Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till. og orðið sammála um að mæla með samþykkt hennar með þeirri viðbótartill., sem um getur á þskj. 442. Allir munu vera sammála um, að bæta þurfi samgönguleiðina á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, þar sem núverandi akbraut fullnægir hvergi nærri umferðarþörfinnt. Með viðbótartill. n. er bent á, að æskilegt væri, að ný umferðarleið kæmi ofan við mesta þéttbylið í Kópavogi og Garðahreppi. N. leitaði umsagnar vegamálastjóra um till., og þar sem umsögn hans er stutt, en á margan hátt fróðleg, ætla ég að leyfa mér að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: „ Fjvn. Alþingis hefur með bréfi til mín, dags. 5. Þ.m., sent mér til umsagnar ofangreinda till. til þál., þar sem skorað er á ríkisstj. að láta, svo fljótt sem auðið er, hefjast handa um staðsetningu og lagningu tvöfaldrar akbrautar frá Reykjavík og Kópavogi til Hafnarfjarðar. Í grg. með till. er nánar vikið að nauðsyn þessara framkvæmda, og fæ ég ekki betur séð en að flest af því, sem þar er sagt, sé á rökum reist. Geta má þess þó, að umferð um Reykjanesbraut í Fossvogi var á s.l. hausti komin nokkuð á 14. þús. bifreiða á dag og umferð um Kópavogslæk á sama tíma var tæpur helmingur umferðarinnar um Fossvogslæk. Er það augljóst, að núv. vegur um Fossvog annar alls ekki þessari umferð með neinu skynsamlegu móti, enda eru daglega orðnar verulegar tafir fyrir umferðina í Fossvogi og norðanverðum Kópavogi. Vegagerð ríkisins hefur lengi verið það ljóst að stefnt er að fullkomnu umferðaröngþveiti í Fossvogi og Kópavogi, ef ekkert verður að gert til þess að auka afkastagetu núv. vegar á þessu svæði. Innan fárra ára verður umferðin sunnan Kópavogs komin í 10 þús. bifreiðar á dag, og verður þá að hefja lagningu fleiri akbrauta þaðan og til Hafnarfjarðar, eða a.m.k. að vegamótum hjá Engidal. Hins vegar er þess að geta, að það hefur ekki staðið á vegagerð ríkisins að gera nauðsynlegar áætlanir um lagningu fleiri akbrauta á Reykjanesbraut á þessum slóðum, þó að það eitt út af fyrir sig sé mjög umfangsmikið verk. Það, sem tafið hefur fyrir því, að ráðizt hafi verið í þessar áætlunargerðir, er fyrst og fremst það, að heildarskipulag í Fossvogsdalnum og miðbiki Kópavogskaupstaðar, á Digraneshálsi, hefur ekki verið fyrir hendi og er það raunar ekki enn. Meðan ekki er ákveðið, hvort umferð sú, sem nú er um Reykjanesbraut frá Miklatorgi um Öskjuhlíð og Fossvog, verði í framtíðinni látin fara þá leið eða um hina fyrirhuguðu Kringlumýrarbraut eða jafnvel að nokkru leyti um nýjan veg sunnan Öskjuhlíðar, er engin leið að hefja mælingar og gera áætlanir um lagningu nýrra akbrauta. Vonir standa þó til, að á komandi vori verði lagt fram heildarskipulag af þessu svæði í megindráttum og lega aðalumferðaræða þar með ákveðin. Um legu Reykjanesbrautar í Kópavogskaupstað er þess að geta, að núv. vegur klýfur kaupstaðinn í tvo hluta, og yrðu byggðar tvær akbrautir til viðbótar þeim, sem fyrir eru, með sama hætti og nú er, þá yrðu allar samgöngur milli bæjarhlutanna algerlega óviðunandi. Bæjarstjórn Kópavogskaupstaðar er þetta fyllilega ljóst, og hefur bæjarstjórnin ákveðið í samráði við skipulagsnefnd ríkisins að láta fara fram nú í vor hugmyndasamkeppni um skipulag að miðbæ Kópavogskaupstaðar á Digraneshálsi. Í slíkri samkeppni yrði ein meginkrafan sú, að samgöngur milli bæjarhlutanna yfir Reykjanesbraut gætu verið hindrunarlausar af umferð eftir Reykjanesbraut. Jafnframt er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því , að Reykjanesbraut verði skipt í 4 akbrautir. Lítil von er þó til þess, að nothæft skipulag fáist úr slíkri samkeppni, og tel ég litlar líkur á því, að slíkt skipulag verði fullgert fyrir árið 1965, og fyrr verður ekki hægt að hefja gerð endanlegra áætlana um framtíðarlegu vegarins í Kópavogi. Undanfarin ár hafa verið gerðar nokkrar ráðstafanir á Reykjanesbraut í Kópavogi til þess að tryggja öryggi vegfarenda og þá sérstaklega gangandi fólks, sem fara þarf yfir veginn. Haldið verður áfram við slíkar aðgerðir. En þær auka ekki afkastagetu vegarins, nema síður sé. Með hinum nýju vegalögum fæst nokkur fjárhagslegur grundvöllur til þess að hefja byrjunarframkvæmdir við lagningu fleiri akbrauta á Reykjanesbraut á ofangreindu svæði. Hins vegar er enginn vafi á því, að þessar framkvæmdir verða mjög fjárfrekar. En vonandi verður hægt að gera eitthvað nánari grein fyrir þeirri hlið málsins, er vegáætlunin fyrir tímabilið 1965-1968 verður lögð fram á Alþingi á hausti komanda. En fullnaðaráætlanir um þessar framkvæmdir geta þó alls ekki legið fyrir þá af þeim ástæðum, sem að framan greinir.“ Eins og ég gat um, mælir fjvn. með samþykkt till. með þeirri brtt., sem fyrir liggur á þskj. 442.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. afgreiðslu á þeirri till., sem við höfum flutt hér á þskj. 54. Ég er fyllilega sammála þeirri breyt., sem n. leggur til að gerð verði, og tel, að þetta mál, eins og það er nú vaxið, sé orðið slíkt nauðsynjamál, að það verði ekki á nokkurn hátt hægt að draga að hefja framkvæmdir um bættar samgöngur á þessu svæði. Eins og frsm. benti á, kom það fram í umsögn vegamálastjóra, að á s.l. hausti hefði umferðin í Kópavogi verið komin á 14. þús. Hún fer ört vaxandi, og síðustu talningar, sem áttu sér stað eftir áramótin, sýna, að hún hefur komizt suma daga upp í tæpar 16 þús. bifreiðar. Þetta sýnir og sannar, að tvöföld akbraut, sem talið er að þoli 10 þús. bifreiðar á dag til umferðar, getur tæpast annað þeirri umferð, sem hér er komin, enda umferðin oft og tíðum í slíkum hnút, að þeir, sem þurfa á sæmilegan hátt að komast leiðar sinnar, sjá alls ekki, á hvern hátt þessum málum verður borgið, ef ekkert verður að gert. Ég endurtek svo þakkir mínar til nefndarinnar, og ég veit, að núv. ríkisstj. og sá ráðh., sem með þessi mál fer, hefur mikinn skilning á þessu máli og að framkvæmdir verði hafnar hið allra fyrsta.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál, á þskj. 207 um fiskiðnskóla. Nm. hafa orðið sammála um afgreiðslu málsins og leggja til, að till. verði samþ. Það skal tekið fram, að einn nm., hv. 5. landsk. Þm., var fjarverandi, Þegar málið var afgreitt frá n. Með orðalagi n. hljóðar till. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa nefnd, í samráði við fiskmat ríkisins, fiskmatsráð og önnur samtök fiskiðnaðarins, til þess að gera fyrir næsta reglulegt Alþingi till. um stofnun og starfstilhögun almenns fiskiðnskóla í landinu. Skal nefndin m.a. kynna sér eftir föngum skipan fræðslumála fiskiðnaðarins í landinu.“ Hér er um lítils háttar breytingu að ræða frá till. á þskj. 207. Nú er gert ráð fyrir, að í till. verði ótiltekið, hve fjölmenn sú nefnd verði, sem skipuð verði af ríkisstj., en að öðru leyti er í raun og veru um orðabreytingar að ræða. Það er vissulega svo, að Íslendingar eiga mikið undir því, að úr hinum mikla sjávarafla, sem kemur hér á land ár hvert, sé hægt að vinna sem bezta og verðmætasta vöru. Fiskurinn, sem hér kemur á land, er að mestu leyti veiddur á miðum umhverfis landið og gott hráefni til vinnslu. Að því leyti standa Íslendingar ýmsum öðrum fiskframleiðsluþjóðum betur að vígi. En það eitt nægir ekki. Það er sem sé að miklu leyti undir fiskiðnaðinum komið, hvernig aflinn nýtist, hvernig vörugæðin reynast, þegar á markaðinn kemur, og hver framleiðslukostnaðurinn verður. Í því sambandi veltur mjög mikið á tækniútbúnaði fiskiðnaðarfyrirtækjanna, en vélar og tæki koma þó ekki að fullu gagni, nema nægileg kunnátta, æfing í starfi og vinnuhagræðing sé einnig til staðar. Ég vil árétta það, sem stendur í nál. á þskj. 450, að nú, þegar ríkissjóður ver á einu ári rúmlega 400 millj. kr. til skólamála, virðist ekki óeðlilegt, að gerð verði gangskör að því að sjá þeim mönnum fyrir starfsmenntun, sem eiga að inna af hendi það mikilsverða hlutverk að bera ábyrgð á miklum hluta þeirrar framleiðslu, sem utanríkisviðskipti þjóðarinnar byggjast á. N. hefur við athugun þessa máls kynnt sér viðhorf helztu samtaka í fiskiðnaðinum og annarra aðila. sem þar koma einkum við sögu, og haft undir höndum álitsgerðir frá þeim. Fiskmatsstjórinn segir m.a. í álitsgerð sinni, að hraði undanfarinna ára í framþróun og fjölbreytni á gæðum og framleiðslu sjávarafurða krefjist meiri og samræmdari þekkingar um mat hinnar margþættu framleiðslu og nauðsynleg framþróun þessara mála hljóti að verða fastur skóli fyrir fiskverkunarmenn við undirbúning að slíkum lífsstörfum. - Fiskmatsráð segir, að mikil þörf sé fyrir aukna fræðslu, sem miðuð sé við þarfir matsmanna og verkstjórnarmanna í fiskiðnaðinum, enda mikill hörgull á sérhæfðum mönnum í flestum greinum Þessa undirstöðuatvinnuvegar. - Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna segir í sínu áliti, að skortur á hæfu fólki til verkstjórnar og ýmiss konar leiðbeiningastarfa hái frystihúsrekstri mjög mikið og stofnun fiskiðnskóla mundi, ef vel tækist til, geta haft mikla þýðingu fyrir fiskiðnað landsmanna. Í sama streng tekur sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga og bendir á það í sínu áliti, að rétt sé að leita upplýsinga um starfsemi tiltekins fiskiðnskóla erlendis, þ.e.a.s. skóla, sem rekinn er í Vardö í Noregi. Að þeim skóla er vikið í grg. þessarar till. og skýrt nokkuð frá starfsháttum hans, en þar kemur m.a. fram, að skólinn hefur fiskiðjuver til umráða. - Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem hefur með höndum sölu saltfisks, segir, að framleiðsla gæðavöru verði bezt tryggð með aukinni þekkingu þeirra manna, sem hafa umsjón með framleiðslunni, og með leiðbeiningastarfsemi kunnáttumanna í hverri grein, og að nauðsyn beri til að stofna fiskiðnskóla hér til að búa menn undir fiskmatsstörf, verkstjórn og leiðbeiningastarfsemi í fiskiðnaði og fiskvinnslu. Svipað álit hefur komið fram hjá Samlagi skreiðarframleiðenda og raunar fleiri aðilum. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en endurtek það, sem ég hef áður sagt, að allshn. leggur til, að till. verði samþ.

Ingvar Gíslason. Herra forseti. Ég vil þakka allshn. fyrir afgreiðsluna á þessu máli. Eins og fram kemur í till., er það álit okkar tillögumanna, að heppilegast sé, að samstarf takist milli hins opinbera og samtaka fiskiðnaðarins um málið. Það er greinilegt af því , sem fram hefur komið í þessu máli, að samtökum fiskiðnaðarmannanna er ljós nauðsynin á aukinni skólafræðslu allra þeirra, sem vinna að verkstjórn og leiðbeiningu varðandi vinnslu sjávarafurða, og ég tel, að það sé mjög æskilegt einmitt, ef farið verður að vinna að því að koma á fiskiðnskóla eða undirbúa stofnun slíks skóla, að þá verði komið á slíku samstarfi sem gert er ráð fyrir í þessari till. Sú lítilvæga breyt., sem hv. allshn. hefur gert, breytir í engu þeim grunni, sem lagður var upphaflega með till. okkar flm. Um þetta mál er það annars almennt að segja, að telja má, að fiskiðnaður okkar sé síður en svo vel rekinn. Það er ýmislegt, sem skortir á um vinnutilhögun og verkstjórn, og óhætt að segja, að þar sé úr mörgu að bæta. Það liggur e.t.v. ekki mikið fyrir opinberlega um samanburð á nýtingu hráefnis á milli einstakra vinnslustöðva í landinu, en ég hygg þó, að nógu mikið sé komið í ljós af slíkum athugunum til þess að sýna, að það er um stórkostlega mikinn mun að ræða í nýtingu á afla, og það mun líka vera samdóma álit þeirra, sem þetta hafa athugað, að ástæðan til þess sé sú, hversu vinnutilhögun er illa fyrir komið í fiskvinnslustöðvum okkar, hreinlega um að ræða þekkingarleysi, kannske hirðuleysi þeirra, sem hafa með að gera verkstjórn þessara fiskiðjufyrirtækja. Um okkur Íslendinga er það sagt, að við séum mesta fiskveiðiþjóð í heimi, og mun það e.t.v. láta nærri, og e.t.v. eigum við eða fiskimenn okkar sumir hverjir aflamet á fiskveiðum. En hins vegar er miklu minna talað um það, að við séum fiskiðnaðarmenn á borð við aðra. Við höfum miklu fremur verið haldnir veiðimannshugarfari en því, sem telja má þroskaðra hugarfar, ræktunarhugarfari, ef svo mætti segja. En einmitt í sambandi við fiskiðnaðinn þurfum við að taka upp miklu ræktaðra hugarfar en við höfum til þessa tamið okkur og leggja niður veiðimannshugarfarið í svo ríkum mæli sem verið hefur. Og þess vegna er áreiðanlega nauðsynlegt, að lögð verði stórmikil áherzla á að auka fiskiðnaðinn og stefnt að því að flytja fiskinn út sem allra mest í fullunnu ástandi. Það hefur verið venja hér býsna lengi m.a. að flytja fisk ísvarinn á markaði, í Englandi og i Þýzkalandi aðallega, en í sjálfu sér er þetta mjög frumstæð aðferð til sölu á fiski, vegna þess að þessi fiskur er að mjög verulegu leyti unninn í Englandi og í Þýzkalandi og breytt í aðra vöru. Og raunverulega ættum við að vinna að því, að svo megi takast, að við getum flutt allan okkar fisk út fullunninn eða sem allra mest unninn, því að það mun sannast mála, að atvinnuuppbygging okkar í framtíðinni mun að verulegu leyti, ég vil segja að langmestu leyti, byggjast á því að efla iðnað úr okkar íslenzku afurðum, úr afurðum sjávarútvegs og landbúnaðar. Það er sú þróun, sem hefur verið hér í þessu landi, og ég hygg að við munum halda áfram að byggja upp iðnað úr þessum meginafurðum okkar, og hygg ég, að það verði sú farsælasta atvinnuuppbygging, sem við getum stefnt að. Þó að á hitt beri að líta líka, hvað hægt sé að gera til þess að vinna úr innfluttu hráefni, verður þó alltaf höfuðatriðið, höfuðmarkmið okkar að vinna sem bezt úr afurðum landbúnaðar og sjávarútvegs, því að möguleikar á því sviði eru áreiðanlega mjög miklir, og ég hygg, að þeir séu, þegar allt kemur til alls, flestir litt eða ekki notaðir. Ég vona líka, að samþykkt þessarar till., sem væntanlega verður, verði til þess, sem við flm. höfðum í huga, að bætt verði úr hinum brýna skorti hæfra manna til þess að hafa með höndum verkstjórn i fiskiðjuverum og þá jafnframt almenna stjórn þeirra. Í þessu sambandi er þó ástæða til að geta þess, að án efa þurfum við á því að halda að fá æðri fiskiðnfræðslu hér inn í landið. Við verðum að stofna okkar fiskiðnaðardeild við Háskóla Íslands, og að því hlýtur að koma, og einnig er eðlilegt, eins og gert er ráð fyrir, að ég hygg, í lögunum um Tækniskóla Íslands, að þar verði sérstök deild, sem fjallar um fiskiðnað. En okkur vantar líka, eins og við tillögumenn höfum fremur gert ráð fyrir, almennan verkstjóraskóla fyrir fiskiðnaðinn, og vona ég, að hann rísi fljótlega á legg hér, eftir að athugun þess máls hefur farið gaumgæfilega fram. Aðrar fiskveiðiþjóðir hafa skipað fiskiðnaðarmálum sínum miklu betur en við höfum gert, og vil ég þar sérstaklega nefna Norðmenn. Ég get líka nefnt Japani, sem ég hef haft örlitlar spurnir af í sambandi við uppbyggingu fiskiðnaðarskóla. Þeir leggja mjög mikla áherzlu á að kenna vel undirstöðuatriði fiskiðnfræði. Þeir gera það á ýmsum stigum fræðslunnar, hafa m.a. víða um landið, - því að Japan er stórt land og mikið fiskveiðiland, - þeir hafa víða um landið það, sem einn kunningi minn hefur skrifað mér í bréfi að þeir kalli „high schools“, fiskiðnaðar „high schools". Að vísu þýðum við „high school“ venjulegast með gagnfræðaskóli, og sjáum við af því, að þarna er ekki um að ræða neina æðri fiskiðnfræði, heldur hagnýta fiskiðnfræði, sem kemur væntanlega þeim að gagni, sem hafa með leiðbeiningar að gera í fiskiðjunni sem daglegir verkstjórar og slíkir. En sem sagt, ég vil þakka hv. allshn. fyrir jákvæða afgreiðslu þessa máls og vona, að þetta verði til þess, sem við flm. höfum vænzt, að bæta úr brýnum skorti, sem er á sérhæfðum mönnum til að hafa með höndum stjórn fiskiðjuvera.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 335 um endurskoðun á reglum um unglingafræðslu utan kaupstaða. Efni þessarar till. er það að fela ríkisstj. að gefa út nýja reglugerð um unglingafræðslu utan kaupstaða, og nefnd nokkur atriði, sem í till. er gert ráð fyrir, að þessi reglugerð fjalli um. Í fyrsta lagi, að aðstoð vegna ólögboðinnar unglingafræðslu utan kaupstaða verði aukin þannig, að kennarar við hana njóti svipaðra launakjara og við hliðstæða skóla í kaupstöðum, enda sé lágmarkstala nemenda ákveðin. Í öðru lagi, að ákveðið verði um skiptingu kostnaðar við milliferðir, húsnæði o.fl. milli nemenda, sveitarfélaga og ríkissjóðs. Og í þriðja lagi, að settar verði reglur um námsgreinar og próf, sem tryggi það, að unglingafræðslan í heimangönguskólunum sé hliðstæð og í tveim fyrri bekkjum gagnfræðaskóla og miðskóla. Till. gerir sem sé ekki ráð fyrir lagabreytingu, heldur reglugerðarbreytingu á grundvelli gildandi laga um þessi mál. N. hefur sent frv. til umsagnar fræðslumálastjóra, og er umsögn hans um till. dagsett 8. apríl s.l. Fræðslumálastjóri segir í þessari umsögn m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Um nokkurra ára skeið hefur verið 200 bús. kr. fjárveiting til unglingafræðslu í þeim skólahverfum, par sem fræðsluskyldu lýkur við 14 ára aldur. Venjulega hafa verið starfandi 10-12 unglingaskólar, sem hafa hlotið styrk þennan. Meiri hluti skólanna hefur starfað í beinu sambandi við barnaskóla viðkomandi staða, en nokkrir hafa verið einkaskólar, svo sem skólar, sem fáeinir prestar hafa haft á heimilum sínum.“ Síðan segir svo í umsögn fræðslumálastjóra: „Aðsókn að héraðsskólum landsins hefur verið mjög mikil á síðustu árum, og hafa þeir orðið að synja mörgum nemendum um skólavist. Augljóst er því, að mikil þörf er á að bæta aðstöðu til unglingafræðslu í ýmsum byggðariögum landsins.“ En niðurstaðan er sú, að fræðslumálastjóri mælir með samþykkt þáltill. á þskj. 335. Að þessari umsögn athugaðri og eftir að hafa rætt málið mælir allshn. með því , að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 388 leyft mér ásamt 4. Þm. Reykn. að flytja till. til þál. um ráðstafanir til að hraða meðferð dómsmála. Sú till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela dómsmrh. að láta rannsaka, með hverjum hætti sé unnt að hraða rekstri og afgreiðslu dómsmála hér á landi, og gera síðan að rannsókn lokinni viðeigandi ráðstafanir eða leggja till. um það efni fyrir Alþingi.“ Það er staðreynd, að afgreiðsla dómsmála dregst hér á landi meir en góðu hófu gegnir. Það er mjög slæmt ástand að mínum dómi, því að það veldur því, að löggæzla öll verður slappari en æskilegt er. Ég skal ekkert fullyrða um það, af hverju þessi dráttur stafar. Þar geta margar ástæður komið til greina. Það má vera, að löggjöfin sé að einhverju leyti úrelt og ófullkomin. Það má vera, að þetta stafi af ónógu starfsliði við þau embætti, sem hér erum að tefla. Það má vera, að þetta stafi að einhverju leyti af ófullkomnum starfsháttum við embættin. Það getur verið, að þetta eigi rætur að rekja til þess, að það sé ekki sú rétta samvinna, sem vera þarf á milli lögmanna og embættanna. Og það má vera, að þetta megi að einhverju leyti rekja til ýmissa annarra ástæðna. Um þetta skal ég sem sagt ekkert segja og ekkert fullyrða. Sjálfsagt stendur hér nokkuð mismunandi á í hinum ýmsu umdæmum, því að þessir embættismenn, dómararnir, hafa að sjálfsögðu mjög mismunandi mörg mál til meðferðar, eftir því í hverju umdæmi er, sérstaklega er málafjöldinn mikill hér í Reykjavík. Það felst ekki í þessari till. nein ásökun í garð eins eða neins, en ég held, að allir ættu að geta orðið sammála um, að úr þessu þurfi að bæta. Í þessari þáltill. eru dómsmrh. gefnar frjálsar hendur um það, á hvern hátt hann lætur þessa rannsókn fram fara, hvort hann skipar til þess sérstaka nefnd eða hvort hann lætur embættismenn sina annast um hana. Það má vera, að athugun á málinu leiði til þess, að úrbætur sé hægt að gera, án þess að til löggjafar þurfi að koma, t.d. ef það kemur fram, að þetta stafi af því, að starfslið sé ekki nægilega margt við embættin yfirleitt eða sum þessara embætta, og þá er skv. þessari þáltill, ætlazt til þess, að dómsmrh. geri þær ráðstafanir, sem við eiga, án þess að hann þurfi að leita þar um til Alþingis. Hins vegar getur það vel sýnt sig við þessa rannsókn, að það þurfi atbeina Alþingis til við þær úrbætur, sem þyrfti að gera, að það þurfi sem sé annaðhvort breytingar á löggjöf eða fjárveitingar til að koma, og þá er gert ráð fyrir því í þessari þáltill., að dómsmrh. leggi till. sínar um efnið fyrir Alþingi. Herra forseti. Þetta er að mínu viti mjög mikilsvarðandi mál, sem hér erum að tefla, vegna þess að dómgæzlan í einu landi er ekkert smámál, og ég held, að við þurfum að fara að athuga talsvert um þau efni, svo að ekki sé meira sagt. En með því að það er langt liðið á fundartímann, Þá ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri um þessa till., enda þarf hún í raun og veru ekki frekari skýringa við. Þó að langt sé liðið á þingtímann, ætla ég samt að leggja til, að þessari till. sé vísað til n. í von um það, að sú n., sem fær till. til meðferðar, bregðist skjótt við og afgreiði hana. Ég leyfi mér því að leggja til, að umr. sé frestað og till. sé vísað til allshn.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur að flytja till. til þál. á þskj. 449, 3 þm. úr Norðurl. v. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að stofnuð verði og starfrækt tunnuverksmiðja á Skagaströnd, svo fljótt sem við verður komið.“ Ástæðan fyrir því, að við flytjum þessa till., er einkum sú, að það hafa verið erfiðleikar með að hafa nægilega atvinnu í kauptúnum og kaupstöðum á Norðvesturlandi s.l. ár. Þó að það hafi oft borið við áður, að skort hafi atvinnu tíma úr árinu, hefur aflaleysi verið allt árið 1963 og það sem af er árinu 1964, þannig að það má heita dauður sjór á þessu svæði. Síld barst engin á land við Húnaflóa eða Skagafjörð s.l. sumar, og er það alveg óvanalegt. Beitusíldina varð alla að kaupa að, og svo var fisklaust seinni part vetrar árið 1963 og svo að segja alveg dauður sjór, það sem af er þessum vetri. Vera má, að þetta breytist. Það er ekki fullkomlega ljóst, hvað veldur þessu. Ef til vill eru það kaldir straumar eða sjórinn sé kaldari á þessu svæði, átan sé minni eða eitthvað því um líkt, nema síldin hefur ekki verið þarna og fiskur ekki heldur neitt að ráði. Það hefur oft komið fyrir á öllum tímum, að vertíðir hafa brugðizt, og það má ekki gera of mikið úr því. En þó að eðlileg fiskgengd sé, þá er það jafnan þannig tíma úr vetrinum, að það er lítil veiði á þessu svæði. Þann tíma, sem ég hef þekkt til þarna, hefur alltaf þrotið fisk, þegar kemur fram í febrúar. Sum árin hefur komið dálítill netafiskur í apríl, en mjög takmarkaður. Við fluttum hér till. í vetur, sem var samþ., um að skipa nefnd til að athuga um aukinn iðnað, þar sem skortur væri á atvinnu, og við vorum að hugsa um að koma ekki með sjálfstæða till. þess vegna í þessu máli, láta nefndina um að gera till. En vegna beiðni heiman að bárum við samt sem áður fram þessa till. Ég veit, að það er dálitlum örðugleikum bundið að fjölga þessum tunnuverksmiðjum. Þær hafa verið dálitið dýrari tunnurnar, sem hafa verið smíðaðar hér á landi, heldur en norsku tunnurnar og jafnvel heyrzt raddir um, að þær væru ekki jafnvel smiðaðar. En ég hygg, að ef eitthvað væri gert til þess að lagfæra þetta, þá væri hægt að gera þennan verðmun minni. Á Skagaströnd er dálítið sérstæð aðstaða. Þarna eru mikil hús, sem síldarverksmiðjur ríkisins eiga og eru lítið notuð. Það er mjög stór mjölskemma og tvö hús önnur, sem hægt væri að geyma í tunnur og efni. Ég hygg því, að með smávægilegum breytingum væri hægt að gera þarna aðstöðu til þess að smiða tunnur. Ég hef kynnt mér, hvað vélar mundu kosta í tunnuverksmiðju, hjá þeim manni, sem þekkir þar bezt til, og hann gerði ráð fyrir, að vélar í tunnuverksmiðju, sem gætu unnið við 20-40 menn, mundu kosta um 2 millj. Ég gæti vel ímyndað mér, að það væri hægt að koma þarna upp aðstöðu til tunnusmíði fyrir 21/2-3 millj., og það er ekki mikið fé. Ef eitthvað væri verulega gert til þess að gera þessa tunnusmíði ódýrari, væri það unnt, t.d. með því að útvega ódýr lán, eða jafnvel, ef þarna væri t.d. um 2-3 millj. kr. framlag að ræða, að leggja það fram úr atvinnuleysistryggingasjóði án þess að ætlast til, að vextir væru greiddir af því, eða með öðrum ráðstöfunum. En það er eðlilegt, meðan vextir eru hærri hér en í öðrum löndum og iðnaðurinn þarf að bera uppi þessa vexti, að hlutirnir verði dýrari hér. Annað atriði, sem ég hef ekki kynnt mér nægilega vel, er, hvort ekki væri hægt að fá efnið í tunnurnar ódýrara en verið hefur. Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem annast um tunnusmíði ytra, fái þetta allt frá fyrstu hendi, það sé milliliðalaust. Ég hef ekki kynnt mér, hvort þetta er gert hjá þeim tunnuverksmiðjum, sem nú eru starfandi, en þetta skiptir töluverðu máli. Og svo eru farmgjöldin, það er ekki sama, hvort þau eru há eða lág. Það hefur verið tunnuverksmiðja starfrækt á Akureyri, og ég sé ekki, að það þurfi að vera neitt verri aðstaða að starfrækja tunnuverksmiðju á Skagaströnd en á Akureyri, nema síður sé. Það eru meiri líkur til, að síld verði söltuð á Skagaströnd heldur en Akureyri, og það hefur stundum verið þannig undanfarið, að síldin hefur komið þar fyrst að sumrinu, og þá hafa tunnur ekki verið til, en ef tunnur væru smíðaðar á Skagaströnd, þá yrði nokkurn veginn tryggt, að tunnur væru alltaf til staðar fyrst á síldarvertíð, þannig að það þyrfti ekki að standa í vegi fyrir því, að söltun færi fram. En þar sem um takmarkað fjármagn er að ræða, þá hlífast menn við að birgja sig upp með tunnur og salt, fyrr en Þeir eru nokkurn veginn vissir um, að einhver síld verði, því að oft er erfitt að fá lán nema mjög takmarkað. Það er þannig með atvinnumál á Skagaströnd, að fólkið er duglegt og á margan hátt framtakssamt, og Skagstrendingar sigldu 5 skipum hér suður fyrir land og hafa mokfiskað þar í vetur. Margir þeirra fóru suður og hafa haft mikla vinnu við fiskverkun, þeir sem ekki eru sjómenn, þannig að ég hygg, að það séu um 100 manns, sem hafa farið suður núna á vertíðinni og hafa yfirleitt haft mjög góðar tekjur, eins og sjómenn hafa haft í vetur hér við Suðvesturlandið, og sömuleiðis landverkafólk, það hefur verið um mikla vinnu að ræða. Það gefur auga leið, að það eru alltaf í hverju kauptúni einhverjir einstaklingar, sem eiga mjög erfitt með að yfirgefa heimili sín, og veldur þar ýmislegt um, aldur sumra og heimilisástæður annarra, að þeir eru bundnir heima, þannig að það er mikil nauðsyn fyrir þessi kauptún og þessa kaupstaði að hafa einhverja fasta atvinnu, sem fólk, sem ætti erfitt með að fara heiman að frá sér, gæti unnið við, þegar ekki væri um aðra atvinnu að ræða. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, taldi sá maður, sem ég talaði við og hefur haft mikil kynni af tunnusmiði, að það þyrfti helzt um 40 menn í verksmiðju, til Þess að vélar væru fullnýttar. Ég skal ekki fullyrða um það, hve kostur væri á mörgum mönnum til þess að vinna þarna. Það er ekki hægt að fullyrða um það fyrir fram, og það væri ekki neitt við það að athuga, þótt það væri reynt að kynna sér það áður en ákveðið væri að reisa tunnuverksmiðju. Ég býst við, að tunnusmíðin norðanlands verði ekki nema vetrarvinna. Mér hefur verið sagt, að á Siglufirði fáist menn ekki í tunnuverksmiðjuna á sumrin, en aftur í flestum árum hafi verið nægilegur mannafli að vetrinum. Þannig mundi þetta verða líka á Skagaströnd, og þannig á það að verða. Fyrri hluta vetrarins er vanalega sæmileg vertíð. Þá yrði sennilega ekki mikið unnið að tunnusmiði; en eftir áramótin, eftir að fiskur minnkaði, mundi hún starfrækt af fullum krafti. Ég get ekki séð, að þarna sé um svo mikið fjármagn að ræða, að ekki sé leggjandi í það til þess að tryggja atvinnu í kauptúninu. Vera má, að hægt sé að benda á einhverja aðra atvinnugrein, sem henti jafnvel, og er ekkert nema gott um það að segja, enda væri ekkert á móti því, að það væru fleiri en ein iðngrein, því að fólkinu fjölgar, svo framarlega sem atvinna er fyrir hendi, og Það þarf nýjar atvinnugreinar til þess að taka við fólksfjölguninni. Ég veit, að á Skagaströnd er mjög mikill áhugi á þessu máli, og ég hygg, að það sé hvergi aðstaða til að koma tunnuverksmiðju upp fyrir minna fjármagn en þarna vegna þeirrar sérstöðu, sem þarna er. Hvort síldarútvegsnefnd verður látin reka þessa tunnuverksmiðju eða sjá um rekstur hennar, eins og hefur verið um hinar, er ekkert aðalatriði. Vera má, að það hentaði betur í þessu tilfelli, að síldarverksmiðjustjórn ríkisins sæi um það, vegna þess að hún á húsin þarna. Það er ekkert aðalatriði, aðalatriðið er, að þarna myndist trygg starfsemi, sem fólk gæti fengið vinnu við, þegar aðra vinnu væri ekki að fá. Það má vel vera, að sjávarútvegurinn sé að taka stórfelldum breytingum, og það eru miklar líkur til þess. Ég hygg, að með þeim tryggingum, sem sjómenn hafa nú á línuveiðum, verði örðugt að gera út á línu í framtíðinni, ef ekki erum meiri fiskafla að ræða en var s.l. vetur. Og ég hef dálitlar áhyggjur um kauptúnin norðanlands, að það verði örðugt að stunda línuútgerð þaðan, ef fiskaflinn verður ekki meiri en verið hefur undanfarin ár. En það er annað, sem mér hefur dottið í hug í því sambandi til atvinnuaukningar, að ef verður farið að gera lítið að því að veiða á línu í þessum flóum, þá ætti að taka upp dragnótaveiði, til þess bæði að bjarga frystihúsunum á viðkomandi stöðum og eins að auka atvinnulífið fyrir landverkafólkið við að vinna úr aflanum. Ég held, að það væri miklu nær að stunda dragnótaveiði þar en hér í Faxaflóa, þar sem eru einar beztu hrygningarstöðvar landsins, að öllum líkindum. En Það kemur Þessu ekki beinlínis við. En eitthvað þarf að gera til að bæta atvinnuástandið, og við vildum gera þessa tilraun nú, því að ég tel, að þetta sé aðkallandi mál. Ég hef ekki lagt meiri áherzlu á þetta en það að óska eftir því, að þetta verði gert svo fljótt sem við verður komið, því að að sjálfsögðu er ómögulegt að framkvæma nokkurn hlut, fyrr en möguleikar eru fyrir hendi, að það sé framkvæmanlegt. Ég hef því ekki haft þetta tímabundið, vegna þess að ég álít, að það sé ekki hægt, og í öðru lagi er mjög hæpið, að nokkur ríkisstj. vilji taka við þannig fyrirmælum, að hafa lokið einhverju verki fyrir einhvern vissan dag, áður en búið er að gera ýtarlega athugun á því, á hvern hátt hagkvæmast er að framkvæma það og hvort það er álitið gerlegt að öllum aðstæðum athuguðum. Ég legg til, að þessari tillögu verði vísað til n., og óska eftir, að henni verði vísað til allshn.



Herra forseti. Í sambandi við það mál, sem hér er til umr., vil ég leyfa mér að minna á, að á seinasta þingi flutti Gunnar Jóhannsson till. um sama efni. Hún var svo hljóðandi, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta gera kostnaðaráætlun um byggingu tunnuverksmiðju á Skagaströnd með sömu afkastamöguleikum og tunnuverksmiðjan á Siglufirði. Kostnaðaráætlun þessari verði lokið fyrir næstu áramót.“ Það er af þessari till. að segja, að hún náði ekki fram að ganga, enda komst hún aldrei til n. Till. þessari fylgdi alllöng greinargerð, sem ég hefði nú haft tilhneigingu til að lesa hér upp, en þar sem svo langt er liðið á fundartímann, þá tel ég það ekki fært. Hins vegar er nóg að geta þess, að framsöguræða hv. 1. flm. þessarar till., hv. 5. þm. Norðurl. v., Björns Pálssonar, var í öllum aðalatriðum unnin upp úr þessari greinargerð, svo að segja má, að ástæðulaust sé að lesa greinargerðina fyrir þá, sem á ræðuna hafa hlýtt. Forsaga þeirrar till., sem Gunnar Jóhannsson flutti hér í fyrra, var sú, að í marz 1963 samþykkti verkafólksdeild verkalýðsfélagsins á Skagaströnd að skora á þm. kjördæmisins að beita sér fyrir því, að byggð yrði tunnuverksmiðja á Skagaströnd. Stuttu síðar leitaði formaður verkafólksdeildar verkalýðsfélagsins, Pálmi Sigurðsson, til hv. þm. Björns Pálssonar og fór þess á leit við hann munnlega, að hann flyti till. um þetta mál. Björn Pálsson tók því víðs fjarri og taldi, að Skagstrendingar hefðu ekkert með tunnuverksmiðju að gera. Gunnar Jóhannsson flutti svo þessa till., sem ég hef áður getið, eftir að hafa leitað stuðnings ýmissa annarra þm. kjördæmísins, ég held þó ekki allra, en a.m.k. nokkurra, m.a. Björns Pálssonar, sem vildi ekki vera með á þessari till. Nú í vetur, eftir að Gunnar Jóhannsson hvarf af þingi, hef ég nokkrum sinnum verið að hugleiða að flytja till. svipaða þessari, og ég hef nokkrum sinnum imprað á því við samþingismenn mína, hvort við ættum ekki að flytja svona till. eða hvort þeir hefðu í hyggju að flytja svona till., en hef ekki fengið nein ljós svör við þessum spurningum og fengið heldur daufar undirtektir undir málið. Aðeins fimm dögum áður en þessari till., sem hér liggur fyrir til umr., var útbýtt hér í þinginu, leitaði ég á náðir hv. 5. þm. Norðurl. vestra, Björns Pálssonar, og spurði hann, hvort hann væri ekki tilleiðanlegur til þess að flytja ásamt mér og fleiri þm. till. um tunnuverksmiðju á Skagaströnd. Hv. þm. tók mjög illa í þessa málaleitun, taldi aldeilis fráleitt að flytja nokkra till. um tunnuverksmiðju á Skagaströnd.  Ég vona, að orð mín verði alts ekki skilin þannig, að ég haldi, að hv. þm. Björn Pálsson hafi engan áhuga á tunnuverksmiðju á Skagaströnd. Ég er sannfærður um, að hann skilur vel jafneinfaldan hlut og þann, að það er höfuðnauðsyn, að bætt verði atvinnuástandið á Skagaströnd. En ég tel þó rétt að rifja upp þessa forsögu málsins, bæði til þess að útskýra, hvernig á því stendur, að enginn þm. Alþb. er á þessari till., og í öðru lagi held ég, að rétt sé að minna á þessa einstæðu framkomu, svo að hún verði ekki öðrum hv. þm. að fordæmi. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. við þessa till., og er hún þess efnis, að í stað orðanna „svo fljótt sem við verður komið“ komi setningin: „og verði við það miðað, að rekstur tunnuverksmiðjunnar geti hafizt ekki síðar en í ársbyrjun 1965.“ Ég get því miður ekki leyft mér að rökstyðja þessa brtt. með mörgum orðum, en ég vil minna á það, sem oft hefur áður komið fram, að á Skagaströnd er mikið mannvirki til staðar, þar sem er mjölgeymsluhús síldarverksmiðja ríkisins, og hefur það staðið ónotað nú um árabil. Það má því segja, að þarna sé til staðar allt það, sem þarf til að reka tunnuverksmiðju, nema sjálfar vélarnar. Þykir mér því ljóst, að það þurfi ekki langan tíma til þess að koma þessari verksmiðju af stað, það þurfi fyrst og fremst að kaupa vélarnar og þess vegna sé raunhæft að ímynda sér, að hægt sé að koma henni af stað í byrjun næsta árs. Að lokum vil ég minna á, að Skagstrendingar hafa á allfjölmennum fundi núna nýlega skorað á Alþ. að samþykkja fram komna till., sem því miður er ekki tími til að lesa hér, og jafnframt hafa þeir skorað á Alþ. að samþykkja brtt. þá, sem ég hef hér lagt fram, um leið og þeir harma, að allir þm. kjördæmisins skuli ekki hafa haft tækifæri til að vera flm. till.



Herra forseti. Það er ákaflega heimskulegt af músinni að ráðast á köttinn. Viðvíkjandi því, að ég hafi fengið einhverja aðstoð frá sómamanninum Gunnari Jóhannssyni með þessa greinargerð, þá er það misskilningur, því að ég hef aldrei lesið grg. Gunnars Jóhannssonar, og ég þarf ekkert nesti að fá hjá hálfkommum eða kommum eða Alþb. mönnum eða neinum, því að ég er sendibréfsfær og get samið þetta sjálfur og þarf enga aðstoð frá þeim. Það er rétt hjá Ragnari, að hann minntist á tunnuverksmiðju við mig, og ég tók ekkert undir það mál, einfaldlega af því, að mér er það alveg ljóst, að hvert einasta mál er dautt, sem Ragnar Arnalds flytur, því að hann fer svo flónskulega að þessu, er frakkur og hortugur og espar menn upp á móti sér. Það var þess vegna dauðadómur yfir málinu, ef ég hefði fengið hann fyrir meðflm. Ég tók vitanlega þá menn, sem líklegast var að koma málinu fram með, sinn af hvorum flokki. Pólitískt mátti þetta ekki verða. Í öðru lagi vissi ég, að ég þurfti ekkert nesti að sækja til þessa hv. þm. í atvinnumálum, því að ég held, að hann beri ekki mjög mikið skyn á þau. Ævinni hefur hann eytt í að skokka um landið og tala eitthvað um sprengjur, helsprengjur og her í landi og annað því um líkt, en lítið fengizt við atvinnurekstur, þannig að ég þurfti ekki að fá neina aðstoð hjá honum til þess að semja grg. Þar að auki átti ég ekkert vangert við manninn, þannig að ég þyrfti neitt að vera að draga hann með mér með einu eða öðru máli. Ég held, að það sé upplýst. Þið sjáið bara af brtt. flónsku þessa hv. þm., að koma og segja: Fyrir þennan dag, gerið svo vel, sé tunnuverksmiðjan til. - Hvaða ríkisstj. ætli fari að láta mann úr stjórnarandstöðu segja sér á þennan hátt fyrir verkum? Þetta sýnir aðeins klaufahátt hans og ólagni. En hitt sagði ég og átti tal um það við Pálma Sigurðsson, sem hefur haft mikinn áhuga á þessari tunnuverksmiðju, að ég teldi tormerki á því, að það væri hægt að koma málinu fram, þá var hv. 4. þm. Vesturl. með frv. um tunnuverksmiðju, Austfirðingar voru það líka, og þau gengu ekki fram, eins og þið vitið. Það hefur ekki verið auðgert að koma þessu fram. Hins vegar er aðstaðan dálítið önnur nú viðvíkjandi okkar kjördæmi, vegna þess að það hafa verið miklu meiri örðugleikar með atvinnu en nokkurn tíma áður. i;g álit, að aðstaðan sé þannig dálítið breytt frá því, sem verið hefur. En það verður hv. þm. að gera sér alveg ljóst, að ég hef engan áhuga á að flytja með honum frv., nema þá þau, sem ég vil að séu felld. En ef ég óska eftir, að mál komist fram, þá dytti mér aldrei í hug að hafa hann meðflm., því að það væri banabiti málsins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 336 till, til þál. þess efnis, að Alþingi ákveði að senda nefnd fimm alþm. til Grænlands til þess að koma á betra sambandi við grænlenzku þjóðina en verið hefur af hálfu Íslendinga fram að þessu. Sé þessi n. þannig skipuð, að formaður hennar sé hæstv. forseti sameinaðs Alþingis, og þingflokkarnir útnefna að öðru leyti hver einn mann í þessa nefnd. Það sé síðan grennslazt eftir því hjá forustumönnum Grænlendinga, hvenær þeim mundi henta bezt að taka á móti slíkri nefnd til þeirra lands, og enn fremur séu gerðar ráðstafanir til þess, að þegar slík nefnd alþm. fer að heimsækja Grænland, hafi hún nokkra möguleika á því að efla meira en orðið er kynnin á milli þjóðanna. Það hafa þegar verið teknar ákvarðanir af hálfu Alþingis um að stuðla að því, að grænlenzkir námsmenn gætu stundað nám hér við Háskóla Íslands, og enn fremur ráðstafanir til þess að tryggja, að vissir Íslendingar lærðu grænlenzku, þannig að við hefðum betri aðstöðu til þess að kynna okkur menningu þeirrar þjóðar, og með þessu móti er farið fram á, að Alþingi Íslendinga geri sérstakar ráðstafanir til þess af opinberri hálfu að koma á nánari kynnum á milli þjóðanna. Ég þarf ekki hér gagnvart hv. alþm. að ræða um þau gömlu tengsl, sem á milli Íslands og Grænlands eru, og þau eðlilegu tengsl, sem ættu að vera á milli okkar og næstu nágrannaþjóðar okkar, þeirrar þjóðar, sem nú byggir Grænland. En ég vil aðeins, án þess að fara nokkuð út í okkar sögu í sambandi við Grænland. minna á, að það fer nú brátt að liða að því að þúsund ár séu liðin, síðan Íslendingar fundu Grænland og settust þar að og bjuggu þar, líklega um fimm alda skeið. Og enn eru þar minjar eftir Íslendinga, ekki aðeins fornminjar, heldur líka vafalaust nokkur áhrif í lífi þeirrar þjóðar, sem þar lifir. Þess vegna er ástæðan til þess, að þetta er borið fram, fyrst og fremst sú að hefja aftur kynni á milli þessara þjóða út frá okkar sögu, út frá okkar landafræði, ef svo mætti segja, út frá því, að þetta eru nágrannaþjóðir, sem eiga að hafa náin kynni hvor af annarri. En það eru jafnframt fleiri orsakir og fleiri mál, sem rétt er að athuga, um leið og slík ákvörðun væri tekin. Grænland er frumstætt land. Það er land, sem vafalaust mundi, ef það væri viðurkennt sem sjálfstætt land, heyra undir það, sem nú almennt er kallað þróunarlönd í heiminum, og það hefur hvað eftir annað komið fram, m.a. á þeim ráðstefnum, sem haldnar hafa verið á Norðurlöndum, og líka í Norðurlandaráði og raunar líka borizt beinlínis til Norðurlandaráðs tilmælt frá dönskum mönnum um það, að þeim mikla áhuga, sem er ekki hvað sízt mjög ríkur í Skandinavíu, um að sýna hinum frumstæðu þjóðum, sýna þróunarlöndunum í verki samúð og samhjálp, að slíkum áhuga bæri alveg sérstaklega að beina til Grænlands. Þegar við tölum um Norðurlönd, eigum við öll löndin, allt frá Finnlandi og vestur til Grænlands, og þetta er landflæmi, sem allir við, sem tilheyrum Norðurlöndum, eigum að láta okkur varða, þess íbúa og þess lönd. Og ég álít það mjög réttar raddir, sem fram hafa komið frá ýmsum Dönum í þessu efni, að Norðurlandaþjóðirnar hefðu mátt sýna meira í verki vilja sinn til þess að hjálpa, til þess að efla einmitt þá þjóð, sem í Grænlandi býr, búa betur að henni, efla hennar tækni, efla hennar atvinnulíf og hjálpa henni félagslega. Norðmenn og Svíar hafa unnið alveg sérstaklega mikið starf að því að reyna að hjálpa ýmsum þróunarlöndum, og þó að ég vilji ekki gera lítið úr því, sem Danir hafa gert viðvíkjandi Grænlandi á ýmsum sviðum, er það samt svo, að það er langt frá því, að sú þjóð, sem byggir Grænland, sé enn þá komin félagslega á sama stig og aðrar Norðurlandaþjóðir. Við Íslendingar höfum að vísu ekki sýnt mikinn áhuga fram að þessu, hvað snertir aðstoð við þróunarlöndin, nema þá að ljá ýmsa af okkar sérfræðingum til þess að aðstoða Sameinuðu þjóðirnar til þess að hjálpa þeim á ýmsum tæknilegum og atvinnulegum sviðum, og vona ég, að það verk ýmissa íslenzkra ágætismanna hafi komið að nokkru gagni, en ég býst við, að fyrir okkur Íslendinga væri alveg sérstaklega rétt að beina okkar huga að því að reyna að aðstoða Grænlendinga í þessum efnum og skapa sem bezt samstarf á milli þjóðanna. Við Íslendingar eigum að muna það sem minnstir allra Norðurlandaþjóða, að þessar þjóðir eru ekki bara fimm, þær eru sjö. Færeyingar og Grænlendingar eru þjóðir alveg eins og hinar, þótt þær sem stendur tilheyri sérstakri ríkisheild, þeirri dönsku. Og við Íslendingar sem síðastir af þessum fimm þjóðum. sem nú eru viðurkenndar t.d. í Norðurlandaráði, hlutum okkar sjálfstæði og losnuðum úr ríkjatengslum við hinar, sem bæði Finnar og Norðmenn höfðu þó áður verið í, - við ættum hvað frekast að finna það okkar skyldu að láta þessar þjóðir, bæði þá færeysku og grænlenzku, vita Það, að við lítum á þær og viðurkennum þær sem þjóðir, enda hefur það til allrar hamingju, án nokkurs tillits til flokkaskiptingar á Íslandi, hvað eftir annað komið fram, sérstaklega hvað Færeyinga snertir. Nú er hins vegar svo komið, að hjá Grænlendingum sjálfum, hjá þeirri þjóð, sem byggir Grænland, verður í æ ríkara mæli vart sjálfstæðisbaráttu, frelsisbaráttu, og það er alveg greinilegt, að sú þjóð er að skipuleggja sig sem sérstaka þjóð, á sama hátt og aðrar Norðurlandaþjóðir hafa gert, þegar þær hafa verið að berjast fyrir sínu frelsi. Grænlenzka þjóðin hefur nú þegar skapað sér sinn fyrsta stjórnmálaflokk, og formaður þess flokks er um leið ritstjóri að stóru blaði, sem gefið er út í Grænlandi, heitir á dönsku „Grönlandsposten“, þess grænlenzka nafn kann ég því miður ekki að bera fram, en það er prentað bæði á grænlenzku og á dönsku. Það er búið að mynda sérstakt verkalýðssamband í Grænlandi, það er búið að mynda sérstakt sjómannasamband í Grænlandi, og það sem ekki hvað sízt ætti að láta okkur Íslendingum renna blóðið til skyldunnar: niðri í Kaupmannahöfn hafa grænlenzkir menntamenn myndað Grænlendingafélag, fyrst og fremst stúdentar, sem hafa tekið upp þráðinn gagnvart sinni þjóð, á sama hátt og íslenzkir stúdentar tóku á 19. öld í frelsisbaráttu okkar þjóðar þá gagnvart Dönum, og það er nú þegar mjög greinilegt, að krafa grænlenzku þjóðarinnar er í vaxandi mæli sú, að hún njóti jafnréttis við aðrar þær þjóðir, sem byggja Danmörku eða danska ríkið. Ég varð m.a. var við það í dönsku blöðunum nú nýlega, að það höfðu átt sér stað þó nokkrar kröfugöngur hjá danska ríkisþingínu einmitt af hálfu Grænlendinga til þess að leggja áherzlu á þeirra jafnréttiskröfur í þessu efni. Og það, sem sérstaklega þar á í því sambandi, voru kröfurnar um jöfn félagsleg réttindi fyrir grænlenzku þjóðina og Grænlendinga og fyrir aðra þá, sem nú sem stendur tilheyra dönsku ríkisheildinni. Það er ekki að ófyrirsynju, að slíkar kröfur koma fram, einmitt vegna þess, að launamisréttið í Grænlandi er alveg sérstaklega mikið. Það eru allt önnur laun, sem þeim mönnum, sem eru af grænlenzkum toga spunnir, grænlenzku bergi brotnir, eru greidd, heldur en þau laun, sem mönnum, sem eru af dönskum ættum, eru greidd þar, þannig að það er gerður beinlínis munur eftir því, af hvaða þjóðflokki menn eru, og á þetta þó að heita í sama ríkinu og ekki undarlegt, þó að þeir grænlenzku menntamenn, sem nú eru að vaxa upp hjá þessari þjóð, þegar hún er að öðlast evrópska mennt, þá byrji þeir með því að gera kröfur einmitt fyrir hönd sinnar þjóðar til jafnréttis. Þetta minnir mig á það, að hér á Alþingi ræddum við í þessum sal fyrir 10 árum mjög Ýtarlega um þessi mál. Þá lá það fyrir, að Danir höfðu með því að breyta sinni stjórnarskrá 5. júní 1953 innlimað Grænland í Danmörku. Það var háttur, sem við vitum t. d, að ýmsar gamlar nýlenduþjóðir, t.d. Portúgalar, hafa haft á og afsaka sig nú með því hjá Sameinuðu þjóðunum, þegar verið er að ræða um blóðsúthellingar þeirra og hryðjuverk í Angóla, að það séu portúgölsk innanríkismál, vegna þess að Angóla sé innlimað í Portúgal. Ég vil samt, þó að ég nefni þetta í sömu andránni, engan veginn bera þarna neitt saman. Danir eru yfirleitt í sinni framkomu menningar- og menntaþjóð, sem kemur fram af mannúð gagnvart þeim, sem þeim eru undirgefnir, þó að þá bresti oft stjórnvizku í slíku sambandi. Danir höfðu sem sé innlimað Grænland í Danmörku með stjórnarskrárbreytingu 1953, og samkv. því höfðu þeir tilkynnt verndargæzluráði Sameinuðu þjóðanna, sem þeir höfðu sent skýrslu um Grænland fram að því sem danska nýlendu, að þeir mundu hætta því, og það mál kom hér fyrir Alþingi, hvort Íslendingar skyldu viðurkenna slíkt, að því yrði hætt. Það lá þá fyrir, að gæzluverndarnefnd Sameinuðu þjóðanna í þeirri ályktun, sem hún gerði, hafði sagt, að hún liti svo á samkv. þeim fram komnu skýrslum og skjölum, að grænlenzka þjóðin hefði af frjálsum vilja ákveðið innlimun í danska konungsríkið á jafnréttisgrundvelli við aðra hluta danska ríkisins, bæði hvað snerti stjórnskipun og stjórnarfar. Þetta var mjög véfengt hér á Alþingi þá, að grænlenzka þjóðin hefði nokkurn tíma af frjálsum vilja ákveðið innlimun í danska konungsríkið. Og þáv. ríkisstj. treysti sér ekki til þess að leggja það fyrir Alþingi Íslendinga, að við viðurkenndum þessa innlimun. Það var hins vegar lagt til af hálfu ríkisstj. þá, að fulltrúi Íslands skyldi sitja hjá við atkvgr. hjá Sameinuðu þjóðunum um þessi mál. Það var hins vegar engan veginn einhugur um það hér á Alþingi. Það var mikill hluti þm., sem vildi mótmæla þessum aðferðum þá og taka þannig beina afstöðu gegn því, sem Danir höfðu gert. Það var samþykkt með 30:20 atkv., að fulltrúi Íslands skyldi sitja hjá, en þeir 20, sem á móti voru, vildu taka afstöðu með því að mótmæla þessari aðferð þá. Meðal þeirra, sem þá greiddu atkv. á móti, var helmingur af núv. hæstv. ríkisstj., þrír ráðh., sem nú sitja í hæstv. ríkisstj., allir ráðh. Alþfl. nú. Ég fór að rifja þetta upp, þegar ég sá nýlega, að grænlenzkir stúdentar hefðu verið að krefjast jafnréttis og að grænlenzkir verkamenn vildu njóta sömu launa og aðrir borgarar danska ríkisins. Og ég sé, að í því, sem lagt var fyrir þá í gæzluverndarnefndinni, var gengið út frá því, að þessi innlimun, sem þá fór fram, færi fram á jafnréttisgrundvelli, þannig að þeir danskir borgarar, sem þá voru í Grænlandi, nytu sömu réttinda um stjórnarfar og aðrir borgarar danska ríkisins. Svo mun sem sé ekki vera. Það mun vera gerður greinarmunur á hinum ýmsu borgurum danska ríkisins enn sem komið er eftir því, af hvaða bergi þeir eru brotnir. Og ég býst við, að bæði þau verkalýðssamtök, sem nú berjast í Grænlandi, og þeir grænlenzku menntamenn, sem nú heyja sína baráttu, vilji láta breyta þessu, og ég veit, að í danska þinginu eru líka allmargir þm., sem vilja knýja fram breytingar í þessum efnum. Við Íslendingar vitum sjálfir, hvað það er að vera þjóð, sem er að berjast fyrir sinu frelsi, ekki sízt að vera lítil þjóð, og þegar við vorum slík þjóð, þótti okkur vænt um að finna hjá öðrum þjóðum skilning á okkar rétti. Okkur ber skylda til þess, ekki aðeins almenn mannleg skylda, heldur líka sérstök þjóðleg skylda að sýna Grænlendingum okkar vináttu í verki. Við eigum að sýna þeim skilning og aðhlynningu í þeirra menningarbaráttu. Það er dýrmæt menning, sem þeir eiga, og menning, sem má ekki fara forgörðum, og okkur ber jafnvel fyrst af öllum að sýna skilning á slíku. Ég álít, að heimsókn alþm. til Grænlendinga gæti orðið til þess að auka vináttu og skilning á milli þjóðanna. Ég held, að það sé ákaflega mikil þörf á því, að íslenzkir alþm. fylgist betur en gert er með því, sem þar er að gerast. Það hafa allmargir Íslendingar átt kost á því á undanförnum árum að koma til Grænlands, kynnast því nokkuð, og það er vonandi, að þær ferðir haldi áfram, og þyrfti oft að vera þannig, að mónnum gæfist tækifæri til að dveljast þar lengur en gert er þá 3 daga, sem menn hafa haft tækifæri til þess nú. Það mundi hjálpa til þess að efla skilning á milli þessara tveggja þjóða. En ég álft alveg sérstaklega nauðsynlegt, að auk þess sem Íslendingar hafa sýnt mikinn áhuga á því, - flugfélögin þekkja það bezt, hve mikil aðsókn hefur verið að þeim ferðum, sem þangað hafa verið farnar, - þá beri Alþingi Íslendinga beinlínis af sinni hálfu að sýna það, að við viljum koma á betra sambandi við þá grænlenzku þjóð. Það voru ekki aðrir menn okkur kærari á 19. öld, þegar við stóðum í okkar frelsisbaráttu, en ekki hvað sízt þeir á meðal þm. Dana, sem tóku þá undir okkar frelsiskröfur. Maður eins og Balthasar Christensen, sem þá tók undir okkar frelsiskröfur og sýndi skilning og hlýhug í verki gagnvart Íslendingum, fékk m.a. sent alveg sérstakt þakkarávarp frá Íslendingum. Um hávetur fóru jafnvel austfirzkir bændur um heiðar og fjöll til þess að komast niður í kaupstaðina til þess að undirskrifa þakkarávörpin til þeirra manna, sem sýndu þá skilning og hlýhug í okkar garð, þegar við vorum fátækir og lítils megandi og fáir viðurkenndu okkar rétt. Þær þjóðir, sem nú eru fátækar og lítils megandi, eiga þá kröfu til okkar, að við sýnum þeim skilning. Og það er engin þjóð af slíkum þjóðum, sem á jafnríka kröfu til slíks og grænlenzka þjóðin. Þess vegna álít ég rétt, að Íslendingar og Alþingi Íslendinga alveg sérstaklega sýni sig í því að vilja knýta vináttuböndin við þetta land, sem geymir bein Íslendinga, geymir stóran hluta af sögu Íslendinga og er það land, sem okkur stendur landfræðilega næst. Þess vegna er þessi till. til þál. fram komin. Ég álit, að í þessari ferð, sem alþm. færu, væri einnig rétt, að vísindamönnum, sérstaklega sagnfræðingum, og blaðamönnum íslenzkum væri gefið tækifæri til að vera með. Við Íslendingar höfum látið okkur allt of litlu skipta það, sem er að gerast í þeim löndum, sem forfeður okkar eitt sinn fundu. Það var ánægjulegt, að nokkrir Íslendingar, íslenzkir fræðimenn og vísindamenn, skyldu fá að vera með í þeim fornleifaleiðangri, sem gerður var til Nýfundnalands og viðar, og við höfum af opinberri hálfu átt að taka meiri þátt í þessum, hlutum en gert hefur verið. Og það er rétt, þegar svona ferð væri farin núna, að einmitt ýmsir af okkar sagnfræðingum og okkar blaðamönnum hefðu tækifæri til þess að vera þarna með. Ég vil leggja áherzlu á, að slík heimsókn til Grænlands á að skoðast sem einn þáttur í norrænni samvinnu. Ég býst satt að segja við, að það muni ekki af því velta, að Norðurlandaþjóðirnar og ekki sízt Íslendingar sýni enn meiri áhuga á Grænlandi en sýndur hefur verið fram að þessu. Við skulum gera okkur fyllilega ljóst, að sú hætta vofir yfir, að t.d. Bandaríkin, sem nú þegar hafa ítök í því landi, reyni að festa þau ítök, og það er nauðsynlegt, að Norðurlandaþjóðirnar, þær sem nú eru t.d. í Norðurlandaráði, standi saman um það að halda Grænlandi í þeirri norrænu heild, sem það tilheyrir núna. Ég lagði sérstaka áherzlu á Þetta mál í ræðu, sem ég flutti hér á Alþingi 1944 eða 1945, þegar mikið var um það rætt, hvort við Íslendingar værum að slíta okkur út úr þeirri norrænu heild, sem við höfðum tilheyrt fram að þessu, og þegar þær raddir komu fram í blöðum á Íslandi, af því að við hefðum stofnað okkar lýðveldi og skilið við Dani, værum við þar með að slíta öllu sambandi við Norðurlönd, og komu jafnvel fram þær raddir í okkar blöðum, að við hefðum til Norðurlanda litið að sækja. Ég lagði þá áherzlu á það, að einmitt eftir að við værum orðnir sjálfstætt lýðveldi, vildum við, að okkar tengsl við Norðurlönd væru meiri og betri en nokkru sinni fyrr og að við þyrftum að hafa vakandi auga á því, að Grænland, jafnvel sem stærsta landið á Norðurlöndum, tapaðist ekki út úr þeirri heild, og við vitum ósköp vel, hvaða hættur hafa verið yfirvofandi í þeim efnum á undanförnum áratugum. Ég held, að það sé nauðsynlegt, að einmitt samstarf Norðurlanda og norrænna þjóða byggist meir og meir á því að viðurkenna sjálfstæði þjóðanna, sem eru innan þeirra stóru ríkjaheilda, sem þar voru áður. Ég held, að þróunin verði sú með tímanum, að bæði Færeyingar og Grænlendingar muni hafa sína sérstöku stjórn á sínum málum á mismunandi stigi, eins og nú þegar er farið að gerast með Færeyinga, og við þurfum, þegar við hugsum um Norðurlönd, að hugsa um allar þessar sjö þjóðir og sjá til þess, að þær haldist allar saman. Það kann einhverjum að finnast það undarlegt af okkur vegna þess, hversu mál þeirra er óskylt. En við höfum ekki fram að þessu álitið annað en að Finnar væru Norðurlandaþjóð og tilheyrðu Norðurlöndum sem þjóð og norrænum þjóðum, þó að þeirra mál sé okkur og ýmsum öðrum þjóðum Norðurlanda jafnóskiljanlegt og grænlenzkan. Ég held, að það sé þess vegna nauðsynlegt, að einmitt samvinna Norðurlandaþjóðanna byggist frá upphafi á þeirri viðsýni að viðurkenna og skilja rétt smárra sem stórra þjóða, án tillits til þess, á hvaða stigi valda og menningar þær standa, til þess að standa saman sem bræðraþjóðir í öllum Norðurlöndum. Ég vil leyfa mér að vona, að hv. alþm. meti þá viðleitni og þann áhuga, sem fram hefur komið hjá íslenzku þjóðinni til þess að kynnast betur Grænlendingum, á þann hátt að gera þessa ráðstöfun af hálfu Alþingis, að heimsækja Grænland og reyna að skapa meiri vináttutengsl á milli grænlenzku þjóðarinnar og Íslendinga en verið hafa, og stefni um leið að því að auka þau menningarlegu kynni með því að gera það fært, að þær þjóðir geti skipzt á mönnum til dvalar og til þess að kynna á víxl sina menningu. Ég vil leyfa mér að vona, að sú saga, sem tengir Íslendinga og Grænlendinga saman, orki einnig á um það, að oss beri skylda til að knýta á ný tengsl við þá þjóð, sem byggir Þetta land, sem er Íslandi nákomnast af öllum löndum utan okkar eigin föðurlands. Ég vil leyfa mér að vona, að ekkert, sem kann að valda einhverjum pólitískum ágreiningi eða mismunandi skoðunum, líka í sambandi við okkar afstöðu til dönsku þjóðarinnar og danska ríkisins sem slíks, geti orkað neinu á um afstöðu til svona vináttuheimsóknar. Án tillits til þess, hvað við kunnum að álíta, hinir og þessir þm., þá vonast ég til þess, að við getum allir sameinazt um það, að oss beri skylda til að taka upp nánara vináttusamband en verið hefur fram að þessu milli íslenzku og grænlenzku þjóðarinnar og að við þess vegna getum sameinazt um að samþykkja þessa þáltill. Ég vil því leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. sé þessari þáttill. vísað til síðari umr. og til utanrmn., og vil vona, þó að seint sé orðið á þinginu og þessi till. hafi beðið alllengi, að hv. utanrmn. geti orðið sammála um að afgreiða hana, þannig að slík vináttuheimsókn gæti fárið fram annaðhvort á sumri komanda eða, ef forustumönnum Grænlendinga þætti það betra, á næsta sumri á eftir.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 356 svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir öflugri fræðslustarfsemi um skaðsemi tóbaksreykinga. Leitað skal til samtaka lækna og kennara um samstarf, svo og til góðra fyrirlesara. Ráðstafanir skulu gerðar til þess, að sem flestir skólar í landinu séu heimsóttir og í þeim fluttir fræðandi fyrirlestrar og kvikmyndir sýndar til aðvörunar við hættum þeim, sem tóbaksreykingum eru samfara. Heimilt er að verja úr ríkissjóði allt að 2 millj, kr. á yfirstandandi ári til framkvæmda samkv. till. þessari.“ Fyrir l1/2 ári flutti ég till. hér á Alþingi um, að ríkisstj. yrði heimilað að verja úr ríkissjóði 1 millj. kr. til baráttu gegn tóbaksreykingum æskufólks. Till. þessa flutti ég í beinu framhaldi af upplýsingum, sem þá lágu fyrir frá samtökum brezkra lækna um, að augljóst samband væri á milli sígarettureykinga og krabbameins í lungum. Þá var kunnugt um, að í mörgum löndum var þegar tekin upp öflug barátta gegn sígarettureykingum og í ýmsum tilfellum undir beinni forustu opinberra aðila. Till. mín var því miður felld hér á Alþingi. En rétt upp úr síðustu áramótum bárust enn mjög athyglisverðar upplýsingar um niðurstöðu lækna í Bandaríkjunum um þessi mál. Skoðanir þeirra staðfestu fullkomlega það, sem áður var fram komið um skaðsemi tóbaksreykinga og þá fyrst og fremst sígarettureykinga og um beint samband, sem virðist vera milli mikilla sígarettureykinga og krabbameins í lungum. Áhrif hinna bandarísku upplýsinga urðu þau, að sígarettureykingar minnkuðu stórkostlega fyrstu mánuðina, eftir að skoðanir læknanna voru gerðar kunnar. Þannig sýndu skýrslur úr flestum ríkjum Bandaríkjanna, að sala á sígarettum minnkaði þar um 20-25% fyrstu tvo mánuðina, eftir að læknaskýrslan þar kom fram. Og hér á landi hefur einnig dregið talsvert úr sölu á sígarettum, a.m.k. í bili. Það er því augljóst, að býsna margir velta upplýsingum læknavísindanna í þessum málum nokkurn gaum og vilja gjarnan taka nokkurt tillit til þeirra. En það er í þessum málum eins og öðrum, að það eru traustar og vandaðar upplýsingar, haldgóð fræðsla og skilningur á vandamálinu, sem mestu ráða um það, hver viðbrögð almennings verða. Sterkur áróður um hið sanna í málinu getur haft úrslitaáhrif. Það er skoðun mín, að í baráttunni gegn sígarettureykingum eigi að leggja höfuðáherzluna á það að koma í veg fyrir, að uppvaxandi æskufólk venji sig á sígarettunotkun. Sennilega verður erfitt að venja það fólk af sígarettureykingum, sem vanið hefur sig á þá nautn um langan tíma og nú er orðið fullorðið. Þó er ekki ólíklegt, að einhverjir mundu hætta og aðrir draga nokkuð úr reykingum, ef á þá væri knúið á réttan hátt í þessum efnum. En unga fólkið, sem enn hefur ekki byrjað á reykingum, ætti sannarlega ekki að byrja á þeim eftir þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir um skaðsemi reykinga. Og það verður að vera verk hinna fullorðnu að reyna að koma í veg fyrir reykingar unga fólksins. Við Íslendingar megum ekki dragast aftur úr öðrum þjóðum í baráttunni gegn þessari hættu. Við þurfum að átta okkur á, að aðrar þjóðir hafa flestar hafið skipulega og öfluga baráttu gegn sígarettureykingum, einkum meðal unga fólksins. Það er skoðun mín, að erfitt verði að ná nokkrum verulegum árangri í baráttunni gegn reykingum, án þess að veruleg aðstoð ríkisvaldsins komi til og þar með allveruleg bein fjárhagsaðstoð. Þessi till. mín miðar að því að hafa áhrif á það. Ég sé ekki ástæðu til að hafa hér langt mál um þessa till. Nú eru margir mánuðir liðnir, síðan ég lagði till. hér fram, og komið er að seinustu dögum þingsins sennilega, en úrskurðaðar hafa verið tvær umr. um till. Hún þarf því að ganga til n. Ég skal því stytta mál mitt, enda vænti ég, að flestir alþm, hafi áttað sig á alvöru þess máls, sem hér um ræðir, og hafi áttað sig á því, að það er kominn tími til þess, að við förum að vinna alvarlega að því að hafa áhrif á gang þessara mála. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að till. gangi til fjvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. í till. þessari er hreyft mjög mikilsverðu máli, og þar sem fyrsta setning till. hljóðar þannig, að gert er ráð fyrir, að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir öflugri fræðslustarfsemi um skaðsemi tóbaksreykinga, þykir mér rétt að skýra í örfáum orðum frá því, sem menntmrn. hefur þegar aðhafzt í sambandi við þetta mál og í beinu framhaldi af hinni margumræddu og mjög athyglisverðu skýrslu bandarísku læknanefndarinnar um skaðsemi tóbaksreykinga. Hinn 28. jan. s.l. boðaði ég alla skólastjóra gagnfræðastigsskóla, framhaldsskóla og sérskóla, sem undir menntmrn. heyra, til fundar til að ræða það mál, hvað unnt væri að gera til að stemma stigu við sígarettureykingum skólafólks. Fundurinn var mjög vel sóttur af hálfu skólastjóranna, og sýndu þeir mikinn áhuga á því vandamáli, sem um er að ræða. Þar sem skoðun ýmissa skólastjóranna var á þá lund, að sjoppurnar svonefndu ættu nokkurn þátt í því að freista unglinga til reykinga, hélt ég nokkru síðar, eða 3. febr., fund með borgarstjóranum í Reykjavík, lögreglustjóranum í Reykjavík, borgarlækni, fræðslumálastjóra og fræðslufulltrúa Reykjavíkurbæjar og skólayfirlækni, Benedikt Tómassyni, til þess að ræða, hvað unnt væri að gera til að stemma stigu við því, að unglingar sæktu svonefndar sjoppur, og stuðla að því, að vist unglinganna þar yrði þeim ekki til skaðsemdar, og var það mál rætt ýtarlega á þeim fundi. 4. febr. varð það svo að ráði í samráði við skólastjóra gagnfræðaskólanna og framhaldsskólanna, að ég hélt fund með fulltrúum nemendasamtakanna í öllum framhaldsskólum í Reykjavík og nágrenni, og sóttu þann fund um 30 skólanemendur, sem til þess höfðu verið kjörnir af sínum skólafélögum í samráði við hlutaðeigandi skólastjóra, og fóru fram á þeim fundi mjög ýtarlegar og gagnlegar umr. við nemendurna sjálfa um þetta mál. Leitaði ég þar sérstaklega eftir því, að samtök nemendanna gerðust virk í þessu máli, í baráttunni gegn tóbaksreykingum. Ég hélt síðan annan fund 18. febr. með skólastjórunum, þar sem ég skýrði þeim frá þeim viðræðum, sem átt höfðu sér stað við borgaryfirvöld Reykjavíkur og við nemendurna, og fóru á þeim fundi fram einnig mjög ýtarlegar umr. um málið fram og til baka Niðurstaða af þessum fundarhöldum má segja að sé sú, að þegar hefur verið tekin ákvörðun um að efla mjög fræðslustarf um tóbaksreykingar og skaðsemi beirra í skólum ríkisins. Skólayfirlæknir hefur gert útdrátt úr skýrslu bandarísku vísindamannanna um skaðsemi tóbaksreykinga, og hefur skólastjórum og kennurum verið send þessi skýrsla skólayfirlæknisins. Skólastjórarnir tókust það verkefni á hendur að sjá svo um, hver i sínum skóla, að öflugri og skynsamlegri fræðslu í þessu efni yrði haldið uppi, og af hálfu fræðslumálastjórnarinnar hafa verið gerðar ráðstafanir til að afla sérstakra fræðslumynda erlendis frá um skaðsemi tóbaksreykinga, og munu þær verða sendar í skóla ríkisins til stuðnings þessu fræðslustarfi. Ég taldi rétt að láta þessar upplýsingar koma fram til að undirstrika, að ég tel hér vera um mjög mikið vandamál að ræða, sem þegar hefur verið reynt að snúast nokkuð við, en ég skal fúslega játa, að betur má, ef duga skal, og það get ég sagt, að menntmrn. og fræðslumálastjórnin eru öll af vilja gerð, til þess að fræðslustarfsemi um skaðsemi tóbaksreykinga verði sem öflugust og skynsamlegust f skólum ríkisins.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir undirtektir hans í sambandi við þennan tillöguflutning og fyrir það, sem hann þegar hefur gert til þess að hafa áhrif til upplýsinga meðal æskufólks í landinu varðandi hætturnar af tóbaksreykingum. Mér sýnist, að hæstv, menntmrh. hafi þegar gert allþýðingarmikla hluti í þessum efnum, sem stefna í rétta átt. En það er áreiðanlegt, að það er svo, eins og hann sagði, að það þarf þó að gera enn þá miklu meira en þegar hefur verið gert. Ég held, að það þurfi að senda menn, sem ferðast á milli skólanna í landinu, menn, sem eru vel fróðir um þessi efni og vel til þess fallnir að halda uppi upplýsingum og fróðleik um þessi atriði, og ég efast ekkert um, að það verður að leggja í talsverðan kostnað til þess að fá t.d. kvikmyndir, sem mættu veita auknar upplýsingar í þessum efnum, og það er mjög sennilegt, að það þurfi einnig að leggja í nokkurn kostnað til að fá góða fyrirlesara til að flytja fyrirlestra í útvarp varðandi þessi mál. Ég held því, að það sé nauðsynlegt að samþykkja till. svipaða þeirri, sem hér er flutt, og útvega nokkra fjárveitingu til þessarar starfsemi, vegna þess að ég held, að þó að áhugamennska nokkurra manna sé út af fyrir sig góðra gjalda verð, nái hún of skammt, hér þurfi á svo stóru átaki að halda, að það ætti að koma til bein samþykkt á Alþingi og nokkur bein fjárveiting, til þess að hægt sé að gera sér vonir um það, að nokkur teljandi árangur geti fengizt. En sem sagt, ég þakka fyrir þann áhuga, sem fram hefur komið hjá hæstv. menntmrh. í þessum efnum, og vil vænta þess, að hann reyni að hafa áhrif á það, að áfram verði haldið eins og mögulegt er, til hess að hafa góð áhrif í þessum efnum.



Herra forseti. Á þskj. 380 hef ég leyft mér ásamt 3 þm. Framsfl. að flytja svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að kjósa 7 manna nefnd til þess að endurskoða lög um tekjustofna sveitarfélaga í því skyni að finna nýja tekjustofna, er geri kleift að fella niður eða lækka verulega útsvar af framfærslutekjum manna. N. taki einnig til athugunar önnur atriði laganna, eftir því sem ástæða þykir til.“ Í fjarveru 1. flm. langar mig til þess að fylgja till. þessari úr hlaði með örfáum orðum, auk þess sem ég um rökstuðning fyrir tillöguflutningi þessum vísa til grg. Á undanförnum árum hefur sú þróun vaxið í æ ríkara mæli, að sveitarfélögin hafa neyðzt til að leggja útsvör á nauðþurftatekjur gjaldenda til þess að geta haldið uppi starfsemi og framkvæmdum í sveitarfélögunum, sem nauðsynlegar eru taldar. Nú á seinustu árum, eftir því sem dýrtíðin hefur vaxið og framfærslukostnaður aukizt, hefur þetta ástand, að sveitarfélögin neyðist til þess að leggja á framfærslutekjur manna útsvör, orðið æ illbærilegra, og nú er svo komið, að það er almennt viðurkennt, að á þessu þurfi að verða einhver breyting. Á árinu 1961, að mig minnir, var tekið upp það nýmæli í lög, að sveitarfélögin fengu um 1/5 hluta af álögðum söluskatti í sinn hlut. Þessum nýja tekjustofni sveitarfélaganna var mjög fagnað á þeim tíma. En síðan þetta var gert, hefur mikið vatn runnið til sjávar, og með margs konar löggjöf hér frá Alþingi hafa lögboðin útgjöld sveitarfélaganna verið stórlega aukin. Þarf ég ekki í því sambandi að minna á annað en þá nýju löggjöf, sem sett hefur verið hér um almannatryggingar, sem lagt hafa sveitarfélögunum stórkostlegar útgjaldabyrðar á herðar. Það er ekkert vafamál, þó að ég hafi ekki tiltækar nú í augnablikinu tölur til þess að sanna þetta, að lögboðin útgjöld stærri sveitarfélaganna síðan 1961 hafa vaxið miklum mun meira en sá hluti, sem þau hafa fengið í gegnum 1/5 hluta af jöfnunarsjóðsgjaldinu. Ég tel því, að nú sé svo komið, að það sé algerlega óhjákvæmilegt, að Alþingi taki til athugunar löggjöfina um tekjustofna sveitarfélaganna, fyrst og fremst í tvennum tilgangi. í fyrra lagi til Þess að afla sveitarfélögunum nýrra tekjustofna umfram þá, sem þau nú þegar hafa, og e.t.v. ekki síður í þeim tilgangi að gera sveitarfélögunum þannig mögulegt að hætta að leggja útsvör á nauðþurftatekjur almennings. Út á það gengur þessi till. Hún gerir ráð fyrir að kjósa nefnd til þess að endurskoða tekjustofnalöggjöf sveitarfélaganna í þessum tilgangi. Eftir að þáltill, okkar fjórmenninga var lögð fram, hefur verið lagt fram stjórnarfrv. nokkru siðar um breyt. á l. nr. 69 frá 28. apríl 1962, um tekjustofna sveitarfélaga. Mér til mikillar undrunar er í því frv. hvergi vikið að þessu mikla vandamáli. Þar er hvergi reynt að finna sveitarfélögunum, sem nú eru í sárri þörf, nokkra nýja tekjustofna, en hins vegar gengur frv. dálítið í þá áttina að lækka útsvör á almenningi af lægri tekjum með því að hækka nokkuð persónufrádráttinn frá því, sem áður var. En það er þó auðséð, að sú lækkun verður í framkvæmdinni ekki mikil, af þeirri einföldu ástæðu einni, að sveitarfélögin þurfa eftir sem áður á miklum tekjum að halda og þau geta ekki að óbreyttri löggjöf um tekjustofnana mætt þeirri breytingu, sem á að gera á útsvarslöggjöfinni, á annan hátt en þann að fella að meira eða minna leyti niður þær ívilnanir, sem þau hafa veitt á undanförnum árum og í grg. með frv. ríkisstj. eru taldar hafa numið á milli 15 og 30% í kaupstöðum landsins. Sveitarfélögin geta ekki mætt þessari tekjurýrnun á annan hátt en þann að hætta við að mestu leyti að veita þessar ívilnanir, þannig að um raunverulega lækkun útsvara eftir samþykkt stjórnarfrv. tel ég að ekki verði að ræða. Vandamálið er því enn til staðar. Löggjöfina um tekjustofna sveitarfélaga þarf að endurskoða í þeim tilgangi að afla sveitarfélögunum nýrra tekjustofna, svo að þau geti hætt að leggja á nauðþurftatekjur almennings.



Herra forseti. Á þskj. 486 hef ég borið fram fsp. til hæstv. félmrh. um lánveitingar úr byggingarsjóði ríkisins. Fsp. eru í tveim liðum, svo hljóðandi: „1) Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að afla byggingarsjóði ríkisins fjár til íbúðarlána á þessu árl? 2) Hve hárri upphæð má búast við, að sjóðurinn geti úthlutað í ár, og hvenær á árinu?“ Um s.l. mánaðamót munu um 2200 umsóknir hafa legið fyrir hjá húsnæðismálastjórn um lán úr byggingarsjóði ríkisins, og er það meiri fjöldi óafgreiddra umsókna en nokkru sinni hefur áður verið um að ræða. Þessar umsóknir eru bæði um byrjunarlán og viðbótarlán, þannig að sumir umsækjendur hafa enn alls ekkert fengið úr byggingarsjóði, en aðrir einhver byrjunarlán. Húsbyggingum sumra umsækjenda er ekki svo langt komið, að þær séu lánshæfar, og kæmi því ekki til úthlutunar á lánum vegna þeirra, þótt fé væri fyrir hendi. Þegar tekið er tillit til alls þessa, mun ekki fjarri lagi að áætla, að byggingarsjóðúr ríkisins þyrfti um 200-230 millj. kr. til þess að geta fullnægt öllum lánshæfum umsóknum, sem nú liggja fyrir, og er sjóðurinn því fjær því en áður að geta sinnt því hlutverki, sem honum er ætlað. Fjölmargir húsbyggjendur standa uppi með hús sín hálfgerð, leigja sér á sama tíma húsnæði dýru verði, greiða vexti af því fjármagni, sem í húsbyggingu þeirra er komið, og verða jafnvel að greiða kyndingarkostnað á báðum stöðum. Þessum og öllum þeim öðrum mönnum, sem biða nú eftir lánsfé, ríður því á miklu að fá að vita sem allra fyrst um þá fyrirgreiðslu, sem þeir geta átt von á frá byggingarsjóði ríkisins, þó að sú upphæð geti aldrei orðið há, sem þeir gætu hæst fengið. Einkum kemur það húsbyggjendum illa, að þriðjungur ársins skuli vera liðinn, án þess að þeir fái nokkra vitneskju um, hvers þeir mega vænta á þessu ári, og er því ókleift að gera þær bindandi skuldbindingar, sem óhjákvæmilegar eru til þess að tryggja sér efni og vinnuafl í tæka tíð fyrir sumarið. Allt frá því í des. s.l. hefur fjöldi þessara húsbyggjenda átt stöðug viðtöl við stjórnarmenn í húsnæðismálastjórn án þess að verða nokkru nær um það, hve hárri upphæð má búast við að byggingarsjóður geti úthlutað á þessu ári og hvenær á árinu. Því hef ég talið rétt, að þessum spurningum, sem húsbyggjendum er nauðsyn að fá svar við, verði svarað hér á hv. Alþingi, fyrst þau svör hafa ekki fengizt annars staðar.



Herra forseti. Það er í fyrsta lagi spurt, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að afla byggingarsjóði ríkisins fjár til íbúðarlána á þessu ári. Þessu get ég svarað þannig, að flutt hefur verið frv, um hækkun á skyldusparnaði ungs fólks úr 6% í 15%. Þessi hækkun á, á ársgrundvelli, að geta gefið um 30 millj. kr. í öðru lagi hefur verið lagt fram frv. til laga um ávöxtun á fé byggingarfélaga, þar sem gert er ráð fyrir skyldu líftryggingarfélaga til þess að kaupa íbúðalánabréf húsnæðismálastofnunar ríkisins fyrir 25% af ráðstöfunarfé sinu. Enn fremur, að ráðherra verði heimilað að skylda önnur tryggingarfélög til þess að kaupa slik bréf fyrir allt að 25% af sínu ráðstöfunarfé. í þriðja lagi mun atvinnuleysistryggingasjóður samkv. ósk ríkisstj. kaupa íbúðalánabréf af húsnæðismálastofnun ríkisins fyrir 37 millj. kr. á þessu ári. Auk þessa hafa svo staðið yfir samningar við lífeyrissjóðina um kaup þeirra á íbúðalánabréfum á þessu ári. Að svo stöddu liggur ekki fyrir, hvern árangur þessar samningaumleitanir bera, en stjórnir þessara lífeyrissjóða, sem talað hefur verið við, segja, að þar sé lítið fé annað að hafa en það, sem þeir nota til að lána meðlimum lífeyrissjóðanna sjálfum. í fimmta lagi má svo geta þess, að frekari fjáraflanir eru í athugun hjá ríkisstj., sem enn liggur ekki fyrir árangur af, en verður gengið eftir á næstunni. Ég get aðeins bætt því við út af þessum lið, að til viðbótar þessu kemur svo eigið ráðstöfunarfé húsnæðismálastjórnar sjálfrar. 2. liður fsp. hljóðar þannig: „Hve hárri upphæð má búast við, að byggingarsjóðurinn geti úthlutað í ár, og hvenær á árinu?“ Samkv. því svari, sem ég hef nú gefið við fyrri lið fsp., þá liggur ekki enn fyrir, hve hárri fjárhæð verður hægt að úthluta úr byggingarsjóði til íbúðalána á þessu ári enn þá. Næsta úthlutun á vegum húsnæðismálastjórnar fer væntanlega fram innan skamms, þegar fyrir liggur, hve mikið fé verður til ráðstöfunar á árinu og hvenær það verður til ráðstöfunar.



Herra forseti. Við hv. 10. landsk. þm. höfum lagt fram hér alveg samtímis fyrirspurnir til hæstv. félmrh. varðandi húsnæðismál. Fsp. okkar eru að efni til, sýnist mér, alveg samhljóða og fjalla um það, hvenær næst verði úthlutað úr byggingarsjóði, hversu há upphæð verður til úthlutunar og þá hvenær á árinu. Hæstv. félmrh. hefur nú svarað þessu, og skal ég ekki fara frekar út í það. En ástæðan til þess, að ég fór að hreyfa þessum fsp., er sá dráttur, sem orðinn er á úthlutun byggingarlána á þessu vori. Ég hygg, að það hafi yfirleitt verið venja undanfarin ár að úthluta byggingarlánum frá húsnæðismálastjórn ekki síðar en í marz eða apríl, en nú er komið fram í síðustu viku aprílmánaðar og úthlutun ekki hafin enn þá, og eins og hæstv. ráðh. upplýsti hér áðan, þá er allt í óvissu um það, hvenær úthlutun fer fram. Ég tel, að full ástæða sé til þess að finna að þessum vinnubrögðum. Þessi dráttur er óeðlilega mikill og kemur sér afar illa fyrir húsbyggjendur, eins og hv. fyrirspyrjandi greindi frá hér áðan, því að húsbyggjendur hafa yfirleitt lifað í voninni um að fá úrlausn nú fyrr á árinu en reyndin virðist ætla að verða, enda eiga húsbyggjendur kröfu á því að fá upplýst, hvers sé að vænta í sambandi við næstu úthlutun, bæði þá fjárupphæð, sem til skipta verður, og eins um það, hvenær úthlutað verði. Það svar hefur nú fengizt, en er svo óljóst, að hæstv. ráðh. segir, að það verði „innan skamms“, en hvenær það verður, er allt óvitað enn þá. Samkv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér nú nýlega, munu fyrirliggjandi umsóknir hjá húsnæðismálastjórn vera um 2800-3000 og fer vafalaust fjölgandi. Og miðað við það, þá hefur verið talið af fróðum mönnum, að lánsfjárþörfin nú sé ekki undir 280 millj, kr., bara til þess að bæta úr brýnustu þörfunum. Hér er því mikils átaks þörf í byggingarmálunum, og sú skylda hvílir á ríkisvaldinu að leysa hinn bráða vanda, sem mest er knýjandi. En hitt er ekki síður mikilvægt, að leiða hugann að framtíðarskipulagi húsnæðismálanna, og mundi ég segja, að það væri höfuðatriðið. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara út í húsnæðismálin eða ræða þau á mjög víðum grundvelli, en þó vil ég láta þess getíð, að húsnæðismálin eru með allra þýðingarmestu landsmálum, og skipan þeirra kann að hafa meiri áhrif á gang efnahagsmálanna en flest önnur einstök mál. Það hefur verið rík tilhneiging stjórnarvalda að láta vaða á súðum í sambandi við húsnæðismál. Þau hafa ekki verið tekin þeim tökum hér á landi sem víðast hvar annars staðar. Húsbyggingar hér hafa mótazt að verulegu leyti af verðbólgukapphlaupinu, gengisfellingarsiðferðinu. Þær hafa verið óskipulagsbundnar og oftast óhagkvæmar, og hér ber meira á óeðlilega stórum íbúðum og íburðarmiklum en í flestum öðrum löndum. Nýting húsrýmis er m.ö.o. stórum lakari hér en meðal sambærilegra menningarþjóða, eins og margsinnis hefur verið bent á af hálfu erlendra sérfræðinga, sem kynnt hafa sér húsnæðismálin hér á landi. Hitt vekur þó meiri athygli og jafnvel furðu, hversu lánastarfsemi til íbúðabygginga hér á landi er ófullkomin. Því er veitt athygli, að Íslendingar verja hlutfallslega af þjóðarframleiðslu sinni meira til íbúðabygginga en flestar aðrar þjóðir, en nýting þessa fjármagns til aukningar á íbúðafjöldanum er miklu lélegri en í öðrum löndum. Ástæðan er sú án efa, að þetta fjármagn fer að miklu leyti í súginn fyrir skipulagsleysi í byggingarháttum og gífurlegan fjármagnskostnað. Við eyðum fram yfir normalkostnað á nær öllum kostnaðarliðum og byggjum auk þess óhentugt húsnæði, sem ekki leysir húsnæðisvandann. Að mínum dómi ber okkur Íslendingum að leysa húsnæðismál okkar eða koma frambúðarskipulagi á þau mái með eftirfarandi höfuðatriði í huga: í fyrsta lagi: Húsnæði er frumþörf sérhverrar fjölskyldu, og þjóðfélaginu ber að stuðla að því með opinberum ráðstöfunum, að þessari þörf sé fullnægt með jöfnuði og réttlæti. Þetta er það höfuðmarkmið, sem við verðum að hafa í huga, þegar kemur að lausn húsnæðisvandans. - En ég skal ekki syndga upp á náðina hjá hæstv. forseta og lýk máli mínu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svör hans. Hann minntist m.a. á það frv. til laga um ávöxtun fjár tryggingafélaga, sem útbýtt var hér áðan. Það er vissulega til mikilla bóta að fá með þeim væntanlegu l. um 20 millj. kr. árlega inn í lánskerfið til íbúðabygginga. Þó er það nú ekki svo, að það hafi ekki fengizt eitthvert fé frá þessum félögum áður, og þessar 20 millj. kr. eru þar af leiðandi ekki bein viðbót við þær upphæðir, sem til skiptanna koma. Enn meiri þörf virðist þó á því að afla fjár til kerfisins á þann hátt, að það verði óendurkræf framlög, svo að kerfið sé ekki bundið af þeim vöxtum, sem það verður að greiða þeim, sem féð láta af hendi. Að öðru leyti verð ég að segja það, að svör hæstv. ráðh. voru því miður ekki uppörvandi fyrir húsbyggjendur í landinu, þar sem allar líkur eru á, að auk þess sem nú liggur fyrir, að seinna verður úthlutað á þessu ári en í fyrra, verði upphæðin stórum minni, og eftir því sem ráðh. sagði, fullkomin óvissa um, hvenær af úthlutun getur orðið. í fyrra var úthlutað úr byggingarsjóði ríkisins um 130 millj. kr., en síðan í febrúar 1963 hefur byggingarkostnaður hækkað um nálega 15%, svo að íbúð af miðlungsstærð hefur hækkað um um það bil 75 þús. kr. á þessu eina ári, þ.e.a.s. byggingarkostnaður. Söluverð hefur hækkað miklum mun meira, svo að þótt ekki væri nema vegna hækkunarinnar einnar er orðin brýn þörf á að hækka verulega einstök lán, sem nú eru miðuð við 150 þús. kr. á íbúð. Þessi 75 þús. kr. hækkun á s.l. ári er ekki nema hluti af þeirri hækkun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði, síðan hámarksupphæð lána var miðuð við 150 þús. kr. En eigi að hækka einstök lán, þarf heildarupphæð sú, sem byggingarsjóður hefur til ráðstöfunar, að verða verulega hærri en í fyrra. Það er ekki aðstaða til þess í fsp: tíma að rekja, hversu erfið er orðin aðstaða þeirra, sem nú eru að basla við að koma sér upp húsnæði, eða lýsa neyðarástandi, sem víða er að skapast hjá þeim, sem ekki eiga íbúðir og þurfa að keppa hver við annan eftir leiguíbúðum á uppsprengdu verði. Hámarkslán úr byggingarsjóði ríkisins, húsnæðismálasjóðslánin svokölluðu, eru nú 150 þús. kr. Eftir þeim bíða nú milli 2 og 3 þús. umsækjendur, sem ekkert vita um, hvernig umsóknum þeirra kann að reiða af. Hámarkslánin eru 150 þús. kr., en síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, hefur byggingarkostnaður 350 rúmmetra íbúðar, sem er heldur minna en meðalstærð, hækkað um nálega 270 þús. kr. Það þýðir, að hækkun byggingarkostnaðar á þessum árum er að verða tvöföld sú hámarksupphæð, sem heimilt er að veita einstökum umsækjendum úr byggingarsjóði. Hámarkslánið gerir því ekki öllu meira í dag en að duga fyrir helmingnum af hækkun byggingarkostnaðar örfá síðustu ár. Ekkert kemur upp í helminginn af hækkuninni og ekkert upp í þann byggingarkostnað, sem fyrir var og áður var lánað 100 þús. kr. til þess að greiða. Það, sem áður voru húsnæðismálasjóðslán, hefur því í rauninni verið afnumið með öllu og byggingarsjóður einungis látinn lána helminginn af þeirri hækkun á byggingarkostnaði, sem orðið hefur, síðan hæstv. núv. ríkisstj. tók við völdum. Hinn helminginn af hækkuninni og allan þann byggingarkostnað, sem fyrir var, verða húsbyggjendur því að kljást við án aðstoðar, því að yfirleitt á almenningur engan aðgang að lánastofnunum til íbúðalána. Það er því naumast að undra, að húsbyggjendum þyki illa að sér búið í dag, þegar þeir hafa allt frá því í des. s.1., þegar síðasta úthlutun lána fór fram, mætt til viðtals hjá stjórnarmönnum í húsnæðismálastjórn án þess að vita enn, hvort þeir geti gert sér vonir um að fá á þessu sumri þótt ekki væri nema lítinn hluta þess fjár, sem byggingarsjóði er samkv. l. heimilt að lána þeim, til þess að greiða annan helminginn af þeirri hækkun á byggingarkostnaði, sem orðið hefur í tíð hæstv. ríkisstj. Það er óhjákvæmilegt fyrir þá, sem ætla að reyna að þoka áfram húsbyggingum sínum og þurfa að tryggja sér ýmsa hluti, efni og vinnu, að fá að vita sem fyrst á árinu, á hverju þeir mega eiga von í lánamálum, svo að þeir geti tekið ákvarðanir í samræmi við það. Þess vegna þarf lánaúthlutun að geta farið fram miklu fyrr á árinu en verið hefur. Í fyrra var um 80-90 millj. kr. úthlutað í einu lagi, að því er mig minnir um mánaðamótin marz-apríl. Þá stóð til, að tveimur mánuðum siðar úthlutuðu húsbyggjendur eins og aðrir landsmenn atkvæðum sínum við þingkosningar, og má vera, að það hafi haft jákvæð áhrif á upphæðina. Nú er aprílmánuði að ljúka, ekkert sérstakt stendur til í því efni, að húsbyggjendur geti sýnt vald sitt á þessu sumri, enda bólar litið á úthlutun lána hjá byggingarsjóði og óvissan í því efni hefur valdið fjölmörgum húsbyggjendum stórvandræðum. Það hlýtur að vera krafa húsbyggjenda, að allt sé gert, sem unnt er, til þess að afla fjár til lána úr byggingarsjóði, en það er hverjum manni augljóst, að það kerfi, sem byggt hefur verið á til þessa, að byggingarsjóður hafi ekki yfir öðru fé að ráða til útlána en því, sem honum tekst að kría að láni annars staðar til framlána, getur ekki gengið lengur. Þess vegna verður að tryggja það, að húsnæðismálasjóður fái sem fyrst óendurkræf framlög, sem hann getur ráðið yfir, og þarf þá ekki að binda sig við þá háu vexti, sem nú er um að ræða.



Herra forseti. Það er vissulega rétt, að það er mikilla peninga þörf, mikils fjár þörf til húsbygginga á okkar landi, og litill vandi að benda á það. Hitt er öllu meiri vandi, að sjá leiðir til þess að útvega allt það fé, sem þarf. í þessu sambandi vildi ég þó benda á, að samkvæmt yfirliti, sem gert hefur verið, bæði af innlendum sérfræðingum og erlendum, er talið, að þörf landsmanna í heild fyrir íbúðabyggingar sé um 1500 íbúðir á ári. Þar af er gert ráð fyrir, að húsnæðismálastjórn eða hið almenna veðlánakerfi útvegi lán til helmings þessara íbúða eða 750 talsins, lífeyrissjóðirnir standi undir lánum til 500 íbúða og verkamannaþústaðir og íbúðir, sem byggðar eru til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, séu 150 og veðlánakerfi sveitanna sjái um 100, eða samtals 1500. Með þeim hámarkslánum, sem nú eru lánuð, sem ég vissulega viðurkenni að eru ónóg, ættu lánveitingar húsnæðismálastjórnar til 750 íbúða að nema rúmum 112 millj. kr. eða þar í kring. Og það liggur ákaflega nærri, að þessari fjárhæð hafi verið úthlutað á árinu sem leið, en þá er talið, að lán húsnæðismálastofnunarinnar hafi numið á því ári 110 millj. auk þeirra lána, sem gengu til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, og vitaskuld án þess, að þar sé tekið tillit til þess fjár, sem veitt var til verkamannabústaða. Ég veit og viðurkenni, að hvort tveggja er, að upphæð hinna einstöku lána er of lág, og einnig hitt, að fleiri eru í gangi með byggingar en sem svarar því, sem sérfræðingar telja eðlilegt, þ.e.a.s. miklu fleiri, sem hafa leitað húsnæðismálastjórnar, heldur en þeir 750, sem gert er ráð fyrir að ætti að vera normalt. Ríkisstj. mun gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að greiða úr þessu og leitast við að útvega viðbótarfé, til þess að lánveitingar geti orðið sem allra mestar, og liggur þá náttúrlega einnig nærri að ákveða hærri hámarkslán. Ég vil líka geta þess, að eitthvað getur það dregið úr spennunni hjá húsnæðismálastjórn, ef lífeyrissjóðirnir taka á sig alla fyrirgreiðslu sinna manna, en hingað til mun það hafa tíðkazt, að ýmsir, sem eru meðlimir lífeyrissjóðanna og hafa fengið lán hjá þeim, hafa einnig fengið talsvert lán hjá húsnæðismálastjórn. En þar sem þeir vilja ekki taka neinn þátt í hinu almenna veðlánakerfi, er ekki óeðlilegt, að þeir standi sjálfir undir lánveitingum til sinna manna eingöngu og a.m.k. komi ekki til greina við úthlutun húsnæðismálastjórnar fyrr en þeir hafa fengið fyrirgreiðslu, sem enga von eða getu hafa til þess að fá lán annars staðar. Þetta verður líka til þess að lækka þá tölu, sem hér hefur verið nefnd, að bíði eftir lánum. Ég skal viðurkenna, að það er þörf á meiri fyrirgreiðslu en þeirri, sem veitt hefur verið, en ég vil ekki segja, að það sé átöluvert eða ámælisvert, eins og hv. fyrirspyrjandi vildi vera láta, hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Það hefur verið í sívaxandi mæli veitt fyrirgreiðsla hjá húsnæðismálastjórn og verður leitazt við að gera það enn betur á þessu ári, sem kemur.