Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það er ekki af því, að ég sé ósammála þessu frv., sem hér liggur fyrir, og ekki heldur af því, að ég hafi löngun til að hefja um það langar umr., að ég kveð mér hljóðs, heldur af hinu, að ég kann ekki við, að þetta mál fari út úr d. án þess að á það sé minnzt. - Ég tel þetta frv. - eða þessi bráðabirgðal. - eins og það liggur fyrir mjög merkilega löggjöf, sem færi með sér breyt. á þeirri löggjöf um sama efni, sem samþ. var á haustþinginu 1934 - breytingar, sem ég tel allar til bóta og hafa orðið þess valdandi, að sú starfsemi, sem lagðist niður með þeirri löggjöf, hefir risið upp á ný. Tel ég mér óhætt að segja f. h. sjálfstæðismanna yfirleitt, að þetta frv. feli ekki í sér allar þær breyt., sem þeir kjósa að gera á þessum 1., og því síður að það feli í sér allar þær breyt., sem Sjálfstfl. telur þurfa að gera á 1. um fiskimálanefnd o. fl. En þó að svo sé, þá munu sjálfstæðism. greiða þessu frv. atkv. án þess að gera tilraun til að breyta því, vegna þess að frv. er niðurstaða langra samningaumleitana milli atvmrh. og umboðsmanna fyrir Sjálfstfl., og ég hygg einnig fyrir aðra flokka. Ég vildi láta þessa aths. koma fram hér, því að mér finnst rétt að fram komi áður en málið fer út úr Nd. upplýsingar um það, hvernig þetta frv. er til orðið, og jafnframt skýring á hinu, að Sjálfstfl. hefir ekki borið fram aðrar breyt. á l. í sambandi við þetta frv. Hitt má vera, að flokkurinn beri fram sérstaklega aðra breyt., en þó alveg án sambands við þetta frv. - Ég ætla svo ekki að hafa þetta mál lengra, en vil lýsa ánægju minni yfir því, að svo giftusamlega skyldi takast til um þetta mál, að atvmrh. skyldi sjá sér fært að stíga þetta stóra spor í áttina til okkar sjálfstæðismanna. Má að vísu fullyrða, að sjávarútvegurinn hafi verðskuldað þessar breyt. sem bót fyrir fyrri yfirsjónir í þessu máli.

Flm. (Jón Sigurðsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta mál. Frv. fylgir allýtarleg grg., svo að ég hygg, að allir hv.þdm. geti áttað sig á því, enda er það ekki margbrotið né flókið á neinn hátt. Ég vil aðeins benda á það, að það er talið nauðsynlegt að safna skýrslum um afkomu landbúnaðarins, til þess að fá yfirlit um hann og afkomu þjóðarheildarinnar. Hér er farið fram á, að ríkið láti safna skýrslum um annan aðalatvinnuveg þjóðarinnar, landbúnaðinn, frekar en nú er. Það er öllum vitanlegt, að þessi atvinnuvegur á nú við mikla örðugleika að stríða, og eru allar líkur til, að svo verði einnig á næstu árum. Verður því að gera ýmsar ráðstafanir af hálfu hins opinbera, sem grípa að ýmsu leyti inn í atvinnurekstur landsmanna. Nú eru ábyggilegar búnaðarskýrslur undirstaðan undir öllum gagnlegum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins til viðreisnar landbúnaðinum, en þær verða aftur að hafa stoð í áreiðanlegum búreikningum. Að því er snertir fjárhagshlið þessa máls, þá skal það játað, að það er ekki glæsilegt að koma fram með tillögur, sem hafa aukin útgjöld í för með sér. Við flm. höfum þó, þrátt fyrir hinar örðugu kringumstæður, talið þetta mál svo mikið nauðsynjamál, að það megi ekki falla niður af þeim ástæðum. - Ég vil að endingu vænta þess, að hv. d. og þá fyrst og fremst hv. landbn., sem ég legg til, að málinu verði vísað til, taki það til rækilegrar íhugunar og afgr. það sem fyrst.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Eins og hv.frsm. meiri hl. hefir skýrt frá, eru það aðallega tvö atriði, sem frv. ræðir um. Annarsvegar það, að Ísafjarðarkaupstaður fái heimild til þess að leggja ný gjöld á fasteignir í kaupstaðnum. Þessi skattur er í tveimur liðum, annarsvegar lóðagjöld eftir verði - í stað þess að nú eru lóðagjöld eftir flatarmáli - og hinsvegar fasteignaskattur á hús. - Það er rétt, sem hv.frsm. meiri hl. sagði, að slík gjöld sem þessi eru nú komin á a. m. k. hér í Rvík, bæði af lóðum og húsum, eftir fasteignamati. Það er þess vegna í sjálfu sér ekki óeðlilegt, þó að Ísfirðingar fari fram á að fá svona tekjustofna fyrir sig. En ég hefi þó ekki getað fallizt á að fylgja málinu, vegna þess hvernig því er fyrir komið í þessu frv. Þarf ekki annað en að bera saman samskonar ákvæði, sem gilda hér í Rvík, til þess að sjá, hver munur er á. í Rvík er þetta gjald fastákveðið. Það skal gjalda 8‰ af húsum, 6‰ af byggingarlóðum og 1‰ af görðum, fiskreitum og plönum. En á móti þessu tekur bærinn að sér ýms störf, sem húseigendur yrðu annars að borga fyrir á einhvern hátt, ein, og t. d. Sorphreinsun, eyðingu á rottum, brunamál og eitthvað fleira. Það er því í tveimur atriðum, sem mismunar, annarsvegar að Ísafjarðarbær tekur ekkert að sér á móti þessu gjaldi, og svo hitt, sem er aðalatriðið fyrir mér, að þetta gjald verður svo mismunandi á Ísafirði. Af húsum og byggingum á það að vera frá 4‰ og upp í 10‰ og af lóðum og öðrum fasteignum frá 1‰ og upp í 10‰. Þetta á að ákveðast með reglugerð, og meira að segja er gefið í skyn, að ekki eigi að vera sama gjald af öllum húsum, heldur eigi að setja ákvæði, sem bersýnilega á að framkvæma eins og niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum. Þetta á því ekki að verða fasteignagjald, sem leggst á eignina, t. d. hús, heldur eigandann, sem býr í húsinu. Það segir beinlínis í 2. gr. frv., að það skuli miða fasteignamatið við íbúafjöldann, eftir nánari fyrirmælum í reglugerð. Þetta er ný leið, sem ekkert fordæmi er fyrir annarsstaðar. Það er ekki fasteignagjald nema að nokkru leyti, en að öðru leyti er það bara gjald, sem lendir á mönnum mismunandi eftir þeirra ástæðum. Það hefir aldrei fengizt upplýst, hverskonar hugsun það er, að miða fasteignagjaldið við íbúafjölda húsanna. Þó hefi ég helzt getað fengið það út, að meiningin sé sú með því að hafa hærra gjaldi á húsum með fáa íbúa, að það eigi að koma fram sem „lúksusíbúðaskattur“. En svo á aftur að ívilna þeim húsum, sem margir búa í. Mér finnst, að þetta geti stefnt í skakka átt, að verðlauna, að sem flest fólk hrúgist saman í hús. Þetta getur leitt út í allt annað en það, sem hv. 4. landsk. og hans flokksbræður hafa talið æskilegt um íbúðarskilyrði alþýðunnar. Ég held, að það sé dálítið óljóst fyrir hv.flm. þessa frv., hvernig þeir ætla að koma þessu fyrir. En það er ljóst, að með þessu er blandað saman tvennu, fasteignagjaldinu, sem er eðlilegt að bæjarsjóðir hafi, og hinsvegar að mismuna mönnum eftir efnum og ástæðum. Nú getur maður sagt, að ekki sé ranglátt að mismuna mönnum eftir efnum og ástæðum, en það er þegar komið fram í útsvarsálagningunni. Ég skal ekki fara mikið út í hinar ýmsu afleiðingar, sem af þessu verða, en aðeins taka dæmi um hús, sem einn maður hefir búið í og skattur af húsinu ákveðinn með tilliti til þess, en svo selur hann húsið öðrum manni, sem kannske leigir það 4 til 5 fjölskyldum. Þá á skatturinn allt í einu að breytast á þessu húsi. Mér finnst, að þetta hringl fram og til baka um það, hvaða skattur hvíli á húsinu, geti haft ýmsar afleiðingar, svo sem um veðhæfni slíkrar eignar. Það er þetta, sem gerir það að verkum, að ég hefi ekki viljað fylgja þessu atriði í frv., enda þótt mér finnist eðlilegt og geti vel gengið inn á, að Ísfirðingar fái eitthvert tiltekið fasteignagjald lagt á hjá sér. Það eru komnar fram brtt. frá hv.þm.N.-Ísf. um að bæta úr þessu atriði frv., en ég ætla að bíða með að taka afstöðu til þeirra þangað til hann er búinn að tala fyrir þeim, en þær munu vera nokkru nær minni skoðun. Mér finnst eðlilegt, að gjaldið sé hreinlega ákveðið og eitt og það sama, án tillits til, hvernig húsið er notað í svipinn, og það gangi jafnt yfir allar eignir á sama tíma, en heimild til þess að breyta því aðeins frá tíma til tíma. Þá er hitt atriðið, sem mér skildist hv.frsm. meiri hl. telja vera eina ágreiningsatriði mitt, að bærinn tæki einkarétt á allri uppskipun og framskipun á vörum. Það kann vel að vera, að í n. hafi ég hreyft meiri andmælum gegn þessu atriði en hinu, en það er sem sagt, eins og ég hefi skýrt frá, að ágreiningurinn er aðallega um hitt atriðið. Það ræður af líkum, að ég og hv.frsm. meiri hl. komum okkur ekki saman um það, hversu mikil sáluhjálp sé að því, að bærinn taki að sér þessa starfsemi. Hann er skyldugur til að hafa þá skoðun, samkv. sínum flokki, að þetta hljóti að fara betur í höndum bæjarins - og þeirri skoðun heldur hann trúlega fram -, en ég er ekki þeirrar skoðunar. - Annars fór hann ekki mikið út í það, heldur að það væri raunverulegur einkaréttur á uppskipun, og tók til dæmis gufuskipafélögin. Það er satt, að flestir telja það hentugast að láta eimskipafélögin annast uppskipunina fyrir sig, því að þau hafa bæði vörugeymsluhúsin og verkamennina. En það er sá stóri munur á, að þessi einkaréttur eimskipafélaganna er ekki lögfestur, og þessvegna hafa þau hann aðeins meðan þau bjóða góð kjör. En sé þessi réttur lögfestur, má enginn annar koma þar nærri, og eimskipafél. - og í þessu tilfelli bærinn - mundi hafa þennan rétt, hvernig sem það að öðru leyti færi úr hendi. Hv. þm.N.-Ísf. er nógu kunnugur til þess að dæma um, hvernig Ísafjarðarbæ fórst úr hendi að hafa þennan rétt, sem hann tók sér og hafði í 10 ár. En þá var farið að grafast fyrir það, hvort bærinn hefði lagalegan rétt til þess, en hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu, að svo væri ekki. Þess vegna er það, að bærinn fer fram á að fá þennan einkarétt með lögum. Ég skal ekki dæma um þetta, en það er fullyrt af kunnugum, að bærinn hafi verið mjög dýr á þessari vinnu, samanborið við Djúpbátsfélagið, sem annaðist alla uppskipun úr bátnum. mér hefir verið tjáð, að þetta stafi meðfram af því, að barinn setji taxta á uppskipun. Og svo, hvort sem verðlag kann að hækka eða lækka, er taxtinn alltaf sá sami ár eftir ár. Ég hefi enga trú á því, að bærinn geri þetta ódýrara en aðrir. En það mætti færa fram aðra ástæðu fyrir því, að bærinn yrði látinn hafa þessi einkaréttindi, sem sé þá, að það myndi veita tekjur í bæjarsjóð. Þetta er náttúrlega örugg leið til þess, því að þó að nokkur varnagli sé að vísu sleginn í þessu efni, er þetta samt í raun og veru svo rúmt, að því mætti haga svo að segja hvernig sem er. Ég gæti trúað, að þetta myndi túlkað þannig, að bærinn hefði mjög óbundnar hendur. Þetta væri þá nokkurskonar vörugjald, sem bærinn fær í sinn sjóð. Og þó að mér finnist vörugjöld, sem bæirnir leggja á, hálfgert skrípi, þar sem eðlilegast er, að ríkið hirði slíka skattstofna, þá er nú samt svo komið fyrir mörgum bæjum, að þeim fer að verða nauðsyn á slíkum tekjum, svo nærri sem ríkið er farið að ganga bæjunum um ýms framlög. Og þó að ég vilji ekki að svo komnu gefa ákveðna yfirlýsingu í þessu efni, þá vildi ég samt, að þetta væri tekið til athugunar. Í þessu sambandi hlýtur hugurinn t. d. að hvarfla að hinum nýju framfærslul., sem safna allri framfærslunni á bæina. En mér finnst það óeðlileg aðferð, að bæirnir séu að leggja á vörugjöldin. Það á ríkið að gera, en ekki að vera að fela einhverjum bæjarstj. að nurla með þau. Ég hefi verið að hugsa um það, hvort ég myndi ekki geta borið fram brtt. við þetta frv., svo að mér væri fært að fylgja því svo breyttu. En nú eru fram komnar brtt. frá hæstv. forseta og hv.þm.N.-Ísf. Þegar ég er búinn að athuga þær brtt., mun ég geta skorið úr því, hvort ég get fylgt frv. með þeim breyt., sem þær gera á því, eða ekki, þó að ég hafi raunar upphaflega talið, að nauðsynlegt myndi vera að leggja fram alveg nýtt frv.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá að þessu sinni.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl]: Þetta frv. kom fram á fyrri hl. þessa þings, en þó nokkuð seint. var það tekið fyrir í fjhn., og kom það þá í ljós, að nm. voru ekki á eitt sáttir um það, því að hv. 1. þm. Reykv. lagðist á móti málinu, eins og sjá má á nál. hans, sem nú er komið á þskj. 423. Hinsvegar vorum við hv. 2. þm. Eyf. og ég sammála um að mæla með frv., en að vísu gerði hv.þm. nokkrar aths. í nál. um afstöðu sína gagnvart öllum svipuðum málum, sem síðar kynnu að koma fram. Það, sem hér er farið fram á, er raunar ekki annað en það, að bænum sé heimilað að leggja gjald á fasteignir í lögsagnarumdæminu, og þessi heimild er komin á afarvíða, m. a. í Rvík og ennfremur nokkrum kaupstöðum, kauptúnum og hreppum. Þetta hefir verið gert til þess að láta ekki allar tekjur bæjanna velta á því eina, sem verið hefir og er sumstaðar ennþá, sem sé útsvörunum. Það má náttúrlega segja sem svo, að með útsvörunum megi fara svipað að, en það er ekki efamál, að það er léttara fyrir bæi, t. d. Rvík, að fá fasteignagjöld til þess að geta byggt á þeim nokkuð af tekjustofnum sínum, og m. a. er vissari greiðsla á þeim gjöldum heldur en útsvörum. Það, sem er þyrnir í augum manna, a. m. k. hér í Rvík, er 2. liður 1. gr. frv., um að bæirnir taki einkarétt á framskipun og uppskipun á vörum. Þetta er í sjálfu sér frá mínu sjónarmiði ekki nema eðlilegt, að bæirnir hafi þetta. Þeir eiga víðast hvar öll hafnarvirki og þeir eiga hús, sem vörurnar eru geymdar í. Þetta ætti ekki að þurfa að vera dýrara hjá vörueigendum eða innflytjendum, þó að uppskipunin fari fram á þennan hátt, enda er sannleikurinn sá, að það er einskonar einkaréttur á uppskipun hjá gufuskipafélögunum, þó að hann sé ekki tryggður með löggjöf. Ég sé ekki betur en að þetta sé svona hér í Rvík, t. d. að Eimskipafél. taki sér nokkurskonar einkarétt á uppskipun, af því að það hefir pakkhús þarna við, og allir verða að borga það uppskipunargjald, sem það setur á vörurnar. En ég veit að vísu, að móttakendur varanna eiga rétt á að taka á móti vörum úr skipi úr vélalyftu skipsins, en það er svo óþægilegt, að það eru mjög fáir, sem nota sér þennan rétt, því að með því móti yrði sá sem fengi t. d. 10 poka af rúgmjöli, að taka á móti kannske 2 pokum kl. 8, öðrum 2 pokum kl. 3, og svo hinum kannske ekki fyrr en daginn eftir. Það sjá allir, hve óhentugt þetta væri fyrir manninn, að bíða með sitt fólk eftir svona litlu. Þetta er því nokkurskonar einkaréttur, sem að vísu er ekki lögfestur, en ég held, að hann ætti að geta farið eins vel í höndum bæjarins eins og í höndum skipafélaganna. - Ég mæli því með frv. óbreyttu, og mér skilst, að hv. 1. þm. Reykv. mæli einnig með því með þeim fyrirvara, sem segir á þskj. 373.