Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hinn 9. jan. s.l. var gefið út svo hljóðandi forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsrh., að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 26. jan. 1981, kl. 14.00. Gjört í Reykjavík, 9. janúar 1981. Vigdís Finnbogadóttir. Gunnar Thoroddsen. Samkvæmt þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis. Ég leyfi mér að óska hæstv. forseta sameinaðs Alþingis, alþingismönnum og starfsfólki Alþingis gleðilegs árs, þakka þeim liðna árið um leið og ég býð þá velkomna til þingstarfa á ný og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.



Ég þakka hæstv. forsrh. góðar óskir í garð okkar alþm. og jafnframt óska ég ríkisstj., hv. alþm. og starfsfólki Alþingis gleðilegs árs um leið og ég þakka samstarfið á liðnu ári. Eins og hæstv. forsrh. hefur lýst hefst nú fundur í sameinuðu Alþingi.



Herra forseti. Við lokaatkvæðagreiðslu um hækkun vörugjalds á sælgæti og gosdrykki í hv. Nd. Alþingis var viðhaft nafnakall. Við þessa atkvgr. gerði ég grein fyrir atkv. mínu og sagði m.a. að með samþykkt þessa frv. væri verið að mismuna íslenskum iðngreinum á fráleitan hátt. Ég lauk orðum mínum með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Með samþykkt þessa frv. má búast við því, að reykvískt iðnverkafólk fái í jólagjöf frá þeim, sem að samþykkt frv. standa, atvinnuleysi yfir sig m.a., og vegna þess að ég er á móti því og á móti þessari mismunun, sem ég hef getið um, segi ég nei.“ Ástæða þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, eru fregnir af hinu alvarlega atvinnuástandi sem nú er orðið að ömurlegum veruleika á nokkrum landsvæðum og meðal fjölmennra starfshópa láglaunafólks hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að ræða það hugsanlega ástand sem kann að skapast ef ekki nást samningar milli sjómanna og útgerðarmanna og sem hefur í för með sér stöðvun nær alls fiskveiðiflotans og nær samstundis í frystihúsum okkar og öðrum fiskiðnaði, heldur vona ég, eins og allir velviljaðir menn hljóta að gera, að fiskverð verði ákveðið í dag og samningar náist milli sjómanna og útgerðarmanna á næstu dögum. Ég ætla ekki heldur að ræða þann alvarlega samdrátt sem þegar er orðinn staðreynd hjá okkar helstu stóriðjufyrirtækjum vegna orkuskorts. Ég dreg ekki úr því sérstaka ástandi sem skapast hefur á hálendinu vegna sérstæðra og langvinnra kulda og lekra uppistöðulóna, en fullyrði samt að meginástæðu þessa orkuskorts megi hiklaust rekja til fyrirhyggjuleysis og vanhæfni þeirra sem farið hafa með stjórn þessara mála á síðustu árum. En því miður liggja fyrir staðreyndir um atvinnuástand sem ekki stafar af hugsanlegri stöðvun fiskveiðiflotans né orkuskorti þótt hluta þess megi að sjálfsögðu rekja til tíðarfarsins, t.d. atvinnuleysi byggingariðnaðarmanna norðanlands og hér á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar hafa borist fréttir með fjölmiðlum frá Akureyri þar sem fullyrt er að atvinnuleysi hafi haldið innreið sína ef miðað er við þann fjölda umsækjenda sem sækir um þau fáu störf sem losna og auglýst eru. Þar eru nú skráðir atvinnulausir töluvert á annað hundrað manna og að öllum líkindum munu bætast við nokkrir tugir á næstunni vegna uppsagna í sælgætisgerðinni Lindu, en eftir forstjóranum þar eru höfð þessi orð: „Samdrátturinn fyrstu þrjár vikurnar á þessu ári er liðlega 27% og það er alveg ljóst að samdrátturinn verður mun meiri í næsta mánuði. Ástæður þessa liggja alveg á borðinu, en það er hin gífurlega hækkun á vörugjaldi á súkkulaði. Það hækkaði úr 40 gömlum krónum í 370 gamlar krónur á hvert kíló eða um 825%,“ sagði Eyþór forstjóri Lindu. „Það fer því ekkert á milli mála hvert stefnir í þessum málum, svo að maður hugsi nú ekki þá hugsun til enda, hvernig ástandið verður þegar innflutningur á sælgæti verður aftur alveg frjáls í febrúar á næsta ári. Þetta slæma ástand gengur í gegnum alla iðngreinina og hið sama er að gerast í gosdrykkjaframleiðslunni,“ sagði þessi sami forstjóri. Hann sagði enn fremur og að lokum í þessu blaðaviðtali: „Það er því augljóslega heldur lítill tilgangur í að halda svona rekstri áfram verði engin breyting á. Þá má enn fremur geta þess, að þetta slæma ástand virðist ekki einskorðast við þessa iðngrein hér á Akureyri. Atvinnuástand hefur ekki verið verra um mjög langt árabil. Mikill fjöldi manna í flestum starfsgreinum gengur nú atvinnulaus hér,“ sagði Eyþór að lokum. Í Þjóðviljanum, höfuðmálgagni ríkisstj., má fyrir nokkrum dögum lesa fréttir frá miklu atvinnuleysi á Djúpavogi, og það er frá fleiri stöðum víðs vegar um land sem slíkar fréttir berast. En á Suðurnesjum er um enn alvarlegra atvinnuástand að ræða og virðist sem ákvæðið í kafla um utanríkismál í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. um að undirbúið verði öflugt átak til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum falli undir sama skilyrði og næsta málsgrein á undan í sama sáttmála, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Áætlanir um flugstöð á Keflavíkurflugvelli verði endurskoðaðar og ekki ráðist í framkvæmdir við hana nema með samkomulagi allrar ríkisstj.“ Má vel ætla, þegar staðreyndir atvinnulífsins á Suðurnesjum eru hafðar í huga, að ekki hafi náðst samkomulag innan ríkisstj. um nauðsynlegustu úrbætur á sviði atvinnuuppbyggingar þar. Auk þess hefur því landsvæði öllu ásamt höfuðborgarsvæðinu verið mismunað stórlega á síðustu árum í sambandi við fyrirgreiðslufé til slíkrar uppbyggingar. Það er nefnilega ekki nóg að bankar, lánasjóðir og stjórnsýsla eigi heimilisfang á þessu svæði þegar ráðamenn og stjórnendur þessara stofnana og sjóða koma annars staðar frá með þá skoðum og trú að leiðarljósi að allir hafi það svo gott á þessu svæði að vel megi skera af og flytja til og frá. Mismununin er nefnilega ekki aðeins fólgin í úreltum og ólýðræðislegum ákvæðum laga um rétt fólks á þessu landsvæði til áhrifa á skipan Alþingis, heldur einnig um rétt til fjármuna, til atvinnulegrar uppbyggingar úr sjóðum sem þetta sama fólk hefur ekki síst átt þátt í að byggja upp. - Ein alvarlegasta staðreynd atvinnuleysisins á Suðurnesjum og reyndar hérna líka er stóraukinn brottflutningur ungs fólks af landinu. Sérstaklega flyst héðan hið sérmenntaða og reynslumikla fiskiðnaðarfólk sem á nú ekki annarra kosta völ en að flýja á náðir aðalkeppinauta okkar á fisksölusviðinu til að teita sér lífsviðurværis. Fyrir mér sem þm. Reykv. blasir sú staðreynd við, að stórum hóp láglaunafólks hér í Reykjavík hefur verið sagt upp vinnu í gosdrykkjaiðnaðinum. Því er spáð, að þetta sé byrjun slíkrar öfugþróunar í þessum iðnaði og að sælgætisiðnaðurinn muni fylgja á eftir. Það, sem verra er þó, er að meginástæðan er talin vera þau lög Alþingis um sérstakt vörugjald sem samþykkt voru skömmu fyrir jólahlé. Þessi lög voru samþykkt gegn vilja stjórnarandstöðunnar og gegn vilja sumra stuðningsmanna hæstv. ríkisstj. líka. Þeir létu samt hafa sig í að styðja málið beint og óbeint, þvert á móti aðvörunum og mótmælum hundraða starfsmanna úr þessum hópi iðnverkamanna og mótmælum stjórnarfélags iðnverkafólks, Iðju, í Reykjavík. Alþingi, bæði fjh.- og viðskn. og formönnum þingflokka, bárust mótmæli, sem voru undirrituð af formanni félagsins, og fylgdu með undirskriftir hátt á fimmta hundrað félagsmanna úr þessari iðngrein sem mótmæltu setningu laga um vörugjald. Með þessum undirskriftum fylgdu varnaðarorð til Alþingis um að atvinnuöryggi fólks væri stefnt í tvísýnu með samþykkt laganna. Stjórn Iðju hélt fund sama dag og tók eindregið undir mótmæli þessa fólks. Stjórnin mótmælti því, að frv. yrði samþykkt sem lög á Alþingi, og benti einnig á afleiðingar þess, ef það yrði samþykkt. Því miður heyrðist það hér á Alþingi og reyndar líka í einu málgagni ríkisstj. a.m.k., að þetta fólk hefði ekki haft sjálfstæði né sjálfstæðar skoðanir til þess að eiga frumkvæði að slíkri mótmælagerð, heldur hefðu þau átt uppruna sinn í röðum atvinnurekenda, en það var einmitt þetta sem stjórn Iðju vildi sérstaklega mótmæla, og það var tekið fram af stjórn Iðju, að það hefðu verið trúnaðarmenn félagsins á vinnustöðunum ásamt samstarfsfólki þeirra sem beittu sér fyrir þessum mótmælum. Umræður um málið og tilmæli þeirra til Alþingis hafa ekki tryggt þetta fólk í þeirri trú, að sú ríkisstj., sem nú situr, sé eitthvað verkalýðsvinsamlegri en þær sem kallaðar hafa verið verkalýðsfjandsamlegar vegna efnislega sömu efnahagsaðgerða og núv. hæstv. ríkisstj. er að framkvæma, en til efnahagsframkvæmda ríkisstj. tel ég m.a. samþykkt þessa vörugjalds. Ummæli ýmissa forustumanna um áramótin hafa örugglega ekki verið uppbyggjandi fyrir þetta atvinnulausa láglaunafólk. Forseti Alþýðusambandsins sagði, að ríkisstj. væri að vinna sér tíma, og hæstv. félmrh., að skipt væri á sléttu við launþega. Ég veit að atvinnulausir iðnverkamenn taka undir það með mér, að það eru slæm hnífakaup sem iðnverkafólk hefur átt, ef það hefur átt einhverja aðild að slíkum skiptum, að þurfa að hneigja sig fyrir riftun kjarasamninga með brbl. ríkisstj. og taka á sig stórfellda kaupmáttarrýrnun og atvinnuleysi, en fá í staðinn skammtímaaðgerðir í efnahagsmálum. Framleiðendur þessarar vöru hafa sótt um hækkaða álagningu á vöru sína til að standa undir auknum rekstrarkostnaði, bjarga fyrirtækjum sínum með því og halda uppi jafnvel enn takmarkaðri rekstri en nú er. Að mínu mati mun slík álagning ekki auka aftur magnsölu framleiðslunnar og mun ekki bjarga atvinnu þeirra sem þegar hefur verið sagt upp atvinnu. En staðreyndin er sú, að verð þessarar vöru er komið úr sambandi við rýrnandi kaupmáttargetu almennings. Eina skynsamlega leiðin, sem hægt er að fara, er að ríkið gefi eftir verulegan hluta af skattlagningu sinni svo að verði létt á atvinnufyrirtækjum og þá fyrst og fremst þeim sem nú búa við hið nýálagða vörugjald. Þetta mun auka sölu framleiðslunnar og bjarga atvinnu þess fólks sem sagt hefur verið upp störfum. Á fundi í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs fyrir nokkrum dögum fengum við spá á borðið frá félmrn, og þar var látin í ljós sú trú, að atvinna á fyrsta ársfjórðungi þessa árs mundi ekki verða lakari en hún var á s.l. ári, en á s.l. ári má segja að atvinnuástand um allt land hafi verið mjög gott. Strax þegar þetta var lesið á fundi stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs voru skoðanir rn. dregnar mjög í efa af þeim mönnum sem þekkja til atvinnumála hér á Íslandi. Það voru gamalreyndir verkalýðsforustumenn sem bentu m.a. á að það væri auðvitað ekki hægt að spá um fyrsta ársfjórðung þegar ósamið væri við þann stóra hóp launþega sem sjómenn eru, ekkert fiskverð lægi fyrir og óvíst um framhaldsstarfsemi fiskiðnaðarins á næstu mánuðum. Þá geta slíkar spár ekki haft neina örugga vissu á að byggja þegar horft er til veðurfars á þessum árstíma. Ég hafði ætlað mér að þessum orðum mínum loknum að beina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. og koma til hans skriflegri aths. í gær, tilkynningu um að ég mundi gera þetta. Hann var væntanlegur heim í gærkvöld, en kom ekki heim í nótt, hafði tafist norður í landi, svo það verði ekki misskilið, og hefur fjarvistarleyfi af þeim sökum hér í dag. Hæstv. forsrh. er svo vinsamlegur að ætla að svara því sem verður máske í fyrirspurnarformi frá mér. En áður en ég kem að því ætla ég að leyfa mér - með leyfi forseta - að vitna í grg. hv. þm. Guðmundar Þórarinssonar við afgreiðslu frv. um vörugjald í hv. Nd. skömmu áður en þingið fór í jólaleyfi. Hann sagði þá í grg. sinni, með leyfi forseta: „Ég er á móti þessu gjaldi, sem fjallað er um í þessu frv. Ég tel að hér sé um fráleita skattheimtu að ræða sem mismunar iðngreinum. Fyrir stuttu stóðu þm. að því eða ríkisstj. að leggja 30% gjald á innflutt sælgæti til að vernda störf þess fólks, sem við þær iðngreinar vinnur, þegar lokun fyrirtækjanna jafnvel blasti við. Nú, stuttu seinna, er lagt fram frv. hér í þingi til skattlagningar þessara vara í tekjuöflunarskyni fyrir ríkissjóð. Með þessari skattlagningu gosdrykkja er líklegt að skattlagning ríkissjóðs sé um 50% af verksmiðjuverði og fyrirtækjum gert að innheimta svo háa hlutdeild fyrir ríkissjóð. Þessi skattheimta, sem þetta frv. fjallar um, mun valda hækkun framfærsluvísitölu og hækkun launagreiðsla í landinu, líklega um upphæð sem nemur 3.3 milljörðum kr, á næsta ári. Nú liggur fyrir þinginu frv. um jöfnunargjald. Í trausti þess, að hækkun um 2% á jöfnunar- og aðlögunargjaldi nái fram að ganga og þá verði þetta gjald, sem hér er fjallað um í þessu frv., á gosdrykkjum og sælgæti fellt niður greiði ég ekki atkv. gegn frv.“ Þetta var sá fyrirvari sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson gerði þegar hann greiddi atkvæði við afgreiðslu þessa máls fyrir jólahlé. Mín fyrsta fsp., sem ég ætlaði að varpa fram til hæstv. fjmrh., er um hvort hæstv. ríkisstj. sé búin að koma sér niður á álagningu þessa 2% aukagjalds sem heimilt er að leggja á samkv. ákvæðum til bráðabirgða í þeim lögum um jöfnunargjald sem við samþykktum hér á hæstv. Alþingi 19. des. s.l. Ef möguleiki er á því að koma á móti vanda þessa iðnaðar er það að sjálfsögðu gott, þó ég telji hitt vera best og einu framkvæmanlegu leiðina til að ráða bót á atvinnuleysi fólksins: að fella þetta sérstaka vörugjald alveg niður. Ég vil svo að lokum benda á það, að nú aðeins fyrir nokkrum dögum, í síðustu viku, fór verksmiðjufólk, sem hlut á að máli, á fund hæstv. forsrh. og reyndar fjmrh. einnig, náði að vísu ekki til þeirra sjálfra, en kom til þeirra bréfi og fékk vinsamlegar kveðjur að sjálfsögðu til baka. Í þessu bréfi bentu þessir aðilar á og vitnuðu til fyrri mótmæla sinna og aðvörunarorða. Og þeir sögðu svo í þessu bréfi sínu, sem hefur birst í fjölmiðlum, með leyfi forseta: „Nú er hins vegar komið í ljós að samdráttur í sölu er mjög verulegur og því augljóst að gosdrykkjaiðnaðurinn getur ekki annast innheimtu á þessum auknu sköttum á landsmenn. Það er því einlæg ósk okkar starfsmanna“ - og síðan eru verksmiðjurnar taldar upp - „að þér, ágæti ráðh., beitið yður fyrir því, að umrætt 30% vörugjald eða sérstakt tímabundið vörugjald verði fellt niður eða dreift á fleiri atvinnugreinar.“ Og niðurlag bréfs þeirra er á þessa leið, með leyfi forseta: „Það er trú okkar, að með því móti einu sé hægt að vinna gegn samdrætti í okkar atvinnugrein og þar með tryggja atvinnuöryggi okkar og komið verði í veg fyrir að á annað hundrað manns búi við það óöryggi sem atvinnuleysi veldur.“ Ég hef skýrt frá fsp. minni um hvort þetta hefði verið rætt í ríkisstj. Ég þykist vita að ríkisstj. hafi rætt í sínum hóp það alvarlega mál þegar upp kemur atvinnuleysi í jafnstórri iðngrein og meðal jafnmikils fjölda og hér er um að ræða. Ég efa það ekki. En sú spurning hlýtur að koma upp hjá okkur ekki síður en hjá þessu fólki, hvort það sé hugsanlegt að hæstv. ríkisstj. vilji nú fella þetta gjald niður aftur, eða þá til vara, hvort það sé komið áleiðis eitthvað með aðgerðir til að ráða bót á vandanum með álagningu hins nýja jöfnunargjalds sem heimild er fyrir í lögum.



Herra forseti. Eins og hv. þm. tók fram mun hann hafa látið hæstv. fjmrh. vita um fsp. varðandi gosdrykkjamál og jöfnunargjald. Hæstv. ráðh. er veðurtepptur og vissi ég ekki um þessa fsp. fyrr en í byrjun þessa fundar. En það er sjálfsagt að svara fsp. hans um þetta efni. Hins vegar vissi ég ekki að hv. þm. mundi hefja hér almennar umræður um atvinnumál og atvinnuleysi í landinu. Varðandi fsp. hans um þá heimild, sem samþykkt var fyrir jól um álagningu 2% jöfnunargjalds eða ígildis þess, þá hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um notkun þeirrar heimildar. Varðandi gosdrykkjaframleiðsluna hefur það mál verið til sérstakrar athugunar eftir að starfsfólk verksmiðjanna bar fram óskir um það mál nú fyrir helgi. Það, sem verið er að kanna, er í fyrsta lagi hvort um samdrátt í sölu er að ræða og ef svo er þá hversu mikinn og ekki síst af hvaða orsökum hann kann að vera. Ef um samdrátt er að ræða, sem sumir halda fram, en aðrir draga í efa, er ljóst að þar eru ýmsar samverkandi ástæður, en ekki eingöngu hækkun gosdrykkjagjaldsins. Það er þegar hafin athugun og könnun á þessu. Vitanlega hefur ríkisstj. fullan hug á að gera ráðstafanir til þess að ekki verði um atvinnuleysi að ræða í þessari starfsgrein. Að öðru leyti skal ég ekki fara út í hinar almennu umræður hv. þm., en þó nefna tvennt. Hann minntist á verulegt atvinnuleysi á Suðurnesjum og skal ég ekki draga þau ummæli hans í efa. Hins vegar er mér ekki kunnugt um að nein erindi hafi borist frá Suðurnesjum um þetta efni til ríkisstj., hvorki frá sveitarstjórnum, verkalýðsfélögum né Alþingismönnum kjördæmisins. Þá minntist hv. þm. á að í sælgætisverksmiðjunni Lindu á Akureyri hefði fjölda manns verið sagt upp og mun hafa byggt það á heimild sem hann telur að sjálfsögðu óyggjandi, en það er Morgunblaðið. En þetta er með öllu rangt því að engum manni hefur verið sagt upp í þessari verksmiðju.



Herra forseti. Það þarf í rauninni engum að koma á óvart og allra síst hæstv. ráðh., að þm. vilji nú á fyrstu dögum þingsins eftir jafnlangt jólaleyfi og raun ber vitni um taka til umræðu á Alþingi utan dagskrár þau mál sem hæst hefur borið á þeim tíma sem þingið hefur verið í jólaleyfi. Þess vegna er það fullkomlega eðlilegt og þakkarvert að hv. 1. landsk. þm. skuli hér gera að umtalsefni utan dagskrár það mál sem mjög hefur verið til umræðu á opinberum vettvangi nú síðustu daga, en það er sá samdráttur sem virðist vera í þeim greinum iðnaðar sem sérstakt vörugjald var lagt á nú fyrir jólin. Það urðu miklar deilur hér á Alþingi um frv. til l. um vörugjald sem hér var afgreitt á síðustu dögum fyrir jólaleyfi. Efnisatriði þessara laga var að leggja 30% vörugjald á gosdrykki, en 7% á sælgæti, stóð reyndar til að það yrði 10%, en var breytt í meðförum þingsins, eins og þm. muna eftir. Um þetta mál urðu miklar deilur hér í þingi. Við þm. Sjálfstfl., sem erum í stjórnarandstöðu, greiddum atkvæði gegn þessu og fluttum harðorða gagnrýni á þessa ráðstöfun bæði í ræðum og nál. Ég vil í stuttu máli rifja upp nokkur rök sem fram komu af okkar hálfu í þessum umræðum: Við bentum á að það væri með ólíkindum að ríkisstj. skyldi hafa á s.l. sumri talið sig þurfa að gera sérstakar ráðstafanir til að styrkja erfiða stöðu sælgætisiðnaðar, - ráðstafanir sem ég hygg að hafi verið réttmætar og nauðsynlegar þá þó að deila megi um þá aðferð sem notuð var, - en ekki voru liðnir nema nokkrir mánuðir frá því að þau brbl. voru sett, sem áttu sérstaklega að styðja þessa iðngrein, þegar lögð var á hana sérstakur skattur sem ljóst var frá upphafi að mundi verða mjög íþyngjandi. Við bentum á hættu á samdrætti í þessum atvinnugreinum. Það var ekki gert út í bláinn, heldur vegna þess að þeir, sem gerst þekkja til í þessum atvinnugreinum, forsvarsmenn viðkomandi fyrirtækja, forsvarsmenn iðnrekenda í landinu og starfsfólk, sem í þessari atvinnugrein vinnur, komu sérstaklega hingað til alþm. til að vara þá við og gera þeim grein fyrir yfirvofandi hættu. Bæði atvinnurekendur og starfsmenn í iðnaði sameinuðust um að skora á alþm. að samþykkja ekki það lagafrv. sem þá lá fyrir. Forsvarsmenn Iðju, félags verksmiðjufólks, og forsvarsmenn Félags íslenskra iðnrekenda afhentu sameiginlega orðsendingu þar sem þess var farið á leit, að þessi lög yrðu ekki samþykkt. Þeir bentu á, sem rétt var, að það mætti ekki íþyngja þessum atvinnugreinum og með því væri verið að stefna í hættu atvinnuöryggi um 600 manns sem vinna í þessum atvinnugreinum. Allt þetta var tíundað hér í umr. fyrir jól. Við sjálfstæðismenn bentum líka á að þegar tekið væri tillit til þess annars vegar, hversu miklar tekjur þetta ætti að gefa, sem var talið um 3.4 milljarðar kr., og hins vegar hækkunar vísitölu, sem þýddi þá auknar launagreiðslur bæði atvinnulífsins og ríkisins í heild, væri vandséð hver raunverulega væri hagur að þessari lagasetningu er upp væri staðið, vegna þess að sú hækkun vísitölunnar, 0,26%, sem talið var að þetta gjald hefði í för með sér, þýddi auknar launagreiðslur um nálægt 3 milljörðum kr. Við bentum líka á að með þessari ráðstöfun væri verið að mismuna alvarlega íslenskum iðngreinum og ekki væri rétt og ekki eðlilegt að fara þannig að. Nú er komið í ljós að þessi aðvörunarorð reyndust rétt. Ég held að engum blandist hugur um það, þó að hæstv. ríkisstj. sé það e.t.v. ekki ljóst ef marka má orð hæstv. forsrh. áðan, að þessi samdráttur stafar af þeim auknu sköttum sem hér hafa verið lagðir á. Það er orðin tíska í iðnrn. að ef einhver vandamál koma upp er kallað á starfshópa og nefndir. Okkur skilst að þær séu orðnar einar 43 talsins og ekki séð fyrir endann á því enn. Einhverjar fréttir eru uppi um það, að nú standi til að skipa sérstaka stjórn fyrir Orkustofnun án þess að fyrir því séu nokkrar heimildir í lögum, en það er annað mál sem rétt er kannske að ræða síðar. - En mér heyrðist ekki betur á orðum hæstv. forsrh. áðan en að nú ætti að hefja þann leik að nýju, hefja sérstaka athugun á því, af hvaða ástæðum þessi samdráttur væri og hvort hann væri til yfirleitt. Mér sýnist því að þetta muni nú lenda í einu nefndarfarganinu enn þá sem hefur einkennt allnokkuð störf hæstv. ríkisstj. og ekki síst þau mál sem snerta íslenskan iðnað. Forsvarsmenn þessara fyrirtækja hafa látið hafa eftir sér ummæli í blöðum þar sem þeir vara mjög við og horfa uggandi augum til framtíðarinnar. Það liggur ljóst fyrir að verksmiðjan Vífilfell, Coca Cola -verksmiðjan, hefur þegar sagt upp 60 starfsmönnum og það á þeim tíma árs þegar hvað erfiðast er að fá vinnu. Við höfum lesið um áhyggjur þessa fólks í öllum blöðum landsins. Forstjóri Sanitas segir að þeir, sem því fyrirtæki stjórna, bíði átekta og sjái hvernig málin þróast, en vonast til að komast hjá uppsögnum eða öðrum viðlíka aðgerðum. Það er þó ljóst að til uppsagna mun koma ef svo fer fram sem horfir um áframhaldandi samdrátt í sölunni, segir forstjóri þessa fyrirtækis. Og forstjóri þriðja fyrirtækisins, þ.e. Ölgerðarinnar Egill Skallagrímsson, segir að það hafi orðið gífurlegur samdráttur í sölu á þessari vöru. Hann segir að um 130 manns séu í vinnu hjá fyrirtækinu núna og væri ólíklegt að unnt yrði að komast hjá uppsögnum ef ekki birti til. Af þessum ummælum svo og því alvarlega bréfi, sem Iðja, félag verksmiðjufólks, sendi hæstv. forsrh. á föstudaginn var, má ljóst vera að hér er slíkt mál á ferðinni að það verður ekki við það unað að ekkert verði gert til úrbóta. Sá skattur, sem hér er um að ræða, er mjög í líkingu við þá stefnu sem Alþb. er fyrst og fremst í forsvari fyrir og virðist ráða ríkjum í þessari ríkisstj., þ.e. stöðug og eilíf skattheimta á næstum viku hverri og fyrst og fremst skattheimta sem beinist að atvinnulífi landsins. Hin dauða hönd skattastefnu núv. ríkisstj. er á góðri leið með að skerða alvarlega atvinnulíf okkar og jafnvel í sumum greinum svo að hrein auðn er fram undan. Það er mikill misskilningur og mikil vanþekking á gangi atvinnulífsins, eins og fram kemur hjá Alþb. hvað eftir annað, að halda að atvinnufyrirtæki landsins séu endalaus uppspretta skattheimtu. Efnahagsstefna á að örva til athafna og við þurfum þess með í okkar landi nú. Við horfum fram á mjög alvarlegt ástand í atvinnumálum, -ástand sem ef til vill kemur ekki svo mjög fram í tölum um atvinnuleysi, heldur í því dulbúna atvinnuleysi sem felst í miklum brottflutningi fólks úr landinu. Við höfum um það tölur frá Hagstofunni að á síðustu fjórum árum, - þá er árið 1980 reyndar ekki meðtalið, ég hef ekki fengið tölur um það, - hafi flust á brott tæplega 10 þús. manns frá Íslandi, sem er geysileg blóðtaka því hér er um að ræða fólk á besta starfsaldri. Þessi tala þýðir t.d. sama og að allir Keflvíkingar hefðu flust brott af landinu á þremur árum. Brottflutningur fólks á þessum tíma er að sjálfsögðu ekki sök núv. hæstv. ríkisstj., en stefna hennar í atvinnumálum er hins vegar ekki líkleg til að snúa dæminu við. Þvert á móti, með þessari gífurlegu skattlagningu, sem dregur úr athafnaþrá manna og hvetur á engan hátt til nýrra athafna í atvinnulífi, er áfram gengið á þeirri sömu braut sem verið hefur, að stefnt sé í jafnmikið eða jafnvel meira dulbúið atvinnuleysi á næstu árum en verið hefur. Það er enn eitt atriði að lokum sem ég vil gera að umtalsefni í þessu sambandi. Það er hversu lítið er upp úr að leggja þeim hástemmdu og hátíðlegu yfirlýsingum sem koma frá Alþb. og ekki síst hæstv. ráðh. Alþb. um nauðsyn samstarfs, samvinnu og samráðs við samtök verkafólks og launafólks í landinu. Slíkar klisjur þekkjum við úr hátíðaræðum þeirra Alþb.-manna. En þetta mál og meðferð þess er dæmigert um hvernig þetta samstarf forkólfa Alþb. við samtök launafólks í landinu er í raun. Þegar félag verksmiðjufólks í Reykjavík, félag þess fólks sem er sennilega stærsti láglaunahópurinn í landinu, kemur hingað til alþm. með aðvörun um að leggja nú ekki þennan ofurþunga á þessa atvinnugrein, með eins konar ákall til alþm. um að stefna ekki atvinnu þess í hættu á þennan hátt, er því tekið með háðsyrðum hér í þingsölum. Eftir að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sem því miður er ekki staddur hér í dag, hefur fjarvistarleyfi, tekur á móti bréfi hér niðri í anddyri frá Iðju, félagi verksmiðjufólks, fer hann með það upp í ræðustól í Ed., gerir þar grín að því fólki sem þetta bréf afhendir, segir að það hafi ekki verið sjálfrátt gerða sinna og það hafi verið platað af atvinnurekendum til að skrifa undir slíkt bréf. Það voru heldur kaldar kveðjur sem Alþb. á þennan hátt sendi þessum samtökum launafólks þegar það kom hér í sinni bónarför fyrir jólin. - Nú er það sem sagt komið í ljós að þetta fólk hafði rétt fyrir sér, aðvörunarorð þess voru á rökum reist, en eftir stendur dæmi, reyndar mjög gott dæmi, sem ég hygg að sé alls ekki einsdæmi, um fyrirlitningu núverandi ráðamanna Alþb. á samtökum launafólks og algert tillitsleysi við það fólk sem þar um ræðir. Ég vil ljúka þessum orðum með því að skora á hæstv. ríkisstj. að setja ekki upp eina nefndina enn til að rannsaka þetta mál, ekki setja nú 44. nefndina upp í iðnaðarmálum á Ístandi á vegum iðnrn., heldur ganga í þetta mál með oddi og egg og reyna að leysa það þannig að til þess komi ekki að það fólk, sem nú hefur verið sagt upp þurfi að hætta vinnu, og jafnframt að þeir, sem uppsagnir vofa yfir þurfi ekki að fara út á kaldan klaka atvinnuleysisins. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að taka tillit til þessara óska sem bæði forsvarsmenn launafólks og forsvarsmenn iðnrekenda í þessu dæmi hafa flutt hæstv. ríkisstj. Ég skora á hana að leysa þetta mál fljótt og vel.



Herra forseti. Það virðist koma hæstv. forsrh. á óvart að óbreyttir þm. hafi nokkrar áhyggjur af atvinnuástandi því sem er að skapast í landinu. Það ætti sannarlega ekki að koma hæstv. ráðh. á óvart því að svo oft hefur verið að því vikið hér í almennum umr. um efnahagsmál og stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum hvað hún sé hættuleg að því er varðar atvinnumálin og atvinnuöryggið í landinu. Ég kvaddi mér hljóðs hér vegna þess að það var minnst sérstaklega á einn ákveðinn stað í mínu kjördæmi, Akureyri, og farið nokkrum orðum um atvinnumálin þar. Ég fagna því, ef reynist rétt sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að engu fólki hafi verið sagt upp í sælgætisiðnaðinum á Akureyri. Ég vona að það fari ekki með þær upplýsingar eins og sumt annað, sem því miður hefur ekki reynst rétt þegar á hefur reynt, sem fram hefur komið í máli hans hér á hinu háa Alþingi. En það eru miklu fleiri atriði í atvinnumálum á Akureyri, sem þarf að hafa áhyggjur af en þær 17 uppsagnir sem hér hefur komið fram að eru engar uppsagnir. Á Akureyri eru núna 120 manns á atvinnuleysisskrá. Mjög mikið af þessu fólki vinnur í byggingariðnaði. Ég hef haft samband við forráðamenn bæjarmála á Akureyri um þetta mál. Byggingarfulltrúinn á Akureyri tjáir mér að það sé mjög verulegur samdráttur í lóðaumsóknum á Akureyri og á seinni hluta ársins í ár hafi fólkið greinilega hægt á sér að byggja, byggingartíminn hafi lengst og nú sé svo komið að umsóknum lóða hafi fækkað,eins og hann orðaði það, mjög verulega. Hann sagðist ekki hafa endanlegar tölur um það miðað við fyrri ár. Á þessu sjáum við að þarna eru að verða samdráttaráhrif sem ég held að megi rekja að mjög verulegu leyti til almennrar stefnu stjórnvalda í sambandi við húsnæðislán og lánakjör til húsbyggjenda. Það er eitt sem væri kannske rétt að vekja athygli á í sambandi við þetta mál. Ríkisstj. býr þannig að Byggingarsjóði ríkisins á þessu ári að það verður ekki annað séð en það vanti 10–12 milljarða kr. fjáröflun til byggingarsjóðsins til að hann geti sinnt útlánaflokkum sínum eins og húsnæðismálastjórn telur að þurfi. Gert er ráð fyrir að tekin séu svo gífurlega mikil lán hjá lífeyrissjóðunum til að ná þarna endum saman að ég held að enginn maður trúi að það geti brúað bilið, en þau lán, sem stefnt er að að verði tekin hjá lífeyrissjóðunum á þessu ári, eru 19.6 milljarðar í samanburði við 7.3 milljarða sem fengust úr lífeyrissjóðunum í fyrra. Þó að ástandið sé orðið slæmt í þessum málum á sviði byggingariðnaðarins á ýmsum stöðum og greinileg merki séu um samdrátt á það eftir að verða verra og meira ef ekki verður betur að þessum málum hugað en hæstv. ríkisstj. hefur fyrirhugað eftir þeim gögnum sem liggja fyrir afgreiðslu fjárlaga og þeim drögum að lánsfjárlögum sem Alþingi hafa borist. En það eru fleiri áhyggjuefni í atvinnumálunum á Akureyri. Undanfarin ár hefur útflutningsiðnaðurinn verið rekinn með nokkrum halla og sum árin verulegum og sumar greinar útflutningsiðnaðarins eru á síðustu árum reknar með halla sem nemur a.m.k. 3–5% af heildartekjum. Þá er ég að tala um nettóafgang. Hann er í rauninni halli sem þessu nemur. Á Akureyri vinna hjá sambandsverksmiðjunum 850 manns, og í lagmetisiðnaði 120–200 manns, eftir því á hvaða árstíma er lítið. Það eru því rúmlega 1000 manns á Akureyri sem eiga sitt undir útflutningsafkomu útflutningsiðnaðarins. Í engu byggðarlagi á Íslandi er um svo mikla hagsmuni í sambandi við þessa atvinnugrein að tefla. Til viðbótar þessu, að útflutningsiðnaðurinn hefur verið rekinn með verulegum halla undanfarin ár, stefnir hæstv. ríkisstj. að því nú, að því er hún segir, að stöðva gengissig, halda genginu stöðugu samtímis því sem yfir atvinnuvegina dynja stórfelldar kostnaðarhækkanir. Ég hef átt viðtöl við forráðamenn útflutningsiðnaðarins á Akureyri, lagmetisiðnaðar, ullar- og skinnaiðnaðar og fleiri iðngreina, en aðallega þessara tveggja, sem hafa langflest starfsfólk í þjónustu sinni. Þeir segja að það sé afar mikið áhyggjuefni, svo að ég hafi alveg orðrétt eftir þeim, sú hugmynd, sem þeim finnst að ríkisstj. stefni að í gengismálum, að halda genginu stöðugu ofan í það sem gert var á s.l. ári, en þá er talið að gengisaðhald hafi verið svo mikið að 8–9% hafi skort á að atvinnuvegirnir næðu endum saman á því ári. Þeir segja að hér sé um afar mikið áhyggjuefni að ræða og geti mjög fljótlega komið að því, að þeir þurfi að grípa til uppsagna fólks. - Við vitum að það hefur mikið verið í fjölmiðlum um að ein sambandsverksmiðjanna á Akureyri, skóverksmiðja, muni hætta um mitt árið, en þá mundi þetta bætast við þann vanda. Mikill skipasmíðaiðnaður er á Akureyri. Fyrir nokkrum dögum breytti stjórn Framkvæmdastofnunar stefnu sinni í útlánum til nýsmíða skipa, lækkaði þá upphæð, sem hún lánar út á hvert fiskiskip, um 5%. Þetta segja forustumenn skipasmíðaiðnaðarins mér að geti orðið banabiti skipasmíðaiðnaðarins í landinu, þegar eigið framlag er hækkað úr 15% í 20%. Nú getur það verið matsatriði hversu hratt á að fara í skipabyggingar þegar fiskiskipastóllinn er orðinn eins stór og hann er, en ég held að allir, sem þekkja til samsetningar fiskiskipaflotans og vita hvað vertíðarbátarnir eru orðnir gamlir og úreltir yfirleitt, geti orðið sammála um að það sé eitthvað það vitlausasta, sem hægt sé að gera, að skrúfa fyrir innlendar skipasmíðar og hugsa sér svo að leysa vandann, sem af því hlýst, með því að flytja inn 20–30 báta eða jafnvel fleiri, eins og gert hefur verið stundum, á undanförnum árum í gusum, - báta sem allir verða síðan úreltir í einu. Það eru ekki bara þessar 17 uppsagnir, hæstv. ráðh., í Lindu, sem kannske eru ekki orðnar að veruleika, sem eru áhyggjuefni þeirra sem vilja eitthvað hugsa um atvinnulíf á Akureyri eða á Íslandi yfirleitt. Það er ekki bara það - nánast með háðsmerki - sem ríkisstj. gerði í sambandi við sælgætisiðnaðinn í landinu, sem er mönnum áhyggjuefni. Það er um miklu víðtækara mál að ræða. Ég tala nú ekki um það að fresta virkjunarframkvæmdum og slökkva á öllum stóriðjufyrirtækjum í landinu. Ég skal ekki fara út í þá sálma og ekki heldur út í það, hvernig horfir með fiskverð og með útgerð á komandi vetri. Atriðin, sem ég taldi hér upp, eru nægjanleg til að sýna fram á að það er því miður mjög uggvænlegt ástand og er að skapast mjög uggvænlegt ástand á miklu fleiri sviðum en hér hefur komið fram áður.



Herra forseti. Forsrh. hélt stefnuræðu ríkisstjórnarinnar 23. okt. í haust og þar sagði hann um iðnaðinn: „Einstakar greinar iðnaðar hafa átt í vök að verjast vegna harðnandi samkeppni við innfluttar vörur í kjölfar tollalækkana, svo sem sælgætisiðnaður og húsgagnaiðnaður. Til að bregðast við þessu og auka svigrúm til aðlögunar var settur tímabundinn tollur á innflutt sælgæti og hafið þróunarátak í greininni“. Síðan segir í ræðunni: „Að margháttuðum endurbótum er nú unnið með samvinnu fyrirtækja og samtaka iðnaðarins og stuðningi stjórnvalda og þjónustustofnana iðnaðarins. Markmiðið er að styrkja stöðu iðnaðarins á heimamarkaði og í útflutningi, auka framleiðni og afköst.“ Langur tími er ekki liðinn síðan þessi stefnuræða var flutt og þessi stefna mörkuð, en í framhaldi af henni er gripið til þess að leggja á þá skatta, sem hér hafa verið gerðir að umræðuefni, og virða að engu þær aðvaranir sem koma frá fólki í þessari iðngrein og iðnrekendum, og jafnvel enn í dag er dregið í efa hvort þetta ástand sé alvarlegt eða ekki. Hæstv. forsrh. talaði um samdrátt sem haldið væri fram, en aðrir drægju í efa. Ég spyr hæstv. forsrh. hvort hann dragi í efa, að samdráttur sé í þessum iðnaði, eftir viðtöl og yfirlýsingar forustumanna, og framámanna í þessum iðnaði. Telur hann að forustumenn félags verksmiðjufólks, Iðju, séu að tala gegn betri vitund? Álítur hann að forstjóri Vífilfells sé að gera sér leik að því að segja starfsfólki upp? Ég held að það sé ekki dregið í efa að búið sé að segja starfsfólki upp. Jafnvel þó Morgunblaðið segi frá því mun það vera satt. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að gera sér ljóst að hér er um alvarleg atriði að ræða. Það er verið að stefna til samdráttar í þjóðfélaginu, þvert ofan í stefnuræðu forsrh. og ríkisstjórnarinnar. Þetta er aðeins lítið dæmi af mörgum sem hægt er að taka. Það er aðeins verið að gera þetta að umræðuefni, en hitt er miklu stærra. Svo eru bara önugheit hjá ríkisstj. Það er kannske ekki furða. Hún er sæl í þeirri trú að hún hafi gert stórt átak á gamlársdag með útgáfu brbl. Hún var mállaus og heyrnarlaus allan desembermánuð, en rankaði við sér á gamlársdag og gaf út brbl. sem snerta ekki nema lítinn hluta af því sem þarf að gera. En það er ekki von að ríkisstj. eins og þessi telji sig þurfa að gera neitt meira og vitna ég nú í aðalstuðningsblöð hennar. - Það er ekki rétt hjá Pétri Sigurðssyni að telja Þjóðviljann á undan Dagblaðinu. Dagblaðið er aðalstuðningsblað þessarar ríkisstj. Þjóðviljinn kemur nr. tvö og Tíminn þrjú. 
             Þetta blað, Dagblaðið, viðhefur nú skoðanakannanir og leggur spurningar fyrir fólk, og þær skoðanakannanir leiða í ljós að ríkisstj. er að stórauka fylgi sitt. Fólkið er svo ánægt með hana að það keppist við að lýsa því yfir hvað ríkisstj. sé dugleg, hún hafi loksins gefið út brbl. og nú standi þjóðin að baki ríkisstj. sinni. Og forsrh. verður auðvitað óskaplega hrærður, eins og gamlir menn verða oft við að fá einstakt hól frá almenningi í landinu, og segir að þetta sé styrkur í starfi, styrkur til þess að gera ekkert meira því að það gangi allt vel, það sé búið að gera svo mikið og þeir séu hver um annan þveran ánægðir, nema helst framsóknarmennirnir. Þeir eru að fitja upp á nefið öðru hvoru og þá aðallega viðskrh. Formaður flokksins reið aftur á móti út í ána á einhverjum klár, sem ég veit ekki hvað heitir, og hann er staddur í miðri ánni og væri nú nær að reyna að leita til baka, ef klárinn skyldi vilja fara til sama lands, en bíða lengi úti í miðri ánni, a.m.k. ekki í mörg ár.

Skyldi hann ekki fara á skíðum?

. Já, ef ís er á ánni. Þá mætti nú bjarga sér yfir á skíðunum. Er þetta ekki að verða eins og var hjá gamla manninum í Rússlandi honum Stalín? Hann var afskaplega vinsæll í sínu kjördæmi og var að jafnaði kosinn með annaðhvort 99.9% atkv. eða 100%. Ég held ég verði að gleðja hæstv: forsrh. með því, að ég held að ef hann láti Dagblaðið sitt viðhafa 4–5 skoðanakannanir til viðbótar verði ríkisstj. jafnvinsæl og gamli Stalín. En vinsældir hans dóu út fljótlega eftir dauða hans eins og menn muna. En þetta mál er ekki til að hafa í flimtingum. Það er réttara hjá ríkisstj. að viðurkenna að hún fór villu vegar fyrir jólin með því að neyða stjórnarþm. til að samþykkja þetta vörugjaldsfrv. sitt. Henni væri nær og hún yrði sér ekkert til minnkunar ef hún viðurkenndi, að hún hefði gert rangt með því að knýja þetta frv. fram, og afnæmi þessi gjöld. En eitt finnst mér leiðinlegt að heyra. Í því felast þungar ákúrur á þm. Reykn. þegar hæstv. forsrh. sagði að það hefði ekkert heyrst frá þm. Reykjaneskjördæmis um það alvarlega ástand sem þar er. Nú ætla ég ekki að taka undir þær fréttir sem hafa komið um stórfelldan landflótta af Suðurnesjum. Það er auðvitað til og því verður ekki á móti mælt að eitthvað af fólki er að fara þaðan úr landi. En fólk hefur farið úr landi á mörgum undanförnum árum og öllum árum, og ég hygg að það sé gert fullmikið úr þessu atriði. En ástandið er alvarlegt, um það deilir enginn maður sem eitthvað kynnir sér atvinnulíf, og mér finnst vera nærri höggvið þm. stjórnarliðsins í Reykjaneskjördæmi þegar gefið er í skyn að þeir hafi ekki komið boðum til ráðh. í ríkisstj. sem þeir skilja, og gert þeim skiljanlegt að þar væri hættulegt og alvarlegt ástand. Það getur vel verið að ríkisstj. sé upptekin af því að lesa skoðanakannanir Dagblaðsins og heyri hvorki né sjái hvað er að gerast í kringum hana. Þá er eins gott fyrir þá þm., sem styðja þessa ríkisstj., að vekja hana öðru hverju. Þeir þm., sem vita um þennan vanda, ættu að láta ríkisstj. vita af því, fyrst þeir fylgjast ekki með neinu sjálfir, þessir menn í ríkisstj. Það er ekki von að ríkisstj. hlusti mikið á þm. stjórnarandstöðunnar. Hún hefur ekki haft mikið fyrir því að taka á móti varnaðarorðum sem komið hafa frá stjórnarandstöðunni. Ég hygg að umr. sem þessar séu gagnlegar fyrir ríkisstj. sem er svo upptekin af vinsældum sínum að hún sér ekki og heyrir ekki það sem er að gerast í kringum hana í þessu landi. Karl Steinar Guðnason: Herra forseti. Böl atvinnuleysis er meira en nokkurt annað böl er mætir fullfrísku fólki. Nú er ljóst að atvinnuleysisvofan er farin á kreik víðs vegar um land. Fólk kvartar yfir öryggisleysi og atvinnumissi. Fyrir norðan standa iðnfyrirtækin á brauðfótum, og mér er tjáð af formanni verkalýðsfélagsins Einingar að atvinnuöryggið sé að bresta, reyndar séu um 120 manns atvinnulausir þar samkv. skráningu. Hér í Reykjavík heyrast raddir fólks er óttast atvinnumissi, og hafa fjölmargir nú þegar uppsagnarbréf í höndum. Einkum er hér um að ræða fólk er starfar í gosdrykkjaverksmiðjum og sælgætisiðnaði. Fyrri ræðumenn hafa vitnað í umr. hér á Alþingi er ríkisstj. margfaldaði vörugjald. Þá sendi iðnverkafólk frá sér ályktun og undirskriftir fóru fram og sendu hundruð manna þær undirskriftir hingað til Alþingis. Ráðamenn tóku þessu fólki fálega. Þm. Alþb. hæddist að þessu fólki og lítilsvirti það með afar ósmekklegum ummælum. Við Alþfl.-menn lögðumst gegn hækkun vörugjaldsins og lýstum áhyggjum okkar af atvinnuöryggi iðnverkafólks. Í ljós kom að við höfðum greinilega rétt fyrir okkur, því að nú sér þetta fólk atvinnuleysið eitt fram undan. Á Suðurnesjum er ástandið mjög alvarlegt. Þar er á annað hundrað atvinnulausra. Reyndar hefur atvinnuástand á Suðurnesjum farið síversnandi, sem best sést á því að á s.l. ári var 30% meira atvinnuleysi í Keflavík en árið áður. Einkum bitnar atvinnuleysið á kvenfólki og hefur verkakvennafélagið einmitt sent forsrh. ályktun um atvinnuástandið. Það er því rangt hjá forsrh. að bréfaskipti hafi ekki farið fram. Reyndar furða ég mig á ummælum forsrh. áðan. Ætla má að hann hafi hugsunargang þann er tíðkaðist á dögum Jóns Hreggviðssonar þegar ætíð þurfti að framvísa bréfum, jafnvel í smæstu tilvikum. Halda mætti að félmrn. fylgdist með atvinnuástandinu. Reyndar er því skylt að gera það. Eða er það svo að ríkisstj. komi þetta ekkert við? Í málefnasamningi ríkisstj. er sérstaklega vikið að Suðurnesjum og rætt um að þar skuli fara fram stórfelld uppbygging atvinnulífsins. En svo ber við, að einmitt þessi setning er undir kaflanum um utanríkismál. Okkur finnst það mjög undarlegt, sem þar syðra búum, hvers vegna fiskvinnslan, sjávarútvegurinn og öll sú starfsemi skuli tilheyra utanríkismálum. Eða er það svo sem ýjað var að áðan, að úrbætur í þessum efnum tefjist vegna þess að ekki er samstaða um þær í ríkisstj.? Reyndar segir einmitt í kaflanum um utanríkismál að ekki skuli hefja neinar framkvæmdir t.d. á Keflavíkurflugvelli ef ekki náist um það alger samstaða í ríkisstj. Spurningin er hvort þetta eigi einnig við um annað atvinnulíf á Suðurnesjum. Ætla mætti það, vegna þess að þessi setning er einmitt í kafla um utanríkismál. Mér dettur ekki í hug að ætla að það sé ásetningur ríkisvaldsins að skapa atvinnuleysi víðá um byggðir landsins, en ég hef áhyggjur af þeirri stefnu sem ríkisstj. fylgir. Það er greinilegt að sú stefna er að leiða til þess, að atvinnuöryggið brestur. Ég skora á forsrh. og aðra ráðh. að sinna þessum málum betur, skoða sinn gang og reyna að koma á úrbótum. Það var nokkuð vikið að brottflutningi fólks úr landi. Það er staðreynd, sem menn eiga eftir að sjá betur, að fólksflótti frá landinu er sífellt að aukast, og það sem verra er: nú er svo komið að fiskvinnslufólk er að leita hófanna um atvinnutækifæri annars staðar. Reyndar er það svo, að auglýst hefur verið í blöðum eftir vönu fiskvinnslufólki og eru auglýsendur frá Vesturheimi: Kanada og Bandaríkjunum. Það er mjög miður ef svo þarf að fara að þetta fólk flytjist í burt. En engu að síður er það staðreynd að vonleysið hrjáir svo fólkið að það sér ekki aðra undankomuleið. Ég skora enn einu sinni á ríkisvaldið eða forsrh. að taka upp umræður um þetta í ríkisstj. og beita sér fyrir úrræðum eða umbótum hið fyrsta.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta leiðinlega villu sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Hann sagði að það væri ákvæði í stjórnarsamningnum um að það mætti ekki leggja í neinar meiri háttar framkvæmdir á Keflavíkurvelli nema allir aðilar að stjórnarsamstarfinu væru sammála. Það er ekkert slíkt ákvæði í stjórnarsamningnum, hvorki í kaflanum um utanríkismál né annars staðar í stjórnarsamningnum, ekki eitt einasta ákvæði um það. Það er í kaflanum um utanríkismál o.fl. ekki eitt einasta ákvæði um varnarliðsframkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. Þar er aðeins ákvæði um byggingu flugstöðvar og þar er það eitt ákveðið, að áætlanir að henni skuli endurskoðaðar og að framkvæmdir við hana skuli ekki hafnar nema öll ríkisstj. sé sammála. Þetta er eina ákvæðið sem segir að ríkisstj. eigi að vera sammála  Þetta er aukaatriði í sambandi við það mál sem hér er verið að ræða, en eigi að síður rétt að taka þetta fram alveg skýrt. Og það er líka rétt að taka annað fram. Ég sé að hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur bókina svo að hann getur fylgst með og athugað hvort ég fer ekki með rétt mál.

Þetta er alveg rétt.

Það er annað. Þessi kafli hefur fyrirsögnina: Um utanríkismál o.fl.

Það er hins vegar ekki rétt.

Ég held að engum lifandi manni hafi dottið í hug að telja Suðurnes utan íslenska ríkisins. Það er þess vegna alveg ljóst, að með þessu orðalagi, „og fleira“, er átt við þá setningu sem stendur þarna í kaflanum, að það skuli sérstakt átak gert í atvinnumálum Suðurnesja. Vissulega er ég sammála um að það skuli gert. Ég hygg að það sé reyndar eitthvað verið að vinna að áætlun í þeim efnum, eftir því sem ég best veit, af Þjóðhagsstofnun. En ég vil sem sagt afsala mér alveg því að bera ábyrgð á uppbyggingu á Suðurnesjum. Það heyrir ekki undir utanrrh. þó að þessari setningu sé þarna skotið inn í þann kafla og það megi sjálfsagt segja að það sé skothend setning á þeim stað.



Herra forseti. Það er eflaust traustvekjandi fyrir marga og þjóðin fagnar því, að allt það, sem ekki er bannað með sáttmála í milli stjórnarflokka, er leyft og það er á ráðherravaldi einu að ákveða hvað gert er og hvað ekki er gert ef það er ekki bannað orðrétt í stjórnarsáttmála. En það er ekki ástæðan fyrir því að ég kem upp í ræðustól, þ.e. almenn hætta á þessu augnabliki fyrir íslenskan iðnað og uppsagnir á fólki í íslenskum iðnaði og fleira því um líkt. Einhvern tíma um helgina, eða hvort það var rétt fyrir helgina, hlustaði ég á samtal við forstjóra Járnblendiverksmiðjunnar og ég las frétt í Morgunblaðinu, með leyfi forseta, 23. jan., svo hljóðandi: „Raforkusala Landsvirkjunar enn skert“ er fyrirsögnin. „Yfirborð Þórisvatns fer enn lækkandi og á fundi stjórnar Landsvirkjunar í gær var ákveðið-að grípa til frekari raforkuskömmtunar. Halldór Jónatansson aðstoðarframkvæmdastjóri Landsvirkjunar tjáði Morgunblaðinu í gærkvöldi að ekki væri búið að ákveða hvaða kaupenda þessi viðbótarskerðing næði til, en á næstu dögum yrðu fundir með fulltrúum almenningsrafveitna og stóriðjufyrirtækja um það mál.“ Síðan heldur greinin áfram og er rætt um orkuskerðinguna sem verður til hinna ýmsu aðila, bæði hins almenna markaðar og eins álversins, járnblendiverksmiðju og áburðarverksmiðju, sem hafa verulega dregið úr framleiðslu sinni vegna orkuskömmtunar, og grípa hefur þurft til skömmtunar til almenningsrafveitna með þeim afleiðingum að framleiða þarf rafmagn með olíuvélum, sem er mjög kostnaðarsamt. Allt verður þetta til að skapa hættuástand og aukin vandamál fyrir íslenskan iðnað og íslenskan atvinnumarkað. Ég fékk þær fregnir um helgina að stjórn Landsvirkjunar og aðrir aðilar, sem til eru kallaðir, hefðu verið boðaðir á fund í morgun til að ræða þessi mál. Eru þessi mál rædd á þeim grundvelli, að mér skilst, -ég hef engar áreiðanlegar heimildir, - að framleiða verði meiri raforku með aðstoð innfluttrar orku, þ.e. dýru olíuverði, og velta yfir á almenning kostnaði af því að hin erlend - íslensku stóriðjuver, sem hér eru, járnblendiverksmiðjan, álverksmiðjan og jafnvel áburðarverksmiðjan, hafi þar af leiðandi ódýrari raforku til framleiðslu sinnar á þessu vandræðatímabili en raforkan í raun og veru kostar. Þetta er náttúrlega mjög alvarlegt því að það lendir ekki einungis á fólkinu í landinu, heldur á iðnfyrirtækjum, sem þegar eru í vandræðum, og öðrum atvinnurekstri. Ég undirstrika, að ef þetta gerist er það alveg ný stefnumótun í raforkusölu og raforkuframleiðslu. Ég óska eftir því, að engin slík ákvörðun verði tekin neins staðar úti í bæ, heldur verði þessi stefnumótun samþykkt og staðfest af eigendum Landsvirkjunar, sem eru að hálfu ríkið og hins vegar Reykjavíkurborg, og stjórn Landsvirkjunar, sem skipuð er fulltrúum kjörnum af Alþingi og borgarstjórn. Ég óska hér með eftir því, að þegar þessi nefnd, sem ég hef fregnað að stóð til að hefði sinn fyrsta fund í morgun um þessi mál, hefur komist að einhverri niðurstöðu taki hún engar ákvarðanir sem verða íþyngjandi fyrir fólkið í landinu, heldur komi mátið á dagskrá Alþingis og verði rætt. Ég mun óska eftir því, að það komi á dagskrá í borgarstjórn Reykjavíkur og verði þar rætt og að eigendur Landsvirkjunar, Alþingi eða ríkið og Reykjavíkurborg, taki ákvörðun um þessa nýju stefnumótun, ef um stefnubreytingu verður að ræða, en auknum kostnaði vegna tilveru stóriðjufyrirtækjanna hér á landi verði ekki fyrirvaralaust og án samþykktar Alþingis og borgarstjórnar Reykjavíkur, sem eru sameignaraðilar, velt yfir á fólkið í landinu.



Herra forseti. Það er hægt að segja margt um þau mál sem hér eru á dagskrá, en það, sem einkum olli því að ég stóð upp nú, voru þau ummæli hæstv. forsrh. að engum manni hefði verið sagt upp vinnu hjá súkkulaðiverksmiðjunni Lindu. Það er rétt, að ég hygg, að á þessu ári hafi engum manni verið sagt upp vinnu hjá þeirri verksmiðju af þeim sérstöku ástæðum, að svo stóð á hjá súkkulaðiverksmiðjunni Lindu að þar var ekki um neinn vörulager að ræða um áramót eins og víðast hvar hjá öðrum sælgætisverksmiðjum. Hins vegar gefur það rétta mynd af umsvifum þessa iðnaðar á Akureyri að rifja upp að fyrir tveim árum störfuðu hjá þessu fyrirtæki 60 manns, fyrir einu ári um 50 manns og nú starfa þar 37 manns. Starfsmönnum hefur fækkað á tveim árum úr 60 í 37. Forráðamenn þessa fyrirtækis fara ekkert leynt með að þeir eru mjög kvíðnir yfir framvindunni og óttast mjög, að þeir muni enn verða fyrir nýjum búsifjum í febrúarmánuði, og hafa m.a. vakið athygli á því, að sá greiðslufrestur, sem er til að skila hinum nýja skatti, er of stuttur, og hafa farið fram á að hann sé lengdur úr 60 dögum í 90. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort ríkisstj. hafi athugað það mál að koma til móts við þennan atvinnurekstur, bæði sælgætis- og gosdrykkjaiðnaðinn, og lengja greiðslufrestinn á þessum nýja skatti úr 60 dögum í 90, sem af mörgum ástæðum mundi vera mikið hagræði fyrir þessa aðila og létta á vaxtakostnaði og létta á peningamálum þeirra almennt, og skal ég ekki rekja nákvæmlega hvernig á því stendur því ég þykist vita að hæstv. ríkisstj. sé um það kunnugt. Á hinn bóginn er atvinnuástand á Akureyri, ef lítið er yfir það í heild, mjög kvíðvænlegt. Það er að vísu rétt, að ekki hefur komið til atvinnuleysis hjá kvenfólki þar almennt enn sem komið er. Það er fyrst og fremst því að þakka, að ríkisstj. fékkst til þess á síðari helmingi s.l. árs að leiðrétta gengisskráninguna þannig að gengissigið á s.l. ári var mjög hratt og mjög mikið síðari helming ársins og rétti það stöðu útflutningsiðnaðarins á Akureyri. Nú hefur ríkisstj. boðað að gengið eigi að verða fast jafnvel fram í maímánuð. Hins vegar er framleiðslukostnaðurinn þegar byrjaður að hækka hjá útflutningsiðnaðinum og er fyrirsjáanlegt að hann mun hækka enn meir til þessa tíma. Þá er eðlilegt að spyrjast fyrir um það hjá ríkisstj., hvernig hún hyggist bregðast við hjá þeim iðnaði t.d. fyrir norðan, sem vinnur úr íslensku hráefni og er viðkvæmastur fyrir gengisskráningunni. Ég nefni þarna m.a. verksmiðju Sambands íslenskra samvinnufélaga á Akureyri. Uppsagnir eru fyrirhugaðar hjá skinnaverksmiðjunni Iðunni, og eins og mönnum er kunnugt hefur verið um það talað að skóverksmiðjan á Akureyri muni hætta störfum, henni verði lokað á næsta sumri þegar sumarleyfi hefjast. Það er því síður en svo að atvinnuástandið sé neitt tryggt að þessu leyti. Ef við tölum um byggingariðnaðinn, eru þar miklir erfiðleikar sýnilegir. Fyrir einu ári var þar allt annað ástand en nú er, fór að síga á ógæfuhliðina á s.l. hausti. Ástandið hélt áfram að versna í nóv. og des., og nú í janúarmánuði er svo komið að um 120–130 manns eru atvinnulausir. Eftirtektarvert er í þessu sambandi að þarna er um ungt fólk að ræða, unga menn sem eru óþreyjufullir og una því illa að fá ekki atvinnu. Þetta fólk er að uppistöðu til útivinnandi verkamenn, en þarna er líka um að ræða trésmiði. Múrurum hefur verið sagt upp þó þeir séu ekki í verulegum mæli komnir á atvinnuleysistryggingaskrá. Dulið atvinnuleysi er mjög mikið á Akureyri, á því leikur enginn vafi. Hér er náttúrlega um mikið alvörumál að ræða. Ég verð að segja það, að mesta ánægjuefnið um atvinnuþróun á Akureyri á s.l. ári var að niðursuðuverksmiðju K. Jónssonar tókst af eigin rammleik með traustri efnahagslegri stöðu sinni að halda rekstrinum áfram. Á hinn bóginn harma ég að hún skyldi ekki fá eins mikla síld til framleiðslu sinnar og forráðamenn töldu nauðsynlegt. Á sama tíma liggur fyrir að Siglósíld á Siglufirði, ríkisrekið fyrirtæki, hefur fengið um 500 millj. kr. ýmist í styrk eða að láni úr ríkissjóði á s.l. tveim til þremur árum. Á sama tíma og þannig er með beinum fjárstuðningi úr ríkissjóði haldið uppi atvinnu á Siglufirði í þeirri verksmiðju, sem þar er, er gengið hart að sams konar verksmiðju á Akureyri og henni ekki einu sinni gert mögulegt að fá það hráefni til síldarvinnslu sem hún telur nauðsynlegt. Er þó öllum mönnum kunnugt að þessi verksmiðja á Akureyri hefur haldið uppi eða komið á stofn þeim niðursuðuiðnaði sem drýgstur hefur orðið okkur á erlendum markaði. Skal ég svo ekki fjölyrða um það frekar að þessu sinni. Ræða hv. 12. þm. Reykv., Guðmundar G. Þórarinssonar, var athyglisverð á marga lund. Hann talaði réttilega um að iðnfyrirtæki erlendis byggju við miklu betri skilyrði, bæði vaxtar- og rekstrarskilyrði, en samsvarandi fyrirtæki hér á landi, sem segja má að séu hundelt af opinberum aðilum með margvíslegum sköttum og jafnvel kröfum aftur í tímann, alls konar skattaálögum sem menn í viðkomandi rekstri hafa kannske ekki hugmynd um að búið er að leggja á, en fá svo reikning eftir á um að þeim sé gert skylt að skila svo og svo miklu gjaldi af margvíslegum sköttum sem þeir höfðu ekki hugmynd um. En það er ekki aðeins að verr sé búið að íslenskum iðnfyrirtækjum með rangri skattalöggjöf, með því að lánsfjármagn er dýrt rekstrarfjármagn, með því að búið er að éta upp eigið fé fyrirtækjanna á undanförnum árum með skammsýnni verðlagsstefnu og verðlagsstjórn og rangri skattalöggjöf, eins og ég sagði, heldur er það háð duttlungum misviturra ríkisstjórna hvernig haldið er á gjaldeyrismálunum, á hvaða verði gjaldeyririnn er seldur. Þetta getur þýtt það, að einn ársfjórðung er kannske hagkvæmt að kaupa erlendar iðnvörur, næsta ársfjórðung er hagkvæmara að kaupa þær innlendu. Ef við höldum gjaldeyrinum í of háu verði er það sama og að greiða niður framleiðslukostnað á erlendum iðnaðarvörum í samkeppni við íslenskar. Eins og ríkisstj. hefur túlkað gjaldeyrisstefnu sína fram á næsta vor er ekki annað sýnt en hún stefni að því að greiða stórkostlega niður framleiðslukostnað á erlendum iðnaðarvörum sem eru í samkeppni við íslenskar iðnaðarvörur, t.d. í húsgagnaiðnaðinum. Ég veit að hæstv. iðnrh. ber mjög mikið fyrir brjósti húsgagnaiðnaðinn, og ég veit að það er mikill þrýstingur á hann frá félögum trésmiða hér í Reykjavík og á Akureyri, sem hefur verið mikið vígi flokksbræðra hans í verkalýðshreyfingunni, og ég efast ekki um að það hafi verið rakið fyrir honum nákvæmlega hvernig þróunin hefur orðið í þessum iðnaði. Við sjáum að erlendar eldhúsinnréttingar, erlend húsgögn eru að fylla markaðinn hér heima, og þær vörur eru keyptar á þeim tímum sem gjaldeyrisstaðan er hagstæð til þeirra kaupa. Svo er náttúrlega ekki að spyrja að því að um leið og menn komast upp á að kaupa erlendar iðnaðarvörur vilja þeir halda því áfram. Þá komum við að mjög alvarlegum þætti málsins. Bæði kaupmenn og almenningur standa ekki nógu fast saman um að byggja upp eða kaupa íslenskan iðnvarning. Væri veruleg ástæða til þess að ríkisstj. gæfi nú iðnrekendum tækifæri til að auglýsa rækilega í sjónvarpi vörur sínar við hóflegu verði til að standa betur að vígi í keppninni við erlendar vörur. Herra forseti. Það, sem olli því að ég stóð hér upp, er að í fyrsta lagi hefur komið til mikils samdráttar í sælgætisiðnaðinum á Akureyri og ég taldi nauðsynlegt að það kæmi alveg skýrt fram vegna þeirra orðaskipta sem hér höfðu orðið um það mál. Í öðru lagi liggur það ljóst fyrir, að atvinnuvegirnir standa nú mjög tæpt, atvinnuleysi er meira en það hefur verið um langt skeið og dulið atvinnuleysi kannske miklu meira en menn órar fyrir. - Annars er það nú svo, að það er kannske best að spá sem minnstu um það á þessu stigi málsins. Það er ýmislegt sem steðjar að þessu þjóðfélagi. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um það að þessu sinni, en óska hins vegar skýringa á því frá hæstv. forsrh., hvort hann hyggist gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til að styðja útflutningsiðnaðinn ef þeirri gjaldeyrisstefnu verður fram haldið sem hann hefur boðað, að krónan verði óbreytt fram í maímánuð með öllum þeim afleiðingum sem það hefur.



Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að fara nokkrum fleiri orðum um það málefni, sem hér hefur verið rætt, sem er stöðugt versnandi atvinnuöryggi fólks í þessu landi og atvinnuleysi og fjöldauppsagnir sem farið er að brydda á í tilteknum starfsgreinum. Ég ætla þó ekki að níðast á góðmennsku forseta, en reyna að ljúka umr. á mjög skammri stundu. Ég vil vekja athygli á því, hvílík hætta okkur er búin þegar það er farið að gerast að í einu umsvifamesta sjávarútvegskjördæmi landsins eru menn, sem hafa reynslu og þekkingu bæði á sviði stjórnunar fyrirtækja og á sviði fiskveiða og rekstrar fiskiskipa, að fara af landi brott, keyptir af erlendum samkeppnisaðilum til að kenna þeim vinnubrögð og tækni sem er á valdi okkar Íslendinga. Ég verð að segja að það kom mér nokkuð á óvart að heyra viðtal við hæstv. félmrh., Svavar Gestsson, í útvarpinu þar sem hann var spurður um afstöðu til þessara atriða. Hæstv. félmrh. taldi þá upp ýmis vandkvæði á því að fólk flytti til útlanda. Hann talaði um að það væri nú ekki víst að það hreppti neitt betri kjör en hér, þó svo að þetta fólk hefði ekki haft hér atvinnu við sitt hæfi. Hann talaði um að það yrði að yfirgefa vini og vandamenn og hverfa frá því lífsumhverfi sem það þekkti, þó svo að þetta lífsumhverfi byði því ekki atvinnutækifæri við þess hæfi. Og hann talaði um og fór mörgum orðum um það, hve alvarlegar ákvarðanir fólk væri þarna að taka fyrir blessuð börnin, sem þetta fólk er náttúrlega fyrst og fremst að hugsa um að geta boðið mannsæmandi lífskjör þar sem þörf er fyrir vinnuafl þess. Öðruvísi mér áður brá, verð ég nú að segja. Það var einu sinni, á meðan hv. formaður Alþb. var ritstjóri Þjóðviljans, að hann hefði talið eðlilegra að svara slíkum spurningum með að krefjast þess að eitthvað annað yrði gert í atvinnumálum, svo að fólk fengi störf við sín hæfi, en halda ræðu í Göbbelsstíl um að vara menn við að fara af landi brott í atvinnuleit vegna þess hversu illt væri að búa í útlöndum. Þetta sýnir bara þær breytingar sem orðið hafa á þessum ágæta manni við að komast í ríkisstjórn. Meginástæðan fyrir því, að ég gekk hér í ræðustól, var þó sú að beina tiltekinni fsp. til hæstv. utanrrh., og ég vildi gjarnan óska eftir að hæstv. utanrrh. yrði gert viðvart því hann er ekki hér í hliðarherbergjum. Þessi fsp. er mjög stutt. Vildi hæstv. forseti gæta þess, hvort utanrrh. gæti verið viðstaddur? Ég vona að hæstv. forseti umberi mig þó að ég geri hlé á ræðu minni. Þetta er örstutt fsp. sem ég þarf að gera til hæstv. utanrrh. - Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir að koma. Það er örstutt fsp. sem mig langar að gera til hæstv. utanrrh. vegna ummæla hans í ræðustól áðan. Eins og við allir vitum hefur það aldrei gerst í sögu heimastjórnar á Íslandi, ef svo má segja, að kommúnistar eða fylgifiskar þeirra hefi farið með utanríkismát í þessu landi.