Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um þetta mál, 174. mál, sem varðar lög um heilbrigðisþjónustu. Í ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 56 frá 1973 um heilbrigðisþjónustu var kveðið á um það að heilsuverndarstarf skv. lögum nr. 44/1955 skyldi haldast óbreytt þar til heilsugæslustöðvar hefðu verið skipulagðar til þess að annast það. Enginn tímafrestur var settur til þeirrar skipulagningar. Við endurskoðun heilbrigðisþjónustulaga á árunum 1977 og 1978 var ekki hróflað við þessu ákvæði en það var hins vegar gert við endurskoðun laganna sem stóð yfir seinni hluta árs 1982, sbr. lög nr. 40 frá 1983. Í ákvæðum til bráðabirgða var gefinn frestur til áramóta 1984-1985 til þess að koma á heilsugæslukerfi. Á síðasta þingi var flutt og samþykkt frv. sem kvað á um að framlengja þennan frest um eitt ár til viðbótar. Hér er raunar á ferðinni sams konar ákvæði um frestun enn um sinn eða til ársloka 1986. Þessu frv. fylgja athugasemdir og með leyfi forseta vil ég renna aðeins yfir þær. "Hinn 24. júní 1984 skipaði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra nefnd til þess að endurskoða ákvæði laga nr. 59/1983 um heilbrigðisþjónustu, sérstaklega með skipulag heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu í huga. Var stofnað til þessa nefndarstarfs í samræmi við niðurstöðu fundar, sem ráðuneytið" - væntanlega heilbr.- og trmrn. - "hélt með sveitarstjórnarmönnum á höfuðborgarsvæðinu í apríl 1984. Nefndin skilaði tillögum í búningi lagafrumvarps á s.l. sumri og hafa tillögurnar verið til umfjöllunar í ráðuneytinu á undanförnum mánuðum. Þar sem fyrirsjáanlegt er að ekki vinnst tími til þess að leggja endanlegar tillögur fram fyrir áramót hefur orðið að ráði að leggja til eins árs framlengingu á fresti þeim sem lögin áskilja vegna kerfis heilsugæslu í Reykjavíkurlæknishéraði og heilsugæsluumdæmum í Kópavogi, Garðabæ og Hafnarfirði." Það hefur sem sagt ekki enn þá verið tekin ákvörðun um það fyrirkomulag sem á þessum málum verður í framtíðinni og þess vegna er þetta frv. flutt. Heilbr.- og trn. hefur eins og ég sagði fjallað um málið, er samþykk þessu frv. en tveir hv. nm. skrifa undir með fyrirvara, hv. þm. Helgi Seljan og hv. þm. Karl Steinar Guðnason.



Virðulegi forseti. Ég skrifa undir þetta frv. með fyrirvara. Sá fyrirvari er í því fólginn að þrátt fyrir að ég telji rétt að standa að þessu frv. nú, þar sem svo skammt er til áramóta, þá er það skoðun mín að þau sveitarfélög sem tilgreind eru í frv. eigi að njóta sömu og ekki síðri þjónustu en gerist úti á landi, vera undir sömu lögum, og vænti ég þess að að því verði stefnt við allra fyrsta tækifæri.

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Mál þetta hefur verið rætt í hv, fjh.- og viðskn. og er hún sammála um að mæla með samþykkt frv. Hér er eins og menn vita um gamlan kunningja að ræða, þ.e. framlengingu á svokölluðu sérstöku tímabundnu vörugjaldi. Þetta gjald hefur nú æði oft verið hækkað, en það er ekki lagt til að það sé gert að þessu sinni, heldur einungis að framlengja gjaldið óbreytt. Ég hef ekki verið neinn sérstakur stuðningsmaður mikillar gjaldtöku á brýnar nauðsynjavörur en gleðst yfir því að þetta gjald skuli þó ekki vera hækkað þó að tollskráin öll og slíkar álögur séu nú í endurskoðun og hef þess vegna látið mig hafa það að mæla með samþykkt þessa frv.



Virðulegi forseti. Þetta er nú í þriðja sinn sem við fjöllum um sérstakt tímabundið vörugjald í tíð þessarar ríkisstj. Mig langar af því tilefni að spyrja hv. 4. þm. Norðurl. v. hvort ég muni það rétt að stuðningur hans við þessa ríkisstj. hafi að einhverju leyti verið tengdur hugsanlegum breytingum á þessu sérstaka tímabundna vörugjaldi og þá hugsanlega fleiri málum varðandi tolla og hvort hann eigi von á því að þessi ríkisstj. komi því í verk áður en hún fer frá að fullnægja þeim skilyrðum sem hann setti fyrir stuðningi við hana.

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Mér er ljúft að votta það að minni hv. þm. Stefáns Benediktssonar er með ágætum. Ég setti það að skilyrði fyrir stuðningi við þessa hæstv. ríkisstj., áður en hún var mynduð, áður en endanlega var gengið frá málefnasamningi, að 1. liður í svonefndum mildandi aðgerðum yrði veruleg lækkun neysluskatta sem féllu á brýnustu lífsnauðsynjar almennings með miklum þunga. Það hefur lítið verið að gert í þessu efni en ég geri mér vonir um að þessi ríkisstj. muni vinna á þessum sköttum áður en hún er öll.

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Það er eins með þetta mál og það sem síðast var á dagskrá - hér er um framlengingu að ræða. Málið er einfalt í sniðum. Það varðar húsbyggingar og ég held að allir þekki það. Það bætir samkeppnisaðstöðu innlendra húsaframleiðenda, húshlutaframleiðenda og fjh.- og viðskn., sem rætt hefur málið, er sammála um að nauðsynlegt og sjálfsagt sé að framlengja þetta gjald.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um sérstakan barnabótaauka. Það er með þetta mál eins og önnur sem hafa verið hér til umræðu í deildinni á þessum fundi. Hér er um framlengingarmál að ræða. Nefndin hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt og hef ég ekki fleiri orð þar um.



Virðulegi forseti. Af ærnu er að taka nú við þessa afgreiðslu flókins og viðkvæms máls, sem hvergi verður krufið til mergjar nema á löngum tíma þar sem hlutlausir aðilar gætu farið ofan í saumana á þeim deiluatriðum sem hér er um að ræða. Reynslan mun hins vegar skera úr um það hversu til mun takast um hinar nýju reglur um skattgreiðslur sem hér er fjallað um. Því miður óttast ég að sú reynsla verði ekki hin glæsta glansmynd undarlegra útreikninga sem aðstandendur þessa samnings bera á borð og hafa birst okkur hér í ýmsum myndum, m.a. í kolröngum tölum í upphafi sem hæstv. iðnrh. lét snarlega leiðrétta þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafði bent á óskapnaðinn. Um þessi meginatriði fjalla ég í nál. mínu, en óhjákvæmilegt er að taka hér tvö atriði til umræðu í upphafi. Í fyrsta lagi samningsgerðina við Alusuisse og það algera sambandsleysi við stjórnarandstöðuna sem þar gilti, þann leyndarhjúp sem um viðræðurnar var sveipaður án þess að fulltrúar annarra en stjórnarflokkanna fengju að skyggnast þar á bak við. Leyndin þótti hæfa best og þykir engum mikið sem árangurinn sér, og nær að kynna sér þá hæpnu "ávinninga" sem hampað er af veikum mætti. Í Nd. kom glögglega fram við afgreiðslu málsins að þeim framsóknarmönnum þar hló ekki hugur í brjósti, né ljómaði aðdáun af nál. þeirra hv. þm. Páls Péturssonar, þingflokksformanns framsóknar, og hv. þm. Ingvars Gíslasonar, forseta Nd., sem treystu sér engan veginn til þess að eiga samleið með sjálfstæðismönnum á sameiginlegu þskj. þar og skiluðu undarlegu nál., mótsagnakenndu, en þó með semingi sæst á að segja já við samkomulaginu. Hitt atriðið er varðandi umfjöllun málsins í þessari hv. deild. Sá virti og ágæti formaður iðnn., hæstv. forseti Sþ., hefur tekið þann kost að afgreiða málið héðan úr deildinni efnislega órætt og óunnið af nefndinni, einfaldlega af því að annars var ekki kostur á þeim tíma sem nefnd var ætlaður til meðferðar málsins. Að öðrum kosti hefði orðið að fresta afgreiðslu málsins, sem ég hygg að flestum okkar í iðnn. hefði verið geðfelldast og þótt í alla staði eðlilegast miðað við þau vinnubrögð sem þessi virðulega deild viðhefur. Mér er hins vegar ljúft að verða við þeim tilmælum hæstv. forseta Sþ. að afgreiða málið nú, enda ljóst að stjórnarliðar eru ákveðnir í að láta málið ná fram að ganga þó greinilegt sé að þeim þyki það misgott. Hæstv. ráðherrar hafa enda séð fyrir því með samningsgerð sinni að ekki verður aftur snúið af þeirra hálfu og þeirra fylgiliðs. Ég hlýt hins vegar að harma það að svona skyldi þurfa að standa að málum í hv. iðnn. og veit gjörla hversu miður formanni þykir það að engin efnisleg umfjöllun, engin athugun eða úttekt á útreikningum fór fram, og málinu vísað hér í deildina aftur óskoðuðu af nefnd, þó að við í nefndinni höfum vitanlega hver um sig reynt að átta okkur á málinu og stuðst þá, eins og ég geri a.m.k., við álit og skoðun Nd.manna. Þetta er rétt að fram komi í upphafi og raunar ekki einsdæmi hér á þingi, því miður, en það réttlætir ekki þessi vinnubrögð nú sem við hljótum að átelja. Hversu vel sem við treystum félögum okkar hlýtur eigin skoðun, eigið álit, byggt á eðlilegri athugun málsins að eiga að gilda. Á því var ekki kostur. Um allt þetta stóra mál mætti vissulega hafa uppi langt mál. Samskiptasaga íslenskra stjórnvalda og svissneska auðhringsins er öll með þeim hætti að hún er samfelld aðvörun, samfelld lexía, sem vissulega má margt læra af. Varðandi allt þetta mál, eða þennan þátt þess, mætti eflaust með réttu rifja það upp hversu haldið hefur verið á málum gagnvart þessum auðrisa, hvort og hvenær menn hafa uppréttir gengið eða hoknir í hnjám, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Og verðugt er að rifja það upp alveg sér í lagi að án sérstakrar vinnu, ötullar og óhvikullar af hendi hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar værum við eflaust ekki að ræða þessi mál yfirleitt, eða hefðum verið á undangengnum árum. Áður en hv. þm. tók á þessu máli, lýsti það upp, þá heyrðist ekki hósti né stuna um það að allt væri ekki í góðu gengi. Raforkuverð sem skattgreiðslur og viðskipti almennt voru varin og talin af hinu góða fyrir okkur Íslendinga. Allt þetta þarf, og á vissulega, að minna á hér og nú. Ekki skulu nú tíunduð þau frýjuorð sem fallið hafa í garð hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar fyrir að hafa ekki náð fangs á auðhringnum, eins og sagt hefur verið, að hann skilaði ránsfeng sínum og greiddi réttlátt raforkuverð, kæmi fram við okkur af heiðarleika. Þau frýjuorð fara þeim illa í munni, sem tvístigu allan tímann og gerðu aldrei upp við sig að fullu hvort íslenskum hagsmunum eða Alusuisse skyldi fylgt, veittu aldrei iðnrh. fyrrverandi þann bakstuðning sem dugað hefði til árangurs þess sem öll efni stóðu til, árangurs sem að mestu leyti var glutrað niður, m.a. af því að menn gengu ekki nægilega uppréttir til leiks, og létu auðhringnum eftir þá dýrmætu syndakvittun sem auðhringurinn greiddi þó smánarverð eitt fyrir. Í önn þessara þingdaga skal ekki höfð uppi sú dapurlega saga sem að baki þessa máls býr, en það verður gert af hlutlausum dómurum seinni tíma um samtímasögu okkar og þennan lærdómsríka þátt hennar. Eitt veit ég: Hlutur hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar verður þar hinn besti svo sem verðugt er. Áður en ég vík að nál. sjálfu vitna ég, með leyfi virðulegs forseta, í orð Hjörleifs Guttormssonar í Dagblaðinu Vísi, en þar segir hann um þennan samning: "Það átti auðvitað að leiðrétta skattakerfið þannig að tryggt væri að Ísland fengi aukna skatta og tryggari skil á sköttum frá álbræðslunni en verið hefur. Þetta bregst algerlega í fyrirliggjandi samningi. Það eru mestar líkur á því að þessi breyting leiði til þess að Ísland fái minni og jafnvel verulega minni skatttekjur frá álverinu en hingað til." Svo segir í þessu viðtali. Þetta eru þung orð þess manns er svo glögglega þekkir til og sannarlega óttast ég bitran sannleik þessara orða. Hjörleifur greinir svo frá hvernig útreikningar hafi hrunið við nánari skoðun, þagnarmúrinn um þennan samning í fjölmiðlum ríkisstjórnarinnar, þar sæti stoltið ekki í fyrirrúmi. Og upplýsingaflæðið eða hitt þó heldur til stjórnarandstöðu ber hann eðlilega saman við eigin vinnubrögð þegar hann var iðnrh. og allir flokkar þá áttu aðild að álviðræðunefnd. En í lokin segir Hjörleifur orðrétt, með leyfi virðulegs forseta: "Réttarstaða Íslands í sambandi við endurskoðun á reikningum ÍSALs hefur versnað til muna. Samningar um kaup á rafskautum eru lokaðir og Íslendingar hafa ekkert um þau að segja. Menn fá einfaldlega vottorð frá endurskoðendum sem Alusuisse hefur valið. Svona er einnig um marga aðra þætti þessa samnings." Þetta eru þung orð en því miður sönn. Ég hlaut á hinum skamma tíma er ég hafði að leita til mér færari aðila um nál. og orð þeirra eru hér á ferð í mínu nál. Það er stutt og hlýt ég að lesa það, með leyfi virðulegs forseta, en geri að sjálfsögðu þau orð sem þar eru að mínum: "Ríkisstjórn Íslands og Alusuisse hafa í allmörg ár átt í deilum um mörg atriði í samningum aðila um álbræðsluna í Straumsvík og ekki síður framkvæmd þeirra samninga. Deilur þessar hafa snert raforkuverð til ÍSALs, skattlagningu ÍSALs, mat á skattskyldum hagnaði ÍSALs og meintan undandrátt Alusuisse í þeim efnum, skatteftirlit, endurskoðunarrétt á samningsákvæðum, byggingu rafskautaverksmiðju í Straumsvík o.fl. Eitt af meginatriðunum í stefnu núverandi ríkisstj., sem tók við valdataumunum í maí 1983, var að binda enda á þessar deilur með skjótum hætti og semja um verulega stækkun álbræðslunnar við Straumsvík. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér lausn ríkisstj. á einu af téðum deiluatriðum. Áður hefur ríkisstj. stöðvað meðferð skattsvikamálsins fyrir hinum alþjóðlega gerðardómi í New York með svonefndri dómsátt sumarið 1984 og fyrirskipað stuðningsmönnum sínum á Alþingi að staðfesta breytingar á rafmagnssamningi og mikilvægum ákvæðum álsamninganna um skyldur Alusuisse og skattskyldan hagnað ÍSALs í nóvember 1984. Um byggingu rafskautaverksmiðju í Straumsvík eða jafnvel athugun á hagkvæmni slíkrar framkvæmdar, sem áður hafði verið um samið, er nú ekki rætt. Ríkisstj. virðist heldur ekki neitt nær því ætlunarverki sínu að fá Alusuisse til að auka afkastagetu ÍSALs - og geta landsmenn vafalaust þakkað sínum sæla fyrir það. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er aðfinnsluvert í fjölmörgum atriðum, engu síður en aðrir þættir samninga ríkisstj. við Alusuisse. Bera allir þeir samningar raunar þess greinilega merki að vanhugsaðar yfirlýsingar ríkisstj. um skjóta og auðvelda samninga við Alusuisse ásamt hinum afdrifaríku mistökum hennar að fallast á ósk Alusuisse um að draga skattsvikamálið út úr hinum alþjóðlega gerðardómi hafa veikt samningsstöðu Íslands svo mjög að Alusuisse hefur nánast getað hagað samningsniðurstöðum að vild. Helstu efnisatriði. Í iðnn. Nd. voru lögð fram fjögur nál. um þetta frv. Í áliti 1. minni hl. var gerð vandleg úttekt á málinu og ýmsum hliðum þess. Hér verður því aðeins stiklað á stærstu atriðum en vísað, til nánari skýringar, til framangreinds álits 1. minni hl. iðnn. Nd. I. Líkur á lækkun skatttekna. Með þeirri breytingu á skattstiga og mati á skattstofni, sem bæði er nú gerð tillaga um í frv. og var gerð á Alþingi í nóvember 1984, eru miklar líkur á að heildarskatttekjur hins opinbera af starfsemi ÍSALs verði minni á komandi árum en verið hefði samkvæmt þeim skattareglum sem Alþingi samþykkti í 2. viðauka við aðalsamning árið 1975. Áhrifum hins breytta skattstiga er nánar lýst í töflu I og línuriti 2 í nál. Hjörleifs Guttormssonar á þskj. 266." Til að flýta fyrir afgreiðslu málsins hér í þessari hv. deild hef ég ekki látið prenta þessar töflur með enda eru þær á þskj. og mönnum kunnugar og geta þeir lesið þær þar. "Talsmenn ríkisstj. og þeir fulltrúar samninganefndarinnar, sem sömdu við Alusuisse um téðar skattkerfisbreytingar og komu fyrir iðnn. Nd. vegna þessa máls, hafa reynt að bera í bætifláka fyrir þessa augljósu lækkun skattstiga með fullyrðingum um hækkun skattstofns. Um þann málflutning er m.a. þetta að segja: 1. Útreikningar þeir, sem þeir samninganefndarmenn hafa lagt fram í þessu skyni, sbr. fskj. IV í álitum bæði 1. og 2. minni hl. iðnn. Nd., hljóta að teljast afar marklitlir. Kemur þar ýmislegt til. Í fyrsta lagi er hér um að ræða afar óvissan framreikning eins og samningamennirnir sjálfir margtóku fram í yfirheyrslum iðnn. Nd. Í öðru lagi liggur ekkert fyrir um forsendur reikninganna. Það er því ókleift að meta áreiðanleika þeirra eða finna reiknivillur sem reynslan hefur sýnt að oft eru ekki langt undan þegar útreikningar samninganefndar um stóriðju eru annars vegar. Í þriðja lagi hefur ekki verið lagt fram neitt mat óháðs aðila, þ.e. frá aðila ótengdum samninganefnd um stóriðju, sem staðfestir þennan framreikning. Það. er því einungis mat samningamannanna sjálfra, sem eðli málsins samkvæmt eru ekki óháðir og hafa skiljanlega heldur tilhneigingu til að fegra samningaárangur sinn en hitt, sem liggur til grundvallar fullyrðingum um hækkun skattstofns. 2. Auk álits samninganefndarinnar sjálfrar var í iðnn. Nd. lagt fram mat á breytingum á skattstofni sem vísar í þveröfuga átt. Í því áliti (sjá nánar fskj. VI í áliti 1. minni hl. iðnn. Nd.) kemur fram að skattstofn muni e.t.v. heldur minnka við þá breytingu sem gerð er tillaga um í frv. 3. Enn fremur má benda á það að á því hagnaðarbili hjá ÍSAL sem líklegast má telja á komandi árum, þ.e. innan við 10 millj. bandaríkjadala, þarf skattstofn að hækka mjög verulega til að vega upp á móti lækkun skattstiga. Þetta má t.d. auðveldlega lesa af línuriti 2. II. Lækkun raunvirðis framleiðslugjaldsins. Grunnframleiðslugjaldið, sem miðað við reynsluna fram að þessu er e.t.v. líklegast að Ísland haldi áfram að fá í sinn hlut, breytist ekki skv. frv. ríkisstj. Það verður áfram 20 bandaríkjadalir á tonn af áli eins og um var samið árið 1975. Raunvirði þessa lágmarksgjalds hefur rýrnað stórlega s.l. áratug vegna heimsverðbólgunnar og þar með minnkandi kaupmáttar bandaríkjadals og er nú rétt rúmlega helmingsvirði af því sem það var 1975. Úr því að samningamönnum ríkisstj. tókst ekki að semja um verðtryggingu þessa gjalds er fyrirsjáanlegt að grunnframleiðslugjaldið mun halda áfram að rýrna að raungildi á komandi árum. Þessari þróun raunvirðis framleiðslugjaldsins er nánar lýst í línuriti 1 í nál. Hjörleifs Guttormssonar á þskj. 226. III. Dregið úr rekstrar- og skattaeftirliti með ÍSA L. Í frv. ríkisstj. er í raun lagt til að dregið verði úr skattalegu og rekstrarlegu eftirliti með starfsemi ÍSALs og viðskiptum þess við Alusuisse. Þetta felst m.a. í breyttum ákvæðum um verðviðmiðun aðfanga og afurða, styttingu árlegs endurskoðunartímabils og niðurfellingu eldri samningsákvæða um að ÍSAL skuli njóta bestu fáanlegra kjara í viðskiptum við Alusuisse. Þessi atriði eru nánar tiltekið: 1. Verð á mikilvægustu afurðum og aðföngum eru nú tengd ákveðnum viðmiðunum og þannig bundin til a.m.k. fimm ára í senn. 2. Svigrúm til árlegrar endurskoðunar á ársreikningum ÍSALs er nú takmarkað við fjóra mánuði og bannað að vefengja skattframtal ÍSALs eftir þann tíma. 3. Endurskoðendum Íslands er í samningnum gert óheimilt að afla upplýsinga um söluverð rafskauta frá verksmiðju Alusuisse sem verðið til ÍSALs á þó að miðast við. Þess í stað á Ísland að gera sér að góðu yfirlýsingar endurskoðenda sem Alusuisse tilnefnir. Þess má geta í þessu samhengi að ekki skorti yfirlýsingar frá endurskoðendum Alusuisse um sakleysi Alusuisse í fyrri deilumálum um verð á rafskautum og súráli. Engu að síður greiddi Alusuisse 3 milljónir bandaríkjadala til að forðast dóm í málinu. 4. Viðurlög við skattundandrætti eru engin og beinlínis bönnuð í samningnum. Öll þessi atriði veikja mjög aðstöðu íslenskra stjórnvalda til eftirlits með starfsemi ÍSALs. IV. Erlend skattlögsaga. Engin breyting er gerð á ákvæðum hins upphaflega samnings frá 1966 þar sem Ísland afsalaði sér lögsögu í skattamálum ÍSALs til erlendra gerðardóma. Slík ákvæði, sem ekki voru óalgeng í samningum þróunarlanda við fjölþjóðlega auðhringi á sjötta og sjöunda áratugnum, hafa á þeim áttunda og níunda verið sem óðast að týna tölunni nema einna helst þar sem um er að ræða ríki myrkustu Afríku. Hins vegar var upplýst í iðnn. Nd. að ríkisstjórn Íslands hefði ekki sýnt teljandi áhuga á að fá þessu ákvæði álsamninganna breytt. V. Tækni- og söluþóknun Alusuisse óbreytt. Þótt með frv. ríkisstj. sé létt af Alusuisse þeirri kvöð að útvega ÍSAL bestu fáanlegu kjör á afurðum og aðföngum er í engu hróflað við þóknunum Alusuisse fyrir þessa þjónustu. Þessi þóknun er hins vegar ekkert smáræði eða 3,7% af árlegri veltu ÍSALs sem ætla má að geti numið allt að 7 millj. bandaríkjadala árlega. Niðurstaðan er því sú að þegar á allt er litið verður ekki annað séð en að þær breytingar á skattaákvæðum gildandi samninga, sem ríkisstj. leggur til í umræddu frv., séu gagnstæðar hagsmunum Íslands. Því telur undirritaður að fella eigi frv."



Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir nál. á þskj. 318 vegna frv. til l. um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstj. Íslands og Swiss Aluminium. Ég legg til á þessu nál. að frv. verði ekki samþykkt, þ.e. að það verði fellt. Byggist það í sem stystu máli á því að ég tel að ekki hafi náðst sá árangur í þessum samningum sem mátti vænta við upphaf þessa máls, þ.e. þegar núv. ríkisstj. gekk til samninga við Alusuisse vegna þeirra deilumála sem uppi höfðu verið áður en hún settist að völdum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að núv. ríkisstj. hefði þess vegna getað látið það vera á sínum tíma að ganga til samninga. Hún hafði tvo kosti um að velja. Annar kosturinn var sá að fella niður deilumálin gersamlega, láta eins og ekkert hefði í skorist og viðhalda þannig þeim samningi sem í gangi var. En núv. ríkisstj. tók þann kostinn að ganga til samninga við Alusuisse og þá fyrst og fremst vegna þess að þessi deilumál voru uppi og hún taldi nauðsynlegt að ná betri samningum en áður. Þegar menn taka þennan kostinn eru þeir náttúrlega að hugsa um betri samninga fyrir báða aðila og þá náttúrlega sérstaklega okkur því að það er ríkisstjórnarinnar að halda fyrst og fremst á okkar hagsmunum. Í framsögu sinni 8. nóv. 1984 segir þáv. iðnrh., með leyfi hæstv. forseta: "Sáttaleiðin hefur ekki verið tekin af því að eitthvað hafi skort á í þessum efnum heldur vegna þeirra kosta sem hún hefur umfram dómstólaleiðina. Enda þótt ákveðið hafi verið á sínum tíma að leggja deilumál aðila fyrir dómnefndir til álitsgerðar eða úrskurðar var það ekki fyrir þá sök, að þetta væri hin eina leið til að leysa úr málunum, heldur vegna hins, að ekki voru möguleikar á að ná fullum sáttum eins og þá var statt." Þegar þessi orð voru töluð voru menn búnir að ákveða sig með það að halda áfram á þeim grundvelli sem síðasta ríkisstjórn fór frá, þ.e. að uppi voru deilumál og í stað þess að láta þau algerlega niður falla að gera þessi deilumál upp. Síðan töldu menn sig eiga tveggja kosta völ, annaðhvort að leysa þessi deilumál fyrir dómstólum eða með samningum. Núv. ríkisstj. valdi samningaleiðina, en ekki, eins og fyrrv. iðnrh. segir, vegna þess að þetta væri hin eina leið til að leysa úr málunum heldur vegna hins að ekki voru möguleikar á að ná fullum sáttum eins og þá var statt. "Það hefur verið eindregið skoðun þeirra, sem um málin hafa fjallað, að halda bæri á þeim eins og hverju öðru dómsmáli, þannig að ekki bæri að vísa á bug neinum raunhæfum möguleikum er skapast kynnu til að leysa úr málinu með sátt á viðunandi grundvelli, heldur gæti slík sátt verið fullgild leið til að ljúka málinu og málareksturinn sjálfur ein af leiðunum til að skapa grundvöll fyrir sáttina." Fyrrv. iðnrh. er að lýsa hinum raunverulega bakhjarli samninganna, þ.e. að íslensk ríkisstjórn hafði það fyllilega í hendi sér að höfða mál á hendur Alusuisse sem eflaust hefðu orðið nokkuð langdregið en þó endanlega leitt til niðurstaðna sem hefðu orðið þá grundvöllur að sáttum eða samningum. Nú höfum við í iðnn. þessarar deildar ekki haft tíma til að kynna okkur málið efnislega, eins og fram er komið í nál. þeim sem þegar hefur verið mælt fyrir. En m.a. hefði verið áhugavert að rannsaka eða láta koma fram í þessu máli enn eina ferðina hver okkar málefnalega staða var hvað þessi hugsanlegu málaferli snerti. Það er mikilvægt þegar horft er til niðurstöðu þessa hluta samningsins því að eins og þáv. iðnrh. sagði, með leyfi hæstv. forseta: "Sáttargerð sú, er tekist hefur milli aðila með þessum samningi, er liður í samningaviðræðum þeirra um þau málefni sem um getur í bráðabirgðasamningnum og til þess ætluð að treysta grundvöllinn að samningslegum tengslum þeirra og vinsamlegum samskiptum í framtíðinni." Ég legg hér áherslu á orð fyrrv. iðnrh.: "... til þess ætluð að treysta grundvöllinn að samningslegum tengslum ...". Íslensk stjórnvöld voru sér þess fyllilega meðvituð - eða áttu a.m.k. að vera það - að þau höfðu mjög traustan grundvöll á að standa þar sem þau höfðu í hendi sér málaferlaleiðina fyrir dómstólum gagnvart Alusuisse og gátu ætlað það að með því að hverfa frá henni sköpuðu þau sér ákveðna aðstöðu í samningunum við Alusuisse, þ.e. þau máttu fyllilega reikna með að það væri siðferðilegur bakhjarl fyrir samningamenn þeirra til að hvika hvergi í kröfum sínum gagnvart samningsaðilanum. Það er aftur á móti greinilegt þegar þessi samningur er nú skoðaður - í fljótheitum þó - að samningsstaða okkar hefur ekkert batnað. Þvert á móti virðist hún hafa versnað. Ég vísa þar til gagnrýni hv. 2. þm. Austurl. sem talaði hér á undan mér. Þá var hann að vitna til gagnrýni hv. 5. þm. Austurl. sem mun nú vera sá maðurinn í þessu húsi líklega sem mest veit orðið um þessi mál. Á þeirri vinnu, sem hann hefur látið vinna fyrir nefndina í Nd., er greinilegt að sjá að þessi samningur skilar okkur ekki tölulega betri árangri eða a.m.k. eru mjög litlar vonir við hann bundnar þannig. Aftur á móti virðist hann greinilega skila okkur samningslega verri stöðu að því leyti að áfrýjunarmöguleikar okkar, þegar um einhver vafaatriði er að ræða, eru tímanlega orðnir mjög knappir. Þannig séð erum við verr staddir en við vorum í upphafi. Það er greinilegt að sú deila, sem við áttum við ÍSAL áður en byrjað var að vinna eftir bráðabirgðasamkomulaginu frá 1983, hefur knúið samningsaðila okkar til að reyna að bæta stöðu sína samningslega gagnvart okkur. Það undarlega hefur gerst að okkar samningsaðilar virðast augsýnilega ekki hafa gert sér grein fyrir því hver hin siðferðilega staða þeirra var í ljósi fortíðarinnar og hreint og beint gefið eftir miklu meira en manni er skiljanlegt þegar maður skoðar efnisatriði málsins.



Virðulegi forseti. Það frv., sem hér er til umræðu á þskj. 148, varðar 4. viðauka við aðalsamning milli ríkisstjórnar Íslands og fjölþjóðafyrirtækisins Swiss Aluminium Ltd. Þessi samningur er lagður fram við lok endurskoðunar á gildandi ákvæðum aðalsamnings um skattamál Íslenska álfélagsins hf. sem ríkisstjórnin og Alusuisse höfðu orðið sammála um að færi fram. Einu kynni stjórnarandstöðunnar af þessu máli áður en það var lagt fram sem frv. á Alþingi 19. nóv. s.l. voru þau að fulltrúar þeirra voru boðaðir á fund hæstv. iðnrh. í júlí s.l. og var það til að sjá meginefnisatriði þessa samnings sem undirritur skyldi næsta dag. Þannig hefur við þessa samningagerð ríkt sama leynd og skortur á upplýsingum til stjórnarandstöðu og hvíldi yfir samningagerð 3. viðauka við aðalsamninginn og sem ég átaldi harðlega þegar sá viðauki kom til umræðu á Alþingi á s.l. hausti. Þá var reyndar settur gjaldmælir á þm. og hlýtur það að teljast einsdæmi bæði fyrr og síðar. Ég vil því ítreka hér þá skoðun mína að eðlilegt og réttlátt væri að fulltrúar allra stjórnmálasamtaka, sem sæti eiga á Alþingi, væru hafðir með í ráðum þegar um svo mikilvægt mál er að ræða sem snertir hag landsmanna allra. Það er enginn vafi á því í mínum huga að slík upplýsingamiðlun og samráð mundu tryggja betri hagsmunagæslu fyrir Íslendinga í viðskiptum við þá viðsjárverðu aðila sem hér eru á ferðinni. Ég á ekki sæti í hv. iðnn. þessarar deildar og kemur það sennilega ekki að sök þar sem ljóst má vera að sú hv. nefnd hafði lítil tækifæri til að fjalla um þetta mál. En ég mun byggja mál mitt hér mjög á því sem fram kom í iðnn. Nd. en þar á Kvennalistinn sinn fulltrúa. Ég vísa til ýmissa atriða, sem koma fram í nál. 4. minni hl. iðnn. Nd., í máli mínu hér nú. Í síðustu samningagerð um 3. viðauka við aðalsamning, sem samþykktur var í fyrra, voru gerðar ýmsar breytingar sem hafa mikil og afgerandi áhrif á þann samning sem hér liggur nú fyrir. Því tel ég vert að hyggja aðeins að þeirri samningagerð frá í fyrra. Þar var t.d. fellt niður mikilvægt ákvæði um bestu kjaraskilmála, sem var í gr. 2.03.c í aðstoðarsamningi milli Alusuisse og ÍSALs, um að Alusuisse eigi að leitast við að tryggja ÍSAL áframhaldandi og jafnt framboð á hráefnum með bestu skilmálum og skilyrðum sem fyrir hendi eru. Brottfall þessa ákvæðis var knúið fram á síðustu stundu í samningagerðinni og viðurkenndi þáv. iðnrh. fyrir hv. iðnn. að það væri réttilega mikil veiking á þessum ákvæðum skattalaga. Þar fórnuðum við því atriði sem þótti ein girnilegasta ástæða þess að tekið var upp samstarf við Alusuisse í upphafi, þ.e. við fórnuðum bestukjaraákvæðunum. Þótti fleirum en mér þar illa staðið að verki. Við samningagerð 3. viðauka við aðalsamninginn var einnig sú afdrifaríka þróun að Alusuisse tókst að kljúfa tvö nátengd málsatriði í aðskilda þætti sem framvegis yrði samið um hvorn í sínu lagi, annars vegar megintekjustofna Íslendinga í viðskiptum við Alusuisse, þ.e. raforkuverðið, og skattlagninguna hins vegar. Þó eru þessir þættir í órjúfanlegum tengslum hvor við annan og ótækt að semja um annan án tillits til hins. Þessu fylgdi síðan á s.l. hausti uppgjöf saka og hreint siðgæðisvottorð Alusuisse til handa vegna meintra skattsvika fyrirtækisins. En þau mál voru á viðkvæmu stigi fyrir gerðardómi og dómsúrskurður ekki langt undan þegar hæstv. fyrrv. iðnrh. tók sig til og samdi jafnrækilega af sér og 3. viðaukasamningurinn ber vitni um. Staða okkar þótti sterk í því gerðardómsmáli sem þarna var á ferðinni og að mati lögfræðinga, er ráku það mál fyrir Íslands hönd og komu á fund iðnn. í fyrra þegar samningurinn var þar til meðferðar, var, eins og ég sagði, staða okkar þar sterk, en þó fór sem fór. Niðurstaðan er m.a. sú að nú í dag stöndum við mun verr að vígi við upphaf samninga hvað skattamálin varðar en við annars hefðum gert. Við höfum misst þá viðspyrnu sem hefði getað knúið Alusuisse til að virða hagsmuni Íslendinga eins og það frv., sem hér er til umræðu, ber vott um. Megintilgangur þeirrar endurskoðunar, sem liggur til grundvallar þessu frv., er tilgreindur í athugasemdum við frv. en þar segir, með leyfi forseta: "Að gera reglur um framleiðslugjaldið skýrari og öruggari í framkvæmd þannig að síður verði hætta á deilum í því efni og tryggja eðlilegar skattatekjur af starfsemi félagsins." Til að ná þessum markmiðum var í fyrsta lagi samið um nýja tilhögun á skattlagningu á aðföngum álbræðslunnar, þ.e. rafskautum og súráli. Rafskautin eru flutt inn frá rafskautaverksmiðju Alusuisse í Rotterdam en verðlagning þeirra var m.a. tilefni deilna áður þar sem endurskoðunarfyrirtækið Coopers & Lybrand taldi að ÍSAL hefði verið látið greiða verulegt yfirverð fyrir rafskaut og fór það mál fyrir gerðardóm. Verðlagning rafskauta er vandasamt mál og það er ekki fyllilega ljóst hverjir megi teljast óskyldir aðilar skv. grein 27.04.a í samningnum. Enn fremur er ekki auðvelt fyrir Íslendinga að ganga úr skugga um hvert rafskautaverð til óskyldra aðila er þar sem Alusuisse tilnefnir sjálft fyrirtæki óháðra löggiltra endurskoðenda til að kanna það og Íslendingar verða að sætta sig við að treysta þeim upplýsingum. Varla mun það styrkja stöðu okkar gagnvart fjölþjóðafyrirtækinu Alusuisse. Súrál hefur nú verið tengt heimsmarkaðsverði á áli þannig að eitt tonn af áli komið til Rotterdam að viðbættum löndunarkostnaði jafngildir átta tonnum af súráli komnum cif til Straumsvíkur, þ.e. súrálsverðið er nú 12,5% af heimsmarkaðsverði á áli. Þessi tenging hefur bæði kosti og galla. Hún ætti að tryggja sanngjarnari verðlagningu á súráli en verið hefur hingað til. Hins vegar mun hún ekki nýta til hagnaðar fyrir ÍSAL þær aðstæður sem verða þegar súrálsverð lækkar en álverð hækkar. Þessum hugsanlega hagnaðarmöguleika hefur með þeim samningi, sem hér liggur nú fyrir, verið afsalað. Enn fremur hefur verið tekin upp ný skilgreining á heimsmarkaðsverði á áli þar sem notuð er formúla svipuð þeirri sem byggt var á varðandi orkuverð í samningnum frá í fyrra. Sú stærð í þessari formúlu, sem líklegust er til að valda ágreiningi, er svonefnd ASIP. Það táknar álverð við sölu frá Alusuisse en einnig frá tveimur þýskum álbræðslum í eigu Alusuisse til óháðra viðskiptavina. Ljóst er að endurskoðunarákvæði sem þetta tryggja ekki hagsmuni Íslands nægilega vel. Íslenskum stjórnvöldum er að vísu heimilt að skipa endurskoðendur en þá einungis í samráði við Alusuisse sem þarf að samþykkja endurskoðandann hverju sinni. Einnig þarna er ákvörðunarréttur Íslendinga fallinn brott. Útreikning þennan má svo ekki endurskoða oftar en einu sinni hvernig sem á því stendur en það getur varla verið Íslendingum til hagsbóta. Auk þess hefur hér, að því er mér virðist, glatast í reynd hugmyndin um armslengdarverð sem þó átti að liggja til grundvallar í allri samningagerðinni. Í öðru lagi hefur í þessum viðaukasamningi, sem hér er til umræðu, verið samið um nýjar reikningsskilareglur þar sem reynt hefur verið að lagfæra helstu skekkjuvalda eins og fyrningu, fjármagnskostnað og gengistap. Var þetta gert ekki síst með það fyrir augum að gera skattstofninn áreiðanlegri. Þó hefur fyrningartími verið lengdur og hlýtur það að koma ÍSAL til góða og þar með Alusuisse. Jafnframt hefur Alusuisse lagt fram 40 millj. bandaríkjadala til að tryggja eiginfjárstöðu ÍSALs, lækka skuldir fyrirtækisins og þar með vaxtagjöld. Ekki er þó ljóst að hve miklu leyti þessi bætta eiginfjárstaða og auknar fyrningar vega hvort annað upp. Í þriðja lagi hefur svo verið samið um óbreyttan lágmarksskatt, þ.e. framleiðslugjald, sem nemur 20 bandaríkjadölum á hvert tonn af áli. Þessi upphæð hefur að sjálfsögðu rýrnað síðan 1975 og jafngildir nú um 11,45 bandaríkjadölum og er óverðtryggð eins og fram hefur komið. Þetta er vitaskuld ótækt og má segja að það sé með sanni komið á daginn í þessum nýja viðaukasamningi hve slæmt það var að vera búinn að spila út öllum trompunum sem hefðu getað knúið fram hærra grunngjald. Auk þess hefur svo verið samið um breyttan skattstiga sem miðaður er beint við nettóhagnað fyrirtækisins á undanförnu ári og leikur á bilinu frá 35% lágmark upp í 55% hámark. Það hefur komið í ljós að hagkvæmni þessa skattstiga umfram þann, sem nú gildir, byggist fyrst og fremst á því hverjar tölur og stærðir eru notaðar sem forsendur. Þær tölur byggjast síðan á spám um það hvaða verð muni gilda á álmörkuðum heimsins í framtíðinni. Reynslan hefur sýnt að mjög varlegt er er að treysta spám í áliðnaði, einkum eftir árið 1980. Þær hafa svo oft reynst rangar. T.d. eru þessar spár mjög háðar því hvert mat menn leggja á styrk bandaríkjadals. En skoðanir manna skiptast í þeim efnum töluvert eftir því hvorum megin Atlantshafsins þeir búa. Það er því engan veginn víst að hinn nýi skattstigi muni tryggja hærri skatttekjur en núgildandi skattkerfi gerir. Sú staða gæti komið upp að núgildandi skattkerfi væri hagstæðara, einkum ef álverð helst áfram lágt og þar með einnig hagnaður. Hins vegar geta breyttar reikniskilareglur gefið aukna skattvon þó ekki megi gleyma því að ÍSAL hefur sýnt neikvæðan meðalhagnað s.l. 15 ár. Endurskoðunarákvæðin í grein 27.07 eru í heildina litið til bóta en þó hefði mér þótt æskilegra að binda ekki endurskoðun á fimm ára fresti eingöngu. Nú er enn fremur skertur enn meir réttur til endurskoðunar aftur í tímann en sá réttur hafði þegar verið takmarkaður í samningnum frá í fyrra. Tíminn, sem gefst til endurskoðunar ársreiknings, er nú naumur, aðeins um fjórir mánuðir. Það má því segja að í heildina torveldi þessi samningur ÍSAL að einhverju leyti að svíkja undan skatti þó að engan veginn hafi verið sett fyrir allan leka og má t.d. vara við því að hluti af heildarfjármagnskostnaði Alusuisse vegna lántöku fyrirtækisins verði færður yfir á ÍSAL sem tap. Kvennalistinn hefur lengi talið eðlilegt að um ÍSAL giltu íslensk skattalög, að ekki væru gerðir sérsamningar um sköttun fyrirtækja eins og gert er hvað varðar þetta fyrirtæki. Það virðist því miður hafa verið gerð lítil tilraun við þessa samningagerð að bera fram þetta sjónarmið og þykir mér það mjög miður. Mér virðist að íslenskir samningamenn hafi eina ferðina enn verið haldnir óhóflegri bjartsýni og verið ofhlaðnir góðri trú í viðskiptum sínum við Alusuisse. En það er löngu orðið ljóst að Alusuisse er viðsjárverður viðskiptaaðili en ekki góðgerðastofnun. Það kemur einnig glöggt fram í orðalagi þessa frv. að óttinn við deilur og löngunin til að eyða þeim hefur orðið yfirsterkari einarðri hagsmunagæslu fyrir Íslands hönd. Virðulegi forseti. Í heildina litið er þessi samningur ríkisstj. við Alusuisse óviðunandi. Álrisanum hefur enn þá einu sinni tekist að ná undirtökum í samningsgerð og sveigt hana í þá átt að tryggja hagsmuni sína langt umfram hagsmuni Íslendinga. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu frv.



Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að bæta mörgum orðum við þessa umræðu. Það er þó alveg ljóst að iðnn. hafði afskaplega nauman tíma til að fjalla um þetta mál og gerði það raunar ekki. Eins og hv. frsm. nál. meiri hl. kom að fjallaði nefndin raunar aðeins um það hvort óhætt væri, ef ég má svo að orði komast, að geyma umfjöllun málsins hér á Alþingi og í Ed. þangað til eftir áramót. En niðurstaðan varð sem sagt þessi, eins og fram er komið, að það var ekki talið óhætt að bíða með afgreiðslu málsins fram yfir áramót. Það má segja að orðfæri nál. Nd. - þá á ég við þau nál. þeirra sem vilja leggja þessu máli lið, þ.e. samþykktu frv. - sé mjög varfærið, ekki síst ef litið er til niðurlags í þeim nál. Í öðru nál. er sagt að samningurinn sé til bóta - ekki er nú sterkar að orði kveðið - og í nál. þeirra hv. þm. Páls Péturssonar í Nd. og hv. þm. Ingvars Gíslasonar er mjög vægt til orða tekið sömuleiðis. Að mínu áliti er því ekki mikill munur og kannske enginn þar á. Ég stend hér fyrst og fremst upp vegna þess að ég ritaði undir þetta nál. meiri hl. með fyrirvara. Ég gat þess við 1. umræðu málsins að ég hefði fremur kosið - og vísa ég þá til þeirrar umræðu sem átti sér stað sem eins konar aðdragandi að þessari síðustu samningalotu - að upp hefðu verið teknir veltuskattar. Að vísu hefur verið bent á ýmsa annmarka sem þeir hefðu í för með sér, kannske fyrst og fremst það að þeir eru óháðir afkomu fyrirtækja og það kann að vera að sumum og kannske flestum sýnist það andstætt okkar skattalögum eða að minnsta kosti síður í anda þeirra. Hins vegar er alveg ljóst að enda þótt um væri að ræða veltuskatta hefðum við haft heimildir til að athuga bókhald fyrirtækisins með tilliti til þess að ganga úr skugga um hver velta þess væri á hverjum tíma. Við hefðum því ekki með þessum hætti verið að víkja frá okkur þeim hagsbótum að skoða reikninga fyrirtækisins. Ég hef ekki og ætla ekki að hafa uppi athugasemdir við einstaka þætti þessa samnings að því er varðar nýjar fyrningarreglur og nýjar reglur vegna aðfanga til verksmiðjunnar. Hins vegar eru það fyrst og fremst tvö atriði í þessum samningi, sem gerður hefur verið, sem ég hef athugasemdir við og er óánægður með. Í fyrsta lagi eru það ákvæðin um grunngjaldið og í öðru lagi er ég óánægður með endurskoðunarákvæðið, þ.e. gr. 27.07. Varðandi grunngjaldið þá er það alveg ljóst að samningurinn kveður á um sama grunntaxta framleiðslugjalds á hverja smálest áls þrátt fyrir að raunvirði þessa gjalds hafi rýrnað allverulega eins og margoft hefur komið fram. Manni sýnist að ástæður hafi verið meira en ærnar til að hækka þetta gjald með tilliti til þessa. Ég efast ekki um að okkar samninganefndarmenn hafi leitast við að fá fram hækkun. Reyndar kemur það fram í þeim gögnum sem fyrir liggja. En þetta tókst ekki því miður og ég harma það. Í öðru lagi endurskoðunarákvæðið, 27.07. Í endurskoðunarákvæðinu eru nefndir þeir þættir, sem til endurskoðunar verða á fimm ára fresti, þ.e. málsgr. 26.01, 27.03, 27.04, 27.05, 27.02. Ég tel að endurskoðunarákvæðin hefðu átt jafnframt að ná til 25.03, þ.e. þeirrar greinar í samningnum sem fjallar um grunngjaldið. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að nefna nál. hv. þm. Nd. Hjörleifs Guttormssonar. Ég varð satt að segja svolítið hissa þegar ég veitti því athygli að hv. þm. virðist hafa staðið í þeirri trú að fimm ára endurskoðunarákvæðið ætti við um lágmarksskattinn. Í nál. hv. þm. stendur, með leyfi forseta: "Þessi lágmarksskattur er áfram óverðtryggður og fyrstu möguleikar á að óska eftir breytingu á honum eru að fimm árum liðnum." Nú gæti maður haldið að hér væri um prentvillu að ræða en prósenturnar um lækkun skattsins vegna verðbólgu segja að þessi tala er fram sett af ásetningi en ekki af mistökum. Þetta atriði færir manni e.t.v. heim sanninn um að e.t.v. sé fleira við umfjöllun þessa máls sem ekki hefur nægjanlega komið fram í dagsljósið. Menn hafi e.t.v. þurft að athuga allt málið allnokkru betur.

Má ég endurtaka það sem ég sagði. Endurskoðun á grunngjaldi er ekki undir fimm ára ákvæðinu en fer fram 1991 skv. aðalsamningi, 25 ára samningnum. Það er endurskoðun hans en fellur ekki undir þennan 4. lið.

Ég hef haft samband við suma þá aðila sem um þetta hafa fjallað. Ég vil nefna Hjört Torfason, hv. þm. Gunnar G. Schram, Garðar Ingvarsson og Halldór Kristjánsson. Ég hef haft samband við þá um þetta atriði, hvort þessi heimild til endurskoðunar er eftir fimm ár eða eftir níu ár. Þessir aðilar hafa fullyrt að hún sé ekki fyrr en að níu árum liðnum. Ég hef lofað því að hafa ekki mörg orð um þennan samning. Enda þótt þessir annmarkar séu á samningnum, sem ég hef vikið að, treysti ég mér ekki til að bera ábyrgð á því að þessi samningur öðlist ekki lagagildi. Ég endurtek það að að mínu áliti er enginn fullkomlega ánægður með þennan samning. Að vísu er blæbrigðamunur á þeim rökstuðningi, ef ég má svo að orði komast, fyrir því að menn fylgja honum. Þó er sá blæbrigðamunur ekki mikill. Virðulegi forseti. Ég vildi ekki láta hjá líða að fram kæmi og væri skjalfest hvað það er sem ég er óánægður með varðandi þennan samning. En þegar á heildina er litið tel ég ekki stætt á því þrátt fyrir allt að koma í veg fyrir samþykkt hans.



Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hér í deildinni að þessi álsamningur er mjög umdeildur. Ég sagði við fyrri umræðu að ég teldi að nokkuð hefði áunnist á þann veg að ágreiningsefnum hefði verið fækkað en ég gagnrýndi nokkur atriði og sagði m.a. að þegar á heildina er litið væri líklegt að þessar breytingar á skattstofni og skattstigum muni ekki verða okkur hagstæðari en þær reglur sem nú gilda heldur séu líkindi til að skatttekjur muni frekar minnka. Ég sagði líka að útreikningar væru ótrúverðugir og vitna þá til starfsfólks sem við Alþýðuflokksmenn höfum haft í þessu máli og hefur farið yfir þetta. Við höfum líka gagnrýnt að ekki hefur tekist að fá lágmarksgjald verðtryggt sem er mjög miður. Það kom fram áðan hjá hv. 2. þm. Austurl. að samninganefndarmenn hafi ekki staðið sig sem skyldi. Það er erfitt að meta það svona úr fjarlægð, einkum vegna þess að við höfum ekki haft aðstöðu til að fara ofan í þetta frv. sem skyldi, slík fljótaskrift hefur verið á þessu máli. Það fer líka eftir því hvaða bakstuðning samninganefndin hefur fengið frá ríkisstj. hvert hennar afl hefur verið. Við Alþýðuflokksmenn munum ekki samþykkja þennan samning, við munum ekki greiða atkvæði með honum. Við munum heldur ekki greiða atkvæði á móti honum heldur sitja hjá. Ég vil hér lýsa þessari afstöðu okkar sem markast af því, sem ég var að segja áðan, að þrátt fyrir að nokkuð hafi áunnist erum við óánægðir með ýmsa þætti hans og þykir miður að hafa ekki haft meiri tíma til að skoða málið. Ég veit að formaður iðnn. er mjög óánægður með það eins og við hinir en hefur orðið við þeim tilmælum að koma málinu í gegn fyrir áramót vegna eðlis þess, en áramótin munu skipta máli hvað varðar framkvæmd þessa samnings.



Virðulegi forseti. Ég vísa til þess sem hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason sagði hér við 2. umr. málsins. Ég tel að þessi samningur sé hvergi nærri fullnægjandi og ríkisstj. verði ein og alfarið að bera ábyrgð á honum og afleiðingum hans og greiði því ekki atkvæði.