Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar Ísland á sínum tíma gerðist meðlimur Sameinuðu þjóðanna, þurfti að undirrita sérstakan sáttmála, sem þær þjóðir höfðu gert með sér. Í þessum sáttmála var meðal annars skuldbinding, sem allir meðlimir Sameinuðu þjóðanna urðu að taka á sig um að tryggja stofnun Sameinuðu þjóðanna og starfslið hennar öll sérréttindi, sem nauðsynleg gætu talizt, til þess að stofnunin gæti náð tilgangi sínum og unnið að starfi sínu. Í sáttmálanum var ákveðið, að alþjóðaþingið skyldi útfæra það nánar, hver þessi sérréttindi skyldu vera. Og á þingi sínu 1946 gengu Sameinuðu þjóðirnar frá reglugerð um þessi sérréttindi. Reglugerðin hefur síðan verið send til þjóða, sem ern meðlimir Sameinuðu þjóðanna, m.a. til ríkisstj. Íslands. Ríkisstj. hefur athugað þennan samning og getur fyrir sitt leyti fallizt á, að hann verði gerður, eða hefur ekkert við hann að athuga. Hins vegar hefur íslenzka ríkisstj. samkv. l. ekki heimild til þess að staðfesta þennan samning án sérstakrar lagaheimildar. Hæstv. forsrh. hefur því borið fram frv., s~m hér liggur fyrir, þar sem hann óskar eftir heimild Alþ. fyrir því, að Ísland megi gerast aðili að þessum samningi. Frv. var vísað til allshn., sem hefur kynnt sér efni þess og rætt það í einstökum atriðum. Allshn. er sammála um, að rétt sé fyrir Íslendinga að staðfesta þennan samning og að í honum felist ekki nein þau ákvæði, sem séu þess eðlis, að við getum ekki á samninginn fallizt. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þennan samning í einstökum atriðum. Ég vil aðeins leyfa mér að vekja athygli á, að samningurinn virðist tryggja Sameinuðu þjóðunum og starfsmönnum stofnunarinnar þau réttindi, sem sendiherrar erlendra ríkja njóta, þó með þeim breytingum, sem af eðli málsins leiðir. Það virðast ekki felast nein þau ákvæði í þessum samningi, sem gangi óeðlilega langt í þessum efnum eða stofni okkar réttindum á nokkurn hátt í háska. Allshn. hefur því orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. og ríkisstj. þannig veitt heimild til þess að láta þennan samning öðlast gildi hér hjá okkur.



Herra forseti. Eins og lofað var, bæði af mér og form. n., hefur n. gert ýmsar brtt. við frv. og farið nákvæmlega í gegnum það. N. er sammála um brtt., eins og þær liggja fyrir á þskj. 301. En áður en atkvgr. hefst, vil ég fara um þær örfáum orðum. Fyrsta brtt., að í stað orðsins „Fjármálaráðuneytið“ í upphafi 1. mgr. komi: Ráðuneytið, var gerð í samráði við fjmrh. Sumir töldu rétt, að þetta heyrði undir siglingamálaráðh., en með brtt. er gert ráð fyrir því, að það sé óbundið, og þótti það réttara. Öll venja, sem skapazt hefur um þetta, er á þá lund, að það heyri undir skipaeftirlitið og skipaskoðunarstjóra að miklu leyfi. Um aðra brtt. er það að segja, að það er mesta efnisbreytingin, sem lögð er til. Í frv. er gert ráð fyrir, að 150 smál. skip breyti skráningu, ef það er tekið til annarra afnota. En n. telur, að þetta mundi valda ruglingi. Það gæti farið svo, að sífellt þyrfti að vera að breyta skráningu á sama skipi, þ.e. skipta um fiskveiðiskipsskírteini og flutnings,skipsskírteini, og því fylgir, að breyta þyrfti réttindum manna á þessum skipum. Það yrði að setja meiraprófsmann - mann með fullum réttindum - í stað þess, er áður hafði rétt til þess að fara með skipið. Þetta álítum við illframkvæmanlegt og töldum, að það mundi valda óánægju. Þetta hefur verið rætt við skipaskoðunarstjóra, sem hefur samið þetta frv. með aðstoð félmrn., og mér skildist, að hann hafi fallizt á þá breytingu, sem við í n. höfum komið okkur saman um, að miða þetta við 350 rúmlesta skip, sem smíðað er sem fiskiskip eða hefur stundað fiskveiðar, þó að það taki upp starf, sem er utan við aðalverksvið slíkra skipa, en það er að flytja ísvarinn fisk milli landa. Ef slík skip eru tekin í aðra flutninga en hér er gert ráð fyrir, verður að sjálfsögðu að breyta um skráningarskírteini þeirra. Aðalbreyt. n. er því sú, að öll okkar fiskiskip að meðtöldum minni togurum, sem við eigum nú, þurfi ekki, ef þau flytja ísvarinn fisk milli landa án þess að hafa veitt hann, að skipta um skráningarskírteini. Það hafa verið nokkur brögð að því, að skip, sem keypt hafa verið til landsins og hafa ekki verið flutningaskip, hafa verið notuð hér heima í flutninga og hafa alls ekki farið á fiskveiðar, en hafa verið sett undir skráningarmerkið fiskiskip. Allir þeir menn, sem hafa rétt til þess að sigla farskipum, telja, að þar sé gengið á rétt þeirra og það sé þeirra að vera á slíkum skipum sem yfirmenn og fiskveiðiréttindi komi ekki þar til greina. Þetta mun vera í samræmi við það, sem tíðkast á Norðurlöndum, að á slíkum skipum séu menn með sérréttindi, en ekki fiskveiðiréttindi. Krafan um að breyta þessu fyrirkomulagi er komin frá stétt farmanna, sem þurfa að hafa skip til þess að öðlast réttindi á. En á undanförnum árum hefur sá skipastóll verið lítill, og hafa færri komizt þar að en æskilegt væri til þess að ala upp farmenn. Frv. hefur, eins og sést á brtt., verið breytt af eðlilegum ástæðum með tilliti til þeirrar þróunar. sem orðið hefur á okkar siglingamálum, og samkvæmt þeim venjum, sem skapazt hafa í nærliggjandi löndum. Einmitt um þetta ákvæði, um skráningu skipa, er samvinna meðal vestrænna þjóða. Þriðja brtt. er leiðrétting. Fjórðu brtt. má einnig telja leiðréttingu, því að ákvæðið, sem breytt er, þótti ekki nógu skýrt í frv. Svo koma hér brtt., sem skýra sig flestar sjálfar, t.d. að í stað orðsins „félagsmálaráðuneytisins“ komi: ráðuneytisins. Og eru margar fleiri brtt. þess eðlis, að um enga efnisbreytingu er að ræða, heldur aðeins um skýrari ákvæði að ræða heldur en í frv. Þá vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti ekki fara fram atkvgr. um 10. brtt., því að það eru tilmæli okkar nú., að hún verði tekin til baka og athuguð fyrir 3. umr. Með 11. brtt. er aðeins fært til betra máls efni þeirrar gr. N. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. hér í hv. d. með þeim breyt., sem hún leggur til, að gerðar verði á frv. og ég hef nú skýrt nokkuð.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Um þetta mál, sem hér liggur fyrir, hélt landbn. þessarar hv. d., sem flutti þetta frv., fund, en varð ekki að öllu leyti sammála um það, en sá þó ekki ástæðu til þess að koma með neitt nál. eða kjósa neinn sérstakan frsm. um það. En ég sem form. n. get lýst yfir því, að ég býst við, að nokkur hluti n. vilji samþykkja frv. eins og það liggur fyrir. Tveir hv. nm. hafa komið hér fram með brtt. við frv., og einn hv. nm. hefur þegar við 1. umr. lýst sig yfirleitt frekar andvígan frv. Ég ætla ekki að taka upp almennar umr. um þetta mál. Það var rætt við 1. umr., og það á margan hátt mjög uppbyggilega(!), og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því, sem þá var sagt, enda er þetta mál fyrir löngu síðan og nú enn á ný margrætt á þingi og líka í blöðum. - Ég get lýst afstöðu minni þannig til málsins, að ég taldi mig sammála frv. eins og það var borið fram, og þeirri afstöðu minni til frv. mun ég fylgja, og mun ég fyrir mitt leyti leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir, en að brtt. við frv., sem hér liggja fyrir, verði felldar. Þær eru ekki stórvægilegar, en ég tel þær ekki til bóta. Ég játa, að frv. þetta, eins og það liggur hér fyrir, er ekki nákvæmlega eins og mþn. búnaðarþings gerði það úr garði. En að öllu athuguðu tel ég mig geta vel unað við þetta frv., og sé ég því ekki ástæðu til að fara að breyta þar um neinu í minni afstöðu og tel réttast, að frv. verði samþ. eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Ég lýsti yfir því í landbn., þegar frv. þetta var þar til umr., að ég sæi mér ekki fært að ljá því atkv. mitt eins og það liggur hér fyrir. Ég hef um þetta mál sérafstöðu í n., því að allir hinir nm. munu á einn eða annan veg vera með þessu frv., en ég hef þá skoðun að það sé lítil hagkvæmni og harla lítil trygging að lögfesta þennan söluskatt, sem um ræðir í frv. Ef lögfesta á einhver ákvæði um takmarkanir á frjálsræði manna í viðskiptum með ýmis eignagæði manna, þá þarf að koma fram með rökfastari forsendur fyrir slíkum skorðum í viðskiptalífi manna en mér virðast hafa komið fram í sambandi við þetta mál. Við höfum reynt þetta hvað jarðasölu snertir, þótt það hafi verið í nokkuð annarri mynd en hér er gert ráð fyrir í þessu frv., að setja takmarkanir fyrir viðskiptafrelsi manna. Og sumt af því hefur gefizt illa og því einnig orðið til leiðinda. þegar reynslan hefur komið á þær ráðstafanir, þó að ég játi, að þar hafi ekki verið um slíkt að ræða, sem jafngildi þessu, sem hér er verið með. Tilgangurinn með þessu frv. mun vera sá að reyna að sporna á móti óeðlilegu og óheppilegu braski með jarðirnar og er að því leyti góður. Ef það væri meginmarkmiðið og annað kæmi ekki til greina og það geigaði ekki í framkvæmdinni, heldur næðist það takmark, þá væri í raun og veru ekki nema gott eitt um það að segja. En mín afstaða að vera ekki með því, að frv. þetta verði samþ., byggist á því, að ég held, að einmitt þessi söluskattur, eins og frv. gerir ráð fyrir honum, sé þannig, að þar mundi vera leiddur nýr frelsari inn í viðskiptalíf landsmanna. ef frv. þetta yrði að l., en viðskiptalíf landsmanna er sannarlega ekki of hreinn vettvangur fyrir. Ég á þar við það að þar sem hér er miðað við, samkv. 2. gr. frv., að leggja sérstakt hundraðshlutagjald á söluverð jarða eftir vissum reglum, ef það verður margfalt á við fasteignamat, þá hljóti við þá framkvæmd, eftir leiðinlegri reynslu að dæma, að koma fram, að það verði svartamarkaðsverzlun með jarðir, sem aukizt að einhverju leyti við eigendaskipti á jörðum vegna þessara ákvæða, ef samþ. yrðu. Það eru ekki allir svo sannir og hreinskiptnir, því miður, að þeir mundu ekki færa sér þá möguleika í nyt. Og þess vegna mundi það fara svo, ef þessi ákvæði yrðu lögtekin, að þarna myndaðist nýr svikavefur, þannig að söluverðið á jörðunum yrði ákveðið í mörgum tilfellum annað á pappírnum en það raunverulega væri, til þess að sleppa við söluskattinn af þeim. Og þó að þessum ákvæðum frv. sé ekki ætlað að verða til skólunar í viðskiptasvikum á þennan hátt, þá mundi þetta nú fara svona. Og um allt, sem verður til skólunar í þeim efnum, er verr farið af stað með en heima setið. Þess vegna hygg ég, að það að samþ. þetta frv. mundi ekki svara til tilgangsins með því að bera frv. fram. heldur mundi árangurinn eingöngu fara eftir því, hversu rétt menn segðu frá í viðskiptum með jarðir eða hvort menn skráðu annarlegar tölur og sannleikanum ósamkvæmar til þess að komast hjá sölugjaldinu. - Þegar um eigendaskipti er að ræða á jörðum, þá held ég, að í mörgum tilfellum gæti staðið svo á, að seljandi væri þess maklegur að njóta fulls andvirðis fyrir sína jörð, miðað við annað, sem selt er, t. d. húseignir. Það er oft þannig, að bónda, sem selur jörð sína og er búinn að búa vel á henni í alla staði, dettur ekkert brask í hug í sambandi við jörðina, en hann verður þó, þegar hann hættir búskap, að selja hana óviðkomandi mönnum, af því að hann annað hvort er barnlaus eða börnin eru farin til annarra starfa. Og þá finnst mér sá maður vera alveg eins vel að því kominn að fá hátt verð fyrir jörð sína eins og húseigandi í Reykjavík t. d., sem án sölugjalds væri að selja þar húseign sína. Þess vegna hygg ég, að bændastétt landsins sé ekki boðið upp á neitt öryggi eða tryggingu eftir óskum sínum og þörfum með því að bera fram þetta frv. Hreint ekki. Það er líka svo ólíkt ástatt um jarðir í þessu efni, að það er hreinasta handahóf, hvað þær ættu að hækka í fasteignamati og í raun og veru matsatriði. Söluverði jarða ber oft að réttu lagi að vera 400% umfram fasteignamatsverð, fimmfalt fasteignamatsverð, en við það er miðað að byrja að taka sölugjaldið samkvæmt 2. gr. frv. Það fer eftir mati í hvert skipti. hvort telja megi verð á jörð uppskrúfað eða ekki. - Það er rétt að setja sanngjarnar reglur um jarðasölu. Og því er verr, að til eru jarðir, sem eru á hrakhólum um eigendur og ábúendur, sem maður getur sagt. Þær eru ekki útgengilegar. Þær eru þannig, að það er á takmörkunum, hvort nokkur fæst til að yrkja þær. Þegar einnig þetta er lagt saman við það, sem ég hef áður sagt, þá held ég, að heildarmyndin, sem út af þessu kemur, verði. Því meiri takmarkanir, sem settar eru á frjálsræði manna í þessum efnum, því bölvaðra verður útlitið með það, að bændur geti litið björtum augum á þessi eignagæði sín, jarðirnar. Ég tek það fram enn, að ef þetta væri haldkvæmt ákvæði, sem hér er tiltekið um söluskatt af jörðum, þá væri mjög maklegt, að sveitarsjóðir nytu þessara gjalda af sölu jarða, ef hægt væri að standa menn að hinum raunverulegu söluverðsákvörðunum. En af því að hægt væri að fara í kringum svona lagaákvæði eins og eru í þessu frv., þá hygg ég, að erfitt muni vera að hitta sökudólgana hverju sinni með svona löggjöf. Og svo langt sem slík ákvæði gætu náð í þessu efni eru ákvæðin réttmæt. En ég álít, að þau geti ekki náð nema svo skammt, að það mundi ekki nærri vega upp á móti því óhagræði, sem bændur hefðu sjálfir af svona lagaákvæðum, þar sem þeir hefðu þá ekki eignar- og umráðarétt yfir jörðum sínum eins og skyldi. Ef það væri gert að álitamáli, að þessi söluskattur sem hér er talað um, yrði samræmdur og yrði yfirleitt settur á allar fasteignir í landinu, húseignir í kaupstöðum líka, þá væri allt öðru máli að gegna. Hvers vegna eru jarðir teknar hér út úr? Hvergi á landinu er meiri brasksala á fasteignum en í kaupstöðum og þá fyrst og fremst í höfuðstaðnum. Ef gjalda ætti varhuga við húsasölubraski í kaupstöðunum, en ekki að taka jarðirnar út úr í þessu efni, þá horfði málið allt öðruvísi við frá mínu sjónarmiði, ef slíkan söluskatt, sem hér er um að ræða, ætti að greiða af öllum fasteignum í landinu, bæði jörðum og húseignum í kaupstöðum. Ég hef kynnt mér þetta mál, eftir því sem ég hef tök á. Og í þeim héruðum, þar sem ég er kunnugastur, þá eru brasktilfelli í jarðasölu til, en hitt er þó tíðara, að jarðir gangi þar kaupum og sölum af alveg eðlilegum og nauðsynlegum viðskiptaástæðum vegna bændastéttarinnar sjálfrar, þar sem menn eru heiðarlegir og sannir í viðskiptum. Og fyrst og fremst ber að líta á viðskiptalífið í þessu efni frá sjónarmiði hreinskiptinna manna, en ekki refanna. Og það er áreiðanlega bændastéttinni hollast, að hún sé sem frjálsust t þessum efnum, en ekki sé stofnað til þess með nýrri lagasetningu, að það verði sagt á þá leið um jarðasölur. Já, hann seldi jörðina nú fyrir hátt verð, hvað sem hann skráði um það, hann taldi verðið lágt, bara til þess að komast hjá söluskattinum. Það hefur oft verið talað um, hvort rétt væri, að það opinbera ætti allar jarðir í landinu. Ég álít, að annaðhvort eigi bændastéttin að eiga jarðeignir sínar sem frjálsast, þannig að hún einnig sé sem bezt hvött til þess að bæta þær, eða þá að ríkið taki þær hreint og beint að sér. Hitt tel ég alls ekki horfa til þrífa fyrir bændastétt landsins, að löggjafarvaldið sé sífellt að hlutast til um alla skapaða hluti á jörðum bænda. Það verður ekki annað en þvæla og óheilindi úr því. Það, sem að þarf að vinna, er að það opinbera og einstaklingar haldist í hendur um að gera jarðirnar góðar og byggilegar, svo að bændur, sem á þeim ætla að búa, finni að þeir og synir þeirra geti stundað þar svo hagkvæma atvinnu, að þeir finni sig sem fyrsta flokks meðlimi í mannfélaginu. En til þess að bændum finnist svo gott í sveit að búa, að þetta megi verða, dugar enginn söluskattur af jörðum eða annað slíkt.



Herra forseti. Eins og kemur fram í grg. þessa frv., þá er það samið af mþn., sem skipuð var af búnaðarþingi 1945 til þess að athuga, hvernig hindra mætti óeðlilega verðhækkun á jörðum. N. hefur athugað málið mjög gaumgæfilega, og árangurinn af þeirri athugun er þetta frv., sem flutt er hér. Það kemur enn fremur ljóst fram, að rannsókn n. hefur leitt ýmislegt í ljós, sem sýnir, að full nauðsyn er á að hindra óeðlilega verðhækkun á jörðum, sem mun hafa illar afleiðingar fyrir þá, sem á þeim eiga að búa. Verð á jörðum hefur verið allmikið síðustu árin, þannig að allmikið af þeim jörðum, sem seldar hafa verið, hefur verið selt á háu verði, og það háa verð hefur sérstaklega skapazt næst stærstu kaupstöðum landsins. T. d. í Mýra- og Borgarfjarðarsýslum hefur nú á síðasta tíma verið seldur um það bil þriðjungur af jörðum. sem þar hafa verið seldar, fyrir þrefalt fasteignamatsverð og þar yfir. Sömuleiðis hafa verið seldar þannig á sama tíma þó nokkrar jarðir í Árnessýslu, og helmingur þeirra jarða, sem seldar hafa verið í Gullbringu- og Kjósarsýslu á sama tíma, hafa verið seldar fyrir þrefalt fasteignamatsverð eða meira. Og dæmi eru til þess, að jörð hafi verið seld fyrir seytjánfalt fasteignamatsverð, og hlýtur slíkt að hafa slæmar afleiðingar fyrir búskap á þeirri jörð síðan. - Í sambandi við þetta og til að ráða bót á því er þetta frv. flutt. - En n. bendir á annað í sambandi við þetta mál, að fleiri leiðir hefðu getað komið til greina til þess að hindra óhæfilega verðhækkun í sölu jarða, t. d. að lögfesta verðhækkunarskatt og mín skoðun er sú, að það hefði kannske verið heppilegri leið en sú, sem hér er farin. Og út af ræðu hv. 2. þm. Árn. (EE) vil ég segja það, að hefði nú leið verið farin, þá hefði hún getað komið mikið í veg fyrir það, sem hann taldi galla á þessu frv., að opnuð væri leið fyrir svartan markað í sambandi við jarðasölu. En ef það hefði átt að gera það, þá kostar það miklu meiri lagabreyt., sem sé að byggja fasteignamatið upp öðruvísi en nú er gert. Það þyrfti þá að taka upp þau ákvæði í l. um fasteignamatið, að sér væru metnar þær eignir, sem yrðu tvímælalaust eignir ábúendanna, og sér það, sem væri eign þess opinbera. En till. um slíka breyt. lá ekki fyrir landbn. En ég læt þetta aðeins koma fram af þessu tilefni. Þá eru það brtt. á þsk. 288. sem við hv. 1. þm. N-M. flytjum við frv. það er ekki deilt um það, að tilgangurinn með flutningi þessa frv. er ekki fyrst og fremst sá að afla tekna í sveitarsjóði eða fasteignasjóði svo kallaða, heldur eingöngu að koma í veg fyrir, að jarðir hækki of mikið í verði. Til þess að hindra verðhækkun á jörðum teljum við flm. þessarar brtt., að ástæða sé til að hækka það sölugjald. sem á að koma í veg fyrir verðhækkunina, nokkuð frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. sjálfu, þegar verð jarðanna er farið að fara óhæfilega hátt yfir fasteignamatsverð. Við erum sammála því ákvæði frv., sem gerir ráð fyrir því, að það sé ekki óeðlileg verðhækkun á jörðum, að verð þeirra sé allt að 400% umfram fasteignamatsverð, miðað við fasteignamatið frá 1939. Og þegar jarðir eru seldar fyrir verð, sem er 400–500% umfram fasteignamat, þá gerum við ráð fyrir sama sölugjaldi af þeim í brtt. okkar og gert er ráð fyrir í frv. Hins vegar teljum við, að þegar farið er að selja jarðir á sexföldu og sjöföldu verði og þar yfir, þá sé verðið í flestum tilfellum komið óhæfilega hátt, og við ætlumst til þess með okkar brtt., að krafizt sé hærra sölugjalds af slíkum upphæðum en eftir ákvæðum frv., þannig verði krafizt af því, sem er 500–600% umfram fasteignamat. 25% þeirrar upphæðar, í stað 20% eftir frv., af því söluverði, sem er 600–700% umfram fasteignamat, 40% í stað 30% eftir frv., og af söluverði, sem er 700% og hærra umfram fasteignamat, verði krafizt 60% upphæðarinnar, í stað 40% eftir frv. Við teljum, að með því að hækka nokkuð þessa hærri flokka sé gerð meiri trygging fyrir því, að tilgangi lagasetningarinnar verði náð, heldur en eftir frv., þeim tilgangi að hindra verðhækkun á jörðunum, en muni ekki skapa sveitarsjóðunum neitt meiri tekjur en ákvæði frv. eins og þau eru.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég lofaði í upphafi að hafa ekki langar umr. og mun halda mig við það. Ég verð að biðja forláts á því, að ég athugaði ekki að hlusta, þegar hv. þm. Barð. var að lýsa þessum 5–6 ára löngu lærðu krókaleiðum, sem hv. 2. þm. Árn. hefði lært, svo að ég á erfitt með að svara því, en hann mun eitthvað hafa minnzt á svartan markað. En yfirleitt hafði ég ekki orðið var við þann svarta skóla, þegar ég var að læra lögfræði, heldur var kennt, hvernig ætti að leysa málin og greiða úr l. eins og þau lægju fyrir. En ég býst við því, að það geti verið hægt að fara eitthvað á bak við þessa löggjöf eins og flest annað, en þær leiðir geta verið seinfarnar og torsóttar eins og leiðin, sem hv. þm. Barð. minntist á. Það er alveg rétt, að maður, sem vill selja jörðina, getur leigt hana, látið leiguna koma inn í kaupin og sagt svo við leigjandann, að hann skuli, þegar hann er búinn að vinna sér forkaupsréttinn, fá jörðina fyrir ekki afar hátt verð. Þetta er hægt, en þetta er löng leið, því að einmitt með frv. um kauprétt á jörðum, sem búið er að afgreiða frá d., var þetta bannað og ábúandinn fær ekki forkaupsrétt fyrr en eftir 4 ár, og er því vafasamt, hvort sú samningsleið verður yfirleitt farin. Þá er annað, sem mér virtist hv. þm. Barð. misskilja. Hann er alltaf að tala um það, að það eigi að taka 60% af söluverði jarða eftir brtt. og mundi það þýða það sama og það ætti að taka 40% eftir frv. eins og það liggur fyrir. Þetta er ekki rétt, við skulum taka dæmt. Ef jörð er metin á 10 þús. kr., en seld á 90 þús. kr., eða níföldu verði, þá skilst mér, að þar verði tekið 10 þús. kr. Það er ekkert sölugjald greitt af fyrstu 50 þús. kr. Ef söluverðið er 60 þús. kr., þá er söluskatturinn 100 kr., af 70000 kr. 2000 kr., ef söluverð er 80000 kr., þá bætast við 3000 kr. af þeim tug, og þá eru komnar 6000 kr., af níunda tugnum verður að greiða 4000 kr., svo að mér telst til, að það verði að borga 10000 kr. af jörð, sem seld er á 90000 kr., eða um 11% af jarðarverði, og það mun vera fátítt, að jarðir séu seldar með svo margföldu fasteignamatsverði. Þetta vildi ég leiðrétta hjá hv. þm. Barð., og ég held kannske, að hann liti heldur ljúfari augum á frv., þegar hann er búinn að athuga þetta. En hvað viðvíkur því, að það muni varla vera hægt að lögbjóða, að seljandi greiði sölugjaldið, þá held ég, að það reki sig ekki á aðra löggjöf, enda þótt kaupandi greiði stimpilgjald af afsali og þinglesningargjald. Ég segi fyrir mig, að ég er að mörgu leyti mjög nálægt skoðun hv. 1. þm. Eyf. (BSt) á þessu máli. Ég tel þetta frv. ekki neitt, sem allækni þetta ástand, en tel það tilraun í rétta átt, sem ég vona, að verði heldur til gagns en til skaða. Varðandi þau dæmi, sem hv. þm. nefndi, þá held ég, að þetta komi yfirleitt ekki að sök, því að ef jarðir eru seldar háu verði, þá kemur söluskatturinn á seljandann, en ef menn ætla að fara að nota lága verðið, þá kemur forkaupsrétturinn, sem hreppsnefndin aftur hefur, svo að seljandinn er þarna í nokkurs konar kví, það er staðið að honum á báðar hliðar. En yfirleitt er það svo, og það sýnir sig kannske, ef frv. verður að l., að mannsandinn er furðu seigur að finna upp mótvarnir. En ég held samt sem áður, að þessi löggjöf og l., sem áður voru samþ. um kaupréttinn, séu mikið aðhald að mönnum og þeir geti ekki svo mikið farið fram hjá þessu. Og ég verð að segja það, að það er alltaf nokkur bót í máli, þegar jarðir eru seldar feikna verði, ef eitthvað verður eftir af þeim gróða í sveitinni, sem svo gæti orðið til gagns fyrir þá jörð. sem þannig er með farið. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta mál við þessa umr., en mun sjá til, hvernig atkvgr. fer, og mun þá við 3. umr., ef ástæða þykir til og einhverjar breyt. verða, taka til máls í þessu máli. Menn hafa þegar látið í ljós sína skoðun, þeir, sem talað hafa, svo að það ætti ekki að breyta neinu, þó að frekari orðadeilur fari fram um það.



Herra forseti. Ég hef ekki mikið um þetta mál að segja, því að hv. þm. Dal. (ÞÞ) svaraði að mestu leyti því, sem þurfti að svara. Eftir þeim orðum, sem hv. þm. Barð. (GJ) sagði í sambandi við till. okkar, þá á hver maður, sem selur jörð, að greiða 60% af öllu söluverði. Hv. þm. Dal. lýsti yfir því hér, að hér væri um misskilning að ræða. Ég vil skýra þetta betur. Ef það er virkilega hans skilningur, að ætlazt sé til að greiða þetta af öllu söluverði, eins og mér skildist í ræðu hans, þá er það skakkt. Það eru 40%. sem á að greiða. Þá á maður, sem á jörð, sem metin er á 10 þús. kr., og selur á áttfalt fasteignarverð, sem samsvarar 80 þús. kr., að greiða eftir till. okkar 1. þm. N-M. 13500 kr. Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, þá vildi ég heldur fara aðra leið, sem n. hefur haft til athugunar. Ég hef einnig tekið það fram, að till. um, að allar jarðir yrðu seldar í gegnum hendur hins opinbera, gæti einnig komið til greina. Ég vil aðeins taka það fram, að fari svo, að frv. verði fellt, þá mun ég vera fús til að ræða um aðrar leiðir, m. a. þessa. sem 1. þm. Eyf. (BSt) talaði um.

Forseti (BSt): Ég vildi gjarnan, að umr. yrði lokið og vil minna dm. á, að það kemur dagur á eftir þessum degi, og kemur málið þá til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Eyf. (BSt) fyrir þau orð, sem hann mælti um frv. Ég get vel fallizt á, að frv. mundi ekki verða til þess að bæta úr þar, sem því er ætlað. Ég mun greiða atkv. um þetta frv. í samræmi við þau rök, sem ég hef fært fyrir atkv. mínu. Ég man eftir því, að það hefur verið brýnt fyrir okkur af lærðum kennurum, að í allri lagasetningu væri eignarréttarins bezt gætt, að það væri í góðu samræmi við réttarþroska þjóðarinnar. Af hverju var eignakönnunin gerð? Er það ekki af því, að réttarþroski og hlýðni þjóðarinnar er ekki í nógu góðu samræmi við lagareglur, sem settar hafa verið? Verða ekki allir jarðabraskarar að lúta réttarskyldum og greiða skatt samkvæmt skattalöggjöfinni? En það er lagasetning, sem hér liggur fyrir þinginu um kauprétt á jörðum, sem ætti að koma í veg fyrir, að menn fari að braska með jarðir. En það er annað atriði, að jarðeignir í landinu hækki í verði. Ég er á gagnstæðri skoðun. Ég held, að jarðeignir í landinu, eins og aðrar eignir, hækki í samræmi við það, hvað mikil eftirspurnin er. Það eru ýmis kot, sem liggja í eyði og eru landinu einskis virði, því að enginn vill líta við þeim. En ef jarðirnar hækka í verði, þykja þær einhvers virði. Því þykir mér það sérstakt, ef það er frá forustumönnum bændanna þessi hugsun, að jarðirnar megi ekki hækka í verði, og að þeir standi fyrir þessu, þá álít ég þá eiga forsvarsmenn á allt annarri lífsskoðun. Ég set mig að nokkru leyti á móti þessu frv., til þess að svo lengi sem réttur málsins er fram borinn, þá vil ég hafa sem minnst fjötur um fót í viðskiptum milli viðskiptaaðila.



Herra forseti. Þessu frv., sem hér er fyrir er, að því er mér skilst, ætlað að bæta úr tveimur meinsemdum, sem báðar hafa gert vart við sig í landinu í heild. Önnur er sú, að fyrir áhrif ýmissa viðburða í landinu hefur hækkað stöðugt verð á jörðum og lóðum í landinu. Þetta hækkar af því, að hið opinbera leggur vegi, byggir hafnir og af ýmsum fleiri ástæðum, sem gerir mönnum léttara að lifa en áður. Þetta allt verður til þess, að sá maður, sem kaupir þær jarðir, treystir sér til að gefa meira fyrir þær en áður. Þannig rennur kostnaður við umbæturnar smám saman inn í landverðið. Það fé, sem hið opinbera leggur fram í því augnamiði að létta þjóðfélagsþegnum lífsbaráttuna, rennur á næstu árum í vasa þeirra manna, sem landið eiga. Þeir menn, sem nota jarðir, hvort heldur þeir byggja eða rækta, verða að vaxta þetta. Ég skal taka dæmi. Þegar einhvers staðar verður lagður vegur í gegnum sveitina, sem kostar 100 þús. kr., verður þetta til þess að hækka verðið á jörðunum og enn fremur til þess, að þau gæði, sem áttu að koma fólkinu til góða, renna í vasa einstakra manna, sem jarðirnar eiga og græða á þessu vegna hækkaðrar jarðarleigu. Þessu er frv. ætlað að ráða bót á. Ef land er selt margföldu verði miðað við það, sem metið er, þá álít ég, að nokkur hluti af því fé renni í sjóð sveitarinnar, sem hlut á í málinu. Ég viðurkenni, að þetta er ekki nema mjög lítil vörn við þessu, en með þeim l., sem hér hafa nýlega verið samþ. og send Nd., um kauprétt á jörðum, er reynt að fyrirbyggja, að á bak við þetta ákvæði sé farið, og enn fremur, að hreppurinn geti ráðið því, hverjir komi á jarðirnar. En þessu vilja þeir ekki breyta, sem ráða og eiga jarðirnar, því að þeir telja sér hag í því að eiga jarðirnar og láta þær hækka í verði. Því er það, sem við flytjum þetta frv., ef það skyldi verða til þess að bæta eða létta afkomu manna í landinu. Hitt er annað atriði, að undanfarin ár hefur fólkið flutt úr sveitinni í bæina. Árið 1930–1938 seldu bændur, sæmilega stæðir, jarðir sínar í einni ákveðinni sveit, ekki langt hér frá, sem hv. 2. þm. Árn. (EE) ætti að þekkja. Það var af því, að þeir voru orðnir svo gamlir og þeir voru að hætta að búa. Þeir fluttu með sér 1 millj. og 500 þús. kr. Í staðinn koma menn og kaupa með því að taka lán og skulda því meira og minna. Aðstaða sveitarfélags til að leggja á útsvör og standa undir öllum þörfum breytist við þetta. Þar eru möguleikar til að fá útsvörin allt aðrir. Á þennan hátt hefur fé farið út úr sveitunum með mönnum, sem hafa stundað starf sitt í sveitinni og hafa síðan viljað selja jarðirnar vegna þess, hve gott verð er fyrir þær. Til þess að fyrirbyggja, að þessi fjárflótti haldi áfram, er gert ráð fyrir því, að sölugjald þetta renni til sveitarinnar, sem jörðin er í. Mundi þá sveitin fá svolítið af þeim gjöldum, sem þessir menn hefðu annars farið með úr sveitinni, og svo yrði fjárflóttinn ekki eins mikill. Með þessu frv. er að mínum dómi, stigið spor til hins betra, þó að ég viðurkenni, að það sé ekki nema pínulítið skref í áttina til þess, sem vera þarf. Ég tel sjálfur, að það eigi að samþykkja brtt., og náttúrlega tel ég, að ef hún verður samþ., þá eigi að samþykkja frv., þótt það gangi ekki nema litið í þá átt, sem það þarf að ná.

Forseti (Bst) : Ég vil spyrja hv. þm. Barð., hvort hann ætli að tala langt mál. 

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Áður en ég geri grein fyrir till. n., vil ég taka fram, að ég tel þá breyt., sem hér er lögð til, aðeins til bráðabirgða og l. engan veginn til frambúðar. Ríkið reisir nú hús yfir ýmsa embættismenn sína, og gilda sín l. fyrir hvert embætti, ein fyrir læknisbústaði, önnur fyrir prestsseturshús o. s. frv., og ég tel brýna þörf á, eins og ég hef áður haldið fram, að öll þessi l. séu samræmd og ein l. látin gilda fyrir alla jafnt. Það er augljóst um læknisbústaðina að þörfin á framkvæmdum er þar mjög misjöfn. Engin þörf er að reisa slík hús þar, sem sæmileg húsakynni eru þegar fyrir, sem læknir getur fengið keypt eða leigð, en annars staðar gegnir öðru máli. N. lítur aðeins á till. sem bráðabirgðabreyt. til lagfæringar, þar sem gengið sé til móts við þær óskir, sem fram hafa komið um byggingaratyrki til læknisbústaða í hinum fámennari og fátækari héruðum. Ráðh. leggur til, að lagt sé í hans vald að auka styrki til læknisbústaða upp í allt að 96 byggingarkostnaðar þar, sem ráðh. telur brýnasta þörf á. N. taldi hæpið að leggja þetta á vald ráðh. og vildi setja sem ákveðnust fyrirmæli um það, hvar styrkinn ætti að hækka. Henni fannst eðlilegt, að miðað væri við íbúatölu í læknishéruðunum, sem er afar misjöfn, allt niður í 286 íbúa. Varð n. sammála um að leggja til að binda aukinn styrk við þau læknishéruð, sem hafa færri íbúa en 850. Þeir staðir, sem þá koma til greina, eru þessir: Reykhólar, með 444 íbúa. Þar er læknisbústaður, sem ríkið hefur styrkt áður, en þarf aðgerðar við, Flateyjarhérað, með 314 íbúa og engan læknisbústað, Bíldudalshérað, með 557 íbúa og læknisbústað, sem telja má viðunandi. Bolungavíkurhérað, með 749 íbúa. Þar er þannig ástatt, að þörfin á, að reistur sé þar læknisbústaður, er mjög brýn. Ögurhérað, með 739 íbúa. Þar er góður læknisbústaður. Hesteyrarhérað, með 329 íbúa. Þar er bústaður, sem þarf mikillar aðgerðar. Árnes með 498 íbúa. Þar er einnig bústaður, sem þarf aðgerðar við Grenivík, með 518 íbúa. Þar er bústaður sæmilegur. Vopnafjörður, með 689 íbúa. Þar er enginn læknisbústaður. Læknirinn býr þar í gömlu húsi, sem hann á sjálfur og nýr læknir mundi varla sætta sig við Bakkagerðishérað, með 286 íbúa, er fámennast allra læknishéraðanna. Þar er enginn læknisbústaður, en hins vegar er þar til töluverður sjóður, sem íbúarnir hafa myndað í þessu skyni. Djúpavogur, með 803 íbúa, hefur læknisbústað, en hann þarfnast aðgerðar. Breiðabólstaðarhérað, með 816 íbúa. Þar - og sama er að segja um Bolungavík - er aðkallandi að reisa læknisbústað, ef það á að halda lækninum. N. lítur svo á, að öll þessi héruð séu of fámenn til þess, að þau geti staðið straum af byggingarkostnaði með smástyrk, og leggur til, að styrkur til þeirra bústaða, sem þar þarf að reisa, verði byggingarkostnaðar í stað 4/5. sem frv. gerir ráð fyrir. Í fimm af þessum héruðum kallar þörfin bráðast að þremur, sem eru læknisbústaðalaus, og tveimur, þar sem læknisbústaðir eru lélegir og læknar af þeim ástæðum að hrekjast þaðan brott. N. er öll sammála um þessa till., en síðan n. lét af störfum hefur komið hér fram önnur brtt., og geri ég hana ekki að umtalsefni að svo stöddu, fyrr en flm. hafa gert grein fyrir henni.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég ætla að fara fram á það við hæstv. forseta að fresta umr., þar sem ég get ekki verið lengur á fundi, en vildi gjarnan fylgjast með málinu.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja mjög mikið umr. á þessu stigi, en vil þó gera nokkrar aths. við frv. Fyrir þeirri mþn., sem undirbjó frv. í fyrstunni, vakti aðallega tvennt, eins og sést á grg. frv. Það fyrst að torvelda, eftir því sem unnt væri, að utansveitarmenn gætu náð eignarhaldi á jörðum án þess að sitja á þeim sjálfir eða reka þar búskap. Ég sé ekki, að þetta frv., þótt það yrði að l., fyrirbyggi á nokkurn hátt, að einstakir menn nái eignarhaldi á jörðum út af fyrir sig. Það kann að gefa viðkomandi sveit einhverjar sárabætur fyrir það, að þessu takmarki hefur ekki verið náð, en takmarkinu sjálfu verður ekki náð með frv. Hin ástæðan var sú að halda verði jarðanna innan hæfilegra takmarka, svo að auðveldara sé að stunda á þeim búskap, og torvelda, jafnframt fjárflótta úr sveitunum í sambandi við sölu á jörðum. Þetta er annað atriðið, sem mþn. lagði áherzlu á. Ég sé ekki heldur, að með þessu frv. sé þessu síðara atriði náð. Hv. 2. þm. Árn. hefur bent á, að það er hægt að fara alls konar krókaleiðir í þessum efnum. Hann er sjálfur lögfræðingur og þekkir þetta þar af leiðandi vel, eftir að hafa verið 5–6 ár að læra, hvernig á að fara í kringum l. Ég hef ekki orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að læra, en ég sé ýmsar leiðir til að fara í kringum þetta og skal t. d. benda á eina. Það er ekkert hægara fyrir bónda, sem vill selja jörðina sína, heldur en að leigja jörðina kaupanda fyrir ákveðið verð, gefa svo afsal eftir ákveðið árabil og láta leiguna ganga upp í jarðarverðið. Þetta er aðeins ein af fjöldamörgum aðferðum, sem sjálfsagt verða notaðar til þess að fara í kringum þessi ákvæði. Ég veit, að hv. þm. Dal. er ljóst, að menn gera mjög mikið að því að reyna að forðast lágt stimpilgjald og hafa þar af leiðandi ekki gefið upp söluverðið. Þess vegna hefur Alþ. orðið að fara inn á þá braut að ákveða, ef ekki er gefið upp söluverð, að stimpla afsal með fimmföldu fasteignamati. Þetta er komið fram vegna þess, að þegnunum þykir ríkissjóður fara hér um of ofan í vasa manna í sambandi við sölu eigna. En hvað mundi þeim þá finnast, ef ætti að taka 60% af andvirðinu? Það er enginn vafi á því, að það eru til alls konar möguleikar til þess að komast fram hjá þessu. Ég skal viðurkenna. að það frv., sem hér liggur fyrir nú um forkaupsrétt sveitanna fram yfir forkaupsrétt ábúanda, skapar að nokkru leyti möguleika til að geta selt jarðirnar opinberlega öðru verði en eðlilegt er, þar sem viðkomandi sveitarsjóður grípi inn í og keypti jörðina við hæsta afsali, en það frv. er ekki orðið að l. enn, og það eru hins vegar til margar aðrar leiðir, sem verða áreiðanlega notaðar, og ég sé ekki, að þetta frv. muni stöðva það. Frv. sjálft gerir hins vegar ráð fyrir því að ná öðrum árangri en mþn. ætlast til. Það hefur tvenns konar markmið að stefna að. Annars vegar að hefta fjárflótta úr sveitunum, þannig að mikill meiri hluti jarðarverðsins verði eftir hjá sveitarfélaginu. En hinn megintilgangurinn er að nota þetta fé til ýmissa verklegra framkvæmda í sveitum landsins, en þar er farið inn á braut, sem farið hefur verið inn á fyrr hér á Alþ., þó að ekki hafi verið gert mikið að því, m. a. er farið inn á það með ölfrv. Það er að reyna að nota féð til þess að bera á sárin eins og nokkurs konar smyrsl. Þar er ætlazt til, að fé, sem kemur inn fyrir ölbrugg, verði notað til líknarstarfsemi í landinu, en hér er ætlazt til, að þær sneiðar, sem skornar eru af eignum manna, verði notaðar til framfara í sveitunum. Ég veit ekki, hvort það er hv. flm. ljóst, að þetta er eins og að selja hv. þm. Dal. bók, sem er ekkert annað en lélegur reyfari að innihaldi, en spjöldin eru ágæt og bókin vel bundin og gyllt. Það er þessi aðferð, sem þeir hafa hér. Ég er fyrst og fremst á móti frv. vegna þess, að ég tel það rangt að taka einhverjar sér stakar fasteignir í landinu og setja á þær slíkan söluskatt. Ég teldi þá rétt að láta það ná yfir allar fasteignir í landinu. Ég er þess utan hræddur um, að þetta frv. gæti haft aðrar afleiðingar en til er ætlazt. Ég er hræddur um, að það yrði til þess, að fasteignamat í landinu yrði stórkostlega að hækka. Við vitum, að fasteignamat er mjög lágt, miklu lægra en almennt gangverð. Það hafa komið fram háværar raddir um það að hækka fasteignamatið að einhverju leyti í samræmi við það, sem gangverð er á eignum nú, en það hefur mætt alveg ákveðinni mótspyrnu vegna þess, að þetta er enn þá raunverulega tryggasti tekjustofn sveitanna. Ef ætti að hækka matið þannig, að það hækkaði fasteignaskattinn, eða hækka fasteignaskattinn sérstaklega, þá hafa á móti því komið þau rök, að þetta er kannske tryggasti tekjustofn sveitanna. Frá þessum stofni fá sýsluvegirnir og hreppsvegirnir sínar tekjur. Það er lagt ákveðið gjald á fasteignir til þess að geta þokað áfram ýmsum framkvæmdum í sveitunum sjálfum. Ef þetta frv. yrði svo til þess að hækka stórkostlega fasteignamatið og hækka þar af leiðandi skattanna til ríkisins, þá minnkar það um leið tekjurnar til sveitanna. Þá vil ég benda hv. frsm. á, að ég tel mjög vafasamt. að 1. málsl. 4. gr. geti staðizt. Það er hægt að segja, að seljandi jarðar greiði sölugjaldið, en það er ekki hægt að fyrirbyggja, að seljandi og kaupandi geri með sér samning um, hvor þeirra eigi að greiða það, svo að það er ekki alveg ugglaust, að seljandi greiði gjaldið, þó að það sé sagt hér. Ég skal hins vegar ekki eyða tíma hæstv. forseta í að ræða þetta mál nánar, því að það er þrautrætt, en vildi frá minni hálfu aðeins láta þetta koma fram á móti frv. í heild. Ég er þó enn meira á mótt brtt. 288 en frv., og mér dettur ekki í hug að halda, að hv. 1. þm. N-M. hafi borið hana fram í alvöru.



Herra forseti. Mig langar til að gera örstutta grein fyrir atkv. mínu um þetta mál, þó að ég sé nú ekki vanur því. Ég fyrir mitt leyti vildi mjög gjarnan stuðla að því, að hægt væri að koma í veg fyrir, að jarðir séu í braski, sem kallað er, og eins það, að ábúendur jarða, sem hafa keypt þær, verði að gjalda fyrir þær geysihátt kaupverð, sem þeir fá ekki undir risið, sem oft hefur sýnt sig, að hefur átt sér stað. En ég verð að segja það eins og er, að ég hef takmarkaða trú S því, að þetta frv., sem hér liggur fyrir. geti orðið til þess að leysa þann vanda, og enn minni trú hef ég á því, að sú brtt., sem fyrir liggur um að hækka söluskattinn, yrði til þess. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta atriði, vegna þess að hv. 2. þm. Árn. (EE) benti alveg réttilega á ýmis ljón, sem þar eru á veginum. Ég er nefnilega ákaflega hræddur um það, ef farið væri að leggja mjög háan söluskatt á jarðir, sem seldar væru nokkuð margföldu verði fram yfir fasteignamat, að þá yrði framkvæmdin sú í fjöldamörgum tilfellum, að það yrði aðeins falsað verðið, jarðirnar yrðu taldar seldar lægra verði en í raun og veru ætti sér stað, eins og hv. 2. þm. Árn. var nú að víkja að. Ég man það frá því ég var oddviti, að í minni sveit átti einu sinni að selja jörð, sem gert var, því að bóndinn. sem var eigandi jarðarinnar, ætlaði að flytjast burt úr sveitinni, og þess vegna átti hreppurinn forkaupsrétt að þessari jörð. Hreppurinn hafði mikinn hug á að eignast jörðina, vegna þess að afréttarland lá að henni, en jörðin var að nafninu til keypt svo háu verði, að eftir þáverandi verðlagi náði það ekki nokkurri átt. Og það vissu allir í sveitinni og hreppsnefndin líka, að þetta var bara yfirvarp til að bola hreppnum frá, vegna þess að kaupandi og seljandi jarðarinnar voru kunningjar. Eins er ég hræddur um, að gæti farið, þó að aðferðin yrði að vísu öfug við það, sem þarna varð, þar sem talið var, að jörðin væri seld hærra verði en átti sér stað, en með söluskattinum er ég hræddur um, að jarðirnar yrðu taldar seldar lægra verði en ætti sér stað. Og svo er annað, og það er það, að í mörgum tilfellum mundi oft þessi söluskattur leggjast á kaupandann, sem auðvitað yrði þá hinn væntanlegi ábúandi jarðarinnar, og þess vegna beinlínis verið að hækka verðið fyrir hann. Þó að ég hafi því takmarkaða trú á gagnsemi þessa frv. og enn minni trú á því breyttu á þann veg, sem hér er lagt til, þá er samt sem áður með frv. sjálfu svo hóflega í sakirnar farið, - og auk þess er á það að líta, að frv. er komið frá stéttarsamtökum bænda, Búnaðarfélagi Íslands, og samið af mþn., sem búnaðarþing kaus, - að ég mun ekki af þeim ástæðum ganga á móti frv. sjálfu. En af þeim ástæðum, sem ég hef greint, mun ég greiða atkv. á móti þeirri brtt., sem hér liggur fyrir, en alls ekki sökum þess, að ég vilji ekki gjarnan koma í veg fyrir, að jarðir lendi í braski. Ég vil fara allt aðra leið en hér er stungið upp á í þessum málum. Sú leið er að nokkru leyti lögfest, þótt lítið hafi verið um framkvæmdir. Ég álít, að það ætti að vera þannig um jarðir, að þegar jörð er seld án þess að tryggt sé, að hún fari í sjálfsábúð, þá ætti ríkið eða opinber stofnun að kaupa allar slíkar jarðir, og svo ætti sú stofnun jafnharðan að selja jarðirnar þeim, sem vildu búa a þeim, því að það er alveg óbifanleg sannfæring mín, að svo væri bezt komið málefnum landbúnaðarins að þessu leyti, að hver maður ætti þá jörð, sem hann býr á, eða a. m. k. sem allra flestir. Mér finnst, að síðustu ár hafi sýnt það, að það er sízt vænlegra til þrifa, að t. d. ríkið eigi jarðirnar og leigi þær einstaklingum en að þeir eigi þær sjálfir, og kemur þetta ekki í bága við það, sem ég sagði, að ég vildi helzt, að ríkið eða opinber stofnun keypti þær jarðir, sem annars mundu lenda í braski, en ég vil ekki, að þær séu keyptar af því opinbera til að eiga þær, heldur til að selja þær væntanlegum ábúanda. En að þetta frv. greiði fyrir sjálfsábúð í landinu. það efa ég, nema þá kannske í einstaka tilfellum, en þó virðist mér, að það mundi ekki verða til mikils tjóns í því efni, ef frv. er samþ. óbreytt, en sé farið að ganga lengra á þessari braut, þá veit ég ekki nema það mundi verka alveg þveröfugt við það, sem flm. væntanlega ætlast til, og verða til þess að greiða fyrir því að koma jörðunum í brask.