Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 791, um skipan í stjórnir, starfshópa, nefnir, ráð o.þ.h., frá Hildi Jönu Gísladóttur.

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Miðflokksins um mannaskipti í nefndum, sbr. 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson taki sæti sem aðalmaður í framtíðarnefnd í stað Bergþórs Ólasonar. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Til svara eru: Innviðaráðherra, utanríkisráðherra og félags- og vinnumarkaðsráðherra.

Forseti. Bankasölumálið tekur sífellt á sig skrýtnari myndir. Menningar- og viðskiptaráðherra, Lilja Dögg Alfreðsdóttir, upplýsti á þingi í gær að hún hefði ekki verið eini ráðherrann sem hafði áhyggjur af söluferlinu. Aðrir ráðherrar í ráðherranefnd um efnahagsmál, þ.e. þau Katrín Jakobsdóttir og Bjarni Benediktsson, hafi líka verið með sínar áhyggjur. Það voru fyrir okkur hér í þinginu nýjar upplýsingar. Sem sagt: Allir ráðherrarnir höfðu sínar efasemdir og sínar áhyggjur en gerðu ekkert til þess að upplýsa um þær áhyggjur sínar. Þeir upplýstu ekki þingið, ekki þingflokka sína, ekki fjölmiðla eða almenning. Við heyrðum síðan í morgun að fjármálaráðherra sló aðeins á efasemdirnar innan ráðherrahópsins en undirliggjandi er að efasemdir og áhyggjur voru til staðar. Við heyrðum líka í gær að samstarf og samvinna formanns og varaformanns Framsóknar sé framúrskarandi. Það er náið og gott eins og mátti skilja á ræðu varaformanns Framsóknarflokksins. Það er auðvitað afskaplega ánægjulegt. Formaður Framsóknarflokksins hefur því eðlilega vitað af áhyggjum viðskiptaráðherrans í ráðherrahópi um efnahagsmál. Ég vil því spyrja, virðulegi forseti: Af hverju gerði formaður Framsóknarflokksins ekkert með viðvaranir varaformannsins? Af hverju tók hæstv. innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins frekar afstöðu með fjármálaráðherra og tillögum hans en sínum eigin ráðherra, sínum eigin varaformanni og auðvitað nána og góða samstarfsmanni?

Virðulegi forseti. Það er rétt að í Framsóknarflokknum ríkir mikill samhugur og eindrægni í þeirri stefnu sem við erum að vinna eftir og við ræðum gjarnan saman og erum sammála um á hvaða leið við erum að fara, enda hefur hún reynst vel og þjóðin tekið eftir henni, eins og menn upplifðu í kosningum í haust. Varðandi bankasölumálið vil ég segja þetta: Það er eitt að viðra vangaveltur, athugasemdir, hafa áhyggjur. Það er eðli máls okkar í stjórnmálum. Það er hins vegar líka þannig að við eigum að hlusta á sérfræðingana. Sérfræðingarnir komu með ákveðna tillögu. Við sem stjórnmálamenn hljótum að spyrja hvort þær séu réttar og viðrum þá athugasemdir okkar, áhyggjur, eftir atvikum spurningar, setjum skilyrði. Staðan er hins vegar að þrátt fyrir talsvert mikla umræðu þá var því miður enginn, hvorki í ráðherranefnd né ríkisstjórn né hér í þinginu, né heldur þegar samráð var haft við allan almenning í landinu, alla sérfræðingana, því miður enginn, og ég er svekktur út í sjálfan mig, ekki heldur í þessum sal, ekki heldur þeir þingmenn sem hæst hafa galað á síðustu dögum … 

Forseti minnir á að ræðutími í óundirbúnum fyrirspurnum er tvær mínútur hið fyrra sinni og ein mínúta í síðara sinni.

Virðulegi forseti. Nú er ég að reyna að rýna í þessi svör hæstv. ráðherra. Þetta er sem sagt Alþingi að kenna. Þetta er sem sagt sérfræðingunum að kenna. Það er þjóðinni að kenna að ríkisstjórnin klúðraði bankasölu, þessu risahagsmunamáli fyrir alla þjóðina. Það var ekki ríkisstjórnin. Það var þjóðin. Það voruð þið hérna, þingheimur. Þið spurðuð ekki réttu spurninganna. Það voru sérfræðingarnir og það hefði átt að setja skilyrði fyrir siðferðisleg viðmið. Það vill svo til að í stjórnsýslureglum, sem ráðherrar í ríkisstjórn eiga að fara eftir, eru einmitt siðferðisleg viðmið. Það heitir hæfisreglur. Það heitir það að fylgja eftir rannsóknarskyldu sinni um það hvernig söluferlið eigi að fara fram. Það er aumkunarvert að vera hér í þingsal og heyra hvern ráðherrann á fætur öðrum koma hingað upp og firra sig ábyrgð af öllu heila klabbinu. Þið eruð í ríkisstjórn. Þið eruð ekki sérfræðingar úti í bæ.

Virðulegur forseti. Ég missti út úr mér „galað“ áðan þegar ég meinti „talað“. Svo kem ég núna og þarf að fara að svara fyrir það sem ég sagði áðan. Ég sagði: Ég er svekktur á því að hafa ekki brugðist við, en ég benti á að það hefði enginn annar gert það heldur fyrr en eftir þetta. Ég er núna eftir á tilbúinn að skrifa nákvæmlega hvaða skilyrði hefðu þurft að vera þarna til þess að þessir hlutir gengju eðlilega fyrir sig 

Virðulegur forseti. Umboðsmaður Alþingis, héraðsdómur, Landsréttur og Hæstiréttur komust að þeirri niðurstöðu að búsetuskerðingar á sérstöku uppbótinni væru ólöglegar. Þáverandi félagsmálaráðherra, Ásmundur Einar Daðason, tók þá ákvörðun að leita heimildar til að áfrýja málum til Hæstaréttar þrátt fyrir hvatningu Öryrkjabandalagsins um að láta staðar numið. Hér væri verið að tala um þá einstaklinga sem verst stæðu í þjóðfélaginu og þeir væru skertir svo að þeir lifðu jafnvel langt undir framfærsluviðmiði íslenskra stjórnvalda, þ.e. þeir einstaklingar sem hafa það hvað verst í okkar samfélagi hafa verið skertir allt frá 2009 og það langt niður fyrir lágmarksframfærslu og í sárafátækt. Niðurstaða Hæstaréttar er skýr. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin ætli að skýla sér á bak við einhverjar fyrningarreglur heldur sýni þá ábyrgð að gera að fullu upp, af ólöglega ránsfengnum, við þá og það aftur til 2009, til fólks sem þurfti að draga fram lífið í svelti og sárafátækt í boði ríkisins í nær 13 ár með þeim afleiðingum að fólk hefur ekki einu sinni lifað af löglegan rétt sinn á bótum. Sex ár í málarekstri eins og áður segir - því miður lifði viðkomandi ekki þann dag að bið hans eftir réttlætinu tæki enda. Þeirra tími er kominn, þau geta ekki beðið lengur eftir réttlætinu. Er komin ný merking í þetta? Er það sú merking að viðkomandi sé bara dáinn og þess vegna eigi hann ekki að njóta réttlætis? Ég spyr því hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra: Er það rétt að ríkið ætli bara að borga fjögur ár aftur í tímann og það til apríl 2018?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp hér í þingsal. Ég held að við getum öll verið sammála um að þessi niðurstaða er mikilvæg fyrir þann hóp samfélagsins sem hér um ræðir. Þetta er niðurstaða sem þýðir að ríkið mun ekki lengur skerða framfærsluuppbót hjá þessum einstaklingum út frá búsetutíma hérlendis og það er mikilvægt. Það er mikilvægt að það sé komið á hreint í gegnum öll dómstig. Ég vil taka sérstaklega fram að það er alltaf erfið ákvörðun í svona málum hvort það eigi að áfrýja áfram. Það var gert í þessu tilfelli. Það voru lögfræðilegar ástæður fyrir því. En það mikilvægasta er að málið er komið á hreint. Ég fagna niðurstöðunni og ég fagna niðurstöðunni vegna þess að hún er réttlætismál og þar veit ég að við hv. þingmaður erum hjartanlega sammála. Fyrsta verk mitt, eftir að þessi niðurstaða lá fyrir, var að breyta reglugerð sem breytir því ferli og þeirri málsmeðferð sem viðhöfð er, þeirri greiðslureglu sem Tryggingastofnun hefur unnið eftir, þannig að frá og með næstu mánaðamótum er þetta leiðrétt gagnvart þeim sem þetta á við um og framvegis. Síðan er þá næsta skref, sem hv. þingmaður kemur inn á, og það er að ákvarða hvað eigi að greiða langt aftur í tímann. Þetta er fordæmisgefandi mál. Það er mat sérfræðinga í ráðuneytinu hjá mér og í ráðuneyti fjármála- og efnahagsmála - þar hefur sú niðurstaða fengist, í samtali milli ráðuneytanna, að hér eigi fyrningarfresturinn að eiga við, þ.e. að greitt verði fjögur ára aftur í tímann frá uppkvaðningu dóms. Tryggingastofnun er að vinna að því að útbúa þessar greiðslur og vonandi gengur það eins hratt fyrir sig og mögulegt er.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Svörin eru skýr: Ef sköttum væri rænt frá ríkinu, virðisaukaskatti eða öðrum sköttum, og ránsmaðurinn myndi segja: Heyrðu, ég er með allan peninginn hér og ég ætla að skila ykkur einum þriðja en ég ætla að halda eftir tveimur þriðju - yrði það samþykkt? Hvers lags ofbeldi er þetta? Þetta er tvöfalt ofbeldi. Fyrst er ríkissjóður dæmdur til að borga þessu fólki, verst setta fólkinu í landinu - sérstaka uppbótin er fyrir þá til þess að geta tórað, ekki lifað. Þá kemur ríkið og segir: Við rændum af ykkur í 13 ár en við ætlum bara að skila ykkur fjórum. Þeir eru nefnilega uppteknir við að láta aðra ríka menn græða nógu mikið. Það heyrðist einhvern tímann að þetta væri kostnaður. Hvernig getur það verið kostnaður ef þú brýtur lög og tekur fé af fólki sem á ekki fyrir mat? Átti ekki að skila þessu?  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur andsvarið. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan: Það er komin niðurstaða, hún er góð fyrir samfélagið, hún er góð fyrir þennan hóp sem vissulega er einn af þeim hópum sem allra lökust hefur kjörin í íslensku samfélagi. Og það er hópur sem við eigum að berjast fyrir. Við þurfum að halda áfram að bæta kjör örorkulífeyrisþega og það er svo sannarlega á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar. Fyrsta skrefið var stigið um síðustu áramót þegar aukaprósentshækkun og leiðrétting á falli krónunnar var gerð, sem er jákvætt fyrsta skref. Núna erum við í undirbúningsvinnu að heildarendurskoðun kerfisins með það að markmiði að einfalda það, hækka grunnlífeyri, draga úr tekjutengingum og reyna að búa til kerfi sem getur betur tekið utan um þennan mikilvæga þjóðfélagshóp þannig að hann geti betur tekið þátt í samfélaginu, hvort sem það er á vinnumarkaði eða utan vinnumarkaðar. Og við skulum halda áfram að vinna að því saman hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra hefur sagt alveg skýrt að ábyrgðin á bankasöluklúðrinu sé fyrst og fremst stjórnmálamanna, þ.e. þeirra sem sitja í ráðherranefnd um efnahagsmál. Þess vegna kemur svolítið á óvart að innviðaráðherra skuli nú koma hingað upp og halda því fram að þetta sé allt einhverjum sérfræðingum að kenna, ráðgjöfum ráðherra en ekki ráðherranum sem ber ábyrgðina. Fyrri spurning mín er því þessi: Er hæstv. innviðaráðherra ósammála varaformanni eigin flokks um ábyrgðina í þessu máli? Nú er það alveg á hreinu að lögin sem gilda um þetta ferli gera ráð fyrir að ráðherra ráði ferðinni á öllum stigum þess, að ráðherra vaki yfir söluferlinu, ráðherra leggi línurnar um söluaðferð og markmið sölunnar, upplýsi Alþingi rækilega um öll þessi atriði og taki svo lokaákvörðun um það hvort gengið sé að tilboðum eftir að hafa yfirfarið rökstutt mat Bankasýslunnar. Við vitum eftir fundinn í morgun að ráðherra var ekki einu sinni meðvitaður um það hvort hann væri að taka stjórnvaldsákvörðun eða ekki þegar hann tók ákvörðunina. Hann virðist hafa tekið ákvörðunina á tveimur klukkustundum. Auðvitað væri athyglisvert að heyra frá hæstv. innviðaráðherra hvort meiri háttar ákvarðanir um almannahagsmuni séu teknar með sama hætti í hans ráðuneyti og hvort honum finnist þetta forsvaranlegt. Seinni spurning mín er þessi: Bjóst hæstv. innviðaráðherra við því að mörgum litlum og kvikum fjárfestum með vægast sagt vafasama sögu af bankarekstri yrði hleypt inn í þetta ferli? Er þetta það sem ráðherra bjóst við? Er þessi aðferð og þessi niðurstaða, sem hæstv. fjármálaráðherra ber óskoraða ábyrgð á, lagalega og pólitíska ábyrgð, öll saman í samræmi við stefnu Framsóknarflokksins og þau gildi sem Framsóknarflokkurinn og hæstv. innviðaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson vill standa fyrir?

Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að svara síðustu spurningunni fyrst, þær voru reyndar nokkrar. Eins og ég lýsti hér í fyrra svari við annan hv. þingmann um sama mál þá er ég svekktur þegar niðurstaðan liggur fyrir. Mér var ekki ljóst - ég held að engum þingmanni hafi verið ljóst að það yrðu einhverjir sem gætu keypt fyrir milljón eða tíu milljónir eða eitthvað slíkt. Ég held að því miður sé ástæðan að það kom okkur á óvart, að okkur datt ekki einu sinni í hug að setja slíkt lágmark, hvorki við ríkisstjórnarborðið, í ráðherranefndinni né í meðförum Alþingis, né heldur þegar haft var samráð við alla sérfræðingana úti í bæ. Það gerðist nefnilega á fyrri stigum málsins þegar við seldum með almennum hætti. Þá fengum við viðbrögð. Ég fékk viðbrögð frá fólki, sérfræðingum sem hjálpuðu okkur hér inni í þinginu við að búa til enn skýrari leikreglur. Það er enginn vafi á að ráðherrar og stjórnmálamenn bera ábyrgð á ákvörðunum. Það liggur alveg fyrir. Það er enginn vafi á því. Ég er bara að lýsa því að þessi framkvæmd, þar sem við erum með armslengdarfjarlægð, búin að koma henni til Bankasýslunnar, er ekki í samræmi við það sem ég bjóst við, hvorki upplýsingagjöfin sem við fengum, hún er ekki að mínu viti nægjanlega góð, né framkvæmdin, undirbúningur framkvæmdarinnar, hvernig það er gert. Við höfum hér í þinginu verið að kalla eftir enn frekari upplýsingum og ég held að það séu allir sammála um það að upplýsingagjöfin hefði mátt vera betri. Og í þriðja lagi þá kemur kannski í ljós að söluaðilarnir hafa hugsanlega brugðist. Við vitum að það er verið að rannsaka það og þess vegna þarf að rannsaka það til hlítar því að ellegar kennum við Bankasýslunni um 

Virðulegur forseti. Ég heyri að hæstv. ráðherra er svekktur og einkum svekktur með upplýsingagjöfina og undirbúninginn. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra, og þetta er mín fyrsta spurning hér í annað sinn, hvort hann sé ósammála því að samkvæmt lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins á fjármálafyrirtækjum sé upplýsingagjöfin til Alþingis einkum og sér í lagi á hendi fjármálaráðherra, á ábyrgð fjármálaráðherra, í ljósi þess að það er fjármálaráðherra sem leggur greinargerð fyrir Alþingi og skyldan til að upplýsa um alla þætti málsins liggur hjá fjármálaráðherra. Í öðru lagi vil ég spyrja: Nú liggur fyrir samkvæmt traustsmælingum að 70% þjóðarinnar treysta Bjarna Benediktssyni illa. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. innviðaráðherra: Treystir hæstv. innviðaráðherra hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni vel til að halda áfram að hafa forgöngu um einkavæðingu og sölu á ríkiseignum? 

Virðulegur forseti. Sá sem hér stendur var í þingmannanefnd sem rannsakaði eftirhrunið, bankahrunið. Þráðurinn í gegnum þá vinnu snerist um það að stjórnmálamenn hefðu ekki hlítt ráðgjöf sérfræðinga. Helsta gagnrýnin í þeirri skýrslu var nákvæmlega sú. Í þessu máli hlíttum við ráðgjöf sérfræðinga. Ég vildi að við hefðum sett frekari skilyrði. Og já, hv. þingmaður, ég er svekktur yfir því, bæði í minn garð og okkar allra. Ég held við séum öll svekkt yfir því að þetta hafi mistekist vegna þess að fyrri umferðin gekk mjög vel. 

Virðulegi forseti. Fyrir fáeinum vikum síðan varð hæstv. innviðaráðherra uppvís að því að hafa látið óviðeigandi ummæli falla um framkvæmdastjóra Bændasamtaka Íslands. Síðan þá hefur ráðherra beðist afsökunar þar sem hann sagðist m.a. vera að læra á sjálfan sig en í þessum sjálfsskoðunarleiðangri hefur ráðherra láðst að koma fyrir fjölmiðla og þingið en það er mikilvægt að ráðherra geri grein fyrir stöðu sinni hér í þingsal og gagnvart þjóðinni. Á síðasta þingi voru samþykkt lög um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna. Með lögunum er m.a. lagt bann við hvers kyns mismunun á öllum sviðum samfélagsins vegna kynþáttar eða þjóðernisuppruna og á þetta einnig við um áreitni þegar hún tengist kynþætti eða uppruna. Hugtakið áreitni er síðan skilgreint í lögunum þannig, með leyfi forseta: „Hegðun sem er í óþökk þess sem fyrir henni verður og hefur þann tilgang eða þau áhrif að misbjóða virðingu viðkomandi, einkum þegar hegðunin leiðir til ógnandi, fjandsamlegra, niðurlægjandi, auðmýkjandi eða móðgandi aðstæðna.“ Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. innviðaráðherra hvort hann telji ummæli sín í garð framkvæmdastjóra Bændasamtakanna falla undir þessa skilgreiningu laganna. Svo ég vísi í skilgreininguna hér að framan: Voru ummælin í óþökk framkvæmdastjórans? Höfðu ummælin þau áhrif að virðingu framkvæmdastjórans hafi verið misboðið? Leiddu þau til niðurlægjandi, auðmýkjandi eða móðgandi aðstæðna?

Virðulegi forseti. Hér vísar hv. þingmaður til atviks sem ég hef lýst sem óheppilegu, sem ég hef sjálfur, bæði opinberlega og gagnvart viðkomandi, beðist afsökunar á, afsökunarbeiðnin móttekin og aðilar verið sammála um að tala ekki um meir. Ég mun virða það. Það er hins vegar þungbært og þungbærara en ég bjóst við, eftir að hafa verið svona lengi í stjórnmálum, að upplifa það dag eftir dag hér í þinginu í tiltekinn tíma af tilteknum stjórnmálamönnum og af einstökum fjölmiðlum að vera borinn þungum sökum um eitthvað allt annað. Ég hef velt því fyrir mér hvort það sé eitthvað í mínu fari persónulega eða eitthvað sem stjórnmálamaðurinn Sigurður Ingi hefur staðið fyrir sem bendir til að þetta sé svona. Eða er það bara vegna þess að það eru sveitarstjórnarkosningar eftir hálfan mánuð  
            

Forseti beinir því til þingmanna að gefa ræðumönnum tækifæri til þess að ljúka máli sínu án frammíkalla.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. innviðaráðherra svaraði ekki spurningunni minni sem laut að því hvort ummælin hefðu fallið innan þessarar skilgreininga laganna. Það er það sem ég er að velta fyrir mér hér. Ég tel að þetta mál sé stærra en svo að það lúti eingöngu að persónulegum samskiptum ráðherra þar sem ráðherra er í stöðu gagnvart þjóðinni, annarri heldur en aðrir meðlimir hennar. Síðari spurning mín varðar traust. Nú er það ljóst að traust í garð ríkisstjórnarinnar hefur hríðfallið á síðustu vikum og væri stjórnin fallin ef blásið væri til kosninga í dag. Traust í garð innviðaráðherra hefur einnig fallið og þá gætir ekki einvörðungu áhrifa af bankasölunni heldur spila ummæli ráðherrans væntanlega sína rullu líka. Ég vil því spyrja ráðherra um traust: Hvernig hyggst ráðherra axla ábyrgð og endurbyggja traust? Það er ekki nóg að biðjast afsökunar, orðum verða að fylgja aðgerðir. Hvað ætlar ráðherra og hans flokkur að gera 

Virðulegur forseti. Það er rétt að það mikilvægasta í stjórnmálum er traust. Þess vegna hef ég unnið alla mína ævi í stjórnmálum að því að byggja upp traust með því að framkvæma hluti í sama takti og ég stend fyrir og ég mun halda því áfram. Það mun Framsóknarflokkurinn gera áfram, ekki síst á því sviði sem við eigum svolítið erfitt með þessa dagana, og ég er ekki að vísa til þessa máls heldur bara almennt. Það er vaxandi pólarísering í heiminum og við höfum áhyggjur af því að hún geti átt sér stað hér. Við erum betra samfélag en oft er lýst hér úr þessum ræðustól, mun betra, en við getum alltaf gert betur. Ég held að við ættum að forðast það sem við höfum t.d. séð á Norðurlöndunum, sem við horfum oft til þegar kemur að innflytjendum og umræðu um þá. Við höfum sem betur fer verið betur stödd þar. Við höfum fagnað 

Þú ætlar sem sagt ekki að gera neitt? Ekki neitt.

Herra forseti. Róm brennur. Þannig tel ég að lýsa megi ástandinu í Garðyrkjuskólanum að Reykjum í Ölfusi. Innviðir garðyrkjunáms á Íslandi brenna. Forseti. Ég tel að það ríki neyðarástand í málefnum starfsnáms í garðyrkju. Gleymum því ekki að hér er um löggilda iðngrein að ræða. Starfsmönnum skólans hefur borist bréf: Þér tilkynnist hér með að ákveðið hefur verið að segja þér upp störfum. Uppsögnin tekur gildi frá og með 1. maí 2022. Samningsbundinn uppsagnarfrestur þinn er þrír mánuðir og mun samkvæmt því ljúka þann 31.7. 2022. Hvernig ætlar ríkisstjórnin - og ég veit að hæstv. innviðaráðherra er áhugamaður um landbúnað og garðyrkja er sérstaklega nefnd í ríkisstjórnarsamstarfinu - að tryggja samfellu í þessu námi? Er hér bara verið að kasta fyrir róða þekkingu, áratugaþekkingu, eins og hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir kom inn á í störfum þingsins? Hvað með alla þá nemendur, yfir 100 nemendur, sem hafa skráð sig til náms í haust? Hver á að kenna þessu fólki? Hvaða þekking verður þar í boði? Forseti. Þetta krúnudjásn okkar í landbúnaði, garðyrkjan, er með þessu fótum troðin að mínu mati, með þeirri óvissu og mér liggur við að segja vanvirðingu sem starfsemi skólans, starfsmönnum og nemendum er sýnd með þessu framferði. Rímar þessi framganga við stjórnarsáttmálann um garðyrkju, aðgerðaáætlun í loftslagsmálum og skuldbindingar Íslands á þeim vettvangi, landbúnaðarstefnuna, Ræktum Ísland, stefnuskjal sem unnið var á síðasta kjörtímabili og kynnt með talsverðri fyrirferð og ég tek fram að er hið merkasta og besta plagg, hugleiðingar um fæðuöryggi þjóðarinnar? Forseti. Ég tel að þingið þurfi að fá svör við spurningum sem þessum.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ernu Bjarnadóttur fyrir að taka þetta upp hér í dag. Um langa hríð hefur verið unnið að því að koma þessum málum Garðyrkjuskólans betur fyrir en verið hefur um 15 ára skeið. Og viðurkennum það bara, það voru mistök að setja Garðyrkjuskólann undir Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Við höfum í talsverðan tíma unnið að því að reyna að höggva á þann hnút að Garðyrkjuskólinn, samkvæmt lögum sem þessi salur setti, heyri undir hann. Á ríkisstjórnarfundi nú rétt áðan kynntu mennta- og barnamálaráðherra og háskólamálaráðherra samkomulag sem byggist á því að frá og með 1. júlí tekur FSu við Garðyrkjuskólanum. Það verður stefnt að því að hafa hann sem sjálfstæða einingu. Öllum starfsmönnum staðarins er boðin vinna hjá nýrri stofnun. Það verður leitað eftir því að efla starfsemina. Það verður sett á laggirnar framtíðarnefnd sem fjallar um það hvernig best er að koma fyrir annars vegar þeirri rannsóknarstarfsemi sem Hvanneyri hefur haft með að gera á Reykjum en ekki síður kannski þeim tengslum sem er ekkert óeðlilegt að séu þarna á milli. Eins og hv. þingmaður lýsti er þetta viðurkennt starfsnám, löggilt iðngrein. Hún þarf kannski líka að eiga möguleika á að komast á háskólastig. Ég held því að það sé mjög gott að framtíðarnefndin, sem verður skipuð öllum aðilum sem að koma undir forystu menntamálaráðuneytisins, fái tíma til að greiða úr því til þess að við sjáum einmitt að þetta verði krúnudjásn íslensks landbúnaðar því að ég er sammála hv. þingmanni um að Reykir, aðstaðan þar, eigi að vera það. En í 15 ár hefur þvert á móti verið unnið í þá átt að það sé alls ekki eins og sést ef fólk heimsækir staðinn.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Í fyrsta lagi varðandi það að starfsmönnum verði boðin vinna í nýju umhverfi - og vitnað var til ríkisstjórnarfundar í morgun. Bréfið er dagsett 26. apríl. Þessar upplýsingar voru ekki fyrir kennara, þær ákvarðanir sem þú ert að vitna til. Hvað gerist þegar fólk fær svona bréf? Það fær áfall. Þar að auki er það álit lögfræðinga Félags íslenskra náttúrufræðinga að frá og með 1. maí, þegar uppsögnin tekur gildi, sé búið að leggja starfið niður. Það er mánuður eftir af skólastarfinu. Í öðru lagi er það þessi söguskýring að það hafi verið mistök að setja Garðyrkjuskólann undir Landbúnaðarháskólann. Ég minni á það að Landbúnaðarháskólinn er líka með starfsnám þannig að það er ekkert sérstakt að hann þurfi að halda úti þessu starfsnámi á Reykjum. Hann er með starfsnám annars staðar þannig að það í sjálfu sér hefði ekki átt að vera fyrirstaða. Fyrirstaðan hlýtur að vera sú að þeir sem stjórnuðu hafa klúðrað einhverju.

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta en ekki til einstakra hæstv. ráðherra eða hv. þingmanna.

Virðulegur forseti. Ég get verið sammála hv. þm. Ernu Bjarnadóttur um að það hefði ekki átt að skipta máli að starfsnám - af því að Landbúnaðarháskólinn er með starfsnám. Ég hef reyndar haft áhyggjur af því starfsnámi vegna þess að í lögum um háskóla er hvergi minnst á starfsnám. En staðreyndin er hins vegar sú að einhvern veginn á þessu 15 ára ferli hefur það engan veginn tekist að hálfu Landbúnaðarháskólans að láta stöðina á Reykjum blómstra. Það er það sem hefur þurft að höggva á og það er það sem var gert núna. Það er auðvitað þannig að þangað til að slík ákvörðun hefur verið tekin er Garðyrkjuskólinn á Reykjum undir Landbúnaðarháskólanum. Og það sem Landbúnaðarháskólinn gerði í gær gildir þá ekki héðan í frá vegna þess að verið er að taka ákvörðun um að breyta þessu fyrirkomulagi til að fara að byggja upp til þess að taka utan um þau tækifæri sem eru í garðyrkjunni á Íslandi.

Herra forseti. Við getum a.m.k. verið sammála um eitt hér í þessum þingsal, að það er fullkomið ójafnvægi á húsnæðismarkaði. Sú hækkun á húsnæðisverði sem orðið hefur á undanförnum misserum hefur valdið heimilum, fyrirtækjum og í rauninni efnahagslífinu öllu ákveðnum erfiðleikum. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er rætt um það og lögð mikil áhersla á að leysa þann vanda sem glímt er við. Ég hef mínar skoðanir á því hvar sá vandi liggur. Hann er að stórum hluta framboðsvandi. Þá kemur að skyldum sveitarfélaga við að tryggja nægjanlegt framboð á byggingarlóðum, hvort heldur fyrir íbúðir eða atvinnuhúsnæði, þannig að jafnvægi geti skapast. Ég hlýt auðvitað að horfa til stærsta sveitarfélagsins og þeirra skyldna sem stærsta sveitarfélagið hefur í þeim efnum. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. innviðaráðherra tveggja spurninga með þessum formála. Í fyrsta lagi: Hvernig miðar vinnu innviðaráðuneytisins við að finna lausnir á þeim undirliggjandi vanda sem glímt er við? Í öðru lagi: Hver telur ráðherra að sé ábyrgð stærsta sveitarfélagsins, þ.e. Reykjavíkur? 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina sem er mikilvæg. Það er vaxtahækkunardagur Seðlabankans í næstu viku. Einn stór þáttur sem veldur því að verðbólga vex er húsnæðismarkaðurinn. Við höfum allt frá því að þessi ríkisstjórn tók við, og reyndar þegar á síðasta kjörtímabili, unnið að ákveðnum breytingum á stjórnkerfinu, stjórnsýslunni, til að fá meiri yfirsýn, geta betur vitað og spáð fyrir hvað gerist til að geta brugðist við með réttum hætti. Til þess þarf að vera fullt af verkfærum í lagatöskunni okkar sem eru ýmist til að hvetja á framboðshliðinni eða eftirspurnarhliðinni eftir því hvað á við. Nú er það framboðshliðin. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni í því. Það er þó engin spurning, miðað við þá þróun sem við höfum séð, að við höfum byggt nóg á síðustu fjórum árum. Það hefur bara gerst að fólki hefur fjölgað gríðarlega mikið, meira en menn spáðu, og breytingar hafa orðið einfaldlega vegna Covid og alls konar annarra þátta, sem gerir það að verkum að við þurfum að byggja meira. Það þurfa að vera til byggingarhæfar lóðir. Menn hafa kallað eftir að fá meiri pening í stofnframlög í almennar íbúðir og ég er til í að standa með því, en þær lóðir verða að vera til. Þær hafa ekki verið til hjá Reykjavíkurborg. Þær hafa ekki verið til vegna þess að þéttingarstefnan hefur kallað á það. Húsnæðisverð hefur rokið upp og það er minna um lóðir sem eru hæfar til að byggja á almennar íbúðir fyrir þá sem eru tekjulægri í landinu. Reykjavíkurborg hefur að einhverju leyti yfirgefið jafnaðarstefnuna hvað þetta varðar. Hér var hins vegar verið að kynna síðustu daga að það þyrfti fleiri íbúðir. Ætli það séu ekki í dag um 4.000 íbúðir sem þyrfti að byggja á næstu fimm árum á hverju ári? Þar af þarf Reykjavíkurborg að vera með upp undir 3.000 af þeim 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætlega skýr svör. Ég geri mér grein fyrir því að á tveimur mínútum er ekki hægt að svara með fullnægjandi hætti jafn viðamikilli spurningu. Það gleður mig hins vegar að sú vinna sem boðuð hefur verið er í fullum gangi. En ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann að það kunni líka að vera eitthvað í regluverki eða lögum sem gerir sveitarfélögunum erfiðara fyrir að tryggja nægjanlegt framboð, og þá á ég við sveitarfélögin í heild, af byggingarlóðum íbúðalóðum? Við megum ekki heldur gleyma atvinnuhúsnæðinu, sem skiptir gríðarlega miklu máli. Við þurfum því að skoða það hér skipulega hvort við þurfum með einhverjum hætti að koma til móts við sveitarfélögin og auðvelda þeim að skipuleggja lóðir og tryggja að framboð sé nægjanlegt þannig að við stöndum ekki frammi fyrir stöðugum framboðsvanda á komandi árum.

Virðulegur forseti. Það er þannig að á vegum þjóðhagsráðs höfum við forsætisráðherra, og það ráð allt, verið með hóp að störfum, sem vonandi skilar af sér í næstu viku, til að taka utan um þetta. Eitt af erindunum sem ég átti til Finnlands fyrr í þessari viku var að hitta finnsku stjórnina hvað varðar húsnæðismál, hvernig þau hafa náð að búa til samkomulag við sveitarfélögin og aðra um samstarf á þessu sviði - hlutir sem ég hef talað um áður úr þessum ræðustól, eitthvað sem við munum reyna að þróa til að tryggja að til séu lóðir á næstunni til að við getum vænst þess að þær verði byggðar. Einn þáttur sem þar kemur inn er það sem kallað hefur verið skjalatöskuverktakar. Ég hef aðeins áhyggjur af því ef það verða í vaxandi mæli, í ljósi umræðunnar sem við höfum verið með um bankasöluna og kannski lausbeislaðan fjármálamarkað, aðilar sem geta 

Hæstv. forseti. Það er ekki boðlegt að formaður Framsóknarflokksins, hæstv. innviðaráðherra, komi hér upp og segi okkur að honum hafi liðið illa. Um það snýst verkefnið ekki. Við þurfum að ræða hér sem Alþingi Íslendinga um hversdagslegan rasisma, hvernig við bregðumst við og hvernig þessi vinnustaður ætlar að axla þá pólitísku ábyrgð sína að sjá til þess að hver einasti Íslendingur sé velkominn í þessu landi. Það er verkefnið. Ég sé að hæstv. ráðherra gengur hér, hristandi höfuðið, út úr salnum og hefur engan skilning á pólitískri ábyrgð sinni gagnvart hverri einustu manneskju sem býr í þessu landi. Við verðum að axla þessa ábyrgð og ég hvet hæstv. forseta Alþingis til að koma í veg fyrir að löggjafarþing Íslands, að Alþingi Íslendinga, klúðri því mikilvæga máli að sjá til þess að við lærum af reynslunni, að við setjum rasismann á dagskrá og við horfumst öll í augu við okkar eigin fordóma af auðmýkt og því lítillæti sem okkur ber.  
            

Virðulegur forseti. Ég er sleginn og dapur yfir því að heyra í hæstv. innviðaráðherra. Hann er ekki búinn að svara neinum óskum um að koma hingað til þingsins til að ræða um þessi ummæli sem skóku samfélagið heldur betur, ummæli sem tugþúsundum Íslendinga svíður undan með beinum hætti því þeir eru þolendur í þeirri umræðu. Þegar hæstv. innviðaráðherra fær tækifæri til að enduróma afsökunarbeiðni sína til þessa risastóra hóps úr ræðustól Alþingis þá talar hann um sveitarstjórnarkosningarnar. Þá talar hann um að þeir sem gagnrýndu orð hans, kölluðu eftir pólitískri ábyrgð, kölluðu eftir virðingu gagnvart fólki sem er af öðrum uppruna - þá segir hann að við höfum verið að reyna að klekkja á Einari Þorsteinssyni í Reykjavík. Ég kalla eftir því að hæstv. innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins og Framsóknarflokkurinn allur viðurkenni það í verki og orði að svona orðræða eins og formaður Framsóknarflokksins viðhafði um 

Forseti verður að áminna hv. þingmenn um að virða ræðutímann en fara ekki freklega yfir hann eins og hér hefur gerst.

Virðulegi forseti. Nú hef ég starfað í allnokkurn tíma innan Framsóknarflokksins. Ég er gríðarlega stoltur af þeim störfum sem Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir, ekki síst varðandi jafnréttismálin, ekki síst varðandi það að bera hag allra í þessu landi fyrir brjósti. Framsókn hefur staðið sig vel á undanförnum árum, tekið utan um málaflokka sem við höfum haldið að væru jafnvel að verða hornreka í samfélaginu. Ég er sannfærður um að þær tilraunir sem eru gerðar til að ýfa upp mál, sem er, og öllum ætti að vera það ljóst, búið að setja til hliðar, og það kemur mér ekkert á óvart að einhverjum gremjist það 

Virðulegur forseti. Þegar nokkrir þingmenn voru hér fyrir nokkrum árum staðnir að ógeðslegu orðfæri á Klausturbar þá hélt forseti Alþingis ræðu yfir þingheimi, messaði yfir þingheimi um góð gildi og háttprýði og mikilvægi þess. Það er nefnilega ekki einkamál þegar þingmenn eða þegar ráðherrar gerast sekir um óboðlegan málflutning, rasísk ummæli eins og í tilviki hæstv. innviðaráðherra. Það er ekki einkamál. Við hér á Alþingi kölluðum eftir því að hann gerði hreint fyrir sínum dyrum hér í þingsal. Við því varð ráðherra ekki. Höfum það í huga. Þetta er eiginlega í fyrsta skipti sem hann kemur hingað inn á Alþingi og ræðir þetta mál. Og hver eru hans viðbrögð? Jú, það eru allir svo vondir við hann. 

Virðulegur forseti. Ég kom hér upp í pontu áðan og spurði hæstv. innviðaráðherra spurninga sem ég taldi nokkuð einfaldar. Ég segi kannski ekki að ég hafi borið mikla von til þess að svarið yrði algerlega í samræmi við það sem ég myndi vilja helst. En svarið var engu að síður gríðarleg vonbrigði enda fékk ég svar við hvorugri spurningunni sem ég beindi að ráðherra. Spurningarnar voru ekki flóknar. Fyrri spurningin var: Fellur háttsemin undir ákveðin ákvæði laga - sem hún augljóslega gerir - sem sett voru hér á síðasta þingi? Þá velti ég fyrir mér hvers vegna við erum að setja lög ef ekki má fylgja þeim, ef það er bara einkamál á milli fólks hvort lögum sé fylgt eða ekki. Hin spurningin var: Hvað ætlið þið að gera? Hvað ætlið þið að gera til þess að berjast gegn kerfisbundnum rasisma í þessu landi? Svarið var ekkert. Svarið var bara ekkert. Þetta eru gríðarlega mikil vonbrigði. 

Herra forseti. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson kaus að draga þingið og sveitarstjórnarkosningar inn í vandræðaskap sinn, þá meintu rasistaorðræðu sem hann viðhafði, langar mig að segja eitt: Þingið hefur í mánuð óskað eftir viðveru ráðherra í þingsal til að ræða þessi mál. Þingið hefur leitað liðsinnis forseta með tilvísan í þingskapalög, nokkuð sem forseti hefur haft að engu. Þingið hefur óskað eftir ráðherra í óundirbúnar fyrirspurnir, nokkuð sem ráðherra hefur ekki orðið við. Ég vísa því til föðurhúsanna að einhver tengsl séu milli þessarar orðræðu og sveitarstjórnarkosninga. Hversu sjálfhverfir geta menn verið? Ég spyr. Þetta er, líkt og hér hefur komið fram, umræða af svo miklu stærri skala en þeim hversu marga borgarfulltrúa Framsókn tínir af Sjálfstæðisflokknum.

Virðulegur forseti. Hér hefur hæstv. innviðaráðherra komið upp og beðist afsökunar. Hann hefur reyndar gert það opinberlega og á fundi á milli þeirra tveggja aðila sem þarna voru, hans og framkvæmdastjóra Bændasamtakanna. Hverju er verið að reyna að ná fram hér í þessum þingsal? Hvað erum við að gera? Og ég get alveg sagt það, þekkjandi hæstv. innviðaráðherra mjög vel, hvort sem fólk trúir því og hv. þingmenn, að ég veit að hæstv. innviðaráðherra er einlægur í sinni afsökunarbeiðni, hvort sem það er hér eða þegar hæstv. ráðherra hitti viðkomandi. En öll gerum við vissulega mistök á lífsins leið. Og hvað gerum við þá? Jú, við komum fram og biðjumst afsökunar og það hefur ráðherra gert.

Virðulegi forseti. Mér er brugðið eftir að hafa hlustað á hæstv. innviðaráðherra sem hefur ekki mætt hér í þingsal eftir að hafa verið á góðu giggi á búnaðarþingi þann 31. mars. Hann hefur ekki sést hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma síðan. Auðvitað er holur hljómur í afsökunarbeiðni manns og einlægni manns gagnvart lítilsvirðandi og niðurlægjandi orðum í garð konu þegar hann kemur hingað, eftir að hafa jafnað sig á búnaðarþingi í mánuð eða svo, og viðrar þau sjónarmið sín að umræðan í samfélaginu öllu, að gagnrýnin í samfélaginu öllu, stafi af því að innviðaráðherranum hafi gengið vel í kosningunum í haust. Þetta er ævintýralega hallærislegt. Og fyrst hann er að tala um fylgi og fyrst hann er að vísa í stuðning Framsóknarflokksins þá má nú alveg geta þess að í könnunum er ríkisstjórnin fallin. 

Forseti. Þetta er dálítið alvarlegt mál, ég held að við áttum okkur öll á því. Þess vegna er mjög eðlilegt að spyrja: Í hvaða samhengi er þetta alvarlegt mál? Af því að ríkisstjórnin setti þessi lög hér fyrir tiltölulega stuttu og við erum að spyrja hvort svona ummæli séu á forræði þeirra laga. Voru þessi ummæli það alvarleg að þau varði við lög, lögin sem ríkisstjórnin sjálf setti? Þetta er mjög eðlileg spurning, óháð öllum afsökunarbeiðnum og því um líku, því það sem ráðherra segir er ekkert einkamál, það er það bara ekki. Það er einmitt sérstaklega tekið fram í lögunum að fólk getur ekki afsalað sér réttindum sem verða til af þeim lögum, hvað þá gagnvart ráðherra sem á að útskýra fyrir okkur hvernig á að koma fram með tilliti til þeirra laga sem hann sjálfur setti. Við viljum vita samhengið í þessu. Þess vegna var fyrirspurnin bara mjög eðlileg. Er þetta innan marka laganna að skilningi ráðherra?

Forseti. Hér hefur hæstv. innviðaráðherra verið spurður með mjög skýrum hætti hvort ummæli hans falli undir lög landsins og hann svarar engu, akkúrat engu. Rasískum ummælum má aldrei taka af léttúð og um það hefur verið sammælst. Varaþingmaður þessa þings hefur til að mynda orðið fyrir mjög miklum og ótrúlegum ummælum í athugasemdakerfum landsins. Það þarf að taka rasíska orðræðu alvarlega. Það er ekki í lagi að ætla að sópa þessu undir teppið. Ráðherra þarf og ber skylda til að taka mun meiri ábyrgð en einstaklingar í athugasemdakerfum landsins.

Virðulegur forseti. Það kom mér svo sem ekkert á óvart að heyra þingmann Sjálfstæðisflokksins koma hér upp í pontu og nýta síðasta daginn til að hnýta í meiri hluta borgarstjórnar Reykjavíkur. Talandi um lóðaskort og minnugur þess að hér kom inn frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins sem er varaþingmaður og lýsti stöðu Reykjavíkurborgar sem svo grafalvarlegri að hún þyrfti nánast að fara á gjörgæslu, þannig var nú lýsingin, það yrði kalla til sérfróða aðila til að bjarga Reykjavíkurborg frá gjaldþroti. Hann lagði síðan inn fyrirspurn í framhaldi af því og innviðaráðherra er búinn að svara þessari fyrirspurn. Staða Reykjavíkur er sú besta á öllu landinu. Samanborið við öll sveitarfélög á Íslandi er staða Reykjavíkurborgar best. Borgarsjóður er með skuldahlutfall sem er langbest á Íslandi.  
             Virðulegur forseti. Til þess að menn séu ekki að heyja hér kosningabaráttu í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga er bara rétt að þingið fari heim.

Virðulegur forseti. Hverju er verið að reyna að ná fram? spurði hv. þingmaður Framsóknarflokksins. Hæstv. innviðaráðherra og formaður flokksins var spurður út í mögulegt brot á lögum þar sem hann viðhafði vanvirðandi orðbragð í garð konu af erlendum uppruna. Hann hefur ekki sést á Alþingi eða í fjölmiðlum síðan hann beitti hinum rasísku orðum sínum. Hann yfirgefur salinn án þess að svara þessari einföldu spurningu. Hann yfirgefur salinn og svarar ekki spurningunni um lögbrot. Hverju er verið að reyna að ná fram? Hv. þm. Jóhann Friðrik Friðriksson segist stoltur af jafnréttisbaráttu Framsóknarflokksins á sama tíma og varaformaður 

Virðulegur forseti. Hingað kemur upp hv. þm. Ágúst Bjarni Garðarsson og spyr hverju við séum að reyna að ná fram. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma, þar sem við komum hér upp og beinum fyrirspurnum til ráðherra, erum við að reyna að ná fram svörum fyrst og fremst. Það var tilgangur minn áðan, að fá svör við því annars vegar hvort ráðherra áttaði sig á því að ummæli hans fælu í sér lögbrot, brot á lögum sem leggja refsingu við þeirri háttsemi, algerlega óháð því hvernig málum lýkur í þeim persónulegu samskiptum sem áttu sér stað. Hin spurningin var: Hvað ætlið þið að gera? Þau orð sem hér hafa fylgt í kjölfarið af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sýna glöggt það viðhorf að það sé ekkert vandamál, það sé ekki kerfisbundið vandamál. Hér er enginn rasismi sem þarf að laga. Þetta var bara eitthvað óheppilegt persónulegt atvik sem ráðherra er búinn að útkljá við þann einstakling sem það snerist um. Þau gera sér enga grein fyrir þeim áhrifum sem þetta atvik hefur á tugþúsundir einstaklinga í þessu landi. 

Forseti. Hv. þm. Ágúst Bjarni Garðarsson spurði eins og aðrir hafa sagt: Hverju er verið að reyna að ná fram? Því er auðvelt að svara. Ummæli hæstv. ráðherra voru nógu alvarleg í sjálfu sér en þau eru ekki einstök. Þau eru hluti af mynstri sem við höfum séð birtast á undanförnum dögum og vikum með ljótum ummælum um varaþingmann sem hér situr oft, með aðgerðum lögreglunnar og þess vegna einmitt er enn brýnna að einn af æðstu ráðamönnum þjóðarinnar leggi sitt af mörkum til að uppræta þennan hversdagslega rasisma sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir nefndi svo. Öll gerum við mistök, vissulega, og við biðjumst afsökunar. Í þessu tilfelli nægir ekki minna en að hæstv. ráðherra biðji allt það fólk sem hér býr og verður illa fyrir þessum ummælum afsökunar.

Virðulegur forseti. Takk fyrir áminninguna. Já, hverju erum við að reyna að ná fram? Auðvitað er þetta þannig að það falla þessi ummæli. Ég þekki hæstv. innviðaráðherra ekki af hegðun eins og hann gerðist sekur um þarna á búnaðarþingi, þvert á móti. Þess vegna bregður okkur öllum svo mikið vegna þess að hæstv. ráðherra og flokkur hans stendur fyrir ákveðin gildi sem allt í einu molnaði svolítið undan. Þess vegna höfum við kallað eftir því að hæstv. ráðherra komi hingað og gefi þinginu skýrslu um málið og tali úr þessum ræðustól beint til þeirra þúsunda Íslendinga sem voru líka særðir og meiddir út af þessum ummælum. Það voru fleiri en bara þeir sem ummælunum er beint gegn sem særðust, meiddust. Þess vegna þurfum við að ræða þetta hér úr þessum ræðustól. Þegar síðan hæstv. ráðherra fékk tækifæri til að endurtaka afsökunarbeiðni sína til alls þessa fólks og árétta gildin sem Framsóknarflokkurinn, og hann sjálfur, stendur fyrir þá gerði hann lítið úr málinu. Hann hætti að vera gerandi, hann gerði sjálfan sig að þolanda. 

Hér er spurt: Hvað ætlum við að gera? Ég get svarað hvað ég hef gert. Ég hef tvisvar sinnum verið framsögumaður á máli sem minn ráðherra, Ásmundur Einar Daðason, flutti, sem er breyting á lögum um málefni innflytjenda, um móttöku einstaklinga sem sækja um vernd. Það er gríðarlega mikilvægt að við séum hér sem þjóð að taka á móti þessu fólki og beina því á rétta staði. Já, það er rasismi hér á Íslandi, kannski meiri en við þorum að viðurkenna. En í 29. ræðu formanns eins minnihlutaflokks hér á Alþingi gat hann ekki sannfært mig um að það þyrfti að henda þessu máli út í þriðja skipti. Hvar er rasisminn? Ég er búin að rembast eins og rjúpan við staurinn að koma þessu máli í gegn og nú í þriðja skiptið og það á að reyna að henda þessu út aftur. Hvar er rasisminn?

Herra forseti. Það er búið að fara vel og býsna málefnalega yfir það hér af hverju þetta mál er töluvert stærra og mikilvægara en árangur Framsóknarflokksins í komandi sveitarstjórnarkosningum og mig langar …  „Forseti getur á fundartíma heimilað ráðherrum og formönnum stjórnmálaflokka að gefa sérstaka yfirlýsingu og fulltrúum annarra flokka að bregðast við henni ef ástæða er til.“ Þetta báðum við um hér í ljósi þess að fyrir nokkrum vikum leið hver óundirbúni fyrirspurnatíminn á fætur öðrum án þess að hæstv. innviðaráðherra sæi sér fært að mæta til að ræða nákvæmlega þetta. Ég segi því enn og aftur: Því er vísað til föðurhúsanna að hér sé um einhverja sérstaka tímasetningu í ljósi sveitarstjórnarkosninga að ræða. Þetta er fyrsta tækifæri þingsins til að ræða við ráðherra um þessi ummæli.

Forseti. Innviðaráðherra fékk kjörið tækifæri áðan, í óundirbúnum fyrirspurnum, til að axla ábyrgð á orðum sínum sem snerta nefnilega ekki bara framkvæmdastjóra Bændasamtakanna heldur 15% íslensku þjóðarinnar sem eru af erlendum uppruna. Hann missti af tækifæri til að segja þingi og þjóð hvað hann ætlar að gera til að berjast gegn kynþáttafordómum í samfélaginu, uppræta þá og standa vörð um mannréttindi og velferð fólks af erlendum uppruna. Svörin voru nefnilega engin, forseti. Það er það sorglega við þetta. Hann setti fordæmi með því að láta þessi ummæli falla. Hann hefði getað tekið ábyrgð en forðast frekar fjölmiðla og þing. Og þegar hann fær tækifæri til að koma fyrir þingið þá er hann ekki tilbúinn til að axla ábyrgð. Hv. þm. Jóhann Friðrik Friðriksson sagði hér áðan að það væri ekki Alþingi til sóma að við tækjum þátt í þessu leikhúsi. Ég segi að það er ekki Framsóknarflokknum til sóma að kalla þetta leikhús. 

Herra forseti. Ég ætla að vera í liði með þeim sem berst gegn rasisma og hvers konar fordómum. Ég hlustaði hins vegar hér á hæstv. innviðaráðherra áðan. Ég horfði beint á hann þegar hann flutti sína ræðu og ég skynjaði og fann hversu miður honum þykir þetta og það gat ekki farið fram hjá neinum hér í þessum sal hversu mikið þetta hefur reynt á hann. Það sem hann sagði hér og ég bið menn að hafa í huga var að hann þyrfti að líta í eigin barm. Hann þyrfti að líta í eigin barm og reyna að átta sig á því hvort framkoma hans og tal væri með þeim hætti að þetta gæfi tilefni til þessara upphlaupa. Hann hefur beðist afsökunar og í þessum þætti á í hlut kær vinkona mín og ég hef átt samtöl við hana, sem ég ætla ekki að upplýsa hér um, en þau hafa gert upp á milli sín og átt hreinskiptin samtöl þar sem afsökunarbeiðni hefur verið móttekin. 

Virðulegi forseti. Það er mín tilfinning og kannski og vonandi hef ég rangt fyrir mér að ummæli sem hér hafa verið látin falla séu til þess ætluð að reyna að mála upp Framsókn sem einhvers konar rasískan flokk. Ég ætla að vona að svo sé ekki. Um er að ræða samskipti milli tveggja einstaklinga úti í bæ. 

Hæstv. forseti. Þingmenn verða að skilja í hvaða hlutverki við erum hér á þessum vinnustað, til hvers við erum kosin og hvaða ábyrgð við berum sem alþingismenn og opinberar persónur í þessu landi. Það verður að gerast hér á hinu háa Alþingi að við ræðum um rasismann á Íslandi, að við höfum pólitískt og siðferðilegt þrek til þess og missum hann ekki ofan í flokkspólitískar grafir einstök tilvik eða kosningabaráttu. Þetta mál er svo miklu stærra en það. Það er verkefni Alþingis og það er þess vegna sem ég kom upp, til að koma því til skila við hæstv. forseta að það væri verkefni okkar. Hið einstaka mál sem er tilefnið á einmitt að vera tilefni til þess að taka sjálfsskoðunina alla leið og axla hina pólitísku ábyrgð á rasismanum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Umræðan hérna núna í fundarstjórn er mikilvæg og hún er alvarleg. Orð líkt og rasismi og að vinna gegn rasisma á Íslandi - ég held að við séum öll sammála hér inni að við viljum ræða þau mál og vinna gegn rasisma því að hann á ekki að líðast. En við skulum reyna líka að aðskilja málin. Við erum hér að ræða persónur og leikendur þar sem búið er að ganga frá, það er búið að biðjast opinberlega afsökunar. Munurinn á þingmanni og ráðherra er sá að mál sem þessi verða opinber. Þau hafa áhrif á hann, þau hafa áhrif á alla aðila í kringum hann og líka báða málsaðila. Við skulum ekki gleyma því. Þessu hefur verið lokið þeirra á milli og við þurfum að halda áfram. Við megum ekki gleyma þessu samt sem áður. Við þurfum að ræða þetta og það hefur verið gert innan þingflokks Framsóknar og það verður gert innan Framsóknar og við vinnum þetta áfram, því í hvernig samfélagi viljum við vinna í og búa í? 

Virðulegur forseti. Rasísk ummæli ráðherra í ríkisstjórn Íslands eru ekki einkamál hans. Það er svo vont að heyra hér hvern þingmanninn á fætur öðrum og ráðherra í ríkisstjórn Íslands koma upp og skilja ekki það grundvallaratriði að hér er verið að ræða kerfislegan rasisma á Íslandi. Hæstv. ráðherra tekur sjálfur þá ákvörðun hér í ræðustól þegar hann mætir í fyrsta sinn í heilan mánuð að kenna pólitískum andstæðingum um að fólki misbjóði orð hans, hans rasísku orð. Líklega beindi hann orðum sínum helst til Sjálfstæðisflokksins sem núna horfir á hvern kjörinn fulltrúa á fætur öðrum tætast af flokknum og til Framsóknarflokksins í skoðanakönnunum. 

Forseti. Aðeins um þessi grundvallaratriði máls. Það snýst ekki um einhverja tvo einstaklinga úti í bæ, eins og þingmaður Framsóknarflokksins komst hér að orði, þetta snýst um ummæli ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Það er það sem málið snýst um. Það er langtum stærra en að einhver maður úti í bæ hafi látið falla einhver ummæli, sem við vitum öll hver eru, í partíi úti í bæ. Þingflokksformaður Framsóknarflokksins nefnir hér að það sé búið að biðjast afsökunar en auðvitað skiptir það máli um afsökunarbeiðni að hún sé einlæg, ekki að ráðherra komi hingað eftir mánaðarfrí frá þingi og bæti í með einhverju tali um að verið sé að þyrla upp þessu máli vegna þess að honum hafi gengið vel í kosningum og muni ganga vel í kosningum. Svo vil ég nefna hið augljósa þegar Framsóknarmenn tala um að þessu máli sé lokið: Svo er alls ekki. Það liggur fyrir kæra hjá siðanefnd Alþingis um það 

Forseti. Nú er það mjög skýrt í umræðunni að það er orðrómur um það hver þessi ummæli voru. Við skulum hafa það á hreinu. Hvorki sá sem fékk ummælin né sá sem sagði þau hefur endurtekið þau orð en lýsingin á þeim orðum fellur undir skilgreiningu laganna á því sem telst vera ósæmilegt með tilliti til þeirra laga. Þess vegna spyrjum við ráðherra um álit hans á því, óháð því hvað hann sagði, heldur einmitt bara hvort þessi ummæli falli undir skilgreiningu laganna, hvort þau falli undir skilgreiningu siðareglna ráðherra eða hvort þau falli undir siðareglur þingmanna. Þetta er álit ráðherra á því til þess að við getum haldið áfram eða gert upp hvar þessi mörk liggja. Fór ráðherra yfir þau eða ekki? Það er það sem við spyrjum um því að lýsingarnar á því hvað hann sagði samkvæmt þeim sem upplifði þessi ummæli fara fram yfir mörk laganna.

Herra forseti. Málefni hælisleitenda er líklega stærsta viðfangsefni þjóða heims nú um stundir og verður það áfram um fyrirsjáanlega framtíð. Það er því afskaplega mikilvægt og það er nauðsynlegt að brugðist sé við á þann hátt sem er líklegastur til að skila árangri fyrir sem flesta, hjálpa sem flestum þeirra sem þurfa mest á hjálp að halda, ekki að búa til neikvæða og jafnvel hættulega hvata. Þess vegna er það mikið áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli nú enn á ný leggja fram frumvarp sem gengur þvert á það sem verið er að gera á öðrum Norðurlöndum, ekki hvað síst í Danmörku því þar er markmiðið að ná betri stjórn á vandanum til þess að geta gert sem mest gagn fyrir þá sem þurfa mest á hjálpinni að halda. En sem betur fer fer þetta mál aftur til nefndar og vonandi einnig til umsagnar í fjárlaganefnd.

Herra forseti. Ég hef í umræðum um þetta mál gert miklar athugasemdir við kostnaðarmat frumvarpsins og það er ástæða þess að við óskum eftir því að málið gangi til nefndar milli 2. og 3. umr., að ákveðnir þættir verði leiddir þar út þannig að okkur þingmönnum sé ljóst hver áhrifin af frumvarpinu verða. Það kom hér upp þingmaður í fundarstjórn forseta rétt áðan sem vildi tengja þetta einhverjum rasískum málum. Það er fráleitt. Við erum eingöngu að gera athugasemd við það að kostnaðarmat frumvarpsins sé jafn illa unnið og raunin er. Hv. þingmaður, sem kom hér upp áðan, talaði um að hann hefði rembst eins og rjúpan við staurinn við að koma þessu máli í gegn en hv. þingmaður hefur, a.m.k. í þetta skiptið sem málið er lagt fram, rembst svo mikið að þingmaðurinn hefur haldið samanlagt engar ræðu í 1. og 2. umr. þessa máls. En ég vildi bara halda þessu til haga og ástæða þess að við hjá Miðflokknum óskum eftir því að málið gangi til nefndar er kostnaðarmat en ekki önnur efnisatriði málsins, hvað þá vísun varðar.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum, nr. 80/2002, frestun framkvæmda. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti. Eins og kunnugt er er með frumvarpinu lagt til að frestað verði til 1. janúar 2023 framkvæmd ákvæða er varða barnaverndarþjónustu og umdæmisráð barnaverndar sem komið var á með lögum nr. 107/2021. Fyrrgreind lög tóku gildi 1. janúar 2022 en þó áttu ákvæði er varða barnaverndarþjónustu og umdæmisráð barnaverndar ekki að koma til framkvæmda fyrr en 28. maí 2022. Það er í raun þetta stjórnskipulag barnaverndar í landinu, grundvallarbreyting á stjórnskipulagi barnaverndarnefnda, sem er verið að fresta gildistökunni á fram til áramóta og að gamla fyrirkomulagið, eða það fyrirkomulag sem nú er til staðar, haldi sér þangað til. Meiri hlutinn tekur undir mikilvægi þess að fresta gildistökunni til 1. janúar og leggur auk þess til nokkrar breytingartillögur sem eru tæknilegs eðlis, m.a. það að frumvarpið öðlist þegar gildi. Engin þeirra tillagna hefur efnisleg áhrif að öðru leyti en þau að gildistakan verði nú þegar. Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir á þskj. 938. Undir nefndarálitið skrifa Líneik Anna Sævarsdóttir formaður, Ágúst Bjarni Garðarsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Guðrún Hafsteinsdóttir, Jódís Skúladóttir, Oddný G. Harðardóttir, Óli Björn Kárason og Ásmundur Friðriksson, sem var fjarverandi og ritar undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 28. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Ég vil þakka ágætri velferðarnefnd fyrir gott samstarf við að ljúka þessu máli á þeim skamma tíma sem við höfðum til þess og legg til að frumvarpið verði samþykkt.

Forseti. Ég skrifaði ekki undir þetta nefndarálit og ætla aðeins að gera grein fyrir þeirri ákvörðun minni. Ég hef mikinn skilning á sjónarmiðum sveitarfélaganna, um að frekari undirbúningstíma þurfi til að uppfylla ákvæði barnaverndarlaganna, en til stendur að koma á fót barnaverndarþjónustu sem á að taka við af barnaverndarnefndum sveitarfélaganna sem á að leggja niður. Það er ljóst að ef barnaverndarnefndir sveitarfélaganna verða lagðar niður án þess að við þeim taki barnaverndarþjónustan þá lenda hagsmunir barna á milli skips og bryggju um óákveðinn tíma með tilheyrandi afleiðingum. Það er náttúrlega ólíðandi. Þess vegna styð ég frestun framkvæmdar á lögunum vegna þess að hagsmunir barna þurfa alltaf að hafa í forgangi, það er mjög mikilvægt. Stjórnarmeirihlutinn hefði hins vegar getað brugðist við mun fyrr til þess að standa vörð um hagsmuni barna með fullnægjandi þinglegri meðferð frekar en að ætla að keyra málið í gegn á hundavaði án þess að þingmenn geti kynnt sér málið nægilega vel svo að hægt sé að afgreiða málið með faglegum hætti. Það er bara mín reynsla af því að hafa unnið hér við lagagerð að það er allt of oft sem við erum að flýta málum í gegn og svo koma í ljós villur sem hafa verið gerðar og þá erum við í vinnu við að laga einhverjar villur og oft eru afleiðingarnar af því gífurlega miklar. Í ljósi þess að það er nægilegt svigrúm til að vinna málið betur og með faglegri hætti eftir þinghlé, vegna sveitarstjórnarkosninga, fyrir gildistíma laganna þann 28. maí hefði ég talið betra að fara þá leið að klára þetta mál eftir að við höfum fengið umsagnir í rólegheitum bara strax eftir kosningar. Það hefði ekki haft nein neikvæð áhrif á getu okkar til að afgreiða þetta mál tímanlega. Ég vildi bara koma því á framfæri. En annars styð ég þetta og mun greiða atkvæði með þessari frestun.

Virðulegur forseti. Ég styð þetta mál en ég skrifaði undir og studdi bókunina um áhyggjur af því að þetta mál gæti klúðrast á þeim hraða sem verið er að keyra það í gegn. Það var komið upp að hægt væri að setja þetta í umsagnarferli og það hefði tekið hálfan mánuð og við myndum þá taka þetta fyrir á fyrsta fundi eftir hlé. En það var ein röksemd sem kom sem gerði það að verkum að ég ákvað að styðja þetta og það var sú röksemd að á þessu tímabili gæti ríkisstjórnin fallið. Ég hugsaði með mér: Ókei, þetta er góð röksemd. Þess vegna ætla ég að styðja þetta vegna þess að þetta gæti skeð.