Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. um frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna aðskilnaðar dómsvalds og umboðsvalds í héraði. Það mál er 61. mál þessa löggjafarþings. Með leyfi virðulegs forseta vil ég gera grein fyrir þessu áliti: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund Markús Sigurbjörnsson prófessor, Hrafn Bragason, hæstaréttardómara og formann réttarfarsnefndar, Gest Jónsson, formann Lögmannafélags Íslands, Valtý Sigurðsson, formann Dómarafélags Íslands, Garðar Gíslason, formann Lögfræðingafélags Íslands, Rúnar Guðjónsson, formann Sýslumannafélags Íslands, Þorstein Geirsson, ráðuneytisstjóra í dómsmálaráðuneytinu, Ara Edwald, aðstoðarmann dómsmálaráðherra, Þorstein A. Jónsson, deildarstjóra í dómsmálaráðuneytinu, og Þorbjörn Hlyn Árnason biskupsritara. Þá barst nefndinni umsögn formanns réttarfarsnefndar og dómsmálaráðuneytisins um frumvarpið. Í frumvarpinu eru ákvæði sem mæla fyrir um breytingar á lögum sem ætlunin er að breyta samkvæmt frumvörpum sem lögð hafa verið fram á þessu þingi. Í varúðarskyni ákvað nefndin að hrófla ekki við þessum ákvæðum. Nefndin leggur til að gerðar verði eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Í 7. gr. frv. er ranglega vísað í 8. gr. laga nr. 12/1922. Þar skal vísað í 5. gr. 2. Lagt er til að úrelt upphæð fæðispeninga lögreglustjóra, umboðsmanns hans eða hreppsstjóra í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 42/1926 verði felld brott. 3. Lagt er til að felld verði úr gildi lög nr. 43/1930, lög nr. 32/1957, lög nr. 22/1960 og lög nr. 36/1967, en þau hafa nú öll lokið hlutverki sínu. 4. Lögð er til breyting við 28. gr. frumvarpsins. Tilvísun í orð 1. mgr. 2. gr. laga nr. 7/1953 bætist til skýringar við 2. mgr. 2. gr. sömu laga. 5. Lagt er til að ákvæði 2. málsliðar a-liðar 1. mgr. 2. gr. laga nr. 3/1963 verði breytt til samræmis við það að dómarar við Hæstarétt Íslands eru nú átta. 6. Í 102. gr. frv. eru lög nr. 90/1989 ranglega tilgreind sem lög nr. 90/1990. 7. Lagt er til að ný grein, 103. gr., komi aftan við 102. gr. frv. Til þess að héraðsdómarar geti hafið störf við gildistöku laga nr. 92/1989 þann 1. júlí 1992 er nauðsynlegt að þeir hafi verið skipaðir fyrir þann tíma. Skipa verður því nú þegar dómnefnd til að fjalla um hæfi umsækjenda til embættis héraðsdómara. Enn fremur er lagt til að dómsmálaráðherra verði gert kleift að skipa dómstjóra við héraðsdóma fyrir gildistöku laganna. Ákvæði þessi hafa því aðeins þýðingu að þau öðlist þegar gildi. 8. Lagt er til að heitið rannsóknari í lögum nr. 19/1991 haldist. Þeir töluliðir 106. gr., sem leggja áttu niður hugtakið rannsóknari úr lögum nr. 19/1991, falli því brott. 9. Lagt er til að heiti laganna sé breytt með vísan til tillögu nefndarinnar um brottfall fernra laga. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum þessum sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Undir nefndarálitið rita Sólveig Pétursdóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Björn Bjarnason, Eyjólfur Konráð Jónsson, Ingi Björn Albertsson, Jón Helgason, Ólafur Þ. Þórðarson, Össur Skarphéðinsson og Kristinn H. Gunnarsson, sá síðastnefndi með fyrirvara. Hæstv. forseti. Nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. Var málið tekið fyrir á sjö fundum og fjölmargir aðilar kallaðir fyrir nefndina. Frv. felur í sér breytingar á ýmsum lögum vegna aðskilnaðar umboðsvalds og dómsvalds í héraði. Þetta frv. tengist þeirri nýskipan réttarfars og framkvæmdarvalds í héraði sem grunnur var lagður að með lögum um aðskilnað umboðsvalds og dómsvalds í héraði nr. 92/1989. Flestar þeirra breytinga sem frv. leggur til eru lagatæknilegs eðlis og sjálfsagðar eftir að tekin hefur verið afstaða til aðskilnaðarins. Víða er í lögum enn að finna tilvísanir í hugtök og heiti sem breytast við aðskilnaðinn og óhjákvæmilegt að breyta því til samræmis við hina nýju skipan. Má sem dæmi nefna að eftir ákvæðum laga nr. 92/1989 munu allir þeir embættismenn sem fara með framkvæmdarvald í héraði utan Reykjavíkur bera embættisheiti sýslumanna en teljast þó um leið lögreglustjórar og tollstjórar í umdæmum sínum. Í Reykjavík skiptast þessi störf hins vegar milli sýslumanns, tollstjóra og lögreglustjóra. Embættisheitin bæjarfógeti, borgarfógeti, borgardómari og sakadómari falla hins vegar alveg niður. Er í frv. víða að finna tillögur til breytinga á lögum þar sem þessi brottföllnu embættisheiti koma fram. Nefndin leggur til nokkrar breytingar við frv. og mun ég stuttlega gera grein fyrir þeim. Lögð er til viðbót við þá breytingu sem frv. felur í sér í 28. gr. þess. Orðin ,,á þeim grunni`` bætist við greinina til frekari skýringar á lögunum. Enn fremur er lögð til breyting 40. gr. frv. sem ætlað er að breyta lögum nr. 3/1963 til samræms við það að dómarar við Hæstarétt Íslands eru nú átta í stað fimm áður. Nefndin gerir tillögu um niðurfellingu fernra laga sem hafa nú lokið hlutverki sínu. Samkvæmt frv. var ætlunin að breyta einstökum ákvæðum þeirra til samræmis við aðskilnaðinn en þar sem þau eru nú orðin úrelt áleit nefndin heppilegra að fella þau úr gildi í heild sinni. Lögð er til breyting á heiti laganna til samræmis við þessa niðurfellingu að við nafn þess bætist: o.fl. Lagt er til að ný grein, sem verði 103. gr., bætist við frv. Varðar hún breytingu á lögum nr. 92/1989, um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, sem taka gildi þann 1. júlí 1992. Ákvæði þetta veitir annars vegar heimild til dómsmrh. til þess að skipa nú þegar dómnefnd sem metur hæfi umsækjenda til embættis héraðsdómara. Hins vegar veitir hún heimild til dómsmrh. til þess að skipa nú þegar dómstjóra við héraðsdóma. Með þessum heimildum er í raun verið að flýta gildistöku teggja ákvæða í lögum um meðferð opinberra mála, 4. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 5. gr. Er það gert í því skyni að unnt verði að skipa í embættið dómstjóra og héraðsdómara fyrir gildistöku laga nr. 92/1989. Menn hafa þá tök á að kynna sér störf sín með tilhlýðilegum hætti og hafi störf þegar við gildistökuna 1. júlí 1992. Er nauðsynlegt að menn geti undirbúið sig og kynnt sér hið nýja fyrirkomulag sem aðskilnaður dómsvalds og umboðsvalds hefur í för með sér áður en það tekur gildi. Nefndin leggur til að heitið ,,rannsóknari`` í lögum nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála, haldist en um það hefur verið nokkur ágreiningur á milli réttarfarsnefndar og dómsmrn. Hugtakið rannsóknari er nýtt og merkir hann starfsmann lögreglu eða ákæruvalds sem rannsókn stýrir hverju sinni. Segir í athugasemdum sem bárust nefndinni frá Hrafni Bragasyni, formanni réttarfarsnefndar, að nefndin hafi við samningu laganna talið óhjákvæmilegt að hafa eitt orð yfir þann sem stýrir rannsókn. Ef breyta ætti heitinu rannsóknari hefði það óhjákvæmilega í för með sér að endurskoða þyrfti hluta laga um meðferð opinberra mála. Hefur nú náðst sátt milli réttarfarsnefndar og dómsmrn. um þetta atriði. Lagði dómsmrn. fram breytingartillögur til nefndarinnar við frv. þar sem fallið er frá því að nema heitið rannsóknari brott. Enn fremur leggur nefndin til að það ákvæði laga um meðferð opinberra mála haldist að vottar séu viðstaddir yfirheyrslur og aðrar rannsóknaraðgerðir sé þess kostur. Í frv. er lagt til í 13. tölul. 106. gr. að þetta ákvæði falli úr gildi. Um þetta voru líka skiptar skoðanir á milli réttarfarsnefndar og dómsmrn. en samkomulag náðist. Í breytingartillögu sem barst frá dómsmrn. er fallið frá að nema ákvæði um votta burt. Mæla og rök með því að vottar séu viðstaddir yfirheyrslur og aðrar rannsóknaraðgerðir. Í fyrsta lagi getur lögreglumanni verið nauðsynlegt að annar maður sé vitni að framferði sakbornings. Í öðru lagi stuðlar þetta að réttaröryggi fyrir sakborninga sjálfa og loks hafa Íslendingar skuldbundið sig með alþjóðasáttmálum til að gæta réttlátrar meðferðar við rannsókn sakamála. Brtt. nefndarinnar við 106. gr. frv. eru flóknar og skal gerð grein fyrir efni greinarinnar í stuttu máli til glöggvunar. Miðað við brtt. standa 1. og 2. tölul. óbreyttir. 3.--7. tölul. falla niður. 8. tölul. verður að 3. tölul. Á eftir honum kemur nýr tölul. sem skilgreinir heitið ,,rannsóknari`` í lögum um meðferð opinberra mála. 9. tölul. verði að 5. tölul. og felst í honum breyting til samræmis við það að heitið ,,rannsóknari`` haldist. 10.--26. tölul. falla brott, svo og 31. og 33.--35. tölul. Þessar breytingar fela það í sér að í lögum um meðferð opinberra mála haldist heitið rannsóknari, svo og ákvæðið um votta við yfirheyrslur og rannsókn. Nefndin fjallaði nokkuð um 107. gr. frv. sem felur í sér breytingar á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. Í 6. gr. nefndra laga er dómsmrh. veitt heimild til að gera samninga við erlend ríki. Í frv. er lagt til að ákvæði þessu verði breytt til samræmis við reglu sem kemur fram í 21. gr. stjórnarskrárinnar um milliríkjasamninga, að forseti Íslands (ríkisstjórnin) geri samninga við erlend ríki. Bent er enn fremur á ákvæði 21. gr. stjórnarskrárinnar sem mælir fyrir um að ekki sé hægt að gera slíka samninga nema með samþykki Alþingis ef þeir fela í sér afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins. Síðast en ekki síst má geta þess að milliríkjasamningar öðlast ekki lagagildi nema Alþingi samþykki þá sem lög. Sá nefndin því ekki tilefni til að gera athugasemdir við þetta ákvæði. Loks ber að geta þess að nefndin fjallaði um breytingu á 13. gr. frv. sem felur í sér niðurfellingu ákvæðis um bann við stefnubirtingum og fleira á helgidögum þjóðkirkjunnar í lögum um helgidaga þjóðkirkjunnar. Nefndin fékk biskuprsritara á sinn fund til að hafa fregnir um afstöðu Biskupsstofu um málið. Um er að ræða ákvæði sem nú er orðið óþarft vegna almennra reglna og var biskupsritari samþykkur niðurfellingu þess. Af þessum sökum sá nefndin ekki tilefni til athugasemda við þetta ákvæði frv. Að lokum er rétt að benda á það að nauðsynlegt er að þetta frv. verði orðið að lögum þegar aðskilnaður umboðsvalds og dómsvalds í héraði gengur í gildi þann 1. júlí 1992. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. nefndarmönnum fyrir vinnu í hv. allshn. og ekki síst í ljósi þeirrar staðreyndar að aukafundir hafa verið allmargir og þó nokkrar annir hjá nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar en það er 88. mál þessa löggjafarþings. Með leyfi virðulegs forseta mun ég nú gera grein fyrir álitinu. ,,Nefndin hefur fjallað um frv. Á undanförnum árum hafa formenn allsherjarnefnda Ed. og Nd. farið yfir allar umsóknir ásamt starfsmanni nefndadeildar og borið síðan tillögur til breytinga undir nefndir sínar. Nú var svipaður háttur hafður á. Formaður, tveir aðrir nefndarmenn og starfsmenn nefndadeildar fóru yfir allar umsóknir til að kanna hvort þær uppfyltu þau skilyrði sem allsherjarnefnd hefur sett fyrir veitingu ríkisfangs sbr. þskj. 910 frá 112. löggjafarþingi. Við afgreiðslu á fyrra frv. um veitingu ríkisborgararéttar, sem jafnan er afgreitt á haustþingi, hefur nefndin haft að leiðarljósi fyrrgreindar reglur á þskj. 910. Umsóknir, sem ekki hljóta afgreiðslu nú, bíða þar til seinna frv. er afgreitt á vorþingi en þá koma allar óafgreiddar umsóknir aftur til skoðunar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Undir nefndarálitið rita Sólveig Pétursdóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Björn Bjarnason, Eyjólfur Konráð Jónsson, Ingi Björn Albertsson, Jón Helgason, Kristinn H. Gunnarsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Össur Skarphéðinsson. Hæstv. forseti. Sú meginregla hefur gilt við afgreiðslu allsherjarnefnda á frv. um veitingu ríkisborgararéttar að á haustþingi eru einungis afgreiddar þær umsóknir sem ótvírætt uppfylla þau skilyrði sem sett hafa verið og þær umsóknir sem allshn. telur að þoli enga bið á afgreiðslu. Öll önnur mál eru tekin fyrir á ný við afgreiðslu frv. að vori. Í ljósi þeirrar meginreglu fjallaði allshn. um umsóknir sem borist höfðu. Eins og fram kemur í nál. voru reglur sem allsherjarnefndir efri og neðri deilda Alþingis settu á 112. löggjafarþingi, sbr. þskj. 910, hafðar að leiðarljósi við afgreiðslu málsins. Ekki vannst tími til að taka upp umræður í nefndinni um þörf á endurskoðun þessara reglna og túlkun þeirra en það verður e.t.v. gert. Undanfarin ár hafa formenn allshn. efri og neðri deilda farið yfir allar umsóknir ásamt starfsmanni nefndadeildar og borið síðan tillögur til breytinga undir nefndir sínar. Í ljósi þeirrar venju fóru formaður og tveir aðrir nefndarmenn, þeir hv. 5. þm. Reykv., Ingi Björn Albertsson, og hv. 5. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson, ásamt starfsmönnum nefndadeildar yfir frv. og þær umsóknir sem nefndinni bárust til viðbótar þeim sem í frv. eru. Var gerð tillaga til breytinga til nefndarinnar á grundvelli þessarar yfirferðar. Umsóknirnar sem nefndin mælir með að bætt verði við frv. það sem lagt er fram nú á haustþingi uppfylla þær meginreglur sem nefndin hefur stuðst við í afgreiðslu sinni. Aðrar umsóknir verða skoðaðar að nýju þegar seinna frv. um veitingu ríkisborgararéttar verður lagt fram á vorþingi. Í ljósi þessa var nefndin ásátt um að gera þá breytingartillögu að 28 nöfnum verði bætt við frv. og hljóta þá 47 einstaklingar íslenskan ríkisborgararétt samkvæmt frv. ef það verður að lögum. Allir nefndarmenn allshn. standa að nefndaráliti þessu og breytingartillögunni.

Herra forseti. Til þess að koma í veg fyrir tafir tel ég eðlilegt að borin sé fram sú ósk strax á þessum fundi að fjmrh. og viðskrh. mæti í fundarsal. Ég sé að hæstv. fjmrh. er kominn, móður mjög, og er það vel að hann sýni áhuga á sínu starfi en hæstv. viðskrh. þyrfti að vera hér einnig vegna þeirrar afstöðu sem komið hefur fram í blöðum um þá álagningu sem er lagt til að verði á skrifstofu- og verslunarhúsnæði.

Forseti mun taka þessa beiðni til athugunar og koma henni til skila til rétts aðila.

Virðulegi forseti. Vegna orða síðasta ræðumanns vil ég taka það fram að ég hafði tjáð þeim ræðumanni sem stóð í stóli í umræðunni um fjárlög að ég gæti ekki komið alveg strax en hann taldi það vera í lagi þar sem hann ætti langt eftir af ræðu sinni. Það er skýringin á því að ég kem ekki fyrr til þingstarfanna í kvöld en nú. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að mæla hér fyrir frv. sem er frv. til laga um breyting á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þetta er fylgifrv. með frv. til breytinga á eignar- og tekjuskattslögum en fyrir því verður mælt síðar. Samkvæmt því frv. er gerð tillaga um nokkra breytingu á skipun og starfsháttum ríkisskattanefndar. M.a. er stefnt að því að efla ríkisskattanefnd verulega og hraða mjög gangi mála sem til úrskurðar hennar koma. Af þessum sökum er lagt til að verkefni sektarnefndar, en um hana eru ákvæði í 31. gr. laga um staðgreiðslu, verði flutt til ríkisskattanefndar og jafnframt verði svokölluð sektarnefnd lögð niður. Þetta mál er einfalt og skýrir sig sjálft. Ég vísa að öðru leyti til athugasemda við einstakar greinar frv.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. sagði að þetta frv. væri einfalt, það væri bara að leggja niður nefnd. Það getur vel verið rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta sé einfaldara en sum þau frumvörp sem við höfum nú fengið og boðuð hafa verið um að leggja niður stofnanir og fyrirtæki. A.m.k. ætla ég ekki að hafa mörg orð um þetta núna. Það verður skoðað í nefnd sem fær það til meðferðar. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra og stendur hér í athugasemdum frv. er þetta í tengslum við annað og viðameira frv. sem mælt verður fyrir síðar og hlýtur þá að skoðast í samhengi við þá breytingu sem þar er gert ráð fyrir að gera á ríkisskattanefnd og meðferð mála.

Herra forseti. Það vekur vissa umhugsun að texti sá sem hér liggur fyrir til samþykktar ber ekki með sér að hann fullnægi þeim kröfum sem hæstv. fjmrh. hélt fram í ræðu sinni. Hann hélt því fram í ræðu sinni að ætlunin væri að flýta mjög afgreiðslu mála. Þessi texti hljóðar aftur á móti upp á það að fela ríkisskattanefnd fleiri verkefni. Ég vil með því að segja þetta alls ekki leggjast gegn því að það sé gert. En um leið og henni eru falin fleiri verkefni má gera ráð fyrir því að störf hennar vinnist hægar. Jafnframt er hér ákveðið að skattrannsóknarstjóri komi fram af hálfu hins opinbera gagnvart nefndinni með kröfugerð um sektarbeitingu. Jafnframt að sakborningur fái að verja sitt mál. Þetta hvort tveggja er að sjálfsögðu í anda góðrar réttarreglu en það svarar aftur á móti ekki hinni fullyrðingunni á nokkurn hátt hvað það sé í þessu frv. sem tryggir að mál gangi nú hraðar fram. Ég tel æskilegt að hæstv. fjmrh. finni þeim orðum sínum stað því að hér er ekki að sjá að neinar hömlur séu á því, samkvæmt þessum texta að menn gefi sér þann tíma sem þeim sýnist til að vinna þessi verk. Það er þá í lögunum sjálfum, ekki í þessum breytingartillögum sem þau ákvæði eru. Mér finnst óhjákvæmilegt, þar sem ræða fjmrh. var ekki í samræmi við það sem hér verður lesið út úr textanum, að á þessu komi skýringar.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér er til umræðu virðist vera einfalt við fyrstu sýn. Ég vil beina tveimur spurningum til hæstv. fjmrh. Hér segir í athugasemdum við lagafrv. að stefnt sé að því að efla ríkisskattanefnd verulega og ég spyr hann: Hvernig á að efla ríkisskattanefnd og til hvers? Í öðru lagi langar mig til að fá það fram hvort það felist sparnaður í þessu frv. Sparar þessi breyting sem hér á sér stað eða kallar hún e.t.v. á aukið starfslið eða fleira fólk til vinnu fyrir ríkisskattanefnd?

Virðulegi forseti. Mér láðist í fyrri ræðu minni að óska eftir því að þetta mál fengi venjulega meðferð, gengi til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. og er það gert hér með. Ég lýsi því líka yfir að það er að sjálfsögðu eðlilegt að málið fái skoðun í nefndinni. Ég átti á sínum tíma sæti í fjh.- og viðskn. og þá kom þetta mál í þessum búningi til nefndarinnar einmitt við svipað tækifæri. Í starfi nefndarinnar skildust þessi ákvæði frá frv., sem þá var til afgreiðslu, og dagaði síðan uppi á því þingi. Þeir sem starfa að skattamálum og í fjmrn. eru sammála um að það sé afar bagalegt hve langur tími líður frá því að mál fer til ríkisskattanefndar og þar til úrskurðað er. Í raun er ekki farið að lögum því að í lögum eru ákveðin tímatakmörk. Þess vegna er hér gerð tillaga um, reyndar í öðru frv. sem verður til umræðu síðar, að ríkisskattanefnd verði skipuð fimm föstum nefndarmönnum en í dag eru aðeins tveir fastir nefndarmenn en fjórir lausráðnir. Þetta er gert til þess að flýta fyrir málum en jafnframt er valin sú leið að leggja niður sektarnefnd en fela ríkisskattanefnd, sem er úrskurðaraðili, að úrskurða jafnframt um sektir. Spurt var um kostnaðarauka. Það er erfitt að svara þeirri spurningu því að hér er verið að fara fram á að fastráðnir menn starfi að því sem lausráðnir hafa gert hingað til en ljóst er að þessir lausráðnu hafa nánast verið í fullu starfi hjá ríkisskattanefnd. Ég geri því ráð fyrir því að ekki verði um kostnaðarauka að ræða nema ef vera skyldi vegna þess að ætlunin er að vinna upp þann hala sem myndast hefur á verkefnum nefndarinnar. Mér finnst eðlilegt að nefndin taki þessi atriði til skoðunar og kalli á sinn fund þá aðila sem best þekkja til, þar á meðal þá sem starfa í ríkisskattnefnd. Ég bendi á að þetta mál er gamalt. Það hefur áður verið flutt og var þá flutt af fyrrum fjmrh., núv. 8. þm. Reykn. Mörgum þingmönnum, sem þá sátu á þingi, er því málið kunnugt. Ég vona, virðulegi forseti, að með þessum orðum hafi verið opnuð leið til þess að nefndin fái málið til meðferðar og skoðunar. Ég get bætt því við að þessi efnisatriði, sem hér koma fram, eru ekki nauðsyleg vegna fjárlagafrv. heldur eru þau sett fram af öðrum ástæðum en tengjast málinu vegna þess að það er eðlilegt að sömu menn, sem kallaðir verða til nefndarinnar, svari þeim spurningum sem hér koma fram. Allir vita að það er auðvitað eðlilegt að skattalögum sé fylgt eftir með þeim úrræðum sem löggjafinn hefur sett á hverjum tíma og hér er verið að tryggja að það geti gerst með sem bestum og hraðvirkustum hætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um skattskyldu innlánsstofana með síðari breytingum. Þau lög eru frá árinu 1982. Það mun hafa verið seint á árinu 1988 að flutt var frv. til breytinga á þessum lögum og í því frv. var gert ráð fyrir skattskyldu innlánsstofnana, banka og sjóða. Lögin voru staðfest af hv. 8. þm. Reykn., þáv. fjmrh., en það gerðist í meðferð málsins á þingi að frv. breyttist og úr því voru tekin ákvæði sem sneru að fjárfestingarlánasjóðum atvinnulífsins. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að sams konar lög gildi um fjárfestingarlánasjóðina og nú gilda um innlánsstofnanir, banka og sparisjóði. Eins og ég sagði áðan var í upphaflega frv. gert ráð víðtækara skattskyldusviði en hlaut hljómgrunn við endanlega afgreiðslu Alþingis á því frv. Með þeirri lagabreytingu sem þá átti sér stað urðu veðdeildir bankanna skattskyldar en skattskyldusviðið náði ekki til opinberra fjárfestingarlánasjóða en starfsemi þeirra er auðvitað svipuð og starfsemi veðdeilda viðskiptabankanna. Með hugtakinu ,,opinber fjárfestingarlánasjóður`` er í frv. átt við sjóði, stofnanir eða fyrirtæki sem eru stofnuð með lögum eða með heimild í þeim í því skyni að veita fjárfestingarlán til atvinnugreina eða opinberra framkvæmda og undanþegin hafa verið tekjuskatti og eignarskatti til þessa. Sem dæmi um sjóði sem skattskyldir verða, ef þetta frv. nær fram að ganga, eru Orkusjóður, Hafnarbótasjóður, Ferðamálasjóður, Fiskveiðasjóður, Fiskræktarsjóður, Framleiðnisjóður landbúnaðarins, Stofnlánadeild landbúnaðarins, Iðnlánasjóður Íslands, Iðnþróunarsjóður, Landflutningasjóður og Lánasjóður sveitarfélaga. Rétt er að vekja athygli á því að ákvæði þessa frv. hafa hvorki áhrif á gildandi lagaákvæði um skattfrelsi Lánasjóðs ísl. námsmanna, Atvinnutryggingadeildar Byggðasjóðs, lífeyrissjóða né opinberra tryggingar- og jöfnunarsjóða sem njóta skattfrelsis samkvæmt svipuðum lagaheimildum og minnst er á hér að framan og ég ræddi áður. Má í því sambandi nefna Tryggingarsjóð sparisjóða og viðskiptabanka, opinbera verðjöfnunarsjóði o.s.frv. Hér er ekki um að ræða opinbera fjárfestingarlánasjóði, eins og þeir eru skilgreindir í frv., og því tekur skattskyldan ekki til þeirra. Eru þeir undanþegnir samkvæmt 4. gr. tekjuskattslaga eða sérlögum sem um þá kunna að gilda. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóður Íslands, ríkisábyrgðasjóður, Byggðasjóður, Byggingarsjóður ríkisins, Byggingarsjóður verkamanna, Framkvæmdasjóður aldraðra og Framkvæmdasjóður fatlaðra verði undanþegnir skattskyldu samkvæmt lögunum vegna séreðlis þessara sjóða miðað við þá sjóði sem skattskyldir verða samkvæmt 1. gr. Hér er um tæmandi talningu að ræða á þeim opinberu fjárfestingarlánasjóðum sem undanþegnir eru skattskyldu. Í 3. gr. er kveðið á um að þeir sjóðir sem lögin taka til skulu undanþegnir stimpilgjaldi af eigin lántökum. En sjóðir þeir sem lögin taka til eru almennt samkvæmt gildandi lögum undanþegnir stimpilgjaldi af eigin lántökum. Í 10. gr. frv. er gert ráð fyrir fyrirframgreiðsluskyldu og skal fyrirframgreiðsla fara fram í ágúst til desember 1992. Þetta ákvæði er sams konar ákvæði og var í frv. um innlánsstofnanir sem samþykkt var á sínum tíma enda voru þessi ákvæði í frv., sem ég mæli hér fyrir, í því frv. upphaflega. Þetta þýðir að fyrirframgreiðslunni er í reynd flýtt. Þannig er ekki gert ráð fyrir að þeir aðilar sem verða skattskyldir samkvæmt lögum þessum inni af hendi frekari fyrirframgreiðslu á árinu 1993. Það er vakin athygli á því í athugasemdum með þessu frv. að fyrirframgreiðsluhlutfallið er 4% á mánuði sem er lágt miðað við það að gildandi skatthlutfall sé 45%. Þetta þýðir að um það bil 20% innheimtast á fimm mánaða tímabilinu sem áður er greint frá. Rökin fyrir því að skatthlutfallið er jafnlágt og raun ber vitni eru fyrst og fremst þau að gert er ráð fyrir að hið almenna skatthlutfall verði lækkað í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Í 4. gr. frv. er að finna ákvæði um að fella úr gildi tiltekin lagaákvæði sem þar eru nefnd. Þetta er gert til öryggis, ex tuto ákvæði, til þess að samræmi náist vegna ýmissa undanþáguákvæða. Virðulegi forseti. Ég hef hér greint frá helstu efnisatriðum þessa frv. sem reyndar hefur í öllum aðalatriðum áður verið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Ég óska eftir því að frv. fái venjulega afgreiðslu hér, verði vísað til 2. umr. og til hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar hefur fengið á margan hátt mjög sérstaka meðferð á hinu háa Alþingi á þessu hausti og ræðst það að nokkru leyti af forsögu málsins. Hér er komið á dagskrá uppáhaldsmál hæstv. núv. fjmrh. frá umliðnum árum þannig að það hefur gefið tilefni til verulegra umræðna. Ef ég man rétt snerust umræðurnar, áður en þeim var frestað í síðustu törn, um þá bókaútgáfu sem hv. 8. þm. Reykn. ætlaði að standa fyrir til heiðurs núv. hæstv. fjmrh. Það eina sem var eftir í þeirri umræðu var að finna titilinn á bókaflokkinn og ég er nú ekki svo skáldlegur að ég ætli mér þá dul að finna nafn hér og nú á þær bókmenntir.  áttu sér stað fyrir tveimur dögum duttu mér í hug tvö nöfn. Annars vegar Líkið í lestinni, og það er komið frá samlíkingum þeirra hv. þm. sem þá tóku til máls. Reyndar datt mér annað nafn í hug sem ég tel að væri betur við hæfi, Eilíft líf, því að mér sýnist á öllu að nú sé hæstv. fjmrh. að gefa þessum skatti eilíft líf. Ég býst við að það væri sá titill sem væri vel við hæfi á þann bókaflokk sem hv. 8. þm. Reykv. var búinn að lýsa yfir að hann mundi gefa út til heiðurs hæstv. fjmrh. Við skulum snúa okkur að alvöru málsins því að hér er vissulega um að ræða gjaldstofn sem er íþyngjandi fyrir þann atvinnurekstur sem hann nær til og það er full ástæða til að taka alla þætti þessa máls til athugunar. Hv. 5. þm. Vestf. hefur lagt fram breytingartillögu við frv. sem vissulega felur í sér sjónarmið sem vert er að skoða, ekki síst í því samhengi að þar sé átt við þau svæði almennt þar sem verslun stendur höllum fæti. Ég hef hins vegar séð þann meinbug á þeirri tillögu að þar er lagt til að vald til skattlagningar sé framselt frá Alþingi og til framkvæmdarvaldsins sem ég tel að sé mjög vafasamt að standist í raun. Auk þess verð ég að segja það hér úr þessum stól að ég ber ekki það traust til núv. hæstv. ríkisstjórnar að ég vilji framselja skattavald frá Alþingi til núv. hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil reyndar biðja hv. 5. þm. Vestf. að taka þessi sjónarmið til athugunar gagnvart þeim tillöguflutningi sem hér hefur verið hafður uppi. Ég skrifaði undir nál. hv. efh.- og viðskn. þegar þetta mál var þar til umfjöllunar, að vísu með fyrirvara. Sá fyrirvari fól það m.a. í sér að ég vildi sjá skattastefnu hæstv. núv. ríkisstjórnar áður en ég tæki endanlega afstöðu til þessa máls. Aðgerðir núv. hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum og skattamálum hafa verið að líta dagsins ljós, hluti af þeim síðustu dagana. Ég verð að segja það hér að það sem ég hef séð af fyrirhuguðum aðgerðum í skattamálum og ríkisfjármálum er þess eðlis að ég vil ekki bera neina ábyrgð á því. Það sem þar er í raun að gerast er að verið er að færa til gjaldstofna. Stærsti þátturinn er að færður er einn milljarður frá ríkinu yfir á sveitarfélögin. Svo kemur hæstv. ríkisstjórn og segir að með þessum aðgerðum sé verið að skapa svigrúm fyrir atvinnulífið í landinu og lánamarkaðinn. Ég vil, virðulegi forseti, leyfa mér að leita eftir rökstuðningi hæstv. ráðherra núv. ríkisstjórnar við slíku ráðslagi. Að mínu viti þýðir það ekkert annað en að verið er að færa greiðslubyrðina frá ríkinu og yfir á sveitarfélögin sem þá munu koma inn á lánamarkaðinn af meiri þunga en áður. Það þýðir væntanlega að eftir ár verður yfirdráttur Reykjavíkurborgar við sinn viðskiptabanka ekki 2 milljarðar heldur einhver önnur og miklu hærri tala. Hér er um þvílíkan blekkingarleik að ræða að það hlýtur að vera gersamlega vonlaust fyrir stjórnarandstöðuna að taka þátt í slíku þó að í þessu tilfelli sé um að ræða skatt sem þeir flokkar tveir sem nú eru í stjórnarandstöðu hafa tekið þátt í að leggja á eða réttara sagt hafa greitt atkvæði með á umliðnum árum. Við þær aðstæður sem nú eru er vonlaust að gera slíkt. Þess vegna munu þingmenn Framsfl. sitja hjá við afgreiðslu þessa máls þegar það kemur til atkvæðagreiðslu. Virðulegi forseti. Nú óttast ég það að hæstv. fjmrh. hafi brugðið sér frá þannig að hann hafi ekki heyrt mína röksemdafærslu fyrir þessari ákvörðun. Ég ætla að hlífa honum við því að fara yfir hana alla aftur en hún er í fáum orðum á þá leið að þingmenn Framsfl. treysta sér ekki til þess að standa að þeirri skattastefnu sem núv. ríkisstjórn hefur tekið upp sem fyrst og fremst felst í því að færa skattlagninguna frá ríkissjóði yfir á sveitarfélögin og einstaklingana í formi þjónustugjalda. Þau uppfylla á engan hátt þau markmið sem hæstv. ríkisstjórn setti sér í ríkisfjármálum, að skapa svigrúm fyrir atvinnulífið. Það skiptir hæstv. fjmrh. engu máli hvort það er Reykjavíkurborg eða önnur sveitarfélög í landinu sem taka lán á hinum innlenda lánsfjármarkaði eða hvort það er ríkissjóður. Umfang ríkissjóðs minnkar ekki neitt við það að færa hluta af kostnaðinum yfir á einstaklinga í formi gjalda á þá sem þurfa að leita læknisþjónustu eða sækja skóla. Þetta eru staðreyndirnar sem nú liggja á borðinu eftir hin stóru orð hæstv. núv. ríkisstjórnar í upphafi um niðurskurð ríkisútgjalda og þar var ekkert verið að tala um milljarða. Þar slógu menn sér á brjóst og ræddu um milljarðatugi --- ég endurtek, milljarðatugi sem menn ætluðu að skera niður.  Ég hef nú farið aftur yfir þær röksemdir sem ég vildi færa fyrir því að þingmenn Framsfl. sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Það er svo annað mál að ég gæti haldið langa ræðu um þau sjónarmið sem hér hafa komið fram og blandast inn í þessa umræðu um stöðu verslunar í landinu bæði hér í Reykjavík og ekki síður á landsbyggðinni. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að vanda dreifbýlisverslunar þurfi að leysa á annan hátt en með því að beita eða beita ekki þeim skatti sem hér er til umræðu. Hæstv. viðskrh. nefndi það í umræðu á dögunum að þetta yrði ekki leyst öðruvísi en að menn sameinuðust um verslun í hinum dreifðu byggðum og uppi væru hugmyndir um aðstoð við það, að því er mér skildist af hálfu viðskrn. Það minnti mig á sögu sem hv. 1. þm. Vestf. og formaður efh.- og viðskn. sagði okkur og hafði vestan af fjörðum að þangað hefði komið ráðunautur í verslunarmálum að því mér skildist á vegum viðskrn. --- viðskrh. leiðiréttir ef svo hefur ekki verið. Hann hefði komið á Tálknafjörð og fleiri pláss og bent mönnum á það í mikilli vinsemd að suður í Reykjavík væri til mikið af ágætum verslunum og þar væri öll sú þjónusta sem menn þyrftu á að halda. Ég verð að vona að sú liðveisla sem hæstv. viðskrh. boðaði hér í umræðunni á næstliðnum degi sé í einhverju öðru formi en því sem hv. 1. þm. Vestf. lýsti fyrir okkur í efh.- og viðskn. Vissulega er það svo að verslunarþjónusta í dreifbýli er ekkert gamanmál og þar verða menn að taka á honum stóra sínum á næstunni. Í mörgum tilfellum er það svo að menn geta, eins og hæstv. viðskrh. nefndi, leyst það með samvinnu milli byggðarlaga en ég óttast að þrátt fyrir það séu til þeir staðir sem eru þannig settir varðandi verslun, þá á ég fyrst og fremst við verslun með brýnustu nauðþurftir, að þar verði að koma til einhver aðstoð og leiðsögn. Ég ætla ekki að ræða það frekar hér og lýk nú máli mínu.

Herra forseti. Sá skattur sem hér er til umræðu er sérskattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ég vil fyrst víkja að því að hér liggja fyrir breytingartillögur. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. að ég vil ekki framselja ráðherrum skattaheimildir til að beita heldur vil ég að sem nákvæmlegast sé mælt fyrir í lögum hvað skuli gert. Hins vegar vil ég vekja athygli hv. 5. þm. Vestf. Kristins H. Gunnarssonar, sem er 1. flm. þessarar tillögu, á því að hér á höfuðborgarsvæðinu hagar svo til að það hefur gengið ákaflega illa að sameina sveitarfélög. Ekki veit ég hvað veldur, en þar er verst ástand á Íslandi í þeim efnum. Þrátt fyrir góðar samgöngur, sameiginlega þjónustu o.fl. hefur það ekki tekist. Þannig er Seltjarnarnes t.d. sjálfstætt sveitarfélag og nær ekki 10 þús. manna íbúafjölda og yrði þar þá mun betra að reka verslun en í Reykjavík. Sama mætti segja um Garðabæ og í ljósi þess spyr maður: Á hvaða forsendum ætti að setja reglur, leiða ákvæði í lög sem hefðu það í för með sér að Seltjarnarnes, sem nýtur þess nú í mörgu að vera í þessu nábýli við Reykjavík, fengi einnig betri starfskjör fyrir sín fyrirtæki ef þar væru verslunarfyrirtæki en hliðstæð fyrirtæki sem væru í Reykjavík? Ég tel að það atriði ætti af augljósum ástæðum ekki rétt á sér. Það væri einfaldlega ekki sanngjarnt. Ég vil víkja að kjarna þessa máls og það er að hæstv. fjmrh., sem er eins og allir vita mikill kjarkmaður og bíllaus, hefur nú kokgleypt allar sínar fyrri ræður um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og leggur til að þessi skattur verði framlengdur. Ég hef ekki haft neinar mætur á þessum skatti en játa að ég hef stutt hann vegna þess að mér hefur þótt nauðsyn ríkisins fyrir fjármuni mikil. Nú ber aftur á móti svo við að við lifum dálítið sérstæða tíma í þessu landi hvað það snertir að hæstv. fjmrh. er tvöfaldur kóngur, annars vegar í skattamálum, eins og útvarpsfréttir bera með sér, og hins vegar í þjónustugjöldum og er þó sýnu meiri konungstignin í þjónustugjöldunum ef grannt er skoðað. En þar við bætist að spurning er hvort skatturinn verður íslenska ríkinu til fjár og er það kannski það alvarlegasta í stöðunni. Ég vil, með leyfi forseta, vekja athygli á þróun sem hefur orðið hér innan lands og flestir þingmenn utan af landsbyggðinni könnuðust við að fylgdi bættum samgöngum til höfuðborgarinnar. Ég vil víkja vestur að fjörðum og minnast þeirra daga þegar Ísafjörður hafði það sterka stöðu sem þjónustustaður að fyrir jól skiptu menn við verslanir á Ísafirði en fóru ekki suður til að gera innkaup. Firðirnir í kring höfðu einnig á tímabili það sterka stöðu. Seinna þróaðist verslunin yfir í það að mjög algengt var að fólk á þessu svæði fór yfir á Ísafjörð og naut þar viðskipta. En á seinni árum hefur það gerst í verulega ríkum mæli að þeir aðilar, sem eitt sinn voru ánægðir með það sem Ísafjörður bauð upp á hvað verslunarþjónustu snertir, hafa beint viðskiptum sínum til verslana í Reykjavík og má segja að tilkoma flugs og greiðari samgangna á landi hafi haft þessi áhrif. Nú er það svo að þetta er innan sama landsins og hefur því ekki áhrif á skattatekjur ríkisins þó að þetta hafi áhrif á stöðu verslunar í landinu. Hins vegar ber svo við að í dag blasir það við að nákvæmlega sama þróun er að eiga sér stað hvað það snertir að ekki er meira mál í dag að fara fljúgandi til Glasgow en það var á sínum tíma að fara fljúgandi frá Ísafirði til Reykjavíkur þegar þessi þróun fór af stað. Ég er þeirrar skoðunar að það sé að sjálfsögðu fráleitur hlutur að hægt sé að bregðast við þessu með því að takmarka ferðafrelsi. Það er auðvitað út í hött að láta sér detta það í hug og að einhver sérstök tollgæsla á Keflavíkurflugvelli leysi þessi mál. Það er jafnfráleitt. Kjarni málsins er sá að Íslendingar verða að haga sinni skattheimtu á þann veg að þeir grípi þar niður sem ekki er auðvelt að fara í kringum hana. Og með leyfi forseta vil ég lesa hér mjög athyglisverða grein sem birtist í Morgunblaðinu og fjallar um þetta mál, ,,Flytjum verslunina inn í landið``. Höfundur er Jóhann J. Ólafsson: ,,Glasgow-ferðir. Enn á ný nú í jólakauptíðinni eru innkaupaferðir Íslendinga til útlanda í brennidepli. Almennt er ekkert við því að segja þó fólk bregði fyrir sig betri fætinum og skreppi í búðir ytra. Alla jafna skapar það innlendri verslun aðhald og nauðsynlegan samanburð til þess að mæta samkeppni. Gallinn er bara sá að á sama tíma dregur hið opinbera með ofsköttun úr hæfni íslenskrar verslunar til þess að mæta þessari samkeppni. Afleiðingin er sú að þessar innkaupaferðir hafa vaxið úr hófi og eru farnar að grafa undan eðlilegri verslunarstarfsemi í landinu. Viðbrögð. Eðlilegust viðbrögð væru þau að innlend verslun mætti þessari samkeppni með því að bjóða betri þjónustu. Þetta hefur hún gert bæði með lægra vöruverði og lengri opnunartíma verslana, allt til kl. 10 og 11 á kvöldin, svo og aukinni þjónustu á laugardögum og jafnvel sunnudögum. En þetta dugar ekki til. Skattar. Hið opinbera leggur verslunina í einelti og þjakar hana alveg sérstaklega með þungum álögum. Íslensk verslun er búin að ganga langan veg frá gjaldeyris- og innflutningshöftum, verðlagshöftum og takmörkunum á opnunartíma verslana. Allt er þetta að baki sem betur fer en hart hefur þurft að berjast fyrir jafnsjálfsögðum hlut. Enn þá greiðir verslunin hærri skatta en aðrar atvinnugreinar, t.d. tryggingagjald í hæsta flokki (áður launaskatt), hæstu aðstöðugjöld til sveitarfélaga, hærri fasteignagjöld og sérstakan skatt á verslunarhúsnæði. Við þetta bætist svo eignarskattur og eignarskattsauki. Þessir skattar valda því að verslunin þarf að kaupa eigið húsnæði sitt af ríkinu á 25 ára fresti fyrir utan annan kostnað eins og viðhald, afskriftir, húsaleigu, vexti og þess háttar. Auðvitað borgar verslunin þetta ekki úr eigin vasa, nema þeir sem verða gjaldþrota, heldur viðskiptavinirnir í hærra vöruverði. Þess vegna verslar fólk annars staðar. Verslunin er rekin úr landi. Skattalækkun án skattalækkunar.`` --- Þetta er við fyrstu sýn nokkuð torskilin setning. ,,Skattalækkun án skattalækkunar.`` Ég vil undirstrika að ég er að lesa rétt og jafnframt að það sem á eftir kemur skýrir gjörla hvað á bak við býr. ,,Á Alþingi var rætt um það hvort ætti að framlengja sérstakan ,,tímabundinn`` skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði í 14. sinn. Niðurstaðan var sú að ríkið gæti ekki séð af þessum tekjum hvað sem afleiðingum líður. En tekjur ríkisins af skatti þessum fara minnkandi því almenningur kemur sér hjá honum með því að versla erlendis í auknum mæli. Þannig þyrfti að hækka skattinn ef ríkið ætlar að halda tekjunum en þá mundu utanferðir bara aukast enn meira. Í stað þess að bregðast rétt við og afnema allar þessar álögur og jafna stöðu verslunarinnar í landinu er tekið upp á því að herða tolleftirlit á Keflavíkurflugvelli. Fjmrh. lýsti því yfir í útvarpi að það væri gert að ósk forustumanna verslunarinnar. Það skal tekið fram að Verslunarráð Íslands hefur ekki beðið um þetta, enda hefur það ekki trú á tollskoðun til að koma í veg fyrir samkeppni. Yfirvöld verða auðvitað sjálf að gera það upp við sig hvenær og hvernig þau framfylgja lögum landsins og þurfa engar óskir í þeim efnum. Það skal aðeins tekið fram að tollskoðun á Íslandi er einhver sú strangasta í allri Vestur-Evrópu og langt á eftir tímanum. Þá hafa heyrst um það raddir að hækka ætti verð á flugfarseðlum með því að leggja á þá virðisaukaskatt. Þannig á að hindra fólk bæði í því að komast út úr landinu og inn í það aftur. En það er einfaldlega ekki hægt að loka kaupmáttinn inni. Hvenær á að horfast í augu við raunveruleikann? Það nú að verða öllum ljóst að þvingunaraðferðir þær sem áður er lýst heyra brátt sögunni til. Á öld vaxandi nálægðar og ferðafrelsis eiga Íslendingar það eitt vopn eftir að mæta samkeppni erlendra markaða með hagkvæmari verslun. Verslunarstétt landsins og stjórnvöld verða að taka höndum saman og flytja verslunina aftur inn í landið. Álögur á verslunina verður að fella niður og gera aðstöðu hennar slíka að meira sé verslað hérlendis en stjórnvöld hvetji ekki beinlínis til þess að landsmenn sniðgangi eigin búðir.`` Höfundur er formaður Verslunarráðs Íslands. Það eru viss atriði í þessari grein sem ég að sjálfsögðu get ekki skrifað undir, eins og það að tollskoðun hjá okkur sé langt á eftir tímanum. Mér finnst að það sé óþarfa innskot eins og kannski fleira, en ég kemst ekki hjá því að hugleiða það í fúlustu alvöru hvort það sé rétt, sem er kjarni málsins, að skattalækkun verði ekki til þess að minnka tekjur ríkisins. Og ég vil beina þeirri alvöruþrungnu fyrirspurn til hæstv. viðskrh. hvort gögn liggi fyrir um hve hröð þessi þróun hafi verið því að það er ekki skatturinn af verslunar- og skrifstofuhúsnæðinu sem kemur fyrst við pyngjur ríkisins heldur hitt að sá sem gerir innkaup sín erlendis greiðir að sjálfsögðu ekki virðisaukaskatt eða tolla af þeirri vöru sé hann í þeirri aðstöðu að koma henni inn í landið, annaðhvort á fullkomlega löglegan hátt eða þá að hann hefur tekið eitthvað meira en hann hafði að réttu haft heimildir til. En það bendir allt til þess, hæstv. viðskrh., að nákvæmlega sama þróunin sé að verða hér varðandi Reykjavík, hún sé að tapa sínum sess sem verslunarborg í þeirri merkingu að hún hafi það aðdráttarafl að menn telji það sjálfsagt að gera hér jólainnkaupin. Það sé mun skemmtilegra að leysa það mál með því að skella sér til Bretlands. Ég held að það hljóti að leiða hugann að því hvort það sé rétt stefna hjá okkur varðandi virðisaukaskattinn að hafa undanþágur verulegar og hafa skattinn jafnháan og hann er í stað þess að vinna að því að lækka skattinn og fækka undanþágunum. Ég vil í þessu sambandi geta þess að út af fyrir sig er það ákaflega menningarleg pólitík að leggja ekki skatt á bækur en aftur á móti er það spurning hvort það er skynsamlegt. Getur verið að það komi betur út ef virðisaukaskatturinn væri lægri og hann væri á fleiri hluti? Það er nú einu sinni svo að þegar upp er staðið skiptir það höfuðmáli hver heildarskatturinn er sem er tekinn í landinu en það skiptir ekki jafnmiklu máli hvernig hann er tekinn nema því eins að það skapi óréttlæti á milli þegnanna og hins vegar ef hann er tekinn á þann hátt að leiði til þess að menn beina t.d. viðskiptum úr landi. Og ég held að það sé full alvara á ferðum í þessum efnum. Ég geri ráð fyrir að þessi þróun muni aukast mjög hratt. Kostnaður við flug út er ekki mikill og annaðhvort mun verslunin í Reykjavík fá varist með þeim hætti að vöruverð hér fari niður í ýmsum vöruflokkum eða þá að verslunin fer úr landi. Þess vegna verð ég að segja það eins og er að ég held að það sé verulegt umhugsunarefni fyrir hæstv. fjmrh. hvort hann er í reynd að auka þær tekjur sem ríkið fær með þessum tillöguflutningi eða hvort hann er ef til vill fyrst og fremst að leggja á skatt sem ekki skilar sér inn til ríkisins. Ég vil líka segja það hér og nú að náttúrlega nær það engri átt út frá jafnvægissjónarmiði á milli atvinnugreina að versluinin búi við þann kostnað sem greiddur er til sveitarfélaga að þar sé jafn mismunað eftir atvinnugreinum. Það leiðir einfaldlega til þess og þýðir ekki að blekkja sig á því að tekjur hennar koma frá hinum almenna manni sem á þar viðskipti og það hlýtur að hafa þær afleiðingar í för með sér að vöruverðið verði hærra. Hitt er svo aftur á móti umhugsunarefni að þó að hér sé því fagnað að við höfum lengt opnunartíma verslana þá er ég þeirrar skoðunar að það sé mjög mikil spurning hvort það hafi verið skynsamlegt einfaldlega vegna þess að ég óttast að það hafi í reynd orðið til þess að hækka vöruverðið. Nú er mér ljóst að oft hefur verið talað þannig til íslenskrar verlsunarstéttar að það er eins og menn hafi viljað leggja henni heldur slæmt orð og kannski er það hluti af því að menn hafa mótast svo fast í minningunni um það þegar Kristur rak víxlarana út úr musterinu. En ég ætla að segja það hér og nú að ég held að mönnum sé hollt að minnast þess að eitt af því sem braut á bak aftur sjálfstæði íslenskrar þjóðar árið 1262 var einmitt það að innlend verslun var hrunin.

Virðulegi forseti. Víst er að það átti nokkurn þátt í því að Íslendingar misstu sjálfstæðið að þeir höfðu ekki forræði á versluninni á sinni hendi. Ég held að það megi alveg eins yfirfæra það yfir á landsbyggðina og segja: Hverjar eru lífslíkur hennar ef ekki þrífst þar verslun? Ég vil segja örfá orð varðandi þær brtt. sem ég hef flutt. Raunar er sú síðari af minni hálfu þannig hugsuð að hún kæmi í stað þeirrar fyrri. En hér hafa verið uppi efasemdir um hvort unnt væri að hafa álagninguna misjafna eftir sveitarfélögum og hins vegar hvort unnt væri að hafa heimild til ráðherra til að fella niður að hluta eða fullu álagningu skattsins. Ég vil fyrst taka fyrir framsalsþáttinn. Það vill svo til að ég er með í höndunum lög um tekjustofna sveitarfélaga og í þeim lögum er kveðið á um skatt á fasteignir, bæði íbúðarhús og atvinnuhúsnæði. Í II. kafla þeirra laga segir að leggja skuli árlega skatt til sveitarfélags af öllum fasteignum sem metnar eru af Fasteignamati ríkisins. Hér er augljóslega um að það ræða að löggjafarvaldið hefur ákveðið að fela öðrum aðila að leggja á skattinn og hefur framselt honum ákveðna heimild til þess að hafa skattinn breytilegan. Það kemur fram í þessum lögum, ef við afmörkum okkur við atvinnuhúsnæði, að skatturinn skuli vera allt að 1% af álagningarstofni. Hann getur því verið mjög breytilegur að ákvörðun hverrar og einnar sveitarstjórnar. Auk þessarar heimildar sveitarstjórnar til þess að hafa sveigjanleika í álagningarprósentunni er enn fremur heimild til þess að hækka um allt að 25% hámarkið á álagningunni. Og ef við skoðum í Árbók sveitarfélaga fyrir 1991, sem nýlega er komin út, álagningarreglur í kaupstöðum á árinu 1991 og afmörkum okkur enn við atvinnuhúsnæði er álagningin allt frá 0,75% upp í 1,25% þannig að um er að ræða mjög breytilega álagningu á sams konar álagningarstofn eftir sveitarfélögum. Ef þetta stenst stjórnarskrá þá tel ég vafalaust að hitt hljóti að gera það líka. Samkvæmt þessu er stofninn ákvarðaður þannig að hann skuli vera afskrifað endurstofnverð fasteignana margfaldað með markaðsstuðli fasteigna í Reykjavík. Samkvæmt upplýsingum frá Fasteignamati ríkisins eru upplýsingar um markaðsverð verslunar- og skrifstofuhúsnæðis ekki fyrirliggjandi í stofnuninni nema fyrir Reykjavík og Akureyri. Engar upplýsingar eru handbærar svo að marktækar séu til þess að gefa eitthvað út um það og þá verður stofninn fasteignamatið eða með öðrum orðum nákvæmlega sami stofn og er í frumvarpinu um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Enn fremur er í lögunum um þennan fasteignaskatt heimild til þess aðila sem leggur hann á, þ.e. sveitarstjórn, til þess að lækka eða fella hann niður í ákveðnum tilvikum. Heimildirnar eru nokkuð margar. Í fyrsta lagi er heimild til þess að lækka eða fella niður skattinn af tilgreindu húsnæði. Í öðru lagi er heimild til að lækka eða fella niður fasteignaskatt þar sem eigendurnir eru tekjulitlir elli- eða örorkulífeyrisþegar. Í þriðja lagi er heimild ef um er að ræða útihús í sveitum. Síðan eru reyndar í fjórða lagi tilgreindar í lagagreininni ákveðnar fasteignir sem eru algerlega undanþegnar skattinum þannig að í raun og veru er um að ræða allt það sem menn hafa verið með efasemdir um að stæðist stjórnarskrá. Það er framsal álagningar til annars aðila, það er breytileg álagningarprósenta eftir sveitarfélögum og það eru heimildir til lækkunar eða niðurfellingar og geta sveitarfélögin notað þær heimildir mjög misjafnlega þannig að hlutirnir geta verið mjög mismunandi eftir sveitarfélögum á sambærilegu húsnæði þannig að álagningnarstofninn er í raun og veru samræmdur um allt land. Ég er ekki löglærður maður, en mín skoðun er sú að þær tillögur sem ég hef flutt standist fullkomlega og ég hef dregið fram rök máli mínu til stuðnings í þeim efnum. Það er svo aftur annað mál hvort menn treysta hæstv. fjmrh. til að fara með þá heimild sem felst í seinni brtt. og nota hana skynsamlega. Vissulega bendir afstaða hans sem fram hefur komið ekki til þess að hann muni beita henni en ég bendi á að það hefur komið fram að hæstv. viðskrh. er fullljóst að erfiðleikar eru í dreifbýlisverslun og er hann með nefnd í gangi til þess að gera athuganir á því máli og jafnvel ef verkast vill koma fram með tillögur til þess að treysta þessa verslun þannig að hún falli ekki niður eða leggist af fyrr eða síðar. Síðari tillagan sem ég flyt er þannig hugsuð að þessum tveimur ráðherrum verði heimilt að lækka eða fella niður þennan sérstaka eignarskatt á einhverjum svæðum sem menn komast að niðurstöðu um að verslun standi höllum fæti. Auðvitað getur svæðið ekki verið minna en eitt sveitarfélag en það þarf heldur ekki að vera svo stórt sem eitt skattumdæmi. Það er í sjálfu sér hægt að skoða allar hugmyndir um breytingar á þessari tillögu, á orðalagi eða af öðrum toga, en ég legg áherslu á það að menn horfist í augu við það að dreifbýlisverslunin stendur verulega höllum fæti svo að ekki sé fastar að orði kveðið í mjög mörgum sveitarfélögum. Menn geta ímyndað sér stöðuna í 500 manna sveitarfélagi, sem heitir kannski á nútímamáli ,,að markaðssvæði búðarinnar sé 500 manns``, þar sem viðkomandi verslun er metin jafnhátt og verslun í 10--15 þús. manna sveitarfélagi og borgar þar af leiðandi sama eignarskatt. Ég hef engan heyrt mæla á móti þessum erfiðleikum dreifbýlisverslunarinnar en hins vegar hefur mér fundist skorta á hjá hæstv. fjmrh. að hann hafi viljað taka á því vandamáli. Að mínu viti hefði hann gjarnan mátt sýna meiri velvilja til þessarar hugmyndar en fram kom í hans máli og sérstaklega í ljósi fyrri afstöðu hans til skattlagningar af þessu tagi kemur sú afstaða ráðherrans mjög á óvart svo að ekki sé fastar að orði kveðið.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. rakti ýmis dæmi um það þegar Alþingi hefur heimilað sveitarfélögum með nokkuð rúmum hætti að meta hvað þau vildu gera í skattheimtu. Ég hef hvergi séð að þeir tekjustofnar væru út af fyrir sig rengdir af dómstólum, að þeir væru innan þeirra marka sem heimilt er. Ég vil undirstrika að ég treysti mér ekki til að dæma um það hvort þetta er innan markanna, á mörkunum eða nákvæmlega hvað á að segja þar um. En ég vil benda hv. 5. þm. Vestf. á að það hafa fallið tveir dómar varðandi framsal skattheimtu á Íslandi sem ég veit um. Hv. 1. þm. Vestf. fékk á sig annan dóminn sem samgrh. út af þungaskatti sem honum hafði verið heimilað skv. reglugerð að hækka og hækkaði það ríflega að Hæstiréttur taldi að ekki stæðist að Alþingi gæti framselt svo mikla hækkun. Hitt atriðið var varðandi fóðurbætisskatt sem landbrn. hafði heimilað hækkanir á í tengslum við framleiðsluráð ef ég man þetta rétt. Í því tilfelli kom til endurgreiðslukvöð á hendur ríkisins. Ég vil leggja áherslu á að hv. 5. þm. Vestf. misskilji ekki orð mín og að ég ætla ekki í dómarasæti í þessu máli. Hins vegar voru þessir dómar að mínu viti mjög merkilegir á sínum tíma því að í þeim fólst viss atyrðing til alþingismanna um það að þeir skyldu gá að sér þegar þeir væru að framselja heimildir til skattlagningar.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki átt þess kost að taka þátt í umræðu um þetta merkilega frv. hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar, fyrir utan það að í upphafi umræðunnar gat ég þess að ég væri reiðubúinn til að hjálpa hæstv. ráðherra með málið í gegnum þingið af því að einn og einn maður úr hans liði hafði brugðist honum á örlagastund. Eftir að það gerðist hafa komið fram ýmsar mjög athyglisverðar upplýsingar um stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Nýjustu afrekin birtast okkur t.d. í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum þar sem á að leggja skatta á sjúklinga og fatlaða í þessu landi þó að með óbeinum hætti sé og af því tilefni frábið ég mér það að rétta ríkisstjórninni hjálparhönd þó að í litlu sé í þessu máli. Ég hafði hins vegar hugsað mér að víkja nokkuð að því lögfræðilega álitamáli sem hefur verið drepið aðeins á í sambandi við afkomu dreifbýlisverslunarinnar og spurningunni um það hvort hægt er að hugsa sér að hún sæti sérstakri og afbrigðilegri skattameðferð. Nú er það þannnig að sú nefnd sem hæstv. núv. viðskrh. skipaði í málefnum dreifbýlisverslunar er ekki sú fyrsta í sögunni sem fjallar um vanda hennar og væri vissulega fróðlegt að skrifa sögu þeirra nefnda sem fjallað hafa um vandamál dreifbýlisverslunar burt séð frá þeim álitum sem nefndirnar hafa sent frá sér. Ég minnist þess að þegar ég kom í viðskrn. á ungum aldri 1978 lá þar fyrir gríðarlega mikið álit um afkomu dreifbýlisverslunarinnar sem hæstv. fyrrv. viðskrh. Ólafur Jóhannesson hafði látið vinna á valdaferli sínum. Ég gramsaði dálítið í þessum pappírum og komst að því að þetta var ekki fyrsta tilraunin til þess að taka á málum þessarar verslunargreinar. Ég fór dálítið yfir þessi mál þá 13 mánuði sem ég var í viðskrn. og ég hygg að það hafi flestir eftirmenn mínir gert. Ég man ekki betur en í sáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem kom til valda sumarið 1987 --- en hún setti sér ítarlegasta málefnasanmning sögunnar, var kallaður Jónsbók og kom fyrir lítið að vísu --- væri sérstakt ákvæði um vanda dreifbýlisverslunarinnar. Alþfl. lagði mjög mikla áherslu á að hann hefði sett mjög svip sinn á þann stjórnarsattmála en það dugði skammt eins og kunnugt er. Stjórnarsáttmálinn var í rauninni svo mikill að vöxtum að hann var ein síða á dag fyrir þá skömmu stund sem sú ríkisstjórn átti. En hún ætlaði að taka á vanda dreifbýlisverslunarinnar og ég man ekki betur en sú ríkisstjórn sem við mynduðum haustið 1988 á örfáum dögum hafi líka ætlað sér að taka á sama vanda. Ég held að rétt sé að segja það bara alveg eins og er að það hefur ekkert verið gert í þessum málum og ég held að það sé rétt að taka það á okkur öll sem höfum komið nálægt þessum málum á undanförnum árum. Og af hverju ætli það sé? Ætli það sé leti og ómennska? Kannski í einhverjum tilvikum. Ætli það sé hugmyndaleysi? Kannski í einhverjum tilvikum. Eða ætli það sé af einhverjum öðrum ástæðum sem eru flóknari og erfiðari að eiga við? Ég held að meginskýringin á vanda dreifbýlisverslunarinnar birtist í hinum almennu grundvallarlögmálum markaðsþjóðfélagsins sem er þannig að miðstöðin þar sem fjármunirnir verða til á hverjum tíma sogar alltaf til sín meira fjármagn frá þeim sem hafa minna fjármagn. Það er lögmál sem blasir við og hv. 2. þm. Vestf. rakti t.d. prýðilega vel hér áðan. Spurningin er þá sú, og það er auðvitað það sem við stöndum alltaf frammi fyrir í markaðsþjóðfélögum: Er eitthvað hægt að gera með lýðræðislegum pólitískum ákvörðunum til þess að draga úr þeim afleiðingum sem markaðsþjóðfélagið og lögmál þess hafa fyrir tiltekna hópa, tiltekin svæði eða jafnvel tilteknar atvinnugreinar? Er eitthvað hægt að gera? Menn hafa velt þessu talsvert mikið fyrir sér og í raun og veru ekki komist að neinni niðurstöðu. Ég bendi á það í þessu sambandi og ég held að það sé kannski aðalatriðið að menn átti sig á því að því aðeins verður tekið á vandamálum dreifbýlisverslunarinnar --- af því að við erum nú sérstaklega að tala um hana --- að menn þori að standa þannig að hlutum að hún búi við önnur kjör frá hendi hins opinbera en þéttbýlisverslunin af því að það er í raun og veru það eina sem Alþingi hefur yfir að segja, það eru hin almennu kjör ríkisins í þessu máli á hverjum tíma. Staðreyndin er sú að t.d. í Noregi hafa menn farið út í það að láta verslunina búa við mjög mismunandi kjör. Verslunin í Norður-Noregi býr við allt önnur kjör en verslunin í Ósló frá hendi hins opinbera og það getur bæði náð til verslunarfyrirtækisins sem slíks og líka til þeirra sem starfa jafnvel í viðkomandi verslun. Reyndar hafa Norðmenn gengið svo langt í þessu efni að þeir hafa veitt sérstök skattfríðindi t.d. handa læknum eða heilbrigðisstéttum sem hafa unnið úti á landi frekar en greiða þeim sérstakar staðaruppbætur eins og menn hafa gert hér og er í grófum dráttum svipað mál en aðeins nálgast öðruvísi. Þess vegna segi ég þetta hér, herra forseti, að mér finnst að það mál sem hv. 5. þm. Vestf. hreyfir afar mikilsvert vegna þess að það snertir kjarna þessa vandamáls, þ.e. spurninguna um það hvort menn eru tilbúnir til þess að beita félagslegum ráðstöfunum, pólitískum ráðstöfunum til þess að draga úr þeim áhrifum sem óheft markaðskerfið hefur sem rífur niður verslunina í dreifbýli og síðan kannski verslunina í Reykjavík og flytur hana til Glasgow eða Newcastle eða hvað það nú er. Eru menn tilbúnir til að gera það? Það er sá pólitíski vandi og sú pólitíska spurning sem menn standa frammi fyrir. Þær ræður sem ýmsir hv. núv. stjórnarsinnar, eins og hæstv. núv. fjmrh., hafa flutt um málefni dreifbýlisverslunarinnar á undanförnum árum eru eitthvað það allra ómerkilegasta sem fyrirfinnst hér í þingtíðindum og er þá langt til jafnað vegna þess að prentsvertan á þingtíðindum er satt að segja alveg ótrúleg afreksskepna hvað hún þolir miðað við hvað menn láta út úr sér í þessum stól. Staðreyndin er sú að það kemur auðvitað í ljós aftur og aftur að menn meina ekkert með þessum hlutum og hæstv. núv. fjmrh. mun aldrei flytja frv. um breytingar á kjörum dreibýlisverslunarinnar sem ég er að tala hér um af því að það stríðir gegn pólitískum grundvallarsjónarmiðum mannsins og það er ekki vegna þess að hann sé illa innrættur. Mér er prýðilega kunnugt um það. Þetta er hinn ágætasti drengur að mörgu leyti.  Spurningin hins vegar um það lögfræðilega eða stjórnskipunarlega álitamál sem hér er, þ.e. hvort hægt er að hugsa sér að veita fjmrh. það vald sem gert er ráð fyrir í till. hv. 5. þm. Vestf., sem er afar fróðleg og afar merkileg. Ég held að menn þurfi nú endilega að vaxa upp úr því sem fyrst að horfa ekki á orðið fjármálaráðherra endilega þannig að það sé alltaf sá maður sem situr í stólnum þá og þá auk þess sem það liggur alveg tvímælalaust fyrir að svo getur farið að núv. hæstv. fjmrh. hætti því einhvern tíma og einhverjir aðrir taki við því embætti eins og gengur. Ég er ekkert að segja að það gerist á morgun en einhvern tíma gerist það.  En í þessu tilvikinu var það þannig að Hæstiréttur kveður upp dóm vegna þess að ráðherrann fær þarna framselt skattlagningarvald til að hækka skatt og leggja á skatt. Það sama gilti í raun og veru um þungaskattinn. Ég man ekki nákvæmlega hvernig sá dómur var en samkvæmt lögunum um Vegasjóðinn er það þannig að þungaskatt má leggja á með ákvörðun ráðherra eftir því hvernig byggingarvísitala hækkar. Ráðherra getur þess vegna, þegar byggingarvísitala hefur náð tilteknu stigi, ákveðið að hækka þungaskattinn upp að því marki frá fyrra stigi en hann getur ekki farið yfir það og það hygg ég að hafi gerst hjá hv. 1. þm. Vestf. að hann hafi farið yfir það mark sem byggingarvísitalan skammtaði. Og það er út af fyrir sig hlutur sem náttúrlega liggur alveg í augum uppi að gengur ekki þannig að auðvitað er skattheimtugræðgi ráðherra Sjálfstfl. alveg sérstaklega viðbrugðið því að þeir eru báðir í Sjálfstfl. þessir sem eru dæmdir af Hæstarétti fyrir það að ganga lengra í skattheimtu en nokkrir aðrir ráðherrar í sögu Íslands og er þá langt til jafnað. Það eru tveir ráðherrar í Íslandssögunni með hæstaréttardóm á bakinu fyrir ofboð í skattheimtu, þeir eru báðir úr Sjálfstfl., Pálmi Jónsson og Matthías Bjarnason. En látum það vera. Ég held að menn verði að þessu leytinu til að gera grundvallarmun á þeirri tillögu sem hv. 5. þm. Vestf. flytur annars vegar og þessum dómum hins vegar af því að þar er verið að fjalla um álagningu en hjá honum er tillaga um ívilnunarheimild til fjmrh. Nú er það út af fyrir sig ekki einfalt mál að ákveða hvar mörkin eiga að liggja í þessu efni, við hvaða byggðarlög á að miða. Ég tel að það komi vel til greina að byrja á þessari viðmiðun sem hv. 5. þm. Vestf. leggur til þó að það gæti þýtt það að menn gætu við betri kjör snúið sér við í þessum efnum í Garðabæ eða Mosfellssveit eða jafnvel Seltjarnarnesi um skeið eftir að þetta væri orðið að lögum. Það er ekki aðalatriðið mínum huga. Aðalatriðið er að Alþingi þori að stíga svona skref. Ég tel að þetta væru kaflaskipti hér fyrir þróun dreifbýlisverslunarinnar í landinu en þó fyrst og fremst fyrir áherslur í byggðamálum almennt. Þorir Alþingi að mismuna starfsgreinum eða hópum eftir því hvar menn eru staddir á landinu? Það er grundvallaratriðið. Og það er það sem fyrir flm. væntanlega vakir í þessu efni. Þess vegna held ég líka, virðulegi forseti, að í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan, komi fram mjög athyglisvert mismununaratriði sem ég hafði ekki hugsað út í satt að segja þar sem sveitarstjórnir hafa mismunandi heimildir til þess að leggja á fasteignagjöld eftir því hvar tiltekin hús eru. Það er með öðrum orðum heimilt að fella niður eða lækka fasteignagjöld á svokölluðum útihúsum í sveitum. Það þýðir með öðrum orðum að ekki er heimilt að fella þau niður eða lækka á sama hátt á útihúsum í þéttbýli. Það gilda aðrar reglur um þau útihús sem eru í Borgarnesi eða Hafnarfirði en þau útihús sem eru í Reykholtsdal, svo að ég nefni dæmi, eða Stafholtstungum eða jafnvel Þverárhlíð svo að ég teygi mig nú enn lengra í fæðingarsveit minni sem ég veit að hv. 2. þm. Vestf. þekkir afar vel. Þarna hefur löggjafinn í rauninni heimilað athyglisverða mismunun með þessa tilteknu tegund brúkshúsa sem eru notuð fyrir skepnur hvort sem það er í þéttbýli eða dreifbýli. En það er heimilt af löggjafans hálfu að nálgast þetta með mismunandi hætti eftir því hvar þessi hús eru. Þannig hefur löggjafinn í þessu tilviki heimilað mismunandi álagningu með ívilnandi hætti. Og það er auðvitað grundvallaratriðið sem menn þurfa að skoða þegar þessi mál eru athuguð. Þess vegna segi ég fyrir mig þó að ég vilji leggja á það mikla áherslu að Alþingi vandi sig við afgreiðslu tillagna af þessu tagi, tillagna sem geta legið á mörkunum og eru umdeildar, að ég get með ágætlega góðri samvisku, bæði sem alþingismaður almennt en líka út frá mínum pólitísku sjónarmiðum, stutt þá tillögu sem hér er flutt. Ég tel að ef menn hefðu kjark til að samþykkja tillögu af þessu tagi væru þeir að brjóta í blað og menn eiga ekki að neita sér um að gera svoleiðis hluti á þessum tímum.

Virðulegi forseti. Ég hafði satt best að segja álitið að hæstv. fjmrh. sæi ástæðu til þess að taka til máls einu sinni enn í þessu uppáhaldsmáli sínu og það var kannski fyrst og fremst þess vegna sem ég kvaddi mér hljóðs svo að umræðan lognaðist ekki út af án þess að hann hefði tækifæri til þess. Í öðru lagi vegna þess að þessi umræða hefur farið nokkuð víða. Hv. 9. þm. Reykv. flutti mikla ræðu um skattlagningu og skattheimtu almennt undanfarið og ég get ekki látið hjá líða að koma hér aðeins inn í þessa umræðu til viðbótar. Það er náttúrlega ekki sama hvernig skattar eru lagðir á. Og það er heldur ekki sama hvert umfang skattheimtu á hverjum er en að mínu mati er það grundvallaratriði að ríkisstjórn á hverjum tíma hafi kjark til þess að leggja á skatta á móti þeirri opinberu þjónustu sem Alþingi og almenningur í landinu vill að sé veitt. Undan því getur ríkisstjórn á hverjum tíma aldrei vikist að hafa forustu um, og Alþingi að sama skapi, að móta þær reglur sem um það eru settar. Menn geta síðan endalaust deilt um hvar þessir skattar eigi að koma niður. En hitt er að mér sýnist að fjárlagaumræðan snúist núna einfaldlega um það að ekki er vilji í þjóðfélaginu til þess að draga verulega úr þeirri þjónustu sem ríkið veitir í dag. Um það snýst dæmið núna, um það snýst vinna meiri hluta fjárln. í umboði ríkisstjórnar, að menn eru að reyna að fela þá skattlagningu sem þarf á margvíslegan hátt, eins og ég rakti hér í fyrri ræðu minni í kvöld. Ég get hins vegar sagt það sem mína skoðun að kannski er eðlilegast að skattleggja í fyrsta lagi tekjurnar, launatekjur einstaklinganna, að einhverju marki en vissulega undanskilja það sem er til lágmarksframfæris. Í öðru lagi ber að skattleggja neysluna því að það sem skotið er undan tekjuskatti og öðru endar oft og tíðum í neyslu og þá hljótum við að skattleggja neysluna og síðan í þriðja lagi að skattleggja eignatekjur og undir það get ég tekið með hæstv. fjmrh. að það sé eðlilegt því að á endanum, ef fjármagnið skilar sér ekki í skattlagningunni með tekjuskattinum eða almennri neyslu, þá breytist það í eignir í einhverju formi og í dag festa menn ekki peninga sína annars staðar en í einhverjum eignum sem gefa arð og þá ber okkur að skattleggja þær eignatekjur. Ég vil taka það skýrt fram að hér er ég ekki að tala um að skattleggja almennan sparnað launamanna til þess að mæta óvæntum áföllum eða þær eignir sem felast í íbúðarhúsnæði. En ef ég kem síðan að vanda dreifbýlisverslunarinnar þá vil ég einungis ítreka það sem ég sagði hér fyrr í kvöld. Sá vandi er miklu fjölþættari en svo að við náum yfir það með mismunandi beitingu þess skatts sem hér er til umræðu þó að það gæti vissulega verið hluti af lausninni ef menn teldu rétt að beita honum. Ég vil einnig ítreka að ég ber ekki það traust til núv. ríkisstjórnar að ég vilji fela henni þetta vald í hendur. Það verður að koma annað og meira til en svo. Ég sé ekki ástæðu til þess frá minni hálfu að lengja þessar umræðu frekar. En ég hafði, virðulegi forseti, eins og ég nefndi í upphafi míns máls átt von á því að hæstv. fjmrh. hefði viljað fá tækifæri til þess að eiga lokaorðin í 3. umr. um sitt eftirlætismál í gegnum tíðina hér í þingsölum.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu lengi. Ég held að hún hafi verið gagnleg og góð. Hún hefur reyndar ekki eingöngu snúist um þennan skatt sem frv. boðar heldur um stöðu verslunarinnar og ég held að það sé ágætt að menn velti fyrir sér stöðu hennar. Ég vil byrja á því að þakka hv. 2. þm. Vestf. fyrir hans ræðu. Mér fannst hún ákaflega góð í alla staði. Hann spurðist fyrir um hvort ekki væri ástæða til þess að lækka virðisaukaskattinn og breikka stofninn. Ég er honum sammála að það sé aðferð sem við eigum að beita. Ég minni á varðandi vöruverð hér á landi og annars staðar að frá því að vöruverð var gefið frjálst þá hefur verð á vörum hér á landi sannanlega lækkað. Í nýútkomnu hefti af Vísbendingu frá 6. des. sést samkvæmt heimildum frá OECD að vöruverð á Íslandi er nokkru lægra heldur en í Danmörku, Noregi og Svíþjóð en umtalsvert hærra heldur en í Bretlandi, Írlandi, Bandaríkjunum og Spáni svo að dæmi séu tekin. Þetta skýrist auðvitað m.a. vegna skatta en einnig af öðrum ástæðum, til að mynda fjarlægð Íslands frá þeim löndum sem eru upprunalönd vörunnar og kostnaði vegna flutninga innan lands. Allt eru þetta atriði sem allir þekkja og hér hafa oft verið rædd. Ég hef þegar rætt fyrirliggjandi tillögur og mitt sjónarmið hefur ekkert breyst. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara hér í langar lögfræðilegar bollaleggingar um fyrirliggjandi hugmynd um það hvort ráðherra hafi leyfi til þess að beita slíku valdi sem fram kemur í tillögunni. Ég vara þó menn við að jafna slíkri heimild fyrir ráðherra við heimild sveitarstjórna einfaldlega vegna þess að sveitarstjórnir ráðstafa sínum tekjum sjálfar. Meginskilyrðið er auðvitað alls staðar í skattlagningu að jafnræðissjónarmið gildi. Það er vissulega rétt að víða geta yfirvöld, bæði sveitarstjórnir og ríkisstjórnir gert vissar undanþágur en yfirleitt eru þær til bölvunar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Það er að mínu mati ekki stórmál að þessi heimild sé fyrir hendi. Það eru áreiðanlega önnur atriði sem mundu hjálpa versluninni betur. Ég ætla ekki heldur að ræða mikið um fjárlagafrv., um fjárlög og skatta almennt. Ég vil einungis segja það vegna fram kominna ummæla formanns Verslunarráðs Íslands þar sem hann tekur fram að það hafi ekki verið Verslunarráðið sem bað um herta tollgæslu að það er rétt. Það er óhætt að skýra frá því að fulltrúar smásala og heildsala fyrst og fremst höfðu samband við ríkisstjórnina, annars vegar viðskrh. og hins vegar fjmrh. og báðu þá um að grípa í taumana með þeim aðferðum sem þeir höfðu. Í því skyni greip fjmrn. til þess ráðs að styrkja endurútgáfu tollstjórans á upplýsingabæklingum um það hve mikið mætti flytja inn í landið. Það var gert og þessi bæklingur liggur frammi hjá öllum ferðaskrifstofum og á flugvöllum. Hins vegar skrifaði fjmrn. utanrrn. bréf og með mjög vægum hætti var bent á að gjarnan mætti taka upp kerfisbundið eftirlit með utanlandsferðum eins og gert er víða um heim. Það vill nefnilega þannig til að tollgæslan á Keflavíkurflugvelli heyrir ekki undir fjmrn. heldur utanrrn. Ég hef hins vegar alveg látið vera að minnast á þetta því að ég held að mig muni ekkert um að taka við þessum skömmum þessa dagana og vil gjarnan taka það á mig ef menn hafa ánægju af að skamma mig fyrir að hafa beitt mér fyrir heldur hertari eftirliti. En það þýðir ekki að ég sé á móti því að fólk fari til útlanda og kaupi þar. Ég held að í því felist ágætt aðhald fyrir íslenska verslun. Það sem hins vegar skiptir máli er að fólk fari að lögum og sé ekki að flytja vörur inn í landið langt umfram heimildir án þess að borga af þeim aðflutningsgjöld því að það er auðvitað óheimilt með öllu og yfirvöldum ber að koma í veg fyrir það með öllum tiltækum ráðum. Ég tel mig þannig hafa skýrt þetta atriði. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjalla hér um skatta og þjónustugjöld. Það vill nú svo til að uppsetning fjárlaga er með þeim hætti að sértekjur koma gjaldamegin, en það er ekkert sérstakt við gjöldin því að við megum ekki gleyma því að á sama hátt eru allar bótagreiðslur t.d. úr tekjuskattskerfinu færðar upp teknamegin þannig að fjárlög íslenska ríkisins eru sett upp með þeim hætti að það eru til tekjur gjaldamegin og gjöld teknamegin. Og menn mega ekki gleyma því, ef þeir vilja ræða þessi mál á bókhaldsvísu, að þetta gengur í báðar áttir. En þá umræðu ætla ég að geyma mér þangað til við ræðum saman um fjárlög íslenska ríkisins.