Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta mál, og er hún sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég skal þó taka fram, að einn nm., hv. 1. landsk. þm., var ekki viðstaddur þegar málið var afgr., og er n. því ókunnugt um afstöðu hans til málsins, og mun hann þá gera grein fyrir afstöðu sinni, ef honum þykir ástæða til. Það, sem farið er fram á hér, er að framlengja ýmsa skatta og tolla með ákveðnu álagi eins og sést á 1. gr. Skal ég fara nokkrum orðum um hin einstöku atriði. Það fyrsta er að innheimta með 50% viðauka eignarskatt samkvæmt 14. gr. laga nr. 6 1935, álagðan á árinu 1952. Það hefur þótt heppilegra að hafa þann hátt á að innkalla skattinn með 50% álagi heldur en að breyta fasteignamatinu, en vitað er, að skatturinn er á lagður samkvæmt fasteignamati á ýmsum eignum; hins vegar eru smærri eignir, svo sem verðbréf og peningar, einnig hækkaðar hér um 50%. Það er vafasamt, hvort ekki ætti að undirbúa þetta fyrir næsta Alþ. og láta þetta falla niður og endurnýja ekki eins og hér er gert ráð fyrir, heldur breyta fasteignamatinu eða hækka eignarskattinn, ef það þætti tiltækilegt. Það er þó ekki mín till. nú, að það verði gert, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar, að það eigi að nema þessi l. úr gildi, en meðan ekki er vitað, hvaða afgreiðslu það mál fær, þykir mér rétt að hefta ekki framgang þessa máls. Ég hef því verið samþykkur því, að þetta yrði samþ. að þessu sinni. Næsta breyt. er að innheimta með 100% viðauka vitagjald samkvæmt lögum nr. 17 11. júli 1911 og síðari lögum um breyting á þeim lögum, en þau hafa staðið óbreytt, þrátt fyrir það þó að verðgildi peninganna hafi lækkað, og þótti því nauðsynlegt að innheimta það með þessari hækkun. C-liður er um að innheimta með 140% viðauka aukatekjur ríkissjóðs, sem taldar eru í l. nr. 27 27. júní 1921, en þar er um að ræða alls konar sektir o.fl., að undanteknum gjöldum samkvæmt VII. kafla laganna, sem innheimtist með 75% álagi, en þar er um að ræða gjöld fyrir skírteini alls konar, og hefur grunngjaldið á þessu held ég ekki verið hækkað siðan fyrir stríð. Þykir því eðlilegt að leyfa að innkalla það með því álagi, sem hér er um að ræða, með tilvísun til þeirra breyt., sem orðið hafa á gjaldmiðli þjóðarinnar. D-liður er um að innheimta með 140% viðauka stimpilgjald, leyfisbréfagjald og lestagjald. Skýrir liðurinn sig sjálfur. E-liður er um að innheimta með 200% viðauka gjöld samkvæmt IX. kafla laga nr. 68 5. júní 1947, um eftirlit með skipum, að undanskildum gjöldum samkvæmt 58. gr. laganna. Þessi gjöld hafa einnig verið sniðin eftir því verðlagi, sem var á peningum fyrir stríð, og er því eðlilegt, að þetta sé einnig hækkað, þar sem kostnaður við eftirlit hefur stórkostlega hækkað við hækkandi laun. Síðasti liðurinn er raunverulega ekki annað en nýjar tollaálögur, og þótti rétt með tilliti til þarfa ríkissjóðs að leyfa einnig að innkalla með því álagi, sem þar greinir. Ég hef aflað mér upplýsinga um það hjá ríkisstj., hvað þetta muni nema miklu, ef frv. nær ekki fram að ganga, og hef ég fengið upplýst, að hér sé um að ræða 11 millj. kr. fjárframlag eins og liggur nú fyrir þinginu, að þessar tekjur fáist inn, og það er ekki sýnilegt, að hægt sé að draga svo úr gjöldum á fjárlfrv., að það væri óhætt að fella þetta niður, því að allt bendir í þá átt, að það þurfi að bæta við gjaldabálkinn frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., og mun það reynast svo áður en gengið er frá fjárl. Nefndin leggur því til, eins og ég hef tekið fram, að þetta frv. nái fram að ganga að þessu sinni, en telur að sjálfsögðu eðlilegast, að þetta væri ekki samþ. frá ári til árs, heldur væri gjöldunum breytt þannig, að þau gætu staðið óbreytt og þyrfti ekki að vera að framlengja þau á hverju ári. Einnig hefur verið minnzt á það í sambandi við aðrar framlengingar, að þess væri að vænta, að ríkisstj. taki til athugunar, hvort ekki væri hægt að koma þessum málum öllum í eðlilegra horf.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 105, er staðfesting á brbl., sem sett hafa verið um það efni, sem þar greinir. Samkvæmt áður gildandi l. var reglan sú, að kosið skyldi í þessar loftvarnanefndir á þann hátt, að þær væru kosnar af bæjar- og sveitarstjórnum, en lögreglustjóri væri form. þeirra. Þær áttu að vera skipaðar 4 mönnum í Reykjavík og 2 mönnum annars staðar á landinu, auk lögreglustjóra. Nú hefur nefnd verið starfandi í vor eða sumar, sem gerði bráðabirgðaathugun á þessum málum yfirleitt og ráðstöfunum til loftvarna og annarra varna gegn hættum af hernaðaraðgerðum, og þessi n. komst að þeirri niðurstöðu, að eðlilegra væri, hér í Reykjavík, að þeir embættismenn, sem fara með hinar ýmsu deildir bæjarins, svo sem slökkviliðsstjóri og verkfræðingar, skipuðu þessa n., heldur en að n. væri kosin eða skipuð mönnum, sem ekki væru starfandi í þessum ýmsu deildum bæjarins og þyrftu svo aftur að sækja alla sína aðstoð til þessara starfsgreina. Jafnframt þótti eðlilegt, sem líka er gert ráð fyrir í 1. gr., að þessar n. yrðu skipaðar með svipuðum hætti annars staðar á landinu. Breyt., sem gert er ráð fyrir samkvæmt l., er sú, að í staðinn fyrir að bæjarog sveitarstjórnir kjósi 4 menn eða 2 menn, þá skuli n. skipuð ákveðnum embættismönnum, í Reykjavík lögreglustjóra, slökkviliðsstjóra, borgarlækni, yfirverkfræðingi landssímans, verkfræðingi í þjónustu bæjarins og tveimur mönnum öðrum, kjörnum af bæjarráði. Það er gert ráð fyrir, að þetta séu menn, sem hafa yfirumsjón með þeim sérstöku tækjum, sem búast má við að nota þyrfti, ef til sérstakra varna kæmi. Annars staðar er gert ráð fyrir, að þessar n. séu skipaðar lögreglustjóra, bæjarstjóra, slökkviliðsstjóra, héraðslækni og bæjarverkfræðingi eða byggingarfulltrúa, eftir ákvörðun bæjar- eða sveitarstjórnar. Þegar allshn. fór að athuga þetta mál eða þessa breyt., þá tók hún eftir því, að það vantaði að gera ráð fyrir því, hvernig þessum málum skyldi skipað þar, sem þeir embættismenn væru ekki, sem gert er ráð fyrir í frv. Af þeim sökum er gert ráð fyrir þessari viðbót, að ef þessir embættismenn eru ekki allir starfandi á stað, þar sem ástæða þykir til loftvarna, þá skuli lögreglustjóri og héraðslæknir þess umdæmis ásamt bæjarstjóra (oddvita) á staðnum tilnefna menn í þeirra stað. Það var hugmynd n., að þessari breyt. þyrfti að koma fram, til þess að hægt væri að skipa þessar nefndir alls staðar, einnig þar, sem þessir embættismenn eru ekki starfandi, sem gert er ráð fyrir í brbl. - Nefndin leggur til, að frv. sé samþ. með þessari breyt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta, að hann hefur gefið kost á því, að umr. um mál þetta hæfust ekki fyrr en hæstv. landbrh. væri hér viðstaddur. - Alllangt er nú síðan mál þetta var til umr. hér í d., og enda þótt það fjalli um að hækka vexti á skuldum þeim, er bændur eiga ógreiddar hjá ríkinu vegna fjárskiptanna, vil ég leyfa mér að tala um fjárskiptin almennt. Síðan frv. þetta var síðast til umræðu í þessari hv. d., hefur hæstv. landbrh. svarað fsp., sem fram hafa verið bornar í Sþ. um hið nýja og alvarlega ástand í þessum málum. Þar sem fsp. er skorinn svo þröngur stakkur, er ekki hægt að fá allar þær upplýsingar, sem með þarf í svona veigamiklu máli, og vil ég því minnast nokkru frekar á mál þetta við hæstv. landbrh. Ég vildi því fyrst og fremst leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann vildi ekki láta fara fram sérstaka rannsókn á þeim atburðum, sem fyrir hafa komið. Þetta er svo þýðingarmikið mál, að einskis má láta ófreistað til þess að komast að raun um, hverju sé hér um að kenna. Það er sýnilegt, að ef ekki er haft betra lag á þessum málum en nú er, þá er voðinn vís. Það hefur í för með sér tugi millj. kr. tjón fyrir ríkissjóð og enn fleiri tugi millj. kr. tjón fyrir bændur. Það er ljóst, að í Strandasýslu hefur komið upp mæðiveiki á ný. Ganga um það ýmiss konar sögur, að menn hafi vitað um veikina í kindum þessum í fyrra, er þær voru reknar á fjall, og ýmislegt annað er, sem bendir til þess, að menn hafi ekki gætt fullrar varúðar. Það er því full ástæða til þess, að gerð sé gangskör að því að komast að raun um, hverjum sé hér um að kenna. Hæstv. landbrh. upplýsti í Sþ., að bændur hefðu sjálfir valið hina beztu menn úr sínum hópi til þess að hafa eftirlit með þessum málum. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort honum finnist ekki ástæða til að skipa einn mann til þess að gæta hagsmuna ríkissjóðs. Mér er m.a. kunnugt um það, að framkvæmdastjórinn fyrir hinni merku sauðfjárveikivarnanefnd er ekki meira upptekinn en það, að hann getur ráðið sig til að starfa hjá öðru fyrirtæki, á meðan hann tekur laun úr ríkissjóði. Það er áreiðanlegt, að þessum málum hefur ekki verið sýnd sú alvara, sem þurft hefði. Ég vil enn fremur fá það upplýst hjá hæstv. ráðh., á hvers kostnað er nú verið að skera niður á ný. Er það á kostnað bændanna eða ríkissjóðs, eða er það gert á kostnað þeirra manna, sem vanrækt hafa að sjá um, að fjárskiptin hafi verið framkvæmd með nægilegu öryggi? Það ganga miklar sögur um það, að sum af þessum landssvæðum hafi ekki verið smöluð nægilega vel, áður en nýju fé hefur verið hleypt inn á þau. Hér er vissulega verið að leika sér með eldinn. Ef þetta er rétt, þá er hér vissulega ástæða til, að rannsókn sé látin fara fram. - Ég veit, að þetta mál snertir ekki beint það frv., sem hér liggur fyrir, en mér finnst ekki ástæða til að hækka vextina eins og farið er fram á í frv., nema sannað sé, að bændur eigi engan þátt í þeim mistökum, sem átt hafa sér stað. Mér er kunnugt um það, að hætt var að gæta girðingarinnar úr Berufirði og norður í Strandasýslu eftir að fjárskiptin fóru fram, og með því var heilbrigði stofninn norðan girðingarinnar settur í hættu, ef illa tækist til. Það var bæði hætt að halda girðingunni við og eins var vörzlunni hætt. Menn hafa orðið svo bjartsýnir um árangurinn af fjárskiptunum, að þeir hafa ekki gætt nægrar varúðar. Mér skildist á hæstv. landbrh., að ekki hefði enn verið tekin upp nein varzla, en allt ætti að vera komið í lag næsta vor, er fé yrði sleppt út. Ég tel það mjög mikilsvert, að á þetta megi treysta. Þetta er ekki aðeins hagsmunamál Vestfjarða, heldur allrar þjóðarinnar, því að ef heilbrigt fé hefði ekki verið á Vestfjörðum, hefðu fjárskiptin aldrei getað farið fram. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram í umr. um þetta frv.



Herra forseti. Það er ekki nema eðlilegt, að hv. alþm. hafi áhyggjur af því, sem komið hefur fyrir varðandi fjárskiptin, og ég get mætavel skilið það, að flestum hafi orðið bilt við, þegar sú frétt barst út, að veikinnar hafi orðið vart á ný á Hólmavík, - ekki sízt bændum landsins, sem með fjárskiptunum gerðu sér vonir um að eignast heilbrigðan fjárstofn á ný. Það sagði mér fjárbóndi uppi í Borgarfirði dæmi um það, hver áhrif þessi frétt hafði. Hann var staddur þar við jarðarför. Verið var að jarða eldri mann úr héraðinn, vinsælan og vel látinn. Gangur lífsins er nú þannig, að þegar menn eru orðnir gamlir, þá deyja þeir án þess að vekja við það neinn sérstakan harm. En þessi maður var sem sagt vinsæll og mjög tregaður af öllum, er hann þekktu. Meðan stóð á jarðarförinni, barst þangað fregnin um veikina. Og þessi bóndi sagði mér, að hann hefði aldrei séð aðra eins hryggð koma yfir menn. Þessi hryggð, sem það veldur, að menn óttast, að ekki sé hægt að eignast heilbrigt fé, er svo mikil, að hún yfirstígur flest annað, jafnvel svona atburði sem þennan. Mér er ljúft að svara öllum þeim spurningum, sem til mín er beint varðandi þetta mál. Hv. þm. Barð. var með efasemdir um það, að þeir mann, sem eiga að sjá um fjárskiptin, væru starfi sínu vaxnir. Ég hef áður bent á, að þarna eru valdir fimm menn úr þeirri stétt, sem hefur mestra hagsmuna að gæta við fjárskiptin. Þeir eru valdir af beztu vitund og þekkingu, og ég efast ekki um, að þeir séu vel valdir, og hef enga ástæðu til að tortryggja þá. Þessi fjárskipti fóru fram löngu áður en ég tók við þeim málaflokki, sem nú heyrir undir ráðuneyti mitt. Samkv. l. þá voru þessi fjárskipti framkvæmd á þann hátt, að ekki var látið líða ár á milli, þ.e.a.s., heilbrigða féð var tekið sama haustið og sjúka stofninum var slátrað. Þetta stafaði af því, að fræðimenn, m.a. þekktur prófessor, töldu, að smitun gæti ekki átt sér stað nema frá kind til kindar. Gerðar höfðu verið tilraunir með það að smita fé á annan hátt, en þær höfðu engan árangur borið. Samt sem áður er mér skýrt svo frá, að sauðfjársjúkdómanefnd hafi gefið fyrirskipun um að grafa niður innyfli úr öllu sýktu fé, er því er slátrað. Þegar rætt var um þessi mál í Sþ. fyrir skömmu, var mér ekki kunnugt, að lögreglurannsókn hefði farið fram á Hólmavík vegna hinna sýktu kinda, sem þar fundust, en hún fór fram, og mun henni nú lukið. Mér hefur ekki borizt hún í hendur enn þá, en eftir því, sem ég hef spurzt fyrir, er engin ástæða til að ætla, að fé hafi orðið eftir við smölun á þessu svæði, þegar niðurskurðurinn fór fram. Allar sögusagnir um, að svo hafi verið, eru því gripnar úr lausu lofti. - Það er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan, að ekki hefði verið haldið við girðingunni milli Berufjarðar og Steingrímsfjarðar, en það var ekki gert af því, að þá fékk svæðið sunnan girðingarinnar heilbrigt fé af Vestfjörðum. Það má vitanlega segja, að þeim hafi verið skylt að viðhalda girðingunni og láta ekkert fé fara vestur fyrir hana. Án þess að dæma nokkuð um þetta stafar þetta af því, að þeir eru með sama fé og er handan girðingarinnar og telja sig því örugga. En þó að þessarar girðingar hafi ekki verið gætt, getur það vitanlega ekki hafa valdið þeirri smitun, sem nú er upp komin. Þegar verið er að grafast fyrir um, hver sé orsök smitunarinnar, kemur það fram, sem brýtur í bága við það, sem áður var álitið, - sem sé, að smitun geti átt sér stað á annan hátt en frá kind til kindar. Það kemur nefnilega í ljós, að maður sá, sem á sýktu kindurnar, gætir refa, og haustið, sem niðurskurðurinn fór fram, átti hann lungu úr sýktu fé, sem hann svo fóðraði refina á. Þær einu líkur fyrir smituninni, sem komið hafa fram við réttarrannsóknina á Hólmavík, eru því þær, að maðurinn hafi borið veikina með sér í fjárhúsin. Þegar ég hef fengið afrit af réttarrannsókninni, mun ég athuga, hvað sé hægt að gera í þessu máli, en ég efast um, að hægt sé að refsa manni fyrir að gera það, sem vísindin álíta óhætt. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan, að vitað hefði verið um veikina fyrir löngu, kemur það fram við rannsóknina, að eftir að böðun átti sér stað s.l. haust, sá þessi maður á tveimur kindum frá sér, en áleit, að þær hefðu aðeins ofkælzt. Eins og þeir vita, sem eitthvað þekkja inn á sauðfjárrækt, kemur slíkt oft fyrir. - Þetta var álit þessa manns, og þar sem ekki var von neinnar veiki, er ákaflega erfitt eða að minnsta kosti hæpið að ásaka hann. Ég get svo bætt því við, að á sama klukkutímanum og mér bárust fregnir um veikina hringdi ég til framkvæmdastjóra sauðfjárveikivarna og ræddi við hann um, hvað gera skyldi, og ég fæ ekki séð, að neitt hafi verið látið ógert, sem hægt var að gera. Þrír færustu menn okkar eru sendir norður til rannsóknar, og lögreglurannsókn fer fram. Fyrst er skorið niður á Hólmavík, en eftir að tvær sjúkar kindur finnast til viðbótar, er hringurinn stækkaður. Ég álít, að ekki hafi verið um annað að ræða en gera einmitt þetta. Það er ekki hægt að neita því, að eftir að þessi sjúkdómur kom upp á ný, hefur útlitið mjög versnað með fjárskiptin. Hvort takast muni að komast fyrir veikina á Hólmavík nú, er ekki hægt að segja um. Líkurnar eru svona einn á móti einum. Í þessu sambandi má minna á það, að veikin kom upp í Bjarnarfirði.

Í Árneshreppi.

Já, það er rétt, en hún kom einnig upp í Bjarnarfirði, því að eins og menn muna, þá veiktist einn hrútur hjá Matthíasi Helgasyni í Kaldrananesi, en strax og bann varð var við það, slátraði hann honum og reri með hann langt út á flóa og sökkti honum þar, sem frægt er orðið, og veikinnar varð aldrei framar vart í Bjarnarfirði. Enn fremur kom hún upp á mörgum bæjum í Árneshreppi, eins og hv. 1. þm. N-M. sagði áðan, og tókst að komast fyrir veikina. Án þess að hægt sé að greina, að þar sé nokkur veiki, á að skipta Vestfjörðum í tvö hólf til aukins öryggis. Ég vil taka það fram, að strax eftir að umr. um þetta mál lauk í Sþ., átti ég tal við einn af mönnum þeim, sem eru í sauðfjársjúkdómanefnd, og sagði hann mér, að ég hefði farið með rétt mál varðandi girðingarnar. Viðvíkjandi skaðabótunum sé ég ekki, að um annað sé að ræða en fylgja þeirri venju, sem gert hefur verið hingað til.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar eingöngu um hækkun á vöxtum úr 4% í 6% af skuldum þeim, sem bændur eiga enn ógreiddar hjá ríkissjóði vegna fjárskiptanna, en umr. hafa nú snúizt um sauðfjársjúkdómana almennt. Ég ætla að snúa mér að því, sem eingöngu varðar Vestfirði. Hæstv. landbrh. upplýsti það í Sþ., að gerðar hefðu verið ráðstafanir til þess að girðingarnar á Vestfjörðum yrðu endurbættar. Mér skildist á hæstv. ráðh., að mál þetta væri ekki lengra á veg komið en það, að sauðfjársjúkdóman. hefði gert um það samþykkt. Nú er það alls ekki nóg, að þessi n. samþ. eitthvað. Það, sem mestu máli skiptir, er það, að eitthvað raunhæft sé aðhafzt. Mér skilst, að ekkert eigi að aðhafast við girðingarnar fyrr en að vori. Það er alveg óskiljanlegt, að það skyldi ekki vera gert strax í haust, gert fyrir veturinn. Ég tel ekkert öryggi í því, að þessu skuli vera frestað fram á vor, því að eins og mönnum er ljóst, þá er mjög erfitt, ef ekki ómögulegt, að fást við girðingarvinnu snemma vors vegna þess, hversu klaki fer seint úr jörðu. Eitt af hinum hörmulegu mistökum í sambandi við sauðfjársjúkdómana var, að ekki skyldi strax vera sett upp tvöföld girðing á milli Gilsfjarðar og Bitrufjarðar, heldur tildrað þar upp einfaldri girðingu, en eiðið er þarna um 7 km breitt. Síðan er girt úr Berufirði í Steingrímsfjörð, en gert allt of seint, og siðast úr Kollafirði í Ísafjarðarbotn. Nú hefur þessum girðingum ekki verið haldið við um nokkurt skeið. Það er tvennt, sem þarf að gera, og það er að endurreisa girðinguna milli Gilsfjarðar og Bitrufjarðar og hafa vörð við -hana. Einnig þarf að endurreisa girðinguna milli Berufjarðar og Steingrímsfjarðar og jafnvel tvöfalda hana, því að þar er núna eina örugga hólfið. Í þessum málum duga alls ekki neinar samþykktir sauðfjársjúkdóman., heldur hefði átt að gera þetta strax í haust. Ég hef í haust verið á fundi með vestfirzkum bændum, þar sem þeir kröfðust einmitt þessa tvenns, sem ég var að minnast á, og að það væri fyrirbyggt, að framkvæmdir drægjust úr hömlu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir upplýsingarnar; ég sé, að hann hefur ekki tíma til að hlusta á frekari umr. Og ég vil sérstaklega þakka hæstv. ráðh. fyrir það að láta fara fram nákvæma rannsókn á málinu. Það er af tveimur ástæðum, að ég hef hreyft þessu máli hér. Við, sem sitjum fyrir Vestfirðingafjórðung á þingi, viljum allir, að það sé tryggt, að þessi svæði sýkist ekki, enda er það líka mál allra bænda á landinu, því að fjárskiptin byggjast á því. Okkur er ljóst, að smitunin hefur ekki komið að vestan, en það er líka ljóst, að ekkert má láta ógert til þess að forða því, að sýkin berist vestur fyrir. Ég er sammála hv. 6. landsk. um það, að allt hefur því miður ekki verið gert til að tryggja það. - Þetta snýr að vörnunum í vestur. Það, sem snýr að vörnunum austur á við, hefur ekki minni þýðingu. Fjárskiptin hafa kostað milljónir kr., og hafi hér verið um mistök að ræða, er óskaplegt að hugsa sér, ef til þess kemur, að slátra verði öllu aftur. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort ekki sé rétt að stöðva öll fjárskipti, þar til vitað er, hvort hægt er að halda þessu svæði ósýktu. Ég held, að það gæti komið til alvarlegrar athugunar. Annað, sem þarf að gera, er að setja upp sterka varnargirðingu milli sýkta og ósýkta svæðisins, svo að ekki komi til mála snerting milli svæðanna, og loka grunaða svæðinu alveg. Ég efa, að verið sé að gera þetta; mér skilst, að ekkert hafi verið gert, svo að öruggt sé. Það er síður en svo, að mig langi til að koma fram sektum á hendur þeim mönnum, sem hér hafa gert glappaskot. Það er aukaatriði. Aðalatriðið er, að féð sýkist ekki. En ég er ekki á því máli, að ekki sé hægt að fá menn til að fara með þessi mál, sem meiri áhuga hafa á þeim en þeir, sem nú hafa þau með höndum. Víst er, að full ástæða er til að skipta um alla þessa fimm góðu menn. Þeim hefur mistekizt, og þá er sjálfsagt að skipta um og fá aðra. Og ég endurtek, að það er m.a. að kenna skorti á áhuga hjá framkvæmdastjóranum, sem gefið hefur sér tíma til að sinna öðrum störfum, að ástandið í þessum málum er ekki betra en raun ber vitni um. Mér þykir vænt um að heyra frá hæstv. ráðh., að þetta stafi ekki af því, að sjúkt fé hafi verið á svæðinu áður, en þær sögusagnir höfðu borizt. Ástæðurnar eru því aðrar, og nú segir hæstv. ráðh., að smitunin hafi borizt með viðkomandi manni frá lungum úr sjúku fé, sem notuð voru til þess að fóðra refi, sem hann gætti. Okkur hefur verið tjáð, að smitun geti ekki borizt nema með snertingu frá kind til kindar. En ef það er svo, að smitunin getur borizt með mönnum og þá líka með heyjum og húsum, hvað er þá orðið um allar þær millj., sem búið er að verja til þessa? Við virðumst vaða í villu og svima í þessu máli enn í dag. Þar fyrir utan er það mjög ámælisvert, ef viðkomandi bóndi varð um miðjan vetur var við tvær kindur veikar af lungnaveiki, án þess að hann gerði sauðfjársjúkdóman. aðvart. Ég veit ekki, hvort þetta er refsivert eða hvort menn eru skyldugir að gera n. aðvart, en ef svo er ekki, þá er nauðsynlegt að breyta l. þannig, að menn verði skyldaðir til þess að tilkynna n., ef slík tilfelli koma fyrir. Sambandið við n. virðist hvergi nærri vera eins gott og nauðsynlegt er. Þeir, sem eru í þessári n., ættu að hafa brennandi áhuga á því að ná sem beztum árangri, en það virðast þeir ekki hafa haft, og þess vegna vil ég skipta um menn. Og ég er alveg víss um það, að hefði hæstv. ráðh. ekki setið í ríkisstj., þá væri hann búinn að skrifa margar greinar í blað sitt um vanrækslu annarra. Ég er ekki að ásaka ráðh., en þeir, sem tekið hafa að sér þessi mál, ættu að hafa svo mikinn áhuga fyrir þeim, að þeir fáist ekki við önnur störf. Svo eru það skaðabótagreiðslurnar. Ég sé ekki, að hæstv. ríkisstj. hafi heimild til að greiða skaðabætur. Ég efa, að þetta falli undir l., og hygg, að hæstv. ríkisstj. þurfi að leita sérstakrar heimildar. Mér er tjáð, að ákveðinn bóndi, sem varð að skera fé sitt, hafi þurft að gera það á eigin kostnað. Það er of langt gengið, ef bændur, sem sýna trassaskap í þessum efnum, geta skorið niður á kostnað ríkissjóðs. Þess verður að krefjast, að ríkissjóður greiði því aðeins skaðabætur, að fullrar varúðar sé gætt. Hvar stöndum við, ef hver bóndi getur alltaf fengið nýjan stofn á kostnað ríkissjóðs, þótt hann hafi sýnt vanrækslu? Ég skal svo láta þetta nægja nú. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa þessar umr., þó að þær snerti ekki beinlínis það mál, sem er hér til umr. - Þar sem frv. fer fram á hækkun vaxta úr 4 í 6% og kemur því ekki sauðfjársjúkdómum við, leyfi ég mér að leggja til, að því verði vísað til fjhn., og vænti ég þess, að hæstv. forseti geti fallizt á það.



Eins og ég hef tekið fram áður, gerðust þessi fjárskipti áður en ég tók við þessum málum og áður en núv. ríkisstj. var mynduð. Það er jafnan þannig, að við verðum allir hyggnir eftir á. Ég get upplýst, að það var áður talið, að sjúkdómurinn gæti ekki borizt nema frá kind til kindar. N. segir mér þó, að þrátt fyrir þessa skoðun vísindamanna hafi hún gefið yfirlýsingu um það, að grafa bæri innyfli úr fé á sýktu svæði. N. hefur því gefið þessa skipun, en henni hefur ekki verið fylgt, og hún hefur gefið þessa fyrirskipun þrátt fyrir það, sem vísindamennirnir sögðu. Hvort það hefur verið gert frá upphafi, veit ég þó ekki. Ég get enn fremur getið þess, að ekki hefur verið hægt að flytja hey milli svæða; það varð ég var við á Vestfjörðum. Það verður að segja það eins og það er, að það er löstur á þjóðinni, hvað hún er ólöghlýðin að því er varðar öll lögreglubrot. Hér er litið um glæpi, en því meira um smærri lögreglubrot. Menn vilja ganga þar, sem þeim sýnist, hjóla á ljóslausum hjólum og aka bremsulausum bilum og segja, að þetta geti ekki verið svo hættulegt. Eins er um þetta mál. Í þetta sinn er um bændur að ræða, en það gátu eins vel verið verkamenn, því að þessi ólöghlýðni er þjóðarlöstur. Að því er bezt verður séð, hefur það fé, sem hér er um að ræða, sýkzt frá sýktum innyflum; það lítur svo út a.m.k. Það er hægt að dæma n. hart, en þó er það hæpið, er þess er gætt, að hún hefur gefið útfyrirskipanir um að gæta varúðar í þessum efnum. Eins og hv. þm. er kunnugt, gerði prófessor Niels, Dungal tilraunir í nokkur ár til að sýkja fé á þennan hátt, en tókst það ekki. En þrátt fyrir það brýndi n. fyrir mönnum að gæta varúðar. Varðandi það að skipta um menn í n., þá eru um þetta sérstök l., svo að ég efast um, að ég gæti það, þó að ég vildi. Það er á valdi annarra, hv. þm. og flokkanna, sem kjósa þessa menn, en 3 þeirra manna, sem sæti eiga í n., eru þm. Annars getum við ekki sagt annað en að þessir menn hafi breytt eftir beztu samvizku. Það, sem kemur til minna kasta, er, að ekki hefur verið gert við girðingarnar þegar í stað. En það er ekki hægt að fullgera við girðingar, þegar komið er fram á þennan tíma, enda er það aðalatriðið, að gert hafi verið við þær áður en fénu er sleppt út í vor. Varðandi það, að girðingin úr Kollafirði í Ísafjarðarbotn verði einnig tvöfölduð, get ég getið þess, að ég hef rætt það við n. Þessar umr. gefa svo ekki ástæðu til frekari skýringa frá minni hálfu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. mikið, en vildi þó segja nokkur orð. Fyrst vildi ég segja það, að það liggur fyrir, að þessar þrjár ær, sem sýktust á Hólmavík og var slátrað, hafa að minnsta kosti sýkt tvær ær aðrar, sem aðrir áttu. Hins vegar er vitað, að á þessu svæði gengur slæðingur af fé annars staðar að, en hvort það hefur smitazt, vitum við ekki. Það hafa komið til mín menn, sem vilja fyrirskipa niðurskurð, en ég hef sagt þeim, að það mundi ég ekki vilja gera, því þó að það sé ekki útilokað, að einhverjar aðrar kindur en þessar tvær hafi smitazt, þá er þess að gæta, að úr þessu hólfi hafa verið seld lömb, svo að nú eru tvö hólf á landinu, sem ekki hefur komið í lambfé af þessu svæði. Hvort fleira sýkt fé er í þessu hólfi, vitum við ekki, og það er ekki heldur vitað, hvort einhver lömb kunna að vera smituð. Það er þess vegna nauðsynlegt, að öllum girðingum sé haldið vel við. Nú er það svo með þau lömb, sem seld eru úr hólfinu, að enginn þarf að reikna með því, að veikin komi fram fyrr en eftir 2–4 ár. Þegar svo er, fer fólk að halda, að öllu sé óhætt, og árveknin slappast bæði hjá almenningi og n. Það er nauðsynlegt að halda girðingarhólfunum eins hreinum og hægt er, svo að ekkert samband sé milli þessa hólfs og annarra, og það þarf að brýna fyrir mönnum að gæta varúðar í þessum efnum. Þess ber að gæta, að við lifum hér við allt önnur skilyrði en tíðkast í öðrum löndum. Sauðfé gengur hér saman á afrétt, og þetta þekkist bara hér og í Noregi. Annars staðar, þar sem ég þekki til, kemur fé manna ekki saman við annarra fé, og er því smithætta hér margfalt meiri og ekki sambærileg við neitt annað. Það eru svipaðar samgöngur í öðrum löndum milli sauðfjár og hér milli nautgripa innbyrðis, og þó minni, því að algengt er hér, að nautgripir komi saman um allt land, en svo er ekki um fé í öðrum löndum, þar sem ég þekki til. Svo er hitt, að þar eru dýralæknar á hverju strái. Um leið og veikinda verður vart, þá er sóttur dýralæknir, og hann gerir sínar ráðstafanir og skepnan einangruð. Það er eins og um sjúkdóma hjá mannfólkinu. Við höfum ekki nema svo fáa dýralækna, að það er sjaldan hægt að vitja þeirra. Það er skiljanlegt, að maður, sem á veika kind norður á Hólmavík, fari ekki að vitja læknis suður í Borgarnes. Hefði aftur á móti verið dýralæknir á Hólmavík, þá hefði þetta komizt upp um leið og sá á kindinni. Þess vegna er það auðséð, að aðstæður hér eru allt aðrar en í öðrum löndum, a.m.k. þar, sem ég þekki til. Annars er það ekki nema að nokkru leyti rétt, að þessi sjúkdómur berist aðeins frá kind til kindar. Það er rétt, að Dungal reyndi eða gerði tilraun til að smita nautgripi með því að gefa þeim sýkt lungu úr fé og tókst það ekki. Og þó er það ekki víst, því að nautgripirnir voru ekki látnir lifa nógu lengi. Það hefði ekki komið í ljós fyrr en eftir 4–5 ár, hvort smitun hefði átt sér stað, en svo gamlir urðu kálfarnir ekki. Hitt er víst, að áður var gerð tilraun með fé. Það voru hafðir 2 hópar, annar sýktur frá Reykjavík og nágrenni, en hinn ósýktur, og var hann keyptur austan úr Skaftártungu og látinn vera á rimlalofti yfir sýkta fénu. Enginn samgangur var milli þessara hópa; það var ekki einu sinni sami hirðir, en lömbin í efra hólfinu sýktust, og gat það ekki borizt með öðru en loftinu. Á sömu leið er óhætt að segja um kindur, sem tilraun var gerð með á Keldum. Enginn samgangur átti sér stað milli þeirra; nema sami hirðirinn, sem hirti þær, og sýktust kindurnar, svo að ef lungu hafa verið fryst og notuð svo til fóðurs fyrir refi, sem hirtir hafa verið af sama manni og kindurnar, þá er það skiljanlegt, að veikin geti hafa borizt þannig í þessar 3 ær. Sérstaklega vil ég segja þetta, að það er höfuðnauðsyn að halda vel við öllum girðingum, svo að samgangur milli þeirra sé enginn, og ef veikin kemur upp í einu hólfinu, þá sé öruggt, að fé hafi ekki gengið þar á milli, og á þessu má enginn slappleiki vera. Í þessu hólfi verður sennilega ekki vart við veikina næstu 2 árin, en hvað verður þriðja árið, er ekki vitað enn þá. Það má heldur enginn slappleiki vera með það að brýna fyrir mönnum að fara nákvæmlega eftir þeim reglum, sem settar eru, en á því vill oft verða misbrestur og að menn sniðgangi þær, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan.



Herra forseti. Ég hafði skilið orð hæstv. landbrh. svo í Sþ., er málið var þar til umr., að ráðstafanir hefðu verið gerðar til þess að ganga betur frá girðingunum á Vestfjörðum. En nú hefur verið upplýst, að þessar ráðstafanir hafa aðeins verið fólgnar í samþykktum, sem sauðfjárveikivarnan gerði, er hún sat á fundi. - Hæstv. ráðh. sagði einnig, að það hefði ekki verið hægt að ganga í það í september í haust að gera við girðingarnar. Nú má segja, að svo erfiða haustið hefðum við getað fengið, en með þeirri einmunatíð, sem við höfum haft í haust, hefði það verið lafhægt. Það hefði verið lafhægt að tvöfalda girðinguna frá Gilsfirði í Bitrufjörð, sem er aðeins 71/2 km, en það hefur ekki verið gert. Og þetta vil ég segja að sé bein vanræksla, því að féð sunnan við hana í Dalasýslu er heilbrigt.

Ég held, að sama og enginn gaddavír hafi verið til í landinu.

Ég held einmitt, að það hafi fengizt nógur gaddavír í sumar, eftir margra ára vöntun.

Já, í sumar.

Og ég veit meira að segja, að sum kaupfélög hafa eftir beiðni haldið eftir gaddavír til þessara nota í þeim tilgangi að nota hann við viðgerðir á girðingunum, ef með þyrfti, sem auðvitað var alveg rétt. Trúi ég ekki, að þessu hafi verið frestað vegna gaddavírsleysis, því að nú síðan í september hefði þetta verið lafhægt. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það er auðvelt að vera klókur eftir á, en við megum ekki alltaf vera á eftir með framkvæmdir. Ef þetta hefði verið hégómamál, sem hér er um að ræða, þá hefði allt verið í lagi, þó að því hefði verið slegið á frest að tvöfalda girðinguna úr Bitrufirði í Gilsfjörð, en hér er um stórmál að ræða. - Það hefði líka fullvel verið hægt að laga og endurbæta girðinguna úr Berufirði í Steingrímsfjörð, þar sem gæzla hefur verið lítil undanfarið. 



Herra forseti. Það er nú aðallega eitt atriði af því, sem hefur verið rætt hér, sem mig langaði að gera að umtalsefni, og það er það, hvort átt hefði að vera búið að tvöfalda girðinguna frá Bitrufirði vestur í Gilsfjörð og gera að nýju girðinguna frá Steingrímsfirði suður í Berufjörð. - Nú, ég sagði áðan, að ég efaðist um, að þetta hefði verið hægt, eftir að veikinnar varð vart, og dreg ég það í efa. Um þetta atriði ætla ég ekki að ræða frekar, og geta aðrir dæmt um það en við hv. 6. landsk. tveir, hvort líklegt sé, að hægt sé að gera við girðingu uppi á háfjöllum eftir að þessi tími er kominn. Annars, ef hv. þm. fylgist með máli þessu, sem hann ætti að gera sem þm., þá ætti hann að vita, að girðingin var tvöfölduð s.l. sumar. Svo ætti hv. þm. að vita það, sem hver sauður á Vestfjörðum veit, að girðingin kemur ekki að neinu haldi yfir veturinn, og er hún öll á kafi og hægt að fara yfir hana á skíðum án þess að verða var við hana. Því finnst mér æsing hans harla undarleg. Í vor á að gera við girðinguna, og verði það ekki búið á tilsettum tíma, þá fyrst getur hann farið að krítisera. Það er ekki 1, ekki 10, heldur 100 staðir á Vestfjörðum, þar sem hvergi verður vart við girðinguna yfir veturinn. Kann ég heldur illa við umr. af þessu tagi. Ég hef sjálfur farið yfir girðinguna í Kollafirði á skíðum án þess að verða var við hana á stórum kafla, og skiptir þá litlu máli, hvort viðgerð biði til vors. Hins vegar er það fullvíst, að eftir allt það jarðrask, sem verður yfir veturinn, verður að gera við girðinguna á hverju vori, þar sem vegir grafast í sundur vegna jarðrasks, og þetta veit ég að hv. þm. veit fullvel.



Herra forseti. Það er augljóst mál, að með því að gera ekki við girðinguna á þessu hausti hefur sauðfé getað gengið gegnum, yfir og undir hana, allt frá því að veikin kom upp og til þessa dags. Það hafa ekki enn þá komið þeir snjóar, að það hefði ekki verið hægt að gera við hana. Og það er jafnvist, að það verður ekki búið að gera við hana fyrr en í júní. Þetta vita sauðirnir á Vestfjörðum, og er það hart, að sjálfur forustusauðurinn sé óvitrari í þessu efni en þeir.



Herra forseti. Það er þannig með þennan hv. þm., að hann er kunnur að því að vera sauðþrár, ef hann tekur eitthvað í sig, og stangast eins og hrútur, renna beint eins og þeir. Það gerir hann einnig núna, eftir að búið er að upplýsa það, að gert var við girðinguna í Steingrímsfirði í sumar.

Í sumar? Það var ekki búið á sambandsþingi bænda í Bjarkarlundi í septemberlok.

Ég get ekki að því gert, þó að hv. þm. mótmæli. En eftir upplýsingum frá sauðfjárveikivarnan. er þetta haft.



Herra forseti. Þetta frv. er gamall kunningi, sem hér kemur fyrir d. enn þá einu sinni. Ég gerði mér vonir um, að það þyrfti ekki að flytja þetta frv. á þessu þingi, þar sem fuglafriðunarl. hin almennu mundu ef til vill verða að l. á þinginu. En nú lítur ekki út fyrir, að svo verði, og þess vegna sáum við flm. okkur ekki fært annað en að bera fram enn á ný framlengingu á þessum l. Við höfum talið, að það væri réttast að framlengja l. eins og þau voru áður til þess að komast hjá þrasi og kannske skemmdum á frv., ef það færi milli d. Við vildum hafa þennan framlengingartíma þetta langan til þess að tryggja það, að ekki þyrfti að framlengja þessi l. enn á ný, en það lítur út fyrir, að það muni skipta um með hinum nýju friðunarl., þar sem þau gera þessi l. óþörf. Ég þarf ekki að vera langorður nú um nauðsyn þess að halda svartbaknum í skefjum, því að það er vitanlegt, að sú skemmtilegasta framleiðsla, sem landsmenn hafa í dýraríkinu, er æðarvarpið og dúntekjan. Í staðinn fyrir að víða annars staðar fer fram dráp á þeim dýrum, sem verið er að rækta, þá er hér um það að gera að verja æðarfuglinn fyrir árásum annarra ofsækjenda hans og hlynna sem mest að honum, og eftir því sem það er gert með meiri alúð, eftir því eru líkur til að fáist meiri og betri afurðir af þessum nytjaskepnum. Það er allt of lítið af þessum fugli og of lítið lagt í sölurnar til þess að fjölga honum og gera hann arðbæran. - Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.