Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í umr. um formsatriði þessa máls. Í raun og veru skipta þau sáralitlu máli. Það er aðalatriðið hvernig móttökur og meðferð þetta fær hér á Alþingi og hver verður niðurstaða málsins. Ef nægilega margir þm. telja málið jákvætt og til nytsemdar er hægur vandi að koma því í gegnum þingið. Til þess er nægur tími. Ég er ekki þeirrar skoðunar, eins og hér hefur komið fram í umr. um málið, að með því að leggja það fram sé um að ræða brot á stjórnarsáttmálanum. Þvert á móti álít ég að þetta mál sé einmitt liður í því að framkvæma eitt þeirra ákvæða í stjórnarsáttmálanum sem voru í raun og veru meginákvæði og áttu að vera kjarni þessa stjórnarsamstarfs, þ. e. að gera ráðstafanir til þess að hefta verðbólgu og færa hana niður, og það er ekkert smáræði eins og kunnugt er. Hins vegar álít ég að það að Alþb. hefur skorist úr leik í þessu máli sé brot á stjórnarsamningnum, það sé brot á því samkomulagi sem gert var og lýst yfir fyrir þjóðinni 21. ágúst s. l. Sannleikurinn er sá, að það hefur reynst erfitt að fá Alþb. til að fallast á grundvallaraðgerðir til lækkunar verðbólgu. Ég skal ekki, vegna þess að ég vil ekki tala of lengi um málið, fara að rifja upp þá sögu. Með ráðstöfunum sem gerðar voru um áramótin 1980/1981 var lagður grundvöllur að því starfi. Þá var stigið fyrsta skynsamlegt skref í þá átt að lækka verðbólgu. Þær aðgerðir höfðu mjög jákvæð áhrif, kannske jákvæðari áhrif en maður hefði getað haldið í fljótu bragði. Skilyrðin voru hagstæð því að verðbólga var komin niður í 40% í ágústmánuði 1981. Um það var ekki deilt af neinum þá. Ástandið í peningamálum hafði gerbreyst til batnaðar. Það var miklu meira ráðstöfunarfé handbært hjá lánastofnunum í landinu en verið hafði um langa hríð, gjaldeyrisstaðan hafði stórlega batnað og það var yfir höfuð bati í efnahagskerfinu. Það sem gerðist þá, því miður, var að ekki tókst samkomulag um að fylgja þessum ráðstöfunum eftir. Síðan hefur sigið á ógæfuhlið í efnahagsmálum. Til viðbótar hafa svo komið mjög óhagstæð ytri skilyrði. Skal ég ekki rifja þá sögu upp hér nú. Um hana hefur verið rætt og ritað af ýmsum og við ýmis tækifæri. Sú skoðun á áreiðanlega vaxandi fylgi að fagna með þjóðinni að verðbólgan náist aldrei niður á viðunandi stig nema með því að gerbreyta því vísitölukerfi sem við búum við, gera róttækar breytingar á kerfinu, vegna þess að ef ekkert er gert af því tagi verður auðvitað engin breyting á framvindu efnahagsmála. Það er kannske mergurinn málsins. Það er tiltölulega auðvelt að sýna fram á þá rökleysu að laun allra Íslendinga eigi að hækka ef sykur, kaffi eða olía hækkar í verði á heimsmarkaði. Eða ef öll þjóðin vill gera átak til uppbyggingar og lagðir eru á óbeinir skattar til að gera það mögulegt, þá skuli öll laun í landinu hækka. Ef nauðsynlegt reynist að hækka gjaldskrá hitaveitna, rafmagnsveitna og ríkisútvarps, svo dæmi séu tekin, hækki laun allra landsmanna. Því skyldu laun hækka ef þessi almenningsfyrirtæki verða að fá viðbótartekjur til að geta starfað eðlilega og veitt betri þjónustu? Auðvitað greiða menn meira til að tryggja nauðsynlega og bætta þjónustu. Svo má nefna ótal dæmi um það hve fráleitt núverandi vísitölukerfi er að mörgu leyti og hve mikil nauðsyn er að gera breytingar á því. En höfuðgalli vísitölukerfisins er fólginn í því hversu verðbólguhvetjandi það er. Það viðheldur víxlgangi kaupgjalds og verðlags og eykur á verðbólgu. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé unnt að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar svo í lagi sé að óbreyttu vísitölukerfinu. Og þá verða að koma til auk breytinga á verðbótum launa breytingar á verðbótum skatta og verðbótum fjármagns. Verðmyndunarkerfi sjávarútvegs og landbúnaðar verður einnig að endurskoða. M. ö. o., það verður að gera róttæka breytingu á okkar efnahagskerfi til að við getum vænst þess að breyting verði á þróun efnahagsmála. Ég er ekki einn um þá skoðun að þetta þurfi að gera. Margir vísir menn hafa verið sama sinnis. Ég get t. d. vitnað til ummæla Lúðvíks Jósepssonar fyrrv. ráðh. Hann sagði um þetta í þingræðu sumarið 1974 -  Ég skal ekki endurtaka margt af því sem kom fram hjá hæstv. forsrh. og sjútvrh. um þetta mál í gær. Það var gerð glögg grein fyrir málinu og engin ástæða til að endurtaka í hverju það er fólgið. En ég vildi koma nokkuð inn á það hvaða kaupmáttaráhrif þetta frv. er líklegt að hafa. Álitið er að ef þetta frv. verður að lögum muni verðbólga lækka þess vegna á þessu ári um a. m. k. 5–6%. Það er kannske ekki mikið, en það er eigi að síður viðnám gegn því verðbólguflóði sem við búum við.  Eins og kunnugt er eiga fjölmargir í miklum erfiðleikum með að greiða vexti og verðbætur af lánum sínum í þessari miklu verðbólgu. Lækkun verðbólgu leiðir til lækkunar vaxta og þar með lægri greiðslna af lánum en ella hefði orðið að óbreyttu kerfi. Húsbyggjendur og þeir sem skulda munu hagnast á þeirri lækkun verðbólgu sem leiðir af lögfestingu frv. Talið er að rýrnun kaupmáttar sem leiðir af þessu frv. muni nema um 1/2–1 %.  Þetta frv. er liður í ráðstöfunum sem hafa verið gerðar í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. frá 21. ágúst á s. l. sumri um aðgerðir í efnahagsmálum. Helstu ráðstafanir samkv. þessari yfirlýsingu voru í fyrsta lagi brbl. ríkisstj., sem verið er að samþykkja hér á hv. Alþingi og hafa fengið sögulegri meðferð á þingi en flestöll mál sem mig rekur minni til, kannske jafnvel í þingsögunni, a. m. k. seinni ára.  Að lokum vil ég svo nefna það að reynt hefur verið að framkvæma aðhaldsstefnu í peningamálum og fjármálum ríkisins og gengismálum, að svo miklu leyti sem atvinnulífið framast þolir. Við hinn mikla lánsfjárskort og takmarkað ráðstöfunarfé þarf að beina fjármagni til undirstöðuatvinnuveganna. Það hefur verið framkvæmd stórfelldari lenging lána í sjávarútvegi en dæmi eru til, sem væntanlega kemur að nokkrum notum. Fleiri atriði mætti nefna í þessu sambandi. Þetta mál er einn liður í ráðstöfnunum sem ríkisstj. lýsti yfir á s. l. sumri að hún mundi framkvæma. Það er búið að framkvæma flest af þeim málum sem þar eru upp talin, a. m. k. þýðingarmestu málum, svo að það er sannarlega kominn tími til að þetta mál fylgi með. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég hefði aldrei samþykkt sumt af því sem þar er á blaði nema í þeirri trú að það yrði allt framkvæmt sem þar var sett á blað. Ég trúði því þá að samkomulag væri um þessi mál. Ég trúði því og þess vegna hefur það valdið mér miklum vonbrigðum og auðvitað mörgum fleiri hve mikill dráttur hefur orðið á að framkvæma þennan þátt þess samkomulags og þeirrar yfirlýsingar. Það er auðvitað erfitt að ræða þetta mál án þess að huga jafnframt að ástandi efnahagsmála. Því er spáð að verðbólga verði á árinu rúm 60% frá upphafi til loka ársins. Þjóðhagsstofnun spáir því í sinni spá frá 14. jan. s. l. Verðbólga hefur verið á bilinu 26–60% í heilan áratug eða allt frá því að fyrri olíukreppan skall á. Þetta er auðvitað stórhættulegt atvinnulífinu í landinu og veldur því að segja má að rekstur margra undirstöðuatvinnufyrirtækja, sem eru undirstaða atvinnu í heilum héruðum, hangi á bláþræði. Verðbólgan á sinn þátt í þessu þó að fleira komi til, eins og t. d. aflabrestur og erfiðleikar í efnahagsmálum. Ég álít að brbl. sem verið er að samþykkja hér og þetta frv. ásamt samdrætti og aðhaldi á mörgum sviðum efnahagsmála veiti viðnám gegn verðbólgu og það sé þess vegna ábyrgðarleysi að fella þetta mál. Sjálfstæðismenn hafa sagt og líklega Alþfl.-menn líka, ég hef ekki tekið eftir því, að það skipti eiginlega engu máli hvort verðbólga er rúmlega 60% frá upphafi til loka árs eða 70 eða hvað það nú er. Ég held að það skipti allt máli í þessu efni, og ég er sannfærður um að ef brbl. hefðu ekki verið sett og ef þessi ráðstöfun og fleiri væru ekki samþykktar væri verðbólgan miklu meiri en hún er.  Það er auðvitað mjög margt í þessum málum öllum sem ástæða væri til að gera að umræðuefni. Ég skal þó ekki lengja mál mitt vegna þess að ég hef mikinn áhuga á því að þetta mál fari í gegnum þingið og hef þá skoðun að það muni hjálpa til. Ég viðurkenni að sjálfsögðu að hér er ekki um að ræða stóran áfanga, en það er um nokkurn áfanga að ræða, áfanga sem veitir viðnám gegn verðbólgu og stuðlar að því að treysta undirstöðuatvinnuvegina. Það sem okkur er langháskasamlegast að mínu mati nú, sem ég vil endurtaka, er ef atvinnuöryggið brestur. Ég óttast mjög að svo geti farið ef svo fer fram sem verið hefur að við stöndum frammi fyrir því að rekstur býsna margra fyrirtækja, sem eru undirstaða atvinnu víða um landið, dragist saman og jafnvel í sumum tilfellum hætti um sinn ef ekki verður veitt viðnám. Það álít ég að sé mergurinn málsins og miklu, miklu stærra mál en að þrátta um kaupmátt sem er á bilinu 1% til eða frá. Ég vonast til þess, þó að Alþb. hafi því miður snúist gegn málinu, að það muni ekki feta í fótspor sjálfstæðismanna, sem þeir gerðu lengi í sambandi við brbl., að fara að beita málþófi hér á Alþingi til að koma í veg fyrir að málið verði afgreitt, ef - ég segi ef þingmeirihluti er fyrir því. Ég skal ekkert um það fullyrða hvort þingmeirihluti er fyrir því, ég veit ekkert um það. Það hafa ekki komið fram neinar yfirlýsingar þar að lútandi, en ég hef tekið eftir því að m. Sjálfstfl. og Alþfl. hafa talað varlega í þessu máli. Ég vona að það boði það að þeir muni ekki vilja setja fótinn fyrir málið. Og eins og ég sagði áður, ef nægilega margir þm. eru þeirrar skoðunar að þetta mál sé jákvætt, þá er nægur tími til þess að afgreiða það gegnum þingið.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta mál núna við 1. umr. og ætla ekki að fara efnislega að ráði út í einstakar greinar eða útfærslu er varðar það nýja viðmiðunarkerfi sem upp á að taka samkv. þessu frv. Það er ekkert nýtt að þegar uppi eru ráðagerðir um efnahagsúrræði til að ná tökum á verðbólgunni sé það meginþátturinn í öllum efnahagsúrræðum, sem til framkvæmda hafa komið, að einblína á launin og skerða þau með einum eða öðrum hætti, án þess að á sama tíma sé leitast við með samræmdum aðgerðum á öllum sviðum efnahagslífsins að beita úrræðum, sem skila varanlegum árangri til lausnar þeim verðbólguvanda sem við er að glíma. Það sem nú gerist er einmitt einkennandi fyrir efnahagsúrræði síðari ára, að það er einmitt rétt fyrir útreikning verðbóta á laun sem stjórnvöld vakna upp og gera sér ljóst að það þurfi að leggja fram efnahagsúrræði við vandanum. Úrræðin miðast síðan við að skerða launin. Stundum fylgja með önnur skammtímaúrræði, sem engan vanda leysa, og síðan fylgir iðulega með þessum aðgerðum orðsending um að á næstunni skuli stefnt að hinu og þessu til að ná varanlegum tökum á efnahagsmálunum og verðbólgunni, treysta lífskjörin og byggja upp heilbrigt efnahagslíf. En efndirnar eru engar, eins og allir þekkja. Við vitum vel hver reynslan er, hver framkvæmdin hefur verið, hverjar efndir stjórnvalda hafa verið þegar til kastanna kemur að standa við yfirlýsingar og markmið. Öllu er velt á undan sér. Öllum ákvörðunum, er snerta uppskurð á efnahagskerfinu og uppbyggingu atvinnuveganna, er slegið á frest. Það eina sem ekki er slegið á frest er að skerða launin í landinu með einum eða öðrum hætti. Hverjar eru svo afleiðingarnar? Þær blasa alls staðar við hjá atvinnuvegunum. Þarf ekki að fara nánar út í það hér hvernig mörg fyrirtæki ramba á barmi gjaldþrots og atvinnuöryggi launþega er stefnt í mikla tvísýnu. Og ekki eru afleiðingarnar síður alvarlegar fyrir mörg heimilin í landinu, sem berjast í bökkum, þar sem launin hrökkva ekki fyrir brýnustu nauðsynjum. Þegar litið er til þess hvernig málsvari launafólks að eigin sögn, Alþb., hefur leikið með í þessum hringdansi í stjórnarsamstarfinu og staðið að hverri kjaraskerðingunni á fætur annarri, án þess að með fylgdu önnur úrræði sem máli skipta til að uppræta verðbólgudrauginn, er afstaða og málflutningur þeirra til þess frv. sem við hér ræðum afar einkennilegur. Innihald málflutnings Alþb. nú er að ekki komi til greina að samþykkja slíka kjaraskerðingu á launafólk þegar stjórnvöld gangi ekki á undan með góðu fordæmi og geri samhliða aðra nauðsynlega uppstokkun á efnahagskerfinu og hefji nýja framfarasókn í atvinnuuppbyggingunni. Það var síðast í gær sem þessir málsvarar launafólks réttu upp hönd til að staðfesta þá kjaraskerðingu sem þeir stóðu að með brbl. í ágúst, sem ekkert fylgdi nema skattahækkanir og loforðaumbúðir um að gera hitt og þetta á sviði efnahags- og atvinnumála, sem ekki hefur verið staðið við. Þessir sömu menn hafa haft á fjórða ár til að beita sér fyrir uppstokkun á efnahagslífinu og framþróun í atvinnuuppbyggingunni. Og hver er árangurinn? Stjórnarsáttmáli ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens stendur einn eftir sem minnisvarði þessarar ríkisstj. um það sem gera átti en ekki var gert. Stjórnarsáttmálinn er minnisvarði um loforðin. Lýsinguna og minnismerkið í hnotskurn um efndirnar má svo sjá í hrikalegri skuldasöfnun og slæmri stöðu atvinnuveganna með þeim afleiðingum að atvinnuöryggi er í stórfelldri hættu og lífskjörin hafa dregist saman hjá launafólki og heimilunum í landinu. En þessa dagana klæðast Alþb. menn kosningaskrúðanum og reyna að draga dulu yfir fyrri gerðir. Þá er það bannorð í þeirra herbúðum að tala um einhliða skerðingu á laun fólksins í landinu án annarra aðgerða. Nú ganga þeir um vinnustaði og tala um að Tómas hafi svikið þetta, Steingrímur hitt og Gunnar annað. Svona er málflutningur þessara manna nú, sem staðið hafa að hverri kjaraskerðingunni á fætur annarri og á fjórða ár hafa haft gullið tækifæri til að koma á gerbreyttri efnahagsstefnu, ekki síst vegna þess að launafólk hefur sýnt þessari ríkisstj. takmarkalausa þolinmæði og lagt sitt af mörkum til að leggja lið í baráttunni við verðbólguna. Engu að síður hefur þessi ríkisstj. með Alþb.-menn í broddi fylkingar níðst á þolinmæði og fórnum launafólks og ekki haft uppi neina tilburði í þrjú ár til að efna loforðin og koma á samræmdum efnahagsaðgerðum sem skili árangri og verði til þess að launafólk sjái árangur fórna sinna. Þegar þessi ríkisstj. setti brbl. í ágústmánuði s. l. var sagt við launafólk: Ef þið færið ekki þessar fórnir verður verðbólgan á næsta ári 70% í stað 50%. En hver er árangurinn nokkrum vikum eftir að launafólk færði fórnina? Verðbólgan er ekki 50%, eins og ríkisstj. sagði í ágúst, heldur nálægt 70% og stefnir hærra. Árangurinn er auðvitað strax uppétinn af því að ríkisstj. hafði ekki þá fremur en áður áræði eða þor til að gera aðrar nauðsynlegar samræmdar ráðstafanir á sviði efnahags- og atvinnumála. Þetta er sami hringdansinn á þriggja mánaða fresti ár eftir ár. En samt er haldið áfram. Það frv. sem við fjöllum um nú, um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun og fleiri ákvæði sem því fylgja, er sami hringdansinn. Hæstv. viðskrh. sagði hér áðan að þetta væri fyrsta skrefið, fyrsti áfanginn. Hversu oft höfum við ekki heyrt það, hversu oft hefur launafólk ekki heyrt það, þegar verið er að skerða launin, að þetta sé fyrsta skrefið, meira eigi að koma. Hver er reynslan? Það verður aldrei nema þetta fyrsta skref og við stöndum áfram í sömu hjólförunum. Það frv. sem við fjöllum um nú, um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun og fleiri ákvæði sem því fylgja, er því sami hringdansinn. Frv. felur í sér aðgerðir sem miðast við að taka eingöngu af laununum og er atgerlega slitið úr samhengi við aðrar nauðsynlegar efnahagsaðgerðir og þá uppstokkun á efnahagskerfinu sem er orðin lífsnauðsyn. Ég er ekki með þessum orðum að andmæla því eða draga úr því að leiðrétta þarf vísitölugrunninn og koma í veg fyrir víxlgang kaupgjalds og verðlags. En sú aðferð dugar ekki ein sér í baráttunni við verðbólguna, slitin úr samhengi við aðrar nauðsynlegar efnahagsaðgerðir. Það er löngu orðið tímabært að efnahagsúrræðin, sem hér fara frá hv. Alþingi og sem ríkisstjórnir standa að, miðist ekki nær eingöngu við það að launþegar séu látnir færa fórnir og heimilin í landinu séu látin bera byrðarnar af rangri stefnu í efnahags- og atvinnumálum. Ég er sannfærð um það, að launafólk og verkalýðshreyfingin mundu skoða þetta frv. með mjög jákvæðu hugarfari, ef við samhliða værum hér að ræða aðrar aðgerðir í efnahagsmálum, sem tryggðu að fórnir launþega skiluðu varanlegum árangri og tryggðu til frambúðar betri lífskjör. Þetta frv. eitt sér, ef að lögum verður, gefur launafólki enga tryggingu fyrir því að það sjái árangur þeirra fórna sem ákvæði frv. fela í sér. Auðvitað eru launafólk og verkalýðshreyfingin treg til, svo að ekki sé meira sagt, að samþykkja einhverjar breytingar á verðbótaákvæðum, jafnvel þó því sé vel kunnugt um stórfellda galla þeirra, þegar það sér hvergi neina vörn eða neitt skjól fyrir þeim sífelldu verðlagshækkunum á vöru og þjónustu sem sífellt dynja yfir og sem verðbótaákvæði launa halda hvergi nærri í við. Ég vil t. d., með leyfi hæstv. forseta, lesa það sem fram kemur um 4. gr. þessa frv. Þar stendur, með leyfi forseta: „Í þessari grein er að finna þá grundvallarbreytingu á núgildandi verðbótatilhögun, að lagt er til að breytingar á óbeinum sköttum og niðurgreiðslum hafi ekki áhrif á greiðslu verðbóta á laun. Sem dæmi um slíka óbeina skatta og gjöld má nefna söluskatt, aðflutningsgjöld, innflutningsgjöld og vörugjöld, en gert er ráð fyrir að um nánari framkvæmd þessara ákvæða verði kveðið á í reglugerð.“ Hvaða áhrif hefur þetta á verðlagsþróunina? Það er allt í óvissu um hvaða áhrif þetta hefur á afkomu heimilanna. Heimilin verða enn frekar en nú varnarlaus gagnvart þeim hækkunum sem dynja yfir, ef stjórnvöldum þóknast að gera breytingar á óbeinum sköttum svo sem vörugjaldi eða söluskatti, sem ekki munu hafa áhrif á launin. Ennfremur er vert að benda á það, sem kemur fram í 4. gr. einnig, að gert er ráð fyrir að um nánari framkvæmd þessara ákvæða verði kveðið á í reglugerð. Og í 7. gr. segir: „ Forsrh. skal setja nánari reglur um framkvæmd þessara laga.“ Að þessu leyti er frv. auðvitað meingallað. Forsrh. eru gefnar frjálsar hendur um hvernig að framkvæmd þessa ákvæðis skuli staðið. Þau úrræði sem felast í frv. ein sér eru eins og áður ekki liður í samræmdum aðgerðum, þar sem tekið er á öllum þáttum efnahagsmála, eins og Alþfl. hefur margoft lagt til undanfarin ár að gert verði og hvað eftir annað lagt fram tillögur um að gera. Þó að ýmis mál þar að lútandi liggi nú fyrir Alþingi sér Alþingi enga ástæðu til að líta nánar á, hvað þá heldur að afgreiða þau mál. Það er samt athyglisvert að nú á síðustu mánuðum þessa stjórnarsamstarfs skýtur það upp kollinum af og til, bæði hjá ríkisstj. í loforðalista hennar og í ályktunum og samþykktum miðstjórna ríkisstj.-flokkanna, að hitt og þetta þurfi nú bráðnauðsynlega að gera. Er þar einmitt oft bent á ýmis atriði, bæði á sviði efnahags- og atvinnumála, sem Alþfl. hefur margoft undanfarin ár ítrekað og flutt frv. um að gera þyrfti í efnahags- og atvinnumálum. Skal ég ekki, herra forseti, eyða tíma þingsins til að rifja það upp þótt freistandi væri. Tafarlaus framkvæmd samræmdra efnahagsúrræða er auðvitað forsenda þess að réttlætanlegt sé að stjórnvöld grípi inn í verðbætur launa vegna þrenginga í efnahags- eða atvinnumálum. Þessu hefur Alþfl. marghamrað á og margsinnis látið koma fram að einhliða krukk stjórnvalda í laun, úr samhengi við aðrar aðgerðir, skili engum árangri. Þetta frv. eitt og sér er því algerlega úr takt við þá stefnu sem Alþfl. vill fylgja, hefur barist fyrir og lagt fram tillögur um - og það sem meira er. verið sjálfum sér samkvæmur í. Það þarf ekki að rifja upp mörgum orðum hér að Alþfl. neitaði 1979, þegar hann rauf stjórnarsamstarf við ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, að fylgja stefnu sem var í engu samræmi við stefnu flokksins og tillögur um árangur í efnahags- og atvinnumálum og varaði við afleiðingum þess að fetað yrði áfram á þeirri braut, braut skammtímaráðstafana sem eingöngu miðast við að skerða launin, og vildi breyta því að stjórnvöld rumski aðeins rétt fyrir útreikning verðbótavísitölu, eins og ævinlega er gert og eins og nú á að fara að gera. Herra forseti. Ég skal fara að ljúka máli mínu. Það er ljóst að þetta frv. er ekki liður í samræmdum efnahagsaðgerðum og því andstætt þeirri stefnu sem Alþfl. boðar og sýndi með eftirminnilegum hætti 1979 að honum er fullkomin alvara að framfylgja. Ég vil lýsa því hér yfir að ég tel óráð og vægast sagt mjög hæpið, svo að ekki sé meira sagt, að fylgja því frv. sem hér er til umr. Ég lýsi andstöðu minni við það í þeim búningi sem það er, slitið úr samhengi við meiri háttar efnahagsaðgerðir sem gætu tryggt að fórnir launþega skili þeim árangri sem látið er í veðri vaka að þær geri.



Herra forseti. Það er öllum hv. alþm. fullkunnugt að verðbólgan hefur verið höfuðmeinsemd í íslensku efnahagslífi í æðimörg ár. Allir eru sammála um að það þarf að vinna að hjöðnun hennar og helst að útrýma henni að fullu og öllu. Margar tilraunir hafa verið gerðar til þess að ráða niðurlögum hennar. Flestar hafa þær misheppnast. En þó erum við allir sammála um það að eitthvað verður að gera, eitthvað verður að hamla gegn þessum vágesti. Nú liggur hér fyrir frv. til laga um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun o. fl. Ég er ekkert hissa þó að menn líti þetta frv. misjöfnum augum. Sínum augum lítur hver á silfrið. En mér er kunnugt um að þetta mál hefur verið æðilengi á dagskrá hjá ráðamönnum þjóðarinnar og þetta frv. er vandlega unnið og undirbúið. Þegar frv. kemur fram af þessu tagi, þurfum við líka að gera aðeins meira en skiptast á skoðunum um efni þess og hvaða tökum við tökum það. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því að þjóðin fylgist með því sem gerist hér á hv. Alþingi. Að mínum dómi er Alþingi nú í æðimikilli lægð í augum þjóðarinnar. Þetta þurfum við að hafa í huga og taka þess vegna hvert alvarlegt viðfangsefni, sem okkur berst á borð, með nokkuð mikilli alvöru þó að við ræðum það gaumgæfilega. Við þurfum að minnast þess að við megum ekki verða þess valdandi að hér verði „hrafnaþing kolsvart í holti fyrir haukþing á bergi.“ Ég held að við getum öll verið sammála um þetta. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. efnislega. Það munu aðrir gera og hafa gert. Ég ætla aðeins að beina þeim tilmælum til hv. alþm. úr öllum flokkum að þeir leggi sig fram um að þetta frv. fái greiða þinglega meðferð, að því verði sem fyrst vísað til n. þar sem það verður athugað vandlega. Síðan getum við séð hver örlög þess verða. Þessum tilmælum vildi ég koma á framfæri við hv. alþm. í fullri alvöru.



Herra forseti. Frv. það um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, sem hér liggur fyrir, felur í sér breytingar á fjórum greinum laganna. Er í aths. með frv. gerð nokkur grein fyrir hverju þessara ákvæða fyrir sig. Tel ég ekki þörf að rekja efni þeirra allra hér, en vil þó fara nokkrum orðum um tvö ákvæðanna. þeirra sem eru í 2. og 3. gr. frv. Með fyrra ákvæðinu, sem er í 2. gr., er lagt til að þeim sem af trúarástæðum geta ekki sótt kjörfund á kjördegi verði heimilað að greiða atkv. utan kjörfundar. Miðað við ákvæði 62. gr. laganna er þetta eigi gild ástæða til að greiða atkv. utan kjörfundar. Fyrir sveitarstjórnarkosningar á síðasta vori kom í ljós að sumir kjósendur, sem teljast til Sjöunda dags aðventista, töldu það ekki samrýmast sinni trúarskoðun að neyta kosningarréttar síns á laugardegi, en þá var kjördagur í fyrsta sinn á þeim degi. Gildir þetta um laugardaginn fram til sólseturs. Heimild til að greiða atkv. utan kjörfundar er samkv. 62. gr. laganna bundin við tilteknar ástæður, þ. e. fyrirhugaða fjarveru á kjördegi, ráðgerða sjúkrahúsvist og barnshafandi konur sem ætla má að verði hindraðar í að sækja kjörfund á kjördegi. Aðrar ástæður heimila eigi atkvgr. utan kjörfundar. Hér er þess að geta, að kjósanda ber að greina kjörstjóra frá ástæðu þess að hann vill kjósa utan kjörfundar og gera grein fyrir hvar hann muni verða staddur á kjördegi, og skal færa þessar upplýsingar í þar til ætlaða bók, sem umboðsmenn lista hafa aðgang að. Reynist þessar ástæður ekki fyrir hendi á kjördegi er kjósanda skylt að tilkynna nærveru sína áður en atkvgr. lýkur að viðlagðri refsiábyrgð. Vegna þessa ákvæðis töldu kjörstjórar eigi heimilt að leyfa utankjörfundaratkvgr. af trúarástæðum, einkum við sveitarstjórnarkosningarnar á síðasta ári. Til að koma til móts við þessa kjósendur er lagt til að kveðið verði ótvírætt á um það í 62. gr. kosningalaganna að þeim sé heimil kosning utan kjörfundar ef þeir af þessum ástæðum geta eigi sótt kjörfund á kjördegi. Þótt ekki sé það lagt til nú tel ég ástæðu til að það verði tekið til athugunar hvort ástæða sé til að kanna jafnrækilega og nú er ástæður þess að kjósandi vill kjósa utan kjörfundar. Mætti ætla að kjósanda megi treysta til að meta það sjálfur, hvort hann hafi ástæður til að greiða atkv. utan kjörfundar og ekki séu efni til að láta skipta máli þótt þær ástæður reynist ekki fyrir hendi þegar kjördagur rennur upp. Er rétt að minna á, að fyrir alþingiskosningar í des. 1979 var heimilað að kjósa utan kjörfundar, þótt þær ástæður sem í lögum eru tilgreindar ættu ekki við, ef kjósandi hafði ástæðu til að ætla að veður eða færð mundi hamla honum kjörsókn á kjördegi. Síðara ákvæðið varðar notkun stimpla við utankjörfundaratkvgr. Það mál var tvívegis til meðferðar á hv. Alþingi á s. l. þingi. Í samræmi við lög frá því þingi voru stimplar útbúnir til notkunar við sveitarstjórnarkosningar á síðasta ári. Voru stimplar notaðir hjá 51 kjörstjóra, þ. e. við borgarfógetaembættið í Reykjavík, hjá embættum sýslumanna og bæjarfógeta, í sendiráðum og hjá nokkrum hreppstjórum. Að kosningum loknum leitaði dómsmrn. upplýsinga frá kjörstjórum og yfirkjörstjórnum í kaupstöðum um reynslu af notkun stimplanna. Hefur verið gert sérstakt yfirlit með þeim upplýsingum, sem þar koma fram, og er þar bæði lýst kostum og göllum í sambandi við notkun stimplanna. Ekki tel ég ástæðu til að lesa hér upp það yfirlit sem gert var. Með frv. þessu er hins vegar lagt til að fengin verði frekari reynsla af stimplanotkun áður en endanlega verður kveðið á um að einungis skuli notaðir stimplar við utankjörfundaatkvgr. Herra forseti. Ég tel eigi ástæðu til að rekja efni frv. frekar en gert hefur verið og legg til að því verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Frv. þetta hefur verið afgreitt frá Ed. og kemur nú í síðari deild. Þessi skattur var lagður á í fyrsta sinn á árinu 1979. Skatturinn hefur síðan verið lagður á árlega samkv. sérstökum lögum sem gilt hafa fyrir eitt ár í senn. Á síðasta ári var skatturinn lagður á samkv. lögum nr. 19/1982 og er áætlað að tekjur af honum hafi orðið um 32 millj. kr. Í frv. til fjárl. fyrir 1983 var gert ráð fyrir þessari skattlagningu áframhaldandi og var frv. samþ. með þeirri till. Af þeim sökum ber að sjálfsögðu brýna nauðsyn til að frv. þetta verði afgreitt. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða um frv. þetta, sem er shlj. frv. um sama efni sem flutt hafa verið og samþykkt á undanförnum þingum, en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breytingu á áfengislögum, er eins konar fylgifrv. frv. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit á þskj. 121, sem flutt hefur verið af fjmrh. og er til meðferðar í þessari þd. Er þar gert ráð fyrir breyttum reglum um meðferð varnings sem er í skipi eða öðrum farkosti sem kemur til landsins. Til þess að ákvæðið nái tilgangi sínum þarf jafnframt að breyta tilsvarandi ákvæði í áfengislögum og er frv. þetta flutt til að samræmis gæti að þessu leyti. Jafnframt er með frv. lagt til að landhelgi samkv. áfengislögum verði framvegis hin sama og almenn landhelgi, þ. e. 12 sjómílur. Er það einnig til samræmis við áðurnefnt frv., sem gerir ráð fyrir að tollalögsagan verði 12 sjómílur. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það um breytingu á sektarmörkum nokkurra laga, sem hingað er komið óbreytt frá hv. Ed., fjallar um sektarviðurlagaákvæði í 74 lögum sem hafa að geyma ákvæði þar sem sektin er tiltekin krónutala. Frv. þetta er framhald þeirrar endurskoðunar, sem hófst með framlagningu og samþykkt frv. á síðasta þingi, þar sem breytt var sams konar ákvæðum 52 laga. Með þessu frv. má telja að tæmd séu þau lagaákvæði sem hafa tiltekna krónutölu sektar og ástæða er til að ætla að hafi raunhæft gildi. Skrá sú, sem hegningarlaganefnd lét taka saman um slík lagaákvæði, hafði upphaflega að geyma um 200 ákvæði. Við athugun ráðuneytanna á ákvæðum þessum voru allmörg þeirra talin úrelt eða þýðingarlaus, þannig að eftir standa 126 ákvæði og þar af hefur 52 þegar verið breytt. Tilgangurinn með þessari breytingu á sektarákvæðunum er að færa sektarupphæðina undir ramma almennra hegningarlaga og nægir því að breyta sektarfjárhæðinni í 50. gr. hegningarlaganna til að sektarviðurlög fylgi verðlagsþróuninni. Hámark sekta er nú 1 millj. kr., en því hámarki þarf væntanlega að breyta þegar tímar líða. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. menntmn. Nd. um frv. til l. um breyt. á lögum um grunnskóla, sem liggur hér fyrir á 119. þskj., 116. mál þingsins. Þetta frv. var borið fram á síðasta vorþingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu, og málið er nú endurflutt. Með þessu frv. er lagt til að tekin séu inn í gildandi grunnskólalög ákvæði varðandi fræðslu um áhrif af neyslu áfengis og annarra ávana- og fíkniefna. Ákvæði um þessa fræðslu er hvergi að finna í grunnskólalögunum sjálfum, en eigi að síður er skólanum gert skylt að annast þá fræðslu. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Ég leyfi mér hins vegar, herra forseti, vegna þess að hæstv. dómsmrh. er staddur hér, að minna á, að við þóttumst rekast á það í nefndinni að það er talað um - og síðast áðan í máli hæstv. dómsmrh. - áfengislög frá 1969, sem eru endurskoðuð löggjöf frá 1954. Við fengum hins vegar ekki betur séð - og biðjum um að það verði athugað - en löggjöfin frá 1954 hafi aldrei verið úr gildi felld. Ég hefði viljað spyrja hæstv. ráðh. hvort hægt sé að fella fjölmargar breytingar á löggjöf inní lög frá 1954 og kalla það lög frá 1969 án þess að eldri flokkurinn sé úr gildi felldur. Ég þekki hreinlega ekki nógu vel til til þess að fullyrða um þetta, en ég sá ekki betur en svona væri. Ég veit ekki betur en t. d. núgildandi reglugerð eigi stoð í lögum frá 1954. - En þetta er nú tækniatriði sem ég vil nota tækifærið til að minna hér á. Hv. menntmn. Nd. var einhuga um að mæla með samþykkt frv. þess sem hér er á dagskrá.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 313 um frv. til 1. um breyt. á sveitarstjórnarlögum, nr. 58 29. mars 1961, með síðari breytingum. Hér er um að ræða þá breytingu á sveitarstjórnarlögum, að aftan við 94. gr. laganna bætist svohljóðandi mgr.: „Þegar ákveðið hefur verið að sameina tvö eða fleiri sveitarfélög, getur félmrh. ákveðið að tala sýslunefndarmanna verði sú sama og fyrir sameininguna, enda óski fráfarandi hreppsnefndir eftir að svo verði gert.“ Þessi lagabreyting er fyrst og fremst gerð vegna eindreginna óska sveitarstjórna Dyrhólahrepps og Hvammshrepps í Vestur-Skaftafellssýslu, en samþykkt var við almenna atkvgr., sem fram fór 14. nóv. 1982 í Dyrhóla- og Hvammshreppum, að þessir hreppar yrðu sameinaðir í einn hrepp. Ríkisstj. hafði fjallað um beiðni félmrh. um þetta mál á sínum tíma og var meðmælt umræddri lagabreytingu. Nefndin ræddi frv. og athugaði málið frá ýmsum hliðum og mælir með því að það verði samþ. óbreytt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og hv. þm. Eggert Haukdal.



Herra forseti. Á þskj. 331 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og Sighvati Björgvinssyni að flytja frv. til l. um smíði eða kaup og rekstur sérstaks Vestfjarðaskips. Þetta er tiltölulega stutt og einfalt mál, aðeins fjórar greinar. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að ríkisstj. sé heimilað að hefja undirbúning að smíði eða kaupum á sérstöku Vestfjarðaskipi og að það skip skuli bæði byggt fyrir fólks- og vöruflutninga. 2. gr. gerir ráð fyrir á hvaða leið þetta skip skuli vera rekið, þ. e. Vestfjarðahafnir - Reykjavík, og að heimahöfn skipsins skuli vera Ísafjörður. 3. gr. gerir ráð fyrir að til framkvæmdar þessarar sé ríkisstj. heimilt að taka lán, svo sem þurfa þykir, til að tryggja framgang málsins. Það þarf ekki ýkjamörgum orðum um þetta mál að fara. Efnislega er hér um að ræða mál sem hefur áður komið upp hér á hv. Alþingi. Það mun a. m. k. þrívegis áður hafa verið flutt frv. til l. um slíkt skip og a. m. k. ein þáltill. mun hafa verið flutt efnislega um svipað og hér er gert ráð fyrir. Að því er varðar Vestfirði og samgöngur þarf engum getum að því að leiða að það er sá landshluti sem er langsamlega einangraðastur samgöngulega séð af öllum landshlutum hér á landi, hvort sem litið er til samgangna á sjó, í lofti eða á landi. Enda þótt það hafi breyst nokkuð og til hins betra að því er varðar samgöngur á landi er eigi að síður staðreyndin sú, að Vestfirðir eru einangraðir frá öðrum landshlutum í samgöngum á landi a. m. k. 5, 6 eða 7 mánuði á hverju ári. Öllum er ljóst hversu miklum annmörkum flugsamgöngur við Vestfirði eru háðar og þá ekki hvað síst við norðurhluta Vestfjarða. Það kemur æðioft fyrir að í blíðskaparveðri, sumarveðri, og þó að blakti varla hár á höfði er ófært á Ísafjarðarflugvelli t. d., og er auðvitað augljóst af slíku að lítil samgönguleg trygging felst í flugsamgöngunum þarna. Sjósamgöngur, og það skal viðurkennt, hafa batnað frá því sem var á tímabili, en eigi að síður er brýn nauðsyn á því að þessi þáttur samgangna, bæði innan Vestfjarðasvæðisins sjálfs og einnig að því og frá, sé tryggður. Ég hygg að öllum muni hafa verið það ljóst, að ekki síst eftir það ástand sem ríkt hefur á þessu svæði á yfirstandandi vetri, að við svo búið má ekki standa lengur. Það hefur gerst núna allt frá áramótum, að Vestfirðir hafa verið einangraðir bæði frá öðrum landshlutum og innan héraðs svo vikum skiptir vegna óveðurs. Slíkt er auðvitað ekki bjóðandi fólki nú til dags. Þetta frv., sem hér er lagt fram, er þáttur í því að hreyfa þessu máli a. m. k., vekja menn til umhugsunar um nauðsyn þess að hér sé ráðin bót á og undinn bráður bugur að því að þessum einangraða landshluta sé sinnt meira en verið hefur að því er varðar samgöngur til og frá svæðinu og innan þess. Það hefur margoft verið á það bent af Vestfirðingum, bæði sveitarstjórnum, fjórðungssambandi Vestfirðinga, o. fl., hversu nauðsynlegt það er að tryggja svo sem verða má samgöngur á sjó að og frá þessu svæði og innan þess, og það er í ljósi þeirrar brýnu nauðsynjar, sem hér er um að ræða og sem hefur sannast hvað best á yfirstandandi vetri, sem þetta mál er nú flutt hér aftur og í trausti þess að augu meiri hluta þingmanna hafi opnast, það vel að þeir sjái til þess ástæðu að veita þessu máli brautargengi. Það er í ljósi þessara brýnu hagsmuna, nauðsynjar á úrbótum í samgöngum, sem við leyfum okkur hér að flytja þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta öllu fleiri orð. Málið er ljóst, nauðsynin er brýn og krafan er sú að það nái sem allra fyrst fram að ganga. Ég vil svo leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hefði nú talið að þetta væri samgöngumál og vekur því nokkra undrun að það eigi að fara til fjh.- og viðskn., en látum það gott heita. Vissulega er það rétt að Vestfirðir eru einangraðir og búa við hvað erfiðastar samgöngur á Íslandi. Ég hygg að á seinustu árum hafi þó orðið jákvæðastar framfarir varðandi samgöngur á sjó með tilkomu þeirrar uppbyggingar sem orðið hefur hjá Skipaútgerð ríkisins. Margt bendir til þess, að ef við lítum svo á að Vestfirðir eigi ekki aðeins að hafa viðskiptaleg tengsl við Reykjavík, heldur einnig við Norðurland, hljóti að vera hagkvæmara að halda uppi heildarsamgöngukerfi fyrir landið allt með ströndum fram og standa þannig að því verki að Skipaútgerð ríkisins verði efld svo að hún geti sinnt sínu hlutverki eins og best verður á kosið. Ég vil vekja athygli á því að ef Vestfjarðaskip færi frá Ísafirði og svo á Vestfjarðahafnirnar til Reykjavíkur yrði t. d. ein höfn skilin eftir, sem er viðkomustaður í dag, þ. e. í Norðurfirði á Ströndum. Mér sýnist að við þurfum í þeirri stöðu sem þetta mál er í að athuga fyrst og fremst hvort sú stefna hafi verið raunhæf að farþegaflutningar með skipunum eru nánast úr sögunni, því að það er vissulega rétt, sem hér kemur fram hjá flm., að þessi vetur hefur verið það harður og illviðrasamur að sú samgönguleið, sem mest hefur verið notuð á umliðnum vetrum varðandi farþegaflutninga, þ. e. flugið, hefur átt mjög í vök að verjast. Aftur á móti varð sú breyting gerð á flutningum Skipaútgerðarinnar að farþegaflutningar eru þar nánast úr sögunni. Ég hygg, þó að ég sé ekki sammála flm. um að skynsamlegt sé að taka Vestfirðina eina út úr hvað þetta snertir, að ekki fari milli mála, og ég er sammála því markmiði sem hér kemur fram, að það sé brýn nauðsyn að halda áfram að efla samgöngur við Vestfirði.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Mér sýnist að það sé eðlilegt til hvaða nefndar málið fer. Ég bar mig saman við hæstv. forseta um til hvaða nefndar væri eðlilegast þinglega séð að vísa málinu. Það var fjh.- og viðskn. því að hér er vissulega um fjárhagsmál að ræða, peningamál, það er ekki spurning um það. - Það er ekki í fyrsta skiptið sem hæstv. forseta og skrifara hans greinir á í málum. Varðandi annað það sem kom fram hjá hv. þm. Ég túlka hans mál svo, að hann sé hlynntur meginefni þessa umrædda máls. Menn getur greint á um hvort það á að vera sérstakt skip eða leysa málið í öðru formi, en eigi að síður undirstrikaði hann þörfina á því að hér áttu úrbætur sér stað. Það er nú svo um jákvæðar samgöngur á sjó með tilkomu Skipaútgerðar ríkisins. Það er vissulega afmarkað hversu jákvætt það er að því er varðar farþegaflutninga. Það eru svo til engin farþegarými til flutninga á farþegum með Skipaútgerð ríkisins. Það hefur sannast hvað best á yfirstandandi vetri hversu brýn nauðsyn er að það sé í ferðum skip sem jafnframt getur tekið farþega eins og vörur. Að því er varðar Skipaútgerð ríkisins skal það viðurkennt að þar hefur lagast ástand frá því sem áður var, enda mátti það vissulega gera það. Eins og málum var komið hjá Skipaútgerð ríkisins og varðandi flutninga á Vestfjarðahafnir t. d. liðu allt upp í þrjár vikur milli ferða. Það sér hver maður að slíkt ástand var óþolandi. En ég veit ekki hvers vegna hv. þm. hefur komist að þeirri niðurstöðu að með sérstöku Vestfjarðaskipi verði Norðurfjörður á Ströndum skilinn eftir. Það er a. m. k. ekki í mínum huga að sú höfn yrði eftir skilin, hvort sem um væri að ræða sérstakt Vestfjarðaskip eða málið yrði leyst með einhverjum öðrum hætti. Hún er vissulega í mínum huga innan þess ramma, sem hér er verið um að tala, og ætti kannske síst allra staða að vera skilinn eftir eins og þar háttar til um aðstæður allar. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um málið. Ég ítreka þetta: Þó að hv. þm. hafi ekki viljað vera meðflm. að þessu frv. skil ég hans afstöðu til málsins jákvæða. Hann hefði þó kannske viljað fara aðra leið en hér er lagt til.