Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst kl. 11, að loknum dagskrárliðnum óundirbúinn fyrirspurnatími, og er um málefni Ríkisútvarpsins. Málshefjandi er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir verður til andsvara. Hin síðari hefst kl. hálftvö, að loknu hádegishléi, og er um afskriftir og fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja og eigenda þeirra hjá fjármálastofnunum. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Borist hafa tvö bréf um afturköllun fyrirspurna. Ólöf Nordal kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 234, mál 210, nýframkvæmdir í vegagerð og starfsemi verktaka, og Birkir Jón Jónsson kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 661, mál 365, jarðgöng milli Norðfjarðar og Eskifjarðar.

Virðulegi forseti. Nýverið hefur hæstv. umhverfisráðherra neitað að samþykkja fyrirliggjandi skipulagsdrög vegna virkjana á Þjórsársvæðinu. Af því tilefni vil ég fara með henni yfir það að gjaldskrá í Sveitarfélaginu Ölfusi var samþykkt árið 2004 þar sem tekin er til gjaldskrá sveitarfélagsins sem síðan var staðfest af ráðuneyti sveitarstjórnarmála þar sem kveðið er á um heimild til greiðslna vegna skipulagsbreytinga, m.a. skipulagsbreytinga á svæðinu. Í apríl 2006 gerði þáverandi R-listi með þátttöku Vinstri grænna og þáverandi borgarfulltrúa, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, 45 millj. kr. samning til ársins 2012 við Sveitarfélagið Ölfus um greiðslur, m.a. vegna vinnu við breytingar á skipulagsmálum. Hæstv. umhverfisráðherra sat síðar m.a. í varastjórn og stjórn Orkuveitunnar en gerði engar tillögur um breytingar á þessum samningi eða að hann yrði afturkallaður. Með tilliti til úrskurðar hennar áður spyr ég hana hvort hún telji þá skipulag á þessu svæði ólöglegt. Fyrir liggur að greitt hefur verið fyrir gerð svæðisskipulags vegna háhitasvæða í Þingeyjarsýslu þar sem sveitarhreppar hafa fengið greiðslur frá m.a. Landsvirkjun vegna skipulagsvinnu á þessum svæðum. Þegar þessi mál koma á borð umhverfisráðherra, þ.e. að úrskurða um aðalskipulag eða svæðisskipulag á þessum svæðum í framtíðinni, má reikna með því að ráðherra muni fara að eigin fordæmi varðandi úrskurðinn um neðri hluta Þjórsár og hafna á sömu forsendum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrirspurnina. Ljóst er að mikilvægt er að skerpa á stöðu mála að því er varðar skipulag sveitarfélaga og þá sérstaklega að því er varðar úthlutunarreglur Skipulagssjóðs þannig að sveitarfélögin standi öruggar en þau hafa áður gert. Það gilda í raun engar opinberar starfsreglur um úthlutunarreglur Skipulagssjóðs en ég hef óskað eftir því að það verði sérstaklega kannað að því er varðar ný skipulags- og byggingarlög sem hafa nú þegar farið í gegnum ríkisstjórn og verður væntanlega mælt fyrir hér fyrr en síðar. Að því er varðar samning Sveitarfélagsins Ölfuss við Orkuveituna á sínum tíma hefur það ekki komið til minna kasta, hvorki í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur né sem umhverfisráðherra, að taka afstöðu til þess. Hins vegar er alveg ljóst og alveg rétt sem þingmaðurinn bendir á að sú ákvörðun sem tekin var um skipulag við Þjórsá gefur tilefni til að ætla að hlutirnir séu komnir á nýjan stað, ef svo má segja, að því er varðar þær forsendur sem umhverfisráðherra gefur sér til að taka afstöðu til fyrirliggjandi breytinga eða nýrra aðalskipulaga. Til þess mun umhverfisráðherra taka málefnalega afstöðu á grundvelli raka og þeirra gagna sem fyrir liggja hverju sinni. Það gildir um Norðausturland eins og önnur landsvæði.

Virðulegi forseti. Það er greinilega ekki sama hvort borgarfulltrúinn Svandís Svavarsdóttir eða hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir talar eða framkvæmir. Sá samningur sem um ræðir vegna Sveitarfélagsins Ölfuss var staðfestur af fyrrverandi umhverfisráðherra, Þórunni Sveinbjarnardóttur, og gjaldskrá sveitarfélagsins hefur verið samþykkt og afgreidd af hálfu þáverandi ráðuneytis sveitarstjórnarmála. Ráðherra svaraði heldur ekki skýrt spurningu minni um það hvort hún mundi beita sömu rökum fyrir norðan og hún gerði gagnvart breytingum við neðri hluta Þjórsár. Ég óska eftir að hún svari því. Í ljósi þess sem hér hefur komið fram er algjörlega óþolandi að sveitarstjórnarmenn skuli þurfa að sitja undir ásökunum um mútuþægni eða annarri slíkri umræðu þegar þessi mál eru rædd. Sveitarstjórnarmenn hafa ekkert annað markmið með vinnu sinni en að efla sveitarfélag sitt og efla 

Virðulegur forseti. Ég hef hingað til haft gott samstarf við Samband íslenskra sveitarfélaga enda átti ég sæti þar í stjórn um nokkurt skeið. Ég hef nú þegar átt fund með bæði formanni og framkvæmdastjóra sambandsins að því er þetta varðar og við höfum gott samstarf um það og okkar sameiginlega markmið sem er það að skipulagsgerðin sé hafin yfir allan vafa, unnin í sem bestri sátt við alla hlutaðeigandi og að sveitarfélögin átti sig á því, eins og ríkið, að skipulagsmál snúast um hagsmuni allra landsmanna en ekki þær persónur sem sitja í sveitarstjórnum eða þær persónur sem sitja á hverjum tíma í stóli umhverfisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um vanda heimilanna. Hún hefur látið sig málið varða á Alþingi og ég veit að hún hefur skoðanir á þessum málaflokki og beini í rauninni þeim tilmælum til hennar að hún beiti sér innan ríkisstjórnarinnar til að einhverjar aðgerðir verði settar af stað. Ég spurði hv. þm. Lilju Mósesdóttur, formann viðskiptanefndar, í gær út í þá staðreynd að í nýlegri skýrslu Neytendasamtakanna eru um 30% heimila landsins þegar komin í eða eru að komast í mjög þrönga fjárhagsstöðu. Heimilum í vanda fjölgar stöðugt. Nú er það líka þannig að vandi heimilanna er samofinn vanda fyrirtækjanna og við vitum að mörg þeirra eru mjög illa stödd. Af því leiðir að hér verður meira atvinnuleysi, en með auknu atvinnuleysi aukast félagsleg vandamál og maður hefur það á tilfinningunni að álag á heilbrigðisþjónustu geti af þessum völdum orðið mun meira en þegar er. Það sló mig svolítið að komast að því að engin vinna er unnin í félagsmálaráðuneytinu eða viðskiptaráðuneytinu til að endurmeta fjárhagslega stöðu heimilanna í landinu. Mig langaði til að beina þeirri spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra hvort það sé ekki tímabært og hvort einhver vinna hafi verið unnin í úttekt á því hvort þessum vanda muni fylgja aukinn kostnaður í heilbrigðisþjónustu með auknu álagi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir spurninguna. Ég tek undir með honum að það er tímabært að ljúka úttekt á vanda og skuldastöðu heimilanna og ég tek undir með þeim sem kalla sérstaklega eftir aðgerðum fyrir þau heimili sem verst eru stödd og þá á ég við þau sem minnstar hafa tekjurnar. Þau höfðu það líka kannski fyrir hrun. Það er eins og að úrbætur hafi heldur gagnast þeim sem höfðu meira undir í aðdraganda kreppunnar en þeim sem verr voru staddir. Það tel ég að þurfi að skoða sérstaklega. Það er rétt að kreppa hefur margháttuð áhrif á heilsufar, félagslega líðan og stöðu manna. Þetta eru þó tvíþætt áhrif. Það verður að segjast eins og er og viðurkennast að í kreppu hægir á samfélaginu og það þýðir í raun betri heilsu. Það sýna allar tölur. Þetta eru þekktar tölur úr kreppum frá öðrum löndum. Þetta sýnir sig m.a. í lægri slysatíðni og minni heildarkostnaði við heilbrigðisþjónustuna. Hins vegar eru nokkuð margir þættir sem þarf að fylgjast sérstaklega með og það er þá einkanlega líðan barna sem ég tel að þurfi að vakta sérstaklega. Við höfum gert og erum að gera ráðstafanir á vegum heilbrigðisyfirvalda til að styrkja aðstoð við börn í skólakerfinu með því að styrkja skólahjúkrunarfræðinga. Landlæknir er að gera úttekt á því hvernig framhaldsskólarnir framfylgja lögum um heilsugæsluþjónustu í framhaldsskólunum. Þetta er verðugt umræðuefni og margt sem mig langar til að nefna í þessari umræðu en tími minn núna er því miður búinn.

Virðulegi forseti. Ég fagna öllum góðum vilja sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn um að grípa þurfi til aðgerða. Margir þingmenn í stjórnarliðinu hafa lýst því yfir að úrræðin séu ekki nægjanleg og að taka þurfi skref. En ég spyr: Er ekki kominn tími á að menn grípi til aðgerða, að við framkvæmum, látum verkin tala? Hæstv. heilbrigðisráðherra vildi meina að því miður væri of lítið gert og að þau úrræði sem stæðu til boða hefðu gagnast fáum. Ég vil meina að þau úrræði sem standa til boða gagnist í rauninni engum nema þá kannski helst einhverjum sem hafa staðið í útrásinni, einhverjum sem stóðu í dýrum fyrirtækjarekstri og voru kannski þátttakendur í því hruni sem hér átti sér stað. Ég beini þeim tilmælum til hæstv. heilbrigðisráðherra 

Frú forseti. Ég vil aðeins árétta að ég sagði ekki að þau úrræði sem gripið hefur verið til hefðu gagnast fáum. Ég taldi hins vegar að það þyrfti sérstaklega að huga að betri úrræðum fyrir þau heimili sem minnstar tekjurnar hafa vegna þess að ég tel að þangað hafi kannski ekki verið litið nógu vel. Í þessari umræðu langar mig að nefna að útgjöld heimilanna vegna heilbrigðisþjónustu á Íslandi eru gríðarlega mikil. Við borgum í kringum 17–18% beint úr buddunni í heilbrigðisþjónustuna og það er býsna hátt hlutfall. Það kann að vera að tannlæknakostnaðurinn sem lendir alltaf á heimilunum hér öfugt við það sem er til að mynda á Norðurlöndunum eigi hlut að máli. Hér er talað um að grípa til aðgerða, við höfum reynt í heilbrigðisráðuneytinu að grípa til aðgerða til að takmarka hækkanir á þessum kostnaði. Ég vek athygli á því að við 5% gjaldskrárhækkun sem var kallað eftir á fjárlögum um síðustu áramót urðu 

Virðulegi forseti. Sú sóknaráætlun sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað er góðra gjalda verð, en hún dugar skammt þeim 15.000 einstaklingum sem eru án atvinnu í dag. Ekki borgar áætlunin bensínlítrann sem nú er í hæstu hæðum eða matarkörfuna sem hækkað hefur um 50%, hvað þá íbúðalánin sem nú hækka enn og aftur vegna verðbólgu. Íslendingar eru duglegir, þeir eru vinnusöm þjóð og vilja atvinnu. Það er löngu orðið tímabært að stjórnvöld greiði fyrir atvinnusköpun og leyfi hugviti og atorku landsmanna að njóta sín. Í framhaldi af þessu langar mig að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra Álfheiði Ingadóttur út í afstöðu hennar til starfsemi einkaaðila í heilbrigðisþjónustu. Er hún sama sinnis og flokksráð Vinstri grænna sem fordæmdi allan einkarekstur í heilbrigðismálum? Ég verð að segja að þeir fordómar sem koma fram í þeirri ályktun eru ótrúlegir og þá sérstaklega ef hugsað er til þeirra einkaaðila sem nú þegar starfa að heilbrigðismálum. Vil ég nefna Reykjalund og Hrafnistu sem dæmi um farsæla þjónustu og farsæla starfsemi einkaaðila sem flokksráðið fordæmir. Þessu tengt nefni ég þá starfsemi einkaaðila í heilbrigðisþjónustu sem fyrirhuguð er á vallarsvæðinu en fyrir liggur að afstaða tveggja síðustu heilbrigðisráðherra úr röðum Vinstri grænna hefur tafið það verkefni í tvö ár. Ætlar heilbrigðisráðherra að greiða götu þessa verkefnis og þar með atvinnu fyrir um 300 manns, gjaldeyristekna upp á 3,5 milljarða kr., skatttekna upp á 300 millj. kr., sparnaðar í ríkisútgjöldum upp á 500 millj. kr.? Hver er afstaða hæstv. heilbrigðisráðherra til þessarar atvinnustarfsemi og hvernig mun hæstv. ráðherra beita sér í þessu máli?

Frú forseti. Ég nefndi í fyrra svari mínu við fyrirspurn hv. þm. Höskulds Þórs Þórhallssonar hinn gríðarlega mikla tannlæknakostnað sem íslensk heimili og fjölskyldur þurfa að bera. Hvers vegna skyldi það vera? Það er vegna þess að þetta er einkavædd heilbrigðisþjónusta. Þetta er einkavædd heilbrigðisþjónusta heilbrigðisstéttar sem ekki gerir samninga við Tryggingastofnun eða Sjúkratryggingastofnun. Þarna er dæmi sem við eigum að læra af, hv. þm. Erla Ósk, en ég þakka kærlega fyrir þessa fyrirspurn sem lýtur að afstöðunni til einkarekstrar í heilbrigðisþjónustu. Það er rétt, ég er henni andsnúin. Ég tel að það kerfi sem við höfum byggt hér upp og búið við með litlum undantekningum á undangengnum árum og áratugum sé til fyrirmyndar. Heilbrigðisþjónustan okkar er mjög góð og ég tel að við þurfum ekki að leita aftur til ársins 2007 til að fara á ný í dekur við einkageirann í þeim efnum. Ég verð að segja að mér finnst vel í lagt og varla forsvaranlegt að setja 1 milljarð kr. í að gera upp gamlan herspítala uppi á Keflavíkurflugvelli til þess 

Forseti minnir hv. þingmenn á að nefna þingmenn fullu nafni í ræðum sínum.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki betur en að forveri hæstv. heilbrigðisráðherra hafi einmitt komið í veg fyrir að hægt væri að starfrækja verkefnið í samstarfi við opinbera aðila. Það sem væri hins vegar áhugavert að heyra af eru áform hæstv. heilbrigðisráðherra um innflutning ríkisins á erlendum sjúklingum líkt og kemur fram á Eyjunni þann 18. febrúar þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra segir það skjóta skökku við að opinbert félag, eins og hæstv. ráðherra kallar fyrirtæki sem er í einkaeigu, ætli í samkeppni við ríkið um þjónustu við erlenda sjúklinga. Það væri áhugavert að heyra þessa skoðun hæstv. ráðherra og svo hvernig hann ætlar sér þá að nýta þessar tómu skurðstofur. Væri ekki lag að leigja þær einkaaðilum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Erlu Ósk Ásgeirsdóttur fyrir fyrirspurnina. Vegna fyrirhugaðra framkvæmda á Keflavíkurflugvelli vil ég segja: Ef þetta er svona hagkvæmt, af hverju gerir einkaframtakið þetta þá ekki bara sjálft? Af hverju þarf til að koma félag sem er 100% í eigu ríkisins, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar, til að leggja fé í að gera þetta? Ef þetta er svona hagkvæmt, af hverju gerir maðurinn þetta ekki sjálfur? Ég tel að þessi viðskiptahugmynd sé engu betri nú en hún var á árinu 2007 þegar hún gekk ekki upp. Landspítalinn og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hafa sýnt sig að vera mjög vel samkeppnisfær um aðgerðir sem hefur verið boðið í gagnvart Færeyingum, Grænlendingum og einnig Norðmönnum. Norðmenn hafa hins vegar 

Virðulegi forseti. Þann 8. janúar 2010 samþykkti Alþingi lög um þjóðaratkvæðagreiðslur að undangenginni synjun forseta Íslands á lögum nr. 1/2010. Dómsmálaráðuneytið hefur nú í samráði við landskjörstjórn gefið út að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram þann 6. mars nk. Miklar umræður hafa verið í þjóðfélaginu um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar og fulltrúar stjórnarflokkanna verið með yfirlýsingar um að ekki verði af atkvæðagreiðslunni. Vilji Framsóknarflokksins er skýr í þessu efni, þjóðaratkvæðagreiðslan á að fara fram enda er málið í þeim stjórnskipulega farvegi. Því langar mig til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Er búið að uppfylla 2. gr. laganna um að fullvinna kjörskrár fyrir kosninguna? Þær skulu miðaðar við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Er búið að undirbúa sveitarstjórnir um land allt í þeim tilgangi að birta kjörskrá viku fyrir kjördag? Þær eiga að liggja frammi þá viku öllum til sýnis. Er búið að prenta kjörseðla fyrir allar kjördeildir landsins og er búið að senda þá út til kjörstjórna í hverju kjördæmi? Í 5. gr. laganna segir að viku fyrir kjördag skuli dómsmálaráðuneytið birta spurninguna með auglýsingu í Ríkisútvarpi og dagblöðum. Verða þessar auglýsingar birtar nk. laugardag? Þá verður vika til kosninga. Lagastofnun Háskóla Íslands og dómsmálaráðuneytið kynntu hlutlausan bækling um þjóðaratkvæðagreiðsluna fyrir allsherjarnefnd fyrr í þessum mánuði. Sá bæklingur átti að berast hverju heimili í landinu 10 dögum fyrir atkvæðagreiðsluna. Er búið að dreifa þessum bæklingi á póststöðvar og berst hann landsmönnum nú fyrir helgina?

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið starfar að sjálfsögðu að framkvæmd þeirra laga sem samþykkt voru á Alþingi í byrjun janúar. Samkvæmt minni vitneskju er búið að fullvinna kjörskrá og það er hægt að fara inn á vefinn kosning.is, slá inn kennitölu og athuga hvar maður er á kjörskrá. Hvað varðar prentun kjörseðla, já, það er búið að prenta kjörseðla og samkvæmt upplýsingum mínum er þessa stundina verið að pakka þeim til dreifingar þannig að það á að vera á áætlun. Hvað varðar birtingu auglýsingar um spurninguna, þ.e. að lagaákvæði mæli fyrir um að það eigi að birta auglýsingu um spurninguna í fjölmiðlum, verður það gert núna á laugardag. Það verður gert í dagblöðum og Ríkisútvarpi, minnir mig að lagaákvæðið hafi mælt fyrir um, en við vorum líka að huga að birtingu í vefmiðlum eins og umræður voru um á Alþingi að væri nauðsynlegt að gera líka. Hvað varðaði hlutlausa kynningarefnið hefur vefurinn með hinu hlutlausa efni þegar verið opnaður og búið að gefa út að bæklingur eigi að koma inn á hvert heimili. Það sem kemur fram í bæklingnum er í rauninni ekkert annað en það sem kemur fram á vefnum en bæklingurinn er núna í prentun og við vonumst til þess að geta dreift honum skammlaust í tíma fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir skýr og greinargóð svör eins og við var að búast frá henni. Ég tel það nefnilega skyldu mína sem þingmanns að sjá til þess að framkvæmdarvaldið fari í einu og öllu að gildandi lögum. Þess vegna finnst mér einkennilegur málflutningur ákveðinna ráðherra í ríkisstjórninni eins og hann hefur verið undanfarnar vikur, að tala um að hér verði ekki haldin þjóðaratkvæðagreiðsla. Því langar mig til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort ekki sé rétt að framkvæmdarvaldið dragi sig nú í hlé og tilkynni Bretum og Hollendingum að ekki verði af frekari viðræðum fyrr en að aflokinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Er ekki kominn tími til að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hætti að þverskallast í málinu, framfylgi stjórnarskrárvörðum rétti þjóðarinnar og hætti að þvælast fyrir okkur með þessum málalengingum sem þeir viðhafa? Annars, virðulegi forseti, óska ég þingmönnum og þjóðinni allri til hamingju með það að þjóðaratkvæðagreiðslan fer greinilega fram 6. mars. Við skulum fagna því.

Virðulegi forseti. Hlutverk mitt og ráðuneytis dómsmála og mannréttinda er mjög skýrt í þessu máli, það er að fara eftir þeim lögum sem samþykkt voru og vinna að því að framkvæmdin gangi hnökralaust fyrir sig. Hvað Alþingi ákveður varðandi kjördag og annað er í höndum annarra en dómsmálaráðuneytisins en á meðan ekkert annað hefur verið ákveðið vinnum við að undirbúningi af fullum krafti.

Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári byrjaði dómsmálaráðuneytið að innheimta vanefnd gjöld vegna skoðunar á bifreiðum, þ.e. bifreiðum sem ekki höfðu komið skoðunar á réttum tíma. Sýslumannsembættið í Bolungarvík sinnir þessu hlutverki. Síðan í júní á síðasta ári er búið að innheimta af venjulegum Íslendingum, fjölskyldum á Íslandi, 300 millj. kr. Þetta er gríðarlega há upphæð og það virðast vera ýmsir misbrestir í framkvæmd þessa máls. Það er að sjálfsögðu send út tilkynning þegar menn eiga að koma með bifreið til skoðunar en þetta er nýtt í kerfinu og menn hafa ekki lært á það. Það er svo auðsýnt að menn hafa ekki lært á þetta kerfi. Þess vegna þarf að vanda það sérstaklega og ekki síst við þær aðstæður sem nú eru þar sem fjárhagur margra landsmanna er bágborinn. Það þarf að leiða menn í gegnum þetta af meiri vinsemd en gert er, til að mynda með viðvörunum einhvern tíma áður en kemur að skuldaskellingunni. Að taka 300 millj. kr. úr vösum landsmanna undirstrikar fyrst og fremst að eitthvað í kerfinu öskrar á skatt frá fólkinu í landinu án þess að það sé farið eðlilega að vinnubrögðum í þeim efnum. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort ekki sé ástæða til að hæstv. ráðherra bregðist við og gæti þess að mikið sé lagt upp úr því að láta fólk vita og því sé fylgt eftir þannig að fólk einfaldlega læri á þetta nýja kerfi sem var 

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Ég vek athygli á því að ökutæki eru skoðunarskyld en þetta fer samkvæmt umferðarlögum sem heyra undir samgönguráðherra. Sýslumenn fara með framkvæmdarvald ríkisins í héraði og eru vissulega undirstofnanir dómsmálaráðuneytisins þannig að ég get nú svarað þessu að einhverju marki. Ef ökutæki er ekki skoðað sendir Fjársýslan bréf um næstu mánaðamót eftir að það kemur í ljós. Því bréfi fylgir sekt sem er 15.000 kr. Það er unnt að fara innan mánaðar að láta skoða ökutækið og þá lækkar þessi sekt um helming. Ef það er ekki greitt innan mánaðar sendir sýslumaður ítrekun. Það gerist eftir um það bil tvo og hálfan mánuð. Þá hækkar gjaldið, þessar 15.000 kr., um 250 kr. Ef það er ekki greitt er send sérstök greiðsluáskorun og við bætist þá birtingarvottorð upp á 1.500 kr. þannig að það eru 15.250 og 1.500 og þar myndast þá lögveð í bifreið. Til viðbótar þessu hefur sýslumannsembættið upplýst mig um að þeir hafi sent fjölda SMS til þeirra sem eiga tjaldvagna og fellihýsi vegna þess að þeir voru ekki alveg vissir um hvort fólk gerði sér grein fyrir þessu. Ég vil segja að lokinni skoðun minni á þessu máli að þarna er farið frekar varlega í innheimtuaðgerðir og fólk látið vita af þessu. Það er síðan annað mál hvort það stendur eitthvað til að breyta skoðunarskyldu ökutækja, en svona lítur þetta a.m.k. út.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra þessi svör. Ég er ekkert að tala um að það þurfi að breyta skoðunarskyldunni, en það þarf að breyta framkvæmdinni. Það er ekki nóg að geta sagt að fólkið hafi verið látið vita af því að það sé orðið á eftir áætlun, það þarf að leiðbeina í þessu sambandi vegna þess að um langt árabil var ekki í lagi. Það er alveg ástæða til þess, ekki síst á þessum tímum sem nú eru, að gera fólki grein fyrir því að það lendi í aukagreiðslum sem það sleppur ekkert frá. Af hverju er ekki öllum sent SMS? Eru það bara einhverjir útvaldir? Það hefur líka verið gert hjá sýslumannsembættinu að senda einhverjum og einhverjum viðvaranir, en það er ekki 

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það sem kom fram í mínu fyrra svari. Ég tel að vel sé staðið að málum hjá sýslumannsembættinu, en ég er alveg sammála hv. þingmanni um það leiðarljós, auðvitað á að liðsinna fólki eins vel og unnt er. Ég tel að sýslumannsembættið geri það nú þegar en það má auðvitað taka það til athugunar hvort hægt sé að láta fólk vita í ríkari mæli en nú er. Því þakka ég fyrirspurnina.

Virðulegi forseti. Svæðisútvörpin hafa fyrir löngu sannað gildi sitt sem staðbundnir miðlar, lengst á Norðurlandi þar sem það hefur verið starfrækt í hátt í 30 ár. Þau sinna hlutverki sem enginn annar sinnir og gæti ekki sinnt. Nú hafa yfirmenn Ríkisútvarpsins tekið þá ákvörðun að leggja niður þessar svæðisbundnu útsendingar og tekur sú ákvörðun gildi um næstu mánaðamót. Þessar ráðstafanir hafa sætt mikilli andstöðu um land allt. Til að mynda segir í yfirlýsingu Sambands sveitarfélaga á Austurlandi: „Svæðisútvörp hafa aukið á samkennd íbúa fjórðunganna, en jafnframt verið miðlar sem fjallað hafa um mismunandi áherslur milli svæða og opnað á umræðu um fjölmörg hagsmunamál íbúanna. Umfram allt hefur verið til staðar umfjöllun um hið fjölþætta, jákvæða starf, sem unnið er í öllum fjórðungum og sýnileiki byggðarlaganna því verið meiri en hægt er að sjá að verði eftir breytinguna. Stjórn RÚV er hvött til þess að sjá til að undið verið ofan af framangreindri ákvörðun og séð til þess að hún verði dregin til baka. Einnig er skorað á ráðherra mennta- og menningarmála að láta málið til sín taka.“ Þessum niðurskurði var einnig mótmælt á Ísafirði en þar mótmæltu um hundrað manns niðurskurði 30. janúar sl. Þar var lesin ályktun fyrir hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. samgönguráðherra sem þá voru staddir á Ísafirði. Þar vísuðu mótmælendur til öryggis- og menningarhlutverks RÚV og skoruðu á menntamálaráðherra að endurskoða niðurskurðartillögurnar. Það undarlegasta varðandi þessar tillögur er að svæðisútsendingarnar skulu skornar niður í nafni sparnaðar. Í raun er afar auðvelt að rökstyðja að svæðisstöðvarnar séu afar ódýr rekstrareining. Í opinberri skýrslu um RÚV frá árinu 2004 kemur fram að frá árinu 2000 hafi framleiðsla svæðisstöðvanna aukist um 60%, sumpart vegna aukins fréttaflutnings af landsbyggðinni, sérstaklega í sjónvarpi, en ekki síður vegna aukinnar starfsemi Rásar 2 á Akureyri. Rekstrarkostnaður á hverja mínútu af dagskrá eða fréttaefni frá svæðisstöðvunum var frá þessum tíma 1.150 kr. að jafnaði. Á móti kemur að hver mínúta morgunvaktarinnar í Efstaleiti kostaði þá að jafnaði 1.700 kr. og hver mínúta af útvarpsfréttum kostaði á þeim tíma 3.100 kr. Það liggur líka fyrir að það hlýtur að vera mun dýrara að sækja efni um langan veg sem oft þyrfti að gera, t.d. þegar stórslys verða, náttúruhamfarir eða annað sem menn komast ekki hjá að sinna. Fram hefur komið að áætlaður sparnaður að teknu tilliti til auglýsingatekna sé 31 millj. kr. Það er afar lítil fjárhæð með tilliti til þess að Ríkisútvarpið fær 3–3,5 milljarða kr. í rekstrartekjur. Svo spyr maður sig: Ef losna á t.d. við húsnæði á Egilsstöðum og Akureyri, ráðstafanir sem virðast í fljótu bragði afar vanhugsaðar, hvað þá með húsnæði Ríkisútvarpsins við Efstaleiti, húsnæði sem margir fréttamenn hafa lýst yfir að sé afar óhentugt? Ég viðurkenni líka að ég óttast mjög þau áform að í stað svæðisbundinna sendinga í útvarpi verði sendur út landsbyggðarfréttatími virka daga í landsútvarpi og svo með haustinu verði sendur út vikulegur þáttur í sjónvarpi með fréttum af dægurefni af landsbyggðinni. Ég get ekki betur séð en að þarna eigi að búa til vettvang til að fjalla sérstaklega um fólkið sem býr ekki í Reykjavík en það fólk á ekkert annað sameiginlegt en að búa ekki á því svæði. Í mínum huga er fráleitt að búa til þennan þjóðfélagshóp og gera hann að útvarps- og sjónvarpsefni. Ég leyfi mér að kalla þetta kynþáttahyggju eða einhvers konar aðskilnaðarstefnu. Við erum öll Íslendingar og í landsútvarpi á efni af öllu landinu að eiga jafnan aðgang og keppa jafnt um útsendingartíma. Virðulegi forseti. Ríkisútvarpið hefur lögbundnu hlutverki að gegna. Það fær um 3–3,5 milljarða kr. frá skattgreiðendum, sem nemur um 10 millj. kr. á dag. Það gegnir mjög mikilvægu öryggishlutverki og menningarhlutverki. Ef þetta öryggishlutverk er úr sögunni, ef stuðningur við innlenda dagskrárgerð er úr sögunni, ef RÚV getur ekki lengur sinnt sínum lágmarksskyldum um jafnræði gagnvart skattborgurum um allt land, hvert erum við þá komin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni, ekki aðeins stöðu Ríkisútvarpsins heldur sérstaklega þessum þætti Ríkisútvarpsins og starfsemi þess, þjónustu þess við landið allt. Auðvitað hefur verið töluverð umræða um þann niðurskurð á opinberu fjármagni til Ríkisútvarpsins sem boðaður var og samþykktur í fjárlögum fyrir árið 2010, en sú umræða hefur fremur snúist um kaup á efni af sjálfstæðum framleiðendum og þetta efni kannski ekki fengið nægilega athygli í þeim umræðum. Ég þakka hv. þingmanni því fyrir að vekja máls á þessu. Til að skýra aðeins hina almennu stöðu er auðvitað gerð umtalsverð hagræðingarkrafa á Ríkisútvarpið í fjárlögum þessa árs, 10% hagræðingarkrafa. Framlag hins opinbera til RÚV ohf. lækkar úr 3.575.000.000 kr. í 3.218.000.000 kr. á milli áranna 2009 og 2010, um sem nemur 357 millj. kr. Því liggur auðvitað fyrir, og ég held að enginn deili um það, að Ríkisútvarpið ohf. þarf að draga saman í rekstri. Ég vil þó vekja athygli á því að að sjálfsögðu hefur Ríkisútvarpið ohf. einnig auglýsingatekjur, þ.e. tekjur af auglýsingasölu, sem voru á bilinu 1. september 2008 til 31. ágúst 2009 1.246.000.000 kr. Hins vegar eru ýmsar aðrar skyldur sem hvíla á Ríkisútvarpinu sem tengjast m.a. lífeyrisskuldbindingum og öðru þannig að ekki rennur þetta allt til dagskrárgerðar. Það var ljóst að RÚV þurfti að grípa til aðgerða þó að það fái verulega fjárhæð frá hinu opinbera og í raun er hún hærri en það sem hefur innheimst af útvarpsgjaldinu svokallaða, u.þ.b. 400 millj. kr. hærri miðað við áætlun fyrir árið 2010. Samkvæmt þeim upplýsingum sem útvarpsstjóri hefur gefið, eins og hv. þingmaður kom inn á, stendur ekki til að loka starfsstöðvum RÚV á landsbyggðinni en svæðisbundnar útsendingar verði lagðar niður. Komið hefur fram að þær aðgerðir eigi að skila 31 millj. kr. í hreinan sparnað og hefur þetta verið sett fram undir þeim formerkjum að nýjar vinnuaðferðir verði teknar upp samhliða niðurskurðinum sem leiðir til þess að hlutur frétta af landsbyggðinni eigi að aukast, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi. Hins vegar liggur líka fyrir að svæðisbundin þjónusta minnkar að sjálfsögðu með því að leggja niður þessar svæðisbundnu útsendingar og sjónarmið manna um þetta eru ekki eins, getum við sagt. Maður skynjar ákveðinn mun milli höfuðborgar og landsbyggðar þar sem landsbyggðarfólk hefur til að mynda bent á nauðsyn þess að fjalla um mál á þessum vettvangi sem eru svæðisbundin en eiga kannski ekki endilega erindi til landsins alls. Á þetta allt á eftir að reyna og af því að hv. þingmaður spyr þá sem hér stendur hvort ætlunin sé að skoða þetta sérstaklega eða beita sér sérstaklega í þessu máli, liggur fyrir að ég hef nú tekið til endurskoðunar þann samning sem er í gildi milli mennta- og menningarmálaráðuneytis annars vegar og Ríkisútvarpsins hins vegar um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Sá samningur komst á þegar Ríkisútvarpinu var breytt í ohf. Það á eftir að móta þennan samning og þær kröfur sem hið opinbera setur fram á hendur RÚV. Ég held að þetta sé eitt af þeim málum sem við munum taka upp við endurskoðun á þjónustusamningi, við munum bæði ræða við stjórnendur Ríkisútvarpsins og hina þingkjörnu stjórn Ríkisútvarpsins. Í 3. gr. núgildandi samnings kemur fram að Ríkisútvarpið skuli bjóða upp á svæðisbundnar útsendingar, þar með talið fréttir, menningu og afþreyingu og listir til að þjóna betur íbúum á landinu öllu. Með ákvæði þessarar greinar sem er í gildandi samningi kemur fram skýr afstaða til þess að svæðisbundnar útsendingar séu mikilvægur þáttur í starfsemi félagsins. Það liggur því algjörlega fyrir að við þurfum að fara yfir þetta og ræða það, bæði á hinum pólitíska vettvangi og líka við RÚV, hvort að við eigum að halda þessu áfram eða ekki. Það eru fjórar starfsstöðvar á landsbyggðinni og að auki fréttaritarar að störfum víða um landið. Af því að hv. þingmaður nefndi kostnað við þetta vil ég líka nefna að í þeirri skýrslu sem gerð var 2004 kemur fram að árið 2004 hafi svæðisstöðvarnar skilað 270–317 innslögum að jafnaði á mánuði, samtals 115–200 klukkustundum af dagskrárefni og fréttum á mánuði. Þær hafa auðvitað gegnt mikilvægu hlutverki við almenna dagskrárgerð hjá Ríkisútvarpinu. Ég held að þetta sýni að það er mikið tilefni til þess að fara yfir þjónustusamninginn. Af því að hv. þingmaður nefndi líka rekstrarformið þyrfti sú umræða kannski meiri tíma en ég held að það skipti líka máli að við metum hvernig til hefur tekist með rekstrarformið. Það liggur fyrir að út frá þeim Evrópureglugerðum sem 

Frú forseti. Við ræðum hér Ríkisútvarpið og þær aðgerðir sem stjórn Ríkisútvarpsins og útvarpsstjóri hafa ákveðið að ráðast í vegna niðurskurðar í opinberum rekstri almennt þó að Ríkisútvarpið sé opinbert einkahlutafélag. Ríkisútvarpið er sjálfstæð stofnun, það hefur stjórn sem Alþingi kýs og það hefur útvarpsstjóra. Það eru þessir aðilar sem bera faglega og rekstrarlega ábyrgð á þessari stofnun. Við þingmenn getum haft skoðanir á því hvað þar fer fram, við getum haft skoðanir á fréttaflutningi. Við getum haft skoðanir á öllu útvarpinu eins og það leggur sig en það eru þessir aðilar sem bera faglega og rekstrarlega ábyrgð á stofnuninni, við skulum ekki gleyma því. Íhlutun stjórnmálamanna almennt í rekstur fyrirtækja er óásættanlegur af minni hálfu. Hins vegar hefur menntamálaráðherra valdið í sínum höndum vegna þess að ráðherrann sjálfur gerir þjónustusamning við stjórn Ríkisútvarpsins um hvað þar skuli fram fara. Þar getur ráðherrann sett fram þær kröfur sem hann óskar fyrir hönd þjóðarinnar að settar verði fram í þessum þjónustusamningi. Það er tækið sem ráðherrann hefur til þess að vinna með stjórn og útvarpsstjóra, þar liggur hin pólitíska leið og hana eigum við að fara. Við stjórnmálamenn getum haft skoðanir á því hvernig hlutirnir eru og eiga ekki að vera en íhlutun stjórnmálamanna almennt í rekstur fyrirtækja er algerlega óásættanleg.

Virðulegi forseti. Forgangsröðun í nauðsynlegum niðurskurði á ríkisútgjöldum gerir það að verkum að stofnun eins og RÚV er gert að skera hlutfallslega meira niður en t.d. heilbrigðisstofnunum og skólum. Forstöðumenn ríkisstofnana glíma við það krefjandi verkefni að gera raunhæfar rekstraráætlanir og nýta takmarkað fjármagn eins vel og unnt er miðað við lögbundin hlutverk hverrar stofnunar. Endurskipulagning á starfsemi fylgir hagræðingarkröfunum hjá þeim flestum og sú er raunin hjá Ríkisútvarpinu. Eitt af markmiðum hjá RÚV er að tryggja fréttaflutning á landsrásum útvarps, í sjónvarpi og á vefnum með því að minnka fastakostnað eins og hægt er. Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi og hefur skilgreint hlutverk og skyldur almannaútvarps. Eitt þeirra er að vera farvegur skoðana og hagsmuna allra landsvæða með öflugu upplýsingaflæði svo styrkja megi svæðisbundin einkenni. Þó að gert sé ráð fyrir því að svæðisbundnar útsendingar verði lagðar af í núverandi mynd koma í staðinn útsendingar frá landsbyggðinni sem allir landsmenn fá að njóta og að því leyti eru breytingarnar jákvæðar. Innan skamms verður mælt fyrir nýju fjölmiðlafrumvarpi og fylgja því væntanlega einnig breytingar á starfsemi RÚV. Niðurskurður á ríkisútgjöldum er nauðsynlegur á meðan við förum í gegnum efnahagslægðina, þess vegna hefur RÚV úr minni fjármunum að spila. Vandinn er tímabundinn. En þó að við séum stödd í djúpri efnahagslægð ætti það ekki að hindra okkur í að hafa skýra sýn fyrir Ríkisútvarpið og skerpa hana, m.a. hvernig tryggja megi enn frekar sjálfstæði RÚV gagnvart stjórnvöldum og markaði, skýra ábyrgð og völd stjórnar RÚV, ákveða hvort setja eigi sérstakt fagráð á laggirnar til ráðgjafar við stefnumótun og hvernig eftirliti með almannaþjónustu og svæðisbundinni þjónustu er háttað, svo eitthvað sé nefnt af því sem rætt hefur verið og skerpa þyrfti á. En á flestum þessara þátta mætti, eins og fram kom hér áðan, taka á í þjónustusamningnum.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Mér, eins og flestum öðrum landsmönnum, þykir vænt um RÚV þótt ég sé ekki alltaf sammála því hvernig hlutirnir eru framkvæmdir þar á bæ. Mér finnst mikilvægt að RÚV geti framfylgt lögbundnu hlutverki sínu með sóma eins og það er sett fram í 3. gr. laga um Ríkisútvarpið en þar er meginhlutverk þess m.a. skilgreint að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð. Nú hefur ráðstöfunarfé stofnunarinnar verið skert um 270 milljónir. Því er augljóst að skera þarf niður og bitnar það illa á því sem síst skyldi, t.d. íslenskri kvikmyndagerð. Vandi RÚV er keimlíkur vanda þjóðarinnar. Stofnunin er gríðarlega skuldsett en skuldir eru að miklu leyti til komnar vegna lífeyrisskuldbindinga stofnunarinnar. Fjármagnskostnaður RÚV á síðasta rekstrarári var tæpur milljarður, fé sem annars væri hægt að verja í íslenska dagskrárgerð og munar þar um minna. RÚV á líka eignir. Auk allra þeirra ómetanlegu menningarverðmæta sem þar hafa skapast og þar eru geymd á stofnunin m.a. dýrmæta fasteign að Efstaleiti 1 sem samkvæmt fasteignamati er metin á tæpa 4 milljarða en bókfært verð eru rúmir 3 milljarðar. Þetta hús er að mörgu leyti íþyngjandi fyrir RÚV og hentar núverandi starfsemi illa. Með því að selja dýrmæta fasteign og koma útvarpi allra landsmanna fyrir í minna og hentugra húsnæði mætti minnka verulega skuldaskaflinn og losa RÚV úr þessum álagafjötrum. Ég hvet hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til að skoða þennan möguleika með stjórn og stjórnendum RÚV með opnum huga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að vekja máls á því mikilvæga máli sem snýr að niðurskurði RÚV til svæðisbundinna útsendinga á landsbyggðinni. Ég er Reykvíkingur, lifi og starfa hér í Reykjavík, börnin mín ganga í skóla í Reykjavík og mér finnst ég eiga rétt og reyndar kröfu á Ríkisútvarpið, þar sem það starfar eftir lögum, að ég og börnin mín, Reykvíkingar og höfuðborgarbúar allir fái fréttir utan af landsbyggðinni sem oft koma fram í viðtölum og þáttum í svæðisbundnum útsendingum, eins og gerist í spjallþáttum hér í Efstaleitinu. Það hefur oft orðið uppspretta mikilla frétta. Þarna er ég að vísa til jafnræðis. Jafnræðisregla stjórnarskrárinnar gengur út á að það skuli vera jafnræði meðal þegnanna. Ég fer fram á að þetta jafnræði gildi hér á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar áfram eins og hefur verið. Úr því að við ræðum málefni Ríkisútvarpsins er rétt að minnast á að ég kalla líka eftir jafnræði í umræðu á milli kynja hjá RÚV í fréttum og þáttum. Ég kalla eftir jafnræði milli stjórnmálaflokka í fréttum og þáttum hjá RÚV. Það sem ríkissjónvarpið þarf að beita sér fyrir nú er að taka til endurskoðunar að sem mest jafnræði ríki á öllum sviðum. Þessi lífeyrissjóðskostnaður sem hæstv. menntamálaráðherra kom inn á er athugunarverður. Ef það eru lífeyrisskuldbindingar á Ríkisútvarpinu fyrir einn milljarð á það ekki að hindra það að almennilegar svæðisstöðvar geti starfað úti á landi og starfsemina þar. Ég velti fyrir mér fyrst framkvæmdarvaldið fer fram á svo mikinn niðurskurð hjá Ríkisútvarpinu: Er bara ekki orðið tímabært 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að taka þetta mál upp hér og ég fagna þeirri umræðu sem hér hefur verið í gangi. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Ég vil sérstaklega koma inn á þessar svæðistengdu stöðvar, það er mjög mikilvægt að þær haldi áfram, að skerpt sé á þjónustusamningnum og hann endurskoðaður. Af því að töluvert hefur verið talað um að alþingismenn allir sem einn eigi að beita sér fyrir þessu, var það skilningur minn í fjárlaganefnd og eins í menntamálanefnd þegar þetta mál var til umræðu, ég held að ég sé ekkert að alhæfa, það voru allir sammála um, alveg óháð því í hvaða flokki menn eru, að niðurskurðinn innan þessarar stofnunar mætti ekki framkvæma með þeim hætti að fyrst yrði ráðist í svæðisstöðvarnar þar sem verið er að ná fram hagræðingu upp á 30 milljónir. Þetta er engin upphæð en þetta skiptir gríðarlega miklu máli, ekki eingöngu fyrir landsbyggðina heldur fyrir landið allt. Ég skora á menntamálaráðherra að beita sér fyrir því að þjónustusamningurinn verði endurskoðaður. Eins skora ég á útvarpsstjóra og útvarpsráð að taka þessar breytingar til baka og gera það sem fjárlaganefnd hvatti þá til að gera, þ.e. að endurskoða niðurskurðinn með það að markmiði að ekki sé ráðist á svæðisbundu stöðvarnar eins og útvarpsstjóri og fleiri hafa talað um. Ég vil ítreka þetta og hvet til þess að þeir skili hér inn nýjum tillögum sem miða að því að þetta sé ekki gert með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Svæðisstöðvar Ríkisútvarpsins hafa gegnt gríðarlega miklu hlutverki. Þær hafa breikkað umfjöllunarefni útvarpsins og verið hluti af því að útvarpið standi undir nafni sem ríkisútvarp. Nú er hins vegar verið að veikja svæðisstöðvarnar með boðuðum aðgerðum. Hér eftir verða ávarpsorðin þjóðþekktu vel við hæfi: Útvarp Reykjavík . Það er rétt að það er ætlunin að sinna málefnum landsbyggðarinnar með sérstökum hætti. En það er ekki nóg, það er ástæða til þess að vekja athygli á því að það kann að vera vafasöm aðferð sem útvarpið hefur valið í þessu sambandi. Það er alveg ljóst mál að sú dagskrárgerð og sú starfsemi sem farið hefur fram á svæðisstöðvunum verður, ef þetta gengur eftir, hvorki fugl né fiskur. Eru menn búnir að gleyma því að fyrir ekki mjög löngu síðan átti að stýra starfsemi Rásar 2 frá Akureyri? Nú eru menn komnir heldur betur langt frá þessu. Svæðisstarfsemin verður ekki svipur hjá sjón og sú virka starfsemi þar sem fréttir eru sagðar af fréttamönnum sem eru staðsettir á staðnum, sem hefur auðgað starfsemi útvarpsins, verða að mestu leyti úr sögunni. Nú verður staðan sú, eins og stundum er sagt, að fréttirnar af landsbyggðinni verða bundnar við gjaldþrot fyrirtækja, vandræði og náttúruhamfarir. Það gefur ekki þá réttu mynd sem við þurfum að fá í útvarpinu af starfseminni á landsbyggðinni sem einkennist af fjölbreytni og miklum þrótti á mörgum sviðum. Þá er líka ástæða til þess að efast um að það verði raunverulegur sparnaður af þessum aðgerðum. Svæðisstöðvarnar, eins og hér hefur verið bent á, eru ekki sá stóri kostnaðarliður sem veltir þessu mikla hlassi. Þvert á móti bendir margt til þess að kostnaður við framleiðslu efnis sé síst meiri og jafnvel minni í einstökum tilvikum á svæðisstöðvunum en í höfuðstöðvunum hér í Reykjavík. Þetta er bara gamla sagan. Þegar skera þarf niður er alltaf byrjað á starfseminni sem er fjærst höfuðstöðvunum. Þetta er líka gamla sagan af því að þegar spara þarf í rekstri fyrirtækja og stofnana er byrjað á því að reka skúringakonuna.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér málefni Ríkisútvarpsins ohf. og þá staðreynd að skera þarf niður fjárveitingar til þeirrar stofnunar eins og annarra stofnana sem háðar eru fjárframlögum ríkisins. Sú staðreynd verður ekki umflúin. Efnahagur íslenska ríkisins er með þeim hætti í dag að það er óábyrgt að halda starfsemi stofnana ríkisins áfram í óbreyttri mynd. Ríkisútvarpið þarf eins og aðrar stofnanir í svipuðum sporum að huga að eiginlegu hlutverki sínu og einbeita kröftum sínum í þá átt. Þar má nefna öryggishlutverk, menningarhlutverk og hlutlausa fréttamiðlun fyrir allt landið og af öllu landinu. Ísland er stórt og dreifbýlt land en í landinu býr ein þjóð sem á að láta sig varða málefni allra landshluta um leið og hún lifir og hrærist í nærumhverfi sínu. Þessu hlutverki hefur RÚV þjónað ágætlega með aðalstöðvum sínum á fjölmennum suðvesturhluta og svæðisstöðvum fjær borginni. Svæðisstöðvarnar hafa verið með svæðisbundnar útsendingar, þáttagerð og fréttaflutning til allra landsmanna á viðkomandi svæði. Það er ósköp þægilegt að taka bara þá ákvörðun að skera niður svæðisstöðvarnar að stærstum hluta og stjórna fréttaflutningi og þáttagerð að mestu leyti frá einum punkti landsins, en er það þannig ríkisútvarp allra landsmanna sem við viljum? Ég hef fengið að heyra fínar hugmyndir fólks sem hefur unnið hjá RÚV annars staðar en í Efstaleitinu um hvernig má spara, nýta ódýrt vinnuafl og auka tekjur til að halda megi úti svæðisstöðvum og svæðisútsendingum. Ég velti því verulega fyrir mér hvort og hvernig samráð hafi verið haft við starfsfólk RÚV um hvernig mætti spara og hagræða á sem sársaukaminnstan hátt og standa um leið undir nafni sem ríkisútvarp allra Íslendinga. Slíkt þarf ekki að vera of seint. Ákvarðanir eiga ekki alltaf að vera endanlegar, heldur má endurskoða þær ef fyrir því eru haldbær rök.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu um RÚV. Þetta er önnur af tveimur mikilvægustu menningarstofnunum þjóðarinnar og þinginu er skylt að fjalla um þessa stofnun með afgerandi hætti. Niðurstaða meiri hluta fjárlaganefndar var að skera niður framlög til Ríkisútvarpsins í haust. Sá meiri hluti getur ekki vikið sér undan því. Útvarpsstjóri kom ásamt formanni stjórnar RÚV á fund fjárlaganefndar og lýsti því nákvæmlega hvernig skorið yrði niður á stofnuninni ef hún fengi ekki þau framlög sem til þyrfti. Þetta er einfaldlega eðlilegt framhald af því þannig að við skulum hafa hlutina á hreinu með það. Útvarpsstjóri hefur sent mér bréf um þetta mál og það er ágætt að hafa til upprifjunar að þar kom einmitt skýrt fram að svæðisstöðvarnar yrðu skornar niður þannig að meiri hluti fjárlaganefndar vissi svo sem að þetta var í vændum. Þetta er pólitísk forgangsröðun þeirrar ríkisstjórnar sem er við völd og þar við situr. Það er aftur á móti til vansa, tel ég, að skorið sé niður með þessum hætti og ég hefði viljað sjá hlutina gerða öðruvísi. Sú forgangsröðun þarf að vera að landsbyggðin fái fréttir af sínu svæði, það finnst mér algjört grundvallaratriði. Með tilliti til annarra fjölmiðla og stöðu annarra fjölmiðla í landinu er hlutverk Ríkisútvarpsins mikilvægara en nokkru sinni fyrr. Upplýsingahlutverk RÚV til allra landsmanna og frá öllu landinu má ekki glatast. Við erum tiltölulega nýbúin að kjósa hér í stjórn Ríkisútvarpsins með mjög einkennilegum hætti. Ég hef ekki hugmynd um hver stefna þeirrar stjórnar er eða þeirra manna sem sitja þar í stjórn þannig að sú pólitískt skipaða stjórn virðist ekki virka sem skyldi. Ég tel að hér þurfi að fara í gagngera endurskoðun á einmitt hlutverki Ríkisútvarpsins með því sérstaklega að veita athygli því hlutverki sem stofnunin gegnir í lýðræðislegri umfjöllun. Þegar samfélagið er í dag 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir hennar skýru svör og einnig þeim þingmönnum sem hér hafa tekið þátt í umræðunni. Ég merki ekki annað en að það sé mikil andstaða við einmitt það að þessar svæðisútsendingar verði lagðar niður. Það er ágætt að það komi hér fram. Það er alveg rétt, og við skulum hafa það á hreinu, að það er hagræðingarkrafa hjá Ríkisútvarpinu eins og öllum öðrum stofnunum ríkisins. Hins vegar er krafa á RÚV um að það fyrirtæki sinni sínu lögbundna hlutverki. Ef ákvarðanir útvarpsstjóra og yfirmanna RÚV fara gegn þeim þjónustusamningi sem nú er í gildi, eins og kom fram í máli hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, er það grafalvarlegt mál. En ég fagna því að það eigi einmitt að taka rekstrarformið upp og ég fagna því að það eigi einmitt að ræða þennan þjónustusamning sérstaklega, en ég tek samt fram að í þeim viðræðum má alls ekki rýra það mikilvæga hlutverk sem RÚV gegnir. Ástæðan fyrir því að það er ekki sérstakt svæðisútvarp í Reykjavík er sú að þeir sem þar búa fá í öllum fjölmiðlum iðulega fréttir af því sem þar er að gerast, t.d. af borgarstjórninni í Reykjavík og þeim málefnum sem dynja á öllum landsmönnum. Fréttir af sveitarstjórnum úti um allt land, sem eru ekki síður mikilvægar, rata hins vegar ekki í þessar landsfréttir en eru mjög mikilvægar á þeim svæðum og þess vegna viljum við halda svæðisútsendingunum áfram. Ég er ánægður með þessa umræðu og þakka fyrir að hún var málefnaleg. Málefni RÚV varða alla þingmenn 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og þakka umræðuna. Ég tek þó fram út af þeim orðum sem hér hafa fallið um þjónustusamninginn að þar koma auðvitað tveir aðilar saman. Ríkið setur miklar kröfur á Ríkisútvarpið en þar er líka boðað að fjármunir muni fara vaxandi,  Þá komum við kannski að því að við höfum öll skoðanir á Ríkisútvarpinu en viljum samt að fjölmiðillinn sé sjálfstæður og lúti ekki pólitískum vilja. Því skiptir máli hvernig við skilgreinum almannaþjónustuhlutverkið. Hlutverk Ríkisútvarpsins er að sinna því hlutverki. Um það hefur verið deilt í þessum sal. Hér var rætt um Rás 2 sem raunar er sú stoð Ríkisútvarpsins sem stendur undir sér með auglýsingatekjum. Þar hafa menn stundum deilt um hvort það sé almannaþjónusta. Sumir segja það því að enginn stendur sig betur í því, leyfi ég mér að segja, að miðla t.d. nýrri íslenskri tónlist. Það er almannaþjónusta, a.m.k. að mínu mati. Hér þarf að fara fram ákveðin umræða á milli ráðuneytis, Alþingis og Ríkisútvarps um hvernig við viljum skilgreina betur þetta almannaþjónustuhlutverk sem við ætlumst til að Ríkisútvarpið sinni. Við getum rætt sérstaklega um rekstrarform eins og hv. þingmaður ámálgaði en kannski þurfum við fyrst og fremst að ná sátt um hlutverkið sem við viljum að stofnunin sinni. Eins og ég nefndi áðan eru ýmis rekstrarform þekkt á Norðurlöndum en það sem skiptir líka máli er sjálfstæði fjölmiðilsins í dagskrárstefnu og -gerð, að hann hafi það sjálfstæði um leið og hann uppfyllir þær kröfur sem við setjum um lýðræðisleg vinnubrögð og hann standi vörð um menningu okkar og sinni landinu öllu. Það er þessi ákveðni rammi sem við getum sett, fjölmiðilllinn sjálfur þarf að hafa sjálfstæði og kannski tengjast 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um nauðungarsölu, nr. 90/1991, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Ásu Ólafsdóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða um að gerðarþoli geti óskað eftir því að töku ákvörðunar um framhald uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði verði frestað í allt að þrjá mánuði frá gildistöku laganna til 31. ágúst 2010 að uppfylltum sömu skilyrðum og gilt hafa um slíka fresti til þessa. Með lögum nr. 23/2009 var ákveðið að fresta skyldi að ósk gerðarþola almennum nauðungarsölum fasteigna fram yfir 31. október 2009. Með lögum nr. 108/2009, sem tóku gildi 7. nóvember 2009, var fallið frá frekari almennri frestun á nauðungarsölu fasteigna en kveðið á um, í ákvæði til bráðabirgða, að sýslumanni bæri að verða við ósk gerðarþola um að fresta fram yfir 28. febrúar 2010 töku ákvörðunar um framhald uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði ef leitað væri nauðungarsölu. Skilyrði þessa var að um væri að ræða fasteign þar sem gerðarþoli héldi heimili og hefði skráð lögheimili auk þess sem húsnæðið þyrfti að vera ætlað til búsetu samkvæmt ákvörðun skipulags- og byggingaryfirvalda. Á fundum sínum ræddi nefndin nokkuð um ástæður þessara framlengdu fresta en upphaflega var ætlunin að gefa skuldurum kost á að nýta tímann til að leita tiltækra úrræða til að ná tökum á greiðsluvanda sínum. Þá höfðu verið lögfest ýmis ákvæði til að aðstoða fólk í greiðsluerfiðleikum en úrræðin voru í boði í tiltölulega stuttan tíma. Þegar nefndin ræddi síðast um framlengingu þessa frests tók hún fram að þrátt fyrir að fram kæmi í greinargerð að ekki væri gert ráð fyrir frekari frestun á nauðungarsölum eftir þann tíma teldi hún ekki rétt að útiloka þann möguleika heldur teldi hún eðlilegt að málið yrði skoðað sérstaklega í ljósi reynslunnar og þá hvort nauðsyn krefði. Fyrir nefndinni nú kom fram að þau úrræði sem hafa verið lögfest, m.a. reglur um sértæka skuldaaðlögun, eru kannski ekki orðin nægilega virk og jafnvel ekki öll komin að fullu til framkvæmda. Nefndin fellst á að það sé nauðsynlegt að veita gerðarþola á ný heimild til framlengingar svo honum gefist meiri tími til að leita tiltækra úrræða, virkja þau og ná tökum á greiðsluvandræðum sínum. Fyrir nefndinni kom fram að skuldarar eru almennt ekki nægilega vel upplýstir um þau úrræði sem í boði eru en einnig að hjá bönkum og Íbúðalánasjóði sé nú unnið að því að hafa samband við þá sem eru í greiðsluvandræðum og kynna þeim úrræðin og telur nefndin það mjög þarft. Nefndin leggur áherslu á að stjórnvöld og fjármálastofnanir nýti þennan tíma sem best til að kynna úrræðin sem í boði eru á aðgengilegan hátt og vinna að lausnum fyrir þá sem eru í greiðsluerfiðleikum. Samkvæmt frumvarpinu er heimildin tímabundin, þ.e. fram til 31. ágúst 2010 ber sýslumanni að verða við ósk gerðarþola um að fresta í allt að þrjá mánuði töku ákvörðunar um framhald uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði. Verði frumvarpið að lögum fyrir lok febrúarmánaðar munu frestir gerðarþola renna út á tímabilinu frá lokum maí til loka nóvember, allt eftir því hvenær beiðnin kemur fram og hversu langt málin eru komin í framhaldssölu eða ráðstöfun á almennum markaði. Nefndin telur óheppilegt að heimildin gildi einungis til 31. ágúst, sérstaklega þegar litið er til starfstíma þingsins þar sem gert er ráð fyrir örfáum fundum í september og að þingið komi síðan aftur saman 1. október. Þá telur nefndin ekki heppilegt að síðustu þriggja mánaða frestirnir muni renni út í nóvember og nauðungarsölu því fram haldið og væntanlega lokið í desember. Nefndin leggur því til að fresturinn verði framlengdur til 31. október. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „31. ágúst 2010“ í 2. efnismgr. 1. gr. komi: 31. október 2010. Þór Saari sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Erla Ósk Ásgeirsdóttir, með fyrirvara, Birkir Jón Jónsson, með fyrirvara, Ólöf Nordal, með fyrirvara, Valgerður Bjarnadóttir og Þráinn Bertelsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir framsögu hennar á því nefndaráliti sem liggur fyrir. Hér er enn á ný verið að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um nauðungarsölu og frestun á henni. Þetta frumvarp er svo sem ágætt út af fyrir sig og nauðsynlegt en í nefndarálitinu kemur fram að þau úrræði sem hafa verið lögfest, m.a. reglur um sértæka skuldaaðlögun, eru ekki orðin nægilega virk og jafnvel ekki komin að fullu til framkvæmda. Einnig kemur fram í nefndarálitinu að nauðsynlegt sé að veita gerðarþola á ný heimild til framlengingar svo honum gefist meiri tími til að leita tiltækra úrræða, virkja þau og ná tökum á greiðsluvandræðum sínum. Hvernig getur ríkisstjórnin komið fram með frestun eina ferðina enn án þess að koma með heildstæðar tillögur að úrbótum á skuldamálum heimilanna? Hvernig er hægt að koma með þetta frestunarmál og segja að fólk sé u.þ.b. að ná tökum á greiðsluvandamálum sínum? Það er með þetta mál eins og fleiri sem þessi ríkisstjórn hefur komið að, vandanum á að fresta, vandanum á að fresta og vandanum á að fresta, þangað til ég veit ekki hvenær. Icesave-skuldbindingunum á að fresta um sjö ár og hér eiga heimilin endalaust að fresta sínum úrræðum, án þess að stjórnvöld komi með heildstæðan úrræðapakka fyrir þá sem eru í vandræðum. Ég spyr því hv. þingmann í framhaldi af þessum orðum mínum: Hvað sér ríkisstjórnin fyrir sér? Og hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í málefnum heimila og fjölskyldna til framtíðar?

Ég ætla svo sem ekki að rökræða við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um þetta efni. Ég hef talað fyrir nefndarálitinu og það stendur eins og það er. Þetta er það besta sem nú er í hendi, en eins og vitað er eru skuldamál heimilanna í skoðun hjá ríkisstjórninni, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur kærlega fyrir andsvarið. Hún hitti naglann á höfuðið að ríkisstjórnin er með málefni heimila og fjölskyldna í endalausri skoðun og það sem er endalaust hefur engan endi, þannig að við megum reikna með því að ríkisstjórnin komi aldrei til með að finna lausn á vandamálum þeirra hópa sem standa nú frammi fyrir gjaldþrotum og miklum erfiðleikum. Ég ítreka það að hér er enn eitt frestunarmálið á ferðinni. Verið er að lengja endalaust í hengingaról þess hóps sem á í vandræðum vegna forsendubrests, vegna stökkbreytts höfuðstóls lána og ríkisstjórnin hefur enn á ný sýnt að ekkert á að gera, það á bara að hjálpa þeim sem komu þjóðinni á kaldan klaka. Það er hægt að afskrifa skuldir hinna svokölluðu útrásarvíkinga og færa þeim fyrirtækin á ný en þær afskriftir upp á 600 milljarða, sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn boðaði og gætu hæglega farið til heimilanna, skila sér ekki. Það er mjög alvarlegt mál. Ég kalla því eftir svörum frá stjórnarflokkunum: Hvenær á að beita því úrræði að koma með þessa 600 milljarða hingað heim og afskrifa hjá skuldugum heimilum og fjölskyldum? Ég vil að það komi skýrt fram, þó að ég komi í þetta andsvar, að þingmenn Framsóknarflokksins ætla að sjálfsögðu að greiða atkvæði með þessari lagabreytingu, því þetta er jú til bóta, en við erum fyrst og fremst að benda á það að þetta er enn eitt frestunarmálið sem leysir ekki nokkurn einasta vanda. Ég kalla enn á ný eftir því hvað ríkisstjórnin ætlar að gera núna til framtíðar  
            

Virðulegi forseti. Ég kvartaði yfir því í þessum ræðustól í gær og kvarta yfir því aftur að mér leiðast útúrsnúningar. Mér leiðist t.d. útúrsnúningur eins og sá að þetta sé í endalausri skoðun. Auðvitað verða málefni heimilanna í endalausri skoðun hjá þessari ríkisstjórn vegna þess að þau skipta máli. Jafnvel þegar við höfum fundið úrræði sem við getum staðið við og höfum efni á, þá munum við halda áfram að fylgjast með skuldastöðu heimilanna og heimilunum í landinu, því það er okkar hlutverk. Þannig að til að skemmta hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, þá munum við gera það endalaust.

Virðulegi forseti. Ég styð málið, en set fyrirvara við álit nefndarinnar, þar sem frestun á nauðungarsölu er engin lausn á þeim vanda sem blasir við skuldsettum heimilum á Íslandi. Meginástæða þess að við frestum nauðungarsölum hér í dag í þriðja sinn er einmitt sú að úrræði stjórnvalda hafa ekki dugað til. Það staðfestir jafnframt könnun ASÍ þar sem 80% segja að úrræðin hafi ekki dugað til. Við sjálfstæðismenn höfum kallað eftir frekari aðgerðum í þessum efnum og erum tilbúnir til að leggja okkar af mörkum til að leysa þennan vanda og aðstoða ríkisstjórnina sem er greinilega í brýnum vanda við að leysa þessi mál. Frestun er engin lausn og ég kalla eftir frekari úrræðum fyrir skuldsett heimili.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um nauðungarsölur og enn eina frestunina á því að þær fari fram sem endurspeglar í raun úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar í hnotskurn. Það er eitt ár síðan við framsóknarmenn mæltum fyrir efnahagstillögum á vettvangi Alþingis um að koma til móts við skuldug heimili og fyrirtæki í landinu. Þáverandi minnihlutastjórn sem sat í skjóli Framsóknarflokksins hunsaði algjörlega þær tillögur sem við komum með þá, en ein af þeim var jú sú að leiðrétta lán heimilanna miðað við 1. janúar árið 2008 eða áður en hrunið átti sér stað. Síðan hafa úrræði ríkisstjórnarinnar verið svo takmörkuð, eins og hv. þm. Erla Ósk Ásgeirsdóttir benti réttilega á áðan, að í könnun Alþýðusambands Íslands hefur komið í ljós að 80–90% af þeim sem þiggja þessa aðstoð ríkisstjórnarinnar í dag segja að hún dugi einfaldlega ekki til. Hvert er svar hinnar norrænu velferðarstjórnar? Jú, það á að fresta vandanum enn einu sinni. Það á að fresta öllum nauðungaruppboðum til 31. október. Hvað gerist á þeim tíma? Jú, fólk getur verið áfram í húsnæði sínu en dráttarvextir tikka á skuldum þessara heimila. Dráttarvextir þegar stýrivextir Seðlabankans eru í hæstu hæðum á alþjóðlegum mælikvarða. Er þetta einhver lausn fyrir skuldug heimili? Hvaða framtíðarsýn endurspeglast í þessari tillögu ríkisstjórnarinnar? Ég er á þessu máli, reyndar með fyrirvara, en ég vildi að ég hefði ekki þurft að vera á þessu máli, vegna þess að ef ríkisstjórnin hefði farið í einhverjar raunverulegar aðgerðir til að koma til móts við skuldug heimili og fyrirtæki, stæðum við ekki í þessum sporum. Hvar er réttlætið? Hvar er réttlætið sem ríkisstjórnin boðar í öllu sínu máli? Er það eitthvert réttlæti að þeir sem stóðu í stafni útrásarinnar hafa fengið ekki milljónir, ekki hundruð milljóna heldur tugi milljarða króna afskrifaða? Svo hafa menn svitnað á vettvangi þingsins þegar við tölum um að það muni kosta eitt til tvö hundruð milljarða að leiðrétta skuldir heimilanna. Á meðan geta menn farið í einhverja einstaka aðgerð þar sem verið er að afskrifa skuldir og koma mönnum undan persónulegum ábyrgðum kannski upp á 40–60 milljarða kr. Halda menn að einhver sátt náist í þessu samfélagi ef hinn venjulegi vinnandi maður, hin venjulega fjölskylda, fær ekki leiðréttingu sinna mála? Í ljós hefur komið, þvert á það sem ríkisstjórnin lofaði, að þau úrræði sem eru í boði í dag duga einfaldlega ekki til. Við framsóknarmenn töluðum fyrir því að koma til móts við skuldug heimili með almennum aðgerðum, þannig að auðveldara væri að glíma við vanda þeirra sem hvað verst standa í samfélaginu. Það er dapurlegt að verða vitni að því að stjórnmálaflokkar á vettvangi þingsins, Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og Hreyfingin, hafa komið fram með tillögur í efnahagsmálum, mörg góð mál, en af því að þessir stjórnmálaflokkar eru í minni hluta á þinginu er ekkert hlustað á þær tillögur sem þeir hafa komið fram með. Hvar eru þessi samræðustjórnmál? Hvar er þessi samstaða sem allir kalla eftir? Ég hef oft borið það saman að hjá mörgum stærstu sveitarfélögum í landinu, sem glíma mörg hver við gríðarlega erfið úrlausnarverkefni, vinna meiri hluti og minni hluti saman en sandkassaleikurinn á vettvangi þingsins heldur áfram. Það eru bara Steingrímur J. Sigfússon hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sem skulu ráða þessu. Alveg sama hvaða tillögur framsóknarmenn koma með, sjálfstæðismenn, eða þingmenn Hreyfingarinnar. Nei, við skulum fara okkar fram og leggja fram hér í þriðja skipti frestunarfrumvarp á nauðungarsölu heimila í landinu. Hver verður staðan eftir fimm mánuði eða sex þegar þetta frumvarp hefur ekki lengur stoð? Á þá að fresta þessu aftur? Hver verður höfuðstóll skulda þessara heimila orðinn þegar við horfum á dráttarvexti tikka á þessum skuldum á hverjum einasta degi? Þetta er grafalvarlegt mál, frú forseti, og í raun og veru held ég að þetta mál sem við ræðum hér, sem er reyndar nauðsynlegt vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar, sýni okkur að samstöðu er þörf til að koma með almennilegar tillögur til að mæta skuldavanda heimilanna. Nú er það viðurkennt að við stofnun nýju bankanna myndaðist heilmikið svigrúm til að koma til móts við vanda heimila og fyrirtækja. Gert er ráð fyrir gríðarlegum afskriftum í þeim efnum. Þessu var þráfaldlega neitað þegar við framsóknarmenn reyndum að benda á að þetta svigrúm væri fyrir hendi, þegar við komum fram með tillögu okkar um að réttast væri að færa öll húsnæðislán landsmanna yfir í Íbúðalánasjóð ásamt tilteknu afskriftarhlutfalli og leiðrétta þannig skuldir heimilanna með einni aðgerð. Ef það hefði verið gert þá stæðum við ekki í þessum sporum í dag. Ég fullyrði það. En hæstv. fjármálaráðherra kom hér upp og andmælti okkur á sínum tíma og hæstv. forsætisráðherra gerði það líka. Nei, frú forseti, við höfum talað fyrir daufum eyrum í á annað ár. Þótt mikill tími hafi farið í að ræða Icesave-frumvarpið á þinginu er þetta stefnumál Framsóknarflokksins enn í fullu gildi. Það væri ákaflega ánægjulegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra svara því hvort hann telji að einhver sátt muni nást í þessu samfélagi þegar við horfum upp á það að til stendur að veita einstaka mönnum jafnvel tugi milljarða króna í afskriftir, losa þá undan persónulegum ábyrgðum þannig að þeir geti haldið störfum sínum áfram. Síðan á ekkert að gera fyrir hina venjulegu fjölskyldu sem stritar við það um hver mánaðamót að reyna að standa undir skuldbindingum sínum. Á meðan hafa launin lækkað. Skattar hafa hækkað hjá þessari ríkisstjórn. Lán og greiðslubyrði af þeim hafa líka hækkað. Á í raun og veru ekki að gera neitt að koma til móts við heimilin með almennum aðgerðum? Eða eiga einhverjir sérstakir aðilar að fá gríðarlegar afskriftir á meðan hin venjulega fjölskylda þarf að berjast og strita til að standa undir skuldbindingum sínum, sem margar þeirra geta ekki núna? Hvað gerist í slíku ástandi? Jú, yfirdráttarheimildin eykst og eykst. Hvað eru vextir á yfirdráttarheimildum háir í dag? 15–17%. Hvar endar þetta? Við erum að samþykkja frestun á nauðungarsölu þar sem dráttarvextir munu tikka á skuldir þessa fólks á hverjum einasta degi fram á haust. Það er ekkert óeðlilegt við það að Hagsmunasamtök heimilanna hrópi til ríkisstjórnarinnar eftir aðgerðum, kalli á aðgerðir. Það er ekkert óeðlilegt, vegna þess að vandinn hér úti fer stigvaxandi. Menn verða að horfast í augu við það. Við framsóknarmenn báðum um það síðasta sumar og líka í haust að við settumst saman til að ræða þessi vandamál. Erum við sammála um að vandamálið sé til staðar? Já, við erum sammála um það. Erum við sammála um að skuldir heimilanna séu í heild sinni þeim ofviða eins og sakir standa? Já, við erum sammála um það. Af hverju getum við þá ekki, forustumenn Vinstri grænna, Samfylkingar, Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Hreyfingar, sest niður eins og fólk og farið yfir þennan vanda og reynt að gera tilraun til að móta einhverja sýn á það hvernig við komum til móts við heimilin og fyrirtækin? Nei, það má ekki, vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir skulu bara ráða þessu. Rétt eins og þau réðu för í Icesave-málinu. Hvernig var það þegar við náðum að setjast niður og ræða saman þvert á flokka í því máli, eins og við í minni hlutanum höfðum beðið um í á annað ár? Jú, málstaður Íslands hefur batnað. Þegar við stöndum saman erum við sterkari. Saman erum við sterk en sundruð erum við veik. Ef þetta hrun, sem var ekki bara efnahagslegt heldur líka siðferðilegt, á að hafa kennt okkur eitthvað hlýtur það að vera ákall um ný vinnubrögð, að 34 manna þingmeirihluti fari ekki fram með alræði og 29 þingmenn sitji hér, leggi fram tillögur í efnahagsmálum og fái engin viðbrögð við þeim. Nei, frú forseti, þessu ástandi verður að linna og það er ekki boðlegt að heimilin í landinu þurfi að horfa upp á það að við frestum vandanum sí og æ á vettvangi þingsins og ekki bóli á neinum tillögum sem mark er takandi á og taka heildstætt á vandanum. Nei, í stað þess eru endalausar frestanir á vandanum sem er mjög alvarlegt mál. Hv. formaður nefndarinnar eða framsögumaður sagði hér áðan að ríkisstjórnin ætlaði að vinna endalaust að skuldamálum heimilanna. Ég vona að það þýði ekki að þessi mál verði bara endalaust til skoðunar og ekkert gert. Mjög brýnt er að við horfumst í augu við vandann og að við Íslendingar fáum þau stjórnvöld sem við eigum skilið, fólk sem þorir að taka á vanda þjóðarinnar, heimilanna og fyrirtækjanna. Í ljósi þess að stýrivextir Seðlabankans munu hafa veruleg áhrif á þá dráttarvexti sem leggjast á heimilin, er eðlilegt að við spyrjum hver kostnaður heimilanna verður vegna þeirra. Af hverju í ósköpunum erum við nú í dag þrátt fyrir gjaldeyrishöftin með hátt í 10% stýrivexti, 9,5% stýrivexti? Ég mundi skilja að þeir væru háir ef engin höft væru, en höftin eru fyrir hendi. Hvað þýða þessir 9,5% stýrivextir sem eru einir þeir hæstu í heimi? Jú, heimili hér eru meðal skuldugustu heimila á byggðu bóli og atvinnulífið er líka skuldum vafið. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að vaxtakostnaður heimilanna um hver einustu mánaðamót er miklu, miklu hærri en hann þyrfti að vera, eins hjá atvinnulífinu. Hvað þýða 9,5% stýrivextir fyrir uppbygginguna hér, fjárfestingu í atvinnulífinu? Það er miklu betra fyrir fjármagnseigendur að leggja þessa peninga inn á bók og fá þar frábæra ávöxtun. Það er alveg skiljanlegt. Ef stýrivextirnir væru lægri þyrftu heimilin að borga lægri upphæðir í vaxtakostnað um hver mánaðamót. Það sama má segja um fyrirtækin. Menn mundu kannski fjárfesta í atvinnulífinu á ný, svona loksins. Frú forseti. Við framsóknarmenn köllum eftir samstöðu og samvinnu hér á þingi. Við höfum oft beðið um það. Við höfum oft leitað eftir því. Við höfum lagt fram efnahagstillögur okkar eins og aðrir þingflokkar stjórnarandstöðunnar. Því miður hafa þær ekki verið skoðaðar að neinu marki enn og menn hafa verið ansi fljótir að henda þeim út af borðinu. Þessum vinnubrögðum verður að ljúka ef við ætlum að koma okkur á fæturna á ný. Ég hef fulla trú á því að það sé hægt, en það gerist ekki með því að fresta vandanum endalaust. Við þurfum aðgerðir strax vegna þess að tíminn er dýrmætur um þessar mundir. Ef aðgerðirnar eru réttar og við gerum þetta sem ein heild mun bjartsýni ríkja á þessu landi og við munum vinna okkur upp úr þessari kreppu mun fyrr en margar aðrar þjóðir. Öll tækifæri eru til staðar en fyrst þarf að breyta starfsháttum hér í þinginu, sem eru undir forustu hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, en því miður eru engin merki um að menn ætli að breyta um vinnuaðferðir hér á þingi. Menn munu halda áfram þeim vinnubrögðum sem við höfum þurft að horfa upp á undangengna mánuði, tæpt ár, með þeim aðgerðum eða réttara sagt aðgerðaleysi sem blasir við okkur öllum. Nú er mál að linni. Aðgerða er þörf. Við í Framsóknarflokknum erum tilbúin í slíkan leiðangur vegna þess að það þarf að fara að taka erfiðar ákvarðanir í þessu samfélagi til að snúa vörn í sókn.

Frú forseti. Við erum að ræða hér enn á ný frestun á nauðungarsölu fasteigna fram yfir 31. október 2009. Ég er ekki komin hérna upp til þess að mótmæla því að gripið verði til þeirra lágmarksaðgerða að fresta nauðungarsölum. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég tel að þetta sé enn á ný dæmi um það að ríkisstjórnin er að fresta málum og engar lausnir eru uppi á borðinu. Þegar maður horfir á það í þeirri einu þverpólitísku nefnd sem er starfandi og er að fara yfir lög um greiðslujöfnun sem hæstv. félagsmálaráðherra lagði fram á sínum tíma og menn töldu nú að væri ögn skárra að samþykkja en að gera ekki neitt, að núna er það komið fram, bæði frá þeim hópi og í ályktunum frá Alþýðusambandinu, að við erum að fresta. En hvað svo? Ætlum við að halda áfram að fresta hlutunum út í hið óendanlega? Hæstv. dómsmálaráðherra sagði þegar hún flutti þetta mál við 1. umr. að vinna væri í gangi og vonast væri til þess að nefndin mundi skila af sér eftir tvær til þrjár vikur. Þessi ríkisstjórn er búin að sitja í ráðuneytunum frá því í febrúar 2009 og þá var alveg ljóst við hvers konar vanda við værum að fást. Framsóknarmenn, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson fór mjög vel í gegnum á undan mér, hafa margítrekað bent á hvers konar vandamál við erum að fást við og að þau úrræði, þau fáu úrræði sem hafa komið frá ríkisstjórninni hafa ekki tekið á þessum vanda. Meðal annars hefur þverpólitískur hópur, sem hefur verið að starfa, bent á að ástæðan fyrir því að verið er að flýta hlutunum núna er náttúrlega sú að fresturinn rennur út í lok mánaðarins. En síðan veit enginn hvað tekur við. Það á að lengja frestinn og fólk getur náttúrlega valið um það hvort það vilji láta bjóða sig upp eða ekki. En ef það gerir það, og eins og kemur fram í ályktunum frá ASÍ, þá er það þannig að þegar fólk segir kannski: Gott og vel, ég gefst upp, við skulum bara láta eignirnar fara - og í ljós kemur að þær standa ekki undir skuldunum, þá stendur samkvæmt lögum nr. 21/1991: „Þrotamaðurinn ber ábyrgð á skuldum sínum sem fást ekki greiddar við gjaldþrotaskiptin.“ Miðað við lög um slit fyrningar er hægt að hundelta fólk svo lengi sem það lifir og gott betur. Kröfuhafar geta gert kröfu í dánarbú viðkomandi þrotamanns ef þeim svo sýnist. ASÍ er núna að krefjast að við gjaldþrot falli niður ábyrgð á öllum skuldum heimila sem eru umfram eignir. Punktur. Að við gefum fólki tækifæri til að byrja upp á nýtt þegar það hefur tapað öllum sínum eigum, að fólk fái tækifæri til að byrja nýtt líf. ASÍ er að krefjast lagasetningar strax gegn okri og harðræði rukkara. Ég er hér með endurrit úr gerðabók þar sem skuldari var kallaður fyrir. Þetta er einn af þeim sem eru að höfða mál núna og hefur fengið dómsniðurstöðu fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur varðandi erlend lán. Hann var kallaður fyrir hjá sýslumanni og var beðinn um að benda á eignir sem gætu komið upp í þessar kröfur - hér stendur að höfuðstóllinn sé rúmar 2 milljónir - og hann bendir á bifreið sem metin er af fulltrúa sýslumanns fyrir 400 þús. kr. enda hvílir ekkert á bifreiðinni. Síðan bendir hann á fasteignina sína. Samkvæmt fasteignamati er viðkomandi eign metin á 27 milljónir, en fulltrúi sýslumanns segir að hann sé ekki tilbúinn að meta þá eign á meira en 20 milljónir vegna þess að reynsla hans segi núna að eignir fari á allt að því 25–30% minna en fasteignamatið er. En á sama tíma erum við í gegnum greiðslujöfnunina og í gegnum þau úrræði sem bankarnir eru að bjóða, að fara fram á það að fólk samþykki 110% að lágmarki af fasteignamati þegar sýslumenn, fulltrúar hins opinbera, eru að segja að fasteignamatið sé einskis virði. Þetta stendur hérna bókað í gerðabók. Ég skal sýna hverjum sem er þetta skjal, ég hef fengið leyfi fyrir því að það sé í lagi að skoða það. Ég hefði náttúrlega gjarnan viljað sjá það að Alþýðusamband Íslands, sem eiga nú að vera fulltrúar almennra launþega í landinu, hefði brugðist fyrr við. En þau í sambandinu eru alla vega búin að bregðast við. Þau hafa lagt fram kröfugerð. Þau eru búin að leggja fram tillögur við ríkisstjórnina um það hvernig mögulegt sé að takast á við þann gífurlega vanda sem við erum að fást við. Þau eru búin að leggja fram tillögu að lagafrumvarpi hvernig á nákvæmlega að breyta lögum um greiðsluaðlögun. Það lagafrumvarp er, eftir að hafa rennt í gegnum það, mjög sviplíkt frumvarpi sem við framsóknarmenn lögðum fram um greiðsluaðlögun nánast á sama tíma, rétt á undan því að frumvarp ríkisstjórnar kom fram um greiðsluaðlögun. Þau leggja til að í staðinn fyrir að þetta fari í gegnum sjálfstætt starfandi lögmenn verði það sýslumenn sem taki að sér að vera umsjónarmenn eða tilsjónarmenn fyrir skuldara. Þau tala um að það sé eðlilegt að ríkið fjármagni og reki skilanefndir heimilanna. Og að aðstoð við greiðsluaðlögun verði endurgjaldslaus og á ábyrgð hins opinbera og benda á að milljörðum hefur verið varið til skilanefnda bankanna. Heimili landsmanna eru í sömu stöðu og bankarnir hvað það varðar að lágmarka tjón þeirra og hámarka eignir. En svo horfum við á dæmi eins og það sem hér er bókað í gerðabók. Annað sem ASÍ bendir á er að allan ágreining við kröfuhafa um uppboðskröfu megi bera upp við sýslumann fyrir uppboð en ekki bara eftir á. Það var þannig að þessi einstaklingur benti á að verið væri að gera kröfu á hann á grundvelli lánasamnings sem væri nánast samhljóða og dómur Héraðsdóms Reykjavíkur benti á að væri ólöglegur, það er að vísu annar dómur, sumir hafa sagt að hann sé löglegur, en það liggur fyrir dómur. Það er réttaróvissa í þessu máli. Það eina, eftir margítrekaða beiðni, sem hann fékk bókað um er það að gerðarþoli verður ekki við áskorun um að greiða kröfuna, en bendir á að um sé að ræða lán í erlendri mynt. Það var eina athugasemdin, eina bókunin sem hann fékk að koma að í gerðabókinni þrátt fyrir að maður mundi telja að meira að segja fulltrúar sýslumanns ættu að hafa haft tíma til þess að lesa blöðin og sjá það að orðin væri réttaróvissa um þetta mál. Þegar við vorum að ræða þetta mál við 2. umr. sama dag talaði ég fyrir þverpólitísku máli, þar sem voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka, þess efnis að möguleiki væri að óska eftir flýtimeðferð fyrir akkúrat þessum málum fyrir Hæstarétti til að fá niðurstöðu í þessa réttaróvissu. Í því máli er líka bráðabirgðaákvæði um að sýslumönnum verði skylt að fresta uppboðum, fresta aðgerðum sem varða þessa tegund af lánasamningum. Við reyndum meira að segja að orða það þröngt að takmarka þetta. Mér hefur skilist að ekkert sé til fyrirstöðu hjá dómsmálaráðuneytinu um að grípa til þess konar aðgerða ef Alþingi svo kýs. Mér skilst meira að segja að komið hafi fram beiðni fyrir allsherjarnefnd þegar var verið að ræða þetta mál um það hvort hægt væri að taka þessi mál saman út úr nefndinni, hvort hægt væri að ræða þetta sameiginlega, hvort einhver möguleiki væri á því, en ekki var fallist á þá beiðni. Ég vona svo sannarlega að menn ætli sér að vinna þetta hratt. Ég vonaðist til þess að allsherjarnefnd mundi t.d. taka ákvörðun um að leggja fram breytingu á þessu frumvarpi sem mundi alla vega taka á frestun á nauðungarsölu á lánum, eða á grundvelli lána eða kaupleigusamninga sem er réttaróvissa um, vegna þess að þetta dekkar það ekki. Það nær ekki yfir þetta. Hérna erum við fyrst og fremst að tala um heimili fólks, fólk sem er með lögheimili. Eins og maður sér í þessari gerðabók er verið að ganga að öðrum eignum. Það sem meira er, þeir sem eru að reyna að leita réttar síns vegna þessara erlendu lána og lenda, eins og í þessu dæmi, í árangurslausu fjárnámi getur verið næsta skref hjá viðkomandi fyrirtæki sem sækir þessa kröfu að óska eftir gjaldþrotaskiptum á viðkomandi og þá skilst mér að það stöðvi málið. Sá sem er að sækja málið fyrir Hæstarétti verður að ráða yfir sínu búi. Það eru lögfræðimenntaðir einstaklingar hérna og væri því gott að fá leiðréttingu á þessu ef þetta er einhver misskilningur hjá mér, en þetta var fullyrt við mig fyrr í dag. Það getur kannski bara verið orðin ákveðin taktík hjá fjármögnunarfyrirtækjunum að halda áfram innheimtuaðgerðum til að tryggja það að fólk sé ekki í neinni aðstöðu til þess að sækja rétt sinn. Ég hefði aldrei trúað því að það þegar maður væri kominn inn á Alþingi og við værum búin að ná ákveðinni þverpólitískri sátt og við værum öll sammála um að þingið þyrfti að gera eitthvað meira fyrir heimilin í landinu, að við værum samt svona vanmáttug, að maður stæði í ræðustól Alþingis og upplifði sig sem vanmáttugan, eins og maður geti ekki gert neitt meira. Við erum búin að reyna að tala fyrir málum og höfum fengið stuðning við það. Ég veit að við alþingismenn getum unnið hratt. Þetta er dæmi um mál sem við ætlum okkur að vinna hratt, við erum að reyna að stefna að því að klára málið í dag. Við höfum margítrekað sýnt það. Það sama hlýtur að geta gilt um það að við erum komin með tillögur frá Alþýðusambandi Íslands, mjög nákvæmar tillögur, ég get að vísu sagt það að við framsóknarmenn mundum gjarnan vilja ganga lengra. Við höfum lagt fram tillögur um heildstæða lánaleiðréttingu, en það væri skref í rétta átt að tryggja betur rétt þeirra sem skulda á Íslandi. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur haldið þó nokkuð margar ræður um það að honum finnist réttindi skuldara á Íslandi ekki vera nægileg. Maður hefur lesið pistla eftir stjórnarþingmenn þar sem þeir tala um hvað þeir hafi miklar áhyggjur af þessu. En eru það ekki alþingismenn, við sem sitjum hér og vorum kjörin af þjóðinni, sem hafa vald til að breyta þessu? Sérstaklega finnst mér það einkennilegt að heyra frá þeim sem styðja núverandi ríkisstjórn, sem styðja þennan meiri hluta, tala um hversu vanmáttugir þeir eru, eins og þeir geti ekki gert neitt. En þeir eru samt að stjórna landinu. Þetta er voldugasta stofnun landsins, Alþingi. Við getum gert meira. Það eru mikil verkefni fram undan hjá allsherjarnefnd, ég vil því hvetja þingmenn til dáða.

Frú forseti. Farið hefur verið yfir þau rök sem liggja til grundvallar þeirri tilhögun sem lögð er til í þessu þingmáli, þ.e. að það sé nauðsynlegt að búa til frestun, að fresta nauðungarsölum, þannig að ríkisstjórninni og Alþingi vinnist og ríkisstjórnin fái svigrúm til að koma fram með aðgerðir sem skila einhverjum árangri fyrir heimilin í landinu. Ég vil í upphafi máls míns benda á eitt atriði sem ég tel nauðsynlegt að við förum að fjalla um af nokkurri alvöru og það snýr að dráttarvöxtunum sem þeir sem geta ekki staðið í skilum eru rukkaðir um. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að við þær aðstæður sem uppi eru í íslenskum efnahagsmálum í dag, hljóti það að teljast mjög umdeilanlegt hvort rétt sé að beita dráttarvaxtaúrræðunum af jafnmikilli hörku og gert er. Það er nauðsynlegt að skilja hvað dráttarvextir eru nákvæmlega. Með leyfi, frú forseta, vil ég vitna í texta úr lögfræðiorðabókinni sem hljóðar svona: „Dráttarvextir eru vextir sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga og fram að greiðsludegi. Dráttarvextir“ - og hér er það sem er mikilvægast - „eru einhvers konar lögákveðnar skaðabætur sem skuldara ber að greiða vegna greiðslufalls og þeir eru ákveðnir sem tiltekinn hundraðshluti af höfuðstól skuldarinnar miðað við tiltekið tímabil.“ Með öðrum orðum, þetta eru lögákveðnar skaðabætur. Þetta er í sjálfu sér eðlilegt fyrirkomulag við eðlilegar aðstæður í hagkerfinu. Það er eðlilegt að til séu úrræði fyrir lánardrottna til þess að koma því fram að menn borgi skuldir sínar að hægt sé að beita dráttarvöxtum. En við þær aðstæður sem eru uppi í íslensku efnahagslífi núna, þegar orðið hefur efnahagshrun, hrun á fjármálamarkaði, þegar lán sem voru skráð í erlendri mynt hafa allt að því tvöfaldast, þegar verðbólgan hefur hækkað öll önnur lán, þegar dregið hefur mjög mikið úr atvinnu, atvinnuleysi fer vaxandi og það er minni vinnu að hafa, er kominn fram að mínu mati ákveðinn forsendubrestur. Það er ekki réttlátt að mínu mati að krefja fólk sem sannanlega getur ekki greitt skuldir sínar vegna þess að hér urðu atburðir sem þeir einstaklingar höfðu ekkert með að gera og báru enga ábyrgð á og gátu ekki komið í veg fyrir, sem gera það að verkum að allt í einu er skuldabyrðin orðin margföld á við það sem áður var. Nú er nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina að fara að huga að því hvaða reglur við ætlum að hafa um beitingu dráttarvaxta og rétt er að hafa í huga að nú þegar eru mjög háir vextir í íslensku efnahagslífi, vextir sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum, þ.e. í hinum raunverulega efnahagslífi. Haldið er uppi háum vöxtum til að reyna að verja gengi krónunnar, hér eru ekki háir vextir vegna þenslu í hagkerfinu, þvert á móti, það er engin þensla, það er samdráttur og því ættu vextir að vera mjög, mjög lágir. Fyrir þá sem eiga útistandandi skuldir er þess vegna alveg nóg, frú forseti, að fá bara reiknaða venjulega vexti á skuldir sínar. Það dugar alveg við þessar aðstæður. Ég tel að það sé réttlætismál að ríkisstjórnin fari strax í að skoða það regluverk sem við höfum í kringum dráttarvextina og þær heimildir sem menn hafa til að beita dráttarvaxtaúrræðinu við þessar aðstæður. Það er líka rétt að nefna að í lögum um vexti og verðtryggingu er svo að orði komist í 7. gr., með leyfi forseta: „Ef atvik sem varða kröfuhafa og skuldara verður ekki um kennt valda því að greiðsla fer ekki fram skal ekki reikna dráttarvexti þann tíma sem greiðsludráttur verður af þessum sökum.“ Hvað er verið að segja hér? Það er verið að segja að ef einhverjir atburðir hafa átt sér stað þar sem skuldarinn hefur lent í þeirri stöðu, án þess að hafa neitt um það að segja, að geta ekki greitt af skuldum sínum, þar sem liggur samt sem áður fyrir greiðsluvilji, vilji til að standa í skilum en það er orðinn ómöguleiki einhverra hluta vegna, og við þær aðstæður verða menn auðvitað að horfa t.d. á þessa 7. gr. Það er engin spurning, frú forseti, að þær aðstæður eru uppi á Íslandi að þúsundir einstaklinga, gríðarlegur fjöldi fjölskyldna í landinu, sem hefur verið með eðlilega stjórn á fjármálum sínum en hefur síðan lent í því vegna hruns efnahagskerfisins, vegna hruns íslensku krónunnar, vegna hruns bankanna, að það er allt í einu komin gjörsamlega ný staða sem einstaklingurinn getur ekki ráðið við. Og meðan við leysum ekki þetta vandamál, þ.e. Alþingi og ríkisstjórn, og komum með úrræði fyrir fjölskyldurnar í landinu er óskynsamlegt og óréttlátt að beita dráttarvöxtum. Það er alveg nóg fyrir eigendur þessara krafna að fá bara eðlilega vexti, af því að þeir eru svo háir þegar menn horfa til aðstæðna í hagkerfinu. Síðan er hitt líka að þetta er ekki bara réttlætismál fyrir þá sem skulda heldur er þetta líka skynsemismál vegna hagstjórnarinnar. Stóra hættan sem er núna uppi í hagkerfinu er sú að það dragist svo saman kaupmáttur heimilanna vegna þess að lánin hafa hækkað jafnmikið og raun ber vitni, vegna þess að atvinnan hefur dregist saman og vegna þess að ríkisstjórnin hefur hækkað skatta þegar hún þurfti ekki að gera það, að eftirspurnin í hagkerfinu haldi áfram að dragast saman. Hvað þýðir það? Það þýðir að vinna dregst saman, það verður minni vinna í boði, og ef heimili geta ekki keypt vöru og þjónustu, minnka möguleikar manna til þess að framleiða, til þess að veita þjónustu, eðli málsins samkvæmt. Og það sem meira er og það sem gerist næst er að tekjur ríkisins dragast saman. Ef við leysum ekki skuldavanda heimilanna verður þetta ekki bara skuldavandi heimilanna, þetta verður skuldavandi allrar þjóðarinnar, líka þeirra sem skulda ekki mikið. Það er þetta sem gerist, frú forseti. Það sem vofir okkur núna er þessi keðjuverkun, það verði vítahringur minnkandi kaupmáttar, minnkandi eftirspurnar, minnkandi atvinnu, minnkandi tekna ríkissjóðs sem verður alltaf erfiðara og erfiðara að grípa inn í. Meðan við höfum það fyrirkomulag t.d. að rukka fólk sem sannanlega getur ekki greitt af skuldum sínum, að rukka það fólk um dráttarvexti, og á sama tíma að segja að við séum með úrræði til að lengja það eða fresta því að það fari fram nauðungarsölur, erum við að senda mjög misvísandi skilaboð. Við erum að segja að við ætlum að halda fólki lifandi en við ætlum að reikna á það dráttarvexti, og viðurkenna um leið, með því að leggja fram svona frumvarp um drátt á nauðungarsölu, að það sé eðlilegt að ríkið bregðist við, að það sé ekki eðlilegt ástand í samfélaginu, að það sé ekki hægt að standa í skilum. Og við eigum þá ekki, frú forseti, að hafa fyrirkomulagið þannig að verið sé að leggja á refsivexti, skaðabætur fyrir hönd fjármagnseiganda á þá sem skulda, við slíkar aðstæður. Það er óskynsamlegt fyrir efnahagslífið, það er óskynsamlegt fyrir efnahagsþróunina og það er óskynsamlegt og óréttlátt gagnvart þeim sem nú hafa lent í því að skulda það mikið að þeir geta ekki staðið undir því. Ég vona, frú forseti, þó að ekki sé margt þingmanna í salnum, að þeir þingmenn sem styðja ríkisstjórnina hlýði á mál mitt og beiti þrýstingi innan sinna þingflokka á ráðherrana, á ríkisstjórnina, í þá veru að menn taki þetta mál upp hratt og vel og skoði nákvæmlega þennan hlut málsins, þ.e. dráttarvextina, og hvort ekki sé nauðsynlegt að grípa strax til einhverra lagabreytinga eða reglugerðabreytinga sem a.m.k. takmarki mjög beitingu slíkra refsivaxta við þær aðstæður sem uppi eru í íslensku samfélagi nú.

Virðulegi forseti. Það má vel taka undir það með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það er ekki eðlilegt ástand í þjóðfélaginu. Það er því ánægjulegt að allir flokkar taki þátt í því og séu sammála um að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir þar sem sannarlega er verið að reyna að bregðast við þessu óeðlilega ástandi. Eins og ég sagði áðan erum við stjórnarþingmenn alveg meðvitaðir um að það mál sem snertir skuldavanda heimilanna hefur ekki verið leyst svo að öllum líki. Eins og ég sagði áðan þá tel ég raunar að það verði aldrei gert svo að öllum líki, en vonandi einhvern veginn þannig að við sjáum fram úr þessu mikla vandamáli sem við áttum okkur vonandi öll á hvernig til er komið. Það er komið til út af því að efnahagskerfið hér í landinu fór á hliðina, það var ekki þessari ríkisstjórn að kenna. Mig langar aðeins að nefna, út af þeim málum sem hv. þm. Eygló Harðardóttir fór hér í gegnum, að það kom skýrt fram í ræðu hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra að í dómsmálaráðuneytinu er unnið að ýmsum málefnum sem varða nauðungarsölu, innheimtukostnað o.fl. Ég held að við getum öll verið hjartanlega sammála um að það er ekki af því að við viljum það endilega sem við erum að samþykkja frumvarp af þessu tagi. Við vildum auðvitað vera laus við að þurfa að bera fram svona frumvarp. Auðvitað vill ekkert okkar vera í því efnahagsástandi sem við erum í. Ég held að við getum að minnsta kosti verið sammála um það þó að við séum ekki sammála um annað hér í þessum þingsal.

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvort henni finnist að ríkisstjórnin hafi staðið sig vel á undangengnum 12 mánuðum í því að koma til móts við vanda heimila og fyrirtækja, hvort henni finnist staðan í dag ásættanleg og hvort ekki hefði þurft að grípa til meiri aðgerða gagnvart skuldugum heimilum og fyrirtækjum. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort henni finnist það sanngjarnt að skuldir vel valdra manna séu afskrifaðar um tugi milljarða króna, á meðan ekkert er gert fyrir hin venjulegu heimili í landinu. Og mig langar að auki að spyrja hv. þingmann, af því að hún tjáði okkur að núverandi efnahagsástand væri ekki þessari ríkisstjórn að kenna, hvort það sé ekki rétt að þessi ríkisstjórn hafi nú verið við völd í á annað ár og hvort það sé ekki rétt að Samfylkingin hafi verið í ríkisstjórn í eitt og hálft ár í þarsíðustu ríkisstjórn, hvort Samfylkingin beri þar af leiðandi ekki ákveðna ábyrgð á því efnahagshruni sem hér varð. Ég vil minna hv. þingmann á að við höfum nú verið að vinda ofan af vitleysunni hjá ríkisstjórninni er snertir viðræður um Icesave, þeir samningar bólgnuðu út í tíð Samfylkingarinnar sem var með viðskiptaráðuneytið. Ég spyr hv. þingmann: Telur hún virkilega að Samfylkingin beri enga ábyrgð á þeirri stöðu sem nú er uppi? Hefur Samfylkingin ekki farið með stjórn mála í þessu landi? Við getum velt því fyrir okkur hvort hv. þingmaður telji þá líka að ríkisstjórnin beri ekki ábyrgð gagnvart heimilunum og fyrirtækjunum í landinu og stöðu þeirra vegna þess að sú staða er grafalvarleg. Við höfum nærri því á hverjum degi frá því að efnahagshrunið varð kallað eftir aðgerðum til handa skuldugum heimilum og fyrirtækjum. Það hefur komið í ljós að 80–90% af þeim sem hafa reynt að nýta sér greiðsluvandaúrræði ríkisstjórnarinnar segja að þau dugi ekki til. Ég spyr hv. þingmann: Er hún stolt 

Virðulegi forseti. Já, ég er stolt af mörgu sem þessi ríkisstjórn hefur gert. Það er líka hárrétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að Samfylkingin var í ríkisstjórn síðustu 18 mánuðina fyrir hrun efnahagslífsins, það er hárrétt hjá honum. Hins vegar var þetta efnahagslíf kerfi sem hafði verið byggt upp á 18 árum, þar kom Samfylkingin ekki að. Ég get alveg fallist á það að þessa síðustu 18 mánuði hefðu menn mátt gæta meiri varúðar, ég ætla ekkert að flýja það. Hv. þingmaður spurði einnig hvort mér þætti það réttlátt að afskrifuð væru hundruð milljóna af ákveðnum einstaklingum. Ég segi: Nei, mér þykir það ekki réttlátt. Hv. þingmaður spurði mig hvort ég teldi að nóg hefði verið gert fyrir heimilin í landinu. Ég svara því bara eins og það blasir við mér núna, að svo virðist sem þau úrræði - mér finnst það nú svo leiðinlegt orð, ég ætla að nota það samt af því ég man ekki annað í bili - hafi ekki skilað þeim árangri sem ég hefði óskað. Það er því ekkert launungarmál að ég legg áherslu á að við reynum að gera enn betur í þeim efnum.

Frú forseti. Ég er nú búinn að koma svo oft hingað upp að mér finnst ég þurfa að taka það fram að bindisleysi mitt er ófærðinni hér úti í bæ að kenna, ég ætlaði að vera farinn heim. Ég er ekki vanur því að brjóta gamlar hefðir hér í þinginu og vonandi endurtekur þessi atburður sig ekki. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina. Ég held við séum einfaldlega öll sammála því að úrræði ríkisstjórnarinnar eða aðgerðir hafa ekki verið nægjanlegar og við þurfum að spýta í lófana. Þar hef ég kallað eftir samstöðu allra flokka. Ég spyr hv. þingmann, sem er reynslumikil kona, hvort henni finnist starfsaðferðirnar hér í þinginu vera til fyrirmyndar, hvort við mundum ekki ná meiri árangri ef við værum að vinna meira saman að málum áður en þau koma inn í þingið, þannig að orðræðan verði ekki með þeim hætti að stjórnarandstaðan komi að orðnum hlut af stefnu ríkisstjórnarinnar, frekar en að reyna að ná einhverri málamiðlun áður. Það er kannski þess vegna sem Alþingi birtist eins og það gerir, samráðið er svo lítið að við þurfum að eiga í mjög djörfum skoðanaskiptum hér í þessum ræðustól vegna þess að aðkoma okkar að málum hefur verið allsendis ófullnægjandi. Ég vil síðan minna hv. þingmann á að regluverk fjármálalífsins hér var tekið upp á grundvelli EES-samningsins, ég held við séum sammála um það. Með gjörðum sínum síðustu daga og áætlunum hefur Evrópusambandið í raun viðurkennt að það regluverk var laskað og gallað, með því t.d. að ætla að hafa einn innstæðutryggingarsjóð, þannig að það sé ekki hjá hverju og einu landi. Ég held að við megum ekki lúta í gras og segja að allt hafi verið okkur að kenna. Icesave-málið er m.a. sprottið upp úr gölluðu regluverki Evrópusambandsins sem við innleiddum á 10. áratugnum. Við verðum náttúrlega að gæta hagsmuna 

Virðulegi forseti. Það hlaut að vera veðrinu að kenna. Ég hef einmitt verið að velta því fyrir mér hvernig á því stæði að hv. þm. Birkir Jón Jónsson væri ekki jafnvirðulega til fara og hann er yfirleitt hér í þingsal. Ég ætla ekki að tala um Icesave, það hefur nógur tími farið í það hér. Það er ekkert launungarmál að mér finnast vinnubrögðin hér í þinginu, reynslumikilli konu eins og ég er, fyrir neðan allar hellur. Ég held að það sé ekki neitt frekar stjórninni að kenna en stjórnarandstæðingum. Ég hef stundum hugsað það með mér að hið fallega orð „samráð“ þýði í hugum margra það sama og „ég ræð“. Þegar stjórnarandstaðan kallar eftir samráði þýðir það að stjórnarandstaðan eigi að fara með stjórn í landinu en ekki stjórnin. Ég er ekki sammála því að það eigi að vera þannig. Ég kvartaði yfir því í gær og ég kvartaði yfir því aftur í dag - ég ætti kannski að fara að kvarta yfir því í hvert einasta skipti sem tilefni er til - að hér í þingsal þykir það fínast og skemmtilegast að snúa út úr máli fólks. Mér leiðist það. Ég hef reynt að gera það ekki. Ég hef því setið hér oft og þagað. En það þýðir kannski ekkert að vera með einhverjar sérreglur á meðan allir hinir láta þannig að mér finnst þeir stundum sjálfum sér og okkur öllum til skammar. En ég er fegin því að veðrið skýrir bindisleysi þingmannsins.

Frú forseti. Við göngum til atkvæða um frestun á uppboðum margra íslenska heimila um fimm mánaða skeið. Þessi heimili munu þurfa að bera dráttarvexti, sem eru einir þeir hæstu í heimi. Ég vildi svo óska þess að ég þyrfti ekki að greiða atkvæði með þessu hér í dag, en það verð ég að gera vegna úrræðaleysis ríkisstjórnarinnar, vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar í þágu skuldugra íslenskra heimila. Við framsóknarmenn höfum nú á annað ár talað fyrir því að það þurfi að koma til almenn leiðrétting gagnvart skuldugum íslenskum heimilum. Nú er komið á annað ár. Við höfum lagt fram okkar efnahagstillögur. Það hafa aðrir þingflokkar stjórnarandstöðunnar gert. Á okkur hefur ekkert verið hlustað. Það hefur engin samvinna verið um þetta mikilvæga mál. Þessi frestun staðfestir enn og aftur að það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera fyrir heimilin í landinu er langt frá því að vera fullnægjandi. Við hljótum að fara að kalla eftir því, frú forseti, að gripið verði til einhverra raunverulegra aðgerða 

Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir atkvæði mínu og koma um leið þeim skilaboðum til ríkisstjórnarinnar að þegar kemur að dráttarvöxtum á fólk sem er skuldugt langt umfram greiðslugetu vegna atburða sem það sjálft hafði enga stjórn á er eðlilegt að við endurskoðum heimildir sem eru til þannig að menn geti beitt slíkum dráttarvöxtum. Dráttarvextir eru í eðli sínu refsivextir, refsing og úrræði sem lánardrottinn hefur til að beita ef er ekki greiðsluvilji. Það er greiðsluvilji hjá íslenskum heimilum en það er ómöguleiki. Það frumvarp sem við ræðum hér er einmitt merki um að Alþingi Íslendinga samþykkir að það er ómöguleiki, þess vegna þarf að fresta nauðungarsölu. Þess vegna ríður svo mjög á að ríkisstjórnin komi með úrræði áður en það verður of seint, áður en heimilin  
            

Virðulegi forseti. Enn frestum við málum. Við erum í raun að fresta að taka á stærsta vanda sem Íslendingar horfa fram á, þ.e. málefnum heimilanna og skuldara. Það virðist vera orðin taktík hjá hæstv. ríkisstjórn að ýta málum á undan sér í staðinn fyrir að taka á þeim, sérstaklega vil ég setja það í samband við málefni heimilanna. Eins og fram hefur komið höfum við þingmenn, að ég held úr öllum flokkum, kallað eftir því að gripið verði til aðgerða og það strax. Við gerum það enn og aftur. Það þýðir ekki að leggja á auknar byrðar á heimilin í landinu. Það þýðir ekki að ýta vandanum á undan sér. Það verður að grípa inn í núna. Ríkisstjórnin hefur tækifæri til þess og á að ganga fram fyrir skjöldu, ekki ýta vandamálunum á undan sér.

Virðulegi forseti. Það að við greiðum atkvæði um þetta mál núna er staðfesting á því að ríkisstjórninni hefur gersamlega mistekist að slá skjaldborg um heimilin eins og lofað var. Þetta er staðfesting á því að falleg auglýsing Samfylkingarinnar um velferðarbrúna var bara falleg auglýsing. Verkefnið núna er að nýta þennan tíma til þess að slá raunverulega skjaldborg um heimilin. Þrátt fyrir að forsvarsmenn stjórnarandstöðunnar og allir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi lýst sig reiðubúna til að koma að því verkefni verður ríkisstjórnin, eðli málsins samkvæmt meðan hún er við völd, að leiða það starf. Virðulegi forseti. Ég hvet forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar til að gera það. Þessi staða er algjörlega óþolandi. Hún var það, er 

Virðulegi forseti. Ég vil aftur lýsa ánægju minni yfir því að þingheimur allur sé tilbúinn að afgreiða þetta mál svo fljótt sem auðið er. Þetta er eins og þetta er vegna þess að efnahagsástandið hér er því miður vægt til orða tekið vont, alslæmt.

Ríkisstjórnin líka.


            

Gefið hv. þingmanni hljóð til að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Ég held að það sé alveg ljóst að við viljum öll heimilunum í landinu það besta sem hægt er. Það er ljóst að þau úrræði sem unnið hefur verið að hafa ekki dugað þannig að betur má ef duga skal. Ég treysti því að þingheimur standi saman um það og láti af útúrsnúningum.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju minni með þetta frumvarp. Við þurfum að horfast í augu við þann vanda sem blasir við skuldugum heimilum og fyrirtækjum. Þessi vandi er því miður ekki nýr af nálinni. Hann er af gamalli rót, afleiðing af langvarandi óstjórn í efnahagsmálum og ráðstöfunum í fjármálakerfi þjóðarinnar. Ég verð að segja að ef ég væri sjálfstæðismaður eða framsóknarmaður,  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Frú forseti. Þingmenn stjórnarinnar virðast helst vilja forðast að tala um sitt eigið aðgerðaleysi. Þeir vísa til sögunnar og minni þeirra vill stundum verða miklu lengra en okkar hinna sem erum búin að vera hér töluvert styttra. Hins vegar vil ég vísa til þess sem ASÍ hefur talað um. Hér eru tillögur frá ASÍ, nákvæmar tillögur, leiðbeiningar til okkar þingmanna um hvernig við getum tekið á skuldavanda heimilanna. Til að nefna nokkur atriði er talað um bann við fjárnámum, nauðungaruppboðum og gjaldþrotum vegna innheimtukostnaðar sem er reiknaður út frá heildarupphæð láns í stað hluta lánsins sem er í vanskilum, að fólk sem er búið að missa húsnæði sitt geti búið þar í 12 mánuði með því að greiða leigu, að greiðsluaðlögun sem nær til almennra skulda og veðskulda, þar á meðal íbúðalána og bílalána - að lög sem voru samþykkt af þessari ríkisstjórn um greiðsluaðlögun verði betrumbætt, og margt fleira. Þetta er eitthvað sem ég held að við þingmenn 

Frú forseti. Ég hef nú þegar greitt atkvæði með þessari tillögu vegna þess að það er svo nauðsynlegt að við þingmenn allir, sama hvar í flokki við stöndum, einhendum okkur samhent í það verkefni að vinna úr þeim gríðarlega vanda sem fyrir okkur er, að leysa úr skuldavanda heimilanna. Ræða eins og sú sem hv. þm. Ögmundur Jónasson flutti hér áðan er hvorki innlegg í umræðuna né hjálpleg til að ná fram þeirri samstöðu hér í þinginu sem við verðum að fá. Þetta frumvarp og sú samstaða sem um það er og afgreiðslu þess er merki um að við þingmenn ætlum okkur að vinna saman við að leysa þennan vanda heimilanna af því að vandi heimilanna á Íslandi er vandi íslensku þjóðarinnar. Ef við leysum ekki þann vanda leysum við heldur ekki vanda íslensku þjóðarinnar. Tíminn er á móti okkur í þessu máli og við höfum engan tíma fyrir ræður eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hélt hér áðan. Núna gildir að við stöndum saman og vinnum íslenskri þjóð gagn.