heildarútgjöld ríkissjóðs vegna þessara tveggja liða verða um 120 millj. kr. Þessarar upphæðar er hægt að afla á tvennan hátt. Það er hægt að afla hennar með því að leggja á nýjan skatt fyrir henni og það er líka hægt að afla hennar með því að draga úr útgjöldum ríkissjóðsins, því að það vita sjálfsagt allir hv. þm. þessarar d., að fjárl., eins og gengið var frá þeim á sínum tíma, voru svo þröng, að það eru engar líkur til þess, að hægt verði að taka þessi útgjöld á ríkissjóðinn, án þess að nokkurra tekna verði aflað á móti, ef á að komast hjá því, að ríkisbúskapurinn verði rekinn með halla á árinu. Ríkisstj. hefur þess vegna ákveðið, að til þess að jafna þessi met og ná þessum 120 millj., sem nauðsynlegar eru í þessa tvo staði, skuli verklegar framkvæmdir ríkisins verða lækkaðar á árinu 1965 um 20%. Greiðslur til verklegra framkvæmda á fjárl. 1965 nema samtals um 600 millj, kr. og ef 20% verður skorið niður af því eða frestað, eins og réttara er að segja, þar til síðar, spöruðust þar u.þ.b. þær 120 millj., sem nauðsynlegar eru í þessu skyni. Heimild til þessarar frestunar er veitt í fjárl., eins og þau voru afgreidd rétt fyrir áramótin og þarf þess vegna út af fyrir sig enga nýja lagaheimild til þessarar frestunar. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa um frv. fleiri orð. Það er mjög einfalt, þessi þrjú efnisatriði, sem ég lýsti, enda voru þau út af fyrir sig lítið rædd í hv. Nd., heldur kom mönnum ekki saman um það, hvernig teknanna skyldi aflað eða möguleikar yrðu fundnir til þess að inna þessa greiðslu af höndum, en það er strangt tekið, að segja má, kannske ekki efni þessa frv., þó að það sé afleiðing af því. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þetta frv. er samkv. því, sem fram gengur af aths. við það, flutt til fullnægingar á loforðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið í sambandi við fiskverðsákvörðunina um áramótin í vetur. Það er eftirtektarvert, að helztu mál, sem þessi hv. d. og hv. Alþ. hefur fjallað um að undanförnu, öll stærri mál, sem hæstv. ríkisstj. flytur, eru flutt til staðfestingar slíku samkomulagi við ýmsar stéttir í landinu. Við höfum hér haft til meðferðar frv. um launaskatt, frv. um verðlagsuppbætur á laun, frv. um húsnæðismálastjórn, allt til staðfestingar á hinu svonefnda júní-samkomulagi. Við höfum haft til meðferðar hér nýlega jarðræktarlög til staðfestingar á því, sem kalla mætti september-samkomulagið við Stéttarsamband bænda. Og nú fáum við frv. til staðfestingar á janúar-samkomulaginu við útgerðarmenn. Um þessar mundir er tjáð, að til meðferðar séu í viðræðum á milli ríkisstj. og launþegasamtakanna frv. að nýjum skattal. og fréttir herma, að í dag muni ný frv. um tekjustofna sveitarfélaga hafa verið tekin til meðferðar á fundi Sambands sveitarfélaganna, svo að það má gera ráð fyrir, að hv. Alþ. fái um ýmislegt að fjalla á næstunni. En því rifja ég þetta upp, að mér virðist þetta vera táknrænt fyrir þau vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. hefur tamið sér í seinni tíð og ég skal ekki eyða meiri tíma í að ræða um að þessu sinni. Þetta frv. felur í sér þrennt, eins og gerð hefur verið grein fyrir. Í fyrsta lagi felur það í sér ákvæði um séruppbætur á línu- og handfærafisk. Og hæstv. ráðh. sagði frá því hér áðan í framsöguræðu sinni, að í rauninni væru þetta ekki aðeins séruppbætur á fisk, sem veiddur væri með ákveðnum veiðarfærum, heldur einnig eins konar staðaruppbætur, vegna þess að á erfiðari stöðum landsins væru þessi veiðarfæri meira notuð en annars staðar, og því væri hér líka um að ræða eins konar styrki til þeirra, sem erfiðar aðstæður ættu úti um landið. Þetta er auðvitað allt saman gott og blessað. En það fer ekki hjá því, að í sambandi við svona till. og svona málflutning, eins og fram kom hjá hæstv. sjútvmrh., rifjist upp fyrir manni þær orðræður, sem hæstv. ríkisstj. og hennar talsmenn höfðu um þessa hluti á árinu 1960 og jafnvel siðar. Þá var bótakerfið ekki aðeins ómögulegt, heldur var það beinlínis hneykslanlegt og þá var það algerlega fordæmt að mismuna milli fisktegunda eða veiðiaðferða eða verkunaraðferða og þá var sagt, að allt slíkt yrði til þess að ýta undir það óhagkvæma og draga úr því hagkvæma. Í fyrra voru samt teknar upp bætur á nýjan leik, sérbætur til frystihúsanna, sem voru studd sérstaklega. Þá var ekki fé látið renna til annarra verkunaraðferða, en frystihúsa og það er ekki heldur lagt til núna. En nú er bætt við séruppbótum á línu- og handfærafisk. Ég hlýt að láta í ljós ánægju mína yfir því, að ríkisstj. skuli hafa látið af einstrengingslegum hugsunarhætti í þessum efnum, sem hún hélt mjög fram fyrir nokkrum árum, þó að ég geri mér að sjálfsögðu ljóst, að það komi ekki til af góðu. En ég vildi þó í sambandi við það, sem hæstv. sjútvmrh. sagði um ákvæði 1. gr., að þau gætu skoðazt sem stuðningur við þá, sem erfiðari aðstöðu hafa, láta í ljós þá skoðun mína, að sá stuðningur, sem í þessu er fólginn, sé ekki nægjanlegur. Ég vil minna á brtt., sem lögð var fram í hv. Nd. á þskj. 395, þar sem gert er ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram til viðbótar 10 millj. kr., sem verja skal til þess að greiða vinnslustöðvum, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu, vinnsluuppbætur á smáfisk, á tilteknar fisktegundir og fisk veiddan á vissum tímum árs eftir reglum, sem rn. setur að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna. Okkur ber til þess skylda, Íslendingum, að nýta vel öll okkar mið, og það er nauðsynlegt að uppörva þá, sem erfiðasta aðstöðu eiga í þessum efnum, eins og mér virtist raunar, að hæstv. ráðh. væri nú orðið ekki með öllu fráhverfur, eftir því sem fram kom í ræðu hans hér áðan. Í öðru lagi gerir þetta frv. ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram 33 millj. kr. á árinu 1965, sem verja skal til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Frv. gerir ráð fyrir því, að Stofnlánadeild sjávarútvegsins úthluti þessu fé til tiltekinna framkvæmda í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Í þessu sambandi virðist mér æskilegt, að það kæmi hér skýrt fram, hvernig þær reglur hafa verið, sem þessu fé hefur verið úthlutað eftir, því að lagaákvæði um þetta voru með sama hætti í fyrra og nú er gert ráð fyrir í þessu frv. Það er fullyrt, að þessi úthlutun muni hafa farið fram í beinu hlutfalli við framleiðslumagn og ef það er rétt, væri æskilegt, að hæstv. ráðh. vildi staðfesta það, því að þá eru þessar bætur með nokkuð öðrum hætti en orðalag frv. og l. frá í fyrra gæfu tilefni til að ætla. Ef þetta fé er veitt án tillits til þess, hvort sérstakar ráðstafanir eru gerðar til þess að auka framleiðni og bæta rekstrarskilyrði, er hér um að ræða hreinan framleiðslustyrk, hreinar uppbætur, sem eru þá bein afleiðing af þeirri dýrtíð og þeim aukna tilkostnaði, sem orðinn er við framleiðsluna og þá er rétt og æskilegt, að menn geri sér grein fyrir því, því að þá þarf auðvitað annað fé til þess að auka framleiðni og gera sérstakar ráðstafanir til bættrar framleiðslu, því að sama féð getur ekki bæði verið uppbót vegna aukins rekstrarkostnaðar og líka styrkur til ákveðinnar framleiðslu. Enn fremur er þess að geta í sambandi við þetta, að ákvæði þessarar gr. ná aðeins til frystihúsanna og frystiiðnaðarins. Mér er ekki grunlaust um, að það væri hreint ekki síður ástæða til þess að veita saltfiskverkendum og sérstaklega skreiðarverkendum stuðning af þessu tagi, eins og málum er nú háttað. Að vísu hefur orðið talsverð verðhækkun á saltfiski, eins og hæstv. ráðh. gerði hér að umræðuefni áðan, en það hefur líka orðið á freðfiskinum, sem þó er talinn - og sjálfsagt með réttu - þurfa þá aðstoð, sem hér er gert ráð fyrir. En í þessu sambandi væri mér forvitni á að heyra frá hæstv. ráðh. hérna á eftir, hvernig reglur um úthlutun þessa fjár hafa verið. Ég skal ekki ræða mikið um ákvæði 3. gr., sem fjallar um bætur vegna aflabrests til togaranna. Þetta miðast við úthaldstíma. Þetta eru sams konar ákvæði og voru í fyrra, ef ég man rétt og vissulega hef ég ekkert við það að athuga. Að sjálfsögðu minnir það mann á, að það er orðið fyllilega tímabært að taka vandamál togaranna til alvarlegrar meðferðar. Ég vil þó, fyrst ég nefni þetta, vara við því að hugsa sér, að veiðar í landhelgi gætu verið einhver lausn á vandamálum togaranna. Við höfum atvinnutækin til þess að nota þau við þau skilyrði, sem þau henta til og bátarnir eru einfærir um að nýta þau mið, sem þar er um að ræða og til þess þurfum við ekki togarana. Þeir eru ekki gerðir til þess að fiska upp í landsteinum. Þeir eru úthafsskip, sem eru fyrir fjarlæg mið og væri auðvitað mikil þörf á því og mjög æskilegt, að gerðar yrðu meiri ráðstafanir til þess að finna hentug mið fyrir togarana. Þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., kosta 55 millj, kr., eftir því sem segir í aths. 22 millj, er gert ráð fyrir, að ráðstafanir samkv. 1. gr. kosti, og 33 millj. samkv. 2. gr., og þegar til þessara peninga á að taka heyrist ekkert nema tómahljóð í kassa hæstv. fjmrh. Þetta er mun einkennilegra, þegar þess er gætt, sem hæstv. ráðh. nefndi hér áðan, að þær ráðstafanir af þessu tagi, sem í fyrra voru gerðar, kostuðu 95–100 millj. og sá tekjustofn, sem til þeirra var ætlaður, 21/2 % hækkun á söluskatti, er enn í gildi, eins og raunar segir í aths. við frv., að „nú fellur niður greiðsla ríkissjóðs á þeirri 6% hækkun fiskverðs, sem var í ársbyrjun 1964, og það 43 millj. kr. framlag til framleiðniaukningar og annarra endurbóta, sem greitt var á árinu 1964.“ - En í millitíðinni hefur þá þeim tekjustofni verið ráðstafað í aðra farvegi og raunar ekki aðeins þeim, í millitíðinni minnumst við skattheimtunnar frá því í sumar og við minnumst 2% hækkunar á söluskattinum enn á ný, nú fyrir skemmstu, í desembermánuði. En ekkert dugir. Allt er sagt vera galtómt. Og þá stóð hæstv. ríkisstj. frammi fyrir því, eins og hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að velja á milli þess að skera niður útgjöld eða leggja á nýja skatta. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi ekki fundizt það árennilegt að ætla að fara að leggja enn á nýja skatta og hækka þá, og get vel skilið það. Tímarit Seðlabankans, Fjármálatíðindi, hafði í vetur birt ritstjórnargrein um skattheimtuna og var ekki annað sjáanlegt, en höfundi þeirrar ritstjórnargreinar fyndist nóg um þá skattheimtu, sem orðin var í landinu. Þá var hitt, að minnka útgjöldin. Og þá er hnífnum brugðið einu bragði á allar opinberar framkvæmdir og þær minnkaðar um fimmtung, 20%. Það er allt lagt að líku, allt skorið niður og ekkert val af neinu tagi fer fram milli þess, sem er bráðnauðsynlegt og hins, sem kannske frekar gæti beðið. Slik ráðstöfun er að mínum dómi algerlega fráleit. Það getur vel vérið, að ástæða sé til að minnka framkvæmdir á einhverjum tíma og jafnvel að minnka opinberar framkvæmdir. En það er alveg víst, að ef það á að gerast með einhverjum skynsamlegum hætti þjóðinni að skaðlausu, verður að fara fram val milli þess, sem nauðsynlegra er og hins, sem frekar mætti biða, heldur en bregða hnífnum jafnt á það allt í einu. En þar að auki get ég ekki fallizt á, að niðurskurður opinberra framkvæmda sé eðlilegur, fyrr en eyðslan hefur verið athuguð. Fjárl. hafa á undanförnum árum hækkað meira en allt annað, og er þá mikið sagt, því að allt verð og peningatölur hafa verið á fleygiferð upp á við. Fólki ofbýður algerlega peningaausturinn, ekki í framkvæmdirnar fyrst og fremst, heldur í eyðsluna. Trúin á ráðdeild í opinberum fjármálum er að fara eða jafnvel þegar farin forgörðum og slíkt hefur sínar afleiðingar fyrir efnahags- og atvinnulífið og þjóðlífið allt. Það, sem höfðingjarnir hafast að, það ætla hinir, að sér leyfist einnig, eins og kunnugt er. Ég geri ráð fyrir því, að við séum öll sammála um það, að stórfelld verkefni bíða fram undan í opinberum framkvæmdum. Við höfum orðið alvarlega vör við þau verkefni, sem fram undan eru í vegamálum og samgöngumálum, nú á undanförnum vikum, þegar vegáætlunin hefur verið til meðferðar og við höfum komizt að raun um, hversu skammt það fé hrekkur, sem þar er til ráðstöfunar. Við gerum okkur sjálfsagt öll ljóst, að skólamálin gera til okkar meiri kröfur, en jafnvel nokkru sinni fyrr, vegna örrar fjölgunar ungu kynslóðarinnar og breyttra aðstæðna á ýmsan hátt. Verkefni okkar í hafnarmálum eru alkunn og að undanförnu hafa sjúkrahúsmálin og þau verkefni, sem á þeim vettvangi eru fram undan, verið mjög til umr. og ég minnist þess fyrir skömmu, að hæstv. heilbrmrh. flutti skýrslur um þau mál, sem sýndu í glöggum tölum þau verkefni, sem þar bíða fram undan. Það er skoðun mín, að þjóðin vilji ekki, að þessar framkvæmdir séu skornar niður við trog, til þess að hægt sé að halda eyðslunni áfram. Þjóðin vill raunverulega leggja mikið á sig, ef hún trúir því, að það, sem hún leggur af mörkum, sé notað af ráðdeild til þeirra verkefna, sem nauðsynleg eru, eins og þeirra, sem ég var aðeins að nefna. En þjóðin verður að hafa trú á því, að peningunum sé ráðstafað af ráðdeild, og þá trú hefur hæstv. núv. ríkisstj. ekki tekizt að skapa og hún verður ekki sköpuð með því að bregða hnífnum, eins og hér á að gera, á allar opinberar framkvæmdir í landinu í efnu lagi. Þeim aðförum vil ég harðlega mótmæla.



Herra forseti. Þegar það frv. er athugað, sem hér er til umr., þá vekur það strax athygli, að grg., sem frv. fylgir, hefur að geyma í raun og veru sýnu mikilvægari boðskap en sjálf efnisatriði frv., þ.e.a.s. þann, að hæstv. ríkisstj. hafi ákveðið að skera niður um 120 millj. kr. fjárveitingu til verklegra framkvæmda, sem hafi verið lögbundnar með samþykkt fjárl. og notfæra sér þannig þá einstæðu neyðarheimild, sem hún lét stuðningslið sitt veita sér, til þess að hafa að engu mikilvægar ákvarðanir Alþingis og í raun og veru svipta það fjárveitingavaldinu að verulegu leyti. Hér er því í rauninni um að ræða tvö málefni, þ.e.a.s. annars vegar efnisatriði þessa frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins og hins vegar tilkynningu hæstv. ríkisstj. um niðurskurð verklegra framkvæmda, sem stendur ekki nema að takmörkuðu leyti í sambandi við fyrra málefnið. En bæði þessi málefni eiga þó eitt algerlega sameiginlegt, þ.e.a.s. að þau staðfesta hvort á sínu sviði uppgjöf hæstv. ríkisstj. og ráðþrot á því að stýra efnahagsmálum þjóðarinnar á þann veg, sem hún hafði með mörgum og hátíðlegum svardögum lýst yfir að hún mundi gera, þegar hún tók við völdum í landinu. Afnám allra uppbóta og styrkja, hverju nafni sem nefnist, var kjörorðið í þá daga. Atvinnuvegunum skyldi skapaður traustur og heilbrigður grundvöllur, slíkur að þeir yrðu reknir án nokkurs styrkjakerfis, sem talið var að væri ein höfuðmeinsemd þjóðfélagsins. Öll mismunun milli einstakra greina atvinnurekstrar í formi styrkja var sérstaklega fordæmd sem óalandi og óferjandi, og frelsið skyldi eitt ríkja, þ.e.a.s. frelsi til að lifa og deyja, eftir því sem lífsmáttur hverrar atvinnugreinar reyndist duga til í þessu nýja, frjálsa efnahagskerfi, sem átti að skapa. Það þarf ekki mörg orð um það að hafa, hvernig farið hefur um framkvæmdir þessara svardaga, þessarar grundvallarstefnuyfirlýsingar ríkisstj. Nauðug eða viljug hefur hún í stöðugt ríkara mæli viðurkennt, að stefna hennar var óframkvæmanleg og á valdatíma þessarar ríkisstj. hafa síðan uppbætur og styrkir í ýmsu formi verið teknir upp svo að segja í hverri einustu grein útflutningsatvinnuveganna, sjávarútvegs og landbúnaðar og nú í dag hefur gamla uppbóta– og styrkjafarganið, sem svo var oft nefnt, náð slíku umfangi, að það hefur sjaldan eða aldrei verið stærra í sniðum. Og þetta hefur gerzt á því tímabili, sem hefur árlega fært útflutningsatvinnuvegunum í flestum greinum stórhækkandi markaðsverð og aflabrögð hafa farið stórbatnandi ár frá ári, a.m.k. þegar á heildina er litið. En það er hvort tveggja, að aflabrögð í einstökum greinum sjávarútvegsins og eins frá ári til árs í heild láta ekki stjórnast af hagfræðiformúlum og þó ekki síður hitt, að verðbólgustefna viðreisnarstjórnarinnar hefur verið drjúg við það að hrifsa jafnharðan ávinninginn, sem sjávarútvegurinn hefur haft af síbatnandi markaðsverði afurðanna. Því er það, að því verður ekki á móti mælt, að þrátt fyrir undangengin góðæri er þörf á ríkisafskiptum í formi styrkveitinga og uppbóta í einstökum greinum útvegsins til viðbótar þeim hundruðum milljóna, sem varið er nú til niðurgreiðslu á vöruverði og þá raunverulega um leið eru styrkir til útflutningsatvinnuveganna, þar sem niðurgreiðslurnar lækka það kaupgjald, sem ella þyrfti að greiða. Hitt er svo annað mál, hvort þær uppbætur, sem ákveðnar eru með þessu frv., svara þeim tilgangi að tryggja rekstur og örva framleiðslu þeirra greina útflutningsatvinnuveganna, sem hér ræðir um, eða hvort þær eru nauðsynlegar í öllum tilfellum. Með þessu frv. er lagt til, að teknar verði upp sérstakar bætur, 25 aurar á kg, á línu- og handfærafisk á yfirstandandi ári. Slíkar uppbætur verður að mínu viti að skoða sem eðlilegar og nauðsynlegar ráðstafanir til þess að halda uppi atvinnu og nýta framleiðslutækin. Það má segja, að síðari hluta árs og nokkuð fram yfir áramót árlega séu veiðar með línu nálega eina veiðiaðferðin, sem fært getur verulegan afla að landi, þegar síldveiðum og veiðum togara sleppir. Hitt er lika reynslan, að veiðar með línu eru tiltölulega kostnaðarsamar og skila tæpast þeim arði og erfiðislaunum til útgerðarmanna og sjómanna sem aðrar veiðiaðferðir. Þegar á þetta er litið, verða þær uppbætur á fiskverðið, sem hér eru áformaðar, síður en svo taldar til ofrausnar. Miklu fremur mætti telja, að uppbæturnar á þessu sviði hefðu þurft að vera hærri, til þess að það næði því markmiði að tryggja vinnslustöðvunum aukið hráefni og nýta vinnuafl á þeim árstíma, þegar þörfin er einna brýnust. Sérstaklega á þetta þó við þá landshluta, sem nú um skeið hafa fyrst og fremst farið varhluta af undanförnum góðærum til sjávarins vegna breytinga á fiskgengd, þ.e.a.s. Norðurland og Vestfirði að verulegu leyti. Aðstoð í einhverju formi til þess útvegs og þá ekki siður til fiskvinnslustöðvanna á þessum slóðum er orðin vafalaus nauðsyn, ef ekki á verr að fara en orðið er og atvinna og nýting framleiðslutækja á ekki að dragast saman og sjávarþorpin eyðast af fólki í verulegum mæli. Uppbæturnar á línu- og færafiskinn koma þess vegna í fullar þarfir gagnvart þessum útgerðarsvæðum, en eru hins vegar svo smávaxnar, að það verður að teljast harla vafasamt, að þær hafi afgerandi áhrif til örvunar atvinnulífsins. Þá er í frv. gert ráð fyrir 33 millj. kr. styrk til frystihúsanna og er kallað, að sá styrkur sé til framleiðniaukningar. Þetta mun þó engan veginn vera svo, því að þessum styrk hefur verið úthlutað til frystihúsanna algerlega án tillits til þess, hvort um nokkrar framleiðnibreytingar hefur verið að ræða á rekstri frystihúsanna, og að engu leyti verið eftir því gengið, að þessu fé væri varið til þess að bæta framleiðsluna eða reksturinn að nokkru leyti. En hér er farið að eins og var gert á s.1. ári, en þá nutu einnig fiskvinnslustöðvar, sem vinna skreið og saltfisk, þessa styrks, en eru nú sviptar honum. Þetta verður að teljast næsta einkennilegt, sérstaklega hvað skreiðinni viðvikur eins og kom reyndar fram hér hjá hæstv. sjútvmrh., þar sem verðlag á skreið hefur ekki hækkað, svo að neinu nemi, a.m.k. á árabilinu frá 1963–1964 eða á því tímabili, sem hér er raunverulega um að ræða, þ.e.a.s. að markaðsverðshækkunin á skreið hefur á þessu tímabili verið innan við 1%, en á sama tíma um 9% á afurðum frystihúsanna og verður það því að teljast furðulegt, að á sama tíma og haldið er áfram greiðslunum til frystihúsanna, skuli styrkurinn til þessarar greinar fiskvinnslunnar, sem ekki hefur fengið neinar hækkanir á markaðsverði, tekinn af, á sama tíma og honum er haldið áfram fyrir frystihúsin. En það er líka alveg rétt, sem kom hér fram hjá hæstv. ráðh., að verðlag aftur á saltfiski hefur hækkað einna mest af þeim framleiðslugreinum, sem hér er um að ræða, eða sennilega um 11-12% frá árinu 1963–1964. En varðandi þetta frumvarpsákvæði um frystihúsin er það að segja, að það hafa ekki verið lagðar fram neinar sannanir fyrir því, að frystihúsin almennt séu svo á vegi stödd, að þau þarfnist slíkra styrkja. Þvert á móti hefur verið um svo miklar verðhækkanir að ræða á afurðum frystihúsanna, að það verður að teljast ólíklegt, að þau séu styrkja þurfi, þegar á heildina er litið. Og eins og ég sagði áðan, hefur verið um að ræða a.m.k. 8–9% hækkun á afurðunum og ef borin eru saman árin 1963 og 1964, kemur í ljós, að frystihúsin hafa aukið framleiðslu sina á sama tíma um kringum 20%, þannig að nýting fjárfestingar hefur batnað verulega á þessu tímabili og kemur það þeim að sjálfsögðu til góða. Heildar verðmætisaukning í framleiðslu frystihúsanna hefur frá árinu 1963–1964 aukizt um röskar 200 millj. kr. Á því ári, sem nú er að liða, hefur verð á afurðum frystihúsanna enn þá farið stórkostlega hækkandi og virðist allt benda til þess, að verðhækkunin á þessu ári verði sízt minni en hún var á tímabilinu frá 1963– 1964. Þannig er það nú t.d. kunnugt, að nú ekki alls fyrir löngu hafa verið undirritaðir verzlunarsamningar við Sovétríkin um sölu á frystum fiskflökum, þar sem ákveðin er 10% hækkun. Og þó að þar sé ekki að vísu nema um hluta af afurðunum að ræða, bendir það þó ótvírætt til, hver þróunin muni verða nú á þessu ári. En þegar þess er svo gætt, að það mun láta nærri að 1% verðhækkun afurða geti borið uppi 5% kauphækkun, ef ekki kemur til annar aukinn tilkostnaður, þ.e.a.s. 5% kauphækkun til starfsfólksins í frystihúsunum sést, að hér er ekki um neinar smávægisbreytingar að ræða, enda er það vitað bæði af reikningum frystihúsa, sem rekin eru af opinberum eða hálfopinberum aðilum og öðrum heimildum, að frystihús, sem eru rekin við sæmileg skilyrði, fyrst og fremst hvað hráefnisöflun snertir, hafa ágæta afkomu og jafnvel verulegan hagnað af rekstrinum. Stórfelldar yfirborganir á fiskverði á þeirri vertíð, sem nú stendur yfir, benda óneitanlega líka í sömu átt. Ég held þess vegna, að hér þurfi að koma til miklu haldbetri skýringar á nauðsyn almennra styrkja til frystihúsanna en þær, sem hefur orðið vart í umr. um þessi mál hér á hv. Alþ., og það nægi ekki, að hæstv. sjútvmrh. fullyrði um þessa hluti án þess að draga fram nokkrar röksemdir máli sínu til stuðnings. En það, sem ég nú hef sagt um þetta, sannar þó auðvitað engan veginn, að öll frystihús í landinu séu fullkomlega sjálfbjarga, svo mismunandi skilyrði sem þau eiga við að búa. Smá og vanbúin frystihús á aflaleysissvæðunum eru auðvitað hér alveg sér á blaði og þarfnast vafalaust aðstoðar og sízt minni en verið hefur. Mér sýnist því nauðsynlegt, að svo verði hér um hnútana búið, að þær fjárupphæðir, sem veittar eru til styrktar rekstri frystihúsanna, renni þangað, sem þörfin er fyrir, en verði ekki aðeins og jafnvel fyrst og fremst aukinn gróði þeirra, sem eru þegar fullfær um að skila góðum rekstri. Ég teldi því, að það væri eðlilegt verkefni þeirrar n., sem þetta mál fær til meðferðar, að athuga um breyt. á frv. í þessa átt. Það hefur verið bent á það í umr. um þetta frv., að ekki væri síður þörf á styrkjum til framleiðniaukningar í öðrum greinum fiskiðnaðar, en frystiiðnaðarins og þar tiltekin t.d. saltfiskverkun og skreiðarverkun. Ég vildi bæta við þær ábendingar, að ég teldi aðstoð í þessum efnum til saltsíldarframleiðslu mjög koma til greina. Verulegar umbætur í þeirri mikilvægu framleiðslu hafa átt sér stað og munu verða, þar sem þessi atvinnugrein er svo á vegi stödd, að hún sé nokkurs megnug. Hitt er þó líka ljóst, að á þeim svæðum, þar sem veiði hefur alveg brugðizt, eins og fyrir Norðurlandi á s.1. sumri, eru litlir og víðast engir möguleikar til þess að ráðast í nokkrar umbætur, hversu nauðsynlegar sem þær eru. Ofan á mikil töp, sérstaklega á s.1. ári, munu því þeir erfiðleikar bætast ofan á aðra hjá t.d. þeim 40 söltunarstöðvum, sem starfandi eru á Norðurlandi og báru því nær ekkert úr býtum nema tapið á s.1. vertíð, að þær verða verr búnar en aðrar á komandi vertíð hvað alla tækni snertir, nema til komi sérstök fyrirgreiðsla, sem þó virðist ekki liggja á lausu. Virðist mér, að hér sé um nærtækara verkefni að ræða en að styrkja arðvænlegan rekstur frystihúsanna. Varðandi sjálf frumvarpsákvæðin vil ég svo aðeins bæta því við, að á s.1. 5 árum, þ.e.a.s. frá 1959, hefur heildarútflutningurinn vaxið að verðmæti, miðað við krónutölu, úr 1.059 millj. kr. í 4.776 millj. kr. Verðmætisaukningin á þessu tímabili er því 3.717 millj. kr. eða um 350%. En miðað við fast gengi er aukningin á árunum frá 1959 um 71% á útflutningnum. Það er vissulega fullkomið íhugunarefni, að það er við þessi skilyrði, sem hæstv. ríkisstj. hleypur endanlega frá öllum svardögum og yfirlýsingum um það, sem hún kallaði heilbrigðan og traustan grundvöll atvinnuveganna fyrir 5 árum. Og það er við þessi skilyrði, sem hún grípur til dæmalausra neyðarráðstafana þeim til hjálpar. Ég held, að þyngri dóm sé ekki unnt að kveða upp um hvort heldur er stefnuna, sem mörkuð var með viðreisninni, né framkvæmd hennar. Eins og hér hefur komið fram, notar ríkisstj. nú tækifærið til þess að játa á sig fullkomið getuleysi til þess að halda uppi eðlilegum og áður lögboðnum framkvæmdum í landinu og ónýtir nú með einfaldri tilkynningu í grg. þessa frv. þær ákvarðanir, sem hv. Alþ. hefur tekið í þeim efnum. Þrátt fyrir hækkanir tolla og skatta á einu ári um 1 milljarð kr. eða meira fórna hæstv. ráðh. upp höndum hér á hv. Alþ. og segja: Við áttum engin úrræði til þess að halda atvinnuvegunum gangandi og greiða starfsmönnum lítilfjörlega kauphækkun, önnur en þau að skera niður öll framlög til framkvæmda um 1/5 hluta eða að öðrum kosti hækka enn skatta um hundruð milljóna ofan á allar fyrri hækkanir. Bæði við afgreiðslu fjárl. og við umr. um söluskattshækkunina vöruðum við þm. Alþb. við afleiðingum af þeirri verðbólgustefnu og skattahækkanastefnu og eyðslustefnu, sem þá var fylgt og nú er að sýna sig í verki. Við lögðum áherzlu á, að höfuðnauðsyn væri á því, að ríkisstj. efndi ekki aðeins bókstaf, heldur og einnig anda júní-samkomulagsins við verkalýðshreyfinguna um stöðvun verðbólgunnar. Þess vegna bæri að forðast að leggja á nýja verðhækkunarskatta, sem hlytu að leiða til þess, að verðbólguhjólið tæki að snúast á ný. Þess vegna bæri ríkisstj. og hv. Alþ. að afgreiða sparnaðarfjárlög fyrir yfirstandandi ár og ráðast í niðurskurð á eyðsluliðum fjárl., eftir því sem unnt reyndist. Ef það dygði ekki til, bentum við á, að óráðstafað væri á þriðja hundrað millj. kr. af greiðsluafgangi fyrri ára, þ.e.a.s. af því fé, sem ofheimt hefði verið af almenningi á síðustu árum og ekki hefði enn verið ráðstafað. Við bentum á, að sjálf skattheimtuaðferðin leiddi til aukinnar fjárþarfar ríkisins og rýrði möguleika atvinnuveganna til þess að standa undir eðlilegum og óhjákvæmilegum launahækkunum til almennings. En þessar aðvaranir komu fyrir ekki. Ríkisstj. lét allar okkar aðvaranir sem vind um eyrun þjóta, en laumaði hins vegar inn í fjárl. neyðarheimild sér til handa til þess að taka fjárveitingavaldið af hv. Alþ., að því leyti sem við kemur framlögum til verklegra framkvæmda, því að þær voru það eina, sem hún gat hugsað sér að skerða. Mér þykir það því koma úr hörðustu átt nú, þegar hæstv. sjútvmrh. fullyrðir, að við stjórnarandstæðingar hefðum ekki bent á nein úrræði önnur en þau, sem ríkisstj. telur nú fært að beita. Um sjálfa framkvæmd niðurskurðarins er svo það að segja, að hún er öðrum aðferðum hæstv. ríkisstj. samboðin. Með 20% lækkun allra framkvæmdaliða án nokkurs mats á hverri einstakri framkvæmd, nauðsyn hennar eða yfirleitt möguleikum til þess að skera hluta hennar niður, er auðvitað algerlega um óraunhæfa aðferð að ræða til sparnaðar og kom það reyndar fram í ræðu hæstv. sjútvmrh., að hann teldi, - og ég held, að hann geri það með réttu - að í raun og veru væri hér um hreina skuldasöfnun að ræða, því að hann sagði, að réttara væri raunverulega að tala um, að framkvæmdum væri frestað, heldur en að talað væri um að skera framkvæmdir niður og þetta er auðvitað alveg rétt. Í mjög mörgum tilfellum er hér í raun og veru bara um hreina skuldasöfnun í einhverju formi að ræða. En í öðrum tilvikum verður svo sjálfsagt um það að ræða, að alveg óhjákvæmilegar framkvæmdir tefjast og verða dýrari en ella. Ef raunverulegur sparnaður í verklegum framkvæmdum hefði átt að eiga sér stað, varð auðvitað að koma til alveg nýtt mat fjvn. og siðan hv. Alþingis sjálfs á öllum framkvæmdaliðum. En hér er ekki um neitt slíkt hirt. Stefnan virðist mörkuð af því einu, hvernig hæstv. ríkisstj. telur sig geta flotið yfir næstu ófæru, þó að hún sjálf hljóti að sjá og finna, að aðrar og meiri eru fram undan, ef svo er haldið fram sem horfir. Það væri t.d. fróðlegt að fá að heyra um það, hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst mæta fyrirsjáanlegum kauphækkunum, m.a. til opinberra starfsmanna, umfram þær, sem nú eru orðnar og gert er ráð fyrir að verði mætt með niðurskurðinum, eða má ef til vill búast við því, að enn verði gripið til frekari niðurskurðar síðar á þessu ári, þegar kauphækkanir eru komnar til framkvæmda? Það má svo sjálfsagt ekki minna vera en við, sem teljumst hér fulltrúar þeirra kjördæma, þar sem atvinnuleysi og kreppuástand hefur verið ríkjandi að undanförnu, að við þökkum hæstv.. ríkisstj. umhyggju hennar fyrir umbjóðendum okkar í sambandi við niðurskurð verklegra framkvæmda, því að það virðist ekki ætlunin að taka neitt tillit til þess, að mestur vandinn í ýmsum landshlutum er sá að skapa þar fullnægjandi atvinnulíf. Niðurskurðurinn bitnar því af margföldum þunga á okkar fólki. Það verður ekki aðeins að þola eins og aðrir það margvíslega óhagræði og skaða, sem minnkaðar framkvæmdir leiða af sér fyrir þá, sem þeirra eiga beint að njóta, heldur líka minnkandi atvinnu ofan á það. Niðurskurðurinn, eins og hann virðist eiga að framkvæmast, er því að mínu viti alveg sérstakt tilræði við þau byggðarlög; sem búa nú við ófullnægjandi atvinnu eða jafnvel nær algert atvinnuleysi.



Herra forseti. Þeir flokksbræður, hæstv. félmrh. og hv. 12. þm. Reykv., fluttu hér ræður við þessa umr. í fyrradag, þar sem þeir gagnrýndu till. okkar minnihlutamanna. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessar ræður. Mér þótti heldur litið fara fyrir röksemdum í þeim, enda varla við því að búast, eins og þessi mál horfa við nú. Það er eitt lítið dæmi um rakafátækt þessara hv. ræðumanna, að hæstv. félmrh. fann sér það ekki sízt til að fetta fingur út í það, að í minni ræðu hafði ég sagt, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki sem skyldi staðið við júní samkomulagið. Um þetta ræddi hæstv. ráðh. nokkuð og mér skildist á gagnrýni hans, að hann telji þetta orðalag miður heppilegt, ef ekki rangt frá siðrænu sjónarmiði og hann hefði talið, að hér hefði átt að segja það, sem í þessu fælist, beinum orðum, að ríkisstj. hafi svikið júní samkomulagið. Ég skal nú ekki fjölyrða um þetta í sjálfu sér, en um alger svik í júní samkomulaginu talaði ég ekki. Það verður þá að vera dómur hæstv. ráðh. og ég geri ekki þann dóm að mínum dómi alveg án fyrirvara. En þetta var aðeins dæmi, sem bendir til rakaskorts þeirra hv. ræðumanna, sem ég gat hér um. Hæstv. ríkisstj. lofaði því að létta fátækum íbúðabyggjendum vaxtabyrðina og haga lánskjörum í samræmi við greiðslugetu þeirra. Þetta er vert að hafa í huga, þegar það er athugað, að fram til þessa tíma hafa menn, sem tekið hafa lán hjá húsnæðismálastofnuninni, orðið að endurgreiða lánsfjárhæðina rúmlega tvöfalda til baka, en framvegis samkv. frv. eiga lántakendur að endurgreiða sömu upphæð nærri sjöfalda. Þetta þykir mér ástæða til að leggja áherzlu á. Þannig eru þá efndirnar í þessu efni. Bæði hæstv. félmrh. og hv. 12. þm. Reykv., en hann er formaður húsnæðismálastjórnar, gerðu þetta atriði að umtalsefni. Og þeir vildu báðir gera lítið úr þessari sjöföldun endurgreiðslna og töldu, að sú aukning á byrðinni væri í rauninni ekki þung eða mundi ekki reynast þung. Og þeir færðu sömu rök fyrir máli sínu, að hækkuð vinnulaun mundu á komandi tímum fylgja hækkaðri vísitölu. Ég vil í þessu sambandi benda á, að þessi afsökun þeirra byggist á algerlega rangri forsendu. En forsendan er sú, að vinnulaun hafi ekki hækkað að undanförnu, þar eð þau hafi ekki verið í tengslum við vísitölu, en eigi eftirleiðis að hækka. Sannleikurinn er auðvitað sá, að vinnulaun hafa farið hækkandi með aukinni dýrtíð á undanförnum árum, eins og verða mun í framtíðinni. Í því efni er ekki um neinn mismun að ræða, en á þeim mismun hljóta hv. ræðumenn að hafa byggt afsökun sína. Eftir stendur þá óhaggað, að greiðslubyrðin í stað þess að tvöfaldast á nú eftirleiðis að sjöfaldast, svo framarlega sem gert er ráð fyrir sama verðbólguvexti framvegis og verið hefur að undanförnu. Hv. 12. þm. Reykv. ræddi nokkuð þá till: minni hl. n. að hækka lánin úr 280 þús. Hann virtist telja þær till. fráleitar. Hann gerði sig meira að segja sérlega ábyrgan á svip og alllandsföðurlegan í rómi, þegar hann hneykslaðist á því ábyrgðarleysi, sem kæmi fram í slíkum till. Mig minnir, að hann hafi í þessu sambandi talað um óskhyggju, en það kann að vera misminni. Hann spurði: Hvar á að taka þetta fé, eða ætlast flm. brtt. til þess, að lánum verði fækkað að sama skapi sem þau hækka? Og það var helzta leiðin, sem mér virtist hann sjá. Ef að því ráði yrði horfið að hækka lánin, þá yrði að fækka þeim um leið, og það taldi hann ekki æskilegt, og það teljum við minnihlutamenn áreiðanlega ekki æskilegt heldur. En það er rétt að athuga það, hvaða fúlgu er hér um að ræða. Hér er um að ræða upphæð, sem mun nema nálægt 20 millj. kr. Stærri er nú upphæðin ekki til þess að geta hækkað lánin úr 280 þús. í 300 þús. eða 310 þús., eins og við leggjum til. Þetta er allt og sumt, svo að það er ekki furða, þótt hv. þm. sjái enga færa leið út úr slíkum vanda. Ég skal ekki tefja tímann með því að telja upp þær leiðir, sem ég sé, en ég skal fúslega benda þessum þm. á 10–20 leiðir út úr þessum vanda, 10–20 leiðir til þess að afla þessara 20–25 millj. kr. í góðu tómi. Hitt ætti okkur öllum að vera ljóst, að með þeirri fjáröflun, sem nú hefur verið gerð, er ekki vandinn leystur á neinn hátt. Það verður áframhaldandi að leita að nýjum úrræðum til fjáröflunar alveg á næstunni, því að ef vel á að fara, verður að síauka það fjármagn, sem húsnæðismálastjórn hefur til ráðstöfunar. Þetta hygg ég, að öllum geti verið ljóst. Ég skal ekki fara frekar út í ræður þeirra, sem andmæltu okkar brtt. Hæstv. félmrh. skar þær allar niður með tölu í ræðu sinni og lagði það til án þess að blikna eða blána, að þær yrðu allar felldar hér í hv. deild. En það var eitt að lokum í ræðu hæstv. félmrh., sem ég vil aðeins drepa á og það var hans athyglisverða yfirlýsing um, að ríkisstj. hefði nú í athugun að vísitölubinda öll lán, sem veitt eru til langs tíma og hann boðaði það enn fremur, að vænta mætti lagafrv. um það efni bráðlega, ef ekki á þessu þingi, þá í byrjun næsta þings. Ef marka má þennan boðskap og um það leyfi ég mér ekki að efast, gefur hann beinlínis tilefni til þess, að verðtryggingu lána húsnæðismálastofnunarinnar verði frestað um sinn. Eða er nokkur ástæða til þess að binda klafann um háls þeirra efna minnstu nú þegar, en fresta þeirri aðgerð, þegar í hlut eiga hinir efna meiri? Það væri, eins og ég orðaði það í ræðu minni í fyrradag, að byrja á öfugum enda. Ýmsir hafa haldið því fram og e.t.v. með réttu, að verðtrygging allra innlána og útlána mundi góður hemill á verðbólgunni og þess vegna sé slík verðtrygging æskileg. Hvað sem um það er og það skal ég ekki ræða nú, er hitt víst, að vísitölubinding lána húsnæðismálastjórnar hefur engin minnstu áhrif til stöðvunar verðbólgunnar, ef hún ein er tekin út úr eða þau lán ein eru tekin út úr. Það er þess vegna gersamlega ástæðulaust frá því sjónarmiði að taka lán húsnæðismálastofnunarinnar út úr og verðtryggja þau nú, en láta önnur lán til langs tíma bíða. Mér fannst þessi yfirlýsing hæstv. félmrh. m.ö.o. styðja það, sem við höfum haldið fram hér, að ekki sé vert að svo stöddu að vísitölubinda að öllu leyti lán og vexti húsnæðismálastofnunarinnar. Hitt viðurkenni ég, að um leið og öll löng lán verði vísitölutryggð almennt og undantekningarlaust, mun ekki heldur óeðlilegt með öllu a.m.k., að lán húsnæðismálastjórnar fylgist þar með, en ég tel, að vísitölubinding þeirra lána eigi ekki að verða einum degi fyrr en annarra lána.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mikið og ætla ekki að blanda mér í þær með því að ræða um þau atriði, sem fram hafa komið í umr. yfirleitt, heldur kveð ég mér aðeins hljóðs til þess að gera stuttlega grein fyrir brtt., sem ég hef lagt fram ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. á þskj. 436. Till. gengur út á það, að í 7. gr. eftir setningunni „Húsnæðismálastjórn getur enn fremur veitt sveitarfélögum lán til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum“ - og þar leggur meiri hl. heilbr.- og félmn. til, að verði bætt við „Öryrkjabandalagi Íslands“, þá leggjum við til, að við þessar setningar bætist: „og einnig stjórn stúdentagarðanna til byggingar íbúða fyrir kvænta stúdenta“. Ég skal ekki eyða tímanum í það að gera hér grein fyrir nauðsyn þess að byggja slíkar íbúðir fyrir kvænta stúdenta, sökum þess að hv. alþm. er það mál kunnugt, því að fyrir nokkru var útbýtt hér í hv. Alþ. skýrslu frá nefnd stúdenta, sem um það mál fjallaði. Samkv. þeirri skýrslu kemur í ljós, að um 40% stúdenta við Háskóla Íslands eru kvæntir. Það liggur í augum uppi, að þessir kvæntu stúdentar þurfa að taka sér á leigu íbúðir og það er því ekki síður lausn á hinum almennu íbúðavandamálum að byggja þessa svonefndu hjónagarða, heldur en hverjar aðrar íbúðir, sökum þess að stúdentarnir taka að sjálfsögðu ekki annað húsnæði, á meðan þeir búa þar. Þess vegna virðist okkur flm. þessarar till. ekki óeðlilegt, að húsnæðismálastjórnin stuðli að byggingu hjónagarða með sama hætti og annarra íbúða í landinu og inn í þessa grein verði sett heimild um það, að húsnæðismálastjórn hefði heimild til þess að veita slík lán til stjórnar stúdentagarðanna. Okkur flm. er að sjálfsögðu ljóst, að þetta er í sjálfu sér engan veginn nægilegt til þess að tryggja það, að hægt sé að byggja þessa hjónagarða. Það verður að sjálfsögðu að finna aðrar leiðir til þess að tryggja það. En eigi að síður virðist okkur eðlilegt, að slíkar íbúðir gætu notið eðlilegrar lánsfyrirgreiðslu með sama hætti og aðrar íbúðir í landinu. Þar sem þessi till. er svo seint fram komin sem raun ber vitni, þykir mér eðlilegt að taka hana aftur til 3. umr. og leyfi mér að fara þess á leit við hv. heilbr.– og félmn., að hún taki til athugunar fyrir 3. umr., hvort hún gæti ekki mælt með þessari till. Ég sé nú ekki hv. formann heilbr.– og félmn. hér í salnum, en ég vildi leyfa mér að biðja hv. frsm. meiri hl. um að hlutast til um, að þetta verði hugleitt í n., áður en 3. umr. fer fram.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að tala almennt um þau mál, sem hér eru á dagskrá, húsnæðismálin, þó að margt mætti um þau segja og þau séu óefað meðal hinna merkustu mála, sem Alþingi hefur nú við að fást og fá mál snerti menn jafn almennt eins og þau. Þau mál eru mikið vandamál, það viðurkenna allir. Þau mál hafa verið mikið vandamál, sem hver ríkisstj. á fætur annarri hefur haft við að glíma og hefur yfirleitt ekki tekizt að leysa þar allan vanda, það skulum við líka viðurkenna. Og það er ákaflega hætt við því, að þessi mál verði vandamál framvegis, og kannske verður þetta eitt af þeim eilífðarmálum, sem við verður að glíma. Það er, hygg ég, bezt að ræða þessi mál af nokkurri hófsemi. Ég held, að það sé rétt að gera ekki of mikið úr þeim till., sem felast í þessu frv. og til bóta snúa. Ég held, að það sé sjálfsagt að viðurkenna þær. En ég held líka, að það sé mjög óvarlegt af formælendum þeirra till. að halda því fram eða láta að því liggja, að þar sé allur vandi þessara mála leystur. Það er hætt við því, að svo sé ekki og þau eigi eftir að koma til kasta Alþ. framvegis sem vandamál. En sem sagt, um þessi mál almennt ætla ég ekki að ræða, heldur er ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, sú, að ég vildi aðeins víkja hér að einni brtt., sem fyrir liggur frá hv. meiri hl. heilbr.– og félmn., en það er brtt. nr. 1 á þskj. 401. Sú brtt. er þannig vaxin, að ég vil ekki láta hana hér fram hjá mér fara án þess að óska eftir nokkrum skýringum á henni og gera við hana nokkrar aths. Ég vil þá fyrst leyfa mér aðeins með örfáum orðum að undirstrika það, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., að þessi brtt. mundi ekki vera á réttum stað, hún eigi ekki heima í sambandi við þá lagasetningu, sem hér er á döfinni, heldur ætti hún heima í sambandi við breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt. Ég tek nú alveg undir þessa skoðun. Og mér finnst það vera ákaflega einfalt mál, svo einfalt mál, að t.d. lögfræðingar, þó að þeir deili nú um margt, ættu varla að geta deilt í alvöru um það, að þessi brtt. á ekki heima sem breyting við lög um húsnæðismálastjórn. En í þessari brtt. er mælt svo fyrir, að það skuli miða eignarskatt við gildandi fasteignamat þrefaldað, eins og þar segir, en síðan bætt svo við: „Þetta gildir þó ekki fyrir þá skattgreiðendur, sem eiga lögheimili á sveitabæjum.“ Þessi brtt. snertir ekki neitt ákvæði í húsnæðismálastjórnarl. eða því frv., sem hér liggur fyrir. Hún er að vísu viðauki við það ákvæði í þeim l., sem segir, að 40 millj. kr. skuli lagðar til þessara mála úr ríkissjóði. En hún ætti því aðeins heima í sambandi við þessi lög, að það væri gert ráð fyrir því, að myndaður væri sérstakur sjóður, húsnæðismálasjóður og þessi aukni eignarskattur ætti beint í hann að renna. En enn augljósara er það, að hún á ekki þarna heima, vegna þess að hún fjallar um og breytir efni annarra l. sem sé l. um tekju– og eignarskatt. Þar er það alveg skýrt fram tekið, - það var í 19. gr. þeirra l., ég skal nú ekki fullyrða, að það sé í sömu gr. núgildandi tekju– og eignarskattsl., - en þar stendur skýrum stöfum, að eignarskattur skuli lagður á eða miðaður við virðingu fasteigna eftir fasteignamati. Ef þessi till. verður að lögum, væri hún að breyta þessu ákvæði í tekju– og eignarskattsl. og þess vegna á hún að vera breyting við þau lög. Þetta er, held ég, ákaflega einfalt og augljóst mál. Og það ætti nú að vera hægurinn hjá fyrir hv. meiri hl. félmn. og öllu heldur þó hæstv. ríkisstj., því að þótt þessi brtt. sé nú flutt í nafni félmn., er hún þess efnis að mér dettur ekki í hug, að meiri hl. félmn. hafi tekið hana upp hjá sjálfri sér, heldur geng ég út frá því, að hún sé runnin undan rifjum hæstv. ríkisstj., - þá ætti að vera hægurinn hjá, fyrst hæstv. ríkisstj. er nú áhugamál að koma fram þessari auknu skattheimtu, að koma henni að í sambandi við breytingu á tekju– og eignarskattsl., því að margbúið er að boða það, að það standi til að breyta þeim l., og ég vil í lengstu lög vænta þess, að ekki sé horfið frá þeirri fyrirætlan, enda hefur verið skýrt frá því í blöðum, að ég ætla, að till. um það efni hafi verið lagðar fyrir viðtalsnefnd verkalýðsfélaga, þannig að það má sjálfsagt vænta þess á þessu þingi, að það komi fram frv. til breytinga á l. um tekju– og eignarskatt. Og því þá ekki að gera þessa breytingu í sambandi við þau lög og ganga frá þessu með þeim hætti? Hæstv. félmrh. lét þess getið í sinni ræðu, að það hefði verið í ráði að lögleiða sérstakan fasteignaskatt til þess að standa undir þessum útgjöldum, en frá því hefði verið horfið. Það má fara ýmsar leiðir að sama marki. Það er horfið frá því að leggja á fasteignaskatt, en það er fundin þessi sérstæða leið að þrefalda fasteignamat á fasteignum til eignarskatts og á þannig að ná sama árangri. Þetta er að vísu nokkur orðalagsbreyting, en niðurstaðan verður kannske nokkuð svipuð að ýmsu leyti eins og það hefði verið lagður á sérstakur fasteignaskattur. Þarna er ekki gengið beint til verks, heldur farin krókaleið í skattheimtu. Það kann stundum að henta, en ekki er það nú viðfelldið, en hvað um það. Ég hef nú aðeins bent á þetta formlega atriði í sambandi við þessa brtt., en það hefði ekki verið ástæða til þess, að ég hefði farið að standa upp sérstaklega til þess, vegna þess að það hafði hv. 1. þm. Norðurl. e. bent á og rækilega rökstutt, að þessi brtt., hvað sem efni hennar liði, ætti ekki heima í sambandi við þetta frv. En það er af öðrum ástæðum, sem ég stóð upp, og það er vegna þess efnis, sem í þessari till. felst og ég vil ekki láta fram hjá mér fara, án þess að ég óski, eins og ég sagði áðan, skýringa á því, hvað felst í þessari brtt. og ef það felst í henni, sem ég ætla og augljóst virðist nú vera eftir orðalagi hennar, þá vil ég gera aths. við það. En í þessari brtt. segir, með leyfi forseta: „Til þess að mæta þessum útgjöldum skal miða eignarskatt við gildandi fasteignamat þrefaldað. Þetta gildir þó ekki fyrir þá skattgreiðendur, sem eiga lögheimili á sveitabæjum.“ Hér er um að ræða, eins og ég hef þegar sýnt fram á, breytingu á l. um tekju- og eignarskatt. En hér er enn fremur að ég ætla, farið inn á alveg nýja braut í skattamálum. Ég þekki þess ekki dæmi, að eignarskattur til ríkis sé misjafn eftir því, hvar skattgreiðendur eiga lögheimili. Ég þekki þess ekki dæmi. Og ég verð að draga. í efa, að þetta sé heppileg regla. Hitt eru dæmi um úr stóreignaskattsl. sællar minningar, að eignir voru metnar mismunandi til þess sérstaka eignarskatts eftir því, hvar þær voru, eignirnar og það getur út af fyrir sig verið réttlætanlegt, a.m.k. þegar um einn sérstakan skatt er að tefla, að meta eignir misjafnlega eftir því, hvar þær eru, þó að vitaskuld eigi fasteignamatið almennt að vera eftir því sníðið og við það miðað. En það var gert í sambandi við stóreignaskattsl., þá voru, eins og við vitum, fasteignir taldar á misjöfnu verði hér í Reykjavík og öðrum kaupstöðum og svo annars staðar. Hæstiréttur, sem um þetta fjallaði, hafði þau orð um þetta, ef ég man rétt, að það yrði ekki talið, að með þessum hætti væri skattþegnum mismunað svo, að það væri ástæða af þeim sökum að fella skattinn niður. En hann gaf það í skyn og það mátti kannske lesa milli línanna, að það hefði ekki mátt mismuna öllu meir, til þess að þetta stæðist. Nú er það auðsætt, að verðmæti eigna getur verið mjög mismunandi eftir því, hvar þær eru staðsettar. Það getur verið rétt hugsun í því að skattleggja þær mismunandi eftir því, þótt, eins og ég sagði áðan, fasteignamatið eigi auðvitað að vera við það miðað. En að fara inn á þá leið, sem hér er gert, að skattleggja eignirnar mismunandi eftir því, hvar eigendur þeirra eiga lögheimili, það finnst mér nokkuð einkennilegt og ég verð að segja eins og einu sinni var sagt: Er þetta hægt, Matthías? Þ.e.a.s., ef maður á heima hér uppi í Mosfellssveit, á stóreignir, fasteignir hér í Reykjavík, á kot uppi í Mosfellssveit og á þar lögheimili, þá á ekki að margfalda neitt fasteignamatið á hans fasteignum? Nei, hann á að greiða af einföldu. En maður, sem á lögheimili hér í Reykjavík, á náttúrlega að greiða af þreföldu fasteignamati þeirra eigna, sem hann á hér í Reykjavík, en líka, ef hann ætti jörð t.d. vestur í Strandasýslu, á hann að greiða af þreföldu fasteignamati þeirrar jarðar. Þetta finnst mér ákaflega einkennilegt. Ég hef að vísu ekki haft það mjög á orði, að stjórnarskráin setti skattlagningarvaldi löggjafans miklar skorður. Það hafa aðrir haft það meira á orði, en ég og dómstólarnir hafa hér komizt að þeirri niðurstöðu, að skattalög eða einstök ákvæði þeirra brytu í bága við stjórnarskrána. Og ég verð nú að segja, að miðað við þá dóma, sem hafa gengið í þeim málum, gæti maður látið sér detta það í hug, að svona skattlagningarreglur stæðust ekki gagnrýni dómstólanna. Annað er það, að jafnvel þó að þessi regla stæðist nú, held ég, að hún sé ekki skynsamleg. Ég held, að hún gæti freistað manna til þess að færa lögheimili sitt, en reglurnar um lögheimili hér hjá okkur eru ekki alfullkomnar. Það segir í l. um lögheimili, að þar skuli lögheimili manns vera, sem maður hefur bækistöð eða dvelst að jafnaði í tómstundum sínum og hefur persónulega muni sína, bækur og fatnað og því um líkt, þannig að það eru engin vandkvæði á því fyrir mikinn fasteignaeiganda hér í Reykjavík og atvinnurekanda hér í Reykjavík að flytja upp á eitthvert kot hér í nágrenni Reykjavíkur og komast þannig á sveitabæ og sleppa þannig við þennan aukaskatt. Ég er ekki að segja, að nokkur muni gera þetta, en þarna er opnuð leið, auðveld leið fyrir menn til þess að komast fram hjá þessu ákvæði og ég held, að þannig eigi lagaákvæði ekki að vera úr garði gerð, að þau gefi mönnum færi á þessu. Og í annan stað vil ég benda á það í sambandi við félög, að okkar ákvæði um það, hvar félög skuli eiga heima, eru ákaflega ófullkomin. Það segir um það t.d. í hlutafélagalögunum, að það skuli tekið fram í stofnsamningi, hvar heimili og varnarþing hlutafélagsins er, þannig að eftir orðum þeirra l. ráða stofnendur hlutafélagsins, - sem sagt hluthafarnir í félaginu, - hvar það a.m.k. tilkynnir sitt heimilisfang vera. Ég er ekki að fullyrða, að það standist í öllum tilfellum, því að uppi eru kenningar um það, að það séu ýmis atriði, sem frekar eigi að miða heimilisfang félagsins við heldur en skrásetningu, en sé miðað við þetta, sem er till. og samsvarandi ákvæði er í samvinnulögum, að það er bara gert ráð fyrir því, að það sé tekið fram í samþykktum félagsins, hvar heimilisfang þess er, er það lagt á vald félaganna og félagsins að ákveða heimilisfang sitt. Það gæti vel svo farið eftir þessu, að félög, sem eiga miklar fasteignir, teldu sér hentara að eiga heima á einhverjum sveitabæ, heldur en í kaupstað. Ég sé ekki, að það sé neitt, sem hindri það. Það er ekkert í þessum ., sem hindrar það og það er ekkert í l. um lögheimill, sem hindrar það, því að eins og menn vita, eru l. um lögheimili bara um einstaklinga, en fjalla ekkert um félög. Ég verð að segja það, að ef þessi merking er í þessari tillgr., sem mér sýnist vera alveg augljóst, því að það er ekki hægt að lesa það öðruvísi, er ég alveg forviða á þeirri lagasetningu og ég efast um, að menn hafi gert sér grein fyrir því, hvað í þessu felst. Hitt er allt annað mál, ef menn hefðu viljað leggja mismunandi mat á eignirnar eftir því, hvar þær eru. Það er allt annað mál a.m.k., og fyrir því má vissulega benda á viss rök vegna þess, hvað við vitum að fasteignamatið hér er of lágt og alveg óviðunandi og ég er út af fyrir sig ekki að telja það eftir, að fasteignaeigendur legðu meira af mörkum í þessu skyni, heldur en þeir gera nú. Og ég get alveg tekið undir það, að það sé hreint hneyksli, hvað fasteignir eru metnar lágt til skatts. En það á auðvitað að fara þá réttu og einföldu leið í því efni að láta fasteignamatið starfa og breyta fasteignamatinu. Það er hin rétta leið í þessu efni og það er náttúrlega alveg óvíðunandi að láta þau mál vera í þeim ólestri, sem þau hafa verið. Það á auðvitað að leiðrétta fasteignamatið og ná þannig fram réttri viðmiðun í þessu efni. En látum svo vera, á meðan það er ekki gert, að það væri þá miðað við það, hvar fasteignirnar eru. En að miða við það, hvar eigendur fasteignanna eru búsettir, er fyrir ofan og neðan minn skilning. Mætti ég í þessu sambandi minna á það, úr því að ég er farinn að tala um mismunun á skattþegnum, að ég man ekki betur en hér í Reykjavík yrðu í vetur umr, um það í bæjarstjórn Reykjavikur og kom fram till. frá framsóknarfulltrúunum í bæjarstjórn, ef ég man rétt, að við álagningu fasteignagjalda yrði gjaldþegnum hér í Reykjavík mismunað á þá lund, að fasteignagjöldin yrðu ekki hækkuð hjá mönnum, sem ættu íbúðir, sem væru innan einhverrar tiltekinnar stærðar, - ég man nú ekki, hvar hún var, kannske 100 fermetrar eða eitthvað því um líkt eða kannske hafi verið miðað við rúmmál, en það skiptir ekki máli. En hvað gerði bæjarstjórn Reykjavíkur við þessa till.? Henni var vísað þar frá, af því að hún var talin fela í sér þá mismunun á gjaldþegnum, sem ekki stæðist. Og ég er alls ekki að segja, að þessi úrskurður bæjarstjórnar Reykjavíkur hafi verið rangur, alls ekki. En ef þessi úrskurður hjá bæjarstjórn Reykjavíkur er réttur, hvað mætti þá segja um þá mismunun, sem í þessu felst? Ég vil nú mælast til þess, að hv. félmn, taki þessa till. til athugunar, annaðhvort taki hana aftur nú við þessa umr. eða taki hana til athugunar fyrir 3. umr., því að ég held, að það sé ábyggilega óeðlilegt að láta ganga atkv. um svona till. Það má að vísu segja, að það megi taka hana til athugunar, eftir að hún hefur verið samþykkt hér við 2. umr., taka hana til athugunar fyrir 3., en það er samt heldur óeðlilegra að vera að samþykkja hana og gæti þá kannske staðið í vegi fyrir því, að menn teldu sig geta horfið frá fyrra samþykki. Ég vildi þess vegna mælast til þess, að þetta mál yrði athugað, ekki af því, að ég hafi hugsað mér að greiða þessari till. atkv., hvernig sem hún fer. Þetta er tiltölulega einfalt mál fyrir mig að því leyti til, að ég mun greiða atkv. gegn henni. En ég held, að það sé hæpið af meiri hl. að samþykkja till., sem svona er úr garði gerð og í öllu falli vil ég leyfa mér að mælast til þess að heyra skýringar á þessu ákvæði frá annaðhvort hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. eða hæstv. félmrh., hvað fyrir þeim vakir með þessari lagasetningu, hvernig þeir geta verið öruggir, miðað við reynsluna, að svona ákvæði standist, af því að þetta ákvæði kemur hér fram skýringalaust. Það er flutt að formi til af meiri hl. heilbr.- og félmn. og í nál. því, sem fylgir með af hans hendi, eru engar skýringar gefnar til glöggvunar á þessari tillögu. Á þetta vildi ég, herra forseti, aðeins leyfa mér að benda við þessa umr., af því að mér fannst þetta ákvæði þannig frá gengið, að ég vildi ekki sitja þegjandi undir því, áður en atkv. væru þar um greidd.



Herra forseti. Það er nú ekki ýkjamikið, sem ég þarf að svara þeim ræðumönnum, sem hér hafa talað. Hv. 9. þm. Reykv. taldi, að það lýsti nokkurri raka fátækt hjá mér, þegar ég hefði drepið á það í ræðu minni hér í gær, þetta orðalag, að ríkisstj. hefði ekki staðið „sem skyldi“ við júní samkomulagið. Mér þykir það bara undarlegt nokkuð, að menn skuli ekki annaðhvort standa við það, sem þeir segja, eða þeir standa ekki við það. Og að standa við eitthvað „sem skyldi“, það hugtak kannast ég varla við. Þess vegna þótti mér það skrýtilega til orða tekið hjá hv. 9. þm. Reykv. En aðalástæðan fyrir því, að hann taldi, að ekki hefði verið staðið við samkomulagið „sem skyldi“, væri sú, að skattarnir s.l. sumar hefðu farið langt fram úr því, sem til hefði verið ætlazt. En ég benti í því sambandi á, að þessir skattar hefðu verið settir samkv. l., sem voru orðin lög, áður en til júní samkomulagsins var gengið, svo að það gekk enginn gruflandi að því. Þetta eru full rök fyrir því, að útsvör og tekjuskattur og eignarskattur voru eins og þau voru s.l. sumar. Það vissu allir, að hverju gengið var með það. En ég stóð nú aðallega upp til þess að svara með nokkrum orðum aths. hv. 3. þm. Norðurl. v., aths. hans um 1. brtt. frá meiri hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 401. Hann taldi í fyrsta lagi, alveg eins og hv. 1. þm. Norðurl. e., að þessi skattlagning, sem hér er gert ráð fyrir, ætti ekki heima í þessu frv., heldur í l. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég skýrði frá því í gær við umr. þá, hvers vegna þetta ákvæði hefði verið tekið upp hér og ekki beðið eftir að setja það inn í skattal. Það væri til þess að undirstrika, að þetta væri ekki tekjuöflun í ríkissjóðinn, heldur eingöngu tekjuöflun til húsnæðismálastofnunarinnar. Þess vegna var það ákveðið í ríkisstj. að óska eftir því, að þessi till. væri borin fram. Hv. þm. sagði, að um þetta mundu allir lögfræðingar vera sammála og það væri þess vegna tæpast rétt að haga þessu svo í þessu tilfelli. En ég vil aðeins geta þess, að í ríkisstj, eiga nú sæti hvorki meira né minna en fimm ágætir lögfræðingar og sumir, sem gegnt hafa álíka trúnaðarstöðum og þessi hv. þm. gerir nú og ég get upplýst hann um það, að þessir fimm ágætu lögfræðingar allir voru á því að hafa þennan hátt á. Það getur vel skeð, að þeim yfirsjáist, ég dæmi ekki um það, því að ég er ekki löglærður maður, en mér þótti það nokkur styrkur í þessu, að þeir skyldu allir vera á þessu máli. Þá sagði hv. þm. og það var raunar aðaluppistaðan í hans ræðu, að þessi skattheimta væri þannig, að mönnum væri mismunað eftir því, hvar þeir ættu heima og það er að vissu leyti rétt. Ég gat þess í ræðu minni í gær, að það hefði verið nokkur skoðanamunur uppi um það, hvaða leið skyldi farin til þess að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem hér er um að ræða, þessara 40 millj., sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram til húsnæðismálastofnunarinnar sem óafturkræft framlag. Í júní samkomulaginu var þetta orðað þannig, eins og ég líka lýsti þá, að þetta skyldi tekið annaðhvort með fasteignaskatti eða beint úr ríkissjóði eða á annan hátt. Ástæðan til þess, að horfið var frá því að taka það með fasteignaskatti, var sú, að það var talið, að bæirnir hefðu fengið nokkurs konar hefð á því að nota fasteignaskattinn sem sinn tekjustofn. En þó að hv. 3. þm. Norðurl. v. haldi því fram, að hér sé nánast orðalagsmunur á því, eins og hann sagði, hvort um fasteignaskatt er að ræða eða hvort fasteignirnar séu þrefaldaðar í mati, er það vissulega ekki svo, því að fasteignaskattur er tekinn af fasteigninni, hvort sem á henni hvíla nokkrar skuldir eða ekki. En þegar maður á nýbyggt hús, sem í fasteignamati er metið svo og svo, eru skuldirnar, sem hann hefur orðið að stofna til, kannske í flestum tilfellum miklu hærri, en þrefalt fasteignamat, þannig að hann losnar við að greiða þetta gjald. Og þeir einir koma til með að gera það, sem eiga fasteign og skulda ekki meira en svo, að þeir eiga nokkrar eignir umfram skuldir, því að þetta er eignarskattur, en ekki fasteignaskattur, þó að inn í þennan eignarskatt gangi þetta þrefalda mat á fasteigninni. Ég vil þess vegna alls ekki gera lítið úr þeim efnismun, sem er á því að taka þetta sem beinan fasteignaskatt eða taka það á þann hátt, sem hér er ráð fyrir gert. Þriðja mótbára hv. þm. var svo sú, að það væri mjög hæpin ráðstöfun að leggja þessa kvöð á fasteignir nokkurra landsmanna, en ekki allra. Það, sem á bak við þetta liggur, er það, að það er ekki gert ráð fyrir að leggja þennan skatt á aðra en þá, sem eiga aðgang að húsnæðismálastjórn til þess að fá lán þar. Þá, sem eru ekki þess megnugir eða hafa ekki aðstöðu til þess að fá lán hjá húsnæðismálastjórn, tel ég rangt að skattleggja til húsnæðismálastjórnar. Ég tek sem dæmi launaskattinn. Þegar launaskatturinn var lagður á, stendur í 2. gr. þeirra l., með leyfi hæstv. forseta: „Skattskyldir samkv. l. þessum eru allir launagreiðendur, svo og einstaklingar, félög, sjóðir og stofnanir, sveitarfélög og stofnanir þeirra, ríkissjóður og ríkisstofnanir, erlendir verktakar“ o.s.frv. En í niðurlagi gr. segir: „Undanþegin skattskyldu eru laun eða þóknanir fyrir störf við landbúnað, jafnt vinna bóndans sjálfs og þeirra, sem hann greiðir laun.“ Um þetta mál, sem hér liggur fyrir, gilda sömu rök. Það er ekki ætlazt til, að þeir séu skattlagðir í þessu skyni, sem ekki njóta þess eða geta notið þess að fá lán hjá húsnæðismálastjórn. Og það geta ekki þeir, sem í sveit búa. Þeir eiga annan sjóð, sem þeir þurfa að efla til þess að geta fengið úr honum lán til sinna þarfa. Og það kæmi mér ekki á óvart, að það yrði ákveðin einhver ráðstöfun til þess að skattleggja þá menn, sem í sveitinni búa og eru undanþegnir þessum skatti hér. Það kæmi mér ekki á óvart, að þeir yrðu einnig skattlagðir í einhverju formi til þess að styrkja byggingarsjóð sveitanna. Ég held þess vegna, að þetta sé á engan hátt óeðlilegt eða rangt, að mismuna þessum mönnum nokkuð eftir því, hvort þeir eiga möguleika til þess að fá lán úr sjóðnum eða ekki. Það hefur verið gert, fordæmið er í l. um launaskattinn, sem hv. Alþ. er nú nýbúið að samþykkja og hugsunin í þessari brtt., sem hv. meiri hl. heilbr.– og félmn. hefur hér borið fram að tilmælum ríkisstj., gengur í sömu átt. Hins vegar kann vel að vera, að það hafi mátt finna á þessu eitthvert betra orðalag, en þó er það mjög vitur og góður lögfræðingur, sem greinina samdi og hefur ekki verið frýjað vits í þessum efnum af neinum. En ég hef engan veginn á móti því, að þetta verði tekið til athugunar á milli umr., ef það þykir henta. Ég legg það alveg á vald hv. n., hvort hún vill gera það eða ekki. En efnislega tel ég, að hugsunin, sem á bak við þessi ákvæði felst, sé rétt og eðlileg og sjálfsögð. Mér þykir gott, að hv. 6. þm. Sunnl. hefur tekið sina till. um stúdentagarðana aftur til 3. umr., þannig að hana megi athuga á milli umr. Ég hafði sjálfur hugsað mér að óska eftir því við hann, ef hann hefði ekki gert það sjálfur, en það liggur nú fyrir. Ef sem sagt hv. heilbr.- og félmn. þykir rétt að athuga betur orðalagið á þessari 1. brtt. sinni á þskj. 401, vil ég siður en svo hafa á móti því, ef hún vill gera það á milli umr.



Herra forseti. Ég sagði ekki alveg það um lögfræðingana, sem hæstv. félmrh. vildi vera láta, að ég hefði sagt, að allir lögfræðingar væru um þetta sammála. Ég sagði, að þetta virtist vera svo augljóst mál, að lögfræðingar ættu ekki að geta deilt um þetta í alvöru. En lögfræðingar geta deilt um margt og mér finnst hæstv. félmrh. mikil vorkunn, að hann telji sig nokkru traustari í sessi, þegar hann styður sig við þá sterku og stóru fimm stafi, sem hann taldi upp. En það er svo með lögfræðingana, að niðurstaðan hjá þeim fer alltaf mjög mikið eftir því, hvernig málin eru fyrir þá lögð og skýrð, áður en þeir taka ákvörðun sína. Og vera mætti það eða a.m.k. gæti ég hugsað mér það, að ef málin hefðu verið flutt fyrir þessa 5 menn á svipaða lund og ég gerði áðan og þeim bent á það, hvað hér væri um að ræða, hefði niðurstaðan hjá einhverjum þeirra e.t.v. orðið á aðra lund, en raun ber vitni. En það er nú aukaatriði og ekki skal ég fara fleiri orðum um það. Það má segja kannske, að þetta sé ekki mikið atriði, það sé smekksatriði um lagasetningu, hvort það á að bæta þessu æxli þarna á þessa löggjöf, sem hér liggur fyrir, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. orðaði það, eða hvort á að setja það á réttan stað og um það læt ég nú meiri hl. Ekki skal ég heldur fara að lengja umr. um það, hvort sá aukni eignarskattur, sem hér er ráðgerður, sé sambærilegur við fasteignaskatt eða ekki. Það má vel segja, eins og hæstv. ráðh. sagði, að það sé munur á, en þó með þeim fyrirvara sagt, að fasteignaskattur getur náttúrulega verið í mismunandi myndum, og það liggur ekkert fyrir um það, hvernig sá fasteignaskattur hafi átt að vera, sem til mála gat komið að leggja á, þannig að það þyrfti nú alls ekki að vera sá munur á þessu eins og hann vildi vera láta, því að orðin fasteignaskattur og eignarskattur skera náttúrlega ekkert hér út af fyrir sig úr. En höfuðatriðið er, að það kom fram hjá hæstv. ráðh. mót von minni, að hér væri ekki eiginlega um misskilning að ræða. Það hefði átt að gera brtt. úr garði með því efni, sem í henni er eftir orðanna hljóðan, að það ætti að gera skattskyldu manna að þessu leyti, að því er varðar eignarskatt, mismunandi eftir því, hvar þeir eiga lögheimili. Ég hafði satt að segja vonazt til þess, að þetta hefði verið misskilningur og þarna hefði verið meiningin að skattleggja eignirnar mismunandi eftir því, hvar þær eru staðsettar og þó að ég sé ekki að mæla með því, er þó þar talsverður munur á. En rökin, sem hæstv. ráðh. færði fram fyrir þessu sjónarmiði, eru að mínu viti ekki alls kostar rétt heldur. Hann sagði, að þessi regla byggðist á því, að það ætti ekki í þessu sambandi að skattleggja aðra en þá, sem gætu komið til greina með að fá lán hjá húsnæðismálastjórn. Þetta stenzt alls ekki, því að fasteignir eru náttúrlega eignir alls konar félaga, geta verið sjálfseignarstofnanir, geta sem sagt verið eign aðila, sem ekki hafa nokkra möguleika til þess að fá nokkru sinni lán hjá húsnæðismálastofnuninni, þannig að þau rök, sem hann færði hér, hefðu aldrei átt við nema bara um einstaklinga, og vafalaust koma þeir til með að borga mikið. En ég gæti trúað því, að talsvert af þeim fasteignum, sem til eignarskatts kemur, væri á höndum annarra en einstaklinga, þannig að þessi röksemd stenzt ekki, a.m.k. ekki algerlega. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Það er að sjálfsögðu alltaf álítamál, hvernig á að afla fjár til að standa undir útgjöldum. Í þessu sambandi hefur ríkið tekið á sig kvaðir í sambandi við húsnæðismálastofnunina og einhvers staðar verður það fé vitaskuld að fást. En ég vil benda á það, að það er, eins og þetta er upp sett, engan veginn samræmi á milli útgjalda ríkissjóðs og þessarar fjárheimtu, sem þarna er ráðgerð, vegna þess að það er ekkert, sem segir til um það, að þetta muni standast á. Ég held ekki, að það hafi komið fram hér í umr. upplýsingar um það, hverju þessi skattauki muni nema. Ég veit ekki, hvort menn geta áætlað það svona nákvæmlega. Ég dreg það a.m.k. í efa, a.m.k. ef till. verður svo úr garði gerð sem hér er, því að þá gæti nú orðið minna úr en menn hafa ætlað í upphafi. En alla vega stenzt þetta ekki á. En hvað um það, ég er út af fyrir sig - og ég vil undirstrika það - ekki beint að taka afstöðu með þessum aths., sem ég hef gert hér við þessa till., eins og hún er úr garði gerð, til fasteignaskatts eða aukinna afgjalda af fasteignum. Ég hef viðurkennt og viðurkenndi áðan, að fasteignamatið væri vitanlega allt of lágt og fasteignaeigendur slyppu að því leyti til betur við eignarskatt, heldur en réttmætt er, svo að þess vegna tel ég það út af fyrir sig ekki eftir, þó að þeir verði að greiða eitthvað meira. En á hinn bóginn má máttúrlega benda á það, að þegar svona gjöld er um að ræða, eins og fasteignaskatt, þó að það skuli játað, að það eigi kannske siður við um skattinn í þessari mynd, eins og frá er gengið, þá kemur þetta niður á mönnum, sem þurfa að byggja fasteignir og er kannske hætt við því, að það verði þá til þess að hækka fasteignirnar í verði, en það er náttúrlega ekki meiningin. En ég verð að segja það, að það er sjálfsagt nauðsynlegt að útvega húsnæðismálastofnuninni eitthvert eigið fé, en ég hef alltaf litið svo á, að það væri út af fyrir sig ekki aðalatriði í þessum málum og það gæti aldrei orðið neitt aðalatriði. Það getur aldrei orðið lag á í þessum efnum þannig, að það verði safnað upp eigin fé hjá einhverri stofnun til að standa undir öllum lánum eða standa undir verulegum hluta húsnæðismálalána. Það er ekki lag fyrr á þessum málum heldur en það, að eðlilegum hluta af sparifé landsmanna er ráðstafað til þessara hluta. Og þessi þörf, sem þarna er, á að sitja fyrir hæfilegum hluta af sparifé landsmanna, og ef það er gert og þau kjör á því, sem eðlilegt er, get ég ekki séð, að það sé svo mikil þörf á stórkostlegri sjóðmyndun hjá þessari stofnun.

Frsm. meiri hl. Þorvaldur G. Kristjánsson): Herra forseti. Ég held, að það sé mjög vafasöm skoðun, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að gera lítið úr þýðingu þess, að það séu efldir sjóðir húsnæðismálastjórnar með eigin fé. Ég held, að það sé eitt það merkasta, sem hæstv. ríkisstj. er að gera núna, að efla svo mjög eigin fé byggingarsjóðs ríkisins. Við vissum, hvernig það var, þegar húsnæðismálastjórnin var fyrst sett á laggirnar og löggjöf nr. 55 frá 1955 var sett. Þá var reiknað með því, að það ætti ákveðinn hluti af sparifé landsmanna að ganga til íbúðalána. Það leit vel út á pappírnum og það var gott að vissu leyti í framkvæmd, vegna þess að ríkisstj. gerði sérstakar ráðstafanir til þess að semja við viðskiptabanka landsins um það, að þeir veittu ákveðið fjármagn til íbúðalána í formi þess að kaupa bankavaxtabréf veðdeildar Landsbankans. En það kom brátt samt í ljós, að þetta var allsendis ófullnægjandi. Ætla ég ekki að lýsa afleiðingum þess, sem koma fram í því og var mjög áþreifanlegt, að húsnæðismálastjórnin hafði miklu minna fjármagn til umráða, heldur en þurft hefði. Sú saga er öllum kunn og er ekki ástæða til þess að rifja hana hér upp. En ég get ekki annað en bent á þetta í tilefni af síðustu orðum hv. síðasta ræðumanns. Ég ætla mér hins vegar ekki að fara að lengja þær umr., sem hér hafa orðið, bæði í dag og svo s.l. þriðjudag. Hæstv. félmrh. hefur svarað svo ýtarlega aðfinnslum og röksemdafærslum stjórnarandstöðunnar, að ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að bæta neinu þar við, enda hallar ekki á ríkisstj. í þeim viðskipum. Ég vil hins vegar taka það fram, að ég tel, að athugasemdir hv. 3. þm. Norðurl. v. varðandi 1. brtt. meiri hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 401 um það atriði, að gildandi fasteignamat verði þrefaldað, þannig að það gildi aðeins fyrir skattgreiðendur, sem eiga lögheimili á sveitabæjum, hafi við rök að styðjast að því leyti, að það sé rétt að athuga þetta mál nánar. Það er alveg rétt, sem hæstv. félmrh. lýsti yfir áðan, að það var mjög góður og mikilsvirtur lögfræðingur, sem samdi þetta, en formaður heilbr.- og félmn. tjáði mér nú rétt áðan, að þessi ágæti lögfræðingur hefði komið að máli við sig og talið, að það væri rétt að athuga þetta mál nokkru nánar. Með tilliti til þessa tekur meiri hl. heilbr.- og félmn. 1. brtt. á þskj. 401 til baka til 3. umr. N. mun koma saman og athuga þetta mái og mun þá að sjálfsögðu einnig athuga þá brtt., sem fram hefur komið á þskj. 436.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um breyt. á lögum um skipströnd og vogrek, 24. og 25. gr. þeirra laga. Í 24. gr. laganna er nú mælt svo fyrir um vogrek, - en vogrek eru hlutir, sem rekur á land og ætla má, að séu eignarrétti undirorpnir, en óvíst um eiganda, - að ef vogrekið nemur yfir 200 kr., þá skuli lögreglustjóri auglýsa það með þeim hætti, sem hann telur bezt fallinn til þess að upplýsa, hver sé réttur eigandi, ef aftur á móti vogrekið nemur meira, þá skal auglýsa það í Lögbirtingi og skora á þá, sem gera tilkall til þess, að gefa sig fram innan 6 mánaða frá birtingu auglýsingarinnar. Jafnframt þarf svo að sjá til þess, að dómsmrh. sendi fyrirsvarsmönnum erlendra ríkja hér á landi eftirrit af þessari auglýsingu. Í 25. gr. eru svo ákvæði um það, hvernig fer, ef enginn gefur sig fram innan þessara 6 mánaða og sannar eignarrétt á vogrekinu. Þá á að fara svo með það, ef það er meira en 500 kr. virði að frádregnum öllum áföllnum kostnaði, að þá á það að renna til ríkisins, en ef það nemur minna, þá fellur það til fjörueigandans. Breytingin, sem hér er gerð, er sú að hækka þessar tölur, þannig að stað 200 kr. í 24. gr. komi 5 þús. kr., að það þurfi ekki, ef þessi breyting verður samþ., að auglýsa í Lögbirtingablaði vogrek, nema það nemi meira en 5 þús. kr. Ef það er minna virði, þá auglýsi lögreglustjóri það svo sem hann telur bezt henta. Og í 25. gr. eiga 500 kr. að breytast í 12 þús. kr., þannig að sé vogrekið meira virði en 12 þús. kr., þá á það hér eftir, ef þessi breyting verður samþykkt, að falla til ríkissjóðs, en ef það nemur minna, ef það er minna virði en 12 þús. kr., þá fellur það til fjörueigandans. Nefndin hefur athugað þetta frv. og telur þessar breytingar, sem hér er um að ræða, eðlilegar með tilliti til þeirra verðlagsbreytinga, sem átt hafa sér stað, og leggur til, að það sé samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta um að heimila ríkisstj. að selja eyðijörðina Miðhús í Gufudalshrepp í Barðastrandarsýslu bóndanum Samúel Zakaríassyni í Djúpadal var lagt fram í Nd. og fékk þar venjulega athugun og afgreiðslu. Fyrir lágu meðmæli hreppsnefndarinnar í hreppnum um það, að þessum manni yrði seld jörðin og það hefur ekkert komið fram, sem landbn. Ed. telur ástæðu til að leggja stein í götu þess, að þessi jörð verði seld á svipaðan hátt og oft áður hefur verið heimilað um sölu eyðijarða. Leggur nefndin því til, að frv. verði samþykkt.