Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrir er tekið eina dagskrármálið, almennar stjórnmálaumræður, sem útvarpað verður og sjónvarpað héðan úr þinghúsinu. Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 30 mínútur til umráða sem skiptast í þrjár umferðir, um það bil 10 mínútur í hverri. Röð flokkanna verður í öllum umferðum: Samtök um kvennalista, Sjálfstfl., Alþb., Alþfl. og Framsfl. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Samtök um kvennalista talar í fyrstu umferð Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., í annarri umferð Kristín Ástgeirsdóttir, 18. þm. Reykv., og í þriðju umferð Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn. Fyrir Sjálfstfl. talar í fyrstu umferð Davíð Oddsson forsrh., í annarri umferð Þorsteinn Pálsson sjútvrh., en í þeirri þriðju Geir H. Haarde, 8. þm. Reykv. Ræðumenn Alþb. verða í fyrstu umferð Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn., í annarri umferð Guðrún Helgadóttir, 14. þm. Reykv., og Jóhann Ársælsson, 3. þm. Vesturl., og í þriðju umferð Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv. Fyrir Alþfl. talar í fyrstu umferð Rannveig Guðmundsdóttir, 4. þm. Reykn., í annarri umferð Sigbjörn Gunnarsson, 7. þm. Norðurl. e., og Gísli S. Einarsson, 4. þm. Vesturl., en í þriðju umferð Gunnlaugur Stefánsson, 5. þm. Austurl. Fyrir Framsfl. talar í fyrstu umferð Halldór Ásrímsson, 1. þm. Austurl., í annarri umferð Guðmundur Bjarnason, 1. þm. Norðurl. e., og í þeirri þriðju Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl. Hefst nú umræðan og tekur til máls hv. 6. þm. Vestf., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, og talar af hálfu Samtaka um kvennalista.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Hér á hinu háa Alþingi er það einn þáttur í starfseminni að hafa svokallaðar eldhúsdagsumræður þar sem nokkur úttekt er gerð á þeim málum sem í umræðunni hafa verið síðustu mánuði og missiri. Hér er um eins konar vorhreingerningu að ræða. Eins og kunnugt er hafa konur um aldir tekið að sér þau verk. Þær sjá betur út i hornin og ryk og óhreinindi fara ekki fram hjá þeim. Eldhúsdagsumræðan þarf að vera þannig upp byggð að almenningur geti fengið sem heillegasta mynd af því starfi sem hér fer fram. Jafnframt á umræðan að sýna þjóðinni hvaða mál flokkarnir og einstakir þingmenn leggja áherslu á. Það er ákaflega mikils virði að Alþingi geti haldið virðingu sinni meðal almennings í landinu og landsmönnum sé ljóst að starf þingmanna endurspeglast ekki alltaf með réttu í þeim svipmyndum sem sýndar eru í fréttamyndum ljósvakamiðlanna. Þó að nú hafi fólk í þéttbýlinu hér sunnan lands tækifæri til að fylgjast með fundum Alþingis í gegnum Sýn, þá ná þær sendingar enn yfir tiltölulega afmarkað svæði og úr því þarf að bæta hið allra fyrsta svo landsmenn sitji þar allir við sama borð. Ef ég lít yfir starfstíma þessarar ríkisstjórnar er óhætt að segja að eitt stærsta málið á þingi hafi verið samningurinn um EES. Þó er afgreiðslu hans í raun ekki lokið þótt samningurinn hafi tekið gildi um sl. áramót. Nýlega komu á borð þingmanna sex þykkar bækur, alls um 3.000 blaðsíður, sem innihalda tilskipanir og reglugerðir Evrópusambandsins sem Alþingi er ætlað að samþykkja án þess að geta haft nein áhrif á innihaldið og þannig mun það verða í framtíðinni. Alþingi hefur með samþykkt EES-samningsins afsalað hluta af sínu löggjafarvaldi til Brussel. Það er sannarlega erfitt að hugsa það til enda að slíkt skuli hafa gerst á sama tíma og við höldum upp á hálfrar aldar afmæli lýðveldisins. Af hálfu stuðningsmanna samningsins var lagt kapp á að fullyrða að hér væri ekki um annað en viðskiptasamning að ræða og samningurinn væri nauðsynlegur íslensku atvinnulífi í breyttum heimi og yrði af stofnun hins Evrópska efnahagssvæðis þyrftum við engu að kvíða og alls ekki að sækja um inngöngu í Evrópusambandið. Annað er nú komið í ljós. Ekki er samningurinn um EES fyrr í gildi genginn en stuðningsmenn hans eru farnir að leggja til að við sækjum um inngöngu í Evrópusambandið og enn er sama röksemd notuð, hræðsluáróður um að við stöndum ein og yfirgefin á köldum klaka hér úti í miðju Atlantshafi. En skyldi þá ekki allt vera orðið harla gott úr því að hið Evrópska efnahagssvæði er orðið að veruleika? Reyndar ekki. Atvinnuvegir landsmanna eru ekki í stakk búnir til að taka við hinni óheftu samkeppni sem samningurinn leiðir yfir okkur. Iðnaðurinn stenst ekki þá samkeppni nú frekar en þegar við gerðumst aðilar að EFTA. Landbúnaðurinn á undir högg að sækja þegar búið er að leyfa innflutning landbúnaðarvara jafnvel þó að lögð verði á verðjöfnunargjöld. Og sjávarútvegurinn, undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar og sú grein sem stendur undir 80% af útflutningstekjum okkar í dag, er rekinn með halla. Atvinnuleysið minnkar ekki hér á landi þó við tengjumst svæði þar sem 35 milljónir manna ganga atvinnulausar og það höfum við nú síðast fengið að heyra í fréttum í kvöld. En hefur núv. ríkisstjórn þá ekki reynt að sporna við fótum? Hefur hún ekki gripið til aðgerða til að styrkja atvinnuvegina? Hvaða aðgerðum í byggðamálum og atvinnumálum hefur ríkisstjórnin beitt? Það er búið að leyfa innflutning landbúnaðarvara. Þar með mun störfum fækka enn meir í landbúnaði. Garðyrkjuiðnaðurinn stendur höllum fæti vegna vaxandi innflutnings á blómum og grænmeti. Skipasmíðaiðnaðurinn er að verða rústir einar þó að nú loksins hafi menn vaknað upp við vondan draum og sjái að hægt hefði verið að grípa til ýmissa aðgerða til bjargar. Það var bara ekki gert í tæka tíð. Sjávarútvegurinn býr við niðurskurð í aflaheimildum ár eftir ár. Þar hafa mörg fyrirtæki orðið gjaldþrota á síðustu þremur árum og ekki sér fyrir endann á því enn. Þannig er ástandið í helstu atvinnuvegum þjóðarinnar, en helsti ljósi punkturinn er ferðaþjónustan sem hefur aukið umsvif sín á milli ára og skilar um 10% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Við kvennalistakonur höfum bæði í ræðu og riti lagt mikla áherslu á eflingu ferðaþjónustunnar og bent á þá leið til að draga markvisst úr atvinnuleysi. Ríkisstjórnin mun hér í kvöld vitna til lágrar verðbólgu, stöðugleika í kjaramálum, að viðskiptajöfnuður sé hagstæður, að atvinnuleysi sé minna en hjá okkar nágrannaþjóðum og margt hafi verið gert til að styrkja stöðu atvinnulífsins. Hvað segir það okkur? Jú, lítil verðbólga eða nánast engin er vitanlega eftirsóknarverð. En að baki þeim tölum liggur líka að fjárfesting er í sögulegu lágmarki í landinu og nýjustu tölur úr fjármálaheiminum sýna að fyrirtækin sem sýna hagnað hafa ekki notað þann hagnað til að bæta við sig fólki og draga úr atvinnuleysinu. Það að vöruskiptajöfnuður sé hagstæður er ekki bara það að nú eyðum við minna en við öflum, sem er í sjálfu sér gott. Það þýðir líka að fólk hefur ekki lengur efni á að fjárfesta eins og það hefur áður gert. Það hefur dregið úr kaupgetu fólks, bæði vegna atvinnumissis og einnig þess að ríkisstjórnin hefur aukið skattheimtu ótæpilega. Það kemur að vísu ekki allt fram í útreiknaðri skattaprósentu, sem þó hefur hækkað gífurlega á einstaklingum á valdatíma þessarar ríkisstjórnar, því skattarnir hafa verið lækkaðir á atvinnugreinunum en hækkaðir á almenningi. Þjónustugjöld svokölluð hafa verið stóraukin. Fólk greiðir nú meira fyrir læknisþjónustu en áður, kostnaður vegna lyfja hefur aukist hjá sjúklingum sem greiða hærra hlutfall af lyfjaverði, skólagjöld hafa verið hækkuð, vextir af íbúðalánum hafa hækkað, námslán hafa verið skert. Þarf frekari vitnanna við? Hagur almennings í landinu hefur stórversnað á síðustu þremur árum eða á valdatíma þessarar ríkisstjórnar. Aldrei hafa jafnmargir þurft að leita á náðir hjálparstofnana og fyrir síðustu jól og þannig er ástandið á 50 ára afmæli lýðveldisins. Mikill árangur hefur náðst í lækkun vaxta, segja fulltrúar ríkisstjórnarinnar vafalaust í kvöld. En var það ekki einmitt þessi ríkisstjórn sem fór af stað með því að hækka vexti vorið 1991? Síðan átti markaðurinn að sjá um að þeir lækkuðu. Þegar það gerðist ekki þrátt fyrir að aðstæður væru til þess að mati Þjóðhagsstofnunar þá loksins skildi ríkisstjórnin að hún yrði að gera eitthvað til að markaðurinn hlýddi. Og í kjölfar þeirrar handleiðslu eða handafls lækkuðu vextir nokkuð. Samt eru vextir enn með því hæsta sem gerist í löndunum í kringum okkur og enn svo háir að skuldug heimili og fyrirtæki geta tæpast risið undir því. Við gætum í dag horft bjartari augum fram á veginn ef ekki hefði á undanförnum árum sífellt verið horft til töfralausna sem áttu að leysa vandann með hraði. Það gleymdist að til þess að koma af stað varanlegum lausnum í atvinnumálum þarf fyrst að leggja fram vinnu og fjármagn við rannsóknir og þróunarstarf. Það er of dýrt fyrir þjóðarbúið þegar allir fara af stað í einu og ætla að græða á sama verkefninu. Þannig hafa fjármunir oft farið forgörðum og menn gefist upp á erfiðleikunum. Vissulega situr þar eftir þekking sem nýst getur síðar, en hún er dýru verði keypt. Hefði verið skipulegar unnið og gert í upphafi ráð fyrir afföllum vegna byrjunarerfiðleika þá væri staða atvinnugreina líklega betri en nú er. Við Íslendingar höfum vanist því í okkar aðalatvinnuvegi, sjávarútveginum, að sveiflur eru þar miklar. Þar fer afkoman eftir aflamagni, fiskgengd, veðurfari og markaðsaðstæðum. Okkur er fyrirmunað að ráða gangi allra þessara mála en í sjávarútveginum þurfum við að leggja miklu meiri áherslu á rannsóknarþáttinn en hingað til hefur verið gert. Lífríki sjávar er margbrotið og þar eru margir óvissuþættir. Fjölstofnarannsóknir sem hafnar eru hafa þegar skilað árangri og menn vænta mikils af því verkefni. Áfram þarf að halda á þeirri braut. En það er nauðsynlegt að vera með meiri fjölbreytni í atvinnumálum en nú er. Við sjáum það alls staðar í heiminum í kringum okkur að það eru lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru vaxtarbroddur atvinnulífsins. Ísland á mikla möguleika ónýtta sem ferðamannaland. Þess vegna eigum við að snúa okkur að þessum þáttum og efla þá með öllum ráðum. Ferðaþjónustan er mannfrek atvinnugrein og þar má skapa miklu fleiri störf en nú eru. Þar hefur fjölgun starfa orðið hvað mest á síðustu árum í takt við og jafnvel umfram þá aukningu sem orðið hefur í tekjum af atvinnugreininni. Ferðaþjónustan hentar konum mjög vel og í þeirri grein hefur fjölgun starfa orðið meiri á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Smáfyrirtæki hafa líka verið að hasla sér völl í atvinnulífinu og oftar en ekki eru það konur sem þar eru frumkvöðlar. Úti um allt land eru konur að vinna skipulega að því að skapa sér og sínum atvinnu. Þetta eiga stjórnvöld að viðurkenna og sýna í verki með því að stofna í hverjum landshluta eða víðar embætti atvinnuráðgjafa kvenna eins Kvennalistinn hefur lagt til. Að lokum vil ég benda ykkur á það, áheyrendur góðir, að þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér í upphafi kjörtímabilsins hafa ekki náðst. Það átti að ná niður halla ríkissjóðs á tveimur árum. Hallinn er á þremur árum orðinn yfir 20 milljarðar. Það átti að stöðva aukningu ríkisútgjalda. Það hefur verið gert á kostnað almennings. Það átti að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs en raunin er sú að skuldir ríkissjóðs hafa aukist á þremur árum um 32 milljarða kr. og greiðslubyrðin stefnir í 30% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Innan mánaðar á að kjósa til sveitarstjórna til næstu fjögurra ára. Það verður hlutverk þeirra sem kosningu hljóta að takast á við þau vandamál sem skapast vegna vaxandi atvinnuleysis og byggðaröskunar. Ég hvet ykkur öll sem á mál mitt hlýðið til að hugsa ykkur vel um og velja það fólk og þá flokka sem þið treystið, skoðaða í ljósi sögunnar, til að verja íslenskar byggðir atvinnu og sjálfstæði þjóðarinnar. Eigum við ekki á ári fjölskyldunnar að kjósa fleiri konur í sveitarstjórnir? Það eru konur sem alltaf hafa tekið ábyrgð á fjölskyldumálunum í þessu þjóðfélagi. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Vorið og sumarkoman hafa sérstaka þýðingu hér á Íslandi og þessa tíma er beðið með óþreyju. Að þessu sinni hefur vorað nokkuð seint en nú er breyting að verða og senn er allt komið í sumarskrúða á landinu bjarta. Rétt eins og í náttúrunni skiptast á skin og skúrir í hinni efnahagslegu tilveru þessarar þjóðar. Við höfum gengið í gegnum efnahagslegan vetur, annars vegar vegna þess að ytri aðstæður hafa verið okkur erfiðar og hins vegar vegna þess að síðasta ríkisstjórn glutraði niður góðum tækifærum og hélt að milljarða fjáraustur úr sjóðum væri heppilegri til að halda atvinnuvegunum gangandi en að bæta rekstrarskilyrði atvinnulífsins í almennum aðgerðum. Fullyrt var reyndar að Ísland lyti sérstökum lögmálum í þessum efnum. Gerbreyting hefur orðið á íslenskum efnahagsmálum á þremur árum. Það hefur kostað töluverð átök og fórnarlund, en nú er árangurinn að koma í ljós á öllum sviðum. Nú er að vora í efnahagslífi Íslendinga. Og sá mikli árangur sem er að verða mun skila sér í bættri stöðu hjá fólki og fyrirtækjum. Atvinnulífinu hafa verið sköpuð almenn skilyrði til að byggja sig upp við öruggar og traustar aðstæður. Íslensk fyrirtæki hafa ekki um langan tíma haft betri og heilbrigðari skilyrði til þess að stunda öfluga starfsemi. Að þessu hefur verið unnið undanfarin þrjú ár með mjög markvissum hætti og öll sú vinna er að skila árangri. Verðbólgan, hinn erfiði draugur hins íslenska efnahagslífs, er nú loks komin í traust bönd og er verðbólgan undir 1% og standa Íslendingar sig best allra Evrópuþjóða í þessum efnum. Verðbólgan var 17% að meðaltali í tíð síðustu ríkisstjórnar en lækkaði nokkuð á síðustu mánuðum hennar en var þó 8--10 sinnum hærri þá en hún er nú. Beinir og óbeinir skattar í atvinnulífinu hafa lækkað verulega og hafa ekki fyrr verið gerðar jafnumfangsmiklar aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Raungengið er nú tryggt og hagstæðara fyrir Íslendinga í samkeppni þeirra við aðrar þjóðir en það hefur verið í þrjá áratugi. Gengisaðlögun hefur átt sér stað án þess að kollsteypa yrði í efnahagslífinu eins og gerðist hér áður við svipaðar aðstæður. Alger umskipti hafa orðið í vaxtamálum í kjölfar endurskipulagningar í efnahagslífi og almennra aðgerða ríkisvaldsins, bæði ríkisstjórnar og Seðlabanka. Þegar ríkisstjórnin tók við var raunávöxtun á verðbréfaþingi 8,42% en er nú 4,94%, úr 8,42% í 4,94%. Vaxtastigið í landinu dregur dám af þessu þótt munur á óverðtryggðum vöxtum og verðtryggðum sé enn of hár í bönkum landsins og þurfa þeir að gera átak í þessum efnum svo að vel megi við una. Í skýrslu sem mér barst frá bankastjórn Seðlabanka í dag kemur fram að frá 14. apríl sl. hefur ávöxtun spariskírteina og húsbréfa á eftirmarkaði lækkað stig af stigi. Sérstaklega er athyglisvert hvað ávöxtunarkrafa húsbréfa hefur lækkað en hún er nú komin niður í 4,98%. Lengi var talið að ómögulegt væri að koma raunvöxtum niður fyrir 7% hér á landi og var talað um sálfræðilega girðingu því sambandi. Sú girðing hefur verið rofin með eftirminnilegum hætti. Allt bendir til þess að vextir geti enn lækkað nokkuð á næstunni og forsendur fyrir lágu vaxtstigi séu mjög traustar. Viðskipti okkar við útlönd eru hagstæðari en oftast áður. Þjóðin aflar nú meira heldur en hún eyðir og er því að greiða niður sínar erlendu skuldir. Þetta er árangur sem þjóðin getur verið stolt af. Þegar núverandi stjórn tók við völdum var þjóðarskútan á hraðri siglingu í þá átt sem frændur okkar Færeyingar lentu í, illu heilli. Þjóðarskútunni hefur verið siglt á annað svið og enginn talar um að Íslendingar séu lengur á fyrri ógæfusiglingu. Þegar ríkisstjórnin greip til efnahagsúrræða sinna fullyrtu forustumenn stjórnarandstöðunnar að nú væri að hefjast skelfilegur víxlgangur í efnahagslífinu. Verðbólgan mundi rjúka upp og vextir mundu hækka stórkostlega. Allir vita að slíkar illspár reyndust óráðshjal. Margir óttuðust að atvinnuleysi mundi fara hér upp í 10--20% eins og farið hefur í okkar nágrannalöndum. Í kjölfar þorskbrests og annars andstreymis hefur atvinnuleysið vaxið og var 4,4% á sl. ári og verður nálægt 5,5% á þessu ári. En eftir það fer atvinnuleysið jafnt og þétt minnkandi á ný með traustari og öflugum vexti hins íslenska atvinnulífs. En það er fróðlegt að fylgjast með því og skoða hvernig vinstri stjórn þeirra þáv. formanns Framsfl. og formanns Alþb. annars vegar og núv. ríkisstjórn hafa farið með kaupmátt launafólks í landinu því mjög er um það talað. Árin 1988--1990 þegar þeir félagar stjórnuðu forsrn. og fjmrn., fóru með efnahagsmálin, hrundi kaupmáttur almennings um 14%, hvorki meira né minna, en þá var reyndar góðæri í landinu. Síðustu 12 mánuði hefur kaupmáttur launa ekkert lækkað og ljóst er að lækkun á matarskatti hefur algerlega skilað sér til neytenda þrátt fyrir spár um annað. Ef aðeins eru teknir þeir sem lökust hafa kjörin, þá kemur í ljós að þeirra kaupmáttur hefur styrkst. Inni í þessum kaupmáttartölum er ekki hin mikla vaxtalækkun mæld en ekki er vafi á að heimilin í landinu eru af þeim ástæðum mun betur sett en áður, enda lögðu talsmenn verkalýðshreyfingarinnar höfuðáherslu á að vextir yrðu lækkaðir. Þetta var reyndar þeirra höfuðkrafa oft í kjarasamningum en þeir fengu engan árangur fyrr en nú. Ég vil, góðir áheyrendur, víkja örfáum orðum að umræðu um málefni Evrópu sem orðið hefur í þjóðfélaginu að undanförnu. Það er ekkert undarlegt þó að aukin umræða hafi orðið um stöðu Íslands eftir aðildarsamninga hinna EFTA-ríkjanna. Það þarf ekki að koma neinum á óvart. Hins vegar hafa engir óvæntir atburðir gerst sem breyta þeirri stefnu sem þegar hafði verið mótuð. Fyrir tveimur árum var ljóst að þrjú EFTA-ríki ætluðu að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Tilboð Evrópusambandsins til EFTA-ríkjanna, þar á meðal Íslands, um að gengið yrði til samninga við þau um aðild áður en stjórnkerfi sambandsins yrði breytt vegna stækkunar þess var lagt fram í júní 1992. Með umsókn Norðmanna í nóvember 1992 var staðfest að flest EFTA-ríkjanna og öll Norðurlandanna nema Ísland stefndu að aðild að Evrópusambandinu. Um þessar horfur allar hefur að sjálfsögðu verið fjallað í ræðu og riti af hálfu íslenskra stjórnvalda innan lands og utan sem og um það hvernig menn mundu bregðast við þegar mál skýrðust. Ég ætla að taka einungis eitt dæmi um þessa umfjöllun íslenskra stjórnvalda en það dæmi er líka sótt aftur um tvö ár, til mars 1992. Í ræðu sem ég flutti þá á fundi benti ég m.a. á að EES-samningurinn mundi færa okkur stórkostlega búbót. Síðan sagði ég orðrétt: ,,Reyndar þarf að gera breytingar á tilteknum framkvæmdaratriðum í EES-samningnum ef flest hinna EFTA-ríkjanna ganga í Evrópubandalagið á næstu árum. Aðalatriðið fyrir okkur er þó það að með EES-samningnum er Evrópubandalagið skuldbundið okkur á mikilvægum sviðum. Við getum áfram byggt á samningnum sem grundvelli samskipta okkar við EB og þannig að hann tryggi veigamikla hagsmuni okkar á meginlandinu. Flest hinna EFTA-ríkjanna, ef ekki öll, hyggja á inngöngu í EB af því að þau horfa til þess sem þau telja að vanti í EES-samningnum.`` Um norrænt samstarf og þessi mál sagði orðrétt í þessari ræðu fyrir tveimur árum síðan: ,,Eftir inngöngu Svía, Finna og Norðmanna innan fárra ára í EB mun norrænt samstarf óhjákvæmilega í auknum mæli taka mið af bandalaginu. Hin Norðurlöndin munu eiga með sér náið samráð sem beinist að því að móta sameiginlega afstöðu í EB. Við munum verða með í viðræðum á norrænum ráðherrafundum um mál sem eru í deiglunni í Evrópubandalaginu. Slíkt tryggir okkur miklvægan aðgang að málefnum bandalagsins án aðildar að því.`` Ég endurtek að þetta var sagt í mars 1992, áður en EES-samningurinn var undirritaður í maí á því ári. Menn komu því ekki af fjöllum fyrir nokkrum vikum þegar samningar tókust um aðild annarra EFTA-ríkja að Evrópusambandinu. Þvert á móti hefur legið fyrir skýr stefna um viðbrögð við slíkri þróun mála. Ég legg áherslu á þetta því að maður hefur á tilfinningunni að í nýlegum skoðanakönnunum hafi komið m.a. fram misskilningur þess efnis að íslensk stjórnvöld séu stefnulaus í málinu, engin raunhæfir kostir aðrir en aðild séu fyrir hendi og Íslendinga bíði einangrun og áhrifaleysi utan ESB. Niðurstaðan í sjávarútvegsmálum í aðildarsamningum Norðmanna kemur heldur ekki á óvart. Norskir sérfræðingar og norskir ráðherrar hafa um langa hríð fullyrt að samkvæmt sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins þyrftu Norðmenn ekki að láta af hendi neinar verulegar veiðiheimildir til ESB umfram það sem þegar hafði verið gert. Allar líkur voru á að þetta gengi eftir og það kom á daginn. Samt er mikil andstaða við aðildarsamninginn í þeim hluta Noregs sem háður er sjávarútvegi og svipar því til íslenskra aðstæðna. Andstaðan stafar ekki síst af því að varanleg undanþága fékkst ekki frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusamningsins í norskri lögsögu þótt hinar pólitísku yfirlýsingar sem Norðmenn treysti á liggi fyrir um framhaldið. Við þyrftum miklu meira og sjávarútvegsþátturinn í aðildarsamningi Norðmanna breytir því ekki forsendum íslenskrar stefnu gagnvart Evrópusambandinu. Evrópustefna Íslands snýst um íslenska hagsmuni og íslenskan vilja en ekki um að vera með í lestarferðum eins og stundum er haldið fram. Enginn flokkur og engin hagsmunasamtök eða fyrirtæki hafa mælt með því að Íslendingar færu á lestarstöðina, enn síður út á brautarpallinn, hvað þá að við stígum um borð. Góðir áheyrendur. Í upphafi ræðu minnar reifaði ég nokkrar staðreyndir sem kannski koma ykkur á óvart um efnahagslega stöðu á Íslandi. Væntanlega koma þær staðreyndir þægilega á óvart því að nægar eru úrtöluraddirnar og neikvætt og langt þeirra mas. Þið munuð fá ófá dæmi um það síðar í umræðunni en það er nánast sama á hvaða mælikvarða er horft. Allt ber að sama brunni. Allt okkar erfiði, samstillt átak og stefnufesta er að skila sér. Við erum að uppskera eins og sáð var til. Illgresið hefur jafnharðan verið hirt og hent úr íslenska þjóðgarðinum og því verður uppskeran væntanlega góð. Það er því bjart yfir íslensku efnahagslífi næstu missirin. Eftir þá miklu hreinsun sem þar hefur orðið eru tækifærin alls staðar fram undan. Þorskinum hefur verið hlíft og allt bendir til að vaxtarskilyrði hans séu að batna. Hagræðing hefur átt sér stað í sjávarútvegi og flest fyrirtækin þar eru að komast upp úr öldudalnum. Íslenskur iðnaður er að fá betri viðspyrnu en hann hefur lengi haft. Ferðaþjónustan er í örum vexti og fyrstu mánuðir ársins lofa mjög góðu um hina íslensku ferðaþjónustu. Framtíðin er því björt og ný tækifæri blasa hvarvetna við. En forsendan er auðvitað sú að við höldum ótrauð réttri stefnu og hrekjumst ekki af leið. Ég óska öllum Íslendingum gleðilegs sumars á hátíðarafmælisári. Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Í janúar 1992 sagði hæstv. forsrh. við þúsundir Íslendinga sem þá voru atvinnulausir: Þetta lagast í vor. Og nú kom hann aftur í kvöld, hæstv. forsrh., og sagði: Nú er að vora. Nú er bjart, nú er betri tíð. Það eru kaldar kveðjur til þeirra 8 þús. Íslendinga sem nú eru atvinnulausir að það sé að vora. Það eru kaldar kveðjur til þeirra þúsunda sem nú hafa reynt fátækt í íslensku þjóðfélagi í fyrsta sinn í áraraðir að nú sé að vora. Það eru kaldar kveðjur til þeirra fjölskyldna í atvinnulífinu sem eru að bíða gjaldþrot hjá sínum litlu fyrirtækjum að nú sé að vora. Og það eru kaldar kveðjur til þeirra sem eru með 40, 50 og 60 þús. kr. í mánaðarlaun á sama tíma og hástéttin á Íslandi er með 500, 600 jafnvel 1 millj. kr. í mánaðarlaun að nú sé að vora. Nei, hæstv. forsrh. Hjá venjulegu fólki á Íslandi er ekki að vora. En það er kannski að vora hjá þeim sem eiga hlutabréfin í stóru fjölskyldufyrirtækjunum sem eru burðarásinn í valdakerfi Sjálfstfl. Þessi ríkisstjórn er búin að sigla sitt skeið. Svo afgerandi er sú staðreynd að í kvöld treystir enginn ráðherra Alþfl. sér til þess að gera upp vetrarverkin hér í salnum. Ég held að það sé í fyrsta sinn sem það gerist í eldhúsdegi að enginn ráðherra annars stjórnarflokksins treystir sér til þess að mæla bót vetrarvinnunni. Slíkur er andinn í stjórnarsamstarfinu að forsrh. notaði seinni helming af sinni ræðu hér í kvöld til að senda utanrrh. beiskar pillur. Því að orðin í Evrópuræðu forsrh. um ,,menn sem koma af fjöllum`` voru skeyti til utanrrh. Orðin ,,menn sem vildu villast upp í lestir`` voru skeyti til utanrrh. Við höfum fylgst með því hér í allan vetur hvernig ágreiningurinn hefur tætt í sundur þessa ríkisstjórn og við heyrðum síðast í kvöld í fréttunum um húsaleigubætur og þyrlumál hvernig ágreiningurinn jafnvel á þessum degi er höfuðeinkennið hjá ríkisstjórninni. Ríkisstjórn sem nær ekki saman um hin minni mál, ríkisstjórn sem nær ekki saman um hin stærri mál á einfaldlega að viðurkenna að það er skynsamlegt fyrir hana sjálfa og þjóðina að skila völdunum í hendur öðrum. En þá þurfum við líka, fulltrúar annarra flokka á Alþingi, að svara því hvað við viljum gera. Það er ekki nóg að koma hér í kvöld og sýna fram á ágreininginn hjá ríkisstjórninni, sýna fram á missagnirnar hjá forsrh. og háðið í boðskapnum sem hann flytur í garð utanrrh. Það er satt að segja létt verk. Við þurfum að koma hér í kvöld, fulltrúar hinna flokkanna, og segja hvað við ætlum að gera, hvað á að taka hér við þegar þessi ríkisstjórn fer frá og hún mun fara frá í síðasta lagi innan 11 mánaða. Alþb. hefur notað þennan vetur til þess að setja saman ítarlega verkefnaskrá um þá nýju landsstjórnarstefnu sem við viljum að íslensk þjóð sameinist um. Í upphafi þessa þings þegar rætt var um stefnu ríkisstjórnarinnar greindi ég í þessum ræðustól frá nokkrum höfuðþáttum þeirra hugmynda. Á landsfundi okkar alþýðubandalagsmanna í nóvember, á fjölmörgum flokksfundum eftir áramót og á miðstjórnarfundi í mars höfum við síðan verið að ganga frá ítarlegu vinnuskjali sem við höldum nú út í þjóðfélaginu með og bjóðum til víðtækrar umræðu um. Við höfum gefið þessari stefnu heitið ,,Útflutningsleiðin`` og við höfum gefið hana út í þessari grænu bók sem hver og einn landsmaður getur nálgast og kynnt sér. Hér er á ferðinni ítarleg lýsing á nýju forriti í hagstjórn á Íslandi. Hér er að finna yfir 350 nýjar hugmyndir í atvinnumálum, í velferðarmálum og um aukna siðbót og réttlæti í stjórnkerfi og hagkerfi. Við byggjum þessa tillögugerð á reynslu okkar Íslendinga, en við höfum líka farið í smiðju til fjölmargra ríkja sem hafa náð árangri í hagstjórn á undanförnum árum þar sem hagvöxtur hefur skarað fram úr og þar sem menn hafa getað sótt sér betri lífskjör í meiri árangur í atvinnulífi. Þessi tillögugerð sem birtist í grænu bókinni ,,Útflutningsleiðin, atvinna, jöfnuður, siðbót`` skiptist í nokkra meginhluta. Í fyrsta hluta hennar er lýst hver er munurinn á útflutningsleiðinni annars vegar og samdráttarleið þessarar ríkisstjórnar hins vegar. Í öðrum hlutanum er lýst hvernig þessi tillögugerð samræmist ýmsum helstu einkennum á íslensku hagkerfi í dag í ríkisfjármálum, í vaxtamálum, í viðskiptastöðu gagnvart útlöndum og fjölmörgum öðrum þáttum. En höfuðþáttur tillögugerðarinnar er ítarleg lýsing á nýrri sókn í atvinnumálum okkar Íslendinga og kerfisbreytingar í atvinnulífinu. Síðan taka við aðrir hlutar þar sem lýst er hvernig á að nota ávöxtinn í sókn í atvinnulífi til þess að treysta lífskjörin og jafna kjörin í landinu. Að lokum er rakið mjög ítarlega hvernig kerfisbreyting í stjórnkerfi og í fyrirtækjarekstri verður að fara heim og saman með endurbótum í atvinnulífi. Ég hef auðvitað ekki tækifæri á stuttum tíma hér í kvöld til að rekja þessa ítarlegu tillögugerð sem birtist í þessari bók upp á hátt á annað hundrað síður. Við höfum gefið út styttri útgáfu, eins konar kynningarrit upp á fjórar blaðsíður þar sem þessir höfuðþættir eru raktir. Hvers vegna leggjum við þetta fram nú tæpu ári fyrir þingkosningar? Skýringin er einföld. Við teljum að íslenskt efnahagslíf hafi sokkið svo djúpt í hjólförum vegna þeirrar frjálshyggjustefnu sem Alþfl. skrifaði upp á hjá Sjálfstfl. vorið 1991 að það þurfi ítarlegt átak til að snúa þeirri þróun við. Það gerist ekki af sjálfu sér. Það gerist heldur ekki með því að einblína á það sem er að gerast úti í Evrópu. Lausnin á vanda okkar Íslendinga verður að gerast hér hjá okkur sjálfum. Hún verður að gerast með nýrri stefnu í skattamálum þar sem sókn fyrirtækja í atvinnulífi hefur forgang. Hún verður að gerast með nýrri stefnu í bankamálum þar sem ofuráhersla á fasteignaveðin er lögð til hliðar og í staðinn verður farið að fjárfesta í hugmyndum og hæfileikafólki. Hún gerist með því að veita þeim sem vilja efla gjaldeyristekjur ákveðinn forgang í menntakerfi og í rannsóknum og þjónustu. Og hún gerist með því að nýta reynslu þeirra þúsunda af ungu fólki sem er að koma inn í íslenskt þjóðfélag og biðja um tækifæri, biðja um að þjóðfélagið sé opnað fyrir nýjum kynslóðum sem vilja hvorki mæta lokuðum dyrum í stjórnkerfi þar sem flokkarnir loka fyrir öllum öðrum nema sínum eigin gæðingum eða stórfyrirtækin sem loka fyrir öllum nema sínum eigin eigendum. Við alþýðubandalagsmenn munum á næstu vikum og mánuðum kynna þessa tillögugerð. Við bjóðum öllum til samstarfs, til viðræðna um þessar hugmyndir. Við munum fagna sérhverri ábendingu um viðbætur og nýja þætti. En umfram allt segjum við við ykkur, góðir landsmenn: Hér verður að koma ný landsstjórn. Við Íslendingar getum ekki liðið það að 8 þúsund manns séu atvinnulausir. Við getum ekki liðið vaxandi fátækt og vaxandi misrétti þó forsrh. sé harla ánægður með ástandið. Hin nýja landsstjórn verður að hafa traustan vegvísi. Við alþýðubandalagsmenn höfum í hinni grænu bók útflutningsleiðarinnar með tillögum um atvinnu, jöfnuð og siðbót lagt fram okkar lýsingu og við skorum á aðra flokka að gera slíkt hið sama. Stjórnmálaflokkur sem vill taka sig alvarlega verður að lýsa mjög nákvæmlega hvað hann vill gera. Hin nýja landsstjórn verður að hafna kreddum frjálshyggjunnar. Hin nýja landsstjórn verður þess vegna að byggja á samvinnu félagslegra afla, launafólks og atvinnulífs. Sjálfstfl. var gefið frí úr landsstjórninni haustið 1988 og þá tókst í kjölfarið á þeirri breytingu sem varð á stjórnarstefnu að ná verðbólgunni niður og koma á jafnvægi í efnahagslífi á Íslandi. Á sama hátt verður nú að gefa frjálshyggju Sjálfstfl. frí úr landsstjórninni og byggja hér trausta landsstjórn félagslegra afla sem vinnur í samvinnu við byggðarlögin og launafólkið í landinu að því að byggja nýtt Ísland. Það er okkar ætlunarverk, það er okkar vilji og við bjóðum öllum til samstarfs um þá fyrirætlan. --- Góða nótt.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Að bjóða fram krafta sína til starfa á vettvangi stjórnmála er að bjóðast til að axla ábyrgð. Við segjum oft að pólitík sé að vilja, að pólitík sé að þora, en fyrst og fremst snýst þetta óvenjulega starf um að axla ábyrgð. Stjórnmálamenn eiga fyrst og fremst að hafa það að leiðarljósi að horfa fram um veg, sækja fram að settu og yfirlýstu marki og verða ótrauðari þó að leiðir lengist vegna áfalla eða breyttra ástæðna. En það er líka hollt að horfa um öxl og meta árangur í ljósi aðstæðna. Þegar við jafnaðarmenn lítum um öxl yfir þau ár sem Alþfl. hefur setið í ríkisstjórn getum við verið nokkuð sáttir. Alþfl. hefur átt erindi í ríkisstjórn og Alþfl. hefur átt hlut að árangri sem skiptir máli fyrir þjóðarhag. Bæði ráðherrar og þingmenn flokksins eru tilbúnir að fara yfir þau mál, hv. þm. Ávallt hefur flokkurinn axlað tvíþætt hlutverk við þátttöku í stjórn landsins: Að taka á efnahagsmálum og ríkisfjármálum með festu, auka frjálsræði í viðskiptum til hagsbóta fyrir atvinnulífið og að vinna markvisst að umbótamálum á sviði fjölskyldumála sem er grunntónninn í lífsskoðun jafnaðarmanns. Sum verka okkar ráðherra koma strax til framkvæmda og verða sýnileg meðan önnur eru þannig vaxin að þau skila sér til hagsbóta fyrir land og þjóð til lengri tíma litið. Alþfl. lagði heill og óskiptur áherslu á að ná fram EES-samningnum vegna möguleikanna sem hann opnar okkar atvinnulífi og formaður Alþfl. hefur axlað þá ábyrgð að ná þeim viðamikla viðskiptasamningi fram. Tugir fyrirtækja í fiskiðnaði og útflutningi hafa á undanförnum missirum á hljóðlátan hátt nýtt sér tækifæri EES-samningsins til nýrrar vöruþróunar, til nýrrar markaðssetningar og til nýrrar sóknar á þessu helsta markaðssvæði okkar. Frændþjóðir okkar stefna nú að aðild að Evrópusambandinu. Norðurlandasamstarfið hefur verið eins og gullinn strengur í alþjóðasamstarfi okkar Íslendinga. Saman hafa frændþjóðirnar starfað þar sem sameiginlegir hagsmunir hafa verið í húfi og þar sem mikilvægt er að lýðræðistónn Norðurlanda heyrist á vettvangi alþjóðamála. Það er mörgum umhugsunarefni hvernig samstarf þessara þjóða muni þróast þegar Evrópusamvinnan er orðin slík þungamiðja. Við þurfum að tryggja með samningaviðræðum að við höldum í framtíðinni réttindum og skuldbindingum EES-samningsins, finna okkar stöðu í samstarfinu í Evrópu, en ég met það svo að leið okkar til að hafa áhrif sé ekki síst í gegnum Norðurlandasamstarfið. Þrátt fyrir erfiðleikana og lakari afkomu þjóðarbúsins hefur ríkisstjórnin náð góðum árangri og við náðum sameiginlegri niðurstöðu í landbúnaðarmálum og við höfum náð samkomulagi í sjávarútvegsmálum en báðir þessir málaflokkar eru þeirrar gerðar að meiri samstaða er um aðgerðir innan landsvæða en innan stjórnmálaflokka. Mörg mikilvæg mál hafa náð fram að ganga. Vaxtalækkunin ein sér er ein mesta kjarabót fjölskyldnanna í landinu og mun ásamt skattabreytingum verða lyftistöng í okkar atvinnulífi. Löggjöf um fjármagnsmarkaðinn og gjaldeyrisviðskipti ásamt aðgerðum til að jafna samkeppnisstöðu og nýsköpun í iðnaði á eftir að skila sér í þróttmeira atvinnulífi. Það er oft sagt að umræða um efnahagsmál kæfi alla aðra umræðu en þar liggur grunnurinn að velferðinni. Þess vegna hefur Alþfl. ávallt lagt svo mikla rækt við efnahagslegar umbætur samhliða velferðarmálum. Efling og stækkun sveitarfélaga, flutningur verkefna frá ríki til sveitarfélaga og sjálfstæði þeirra varðandi tekjuöflun og framkvæmdir er veigamikil undirstaða framfara og fjölskyldumála. Með lögum um tilraunasveitarfélög opnast nýir möguleikar til uppbyggingar og þróunarþjónustu við íbúana. Þetta eru mikilvægar forsendur öflugrar fjölskyldustefnu. Það er í sveitarfélögunum sem jafnaðarstefnan springur út í mestum blóma og með því sjónarmiði eru flest baráttumál Alþfl. sett fram. Þar ber hátt uppbyggingu félagslega húsnæðiskerfisins. Í tíð núv. félmrh. hefur fjöldi íbúða aukist um 4.000. Meðaltalið er 500 á ári. Löggjöf um húsaleigubætur er mikilvæg viðbót í stuðningi hins opinbera við húsnæðiskostnað. Það hefur verið stutt við húsnæðisöflun fólks með niðurgreiðslum vaxta í húsnæðiskerfinu og með vaxtabótum. En þessi stuðningur nær eingöngu til þeirra sem eru að eignast húsnæði. Nú verður úr því bætt að leigjendur hafa borið skarðan hlut frá borði. Með húsaleigubótunum verður komið verulega til móts við fjölskyldur á leigumarkaði. Baráttumál Alþfl. í ríkisstjórn hafa ekki síst verið á sviði félagsmála og nægir að nefna frá liðnum árum lög um félagsþjónustu sveitarfélaga sem kveða á um rétt íbúanna til þjónustu. Málefni fatlaðra þar sem verulega ver tekið á réttindamálum fatlaðra, stoð og liðveislu, settar fram nýjar áherslur í atvinnumálum þeirra og fjölgað valkostum í búsetumálum fatlaðra. Á liðnum missirum hefur mikil uppbygging verið í byggingu hjúkrunarrýmis fyrir aldraða og þjónustuíbúðir aldraða er eftirsóttur kostur. Þetta eru fáein af þeim mörgu fjölskyldumálum sem Alþfl. hefur sett á oddinn. En þýðingarmesta fjölskyldumálið er atvinnan. Engin ríkisstjórn unir við atvinnuleysi. Þaðan af síður skipuleggur hún það. Það er ótrúleg og fráleit staðhæfing. Breyttir atvinnuhættir ásamt tækniþróun hafa valdið atvinnuleysi hjá frændþjóðum okkar. Þess vegna er starfsmenntun í atvinnulífinu svo mikilvæg. Með lögum um starfsmennun í atvinnulífinu var stofnaður starfsmenntasjóður sem úthlutað hefur verið úr til 70 verkefna. Um 8 þúsund manns hafa notið þess. Þó mikilvægast sé að taka á atvinnumálum til varanlegrar frambúðar er brýnt að takast á við tímabundinn vanda. Tugum milljóna hefur verið varið til átaksverkefna til að efla atvinnu kvenna í dreifbýli og sl. haust var veitt 60 millj. kr. til sérstakra kvennaverkefna og þótti takast sérstaklega vel til með þá framkvæmd. Þar var leitast við að veita styrki til verkefna sem væru varanleg og einnig styðja við smáiðnað og handverk sem konur um allt land hafa verið að koma á laggir. Þennan þátt atvinnumála verður að efla og rækta og leita nýrra leiða til stuðnings. Hæstv. forseti, góðir áheyrendur. Í lok þessa mánaðar ganga landsmenn til sveitastjórnarkosninga. Það er vaxandi krafa þjóðar að stjórnmálamenn axli þá ábyrgð sem þeim er lögð á herðar. Í því felst krafa um að þeir afli sér ekki stundarvinsælda með því að ávísa á börn og barnabörn. Jafnaðarmenn um land allt eru reiðubúnir að axla þá ábyrgð og bjóða fram krafta sína í þágu heimabyggðar. Á 50 ára afmæli lýðveldisins geta Íslendingar horft um öxl á öfluga og glæsta þjóðfélagsuppbyggingu. Sú uppbygging er byggð á sterkri hefð lýðræðis og réttlætis og virðingar hvort fyrir öðru. Á slíkum tímamótum horfum við til framtíðar og okkur ber að halda fram á veg undir sama merki. --- Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Ef við erum spurð þeirrar spurningar hvað sé að í íslensku þjóðfélagi og hvað megi betur fara eru svör okkar misjöfn. Sumir nefna atvinnuleysið, aðrir félagslegt óréttlæti, aðrir lágar ráðstöfunartekjur eða háa skatta og enn aðrir kynnu að nefna skort á framtakssemi, framtíðarsýn og þannig mætti lengi telja. Allir geta væntanlega verið sammála um að ýmislegt er að í okkar samfélagi en aðalspurningin er: Erum við að gera nóg til að ráða bót á þeim meinsemdum sem við sjáum? Erum við í reynd ekki of upptekin við að horfa til afreka og mistaka fortíðarinnar í stað þess að horfa fram á veg? Við í stjórnarandstöðunni höfum haldið því fram að núverandi ríkisstjórn hafi lagt megináherslu á slíkan málflutning, eins og reyndar sannaðist í máli hæstv. forsrh. áðan, og það hafi verið skaðlegt. Steingrímur Thorsteinsson segir í kvæði sinu Vorkvöld sem er gott að hafa í huga á þessu fallega vorkvöldi: Vér grátum hið liðna en grátum sem styst, svo grætum ei komandi tíma. Við framsóknarmenn höfum lagt á það megináherslu að alvarlegasta meinsemd þjóðfélagsins sé atvinnuleysið og allar aðgerðir ríkisvaldsins og aðila vinnumarkaðarins þurfa að miða að því að útrýma því böli. Við teljum að starfið sé mikilvægast af öllu fyrir sérhvern einstakling þannig að hann geti tekið þátt í sókn samfélagsins fram á veg, sjálfum sér og öðrum til framdráttar. Málflutningur okkar hér á Alþingi í vetur hefur tekið mið af þessari grundvallarskoðun. Við höfum gagnrýnt skattastefnu ríkisstjórnarinnar og teljum að mörg störf hafi farið forgörðum vegna hennar. Við teljum að vextir hafi verið allt of háir í langan tíma og af þeim sökum hafi atvinnuleysið aukist verulega. Við höfum gagnrýnt síminnkandi fjárfestingu í þjóðfélaginu og teljum það vera alvarlegustu einkennin í atvinnulífinu þegar horft er fram á veg. Við höfum gagnrýnt stefnu ríkisstjórnarinnar að því er varðar starfsskilyrði atvinnuveganna, ekki síst landbúnaðar og sjávarútvegs. Við teljum að starfsskilyrðin eigi að miðast við að sem flestir fái atvinnu og að ekki megi taka tillit til skammtímasjónarmiða sem auki óhagræði og erfiðleika. Við höfum þess vegna talið að þær reglur sem stendur til að setja um framsal aflaheimilda séu rangar þar sem þær leiða til minni verðmætasköpunar í sjávarútvegi. Þar að auki mismuna þær þannig að þeir stóru og sterku eru verðlaunaðir en þeim minni refsað. Við höfum jafnframt gagnrýnt fyrirætlanir um að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins en fögnum því að ríkisstjórnin virðist ætla að taka rökum í því máli. Við höfum haldið fram þeirri stefnu að sérhver athöfn stjórnvalda eigi að skoðast í því ljósi hvort hún sé atvinnuskapandi eða ekki. Við gerum okkur grein fyrir því að önnur markmið kunna að þurfa að víkja um sinn, en leggjum áherslu á að byggt verði á stöðugleika og lágri verðbólgu. Við erum þeirrar skoðunar að atvinnuleysi skapi slíkan ójöfnuð að við það verði ekki unað og viljum leita svara við því á raunsæjan hátt hvernig brugðist verði við. Við teljum að það gerist aðeins með samvinnu fjöldans undir forustu ríkisvaldsins, sveitarfélaganna, samtaka atvinnurekenda og launþega. Þetta risavaxna verkefni skýrist best af þeirri staðreynd að við þurfum að skapa meira en 3.000 störf á hverju einasta ári fram til næstu aldamóta ef árangurinn á að teljast viðunandi. Hér finnast engar töfralausnir og árangurinn getur aldrei orðið skyndilegur, en hann mun birtast ef stefnufesta, þolgæði og góð samvinna fær að njóta sín. Það verður jafnframt að viðurkenna að miklar erlendar skuldir setja okkur takmörk og því er forgangsröð verkefna mikilvægari en oftast áður. Það er staðreynd að flest störf hafa orðið til á undanförnum árum hjá hinu opinbera. Ef við höldum áfram á þeirri braut þá bitnar það á framleiðsluatvinnuvegunum þannig að sú leið er ekki fær. Þótt mörg verkefni eigi eftir að leysa á vettvangi hins opinbera þá vantar verðmætasköpun til að standa undir þeim. Það er því framleiðslan og þjónustan við hana sem þarf að eflast á næstunni. Þannig má skapa meiri tekjur hjá ríki og sveitarfélögum. Á þann eina hátt getum við aukið félagsleg réttindi og bætt kjör fólksins. Störf verða hins vegar ekki til án fjárfestinga. Fjárfestingar í atvinnulífinu eru nú aðeins á bilinu 15--16% en á sama tíma eru þær yfir 20% í OECD-ríkjunum. Ef svona heldur fram liggur ekkert annað fyrir en meira atvinnuleysi með tilheyrandi auknu félagslegu óréttlæti í þjóðfélaginu. Við hvorki megum né getum látið það gerast og í ljósi þess þurfum við að vera opin fyrir nýjum hugmyndum og áherslum, bæði á sviði innanlandsmála og alþjóðamála. Það er einkenni í íslensku atvinnulífi að eigið fé fyrirtækjanna er minna en almennt gerist í löndunum í kringum okkur. Margir geta ekki tekið lán nema eiginfjárstaðan sé bætt. Það er því lykilatriði til að koma fjárfestingum á skrið að örva þátttöku fólksins í atvinnulífinu í því skyni að bæta eigin hag. Það var umdeild nýbreytni að þeir sem lögðu fram áhættufé nytu sérstakra skatthlunninda. Það var rétt stefna sem hefur verið ákveðið að hverfa frá þegar við þurfum mest á henni að halda. Ef við ætlum að virkja þá sem hafa atvinnu til að skapa störf fyrir þá sem sárlega vantar möguleika til að vinna fyrir sér og sínum þurfa skilyrðin að vera fyrir hendi. Ég tel eðlilegt að hver og einn launþegi geti lagt skattfrjálst til hliðar ákveðinn hlut tekna sinna til að leggja fram í atvinnulífið og þá ekki síst þau fyrirtæki sem sá sami starfar við. Ég tel jafnframt nauðsynlegt að lífeyrissjóðir leggi fram áhættufé á móti launþegunum. Stærstur hluti sparnaðar safnast nú upp í lífeyrissjóðunum. Nauðsynlegt er að beina þessu fé í vaxandi mæli til að efla verðmætasköpun, enda getur samfélagið ekki staðið undir háum vöxtum af fjármagni lífeyrissjóðanna ef engin verðmæti eru til að standa straum af þeim. Það ætti því að vera sameiginlegt áhugamál allra að virkja þetta fjármagn í þágu baráttunnar gegn atvinnuleysinu. Það er jafnframt áhyggjuefni að ekkert skuli vera að gerast í fjárfestingum erlendra aðila hér á landi. Á sama tíma og erlend fjárfesting er vaxandi hlutdeild í hagvexti annarra þjóða ríkir kyrrstaða hér. Það á heldur ekki að vera bannorð að hið opinbera taki þátt í og leggi fram fjármagn til nýsköpunar og frumkvæðis í atvinnumálum. Járnblendiverksmiðjan í Hvalfirði er gott dæmi um frumkvæði hins opinbera. Það fyrirtæki hefði ekki verið stofnað án atbeina stjórnvalda og það hefði trúlega hætt starfsemi ef það hefði ekki haft ríkisvaldið sem bakhjarl. Sjaldan eða aldrei hafa atvinnumál tengst með jafnskýrum hætti í alþjóðamálum. Alþjóðleg viðskipti fara vaxandi og fleiri og fleiri girðingar eru teknar niður. Múrar, sem þótti sjálfsagt að reisa fyrir tiltölulega stuttu síðan, eru að falla. Þjóðirnar komast í nýja stöðu þar sem þeir einir verða ofan á sem eru nægilega fljótir að átta sig á nýjum aðstæðum og nýta tækifærin. Þótt við Íslendingar séum í allmikilli fjarlægð frá stærstu mörkuðum eru fáir eins háðir alþjóðlegum viðskiptum. Við fáum sem þjóð litlu ráðið um þessa þróun, en það er okkar að ákveða með hvaða hætti við tökum þátt í henni. Samskiptin við Evrópusambandið, Norðurlöndin og Norður-Ameríku eru því á tímamótum og við þurfum að ræða þau öfgalaust án þess að útiloka eða neita að ræða ákveðna kosti. Tíminn er dýrmætur og gluggarnir eru til margra átta og það er heimska að eyða tímanum í að negla fyrir þá. Ég er og hef verið hlynntur aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Ég hef hins vegar gagnrýnt núverandi ríkisstjórn fyrir ýmsa framkvæmd í því máli en ætla ekki að ræða það nánar hér. Ég hef talið að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði væri forsenda fyrir áframhaldandi samningsgerð við Evrópusambandið. Ég er þeirrar skoðunar að aðild sé Íslendingum ekki hagstæð og við eigum að leita annarra leiða. Sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins er okkur óhagstæð og ekki kemur til álita að gangast undir hana. Af þessum og ýmsum öðrum ástæðum hefur Framsfl. hafnað aðild að Evrópusambandinu. Ég geri mér þó grein fyrir að Evrópusambandið er og á eftir að þróast um langa framtíð og það er mikilvægt að við getum komið sjónarmiðum okkar á framfæri og reynt að hafa áhrif á málefni sem skipta sköpum fyrir Ísland. Við eigum svo mikil viðskipti við þessar þjóðir að ákvarðanir sem þær munu taka munu með einum eða öðrum hætti snerta okkur. Þess vegna hef ég talið að við eigum að leita eftir samningum sem gefa okkur möguleika til áhrifa í mikilvægum nefndum og ráðum Evrópusambandsins. Því er haldið fram að ekki sé gert ráð fyrir slíkri þátttöku og það sé barnaskapur og vanþekking að halda slíku á lofti. Á sama tíma hefur hæstv. utanrrh. haldið því fram að við munum geta fengið samning um sjávarútvegsmál sem enginn annar hefur náð fram eða forsendur eru nú fyrir á vettvangi Evrópusambandsins. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar í þeim efnum en vil minna á að það er varhugavert að ganga til samninga og byrja á því að gefa sér niðurstöðuna. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir hvað skiptir íslenskt þjóðarbú mestu máli og vinna skilning og stuðning við þau sjónarmið. Ég tel jafnframt að fríverslunarsamningur við NAFTA sé okkur mikilvægur og hann geti treyst þau mikilvægu bönd sem tengja okkur Bandaríkjunum og Kanada. Samstarfið við Bandaríkin hefur verið mjög þýðingarmikið fyrir Íslendinga og við eigum að leita leiða til að tryggja það enn betur í sessi. Í öllu þessu umróti er Norðurlandasamstarfið sú stoð sem styrkir okkur í samstarfi þjóðanna. Það er mikil gæfa að geta tekið þátt í samstarfi frændþjóða á jafnréttisgrundvelli og með því er rödd Íslands mun sterkari en annars hefði orðið. Það er mikilvægt að umræðan hér á landi beinist í meira mæli að utanríkis- og alþjóðamálum og við reynum að meta stöðu Íslands til lengri framtíðar í ljósi þeirra gífurlegu breytinga sem nú eiga sér stað. Okkur ber skylda til þess og við megum ekki í þeirri umræðu gera lítið úr skoðunum annarra og vera minnug þess sem Steingrímur Thorsteinsson sagði í því sama kvæði sem ég vitnaði til hér áðan: Í feðranna dáðleysi er barnanna böl og bölvun í nútíð er framtíðarkvöl. Frú forseti. Góðir Íslendingar. Ég hef í máli mínu hér að framan reynt að horfa til tveggja mikilvægra verkefna, þ.e. atvinnumála og utanríkismála. En auðvitað eru mörg önnur verkefni sem bíða. Ég er þeirrar skoðunar að þessi tvö mál séu lykillinn að lausn margra annarra þótt þar sé um nokkra einföldun að ræða. Við þurfum að hafa kjark til að ræða viðkvæm mál og allar leiðir til að bæta hag fjöldans. Ef t.d. breytingar á vinnulöggjöfinni geta orðið til að auka atvinnu þá eigum við að gera þær breytingar. Við framsóknarmenn erum tilbúnir til að starfa af fullum krafti gegn atvinnuleysinu og hræðumst ekki breytingar og ný viðhorf. Við viljum frelsi með fyrirhyggju minnugir þess að óréttlæti hefur oft þrifist, bæði undir merkjum frelsis og jafnréttis. Við teljum því að hófsemd og hógværar stefnur skili mestum árangri. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Um þessar mundir eru rúm 200 ár liðin frá því að konur hófu skipulagða baráttu fyrir mannréttindum og beinum þjóðfélagslegum áhrifum konum til handa. Fyrir nákvæmlega 200 árum var franska stjórnarbyltingin í algleymingi, byltingarforinginn Robespierre sat við völd og fallöxin gekk nótt og dag. Konur voru mjög virkar í byltingunni, stóðu fyrir miklum mótmælum og settu fram kröfur um mannsæmandi kjör og réttinn til að ráða lífi sínu og barna sinna. Vorið 1794 var búið að hálshöggva flestar þær konur sem verið höfðu í fararbroddi kvenfrelsishreyfingarinnar því þessi bylting sem boðaði frelsi, jafnrétti og bræðralag var ekki ætluð konum. Þær skyldu halda sig innan dyra við heimilisstörf og hannyrðir þrátt fyrir þá staðreynd að mikill fjöldi kvenna vann fyrir sér og heimilum sínum. Ári síðar var hafist handa við að berja kvennahreyfinguna endanlega niður og lög sett þess efnis að hvar sem fimm konur eða fleiri sæjust saman utan dyra teldist það ólöglegur útifundur sem skyldi leystur upp og þær konur handteknar sem sýndu einhvern mótþróa. Mikið vatn er runnið til sjávar frá því að franskar konur þóttu slík ógnun við karlveldið og mikið hefur áunnist í þeirri baráttu kvenna að ná stjórn á eigin lífi. Ef við íslenskar konur látum hugann reika þótt ekki sé nema hundrað ár aftur í tímann til formæðra okkar verður okkur ljóst hvílíkar breytingar hafa orðið á aðstæðum kvenna. Konur höfðu almennt hvorki kosningarrétt né kjörgengi fyrir hundrað árum síðan og þær réðu ekki yfir eignum sínum. Laun þeirra kvenna sem voru vinnukonur, unnu við kolaburð, uppskipun eða saltfiskverkum, voru þriðjungur til helmingur af launum karla. Konur gátu vænst þess að fæða allt upp í 18--20 börn og að horfa á eftir nokkrum þeirra í gröfina á unga aldri. Þær bjuggu í lélegum húsakynnum án rennandi vatns eða góðrar upphitunar, hreinlæti var af skornum skammti og líf þeirra flestra var mikið strit. Barna- og kvennadauði var enn mikill um síðustu aldamót og meðalævin stutt þótt mjög hefði dregið úr frá því sem áður var, en það var tekið að bjarma fyrir nýjum degi. Fyrir nákvæmlega 100 árum hófst skipulögð barátta íslenskra kvenna fyrir mannréttindum er Hið íslenska kvenfélag var stofnað en það var fyrsta kvenfélagið sem hafði kvenréttindi á stefnuskrá sinni. Þeim konum sem þar lögðu hönd á plóg eigum við nútímakonur mikið að þakka, þær ófu uppistöðuna í þeim símunstraða glitvef sem við erum enn að vefa. Þær gáfu okkur réttindin, okkar er að nýta þau til að gera íslenskt þjóðfélag kvenlegra, betra, réttlátara og mannúðlegra, en þar er við ramman reip að draga. Í sumar ætla hundruð íslenskra kvenna að leggja land undir fót til að sameinast öðrum norrænum konum á Nordisk Forum í Finnlandi. Íslenskar hugvitskonur, athafnakonur, vísindakonur, listakonur, konur í stjórnmálum og konur úr nánast öllum stéttum og starfshópum ætla að sýna hvað íslenskar konur eru að fást við og leggja sitt af mörkum til norrænnar umræðu um stöðu kvenna. Þarna sameinast ótrúlegir kraftar í frumkvæði, sköpun og gleði sem vekja mikla athygli meðal systra okkar á Norðurlöndum. En nær þessi kraftur að blómstra hér heima? Hvar sér hans stað? Þurfa íslenskar konur að halda út fyrir landsteinana til að sýna og sanna að þær hafa margt að segja um framtíðina og þjóðfélagið? Hvernig nýtist sú auðlind sem felst í reynslu og hugviti kvenna? Hver eru áhrif kvenna á íslenska þjóðfélagsþróun hundrað árum eftir að skipuleg kvenfrelsisbarátta hófst hér á landi og hvernig er að þeim búið? Ef við horfum til hinna Norðurlandanna blasir við okkur sú staðreynd að hlutur kvenna hér er mun minni en þar tíðkast ef horft er til þjóðþinga og sveitarstjórna. Á meðan konur á hinum Norðurlöndunum eru nálægt 40% kjörinna fulltrúa erum við hægt og sígandi að nálgast 30%. Ef horft er til atvinnulífsins og samtaka þess er hlutur kvenna mun minni í stjórnum og stjórnunarstöðum en við sjáum annars staðar í hinum vestræna heimi. Jafnvel í Bandaríkjunum hefur konum orðið gífurlega vel ágengt á undanförnum árum á leið til aukinna áhrifa í atvinnu- og efnahagslífi, bæði með stofnun eigin fyrirtækja og almennri samstöðu um að fjölga konum í áhrifastöðum. Í þeim efnum er Ísland að verða eins og mosavaxið nátttröll með sitt gráklædda jakkafatalið sem ræður ríkjum nánast hvert sem litið er. Hér á Íslandi er því miður við lýði það fráleita kerfi að gamli fjórflokkurinn úthlutar nánast öllum opinberum valdastöðum til flokksgæðinga og er hin margendurtekna sorgarsaga úr Seðlabankanum dæmi um það, auk þess sem núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa raðað sínum mönnum svo grimmt á ríkisjötuna að annað eins hefur ekki sést um áratuga skeið. Menntun, reynsla og fagmennska koma þessum mönnum ekkert við og það segir sína sögu að nánast engar konur er að finna í röðum gæðinganna. Þessi ólýðræðislegu og ófaglegu vinnubrögð hafa valdið þjóðinni stórtjóni og verður að linna. Á meðan bananalýðveldi af þessu tagi ræður ríkjum verða konur meira og minna útilokaðar frá áhrifastöðum en með því er verið að halda þjóðinni allri niðri. Ef við horfum á launamál kvenna syrtir enn í álinn. Að meðaltali hafa konur um 65% af launum karla og þegar allt hefur verið dregið frá sem áhrif hefur á kjörin er til staðar launamunur sem ekki er hægt að skýra með neinu öðru en kynferði, þ.e. því að konur eru til færri fiska metnar en karlar. Þar við bætist að launataxtar fjölmennra kvennastétta eru svo lágir að ógerlegt er að lifa af þeim. Við búum hér við forneskjulegt og óréttlátt starfsmat, einkum í opinberum störfum, enda löngu ljóst að launakerfi ríkisins er handónýtt og má ekki bíða lengur að gjörbylta því með það að leiðarljósi að bæta kjör kvenna og afnema þau margvíslegu forréttindi og aukagreiðslur sem jeppaliðið nýtur. Á undanförnum árum höfum við orðið vitni að vaxandi óánægju vel menntaðra kvennastétta, enda launakjörin og kjararýrnunin algjörlega óviðunandi. Hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar gripu til sinna ráða í fyrra og nú hefur lífsnauðsynleg stétt meinatækna verið í verkfalli um fjögurra vikna skeið. Á stærstu sjúkrahúsum landsins ríkir neyðarástand sem bitnar á veiku og þjáðu fólki, en það er eins og stjórnvöldum komi það ekki við. Þegar starfsmenn Herjólfs í Vestmannaeyjum fóru í verkfall var rokið upp og lög sett á þá. Þegar sjómenn fóru í verkfall í upphafi árs voru sett bráðabirgðalög til að stöðva það en þegar í hlut eiga sjúklingar og fámenn kvennastétt á sjúkrahúsum líður langt á milli samningafunda og ríkið virðist ekkert hafa að bjóða. Hvers konar verðmætamat er þetta? Hvers konar siðferði er þarna á ferð? Þótt ég sé á engan hátt að gera lítið úr þeim vanda sem verkföll sjómanna eða annarra valda þá er nöturlegt upp á að horfa að heilbrigðisyfirvöld skuli láta það viðgangast að verkfall á súkrahúsum dragist í fjórar vikur. Það á ekki að setja lög á meinatækna heldur að setjast að samningaborði þegar í stað og finna lausn á deilunni. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, sjálft Viðeyjarundrið, sem átti að rjúfa kyrrstöðuna og skapa velsæld á varanlegum grunni, varð þriggja ára hinn 30. apríl sl. Að þessu sinni bárust engar fregnir af rjómatertum eða veisluhöldum enda litlu að fagna. Það má lýsa andanum á stjórnarheimilinu með þeim orðum úr kvæðinu um litlu hjónin ,,því lítið elskar litla Gunna hann litla Jón.`` Í eldhúsi ríkisstjórnarinnar er ástandið orðið bágborið. Kærleikurinn brostinn og vistir á þrotum. Þar hefur í vetur verið borin á borð skuldasúpa, beiskur sjávarútvegskokteill, landbúnaðarhakk og einkavæðingargrautur með frjálshyggjusaft út á. Allt heldur ólystugt, enda mikið rifist og hurðum skellt. Á því heimili bíða flestir þess að geta flutt út og það sem fyrst. Á meðan geisar atvinnuleysið úti fyrir. Aðgerðir í atvinnumálum eru allar í skötulíki, hallinn á ríkissjóði hefur aldrei verið meiri, hagur fjölskyldnanna versnar og kjörin rýrna. Félagsleg vandamál vaxa og það eru börnin sem súpa seyðið. Þannig er nú fjölskyldustefnan í raun á 50 ára afmæli lýðveldisins. En nú segjum við: Hingað og ekki lengra. Í loftinu liggur krafa um breytingu. Fólk er búið að fá nóg af handahófskenndum niðurskurði, nóg af einkavæðingaráformum íhaldsins, nóg af tillitsleysinu við barnafjölskyldurnar, nóg af valdníðslunni, spillingunni og takmörkuðum áhrifum þegnanna, nóg af dekrinu við stórfyrirtækin. Það styttist í uppgjörið við ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, en áður en til þess kemur endanlega gefst kjósendum kostur á að sína vilja sinn í verki og senda frjálshyggjuherrunum kveðju sem á stendur: Við viljum breyta. Það hefur alltaf verið markmið Kvennalistans að breyta þjóðfélaginu. Við viljum bæta stöðu kvenna og barna, við viljum aðra forgangsröð verkefna en þá sem tíðkast hefur, við viljum láta mannlegar þarfir sitja í fyrirrúmi, við viljum sjá þjóðfélag valddreifingar og virks lýðræðis, samfélag þar sem jafnræði ríkir milli manns og náttúru. En til að breyta svo um munar þarf hugarfarsbyltingu. Við kvennalistakonur ætlum á þessu vori að beita okkur í þágu breytinganna í samvinnu við þá sem vilja vinna með okkur. Og nú er tækifærið fram undan. Við segjum í anda skáldsins Leonard Cohens: ,,Fyrst er það Reykjavík, svo landið og miðin.`` Góðir áheyrendur. Nú er að ljúka ellefta vetri Kvennalistans á Alþingi Íslendinga. Ekkert bendir til þess að tíma sérframboða kvenna sé að ljúka, enda aldrei brýnna en nú á tímum mikilla breytinga að standa vörð um hag kvenna og barna. Það hyggjumst við kvennalistakonur áfram gera, en við ætlum líka að sækja fram, breyta og bæta. Konur ráða enn of litlu á Íslandi og enn eru þeim skorður settar af hegðun, tregðu og því rótgróna karlveldi sem allt of miklu ræður um kjör okkar og líf. En góðir áheyrendur, þjóðfélagið er á fleygi ferð og það eru konur líka. Tími kvenna er örugglega runninn upp og héðan í frá fær ekkert stöðvað okkur. --- Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Umræður um málefni sjávarútvegsins hafa verið rúmfrekar í sölum Alþingis síðustu daga og síðustu vikur. Það er eðlilegt, það hefur verið mikil gerjun og reyndar gróandi og gróska í þessari atvinnugrein. Við höfum mætt miklum erfiðleikum en erum líka í sókn. Eftir mikla uppsveiflu í sjávarútvegi í byrjun þessa áratugs tók við öldudalur sem byrjaði að gera vart við sig fyrir rúmum tveimur árum. Það var eitt af fyrstu verkum núverandi ríkisstjórnar að mæta þessum umskiptum, sem m.a. felast í því að afurðir okkar seljast nú á fjórðungi lægra verði en í tíð fyrri ríkisstjórnar og við höfum þurft að skera þorskaflann niður um helming. Ég lagði á það áherslu í öndverðu að þessum nýju aðstæðum yrði mætt með markvissum almennum aðgerðum, raungengi krónunnar yrði breytt, skuldbreytingar yrðu framkvæmdar, skattar yrðu lækkaðir á atvinnufyrirtæki og reynt yrði að ná fram kostnaðarlækkunum. Það er fróðlegt að fara yfir það nú hvernig til hefur tekist í þessu efni. Við höfum framkvæmt tvær markvissar gengisbreytingar, við höfum náð fram betri raungengislækkun en áður, sem hefur skilað sér betur til atvinnugreinarinnar en fyrri gengisbreytingar þannig að samkeppnisskilyrði sjávarútvegsins og annarra útflutningsgreina eru nú betri en þau hafa verið í meira en þrjá áratugi. Við höfum framkvæmt tvær umfangsmiklar skuldbreytingar, lengt lán og tryggt afborgunarleysi af stórum hluta skulda sjávarútvegsins og náð með því að létta greiðslubyrði atvinnufyrirtækjanna í landinu. Við höfum aflétt aðstöðugjaldinu af sjávarútvegi og öðrum atvinnugreinum og sjávarútvegsfyrirtækin eru byrjuð að gera sérstaka samninga um raforkuverð með þeim árangri að raunkostnaður vegna raforku í fiskvinnslu á síðasta ári var 2% lægri en á árinu áður. Þannig hefur með markvissum aðgerðum verið tekið til varnar og sjávarútvegi tryggð hagstæð samkeppnisskilyrði við þessa miklu erfiðleika sem við höfum tekist á við. Þetta hefur gerst um leið og við höfum tryggt aukinn stöðugleika. Þessi stöðugleiki hefur síðan leitt til þess að það tókst að lækka raunvexti sem um munar. Sú aðgerð er nú smám saman að skila sér til hagsbóta fyrir atvinnufyrirtækin og gefur þeim nýja möguleika til viðspyrnu. Og það er athyglivert, þrátt fyrir það sem sagt hefur verið í þessari umræðu hér í kvöld, að vegna þessara umfangsmiklu aðgerða þá hefur sjávarútvegurinn í heild að mati Þjóðhagsstofnunar verið rekinn nokkurn veginn í jafnvægi undanfarin tvö ár og jafnvel er útlit fyrir að svo verði enn á þessu ári. Og það er athyglivert að vegna þessara ráðstafana hefur sjávarútvegurinn ekki verið að safna skuldum upp á síðkastið. Auðvitað eru miklir erfiðleikar í þessari atvinnugrein, auðvitað eru erfiðleikar í mörgum byggðum, en í heild þá hefur þessi verulegi árangur náðst þrátt fyrir það mikla mótlæti sem við höfum þurft að takast á við. Við höfum einnig með markvissum aðgerðum í efnahagsmálum náð þeim umtalsverða árangri að nú er jöfnuður í viðskiptum við útlönd í fyrsta skipti síðan 1986. Og hvaða raunhæfa þýðingu hefur þetta hagfræðihugtak, jöfnuður í viðskiptum við útlönd, í daglegu lífi okkar fólksins hér í landinu? Jú, jöfnuður í viðskiptum við útlönd hefur þá raunhæfu þýðingu að með þeim aðgerðum sem leitt hafa til þess höfum við verið að styrkja framleiðslugreinarnar í landinu gagnvart þjónustugreinunum. Og með því að framleiðslugreinarnar eru nú að uppistöðu til úti á landsbyggðinni þá höfum við með þessu verið að ná þeim árangri að tryggja betra jafnvægi á milli dreifbýlis og þéttbýlis í landinu. Allt eru þetta mikilvæg skref fram á við fyrir atvinnulífið, fyrir byggðirnar í landinu og fyrir fólkið í landinu. Sjávarútvegurinn hefur hagnýtt sér þessar aðstæður. Stjórnendur og starfsfólk í atvinnufyrirtækjunum hefur nýtt sér þessar aðstæður til hagræðingar og til þess að ná meiri árangri í rekstri. Útgerðarmenn og sjómenn hafa sótt á ný mið út fyrir landhelgina og fært fleiri milljarða í nýjum tekjum inn í þjóðarbúskapinn með því móti. Stjórnvöld hafa með ýmsum aðgerðum, m.a. með starfsemi aflakaupabankans, stuðlað að því að við gætum í auknum mæli nýtt áður vannýttar fisktegundir og með því móti hefur okkur tekist að veita nýjum milljörðum kr. inn í þjóðarbúskapinn. Þannig hafa útgerðarmenn og sjómenn tekist á við þessi verkefni og notfært sér þær betri aðstæður sem skapaðar hafa verið. Fiskvinnslan hefur einnig verið í sókn. Efnahagsbreytingarnar hafa leitt til þess að staða hennar er nú betri en áður gagnvart útgerð í landinu, það er betra jafnvægi á milli fiskvinnslu og útgerðar. Útflutningur á óunnum fiski hefur dregist saman svo um munar. Í dag hefur verið sagt frá því að útflutningur á óunnum fiski er 80% minni en í fyrra og útflutningur á þorski heyrist nánast sögunni til. Fiskvinnslufyrirtækin hafa tekið stærri framfaraspor í því en nokkru sinni áður að fullvinna afurðirnar í neytendaumbúðir til þess að skapa meiri verðmæti hér innan lands, til að skapa meiri vinnu og til að komast inn á stöðugri markaði erlendis. Allt er þetta verulegur árangur, sýnir kraftmikla atvinnugrein sem er í mikilli sókn þrátt fyrir þá erfiðleika sem við stöndum frammi fyrir. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lýsti því fjálglega hvernig hann hefði komið hugmyndum um útflutningsleið á pappíra Alþb. Þessi útflutningsleið á vinnuskjölum Alþb. er í lifandi framkvæmd núv. ríkisstjórnar og atvinnufyrirtækjanna í landinu. Það hefur verið unnið mikið og markvisst að því undanfarin tvö ár að endurskoða fiskveiðistefnuna. Það hefur verið vandsamt verk og erfitt vegna þess að þar er í mörg horn að líta, ólíkir hagsmunir sem togast á. Markmiðið með þessari endurskoðun hefur fyrst og fremst verið það að tryggja áframhaldandi stöðugleika í rekstrarumhverfinu, tryggja aukna hagkvæmni í rekstri atvinnugreinarinnar og skynsamlega nýtingu þessarar mikilvægustu auðlindar landsins. Vissulega eru um þetta miklar deilur og ólíkir hagsmunir og það hefur verið tekist á og við höfum hlustað á ólík sjónarmið og deilurnar leiddu jafnvel til þess að á miðjum sl. vetri kom til stórfelldra vinnudeilna á milli útgerðarmanna og sjómanna. Þrátt fyrir þetta er Alþingi Íslendinga að takast að afgreiða endurskoðun á fiskveiðistjórnunarlöggjöfinni. Ég ætla ekki að segja að það sé í sátt við alla, en vonandi með þeim hætti að sæmilegur friður haldist, að við getum tryggt þann stöðugleika sem við erum að keppa að. Því það er auðvitað óviðunandi með öllu að breyta í grundvallaratriðum þessum leikreglum frá einu ári til annars. Við verðum ef við ætlum að tryggja sókn, áframhaldandi sókn sem skapar okkur ný tækifæri, að tryggja stöðugleika að þessu leyti og það er okkur að takast um þessar mundir. Með þessu umfangmikla starfi hefur okkur tekist að skapa höfuðútflutningsgrein landsmanna betri samkeppnisskilyrði en hún hefur áður búið við, stöðugan efnahagslegan grundvöll og okkur er að takast að skapa stöðugleika varðandi þær leikreglur sem fiskveiðistjórnin setur þessum höfuðatvinnuvegi. Þetta er umtalsverður árangur sem skapar skilyrði til nýrrar sóknar, meiri verðmætasköpunar og aukinnar velferðar fólksins í landinu.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Á 50 ára afmæli lýðveldisins er ekki úr vegi að hið háa Alþingi, flaggskip sjálfstæðis þjóðarinnar, staldri við og hugi að því hver staða þess sé nú, hvernig það rækir hlutverk sitt landi og lýð til farsældar. Því miður er það svo að okkur sem gegnt höfum þingstörfum um nokkurt árabil sýnist mörgum hverjum vegur þjóðþingsins ekki fara vaxandi heldur þvert á móti fari virðing þingsins dvínandi. Þingið gerir kröfur um virðingu fólksins í landinu, en sú krafa er innistæðulaus ef þingið virðir sig ekki sjálft. Stundum er svo að sjá að fyrir mönnum vefjist hver staða þingsins sé annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar. Svo langt gekk ruglingur um hlutverk löggjafarvalds og framkvæmdarvalds á sl. vori að hæstv. forsrh. hrifsaði þingið úr höndum hæstv. þingforseta í miðri dagskrá og sendi það heim án samráðs við hv. þm. Þarf vísast að leita til vanþróaðra landa til að finna líka þess hátternis. Alþingi á að vera óbilandi vígi lýðræðis og mannréttinda, en ekki leikvangur óprúttinna einstaklinga og hagsmunahópa. Þetta tekur tíma og oft á tíðum heyrast þær raddir að mikið sé talað á hinu háa Alþingi og ekki er það alltaf talið lofsvert. En einmitt í málfrelsinu felst lýðræðið sjálft, hinn helgi réttur hins þjóðkjörna fulltrúa til að hafa áhrif í samfélaginu fyrir hönd umbjóðenda sinna. Vissulega er fljótlegra að stýra löndum og þjóðum með valdi og ofbeldi, en varla er það kostur sem nokkur Íslendingur kýs. Það er helgasta skylda hins háa Alþingis að tryggja rétt allra Íslendinga en ekki aðeins sumra. Kúgun og misrétti eru fylgifiskar þeirra þjóða sem ekki eiga sér þjóðþing sem allir hafa aðgang að. Nægir að líta til Suður-Afríku sem nú eygir von um að margra alda áþján linni. Fyrir þann sjálfsagða rétt að mega ganga til kosninga um eigin málefni hafa milljónir manna fórnað lífi sínu. Hafið þetta í huga á afmælisárinu, góðir landsmenn. Það er einnig umhugsunarefni á afmælisári lýðveldisins hvort hið þrískipta vald, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald, sé glöggt aðgreint. Missi menn sjónar af því heldur ábyrgðarleysið innreið sína. Engum ætti að gleymast að það er hið háa Alþingi sem ákvarðanir tekur. Undir þeirri ábyrgð ber okkur hv. þm. að rísa. Hlutverk ríkisstjórna er að framkvæma vilja þingsins. Það er við okkur að sakast ef ríkisstjórn beitir valdníðslu og hroka. Enn alvarlegra umhugsunarefni á þessum tímamótum er að þarna fara menn í sífellu í flá. Svo langt gengur valdhroki ráðherra að embættismönnum þeirra leyfist að sýna þinginu lítilsvirðingu og dramb. Þinginu berast dólgslegar skýrslur um stofnanir þingsins og nægir að nefna skýrslu svokallaðrar sölunefndar SR-mjöls um Ríkisendurskoðun á dögunum. Fjölmiðlar kalla embættismenn suður í Brussel í hvert viðtalið á fætur öðru um það hvort Íslendingar eigi að gerast aðilar að Evrópubandalaginu og embættismennirnir eru ófeimnir að láta skoðanir sínar í ljós og telja ekki ómaksins vert að geta þess að það séu persónulegar skoðanir þeirra. Menn hljóta því að spyrja: Hver er ábyrgur? Hverjir stýra þessari þjóð? Þegar litið er yfir farinn veg á því þingi sem nú er að ljúka leita slíkar spurningar á hugann. Hverjum hefur það gott gert? Varla þúsundunum sem misst hafa frumrétt sinn til að afla sér viðurværis með vinnu. Varla sjúklingunum sem nú bíða lækninga vegna þess að ekki tekst að semja við meinatækna. Og tæplega eru þeir hamingjusamari sem ekki eiga fyrir lyfjum. Höfum við unnið gegn vaxandi ólæsi unglinga með betri skóla eða gegn ofbeldi og vímuefnanotkun ungmenna sem sífellt færist í aukana? Nei, góðir landsmenn. Við höfum ekki gert neitt af þessu. Það er rangur meiri hluti í þjóðþinginu okkar. Það er hnípinn hópur sem fer heim í hérað á þessu vori. Og íslenska þjóðin er hnípin þjóð í vanda. Þjóð sem aflar meiri tekna en flestar aðrar þjóðir heims, en lætur það viðgangast að þær færist á æ færri hendur og hefur gengið svo langt að afhenda örfáum aðilum sjálft fjöregg sitt, fiskinn í sjónum. Hvar eru aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar til hagsbóta fjölskyldunni á ári fjölskyldunnar? Enn liggur ekki ljóst fyrir hvort margra ára baráttumál fyrir embætti umboðsmanns barnanna í landinu verður að lögum á þessu þingi. Einnig er óljóst hvort frv. hæstv. félmrh. um húsaleigubætur verður að lögum. Ekkert, nákvæmlega ekkert, hefur verið gert í málefnum fjölskyldna ungra barna á þessu þingi. Hagur fjölskyldunnar er verri nú en verið hefur lengi og fáránlegt að hlusta á forustumenn Sjálfstfl. reyna að telja fólki trú um að nú séu málefni hennar í öndvegi. En ef til vill nær frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna fram að ganga enda er þar um að ræða stórkostlega skerðingu enn og aftur á kjörum sjómanna og óvíst er hvort sjómennirnir og aðrir landsmenn fá þyrlu til bjargar lífi þeirra í neyð. Ráðherrar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hafa eytt tíma sínum í fálmkenndar aðgerðir sem þeir kalla sparnað og helst hefur bitnað á þeim sem síst skyldi. Hæstv. forseti. Á sumri komanda er fyrirhugað að halda hátíð á Þingvöllum. Þingfundur verður settur á Lögbergi og kóngum og drottningum boðið til veislu. Enn er óljóst hvað á að ræða. Það skiptir ekki máli. Stjórnvöldum nægir að klæða sig tilhaldsplöggum og eiga hégómlegt samneyti við fyrirfólk frá útlöndum. Hverju skiptir það þó landsmenn eigi að borga? Aðeins að lokum, hæstv. forseti. Í sögu Halldórs Laxness af Brauðinu dýra segir frá vinnustúlku einni sem send var að sækja soðbrauð í hver. Þoka skall á og stúlkan villtist af leið. Á fjórða degi gengu leitarmenn fram á hana kalda og illa á sig komna með brauðið í fanginu. Áratugum síðar spurði nóbelsskáldið hana hvort hún hefði ekki verið ógn svöng og af hverju hún hefði ekki brotið af þessu sexpunda brauði? ,,Hvað ætli maður þurfi alltaf að vera að eta,`` sagði hún. ,,Maður etur nú líklega ekki það sem manni er trúað fyrir.`` Þjóðin þarfnast ríkisstjórnar sem hefur siðfræði vinnukonu prestsins á Mosfelli að leiðarljósi, ríkisstjórnar sem sólundar ekki því sem henni er trúað fyrir. --- Góðar nætur, landsmenn.

Hæstv. forseti. Nú á lokadögum þingsins fjallar hv. Alþingi um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Endurskoðun þessara laga átti að vera og var eitt af stærstu verkefnum hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. ráðherra þeirra mála kom hér áðan í ræðustól og kaus að tala lítið um þetta stóra verkefni. Aðdragandi málsins verður ekki rakinn hér. Það eitt er sagt um þann hluta málsins að sá leiðangur sem ríkisstjórnarflokkarnir lögðu í við upphaf samstarfsins hefur nú hlotið hinn háðulegasta endi. Tillögur tvíhöfða nefndarinnar, sem urðu grundvöllur að því frv. sem liggur fyrir, hafa týnt tölunni, fyrst í meðferð ríkisstjórnarinnar áður en frv. var lagt fram, en síðan hröktust stjórnarliðar til að gera veigamestu breytingar sem nú eru til umfjöllunar vegna verkfalls sjómanna. Og nú er nánast ekkert eftir af upphaflegum hugmyndum tvíhöfða nefndarinnar. Það verður þó að segjast að þær lausnir sem stjórnarliðar hafa fundið til að leysa deilu sjómanna og útgerðarmanna eru því miður þannig að hætta er á að um þær verði deilur áfram því það hefur komið í ljósi í skýrum yfirlýsingum útgerðarmanna að þeir telja sig geta haldið áfram uppteknum hætti við að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Það má þó segja að þær breytingar sem sjómenn knúðu fram með verkfalli sínu séu einu breytingarnar sem hægt er að kalla stefnumarkandi í þessum málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar. Það er af þessari ástæðu sem svo hörð viðbrögð hafa orðið hjá ýmsum aðilum í útgerð og fiskvinnslu. Þeir eru fyrst og fremst að sýna viðbrögð við stefnubreytingu sem felst í því að stíga skref til baka, þó lítið sé, frá hinu óhefta braski með veiðiheimildir sem nú viðgengst. Þeirra viðbrögð verður líka að skoða í ljósi þeirra vonbrigða sem þeir hafa orðið fyrir í ljósi þeirrar staðreyndar að sú tilraun hæstv. sjútvrh., sem lagði alla krafta sína fram til að festa þetta fiskveiðistjórnunarkerfi í sessi, hefur gjörsamlega mistekist. Það markmið er í enn meiri fjarska nú en þegar hæstv. ríkisstjórn lagði af stað í þennan leiðangur. Við alþýðubandalagsmenn lögðum í það verulega vinnu, mikla og stundum erfiða umræðu í stofnunum flokksins, að undirbúa okkur undir þá endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða sem átti að fara fram. Uppskeran af því starfi er samstaða um þau grundvallaratriði sem við teljum skipta mestu hvað varðar nýtingu þessarar sameiginlegu auðlindar þjóðarinnar. Þingflokkurinn hefur mótað afstöðu til tillagna ríkisstjórnarflokkanna í samræmi við þessa stefnumótun flokksins. Við munum þess vegna styðja frv. ríkisstjórnarinnar um samstarfsnefnd sjómanna og greiðslumiðlun sjávarútvegsins, ásamt því að setja vissar hömlur á hið frjálsa framsal aflaheimilda, í samræmi við ályktun landsfundar og miðstjórnar flokksins þar sem lýst var yfir fullum stuðningi við sjómenn í deilu þeirra við útvegsmenn. Við munum taka afstöðu til tillagna stjórnarliða á málefnalegum grunni, styðja það sem virðist til bóta, en flestar eru þessar tillögur smávægilegar utan þær sem sjómenn knúðu fram. Við munum þó leggjast alfarið gegn frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Þingflokkurinn hefur síðan orðið sammála um að flytja fimm brtt. við frv. um stjórn fiskveiða. Sú fyrsta varðar sjálfan grunninn sem stjórn auðlindarinnar á að hvíla á, þ.e. að auðlindin skal vera óvefengjanlega sameign þjóðarinnar. Þróun stjórnkerfisins með því braski með veiðiheimildir sem hefur vaxið ár frá ári, sá auðlindaskattur sem kvótaeigendur heimta til sín, sú staðreynd að Hæstiréttur Íslands hefur kveðið upp þann dóm að aflaheimildir skuli bókfæra og afskrifa sem hverja aðra eign, sú staðreynd að ríkisstjórnin hefur lagt fram frv. um að veðsetja megi sameign þjóðarinnar og það að ýmsar ákvarðanir sem teknar hafa verið um stjórn veiðanna eru farnar að bera merki þess að stjórnvöld viðurkenni ígildi eignaréttar á fiskstofnunum, allt þetta eru alvarlegar viðvaranir um hættulega þróun sem verður að stöðva. Það er af þessum ástæðum sem við flytjum tillögu um að styrkja sameignarákvæðið í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þingflokkurinn flytur aðra tillögu sem er ætlað að taka á þeim vanda sem kaup og sala aflaheimildanna skapar, þ.e. að ýmsar nytjategundir sem úthlutað hefur verið kvóta á veiðast ekki ár eftir ár í þeim mæli sem tillögur Hafrannsóknastofnunar standa til. Í tillögunni er þess þó gætt að öryggissjónarmiða sé að fullu gætt þannig að veiðin fari ekki úr böndunum. Þriðja tillagan sem þingflokkur Alþb. flytur á að taka á þeim vanda sem ekki er tekið á með neinum hætti í tillögum stjórnarflokkanna, þ.e. að fiski er hent í sjóinn í miklum mæli. Við leggjum til að það megi koma með afla að landi og landa honum utan kvóta. Fyrir þann afla skuli greiða það lágt verð að menn geti ekki hagnast á því að gera sérstaklega út á þennan kost en að þeir skaðist þó ekki á því að koma með fiskinn að landi. Þessi afli verði seldur fullu verði og verðmætismunurinn fari í þyrlukaupasjóð Landhelgisgæslunnar. Fjórða tillagan sem þingflokkurinn flytur lýtur að vanda aflamarksbátanna undir sex tonnum og er um það að þeir fái möguleika á að fara inn í krókakerfið. Þetta mundi ekki kosta einn einasta fisk til viðbótar vegna þess að það yrði ekki um neina breytingu á heildarviðmiðun hópsins að ræða. Í fimmtu tillögu þingflokks Alþb. er lagt til að ekki verði leyft að flytja til landsins fleiri fullvinnsluskip til að veiða innan landhelginnar um eins árs skeið, en sá tími verði notaður til að móta stefnu hvað varðar fullvinnslu afla sem tæki mið af heildarhagsmunum þjóðarinnar. Það er góð samstaða í þingflokki Alþb. um þá afstöðu til sjávarútvegsmála sem ég hef lýst hér fáum orðum. Tillögur okkar nú eru þó aðeins viðbrögð við misheppnuðum tilraunum stjórnarflokkanna til að leysa þessi mál, tilraun til að leiðrétta stefnuna hjá ríkisstjórninni. Grundvöllur frekari stefnumótunar liggur fyrir. Og við lýsum því enn og aftur yfir að við erum hvetjandi til þess að alvöru endurskoðun á allri meðferð þessara mála fari fram þar sem öll sjónarmið fái að koma til umræðu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það er vor í lofti, birta og ylur aukast með hverjum degi sem líður. Morgun hvern má sjá mun gróðrar frá deginum áður. Það eru einnig ýmis teikn á lofti um að vor sé að nálgast í íslenskum efnahagsmálum. Þegar stofnað var til ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar fyrir réttum þremur árum ríkti nokkur bjartsýni í íslenskum þjóðarbúskap. Til valda komst ríkisstjórn sem var staðráðin í að takast á við stöðugan hallabúskap í ríkisfjármálum og aukna skuldasöfnun. Þá var ekki annað sjáanlegt en að álver risi á næstu mánuðum sem skapaði fjölda starfa og kallaði eftir miklum fjárfestingum. Allir þekkja þær utanaðkomandi aðstæður sem urðu til þess að þau áform voru lögð til hliðar og frestast um sinn. Á þeim tíma var ekkert sem benti til svo alvarlegs þorskbrests sem raunin varð, hvað þá heldur til lækkandi afurðaverðs á erlendum mörkuðum okkar. Þrátt fyrir hið mikla mótlæti sem hefur verið við að etja hefur ríkisstjórn og þjóð tekist svo vel upp í varnarbaráttunni að við erum farin af finna fyrir nánd vorsins í efnahagsmálum og það mun fyrr en nokkurn gat órað fyrir. Franski rithöfundurinn Molière ritaði einhverju sinni: ,,Því meiri sem erfiðleikarnir eru þeim mun meiri vegsemd felst í að vinna bug á þeim.`` Í þessum orðum er fólgin mikill sannleikur. Íslensk þjóð á heiður skilinn og hefur hlotnast vegsemd sem aldrei fyrr í 50 ára sögu hins íslenska lýðveldis fyrir baráttuna gegn hruni efnahagslífsins og þar með hættunni á missi forræðis eigin mála. Vissulega hefur sú barátta ekki verið þrautalaus og á stundum hafa ýmis öfl í þjóðfélaginu vegið alvarlega að rótum sjálfstæðis okkar og forræðis með ábyrgðarlausum stóryrðum og háreysti. Slíkt kann á stundum að vera til vinsælda fallið en þó aðeins tímabundið. Íslensk þjóð er betur gerð en svo að hún láti blekkjast af fagurgala hræsnarans. Í mótlætinu snúum við bökum saman og tökumst á við aðsteðjandi vanda. Sá tími er liðin og þau vinnubrögð heyra fortíðinni til að vandamálunum sé ýtt til hliðar og komandi kynslóðir látnar um lausnir. Slíkir tímar mega ekki koma aftur í íslensku þjóðlífi. Ég sagði í upphafi máls míns að teikn væru á lofti um bata í íslensku efnahagslífi eftir samdráttartíma undanfarinna missira. Þar ræður mestu um að tekist hefur að vinna bug á og halda verðbólgu svo langt niðri að annað eins þekkist vart í hinum vestræna heimi. Við þær aðstæður hefur verið mögulegt að ná fram verulegum vaxtalækkunum sem hafa leitt til gífurlegra hagsbóta fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Einnig hefur sköttum verið létt af fyrirtækjum. Þær staðreyndir eru að birtast okkur um þessar mundir að fyrirtækin í landinu, sem því miður mörg hver sýndu allt of mikið tap á árinu 1992, hafa snúið vörn í sókn og hafa mörg hver bætt mjög stöðu sína á sl. ári. Batinn í rekstri fyrirtækjanna hefur hins vegar ekki enn farið til nýrra fjárfestinga heldur hefur sá skynsamlegi kostur verið valinn að grynnka á skuldum. Þannig eru fyrirtækin í landinu að búa í haginn undir frekari fjárfestingu á næstu missirum sem mun fjölga atvinnutækifærum í landinu verulega. Ýmsir hafa legið verkalýðshreyfingunni á hálsi fyrir að standa ekki nægjanlega vörð um kaupmátt launa. Ég segi að þvert á móti hefur verkalýðshreyfingin skilið að án vaxtar og viðgangs atvinnufyrirtækjanna í landinu verður engin vinna. Það verður engin raunverulegur hagvöxtur ef stöðugt rekstrartap og tilheyrandi skuldaaukning verður. Það verður ekki byggt á sandi. Á stundum hafa andstæðingar okkar jafnaðarmanna sakað okkur um að setja auðgildið ofar manngildinu, að hafa gert árás á það velferðarkerfi sem óumdeilanlega er runnið undan rótum jafnaðarstefnunnar. Slíkar árásir dæma sig sjálfar ef grannt er skoðað. Ég þekki ekkert samfélag þjóðanna þar sem tekist hefur að skapa jöfnuð og velferð þegnanna án hagnaðar og verðmætasköpunar. Það er ánægjulegt í þessu sambandi að nýkjörinn formaður Framsfl. hefur einmitt tekið undir þessi sjónarmið okkar alþýðuflokksmanna í ræðu sinni hér fyrr í kvöld. Það hefur alla tíð verið og verður ætíð hlutverk Alþfl. að velja velferðina. Við alþýðuflokksmenn höfum alla tíð verið talsvert á undan öðrum stjórnmálaflokkum að átta okkur á því hvar hættur leynast svo ekki steyti á skeri. Þannig hefur Alþfl. um langt skeið verið gerandinn í íslenskum stjórnmálum, komið stórkostlegum framfaramálum til leiðar, sem ýmsir hafa ekki áttað sig á eða ekki viljað sjá að horfðu til framfara. Því hefur Alþfl. umfram aðra flokka oft sætt óvæginni gagnrýni, Alþfl. sem trúr sínu hlutverki hefur aldrei hopað velferðinni í landinu til varnar. Er það gegn velferðinni að spara í ríkisútgjöldum í stað þess að hækka skatta eða auka við erlendar skuldir? Er það gegn velferðinni að tryggja stöðugleika og lága vexti sem er besta kjarabótin sem völ er á? Er það gegn velferðinni að við flytjum á erlenda markaði meiri verðmæti en við flytjum inn, að við lifum ekki lengur um efni fram? Er að gegn velferðinni að samkeppnisskilyrði íslenskra fyrirtækja hafa aldrei í sögunni verið betri en nú er? Er það gegn velferðinni að hafa spyrnt við fótum gegn sjálfvirkum útgjaldavexti í heilbrigðiskerfinu? Er það gegn velferðinni að hafa náð fram bættu aðgengi fyrir íslenskar vörur á Evrópumörkuðum með EES-samningum? Þannig mætti lengi áfram telja, en svari hver fyrir sig. Ef grannt er skoðað þá hefur það aldrei gerst að hin stóru framfaramál sem Alþfl. hefur barist fyrir og komið á hafi verið gerð afturræk þrátt fyrir stór orð andstæðinga okkar á stundum. Nærtækasta dæmið er EES-samningurinn sem ýmsir höfðu um þau orð fyrir fáum missirum að myndi leiða slíkar hörmungar yfir íslenska þjóð að ekki yrði aftur snúið. Í dag vildu allir þá Lilju kveðið hafa. Danski heimspekingurinn Friðþjóf Brandt sagði einhverju sinni: ,,Fáum er ljóst hversu gott þeir hafa það, öllum hve gott þeir gætu haft það.`` Í þessum orðum eru sannindi fólgin. Okkur er gjarnt að álíta að það sé mun grænna handan lækjarins, að hamingju og gæðum samfélagsins sé misskipt. Vissulega er það svo að við þurfum ætíð að vera vel á verði hvað þetta varðar. Það hefur alltaf verið hlutverk jafnaðarmanna og verður alla tíð að hlúa að velferðinni, að skipta gæðunum með sem sanngjörnustum hætti. Það verður hins vegar ekki gert ef enginn verðmæti eru fyrir hendi. Það verður heldur ekki gert án þess að áhrifa mannúðarstefnu Alþfl., jafnaðarmannaflokks Íslands, gæti við stjórnvölinn. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Eldhúsdag má skilgreina sem uppgjörs- eða fardag þar sem farið er yfir störf, verk metin og jafnframt litið til framtíðar. Störf þingsins hafa staðið stutt að mínu mati, óþarflega stutt, því mörg mæt mál bíða afgreiðslu, nokkur stjórnarmál en mörg þingmannamál sem ég hefði viljað sjá afgreidd. Ég nefni dæmi um frv. til laga um tvísköttun lífeyris, þál. um steinsteypu til slitlagsgerðar, notkun íslensks iðnvarnings og eldsneytissparandi mengunarbúnað. Ég vil nefna árangur Alþfl. á erfiðum tímum. Hverju höfum við jafnaðarmenn fengið áorkað með starfi í ríkisstjórn á sl. sjö árum, á einhverju mesta samdráttartímabili sem verið hefur í sögu lýðveldisins? Landsmenn njóta í fyrsta skipti stöðugleika án verðbólgu. Ef áheyrendur efast þá nefni ég fjölskyldu sem skuldar vegna fjárfestinga í íbúðarkaupum og annars 8 millj. kr. Fyrir ári þurfti þessi fjölskylda að greiða í afborganir og vexti 1.330 þús. kr., en á þessu ári 1.170 þús. kr. Kaupmáttaraukningin er 160 þús. kr. Er þetta einhvers virði? Óskar einhver eftir gömlu góðu verðbólgunni? Ágætu landsmenn. Í tíð fyrrv. iðnrh. var unnið að undirbúningi stóriðju. Sú vinna er eins og fjármunir á bók og verður tekin út þegar hentar. Gerð var úttekt á stöðu iðnaðarins, svo sem á samkeppnisstöðu og hæfni íslensks atvinnulífs með tilliti til gæða. Þar erum við fyllilega samkeppnishæf einnig hvað varðar verð. Á grundvelli fyrrgreindrar úttektar hófst núv. iðnaðar- og viðskrh. handa um að vinna skipasmíðum og viðgerðum viðeigandi sess. Menn muna að upplýst hefur verið hvernig beitt er undirboðum og ríkisstyrkjum og ýmsum óeðlilegum aðgerðum til að ná verkefnum frá Íslandi. En nú er ný stefna sem sést á því að verkefni skipasmíðastöðva á Íslandi voru aðeins fyrir 300--400 millj. kr. á síðasta ári, en eru nú þegar komin í þá upphæð og horfir til tvöföldunar í það minnsta. Ég minni á að talið er að tvö störf fylgi hverju starfi í nýskipasmíðum og eitt og hálft við viðgerðir. Umskiptin eru mikil og bjartsýni er um að það takist að reisa við íslenskan skipasmíðaiðnað. Lánshlutfall frá Fiskveiðasjóði er hækkað í 70%. Einnig er kostur á 20% láni að auki frá Iðnlánasjóði til verkefna innan lands. Það vantar bara herslumuninn á að skipasmíðastöðvarnar geti rétt úr kútnum vegna skorts á eigin fé. Nú þegar, góðir landsmenn, eru íslenskir útgerðarmenn komnir í viðræður við skipasmíðastöðvar um nýsmíði togara og loðnuskips og það þarf að fylgja því eftir með skynsemi og einurð. Þessi dæmi sýna best árangur af breyttum viðhorfum og nýrri stefnu. Fyrir tilstuðlan iðnrh. og einnig fjmrh. hafa verið settar vinnureglur um hvernig farið skuli með mál sem lúta að undirboðum og ríkisstyrkjum í iðnaði í samskiptalöndum Íslendinga. Átak hefur verið gert varðandi styrkveitingar og nýsköpun í smáiðnaði. Fjörutíu aðilar fengu styrk á síðasta ári og hafa allir náð árangri. Íslenskt, já takk, eru orð sem allir landsmenn skilja. Átak hefur verið gert varðandi breytingu á skilningi manna á áhrifum á innri markaði og atvinnu. Íslendingar eiga að velja að öðru jöfnu íslenska framleiðslu og afurðir. Ég vil lýsa ánægju með og fagna marktækum árangri í þessu efni. Góðir tilheyrendur. Krafan hlýtur að vera um að menn tendri ljós bjartsýni á framtíðina. Við höfum gengið í gegnum þrengingar og uppstokkun í atvinnu- og efnahagslífi og eigum að geta farið að njóta ávaxta þess í formi nýrra atvinnutækifæra og bættra lífskjara. Alþfl. er framsýnn umbótaflokkur með raunsæja stefnu. Alþfl. hefur haft kjark til að setja fram skoðanir og kröfur um mál þó ekki hafi verið til vinsælda fallið á líðandi stund. Ég nefni sem dæmi uppstokkun heilbrigðiskerfisins, umbætur í almannatryggingum og húsnæðis- og húsaleigubótakerfi. Svo má spyrja: Ætli það sé fyrir tilviljun að fyrsta stórátakið til að sameina sveitarfélög, stækka atvinnusvæði og skapa tilfærslumöguleika verkefna frá ríki til sveitarfélaganna gerist á valdatíma Alþfl.? Alþfl. hefur barist gegn stjórnkerfum landbúnaðarins, sem samkvæmt handbók bænda eru á annað hundrað talsins, og bent á einföldun og skilvirkni fyrir bændur, en því miður án skilnings þeirra eða samstöðu. Afkomumöguleikar bænda eru bundnir við erlendan tækjabúnað og bændur eru neytendur eins og við hin. 60% af neyslu bænda, eins og okkar hinna, eru erlendar landbúnaðarafurðir í einhverju formi. Þetta gleymist og menn hafa farið offari í málum sem hafa í raun átt að vera vernd fyrir íslenskan landbúnað en orðið til skaða. Hér skal það nefnt að Alþfl. hefur aldrei farið með stjórn landbúnaðarmála, það eru aðrir sem bera ábyrgð á því að fjöldi bænda býr við fátækramörk. Ágætu tilheyrendur. Eftir skamman tíma fara fram sveitarstjórnarkosningar og er að hefjast snörp barátta nú síðustu dagana. Ég vona að málefnaleg framsetning og drengskapur ráði ríkjum. Ég óska að trú á manngæði og jöfnuð ráði málflutningi og að bjartari tímar séu í vændum fyrir landsmenn alla. Megi þessi gildi ráða vali kjósenda í komandi sveitarstjórnarkosningum. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Íslenska þjóðin er í eðli sínu bjartsýn og á Íslandi býr dugmikið, vinnusamt fólk sem veit að atorka og trú á framtíðina er uppspretta framfara og hagvaxtar og undirstaða velferðar. Til að leysa þessi öfl úr læðingi verða stjórnvöld að stuðla að aukinni verðmætasköpun og fjölgun starfa í þjóðfélaginu. Á valdatíma núverandi ríkisstjórnar hefur á hinn bóginn ríkt stöðnun í íslensku atvinnulífi. Þjóðin býr við kreppu. Atvinnuleysi hefur haldið innreið sína og er nú meira en þekkst hefur áratugum saman og fer vaxandi verði ekki gripið til róttækra ráðstafana. Samdráttur í þjóðarframleiðslu, minni tekjur, atvinnuleysi og skerðing opinberrar þjónustu valda þungum búsifjum á fjölmörgum heimilum. Langvarandi atvinnuleysi hefur í för með sér skaðleg, félagsleg áhrif, sjúkdóma, óreglu, upplausn í fjölskyldum og jafnvel afbrot, sem seint eða aldrei verður hægt að bæta fyrir. Atvinnuleysi er því óásættanlegt og má aldrei verða viðvarandi. Sú staðreynd, að ekki skuli vera til störf fyrir vinnufúsar hendur til að auka verðmætasköpun í landinu, er vísbending um mistök í stjórn efnahagsmála. Já, það er sannarlega rétt sem forsrh. sagði hér fyrr í kvöld, það hefur orðið gerbreyting í þjóðfélaginu á sl. þremur árum. Og það er von að þeir tali um vor í íslenskum stjórnmálum stjórnarliðarnir sem hér hafa talað. Það er vissulega rétt að sjávarafli hefur dregist saman og afurðaverð lækkað. Ekki skal gert lítið úr þeim áföllum. Útflutningsverðmæti sjávarafurða varð á hinn bóginn með mesta móti á sl. ári. Kreppan er því að verulegu leyti á ábyrgð stjórnvalda. Lítum aðeins á það nánar. Fyrsta svokallaða efnahagsaðgerð ríkisstjórnarinnar var vaxtahækkunin. Vaxtaokrið hefur átt ríkan þátt í því að koma atvinnulífinu á kné, leitt til gjaldþrota og dregið svo úr fjárfestingu atvinnulífsins og einstaklinga að talið er nálgast hættumörk og muni tefja verulega fyrir mögulegum efnahagsbata. Í samanburði við OECD-löndin hefur ríkissjóðshalli verið með því lægsta hér á landi meðan raunvextir ríkisskuldabréfa hafa verið þeir hæstu. Kenningin um að halli á ríkissjóði eigi stærstan þátt í að halda uppi vöxtunum stenst því ekki og að lokum var ríkisstjórnin knúin til að lækka vexti nokkuð í lok sl. árs, taka til baka hluta af vaxtahækkuninni sem hún stóð fyrir þó betur megi ef duga skal auk þess sem skaðinn var skeður. Í stað þess að slaka á í peningamálum til að mæta efnahagssamdrætti og atvinnuleysi voru vextir hækkaðir og ríkisútgjöld dregin saman. Kreppan dýpkaði, hallinn á ríkissjóði varð meiri og atvinnuleysið fór vaxandi. Við erum komin í vítahring. Sparnaður í ríkisútgjöldum dregur úr heildareftirspurn í samfélaginu og atvinna minnkar. Þar með lækka tekjur ríkissjóðs en útgjöldin aukast vegna atvinnuleysisins og fátæktar, sem því miður hefur á ný hafið innreið sína. Núverandi ríkisstjórn er ófær um að brjótast út úr þessum vítahring. Til þess þarf bæði áræðni og þor en ríkisstjórnin hefur hvorugt. Eða hefur hún ef til vill ekki vilja til þess? Er hið ,,hæfilega`` atvinnuleysi og þjónkunin við fjármagnið meira virði en velferð og hagsæld þegnanna? Það þarf að finna leiðir til að nýta það vinnuafl landsmanna sem í boði er. Kreppunni lýkur jafnskjótt og sá mikli fjöldi vinnufúsra handa sem nú er verkefnalaus hefur fengið arðbær störf að fást við. Ljóst er að einstigið milli samdráttar og þenslu er vandratað og engum er greiði gerður með því að kynda á ný verðbólgubál. Það verður að varast og það er hlutverk stjórnvalda að þræða þetta einstigi. Til að komast út úr kreppunni, auka veltu í þjóðfélaginu og skapa atvinnu, þarf að lækka vexti enn frekar. Um það verður ríkisvaldið að hafa forgang. Það þarf að auka opinberar framkvæmdir umtalsvert. Við eigum nóg af þjóðhagslega arðvænlegum fjárfestingartækifærum. Samgönguframkvæmdir eru trúlega arðsamastar, þó einnig megi nefna framkvæmdir á sviði heilbrigðismála sem gætu verið gjaldeyrisskapandi, svo og í skólakerfinu, vísindalegri þekkingaröflun og á sviði rannsókna. Við verðum að velja og forgangsraða og þó Hæstiréttur kunni að búa þröngt er ég ekki viss um að bygging Hæstaréttarhúss fyrir mörg hundruð milljónir króna sé arðbærasta opinbera framkvæmdin eins og á stendur. Mörg brýn viðhaldsverkefni blasa við og geta skapað mikla atvinnu. Við eigum að leggja fram verulega fjármuni af hálfu hins opinbera á næstu árum til rannsókna og þróunarstarfs og áhættufé til markaðsmála og nýsköpunar í atvinnulífinu. Utanríkisþjónustunni á að beita í ríkara mæli til sóknar í útflutningsstarfsemi. Við þurfum að koma á fót stofnun sem hefur það verkefni að veita ráðgjöf í atvinnulífinu og aðstoða við að ýta úr vör nýjum fyrirtækjum, smáum og stórum, sem nýta gæði og auðlindir lands og þjóðar. Þessi stofnun á að vera samstarfsverkefni ríkis, sveitarfélaga, atvinnurekenda og launþega. Verkefnið má fela Byggðastofnun með því að breyta henni og efla. Stofnunin ætti einnig að fá það hlutverk að auka erlenda fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Eins og nú er ástatt í atvinnumálum þjóðarinnar verður ríkisvaldið að aðstoða við endurreisnina. Sveitarfélögin hafa að undanförnu neyðst til að setja verulegt fjármagn í atvinnulífið vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar. Til lengri tíma litið og þegar nýjum stjórnvöldum hefur tekist að brjótast út úr vítahringnum, sem ljóst er að núverandi ríkisstjórn mun ekki takast með þeim vinnubrögðum sem hún beitir, á ríkisvaldið að losa sig út úr þeim fyrirtækjum sem það kann að hafa komið á fót og selja þau einstaklingum og samtökum þeirra. Þá þarf að gæta þess að við einkavæðinguna gildi sanngjarnar og heiðarlegar leikreglur, sem segja má að skort hafi í tíð núverandi ríkisstjórnar. Slíkar leikreglur þarf að lögfesta til að taka af allan vafa og tryggja að eðlilega sé farið með almannafé, opinberar eignir séu ekki afhentar þóknanlegum aðilum án eðlilegs endurgjalds og tryggja að einkavæðingin sé hafin yfir þá gagnrýni að teljast einkavinavæðing. Einnig á, er kreppunni lýkur, að gæta þess að draga á ný úr opinberum umsvifum, hækka vexti ef þörf krefur og minnka peningamagn í umferð svo ekki leiði til þenslu og verðbólgu því efnahagslegt jafnvægi er forsenda fyrir traustu atvinnulífi. Virðulegur forseti. Ég vék að því í upphafi máls míns að skerðing opinberrar þjónustu í tíð núverandi ríkisstjórnar hafi valdið þungum búsifjum á mörgum heimilum. Í nafni aðhalds, sparnaðar og hagræðingar hefur verið reynt að draga úr ríkisútgjöldum. Aðhald og ráðdeildarsemi eru kostir sem ber að hafa í hávegum og eiga ekki síður við í opinberum rekstri en á öðrum sviðum. En nauðsynlegt er að heildarhagsmunir séu hafðir að leiðarljósi og stjórnvöld leggi sig fram um að sjá yfir allt sviðið. Í upphafi skal endinn skoða, segir gamalt máltæki og skyldi nú allt hafa reynst raunverulegur sparnaður sem gripið hefur verið til? Skoðum eitt dæmi: Samkvæmt upplýsingum frá fjármálaráðuneyti hafa heildarútgjöld til sjúkrahúsa í Reykjavík lækkað að raungildi um 600 millj. kr. frá árinu 1991 til 1993. Þegar tekið hefur verið tillit til flutnings á verkefnum milli stofnana, lækkunar stofnkostnaðar og uppsafnaðs rekstrarhalla, sem ekki hefur verið bættur með fjárveitingum, gæti heildarsparnaður þessi e.t.v. verið um 200 millj. kr. eftir allt bröltið í heilbrrh. núv. ríkisstjórnar, sem nánast er búið að leggja í rúst starfsemi Landakotsspítala. Og þá er enn eftir að skoða heildarmyndina. Hver eru áhrifin á heilbrigðisþjónustuna? Biðlistar lengjast, sjúklingar verða fyrir þjáningum og tekjutapi, svo og þjóðfélagið í heild, og í einhverjum tilfellum geta afleiðingarnar haft í för með sér skaða sem aldrei verður bættur eða metinn til fjár. Aukinn kostnaður einstaklinga vegna þjónustugjalda, greiðslna fyrir lyf og læknishjálp hefur verið ræddur svo oft að ekki verður rakið nánar nú, en minnt á að þessar greiðslur eru í raun tilflutningur á skattbyrðinni frá samhjálpinni yfir á barnafólk, sjúka og aldraða fyrir forgöngu manna sem enn kenna sig við jafnaðarmennsku. Og að lokum örfá orð um hagræðingu. Hagræðing er nauðsynleg til að skapa betri rekstrareiningar sem skila meiri arði, auka umsvif og veita fleira fólki atvinnu. En sú hagræðing sem mest hefur borið á í tíð núverandi valdhafa í Stjórnarráðinu og er lofuð og prísuð af hinni taumlausu markaðshyggju sem þar ræður ríkjum, er hagræðing sem eingöngu felst í því að segja upp lægst launaða fólkinu og flytja það af launaskrá yfir á atvinnuleysisskrá. Ríkisstjórn sem þannig stjórnar þjóðfélaginu á ekki lengur trúnað eða traust þegnanna. Hún á því að fara frá.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Villidýr hafa sett svip sinn á umræðuna að undanförnu. Ekki hafa þó verið nefnd til sögunnar öll þau villidýr sem vert væri að fjalla um. Atvinnuleysisófreskjan t.d. lifir góðu lífi og nærist á úrræðaleysi stjórnvalda. Mér sýnist flest stefna í að hún verði friðuð og ekki ónáðuð með atvinnuskapandi aðgerðum eða nýsköpun af neinu tagi nema ef við berum gæfu til þess að koma þessari ríkisstjórn frá og það strax. Því til eru úrræði og Kvennalistinn hefur lengi reynt að koma vitinu fyrir misvitra karla sem hafa haldið um stjórnvölinn og stýrt beint í strand. Hvenær var farið að tala um fullvinnslu sjávarafurða, að framleiða fremur gæði en magn, að stórefla íslenskan smáiðnað og endurvinnsluiðnað og hyggja ekki síður að innanlandsmarkaði en útflutningi? Íslenskt, já takk! Er þetta eitthvað sem menn eru að uppgötva nú fyrst? Ekki ef þeir hafa hlustað á okkur kvennalistakonurnar því allt er þetta að finna í fyrstu stefnuskránni okkar sem er orðin ellefu ára gömul. En þeir hlustuðu ekki þessir menn sem voru að skrafa um álver og stórvirkjanir. Þeir hlustuðu ekki. Þeir hafa dæmt sig sjálfir og sínar úreltu hugmyndir, en því miður á kostnað okkar hinna. Það var dýrt spaug. Þeir hefðu betur hlustað á rödd kvennanna sem bentu á betri leiðir. Þá væri ástandið kannski ekki eins og það er nú. Enn er tækifæri til að hlusta. Enn er tækifæri til að bæta út því sem miður hefur farið. Við kvennalistakonur höfum löngum sagt að öll mál væru kvennamál. Það á ekki síst við um svið sem karlmenn hafa fram til þessa einokað. Meðal þessara mála eru sjávarútvegsmálin. Þau voru rædd hér fram á rauða nótt í gær og fjarri því að vera útrædd enn. Við kvennalistakonur viljum koma á byggðakvóta ekki síst til að hægt sé að tryggja atvinnu fiskvinnslukvenna víðs vegar um landið. Því fögnuðum við því þegar farið var að tala um fiskvinnslukvóta og töldum það skref í rétta átt til að tryggja atvinnu í landi. En það var slegið af með einu pennastriki í hrossakaupum stjórnarflokkanna um sjávarútvegsmál. Þrátt fyrir hörð mótmæli fólks víða um land hefur ekki tekist að kippa þessu í liðinn. Nú ber hins vegar svo við að fleiri en við kvennalistakonur benda á að hagsmunir fiskvinnslufólks sitji einatt á hakanum og ég vona sannarlega að í þessum efnum muni stefna okkar kvennalistakvenna á endanum vinna sigur. Að fleiru þarf að hyggja í baráttunni við atvinnuleysisófreskjuna. Hart nær átta þúsund manns eru nú á vordögum skráð atvinnulaus. Þetta er há tala, 6,3% þjóðarinnar. Hver var að tala um að þessi tala væri lág? Auk þess er töluvert dulið atvinnuleysi. Til að við tökum á atvinnuleysinu er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hverjir það eru sem eru atvinnulausir. Atvinnuleysi kvenna er 2% meira en atvinnuleysi karla. Þess vegna er þörf á að taka sérstaklega á þeirra málum og það hefur tekist mjög vel þar sem sérstakir atvinnuráðgjafar kvenna hafa verið ráðnir. Þess vegna viljum við kvennalistakonur að þessi sjónarmið ráði í byggðaáætlun sem nú liggur fyrir þinginu. Það eru fleiri hópar en konur sem einkum verða atvinnuleysinu að bráð. Ekki síst er það fólk með litla skólagöngu að baki. Þess vegna höfum við kvennalistakonur lagt til að lögum um atvinnuleysistryggingar verði breytt þannig að nýta megi betur þann tíma til náms sem fólk er hvort eð er atvinnulaust. Þetta tel ég mjög brýnt að verði gert og það sem fyrst. Við höfum fleiri úrræði við atvinnuleysinu bara ef við leitum. Ég gleðst yfir því að það skuli vera komin hreyfing á tillögu okkar kvennalistakvenna um að freista þess að stytta vinnutímann sem aðgerð gegn atvinnuleysi. Það er vilji til að kanna það mál. Slíkt má þó aldrei gerast þannig að kjaraskerðing hljótist af. En hvernig eru svo lífskjör láglaunafólks og atvinnulausra? Fullar atvinnuleysisbætur fyrir einstæðing eru rétt rúmar 46 þús. kr. á mánuði. Lægstu taxtar VR eru nokkrum hundraðköllum lægri. Sú var tíðin að aðeins konur voru á svo lágum launum. En nú fer þeim fjölgandi og af þessum launum er ekki og hefur aldrei verið hægt að lifa. Það er auðvitað ekkert líf að vinna átta stundir á dag án þess að hafa ráð á því að hafa börnin á traustum samastað, eiga ekki kost á tryggu leiguhúsnæði og engin ráð til að koma sér upp eigin húsnæði. Þetta er veruleiki allt of margra. Það er heldur ekkert líf að vera atvinnulaus með ekkert fé á milli handanna, bundinn heima vegna þess að bæturnar duga ekki fyrir strætó hvað þá heldur rekstri heimilisbíls. Ég er hér að tala um raunverulegt dæmi. Geta ekki einu sinni leyft sér að fara í sumarfrí ef svo vel vill til að eitthvað slíkt bjóðist vegna þess að ef menn stimpla sig ekki inn vikulega þá missa þeir bæturnar. Er það furða að heilsu fólks hraki þegar það verður atvinnuleysinu að bráð? Úr svona augljósu ranglæti þarf að bæta og það strax. Konur út um allt land eru nú að fjalla um þessi mál og þær ætla að breyta þeim. Þær þekkja þennan veruleika og á sér og sínum. Konurnar á Ísafirði auka fylgi sitt um 143% frá síðustu kosningum samkvæmt könnunum. Í Reykjavík eru konur leiðandi afl í þeirri skínandi sveiflu sem er á góðri leið með að umbylta stjórn borgarinnar til hins betra. Í nágrannabyggðunum, Kópavogi og Hafnarfirði, eru konur galvaskar að bjóða fram kvennalista og víða um landið eru konur að gerbreyta rótgrónu mynstri hvort sem er í landsmálum eða sveitarstjórnum. En þessar sterku konur vekja hörð viðbrögð og hræðslu þeirra sem vilja verja vígi sín. Barátta þeirra er því ekki auðveld. Ég hef hins vegar fulla trú á því að hún muni leiða til nýrrar og freskrar sýnar í stjórnmálum. En það eru fleiri villidýr á ferð en atvinnuleysisófreskjan. Pappírstígrar t.d. bæði frá Brussel og Íslandi. Á næstunni verða Evrópumálin mjög í brennidepli hvort sem okkur líkar betur eða ver. Utanrrh., sem lítt hefur sinnt norrænu samstarfi, virðist nú langa til að elta Norðurlandaþjóðirnar inn í Evrópusambandið. Hann gleymir því að vísu stundum að á Norðurlöndum er lýðræðið enn í heiðri haft og íbúarnir fá að segja álit sitt í þjóðaratkvæði áður en til aðildar kemur ef af verður. Í þessari umræðu er nauðsynlegt að ræða hvers konar samfélag Evrópusambandið er og hvernig það kemur fram við smáþjóðir og þær þjóðir sem falla undir nýyrðið örþjóðir. Við fengum smjörþefinn nú í vetur þegar Frakkar þverbrutu alla samninga EES sem og aðra og settu innflutningshömlur á íslenskan fisk. Mögulega verður einnig hrina í haust. Innan fárra ára fer fram endurskoðun á leikreglum Evrópusambandsins og þá búast ýmsir við því að stóru þjóðirnar muni reyna að tryggja sér aukin völd og eru þau þó ærin fyrir. Hér á landi sýna pappírstígrar Evrópusambandsins klærnar einnig en á annan hátt raunar. Alþingi situr uppi með þá smán að vera ætlað að samþykkja yfir 400 tilskipanir frá Brussel án þess að mega orði breyta. Að mínu mati er vegið að lýðræðinu með slíkum vinnubrögðum. Virðulegur forseti. Góðir áheyrendur. Á 50 ára afmæli lýðveldisins er eðlilegt að huga að því hvert við stefnum. Hugtök eins og þjóðerni og sjálfstæði þarf ávallt að ræða og meta. Sjálfstæðisbaráttan var ekki innantóm þjóðremba eins og jafnvel heyrist á stundum nú. Hún var háð til þess að tryggja okkur öllum meiri áhrif á líf okkar en við áttum kost á í samfloti við fyrrum nýlenduherra okkar, Dani. Þess vegna er sjálfstæðið okkur jafnmikilvægt nú og áður. Þetta sjálfstæði tryggjum við að mínu mati ekki í stórríki Evrópu. Ekki ber ég blak af þjóðrembu en mér finnst Evrópuremba sú sem gripið hefur um sig sýnu verri. Virðulegur forseti, góðir áheyrendur. Við veltum oft vöngum yfir því hvað það sé sem réttlætir tilveru okkar hér, lítillar þjóðar í afskekktu landi. Hvaða framtíð eigum við okkur nú á 50 ára afmæli lýðveldisins? Það er undir okkur sjálfum komið. Undir atvinnustefnunni og hvort við berum gæfu til að nýta auðlindir okkar á skynsamlegan hátt. En það er einnig komið undir því hvernig við hlúum að menningu og listum. Við búum svo vel að eiga tungumál sem í senn er eldgamalt og jafnframt alltaf nýtt. Við eigum einnig blómlegt listalíf. Menning og listir eru ekki bara til hátíðabrúks heldur mikilvægur þáttur samfélagsins. Kúgaðar þjóðir og undirokaðir hópar tjá oft andspyrnu sína í listum. Það er engin tilviljun hve oft er ráðist að menningu og listum þegar reynt er að brjóta niður andstöðu gegn ríkjandi kerfi. Það er kannski þess vegna sem konur eru ótrúlega oft sniðgengnar í opinberri list. Það eru hins vegar þær sem eru fjölmennastar í hópi listneytenda og það eru þær sem eru í meiri hluta listiðkenda. Því nefni ég þetta hér að mér finnst allt of sjaldan vera fjallað um menningu og listir hér Alþingi nema í mærðartón. En það er hér ekki síður en annars staðar í samfélaginu sem línurnar eru lagðar og aðstæður listar og menningar ákveðnar. Hverjir hrökklast fyrst úr listnámi þegar þrengt er að Lánasjóði íslenskra námsmanna? Það eru konurnar. Hverjir hljóta listamannalaunin? Menning fortíðarinnar skiptir að sjálfsögðu alltaf máli en menning nútíðarinnar er enn mikilvægari og að henni þarf að hlúa. Og ef við viljum í raun eiga okkur framtíð sem sjálfstæð þjóð verðum við að leggja rækt við menningu og listir ekki síður en aðra þætti samfélagsins. Gleymum því ekki á þjóðhátíðarári. --- Góða nótt.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Þingstörfin á því þingi sem nú er senn lokið hafa gengið vel, raunar betur en tvö undanfarin þing. Á síðasta hausti náðist samkomulag á Alþingi um breytt þingsköp sem m.a. miða að því að stytta ræðutíma og gera umræður í þinginu markvissari. Þessar breytingar hafa gefist vel þótt enn sé þörf frekari umbóta á þessu sviði til að gera þingstörfin nútímalegri og til að tryggja að ekki falli skuggi á störf þessarar virðulegu löggjafarsamkomu. Á yfirstandandi þingi hefur verið unnið jafnt og þétt að almennu löggjafarstarfi sem miðað hefur að því að bæta og styrkja þann þjóðfélagsramma sem við lifum og hrærumst innan. Má í þessu sambandi nefna nýja löggjöf til að mynda um húsaleiguviðskipti, vátryggingar, samfélagsþjónustu og margt, margt fleira. Mörg fleiri slík mál eiga eftir að verða að lögum fyrir þinglok. Auk þess hefur verið unnið skipulega að því að laga löggjöf landsins að þeim reglum sem gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði. Langflest slík málefni horfa til verulegra bóta og eru raunar þess eðlis að við hefðum átt að vera búin að lögfesta þau fyrir löngu síðan. Það er jákvætt merki um þessa staðreynd að flest þessi mál hafa verið samþykkt samhljóða hér á Alþingi þó svo skoðanir hafi á sínum tíma verið mjög skiptar um aðildina að EES. Það hefur verið vakin athygli á því hér í umræðunum að alþjóðleg samvinna fer sívaxandi á öllum sviðum. Íslendingar geta ekki látið eins og þeim komi sú þróun ekki við. EES-samningurinn er einhver mikilvægasti alþjóðasamningur sem við höfum gerst aðilar að. Hvar halda menn að við stæðum núna miðað við þróun mála í Evrópu ef við hefðum hafnað aðildinni að EES eins og stærstur hluti stjórnarandstöðunnar vildi? Hvar stæðum við þá? Við værum á algjöru flæðiskeri staddir. Á því er ekki nokkur minnsti vafi og ég fagna yfirlýsingu hins nýja formanns Framsfl. fyrr í kvöld um stuðning hans við EES þótt hann hafi á sínum tíma setið hjá við afgreiðslu þess máls í þinginu. Hvar stæðum við, góðir tilheyrendur, yfirleitt í alþjóðlegum samskiptum, ef við hefðum fylgt ráðum þeirra sem ævinlega hafa viljað draga úr þátttöku Íslands í slíkum samskiptum, voru til að mynda á móti aðildinni að NATO, á móti aðildinni að EFTA og nú síðast á móti aðildinni að EES? Þessi sjónarmið eru enn þann dag í dag ráðandi innan Alþb., Kvennalistans og að hluta til í Framsfl. Í þessum stjórnmálaflokkum eru þeir sem vilja einangra Ísland frá alþjóðlegum straumum. En slík sjónarmið eru sem betur fer á undanhaldi ekki síst meðal ungs fólks sem vill fá tækifæri til að víkka út sjóndeildarhring sinn með námi eða starfi í öðrum löndum. Undanfarin þrjú ár hefur verið háð varnarbarátta hér á Íslandi, barátta sem hefur miðað að því að verja lífskjörin gagnvart þeim ytri áföllum sem yfir þjóðarbúið hafa dunið. Þetta hefur tekist vonum framar vegna þess að helstu hagsmunaaðilar í þjóðfélaginu, verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur, hafa ásamt stjórnvöldum tekið höndum saman um viðbrögð. Þetta hefur tekist í góðri sátt við fólkið í landinu sem skilið hefur nauðsyn þess fyrir þjóðina alla að kunna fótum sínum forráð í fjármálum. Það hefur verið góður skilningur á nauðsyn þess að grípa í taumana áður en Íslendingar lentu í svipuðum ógöngum og okkar góðu vinir og frændur í Færeyjum. Hjá þeim blasir við þjóðargjaldþrot vegna erlendrar skuldsetningar og ábyrgðarleysis í ríkisfjármálum. Stór hluti færeysku þjóðarinnar hyggst flytja úr landi og jafnvel skilja eftir eignir sínar, verðlitlar eða verðlausar. Hér á landi er hins vegar svo komið að þrátt fyrir mikið atvinnuleysi, sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í kvöld, er efnahagsástandið betra en víðast hvar í nálægum löndum. Verðbólgan, sem fyrir aðeins örfáum árum var skæðasti óvinur launafólksins í landinu, er horfin. Vextir hafa stórlækkað, gengið er stöðugt og viðskiptajöfnuður við útlönd er hagstæður. Hagvöxtur, sem færa mun öllum bætta tíð eftir samdrátt undanfarinna ára, virðist á næsta leiti. Þetta er verulegur árangur. Meiri árangur en nokkur ríkisstjórn í seinni tíð getur stært sig af. Meiri árangur en nokkur þorði að vona fyrir aðeins þremur árum. En öllum er ljóst að þetta hefur ekki tekist áfallalaust. Þessi árangur hefur kostað fórnir alls staðar í þjóðfélaginu en þetta hefur tekist vegna þess að þjóðin hefur verið samstiga. Samt sem áður mega menn að sjálfsögðu ekki láta hér staðar numið. Hér er aðeins fengin viðspyrna til framtíðarsóknar. Allt okkar velferðarsamfélag og menningarstarf er undir því komið að við fáum haldið uppi öflugri atvinnustarfsemi og vaxandi verðmætasköpun. Aðeins þannig náum við að skapa arðvænleg störf til að útrýma atvinnuleysinu. En þótt þessi sannindi séu einföld og augljós og séu til að mynda meðal þess sem hinn nýi formaður Framsfl. hefur lagt áherslu á eru það því miður enn margir sem ekki vilja horfast í augu við þessar staðreyndir. Kvennalistinn bauð okkur í kvöld upp á embætti atvinnuráðgjafa kvenna í öllum landshlutum til að leysa atvinnuleysisvandann. Formaður Alþb. kom hér í ræðustól og sýndi landsmönnum grænu bókina sína, hið nýja fjölrit um hagstjórn. Virðulegi forseti. Það er ekki með stóryrðum eða ómerkilegum yfirboðum sem við leysum aðsteðjandi vanda. Við gerum það með því að taka á vandamálunum af raunsæi og sanngirni með heildaryfirsýn yfir þjóðarhag. Það er engum til góðs að draga kjark úr fólki eins og stjórnarandstaðan hefur reynt að gera hér í kvöld. Það er reyndar einnig ástæðulaust því þrátt fyrir úrtölur þeirra er bjart fram undan á Íslandi og tækifærin eru sem betur fer víða. Hvort okkur tekst að hagnýta hagnýta þessi tækifæri til að búa í haginn fyrir börnin okkar er spurning um okkar eigin manndóm og ekkert annað. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Hvort okkur tekst að hagnýta þá möguleika sem þjóðin á er undir því komið hvort það tekst að koma ríkisstjórninni frá. Það er meginstaðreyndin sem þjóðin öll gerir sér grein fyrir. Og það eru tíðindin sem blasa við eftir þennan vetur. Tíðindin sem blasa við eftir þetta kvöld eru ummæli hins nýja formanns Framsfl., sem ástæða er til að óska velfarnaðar í starfi, en hann útilokaði ekki í ræðu sinni hugsanlega aðild að Evrópubandalaginu hér fyrr í kvöld, enda hefur honum verið klappað á axlirnar þegar af þremur ræðumönnum frá Alþfl. og Sjálfstfl. Ég óska Framsfl. því miður ekki til hamingju með þessar heillaóskir sem hinum nýja formanni hafa birst frá þessum þremur ræðumönnum. Í sumar ætlar þjóðin að koma saman á Þingvöllum, hún ætlar að fagna 50 ára afmæli íslenska lýðveldisins. Hvað verður þar lagt fyrir? Það liggur ekki enn þá fyrir af hálfu Alþingis hvað það verður því Sjálfstfl. hefur lagst gegn því að stjórnarskrármálið verði tekið fyrir, mannréttindakafli stjórnarskrárinnar. Kannski Sjálfstfl. og stjórnarherrarnir ætli á Þingvöllum að fara yfir atvinnuleysislistann. Því einu sögulegu afrek þessarar ríkisstjórnar eru þau að nú eru 9.000 Íslendingar atvinnulausir. Aldrei fleiri í sögu lýðveldisins. Og réttnefni ríkisstjórnarinnar er atvinnuleysisstjórn Davíðs Oddssonar. Því staðan er núna þannig að 17% unglinga á aldrinum 16--19 ára eru atvinnulausir á Íslandi í dag. Þetta er árangurinn sem forsrh. var að stæra sig af hérna áðan. Eða hvað? Stjórnarherrarnir hafa haldið því fram að staðan sé svona vegna þess að það séu ekki til peningar. Það er rangt. Það hefur verið afhjúpað síðustu daga að fyrirtækin eru að skila ársreikningum með stórfelldum hagnaði, gróða sem er margfaldur á við það sem var t.d. á árinu 1992. Ætla þeir stjórnarherrarnir kannski að gera grein fyrir árangri sínum í bitlingamálunum á Þingvöllum? Hvernig þeim hefur tekist að koma tveimur þingmönnum á þessum vetri í Seðlabankann? Ætlar Alþfl. að halda því fram að það sé í þágu jafnaðarstefnunnar? Það er erfitt. Bitlingarappið er söngur Alþfl. Þjáðir menn á þúsund heimilum á Íslandi finna ekki lengur vonina í Alþfl. Á Þingvöllum munu margir tala, fleiri en stjórnarherrarnir. Vonandi flytur formaður Framsfl. þar ekki þann boðskap sem hann flutti okkur fyrr í kvöld. Við alþýðubandalagsmenn höfnum þeirri hagfræði eymdarinnar sem virðist hafa heltekið fjölda stjórnmálamanna á seinni tíð. Það væri minna atvinnuleysi á Íslandi í dag ef við hefðum haft aðra ríkisstjórn sem hefði gripið fyrr í taumana, miklu minna atvinnuleysi. Við höfum sýnt fram á leiðir til þess að tryggja störf 2.000 manna í viðbót á tiltölulega skömmum tíma. Við bendum á það að með átaki í skipasmíðaiðnaði má tryggja um 1.000 ný störf. Og við segjum: Með samstarfi ríkis og sveitarfélaga, atvinnurekenda og verkalýðsfélaga er hægt að rjúfa þann vítahring vonleysis sem hefur gripið um sig á þúsundum íslenskra alþýðuheimila um þessar mundir. Á þessu ári fjölskyldunnar þegar hagur fjölskyldnanna er með þeim hætti sem margir þekkja þannig að það hefur mjög þrengt að öllum fjölskyldum á Íslandi nema fjölskyldunum fjórtán. Þær sýna betri hag núna en nokkur sinni fyrr undir forustu Alþfl. og Sjálfstfl. Til hamingju með fjölskyldurnar fjórtán. Við alþýðubandalagsmenn höfum bent á þessa möguleika og við munum halda áfram að boða bjartsýni, benda á það að íslenska þjóðin þarf ekki að sætta sig við atvinnuleysi. Hún getur reist sig og rifið upp úr þessum erfiðleikum með samstöðu. Í sumar skundum við á Þingvöll og treystum vor heit. Við þurfum ný pólitísk markmið, framtíðarsýn. Markmiðin eiga að vera: Atvinnuöryggi og traustara sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Aðferðin er róttæk jafnaðarstefna. Við skundum á Þingvöll og strengjum þess heit að afsala ekki sjálfsforræði íslensku þjóðarinnar með því að ganga í Evrópusambandið. Við skulum treysta efnahagslegt og menningarlegt sjálfstæði þjóðarinnar. Við þurfum stjórnvöld á Íslandi sem þora, sem hafa kjark til að framkvæma nýja stefnu, öðruvísi stefnu. Við þurfum ekki miðjuleiðtoga sem kikna í hnjánum í hvert skipti sem íhaldið klappar þeim vinsamlega á axlirnar. Við þurfum stjórnvöld sem þora að skattleggja fjármagnsgróðann því peningarnir eru til. Við þurfum stjórnvöld sem þora að skattleggja hátekjur. Við þurfum stjórnvöld sem þora að reisa við íslenskt atvinnulíf eins og skipasmíðaiðnaðinn. Við þurfum stjórnvöld sem þora að tala máli félagslegrar þjónustu, velferðarkerfisins, skólanna, aldraðra, heilbrigðisþjónustunnar. Við þurfum fólk sem þorir að breyta. Það er niðurstaðan, góðir hlustendur.

Gott kvöld, góðir Íslendingar. Sumarkoman fyllir okkur jafnan von og áræðni, glæðir bjartsýni og eflir trú á framfarir. Enginn mælir því mót að þjóðarbúið hefur átt við mikla erfiðleika að stríða á þeim þremur árum sem núv. ríkisstjórn hefur starfað. Flestir þekkja þær ástæður sem að baki liggja. En þjóðin var illa í stakk búin til þess að takast á við skyndileg ytri áföll. Afrakstrinum af mesta góðæri í efnahagssögu þjóðarinnar á síðasta áratug var jafnóðum sóað. Þótt forusta Framsfl. og Alþfl. vilji helst gleyma þessum tímum þá man fólk gjörla eftir óðaverðbólgu og háum vöxtum sem bitnuðu verst á þeim er síst mátti. Fólkið í landinu man gjörla þótt forustumenn Framsfl. og Alþb. vilji gleyma og enn sitja þeir fastir í sínum gömlu sporum. Öllu á að bjarga með ríkisframlögum og allt að fjarmagna með lánsfé erlendis frá og stofna þar með sjálfstæði þjóðar í hættu. Umræður hér á Alþingi síðustu daga hafa um margt verið athygisverðar. Heilbrrh. hefur lagt fram frv. til laga sem tilbúið er til afgreiðslu um umtalsverðar breytingar á dreifingu og sölu lyfja sem mun styrkja lyfjadreifingu um landið allt og leiða til lækkunar á lyfjaverði, einnig á landsbyggðinni, m.a. með því að afnema lénsskipulag einkasölunnar á lyfjum sem viðhaldið hefur hæsta lyfjaverði hér á landi samanborið við Norðurlöndin. En nú bregður svo við að stjórnarandstaðan hefur eignast baráttumál sem er að standa gegn lækkun lyfjaverðs og verja um leið óbreytt lénsskipulag einkasölunnar og þá sem þess njóta gegn hagsmunum neytenda, fólksins í landinu. Það verður að teljast til tíðinda í íslenskum stjórnmálum að þegar á reynir skuli Alþb. standa í forustu með stuðningi Framsfl. og Kvennalista að því að verja þá sérhagsmuni er felast í því að viðhalda hæstu álagningu í lyfsölu á Norðurlöndum en hún er hér nú um 60%. Sama gildir einnig um afstöðu stjórnarandstöðunnar til flutnings ríkisstofnana út á land. Alþfl. hefur haft forustu um að ryðja þeirri stefnu braut að opinberar stofnanir sem vinna að verkefnum á landsbyggðinni eigi að vera staðsettar þar eins og aðstæður frekast leyfa. Það sjá allir að það er grundvallaratriði í þjóðarsátt um byggðastefnu að brotið verði á bak aftur hið sjálfvirka lögmál að allar þjóðarstofnanir eigi að vera í Reykjavík. Nú hefur umhvrh. Össur Skarphéðinsson gert tillögu um að flytja embætti veiðistjóra frá Reykjavík norður á Akureyri, en þá bregst stjórnarandstaðan öndverð gegn þeirri ætlan og beitir öllum ráðum til að koma í veg fyrir að slíkt geti orðið og telur víst að öllu sé best fyrir komið í Reykjavík. Þrátt fyrir erfiðar aðstæður hefur ríkisstjórnin lagt sig fram um að treysta byggðina í landinu með því að leggja grunn að þjóðarsátt um byggðastefnu. Undir forustu iðnrh. Sighvats Björgvinssonar hafa framlög til niðurgreiðslna á húshitun á köldum svæðum landsbyggðarinnar verið stóraukin. Hér er um afar mikilvægt mannréttinda- og lífskjaramál að ræða og þessu starfi verður að halda áfram og ná enn frekari árangri. Undir forustu félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur hefur verið unnið mikið verk við að efla sjálfsforræði sveitarfélaganna með því að verkefni verði flutt frá ríki til sveitarfélaga. Hér er um afar mikilvægt landsbyggðarmál að ræða sem undirbúið hefur verið í náinni samvinnu við sveitarstjórnarmenn. Þá hefur myndarlega verið staðið af hálfu stjórnarflokkanna að stórfelldri uppbyggingu í vega- og hafnamálum sem er lykilatriði í traustri byggðastefnu. Heilbrrh. Guðmundur Árni Stefánsson hefur beitt sér fyrir því að efla og styrkja heilbrigðisþjónustuna á landsbyggðinni. Rekstur heilbrigðisstofnana hefur verið styrktur, m.a. með því að takast á við uppsafnaðar skuldir frá fyrri árum og eðlilegri uppbyggingu haldið áfram um land allt. Þetta hefur tekist án þess að það bitni á þjónustunni enda hefur hún víða aukist. Það var sannarlega viðkvæmt og erfitt verkefni að takast á við hina sjálfvirku útgjaldaþenslu velferðarkerfisins sem hefði um síðir annars brotið kerfið niður. Ekki stóð á hrakspám og gífuryrðum af hálfu stjórnarandstöðunnar sem gerði allt til þess að koma í veg fyrir hina nauðsynlegu endurskoðun án þess að leggja fram nokkrar jákvæðar tillögur til úrbóta nema meiri útgjöld úr ríkissjóði með ávísun á lántökur í útlöndum. Hrakspár stjórnarandstöðunnar hafa ekki ræst. Þvert á móti stöndum við nú innan tíðar á þeim tímamótum að geta tekist á við stór og ný verkefni á sviði heilbrigðismála til heilla fyrir framtíðina. Ákvörðun heilbrrh. um byggingu nýs barnaspítala er því sannarlega fagnaðarefni og fer vel á því að slík ákvörðun sé tekin á ári fjölskyldunnar er leiðir þá til upphafs framkvæmda. Það er löngu kominn tími til að hér verði bætt úr brýnni þörf og búið að sjúkum börnum og foreldrum þeirra eins vel og nokkur kostur er. Góðir Íslendingar. Sumarið felur í sér vonina um uppskeruna. Við sjáum þess nú glögg merki að það er að birta til í efnahagsmálum okkar. Það finnur fjölskyldufólk m.a. í stöðugu verðlagi á nauðsynjavörum. Unga fólkið, sem er skuldsett vegna íbúðarkaupa, finnur það í lægri vöxtum og atvinnureksturin á nú að vera í stakk búinn til þess að hefja nýja framfarasókn til nýsköpunar í atvinnulífi. Það er stærsta viðfangsefni stjórnmálanna núna að vinna bug á atvinnuleysi með öllum tiltækum ráðum. Samkomulag stjórnarflokkanna um endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar er mikilvægur áfangi, endurskoðun sem fer fram við mjög lítið svigrúm og þröngar aðstæður er skapast af meiri takmörkun botnfisksafla en áður hefur þekkst. Aðgerðir stjórnarflokkanna í sjávarútvegsmálum koma í veg fyrir annars alvarlegt öngþveiti en ættu að skapa skilyrði fyrir allar greinar sjávarútvegs til að komast út úr yfirstandandi þrengingum og njóta afrakstursins þegar aðstæður leyfa, aukningu hámarksaflans sem við verðum að vona að geti orðið strax á næsta fiskveiðiári. Sérstaklega ber að fagna því að veiðum krókaleyfisbáta er nú borgið, en ljóst er að gildandi lög um 2,2% aflahlutdeild á næsta fiskveiðiári hefði lagt þann útveg í rúst. Því hefur nú verið forðað og grundvöllur lagður að bærilegri afkomu þeirra fjölskyldna sem að krókaleyfisveiðum standa. Góðir Íslendingar. Sannarlega var unnið mikið þrekvirki undir forustu Jóns Baldvins Hannibalssonar með þeim árangri er náðst fyrir íslenska hagsmuni í viðræðum okkar um Evrópska efnahagssvæðið. Án þess samnings væri framtíð Íslands dökk og við yrðum að sætta okkur við langtum lélegri lífskjör en gerast í nágrannalöndum okkar. EES-samningurinn tryggir hvort tveggja í senn sjálfsforræði þjóðarinnar og traust viðskiptakjör við granna okkar í Evrópu. En það besta við þennan samning er það að nú er ekki nauðsynlegt að sækja um aðild að Evrópusambandinu eins og annars hefði getað orðið. Ég vil leggja áherslu á að væntanleg aðild annarra EFTA-þjóða að Evrópusambandinu gefur ekki tilefni nú fyrir Íslendinga að sækja um aðild að bandalaginu. Þvert á móti ætti það að geta styrkt stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna að standa utan Evrópusambandsins en eiga góða samvinnu og áframhaldandi viðræður við sambandsþjóðirnar á grundvelli EES-samningsins. Góðir Íslendingar. Það hefur verið lagður grunnur að bjartari tíð í efnahagslífi þjóðarinnar. Mikils er vert að gefast nú ekki upp þegar ávextir verkanna sjást svo greinilega. Uppskera sumarsins er í nánd. Mikilvægt er að góð samstaða megi nást um að uppskeran fari nú ekki forgörðum heldur efli réttlæti í landinu og bæti lífskjör. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Atvinnuleysi 8.000 manna er sú staðreynd sem er uggvænlegust í íslensku þjóðfélagi á 50 ára afmæli lýðveldisins. Meðan ástandið er svo stoðar ekki fyrir stjórnmálamenn að byggja málflutning sinn eingöngu á prósentum og samanburðarfræðum og innantómum slagorðum um vorið og uppskeruna. Efnahagsstjórn sem leiðir til slíks atvinnuleysis hefur mistekist, vörnin hefur brugðist. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur setið að völdum í þrjú ár. Afdrifaríkustu mistök hennar í upphafi voru að líta til fortíðar en ekki framtíðar. Þau voru dýrkeypt. Þrjú ár eru undrafljót að líða. Þó hefur þjóðfélagsgerðin breyst á þessum stutta tíma. Þeir ríku hafa orðið ríkari, þeir fátæku fátækari og raunverulegt atvinnuleysi er staðreynd. Örbirgð einstakra þjóðfélagshópa fer vaxandi, viðbrögð stjórnvalda eru m.a. að auka álögur í formi þjónustugjalda og fleira. Atvinnuleysi, sem mælist í 5,5% af mannafla, hefur alvarlegar efnahagslegar afleiðingar fyrir þjóðfélagið og einstaklingana sem fyrir því verða. Hinni félagslegu og siðferðilegu hlið þess má ekki heldur gleyma. Stjórnvöld hafa gert hagræðingarkröfur til atvinnuveganna og opinberra aðila. Oft er lækkun útgjalda í því fólgin að fækka fólki eins og mögulegt er og ýta því út í atvinnuleysið. Ný atvinnutækifæri hafa ekki orðið til í stað þeirra sem tapast hafa af þessum sökum. Eðlilegt er að nýsköpun atvinnulífs sé í starfandi fyrirtækjum, að duglegir stjórnendur hafi svigrúm til að þróa nýja framleiðslu, færa út kvíarnar, skapa ný störf. Umhverfið sem stjórnvöld hafa skapað er ekki vinsamlegt slíkri starfsemi. Fjármagn liggur ekki á lausu til að leggja í áhætturekstur. Ástæður atvinnuleysisins eru m.a. þær að mistekist hefur að skapa ný störf í stað þeirra sem hafa tapast vegna endurskipulagningar í rekstri fyrirtækja. Ríkið situr hjá að mestu. Þetta kemur niður á fólkinu í landinu. Þetta verður til þess að margir þeir sem hafa verið í námi í vetur sjá ekki fram á atvinnu í sumar. Margir þeir sem hafa lokið kostnaðarsömu námi sjá ekki fram á atvinnu. Það er m.a. af þessum sökum sem þeir sem einhverra hluta vegna hafa lent til hliðar á vinnumarkaðinum sjá fram á algjört öryggisleysi. Hættan er sú að stjórnmálamenn og aðrir ráðamenn sljóvgist fyrir þessu ástandi. Ég fyllist skelfingu þegar ég heyri ábyrga menn bera það saman við það sem gerist í OECD-ríkjunum og komast að þeirri niðurstöðu að ástandið sé ekki svo slæmt hér þrátt fyrir allt. Atvinnuleysi hér sé aðeins 5,5% meðan það sé stórum hærra og meira í næstu nágrannalöndum. Þetta eru vísbendingar um að menn séu búnir að missa sjónar á takmarkinu um fulla atvinnu og missa hugsjónina um að á Íslandi geti verið þjóðfélag sem býr þegnum sínum þau mannréttindi að hafa atvinnu og velferð og vinna sé takmark og lífsfylling fyrir alla. Jón Helgason, prófessor og skáld, dró gildi vinnunnar saman í eftirfarandi ljóðlínum: Sú gjöf mér væri gleðilegust send að góður vinnudagur fari í hönd. Ég skelfist það sem stjórnmálamaður að eiga þátt í að skapa það þjóðfélag sem getur ekki boðið þegnum sínum upp á lífsfyllingu vinnunnar og þá ögrun að standa sig og vera einhvers virði í þjóðfélaginu. Ég vil ekki sjá það þjóðfélag á Íslandi að fólki þurfi að finnast því vera hafnað af samfélaginu. Ég vil ekki horfa upp á tvenns konar þjóðfélag, þeirra sem hafa vinnu og þeirra atvinnulausu, þeirra snauðu og þeirra ríku. En hvað er til ráða? Hvað geta stjórnvöld og einstaklingar lagt af mörkum til þess að ráða við atvinnuleysið? Þjónustustörf hafa tekið við mörgum sem hafa komið á vinnumarkaðinn undanfarin ár. Hins vegar hafa störf tapast í iðnaði í verulegum mæli og einnig í landbúnaði og sjávarútvegi. Það verður erfitt að halda fullri atvinnu í landinu nema fjölga á ný störfum í iðnaði. Ríkisvaldið getur haft forustu um að beina viðskiptum sínum til innlendra aðila, sama getur hver einstaklingur gert. Þetta viðhorf er í þjóðarsál hinna gömlu iðnaðarþjóða en þarna er verk að vinna fyrir okkur. Í rökstuðningi með tillögum sem framsóknarmenn fluttu á Alþingi í vetur um innkaup opinberra aðila kemur fram að íslenskir neytendur greiddu árið 1992 55--60 milljarða króna fyrir innfluttan iðnvarning. Ætla má að 20 milljarðar króna hafi verið greiddar fyrir innfluttar iðnaðarvörur sem framleiddar eru hérlendis. Þetta eru háar upphæðir sem þýða 5.800 ársverk. Það er því ekkert smámál að búa íslenskum iðnaði sem best skilyrði og breyta hugarfari einstaklinga og opinberra aðila honum í vil. Ég hef ekki orðið var við forustu stjórnvalda í þessu efni þrátt fyrir fullyrðingar þar um. Ríkisstjórnin er ráðalaus og sjálfri sér sundurþykk. Ég vil minna á þýðingu landbúnaðarins fyrir íslenskt atvinnulíf. Hann hefur ávallt verið mikilvægur í atvinnulegu tilliti og ekki síður undirstaða þjóðmenningar. Nú er horft til nýrra möguleika í sveitum um að hasla sér völl í útflutningi, m.a. í svokallaðri lífrænni framleiðslu. Stjórnvöldum ber að styðja þessa viðleitni og það markaðsstarf sem bændasamtökin hafa unnið að á þessu sviði. Það starf og þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir árangri fara saman við það að bæta ímynd okkar sem matvælaframleiðanda. Nauðsyn þess að halda landinu og hafinu hreinu og ómenguðu fer saman við þessi markmið. Árangur verður aldrei á þessu sviði nema í sveitunum sé traust byggð fólks sem varðveitir gögn landsins og gæði. Ferðaþjónustan byggist ekki síst á því að halda sérkennum landsins og viðhalda þeirri undirstöðu sem landbúnaðurinn er. Góðir Íslendingar. Kerfi kommúnismans er hrunið og sú upplausn sem fylgdi í kjölfarið setur svip á alþjóðastjórnmál og ekkert er vitað um það enn til hvers hún leiðir. Spámenn óheftrar markaðshyggju nota þetta hrun kommúnismans í röksemdarfærslu sinni fyrir algjöru athafnafrelsi undir því kjörorði að allir einstaklingar séu frjálsir og beri ábyrgð á sjálfum sér, geti sjálfum sér um kennt ef illa fari og flest samtök manna flokkist undir óæskilega miðstýringu. Þó að frelsi og ábyrgð einstaklinganna hljómi vel er mannlegu eðli gleymt. Þeir eru misjafnlega sterkir, sumir fæðast með silfurskeið í munni, aðrir ekki. Sterkir einstaklingar sigrast á kröppum kjörum og óblíðu umhverfi þegar vel tekst til. Aðrir gera það ekki. Þeir sem veikari eru fyrir verða oft og tíðum undir í lífinu og þurfa stuðning annarra. Þess vegna þarf siðað þjóðfélag að leggja fjármuni til velferðarmála og þræða hinn gullna meðalveg milli miðstýringar og óheftrar frjálshyggju. Sveitarfélögin gegna lykilhlutverki á þessu sviði. Því er nauðsyn að í sveitarstjórnum starfi fólk sem hefur þessi viðhorf að leiðarljósi jafnframt uppbyggingu í atvinnumálum og efnahagsmálum. Það fólk þarf að fá brautargengi í sveitarstjórnarkosningunum í vor. Sú þjóðsaga hefur verið lífseig að ómenguð hægri stefna setji einstaklinginn í öndvegi. Hið sanna í málinu er að þeir sem hugsa um atvinnuréttindi og velferð einstaklinganna setja þá í öndvegi. Hvar er virðingin fyrir einstaklingnum, vonum hans, óskum og þrám hjá þeim sem geta horft upp á það að hagtölur séu ofar mannlegum tilfinningum, atvinnuleysi upp á tugi prósenta ástand sem ekki verður breytt. Við skulum vona að íslenskt þjóðfélag verði aldrei þannig. Ég á mér þá ósk til íslensku þjóðarinnar á þessum vordögum að við verðum aftur þjóðfélag sem hefur velferð þegnanna og virðingu fyrir einstaklingum í heiðri. Í þeim anda viljum við framsóknarmenn vinna. --- Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.