Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. ( Garðar Þorsteinsson) Allshn., sem haft hefur þetta mál til athugunar, hefur rætt það á fundi hjá sér, en ekki getað orðið sammála um málið. Meiri hl. n. vill mæla með, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl., hv. 1. þm. Árn., vill, að samkomudagur Alþ. sé ákveðinn eigi síðar en 2. maí n.k., og hefur hann flutt brtt. og skilar um málið sérstöku nál. Samkvæmt l., eins og kunnugt er, á hvert reglulegt Alþ. að koma saman árlega 15. febr. Alþ., sem nú situr, hefur frá því því var frestað áður setið óslitið frá 2. sept. í haust, að undanteknum nokkrum dögum um jólin. Nú er þess að geta, að störfum þessa þings getur ekki orðið lokið fyrr en eftir 10 til 14 daga. Samkvæmt stjórnarskránni ber að leggja fram fjárlagafrv. í byrjun hvers Alþ., en hins vegar er vitað, að ekki er nokkur leið að ganga frá fjárlagafrv. þannig, að það gæti orðið tilbúið og lagt fram í febrúar né heldur að mínu áliti í byrjun maímánaðar, því að á þeim tíma er ákaflega ólíklegt, að hægt sé að ganga svo frá áætlun um tekjur og gjöld ríkisins, að hægt sé að treysta nokkrum niðurstöðutölum þar, og kemur það til af ýmsu. Í fyrsta lagi er alveg óvíst um það, hvenær núverandi styrjöld er lokið, og að sjálfsögðu geta úrslit hennar og hvenær styrjöldinni verður lokið haft mjög mikil áhrif á alla afkomumöguleika okkar. Það er ekki heldur vitað, hvernig fer með fisksölumöguleika Íslendinga. Eins og menn vita, standa nú yfir samningar um sölu fisks, og eftir þeim úrslitum kann mikið að ráðast um batnandi eða versnandi afkomu útvegs okkar. Það er ekki heldur enn vitað um, hvernig síldarútvegurinn fer næsta ár, bæði til bræðslu og söltunar, og það verður ekki heldur vitað um það 2. maí, því að eins og kunnugt er byrjar síldarútgerðin ekki fyrr en í júnímánuði. Af þessum ástæðum er alveg útilokað, að hægt sé að áætla með nokkurri vissu um tekjur og gjöld ríkisins fyrir næsta ár, og reynslan hefur nú sýnt okkur þetta, því að á þessu ári hafa verið lögð fram 2 fjárlagafrv. fyrir árið 1945, annað í febr. og hitt í sept. Þegar rætt var um það í febr. s.l., var meiri hl. Alþ. því meðmæltur, að það þing, sem næst yrði kallað saman, yrði kallað saman um 15. sept. Varð þó að ráði, að stj. kallaði saman Alþ. 2. sept., sem var vegna afurðasölumálsins. Ég skal játa, að það er að sjálfsögðu ekki gott fyrir einn eða annan að segja til um, hvenær nauðsyn krefji þess, að Alþ. yrði kallað saman, en ég hygg að fela verði hæstv. ríkisstj. að ákveða það. Hún á að vera þeim málum kunnugust, og í frv. er einmitt gert ráð fyrir, að hún geti kallað saman Alþ. fyrir 1. okt., ef nauðsyn krefji. Þau mál, sem hv. minni hl. allshn., hv. 1. þm. Árn., telur upp og talar um í sinu nál., eru að sjálfsögðu mál, sem krefjast úrlausnar. Ég skal játa það, en ég hygg, og meiri hl. allshn. er mér sammála um það, að meiri möguleikar muni vera á því að leysa þau mál á viðunandi hátt síðar á árinu af þeim ástæðum, sem ég hef að framan getið um. Stjórnin hefur það á valdi sínu, ef eitthvað það kemur fyrir, sem gerir setu Alþ. nauðsynlega, að kalla saman Alþ. fyrr en 1. okt., og af þeim ástæðum vill meiri hl. n. mæla með því, að frv. verði samþykkt óbreytt. Síðan meiri og minni hl. allshn. gáfu út nál., hefur komið fram brtt. frá hv. 2. þm. Rang. o.fl. hv. þm. um að hafa samkomudag Alþ. 1. sept. Það var leitað um þetta álits Alþ. s.l. ár, og meiri hl. þá vildi heldur hafa samkomudaginn 15. sept. en 1. sept. Ég veit, að það, sem vakir fyrir þessum hv. þm., er afurðasölumálið. Ég geri ráð fyrir, að ef þau mál verða ekki leyst af hæstv. ríkisstj. innbyrðis fyrir þann tíma, þá muni stj. væntanlega kalla saman Alþ. eða fá samþykki þingflokkanna fyrir lausn þeirra mála, og ég skil ekki, að það geti raskað neinu um það, þótt samkomudagur þingsins sé ákveðinn 1. okt., því að eins og ég hef margtekið fram hefur stjórnin á valdi sínu að kalla þing saman fyrr, ef hún telur þess brýna þörf.



Ég sé nú ekki ástæðu til þess af minni hálfu að tala langt mál um þetta, sem til ákvörðunar liggur nú. Það er um tilhögunina, sem höfð er á því, hvenær Alþ. verður kallað saman næst. Ég hef vikið að nokkrum höfuðatriðum í nál. mínu, sem ég tel, að miklu máli skipti um þinghald nú á þessu ári, og get eiginlega skírskotað til þess, sem þar stendur. Mér finnst, að ekki sé hægt að gera ráð fyrir, að þingið komi svo seint saman eins og frv. greinir, nema ætlazt sé til, að hæstv. ríkisstj. fari að vinna að því, sem fyrst og fremst er þó Alþ. að vinna. Á þær röksemdir gæti ég ekki fallizt, þótt fram væru bornar, og tel þess vegna einmitt, eftir því sem málefni standa nú til, að það nái ekki nokkurri átt, að . Alþ. komi ekki saman fyrr en 1. okt. Hitt getur verið, að menn geti greint á um, hversu löngu fyrr Alþ. ætti að koma saman, því að það getur verið skoðanamál. Mér þótti vænt um, að hv. frsm. meiri hl. virtist mér sammála um þann vanda, sem Alþ. og hæstv. ríkisstj. er á höndum um lausn þeirra höfuðvandamála þjóðarinnar, sem nú kalla að um lausn. Hann reyndi á engan hátt að andmæla því, að það væri ekki aðkallandi að leysa þessi mál, enda veit ég, að hv. 2. þm. Eyf., frsm. meiri hl., er það greindur maður, að hann sér, að það er ekki auðgert að gera það. Þó að þessir menn telji nú að vísu, að vel mætti dragast að kalla þing saman til 1. okt., og beri það fram, þá hefur þó af þeirra hálfu verið undirstrikað, hve mikilvæg vandamál kölluðu nú á úrlausn, og um leið og þetta er borið fram, er þó talað um að slá öllu á frest. Það er að vísu fært fram sem ástæða, að það verði ekkert gert fyrr en seinna á árinu. Er það máske vegna þess, að allt verði að vera komið í ófæru, áður en leitazt verður við að ráða bót á? En þá vil ég segja, að þá hefur þjóðfélagið skaðazt svo mikið, að ekki verður tölum talið. Hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþ. heldur því fram, að engin von sé til að leysa þessi mál. Við framsóknarmenn óskum þess af alhug, að takast mætti að leysa þessi vandamál, og vildum leggja því lið. Það væri eðlilegt, að því væri haldið fram, að hér væri ekki mikill vandi á ferðum og þess vegna mætti bíða, en því heldur enginn fram, og ég held satt að segja, að enginn leyfi sér að halda því fram. Það er jafnvel gefið til kynna, að allt geti stórversnað frá því, sem er, en samt á að bíða. Því er haldið fram, að allra hluta vegna sé ekki unnt að semja fjárl. fyrr en síðla á árinu. Þetta skal viðurkennt, en það kann að vera, að þótt dragist fram á haustið, þá verði erfitt að sjá fram á árið 1946. Það má segja, að því lengra, sem líður, því fremur megi sjá, hverju fram vindur, en þetta er engan veginn nægileg ástæða til að réttlæta að kveðja þing svo seint saman, og þó er þetta raunar eina frambærilega ástæðan. En þegar meta skal allar ástæður, sem mæla með og móti, þá held ég, að þær, sem mæla með því, að þingið komi snemma saman, verði svo miklu þyngri á metunum, að ekki komi til mála að draga það til hausts. Hv. frsm. meiri hl. vék að því, að í maí væri ekki hægt að sjá, hvernig síldarútvegurinn yrði. En ég vil segja, að ef útlitið er þá sæmilegt, þá megi nokkurn veginn sjá, hversu fer. En ef þá er ekki unnt að sjá neitt, hvað verða mun, þá er útlitið ekki glæsilegt, og þá væri full ástæða til, að þingið væri til staðar til að leysa þau vandamál, sem að steðja og það kynni að geta bætt eitthvað úr. Hv. frsm. sagði, að ríkisstj. hefði það í hendi sér að kveðja þingið saman og mundi haga því eftir því sem ástæður væru til. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er stjfrv., og er því sýnt, að hæstv. ríkisstj. finnst, að til mala geti komið að kveðja þingið ekki saman fyrr en 1. okt., úr því að hún tiltekur þann dag. En fyrst svo er, þá get ég ekki að því gert, að mér virðist nokkuð mikið muni geta þurft til, til þess að þing verði kvatt saman. Því að eins og kunnugt er gilda dýrtíðarráðstafanirnar ekki nema fram í miðjan september. Og um leið og þær falla úr gildi, stórhækka vörur í verði. Gert er ráð fyrir, að niðurgreiðslur dýrtíðarinnar á þessu ári nemi 18 millj. kr., og um leið og þær falla niður fara vörur í sitt fulla verð, og ef engin ráðstöfun er gerð, hækka þær enn meir vegna aukins framleiðslukostnaðar, og ég hélt satt að segja, að háttv. þm. væru það kunnugir, að þeir vissu, að ástandið má ekki vera verra en það nú er, ef sumar starfsgreinar eiga ekki að dragast stórlega saman. Vísitalan mundi fara upp í 300 stig eða meir,,og hvar hyggja menn svo, að slíkt mundi enda? Ég get ekki fallizt á, að, ríkisstj. grípi til neinna ráðstafana um miðjan september, og ég trúi því ekki, að hún vilji ekki hafa þingið að baki þeim ráðstöfunum, sem gerðar verða. Mér finnst þess vegna ekki þurfa að ræða þann möguleika, en ef svo færi, þá er hér í uppsiglingu nýtt stjórnarfar, sem kann að geðjast sumum vel, en ég treysti, að Alþingi sé svo skipað, að til þess komi ekki. Ég sé, að nokkrir þdm. hafa borið hér fram brtt. um, að þingið skuli kvatt saman 1. september. Ég held, að það sé kannske fullseint, og þó er það mikil bót. Þá hefur þingið til umráða 1/2 mánuð áður en dýrtíðarl. falla úr gildi, og kynni það að nægja, ef Alþingi yrði samhent. En ég tel þó heppilegra, að samkomudagur yrði ákveðinn fyrr, ekki einungis vegna þessa máls, heldur og annarra mála. Ég get skotið því hér inn, að ef ekkert samkomulag yrði, gæti komið til kosninga. Skal þó viðurkennt, að þær gætu farið fram með eðlilegum hætti, þótt þingið yrði ekki kvatt saman fyrr en 1. sept. En ef til þess drægi, að þing kæmi ekki .saman fyrr en 1. okt., og samt yrðu að fara fram kosningar, þá yrði það ekki fyrr en í svartasta skammdegi, og ég trúi ekki, að nokkur kjósi að svo fari. Ef allt gengur vel, þá getur flotið til 1. sept., og þó er alls kostar teflt á tvær hættur með þeim hætti, og enginn getur fullyrt, hvernig fer. Þá er ein leið eftir, sem háttv. frsm. gat um, og hún er sú, að hæstv. ríkisstj. kalli þing saman. En ég get ekki treyst því, að hún geri það fyrr en um seinan, fyrst hún flytur þetta frv. Þetta kann, að vera óþarfa ótti, en ég get ekki varizt þeirri hugsun, að nokkuð mikið muni til þurfa, að hæstv. ríkisstj. noti sér vald sitt til að kveðja þing saman fyrr en ákveðið er. Ég ætla svo ekki að fjölyrða fremur um þetta, en vildi taka þetta fram til áréttingar því, sem getið er í nál. Ég get sætt mig við 1. sept., en ég fæ ekki skilið, hvernig háttv. þm. ætla að rökstyðja þá afgreiðslu, að komið geti til mála að kalla þing ekki saman fyrr en 1. okt.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um að fresta samkomudegi reglulegs Alþ. Eftir núgildandi l. skal þing koma. saman eigi síðar en 15. febrúar ár hvert. Það er mín skoðun, að þetta sé óheppilegt á slíkum tímum sem þessum, þegar miklar sveiflur eru á verði og öll viðskipti óviss. En jafnvel á normaltíma mun síðari helmingur ársins betur fallinn til þinghalds. Ég skal ekki vera margorður um þetta mál, en vænti, að um þetta atriði geti allir háttv. þm. verið sammála. Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Frsm. beggja hluta hafa talað, og ber þeim allmikið á milli. Ég legg til, að hér verði farinn millivegur, sem ég vænti, að báðir aðilar geti fallizt á. Það hlýtur að vera öllum ljóst, að Alþ. getur ekki komið síðar saman en 1. sept. Samkvæmt frv. getur ríkisstj. kallað þing saman fyrr en þar er gert ráð fyrir, og er það nokkur afsökun, en mér virðist það óþingleg aðferð að gera ráð fyrir samkomudegi, sem vitað er, að getur ekki komið til mála. Þegar þingi var frestað á s.l. vetri, var líkt ástatt og nú er. Ég bar þá fram till. um, að samkomudegi Alþ. yrði ekki frestað lengur en til 1. sept. Og brtt. mín og nokkurra annarra hv. þm. er í samræmi við það. Okkur datt í hug, að það yrði e.t.v. fullseint, og höfðum látið okkur detta í hug 15. ágúst. En ég held, að ef hæstv. Alþ. vill leysa afurðasölumálin, þá eigi hálfur mánuður að vera nægilegur tími til þess að komast til botns í þeim málum. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Árn., leiddi nokkur rök að því áðan, hvers vegna Alþ. yrði að koma saman a.m.k. fyrir 15. sept., af því að þá er verðlagstímabilið, sem nú gildir, út runnið. Þá er heimildin til niðurgreiðslu á landbúnaðarafuruðum, sem seldar eru innan lands, úr gildi fallin og tryggingin fyrir útflutningsuppbótunum einnig úr gildi fallin. Og þá á sláturstíðin að hefjast í síðasta lagi. Og þá verður, sem sagt, að vera komið ákveðið verð á kjötið, til þess að ekki komist allt í öngþveiti í verðlagsmálum landsins. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. og þeir aðrir, sem vilja samþ. þetta frv. óbreytt, segja: Það kemur aldrei til þess, að ríkisstj. kalli ekki þingið saman fyrir þann tíma, fyrst þetta er alveg nauðsynlegt. En þá má einnig taka brtt. okkar til greina sem leiðréttingu á frv. Því að það virðist ekki sæmandi að ákveða, að Alþ. komi saman 1. okt., þegar það er á vitorði hæstv. ríkisstj. og Alþ., að ekki er mögulegt að draga samkomudaginn svo lengi. Þessi brtt. okkar ætti þess vegna að skoðast sem leiðrétting við frv. Á þeim tíma, sem við nú lifum á, getur margt orðið til þess, að nauðsynlegt sé að kalla þingið saman miklu fyrr. En um það er ekkert hægt að segja nú, og það er ekki hægt að spá neinu um það, þó að það sé eðlilegt og rétt að hafa augun opin fyrir þeim möguleika. En samkv. frv. getur ríkisstj. eða forseti Íslands kallað þingið saman miklu fyrr. Sú brtt., sem ég, ásamt nokkrum öðrum hv. þm., ber fram, miðast við óbreytta tíma. Hún er alveg jafnnauðsynleg, þótt tímarnir séu óbreyttir, vegna þess að þó að ástandið verði ekki breytt frá því, sem er, þá er sú staðreynd alltaf fyrir hendi, að fyrir 15. sept. verður þingið að hafa komið saman, til þess að koma sér saman um það, hvaða verð á að vera á landbúnaðarafurðum fyrir næsta verðlagstímabil. Og það er sannarlega ekki of langur tími fyrir Alþ., sem ekki hefur nú orð á sér fyrir að vera sérlega fljótt að koma sér saman um ágreiningsmál, þótt hálfur mánuður sé ætlaður því til þess í þessu sambandi. Og segi ég þetta með tilliti til þess, sem reyndin varð á síðasta ári, er ákveða skyldi verð landbúnaðarafurða. - Ég geri þess vegna ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþ. og yfirleitt stuðningsmenn stj., eftir að hafa athugað málið og gert sér ljóst, að ekki er mögulegt að draga samkomudaginn til 1. okt., þá greiði þeir atkv. með brtt. okkar, sem þeir mega gjarnan skoða sem nauðsynlega leiðréttingu á frv. Og fyrr en ég sé, hvernig þessari brtt. verður tekið af meiri hl. d., sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta atriði.



Herra forseti. Ég hef nú hlýtt á nokkurn hluta þessara umr. og kynnt mér það langa nál., sem komið er frá hv. 1. þm. Árn., minni hl. n., og ég verð að segja, að mig undrar að vissu leyti öll þau ósköp, sem hér ganga á. Það er eins og aldrei fyrr hafi áður verið ætlað, að Alþ. sæti ekki svona nokkurn veginn stöðugt allt árið, og eins og hér sé það almennt viðurkennt, að það hafi aldrei verið örðugleikar fram undan fyrr en nú. Það þarf ekki að minna þann reynda hv. 1. þm. Árn. á það, að það hefur á undanförnum árum alltaf verið svo, þegar þingi hefur verið slitið, að menn hafa haft lögformlegar ástæður til að búast við, að ríkisstj. þyrfti að taka ákvarðanir um mörg og vandasöm úrlausnarefni. Og það kann að vera, og er sjálfsagt svo, að margir örðugleikar eru fram undan. Ég efast ekki um það, þó að mér sýnist þeir kannske hvað mestir, þegar verið er að lýsa ástandinu og horfunum í þeim blöðum, sem sum verða lögð undir ámæli um að hafa fremur kosið, að örðugleikarnir yrðu meiri heldur en minni á vegi ríkisstj. Mér dettur ekki í hug að fara að svara orði til orðs þeim staðhæfingum, sem hér eru fram bornar, meðfram vegna þess, að mér sýnist ekki, að þær hafi nein úrslitaáhrif á niðurstöðu þessa máls, hvort sem fyrir þeim er meiri eða minni fótur. Ég endurtek það, að það er ekkert óvenjulegt í því, að fram undan eru vandasöm viðfangsefni. En mér skilst þá líka, að það sé tilætlunin með því að hafa stjórn í landinu, að það sé hún, sem eigi að glíma við þau og reyna að leysa þau, eftir því sem föng eru á, án þess að það megi ætla sér að leggja það á hv. þm., að þeir sitji hér allt árið, eða ríkissjóð að kosta veru þeirra hér. Sá háttur hefur ekki verið hafður í þessu landi og verður vonandi ekki á næstunni, enda mundi vafalaust það af því leiða, að margir hv. þm. mundu ekki hafa möguleika til að eiga sæti á þingi. Ég get vísað til þess, sem hv, frsm. meiri hl. n. hefur sagt um þetta, og látið það að mestu nægja. Þess hefur ekki verið kostur að láta Alþ. hafa setu allan ársins hring. Hv. 1. þm. Árn. talaði nokkur orð um það, að þess mætti sjálfsagt vænta, að þegar kæmi fram í maí, stæðu málin ekki verr en svo, að líkur væru til, að hægt yrði að reka síldarútveg landsmanna, enda taldi hann voða vera fram undan, ef það væri ekki hægt. En ég vil minna á það, að það hefur komið áður fyrir í hans þingmennskutíð, að í júnímánuði hafi stj. þurft að taka ákvarðanir til þess að hrinda þeim atvinnurekstri af stað, án þess að Alþ. hefði þá setu. Og slíkt getur enn borið að höndum, og verður að ætlast til þess af hverri ríkisstj., að hún sé fær um að ráða fram úr því, en ella verði að grípa til þess að kalla saman Alþ. Mér finnst, að það komi ekki til mála, eins og nú standa sakir, að kveðja Alþ. saman til fundar á ný í byrjun maímánaðar, þótt hins vegar aðstæður gætu breytzt svo, áður en að þeim tíma kemur, að nauðsyn þætti liggja að því. Og þá yrði það líka gert. En eftir að þingið hefur nú setið lengur en nokkru sinni fyrr, þ.e. þingið, sem mestmegnis var háð á árinu 1944, en nú hefur það sama þing verið háð á annan mánuð af þessu ári, þá þætti mér líklegt, að það væri ósk hv. þm. almennt, að þeim yrði sleppt við það að þurfa að koma aftur á þing í maí, svo skömmu eftir að þetta þing væri úti, nema ýtrasta nauðsyn bæri til. Það má segja, að það væri sanni nær að kalla saman þingið 1. sept., út frá þeim forsendum, sem hv. 2. þm. Rang. gat um. Mér sýnist hins vegar ekki, að þörf sé á að slá því föstu nú. Það sjónarmið, sem hann færði hér fram, verður að sjálfsögðu athugað af ríkisstj., og ég gat um það hér í framsöguræðu minni við 1. umr. þessa máls, að það mætti vel fara svo, einmitt af þeim ástæðum, að ekki yrði talið hjá því komizt að kalla saman þing fyrr en 1. okt. En hins vegar er það heimilt samkv. frv. Ég vil ekki eyða tíma þingsins með frekari umr., eins og þó tilefni hefur, gefizt til í þeim umr., sem hér hafa farið fram. Ég vænti þess, eftir að hv. allshn. hefur fjallað um málið og komizt að þeirri niðurstöðu, sem hún hefur komizt að, þá megi heita tryggt, að frv. verði samþ., og það er í mínum huga aðalatriðið. En hitt er aukaatriði, hvort menn gera sér það til gamans meira eða minna að ræða þetta mál hér í hv. d.



Herra forseti. Ég hef enga hvöt til þess að halda uppi löngum umr. um málið. Það er ekki það margbrotið, að langar umr. þurfi um það þess vegna. Eins og við mátti búast af hálfu hæstv. forsrh., færði hann það fram, að ríkisstj. gæti haft það í hendi sér að kalla þingið saman fyrr en til er tekið í frv., m.ö.o. fyrr en 1. okt., ef henni sýndist nauðsyn bera til þess, Hæstv. forsrh. viðurkenndi erfiðleikana, sem nú er við að etja, en sagði nú að vísu, að þeir væru nú einna mestir, þegar blöð andstæðinga ríkisstj. væru að lýsa þeim. Ef þetta væri nú svo, að með sönnu gæti talizt, að það væri þannig ástatt með þau mál, sem mönnum hefur gengið erfitt að ráða fram úr, að erfiðleikarnir við þau væru nú orðnir mestir á pappírnum, þá væri vel, og þá gætum við verið rólegir. En ég held, að þrátt fyrir það að hæstv. forsrh. beri sig karlmannlega, hafi hann samt það glöggt yfirlit yfir þessi mál, að hann sjái, að við höfum við aðra og miklu meiri örðugleika að etja hér á landi en þá, sem eru á pappírnum í blöðum andstæðinga hæstv. ríkisstj. Það er þó, sem betur fer, enn ekki svo komið, að stöðvun hafi orðið á atvinnurekstrinum í landinu. En þarf ástandið að breytast svo sérstaklega mikið frá því, sem er, til þess að atvinnuvegir landsmanna stöðvist? Og við þurfum ekki að eyða mörgum orðum til að sannfæra menn um, hvað koma mundi í kjölfar slíkrar stöðvunar. Ég ætla ekki að fara nú að fjölyrða um það, en ég veit, að hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. gera sér þess fulla grein. Hæstv. forsrh. vék að því, að ríkisstj. mundi leysa vandamálin og þm. mundi ekki þykja æskilegt að þurfa að sitja hér kannske mestallt árið. Og það er rétt, að hv. þm. mundi ekki þykja það fýsilegt. Það er síður en svo, að manni þyki æskilegt að sitja svo lengi á þingi sem raun hefur á orðið, en maður verður að gera það. Og fyrir hvaða sakir mundi það þá helzt vera, að þingið hefur setið svo lengi? Það er vitanlega fyrst og fremst fyrir það að það eru það skiptar skoðanir og það ólík sjónarmið innan þingsins, að það fást þess vegna ekki fram nauðsynlegar ákvarðanir til þess að ráða vandamálunum til lykta á stuttum tíma. Og þetta er ekki nýtilkomið nú, heldur er þetta, því miður, búið að vera í þinginu í nokkur ár. Ég efast ekkert um, að hæstv. ríkisstj. muni af sinni hálfu reyna að leysa vandamálin eftir því sem þau koma fyrir. En þau eru bara mörg þess eðlis, að ég get ekki búizt við, að hæstv. ríkisstj. telji sig m.a. hafa þá stoð í l., sem þarf til þess að leysa ýmis þau vandamál, sem manni virðist, satt að segja, vera til staðar nú, - og getur áreiðanlega bætzt við þau. Bæði fjárhagsmál, atvinnumál og dýrtíðarmál, sem eru nú til úrlausnar, eru það erfið viðfangs og þannig í eðli sínu, að manni virðist, að það megi tæpast dragast mjög lengi, að eitthvað verði reynt að gera í þeim. Og því meiri nauðsyn verður á því, sem erfiðleikarnir verða kannske meiri en þeir eru nú og e.t.v. meiri en við nú komum auga á. Hæstv. forsrh. vék að því, út af brtt. hv. 2. þm. Rang., að ríkisstj. mundi taka það til athugunar, sem í brtt. felst, hvort nauðsyn væri á því að kalla Alþ. svo snemma saman, sem þar er til tekið. Það kann nú að vera, að ég hafi eitthvað skrýtnar hugmyndir í sambandi við þetta. En mér finnst enn, að það sé ákaflega fjarri, eftir því hvernig málin standa, að Alþ. verði ekki kallað saman fyrr en 1. október. Það getur verið, að menn geti talað um einhvern samkomudag Alþ. á milli 1. sept. og 15. sept. En ekki getur verið áhorfsmál að ákveða, að þingið komi saman ekki síðar en á þessu tímabili. Eftir því sem afurðasölumálin horfa nú við, hlýtur Alþ. að verða að koma saman það tímanlega, að búið sé í þeim dýrtíðarmálum að ráða ráðum sínum fyrir 15. sept. í haust, - nema hæstv. ríkisstj. ætli sér að gera eitthvað í því upp á sitt eindæmi án aðstoðar þingsins. Um það veit ég ekki. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, - þó að ég hafi vikið að þessu, og það er hv. þm. ljóst, hverju máli þetta kann að skipta -, að fjölyrða um þetta mál og get látið máli mínu lokið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. lét svo um mælt hér áðan, að þm. mættu gera sér það til gamans að tala um þetta mál hér í hv. d. Ég segi fyrir mitt leyti, að þó að ég taki til máls um málið örfáum orðum, þá er það ekki vegna þess, að það sé neitt til þess að skemmta mér né hæstv. forsrh., heldur gert í því trausti, að enn þá sé ekki komið svo langt í okkar landi með vissar stefnur í stjórnmálum, sem verið er að brjóta niður annars staðar í heiminum, að það sé þó til einhvers enn að bera fram rök í máli hér á hæstv. Alþ. Það er vitað, að fyrir 15. sept. n.k. verður að taka til meðferðar eitthvert mesta vandamál Alþ., sem sé dýrtíðarl., sem þá falla úr gildi, þau er nú standa, um afurðasölumálin. Og verður ekki hjá því komizt, að þau verði tekin fyrir af löggjafarvaldinu fyrir þann tíma, nema ríkisstj. ætli upp á sitt eindæmi að taka þetta mál til meðferðar. Hefur komið fram í þessum umr., að mönnum hefur dottið slíkt í hug, þar sem hv. frsm. meiri hl. allshn. lét svo um mælt, að hugsanlegt væri, að verðlagsmálin yrðu leyst af núv. hæstv. ríkisstj. fyrir 15. sept. n.k. Nú er vitað, að þessi verðlagsmál verða ekki, eins og sakir standa, leyst nema með l., og hafa þau á undanförnum árum reynzt mestu og viðkvæmustu vandamálin, sem við er að fást. Það er því beinlínis gefið í skyn, og líka með frv. hæstv. ríkisstj., að hæstv. ríkisstj. geti hugsað sér þann möguleika að leysa þessi mál á eigin ábyrgð, með því að gefa úr brbl. um það, hvernig þessu skuli hagað. Nú er því haldið fram, að það sé hugsanlegt, að þetta mál og þau vandamál, sem fyrir hendi eru, sé hægt að leysa með því móti, að þingið komi ekki saman fyrr en 1. okt. og það verði gert á þremur síðustu mánuðum ársins að leysa þau erfiðu viðfangsefni, sem þá væru þó eftir, þó að ríkisstj. tæki þann hátt upp að leysa á eigin ábyrgð þau mál, sem eru viðkvæmust öllum þegnum þjóðfélagsins, og það fyrir 15. sept. n.k. Því var haldið fram á síðasta ári, að það væri nægilegt að kalla þingið saman 15. sept. En þegar til kom, taldi þáv. hæstv. ríkisstj., að ekki yrði hjá komizt að kalla þingið saman 2. sept. til þess að ráða fram úr um verðlagsmálin, sem skipan þurfti að komast á fyrir 15. sept. þ.á., og sama nauðsyn í þessu efni er alveg eins nú fyrir hendi. En var það nægilegt, að þingið kæmi saman 15. sept. þá, ef átt hefði að vera búið að leysa þessi mál á viðunandi hátt fyrir árslok? Svarið er, að við sitjum nú hér á þingi; 8. febrúar 1945, með þau mál óleyst, sem átti að vera búið að leysa fyrir lok ársins 1944. Og það sýnir, hvort hægt var á stuttum tíma að leysa þau. Og það er vitað, að alllangur tími er enn, þangað til búið verði að leysa þau. Og m.a. vandamálið, sem átti að leysa fyrir 15. sept. s.l., er ekki leyst enn í dag, þar sem framkvæmd dýrtíðarmálanna eftir till. búnaðarþings í haust er ekki búin að fá staðfestingu þingsins enn í dag. Og framkvæmd þeirra mála er eingöngu byggð á bráðabirgðasamþykkt þingsins um það, að þetta skyldi vera í gildi eins og áður, þar til fullnaðarsamþykkt fengist um málið á þingi. Þetta liggur nú í fjhn. og er ekki komið til afgreiðslu. M.ö.o., það er staðreynd, að eftir 51/2 mán., sem Alþ. hefur setið að þessu sinni, síðan í haust, er ekki enn búið að leysa það viðfangsefni, sem átti að vera búið að leysa fyrir 15. sept. s.l. Og allar þær ráðstafanir, sem gerðar eru og hæstv. ríkisstj. byggir sínar framkvæmdir á í dýrtíðarmálunum, eru eingöngu bráðabirgðaráðstafanir, sem falla úr gildi jafnskjótt sem verðlagstímabilið er liðið, sem nú er til tekið. - Nú skyldi maður ætla, að eftir svona langa þingsetu, sem nú er orðin, væri búið að ráða fram úr ýmsum þessum vandamálum þannig, að hægara væri að skipa þessum dýrtíðarmálum næsta haust en var á s.l. hausti og að ríkisstj. héldi því fram, að dýrtíðarfrv., sem nú liggur fyrir þinginu, hefði verið afgreitt þannig, að vandamálið, sem það er um, væri leyst, og sömuleiðis skyldi maður ætla, að búið væri á svona langri þingsetu að leysa skattamál, sem frv. hafa komið fram um, og annað slíkt, sem frv. liggja fyrir um nú, þannig að auðveldara yrði fyrir hæstv. ríkisstj. að ráða fram úr þessum málum á næsta hausti, og þess vegna þurfi ekki nema stutt þinghald, að áliti ríkisstj., til þess að ráða fram úr þessu. En það er ekki sannleikanum samkvæmt, því að yfirlýsingar eru í blöðum hæstv. ríkisstj. um, að þetta allt, sem bráðabirgðaráðstafanirnar eru um, sé alröng stefna í málunum, og þess vegna verði grundvöllur þessara bráðabirgðaráðstafana að takast upp á ný til athugunar og fullkominnar úrlausnar á næsta þingi. Það er þar af leiðandi augljóst, að það er skoðun hæstv. ríkisstj., að ekkert af þeim aðkallandi málum, sem verið er að reyna að leysa og vandasömust eru, fjárhags- og atvinnumál, hafi þá skipun nú, sem sé annað en bráðabirgðaskipun, lausn þeirra sé enn ekki annað en bráðabirgðalausn. Og þó tekur það kannske 6 mánuði að koma á þessari bráðabirgðalausn eftir þessari alskökku stefnu, sem blöð hæstv. ríkisstj. telja, að sé. Þegar það hefur tekið svo langan tíma, er þá líklegt að fljótar gangi, þegar snúa á alveg við og taka nýja stefnu? Mér virðist það svo augljóst mál eftir þessar yfirlýsingar ríkisstj. um, að hún sé á skakkri leið í fjármálum og að hún ætli ekki nema í eitt skipti að samþ. til ársins suma þá tolla, sem nú á að setja, að vandamálin geti ekki orðið leyst á stuttum tíma. Þjóðin á heimtingu á, að sú nýja stefna sé lögð fram fyrir hana í tæka tíð. Það getur ekki beðið þangað til í árslok. Ef svo færi, að þingið þyrfti ekki nema 3 mánuði til að leysa þessi mál, þyrfti það ekki að sitja neitt lengur, þótt það kæmi snemma saman. En ef þær lausnir ætti að knýja fram á of stuttum tíma og ljúka við rétt fyrir áramót, yrðu það óskemmtilegri vinnubrögð heldur en ef til þess væri ætlaður hæfilegur tími. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að ekki yrði séð um fjárhagsafkomuna fyrr en seint á árinu. Það er ekkert nýtt. Hana hafa menn aldrei séð fyrr en seint á árinu, og hefur það ekki verið því til fyrirstöðu að ákveða í stjórnarskránni samkomudaginn 15. febr. Það má líka segja, að 1. okt. sé ekki nokkur vegur að sjá fyrir afkomu ársins. Eftir er þá að selja megnið af landbúnaðarafurðunum og verulegan hluta sjávarafurða. Segja mætti því, að bezt væri að semja aldrei fjárl. né afgreiða vandamál fyrr en eftir lok þess árs, sem skylt er að afgreiða þau á. En ég vænti, að þm. skilji, hve háskaleg sú braut er. Vitað er, að 15. sept. falla niður bráðabirgðaákvæðin um vandasamasta málið, sem fyrir þinginu liggur, og þann vanda verður ekki hægt að leysa með brbl. á ábyrgð ríkisstj. einnar. Mér þykir ekki líklegt, að Alþ. vilji hafa það eins og þing einnar þjóðar 1934 að samþ. að hverfa heim og fela ríkisstj. löggjafarvaldið framvegis, enda sjá menn nú, hve gott sú þjóð hefur haft af því. Ummæli hafa hér fallið, sem á það úrræði gætu minnt, en ég vona, að slíkt heyrist sem sjaldnast hér á Alþingi. S.l. sumar var alls ekki hægt að verðleggja sumar innlendar afurðir. Þannig var með nýtt dilkakjöt fram til 16. sept., og olli það mikilli óánægju meðal neytenda og markaðstapi fyrir framleiðendur. Öllum er mikill óhagur að því, að þetta endurtakist, en ekkert er líklegra en svo fari, ef þing kemur ekki saman í vor. Boðorð ríkisstj. í þessum efnum virðist vera: Geymdu allt til morguns, sem gerast skal í dag, ef nokkur leið er að skjótast undan skyldunni að gera það í dag. Hingað til hefur þetta ekki þótt hyggilegt og er það varla enn, þó að stjórnin hyggi þarna á nýskipun og nýsköpun. Það má vel vera, eins og hv. frsm. minni hl. tók fram, að ekki sé nauðsyn að kalla þing saman strax í maíbyrjun, og má deila um, hvaða dagur sé æskilegastur. En eins og hann sýndi ljóslega verður ekki komizt hjá þinghaldi miklu fyrr en frv. ráðgerir. Sé ég ekki ástæðu til að fara nú um það fleiri orðum.



Ég ætla mér ekki að lengja þessar umr. neitt að ráði, en vil þó minnast á eitt atriði í því sambandi. Ein af helztu ástæðum þeirra, sem mæla með frv., er, að mjög erfitt sé að afgreiða fjárlög í vor, svo mörgum mánuðum áður en þau eiga að koma til framkvæmda. Nokkuð er til í því. En þá vil ég benda á hitt, að ástandið í fjármálum ríkisins er þannig, að varla er verjandi að fresta samkomudegi Alþingis til 1. okt. Þessi ástæða vegur miklu meir en móti hinni. Útlitið um afkomu ríkissjóðs á þessu ári er allt annað en gott, og verður að telja ákaflega hæpið, að ríkisbúskapurinn verði hallalaus á árinu, þrátt fyrir nýju skattana. Sumir þessir nýju skattar eru þannig, að hæstv. stjórn hefur lýst því yfir, að óhugsandi sé að framlengja þá, en hins vegar óupplýst, hvað á að koma í þeirra stað. Ekkert hefur komið fram frá ríkisstj. um það. Hins vegar hljóta gjöldin að verða enn hærri á næsta ári en nú, ef sömu stefnu í fjármálum er framfylgt. Nú munu verða afgreidd ný launal., sem koma til fullra framkvæmda 1946, og verður af þeim mikill útgjaldaauki. Þá má búast við þörf á auknu fé til dýrtíðarráðstafana, eigi vísitalan ekki að hækka, en flestir munu á einu máli um, að útflutningsatvinnuvegir okkar þoli ekki meiri hækkun. Þá hefur stjórnin tilkynnt, að bráðlega skuli sett ný tryggingarlöggjöf, og gera má ráð fyrir, að ríkissjóður beri nokkurn þunga af henni. Tekjuþörf ársins 1946 hlýtur því að verða miklu meiri en 1945. Þetta er svo mikils varðandi mál, og mörg önnur, sem leysa þarf, að þeim viðfangsefnum er ófært að fresta til elleftu stundar. Mér virðist það sjálfsögð krafa til ríkisstj., að hún geri í tæka tíð grein fyrir því, hvernig hún hugsar sér að leysa þessi mál. Það getur vel svo farið, að ekki verði unnt að komast að samkomulagi um fjármálaafgreiðsluna fyrr en að loknum kosningum. Hvernig erum við á vegi staddir, ef nauðsyn reynist að láta kosningar fara fram, vegna þess að samkomulag næst ekki um málin á þingi, sem hefst ekki fyrr en 1. okt.? Kosningar yrðu þá látnar fara fram á jólaföstu næsta vetur, og ætla ég ekki að ræða um, hversu óverjandi slíkt er. Síðan leiddi af þessu, að enginn kostur væri á að afgreiða fjárl. fyrir áramót. Nú er það að vísu svo, að það er okkur þm. ekkert ánægjuefni að þurfa að sitja hér mikinn hluta af árinu, sízt okkur, sem eigum heima fjarri Reykjavík. Þó er til þess ætlazt af þeim, sem taka að sér þessi störf, að þeir skorist ekki undan skyldunni að sitja á þingi, þegar þess raunverulega þarf, og persónuleg sjónarmið verða þar að víkja. Með því að skjóta þinghaldi ársins 1945 svo á frest sem ríkisstj. vill gera, tel ég aðkallandi málum teflt í allt of mikla tvísýnu.



Herra forseti. - Mig hefði langað til að fá dálitlar skýringar hjá hæstv. ríkisstj. Það eru ekki margir dagar, síðan frv. þessu var útbýtt. Aðalforsenda þess var þá sú, að þing væri búið að sitja lengi og ljúka afgreiðslu þeirra mála, sem aðkallandi væru í bili. Hvað á ríkisstj. við? Enn er óafgreitt dýrtíðarfrv. Er ekki aðkallandi að afgreiða það? Ef til vill ekki? Enn er ekki komið úr n. í Ed. veltuskattsfrv. og á síðan eftir að koma til þessarar d. Er ekki aðkallandi að afgreiða það? Launafrv. er ekki komið úr n. þessarar d. Er nú ekki lengur orðið aðkallandi að afgreiða það? Og sé þessi forsenda rétt, því er ríkisstj. þá að láta okkur sitja yfir málum, sem eru ekki talin aðkallandi? Það er víst búið að afgreiða hin, sem „aðkallandi“ voru. Af því að nú er hér einn ráðh., en oftast sést enginn þeirra, vona ég, að hann geti skýrt þetta f. h. ríkisstj. Hæstv. forsrh. talaði hér áðan og sagði, að hæstv. þm., eins og hann orðaði það, óskuðu þess almennt að þurfa nú ekki að sitja lengur þing og yrðu því fegnir, að þingið yrði ekki kallað saman fyrr en seint á árinu. Ég býst við, að ráðh. gleymi að gera greinarmun á persónulegum óskum þm. og skyldum þeirra. Enginn vafi er á, að hver þm. óskar eftir persónulega að þurfa ekki að sitja lengur á þingi nú og þurfa ekki að mæta á þing í vor. En þess þarf, og þá dugir ekki að mögla. Þingþreytan er talin valda því, að heill hópur þm. lætur ekki sjá sig á þingi dögum saman, og sumir þm. láta sig sífellt vanta, þegar afgreiða á mál. En ég hygg, að hér valdi miklu vöntun á því að finna, hvað er skylda, og framkvæma hana. En skylda og persónuleg löngun eru sitt hvað. Þann greinarmun fann ég, að hæstv. forsrh. gerði engan. En hann þyrfti að þekkja hann. Ég get tekið undir það mjög ákveðið, að mér er með öllu óskiljanlegt, hvernig ríkisstj. getur hugsað sér, að þingið þurfi ekki að koma saman fyrr en 1. okt. Þegar hefur verið á það bent, hvað af því getur hlotizt og muni hljótast, og þarf ég ekki að endurtaka það. Finnst þm. ekki saka, þótt ekkert sé aðhafzt, fyrr en að morgni i6. sept., þegar núverandi verðákvarðanir eru fallnar úr gildi? Á þá mjólkurverðlagsn. að koma saman og setja sitt mjólkurverð, kr. 1,80 á lítra eða 2 kr. eða hærra, og kjötverðlagsn. í öðru lagi sitt verð á kjöt og láta þetta síðan verka á vísitöluna? Eða sér stjórnin svo langt fram í tímann, að hún treysti á, að þetta verði vandalaust mál? Álit mitt er, að þing verði að koma saman í allra síðasta lagi um miðjan ágúst. Það taldi ég einnig nauðsynlegt í fyrra, en það var þá dregið, og afleiðingarnar þekkjum við. Ég get þá líka hugsað mér, að einhver ástæða sé kannske í undirvitundinni til þess, að þetta frv. er fram komið. Kannske það hafi þótt svo ákaflega ánægjulegt 1942, þegar sami hv. ráðh., sem nú var að leggja þetta frv. fyrir þ., varð að láta bráðabirgðafjárl. gilda langt fram á árið 1943, vegna þess að ekki vannst tími til að samþ. fjárl. fyrir áramót? Kannske honum hafi þótt þetta. fordæmi svo ánægjulegt, að hann langi til, að það endurtaki sig, með því að láta þ. koma svo seint saman, að vonlítið sé, að fjárl. séu samþ. fyrir áramót? Mér þótti skammarlegt, að það skyldi koma fyrir þá, og mig langar ekki á neinn hátt til þess, að það endurtaki sig. Það var nú svo, að þegar núv. ríkisstj. settist í ráðherrastólana, var mikið talað um nýsköpun og um þá nýju merkilegu stefnu, sem hæstv. stj. ætlaði að taka upp á ýmsum sviðum. Þá voru allir vegir færir í fjármálum. Það þurfti bara að hvíla sig og hugsa málið svolítið, svo kom leiðin. Og Alþ. var gefið frí. Þegar það var búið, voru komin fram nokkur vandamál og vandræði að leysa þau. Á endanum komu þó nokkur frv., en öll með þeim formála, að þau séu einungis til bráðabirgða. Stefnan, sem fram komi í frv., sé algerlega röng og henni verði að gerbreyta. Þegar ríkisstj. var búin að finna þetta, kom það næst, að hún þyrfti einhvern tíma til þess að finna þessa nýju stefnu, sem hún ætlar þá að fylgja, fyrst hún fann hana ekki áður en hún settist í stólana. Náttúrlega hefði verið skemmtilegast, að hún hefði fundið stefnuna áður, því að ævinlega er bezt að vita, hvert maður ætlar, áður en maður leggur af stað; það er verra að átta sig, þegar maður er kominn eitthvað áleiðis. En það var nú ekki, og nú er bara spurningin frá mínu sjónarmiði: Hvað þarf ríkisstj. langan tíma til þess að finna þessa stefnu? Hvað er langt þangað til, að hún getur sagt Alþ. og þjóðinni allri, hvaða stefnu hún ætli að fylgja í dýrtíðarmálunum og fjármálum? Hún er búin að lýsa því yfir, að það þurfi að hverfa frá þessari stefnu, sem fylgt hefur verið í fjármálum og afurðasölumálum, en þá er líka alveg nauðsynlegt, að hún lofi þ. og þjóðinni allri að heyra eins fljótt og verða má, hver nýja stefnan er, sem hún ætlar sér að taka upp. Eftir þessu frv. ætlar hún ekki að gera það fyrir 1. okt. Það er nokkuð löng bið, og það, sem af henni hlýzt, er líka það, að ef sú stefna ekki hefur meiri hluta þ. með sér, leiðir óumflýjanlega af því, að kosningar verða að fara fram á vetri komanda. Ég held, að hæstv. stj. hljóti að nægja skemmri tími til þess að forma stefnu sína og koma með hana fyrir þ. Ég er ekki á sama máli og sessunautur minn um það, að bezt sé að hafa þ. á haustin. Eins og reikningshaldi ríkisins er nú háttað, fer því mjög fjarri, að það sé hagkvæmt. Ef við ætlum að fara inn á þá braut, þarf líka að breyta reikningshaldinu. Í stað þess að hafa reikningsárið almanaksárið, yrði það að vera frá sept.-lokum til nóv.-byrjunar. Svo að ég víki nú aftur að stefnumálum stj., þá langar mig að spyrja, hvort hún hafi ekki getað hugsað um stefnuna, sem hún er að leita að, í fríunum tveimur, sem hún hefur fengið, svo að þjóðin og þ. gæti heyrt hana nógu snemma, til þess að kosningar geti farið fram á hæfilegum tíma, ef meiri hl. þ. aðhyllist ekki þessa stefnu, þegar hún loks er fundin. En nú er fleira. sem til greina kemur. Það mun leiða til algers öngþveitis, ef ekki verður fyrir 16. sept. búið að ganga frá sölufyrirkomulagi landbúnaðarafurða, en þar sem þ. verður að gera það að einhverju leyti, þá tel ég með öllu ótækt að samþ. frv. þetta óbreytt. Ég tel, að það eigi að samþ. till. minni hl. n., sem miðar við byrjun maí, en ef hæstv. ríkisstj. getur fært rök fyrir því, að það sé of stuttur frestur til þess, að hún geti markað stefnu sína í fjármálum og dýrtíðarmálum, þá get ég gjarnan verið með því að gefa henni lengri frest um mánuð. Ég mun þó ekki koma með neina brtt., heldur fylgja brtt. hv. minni hl. n., og verði hún felld, fylgi ég brtt. á þskj. 1071, sem er sýnu skárri en frv. stj. óbreytt.



Herra forseti. - Ég hef því miður ekki heyrt þær umr. allar, sem hér hafa farið fram, en þó nóg til þess, að ég tel mér ekki fært að sitja hjá með öllu við þessar umr., sérstaklega þar sem hæstv. ráðh. eru ekki viðstaddir, en til stj. hafa ýmis orð fallið. Hv. 2. þm. N.-M. innti eftir því, hvað verða ætti af þeim frv., sem nú bíða úrlausnar: Skattal., launal. og fleiri l., sem hann nefndi. Þetta frv. segir ekkert um það. Það er alveg sama, hvort samkomudagur Alþ. er ákveðinn 1. maí, 1. sept. eða 1. okt. Það eru alveg sömu möguleikar á því að afgr. þessi frv., hvað sem samkomudeginum líður. Næsti samkomudagur Alþ. hefur lítil eða engin áhrif á það, hvort þessi mál verða afgr.

Hæstv. ráðh. segir sjálfur, að lokið sé að afgr. öll aðkallandi mál, og ég spurði, hvort búið væri að afgr. þau.

Það má vænta þess, að þau mál verði afgr. á þessu þ., hvort sem samkomudagur Alþ. verður ákveðinn 1. maí, 1. sept. eða 1. okt. Það breytir engu um afgr. þessara l., hvenær samkomudagur Alþ. verður ákveðinn. Hv. þm. sagði einnig, að hér væri blandað saman persónulegum óskum þm. og skyldum þeirra, og hann fullyrti einnig, að hæstv. forsrh. gerði sér ekki grein fyrir þeim mismun, sem þar er á milli. Ég held, að þetta sé alveg ómaklega mælt hjá hv. þm. Ég sé ekki, að í þessu frv. sé á neinn hátt blandað saman persónulegum óskum og þeim skyldum, sem þm. gera sér ljóst, að þeim ber. að inna af hendi. Það, sem vakti fyrir ríkisstj., þegar hún bar fram frv. þetta, var það, að frestað yrði fram eftir árinu þeim þingstörfum, sem sýnilega yrði erfitt að ljúka, ef þ. kæmi saman 15. febr. Það hefur verið svo undanfarið, að fjárl. hafa verið afgr. og gengið frá þeim síðari hluta ársins og um áramót. Það er því ekki í fyrsta skipti nú, að ætlazt sé til að afgr. þau í nóv. eða des., heldur hefur það verið gert á fjöldamörgum undanförnum þ., án tillits til þess, hvort horfur væru á samkomulagi um þau eða ekki. Ég sé ekki, að það sé nein ástæða til að óttast, að afgr. fjárl. fyrir 1946 þurfi að fara frekar úrhendis en verið hefur á mörgum undanförnum þ. Ég held þvert á móti, að meiri líkur bendi til þess að takast megi að afgr. fjárl. næsta haust en verið hefur áður. S.l. tvö ár hefur setið hér stj. að völdum, sem ekki hefur haft þingmeirihluta að baki sér, en þrátt fyrir það hefur þó tekizt að afgr. fjárl. undir lok ársins, án þess að til kosninga hafi þurft að koma, og ég vildi ætla, að meiri ástæða væri til þess, að nú tækist að afgr. þau, þegar fyrir liggur ákveðinn þingmeirihluti, sem stendur á bak við núv. stj. Ég veit ekki, hvort fyrir hv. þm., sem andmælti þessu frv., vakti, að það ósamkomulag kunni að koma upp hjá þeim, sem að stj. standa, að það leiði til þess, að samkomulag takist ekki um afgr. fjárl., en eitthvað slíkt hlýtur það þó að vera. Ég sé ekki, að líkindin, eins og nú stendur, séu minni, heldur meiri fyrir því, að samkomulag náist um afgr. fjárl. nú heldur en oft áður, og það er náttúrlega aðalatriði málsins, því að ef líkur eru til þess, að afgr. fjárl. takist í árslok, er engin ástæða til að flýta samkomudegi þ. Þá vil ég loks benda á, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er samkomudegi Alþ. ekki slegið föstum, heldur ákveðið, að hann skuli verða ekki síðar en 1. okt., en það er að verulegu leyti annað en að segja, að hann skuli verða þennan ákveðna dag, því að eins og hv. þm. væntanlega hafa séð og lesið í frv., þá stendur þar, að Alþ. skuli koma saman eigi síðar en þennan dag og þá, nema forseti Íslands hafi ákveðið annað. Ef málin hins vegar skipast þannig, að nauðsynlegt verði að kalla þ. saman fyrr en þá, verður það vitanlega gert. Ég tel þess vegna, að það sé engu sleppt og engu tapað, þótt frv. verði samþ. eins og það liggur hér fyrir. Möguleikar til þinghalds fyrr á árinu eru fyrir hendi. Hægt er að kalla þ. saman bæði 1. maí og 1. sept., ef ástæður þykja til, svo að allt tal um, að hér sé verið að stofna einhverju í voða með þessu ákvæði, er alveg út í hött. Hins vegar eru mikil líkindi til þess, að það verði miklu hægara, þegar líður á árið, að semja skynsamleg fjárl. og því heppilegra að fresta samkomudegi þ. eins lengi og fært þykir. Ég held, að í þessum tveimur síðustu ræðum, sem ég hef heyrt og voru hvassyrtar, má ég segja hafi ekki verið fleira, sem gefi mér tilefni til frekari andsvara.



Herra forseti. - Mér þykir leiðinlegt, að þessi hæstv. ráðh., sem var að setjast niður, skuli ekki vera búinn að læra að fara með rétt mál. Hann er að tala um, að það standi í 1. gr., að þ. skuli koma saman „eigi síðar“ en 1. okt. Það stendur hvergi „eigi síðar“  Ég ætla þá, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp úr grg. fyrir þessu frv.: „Eru til þess ýmsar ástæður (að frv. er lagt fram), þ. á m. sú, að þ. hefur nú starfað óslitið að heita má síðan 2. sept. og lokið þeim störfum, sem aðkallandi eru í bili.“ Ég nefndi svo nokkur mál, sem liggja fyrir þ. og ekki er lokið, og spurði hæstv. ráðh. og hæstv. stj., hvort þessi mál væru ekki aðkallandi. Ég hef ekkert svar fengið. Ég fæ ekki annað svar hjá hæstv. ráðh. en að þ. muni sitja svo lengi núna, að þessi mál verði afgr. Það er allt annað mál. Það er sagt í grg., að búið sé að ljúka aðkallandi málum, svo að það mætti víst slíta þ. á morgun. Nú veit ég, hvaða mál eru eftir, og ég spyr aftur: Eru þau mál ekki aðkallandi? Á að svíkja launamálið? Eru skattamálin ekki aðkallandi? Þarf ekki að afgr. dýrtíðarmálin, eða er stj. að skrökva að þ., þegar hún hefur þessi ummæli í grg.? Ég talaði ekkert um, að það hafi staðið í frv., sem hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni, að þm. myndu yfirleitt óska þess að þurfa ekki að sitja lengur á þ. Það stendur ekki neitt um þetta í frv. Hann talaði um það sem eina aðalástæðu fyrir þessu og gerði þar engan greinarmun á því, sem þm. persónulega óskuðu, og því, sem væri skylda þeirra. Þetta segi ég, því að ég sé, að bæði hann og aðrir þekkja ekki mun á persónulegum óskum sínum og skyldu sinni. Þegar þm. vantar í 21 skipti af 42 við nafnakall, eins og dæmi eru til, þá þekkja þeir ekki mun á persónulegum óskum sínum og skyldum. Hæstv. forsrh. áleit, að hann væri að gera þm. til geðs með því að láta þ. koma sem seinast saman, til þess að þeir þurfi sem stytzt að sitja þ. Þetta getur hann gert þeim persónulega til geðs, en ef þeir finna, að þeir hafa skyldur að rækja, þá meta þeir þær meir en persónulegar óskir, sem kunna að gera greinarmun á þessu tvennu, en það sjá allir nú, hafi þeir ekki vitað það áður, að það kann hæstv. forsrh. ekki. Ég óska þess, að hæstv. forsrh. komist í skilning um þetta, að það er munur á persónulegum óskum þm. og þeim skyldum, sem þeir hafa tekið að sér.



Það eru aðeins nokkur orð til andsvara hv. 2. þm. N.-M. Hann sagði, að ég hefði farið rangt með, að ég hefði sagt, að reglulegt Alþ. skyldi koma saman eigi síðar en 1. dag okt., og ég stend við þetta, hvað sem hv. þm. segir, því að í frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Reglulegt Alþingi 1945 skal koma saman 1. dag októbermánaðar, hafi forseti Íslands eigi tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu.“ Þetta þýðir, að þ. skuli koma saman eigi síðar en 1. dag okt., því að 1. okt. er sá síðasti dagur, sem á að verða samkomudagur Alþ., en öllum möguleikum fyrir samkomudegi fyrr á árinu er haldið opnum. Í öðru lagi var hv. þm. að tala um þau mál, sem enn væru óafgr. Ég vil aðeins segja nokkuð svipað um það og ég sagði áðan, að það hefði engin áhrif á samkomudag Alþ., að þau mál væru enn óafgr. Það er alveg jafn möguleiki á því að afgr. launal. og skattal. á þessu þ., hver svo sem samkomudagur þ. verður. Þessi mál verða afgr. á þessu þ., eins og hv. þm. veit mæta vel, og það er því algerlega út í hött hjá honum að vera að ræða um þau. Að lokum minntist hann á það, hverjir sæktu þingfundi og hverjir ekki. Ég tek það ekki til mín, því að ég tel, að ég hafi sótt þingfundi eins og efni hafa staðið til og ekki vantað a.m.k. á neitt að ráði af þingfundum, svo að hv. þm. hefur enga ástæðu til aðdrótta því að mér, að ég hafi ekki sótt þá.

Forseti (JörB): Frsm. er ekki við, en n. mælir með, að mál þetta sé samþ. óbreytt.