Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bergur Jónsson) : Þetta mál kom seint til allshn., á fyrri hluta þessa þings, en allir hv. þm. í n. höfðu þó athugað málið og lögðu sameiginlega til, að frv. yrði samþ. óbreytt. En raddir komu fram hér í hv. d. um það, að ástæða væri til að athuga enn nánar þessa löggjöf, láta hana bíða yfir sumarið og fá til hæfa menn að athuga hana. Mun það hafa orðið að samkomulagi að láta ekki ljúka 3. umr. um málið. Þegar svo málið kom hér aftur til 3. umr., óskaði ég eftir, að n. fengi ráðrúm til að athuga frv. Það hefir hún gert og ber nú fram þrjár brtt. við það. Fyrsta brtt. er við 108 gr. frv., en þar er talað um, að það varði sektum, varðhaldi eða fangelsi, ef viðhöfð eru skammaryrði eða móðganir eða ærumeiðandi aðdróttanir við opinberan starfsmann, en í síðari málsl. gr. er tekið fram, að aðdróttun sé refsiverð, þó að sönnuð sé, ef hún er borin fram á ótilhlýðilegan hátt. Þetta ákvæði er réttmætt, því að enda þótt aðdróttunin hafi við rök að styðjast, getur hún orðið til þess að trufla mann við skyldustörf hans, trufla helgi þess staðar, þar sem hún er viðhöfð, eða trufla opinber störf. En þar sem hér er aðeins um að ræða aðdróttun, er hefir við rök að styðjast, þykir rétt að láta hana varða sektum aðeins, í stað þess að í frv. segir, að slík aðdróttun skuli vera refsiverð. 2. brtt. er við 236. gr. Sú gr. er í tveim liðum. Fyrri liðurinn er um ærumeiðandi aðdróttun gegn betri vitund, sá síðari um aðdróttun. sem borin er fram opinberlega, enda þótt sá, sem það gerir, hafi ekki haft sennilega ástæðu til að halda hana rétta. Ég tek það fram, að það er aðeins í undantekningartilfellum, að mál eru þannig vaxin, að hægt sé að sanna, að aðdróttun hafi verið borin fram gegn betri vitund. Venjulega er ekki meira hægt að segja en að það sé sennilegt. En með tilliti til síðari málsl., sem mun aðallega verða notaður í framkvæmd, hefir n. lagt til að draga þannig úr refsiákvæðinu, að í stað þess að vísa í fyrri málsl. er ákveðið, að refsingin skuli vera sektir, varðhald eða fangelsi allt að 2 árum, og þarf það þá ekki að vera annaðhvort varðhald eða fangelsi. Þá er 3. brtt., við 237. gr. Það hefir komið fram í umr., að um þessa gr. hafa flestir hnotið. Mönnum hefir sérstaklegu þótt óeðlilegur síðari helmingur gr., sem hljóðar þannig: „Þegar refsingar er krafizt samkvæmt þessari gr. eingöngu, er ekki heimilt að færa sönnur á aðdróttunin nema nauðsyn þyki bera til vegna almannahags“. N. hefir því borið fram brtt., þar sem gr. er algerlega umorðuð, svo að hún hljóðar þannig: „Ef maður bregður manni brigzlum án nokkurs tilefnis, þá varðar það sektum, þótt hann segi satt“. Má þá aldrei beita nema sektarrefsingum fyrir brigzl, sem í flestum tilfellum er sama og aðdróttanir, nema að öðru leyti sé um að ræða þyngra brot en gr. gerir ráð fyrir. Það skal tekið fram, að hér er um Grágásarorðalag að ræða. Með þessu held ég, að n. hafi tekizt að brjóta af sáran brodd, sem ýmsir, sérstaklega blaðamenn, hafa fundið frv. til foráttu. Hinsvegar hafa ekki komið fram rökstuddar ádeilur á frv. almennt, heldur hefir það verið viðurkennt, að það væri í flestum atriðum til bóta, enda er málið ágætlega undirbúið og l. þau, sem verið er að endurnýja með því, orðin mjög gömul, eða frá 1869. Ég legg því til fyrir n. hönd, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Eins og hv. þm. Barð. hefir tekið fram, voru þessar brtt. bornar fram af allshn. til þess að sníða af frv. ýmsa brodda, er einstakir þm. töldu sig finna á því. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að enda þótt ég teldi frv. í sinni upphaflegu mynd ekki ganga of langt í þeim atriðum, sem hér er lagt til að breyta, þá get ég vel fallizt á brtt. n.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég varð til þess síðla á fyrri hl. þessa þings að hreyfa nokkrum aths. um frv., og var þá komið mjög að endi þess þinghalds. Virtist sem frv. ætti þá að komast gegnum þingið og verða að l., er komið var að 3. umr. Upp úr því gerðist þó það, að hæstv. dómsmrh. gekk inn á það utan þings, með hliðsjón af tilmælum, er höfðu komið fram innan þingsins og frá fleiri hliðum, að fresta málinu og leggja ekki áherzlu á, að það næði framgangi þá. Ég stakk upp á, að svo væri gert, og taldi það vel farið, er til kom. Það má segja, að frv. hafi ekki tekið miklum stakkaskiptum eða að ekki liggi fyrir á þskj. 445 stórvægilegar brtt. við þennan mikla lagabálk. En þó má segja og er sjálfsagt að viðurkenna, að þessar brtt. á þskj. 445 áhræra það, sem sérstaklega þóttu agnúar á meiðyrðalöggjöfinni. Mér er að vísu ekki kunnugt um, að nokkrir sérstakir aðilar, sem hafa látið sig málið miklu skipta, hafi fjallað um þetta á því tímabili, sem liðið er frá því er málinu var frestað, en það vita sjálfsagt hæstv. dómsmrh. og hv. allshn. En ég ætlaðist til, að með þessum fresti yrði tóm til fyrir þær lögfræðistofnanir og sérfræðinga, sem ekki hafa verið nógsamlega til kvaddir, svo og ýmsar „korpórationir“ eins og blaðamannafélög, til að gera sínar athugasemdir og till. Ég veit ekki, hvort þaðan hafa komið nokkrar slíkar aths., og sakast ég ekki þar um, en vil aðeins lýsa yfir því, að ég tel málinu betur borgið með þessum brtt. hv. allshn., sem eflaust verða samþ., og mun ég geta sætt mig við, að málið verði afgr. nú með þeim breytingum, þó að ég hafi að vísu nokkuð að frv. að finna. Vil ég samt gera þá tilraun með þetta, því að það stendur eflaust til bóta sem önnur stórmál, þó að fordæmi sé, að þessi gömlu og viðkvæmu l. hafa enzt ótrúlega lengi og ótrúlega vel. Hefir þar farið saman fullkomin framkvæmd l. og réttlætismeðvitund þjóðarinnar. En nú er þó tími til kominn að breyta þessum l., og hefir það verið gert og að sumu leyti til batnaðar, með frv. þessu, en að sumu leyti er breytingin að vísu lítil, því að mörg þessara gömlu ákvæða hafa staðizt eldraun reynslunnar svo vel, að ótrúlegt mætti þykja. Annars býst ég ekki við, að ég eða aðrir muni leggja stein í götu þessa frv., og vil ég gjarnan sjá, hvernig það verkar í þjóðfélaginu, er það er orðið að l., eins og nú er ráð fyrir gert.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) N. hefir athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt, nema hvað snertir lítilsháttar breytingu á 1. málsgr. 13. gr., þar sem ekki er ætlazt til, eins og í gr. segir, að krafizt verði læknisvottorðs, ef koma á börnum til fósturs eða langdvalar á heimili, heldur sé málið borið undir héraðslækni eða heilsuverndarstöð, og það látið nægja, ef ekki liggur grunur á um berklaveiki. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að bæta við það, sem ég sagði við 1. umr. og í grg. getur, sem er allýtarleg. Aðeins vil ég endurtaka það, að þótt hér sé um miklar breyt. að ræða á berklavarnalöggjöfinni, er ekki ætlazt til, að víkið verði frá þeim aðalframkvæmdarháttum, sem verið hafa á þessum málum undanfarið. Ég vona, að d. fallist á frv. og samþ. það samkv. till. n.

Frsm. (Pálmi Hannesson) : Iðnn. hefir athugað þetta frv. og m. a. átt tal við nokkra iðnaðarmenn til þess að fyrirbyggja misskilning, sem þótti gæta meðal nokkurra manna í iðnaðarmannastétt. Var n. einhuga um að breyta nokkrum greinum á þann hátt sem segir á þskj. 436, og með þessari breyt. væntum við, að komið sé í það horf, að allir megi vel við una, þannig að dyraverðir og eftirlitsmenn húsa megi vinna að viðgerðum við þau á sama hátt og húseigandi, en ekki að það megi setja aðra ófaglærða menn í þeirra stað. Mér finnst ekki ástæða til að fjölyrða um þetta frv., svo eðlilegt sem það er.



Ég vildi bara spyrja hv. frsm. um það, til hvaða iðnaðarmanna hefir verið leitað um álit. Það var hvorki leitað álits Sveinafélagsins eða Landssambands iðnaðarmanna.

Frsm. (Pálmi Hannesson) : Það hefir verið talað við stj. Landssambands iðnaðarmanna, og ýmsir menn, sem framarlega standa í sveinafélögunum hafa rætt við mig um þetta, og hafa þeir ekki verið því mótfallnir, að húsverðir inntu þessi störf af hendi á sama hátt og húseigendur, ef þeir mættu ekki ráða til þess aðra menn, en þar sem þetta var meiningin frá upphafi, var horfið að því að breyta orðalaginu þannig, að þessi misskilningur gæti ekki átt sér stað.



Mér finnst hv. n. ekki hafa leitað réttra aðila um þetta, og vil ég óska þess, að hún geri það fyrir næstu umr. Þó að hún tali við einhverja óákveðna iðnaðarmenn, sem hafa ekkert umboð frá sínum félögum, þá er það engan veginn nægilegt.

*Jón Pálmason: Eins og hv. dm. munu hafa tekið eftir, þá hefi ég flutt brtt. við þetta frv. á þskj. 422, um að Oskar Sövík, rafveitustjóra á Blönduósi, verði veittur ríkisborgararéttur. Þannig er varið um þennan mann, að hann vantar tæplega hálft ár til þess að vera búinn að dvelja hér á landi í 10 ár, en sýslunefnd A.Húnavatnssýslu og rafveitustjórnin á Blönduósi leggja ákaflega mikla áherzlu á, að manni þessum sé veittur ríkisborgararéttur, vegna þess, að hans er áfram þörf við gæzlu stöðvarinnar. Hann hefir haft þetta starf á hendi síðan stöðin tók til starfa. Þarna er um að ræða vélar, sem eru að verðmæti um 80 þús. kr. Þeir, sem hlut eiga að máli, leggja mikla áherzlu á að fá að njóta áfram starfs þessa manns, sem vel hefir reynzt. Nú er það svo, að heimilt er samkv. l. að veita mönnum ríkisborgararétt, ef þeir hafa um 5 ára skeið starfað í þágu hins opinbera, en þessi maður hefir þarna verið í þjónustu sýslufélags og rafstöðvar, sem rekin er í sambandi við kvennaskólann á Blönduósi og sjúkrahúsið, og eru báðar þessar stofnanir hálfopinberar, þ. e. a. s. styrktar af ríkinu. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta mál fleiri orðum, en vænti þess, að menn liti með velvilja á brtt., þar sem svo stendur á, að það vofir yfir, að þessi maður verði kvaddur til Noregs vegna stríðsins. Að öðru leyti vil ég vísa til hæstv. forsrh., sem er þessu máli kunnugur og hefir haft það með höndum.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Allshn. hefir athugað allar umsóknir, sem borizt hafa og getið er um á þskj. 388, og hafa þeir menn, sem þar eru greindir, fullnægt öllum settum skilyrðum í l. nr. 64/1935, um ríkisborgararétt, hversu menn fá hann og missa. - Sömuleiðis hefir n. athugað umsókn, sem borizt hefir frá Oskar Sövík og hv. þm. A.-Húnv. flytur nú brtt. um á þskj. 422. - Eins og flm. brtt. tók réttilega fram, þá vantar þennan mann hálft ár til þess að hafa dvalið hér 10 ár, en hefir hinsvegar ekki starfað í þjónustu ríkisins eða ríkisstofnana, og telur allshn. því ókleift, með tilliti til þeirra reglna, sem fylgt hefir verið um hvern einasta umsækjanda síðan l. frá 1935 voru sett, að mæla með því við þingið, að þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur. N. hefir fylgt um þessi efni ströngum reglum og oft neitað mönnum af smávægilegum ástæðum um að taka umsóknir þeirra til greina. N. getur ekki séð annað en að ef gengið er einu sinni inn á þá braut, að krefjast ekki stranglega, að öllum settum skilyrðum sé fullnægt, þá verði gersamlega óstætt við afgreiðslu þessara mála. Enda myndu ýmsir, sem áður hafa fengið neitandi svör hjá n., telja hér um mikið ranglæti að ræða gagnvart sér. En auk þess sem maður þessi hefir ekki enn fullnægt skilyrðinu um lengd dvalartíma, þá fullnægir hann ekki heldur því atriði, að sýna vottorð um þann tíma, sem hann hefir dvalið í landinu. Hann kveðst hafa verið hér síðan 1930, en 1933 gekk hann í þjónustu rafveitunnar á Blönduósi. Það er þó a. m. k. óhjákvæmilegt að krefjast þess, að fyrir liggi hegningarvottorð fyrir árin 1930–1933, og vottorð um, hvort maðurinn hefir þegið sveitarstyrk á þessum árum, ef taka ætti tillit til umsóknarinnar. Samkv. símskeyti frá sýslumanni Húnavatnssýslu hefir maður þessi unnið hjá Stefáni Runólfssyni áður en hann réðst til rafveitunnar á Blönduósi, en vottorð er ekki fyrir hendi. Annars vil ég segja það almennt um þetta mál, að gildandi l., frá 1935, voru á sínum tíma borin fram af allshn. Ed. eftir tilmælum hæstv. þáv. og núv. dómsmrh., og það var samþ. af öllum hv. þm. mótatkvæðalaust, að þeim skilyrðum, sem sett eru, yrði framfylgt í öllum tilfellum, og er sérstaklega sterkt kveðið að orði í grg. um þann glundroða, sem fram að þeim tíma ríkti um þessi mál, og að nauðsynlegt sé að hindra, að menn, sem aðeins hafi haft hér stutta viðdvöl, geti öðlazt ríkisborgararétt. Frv. fór upphaflega fram á 15 ára dvalartíma sem skilyrði fyrir ríkisborgararétti. Ég vil taka það skýrt fram fyrir hönd allshn., að okkur er alls ekki stætt á nokkrum reglum um þessi mál, ef byrjað er á að veita undanþágur og ekki lengur haldið sér við lagabókstafinn. Hitt er annað mál, ef þingið vill nú taka upp þá stefnu að gera ekki eins harðar kröfur og gert hefir verið síðan 1935, en láta t. d. 5 ára búsetu nægja fyrir þá, sem ekki hafa verið starfsmenn hins opinbera, ekki einungis ríkisins, heldur og allra sýslu-, bæjar- og sveitarfélaga á landinu. Ef þessi stefna yrði upp tekin, þá yrði að breyta gildandi l.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég get ekki neitað því, að sjónarmið n., sem kemur fram í ræðu hv. þm. Barð., er alveg rétt, og það er líka rétt, að ég beitti mér fyrir samþykkt þeirra l., er nú gilda um þetta efni, en það gerði ég vegna reynslu minnar sem lögreglustjóri í Reykjavík. Það hafði komið mikið af útlendingum inn í landið án þess að um það giltu nokkrar fastar reglur, hverja við tókum og gerðum að ríkisborgurum hér. Þess vegna játa ég fyllilega, að frá almennu sjónarmiði er afstaða n. rétt, En vitanlega voru þessi l. fyrst og fremst sett til þess að vernda íslenzka hagsmuni, og ef það eru hagsmunir Íslands, að vikið sé frá hinum ströngustu skilyrðum l. í einstökum tilfellum, þá fel ég, að það sé réttlætanlegt. Nú neita ég því hinsvegar ekki - og ég veit, að hv. þm. Barð. talar þar af reynslu -, að ef gerðar eru undantekningar frá reglu, þá verður undantekningin að reglu. En ástæðan til þess að ég tek hér til máls, er sú, að framkvæmdastjórn rafveitunnar á Blönduósi, Jónatan Líndal, Steingrímur Davíðsson og Pétur Theódórs, hefir ritað mér bréf, og fært fram ýmsar ástæður fyrir því, að rétt sé að veita þessum manni ríkisborgararétt. Þessar ástæður eru aðallega fjórar: 1) Að maðurinn hafi reynzt ágætlega við sitt starf, og þess vegna alveg sérstök áherzla lögð á það nú á stríðstímum, þegar erfitt er að fá nýja vélahluti, að þessi maður, sem er vélasamstæðunum þaulkunnugur, geti haldið áfram gæzlu þeirra. vélarnar kosta um 80–90 þús. kr., og er talið hætt við, ef nýr maður tæki við gæzlunni, að eitthvað færi verr úr hendi hjá honum heldur en þessum manni. Hann hefir verið síðan rafmagnsveitan tók til starfa og hefir reynzt sérstaklega vel. Þetta eitt út af fyrir sig eru nokkuð sterk og sérstæð rök. - Í annan stað eru þeir hræddir um það, að nú geti svo farið, að vegna þess að ófriður geisar í Norðurálfu og skandinavísku þjóðirnar eru að búa sig undir það, að sá ófriður geti færzt nær þeim, þá megi búast við, að þessi maður verði kallaður til herþjónustu, ef hann fær ekki ríkisborgararétt nú. Þetta er líka sérstök ástæða. - Í þriðja lagi gera þeir ekki ráð fyrir að geta fengið hæfan mann íslenzkan til starfsins, en ég fullyrði ekki, að sú staðhæfing sé rétt. Mér skilst, að fyrir liggi hjá n. bréf frá rafvirkjum um, að hægt sé að fá mann til þessa starfs, en það gerir ekki að engu þá röksemd, að þeir geti ekki fengið mann, sem er tryggur, því þeir bera fram aftur á móti, að síðastl. vor hafi Jakob Gíslason skýrt þeim frá því, að það væri enginn maður til nú, sem ótvírætt væri treystandi. - Í fjórða lagi þarf að gera spennubreyt. á stöðinni nú í vor, og þeir gera ráð fyrir, að þessi maður hafi rétt til að framkvæma þessa breyt.,en gera ekki ráð fyrir, að það sé til laus maður, sem þeir geti fengið til að framkvæma þetta verk, ef þessi maður er frá þeim tekinn. Nú mun ekki vera hægt að breyta því, sem líka var tekið fram af frsm. n., að þegar talað er um það í lögunum, að þeir menn, sem hafa unnið 10 ár hjá ríkinu, geti fengið ríkisborgararétt, ef önnur skilyrði eru fyrir hendi, þá mælir margt með því, enda þótt á lögunum sé ekki hægt að sjá annað en að eingöngu sé átt við ríkisstofnanir, að þetta sé einnig látið gilda um bæjarfélög. Og mér finnst, að þegar maðurinn hefir verið hér á landi í 10 ár í vor og svona sérstakar ástæður eru fyrir hendi, að tæplega vera hægt að líta svo á, að þær reglur, sem ríkið hefir sett um 10 ára búsetu, séu brotnar, þótt þessi maður fái rétt samkv. lögunum. Tíminn er örstuttur og líkur til, að hann verði búinn að vera 10 ár, þegar lögin ganga í gildi, og þessar sérstöku ástæður vegna ófriðarins, sem gera það því ólíklegra, að nokkurn tíma standi þannig á um undantekningu eins og stendur á um undantekningu fyrir þennan mann. Þess vegna er ég því frekar meðmæltur, að þessi maður fái ríkisborgararétt, þó ég gangi algerlega inn á rök n. og vilji á engan hátt ganga gegn þeim, því það eru þau rök, sem ég færði hér fram þegar lögin voru sett, en mér virðist ekki, að þessi undantekning geti verið hættuleg fyrir lögin eða að hún geti skapað nokkurt fordæmi, því mér þykir ólíklegt, að það komi nokkur dæmi, sem yrði svona sérstæð. Ég mæli því með því, að þessi maður fái ríkisborgararétt samkv. beiðni framkvæmdastjórnar rafstöðvar Vestur-Húnavatnssýslu í bréfi því, sem ég minntist á.

* Frsm. (Bergur Jónsson) : Ég vil leyfa mér að gera nokkrar aths. við ræðu hæstv. forsrh. Hann gekk nú alveg inn á þau rök, sem ég færði fram og viðurkenndi afstöðu okkar, að við vorum neyddir til þess að halda okkur að lögunum. Honum virðist samt, að í þessu tilfelli standi sérstaklega á. Hann minntist og á, að þarna væri um mann að ræða, sem er í þjónustu sýslufélags. Hann viðurkenndi það réttilega, að samkv. lögunum er einungis talað um ríkið og ríkisstofnanir. En ef við ætlum að færa fram þá skýringu, að það megi lögjafna fyrir sýslufélög, hreppsfélög, rafmagnsveitur o. s. frv., vil ég benda á, að það hefir aftur og aftur verið beðið um ríkisborgararétt af þeim ástæðum. Ég man eftir manni, sem vann við rafmagnsveitu Reykjavíkur og óskað var eftir, að fengi ríkisborgararétt, en fékk hann ekki, og býst ég við, að hv. allsherjarnefndarmenn muni eftir þessu. Við höfum orðið að halda okkur við lögin. Ég get ekki tekið til greina, hvað stuttan tíma vantar upp á búsetu; það er alltaf hægt að teygja það, hvaða tími sé langur og hvaða tími stuttur. Hann minntist á, að þetta yrði aðeins undantekning frá aðalreglunni. En við verðum að líta svo á, að eins og sakir standa liggi ekki fyrir nægileg skilríki um þessi 3–4 ár áður en hann kom til rafveitu Blönduóss. Ég vil minna á, að einn velmetinn borgari hér í Reykjavík, sem aldrei hefir þurft á opinberum styrk að balda, sótti um ríkisborgararétt. Allshn. sá sér ekki annað fært en að senda umsókn hans aftur til skrifstofu bæjarins, af því að það vantaði vottorð um, að þessi velmetni borgari hefði ekki þegið sveitarstyrk, og ennfremur um það, að honum hefði ekki verið refsað, enda þótt við værum vissir um, að svo hefði ekki verið. Ég vil benda á þetta af því, að afleiðingar þess, að maður verður að halda sig við lögin, eru þær að eitt verður yfir alla að ganga. Ég vil og minna á það. að allshn. hafa borizt mótmæli frá rafvirkjafélagi Reykjavíkur um, að þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur. Náttúrlega mundum við ekki vera á móti því þess vegna, en ég vil benda á það, að svona mótmæli eru komin fram og ástæða til, ef farið er að draga fram óskir rafveitustjórnar Húnavatnssýslu og Blönduóss, að draga eins fram þær raddir, sem hafa komið fram um, að maðurinn eigi ekki að hafa atvinnu hér á landi. Auðvitað er hægt að veita honum ríkisborgararétt, þótt hann hafi ekki atvinnuréttindi. Þeir taka það fram, að hægt sé að fá færa fagmenn til þess að annast þetta starf. Ég skal ekki dæma um það. Það liggur ekki fyrir allshn. og er fremur ráðuneytisins að dæma slíkt. En að svo komnu máli sé ég ekki hægt að leggja með því, að þessi maður fái hér ríkisborgararétt, a. m. k. ekki fyrr en hann hefir fullnægt settum skilyrðum.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Eins og hv. d. sér, ber hér ekki mikið á milli. Ég er þakklátur n. fyrir það, að hún hefir staðið vel á verði um, að fullnægt sé þessum lögum um 10 ára skilyrðið. Það, sem hér ber á milli og hv. d. verður að gera upp við sig, það er, hvort þessi sérstaka undantekning, þegar ófriður ríkir og þeir álíta sig ekki geta fengið mann, sem geti farið með þessar vélar, og jafnvel ekki fengið mann, á að takast til greina. Þá er spurningin, hvort við eigum að halda svo strangt við þetta ákvæði, að maðurinn sé látinn fara, og við viljum taka á okkur þá áhættu, að skipa þeim að taka annan. Ég skal taka það fram, að ég vil ekki líta á þetta sem undantekningu frá 10 ára reglunni. Það, sem d. verður að gera upp við sig, er það, hvort hægt sé að gera þessa undantekningu án þess að það þurfi að gera undantekningu framvegis. Ég held, að það sé óhætt án þess að það skapi fordæmi. Lögin eru til fyrir þetta land, en ekki til þess að lögin séu regiur. Ef nauðsynlegt er fyrir okkar hagsmuni að víkja frá þeim, þá gerum við það, ekki sizt ef við gerum það án þess að brjóta niður regluna. Ég er á sömu skoðun og hv. þm. Barð. um það, að ekki sé hægt að lögjafna ákvæðið um 5 ára búsetu fyrir þá, sem vinna hjá ríkinu, og fyrir þá, sem vinna hjá stofnunum ríkisins. Ákvæðið er það skýrt, að ekki er hægt að lögjafna frá því, til þess að það sama eigi að gilda um bæjarfélögin. En þá er ekki hægt að neita því, að starfa rafveitunnar njóta hálfopinberar stofnanir, eins og t. d. kvennaskólinn á Blönduósi, sem mundi líða við það, ef eitthvað bæri út af með gang rafstöðvarinnar. Mér finnst standa svo sérstaklega á hér, að ekki sé sköpuð nein regla um 10 árin, þótt þessi undantekning sé gerð, og þetta það eina, sem ber á milli, og þetta er það, sem hv. d. verður að gera upp við sig. Ég mundi ekki vilja gera þessa undantekningu, ef það væri að víkja frá 10 ára reglunni um búsetu. Þetta, sem hér ber á milli, er svo lítið, að ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.

* Frsm. (Bergur Jónsson) : Ég vil nota tækifærið til þess að minna hv. deild á, að það eru skiptar skoðanir um það, hvort það sé svo nauðsynlegt fyrir rafveitustjórnina að halda þessum manni, og kemur það fram í bréfi rafvirkjafélags Reykjavíkur, svo deildin verður að gera út um það, hvort hún vill halda sér við ákvæði laganna um þetta efni.

* Flm. (Einar Olgeirsson): Herra forseti! Ég skil það vel, að hv. þdm. séu tregir til að samþ., að þetta mál megi koma fyrir aftur. Það var borið fram fyrir ári síðan, sent til Ed. og strandaði þar í n. Vegna þess að hv. þm. er kunnugt um innihald þessa frv., ætla ég hér ekki að fjölyrða um, hvað það hefir inni að halda. Tilgangur þess er, að þjóðinni gefist möguleikar á að fylgjast með, hvernig ýms fyrirtæki verji fé sínu, hvernig þeim er stjórnað og hvernig efnahagur þeirra er. Vitanlega er sérstaklega nauðsynlegt, að frv. í þessa átt sé samþ., með tilliti til þeirra stóru skulda, sem togarafélög og önnur fyrirtæki eiga í bönkum hér. Almennt viðhorf manna er þannig, að það er langt frá því, að almenningur viti, hvernig efnahagur þeirra er. Síðan þetta frv. var borið fram, hafa orðið miklar breytingar á stjórnmálunum innanlands, þannig að nú er enn meiri ástæða til, að frv. eins og þetta verði samþ. Þá er vitanlegt, að Framsfl. bar fyrst fram frv. og var mjög áfram um það, að meira eftirlit fengist með skuldugum fyrirtækjum í landinu, og flm., sem þá komu með frv., fluttu rök fyrir því, að þjóðin yrði að fá tækifæri til þess að fylgjast betur með. En margt hefir gerzt síðan, og einmitt þessi flokkur, sem barðist fyrir því þá, hefir nú gert bandalag við þá flokka, sem þessum skuldugu fyrirtækjum stjórna, um myndun ríkisstjórnar. Þess vegna er meiri ástæða til, að þjóðin heimti frásagnir um, hvernig reikningsfærslan er og „statusinn“ hjá þessum skuldugu fyrirtækjum. Þá hefir það gerzt í millitíð, sem réttlætir þetta ennþá meira. Stórskattar eru lagðir á landslýð, til þess að gera afstöðu þessara fyrirtækja betri, gengi krónunnar fellt 2 sinnum á einu ári, til þess að veita stórfé til útflytjenda og togarafélaga. Ennfremur öll togarafélögin gerð skattfrjáls. Þar við bætist, að vegna stríðsins hækka útflutningsafurðir í verði og skapa mikinn verzlunararð. Þetta eru næg rök fyrir því, að nauðsynlegt væri, að þjóðin fengi að vita, hvernig efnahagur fyrirtækjanna er. Hafi þetta frv. verið nauðsynlegt 1938, þá er það ennþá nauðsynlegra nú. Við höfum borið það fram óbreytt eins og það var, þegar það fór til Ed. Við höfum borið það fram til þess að þeim mönnum, sem þá fylgdu þessu, gefist kostur á að sýna, hvort þeir standa enn með frv. En þær breytingar hafa gerzt, sem frá sjónarmiði þeirra manna, sem standa með frv., gera það nauðsynlegt að birta þjóðinni hugarfar flm. frv. með afgreiðslu þessa máls. Ég býst við, að meðferð þessa máls í þinginu komi til með að sýna, hversu hugir manna hafa breytzt, og er ekki langt að leita orsakanna. Ég hygg, að það komi strax í ljós, hvort áhugi manna, sem áður börðust fyrir því, að fólk fengi að vita um efnahag fyrirtækja, hafi dofnað, og vil ég gefa þeim tækifæri til að sýna áhuga sinn á gangi þessa máls. Ég óska, að þessari umr. lokinni, að frv. verði vísað til 2. umr. og til fjhn.