Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. 30. nóv. sl. lauk málræktarátaki því sem ákveðið var að efna til á árinu 1989. Má segja að það hafi með formlegum hætti hafist með sérstöku ávarpi forseta Íslands sem birtist í fjölmiðlum á þjóðhátíðardaginn 17. júní 1989. Þegar þessi skýrsla lá fyrir skrifaði ég hæstv. forseta Sþ. bréf og óskaði eftir því að hún yrði sett hér á dagskrá þingsins þannig að það gæfist kostur á að fara lauslega yfir hana hér í umræðum í hv. Sþ. Vil ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa fallist á þá beiðni mína. Tilgangurinn með þeirri umræðu sem hér hefst nú er af minni hálfu fyrst og fremst sá að gera grein fyrir málræktarátakinu og að koma þessu undirstöðuatriði íslensks sjálfstæðis og þjóðfrelsis á dagskrá á Alþingi. Ég hygg að þess séu ekki mörg dæmi að Alþingi hafi gefist kostur á að ræða sérstaklega um þróun og framtíðarhorfur þjóðtungunnar með þeim hætti sem hér er skapaður möguleiki á. Og ég held það sé afar mikilvægt og það er afar ánægjulegt að þingið skuli gefa sér tíma til að fara yfir þetta mál frá öllum þeim mikilvægu verkum öðrum sem hv. Alþingi hefur að sinna. Ég mun nú, virðulegi forseti, fara lauslega yfir málræktarátakið og þá skýrslu um málrækt sem dreift hefur verið til hv. alþm. Síðan mun ég fara yfir helstu tillögur sem gerðar eru í skýrslunni en í henni koma fram tillögur um einstök atriði og einstök verkefni í þágu málræktar, samtals tæplega 60 tillögur af ýmsum toga. Ég mun að lokum fara nokkrum orðum um almennan lærdóm af þessu málræktarátaki og reyna að gera grein fyrir því hvernig ég gæti séð fyrir mér ákveðið framhald á átaki sem ætti kannski svipaðar rætur en væri ekki endilega nákvæmlega það sama og það verk sem málræktarátakið beindist að. Í áramótaávarpi sínu 1. jan. 1989 hvatti forseti Íslands landsmenn til að hlúa að máli sínu og sýna því ræktarsemi. Má segja að það hafi verið kveikjan að hugmynd okkar í ráðuneytinu um að efna til átaks í málrækt. Í framhaldi af því lagði ég málið fyrir þó nokkurn hóp áhugamanna í janúarmánuði 1989 og lagði síðan fram tillögu í ríkisstjórninni í febrúar 1989 um málræktarátak. Á grundvelli hennar var gefin út fréttatilkynning frá ráðuneytinu 28. mars 1989 þar sem farið var yfir meginatriðin sem við töldum að ættu að liggja til grundvallar málræktarátakinu. Í fréttatilkynningu ráðuneytisins var komist svo að orði: ,,Margir hafa nú vaxandi áhyggjur af íslenskri tungu. Ber þar margt til. 1. Þjóðfélagshættir sem tungan er svo mjög bundin hafa breyst og ungt fólk í nútímaborgarsamfélagi virðist eiga í erfiðleikum með að tileinka sér hefðbundinn íslenskan orðaforða, orðtök, málshætti, talshætti o.fl. 2. Æ fleiri sækja menntun til annarra þjóðfélaga og tileinka sér starfsreynslu á erlendum málum og orðaforða þar að lútandi. 3. Fjölmiðlun eykst að umfangi og hún verður sífellt alþjóðlegri og erlendar stöðvar skjóta rótum. 4. Mjög einhæfur og sterkur straumur berst frá enskri tungu og menningu. 5. Móðurmálskennsla virðist ekki skila jafngóðum árangri og vænta mátti. 6. Starfshættir og viðhorf þeirra sem mest hafa beitt sér í málræktarstarfi virðast ekki eiga greiða leið að ungu fólki. Með þessi atriði í huga og það að íslensk tunga er einn helsti grundvöllur menningarstarfsemi í landinu hyggst menntmrn. standa fyrir sérstöku málræktarátaki á þessu ári. Átakið beinist að þremur höfuðþáttum: 1. Að efla þá málræktarstarfsemi sem fyrir er. 2. Að efna til herferðar í skólum og fjölmiðlum á síðari hluta þessa árs til að auka veg móðurmálsins. 3. Að standa fyrir lagabreytingum og verkefnum í málrækt. Hinn 2. apríl sl. var Guðmundur B. Kristmundsson, lektor við Kennaraháskóla Íslands, ráðinn til að gegna starfi verkefnisstjóra átaksins. Verkefnisstjórn var skipuð og í henni áttu sæti eftirtaldir einstaklingar: Guðrún Halldórsdóttir, skólastjóri Námsflokka Reykjavíkur, Heimir Pálsson deildarstjóri, Hrönn Hilmarsdóttir, nemi í íslensku og fulltrúi Æskulýðssambands Íslands í verkefnisstjórn, Kristín Jóhannesdóttir kvikmyndaleikstjóri, Kristján Árnason dósent, Margrét Vallý Jóhannsdóttir fóstra, Matthías Johannessen ritstjóri, Ólína Þorvarðardóttir fréttamaður, Ólöf Þorvaldsdóttir auglýsingahönnuður, Sigurður Konráðsson dósent, Steingrímur Þórðarson framhaldsskólakennari, Þórdís Mósesdóttir grunnskólakennari og Þórunn Blöndal framhaldsskólakennari. Ég vil nota þetta tækifæri hér, virðulegi forseti, til að flytja þessu fólki öllu úr þessum stól sérstakar þakkir fyrir mikil og vel unnin störf að málræktarátakinu á sl. ári. Það má segja að í raun og veru sé dregin upp nokkuð dökk mynd af íslensku máli og stöðu þess og þróun í fréttatilkynningu menntmrn. frá 28. mars sl. Verður að játa það að sem betur fer komumst við að allt annarri niðurstöðu en þar birtist. Niðurstaða okkar er sú að eftir að hafa farið yfir þessi mál í skólum, menningarstofnunum, fjölmiðlum og víðar sé engin ástæða til að mála myndina jafndökkum litum og gert er í fréttatilkynningu ráðuneytisins varðandi þróun og þróunarhorfur íslensks máls. Ég mun nú rekja það nokkuð nánar og rökstyðja en verkefnin sem verkefnisstjórnin tók að sér voru aðallega þríþætt: 1. Alls konar hvatningar og tilmæli í fjölmiðlum og víðar. 2. Margs konar fræðsla. 3. Áhersla á rannsóknir og fræðistörf. Þegar við fjölluðum um upphaf þessa átaks veltum við því mikið fyrir okkur hvort við ættum að nota orðið ,,málrækt`` eða ,,málvernd`` eða ,,málvöndun.`` Niðurstaða okkar varð sú að nota orðið ,,málrækt`` sem er víðtækast af þeim hugtökum sem oft eru notuð í þessu sambandi og um leið óljósast að mörgu leyti. Það er hins vegar mjög jákvætt hugtak og við vildum leggja á það áherslu að þessi umræða færi af stað og færi fram undir jákvæðum formerkjum. Hljómur orðsins málrækt er jákvæður. Það bendir til vaxtar og þroska. Aðstandendur átaksins gerðu sér grein fyrir þessu grundvallaratriði og kostuðu kapps um að stefna umræðu um íslenskt mál og málrækt inn á jákvæðar brautir og leituðust við að vekja áhuga þjóðarinnar á máli sínu og hlutverki þess. Það eru þrjú grundvallaratriði varðandi málrækt og málþróun sem verkefnisstjórnin hafði í huga. 1. Málið er menningararfur sem hverjum Íslendingi ber að afhenda í sem bestu ástandi þeirri kynslóð sem tekur við. Það á að vera hverjum manni metnaðarmál að sá arfur hafi vel ávaxtast í umsjá hans og sé ekki rýrari en þegar hann tók við honum. Hann á einnig að gera sér grein fyrir því að þessi menningararfur íslensks máls, að við erum alin upp í íslenskri menningu og íslenskri hugsun, á stærstan þátt í því að við teljum okkur Íslendinga. Þess vegna er málið kjarni íslenskrar þjóðartilveru, sem ég leyfi mér að orða svo á kannski ofurlítið hátíðlegu máli. 2. Nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir því að málið er miðill og tæki til samskipta. Með því geta menn fræðst af öðrum, frætt aðra, skipst á skoðunum, deilt og tjáð tilfinningar sínar. 3. Lögð er á það áhersla af verkefnisstjórninni að líta þannig á að málið hjálpi einstaklingnum til að koma skipan á hugsun sína, gera honum grein fyrir því sem hann kann og hvað hann kann ekki og hvers hann þarfnast. Því betur sem einstaklingurinn ræktar mál sitt og verður færari um að beita því, þeim mun skýrari verður hann í allri hugsun og framsetningu hugsunarinnar. Þessi þrjú grundvallaratriði, varðandi menningararfinn í fyrsta lagi, málið sem miðil í öðru lagi og að málið er mikilvægt tæki til að koma skipan á hugsun mannanna, hafði verkefnisstjórnin í huga. Í málræktarskýrslunni sem birt hefur verið hv. Alþingi og telur samtals um 60 síður var farið yfir einstök verkefni á árinu 1989. Þar eru fyrst í 2. kafla rakin helstu viðfangsefni. Þar er minnt á hvatningarorð þau sem birtust reglulega í fjölmiðlum. Þar er minnt á ávarp forseta Íslands, bæði um áramót og á þjóðhátíðardag. Þar er minnt á tilmæli til bæjar- og sveitarstjórna sem voru send út, tilmæli til starfsfólks skóla og dagvista. Ég vil leyfa mér að nota þetta tækifæri til að nefna það sérstaklega hve vel var unnið í þessu málræktarátaki einmitt á dagvistarstofnunum, leikskólum í þessu landi sem ég vona að einhverjir hv. þm. hafi séð þegar þeir hafa heimsótt dagvistarstofnanir á undanförnum mánuðum. Við sendum frá okkur tilmæli til fræðslustjóra og fundir voru haldnir með öllum fræðslustjórum og í öllum fræðsluumdæmum. Við studdum það að ákveðin fyrirtæki komu fyrir hvatningarorðum um íslenskt mál á umbúðum og það er ánægjulegt að geta vitnað um það hér að fjöldi fyrirtækja hafði frumkvæði að því að hafa samband við verkefnisstjórnina og lýsti áhuga sínum á að tengjast málræktarátakinu. Efnt var til sérstakrar barnabókaviku Félags ísl. bókaútgefenda og Ríkisútvarpsins sem tókst einkar vel. Þar með má segja að ég hafi tæpt á meginatriðunum varðandi hvatningar og tilmæli. Í öðru lagi er fræðsluþátturinn: 1. Margvíslegar blaðagreinar, m.a. um stofnanir sem sinna íslensku máli. 2. Útgáfa réttritunarorðabókar sem dreift var gefins til allra 11 ára barna í grunnskólum landsins. 3. Skipulagðir voru hlustendaþættir í Ríkisútvarpinu. 4. Efnt var til sérstaks samstarfs við þá merku samtímakonu Bibbu á Brávallagötunni, sem ollu nú nokkrum deilum sem betur fer þannig að menn töluðu um málið dálítinn tíma. 5. Efnt var til sérstaks móðurmálsátaks meðal kennara. Þar var um að ræða opna viku í Kennaraháskóla Íslands og aðsóknin var geysileg. Hún var margföld á við það sem gert hafði verið ráð fyrir. Ég hef nefnt hér barnabókavikuna og síðan vil ég nefna hér sérstaklega móðurmálsviku í skólum og dagvistum sem fór fram á tímabilinu 23.--27. október. Undirtektir þar voru framúrskarandi sem m.a. birtust í kröfugöngum af ýmsu tagi sem efnt var til víðs vegar um landið. Málræktarvikan skildi líka eftir sig margvísleg verkefni sem ég vænti að hv. alþm. hafi átt kost á því að sjá þegar þeir hafa heimsótt skóla að undanförnu, sem ég vona að þeir geri reglulega. Það var einkar athyglisvert að þessum áherslum í skólunum var mjög vel tekið. Það kom t.d. fram í ótrúlegum fjölda góðra texta sem verkefnisstjórninni bárust frá börnum, ótrúlegum fjölda fallegra ritgerða, vel saminna og vel skrifaðra ritgerða og geysilegum fjölda ljóða frá börnum á grunnskólaaldri, alveg frá 6 ára aldri og upp í 15 ára aldur. Ég hygg satt að segja að það yrði fleiri þingmönnum en mér uppgötvun að kynnast þessum fjársjóði. Ég bendi á að þingmenn geta fengið aðgang að þessum textum í menntmrn. þar sem þessum gögnum hefur verið haldið saman. Og ég hygg að sá sem hefur farið í gegnum allan þennan sjóð verði a.m.k. ívið bjartsýnni á framtíðarhorfur málsins, íslenskrar tungu, en stundum virðist vera þegar fólk er að tala um málið og málrækt hér á landi. Ég vil nefna í þessu sambandi bækling um málþroska og máluppeldi barna sem gefinn hefur verið út og vík síðan að rannsóknum og fræðistörfum, nefni þar örfáa þætti sem dæmi. 1. Útgáfa tíðniorðabókar á vegum Orðabókar Háskóla Íslands. 2. Unnið hefur verið sérstakt þyngdargreint námsefni handa nemendum í framhaldsskólum, en eins og menn komast að með því að lesa skýrsluna er ljóst að mikill skortur er á námsefni í íslensku fyrir framhaldsskólana. Einmitt þess vegna er hér um mjög lofsvert framtak að ræða sem er unnið af fjórum ungum konum sem hafa sérstaklega helgað sig þessum verkefnum. 3. Handbók um talmál og máluppeldi. 4. Rannsókn á töluðu máli og mállýskum sem fór fram fyrir allmörgum árum en úrvinnsla hefur tafist í mörg ár vegna fjárskorts. Hér er um mjög mikilvægt verkefni að ræða, ekki síst til þess að bera saman við þá rannsókn á töluðu máli og athugunum sem Björn Guðfinnsson vann á sínum tíma og hefur verið undirstöðuþáttur að því er varðar mállýskurannsóknir hér á landi á undanförnum áratugum. Það er löngu orðið brýnt að bera saman hvernig nútímasamfélagið hefur leikið málið. Hvort málinu hefur hrakað eins og yfirleitt er haldið fram, en ég held að sé misskilningur. Í þessum kafla um málrækt, helstu viðfangsefni, er rakið samstarf sem verkefnisstjórnin hafði við marga aðila. Það eru Kennaraháskóli Íslands, Námsgagnastofnun, Íslensk málstöð og Æskulýðssamband Íslands. Ég vil sérstaklega geta þess að Æskulýðssamband Íslands átti hugmyndina að kjörorðinu sem oft var notað á málræktarárinu, þ.e. ,,Íslenskan, það er málið``. Og Æskulýðssamband Íslands veitti okkur mjög mikinn stuðning í sambandi við málræktarátakið í heild. Ég vil einnig nefna samstarfið við Fræðsluvarpið. Ég vil nefna sérstaklega samstarf við Félag íslenskra bókaútgefenda, sem var mjög gott. Sömuleiðis samstarf við Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp og einnig við einkastöðvar, t.d. Stöð 2. Og mörg fleiri dæmi mætti nefna um þessa þætti sem hér hafa verið raktir. Í 3. kafla þessarar skýrslu er farið yfir málrækt og skólastarf. Þar er gerð grein fyrir ýmsum tillögum af margvíslegu tagi, sem ýmist eru í framkvæmd eða í undirbúningi í menntmrn. Strax og skýrslan var komin saman lét ég taka saman yfirlit yfir allar þær tillögur sem í skýrslunni eru, sem eru tæplega 60 talsins, og hef óskað eftir því við starfsmenn ráðuneytisins að þessum tillögum verði raðað inn á verkefnaáætlun ráðuneytisins á næstu árum. Ég hyggst ekki, virðulegur forseti, fara yfir einstakar tillögur varðandi skólastarfið. Ef ég gerði það yrði mál mitt allt of langt. En ég bendi hér á ítarlegar tillögur á bls. 22 í skýrslunni þar sem er rækilega farið yfir grunnskólann og dagvistarmálin sérstaklega. Ég nefni einnig ítarlegar tillögur á bls. 32 þar sem fjallað er sérstaklega um framhaldsskólann í landinu. Í næsta þætti þessa kafla er síðan fjallað um Kennaraháskólann og stöðu móðurmálskennslunnar í Kennaraháskóla Íslands. Þá er fjallað um Háskóla Íslands og skipan íslenskunáms þar. Ég vil í því sambandi víkja að tillögu sem þar kemur fram varðandi nýskipan íslenskunáms á bls. 37 í skýrslunni og kennslu í fjölmiðlun á bls. 38--39. Varðandi nýskipan íslenskunáms vil ég sérstaklega nefna að í undirbúningi er að hér verði skapaðir möguleikar til þess í Háskólanum að taka upp nám til doktorsprófs í íslenskri málfræði og íslenskum bókmenntum. Þetta er í undirbúningi og er komið á talsverðan rekspöl innan Háskólans og ég geri mér vonir um að áður en langur tími líður verði hægt að hefja nám til doktorsprófs í íslenskri málfræði og íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands. Í annan stað vil ég vekja athygli á því að verkefnisstjórnin, sem er skipuð eins og fram kemur í skýrslunni, leggur mikla áherslu á það að komið verði af stað kennslu í fjölmiðlun við Háskóla Íslands. Og skv. upplýsingum sem ég fékk frá háskólarektor núna áðan hefur verið ákveðið að kennsla í fjölmiðlun hefjist í Háskóla Íslands núna í haust og hefur rektor falið félagsvísindadeild Háskólans undirbúning þess. Það tel ég að sé mjög mikilvægt því að góð menntun fjölmiðlamanna er einmitt ein undirstaða þess að málið nái að þróast með jákvæðum hætti. Síðan er í skýrslunni fjallað um fullorðinsfræðslu og birtar tillögur um aðgerðir í þeim efnum á síðum 41 og 42. Þá er vikið sérstaklega að fjölmiðlum og málfari í næsta kafla þessarar skýrslu þar sem farið er yfir stöðu málsins og þróun í fjölmiðlunum, bæði blöðum og ljósvakamiðlum. Sömuleiðis er vikið að auglýsingum sérstaklega og kynningarefni, en þar hefur verið við ramman reip að draga þar sem hefur viljað brenna við að þeir sem eru að selja vöru eða þeir sem eru að gefa fyrirtækjum nafn vilja gjarnan grípa til erlendra orða til að koma vöru sinni á framfæri. Um það mál er fjallað sérstaklega í þessari skýrslu. Í 5. kafla er fjallað um málræktarstofnanirnar, þ.e. Orðabók Háskóla Íslands, Íslenska málstöð og sömuleiðis er þarna sérstaklega vikið að Orðsifjabók Ásgeirs Blöndals Magnússonar sem málrækarátakið var aðili að með ákveðnum hætti á síðasta ári. Ég tel satt að segja að hún sé eitt mesta afrek í íslenskri bókaútgáfu að því er varðar grunnrannsóknir íslensks máls sem hér hefur sést mjög lengi. Loks er hér í 6. kafla skýrslunnar gerð tilraun til þess að meta málræktarátakið. Hvað tókst? Og ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að fara lauslega yfir þessa tilraun til mats. Framarlega í þessum kafla segir m.a. að þær heimildir sem liggja fyrir um málræktarátakið fái menn til að efast svolítið um þann dökka lista sem birtur er í fréttatilkynningu ráðuneytisins og vitnað er til fremst í skýrslunni og ég rakti áðan. Þjóðin virðist hafa mikinn og einlægan áhuga á máli sínu. Ef mæla má styrk í liðsafla er málið á grænni grein. Þó er ljóst að ýmislegt virðist órætt og ógert í íslenskri málrækt og margt leitar á hugann í lok málræktarátaks. Þegar rætt er um nauðsyn málræktar eru rökin oftast neikvæð. Íslensk tunga er talin á heljarþröm, flest er illa sagt á vondu máli. Mál fjölmiðla er vont, segja menn. Mál barna og unglinga er vont. Öllu fer aftur í málfarsefnum. Afar sjaldan er talað um fallegt mál og hvað það sé gaman að komast skemmtilega að orði. Afleiðing þessa er sú að fjöldi fólks telur gott mál einungis koma úr munni fáeinna fræðimanna sem leggja stund á íslenskt mál. Margir virðast ekki treysta sér til að skrifa bréf til stofnana og einstaklinga til að vekja athygli á einhverju málefni eða leita réttar síns. Þessu verður að snúa til jákvæðari áttar og það reyndu aðstandendur Málræktar 1989. Telja verður nauðsynlegt að samtök atvinnulífsins standi fyrir fræðslu um íslenskt mál í ræðu og riti fyrir félaga sína og leggja verður áherslu á fullorðinsfræðslu. Slíkar aðgerðir eru til að treysta lýðræði þessarar þjóðar. Þegar rætt er um það sem að er í máli nefna menn líklega oftast erlendar sléttur og stafsetningarvillur í texta. Vissulega er hvort tveggja hvimleitt og ber að sporna við því. Við þurfum þó að gæta okkar á því að láta ekki þau atriði ein taka alla orku okkar og áhuga til málræktar því þarna eru á ferðinni augljósustu atriðin, þau sem flestir sjá og gera sér grein fyrir og ættu því að geta auðveldlega lagfært í máli sínu. Þar þarf fyrst og fremst leiðbeiningar og hvatningar. Hins vegar er ástæða til að óttast önnur atriði sem dýpra liggja og erfiðara er að koma auga á. Þar er átt við ýmislegt sem snertir framburð, setningaskipan og röklegt samhengi í máli. Það þarf að veita slíkum atriðum meiri eftirtekt en gert hefur verið. Oft er klifað á því að margt fari úrskeiðis í máli barna og unglinga. Minna er rætt um það hver annast máluppeldi þessara hópa. Líklega þarf að beina áróðri og fræðslu í vaxandi mæli til fólks á aldrinum 20 til 50 ára. Þetta fólk hefur mest áhrif á börn. Það hefur einnig mest áhrif úti í atvinnulífinu. Það stofnar fyrirtæki sem sum hver hljóta erlend nöfn. Það flytur inn eða skapar nýja þekkingu og tækni sem þarfnast nýrra orða. Þetta er fólkið sem mest er áberandi í fjölmiðlum og er í sviðsljósinu í viðskiptum og þjónustu. Þarna á íslensk málrækt mikið verk fyrir höndum. Telja verður nauðsynlegt að fræða foreldra um mál og máluppeldi. Þá þyrftu félög atvinnurekenda og launþega að sameinast um að gefa fólki sínu færi á að rækta mál sitt með ýmsu móti. Það mun skila sér vel í starfi. Fjölmiðlar eru oft sakaðir um að spilla málinu. Sjálfsagt er sumt réttmætt í þessum ásökunum og ekki má gleyma því að fjölmiðlar eru þær stofnanir sem nota málið mest allra stofnana og eru þjóðinni fordæmi í þeim efnum. Ekki verður því á móti mælt að margt er þar vel sagt á góðu íslensku máli. Við verðum að gæta okkar á að nota ekki fjölmiðla sem blóraböggul og firra okkur ábyrgð á málinu. Margt má betur fara í fjölmiðlum og fjölmiðlafólk þarf að vera sér mun betur meðvitað um ábyrgð sína. Fjölmiðlar verða að gera meiri kröfur til sjálfra sín, einkum verða þeir að sinna betur þjálfun starfsfólks en þar er einnig komið til kasta menntakerfisins. Ungt fólk sem hyggur á nám í fjölmiðlun verður að eiga kost á góðu námi á Íslandi. Fólk sem notar fjölmiðla þarf einnig að læra að gera réttmætar og sanngjarnar kröfur til þeirra. Á þann hátt getum það haft áhrif á þá. Margir hafa með réttu töluverðar áhyggjur af áhrifum alþjóðlegra fjölmiðla á mál og menningu þjóðarinnar en geta lítið að gert þar sem fjölmiðlun virðir engin landamæri. Ástæða er þó til að dást að hugrekki íslenskra fjölmiðla. Á mælikvarða heimsins eru fyrirtæki hér svo smá að undrun sætir en metnaður sumra þeirra er hins vegar mikill. Það eina sem við getum gert í flóði alþjóðlegra sjónvarpsstöðva er að gera enn betur en hingað til. Þýða þarf texta og talsetja myndir og síðast en ekki síst þarf að framleiða mun meira af íslensku efni en gert er. Við vitum að það er ætíð vinsælasta efnið. Þetta kostar fé en ekki má gefast upp á að finna færar leiðir svo að unnt sé að framleiða mikið af góðu íslensku efni. Móðurmálskennsla í skólum hefur ekki farið varhluta af umræðum um stöðu íslensks máls og málræktar. Það er oft með ólíkindum hve menn eru ónákvæmir í umfjöllun sinni. Ýmsir halda því blákalt fram að móðurmálskennslu hafi hrakað en hafa þá hvorki nýjar athuganir til að styðjast við né eldri athuganir til samanburðar. Hvað þá að þeir taki mið af ýmsum þjóðfélagsbreytingum sem kunna að hafa áhrif í þessum efnum. Við þyrftum að fara að kanna ástandið í skólum okkar svo unnt sé að svara athugasemdum af þessu tagi og bæta úr þar sem á skortir. Það er nauðsynlegt að fjalla sífellt um kennslu íslensks máls í skólum. Það eiga kennarar, fóstrur, foreldrar og þjóðin öll að gera. En sú umræða verður að vera uppbyggjandi og málefnaleg og jákvæð. Móðurmálskennsla verður aldrei fullkomin frekar en önnur mannanna verk. En það er mikilvægt að stefna alltaf að því að bæta hana. Hún má ekki staðna. Margt vantar til að sinna móðurmálskennslu hér á landi eins og vert væri. Menn verða þó að gera eins og þeir geta á hverjum tíma því börnin bíða ekki eftir betri tíð. Hins vegar verða þeir sem móðurmálskennslu annast að gera sér grein fyrir hvað á skortir svo kennslan geti orðið markviss og láta yfirvöld vita á hverjum tíma. Þeim, þ.e. yfirvöldum, Alþingi og ríkisstjórn, ber hins vegar skylda til að búa þannig að móðurmálskennslunni að hún geti borið sem bestan árangur. Hér hef ég, virðulegi forseti, rakið nokkur atriði úr þessari skýrslu um málrækt 1989 og væri út af fyrir sig hægt að fara mörgum fleiri orðum um texta skýrslunnar en ég ætla ekki að gera það að sinni. Í skýrslunni eru fjölmargar tillögur um úrbætur, fjölmargar tillögur um aðgerðir. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara yfir þær í einstökum atriðum en ég gæti það ef tilefni gefast til í umræðunum hér á eftir. Ég vil þó sérstaklega leyfa mér að taka eitt atriði út úr. Það er sú tillaga sem verkefnisstjórnin gerir varðandi stofnun málræktarsjóðs sem geti hvatt menn til góðra verka og styrkt verkefni sem t.d. falla ekki undir Vísindasjóð. Tilefni þess að ég tek þetta verkefni út úr er það að fyrir nokkrum mánuðum heimsótti sænska akademían Ísland. Hvaða verkefni var það á Íslandi sem vakti sérstakan áhuga og athygli sænsku akademíunnar, sem veitir Nóbelsverðlaunin? Það var málræktarátak. Og ákvörðun hennar var sú að leggja fram 1 millj. kr. á þáverandi verðlagi til þess að unnt yrði að stofna hér á landi sérstakan málræktarsjóð. Við höfum að undanförnu verið að fara yfir þetta mál, m.a. með hliðsjón af því hvort unnt væri að kalla fyrirtæki, einstaklinga og samtök til samstarfs um þetta verkefni. Undirtektir við það hafa í raun og veru verið ótrúlega jákvæðar hjá fjöldamörgum fyrirtækjum, einstaklingum og samtökum. Ég held satt að segja að um leið og við ræðum þetta mál hér á hv. Alþingi þurfum við að velta því fyrir okkur hvað Alþingi vill gera til að treysta þennan undirstöðuþátt íslenskrar menningar sem er íslenskt mál. Hvað vill Alþingi á sig leggja? Með hvaða hætti vilja menn móta framkvæmdarstefnu til lengri tíma þar sem menn gera grein fyrir verkefnum þátt fyrir þátt sem eðlilegt er og nauðsynlegt að grípa til í þessu efni? Ég held að í þessum efnum sé mjög brýnt að menn þori að hafa metnað því þá þori menn að reisa merkið býsna hátt. Og það er satt að segja mjög alvarlegt umhugsunarefni fyrir okkur að á sama tíma og það liggur fyrir að þjóðin hefur mikinn og einlægan áhuga á máli sínu þurfi þeir sem vilja stunda rannsóknir á tilteknum sviðum íslenskrar menningar, tungu og sögu iðulega að leita til útlanda til að ná í þau gögn og geta stundað þær rannsóknir sem eru undirstaða í þessu efni. Þvert á móti ætti það auðvitað að vera þannig að útlendingar flykktust hingað til þess að stunda rannsóknir á íslensku og norrænum málum og undirstöðuþáttum þeirra. Þannig hefur það því miður ekki verið og það er alvarlegt umhugsunarefni. Sérstaklega vegna þess að það rímar ekki við þann mikla áhuga sem þjóðin hefur á þessum undirstöðuþætti menningar sinnar. Ég hef rakið hér, virðulegi forseti, nokkra meginþætti úr þessari skýrslu. Það sem ég vil leggja áherslu á að lokum af minni hálfu er það hvað undirtektir voru jákvæðar, hvað áhuginn var einlægur alls staðar og það meginatriði að yfirleitt er talað fallegt og gott mál í þessu landi. Málfar fjölmiðla er yfirleitt gott. Málfar stjórnmálamanna er ekki eins slæmt og stundum er haldið fram. Gallinn er sá að ein og ein undantekning sem menn heyra, t.d. í fjölmiðlum, er úthrópuð og talin til marks um það að allt sem sagt er sé slæmt, sé rangt, sé vitlaust og allt sé í raun og veru á niðurleið. Ég held að ef við ætlum að skapa málinu eðlilega þróunarmöguleika á komandi árum gerum við það ekki í þessu neikvæða andrúmslofti sem iðulega hefur skapast í þessum efnum. Við eigum að gera það með því að laða fram og segja frá og viðurkenna það jákvæða sem liggur fyrir á mjög mörgum sviðum. Ég held satt að segja, og vil leyfa mér að segja það að allra síðustu, virðulegur forseti, að í upphafi þessa átaks og reyndar í mörg ár hef ég velt því fyrir mér hvort það væri þannig að sá neisti sem hér var örugglega til, undirstaða þjóðlegrar menningar, hvort hann væri til enn þá á sama hátt núna árið 1989 eða 1990 og hann var til t.d. á árinu 1944. Ég hef stundum verið að tala um þetta við fólk, ungt fólk og fullorðið fólk, og ég hef tekið eftir því að það er mjög auðvelt að finna þennan neista, þennan eld í því fólki sem upplifði sjálft stærstu tíðindi sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Ég hef velt því fyrir mér hvort það geti verið að hann sé kannski kulnaður. Að þessi æð sé kannski ekki lengur til sem þarna opnaðist. Það hefur komið í ljós og það er sannað í þessu málræktarátaki að mínu mati að þessi æð er til. Þessi eldur er til með þjóðinni allri. Það er mikilvægt fyrir háttvirta alþm. að gera sér grein fyrir því að það er hægt að sameina þessa þjóð um grundvallarverðmæti eins og málið, menninguna og forsendur hennar. Ég held að við þurfum að velta því fyrir okkur hvort við stöndum í raun og veru ekki hér frammi fyrir mjög merkilegum, ánægjulegum tíðindum og hvernig við ætlum að vinna að þessum málum áfram. Í þjóðfélagi hagvaxtarins og tæknihyggjunnar þar sem allt er metið í peningum og gróða og arði, í því þjóðfélagi vilja undirstöðuverðmæti af þessu tagi gleymast. Og það er mjög mikilvægt, finnst mér, að Alþingi Íslendinga gefi sér tíma til að ræða þetta, það sem sameinar eða getur sameinað þessa þjóð. Við stöndum núna frammi fyrir mjög miklum breytingum umhverfis okkur og hér á landi líka að því er varðar undirstöðuþætti stjórnmálaumræðunnar. Það er alveg ljóst að hún mun á komandi áratugum þróast talsvert öðruvísi en hún hefur gert á undanförnum áratugum. Ég held að mikilvægast af öllu sé að það takist að treysta á þessum komandi árum og áratugum, í þessum stjórnmálasviptingum, þau undirstöðuatriði sem gera þessa þjóð að þjóð. Og ég segi það stundum, a.m.k. við sjálfan mig, að í rauninni sé það það sem mestu máli skiptir. Allt annað er í mínum huga mikið smærra. Í því felst ekki einangrunarsjónarmið af neinu tagi af minni hálfu heldur hitt að ég tel að besta framlag Íslendinga til heimsmenningarinnar sé traust íslensk menning þar sem tungan og þróun hennar við eðlilegar aðstæður er undirstöðuatriði. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, um leið og ég endurtek þakkir fyrir það að hafa fengið að koma þessu máli hér til umræðu.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þessa ágætu skýrslu hér fram, gefa þingmönnum tækifæri á að kynna sér hana og segja um hana nokkur orð. Málræktarátak tel ég í sjálfu sér vera mjög þarft og það var sannarlega tímabært. Til þess hefur verið lögð afar mikil vinna og þá ekki síst sjálfboðavinna allra þeirra mörgu sem að því stóðu. Það hefur líka verið lögð mikil alúð við undirbúning þessa átaks. Þar hafa margir lagt hönd að verki og það er vert að minna á það að áhrif slíks átaks eru ekki síður á þá sem beita sér fyrir því og vinna að því en á þá sem átakinu er beint að. Í þessu tilviki hafa margir uppalendur komið að verki. Þeir verða oft fyrir hugarfarsbreytingu sem þeir miðla síðan áfram í samskiptum sínum við aðra vegna þess að vinna sem þeir hafa lagt af mörkum til átaksins hefur knúið þá til hugsunar og þá oft nýrrar hugsunar. Það tókst margt vel að vonum í þessu málræktarátaki en annað miður og hafa menn væntanlega eitthvað af því lært og orðið reynslunni ríkari. Það er rétt að taka á með þessum hætti, að mínu mati, og draga athygli og hugsun fólks að því sem betur má fara í máli manna. Það hlýtur þó að skipta öllu máli hvernig haldið verður áfram í framtíðinni, hvernig málrækt verður stunduð meðal almennings og hverja forustu stjórnvöld vilja veita í þessum efnum. Ég er sammála hæstv. ráðherra um það að jákvæðni er miklu drýgri hvati til ræktunar og árangursríkrar ræktunar en gagnrýni. Það á jafnt við um málrækt sem aðra rækt. Þess vegna held ég að rétt sé að leggja ríkari áherslu á jákvæðni fremur en gagnrýni. Það væri vissulega ástæða til þess að tala hér langt mál og minnast á marga þætti þessarar ágætu skýrslu, en ég ætla hins vegar að takmarka mig við tvö atriði sem ég hef áhyggjur af og beina spurningum um þau til hæstv. ráðherra. Börnin læra móðurmál sitt ung meðan þau eru enn í umsjá foreldra eða dagvistarheimila. Þau geta talað áður en þau kunna að lesa. Þetta vitum við öll. Við vitum líka að fjölmiðlar skipa æ meiri sess sem afþreying og jafnvel gæsla ungra barna og þess vegna vil ég beina athygli hæstv. ráðherra og þm. að því sem segir á bls. 44 um talsetningu sjónvarpsefnis fyrir yngstu áhorfendurna. Þar hefur barnaefni á enskri tungu verið yfirgnæfandi til nokkuð langs tíma og börnin læra það mál sem fyrir þeim er haft en geta ekki lesið þann texta sem með myndinni er fluttur því að yfirleitt eru myndirnar textaðar á íslensku. Ég tel það vera afar mikilvægt að beina fjármunum og áherslum að því að talsetja íslenskt barnaefni sem er af erlendum uppruna. Best af öllu væri þó og miklu nær að auka innlenda dagskrárgerð, bæði fyrir fullorðna og ekki síður fyrir börn. Það hefur komið fram í fyrirspurnum hér á þingi að það er ótrúlega lítill hluti af sýningartíma íslenska sjónvarpsins sem er sérstaklega ætlaður börnum, allt of lítill tími miðað við það hve börn horfa mikið á sjónvarp. Það hefur verið okkur til stórskammar hversu mikið af þessu efni hefur verið á öðrum tungumálum en íslensku. Þess vegna vil ég beina spurningum sérstaklega til hæstv. ráðherra um leið og ég þakka fyrir þessa skýrslu og samgleðst yfir þeim árangri sem orðið hefur af þessu átaki: Hvað hyggst hæstv. ráðherra fyrir sérstaklega í þessum efnum? Hyggst hann beita sér fyrir því, eða ríkisstjórnin, að lögð verði sérstök áhersla á og þá varið fjármunum til þess að talsetja barnaefni í íslensku sjónvarpi sem ekki er á íslensku og einnig að meiri tíma verði varið til innlendrar dagskrárgerðar fyrir börn?

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það fór nú svo að hv. 6. þm. Reykv. lagði áherslu á það sem ég mundi kalla aðalatriði þessa máls. Þó að börn hafi almennt verið kennd við föður hefur það verið vitað að tungan var kennd við mæðurnar. Og móðurmál er það sem menn læra í þessu landi. Þess vegna er það ekki það sem gerist uppi í Háskóla eða í menntaskóla sem ræður úrslitum. Það sem ræður úrslitum er hvað gerist fyrstu sjö árin í lífi einstaklinganna. Við sem höfum fengist við kennslu eigum minningar um börn sem koma í skóla svo vel talandi að ég er sannfærður um að margir fara út úr menntaskólum með miklu slakara málfar en þessi börn. Og ástæðan var ekki aðeins sú að þau væru vel af guði gerð, heldur hitt að það málumhverfi sem þau höfðu alist upp í var það jákvætt og það agað að það hafði fært þeim svo mikla þekkingu. Þetta er ekki endilega bundið við það hvort barnið er alið upp í sveit eða borg. Þetta er e.t.v. líka bundið við það hve rúman tíma foreldrar hafa haft til að sinna sínum börnum. Ég minnist þess að það eru ekki mörg ár síðan að ég vissi að það var ungur drengur að vaxa úr grasi í Kópavogi sem hafði Íslendingasögurnar sem sitt aðallestrarefni. Og þegar ég var um tvítugt vissi ég um annan úti í sveit sem var svo límdur við þennan sama bókastofn. Ég get þess vegna ekki tekið undir það sem skáldið orðaði svo: ,,Senn á Byron engan yl og ekki Njála heldur.`` Ég trúi því að framtíð bókmenntaverka og framtíð íslenskrar tungu sé ekki í hættu. Og ég held að hið svokallaða málræktarátak --- ég segi svokallaða vegna þess að auðvitað vinna menn enga sigra á því sviði á einu ári, það er miklu stærra og lengra verkefni --- hafi aftur á móti sannað að ástandið er ekki jafnslæmt og bölsýnismenn hafa viljað boða. Aðalatriðið er hins vegar það að snúa sér að því að talsetja allt erlent efni sem börnum er ætlað að horfa á í sjónvarpinu, talsetja allt erlent efni með íslensku tali sem börnum er ætlað að horfa á í sjónvarpinu. Það er það fyrsta. Stórþjóðir eins og Frakkar, með mikla menningarsögu, hafa þann metnað að í frönsku sjónvarpi kemur ekkert annað en franskt tal. Þeir taka erlendar myndir og talsetja þær. Hvort það er einhver kúrekamynd úr villta vestrinu eða eitthvað frá Þjóðverjum eða Bretum skiptir ekki máli. En það þarf að gera meira en þetta. Það þarf að leigja út frá almenningsbókasöfnum Íslands myndbönd með íslensku tali fyrir þessa aldurshópa. Og þegar ég segi þetta, þá tel ég að hægt sé að hjálpa íslenskum mæðrum við það verk sem þær hafa fyrst og fremst unnið, hvort sem karlmennirnir eiga nú að taka þátt í því eða ekki, og það er að kenna börnum móðurmálið. En ég ætla að bæta þessu við: Ég hef horft á það að við erum með virðulega stofnun í þessu landi, Þjóðleikhúsið. Þar er mikill fjöldi hæfra leikara, mannval að mörgu leyti. Hins vegar er að svo að menn eldast og það er ekki víst að það henti í öllum þeim verkum sem þar er verið að sýna að skipa á svið þeim starfskrafti sem fastráðinn er hjá Þjóðleikhúsinu. Það er mikil spurning hvort hægt væri að fá þennan starfskraft til liðs við þá sem vilja ná árangri í því að bæta móðurmálið, og kannski er það þessi starfskraftur öðrum fremur sem hefur varið íslenska tungu á seinni árum. Ég minnist þess að það gerðist ábyggilega sjaldan þegar maður var barn að aldri að maður sleppti því að hlusta á útvarpsleikrit, hvað þá að maður sleppti því að hlusta á útvarpssögur sem verið var að lesa upp og þá gjarnan af leikurum. Og væri hægt að koma því þannig fyrir að starfskraftar slíkra aðila yrðu að einhverju leyti nýttir til þess að koma íslensku tali inn á myndbönd sem í dag eru að boða sama boðskapinn og á mínum yngri árum var aðeins til í bókum. Þá lásum við Gulleyjuna, þá lásum við Jón miðskipsmann og margar aðrar erlendar bækur og sáum þetta fyrir okkur ljóslifandi, hvað var að gerast. En auðvitað er búið að taka ævintýrin sem við höfðum þá aðeins í formi bóka og setja þau á nýjan hátt inn í samfélagið, þ.e. í formi kvikmynda. Ég ætla ekki með þessum orðum að gera lítið úr því að menn leggi áherslu á ýmsa aðra þætti, en ég undirstrika það að börn eru velflest búin að læra málið þegar þau koma í skólann og eiga að fara að lesa og þess vegna skiptir höfuðmáli hvernig umhverfi þeim er búið til þess að geta lært málið á þessu tímaskeiði.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð í tilefni þessarar skýrslu um málræktarátak 1989 sem hæstv. menntmrh. hefur hér mælt fyrir. Ég vil eins og aðrir hv. þm. sem hér hafa talað byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessa skýrslu sem ég tel vera mjög mikilvæga eins og þetta mál allt er í raun og veru. Það er oft sagt að við Íslendingar séum á hættubraut, að glata tungu okkar, því að inn í málið hafi komið alls konar erlend tökuorð og slettur eins og það er orðað. Ég held að þetta sé ekki alls kostar rétt. Ég held að íslensk tunga sé minna menguð og hreinni en mörg önnur, t.d. Norðurlandamálin, og ef nokkuð er held ég að við höfum að mörgu leyti hreinsað okkar tungu af ýmsum erlendum lánsorðum eins og var talsvert um hér áður og fyrr eins og margir muna eftir þegar danskan var ansi mikið notuð í íslensku máli. Það þótti nefnilega oft fínt að tala dálítið dönskumengaða íslensku. Hitt er alveg rétt að það er ljóst að við þurfum að vera vel á verði og það þarf vissulega að byrja á byrjuninni og leggja rækt við málfar barna eins og hér hefur komið fram. Þar koma auðvitað fyrst til uppalendur, þ.e. foreldrar, og síðan starfsfólk dagvistarstofnana og skóla og eins og hér hefur einnig verið nefnt eru fjölmiðlarnir orðnir mikilvægur þáttur í því að stuðla að góðu málfari og rækta það. Hér var minnst á þátt foreldra og mikilvægi þess að þeir tali við börn sín, rækti vel málræktargarðinn ef svo má að orði komast, en eins og við þekkjum hafa aðstæður foreldra breyst mjög í breyttu þjóðfélagi og því er þáttur annarra sem taka við umönnun barna á fyrstu æviskeiðum þeirra, eins og leikskóla, dagheimila og grunnskóla, svo mikilvægur og sú menntun sem þessir uppalendur fá í móðurmálskennslu. Ég vildi aðeins taka undir það sem hér hefur verið sagt að það þarf að taka jákvætt á þessum málum. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa skýrslu um málræktarátakið sem auðvitað hlýtur að verða að halda áfram í verki þó að árið 1989 hafi verið helgað því átaki. Og ég endurtek aðeins og ítreka þýðingu þessa máls og þakka hæstv. menntmrh. fyrir ágæta skýrslu.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður um skýrsluna og ætla aðeins að víkja að nokkrum atriðum sem fram hafa komið og þá fyrst í sambandi við talsetningu sjónvarpsefnis. Þetta mál hef ég rætt beint við forráðamenn beggja sjónvarpsstöðvanna satt að segja fyrir alllöngu. Ég hygg að nokkur breyting hafi orðið á eins og einu ári eða svo án þess að það sé þessum viðtölum að þakka, en það hefur orðið talsverð breyting, að ég held. Auk þess hefur orðið talsverð aukning á innlendri dagskrárgerð í ríkissjónvarpinu. Í júnímánuði sl. skrifaði ég öllum ljósvakamiðlunum og spurði um stefnu þeirra að því er varðaði barnaefni yfirleitt. Ég fékk lausleg svör frá tveimur þeirra, þ.e. Stöð 2 fyrst og síðan Ríkisútvarpinu og reyndar ítarlegra svar sem mér barst svo frá Ríkisútvarpinu núna alveg nýlega þar sem mótuð er tiltekin stefna í þessu efni sem ég tel að sé mjög í rétta átt, en eins og hv. 6. þm. Reykv. gat um er hér auðvitað fyrst og fremst spurningin um það hvar menn hafa áherslurnar. Og ég held að til að þessir hlutir verði í sæmilegu lagi verðum við að halda áfram þessari umræðu um börn og barnaefni og barnamenningu sem ég kem aðeins að á eftir, en bendi á að mér sýnist að ýmsar deildir sjónvarps og útvarps, Ríkisútvarpsins, hafi tekið sig verulega á í þessu efni að því er varðar börnin alveg sérstaklega, ekki aðeins að því er varðar gerð almenns dagskrárefnis fyrir börn heldur líka að því er varðar gerð fréttaefnis fyrir börn eins og t.d. íþróttaefnis sem ég vænti að einn og einn þm. hafi kannski veitt athygli. Varðandi það sem hv. 6. þm. Reykn. sagði er það auðvitað grundvallaratriði að aðstæður foreldranna hafa breyst, aðstæður þeirra til þess að stunda máluppeldi með börnum sínum hafa breyst. Foreldrarnir eru ekki heima, þeir eru að vinna, og tíminn til að sinna börnunum er of lítill og af þeim ástæðum er það sem börnin verða að vera sjálfum sér nóg með ýmsum hætti, hafa félagsskap hvert af öðru eða af fjölmiðlum sem eru kannski misjafnlega heppilegir uppalendur þó að þeir séu auðvitað ekki alltaf slæmir. Ég held að í þessu sambandi séum við kannski komin að kvikunni í þessu máli, grundvallaratriðinu. Ef við ætlum að tryggja það að málið fái að þróast hér með eðlilegum hætti er það uppeldisumhverfi barnanna sem er meginmálið í þessu, ekki aðeins þeirra barna sem eru inni á skólum og dagvistarstofnunum heldur kannski fyrst og fremst þeirra barna sem ekki eru þar. Það er alveg rétt sem hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan að grunnurinn er lagður á aldrinum að 6--7 ára aldri. Ef börn verða fyrir verulegu hnjaski á þeim tíma tekur oft mörg ár og tekst jafnvel ekki að leiðrétta það. Og ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að stjórnvöld, Alþingi, og þessi opinbera umræða í þjóðfélaginu hefur ekki snúist um rétt barna til menningarlegs umhverfis. Í rauninni er það þannig að þessi réttur barna hefur ekki verið viðurkenndur sem skyldi sem er kannski ekki síst ástæða til að segja við þær aðstæður að við erum með hér í forsetasæti rithöfund sem hefur gefið íslenskum börnum góðar bækur, á íslensku nútímamáli --- ég segi gefið, á íslensku nútímamáli --- og það skiptir einmitt mjög miklu að mínu mati að þeir sem tala um málið og þróun þess geri sér grein fyrir að börnum verður ekki gefið lifandi tungumál með því að kasta í þau fornbókmenntum, svo mikilvægar sem þær auðvitað eru. Það þarf að vera lifandi jákvæð þróun í málinu sjálfu frá degi til dags og þess vegna eru góðar barnabækur og góðar barnakvikmyndir í raun og veru ein meginundirstaða þess að börnin fái eðlilegt og gott málumhverfi. Okkur hættir oft til þess að ætla að setja þessa hluti í gamlan farveg, ætlast til þess að börnin upplifi veruleika sinn eins og við gerðum. Það var góð samlíking sem tónlistarmaður nefndi við mig á dögunum. Hann sagði: Þegar við vorum að alast upp í sveitinni var lóan vorboðinn, en fyrir börnin í Reykjavík er það malbikunarvélin. Og þetta segir kannski sína sögu um þann veruleika sem við nú stöndum frammi fyrir og er allt, allt annar en sá sem fólk ólst upp við hér fyrir mörgum áratugum. Ég held að það skipti mjög miklu máli að við sköpum þannig þjóðfélag, barnvinsamlegt þjóðfélag, að foreldrarnir hafi tíma til að tala við börnin sín, að vera með börnunum sínum, og ég held að eðlilegt framhald af umræðu af þessu tagi ætti að vera umræða um barnamenningu og rétt barna til menningarlegs umhverfis, rétt barna sem einstaklinga en ekki sem óskilgreindra þúsunda. Við höfum ákveðið að reyna að sinna því máli eins og við getum á þessu ári, m.a. með hliðsjón af þróun íslensks máls og með hliðsjón af þeim mikla áhuga, þeim þjóðlega áhuga sem kom fram í málræktarátakinu sem ég held að sé hægt að virkja á mörgum öðrum sviðum, m.a. til að rækta virðingu barna og þjóðarinnar fyrir landinu og gæðum þess. Ég held í rauninni að besta svarið við þessum mikla áhuga sem birtist á síðasta ári sé það að reyna að snúa sér að barnamenningunni sem slíkri og opna leið til þess að öll íslensk börn eigi rétt á því að alast upp í sæmilega menningarlegu umhverfi. Ég endurtek þakkir mínar til hv. þm. og hæstv. forseta fyrir þessar umræður. Þannig háttar til, hæstv. forseti, að ég þarf því miður að biðja um fjarvistarleyfi þar sem ríkisstjórnarfundur hófst núna fyrir 7 mínútum en ég er tilbúinn til að halda umræðunni áfram síðar ef hv. þm. óska eftir því.

Má ég spyrja hv. 2. þm. Norðurl. e. hvort hann óski eftir að fresta máli sínu vegna fjarveru ráðherra eða nýta tímann nú. Forseta er að sjálfsögðu ljúft að fresta umræðunni þangað til ráðherra getur verið viðstaddur.

Ég óska eftir að fresta máli mínu, en fá orðið um þingsköp.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Á þskj. 498 er skriflegt svar hæstv. menntmrh. við fyrirspurn. Ég óska eftir að hæstv. menntmrh. hlýði á það sem ég hef að segja um þetta atriði. Ég óska eftir að það sé náð í hæstv. menntmrh. í salinn. Mér skilst að hæstv. forseti hafi verið með athugasemdir í minn garð úr forsetastóli þegar ég var staddur í húsakynnum Alþingis hér fyrir skömmu og ég óska eftir að hæstv. forseti sjái um að ná í menntmrh. þannig að það komi í ljós að hæstv. forseti hefur stjórn á stofnuninni.

Ég bið menn að ná í menntmrh. ef hann er ekki farinn úr húsinu. Venjan er þó að ræða um þingsköp við forseta en ég skal reyna að sjá svo til að hæstv. menntmrh. komi í salinn.

Mér er kunnugt um það, hæstv. forseti, að það er venja að ræða um þingsköp við forseta. Ég hélt líka einu sinni að venja væri, ef búið væri að slíta umræðum um tiltekið mál, að hæstv. forseti tæki ekki upp þann þráð að nýju í tengslum við tiltekinn þingmann og óskaði eftir því að leita atkvæða um það hvort hægt væri að halda áfram umræðum um mál sem væri lokið og blanda þingmanni inn í slíkar málalengingar úr forsetastóli að honum forspurðum og þegar hann er í húsakynnum Alþingis, að hann skuli þá ekki vera látinn vita. Ég þakka fyrir að hæstv. menntmrh. skuli koma inn í salinn. Ég hef sagt hæstv. ráðherra frá því að mér finnst það svar sem hefur borist við fsp. minni ófullnægjandi. Ég óskaði eftir skriflegu svari við svohljóðandi fsp.: ,,Hvaða íslensk bókmenntaverk voru og verða sett fyrir í grunnskóla og einstökum framhaldsskólum skólaárin 1988--1989 og 1989--1990? Óskað er eftir að svarið verði sundurgreint eftir bekkjum.`` Þessu hefur verið svarað á þskj. 498. Yfirskriftin er svar. En ef þetta svar er lesið kemur í ljós að fsp. er alls ekki svarað. Nú hefur Alþingi leyft að þessi fyrirspurn sé fram borin. Þá lít ég svo á að hæstv. forseti eigi að sjá um að henni sé svarað. Og ég óska eftir því að það verði gert.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Hæstv. forseti. Það er sérkennileg árátta sumra hv. þm. Sjálfstfl. að vilja fara að fá skýrslu um hvert viðvik í öllum grunnskólum landsins sem eru nú ekki nema 203. Það er útilokað að taka skýrslu af því tagi saman á þeim tíma sem ætlaður er til svara. Ég sé auk þess ekki að það þjóni nokkrum tilgangi. Embættismenn menntmrn., námsstjórinn í íslensku og framhaldsskóladeildin, hafa svarað þessari fsp. hv. þm. lið fyrir lið eins og kostur er. Gerð er grein fyrir grundvallaratriðum málsins og rakin öll þau bókmenntaverk sem lesin eru í framhaldsskólum landsins. Frá mér fær hv. 2. þm. Norðurl. e. ekki annað svar við þessari fsp. Hann getur reynt að bera fram aðrar ef honum sýnist svo. En svo verð ég því miður, hæstv. forseti, að óska eftir því að fá að fara á ríkisstjórnarfund og að ef nauðsynlegt er að halda áfram umræðu um þingsköp verði einnig gert hlé á henni. Er það hægt, hæstv. forseti?

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég held að afar erfitt sé að fresta umræðu um þingsköp. Hv. 2. þm. Norðurl. e. talar um þingsköp.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Hæstv. menntmrh. var að tala hér um málræktarátak áðan en fer vitlaust með íslenska tungu í næstu ræðu á eftir. Það er rangt að hér sé gerð grein fyrir hvaða bókmenntaverk voru og verða sett fyrir í grunnskóla og einstökum framhaldsskólum skólaárin 1988--1989 og 1989--1990. Þetta er röng notkun á íslensku máli. Og það sem verra er, svarið ber með sér í einstökum atriðum að þar er ekki rétt með farið. Það er t.d. fullkomlega rangt að Snorra-Edda, eins og hún leggur sig, sé lesin í einhverjum bekk í grunnskólum eða framhaldsskólum hér á landi eins og stendur í þessari skýrslu hér. Nú reynir á hvort einhvern tilgang hafi fyrir einstaka þingmenn að bera fram fsp. á Alþingi. Ég geri mér að vísu grein fyrir að einstakir ráðherrar geta með dónaskap skotist undan að svara fyrirspurnum sem Alþingi hefur samþykkt og með þeim hætti sýnt þá virðingu sem þeir bera fyrir þessari stofnun. Meðan hæstv. menntmrh. var ritstjóri talaði hann um Alþingi götunnar sem ætti að taka völdin af þjóðkjörnu Alþingi Íslendinga og sú sama tilfinning er ofarlega í hans huga enn. Nú vill svo til að þingmenn hafa fleiri ráð en þinglega fsp. til þess að knýja fram upplýsingar. Hitt er ljóst að ef forsetar þingsins ekki sjá til þess að virðing Alþingis standi að því leyti til að ráðherrar skuli svara þeim fyrirspurnum sem fram eru bornar með þinglegum hætti og Alþingi hefur samþykkt, ef hæstv. forsetar láta það yfir sig ganga, þá er illa komið fyrir þessari stofnun og auðvitað óhjákvæmilegt að taka þetta mál upp á miklu víðari grundvelli en ég hafði ætlað. Ég hafði gert hæstv. menntmrh. grein fyrir því sem ég sagði hér áður en ég tók til máls. Það er auðvitað til í tölvum menntmrn. hvaða bókmenntaverk eru lesin í grunnskólum landsins. Ef það er ekki til í tölvunum held ég að hæstv. menntmrh. ætti að reyna að koma tölvunum í lag og fá þá hjálp til þess einhvers staðar frá því að auðvitað hlýtur það að liggja fyrir í menntmrn., hjá námsstjórum í íslensku, hvaða bókmenntaverk eru lesin í grunnskólum landsins. Og auðvitað er það ekki mikið verk fyrir hæstv. menntmrh. að láta safna saman hvaða bókmenntaverk voru sett fyrir í framhaldsskólum landsins á sl. vetri og verða sett fyrir á þessum vetri. Það á svo eftir að koma í ljós hver verða viðbrögð hæstv. forseta og ég spyr hann úr ræðustól hvort hann ætli að sjá til þess, beita áhrifum Alþingis og forsetavalds til þess að knýja hæstv. menntmrh. til þess að svara þeirri fsp. sem þinglega er fram lögð. Eða eigum við að sætta okkur við það að það sé sami oflátungshátturinn, sami ráðherraslátturinn í þessu máli og í svo ótal mörgum málum öðrum að hún skipti engu máli þessi stjórnarandstaða, það skipti engu máli hvort það eru efnahagsmál eða eitthvað annað, að sami maður geti komið hér upp og talað um málræktarátak en neitað að gefa Alþingi skýrslu um kennslu í þeim bókmenntum sem kenndar eru í íslenskum grunnskólum og íslenskum framhaldsskólum? Það væri til að kóróna skömmina.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. e. vill forseti upplýsa eftirfarandi: Forseti las allítarlega svar hæstv. menntmrh. Hv. 2. þm. Norðurl. e. fékk samdægurs og svarið barst bréf frá forseta um að það væri komið og það var honum sent. Engar athugasemdir hafa frá honum komið hingað til svo að forseta var með öllu ókunnugt um að hann teldi svarið ekki fullnægjandi. Nú hefur hæstv. ráðherra lýst því yfir að hann telji sig ekki geta svarað umræddri fsp. á annan veg en hann hefur gert og því hlýtur forseti að leggja til að hv. þm. beri fram nýja fsp. sem nákvæmlega tiltekur það sem hv. þm. fýsir að vita og forseti mun að sjálfsögðu veita því máli brautargengi. Þannig er saga þessa máls og forsetar hafa síður en svo reynt að leggjast í veginn fyrir því að hv. þm. fengi svör við þeim fsp. sem hann hefur fram borið.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Þannig háttar til að kennarar og skólastjórar hér á landi hafa frelsi. Ekki er skipað fyrir um það í einstökum atriðum hvaða bækur þeir mega sýna í kennslustundum. Það kann að hafa verið til, á þeim tíma þegar Sjálfstfl. fór með menntmrn., skráning í einhverri tölvu á hverjum einasta bæklingi sem lesinn var í hverjum einasta skóla, í hverri einustu stofu, af hverju einasta grunnskólabarni í landinu. Hafi það verið til þá hef ég aldrei séð það gagn sem betur fer og vil ekki sjá það. Ég vil nota þetta tækifæri, virðulegi forseti, til að andmæla þessari ritskoðunarfýsn sem birtist í málflutningi hv. 2. þm. Norðurl. e. Þó hann muni gera tilraun til þess að biðja mig um að senda út njósnara í hverja einustu skólastofu í landinu, jafnvel þó það komi fram í skriflegri fsp., mun ég neita því, virðulegi forseti, það er alveg á hreinu. Ég læt ekki hafa mig í svoleiðis fíflaskap. Ég tel að hv. 2. þm. Norðurl. e. hafi fengið nægilega skýr svör. Af minni hendi hefur hann ekkert með skýrari svör að gera. Hann getur svo sem reynt að spyrja um eitthvað og það er guðvelkomið að dunda við að svara honum fram eftir vetri. En þessi ritskoðunarleiðangur verður ekki farinn af minni hálfu enda heyrist mér reyndar að hv. þm. sé byrjaður á honum sjálfur. Hann er búinn að upplýsa það að í einum framhaldsskóla í landinu sé ekki lesin öll Snorra-Edda heldur aðeins partur af henni. Hv. þm. Halldóri Blöndal er guðvelkomið að halda áfram þessum sjálfboðaliðastörfum, bæði í grunnskólum og framhaldsskólum landsins, gegn því að hann trufli ekki um of skólastarfið í vetur.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Það er nú svo að þegar ég fékk í hendur það svar frá Alþingi sem hér um ræðir og gerði athugasemd var búið að dreifa þskj. þannig að ég var of seinn til. Hitt liggur alveg ljóst fyrir að hæstv. menntmrh. lýsti því yfir í síðustu ræðu sinni að hann sjái ekki ástæðu til að svara fsp. eins og hún er lögð fram í þinginu. Hann talar á þeim nótum að okkur varði í raun og veru ekkert um það hvernig staðið sé að íslenskukennslu í skólum. Þetta er sami maðurinn og fól Máli og menningu að gefa út bókmenntapistil fyrir ríkissjóð sem valdið hefur mikilli hneykslan allra rétthugsandi manna, og ég tala nú ekki um hin aulalegu svör sem einn af skriffinnum menntmrh. gaf í Morgunblaðinu sem voru í senn röng og illa skrifuð. Nú hefur menntmrh. lýst því yfir að Alþingi varði ekki um hvað sé kennt í íslensku. Hann hefur lýst því yfir að það skipti engu máli hvað sé kennt í einstökum framhaldsskólum. Hann hefur gaman af því á hinn bóginn að þykjast hafa áhuga á málrækt og leggja fyrir mikla skýrslu sem verður gaman að ræða nánar um við hann, ef hann má einhvern tíma vera að því að vera við í þingsalnum þegar þetta mál er til umræðu. Þá er óvíst að við tölum á þessum fallegu yfirborðslegu nótum sem talað var um hér áðan með glassúr. Orðakonfekt í hverjum mola. Ég held að ástæða sé til þess, hæstv. forseti, að efna til forsetafundar um það hvort það sé sæmandi hinu háa Alþingi að sami þingmaður leggi fram sömu fsp. orðrétt tvisvar sinnum í von um að hæstv. forsetar sjái til þess að henni sé svarað. Það stendur ekkert á mér að endurflytja fsp. ef það má verða til þess að knýja hæstv. menntmrh. til svara. Það stendur heldur ekki á mér að óska eftir því, ef svör forseta verða með þeim hætti, að biðja með þinglegum hætti um skýrslu um það hvernig íslenskukennslu í landinu er háttað og hvernig embættisfærslu hæstv. menntmrh. er háttað ef það má verða til þess að greiða fyrir þessari umræðu. En hroki, valdahroki af því tagi sem lýsti sér í orðum menntmrh. hér áðan er auðvitað óþolandi með öllu. Ég mun, hæstv. forseti, í samræmi við áhuga minn á því að íslenskukennsla megi fara sem best fram í íslenskum skólum, í samræmi við áhuga minn á íslenskum skáldskap og íslenskri ljóðagerð, fylgja því eftir að Alþingi fái upplýsingar um það hvaða bókmenntaverk eru lesin í framhaldsskólum landsins og hvaða bókmenntaverk eru í námsskrá grunnskóla. Alþingi hefur samþykkt að fsp. af þessu tagi sé þinglega fram borin og af þeim sökum ber hæstv. menntmrh. embættisleg skylda til þess að svara umbúðalaust. Og ég tala ekki um að hæstv. forseta ber að sjálfsögðu embættisleg skylda til að sjá um að fsp. sem Alþingi hefur samþykkt fái rétta afgreiðslu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna þessara orða vill forseti upplýsa að það var ekki tillaga forseta hér áðan að fram kæmi samhljóða fsp. hinni fyrri heldur spyrði hv. þm. í nýrri fsp. um þau atriði sem honum þótti ekki svarað.

Það var engu svarað.

Forseti getur ekki haft önnur afskipti af þessu máli en þau að taka við þeim fsp. sem hv. þm. vill fram bera en hæstv. ráðherra hefur þegar lýst því yfir að við samhljóða fsp. muni ekki berast annað svar.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Hér hefur átt sér stað gagnmerk umræða. Hins vegar er hún að því leyti stórhættuleg hæstv. menntmrh. að hann mun hafa mjög strangar skyldur að mæta á ríkisstjórnarfund og það svo strangar að ef ráðherra svíkst um að mæta en er þó í nágrenninu getur hann átt það á hættu að vera vikið úr ráðherrastól. Það er þess vegna mikil spurning og ærið umhugsunarefni fyrir þingheim hvort það verði talin nægileg afsökun fyrir ráðherra að hann geti ekki yfirgefið húsið vegna þess að hér fari fram umræður um þingsköp,  Ég ætla aftur á móti að bæta því við að ég las þá skýrslu eða þau svör sem hér hafa borist skrifleg og mér fannst mikill fróðleikur vera þar á ferðinni. Aftur á móti hefur komið fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. að hann hefur sannreynt það að Snorra-Edda sé ekki kennd spjaldanna á milli í framhaldsskólum landsins. En í skýrslunni er látið að því liggja að svo geti verið í einstökum skólum. Ég verð að segja eins og er að þetta sýnist mér bera vott um að hv. 2. þm. Norðurl. e. hafi kynnt sér þessi mál býsna vel og er það virðingarvert. En nú er það svo að ég hygg að þeir sem unnu þau svör sem þarna koma fram hafi reynt að gera það eftir bestu getu. Hitt er svo annað mál, og það veit ég að við hv. 2. þm. Norðurl. e. erum sammála um, að auðvitað setja bæði vitsmunir og vandvirkni sitt far á það hver árangur verður, hvort svar sé fullnægjandi. Og nú hefur það komið í ljós að hann metur það svo að svör séu ekki fullnægjandi. Ég tel að ekkert sé óeðlilegt við það þó hann agi sína fsp. betur að þeim atriðum sem hann telur að ekki hafi verið svarað, því að ég vil ekki ætla starfsmönnum menntmrn. að þeir hafi vísvitandi á nokkurn hátt reynt að blekkja með sínu svari. Þegar það hefur komið fram hjá hæstv. forseta að hann telur eðlilegt að ný fsp. komi fram þar sem þetta efni sé afmarkað þá finnst mér að ekki sé hægt að hunsa það alveg án umhugsunar hvort það geti ekki orðið viðunandi lausn á því deilumáli sem hér er um að ræða og láta sjá til hvort þeir sem svara komi nú betur lesnir næst.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Áður en hv. 2. þm. Norðurl. e. tekur til máls um þingsköp vill forseti leita samstarfs við hv. þm. um að hér verði hægt að taka á dagskrá dagskrármál þennan stutta tíma sem við eigum eftir. Mælist forseti til að menn sýni þann samstarfsvilja að stytta heldur mál sitt í umræðum um þingsköp.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Það dugir ekki að samstarfsvilji sé í eina átt. Nú liggur það fyrir, og hæstv. forseti er bókmenntafróður maður og kann væntanlega íslensku, að þeirri skriflegu fsp. sem ég bar fram hefur ekki verið svarað. Það var skrifleg fsp. sem Alþingi leyfði. Hæstv. menntmrh. hefur sagt af hroka að hann muni ekki svara fsp. Ég hef óskað eftir því að forsetafundur verði haldinn um þetta mál og ef svo fer að forsetafundur synjar þess að hæstv. forseti gegni þeirri embættisskyldu sinni að sjá til þess að þinglega fram bornum fsp. sé svarað af ráðherrum hlýt ég að fara aðrar leiðir. Það gefur auðvitað auga leið. Samstarfsvilji er ekki fólginn í því að hlutirnir séu á einn veg. Samstarfsvilji er fólginn í því að forseti ræki þær skyldur sínar að þingmenn viti að forsetar standi á bak við þá ef þeir bera fram mál með þinglegum hætti. Það er verið að kvarta undan því að við þingmenn tölum stundum utan dagskrár, þá er vísað til þess að við eigum að bera fram fsp. með þinglegum hætti. Ef við gerum það hlýtur náttúrlega að reyna á hvernig brugðist er við. Á jólaföstu stóð ég hér í þessum stól. Þá sat hæstv. fjmrh. fyrir svörum, Ólafur Ragnar Grímsson, og svaraði ranglega fsp. sem ég hafði beint til hans með þinglegum hætti og þóttist ekki muna einstök atriði sem voru honum í fullu minni. Þó hafði ég borið mína fsp. fram með þinglegum hætti. Það reynir sannarlega á forseta Alþingis þegar við völd er ríkisstjórn eins og sú sem við verðum að una við nú um sinn.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna þessara orða hv. 2. þm. Norðurl. e. vill forseti enn taka fram að fsp. var borin fram með fullkomlega þinglegum hætti enda samþykkt af forseta. Forseti Sþ. hefur hingað til ekki þurft að halda forsetafundi til þess að meta hvort fsp. væru þinglegar eða svörin. Ég tel það heldur ekki nauðsynlegt í þessu tilviki. Svar barst frá hæstv. ráðherra, var sent hv. þm. og engin athugasemd við það gerð fyrr en skyndilega núna á þessum fundi. Nú vill svo til að forseti hefur lesið þetta svar allvel, eins og alla jafna, og taldi það vera allnokkurt svar en erfitt að meta hvort það var samkvæmt innstu óskum hv. 2. þm. Norðurl. e. En þar sem engin sérstök athugasemd kom fram taldi forseti ekki ástæðu til að inna neitt frekar eftir því. Nú hefur komið fram að hv. fyrirspyrjandi sættir sig ekki við svarið. Forseti hefur gert það að tillögu sinni að hann beri fram fsp. um þau atriði sem ekki var svarað að þessu sinni. Hæstv. ráðherra hefur þegar lýst því yfir að við samhljóða fsp. fáist ekki annað svar. Forseti hefur ekki vald á því að þvinga ráðherra til að svara öðruvísi en honum sýnist. Ég get því ekki séð að hér sé nein ástæða til forsetafundar um málið. Forseti mun að sjálfsögðu beita sér fyrir því að hröð og áreiðanleg svör komi við fsp. sem innir eftir þeim atriðum sem ekki fékkst svar við. Annað held ég að geti ekki verið um þetta mál að segja.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Ég skil viðbrögðin svo að hæstv. forseti ætli ekki að aðhafast neitt í málinu, er það rétt?

Ég vona að hv. þm. skilji mál mitt. Forseti mun aðhafast það í málinu að greiða mjög fyrir og ýta á að skjótt svar berist við nýrri fsp. með þeim atriðum sem ...

Ég var að spyrja hvort hæstv. forseti ætlaði að gera eitthvað í sambandi við þá fsp. sem ég hef tekið til umræðu og ekki er svarað.

Forseti hefur ekki vald á því að þvinga ráðherra til að svara öðruvísi en hann hefur lýst yfir hér í ræðustól að hann muni svara, sem sagt eins og hann hefur gert. Ég held að forseti geti ekki haft neitt vald á að breyta því svari.

Og hæstv. forseti mun ekki knýja á að menntmrh. svari. Nú er hæstv. menntmrh. að vísu í sama stjórnmálaflokki og hæstv. forseti, eins og stundum hefur borið við hér áður, og nú er það svo og hefur verið hér um þingið að þeir sömu flokkar og eru í ríkisstjórn eru í öllum æðstu trúnaðarstörfum þingsins.

Ég vil áminna hv. þm. um að þetta mál er með öllu óskylt því sem hér hefur verið rætt. Stjórnmálaskoðanir forseta hafa engin áhrif á störf hans annars í þinginu, ekki frekar nú en hingað til.

Nú er það svo að embættismenn þingsins, bæði forsetar og formenn einstakra nefnda, eru úr sömu stjórnmálaflokkum og skipa ríkisstjórn og meiri hlutann hér í þinginu. Það er mikið tillit tekið til þess hvernig einstakir ráðherrar vilja haga starfstíma Alþingis, hvernig þeir vilja haga umræðum hér á Alþingi. Á hinn bóginn kostar oft mikil átök ef einstakir þingmenn fara fram á það að þeir fái eðlilegar upplýsingar um mál þegar þau eru til umræðu. Þetta er allt saman mjög til íhugunar, hæstv. forseti, og sérstaklega þó það atriði að á þeim sama fundi og rætt er um íslenska málrækt kemur fram hjá hæstv. menntmrh. og hæstv. forseta þingsins að ekki skipti máli hvort þingmenn fái svarað þinglegri fsp. um kennslu í íslenskum bókmenntum í grunnskólum og framhaldsskólum landsins.