Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs út af ákveðnu máli, þ. e. að hreyfa viðurkenningu á Bangla Desh og í sambandi við það mál bera fram fsp. til hæstv. utanrrh. Einn markverðasti atburður heimsmálanna á s. l. ári var án efa tilkoma Austur-Bengals, sem á máli þarlendra nefnist Bangla Desh, sem sjálfstæðs ríkis. Þessi þjóð, sem er í tölu fjölmennustu ríkja veraldar, - þar munu búa um 75–80 milljónir manna - hefur nú risið upp af rústum eftir blóðsúthellingar og borgarastyrjöld og heimtar nú sinn rétt meðal sjálfstæðra þjóða heims. Sjálfstæðisbarátta þessarar þjóðar er blóði drifin og fáir geta gert sér í hugarlund þær fórnir. sem þessi þjóð hefur orðið að færa til að öðlast sjálfstæði, og þær hörmungar, sem yfir hana hafa gengið. Þingheimur þekkir þessa hörmungasögu, a. m. k. í stórum dráttum, og þarf því ekki að rekja hana nánar. En miklu máli skiptir í þessu sambandi, að um sjálfstæðisvilja Bangla Desh efast enginn, að Awami-bandalagið, sem þar fer með völd, vann yfirburðasigur í almennum, lýðræðislegum kosningum og forustumenn þjóðarinnar eru á sama hátt kjörnir í almennum lýðræðislegum kosningum. Eftir baráttu sína, hina blóðugu baráttu fyrir frelsi gegn yfirgangi og kúgun Vestur-Pakistana, er atvinnulíf landsins í rúst, og án efa blasir við mannfall af hungri, ef ekki tekst vel til. Þessi þjóð virðist hafa, eins og sakir standa, lítið annað en óslökkvandi vilja til sjálfstæðis, metnað til að ráða málum sinum ein. Þess vegna er mikilvægt fyrir Bangla Desh að fá viðurkenningu annarra þjóða fyrir sjálfstæði sínu og vera talin hlutgeng með öðrum þjóðum. Öll þeirra barátta, bæði efnahagsleg og stjórnarfarsleg, yrði miklum mun auðveldari. En nú er vitað, að bæði Bandaríkin og Kína munu leggja kapp á að draga slíka viðurkenningu á langinn, og er hætt við því, að margar þjóðir fari að dæmi þeirra og að sjálfsögðu auðsveipustu leppríkin. Íslendingar mega gjarnan og raunar eiga að láta til sín taka og láta ekki valdabaráttu stórveldanna villa sér sýn. Þess vegna var það mikið fagnaðarefni, þegar danski utanrrh., K. B. Andersen, lét þau ummæli eftir sér hafa í fjölmiðlum, að Danir teldu, að viðurkenning á Bangla Desh kæmi mjög til greina og haft yrði samband við utanrrh. annarra Norðurlanda. Ég hjó eftir því, að þar voru sérstaklega tilgreind Svíþjóð og Noregur til þess að athuga þetta mál nánar. Í tilefni af þessu vakna þær spurningar, sem ég leyfi mér nú að leggja fram fyrir hæstv. utanrrh. 1. Hefur danski utanrrh., K. B. Andersen, sett sig í samband við ríkisstj. út af fyrirhugaðri viðurkenningu Dana á Bangla Desh? 2. Hver er afstaða ríkisstj. til þessa máls og hyggst hún taka eitthvert frumkvæði í því? 3. Hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi, til þess að íslenzka ríkisstj. telji sig geta viðurkennt Bangla Desh?



Herra forseti. Ég hef hér örstutt svör við þrem fsp. hv. 3. landsk. þm. Svar við fyrstu spurningunni er, að danski utanrrh. hefur ekki haft samband við íslenzku ríkisstj. út af Bangla Desh. Svar við annarri spurningu: Spurningin um viðurkenningu á ríkisstj. Bangla Desh var rædd á ríkisstjórnarfundi snemma í jan. og ákveðið að hafa samflot með hinum Norðurlöndunum í því efni. Var sendiráði Íslands í Stokkhólmi falið að fylgjast með málinu, og hefur utanrrn. síðan fengið ýmsar upplýsingar frá sænskum stjórnvöldum um afstöðu hinna Norðurlandanna og nokkurra annarra ríkja. Gert er ráð fyrir, að Danmörk, Finnland, Noregur og Svíþjóð viðurkenni Bangla Desh samtímis, og verður þá Ísland með í þeim hópi. Svar við þriðju spurningu: Almenn skilyrði til þess, að nýtt ríki hljóti viðurkenningu, má segja að séu þau, að viðkomandi stjórnvöld hafi náð sjálfstæðum, raunverulegum og virkum yfirráðum yfir umræddu landssvæði. Ég hygg, að fram að þessu hafi tæpast þótt fullljóst, hvort slík þjóðréttarleg skilyrði hafi verið fyrir hendi í Bangla Desh, en ég endurtek, að ríkisstj. Íslands hefur ákveðið að hafa samflot með hinum Norðurlöndunum í þessu máli, og viðurkenning okkar mun koma samtímis viðurkenningu þeirra. Sem stendur munu níu ríki hafa viðurkennt hið nýja ríki, Bangla Desh. Ég vil svo að lokum aðeins skýra frá því, að í byrjun jan. barst mér áskorun frá allmörgu fólki á Laugarvatni þess efnis að viðurkenna þetta nýja ríki, og síðan hafa nokkrar áskoranir frá einstaklingum borizt, sem ég sé ekki ástæðu til að tefja tíma Alþ. með að telja hér upp, nema sérstök ástæða gefist til.



Herra forseti. Ég vil færa hæstv. utanrrh. þakkir fyrir greið svör og ekki sízt fyrir það, hversu jákvætt hann tók undir hugsanlega viðurkenningu á Bangla Desh. Ég hygg, að einmitt viðurkenning á Bangla Desh sé beint framhald af þeim atriðum í málefnasamningi ríkisstj., þar sem talað er um, að utanríkispólitíkin eigi að vera sjálfstæðari og einbeittari en áður. Ríkisstj. hefur þegar sýnt það, a. m. k. í tveimur málum, að hún hefur fylgt eða hyggst fylgja einmitt þessum atriðum. Bæði hefur hún mótað nýja stefnu í varnarmálum og einnig hefur hún haldið þannig á Kínamálinu hjá Sameinuðu þjóðunum, að það er augljóst, að þarna fylgir hugur máli, og ég tel einmitt, að þetta mál viðurkenning á Bangla Desh, sé framhald af þeirri stjórnmálastefnu í utanríkismálum, sem stjórnarflokkarnir gerðu samning um. Áður en ég hverf frá þessu, vil ég aðeins segja eitt. Ég vil vekja athygli þingheims á einu atriði og það er þetta. Það er dálítið merkilegt, að Bandaríkin, fulltrúi kapítalismans, og Maó-Kína, fulltrúi kommúnismans, skuli leggjast á eitt með ofbeldinu, með einræðisstjórninni gegn frelsinu. Er þetta ekki nokkuð athyglisvert fyrir smáþjóð eins og Íslendinga?

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 20. jan. 1972. Eðvarð Sigurðsson, 8. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavík, Jón Snorri Þorleifsson húsasmíðameistari, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Gils Guðmundsson, forseti Nd.“ Jón Snorri Þorleifsson hefur setið á þingbekk áður og þarf því eigi að skoða hans kjörbréf, og býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur borizt hér annað bréf. Það er dags. 17. jan. 1972. „Jón Árm. Héðinsson, 5. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Vegna sérstakra starfa, sem ég hef tekið að mér og hafa í för með sér fjarveru mína úr Reykjavík um skeið, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Karl St. Guðnason kennari í Keflavík, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamannsins. Björn Jónsson, forseti Ed.“



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman og athugað kjörbréf Karls St. Guðnasonar, Heiðarbrún 8, Keflavík, sem er 1. varaþm. Alþfl. í Reykjaneskjördæmi. Kjörbréfanefnd leggur til, að kjörbréfið sé samþ. og kosningin metin gild.



Herra forseti. Sú till., sem hér liggur fyrir til umr., er þess efnis, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um stofnun embættis umboðsmanns Alþingis. Á að hafa hliðsjón af sambærilegri löggjöf annarra þjóðþinga á Norðurlöndum og enn fremur, að frv. þessa efnis skuli lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi. Þetta er ekki nýtt mál hér í sölum Alþingis, því að þáltill. þessa efnis var flutt nokkrum sinnum af Kristjáni Thorlacius, þegar hann sat á þingi sem varaþm. Framsfl. Till. hans var þó frábrugðin minni í tveim atriðum. Hann vildi sérstaka nefndarskipun til undirbúnings slíkri löggjöf, og hann vildi, að hliðstæður embættismaður íslenzkur við „ombuds“-mennina á Norðurlöndum bæri hið forna heiti lögsögumaður. Í umr. þeim, sem urðu hér á hv. Alþ. um till. Kristjáns, kom m.a. fram gagnrýni á heiti þetta í þessu sambandi. Á það var bent af þáv. hv. þm. Einari Olgeirssyni, að lögsögumannsheitið hefði verið tignarheiti á æðsta manni þjóðveldisins og meðan áhrif hans voru sterk fyrstu tvær aldir okkar þjóðveldis, áhrif, sem ekki voru byggð á valdi, átti þjóðveldið það sameiginlegt með öllum slíkum frjálsum bændasamfélögum og ættarsamfélögum, að hann var æðsti maður í frjálsu samfélagi, sem í raun þekkti ekki til ríkisvalds. Hann var fulltrúi almennings, eins og þessi hv. þm. orðaði það. Sú skoðun kom enn fremur fram, að lögsögumannsheitið ætti að varðveitast í sögu okkar eins og það var og ekki eiga á hættu að rýra það í meðferð nútímaþjóðfélags. Á þessa skoðun hef ég fallizt og því kosið að velja í þessari þáltill. minni sambærilegt embættisheiti og notað er á Norðurlöndum. Varðandi sérstaka nefndarskipun til undirbúnings slíkri löggjöf, ef till. verður samþ., þá tel ég slíkt óþarft, því að, að sjálfsögðu verða til þess valdir menn úr hópi okkar fróðustu lagasmiða, t.d. bæði núv. og fyrrv. prófessorar við lagadeild Háskólans. Ég treysti fyllilega núv. hæstv. dómsmrh. til þess að velja menn til slíks, því að eins og ég get um í grg. með till. minni, þá hefur hann einmitt flutt mjög merkilegt erindi um umboðsmenn þjóðþinga á Norðurlöndum á fundi í félagi laganema í apríl 1966, og þetta erindi hans birtist einmitt í tímariti þeirra, Úlfljóti, skömmu síðar. Það hefur meira komið fram opinberlega um þetta mál hér á landi. Má t.d. benda á athyglisverða grein um sama efni í tímaritinu Stefni vorið 1965 eftir Hörð Einarsson lögmann, og hef ég leitað mér fróðleiks í báðar þessar greinar og reyndar í þær umr., sem urðu um þetta mál á sínum tíma, þegar Kristján Thorlacius flutti það. Eins og kemur fram í þáltill. sjálfri, hefur verið komið á fót á hinum Norðurlöndunum embætti umboðsmanns viðkomandi þjóðþinga. Honum er ætlað það hlutverk af þingsins hálfu að hafa eftirlit með lagaframkvæmd, embættissýslu, annarri stjórngæzlu og í sumum tilfellum dómstólum, eftir því sem nánar er á kveðið í viðkomandi löggjöf. En fyrst og fremst er hlutverk þessara sérstöku trúnaðarmanna þjóðþinganna að styrkja og tryggja réttarstöðu einstaklinganna gagnvart stjórnvöldum. Í þessum löndum öllum, einnig á Nýja-Sjálandi og í Vestur-Þýzkalandi, sem búa einnig við skylda eða svipaða löggjöf, er umboðsmaðurinn kosinn af viðkomandi þjóðþingi. Hann er trúnaðarmaður þingsins og tekur umboð sitt frá því. Þingið setur honum starfsreglur og getur vikið honum frá, en hann tekur ekki við neinum fyrirmælum frá því og er því alveg óháður í starfi. Hann stendur ofar hinu almenna embættiskerfi, og hann er óháður handhöfum framkvæmdavaldsins, svo sem ráðherrum. Á Norðurlöndum er kjörtími umboðsmannsins alls staðar fjögur ár eða sá sami og kjörtímabil viðkomandi þings. Það eru engar skorður settar við endurkjöri hans, en hins vegar má umboðsmaður ekki vera þm. Nú hlýtur sú spurning að vakna, hvort þörf sé á slíkum embættismanni hér, hvort hinn íslenzki einstaklingur þurfi frekari málsvara en hann hefur til að tryggja réttarstöðu sína gagnvart stjórnvöldum. Persónulega er ég þeirrar skoðunar, og þess vegna hef ég flutt þessa þáltill., sem er hér til umr. Forsendur þess, að embætti þetta verði sett á stofn hér, eru svipaðar og hinar sömu og hjá nágrannaþjóðum okkar. Hér á landi sem annars staðar hefur þróunin orðið sú, að afskipti opinberra aðila hafa aukizt í öllum málum, sem snerta hinn einstaka þjóðfélagsþegn. Ríki og sveitarfélög eru stærstu vinnuveitendurnir í okkar þjóðfélagi. Stærstu bankarnir og flestar aðrar lánastofnanir utan sparisjóða eru ríkiseign, og má þar t.d. benda á húsnæðismálastjórn, Fiskveiðasjóð og fleiri slíkar lánastofnanir. Algengast er, að sveitarfélögin eigi stærsta hluta allra byggingarlóða og úthluti þeim bæði til íbúða og atvinnurekstrar. Margs konar leyfi til atvinnurekstrar eru háð úthlutun hins opinbera. Enn fremur má nefna úthlutun styrkja og ýmiss konar hlunninda, embættisveitingar og veitingu annarra opinberra starfa. Þá má líka benda á, að opinberir aðilar taka eða hafna tilboðum, þegar opinberar stofnanir gera almennt útboð, og enn er ótalin, eins og áður hefur verið bent hér á, á hv. Alþ., framkvæmd skatta- og tollalöggjafar og kannske síðast en ekki sízt framkvæmd réttarfarslöggjafar. Þetta er að sjálfsögðu ekki tæmandi upptalning, en af henni má þó vera ljóst, að einstaklingarnir, sem þjóðfélag okkar byggja, eiga ekki svo lítið undir því valdi, sem opinberum afskiptum fylgir, að því sé réttlátlega skipt og því sé réttlátlega beitt. Ég er með þessum orðum mínum ekki að draga úr því öryggi, sem einstaklingurinn í þjóðfélagi okkar býr nú við, og bendi þar bæði á dómstóla og svo hina æðri handhafa framkvæmdavaldsins, þar á meðal ráðherra, en þangað er auðvitað hægt að vísa margs konar málum. Og mín skoðun er sú, að í flestum tilvikum leysi starfs- og embættismenn hins opinbera, æðri sem lægri, störf sín af hendi eftir beztu getu og samkv. reglum, sem þeir eigi að fara eftir. En hættan er fyrir hendi, og hana er verið að undirstrika. Bæði viljandi og óviljandi yfirsjónir geta komið til greina í okkar stjórnkerfi, og geta þær komið um leið hart niður á einstaklingunum í þjóðfélaginu. Ég flutti þessa till. fyrst í stjórnartíð hæstv. fyrrv. ríkisstj. Það er því ekki vegna þess, að ég telst nú til stjórnarandstöðunnar, að mál þetta er flutt nú. Þó verð ég að drepa á þá staðreynd, að sú yfirlýsta stefna hæstv. ríkisstj. um enn frekari samþjöppun hins opinbera valds, framkvæmdavaldsins, er nú að koma til framkvæmda. Í ljósi þess tel ég enn frekari ástæðu til þess, að því embætti, sem þáltill. fjallar um, verði komið á fót. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, þegar mál þetta hefur verið rætt, að umr. um það verði frestað og því vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég minnist þess, að þegar þetta mál var fyrst flutt hér á Alþ., þá var fyrsta hugsun, sem greip mig, nokkur tortryggni gagnvart því á þeim forsendum, að hér væri verið að fara af stað með viðbót við báknið mikla, ríkisbáknið. Mér skildist að vísu þá strax, að till. væri í sjálfu sér góðra gjalda verð og góð hugsun stæði á bak við hana, sú að tryggja skilyrðislausan rétt þegnanna til þess, að lög og reglur þjóðfélagsins næðu jafnt til þeirra allra, væru látin ganga jafnt yfir alla. En mér var sú spurning þá mjög í huga og er það nú raunar enn, hvort sá góði tilgangur næðist, hvort ekki yrði bara úr þessu nýtt bákn til viðbótar við allt hitt, sem ekki næði sínum góða tilgangi, sem fyrir þáv. flm. og núv. flm. hefur vakað. Nú höfum við okkar dómstóla, þar sem menn geta leitað réttar síns á mörgum sviðum og rekið mál sín eftir reglum dómsmálanna. En það er þó vafalaust alveg rétt, að ýmislegt misrétti verður ekki leiðrétt eftir þeirri leið. Í mörgum tilvikum er sú leið of þunglamaleg til þess, að það henti að fara hana til þess að ná rétti sínum. Með það í huga vil ég mæla með þessari till., mæla með því, að þetta mál verði allt rækilega skoðað, og það því fremur sem ég sé ekki betur en hætta á ýmiss konar misrétti í þjóðfélaginu hafi farið og fari vaxandi ár frá ári. Það er kannske ekki mikið hjá miklu, svona ef litið er vítt um heimsbyggðina, en það er þó óhætt að segja það, að stjórnunar- og embættiskerfi okkar á Íslandi er orðið næsta flókið. Við viljum kannske heldur segja fullkomið, því að það er orðið svo fullkomið, að það er næstum að segja daglegur viðburður, - það þekkjum við vel hér þm., sem erum í beinni snertingu við t.d. sveitarstjórnarmenn og ýmsa forsvarsmenn úr héruðum. - það er orðinn svo til daglegur viðburður, að ýmsir slíkir frammámenn þjóðfélagsins villist í þessum frumskógi og að villan verði svo alvarleg, að þeir prísi sig sæla að komast út úr skóginum, þó að þeir hafi aldrei komizt á ákvörðunarstað. Og umkomuleysi almennings gagnvart kerfinu er í ýmsum tilvikum orðið svo til algert. Okkar félagslega löggjöf, t.d. tryggingalöggjöfin, er í eðli sínu það margslungin, að það er kannske varla við því að búast, að allur almenningur komist í gegnum hana án leiðbeiningar. Og ég álít, að það þurfi að skipuleggja betur en gert er í sambandi við það mál eitt út af fyrir sig upplýsingaþjónustu og fyrirgreiðslu við almenning. Ég ætla ekki að nefna nein dæmi frá því sviði. En þó er auðvelt að nefna dæmi um það, þar sem einstaklingar hafa átt mjög erfitt með að ná rétti sínum, þeim rétti, sem löggjafinn ætlast til, að þeir hafi. Ég hef í huga ýmis slík mál, en ég ætla þó ekki að fara út í þau. En til þess að árétta enn frekar sumt það, sem flm. þessa máls tók hér fram, þá langar mig til þess að nefna ein tvö, þrjú dæmi, alveg ný, sem ég þekki alveg frá fyrstu hendi um reynslu manna, sem hafa staðið í því stríði að komast í gegnum frumskóginn, þ.e. til botns í stjórnunarkerfinu varðandi þau mál, sem þeir hafa haft þá með höndum. Fyrsta dæmið, sem ég vil nefna, er á þá leið, að forsvarsmaður 10 sveitarfélaga úti á landi er hér staddur í bænum í nóvembermánuði s.l. Hann þarf að fá ákvörðun tekna, um það, hversu innrétta skuli byggingu, sem er í smíðum á vegum þessara 10 sveitarfélaga, m.ö.o. opinbera byggingu, sem sveitarfélögin og ríkið standa að. Honum er ráðlagt að leita fyrst til framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar, eða hvað hún heitir þessi nýja deild okkar þar. Hann gerir það. Honum er þá bent á, að réttara muni að tala um þetta mál í fyrstu lotu við viðkomandi rn. Hann gerir það, og gekk þó seint að finna réttan aðila, því að það var mikið að gera á þessum árstíma. Já, hann fór í rn., en þar var honum bent á, að þetta ætti hann fyrst að bera upp í hagsýslustofnuninni. Þessir þrír aðilar hefðu með sér samstarfsnefnd, og það væri eðlilegast, að hann færi þangað, því að þeim þar bæri að kalla nefndina saman. Þá var þrotinn tími hans í bænum, og hann fól mér framhald málsins. Ég náði svo í hagsýslustjórann, og hann sagði, að þar sem þetta mál heyrði undir ákveðið rn. og það væri því fyrsti aðili í málinu, þá væri eðlilegt, að það hefði frumkvæði að því, að nefndin kæmi saman út af þessu máli. Nú var, eins og ég tók fram áðan, mjög mikið að gera í rn. á þessum tíma, og kannske hefur Alþ. átt einhvern þátt í því að skapa það annríki. En hvernig sem því var nú háttað, þá náði ég tali af, ja, ekki að vísu ráðuneytisstjóra, en samt manni í rn., sem þekkti málið. Hann viðurkenndi þeirra aðild að þessu, en sagði, að fyrst og fremst væri þetta þó, eins og nú væri komið, mál þeirra í Innkaupastofnuninni. Þá var þetta komið aftur til baka til upphafsins. Í þetta mun hafa farið allt að því mánuður, svo að ég ýki nú ekki neitt. Ég held, að forsvarsmaður sveitarfélaganna hafi alveg einbeitt sér að þessu, en komst þó ekki lengra á viku en á milli tveggja stofnana, en ég verð að játa það, að ég var í ýmsu öðru, svo að þetta var tómstundaverk hjá mér að fara það, sem hann átti eftir af slóðinni. Nú er framhald af þessari sögu, og henni er sjálfsagt ekki lokið enn. Ég veit ekki til þess, að búið sé að taka ákvörðun enn um tilhögun á innréttingu í þessari byggingu. Það er örstutt síðan ég frétti af málinu, þegar ég kom að austan fyrir viku síðan. Þá var ekki komin ákvörðun um þetta, og þá var tapaður sá tími, sem þeir heima töldu hentugastan til þess að framkvæma þetta verk, allt haustið og það, sem af er þessu ári. Fjárveiting var nóg fyrir hendi, en það vantaði ákvörðun um þetta, vegna þess að til greina kom, að þarna yrði eitthvað breytt tilhögun frá því, sem í fyrstu var ákveðið. Það vill nú svo til, að ég hafði áður kynnzt því, hvernig það gekk í fyrstu að fá ákvarðanir varðandi þessa stofnun. Það var, þegar byrjað var á byggingunni. Þá var veitt fé á venjulegan hátt til hennar, bæði af heimaaðilum og hér á hv. Alþ., en eftir var að ákveða vissa hluti, hvernig með skyldi fara og hvenær ætti að hefja framkvæmdina. Ég veit nú ekki nákvæmlega, hver var ákvörðunaraðili, nema það dróst á langinn að fá ákvarðanir teknar og gerðar nauðsynlegar teikningar, þannig að það var ekki hægt að byrja á steypunni fyrr en undir haust. Og mér er það minnisstætt, þegar ég í morgunsárið eftir frostnótt var á ferð þarna í þessu kauptúni og kom þar að, sem verkamenn við þessa byggingu stóðu með rauða hvarma og svartir af sóti í reyknum frá olíueldunum, sem þeir höfðu kynt alla nóttina til þess að verja frosti grunninn að þessari byggingu, sem þeir voru þá nýbúnir að steypa upp. Og ég fullyrði, að þetta dróst svona fram á haustið eingöngu út af því, að það dróst að taka ákvarðanir hjá viðkomandi stjórnarvöldum um það, hvenær hægt væri að byrja á þessari byggingu. Ég ætlaði að nefna annað dæmi. Það var líka á s.l. ári, trúi ég, sem það skeði, að oddviti einn utan af landi kom hingað suður til þess að fá úrslit í máli varðandi opinbera framkvæmd. Fjárhæðin var ekki stór, hún hljóp á 300-400 þús., en það hafði ekki fengizt afgreitt, hversu með málið skyldi fara. Hann var búinn að vera hér eitthvað í viku, án þess að koma nokkru til vegar í því og var vísað frá Heródesi til Pílatusar, eins og stundum er sagt. Nú var þessi oddviti eins og fjöldamargir aðrir sveitarstjórnarmenn úti á landi ekki oddviti að aðalstarfi, heldur er hann fiskimaður, og þegar leið á vikuna, frétti hann af aflahrotu á heimaslóðum og fór að ókyrrast. Ég hitti hann snemma morguns hérna úti í Pósthússtræti, og var þá mjög af honum dregið, enda hart að komast ekki í aflann, og vissi nú ekki, hvern upp skyldi taka. Ég tók hann með mér inn í Þórshamar og ræddi við hann um málið og vísaði honum til vegar, ekki bara út úr frumskóginum, heldur á leiðarenda. Ég rakst út á flugvöll seinna þennan dag. Þá var hann þar ferðbúinn, og málið var leyst. Ég get látið það fylgja með, á hvern hátt ég vísaði honum til vegar. Ég vísaði honum á ungan mann í viðkomandi rn., sem ég hafði nýlega kynnzt, og sagði við hann: Farðu til þessa manns og vittu, hvort hann vill ekki leiðbeina þér. Hann sagði mér þarna úti á flugvelli, að hann hefði hitt manninn og mér hafði orðið að trú minni, að hann leiðbeindi honum, og málið var leyst á hálftíma. Um aflabrögð, þegar heim kom, vissi ég nú ekki, enda er það önnur saga. Og ég skal bæta enn einni sögu við, hún er stutt. Hún er líka um sveitarstjórnarmann, oddvita utan af landi. Hann varð of seinn að skila reikningum varðandi endurgreiðslu á framlögum ríkissjóðs til viss fyrirtækis og skilaði þessum reikningi í sept. 1970. Reikningurinn var fyrir árið 1969 og varðaði endurgreiðslu kostnaðar frá því ári. Þessi endurgreiðsla er ekki komin fram enn. Ég þekki þennan oddvita langbezt af þessum, sem ég hef nefnt. Hann hefur dvalið langdvölum hér í bænum á þessu tímabili og minnt kurteislega á þetta mál í hvert sinn; sem hann hefur haft samband við viðkomandi opinbera stofnun, sem hefur verið nokkuð oft. En það hefur ekki enn þá unnizt tími til að afgreiða þetta mál. Þar er þó ekki heldur um háa fjárhæð að ræða. Hún mun nema 20-25 þús. kr. Svona dæmi er hægt að rekja alveg endalaust, og ef við lítum á annan flöt málsins, pappírshaugana, sem hlaðið er upp hjá því opinbera, þá er ekki betra uppi á teningnum. Þessir pappírshaugar geta verið ágætir til að vinna úr fyrir þá menn, sem hafa það að fullu starfi og eru til þess lærðir. En það gerir skakka í málinu, þegar annars vegar eru slíkir að verki og hins vegar sveitarstjórnarmenn, sem hafa pappírsvinnuna í hjáverkum, eins og t.d. maðurinn, sem ég nefndi áðan, og fleiri og fleiri. Þá er það bara tilfellið, að mörgum manninum fellur allur ketill í eld, þegar hann meðtekur hauginn. Ég skal nefna tvö dæmi um þetta, hvernig búið er að hlaða upp þessum pappírum. Um tíma voru reikningar yfir kostnað við skólahald á næsta furðulegum eyðublöðum. Þá var það fundið upp, að allir reikningar yfir opinber eða hálfopinber fyrirtæki skyldu vera með sömu textum, með sama formi. Og þá voru t.d. reikningseyðublöð fyrir húsmæðraskólana þannig, að í textum þeirra voru liðir eins og salt, smurolíur, beita, ís, áburður, fóðurbætir o.s.frv. Þessu hefur nú verið hætt og af einhverjum ástæðum. Það hafa kannske komið nýjar vélar. En þá hefur komið annað þess í stað. Það eru eyðublöð undir áætlanir um kostnað fyrir þessa skóla. Ég vitna nú í þá, af því að ég hef haft með höndum málefni eins slíks skóla sem formaður skólanefndar. Mér barst nýlega í hendur gömul gerðabók og bréfabók frá þessari stofnun frá því að hún varð til fyrir 40 árum síðan, og rakst ég þar á áætlun, sem hafði verið send hér suður í rn. og látin nægja þá. Hún var á 8 línum. Þetta var rétt í þann mund, sem ég fékk í hendur eyðublöðin undir þá áætlun, sem ég átti að gera fyrir næsta ár. Og nú láta menn sér ekki nægja 8 línur eða eitthvað svoleiðis, heldur eru það 8 prentaðar bls. undir áætlun um kostnað við þennan sama skóla. Það er t.d. búið að taka viðhaldskostnaðinn niður á þrjú eða fjögur sérstök eyðublöð, eitt undir lóð, eitt fyrir húsgögn, eitt fyrir kennslutæki og eitt fyrir skólahúsið, til þess að -ja, ég veit ekki til hvers. Það er bezt að láta því ósvarað hér. En þetta er bara fyrir þann lið í rekstrinum, sem nefndur er viðhald. Svo eru náttúrlega sérstakir liðir fyrir annan rekstrarkostnað. Ég nefni þetta bara sem dæmi, af því að ég þekki þetta persónulega, þessa tegund pappíra. En svona er þetta á ótal, ótal mörgum sviðum. Um leið og ég lýsi stuðningi mínum við þessa till. og við það, að athugað verði mjög vandlega, hvort ekki sé hægt að koma til liðs við menn á þann hátt, sem þar greinir, þá vil ég auðvitað undirstrika það, að við verðum að vinna að því að draga úr þessum ósköpum og lagfæra á annan hátt. En það tekur sinn tíma. Það er ekki þægilegt að færa klukkuna til baka, og það tekur sinn tíma að breyta kerfinu. Ég held þess vegna, að við eigum að skoða þetta mál mjög vandlega og gera það alveg upp, hvort ekki er ástæða til að koma upp slíku embætti, sem hér er um rætt, samhliða því, sem við vinnum að því öll í senn að draga úr þessum og þvílíkum vanköntum á okkar ágæta íslenzka þjóðfélagi.



Herra forseti. Fyrirmynd að þessu starfi umboðsmanns þings er fyrst og fremst í Svíþjóð, þar sem um mjög langan aldur hefur verið embætti, sem heitir þar „justitieombudsman“ Þegar Danir endurskoðuðu stjórnarskrá sína 1953, tóku þeir upp eftir þessari sænsku fyrirmynd embætti umboðsmanns þjóðþingsins. Danir voru svo heppnir að fá til þessa starfs einn allra fremsta og frægasta lögfræðing Dana. Stephan Hurwitz prófessor. Honum tókst með framsýni, festu og réttsýni að byggja upp þetta starf með þeim hætti, að almenna viðurkenningu og aðdáun hefur hlotið, ekki aðeins í Danmörku, heldur í mörgum löndum. Ýmis fleiri lönd hafa tekið þetta upp, fyrst og fremst eftir hinni dönsku fyrirmynd. M.a. hefur það orðið sums staðar í hinum enskumælandi heimi, og svo þekkt er þetta danska kerfi, að það er komið inn í enska tunguorðið.,ombudsmand“, tekið úr dönsku eftir þessari fyrirmynd. Það er enginn efi á því, að flest ef ekki öll þau lönd, sem tekið hafa upp þessa skipan, telja hana hafa orðið mjög til bóta. En aðaltilgangur þessa starfs er sá, að einstaklingar og samtök þeirra geti leitað til þessa umboðsmanns þingsins, ef þeir eða þau telja sig órétti beitta eða ekki ná lögum. Nú má að vísu segja, að í flestum slíkum málum sé sá möguleiki að leita til dómstóla, en á því eru margir erfiðleikar og vankantar. Stundum er það þannig, að einstaklingar veigra sér við því að stefna ríkinu eða opinberum stjórnvöldum. Í annan stað tekur það oft langan tíma, kannske nokkur ár, að fá endanlegan dóm í slíkum málum, þegar mál eru búin að ganga í gegnum dómsstigin. Í þriðja lagi er oft mikill kostnaður við slíkt, sem mönnum hrýs hugur við. Ef einhver telur rétti sínum hallað, þá getur hann leitað til þessa umboðsmanns, og venjan er sú, að umboðsmaðurinn og starfsmenn hans kanna málið tiltölulega fljótlega og gefa út álitsgerð um það. Álitsgerðir eða niðurstöður umboðsmannsins hafa ekki þá þýðingu, að hægt sé að framfylgja þeim með valdi eða aðför að lögum, eins og dómum. En ég þekki það í Danmörku, að úrskurður eða álitsgerð umboðsmanns þjóðþingsins hefur þar slíkt áhrifavald, getum við sagt, að engum dettur annað í hug en að fara eftir þeim úrskurði. Þessir úrskurðir hafa oft falið í sér yfirlýsingu um það, að einhver stjórnvöld hafi ekki farið að lögum, eða ávítur til einstakra stjórnvalda. T.d. minnist ég þess, að fyrir nokkrum árum fékk einn af ráðherrunum í Danmörku vítur frá umboðsmanninum út af vissri framkvæmd eða aðgerð. Ég er sannfærður um, að það væri heppilegt og æskilegt fyrir okkur Íslendinga að koma upp slíkri starfsemi. Og ég held, að við þurfum ekki annað en hugleiða ýmis þau ágreiningsefni, sem risið hafa hér á undanförnum árum, til þess að sjá, að sum þeirra hefðu væntanlega orðið leyst snemma, ef þetta starf eða slíkur starfsmaður hefði verið til. Ég skal nefna eitt mál sem nú að undanförnu hefur vakið ákaflega miklar og heitar deilur. Það er Laxármálið, Laxárdeilan. Nú hefur hún að nokkru leyti frá upphafi snúizt um það, hvort farið hafi verið að öllu leyti að lögum í því efni. Ég geri ráð fyrir því, að ef embætti umboðsmanns hefði verið til hér, þá hefði annar aðili eða kannske báðir skjótlega leitað til þessa starfsmanns og fengið álit hans um það, og mjög er líklegt, að slík álitsgerð, rækileg könnun á málinu strax af hlutlausum aðila, hefði getað orðið til þess að leysa það vandamál strax á fyrsta stigi. Þannig mætti vafalaust lengi telja, þó að vitaskuld sé aldrei hægt að fullyrða um það fyrir fram, hvort eitt eða annað mál kynni að leysast með þeim hætti. Ég hef frá því að fyrst kom til orða að endurskoða stjórnarskrá okkar Íslendinga, sem var í sambandi við lýðveldisstofnunina, verið þeirrar skoðunar, að við ættum að lögfesta hjá okkur þetta starf, og helzt þyrfti það að vera ákveðið í stjórnarskránni til þess að veita því þá festu, sem þyrfti. Varðandi heiti á þessu starfi hafa tvö orð verið nefnd, lögsögumaður og umboðsmaður Alþingis. Ég tel, að annmarkar séu á þeim báðum, og tel að ef í þetta verður ráðizt, þá væri þriðja heitið æskilegast, og það er ármaður, ármaður Alþingis eða ármaður ríkisins. Orðið ármaður hefur þá fornu merkingu að vera eftirlitsmaður ríkisvaldsins, svo að, að því er það atriði snertir tel ég, að hér væri í rauninni aðeins tekið upp orð með að vissu leyti svipaðri merkingu eins og það hafði áður fyrr. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þessa till. um leið og ég tek fram, að ég tel æskilegt, að á sínum tíma yrði ákvæði um þetta starf tekið inn í sjálfa stjórnarskrána.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um þá þáltill., sem hér er til meðferðar. Eins og kom fram hjá hv. flm., þá er hér síður en svo um nýtt mál að tefla. Þessi till. kom fyrst fram á Alþ. 1964 og var flutt af Kristjáni Thorlacius, sem þá sat hér á Alþ. sem varamaður. Hún var endurflutt 1966 og 1967, og í bæði þau skipti kom það í minn hlut að mæla hér fyrir þessari till., vegna þess að eins og störfum er hagað á Alþ., var þá og er enn langur tími, sem líður oft, þar til flm. komast að með till., og varamenn þurfa oft að hlíta því hlutskipti að vera farnir út af þingi, þegar till. þeirra koma til umr., og svo var einnig í þessum tilvikum. En ég ætla að rifja þetta upp í stuttu máli einungis vegna þess, að í fyrra skiptið, sem ég flutti framsöguræðu um þetta mál tók enginn hv. alþm. til máls. Till. vakti enga athygli, og það var enginn vilji til þess að samþykkja hana. Þetta var nokkuð breytt í síðara skiptið, sem ég hafði framsögu fyrir þessari till. Það var breytt á þann veg, að þá var talað mjög sterklega gegn þessari till. af þáv. formanni Sjálfstfl. Nú hefur orðið sú ánægjulega breyting í þeim röðum, að nú þykir þetta mál sem sjálfsagt sé að samþykkja. Ég er ekki að rifja þetta upp til þess að leggja neitt sérstaklega út af því. Ég bara minni á, að svona hefur málið æxlazt, og það sýnir það, að hér er um þarft mál að tefla, og ég fagna því, að fleiri aðilar, fleiri og fleiri gera sér grein fyrir því, að við getum haft mjög mikið gagn af þessu embætti. Það var alveg rétt, sem fram kom hjá hv. flm., að strax við 1. umr. um málið, það var áður en ég fór að hafa framsögu fyrir því, þá var einn þáv. hv. þm. mjög óánægður með nafnið lögsögumaður. Það var Einar Olgeirsson. Og þá var því strax lýst yfir af flm. till. og endurtekið af mér í tvö skipti í samráði við hann, að nafnið væri honum og okkur flm. ekkert atriði og það mætti breyta því, eftir því sem Alþ. þætti henta. Nú hafa komið hér fram tvö ný heiti fyrir menn til þess að velta fyrir sér, hvað heppilegast verði að nefna þessa stöðu. Enn þá vil ég undirstrika það, að slíkt er ekkert atriði í mínum augum, heldur hitt, að þessi umboðsmaður, lögsögumaður eða ármaður, getur rétt hlut einstaklinga í samskiptum við ríkisvaldið. Á því var full þörf 1964, og á því er vafalaust full þörf enn, og skiptir ekki máli, hvaða flokkar það eru, sem fara með völdin í landinu. Ég vildi, áður en þessari umr. lýkur, aðeins láta það koma fram, að bæði ég og aðrir höfum staðið að flutningi þessa máls og að sjálfsögðu hlýt ég sem fyrrv. meðflm. þessarar till. og fyrrv. frsm. hennar í tvö skipti hér á hv. Alþ. að fagna því, að hún er enn þá komin fram, og styðja að því, að hún nái fram að ganga.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka hv. þm., sem hafa tekið til máls og rætt málið, fyrir ágætar undirtektir þeirra. Ég gat þess skýrt og skilmerkilega í minni framsöguræðu, hverjir hefðu verið upphafsmenn að flutningi þessa máls hér á Alþ. En mér þykir vissuleg mjög leiðinlegt að hafa ekki getið að verðleikum þáttar hæstv. utanrrh. í þessu máli, og bið ég hann velvirðingar þar á, enda hefur hann rækilega skýrt sinn þátt í því nú í sinni ræðu. Hins vegar veit ég, að hann fyrirgefur mér. Ég vakti sérstaka athygli á hans stórmerkilega þætti í því að koma Rauða-Kína inn í Sameinuðu þjóðirnar, og ég vona, að hann leggi það að líku, þannig að hann misvirði þetta ekki við mig til lengdar.



Herra forseti. Það er nú alllangt síðan þáltill. sú, sem hér er á dagskrá, var rædd við fyrri umr. eða fyrri hluta þessarar umr. Hæstv. iðnrh. var þá ekki viðstaddur og ekki heldur, þegar til stóð, að till. yrði tekin til framhaldsumræðu. Það er því eðlilegt, að á þessu hafi orðið dráttur, en ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara að rifja upp ítarlega efni till. Það var gert af hv. 1. flm. hennar hér, þegar hann gerði grein fyrir málinu. Eins og till. ber með sér, er um nokkuð aðra stefnu að ræða, sem hún leggur til, en verið hefur. Hún gerir ráð fyrir frekari ítökum sveitarfélaga í sambandi við dreifingu raforku og er þessi stefna vissulega í samræmi við það, sem vitað er að gildir hjá nágrannaþjóðum okkar. Ég hef aflað mér upplýsinga um, hvernig þessum málum er fyrir komið hér á Norðurlöndum, í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, að því er varðar framleiðslu raforkunnar og þá einnig, hvernig dreifingu hennar er háttað, þegar til smásölunnar kemur. Samkv. þeirri skýrslu, sem ég hef fengið um þetta, hagar þessu þannig til, að í Danmörku hefur ríkið engin afskipti af framleiðslu orkunnar, hvorki í heildsölu eða smásölu. Þar er um að ræða sveitarfélög og einkaaðila, samvinnufélög eða hlutafélög, en ríkið kemur þar hvergi nærri. Í Noregi mun ríkið framleiða eða annast frumframleiðslu á orkunni að því er nemur um 30%, sveitarfélög um 47% og aðrir aðilar um 23%. Dreifing er þar ekki heldur samkv. þeim skýrslum, sem ég hef um þetta, neitt á vegum ríkisins, heldur í höndum sveitarfélaga og annarra aðila. Í Svíþjóð er þessu þannig háttað, að þar eru 44% framleiðslunnar hjá ríkinu, 5% hjá bæjar- og sveitarfélögum og 51% hjá öðrum aðilum. Ríkið hefur mjög lítil afskipti af dreifingunni þar, aðeins um 6%, sveitar– og bæjarfélög um 62% og aðrir aðilar um 32%. Eins og vitað er, annast ríkið eða fyrirtæki, sem eru á vegum ríkisins, verulegan hluta af framleiðslu hér á landi, þó ekki allri. Þar er einnig um að ræða einstök sveitarfélög, sem annast framleiðslu á raforku, eins og Andakílsárvirkjun o.fl. og dreifing er ýmist í höndum Raforkumálaskrifstofu ríkisins eða í höndum sveitar-og bæjarfélaga. Flm. þessarar till. telja, að stefna beri að því að færa dreifingu raforkunnar sem mest í hendur sveitarfélaga eða samtaka sveitarfélaga, landshlutasamtaka þeirra, láta þau annast um þetta, en hafa Raforkumálaskrifstofuna þar ekki sem millilið. Við viðurkennum alveg, að Raforkumálaskrifstofan hefur á undanförnum áratugum unnið mjög þarft verk í sambandi við uppbyggingu raforkukerfisins. Sérstaklega er þar um að ræða rafvæðingu sveitanna og strjálbýlisins, en nú fer að sjást fyrir endann á því. Þessi uppbygging er að komast á lokastig samkv. þeirri áætlun, sem lögð hefur verið á borð þm. Stendur til, að þessu ljúki á næstu þremur árum og þá telja flm. þessarar till. það orðið tímabært, að gerð verði veruleg breyting á um dreifingu raforkunnar, þannig að bæjar– og sveitarfélög og landshlutasamtök sveitarfélaga taki þetta mál í sínar hendur. Við sjáum ekki ástæðu til þess að vera að hafa þarna millilið, sem auðvitað þarf að leggja á orkuna, því að allir þurfa að fá fyrir sitt og er þar um allverulega álagningu að ræða á verð Landsvirkjunar, þar sem Raforkumálaskrifstofan kaupir orkuna, til hækkunar á það verð, sem hún selur einstökum rafveitum orkuna á. Við teljum, að við þetta megi sleppa og ekki sé ástæða til þess að hafa þarna neinn millilið, því að víðast megi koma málum þannig fyrir, að þess sé ekki þörf. Ég vil t.d. benda á það, að ef Landsvirkjun leggur línu niður að Hvolsvelli og selur orku þar frá spennistöð, eins og hún gerir niður við Sog, þá er það mjög einfalt fyrir sveitarfélög á Suðurlandi að taka að sér dreifingu raforkunnar og ættu þau að vera þess mjög vel umkomin að ráða við það. Með því móti gætu þessir aðilar orðið beinir samningsaðilar við Landsvirkjun eins og landsvirkjunarlögin ekki aðeins heimila, heldur gera beinlínis ráð fyrir. Í 2. gr. laga um Landsvirkjun er það tekið fram, að hlutverk Landsvirkjunar skuli vera að selja raforku til rafveitna einstakra sveitarfélaga og annarra aðila. Ég vildi í sambandi við þetta mál, af því að hæstv. iðnrh. er nú hér, sérstaklega beina þeirri fsp. til hans, hver sé hugmyndin um þessi mál í framtíðinni. Það hefur heyrzt ómur af því, að um verulega stefnubreytingu sé að ræða frá því, sem nú er, í þveröfuga átt við það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þ.e. að hafa þar kannske aðeins ríkisvaldið sem heildsöluaðilann, framleiðandann og heildsöluaðilann, en láta síðan Raforkumálaskrifstofuna taka við dreifingunni í enn ríkara mæli en nú er gert. Ég vil ekki fara dult með það, að ég tel þarna stefnt í mjög ranga átt og mætti að mínum dómi og okkar flm. koma þessu fyrir á miklu einfaldari hátt með því að láta þá aðila, sem þarna eiga hlut að máli, kaupa orkuna endanlega, hinar einstöku rafveitur sveitarfélaganna, láta þær annast dreifinguna og sleppa við milliliðinn. Raforkumálaskrifstofan er orðin geysilega stórt fyrirtæki hér á landi. Hún hefur þróazt upp, sem eðlilegt er, meðan hún hafði með mikið af uppbyggingu raforkunnar að gera. Það er eðlilegt, að hún þróaðist í stórt fyrirtæki. Hún er eitt af viðameiri fyrirtækjum landsins eða hins opinbera og rekstur hennar kostar án efa mjög mikla peninga, enda sýna fjárlög það og á þessu hefur verið sífelldur halli undanfarin ár, svo að skiptir tugum millj. Mig minnir, að það séu 60-70 millj., sem hefur þurft að leggja þessu fyrirtæki til eða þessari starfsemi og hafa orkuneytendur í landinu almennt beinlínis verið skattlagðir til þess að endar næðust þar saman á þeim grundvelli, sem hún rekur starfsemi sína. Ég mundi halda, að það væri sjálfsagt að freista þess, hvort ekki væri hægt að komast fram hjá þessu, ef þeir aðilar, sem endanlega kaupa orkuna, þ.e. aðilar í hinum einstöku sveitarfélögum landsins eða kaupstöðum, vilja taka þessi mál í sínar hendur. Þá ætti að vera hægt að sleppa þarna við mjög dýran millilið, eins og ég hef áður sagt. Þó að einhver kostnaður verði að sjálfsögðu við dreifingu raforkunnar, eins og hlýtur að verða, þá teljum við, að hann geti orðið mun lægri með því fyrirkomulagi, sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir og er það að sjálfsögðu ástæðan fyrir flutningi hennar hér. Ég vil leyfa mér að endurtaka fsp. mína til hæstv. iðnrh., hvort á döfinni sé veruleg stefnubreyting, eins og heyrzt hefur, í sambandi við raforkumálin í heild, því að það er að sjálfsögðu eðlilegt, að alþm. hafi nokkurn áhuga fyrir því. Mér er það ljóst, að um það eru skiptar skoðanir hér á Alþ., hvernig beri að standa að þessum málum. Sumir telja, að það beri að standa að þeim eins og verið hefur, að hafa þennan millilið áfram. Aðrir telja, að málin hafi þróazt þannig, að þessi milliliður sé að verða óþarfur og verði óþarfur í framtíðinni og að orkukaupendur geti sjálfir tekið raforkuna í heildsölu og annazt dreifinguna.

Heilbr.-– og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. frsm., að raforkumálin eru í gagngerðri endurskoðun í iðnrn. Fyrir mér er það meginatriði í þeirri endurskoðun, að framkvæmd verði breyting á sjálfri raforkuvinnslunni og skipulagi hennar, þ.e. að framkvæmd verði samtenging orkuvera og að samrekstur þeirra verði á einni hendi í framtíðinni. Og hér er að mínu mati um ákaflega mikilvægt mál að ræða. Í því sambandi má minna á það, að möguleikar til þess að lækka vinnslukostnað á raforku eru nú á tímum fyrst og fremst tengdir við stækkun framleiðslueininga, bæði rekstrareininga og einstakra véla. Og þetta er mönnum orðið ljóst hvarvetna, en fullkomin nýting á orkuverum og þá um leið á orkulindum fæst ekki fyrr en með mjög góðri samtengingu á þessari orkuframleiðslu og mjög fullkomnum samrekstri. Aðeins það að tengja saman tvo landshluta gefur t.d. möguleika til að vinna miklu meiri orku úr þeim vatnsorkuverum, sem fyrir eru, án þess að stækka þau og um leið geta orðið sameiginleg not af topp- og vararafstöðvum. Það er yfirlýst stefna ríkisstj. að vinna að samtengingu orkuveitusvæða, eins og kunnugt er. Og að þessu máli er nú verið að vinna á vegum rn. Hins vegar kemur inn í þetta dæmi, hvernig á að skipuleggja dreifingu sjálfrar raforkunnar, og þar hefur verið starfandi kerfi, Rafmagnsveitur ríkisins, sem hafa haft forustu af hálfu ríkisins um skipulagningu orkudreifingarinnar og mér er fullkunnugt um það, að upp hafa komið mörg ágreiningsefni á milli bæjarfélaga og landshluta um fyrirkomulag þessara mála við Rafmagnsveitur ríkisins. Þar eru uppi mjög mikil deilumál eins og öllum hv. þm. er kunnugt um. Einmitt þess vegna hef ég talið nauðsynlegt, að inn í þetta dæmi kæmi einnig breyting á fyrirkomulagi á dreifingu raforkunnar og þá hefur maður haft í huga aðild héraðanna að rafmagnsveitunum í einni eða annarri mynd, þ.e. að landshlutarnir færu með vissan hluta af því valdi eða af því verkefni, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa haft að undanförnu. Ég hef ekki trú á því á þessu stigi málsins, að það sé tímabært að leggja niður Rafmagnsveitur ríkisins. Ég held, að þær hafi því verkefni að gegna enn þá, að það sé ekki hyggileg ráðstöfun og með því móti værum við að draga úr þeirri forustu, sem ég tel, að ríkisvaldið verði enn þá að hafa til þess að tryggja eðlilega dreifingu á raforku um landið. En engu að síður er mér fyllilega kunnugt um þessi vandkvæði, sem hv. þm. talar um og ég tel, að það verði að miða að því, að landshlutarnir fái miklu meiri áhrif á fyrirkomulag Rafmagnsveitna ríkisins og í því sambandi miklu meira vald en verið hefur. Að þessu verkefni er einnig verið að vinna á vegum rn. og ég geri mér vonir um það að geta gert Alþ. betri grein fyrir hugmyndum rn. í þessu sambandi innan mjög skamms tíma.



Herra forseti. Ég vil aðeins leggja nokkur orð í belg í sambandi við umr. um þessa till. til þál., sem við nokkrir sjálfstæðismenn flytjum hér, um endurskoðun orkulaga. Þessi till. miðar að því í meginatriðum að dreifa ákvörðunarvaldi til fólksins úti um byggðir landsins um grundvallaratriði uppbyggingar hvers landsfjórðungs og hvers byggðarlags. Við vitum að orkumálin eru í þessu efni eitt af undirstöðuatriðunum í uppbyggingu þessara byggðarlaga og að við margir hverjir teljum, að sem mest áhrif fólksins á slík grundvallarmál sinna heimabyggða séu farsæl. Það er svo með þessi mál, að jafnan fyrir hverjar kosningar telja flestir stjórnmálaflokkar sig vera á þessari skoðun og lýsa þeirri stefnu sinni, að dreifa eigi valdinu sem allra mest til allra þjóðfélagsþegna einmitt um þau mál, sem þá varða sérstaklega og þá á ég við fólk í hverju og einu byggðarlagi. En svo vill stundum fara, þegar til framkvæmdarinnar kemur, að þá er farið öfugt að. Og mér sýnist, að hæstv. ríkisstj. hafi gert það í þessum efnum og stuðningsflokkar hennar, a.m.k. að því er varðar þá hluti, sem þegar eru komnir í ljós í sambandi við framkvæmd á stefnu hennar í orkumálum. Það hefur komið fram og alþjóð er um það kunnugt, að verulegur styrr stendur á milli ríkisvaldsins og Norðlendinga í raforkumálum. Ég skal ekki fara út í þá sálma hér, en ég vil undirstrika það, að Norðlendingar líta svo á og forustumenn þeirra, forustumenn Fjórðungssambands Norðlendinga líta svo á, að þeir séu ekki beint að standa þar á sínum hagsmunum eingöngu, heldur þjóðarheildarinnar, þeir telji sínar till. í orkumálum betri fyrir þjóðina í heild, en ekki eingöngu fyrir sjálfa sig og byggðir Norðurlands. Ég ætla ekki að fara að efna hér til umr. um þetta mál, en hæstv. ráðh. kom hér inn á stefnu ríkisstj. einmitt í þessum efnum og sérstaklega að því er varðar sjálfa orkuvinnsluna og samtengingu orkuvera. Ég vil því í því sambandi spyrja hann, af því að þetta er brennandi spursmál einmitt í mínu kjördæmi, hvort iðnrn. hafi nú látið hanna háspennulínu frá Þjórsársvæðinu til Norðurlands, hvað þessi háspennulína muni kosta og hvað áætlað sé, að flutningskostnaður á hverja kwst. muni nema í þessari háspennulínu. Einnig vil ég spyrja að því, hvort rn. hafi gert sér nákvæma grein fyrir því, hvort slík samtenging sé í rauninni tímabær, þ.e. hvort hagkvæmnis athugun hafi farið fram á því, hvort samtengingin sé tímabær. Ég geri ráð fyrir því, að slík samtenging komi, en það er spurning um, hvenær hún verður hagkvæm.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Það var nú aðeins út af þessari fsp. um það, hvort ríkisstj. hefði látið hanna háspennulínu frá Þjórsársvæðinu til Norðurlands. Það hefur ekki enn þá verið gert. Það hefur verið talað um, að þessa línu væri hægt að leggja sumurin 1973 og 1974, þannig að línan gæti verið komin í gagnið á svipuðum tíma og raforkuskortur yrði norðanlands. Kostnaður við þessa framkvæmd hefur verið áætlaður um 300 millj. kr., en ég hef litið þannig á, að þessar orkuveitulínur verði að fjármagna með alveg sérstökum hætti, þannig að ekki sé hægt að reikna flutningskostnað eftir þeim samkv. neinum venjulegum reglum, heldur verði að greiða niður flutningskostnað eða afskrifa hann að einhverju verulegu leyti. Ég hugsa mér, að þetta samtengingarkerfi, sem þarna er um rætt, mundi leiða til þess, að heildsöluverð á raforku yrði það sama um allt land. Og ég hygg, að það sé ekki neitt stærra hagsmunamál fyrir dreifbýlissvæðin og ekki sízt fyrir Norðurland en að fá raforku á sama heildsöluverði og raforka er fáanleg hér fyrir sunnan. Ég vil einnig minna menn á það, að þessi samtenging, sem þarna er rætt um, er alger forsenda þess, að hægt verði að ráðast í meiri háttar virkjanir fyrir norðan, og ég vil vara menn mjög við því að ímynda sér, að við getum leyst okkar raforkumál hér á Íslandi án þess að líta á þær sem samfelldar framkvæmdir í samhengi. Ég vil benda mönnum á það, að raforkumarkaðurinn á Íslandi er ekki stærri en svo, að það verður að vera einn öflugur aðili, sem þarna annast alla raforkuframleiðslu og hagkvæmni í raforkuframleiðslu er algerlega bundin því, að við getum tekið upp slíka tilhögun hér á landi. En sem sagt, ráðagerðirnar um lagningu háspennulínu norður eru ekki komnar á það stig, að hún hafi verið hönnuð. Það hefur aðeins verið kannað af hálfu Orkustofnunar, hvaða vinnubrögð væru skynsamleg í því sambandi.



Herra forseti. Það var aðeins út af einum ummælum hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni, 5. þm. Norðurl. e., sem ég vildi segja tvö, þrjú orð. Ég tók svo eftir, að hann segði, að það væri ágreiningur á milli ríkisstj. og Norðlendinga um orkumál. Mér finnst þetta nokkuð mikið sagt. Í fyrsta lagi er ég nú ekki viss um, að hann hafi umboð til þess að tala fyrir munn allra Norðlendinga. Í öðru lagi held ég, að því miður sé það svo, að það sé nokkur ágreiningur í Norðlendingafjórðungi um þessi mál og meðal Norðlendinga sjálfra. Í þriðja lagi vil ég undirstrika það, að ríkisstj. hefur lýst því yfir eða iðnrn., að nú á næstunni mundu verða kannaðir allir virkjunarmöguleikar á Norðurlandi mjög rækilega og það mundi verða látin fara fram m.a. fullnaðarkönnun á Dettifossi. Auðvitað get ég ekki sagt um, hversu fljótt er unnt að vinna þetta verk, en það verður gert og ég hygg, að þetta sé í samræmi við óskir Norðlendinga. Þetta vil ég leyfa mér að undirstrika, vegna þess að ég held, að það sé engum til góðs að gera of mikið úr því, að ágreiningur sé um starfsaðferðir í þessum efnum. Ég hef verið talsmaður þess, að það væri heppilegt fyrir hvert hérað að eiga innan sinna vébanda raforkuver. En ég hef alltaf sagt og segi það enn og segi það á Norðurlandi líka, að aðalatriðið í þessum málum er þó það, að menn fái nægilegt rafmagn, hvaðan sem það kemur og að þeir fái það á sambærilegu verði og aðrir, og það er það, sem ég held, að við eigum að leggja áherzlu á og það er það, sem ég held, að Norðlendingar eigi að leggja áherzlu á.



Herra forseti. Ég vil láta nokkra ánægju mína í ljósi yfir því, sem hæstv. iðnrh. sagði hér áðan, ef ég hef skilið hann rétt, að það væri skoðun stjórnarinnar og það væri í vændum við þá endurskoðun, sem hann lýsti hér, að mundi fara fram á raforkulögunum, lögum um raforkumál almennt, að veita landshlutasamtökum eða landshlutum frekari ítök en nú er í sambandi við dreifingu orkunnar í smásölu eða til neytenda. Ég hafði satt að segja óttazt það, að stefnan væri eingöngu og einhliða í þá átt að láta ríkisvaldið eða Raforkumálaskrifstofu ríkisins einnig taka þetta hlutverk að sér og það er einmitt það, sem flm. þessarar till. telja mjög varhugavert. Því miður er það svo, að í mörgum tilfellum er það að koma í ljós nú, að verið er að draga valdið frá strjálbýlinu í sambandi við ýmsa þætti þjóðlífsins og til stofnana hér í höfuðstaðnum. Ég tel, að þetta sé mjög röng stefna og það beri að halda því mjög á lofti, sem ég taldi, að væri orðinn sterkur vilji hér á Alþ., að dreifa valdinu einmitt frá höfuðstaðnum í þeim tilfellum, þegar hægt væri að gera það með eðlilegum hætti og út í strjálbýlið og voru orkumálin eitt af þeim atriðum, sem þar komu undir. Það liggur að sjálfsögðu ljóst fyrir, að eins og þessi mál hafa þróazt, hlýtur ríkissjóður eða fyrirtæki, sem ríkissjóður er stór eigandi og aðili að, að hafa veruleg afskipti af uppbyggingu þeirra raforkuvera, sem áformað er að byggð verði upp í framtíðinni, því að þar er um svo fjárfrek fyrirtæki að ræða, að þau eru hvorki á valdi einstaklinga eða sérstakra sveitarfélaga og jafnvel gæti orðið erfitt í sumum tilfellum fyrir landshlutasamtök að ráða við þau. Hitt er annað mál að þegar kemur að sjálfri dreifingunni til neytenda á lokastigi, þá er aðstaðan allt önnur og við það er auðvelt að ráða fyrir einstakar rafveitur, sem nú eru starfandi og samtök smærri sveitarfélaga í hinum ýmsu landshlutum gætu tekið þetta verkefni að sér og losað það frá Raforkumálaskrifstofunni. Ég sagði það hér áðan og viðurkenni það alveg, að Raforkumálaskrifstofan hefur undanfarna áratugi unnið mjög þarft verk í sambandi við uppbygginguna, en það er allt að komast á lokastig og fram undan er aðeins um að ræða rekstur hjá þessu fyrirtæki og að gerast milliliður á milli neytendanna og sjálfra framleiðendanna, þannig að við teljum, að þetta eigi að hverfa út úr dæminu og neytendur á hverjum stað geti snúið sér til fyrirtækja heima í sínum héruðum eða heima í sínum byggðarlögum og fengið þar þá fyrirgreiðslu og þjónustu, sem með þarf í sambandi við dreifingu orkunnar. Ég ætti ákaflega bágt með að hugsa mér það t.d. að Rafveita Vestmannaeyja, sem nú er, að ég held, önnur elzta rafveita á landinu, – hún var byggð 19l4, hún er a.m.k. með þeim langsamlega elztu,-hyrfi af sjónarsviðinu og við þyrftum allt í einu að fara að sækja undir Raforkumálaskrifstofuna hér í Reykjavík alla þá fyrirgreiðslu, sem ein rafveita þarf að veita. Ég segi þetta ekki út í bláinn, því að við höfðum ástæðu til að óttast þetta þegar í tíð fyrrv. vinstri stjórnar á árunum 1956-1958. Þá var tekin upp stefnubreyting í þessum málum á þann veg, að Rafmagnsveitur ríkisins gerðu beinlínis gangskör að því að reyna að ná undir sig sem allra flestum rafveitum á landinu. Þetta tókst nokkuð. Margar smærri rafveitur, bæði á Austurlandi og víðar, afsöluðu sér sínum eignum til þessarar stofnunar. Þar var um smærri rafveitur að ræða í flestum og ég vil segja öllum tilfellum, sem kannske áttu í einhverjum fjárhagslegum erfiðleikum og töldu, að þetta væri hagkvæm lausn fyrir sig, en hafa án efa síðar komizt á allt aðra skoðun. Það var einnig mjög reynt við stærri rafveiturnar að fá þær inn í þetta heildarkerfi. Og þegar ég nefni stærri rafveitur, þá á ég t.d. við Rafveitu Vestmannaeyja. Það var lagt mjög hart að okkur í Eyjum að afsala okkur öllum eignum rafveitunnar til handa Rafmagnsveitum ríkísins. Okkur var boðið gull og grænir skógar, ef við vildum aðeins stíga þetta spor, sem við vissum auðvitað, að gat kannske verið þénusta í örstuttan tíma, en við töldum alveg öruggt, að þegar frá liði, mundi þeim grundvelli, sem fyrir okkur var túlkaður, verða breytt þannig, að það væri öruggast fyrir okkur að hafa þetta allt í okkar eigin hendi og er ég þeirrar skoðunar enn, að svo sé. En ef það kemur fram í þeirri endurskoðun, sem hæstv. iðnrh. hefur boðað og tilkynnt, að sé í gangi og muni verða lögð fyrir Alþ. innan skamms, ef það kemur fram þar, að það eigi að stefna frekar í þá átt í sambandi við dreifinguna að gefa einstökum rafveitum og einstökum landshlutasamtökum sveitarfélaga frekari kost á því að verða þar beinir aðilar, þá tel ég, að því beri að fagna, því að það mun án efa reynast þjóðinni hagkvæmast, þegar til kemur, að hafa það form á þessu. Og þá væri vissulega stigið spor í þá átt að dreifa valdinu frá höfuðstaðnum út til strjálbýlisins og mundi það, eins og ég sagði, án efa verða öllum aðilum, sem þar eiga hlut að máli, til góðs.



Herra forseti. Hinn 18. apríl 1968 var samþ. þáltill. um náttúruvernd, friðun Þingvalla og þjóðgarða, er leiddi til þess, að skipuð var nefnd 28. júní 1968, er endurskoða skyldi lög nr. 59 1928 um friðun Þingvalla og lög nr. 48 1956 um náttúruvernd og semja frv. til nýrra laga fyrir næsta reglulegt Alþ. Lög um náttúruvernd voru samþ. á Alþ. 3. apríl 1971, en í 38. gr. þeirra laga er tekið fram, að lög nr. 59 frá 1928 um friðun Þingvalla haldi gildi sínu. Er þetta í samræmi við skoðun mþn., er vann að frv.- smíðinni, að aðskilja endurskoðun löggjafarinnar um náttúruvernd og þjóðgarðinn á Þingvöllum. Við umr. um náttúruverndarlögin lét þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, þess getið, að hann væri sammála nefndinni um, að ákvæðið um náttúruvernd og ákvæðið um friðun Þingvalla ættu ekki að vera í einu og sama lagafrv. Ráðh. mælti m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Og ég lít þannig á, að nefndin eigi þennan hluta verksins eftir og beri að senda niðurstöður þess, verksins, þ.e. lagabálks um friðun Þingvalla, til forsrh., sem Þingvellir heyra undir.“ Þess má enn fremur geta, að formaður mþn. og frsm. frv., Birgir Kjaran, komst svo að orði í framsöguræðu sinni: „Varðandi fyrri hluta verksins, sem þessari mþn. var ætlað, sem var löggjöf eða frv. um þjóðgarðinn á Þingvöllum, þá mun verða unnið að því seinni part sumars og vonandi hægt að leggja hér fram frv. á komandi hausti.“ Eftir þessum orðum frsm. hefði mátt búast við lagafrv. um friðun Þingvalla haustið 1970 eða fyrir rúmu ári. Af þessu stafar fyrri fsp. mín, sem er á þessa leið: Hvað dvelur eða hversu miðar endurskoðun laga nr. 59 1928, um friðun Þingvalla? Þegar allshn. Sþ. féllst á, að þörf væri endurskoðunar laga um Þingvelli ásamt endurskoðun náttúruverndarlaga, eins og fyrr greinir, lét nefndin þess jafnframt getið orðrétt, „að æskilegt væri, að ekki yrðu leyfðar nýbyggingar sumarbústaða á Þingvallasvæðinu, meðan endurskoðun laga um friðun Þingvalla færi fram.“ Þess vegna er spurt hér: Hafa nýbyggingar sumarbústaða einstaklinga á Þingvallasvæðinu verið leyfðar eða reistar, frá því að þál. var samþ.? Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. leysi úr þessum spurningum.



Herra forseti. Fsp. þessa sendi ég Þingvallanefnd til umsagnar, og hefur frá henni borizt svo hljóðandi svar eða hennar starfsmanni, sem ég vil, með leyfi forseta, lesa hér. Það er dags. 3. 12. 1971 og er svo hljóðandi: „Hr. alþm. Bjarni Guðnason prófessor hefur með fsp. nr. 126 til forsrh. um friðun Þingvalla, 105. mál í Sþ., óskað eftir þessum upplýsingum: „Með tilvísun til þál., sem samþ. var í Sþ. 18. apríl 1968, er spurt: 1. Hvað dvelur eða hversu miðar endurskoðun laga nr. 59 1928, um friðun Þingvalla? 2. Hafa nýbyggingar sumarbústaða einstaklinga á Þingvallasvæðinu verið leyfðar eða reistar, frá því að þál. var samþ. ?“ Sem svar við þessu skal eftirfarandi tekið fram: Um lið l. Endurskoðun laga nr. 59 1928, um friðun Þingvalla, er í höndum sérstakrar mþn. og e.t.v. einnig í höndum Náttúruverndarráðs, en þar er Birgir Kjaran alþm. formaður. Um störf þessara aðila að endurskoðun laganna getur Þingvallanefnd ekkert sagt, og er hæstv. forsrh. vísað að snúa sér til þeirra varðandi svör við þessum lið. Um lið 2. a. Engar nýbyggingar sumarbústaða á Þingvallasvæðinu hafa verið leyfðar frá því að þingsályktunin var samþykkt. b. Þeir einir sumarbústaðir hafa verið reistir á fyrrnefndu tímabili, er Þingvallanefnd hafði áður gefið samþykki sitt fyrir, að reistir yrðu, en vegarspottar að svæðum þessum ekki verið fyrir hendi fyrr en síðar og sumir fyrst nú að komast í lag.“ Þetta var bréf frá Þingvallanefnd. Ég aflaði mér svo upplýsinga um það, hve margir þeir sumarbústaðir væru, sem höfðu verið leyfðir áður, en unnið hafði verið að á þessu tímabili, og þeir eru sagðir vera 10 samtals. Þar af eru sex í Gjábakkalandi og fjórir í Kárastaðalandi, en nánari upplýsingar um þessa bústaði, hverjir eru eigendur o.s.frv., hef ég ekki. Í bréfi Þingvallanefndar er réttilega á það bent, eins og reyndar kom fram hjá fyrirspyrjanda hér áðan, að á sínum tíma var sérstakri mþn. falið að endurskoða lög um Þingvelli ásamt lögum um náttúruvernd. Og eins og fram kom líka hjá honum, vann þessi nefnd það verk að endurskoða eða semja lög um náttúruvernd, og þau lög voru lögð fyrir Alþ. og afgreidd hér á sínum tíma. En hins vegar varð það verkefni að endurskoða lögin um friðun Þingvalla út undan hjá nefndinni um sinn. En ég hef snúið mér til formanns þessarar nefndar, sem er Birgir Kjaran, eins og fram kemur reyndar í bréfi Þingvallanefndar, og spurzt fyrir um það, hvað störfum nefndarinnar varðandi þetta verkefni liði. Hann hefur tjáð mér, að rætt hafi verið um þjóðgarð á Þingvöllum og fleiri atriði í því sambandi í starfi nefndarinnar, en frv. hafi enn ekki verið samið. En hann hyggst, tjáði hann mér, - það var nú fyrir áramót, sem ég hafði samband við hann, - kalla nefndina saman til starfa nú snemma á þessu ári og taka þá til við samningu frv. um friðun Þingvalla. Þetta eru þær upplýsingar, herra forseti, sem ég get gefið við fsp. hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir greinargóð svör, og þar las ég í málið, að sú mþn., sem átti að fjalla einmitt um endurskoðun laga um friðun Þingvalla, hafi litt unnið að nýrri frv.- smiði. Og það, sem einmitt vakti fyrir mér með því að vekja máls á þessu, var einmitt að ýta á eftir nýjum lögum varðandi þetta efni, ekki sízt, þar sem fram undan er nú 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar, þar sem Þingvellir verða miðstöð hátíðahaldanna, og er þá ekki nema skylt og rétt að sýna þessum fornhelga sögustað fullan sóma með því að endurskoða þessi gömlu og úreltu lög. Ég get ekki staðizt freistinguna að láta í ljós undrun mína á því, hvernig hið háa Alþingi hefur haldið á Þingvallamálinu. Þetta er eitt af þeim málum, sem ég mundi telja, að væri Alþ. sízt til sóma, að láta einstaklinga byggja einkasumarbústaði inni á söguhelgum, friðlýstum stað allrar þjóðarinnar. Það getur ekki farið á milli mála, að það var ætlun Alþingis að gera Þingvelli og næsta nágrenni um aldur og ævi að friðlýstum helgistað allra Íslendinga og það hefur aldrei vakað fyrir Alþ. að gera ráð fyrir því, að einstaklingar gætu komið sér þarna upp sumarbústöðum, girt af landssvæði og þannig fyrirmunað almenningi að ráfa um Þingvallasvæðið eftir vild og njóta þannig helgi staðarins, náttúru og fegurðar. Og það eitt, að Þingvallanefnd skuli hafa úthlutað lóðunum á Þingvallasvæðinu í kyrrþey, án þess að gefa almenningi kost á að sækja um þær, þ.e.a.s. Þingvallanefnd hefur pukrað lóðunum í aðgangsharða, útsjónarsama einstaklinga, er að sjálfsögðu með öllu óverjandi. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál lengur. En frá mínum bæjardyrum séð vænti ég þess, að hin nýju lög feli það í sér, að gert verði ráð fyrir því, að þeir sumarbústaðir, sem hafa verið reistir á Þingvöllum eða í næsta nágrenni, verði fjarlægðir á vissu árabili, og vænti ég, að slíku verði unnt að koma inn í lög.