Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 10. nóv. 1971. Oddur Ólafsson, 3. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er nú á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að varamaður minn, Axel Jónsson bæjarfulltrúi í Kópavogi, taki á meðan sæti mitt á Alþ.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fara fram í Sþ: rannsókn á kjörbréfi varamanns. Björn Jónsson, forseti Ed.“



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Axels Jónssonar bæjarfulltrúa í Kópavogi, 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi. Kjörbréfið er gefið út í dag og undirritað af formanni yfirkjörstjórnar, Guðjóni Steingrímssyni. N. leggur einróma til að kosning Axels Jónssonar sé metin gild og kjörbréfið samþykkt.



Herra forseti. Þegar ég sá þessa þáltill., sem hér liggur nú fyrir til umr., þá trúði ég eiginlega ekki mínum eigin augum, og ég las hana hvað eftir annað, því að ég átti von á allt öðru en að sjá þessa till. nú á þessu þingi fyrir jólin fyrst og fremst vegna þess, að í málefnasamningi þeim, sem ríkisstj. gerði, þegar hún kom til valda, þá er því heitið að vinna að því að gera meira átak í vegamálum en áður hafði verið gert. Ríkisstj. hefur haft svo skamman tíma til þess að vinna, og þetta mál er ekki komið á neitt athugunar- eða umræðustig, eins og hv. þm. vita, og þess vegna fannst mér, að svona till. og sérstaklega flutt af þeim, sem fyrstur skrifar undir hana, hv. 1. flm., Magnúsi Jónssyni, ég átti ekki von á slíkri till. úr þeirri átt. Ég ætla að rifja upp svolítið, hvernig þetta hefur gengið til í þessum málum og sérstaklega frá því í fyrravetur. Þá reyndum við, þm. Framsfl. í Norðurl. e., að fá fjármagn, fá lánsheimild til þess að fara að byggja upp eitthvað af vegum í okkar kjördæmi. Ég hef haldið því fram hér á þingi, að ástand veganna í kjördæmi okkar í Norðurl. e. væri bágbornara en víðast hvar á landinu og sérstaklega í sambandi við þá umferðarþörf, sem þar er. En til þess að sýna, hvernig það var á s.l. vori, þá mun ég koma að því betur síðar. Þegar farið var að ræða um það við hv. 2. þm. Norðurl. e., þáv. fjmrh., þá eiginlega hló hann að barnaskap mínum, að það væri hægt að fá lánsheimild til vegarins, áður en Norðurlandsáætlun væri gerð í vegamálum. Þetta þróaðist nú þannig, að á endanum skrifuðum við allir þm. og líka hv. þm. undir beiðni um það, að í tiltekinn veg, Dalvíkurveginn yrði heimilt að taka lán upp á 20 millj. kr. og var það sent fjvn. En þegar kom að fjvn., afgreiðslu þess þar, þá var þessi fjárhæð skorin niður um helming. En þegar átti að útvega féð, þá var útvegað af hendi fyrrv. ríkisstj. aðeins helmingurinn af þessu fjármagni, þ.e. 5 millj., sem var beint lánsfé. Hitt varð sá aðili, sem framkvæmir verkið, að lána. Þetta var nú það, sem hægt var að gera á meðan hv. 1. flm. þessarar till. var fjmrh. Hér segir í grg.: „Er að því stefnt, að þessari áætlunargerð verði lokið í vetur.“ Á fjórðungsþingi Norðlendinga, sem var haldið s.l. haust á Ólafsfirði, spurði ég forstöðumann Efnahagsstofnunarinnar, Bjarna Braga Jónsson, að því, hvenær væri hugsanlegt að ljúka þessari áætlun. Hann sagði, að það tæki a.m.k. þrjú misseri. Það eru þá nýjar upplýsingar, ef hægt er að ljúka þessari áætlun í vetur, eins og segir hér í grg. og mér þykir það furðulegt, ef sá maður, sem veitir Efnahagsstofnuninni forstöðu, hefur ekki farið þar með rétt mál. Nú er það ákaflega gleðilegt, að þessi hv. þm., Magnús Jónsson, er kominn á þá skoðun, sem ég hélt fram í fyrravetur og var þá talin barnaleg, að það þurfi ekki að ljúka þessari áætlun, það væri hægt að taka einhverja af þessum vegum og fara að byggja þá upp. En það voru líka fleiri mótbárur gegn því, að útvegað væri fé. Það væri ákveðið að fara að gera stórt átak á Austurlandi í vegamálum, sem mundi taka fimm ár, og það væri ekki hægt að hafa margar framkvæmdir í gangi á sama tíma. Nú er mér tjáð, að það sé aðeins búið að útvega 50 millj. af 300 í þá framkvæmd. Hitt er allt eftir. Mikið hlýtur nú hv. þm. að hafa meira álit á getu núv. ríkisstj. en hinnar fyrrverandi, ef hann ætlast til þess, að nú sé hægt að gera miklu meira og allt annað en áður var hægt og ég fagna því, að hann hefur þetta álit. Ég vona, að það reynist þannig, að hægt verði að útvega þetta fé, þó að ekki væri hægt að útvega nema 5 millj. í þessar framkvæmdir á s.l. ári. Þegar ég var að ferðast og við frambjóðendurnir í Norðurl. e. um vegina í vor, þá fór ég t.d. einu sinni út á Dalvík og ég var fastur þar í pytti langa lengi. Mátti fá dráttarvél til þess að draga mig þar upp. Við fórum austur frá Akureyri, og þar hittum við á trukka, þríhjóla trukka fasta í pyttunum. Við urðum að fara utan brautar. Það var betra að fara í skurðunum um Tjörnesið, en á veginum sjálfum. En þegar við komum svo austan að úr þessari ferð, þá hittum við bíl uppi við Vaðlaheiði, rétt hjá Mógili, sem merktur var með S, og bílstjórinn fór að spyrja okkur um veginn. Við vorum svo undrandi, að við gátum ekki svarað honum. Við segjum: Hvaðan kemur þú? Við fórum frá Reykjavík eftir hádegið. Hvernig er vegurinn? Segjum við. Það er á einum stað á Hrútafjarðarhálsinum. sem voru hjólför, við flugum yfir þau. Það var ekki fyrr en við komum í Öxnadalinn, sem fóru að verða örðugleikar. En þarna vorum við að koma úr þessu ferðalagi um okkar kjördæmi, eins og ég var að lýsa. En það er ánægjulegt, þetta er nú 21. þingið, sem hv. 1. flm. þessarar till. situr, hann er búinn að vera í sex ár fjmrh., - að nú fyrst virðist hann vilja fara að gera stórt átak í þessum málum. Og hann sér þá, hvernig hefur verið unnið á því tímabili, sem hann hefur setið hér á þingi. Ég verð nú að segja það, að ég held, að svona tillöguflutningur sé ekki til mikils. Ég vil benda á það í sambandi við þetta mál, að það er mikið verk, sem þarf að vinna, eins og ég var að lýsa áðan, og ég vona, hvernig sem verður á næstu árum, að það verði hægt að gera stórt átak í þessum málum, eins og hæstv. ríkisstj. er búin að heita að gera. En það er auðvitað ekki nóg að byggja upp vegina. Það er ekki nóg að lagfæra þá, eins og þarf að gera. Það er þannig núna t.d. í okkar kjördæmi, hv. þm. Magnúsar Jónssonar, að það hefur ekkert viðhald verið á vegunum á undanförnum árum. Ég var að tala við vegaverkstjórann í S.-Þingeyjarsýslu nú á dögunum. og ég get ekki komið með svo sterk lýsingarorð sem hann notaði til þess að lýsa því, hvernig ástand veganna er eftir sumarið í sumar og eftir viðhaldsleysi undanfarin ár. Við þurfum að gera átak, og það þarf að skipuleggja það að holufylla þessa vegi og rykbinda þá. Það var nú þannig t.d. í Kræklingahlíð í sumar í þurrkunum, að það var eins og þoka yfir allri hlíðinni, þannig var rykmökkurinn,og svo voru hvörfin hér og þar og maður sá þau ekki fyrr en maður kom alveg að þeim fyrir rykinu. Ég held, að það þurfi að gera tilraun með þessa gömlu vegi okkar, hvort það er ekki hugsanlegt að setja olíumöl ofan á þá. Það verður að reyna það, og það má ekki bíða. Það verður að gera það sem allra fyrst eða eins fljótt og hægt er. Það eru til tæki í landinu, og með því að nota þessi tæki, þá er þetta ekki ákaflega mikill kostnaður. Það væri hægt að leggja olíumöl á meira en 100 km á ári með þessum tækjum, og sennilega væri hægt að gera það fyrir svona 700 þús. kr. á km miðað við rúmlega 7 metra breiðan veg. Þetta er það, sem við þurfum að vinna að, en auðvitað þarf fyrst og fremst að byggja upp þá vegi, sem nú eru aðeins troðningar. Ég var að lýsa, hvernig þeir eru í okkar kjördæmi á hverju vori og hvernig þeir eru líka að vetrinum. Því að þetta eru vegir, sem eru allir sokknir ofan í mýrarnar, því að þetta eru eins og þið vitið snjó þyngstu héruð landsins, en vegirnir verða strax ófærir, þegar fyrstu snjóar eru, nema þá að fara með tæki á þá til þess að hreinsa þá. Ég vil nú ekki vera að halda hér langa tölu um þetta mál. Ég vildi þó beina því til þeirrar n., sem fær þessa þáltill. til meðferðar, hvort það væri ekki rökrétt og við hæfi að vísa svona till. frá með rökstuddri dagskrá. Hitt er svo annað mál, að mér finnst, að það sé ekki ótímabært af hv. þm. Magnúsi Jónssyni að hefja baráttu fyrir umbótum í vegamálum í okkar kjördæmi.



Herra forseti. Ég verð nú sannast sagna að segja, að ég hafi hlustað með nokkurri forundrun á þá hv. tvo þm., sem talað hafa bæði hér í dag og svo við fyrri umr. um þessa till. hér á hinu háa Alþingi. Ég hef satt að segja verið að íhuga það, sérstaklega eftir að fyrri ræðumaðurinn, hv. þm. Ingvar Gíslason, flutti sína ræðu, hvað væri að mönnunum og hvað hér væri eiginlega að gerast, sem væri svona óskaplegt, að menn misstu nánast á sér alla stjórn, því að sá hógværi maður, sem þar á hlut að máli, er hv. þm. Ingvar Gíslason. Ég hef sjaldan heyrt hann sletta eins úr klaufunum og í sambandi við þetta mál, þegar hann ræddi það hér síðast. Það er nú með minn ágæta vin, hv. 4. þm. Norðurl. e., að hann á það dálítið til að hvessa sig, svo að mér kemur það ekki svo mjög á óvart, en það var líka enginn smáræðis gustur, sem frá honum kom núna yfir þeim ósköpum, að ég skyldi leyfa mér að eiga hlut að flutningi þessarar till. Ég þakka honum nú fyrir það, að hann taldi, að ég mundi hafa verið, að því er mér skildist, helzti ráðamaður um öll málefni kjördæmisins, a.m.k. vegamálin, í þessi 20 ár, sem ég hef verið hér á þingi, eða 21 ár. Því miður er það ekki svo. Það hafa nú fleiri komið þar við sögu, og ég dreg ekkert í efa, að þeir hafa viljað leggja þar gott til málanna, sem ég held, að ég hafi fyrir mitt leyti viljað gera líka. En látum það nú vera, og ég skal ekki heldur fara að rekja ástand vega í kjördæminu. Það var mjög vinsælt kosningamál í vor af hálfu þessara hv. þm. og raunar af fleirum, af því að það vildi svo til, að vegir urðu ófærir á ýmsum stöðum í okkar kjördæmi sem annars staðar vegna holklaka, sem kemur nú æði oft í vegi að vorinu og er ekkert nýtt, hefur gerzt áður á Íslandi, en í vor. Það þótti þá mjög hentugt að halda því fram, að þetta stafaði allt af því, hvað við hefðum vondan fjmrh., sem ekki hefði séð fyrir fé til þess að lagfæra þessa vegi. Og mér skilst, að þessir hv. þm. séu nú að innleiða hér þessar umr. á ný. Ég vil minna þá á, að það er nú ekki framboðsfundur hér núna, en hef að öðru leyti ekkert á móti því að ræða þessi mál. Sannleikurinn er sá, að þó að auðvitað sé ótal margt ógert í vegamálum í okkar kjördæmi, og þess vegna er nú verið að tala um samgönguáætlun m.a., þá er það ekki vegna þess, að það hafi ekki margt verið gert þar á undanförnum árum, og ég vil jafnframt vekja athygli á því, sem þeir vita jafnt eins og aðrir hv. þm., að það er ekki fjmrh„ sem hefur skipt fé til vega hér á Alþ. Það hefur verið samstaða hér á Alþ. um langan aldur um skiptingu vegafjár, og það hefur verið aflað sérstaks fjár til vegagerðar í gegnum Vegasjóð, og það hefur verið samstaða um það innan okkar þingmannahóps. hvernig við ráðstöfuðum því fé, sem þar féll í okkar hlut. Á þessu tímabili hefur vissulega fé til vegaframkvæmda í landinu vaxið stórkostlega. Og ég held ekki, að við höfum verið þar sérstaklega afskiptir, og ég man ekki til þess, að þessir hv. þm. hafi haldið því fram. að við höfum verið órétti beittir af þingbræðrum okkar úr öðrum kjördæmum. Það hafa vissulega verið gerð stærri átök í vegamálum á Norðurlandi á síðustu 10 árum, en nokkru sinni áður hefur verið gert. Ef við tökum bæði þessi kjördæmi, sem þessi áætlun á við, þá hafa verið gerð þar stórkostleg átök, sem hafa tengt heil byggðarlög, sem áður voru einangruð. Má þar nefna bæði Múlaveg og Strákaveg og í þriðja lagi Kísilveg. Þó að hann hafi verið lagður í sérstöku skyni, þá er hann stórkostleg samgöngubót í Þingeyjarsýslu, og í Þingeyjarsýslum sérstaklega, hefur verið um að ræða stórfelldar umbætur í vegamálum. En það er ekki þetta, sem er kjarni málsins, heldur spurningin um afstöðu til þessarar þáltill., sem hér liggur fyrir og forundrun þessara hv. þm., að ég skuli leyfa mér að vera 1. flm. að henni. Það er mál út af fyrir sig, hvort hv. þm. og stjórnarliðar hér vilja láta vísa þessari till. frá. Því verður kannske veitt athygli. En sleppum því. Það sýnir, að ekki virðist vera sérlega mikill áhugi á því, að málið nái fram að ganga. En að halda því fram, sem ég tel vera meginatriði málsins og vil leggja sérstaka áherzlu á, að ég hafi hér sýnt einhverja sérstaka viðleitni til skrumkennds málflutnings með því að flytja þetta mál, eins og ég hef hér gert og sé að ætlast til meira af núv. ríkisstj. en fyrrv. ríkisstj. hafi gert, þá er það algerlega rangt. Ég treysti núv. ríkisstj. þá betur, en þessir hv. þm., því að ég er ekki að fara fram á nokkurn hlut annan en það, sem fyrrv. ríkisstj. hefur gert í sambærilegum tilvikum. Það liðu ekki nema tvö ár á milli þess, að útvegað var fé til atvinnumálaáætlunar Norðurlands, mjög veruleg fjárhæð í einu lagi og þangað til hafizt var handa og framkvæmd fjáröflun til Austurlandsáætlunar. Það er rétt, að hún á að vinnast á fimm árum, og eru áætlaðar 60 millj. á ári. Fyrstu 60 millj. voru útvegaðar á þessu ári. Þá lá þessi áætlun fyrir, en þær voru útvegaðar áður en áætlunin lá fyrir. Það var hins vegar gert ráð fyrir því, að hún yrði tilbúin það snemma, að hægt væri að vinna eftir henni nú í ár, og það hefur verið gert ráð fyrir því, að áætlunin, varðandi Norðurland, yrði það langt komin á þessum vetri, að það væri fyllilega auðið að byrja á fyrsta áfanga hennar á næsta ári. Þannig að hér er ekki verið að gera annað, en það að fara fram á, að hæstv. núv. ríkisstj. og hæstv. núv. fjmrh. geri nákvæmlega það, sem féll í minn hlut að gera og með sama hraða, þannig að mér er óskiljanlegt, hvernig það á að teljast einhver dæmalaus sýndarmennska að hreyfa því máli nú og leyfa sér að gera það strax í byrjun þings. Það lá svo sem ekki á þessu. Þetta var allt saman geymt í stjórnarsáttmálanum. Ég held, að það sé nú allt milli himins og jarðar í þeim sáttmála, þannig að manni gæti nú dottið í hug, að eitthvað af því yrði að geymast til næstu ára og yrði ekki allt framkvæmt í vetur. Og ég man ekki til þess, að þar standi nokkur skapaður hlutur um það, að það eigi að framkvæma sérstaka vegáætlun fyrir Norðurland. Það er talað um ráðstafanir í byggðamálum og það mál er ekki enn farið að sjá dagsins ljós. Og það er ekki í fjárlagafrv. a.m.k. að finna nokkra einustu fjárhæð í sambandi við ráðstafanir í því skyni. Ef menn telja, að það sé hneyksli, ef þm. leyfa sér að hreyfa málum, sem hafa grundvallarþýðingu fyrir þeirra kjördæmi, af því að það standi einhvers staðar í þessum dæmalausa stjórnarsáttmála, að einhvern tíma eigi að vinna að þessum málum, þá held ég, að það sé eins gott fyrir þm. að fara heim, vegna þess að ég held, að öll hugsanleg mál, sem geta komið til kasta Alþingis, sé að finna í þessum stjórnarsáttmála. Hitt er svo allt annað mál, hvort nokkrum manni dettur í hug, að hann verði nokkurn tíma framkvæmdur. Það á sagan eftir að sýna. En ég verð að biðja þessa hv. ágætu samþingismenn mína og vini að afsaka það, þó að ég geti ekki tekið það gott og gilt og kyngt því alveg og beðizt afsökunar, að ég hafi leyft mér að hreyfa þessu máli, af því að það standi til, að ríkisstj. ætli einhvern tíma að gera þetta. Furðan yfir því, að ég hafi ekki hreyft þessu máli fyrr, það er atriði út af fyrir sig. Ég hef talið í sambandi við áætlanir, sem gerðar hafa verið, - að vísu er það rétt, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að ég hef oft áður sagt, að það mættu ekki vera allt of margar áætlanir í gangi í einu, - en ég hef talið, að það ætti að reyna að hraða þeim, og einhvers staðar hef ég séð í stjórnarsamningnum, að talað sé um, að það eigi að raða verkefnum eftir mikilvægi þeirra. Ég held, að ég muni þetta rétt. Það eru ekki höft, það er röðun. Það hefur verið reynt að gera þetta með þær áætlanir, sem gerðar hafa verið í sambandi við byggðaþróunina. Það var sammæli allra á sínum tíma, að vegasamgöngur væru verstar á Vestfjörðum. Og ég held, að það hafi verið rétt. Þess vegna var byrjað á samgöngubótum fyrir Vestfirði. Það var líka samdóma álit manna, að atvinnuástand væri verst á Norðurlandi, þegar atvinnumálakafla Norðurlandsáætlunar var hrundið af stokkunum. Um það var samstaða hér. Og þó að ég sé algerlega sammála um það, að það þurfi að gera mikið í vegamálum Norðurlands, þá verða mínir ágætu samþm. að virða mér það til vorkunnar, að ég var þeirrar skoðunar, að það væri rétt, að ástand vega væri verst á Austurlandi og samgöngubætur þar í vegamálum brýnastar og þar væri erfiðast ástand í þeim efnum. Þess vegna var samgönguáætlun Austurlands tekin, enda í rauninni ekki hægt af okkur Norðlendingum að ætlast til þess, að tvær norðlenzkar áætlanir væru teknar í röð, atvinnumálaþáttur Norðurlandsáætlunar og samgönguáætlunin, heldur yrði þar eitthvað inn á milli að koma. Hins vegar er það ljóst og ég skal ekki fullyrða um það, sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði hér, í hvaða mánuði þessi áætlun verður til. En ég hef kynnt mér það nokkuð og það er ekki ástæða til að halda, að það þurfi að taka mjög langan tíma, a.m.k. ekki vegáætlunin, vegna þess að margvíslegar athuganir voru gerðar á nauðsynlegum vegasamgöngum einmitt í sambandi við Austfjarðaáætlun. Því að eins og ég gat um í frumræðu minni um þetta mál, þá er auðvitað grundvallaratriði fyrir Austfirðinga, að viðunandi samgöngubætur verði einnig á Norðurlandi, til þess að hafa tengsl hér suður á bóginn. Ég hygg því, að það sé ekkert óraunhæft að tala um það, að þessi mál geti verið komin það langt áleiðis, að hægt sé að vinna að upphafi þessarar áætlunar á næsta sumri. Hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði, að ég hefði nánast hlegið að sér, þegar hann hefði orðað við mig í fyrra lántökuheimild fyrir Norðurland, fyrir Dalvíkurveg. Ég man nú ekki eftir þessum hlátri mínum, en ég sagði hins vegar þessum hv. þm. það, að ég þekkti það vel til mála, að ég hefði ekki trú á því, að hægt væri að fá lántökuheimild fyrir Dalvíkurveg einan, nema það kæmu vegir í öðrum kjördæmum líka, m.a. á Norðurlandi. Og það kom líka á daginn. Það var ekkert samkomulag í fjvn. um annað og þó að ég sé nú voldugur og hafi verið, eftir því sem halda má eftir orðum þessara tveggja ágætu þm., sem ég met auðvitað mikils og er stoltur yfir að heyra og hefði átt að geta ráðið flestu, þá ræð ég bara ekki öllu hér á Alþ. og ekki yfir vinum mínum í fjvn. Það kom auðvitað á daginn, að það þurfti að leggja fé í einn veg í hverju kjördæmi. Hitt er svo allt annað mái. sem ég benti á þá, að ef farið er að vinna eftir áætlun, alveg eins og átti sér stað um Austfjarðaáætlun, núna í sumar, þá er hægt að fá samstöðu um það. Það var aflað sérstaks fjár til þeirrar áætlunar, og þeir fengu að auki sitt venjulega vegafé. Þannig hlýtur það að verða, þegar áætlun er komin. Þá er það aukaframlag, sem menn hafa hingað til alltaf viðurkennt, að yrði að afla, og aðrir hafa ekki gert kröfu til að fá sambærilegt í sinn hlut. Þetta er munurinn á að vinna eftir áætlun eða að biðja um lántökuheimild í einn og einn veg, ef hv. þm. skilur þann mun, sem ég vona, að hann geri. Að þetta hafi allt komið eftir dúk og disk, eins og hv. þm. Ingvar Gíslason sagði, og ekkert hafi nú gerzt í þessum málum fyrr en 15 þm. skrifuðu bréf, þá skulum við nú láta það liggja á milli hluta. Ég var ekki í minni frumræðu að þakka einum né neinum þetta mál og ég held, að ég hafi aldrei orðað það í minni frumræðu, að ég hafi unnið nein sérstök afrek í þessu máli. Ég gerði grein fyrir því þar áreitnislaust við alla, hvernig unnið hefði verið að byggðaáætlunum hér og að þessi áætlun væri sú næsta í áætlanaröðinni og að Atvinnujöfnunarsjóður hefði ákveðið, að þessi áætlun yrði gerð og yrði næsta verkefnið. Ég orðaði það ekki svo, að þetta væri mér að þakka einum í Atvinnujöfnunarsjóði. Ég veit ekki betur en þar sitji minn ágæti þingbróðir og samþingismaður Ingvar Gíslason, hv. þm., og hann stóð einnig að þessari samþykkt. Ég held, að við höfum ekki þurft neitt bréf 15 þm. né annarra til þess að hvetja okkur í því efni. Og hafi ég staðið mig svona dæmalaust illa að vera ekki búinn að gera þetta fyrr, af hverju höfðu þá ekki aðrir flutt till. um þetta fyrr, eða var ómögulegt að gera neitt í þessum málum nema ég hefði þar frumkvæði? Ég þakka traustið. Nú skal ég ekki, herra forseti, lengja þessa umr. öllu meira. Ég neyddist þó til þess að taka til máls, sem ég hélt þó satt að segja, að ég mundi ekki þurfa að gera, vegna þess að ég taldi, að það væri naumast grundvöllur í jafn áreitnislausri till. og hér er um að ræða til þess að fara að efna hér til kosningafunda og endurtaka ræður, sem fluttar voru á fundum s.l. vor. En úr því að þessir hv. samþingismenn mínir kusu það, þá afsaka menn vonandi, að ég segi hér nokkur orð til svars, eins og ég hef gert. Það hryggir mig mjög, ef það er skoðun þessara hv. þm., að þessi till. sé svo óraunhæf, að það eigi að víkja henni til hliðar í trausti þess, að ríkisstj. hefjist einhvern tíma handa um að hrinda þessu í framkvæmd. Það hryggir mig mjög. Og það verður að sjálfsögðu að koma á daginn á sínum tíma, hvort Alþ. fellst á slíka meðferð málsins. En ég mótmæli tvennu sérstaklega og ítreka það í þessu efni, annars vegar því, að hér sé verið, að sýna eitthvert yfirboð eða sýndarmennsku. Hér er um að ræða fullkomið samræmi við það, sem gert hefur verið og sem ég treysti hæstv. núv. ríkisstj. til að hafa sama áhuga á að framkvæma og fyrrv. stjórn. Það er ekki verið að ætlast til meira, og ég hef það traust á mínum eftirmanni, að það verði honum ekki neinn fjötur um fót að leysa þennan vanda. Hitt er svo annað mál, sem ég líka mótmæli, að mínum hv. eftirmanni sé sýnt það vantraust, sem kom fram hjá hv. þm. Ingvari Gíslasyni í hans ræðu, er hann taldi, að það hefði verið svo dæmalaus viðskilnaður í fjármálum ríkisins, að þar væri ekki af neinu að taka. Ef sá viðskilnaður hefði verið slíkur, þá væri ábyrgðarleysi hæstv. núv. fjmrh. með eindæmum. að hafa ausið út 650 millj. kr. án þess að útvega eyri í tekjur. Og ég vil ekki halda því fram, að slíkt ábyrgðarleysi sé til staðar. En það væri sannarlega, ef það væri rétt, sem hv. þm. Ingvar Gíslason sagði, að arfurinn hefði eingöngu verið ógreiddir reikningar.  Ég skal svo ekki ræða meira um sýndarmennskuna. Ég vil aðeins óska hv. samþingismanni mínum. 3. þm. Norðurl. e. þess, að það eigi ekki eftir að sannast, að þau ágætu mál, sem hann hefur flutt hér á Alþ. á undanförnum árum, eigi eftir að daga uppi eftir að hann hefur fengið aðstöðu til að hafa áhrif á að koma þeim í framkvæmd í ríkisstj. Þetta er duglegur maður, og hann hefur borið fram ýmis eftirtektarverð mál, sem ekki hafa náð fram að ganga, vafalaust fyrir skilningsleysi okkar stjórnarliða. Er það ekki fyrst og fremst vegna þess? Varla hefur vantað áhuga þm. sjálfs til þess að koma þessu fram. Nú vildi ég vona hans vegna og ekki á neinn hátt saka hann um sýndarmennsku, eins og hann leyfir sér að gera við mig fyrir það, að ég hreyfi þessu máli hér, að það eigi ekki eftir að sannast á honum. að þessi mál gleymist, eftir að hann hefur fengið aðstöðu til þess að koma þeim í framkvæmd, eins og hann vissulega hefur nú. Herra forseti. Ég skal ekki þreyta þolinmæði forseta meira. Ég býst við, að hann telji ræðu mína þegar vera orðna nógu langa, en tilefni hefur vissulega gefizt, og vonast ég svo til að þurfa ekki að taka frekari þátt í þessum framboðsfundi hér. Ég er alveg fús til þess að mæta þessum ágætu vinum mínum þar sem það á við.



Herra forseti. Við heyrðum hér áðan lýsingu á vegunum í Norðurl. e. á s.l. vori, og við heyrðum hér um daginn lýsingu hjá hv. 4. þm. Norðurl. v., Jóhannesi Guðmundssyni, á vegunum í Húnavatnssýslu á s.l. vori, og mér dettur ekki í hug að efast um réttmæti þessara lýsinga. En við verðum bara að varast það að ímynda okkur, að þetta sé eitthvað sérstakt fyrir þessa vegi. Því miður er svo ekki, því að þetta er raunverulega ástand íslenzkra vega víða um land og í flestum kjördæmum, þar sem annað en hraun er undir, og ég held, að þeir hv. Suðurnesjamenn, sem kunna að halda, að verstu vegir og torfærustu á landinu hafi legið frá Hafnarfirði til Keflavíkur, hefðu gott af því að sitja einhvern tíma fastir í forarvilpum íslenzkra þjóðvega í öðrum landshlutum, því að íslenzkir alþm. eiga óneitanlega að vita, hvernig ástatt er í samgöngumálum þjóðarinnar. Vegakerfið þolir ekki það, sem á það er lagt. Gamlir vegir, sem gerðir voru fyrir hesta og hestakerrur, eiga að bera þungaflutninga eins og þeir gerast í dag og þessir vegir eru víða það slitnir, að þeir eru heflaðir niður í mold og stórgrýti. Ég ætla ekki að fara að endurtaka lýsingar hv. þm. á vegum á Norðurlandi, enda er nú fyrri ræðan komin á prent, en þar sem sú lýsing á við vegi í öllum landshlutum, þá verða hv. alþm. að líta á þessi mál ekki sem héraðsmál heldur sem landsmál, sem þjóðmál. Ísland er vanþróað land í vegamálum, og því verður það að vera menningarstarf íslenzkra stjórnarvalda á komandi árum m.a. að afla fjár, draga fé frá daglegri eyðslu og binda það í uppbyggingu varanlegra vega í enn ríkara mæli en gert hefur verið undanfarið. Svokölluð Vestfjarðaáætlun hefur nokkuð dregizt inn í þessar umr. Mig langar ekki til að innleiða hér karp og brigzl um liðna tíð, því að meira þykir mér nú vert að horfa til þess, sem fram undan er. En þó held ég, að saga þess máls geymi nokkurt hugleiðingarefni, sem hagnýtt geti orðið við samningu og framkvæmd byggðaáætlana framvegis og hvernig að þeim málum er staðið. Það var árið 1963 hinn 19. apríl, að Alþ. samþykkti svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands að semja fimm ára framkvæmdaáætlun í samráði við stjórn Atvinnubótasjóðs og hlutaðeigandi sýslunefndir og bæjarstjórnir til stöðvunar fólksflóttanum úr Vestfjarðakjördæmi. Einkum skal miða áætlunina við það, að framkvæmdirnar verði liður í uppbyggingu þeirra staða, sem fólksfækkunin gerir illkleift að halda í byggð, þótt öll skilyrði séu þar til góðra lífskjara, ef búið væri að þeim á borð við aðra staði. Skal áætluninni lokið fyrir lok þessa árs og hún þá lögð fyrir Alþ. ásamt till. um fjáröflun.“ Þarna var Alþ. að segja til um röð á áætlunum. Framkvæmdir gengu svo, að eftir nokkur ár, ég held, að þau hafi verið fjögur, vitnaðist, að búið væri að setja saman samgöngumálakafla þessarar Vestfjarðaáætlunar, og hann hefur að verulegu leyti verið framkvæmdur. Þó mega menn vita það, að meðal þeirra vegaframkvæmda, sem áætlunin tók til, voru jarðgöng gegnum efsta hrygginn á Breiðadalsheiði milli Ísafjarðarkaupstaðar og Önundarfjarðar. Gerðu menn ráð fyrir því, að eftir tilkomu þeirra yrði bílfært yfir heiðina allan ársins hring nema rétt dag og dag í verstu vetrarbyljum. Þegar svo farið var að athuga málið betur, virtist verkfræðingum, að jarðgöngin mundu verða miklu dýrari en ráð hafði verið fyrir gert, og það var horfið frá gerð þeirra, svo að í stað þess, að þarna sé bílfært flesta daga ársins, var heiðin ófær öllum bílum sjö mánuði næst síðasta vetur. Og hún er ófær snjóbílum líka, því að landslag og snjóalög eru þannig. Þarna finnst mér, að hafi orðið verulegt frávik frá gerðri áætlun, verulegar vanefndir á ráðagerðum. Og vegna þess að ég hef orðið var við það, að sumir menn, sem búa fjarri Vestfjörðum halda, að þar sé búið að gera allt, sem gera þarf í vegamálum, skal ég bæta því við, svona til að fylla upp í lýsingar á þjóðvegum á Íslandi, að í Skutulsfirði, Önundarfirði og Dýrafirði urðu vegir ófærir öllum bílum s.l. vor, þó að oftast nær væri böðlazt yfir þá á jeppum, og hið sama átti sér stað miklu víðar. Eins og menn heyra á þeirri þáltill., sem ég las áðan og á níu ára afmæli 19. apríl n.k. var ætlazt til þess, að Vestfjarðaáætlun yrði fyrst og fremst um atvinnumál og hún átti að vera samin árið 1963, lögð fyrir Alþ. 1964 ásamt till. um öflun fjár til framkvæmda hennar. Framkvæmdinni átti svo að ljúka á næstu fimm árum. Þessi atvinnumálaáætlun er ósamin enn, og fólki á Vestfjörðum fækkar ár frá ári. Hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, sagði hér, að þessar áætlanir fyrir Vestfirði og Vesturland í öðru lagi mundu verða unnar einhvern tíma síðar meir, en annað yrði látið ganga fyrir. Samkv. því verður þessi margnefnda og langþráða Vestfjarðaáætlun tæpast samin fyrir 10 ára afmælið. Ég veit, að unnin hefur verið atvinnumálaáætlun fyrir Norðurland, og ég veit það líka, að t.d. fræðimaður frá Veiðimálastofnuninni hefur ásamt verkfræðingi ferðazt um Norðurland til að athuga skilyrði til fiskeldis og fiskræktar, en enginn tími verið aflögu til að gera slíka athugun nokkurs staðar á Vestfjörðum. Ég vil ekki telja eftir það, sem gert hefur verið af viti fyrir Norðlendinga, en ég sé ekki, að það sé nokkur dyggð að sitja hér þegjandi, þegar talað er um Vestfjarðaáætlun, að öðrum þræði í þjóðsögustíl, en að öðrum þræði eins og hún geti beðið eitthvað fram eftir öðrum áratugnum frá því að ákveðið var að gera hana, þó að Vestfirðingum fækki um 100 manns á ári hverju.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 3. og 4. þm. Norðurl. e. í umr. um þetta mál, sem nú er til umr. hér í þingsölum, tel ég rétt að upplýsa eftirfarandi í viðbót við það, sem komið hefur fram hjá hv. 1. flm. þeirrar till., sem hér er til umr. Byrjað var að framkvæma atvinnumálaþátt Norðurlandsáætlunar árið 1969. Til þess stórátaks í atvinnumálum Norðlendinga var aflað sérstaks fjár. Samtímis voru atvinnumálanefndir að störfum, eins og kunnugt er, og í hlut Norðlendinga kom hlutfallslega mikið fé af ráðstöfunarfjármagni þeirra og að auki verulegt ráðstöfunarfjármagn Atvinnujöfnunarsjóðs. Ég hygg, að enginn, sem þekkir til atvinnusögu Norðlendinga síðustu árin og þ.á.m. hv. 3. og 4. þm. Norðurl. e. geti haldið því fram í alvöru, að hér hafi ekki verið rétt að unnið. Í kjölfar síldarbrestsins og verðfalls á sjávarafurðum árin 1967-1969 komu greinilega í ljós veikleikar norðlenzks atvinnulífs. Það er alkunna, að síldveiðar og síldariðnaður voru einir meginburðarásar þess um langt skeið. Útgerðarhættir voru með þeim hætti, að norðlenzkir bátar sóttu síldveiðar á sumrum, en jafnframt sóttu allir stærri bátar á vetrarvertíð við Suðvesturland. Þegar síldin færði sig fjær Norðurlandi og sókn báta jókst á vetrarvertíð við Suðvesturland, fór svo, að sáralítill síldarafli barst til Norðurlands og sum árin eftir 1960 skipuðu norðlenzkir bátar meiri þorskafla á land til fiskiðjuvera á Suðvesturlandi yfir vetrarvertíðina en þeir lönduðu allt árið á Norðurlandi. Það gefur því auga leið, að þróun norðlenzkra útgerðarhátta annars vegar og síldarbresturinn hins vegar og þau samdráttaráhrif, sem hann hafði fyrir atvinnulíf allra landsmanna, komu alveg sérstaklega illa niður á atvinnulífi Norðlendinga. Þetta má raunar sýna fram á með beinhörðum tölum. Árin 1969 og 1970 varð, að meðaltali fimm sinnum meira atvinnuleysi hlutfallslega á Norðurlandi, en í öðrum landshlutum. Ég vil því fullyrða, að þegar svo var komið vegna óhagstæðra ytri aðstæðna, hafi engum manni til hugar komið, að ekki bæri að leggja höfuðáherzlu á að gera stórátak til eflingar norðlenzku atvinnulífi. Um þetta varð alger samstaða milli samtaka Norðlendinga og ríkisvaldsins. Árangur er sá, að nú er ástandið gerbreytt. Ótvírætt er, að áfangasigur er unninn í norðlenzku atvinnulífi. Nú er verkefnið að fylgja þeim áfanga sigri til áframhaldandi framfarasóknar. Það er ekki rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., Ingvari Gíslasyni, að samgönguáætlun Norðurlands eigi rætur sínar að rekja til bréfs þm. til stjórnvalda. Það bréf kom í kjölfar aðgerða heima fyrir. Enda þótt öll megináherzla væri, eins og áður segir, á því að efla atvinnulífið, var strax á árunum 1969 og 1970 tekið að undirbúa það innan Fjórðungssambands Norðlendinga, að næsta stórátak til eflingar byggðar í fjórðungnum skyldi vera samgönguáætlun Norðurlands, og á árinu 1970 var þess formlega farið á leit við stjórnvöld og þm. beggja kjördæma, að þeir beittu sér fyrir því, að slík samgönguáætlun yrði gerð. Á árinu 1970 var á hinn bóginn unnið að vegáætlun fyrir Austfirði, og kom þá í ljós við ítrekaðar óskir af hálfu Fjórðungssambands Norðlendinga, að Vegagerð ríkisins treysti sér ekki til að vinna að báðum áætlununum í einu. Af hálfu forráðamanna Fjórðungssambands Norðlendinga kom fram, að þeim þótti eðlilegt og sanngjarnt, að vegáætlun fyrir Austfirði hefði forgang í þessu efni, þar sem atvinnumálaþáttur Norðurlandsáætlunar var í framkvæmd, og því ekki eðlilegt, að byggðaáætlun fyrir tvo þætti á Norðurlandi sæti fyrir fyrstu byggðaáætlun á Austfjörðum. Það varð því að samkomulagi, að unnið skyldi að því að koma vegáætlun fyrir Austfirði í framkvæmd árið 1971, en Vegagerð ríkisins tjáði sig fúsa til þess að vinna að gerð samgönguáætlunar Norðurlands árið 1971, sem kæmist í framkvæmd á árinu 1972. Stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs samþykkti síðan formlega, að slík samgönguáætlun fyrir Norðurland yrði gerð, svo sem komið hefur fram í þessum umr. og sú ákvörðun stendur. Þegar vegáætlun Austurlands var komin í burðarliðinn á síðasta hausti, kom það í hlut fyrrv. ríkisstj. að afla sérstaks fjármagns í því skyni. Á framkvæmdaáætlun hennar var því aflað 60 millj. kr. í þessu skyni umfram eðlilegar fjárveitingar á venjulegri vegáætlun. Það er ætlun okkar flm. þeirrar till., sem nú er til umr., að núv. stjórnvöld geri slíkt hið sama, þau afli fjármagns til þess að framkvæma samgönguáætlun Norðurlands, sem verður tilbúin til framkvæmda á næsta vori. Það er því einfaldlega krafa okkar, að núv. stjórnvöld standi sig ekki lakar en fyrrv. ríkisstj. á þessu sviði. Þetta kallar svo hv. 3. þm. Norðurl. e. sýndarmennsku. Það er vonandi, að fleiri hv. stjórnarsinnar á Alþ. séu honum ekki sammála í því efni. Vegna ummæla hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefáns Valgeirssonar, um að í stjórnarsáttmálanum standi, að hæstv. ríkisstj. ætli að beita sér fyrir stórauknu fé til vegaframkvæmda og þess vegna sé þessi till. nánast hlægileg, þá vil ég segja, að hér er um grundvallar misskilning að ræða. Norðurlandsáætlunin í samgöngumálum er byggðaáætlun, og fé til hennar er til viðbótar því fjármagni, sem veitt er á vegáætlun, sbr. Austfjarðaáætlun. Út af þeim ummælum hans, að forstjóri Efnahagsstofnunarinnar hafi sagt, að áætlun væri ekki til, svo að framkvæmdir gætu ekki hafizt á næsta vori, þá vil ég upplýsa hann um, að framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Norðlendinga hefur símann 2 16 14 á Akureyri og hann getur fengið þar nýjustu upplýsingar um það mál. En spurningin er sú, hvort hv. þm. Framsfl. í Norðurl. e. vilja í raun fresta framkvæmd samgönguáætlunar Norðurlands til vorsins 1973. Það væri gott að fá úr því skorið, og mér er nær að halda, að þeir sýni hug sinn í verki í þá veru, ef þeir láta handjárna stjórnarlið og vísa þeirri till. frá, sem hér liggur fyrir, að sérstaks fjár sé nú aflað til samgöngubóta á Norðurlandi. Kjarni þessa máls, sem hér er til umr., er sá, að fyrrv. stjórnvöld stuðluðu að stóreflingu atvinnulífsins á Norðurlandi einmitt þegar mest á reyndi í því efni þar. Í kjölfar þess, var strax hafizt handa af hálfu heimamanna að gera áætlun um sérstakar samgöngubætur, en fullnaðarvinna í því efni var ekki framkvæmd af tæknilegum ástæðum samtímis Austfjarðaáætlun. En nú er komið að því að framkvæma Norðurlandsáætlun í samgöngumálum. Þá er spurningin sú, sem ég vil að síðustu beina til hæstv. samgrh.: „Ætlar ríkisstj. að afla fjármagns til framkvæmda samgönguáætlunar Norðurlands á þessu hausti, eða ætlar hún ekki að gera það? Ætlar ríkisstj. að fella niður þann mikilvæga þátt í eflingu landsbyggðarinnar, sem er gerð og framkvæmd byggðaáætlana?“



Herra forseti. Ekki skal ég blanda mér í það, þó að hv. þm. Norðurl. e. hnybbist svolítið, þeir um það. Aðeins vil ég segja nokkur orð um þá till., sem hér er til umr. Ég get sagt það strax, að mér finnst till. ekki óeðlileg frá stjórnarandstæðingum. Ég lít á það sem nokkuð eðlilegan hlut, að þeir minni á sín mál og skori á ríkisstj. að gera góða hluti, og það ber ríkisstj. líka að taka vel upp fyrir þeim. Það hafði nú hæstv. fyrrv. ríkisstj. ekki alltaf skilning á að gera. Það voru flest mál drepin frá stjórnarandstöðu þá. En þannig á nú ekki að taka á málum. Í till. segir, að skorað sé á ríkisstj. að gera í tæka tíð ráðstafanir til að afla nægilegs fjármagns, svo að hægt verði þegar á næsta sumri að hefjast handa um framkvæmd samgönguáætlunar fyrir Norðurland. Þarna er auðvitað beðið um hið fyllsta, nógu mikið fjármagn til þess að framkvæma þessa áætlun á næsta sumri. En það er bara þetta, að það er ekki búið að ganga frá neinni Norðurlandsáætlun, og ég veit ekki, hvort það verður búið fyrir næsta sumar. Eftir því sem ég veit bezt, hefur verið unnið að þessari áætlun að undanförnu, og ég held, að starfinu sé ekki komið lengra en það, að í vegamálum séu komnir miklir óskalistar, sem ýmsir telja æskilegt, kannske nauðsynlegt í mörgum tilfellum, að komist inn á áætlunina. Þetta eru sem sé fyrstu drög að, þeim þætti, sem gæti heitið vegamálaáætlun Norðurlands, en engan veginn, að það sé komið nokkurt sköpulag á þann þáttinn. Þar er mikið starf áreiðanlega eftir. En hins vegar mun ekkert vera farið að líta á þáttinn um hafnarmál eða flugmál, sem eru tveir aðrir þættir, sem ættu auðvitað að vera í samgöngumálaáætlun Norðurlands. Ég held því, að það sé sannast mála, að samning samgönguáætlunar Norðurlands sé mjög skammt á veg komin. Á þessu stigi málsins er því ákaflega erfitt að mynda sér skoðun um það, hve mikils fjármagns þurfi að afla til framkvæmda henni. En hitt er alveg rétt, að þegar þessi áætlun liggur fyrir, þá er það verkefni ríkisstj. að sjá fyrir fjárútvegun til framkvæmda samkv. niðurstöðum hennar í tæka tíð. Og ætti varla að þurfa um það tillöguflutning, það tek ég fram, en mér finnst það ekkert óeðlilegt, að stjórnarandstöðu þm. beri það fram og taki munninn fullan. 



Herra forseti. Ég er um eitt atriði alveg sammála hv. 2. þm. Norðurl. e. og það er það, að við förum ekki að gera þetta að neinum framboðsfundi fyrir okkar ágæta kjördæmi, enda stóð það nú aldrei til af minni hálfu, þó að ég leyfði mér að segja nokkur orð um þessa till., þegar hún kom fram. Og sannleikurinn er sá, að ég hef ekki neinu sérstöku við það að bæta, sem ég sagði þá. Ég hef ekkert breytt um skoðun á till. eftir að hafa heyrt ágæta ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. um þetta efni nú aftur. Ég benti á viss atriði, sem mér fundust vera ágallar við þessa till. og sérstaklega þótti mér áberandi sýndarmennskublærinn á henni. Mér finnst það koma úr hörðustu átt, að fráfarandi fjmrh. skyldi á fyrsta degi þingsins flytja till. um þetta efni, á fyrsta degi þingsins. Ég held, að allir, sem annars hafa rétta hugsun, hljóti að sjá, að slíkt sem þetta lýsir hreinni sýndarmennsku. Og ég fékk ekki svar við því hreint og klárt, hvort þessi hv. þm., meðan hann var ráðh., hvort hann hafi unnið nokkuð sérstaklega að því að afla fjár til Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum. Það kom ekki fram. Og hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, lýsti því, hvernig það gekk af okkar hálfu að fá fé í þann veg í okkar kjördæmi, sem við lögðum megináherzlu á, að endurbættur væri skjótar en ýmsir aðrir vegir. Annað atriði í minni örstuttu ræðu hér um daginn var lýsing á ástandi veganna í Norðurl. e., og ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Þeir segja hér, ýmsir þm. úr öðrum kjördæmum, að ástandið í vegamálum annars staðar sé ekki betra. Þetta má vel vera. Þó er ég annarrar skoðunar. Ég hef farið nokkuð mikið um vegi landsins, a.m.k. á þjóðleiðinni frá Akureyri suður til Reykjavikur og raunar austur um land líka, og mér er til efs, að það séu öllu verri samgönguleiðir annars staðar heldur en einmitt í okkar kjördæmi. Og það kemur m.a. af því, að við búum í ákaflega snjóþungum héruðum. Og það er eitt af því versta, að vegirnir fara snemma undir snjó, og svo kemur líka hitt til, hvað vegirnir eru gamlir og illa gerðir, þannig að holklakinn hefur þar meiri áhrif en víða annars staðar. Þessu lýsti ég öllu um daginn, og ég sé enga ástæðu til þess að fara að endurtaka það. Og ég benti einnig á það, að ég teldi, að á undanförnum árum hefði of litið áunnizt í vegamálunum, þrátt fyrir mikið fjármagn, sem í vegamálin hefur farið og ég leyfði mér að halda því fram, að það hefði verið haldið uppi rangri vegamálastefnu og ranglátri vegamálastefnu, vegna þess að það hefur verið lögð of mikil áherzla á að byggja upp hraðbrautakerfið í stað þess að leggja áherzlu á hina almennu þjóðvegi, þjóðbrautir og landsbrautir, sem eru aðalstofninn í vegakerfi landsmanna og náttúrlega flestir landsmenn verða að búa við og skipti landshlutana í heild langmestu máli. Þetta voru þau atriði, sem ég nefndi hér í ræðu minni um daginn, og ég sé enga ástæðu til þess að fara að endurtaka það frekar. Ég er sammála hv. 2. þm. Norðurl. e. í því, að það er ekki vert, að við förum að gera þetta að neinum framboðsfundi hér okkar í milli. Við getum tekið brýnu annars staðar um þessi efni, svo að ég get þess vegna lokið máli mínu, enda er nú komið að fundarlokum. En ég vil segja það enn um þessa till., að hún kemur mér undarlega fyrir, sá mikli hraði, sem var á því að koma henni út og ég sé enga ástæðu til annars, en vekja athygli á því atriði. Ég veit ekki annað en að unnið sé að þessari vegáætlun fyrir Norðurland, og þegar henni er lokið, hlýtur að koma að því, að hún verði framkvæmd með því fjármagni, sem frekast er tiltækt til þessa sérstaka málefnis.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fsp. til hæstv. viðskrh. Það hefði kannske verið álitamál, hvort ég hefði átt að beina fsp. til hæstv. iðnrh., en ég valdi þennan kost, vegna þess að þar sem hæstv. viðskrh. fer með bankamál og hér er um þess eðlis mál að ræða, þá taldi ég rétt, að fsp. væri beint þangað. Fsp. er svo hljóðandi: Hvenær má gera ráð fyrir, að iðnfyrirtæki, sem framleiða vörur til útflutnings, fái notið svipaðrar fyrirgreiðslu hjá bönkum varðandi afurðalán út á framleiðslu sina eins og aðrir atvinnuvegir, svo sem sjávarútvegur og landbúnaður? Mér þótti ástæða til að koma þessu máli hér á dagskrá, til þess að hægt væri að gera sér grein fyrir því, hvernig þessi mál standa í það heila tekið. Það er mikið talað um það nú til dags og er sjálfsagt góður siður, að það þurfi að efla iðnað til útflutnings, og hér á ég ekki við stóriðnað eða við niðursuðu- og niðurlagningariðnað, vegna þess að ég geng út frá því, að með öðrum hætti sé séð fyrir rekstrarfjárþörf þeirra fyrirtækja. Hér er ég fyrst og fremst að hugsa um ýmiss konar smærri iðnfyrirtæki víðs vegar um landið, sem eru að basla við að framleiða ýmiss konar iðnaðarvörur, sem ætlaðar eru til útflutnings. Það hefur þegar í ýmsum tilvikum orðið talsverður árangur í þessu efni, en mér er fullljóst, að það er mikið vandamál fyrir ýmis þessi fyrirtæki, að þau skuli ekki fá eðlileg afurðalán út á vörur, sem ætlaðar eru til útflutnings. Margt af þessum vörum er þess eðlis, að það þarf að framleiða þær allt árið, en það er árstíðabundið, hvenær þær eru fluttar úr landi eða seldar. Það þarf að brúa þetta bil. Ég veit mætavel, að það hefur mikið verið gert fyrir iðnaðinn á Íslandi á undanförnum árum. Ég veit, að miklar upphæðir hafa verið lánaðar í gegnum Iðnlánasjóð, en þá fyrst og fremst til fjárfestingar. Háar upphæðir hafa verið lánaðar sem sérstök aðstoð við iðnaðinn. En þegar kemur að því, að framleiða þurfi á lager, ef svo má segja, framleiða, án þess að um afsetningu strax geti verið að ræða, þá harðnar býsna mikið á dalnum hjá ýmsum. Það hafa oft áður komið hér fram á hv. Alþ. frv. og till. í þessa átt til aðstoðar iðnaðinum, og þau hafa yfirleitt gengið miklu lengra, og ekki skal ég draga úr því, að það þyrfti að gera miklu meira. Það þyrfti t.d. að lána út á framleiðslu, sem er ætluð til sölu innanlands og sem er nokkuð öruggt að muni seljast. En ég tek aðeins þetta einstaka dæmi út úr hér, sem sé út á þá vöru, sem ætluð er til sölu erlendis og talið sæmilega öruggt að muni seljast úr landi. Þessi rekstrarfjárskortur er geigvænlegur hjá ýmsum minni fyrirtækjum, og það, sem verra er kannske, að ýmis þessara litlu fyrirtækja hafa hreint ekki fasteignir til að veðsetja. Mér er kunnugt um, að þetta hefur verið mikið rætt hjá Félagi ísl. iðnrekenda, og ég hef hér undir höndum bréf, sem Félag ísl. iðnrekenda skrifaði Seðlabanka Íslands 27. maí, og ætla að leyfa mér að lesa þetta bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Félag ísl. iðnrekenda og útflutningsskrifstofa þess fara þess á leit, að þér beitið yður fyrir því, að fjármögnun útflutningsframleiðslu verði komið á ákveðið kerfi. Í því sambandi leyfum við okkur að koma á framfæri eftirfarandi tillögum um lánveitingafyrirkomulag: Vörur, sem samið hefur verið um sölu á til útflutnings og afhenda á síðar á tímabilinu og/eða vörur, sem að mati útflytjenda þurfa að vera fyrir hendi til þess að afgreiða endurpantanir o.fl., verði settar í tollvörugeymslu. Varan er geymd í læstum geymslum, en tolleftirlitið á staðnum gefur út viðurkenningu fyrir því, að vörunni hafi verið komið þar fyrir með framvísun sundurliðaðra reikninga um viðkomandi vörur frá framleiðanda og útflytjanda ásamt viðurkenningu tollyfirvalda um móttöku vörunnar svo og fullnægjandi yfirlýsingu um vátryggingu, hafi varan fullnægt þeim kröfum, sem gera verður til þess, að varan sé veðhæf vegna útflutningslána. Geymsluhafi, þ.e. útflytjandinn, hefur heimild til þess að umpakka vörur í tollvörugeymslu, enda sé strangt eftirlit með því, að engin vara sé flutt þaðan út án framvísunar fullnægjandi skjala. Þegar varan er flutt úr landi eða af öðrum ástæðum tekin úr geymslu, endurgreiðir viðkomandi framleiðandi banka andvirðið, sem lánað hefur verið samkv. áður gerðu samkomulagi. Jafnframt áritar banki úttektarbeiðnir, sem heimila handhafa úttekt vörunnar úr tollvörugeymslu undir eftirliti tollvarða. Framleiðandi, lántakandi, er ábyrgur gagnvart bankanum um endurgreiðslu lánsins með tryggingu í andvirði vörunnar, sem í geymslu er. Hámarkslánstími sé tvö ár. Framkvæmdastjóri Tollvörugeymslunnar h.f. í Reykjavík og fulltrúi tollstjóra á staðnum hafa lýst sig reiðubúna til að ræða nánar allt fyrirkomulag um framkvæmd geymslu og afgreiðslu úr og í tollvörugeymslu. Það eru vinsamleg tilmæli, að þetta mál verði tekið til athugunar þegar í stað, en telja má fullvíst, að öll aukning, t.d. á útflutningi fatnaðar, sé háð útflutningslánafyrirkomulagi, a.m.k. miðað við óbreytt efnahagsástand. Gunnar J. Friðriksson, form. Félags ísl. iðnrekenda.“ Hér er sem sé bent á leið til þess að tryggja það, að þær vörur, sem lánað yrði út á, séu í tryggri geymslu, á meðan þær eru að veði fyrir lánunum. Þetta hefur verið eitt mesta vandamálið, og það kann vel að vera, að hægt sé að finna einhverja aðra og betri leið í þessu efni, en ég lagði fsp. fram í þeim tilgangi að reyna að fá það upplýst, hvernig þetta mál stendur í stórum dráttum og hvort ekki sé líklegt, eins og ég geng út frá, að þessum málum verði komið í viðunandi lag sem fyrst. Ég álít nefnilega, að ef á að efla þennan útflutningsiðnað, þá sé tæpast til nein önnur leið, sem verði árangursríkari, en einmitt sú, að framleiðendur geti átt von á því að fá einhverja aðstoð með rekstrarfé til þess að halda áfram sinni framleiðslu.



Herra forseti. Ég hef beint þessari fsp. til Seðlabankans og óskað eftir umsögn hans um það, hvernig þessum málum væri nú fyrir komið, en eins og kunnugt er, hefur Seðlabankinn með að gera ákvarðanir varðandi hin sérstöku afurðalán. Ég tel rétt að lesa hér upp svar bankans, eins og það var mér sent. En það er þannig: „Um nokkurt skeið hefur verið í athugun hjá Seðlabanka Íslands, á hvern hátt almennu fyrirgreiðslukerfi vegna útflutnings iðnaðarvara annarra en fjárfestingarvara yrði haganlegast fyrir komið. Mikill eðlismunur er á útflutningsframleiðslu iðnaðarins annars vegar og sjávarútvegs og landbúnaðar hins vegar. Annars vegar er um tiltölulega samkynja framleiðslu að ræða, sem litið breytist ár frá ári, en hins vegar er um ósamkynja fjölbreytta framleiðslu að ræða, sem eins líklegt er að breytist ár frá ári, eins og t.d. tízkufatnaður, og er seld jafnt á innlendum sem erlendum markaði. Margs er því að gæta, og sjónarmið þarf að samræma, áður en hægt er að koma á þessu almenna fyrirgreiðslukerfi. Á hinn bóginn hefur að undanförnu verið unnið að því að koma fyrirgreiðslu vegna útflutningsiðnaðarins í betra horf, og ber þar að minnast, að með stofnun útflutningslánasjóðs, sem hóf störf á þessu ári, var leyst úr þörfum iðnaðarins vegna útflutnings á fjárfestingarvörum, og einnig er gert ráð fyrir, að sjóðurinn geti lánað út á stærri sölusamninga annarra iðnaðarvara. Seðlabankinn hefur alltaf frá árinu 1966 reynt að stuðla að auknum útflutningi iðnaðarvara með lánveitingum, og hafa þær lánveitingar farið vaxandi ár frá ári. Vegna margbreytileika iðnaðarvara er hins vegar ekki hægt að koma við föstum útlánareglum, heldur verður um að ræða einstakar ákvarðanir með tilliti til þarfa hverju sinni. Samkv. þessu hefur fyrirgreiðsla verið í ýmsu formi, þar sem í sumum tilvikum hefur verið veitt aðstoð til hráefnakaupa, en í öðrum verið veitt lán, sem nemur ákveðnum hundraðshluta af staðfestri pöntun. Þar sem um samkynja vörur er að ræða, hefur verið komið á föstu afurðalánakerfi. Er stöðugt unnið að því að leita leiða til að bæta og auka fyrirgreiðslu í formi afurðalána til útflutningsiðnaðarins.“ Þannig er það svar, sem mér hefur borizt varðandi þessa fsp., frá Seðlabankanum. En með því fylgir svo nokkur tafla, sem gefur til kynna, hvernig afurðalán skiptast á milli hinna einstöku atvinnugreina á vissum tilteknum tímum, og ef ég nefni niðurstöðuna á þessari töflu, sem er miðuð við ágústmánuð, þá kemur í ljós, að afurðalán til sjávarútvegsins eru þá talin vera 1197 millj. kr. og allt vegna útflutnings. Afurðalán til landbúnaðar eru talin vera 689 millj. kr., þar af vegna útflutnings 60 millj., en 629 millj. vegna innanlandssölu. Til iðnaðarins eru talin afurðalán vegna útflutnings samtals 60 millj. kr., vegna samkeppni við innflutning á innanlandsmarkaði 27 millj. kr. og vegna innanlandssölu 69.6 millj. kr., eða samtals til iðnaðarins 157 millj. kr. Þetta eru sem sagt þær upplýsingar, sem mér hafa borizt varðandi þessa fsp. Ég skal svo aðeins segja mína skoðun á þessu þýðingarmikla máli. Mál þetta hefur verið rætt hér á Alþ. oft áður. Ég hef þá látið uppi mína skoðun á því, hvernig ætti að standa að þessum málum, og mín skoðun í þeim efnum er algerlega óbreytt. Ég tel, að það sé sjálfsagt að reyna að byggja upp þannig lánafyrirgreiðslu í þessum efnum, að allar útflutningsgreinar búi við sem sambærilegust lánakjör. Þar verði ekki gerður greinarmunur á því, hvort um er að ræða sjávarafurðir ætlaðar til útflutnings, landbúnaðarafurðir ætlaðar til útflutnings eða iðnaðarvörur ætlaðar til útflutnings. Ég tel, að það sé rétt að hafa lánafyrirgreiðsluna sem jafnasta, en allt, að hér eigi fyrst og fremst að miða við útflutningsvöruframleiðslu. Það er mín skoðun, að varðandi framleiðslu, sem ætluð er til innanlandssölu, verði eðli málsins samkv. að gilda talsvert mikið aðrar reglur. Ég vil gjarnan vinna að því að reyna að koma þessu í betra horf en verið hefur. En eins og fram kemur í svari Seðlabankans, þá er það skoðun hans og þeirra, sem með þessi mál hafa haft að gera, að varðandi afurðalán til iðnaðarins sé í ýmsum tilvikum nokkuð vandasamt að skapa fastar reglur, vegna þess að hann geri hvort tveggja að framleiða vörur fyrir innanlandsmarkað og utanlandsmarkað, sem erfitt sé að greina á milli. Það er sjálfsagt að skoða nánar þessi atriði, en ég sé á þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, auk þeirra, sem hér hafa komið fram, að fyrirgreiðsla bankanna til iðnaðarins í sambandi við útflutning er mjög mismunandi, og satt að segja sýnist mér, að í sumum tilfellum sé fyrirgreiðsla við útflutningsiðnað fyllilega sambærileg við það, sem bezt gerist fyrir sjávarútveg, nema ég efast um það fyrir mitt leyti, að hægt sé að telja, að heildarvaxtakjör séu jafnhagstæð. En mér sýnist vera nokkuð misjafnt form á þessu. Ég get ekki gefið hv. 2. landsk. þm. frekari svör við þessari fsp. á þessu stigi málsins. Ég vænti, að hann telji þessi svör frá minni hálfu fullnægjandi, en mín skoðun er, að ég ætla, nokkuð ákveðin í þessu máli, og ég er tilbúinn til þess að vinna að því að reyna að koma hér á fastari lánareglum, m.a. í samráði við samtök iðnaðarins, þegar þau samtök leita til mín með það, en það hafa þau ekki gert til þessa, sem kannske er ekki heldur von þann stutta tíma, sem ég hef haft með þessi mál að gera.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans við fsp. minni, þó að ég fengi nú kannske ekki eins jákvæð svör og ég hefði vonazt til. Það kemur í ljós, að hann er á nákvæmlega sömu skoðun og ég um það, að hér sé um hálfgert vandræðamál að ræða og að það þurfi að reyna að leita úrlausnar um fyrirkomulag á þessum afurðalánum iðnaðarins. En auðvitað eru allir sammála um, að það sé enginn eðlismunur á því, hvort verið er að flytja út iðnaðarvörur eða aðrar vörur frá öðrum atvinnuvegum. Allir ættu að fá sömu fyrirgreiðslu í formi afurðalána. En mér finnst það bara hafa einhvern veginn legið við, að iðnaðurinn væri svona eins og hálfgerður annars flokks atvinnuvegur. Talað er um, að það sé svo óskaplega erfitt að finna reglur til þess að leysa hér vandamál, sem ég viðurkenni, að er fyrir hendi. Félag ísl. iðnrekenda hefur bent á aðferð til þess að leysa þetta vandamál, og ég skal sannarlega koma því áleiðis, að hæstv. viðskrh. er tilbúinn til þess að beita sér fyrir lausn á þessu máli með samtökum iðnaðarins, og ég efast ekki eitt augnablik um, að hæstv. iðnrh. er tilbúinn til að gera hið sama. Og ég ætla þá ekki að lengja umr., en vonast til, að við getum allir setzt niður og leyst vandamálið.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég ber hér fram á hinu háa Alþingi þá fsp., sem birtist á þskj. 53, til hæstv. samgrh. um veggjald á Reykjanesbraut, er áhugi íbúa Reykjaneskjördæmis sunnan Hafnarfjarðar fyrir því að fá vitneskju um, hvort núv. ríkisstj. hugsi sér að fylgja fram þeirri yfirlýsingu fyrrv. hæstv. samgrh., sem hann kom fram með rétt fyrir síðustu alþingiskosningar í sumar í Morgunblaðinu hinn 6. júní þess efnis, að umrætt veggjald yrði fellt niður. En fsp. mín hljóðar svo: Hyggst ríkisstj. afnema veggjald á umferð um Reykjanesbraut, og sé svo, hvenær kæmi það til framkvæmda? Annar aðaltilgangurinn með fsp. er sá að vekja athygli hv. alþm. á þessu máli og á þeirri staðreynd, að Reykjanesbraut er einasti þjóðvegurinn hér á landi, þar sem tekið er veggjald af umferð, svo óréttlátt sem það nú er, en svo hefur það verið allt frá árinu 1965. Í því blaðaviðtali við fyrrv. hæstv. samgrh., sem ég hef hér vitnað til, kemur fram, að hann telur höfuðástæðuna fyrir því, að rétt sé nú að afnema veggjaldið á Reykjanesbraut, vera þá, að ekki reynist fært að leggja veggjald á umferð um Vesturlandsveg og Suðurlandsveg. M.ö.o., ekki er forsvaranlegt að halda áfram innheimtu veggjaldsins á Reykjanesbraut, af því að ekki má leggja slíkan skatt á veg með varanlegu slitlagi til Suðurlands og Vesturlands. Ég ætla að láta liggja á milli hluta að ræða slíka röksemdafærslu. Fyrir mér vakir með þessari fsp. að reyna að hafa áhrif á, að hið óréttláta veggjald á Reykjanesbraut verði fellt niður hið allra fyrsta. Það er óhætt að fullyrða, að Suðurnesjamenn fögnuðu ákvörðun ráðh. um niðurfellingu veggjaldsins, þótt fremur hefðu þeir kosið, að yfirlýsingin kæmi það tímanlega fyrir síðustu kosningar, að hæstv. ráðh. gæfist tími til að fylgja því loforði fram með afnámi veggjaldsins, áður en hann fór frá og nýr maður tók við. En því miður var því nú ekki að heilsa. Svo virðist sem ekki gæfist tími til þess að láta afnema veggjaldið, og því er sem er, að enn greiða Suðurnesjamenn og aðrir, sem um Reykjanesbraut fara, hinn óréttláta vegaskatt. Úr því sem komið er, verða menn að leggja traust sitt á núv. hæstv. samgrh. í þessum efnum og vona, að hann standi við loforð fyrirrennara síns og afnemi veggjaldið á Reykjanesbraut hið allra fyrsta.



Herra forseti. Svar mitt við þessari fsp. er á þessa leið: Um þetta mál hefur ríkisstj. ekki tekið ákvörðun, hvorki um að halda þessari gjaldheimtu áfram né um hitt að fella hana niður. En þegar hliðstæður í hraðbrautagerð liggja fyrir, mun málið verða tekið til ákvörðunar, og það get ég fullyrt í nafni ríkisstj., að þá verður tekin „prinsip“-afstaða til málsins, þ.e. annaðhvort horfið með öllu frá innheimtu veggjalda eða þá að slíkt gjald á hraðbrautirnar norður og vestur verður lagt á, þegar ámóta áfanga og sambærilegum er náð í gerð þeirra og Reykjanesbrautin er. En það mundi að minni hyggju verða á næsta sumri, sem þeim áföngum yrði náð í hraðbrautagerð út frá borginni. Þetta er svar mitt til hv. fyrirspyrjanda. Hann gat þess í framsöguræðu sinni, að fyrrv. samgrh. hefði gefið yfirlýsingu um það, að veggjaldið á Reykjanesbraut yrði lagt niður. Ef hann hefði gert þetta á lögformlega bindandi hátt fyrir ráðh., þá hefði ekki þurft að spyrja mig um þetta, þá hefði málið aðeins legið fyrir mér að framkvæma það. En hann hefur engin spor skilið eftir sig í þá átt í rn., sporið er aðeins í viðtali við hann í Morgunblaðinu, að ég hygg. Frásagnir ráðh. í opinberum hlöðum eru nú sennilega að allra áliti ekki bindandi um ákvarðanir ríkisstj. Hann hafði tekið þá afstöðu, að hann mundi ekki leggja veggjald á vegina austur til Selfoss og vestur um, og þar af leiddi auðvitað, að hann hugðist ekki halda áfram gjaldheimtu eftir það af Reykjanesbraut. Hans afstaða er því alveg bundin við ákvarðanir um hliðstæður, þegar þær skapast. Aðeins örfá orð í viðbót, sem ég hygg, að sé viðeigandi að gefa í upplýsingaformi hv. alþm. Innheimtan á veggjaldi á Reykjanesbraut hófst haustið 1965 og hefur verið haldið áfram síðan. Og það má segja, að meðan engir aðrir landsmenn búa við slíkan forlátaveg eins og Reykjanesbrautin er, þá hafi það verið forréttindi á kostnað alþjóðar, að þessi braut hefur verið í notkun og veggjaldið þannig nokkurn veginn rökrétt afleiðing af þessum forréttindum, sem íbúar Suðurnesja hafa notið og njóta. En þegar þetta hættir að vera forréttindi þessa fólks, þá er að sjálfsögðu rétt, að ákvörðun sé um það tekin, að gjaldið sé ekki innheimt af þeim einum áfram, heldur þá öllum þeim, sem slíkra forréttinda njóta um afburðavegagerð, sem aðrir njóta ekki. Og sú ákvörðun verður tekin, þegar það liggur fyrir. Menn gætu spurt um, hvernig upphaflega vegagjaldið var grundvallað. Á hverju byggðist það að fara að leggja þarna á sérstakt vegagjald? Jú, það var byggt á athugunum, sem studdust við alþjóðleg „norm“ og útreikninga, og upphaflega var við það miðað, að það næmi helmingi þeirrar upphæðar, sem sparast mundi við að aka eftir núverandi vegi í stað gamla malarvegarins, en allflestir muna, að það var heldur óhrjálegt að aka hann, og fyrrv. hæstv. forsrh., Ólafur Thors, kallaði þann veg Ódáðahraun íslenzkra vega og var ekki rangnefni. Niðurstaðan af athugunum, sem gerðar hafa verið á vegagjaldinu, er sú, að vegagjaldið ætti nú að vera 100% hærra en það er, ef fylgja ætti þeim forsendum, sem settar voru við ákvörðun gjaldsins í upphafi, eða m.ö.o., gjaldið er nú aðeins helmingur þess, sem það ætti að vera, ef það hefði verið látið hækka í hlutfalli við aðrar verðlagsbreytingar síðan. Þá hefur einnig komið fram við athugun, að umferðargjaldið gæti staðið undir greiðslu vaxta og vísitöluálags lána, sem á Reykjanesbrautinni hvíla, ef það hefði fylgt verðlagi á hverjum tíma. En síðan hafa verðlagsbreytingar orðið slíkar, að það ætti að vera 100% hærra til þess að standa undir vöxtum og vísitöluálagi, og má þannig segja, að búið sé að fella gjaldið niður að hálfu. Hins vegar hefur ríkið borið allan stofnkostnað vegarins og hálfan vaxta- og vísitölukostnað. Notendurnir borga sem sé helming vaxta af þeim lánum, sem á veginum hvíla. Þá skal ég einmitt í tilefni af því, sem kom hér fram fyrr á fundinum, víkja að því, hvert stefnir með erlendar lántökur til hraðbrautagerðar. Nú erum við af því reynslunni ríkari, ef gengisfellingarpólitík er fylgt a.m.k. Lagningu vegarins var að fullu lokið í árslok 1967, og stofnkostnaður hans að meðtöldum fjármagnskostnaði á byggingartímanum var 282 millj. kr. Nú gætu menn spurt: Er nú ekki komið langt að borga þennan stofnkostnað niður? Er þá nokkur ástæða til þess að halda vegagjaldinu áfram? Ég játa, að það væri ástæðulaust að vera að halda því áfram, þegar búið væri að borga stofnkostnaðinn niður. En sú mynd blasir nú þannig við: Stofnkostnaðurinn var, þegar vegagerðinni lauk, 282 millj., en þessi skuld er nú hins vegar komin upp í 395 millj. kr. í árslok 1970. Og þessi hækkun stafar mest af því, að mikill hluti af fjáröflun til vegarins eru erlend lán og einnig spariskírteini ríkissjóðs. Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir því, að greiðslur vaxta og afborgana og vísitöluálags nemi alls 62 millj. kr. og verði þá skuldin í árslok 1971 427 millj. kr., þ.e. hér er orðið um að ræða hækkun, að mér sýnist, upp á 145 millj. kr., þrátt fyrir allar þær greiðslur, sem átt hafa sér stað, 145 millj. kr. Þá skal að lokum upplýst, að ríkissjóður tók við öllum lánagreiðslum vegna Reykjanesbrautar þann 1. jan. 1970 og upp í greiðslur af þeim lánum er fjárveiting á vegáætlun til Reykjanesbrautarinnar og nettótekjur af vegagjaldinu. Og þetta hvort tveggja nemur í ár 24 millj. kr., og er þar af fjárveiting á vegáætlun 6.8 millj. Nettótekjur af vegagjaldinu á þessu ári eru þannig áætlaðar um 17 millj., kunna að verða 17–18 millj. Þetta þótti mér rétt að upplýsa í sambandi við málefni Reykjanesbrautar í tilefni af því, sem um var spurt, en svarið gaf ég hér í upphafi míns máls. Enn þá hefur ekki verið tekin „prinsip“-ákvörðun um málið, en verður gert, þegar svipaðir áfangar liggja fyrir í hraðbrautargerð suður og austur og vestur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svar hans, en ég verð jafnframt að láta í ljósi nokkur vonbrigði með það, að hann hefur ekki talið sér fært á þessu stigi málsins að gefa um það skýlausar yfirlýsingar, hvort þessi vegskattur komi til með að verða áfram eða ekki. Hann talaði um þennan veg sem forréttindi á kostnað alþjóðar. Ég vil í því sambandi minna á það, að vegir hér á landi eru feikilega misjafnir, misjafnlega vel byggðir. Við eigum t.d. ágætis veg hér á milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, og sem betur fer þurfum við ekki að borga vegskatt fyrir að aka eftir honum. Það eru fleiri ágætir vegir úti um landið svo og einnig vegir, sem litlu fé hefur verið kostað til miðað við það, sem lagning Reykjanesbrautar kostaði, þannig að ég held, að það sé mjög hæpið að tala um forréttindi í sambandi við Reykjanesbrautina í þessu sambandi. Hann lét að því liggja, að þegar hliðstæðir vegir og Reykjanesbrautin væru fyrir hendi hér á landi, mundi þetta mál tekið til endurskoðunar og athugunar á nýjan leik. Ég leyfi mér að vona, að sú athugun, sem þá verður gerð á þessu máli, leiði til þeirrar ákvörðunar, að þessi óréttláti skattur verði felldur niður.



Herra forseti. Í framhaldi af þeim umr„ sem hér hafa átt sér stað út af veggjaldinu á Reykjanesbrautinni, vil ég leyfa mér að undirstrika þá ákvörðun fyrrv. samgrh., að hann hafi ætlað sér að fella veggjaldið niður frá og með áramótunum 1972–1973, þ.e. frá 1. jan..1973. Hæstv. samgrh. minntist á það eða gat þess hér, að þessi ákvörðun ráðh. hefði ekki verið tekin á lögformlega bindandi hátt. Ég vil þá aðeins vekja athygli hans á því, að í vegalögum er grein, þar sem segir, að ráðh. sé heimilt að leggja á veggjald, þannig að þótt hann hefði ákvarðað að leggja veggjaldið niður, þá gæti hæstv. núv. samgrh. ákveðið að leggja veggjaldið á aftur. En ástæðan fyrir þessari ákvörðun ráðh. er sú, að í vegáætlun fyrir árið 1971 og í bráðabirgðaáætlun fyrir árið 1972 er gert ráð fyrir ákveðnum tekjum af veggjaldinu, þannig að grundvöllur fyrir niðurlagningu eða afnámi veggjaldsins var ekki fyrir hendi fyrr en 1. jan. 1973, þegar ný vegáætlun hefur verið samin, sú, er lögð verður fyrir Alþ. í vetur, ný áætlun fyrir árið 1972 og fyrir næstu þrjú ár þar á eftir. En það má vekja athygli á því, að ráðh. fyrrv. hafði þegar markað stefnuna í þessu máli, og hann gerði það m.a. með því, að veggjaldið hefur ekki hækkað allt frá því 1965, enda þótt margt í þessu landi hafi hækkað á því tímabili, og ef samanburður væri gerður á ýmsum gjöldum frá 1965 og þessu, þá ætti þetta gjald að vera töluvert hærra. En það var einmitt þá, þegar umr. áttu sér stað um það, hvort hækka skyldi veggjaldið á Reykjanesbraut, að ráðh. tók þá ákvörðun, að með tíð og tíma skyldi veggjaldið afnumið, og það fólst í því, að það var ekki hækkað. Hans ákvörðun var svo sú, að veggjaldið skyldi niður fellt 1. jan. 1973. Það er alveg rétt, sem hv. fyrirspyrjandi, 5. landsk. þm., Stefán Gunnlaugsson, gat um. Þetta mál er mikið áhugamál í okkar kjördæmi, og það finnst mörgum, að hér sé um óréttlátan skatt að ræða. Þetta hefur ævinlega verið svo, enda þótt ýmsir hafi á sínum tíma, þegar lagt var út í þessa fjárfreku framkvæmd, varpað fram þeirri hugmynd, að þar sem hér væri um töluvert sérstaka framkvæmd að ræða, þá væri ekki óeðlilegt, að a.m.k. fyrst um sinn yrði tekið veggjald af þessum sérstæða vegi. Ég skal nú ekki rekja þá sögu alla hér, en ég trúi því, að þm. stjórnarliðsins úr okkar kjördæmi muni ekki láta á sér standa í þessu máli nú og aðstoða okkur hina við það að fá fram ákvörðun fyrrv. ráðh. um það, að veggjaldið verði fellt niður frá og með 1. jan. 1973, en ég geri nú ekki ráð fyrir því, að farið verði fram á það, að það, sem þegar hefur verið greitt, verði endurgreitt og þaðan af síður með vöxtum.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður var að hvetja okkur stjórnarstuðningsmenn úr Reykjaneskjördæmi til að standa nú með þeim þm., sem skipa stjórnarandstöðuna úr því sama ágæta kjördæmi, um að berjast fyrir því, að vegarskatturinn verði afnuminn. Ég vona, að það taki okkur núv. stjórnarþm. úr Reykjaneskjördæmi ekki nema árið að fá þetta niður fellt, þó að fyrrv. stjórnarstuðningsmönnum úr Reykjaneskjördæmi hafi ekki miðað neitt áleiðis í heil sex ár. En þess var getið hér í upphafi af hæstv. samgrh., að einn orðsnjallasti stjórnmálaforingi þessa lands síðustu áratugina, Ólafur heitinn Thors, hefði nefnt veginn frá Hafnarfirði og suður á Suðurnes „Ódáðahraun íslenzkra vega“, og vissulega var það satt. Það vissu allir, sem um þennan veg fóru, að þá fyrst reyndi verulega á bifreiðar á þjóðvegakerfi landsins, þegar á þennan vegarspotta kom, og ég vil í því sambandi mótmæla því sérstaklega, sem fram kom hjá hæstv. samgrh. áðan, að vegagerðin á Reykjanesbraut hafi verið sérstök forréttindi fyrir Suðurnesjamenn. Það gerðist í nóv. 1960, að byrjað var á að leggja þessa braut en þá stóð svo á, að öllum var augljóst, að til þess að Íslendingar gætu notið þess hagræðis, sem var bundið við flugstarfsemi á alþjóðaflugleiðum, þá varð að gera annað tveggja: að byggja hér nýjan flugvöll einhvers staðar í námunda við Reykjavík ellegar að leggja betri veg suður til Keflavíkurflugvallar frá Reykjavík. Það síðara varð ofan á, það var ákveðið að endurbyggja Reykjanesbrautina. Ég dreg það fyllilega í efa, eins og hugarfari fyrrv. ráðenda í þessu landi virðist hafa verið farið til þessa landssvæðis, að ef þessi brýna þörf fyrir góðar samgöngur við Keflavíkurflugvöll hefði ekki komið upp og orðið öllum augljós á þessum tíma, þá hefði verið lagt í byggingu Reykjanesbrautar. Ég tel, að reynslan gefi mér heimild til þess að segja þetta. Ég vil taka fram, að strax eftir að núv. ríkisstj. komst til valda, þá var það eitt af mínum fyrstu verkum að ræða við hæstv. samgrh. um þetta veggjald og reyna að beita þeim áhrifum, sem ég hef haft innan ríkisstj. og í stjórnarflokkunum, til þess að það verði fellt niður sem fyrst. Ég hef einnig reynt að fá þá til þess að hjálpa mér í þessu máli, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., og ég tel mig geta hér frá því skýrt, að ég hef fengið frekar góðar undirtektir hjá þeim í sambandi við þá málaleitan. Nú er talað um, að það komi til álita að fella þetta veggjald niður í sumar, þegar svipaðir áfangar verði til á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi. Ég vil gefa þá yfirlýsingu hér, að ef hæstv. ríkisstj. felist ekki á það að fella veggjald niður frá þeim tíma, þá er ég reiðubúinn sem þm. ásamt með öðrum þeim þm., sem hér kunna að finnast, að beita mér fyrir því, að sú heimild, sem er fyrir ráðh. í vegalögum til þess að leggja á þennan skatt, verði felld niður. Ég tel það fráleitt, að þegar vegalög eru sett og þegar hin almenna heimild er samþykkt, m.a. með mínu atkv., til samgrh. að ákvarða veggjald með setningu reglugerðar, eins og lögin kveða á um, að maður geti búizt við því, að þá þegar hafi hæstv. fyrrv. samgrh. ætlað að nota þá heimild þannig, að um leið og hann fengi sambærilegan veg Reykjanesbrautinni frá Reykjavík austur að Selfossi, þá ætlaði hann að fella niður vegskattinn á Reykjanesbrautinni. Sem sagt láta þá, sem nota þá braut, greiða það gjald eina landsmanna, en fella það svo niður um leið og hann fengi svipaðan veg í sitt eigið kjördæmi. Þeir, sem hæla vilja slíkum vinnubrögðum, geta gert það fyrir mér. Ég tek ekki undir það. Og ég hef sagt og ég stend við það, að siðferðilega væri rétt, að sá greiddi vegaskattur, sem hefur verið borgaður á sex árum, yrði endurgreiddur Suðurnesjamönnum til sameiginlegra þarfa í vegamálum eða öðrum aðkallandi hagsmunamálum á Suðurnesjum. Ég tel það fráleitt, að einn ráðh. geti mismunað íbúum landshluta þannig, eins og hann greinilega hefur ætlað sér að gera, þegar hann ákvað vegskattinn á Reykjanesbraut, en virðist frá byrjun hafa verið ákveðinn í því, að aldrei skyldi til þess koma, að sambærilegur skattur yrði lagður á sambærilegan veg austur að Selfossi. Ég get ekki hælt slíkum vinnubrögðum. Þess vegna endurtek ég þá yfirlýsingu, að ef hæstv. ríkisstj. mót von minni ætlar að halda áfram innheimtu vegskattsins, eftir að vegurinn er kominn austur að Selfossi, þá skal ekki standa á mér að flytja till. með þeim, sem til þess fást hér á hv. Alþ., um að fella hann niður og breyta lögunum. Ég vil svo aðeins að endingu, til þess að hvetja hæstv. samgrh. til að ganga nú djarflega fram í þessu og fella þennan skatt helzt niður frá næstu áramótum, leyfa mér að lesa samþykkt, sem hefur verið gerð í kjördæmisráði SF í Reykjaneskjördæmi, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kjördæmisráðið skorar á samgrh. að láta fara fram athugun á því, hvort ekki sé rétt, að innheimta vegtolls á Reykjanesbraut verði felld niður. Kjördæmisráðið bendir sérstaklega á, að forsendur fyrir innheimtu tollsins eru ekki lengur fyrir hendi, ef ekki er fyrirhugað að innheimta vegtoll á þeim hraðbrautum, sem nú er verið að vinna að á Vesturlandsvegi og Suðurlandsvegi.“



Herra forseti. Það var lesin yfir mér núna samþykkt, sem SF hefur gert um þetta Reykjanesbrautarmál fyrir skömmu siðan. Ég fékk nú engan hjartslátt út af því, því að ég er búinn að vera á fundum með stuðningsmönnum SF í Kópavogskaupstað og svara fsp. minna stuðningsmanna þar um þetta mál á svipaðan hátt og ég hef gert fyrir Alþ., og ég held, að þeim hafi fundizt svarið sanngjarnt. Og það verða, held ég, allir hv. alþm. að viðurkenna, að það er sanngjarnt að taka ákvörðun um þetta, þegar hliðstæður myndast í vegamálum hjá okkur við þann veg, sem við erum hér að ræða um. Afstaða fyrirrennara míns til þessa máls kom, eins og ég sagði áðan, fram í viðtali við hann, sem birt var í Morgunblaðinu, og spurningin til hans var ósköp svipuð þeirri, sem beint var hér að mér og þinginu. Þar segir: „Vegagjald á Suðurnesjaveginum, þ.e. Reykjanesbrautinni, hefur valdið nokkrum deilum.. Er þess að vænta, að það verði fellt niður?“ Ráðherrann hefur við þetta langt svar, en það, sem máli skiptir, er kaflinn, sem ég vil nú lesa, með leyfi hæstv. forseta. Hann segir: „Það gegnir auðvitað allt öðru máli, þegar fleiri komast í þessa aðstöðu.“ - Hann viðurkennir þarna sérstöðu, þó að það sé því miður nokkuð seint. - „Það eru allir sammála um, að ekki sé unnt að innheimta vegagjald af Norðlendingum eða öðrum, sem lengra eiga að og aka um Vesturlandsveg, þó að hann verði góður allt upp í Kollafjörð eða Hvalfjörð og enn lengra áleiðis vestur. Þá er þar aðeins um að ræða lítinn hluta þeirrar vegalengdar, sem þeir þurfa að aka. Sama máli gegnir með Suðurlandsveginn. Þótt vegurinn verði góður austur að Selfossi, þætti Rangæingum og Skaftfellingum eflaust ekki gott að greiða gjald fyrir varanlegan veg, er liggur aðeins hluta af þeirri leið, sem þeir aka. Að vísu er ekki ætlunin að stöðva hraðbrautargerðina við Selfoss, en hún kemst þó ekki lengra en þangað á árinu 1972.“ Og þá herðir blaðamaðurinn á og segir: Verður veggjaldið á Suðurnesjaveginum þá fellt niður? Þá segir hæstv. ráðh. þáv.: „ Þm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi“, -- þeir, sem hafa nú hér verið að tala, - „og skoðanabræður þeirra í málinu hafa oft óskað eftir því, að það yrði afnumið. Í framhaldi af því, sem ég hef verið að segja, þá vil ég segja, að það verður ekki lagt vegagjald á Suðurlandsveginn eða veginn norður. Og samkvæmt því, sem ég hef nú verið að segja, er augljóst, að veggjaldið á Suðurnesjaveginum verður afnumið.“ Þetta er það, sem kom hér fram hjá frsm. áðan, að ráðh. hefði tekið ákvörðun um að afnema gjaldið. Það stendur þarna á síðum Morgunblaðsins, að þegar hann er búinn að slá því föstu, að ekki verði lagt veggjald á Vesturlandsveg eða Suðurlandsveg, þá leiði af því, að þá verði vegagjaldið lagt niður. En að öðru leyti hef ég engin tímamörk fundið um ákvörðun ráðh. né séð ákvörðun hans nokkurs staðar annars staðar en á síðum Morgunblaðsins. Það er kannske ánægjulegast að geta sagt já, já við öllu, en ég hef ekki þá afstöðu. Ég tel, að það sé bezt að segja hreinskilnislega frá því, sem manni býr í brjósti, þó að það sé ekki að allra ósk. Svo virðist líka sem hæstv. ráðh., þrátt fyrir þessi orð í Morgunblaðinu, hafi haft áform um það að innheimta veggjaldið út árið 1971 og allt árið 1972, og því kemur hv. 1. þm. Reykn. með tímamörkin 1. jan. 1973, og hann meira að segja styður það með þeim upplýsingum, að í bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972 sé enn gert ráð fyrir tekjum af veggjaldi af Reykjanesbraut. Ýtrustu vonir, sem þm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi hefðu getað gert sér um niðurfellingu þessa gjalds, eru miðaðar, eins og hv. þm. sagði, við nýársdag 1973. Og fyrir þann tíma verður áreiðanlega búið að taka „prinsip“-afstöðu um þetta mál, að láta Reyknesinga ekki búa eina við sérstakt veggjald, ef aðrir hafa fengið sambærilegar umbætur á þjóðarinnar kostnað í vegagerð eins og þeir. En ég er alveg viss um það, að þó að þeir tali um þetta sem ranglátt gjald, sem eiga við það að búa, þá mundu þeir ekki vilja, að vegamál þeirra væru sem áður var. Það minnir mig á þjóðsöguna skemmtilegu, stuttu og skemmtilegu í þjóðsögum íslenzkum. Það var á hérvistardögum lausnarans, - það er langt síðan, - að hann kom að konu, sem greiddi undurfagurt hár. Og frelsarinn dáðist að þessu fagra hári konunnar. Hann leyfði sér það. En hún lét lítið af þessu og sagði: „Það var ég hafði hárið.“ „Verði þá sem var“, sagði lausnarinn, og þá blasti við grænn geitnakollur.



Herra forseti. Út af þessu máli held ég, að dags. 1. jan. 1973 sé augljós, m.a. af því, sem ég sagði og ráðh. endurtók hér áðan, að í bráðabirgðavegáætlun fyrir 1972 sé gert ráð fyrir tekjum af Reykjanesbrautinni allt árið 1972. En ástæðan til þess, að ég kom hér upp aftur, var fullyrðing hv. 2. þm. Reykn. um áform fyrrv. samgrh., að hann hefði hugsað sér þetta dæmi þannig, að Reyknesingar skyldu borga, á meðan þeir hefðu veginn, en Sunnlendingar ekki, þegar að þeim kæmi. Ég vil nú mótmæla þessu og segja, að hér sé vísvitandi farið með rangt mál, því að þegar umr. fóru fram hér á Alþ. 1960 um þennan veg og með hvaða hætti ætti að fjármagna hann, þá komu fram hugmyndir ýmissa manna, m.a. hv. 2. þm. Reykn., um það, að tekið skyldi veggjald til þess að standa undir kostnaðinum. Er sú hugmynd frá hv. 1. þm. Sunnl.? Þegar þessi ákvörðun er tekin um Reykjanesbrautina, liggur ekkert fyrir um það, það liggur ekkert fyrir um það, að þá verði lagt í að leggja varanlegan veg austur yfir fjall til íbúa í Suðurlandskjördæmi, þannig að það, sem hv. 2. þm. Reykn. lætur í skína, að hafi verið hugsun hæstv. 1. þm. Sunnl., fyrrv. samgrh., er algerlega rangt. Ég tel vítavert að fara með slíka hluti um þá menn, sem aflað hafa sér bæði virðingar og trausts fyrir þau störf, sem þeir hafa unnið, eins og hæstv. fyrrv. samgrh. gerði og allir eru sammála um, bæði menn úr flokki hv. 2. þm. Reykn. og svo að sjálfsögðu hans eigin flokki. Ég ætla ekki að rekja þessa sögu meira hér. Menn geta að sjálfsögðu deilt um það, hvort réttlátt sé að leggja á veggjald eða ekki. Þetta var gert á sínum tíma. Það hefur verið reynt að vinna gegn því, að það verði látið standa um eilífð. Fyrrv. samgrh. markaði stefnuna með því að hækka ekki gjaldið, þegar ástæða var til þess að hækka það. Hann hefði ákvarðað, ef hann hefði farið með völd, að leggja gjaldið niður 1. jan. 1973, og við í stjórnarandstöðunni í dag erum þess fullvissir, að þeir, sem mest hafa barizt gegn þessu gjaldi, muni nú ekki bregðast á örlagastundu.



Herra forseti. Ég skal reyna að brjóta ekki þá reglu og hafði nú ekki ætlað mér að gera það, áður en ég fór í ræðustól, að tala lengur en 5 mínútur. Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hv. 2. þm. Reykn., þegar hann var að tala um Suðurlandsveg eða veginn austur að Selfossi sem sambærilegan veg við Keflavíkurveginn. Það er alveg rétt, að þær aðgerðir, sem nú er verið að gera á Suðurlandsveginum, - það er ýmist verið að malbika hann eða olíubera hann, - eru alveg geysileg samgöngubót fyrir Sunnlendinga. En hins vegar, ef litið er á kostnaðinn, þá er ekki um sambærilega vegi að ræða. Ég vil minna þennan hv. þm. á það, að þegar til kom að átti að malbika, hætta við að steypa Keflavíkurveginn og malbika hluta af honum, þá töldu þeir það ekki nálægt því sambærilega framkvæmd við það, sem áður hafði verið gert, og kröfðust þess, að steypta veginum yrði haldið áfram. Ég tel eðlilegt, að veggjald hafi verið lagt á. Það er vegna þess, hversu vegurinn er dýr, vegna þess að hann er það fullkomnasta, sem hægt er að gera í vegagerð hér á landi. Suðurlandsvegurinn er stórbættur, samgöngurnar hafa stórbatnað með þeim aðgerðum, sem verið er að gera. En það er ekki að verðlagi neitt líkt því, sem steyptur vegur kostar. Þess vegna er ekki rétt að tala um þessa tvo vegi sem sambærilega vegi. Ég tel, að ef farið er í það að steypa vegakerfi almennt, þá verði að sjálfsögðu að gilda hrein regla, annaðhvort verði alls staðar vegagjöld og sama vegagjaldið eða þá að vegagjaldið verði fellt niður af öllum vegunum. Ég kom hingað aðeins til að leiðrétta misskilning, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykn. Þetta verða aldrei taldir sambærilegir vegir hvað verðið snertir.



Herra forseti. Ég skal ekki níðast á þolinmæði forseta og hafa langt mál hér. En ástæðan til þess, að ég finn mig knúinn til að koma upp aftur og segja hér nokkur orð, eru þau orð hv. 1. þm. Reykn. hér áðan, að ég hefði viðhaft, að mér skildist, óviðeigandi ummæli um afstöðu fyrrv. samgrh. til þessa máls, sem ég algerlega mótmæli. Ég vil minna á það, að ég hef á tveim þingum flutt brtt. við vegalögin í þá stefnu, að það yrði ekki á valdi ráðh. eins að ákvarða, á hvaða sambærilega vegi skyldi lagt veggjald og á hvaða vegi skyldi ekki lagt veggjald. Ég hefði viljað láta setja í lögin almennar reglur um það, að sambærilegir vegir, hvar sem þeir væru, skyldu annaðhvort allir bera veggjald eða ekki bera veggjald. Sá hv. þm., sem harðast barðist gegn því, að þessi brtt. mín næði fram að ganga, var hæstv. fyrrv. samgrh. Og hann hefur væntanlega haft sínar ástæður fyrir því. Svo geta menn brotið heilann um, hvort það sé tilviljun einber, að veggjaldið á Reykjanesbraut er byrjað aðleggja á í okt. 1965, raunar rúmum tveimur árum áður en veginum er fulllokið. Það á að fella það niður í lok árs 1972 eða um líkt leyti og vegurinn til Selfoss kemur í gagnið. Menn geta velt því fyrir sér, hvort hér sé eingöngu um tilviljun að ræða.