Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Álit fjh.- og viðskn. er á þingskjali 332. N. ræddi málið á tveimur fundum sínum, en fyrri fundurinn var sameiginlegur með fjh.- og viðskn. Ed. Á þann fund komu starfsmenn viðskrn. og Þjóðhagsstofnunar og veittu nm. ýmsar upplýsingar. Eins og fram kemur í nál. mælir n. með því að frv. verði samþ. eins og það er komið frá Ed., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja þeim. Það er nú e.t.v. ekki ástæða fyrir mig að rekja þær breyt. sem gerðar hafa verið á frv. í Ed., það gerði hæstv. viðskrh. hér í gær. En í stuttu máli eru þær að olíustyrkurinn er hækkaður úr 7 200 kr. í 8 200 kr. og virðist það vera eðlileg ráðstöfun til þess að brúa hið mikla bil sem er á milli þeirra, sem njóta hitaveitna, og hinna, sem verða að kynda hús sín með olíu. Starfsmenn Þjóðhagsstofnunar létu nm. í té útreikninga á þessum mun, sem er milli hinna einstöku þátta, og samkv. því yfirliti er kostnaður á mann á ári 6 536 kr. hjá þeim, sem njóta jarðvarmaveitu. Hjá þeim, sem kynda hús sín með rafmagni, er það 14434 kr., og hjá þeim, sem nota olíu, er bað 23 028 kr. En miðað við þann olíustyrk, sem hér er gert ráð fyrir, 8 200 kr., færi kyndingarkostnaður á mann niður í 14 828 kr. og nálgast þá mjög kyndingarkostnað með rafmagni. Aðrar breyt., sem gerðar voru í Ed., voru þær að styrkurinn, sem ekki átti að greiðast til þeirra sem fengju hitaveitu tengda fyrir 29. febrúar 1976, greiðist ekki til þeirra sem eiga kost á að tengja íbúðir sínar við hitaveitu á þeim ársfjórðungi sem styrkur kemur til greina. Virðist það vera mun eðlilegri regla. Það hvetur menn til þess að tengja strax og kostur er, en það munu hafa verið nokkur brögð að því að þegar svo vildi verkast, sem dæmi eru til um, þá sýndu menn ekki nægilegan áhuga á því að tengja strax og þeir áttu þess kost. Þá er í þriðja lagi bætt við b-lið 2. gr., þar sem fjallað er u.m styrk til rafveitna, þar er kveðið á um að upphitun með rafmagni verði ekki að jafnaði óhagkvæmari en olíukynding og er það einnig sjálfsagt ákvæði. C-lið var einnig nokkuð breytt, þannig að til Orkusjóðs skal verja fé til að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum vegna hitunar íbúða að því leyti sem tekjunum er ekki ráðstafað samkv. a- og b-lið þessarar gr. en áður var orðalagið: „Til Orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda.“ Hv. 4. þm. Vestf. boðaði í ræðu sinni í gær að hann mundi flytja brtt. við þennan lið gr. og hefur þeirri till. nú verið útbýtt á þskj. 331. Þessi till. er þess efnis að það fé, sem renna skyldi í Orkusjóð, skyldi þá renna eingöngu til raforkuframkvæmda á þeim svæðum sem jarðhiti er ekki. Þetta er út af fyrir sig skiljanlegt sjónarmið. En ég held að hér verði menn að hugsa um heildina og út fyrir sín kjördæmi. í frv., eins og það er núna, er gert ráð fyrir að þetta fé renni í sjóðinn til þess að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum, en flm. till. vill að orðið „hitaveitu-“ verði fellt þarna út. Það liggur ljóst fyrir að hitaveitur eru langhagkvæmastar til þess að hita íbúðir og þess vegna ber að gera allt sem unnt, er til þess að hraða hitaveituframkvæmdum. Það þarf ekki orðum að því að eyða að slíkt lækkar heildarframfærslukostnaðinn í landinu meira en annað á sviði þessa málaflokks. Ég vil einnig benda á í þessu sambandi að eins og gr. er nú orðuð, þá tekur hún að sjálfsögðu yfir það að af þessu fé má verja til jarðhitarannsókna, og það eru ýmsir aðilar, ýmis sveitarfélög, sem eru tilbúnir til þess að hefjast handa að öðru leyti en því að það skortir fé og á því verður að ráða bót. Ég bendi á í því sambandi að Lánasjóður sveitarfélaga, sem lánar stórfé á hverju ári til hitaveituframkvæmda, hefur ekki talið sér fært að lána til jarðhitarannsókna og vegna þessa eru ýmis sveitarfélög í miklum erfiðleikum. Aukið fé í Orkusjóð, eins og hér er gert ráð fyrir, mun þarna ráða verulega bót á. Það hefur verið rakið hvaða upphæðir hér er um að ræða. Gert er ráð fyrir að þetta söluskattsstig gefi 960 millj. kr. Ýmsar aðrar upphæðir hafa reyndar verið nefndar, en ég held mig við þá upphæð meðan annað hefur ekki verið sannað. Samkv. töflu Þjóðhagsstofnunarinnar eru það 95 þús. manns sem nú búa í húsum sem kynt eru með olíu, og þannig kæmu 780 millj., ef þetta frv. verður að lögum, til greiðslu til þessara aðila. 25 millj. bætast við, að því er talið er, vegna ellilífeyrisþega og er þannig brúttóupphæðin 805 millj. kr. Vegna ákvæðisins um að þeir, sem fá hitaveitu tengda, fái ekki greiddan styrkinn á síðasta ársfjórðungi hefur verið áætlað, að vísu lauslega, að það gæti numið um 40 millj. kr., sem þannig kæmi ekki til greiðslu. Talið er að það séu a.m.k. 10 þús. manns sem tengjast hitaveitum á árinu, en það er að gerast á öllum tímum ársins og þannig er þessi tala fengin. Til rafveitna er áætlað að færu 50 millj. Eru þetta samtals um 815 millj. Miðað við að söluskattsstigið gefi 960 millj. yrðu 145 millj. eftir í Orkusjóð. Auk þess eru líkur á að einhver afgangur sé frá árinu 1974, en það hefur ekki verið gert upp að fullu vegna þess að síðasta greiðsla fer ekki fram fyrr en 1. apríl n.k. En giskað hefur verið á að þar gætu verið um 80 millj. kr., og ef svo væri, þá væri eðlilegt, að það kæmi í þennan sjóð einnig og gætu þetta þá orðið 225 millj. sem rynnu til Orkusjóðs. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Það liggja hér reyndar fyrir brtt. Á þskj. 337 er brtt. frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni þar sem gert er ráð fyrir að styrkurinn hækki úr 8 200 í 10 000 kr. á mann. Ef þessar tölur, sem ég nefndi áðan, eru réttar, þá sýnist mér að hér sé verið að skipta fé sem varla er hæga að segja að sé til, þar sem allt söluskattsstigið færi í þennan styrk eða nálægt því, 950 millj., en 960 millj. gefur stigið, og þá yrði lítið eftir í Orkusjóð. Það kunna að vera skiptar skoðanir um hvort Orkusjóður eigi að fá nokkuð, en þeim skoðunum er ég ekki sammála. Þá liggur hér einnig fyrir till. frá hv. þm. Karvel Pálmasyni, þar sem hann gerir ráð fyrir að tekinn verði upp skattur á þá sem njóta hitaveitna, 20% aukagjald á gjaldskrár hitaveitna, auk þess sem söluskattsstigið verði innheimt, og þessu fé verði síðan skipt á milli þeirra sem búa við olíukyndingu. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að ræða um slíkan orkuskatt, hann á vafalaust ýmsa formælendur. En einhvern veginn sýnist mér skynsamlegra að velja aðra af tveimur leiðum, það er ekki nema um tvær leiðir að ræða ef menn ætla að jafna þetta mikla bil sem þarna er á milli, þ.e. annars vegar að styrkja þá sem búa við olíukyndingu, eins og hér er gert ráð fyrir, og hins vegar að skattleggja þá sem búa við hitaveitu. Sjálfsagt má nefna þriðju leiðina, eins og hér er gert, að blanda þessu hvoru veggja saman. N. leggur sem sagt til að frv. verði samþ. óbreytt eins og það er komið frá Ed.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. fjh.- og viðskn. og hefur þegar verið gerð grein fyrir varð öll n. sammála um meginefni þessa frv., en í því felst fyrst og fremst að framlengja enn um eins árs skeið þá fjáröflun til niðurgreiðslu á kyndingarkostnaði með olíu, sem ákveðið var fyrir rúmu ári að skyldi nema 1% eða einu söluskattsstigi. Allir nm. voru sammála um að það bæri að halda þessari tekjuöflun áfram í þessu skyni. En 2 nm., ég og hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, töldum að það ætti að ráðstafa öllu þessu fé, eins og áður hafði verið gert ráð fyrir, í því skyni sem lögin voru sett til að leysa á sínum tíma og því bæri að miða greiðsluna til þeirra, sem hita upp íbúðarhús sín með olíu, við það að gjaldið færi svo að segja að öllu leyti til þessa. Því er það að við flytjum eina brtt., sem er á þskj. 337, en þar leggjum við til að sú breyting verði gerð á 2. gr. frv. að í staðinn fyrir að greiðsla á hvern einstakling nemi 8200 kr., þá komi 10 þús. kr. Það er skoðun okkar, eins og reyndar kom einnig fram hjá hv. frsm. meiri hl. n., að væri það ákveðið að greiðslan miðað við hvern einstakling væri 10 þús. kr., þá væri svo að segja öllum tekjunum varið til þess að lækka hitunarkostnað þeirra sem verða að hita upp íbúðir sínar með olíu. Þegar lög um þetta efni voru sett fyrir rúmu ári var til þess ætlast, að þetta eina söluskattsstig rynni að öllu leyti til þess að lækka útgjöld þeirra aðila sem hér eiga hlut að máli. Þá var gert ráð fyrir að þetta eina söluskattsstig mundi nema á ársgrundvelli um 800 millj. kr. Þó þótti nauðsynlegt, þegar niðurgreiðsla fyrst hófst, að áætla þessar niðurgreiðslur á hvern einstakling fremur varlega, af því að það var alveg óvíst hvað þessi tekjustofn gæfi, og einnig lék nokkur óvissa á því hvað þeir aðilar yrðu í reyndinni margir sem nytu þessarar niðurgreiðslu. Því var ákveðið í upphafi að niðurgreiðslan næmi á hvern einstakling 7 200 kr. En að sjálfsögðu hefði verið eðlilegt að hækka þessa niðurgreiðslu eftir því sem á tímabilið leið, þegar bæði var sýnilegt að gjaldið gæfi meira en þessu næmi og fjármunirnir entust til þess, eins og löggjafinn hafði ætlast til, að gjaldið færi allt í þessu skyni og að gjaldstofninn entist til þess að greiða meira. En framkvæmdin hefur orðið sú að það hefur verið haldið sig við þessa niðurgreiðslu allt tímabilið. Af þeim ástæðum er nú talið að heildarútgjöld samkv. l. muni verða á þessu fyrra árs tímabili, þ.e.a.s. frá 1. mars 1974 til 1. mars 1975, í kringum 700 millj. kr. Þá talið bæði það sem rennur til rafveitna samkv. l. og eins til einstaklinga. Ég tel því að allar líkur séu til þess að afgangur verði af tekjustofninum á því tímabili, sem liðið er, sem nemi um 100, jafnvel 150 millj. kr. Það sýnir aðeins að það hefði verið óhætt að hækka þetta upphaflega áætlaða gjald til niðurgreiðslu á þessu framkvæmdatímabili. Nú eru sem sagt allir sammála um það að framlengja þennan tekjustofn í eitt ár enn, frá 1. mars á þessu ári til 1. mars á næsta ári, og þá er áætlað að 1 söluskattsstig gefi um 960 millj. kr. Ég tel því að það sé réttmætt að áætla nú þessa niðurgreiðslu mun hærri en gert er ráð fyrir í frv. eða fara upp í 10 þús. kr. á einstakling. Ef það yrði gert, þá sýnist mér að ráðstafað sé að fullu væntanlegum tekjum þessa tímabils og sennilega heldur meira, en það væri þá gert í skjóli þess að eftirstöðvar eru frá fyrra tímabili sem áttu að renna til þessa. Ef brtt. okkar hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar yrði samþ., tel ég að í aðalatriðum sé þessum tekjustofni ráðstafað til þess sem til var ætlast og um var samið í upphafi, þegar gjaldið var lagt á. En það, sem hefur síðan gerst, er að núv. hæstv. ríkisstj. leggur fram frv. um framlengingu á þessum tekjustofni og að halda áfram þessari niðurgreiðslu, en gerir á þá breytingu að hún vill klípa ákveðinn hluta af þessum tekjustofni og ráðstafa honum á annan hátt. Hún ætlar sér að taka þann afgang, sem verður af tekjustofninum frá fyrra tímabilinu, sem nemur 100–150 millj. kr. að mínu álíti, og ráðstafa þeirri upphæð til Orkusjóðs, þótt hann hafi verið lagður á í allt öðru skyni. Síðan gerir hún till. um að halda niðurgreiðslunni til einstaklinga óbreyttri frá því sem áður var og þar með er hún með till. um það að taka verulegan hluta af þessu 1% á næsta gjaldtökutímabili, sem mundi, ef hefði verið farið að þeirri till., hafa numið 300 millj. kr., og ráðstafa því einnig í Orkusjóð. Nú hefur hv. Ed. gert hér á nokkra breytingu og hækkað niðurgreiðslu á einstakling frá því sem hæstv. ríkisstj. hafði gert till. um, og nú er gert ráð fyrir í frv. að niðurgreiðslan á einstakling verði 8 200 kr. yfir árið í staðinn fyrir 7 200 kr., sem hún var í framkvæmd á fyrra tímabili. Að sjálfsögðu hefur að mínum dómi verið gerð breyting í rétta átt af hv. Ed., en eftir sem áður stendur málið þannig að það er verið að gera ráð fyrir því að klípa af þessum olíuniðurgreiðslupeningum að dómi hv. frsm. fjh.- og viðskn., sem nemur með eftirstöðvunum frá fyrra ári 225 millj. kr. Ég tel, að allar líkur bendi til að verið sé að klípa af þessari niðurgreiðslu ekki undir 300–350 millj. kr. og ráðstafa í þessu skyni. Ég verð að lýsa yfir undrun minni að hæstv. ríkisstj. skuli fara inn á þessa braut og þó í rauninni enn þá meiri undrun á því að hæstv. viðskrh., form. Framsfl., skuli hafa fallist á að flytja frv. í þessa átt. Ég er alveg sannfærður um að þeir fjölmörgu aðilar í landinu, sem stutt hafa Framsfl. og styðja hann kannske enn sem komið er og búa við það að verða að hita upp húsnæði sitt með olíu, verða alveg gáttaðir á því að Framsfl. skuli leggja til að skerða þessa takmörkuðu niðurgreiðslu á þeim ofsalega kostnaði sem menn búa þarna við, skerða hana, taka af þeim peningum, sem Alþ. hefur beinlínis ákveðið að skyldi varið í þessu skyni, og ráðstafa því til annarra þarfa. Hér skiptir ekki máli þó að þær þarfir, sem hér er um að ræða, séu út af fyrir sig góðra gjalda verðar. Það er enginn vafi á því að þörf er á að afla fjár til að hraða meira en verið hefur hitaveituframkvæmdum í landinu eða rafhitun húsa. Það þarf að afla fjári þessu skyni. Og það þarf að hraða þessum framkvæmdum miklu meira en verið hefur. Ég er alveg sannfærður um að það mundi ekki standa á hv. Alþ. að finna leiðir til þess að fjár yrði aflað til þessara framkvæmda, án þess að menn færu að taka þessa peninga þeirra, sem harðast hafa orðið úti. Það tel ég mjög ómaklegt og í rauninni alveg furðulegt að upp skuli koma till. um það. Auk þess vil ég segja það, að hitaveituframkvæmdir og reyndar einnig framkvæmdir í raforkumálum, sem miða að því að nýta orkuna til húshitunar, eru svo góðar framkvæmdir að það á að verða auðvelt að afla lánsfjár til slíkra framkvæmda. Það er talað um að það eigi að vera létt verk fyrir ríkissjóð að leggja fram milljarða kr. í hreinan stofnkostnað til þess að koma upp ákveðinni verksmiðju við Hvalfjörð. Og síðan á að afla margra annarra milljarða þar til viðbótar í sambandi við þær framkvæmdir beint að láni. Þetta er allt saman framkvæmanlegt. En svo vex mönnum í augum sá vandi að útvega nokkurt lánsfé til hitaveituframkvæmda eða raforkuframkvæmda til þess að leysa okkar hitunarvandamál. Til að komast út úr þessum vandræðum hneigjast menn að því ráði að klípa af þessum olíuniðurgreiðslupeningum. Þetta finnst mér alveg fráleitt. Af því er það, að ég stend að till. sem miðar að því að verja þessu gjaldi eins og til var ætlast, öllu gjaldinu, til þess að lækka þann gífurlega aukna kostnað sem þeir hafa orðið fyrir sem þurfa að hita upp hús sín með olíu. Það var skýrt frá því af hv. formanni fjh.- og viðskn. að n. hefði fengið nokkrar upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun um kostnað í sambandi við íbúðarhúsahitun eftir ýmsum leiðum. Ég vil bæta aðeins litlu við þessar upplýsingar. Samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar var það svo að fyrir ári, þegar þessi niðurgreiðsla var ákveðin, var talið að hitunarkostnaður á hvern einstakling þar sem um jarðvarma var að ræða væri 4 095 kr., en væri nú ári síðar 6 536 kr. Þarna er sem sagt um það að ræða að hitunarkostnaðurinn, miðað við hvern einstakling, þar sem um hitaveitu er að ræða, hefur hækkað um 2 500 kr. En samkv. upplýsingum frá sama aðila, Þjóðhagsstofnun, var þetta þannig varðandi þá, sem verða að hita upp íbúðir sínar með olíu, að í upphafi tímabilsins eða fyrir ári var hitunarkostnaðurinn talinn, miðað við hvern einstakling, 13 110 kr., en nú ári síðar er hann talinn 23 028 kr. eða hefur hækkað á sama tímabili um tæpar 10 þús. kr. á einstakling. Hækkunin er fjórum sinnum meiri en hjá þeim sem búa við hitaveitu. Nú kom það fram hjá forstöðumanni Þjóðhagsstofnunar að það væri fundið að þessum útreikningi að því leyti til, að hann reiknaði með of lítilli olíunotkun hjá þeim sem hita upp íbúðir sínar með olíu. Ég hef kynnt mér það nokkuð síðan og fengið upplýsingar um það að Þjóðhagsstofnunin gangi í þessu tilfelli út frá allt of litlu magni af olíu, þetta sé ekki í neinu samræmi við þá reynslu sem menn yfirleitt búa við. Ég hygg því að sá skakki, sem hér kann að vera á, sé allur í þá átt að kostnaðarhækkun þeirra, sem búa við olíukyndingu, sé miklu meiri en þessar tölur benda til. Enda er það sannast sagna að ástandið er þannig viða úti á landi, þar sem menn verða að hita upp hús sín með olíu, að það er komið í algert öngþveiti að ráða fram úr þeim vanda hvernig á að hjálpa mönnum til þess að greiða olíureikninginn hverju sinni. Þetta er eitt af meiri háttar vandamálum viða orðið í byggðalögum, hvernig á að hjálpa mönnum með miðlungstekjur til þess að borga þessa olíureikninga. Hækkunin hefur orðið svo mikil. Af þeim ástæðum segi ég, að það er í rauninni alveg furðulegt að láta sér koma til hugar að fara að klípa af þessum peningum og ráðstafa þeim í annað. Ég dreg það ekki í efa að það er þörf á því að afla fjár til hitaveituframkvæmda, það er þörf á því að reyna að koma fleiri húsum í landinu í samband við raforku, þannig að þau geti notið upphitunar með raforku. Þetta er mjög brýnt verkefni. Það á að stuðla að þessu með því að afla lánsfjár til nytsamra framkvæmda og þá að afla fjár með öðrum hætti en þeim að ætla að ráðast á þennan garð, eins og hann er nú. Hér hafa verið lagðar fram nokkrar aðrar till., sem ég vildi nota tækifærið til að víkja örlítið að. Hv. þm. Karvel Pálmason leggur fram brtt. á þskj. 330, þar sem hann gerir ráð fyrir því að á næsta árstímabili eða til 1. mars 1976 verði auk þeirrar tekjuöflunar, sem frv. byggir á, lagt sérstakt orkugjald á öll hitaveitugjöld. Ég segi hiklaust, að vissulega teldi ég að ekki veitti af að afla þessa fjár til þess að reyna að jafna nokkuð þennan mun. En ég efast ekkert um að þeim, sem búa við hitaveitu, hefur þótt hækkunin hjá sér í útgjöldum alveg fyllilega nógu mikil, því að t.d. Hitaveita Reykjavíkur hefur hækkað sín gjöld feiknalega mikið og er með kröfur um miklar hækkanir. Ég dreg því nokkuð í efa nú eins og fyrir ári, þegar þessi mál voru rædd, hvernig ætti að leysa vandamál þeirra sem verða að hita upp hús sín með olíu, - ég dreg því nokkuð í efa réttmæti þess að leysa þetta vandamál með þessum sérstaka skatti á hitaveitugjöld og hefði kosið að reyna að fara aðrar leiðir. Hins vegar tek ég undir það, sem kemur fram í þessari till., að það er þörf á því að afla meira fjár. En ég hugsa að þrátt fyrir allt, eins og málin standa, þá mættu menn hrósa happi ef þessi tekjustofn fengi að vera óáreittur og ganga til þess sem ætlað var. Að öðru leyti er þessi till. í rauninni miðuð við það sama sjónarmið sem kemur fram í till. okkar hv. 9. þm. Reykv. að öllum tekjunum skv. þessu gjaldi verði varið til þess að aðstoða þá, sem búa við olíuhitun. En að fenginni reynslu tel ég hagkvæmara að ákveða beint í l., hvað niðurgreiðslan eigi að vera mikil, og vil því heldur nefna 10 þús. kr. á einstakling á þessu tímabili heldur en hafa það óákveðið, því að mér sýnist að framkvæmdin hafi orðið þannig að þar hafi menn haldið sér við of lága áætlun allt tímabilið út. Hér er á öðru þskj., þskj. 331, brtt. frá hv. þm. Gunnlaugi Finnssyni, þar sem hann leggur til að þeim hluta þessa tekjustofns, sem hér er um að ræða, sem ekki verður varið til beinnar niðurgreiðslu og áætlað er að renni í Orkusjóð, verði varið af Orkusjóði til raforkuframkvæmda. Ég get líka sagt það, að ég tel út af fyrir sig, ef þarf að fara að gera upp á milli þess hvort eigi að njóta meiri stuðnings, raforkuframkvæmdir til húsahitunar eða jarðhitaframkvæmdir, þá tel ég eðlilegra út af fyrir sig að láta fé ganga til raforkuframkvæmdanna, því að þar þarf meira fé til, ekki vegna þess að ég telji ekki sjálfsagt að ráðist verði fyrst og fremst í hitaveituframkvæmdir, því að þær eru enn þá hagkvæmari, en það er meiri þörf á því að veita viðbótarfjármagn til framkvæmda í raforkumálum, En ég er alveg á móti þeirri hugsun að fara að klípa nokkuð af þessu fé og ráðstafa því til annarra hluta, jafnt til raforkuframkvæmda sem hitaveituframkvæmda, því að þetta gjald var lagt á með víðtæku samkomulagi, einnig við launþegasamtökin í landinu, í þessu skyni og það átti að renna til þess arna. Það á ekki að klípa þar neitt af að mínum dómi. Ég þarf svo ekki að lengja þessar umr. meira. i:g hef gert grein fyrir þeirri brtt., sem ég stend að ásamt hv. 9. þm. Reykv., og gert grein fyrir afstöðu minni og okkar þm. Alþb. til þessa gjaldstofns í heild, að við álítum að það eigi að ráðstafa öllum þessum tekjustofni á sama hátt og upphaflega var áætlað, til.þess að létta undir með þeim sem verða þarna harðast úti og verða að hita upp hús sín með olíukyndingu, það sé ekki rétt að klípa neitt af þessu fé og ráðstafa því á annan veg. Við erum reiðubúnir til að taka þátt í því að ná samkomulagi um fjáröflun til þeirra brýnu framkvæmda sem snúa að auknum hitaveituframkvæmdum og raforkuframkvæmdum til húsahitunar í landinu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er nú til 2. umr., hefur áður verið til afgreiðslu í hv. Ed. og tók þar nokkrum breyt. til bóta. Ég vonast til þess að þessi hv. d. verði ekki eftirbátur hv. Ed. að þessu leyti og geri töluverða breyt, til bóta enn á þessu frv. því að það fer ekki hjá því að menn sjái að þess er þörf. Ég vil taka það enn fram, sem skýrt hefur komið fram áður, að það er engin deila um það hér að framlengja það eina söluskattsstig sem verið hefur í gildi til þess að greiða niður olíu til húshitunar. Það er ekki deilt um þessa tekjuöflun í sjálfu sér. Þm. allir eru sammála um að standa að henni. Hins vegar er deilt um það, hvernig tekjunum af þessu söluskattsstigi eigi að verja. Það var fullt samkomulag nm það á Alþ., þegar gildandi lög voru samþ., að þessum tekjum ætti að verja öllum til þess að greiða niður hitunarkostnað vegna olíu. Það hefur komið fram, að tekjur af þessu eina söluskattsstigi muni verða nokkru meiri, á 2. hundrað millj. kr. meiri en útgjöld sem búið er að ráðast í, og mér finnst sjálfsagt að þær eftirstöðvar verði notaðar eins og til var ætlast af Alþ., til þess að greiða olíuna niður. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj, í þessu frv. gert þá breyt. á, að í stað þess að ákveða að verja áfram öllum tekjunum af þessu eina stigi til þess að greiða niður húsahitun með olíu, þá á að taka hluta af upphæðinni frá til annarra og að mínu viti óskyldra þarfa. Við skulum gera okkur grein fyrir því undir hvaða kringumstæðum á að gera þessa breyt. sem stjórnarandstaðan mótmælir harðlega. Það á að gera hana undir þeim kringumstæðum, eins og fram hefur komið í umr. í hv. Ed., að meðalverð á olíu hefur hækkað frá árinu 1974 úr 12.53 á lítra í 20.20 kr. eða um 62%. Það liggur því ljóst fyrir, að jafnvel þó að sá háttur yrði áfram hafður á að tekjurnar af einu söluskattsstigi yrðu notaðar til þess eins að greiða niður húshitun með olíu, þá mundu þær tekjur ekki nægja til þess að jafna þessa miklu hækkun, þannig að ef þeir, sem þurfa að kynda hús sín með olíu, ættu að verða jafnsettir á árinu 1975 og þeir voru á árinu 1974, þá hefði meiri fjáröflun þurft að koma til. Undir þessum kringumstæðum ákveður hæstv. ríkisstj. að gera þá breyt. á frv. að í stað þess eins og stendur í gildandi l. nú, að verja öllum tekjunum af þessu eina söluskattsstigi til þess að greiða niður olíu til húshitunar, þá skuli klipnir af því verulegir fjármunir til annarra þarfa. Með þessu er hæstv. ríkisstj. raunverulega að lýsa því yfir að þeir, sem neyðast til þess að kynda hús sín með olíu, eigi að verða verr settir á árinu 1975 en þeir voru á árinu 1974. Ég sé engin rök sem mæla með því að svo eigi að vera. En þessar tölur einar sér segja ekki söguna alla. Þar kemur ýmislegt fleira til. Þar kemur t.d. það til, eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson nefndi hér áðan, að eftir þeim upplýsingum, sem þm. sjálfir geta mætavel aflað sér, virðist augljóst að í útreikningum Þjóðhagsstofnunar á olíueyðslu er farið mjög vægilega í sakirnar. Það er ekki langt síðan frá því var greint í einu dagblaðanna, en þar var talað við ýmsa forustumenn sveitarstjórnarmála úti á landi og frá því var greint hvað þeir áætluðu að kostaði að kynda hús með olíu. Það voru töluvert miklu hærri tölur en gert er ráð fyrir í útreikningum sérfræðinga sem liggja til grundvallar þessu frv. Þá kemur það einnig inn í þetta dæmi að það er mikill mismunur milli einstakra landshluta í kyndikostnaði, ekki bara milli þeirra, sem nota hitaveitu annars vegar, nota jarðvarmann til húshitunar, og hinna, sem verða að nota olíu, heldur einnig milli landshluta þar sem báðir verða að nota olíu til húshitunar. Það hefur t.d. komið fram í útreikningum, sem stjórn Fjórðungssambands vestfirðinga hefur gert, að það er um 18% dýrara að kynda hús með olíu á Vestfjörðum en kynda hús með olíu á Suðurlandi. Til þess liggja tvær áatæður: Í fyrsta lagi kaldara veðurfar á Vestfjörðum en Suðurlandi og í öðru lagi sú staðreynd að meginþorrinn af húsum í Vestfjarðakjördæmi og raunar sennilega á Norðurlandi vestra líka og jafnvel Austfjörðum eru eldri hús, verr einangruð og verr búin en húsin sem byggð hafa verið hér á Suðurlandi undanfarin ár, og því miklu dýrari í kyndingu þannig að þær meðaltalstölur, sem nefndar hafa verið hér í sambandi við kostnað við húshitun með olíu, eru ekki í alla staði réttar og raunar langt í frá. Þá hefur það líka töluverð áhrif á þetta mál hvernig hinir ýmsu landshlutar eru staddir varðandi það að eiga von á því að fá húshitun frá jarðvarmaveitu. Það skiptir auðvitað miklu máli fyrir allan almenning, hvort hann má eiga von á því að geta fengið hús sín tengd við hitaveitu á næstu mánuðum eða fáum árum eða hvort menn verða að horfast í augu við það að þurfa að bíða enn í a.m.k. 10–15 ár þangað til slíkt verður mögulegt. Það er e.t.v. ekki rétt að taka tillit til slíks ástands í sambandi við ráðstafanir eins og hér er verið að fjalla um. En hitt gefur auga leið, að þetta er atriði sem almenningur horfir töluvert á. Menn geta kannske frekar sætt sig við að borga mikinn kyndikostnað um skamma hríð, ef þeir vita til þess að þeir eigi í vændum að fá hitaveitu sem muni lækka kyndikostnað þeirra mjög, fremur en ef menn vita að þeir þurfi að borga þennan mikla kostnað mörg ár fram í tímann. Það hefur komið fram í útreikningum Þjóðhagsstofnunarinnar að meðalkyndikostnaður á mann með olíu er 23028 kr., en hins vegar 6536 kr. á mann ef kynt er með hitaveitu. Hér er um fjórfaldan mismun að ræða samkv. þeim tölum sem hér hafa verið nefndar. Mér er nær að hyggja að það sé frekar um fimm- til sexfaldan mismun að ræða þarna en fjórfaldan mismun. Þá horfumst við í augu við þann vanda að það er sennilega ekki til nokkurt dæmi um það að mönnum sé jafnmismunað á Íslandi og einmitt á þessu sviði. Sennilega er varla til dæmi um það, að maður, sem byggir landshlutann A, sé fimmfalt eða sexfalt betur settur en maður sem byggir landshlutann B, nema í þessu eina máli, í húshitun. Ef við erum þeirrar skoðunar, að ef fólk þarf að bera byrðar, þá eigi að reyna að hafa þær byrðar sem jafnastar á alla, ef þetta er okkar grundvallarlífsviðhorf, þá verðum við að mæta þessu vandamáli, þá verðum við að draga úr þessum gróflega mismun. Við getum þá að sjálfsögðu ekki liðið það, að einn maður sé fjór-, fimm- eða sexfalt verr settur en annar að öllu óbreyttu. Þess vegna finnst mér það alls ekki fráleit hugmynd, sem hv. 5. þm. Vestf. hefur varpað fram á þskj. 330, að setja verðjöfnunargjald á hitakostnað, vegna þess að andinn í hans till. er sá, að það verði sett verðjöfnun á kyndikostnað í landinu, þannig að það komi ekki niður á manni varðandi kyndikostnaðinn hvar hann hefur kosið sér búsetu á Íslandi. Ég er reiðubúinn til að styðja slíka lausn á þessu máli og sé ekkert athugavert við það þó að hún sé reynd jafnhliða því sem framlengt sé söluskattsstigið og fjár aflað með þeim hætti til þess að greiða niður kyndikostnaðinn. Við hljótum að stefna að því, þm., að það sé sama hvar menn séu búsettir á landinu, þá sé aðstaða þeirra söm og jöfn. Hún er það ekki varðandi kyndikostnaðinn, langt í frá. Það er margfaldur mismunur þar á. Þann mismun eigum við að jafna. Við getum jafnað hann annars vegar með tekjuöflun til niðurgreiðslu á kyndikostnaði, eins og hér er gert ráð fyrir og hins vegar með verðjöfnun, þ.e.a.s. með því að þeir, sem sleppa fjórfalt, fimmfalt eða sexfalt betur en aðrir frá þessum útgjaldalið, verða að taka á sig aukinn kostnað til þess að færa niður kostnað hinna, sem margfalda fjárhæð verða að borga. Það er ekkert réttlæti í því, að fólk sem verður hvort eð er að borga miklu meira fé en t.d. íbúar höfuðborgarsvæðisins fyrir margvíslega þjónustu, - fólk sem verður að borga miklu hærri flutningsgjöld á vörum, á almennum lífsnauðsynjum, - fólk sem verður að borga miklu hærri fjárhæðir fyrir heilsugæsluþjónustu, læknisþjónustu og annað af slíku tagi, - fólk sem ekki á einu sinni kost á því að njóta sömu þjónustu og íbúar höfuðborgarsvæðisins, - það er ekkert réttlæti í því að utanaðkomandi aðstæður, eins og orkukreppan, setji þetta fólk í þann vanda að það þurfi fyrir þennan eina hluta af framfærslukostnaði sínum að inna af hendi fimm eða sexfalda upphæð á við aðra landsmenn. Við skulum aðeins líta á hag þeirra, sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Eftir könnunum og upplýsingum, sem ég hef gert og aflað mér, þá virðist það vera nokkuð rétt áætlað að yfir vetrartímann þurfi til þess að kynda íbúð eða venjulegt hús, í kringum 15–20 þús. kr. á mánuði. Þetta er um það bil helmingurinn af dagvinnutekjum þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu. Það er um það bil helmingurinn af dagvinnutekjum þessa fólks sem fer í það eitt að borga kostnað við að kynda hús þess. Þá er helmingur eftir af dagvinnutekjunum til allra annarra þarfa. Mér er ósköp vel kunnugt um það, að á mörgu íslensku láglaunaheimili er þarna að gerast mikil sorgarsaga í dag, mikil sorgarsaga hjá láglaunafólki, hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. Og þeim verður ekki mætt með því einu að láta þá hafa einum og hálfum sinnum 8 þús. kr. röskar til þess að greiða þennan kostnað niður, það sér auðvitað hver maður. Það er ekki hægt að tala svo um þetta mál að það verði ekki minnst nokkrum orðum á orkumál almennt. Samkv. tölum, sem fyrir liggja, mega þjóðirnar í Vestur-Evrópu vænta þess að þær geti sjálfar framleitt um það bil 2% af þeirri orku sem þær nota. Þjóðirnar á meginlandinu gera sér ekki vonir um að geta sjálfar útvegað sér af eigin rammleik meira en 2% af þeirri orku sem þær sjálfar nota. Þarna erum við íslendingar töluvert á annan hátt settir. Við erum þannig settir að við eigum næga orku, en við höfum hins vegar beislað mjög lítið af henni. Þess vegna hefur orkukreppan komið jafnilla við okkur og þær þjóðir sem engar orkulindir eiga. Þarna hefur skort á hjá okkur í fyrsta lagi framsýni og í öðru lagi heildarstefnumótun í orkumálum. Menn hafa verið að virkja út og suður fyrirhyggjulítið og án nokkurs heildartakmarks eða heildarmiðs, án þess að nokkur raunhæf áætlun hafi verið gerð til langs tíma, eins og sjálfsagt er við verkefni sem þessi, Við hljótum að læra af þessari reynslu, við hljótum að hugsa með okkur sjálfum: Hvað eigum við að gera til þess að fara af þessari röngu braut og nota okkur þær auðlindir, sem landið okkar hefur að bjóða? Í fyrsta lagi verðum við auðvitað að svara með því að reyna að draga úr olíuinnflutningi okkar eins og framast er kostur og með því að reyna að jafna þann kostnað sem fólkið í landinu verður að bera vegna olíukreppunnar, eins og ég hef fjallað um hér áður, t.d. með skattlagningu, eins og hér er á ferðinni, til þess að greiða niður kyndikostnað og með verðjöfnun á kyndikostnaði. Annað stóra atriðið er að sjálfsögu fólgið í því að hefja mikið átak til þess að virkja bæði jarðvarma og vatnsafl og gera það ekki þannig að vera að tina það upp úr tíu pokum, gera það ekki þannig að hægri höndin viti vart hvað sú vinstri gerir, heldur hafa um þetta áætlunargerð til langs tíma, þar sem séð sé fyrir þörfum ekki aðeins ákveðinna atvinnugreina, ekki aðeins ákveðinna landshluta, heldur landsins í heild. Við skulum gera okkur grein fyrir því að virkjanir, af hvaða tagi sem er eru einhver hagkvæmasta fjárfesting sem við getum lagt í hér á landi. Við eigum að ráðast í þessar virkjanir og við eigum ekki að vera feimnir við að gera það með því móti að taka erlend lán til þess, eins og yfirleitt alltaf hefur verið gert, vegna þess að hagkvæmari framkvæmdir en virkjunarframkvæmdir getur ekki hér á landi. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að taka undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að mér finnst mjög óeðlilegt og mjög óréttlátt að ætla að klípa af þeirri tekjuöflun, sem alger samstaða er um á Alþ. að leggja út í til að greiða niður olíukostnað, kyndikostnað, - klípa af þeirri fjárupphæð töluvert mikla fjármuni til þess að verja til virkjunarframkvæmda. Þetta eru töluvert miklir fjármunir fyrir almenning, sem missir þeirra, en þetta eru ekki stórir fjármunir til þess að hrinda af stað virkjunum í einhverjum mæli. Þarna er um lítið fjármagn að ræða á mælikvarða virkjana, en stórfé að ræða á mælikvarða þess almennings, sem á að taka þessa fjármuni af.



Herra forseti. Mér urðu það mikil vonbrigði að hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. skuli ekki hafa séð sér fært að taka meira tillit til þeirra brtt., sem ég gerði hér grein fyrir í gær og varða þetta mál. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé með ólíkindum að þeir menn, sem ekki gera sér grein fyrir þessu geigvænlega ástandi, eins og hv. 2. þm. Austf. kom hér inn á í sambandi við hækkun á olíukostnaðinum, geti afgreitt svona mál, eins og mér virtist hv. þm. Ólafur G. Einarsson gera hér áðan, frsm. fjh.- og viðskn., með bara einu pennastriki og segjast ekki ætla að ræða það. Hér er um að ræða mál sem er þess eðlis, að menn verða blátt áfram að komast til botns í því hvort hér er um svo geysilega mismunun að ræða eins og hér hefur komið fram, annars vegar milli þeirra, sem eru á hitaveitusvæðunum, og hins vegar hinna, sem kynda hús sín með olíu, - hvort hér er um svo mikil vandamál að ræða sem ég og margir aðrir halda fram, og ef svo er, sem ég fullyrði, þá verða menn að standa frammi fyrir því, hvort þeir vilja gera tilraun til þess að leiðrétta þann herfilega mismun sem hér á sér stað. Svona mál verður að mínu viti ekki afgreitt bara með því að segja að við ræðum það ekki. Þetta er svo alvarlegs eðlis og snertir slíkan fjölda einstaklinga í landinu, að það verður ekki komist hjá því hér á Alþ. að menn segi til um hvort þeir telji að slík mismunun sé réttlætanleg gagnvart þeim aðilum sem verða við hana að búa. Hjá því verður ekki komist. Hvað sem hv. þm. Ólafur G. Einarsson segir um kjördæmissjónarmið og hvað sem menn kalla þessa skoðun, sem ég og margir aðrir hafa, sem er í þá átt að við teljum að það verði ekki við unað það ástand, sem er nú og verður áfram að óbreyttum kringumstæðum, - hvað sem menn kalla þetta, þá er staðreynd að það er um þennan mismun að ræða og Alþ. og ríkisstj. verður að gera til þess ráðstafanir með fjáröflun af einhverju tagi, sem geri það kleift að minnka þennan mun. Hjá því verður ekki komist.  Þegar ég talaði hér fyrir brtt. mínum í gær gerði ég grein fyrir því, og skoðun mín hefur ekki breyst, að hitunarkostnaður á venjulegu íbúðarhúsnæði, er á bilinu frá 15–20 þús. á hverjum einasta mánuði, og það er miklu meiri byrði en a.m.k. ég tel að sé hægt að bjóða fólki á þessum stöðum að bera, miðað við það sem aðrir landsmenn á hitaveitusvæðum búa við. Það er því rétt sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson kom hér inn á áðan, það er ábyggilegt að við finnum engin dæmi þess mismunar á öðrum sviðum eftir búsetu, og eru þau dæmi þó mörg sem við getum fundið um mismun á ýmsum líðum miðað við búsetu manna. En hér keyrir um þverbak, og ég held að það verði ekki við það unað. Þó að hv. stjórnarlið vilji ekki fallast á þessa leið, þá verður ekki hjá því komist, stjórnvöld verða að finna leið og það nú þegar til þess að jafna þennan geysilega aðstöðumun. Ég verð þó að segja að það er misjafnlega djúpt á réttlætiskennd hv. nm. fjh.- og viðskn. Það var auðheyrt á ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að hann gerir sér þetta ljóst þótt hann að vísu telji vafasamt að fara þessa leið sem ég er hér að benda á. Það má um deila hvort á að fara þá leið eða hver prósentan ætti að vera, ef inn á það væri farið að afla slíkra fjármuna. En hann gerir sér fyllilega ljóst hversu hér er um geysilegt vandamál að ræða. Það dreg ég í efa að allir hv. þm. geri sér ljóst og það sé þess vegna og ég vona fyrst og fremst þess vegna sem jafnmikið tómlæti virðist ríkja og lítið talað um það sem hér er á ferðinni. Ég vil því eindregið hvetja hv. þm. til þess að gera sér grein fyrir þessu máli. Ef þeir sannfærast um að aðstöðumunurinn sé svona mikill eins og ég hef haldið fram, þá hljóta þeir að sannfærast einnig um að Alþ. og stjórnvöldum ber beinlínis skylda til þess að finna leiðir til fjáröflunar til þess að minnka þennan aðstöðumun. Það er fráleitt, algerlega fráleitt, eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson kom hér inn á og Sighvatur Björgvinsson einnig, þm., að meðan þetta ástand varir, þessi aðstöðumunur er ríkjandi í landinu, - þá er fráleitt af stjórnvöldum að vera að klípa af þessum peningum til annarra þarfa sem út af fyrir sig eru nauðsynlegar. Alþ., allir þm., eftir því sem ég man best, eru sammála um að verja tekjum af þessu eina söluskattsstigi til þessara hluta, og það er fráleitt að ætla nú að fara að klípa af þeim fjármunum og ég er satt að segja alveg undrandi á því að Framsfl., forusta Framsfl., skuli geta tekið sér það í munn að mæla með því að slíkt verði nú gert. Það er alveg fráleitt. Það er ekki byggðasjónarmið sem þar ræður. Það er eitthvað allt annað. Og ég er víss um það, að ef íbúar á hitaveitusvæði, eins og hv. þm. sem greip hér fram í áðan, Ellert B. Schram, fengju reikning á þriggja mánaða fresti vegna kyndingar á sinni íbúð upp á 45–60 þús. kr., þá færu þessir sömu aðilar að taka við sér  Nei, ég held að menn verði að horfast í augu við þá staðreynd að það er ókleift, beinlínis ókleift hjá venjulegum launamanni, ég tala nú ekki um þá sem eru á lægstu launum og elli- og örorkulífeyrisþega, - það er bókstaflega ókleift að ætlast til þess að þessir aðilar beri þennan skatt án þess að fá frekari bætur en nú er gert ráð fyrir. Ég minnist þess að þegar var verið að ræða um þessi mál á síðasta þingi þá var það talsverðum erfiðleikum háð að fá fulltrúa Framsfl. í fjh.- og viðskn., sem þá fjallaði um þetta mál og ég átti sæti í, til þess að fallast á það að elli- og örorkulífeyrisþegar fengju einn og hálfan styrk. Þeir voru ekki þá á þeim buxunum, fulltrúar Framsfl., án þess að það væri verulega látið á það reyna að fallast á slíkt. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að fulltrúar stjórnmálaflokkanna hér á Alþ. verði andvígir því, eftir það sem gerst hefur í þessum efnum frá því að þetta var samþ. fyrir um ári, - að þeir verði á móti því nú að þessum aðilum, elli- og örorkulífeyrisþegum, verði bætt frekar en öðrum, þó að full ástæða sé til þess. Ég tel, að eins og mál standa í dag og eins og farið hefur verið með elli- og örorkulífeyrisþega og bótaþega almannatrygginga frá því að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, þótt ekki sé litið yfir lengri tíma, þá sé ekki sæmandi af Alþ. að gera ekki þá breytingu á þessum líð að elli- og örorkulífeyrisþegar fái a.m.k. tvöfaldan styrk. Það væri miklu nær hv. stjórnarliðum að fallast á slíka breyt. og gefa frá sér þá hugmynd að klípa af þessum tekjulið til annarra framkvæmda. Það væri sök sér, þótt svo þessi líður stæði óbreyttur þannig séð, að eitt stig færi til þessa, en styrkur til elli- og örorkulífeyrisþega færi upp í að verða tvöfaldur, en allar tekjurnar væru eigi að síður notaðar til þess sem þær væru ætlaðar. Ég fyrir mitt leyti verð að segja það, að ég verð fyrir afskaplega miklum vonbrigðum ef það sjónarmið virðist koma til með að ríkja hér á hv. Alþ., að það sé ekki réttlætanlegt í slíku vandamáli að skattleggja að hluta þá sem búa við 5–6 sinnum hagkvæmari aðstöðu en hinn aðilinn sem hér er verið að tala um. Ég hélt því fram í gær, að miðað við það að verð hjá hitaveitu hækkaði um 30% frá því sem það nú er, þá væri það rösklega þriðjungur af því verði sem þeir einstaklingar verða að borga sem kynda hús sín með olíu, - rösklega þriðjungur. Ég tel, að slík ákvörðun sé fullkomlega réttlætanleg, þegar þetta tvennt er borið saman, ekki síst ef tekið er tillit til þess að það eru stór svæði í okkar landi, heilir landshlutar, sem ekki eygja það takmark að geta hitað íbúðarhús sín með hita frá hitaveitu eða með raforku, þannig að það er allt útlit fyrir að landshluti eins og Vestfirðir verði um áraraðir að búa við sama ástand og nú er á því svæði. Menn kannske minnast þess, að við fjárlagaafgreiðslu hér fyrir jólin var Orkustofnun og þar með vestfirðingum neitað um að fá tæpar 10 millj. kr. til þess að hægt væri að ljúka nauðsynlegum undirbúningsrannsóknum til þess að taka ákvörðun um hvernig skyldi hagað virkjunarframkvæmdum á Vestfjörðum. Vel má vera að það sé ætlun núv. stjórnarherra að sá hluti, sem á að klípa af olíustyrknum, sé ætlaður til þess að leiða vestfirðinga eitthvað af með því, að nú verði hægt að ljúka þeim undirbúningsrannsóknum sem farið var fram á fjárveitingu til við fjárlagaafgreiðslu. En hvað sem því liður, þá er það staðreynd að að mínu álíti kemst Alþ. ekki hjá því að horfast í augu við þessa staðreynd og er ekki bjóðandi íbúum neins hluta þessa lands að þurfa að borga 5–6 sinnum meira, hvorki fyrir þessa þjónustu né neina aðra þjónustu, en þeim aðila sem býr við bestu skilyrði. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að það verður að jafna þennan mun, fyrst og fremst þennan kannske eins og mál standa nú, en þeir eru ótalmargir fleiri sem verður að jafna með tilliti til búsetu. Út af því, sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði, að það væri æskilegra að hafa ákveðna tölu sem ætti að greiða fyrir einstakling, þá get ég út af fyrir sig fallist á að það er æskilegra. En ef stjórnvöldum er ekki til þess treystandi, þegar búið er að ákvarða til hvaða hluta ákveðnum tekjum skuli varið, þá veit ég ekki hvað á að gera. En till. mín er einmitt um að öllu þessu fé verði ráðstafað til þessa, eins og það var ætlað í upphafi og á að gera. Það má vel vera að það verði að setja þær skorður að nefna ákveðna tölu, og ekki skal ég hafa á móti því. En ég taldi það satt að segja, kannske vegna þess að ég er það nýr í starfinu, ástæðulaust þegar það væri á annað borð ákvarðað til hvers þetta fjármagn ætti að fara. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta en ég vil aðeins víkja að því sem kemur fram í till. frá hv. þm. Gunnlaugi Finnssyni. Það er út af fyrir sig rétt, að ef á að fara í það á annað borð að klípa af þessum peningum og ef það verður staðreynd, þá er réttlætanlegra að mínu áliti að veita því frekar til raforkuframkvæmda en til hitaveitu eða jarðvarma, þótt það sé nauðsynlegt út af fyrir sig. En ég held að hér sé ekki um það mikla fjármuni að ræða að þeir komi að miklu gagni til þessara framkvæmda, en koma hins vegar að mjög miklu gagni fyrir þá einstaklinga sem hafa orðið fyrir barðinu á hinni geigvænlegu hækkun olíuverðsins. Var farin sú leið, sem ég hef hér gert till. um, þá þýddi það í reynd um 25% hækkun eða nálægt því 25% hækkun á greiðslu olíustyrks til þeirra sem hans munu njóta eða hafa notið. Það væri ekki langt frá því. Allt söluskattsstigið + þessar 230 millj. miðað við núv. verðlag á hitaveitugjaldi, sem mundi þá verða hærra ef um hækkun yrði að ræða, það mundi þýða nálægt 25% hækkun á þeim styrk sem þeir fengju sem búa við þessar aðstæður, og það er lítill hluti, lítið bil sem brúað er af því geigvænlega bili sem er milli þessara tveggja þátta. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að ræða þetta frekar. Ég vænti þess, að þó að fáir hv. þm. hafi tekið undir mitt mál í umr., verði þeir þó a.m.k. talsvert fleiri sem undir það taka í atkvgr., og það er það sem skiptir máli.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég er samþykkur brtt. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og Gylfa Þ. Gíslasonar um að framlagið hækki úr 8200 kr. í 10 þús. kr. Ég er enn fremur samþykkur þeirri till. hv. þm. Karvels Pálmasonar, að elli- og örorkulífeyrisþegar, sem fá bætur samkv. 19. gr. almannatryggingalaga, fái tvöfalda greiðslu. Ég lít svo á að þessu söluskattsstigi beri að verja til þess fyrst og fremst að jafna þann aðstöðumun, eftir því sem hægt er, sem nú er orðinn vegna hinnar miklu hækkunar á olíuverði, Ég er hins vegar andvígur þeirri till. hv. þm. Karvels Pálmasonar að lagður verði sérstakur skattur á gjaldskrá hitaveitna, hér í Reykjavík og annars staðar. Mér finnst þetta vera till. sem ekki er rökrétt út frá viðhorfum þessa hv. þm. Þessi hv. þm. má vita það, að sú óðaverðbólga, sem dunið hefur á að undanförnu, hefur einnig bitnað á fólki hér í Reykjavík ekki síður en annars staðar, og skattheimta af þessu tagi mundi bitna á lágtekjufólki, á öldruðu fólki og öryrkjum ekki síður en öðrum. Ég hygg að ef hv. þm. hugsar sig um, þá muni hann átta sig á því, að það er nær að afla þessa fjár með öðru móti en að skattleggja til að mynda þetta fólk. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs hér var sú, að mér finnst ekki hægt að fjalla um þetta mál, um bráðabirgðaráðstafanir til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana, án þess að ræða lítillega um það meginviðfangsefni okkar á þessu sviði að nýta innlenda orkugjafa í stað olíu þar sem því verður við komið. Það er sú úrbót sem hefur frambúðargildi, og að henni verðum við að vinna eins fljótt og við mögulega getum. Styrkur af þessu tagi, eins og felst í þessu frv. og l. þeim sem voru í gildi áður, getur ekki verið annað en bráðabirgðalausn, og það, sem öllu skiptir, er að vinna að frambúðarlausn. Við erum sem betur fer þannig settir, að við eigum næga innlenda orku til þess að hita upp öll híbýli okkar og til ýmissa annarra þarfa sem sem olía er nú notuð. Og það er ekki hægt að fjalla svo um þetta mál að ekki sé fjallað um þetta meginatriði. Það er ákaflega undarlegt, að á sama tíma og þetta vandamál hvílir svona þungt á okkur, þá eru að gerast þau tíðindi að hæstv. ríkisstj. er hreinlega að tefja framkvæmdir á þessu sviði. Það gerðist nú fyrir nokkru að Hitaveita Reykjavíkur hætti öllum nýjum framkvæmdum við lögn hitaveitu í Kópavogi, í Garðahreppi og í Hafnarfirði. Sú töf, sem þegar er orðin, er alvarleg og verður þeim mun alvarlegri sem þetta mál stendur lengur. Ég minnist þess, að í tíð fyrrv. ríkisstj. var því haldið fram úr þessum ræðustól af einum að ráðh. núv. ríkisstj., hæstv. fjmrh. Matthíasi Á. Mathiesen, að vinstri stjórnin hefði tafið þessar framkvæmdir. Þetta voru ósannar ásakanir með öllu. Ríkisstj. greiddi fyrir þessum framkvæmdum svo mjög, að Hitaveitunni var gert kleift að leggja í þessa óhemjulegu fjárfestingu á þann hátt að taka meiri hluta hennar af tekjuafgangi sínum árlegum, en aðeins minni hl. að láni. Hins vegar reyndi Hitaveita Reykjavíkur ævinlega að nota þetta mál til þess að hækka gjaldskrá sína. Hún notaði áhuga íbúanna í Kópavogi, í Hafnarfirði og í Garðahreppi sem eins konar kúgunarherferð gegn stjórnvöldum, og þessu lauk hreinlega á því að ég sá mér ekki annað fært sem iðnrh. en að tilkynna Hitaveitu Reykjavíkur, að ef hún stæði ekki við fyrirheit þau, sem hún hefði gefið nágrannabyggðunum, þá yrði gjaldskrárhækkun, sem heimiluð hefði verið, afturkölluð og hún að búa við fyrra gjald. Þessi fjárkúgunaraðferð er enn þá í gangi. Það er deila um það, að Hitaveita Reykjavíkur vill fá allan sinn tilkostnað bættan með því að stórhækka verðlag á hitaveitunni hér í Reykjavík. Það eru ekki nein rök fyrir þeim kröfum sem Hitaveitan gerir þar. Þennan vanda, lagningu hitaveitu í nágrannabyggðirnar verðum við að sjálfsögðu að leysa með því að afla okkur lánsfjár, og það á að vera mjög auðvelt að afla lánsfjár til hitaveituframkvæmda vegna þess að það eru ákaflega arðbærar framkvæmdir. Ég vil vænta þess, að hæstv. ríkisstj. geri þegar í stað ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir þau skemmdarverk, að þessar framkvæmdir skuli tafðar svo sem nú er verið að gera. Það er skemmdarverk gagnvart íbúunum í Hafnarfirði, Garðahreppi og Kópavogi og það er líka skemmdarverk gagnvart þjóðarheildinni, því að hér er um ákaflega stórt þjóðhagsatriði að ræða. Ég hygg einnig, að undirbúningur framkvæmda við hitaveitu á Suðurnesjum frá Svartsengi hafi tafist mjög óeðlilega að undanförnu vegna þess að hæstv. ríkisstj. hafi ekki séð leiðir til þess að afla þar nauðsynlegs fjármagns. Ég held, að það væri ákafleg æskilegt í sambandi við þetta mál að við fengjum skýrslu frá hæstv. ríkisstj., frá hæstv. orkumálaráðh. og hæstv. viðskrh., sem fjallar um gjaldskrármál, um það hvernig á þessum málum er haldið, og raunar væri gott að fá umsögn fjmrh. um þetta mál, því á hann reynir sannarlega mikið í þessu sambandi. En það er ákaflega margt fleira sem við þurfum að gera á sviði orkumála ef við ætlum að nýta okkar eigin orku í stað innfluttrar olíu. Við vitum að það eru til fullgerðar áætlanir um hitaveituframkvæmdir í Borgarfirði, einnig á Akureyri, Siglufirði og miklu víðar. Auk þess bíður okkar það verkefni að nýta raforku til húshitunar hvar sem því verður við komið. Á þessu sviði var hafin áætlunargerð í tíð fyrrv. ríkisstj. og ég lagði hér fram skýrslu á sínum tíma, áfangaskýrslu um það, hvernig þessari áætlun væri komið. Hins vegar gerðust þau tíðindi, eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, að þessi áætlunargerð var stöðvuð og hefur ekkert verið unnið að henni síðan núv. ríkisstj. tók við völdum. Og það var fleira, sem var stöðvað. Það var stöðvað að leggja stofnlínu frá Suðurlandi til Norðurlands sem átti að hefjast handa um í sept. á síðasta ári og var þá efni í línuna tiltækt hér á Suðurlandi. Það hafa verið gefin um það loforð, að þessi línulögn hefjist loksins nú með vorinu. En svo eru að berast um það lausafréttir að það séu uppi kröfur um að það verði hætt við þessa línulögn á nýjan leik, og mér þætti mjög æskilegt ef hæstv. orkumrh. greindi frá því, hvort þessar frásagnir eru réttar og hvort það standi e.t.v. til að bregðast einnig þessu fyrirheiti um lagningu þessarar línu. Það hafa engar ráðstafanir verið gerðar til þess að leggja stofnlínu frá Kröfluvirkjun, enda þótt allar líkur bendi til þess að hún geti farið að framleiða orku mun fyrr en menn gerðu sér vonir um. Þar er um að ræða stofnlínur sem þarf að leggja bæði í sambandi við Norðurland og eins til Austurlands. Mér skilst að þetta málefni sé í höndum Rafmagnsveitna ríkisins, en ég veit ekki til þess að neitt hafi verið að því unnið enn þá. Ég tel að þegar við fjöllum um þetta frv. um bráðabirgðaráðstafanir, þá beri okkur einnig að hafa í frv. ákvæði sem vísi til framtíðarinnar. Ég er ekki sammála því að klípa af þessum tekjustofni til þess að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum vegna hitunar íbúða, vegna þess að í fyrsta lagi tel ég það vera rangt að skera af þessu fjármagni á þennan hátt og svo vegna hins að þarna er um litla fjármuni að ræða. Þetta sýnir hvað hæstv. ríkisstj. er smátæk, hvað hún ætlar sér að gera lítið. Hún vill ekki gera sér neina grein fyrir því, hvað þetta verkefni er stórfellt ef við ætlum að leysa það eins og þörf er á. Ég vil minna á það, að ef við tökum raforkuna sérstaklega og tökum þau tvö landssvæði sem verða fyrst og fremst að treysta á raforku til þess að hita hús sín, þ.e.a.s. Vestfirði og Austurland, þá mun láta nærri að línur um Vestfirði til rafhitunar húsa muni kosta um einn milljarð kr. og auk þess þurfi að fjárfesta í varastöðvum um 500 millj. kr., þ.e.a.s. 1.5 milljarðar vegna Vestfjarða. Kostnaður vegna Austurlands er áætlaður að vera ámóta mikill. Aðeins þessi tvö atriði eru 3 milljarðar kr. Það hefur verið sagt að stofnlínan, sem á að tengja Suðurland og Norðurland hafi átt að kosta á sínum tíma 1 milljarð kr. En með gengislækkuninni hefur ríkisstj. að sjálfsögðu hækkað þá upphæð til allmikilla muna. Þetta eru ákaflega kostnaðarsamar framkvæmdir. Hitaveituframkvæmdirnar munu kosta ákaflega mikið fé og raforkuframkvæmdirnar ekki síður. En þetta eru framkvæmdir, sem við verðum að ráðast í, og þetta eru framkvæmdir, sem við getum ráðist í. Eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson minnti á áðan telur ríkisstj. engin tormerki á því að fá lánsfé sem nemur milljörðum og aftur milljörðum kr. til byggingar járnblendiverksmiðju. Henni ætti þá ekki að verða skotaskuld úr því að afla fjármuna til þessara framkvæmda sem eru þjóðhagslega ákaflega hagkvæmar. Það er af þessari ástæðu sem ég vil flytja brtt. við þetta frv., og hún er á þá leið að e-liður 2. gr. orðist svo: „Til þess að fullgera framkvæmda- og fjármögnunaráætlun um nýtingu innlendra orkugjafa í stað innfluttrar olíu. Verði áætlunin við það miðuð að lokið verði við jarðvarmaveitur, þar sem þær eru hagkvæmar, á árinu 1977 og að fyrir lok þessa áratugs eigi landsmenn kost á nægri raforku til húshitunar og annarra þarfa. Í áætluninni verði ákveðnar virkjanir, samtenging allra orkuveitusvæða landsins og breyting á dreifikerfum til að ná þessu marki, enn fremur árleg fjáröflun með innlendum sparnaði og erlendum lántökum.“ Hér er ekki verið að leggja til að klipin verði nein umtalsverð upphæð af því gjaldi sem á er lagt til þess að jafna aðstöðumun manna að því er varðar húshitun. Það eru ekki fjármunirnir, sem þarna skipta máli, heldur að með slíkri samþykkt, með slíkri viðbót væri Alþ. að marka stefnu sem ég tel vera ákaflega brýna. Alþ. væri að lýsa því yfir, að það teldi að þannig bæri að halda á málum að hitaveituframkvæmdum yrði lokið á árinu 1977 og að raforkuframkvæmdum yrði hagað þannig að næg raforka yrði til húshitunar og annarra þarfa hvarvetna um land í lok þessa áratugs. Þetta er framkvæmanleg stefna, en hún er því aðeins framkvæmanleg að við höfum manndóm til þess að gera um þetta áætlanir og framfylgja þeim. Til þess þarf mikla fjármögnun, til þess þarf skynsamlega hagnýtingu á vinnuafli, en þetta er eina leiðin til þess að bægja frá til frambúðar afleiðingunum af olíuverðshækkuninni. Mér finnst einmitt að ákvæði af þessu tagi eigi heima í þessu frv., því að í því felst það, að við setjum okkur það mark að endanlegar aðgerðir til þess að nýta innlenda orku taki við af þeim bráðabirgðaaðgerðum sem við erum nú að taka ákvarðanir um. Brtt. mín er skrifleg og of seint fram komin og ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Við höfum heyrt í þessum umr. tvenns konar tón, og mér finnst ástæða til þess að fara ár aftur í tímann, þegar ég var í þeim sporum að standa að kröfugerð um jöfnun á hitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis. Ég hygg, að þegar Fjórðungssamband vestfirðinga gerði sínar athuganir í jan. 1974, þá hafi þjóðinni fyrst orðið ljóst, í ljósi þeirra staðreynda sem þar voru settar fram, hversu gífurlegt vandamál væri hér í raun og veru á ferðinni. Þá var olíulítrinn að vísu ekki kominn í nema 11.60 kr., ef ég man rétt, en samt kom þarna fram gífurlegur aðstöðumunur. Ég segi ekki að það hafi verið í kjölfarið á þessum athugunum eða útreikningum, en það leið a.m.k. ekki nema mánuður frá því að þessar skýrslur voru sýndar þangað til lagasetning hafði átt sér stað hér á hinu háa Alþ. og þessi munur jafnaður að verulegu leyti, enda þótt deilur væru uppi um á hvern hátt ætli að jafna þennan aðstöðumun. Það er þess vegna, að ég get ekki að því gert að ég treysti mér ekki til þess að standa að óbreyttu frv., sem hér hefur verið lagt fram, eins og það hefur verið afgr. frá fjh.- og viðskn. Fyrsta ástæða mín er sú, að á sama tíma og stórlega hefur dregið sundur varðandi þennan aðstöðumun frá því í fyrra, þar sem bilið hefur aukist. Eins og ég sagði í ræðu í þessari hv. d. í gær, hefur kostnaður aukist um 10 þús. kr. á íbúa á olíuhitunarsvæðunum á meðan hann jókst um um það bil 2 000 kr. á hitaveitusvæðunum - og nokkru meira ef sú hækkun verður sem sótt er um. Breytingin hefur orðið svo mikill að ég sé ekki ástæðu til þess að sá markaði tekjustofn sem var ákveðinn í fyrra, eitt söluskattsstig, verði á nokkurn hátt skertur til þess að auka þennan mun. Þessi ástæða er höfuðástæðan fyrir því að ég tel að hér sé farið út á hæpna braut, nema því aðeins að það sé tekin upp alhliða stefna á öðrum vettvangi til að jafna þetta. Ég sagði í gær að ég gæti fallist á þetta ef 100–150 millj. yrði alfarið varið til þess að flýta raforkuframkvæmdum á þeim stöðum sem jarðvarma væri ekki að finna. Hér er ekki um nein kjördæmissjónarmið að ræða. Þetta gildir um allt landið. Það er jarðhiti í öllum kjördæmum, líka í mínu kjördæmi. En við vitum það að til þess að hægt sé að taka upp stórfellda rafhitun íbúðarhúsnæðis þarf að styrkja línur til þeirra svæða sem vitað er að ekki geta notið jarðvarma til húshitunar. Og sú var hugsun mín í gær með þeirri brtt., sem ég flutti, að það yrði lagt kapp á þetta, til þess að fólk sæi fram á að þarna yrði unnið vel að málum. En við höfum heyrt hér, eins og ég sagði áðan, tvenns konar tón, bæði að það væri eðlilegt ef eitthvað verður klipið af þessu söluskattsstigi, að þá færi það bæði til jarðvarma- og raforkuframkvæmda. Ég get út af fyrir sig vel tekið undir það, að það sé eðlilegt að mynda sjóð til þess að flýta þessum framkvæmdum. En ég vil ekki að sá sjóður sé eingöngu myndaður af því fé sem tekið er af þessum markaða tekjustofni. Og mig furðar það að verða vitni að því hér, að fulltrúar þeirra, sem hafa a.m.k. helmingi minni hitunarkostnað, eftir að búið er að greiða olíuna niður, skuli telja þetta svæði alveg heilagar kýr og líta ekki svo á málið að íslendingar eigi landið allir og það sé ástæða til þess að miðla verðmætum þess. Mér er fullkunnugt um það, að eitt af því, sem verulega hefur staðið í vegi fyrir því að auka álögur á hitaveitusvæðunum, er það ákvæði að hækkun á þessum gjöldum skuli reiknast inn í kaupgjaldsvísitölu. En úti á landi er alveg sama hver húshitunarkostnaðurinn verður. Þar kemur ekki til nein hækkun á laun eða hækkun vísitölunnar. Ég ætla þess vegna að draga til baka þá till., sem ég flutti hér í gær, að því tilskildu að samþ. verði önnur till. sem ég legg hér fram. Megintilgangurinn með þeirri till. er að fá á móti því, sem tekið verður af söluskattsstiginu, framlag í Orkusjóð frá hitaveitusvæðunum. Mín till. er ekki shlj. till. hv. 5. þm. Vestf. að því leyti varðandi 20%, að ég tel að við eigum ekki að stefna lengra í verðjöfnun á olíuhitunarsvæðunum en að ná sama marki og rafhitun gefur. Þess vegna flyt ég till. um að það verði lagt 20% aukagjald á gjaldskrá hitaveitnanna, því verði varið til jöfnunar á hitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis þar til jöfnuði er náð samkv. að sjálfsögðu meðaltalsútreikningum, væntanlega Þjóðhagsstofnunar, en afganginum af þessu gjaldi verði varið í Orkusjóð, sem verði þá varið samkv. c-lið 2. gr. frv., eins og liggur fyrir, þannig að það komi þá frá báðum stöðum fé til þessara framkvæmda. Ég verð að segja það, í hvert skipti sem verið er að tala um álögur, að þegar menn eru á móti þeim af einhverjum ástæðum, þá er gjarnan farið í það að segja að hinir verr settu í þjóðfélaginu þurfi líka að greiða þessi gjöld. Ég skal ekki neita því. En þeir eru illa settir margir um landið allt. Og til þess að þetta þurfi ekki að hafa áhrif á kaupgjaldsvísitöluna, þá geri ég ráð fyrir því að sú hækkun, sem gerð er vegna þessa gjalds, sé undanskilin útreikningi kaupgjaldsvísitölu. Ef þessi till. nær ekki fram að ganga, þá mun ég að sjálfsögðu halda mig við þá till. sem ég lagði hér fram í gær. En ef hún nær fram að ganga, þá mun ég draga hana til til baka. Ég leyfi mér að lesa till.: „Á eftir orðunum „svo og um aðrar framkvæmdir“ í 1. gr. bætist: Einnig skal á tímabilinu frá 1. mars 1975 til 29. febr. 1976 leggja 20% aukagjald á gjaldskrár hitaveitna og skal því á sama hátt varið til að draga úr áhrifum verðhækkunar á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis, þar til jöfnuði er náð miðað við rafhitun. Afganginum skal ráðstafað samkv. e-lið 2. gr. Gjald þetta skal undanskilið við útreikning á kaupgjaldsvísitölu.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, lýsti því áðan, að ríkisstj. væri hreinlega að tefja framkvæmdir á sviði orkumála varðandi nýtingu innlendra orkugjafa og þyrfti að koma í veg fyrir þau skemmdarverk, eins og hann komst að orði. Hann virtist þá eiga við hitaveituframkvæmdir Hitaveitu Reykjavíkur varðandi Hafnarfjörð, Kópavog og Garðahrepp. Þessi ummæli hv. þm. eru byggð á algerum misskilningi. Í fyrsta lagi hafa engar beiðnir komið til ríkisstj. um lánsfjáröflun vegna þessara framkvæmda. Því eru engar lánsbeiðnir, sem ríkisstj. hefur synjað eða ekki sinnt, þar sem þær hafa ekki legið fyrir. Það eina, sem komið hefur í þessu sambandi til ríkisstj., er beiðni um gjaldskrárhækkun. Ég veit ekki hvort hv. þm. á við það, að of lengi hafi dregist að hækka gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur. Það er ekki gott að skilja orð hans á annan veg, því að um aðeins tvennt er að ræða: annars vegar lánsfé til þessara framkvæmda eða aukna fjáröflun með gjaldskrá. Eins og ég tók fram hafa engar beiðnir um aðstoð við lánsfjárútvegun komið fram. Hins vegar varðandi gjaldskrárbeiðni, þá var það í sept., nokkru eftir að núv. ríkisstj. tók við; að leyfð var 41% hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur sem kom til framkvæmda 1. okt. Sú hækkun var fyrst og fremst gerð til leiðréttingar sem Hitaveitan hafði lengi beðið um og beðið eftir, en hafði verið frestað, Nú hefur borist á ný beiðni frá Hitaveitunni um hækkum gjaldskrár, fyrst um allt að 30%a, sem síðan var nokkuð lækkuð og hefur sú beiðni verið til athugunar að undanförnu hjá ríkisstj. Í morgun var hún afgreidd þannig, að samþ. var 23% hækkun á gjaldskrá Reykjavíkur. Það eru því gersamlega tilhæfulausar fullyrðingar hjá hv. þm. að ríkisstj. verði á nokkurn hátt sökuð um að hafa tafið framkvæmdir á þessu sviði. Það er hugarburður. Ég vil svo í öðru lagi taka fram, að mér er ekki kunnugt um að tafir verði á þessum framkvæmdum. Það var á árunum 1973 og 1974 sem Hitaveita Reykjavíkur gerði samning við þessi þrjú sveitarfélög, sem ég nefndi, um að leggja aðveituæðar og dreifikerfi um þessi þrjú sveitarfélög, og var gert ráð fyrir að því verki yrði lokið á árinu 1977. Horfir svo nú að þessu verki verði lokið í árslok 1976 eða nokkru fyrr en áætlað hafði verið. Í öðru lagi minntist hv. þm. á Hitaveitu Suðurnesja frá Svartsengi sem hefði tafist óeðlilega. Mér er ekki kunnugt um þær tafir sem hv. þm. á við, nema þær tafir málsins sem áttu sér stað meðan hann var iðnrh. Svo er nefnilega mál með vexti, að í ársbyrjun 1973 lágu fyrir skýrslur um rannsóknir og boranir eftir heitu vatni og gufu á Svartsengi. Þá lá fyrir það álit Orkustofnunar að ágætur grundvöllur væri fyrir þessu fyrirtæki. Frá því að þessar skýrslur lágu fyrir og rannsóknum var að þessu leyti lokið liðu þrjú missiri án þess að hv. þm., sem þá var iðnrh., kæmi málinu áleiðis. Eftir að stjórnarskiptin urðu var málið strax tekið upp, og það liðu ekki 3 missiri, heldur var innan þriggja mánaða búið að leggja málið fram á Alþ. og það var afgreitt fyrir jól. Ásakanir hv. þm. í sambandi við hitaveituframkvæmdir í nágrannahéruðunum og varðandi Hitaveitu Suðurnesja eru því gersamlega tilhæfulausar. Hins vegar verður manni að hugleiða hvernig stendur á þessum endurteknu ásökunum og fullyrðingum hv. þm., bæði hér á Alþ. og eins í forustugreinum Þjóðviljans sem hann hefur skrifað og fengið að sjálfsögðu eins og venja er til, lesnar upp í morgunútvarpinu. Megnið af þessari gagnrýni er ástæðulaus og tilhæfulaus. Hv. þm. talar um nauðsyn á því að áætlanagerð haldi áfram og nauðsyn að marka stefnu. Nú efa ég ekki að hv. þm. Magnús Kjartansson hefur haft einlægan áhuga, meðan hann var ráðh., á því að þoka þessum málum sem mest áleiðis og láta gott af sér leiða. Það hefur mér aldrei dottið í hug að draga í efa. Hitt er svo annað mál, að þegar litið er yfir þennan tíma, þá er því miður of fátt sem eftir liggur. Það hafa að vísu verið gerðar áætlanir og skýrslur. Hv. þm., þáv. ráðh., lagði fram till á Alþ. um stefnumörkun í raforkumálum, en sú till. náði ekki fram að ganga, dagaði uppi, og var hún þó lögð fram allsnemma á kjörtímabilinu. Hv. þm. lagði einnig fram skýrslu og till. varðandi nýtingu innlendra orkugjafa. Hún var aldrei afgreidd, dagaði einnig uppi. Þannig var það, að í ráðherratíð þessa hv. þm., sem vafalaust hefur haft góðan vilja í þessum efnum, voru fluttar till., voru gerðar skýrslur, en allt of lítið um framkvæmdir.



Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frv. sem er í allan stað veigamikið og mikilsvert fyrir mikinn hluta þjóðarinnar. Það fer ekkert á milli mála að hinar gífurlegu olíuverðhækkanir á undanförnum missirum eiga drjúgan þátt í efnahagsörðugleikum okkar í dag. Og það þarf engan skellinöðrumálflutning af því tagi, sem hv. 5. þm. Vestf. viðhafði hér í gærkvöld, til þess að sannfæra okkur Vestfjarðaþm. og aðra um það, að þegar verðhækkanir koma svo mjög þungt niður á öllum almenningi sem raun ber vitni vegna m.a. og fyrst og fremst kannske vegna aukins kostnaðar við olíuhitun, raunar til viðbótar við stöðugar verðhækkanir sem dynja yfir á hverjum degi nú, þá þarf ekkert að fara í grafgötur með það, að það eru þungar byrðar sem leggjast á þjóðina í heild, og það er verkefni stjórnvalda að leitast við til hins ítrasta að þær byrðar komi niður sem jafnast og réttlátlegast á landsmenn, hvar sem þeir eru búsettir, að þeim, sem erfiðast eiga, verði hlíft við áföllum og að þeim verst settu, sem erfiðast eiga með að bera af sér þau áföll sem okkar erfiðleikaástand leiðir yfir, verði gert eins hægt fyrir og mögulegt er. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er einn liður í þessari viðleitni. Það er ekki þar fyrir, - ég segi það hreinskilningslega, - að vissulega hefðum við viljað hafa niðurgreiðslu á olíu miklu hærri, 10 þús. kr. á einstakling í stað 8 200 kr. væri engin ofrausn, ef miðað er við þá þörf sem er fyrir hendi hjá mörgum. Eins og dæmið stendur nú koma 8 200 kr. á einstakling. Það þýðir að tæpar 50 þús. koma á ársgrundvelli á 6 manna fjölskyldu af 130–140 þús. sem haldið hefur verið fram hér og ég hygg að muni vera rétt tala, þ.e.a.s. 15–20 þús. kr. meðalhitunarkostnaður á meðalfjölskyldu fyrir þá sem búa við olíuhitunina. Það hefur verið nokkuð talað um greiðslufyrirkomulagið á þessu, og ég hef verið í hópi þeirra sem hefðu talið eðlilegra að þetta höfðafyrirkomulag yrði afnumið og tekin upp almenn niðurgreiðsla. Ég viðurkenni þó, að hitt hefur ýmsa kosti í för með sér. Það er líklegt að þessar olíuniðurgreiðslur komi sem best við flestar fjölskyldur, komi helst að gagni fjölmenaum fjölskyldum sem búa í litlu húsnæði, en það kemur að sama skapi harðara niður á fámennum fjölskyldum sem búa í stóru húsnæði, og er ekkert við það að athuga þótt þær beri stærri hlut byrðarinnar en hinir. Að þessu leyti tel ég það fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir, rétt og sanngjarnt. Hins vegar hefur það einnig í för með sér óþarfa skriffinnsku, sem ekki hvað síst sveitarfélögum sem eiga að úthluta þessu, þykir óþægilegt og hvimleið. Ég ætla ekki frekar að gera fyrirkomulagið að umtalsefni. Hér hafa komið fram ýmsar brtt. Ég tel til lítilla bóta, að ekki sé meira sagt, og ég er mótfallin þeirri breytingu sem varð í meðförum hv. fjh.- og viðskn., að draga af þeim tíma sem þeir, sem hitaveitu eiga í vændum, hefðu sem umþóttunartíma þangað til þeir fengju húshitun með hitaveitu. Ég hefði talið eðlilegt að það fólk, sem á svo mikinn hag í vændum, hefði verið undanskilið þessum olíuniðurgreiðslum í ár, þótt ég viðurkenni fúslega að stofnkostnaður hitaveitu fyrir íbúana er oft töluvert þungbær. Fólk þarf í sumum tilfellum að skipta um alla ofna í húsum sínum, innlagningargjaldíð er allhátt, þannig að þetta kæmi í bili nokkuð þungt niður á þessu fólki, bitnaði nokkuð þungt á því. En ég hefði talið réttlátara að því meira hefði komið í hlut hinna úti á landsbyggðinni sem ekki eygja í náinni framtíð neinn möguleika á þess konar hlunnindum sem hitaveita er. Þessar brtt., m.a. sú frá Karvel Pálmasyni, gera ráð fyrir 20% álagi á gjaldskrá hitaveitna. Það væri náttúrulega ágætt að fá þarna drjúgan skilding í sjóðinn okkar til að greiða niður olíuna úti á landsbyggðinni Þó tel ég að við verðum að líta á þetta mál í nokkuð víðu samhengi, hversu vel sem við viljum gera til umbjóðenda okkar í okkar kjördæmum, hvort sem það er nú fyrir vestan, austan eða norðan. Það er staðreynd t.d., að hvergi mun húsaleiga neitt í nánd jafnhá og hér í Reykjavík. Þess munu mörg dæmi, að fjölskylda með meðaltekjur þarf að greiða allt upp í 25 þús. á mánuði í húsaleigu. Það veit ég, að er viðurkennd staðreynd. Og með tilliti til þess að þessa dagana sennilega er um það bil að koma fram 60% hækkun á Hitaveitu Reykjavíkur, þ.e.a.s. ef við miðum við 41% hækkun, sem varð í okt., og væntanleg er að mér skilst 20–25% hækkun þar ofan á, - mér skilst, að það sé í deiglunni, það verði á næstunni, - þá er þetta fyrir allmargar fjölskyldur hér í Reykjavík orðið mjög þungbært. Ég get ekki heldur séð, að þeir hafi rétt fyrir sér sem staðhæfa, að hús úti á landsbyggðinni séu svo miklu lakari en á hitaveitusvæði. Ég held, að þetta sé ekki rétt athugað, ef ég miða við mitt kjördæmi. Ég sé hvergi á landinu jafnvel byggt og myndarlega, enda vestfirðingar myndarmenn miklir í hvívetna, og ég hugsa að þeir séu ekki eins kulvísir og reykvíkingar heldur, þannig að þeir mundu kveinka sér minna við að spara ofurlítið frá því sem nú er. Og ég er sannfærð um það, að olíuhitunarfólk mun spara og hitaveitumenn hér í Reykjavík mættu líka spara, við mættum spara alls staðar í öllum kjördæmum. Það kemur ekki kjördæmum við. Ýmislegt af þeim rökum, sem hér hafa verið færð fram af talsmönnum dreifbýlisins, sem ég vil ekki gera lítið úr að séu á heilindum byggð, mér finnst þau í sannleika sagt nokkuð hæpin. Hvað varðar síðustu liði 2. gr., sem nokkuð hefur verið rætt um, þá hef ég frá upphafi verið fylgjandi því að þarna væri, eins og það hefur verið orðað, klipið dálítið af söluskattsstiginu og það geri ég með framtíðina í huga. Ég veit að það hefði verið gott að fá söluskattsstigið allt í að greiða niður olíuna og það hefði ekkert veitt af því. En með tilliti til þess að við ítrekum það æðioft með réttu, að orkuframkvæmdir og hitaveituframkvæmdir eigi að vera forgangsframkvæmdir, þá tel ég þessa ráðstöfun fyllilega eðlilega og réttlætanlega og ég greiði þessum líðum atkv. mitt í trausti þess, að þeir hlutar, þau byggðarlög, sem tengjast við hitaveitu, aftengist olíunni með þeim afleiðingum að það renni að sama skapi meira til olíugreiðslna úti á landsbyggðinni, þar sem engar hitaveitur eru, en að það verði ekki tekið til annarra framkvæmda, nema þá eins og nú er gert til áframhaldandi rannsókna, undirbúningsframkvæmda og áframhaldandi framkvæmda í þessum málum, sem eru hitaveitu- og orkuframkvæmdir. Ég dreg enga dul á það, að þegar ég studdi þá ákvörðun að taka þessar 100–150 millj. af 960 millj., sem mér skilst að nemi söluskattsstigi, þá hef ég mitt kjördæmi, Vestfirði, í huga, sem margoft hefur verið bent á og með réttu að var mjög svo umdeilanlega afskipt í fjárveitingum til orkurannsókna. Ég tel, að okkur ætti að vera kleift með því að Orkusjóður verji þessum fjármunum til þess sem til er ætlast, að fá svo sem 10 millj. í viðbót til orkurannsókna á Vestfjörðum, sem eru ákaflega aðkallandi, og þá munu vera eftir eitthvað á 2. hundrað millj. fyrir aðra landshluta í sama tilgangi. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram, að við þurfum að jafna aðstöðu dreifbýlisins miðað við suðvestursvæðið, og ég vil taka eindregið undir það og ég vil neita því, sem stundum kemur fram af miklum misskilningi, að það sé ódýrara að lifa úti á landi. Sannleikurinn er sá, að það er á margan hátt miklu dýrara, þótt ekki væri annað en flutningsgjöldin, sem leggjast með álagi á alla landsbyggðina miðað við Reykjavík. Þarna væri verkefni sem ætti að komast í framkvæmd, að koma á jöfnun á flutningsgjaldi, Hér er ein leið sem við dreifbýlisþm. gætum unnið okkar kjördæmum og landsbyggðinni allri gagn með, að einhver skriður komist á þetta mál. En mér vitanlega liggur það enn í n. og er búið að vera lengi til meðferðar. Ég lýsi mig hlynnta hvers konar jöfnunaraðgerðum frekar en að í þessu tilliti væru tekin erlend lán til viðbótar ofan á alla þá skuldasöfnum hjá erlendum lánastofnunum sem við búum við núna. þannig að við liggur að íslenska ríkið sé orðið ómerkingur á alþjóðlegum lánamörkuðum. Þar megum við sannarlega gæta okkar og reyna að vera sjálfum okkur nóg, að svo miklu leyti sem mögulegt er, og fara varlega í auknar erlendar lántökur, þótt sífellt sé vitnað í að það sé eina sjálfsagða leiðin. Það var eitt, sem kom líka fram hjá mínum ágætu samþm., hv. 8. landsk, og hv. 5. þm. Vestf., að þeir tala um 5–6 sinnum meiri hitunarkostnað h,já mönnum, sem greiða 15–20 þús. í hitakostnað, heldur en hjá hitaveituneytendum á hitaveitusvæðum. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. Karvel Pálmason talaði um, í hinu orðinu raunar, að hítaveitukostnaðurinn væri aðeins þriðjungur af kostnaði olíuhitunar eftir ákveðna hækkun sem er að komast í framkvæmd nú, þannig að ég sé ekki að það samrýmist, þótt ég sé léleg reikningsmanneskja, að 1/3 nemi 5–6 sinnum mismun. Ég held, að þetta sé á misskilningi byggt og hann þurfi að athuga betur sínar tölur. En enda þótt það væri þrisvar sinnum ódýrara, þá er það of mikið samt, því er ég sammála. En það er ekki um að ræða um neinn 5–6 sinnum mismun, ekki eftir því sem ég fæ best séð. Ég legg áherslu á það, að þeim hluta söluskattsstigsins, sem verður tekinn úr olíugreiðslunum, þeim tel ég ekki betur varið til annars en að hyggja til framtíðarinnar og búa okkur sem best undir stórátök í raforkumálum. Hvað varðar till. Gunnlaugs Finnssonar, þá fyrri, því að hann hefur lagt hér fram tvær, þá sýnist mér hans fyrri brtt. það lík þeirri sem fyrir liggur frá hendi Ed. og hv. fjh.- og viðskn. hefur samþykkt, að ég tel hana naumast eiga rétt á sér. Ég treysti Orkusjóði til að verja þeim fjármunum, sem hann þannig fengi, á sem skynsamlegastan og réttlátastan hátt. Og það stendur í e-lið 2. gr. skýrum stöfum: „Til Orkusjóðs til að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum“. Það er ekki bundið við hitaveitu-, heldur og raforkuframkvæmdir Ég hefði gjarnan viljað, að orkurannsóknir kæmu þarna inn í líka, en ég tel ekki ástæðu til að gera brtt. við það. Mér finnst það liggja í augum uppi, að raforkuframkvæmdum tilheyra að sjálfsögðu undirbúningsrannsóknir. Ég skal ekki orðlengja þetta öllu frekar. Ég get alveg eins búist við því, eftir því sem tilefni hefur gefið mér til að halda, að ég verði talin hér vinna á móti hagsmunum míns kjördæmis. Hæstv. 8. landsk. lét sig hafa það að lýsa því yfir í málgagni sínu, Skutli á Ísafirði, að við afgreiðslu fjárl. hefðu þm. stjórnarliðsins á Alþ. unnið gegn hagsmunum vestfirðinga, og þetta var endurtekið í stóru og veglegu viðtali við hana oftar en einu sinni, þannig að ég er við öllu búin úr þeirri átt. Það er hans mál hvernig hann túlkar mína afstöðu. Ég tel það skyldu okkar þm. að reyna að líta á málin í sem víðustu samhengi, og þótt okkur liggi mest á hjarta að bregðast ekki trúnaði og trausti okkar umbjóðenda, þá hljótum við að greiða atkv. með till., sem fram koma, .sem íslendingar, en ekki sem vestfirðingar, norðlendingar, austfirðingar eða reykvíkingar.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Mér þóttu það æðimikil tíðindi, sem hæstv. orkumrh. greindi frá úr þessum ræðustól áðan, að ríkisstj. hefði á fundi sínum í morgun ákveðið að samþykkja 23% hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur. Gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur var hækkuð um 41% í haust, og þegar 23% bætast ofan á þann grunn, þá jafngildir það því að gjaldskrá Hitaveitunnar hafi hækkað um hvorki meira né minna en 73% í tíð núv. ríkisstj., um 73% á hálfu ári. Ég hlýt að taka undir bað með hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur, að hér er um ákaflega þungbæra hækkun að ræða, hækkun sem bitnar að sjálfsögðu þyngst á þeim sem erfiðasta hafa afkomuna, vegna þess að menn komast ekki undan því að hita upp hýbýli sín hér í Reykjavík frekar en annars staðar. Mér þætti æðifróðlegt að fá dálítið gleggri vitneskju um þessa afgreiðslu hæstv. ríkisstj. Ég las í Tímanum fyrir 1–2 dögum forustugrein þar sem borið var sérstakt lof á hæstv. viðskrh. fyrir það, að hann hefði staðið gegn órökstuddum og óeðlilegum kröfum Hitaveitu Reykjavíkur um hækkanir á gjaldskrá. Það var heill leiðari helgaður þessu málefni og frammistöðu hæstv. viðskrh. og reykvíkingar áttu að skilja að það væri þessi ágæti hæstv. viðskrh. sem stæði í veginum fyrir því að þarna bættist við ný og erfið hækkun. Mér þætti mjög æskilegt að fá skýringar hæstv. ráðh. á því, hvers vegna hann hefur breytt um skoðun í þessu máli. Það hefur að vísu gerst alloft á þeim mánuðum, sem núv. ríkisstj. hefur starfað, að þessi hæstv. ráðh. hafi ýmist sjálfur lýst yfir tilteknum skoðunum eða látið blað sitt gera það, en beygt sig svo fyrir samstarfsflokknum eftir tiltölulega stuttan tíma. Þetta gerðist í sambandi við síðustu gengislækkun, eins og menn muna, og þetta hefur gerst margsinnis oftar og þetta hefur greinilega gerst nú í sambandi við þessa ósk Hitaveitu Reykjavíkur, nema forustugreinin í Tímanum hafi verið skrifuð af hv. þm. Þórarni Þórarinssyni til þess að gera formanni flokksins alveg sérstakan óleik Hæstv. iðnrh. skýrði frá því, að það hefði ekki legíð fyrir ríkisstj. nein beiðni frá Hitaveitu Reykjavíkur um aðstoð við öflun lánsfjár. Þetta merkir þá augljóslega það, að Hitaveita Reykjavíkur hefur fengið mál sitt afgreitt á þann hátt að geta tekið meiri hlutann af þessum miklu nýbyggingarframkvæmdum af hreinum ágóða af rekstri sínum. Hér er um að ræða aðstöðu sem engin önnur fyrirtæki á Íslandi hafa svo að ég viti til. Það má eflaust færa rök að því, að þetta sé í sjálfu sér góð stjórn á fyrirtæki. En ef slík stjórn á að vera á slíkum fyrirtækjum hér á Íslandi, ef við erum menn til þess að stjórna fyrirtækjum okkar á þennan hátt, þá er rétt að önnur fyrirtæki sitji þar við sama borð. En það veit ég sannarlega ekki til að gert hafi verið. Hæstv. iðnrh. er nú farinn héðan, svo að ég skal ekki eyða löngum tíma í að gera aths. við það sem hann beindi sérstaklega til mín. Ég átaldi þær tafir sem orðið hefðu í nágrannabyggðum Reykjavíkur. Við skulum vona að þær verði ekki mjög langar. En ég vil minna á það, að hver dagur sem tafir standa kostar margar millj. kr. - hver dagur, þannig að þær vikur, sem þegar hafa farið til einskis í þessu sambandi, eru þegar orðnar dýrar Hæstv. iðnrh. sagði, að það væri nú mikill munur á framtaki sínu og fyrrv. ríkisstj. í sambandi við hitaveitu á Suðurnesjum. Það hefði gerst hvorki meira né minna en það, að samþ. hefði verið frv. hér á þingi fyrir jól. Þetta veit ég ákaflega vel. En ég er hræddur um, að suðurnesjamenn ylji sér ekki ákaflega mikið á einu saman frv. Og það, sem á stendur þar er að hæstv. ríkisstj. hefur ekki getað veitt sveitarfélögunum neina fyrirgreiðslu til þess að afla fjármagns til að ráðast í þessar framkvæmdir. Það var þetta, sem ég spurði um, og um þetta fékk ég ekkert svar nema út í hött, að frv. hefði verið samþ. Það er alls ekki um það að ræða. Það er um það að ræða að afla fjármagns. Þetta er í sjálfu sér ákaflega svipað og þegar sami hæstv. ráðh. stóð hér í vetur og var að telja að hann væri að bæta úr orkuvandræðum austfirðinga í vetur með því að samþykkja frv. um Bessastaðaárvirkjun, sem vonandi kemst í gagnið upp úr því að þessum áratug lýkur. Um ásakanir hæstv. ráðh. á míg skal ég ekki mikið segja. Það kemur vonandi í ljós á sínum tíma, að hæstv. iðnrh. geti staðið jafnsæmilega ánægður upp úr sínum stól og ég taldi mig gera. Það var þannig í sambandi við virkjunarmál, að það var aðeins ein virkjun sem vinstri stjórnin tók í arf, hin margfræga Laxárvirkjun, og um þann arf þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Ef hæstv. iðnrh. endist hins vegar pólitískur aldur til þess að sitja í ríkisstj. í svo sem tvö ár í viðbót, þá mun honum áskotnast Lagarfossvirkjun, Sigölduvirkjun, Mjólkárvirkjun og Kröfluvirkjun, og ég vona að hann skili þeim, sem við tekur af honum, ekki minni arfi en þetta, þetta eru virkjanir sem nema á 3. hundrað megawöttum. Ég vil vekja athygli á því, að ég bar upp við hæstv. ráðh. beinar fsp. sem hann svaraði ekki. Ég spurði hann um það, hvort ætti aftur að svíkja fyrirheitið um að leggja tengilínu milli Suðurlands og Norðurlands. Hann svaraði því engu orði. Hann svaraði ekki heldur neinu um það, hvað gert yrði til þess að leggja tengilínur frá Kröfluvirkjun til Norðurlandssvæðisins og til Austfjarðasvæðisins. En þar sem þessi hæstv. ráðh. er nú farinn héðan af fundi, þá skal ég ekki fara fleiri orðum um þennan hluta úr ræðu hans. En ég vil ítreka þá ósk mína við hæstv. viðskrh., að hann geri grein fyrir því hvers vegna hann hefur skipt um afstöðu í þessu máli miðað við það sem Tíminn skýrði frá fyrir nokkrum dögum hvers vegna hann hefur nú fallist á stórfellda hækkun á hitaveitugjöldum í Reykjavík, gagnstætt því sem lýst hefur verið til skamms tíma að afstaða hans væri.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna tilefnis sem gafst hér áðan við ræðu hv. 9. landsk. þm., þar sem ýmislegt, sem ég sagði í ræðu minni áðan, var mjög dregið í efa. Ég hélt því m.a. fram í ræðu minni fyrr í dag, að varðandi þá, sem byggju annars vegar utan hitaveitusvæðis, eins og t.d. íbúa á Vestfjörðum, Austurlandi og Norðurl. v., og hins vegar þá, sem byggju á hitaveitusvæði hér .á suðvesturhorninu, væri ekki aðeins um verðmismun að ræða á kyndikostnaði, heldur einnig aðstöðumun varðandi húsnæði, þeir, sem byggju á olíusvæðunum, hefðu við að búa lakari húsakost en þeir, sem byggju hér á suðvesturhorninu, m.a. bæði eldri hús og verr einangruð. Hv. 9. landsk. þm. mótmælti þessu og sagði í ræðu sinni að vestfirðingar byggðu vel og væru ekki verri hús þar en hér. Ég vil benda hv. þm. á það, að ég er hér aðeins að vitna í skýrslur sem stjórn Fjórðungssambands vestfirðinga hefur látið gera, hefur látið fjölrita og hefur látið dreifa og hafa m.a. birst í öllum dagblöðum á Íslandi. Ég á báðar þessar skýrslur, og er sjálfsagt að ljá hv. 9. landsk. þm. þær báðar, það er ekki langt að fara að sækja þær. En ég ætla aðeins að fara örfáum orðum um þessar skýrslur tvær. Í fyrsta lagi var á vegum Fjórðungssambands vestfirðinga gerð aldurskönnun á húsum í Vestfirðingafjórðungi. Þar kom m.a. í ljós, að hús í Vestfirðingafjórðungi voru bæði töluvert miklu eldri og töluvert verr einangruð og verr búin heldur en hús í flestöllum öðrum kjördæmum landsins. Þessi athugun var gerð fyrir ekki ýkjalöngu og var slegið töluvert upp í blöðum. Þetta var enn fremur fjölritað og dreift og ég trúi vart öðru en allir þm. Vestf. hafi þessar upplýsingar undir höndum. Í annan stað sagði ég, að það var einnig vefengt að því er mér virtist, að það væri um það bil 18% dýrara að kynda hús með olíu á Vestfjörðum en hér á suðvesturhorninu. Mér heyrðist þetta einnig vera vefengt. Þetta eru einnig niðurstöður af rannsókn sem stjórn Fjórðungssambands vestfirðinga hefur gert. Ég sagði, hafi sá þáttur í ræðu minni verið vefengdur, að ástæðurnar væru tvær: í fyrsta lagi kaldara veðurfar og í öðru lagi verri húsakostur. Það var vefengt, að um verri húsakost væri að ræða. Ég vil aðeins taka það fram, að þetta er niðurstaða í skýrslu stjórnar Fjórðungssambands vestfirðinga, þar sem hún tiltekur tvær ástæður fyrir því, að það er 18% dýrara að kynda húsnæði þar en hér. Niðurstaða stjórnar Fjórðungssambandsins, sem er einnig til fjölrituð í skýrslu og hefur einnig verið birt í öllum dagblöðum í Reykjavík og ég hef einnig undir höndum og er sjálfsagt að ljá hv. 9. landsk. og öðrum þeim þm., sem kannske þyrftu á þeim upplýsingum að halda, niðurstaðan er sú, hjá stjórn Fjórðungssambandsins, að ástæðurnar fyrir þessu séu í fyrsta lagi sú, að þar sé kaldara veðurfar, og í öðru lagi að það sé lélegri húsakostur á Vestfjörðum heldur en á öðrum stöðum landsins. Þetta hefur einmitt valdið því, að vestfirðingar hafa nú eins og íbúar í öðrum landshlutum lagt mjög mikla áherslu á endurbætur á húsakosti sínum, einmitt vegna þess að það hefur komið fram í rannsóknum, sem gerðar hafa verið á vegum stjórnar Fjórðungssambands vestfirðinga, að húsakostur á Vestfjörðum er því miður lakari, eldri og verr einangraður en á öðrum stöðum á landinu. Þá var einnig sagt af sama hv. þm., 9. landsk. þm., að ég hafi ranglega farið með kostnaðartölur um mismuninn á hitunarkostnaði hjá þeim, sem við olíukyndingu búa, og hjá hinum sem hitaveitu njóta. Ég vil enn fremur leiðrétta það, að hér sé nokkuð rangt með farið, og ætla að lesa þær tölur sem ég studdist við þegar ég nefndi þetta og ég hélt að öllum þm. væru kunnar, vegna þess að þær hafa birst prentaðar í þskj. Tölurnar eru þessar og byggðar á athugun frá Þjóðhagsstofnun: „Eftir því sem næst verður komist munu notendur olíu til hitunar húsnæðis síns vera 95 þús. manns, og miðað við núgildandi verðlag yrði kostnaður á mann, reiknaður á 95 rúmmetra rými á hvern mann, samtals 23028 kr. Tilsvarandi kostnaður reiknaður á sama hátt fyrir þá, er njóta jarðvarma með verðlagi 32 kr. pr. tonn af heitu vatni, yrði 6 536 kr.“ Annars vegar eru 23 028 kr., hins vegar 6 536 kr. Ég held að hv. þm. eigi næsta auðvelt með að komast að raun um það, að önnur talan er tæplega fjórum sinnum hærri en hin, það þarf ekki mikla reikningskúnst til að komast að raun um það. Ég tók það einnig fram í máli mínu fyrr í dag, að ég efaðist mjög um að þessar upplýsingar Þjóðhagsstofnunarinnar væru réttar, einfaldlega vegna þess að ég hef aflað mér upplýsinga um það að kyndikostnaður væri talsvert miklu hærri hjá þeim, sem olíu nota, heldur en þarna væri ráð fyrir gert. Hv. 9. landsk. þm. dregur þær kostnaðartölur ekki í efa, að það geti kostað milli 15 og 20 þús. kr. á mánuði að híta meðalíbúð úti á landi. Dragi hana þær kostnaðartölur ekki í efa, þá er hann farinn að nálgast ansi mikið mínar hlutfallstölur, sem ég nefndi hér áðan, að það væri 5–6 sinnum dýrara að kynda hús með olíu úti á landsbyggðinni heldur en kynda hús með heitu vatni á suðvesturhorninu. Þetta liggur því alveg ljóst fyrir, ýmist prentað í gögnum Fjórðungssambands vestfirðinga eða prentað í þeim gögnum, sem hafa verið lögð fram í sölum hv. Alþingis. Ég ætla ekki að ræða um það, sem hv. 9. landsk. þm. sagði um það, að ég hafi sagt að þm. stjórnarliðsins hefðu við afgreiðslu fjárl. unnið gegn hagsmunamálum vestfirðinga. Það hef ég aldrei sagt. Ég sagði í blaði mínus að hagsmunamál vestfirðinga hefðu fengið betri viðtökur í sölum Alþ. en á fundum Vestfjarðaþm. Þetta er rétt, það er staðreynd, einfaldlega vegna þess að hv. Alþ. samþykkti till. frá okkur hv. þm. Karvel Pálmasyni við afgreiðslu fjárl., sem ekki var hægt að fá alla þm. Vestf. til að fallast á. Ég held því, að ég hafi fullt leyfi til þess að segja að þessi hagsmunamál Vestfjarðakjördæmis hafi hlotið betri viðtökur í sölum Alþ. heldur en í fundarherbergi Vestfjarðaþm. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það, að vissulega má segja, þegar láglaunafólk stendur frammi fyrir því að þurfa áð verja um helmingi af dagvinnutekjum sínum til þess að greiða kyndikostnað fyrir íbúðir sínar, þá má náttúrlega segja við þá: Blessaðir verið þið, sparið þið það, slökkvið þið bara á katlinum hjá ykkur, hættið þið bara að kynda. - Það er alltaf hægt að svara á þessa lund. En tilgangurinn með flutningi þessa frv. og með þeim umr., sem hér hafa farið fram í dag, er einmitt að þannig þurfi þetta fólk ekki að fara að. Það er tilgangur okkar, að fólk þurfi ekki að svara stórhækkuðum kostnaði vegna olíuverðhækkunar með því að draga úr eðlilegri húshitun hjá sér. Mér finnst það nú ansi billegt, þegar við vitum, að það liggur fyrir fyrir framan okkur á borðum að það er fjór- til fimmfaldur mismunur á högum manna að þessu leyti til í landinn, að þá sé hægt að svara fólki þannig, sem við lökust kjörin býr: Ja, blessuð, sparið þið bara.



Herra forseti. Hv. þm. Magnús Kjartansson hafði áhyggjur af skoðanaskiptum sem ættu sér stað hjá mér. Ég get huggað hann með því, að það eiga sér ekki stað nein sérstök skoðanaskipti hjá mér fram yfir það sem eðlilegt er alltaf hjá hverjum manni, að menn verða náttúrlega alltaf að taka sínar skoðanir til endurskoðunar og laga sig eftir þeim rökum og gögnum sem fram koma í hverju máli. Það veit ég, að hann skilur, að það er ekki hægt að halda alltaf við sömu stefnu, hvernig sem aðstæðurnar breytast í kringum mann. Það verður auðvitað að laga stefnuna eftir þeim þörfum sem fyrir hendi eru. En í verðlagningarmálum get ég huggað hann með því, að stefna mín í þeim er alveg óbreytt og alveg sú sama í núv. ríkisstj. og í fyrrv. ríkisstj. Ég stóð í fyrrv. ríkisstj, alltaf öndverður, eftir því sem mögulegt var, gegn hvers konar verðhækkunum. Það hef ég líka gert og mun gera í núv. ríkisstj. Það var hækkað afnotagjald fyrir Hitaveitu Reykjavíkur í tíð fyrrv. ríkisstj. Ég er ekki alveg viss um að skoðanir okkar, hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, hafi þá verið alveg á sömu lund. Það gæti verið, að ég hafi verið svolítið íhaldssamari þá heldur en hann var.

Já, þá var kaupgjaldið ekki bundið.

En viðvíkjandi þessari ákvörðun um hækkun hitaveitugjalds nú, þá er auðvitað svo um það, að það eru mörg matsatriði sem koma þar til greina. Það er auðvitað grundvallaratriði, að Reykjavíkurborg hefur tekið að sér að annast framkvæmdir sem allir eru sammála um að þurfi að komast í framkvæmd, þ.e.a.s. hitaveituframkvæmdir í nágrannabæjunum. Hins vegar er það alltaf spursmál, að hve miklu leyti slíkar framkvæmdir eigi að byggjast upp af eigin fjármagni eða af lánsfjármagni, ef það er fáanlegt. Ég hygg,að með þeirri hækkunarkröfu sem Hitaveitan gerði, um 30% hækkun, þá hafi verið gert ráð fyrir því, að framkvæmdir Hitaveitunnar í ár væru byggðar upp sem svarar um 30% af eigin fjármagni, en að hinu leytinu fyrir lánsfé, þannig að það er auðvitað ekki um það að ræða að Hitaveitan byggi að öllu leyti upp fremur en áður fyrir eigið fjármagn, þó að það geti verið góð stefna þegar hún á víð. Ég taldi þetta óþarflega mikið eigið fjármagn og taldi, að til þessara framkvæmda, sem eru gjaldeyrissparandi, ætti að vera unnt að breyta óhagstæðum bráðabirgðalánum Hitaveitunnar í nokkur lengri lán og þess vegna þyrfti hún ekki á allri þessari hækkun að halda, 30%, eins og farið var fram á. Það hefur verið hafður sami háttur á í tíð núv. stjórnar og þeirrar fyrrv. að því leyti til. að það hafa sérstakir trúnaðarmenn verði látnir fara yfir beiðnir sem berast um gjaldskrárhækkanir sem heyra undir mismunandi rn. Það er óhætt að segja, að till. þessara trúnaðarmanna var um nokkru hærri hækkun en þá sem samþykkt var í morgun í ríkisstj. Sú hækkun, sem samþ. var í ríkisstj. í morgun, var líka aðeins nokkru lægri en fulltrúi Alþb. í borgarstjórn Reykjavíkur hafði samþ. að fara fram á, þannig að enn er dálítið ósamræmi hjá Alþ.- mönnum, þegar um er að ræða fulltrúa á Alþ. og svo fulltrúa aftur í einstökum stofnunum, þar sem þeir hafa verið settir eða kosnir til þess að gæta tiltekinna hagsmuna. Ég skal ekki fara út í það. En ég vil ráðleggja hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni að tala ekki sérstaklega mikið um skoðanaskipti, því að það gæti verið að það væri hægt að rifja upp, að hann hefði skipt býsna oft um skoðun frá því að hann yfirgaf stól sinn í rn. og þangað til nú. Það eru æðimörg tilfellin sem væri hægt að benda á. En ég skal ekki fara út í það nú, en tel að ég hafi með þessum orðum skýrt það fyrir honum, að ég hafi haldið fast við stefnu mína um að reyna að standa, eftir því sem hægt er og án þess að tefja þær framkvæmdir sem enginn vill tefja, gegn hækkunum eftir því sem nokkur kostur er á. Ég skal svo ekki blanda mér inn í þær umr., sem hér hafa farið fram, því að í raun og veru eru menn að meginefni til sammála. Menn eru sammála um að það sé geysimikill munur hjá þeim, sem verða að búa við olíukyndingu, og hinum, sem njóta hitaveitu. Og það er augljóst, að sá munur er svo geysilega mikill að hann verður ekki brúaður á nokkurn hátt með því að hækka styrkinn úr 8 200 kr. í 10 þús. kr. Það má segja, að bilið minnki aðeins, en það er ekki nema hænufet, ef svo mætti segja. Hitt er svo allt annað mál, hvort menn vilja brúa þetta bil að fullu. En þá eiga menn að byrja á réttum enda og þá er fyrst að afla fjár til þess að jafna þennan mun, og að því leyti til er rökrétt hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni að benda á þá hækkun, sem hann gerir, verðjöfnunargjald á hitaveitur, sem dugar þó ekki til að jafna þennan mun. En ég tel, að það sé ekki hægt, eins og málum er komið, að fara að blanda því inn í þetta mál á þessu stigi. Þetta mál þarf að afgreiða nú. Hitt er svo allt annað mál, hvort menn vilja stíga stærra skref til þess að jafna þennan mikla mun, og þá er sjálfsagt, eins og hann gerir, að fara fyrst inn á það að gera ráðstafanir til að afla fjár til að jafna þennan mun. Ég fyrir mitt leyti vil alls ekki útiloka þann möguleika, að þar geti einhvers konar orkuskattur komið til greina. En það er mál, sem þarf að mínum dómi að vera alveg sérstakt og athuga þarf alveg út af fyrir sig. En það er ekki rétt að blanda því saman við þetta mál. Auðvitað má segja að sú fjárhæð, sem fari í Orkusjóð samkv. þessu frv., geri ekki mikið í þá átt að fullnægja þeirri fjárþörf sem er fyrir hendi til þess að hægt sé að hrinda í framkvæmd nauðsynlegum orkuframkvæmdum. En hún a.m.k. minnkar bilið að nokkru leyti og getur áreiðanlega orðið til góðs og komið að góðu gagni. Það á t.d. ekki síst við um rannsóknir. Það er skiljanlegt að þeir menn, sem búa við olíukyndingu eða jafnvel við rafmagnshitun, hafi mikinn hug á því að fá hitaveitu, ná í jarðvarma til þess að hita hús sín með þeim hætti. En þannig stendur á víða, að það skortir alveg rannsóknir til þess að skera úr því, hvort sá möguleiki sé fyrir hendi eða ekki. Þær rannsóknir eru æðikostnaðarsamar og í þær verður því miður oft að leggja í upphafi þannig, að það er alls ekkert um það vitað, hvort þær muni bera árangur eða ekki. Niðurstaðan getur orðið sú, því miður, að það sé ekki hægt að koma þar við hitaveitu, og ég álít að það sé ekki síst í slíkum tilfellum að þörf sé að hlaupa undir bagga með sveitarfélögum sem hafa áhuga á því að gera slíkar kostnaðarsamar rannsóknir, sem vafasamt er að geti borið þann árangur sem til er ætlast. En þetta framlag, sem þarna er um að ræða, miðar að sínu takmarkaða leyti að því að æ fleiri geti fengið hitaveitu. Og það held ég að öllum hljóti að vera ljóst, að þeim mun fleiri sem fá þá aðstöðu að geta notið hitaveitu, þeim mun auðveldara verður það verkefni að jafna metin á eftir, eftir því sem þeir verða þó færri sem búa við hinn dýra kost að þurfa að kynda hús sín með olíu. Þeim mun auðveldara verður t.d. að koma við verðjöfnun, ef menn skyldu vilja hverfa að því ráði. Ég held að þó að í litlu sé, þá sé með þessum hætti verið að vinna fyrir framtíðina og framtíðarlausn þessara mála, og menn ættu ekki að gera of lítið úr því, þó að þarna sé ekki um stórar fjárfúlgur að tefla. Mönnum hefur hætt hér við, finnst mér, að tala mikið um Vestfirði og Stór-Reykjavíkursvæðið, en ég vil minna á að sem betur fer eru ýmsir staðir úti á landi sem með fyrirhyggju og aðstöðu, sem hefur verið fyrir hendi, hafa komið sér upp hitaveitu og njóta hitaveitu og búa við ekki lakari kjör að því leyti til en reykvíkingar. Þessum stöðum þarf að fjölga. Og það eru vissulega margir staðirnir nú einmitt þessa dagana, sem hafa áhuga og hann ríkan í þessu efni, og það stórir staðir, sem mundu skipta mjög miklu máli, eins og t.d. Akureyri, og svo margir fleiri, t.d. Siglufjörður, þar sem svo stendur á að hitaveita er þar nú fullhönnuð og segja má að hægt sé að hefja útboð framkvæmda, ef fjárútvegun verður fyrir hendi. Það var á sínum tíma af miklum dugnaði komið upp hitaveitu í litlu kauptúni á Norðurlandi, Hvammstanga. Það er hitaveita á Sauðárkróki, það er hitaveita á Ólafsfirði, og þannig mætti lengi telja. Það eru nokkrir staðir, sem hafa haft þessa aðstöðu, sem hafa notað sér hana og njóta góðs af, og menn þar í nágrenni sjá líka hver munur er þar á orðinn. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að það sé áhugi í þeim kauptúnum og fjölbýlissvæðum öðrum, sem þar er um að ræða, að koma þessu á hjá sér, og það er undirbúið, t.d. eins og á Blönduósi. Um hitt, hvort menn vilja heldur hita mennina, sem illa eru staddir, fá þetta hærri fjárhæð, 1800 kr. hærri, þá er ákaflega einfalt að leggja þeim mun minna í þessar framkvæmdir. Það er ákaflega einfalt atriði, finnst mér, að gera þetta upp við sig og menn ættu að geta gengið til atkv. um það einfalda atriði án þess að viðhafa ákaflega langar orðræður. Ég held, að allur metingur á milli staða og landshluta sé í þessu efni heldur til leiðinda.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að stytta mál mitt, enda sýnist mér að þessum umr. mætti fara að ljúka. Það er alveg ljóst orðið um hvað er deilt. Það er deilt um það atriði, hvort leggja eigi fé í Orkusjóð vegna þessarar tekjuöflunar, sem menn eru hér sammála um. Af þeim ágreiningi kemur svo fram mismunur á því, hver olíustyrkurinn eigi raunverulega að verða. Það hefur komið fram í þessum umr., að stjórnarandstæðingar vilja ekkert leggja í Orkusjóð af því fé sem hér verður til umráða. Þeir segja, að aðeins þurfi að taka erlent lán til hitaveituframkvæmda og þá sé allur vandi leystur. Ég veit ekki, hvort þeir gera sér ljóst t.d. hvert hlutfallið er hjá Hitaveitu Reykjavíkur á þessu ári, en hv. þm. Magnús Kjartansson sagði áðan, að meiri hluti framkvæmda Hitaveitu Reykjavíkur væri tekinn af ágóða af hreinum rekstri Hitaveitunnar. Til að upplýsa þetta skal ég nefna nokkrar tölur. Á þessu ári er fjárfesting Hitaveitunnar áætluð 1072 millj. afborganir lána 258 millj. og aukning veltufjár um 50 millj. kr. Þetta gerir 1380 millj. samtals og þetta hyggst Hitaveitan fjármagna með lánsfé að upphæð 830 millj., en eigin fé 530 millj. Allar hitaveituframkvæmdir annarra sveitarfélaga eru að langmestu leyti fjármagnaðar með erlendu lánsfé, að því leyti sem lán eru tekin til þeirra framkvæmda. Öll lán t.d., sem Lánasjóður sveitarfélaga veitir til hitaveituframkvæmda, eru að miklum meiri hluta gengistryggð. Það hefur komið hér fram í þessum umr. líka, að menn hafa talið að í útreikningum Þjóðhagsstofnunar sé reiknað með of lágri tölu varðandi olíukostnaðinn. Þessum tölum ber þó saman við sölu olíufélaganna á olíu til húsakyndingar og renna þær þannig stoðum undir að þessar tölur séu réttar. Þegar menn eru að tala um hærri tölur, sem hér hafa mjög verið nefndar, eins og 15–20 þús. kr. á íbúð á mánuði, þá býst ég við að mönnum skjótist yfir það, við hvaða stærð er miðað í tölum Þjóðhagsstofnunarinnar, en þar er áætlað rúmmál á mann 95 rúmmetrar, en auðvitað er hægt að finna mörg dæmi þess að menn búa í miklu rýmra húsnæði. Eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði, þá er hér ekki deilt um tekjuöflunina, heldur er deilt um það hvernig tekjunum verði varið. Hann sagði, að ekkert dæmi væri að finna á Íslandi um aðra eins mismunun og hér á sér stað. Það er vissulega rétt, að mismunurinn er hér mikill. En hvenær kom þessi mismunur fram? Það er ekki svo langt síðan, hann kom ekki fram að neinu ráði fyrr en hinar miklu hækkanir á olíu áttu sér stað. Og hverjir höfðu framtak til þess að virkja jarðvarmann meðan kynding með olíu var ekkert dýrari og jafnvel ódýrari? Það er rétt að menn hafi þetta í huga. Hv. þm. sagði, að það væri ekkert réttlæti í því að fólk, sem þyrfti að borga miklu hærri flutningsgjöld og fleira og fleira, þyrfti að inna af hendi fimm- eða sexfalda þessa upphæð sem þarf til húskyndinga, miðað við þá sem búa á höfuðborgarsvæðinu. En mér sýnist heldur ekkert réttlæti í því að hneykslast á þessum mismun hér í ræðustól. Hvernig væri ástandið ef framtakið hefði ekki verið fyrir hendi í Reykjavík, í Ólafsfirði, Sauðárkróki, Húsavík, Selfossi, Seltjarnarnesi og e.t.v.. víðar? Það er ekki lausn á þessum vanda, eins og hér er látið í veðri vaka, að það sé aðeins ráðið að taka erlent lán, en ekki að vera að klípa af þessum peningum, eins og það er orðað. Ef sífellt er haldið áfram að taka erlend lán, þá getur það ekki endað nema á einn veg. Það endar með því að hitaveiturnar fara með allt sitt rekstrarfé í afborganir lána og vexti og verða reknar með tapi. Það er ekki hægt að byggja á slíku. Mig langar til að spyrja líka þá, sem hér hafa talað af hálfu stjórnarandstöðunnar og látið í það skína að þeir, sem búa við hitaveitu, hafi miklu betri lífskjör að þessu leyti heldur en aðrir: Halda menn virkilega að sveitarfélög þau, sem núna standa í hitaveituframkvæmdum, leggi ekkert á þegna sína vegna þess? Ég skal nefna sem dæmi, að sveitarfélögin á Suðurnesjum, en þau standa nú í undirbúningi að stórfelldum hitaveituframkvæmdum, leggja á sína þegna 30 millj. kr. á þessu ári. Þarna búa um 11 800 manns og þetta þýðir um 25 þús. kr. á hvert mannsbarn. Þetta skulu menn líka hafa í huga þegar verið er að bera þessi atriði saman. Hæstv. iðnrh. svaraði ýmsu af því sem hv. þm. Magnús Kjartansson spurði um, en ég get ekki látið hjá líða að lýsa undrun minni yfir því orðbragði sem þm. viðhafði hér. Hann sagði - ég held að ég hafi það nokkurn veginn orðrétt eftir - að á tímum vinstri stjórnarinnar og að því er mér skilst núna líka hafi Hitaveita Reykjavíkur notað áhuga íbúanna á höfuðborgarsvæðinu á að fá hitaveitu sem fjárkúgunaraðferð. Ég hefði gaman af að sjá hv. þm. standa við þessi stóryrði. Málið liggur alveg ljóst fyrir og lá ljóst fyrir á sínum tíma. Hitaveita Reykjavíkur hafði gert samning við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um að hún annaðist hitaveituframkvæmdir í viðkomandi sveitarfélögum. En það voru ákveðnar forsendur í þessum samningi sem gengið var út frá, m.a. þær, að Hitaveitan hefði ákveðinn arð. En sá arður fékkst ekki nema með hækkun gjaldskrár og á þeirri hækkunarbeiðni Hitaveitunnar stóð í nokkurn tíma. Ég skal ekki leggja dóm á það hér, hvort það hafi í rauninni verið réttlætanlegt að ríkisstj. stóð gegn þessu á sínum tíma, en eitt er víst, að það tafði fyrir framkvæmdum. Hv. þm. sagði einnig, að Hitaveita Reykjavíkur hefði engin rök fyrir kröfum sínum. Ég hef sagt hér áður, að rökin eru auðvitað þau að Hitaveitan þarf tekjur til þess að standa undir rekstri sínum og framkvæmdum og ef sífellt á að taka lán, þá endar þetta með því, eins og ég sagði áðan, að allar rekstrartekjur fara í afborganir og vexti og Hitaveitan verður rekin með halla. Aðeins nokkur orð svo vegna þess, að hér var minnst á Hitaveitu Suðurnesja af hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni, þar sem hann sagði að að undirbúningur við Hitaveitu Suðurnesja hefði tafist vegna þess að ríkisstj. hefði ekki aflað fjár til þeirra framkvæmda. Þetta er rangt. Málið er á undirbúningsstigi hjá nýskipaðri stjórn Hitaveitu Suðurnesja. Þótt núv. ríkisstj. sé hin athafnasamasta, má ekki ofmeta hana þannig, að hún geri það á hálfu ári sem hæstv. fyrrv. iðnrh. tókst ekki á þremur. En við treystum hins vegar því, að framkvæmdir við Hítaveitu Suðurnesja komist af stað sem allra fyrst, og stjórn hitaveitunnar hefur uppi þær ráðagerðir að tengja í hálfan Grindavíkurbæ á þessu ári. Ef það tekst, þá er vissulega vel af stað farið.



Herra forseti. Ég hef ekki átt þess kost að hlusta nema lítillega á þær umr., sem hér hafa farið fram, og hafði ekki heldur ætlað mér að taka þátt í þeim. En einu sinni þegar ég gekk hér um heyrði ég að hv. 3. þm. Reykv. nefndi nafn mitt og var að velta því fyrir sér, vegna hvers ég hefði skrifað ákveðna grein í Tímann sem hefði fjallað um þessi mál. Ég get nú orðið við þeirri ósk hv. þm. að skýra honum frá því, vegna hvers ég skrifaði þessa grein, en til þess lágu tvær ástæður. Fyrri ástæðan var sú, að ég vildi styrkja aðstöðu hæstv. viðskrh. í málinu, vegna þess að ég vissi að hann taldi sér ekki fært að fallast á þá beiðni sem hafði komið fram um hækkun frá Hitaveitunni, sem var 30% og hefur nú verið ákveðin 23%. Hin ástæðan til þess að ég skrifaði þessa grein var sú, að ég taldi mig hafa mjög sterkan bandamann í þessu máli, bandamann sem mikið munaði um og bandamann sem hefði stærsta andstöðuflokkinn í borgarstjórn Reykjavíkur á bak við sig, og það munaði þess vegna ekki lítið um þegar slíkur maður og slíkur flokkur væri á sama máli. Það, sem ég hafði fyrir mér í þessu, var forustugrein sem birtist í Þjóðviljanum s.l. sunnudag og var að vísu undirrituð með litlum staf, m., en í þessari grein segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ljóst er að fyrirtæki Reykjavíkurborgar eru nú að koma á neyðarástandi til þess að knýja stjórnvöld og þá sérstaklega Ólaf Jóhannesson viðskrh. til þess að heimila hrikalegar nýjar verðhækkanir á rafmagni og heitu vatni. Báðar þessar lífsnauðsynjar hafa þó hækkað meira í tíð núv. ríkisstj. en nokkru sinni fyrr. Verði orðið við kröfum Hitaveitu Reykjavíkur mun láta nærri að gjald fyrir heitt vatn hafi tvöfaldast í tíð núv. ríkisstj. Kröfur Hitaveitunnar eru miðaðar við það að fyrirtækið hirði stórfelldan gróða af viðskiptavinum sínum og geti fjármagnað hinar nýju stórframkvæmdir að meiri hluta með gróðanum einum. Slík fjármögnun“ - nú skulu menn taka eftir - „slík fjármögnun er einsdæmi í íslensku þjóðfélagi og krafan um hana siðlaus árás á afkomu almennings í höfuðborginni. Lengi vel reyndu ráðamenn Hitaveitunnar að halda því fram að þessi gróðasöfnun væri skilyrði í sambandi við lán frá Alþjóðabankanum, en í tíð vinstri stjórnarinnar var farið ofan í þau mál og sannað að þessar staðhæfingar voru vísvitandi ósannindi.“ Var nú hægt annað en að treysta á fullan stuðning Alþb. í þessu máli, eftir að einn af aðalforingjum þess hafði kveðið upp þann dóm að krafan um þessa hækkun væri siðlaus árás á afkomu almennings í höfuðborginni? En hver varð svo reyndin? Tveimur dögum eftir að þessi grein birtist í Þjóðviljanum var haldinn fundur í borgarráði Reykjavíkur, og þar hefði mátt búast við harðri andstöðu fulltrúa Alþb. eftir þessi skrif í Þjóðviljanum. Þá hefði mátt treysta á að maður hefði öflugan bandamann þar sem var borgarfulltrúi Alþb. í borgarráði. Það var hægt að búast við því að borgarfulltrúi Alþb. mundi á þessum vettvangi fylgja fast fram því, sem Magnús Kjartansson var búinn að segja í Þjóðviljanum að væri siðlaus árás á afkomu almennings í höfuðborginni, að hækka hitaveitugjaldið. En niðurstaðan var nú samt sú, því að Sigurjón Pétursson, borgarfulltrúi Alþb. og fulltrúi hans í borgarráði Reykjavíkur, greiddi atkv. með því að hitaveitugjald yrði hækkað um 24%. Raunverulega var það þessi afstaða Alþb. sem réð úrslítum í málinu. Það var þessi afstaða þess sem réð endanlegum úrslitum í málinu að mínum dómi. Það var ekki hægt annað, þegar ekki aðeins stjórnarflokkurinn í borgarstjórn Reykjavíkur var búinn að bera fram þessa kröfu, að þetta yrði lagt á reykvíska borgara, heldur líka aðalstjórnarandstöðuflokkurinn, en að láta undan og verða við henni að einhverju leyti. Ég tel að það sé þessi afstaða Sigurjóns Péturssonar sem hefur haft megináhrif á hvernig fór, því að hér var borin fram krafa ekki aðeins af hálfu stjórnarflokksins í borgarstjórninni, heldur líka af hálfu stærsta stjórnarandstöðuflokksins í höfuðborginni, og ég tel að þessi afstaða hans og Alþb. þar með eigi meginþátt í því að nú hafi hitaveitugjöld reykvíkinga verið hækkuð um 23%. Ég verð að játa að mér er það hálfgert harmsefni, að sá bandamaður, sem ég treysti svona mikið á og hef oft treyst á og hefur líka oft staðið við það sem hann hefur sagt, skyldi ekki reynast betur að þessu sinni en raun varð á. Og ég harma þá líka, að það hefur komið oftar fyrir að hann hefur ekki getað staðið við þá stefnu sem hann hefur haldið fram í blaði sínu eða hér á Alþ. Þess er skemmst að minnast hvernig farið hefur í málmblendiverksmiðjumálinu. Þar hefur hv. þm. ekki frekar getað staðið við þá stefnu, sem hann markaði, heldur en við þá stefnu sem hann hélt fram í sambandi við hitaveitumálin í forustugrein Þjóðviljans s.l. sunnudag. Ég verð að játa það, að þegar ég skrifaði þessa grein, þá hef ég treyst helst til mikið á þann bandamann sem ég hélt að mundi standa ósleitilega að sömu stefnu og ég hafði og hafa flokk sinn á bak við sig. Því miður hef ég orðið fyrir vonbrigðum í þeim efnum. Og það er tvímælalaust - og það vil ég endurtaka - að ef borgarfulltrúi Alþb. hefði ekki tekið þessa afstöðu í borgarráði Reykjavíkur, þá hefði verið auðveldara að halda áfram baráttunni gegn því að hitaveitugjald yrði hækkað. Það er þessi raunverulega afstaða Alþb. - því að ég tel að í þessu sambandi komi raunveruleg afstaða Alþb. betur fram í borgarráðinu heldur en í Þjóðviljanum - það er hún sem hefur átt mestan þátt í því að þannig hefur nú farið, að hitaveitugjöldin á reykvíkingum hafa verið hækkuð um 23%, þó einu prósenti minna en borgarfulltrúi Alþb. lagði til í borgarráðinu. Ég held að ég sé með þessu búinn að gefa fullar skýringar á því af hverju ég skrifaði umrædda grein. Ég vil aðeins segja það að lokum, að ég vænti þess að þegar ég treysti næst á hv. 3. þm. Reykv. sem bandamann, þá reynist hann mér öflugri bandamaður en hann hefur reynst í þessu máli. Sigurlaug Bjarnadóttir: Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr., þær eru orðnar nógu langar. Því var stungið að mér þegar ég kom hér úr ræðustól áðan að vestfirðingar væru djarftækir til ræðutíma á Alþ. Ég get ekki tekið þetta til mín, það eru aðrir, sem frekar mega gera það. En ég vil aðeins í örstuttu máli benda hv. 8. landsk. á að það, sem á milli ber í okkar tölum, er það, að ég gerði ráð fyrir þessari 20–24% hækkun þegar ég mótmælti að fimm- til sexfaldur mismunur, sem hann talaði um, væri réttur. Í samtali mínu við hitaveitustjóra í morgun gaf hann mér í skyn að þessi hækkun kæmi alveg á næstunni, svo að ég taldi mig ekki tala út í bláinn. Og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson lýsti því yfir nú rétt áðan, að mér skildist, að hún væri komin til framkvæmda, þessi hækkun á hitaveitutaxta, og væri 23%. Ég tel mig því hafa farið rétt með tölur út frá þessari forsendu, að hitaveitugjaldið var að hækka. Síðan langar mig aðeins að benda hv. 8. landsk. þm. á rangfærslu hans í sambandi við afgreiðslu fjárl. þótt ég ætli ekki að fara að pexa um það nú. Hann sagði einfaldlega að það, sem hann hefði meint í umræddri blaðagrein, væri að þeir Karvel Pálmason hefðu fengið samþykktar till. við afgreiðslu fjárl. sem við hinir, stjórnarliðarnir í hópi Vestfjarðaþm., vildum ekki fallast á. Sannleikurinn er sá og ég er nýbúin að fara í gegnum öll þessi þskj., að engin einasta af brtt. þeirra félaga, þótt bornar væru fram af góðum hug, fékk samþykki. Það var ein einasta brtt. frá einstökum þm. samþ. við þessa fjárlagaafgreiðslu, ég hygg að við munum það öll, það var 10 millj. kr. hækkun til sjúkrahúsbyggingar í Neskaupstað. Hinar voru allar með tölu felldar þannig að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fór þarna beinlínis með rangt mál. Þar fyrir vil ég ekki neita því að slíkar tillögur stjórnarandstöðuþm. gera sitt gagn að vissu marki, þó að engin þeirra eða mjög fáar séu nokkurn tíma samþykktar af ástæðum sem ég fer ekki út í að skýra hér. Sighvatur Björgvinsson hneykslaðist mikið á því að ég sagði: Þið skuluð spara. - Ég hika ekkert við að endurtaka það, enda meinti ég það ekki til vestfirðinga einna og þeirra sem olíu nota til húsakyndingar, heldur til reykvíkinga og allra annarra, og væri betur að fleiri tækju í alvöru viðvörun um að spara og hefðu gert fyrr. Ég vil að lokum eindregið taka undir orð hæstv. viðskrh., þar sem hann benti á að sjálfsagt væri að kanna aðrar leiðir til þess að létta byrði fólks úti á landsbyggðinni sem þarf að notast við olíuhitun. Að sjálfsögðu ber okkur að gera það, og ég vona að okkur takist það eftir öðrum rökréttari og geðfelldari leiðum en þeim, sem stungið er upp á, að leggja 20% skatt á alla þá sem hitaveitu nota. Fyrir því hafa verið færð rök hér að það væri mjög hæpin og í mörgum tilfellum mjög ósanngjörn ráðstöfun.



Herra forseti. Ég hef ekki átt þess kost að hlusta nema lítillega á þær umr., sem hér hafa farið fram, og hafði ekki heldur ætlað mér að taka þátt í þeim. En einu sinni þegar ég gekk hér um heyrði ég að hv. 3. þm. Reykv. nefndi nafn mitt og var að velta því fyrir sér, vegna hvers ég hefði skrifað ákveðna grein í Tímann sem hefði fjallað um þessi mál. Ég get nú orðið við þeirri ósk hv. þm. að skýra honum frá því, vegna hvers ég skrifaði þessa grein, en til þess lágu tvær ástæður. Fyrri ástæðan var sú, að ég vildi styrkja aðstöðu hæstv. viðskrh. í málinu, vegna þess að ég vissi að hann taldi sér ekki fært að fallast á þá beiðni sem hafði komið fram um hækkun frá Hitaveitunni, sem var 30% og hefur nú verið ákveðin 23%. Hin ástæðan til þess að ég skrifaði þessa grein var sú, að ég taldi mig hafa mjög sterkan bandamann í þessu máli, bandamann sem mikið munaði um og bandamann sem hefði stærsta andstöðuflokkinn í borgarstjórn Reykjavíkur á bak við sig, og það munaði þess vegna ekki lítið um þegar slíkur maður og slíkur flokkur væri á sama máli. Það, sem ég hafði fyrir mér í þessu, var forustugrein sem birtist í Þjóðviljanum s.l. sunnudag og var að vísu undirrituð með litlum staf, m., en í þessari grein segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ljóst er að fyrirtæki Reykjavíkurborgar eru nú að koma á neyðarástandi til þess að knýja stjórnvöld og þá sérstaklega Ólaf Jóhannesson viðskrh. til þess að heimila hrikalegar nýjar verðhækkanir á rafmagni og heitu vatni. Báðar þessar lífsnauðsynjar hafa þó hækkað meira í tíð núv. ríkisstj. en nokkru sinni fyrr. Verði orðið við kröfum Hitaveitu Reykjavíkur mun láta nærri að gjald fyrir heitt vatn hafi tvöfaldast í tíð núv. ríkisstj. Kröfur Hitaveitunnar eru miðaðar við það að fyrirtækið hirði stórfelldan gróða af viðskiptavinum sínum og geti fjármagnað hinar nýju stórframkvæmdir að meiri hluta með gróðanum einum. Slík fjármögnun“ - nú skulu menn taka eftir - „slík fjármögnun er einsdæmi í íslensku þjóðfélagi og krafan um hana siðlaus árás á afkomu almennings í höfuðborginni. Lengi vel reyndu ráðamenn Hitaveitunnar að halda því fram að þessi gróðasöfnun væri skilyrði í sambandi við lán frá Alþjóðabankanum, en í tíð vinstri stjórnarinnar var farið ofan í þau mál og sannað að þessar staðhæfingar voru vísvitandi ósannindi.“ Var nú hægt annað en að treysta á fullan stuðning Alþb. í þessu máli, eftir að einn af aðalforingjum þess hafði kveðið upp þann dóm að krafan um þessa hækkun væri siðlaus árás á afkomu almennings í höfuðborginni? En hver varð svo reyndin? Tveimur dögum eftir að þessi grein birtist í Þjóðviljanum var haldinn fundur í borgarráði Reykjavíkur, og þar hefði mátt búast við harðri andstöðu fulltrúa Alþb. eftir þessi skrif í Þjóðviljanum. Þá hefði mátt treysta á að maður hefði öflugan bandamann þar sem var borgarfulltrúi Alþb. í borgarráði. Það var hægt að búast við því að borgarfulltrúi Alþb. mundi á þessum vettvangi fylgja fast fram því, sem Magnús Kjartansson var búinn að segja í Þjóðviljanum að væri siðlaus árás á afkomu almennings í höfuðborginni, að hækka hitaveitugjaldið. En niðurstaðan var nú samt sú, því að Sigurjón Pétursson, borgarfulltrúi Alþb. og fulltrúi hans í borgarráði Reykjavíkur, greiddi atkv. með því að hitaveitugjald yrði hækkað um 24%. Raunverulega var það þessi afstaða Alþb. sem réð úrslítum í málinu. Það var þessi afstaða þess sem réð endanlegum úrslitum í málinu að mínum dómi. Það var ekki hægt annað, þegar ekki aðeins stjórnarflokkurinn í borgarstjórn Reykjavíkur var búinn að bera fram þessa kröfu, að þetta yrði lagt á reykvíska borgara, heldur líka aðalstjórnarandstöðuflokkurinn, en að láta undan og verða við henni að einhverju leyti. Ég tel að það sé þessi afstaða Sigurjóns Péturssonar sem hefur haft megináhrif á hvernig fór, því að hér var borin fram krafa ekki aðeins af hálfu stjórnarflokksins í borgarstjórninni, heldur líka af hálfu stærsta stjórnarandstöðuflokksins í höfuðborginni, og ég tel að þessi afstaða hans og Alþb. þar með eigi meginþátt í því að nú hafi hitaveitugjöld reykvíkinga verið hækkuð um 23%. Ég verð að játa að mér er það hálfgert harmsefni, að sá bandamaður, sem ég treysti svona mikið á og hef oft treyst á og hefur líka oft staðið við það sem hann hefur sagt, skyldi ekki reynast betur að þessu sinni en raun varð á. Og ég harma þá líka, að það hefur komið oftar fyrir að hann hefur ekki getað staðið við þá stefnu sem hann hefur haldið fram í blaði sínu eða hér á Alþ. Þess er skemmst að minnast hvernig farið hefur í málmblendiverksmiðjumálinu. Þar hefur hv. þm. ekki frekar getað staðið við þá stefnu, sem hann markaði, heldur en við þá stefnu sem hann hélt fram í sambandi við hitaveitumálin í forustugrein Þjóðviljans s.l. sunnudag. Ég verð að játa það, að þegar ég skrifaði þessa grein, þá hef ég treyst helst til mikið á þann bandamann sem ég hélt að mundi standa ósleitilega að sömu stefnu og ég hafði og hafa flokk sinn á bak við sig. Því miður hef ég orðið fyrir vonbrigðum í þeim efnum. Og það er tvímælalaust - og það vil ég endurtaka - að ef borgarfulltrúi Alþb. hefði ekki tekið þessa afstöðu í borgarráði Reykjavíkur, þá hefði verið auðveldara að halda áfram baráttunni gegn því að hitaveitugjald yrði hækkað. Það er þessi raunverulega afstaða Alþb. - því að ég tel að í þessu sambandi komi raunveruleg afstaða Alþb. betur fram í borgarráðinu heldur en í Þjóðviljanum - það er hún sem hefur átt mestan þátt í því að þannig hefur nú farið, að hitaveitugjöldin á reykvíkingum hafa verið hækkuð um 23%, þó einu prósenti minna en borgarfulltrúi Alþb. lagði til í borgarráðinu. Ég held að ég sé með þessu búinn að gefa fullar skýringar á því af hverju ég skrifaði umrædda grein. Ég vil aðeins segja það að lokum, að ég vænti þess að þegar ég treysti næst á hv. 3. þm. Reykv. sem bandamann, þá reynist hann mér öflugri bandamaður en hann hefur reynst í þessu máli. Sigurlaug Bjarnadóttir: Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr., þær eru orðnar nógu langar. Því var stungið að mér þegar ég kom hér úr ræðustól áðan að vestfirðingar væru djarftækir til ræðutíma á Alþ. Ég get ekki tekið þetta til mín, það eru aðrir, sem frekar mega gera það. En ég vil aðeins í örstuttu máli benda hv. 8. landsk. á að það, sem á milli ber í okkar tölum, er það, að ég gerði ráð fyrir þessari 20–24% hækkun þegar ég mótmælti að fimm- til sexfaldur mismunur, sem hann talaði um, væri réttur. Í samtali mínu við hitaveitustjóra í morgun gaf hann mér í skyn að þessi hækkun kæmi alveg á næstunni, svo að ég taldi mig ekki tala út í bláinn. Og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson lýsti því yfir nú rétt áðan, að mér skildist, að hún væri komin til framkvæmda, þessi hækkun á hitaveitutaxta, og væri 23%. Ég tel mig því hafa farið rétt með tölur út frá þessari forsendu, að hitaveitugjaldið var að hækka. Síðan langar mig aðeins að benda hv. 8. landsk. þm. á rangfærslu hans í sambandi við afgreiðslu fjárl. þótt ég ætli ekki að fara að pexa um það nú. Hann sagði einfaldlega að það, sem hann hefði meint í umræddri blaðagrein, væri að þeir Karvel Pálmason hefðu fengið samþykktar till. við afgreiðslu fjárl. sem við hinir, stjórnarliðarnir í hópi Vestfjarðaþm., vildum ekki fallast á. Sannleikurinn er sá og ég er nýbúin að fara í gegnum öll þessi þskj., að engin einasta af brtt. þeirra félaga, þótt bornar væru fram af góðum hug, fékk samþykki. Það var ein einasta brtt. frá einstökum þm. samþ. við þessa fjárlagaafgreiðslu, ég hygg að við munum það öll, það var 10 millj. kr. hækkun til sjúkrahúsbyggingar í Neskaupstað. Hinar voru allar með tölu felldar þannig að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fór þarna beinlínis með rangt mál. Þar fyrir vil ég ekki neita því að slíkar tillögur stjórnarandstöðuþm. gera sitt gagn að vissu marki, þó að engin þeirra eða mjög fáar séu nokkurn tíma samþykktar af ástæðum sem ég fer ekki út í að skýra hér. Sighvatur Björgvinsson hneykslaðist mikið á því að ég sagði: Þið skuluð spara. - Ég hika ekkert við að endurtaka það, enda meinti ég það ekki til vestfirðinga einna og þeirra sem olíu nota til húsakyndingar, heldur til reykvíkinga og allra annarra, og væri betur að fleiri tækju í alvöru viðvörun um að spara og hefðu gert fyrr. Ég vil að lokum eindregið taka undir orð hæstv. viðskrh., þar sem hann benti á að sjálfsagt væri að kanna aðrar leiðir til þess að létta byrði fólks úti á landsbyggðinni sem þarf að notast við olíuhitun. Að sjálfsögðu ber okkur að gera það, og ég vona að okkur takist það eftir öðrum rökréttari og geðfelldari leiðum en þeim, sem stungið er upp á, að leggja 20% skatt á alla þá sem hitaveitu nota. Fyrir því hafa verið færð rök hér að það væri mjög hæpin og í mörgum tilfellum mjög ósanngjörn ráðstöfun.



Herra forseti. Á s.l. vetri þegar hliðstætt frv. var hér til umr. á hinu háa Alþ. kom fram mjög almennur vilji hjá þm. til þess að mæta með einhverjum hætti þeim olíuhækkunum sem yfir okkur höfðu dunið. Sá vilji hefur enn komið fram hér á þingi við umr. um þetta frv. En í fyrra voru gerðar aths. við það, hvernig tekjum sjóðsins, sem hér er stofnaður, yrði varið. M.a. tók ég mjög undir þá gagnrýni og hélt því fram að það fyrirkomulag, sem var þá lagt til og er nú lagt til að verði á greiðslum úr sjóðnum, sé óheppilegt og ákaflega ógeðfellt. Ég er enn sömu skoðunar. Ég tel að það úthlutunarkerfi, sem miðast við að styrkir séu greiddir miðað við fjölda fjölskyldumeðlima, bjóði upp á mismunun og misnotkun og valdi gríðarlegum erfiðleikum í allri meðferð hjá þeim sem sjá um greiðslu styrkjanna. Ég hygg að þessar ábendingar, sem fram komu hér á s.l. vetri, hafi haft við rök að styðjast og reynslan hafi sýnt þeim, sem með þessi mál hafa farið, að hér er viss hætta á mismunun og misnotkun sem aldrei er eftirsóknarverð. Ég benti á það að æskilegri leið væri að greiða niður olíuna í heild sinni í stað þess að úthluta styrkjunum með svo einstaklingsbundnum hætti, og ég ítreka þá skoðun mína að það yrði langtum heppilegri leið og tel, að þetta frv. hefði átt að vera þannig úr garði gert. Það er skemmst frá því að segja, að þetta sjónarmið hefur ekki orðið ofan á, og mun ég sætta mig við það svo langt sem það nær, en geri þessar aths. og vil láta það koma fram að ég er algerlega andvígur því fyrirkomulagi sem um getur í 2. gr. frv. Læt ég svo útrætt um það. Ýmsar till. hafa komið hér fram varðandi þetta frv., m.a. frá hv. þm. Karvel Pálmasyni till. sem kemur fram á þskj. 330. Þessi till. ásamt mörgum fleiri hefur gefið hv. þm. tilefni til þess að skattyrðast hver út í annan og hin einstöku kjördæmi og landsmenn með hliðsjón af því hvaða hitunarkerfi þeir búa við. Þess hefur orðið vart í þessum umr. eins og því miður stundum áður, að reykvíkingar njóta ekki sannmælis þegar landsbyggðarmenn tjá sig um þessi mál, og forsjálni reykvíkinga og annarra þeirra, sem hafa komið sér upp hitaveitum, og fyrirhyggja er lögð út með þeim hætti að það liggur við að reykvíkingar þurfi að fyllast sektarkennd yfir því að búa við lægra hitagjald en aðrir landsmenn. Það hefur verið minnt á það hér af hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, að reykvíkingar og aðrir þeir, sem búa við hitaveitu, kosta að sjálfsögðu þessa uppbyggingu og þessa veitu sjálfir. Stofnkostnað hafa þeir greitt sjálfir og staðið undir rekstrarkostnaði þessara fyrirtækja og hafa auðvitað þurft að leggja út sín gjöld á sínum tíma fyrir því. Ég tel, að allur metingur milli kjördæma um þetta mál og reyndar önnur sé til óþurftar, og vil ekki fara að gera meira úr því en efni standa til. Ég get þó ekki orða bundist um þetta vegna þess að ég tel að það sé fullkomlega rétt hjá mér að fullyrða að reykvíkingar og fólk hér á þéttbýlissvæðinu hefur viljað jafna aðstöðu landsmanna með hliðsjón af því hvar þeir búa á landinu og hafa gert það af réttsýni og sanngirni, En allur málflutningur, sem er með þeim hætti að ýfa upp deilur á milli landsbyggðar og þéttbýlis, er til óþurftar og getur orðið til þess að reykvíkingar láti ekki bjóða sér slíkt til lengdar og telji að nóg sé af slíku komið. Ég minni á að Reykjavík, sem auðvitað nýtur margra hlunninda fram yfir aðrar byggðir landsins, hefur sinnt margvíslegri þjónustu fyrir landsbyggðina, og einmitt vegna mjög öflugs byggðarlags í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu hefur landsbyggðinni tekist að rétta hlut sinn og fengið fé til margvíslegra hluta sem bæta félagslega, menningarlega og efnahagslega aðstöðu fólks á viðkomandi stöðum. Það er óþarfi að taka fram, að ég er andvígur till. hv. þm. Karvels Pálmasonar sem felur í sér að leggja skuli „20% aukagjald á gjaldskrá hitaveitna“, eins og segir í till., „og skal því á sama hátt varið til að draga úr áhrifum verðhækkunar olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis“. Ég er í fyrsta lagi andvígur þessari till. vegna þess að ég er ekki hrifinn af slíkum sérsköttum eftir því hvar menn búa á landinu, auk þess er ég líka andvigur till. vegna þess að hún bætir ekki þennan vanda með varanlegum hætti. Ég þarf ekki að gera mikið veður út af till., því að ég geri ekki ráð fyrir að hún nái samþykki hér á hinu háa Alþ., en vil þó að þessi skoðun mín komi fram. Ég hygg að hún sé í samræmi við skoðanir flestra reykvíkinga, sem sé sú skoðun og sú stefna að það sé rétt að reyna að bæta aðstöðuna, ekki með því að vera sífellt að styrkja einstaka hluti, heldur að leggja til fé þannig að hægt sé að bæta úr ástandinu með varanlegum hætti. Ef á að leggja sérstök gjöld á það fólk sem býr á hitaveitusvæðum, þá finnst mér að það gjald og það fé eigi að renna til varanlegra framkvæmda, þannig að það verði hægt að koma á öðru hitunarkerfi en áframhaldandi olíukyndingu á hinum ýmsu stöðum úti á landi. Þess vegna hef ég viljað muna fremur og styð þá stefnu að meiri hl. þess fjár, sem er innheimt í framhaldi af þessu frv., verði varið til jarðhitarannsókna og hítaveituframkvæmda. Ef svo er ekki gert og einfaldlega innheimt þetta fé og greitt út í formi styrkja, þá slævir það áhuga fólks á því að breyta frá olíukyndingunni til annars fyrirkomulags og dregur úr þeim þrýstingi sem ella á að vera fyrir hendi um að breyta þar um. Þessa skoðun vildi ég láta koma fram. Hún er miklu geðþekkari fyrir þá sem búa á hitaveitusvæðunum og fyrir þá sem þurfa nú eða síðar að greiða verðjöfnunargjald, orkuskatt eða hvað það er kallað. Ég efast um að fólk mundi til lengdar sætta sig við það að greiða slíkt verðjöfnunargjald ef það væri eingöngu til þess að greiða niður - í þessu tilfelli olíuna - án þess að nokkuð sé gert til þess að bæta aðstöðuna til frambúðar.



Herra forseti. Það er ekki ýkjamikið sem ég hef við það að bæta sem ég hef áður sagt. Það eru þó nokkur atriði, sem ég vil víkja að, af því sem fram hefur komið hjá þeim hv. þm. sem hér hafa talað. Ég vil fyrst leiðrétta hv. 9. landsk. þm., að það er rétt sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hélt fram, að það fengust lagfæringar við afgreiðslu fjárl. vegna tillöguflutnings okkar stjórnarandstæðinga fyrir Vestfirði sem ekki fengust í gegn án þess að till. væri flutt. Þar vil ég fyrst og fremst benda á heimildina fyrir Ísafjarðarflugvöll upp á 20 millj. og yfirlýsingu hæstv. samgrh., sem ég vona að hann standi við, og einnig heimildina um að Súðavíkurdæmið verði leyst. Þetta hvort tveggja fékkst vegna tillöguflutnings okkar stjórnarandstæðinga, án þess að það fengist meðan málin voru til umr. og afgreiðslu á því stigi sem Vestfjarðaþm. ræddu um þau. Þessu verður ekki breytt. Þetta eru staðreyndir sem enginn getur á móti mælt. 
             Í öðru lagi vil ég víkja að því sem hv. 9. landsk. þm. sagði líka. Hann sagði að það væri ágætt að till. eins og mín till., það væri ágætt að fá þessa hluti, en menn yrðu að líta á þetta í víðara skilningi. Hvaða víðari skilning á hv. 9. landsk. þm. við í þessum efnum? Eiga menn, t.d. vestfirðingar, tökum þá sem dæmi, eiga þeir að sætta sig við þann geysilega mismun sem fyrir liggur samkv. upplýsingum. Hafi hv. þm. hlýtt á og horft á sjónvarpsviðtal s.l. föstudagskvöld við að ég hygg framkvæmdastjóra Hitaveitu Reykjavíkur, þá upplýsti hann að það væri um 20% kostnaður á hitaveitusvæði Hitaveitu Reykjavíkur miðað við olíukyndingu - 20%. Ég hygg, að þetta séu réttar upplýsingar. Og er það þessi víðari skilningur sem hv. 9. landsk. þm. á þá við, að menn eigi að sætta sig við þetta svona? Ef það á, eins og hún sagði, að kanna aðrar leiðir, hefur sú könnun verið sett í gang? Hvað á sú könnun að taka langan tíma? Ég hygg að ef ekkert verður að gert nú þegar, þá líði ekki langur tími þar til fólk af þessum svæðum fer að flykkjast á hitaveitusvæðin, t.d. hér á suðvesturhorninu, og ég tel að það sé engum til góðs, það sé ekki þjóðarheildinni til góðs að við taki það ástand sem var á tíma viðreisnarstjórnarinnar, að fólk fari að flykkjast frá landshlutunum á þéttbýlissvæðið á suðvesturhorninu. Það er ekki þjóðarheildinni til góðs. Þess vegna held ég að þeir, sem á annað borð vilja að þessu verði breytt, að aðstaðan sé jöfnuð, verði að benda á einhverjar leiðir, ekki segja bara: Það á að kanna þetta eða hitt. - Það verður engin breyting á með því, það verður að benda á eitthvað til lausnar vandans. Ég tek alveg undir það með hv. 3. þm. Reykv. og einnig með hv. 9. landsk. þm., að þær byrðar, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur sett á launafólk í landinu og allan almenning, eru vissulega þungar og þær eru þungar hér í Reykjavík, mér er það alveg ljóst. En hvað þá um hina sem eru margfalt verr settir vegna kostnaðarhækkana og tilkostnaðar? Hvað þá með þá? Það er þetta sem ég tel að þm. verði að horfast í augu við. Ég viðurkenni að stjórnarstefna núv. ríkisstj. í efnahags- og launamálum hefur haft það í för með sér, að það er búið að þrýsta niður kjörum launafólks langt niður fyrir það sem nokkur getur talið eðlilegt að launafólk sætti sig við. En sé þetta ástand svo slæmt sem það er hér í Reykjavík, hvað þá með hina? Ég bara spyr. Svo sagði hv. 9. landsk. þm. að það væri vissulega verkefni og þarft verkefni sem bæri að kanna, það væri jöfnun á flutningskostnaði. Það er alveg rétt. En það er til viðbótar þessu ranglæti sem við erum hér að tala um, bæði fyrir Austfirði, Vestfirði og Norðurland. Það er til viðbótar því. Þetta hvílir miklu þyngra á öllum íbúum sem verða að kynda hús sín með olíu, miklu þyngra en þó sá skattur sem á þeim hvílir vegna hærra verðlags úti á landsbyggðinni en er hér á Reykjavíkursvæðinu. Ég tek alveg undir það, það er líka verkefni sem þarf og verður að leysa. En þetta er miklu stærra dæmi. Þetta er svo stórt dæmi að því er varðar það fólk sem við þetta býr, að það er að kikna undan því, og það þýðir ekkert að segja, hvorki fyrir hv. stjórnarþm. né aðra, að kanna eigi þetta eða hitt. Á þessu verður að ráða bót og það strax. Það er rétt sem hæstv. viðskrh. sagði, að það bil, sem við erum hér að tala um, verður ekki brúað með því þótt svona skattur yrði á lagður. Það er rétt. En það er þó komið lengra til móts við það fólk sem við þetta býr nú heldur en gert er ráð fyrir í sambandi við þá stefnu sem ríkisstj. ætlar sér að hafa í þessum efnum. Hún ætlar að taka af þeim fjármunum sem þetta fólk hefur haft, hún ætlar að taka af þeim og láta til annarra hluta og það er að mínu áliti óheyrilegt að gera slíkt í þessu ástandi. Og hæstv. viðskrh. sagði að það væri ekki hægt að blanda minni till. saman við málið nú. Því er það ekki hægt? Við erum hér að ákveða hvaða tekjustofn skuli lögfesta til þess að fá fjármuni til að jafna þetta bil. Og það eru engin vandræði, a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð - það má vel vera að það sé frá sjónarhóli lögfræðinga eða lögspekinga en frá mínum bæjardyrum séð er það enginn vandi - samhliða því að eitt söluskattsstig er ætlað til þessa - að lögfesta einnig að 20% aukagjald skuli lagt á hitaveitugjaldskrá. Ég sé ekki nein vandkvæði á því. Það er bara spurning um í fyrsta lagi vilja og í öðru lagi hvort menn vilja fara þessa leið eða einhverja aðra. En þá eiga menn líka að benda á aðra leið ef þeir vilja ekki fara þessa. Ég er reiðubúinn til að ræða aðrar leiðir en þessa ef menn telja þær eitthvað betri. Ég er bara að vekja athygli á því hér, að ég tel þetta vandamál svo Stórt að það verði að snúast gegn því og leiðrétta það. Hjá því verður ekki komist. Hæstv. viðskrh. sagði líka að það væri auðvelt að jafna metin á eftir, eftir að svo og svo margir umfram þá, sem nú hafa hitaveitu, væru búnir að fá hana. Vissulega er það rétt. En hvað segja þá hinir sem verða að bíða allan þennan tíma við þann stórkostlega hækkaða tilkostnað varðandi þennan lið? Hvað á að gera við það fólk þennan tíma sem ekki getur borgað olíureikningana? Spara, spara, segir hv. 9. landsk. þm. Ég vænti þess að þessi boð hv. 9. landsk. þm., sem ég tel Vestfjarðaþm. þótt hann sé landsk., þessi boð komist til skila til umbjóðenda hennar vestra. Það hlýtur að merkja að þessi varnaðarorð hennar eða heilræði verði að taka á þann veg að hér hafi verið ofgert í eyðslu. En ég tel að þetta vandamál sé svo stórt nú þegar, að fólk biði ekki öllu lengur eftir því að leiðir verði fundnar til þess að brúa þetta bil. Hvað sem menn segja um meting milli staða, landshluta eða kjördæma þá er þetta staðreynd, því hefur ekki verið mótmælt. Þessi munur er á milli fólks á þessum svæðum og við honum verður að snúast. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði að stjórnarandstæðingar væru að benda fyrst og fremst á að auka erlendar lántökur til hitaveituframkvæmda eða raforkuframkvæmda. Það eru nú aldeilis ekki bara stjórnarandstæðingar. Einn af höfuðpaurunum í stjórnarflokkunum, sjálfur hv. 4. þm. Reykv., sem var að tala áðan, lýsir því yfir í ritstjórnargrein í Tímanum 26. febr. s.l. að það sé mjög auðvelt að fá lánsfé til að framkvæma það sem hann er að tala um, þ.e. framkvæmdir við hitaveitu og rafmagnsveitu. Það er mjög auðvelt og á að fara þá leið að mati hv. 4. þm. Reykv. að fjármagna þetta með lánsfé. Það eru því ekki stjórnarandstæðingar einir sem eru að hamra á þessu. Það eru stjórnarliðarnir sjálfir. En það er athyglisvert að í þessum leiðara ritstjóra Tímans, hv. 4. þm. Reykv.,er því slegið föstu að verði þessi mikla hækkun, sem hann telur, leyfð á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur, t.d. „til viðbótar gengisfellingunni,“ segir hann orðrétt „þá mun það kalla á kröfur um stórauknar láglaunabætur og yrði ekki með góðu móti hægt að standa gegn þeim.“ En að mati þessa hv. þm. virðist vera hægt með góðu móti að standa gegn hækkuðum láglaunabótum til þess fólks sem verður að taka á sig stórkostlega auknar byrðar vegna gengisfellingarinnar og vegna annarra hækkana á olíu. Það þarf ekki að bæta því fólki með hækkuðum láglaunabótum. Það má standa í stað. Það er ekki nauðsynlegt að taka undir slíkar kröfur. Þetta lýsir kannske ákaflega vel viðhorfi ýmissa forustumanna Framsfl. til launþega og verkalýðshreyfingarinnar. Þessi fáu orð lýsa sennilega hvað best viðhorfum ýmissa mikilvirkra og háttsettra þm. innan raða Framsfl. En því segi ég þetta hér, að ég undirstrika það enn, að það er brýn nauðsyn og þörf og verður ekki undan því vikist af neinum þm. að freista þess að leita leiða til þess að minnka þann geysilega aðstöðumun sem fólk nú býr við um þennan kostnaðarlið. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson spurði áðan: Hvenær kom mismunurinn á þessu? Hann er fyrir löngu kominn. En hann hefur auðvitað ágerst, þessi mismunur, við þær gífurlegu hækkanir á olíu sem orðið hafa, sérstaklega undanfarin 11/2 –2 ár. Hann sagði jafnframt: Hverjir höfðu framtakið til þess að ráðast í þær framkvæmdir sem þurfti að gera til þess að geta nýtt jarðvarma eða hita með hitaveitu? Og hann benti á og taldi upp nokkur sveitar- og bæjarfélög. En ég vil nú segja þessum hv. þm. að það skorti ekki framtakið á þeim stöðum sem nú verða hvað harðast úti. Og ég vil biðja þennan hv. þm. að leggja t.d. okkur vestfirðingum til jarðvarmann, ég skal leggja til framtakið. Ef hann getur það, þá erum við til reiðu. Það vantaði ekkert framtak til þess að hefja hitaveituframkvæmdir á þessum stöðum. En það vantaði það sem til þurfti og varð að vera til, þ.e. jarðvarmann, og það getum við ekki ráðið við. Ég skal ekkert draga úr því sem hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði um að þau sveitarfélög, sem hafa farið í framkvæmdir af þessu tagi, hafa sjálfsagt lagt á sina borgara vegna þeirra. En ég vil jafnframt benda á og undirstrika það, að önnur sveitarfélög hafa lagt á sína þegna gífurlegar byrðar til þess að geta staðið undir framkvæmdum sem eru lífsnauðsynlegar fyrir þjóðarheildina, fyrir þjóðarbúið, til þess að geta aflað þeirra tekna sem þarf til þess að við getum lifað mannsæmandi lífi í þessu landi. Og það eru þau bæjar- og sveitarfélög sem hafa eytt kannske hvað mestu af gjöldum þegna sinna til þess að skapa þá aðstöðu sem þarf vegna hafnanna víðs vegar á landinu, til þess að mögulegt sé að skapa þær gjaldeyristekjur sem við þurfum vissulega á að halda ef við ætlum að lifa mannsæmandi lífi, þannig að það hallast ábyggilega ekki á. Og það hefur ekki staðið á því að skattleggja einstaklinga þessara byggðarlaga af hálfu ríkisvaldsins til þess að gjalda í hinn sameiginlega sjóð. Á því hefur ekki staðið. Ég ítreka því mín fyrri orð: Ég tel að sú till., sem ég hef lagt fram um 20% aukagjald á gjaldskrá hitaveitna, hafi við full rök að styðjast, sé réttlætanleg þegar litið er til þess gífurlega mismunar sem við höfum hér verið að ræða og liggur fyrir sem staðreynd. Mér skilst að hæstv. forseti sé eitthvað í vafa um hvort hún standist, brtt. mín við a-lið, um að fella niður þá krónutölu sem þar er. Ef einhver vafi leikur á því, þá held ég að ég geti dregið þá till, til baka vegna þess að komin er fram brtt. um að þarna komi inn 10 þús. kr. í stað 8 200 kr., sem mun vera nálægt því að ná því marki að allt féð verði nýtt til þess sem því er ætlað. Sé á því vafi að þetta standist formlega, þá mundi ég draga brtt. mína til baka á þessum forsendum, að önnur till. er komin fram sem gengur, að því er mér sýnist, nokkuð í sama far sem ég var hér um að ræða. Ég vil einnig taka það fram í sambandi við það sem hv. þm. Gunnlaugur Finnsson sagði út af sinni till., að ég geri ráð fyrir því í sambandi við 20% hækkun á hitaveitugjaldskrá að það fari ekki inn í kaupgjaldsvísitölu, ekki frekar en sú hækkun sem á sér stað á vöru og þjónustu, vegna þess að þetta eina söluskattsstig gerir það, þannig að það gildir sama þar um.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. - Það er auðvitað hárrétt sem hæstv. viðskrh. sagði, að við getum ekki lifað lífinu án þess að breyta um afstöðu, við getum ekki lifað eftir einhverjum kreddum og haldið að við leysum vandamálin á þann hátt, án þess að taka tillit til þess hvernig aðstæðurnar breytast hverju sinni. Þannig hljóta allir viti bornar manneskjur að starfa og ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það. En það, sem gerðist þegar hæstv. ráðh. samþykkti í morgun hækkun á gjaldi Hitaveitu Reykjavíkur þvert ofan í forustugrein Tímans tveimur dögum áður, er auðvitað ekki það að hæstv. ráðh. hefur skipt um skoðum á þessum dögum. Það hefur ekkert gerst á þessum dögum sem hefur valdið því að hæstv. ráðh. hafi skipt um skoðun. Það gerðist hins vegar að hæstv. ráðh. beygði sig fyrir samstarfsflokki sínum, Sjálfstfl., í þessu máli. Þetta höfum við oft horft upp á síðustu vikur og mánuði. Við heyrðum t.d. boðskap hæstv. ráðh, þegar verið var að þurrausa gjaldeyrissjóðinn, og hæstv. ráðh. lét mjög greinilega á sér skilja að hann teldi tímabært að gera einhverjar stjórnarfanglegar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir að gjaldeyrissjóðnum yrði sólundað í alls kyns óþarfa og vitleysu þegar hann væri kominn svo að þrotum sem hann var. Þetta var skoðun hæstv. viðskrh. Síðan kemur hæstv. forsrh. úr ferðalagi til útlanda og það fyrsta, sem hann segir, er: Frelsi, frelsi. Hvað gerist? Hæstv. viðskrh. beygir sig. Það er einnig alkunna að hæstv. viðskrh. var andvígur því einmitt að fara þá leið að lækka gengið. Hann hefur lýst því sjálfur í þessum ræðustól að hann hafi verið andvígur því, þróunin hafi hins vegar leitt hann út í það. Sem sagt, hann var beygður þar. Nú vitum við auðvitað báðir, ég og hæstv. viðskrh., að þegar flokkar starfa saman þá verða þeir einatt að beygja sig hver fyrir öðrum, það er í sjálfu sér sjálfsagt mál. En mér finnst þessar beygingar í tíð núv. ríkisstj. vera furðulega einhliða. Það beygir sig enginn nema framsóknarráðh. Menn verða ekki varir við neitt annað. Það eru þeir sem beygja sig æ ofan í æ og sífellt og einnig í þessu máli hér. Það er það sem mér finnst vera ákaflega athyglisvert, og ég verð að segja það að ég þekki þá illa hæstv. viðskrh. ef hann unir þessu ástandi sérstaklega vel. Hv. þm. Þórarinn Þórarinsson kom hér með ákaflega einkennilega málsvörn áðan. Hann sagðist hafa skrifað forustugrein sína til þess að stappa stálinu í hæstv. viðskrh. og auk þess í trausti þess að hann hefði góðan bandamann þar sem væri ég, því að ég hefði lýst því í Þjóðviljanum að ég teldi algera fjarstæðu að heimila þessa hækkun til Hitaveitu Reykjavíkur. Hins vegar hefði ég brugðist í málinu vegna þess að borgarráðsmaður Alþb. hefði staðið að samþykkt í borgarráði um að heimiluð yrði 24% hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur. Nú er það svo í Alþb. að þar eru ekki gefnar neinar fyrirskipanir til manns um það hvaða afstöðu þeir eigi að hafa. Við höfum t.d. ekki sömu afstöðu og sömu vinnubrögð og þingflokkur Framsfl. að gefa ráðh. ótakmarkað vald til þess að ráða fram úr vandamálunum, en þannig hefur Framsfl. starfað undanfarin ár, svo sem mér er fullkunnugt um. Sigurjón Pétursson borgarráðsmaður gerði þá grein fyrir afstöðu sinni í viðtali við Þjóðviljann, að hann teldi ríkisstj. fullkomlega ábyrga fyrir þessari afgreiðslu. Hann sagði að ljóst væri að bein áhrif frá gengisfellingunni á dögunum til hækkunar á skuldum Hitaveitunnar væru 335 millj. kr., gengisfelling ríkisstj. í sept. hefði hækkað skuldir Hitaveitunnar um 200 millj. kr., þá hefði síðari gengisfelling hækkað efnispantanir, sem Hitaveitan ætti erlendis, um 48 millj. og áhrif gengisfellingarinnar á ógreiddar erlendar innheimtur og ávísanir eru þær, að þær hækka um 5 millj. Samtals hefur því ríkisstj. hækkað skuldir Hitaveitunnar með gengisfellingu um hvorki meira né minna en tæpar 600 millj. kr. Afborganir Hitaveitunnar hækka um 102 millj. á þessu ári vegna gengisfellingarinnar. Vafalaust er þetta allt saman rétt hjá borgarráðsmanninum, að það eru þessar aðgerðir ríkisstj, sem gera það rekstrarlega eðlilegt að hálfu Hitaveitunnar að fara fram á hækkum. En málið er ekki svona einfalt. Gengislækkanir ríkisstj. hafa líka komið við afkomu heimilanna og yfir á hverja eiga heimilin að velta þeim þungbæru byrðum sem á þau eru lögð? Hvernig á launamaðurinn að velta þeim byrðum af sér? það er sá munur á afstöðu Sigurjóns Péturssonar og afstöðu hv. þm. Þórarins Þórarinssonar, að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson er einn af ábyrgðarmönnum þess að það er bannað núna að hækka kaupgjald til samræmis við vísitöluna, en Sigurjón Pétursson er þar á allt annarri skoðun. Hins vegar hefði ég ekki greitt atkv. með neinni hækkun til Hitaveitu Reykjavíkur á meðan svona er ástatt fyrir láglaunafólki í Reykjavík, að yfir það dembast verðhækkanir hvern einasta dag án þess að nokkrar bætur komi á móti. Það er algert siðleysi að framfylgja slíkri stefnu.  Á árinu 1974 var fjármögnunin þannig: Eigið fé og heimæðagjöld 60 millj., önnur innlend fjáröflun 60 millj., erlend lán 125 millj. Á árinu 1975: eigið fé og heimæðagjöld 300 millj., önnur innlend fjáröflun 215 millj., erlend lán 515 millj. Á árinu 1976: 250 millj. eigið fé og heimæðagjöld, önnur innlend fjáröflun 180 millj., erlend lán 425 millj. Samtals eigið fé og heimæðagjöld og önnur innlend fjáröflun 10 065 millj., en erlend lán 10 065 millj. Þarna er um að ræða að helmingurinn er fjármagnaður með erlendum lánum, en helmingurinn af eigin fé, og þetta hefur ekki breyst. Hæstv, iðnrh. lýsti því yfir áðan að Hitaveitan hefði ekki farið fram á að taka nein aukin lán vegna þessara framkvæmda. Þessar hækkanir um 73% hafa sem sé leitt til þess að það er hægt að fjármagna þetta á þennan ákaflega hagstæða hátt fyrir þetta fyrirtæki. En fjármögnun af þessu tagi hlýtur að vera að sama skapi þungbær fyrir láglaunafólkið í Reykjavík sem verður að greiða þetta mjög svo þungbæra gjald fyrir Hitaveituna. Og ég vil biðja hv. þm. Karvel Pálmason um að hugsa sig um enn einu sinni áður en hann heldur til streitu till. sinni um að hækka enn gjald þessa fólks vegna hitunarkostnaðar húsa sinna, því að ef till. hans yrði samþ. yrði hækkunin ekki 73%, hún kæmist upp í 105%.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Það, sem ég tel vera höfuðmismun á þessari brtt. hv. 5, þm. Vestf. og á þeirri till. sem var áðan felld, er að samkv. minni till. er gert ráð fyrir því að meginhlutinn af orkugjaldinu hefði farið í Orkusjóð og tiltölulega lítill hluti til niðurgreiðslu á hitunarkostnaði, þ.e. til jafns við rafhitun. Þá tel ég að með fullri nýtingu á þessu gjaldi til niðurgreiðslu á olíu kunni hitunarkostnaður með olíu að fara niður fyrir rafhitunarkostnað. Þótt ég telji eðlilegt að leggja þetta gjald á, þá mun ég sitja hjá við þessa atkvgr.