Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 26. febr. 1981. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Sveinn Jónsson verkfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Hjörleifur Guttormsson, 5. þm. Austurl.“ Sveinn Jónsson hefur átt sæti á Alþingi áður og þarfnast kjörbréf hans því ekki rannsóknar. Býð ég hann velkominn til starfa í hv. deild.



Herra forseti. Ég talaði nokkuð í gær þó að forsrh. væri fjarverandi, en nú sé ég ekki ástæðu til að halda áfram fyrr en hann er kominn. Ég tel að það sé alveg lágmarkskurteisi af ráðherrum sem flytja hér mál, að þeir séu viðstaddir umr. Ég býst ekki við, að hann sé uppi á Akranesi enn þá, og ég ætla því að bíða. - Hvort ég á að bíða hér í ræðustólnum eða fara í sætið, ég ætla ekki að flytja ræðu mína nema forsrh. sé viðstaddur.

Ég gef hv. þm. leyfi til að taka sér sæti á meðan við hinkrum við.

Herra forseti. Það hafa verið fréttir í gær og dag um opinbera heimsókn forseta Íslands til Danmerkur og fjölmiðlar hafa gert þeirri för og gestrisni Dana góð skil, eins og sjálfsagt er og skylt, en það brá nú aftur út af hjá útvarpinu. Jafnhliða fréttum af opinberri heimsókn forseta Íslands til Danmerkur er skýrt ítarlega frá för forsætisráðherra Íslands til Akraness. Þetta er eiginlega alveg nýr fréttaflutningur og nýr fréttamáti. Var sennilega um þetta beðið af ríkisstj. til að fylgja eftir hugmyndum hennar og forsrh. um að hann sé þjóðarleiðtogi og alveg sérstaklega vinsæll í landi sínu. Verða þá opinberir fréttamiðlar að fylgja slíkum þjóðarleiðtoga eftir og endursegja það sem hann lætur frá sér fara. Hann mun hafa kvartað undan því uppi á Akranesi að sjálfstæðismenn hér í deildinni væru að beita málþófi. Ég ætla ekki að ásaka forsrh. um það þó að hann hafi haldið hér í hálftíma í gær nauðaómerkilega ræðu og sagði ekki neitt í henni. Hún hefði alveg eins getað verið 2 mínútur og 30. Ég er ekki að saka hann um að hann hafi verið að beita málþófi. Í hverju er málþóf fólgið? Er það fólgið í því að sinn hvor maðurinn frá stjórnarandstöðuflokkunum, formaður Sjálfstfl. og formaður þingflokks Alþfl., töluðu á fundartímanum, sem var þó ekki allur tíminn kl. 2 og 4, því að nokkrar mínútur fóru framan af fundartímanum, en að öðru leyti fór sá tími í þetta mál? Þetta er meira mál en setning brbl. Það hefur einnig í för með sér umr. um efnahagsáætlun ríkisstj. Þetta eru umr. um almenn efnahagsmál. - Síðan var haldinn fundur. Þá er forsrh. farinn upp á Akranes og vitaskuld átti að fresta þeim fundi, en talsmaður Alþfl., sem hafði ekki lokið máli sínu fyrr en kl. 4, hélt sinni ræðu áfram og ég hóf mína ræðu. Ég hafði hugsað mér að verða ekki mjög langorður í þessari ræðu, en mér finnst það hart þegar forsrh., sem leggur mál fyrir, hverfur af þingfundi kl. hálfsex, þegar þingfundir hefjast að nýju, og er farinn úr bænum. Það eru haldnir fundir til klukkan að ganga 7, en þá er hann að klaga Sjálfstfl. uppi á Akranesi. Ja, þvílík væluskjóða! Ég ætla að þakka fyrir slíkar umkvartanir og sömuleiðis útvarpinu fyrir að flytja þessar umkvartanir Það fer aftur minna fyrir fregnum í Ríkisútvarpinu af því sem fulltrúar stjórnarandstöðu segja um þessi mál. Áramótaskaupið í sjónvarpinu hjá ríkisstj. tók marga daga. Það var ekki bara á gamlársdag. Því var haldið áfram dag eftir dag. Þar fékk ríkisstj. að glenna sig með að þetta væru stórkostlegar efnahagsráðstafanir og nytsamir sakleysingjar innan þessarar stjórnar tóku svo undir það við hana. En eftir stendur ekki neitt. Það hafa verið færð rök að því að það þurfti engin brbl. að gefa út. Alþingi gat afgreitt þau mál sem þurfti að lögfesta. Fyrir öðru voru heimildir í brbl. Þetta er búið að margtaka hér fram. Ég tel orðið fullkomið áhyggjuefni hvernig fréttamenn bæði ríkisfjölmiðla og annarra fjölmiðla reyna að koma fréttum til almennings. Ég held að það væri fróðlegt að fá á því rannsókn, hvort þar sé þrýstingur frá ríkisstj. eða hvort það sé af eigin hvötum fréttamanna almennt og þá á ég ekki við neinn einn út af fyrir sig. Það hafa ekki verið gerð mikil skil í fréttum, ekki í ríkisfjölmiðlum, tillögum sjálfstæðismanna og Alþfl.- manna í brtt. þeirra við þetta frv. í Ed. Þeim var leyft að komast að í eina mínútu hvorum í hádegisútvarpinu í gær. Það er mínútu meira en andófsmönnum yrði leyft í Sovétríkjunum. Ég veit ekki hver er yfirmaður útvarps, því að menntmrh. er lítið hér á landi eftir að hann varð ráðh. Hann er meira erlendis, er farinn víst enn, en hver gegnir starfi hans veit ég ekki. Það væri fróðlegt, ef sá heyrir hér og er viðstaddur, ef hann skýrði frá því, hvort það sé fyrir atbeina ríkisstj. að þessi nýi máti í fréttaflutningi er tekinn upp. Ég kom hér í gær inn á fréttatilkynningu frá heilbr.- og trmrn. og orðalag hennar og hvað það olli víða misskilningi hjá fólki og þá ekki síður hjá öldruðu fólki. Það taldi að hér væri um að ræða 8% hækkun tekjutryggingar elli- og örorkulífeyrisþega, það væri ekkert undanskilið þar, en þeir, sem þekkja vel inn á þessi mál, skildu það. Meira að segja þm. í Ed. misskildu þessa fréttatilkynningu og létu blekkjast af umbúðunum um hana með því að taka aftur till. sína. Þeir sáu þó fljótt hvernig þessum málum var háttað, en það var of seint. Það var látið að því liggja að till. þeirra um hækkun almennra bóta almannatrygginga gengi skemur en ákvörðun ríkisstj. En í ljós kemur að hinn almenni ellilífeyrir hækkar aðeins um 6%. Út úr eru teknar tekjutryggingin og heimilisuppbótin, sem nær aðeins til 2577 manna miðað við árslok 1979, og má reikna með að séu um 3% fleiri um síðustu áramót. Elli- og lífeyrisþegar og aðrir bótaþegar atmannatrygginga voru um 25 þús. í árslok 1979 og heildarfjölgun ætti því að vera 3% ofan á þá tölu. Ellilífeyrisþegar voru þá taldir vera 18 300, en þeir, sem fengu tekjutryggingu, bæði skerta og óskerta tekjutryggingu, voru taldir þá 11 400. Það er því enginn smáhópur sem verður nú að sætta sig við aðeins 6% hækkun þegar verðbótavísitalan gerir ráð fyrir 14.32% hækkun. Það er ekki lítið sem er verið að taka af bótaþegum almannatrygginganna. Við skulum líta á hinn almenna ellilífeyri til hjóna. Hann var 2135 nýkr., hann fer í 2263 nýkr., en ef bótaþegar hefðu fengið fulla vísitölu hefðu bæturnar orðið 2441 kr. Skerðing á ári miðað við þetta er hvorki meira né minna en 2136 nýkr. eða 213 600 gkr. Ég held að það væri búin að koma glannafyrirsögn í Þjóðviljanum, ef kommarnir væru ekki í ríkisstj., og talað mikið um það. Mér segir svo hugur að sumir þm., sem nú sitja í salnum og þegja þunnu hljóði, væru búnir að spretta hér margoft á fætur og fara í ræðustól. En nú er það í lagi. Nú gerir ekkert til þó að skertar séu bætur almannatrygginga. Hvað segja nú baráttumenn fyrir almannatryggingum úr hópi kommúnista? Hvað segja þeir nú? Hvað segja þeir um sjúkradagpeningana, vasapeningana? Þær verður 6% hækkun þegar verðbótavísitalan er 14.32. Hvað með fæðingarstyrkina, baráttumálið mikla fyrir jólin? Hvað er um barnalífeyrinn? Hvað er um mæðralaun og bætur til ekkna, 6%, sem nú þykir ágætt? Nú er þetta allt í góðu lagi. Hverjir fara með heilbrigðis- og tryggingamál? Alþb. Flokkur þeirra sem berjast alltaf fyrir lítilmagnann. Þetta væri ekkert óeðlilegt ef það væru vondir menn í ríkisstj. sem aldrei vildu sinna þessu fólki nema vera neyddir til þess, eins og þessi flokkur hefur viljað halda fram. Guðmundur J. Guðmundsson lagði hér inn á borðið fsp. Af því að forseti vildi ekki leyfa honum að bera fram fsp. undir ræðu minni kom hann með hana hingað og spurði: Hvað voru bæturnar 1978 háar, hverjar voru þær? Nú er hann alveg gufaður upp, hann sést ekki. Ég sagði honum þá að ég héldi hér áfram kl. 2. - Ég skal koma nánar inn á þessar bætur. Ég sagði þá, að sennilega væri hann kominn í jakkavasann á fjmrh. eða í vestisvasann á orkumálaráðh.

Eða til Stykkishólms.

Kannske er hann kominn til Stykkishólms. Það fer ekki mikið fyrir jakahlaupi þessa dagana. Ég held að það væri rétt að minna á það út af bótum almannatrygginga, að þegar ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar tók við og til 1. júní 1978 hækkaði elli- og örorkulífeyrir um 263.5%, tekjutryggingin hækkaði á sama tíma um 495.2% og tekjutryggingarmark elli- og örorkulífeyris að viðbættri tekjutryggingu á sama tíma hækkaði um 345.3%. Tekjutryggingarmark með heimilisuppbót, sem tekið var upp á árinu 1977 eftir kjarasamninga, hækkaði á því stjórnartímabili um 423.9%. Frítekjumarkið, þ. e. hámarksfjárhæð tekna annarra en af lífeyri, sem ekki skerðir réttindi tekjutrygginga, hefur hækkað um 380% til 1. júní 1978. En í byrjun júlímánaðar það ár voru gefin út brbl. þar sem frítekjumarkið var hækkað verulega til að skerða ekki rétt tekjutryggingarþega. Hækkunin eftir útgáfu þeirra laga var því 692% fyrir einstakling og 516% fyrir hjón. Á sama tíma og þetta gerðist í tryggingamálunum hækkuðu kauptaxtar verkamanna um 261.6% og kauptaxtar allra launþega um 252.7%. Á þessu sést að elli- og örorkulífeyrir ásamt tekjutryggingu hefur hækkað mun meira en almennt kaupgjald hækkaði í landinu á þessum tíma og þó alveg sérstaklega til einstaklinga sem njóta heimilisuppbótar. Í lok valdatíma vinstri stjórnarinnar, sem var á undan og fór frá 1974, var hámark tekjutryggingar einstaklings 54.6% af elli- og örorkulífeyri, en þegar stjórnin fór frá 1978 var þetta hámark komið upp í 89.4% og auk þess tekin upp heimilisuppbót fyrir einstaklinga. Þannig var hlutur þeirra, sem verst voru settir, aukinn verulega á tímabili þeirrar ríkisstj. sem sat 1974–1978. Þetta þótti Alþb. alveg hræðileg stjórn og gat ekki unað því að hún fengi starfsfrið, og þá var hafinn skæruhernaður og skemmdarstarfsemi í landinu undir forustu Alþb. Þá voru verkalýðsleiðtogar í þeim hópi heldur vígreifir. Þá var ekki staðið í 10 mánaða samningastappi upp á það að fá að meðaltali 1% kauphækkun á mánuði. Nei, þá var brugðið heldur harkalega við. Það var sett útflutningsbann á íslenskar afurðir. Það varð að nota fiskinn í frystihúsunum fyrir keyri og stöðva útflutninginn. Það var kjarabarátta fyrir fólkið að stöðva útflutninginn og beita skæruhernaði, - beita hreinni og klárri skemmdarstarfsemi. Þetta var gert. Þá þótti núv. hæstv. forsrh. þetta ekki gott frekar en öðrum hugsandi mönnum. En á bak við þetta bjó að koma átti frá völdum ríkisstj. sem naut ekki stuðnings þessarar klíku. Og þá var ekki verið að spyrja um hver væri með henni. Þá var sagt við launþega: Stéttasamtökin skulu hafa fullt frelsi til samninga um kjör félaga sinna. Gerða kjarasamninga ber skilyrðislaust að virða. Stuðla ber að launajöfnuði og tryggja raunverulegt launajafnrétti karla og kvenna. Launamenn eiga réttláta kröfu til þess að laun séu verðtryggð samkv. samningum hverju sinni. - Þetta var stefnan 1978. Síðan er búið að skerða launin um 34% og gráðugra fólk er ekki til en Alþb.- fólkið sem étur þetta allt saman ofan í sig. Það endurprentar sennilega stefnuna næst þegar gengið verður til kosninga. Þetta er flokkurinn sem ræður öllu í þessari ríkisstj. Hann hefur Framsfl. meira eða minna í taumi, að ég tali nú ekki um hina þrjá. Það þarf ekki einu sinni að hafa taum á þeim, þeir elta, enda er aldrei talað um það. Sagt er að Alþb. og Framsfl. séu að ræða saman um ágreiningsmál núna, og yfirþm. hv. Ólafur Ragnar Grímsson segist ekkert vilja um málið segja fyrr en þetta sé búið og þá auðvitað með fullum sigri kommúnista. Það er ekki minnst á hina þrjá í ríkisstj. frekar er þeir séu ekki til. Þeir vita að þeir dingla með hvernig sem þetta fer. Þeir fljóta ofan á eins og korktappi. Ég bjóst nú við því, að þegar forsrh. fylgdi þessu frv. úr hlaði mundi hann skýra frá hvaða aðgerðir væru væntanlegar í efnahagsmálunum. En það kom ekki eitt orð frekar en fyrir jólin. Það verður sennilega ekki gert á Alþingi. Það verður gert í fjölmiðlum og þá verður leikþáttur undirbúinn alveg eins og var á gamlársdag, - tvær upptökur. Rullan kom svo seint frá Svavari Gestssyni og Steingrími Hermannssyni að jafngóður leikari og forsrh. þurfti tvær upptökur.

Það ber að ávarpa hæstv. ráðh. sem hæstvirta.

Já, hæstv. Ég skal taka það til greina, hæstv. forseti. Nú ber vel í veiði. Nú hefur gengið í salinn 7. þm. Reykv., formaður Verkamannasambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson.

Það ber að ávarpa hv. þm. sem háttvirta.

Já, Lási kokkur sagði oft við menn: Guðmundur heitinn sálugi. Mér finnst jafnvel eiga við að segja, þegar maður hugsar til þess mikla baráttumanns fyrir verkalýðshreyfinguna, að nú sé hann orðinn Guðmundur J. sálugi heitinn.

Hv. þm.

Já, hv. Guðmundur J. sálugi heitinn. Svo er honum nú aftur farið að eins og ég sagði kemst hann nú jafnvel fyrir í vestisvasa hæstv. iðnrh. Berum saman baráttu Alþýðusambands Íslands 1977, útflutningsbannið og allt það, berum nú saman samningana á s. l. ári í 10 mánuði og afraksturinn, 1% á mánuði eftir 10 mánaða vinnu, og berum saman núna kjaraskerðinguna, sem á sér stað með brbl. sem við erum að ræða hér, og skerðingu Ólafslaga, sem Alþb. átti fulla aðild að. Þá kallar fjmrh. í þessa höfuðsmenn Alþýðusambands Íslands og segir þeim að þá verði skattalækkun og lækkun á sjúkratryggingagjaldinu. Og fjmrh. bjóst við þó nokkrum fundum með þeim, en varð svo undrandi að þeir gleyptu þetta á fyrsta fundi og kepptust við að segja að hér væru „slétt skipti“. Nú gerir það ekkert til, nú má skerða launin. Og það má líka leika sama leik og sá meiri hl., sem styður þessa ríkisstj., lék fyrir jólin, að afgreiða fjárlög með skattvísitölu 145 - þegar hún átti að vera a. m. k. 151–152 að dómi Þjóðhagsstofnunar - til þess að íþyngja í sköttum. Það er núna verið að gefa eftir af þeirri íþyngingu sem ranglega var mörkuð með afgreiðslu fjárlaga og svo lágt er risið á forustumönnum Alþýðusambands Íslands að þeir segja: Já takk, við gleypum þetta á sléttu. - Ég held að það sé jafnvel betra að gleypa heilt flugskýli en gleypa þetta fyrir hönd allra launþega í landinu - og þó þau séu þrjú. Ég spyr: Finnst alþm. og finnst þjóðinni að forustumenn launþegasamtakanna standi í stöðu sinni? Finnst þeim ekki vera munur á hvernig forustumenn þeirra haga sér eftir því hvaða ríkisstj. situr? Er þetta hið faglega starf verkalýðshreyfingarinnar? Nei, hér eru menn á ferðinni sem nota verkalýðshreyfinguna og launþegasamtökin í landinu annars vegar til skemmdarverka gagnvart ríkisstj. sem þeir eru á móti, en hins vegar liggja þeir hundflatir þegar er ríkisstj. sem þeir eru með. Þetta er léleg forusta. Ég tel sjálfsagt að verkalýðshreyfingin og launþegar taki fyllsta tillit til hvaða ríkisstj. sem er í að móta efnahagsstefnu, og jafnvel verða launþegar sem aðrir einhverju að fórna. Ég hefði ekkert talið athugavert við að skerða kaupið, sem þessi brbl. gera ráð fyrir að skerða, ef samræmdar aðgerðir til að koma í veg fyrir verðbólgu eða samræmdar aðgerðir til að lækka verðbólguna væru gerðar um leið. En þegar ekkert stendur eftir í þessum brbl. annað en að skerða kaup launþega, en halda áfram á fullri ferð í verðbólgudansinum, tel ég að fulltrúar verkalýðssamtakanna hafi ekki átt að standa að málum eins og þeir hafa gert. Þeir hefðu þá átt að gera aðrar og meiri kröfur til ríkisvaldsins. Til hvers er þetta sama ríkisvald að óska eftir og gefa út brbl. um heimild til að skera niður framkvæmdir á fjárlögum þegar 3000 millj. heimild gkr. er í fjárlögum og ekkert er farið að gera, að við vitum? Það væri fróðlegt að fá að vita nú hjá hæstv. fjmrh. hvað líði þessum niðurskurði. Ég spyr hann ekki hvað líði niðurskurði á lánsfjáráætluninni, sem brbl. gera ráð fyrir að heimila ríkisstj., af þeirri einföldu ástæðu að lánsfjáráætlun liggur ekki enn þá fyrir frá hendi ríkisstj. og hæstv. fjmrh. Ég hef áhuga á að vita hver sé afstaða ríkisstj. til búvöruverðsbreytinga núna eftir tvo daga. Það er uppi ágreiningur í sexmannanefndinni um það, hvernig túlka eigi verðstöðvunina í brbl. Hvernig túlkar ríkisstj. verðstöðvunina? Er bann við því að hækka búvöruverðið eða er ekki bann við því? Ef þetta er óljóst ákvæði, hvernig stendur þá á því að ríkisstj. flytur ekki brtt. við brbl. til að gera þetta ákvæði fyllra þannig að menn þurfi ekkert um það að deila dögum saman? Það er verið að byrja þarna. Voru ekki fulltrúar bænda að ganga á fund landbrh.? Hver er hans skoðun? Hver er skoðun fjmrh.? Hver er skoðun forsrh. á þessu máli eða ríkisstj. í heild, ef hún hefur heildarskoðun á málinu? Er þá ekki nauðsynlegt að breyta þessu frv., þó að það sé komið til Nd., til að taka af öll tvímæli í þessum efnum.? Það er undarlegt að á þessum tímum verðstöðvunar var gamlársdagur notaður vel til að hækka hressilega þjónustu opinberra aðila og nú nýlega voru Skýrsluvélar að hækka þjónustu sína um 25% og það rann í gegn í ríkisstj. Ná þá verðstöðvunarlögin ekki til Skýrsluvéla ríkisins? Ég sé þar hvergi neitt undanskilið. Er samræmi í þessu starfi? Ég held að annar gangi eitt skref áfram og hinn eitt skref aftur á bak. Það væri gaman að fá að vita hjá formanni Verkamannasambands Íslands hvað hann telji að í árlegar afborganir og vexti og vísitöluálag af lánum Byggingarsjóðs til hverrar íbúðar fari af daglaunum verkamanns, en stefna Alþb. var að þar færu aldrei yfir 20% af daglaunum verkamanns. Hvað á þetta eiginlega eftir að breytast núna á þessu ári, ef áfram heldur skerðing á launum, hvað verður hlutfallið ef þessi stjórn sæti nú út kjörtímabilið með sama árangri og hún hefur sýnt í liðlega eitt ár?  Í gær var ætlunin að afgreiða þetta mál til 2. umr. og það var ætlunin að kalla saman fund í n. í morgun og afgreiða málið fyrir hádegi. Ég sagði formanni fjh.- og viðskn. Nd. að ég væri annars staðar. Hann hefur alltaf reynt - og reynir enn - að hafa gott samstarf við nm. og því gekk hann auðvitað ekki til þess, enda kom forsrh. sjálfur í veg fyrir að frv. væri vísað til 2. umr. og nefndar með því að vera víðs fjarri. Hann segist hafa verið búinn að ákveða þennan fund og það getur enginn neitt sagt við því, hann hefur að sjálfsögðu eins og allir aðrir leyfi til að fara eitthvað annað, en þá þýðir það ekki í sömu andránni að kenna öðrum um að þeir séu að beita málþófi og töfum í þessu máli. Ég skora á hæstv. forsrh., að áður en þessari umr. lýkur, áður en ríkisstj. heldur til Kaupmannahafnar, skýri hann þd. frá því helsta sem er í undirbúningi nú í efnahagsmálum. Það getur verið fróðlegt að vita hvað á að taka við. Það er loforð um að ekki eigi að skerða verðbætur á laun 1. júní, 1. sept. og 1. des. Það eru fyrirheit um að draga úr verðbólgunni. Okkur leikur forvitni á að vita og heyra með hvaða hætti menn ætla að draga úr verðbólgunni út þetta ár og halda áfram að öðru leyti á fullri ferð. Þeir verða harðast úti af völdum verðbólgunnar sem eiga minnst og þeir sem urðu harðast úti eftir aðgerðir verkalýðsforustunnar 1977. Þeir biðu mesta tjónið af útflutningsbanninu, en ekki sú ríkisstj. sem sat þá. Þetta á verkalýðshreyfingin að skilja á hverjum tíma.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að þm. gefi sér nokkuð góðan tíma til að ræða stefnuna í efnahagsmálum. Það er málefni sem höfðar til flestra í þjóðfélaginu, og ekki er þetta síst eðlilegt miðað við það sem gerst hefur á undanförnum vikum og mánuðum og horft til enn lengri tíma. Það frv., sem hér er til umr., er um staðfestingu á brbl. sem hæstv. ríkisstj. gaf út á gamlársdag. Eins og hér hefur komið fram er í raun og veru einvörðungu um það að ræða í þessum brbl. að skerða almennt kaup í landinu um 7%, taka 7% af því kaupgjaldi sem aðilar vinnumarkaðarins undir handarjaðri hæstv. ríkisstj. sömdu um í frjálsum samningum í lok októbermánaðar s. l. Ég sagði „skerða“ kaup. Einhvern tíma hefðu einhverjir sagt „kauprán“ undir svipuðum kringumstæðum. Það á kannske ekki síst við hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson og hæstv. félmrh. Þeir hefðu notað það orðbragð við svipaðar kringumstæður hefði öðruvísi staðið á með ríkisstjórn landsins. Auðvitað er það rétt, að margar - líklega allar - ríkisstjórnir hér á landi hafa með einhverjum hætti krukkað í gerða kjarasamninga og vísitölubætur. Ég hygg að þar þurfi enga ríkisstj. undan að skilja. Vissulega hefur þetta verið gert með misjöfnum hætti. En það er þó eitt eftirtektarvert í þessu: Sá flokkurinn, sem nú ræður ferðinni í ríkisstj., Alþb., hefur alfarið og alltaf þar til nú neitað því að eiga aðild að skerðingu á vísitölubótum eða að skerðingu gerðra samninga með lögum. Hann hefur alfarið neitað því að eiga aðild að slíku. Það er fróðlegt í þessu að rifja upp með örfáum orðum það sem hefur gerst á nokkrum undanförnum árum. Það hefur verið vikið að því fyrr í umr. hvað gerðist t. d. 1978. Þá var það ekki kallað jöfn skipti að breyta vísitöluuppbótum með löggjöf eða skerða laun. Þá var það einfaldlega kallað „kauprán“ og svo langt gengið af þeim fulltrúum Alþb., fyrst og fremst í verkalýðshreyfingunni, sem réðu ferðinni, að ekki var einvörðungu sett útflutningsbann, sem kom auðvitað langverst niður á þeim sem síst skyldi, heldur og uppi hafðar ólöglegar aðgerðir í formi verkfalla með ólöglegum hætti. Þá þótti sumum hverjum hv. þm., sem nú eru á þingi og voru í fararbroddi í verkalýðshreyfingunni þá og eru enn, svo mikið við liggja að þeir töldu líf liggja við að beita ólöglegum vinnubrögðum til að knýja frá völdum ríkjandi stjórn á þeim tíma. Þá var kjörorðið „samningana í gildi“. Það kom ekki síst frá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni. 

Hvernig þá?

Hann hefur valið sér þá af frjálsum vilja, geri ég ráð fyrir, nema því aðeins að hann hafi verið þvingaður til þess með einhverjum hætti. Kannske hæstv. fjmrh. eigi einhvern hlut að máli þar.  Ég ætla að víkja örfáum orðum að því sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði 1978, rétt í þann mund sem íslensk alþýða gekk að kjörborðinu í almennum alþingiskosningum. Undanfari þess var það sem gert var af hálfu verkalýðshreyfingarinnar undir forustu kommúnista fyrst og fremst, þ. e. ólögleg verkföll og útflutningsbann. Þá sagði þessi hv. þm., með leyfi forseta, 23. júní, í tilefni af eins árs afmæli sólstöðusamninganna svonefndu: Fyrirsögnin er: „Fullar verðlagsbætur, eina vörn launafólksins“. Hv. þm. sagði þá: „Samningarnir bundu loks enda á þriggja ára tímabil samfelldrar kjararýrnunar. Kaupmætti launa var lyft verulega, einkum láglauna. Tekin voru inn að nýju ákvæðin um fulla og óskerta vísitölu. Fullar verðlagsbætur samkv. vísitölu eru eina vörn launafólks gegn því að verðbólgan rífi niður kaupmáttinn. Full vísitala er líka beinlínis vörn gegn óðaverðbólgu. Reynslan sýnir að því skertari sem vísitalan er, þeim mun meiri er verðbólgan.“ Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir einfaldlega það, að hafi þessi ummæli þessa hv. þm. verið rétt og séu rétt er hann nú að breyta algerlega andstætt því sem hann hélt að væri rétt þá, nema þá því aðeins að hv. þm. hafi komist að raun um að hann hafi haft vitlausa skoðun þá. Það er ekki nema tvennt til: Annað hvort hefur hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson haft rangt fyrir sér þegar hann fullyrti þetta eða hann er nú vísvitandi að skerða laun og kjör láglaunafólks í landinu þrátt fyrir að hann viti fyrir fram til hvers það leiðir. Þetta er svo einfalt að hver ætti að sjá, og auðvitað sjá menn þetta. En það eru til menn innan íslenskra stjórnmálaflokka sem gegna þeirri iðju, leggja það á sig í flokkshollustu að ganga gegn sinni sannfæringu, ganga gegn þeim umbjóðendum sem þeir eru talsmenn fyrir, skerða kjör þess láglaunafólks sem þeir eiga fyrst og fremst að vernda. Þetta hendir allt of oft í íslenskum stjórnmálum, ekki kannske hvað síst hjá þeim forustumönnun innan verklýðshreyfingarinnar sem eru í pólitísku starfi líka og tilheyra þá sér í lagi einum stjórnmálaflokki, Alþb. Það væri hægt að rekja svona ummæli velflestra, ef ekki allra forustumanna Alþb. í verkalýðshreyfingunni frá árinu 1978. Ég læt nægja í bili, nema frekara tilefni gefist til, að vitna í þennan oddvita Alþb. innan verkalýðshreyfingarinnar, sem er í ofanálag forsvarsmaður láglaunafólksins í landinu og á fyrst og fremst að gæta hags þess. Það er gert með þessum hætti. Nú skal það tekið skýrt fram, að það hefur verið og er yfirlýst stefna verkalýðshreyfingarinnar í landinu –grundvallarafstaða - að það eigi ekki að skerða löglega gerða samninga með lagaboði. Í kosningaslagnum 1979 minnist ég þess, að í ræðum margra frambjóðenda Alþb. í þeim kosningum var margítrekað að efnahagsvandann ætti ekki að leysa á kostnað launafólks, ekki skerða laun eða kaup þessa fólks, og því aðeins yrði haldið við þá stefnu í reynd að Alþb. kæmi sterkt út úr þeim kosningum. Það yrði aldrei léð máls á því að breyta gerðum kjarasamningum til skerðingar með lagaboði ef Alþb. hefði aðstöðu í ríkisstj. Þetta voru kosningaloforðin sem gefin voru. En það er eitthvað annað sem nú blasir við. Það er engin furða þó að farið sé að gæta pólitísks náttúruleysis hjá einstökum þm. Alþb. þegar svona er snúið þversum á þau fyrirheit sem gefin hafa verið í kosningum, - ekki bara 1979, heldur og oft áður. Ég er ekkert hissa á því, þó að þm. Alþb. fari að lýsa yfir pólitísku náttúruleysi hver á fætur öðrum í því ástandi sem nú ríkir innan herbúða þar. Og ég er ekkert hissa á því, þó að almenningur í landinu hafi fyrir löngu orðið var við það pólitíska náttúruleysi sem ný hrjáir einstaka þm. Alþb. Það hefur í reynd verið að grafa um sig í nokkuð langan tíma, en brýst nú út, eins og alþjóð er kunnugt og hefur heyrst í ríkisfjölmiðli fyrir stundu og virðist íþyngja æ meir og æ fleiri þessum hv. þm. Hv. Alþb.-þm. hafa gagnrýnt Alþfl. fyrir það, að hann hefur viljað í samstarfi við launþegahreyfinguna í landinu taka skynsamlega á málum í sambandi við kjarasamninga og kjarabætur, að hann hefur lýst því yfir, að það sé hagstæðara, raunhæfara, ekki síst fyrir láglaunafólkið, sem fyrst og fremst þarf að bæta kjör hjá, að bæta þau með skattalækkunum og í gegnum atmannatryggingakerfið. Fyrir þetta hefur Alþb.-liðið gagnrýnt Alþfl. og það oft heiftarlega. Á s. l. ári - árinu 1980 - undir forustu Alþb.-manna í Alþýðusambandinu stóðu samningaumleitanir yfir í 10 mánuði áður en þær leiddu til niðurstöðu. Og hverjar voru grundvallarkröfur verkalýðshreyfingarinnar í þessum samningum? Það heyrðist aldrei að það fælist kröfuharka í kröfugerð verkalýðshreyfingarinnar á síðasta ári, enda erfitt um vik að flokka þær kröfur, sem þá voru settar fram, undir kröfuhörku, miðað við það sem gerst hefur í þjóðfélaginu á undanförnum nokkrum mánuðum. Grundvallarkröfur verkalýðshreyfingarinnar í samningunum 1980 voru skattalækkanir, jöfnun lífeyrisréttinda og sömu laun fyrir sambærileg störf. Þetta voru þrjár meginkröfur í þessum samningum. Að því er varðar skattalækkanir, sem voru grundvallarkrafa í þessum samningum, var því alfarið neitað af hæstv. ríkisstj. að fara slíkar leiðir. Alfarið var neitað skattalækkunum til handa láglaunafólki þó að vitað væri að þær kæmu því best. Og það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að þetta langa samningsþóf varð ekki síst vegna þeirrar afstöðu ríkisstj. að neita alfarið bæði skattalækkunarleiðinni og jöfnun á lífeyrisréttindum til handa aðildarfélögum innan ASÍ. Það er ekki síst sú afstaða hæstv. ríkisstj. sem varð til þess að samningar tóku þetta langan tíma. Segja má því að ríkisstj. með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar beri höfuðábyrgð á því, hversu langan tíma tók að semja fyrir láglaunafólk á s. l. ári. Það gerðist síðan í ágúst s. l., að hæstv. fjmrh. undirritaði samninga við BSRB. Nú þarf ekki að greina hv. þm. frá því, að geigvænlega mikill munur var á lífeyrisréttindum annars vegar einstaklinga innan BSRB og hins vegar þeirra einstaklinga sem eru í félögum innan Alþýðusambands Íslands. Geigvænlega mikill mismunur var þarna BSRB-fólki í hag. En í þeim samningum, sem gerðir voru í ágúst við hæstv. fjmrh., var enn aukið á þetta misrétti. Enn var breikkað bilið milli lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna annars vegar og launafólks innan Alþýðusambands Íslands hins vegar, á sama tíma og neitað var alfarið af hálfu hæstv. ríkisstj. og þá fyrst og fremst af hálfu hæstv. fjmrh. að leiðrétta þetta misræmi að einhverju - ég tala nú ekki um að verulegu leyti. Eftir að þetta var ljóst lagði samninganefnd Alþýðusambands Íslands að sjálfsögðu enn meiri þunga á þá kröfu sína að leiðrétta lífeyrisréttindi til handa verkafólki innan Alþýðusambandsins. Um það bil tveimur mánuðum eftir að BSRB gerði samninginn við hæstv. fjmrh. voru undirritaðir samningar af hálfu Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda. Það verður ekki sagt að í þeim samningum hafi náðst mikill árangur, en þó í áttina. Oft hefur það að vísu verið svo, að árangur baráttu verkalýðshreyfingarinnar hefur fengist í stuttum skrefum - misjafnlega stuttum, en þó hefur yfirleitt þokað. Þessir samningar Alþýðusambandsins veittu verkafólki kauphækkun á bilinu frá líklega 4–10%. Þetta gerist í lok októbermánaðar með samþykki og vitund hæstv. ríkisstj., sem sjálf taldi að hér hefði verið hóflega að staðið og að þjóðarbúið þyldi þessa samningsgerð eins og frá henni var gengið. Um tveimur mánuðum síðar - á gamlársdag - kippti hæstv. ríkisstj. þessu öllu til baka og líklega nokkru meira en því. Hún kippir til baka allri þeirri kauphækkun og kjarabót sem samningarnir frá 27. okt. innifólu og ríkisstj. sjálf taldi að væri við hæfi og þjóðarbúið þyldi. Öllu saman var kippt til baka með brbl. Svona vinnubrögð af hálfu ríkisstj., hvaða ríkisstj. sem í hlut ætti, eru auðvitað forkastanleg því að það hafa engar forsendur breyst frá því í lok okt. til loka des. sem sýndu að það væri nauðsynlegt að ógilda með öllu allt það sem áunnist hafði í samningunum frá því í lok okt. Það hafa engar forsendur breyst sem réttlættu slíkt. Og það er ekki nema eðlilegt, að almenningi í landinu - sérstaklega þó því láglaunafólki sem þetta snýr að - þyki nokkuð langt gengið af hálfu stjórnvalda þegar menn haga sér með þessum hætti. En það er ekki allt búið enn. Ríkisstj. samdi fyrst við BSRB í ágúst, síðan stuðlaði hún að samningum aðila vinnumarkaðarins í lok okt., kippir öllu til baka á gamlársdag, semur upp á nýtt við BSRB eftir áramót og færir þeim aðilum innan BSRB að vísu mismunandi miklar kjarabætur, en allt upp í það að „dekka“ skerðinguna sem aðrir eiga að bera. Þar var kauphækkun á bilinu frá 3% og upp í milli 6 og 7%. Því hefur verið yfirlýst, þessar starfsaðfarir ríkisstj. leiða til þess, að þeir einu, sem á að skerða launin hjá samkv. brbl. og staðfestingu á þeim hér í Alþingi, eru félagar innan Alþýðusambands Íslands. Það á fyrst og fremst að skerða kjör hjá láglaunafólkinu. BSRB-fólkið fær vísitöluskerðinguna að hluta til bætta og sumt að langsamlega mestu leyti. Það má því í raun og veru segja að með þessum vinnubrögðum af hálfu hæstv. ríkisstj. hafi hún komið í bakið á Alþýðusambandinu, í bakið á launafólki innan Alþýðusambandsins. Einhverjir hefðu sagt undir svipuðum kringumstæðum, hefði Alþb. ekki verið innan ríkisstj. og slík vinnubrögð hefðu verið viðhöfð, að stjórnvöld hefðu rekið rýtinginn í bakið á alþýðusamtökunum. Það er ekki ólíklegt að slíkt orðbragð hefði verið viðhaft af einhverjum forustumönnum Alþb. innan verkalýðshreyfingarinnar eða á Alþingi. Ef þessi annars að nokkru leyti sæmilegi flokkur hefði verið utan ríkisstj. hefði þetta orðbragð verið notað. Ég segi enn: Þegar menn velta fyrir sér þessum skoðunum, yfirlýsingum og vinnubrögðum er engin furða þó að æ fleiri innan þessa flokks lýsi yfir pólitísku náttúruleysi. Menn þurfa að þola mikið til að þola svona hringrás aftur og aftur, að það, sem menn lýsa yfir og lofa í kosningum í stjórnarandstöðu, éti þeir svo allt saman ofan í sig í stjórnaraðstöðu, enda hafa menn tekið eftir því, að önnur eru viðbrögð hjá verkalýðshreyfingunni nú en áður var. Ég mæli ekki með því, að forustumenn í verkalýðshreyfingunni beiti hreyfingunni í pólitískum tilgangi. Þar á fyrst og fremst að vera í öndvegi fagleg barátta, en ekki flokkspólitískir gæðingar sem þar sitja að völdum og beita hreyfingunni eftir eigin geðþótta og flokksins. Því miður hefur það verið brennimark á forustumönnum Alþfl. í hreyfingunni að beita henni hvar og hvenær sem þeir hafa getað í flokkspólitískum tilgangi, burt séð frá hinum faglegu sjónarmiðum. Með þessa skoðun hlýt ég að sjálfsögðu að fagna því, ef hér er að verða breyting á af hálfu forustumanna í Alþb., ef þeir eru í raun og veru að mannbætast að því leyti að hafa sömu skoðun utan ríkisstj. og innan og taka faglega afstöðu, en ekki pólitíska. Ber að þakka það, en ekki lasta. En það er eftir að sjá framhaldið. Það er alveg öruggt að Alþb. á eftir að vera utan ríkisstj. Það er alveg klárt mál. 

Það er nú langt þangað til.

Það getur aldrei orðið ýkjalangt þangað til. En þá á eftir að sjást hvort þessir annars sæmilegu einstaklingar, ágætir sumir hverjir, hafa þann manndóm til að bera að vera sjálfum sér samkvæmir og taka afstöðu innan hreyfingarinnar í ljósi faglegra staðreynda, en ekki flokkspólitískra sjónarmiða. Ef það verður væri vel, en ekkert hefur bent til þess enn og sporin frá fyrri tíð hræða, þannig að það er miklu líklegra, þó að ég vilji engu spá um það, að þegar að því kemur - það er enginn vafi að það gerist - að þessir sömu einstaklingar verða utan ríkisstj., þá taki þeir upp sömu flokkspólitísku vinnubrögðin og beiti hreyfingunni í flokkspólitískum tilgangi. Það hlýtur að vekja nokkra athygli að hæstv. fjmrh. og raunar ríkisstj. öll sá ástæðu til að taka upp aftur á miðju samningstímabili samninga við BSRB, en það er ekki að sjá að þessi sama hæstv. ríkisstj. ætli að hreyfa hönd eða fót til að leiðrétta neitt hjá aðildarfélögum Alþýðusambands Íslands. Hún hefur vissulega til þess tækifæri. Nokkur aðildarfélög Alþýðusambands Íslands og Verkamannasambandsins semja beint við ríkisvaldið um launakjör sinna starfsmanna. Það væri ekki óeðlilegt, ef samhengi væri í þessu, ríkisstj. leiðrétti hjá þessum aðilum á sama hátt og gert var hjá BSRB. En það er greinilegt að núverandi stjórnvöld - Alþb. kannske fyrst og fremst - halda þeirri stefnu að hlúa fyrst og fremst að þeim aðilum sem eru skörinni ofar í launakjörum í þjóðfélaginu en hinn almenni verkamaður er. Eins og menn muna fylgdi ýmislegt með almennu orðalagi í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. á gamlársdag og brbl. - óskhyggja kannske sumt af því - um það sem gera ætti. Eitt af því var að skattar verði lækkaðir sem nemi 1.5%. Mér er tjáð að hæstv. fjmrh. hafi fjálglega lýst því yfir í umr. í Ed. fyrr í vikunni að þetta loforð væri búið að efna. Ég vil að það komi skýrt fram hér sem minn skilningur, að þegar ég er að tala um að lækka skatta á launafólki og þá fyrst og fremst á láglaunafólki er ég að tala um skattbyrðina, skattana sem heild, ekki einhvern hluta af sköttum. Með því, sem nú hefur verið lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj. að verði skattalækkun, lækkar skattbyrði innan við 1% milli ára 1980 og 1981. Því fer víðs fjarri að fullnægt hafi verið því loforði hæstv. ríkisstj. í yfirlýsingu, sem fylgdi brbl., að lækka skatta á launafólki - fyrst og fremst þeim lægst launuðu - um a. m. k. 1.5%. Þar vantar æðimikið á enn. Það er auðvitað augljóst mál að það er ekkert vandamál að hækka skattana fyrst mikið frá því sem þeir voru til þess svo að geta lækkað eitthvað frá toppnum. Mér sýnist það einmitt það sem hér er verið að leika, verkalýðshreyfingin eigi að kaupa aftur og aftur hinar sömu skattalækkanir. Það er a. m. k. ekki sá skilningur sem ég hef lagt í kröfugerð verkalýðshreyfingarinnar um að skattar verði lækkaðir hjá launafólki. Það er skattbyrðin, það er pyngjan sem skiptir máli þar fyrst og fremst, eins og í öðru, og það er að því sem þarf að hyggja. Ég tel því, eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið og eftir því sem þetta mál blasir við mér og eftir þeim grundvallarskilningi sem ég legg í kröfugerð verkalýðshreyfingarinnar um að skattar verði lækkaðir, að ekki hafi verið fullnægt því loforði hæstv. ríkisstj. að skattar verði lækkaðir sem svarar 1.5% af launatekjum, þar þurfi nokkuð til viðbótar að koma til þess að það verði gert, auk þess sem ýmislegt annað er gersamlega óljóst í sambandi við framkvæmd á ýmsum yfirlýsingum í hinni svokölluðu efnahagsmálastefnu sem fylgdi brbl. Það er svo auðvitað sérkapítuli út af fyrir sig, sem ég skal ekki eyða töngum tíma í að ræða hér, hvernig að þessu máli er staðið. Viku eftir viku og mánuð eftir mánuð allt fram undir jól urðu hér ítrekaðar umr. um efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj. og spurst fyrir um hver hún væri. Aldrei fengust nemar upplýsingar. Síðan er þing sent heim um 20. des. brbl. gefin út á gamlársdag. Þetta eru auðvitað ekki eðlileg vinnubrögð í lýðræðislandi, að stjórnvöld hagi sér með þessum hætti, hvaða stjórnvöld sem þar ættu hlut að máli. Auðvitað átti þingið að fá að fjalla um þetta, því að meiri hluti þingsins var hér staddur a. m. k. flesta daga milli jóla og nýárs ef ekki sjálfar hátíðarnar, til þess að komast að samkomulagi um þessi efni. Það eitt út af fyrir sig er ámælisvert að stjórnvöld skuli með þessum hætti taka í raun og veru valdið af Alþingi. Eitt er það atriði sem tiltölulega lítið hefur verið rætt um í sambandi við þessi mál öll, og það er sú ákvörðun ríkisstj. að leyfa 10% hækkun á allri þjónustu ríkisstofnana áður en ráðstafanir hennar kæmu til framkvæmda. Skyldi þetta ekki hafa í för með sér einhverja kjararýrnun hjá launafólki almennt, a. m. k. 10% hækkun á allri vöru og þjónustu hjá ríkisstofnunum og allt yfir 20%, eins og hér hefur komið fram í umr., og tvöföld verðstöðvun í gildi? A. m. k. Alþýðusambandið hefur harðlega mótmælt þessu. Þar ofan í kaupið er með þessari ákvörðun gengið á gefin loforð, svikin gefin loforð við verkalýðshreyfinguna um ákveðna meðferð á hækkunum hjá ríkisstofnunum á ákveðnum tímum. Hér er auðvitað um að ræða beina kjaraskerðingu hjá launafólki áður en 7% kjaraskerðingin kemur til framkvæmda. Og ég segi enn og aftur: Mig undrar ekki þó að enn fleiri innan stjórnarliðsins fari að lýsa yfir pólitísku náttúruleysi að þurfa að búa undir þessu. Það kæmi mér ekki á óvart þó að þeim fjölgaði heldur af báðum kynjum sem lýstu því yfir. Það hlýtur að öllum líkindum að framkalla stórkostlegt pólitískt náttúruleysi að búa við slíkt sem hér um ræðir, yfirlýsingar og síðan í kjölfarið framkvæmdir þvert á gefnar yfirlýsingar.  Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð. En það er ljóst, að eftir að þessi brbl. voru gefin út getur ekki lengur sá pólitískur flokkur á Íslandi, sem lengst af hefur viljað vísa því frá að hann ætti hlut að skerðingu á löglega gerðum kjarasamningum, Alþb., skýlt sér á bak við slíkt. Það er staðreynd að nú liggur það ljóst fyrir, að hvað sem fyrri yfirlýsingum, hvað sem fyrri loforðum og hvað sem fyrri heitstrengingum líður, að Alþb. leggur til að breyta gerðum kjarasamningum með lögum, skerða löglega gerða kjarasamninga sem Alþb.menn sjálfir töldu hógværa og allt í lagi með fyrir röskum tveimur mánuðum. Þarna má segja að sé kannske brotið í blað í íslenskri pólitík. Menn geta villt á sér heimildir tímabundið á fölskum forsendum og með fölskum klæðaburði, en það er ekki hægt til lengdar. Kannske hefur þetta verið hægt á þeim tíma sem almenningur í landinu var ekki nægilega upplýstur, fjölmiðlar komu fréttum ekki nægilega vil til skila, en sá tími er liðinn. Nú er ljóst að þeir hinir sömu geta ekki lengur hafið sig undir þessum tilvitnuðu orðum, hvorki undir fölskum loforðum né öðru slíku. Alþb. er bert að því nú að hafa beinlínis forustu um að breyta þeim kjarasamningum sem gerðir voru 27. okt. s. l. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð. En það er ljóst að í þessu frv. til staðfestingar brbl. margnefndu er einvörðungu um að ræða skerðingu á launum frá því sem búið var að semja um. Þess atriðis þurfa hv. þm. að taka afstöðu til þegar þeir greiða atkv. um það frv. sem hér liggur fyrir, hvort þeir samningar, sem gerðir voru í lok okt., hafi verið með þeim hætti að þeir stefni þjóðarbúinu í voða og því beri brýna nauðsyn til, eins og hæstv. ríkisstj. orðar það, að rifta þeim með löggjöf. Það er það sem Alþb., Framsókn og sá hluti Sjálfstfl., sem í ríkisstj. er, leggja til. Á öðrum tímum hefur hinn hluti Sjálfstfl. lagt svipað til, þannig að þessir aðilar eru allir á sama báti að því er þetta varðar.



Herra forseti. Ég vil gjarnan fá tækifæri til að gera örfáar aths. við það frv. sem hér er til umr. og fá tækifæri til að varpa fram nokkrum fsp. til hæstv. forsrh. og fjalla um málið að öðru leyti, enda er hér á ferðinni það mál sem snertir efnahagsaðgerðir ríkisstj. og telst til meiri háttar mála Alþingis á yfirstandandi þingi. Mér þótti leitt að heyra það í hádegisútvarpinu í dag, að hæstv. forsrh. hefði haldið því fram að stjórnarandstaðan hefði hótað málþófi. Vonandi verður það ekki kallað málþóf þótt nokkrir þm. komi fram með sín sjónarmið í svo stórvægilegu máli. En fréttaflutningur Ríkisútvarpsins vakti kannske mesta athygli fyrir að þar kom ekki fram stærsta frétt dagsins í dag, - sú frétt sem ég hélt að miklu fleiri hefðu beðið eftir en frétt af fundinum á Akranesi, sem eflaust var góður, - en það er sú frétt, að í morgun lét hæstv. ríkisstj. frá sér fara ályktun í sambandi við togarakaup á Þórshöfn. Það hefði verið full ástæða að Ríkisútvarpið hefði sagt frá því og efni þeirrar ályktunar. En með það mál er nú farið með öðrum hætti en hingað til hefur verið gert. Það væri vissulega fróðlegt, ef hæstv. forsrh. hefði gefið sér tíma til að leggja fyrir þingið umbeðna skýrslu um það mál, þannig að það væri hægt að sjá og lesa það mál - ef ég má nota orðalagið - „í sögulegu samhengi“ þess. Eins og hv. þm. vita var gert ráð fyrir að það mál, sem hér er til meðferðar, hefði greiðan gang í Nd. Alþingis og Alþingi fyrir mánaðamótin sem eru í lok þessarar viku. En vegna þess, að í fyrradag, við síðustu umr. í Ed., komu fram nýjar upplýsingar í skattamálum og varðandi tryggingabætur, og eins vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hefur látið frá sér fara yfirlýsingu um vaxtabreytingar um næstu mánaðamót, hafa komið fram ný sjónarmið í þessu máli sem gera það að verkum að hv. fjh.- og viðskn. Nd. verður að sjálfsögðu að fá tækifæri til að skoða þau gögn, sem lögð hafa verið fram, en hafa ekki verið rædd í nefndum þingsins og hafa ekki verið sýnd í þingflokkum, en hafa hins vegar gengið á milli fárra útvalinna stuðningsmanna ríkisstj. Í umr., sem áttu sér stað hér í gær, og í framíkalli hæstv. forsrh. undir ræðu formanns Sjálfstfl. var því haldið fram af hæstv. forsrh., að það hefði ekki verið ákvörðun hæstv. ríkisstj. að miða gengi íslensku krónunnar við dollarann frá áramótum. Er þetta að sjálfsögðu alveg ný yfirlýsing og dálítið merkileg með tilliti til þess, að það stendur skýrum stöfum í lögum um Seðlabankann að hann starfi í samræmi við stefnu ríkisstj. í gengismálum. Þetta þýðir m. ö. o. að annaðhvort hafa þessi boð komið frá ríkisstj. eða Seðlabankinn hefur valið þessa leið án þess að hafa samband við ríkisstj. Ég held að það, sem hafi gerst í þessu máli hafi verið að Seðlabankinn hefur auðvitað ákveðið þessa viðmiðun í því skyni að hjálpa ríkisstj. af tveimur ástæðum. Önnur ástæðan var sú, að fiskverð var ekki komið og það var auðvitað til bóta fyrir þá, sem sömdu um fiskverð, að hafa gengi dollarans fasta stærð. Eins byggist þessi ákvörðun á því, að því hafði verið spáð í Bandaríkjunum, bæði af fjármálamönnum og hagfræðingum, að gengi dollarans yrði stöðugt frá áramótum eða a. m. k., eins og það var orðað í ýmsum tímaritum, mundi gengi dollarans ekki hækka eftir áramót. En í Bandaríkjunum er kominn nýr valdhafi, jafnaldri núv. hæstv. forsrh., ágætur stjórnmálaskörungur og góður leikari, og hann sló kollega sínum hér á Íslandi heldur betur við því að hann styrkti með yfirlýsingum sínum og róttækum hugmyndum stöðu bandaríska gjaldmiðilsins með þeim hætti að við urðum að hverfa hér uppi á Íslandi til gömlu viðmiðunarinnar, sem auðvitað er eðlilegra að miða við, þ. e. meðalgengi. Þetta held ég að sé skýringin á því, hvers vegna dollarinn var valinn frá áramótum og hvers vegna horfið var frá þeirri ákvörðun nokkrum vikum síðar. Mig langar til þess að gera eina formlega aths. við framlagningu brbl., þ. e. frv. til staðfestingar brbl. Þá aths. hef ég gert margoft úr þessum ræðustól. Hún er á þá leið, hvort ekki sé eðlilegra að hafa athugasemdir við einstakar greinar, eins og oftast er gert við stjfrv. Hefði í þessu tilviki t. d. mátt fylgja skjal um efnahagsaðgerðir að öðru leyti, í stað þess að vitna beint í brbl. þannig að frv. verður tvítekning og ekkert annað. Þetta er ekkert nýtt fyrirbrigði. Þannig hefur verið farið að um áratugaskeið og sjálfsagt ætíð, en fyrir allan þann fjölda, sem tes lagafrumvörp, væri til mikilla bóta að skýringar væru við einstakar greinar ef um frumvörp til staðfestingar á brbl. er að ræða rétt eins og um önnur stjfrv. Þetta er ekki mikilvægt atriði, en á það minni ég nú vegna þess að það er áreiðanlega öllum til góðs. Í öðru lagi, sem eflaust má falla jafnframt undir formlegan þátt þessa máls, vil ég spyrja þeirrar spurningar, hvort ástæða hafi verið til að efna til efnahagsaðgerðanna með brbl. Skipta má efni brbl. í fjóra meginflokka: í fyrsta lagi verðstöðvun, í öðru lagi vaxtaákvörðun, í þriðja lagi kaupskerðingu og í fjórða lagi frestun opinberra framkvæmda. Hvað snertir verðstöðvunina hefur það margoft komið fram, að verðstöðvunarákvæði brbl. er nákvæmlega eins orðað og það verðstöðvunarákvæði sem í gildi var, að öðru leyti en því, að nú er sett inn dagsetningin 1. maí án þess að hæstv. ríkisstj. fáist til þess að svara því, hvað gerist eftir 1. maí, hvort gömlu lögin öðlist þá gildi, sem ég held að gerist ekki, eða verði felld úr gildi, og hvort verðlag verði þá gefið frjálst. Um þetta hafa ekki fengist skýr og greinargóð svör, en ég vænti þess, að hæstv. forsrh., nú þegar dregur að 1. mars og þetta tímabil er um það bil hálfnað, og skal ég þá ekki tala í nafni íslensku þjóðarinnar né heldur þingheims, heldur aðeins í mínu nafni, geti sagt okkur nokkurn veginn fyrir hvað gerist eftir tvo mánuði. Um kaupskerðinguna er það að segja, að hún er það eina sem er krystaltært í brbl. Það er stórkostlegt fyrir starfandi sjálfstæðismenn að lesa Þjóðviljann - eitt helsta málgagn ríkisstj. - hæla forsrh. og taka við hann viðtal eftir viðtal um snilld hans við að koma þessum brbl. fram. Í slíku hóli og í slíkum viðtölum er Þjóðviljinn að gera gífurlegt grín að sjálfum sér, því að snilld forsrh., sem vissulega er mikil, felst fyrst og fremst í því að hafa fengið Alþb. til að framkvæma aðgerðir sem Alþb.- menn sjálfir höfðu úthrópað þremur árum áður. Þá var núv. hæstv. forsrh. í Þjóðviljanum af núv. hæstv. félmrh. kallaður öllum illum nöfnum, sem ég þori ekki að viðhafa hér. Nú þremur árum síðar er hæstv. forsrh. kallaður hinn mesti snillingur fyrir að hafa komið fram slíkum aðgerðum. Ég skal taka undir það með Þjóðviljamönnum, að það þarf talsverða snilld til að fá þá Þjóðviljamenn og núv. ráðh., sem áður voru á Þjóðviljanum, til að éta allt þetta ofan í sig. Ég óska hæstv. forsrh. innilega til hamingju, því að það má segja að hann hafi þarna hefnt harma sinna og þeirrar ríkisstj. sem sat að völdum í febr. 1978. Frestun opinberra framkvæmda hefur verið til umr. Það hefur margoft verið sýnt fram á að í raun og veru var í fjárlögum heimild fyrir fjmrh. til að skera niður um 3 gamla milljarða, en svo kemur hæstv. fjmrh. í Ríkisútvarpið og segir: Ja, 3 milljarðar og skera niður. Þetta er bara heimild. Það er bara heimild í brbl. að skera niður til að við getum, ef við þurfum á að halda einhvern tíma seinni hluta ársins, gripið til þessa ákvæðis. Ég er að gera aths. við þessi ummæli og þessa grein í brbl. vegna þess, og það er kjarni málsins, að þetta eru brbl. og samkv. íslensku stjórnarskránni á ekki að setja brbl. nema brýna nauðsyn beri til. Og tökum nú eftir: Brýna nauðsyn ber til að fjmrh. geti hugsanlega á síðari hluta ársins frestað framkvæmdum um eitt eða tvö ár. Þetta stendur í þessum brbl. Og í brbl. stendur: Brýna nauðsyn ber til að halda áfram að hafa í lögum það sem stendur í lögum um verðstöðvun. Þetta er brýna nauðsynin. Og brýna nauðsyn ber til að segja á gamlársdag að kaupið eigi að skerðast 1. mars, alveg eins og Alþingi komi ekki saman á milli gamlársdags og 1. mars. Þetta eru spurningar sem ég vakti hér upp vegna þess að ég vonast til þess að formaður stjórnarskrárnefndar, sem situr að störfum, íhugi það rækilega, hvort ríkisstj. hafi farið rétt að og hvort ekki sé kominn tími til að stjórnarskrárnefnd íhugi gaumgæfilega breytingar á þessu ákvæði sem komi í veg fyrir slíka misnotkun. Ástæðan fyrir því, að löggjafarvaldið er ekki einungis í höndum löggjafans, sem venjulega er kallaður svo, þ. e. Alþingis, er sú, að þegar þetta ákvæði kom inn í stjórnarskrána var þinghald örfáir mánuðir annað hvort ár. Vegna samgönguskorts í landinu var ekki hægt að kalla þm. saman til fundar. Og nú spyr ég: Skyldu þm. hafa verið kallaðir til fundar milli jóla og nýárs? Var ekki alveg útséð um að samgöngur kæmu í veg fyrir að þm. gætu hist á milli jóla og nýárs, þegar til setningar brbl. var gripið? Ég veit ekki betur en allir þm. stjórnarinnar hafi verið kallaðir til Reykjavíkur og þeir hafi komið hingað nánast undanbragðalaust. Og ég er alveg handviss um að stjórnarandstöðuþm. hefðu á sama hátt getað komið til Reykjavíkur og þess vegna gat þinghald vel haldið áfram, eins og var bent á fyrir jól. Ég beini þess vegna þeirri vinsamlegu ábendingu til formanns stjórnarskrárnefndar, að hann íhugi hvort ekki sé ástæða til að breyta þessu ákvæði og koma á þeim vinnubrögðum í þessum efnum sem upphaflega var ætlast til, en þau voru auðvitað að löggjafarvaldið væri hjá svokölluðum löggjafa. Þetta veit auðvitað fyrrv. prófessor í stjórnskipunarlögum að byggist á þrígreiningu ríkisvaldsins. Þetta er um hinn formlega þátt þessa máls. Það er vissulega sorglegt að sú hæstv. ríkisstj., sem mest hefur talað um að bjarga virðingu Alþingis og m. a. hefur lýst því yfir, að til hennar hafi verið stofnað til þess að bjarga virðingu Alþingis, skuli ekki virða Alþingi meira en svo að efna til setningar brbl. og senda stjórnarandstöðuþm. heim því að hinir voru kallaðir til Reykjavíkur. Á þetta minni ég nú því að í þessu felst ákveðin hætta fyrir lýðræðið. Hún felst í því, að ef ríkisstjórnir halda slíkum hætti áfram gerist það að þær grípa sífellt til þess ráðs að efna til brbl. á sumrin og í jólafríum til að hafa löggjöfina til þegar þing kemur saman. M. ö. o.: Þeir komast hjá því, ef stjórnin er veik á Alþingi, að þurfa fyrst í eigin flokkum að ná fram þessari löggjöf. Þetta þýðir m. ö. o. það, að stigið er ákveðið skref í þá átt að hafa Alþingi sem allra minnst á fundum. Með sama framhaldi þarf aðeins að kalla þing saman rétt eftir kosningar, mynda ríkisstj. og svo getur þingið farið heim. Ef stjórnin vill svo setja brbl. hringir hún í nokkra þm., sem eru tryggir stjórninni, mynda meiri hl., og lýsir yfir að nú sé þessi löggjöf tilbúin. Síðan er það samþ. í þingflokkum, löggjöfin tekur gildi og enginn hefur áhyggjur af lýðræðinu meir. En lýðræðið er meira en sá formlegi þáttur að ná meiri hl. á Alþingi. Lýðræðið felst nefnilega líka í því, að menn geti á hinu háa Alþingi haft áhrif á skoðanir hver annars. Það er mjög mikilvægur þáttur og gerir lýðræði á Vesturlöndum annað og gefur aðra og meiri merkingu lýðræðishugtakinu á Vesturlöndum en nokkurn tíma annars staðar þar sem mest er talað um lýðræði. Hæstv. ríkisstj. setti í brbl. ákvæði um vexti, og eins og fram hefur komið er það eina ákvæðið sem þurfti atbeina löggjafans við, því að þar var um að tefla lagaatriði sem þurfti að breyta til að ná fram stefnumiðum ríkisstj. Breytingin var í því fólgin að breyta svokölluðum Ólafslögum þannig, að í fyrsta lagi yrði frestað um eitt ár að ná fram fullri verðtryggingu og í öðru lagi, að í stað þess að setja verðtryggingu á þriggja mánaða innlánsreikninga yrðu slíkir reikningar til sex mánaða. Þetta sagði hæstv. ríkisstj. að væri gert til að koma í veg fyrir vaxtahækkun, þetta væri gert til vaxtalækkunar. Mánuði síðar, þegar hinir verðtryggðu reikningar fóru að taka gildi, kemur auðvitað í ljóst að þessi ákvörðun ríkisstj. leiðir til vaxtahækkunar, einfaldlega vegna þess - og það vitum við sem erum að byggja og þurfum að kaupa húsnæði og fjöldi annarra sem stendur þannig á um, - að bankakerfið hefur sitt á hreinu. Ég get lýst því yfir eftir að hafa haft samband við bankastjóra hér í bænum og beðið um lán sem var til lengri tíma en til tveggja og hálfs árs, að engin önnur lán fást en svokölluð lánskjaravísitölulán. Það þýðir í raun að vextir hafa stórhækkað. Þetta kemur berlega í ljós í umsögn Seðlabankans, sem segir að verðbólgan verði 50% frá upphafi til loka þessa árs á meðan ríkisstj. sýni ekki einhverjar nýjar tillögur. Þessi útlán eru með 2.5% vöxtum. Það þýðir að vaxtakjörin eru í raun 53.75% á ári eins og þeir geta séð sem kunna fyrir sér í reikningi. Þetta hefur fulltrúi Seðlabankans staðfest og kom fram í svari hæstv. viðskrh. fyrir nokkru. Svokallaðir vaxtaaukareikningar, sem ríkisstj. talar mikið um að sé verið að lækka vexti á, slík lán fást ekki. Þess vegna eru það alger öfugmæli hjá hæstv. ríkisstj. að hún sé að lækka vexti. Hún ætlar sér að vísu að gera það 1. mars, lækka aðeins mun á innláns- og útlánsvöxtum af öðrum reikningum en þessum verðtryggðu, en hún gerir það auðvitað upp á þau býti að þjónustugjöld bankanna hækki á móti. Það er jafnframt staðfest og kemur fram í efnahagsáætlun ríkisstj. Það þýðir einfaldlega að sá, sem tekur lán úr bankakerfinu, þarf að borga nákvæmlega jafnmikið og áður. Það kemur nákvæmlega jafnmikið við pyngju hans og áður. Ég er ekki að segja þetta af því að ég sé á móti stefnunni sem þarna kemur fram. Hún er út af fyrir sig skynsamleg. Þetta er sama stefnan og Sjálfstfl., Alþfl. - og ef maður skildi rétt - Framsfl. þóttust vera að berjast fyrir fyrir síðustu kosningar. Ég er að benda á að það er ekki rétt af hæstv, ríkisstj. að segjast annars vegar vera að lækka vexti, en að gera það aðeins af lánum sem ekki fást, en að öðru leyti hækka stórlega vextirnir. Þetta þarf að koma skýrt og greinilega fram, þótt ég viti að allir þeir, sem þurfa að taka lán, verði varir við þessi vinnubrögð hjá bankakerfinu. Sá, sem í þessum stól stendur, hefur sjálfur prófað það með því að hringja í bankastjóra hér í bænum. Eitt af helstu markmiðunum í efnahagsáætlun ríkisstj. í seinni tíð er að koma verðbólgunni niður í 40%. Fjárlögin eru byggð á grundvelli 42%, en nú hefur Þjóðhagsstofnun sagt að verðbólgan verði líklega 50–52% á þessu ári. Hæstv. ráðherrar Framsfl. hafa oftar en einu sinni sagt í blöðum að það þurfi að grípa til frekari aðgerða í því skyni að koma verðbólgunni niður í 40%. Og hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni hér í gær, að ríkisstj. væri að finna leiðir til að lækka verðbólguna og það ætti að gerast strax á tímabilinu 1. mars til 1. júní, sem í raun er nú tímabilið 1. febr. til 1. maí. Hæstv. forsrh. sagði að það væri verið að vinna að þessu máli. Er eitthvað vitað til hvaða ráðstafana á að grípa? Að þessu er spurt vegna þess að ekki eru miklir möguleikar á að grípa til annarra ráðstafana, a. m. k. hjá þessari hæstv. ríkisstj., nema hún gerbreyti um stefnu, en í fyrsta lagi að skerða launin, eins og hún hefur gert, eða í öðru lagi að skera verulega niður ríkisútgjöldin, eins og hún hefur ekki þorað að gera.  Með brbl. fylgdi svokölluð efnahagsáætlun, og í þessari efnahagsáætlun er minnst á að ríkisstj. muni stefna að því í áföngum að veita greiðslufrest á tollum. M. ö. o.: ríkisstj. hyggst taka upp svokallaða tollkrít. Mér er það mikið ánægjuefni að ríkisstj. skuli nú ætla að vinna að þessu máli, ekki síst vegna þess að í umr. á hv. Alþingi s.l. vor kom það greinilega fram hjá hæstv. forsrh., að hann ætlaði að leggja fram frv. um þetta mál s. l. haust. Ef ég má - með leyfi forseta - lesa örstutt ummæli hæstv. forsrh., þá eru þau á þessa leið: „Allt frá því ríkisstj. var mynduð hafa tillögur og hugmyndir um greiðslufest á tollum og einföldun á tollmeðferð vöru verið til athugunar. Ráðuneyti, sem þetta mál snertir, hafa unnið að þessu og viðræður farið fram um málið milli ráðherra. Í stjórnarsáttmálanum eru ákvæði þess efnis að greiða fyrir hagkvæmum innkaupum til lækkunar á vöruverði. Greiðslufrestur á tollum eða tollkrít, eins og það er kallað, gæti haft marga kosti, svo sem minnkun geymslukostnaðar og vaxtakostnaðar. Það ætti að hafa áhrif til lækkunar á vöruverði. Einnig gæti tollkrít örvað hagkvæm innkaup á vöru. Um verulegan sparnað fyrir þjóðarbúið gæti því verið að ræða af slíku fyrirkomulagi. Atriði, sem þarf að kanna rækilega, eru m. a. áhrif tollkrítar á fjárstreymi úr ríkissjóði. Sumir telja, að ríkissjóður yrði fyrir skammtímatapi þegar slíkt kerfi væri innleitt, og einnig, að hugsanleg séu þensluáhrif af völdum greiðslufrests á tolli. Að lokinni nákvæmri athugun á því, hvernig best verði að þessu máli staðið til þess að forðast neikvæðar hliðarverkanir, ætti málið að liggja ljóst fyrir þegar þing kemur saman að nýju í haust. Ég er því fylgjandi að þessu frv. verði vísað til 2. umr.“ o. s. frv. Þetta er ræða hæstv. forsrh. vegna till. frá mér og nokkrum öðrum þm. Sjálfstfl. og Alþfl. um tollkrít. Sú till. hefur verið endurflutt á þessu þingi og málið liggur hjá nefnd. Ríkisstj. gefur út ný loforð, en ekkert heyrist meira af málinu. Ég hirði ekki um, vegna fjarveru hæstv. fjmrh., að lesa hans jákvæðu umsagnir um þetta mál. Það er kominn tími til, að mínu viti, að hæstv. forsrh., sem ég veit að fylgir þessu máli, segi frá því hvenær - ég ætlaði að segja í haust, en við skulum segja á þessu þingi - við megum eiga von á þessu frv. Að þessu er spurt vegna þess að ekki sýnist vera gert ráð fyrir því í fjárlögum íslenska ríkisins að um skammtímatap af tolltekjum verði að ræða. Hæstv. ríkisstj. setti sér ákveðin og skelegg og skýr markmið í upphafi stjórnarferilsins. Í svokölluðum stjórnarsáttmála ríkisstj. segir m. a., að ríkisstj. muni vinna að hjöðnun verðbólgu þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga. 1982, það ár, hefst við lok ársins 1981, sem er yfirstandandi ár. Þetta þýðir það, að því er einn af hv. þm. Framsfl. hefur sagt, að verðbólgan þurfi að vera komin niður í 19% um næstu áramót. Í stjórnarsáttmálanum er talað um samstarf og samráð. Þá er enn fremur sagt í stjórnarsáttmálanum að sett verði ákveðin tímamörk í samræmi við niðurtalninguna á árinu 1981. Þessi tímasettu mörk hafa hvergi komið fram, enda hefur hæstv. ríkisstj. hopað af hólmi. Hún þorir ekki lengur að láta hafa eftir sér neinar tölur, enda hefur hún brennt sig stórlega á slíkum talnaflækjum. Eins og menn muna urðu um það umr. í hv. Ed. á síðasta þingi hver verðbólgan yrði á því ári. Hv. þm. Lárus Jónsson hélt því fram, að verðbólgan færi upp í 55%, en hæstv. forsrh. staðhæfði, að verðbólgan yrði 31%. Ég hygg að flestir viti nú hvor hafði rétt fyrir sér. Ég minni á þennan stjórnarsáttmála hér til þess að það komi ekki fyrir að einhver haldi að ríkisstj. hafi í raun ætlað að efna til aðgerða án samráðs við launþega til að ná því einasta markmiði að halda verðbólgunni í 50%, sem hún hefur verið undanfarin tvö ár, en slíkt mætti ætla af ummælum hæstv. ráðh. í sambandi við brbl. Í þessum umr. öllum hefur talsverður tími farið í skattamál. Við 3. umr. í Ed. lýsti hæstv. fjmrh. því yfir, að skattar yrðu lækkaðir um 10 milljarða. Miðað við hvað? Miðað við s. l. ár? Nei, miðað við skattana eins og hæstv. ríkisstj. ætlaði að hafa þá á yfirstandandi ári. Skattahækkun í gömlum krónum á fjárlagagrundvellinum er 24 milljarðar gkr. Nú á að slaka út 10 milljörðum, en 14 milljarða skattahækkun stendur eftir. Hvað kallar hæstv. ríkisstj. þetta? Gífurlega skattalækkun, alveg með sama hætti og hún kallar það mikla verðbólguhjöðnun að hafa komið í veg fyrir að verðbólgan færi upp í 70–80% í lok þessa árs. Þannig er rökstuðningurinn í þessu máli. Á þetta þarf auðvitað að leggja mikla áherslu, einkum og sér í lagi vegna þjónkunar verkalýðsforingjanna við hæstv. ríkisstj. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson var einn af þeim fjórum vitringum og spekingum sem kallaðir voru til hæstv. fjmrh. til að leggja blessun sína yfir tillögur ríkisstj. Ég hlakka til að sjá hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson koma hér í pontu og lýsa yfir að 14 milljarða skattahækkun á milli ára á föstu verðlagi sé til hagsbóta fyrir almenning og launþega í landinu. Ég hlakka til að heyra það.

Vill þm. endurtaka það?

Vegna sérstakrar beiðni hv. þm., sem af einhverjum ástæðum virðist þurfa að fá kennslu í þessu, skal ég endurtaka þetta og gera það eins hægt og rólega og mér er unnt: Hæstv. ríkisstj. hækkar skatta á föstu verðlagi á milli ára um 24 milljarða gkr. a. m. k. Hún lofar síðan að hætta við að hækka skattana nema um 14 milljarða og segist hafa lækkað þá um 10 milljarða. Síðan er kallað á fjóra spekinga og þ. á m. hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, varaformann Dagsbrúnar í Reykjavík, sem er þm. sem spurði, ef hann skyldi ekki átta sig á því. Hann leggur blessun sína á þessa svokölluðu skattalækkun. Ég hlakka þess vegna til þegar hann kemur hér í ræðustól á eftir og skýrir það út fyrir mér og öðrum hvernig þetta getur verið lækkun á sköttum fyrir almenning og launþega.

Ég má til að biðja hv. ræðumann um að gera hlé fljótlega á ræðu sinni.

Ég er alveg, herra forseti, að ljúka máli mínu og tel mig geta gert það um það bil er klukkan slær fjögur. Ég ætla ekki herra forseti, að fjalla efnislega frekar um þetta mál. Ég vil aðeins taka það fram, að við stjórnarandstöðuþm. höfum ekki í hyggju að tefja afgreiðslu þessa máls fyrir mánaðamót. Það kemur ekki til greina af okkar hálfu. Við viljum þvert á móti fá að koma skoðunum okkar á framfæri. Við teljum að nefndarstörf geti farið fram í kvöld og í fyrramálið og hægt sé að taka þetta mál til afgreiðslu á morgun. Það þarf að svara ýmsum spurningum í hv. fjh.- og viðskn. Ég leyfi mér að vísa eftirfarandi spurningum til þeirrar nefndar, því að ég veit að formaður n., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, hefur ávallt verið allra manna fúsastur til að viðhafa vönduð vinnubrögð. Það þarf að fá vegna breyttra forsendna og nýrra atriða, sem fram hafa komið, eftirfarandi upplýsingar: Upplýsingar um breytingu á skattbyrði vegna hugmynda fjmrh. sem hann setti fram í fréttatilkynningunni 24. febr. Í öðru lagi vantar upplýsingar um breytingu skattbyrði milli ára og raungrunn fyrir og eftir hugmynd um þessar breytingar og þá á að miða annars vegar við skattvísitöluna 145 og að tekjubreytingar á milli ára séu 51–52%. Í þriðja lagi vantar upplýsingar um kaupmátt tekjutryggingar og heimilisbóta 1. mars frá því að ríkisstj. tók við, frá 1. febr. 1980. Það þarf í fjórða lagi að fá upplýsingar um skerðingu almenns elli- og örorkulífeyris 1. mars í krónum talið, annars vegar samkv. Ólafslögum og hins vegar samkv. brbl. Í fimmta lagi vantar upplýsingar um kaupmátt almenns elli- og örorkulífeyris frá því að ríkisstj. tók við. Í sjötta lagi vantar upplýsingar um skerðingu almennra verkamannalauna 1. mars, miðað við framfærsluvísitölu annars vegar og ákvæði brbl. hins vegar. Í sjöunda lagi þarf að fá útreikning Alþýðusambands Íslands um „slétt skipti“ launþega í kaupmætti fyrir og eftir brbl. Í áttunda lagi þarf nefndin að fá viðtal við Ásmund Stefánsson, Björn Þórhallsson, Jón Helgason og hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson um samkomulag við fjmrh. Það þarf að spyrja þeirrar spurningar, hvort þetta samkomulag sé endanlegt. Hefur miðstjórn Alþýðusambandsins samþykkt þetta samkomulag? Eiga samráðin í framtíðinni að vera með þessum hætti? Loks væri gott í níunda lagi að fá viðtal við bankastjóra, t. d. Jóhannes Nordal og Helga Bergs, út af því sem hefur verið kallað „lækkun vaxta“, til þess að spyrja þá hvort lán á borð við þau, sem lækkun vaxta tók til, séu yfirleitt á boðstólum. Ég veit að það er mikil eftirspurn eftir þeim. Ég hef minnst hér á örfá atriði sem þarf að fá leyst úr. Þessi atriði eru öll til. Það þarf ekki að vinna þau. Þau eru örugglega til því að annars væri ekki búið að taka ákvörðun. Herra forseti. Ég vonast til þess, að hæstv. forsrh. hafi tækifæri til að svara þeim spurningum sem ég hef beint til hans. Ég vænti þess enn fremur, að hv. fjh.- og viðskn. taki til athugunar þau atriði, sem ég hef drepið á, í þeirri umfjöllun sem fer fram væntanlega á eftir, í kvöld og í fyrramálið í hv. nefnd.



Herra forseti. Mér skildist á hádegisútvarpinu í dag að hæstv. forsrh. væri mjög í mun að heyra hvað flokksbræður hans hér í deildinni segðu. Í gamalli vísu segir: Hrekkja spara má ei mergð, manneskjan skal vera hver annarrar hrís og sverð, hún er bara til þess gerð. Þegar maður rifjar upp stjórnmálaþróunina hér á landi s. l. þrjú ár og hvernig viðsjár hafa aukist, ekki aðeins í þeim þrönga heimi, sem er hér inni á Alþingi, heldur líka í heimi fjölmiðlunar hér á landi og innan verkalýðshreyfingarinnar, þá er ekki kynlegt þótt vísa af þessu lagi komi upp í hugann. Ég hygg einnig að það hafi vakið athygli afskaplega margra manna, hvað það var sem Eysteinn Jónsson, sá gamalreyndi stjórnmálamaður lagði mesta áherslu á þegar hann var spurður um skoðanir hans á þingræðinu í landinu og hvaða breytingar væri æskilegt að gera til að treysta það. Eysteinn Jónsson sagði þá, að við þyrftum að treysta og styrkja stjórnmálaflokkana. Hann undirstrikaði að lýðræði og þingræði gæti ekki haldist í landinu nema þessar stofnanir fólksins hefðu sterka innviði, þessar stofnanir væru lausar við spillingu og að þeir menn, sem þar hefðu valist til mests trúnaðar, vildu axla þá byrði, sem því fylgir að komast til hárra metorða í skjóli fjöldans, og freistuðust ekki til þess eftir á að sigla beggja skauta byr á fölskum forsendum. Eysteinn Jónsson, sá gamli stjórnmálamaður, mátti reyna það í upphafi síns stjórnmálaferils að Framsfl. klofnaði og var raunar við það að klofna aftur í þann mund sem hann varð fyrst ráðh. Hans fyrstu verk í stjórnmálabaráttunni beindust að því að treysta innviði Framsfl. Eysteinn setti síðan mikið svipmót á störf Alþingis, barðist trúlega og trúverðuglega fyrir sínum skoðunum á því, hvernig þingtími ætti að lengjast og bæta ætti stöðu alþm. Það var eftirtektarvert, þegar hann komst á sjötugsaldurinn, hversu umhugað honum var um að skilja vel við sinn flokk og sína samherja. Síðustu störf hans á Alþingi voru einmitt í því fólgin að treysta innviði Framsfl., efla ungan mann í flokki sínum til dáða, og kaus hann það fremur en að þjóna hégómagirnd sinni eða metnaðargirnd. Ég hygg að það hafi vakið mikla eftirtekt á sínum tíma þegar faðmlögin heitu urðu fyrir rúmu ári milli hæstv. forsrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh., í þann mund sem þeir undirskrifuðu leyniplaggið sem Alþingi má ekki einu sinni fá nasasjón eða nasaþef af. Í Hávamálum segir: Eldi heitari brennur með illum vinum friður fimm daga, en þá slokknar, er hinn sétti kemur, og versnar allur vinskapur. Það er enginn vafi á því, að mörgum hafi komið þetta í hug þegar þeir hafa m. a. hlýtt á ástarjátningar hæstv. félmrh. og hæstv. forsrh. En þeirra viðskipti eru ekki ný. Á sínum tíma, þegar hæstv. félmrh. var ritstjóri Þjóðviljans, á árinu 1975, þá á vordögum, setti hæstv. þáv. félmrh. og núv. forsrh. brbl. þar sem verkföll voru bönnuð í ríkisverksmiðjum. Þá skrifaði þáv. ritstjóri Þjóðviljans, Svavar Gestsson, leiðara, hinn 31. maí, sem bar fyrirsögnina: „Ólög að engu hafandi“, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Og enn, 1975, reynir afturhaldsstjórn að brjóta verkalýðshreyfinguna niður, því þótt verkfallsbanninu sé beint gegn verkfallinu í ríkisverksmiðjunum er hér um að ræða tilraun ríkisstj. til þess að mylja niður þá samstöðu, sem skapast hefur innan verkalýðshreyfingarinnar, í því skyni að veikja slagkraft hennar í komandi átökum um almennt kaup og kjör fólksins í landinu. Í þetta sinn er það Gunnar Thoroddsen, einn misvitrasti foringi Sjálfstfl., erindreki auðmannastéttarinnar í landinu, sem forustuna hefur. Honum fylgja eins og druslur tveir ráðh. Framsfl., sem alltaf og ætíð gegna fyrirskipunum íhaldsins og unnt er að etja á hvaða forað sem er hvenær sem er. Ekki er minnsti vafi á því, að þessi brbl. Gunnars Thoroddsens eiga fullri andstöðu að mæta meðal flestra fylgismanna Sjálfstfl., þannig að það er alveg víst að það er enginn þjóðarmeirihluti á bak við lögin, aðeins brotabrot þjóðarinnar gæti sætt sig við slíka óhæfu, örfáir ófyrirleitnustu spámenn íhaldsins.“ Enn fremur skrifaði þáv. ritstjóri Þjóðviljans, Svavar Gestsson, af þessu tilefni um núv. hæstv. forsrh. með leyfi hæstv. forseta: „Samningaviðræður voru í eðlilegu horfi þegar gerðardómslögin voru sett. Samningafundur hafði staðið alla liðlanga nóttina, en upp úr kl. níu tilkynnti sáttasemjari, Logi Einarsson, öllum að óvörum að samningafundinum væri lokið. Hafði þó verið gert ráð fyrir því af hálfu sáttasemjara nokkrum klukkustundum áður að samningum yrði fram haldið uns sæist fyrir endann á þeim. Gunnar Thoroddsen félmrh. ákvað hins vegar að nota aðstöðu sína, meðan Geir Hallgrímsson var erlendis, til þess að gefa út brbl., burt séð frá því ástandi sem var í samningunum, til þess að upphefja sjálfan sig þær örfáu klukkustundir sem hann átti eftir að sitja í embætti forsrh. í fjarveru Geirs.“ Enn fremur segir í Þjóðviljanum hinn 3. júní, að vísu ekki eftir núv. hæstv. félmrh. að því sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Og Gunnar Thoroddsen var auðvitað áfjáður að vinna þetta verk meðan hann sat í þeim stóli sem hann telur sér einum sæma, á hægindi forsrh.“ Það dylst engum manni, sem heyrir þennan vitnisburð í Þjóðviljanum um núv. hæstv. forsrh., að sú heita vinátta, sem tekist hefur með þeim mönnum sem nú hvíslast á, er algerlega ný af nálinni, kemur algerlega á óvart, en nærist á því að koma fyrrverandi samherjum hæstv. forsrh. á kné. Og það, sem gerir auðveldara en ella að brjóta niður einkaframtakið í landinu, er það, að nú er stimpill varaformanns Sjálfstfl. á aðgerðum vinstri stjórnarinnar og það eru sumir - því miður - svo skyni skroppnir að þeir líta aðeins á stimpilinn. Það er t. d. ekki ónýtur stimpill á því plaggi, sem ég held hér á, sjálft skjaldarmerki Íslands, og á því stendur: Fréttatilkynning frá ríkisstj., dags. 12. nóv. 1980, útgefin af forsrh., sem ég ætla að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Vísitala framfærslukostnaðar hækkaði um 10.86% frá ágústbyrjun til októberloka samkv. niðurstöðum Hagstofu Íslands og Kauplagsnefndar í dag. Verðbólgan hefur því verið um 51% á ársgrundvelli síðustu þrjá mánuði. Verðbólgan var um 61% frá upphafi til loka árs í fyrra og um eða yfir 60% á þeim tíma er núv. ríkisstj. var að hefja störf. Verðbólgan hefur þannig hjaðnað úr rúmlega 60% í 51% á starfstíma ríkisstj. reiknað á ársgrundvelli. Ríkisstj. mun vinna að áframhaldandi hjöðnun verðbólgu á næstu misserum og stuðla að því að tryggja sem best kaupmátt launa.“ Svo mörg voru þau orð. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. forsrh. hvað hafi gerst frá þeim tíma sem hann gaf þessa fréttatilkynningu út og hélt jólakökuveisluna uppi í forsrn. með blaðamönnunum til að segja þeim ósatt fram að áramótum. Allur þingheimur, allur landslýður vissi á sömu stundu og þessi fréttatilkynning var gefin út að þar var að hefjast eitt mesta sjónarspil í stjórnmálasögunni á síðustu misserum, mesta verðbólguæðið var að hefjast. Og á sama tíma og verðbólgan gaus upp úr öllum hæðum, 80–90–100% á næstu tveim mánuðum, gefur hæstv. forsrh. út fréttatilkynningu um að hann hafi komið verðbólgunni niður. Hann gefur það í skyn. Og ef hann var búinn að koma verðbólgunni niður í 51% á ársgrundvelli 1. nóv. 1980 og úr því að hæstv. ríkisstj. hafði tök á þessu öllu saman, af hverju þurfti hann þá að koma fram fyrir þjóðina 31. des., skírskota til orða hreinlynds manns, Einars Benediktssonar, og segja: „Vilji er allt sem þarf,“ ef erindið þá var það að taka tíundu hverja krónu úr vasa hvers einasta launamanns á landinu til að reyna að halda verðbólgunni einhvers staðar milli 50 og 60%, að hún færi ekki miklu hærra? Á sínum tíma, þegar stjórnarmyndunarviðræður stóðu yfir fyrir rúmu ári, var reynt að gera lítið úr orðum okkar: „Leiftursókn gegn verðbólgu,“ og sagt að á bak við það stæði löngun til að búa til atvinnuleysi, til að skerða kaupmátt verkafólksins. Við sjálfstæðismenn, sem störfum samkv. samþykktum okkar flokks og virðum þær leikreglur, sem við höfum sjálfir sett okkur, sögðum í ársbyrjun 1980: Það er ekki svigrúm til grunnkaupshækkana á árinu 1980. Ef verkalýðshreyfingin vill geta menn náttúrlega haldið samningaviðræðum gangandi, en ef menn raunverulega vilja koma verðbólgunni niður verða þeir að fallast á þá grundvallarstaðreynd, að svigrúm til grunnkaupshækkana er ekki til. - Það vildi enginn maður í þingflokki Sjálfstfl., fyrir utan þá sem styðja núv. hæstv. ríkisstj. eða sitja í henni, gefa þjóðinni falskar vonir um það fyrir rúmlega ári að það væri hægt að semja um grunnkaupshækkanir á árinu 1980 og bæta kjörin með þeim hætti. Þetta var á þeim tíma sem formaður Verkamannasambandsins talaði um það ásamt hæstv. félmrh., sem ég hygg að sé kominn út úr húsinu, að undir engum kringumstæðum mætti skerða kaupmáttinn. Síðan fór í hönd margra mánaða samningaþóf. Hæstv. ríkisstj. reið á vaðið með verulegar grunnkaupshækkanir, sem voru miklu meiri en þær sýndust vera ef menn gá að því, hvernig starfsmannafjöldi ríkisins og starfsmannafjöldi innan Alþýðusambands Íslands dreifist eftir störfum, eins og mönnum er kunnugt. Þegar þessir samningar höfðu verið gerðir voru gerðir samningar á hinum almenna vinnumarkaði, sem fólst í um 10% kauphækkun. Í millitíðinni hafði hæstv. forsrh. lýst yfir að samningarnir, sem gerðir voru við opinbera starfsmenn, væru innan þess ramma sem efnahagskerfið þyldi, og það voru ýmsir launamenn, láglaunafólk í landinu, sem trúði því að forsrh. meinti það að hann vildi koma til móts við þess þarfir. En afmælisræðan var haldin og í henni var þetta kjarni málsins: Við ætlum að taka til baka hverja einustu krónu, sem samið var um við Alþýðusambandið, og heldur meira en við sömdum um við BSRB. Mennirnir, sem sögðu við hv. 1. þm. Reykv. á árinu 1978 að það væru svik, það væri siðferðilega rangt af ríkisstj. að rifta samningum sem hún hefði sjálf gert, og áttu þá við samningana við opinbera starfsmenn á haustmánuðum 1977, - sögðu að það væri siðferðilega rangt, - sömu menn sitja nú hér í þingsölum og eru reiðubúnir að greiða atkv. með því að rifta samningum um kauphækkun sem eigin ríkisstj. þeirra reið á vaðið með. Og ef menn halda að það sé einhver vegur að telja ungu fólki trú um að lýðræðið sé betra þjóðskipulag en annað þjóðskipulag, að einhver trygging sé í þingræðinu fyrir unga fólkið til þess að eignast betri veröld, sækja fram á veginn, þá getum við a. m. k. ekki bent þessu unga fólki á þá menn sem stjórna landinu núna og fóru bakdyramegin inn í Stjórnarráðið, og við getum ekki heldur sagt við þetta unga fólk að það, sem sagt sé við það í ríkisfjölmiðlum, sé þann veg vaxið að það sé traustvekjandi. Það er jafnvel orðið að fréttaefni að hæstv. forsrh. bregði sér upp á Akranes, en hitt ekki, að með því komi hann í veg fyrir, með þessu þarflausa flakki upp á Skaga, að hægt verði að afgreiða frv., sem hér liggur fyrir, með eðlilegum hætti. Það þarf vissulega að gera úttekt á því, hvaða áhrif fjölmiðlar hafa í þessu landi, og það þarf ekki síður að gefa gaum að því, hvernig t. d. pantaðar skoðanakannanir eru fjármagnaðar og hverjir við þær vinna, því að svo mikið veit ég um þau efni að þessar svokölluðu skoðanakannanir, sem gerðar hafa verið hér á undanförnum misserum, svara ekki þeim lágmarkskröfum sem til slíks eru gerðar í menningarlöndum. Væri þarflegt að setja lög um þau efni til þess að menn losni við þennan óskapnað. En svo er það í þriðja lagi sjálf verkalýðshreyfingin. Það eru ekkert litlar tekjur sem renna í hennar vasa yfir árið - eða hvað skyldu menn í verkalýðshreyfingunni hafa til ráðstöfunar um ársins hring? Ætla má að á s. l. ári, ef ég man rétt, hafi launatekjur verið einhvers staðar um 1500 milljarðar kr. Það þýðir þá að það skiptir milljörðum sem til verkalýðshreyfingarinnar rennur. Ég þori ekki að nefna tölur um heildargreiðslur, en algengt er að 1% af launum sé tekið í félagsgjöld. Það er ekki mælt í þúsundum kr. eða milljörðum sem til verkalýðshreyfingarinnar rennur. Nú skulum við aðeins athuga hvernig hún stendur sig. Ég hef hér fyrir framan mig fréttabréf Alþýðusambands Íslands, sem út var gefið á árinu 1978, og fréttabréf Alþýðusambands Íslands, sem út hefur verið gefið á þessu ári. Á þessu ári eru það tveir sneplar. Efnisyfirlit er hér að vísu. Ályktun um efnahagsráðstafanir ríkisstj. frá 30. jan. s. l. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnvöld hafa nú ákveðið með lögum að skerða verðbætur hinn 1. mars n. k. um sjö prósentustig. Með því er gengið þvert á mikilvæg samningsákvæði, sem eitt sér er fordæmanlegt. Á móti þessu kemur ákvörðun um að síðar á árinu verði ýmsir skerðingarliðir verðbótavísitölu afnumdir og skattar lækkaðir um 1.5% á meðaltekjum og lægri. Ríkisstj. telur að þegar tillit sé tekið til þess, að verðbólga muni minnka úr 70% í innan við 50% nægi þessar gagnráðstafanir til þess að halda þeim kaupmætti sem yrði ef ekkert væri að gert. Í aðgerðum stjórnvalda er ýmislegt óljóst og niðurstaða því óviss. Þetta á enn frekar við um þau atriði sem til lengri tíma lúta, og af öllu er ljóst, að aðgerðirnar eru tilraun til þess að vinna tíma til varanlegrar stefnumótunar. Alþýðusambandið hefur á allan fyrirvara um þessar ráðstafanir stjórnvalda og áskilur sér fyllsta rétt til nauðsynlegra aðgerða til þess að tryggja umsaminn kaupmátt. Samtökin ítreka, að jafnmikilvægt og það er að draga úr verðbólgunni er nauðsynlegt að sjá svo um að atvinnuöryggi og kaupmætti fólks með meðaltekjur og lægri verði ekki fórnað. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands leggur á það höfuðáherslu, að staðið verði við þá yfirlýsingu að kaupmáttur haldist óskertur, og er ljóst að til þess að ná þeim árangri í þróun verðlagsmála, sem að er stefnt, verður fleira að koma til en þær ákvarðanir varðandi launa- og gengismál sem þegar hafa verið teknar. Verðlagi verður að halda í skefjum. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands leggur áherslu á að hraða verður ákvörðunum um framkvæmd aðgerðanna jafnt til langs og skamms tíma, og þess verður að krefjast, að verkalýðssamtökin fái aðild að undirbúningi þeirrar ákvarðanatöku þegar á frumstigi, þannig að boðað samráð verði framvegis meira en orðin tóm.“ Svo mörg voru þau orð. Síðan er hér ályktun um hækkun opinberrar þjónustu, ályktun um samningamál sjómanna, ályktun um úrskurð Kjaradóms, útgáfa bæklings um vinnuvernd, svo er eitt sem heitir Krían, ný stjórn MFA, Thorstein Bergman á Íslandi, og efni bréfs sem kom út 20. febr. s. l. er hvíldarákvæði vinnuverndarlaganna, verðbætur á laun 1. mars 1981. Og nú skyldi maður verða forvitinn. Hvað skyldi standa um það? Þá er það bara fréttatilkynning, bara útreikningur og tölur. Nefnd um lánaþörf og lánveitingar, nefnd um dagvistunarmál, - kannske fyrir þreytta verkalýðsleiðtoga, - skólanefnd Tækniskóla Íslands, miðstjórnarnefnd um efnahagsmál, MFA, námskeið um skrifstofuhald stéttarfélaga, norræni MFA-skólinn. Meira er það nú ekki. Ef menn kynna sér hvað Verkamannasamband Íslands hefur gefið út á þessu ári af VMSÍ-fréttum, þá hefur ekki eitt einasta blað komið út. En það var nokkuð öðruvísi að verki staðið 1978. Fyrirsögn þá er: „Ólögin“ - og fjallað hér um, ef ég man rétt, útflutningsbannið líka og annað eftir því. Þá þótti hv. 7. þm. Reykv. þörf að sýna dugnað í sínu starfi, efna til ólöglegs verkfalls, sem hann hefur í gæsalöppum, 1. og 2. mars. Ég man eftir að hann sendi framkvæmdastjóra sinn norður til Akureyrar þá til að undirbúa þetta ólöglega verkfall - og hann hélt sig ríkmannlega. Ég hitti þennan sama framkvæmdastjóra fyrir norðan í febrúarmánuði s. l. Ég held að þar hafi verið einhvers konar námskeið, sem Verkamannasambandið ætlaði að halda, um fundarsköp. Hér er útflutningsbannið. Hér er það bara á forsíðu 1978. Þannig var nú staðið að þessum málum þá. Og það var ekki aðeins að skrifað væri mikið og menn væru sendir út um allt land. Það voru send línurit, eins og þetta hérna, þar sem var sýndur kaupmáttur í des. 1977 - des. 1978 stendur hér, - svo er sýnt hvernig kaupið hefði orðið ef skerðingarlögin hefðu ekki orðið og hvernig kaupið yrði af því að það var vond ríkisstj. í landinu. Hér stendur undir, með leyfi hæstv. forseta: „1. des. 1978 yrði kaupmáttur 8% lægri en 1. des. 1977“ - 12% lægri en samkv. samningi í des. 1978. Þennan sama vetur gáfu launþegasamtökin: Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Samband ísl. bankamanna og Bandalag háskólamanna - út í tveim litum a. m. k. dreifibréf sem hét: „Hverju tapar þú? Fyrsta skrefið 5–6 vikna kaup.“ Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: Þvingunarlög ríkisstj. þýða í reynd, að hver einasti launþegi í landinu tapar á einu ári meira en mánaðarlaunum. Miðað við 35% verðbólgu lítur dæmið þannig út, miðað við heildartekjur: Dagvinna, eftirvinna plús bónus plús álög, og þú tapar á einu ári. - Auðvitað er yfirvinnan tekin með því að hún átti að skerðast. En það var reynt að halda uppi láglaunabótum. Formanni Verkamannasambandsins þótti nú ekki gott að það ætti að reyna að hugsa um þá sem verst voru staddir í þjóðfélaginu. - Þetta er allt teiknað upp og síðan er sagt: „Tap á mánuði, miðað við 200 þús. í febr.: 11 þús., 19 þús., 29 þús. og 49 þús.“ stendur hér. Nú hef ég látið reikna út hverju launþegar tapa ef dæmið er reiknað með sama hætti nú. Þá er reiknað með 55% verðbólgu og reiknað með mánaðarlaunum. Ég hygg að menn geri sér grein fyrir því, að 400 þús. kr. laun núna eru síður en svo neitt sambærileg við þau 200 þús. kr. laun sem formaður Verkamannasambands Íslands talaði mest um vorið 1977 að þyrfti að ná. Það er miklu verri hagur manna á fyrstu mánuðum þessa árs en hann var 1977. Lífskjör í landinu fóru þá batnandi, kaupmáttur jókst eftir því sem á árið leið. Maður með 4000 kr. í febr. 1981–400 þús. kr. gamlar - tapar 28 þús. gkr. í mars, 28 þús. gkr. í apríl og maí, 32 600 gkr. í júní, aftur í júlí og aftur í ágúst, 35 900 gkr. í september, aftur í október og svo í nóvember, 39 600 gkr. í des., janúar og febr. - samtals 400 083 gömlum eða 4083 nýjum. Maður sem hefur 500 þús. kr. mánaðarlaun, mun eftir þessari reikningsaðferð tapa 5100 nýkr. eða hálfri milljón gamalli rúmlega eftir þessi skerðingarlög, sem nú eru sett á, eftir þeim reikningi sem Alþýðusambandið gaf út 1978. Maður með 6 þús. kr. nýjar eða 600 þús. gamlar mundi tapa 611 700 gkr. á þessum tíma, 6117 nýjum, - meira en mánaðarlaunum sínum. - Atburðir eins og þessir snerta ekki formann Verkamannasambands Íslands meira en svo, að hann sér ekki ástæðu til þess að gefa út fréttabréf hvað þá meira í tilefni af þessu. Eftir höfðinu dansa limirnir. Ég gerði grín að því, þegar ég var yngri, þegar sagt var: Heimur versnandi fer. - Má vera að hann geri það á öllum tímum. Ég er hræddur um að siðferðið verði orðið rotið um aldamótin ef svo fer fram sem horfir, að siðferðishnignunin er jafnvel meiri hér á landi en verðbólguhraðinn - og er þá mikið sagt. Það var efnt til mikilla fundahalda hér á s. l. hausti. Þá var haldið 34. þing Alþýðusambands Íslands. Í plaggi, sem þar var lagt fram og ber yfirskriftina: „Þróun kauptaxta og kaupmáttar 1972–1980“, segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Í apríl 1979 voru sett lög um stjórn efnahagsmála og fleira, Ólafslög. Með lögum þessum var áður gildandi verðbótaákvæðum breytt. Breytingarnar fela m. a. í sér frádrátt eða viðbót við verðbætur vegna breyttra viðskiptakjara og frádráttarlið vegna breytinga á tóbaks- og áfengisverði, auk þess sem afnuminn var verðbótaaukinn sem bætti upp tafirnar sem eru á verðbótahækkununum. Á sjö fyrstu verðbótatímabilunum eftir setningu Ólafslaga hefur viðskiptakjaraákvæðið mætt verðbótaskerðingu í sex skipti, en aldrei viðauka á verðbætur. Með rýrari verðbótaákvæðum en áður lækkaði kaupmáttur allmikið, einkum eftir mitt ár 1979. Þessi þróun hefur haldið áfram á yfirstandandi ári allt þar til nýir kjarasamningar voru gerðir 27. okt. s. l. Áætlanir benda til þess, að kaupmáttur taxtakaups verkamanna verði á árinu 1980 4% lakari en á fyrra ári og er þá miðað við ársmeðattal. Októbersamningarnir stefna að því, að kaupmáttur taxtakaupsins verði á fyrri hluta næsta árs svipaður og á árunum 1973 og 1979, en á árinu í heild svipaður og á þessu ári“. Nú er kannske ekki úr vegi að rifja upp hvað átt er við með kaupmætti kauptaxta. Þá kemur í ljós, að á árinu 1977 batnaði kaupmáttur kauptaxta um 11.8% og á árinu 1978 um 7.6%. Á árinu 1979 var hann á hinn bóginn mínus 1%. Og samkvæmt þessu plaggi, sem Alþýðusamband Íslands lagði fram eða hagfræðingur þess á síðasta þingi sambandsins, versnaði kaupmáttur taxtakaups um 4% á s. l. ári. Munurinn núna og 1978, þegar talað var um „samningana í gildi“, er sem sagt sá, að þá vorum við að reyna að fóta okkur í þjóðfélagsþróun sem var jákvæð, þegar atvinna var mikil, þegar kaupmáttur fór batnandi, þegar bjartsýni ríkti í landinu, þegar beinir skattar voru miklu, miklu lægri en hæstv. forsrh. ætlar núna að rausnast til að hafa þá, jafnvel eftir loforðin, jafnvel eftir að hann tók tíundu hverja krónu úr buddu verkamannsins nú um áramótin eða ætlar að gera það 1. mars. Þá voru beinu skattarnir miklu lægri. Þá var jákvæð þróun í þjóðfélaginu. Við höfðum m. ö. o. ekki nokkurn skapaðan hlut við verkalýðshreyfingu að gera. - Og ef ég má rifja upp aðeins meira: Á árinu 1978 var samið um grunnkaupshækkanir á nokkurra mánaða skeiði, og ef ég man rétt kom sú síðasta til framkvæmda 1. des. 1978. Þó að verðbótavísitalan væri þannig skert í mars mátti vænta þess, að það yrði aftur bætt upp síðar meir með umsömdum grunnkaupshækkunum, ef ég man rétt tveim eða þrem, það sem eftir var af þessu ári. Það er engum slíkum grunnkaupshækkunum til að dreifa á þessu ári. Launþegar eiga ekki von á því að fá neina 3% grunnkaupshækkun 1. júlí, enga 3% grunnkaupshækkun 1. sept. eða 1. des. Þess er því ekki að vænta að sú kjaraskerðing, sem hér er efnt til, verði bætt upp með þeim hætti, og það er ekki hægt að þvo hendur sínar Pílatusarþvotti í skjóli þess. Þegar sagt var á þingi Alþýðusambands Íslands, að stefnt sé að því að kaupmáttur taxtakaups verði á fyrri hluta þessa árs, sem nú er, svipaður og á árunum og 1973 og 1979, en á árinu í heild svipaður og á s. l. ári, þá var vitaskuld út frá því gengið að ekki kæmi til þeirrar skerðingar á kauptöxtum sem brbl. ákveða. Þau orð, sem ég vitnaði í, standast því ekki lengur. Samkv. töflu sem ég er með hér frá Þjóðhagsstofnun og dags. er 18. febr. 1981 kemur m. a. fram, að á 2. ársfjórðungi núna eigi kaupmátturinn að fara niður í 94.7 innan Alþýðusambandsins, niður í 94.8 á 3. ársfjórðungi og niður í 92.2 á 4. ársfjórðungi. Hann á m. ö. o. að vera lægri en á öllum ársfjórðungum ársins 1980. Í lok þessa árs verður sem sagt búið að koma lægst launaða fólkinu niður fyrir það sem það hafði lakast á s. l. ári, þegar kaupmátturinn rýrnaði um 4% miðað við það sem hann var 1979, en þá hafði hann rýrnað um 1% miðað við það sem hann var 1978. - Það er ekki nema eðlilegt að menn hafi gaman af því að fá jólaköku uppi í forsrn. Einu sinni voru það pylsur. Já, sá pylsusali, sem þar á í hlut, hefur forframast mjög síðan. Hæstv. fjmrh. gaf út yfirlýsingu. Þær eru orðnar margar yfirlýsingarnar, sem hann gefur út, og allar gefnar af góðum hug. Hann er þar að lýsa einhverjum skattalækkunum og skattahækkunum. Þá komum við að einni mjög skemmtilegri áráttu hjá þessari ríkisstj. Það minnir á gamla sögu. - Það var einu sinni svo, að maður gyðingatrúar kom til rabbína síns og sagði honum að nú væri illt í efni, það væri vont samkomulag á heimilinu, þau hjónin væru ásamt tengdaforeldrum sínum öldruðum og sjö börnum í einu herbergi og sambúðin færi versnandi dag frá degi, þetta væri alveg óþolandi ástand. Og hann spurði rabbínann: Hvað á að gera? Farðu með geit inn í herbergið, sagði rabbíninn, og komdu svo til mín eftir viku og segðu mér hvernig þér líkar þá. Maðurinn kom eftir viku alveg niðurbrotinn. Hann sagði, að ofan á allt það sem fyrir var væri nú geitin skítandi og mígandi og fnykur af henni, og undi sér hálfu verr en áður. Þá sagði rabbíninn við hann: Farðu með geitina út úr herberginu og komdu svo til mín eftir viku. Maðurinn kom eftir viku og var himinlífandi og sagði að nú liði öllum vel, helvítis geitin væri farin út og nú væri þetta allt í stakasta lagi. Þessi ríkisstj. hefur síðan hún settist að af og til verið að leiða alls konar geitur inn í íslenskt efnahagslíf. Svo heldur hún að menn séu alls hugar fegnir þegar hún leiði geiturnar út aftur og allt sé við það sama. Hún býr til vandræði á pappírnum, hún býr til sundurþykki út af frönskum flökkustrákum. Svo þegar eitthvert málamyndasamkomulag er komið á þetta, þetta er strikað út, heldur hún að það sé allt í stakasta lagi og hún hafi gert eitthvað ógurlega mikið jafnvel komið verðbólgunni niður í 51% í nóvember. Ég hygg að það sé nú ríkisstyrkur á geitum. Það getur vel verið að hún ætli að ná sér í einhvern sparnað. Ja, ég sé það nú ekki. Það ber náttúrlega eyðslustefnunni gott vitni. En þessi geitahneigð ríkisstj. er satt að segja orðin hálfhvimleið og hún lýsir sér vel í síðustu fjárlögum. Þá kepptust stuðningsmenn ríkisstj. við að fella allar skattalækkunartillögur stjórnarandstöðunnar. Það var talað hér með miklum ábyrgðarþunga um að ríkissjóður yrði að vera með greiðsluafgangi. Hvernig var það á s. l. ári? Var ekki greiðsluhalli á ríkissjóði? Af hverju fáum við ekkert að frétta um það? Það var greiðsluhalli á ríkissjóði s. l. ár þrátt fyrir skattheimtuna. En á jólaföstu létu menn í veðri vaka að svo yrði ekki og töluðu um að áfram yrði að halda ábyrgri stefnu. Umfram allt yrði ríkissjóður að afla meiri tekna en hann eyddi. Þess vegna varð að hækka tekjuskattinn svo og svo mikið. Það tókst afskaplega vel. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef í höndum, fara álagðir skattar í hlutfalli við tekjur fyrra árs upp í 22.6% samkv. fjárlögum og hækka úr 22.2 upp í 22.6. Síðasta árið, sem 1. þm. Reykv. var forsrh., voru álagðir skattar 16.3% af tekjum fyrra árs. Svo kemur þessi ríkisstj. hér og er að tala um að það ætti að lækka skatta. Hún er með fjárlögum sínum búin að pína skattana hærra en þeir hafa verið nokkru sinni. Og þó að hún gefi eftir nokkrar krónur um leið og hún skerðir launin um 9–10% á maður að líta á hana sem einhverja dýrlinga. Það á að vera eitthvað guðsþakkarvert. Og ýmsir verkalýðsleiðtogar eru að lýsa því yfir í blöðunum, sér til skammar, að ríkisstj. hafi gert eitthvað fyrir verkalýðinn í landinu. En hvernig er þetta ef dæmið er reiknað út? Það kemur í ljós að 2 milljarða 820 millj. gkr. vantar eða í nýjum krónum 28 millj. og 200 þús til þess að beinu skattarnir verði 1.5% lægri en þeir voru í fyrra. Þá miða ég við rauntölur frá árinu 1980, en áætlanir á árinu 1981, en allur þingheimur veit að skattar eru aldrei áætlaðir of hátt í fjárlögum, það er engin hætta á því, enda var í því hangið við fjárlagagerðina, að launahækkanir á milli ára væru ekki nema 45%, þó nú sé komið í ljós að launin hafi hækkað um 52.3% eða eitthvað um það bil. En ef út frá þessu er gengið vantar þarna rúmlega 2 milljarða gamla upp á til þess að skattbyrði einstaklinga verði sambærileg og á s. l. ári. Ég hef hér fyrir framan mig samanburð Þjóðhagsstofnunar á skattbyrði einstaklinga á árunum 1964 til 1981. Á þessari töflu eru einungis sambærilegar tölur frá árunum 1974 til 1981. Tvö ár skera sig úr, árin 1980 og 1981, um mikla skattbyrði, ásamt með árinu 1979. Öll þessi ár, árið í ár og tvö s. l. ár, fer skattbyrði einstaklinga, álagðir skattar í hlutfalli við tekjur fyrra árs, upp fyrir 20% og aldrei endranær. Þetta talar auðvitað sínu máli um að beinir skattar eru síður en svo að lækka í landinu. Hvernig má það líka vera, á sama tíma og þjóðartekjur dragast saman og ríkissjóður tekur meira í sinn hlut að auki, - hvernig má þá vera að skattaálögur minnki? Vitaskuld halda þær áfram að þyngjast og versna. Skattaálögurnar þyngjast og versna enn meir en þessar tölur benda til, ef það er jafnframt haft í huga að ráðstöfunartekjur heimilanna hafa dregist saman þannig að nú verður að greiða skattana af minni efnum en áður. Skýrasta dæmið um hvernig ástandið er orðið í landinu er að núv. ríkisstj. varð að skipa nefnd til að breyta óreiðuskuldum húsbyggjenda í föst lán. Hvað fór formanni Verkamannasambands Íslands, forseta Alþýðusambands Íslands, varaforseta Alþýðusambands Íslands og ríkisstj. á milli um þetta fólk? Það er búið að leggja fram tillögur í húsnæðisnefnd. Þær liggja uppi í Stjórnarráði. Í hverju eru þessar tillögur fólgnar? Þær eru fólgnar í því að hjálpa þessu fólki, sem nú er í standandi vandræðum, með sams konar lánum og útgerðin hafnar. Af náð sinni ætlar ríkisstj. að segja við íslenskan æskulýð: Þið megið fá lán með lánskjaravísitölu og 2.5% vöxtum að auki. - Á sama tíma og verkalýðsforingjarnir lýsa yfir ánægju yfir þessari samvinnu í blöðunum gera þeir ráðstafanir til að skerða kaupgjaldsvísitöluna um 9%. En í leiðinni eru ekki gerðar ráðstafanir til að skerða lánskjaravísitöluna með sama hætti, þannig að sami taktur haldist í kaupgjaldsvísitölunni og lánskjaravísitölunni. Ráðstafanir ríkisstj. núna bitna því með tvöföldum þunga á þessu fólki og það því fremur sem við vitum að ef hlutfallshækkunin kemur strax, eins og núna, verður hækkunin enn meiri síðar því hún hefur margföldunaráhrif í sér. Á s. l. vori man ég eftir því, að ríkisstj. sá sérstaka ástæðu til að hrósa sér yfir því, hversu úrræði hennar í húsbyggingarmálum væru skjót og góð, mundu breyta miklu í þessu þjóðfélagi. Þegar 1. þm. Reykv. var forsrh. var byggingariðnaðurinn á Akureyri vaxandi og mjög öflugur. Þrjú stærstu byggingaverktakafyrirtækin þá byggðu hvert um sig jafnmargar íbúðir og samtals voru byggðar á Akureyri á s. l. ári. Á þeim tíma þegar hv. 1. þm. Reykv. var forsrh. seldust íbúðirnar fyrir fram. Í dag er ekki hægt að koma út ársgömlum íbúðum. Byggingastarfsemin dregst óðum saman og hver maðurinn á fætur öðrum er að hætta rekstri: Atvinnuleysi hefur haldið innreið sína. Það er ekki skemmtilegt að koma á heimili þess fólks sem hefur selt húsnæði sitt í þeim bullandi hallarekstri, taprekstri, drápsklyfjum vaxta og vondra ríkisstj. sem verið hafa á undanförnum árum. Og starfið, allt ævistarfið, er lagt í rúst. Við erum að tala um að alveg sjálfsagt sé og ágætt mál og upplagt að fjölga skipum. Eigum við ekki að kaupa togara? En hvernig er reksturinn þegar togarinn er kominn, þegar skipin eru komin á þessa smástaði? Það er mikið talað um Norður-Þingeyjarsýslu. Þar er verið að selja einn bát núna. Ætli það séu ekki eftir tveir? Þeir voru fimm eða sex þegar hv. 1. þm. Reykv. var forsrh. og fór fjölgandi. Hvernig er ástandið á Raufarhöfn? Ætli það sé mikill hagnaður af útgerðinni þar? Ætli atvinnuöryggið sé mikið? Hvernig er ástandið í Vopnafirði? Það var blómlegt pláss og vaxandi þegar hv. 1. þm. Reykv. var forsrh. Og hvernig er ástandið í Breiðdalsvík? Hvernig er það á Djúpavogi? Halda menn að fyrirtæki eins og Kaldbakur hf. á Grenivík yrði byggt upp í dag? Ætli unga fólkið, sem kemur úr skólunum núna, hugsi fyrst um það af öllu hvernig það geti orðið sjálfstætt fólk og hafið rekstur? Ætli það sé ólmt í að leggja fram fé, leggja fram vinnu sína til að byggja upp sterkan atvinnurekstur? Ég minnist þess frá þeim tímum þegar Magnús Jónsson var fjmrh., að upp komu viss vandamál fyrir norðan í tveim plássum. Og lausnin þá var sú, og hún tókst: Stofnið þið hlutafélag, leggið fram fé, leggið fram vinnu sem óafturkræft framlag í þessi fyrirtæki, og um leið og þið sýnið heima í héruðunum með vinnu ykkar með frjálsum framlögum að þið viljið byggja upp sterkan rekstur í fæðingarsveit ykkar skal ég koma á eftir og ég skal hjálpa ykkur um það sem á vantar. Við trúðum því þá, sjálfstæðismenn, að kraftur þjóðarinnar lyfti okkur upp úr meðalmennskunni og byggi til ævintýrið mikla um þessa litlu þjóð hér norður á hjara, sem gat keppt við aðrar þjóðir, kjörorðið var einmitt þetta, að menn hefðu sanna ættjarðarást til að bera, frelsisást, og vildu leggja eitthvað af mörkum til að fegra land sitt og bæta. Við munum eftir smáíbúðahverfinu hér. Það var glæsilegur borgarstjóri sem þar hvatti menn til dáða. Þá var ekki einblínt á ríkið og sagt: Fleiri verkamannabústaði. - Það var verið að byggja. Þá voru ekki félagslegar - hvað heitir það? - félagslegar umbætur, félagsmálapakki, sem svo er ekki staðið við.  Við erum að velta því fyrir okkur sums staðar: Skyldu þessi togaraútgerðarfélög, sem hafa verið stofnuð núna upp á síðkastið, geta staðið sig t. d. ef „sveitarstjórinn mildi“ borgarbyggðasjóðsframlagið með hærri sköttum? Hvað skyldi þurfa að borga mikið með útgerðinni til þess að hún geti haldið áfram að starfa? Það var boðið að breyta lausaskuldum útgerðarinnar í löng lán samkvæmt frásögn Vilhjálms Jónssonar forstjóra. Eru kjörin þannig? Með leyfi hæstv. forseta: „Um kjörin á þessum lánum er það að segja, að hvað sem hver segir hafa lán bundin lánskjaravísitölu verið óhagstæðustu lán á lánamarkaði hér. Ársvextir samkvæmt lánskjaravísitölu 1/12 1980–1/3 1981 voru 73.6%. Og ef síðasti mánuður, sem reiknaður hefur verið, er tekinn einn sér svarar það til 81.99% ársvaxta. Ef menn tala um að lán með lánskjaravísitölu verði hagstæð ef verðbólga fari niður fyrir 50%, þá gefa þeir sér þá forsendu að almenn vaxtakjör verði samt óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða frekar þessi lánakjör, en vegna fyrirsagnar á viðtali því, sem varð orsök þessara skrifa, skal tekið fram að enginn viðskiptavinur olíufélagsins hf. hefur beðið það um skuldbreytingu. Olíufélagið hf. hefur því ekki haft tækifæri til þess að hafna verðtryggðum skuldabréfum. Hins vegar hef ég mótmælt aðferðum og kjörum varðandi þessa skuldbreytingu.“ Svo mörg voru þau orð. En þessi lán, sem engum útgerðarmanni dettur í hug að líta við, eru þau lán sem mér skilst, - ég veit ekki um það, ég er ekki trúnaðarsveinn núv. hæstv. ríkisstj., - en ætli þetta séu ekki svipuð lán og á að láta það unga fólk og þá einstaklinga, sem eru að gefast upp í óðaverðbólgunni að eignast þak yfir höfuðið, fá með vaxandi drápsklyfjum síðar? Það á að sýnast í bili og láta aðra um að leysa vandann þegar hann kemur, gefa út fréttatilkynningu, eins og gefin var út í nóvember, um að verðbólgan sé 51%, og koma svo til þjóðarinnar 31. des. og segja: „Vilji er allt sem þarf“ - því að verðbólgan er komin upp í skýin. Meðal þeirra plagga, sem fjh.- og viðskn. Ed bárust vegna brbl. var bréf frá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Ég er nú ekki með allt bréfið, en í því, sem ég er með, stendur þetta m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þann 5. jan. s. l. ályktaði stjórn og trúnaðarmannaráð Verslunarmannafélags Reykjavíkur um brbl. ríkisstj., sem sett voru á gamlársdag. Í þeirri ályktun mótmælti félagið harðlega, að stjórnvöld skyldu hafa ógilt nýgerða kjarasamninga með setningu brbl., sem skerðir verðbótavísitöluna um 7% þann 1. mars n. k. Verður ekki séð að brýna nauðsyn hafi borið til þess að setja brbl. á gamlársdag varðandi þetta atriði, sem ekki kemur til framkvæmda fyrr en 1. mars n. k., það er löngu eftir að Alþingi hefur komið saman til fundar. Verslunarmannafélag Reykjavíkur vill leyfa sér að benda á, að stór hluti launþega innan ASÍ tekur laun, sem eru á bilinu frá 3000–5000 kr., samkvæmt þeim samningum, sem verkalýðshreyfingin undirritaði við vinnuveitendur þann 27. okt. s. l., eftir um tíu mánaða samningaþóf. Sá fjöldi launþega, sem verður að sætta sig við að taka laun samkvæmt þessum launatöxtum og hefur orðið að þola mjög tilfinnanlega kaupmáttarskerðingu að undanförnu vegna ákvæða laga nr. 13 1979, má illa við því að missa af þeirri 7% launahækkun, sem kjarasamningarnir áttu að tryggja þeim frá 1. mars n. k., en eru nú afnumin með enn nýrri lagasetningu. Félagið skorar því á Alþingi að fella það ákvæði úr frv. Benda má á þá staðreynd, að á s. l. tveimur árum hefur skerðing verðbóta á laun, að meðtöldum áhrifum brbl., numið tæplega 25% miðað við það ef samningarnir hefðu verið í gildi allan þennan tíma. Það er þó til bóta, að skerðingarákvæði laga nr. 13 1979 er afnumið frá 1. júní n. k. í meginatriðum.“ Í ályktun VR er því einnig harðlega mótmælt, að stjórnvöld ógildi með lagaboði kjarasamninga, sem verkalýðshreyfingin gerir við viðsemjendur sína. Síendurtekin íhlutun stjórnvalda í gildandi kjarasamninga er orðin hrein ógnun við frjálsan samningsrétt launþega, sem verkalýðshreyfingin getur ekki unað við. Þá er því einnig mótmælt, að engin samráð voru höfð við samtök launþega um ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, þrátt fyrir fögur loforð stjórnvalda um að það yrði gert. Þessi ummæli eru afskaplega skýr og afdráttarlaus. Við vitum að lög eins og þessi snerta mjög fólk einmitt innan Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Ég var satt að segja mjög undrandi þegar ég las viðtal bæði við forseta og varaforseta ASÍ í blöðunum í dag, sem eru fulltrúar þessa fólks og komust í krafti þess inn á síðasta Alþýðusambandsþing, að þeir skuli ekki reyna að standa sig betur og í samræmi við óskir umbjóðenda sinna. Vitaskuld segir það ekki neitt fyrir fólk með 3000 kr. á mánuði þótt 1.5% sjúkratryggingagjald verði lagt niður á móti 7% í launum. Ég er ekki einn þeirra manna sem halda að ógæfa Íslands sé í því fólgin að við gerum of vel við okkar minnstu og smæstu bræður sem verstu kjörin hafa. Ég er í engum vafa um það, að eyðslan og sóunin í þjóðfélaginu er á allt öðrum stöðum. Og kjaraskerðing af því tagi, sem hér er miskunnarlaust og undanbragðalaust beitt gagnvart þeim mönnum sem lægst kaupið hafa á landinu, er ekki af því tagi að maður geti við unað, allra síst undir þeim kringumstæðum sem nú eru, að engar áætlanir eru uppi um það, svo séð verði, hjá stjórnvöldum að snúa þróuninni í atvinnumálum við. Herra forseti. „Ef þú vin átt, þann er þú illa trúir, viltu af honum gott geta, fagurt skaltu við þann mæla, en flátt hyggja og gjalda lausung við lygi.“ - Við höfum lesið og heyrt ummæli og orðræður einstakra ráðh., hvernig þeir tala hver um annan, hvernig þeir tala um virkjunarmálin, hvernig þeir hafa talað um togaramál Þórshafnar, hvernig þeir hafa talað um eitt og annað. Og við finnum að á sama hátt og sú gamla vísa um hina heitu ást á við þessa ríkisstj., þá á ekki síður við hana þessi síðari, að í núv. hæstv. ríkisstj. er goldin lausung við lygi. Það, sem tengir þessa menn saman, er ekki að þeir hafi vissu fyrir því, að þeir geti látið gott af sér leiða. Ef þeir hefðu vissu fyrir því hefðu þeir ekki skrifað undir leyniplaggið fræga sem ekki má nefna frekar en snöru í hengds manns húsi. Ef þeir treystu hver öðrum þyrftu þm. ekki að vera að eyða tím Alþingis hvað eftir annað til þess að þráspyrja einstaka ráðh. hverjar séu meiningar ríkisstj. í hinum ýmsu málum. En þótt svo sé, þótt þessi skyndilega vinátta og þetta litla traust, sem þarna ríkir þó í öllum þessum kærleikshita, sé ekki trúverðugt, þá skuli menn samt vara sig á því að halda að það geti ekki enst eitthvað. Hæstv. félmrh. talaði um hægindi í Þjóðviljanum forðum. Þar vilja sumir vera. Og nú er hann kominn í þá sveit.



Herra forseti. Ég er nú búinn að standa í fundahöldum og hvers konar þvargi í a. m. k. 35 ár, og ég verð satt að segja að segja það, að þó að oft hafi verið glatt á hjalla man ég vart eftir ræðu eins og hjá hv. síðasta ræðumanni. Ef ég vildi svara hv. 7. landsk. þm. í svipuðum tón og hann talar mundi ég segja að fyrir pólitíska tilviljun og ógæfu samtíðarinnar hafi hann skolast inn á hv. Alþingi. Svona málflutningur, svona botnlaust persónuhatur, sem heltekur þennan hv. þm., er satt að segja á því stigi að það er ekki til umræðu og á ekki að svara slíku. Ég held ég leggi ekki í umr. við hv. 1. þm. Reykv., en ég hef nokkurn áhuga á hv. 1. þm. Vestf. Bæði er það nú, að hann er einn harðskeyttasti stjórnarandstæðingurinn hér og á það til að vera býsna skemmtilegur oft á tíðum í málflutningi sínum. En áður en að því komi vil ég svara Friðrik Sophussyni. Hann hélt hér efnislega ræðu. Það er meira en hægt er að segja um flesta aðra sem hér hafa talað í dag. Hann beindi ákveðinni spurningu til mín um 1.5% skattalækkun sem „fjórir spekingar“ hefðu samþykkt fyrir hönd Alþýðusambandsins. Ég skal skýra þetta. Það voru fengnir fimm menn til að ræða við fjmrh. um framkvæmd þessa fyrirheits ríkisstj. Í þessari nefnd voru menn sem tilheyra ólíkum stjórnmálaflokkum og með mjög mismunandi afstöðu til skattamála. Hlutverk þeirra var alls ekki það, að þeir ættu fyrir hönd Alþýðusambandsins að lýsa sínum skoðunum. Þar voru ágætir Alþfl.-menn með allt aðrar skoðanir á skattamálum. Það var einungis verkefnið að vera umboðsmenn Alþýðusambandsins til að tryggja að þessi skattalækkun upp á 1.5% kæmi til skila. Þetta var verkefnið.  Einn ágætur flokksbróðir þessa hv. þm., Björn Þórhallsson, var um árabil formaður framtalsnefndar Reykjavíkurborgar fyrir hönd Sjálfstfl. Hann er þrautreyndur skattamaður. Ég mundi taka svo djúpt í árinni að hann væri einna þrautkunnugastur skattamálum þeirra sem ég þekki. Hvort sem pólitík hefur verið með í spilinu eða ekki hefur þessi ágæti maður alltaf verið talinn ómissandi vegna geysilega góðrar þekkingar sinnar og hæfni á þessum málum. Hann átti sæti í nefndinni. Ég vænti þá að spurningunni sé svarað. Við lýstum því yfir, að með þessum aðgerðum væri stjórnin búin að uppfylla þetta ákvæði. Það bindur ekki t. d. Alþfl: mann eða sjálfstæðismann, ef hann tilheyrir þeim flokkum, að það séu skoðanir hans í skattamálum - alls ekki. Þessir fimm voru nánast gæslumenn þess, að skattalækkunin væri framkvæmd. Það var gert og liggur skýrt fyrir. En víkjum nú að hv. 1. þm. Vestf. Hann fór á kostum í gær. Hann sá Alþb. í hverju horni. Hann býsnaðist lifandis ósköp yfir að hæstv. forsrh. væri að flækjast upp á Akranes og hæstv. félmrh. gæti farið þangað. Mér skilst að þetta hafi verið fundur hjá sjálfstæðisfélögunum á Akranesi. Hvað um hv. þm. Jósef H. Þorgeirsson? Hann hlýtur að vera kominn á svartan lista. Hann mætti með varaformanni flokksins, - sem hv. 1. þm. Vestf. féll fyrir á síðasta landsfundi, ef ég man rétt, - á fundi upp á Akranesi. Og mér er sagt að þarna hafi verið sjálfstæðismenn fyrst og fremst. Mér er sagt að það hafi verið ágætasti fundur sem þeir hafi haldið. Sjálfsagt hafa þeir sungið sjálfstæðisstefnunni lof og dýrð. En það var meira. Hann kvartaði mjög undan því, hvernig Alþýðusambandsstjórn hefði brugðist við þeim tillögum í efnahagsmálum sem hér liggja fyrir. Alþýðusambandsstjórnin gaf einróma umsögn um þessar tillögur. Þar voru t. d. tveir ágætir vinir mínir, - 20% af þingflokki Alþfl. Þar voru þrír flokksbræður hv. 1. þm. Vestf. og gegna allir trúnaðarstörfum í flokknum. Voru þetta allt tómir Alþb.-menn? Í viðræðunefndinni í skattamálum var minni hlutinn Alþb.-menn. Allt Alþb.-menn, segir 1. þm. Vestf. Mig skal ekki undra þó að menn séu ókyrrir þegar þeir sjá Alþb.-menn í hverju horni og þegar lagt er til að formaður Alþb. sé framsögumaður í sjálfstæðisfélaginu á Akranesi. Ég held að menn verði að hefna harma sinna í flokknum, en ekki vera að kveina hér á Alþingi yfir þessum ósköpum. Fyrir hönd formanns Alþb. afþakka ég þetta boð, að mæta á fundum sem framsögumenn hjá Sjálfstfl. hvar sem er á landinu, en í kappræðu getum við farið við Matthías Bjarnason o. fl. Ekki nóg með það. Síðan barðist hv. þm. hér ansi hressilega um og lýsti yfir hvernig þetta væri nú, hvernig gamla fólkið hefði verið leikið, og talaði um falsið og svikin og blekkingarnar, ríkisstj. lifði á blekkingum. Ég held að hann hafi sagt það tíu sinnum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt vegna þessara gífurlegu, hryllilegu svika og út af þeim umr., sem hér hafa farið fram áður að staldra við. Hvað fólst í lögunum frá 17. febr.1978? Það fólst í þeim að það skyldi aðeins greiða hálfar verðbætur 1. mars, 1. júní, 1. september og 1. desember. Í þessum brbl. er hins vegar lagt til að verðbætur séu skertar 1. mars um 7%, á móti komi krafa, sem verkalýðsfélögin lögðu fram í samningum, um breytt vísitöluform. Þær tölur, sem hafa verið nefndar um minnkandi kaupmátt, má að verulegu leyti rekja til þessara laga. Það má að vísu koma með alls konar tölur um kaupmátt og það geta sjálfsagt allir haft rétt fyrir sér út frá hvaða forsendum þeir ganga. - En hvernig er nú komið fyrir gamla fólkinu? Í lögum frá 1978 segir, með leyfi forseta, í 3. gr., - það er best að lesa 3. gr. fyrir fyrrv. heilbr.- og trmrh.: „Bætur almannatrygginga, aðrar en fæðingarstyrkur, skuli 1. mars 1978, l. júní 1978 og 1. september 1978 taka sömu hlutfallshækkun á laun almennt þessa daga. Hækkun þessi skal einnig taka til greiðslna samkv. 73. gr. laganna“ - þ. e. allt skert um helming um vísitöluna. „Fjárhæð uppbótar á lífeyri, tekjutryggingar, samkv. 1. mgr. 19. gr. laganna, svo og heimilisuppbótar, samkv. 2. mgr. 19 gr. laganna, sbr. 1. gr. laga nr. 56/1977, skal hækka um 2. prósentustig 1. mars 1978 umfram hækkun almennra bóta þann dag“ - 2 stig. Þetta átti að gilda árið. Það var eitt kaupgreiðslutímabil sem það er sett á 2`% hækkun. Nú er verið að leggja til miklu meiri hækkun. Haldið þið að einhver segi nú: Er þetta hægt, Matthías“ - að leggja sjálfur til 2%, en tala um það sem rán ef það eru 8%? Hvers konar málflutningur er þetta af prýðilega hæfum og þrautreyndum stjórnmálamanni? Það er meira en lítið sem á gengur þegar menn halda svona á málum. Ég vil ekkert fara að elta ólar við hv. þm. Karvel Pálmason. Munurinn á þessum lögum, sem hann taldi sig nú saklausan af baráttu gegn 1978, - ég er nú ekki viss um að flokksbræður hans mundu fagna þessum yfirlýsingum, svo rösklega gengu þeir nú margir fram, - munurinn er sá, að hér er um að ræða einu sinni 7% skerðingu, en á öllum fjórum tímabilunum 1978 var vísitalan skert um helming. Þar kemur ekkert í staðinn. Nú kemur í staðinn ákveðin skattalækkun. Það kemur nýtt vísitöluform, sem mikið hefur verið barist fyrir. Án þess að ég geri Þjóðhagsstofnun að minni biblíu, þá rúllar um það bil 1% hvorum megin kaupmáttarrýrnunin er. Hitt skal ég vera fúsastur til að viðurkenna, að allt slíkt er ákaflega vafasamt og hættulegt og dugar ekki eitt sér. Af hverju ekki? Þegar þessi lög voru sett í febr. 1978 var þeim að vísu breytt í maí 1978, en lögin voru í gildi allan tímann þar til ríkisstj. hrökklaðist frá. Það er talað mikið um útflutningsbann Verkamannasambandsins, sem ég skal ekki vera margorður um. Verkamannasambandið hélt ákaflega snyrtilega á sínu útflutningsbanni. Það hélt þannig á því, að það stöðvaðist ekkert frystihús í landinu. En aftur á móti, undir lok ráðherratíðar hv. 1. þm. Vestf., - ég vil að hv. 1. þm. Vestf. taki eftir, það er verið að lýsa afrekum hans, - tókst honum það sem Verkamannasambandinu tókst ekki, að hverju einasta frystihúsi í landinu var lokað og allur flotinn ætlaði að sigla til hafnar. Þetta voru afrek ráðh. og þannig kvaddi hann. Þetta var útflutningsbann í lagi. Ætti ég aftur eftir að standa í útflutningsbanni og vildi hafa það fullkomið mundi ég kveðja mér til ráðuneytis 1. þm. Vestf. Ekki veit ég hvort það hefur mikið gildi að vera að þjarka hér fram og aftur á því plani sem þessar umr. hafa verið á. Ég skal fúslega taka undir það, að aðgerðir eins og þessar eru býsna hættulegar. En þegar menn lýsa hér yfir að síðan vinstri stjórnin tók við hafi verið 32–36% kaupmáttarskerðing, síðan hafi komið þarna á móti 3% 1979 og síðan hafi komið þarna 10% undir lok ársins 1980, er náttúrlega um að ræða fráleitar tölur. Sannleikurinn er sá, að menn geta leikið sér nokkuð mikið með tölur. En ég hef hér kaupmáttartölur hvers mánaðar síðan 1971. Það er ákaflega auðvelt að gera sér grein fyrir þeim vegna þess hvað hlaupið er mikið á milli ársfjórðunga og milli mánaða, en ég var að þræða mig áfram í þessu. 1978, þegar vísitalan er sett á að fullu, er kaupmáttur samkv. tímakaupi 118.8, en í des. 1980 er hann 113.9 eða 114. Eftir því sem mér er sagt - og er vissara að vera ekki að slá föstum hér afgerandi tölum - er þarna sennilega um að ræða kaupmáttarrýrnun upp á u. þ. b. 4.9 stig, sem mundi gera um 4.1%. Svo má deila ákaflega um hvað miðað er við, hvort sú vísitala, sem miðað er við, sé sú rétta, en hitt er ekki vafi, að kaup hefur rýrnað um milli 4 og 6 stig á þessum tíma. Þetta er sér í lagi á árinu 1980. Ég miða hér við kaupmátt verkamanna, sem er að vísu heldur hærri vegna tveggja stiga hækkunar sem Verkamannasambandið fékk sérstaklega á árinu 1979, skerðingarákvæði bitnuðu ekki á því, en þá er engu að síður kaupmátturinn um 114 stig. Hv. 1. þm. Vestf. finnst þetta alger óhæfa, en kaupmátturinn í febrúar 1978 var 109 stig og þá taldi þessi hv. þm. ekki eftir sér að skera allar vísitölubætur niður um helming. Þetta tal í mönnum er því ekki trúverðugt. Að vísu skal ég viðurkenna að jafnmálsnjöllum manni og hv. 1. þm. Vestf. tókst ákaflega illa að útfæra „leiftursóknina“. Ég held að hann hafi aldrei dansað þar fullkomlega með. Þarna voru aldeilis 7 sinnum 7%. Þarna fylgir ekki nokkur hugur máli, - eða á hverju strandaði helst myndun ríkisstj. eftir kosningar? Hún strandaði helst á því, að það voru uppi harðar kröfur frá Sjálfstfl. og því miður að nokkru leyti Alþfl. um að skerða mjög verulega vísitölu á kaup. Það var á þessu fyrst og fremst sem strandaði. Og að koma síðan hér, berja sér á brjóst og hneykslast niður í tær á þessum vinnubrögðum er fráleitt. Ég læt það alveg ósagt og það er best að vera ekki með neinar fullyrðingar um að það takist að halda þeim kaupmætti sem við bjuggum við, einhvers staðar í kringum 114 eða svo. Þetta kemur að vísu með ákvæðum sem ég hef nefnt, en það verður að hafa vel í huga, að til þess að ráða við verðbólgu er ekki lækkun á kaupgjaldi einhver sérstök einhæf aðgerð sem leysir vandann. Það er öðru nær. Er skemmst að minnast að eftir að hv. 1. þm. Vestf. hafði komið þessu áhugamáli sínu fram í febr. 1978 og vísitala var skert um helming óð verðbólgan áfram. Hitt geri ég mér fullkomlega ljóst, að verkalýðssamtökin þurfa að halda mjög vöku sinni. Þau þurfa að veita ríkisstj. aðhald og þau eiga að starfa með ríkisstj. að öllum góðum málum, eins og t. d. þeim skattalækkunum sem var verið að álasa okkur fyrir, eins og t. d. að þeim hækkunum á tekjutryggingu sem var verið að álast okkur fyrir. En fyrst og síðast verður að leggja sig fram í því með margþættum ráðum - og um það hygg ég að sé býsna góð samstaða í ríkisstj. - að tryggja að lægstu laun og lægri laun, manna sem hafa innan við eða um 4000 kr. á mánuði, stígi upp á við. Að því munum við stuðningsmenn ríkisstj. stefna. Mín vegna mega hv. þm. hefja umr. Mér skilst að hér hafi verið samkomulag um afgreiðslu málsins. Ef menn vilja ekki viðurkenna það, þá þeir um það. En þó þeir berjist hér um á hæl og hnakka trúir þeim ekki nokkur maður. Þessir menn stóðu að því að svipta launamenn helmingi vísitölubóta og ætluðu sér meira. Þeir ætluðu sér líka með heimildarákvæði að taka alla óbeina skatta og tolla út úr vísitölunni þannig að það væri hægt að spila á hana eins og píanó. Ekki þarf ég að verja varaforseta Alþýðusambands Íslands, en ansi finnast mér kaldar kveðjurnar hjá flokksbróður hans hv. þm. Halldóri Blöndal, í garð þessa ágæta manns sem er kjörinn varaforseti Alþýðusambandsins með rösklega 2/3 atkvæða. Ég efast um að í nokkurri stofnun, nema þá einhvers staðar í innri hringum Sjálfstfl., fengi Halldór Blöndal 2/3 atkv. Ég gæti þrætt söguna, bæði kaupmátt lið fyrir lið, skatta og tryggingabætur. Ég held að aðgerðir núv. ríkisstj. séu á öllum sviðum allt aðrar og ólíkt óhagstæðari launþegum en þegar hv. 1. þm. Vestf. var ráðh. Við skulum engu slá föstu. Við skulum halda vöku okkar. Við erum á því að 70–80% verðbólga mundi ekki laga til fyrir þeim lægst launuðu. Verkafólk hefur jafnan verið tilbúið í baráttu við verðbólguna. Standi ríkisstj. sig í því að vernda kaupmátt þessa fólks á hún vísan stuðning almenns láglaunafólks í landinu - og hvorki Halldór Blöndal né Matthías Bjarnason gætu þá talað fyrir þess hönd.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka aftur til máls við þessa umr., en hv. síðasti ræðumaður hefur haldið þannig á sínum málflutningi að ég sé mér ekki fært annað en svara honum og þeim mörgu rangfærslum sem hann kom með í ræðu sinni. Það er að vissu leyti eitt ánægjulegt við ræðu þessa hv. þm., að þdm. vita þá að hann hefur fengið málið aftur. Það er alltaf ánægjulegt að verða þess áskynja að menn séu heilir heilsu. En það hefur farið lítið fyrir þessum hv. þm. á undanförnum mánuðum, eins og allir vita. Nú grípur hann til margvíslegra blekkinga og stórlyga sem hann var fyrr á árum þekktur fyrir. Ég vil t. d. minna hv. þm. á það, að sennilega hefur íslensk útgerð aldrei staðið betur en á árinu 1978. Nú kemur hann í ræðustól hér á Alþingi og segir að útgerð og fiskvinnsla hafi öll verið stöðvuð, hann hafi þó hagað útflutningsbanninu á þann veg að það hafi ekki orðið stöðvun þess vegna. Þá voru margvíslegar ráðstafanir gerðar með því að keyra fisk á milli staða og útgerðarfyrirtækin og fisvinnslufyrirtækin urðu fyrir stórum útlátum og fjártjóni vegna skemmdarstarfsemi þeirra manna sem að banninu stóðu. Útgerðin á árinu 1978 stóð með blóma. Fiskvinnslan stóð aftur mjög erfiðlega vegna þeirra gífurlegu verðhækkana og kauphækkana sem urðu á árinu 1977. Það vissu allir þá, að boginn var spenntur of hátt. Það vissi hver einasti maður, líka þeir sem voru að gera kröfurnar. Þær kröfur voru gerðar í þeim tilgangi að koma verðbólguhjólinu aftur af stað. Hvað gerði svo ríkisstj. sem tók við, vinstri stjórnin? Hvað gerði hún? Hún lækkaði gengið. Ég lagði til í ágústmánuði, þegar stjórnarmyndunarviðræður vinstri flokkanna töfðust lengi, að framkvæma þá gengislækkun, en sumir ráðh. í þeirri ríkisstj. vildu bíða. Þetta var eina aðgerðin. Það var hægt að gera þetta hvenær sem var. Það var ekkert annað gert en það, að samtímis þeirri aðgerð íþyngdi vinstri stjórnin atvinnurekstrinum í landinu um leið, öllum atvinnurekstri. Það fer lítið fyrir fullyrðingum hv. þm. í þessum efnum eins og öðrum. Hann kom inn á ráðstafanir ríkisstj. með lögum í febr. 1978 og talaði þar um skerðingu launa. Ég hef margoft tekið fram, að það getur verið nauðsynlegt hjá hvaða stjórn sem er, ef þannig er ástatt í efnahagsmálunum, að skerða laun ef það væru samræmdar aðgerðir til þess að ná árangri í þeirri viðleitni að veita viðnám gegn verðbólgu. En lögin í febr. 1978 voru miklu viðameiri en frv. sem við erum að ræða hér. Eftir standa í þessum brbl. aðeins kaupskerðingarákvæðin en í lögunum frá 1978, áður en til aðgerða var gripið, var miðað að því að lækka verðbólgu í 36 úr 40 miðað við ársmeðaltal eða í 30% úr 36%. Ef miðað er við verðlag frá upphafi til loka árs var búist við að kaupmáttur ráðstöfunartekna 1978 yrði 7% hærri á mann frá árinu áður. Aðgerðirnar gerðu ráð fyrir því, að hinir tekjulægstu bæru ekki verðbótaskerðingu á við aðra, og fólu þar með í sér launajöfnun. Þessu sleppti hv. þm. alveg. Það var gert ráð fyrir að laun vegna vísitölu 1. mars hækkuðu um 10%. Ákveðið var að helminga hækkun verðbóta og verðbótaauka sem koma áttu til framkvæmda 1. mars, 1. júní, 1. september og 1. desember. Láglaunafólk átti að bera minni skerðingu þannig: Hækkun lægstu kauptaxta miðað við dagvinnu rúmlega 8%, hækkun meðaldagvinnukauptaxta um 7.5% og hækkun allra annarra launa 5–7.5%. Þetta þýddi að launþegi með 88 þús. kr. fengi fullar verðbætur og engin skerðing fyrr en við 100 þús. kr. laun, sem um áramót voru sama og 330 þús. gkr., og átti þá kauphækkun að vera hjá þessum hópi 8800 kr. Síðan áttu verðbætur að skerðast þannig, að laun sem næmu 176 þús. kr., um áramót tæplega 600 þús. kr., áttu að fá hálfar verðbætur eða 5%. Þá voru ráðstafanir til þess að styrkja kaupmátt ráðstöfunartekna. Barnabætur voru hækkaðar um 5%, vörugjald var lækkað úr 18 í 16%. Tekjumissir ríkissjóðs af því var áætlaður um 1000 millj. kr. Niðurgreiðslur voru auknar um 1300 millj. á ári. Það var álitið jafngilda 1% í kaupmætti ráðstöfunartekna. Auk þessa voru hækkanir almannatrygginga, tekjutryggingar og heimilisuppbótar. Ég sagði hér í dag - þá var hv. þm. ekki kominn - að á tímabili þeirrar ríkisstj. hækkaði elli- og örorkulífeyrir um 263.5%, tekjutrygging hækkaði um 495.2%, tekjutryggingarmarkið og viðbætur elli- og örorkulífeyris við tekjutryggingar hækkuðu um 345.3%. Ég þarf ekki að endurtaka þær tölur sem ég fór með í dag, en ég get alveg kinnroðalaust og minn flokkur, Sjálfstfl., horft framan í hvaða mann sem er og fulltrúa hvaða flokks sem er án þess að blygðast mín fyrir ráðstafanir sem gerðar voru á þessu tímabili, sérstaklega gagnvart þeim sem minnst máttu sín. Eins og ég sagði í dag hækkaði tekjutryggingin á þessu tímabili hvorki meira né minna en úr 53% í rúmlega 89% . Þessi hv. þm. segir: Við metum og metum þessa skattalækkun. - Meta fulltrúar ASÍ skattalækkanir út frá fjárlögum? Jú, það var gripið fram í fyrir honum og hann játaði: Það gerum við út frá fjárlögum. - Þar er sökin. Sökin felst í afgreiðslu fjárlaga. Það er ekki tekið tillit til þeirrar hækkunar launa sem hefur orðið á milli ára og að því „blöffi“ stóð Guðmundur J. Guðmundsson. M. ö. o.: Það var verið að afgreiða fjárlög með skattvísitölu 145 í staðinn fyrir skattvísitölu 151–152 til að fá fleiri milljarða kr. í auknar tekjur inn í fjárlögin og segja svo aftur eftir áramót eða í febr.: Nú skulum við gefa yður gjafir, launþegar í landinu. - Fyrst taka þeir of mikið, meira en þeir eiga að gera og þeir hafa leyfi til, af skattborgurum í þessu landi, og þegar þeir eru búnir að afgreiða það kalla þeir í Guðmund J. Guðmundsson, sem afgreiddi fjárlög með skattvísitölu 145 í staðinn fyrir skattvísitölu 1 5 1 eða 152, og segja: Þú stóðst með okkur, Guðmundur minn, að því að afgreiða fjárlögin með miklu hærri sköttum en við þurftum á að halda. Nú ætlum við að gefa þér fyrir umbjóðendur þína í Verkamannasambandi Íslands og Alþýðusambandinu nokkrar milljónir til baka. - Og þá sagði Guðmundur J. Guðmundsson og hneigði sig fyrir Ragnari Arnalds: Þakka þér óskaplega vel fyrir, Ragnar minn. Ég vissi að þú ert höfðingi. - Þetta er sannleikur málsins. En svo kemur þessi þm. fullur hræsni. Hann kemst ekki núna fyrir í vestisvasa orkumálaráðherrans. Hann fyllti alveg út í stólinn núna. Það var ekki nokkur leið á því augnabliki að koma honum í vestisvasa orkuráðh. eða í vasa fjmrh. þegar hann belgdi sig út. Hann kom ekkert inn á það sem máli skiptir og ég drap á í minni ræðu. Það var: Hvar er stefna Alþb.? Hvar eru núna fyrirheitin um að stéttasamtökin skuli hafa fullt frelsi til samninga um kaup og kjör félaga sinna? „Gerða kjarasamninga ber skilyrðislaust að virða,“ segir í skrautútgáfu Alþb., sem þeir fengu kosningasigur út á 1978. Allt hafa þeir svikið. Vitaskuld eru það þeir sem ráða ferðinni. Að síðustu: Mér finnst nú ekki skipta höfuðmáli brotthvarf hæstv. forsrh. í gær. Ég setti út á það, að umr. væri haldið áfram þegar hæstv. forsrh. hefði farið frá, og ég sagði í gamni að hann hefði þá alveg eins getað verið, fyrst hann vildi halda umr. áfram, og sent félmrh. fyrir sig á fundinn. En það þarf hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson ekki að óttast, að „flokksbrotið“ í Sjálfstfl. biðji kommana að koma til þess að tala á fundi yfir Sjálfstfl. Það er langt í land að slíkt eigi sér stað. - Ég vildi ekki á nokkurn hátt setja því stólinn fyrir dyrnar að hæstv. forsrh. kæmist á fund. Hitt fannst mér óeðlilegt, að halda þessum umr. áfram á meðan, en þó alveg sérstaklega vegna þess að haft var eftir ráðh. á þessum fundi að við værum að halda hér uppi málþófi. Það voru aðeins búnar að vera umr. í tæpa tvo tíma og síðar í einn tíma og korter í gærdag í þessum málum.