Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - N. hefur athugað þessi brbl., sem sett voru í sumar vegna nauðsynjar. Það var svo, að sú n., sem átti að ákveða afurðaverð eftir l. um framleiðsluráð landbúnaðarvara, markaðsverð o.fl., var ekki búin með álit sitt og till., þegar 1. ágúst kom. En svo er ráð fyrir gert í þeim l. Varð því óumflýjanlegt að veita frest. Og þessi breyt. er innifalin í því, að ekki er gert ráð fyrir, að nauðsynlegt sé að ljúka þessum störfum fyrr en 30. ágúst. Þá er það svo um 7. gr., að ef það reynist nauðsynlegt að slátra sauðfé til að fullnægja eftirspurn neytenda fyrir 15. sept., þá skuli það verð, sem búið er að ákveða sem haustverð, lagt til grundvallar, en þeim mun hærra sem nemur áætluðum þyngdarauka kindanna að viðbættum þeim aukakostnaði, sem fylgir því að slátra að sumrinu samanborið við að slátra í sláturtíð að haustinu. Þetta lá ekki fyrir í haust. Þess vegna var 2. gr. breytt, og á þá leið, að bæta við ákvæðinu um framleiðslukostnaðinn í 3. linu gr. Að öðru leyti er hún óbreytt frá því, sem var í l. áður. Nú mætti segja, að þú að breyt. þessi hafi verið nauðsynleg í sumar, sé óvíst, að þörf sé þessarar breyt. fyrir framtíðina. l. séu búin að gera sitt gagn. En maður veit ekki, hvað framtíðin ber í skauti sínu. Og þar sem ekki kemur að neinni sök, hvernig sem á allt er litið, þó að þessi hreyt. sé sett í l., sá n. ekkert athugavert við þetta og leggur þess vegna til, að þetta frv. verði samþ.



tregar þetta frv. var hér til 1. umr., var því lýst yfir, að það væri flutt að beiðni ráðh. Við 2. umr. hafði n. ekki tekið afstöðu til þess. Frv. var tekið fyrir á fundi n. fyrir 3–4 dögum. Þá vantaði einn nm. (EE), en hinir nm. eru á einu máli um að Leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Mér þótti viðkunnanlegra að láta þetta koma fram hér, því að það lá ekki fyrir, þegar framsaga var í málinu hér í deildinni.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til umr. og ég gerði nokkra grein fyrir því frá hendi fjhn., þá gaf ég þess, að n. hefði þá ekki tekið það til þeirrar athugunar, sem n. ber að gera um mál, sem til þeirra er vísað, heldur hefði hún flutt það að beiðni fjmrh. Hins vegar lofaði ég því, að n. mundi taka það til athugunar á milli umr. og hafa þá eitthvað um það að segja sem n. Nú hefur það atvikazt svo, að við getum ekki fullkomlega staðið við þetta loforð, sem ég gaf. Að vísu hafa verið haldnir fundir og þetta mál tekið til umr., en nægileg athugun hefur ekki farið fram. Þess vegna er það svo, að n. hefur óskað að athuga málið milli 2. og 3. umr. og taka þá sína endanlega afstöðu við 3. umr. málsins. Því hefur n. fengið nokkrar upplýsingar um þetta mál, sem lágu fyrir á fundi hennar, þar sem hún ræddi málið. M.a. liggja fyrir upplýsingar um, hvað benzínnotkun íslenzkra flugfélaga hefur verið mikil undanfarið á mánuði, og mundi þetta gjald, sem hér er farið fram á að létta af flugfélögunum, nema kr. 23598.85 á mánuði með sömu notkun. Verður það að vísu yfir árið allhá upphæð, en þó ekki svo, að neinum úrslitum ráði fyrir ríkissjóð. Hins vegar gæti það ráðið úrslitum um rekstur flugfélaganna. Og talið er af kunnugum mönnum, að útlendar flugvélar mundu auka viðkomur sínar á íslenzkum flugvöllum, ef þetta gjald væri lækkað, og mundu þá þær tekjur, sem þær gæfu, að einhverju leyti koma upp á móti þessu. Ég skal játa, að þetta eru ekki svo veigamiklar upplýsingar, sem ég hér get gefið. að á þeim verði byggðar endanlegar niðurstöður, og þess vegna óskar n. að bíða enn til 3. umr. með brtt., sem hún kynni að bera fram í málinu, og er það till. hennar, að n. fái óbundna afgreiðslu til 3. umr. og að þá verði það tekið til rækilegrar meðferðar.



Herra forseti. Ég hefði nú búizt við, að n. hefði meiri upplýsingar um málið nú til 2. umr.. en skal ekki hafa á móti því, að málið fái að ganga hindrunarlaust til 3. umr. En samkvæmt grg. og framsöguræðu frsm. er óljóst, hvort n. er samþykk þessu frv., því að í grg. segir, að n. sé óbundin um málið, og það er ekki hægt að vita, hvort hún er samþykk því eða ekki. Það, sem ég óska eftir að fá upplýsingar um, áður en gengið er til endanlegrar afgreiðslu, er: 1. Er það alheimsregla, að benzín, sem flugvélar nota, njóti annarra tollkjara en benzín almennt? Ef þetta frv. verður samþykkt, kemur benzín undir tvenns konar tolla: Benzín, sem er til bifreiða, og benzín, sem er til flugvéla. Mig langaði til að vita, hvort benzín, sem notað er til flugvéla, almennt nýtur betri kjara. Sé það almenn regla, finnst mér meiri ástæða til þess, að þetta yrði gert hér. 2. Hvernig er hagur íslenzku flugfélaganna yfirleitt? Er ástæða til vegna hags þeirra að gera þessa lagabreytingu? Mér er tjáð, að árið 1946 hafi hagur flugfélaganna verið prýðilegur og eins þetta ár. Nú vil ég ekki setja fótinn fyrir það, að þeim gangi vel, en finnst, að við þurfum að vita, hvernig hagur þeirra er. 3. Ég vildi fá upplýsingar um. hverjar afleiðingar þetta mundi hafa fyrir ríkissjóðinn. Frsm. gat þess, að fyrir íslenzku flugfélögin mundi þetta nema rúmlega kr. 270 þús. á ári, en hvað fá aðrir? Ég hef lesið bréfið frá formanni flugráðs og kann illa við þá hótun, sem fram kemur í því, að aðrir aðilar hætti að gera svo eða svo, ef ekki sé gert svo eða svo. Og sé farið fram á annað en gerist, þá er síður ástæða til að láta undan. Mér finnst nær að breyta þessu í það horf, að gjaldið, sem kemur inn, skuli notað til að starfrækja flugvöllinn yfirleitt, eins og benzíntekjurnar eru notaðar til veganna. Þessar upplýsingar vildi ég fá, en mun greiða atkv. með frv. til 3. umr.



Herra forseti. Ég gat þess við 1. umr. þessa máls, að það er komið fram upphaflega í tilefni af bréfi, sem flugfélögin hafa sent ráðuneytinu. Ég hafði þá ekki þau bréf við höndina, en hef þau nú. Þetta kom skriflega til ráðuneytisins þann 21. maí, og segir svo í bréfi Flugfélags Íslands, með leyfi hæstv. forseta: „Vér leyfum oss hér með að beina þeirri málaleitun vorri til yðar. herra ráðherra, að þér hlutizt til um, að flugvélabenzín verði undanþegið þeirri tollahækkun á benzíni, sem nýlega varð að lögum. Máli voru til skýringar og stuðnings leyfum vér oss að taka fram eftirfarandi staðreyndir: 1. Umrædd tollahækkun mun hafa í för með sér viðbótarútgjöld fyrir félag vort, er nema allt að kr. 250000.00 á ári, miðað við núverandi flugvélakost og áætluð afköst. 2. Þessi hækkun, sem að sjálfsögðu verður mjög tilfinnanleg í rekstri félagsins, er þó enn tilfinnanlegri, þegar tekið er tillit til þess, að frá þeim tíma, sem Íslendingar tóku við rekstri Reykjavíkurflugvallarins, hafa flugfélögin orðið að greiða til flugvallarins (eða flugmálastjórnarinnar) gjald, sem nemur 9 aurum á hvern lítra af flugvélabenzíni, fyrir allt benzín, sem flugvélar félaganna hafa notað. Gildir þar einn um, hvort benzínið er sett á flugvélarnar í Reykjavík eða það er flutt út á land til áfyllingar á öðrum lendingarstöðum. 3. Auk framangreinds gjalds, sem flugfélögin verða að greiða til flugmálastjórnarinnar af öllu flugvélabenzíni, greiða flugfélögin lendingargjöld fyrir flugvélar sínar á Reykjavíkurflugvelli. Kemur það gjald kr. 6.00 fyrir hvert tonn af hámarksþyngd flugvélanna fyrir hverja flugferð (flugtak og lendingu). eða milli kr. 70.00 og kr. 90.00 fyrir hverja ferð hinna stærri flugvéla vorra. Samkvæmt rekstraráætlun vorri munn lendingargjöld fyrir flugvélar Flugfélags Íslands nema um kr. 100000.00 á þessu ári. 4. Með hinum nýja tolli á flugvélabenzíni er svo komið, að flugfélögunum er gert að greiða hærri gjöld til ríkissjóðs en með nokkru móti er réttlætanlegt. Þessu til sönnunar viljum vér benda á, að þegar hinn nýi tollur á flugvélabenzíni er meðtalinn, greiða félögin til hins opinbera gjöld, sem nema rúml. 125% af cif-verði flugvélabenzíns. Cif-verð á flugvélabenzíni er nú 19.9911 aurar pr. lítra. Við það bætast eftirfarandi gjöld: 0.7400 aurar pr. lítra - þungatollur. 1.5993 - – - - verðtollur. 0.4400 - - - - vörugjald. 9.0000 - - – - flugvallagj. ca. 15.0000 - - - - nýr tollur. Samtals 26.7793 - opinber gjöld. Auk framangreindra gjaldliða reiknar flugmálastjórnin sér 4.0851 aura pr. litra fyrir tankleigu, rýrnun og vátryggingu, og benzínfélögin reikna sér 8 aura pr. 1 fyrir afgreiðslukostnaði og auk þess nokkra viðbót fyrir hagnaði. Hver lítri af flugvélabenzíni, sem í innkaupi kostar tæpa 20 aura cif., kemur því til með að kosta þrisvar sinnum meira, eða um 60 aura til flugfélaganna. 5. Þá viljum vér benda á. að í grg. fyrir frv. nm umrædda tollahækkun á benzíni er svo að skilja, að umrædd tollahækkun sé fyrirhuguð til að standa straum af auknum kostnaði við viðhald vegakerfisins í landinu. Er þar víða vikið að fjölgun bifreiða í landinu, en hvergi nefndar flugvélar. Í grg. er m.a. komizt svo að orði: „Vegaviðhaldið varð árið 1939 rúmlega 836 þús., en 1947 yfir 11 millj. kr. og hefur því meira en þrettánfaldazt á síðustu 8 árum, án þess að nokkrar sérstakar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að mæta þessari stórfelldu útgjaldaaukningu. Aðrar þjóðir hafa hagað löggjöf sinni þannig, að þeir, sem mest nota vegina, tækju drýgstan þátt í viðhaldskostnaðinum. Með hækkun benzíntollsins er stefnt í þessa átt.“ Má af þessu sjá. að fyrir flm. frv. hefur eingöngu vakað viðhald vegakerfisins. Þegar tekið er tillit til þess, að flugvélar (þ.e. flugfélögin) greiða þegar stórar upphæðir til viðhalds og rekstrar flugvalla, sbr. 2. og 3. gr. þessa bréfs, verður að telja það nokkurt ranglæti, ef ætlazt er til, að þær taki einnig þátt í viðhaldi vegakerfisins. Vér leyfum oss að vænta þess, herra fjármálaráðherra, að vér höfum með þessum línum getað færi fram nægileg rök máli voru til stuðnings. Er það trú vor og von, að þér fáið hlutskipti vort bætt.“ Loftleiðir h/f segir fyrir sitt leyti: „Í framhaldi af samtali því, er vér áttum við yður, hr. ráðherra, í dag, leyfum vér oss að endurtaka ósk vora um, að hinn nýi benzíntollur verði ekki látinn ná til flugvélabenzíns. Í frv. um benzíntollinn, grg. þess og umr. um það á Alþingi kemur það skýrt í ljós, að þessi fjáröflun er eingöngu ætluð til viðhalds vega og virðist því aðeins ná til þeirra farartækja, sem vegina nota. Frá því að Íslendingar tóku við Reykjavíkurflugvelli, hafa flugfélögin orðið að greiða sérstakt benzíngjald til flugvallarins, sem nemur 9 aurum á lítra, auk þungatolls, verðtolls og vörugjalds, sem nema 2.78 aurum pr. litra, þar við bætist sérstakt gjald, sem flugmálastjórnin tekur fyrir ýmsum öðrum kostnaði. 4.09 aurar pr. l. Þetta gerir samtals 15.368 aura pr. lítra gjöld af flugvélabenzíni til ríkissjóðs, ef við þetta bætist 15 aura nýr tollur, verða gjöldin 30.368 aurar pr. lítra. Þar sem cif-verðið á þessu benzíni er um 20 aurar lítrinn, nema gjöldin til ríkissjóðs yfir 150% af cif-verði. Verður þessi tollur því hærri en á flestum „lúxus“–vörum, sem fluttar eru til landsins. Að fengnum upplýsingum viljum vér geta þess. að allur tollur af flugvélabenzíni í nágrannalöndunum er endurgreiddur til flugfélaganna. Þessi nýja tollahækkun mundi hafa í för með sér stórkostlega aukin útgjöld í rekstri félags vors, í viðbót við hina gífurlega háu flugskýlaleigu og lendingargjöld, sem flugfélögunum er gert að greiða til Reykjavíkurflugvallarins. Þegar tillit er tekið til þess, að rekstur flugvéla hér á landi er á byrjunarstigi og við marga erfiðleika að stríða, en þó mjög nauðsynleg samgöngubót, virðist óeðlilegt, að flugfélögunum sé íþyngt með óhóflegum gjöldum til ríkissjóðs, á sama tíma sem ýmsum öðrum samgöngutækjum, svo sem strandferðaskipum. flóabátum o.fl., eru veittir háir styrkir úr ríkissjóði og njóta auk þess ýmissa fríðinda.“ Mér þótti rétt að þetta kæmi hér fyrir augu og eyru hv. þdm. Sýnast mér menn hafa nokkur lög að mæla, þegar þeir fara fram á að vera hlíft við þessum tolli. Þetta 9 aura gjald, sem þeir gjalda til flugvallarins, er talsvert mikið. Hefur á sínum tíma verið lítið svo á, að ekki ætti að leggja á þennan aðila hærra benzíngjald. Ég sé, að kemur fram í bréfi frá h/f Loftleiðum. að þeir telja sig hafa fengið upplýsingar um, að allir tollar af flugvélabenzíni séu í nágrannalöndum okkar endurgreiddir til flugfélaganna. Ég játa, að ég hef ekki kynnt mér þetta, en vefengi ekki þessa frásögn að óreyndu. 9 aura gjaldið hygg ég sé frekar samningur heldur en það hafi verið sett á með lögum. En hvað um það, það hefur verið goldið. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði um ágóða flugfélaganna, vil ég segja það, að mér er nú tjáð, að þessi félög geri ekki betur en að berjast í bökkum með afkomu sína. Hins vegar er sjálfsagt, að n. afli sér staðbetri upplýsinga um þetta mál en ég hef, því að ég hef ekki rannsakað það. Ég hef satt að segja litið svo til, að flugþjónustan, sérstaklega á þessu ári, hafi verið félögunum ákaflega erfið. Maður hefur ekki þurft annað en fylgjast með veðrinu til að komast að raun um það. En ég vil benda á, að þessi félög hafa ekkert hækkað fargjöld sín hér um bil í þrjú ár. Í vissum tilfellum hafa þau svolítið lækkað frá því, sem sett var, þegar vísitalan var 170 stig. Þetta álit ég mjög góðra gjalda vert. Forráðamenn flugfélaganna hafa sjálfsagt litið svo á, að hækkun fargjalda mundi kippa allt of mikið úr aðsókninni að þessum farartækjum. Að minnsta kosti er staðreyndin sú, að hvorugt félagið hefur hækkað. Sem dæmi um lækkun má nefna, að á vesturleiðinni varð á árinn 1945 10 kr. lækkun frá því upphaflega. upphaflega voru 220 kr. til Ísafjarðar. Af þessu plaggi, sem liggur fyrir, er auðséð, að þessi félög gjalda mikla skatta til flugvallarins og enda til ríkissjóðs. Og þó að mér þætti ekki rétt að fara leið bráðabirgðalaga á sínum tíma, verð ég að ítreka, að mér finnst þeir hafa mjög lög að mæla, sem fara fram á þetta. Hv. þm. Barð. sagði, að það lægi að vísu fyrir, hvað miklu lækkunin nemur fyrir innlendar flugvélar, en ekki hvað erlendar snertir. Ég hef nú fengið frá flugvallarstjóra Reykjavíkurflugvallar upplýsingar um þetta. Talið er, að þessi 15 aura tollur muni koma niður á erlendum flugvélum, sem svarar 62700 kr. á ári. En það er á það bent í áliti formanns flugráðs, að vafasamt sé, hvort þetta borgi sig, vegna þess að vélar fælist að taka benzín hér, þar eð það er svo dýrt. Ég vil ekki skilja það orðalag, sem formaður flugráðs notaði, sem neina hótun. Það er aðeins bent á, að það sé farið að sýna sig, að ferðum fækki. Margar þjóðir fara um: Svíar, Hollendingar og Frakkar fyrir utan Ameríkumenn. En sem sagt, ég skal afhenda þessi plögg til formanns fjhn. og efast ekki um, að hann eigi greiðan aðgang að upplýsingum hjá flugfélögunum. En það þarf ekki að vera nein sérleg mótsögn í því, þótt hækkað væri lendingargjald að einhverju leyti, en benzíntollur afnuminn. Ég þekki að vísu ekki samanburð á lendingargjöldum hér og í öðrum löndum. En mér er nær að ætla, að ef lendingargjöld væru ekki miklu hærri hér en annars staðar, mundu útlendar flugvélar ekki lita eins miklu hornauga þetta dýra benzín okkar. Annars er tollurinn hér eins hár og benzínið kostar á flugvöllum Ameríku eða mjög nálægt. Er því eðlilegt, að þær flugvélar, sem það gera, fylli sig annaðhvort vestan hafs eða austan, þar sem benzín er ódýrara. Benzíntollurinn var lagður á hér á landi af knýjandi þörf til þess að hafa eitthvað í það geysilega vegaviðhald, sem hér er. Og þó að í þann tíð væri ekki hugsað út í að taka flugvélabenzínið undan, er það engin afsökun við því að skella skolleyrunum við öllum skynsamlegum kvörtunum í því efni. Enda var til áður hér á landi að innheimta ekki benzíntoll jafnt af öllum. Veit ég ekki betur en benzíntollur hafi á sínum tíma ekki verið innheimtur af trillubátum eða endurgreiddur. Ef n. óskar eftir nokkrum öðrum upplýsingum um þetta mál, sem ég get látið í té, skal ég fúslega gera það. En mér virðast þessi bréf frá félögunum ákaflega greinagóð og glöggir útreikningar. Ég tel líka, að flugmálastjóri og formaður flugráðs og slíkir menn muni alls ekki ráðleggja þingnefnd né ríkisstj. í þessum efnum annað en það, sem þeir telji til hins bezta fyrir ríkið sjálft eða fyrir fólkið í landinu, og þess vegna sé óhætt að taka til greina meðmæli frá slíkum mönnum í þessu máli. Flugferðir eru svo að segja á byrjunarstigi hér á landi. Flugfélögin hafa hvort um sig orðið fyrir óhöppum. Hins vegar eru þessi farartæki dýr og þurfa að afskrifast á fjarska stuttum tíma. Er þar aðstaða öll önnur en um flest farartæki. Ég vildi svo vænta þess, að þetta mál fengi að ganga til 3. umr. Og ettir því sem formaður fjhn. hefur sagt, verður það tekið til rannsóknar og ályktunar á ný. Ég verð að segja, að eftir því sem ég hef kynnt mér þetta nánar, hef ég fallizt á, að eiginlega væri sjálfsagt að minnka þetta gjald eða feila það niður hjá flugvélum, jafnvel þó að ríkissjóður missi við það nokkurra tekna. En honum var ekki ætlað að fá höfuðtekjur benzíntollsins af flugvélabenzíni. Flugvélar borga líka lendingargjöld, sem ekki eru neitt smáræði, eins og lýst er í bréfunum. 27 kr. kostar t.d. í hvert skipti, sem vélin, sem gengur til Vestmannaeyja, tekur sig upp, og 27 kr., þegar hún lendir. Og Grumman-flugvélin borgar 30 kr., bæði fyrir flugtak og lendingu, o.s.frv.



Herra forseti. Það kann að mega til sanns vegar færa, sem hv. þm. Barð. sagði, að endanleg afstaða n. í þessu máli væri óljós, enda er till. n. sú, að málið fái að ganga til 3. umr., og mun n. þá reyna að afla sér þeirrar þekkingar á málinu, sem kostur er á. Hlýtur afstaða n. til einstakra atriða málsins að fara eftir því, hvaða upplýsingar liggja síðar fyrir. Annars komu fram nýjar upplýsingar í ræðu hæstv. fjmrh. nú. Á hinn bóginn held ég, að ég verði að segja nú þegar, að sá hluti n., sem hefur fjallað um þetta mál, sé því þó velviljaður, enda þótt n. bindi sig ekki enn sem komið er við einstök atriði. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta mál á þessu stigi, enda fundartími á þrotum. En ég tek undir með hæstv. ráðh., að það er alls ekki víst, að nokkur sanngirni sé, að sami tollur gildi á flugvélabenzíni og bifreiðabenzíni. því að þar er um ólík not að ræða. Einnig er á það að lita, að flug hér á landi er í byrjun, og er án efa miklu meiri þörf, að ríkisvaldið styðji að því, að flugið geti eflzt í landinu og milli landa, heldur en að styðja beinlínis að auknum bifreiðaflutningum, a.m.k. fólksflutningum, sem sýnust vera orðnir allmiklir. N. mun sem sagt reyna að afla sér allra þeirra upplýsinga um þetta mál, sem hún á kost á. En í því efni mun koma vandi fyrir n., ef hún ætlar að gera svo að hv. þm. Barð. líki, því að eftir því sem á honum var að heyra í ræðu, er ekki víst, að hann taki gildar upplýsingar frá íslenzkum embættismönnum, sem um þessi mál eiga að fjalla samkv. embættisskyldu sinni, en það mundi n. sennilega telja fullgildar upplýsingar. Ég geri tæplega ráð fyrir, að n. hafi tækifæri til að leita mikilla upplýsinga beint frá útlöndum. Þennan varnagla vildi ég slá. Og ég vona, að engu sé teflt í neina hættu, hvorki hagsmunum þjóðarinnar né öðru, þó að málið fái að ganga þannig til 3. umr. og frekari athugunar í n. Ég skal aðeins geta þess í sambandi við þetta, að þegar n. hélt fund um þetta, mjög stuttan, náðist ekki í nema þrjá nm. Var það kannske meðfram þess vegna, að n. athugaði ekki málið eins gaumgæfilega og ef fullskipuð hefði verið og hún haft nægan tíma. En það gengur oft erfiðlega hér á þingi að koma saman nefndarfundum, ýmislegt, sem að kallar fyrir um.