Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þingsköp til að spyrjast fyrir um það hverju það sæti að mál, sem hæstv. félmrh. mælti hér fyrir 28. mars s. l. og fjallar um ríkisábyrgð á launum, mál sem var vísað til félmn. 2. apríl og hefur nú verið þar í umfjöllun að ég vænti í kringum 7 vikur, er ekki komið hér til deildarinnar aftur. Ég tel að full ástæða sé til að vekja athygli á þessu. Hér er um að ræða að mínu viti réttindamál sem leiðréttir að nokkru atriði sem örðugt hefur verið við að fást að því er varðar launakröfur á hendur ríkinu. Hér er um að ræða stjfrv. Kannske skýtur það skökku við að stjórnarandstæðingur veki athygli á slíku og reki á eftir stjfrv. til afgreiðslu en þetta sýnir hversu við þm. Alþfl. erum glöggir og réttsýnir, viljum að mál nái fram að ganga séu þau til bóta þó að hæstv. ríkisstj. hafi þau flutt. Ég tel ástæðu til að spyrjast fyrir um það hverju slíkar tafir sæti í ljósi þess að nú er rutt hér inn á borð þm. stórum lagabálkum á síðustu dögum þingsins og þin nefndum ætlað að afgreiða þau svo til á færibandi. Ég nefni sem dæmi að þrjú slík mál komu til hv. samgn. þessarar deildar s. l. laugardag um hádegi og eftir því óskað að hún ljúki þeim málum af áður en þingi verður slitið nú að líkindum á morgun. En mál, sem eru tiltölulega miklu einfaldari eins og það sem hér um ræðir og rætt var 28. mars, vísað til nefndar 2. apríl, sér ekki dagsins ljós enn frá hv. nefnd. Ég vildi því gjarnan spyrja hv. formann félmn., sem ég hygg að sé hv. þm. Þorsteinn Pálsson, hverju það sæti að hv. n. hefur ekki skilað áliti um þetta stjfrv. sem er að vissu leyti til hins betra miðað við gildandi lög.



Herra forseti. Það er rétt sem fram hefur komið að þetta mál hefur verið til meðferðar í hv. félmn. og umfjöllun er ekki lokið um það þar. Rétt er að vekja athygli á því að það hefur ekki verið á forgangslista hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég þakka hv. nefndarformanni fyrir hans svör. Þau sýna svo að ekki verður um villst að öll þau mál, sem til þess gætu leitt að leiðrétta stöðu launafólks, eru ekki á forgangslista núv. hæstv. ríkisstj. til afgreiðslu. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort hann uni slíkri meðferð að á mál af því tagi, sem hér um ræðir og vissulega er réttindamál og til leiðréttinga og hann lagði mikla áherslu á þegar hann mælti fyrir því hér 28. mars, sé lagst og að afgreiðslu þess verði ekki lokið á þessu þingi. Ég tel að ef það er meining þeirra hv. stjórnarliða sem ferðinni ráða t. d. í hv. félmn. eins og fyrrv. framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands þá gefi það vísbendingu um það hvað er að gerast að því er varðar hæstv. ríkisstj. og þá sem ráða ferðinni þar gagnvart launafólki til viðbótar því sem fram hefur komið af hálfu hæstv. ríkisstj. gagnvart launafólki á undanförnum mánuðum.



Herra forseti. Vegna þessarar fsp. hv. þm. vísa ég til framsöguræðu minnar með þessu frv. Ég lagði áherslu á að þetta væri réttindamál sem þyrfti að komast í gegnum afgreiðslu þingsins. Hins vegar get ég ekki ráðið við það hvað kemst hér í gegn af þeim málum sem maður leggur fram, en þetta mál var lagt fram nægilega snemma til þess að það fengi þinglega meðferð.



Herra forseti. Ég hef yfirleitt orðið við þeim óskum og ekki þurft óskir til til að ég talaði stutt. En ég taldi mig raunar vita að hæstv. félmrh. legði áherslu á að þetta mál yrði afgreitt. Það eru þá aðrir sem ætla að koma í veg fyrir það og það er greinilegt að hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður félmn., fyrrv. framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, er sá aðilinn sem ætlar sér að ráða því að á þetta mál verður lagst þannig að það verði ekki afgreitt á þessu þingi.



Herra forseti. Ég á sæti í félmn. Nd. sem á að fjalla um þetta mál. Það hefur lítið sem ekkert verið fjallað um þetta mál, en ég hefði talið eðlilegt, eins og hv. þm. Karvel Pálmason bendir á, að þetta mál fengi umfjöllun í nefnd og þess yrði freistað að afgreiða það út. Þess vegna vil ég fara þess á leit við formann félmn. að hann kalli nefndina saman og athugi hvort ekki sé grundvöllur fyrir að afgreiða málið út og leita samráðs um það í n. að svo geti orðið. Þar sem verið er að fjalla um störf félmn. vil ég einnig, herra forseti, nota tækifærið og benda á annað mál sem ég hef lagt mikið kapp á í n. að fái a. m. k. umfjöllun í n. Það mál var lagt fram í októberbyrjun og er að ég hygg 12. eða 13. mál þingsins um endurmat á störfum láglaunahópanna. Það eru sex eða sjö mánuðir síðan þetta mál var lagt fram og þrátt fyrir ítrekaðar óskir mínar í nefndinni, sem bókaðar hafa verið, um að málið fengi a. m. k. umfjöllun í n. hefur ekki af því orðið. Ég mun óska eftir því líka ef formaður félmn. verður við ósk minni um að kalla saman nefndina að það mál fái einnig umfjöllun.



Herra forseti. Það er athyglisvert að hæstv. félmrh. lagði á það áherslu að því er hann sagði áðan að málið fengi meðferð. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði nei. Þetta er eins og í húsnæðismálunum. Það er hæstv. félmrh. sem lætur þar í minni pokann fyrir formanni Sjálfstfl. og væri fróðlegt að rifja það upp í fleiri málum af þessum toga þar sem Framsfl. virðist vera á undanhaldi. En þetta vekur athygli á því, herra forseti, að mér er ekki kunnugt um að nú sé í gildi neitt samkomulag um þinghaldið af einu eða neinu tagi. Ég vil spyrja hæstv. forseta Nd. hvort hann teldi ekki skynsamlegt með tilliti til þess að mörg verk liggja hér fyrir á þessum sólarhring að hann efni til fundar með forustumönnum þingflokkanna og forsetum þingsins um þinghaldið almennt. Það mun ekki vera frágengið á milli flokkanna hvenær þingslitafundur fer fram, hvort hann verður á morgun eða einhvern tíma seinna í þessari viku. Ljóst er að ef ætlunin er að draga þingslit eitthvað fram eftir vikunni hlýtur það að þýða að mörg mál geta fengið ítarlegri umr. en ella væri í fyrsta lagi og í öðru lagi hlýtur það að þýða að ýmis mál, sem legið hafa í nefndum, hljóta að verða dregin hér fram og óskað eftir fundum í nefndum þingsins til að fjalla um þau. Mér sýnist að stjórnarliðið, sem ábyrgð ber á þinghaldinu, sé nú að stefna öllu þinghaldinu í algera óvissu og það sé ekki á hreinu hvenær menn komist frá þeim verkum sem gert hafði verið ráð fyrir að ljúka. Menn skildu það svo að um væri að ræða óformlegt samkomulag um að þingslit gætu farið fram nú alveg á næstunni og þess vegna eyddu þm. ekki löngum tíma í umr. hér fyrir helgina þegar afgreidd voru mörg lagafrv. með lítilli umr. Nú virðist það vera ósk stjórnarinnar að öðruvísi sé á málum haldið og hljóta menn þá í samræmi við það að fara fram á að ýmis þau mál, sem stjórnarliðið hefur setið hér á í nefndum meira og minna mánuðum saman og í allan vetur, verði tekin fram og nefndarfundir haldnir. Ég skora hins vegar á hæstv. forseta Nd. að reyna að sjá til þess að þegar í dag verði haldinn fundur með forsetum og formönnum þingflokkanna til að fjalla um þinghaldið þannig að frá hlutunum verði gengið með eðlilegum hætti hið allra fyrsta.



Herra forseti. Ég ætla mjög eindregið að taka undir orð hv. þm. Svavars Gestssonar um að menn komi sér nú saman um hvaða háttur verði hafður á þessum klukkustundum eða dögum sem eftir eru. Menn hafa seinni hluta síðustu viku unnið eftir því óformlega samkomulagi að þinghaldi lyki síðdegis í dag. Atvika vegna hefur það ekki reynst hægt. Hins vegar er augljóst að fastsetja verður lokadag þingsins mjög fljótlega vegna þess að málsmeðferð öll fer mjög eftir því hvaða samkomulag er í gildi. Síðustu dagana fyrir helgi fóru til frekari umr. ýmis mál sem fengu mjög litla umfjöllun og þm. kannske sátu á strák sínum til að leyfa þeim að komast áfram en hefðu hugsanlega fjallað um þau öðruvísi ef fyrirsjáanlega hefði verið betri tími til. Þess vegna held ég að það skipti sköpum til að menn geti ákveðið afgreiðslu mála núna á næstunni að það liggi fyrir hið fyrsta frágengið samkomulag um þingslit og meðferð mála. Ég tel að þessu hafi ekki verið sinnt sem skyldi núna. Ég vil t. d. nefna það að á fund forseta og formanna þingflokka, sem haldinn var í gær í þessu skyni, var enginn boðaður frá þingflokki Bandalags jafnaðarmanna, hvorki formaður þingflokks né varaformaður.



Herra forseti. Ég vil upplýsa það að í gær var haldinn fundur formanna þingflokka og forseta þingsins um þinghaldið. Það er kannske ekki von að einstakir þm. viti af þessum fundi nú því að sjálfsagt hafa ekki verið haldnir fundir almennt í þingflokkum fyrir þingfund nú. Út af orðum hv. þm. Guðmundar Einarssonar vil ég aðeins segja það að það hafa orðið mistök með fundarboð og hann ekki verið boðaður. En fulltrúi hans þingflokks var engu að síður á fundinum sem varaforseti. Á þessum fundi var farið yfir stöðu mála en ekki var gengið endanlega frá því hvenær þinglausnir verða. Hins vegar er stefnt að þeim á morgun. En forsenda þess að þinglausnir geti orðið á morgun er sú að þau mál, sem nú eru hér á dagskrá, verði afgreidd á deildafundum, ef ekki í dag, kvöld eða nótt þá verður að halda áfram deildafundum á morgun. Svo einfalt er það. Ef menn vilja hins vegar leggja sig fram um að ljúka þingstörfum á morgun töldum við, sem sátum þennan fund í gær, að það væri hægt. Það er alveg ljóst að í einstökum málum sem eru óafgreidd - og það á sérstaklega við um mál sem eru á dagskrá Nd. - verða töluverðar umr. og það er ekkert reynt að koma í veg fyrir það, alls ekki. Menn hljóta að taka sér þann tíma sem þarf, en ef menn ekki geta sagt mikið í fáum orðum verður að halda áfram fundarstörfum í deild lengur en í dag. Þetta vildi ég upplýsa.



Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég er tilbúinn til að mæta til fundar hvenær sem er og ræða við stjórnarandstöðuna ásamt forsetum þingsins og forsrh. um starfshætti í þinginu. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson tók af mér ómakið að lýsa því hvaða mál þurfi hér fram að ganga. Það eru reyndar fleiri mál en eru hér á dagskránni. Það eru 2–3 mál til viðbótar sem við komum til með að upplýsa um á hugsanlegum fundi sem haldinn verður. En ég vil endilega biðja menn að sitja nú á strák sínum eins og hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði að menn hefðu gert fyrir helgina og ekki fara að efna til neinnar meiri háttar þingskapaumr. að þarflausu heldur held ég að hyggilegra væri að koma í gang eðlilegum þingstörfum. Síðan settumst við niður jafnframt og reyndum að átta okkur á stöðunni og hvernig málum yrði greiðast þokað áfram til afgreiðslu í deildinni.



Herra forseti. Það er atveg ljóst og a. m. k. var því lýst yfir á þingflokksfundi Alþfl. áðan af formanni þingflokks hans að ekkert bindandi samkomulag væri um hvenær ljúka skyldi þingi. Allt getur því gerst enn. Ég tek undir það að mjög þarft væri a. m. k. að gera tilraun til að komast að slíku samkomulagi og ég trúi ekki öðru en það sé hægt. Hv. þm. Páll Pétursson sagði að menn ættu nú að sitja á strák sínum og vera ekki að tala. Það er út af fyrir sig gott að geta sagt slíka hluti, talað að óþörfu meira að segja um þingsköp. Ég tel síður en svo að það sé að óþörfu að minna á það mál sem hér var gert í upphafi. Það er stjfrv. og er réttindamál svo langt sem það nær og leiðréttir atriði sem ekki eru í nógu góðu lagi fyrir. Ég skil hins vegar mjög vel að hv. þm. Páli Péturssyni, formanni þingflokks Framsfl., þyki það ekkert ljúft að sitja undir svona umr. þar sem hvert málið á fætur öðru er þess eðlis að Sjálfstfl. kúgar Framsfl. til að falla meira og minna frá þeim grundvallarmálum sem flokkurinn lagði hér fram tiltölulega snemma á þinginu og mælt var fyrir. Þetta er eitt þeirra mála. Þetta er eitt þeirra mála sem hæstv. félmrh. hefur verið beygður í af formanni Sjálfstfl., hv. þm. Þorsteini Pálssyni, beygður til að falla frá því að málið fengi eðlilega umfjöllun og þar með yrði það saltað og kæmi ekki meira í ljós á þessu þingi. Ég vil taka undir ósk hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og vil gjarnan fá um það vitneskju áður en þessari umr. lýkur hvort hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður félmn. deildarinnar, ætlar að verða við þeirri ósk eins nm. úr n. að kalla nefndina saman og freista þess að koma þessu máli og raunar fleirum kannske út úr nefndinni þannig að hægt verði að taka afstöðu til þess hér í deildinni. Ég óska mjög eindregið eftir því að hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður n., sjái sér fært að segja þd. fyrir um það hvort hann ætlar að verða við þessari ósk eða ekki.



Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að þegar fram er komin formleg ósk frá nm. í félmn. Nd. þá greini formaður nefndarinnar frá því hvort ætlun hans er að kalla nefndina saman eða ekki. Það er óvenjulegt ef nm. óska fundar án þess að boðaður sé fundur í nefndinni til að fjalla um það mál sem óskir eru um að rætt verði. Það mál, sem hv. þm. Karvel Pálmason hefur spurt hér um, er með þeim hætti að á því verður að gera ýmsar lagfæringar, það er óhjákvæmilegt. En ef nefndin vinnur rösklega er vafalaust tími til að gera lagfæringar á því máli ekki síður en ýmsum öðrum stjfrv. sem hér hafa verið rædd að undanförnu og afgreidd með undraskjótum hætti með góðu samkomulagi allra flokka í þinginu. Ég held þess vegna að það verði að undirstrika þá ósk hv. 3. þm. Vestf. að formaður félmn. Nd. geri hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni og greini frá því hvort hann ætli að kalla saman fund í nefndinni eða ekki. Svör formanna þingflokkanna hér áðan voru alveg með ólíkindum. Það sem þeir sögðu var einfaldlega þetta: Ef þingið ekki afgreiðir þau mál, sem hér eru á dagskrá, m. a. ýmis stjfrv. og auk þess 2–3 mál til viðbótar, sem síðar verður gerð grein fyrir en ekki liggur fyrir hver þau verða, þá mun það ekki sitja aðeins þennan sólarhring heldur líka þá næstu og ekki verður um að ræða nein þinglok fyrr en þessum lista er lokið. Mér er kunnugt um það að mörg mál, sem eru á þessari dagskrá, krefjast mjög ítarlegrar umr. Ég minni t. d. á þau mál sem snerta skattskyldu innlánsstofnana, um skattalækkun bankanna og ég minni á frv. til l. um breytingu á lögum um Búnaðarbanka Íslands sem gerir ráð fyrir því að Búnaðarbankinn verði færður undir viðskrh. Það vill svo til að fjh.- og viðskn. Nd. sýndi mér þann heiður að feta mér að vera frsm. n. þegar það mál verður tekið hér til umr. En mér er kunnugt um það að ýmsir þm. telja nauðsynlegt að það mál verði rætt mjög ítarlega. Fyrir utan þessi mál, sem hér eru á dagskrá, eru svo auðvitað mörg önnur mál sem þyrfti að fjalla um. Ef stjórnarliðið ætlar sér að keyra málin fram með þessu offorsi hlýtur stjórnarandstaðan að gera kröfur til þess að önnur mál komi hér einnig á dagskrá og til meðferðar og þau verði rædd og þinginu ekki lokið fyrr en þau hafa verið afgreidd. Ég man ekki eftir því að formenn þingflokka stjórnarliðsins hafi sagt stjórnarandstöðunni stríð á hendur með þeim hætti sem þeir gerðu áðan, hv. þm. Ólafur G. Einarsson og hv. þm. Páll Pétursson, þegar þeir lýstu því yfir að þeir væru staðráðnir í að hafa ráð okkar f stjórnarandstöðunni að engu heldur fara sínu fram hvað sem tautaði og raulaði. Það kann að vera að þetta sé þeim mun erfiðara mál sem það liggur fyrir að ráðh. eru á förum úr landi hver á fætur öðrum. Mér er sagt að hæstv. forsrh. ætti að hlaupa úr landi á morgun og ekki að vera við þingslit sem yrðu síðar í vikunni. Ég hygg að það sé mjög óvenjulegt að forsrh. landsins fari úr landinu áður en þinginu er lokið þegar þingslit eru á næstu grösum. Mér er einnig tjáð að hæstv. menntmrh. sé á leiðinni úr landi og einnig hæstv. iðnrh. Hæstv. viðskrh. er þegar hlaupinn á braut. Auk þess mun það vera meiningin að nokkrir þm. stjórnarliðsins hlaupi úr landi til að vera viðstaddir þingmannafund Atlantshafsbandalagsins. Það skyldi þó ekki vera að það sé ein ástæðan fyrir þeim þrengingum sem eru uppi í stjórnarliðinu núna að menn eru þar á hlaupum úr landi í stórum stíl. Ég kann ekki við það að ráðherrar og síst forsrh. hlaupi úr landi þegar um er að ræða þingslit alveg á næstu grösum. En hitt er aðatatriðið að menn reyni að koma sér saman um einhver vitræn og skynsamleg vinnubrögð í þessum efnum. Það er skyldast formönnum þingflokka stjórnarliðsins að hafa um það forustu, svo og forsetum þingsins. En það skal líka vera ljóst að ef ætlun þessara manna er að keyra fram með þeim hætti, sem hv. þm. Ólafur Einarsson og Páll Pétursson lýstu yfir áðan, þá verður það að kosta það sem það þarf að kosta varðandi afgreiðslu mála, ekki aðeins frá stjórninni heldur líka frá stjórnarandstöðunni. Ég vil spyrja hæstv. forseta Nd.: Ætlar hann að virða að vettugi þá ósk sem hér hefur komið fram um að halda fund með forsetum þingsins og formönnum og forustumönnum þingflokkanna til að fara rækilega yfir þessi mál? Ég held að það væri í rauninni tímabært nú þegar að fresta fundi til að fara yfir þessi mál vegna þess að þinghald án samkomulags flokkanna í þinginu er mjög erfitt og það er óeðlilegt að standa þannig að málum. Ég vil því biðja hæstv. forseta Nd. um að beita öllu afli sínu og sanngirni til að reyna að leysa úr þessum hnút sem stjórnarliðið er að setja þingið í núna, m. a. með yfirlýsingum hv. þm. Ólafs G. Einarssonar og Páls Péturssonar.



Herra forseti. Ég vil þakka forsetanum fyrir undirtektir hans við þeim óskum sem við höfum borið fram. Hins vegar vek ég athygli á því að hv. 1. þm. Suðurl., formaður félmn., hefur enn þá ekki svarað þeirri spurningu sem tveir þm. hafa borið til hans, m. a. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sem á sæti í félmn. Nd. Útilokað er að ljúka þessari umr. um þingsköp öðruvísi en að hv. þm. svari fyrir sig og geri grein fyrir því hvað hann hefur í hyggju í þessu efni.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. hefur óskað eftir því að fá svör við því hvort kallaður verði saman fundur í félmn. Sú ósk hefur verið borin hér fram af hans hálfu af alkunnu yfirlætisleysi. Að sjálfsögðu verður orðið við hógværri ósk sem þessari og til fundar boðað við fyrsta hentuga tækifæri.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Nd. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um breytingu á lyfjalögum nr. 49/1978. Á fund n. kom Ólafur Ólafsson landlæknir og veitti n. upplýsingar um málið og einnig um þær brtt. sem gerðar voru við frv. í Ed. en þær höfðu einmitt verið gerðar skv. athugasemdum frá landlækni. Nefndin varð sammála um að leggja til að frv. yrði samþykkt eins og það kom frá Ed. með þeim breytingum sem þar voru gerðar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1062 um frv. til 1. um Lífeyrissjóð bænda. Nefndin hefur athugað frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það var afgreitt í Ed. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, sem sat á fundi nefndarinnar, er einnig samþykk afgreiðslu málsins. Undir þetta rita Páll Pétursson, Guðmundur Einarsson, Svavar Gestsson með fyrirvara, Kjartan Jóhannsson með fyrirvara, Þorsteinn Pálsson, Friðrik Sophusson, Halldór Blöndal.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. um frv. til l. um Lífeyrissjóð bænda með fyrirvara vegna þess að tíminn til þess að athuga málið í nefndinni var of knappur til þess að unnt væri að kynna sér það til hlítar. Hins vegar vil ég láta það koma fram að ég styð þessa breytingu sem hér er gerð till. um og byggi það m. a. á umsögnum sem fram hafa komið frá ýmsum aðilum og ég held að óhjákvæmilegt sé að kynna hér í hv. deild. Ein umsögnin, sem fram kom um málið, var frá Lífeyrissjóði bænda, undirrituð af Þórólfi Kristjáni Beck, dags. 2. maí 1984. Þar eru lokaorðin þessi: „Þá vill stjórnin í lokin leggja áherslu á að áðurnefnt frv., sem nú liggur fyrir Alþingi, fái afgreiðslu sem fyrst.“ Búnaðarþing fjallaði um frv. um Lífeyrissjóð bænda og búnaðarmálastjóri sendi félmn. Ed. Alþingis umsögn um þetta mál sem er dags. 9. mars 1984. Þar segir í upphafi: „Búnaðarþing mælir með samþykkt frv. til l. um Lífeyrissjóð bænda.“ Síðan eru rakin nokkur þau höfuðatriði sem í frv. eru, en eitt meginatriði þessa frv. er það að rétta hlut þeirra maka í landbúnaði sem hafa haft mjög lítinn lífeyrisrétt í Lífeyrissjóði bænda. Stéttarsamband bænda fjallaði um þetta mál 24. jan. 1984 og sendi þann dag bréf til landbn. Ed. Alþingis sem er undirritað af Hákoni Sigurgrímssyni. Þar segir m. a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi stjórnar Stéttarsambands bænda 16. þessa mánaðar var lagt fram bréf yðar dags. 19. des. 1983 þar sem óskað er umsagnar um frv. til l. um Lífeyrissjóð bænda, 115. mál. Stjórn Stéttarsambandsins samþykkti að mæla með samþykkt frv. Jafnframt var samþykkt að benda á nauðsyn þess að finna fyrir árslok 1984 lausn á fjármögnun lífeyrisgreiðslna til þeirra bænda sem luku miklum hluta starfsævi sinnar fyrir stofnun sjóðsins og geta því aðeins unnið sér óverulegan rétt til lífeyris úr sjóðnum. Gildir í þessu tilliti sama um félagsmenn annarra lífeyrissjóða sem stofnaðir voru um svipað leyti. Þá vill stjórn Stéttarsambands bænda benda hv. landbn. Ed. á að enn er allmargt aldrað fólk í sveitum landsins sem ekki nýtur neinna lífeyrisgreiðslna annarra en eftirlauna. Sama mun gilda um nokkurn hóp fólks úr röðum verkamanna. Lögin um eftirlaun aldraðra, sem samþykkt voru árið 1980, hafa ekki fært þessu fólki neina úrlausn sinna mála. Að mati stjórnar Stéttarsambandsins er það ekki vansalaust fyrir þjóðfélagið að láta þennan fámenna hóp ellilífeyrisþega standa utan lífeyrissjóðakerfisins. Stjórnin beinir þeim eindregnu tilmælum til hv. landbn. Ed. Alþingis að hún beiti sér fyrir athugun á því hvernig leysa megi vanda þessa fólks.“ Mér er ekki kunnugt um að landbn. Ed. hafi gert neina sérstaka athugun á þessu máli sem snertir þann hóp vinnufólks í sveitum sem er á háum aldri og lítilla lífeyrisréttinda nýtur eða engra fyrir utan almannatryggingakerfið. Ég er sannfærður um að hér er um að ræða þó nokkurn hóp fólks. Þetta er sennilega það fólk sem hefur hvað minnstan félagslegan rétt hér á landi þegar allt kemur til alls. Þetta er fólk sem oft hefur ekki unnið venjulega launavinnu heldur tekið kaup sitt í fæði og húsnæði og jafnvel fóðri fyrir skepnur, sem viðkomandi hafa átt, en þessir einstaklingar hafa um áratuga skeið unnið kauplausir í venjulegum skilningi á búunum. Hér er vafalaust um að ræða stærri hóp en flesta alþm. grunar. Hér er um að ræða mjög fullorðið fólk og þó að það hafi sett meiri svip á landbúnaðinn hér áður en þetta fólk gerir nú, þá er ég sannfærður um að hér er um að ræða hóp fólks, sem nauðsynlegt er að sinna sérstaklega, þ. e. að fjalla sérstaklega um réttindi vinnufólks í sveitum, sem enn er þó nokkur fjöldi. Samband almennra lífeyrissjóða fjallaði um þetta sérstaka mál, Lífeyrissjóð bænda, og sendi umsögn til landbn. Ed. 29. febr. 1984. Segir í þeirri umsögn með leyfi hæstv. forseta: „Landbn. Ed. Alþingis hefur óskað eftir umsögn Sambands almennra lífeyrissjóða vegna frv. til l. um Lífeyrissjóð bænda, 115. mál. Samband almennra lífeyrissjóða hefur farið yfir helstu meginþætti frv. og telur það almennt til verulegra bóta miðað við núgildandi ákvæði í lögum um lífeyrissjóðina. Sérstaklega fagnar Samband almennra lífeyrissjóða ýmsum ákvæðum í frv. sem geta leyst ýmis samskiptamál Lífeyrissjóðs bænda við hina almennu lífeyrissjóði. Má þar einkum nefna endurskoðun á stigagrundvelli sjóðsins til ákvörðunar lífeyrisréttar. Er þar gert ráð fyrir að miðað verði við mánaðarkaup skv. næstlægsta taxta Dagsbrúnar og fulla starfsaldurshækkun, eða sömu viðmiðun og almennt tíðkast hjá lífeyrissjóðum með stigagrundvöll og hjá umsjónarnefnd eftirlauna. Eins og kunnugt er er nú unnið að heildarendurskoðun lífeyriskerfisins á vegum tveggja stjórnskipaðra nefnda. Þar sem enn liggja ekki fyrir endanlegar tillögur um réttindamyndun sjóðsfélaga og fleira telur Samband almennra lífeyrissjóða ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að gera efnislegar aths. um einstakar greinar frv. sem fjallar sérstaklega um lífeyrisréttindi. Varðandi það ákvæði frv. sem fjallar um sjóðsaðild launamanna í landbúnaði að Lífeyrissjóði bænda tekur Samband almennra lífeyrissjóða þó fram að landbúnaðarverkafólk, sem tekur laun skv. kjarasamningi stéttarfélags á félagssvæði þess eða tekur mið af slíkum kjörum, eigi að vera sjóðsfélagar í lífeyrissjóði viðkomandi stéttarfélags. Í því sambandi skiptir ekki máli hvort slíkir launamenn eru félagsbundnir eða ófélagsbundnir í viðkomandi stéttarfélagi. Þessu til áréttingar skal bent á dóm Hæstaréttar nr. 67/1979, svo og aukadómþings Þingeyjarsýslu frá 22. maí og 29. des. 1978. Þrátt fyrir þann misbrest sem nú er á ákvæðum laga nr. 55/1980 um tryggingarskyldu launamanna í landbúnaði verður ekki séð að ákvæði 2. mgr. 2. gr. frv. leysi þau mál, nema til komi víðtækt samkomulag Lífeyrissjóðs bænda við samband almennra lífeyrissjóða um fastmótaðar reglur um sjóðsaðild landbúnaðarverkafólks að lífeyrissjóðum, svo komast megi hjá ágreiningi um túlkun 2. mgr. 2. gr. frv. ef það ákvæði nær fram að ganga óbreytt í meðförum Alþingis.“ Ég taldi óhjákvæmilegt, herra forseti, að kynna þd. þessar umsagnir vegna þess að það er í raun og veru útilokað að taka afstöðu til þessa máls öðruvísi en að deildin hafi kynnt sér málin. Tíminn hefur verið lítill til að fara yfir þær, bæði hjá hv. n. og hjá hv. þd. Ég vil svo vekja athygli hæstv. forseta Nd. á því að þetta mál, Lífeyrissjóður bænda, fór til landbn. í Ed. Í Nd. fór málið hins vegar til fjh.- og viðskn., sem er auðvitað eðlilegt, en það virðist vera nauðsynlegt fyrir forseta deilda að samræma nokkuð sína afstöðu í þessu efni þegar kemur að því að fjalla um það hvaða n. fái málin til meðferðar. Hérna hefur orðið misbrestur á og ekki samræmi. Ég er ekki að gagnrýna það harðlega en ég er að benda á að æskilegt er að það sé samræmi í því hvaða þingnefnd fær mál til meðferðar. Ég tel að lífeyrissjóðamál eigi að vera gjarnan hjá fjh.- og viðskn. Þó kemur til greina að lífeyrismál fari jafnvel í heilbr.- og trn. eða félmn. Í Ed. voru menn á því að Lífeyrissjóður bænda ætti að fara í landbn. Það er svipað og Lífeyrissjóður sjómanna ætti að fara í sjútvn. og Lífeyrissjóður iðnverkafólks í iðnn. og þannig koll af kolli - og Lífeyrissjóður lögreglumanna í allshn. Ég tel slíkt fyrirkomulag með öllu óeðlilegt og eðlilegra að aðrar n. en atvinnugreinanefndirnar fjalli um lífeyrissjóði.



Þessi ábending hv. þm. um samstarf þingdeilda um það hvert málum sé vísað er tekin til athugunar.



Herra forseti. Það er þrennt í sambandi við þetta frv. sem ég vil gera að umtalsefni og sem fyrirvari minn byggist á. Í fyrsta lagi kemur það fram í grg. að fjárhagsgrundvöllur sjóðsins hafi ekki verið metinn. Hér eru veigamiklar breytingar á ferðinni varðandi starfsemi sjóðsins, en það er tekið fram í grg. að ekki hafi verið lagt heildarmat á fjárhagsstöðu né fjárhagshorfur sjóðsins fyrir og eftir breytinguna. Það er hins vegar gefið í skyn að breytingin, sem hér er verið að lögfesta, muni ekki hafa veruleg áhrif á fjárhagsstöðuna sem slíka, þ. e. þá væntanlega hvorki til hins betra né hins verra. Ástæða hefði verið til á þessu stigi að fá mat á fjárhagsstöðu sjóðsins. Í annan stað er þess getið í aths. að í þessum lögum, þ. e. í II. kafla þeirra, sé ekki að finna neina framtíðarlausn á fjármögnun lífeyrisgreiðslna til þeirra bænda sem skiluðu miklum hluta starfsævi sinnar fyrir stofnun lífeyrissjóðsins. Hér er sem sagt þrátt fyrir þessa endurskoðun á sjóðnum skilinn eftir mjög verulegur og sár þáttur í lífeyrisréttindum, sem vitaskuld verður að taka á, eins og ég tel að hafi komið fram hér í máli hv. síðasta ræðumanns. Í þriðja lagi vil ég benda á að í þessu frv. eru allmerkileg ákvæði um lífeyrisréttindi heimavinnandi maka. En þessi réttindi taka einungis til heimavinnandi maka í þessari einu stétt. Nú er það vitaskuld gott og gilt að slíku ákvæði sé komið í lög fyrir eina stétt. En ég hefði talið að það ætti að athuga þetta mál að því er aðrar stéttir varðar líka, það ætti að vinna að því að koma á sömu eða svipuðum réttindum fyrir heimavinnandi maka í öðrum stéttum. Jóhanna Sigurðardóttir hefur einmitt flutt till. til þál. um þetta efni sem hefur legið hér fyrir þinginu. Ég mæltist til þess í fjh.- og viðskn. að n. lýsti því yfir af þessu tilefni að hún teldi að það ætti að vinna að því að heimavinnandi makar í öðrum stéttum fengju hliðstæð réttindi eins og hér er hugmyndin að lögfesta að því er varðar þessa einu stétt. Nm. voru ekki til þess reiðubúnir og hefur það hvergi komið fram í framsögu né heldur í nál. Ég vek athygli einmitt á þessu máli. Mér finnst náttúrlega nokkuð skondið að menn séu annars vegar reiðubúnir að lögfesta réttindi fyrir eina stétt, eins og hugmyndin er að gera í þessu frv., en fáist ekki einu sinni til að afgreiða út úr n. þáltill. sem varðar athugun á þessu máli fyrir allar stéttir í landinu. Eins og ég gat um áður hafa þm. Alþfl. flutt till. til þál. um þetta efni. Hún er 5. mál þingsins og 1. flm., Jóhanna Sigurðardóttir, mælti hér fyrir henni á sínum tíma. Þar segir með leyfi forseta m. a.: „Alþingi ályktar að fela fjmrh. að beita sér fyrir því í samráði við lífeyrissjóðina að nú þegar verði komið á samræmdum ákvæðum allra lífeyrissjóða um eftirfarandi þætti í starfsemi þeirra: 1. Makalífeyrir verði gagnkvæmur hjá lífeyrissjóðum, þannig að bæði kynin njóti sambærilegra réttinda til makalífeyris eftir því sem reglur lífeyrissjóðanna kveða á um. 2. Áunnin stig hjóna eða sambúðarfólks verði lögð saman og skipt til helminga á sérreikninga þeirra fyrir þann tíma sem sambúð varir. Sérhver aðili fái þannig greiddan lífeyri í samræmi við áunnin stig. Þeir sem eru heimavinnandi og fráskildir fari ekki varhluta af áunnum lífeyri.“ Þriðji liðurinn fjallar síðan um annað efni en ég skal rekja hann líka með leyfi forseta: „3. Upplýsingaskyldu lífeyrissjóða gagnvart sjóðfélögum á þann hátt að sérhver sjóðfélagi fái árlega sent yfirlit yfir áunnin réttindi hjá lífeyrissjóðunum.“ Þetta þriðja atriði er náttúrlega utan við efnissvið þess máls sem ég geri hér að umtalsefni en engu að síður mikilvægt. Meginatriðið er að setja í gang, skv. því sem hér er lagt til, þá vinnu sem nauðsynleg er til að kanna þetta mál. Ég vænti þess að þd. allri, eða a. m. k. flestum þm., séu ljósir ýmsir þeir ágallar sem eru á lífeyrisréttindakerfinu. Það hefur komið mjög glögglega í ljós í opinberri umræðu. Einkum og sér í lagi hefur komið til umr. staða fráskilins maka þar sem hinn fráskildi hefur unnið að heimilisstörfum alla sína tíð meðan makinn vann utan heimilis og safnaði lífeyrisréttindum. Oft hefur það þá bitnað á eiginkonunni í þessu tilviki. Það hefur verið karlmaðurinn, eiginmaðurinn sem hefur safnað lífeyrisréttindum, konan verið heima við og unnið á heimilinu, en kæmi síðan til skilnaðar var hennar framlag í þeirra sameiginlega ævistarfi að engu metið. Þannig er þetta núna. Það er þetta atriði sem þáltill. okkar Alþfl.-manna m. a. snýst um. Það er þetta atriði sem það mál sem ég geri hér að umtalsefni snýst um, nefnilega það að viðurkennd sé í þjóðfélaginu sú vinna sem er unnin á heimilinu, vinna þess aðila sem er heimavinnandi sé viðurkennd, eins og hér er verið að gera að því er varðar eina stétt landsins. Ég skal ekki gera þetta öllu meira að umtalsefni. En ég tel að nú hefði þinginu verið sæmst einmitt við afgreiðslu þessa máls að marka þá stefnu að jafnframt skuli unnið að því að jafna réttinn að því er varðar aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Það skyldi unnið að því að aðrar stéttir í þjóðfélaginu gætu fengið að njóta sömu réttinda og hér er hugmyndin að lögfesta að því er varðar eina stétt, að því er varðar þá stétt sem við landbúnað vinnur. Herra forseti. Vissulega hefði verið ástæða til að gera það sérstaklega að umtalsefni við þetta tækifæri að hér koma til afgreiðslu þingsins hvert á fætur öðru ýmis mál sem varða lífeyrisréttindi og lífeyrissjóði. Svo hefur verið nokkur undanfarin ár. Þm. sitja við það löngum stundum að rýna í frv. sem varða hina margvíslegu lífeyrissjóði í landinu. Þetta er flókin löggjöf og hún er ósamræmd. Það eru ein lög fyrir hvern lífeyrissjóð og síðan er starfað eftir margvíslegum reglugerðum. Ég held að þetta mál allt saman ætti að minna okkur á það að við komumst ekki út úr þessum farvegi og getum ekki tryggt öllum sambærileg réttindi hér á landi, og tryggt það að allir njóti réttinda, öðruvísi en við tökum upp einn sameiginlegan lífeyrissjóð, sameiginlegt lífeyrissjóðskerfi fyrir alla landsmenn. Við þessu hafa menn löngum veigrað sér en það er orðið meira en tímabært að tekið verði á því verkefni - ekki bara vegna þess að ýmsir verði út undan heldur líka vegna þess að reglurnar eru ekki í samræmi hver við aðra hjá hinum ýmsu lífeyrissjóðum. Og í þriðja lagi, og síðast en ekki síst, vegna þess að eins og kerfið er núna veit eiginlega enginn hvar hann stendur. Menn eiga að tína lífeyrisrétt sinn upp úr þúsund bókum. Menn eru í rauninni meðlimir í mörgum mismunandi lífeyrissjóðum á ýmsum æviskeiðum. Að endingu, herra forseti, vil ég ítreka þann fyrirvara sem ég hef varðandi afgreiðslu þessa máls. Ég hef fyrirvara að því er varðar í fyrsta lagi fjárhagsstöðu sjóðsins, sem er ekki upplýst, og mér þykir mjög miður að svo skuli vera og málið skuli koma hér til afgreiðslu án þess að fjárhagsstaðan sé upplýst og könnuð. Í annan stað hef ég fyrirvara varðandi það að fundin verði úrlausn fyrir þá öldruðu bændur sem ekki hafa áunnið sér rétt skv. því kerfi sem verið hefur eða hér er verið að lögfesta, vegna þess að þeir skiluðu miklum hluta starfsævi sinnar fyrir stofnun lífeyrissjóðsins, en þetta er einmitt sá hluti stéttarinnar sem nú er að láta af störfum eða hefur látið af störfum. Í þriðja lagi hef ég fyrirvara um það að þingið megi nú marka sömu stefnu að því er varðar heimavinnandi maka í öðrum stéttum. Það er í trausti þess að þingið taki á því máli sem ég felst á að þetta frv. verði nú samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Lítill tími gafst til afgreiðslu þessa máls eins og komið hefur fram. Ég tel að þótt margt mætti betur fara í þessu frv. sé þarna lögfest mikið réttindamál, þar sem er gagnkvæmur makalífeyrir fyrir heimavinnandi maka bænda, og því tel ég rétt að styðja málið. Ég vil þó eindregið taka undir þau orð sem hv. 3. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson hefur haft hér um gagnkvæman makalífeyri almennt. Ég hefði talið það æskilegra og sæmilegra ef hvatt hefði verið til þess á þessu nál. að slíkt fyrirkomulag mætti komast á um aðrar stéttir landsins því að slíkt er óhjákvæmilegt áður en langt um líður.



Herra forseti. Þegar hefur verið vakin athygli á dálítið undarlegri þingmeðferð þessa máls, þar sem það er í umfjöllun landbn. Ed. Alþingis en síðan vísað til fjh.- og viðskn. og hefur því ekki komið til umfjöllunar landbn. Nd. Þetta er heldur ankannalegt en er þó ekki tilefni þess að ég kem hér upp til að gera þetta mál að umtalsefni. Ég vil aðeins rifja það upp að haldinn var einn sameiginlegur fundur landbn. Ed. og Nd. þar sem þetta mál var kynnt. Á þeim fundi gafst lítill tími til umr. en þó var spurst fyrir um fjárhag þessa sjóðs. Ég vil aðeins vekja athygli hv. alþm. á því að þegar verið er að fjalla um mál sem varða lífeyrissjóði eru það nú fyrst og fremst einmitt tvær hliðar: annars vegar spurning um aukin réttindi en hins vegar um getu sjóða til að standa við þessar skuldbindingar. Af þeim umr. sem fram fóru á þessum fundi um þennan sjóð dreg ég þá ályktun að hann sé greiðsluþrota og það sé algjörlega borin von að óbreyttu að hann geti staðið við sínar skuldbindingar nema með því að leggja verulegar kvaðir á einhverja aðra þegna í þjóðfélaginu. Út frá þeim forsendum tel ég það með öllu óviðunandi að leggja fram frv. um slíkan sjóð þar sem um annað meginatriðið, sem er fjárhagur sjóðsins, er fjallað í einni setningu, nefnilega þar sem segir: „Hins vegar hefur ekki verið lagt heildarmat á fjárhagsstöðu og fjárhagshorfur fyrir og eftir breytingu.“ Þegar þannig er staðið að málum tel ég það nánast aðeins rétt og skyldu Alþingis að vísa slíku máli frá, því að það er fyrir neðan allar hellur að vera að taka einhverjar ákvarðanir um hluti þegar menn hafa ekki hugmynd um hvað þeir eru að gera. Ég legg þess vegna til, og það hefði vafalaust komið fram ef málið hefði farið þá boðleið að koma til landbn. Nd., að þessu máli verði vísað aftur til ríkisstj.