Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 54., 55. og 56. fundi í Nd., 20., 24. og 2á, febr., var frv. tekið til 1. umr. Forseti tók málið af dagskrá.



Herra forseti. Hv. þm. G-K. sagði snemma í ræðu sinni, að ég hefði skrifað í Alþýðublaðið grein um viðhorf sjálfstæðismanna til landhelgismálsins án tilefnis, og hann ítrekaði það síðar í ræðu sinni, að hér væri um að ræða óþarfar umræður. Ég verð að segja, að sjaldan hafa menn heyrt formann Sjálfstfl. gera eins lítið úr Morgunblaðinu, því að það er einmitt samkv. beinni kröfu í svörtum ramma á forsiðu Morgunblaðsins, að þetta mál er upplýst. Hann virðist ætlast til þess, að landsmál séu rædd þannig, að Morgunblaðið slái upp því, sem því sýnist, en svo eigum við hinir að þegja. Tilefnið er ekki ómerkilegra en þetta, svo að hann getur þakkað sjálfum sér eða sínum ágæta „lautinant“, ritstjóra Morgunblaðsins, ef eftirleikurinn er ekki nákvæmlega eins og hann vill hafa hann. Allur málflutningur þm. G-K. í þessu máli byggist á einni reginvitleysu, Honum er boðið eða flokki hans að kynnast þessu máli og ræða það með ríkisstj. á því stigi, þegar málið er á umræðugrundvelli í ríkisstj. Og vegna þess að honum er sýndur sá trúnaður að segja honum frá nokkrum mismunandi skoðunum, sem fram hafa komið, þá hrópar hann: Ríkisstjórnin er klofin, ríkisstjórnin er klofin, ríkisstjórnin er klofin. Þetta er þakkirnar, sem stjórnin fær fyrir að leita trúnaðar þessa fyrrv. ráðherra í málinu, á meðan það var enn þá á umræðustigi. Ég veit ekki, hvort hann hefur búizt við, að mál verði til í ríkisstjórnum eins og Pallas Abena, sem stökk altygjuð út úr höfði Seifs, að það séu ekki umræður og geti ekki verið mismunandi skoðanir, áður en stjórnin tekur sínar endanlegu ákvarðanir. Og það er einmitt þetta, sem gerist hér. Sjálfstfl. er sýnd sú mikla kurteisi, að honum er boðin þátttaka í málinu, meðan það er enn þá á umræðustigi, en hann fer þannig að, að hann túlkar þetta á þá lund að auglýsa á forsiðu Morgunblaðsins og þar með fyrir öllum umheimi, að það sé skoðanamunur eða klofningur innan stjórnarinnar, sem alls ekki er fyrir hendi. Hins vegar var það athyglisvert, að Sjálfstfl. tók aldrei því boði að láta í ljós skoðun í málinu, og formaður Sjálfstfl., stærsta stjórnmálaflokks landsins, segir það enn þá hér, nokkrum dögum áður en Genfarráðstefnan hefst, að hann vilji ekkert segja, hvaða stefna sé réttust. Sjálfstfl. hefur enga stefnu í þessu stóra máli þjóðarinnar. Hann hefur enga stefnu, aðra en þá að reyna að rægja ríkisstj. og það, sem hún er að gera í málinu. Það, sem ríkisstj. hefur gert í þessu út á við, sýnir fullkomna einingu. Það, sem gerzt hefur með áburði Morgunblaðsins og þm. G-K. í ræðu hans hér, er ekkert annað en það, að enn einu sinni hefur sézt, hvernig Sjálfstfl. bregzt við, þegar reynt er að fá hann til heiðarlegs samstarfs um mikilvæg málefni. Ég skal ekki rekja einstök atvik þessa máls, þar hafa aðrir enn þá betri aðstöðu, en ég tel mig hafa haft fullkomlega nægilegar upplýsingar til þess að standa við allt það, sem ég hef sagt á prenti. Formaður Sjálfstfl. las raunar sjálfur upp úr svarbréfi sjútvmrh. við hinu fyrsta og hortugasta bréfi Sjálfstfl., þar sem sjútvmrh. ítrekar það, að ríkisstj. hafi enga ákvörðun tekið um málið. Svo er það sagt honum til lasts og látið bera vott um einhvern tvískinnung, að hann skuli láta í ljós, að hann muni verða til viðræðu um að reyna að finna sameiginlegan málstað. Ég veit ekki, hvort vinnubrögðin í Sjálfstfl. eru þannig, að það sé talið manni til lasts, að hann sé fús til þess að slá eitthvað af sinni skoðun til þess að ná þjóðareiningu eða einingu allra flokkanna í mikilvægum utanríkismálum. Ég hefði ekki talið, að það væri atriði til þess að lasta mann fyrir. Sannleikurinn er sá, að það eru ekki sjálfstæðismenn, sem buðu samstarf, heldur stjórnarflokkarnir, sem buðu þeim það. Það voru Ólafur Thors, hv. þm. G-K., og Bjarni Benediktsson, hv. 1. þm. Reykv., sem mættu á fundi hjá ríkisstj. til að ræða þetta samstarf. Þar settu þeir tvö skilyrði: Það fyrra, að þeir fengju ýtarlega skýrslu um málið. Og þeir fengu hana. Hún meira að segja var hérna í þessari pontu rétt áðan. Þar var rakið, hvað gerzt hafði í málinu í tíð núverandi stjórnar, allt frá því að sjálfstæðismenn fóru úr ráðherrastólunum. Og í öðru lagi óskuðu þeir eftir, að Hans G. Andersen ambassador í París, sem er talinn fremsti sérfræðingur íslenzka ríkisins í þessu máli, væri kallaður heim, svo að þeir Bjarni og Ólafur gætu við hann talað. Hans G. Andersen kom alla leið frá París, gekk á eftir þessum mönnum í marga daga, en þeir vildu ekkert við hann tala. Er þetta samstarfsvilji? Og það var ítrekað í bréfi sjútvmrh. 6. nóv., að ríkisstj. legði á það áherzlu að fá að heyra, hvaða tillögur stærsti stjórnmálaflokkur landsins hefði um eitt höfuðatriði þessa máls. En það hefur aldrei komið fram, og sjálfur formaður þessa flokks viðurkennir hér á Alþingi í dag, að flokkurinn hafi enn þá enga stefnu í þessu máli. Mér sýnist málstaður hv. sjálfstæðismanna ekki svo sterkur, að hann gefi tilefni til að vera að ráðast hvorki á unga þingmenn né gamla, ráðherra eða aðra. Þeir hefðu átt að taka því boði, sem þeim var gert í upphafi, og vinna heiðarlega að samstöðu íslenzku þjóðarinnar í þessu máli, sem skiptir miklu fyrir hana, í stað þess að halda þannig á málinu frá byrjun að reyna að skapa sér tilefni til þess að ráðast á einstaka ráðherra og stjórnina alla í málinu. Það er tilgangur, sem kemur berlega í ljós, og hann mælir ekki með stærsta stjórnmálaflokki landsins eða forustumönnum hans.



Herra forseti. Það þarf ekki að deila um þá staðreynd, hún liggur svo augljóslega fyrir, að þegar hæstv. ríkisstj. þóttist leita samstarfs við okkur sjálfstæðismenn um þetta mál, þá var búið að ákveða að aðhafast ekkert í málinu fyrr en eftir Genfarfundinn. Og það var einungis til þess að láta okkur sjálfstæðismenn taka ábyrgð á því aðgerðaleysi með hæstv. sjútvmrh. og ríkisstj. í heild, sem sá skrípaleikur var hafinn að leita samstarfs við okkur um mál, sem ríkisstj. hafði þá þegar ákveðið. Við bentum á þessa staðreynd í okkar svarbréfi, en buðum engu að síður fram fullt samstarf um málið, þó að við teldum ekki ástæðu til að blanda okkur inn í þær ákvarðanir, sem þegar var búið að taka. Nú segir hv. þm., sem hér talaði, að Morgunblaðið hafi notað þetta mál til árása á ríkisstj. Ég vil af því tilefni taka fram, að við sjálfstæðismenn höfum aldrei einu orði vikið að þessum bréfaskiptum eða neinu því, sem þar var sagt, fyrr en stjórnarliðar sjálfir nú taka málið upp og hefja umr. um þessi trúnaðarbréf. Því fer svo fjarri að við höfum nokkru sinni haft uppi ásakanir á hæstv. ríkisstj. fyrir aðgerðaleysi hennar í málinu, að það eina, sem við höfum gert, er að spyrjast fyrir um, þegar Þjóðviljinn hvað eftir annað hefur borið sakir á Guðmund Í. Guðmundsson utanrrh. eða ríkisstj. í heild, við hvað væri átt, Morgunblaðið hefur aldrei tekið þetta mál upp án beins gefins tilefnis í sjálfu málgagni sjútvmrh. Það eru því alger og ég vil segja vísvitandi ósannindi, þegar þessi hv. þm. nú heldur því fram, að við sjálfstæðismenn séum að hefja deilur um þetta mál. Við höfum manna bezt skilning á því, að þetta mál hentar ekki til innanlandstogstreitu. Þess vegna höfum við ekki hafið umr. um málið né fundið að því, þó að þessi dráttur yrði. Hv. þm. bendir á fsp. í Morgunblaðinu. En það er rétt, sem Tíminn sagði í gær, að það, sem þarna er gert í Morgunblaðinu, er, að það er klippt út úr það, sem stendur í málgagni sjútvmrh., - og ætlast þessir menn til, þegar ráðherrarnir skjótast á skeytum, ekki lengur innan sjálfs stjórnarráðsins eða hér í baksölum Alþingis, heldur í sínum eigin málgögnum, að þá tökum við sjálfstæðismenn þátt í því þagnarsamsæri, sem þessi hv. þm. og sumir aðrir eru að reyna að koma á um raunverulegt framferði núverandi hæstv. ríkisstj.? Hv. þm. hefði verið maður að meiri, ef hann hefði haft manndóm í sér til þess að vita Þjóðviljann og hæstv. sjútvmrh. fyrir þeirra framkomu í málinu og fullkominn ódrengskap gagnvart hæstv. utanrrh. Hv. þm. skortir mannlund til þess að gera þetta, en hann er að reyna að breiða yfir þessa þjóðarskömm, hvernig þessir menn koma sér saman, þegar þeir vinna að höfuðmálum, að breiða yfir með því að ætla að telja mönnum trú um, að við sjálfstæðismenn séum að taka upp mál, sem stjórnarblöðin hafa hvað eftir annað skipzt á skeytum um innbyrðis og sérstaklega Þjóðviljinn nú frá áramótum æ ofan í æ. Þetta vita allir þm., og það er að vísu skiljanlegt, að Alþfl. telji sig, sem að sögn Dags á Akureyri er á hröðu undanhaldi og niðurleið, að sá flokkur telji sig þurfa nokkurrar viðhressingar við. Og það er rétt hjá hv. þm., að hann sýnir dugnað í því að reyna nú að hlaupa fram fyrir skjöldu og hressa upp á flokk sinn, það verður að meta. En það er bezt fyrir hann sjálfan að átta sig nú þegar á því, að flokkurinn verður því aðeins hresstur við, að haldið sé við staðreyndirnar og ásökunum beint gegn þeim, sem ásakanir eiga skilið. Hv. þm. segir í grein, sem hann skrifaði á sunnudaginn, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur gert heiðarlegar tilraunir til að bjóða stjórnarandstöðunni eðlileg samráð um utanríkismál löngu áður en þau komu opinberlega á dagskrá, en þeir Bjarni og Ólafur hafa slegið á útrétta hönd. Þeir vilja heldur hafa frjálsar hendur til rógs og skemmdarstarfsemi í utanríkismálum, en taka upp ábyrga samvinnu um mál, þar sem slík samvinna mundi gera þjóðinni mikið gagn.“ Ja, ef þetta mál, sem hér er til umr., er dæmi um það, að við höfum slegið á útrétta hönd ríkisstj., þá sjá menn, hvers virði þessi ásökun hv. þm, er. Að öðru leyti vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. ríkisstj.: Hafa þeir, ráðh., í nokkru máli, sem þeir hafa leitað til sjálfstæðismanna um, mætt því, að við höfum svarað þeirra útréttu hönd með rógi og á þann veg, sem hv. þm. segir? Ég kannast að vísu ekki við, að eitt einasta mál hafi verið undir okkur sjálfstæðismenn borið af hæstv. utanrrh., ekki eitt einasta mál. Hins vegar man ég aðeins eftir einu máli, sem má telja til utanríkismála og hv. menntmrh. bar undir mig, og ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því: Er hann heimildarmaður að þeim sakaráburði, sem hv. 5. landsk. þm. ber nú fram? Hef ég tekið þannig undir það mál eða notað það til slíkra árása á hæstv. ráðh., að það gefi efni til þessarar ásökunar? Eða er hæstv. ríkisstj. kunnugt um, að samstarfs hafi verið leitað, ef á að kalla það því nafni, í öðru málum en þessum tveimur, sem sagt því, sem hér er til umr., og svo handritamálinu, sem hæstv. menntmrh. leitaði viðræðna við mig um?



Herra forseti. Ég kom því miður aðeins of seint hér á þingfund og hv. þm. G-K. (ÓTh) hafði hér hafið umræður utan dagskrár um þetta mál, og missti ég því nokkuð af því, sem hann sagði. En mér skilst nú samt, að það hafi ekki mikið niður fallið efnislega, því að hann mun hafa endurtekið það flest aftur, sem hann var búinn að segja, áður en ég kom hér í þingsalinn. Hv. þm. G-K. var um það leyti, sem ég gekk í salinn, að fullyrða, að þegar ríkisstj. leitaði samstarfs við þingflokk sjálfstæðismanna og hélt sameiginlegan fund með honum og 1. þm. Reykv., Bjarna Benediktssyni, í byrjuðum októbermánuði, þá hefði hún verið þegar búin að taka ákvörðun um, að ekkert yrði aðhafzt um breytingar í landhelgismálinu, breytingar á friðunarlínunni, fyrr en að landhelgismálafundinum afstöðnum í Genf. Litlu síðar í ræðu sinni var þessi hv. þm. þó að lesa það hér upp úr bréfi, að hann hefði fengið það milliliðalaust eða beint frá ríkisstj. sjálfri rétt um þessa sömu daga, að þetta væri á algerum misskilningi byggt hjá honum, engin ákvörðun hefði verið tekin. Þetta kom enda mjög skýrt fram á þeim fundi, sem þessir tveir hv. þm. höfðu með ríkisstj., að þó að þeir reyndu að svara þeirri spurningu, sem þá var fyrir þá lögð, á þessa leið, að þá var það þegar á þessum fundi upplýst við þá, að þetta væri á misskilningi byggt, engin ákvörðun hefði verið tekin um framkvæmdartíma. En sú spurning, sem fyrir þá var lögð á þessum fundi, var um það, hvort þeir og Sjálfstfl. vildu standa að því með stjórnarflokkunum að ákveða framkvæmdartíma í þessu máli, velja þann tíma, sem allir flokkarnir vildu standa að. Því var þá á þessum fundi lýst fyrir þessum tveimur hv. þm., að upp hefði komið í ríkisstj. og einnig hjá þeim mönnum, sem um málið hefðu fjallað, mismunandi skoðanir á þessu efni, hvað hagstæðast væri fyrir okkar málstað að gera í þessum efnum. Ég hafði lýst því, að ég teldi ekki nauðsynlegt að bíða fram yfir landhelgismálafundinn, sem halda átti nú í febrúarmánuði í Genf, ég teldi fyllilega hægt að ráðast í þá stækkun, sem lengi hefur verið fyrirhuguð, nú þegar og hefði helzt kosið þá leið. Hins vegar var því lýst fyrir þessum hv. þingmönnum, að einn aðalráðunautur ríkisstj., sem verið hefur á undanförnum árum, Hans G. Andersen, hefði hins vegar talið æskilegt og langæskilegast að bíða fram yfir þennan landhelgismálafund með framkvæmdir í málinu. Og utanrrh. lýsti því einnig yfir, að það væri hans skoðun, að rétt væri að bíða. Þar sem málin stóðu nú þannig, en ég hins vegar lýsti því yfir, að ég legði á það höfuðáherzlu að reyna að leita að sameiginlegum tíma, sem allir flokkarnir gætu staðið að, og því jafnt lýst yfir af utanrrh. á þessum fundi sem öðrum, að þeir legðu einnig höfuðáherzlu á það, að samkomulag gæti tekizt með öllum flokkunum um að velja framkvæmdartíma, þá var Sjálfstfl. spurður að því, hvort hann vildi standa að einhverju slíku samkomulagi. En þá var samstarfsvilji frá hálfu Sjálfstfl. sá, sem hann hefur lýst hér síðan og greinilegast kom þó fram af öllu í þeirri ræðu, sem formaður flokksins hélt hér, sem sagt þessi, að vilja ekki gefa neitt svar, snúa út úr og reyna á þann hátt að trufla eðlilega samstöðu í málinu. Þetta er sem sagt alveg augljóst mál, einnig af bréfaskiptunum, að það er gagnslaust fyrir forsprakka Sjálfstfl. að halda því fram, að á þessu stigi málsins hafi verið búið að ákveða um framkvæmdartíma. Það var ekki, það var þeim tilkynnt. En þrátt fyrir það vildu þeir ekki láta í ljós, hver væri þeirra skoðun. Ástæðan var einfaldlega sú, að þeir voru á þeirri skoðun, sem þeir höfðu verið lengi áður, og er í rauninni ekkert um það að sakast, að þeir töldu rétt að bíða fram yfir þennan landhelgismálafund. Það er enginn vafi á því. Þannig höfðu þeir haldið á þessu máli áður, að þeir töldu rétt að fylgja málínu eftir á hinum alþjóðlegu ráðstefnum, og höfðu hagað öllum undirbúningi málsins á þá lund, að þannig yrði áfram haldið. En þó að þeir væru á þessari skoðun, sem ég efast ekkert um að þeir hafa verið, þá kusu þeir að færast undan að segja frá þessari skoðun, en kjósa sér þá stöðu að geta skammað mig og ríkisstj. fyrir það að aðhafast ekkert í málinu, þó að þetta væri þeirra skoðun. Þetta er í rauninni kjarni málsins. Ég hins vegar hef sagt það allan tímann og segi það enn, að ég tel, að það skipti svo miklu máli að reyna að fá fullkomna samstöðu allra flokkanna hér á Alþ. um þann tíma, sem valinn er í þessu efni, og um öll aðalatriði málsins, að ég tel fjarstæðu að vera að benda á það sí og æ, eins og form. Sjálfstfl. gerði hér í umr., að atvmrh. hefði samkv. lögum einn og óbundinn rétt til þess að ákveða stækkun landhelginnar og þyrfti þar engan um að spyrja, og það væri því engan um að saka nema hann einan, að ekki væri búið að stækka landhelgina. Það sjá allir menn, að þó að stjórnskipulega séð kunni einn ráðh. að hafa vald í þessum efnum, þá er það óhyggilegt fyrir málið sjálft og alla aðila að standa þannig að því að eiga á hættu, að heilir þingflokkar rísi jafnvel upp öndverðir út af ágreiningi um það, hvaða tíma átti að velja eða hvernig átti að standa að framgangi málsins. Hitt er vitanlega miklu farsælla, að reyna eins og kostur er að fá fram samstöðu um málið. Þó að ég fyrir mitt leyti líti svo á, að það hefði verið þýðingarmikið á alla lund að fá fram stækkun landhelginnar þegar snemma á árinu 1957 eða um vorið 1957, þá lít ég ekki svo á málið, að ég geti ekki vel fallizt á að draga það um hálft ár eða jafnvel allt upp í heilt ár að velja framkvæmdartíma, ef á þann hátt má skapa öruggari og fastari samstöðu með öllum hér heima í sambandi við framkvæmdina, heldur en hefði orðið í hinu fyrra tilfellinu. Þetta var mín afstaða, og þetta er mín afstaða enn. En þeir þm. Sjálfstfl., sem hér hafa talað, hafa verið að leggja áherzlu á það og einkum og sérstaklega form. Sjálfstfl., hve mikinn samstarfsvilja Sjálfstfl. hafi sýnt í þessu máli, en hve dónalegir stjórnarflokkarnir hafi verið við Sjálfstfl, í allri meðferð málsins, Bréfin, sem hér voru lesin, segja nokkuð til um það. Sem sagt, þegar Sjálfstfl. er fyrst spurður um það, eftir að aðrir aðilar eru búnir að lýsa því yfir, hver sé þeirra afstaða til þess að velja framkvæmdartíma, þá neitar hann að segja nokkuð til um það, en kýs sér þá afstöðu að fara að búa til kenningu sjálfur um það, hvað ríkisstj. sé búin að ákveða í málinu, og ætlar að fara að þræta í bréfaskiptum um það, hvað ríkisstj. sé búin að ákveða, og neita því, sem ríkisstj. segir sjálf. Þessi fyrstu viðbrögð eru vitanlega ekki í þá átt, að það sýni samstarfsvilja, síður en svo. En Sjálfstfl. óskaði einnig eftir því að fá frekari upplýsingar um það, hvað gerzt hefði í málinu. Hann fékk allar þær upplýsingar, sem máli gátu skipt á þessu stigi málsins, hann fékk þær sendar sem trúnaðarmál. En þrátt fyrir það reynir hann að halda því fram jöfnum höndum, að það hafi ekkert verið gert til undirbúnings í málinu og hann hafi ekki verið látinn fylgjast með því, sem gert hafi verið, en þetta tel ég ekki heldur sýna neinn samstarfsvilja frá hálfu þessara manna. Og það er líka mikill misskilningur hjá 1. þm. Reykv., þegar hann segir nú, að Sjálfstfl. hafi ekki haldið uppi, hvorki í blöðum né annars staðar, neinum ásökunum á ríkisstj, fyrir aðgerðaleysi í þessu máli. Hér á Alþ. hafa nokkrir fulltrúar Sjálfstfl. haldið uppi heiftarlegum árásum bæði á mig og ríkisstj. sem heild fyrir aðgerðaleysi í málinu, þó að þeim hafi án efa verið kunnugt, að þannig stóð á málinu, eins og nú hefur verið lýst, að það var verið að leita eftir fullkominni samstöðu um það, hvenær ætti að velja framkvæmdartímann, og mér kemur ekki til hugar, þó að mín skoðun hafi verið sú, að rétt hefði verið eða fullkomlega fært að hefja framkvæmdir fyrr en gert hefur verið, að amast neitt við því, þó að bæði Sjálfstfl. og sumir aðrir hafi verið á þeirri skoðun, að rétt hafi verið að bíða með framkvæmdir í málinu fram yfir þennan landhelgismálafund. Það voru aðeins misjafnar skoðanir manna á því, hvenær rétt væri að hefja framkvæmdir. Ég verð að segja það, að ég hygg, að flestir eða allir, sem hlýtt hafa nú á ræðu formanns Sjálfstfl. hér um þetta mál, hljóti eins og ég að draga mjög í efa, að það megi takast eðlilegt samstarf við hann um framkvæmdir í þessu máli. Mér fannst túlkun hans öll vera á þá lund, að það blési ekki byrlega í þeim efnum. Þegar ég hafði m. a. skrifað Sjálfstfl. bréf nú fyrir nokkrum dögum og óskað eftir því, að hann vildi tilnefna mann af sinni hálfu ásamt með mönnum frá stjórnarfl. til þess að samræma á millj flokkanna afstöðuna til þess, hvernig hin nýja friðunarlína yrði dregin í kringum landið í einstökum tilfellum út frá þeim gögnum, sem fyrir liggja, þá virðist formaður Sjálfstfl. í rauninni vera alveg undrandi á því, að slíkt bréf sem þetta skuli vera sent, og hann leggur það þannig út, að þetta sýni það, að raunverulega hafi ríkisstj. ekkert gert til þess að undirbúa þetta mál. Hann veit þó miklu betur, því að hann veit, að það hefur í fyrsta lagi verið leitað eftir öllum þeim helztu sjónarmiðum, sem uppi eru í hinum ýmsu landshlutum og hjá hinum ýmsu aðilum, sem hér eiga hlut að máli, hvers þeir óska í sambandi við hina nýju línu, og hann veit enn fremur, að það hafa verið lagðar fram fleiri en ein till. um það, hvernig komi til mála að haga línunni. En eigi að síður vitum við, að um einstök smærri atriði er þannig háttað, að full ástæða er til þess að reyna að leita þar eftir samkomulagi á milli flokka, betur en þegar hefur verið gert, og virðist vera fyllilega nægilegur tími, eins og málin standa nú, að efna til þess á þessu stigi. Ég sé því ekki, að skipun þessarar n. ætti að gefa tilefni til tortryggni, eins og virtist koma fram hjá formanni Sjálfstfl., heldur miklu frekar hitt, að enn er leitazt við það af hálfu ríkisstj, að fá samstöðu og samstarf við Sjálfstfl., þó að tilraunir hingað til í þessu máli hafi verið á þá lund, að ekki væri beint líklegt, að takast mætti ljúflegt samstarf við flokkinn, eins og hann hefur haldið á málunum. Ég vildi aðeins víkja að lokum að því atriði, að það hafa verið mismunandi skoðanir innan ríkisstj. á því og meðal þeirra sérfræðinga, sem unnið hafa að málinu, hvaða framkvæmdartími væri heppilegastur. Þetta er ekkert til að gera sér mat úr á nokkurn hátt fyrir stjórnarandstöðuna. Það er alveg þýðingarlaust að ætla að gera þetta að einhverju aðalatriði. Þetta er fullkomlega eðlilegur hlutur og heilbrigt, að einn kann að vilja bíða eftir því, að ákveðin ráðstefna ljúki störfum, og ég fyrir mitt leyti segi það, að mín skoðun er sú enn, að það sé engin nauðsyn að bíða eftir henni, síður en svo, en hins vegar aðkallandi að fá landhelgina stækkaða. Hins vegar mun ég ekki gera það að neinu úrslitaatriði, og það held ég að Sjálfstfl. hefði ekki átt að gera heldur. Ég held, að hann hefði átt í upphafi að segja það, sem rétt er, að hann var einnig á þeirri skoðun, að rétt væri að bíða fram yfir þessa landhelgismálaráðstefnu, þó að hann þyrfti að segja nokkrum þm. sínum og kjósendum það, m. a. hv. þm. N-Ísf., sem hér hefur áður verið að skamma mig í sambandi við framkvæmdaleysi í málinu, að hann væri því fullkomlega sammála, Sjálfstfl., að enn væri beðið með framkvæmdir í málinu, því að það er hið sanna um afstöðu Sjálfstfl.



Herra forseti. Það er nú í rauninni aðeins eitt atriði, sem er þess virði, að rétt sé að svara því, af því, sem nú kom fram hjá hv. þm., en það er það, að hann vildi gera hér mikið úr því, að ég hefði farið með ósatt mál um afstöðu utanrrh. í sambandi við það, sem gerðist á þessum fundi.

Má ég taka fram í fyrir þessum hv. þm.? Ég minnti á, að hæstv. ráðh. sagði orðrétt: Hæstv. utanrrh. sagði þetta og sagði hitt.

Já, ég ætlaði að byrja að skýra frá þessu núna og mun nú gera það, jafnvel þó að hv. þm. sé orðinn hálfóstyrkur, eftir að hann er kominn í sæti sitt, og hann veit, að hægt er að upplýsa það sanna. Ég hef vitanlega ekki látið neitt orð falla um það, að Guðmundur Í. Guðmundsson hafi verið staddur á þessum fundi. Á þessum fundi var eigi að síður utanrrh., Gylfi Þ. Gíslason, mættur, sem lýsti þar afstöðu utanrrh. og sagði þar mjög greinilega, - og efast ég ekkert um, að hann er reiðubúinn hér að staðfesta það, sem Guðmundur Í. Guðmundsson hefur líka látið uppi æ ofan í æ, - að afstaða utanrrh. væri sú, að öllu skipti í þessu máli að fá samstöðu flokkanna um afgreiðslu málsins. Þetta var upplýst á þessum fundi, eins og ég sagði, sem skoðun utanrrh., og hv. þm. G-K. þarf ekki að halda, að hann sleppi fram hjá þessum sannindum með því að hrópa eitthvað út um það, að utanrrh. hafi ekki verið staddur á þessum fundi. Skoðanir utanrrh. lágu því alveg skýrt fyrir og voru undirstrikaðar á þessum fundi af þeim ráðh., sem fór með utanríkismálin. En hitt er líka jafnaugljóst mál af því, sem nú hefur komið fram í þessum umræðum, að þegar þessir tveir þingmenn Sjálfstfl. voru kallaðir til viðtals við ríkisstj. og spurðir þessarar ákveðnu spurningar, sem hér hefur verið minnzt á, um framkvæmdartímann, þá var þetta mál á umræðugrundvelli. Þeir voru upplýstir um það, að misjafnar skoðanir væru uppi um það, hvaða tími væri heppilegastur. Þannig er þessu í rauninni alltaf farið, þegar er verið að ræða um það, hvernig hentugast sé að standa að framgangi eins máls. Málið lá alls ekki þann veg fyrir sem form. Sjálfstfl, vill vera láta, að einn ráðherrann hafi sagt: Það skal ekki verða gert, ég fellst aldrei á það. - Þetta var undirstrikað á fundinum og í bréfi ríkisstj. til Sjálfstfl., að málið lá ekki þannig fyrir, heldur aðeins sagt hreinlega frá því, að bæði ráðunautar ríkisstj. og einstakir ráðherrar höfðu talið einn tíma heppilegri en annan og aðrir höfðu aftur álitið annan tíma heppilegri. En svo er nú ekki að spyrja að ráðleggingum hv. þm, G-K. í þessum efnum, þegar hann lýsir því, að hann hefði haft það þannig, að ef hann hefði haft valdið til þess að ákveða, hvað ætti að gera í málinu, þá hefði hann knúið það fram og sagt, að sá ráðherra í ríkisstj., sem ekki vildi fallast á það, það yrði þá að biðja um lausn fyrir hann og hann yrði að víkja. Þannig hugsar hann sér að vinna að því að fá samkomulag á milli flokka um framkvæmd á jafnmikilsverðu máli og því, sem hér er rætt um. Mín leið aftur var hin - og okkar í ríkisstj., að segja alveg hreinlega til um það, hvað við álitum að væri heppilegast hver um sig, og óskuðum eftir því við fjórða flokkinn, hvort hann vildi ekki segja um sitt álit, því að við teldum, að það skipti öllu máli að fá samstöðu. En Sjálfstfl. kaus þá leið að segja ekki neitt, að færast alveg undan. En í þessu efni væri nógu gaman að mega spyrja um það nú í dag og vænta þess, að form. Sjálfstfl. vilji gefa um það svar nú: Hver er afstaða Sjálfstfl. nú í dag til þessa máls? Vill hann, að við færum út landhelgislínuna nú strax? Vill hann svara? Ég vænti þess, að það komi alveg skýrt fram, hvort afstaða Sjálfstfl. er sú, að rétt sé að standa að framkvæmdum nú þegar, eða hvort hann heldur því fram, að það sé rétt að bíða fram yfir þann landhelgismálafund, sem nú á að fara að hefjast, þó að það hljóti eðlilega að skjóta málinu nokkuð á frest. Ja, það er gaman að heyra það, hver er afstaða flokksins. Vill hann enn þá fara í þrætur um það, hvort það sé búið að ákveða eitthvað eða ekki; eða vill hann segja, hver er afstaða flokksins? Túlkanir hv. þm, G-K, um það, hvernig þessi mál hafi gengið fyrir sig í ríkisstj. á þeim tíma, sem hann hafði engar upplýsingar um það, eru auðvitað alveg út í hött. Utanrrh. hefur aldrei sagt neitt um það í ríkisstj., að hann segði nei við því, að ný útfærslulína yrði ákveðin. Hann gerði sér ljóst, að það var ekki á hans valdi að segja neitt slíkt, og ég hef gert mér það ljóst allan tímann, að ég hefði getað gefið út reglugerð án þess að spyrja hann eða aðra um það, sem þýddi stækkun á landhelginni. En hann hafði aðeins látið uppi sína skoðun eins og þeir ráðunautar, sem unnu með stjórninni að þessu máli, hvað hann teldi heppilegast, og ég hafði látið uppi mína skoðun, en skýrt hins vegar frá því, að ég vildi ná samkomulagi við alla flokkana. En þegar mér varð líka ljóst, að afstaða Sjálfstfl, var raunverulega sú, að hann vildi ekki á neinn hátt leggja því lið að standa að útfærslunni fyrr, hann vildi gjarnan bíða fram yfir landhelgismálaráðstefnuna, þá freistaði ég þess að ná samkomulagi á þeim grundvelli og standa þannig að málinu, þó að það þýddi nokkurn drátt. En maður gæti haldið, að einnig á móti því ætlaði Sjálfstfl. að snúast, þegar honum þykir það henta, Og svo kemur þetta venjulega: Af hverju guggnaði ráðherrann, af hverju guggnaði atvmrh.? Af hverju fór hann ekki sínu fram, jafnvel þótt hann ætti það á hættu að fá stjórnarandstöðuna og fleiri aðila í landinu til þess að gagnrýna þann tíma, sem valinn yrði? Nei, það er eins og hver annar áróður frá hv. þm., að mín afstaða hafi eitthvað breytzt í þessu máli frá því, sem var, áður en ég tók við ráðherrastörfum. Mín skoðun var sú þá, að við þyrftum ekki að bíða, eins og gert var, eftir erlendum ráðstefnum varðandi þessi mál, og það er mín skoðun enn, að við hefðum að eðlilegum hætti getað staðið að útfærslunni miklu fyrr, en raun hefur orðið á. En nú ætla ég, að það megi telja alveg tryggt, að það geti ekki leikið á mörgum mánuðum, þangað til útfærslan verður ákveðin. Og verði það á þann hátt, sem ég vona, þrátt fyrir þann gust, sem nú er frá forustuliði Sjálfstfl. í þessu máli, að Sjálfstfl. sem heild muni einnig standa að málinu þá, þá skiptir það vitanlega höfuðmáli að fá fullkomna þjóðareiningu um það, sem gert er, þegar útfærslan verður endanlega ákveðin. Ég hygg nú, að þessar umræður hafi leitt það í ljós miklu betur en áður, hvernig málið hefur gengið hér á milli flokka. En þó að freistandi væri á ýmsan hátt að lýsa hér miklu frekar ýmsu því, sem fram hefur komið í þessu máli og varðandi undirbúning þess, þá mun ég ekki gera það, því að á meðan málið er á því stigi, sem það er nú, og verður farið að taka það upp á alþjóðaráðstefnu innan nokkurra daga, þá tel ég ekki hagkvæmt fyrir málið, að það sé farið að ræða það í einstökum atriðum. En afstaða manna og flokka til þess, hversu fljótt ætti að vinna að málinu, hefur nú komið alveg greinilega fram.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því, að hæstv. menntmrh. hefur ekki svarað þeirri fsp., sem ég bar hér fram til hans, og skoða ég það svo, að hann fallist á, að ég hafi sagt rétt frá skiptum okkar út af handritamálinu, og ég kannast ekki við, að hæstv. ríkisstj. hafi í nokkrum öðrum málum, en þessum tveimur leitað samráðs við sjálfstæðismenn um meðferð utanríkismála, og eru því dylgjur hv. 5. landsk. um annað þar með afsannaðar, þær er hann bar fram í sunnudagsblaði Alþýðublaðsins. Annars verð ég að segja það, að ég fæ aukið álit á hyggindum og ef svo má segja: herkænsku hv. þm. við að hlusta á þessar umr., því að ég sé, að hann hefur auðsjáanlega tekið málið upp í þeirri vissu vitund, að leikar mundu fara eins og raun hefur orðið á hér í þinginu í dag, að hið sanna samhengi málsins mundi koma í ljós. Hann hefur sem stuðningsmaður hæstv. sjútvmrh. ekki viljað gera á hann beina árás, þó að Þjóðviljinn geri beina árás á hæstv. utanrrh., en heldur þannig á málinu, að það var óhjákvæmilegt, að við sjálfstæðismenn rækjum málið og sýndum fram á, hvernig í því liggur, og þar með stendur hæstv. sjútvmrh. rétt enn einu sinni afhjúpaður sem sá maður sem hann er. Þetta sá hv. þm. auðvitað fyrir og hefur náð þeim tilgangi. Hæstv. sjútvmrh, sagði, að það væri ekki vinningur fyrir stjórnarandstöðuna að hreyfa því, að ekkert hefði verið aðhafzt í þessu máli fyrr en nú, það væri eðlilegt, að um það hefði verið ágreiningur, og í raun og veru ekkert um það að segja. Ég skal ekki segja, hvað kann að vera um stjórnarandstöðuna og hennar ávinning. En það er víst, að hans eigin flokkur og hans eigið málgagn hefur talið sér ávinning að því að ráðast á ríkisstj. í heild og sérstaklega hæstv. utanrrh. fyrir hans hlut að þessu máli. Ég skal aðeins því til sönnunar vitna í þrjú gögn af óteljandi. Það er föstudaginn 3. jan. Þá er tekin fram í sérstakri rammagrein í Þjóðviljanum athyglisverð yfirlýsing forsrh.: „Tekin ákvörðun um stækkun landhelginnar innan stundar.“ Það er vitnað í orð Hermanns Jónassonar á gamlárskvöld um þetta, og síðan segir: „Eins og Þjóðviljinn hefur áður skýrt frá, hefur Lúðvík Jósefsson sjútvmrh. fyrir löngu gengið frá ýtarlegum till. um stækkun landhelginnar, en þær hafa allt til þessa ekki fengizt afgreiddar innan ríkisstj. Er ánægjuefni, að forsrh. skuli nú lýsa yfir því, að komið sé að því, að teknar verði ákvarðanir.“ Þarna er sagt, að ríkisstj. sé svo slöpp í sínum störfum, að svo mikilsvert mál sem landhelgismálið hafi ekki einu sinni fengizt afgreitt innan ríkisstj. þrátt fyrir ýtarlegar till. hæstv. sjútvmrh. Nú upplýsir að vísu ráðherrann, að hann einn hefur ákvörðunarvaldið í málinu, og hann segir meira að segja, að hæstv. utanrrh. hafi alls ekki verið á móti því, að þetta væri gert þegar í haust. Ja, á hverju hefur þá strandað? Er það bara afgreiðsluleysi hæstv. ríkisstj., dugleysi hæstv. forsrh. að halda fund um málið, sem gerir það að verkum, að ekkert hefur verið gert? Þá er þess að geta, að þegar Þjóðviljinn var að velta fyrir sér, hvernig stæði á hinum mikla ósigri stjórnarflokkanna í bæjarstjórnarkosningunum, þá segir þar hinn 29. jan. s. l., að það sé engu lagi líkt, að stjórnarandstæðingar, svo kemur orðrétt: „skuli fá aðstöðu til þess að drótta því að stjórninni, að hún efni ekki fyrirheit sín í landhelgismálinu“, Þetta eru orð málgagns hæstv. sjútvmrh. Þetta er ekki ásökun okkar sjálfstæðismanna, heldur það, sem málgagn sjútvmrh. segir sem eina af höfuðskýringum á þeirri fordæmingu, sem ríkisstj. hefur nú fengið hjá kjósendum. Og loksins s. l. sunnudag segir enn í forustugrein, sem heitir: „Íhaldinu gefin vopn“ - að það sé óafsakanlegt, að stjórnarandstæðingar skuli „hafa fengið aðstöðu til þess að gagnrýna núv. stjórn fyrir það, að of lengi dragist að stækka landhelgina, vegna andstöðu Guðmundar Í. Guðmundssonar við málið innan ríkisstj.“ Þetta eru orðrétt ummæli málgagns hæstv. sjútvmrh. Hver er það, sem hér er með sakir á hæstv. ríkisstj.? Hver er það, sem hér ber hæstv. utanrrh. brigzlyrðum, en hefur svo heilindi til þess að koma hingað upp og segja, að utanrrh. hafi aldrei verið á móti þessu, þetta hafi allt verið álitamál, í raun og veru sé allt í lagi að gera ekki neitt? Ja, dómur hans eigin málgagns er nokkur annar. Hæstv. sjútvmrh. hefur enn þá einu sinni verið staðinn að því að tala með takmörkuðu umboði, að halda alveg þveröfugu fram eftir því, hvar hann er staddur. Af hinu öfunda ég svo ekki vesalings hæstv. utanrrh., að fara með þennan fylgisvein suður til Genfar og eiga undir heilindum hans þar, hvernig til tekst um réttargæzlu fyrir hönd Íslands. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til þess að segja meira um þetta mál. Hæstv. sjútvmrh. segir: Ja, hver er tillaga sjálfstæðismanna? Hæstv. ráðh. hefur sjálfur staðið fyrir því hér í vetur, að hindrað hefur verið, að till. hv. þm. Borgf., Péturs Ottesens, um þetta mál kæmi á dagskrá. Hann hefur sjálfur staðið fyrir því. Það er vegna þess, að hann hefur ekki viljað, að almennar umræður væru teknar upp um málið. Hann hefur viljað hafa áfram færi til þess að skjóta að félögum sínum úr skúmaskotunum, eins og honum er lagnast, og svo jafnframt að dreifa því út um landið, að málið hafi strandað á sjálfstæðismönnum, þegar það er hans eigið ákvörðunarleysi, sem veldur því, að drátturinn hefur orðið. Og ég legg enn áherzlu á það, að við sjálfstæðismenn gerumst ekki upphafsmenn þessara umræðna nú, heldur er það málgagn hæstv. sjútvmrh., sem knýr það fram, að gert sé hreint fyrir dyrum í þessu efni og í ljós komi, hver afstaða hvers og eins hefur verið. En það verður að spyrja hæstv. ráðh.: Ef hann og úr því að hann hefur fallist á að bíða eftir þessari ráðstefnu, ætlar hann þá að haga ákvörðunum sínum að einhverju leyti eftir því, sem fram kemur á ráðstefnunni, eða er hann búinn fyrir fram að ákveða að ráðast í framkvæmdir, hvað sem gert verður á ráðstefnunni, og sérstaklega að ráðast í framkvæmdir, ef ráðstefnan gefur ekki þá lausn, sem við Íslendingar teljum aðgengilega? Og ef hann er, ráðinn í því að fara sínu fram, hvað sem ráðstefnunni líður, hvaða ástæða hefur þá verið til þess af hans hálfu að bíða eftir ráðstefnunni? En nú kemur á daginn, að gagnstætt því, sem Þjóðviljinn fullyrti í sínu fyrsta janúarblaði, og gagnstætt því, sem ráðherrann fullyrti í bréfaskriftum sínum við okkur sjálfstæðismenn í haust, þá er efnislega alls ekki búið að ákveða, hvað eigi að gera í málinu, því að nú fyrst á að fara að skipa nefndina til þess að komast að niðurstöðu um það, og í þeirri nefnd eigum við sjálfstæðismenn fulltrúa, sem áreiðanlega verður maður til þess að gera þar grein fyrir afstöðu sinni og okkar sjálfstæðismanna, og þarf ekki frekar um það að ræða. Loksins get ég ekki komizt hjá því að minnast á hinn kátlega kattarþvott hæstv. ráðh., þegar hann var að reyna að skjóta sér undan ósannindunum, sem hann hafði eftir hæstv. utanrrh. á fundi, þar sem hann hafði alls ekki komið, og sagði, að það hefði verið utanrrh., Gylfi Þ. Gíslason, sem talaði á fundinum. En undir hvaða titli gekk þá Guðmundur Í. Guðmundsson? Og var hann ekki einmitt annars staðar við að gegna utanríkisráðherraembætti sínu?

Forseti (HÁ) : Það verður að virða forseta það til vorkunnar, þó að hann hafi langað til að höggva eitthvað inn á þessa myndarlegu dagskrá, sem við höfum hér, og ég hef þess vegna verið að þreyta hv. þingheim með því að biðja menn að stytta ræður sínar. Annars fer nú að verða svo lítið eftir, að það skiptir minnstu, hvort við ljúkum tímanum, sem við höfum til umráða, með því að hafa eingöngu þetta mál til meðferðar, og læt ég því kyrrt liggja, þó að umr. haldi áfram, enda nokkrir á mælendaskrá.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Ég hef ekki blandað mér í þessar umr., enda geri ég því miður ráð fyrir, að þær verði því máli, sem verið er að ræða um, til lítils gagns, og kunni það að eiga eftir að koma fram, þó að maður vilji vona hið gagnstæða. En vegna þess að hv. 1. þm. Reykv. (BBen) minntist á störf mín í þessu sambandi viðkomandi þessu máli, vildi ég segja um það örfá orð, en blanda mér þó sem allra minnst inn í þær deilur, sem hér hafa átt sér stað. Ég lýsti því yfir í ávarpi, sem ég flutti um áramótin, að ákvörðun yrði tekin um útfærslu landhelgislínunnar innan stundar. Það var byggt á því, að málið hafði verið afgreitt í ríkisstj. eftir ýtarlegar umræður þar. Þess vegna er því atriði fullsvarað, og skal ég ekki ræða um það frekar. En það, sem mig undrar í þessum umr., er annað. Það er gert mikið úr því, að í landhelgismálinu hafi menn lýst mismunandi skoðunum, þegar það var á umræðugrundvelli. Ég býst við, að við minnumst þess báðir, hv. þm. G-K. (ÓTh) og ég, að þegar mál er á umræðugrundvelli í ríkisstjórn, sem er samsett af fleiri, en einum flokki eða studd af fleiri en einum flokki, þá er það ekkert annað en hið algenga, að ráðherrar lýsa skoðunum sínum á fyrsta stigi málsins, þegar það er rætt, og ég vil minna hv. þm. G-K. á það, að þegar ég sat með honum í ríkisstj., þá var það orðtak hans: Þetta er skoðun mín á málinu, en ég áskil mér rétt til að skipta um skoðun, eftir að umræðurnar hafa farið fram. - Hann vitanlega gerir sér það ljóst, þegar hann er í ríkisstj., að hann getur ekki einn haft skoðanir, sem öllu ráða, og þannig er með alla ráðherra. Ég skal ábyrgjast, að þær skipta tugum, þessar yfirlýsingar. Þess vegna er það alveg furðulegt, þegar mál er á umræðugrundvelli, að menn skuli undrast, að það komi fram mismunandi skoðanir. Og ég ætla nú - án þess að fara að rekja það nánar - að minna á það stærsta mál, sem hefur verið afgreitt hér á Alþingi, okkar sjálfstæðismál. Ég býst við, að hv. þm. G-K. minnist þess, að ríkisstj. hafði jafnvel tekið ákvörðun um tíma í málinu, hvenær það skyldi afgreitt, og að við gengum þá tveir millj. stjórnarandstöðunnar og þeirra flokka, sem voru í ríkisstj., til þess að koma okkur saman um tíma. Er þetta ekki rétt? Menn settu fram þar skoðanir sínar, og datt engum í hug að telja það ákvarðanir. Það var samið hér í þinghúsinu og reynt að koma sér niður á sameiginlegan tíma, og það tókst. Þannig er þetta í þeim stærstu og minnstu málum. Það þarf að leita að sameiginlegum skoðunum, eftir að menn hafa lýst afgreiðslu, sem þeir helzt kjósa að hafa á málinu. Ég ætla ekki að fara að lýsa hér heldur landhelgismálinu, þegar það var afgr. á sínum tíma, en ég býst við, að hv. þm. G-K. muni eftir því, að það var gert eftir ýtarlegar umr., þar sem komu fram margar skoðanir á sumum atriðum. En við reyndum að rannsaka okkar eigin skoðanir, hvað væri heppilegast fyrir niðurstöðu málsins, leita álits sérfræðinga, og tókum síðan ákvörðun eftir vandlega athugað mál. Þess vegna er það, að deilur á einn ráðh., sem fer með stórmál, að hann taki ekki af skarið, eru ekki á rökum reistar. Og ég get vel úr flokki talað, því að ég minnist þess, að á frambjóðendafundi í Strandasýslu kom fram á Drangsnesi ákafleg óánægja út af því, að ekki væri búið að breyta línunni í Húnaflóa, sem ekki er óeðlilegt, og við höfum oft rætt um, hvort væri hægt að lagfæra hana, og var m. a. rætt um það í sambandi við landhelgismálið á sínum tíma. Ég náttúrlega hefði kosið það, en sá, að það var ekki eðlilegt, eftir að málið var rætt, að fara að breyta því, sem hafði verið gert, að mig minnir 1952. Það kom fram ákaflega hörð ádeila þá á hv. þm. G-K. sem ráðh. í þessum málum, að hann gerði ekki neitt. Og mér datt vitanlega ekki í hug, - og er það nú ekki venjulegt, satt að segja - annað en að verja málstað ráðh.

Gerirðu það ekki venjulega?

Nei, ég verð nú að vera svo hreinskilinn, að ég geri það ákaflega sjaldan, vegna þess að það er svo erfitt að gera það. Þetta var auðvitað vegna þess, sem ég skýrði þar á fundinum, að það þarf að hafa samráð um það, hvenær þetta er gert, og einn maður getur ekki tekið ákvörðun um það. Það er það sanna um þetta mál, um landhelgismálið, og það getur hv. stjórnarandstaða ekki vefengt, það er alls ekki sæmandi. Þegar við köllum þá á fund til þess að fá samvinnu um málið, þá kemur það greinilega fram, að málið er á umræðugrundvelli, þar sem menn hafa lýst sínum skoðunum, og þeim er lýst fyrir þeim mönnum, sem við viljum hafa samráð og samstarf við. Þetta er höfuðatriði málsins. Það var á þeim umræðugrundvelli, sem tugir mála eru á fyrsta stigi, þegar menn hafa lýst skoðunum sínum, og síðan er reynt að ná samkomulagi, og það var það, sem við reyndum í þessu tilfelli við Sjálfstfl. En hv. stjórnarandstaða segir: Sjútvmrh. var búinn að lýsa skoðun sinni á málinu, utanrrh. var búinn að lýsa skoðun sinni, og skoðun sjútvmrh., sem hann hafði lýst, tafði ákvörðun. - Hvers vegna ekki eins skoðun hins ráðh.? Því er beinlínis lýst, að þarna séu mismunandi skoðanir, og við vitum það, að þær hafa verið bæði utan þings og innan, í ríkisstj. og utan ríkisstj. Það, sem er mergurinn málsins, er þetta, og það kom greinilega fram í ræðu hv. 1. þm. Reykv., því að hann sagði: Það, sem stjórnin ætlaði að gera, var að draga okkur inn í ábyrgð og láta okkur lýsa því yfir, hver væri skoðun Sjálfstfl. í málinu - og bætti svo við: eftir að þeir höfðu tekið ákvörðun, - sem ekki var rétt. Þeir bera þetta fyrir sig, að það hafi verið tekin ákvörðun, til þess að geta sagt, að þeir taki ekki afstöðu til málsins, sem við báðum þá um til samstarfs, og til þess að hafa frjálsar hendur og geta eftir á ráðizt á ríkisstj. fyrir þá afstöðu, sem hún tekur, hver sem skoðun þeirra er í málinu. Og þið takið eftir því, sem er eitt af því undarlegasta fyrirbrigði, sem hefur komið fram í umr. um stórmál, að sjálfstæðismenn, - það heyra allir í þessari hv. þingdeild, sem hlusta hér á mál manna, - þeir forðast að nefna það einu orði, hver sé skoðun þeirra í málinu. Ef þeir eru þeirrar skoðunar, að það hafi verið rangt að taka þá ákvörðun að láta þetta bíða, þangað til landhelgismálaráðstefnunni er lokið, hvers vegna þá ekki að segja, að það sé rangt og þeir séu annarrar skoðunar, og ráðast á ríkisstj. fyrir það? Nei, þeir gera það ekki, þeir lýsa ekki skoðun sinni. Þeir vita ekki enn þá, hvernig landhelgismálið kann að fara, og ætla að hafa frjálsar hendur til þess að geta ráðizt á ríkisstj., ef ekki tekst allt saman eins vel og við óskum. Það er þessi þokkalega afstaða. En ef þeir eru þeirrar skoðunar, að átt hefði að gera það, áður en landhelgismálaráðstefnan er haldin, hvers vegna ekki að lýsa því og segja: Það var rangt að bíða? Það er vitanlegt, að ríkisstj. hafði lýst því, að málið væri á umræðugrundvelli, og eftir það hefur Sjálfstfl. ekkert leyfi til að lýsa því yfir, að það sé ekki á umræðugrundvelli. Við lýstum því yfir á fundinum, og það er ekkert annað en útúrsnúningur í þessum bréfum til þess að þurfa ekki að taka afstöðu. Þetta er punkturinn í málinu. Það er vitanlega þakkarvert að vilja núna taka ákvörðun með okkur um það, hvernig hagað verði stækkun landhelginnar, og ég lýsi ánægju minni yfir því. En það hefði verið ánægjulegra, ef þeir hefðu viljað taka þátt í rökræðum um þetta mál á þeim fundi, sem haldinn var, eða á fundum, sem halda mátti eftir þann fund, og taka afstöðu til þess, hvenær ætti að færa út landhelgina. En til þess liggja þær ástæður, sem eru augljósar fyrir alla, sem hafa hlustað á þessar umr. Ég verð að segja, að það er alveg furðulegt, og hvar er það til í víðri veröld, að stjórnarandstaða hafi enga skoðun á máli eins og þessu? En þetta er það, sem við höfum orðið varir við í þessum umr.



Herra forseti, Hv. 1. þm. Reykv. (BBen) hefur nú svarað því, sem gaf mér tilefni til að biðja um orðið, og get ég þess vegna mjög stytt mál mitt. Ég ætla að víkja aðeins nokkrum orðum að því, sem hæstv. forsrh. sagði. Hann gerði það að meginkjarna síns máls, að þegar við vorum kvaddir til ráða fyrst í október, þá hafi það mál, sem þá var til umr., þ. e. a. s. sú hlið landhelgismálsins, verið á umræðugrundvelli. Það var kjarni hans máls. Þessi hlið málsins, sem þar var um að ræða, var, sem margtekið er fram, hvenær ætti að framkvæma þær ráðstafanir, sem menn á annað borð vildu framkvæma í landhelgismálinu. Ég hef hér lesið upp úr bréfum hæstv. atvmrh. skýlausar yfirlýsingar, og ég skal enn endurtaka þær, af því að ég sé, að hæstv. forsrh. hefur áreiðanlega verið fjarverandi, þegar ég las þær upp, - ég hef lesið skýlausar yfirlýsingar um, að það var búið að taka ákvörðun um þessa hlið málsins, þegar við vorum kvaddir til ráða. Um það segir í skýrslunni frá hæstv. atvmrh. á þessa leið, enn einu sinni, og þetta er sérstaklega ætlað hæstv. forsrh.: „Sjútvmrh. hafði gert ákveðnar till. um, að stækkun landhelginnar yrði látin koma til framkvæmda 1. okt. þ. á. Utanrrh. taldi hins vegar ekki rétt að ráðast í stækkunina fyrr en eftir Genfarfundinn.“ Hér er ágreiningur. Hvað verður svo um þennan ágreining, áður en við erum kvaddir á fundinn? Það, sem nú skal greina enn á ný. Um þetta segir í skýrslunni: „Nú er ríkisstj. það ljóst, að mjög miklu máli skiptir um farsæla lausn þessa máls, að allir stjórnmálaflokkar landsins geti staðið saman um það, sem gert er í málinu.“ Og enn fremur og sem afleiðing af þessu hugarfari : „Sjútvmrn. mun fallast á að ákveða framkvæmdartímann strax að Genfarfundinum loknum, ef það er nauðsynlegt til þess að skapa samstöðu allra flokkanna um málið.“ M. ö. o.: Innan ríkisstj, er ástandið þannig, að sjútvmrh. segir: Ég vil gera þetta 1. okt. –þ. e. a. s. áður en við erum kvaddir til ráða, - en utanrrh. segir: Ég vil ekki gera það 1. okt. og ekki fyrr en þessi ráðstefna í Genf er um garð gengin. Það verður í aprílmánuði n. k. sennilega. Ég vil ekki gera það fyrr. - Og sem afleiðing, þá segir sjútvmrh.: Af því að ég heimta, að allir séu sammála, þá fell ég frá mínu og gefst upp, því að fyrir mér er aðeins eitt aðalatriði í málinu, og það er að skapa samstöðu allra. - Það er þess vegna búið að skera úr um innan stjórnarinnar, að það er ekki hægt að skapa samstöðu allra, nema því aðeins að ákvörðun verði frestað, og sú ákvörðun um frestun er tekin. Þetta liggur fyrir, og það má sannarlega ekki fara fram hjá hæstv. forsrh. svo veigamikið atriði, að innan hans eigin ríkisstj. er búið að taka ákvörðun um mikilsvarðandi mál, án þess að hann geri sér það ljóst. Hæstv. ráðh, verður að láta sér skiljast, að það liggja fyrir skrifleg gögn um, að þetta er búið að ákveða, þegar við erum kvaddir til ráða. Þess vegna má segja, að hans ræða var byggð á fullkomnum misskilningi. Hitt er svo auðvitað alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að þegar mál eru á umræðustigi innan ríkisstjórnar, þá segja menn sínar skoðanir: Þetta er mín skoðun í málinu, en ef þú kemur með skynsamleg rök um annað, þá áskil ég mér auðvitað rétt til þess að taka þau rök til greina, - Hver heiðarlegur maður vill hlusta á þá, sem hann er að ræða við, þá, sem hann á að taka ákvörðun með, og taka fullt tillit til þeirra skoðana, eins og til þeirrar hliðar málsins, sem hann sjálfur og hjálparlaust kemst að niðurstöðu um. Ég tel mér þess vegna til sóma, að ég hafi oft lýst því yfir, að ég áskilji mér rétt til þess að skipta um skoðun, ef mínir samstarfsmenn færa fram rök, sem opna mér nýja innsýn í aðalhliðar málsins. En ég endurtek: Það, sem hér er verið að ræða um, var afgr., og sjálfur forsrh. landsins verður að skilja, að það var afgr. innan hans eigin ríkisstj. Hitt var gamanyrði, að hæstv. ráðh. sagðist oft hafa átt erfitt með að verja mínar skoðanir, enda hefði hann sjaldan gert það. Ég hef hins vegar oft mannskemmt mig á því að verja hans skoðanir, þegar við höfum verið saman í stjórn og niðurstaða stjórnarinnar hefur verið tekin á þá lund, sem mér hefur fallið miður. Þá hef ég oftast gert stjórnarinnar málstað að mínum málstað, og ég hef oft talið mig ábyrgan fyrir því, þegar ég er að tala á opinberum fundum, sem ég hefði sannast sagna kosið að hafa allt öðruvísi. En þannig hegða menn sér nú, a. m. k. sæmilegir menn, í samstarfi, og ég teldi, að núverandi hæstv. atvmrh. hefði gott af að leggja sér það á minnið, ekki sízt gagnvart sínum keppinaut í Suður-Múlasýslu, hæstv. fjmrh. Hæstv, forsrh. sagði að lokum, að það hefðu verið mismunandi skoðanir í þessu máli, utanrrh. hefði verið á öðru máli og þar af leiðandi hefði verið tekin ákvörðun um frestun. Hann sagði, að það væri sanngjarnt í svo stóru máli, að þegar stjórnin næði ekki samstöðu, þá væri tekinn sá kostur að fresta ákvörðunum. Það er einmitt það, sem ég er að segja, að þessa ákvörðun var búið að taka. Það var búið að taka ákvörðun um að fresta aðgerðum í málinu, þegar við vorum kvaddir á fundinn, og við vorum einvörðungu kallaðir á fundinn til þess að leggja blessun okkar yfir ákvörðun, sem búið var að taka. Þessum staðreyndum verður ekki haggað. Hæstv. atvmrh. gerðist nú það göfugur allt í einu að segja frá því, að hæstv. utanrrh, hefði í raun og veru aldrei sagt neitt nei í þessu máli, það væru tóm ósannindi, helber ósannindi og óhróður, sem hans eigið blað æ ofan í æ hefur verið að bera á utanrrh., að aðgerðir hefðu stöðvazt vegna hnefans, sem hann hefði látið á borðið. Hæstv. ráðh. kom hér og sagði: Þetta er ósatt. Þjóðviljinn segir ósatt núna, eins og stundum áður. - Ég veit nú alls ekki, hvor er lygnari, ég bið afsökunar, hvor er ósannsögulli, Þjóðviljinn eða hæstv. ráðh., ég veit ekkert um það. En þeir segja a. m. k. nú hvor með sínum hætti frá málinu og alveg gagnstætt, - ráðh. gagnstætt því, sem Þjóðviljinn segir, af því að það hentaði honum nú, að utanrrh. hefði ekkert nei sagt. En ég spyr þá eins og hv. 1. þm. Reykv.: Ef það er satt, að þessi hæstv. ráðh., atvmrh., hafi endilega viljað færa út landhelgina 1. okt., og ef það er rétt, að utanrrh. hafi ekkert nei sagt í þessum efnum, hver var það þá, sem hindraði hann í að gera þetta, því að, að lögum hefur hann valdið? Það eru óþægilegar spurningar, sem þessi hæstv. ráðh. fær. En hann getur ekki heldur búizt við neinu öðru, þegar málstaðurinn er sá, sem hann er, og ekki nein hreinskilni þá til að játa á sig sakirnar. Hæstv. ráðh. spurði að lokum, hvort við vildum ekki skýra frá, hver væri okkar stefna í þessu máli. Varðandi tímann um að hefja aðgerðir, þá er það náttúrlega liðið hjá, einfaldlega vegna þess, að ef við nú, þegar ráðstefnan er byrjuð og við erum búin að senda okkar fulltrúa og ætlum að borga farareyri undir tvo ráðh. þangað, sem raunar fara til þess að passa hvor upp á annan, ef eitthvað skyldi takast okkur í vil á ráðstefnunni, - ef við nú, þegar við erum búin að senda fulltrúa á ráðstefnuna, hefjumst handa, þá gerum við okkur hlægilega. 1. okt. gátum við gert það, hefði stjórnin ekki verið búin að taka ákvörðun um, að það skyldi ekki gert, en í dag verðum við að fíflum, ef við gerum það. En varðandi sjálfa efnishlið málsins, hvað við viljum, sjálfstæðismennirnir, í framtíðaraðgerðunum í landhelgismálinu, skal ég að lokum segja það, að í fyrsta lagi er nú búið að skipa nefnd allra flokka til að reyna að ná samstöðu um aðgerðirnar, og það væri þess vegna ekki hyggilegt af hæstv. ríkisstj., sem bæri þá að segja sinn vilja á undan okkur, að vera nú að tjá sig, þegar ráðstefnan er að byrja, sérstaklega ekki af því, að hún mun ekki vera búin að ná samkomulagi í málinu, og ég efast um, að hún hafi gefið sínum umboðsmönnum, sem á fundinn fara, nein fyrirmæli um, hvað þeir þar eigi að gera. Og ef ríkisstj, telur það málinu til miska að kveða upp úr um, hvað hún ætlar að gera, þá á hún ekki heldur að vera að heimta svör af öðrum, meðan svo stendur, enda sagði þessi ráðh. að lokum: Ég tel óheppilegt, að nú sé verið að ræða um þetta af Íslands hálfu. - M. ö. o.: í fyrstu skoraði hann á okkur, stærsta flokk landsins, að lýsa yfir okkar skoðunum, þegar ráðstefnan er að hefjast, en örfáum mínútum seinna lýsir hann því yfir, að ef við gerum þetta, sem hann er að biðja okkur um, þá séum við að skaða málið. Þetta mál hefur verið borið fram til sigurs, mikils sigurs, árið 1952, og ég held ekki, að neinn hafi reynt að hafa af okkur sjálfstæðismönnum, að við áttum manna mest þátt í því, að málinu var fast fylgt eftir og árangur náðist. Þá var unninn sigur í málinu, sem er hinn veigamesti og ætti að auðvelda okkur stóra framtíðarsigra. Þá tókst með samstarfi þáverandi ríkisstj. og með heiðarlegum undirtektum annarra flokka eftir á að brjóta á bak aftur hina ensku biblíu, biblíu Englendinga og margra annarra um helgi þriggja mílna landhelginnar, að það væri heilagt boðorð, sem aldrei mætti brjóta. Það tókst að brjóta þessa skoðun á bak aftur. Það er miklu auðveldara, þegar nú er búið að fá viðurkenningu alheims fyrir að þessi regla sé hvorki heilög né algild, að sigla í kjölfarið. Það var með þögninni játað af umheiminum, að lítil þjóð ætti rétt til að lifa, líka Íslendingar. Það var með þögninni játað, að við Íslendingar gætum ekki lifað nema stækka landhelgina. Á grundvelli þessara játninga, að lítil þjóð megi lifa og að lítil þjóð, Íslendingar, geti ekki lifað nema stækka sína landhelgi, á ekki að vera annað eftir en að halda áfram að sanna, að sú friðun, sem við höfum, er of lítil. Að því viljum við sjálfstæðismenn vinna af heilum hug, líka með mönnum, sem við að öðru leyti ekki treystum. Þakka, herra forseti.

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Hv. þm. spurði enn einu sinni um það, hver það hefði raunverulega verið, sem hindrað hefði útfærslu landhelgislínunnar 1. okt. s. l., fyrst það hafi ekki verið utanrrh., sem stöðvaði málið. Það hefur þegar verið upplýst hér, að ástæðan var sú, sem ég tók skýrt fram á þeim sameiginlega fundi, sem ríkisstj. hélt með fulltrúum sjálfstæðismanna, að mín afstaða var sú, að ég vildi freista þess að fá sem víðtækasta samstöðu. Það var ekki hægt að fá neina samstöðu af hálfu sjálfstæðismanna, og það hafði komið fram, bæði meðal ráðunauta ríkisstj. og innan ríkisstj., að skoðanir manna voru ekki á einn veg, og af þessari ástæðu einni saman var það mín ákvörðun auðvitað að bíða með framkvæmdina. Ég vildi ekki eiga á hættu að hefja framkvæmdir um þetta leyti, fyrst ekki var hægt að skapa samstöðu um málið. En ég vildi spyrja þennan hv. þm.: Hver var það, sem hindraði það, að hann færði út landhelgina, allan þann tíma, sem hann gegndi ráðherrastarfi sjútvmrh.? Hver var það, sem hindraði hann í því, sem notar þau vinnubrögð, að hann spyr hvorki Pétur né Pál um það, sem hann vill gera? Hver var það, sem hindraði hann í því árið áður, en hann lét af störfum, að færa út landhelgislínuna? Var það kannske það, að hann vildi ekki færa hana út? Var það það? Hvað gat það verið, sem hindraði hann? Nei, það var, eins og ég hef lýst hér áður yfir í umr., það var vegna þess, að það hefur verið skoðun hans, - ég vil ekki ætla honum þá skoðun, að hann sé á móti því, að landhelgin verði stækkuð, - heldur var það vegna þess, að skoðun hans var sú, eins og hún er í dag, að við ættum að bíða eftir alþjóðaráðstefnunum, og hann var að bíða eftir þeim. Það var ástæðan. En hann hefur ekki haft kjark í sér, a. m. k. síðan hann kom í stjórnarandstöðu, til þess að játa þessa staðreynd, (Grípið fram í.) Já, og hann telur sig þó sjálfan kjarkmann. En það var aftur athyglisvert, að formaður Sjálfstfl., sem nú hefur haldið uppi deilum um það, hvernig staðið hefur verið að þessu máli, segir nú: Ef við færum að færa út landhelgislínuna nú, þá værum við álitnir fífl. - Það leynir sér þá ekki, að hann er á þeirri skoðun auðvitað, að við eigum að bíða fram yfir þessa landhelgismálaráðstefnu.

Sagði hann nokkuð meira?

Já, hann sagði sitt hvað meira. En sem sagt það, sem hann hefur yfirleitt sagt í þessu máli, eins og flokkur hans, síðan hann komst í stjórnarandstöðu, það er þetta, að hann segir: Þetta er vitlaust gert. Þetta er ómögulegt hjá stjórninni, vitlaus stefna í efnahagsmálunum, ómögulega unnið að landhelgismálunum, en það kemur ekki til mála, að við segjum, hver er stefna Sjálfstfl. Það kemur ekki til mála. Stefnu hefur flokkurinn enga. Hann veit ekkert, hvað hann vill, en hann skal deila á allt, hvað sem fram kemur.  Svo var hv. 1. þm. Reykv. að koma hér fram með fyrirspurn til mín um það, hvort ég vildi gefa hér einhverja yfirlýsingu um, hvernig ríkisstj. ætlaði að taka þeim ákvörðunum, sem kynnu að koma fram á landhelgismálaráðstefnunni, og hvort við ætluðum yfirleitt að fara eftir þeim að einhverju leyti eða engu leyti. Ég vænti nú, að það sjái allir og skilji, sem hugsa eitthvað út í þessi mál, að það væri í mesta máta óeðlilegt að fara að gefa nokkrar yfirlýsingar um afstöðu íslenzku ríkisstj. til ráðstefnunnar þannig fyrir fram. Hitt fer ekkert á milli mála og hefur ekki verið dregin nein dul á, ég hef sagt það sem mína skoðun, skrifað Sjálfstfl. bréf um það og lýst því yfir bæði hér á Alþingi og annars staðar, að mín skoðun hefur verið sú og er sú, að við höfum bæði rétt og aðstöðu til þess að stækka okkar friðunarsvæði í kringum landið, án þess að við þurfum að vera að bíða eftir alþjóðlegum ráðstefnum. En ég set það þó ekki fyrir mig að bíða í nokkra mánuði eftir slíkum ráðstefnum, ef það mætti skapa sterkari aðstöðu um framkvæmd málsins hér heima fyrir. En það er svo auðvitað málefni út af fyrir sig, sem væri full ástæða til þess að ræða, en ekki rétt að gera það á þessu stigi, málflutningur sjálfstæðismanna, þegar þeir eru alltaf að tala um, að aðrir menn séu ósannsöglir, og þeir eru að tala um, að aðrir flokkar og menn sýni dónaskap. Ja, þeir geta djarft um talað, þeir, sem hafa haldið þannig á máli sínu eins og sannazt hefur nú í þessu máli. En ég ætla, að það þurfi í rauninni ekki að fara mörgum orðum um það, að í því hafa a. m. k. formaður Sjálfstfl. og 1. þm. Reykv. ekki af miklu að státa í samanburði við aðra. Ég vil samt, eins og ég hef sagt hér áður, freista þess að hafa fulltrúa frá sjálfstæðismönnum með í ráðum. En það er mikill misskilningur hjá þeim, ef þeir halda, að þessi fjögurra manna nefnd, sem nú hefur verið rætt um að setja niður milli flokkanna, eigi að vinna eitthvert grundvallandi verk í sambandi við ákvörðun landhelgislínunnar. Þar er, eins og er skýrt fram tekið, ætlazt til þess fyrst og fremst að samræma sjónarmið þau, sem sannarlega hafa verið tekin til greina og liggja allskýrt fyrir. Aðalatriðin hafa verið unnin í þessum efnum, en vissulega er rétt að reyna að fá samkomulag og víkja þar nokkuð til hver fyrir öðrum í hinum smærri atriðum. En aðalatriðin hafa verið ákveðin, og ég trúi því varla, fyrr en á hólminn kemur a. m. k., að það geti verið verulegur ágreiningur um útfærsluna í hinum stóru atriðum.



Herra forseti. Ég hef ekki lagt í vana minn að tefja umr. hér á þingi. Ummæli hæstv. forseta um, að umr. yrðu stuttar, bjóst ég þess vegna við að ættu við hina, en ekki mig, einnig af því að ég veit, að honum þykir mjög gaman að hlýða á mitt mál og mér á hans. Það er alveg gagnkvæmt. Hins vegar er málið svo stórt, að það er kannske ekki goðgá, þó að það taki nokkurn tíma. Ég skal nú að öðru leyti laga mig eftir óskum hæstv. forseta, eins og ég mögulega get, og vona, að ég þurfi ekki að ofreyna hans þolinmæði. Ég verð nú að segja það um ræðu hv. þm. Benedikts Gröndal, 5. landsk., að í sjálfu sér var hún ekki veigameiri en það, að þegar við aumleika þeirrar ræðu bætist ósk hæstv. forseta um, að ég stytti mál mitt, þá er náttúrlega eðlilegast, að ég gangi fram hjá honum. Ég harma þó, að í viðbót við barnaskap, sem þessi hv. þm. hafði sýnt í meðferð málsins í þeim greinum, sem hann hafði skrifað, bættist svo líka, að hann sýndi, að hann er alveg forhertur. Þetta er enginn auli, það er langt því frá eftir því litla, sem ég þekki hann, en hann er algerlega forhertur. Þegar ég er búinn að hamra ofan í hann með rökum, sem ég vonaði að hann hefði ekki þekkt áður, að einn og tveir séu þrír, þá segir hann: Þetta er tóm vitleysa, það er bara einn, - og stendur á því fastar en fótunum. Hv. þm. hristir höfuðið. Hann má ekki hrista á sér hausinn of mikið. Það getur vel verið, að af honum detti þá þrír hausar, hver með sínu viti. Aðalkjarni í hans vörn átti að vera sá, að Morgunblaðið hefði verið hinn seki í þessu atriði. Hv. 1. þm. Reykv. gerði svo glögg skil þeirri hlið málsins, að það er að bera í bakkafullan lækinn að endurtaka það. Ég minni aðeins á það, að Morgunblaðið prentaði upp úr stærsta stjórnarblaðinu þau ummæli, sem þar voru um hæstv. utanrrh. höfð í sambandi við þetta mál, og óskaði skýringa. Þær skýringar veitti þessi hv. þm., sem er stuðningsmaður, - ja, maður veit að vísu ekki með vissu, hvers stuðningsmaður hann er, en ég hélt, að hann væri fyrst og fremst stuðningsmaður hæstv. utanrrh. Hann leiddi það alveg hjá sér, þótt Þjóðviljinn réðist á hann, en reyndi hins vegar að ásaka Morgunblaðið, sem ekkert hafði til saka unnið annað en breiða svolítið út það, sem Þjóðviljinn hafði um málið sagt, af því að það er víðlesnara. Hv. þm. sagði, að það væri ekki nema eðlilegt, að það væri skoðanaágreiningur innan ríkisstj. um slíkt mál. Það er alveg rétt. Það er eðlilegt, að menn hafi mismunandi skoðanir, að svo miklu leyti sem menn hafa skoðanir. En ég veit náttúrlega ekki um þennan mann, hverjar hans skoðanir eru, eins og ég tæplega veit, hvort hann er heldur í Framsfl. eða Alþfl., því að kosinn er hann með atkv. beggja, og sannfæringuna gegnumlýsir maður ekki jafnauðveldlega og þá staðreynd. Það er staðreynd, sem fullkomlega er hér upplýst, hvað sem hv. þm. segir og hvað sem hæstv. atvmrh. segir, að um þetta mál ríkti fullkominn ágreiningur innan stjórnarinnar, eins og ég sannaði með skriflegum gögnum mér sendum og í hendur lögðum af hæstv. ráðh. Þessi hæstv. ráðh. endaði með því að segja: Ég stend við allt, sem ég hef sagt um málið. Ég óska honum til lukku. Honum er ekki klígjugjarnt. Það var aðeins eitt í ræðunni um málið, sem mér þykir ástæða til að víkja að. Þessi þm. spurði: Hvernig stóð á því, að þeir tveir þm. Sjálfstfl., Bjarni Benediktsson og Ólafur Thors, ræddu ekkert við Hans Andersen um þetta mál, sem þó var þeirra trúnaðarmaður í málinu? Það stendur þannig á því, að þegar við erum búnir að skrifa ríkisstj. með ósk um það, að okkar samstarf í málinu verði virt, og setja fyrir því engin ósanngjörn skilyrði, eins og ég áðan sagði, og við erum ekki virtir svars við þessu bréfi, þá teljum við enga ástæðu til að vera að yfirheyra okkar einkavin og fyrri trúnaðarmann og nána samstarfsmann í þessu máli, yfirheyra hann í einkaviðræðum um það. Það gat verið honum til óþæginda og okkur að því leyti ekki samboðið, eftir að ríkisstj, hafði virt okkur alveg að vettugi með því að neita um samstarf og slá á útrétta hönd. Ég kalla einnig hæstv. ráðh., svo að ég víki nokkrum orðum að honum, kjarkmikinn, þegar hann staðhæfir hér æ ofan í æ, að engin ákvörðun hafi verið tekin í þessu máli, þegar hv. 1. þm. Reykv. og ég komum á ríkisstjórnarfund snemma í október. Hann skrifar mér þó sjálfur, að hann hafi viljað hefjast handa 1. okt., það hafi verið hans krafa að hefjast handa 1. okt., þ. e. a. s. áður en við vorum kvaddir á hans fund, en hann hafi hætt við það vegna andstöðu hæstv. utanrrh. Ágreiningur er þess vegna eins ljós, þegar af þessari ástæðu, eins og hann yfirleitt getur verið, en auk þess minni ég á hin fyrri ummæli, er ég áður las upp úr bréfum hans, þar sem hann segir, eins og ég áðan skýrði frá: Ég vildi gera þetta, þ. e. a. s. hefjast strax handa, utanrrh. sagði nei, og ég gafst upp og beygði mig. Þetta liggur líka fyrir, áður en við komum á fundinn. Hann segist hafa verið að spyrja okkur um, hvort við vildum ekki standa að framkvæmdum með stj., og sagði enn fremur orðrétt: „velja þann tíma, sem allir flokkarnir vildu fallast á.“ Hvaða tími var það? Hvaða tími var það, sem allir flokkarnir vildu fallast á? Það var eftir Genfarráðstefnuna. Við erum þess vegna kallaðir eingöngu til að skrifa upp á uppgjafarvíxil þessa hæstv. ráðh. Við erum kallaðir til þess, að hann utan yfir skrúða utanrrh., sem hann klæddi sig í, þegar hann gafst upp, geti fengið okkar skikkju til að punta sig með. Ráðherrann gafst upp, og við treystum okkur ekki til að endurreisa fallinn bróður. Hann var ekki þesslegur þá og er það raunar ekki heldur nú. Það stendur þess vegna sem óbifanleg staðreynd, að við erum kallaðir upp í stjórnarráð, þegar búið er að taka ákvörðun og til þess eins að reyna að fá okkur til að fallast á þá ákvörðun, til að reyna að fá okkur til að samþykkja það, sem búið er að gera. En ráðherrann kunni svo sem ráð við þessu. Hann var ekki hræddur við að reyna að opna gildruna, sem hann er kominn inn í. Hann opnaði hana og ætlaði að ganga út. Jú, hann sagði öllum í þinginu frá því, að á þessum fundi hefði utanrrh, alveg fullkomlega látið liggja að því, að hann væri til umræðu um að falla frá sínu, - alveg fullkomlega. Það hefði þess vegna allt verið okkur að kenna, að ekki tókst allsherjareining. Ja, ráðherrann nikkar. Hann má nikka mikið. Á ég að segja honum af hverju? Það var af því, að utanrrh. var ekki á fundinum. Hann var ytra. Ja, það þýðir nú ekki að neita þeirri staðreynd. Það er bezt, að hann spyrji hv. sessunaut sinn, hæstv. menntmrh. Hann er nefnilega ekki orðinn einn af þeim mönnum, sem er sama, hvort hann segir satt eða ósatt. En ég hygg, að hæstv. menntmrh. muni vel, að hæstv. utanrrh. var alls ekki á þessum fundi. Hann var utanlands. Já, hann nikkar. Ég átti líka von á því. Nei, hann kærir sig ekki um að bera ljúgvitni gegn náunga sínum, hæstv. menntmrh., en náunginn er nú að vísu aðallega sá, sem situr við hliðina á honum, en ég er líka náungi, og hann segir sannleikann. Já, ég sé, að hæstv. atvmrh. bregður, aldrei þessu vant. Ég hélt, að hann væri búinn að segja svo oft ósatt, að hann þyrfti ekki að roðna eins og ung stúlka, þó að honum yrði þetta á. Það er ekkert feimnismál, þó að atvmrh. sé svolítið ósannsögull. Nei, þetta kom vel á vondan. Hann lagði með þessum mikla ánægjusvip út af því, hvað allt væri þessum ótugtar sjálfstæðiskörlum að kenna, því að jafnvel hinn elskulegi utanrrh., hans einkavinur, hefði verið alveg að því kominn að bogna, þegar hv. 1. þm. Reykv. (BBen) og ég hertum hann upp. Ja, það er von. Ég vildi nú í sporum þessa hæstv. ráðh, vinna mikið til að komast út úr þessu. Það er hægt, ef ég má nota óþinglegt orðbragð, að ljúga sig frá einkaviðtölum, en þar sem svona mörg vitni eru eins og hér, þingsalur fullskipaður og jafnvel pallarnir líka, þá er erfitt að komast út úr þessu, Hæstv. ráðh. sagði, að það væri órétt hjá mér, - og þó sagði hann það nú ekki skýrlega, - að atvmrh. réði. Hann játaði, að lagabókstafurinn segði það, en það væri óhyggilegt að nota vald sitt. Það liggur ekkert fyrir okkur í málinu, - okkur, sem hann segir að vitum allt í þessu máli, - annað en það, að hæstv. ráðh. læzt hafa viljað hefjast handa 1. okt., en staðhæfir, að hæstv. utanrrh, hafi ekki viljað það. Liggur það í hlutarins eðli, að hæstv. utanrrh, sé svo miklu meiri vitmaður, en hæstv, atvmrh., að á þeim sviðum, sem atvmrh. að lögum hefur valdið, beri honum að beygja sig í duftið, ef hann veit bara, hvað utanrrh. vill? Ef þessa tvo ráðh. greinir á, þá mundi ég hiklaust segja: Ja, ef ekki öll ríkisstj. er á móti mér, þá fer ég mínu fram, og jafnvel þótt ríkisstj. sé á móti mér, þá fer ég mínu líka fram, ef ég hef valdið, og þangað til ég segi af mér eða hæstv. forsrh. biðst lausnar fyrir mig. Ég minni svo á, að hæstv. ráðh. sagði áðan, að við sjálfstæðismenn hefðum eiginlega sýnt okkar innræti með því, að við hefðum viljað fara í bréflegar stælur og fara að þræta um þetta mál. Ég las hér áðan upp þrjú bréf. Fyrsta bréfið er svar okkar við skýrslu ráðh., og í því segir, að við teljum, að stjórnin hafi verið búin að binda sig. Ég sé, að hæstv. félmrh. (HV) hvíslar einhverju að ráðherra. Þetta er nú þriðji ráðherrann, sem kemur að hvísla að þessum þarna í ráðherrastólnum, og ég held, að það væri nærri betra að taka hann út og semja fyrir hann ræðu. En „sárt ertu nú leikinn, Sámur fóstri“, þegar félmrh. þarf nú að fara að hjálpa.

Menn þurfa nú kannske ekki að leita leyfis til formanns Sjálfstfl., þó að menn tali saman.

Ja, það er nú svona á takmörkum, á meðan ég er að tala,  Hann sagði, að við hefðum ætlað að fara að rífast um málið. Fyrsta bréfið var svona, eins og ég sagði. Annað bréfið hans neitar staðreyndum. Við svörum og segjum: Við skulum ekki eyða tímanum í neinar þrætur og stælur. Við viljum vinna með ykkur. Viljið þið vinna með okkur, segja okkur til, hvort þið viljið fullnægja okkar skilyrðum? - Svo kemur þessi ráðh. og segir, að við höfum viljað fara í ritdeilur og stælur um þetta. Við segjum: Að gefnu tilefni viljum við samvinnuna. Við setjum skilyrði, sem enginn þorir að segja að séu ósanngjörn, og okkar óskir eru virtar að vettugi, og við fáum ekkert svar. Það vorum þess vegna ekki við, sem vildum stæla eða þræta. Það erum við, sem vildum samvinnuna. Það er líka í samræmi við fortíð okkar í landhelgismálinu og það eitt. Hæstv. ráðh. segir, að ríkisstj. hafi látið hendur standa fram úr ermum, síðan okkar bréfaskriftir fóru fram. Ég segi: Ef verið er að leita nú til okkar á elleftu stundu, af hverju vorum við þá ekki látnir fylgjast með því? Og hvað hefur ríkisstj. yfirleitt gert í þessu síðan? Er það ekki staðreyndin í málinu, að þessi hæstv. ráðh., sem þóttist kunna öll ráð í þessu máli, áður en hann fékk völd í landinu, missti alveg eða týndi öllum þessum ráðum, þegar hann settist í ráðherrastólinn? Og ráðlaus kallaði hann svo saman ráðstefnu til að fá ráð, og þegar hann fékk ráðin, þá gleymdi hann, hvað honum var ráðlagt, og framkvæmdi ekkert af þeim. Þegar hann fékk ráðin, missti hann ákvörðunarhæfileikann. Er það ekki staðreyndin? Og ég spyr svo loksins, ef það skiptir svo miklu máli að kveðja okkur til samstarfs: Um hvað á að ræða? Var það ekki, eins og segir í skýrslu ráðh., eingöngu til að ræða um framkvæmdartímann. Ef við vorum kvaddir til þess að ræða um það og það eitt, var það þá ekki aðalatriði í huga ráðh., og hvers vegna guggnaði hann þá, sem valdið hafði? Hvers vegna gerði hann það? Mig langar, að hann svari því, úr því að hann taldi það þá aðalatriðið. Er þá ekki sannleikur málsins sá, að þessi ráðh. hefur aldrei haft neinn áhuga fyrir þessari hlið málsins? Og hann var eiginlega núna að reyna að klæða það í þann búning. Öll hans framkoma hefur þess vegna miðazt við það: Ég vil geta prýtt mig með því að hafa viljað hefjast handa 1. okt. Ég vil ná í einhvern, sem ég get skammað fyrir það að hafa ekki viljað það, og það er nú fyrst og fremst utanrrh. Forsrh. getur ekkert unnið í þessu máli. Og nú er mér ekki nóg að skamma utanrrh., þess vegna reyndi ég að ná í Sjálfstfl., til þess að ég gæti skammað hann líka. Þetta er skrípaleikurinn, sem verið er að leika. En því verður aldrei með rökum mótmælt í þessu máli, að allar þessar ákvarðanir var búið að taka, þegar við vorum kvaddir til ráða. - Svo þakka ég hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að biðja um orðið utan dagskrár vegna blaðaárása út af landhelgismálinu, sem fram hafa komið í blaði hæstv. utanrrh., bæði í dag og einu sinni áður, og eru þessi blaðaskrif, sem eru árásir á hv. formann þingflokks Sjálfstfl., Bjarna Benediktsson, og mig, skrifaðar undir nafni af einum af þingmönnum Alþfl., hv. 5. landsk. þm., Benedikt Gröndal. Ég vil nú leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að vitna í greinina í Alþýðublaðinu í dag, hina hef ég því miður ekki við höndina, enda hygg ég, að það skipti ekki aðalmáli, af því að í greininni í dag sé flest það endurtekið, sem máli skiptir, og raunar nokkru bætt við fyrri greinina. Þessi grein hv. þm. hefst með þessum orðum: „Það hefur verið einróma álit ríkisstj. marga undanfarna mánuði, að nauðsynlegt væri að varðveita þjóðareiningu í landhelgismálinu, þar sem fyrir dyrum er næsta stórskrefið í því máli. Þetta er orsök þess, að litið hefur verið ritað eða rætt um málið opinberlega af hálfu stjórnarflokkanna eða ráðherranna sjálfra, en því meira unnið að málinu í kyrrþey.“ Það er nú lagleg byrjun á þessu snilldarverki þessa unga þingmanns, að hann gefur yfirlýsingu um það, að um þetta alþjóðarmál, sem er eitt hið mesta velferðarmál þjóðarinnar, hafi ríkt þögn, af því að þögnin sé nauðsyn. Þetta boðorð uppfyllir hann svo sjálfur með því að skrifa tvær stórar árásargreinar á stærsta flokk landsins um þetta mál og alveg án tilefnis af hendi Sjálfstfl. Þá segir næst og í beinu áframhaldi í þessari grein: „Nú hefur farið svo, að Þjóðviljinn hefur ekki getað neitað sér um að nota þetta viðkvæma mál til árásar á utanríkisráðherra og tala um „andstöðu“ hans við víkkun landhelginnar. Slík skrif geta aðeins gert málstað þjóðarinnar ógagn. Svo sem vænta mátti, greip Morgunblaðið þetta hálmstrá og bergmálaði firru Þjóðviljans á forsíðunni með kröfu um skýringar. Þó er sjálfstæðismönnum fullkunnugt um allan gang þessa máls, og þeir vita mætavel, að það gerir ekki málstað íslenzku þjóðarinnar gagn, að stærsta blað landsins skuli, rétt áður en hln mikilvæga ráðstefna um landhelgismálið hefst í Genf, bera gróusögur um ágreining stjórnarflokkanna í þessu máli.“ Hv. þm. talar um þessa firru Þjóðviljans, - ég vek athygli á orðunum „firru Þjóðviljans“. Hv. þm. segir, að Morgunblaðið hafi borið út „gróusögur“ um ágreining stjórnarflokkanna um þetta. Nú spyr ég: Kalla menn þetta firru, að það hafi verið ágreiningur innan stjórnarinnar? Kalla menn það gróusögu að segja frá þessum ágreiningi, eftir að blað þess ráðherra, sem er einvaldur í þessu máli, hefur skýrt frá þessum ágreiningi og ásakað utanrrh. hörðum orðum fyrir að hafa tafið framkvæmd málsins? Og einkum og sérstaklega vil ég spyrja þennan hv. unga þingmann, Benedikt Gröndal, hvað hann sjálfur álítur um þetta. Hann segir nefnilega nokkrum línum neðar í þessari sömu grein frá því, að form, þingflokks Sjálfstfl. og form. flokksins, Bjarni Benediktsson og ég, höfum verið kvaddir á fund ríkisstj. snemma í október og þar hafi okkur verið skýrt frá málinu, en við höfum hins vegar óskað eftir skriflegri grg. og við höfum fengið hana, segir hann. Svo segir hann sjálfur, orðrétt: „Í hinni skriflegu grg. var sjálfstæðismönnum gerð grein fyrir öllu því, sem gerzt hafði í málinu, síðan þeir fóru úr ráðherrastólunum. Vildi sjútvmrh. þá færa út strax, en utanrrh. bíða eftir niðurstöðum Genfarráðstefnunnar.“ Er það þá firra, að það sé ágreiningur á milli þessara manna, og er það gróusaga að segja frá því, sem hæstv. atvmrh. áður er búinn að segja um það? Ég spyr þennan þingmann. Vill hann standa við þau orð, að það sé gróusaga að segja frá þessu, og vill hann standa við þau orð, að það sé firra, að það sé ágreiningur, úr því að hæstv. atvmrh. segir, að hæstv. utanrrh. hafi tafið málið, og úr því að hv. þm. sjálfur skýrir frá því í þessari sömu grein, að þessi ágreiningur hafi verið svo grómtækur, að annar hafi viljað færa út landhelgina strax, en hinn neitað öllum aðgerðum þar til eftir Genfarráðstefnuna? Ég skal á þessu stigi málsins a. m. k. engan dóm kveða upp úr um það, hvor stefnan hafi verið réttari. En það er ómögulegt að komast undan því, að hér er djúpsettur ágreiningur, og það veit enginn betur, en þessi hv. þingmaður, úr því að hann sjálfur getur skýrt frá því á prenti, þó að honum láist að skilja það, að maður, sem ræðst á bátinn til slíkra þrifaverka sem hér er um að ræða, þarf að gæta sín að láta ekki hver ummælin stangast við hin. Næst segir svo hv. þm., nokkrum línum enn neðar, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þannig stóð málið, þegar stjórnin sneri sér til sjálfstæðismanna með ósk um samvinnu. Ólafur Thors svaraði og kvað sjálfstæðismenn skilja málið svo, að stjórnin væri búin að taka ákvörðun, og taldi það mistök að hafa ekki talað við sjálfstæðismenn fyrr. Þessu var svarað af stjórnarinnar hálfu með mótmælum og á það bent, að ákvörðun hefði ekki verið tekin, en æskilegt væri að heyra till. sjálfstæðismanna í málinu. Sjálfstæðismenn fengust ekki til að segja orð um málið og neituðu meira að segja að tala við Hans Andersen, þegar hann kom heim frá París samkvæmt beinni ósk þeirra sjálfra. Varð afstaða þeirra ekki skilin á annan hátt, en að þeir vildu ekkert samstarf við stjórnina hafa um málið, enda kom það á daginn, að þeir töldu sér hentugra að hafa frjálsar hendur og ráðast á stjórnina, þótt það gæti skaðað málstað landsins.“ Hér er um tvær veigamiklar fullyrðingar að ræða. Annars vegar vilja menn fá úr því skorið, hvort það sé satt eða ósatt, að stjórnin hafi verið búin að taka ákvarðanir. Hv. þm. fullyrðir í umboði stjórnarinnar, að það sé ósatt, hún hafi ekki verið búin að taka neinar ákvarðanir. Ég skal af þessu tilefni leyfa mér að skýra frá því, að samkvæmt okkar ósk var okkur send skýrsla um málið, dags. 15. okt., undirrituð af hæstv. atvmrh., Lúðvík Jósefssyni. En eins og hv. þm. segir, mun það vera rétt, að í byrjun októbermánaðar höfum við komið á þennan fund. Ég skal nú sleppa á þessu stigi málsins að fara ýtarlega út í þá skýrslu og alveg stilla mig um að ræða ýmsar hliðar í henni, sem gefa okkur tilefni til árása á stjórnina. Það er ekki aðalatriði málsins á þessu stigi, því að um þetta mál vil ég og víð sem minnstar deilur, þó að við teljum okkur nauðsynlegt að gera hreint fyrir okkar dyrum og sýna fram á óheilindi andstæðinganna í málinu. Ég ætla, eins og ég segi, að spyrja þessarar spurningar: Var stjórnin búin að taka ákvörðun? Í áðurnefndri skýrslu ríkisstj., undirritaðri af Lúðvík Jósefssyni, stendur um þetta atriði það, sem ég nú skal leyfa mér að lesa upp: „Sjútvmrh. hafði gert ákveðnar tillögur um, að stækkun landhelginnar yrði látin koma til framkvæmda 1. okt. þ. á. Utanrrh. taldi hins vegar ekki rétt að ráðast í stækkunina, fyrr en eftir Genfarfundinn.“ Þetta segir í skýrslunni og staðfestir þá, að þessi hv. þm. fer rétt með þann ágreining. Enn fremur segir um þetta í þessari sömu skýrslu : „Nú er ríkisstj. það ljóst, að mjög miklu máli skiptir um farsæla lausn þessa máls, að allir stjórnmálaflokkar landsins geti staðið saman um það, sem gert er í málinu.“ Og loks kemur svo niðurstaðan af þessum skoðunum, og hún hljóðar þannig: „Sjútvmrn. mun fallast á að ákveða framkvæmdartímann strax að Genfarfundinum loknum, ef það er nauðsynlegt til að skapa samstöðu allra flokkanna um málið.“ Þarf frekar vitnanna við? Hvað stendur í þessu? Í þessu stendur, að hæstv. atvmrh. vill hefja framkvæmdir 1. okt. í ár. Það stendur enn fremur: Utanrrh. neitar því. - Og það stendur loks: Ég undirritaður, Lúðvík Jósefsson, heimta samstöðu allra, og þar sem ég ekki get fengið hæstv. utanrrh. og þá væntanlega hans flokk um þessa samstöðu, þá gefst ég upp og fellst á að fresta aðgerðum fram yfir Genfarfundinn. Hér er ákvörðun tekin, og þegar á okkur er kallað, þá er búið að taka þessa ákvörðun. Hvað átti þá að spyrja okkur um? Við skulum segja, að við hefðum sagt: Við viljum framkvæmdir strax. Það er að sönnu sagt, að hæstv. utanrrh. sé einlægur vinur minn og mér mjög hliðhollur, þó að við keppum í kjördæmi. En ég held samt ekki, að hann hefði fallið frá sínum einbeitta mótþróa mín vegna. Þess vegna var það fyrir fram útilokað að skapa samstöðuna, og einmitt af því að hæstv. atvmrh. vildi umfram allt þessa samstöðu, þá féllst hann á að fresta framkvæmdunum þar til eftir Genfarráðstefnuna. Það er þess vegna staðreynd, að við erum í raun og veru ekki kallaðir til neinna aðgerða annarra en þeirra að fallast á það, sem stjórnin er búin að gera, þ. e. a. s. að ákveða að fresta öllum aðgerðum í málinu fram yfir Genfarráðstefnuna. Ég slæ því þess vegna föstu: Ákvörðunin var tekin, þegar á okkur var kallað, og það er þess vegna ranghermi hjá hv. þm., sem hann gagnstætt þessu fullyrðir í þeim ummælum, sem ég las upp. Og til vitnis um, að hæstv. atvmrh., Lúðvík Jósefsson, var búinn að gefast upp í málinu fyrir hæstv. utanrrh., bendi ég aðeins á það, að samkvæmt gildandi lögum þarf hæstv. atvmrh. engan um þetta að spyrja nema sína eigin samvizku og sitt eigið hyggjuvit. Hann hefur fullan rétt til að færa út friðunarlínuna samkv. gildandi lögum, hvort sem hans ástfólgna einkavini; - Guðmundi Í. Guðmundssyni, líkar betur eða verr. Hann gafst upp, og uppgjöfin hafði gerzt áður, en við vorum til kallaðir. Hin veigamikla spurningin er sú, hvort við sjálfstæðismenn höfum neitað samstarfi um málið, eins og þessi ummæli hv. þm. ótvírætt segja. Það er að vísu að bera í bakkafullan lækinn, en ég ætla þó að lesa þau upp aftur, þau eru örstutt, herra forseti: „Sjálfstæðismenn fengust ekki til þess að segja orð um málið og neituðu meira að segja að tala við Hans Andersen, þegar hann kom heim frá París samkvæmt beinni ósk þeirra sjálfra. Varð afstaða þeirra ekki skilin á annan hátt en að þeir vildu ekkert samstarf við stjórnina hafa um málið, enda kom það á daginn“ o. s. frv. Ég vil af þessu tilefni leyfa mér að lesa upp þau bréfaviðskipti, sem fóru á milli hæstv. atvmrh., Lúðvíks Jósefssonar, og Sjálfstfl. um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta. Eftir að við höfðum fengið þessa skýrslu, sem ég gat um, dags. 15. okt., þá var málið rætt á tveimur flokksfundum hjá okkur, svo að allir gætu fengið tækifæri til þess að kynnast skýrslunni og þeim fróðleik, sem í henni felst. Eftir það var svo hljóðandi bréf skrifað með samþykki sjálfstæðisþingmanna - bréfið er dags. 31/10: „Út af greinargerð, dags. 15. þ. m., varðandi bollaleggingar innan ríkisstj. um landhelgismálin, sem sjútvmrh. sendi Sjálfstæðisflokknum til athugunar, lætur flokkurinn þetta uppi: Í greinargerðinni segir: „ Ríkisstj. leggur áherzlu á, að heyra álit stjórnarandstöðunnar um framkvæmdartíma, því að hún telur, að ákveða beri hann þannig, að allir flokkar geti staðið saman um málið.“ Þegar þess er gætt, að í grg. er jafnframt skýrt frá því, að utanrrh. hafi ekki talið rétt að ráðast í stækkunina fyrr en eftir Genfarfundinn, og enn fremur, að „sjútvmrn. mun fallast á að ákveða framkvæmdartímann strax að Genfarfundinum loknum“, er auðsætt, að hið eina, sem gert hefur verið í málinu, er það, að stjórnin hefur ákveðið að hafast ekki að fyrr, en eftir Genfarfundinn. Telur Sjálfstfl. miður farið, að ríkisstj. skuli ekki hafa ráðfært sig við flokkinn, fyrr en búið var að taka þessa ákvörðun. Þrátt fyrir þessi mistök lýsir flokkurinn sig fúsan til samvinnu um málið gegn því, að hann fái jafnóðum að fylgjast með öllu, sem í því gerist héðan í frá, þ. á m. að tilnefna til jafns við stjórnarflokkana fulltrúa, er fari með málið af Íslands hálfu á alþjóðavettvangi. Það skal tekið fram, að einstakir þingmenn Sjálfstfl, hafa áskilið sér rétt til að hreyfa málinu, eftir því sem þeir telja rétt. F. h. Sjálfstæðisflokksins, Ólafur Thors.“ Þessu bréfi er svo svarað sex dögum síðar af hæstv. ráðh. með svo hljóðandi bréfi: „Í tilefni af bréfi yðar 31/10 þykir mér rétt að taka þetta fram: Það er misskilningur, sem fram kemur í bréfi yðar, að ríkisstj, hafi ákveðið að hafast ekki að í landhelgismálinu fyrr en eftir Genfarfundinn í febr. næsta ár. Ríkisstj. hefur enga slíka ákvörðun tekið. Á viðtalsfundi þeim, sem form. Sjálfstfl. og form. þingflokks Sjálfstfl. áttu með ríkisstj. varðandi þetta mál kom þetta skýrt fram. Í bréfi mínu frá 15. okt. s. l. er þetta einnig skýrt fram tekið. Þar stendur eftirfarandi um afstöðu sjútvmrn.: „Sjávarútvegsmálaráðuneytið mun fallast á að ákveða framkvæmdartímann strax að Genfarfundinum loknum, ef það er nauðsynlegt til þess að skapa samstöðu allra flokka um málið, því að það er álit þess, að ekki sé rétt að standa þannig að málinu, að deilur þurfi að vera hér heima um einstök atriði málsins, sé nokkur kostur annars.“ Þér hafið áður fengið upplýsingar um, að sjútvmrn. hefur lagt til, að stækkun yrði framkvæmd fyrr en þetta, og það er enn þá þeirrar skoðunar, að æskilegt væri, að allir flokkar gætu sameinazt um það. Eins og skýrt kemur fram í bréfi ráðuneytisins frá 15. okt., var megintilgangur þess að leita eftir vilja Sjálfstfl. um samkomulag í málinu og þá alveg sérstaklega um val á framkvæmdartíma. Ég ítreka því hér með fsp. mína um það, hvaða till. Sjálfstfl. hefur um framkvæmdartíma þessa máls.“ Þegar við lásum þetta bréf, urðum við alveg undrandi, gersamlega undrandi. Við höfðum skýrsluna, sem ég áðan vitnaði í, og nú segir hæstv. ráðh. í bréfinu, að það var enga ákvörðun búið að taka, og hinn ungi þingmaður hefur látið afvegaleiða sig með þessum ummælum ráðherrans. Ég ráðlegg honum að lesa þessa skýrslu. Hann hlýtur að eiga aðgang að henni. Ráðherrann segir í öðru orðinu það ósatt, sem hann segir í hinu orðinu satt. Ráðherrann hefur sjálfur sagt, eins og ég áðan gat um, í fyrsta lagi: Ég vildi hefja strax aðgerðir, - í öðru lagi: Utanrrh. vildi það ekki, - í þriðja lagi: Ég heimta samstöðu allra, - í fjórða lagi: Af því að ég gat ekki fengið hana, þar sem utanrrh. neitaði að verða mér sammála, þá gefst ég upp og sætti mig við að bíða þar til eftir Genfarfundinn. - Þetta segir ráðherrann í skýrslunni, sem er dags. 15. okt. og samin sjálfsagt eitthvað fyrr. En 6. nóv., þremur vikum seinna, segir hann, að hann hafi ekkert verið búinn að ákveða um þetta. Ja, það getur verið, að menn séu ekkert hissa á þessu núna, en fyrir tveimur árum hefði ég látið segja mér tvisvar sinnum, að svona málsmeðferð teldi þessi hv. ráðh. sér sæmandi í þessu stóra máli. Loks kemur svo svar Sjálfstfl. við þessu bréfi og það er dags. 5 dögum seinna eða 11/11: „Út af bréfi ráðuneytisins, dags. 6. þ. m., vísast til bréfs Sjálfstfl. til sjútvmrn., dags 31. f. m., þar sem flokkurinn býður samstarf í landhelgismálum gegn vissum skilyrðum. Augljóst er, að ríkisstj. hefur ekki samstöðu í málinu, og telur flokkurinn frekari bréfaskriftir tilgangslausar, en óskar, að ríkisstj. segi til um, hvort hún fellst á skilyrði Sjálfstfl. fyrir samstarfi.“ Ég segi: Hvað þurfa menn frekar vitnanna við í þessu máli? Sjálfstfl. er óánægður með málsmeðferðina og lætur það í ljós með hóflegum orðum. Hann býður samt samstarf vegna mikilvægis málsins. Hann fær annað bréf, sem er hreinn útúrsnúningur, þar sem ráðh. segir allt annað en í skýrslunni og engan veginn varðandi staðreyndirnar um þetta fær staðizt. Sjálfstfl. svarar með fullri kurteisi og segir: Við skulum ekki vera að karpa um þetta, við skulum bara fá að vita, hvort ríkisstj. vill samstarf við okkur um málið eða hvort hún vill það ekki. - Ég spyr enn: Hvað þarf vitnanna frekar við um þessa hlið málsins? Ég vil nú leyfa mér að vekja athygli allra hv. þdm. á þeim höfuðatriðum, að það liggur ljóst fyrir, að við sjálfstæðismenn buðum samstarf, ef við ekki sögðum, að við óskuðum eftir því, og settum fyrir því engin óaðgengileg skilyrði. Og hvernig var svo þessu tekið? Því var þannig tekið, að stjórnin hunzaði okkur. Hún virti okkur ekki einu sinni svars. Aldrei. Það erum þess vegna við, en ekki ríkisstj. hæstv., sem réttum fram hönd í þessum málum. Og það er þess vegna hæstv. ríkisstj., en ekki við, sem sló á hina útréttu hönd. Þetta vil ég biðja hv. þm., sem hefur farið öfugt með þetta eins og fleira í málinu, að leggja sér á minni eða hrekja. Á þessu sést líka, að það erum ekki við, sem berum út gróusögur um ríkisstj. í þessu máli. Það er hv. þm., sem ber út gróusögur um okkur í málinu. Mér þykir líka rétt að segja frá því, að nýverið barst Sjálfstfl. enn á ný bréf frá hæstv. atvmrh., Lúðvík Jósefssyni, um þetta mál. Það er dags. 13. febr. og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðuneytið hefur ákveðið að skipa nefnd til þess að samræma sjónarmið stjórnarflokkanna um útfærslu landhelginnar, sérstaklega hvernig hin nýja friðunarlína skuli ákveðin, og vill hér með gefa Sjálfstfl. kost á að tilnefna einn mann í þessa n., sem skipuð verður einum manni frá hverjum hinna þingflokkanna. Jafnframt eruð þér, herra formaður, beðinn að láta ráðuneytinu í té hið allra fyrsta afstöðu Sjálfstfl. til þessa máls.“ Þetta var rætt á fundi Sjálfstfl. í gær og svarað þá þegar svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Til svars bréfi landbrn.“ - það er skrifað frá landbrn. - „dags. 13. þ. m., þar sem Sjálfstfl. er gefinn kostur á að tilnefna einn mann í n., sem ráðuneytið hafði ákveðið að skipa til þess að samræma sjónarmið stjórnarflokkanna um útfærslu landhelginnar, er ráðuneytinu hér með tjáð, að flokkurinn hefur tilnefnt Sigurð Bjarnason alþm. í umrædda nefnd.“ Hvað sannar nú þetta? Það sannar í fyrsta lagi, að þrátt fyrir mjög ókurteisa framkomu hæstv. ríkisstj, í garð okkar í málinu setjum við ævinlega málið ofar öllu öðru. Þess vegna útnefnum við þegar í stað mann í þessa n., sem okkur er boðið að taka sæti i. Ég minni á það, að það eru umliðnir rúmir þrír mánuðir, frá því að við skrifuðum okkar seinasta bréf, og höfðum verið virtir að vettugi fullkomlega. En um leið og ríkisstj. opnar gáttina og segir: Viljið þið vera með í alvöru að ræða um málið? Já, með ánægju, segjum við. Við erum ekki að karpa um það, að okkur hafi verið sýndur dónaskapur. Nei, við segjum: Þetta mikla mál viljum við ræða, af því að við vitum, að við erum eins færir um það og hinir, og er það ekkert ofsagt. En í öðru lagi vek ég athygli á því, að nú er það erindið að reyna að fá samstöðu um, hvernig hin nýja friðunarlína skuli vera. Í fyrri skýrslunni er sagt, að um það sé í rauninni varla nokkur ágreiningur, það sé bara ágreiningur um það, hvenær þetta eigi að koma til framkvæmda, um leið og okkur að sönnu í þeirri skýrslu voru sendar átta mismunandi teikningar af hugsanlegum friðunarlínum og rætt um þrjár mismunandi leiðir og seinna talað um, að tvær þeirra komi fyrst og fremst til greina. En þær eru raunar gerólíkar, þessar tvær leiðir, sem hæstv. ráðh. telur að komi fyrst og fremst til greina, og telur þó þá eiginlega engan ágreining vera um þessa hlið málsins. En þetta síðasta bréf sýnir, að þegar á hólminn er komið, þegar ráðstefnan er hafin, þá veit hæstv. ríkisstj. ekki sitt rjúkandi ráð, heldur ekki í þessum efnum. Hann veit ekkert, hvernig ríkisstj. ætlar að hafa sínar kröfur, og kallar okkur nú á elleftu stundu til samstarfs, sem við með ánægju erum reiðubúnir til, þó að öll málsmeðferðin sé mjög óviðfelldin og raunar vítaverð. Myndin, sem við höfum af hæstv. ríkisstj. í þessu, er sú, að ofan á það að taka ákvörðun um frestun málsins fram yfir Genfarráðstefnuna án þess að spyrja okkur og ofan á það að virða okkur ekki svars og hafna þannig öllu samstarfi bætist nú það, að þegar Genfarfundurinn er hafinn, þá veit ríkisstj. ekki sitt rjúkandi ráð um, hvað hún eiginlega ætlar að gera, því að ef hún veit það, af hverju er hún þá að kalla okkur til samstarfs um þetta? Ég segi: Hverju er hægt að bæta við svona framkomu? Ja, það væri þá helzt það að senda ungan þingmann, sem lítið þekkir til málsins, út af örkinni til þess að bera út gróusögur um stærsta flokk landsins í málinu, eins og hann hefur gert. Sjálfstfl. harmar þessa meðferð hins mikla velferðarmáls og neyðist til að víta hana opinberlega, úr því að málið á annað borð er dregið inn á þennan vettvang. Ég vil svo að lokum geta þess, að það er enn fremur ósatt, sem hv. þm. Benedikt Gröndal segir í sinni grein, ekki einu sinni, heldur tvisvar, held ég, að Sjálfstfl. sé fullkunnugt um allan gang þessa máls. Já, hann orðar það svo, að sjálfstæðismönnum sé fullkunnugt um allan gang þessa máls, og raunar á öðrum stað í greininni held ég að það sé enn þá sterkar að kveðið og sagt: „alveg frá því“, að við fórum úr stjórn. Sannleikurinn í málinu er sá, að okkur hefur ekkert um þetta mál verið sagt annað en það, sem stendur í skýrslu þeirri, sem ég gat um og er eiginlega frekar skýrsla um, að það sé fullkomið ósamkomulag innan stjórnarinnar, og ekki aðeins það, heldur sé hreinn persónuklofningur hjá hæstv. atvmrh. í málinu. Hann segir að vísu: Ég gerði tillögur. - En hann sendir teikningar af átta tillögum eða kort, þar sem koma fram átta mismunandi leiðir, talar sjálfur alvarlega um þrjár, en þó langalvarlegast um tvær, sem eru gerólíkar hvor annarri, eins og ég gat um. Þessi skýrsla segir þess vegna: Það er alger klofningur innan stjórnarinnar og persónuklofningur hjá mér, sjálfum atvmrh., sem öllu ræð, sem lýsir sér í því, að ég týni minni eigin persónu og skýt henni inn í persónu utanrrh. og fer eftir því, sem hann segir mér. Þetta er það, sem stendur í þessu, sem við höfum fengið um málið. Öllu öðru hefur verið haldið leyndu fyrir okkur. Og ég vil segja hinum unga þm. að lokum það, að maður, sem býður sig fram í kjördæmi Péturs Ottesens, á ekki að láta etja sér á foraðið í landhelgismálinu, hann á ekki að vera að vekja um það óþarfar umræður, og hann á ekki að gerast beinn ósannindamaður í þeim umræðum og verða þannig sjálfum sér til lítils sóma og málinu til einskis gagns, svo að ég orði það ekki sterkara.