Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[10:06] Virðulegi forseti. Það mun vera almenn skoðun meðal landsmanna að það sé stutt til jóla og ég hef grun um að þingmenn telji það vera þannig líka. Það er eðlilegt að fólk fari að búa sig undir að það geti þurft að fresta störfum áður en langur tími líður og halda jól og síðan koma menn væntanlega hingað aftur og hefja löggjafarstörf glaðbeittir á ný. Það er rétt að láta það koma fram að þó að svo skammt sé til jóla er ekkert samkomulag enn þá um þinghaldið. Það hefur ekki verið gengið frá neinum samningum milli stjórnar og stjórnarandstöðu um það hvernig málum lýkur fyrir jólin eins og þó er venja að reyna síðustu sólarhringana fyrir jólahlé. Hæstv. forseti hefur beitt sér fyrir sitt leyti fyrir því að samtöl gætu farið fram um það að ljúka þinginu eðlilega fyrir jól en því miður hefur ekki náðst pólitískt samkomulag um málin. Fullt ósamkomulag er ríkjandi ef svo má að orði kveða um það hvernig á málum er haldið. Hæstv. forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til að vekja athygli á þessu heldur hinu sem er aðalatriðið að auðvitað er það hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn á Alþingi sem ræður ferðinni og við sem erum í minni hluta getum engu breytt um það fyrr en kannski í næstu kosningum. Þess vegna er veruleikinn sá að við hljótum að lýsa því yfir á þessu stigi að öll ábyrgð á málum er í höndum ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Fari illa hér vegna hroðvirkni í lagasetningu, sem er yfirvofandi, er það á ábyrgð Framsfl. og Sjálfstfl. Stjórnarandstaðan hlýtur að segja sig frá allri ábyrgð á þeirri hroðvirkni í vinnubrögðum sem hér er fram undan ef það á að reyna að ljúka þeim frumvörpum sem nú liggja fyrir fyrir hátíðarnar. Þessari ábyrgð vil ég lýsa á hendur stjórnarflokkunum þannig að það sé alveg skýrt að stjórnarandstaðan eða a.m.k. minn þingflokkur, og ég geri ráð fyrir aðrir þingflokkar stjórnarandstöðunnar einnig segi sig frá hroðvirkni af þessu tagi og óvönduðum vinnubrögðum.

[10:08] Herra forseti. Það hefur komið í ljós að það er enginn vilji af hálfu stjórnarliðsins til þess að ná samningum við stjórnarandstöðuna svo hér megi lenda málum farsællega fyrir jól. Þetta kemur mér á óvart, herra forseti, vegna þess að ég átti undir verkstjórn forseta í samningaviðræðum ásamt öðrum þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar fyrir helgi við stjórnarliðið. Þar var því lýst afdráttarlaust yfir af hæstv. fjmrh. að það væri vilji til samninga og hæstv. fjmrh. tók sérstaklega undir eitt mál sem við höfðum sett á oddinn, þ.e. að fallið yrði frá þeim limlestingum á frv. um miskabætur til fórnarlamba ofbeldis sem hæstv. dómsmrh. og hæstv. forsrh. hafa flutt í þessum sölum, jólagjöf þeirra til þolenda ofbeldis á þessu ári. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gaf góðar væntingar um það að á þessu yrðu breytingar. Samt sem áður kemur það í ljós í samningum stjórnar og stjórnarandstöðu að enginn vilji er til að uppfylla þær væntingar og þau loforð sem voru gefin. Herra forseti. Það er líka annað sem gerir það að verkum að ég kveð mér hljóðs. Við kvörtuðum sáran undan því í stjórnarandstöðunni að við værum svipt okkar lýðræðislega rétti til þess að fá tvær umræður um veigamiklar breytingar sem varða heilbrigðismálin, þ.e. sem varða fjárhagsvanda sjúkrahúsanna. Nú hefur það komið í ljós í yfirferð heilbr.- og trn. að vandi sjúkrahúsanna er miklu meiri en jafnvel hæstv. heilbrrh. átti von á. Hann er svo mikill að innan heilbr.- og trn. er nú til umfjöllunar tillaga frá stjórnarandstöðunni um það að tekið yrði sérstaklega á þessu máli innan nefndarinnar, að fagnefndin kallaði málið til sín til að geta veitt um það umsögn til hv. fjárln. Stjórnarliðið innan heilbr.- og trn. treysti sér ekki til þess að hafna tillögunni vegna þess að stjórnarliðið er bersýnilega þeirrar skoðunar sem hæstv. heilbrrh. er ekki að vandi sjúkrahúsanna sé miklu meiri en ríkisstjórnin gerði sér grein fyrir. Vegna þessa og til þess að koma í veg fyrir að einhver slys verði í meðförum þingsins á þessum mikla vanda vil ég vekja upp tillögu mína frá því í gær að við látum nú staðar numið og höldum til jólaleyfis og notum tímann til þess að fjalla um vanda þessa mikilvæga þáttar í heilbrigðiskerfinu, þ.e. sjúkrahúsanna, til að finna farsæla lausn sem við getum síðan sæst á milli jóla og nýárs.

[10:11] Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að það þurfi ekki að verða fastur liður eins og venjulega að stjórnarandstaðan kveðji sér hljóðs til þess að ræða um störf þingsins enda engin ástæða til þess að kvarta undan því við forseta. Menn segja hér: Það er ekkert samkomulag um störf þingsins. Það er ekki bara það. Staðreyndin er sú að ef um væri að ræða vilja til að ljúka verkum er stjórnarmeirihlutinn einfaldlega ekki tilbúinn til þess vegna þess að hann hefur ekki lokið sínum verkum. Það er alkunna að stjórnarmeirihlutinn getur ekki lagt fram tillögur sínar að því er varðar fjárlög af þeirri einföldu ástæðu að fjárlög eru í uppnámi, m.a. vegna þess að það er ólokið með öllu að finna lausn á fjárhagsvanda spítalanna og það mál er til faglegrar umfjöllunar í heilbrn. Að því er varðar efh.- og viðskn. og bandorma, hringorma og skröltorma hæstv. ríkisstjórnar er því til að svara að umfjöllun þeirrar nefndar er heldur ekki lokið. Menn hafa lagt þar nótt við dag við að bæði funda og fjalla um mál, taka við nýjum og nýjum tillögum, vinna að nefndarálitum og breytingartillögum en það er enn boðaður fundur til þess að ræða um mál sem er alveg nýtt og nýlega fram komið. Það er ekki aðeins spurning um samkomulag heldur einfaldlega það, maðurinn leyfir sér að láta í ljósi efasemdir um það að stjórnarliðar geti vegna innbyrðis ósamkomulags eða verkstjórnarleysis raunverulega lokið þeirri vinnu sem þeim ber til þess að unnt sé að ljúka þinghaldi af einhverju viti fyrir jól fyrir utan það að skilaboð stjórnarliða eru dálítið misvísandi svo ekki sé meira sagt. Annars vegar eru þeir að boða gullöld og gósentíð með áli, hagvexti og björtum þjóðhagsspám en hins vegar geta þeir ómögulega lokið verkum sínum fyrir jól án þess að leggja fram bandorma og hringorma um að rjúfa þjóðarsátt um velferðarkerfið og sérstaklega að raða upp fyrir byssurnar sínar öldruðum, öryrkjum og öðrum þeim sem höllustum fæti standa í þessu þjóðfélagi. Virðulegi forseti. Ég sé ekki út af fyrir sig neina lausn á þessum málum aðra en þá að stjórnarliðar byrji á því að ljúka verkum sínum.

Forseti biður hv. þm. að gæta tímamarka. Margir hv. þm. hafa kvatt sér hljóðs um störf þingsins og tíminn er takmarkaður samkvæmt þingsköpum.

[10:14] Virðulegi forseti. Við hljótum að velta fyrir okkur undir þeim kringumstæðum sem nú hafa skapast hvert hlutverk stjórnarandstöðunnar er. Það er auðvitað að sýna það aðhald sem þarf til þess að löggjöf og þær ákvarðanir sem hér eru teknar séu gerðar með vandaðri hætti, með aðhaldi og með þeirri nákvæmu skoðun sem þarf að vera aðall þessarar stofnunar. Þetta hlutverk fær stjórnarandstaðan ekki að rækja nú um stundir. Hér er hrúgað inn eins og margoft hefur verið komið inn á í bandormi frumvarpi til breytinga á mörgum lagabálkum. Viðunandi efnisumfjöllun hefur ekki fengist í ýmsum fagnefndum og þær hafa ekki einu sinni enn allar lokið störfum. Þetta er þeim mun merkilegra að svo skuli vera staðið að málum nú að ýmsar þær lagasetningar sem eru á ferðinni í nefndum bandormi hafa í sjálfu sér ekkert með þau fjárlög að gera sem menn eru að reyna að setja fyrir árið 1996. Vegna þessara aðstæðna allra tek ég undir það sem hér hefur komið fram að stjórnarandstaðan hlýtur að firra sig ábyrgð af þeim hugsanlegu mistökum sem hér kunna að vera á ferðinni, af þeim hugsanlegu mistökum sem hér kunna að verða við lagasetninguna. Það hlýtur að vera algerlega ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna það sem hér er að gerast þar sem stjórnarandstöðunni er ekki einu sinni skapað ráðrúm til að koma að þeim athugasemdum í fagnefndum sem hún þó hefði þurft og viljað gera.

[10:16] Herra forseti. Mig langar aðeins að koma fram með leiðréttingu í tilefni af orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, sem er formaður heilbrn. Það var nokkur misskilningur í máli hans áðan þegar hann ræddi um tillögu sem væri til umfjöllunar í heilbrn. um að farið væri yfir málefni sjúkrahúsanna og skilað áliti til fjárln. áður en fjárlög verða afgreidd. Það er a.m.k. ekki sá skilningur sem ég hef sjálf á því máli. Sami misskilningur kom einnig fram í gær í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar og ég ræddi í gær við hv. þm. Össur Skarphéðinsson um. Því kemur það mér á óvart að hann skuli koma upp núna í dag með sama misskilning. Minn skilningur er sá að það átti að ræða um heilbrigðismálin vítt og skynsamlega að sjálfsögðu í heilbrn. og átti að taka þarna upp mál að frumkvæði nefndarinnar eins og hægt er samkvæmt nýjum reglum. Það var ekkert ákveðið hvort ætti að senda það til fjárln. eða hvert ætti að senda slíkt álit, hvort það kæmist bara yfirleitt á leiðarenda eða mundi klofna upp í meiri hluta eða minni hluta. Það kemur mér því mjög á óvart að þessi tillaga skuli vera túlkuð með þessum hætti því hún var alls ekki lögð svona fram í heilbrn. í gær.

Jú.

Það er rangt. Eftir fundinn fór ég í þingflokk minn og útskýrði þetta fyrir þingflokknum. Það var reyndar ekki tekin afstaða til málsins þar enda mörg mál voru þar á dagskrá. Það kemur mér því á óvart nú að formaður heilbrn., hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sé að taka undir þennan misskilning eftir að ég hafði útskýrt fyrir honum í gær hver skilningur okkar væri á málinu. Að sjálfsögðu mundum við ekki samþykkja tillögu í heilbrn. ef hún væri sérstaklega til þess að tefja fjárlög.

[10:18] Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram hjá öðrum stjórnarandstöðuþingmönnum. Þetta er fyrsta reynsla mín af jólaönnum á Alþingi. Víst er óhætt að segja að margt hefur komið á óvart en fyrst og fremst er það hvað ríkisstjórnin kemur seint fram með sín mál. Það er á henni sem stendur en ekki stjórnarandstöðunni. Þessi reynsla hefur líka sýnt mér hvað það er mikið heljartak sem framkvæmdarvaldið hefur á störfum þingsins. Mér finnst það til háborinnar skammar að við alþingismenn sitjum hér allt að því aðgerðarlausir dag eftir dag og bíðum eftir því að ríkisstjórnin komi málum í það horf að það sé hægt að afgreiða þau hér á Alþingi. Það að 40% af fjárlögunum sé ekki í endanlegu formi fyrr en í 3. umr. og að koma með ráðstafanir í ríkisfjármálum núna inn í bandorminn alveg undir það síðasta er hreinlega ekki boðlegt að mínu mati. Því tek ég undir með þeim sem gera þær kröfur til stjórnarflokkanna að þeir ljúki málum sínum af og semji við stjórnarandstöðuna um eðlilega meðferð á þeim lagabreytingum sem fyrirhugaðar eru í bandorminum.

[10:20] Hæstv. forseti. Ég er að velta því fyrir mér hvaða augum menn almennt líta þessa umræðu, hvort menn líta þetta sem einhvers konar glímuæfingu í þinginu, eitthvað sem tilheyrir þessum hluta þingstarfanna. Ég vil taka það fram, hæstv. forseti, að það geri ég ekki. Í heilbrn. í gær var fjallað um vanda sjúkrahúsanna, bæði Ríkisspítalanna og Sjúkrahúss Reykjavíkur. Þar kom fram að þessi vandi er miklu meiri en við höfðum áður gert okkur grein fyrir. Ég setti fram þá tillögu í nefndinni að nefndin kæmi áliti sínu á framfæri við fjárln. Það urðu síðan um það umræður í nefndinni hvaða kosti við ættum og hv. formaður nefndarinnar, Össur Skarphéðinsson, reifaði þar tvo kosti. Annars vegar að við kölluðum frv. aftur til nefndarinnar eða að við legðum fram sjálfstætt mat og álit sem við kæmum á framfæri við fjárln. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir óskaði eftir því að við tækjum okkur frest til morguns. Hún vildi ræða þetta í þingflokki sínum áður en hún greindi frá afstöðu sinni. Nú er hv. þm. að segja okkur að það hafi allt annað vakað fyrir sér, það átti að ræða málin vítt og breitt --- og hvað? Koma þeim á framfæri á næsta ári, einhvern tíma? Ég talaði um það í tillögu minni að við kæmum áliti okkar núna til þeirra sem um þessi mál véla, þ.e. fjárln., kæmum áliti þingnefndarinnar til hennar. Ég vil vekja athygli á því að sami þingmaður, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, bar upp frv. fyrir nokkrum vikum um aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Til hvers? Til þess að efla aðhald löggjafarsamkundunnar gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það þarf ekki, hv. þm., að bíða eftir slíkri lagabreytingu. Tíminn til þess að veita framkvæmdarvaldinu aðhald er núna og ábyrgðin hvílir hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur ekki síður en okkur hinum.

[10:22] Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að líta fram hjá því hve mikil alvara blasir við í störfum þingsins í dag. Þetta sem hér er að gerast og sú umræða sem hefur farið fram um störf þingsins undanfarna daga er ekki upphlaup. Þetta hefur verið sérstaklega málefnaleg umræða um stjórn þingsins. Fulltrúar í efh.- og viðskn. og heilbrn. hafa verið með réttmætar athugasemdir um vinnubrögð, hér hefur verið hringlað með stórmál fram og til baka, breytingartillögur á öllum sviðum og nýjar og nýjar niðurskurðartillögur verið lagðar fram hver annarri verri. Virðulegi forseti. Það er þungi í þessum málflutningi sem verður að bregðast við. Lítið hefur verið rætt um stöðuna fyrr en í gærkvöld, svo seint að það er eiginlega kvöldið áður en á að ljúka þingi og umræður milli stjórnar og stjórnarandstöðu sigla strax í strand á fyrsta kvöldi eða inni í nóttinni. Forsrh. hefur lýst því yfir að minni hluti á Alþingi geti ekki beitt meiri hlutann ofbeldi. Það er alveg rétt, það er meiri hlutinn sem ræður. En ríkjandi meiri hluti á Alþingi Íslendinga er að sýna Alþingi ofbeldi. Hvernig? Með því að misbjóða harkalega þingræðinu hér, með því að koma með varanlegar lagabreytingar í mjög mörgum af þeim 33 lögum sem fjallað er um í bandorminum. Þetta hefur ekki gerst og það hefur ekki hvarflað að mér nokkra einustu stund, virðulegi forseti, annað en það yrði orðið við því að bregðast við gagnrýni minni hlutans. Ég áfellist ríkjandi meiri hluta á Alþingi fyrir að misbjóða þingræðinu með þessum hætti og óska eftir því að forseti bregðist við.

[10:25] Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Það var ekki skilningur minn að það ætti að fara núna yfir heilbrigðismálin í heild, málefni sjúkrahúsanna, fyrir áramót. Það var ekki skilningur minn 

Hver var skilningur þingmannsins?

Ég er búin að útskýra það tvisvar, hv. þm.

[10:26] Sá tími sem þessari umræðu er ætlaður er úti og umræðunni þar með lokið um störf þingsins. Forseti lýsir vonbrigðum með að ekki hefur náðst samkomulag um afgreiðslu mála fyrir þinghlé. Það þýðir víst samkvæmt venju að lengri tími fer í hvert mál og við það verður þá að búa þar til afgreiðslu hinna nauðsynlegustu mála lýkur eða samkomulag næst sem forseti vill ekki útiloka að náist. Við hljótum að ræða stöðu mála, þingflokksformenn og forseti, síðar í dag. Um fundahaldið vill forseti annars segja það að hann hyggst hafa atkvæðagreiðslur um fyrstu tvö málin og önnur sem kunna að verða afgreidd kl. 1.30 í dag. Æskilegast er að geta tekið til við þriðja dagskrármálið, Ráðstafanir í ríkisfjármálum, og raunar ellefta dagskrármálið, Lánsfjárlög, sem fyrst, en ef forseti veit rétt eru þingskjöl ekki komin fram enn þá um þriðja málið. Á meðan við bíðum eftir þeim tökum við fyrir önnur mál sem eru vonandi ekki deilumál í þinginu.

[10:28] Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, sbr. lög nr. 16/1944. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, skrifstofustjóra í samgrn. Í frv. er lagt til að aðlögunartími fyrir skipstjórnarmenn til að ljúka öryggisfræðslunámi verði framlengdur um eitt ár eða til 31. des. 1996 þannig að hann verði sá sami og fyrir aðra skipverja. Í gildandi lögum er áskilið að skipstjórnarmenn skuli hafa lokið öryggisfræðslunámi fyrir 31. des. 1995 en aðrir skipverjar 31. des. 1996. Þannig háttar til að ekki hefur tekist að uppfylla þetta lagaákvæði þannig að sýnt þykir að fresta þurfi gildistímanum og frv. fjallar einmitt um það. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Árni Johnsen og Petrína Baldursdóttir voru fjarverandi afgreiðslu málsins en undir nefndarálit samgn. skrifa hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður, Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Egill Jónsson, Stefán Guðmundsson, Ragnar Arnalds og Ásta R. Jóhannesdóttir.

[10:31] Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 441 frá félmn. um frv. til laga um Bjargráðasjóð. ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur ráðuneytisstjóra frá félagsmálaráðuneytinu. Skriflegar umsagnir um málið bárust nefndinni frá Bændasamtökum Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Félagi hrossabænda. Með frumvarpinu er m.a. lagt til að stjórn Bjargráðasjóðs, sem skipuð skal fimm mönnum, verði ekki bundin við tiltekin embætti eins og nú er heldur velji hlutaðeigandi samtök sjálf sína fulltrúa. Þá er lagt til að sjóðurinn hafi ekki heimild til styrk- og lánveitinga heldur er einungis talað um afgreiðslur. Meginbreytingin er hins vegar sú að framlag af söluvörum landbúnaðarins getur verið allt að 1% í stað 0,6% eins og nú er. Þar sem frumvarpið kveður mun skýrar á um bótareglur og bótasvið sjóðsins en gert er í núgildandi lögum leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Svanfríður Jónasdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu.`` Undir þetta nál. skrifa auk mín Arnbjörg Sveinsdóttir, Bryndís Hlöðversdóttir, Magnús Stefánsson, Siv Friðleifsdóttir, Kristján Pálsson, Einar K. Guðfinnsson, Pétur H. Blöndal og Rannveig Guðmundsdóttir. Hæstv. forseti. Því er við þetta að bæta að við ræddum þetta mál við fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og það er alveg ljóst að það er sátt um þetta mál. Ég vil láta það koma fram að í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga er ákveðin hvatning til stjórnvalda um að fara yfir þessi mál í heild, þ.e. það sem snýr að Bjargráðasjóði og Viðlagatryggingu og ofanflóðasjóði. Það kemur fram í athugasemdum við lagafrv. að nefndin sem þáv. hæstv. félmrh. setti á fót 2. mars 1993 velti því fyrir sér hvort rétt væri að leggja Bjargráðasjóð niður. En það kom í ljós í könnun nefndarinnar að til þess var ekki vilji og eins og menn vita þá hefur mikið vatn til sjávar runnið síðan og hér hafa orðið atburðir sem snerta þessi mál verulega, m.a. urðu bændur fyrir verulegu tjóni nú síðast í haust. Þegar þeir atburðir áttu sér stað, en þá urðu m.a. hrossabændur fyrir tjóni, kom það fram að hrossabændur höfðu sagt sig frá Bjargráðasjóði. Því fannst okkur í félmn. rétt að leita sérstaklega álits þeirra ef þeirra afstaða hefði eitthvað breyst. Þeir sendu okkur álit þar sem þeir taka undir þessar breytingar en það er auðvitað þeirra að ákveða hvernig þeir svo síðar standa að aðild að sjóðnum. Hæstv. forseti. Hér hefur verið farið yfir lögin í heild. Það hafa engar athugasemdir komið fram við þetta frv. og eftir þá könnun sem fram fór í félmn. leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt.

[10:39] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 426 frá sjútvn. Nefndin fékk til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þar sem ekki var um veigamikla efnisbreytingu að ræða á lögunum náðist full samstaða um frv. Hér voru, virðulegur forseti, fyrst og fremst á ferðinni mistök sem áttu sér stað við lagasetninguna í vor, mistök sem lutu að ártali. Því fór það svo að eftir að nefndin hafði fjallað um málið og fengið á sinn fund þau Arndísi Steinþórsdóttur frá sjútvrn. og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda lagði nefndin einróma til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Undir álitið skrifa Steingrímur J. Sigfússon, Vilhjálmur Egilsson, Sighvatur Björgvinsson, Stefán Guðmundsson, Svanfríður Jónasdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Einar Oddur Kristjánsson og Árni R. Árnason.

[11:02] Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til laga um breytingar á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 81/1991. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Húnboga Þorsteinsson skrifstofustjóra og Sesselju Árnadóttur deildarstjóra frá félagsmálaráðuneyti. Þá komu til fundar við nefndina Eiríkur Bogason, framkvæmdastjóri Samorku, Guðmundur Þóroddsson, vatnsveitustjóri í Reykjavík, og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga Skriflegar athugasemdir bárust nefndinni frá Egilsstaðabæ, Reykjanesbæ, bæjarstjóranum á Akranesi, Hita- og vatnsveitu Akureyrar, Blönduósbæ, Bæjarveitum Vestmannaeyja, Hita- og vatnsveitu Sauðárkróks, bæjarverkfræðingi Kópavogsbæjar, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, borgarlögmanni Reykjavíkurborgar, bæjarstjóranum á Selfossi, Húsavíkurkaupstað og Samorku. Eins og sjá má á þessum lista, hæstv. forseti, var þetta mál sent til allra kaupstaða á landinu, enda er hér um mikið hagsmunamál að ræða, einkum fyrir kaupstaðina. Nefndin hefur lagt verulega vinnu í að skoða þetta mál og tók mjög mið af þeim athugasemdum sem fram komu við frv. sem voru mjög góðar og gildar. Nefndin leggur því til að nokkrar breytingar verði gerðar á frv. Við gerum grein fyrir þessum brtt. með eftirfarandi hætti: Lagðar eru til breytingar á 1. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að notað verði orðið sveitarfélag í stað sveitarstjórnar um eignarhald á vatnsveitum þar sem sveitarfélögin sjálf eru eigendur þeirra. Í öðru lagi að orðið dreifiæð komi í stað orðsins götuæð. Víða eru aðstæður þannig að vatnsveitulagnir frá aðalæð liggja ekki endilega um götur heldur baklóðir eða opin svæði. Orðið dreifiæð nær þá yfir götuæð og einnig vatnsæðar sem liggja um önnur svæði, þ.e. þær vatnsæðar sem eru ekki aðalæðar eða heimæðar. Í þriðja lagi er skýrt nánar hver sé eigandi heimæðar og hver beri ábyrgð á viðhaldi hennar. Er þetta breyting frá núverandi fyrirkomulagi þannig að vatnsveita sveitarfélags verður ekki sjálfkrafa eigandi allra heimæða um áramótin 1996/97, heldur verður fasteignareigandi að gera samning við sveitarstjórn um yfirtöku vatnsveitunnar á heimæð sem lögð var fyrir gildistöku laga nr. 81/1991. Með breytingum á 2. gr. frumvarpsins er í fyrsta lagi gert ráð fyrir þeim möguleika að heimæð húss tengist hvers konar dreifiæð eða jafnvel aðalæð, allt eftir því hvað vatnsveita sveitarfélagsins telur hentugast. Þá er í öðru lagi fellt niður ákvæði um að heimæðargjald skuli miðað við rúmmál fasteigna. Notkun á köldu vatni er ekki í samræmi við rúmmál fasteignar eins og er með notkun á heitu vatni. Því þykir eðlilegra að hafa til hliðsjónar raunkostnað og miða gjaldið við gerð, stærð og lengd heimæða. Jafnframt er gert ráð fyrir að gjaldið megi nema allt að meðalkostnaði við lagningu heimæða í sveitarfélaginu en með því er að nokkru leyti jafnað út kostnaði á fasteignareigendur. Aðstæður við lagningu heimæða geta verið mjög mismunandi vegna aðstæðna sem eru húseiganda óviðkomandi. Sem dæmi má nefna að sumar heimæðar þurfa að fara um klöpp en aðrar ekki. Í þriðja lagi er sveitarstjórnum veitt heimild til að gera kröfur um gerð, staðsetningu og frágang inntaksrýmis. Slík heimild er eðlileg í ljósi þess að vatnsveita sveitarfélags mun verða eigandi heimæðar og bera ábyrgð á henni. Breyting sú, sem lögð er til á 3. gr. frumvarpsins, felur í sér nýmæli. Með henni er sveitarstjórn heimilað að miða vatnsgjald við fast gjald auk álags vegna stærðar fasteignar og/eða notkunar samkvæmt mæli. Samkvæmt núgildandi lögum er eingöngu heimilt að miða vatnsgjald við endurstofnverð húss og mannvirkis margfaldað með markaðsstuðli fasteigna í Reykjavík samkvæmt matsreglum Fasteignamats ríkisins. Stofn til álagningar vatnsgjalds á aðrar fasteignir skal vera fasteignamat þeirra. Með því að binda gjaldtöku eingöngu við þessar viðmiðanir er hætta á að fasteignareigendum verði mismunað og gjaldtakan henti ekki rekstri vatnsveitunnar. Fasteignareigendur greiða meira fyrir vatn ef þeir eru í nýju húsi en gömlu á meðan kostnaður vatnsveitu af viðhaldi heimæða og annarra lagna eykst með aldri einstakra hverfa. Eðlilegt er því að heimila sveitarstjórnum að velja hvaða viðmiðun þær nota. Hins vegar er rétt að sama hámark gildi um álagningu vatnsgjalds, þ.e. að fjárhæð vatnsgjalds sé aldrei hærri en kveðið er á um í 1. málsl. 4. mgr. greinarinnar. Með hliðsjón af framangreinum breytingum er lagt til að 2. mgr. 14. gr. laganna verði felld brott þar sem hún er nú óþörf. Nefndin ræddi sérstaklega þá breytingu að miða skuli við að vatnsgjald ásamt öðrum tekjum, en ekki einungis vatnsgjald eins og kveðið er á um í núgildandi lögum, standi straum af stofnkostnaði og rekstri vatnsveitu. Nefndin telur að í þessu felist ekki efnisbreyting. Undir þetta álit rita auk mín Pétur H. Blöndal, Rannveig Guðmundsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Kristján Pálsson, Siv Friðleifsdóttir, Magnús Stefánsson og Bryndís Hlöðversdóttir. Svanfríður Jónasdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Hæstv. forseti. Ég vil í örfáum orðum bæta nokkru við þær skýringar sem hér hafa komið fram. Þá er fyrst að nefna síðasta liðinn, þ.e. hvort sú ákvörðun sem hér er lögð fram um vatnsgjald þrengi hag vatnsveitnanna á nokkurn hátt. Samkvæmt okkar túlkun er ekki verið að gera neinar þær breytingar á þessum lögum sem þrengja hag vatnsveitnanna. Þetta tengist þeirri umræðu sem orðið hefur um frv. um gatnagerðargjöld og fleiri slík mál í kjölfar úrskurðar umboðsmanns Alþingis þar sem reynt er að skýra hvað eru skattar og hvað eru gjöld. Samkvæmt úrskurðum umboðsmanns Alþingis á neytendum þjónustu að vera ljóst fyrir hvað þeir eru að borga. Það er skilgreining umboðsmanns Alþingis að gjaldtakan eigi ekki að vera meiri en nemur kostnaði þeirrar þjónustu sem verið er að veita. Þá kemur spurningin: Hver er kostnaðurinn? Samkvæmt þeirri túlkun sem menn hafa verið að reyna að koma sér niður á felst kostnaðurinn ekki eingöngu í því sem er að gerast nákvæmlega í dag heldur verða menn líka að taka inn í dæmið morgundaginn og það viðhald og fjárfestingar sem eru nauðsynlegar til að viðhalda þeirri þjónustu sem verið er að veita. Ég nefni þetta hér, hæstv. forseti, vegna þess að það kom fram í umsögnum frá ýmsum bæjarfélögum og reyndar hjá fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga að þeim þætti löggjafinn og framkvæmdarvaldið vera að skipta sér um of af heimildum sveitarstjórnanna til að taka gjöld. Þeirra ósk er að fá að taka gjöld eftir þörfum og það sem umfram er sé þá nýtt í þágu sveitarfélagsins. En samkvæmt þeim breytingum sem nú hafa verið gerðar á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og tengjast skattlagningu er löggjafarvaldinu ekki heimilt að veita öðrum heimild til skattlagningar öðruvísi en að það sé mjög nákvæmlega kveðið á um það í lögum og jafnframt verður að taka inn í dæmið þessa túlkun umboðsmanns Alþingis á þjónustugjöldum. Okkur eru því takmörk sett og menn eiga að vita nákvæmlega fyrir hvað er verið að borga. Ég vildi að það kæmi hér fram að umræðan og túlkun á þessum breytingum á eftir að þróast. Menn eiga eftir að gera sér betur grein fyrir því hvað fylgir þessum stjórnarskrárbreytingum og túlkunum umboðsmanns Alþingis. Þá vil ég líka nefna að það er skilningur félmn. að með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til eigi sveitarfélögin þriggja kosta völ þegar þau ákveða hvernig vatnsgjaldi skuli háttað. Í fyrsta lagi er hægt að miða það við eitthvert meðalverð, þ.e. taka mið af raunverulegum kostnaði og miða við gerð vatnslagnarinnar. Í öðru lagi er heimilt að taka fastagjald og jafnframt álag. Þriðji kosturinn svo sá að taka hugsanlega fastagjald og gjald samkvæmt mæli. Þetta tengist því, hæstv. forseti, að vatnsveitur eru reknar með mismunandi hætti og hvað þetta síðast talda atriði varðar, gjald samkvæmt mæli, snertir það alveg sérstaklega Vatnsveitu Vestmannaeyja sem býr við allnokkra sérstöðu vegna þess að þar er náttúrlega um ákaflega dýrar framkvæmdir að ræða, vatnslögn sem liggur milli lands og Eyja. Til þess að halda þeim kostnaði í lágmarki er reynt að draga sem allra mest úr vatnsnotkun. Í umsögn vatnsveitu Vestmannaeyja var einmitt bent á að ef vatnsnotkun ykist verulega yrði að leggja í miklar fjárfestingar, hugsanlega nýja lögn milli lands og Eyja. Og til að fjármagna slíkt verður að vera heimilt að afla fjár í samræmi við notkun og við þann kostnað sem fylgir vatnsveitunni. Hæstv. forseti. Ég hef hér gert grein fyrir þeim breytingum sem við leggjum fram á frv. Hér hefur verið komið mjög til móts við athugasemdir vatnsveitnanna og ég tel að í þessu felist allnokkur sveigjanleiki sem vatnsveiturnar geta nýtt sér. Það kom í ljós eftir að lögin höfðu verið samþykkt árið 1991 að í þeim fólst breyting sem kostað gat sveitarfélögin gífurlegar fjárhæðir. Hér er komið á móts við það sjónarmið að sveitarfélögin verði ekki sjálfkrafa eigendur heimæða og séu þar með orðin skaðabótaskyld og þurfi hugsanlega að leggja í gífurlegan kostnað við viðhald. Við reiknum með að eftir því sem að endurnýjun á sér stað þá verði heimæðarnar eign sveitarfélaganna. Þetta er ekki einfalt mál fyrir þá sem ekki þekkja til vatnsveitna og þeirrar tækni sem um ræðir en það er trú okkar að við höfum með þessu komið mjög til móts við þarfir sveitarfélaganna.

[11:18] Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá meiri hluta sjútvn. og brtt. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, sbr. lög nr. 89 21. júní 1995. Sú tillaga sem liggur fyrir þinginu í frumvarpsformi er að framlengja bráðabirgðaákvæði. Síðan er bætt við nýrri grein í ákvæði til bráðabirgða III í lögunum þar sem að kveðið er á um að hækka húftryggingarverðmæti eða styrk til úreldingar. Það skuli að hámarki nema 80% af húftryggingaverðmæti á krókabátum í stað 45% í núgildandi lögum. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á fund til sín Arndísi Steinþórsdóttur frá sjútvrn., Hinrik Greipsson frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt, þó með breytingum sem að hljóða svo, með leyfi forseta: ,,Við 2. gr. Greinin orðist svo: Ákvæði til bráðabirgða III orðast svo: Sjávarútvegsráðherra er, þrátt fyrir ákvæði 7. gr., heimilt að ákveða að til ársloka 1996 skuli styrkur vegna úreldingar krókabáta vera hærra hlutfall af húftryggingarmati en gildir um önnur skip. Jafnframt er heimilt að ákveða að til 1. október 1996 geti úreldingarstyrkur vegna krókabáta numið að hámarki 80% af húftrygginarverðmæti. Á sama tímabili er Þróunarsjóði heimilt að kaupa krókabáta sem hafa verið úreltir. Getur sjóðurinn m.a. notað þá til þróunarverkefna erlendis. Ef ákveðið verður að greiða úreldingarstyrki skv. 1. mgr. skal endurreikna styrki til þeirra krókabáta sem þegar hafa fengið greidda styrki til samræmis við hinar breyttu reglur.`` Tillögur nefndarinnar til breytingar á frv. eru annars vegar að Þróunarsjóði sjávarútvegsins verði heimilt að kaupa krókabáta sem hafa verið úteltir og nýta í þróunarverkefnum erlendis m.a. Með þessu er ekki verið að hrófla við heimildum til að nýta úrelta fiskibáta til annarrar starfsemi, svo sem ferðamannaþjónustu eða sportveiða. Hins vegar er svo lagt til að sérstaklega verði tekið fram að ef ákveðið verður að nýta heimild ákvæðisins megi sú hækkun sem þar kemur fram á prósentunni einnig nýtast þeim sem þegar hafa fengið útreikninga á sínum styrk eða fengið hann útgreiddan samkvæmt ákvæði þessara laga.

[11:21] Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta sjútvn. í fjarveru hv. 4. þm. Vestf. Nál. er á þskj. 442. Frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins er annað tveggja frv. sem óskað var eftir að flutt yrðu og lögfest á Alþingi fyrir áramót og tengjast málefnum smábátaútgerðarinnar. Eins og fram hefur komið standa yfir viðræður milli Landssambands smábátaeigenda og sjútvrn. um ýmis mál sem ástæða er til eða áhugi er á að taka á af hálfu smábátasjómanna. Þær viðræður standa yfir þannig að ekki er ljóst hvernig þeim lyktar í einstökum atriðum. Samkomulag varð milli þessara aðila um að leggja til að gerðar yrðu tvær breytingar á lögum sem vörðuðu málefni eða hagsmuni smábátaútgerðarinnar. Sú fyrri varðar lagfæringu á lögum um stjórn fiskveiða sem þegar hefur verið rædd á fundinum og fullt samkomulag var um að gera. Það lá reyndar alltaf fyrir, frá því þau mistök uppgötvuðust sem þar á að leiðrétta, að nauðsynlegt og sanngjarnt væri að breyta þar um dagsetningar eða ártöl, sem höfðu farið rangt inn í lagatextann á sl. vori. Þetta mál hins vegar tengist öðrum þætti þessara hluta, þ.e. úreldingarmálum smábáta eða krókabáta og endurnýjunarreglum, sem vissulega eru samhangandi. Teknar voru upp, í tengslum við breytingu á lögum um stjórn fiskveiða á sl. vori, úreldingarkröfur í krókabátaflotanum og jafnframt lögfest að Þróunarsjóður, sem svo heitir nú, tæki upp tilboð til eigenda krókaveiðibáta um að úrelda báta af því tagi. Þá varð niðurstaðan að styrkur til úreldingar skyldi að hámarki nema 45% af húftryggingaverðmæti fiskiskipa eða krókabáta. En komið hefur á daginn að þetta tilboð var nú satt best að segja ekki mjög vel hugsað og sýnir sig að menn renna nokkuð blint í sjóinn stundum með hlutina, jafnvel þótt þeir séu til meðferðar á hinu háa Alþingi. Þegar betur var að gáð kom í ljós að í gangi voru tilboð til manna um kaup á þessum bátum sem atvinnuleyfið eitt, ef svo má að orði komast, krókaveiðileyfið eitt var verðmætara en tilboð Þróunarsjóðs. Það leiðir því af sjálfu að ekki var mikið um viðskipti á þessum grundvelli og samkvæmt upplýsingum frá stjórn Þróunarsjóðs hafði aðeins einn bátur fengið útgreiddan sinn styrk á grundvelli þessara nýju ákvæða. Aðalástæða þess að sjútvn. er ekki samferða í áliti um þetta mál á sér aðdraganda og skýringar í meðferð þessara mála á þingi á undanförnum árum og þá sérstaklega því að sjútvn. klofnaði á sl. vori í afstöðu sinni, m.a. til þessa hluta málefna smábátanna. En eins og kunnugt er urðu miklar og langar umræður um þau mál. Þá lýstu ýmsir efasemdum um að rétt væri að hafa reglur um úreldingu og/eða endurnýjun smábáta með þeim hætti og miklu strangari hætti en á við um önnur fiskiskip eins og lögfest var. Nú er ljóst að miklir erfiðleikar eru fram undan í þessum hluta útgerðarinnar, þ.e. hjá krókaveiðibátum. Fyrir þann hluta hópsins sem velur áframhaldandi stýringu með banndögum eða róðrardögum en ekki veiðar á grundvelli þorskaflahámarks eru fram undan miklar þrengingar að óbreyttu og veruleg fækkun sóknardaga strax á næsta fiskveiðiári. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þó að menn segi sem svo að mikil þörf sé á að fækka í þessum hópi og auka þá olnbogarými þeirra sem eftir verða. Engu að síður vakna ýmsar spurningar þegar mismunun af þessu tagi er innleidd og hvort fyrir því liggi einhver sérstök rök að hafa mun strangari kröfur um endurnýjun og í gangi mjög há tilboð um úreldingu í þessum hluta flotans. Annars vegar þarf að kaupa út tvöfalt stærri rúmlestatölu ef menn velja þá leið að endurnýja en hins vegar eru í gangi há tilboð til eigenda báta sem vilja úrelda þá. 80% af húftryggingaverðmæti eru mun hærri tilboð en nokkurn tíma hafa verið greidd til annarra skipa en þá, ef ég man rétt, fór prósentan hæst í 50%, gagnvart aflamarksskipum, og sérstakt þak sett á upphæðina. Þannig að hér gengið mun lengra til þess að hvetja menn til úreldingar og til að draga saman í þessari tegund útgerðar. Það vekur svo aftur ýmsar spurningar um þau byggðarlög og svæði sem einkum og sér í lagi eru háð þessari tegund atvinnustarfsemi. Alveg er ljóst að fjölmörg byggðarlög hafa bjargað sér á undanförnum árum fyrst og fremst á smábátaútgerð í kjölfar þess að stærri fiskiskip með veiðiheimildir hafa horfið á braut. Um þetta má nefna mörg dæmi og það er alveg ljóst að byggðin hefur fyrst og fremst þrifist á smábátaútvegi á mörgum stöðum á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi undanfarin ár. Það er til að mynda svo komið, eins og mörgum er kunnugt, að ekkert stórt togskip er gert út sunnanverðum Vestfjörðum og smábátaútvegur skiptir þar orðið sköpum, t.d. á Patreksfirði, Tálknafirði og Bíldudal. Á Suðureyri hefur þetta verið undirstaðan í sjósókn og atvinnu á staðnum nokkurt árabil. Fleiri dæmi mætti nefna. Þannig að mikill samdráttur í greininni hlýtur að koma víða við. Ég vil líka nefna, herra forseti, í samhengi við þetta mál að þrátt fyrir miklar umræður á undanförnum árum hefur því miður ekki náðst fram heildstæð stefnumótun um úreldingar- eða þróunarsjóðsmálefni. Hér er rekin einhver stefna sem enginn botn er í í þeim skilningi að aldrei hefur fengist upp gefið hvaða markmið eru lögð til grundvallar, hversu mikið menn hyggist þá draga saman í íslenska fiskiskipaflotanum og hve lengi menn ætli að halda þessari tilhögun áfram. Það hafa komið fram raddir um að réttast væri að hverfa með öllu frá því að stjórnvöld væru að skipta sér af stærð fiskiskipastólsins og þegar hér er búið að vera við lýði kvótakerfi sem byggir á aflamarki á annan áratug þá séu það miklar ofstjórnartilhneigingar að vera jafnframt með í gangi takmarkanir á flotastærðinni af þessu tagi. Auðvitað er það svo að fiskveiðistjórnunarkerfið er ekki bara einfalt og ekki bara tvöfalt, heldur þrefalt eða fjórfalt eða margfalt því að margs konar reglur um veiðarfæri og friðun svæða, úthaldsdaga og annað því um líkt, leggjast þarna að sjálfsögðu til viðbótar sem hluti af fiskveiðistjórnuninni. Það er svo að þegar eitthvert fyrirkomulag af þessu tagi hefur verið lengi við lýði er ekki við því að búast að menn hendi því fyrirvaralaust og það er ekki verið að biðja um slíkt eða lýsa eftir því hér. En mér hefur gengið illa, satt best að segja, að toga það upp úr mönnum hvaða vísindi liggja að baki hugsuninni í heild sinni um úreldingu eða starfsemi Þróunarsjóðsins. Í mín eyru hefur aldrei verið nefnd nein tala um það hversu mikið menn teldu æskilegt að draga úr afköstum íslenska fiskiskipastólsins. Ég hef gerst svo djarfur á undanförnum árum að færa fram þau sjónarmið að það væri beinlínis stórhættulegt að reka þessa stefnu blinda áfram án nokkurra skilgreindra markmiða. Ég leyfi mér að draga stórlega í efa að ef menn hefðu jafnharðan með rekstri úreldingarkerfis af þessu tagi úrelt alla umframafkastagetu, sem er löggilt stofnanamál yfir það sem hér er á ferðinni, út úr flotanum jafnóðum og hún kom til þá hefði til að mynda orðið lítið um sókn okkar á fjarlæg fiskimið. Þá hefði ekki verið sami hvati fyrir hendi í kerfinu að leita nýrra verkefna, auka sókn í vannýttar tegundir o.s.frv. eins og þrátt fyrir allt hefur gerst á undanförnum árum. Það er það sem hefur haldið íslenskum þjóðarbúskap á floti undanfarin ár og fleytt okkur yfir langt samdráttarskeið. Það er fyrst og fremst öflug viðleitni sjávarútvegsins til að bregðast við minni afla á heimamiðum og samdrætti í veiðum á hefðbundnum tegundum, ekki síst þorski, með því að sækja á fjarlæg mið og nýta betur aðrar tegundir. Það er þess vegna í raun alveg ljóst að kerfi af þessu tagi er í mótsögn við slíka viðleitni. Það býður upp á þann valkost að í stað þess að leita nýrra verkefna og sækja á ný mið þá eigi menn þann kost að selja ríkinu draslið og hætta og gefast upp. Og ég held þess vegna að hvað sem mönnum sýnist í sjálfu sér um þetta þá hljóti menn a.m.k. að geta viðurkennt að kerfi af þessu tagi eigi ekki að starfrækja um árabil án þess að fyrir liggi einhver mótuð stefna um tilganginn og yfirlýst markmið um það hvað menn ætli sér. Ætla menn að draga úr stærð fiskiskipastólsins eða afköstum um 5%, 10%, 15%? Hve lengi hyggjast menn halda þessu áfram? Ætla menn að starfrækja þetta kerfi áfram þannig að enginn greinarmunur verði gerður á tegundum fiskiskipa, á því hvaða hluta flotans er verið að úrelda? Þetta held ég að verði mjög brennandi spurning á næstunni ekki síst vegna ástandsins í nótaskipaflotanum en eins og kunnugt er liggur þar fyrir gífurleg endurnýjunarþörf. Flotinn er meira og minna úreltur og þær reglur sem í gildi eru að þessu leyti verka mjög hamlandi, mjög hamlandi á endurnýjun í þessum hluta flotans, ekki bara kostnaðarins vegna sem er auðvitað ærinn því þarna þarf að kaupa hvert tonn sem endurnýjað er um dýrum dómum, heldur líka vegna þess að það stendur þannig á að vilji menn endurnýja nótaskip í dag og innleiða nýjustu tækni með einangruðum lestum og kælikerfi þýðir það um 20% afkastaminnkun miðað við sömu stærð hjá flotanum. Þar af leiðandi er verið að mismuna ef eitthvað er með öfugum formerkjum þessum hluta flotans þar sem þetta liggur alveg fyrir. Eftir sem áður er keyrt áfram með óbreyttar reglur. Herra forseti. Mér finnst satt best að segja að það sé ekki vansalaust að þrátt fyrir umræður um þetta og að mönnum hafi verið ljóst nú um margra missira skeið hver staðan er í þessum efnum að þá gerist ekki neitt. Ef eitthvað er þá er það svona heldur til að trufla menn og gera ástandið enn ruglaðra að t.d. á sl. hausti urðu miklar umræður um það á þingi Landssambands íslenskra útvegsmanna að það bæri að fella þetta kerfi niður. Hæstv. sjútvrh. tók að nokkru leyti undir þau sjónarmið í ræðu á þinginu eða í viðtölum við fjölmiðla um svipað leyti. Þetta hefur skapað óvissu og óróleika um þessi mál sem mikil nauðsyn er að eyða. Ég hafði óskað eftir því að hæstv. sjútvrh. gæfi einhverja yfirlýsingu um stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum fyrr en síðar til að menn vissu a.m.k. svona til næstu framtíðar litið að hverju þeir gengju í þessum efnum. En slíkt hefur ekki komið fram þannig að málin eru hálfpartinn í lausu lofti og við þær aðstæður eru stjórnendur einstakra útgerða eða sjávarútvegsfyrirtækja að taka ákvarðanir um fjárfestingu þar sem þessi tiltekni kostnaður getur hlaupið á tugum eða jafnvel upp undir hundruðum milljóna króna. Það munar um minna þegar menn eru að gangast undir slíkar skuldbindingar. Herra forseti. Ég tel ástæðu til að taka þetta upp í tengslum við umræður um þetta mál og lýsa inn í þetta samhengi þessara endurnýjunar- og úreldingarmála í heild sinni. Að sjálfsögðu er það tengt þessu frv. í þeim skilningi að menn hljóta að reyna eftir því sem kostur er að hafa samræmdar reglur í gildi um mál af þessu tagi gagnvart öllum sem í einni atvinnugrein starfa þó það sé að vísu ljóst á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem varð hér um úreldingarmál krókabáta á sl. vori, að í reynd er umtalsverð mismunun á ferðinni. Það má segja að endurnýjunarreglurnar séu harðastar gagnvart krókabátunum og þá næststífastar gagnvart nótaskipum eins og á stendur í þeim hluta flotans. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að benda á það sem nefnt er í nál. minni hlutans, að það virðist einhver misbrestur hafa orðið á um eðlilegt samráð við undirbúning þessa frv. Það kom t.d. í ljós að þegar fulltrúar Þróunarsjóðs sjávarútvegsins komu á fund sjútvn. að við þá hafði ekkert samráð verið haft um undirbúning málsins og stjórn sjóðsins hafði ekki fregnað af frv. fyrr en sama dag og því var útbýtt á Alþingi. Þar af leiðandi gafst þeim ekki tækifæri á að segja álit sitt á efni þess eða vera með í ráðum áður en frv. var lagt fram. Þegar talsmenn sjóðsins voru spurðir um rökstuðninginn sem að baki lægi prósentutölunni sem þarna er sett inn, þ.e. 80%, varð eðlilega fátt um svör því það mál hafði aldrei verið við þá rætt. Í nefndarálitinu er hvatt til þess að sjútvrn. standi öðruvísi að undirbúningi mála af þessu tagi, bæði hvað varðar samskiptin við framkvæmdaaðila eins og Þróunarsjóð og reyndar einnig sjútvn. sem fékk ýmis skilaboð um nauðsynlegar breytingar á málinu með öðrum hætti en æskilegt var. Ég vil líka aðeins koma að brtt. frá meiri hluta sjútvn., sem út af fyrir sig er full samstaða um í nefndinni, þ.e. að verði sú breyting gerð og lögfest að undanþáguákvæðið gagnvart 7. gr. um að fram til ársloka 1996 skuli styrkur til úreldingar krókabáta mega vera hærri en almenna ákvæðið gerir ráð fyrir, þá sé óhjákvæmilegt að það ákvæði verði afturvirkt gagnvart þeim bátum eða það má nú víst segja þeim eina báti sem þegar hefur fengið útgreiddan styrkinn. Það leiðir þá af sjálfu sér að þetta á jafnframt við um þá innan við tíu báta sem sótt hafa um og fengið samþykkta úreldingu án þess að til útgreiðslu hafi komið. Auðvitað hefði ekki gengið að mismuna mönnum eins og í pottinn er búið þannig að nauðsynlegt er að verði þetta mál afgreitt þá verði það gert með þeirri breytingu sem lögð er til á þskj. 427. Herra forseti. Þá vil ég að lokum hvetja til þess að þeim viðræðum sem yfir standa milli sjútvrn. og Landsambands smábátaeigenda um lausn á ýmsum vandamálum og erfiðleikum sem menn horfast þar í augu við í þessari grein útvegsins, verði hraðað og reynt verði að ná í þær niðurstöður sem allra fyrst. Það er ljóst að það líður á fiskveiðiárið og sóknin þyngist með vorinu þegar banntímabilinu lýkur. Margir munu nýta sína róðrardaga með þeim hætti að færa þá yfir á vor- og sumarmánuðina og flest bendir til að það stefni í umtalsverða erfiðleika gagnvart þessum hluta flotans strax á næsta hausti þegar ljóst verður hver sóknardagafjöldinn verður á næsta fiskveiðiári. Nú horfir sem betur fer kannski til þess að eitthvað bjartara sé fram undan varðandi þorskveiðar og þá hlýtur að koma til álita með hvaða hætti hlutdeild þessa hóps sem eftir stendur og ekki byggir á aflahámarki með sína sókn verður frágengin í heildarskiptunum. Það er alveg ljóst og ekki síst ef kemur nú til enn frekari fækkunar í þessum hópi að þarna er ekki lengur á ferðinni sú sóknargeta sem skiptir miklum sköpum um þann afla sem tekinn er af Íslandsmiðum þegar aflahæstu bátarnir frá undanförnum árum eru komnir út úr pottinum og hafa í flestum tilvikum valið sér sókn samkvæmt aflahámarki. Endurnýjunarreglur eru orðnar mjög stífar þannig að í raun verður helmings minnkun í flotanum við hvern nýjan bát sem kemur til sögunnar. Þessir hlutir munu gerast því mjög hratt á næstu missirum ef eitthvað gerist á annað borð. Þar af leiðandi er ekki lengur fyrir hendi sú hætta að mínu mati að einhver stórkostleg viðbótarafkastaaukning eða sprenging verði þarna á ferðinni. Eftir stendur að mikilvægi þessarar útgerðar er gífurlegt fyrir ákveðin landsvæði og ákveðin byggðarlög og með hliðsjón af því verður að taka á þeim vandamálum sem þarna eru uppi. Í ljósi þess að viðræður standa yfir milli sjútvrn. og Landsambands smábáta og með von um að þær leiði til jákvæðrar niðurstöðu og menn nái þar einhverri lendingu um úrlausn ýmissa vandamála sem við blasa, þá viljum við í minni hlutanum ekki leggjast gegn afgreiðslu þessa frv. En í samræmi við þá afstöðu sem við höfðum til sambærilegra hluta á sl. vori treystum við okkur ekki til að greiða málinu atkvæði, a.m.k. ekki sá sem hér talar. Efasemdir mínar um að þessi mál séu nægjanlega vel grunduð og í réttu samhengi eru of miklar til þess, herra forseti. En úr því að þetta er sameiginleg ósk viðræðuaðilanna er sjálfsagt að greiða fyrir því að það nái fram að ganga. Við leggjumst sem sagt ekki gegn því að þetta ákvæði verði lögfest fyrir jólin.

[11:45] Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92/1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það ákvæði sem hér er til efnislegrar umfjöllunar lýtur að krókabátum og hefur hlotið umfjöllun í hv. sjútvn. Það háttar þannig til nú síðustu daga fyrir jól að hér eru alls átta lagabreytingar í gangi sem um hefur verið fjallað í hv. nefnd með einum eða öðrum hætti. Og svo sérkennilegt sem það má virðast koma tvær þeirra fram með eðlilegum hætti. Annars vegar liggur fyrir og hefur verið rætt við 2. umr. í morgun frv. til laga um stjórnun fiskveiða og hins vegar frv. það sem við fjöllum nú um. Hinar, virðulegur forseti, eru hluti af bandormi, þar af þrjár sem einnig eru til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Það má vissulega spyrja sig þeirrar spurningar af hverju ekki var hægt að bera þau mál að hér með sama hætti og málið sem við fjöllum nú um og það mál sem kom hér sjálfstætt inn til breytinga á sömu lögum. En það er svo sérkennilegt að sumar lagabreytingar koma á sama tíma fyrir þingið og hv. nefnd í bandormsforminu en aðrar aftur sem sjálfstæð frv. til breytinga á lögum. Það verður ekki í fljótu bragði séð að ýkjamikill munur sé á efni þessara frv. eða eðli þeirra. En eitt eiga þau öll sameiginlegt og það er að vera mjög seint fram komin. Við hljótum að álykta sem svo þegar við lítum á efni þessara frv. að flest þessara mála hafi legið fyrir nokkuð lengi þannig að menn hafi átt að sjá að þarna þurfti breytinga við. Eins og fram kom í morgun þarf m.a. atbeina þingsins vegna mistaka við lagasetningu í vor þegar menn flýttu sér um of. Reyndar óttast ég að það sama gildi varðandi ýmsar lagabreytingar að þessu sinni. Annars má kannski segja að þá hafi ekki frekar en nú gefist nægjanlegt ráðrúm til að ígrunda það sem menn voru að fara að lögfesta. Það sem hér liggur fyrir varðandi Þróunarsjóðinn er framlenging á ákvæðum til bráðabirgða. Þar á að heimila áfram að miða styrk vegna úreldingar krókabáta við hærra hlutfall af húftryggingarverðmæti en gildir um önnur skip. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar kom í ljós að tilboðið sem fólst í bráðabirgðaákvæði því sem samþykkt var í vor til úreldingar krókabáta hafði ekki uppfyllt þær væntingar sem menn höfðu til þess varðandi flýtiúreldingu fjölda báta. Einungis nokkrir bátar höfðu meldað sig, ef svo má að orði komast, í úreldingu og einungis hafði verið gengið frá úreldingu eins. Það sem er á ferðinni þegar við fjöllum um krókabáta er auðvitað ákveðin tegund stjórnar fiskveiða. Hv. þm. sem hér talaði á undan mér lét þess getið að við værum með nokkur kerfi í gangi þó svo að í meginatriðum sé byggt á aflahlutdeildarkerfi eða svokölluðu kvótakerfi. Hvað varðar krókabátana erum við hins vegar með smáæfingu í gangi í því sem menn hafa kallað sóknar- og flotastýringarkerfi. Það hefur margoft komið fram, bæði hér í þinginu og utan þings, að býsna mörgum í þessu samfélagi, bæði þeim sem sækja sjóinn og hinum sem eru áhorfendur, er nokkuð í mun að því kerfi sé viðhaldið á þessum hluta flotans. Af þeim ástæðum er það svo að við erum ekki með heildstætt kerfi, ekki einu sinni í sinni grófustu mynd, hvað varðar fiskveiðistjórnunina. Virðulegur forseti, þar sem við erum hér að fjalla um sóknar- og flotastýringarkerfi má telja afar eðlilegt að menn reyni við flotastýringuna eftir að hafa komið á banndagakerfi og sóknardagakerfi í einhverju skötulíki. Það er gert þannig, eins og menn vita og ákvarðað var með lögunum frá í vor, að endurnýjunarreglur krókabáta eru helmingi strangari en endurnýjunarreglur annars hluta flotans. En þar er ekki látið við sitja, mun hærra hlutfall af húftryggingarverðmæti er einnig tekið gilt þegar slíkir bátar eru úreltir. Og um það erum við einmitt að fjalla. Þannig má segja að lagst sé með tvöföldum þunga á það að stýra afkastagetu þessa hluta flotans. Í samfélagi okkar hafa mjög lengi staðið miklar deilur um stjórn fiskveiða. Þeim deilum er ekki lokið. Þær eiga sér ýmsar hliðar og um þær er fjallað af býsna mörgum. Enda þykir mörgum sem þeim komi málið við sem eðlilegt er þar sem hér er um það að ræða hvernig við nýtum okkar undirstöðuauðlind. En það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að hluti af þeirri gagnrýni sem fram kemur er vegna þess að hér er á ferðinni að hluta til mikil ofstjórn sem er fullkomlega út í hött og raunar hlægileg ef við horfum á hversu hátt við skrifum okkar sjávarútveg, bæði hérlendis og erlendis. Þar vil ég nefna sem dæmi þá ofstjórn sem ríkir gagnvart aflahlutdeildarskipunum sem eru hér á kvótakerfinu og vali þeirra á því með hvers slags skipum þeir sækja þann afla sem þeim er úthlutaður. Það er, virðulegi forseti, afskaplega sérkennilegt að menn skuli ekki ráða því sjálfir með hvers slags skipum þeir sækja þann afla sem þeim er úthlutaður. Menn tala gjarnan um það hér í þinginu að þeir treysti sjávarútvegsmönnum afskaplega vel til að ráða sjálfir sínum málum. Engum sé betur treystandi en útvegsmönnum og útgerðarmönnum til að taka ákvarðanir um það hvernig þeir hagi sínum málum. Undir þessu sitjum við en hljótum ávallt að velta því fyrir okkur hvort ekki væri þá í ljósi þessara sömu orða eðlilegt að líta á þau ákvæði núgildandi laga um stjórn fiskveiða sem einmitt lúta að ofstjórn sem tekur fram fyrir hendurnar á útvegsmönnum t.d. með þeim hætti að menn ráða því ekki sjálfir hvers slags skip þeir nýta til veiða sinna. Menn mega ekki stækka við sig eða breyta skipum sínum þannig að þeir geti með hugsanlega hagkvæmari hætti sótt þann kvóta sem þeim er úthlutaður eða búið betur að skipverjum sínum. Menn verða sem sagt að lúta þar afskaplega ströngum og í rauninni hlægilegum reglum. Ég held, virðulegi forseti, að þá fyrst getum við tekið mark á þeim sem segjast treysta útvegsmönnum best sjálfum til að ráða sínum málum þegar þeir eru tilbúnir til að líta á ofstjórnarreglur sem þessar. Í upphafi ræðu minnar vék ég að því að þessa dagana eru alls tíu lagabreytingar á ferðinni í þinginu sem snúa að sjávarútveginum. Ég tel því rétt að við veltum örlítið fyrir okkur því samhengi sem er í löggjöf okkar hvað varðar þessi mál. Menn tala gjarnan um að þessi atvinnugrein þurfi ákveðinn stöðugleika í umgjörð sinni. Hún þarf þess áreiðanlega engu síður en aðrar atvinnugreinar hér á landi. Þótt segja megi að í sjávarútvegi sem og landbúnaði séu menn vanari því en kannski víða annars staðar að taka við ýmis konar áföllum, er auðvitað eðlilegt að löggjafinn geri sitt til að skapa eins mikinn stöðugleika og hægt er. Ég er nokkuð viss um það, virðulegi forseti, að ef okkur gæfist betri tími til að fjalla um þá löggjöf sem lýtur að sjávarútveginum hér á hinu háa Alþingi þá tækist okkur að hafa betra samhengi í þessari löggjöf. Það væri meira samræmi og minni þörf á að vera ýmist með bandormsákvæði eða sjálfstæð frv. til laga til breytinga á öðrum lögum í önnum fyrir jól og að vori og þar með minni hætta á mistökum við lagasetninguna. Það er sem sé hluti af þeim vanda sem sjávarútvegurinn á við að glíma hversu seint fram komin mál eru hér alla jafna og því miður þess vegna oft á tíðum alls ekki nægjanlega vel efnislega unnin. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim vanda, virðulegi forseti, ég held að hann sé því miður of mikill. Ég vil aðeins til undirstrikunar á máli mínu, virðulegi forseti, víkja að öðrum þeim málum sem hér liggja fyrir sem hefðu þurft mun betri umfjöllunar við hér í þinginu, engu síður en mál sem eiga eftir að koma hér aftur fyrir þingið til betri og ítarlegri efnislegrar umfjöllunar. Eitt af þeim málum sem liggja fyrir þinginu er lagabreyting sem felur í sér að þau fiskiskip sem stunda veiðar með línu og handfærum með dagatakmörkunum --- krókabátarnir eru auðvitað hluti af því --- greiði sambærilegt veiðieftirlitsgjald og önnur fiskiskip greiða við úthlutun aflamarks. Það er ekkert óeðlilegt við það að fram komi lagabreyting af þessu tagi því að hér er verið að leita ákveðins samræmis í flotanum. En maður veltir því auðvitað fyrir sér af hverju þetta er að koma fram núna. Var þetta ekki eitt af því sem menn hefðu getað séð fyrir í vor ef þeir hefðu haft betri tíma til umfjöllunar? Og þá kannski líka það, virðulegi forseti, sem ég tel óhjákvæmilegt að verði skoðað hér nánar. Smábátarnir greiða u.þ.b. 75% af þeirri upphæð sem innheimt er í formi gjalda vegna útgáfu veiðileyfa. Það er greitt fyrir veiðileyfi í dag. Menn greiða líka fyrir sérveiðileyfi og það hefur komið í ljós að það eru smábátarnir sem standa að stærstum hluta undir þessum veiðileyfum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þessi staðreynd verði tekin upp þegar betra tóm gefst til að fjalla um þessi mál hér í þinginu og á vettvangi nefndarinnar og m.a. verði skoðað hvernig hægt verði að ná betra samræmi, af því að við erum að tala um samræmi, það verði hægt að ná betra samræmi í flotanum. Ég tel einnig að það geti varla talist sanngjarnt að smábátaflotinn standi undir 75% af þeirri upphæð sem innheimt er vegna veiðileyfa. Minni hluti sjútvn. skilar ekki sjálfstæðu nefndaráliti vegna þess að hann sé efnislega á móti þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til. Það er ekki vegna þess að minni hluti nefndarinnar átti sig ekki á því að ef menn ætla að vera með sóknar- og flotastýringarkerfi, þarf auðvitað að beita þeim tiltæku ráðum sem það kerfi færir mönnum upp í hendurnar til að stýra sókninni. Mönnum finnst hins vegar að það hefði þurft að skoða þessi mál í ögn stærra samhengi, að menn hefðu aðeins þurft að velta því fyrir sér hvernig þeir ætla að enda þetta mál. Hvert er markmiðið? Ætla menn sér að ná einhverjum tilteknum árangri og munum við framlengja hugsanlega heimildina til að úrelda krókabátana við hærra hlutfall af húftryggingaverðmæti eða ætlum við að láta staðar numið í lok næsta árs? Hversu lengi ætlum við að krefjast þess að krókabátarnir séu úreltir þannig að fyrir eitt tonn þurfi að koma tvö? Erum við með einhver ákveðin mörk þar sem við ætlum að stoppa við eða hversu langt á þetta að ganga? Er einhver pólitísk samstaða um það hér eða úti í samfélaginu? Má kannski vænta þess að einhver svona ,,um það bil`` mörk verði fundin á þetta mál í viðræðum sjútvrn. við Landssamband smábátaeigenda? Það eru sem sagt ýmsar spurningar sem minni hlutinn hlýtur að spyrja áður en hann án fyrirvara samþykkir breytingar sem framlengja ástand sem þótti ekki nógu gott þegar því var komið á. Það hefur komið í ljós eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans að viðræður eru í gangi á milli ráðuneytisins og Landssambands smábátaeigenda og það hefur jafnframt komið fram að þess er að vænta að niðurstöður þeirra viðræðna liggi fyrir einhvern tíma fljótlega. Það hefði e.t.v. verið eðlilegra að menn reyndu að ná þessari heildarsýn sem ég vék að áðan, áður en farið var af stað með breytingar á þessum lögum. Ég vildi, virðulegi forseti, fyrst og fremst vekja athygli á þessum atriðum, þ.e. þeim atriðum að menn gæta ekki alltaf samræmis hlutanna þegar hér er verið að setja lög. Mál eru seint fram komin og e.t.v. er það hluti af vanda sjávarútvegsins hversu seint mál koma fram og hversu illa þau eru oft og tíðum undirbúin. Það sannaðist reyndar á þessu frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins þar sem ekki hafði gefist ráðrúm til þess svo mikið sem að ráðgast við stjórn sjóðsins áður en frv. var lagt fram í þinginu og brtt. við frv. barst með sérkennilegum ef ekki fullkomlega óvenjulegum hætti inn í nefndina á síðustu stundu. Ég taldi líka eðlilegt að menn veltu aðeins vöngum yfir þeim stjórnunaraðferðum og oft og tíðum ofstjórnaraðferðum sem notaðar eru við sjávarútveginn. Ég held, virðulegi forseti, að við þurfum að hafa þetta allt undir þegar við erum að ræða málefni sjávarútvegsins. Ugglaust verður það svo þegar við tökum til umræðu þær átta greinar bandormsins sem snúa að sjávarútveginum með einum eða öðrum hætti og hafa verið ræddar að svo miklu leyti sem bandormurinn hefur verið til umfjöllunar í hv. sjútvn. Vissulega voru þar á ferðinni önnur atriði en nákvæmlega þau sem tengjast beint þessu frv. svo sem umfjöllun um stöðu Fiskistofu og einnig Fiskveiðasjóð. Við hljótum að þurfa að ræða þau atriði mun betur í dag eða á morgun eða milli jóla og nýárs eða jafnvel eftir áramót eftir því hvenær bandormurinn kemst á dagskrá vegna þess að þar eru á ferðinni hlutir sem hreint ekki fengust útræddir í nefndinni. Svör lágu ekki fyrir en hugsanlegt er að menn viti ögn meira eða ættu kannski að vita meira þegar tími hefur gefist til þess að skoða þessa hluti. Líka brenna spurningar á mönnum varðandi það hvers vegna ábendingar minni hluta sjútvn. varðandi Fiskveiðasjóð voru ekki teknar til greina af hálfu meiri hluta efh.- og viðskn. þegar sú nefnd skilaði af sér nefndaráliti og breytingartillögum varðandi bandorminn. Virðulegi forseti. Ég á sem sagt von á því að málefni sjávarútvegsins komi til umfjöllunar eins og ég sagði áðan kannski seinna í dag, kannski á morgun, kannsi milli jóla og nýárs og kannski eftir áramótin í bandorminum. En ég held að það sé alveg ljóst að hér hafa líka verið vakin upp atriði sem gera það að verkum að hv. nefnd hlýtur að taka tíma í að skoða hvort ekki sé rétt að hún hafi uppi sjálfstæðan málatilbúnað, eins og ég gat um áðan, varðandi það hversu stóran hluta veiðileyfanna smábátarnir greiða nú og með hvaða hætti eðlilegt þætti að samræma það.

[13:07] Hæstv. forseti. Með þessu skattafrv. er verið að aftengja skattaviðmiðanir og launa- og verðlagsþróun í landinu. Jafnframt er verið að skerða kjör hóps lífeyrisþega grimmilega. Þetta eru vond lög sem fela í sér ómaklega árás á hóp fólks sem jafnframt á von á enn verri sendingum frá meiri hluta Alþingis og hæstv. ríkisstjórn. Ég hafna þessari skerðingarstefnu og segi nei.

[13:09] Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gagnrýndum við mjög harðlega þá breytingu að afnema verðuppfærsluákvæði tekjuskattslaganna og draga þar með úr tengingu við verðlagsþróun sem verið hefur á bótaliðum og þáttum eins og persónufrádrætti og skattfrelsismörkum í skattalögum okkar. Við greiddum að sjálfsögðu atkvæði gegn þeim tillögum frv. Á hinn bóginn eru í frv. einnig jákvæðir þættir sem ástæða er til að taka undir, t.d. skrefið sem stigið er í átt til þess að draga úr óhóflegri tekjutengingu barnabótaauka í skattkerfinu. Sömuleiðis má nefna upptöku fyrningarákvæða á einkabifreiðar og fleira í þeim dúr. Með vísan til þessarar afstöðu sitjum við hjá við endanlega afgreiðslu málsins og ítrekum gagnrýni okkar á kerfisbreytinguna sem í því felst. En auðvitað er ljóst að með einhverjum hætti þarf að leggja á tekjuskatt á næsta ári og því kannski ekki efni til að leggjast gegn málinu sem slíku við lokaafgreiðslu þess.

[13:11] Hæstv. forseti. Frv. sem hér er komið til lokaatkvæðagreiðslu er slæmt frv. fyrir margra hluta sakir. Skorið er á tryggingar í bóta- og skattkerfi og afleiðingin verður að öllum líkindum lækkun bóta og lækkun skattleysismarka, þegar til lengri tíma er litið. Þá er mjög alvarleg sú atlaga sem gerð er að öldruðum með þessum lögum. Ellilífeyrisþegar eru sviptir skattaívilnunum sem hjá mörgum námu þúsundum kr. á mánuði og, það sem verra er, fyrirheit um að fjármagn sem sparaðist við þá ráðstöfun yrði látið fara til hækkunar grunnfjárhæða lífeyristrygginga eru svikin. Ég mun ekki greiða atkvæði.

[13:12] Herra forseti. Í þessu frv. er skattvísitala afnumin og skattafsláttur ellilífeyrisþega, svo tvö gagnrýnisverð ákvæði séu nefnd sem stjórnarandstaðan hefur lagst gegn á fyrri stigum málsins. Hins vegar eru í frv. ákvæði um framlengingu hátekjuskatts, ákvæði til bóta varðandi barnabótaauka og afnám skatta á lífeyrisgreiðslur. Í ljósi þessa sé ég ekki ástæðu til annars en að sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

[13:13] Herra forseti. Með lögsetningu þessari er verið að koma á aftur tvísköttun hjá hópi lífeyrisþega sem var afnumin fyrir um það bil ári síðan. Ég mótmæli þeirri atlögu að öldruðum sem felst í þessu og fleiru sem kemur frá ríkisstjórninni þessa dagana. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Með samþykkt þessa frv. er verið að gera eitt af tekjulagafrumvörpum stjórnarmeirihlutans að lögum og við það tækifæri er hægt að ná ágætis yfirliti yfir þær skattbreytingar sem hafa orðið hér á landi á yfirstandandi ári og verða á því næsta. Þar á meðal má benda á að nú má á næsta ári draga lífeyrisgreiðslur frá skatti upp að 4%. Barnabótaauki verður hækkaður um 500 millj. Þegar saman eru dregnar allar þær breytingar sem gerðar hafa verið á skattalögum á þessu ári og því næsta, kemur í ljós að skattar eru að lækka um um það bil 470 millj. og skatthlutfallið, þ.e. hlutfall skatttekna af landsframleiðslu, verður 23,2%. Það er lægsta skatthlutfall sem hefur þekkst hér á landi síðan 1987. Ég segi já.

Þetta er örugglega rangt.

[13:17] Virðulegi forseti. Ég sat hjá við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. þessa máls eins og flestir aðrir þingmenn Alþb. Ég vildi að þingið afgreiddi tillögur okkar um mótun framtíðarstefnu í orku- og stóriðjumálum og könnun á byggðaáhrifum áður en ég tæki afstöðu til málsins. Það hefur verið gert og því miður bar þingið ekki gæfu til að samþykkja þær. Ég er mjög hugsi yfir afleiðingum þess fyrir þróun byggðar í landinu ef stofna á til annarra stórframkvæmda á suðvesturhorni landsins. Ég er ekki sátt við þær kröfur sem gerðar eru um mengunarvarnir álversins og þær eru ekki í samræmi við það yfirlýsta markmið ríkisstjórnarinnar að Ísland verði til fyrirmyndar á sviði umhverfismála um aldamótin. Athafnir þurfa að fylgja orðum eigi þau ekki að vera marklaus. Á hitt ber að líta að stækkun álversins mun bæta afkomu Landsvirkjunar og efnahag landsins og draga úr atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu sem er skelfilega mikið. Á þessu svæði eru um 5 þúsund manns án atvinnu eða um 70% þeirra sem eru án atvinnu í landinu öllu. Það ber einnig að líta til þess að samningurinn um orkusölu er ásættanlegur að mínu mati og sama er að segja um skattaþáttinn. Niðurstaða mín, herra forseti, er að samþykkja málið þó ég sé ósátt við ýmsa þætti þess, sérstaklega hversu metnaðarlaus ríkisstjórnin er á sviði umhverfismála. Möguleikarnir á að bæta efnahag landsins og draga úr atvinnuleysi ráða afstöðu minni. Ég segi því já.

[13:19] Herra forseti. Við umræður um þetta frv. hefur komið í ljós að líklegt er að Landsvirkjun verði á næstu árum að láta skerðingarákvæði í samningum um sölu ótryggðrar orku til innlendra atvinnufyrirtækja koma til framkvæmda. Verð fyrir þessa afgangsorku er svipað og það útsöluverð sem Ísal greiðir eða á að greiða fyrir forgangsorku vegna stækkunar álbræðslunnar fyrstu átta árin. Allt raforkuverð til bræðslunnar verður að því loknu háð verðþróun á áli. Með breytingum á skattákvæðum aðalsamnings er óverðtryggður lágmarksskattur í formi framleiðslugjalds lækkaður um helming. Engar líkur eru á að Ísal greiði tekjuskatt á afskriftatíma fjárfestingarinnar. Áfram getur Ísal dregið frá fyrir skatta sölu- og tækniþóknun sem nemur 3,7% af veltu þótt engin rök séu fyrir slíkum fríðindum. Fjárhagsleg hagnaðarvon af þessum samningi er sannarlega sýnd veiði en ekki gefin. Með starfsleyfi umhvrh. er bræðslunni heimilað að menga umhverfið langt umfram það sem viðgengst á öðrum Norðurlöndum. Skipulagsmál Hafnarfjarðar eru sett í uppnám vegna mengunarhættu og eftir að starfsleyfi hefur verið útgefið boðar iðnrh. þreföldun á framleiðslu verksmiðjunnar. Herra forseti. Illa hefur verið staðið að þessum samningi af hálfu íslenskra stjórnvalda. Þetta er slæmur gjörningur. Ég segi því nei.

[13:21] Hæstv. forseti. Ég styð heils hugar það mál sem hér er til afgreiðslu. Á hinn bóginn verður ekki hjá því komist við lokaafgreiðslu málsins að geta þess sem í kjölfarið fór eftir að frá því hafði verið gengið. Ég vísa til óheppilegra yfirlýsinga forsvarsmanna álversins og enn óheppilegri afskipta iðnrh. og iðnrn. til málsins vegna þróunar íbúðarbyggðar í Hafnarfirði. Það er alveg ljóst á þessu stigi máls að þar þarf að gaumgæfa mál miklum mun betur og stórar spurningar eru um skaðabótaskyldu ríkisins ellegar Ísals. Að öllu leyti þarf nánar um þau mál að fjalla. Það breytir hins vegar ekki þeirri skoðun minni að vel hefur verið frá máli gengið að flestu leyti, enda undirbúið gaumgæfilega og um margra ára skeið. Ég segi já.

[13:22] Herra forseti. Hér er á ferðinni hagstæður samningur sem hefur afar jákvæð áhrif á þjóðarbúskapinn. Samningurinn er mjög hagstæður Landsvirkjun en núvirtur hagnaður fyrirtækisins af viðauka við raforkusamninginn er talinn verða um 8 milljarðar kr. Fjárfesting eykst um 16 milljarða á næstu tveimur árum vegna stækkunar álvers, hafnaraðstöðu og raforkumannvirkja og þar af fer rúmlega þriðjungur til innlendra aðila. Alls verða 750 ársverk við framkvæmdir á næstu tveimur árum og föstum starfsmönnum fjölgar um 90--100 eftir að framkvæmdum lýkur. Útflutningur eykst um 7--8 milljarða, hagvöxtur eykst og atvinnuleysi minnkar. Síðast en ekki síst er rofin tveggja áratuga kyrrstaða í stóriðjumálum. Vonandi fylgja fleiri slíkir samningar í kjölfarið. Ég segi já.

[13:23] Hæstv. forseti. Ég vil að fram komi að ég hef ákveðnar efasemdir um þennan samning, einkum með tilliti til mengunarvarna. Þar eru ekki gerðar nægar kröfur af hálfu okkar Íslendinga og það er ástæða til að vara við því að hér verði til einhvers konar þriðja heims hugsunarháttur þar sem réttmæt gagnrýni er hrópuð niður ef hægt er að sýna fram á hagvöxt. Yfirgnæfandi meiri hluti má aldrei meina okkur að leita sannleikans. Alþingi má aldrei vera í sporum bæjarstjórnarinnar í leikriti Ibsens um þjóðníðinginn sem stimplaði Tomas Stockmann lækni óvin samfélagsins vegna þess að hann sagði sannleikann um heilsuböðin sem bæjarbúar byggðu afkomu sína á. Stundum getur sá reynst sterkastur sem þorir að standa einn. Sú varð niðurstaða Ibsens. Það verður svo ekki fram hjá því horft að þessi framkvæmd mun skipta miklu máli fyrir atvinnulíf þjóðarinnar og atvinnustigið í landinu. Sönnunarbyrði er þar af leiðandi mikil, ætli menn að hafna þessum samningi. Þar sem þetta fer saman við þá staðreynd að hér er fyrst og fremst verið að fjalla um orkusölu og skatta, þá hef ég ákveðið að segja já.

[13:37] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996, oftast kallað bandormur. Nefndin hefur fjallað um málið, sent það til umsagnar til fagnefnda þingsins og fengið á sinn fund ýmsa aðila sem raktir eru í nefndarálitinu. Nefndin hefur lagt til ýmsar breytingar á frv. á þessu stigi málsins og ætla ég þá að rekja þær breytingar. 1. Lagt er til að 21. gr. frv. falli brott. Í þessari grein var kveðið á um endurskipan í stjórnsýsluumdæmi og aðsetur sýslumanna. Það er hætt við þær breytingar á þessu stigi en dómsmrh. hyggst skipa nefnd til að fjalla um hvernig skipan stjórnsýsluumdæma og aðsetur sýslumanna verður best háttað, hvernig þjónustu sýslumannsembætta við íbúana verður hagkvæmast fyrir komið. 2. Gert er ráð fyrir því að prósentutalan 70% í 30. gr. frv. lækki í 50%. Þetta þýðir að fjármagnstekjur eins og þær eru skilgreindar samkvæmt skattalögunum koma aðeins að helmingi inn í ákvörðun á tekjum vegna frádráttar þeirra fyrir mat á tekjutryggingunni og öðrum tekjutengdum bótum almannatrygginga. 3. Lagt er til að skerðingarprósentan vegna ellilífeyrisins verði hækkuð úr 25% í 35%. 4. Lagt er til að á eftir 34. gr. komi ný grein er verði svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ef reiknaðar bætur einstaklings samkvæmt lögum þessum auk bóta samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, nr. 118/1993, sbr. 13. gr. þeirra laga, nema 600 kr. á mánuði eða minna skulu þær falla niður. Þetta nær þó ekki til sjúkrahjálpar skv. III. og IV. kafla laga þessara og endurgreiðslu skv. 12. gr. laganna um félagslega aðstoð.`` Hér er gert ráð fyrir því að bætur sem ná ekki ná þessari upphæð á hverjum mánuði verði felldar niður, með ákveðnum undantekningum þó. 5. Gert er ráð fyrir því að breyta 47. gr. frv. Efnisleg þýðing þessarar breytingar er að halda áfram því fyrirkomulagi að ráðherrafulltrúar í stjórnum heilsugæslustöðva komi af starfssvæði á viðkomandi stöð. 6. Gert er ráð fyrir því að hægt sé að tilnefna varamenn í stjórn Ríkisspítala og enn fremur er í þessum lið lagt til að ráðherrafulltrúar í stjórnum sjúkrastofnana komi af starfssvæði viðkomandi stofnunar. 7. Verið er að bæta við efnismálslið 55. gr. tveimur orðum og að greinin orðist þannig í heild sinni: ,,Tekjum af flugvallargjaldi skal varið til framkvæmda í flugmálum og til rekstrar flugvalla samkvæmt flugmálaáætlun.`` Orðunum ,,samkvæmt flugmálaáætlun`` er bætt við og þessu orðalagi breytt til þess að afmarka þau rekstrarframlög sem tekjur af flugvallargjaldi geti runnið til. Samhliða þessum breytingartillögum hefur meiri hluti nefndarinnar lagt fram sjálfstætt frv., svokallaðan skröltorm, sem er fylgimál með þessu frv. Ástæðan er sú að í því frv. er verið að gera tillögur um breytingar á lögum sem er ekki fjallað um í svokölluðum bandormi og verður nefndin því að flytja um það sjálfstætt mál samhliða þessu frv.

[13:43] Herra forseti. Ég verð að gera alvarlegar athugasemdir við störf meiri hluta hv. efh.- og viðskn. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvaða hlutverki þjónar það starf sem fer fram í fagnefndunum. Við fáum til umsagnar þá kafla bandormsins sem varða beinlínis fagsvið þessara nefnda, þær vinna afskaplega samviskusamlega og menn senda frá sér tillögur. Eins og gengur og gerist skerst það oft eftir pólitískum línum og menn skila áliti meiri hluta og minni hluta fagnefndanna. Hv. allshn. fékk þetta frv. til umsagnar og hún hefur mjög alvarlegar athugasemdir, bæði meiri hluti og minni hluti varðandi tiltekin atriði bandormsins, þ.e. lög um miskabætur til fórnarlamba ofbeldis. Það kemur mjög skýrt fram. Í fyrri umsögn hv. allshn., frá 23. nóv. minnir mig, þar sem menn taka hreinlega af skarið og leggjast gegn frv. og síðan er aftur vísað í það álit í umsögn meiri hluta allshn. um bandorminn. Svo kemur hv. formaður, Vilhjálmur Egilsson og flytur hérna álit meiri hluta efh.- og viðskn. og það kemur fram hjá honum að þetta álit allshn. er að engu haft. Fagnefndin sem hann og fólk hans hefur vísað málinu til umfjöllunar hefur unnið það mjög samviskusamlega og hv. formaður efh.- og viðskn. hefur það að engu, meiri hlutinn hefur það að engu. Herra forseti. Það tengist því líka að hæstv. fjmrh. gaf í samtölum, formlegum viðtölum við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar mjög sterkar væntingar um það að þessu máli yrði breytt. Hvernig stendur þá á því að hæstv. ráðherrar standa ekki við orð sín og í öðru lagi hvernig stendur á því að meiri hluti hv. efh.- og viðskn. hefur að engu álit meiri og minni hluta fagnefndarinnar?

[13:45] Hæstvirti forseti. Ég verð að viðurkenna að í viðleitni minni til þess að tefja ekki fyrir þingstörfum fjallaði ég ekki um 18. gr. sem ég hefði kannski átt að gera hér. Um það hefur verið rætt í efh.- og viðskn. að þetta mál sé enn þá til umfjöllunar og muni koma til álita milli 2. og 3. umr. málsins. Nefndinni var fullkunnugt um afstöðu allshn. til málsins og einnig þann áhuga sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur sýnt þessu máli. Við höfum rætt þetta mál hér á göngum utan ræðustóls og þar hef ég tjáð honum að þessu máli væri ekki lokið og ég vil biðja hv. þm. að sýna efh.- og viðskn. smábiðlund að þessu leyti eða a.m.k. spara sér skammirnar þar til ljóst er hvernig málinu lyktir.

[13:46] Herra forseti. Hér gerist það að hv. form. efh.- og viðskn. biður mig að koma ekki fram með mótmæli gegn þeim tillögum sem ég er á móti fyrr en umfjöllun er lokið. Á ég að koma til hv. þm. og segja honum að ég sé á móti eftir að búið er að samþykkja? Hvers konar aðferðafræði er hér lögð til? Herra forseti. Ég hef enga ástæðu til þess að treysta hv. þm. stjórnarliðsins. Þeir eru þegar byrjaðir að brjóta það samkomulag sem að þeir buðu upp á. Hæstv. fjmrh. gaf í votta viðurvist væntingar um að þetta yrði verulega breytt og svo kemur hv. form. efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson, og segir að ég eigi ekki að æsa mig yfir þessu vegna þess að hann sé að íhuga að breyta þessu milli 2. og 3. umræðu. Herra forseti. Í þessu felst ekkert annað en yfirlýsing um það af hálfu stjórnarliðsins að þeir eru ekki með fullbúnar tillögur. Þá hlýtur það auðvitað að vera eðlileg krafa hjá stjórnarandstöðunni að það komi þegar í stað fram hvaða tillögur það eru sem hv. stjórnarliðar eru með í pokahorninu. Eða á kannski að fara með þetta mál eins og sjúkrahúsmálið og fjárlagafrv., þ.e. að stjórnarandstaðan eigi ekki að fá sitt lýðræðislega tækifæri til þess að fjalla um málið? Ég bendi herra forseta á að hér er upplýst af form. hv. efh.- og viðskn. að það kann að vera ein tillaga eða jafnvel fleiri sem varða mjög umdeild mál sem þeir eru búnir að ákveða að koma fram með en hafa ekki gert enn þá. Það hlýtur að vera krafa stjórnarandstöðunnar að þær tillögur sem meiri hlutinn hefur í þessum málum verði þegar í stað sýndar stjórnarandstöðunni. Það myndi e.t.v. greiða fyrir þingstörfum. Hv. þm. undrast mikinn áhuga minn á því máli sem ég er að ræða hér. Ég skal skýra þann áhuga. Ég var einn af flm. þáltill. sem var samþykkt árið 1993 og í kjölfar hennar lagði hæstv. dómsmrh. fram frv. sem gervallur þingheimur samþykkti. Og nú ætla menn að limlesta það. Hv. form. efh.- og viðskn. talar um að hann hafi einhverjar tillögur í pokahorninu. Ég og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar eigum heimtingu á að fá að sjá í öll pokahornin þeirra.

[13:49] Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr áhuga hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á þessu máli né heldur að gera lítið úr málinu sem slíku. Ég hygg að allir nefndarmenn í efh.- og viðskn. hafi áhuga á því að leita leiða til þess að fá hér viðunandi lausn. En ég hélt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson væri nú reyndari í þessum sölum en svo að hann vissi ekki að þegar menn eru að semja þá gefa menn auðvitað ekki allt eftir fyrir fram. Og hv. þm. þekkir vel til laxveiða. Maður má nú aðeins þreyta laxinn áður en maður landar honum.

[13:50] Herra forseti. Ég er nú ekki viss um að ég geti sem frsm. minni hluta efh.- og viðskn. lofað jafn stuttri ræðu og framsöguræða formanns var. Með fullri virðingu fyrir okkar ágæta formanni í efh.- og viðskn. verð ég að segja alveg eins og er að ég hef sjaldan heyrt jafnrýra framsöguræðu fyrir jafnstóru máli og hér var flutt. Og ég leyfi mér að efast um að margir hv. þm. séu miklu nær um efni frv. eða umfjöllun efh.- og viðskn. eftir þessa 2--3 mín. löngu framsöguræðu. Ég hélt satt best að segja að það væri venjan að gera í einhverjum mæli grein fyrir störfum nefndar, fyrir þeim sem til nefndarinnar hefðu komið og sjónarmiðum þeirra ásamt brtt. sem fluttar væru í meiri háttar máli af þessu tagi við 2. umr. En hér eru uppi nýjar venjur af ýmsum toga og þar á meðal sú að framsögumenn meiri hlutans sleppi því að skýra málin þegar þau eru hér til umfjöllunar og efnislegrar afgreiðslu við 2. umr. Er þó ekki eins og hér sé verið að ræða einhverja minni háttar tæknilega lagfæringu á einum lögum heldur eru hér undir 33 mismunandi lagafrv. og 62 greinar. Reyndar stendur til að þær verði talsvert fleiri, herra forseti. Sá bandormur sem hér er á dagskrá hefur fjölgað sér og lítið afkvæmi hans er nú komið hér á borð þingmanna, lítill ormsungi ef svo má að orði komast. Guð má vita hversu mikill þessi ættbogi verður orðinn áður en yfir lýkur ef svo heldur áfram sem horfir. Herra forseti. Það er alveg óhjákvæmilegt að gera hér aðeins athugasemdir við vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar á þingi í þessu máli. Það mun hafa verið hæstv. núv. forseti vor sem hóf feril sinn m.a. með nokkuð metnaðarfullum yfirlýsingum um að hann hefði hug á að bæta samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu í sambandi við meðferð mála á þingi og koma betri svip á vinnubrögðin hvað varðar skipulag og framgangsmáta allan. Og ekki dreg ég í efa góðan vilja hæstv. forseta. Ég hygg að hæstv. forseti hafi einmitt reynt að gera sitt til að mál kæmust fram á skikkanlegum tíma og að sæmileg sanngirni ríkti í samskiptum manna hér inni, einstakra hv. þm. stjórnar og stjórnarandstöðu, meiri hluta og minni hluta o.s.frv. En einhvers staðar annars staðar liggur þá meinsemdin, herra forseti, og það er spurning hvort að ekki er nauðsynlegt að ræða aðeins þá hluti hér í upphafi umfjöllunar um þetta mál. Í því sambandi langar mig að spyrja hæstv. forseta hvort flm. málsins, hæstv. forsrh., sé einhvers staðar á næstu grösum. 
             . Mér finnst nú heldur dapurlegt, herra forseti, að hæstv. forsrh. skuli ætla okkur að ræða þessi mál án þess að hann sé viðstaddur. Það er spurning hvort ég fæ þá ekki að gera hlé á máli mínu, herra forseti, þar til forsrh. er kominn í húsið.

Jú, það er sjálfsagt að verða við þeirri beiðni. Þá gerum við hlé í stutta stund, vonandi stutta stund.

[14:14] Forseti vill geta þess að ætlunin er að gera hlé á fundinum um kl. sex í kvöld til þess að þingflokkar geti haldið fundi sína. Það verður um kl. sex, eftir því hvernig stendur á ræðum hjá hv. þm.

[14:15] Herra forseti. Ég vona að herra forseti hafi ekki verið að veita þessar síðustu upplýsingar með sérstakri vísan til þess að hann óttist að ég verði enn í ræðustól kl. sex og þurfi þá að gera hlé á máli mínu.

Hv. þm. má ekki misskilja þessa tilkynningu forseta. Þessi tímaákvörðun er sett í samráði við þingflokksformenn.

Já, það er nefnilega það. Það er gott að heyra. 

Nei, nei.

Þá er hæstv. forsrh. væntanlega mættur til leiks og getur hlýtt á upphaf þessarar umræðu. Ég hafði einmitt hugsað mér að gera í byrjun athugasemdir við ýmislegt sem lýtur að eðli málsins og vinnubrögðum hæstv. ríkisstjórnar. Ég tek þá upp hanskann fyrir hæstv. forseta vorn sem, eins og ég sagði áðan, hefur lýst góðum áformum sínum um að betrumbæta vinnubrögð og forðast uppsöfnun mála og þann harða hnút sem þingstörfin hafa gjarnan verið komin í undir lokin, fyrir jól og að vori. En því miður verður ekki sama sagt um hv. ríkisstjórn, að hún sýni viðleitni í þessum efnum. Það á bæði við um þetta mál, hvernig það er fram borið og innihald þess. Einnig verður að segjast eins og er um viðhorf og viðmót hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. forsrh. í tengslum við þetta mál. Við í stjórnarandstöðunni höfum gjarnan reynt að fjalla þannig um frv. að við héldum aðgreindum annars vegar efniságreiningi eða pólitískum ágreiningi um einstaka þætti þess og hins vegar djúpstæðum ágreiningi sem uppi er og lýtur að vinnubrögðum og spurningu um hvort það nýmæli í lagasetningu sem hér er verið að leggja til fái yfirleitt staðist. Að Alþingi sé samboðið að vinna að lagasetningu með þessum hætti. Ég held, herra forseti, að nauðsynlegt sé að rifja upp að við erum hér að tala um 33 lagafrv. í einu, ef menn hafa talið rétt. Hér er verið að breyta jafngjörsamlega óskyldum hlutum og framlögum til lista og menningarmála, málefnum á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs, málefnum á sviði dómsmála, réttindamálum þeirra sem orðið hafa fyrir líkamsárásum og fengið dæmdar bætur, yfir í lög um málefni fatlaðra og aldraðra, atvinnuleysistryggingar, almannatryggingar, lög um heilbrigðisþjónustu, lög um félagslega aðstoð sveitarfélaga, ferðamál, hafnamál, flugmál, lög um vernd og friðun og veiðar á villtum fuglum og spendýrum, um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, um húsnæðismál ríkisstofnana, um eftirlit með ráðningu starfsmanna ríkisins, um fjáröflun til vegamála o.fl., herra forseti, ekki er allt talið. Það er ekki ýkjamikið eftir af lagasafninu, ef út í það er farið. Það fer að verða spurning hvort borgi sig yfirleitt að leggja fram nema eitt frv. á hverju þingi. Við siglum hraðbyr í þá átt að hæstv. ríkisstjórn geti lagt fram eitt frv. á hausti, tínt inn í það allt sem henni sýnist, nema kannski stjórnarskrárbreytingar, það stæði e.t.v. eitthvað í mönnum fyrst um sinn a.m.k. Síðan sé þeirri súpu allri saman troðið í gegn með góðu eða illu, sem oftast mundi þá verða, fyrir jól og svo kannski aftur að vori. Þingstörfin verði þá fyrst og fremst fólgin í afgreiðslu tveggja bandorma. Það er ekki að verða langur vegur frá því að svo sé. Grundvallaratriði málsins, sem nauðsynlegt er að taka á í byrjun --- nú væri æskilegt að hæstv. forsrh. legði eyrun vel við. Nú veit ég ekki hversu fjölhæfur maður hann er, hvort hann geti gert hvort tveggja í senn, rætt við hv. þm. Vilhjálm Egilsson og hlustað. Hæstv. forsrh. kinkar kolli og virðist þannig gefa sjálfum sér þá einkunn að hann ráði við hvort tveggja í senn. Er það þá meira en ónefndur forseti Bandaríkjanna var sagður geta því hann ku ekki hafa getað jórtrað tyggigúmmí og gengið samtímis, svo vel færi. Ég held að hæstv. forsrh. verði að gjöra svo vel og taka alvarlega þær athugasemdir okkar að í þessum bandormi er farið út á alveg nýja braut. Það er eðlisbreyting á þessu máli, borið saman við önnur sambærileg sem hér hafa verið til umfjöllunar á undanförnum árum og hafa þau þó ekki þótt góð latína. Ekki þótt fyrirmyndarvinnubrögð við lagasetningu. Þessi eðlismunur liggur í því, herra forseti, að í frv. eru gerðar í mörgum tilvikum tillögur um varanlegar lagabreytingar, um stefnubreytingar í grundvallarmálaflokkum. Það er auðvitað með ólíkindum að menn skuli í einu og sama frv. með þessum hætti vera að leggja til kannski stærstu pólitísku breytinguna á grundvelli velferðarkerfisins sem við höfum séð framan í í langan tíma og ætla að gera það svona. Að læða því með í bandormi sem að nafninu til er sagður vera tengdur afgreiðslu fjárlaga. Svo vill svo nöturlega til að vegna þeirrar meðgjafar sem hæstv. ríkisstjórn lét af hendi rakna í tengslum við framlengingu kjarasamninga á dögunum þá eru viðkomandi ákvæði hætt að hafa útgjaldaáhrif. Þau hafa ekki lengur útgjaldaáhrif á komandi ári vegna þess að búið er að hækka bæturnar eða ákveða að hækka þær þannig að það skiptir engu máli hvort gildandi lagaákvæði stæðu áfram eða ekki. Sú tenging við afgreiðslu fjárlagafrv. sem að nafninu til var röksemdin fyrir því að hafa þetta inni í bandormi er því farin. Ekkert stendur eftir annað en að metnaðarleysi hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar á Alþingi við vinnubrögð við lagasetninguna er með þessum endemum. Þetta er, herra forseti, afar dapurlegt. Ég held að hæstv. forseti vor verði aðeins að huga að því út frá sjónarhóli Alþingis sem stofnunar og sjálfstæði löggjafarvaldsins hvert er verið að fara með þessu. Nú er það svo, herra forseti, að það gilda hér ákveðnar leikreglur, þingsköp, sem eru lög í landinu og eftir þeim skal fara. Þar er m.a. kveðið á um að til þess að tryggja vandaða málsmeðferð skuli hvert einstakt lagafrv. fá sjálfstæða umfjöllun og fara í gegnum þrjár umræður á þingi. Að sumu leyti eru þessi vinnubrögð bundin í stjórnarskrá, ef ég man rétt. Ég sé ekki annað en að menn séu hér komnir út á mjög grátt svæði. Þá er vel við hæfi að að þingflokkur sem að þessu stendur, undir forustu hæstv. forsrh., skartar víst flestum lögfræðititlum af öllum, a.m.k. örugglega öllum þingflokkum á Íslandi ef ekki í Evrópu eða heiminum. Menn komast helst ekki á þing fyrir Sjálfstfl., eins og kunnugt er, nema vera lögfræðingar. Karlkyns lögfræðingar á milli fertugs og fimmtugs eru eitthvað um 75% af þingflokki Sjálfstfl. Það er kannski aðeins fært í stílinn en það munar ekki miklu. Þá er það nú aðallega aldursbilið sem er ekki nákvæmt en ekki að miklu skakki að lögfræðingahlutfallið sé þetta hátt.  Við höfum, herra forseti, til að reyna að greiða fyrir afgreiðslu mála, margboðið upp á að einangra deilur um hina formlegu hlið málsins og vinnubrögð frá, til að þau megi leiða til lykta að siðaðra manna hætti. Menn þurfa þá ekki að standa í deilum um leikreglurnar en pólitískur ágreiningur um innihald málsins hefur sinn gang. Að sjálfsögðu gerum við okkur ljóst að ef ríkisstjórnin er staðráðin í að afnema öryggisnetið undir velferðarkerfinu sem aldraðir, öryrkjar og atvinnulausir hafa búið við í gegnum tengingu og viðmiðun við launaþróun í landinu þá verður það að vera hennar mál. Við höfum ekki stöðu til að hindra framgang þess að hún nái fram pólitísku áhugamálum sínum, svo geðsleg sem þau eru. En hitt þykir okkur mjög sárt að það skuli ekki heldur vera hægt að ná neinu tauti við hæstv. ríkisstjórn um formlega hlið málsins og góð vinnubrögð í þinginu. Og það eins þótt hæstv. forseti þingsins sé allur af vilja gerður og hafi lagt sitt lóð á vogarskálar til að það verði reynt. Þau skilaboð eru borin trekk í trekk inn í efh.- og viðskn. og til stjórnarandstöðunnar að þar strandi fyrst og fremst á flutningsmanni málsins, hæstv. forsrh. Hann. sé alveg ósveigjanlegur og ákveðinn í að hann vilji reisa sér þessa níðstöng sem eðli frv. er og komast á spjöld sögunnar fyrir að hafa orðið fyrsti hæstv. forsrh. sem leggur slíka hluti fyrir Alþingi, með þessum endemum. Ég held að það verði þá að hafa sinn gang ef hæstv. forsrh. vill endilega að eftirmælin um sig verði eins og þá er stofnað til. Þetta er óhjákvæmilegt að nefna hvað vinnubrögðin snertir. Að öðru leyti vísa ég til þess sem komið hefur ítrekað fram á undanförnum sólarhringum, að hæstv. ríkisstjórn hefur, hvað vinnulag snertir, tafið mjög allan framgang mála. Það er að koma upp nánast á hverjum sólarhring ný og ný mál sem hæstv. ríkisstjórn ákveður að leggja fyrir þingið, flytja í formi nýrra frv. eða brtt. Fréttir koma utan úr bæ af einstökum ákvörðunum hæstv. ráðherra, til að mynda gjaldskrárhækkunum í heilbrigðismálum sem fréttir bárust af í gær að hæstv. heilbrrh. hefði ákveðið. Það koma upp fréttir um að sópað hafi verið undir teppið stórfelldum óleystum vanda á stærstu heilbrigðisstofnunum þjóðarinnar. Við þessar aðstæður er náttúrlega ekki von að vel gangi að koma saman í einn pakka afgreiðslu fjárlaga, tekjuöflunarfrv. og efnahagsfrv., eins og þess sem hér um ræðir. Það er varla von á góðu. Hvert einasta af þessum málum sem nú er til umfjöllunar hefur verið þannig úr garði gert þegar það hefur komið til umræðu að því hafa fylgt yfirlýsingar frá meiri hlutanum um að fyrir fram lægi fyrir að málið væri hálfkarað og yrði að fara aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. Það á við um þetta mál. Því er lýst yfir í annars einhverri stystu framsöguræðu í stórmáli sem flutt hefur verið í þingsögunni, þegar hv. þm. Villhjálmur Egilsson talaði í kannski 90 sekúndur og mælti fyrir þessu máli, að það væri hálfkarað og efh.- og viðskn. yrði að koma saman á nýjan leik á milli 2. og 3. umr. Þar lægi fyrir að gera þyrfti breytingar og bæta inn í frv. hlutum sem hæstv. ríkisstjórn væri með í höndunum. Þetta eru ástæðurnar. Þetta átti við um tekjuskatt og eignarskatt og að sjálfsögðu um fjárlagafrv. þar sem 43% af fjárlögunum, öllum heilbrigðismálunum, var frestað til 3. umr. Þetta á við um þetta bandormsfrv. Það liggur fyrir að þar eru óleyst mál, lausir endar sem á að reyna að hnýta upp á við 3. umr., eftir umfjöllun í nefnd milli umræðna. Svona er það nú, herra forseti. Ég sný mér síðan að því að taka fyrir einstaka efnisþætti í frv. Þeir eru þannig upp settir í nál. minni hlutans, á þskj. 433, að fjallað er um helstu efniskafla frv. í 19 tölusettum liðum. Þetta var gert til þess að reyna að einfalda uppsetningu málsins og umfjöllun um það vegna þess að það yrði seinlegt, svo ekki sé nú meira sagt, að ræða frv. grein fyrir grein. Þess vegna höfum við valið að reyna að setja upp sem sjálfstæða efniskafla í aðalatriðum þau mál sem heyra undir hverja einstaka fagnefnd í þinginu. Það dregur athyglina að því að það væri það minnsta að þessi mál væru lögð fyrir þingið í formi svo sem eins og tíu frv. Þannig væri safnað saman í eitt frv. ákvæðum á sviði menntamála, í annað ákvæðum á sviði samgöngumála o.s.frv., svo dæmi séu tekin. En því er nú ekki að heilsa og því er okkur ekki gefinn kostur á öðru, herra forseti, en að fjalla um þetta með þessum hætti. Þá vil ég skjóta því inn að vitaskuld gerum við ráð fyrir og dettur ekki annað í hug en að fagráðherrar viðkomandi málaflokka verði viðstaddir umræður um sín málefni eða málefnasvið. Einstökum köflum bandormsins var vísað til fagnefnda og það hlýtur að teljast jafnsjálfsagður hlutur að ráðherra viðkomandi málaflokks verði viðstaddur umræðu um þá þætti. Ég bendi því hæstv. forseta á að hafa til hliðsjónar nál. fyrsta minni hluta og gera ráðherrum aðvart um að nærveru þeirra sé óskað alveg sérstaklega í takt við það sem umfjöllun um einstaka efnisflokka miðar fram. Að sjálfsögðu gefum við okkur að ráðherrar sinni embættisskyldum sínum og séu hér viðstaddir. Þá væri til að mynda röðin komin að hæstv. menntmrh. fyrstum þar sem fyrstu fimm greinar frv. og fjögur mismunandi lagaákvæði fjalla um málefni á sviði menntamálanefndar. Ég byrja á því, herra forseti, að óska eftir því að menntmrh. verði viðstaddur.

Hæstv. menntmrh. situr hér og hlýðir á mál hv. þm.

Ég skal ekki gera athugasemdir við það, herra forseti, ef menntmrh. hæstv. líður betur í hliðarsal en í sæti sínu en sný mér að því að fjalla um þau mál. Í fyrsta lagi er í 1. gr. fjallað um Listskreytingasjóð. Þar er á ferðinni ákvæði sem mundi gera varanlega skerðingu á núverandi ákvæðum 3. gr. laganna sem kveða á um tilteknar tekjur í Listskreytingasjóð en stefna ríkisstjórnarinnar felur í sér að Listskreytingasjóður skuli ekki hafa neinn fastan tekjustofn og enga fasta fjárveitingu til að byggja starfsemi sína á heldur sæta geðþóttaákvörðunum ríkisvaldsins um fjárveitingar á hverju ári. Um þetta atriði og svo fjölmörg önnur sem á eftir fylgja gilda því athugasemdir okkar um form frv. Við teljum óeðlilegt að farið sé inn í sérlög með þessum hætti, að vaðið sé inn í sérlög og gerð á þeim grundvallarstefnubreyting í bandormsfrv. af þessu tagi. Að öðru leyti er ekki annað um Listskreytingasjóð að segja en það að nokkur hækkun mun þrátt fyrir allt hafa fengist á framlagi til sjóðsins við 2. umr. fjárlaga og er það vel því sannanlega gegnir hann mikilvægu verkefni þó sorglega litlir fjármunir hafi þar verið á ferðinni hin síðari ár til þess að fegra og betrumbæta opinber mannvirki okkar og sinna öðrum þeim verkefnum sem sjóðurinn fer með. Í öðru lagi er í 2. gr. lögð til breyting á lögum nr. 94/1984, um kvikmyndamál. Þá er fyrst og fremst verið að breyta ákvæðum um Kvikmyndasjóð, þ.e. 5. gr. laganna um Kvikmyndasjóð. Þar er lögð til varanleg breyting, í stað þeirra tekna sem Kvikmyndasjóður á að hafa samkvæmt gildandi lögum og eiga að jafngilda í grófum dráttum tekjum ríkisins af virðisaukaskatti af kvikmyndum eða skatttekjum af kvikmyndum, hvernig sem það er nákvæmlega orðað, þá er lagt til að framlagið verði árlegt úr ríkissjóði eftir því sem ákveðið er í fjárlögum hverju sinni. Hér er auðvitað á ferðinni formbreyting en líka spurning um grundvallarstefnumið í þessum efnum hvort menn telja óskynsamlegt að viðhalda þeirri viðmiðun að til kvikmyndagerðar í landinu renni fjárframlög sem taki mið af því sem umsvifin í þessari grein eru að gefa ríkissjóði í tekjur með beinum hætti í gegnum virðisaukaskatt og aðra skatta. Er óskynsamlegt að ríkið skili sem stuðningi við þessa listgrein a.m.k. sambærilegum fjárhæðum og það halar beinlínis inn? Nú er ekki um það deilt að íslensk kvikmyndagerð hefur náð ótrúlegum árangri við erfiðar aðstæður og það er auðvitað alveg einstakt í heiminum að það skuli þrátt fyrir allt vera framleiddar hér vandaðar myndir sem jafnvel vinna til verðlauna sem ekki hafa við annað að styðjast heima fyrir en þennan örsmáa markað sem við erum og afar takmarkaða fjármuni sem hefur verið unnt að veita til slíkra hluta á undanförnum árum. Samt hefur það gerst ítrekað að íslenskar myndir hafa borið hróður landsins víða og orðið okkur góð landkynning og vakið athygli á þeirri menningu og mannlífi sem hér þrífst. Þarna hefur hæstv. ríkisstjórn ákveðið að troða fram þessari nýju stefnu eins og á fjölmörgum öðrum sviðum. 3. gr. fjallar um útvarpslög. Þar er á ferðinni gamall kunningi sem oft áður hefur sést, að aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum renna í ríkissjóð í staðinn fyrir að mynda tekjustofn fyrir framkvæmdir og fjárfestingar hjá Ríkisútvarpinu. Um þetta er ekkert að segja nema það eitt sem lýtur að forminu að hér er lögð til varanleg breyting á þessu en ekki sami frágangur og verið hefur, að þetta sé þá takmarkað við tímabil þeirra fjárlaga sem verið er að ganga frá. 4. gr. tengist því sama. 5. gr. fjallar um breytingu á þjóðminjalögum. Þar er á ferðinni langalvarlegasta ákvæðið hjá hæstv. ríkisstjórn sem fellur undir þennan lið um menntamálin. Það er spurning hvort hæstv. menntmrh. er tilbúinn til að leggja aðeins eyrun við. Leggja t.d. frá sér blaðið og hlusta smá stund. Það sem hér er að gerast er býsna mikil valdníðsla af hálfu ríkisins svo ekki sé nú meira sagt ef þetta nær óbreytt fram að ganga. Hvað er þarna á ferðinni? Jú, það er að framlög til þjóðminjavörslu, einkum og sér í lagi framlög í svonefndan húsafriðunarsjóð, hafa verið samstarfsverkefni ríkisins og sveitarfélaganna og eru samkvæmt gildandi lögum. Þar er gert ráð fyrir að hvor aðili um sig leggi fram 100 kr., ríkið miðað við alla landsmenn og sveitarfélögin miðað við íbúa í viðkomandi sveitarfélagi. Þannig sé tekjustofninn myndaður sem sjái síðan um þetta brýna verkefni að varðveita menningarsögulega verðmæt hús og sjá um að halda þeim við og verja þau skemmdum og hafa þau í sómasamlegu ástandi. Húsafriðunarsjóður hefur því miður fengið allt of lítið fjármagn á undanförnum árum og það bíða tugir ef ekki hundruð mikilvægra verkefna af því tagi sem er sárgrætilegt að ekki skuli vera unnt að ráðast í, ég tala nú ekki um á tímum atvinnuleysis því fátt er meira atvinnuskapandi en einmitt það að sinna slíkum verkefnum sem eru fyrst og fremst vinna þar sem útgjöldin eru einkum fólgin í launagreiðslum. Ég hef einhvern tímann sagt í umræðum um slík mál að það væri sennilega ekki til í heiminum jafngott verkefni af því tagi eins og að viðhalda t.d. gömlu torfbæjunum. Það er vinna, ekkert nema vinna, torfið er ókeypis í flestum tilvikum geri ég ráð fyrir. Þar af leiðandi er það svo að varsla slíkra menningarverðmæta er nánast hrein vinna. En hvað á svo að leggja hér til, herra forseti. Það er ekki að sinna þessum málum betur eða gera einhverjar breytingar á þessu í takt við sveitarfélögin og í sátt við þau. Nei, hæstv. ríkisstjórn leggur til að ríkið dragi sig einhliða út úr þessum samskiptum að því leyti til að það ákveði hér eftir á fjárlögum einhverja upphæð sem því sýnist hverju sinni að eigin geðþótta en sveitarfélögin eiga samkvæmt ákvæðinu að sitja áfram uppi með þá lagaskyldu að leggja í þetta verkefni 150 kr. á hvern íbúa. Talan er hækkuð samkvæmt frv. úr 100 í 150. Hvers konar samskipti eru þetta, herra forseti? Hvers konar framkoma er þetta við sveitarfélögin? Úr því að ríkið telur sig geta með þessum hætti ákveðið að það þurfi ekki að leggja þarna fram neina tiltekna fjármuni frekar en því sýnist hvers vegna í ósköpunum eru þá sveitarfélögin ekki látin fá sama frjálsræði? Er stætt á því að koma svona fram í samstarfsverkefni af þessu tagi? Hvað með fjármálalegt sjálfstæði sveitarfélaganna í því sambandi? Hvað með það að sveitarfélögin eru eða eiga a.m.k. að vera að nafninu til óháð stjórnsýslustig sem ríkið er meira að segja beinlínis samningsbundið til að taka tillit til? Ég veit ekki betur en Íslendingar hafi staðfest m.a. evrópskan sáttmála um samskipti ríkis og sveitarfélaga og sjálfstæði sveitarfélaganna gagnvart löggjafanum eða ríkisvaldinu. Að sjálfsögðu er þá ætlunin að slík samskipti séu á siðaðra manna grundvelli. Herra forseti. Ég tel þetta mjög ósanngjarnt ákvæði og hæstv. menntmrh. vera mann að minni að láta þetta standa hér. Ég skil ekki hvað hæstv. menntmrh. er að fara í þessum efnum og hvers vegna hann vill kosta til þeim óvinsældum sem hljóta að leiða af þessu. Því það gefur auga leið að sveitarfélögin taka eftir þessari framkomu í sinn garð og hún getur ekki verið gott innlegg í samskipti ríkis og sveitarfélaga og ekki gott veganesti fyrir t.d. hæstv. mennmrh. í sambandi við það vandasama mál sem hann er með í höndum og lýtur að yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna. Þetta er náttúrlega í takt við þann valdhroka sem kemur fram í hverju málinu á fætur öðru og einkennir framgöngu ríkisstjórnarinnar í öllum tilvikum. Í öðru lagi eru hér málefni á sviði landbúnaðar og væri gaman að vita hvar hæstv. landbrh. er til sjós eða lands. Ágætt væri að forseti gerði honum grein fyrir því að hans nærveru væri óskað hér eins og annarra fagráðherra.

Hæstv. landbrh. er ekki staddur í húsinu.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hversu margir hæstv. ráðherrar eru staddir í húsinu af þeim sem eiga aðild að málum í dag. Eru hér hæstv. landbrh., hæstv. sjútvrh. er hér sé ég, hæstv. samgrh. á hér stórmál undir, heilbrrh., félmrh. Ég held að það sé alveg eins gott að fá þetta upplýst strax.

Hæstv. samgrh. mun vera með leyfi í dag. Ég sé það á töflu þingsins.

Í allan dag? Er ætlunin að umræðunum verði samt haldið áfram og þá jafnvel um málaflokka hans engu að síður? Ég held að við hljótum að sjá það, herra forseti, ef hér væru flutt ein tíu frv. þar sem eitt væri á sviði samgöngumála, annað á sviði heilbrigðismála, mundi engum detta í hug að umræðan færi fram nema ráðherra viðkomandi málaflokks væri viðstaddur. Það kæmi það ekki til tals. Ég óska því eftir því að hæstv. forseti geri gangskör að því að ráðherrarnir geti orðið viðstaddir og það fyrr en seinna. Ella held ég að það sé ekki um annað að ræða en að fresta umræðunni ef ríkisstjórnin leggur ekkert á sig til að vera hér viðstödd og taka þátt í málum.

Forseti hefur gert ráðstafanir samkvæmt óskum hv. þm. þannig að hann getur haldið áfram ræðu sinni.

Það er nú það, herra forseti, hvort ég get það. Ég sé engan ráðherra. Ég lít á vinstri hönd og þar eru fimm tómir stólar. Á hægri hönd eru líka fimm tómir stólar en síðast þegar ég vissi voru tíu manns í ríkisstjórninni. Þetta mundi samkvæmt mínum útreikningum þýða að enginn ráðherra væri í þingsalnum.

Hins vegar ef við lítum hér aðeins lengra þá sjáum við að þar sitja tveir hæstv. ráðherrar og hlýða á mál hv. þm.

Að vísu og svo eitt ráðherraígildi má segja þar sem er hv. þm. Össur Skarphéðinsson. En það er nú ekki það sem hér er spurt um. Ég vil ítreka það að ég óska eftir að hæstv. landbrh. verði viðstaddur.

Forseti hefur sagt það áður að hann hefur gert ráðstafanir til þess að landbrh. komi innan stundar.

Á ég þá að fresta máli mínu á meðan?

Að sjálfsögðu.

Þá þigg ég það, herra forseti.

Fleiri hv. þm. eru á mælendaskrá.

Ég geri ekki ráð fyrir að þeir hafi áhuga á að tala yfir tómum sölum frekar en ég.

Til máls tekur hv. 9. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson.

Ég óska eftir því eindregið, herra forseti, á sömu forsendum að fresta ræðu minni þangað til sá ráðherra sem beina á málinu að er í salnum.

Hverjar eru óskir hv. þm.?

Ég vísa til allra lagabálkanna sem eru á dagskrá.

[14:44] Virðulegi forseti. Ég fer fram á það fyrir hönd þingflokks míns að ráðherrar verði viðstaddir umræðu málaflokka sinna. 

Ég held að forseti ætti að gera korters hlé og ....

[14:46] Forseti tekur undir það að hæstv. ráðherrum ber að vera við umræðuna og auðvitað eru stólarnir hér ætlaðir þeim sem til hliðar eru við forsetastól. Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að þeir ráðherrar sem óskað er eftir komi hér fyrst til umræðunnar. Eins og forseti upplýsti er hæstv. samgrh. með fjarvistarleyfi í dag en það er verið að gera öðrum hæstv. ráðherrum viðvart um óskir þingmanna. Ég býst því við því að þeir verði hér innan stundar.

[14:46] Ég þakka hæstv. forseta fyrir liðlegheitin og vildi kannski bæta því við að mér skilst að hæstv. samgrh. sé kominn til bæjarins eins og aðrir þm. sem fóru vestur á firði í dag tiltekinna opinberra erinda. Ég skora því á hæstv. forseta að gera ráðstafanir til þess að hæstv. samgrh. verði leiddur hér í salinn. Gríðarlega stór hluti af þessum málum snertir samgrn. þar sem verið er að skera hrottalega niður framlög til samgöngumála. Auðvitað verður hann að svara fyrir sig í þeim efnum, hann einn getur það.

[14:47] Forseti mun verða við óskum hv. þm. og láta kanna hvar hæstv. samgrh. er staddur og hvort hann getur ekki komið hingað sem fyrst.

Vill forseti þá ekki gera smáhlé?

Hv. 4. þm. Norðurl. e. frestaði ræðu sinni. Hv. 9. þm. Reykv. bíða með að tala. Næstur á mælendaskrá er þá hv. 11. þm. Reykn. 
            

[14:47] Virðulegi forseti. Leyfist mér nú öllu náðarsamlegast að vekja athygli forseta á því að hér er verið að ræða í hæsta máta óvenjulegt frv. Hann gæti jafnvel fært rök fyrir því að þetta sé einsdæmi í þingsögunni. Það er ekki aðeins að þetta mál er viðamikið heldur tekur það til breytinga á 33 lagabálkum eða svo. Þar er um að ræða bæði tímabundnar og varanlegar breytingar og það er óhjákvæmilegt að vekja athygli forseta á því að þessar breytingar taka á málasviðum allra ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Hér eru auðvitað mál sem heyra undir forsrh., sem er flm. málsins. Hér eru mál sem heyra undir fjmrh. Hér eru mál sem heyra undir félmrh., landbrh., samgrh., menntmrh., dómsmrh., landbrh., sjútvrh. og þannig mætti lengi telja.  Þessi ríkisstjórn, virðulegi forseti, hefur ekki íþyngt Alþingi með mörgum eða stórum umbótamálum. Satt að segja hefur þessi ríkisstjórn flutt tiltölulega fá mál sem skipta verulegum sköpum pólitískt. Það vill svo til að í þessum bandormi og meðfylgjandi hringormum og skröltormum er allur málabúnaðurinn sem ríkisstjórninni liggur á hjarta að koma fyrir Alþingi og til afgreiðslu á Alþingi nú fyrir jól. Eigi að ræða þessi mál á forsendum ríkisstjórnarinnar sjálfrar er hin einfalda krafa sú að ráðherrarnir séu viðstaddir.

Forseti getur tekið undir skoðun hv. þm. í meginatriðum. Hann mun gera hlé á þessum fundi til kl. þrjú og kanna stöðu mála. Nú verður gert hlé á fundinum til kl. 15.00.

Herra forseti. Ég geri þá þriðju tilraunina til að flytja ræðu mína og vona að aðstæður verði hagstæðari en hingað til og hæstv. ráðherrar láti svo lítið að vera viðstaddir og þeir aðilar sem bera málið fram verði hér til svara. Það er spurning hvort ekki þarf að fara að taka upp einhvers konar viðveruskrá eða kladda fyrir hæstv. ráðherra til að halda reiður á því hvar þeir halda sig þannig að það þurfi ekki að tefja þingstörfin aftur og aftur að hæstv. ráðherrar eru út og suður jafnvel þótt þeir eigi hér mál á dagskrá. Þar var komið sögu, herra forseti, að við vorum ræða 6. til og með 10. gr. frv. en þar er fjallað um mál sem eru á sviði landbúnaðar. Í fyrsta lagi breytingar á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins og þar er á ferðinni að koma á varanlegum ákvæðum sem skerði framlag ríkissjóðs til Stofnlánadeildar frá því kveðið er á um í gildandi lögum. Þar má fara fljótt yfir sögu því efnislega sambærileg skerðingarákvæði hafa verið á ferðinni undanfarin ár. Ríkissjóður hefur ekki greitt beint framlag til Stofnlánadeildar um nokkurt skeið, það er ég best veit. Hér er hins vegar á ferðinni ákvörðun um að gera þetta varanlega og á það bendum við í okkar nál. og gilda þá allar þær sömu athugasemdir og fyrr um þá hlið mála. Í öðru lagi á sviði landbúnaðar eru í 7. gr. fjallað um breytingu á búfjárræktarlögum en þá bregður svo við að allt í einu er komið ,,þrátt-fyrir``-ákvæði. Þá á að skerða framlög ríkissjóðs einungis á árinu 1996 eða miða það við tiltekna upphæð. Það verður auðvitað fróðlegt að heyra rök hæstv. ríkisstjórnar fyrir því að þarna sé allt í einu í lagi að hafa sjálfvirkni og ekki ástæða til að vera að gera breytingar varanlegar úr því að það er lagt til víðast hvar annars staðar. Eða voru einhverjir sértakir menn sem pössuðu upp á þetta mál umfram önnur þannig að þarna er mönnum allt í einu hlíft við því að kippa varanlega burtu tekjustofninum. Það sama á við í 8. gr. um breytingu á lögum um jarðrækt eða jarðræktarlögum. Þar er á ferðinni ,,þrátt-fyrir``-ákvæði sem einungis takmarkar framlög ríkissjóðs til launa og reksturskostnaðar héraðsráðunauta við tiltekna upphæð á árinu 1996. Síðan er fjallað um breytingu á lögum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum í 9. gr. og um breytingu á lögum um flokkun og mat á gærum og ull með síðari breytingum í 10. gr. Þar eru á ferðinni ákvæði sem heimila ráðherra að taka tiltekin gjöld af viðkomandi aðilum til greiðslu þess kostnaðar sem ríkissjóður hefur af yfirmati sem af ákvæði laganna leiðir. Þessi ákvæði eru því býsna ósamstæð. Það er í fyrsta lagi varanleg breyting á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins, í öðru lagi tvenn ,,þrátt-fyrir``-ákvæði um búfjárrækt og jarðræktarlög og svo þessi tvö síðustu ákvæði sem ég gerði grein fyrir. Svo vil ég koma að því að í áliti sínu lagði hv. landbn. til breytingar á þessum ákvæðum sem að ég fæ ekki séð að neitt hafi verið gert með af hálfu hv. meiri hluta efh.- og viðskn. Ég sé ekki í breytingatillöguskjali að þar sé verið að gera neitt með þær athugsasemdir sem landbn. gerði í umsögn sinni og er þó ekki minni maður en hæstv. forseti sem ritar undir álit landbn. Hlýtur það að sæta mikilli undrun að álit undirritað af slíkum þungavigtarmanni hér í þinginu skuli ekki hafa meiri vigt en þetta gagnvart meiri hlutanum. Það er ekkert með það gert og aukast nú vandræðin enn. En í umsögn landbn., sem er fylgiskjal II með nál. minni hlutans og dags. er 14. desember 1995, eru lagðar til beinar breytingar á 9. og 10. gr., þ.e. á orðalagi efnismálsgreina þeirra greina. Ég vek athygli á þessu, herra forseti, og væri hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, form. efh.- og viðskn. hér í salnum sem hann er ekki og er auðvitað ekki gagnrýnilaust þar sem hann er form. nefndarinnar og ber ábyrgð á starfinu, ekki síst meiri hlutans, hefði ég óskað eftir því að hann svaraði því hvort til stæði að gera eitthvað með þessar athugasemdir landbn.

Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er í húsinu og á næstu grösum.

Á næstu grösum, já. Það er mikið gott að vita að hann sé á grösum.  Herra forseti. Þá er í þriðja lagi komið að málefnum á sviði sjútvn. Það eru 11. til og með 16. gr. í frv. Ég tek það fram að ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. sé hér til skrafs og ráðagerðar við okkur. 11. gr. varðar breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð Íslands, þ.e. að c- og d-liður 3. gr. laga um Fiskveiðasjóð falli brott. Þessi ákvæði munu lúta að framlagi ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs sem að vísu hefur ekki verið fyrir hendi á undanförnum árum og þar af leiðandi hefur sú lagagrein í reynd verið óvirk. Hér er hins vegar lagt til að þetta sé fellt niður með þessum hætti varanlega og við það gerum við athugasemdir. Hér er að vísu um lágt gjald að ræða sem er gamall arfur frá fyrri tíð þegar sjóðamálum sjávarútvegsins var skipað með öðrum hætti. Það er þess vegna ekki af þeim ástæðum þörf á að hafa um þetta mörg orð eða gera út af þessu mikið veður. En tilefni þess að við leggjumst sérstaklega gegn þessu og vekjum athygli á þessu ákvæði er líka það að varað hefur verið við því af aðilum sem komu til fundar við sjútvn., eins og fram kemur í nál. hennar, að óskynsamlegt kunni að vera að hrófla við ákvæðum laga um Fiskveiðasjóð einmitt eins og nú stendur á. Eins og hæstv. forseti veit hafa verið uppi umræður um að breyta stöðu þessara sjóða, jafnvel að gera þá að hlutafélögunum eða einkavæða þá. Það liggur í loftinu að verði slíkt gert með Fiskveiðasjóð getur komið upp deila um það hver sé hinn raunverulegi eigandi sjóðsins. Það er alveg ljóst að sjávarútvegurinn telur sig í reynd eiga sjóðsinn en sjóðurinn hefur verið ríkisfyrirbæri sem slíkt og var stofnað til hans sem slíks. Hann naut mjög lengi ríkisábyrgðar á lántökum sínum og inn í sjóðinn gengu þessi ákvæði um framlög ríkisins þannig að fyrir því eru auðvitað sögulega mörg sterk rök að ríkið geti átt þarna hagsmuna að gæta. Það má spyrja hvort að það sé þá skynsamlegt, ef þessar breytingar standa fyrir dyrum, að vera að hrófla við þessu lagaákvæði. Það hefur í sjálfu sér ekkert upp á sig. Hér er í fyrsta lagi svo lág upphæð á ferðinni að jafnvel þótt hún kæmi til greiðslu breytir það afar litlu. Í öðru lagi mætti ganga frá þessu með svipuðum hætti og gert hefur verið undanfarin ár ef menn vildu upphefja ákvæðið um framlag ríkissjóðs, þ.e. að gera það með ,,þrátt-fyrir``-ákvæði. Í 12. til og með 14. gr. er fjallað um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Um það efni segir minni hlutinn í nál. sínu að hann sjái ekki ástæðu til að leggjast efnislega gegn þeim þáttum, það megi færa fyrir því ákveðin rök að þar sé um eðlilega samræmingu á gjaldtöku að ræða þar sem að veiðieftirlitsgjald er nú lagt á aðrar greinar í sjávarútvegi. Þess vegna má spyrja hvort ekki sé eðlilegt að smábátar sem stunda veiðar með línu og handfærum með dagtakmörkunum, þ.e. krókabátar, borgi slíkt gjald. Þar er einnig undir sá afli sem til kemur vegna tvöföldunar á línuveiðum yfir vetrarmánuðina, nóvember, desember, janúar og febrúar, en þá er bátum sem sækja með línu heimilt að tvöfalda afla sinn innan aflamarks. Hitt er svo annað mál að afgreiðsla þessara ákvæða nú skiptir í sjálfu sér engum sköpum um tekjur vegna þess að það á ekki að koma til gjaldtaka á grundvelli þessara ákvæða fyrr en við upphaf næsta fiskveiðiárs, 1. september á næsta ári. Þar af leiðandi nemur þessi innheimta afar óverulegum upphæðum fyrir fjárlagaárið sem í hönd fer. Nægur tími hefði verið til stefnu til að lögfesta slíkar breytingar á vorþinginu. En við í minni hluta sjútvn. leggjumst sem sagt ekki gegn þessum breytingum. Við teljum þær ekki skipta þeim sköpum og auk þess megi færa fyrir þeim ákveðin sanngirnisrök. Það er hins vegar rétt að nefna, þar sem gjaldtöku af þessu tagi ber á annað borð á góma, að á það er minnt í nál. minni hluta sjútvn. að smábátar greiða uppistöðuna af því sem greitt er vegna vegna útgáfu veiðileyfa af þeirri einföldu ástæðu að þar er um fast gjald á hvert fiskiskip að ræða, 12.500 kr. ef ég man rétt vegna útgáfu hvers veiðileyfis. Og það er lagt jafnt á lítil skip sem stór og þegar fjöldinn er hafður í huga liggur í hlutarins eðli að uppistaðan af þeirri gjaldtekju lendir á smábátum og bátum. Um 75% af öllum tekjum sem ríkið fær vegna útgáfu veiðileyfa koma frá smábátaútveginum. Þannig mætti færa rök fyrir því að gjaldtakan þar væri nú þegar fyrir hendi og allríkuleg. Að því leyti væri ekki ósanngjarnt að hlífa smábátunum áfram við þessu veiðieftirlitsgjaldi. Greinar 15 og 16 fjalla um breytingar á lögum um Fiskistofu og lögum um reikningaskrifstofu sjávarútvegsins. Um þetta mál hefur talsvert verið fjallað. Við áteljum það í minni hlutanum hvernig staðið er að þessum málum að það skuli vera án nokkurs samkomulags lagt til að breyta einhliða þeim samskiptum sem í gildi hafa verið milli Fiskifélags Íslands annars vegar og Fiskistofu og sjútvrn. hins vegar. Við teljum að eðlilegra hefði verið að þessir aðilar hefðu reynt að leysa sín mál með samkomulagi og síðan hefðu lagabreytingar, ef efni stæðu til, verið bornar inn í þingið í formi frumvarpa. Það er því okkar afstaða eins og fram kemur á breytingartillöguskjali að þessar greinar falli brott. Ég tek það fram, herra forseti, að minni hlutinn hefur flutt breytingartillögur á þskj. 444 og félagar mínir í efh.- og viðskn. munu gera nánari grein fyrir þeim síðar í umræðunni. Ég vil benda mönnum á að hafa þær til hliðsjónar eftir því sem ég fer í gegnum einstaka efnisþætti. Herra forseti. Þá er komið að 17. gr., hvorki meira né minna en kirkjubyggingasjóði. Þar er það ákvæði á ferð að ríkissjóður skuli veita fé til kirkjubyggingasjóðs eftir því sem ákveðið er á fjárlögum hverju sinni. Þarna er sem sagt um varanlegt skerðingarákvæði að ræða en þetta framlag hefur verið skert eða fellt niður með sérstöku tímabundnu ákvæði nokkur undanfarin ár. Þar af leiðandi er ekki mjög mikið um það mál að segja fyrir utan þetta sem gildir um sambærilegar breytingar að við gagnrýnum formið sem hér er viðhaft. Að öðru leyti er ræðumaður tiltölulega ófróður um málefni kirkjubyggingasjóðs og treystir sér ekki í djúpar umræður um það mál hafandi ekki meiri gögn undir höndum en raun ber vitni. En að sjálfsögðu væri ástæða til þess að fyrir lægju efnislegar forsendur um það hvernig sjóðurinn er á vegi staddur og búinn undir það að mæta þessum skerðingum. Þá er komið, herra forseti, að 18. gr. eða í raun og veru 18.--20. gr. sem er um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Hér er á ferðinni, eins og segir í nefndaráliti minni hlutans, fádæma lágkúra af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er í raun og veru ekki hægt að gefa þessu nokkurt annað nafn en þetta, fádæma lágkúra. Á síðasta þingi tókst mjög góð samstaða um afgreiðslu laga sem fólu í sér ótvíræða og löngu tímabæra réttarbót að þessu leyti, þ.e. að ríkið gangist í ábyrgð fyrir greiðslum bóta til þolenda afbrota. Fólk sem orðið hefði fyrir líkamstjóni, líkamsárásum eða miska af ýmsum toga og fengi loksins eftir langa mæðu dæmdar bætur þyrfti þá ekki að sæta því að fá bætur ekki greiddar eins og raunin hefur verið undanfarin ár í mörgum eða jafnvel flestum tilvikum vegna þess að ekki hefur náðst til þess sem brotið fremur eða þá að hann er ekki borgunarmaður fyrir bótum. Það þarf ekki að fjölyrða um það hvernig aðstæður slíkra þolenda eru oft og tíðum, hversu viðkvæm þau mál eru og erfið og sárt að þurfa að ýfa þau upp með því að standa í langvinnum málarekstri til að ná rétti sínum ef það bætist svo við að þær bætur sem mönnum eru loksins gert að greiða fást ekki greiddar. Ég tel því að það sé í fullu samræmi við þá samfélagslegu ábyrgð á velferð þegnanna, sem við viljum trúa að enn sé við lýði í landinu, að ríkissjóður gangist þarna í ábyrgð og um það varð að lokum gott samkomulag. Lög voru afgreidd um það mál á síðasta vetri og áttu að ganga í gildi nú um áramótin og verða afturvirk þannig að bætur frá síðustu þremur árum eða svo fengjust jafnframt greiddar. Ég tek það fram að hér er þrátt fyrir allt ekki á ferðinni ýkjamkið stórmál hvað útgjöld snertir. Að vísu er það svo að vegna afturvirkni laganna er þar um nokkra uppsöfnun að ræða. Það mun kosta 60--80 millj. kr. að lögin gildi óskert á fyrsta ári en síðan mun lægri upphæð eftir það. Ég minni á, herra forseti, að þessi lög eru ekki einu sinni eins árs gömul. Hvað gerist þá? Þarna finnur hæstv. ríkisstjórn allt í einu tilefni til að bregða niðurskurðarhnífnum á loft og rústa þessum lögum meira og minna áður en þau ná því að verða árs gömul og áður en þau komast til framkvæmda. Þetta er auðvitað sérlega harkalegt í ljósi þess að nú hafa fjölmargir einstaklingar frá og með því að lögin voru sett á Alþingi á síðasta vetri beðið þess með óþreyju að þau gengju í gildi þannig að það geti náð rétti sínum og fengið sínar bætur greiddar. Það gefur auga leið að þessi skerðingartillaga raskar mjög öllum forsendum fólks sem bundið hefur vonir við að sjá loksins úrlausn mála sinna nálgast í formi þessara laga. Herra forseti. Það þarf heldur ekki að hafa mörg orð um það hversu aumingjalegt Alþingi er í raun og veru gagnvart þessu máli ef það lætur það yfir sig ganga. Eitt af dagblöðum landsins skrifar einmitt leiðara um það, annaðhvort í morgun eða gær. Er það virkilega svo að við getum látið bjóða okkur málsmeðferð af því tagi að lög um tilteknar réttarbætur og úrbætur í samfélagi okkar sem alger samstaða er um og eru afgreidd fyrir nokkrum mánuðum séu eyðilögð á sama ári og það áður en þau ná að koma til framkvæmda? Hvað er orðið um metnaðinn í þessari stofnun, Alþingi Íslendinga, ef menn láta þetta yfir sig ganga? Hvar eru einstakir hv. þm. meiri hlutans á vegi staddir ef þeir láta ráðherra sína og ríkisstjórn komast upp með slíka hluti? Ég trúi því ekki enn, herra forseti, að þetta nái svona fram að ganga. Ég tel að hér dugi í raun og veru engar minni háttar lagfæringar. Málið snýst um það að lögin fái að gilda óskert eða ekki. Það má segja að fyrir því séu ákveðin rök að fyrsta árið sem lögin gilda verði nokkuð útgjaldasamt borið saman við kostnað af þeim þegar frá líður vegna uppsöfnunar bóta frá undanförnum árum. Gera mætti áætlun um að jafna út með einhverjum tilteknum hætti útgjöld vegna laganna t.d. tvö eða þrjú fyrstu gildistímaárin. Það mætti hugsa sér ýmsar aðferðir í því sambandi og með því að vaxtareikna bætur og annað því um líkt mætti að mínu mati ná brúklegri lendingu í þeim efnum, a.m.k. mun skárri lendingu en þeirri að eyðileggja lögin strax í fæðingu. Af tvennu illu fyndist mér jafnvel skárra að gildistökunni yrði eitthvað frestað heldur en lögin sem slík væru gerð nánast ónýt til frambúðar áður en þau ganga í gildi. Ég skora því á menn að taka þessa hluti betur til skoðunar. Nú veit ég að vísu að þetta er eitt af þeim málum sem hv. efh.- og viðskn. hefur reiknað með að fjalla betur um milli 2. og 3. umr. Það stafar væntanlega af því að hv. stjórnarliðum er þrátt fyrir allt nokkuð órótt yfir því sem hér er að gerast. Mönnum sem m.a. áttu aðild að því að afgreiða málið á síðasta þingi eða hafa staðið að flutningi þingmála á undanförnum árum sem tengdust því að ná fram þessari réttarbót, er auðvitað svolítið ómótt vegna þessa máls, það skilur maður vel. Vonandi dugar það þá til þess að menn manni sig upp í að láta ekki þetta tiltölulega litla útgjaldamál verða að ásteytingarsteini. Það er ömurlegt ef við Íslendingar erum orðnir svo fátækir að réttarbót af þessu tagi, sem á þó ekki að kosta meira en fáeina tugi milljóna þegar jafnvægi er komið á í kerfinu, nær ekki fram að ganga sökum þess að menn telja sig ekki hafa efni á því. Er þetta þolendahópur sem sanngjarnt er að svipta þeim rétti sem þarna er verið að koma til skila? Og er þá ekki horft fram hjá því að stærsta tjónið og mesta miskann er aldrei hægt að bæta? Þar á ég við það líkams- og heilsutjón og þau andlegu áföll sem oft tengjast afbrotunum þeim sem hér eiga í hlut. Ég læt lokið umfjöllun um 18.--20. gr., herra forseti. Mér býður líka í grun að fleiri geti lagt hönd á plóginn við að rökræða þetta mál. Í 21. gr. er enn á ferðinni mál sem heyrir undir hæstv. dómsmrh. Hún fjallar um að fella niður eða leggja niður tvö sýslumannsembætti í landinu, þ.e. sýslumannsembættin í Bolungarvík og á Ólafsfirði. Þetta atriði hafði verið gagnrýnt. M.a. var spurt um rök fyrir því að tína út úr þessi tvö atriði sérstaklega og níðast á þeim en ekki taka þá þessi mál í heild sinni til einhverrar samfelldrar skoðunar. Nú hefur meiri hlutinn fallist á þessar röksemdir og er fallinn frá því að leggja niður þessi embætti. Gert er ráð fyrir því að lög um skipan landsins í sýslumannsumdæmi gildi óbreytt á næsta ári en boðuð er einhvers konar heildarendurskoðun á þeim málum. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert því að auðvitað er sjálfsagt að leita hagræðingar í þessum málaflokki eins og öðrum. En þá hlýtur að koma til greina að skoða málið í einhverju öðru samhengi en því að velja úr tvö tiltekin sýslumannsembætti og leggja þau niður en halda öllu öðru óbreyttu. Það er t.d. spurning hvort ekki mætti þá líta aðeins á kjördæmi hæstv. dómsmrh. þar sem aðstæður eru að ýmsu leyti þægilegar, samgöngur góðar og láglent og greiðfært yfirferðar. Þar gæti hugsanlega komið til mála að sameina einhver sýslumannsembætti ef menn eru að þessu á annað borð. En af einhverjum ástæðum hafði hæstv. ráðherra ekki séð neitt grand í því að hrófla við þessum hlutum á Suðurlandi þótt hann gæti hugsað sér að leggja til hagræðingu í fjarlægum landshlutum. Ég vona sem sagt að þetta sé til marks um það að menn ætli að reyna að ná áttum í þessum efnum og vanda betur til vinnubragða verði á annað borð farið á flot með þetta aftur á nýju ári. Herra forseti. Þá er komið að 22. og 23. gr. frv. Þar eru á ferðinni ákvæði úr tvennum lögum sem varða málefni fatlaðra. Það er í fyrra lagi breyting á lögum um málefni fatlaðra sem varðar meðferð ráðstöfunarfjár Framkvæmdasjóðs fatlaðra á árinu 1996 og í seinna tilvikinu er um að ræða ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila með síðari breytingum. Þá mun hæstv. félmrh. að sjálfsögðu vera hér viðstaddur.

Hann er hér.

Varðandi fyrra ákvæðið vekur það athygli að þar er ekki lögð til varanleg breyting á lögunum um Framkvæmdasjóð fatlaðra heldur gildir það tímabundið fyrir árið 1996, þrátt fyrir ákvæði gagnvart 40. gr. laganna um að verja megi allt að 40% ráðstöfunarfé til tiltekinna rekstrarverkefna samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra á því ári. Þetta er kunnuglegt ákvæði og væri ekki út af fyrir sig tilefni af okkar hálfu í minni hlutanum til að gera við þetta miklar athugasemdir aðrar en þær að vara við þeirri þróun sem þarna er á ferðinni, að menn eru að taka sífellt meira af þessu fé til rekstrar og minna til uppbyggingar en það er því miður ekki því að heilsa að þeim málum sé alls staðar lokið eða þeim málum sé komið í gott horf. Hitt er alveg sérstaklega ámælisvert sem lagt er til í 23. gr. frv. en það er, herra forseti, að þrátt fyrir ákvæði laganna um erfðafjárskatt, sem gerir ráð fyrir honum sem tekjustofni fyrir þennan málaflokk, skulu allar tekjur af erfðafé umfram 257 millj. kr. á næsta ári renna í ríkissjóð. Hér er um að ræða stórfellda upptöku ríkissjóðs á þessum tekjum málaflokksins Fatlaðir. Það munu vera um 133 millj. kr. sem renna í ríkissjóð á næsta ári samkvæmt tekjuáætlun Framkvæmdasjóð fatlaðra sem lögð var fram í efh.- og viðskn. og var ætlunin að yrði í fylgiskjölum. Við höfum ekki flett því nógu vandlega hvort svo er en ég get þó a.m.k. upplýst að sú tekjuáætlun er nokkuð sérkennileg. Hún byggir á því að tvær upphæðir upp á 80 millj. kr. renni í sjóðinn á næsta ári og framlög erfðafjárskatts séu skert sem því nemur, þ.e. að inneign Framkvæmdasjóðs fatlaðra frá fyrra ári eða tekjur umfram áætlun upp á 80 millj. kr. verði notaðar á árinu 1996 til að lækka framlögin sem því nemur með skerðingu í ríkissjóð. Það sem er þó verra að mínu mati er það að það sama á að gera við söluhagnað af Sólborg, nokkurn veginn upp á krónu, þ.e. að 80 millj. kr. tekjur sem málaflokkurinn fær vegna sölu eignanna á Sólborg verði látnar standa undir rekstri og framkvæmdum hjá sjóðnum á næsta ári en ríkisframlagið eða tekjustofn sjóðsins skertur í ríkissjóð um sömu upphæð. Ég spyr hæstv. félmrh. hvort hann sé ekki með neitt samviskubit út af þessari málsmeðferð og satt best að segja ætlaði ég ekki að trúa mínum eigin augum þegar ég sá hvernig hér væri í pottinn búið, hvernig fjárhagsáætlun framkvæmdasjóðins var sett upp á næsta ári vegna þess, herra forseti, að Sólborg var sjálfseignarstofnun í byrjun og reist að mestu leyti fyrir gjafafé, áheitafé, safnanir og sjálfsaflafé. Ég er ekki viss um að það fólk sem gaf jafnvel heilu íbúðirnar á sínum tíma til þess að byggja upp þessa aðstöðu fyrir fatlaða á Norðurlandi hafi ætlast til þess að í fyllingu tímans yrði henni stolið af ríkinu með þessum hætti. Ég held ekki, herra forseti. Úr því að fallist var á það á annað borð að afhenda eignir Sólborgar með þeim hætti sem gert var er algert lágmark að þær renni saman við rekstur svæðisskrifstofu málefna fatlaðra og inn í málaflokkinn sem slíkan. Þegar að því kemur að þær ganga undan þessum málaflokki og eru seldar á það fé að renna til einhverrar nýrrar viðbótaruppbyggingar á þessu málefnasviði. Það liggur alveg í hlutarins eðli að ef það er ekki gert þá er verið að gera þetta gjafafé upptækt og það er að mínu mati mjög ámælisvert siðferðislega að standa þannig að málum. Með þessari skerðingu er ríkissjóður að hirða þessa eign sem var eins og ég sagði áðan að miklu leyti byggð upp fyrir samskot, gjafir og áheit. Ég veit ekki hver verður málsvörn hæstv. félmrh. í þessum efnum. Maður þekkir auðvitað hið hefðbundna, klassíska hugarfar fjmrh. sem er á höttum eftir peningum alls staðar og skiptir yfirleitt ekki máli hvaðan er tekið í hvert eitt skiptið. Ég þekki nokkuð til mála í þessu tilviki og verð að segja eins og er að mér þykir ákaflega sárt að sjá þetta meðhöndlað svona og dapurlegt og ég hefði einhvern tíma ekki trúað því að mönnum dytti þetta í hug eins og í pottinn er búið með þessi mál. Herra forseti. Ég held að ég láti þetta að mestu leyti duga um þann málaflokk sem snýr að málefnum fatlaðra. Þessi hópur fær glaðninginn frá hæstv. ríkisstjórn á fjölmörgum stöðum í frv. fyrir utan þetta sem hér er á ferðinni. Umfjöllun um málefni Framkvæmdasjóðs fatlaðra er sérlega ósanngjörn og skerðingar af ýmsu tagi bitna á öryrkjum og öðrum slíkum hópum í þessu frv. Herra forseti. Næst verða fyrir okkur ákvæði um Bjargráðasjóð í 24. gr. Þar er á ferðinni að gera tiltölulega hefðbundið ,,þrátt-fyrir``-ákvæði varanlegt og vísast til þess sem áður hefur verið sagt í sambærilegum tilvikum um þau mál. Herra forseti. Næst koma breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar með síðari breytingum í 25.--29. gr. Þetta er stórmál og grundvallarbreyting og hefði að sjálfsögðu átt að meðhöndla það í sjálfstæðu frv. sem nægur tími hefði gefist til að fjalla um á Alþingi. Það sem hér er á ferðinni er að annars vegar eru tekin út í 25. og 27. gr. ákvæðin um bein framlög ríkissjóðs inn í Atvinnuleysistryggingasjóð og hins vegar er í 28. gr. aftengd eða afnumin sú viðmiðun atvinnuleysisbóta við launaþróun sem verið hefur í gildi um langt árabil. Þá er komið að þeirri grundvallarkerfisbreytingu sem einna mestur ágreiningur er um í tengslum við þetta mál og á það bæði við um efnið sjálft, innihaldið í þessu, sem við erum ósammála en þó ekki síður formið og aðferðina sem hér á að viðhafa við að gera róttæka grundvallarbreytingu á einni af máttarstoðum og undirstöðum velferðarkerfisins í landinu. Herra forseti. Þau rök sem hæstv. ríkisstjórn hefur fært fram í þessum efnum að verið sé að afnema skaðlega vísitölutengingu eða sjálfvirkni sem sé til óþurftar í málum af þessu tagi standast ekki þegar betur er að gáð nema það sé orðin sjálfvirkni í hugum hæstv. ríkisstjórnar að menn skuli yfirleitt fá að semja um kaup og kjör og bæta kjör sín. Auðvitað má segja að það sé ákveðið form af sjálfvirkni að verkalýðshreyfingin skuli hafa samningsrétt og hún skuli þar af leiðandi geta barist fyrir því að launin þróist í takt í grófum dráttum við verðmætasköpun í landinu. Það er þá ákveðin sjálfvirkni en það er þá um slíka sjálfvirkni að ræða því að auðvitað er það ekki sjálfvirkni eða einhver ósanngjörn tilhögun í þjóðfélaginu að lífskjör ákveðins hóps sem þarf á stuðningi að halda vegna tímabundinna erfiðleika, sem er sá að missa atvinnu sína, taki mið af öðrum lífskjörum í landinu. Vilja menn hafa þetta einhvern veginn öðruvísi? Vilja menn hafa einhverjar reglur í gangi sem tryggja það að þegar t.d. lífskjör batna í landinu fái sumir hópar ekki að njóta þess bata? Það er það sem menn eru að segja. Við viljum ekki að lífskjör atvinnulausra, ellilífeyrisþega eða öryrkja þróist í takt við annarra í landinu. Við viljum a.m.k. hafa frelsi til þess að láta þetta vera einhvern veginn öðruvísi. Væri svo sem í lagi að fyrir lægi yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar um að þeir vildu losa um þessi tengsl og þessa viðmiðun til þess að hækka atvinnuleysisbætur og ellilífeyri vegna þess að þeir teldu þá hópa búa við of slök kjör svo að ekki sé minnst á öryrkja sem eiga að mörgu leyti einna erfiðast í þessu sambandi. En því er ekki aldeilis að heilsa, herra forseti, vegna þess að yfirlýstur tilgangur strax á fyrsta ári þessara breytinga samkvæmt fjárlagafrv. var sá að skerða bæturnar og það þurfti að berja ríkisstjórnina til þess í tengslum við framlengingu kjarasamninga að hækka þessa liði þannig að lífskjör þessara hópa þróuðust í takt við kjör annarra launamanna í landinu á næsta ári. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það hvað vakti fyrir hæstv. ríkisstjórn. Hún ætlaði að afnema þessa tenginu, þetta öryggisnet undir velferðarkerfinu til þess að skerða lífskjör þessara hópa sérstaklega. Eru menn eitthvað hissa á því þó að þetta verði að pólitísku átakamáli? Það væri eitthvað illa komið ef enginn nennti að vakna til meðvitundar út af málum af þessu tagi, segi ég bara og kosti það það sem það kosta vill. Málið verður enn sérkennilegra þegar það liggur alveg fyrir að vegna þess að það tókst að knýja ríkisstjórnina til að hækka grunnfjárhæðir atvinnuleysisbóta og ellilífeyris þannig að þær taki tilteknum breytingum og tiltekin viðmiðunarlaun um áramótin skiptir þetta atriði ekki lengur máli í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Það er í raun orðið þeim óviðkomandi vegna þess að þær bótafjárhæðir sem nú hafa verið ákveðnar yrðu í grófum dráttum eins þó að viðmiðunarákvæðin héldust í lögum. Hver er þá orðin réttlætingin fyrir því að vera með þetta inn í þessu frv.? Hún er engin. Hér er í fyrsta lagi um varanlega breytingu að ræða sem hefur ekki verið venjan að hafa í bandormum eða lánsfjárlögum og hér er í öðru lagi um að ræða pólitíska breytingu sem er ekki tengd afgreiðslu fjárlaga. Það eru ekki heldur þau rök þannig að í tvöföldum skilningi er mjög óeðlilegt að hæstv. ríkisstjórn sé að halda því til streitu að hafa þessi ákvæði þarna inni. Herra forseti. Ég vil svo að síðustu um þennan þátt málsins gera eitt enn að umtalsefni og það er að ég óttast það mjög að menn séu að halda út á mjög ógæfulega braut í samskiptum þessara aðila í þjóðfélaginu, að þetta kalli á árviss illindi og átök um ákvörðun þessara bótaliða. Í staðinn fyrir að um þetta hefur ríkt þokkaleg sátt undanfarin ár vegna þess að ákvæði laganna hafa sjálfkrafa tryggt að lífskjör þessara hópa þróuðust í takt við það sem gerist í þjóðfélaginu. Þá hefur verið um þetta sæmilegur friður og það hefur ekki þurft að standa í deilum við afgreiðslu fjárlaga í hvert skipti um það hverjar atvinnuleysisbætur skyldu verða á næsta ári eða elli- og örorkulífeyrir vegna þess að það mál hefur verið leitt til lykta sjálfkrafa með tiltekinni viðmiðun. Eru menn virkilega að biðja um það ástand að um þetta verði átök á hverju einasta ári, að það verði núningur og deilur um þetta í hvert einasta skipti eða hvað eru menn að fara fram á? Sumir segja að það sem er hér að gerast sé það að hæstv. forsrh. vilji fá gildari skiptimynt í sambandi við kjarasamningagerð í þjóðfélaginu á komandi árum. Hæstv. ráðherra hafi áttað sig á því að stundum er hægt að kaupa framlengingu á kjarasamningum með því að bæta aðeins í atvinnuleysisbætur, ellilífeyri o.s.frv. og þess vegna þyki mönnum þægilegra af tæknilegum átæðum að hafa þetta þannig að þeir hafi þetta í hendinni í hvert skipti og geti þá notað það sem gulrót að skammta lífskjör þessara hópa í þjóðfélaginu í tengslum við einhverjar slíkar æfingar á vinnumarkaði eða í ríkisfjármálum. Þetta finnst mér, herra forseti, heldur ógeðfelldur hugsunarháttur svo ekki sé fastar að orði kveðið. Þetta er ógeðfelldur hugsunarháttur og ógæfuleg breyting sem hér er farið út í. Ég spái illa fyrir þessum breytingum. Ég spái því að þær geti ekki haft annað í för með sér en það að þeir hópar sem hér eigi í hlut reyni að þétta raðirnar og reyni að mynda hagsmunasamtök til að berjast fyrir sínum kjörum. Þeir eiga í raun og veru engan annan kost ef þessi breyting verður gerð. Finnst okkur það þá líka æskileg þróun að samtök fatlaðra og félög aldraðra þurfi að breytast í hálfgerð stéttarfélög, úr þeim tiltölulega faglegu baráttusamtökum sem þau hafa verið sem fyrst og fremst hafa staðið vaktina í sambandi við ýmis réttindamál og umbótamál varðandi aðstæður síns fólks. Það hlýtur að vera það sem gerist vegna þess að það sem blasir við þessum hópum er þá bara grímulaus hagsmunabarátta, launabarátta, lífskjarabarátta á hverju einasta ári. Það kemur auðvitað að því að lokum að menn spyrja: Verða þá ekki þessir aðilar bara að fá samningsrétt gagnvart ríkinu hvernig sem hann yrði útfærður? Nei, herra forseti. Ég held að þetta sé heldur ógæfulegt og ég blæs á einhver málamyndarök um að með þessu vinnist eitthvað í sambandi við afnám einhverrar sjálfvirkni. Sjálfvirkni hvað? Hvaða sjálfvirkni er það að þegar búið er að semja um kjarabætur á almennum vinnumarkaði, þá þróist lífskjör þessara hópa í takt við það? Það er bara rugl. Ef forsendur eru fyrir þessum kjarabótum í þjóðfélaginu eða breytingum á launasummunni, hljóta að vera sams konar forsendur fyrir því að þessir hópar njóti þess. Að síðustu vil ég líka segja það, herra forseti, að ef menn telja vandann í sambandi við atvinnuleysisbæturnar vera að viðmiðunin sé óheppileg, er hægt að breyta því sem sjálfstæðu máli án þess að rjúfa þessa tengingu eða þetta samhengi hlutanna. Sumir segja að það sé ekki skynsamlegt að atvinnuleysisbætur taki mið af einum tilteknum launataxta fiskvinnslufólks eins og þetta mun vera. Það geti leitt til þess t.d. að í kjarasamningum komi upp sú tilhneiging að reyna að halda akkúrat þessum taxta niðri vegna þess að í takt við hann verða mikil útgjöld í samfélaginu. Þá segi ég einfaldlega: Þá skulum við breyta því. Þá skulum við finna aðra og breiðari viðmiðun, t.d. taka meðaltal af mörgum kauptöxtum eða gera það með einhverjum öðrum hætti meira í takt við það sem er með elli- og örorkulífeyrinn þannig að það sé í grófum dráttum einhver almenn launavísitala sem miðað sé við. Þetta er tæknilegt mál, útfærsluatriði sem engin vandi er að leysa með öðrum hætti en þeim að fórna þessu samhengi hlutanna. Herra forseti. Ég ítreka enn og aftur mótmæli okkar við því hvernig hæstv. ríkisstjórn er að standa að málum. Það er alveg ömurlegt ef það er rétt að hæstv. forsrh. sé meira og minna einn sem minni hluti að kúga þingið í þessum efnum því að sú saga flýgur fyrir að hv. stjórnarliðum mörgum þyki mjög slæmt að þurfa að standa að þessum breytingum. En þeir reisa ekki rönd við ofurefli hæstv. forsrh. sem heimtar að þetta verði svona og standi svona í frv. hvað sem tautar og raular jafnvel þó að það sé hætt að hafa nokkurt útgjaldagildi eða nein praktísk áhrif í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Þar er sko sannarlega minni hluti að kúga meiri hlutann ef hæstv. forsrh. einn sem er einn sextugasti og þriðji af þinginu kúgar alla hina sextíu og tvo. Að vísu flaug sú saga fyrir í nótt að hæstv. utanrrh. hefði að einhverju leytið hlaupið undir bagga með hæstv. forsrh. og kemur svo sem ekki á óvart þó að Framsókn birtist í því gervi hér en hún er eins og kunnugt er í einu allsherjarhjálparkokkshlutverki með íhaldinu um þessar mundir. Þá, herra forseti, næst að breytingu á lögum um almannatryggingar, greinum 30 til og með 36. Þar get ég mjög stytt mál mitt vegna þess að flestar þær röksemdir sem ég hef fært gegn breytingu á viðmiðunum atvinnuleysisbóta eiga hér einnig við og í raun og veru allar að því undanskildu að það er rétt að hafa í huga að viðmiðunin er nokkuð önnur samkvæmt almannatryggingalögunum heldur en í lögunum um atvinnuleysistryggingar. Við erum að sjálfsögðu algerlega andvíg þessari breytingu á högum elli- og örorkulífeyrisþega. Það má segja að hún sé enn þá víðtækari árás á mikilvæga undirstöðu velferðarkerfisins en breytingin á atvinnuleysisbótunum því að vonandi verður það svo í framtíðinni að atvinnulausir verða færri en þessi stóri hópur sem þarna á réttindi samkvæmt lögum um almannatryggingar í heild sinni. Þar af leiðandi er þetta breyting sem snertir enn þá fleiri. Þegar talsmenn Samtaka aldraðra á höfuðborgarsvæðinu komu til efh.- og viðskn. lögðu þeir áherslu á eitt í sambandi við þetta mál sem ástæða er til að minna á. Það er öryggisleysið sem þessum breytingum fylgir fyrir gamalt fólk. Við þekkjum það væntanlega að eitt af því sem getur verið erfitt í sambandi við ellina er það að menn geta farið að kvíða hlutum sem áður hefðu kannski ekki vaxið mönnum mjög í augum. Öryggið, m.a. um afkomu, skiptir menn æ meira máli til þess að geta eytt ævikvöldinu áhyggjulaust. Og það má segja að þrátt fyrir deilur um það hvort lífskjör þessa hóps, ellilífeyririnn sem slíkur sé fullnægjandi, þá hafa menn a.m.k. búið við öryggi að því leyti til að þeir vissu að þeir fengju hann og hann mundi þróast í grófum dráttum í takt við verðlagsbreytingar og launabreytingar. Þetta öryggi á nú að svipta þennan fjölmenna hóp. Ég skil mjög vel og ég held að það sé alveg hárrétt mat hjá forustumönnum aldraðra að þetta sé ekki hvað síst áhyggjuefni í sambandi við þessa breytingu, til viðbótar áhyggjum af því að þetta verði síðan notað til þess að skerða lífskjör með beinum hætti á næstu árum eins og til stóð með fjárlagafrv. Þá er líka rétt að hafa í huga að ríkið og almannatryggingakerfi þess er ekki eyland í þessum efnum. Það eru líka til hlutir sem heita sveitarfélög og framfærsluskylda þeirra og útgjöld til félagsmála. Hvað segir hæstv. félmrh. um samskipti sveitarfélaganna við ríkið í þessu sambandi? Veit hæstv. félmrh., sem gæti hugsanlega vitað það af ýmsum ástæðum, að útgjöld Reykjavíkurborgar til að mynda hafa þrefaldast á örskömmu árabili vegna félagsmálastofnunar? Þau stefna í að verða ef ég man rétt um 700 millj. kr. á þessu ári og skjólstæðingar félagsmálastofnunar hátt á fimmta þúsund.  Hvað er þá líklegt að gerist þegar ríkið með margvíslegum hætti skerðir kjör aldraðra eins og til stendur að gera nú með þessu frv. og fleirum? Hvað er líklegt að gerist með þennan hóp? Jú, hann lendir í auknum erfiðleikum og byrðarnar sem leggjast á sveitarfélögin í staðinn vaxa. Ég fullyrði það, herra forseti, að ríkið er meðvitað með skerðingum sínum í velferðarkerfinu að velta byrðunum yfir á sveitarfélögin. Hæstv. félmrh. ætti að verða maður til að koma upp og reyna að verja sveitarfélögin, a.m.k. mótmæla því að samskiptin gerist þannig að ríkið velti þarna byrðunum einhliða yfir á sveitarfélögin án nokkurs samráðs við þau. Það verður fróðlegt að vita hvort hæstv. félmrh. leggur það á sig og sinn skrokk að fara í ræðustólinn og gera grein fyrir viðhorfum sínum til þessara mála. Eitt að lokum, herra forseti, vil ég segja við hæstv. heilbr.- og trmrh. Það er það að hæstv. ráðherra hefur mikið talað um endurskoðun almannatryggingalaga. Hæstv. ráðherra grípur oft til þess í erfiðleikum sínum t.d. í ræðustólnum en þeir eru nokkuð umtalsverðir.

Til að stoppa góð mál.

Jafnvel til að stoppa góð mál grátbiður hún menn um að hafa skilning á því að þetta eða hitt eigi betur heima í endurskoðun almannatryggingalaganna og það sé betra að halda áfram að veita bílakaupalán á hæpnum lagagrundvelli og lagfæra svo það mál í endurskoðun almannatryggingalaganna. Og það sé ekki rétt að hrófla við þessu eða hinu af því að það eigi að endurskoða almannatryggingalögin. En hvar er endurskoðunin, hæstv. ráðherra, þegar kemur að þessari grundvallarbreytingu á almannatryggingalöggjöfinni, þeirri langviðamestu sem við höfum séð um langt árabil? Nei, þá er engin endurskoðun. Þá er ekki ástæða til þess að ónáða hina virðulegu endurskoðunarmenn með því að fjalla um þetta af því að þetta skiptir væntanlega engu máli eða hvað. Auðvitað er þetta alveg ótrúlegur málflutningur, herra forseti. Ef það er eitthvað sem ástæða er til að endurskoðunarnefndin taki til skoðunar, er það auðvitað grundvallarmál af þessu tagi. Hvernig á viðmiðunin að vera til frambúðar litið? Og ég leyfi mér að spyrja, herra forseti, er líklegt að fólk nenni að sitja í þessari endurskoðunarnefnd hjá hæstv. ráðherra? Ég segi fyrir mitt leyti, ekki mundi ég nenna því. Ef mér væri sýnd þvílík lítilsvirðing að ég sæti í stjórnskipaðri nefnd til að endurskoða löggjöf í einhverjum heildarmálaflokki af þessu tagi og svo tækju menn sig upp og gerðu grundvallarbreytingar á kerfinu sem kipptu að verulegu leyti öryggisnetinu undan þeim hópum sem þar eiga hlut að máli, held ég að ég nennti nú ekki að sitja þar yfir einhverju fokki. Það segi ég alveg eins og er. Þannig að ég spái illa, því miður, fyrir afrakstrinum af þessu endurskoðunarstarfi hæstv. ráðherra ef þessir hlutir eiga að birtast manni svona. Ég tel að það sé algert lágmark að þessum ákvæðum, 35. gr. sérstaklega, verði kippt út úr frv. og vísað til endurskoðunarnefndarinnar til umfjöllunar. Það er algjört lágmark.

Algjört skilyrði.

Algjört skilyrði. Auðvitað á að fella þessar greinar í heild sinni niður. Þær þjóna engum tilgangi og eru fyrst og fremst mjög tortryggilegar, herra forseti, í ljósi þess sem á undan er rakið. Það er rétt að minnast á 30. gr. sem felur í sér að taka á upp sérstaka fjármagnstekjutengingu við lífeyri fólks. Með því er óbeint verið að taka upp ígildi fjármagnstekjuskatts á aldraða sérstaklega. Það er auðvitað afar sérkennileg aðferð að byrja þar áður en nokkuð gerist í sambandi við skattlagningu fjármagnstekna almennt. Það er einkennileg röð á hlutunum að ríkisstjórnin skuli hafa fundið breiðu bökin þar sem fjármagnstekjur aldraðra eru.

Brot á stjórnarskránni.

Þetta er auðvitað alveg púra mismunun og varðar við jafnræðis- og jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar um að þegnarnir skuli jafnt settir. Auðvitað er það svo að hér er ekki um algerlega hliðstæða hluti að ræða. Það skulum við viðurkenna því að við viljum halda okkur við staðreyndir málsins  Nú hefur meiri hlutinn í efh.- og viðskn. að vísu fallist á að þarna sé nokkuð langt gengið að tekjur samkvæmt þessum lið skuli metnar að 70% til skerðingar og leggur til í brtt. að þetta hlutfall verði lækkað í 50. Það gæti verið að það hafi verið vegna þess, herra forseti, að við óskuðum eftir að sérfróðir aðilar reiknuðu út dæmi um jaðaráhrif í þessu kerfi, ef tekjutengdri skerðingu yrði skellt ofan á allt annað. Niðurstöðuna höfum við hér í allþykku skjali sem sjálfsagt er að ljósrita og dreifa til þingmanna, ef þess er óskað. Við höfum undir höndum í efh.- og viðskn. að jaðaráhrifin í þessu kerfi eru frá bilinu 100% niður í 70--73% á algengu tekjubili. Það segir allt sem segja þarf um hvað þarna er að gerast. Verið er að frysta alveg gjörsamlega lífskjör þessara hópa við einhverja tiltekna tölu vegna þess að jaðaráhrifin eru orðin það nærri 100% að fyrir hverja krónu sem menn hafa í tekjur, vegna annarra launa eða af fjármagnstekjum, skerðast bætur nokkurn veginn sem því nemur. Það er algjörlega vonlaus staða. Menn eru dæmdir til að sitja þarna, frystir á einhverjum tilteknum lífskjörum, þegar jaðaráhrif í bóta- eða skattkerfinu eru komin þetta nálægt 100%. Þetta þurfa menn að hafa í huga.  Herra forseti. Ég læt þá staðar numið umfjöllun um þann þátt sem snýr að almannatryggingunum. Þetta er sennilega þyngsta ágreiningsatriðið sem hér er til umfjöllunar af öllum, líka vegna samhengisins sem það er í. Hæstv. ríkisstjórn ræðst að öldruðum úr nánast öllum áttum í senn. Þetta er machiavellísk aðferð, að koma óvininum að óvörum og ráðast að honum úr öllum áttum í senn, þá verði varnirnar minnstar. Það er líklegt að einhver af herfræðingum ríkisstjórnarinnar hafi lesið Machiavelli sáluga og kynnt sér bardagalistina sem þar er upplögð.

... enginn nema menntmrh.

Það kann að vera að það sé þá helst menntmrh. sem kunni eitthvað í þeim fræðum.  Í 37.--39. gr. er fjallað um eftirlaun aldraðra. Þar, herra forseti, eru á ferðinni breytingar sem tengjast nýsettum lögum um tryggingagjald og er ekki ástæða til að fara mörgum orðum um. Það leiðir af sjálfu að breyta þarf með vissum hætti uppsetningu þeirra mála hvað varðar greiðslur eftirlaunanna. Ég vísa til þess sem þar er sagt. Í tólfta lagi í nál. minni hlutans, 12. tölusetti liðurinn, þá erum við rúmlega hálfnaðir, herra forseti, svo að ég upplýsi það, er fjallað um félagslega aðstoð. Ég er hálfnaður með hina tölsettu liði, þeir eru 19. Þar er í 40.--44. gr. fjallað um breytingu á lögunum um félagslega aðstoð. Þar er sú snilldin uppi að felld eru niður mæðra- og feðralaun með einu barni og lækkuð með tveimur og þremur börnum. Sú kostulega röksemdafærsla hefur heyrst af hálfu hv. stjórnarliða að best sé að fella niður þessar bætur því að þær séu hvort sem er svo lágar, best að fella þær bara niður. Með öðrum orðum ef einhver er farinn að fá nógu lítið er best að taka það sem eftir er af honum. Þetta er röksemdafærslan. Þetta er alveg satt. Þetta er það sem ríkisstjórnin segir, af því að þetta sé orðið svo lítið sem fólk, sem er að reyna að ala upp börn, fái sé best að taka það sem eftir er af þeim.

Einstæðir foreldrar.

Einstæðir foreldrar. Þetta er sem sagt umhyggjan fyrir þeim. Það er rétt að vekja athygli á því að þessi breyting, sem var lymskulega kynnt sem ákvörðun um það eingöngu að fella niður bæturnar með einu barni, felur í sér skerðingu á bótum með öðru og þriðja barni. Sú upphæð sem fyrir hendi var gagnvart fyrsta barni lagðist ofan á bætur með hinum. En nú er hún tekin af yfir línuna.

Hvaða fólk var í fyrirrúmi?

Þetta eru einstæðir foreldrar í fyrirrúmi à la Framsókn. Þetta er útfærslan á kosningaloforðunum ,,fólk í fyrirrúmi`` þegar einstæðar mæður og feður eiga í hlut.  (Forseti (GÁ): Forseti vill upplýsa að hann hefur orðið við beiðni hv. þingmanna sem óskuðu þess að ráðherrar væru við umræðuna. Níu hæstv. ráðherrar eru staddir í húsi. Það er einungis hæstv. iðn.- og viðskrh. sem verður fjarverandi fram eftir deginum. Forseti vill enn fremur upplýsa hv. þm. sem hefur talað frá því kl. tíu mín. fyrir tvö ...) Það er rangt.

... að vísu með hléum, að það eru níu hv. þingmenn á mælendaskrá sem óska eftir að halda stuttar og snarpar ræður.


            

Þetta er misskilningur hæstv. forseta.

Hvað kom þetta fyrirspurn ræðumanns við, hæstv. forseti?

Ég þakka forseta kærlega fyrir þessa gagnmerku athugasemd eða skýrslu, ef ég má leyfa mér að kalla svo. Ég mun að sjálfsögðu hafa þetta til hliðsjónar í máli mínu í framhaldinu. Ég skildi þetta sem svo að forseti væri óbeint að beina til mín því að ég skyldi taka mér allan þann tíma sem ég þyrfti þar sem aðrir ræðumenn ætluðu að tala mjög stutt. 

Hljóð í sal. Ræðumaður heldur áfram ræðu sinni.

Ég þarf þá líka að fá frið fyrir bjöllunni, herra forseti, 

Og hæstv. ráðherra inn í salinn.

Herra forseti. Það er sem sagt þannig að ég var að reyna að komast af stað við að fjalla um ákvæðin næst á eftir breytingum á lögum um félagslega aðstoð. Ég tel þau dæmi sig nú þannig sjálf að ekki þurfi að hafa mörg orð um þau. Þetta eru 40.--44. gr. Við leggjum einfaldlega til að þær falli brott og það gildi óbreytt ákvæði um þetta efni í lögum. Þá er komið að 45. gr. sem fjallar um lög um málefni aldraðra og þar er komið að sambærilegri viðmiðunargrein og við höfum áður verið að ræða um. Þarna er lagt til að ríkissjóður muni hér eftir ákveða einhliða með fjárlögum hverju sinni hvaða fé Framkvæmdasjóður aldraðra hefur á hverju ári. Það skuli orðast þannig að hlutverk sjóðsins sé að veita rekstrarfé til stofnana fyrir aldraða í samræmi við ákvæði fjárlaga. Nú er það þannig, herra forseti, að Framkvæmdasjóður aldraðra er fjármagnaður með nokkuð sérstökum hætti. Lagður er á svokallaður nefskattur sem er afar sérstakt fyrirbæri og hann rennur til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Fyrir þann tekjustofn átti að og hefur í verulegu mæli verið byggt upp í þágu málefna aldraðra. Nú var umdeilt mál á sínum tíma að leggja á nefskattinn. Ég veit ekki hversu gott minni, herra forseti, --- nú, nú er kominn nýr forseti. Þá versnar í því. Ég er búinn að eiga mjög hlýleg orðaskipti við forsetann sem áður sat á forsetastóli en honum var orðið órótt undir lokin, þeim hæstv. forseta. Ég sé að hann hefur látið leysa sig af og ég óska nýjum forseta  Ég var þar staddur, herra forseti, að nefskatturinn var á sínum tíma auðvitað mjög umdeilt mál. Menn hefðu, held ég, aldrei unað því að hann yrði lagður á og væri við lýði sem slíkur með þeim hætti sem raun ber vitni nema vegna þess að þessi fjáröflun var í þágu mjög sérstaks málefnis, þ.e. uppbyggingar fyrir aldraða. Nefskattur er skattur sem lagður er á hvern og einn skattskyldan landsmann án tillits til tekna eða aðstæðna að mestu leyti og er þar með sem slíkur afar hæpinn tekjustofn, a.m.k. ef hann er lagður á í einhverjum umtalsverðum mæli. Ef þar er umtalsverð fjárhæð á ferðinni. En þessu hafa menn unað bærilega fyrst og fremst vegna þess að málefnið er gott. Nú ætlar hæstv. ríkisstjórn að skerða þetta. Sjálfstæði tekjustofnsins eða málaflokksins sé afnumið og málin sett í þennan farveg. Næst eru það 47.--50. gr., herra forseti, um lög á sviði heilbrigðismála. Þar er verið að troða inn í þennan bandorm ákvæðum um alls óskyld mál, öllu sem varðar útgjöld ríkisins, þ.e. hvernig stjórnir heilsugæslustöðva skuli skipaðar og hvert skuli vera kjörtímabil þeirra o.s.frv. Hér eru á ferðinni 100% fagleg mál innan heilbrigðisgeirans. Maður spyr sig náttúrlega að því: Hvað dettur mönnum næst í hug? Af hverju skutla menn ekki breytingum á stjórnarskránni með í næsta bandorm eða ákveða að leggja niður Grænlandsverslunina eða eitthvað svoleiðis? Menn geta alveg eins tekið slíka hluti inn í hann. Þetta á bókstaflega ekkert skylt við neitt sem lýtur að fjárhagslegum málefnum ríkisins, með hvaða hætti stjórnum heilsugæslustöðva er skipað. Það segir sína sögu um það út á hvaða braut menn eru að lenda, hvert þessi þróun mun leiða ef hún heldur áfram sem horfir nokkur ár í viðbót. Þá verður þetta þannig, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, herra forseti, að bráðum verður bara lagður fram einn bandormur að hausti og annar að vori. Öll löggjafarstörf vera komin í það far. 15. liðurinn lýtur að 51. gr. frv. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Það á að leggja niður ákvæðin um gæsluvistarsjóð. Er þar vísað til þess að í tengslum við afgreiðslu laga um áfengismál á síðasta vori voru sett inn ákvæði um sérstakan forvarnasjóð og honum tryggðar ákveðnar tekjur. Þarna verður endingarstutt í hinum fögru fyrirheitum eins og víðar. Auðvitað var hugsunin sú að sjóðurinn yrði til viðbótar því sem fyrir var í þeim efnum og að ekki yrði ekki farið að leggja niður forvarnir eða forvarnatæki sem fyrir voru. Að vísu er það svo að gæsluvistarsjóður mun ekki hafa sinnt mikilvægu verkefni upp á síðkastið en hann hefur þó verið þarna til. Rétt að minna á þetta í samhengi við afgreiðslu málsins. Þá, herra forseti er komið að 52.--55. gr. um samgöngumál. Nú var upplýst að hæstv. samgrh. hefði fallið frá fjarvist sinni í dag og væri kominn í húsið. Ég óska eindregið eftir því að hæstv. ráðherra verði gert viðvart um að nærveru hans sé óskað. Til upplýsingar sígur nú mjög á seinni hluta frv. því að það er ekki nema 62 greinar eins og kunnugt er. Fyrst undir liðnum samgöngumál er að nefna 52. og 53. gr. Þær fjalla um skipulag ferðamála. Þar er lagt til að með varanlegum hætti verði horfið frá því að tekjustofn Ferðamálaráðs skuli taka mið af umsvifum í ferðaþjónustu, nánar tiltekið sölutekjum Fríhafnarinnar í Keflavík. Þannig hefur sú viðmiðun verið undanfarin ár. Að vísu hefur hún verið skert í verulegum mæli og sérstaklega á síðustu árum í tíð núv. hæstv. samgrh. hefur óbreytt krónutala runnið til þessa málaflokks nú fimm ár í röð. Það er öll frammistaðan af því sem hæstv. samgrh. hefur af að státa í því efni.

Hvar er ráðherrann?

Forseti vill geta þess að ráðherrans er leitað í húsinu og kemur hann væntanlega að vörmu spori.

Það hlýtur að takast að finna hæstv. ráðherra úr því að hann er í húsinu. Það eru ekki svo margar vistarverur í þessu litla þinghúsi okkar að svo stór maður eins og hæstv. samgrh. geti leynst lengi. Herra forseti. Ég þarf svo sem ekki að bíða eftir samgrh. varðandi þessa þætti því að þeir eru nokkuð gamalkunnir. Ég læt nægja að undirstrika að frammistaðan er að þessu leyti til mjög slök hjá hæstv. ráðherra. Málaflokkurinn ferðamál og ferðaþjónusta hefur vaxið mikið að umfangi á síðustu árum. Sem betur fer eru menn að uppskera þar uppbyggingarstarf frá umliðnum árum og mikla landkynningu af ýmsum toga en kannski fyrst og fremst það að Ísland er einstakt land og selur sig að miklu leyti sjálft.

Þetta er kolröng forgangsröð hjá ríkisstjórninni.

Að skerða þetta svona? Að sjálfsögðu og ég ætlaði reyndar að koma að því að það er ömurlegt að á þessum lið skuli frammistaðan vera eins og raun ber vitni vegna þess að það er ekki búið að halda svo fáar ræðurnar um það að eitt af því sem einmitt geti gefið af sér aukin verðmæti, tekjur og störf í framtíðinni séu ferðamálin. Ég hygg að það alvarlegasta í þeim efnum sé vanræksla gagnvart viðbúnaði og móttöku ferðamanna á mörgum fjölsóttum og vinsælum ferðamannastöðum, ekki síst inni á hálendinu. Ferðamálaráð hefur verið nánast máttlaust gagnvart því að sinna þeim verkefnum sökum fjárskorts og ekki batnar ástandið ef hér eru í bígerð enn meiri skerðingar á komandi árum. Í 54. gr. er fjallað um hafnalög. Þar eru á ferðinni ákvæði um að tekjur til Hafnabótasjóðs skuli frá og með breytingu þessari ráðast af niðurstöðu fjárlaga hverju sinni en ekki vera einhver tiltekin föst fjárhæð í sjóðinn. Að vísu hafa verið skerðingarákvæði í gangi á tekjustofnum Hafnabótasjóðs undanfarin ár en hér gilda þó a.m.k. sömu athugasemdir og annars staðar gagnvart formi málsins. Þessi þrenn lög um ferðamál eru hér undir og er þá það langmest að í 51. gr. er sett inn skerðingarákvæði gagnvart flugmálaáætlun. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að hæstv. samgrh. komi hér. Og er hann þá staddur í dyrunum í þeim töluðum orðum. Hæstv. ráðherra er að taka sjálfum sér mikla gröf með þessari útreið sem hann ætlar að láta yfir sig ganga í samgöngumálum. Sennilega er þar útkoma verst hvað flugmálin snertir. Flugmálaáætlun á í grófum dráttum að skera niður um helming. Það á að slátra flugmálaáætluninni og það liggja fyrir upplýsingar um að það hlýtur að hafa í för með sér gríðarlega mikla erfiðleika og mikla röskun á öllum framkvæmdum og öllum áætlunum á þessu sviði. Ég held að það séu, herra forseti, engin dæmi um einn einstakan málaflokk á framkvæmdasviðinu sem fær jafnhrikalega útreið og flugmálin og er það þó þannig að það er oft til þess vitnað að fáar þjóðir ef nokkrar séu jafnháðar flugi eins og Íslendingar, bæði innan lands og milli landa. Það fljúga mjög fáar þjóðir í heiminum neitt í líkingu við það hvort sem heldur er mælt í ferðatíðni á íbúa eða flugkílómetrum eins og Íslendingar gera. Ég hugsa að það sé enginn einn hópur í heiminum sem flýgur yfirleitt meira en Íslendingar gera að meðaltali nema atvinnuflugmenn og geimfarar. Það stafar ósköp einfaldlega af því að landið er eyja úti í miðju Atlantshafinu og landið er stórt og miklar flugsamgöngur eru innan lands þannig að flugmálin eru afar mikilvægur málaflokkur og þær eru hluti af því að hér séu nútímalegar samgöngur, greiðar og skjótar, þannig að menn komist milli áfangastaða og geti verið fullgildir þátttakendur í nútímasamfélagi. Þetta hafa hugsandi menn fyrir löngu uppgötvað og framsýnir menn börðust fyrir því á sínum tíma fyrir tæpum 10 árum að sett var af stað myndarleg áætlun um uppbyggingu í flugmálum og til þess að komast eitthvað áleiðis í þeim efnum var tekinn upp markaður tekjustofn til að standa undir framkvæmdunum. Hann er þannig úr garði gerður að í raun og veru fól hann í sér hreinar viðbótarálögur á flugrekstur og flugfarþega. Menn létu það yfir sig ganga vegna þess að það var svarið og sárt við lagt að þessum tekjum yrði öllum varið til uppbyggingar í flugmálum. Herra forseti. Hefur forseti nokkra hugmynd um hvaða bók hæstv. samgrh. er að lesa? Það er alltaf gaman að vita hvaða jólabækur eru mest í tísku, en kannski eru þetta fornrit sem hæstv. ráðherra er að rýna í? Alla vega er hæstv. ráðherra djúpt hugsi. En það er í samræmi við þá virðingu sem hæstv. ráðherra sýnir málaflokkum sínum að hann nennir að sjálfsögðu ekki að hlusta á umræður um þá á Alþingi, enda lélegur ráðherra eins og ég er hér að sýna fram á með máli mínu. Herra forseti. Ég held að í ljósi þessarar forsögu málsins og hvernig tekna er aflað til flugmálaáætlunar, hvernig pólitískar kringumstæður þess máls voru á sínum tíma og hafa hingað til verið, þá sé þetta alveg óvenjulega löðurmannleg atlaga sem þarna er á ferðinni gagnvart flugmálunum. Ég minni enn á að í þessu sambandi er verið að gera t.d. flugfarseðlana í innanlandsfluginu að skattstofni. Það er verið að gera það vegna þess að álögur á flugrekendur hljóta að enda úti í verðlaginu og þar með er verið að segja að það sé réttlætanlegt að gera flugfar, t.d. frá Vopnafirði til Reykjavíkur sem ég hef stundum leyft mér að taka sem dæmi um eina lengstu og dýrastu áætlunarflugleið innan lands þar sem farseðillinn kostar líklega tæpar 20 þús. kr., að skattstofni. Ef íbúi á Vopnafirði þarf að leita sér lækninga til Reykjavíkur og á ekki annars kost en að taka flug kostar það 20 þús. kr. tæpar, svipað og helgarferð til útlanda. Ofan á það ætlar ríkið að leggja sérstakan skatt með því að skerða hinn markaða tekjustofn í ríkissjóð. Flugmálastjóri kom fyrir efh.- og viðskn. og gerði grein fyrir því í grófum dráttum hvaða áhrif þetta hefði á framkvæmdastöðuna í flugmálunum og þau gögn eru birt með nefndaráliti minni hlutans. Það kom margt mjög athyglisvert fram í máli flugmálastjóra. Til að mynda hefur á vegum Flugmálastjórnar verið unnin 10 ára áætlun um það að koma flugsamgöngumannvirkjum og flugmálum okkar Íslendinga í það horf á 10 árum að við fullnægjum alþjóðastöðlum, stöðlum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Það kostar 5 milljarða kr. Inni í þeirri tölu eru að vísu framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli upp á á annan milljarð. Þetta mundi þýða að til þess að menn næðu þessu takmarki á 10 árum þyrftu fjárveitingarnar að vera 500 millj. á ári. Tekjustofnarnir skila um 400 millj. kr. þannig að menn væru þá ekki lengra frá því takmarki en þetta og væru með um fjóra fimmtu af tekjunum sem til þess þyrfti að standa straum af svona útgjöldum. En nú á að skerða þetta um helming, niður í 200 milljónir. Í stað rúmra 10 ára tæki þetta því rúm 20 ár með þessu áframhaldi. Það er von að menn séu stoltir af afrekum sínum á þessu sviði. Það er líka rétt að minna menn á að þegar svona tölur eru nefndar eru það ekki bara einhverjar tölur á blaði. Það er ekki svo gott að menn geti bara látið óánægju sína í ljós út af því að það standi einhverjar tölur um niðurskurð á blaði og síðan gerist ekkert meir. Það sem gerist á næsta ári er að framkvæmdir sem átti að ráðast í verða slegnar af. Það er t.d. alveg morgunljóst að miklar framkvæmdir á næsta ári á stöðum eins og Akureyri, Egilsstöðum, Vestmannaeyjum, Ísafirði og Reykjavík verða meira og minna skornar niður. Sá staður sem samkvæmt flugmálaáætlun átti að fá mest framkvæmdafé á næsta ári var Akureyri vegna mjög brýnna framkvæmda sem þar þarf að ráðast í, þ.e. breikkun á malbiki út af ljósum þannig að stærri flugvélar geti athafnað sig þar á vellinum án þess að liggja undir skemmdum. Það á t.d. við stærri gerð flugvéla sem Flugleiðir nota, 757-vélar Flugleiða. Þær geta mjög illa notað Akureyrarflugvöll vegna þess að bundna slitlagið, malbikið, er svo mjótt að þar má ekkert út af bera. Þá lenda hreyflar vélanna út af slitlaginu og geta þá sogið upp í sig sand og möl og legið undir stórskemmdum. Er þá ekki lítið í húfi því að hvert slíkt stykki kostar eins og kunnugt er fleiri hundruð millj. kr. ef ekki milljarða. Eitt enn að lokum um flugmálin. Það er alveg ljóst að þessi niðurskurður er dæmdur til að koma niður á flugöryggi á Íslandi vegna þess að margar af þeim framkvæmdum sem gert hefur verið ráð fyrir á síðari hluta flugmálaáætlunarinnar lúta að öryggisþáttunum. Þær lúta að ýmsum öryggisbúnaði á flugvöllum, svo sem slökkvibúnaði. Þær lúta að brautartækjum, aðflugstækjum og öðru slíku sem eru mjög mikilvægir öryggisþættir í sambandi við flugsamgöngurnar. Það er því rétt að menn hafi í huga að með þessum hætti er auðvitað verið að taka ákvarðanir sem geta komið stórkostlega illa við þann þátt mála. Í 56.--58. gr., herra forseti, eru lagðar til breytingar á skipulagslögum sem minni hlutinn leggur til að verði felldar út af þeirri einföldu ástæðu að það hefur verið þannig að þeim málum staðið að það er satt best að segja heldur ógæfulegt. Í þessu tilviki eins og fleirum er vaðið yfir sveitarfélögin án nokkurs samráðs við þau og ríkisstjórnin hendir inn einhliða breytingartillögum um mál sem varða sameiginlega hagsmuni ríkis og sveitarfélaga. Það er satt best að segja að verða frekar regla en undantekning að ríkisstjórnin standi þannig að hlutunum þegar sveitarfélögin eiga í hlut að það sé komið fram við þau af fullkomnu skeytingarleysi og með einhliða aðgerðum. --- Ég ætla að biðja hæstv. samgrh. að fara ekki langt því að vegamálin eru eftir, þau eru aðeins aftar í frv. Í 56. og 60. gr. er fjallað um lög um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum og heyrir undir hæstv. umhvrh. Þar er á ferðinni krukk í þau lög sem er nokkuð gamalkunnugt. Það hefur með einum og öðrum hætti verið hringlað í þeim málum undanfarin ár. Oft hafa skerðingarákvæði verið sett inn í litlu samhengi við raunveruleikann og raunverulegar þarfir á þessu sviði og ýmsir hafa af því áhyggjur að menn séu farnir að sýna mikið andvaraleysi gagnvart eyðingu vargs, bæði dýra og fugla og þó sérstaklega kannski minknum vegna þess að það leiðir af sjálfu að þegar ríkið dregur úr sínu framlagi á þessu sviði aukast byrðar sveitarfélaganna og/eða málunum er einfaldlega ekki sinnt og ég held að það sé rétt að hafa það í huga. Að öðru leyti tekur minni hlutinn undir athugasemdir minni hluta umhvn. og vísar til þeirra og bendir á mótmæli Sambands ísl. sveitarfélaga sem liggja fyrir um þessi mál. Herra forseti. Þá er komið að einni merkri grein í þessu frv. sem er 61. gr. Hún er afar sérkennileg skepna svo ekki sé meira sagt. Þegar menn lásu fyrirsögn þessarar lagabreytingar bjuggust menn satt best að segja ekki við neinum stórtíðindum því að þarna er á ferðinni breyting á lögum nr. 97/1974, um eftirlit með ráðningu starfsmanna og húsnæðismálum ríkisstofnana, og ekki áttu menn held ég von á því að til neinna stórtíðinda mundi draga í sambandi við húsnæðismál ríkisstofnana. En bíðum við. Þarna er allt í einu laumað inn í frv. afar sérkennilegu ákvæði sem hefur gengið illa að fá nokkrar skýringar á en í greininni segir, með leyfi forseta: ,,Ekki má setja á fót nýja ríkisstofnun nema með lögum.`` Þetta er það ákvæði sem staðið hefur í greininni og er óbreytt. En svo kemur: ,,Hlutaðeigandi ráðherra er þó heimilt, telji hann það hagkvæmt, að sameina þjónustusvæði og semja við sveitarfélög eða einkaaðila um að þeir taki að sér að veita þjónustu sem tiltekinni ríkisstofnun er ætlað að veita,`` og þá væntanlega ætlað að veita alveg samkvæmt lögum ,,svo og að heimila einni ríkisstofnun að taka að sér þjónustu sem er á ábyrgð annarrar ríkisstofnunar. Flutningur verkefna og fjárheimilda samkvæmt þessari málsgrein skal vera tímabundinn.`` Þetta er satt best að segja, herra forseti, afar sérkennilegt. Ef þessi frumvarpsgrein er tekin alvarlega verður ekki annað séð að í reynd sé ætlunin að veita ráðherrum fullt sjálfdæmi um það hvernig þeir standa að ríkisrekstri á sínu sviði að öllu öðru leyti en því að það þurfi að heita svo að breytingarnar séu tímabundnar. Það virðist nokkuð augljóst mál að það er t.d. hægt að taka öll verkefni af einni ríkisstofnun og fela annarri þau, það er alveg augljóst samkvæmt textanum. Það er hægt að taka einhver tiltekin verkefni ríkisins og fela þau einkaaðilum, það er ljóst og það er hægt að taka einhver verkefni ríkisins og fela þau sveitarfélögum o.s.frv. Það eina sem virðist þurfa að gera til að fullnægja forminu er að láta það heita svo að viðkomandi breytingar séu tímabundnar. Ekki er nánar skilgreint hvað er átt við, hvort þar er talað um ár, áratugi eða hvað. Það er fróðlegt að lesa umsögnina um þessa grein, herra forseti, til þess að menn átti sig á því hvers konar aðstæður við lagasetninguna eru hér á ferðinni. Maður skyldi ætla að málið væri útskýrt og það afmarkað hvað menn hefðu í huga. Hvað vakir fyrir mönnum? Hvaða heimildir eru menn að biðja um og hverjar halda menn að útskýringarnar séu? Þær eru eftirfarandi, með leyfi forseta, tvær línur: ,,Ekki er gert ráð fyrir að breytingin hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs árið 1996 en lagagreinin eykur sveigjanleika í ríkisrekstrinum sem gefur möguleika á hagræðingu síðar.`` Þetta er öll útlistunin, þetta er lögskýringin. Ef menn ætla að spyrja, taka einhver dæmi og segja: Veitir þetta menntmrh. t.d. leyfi til að fela Bylgjunni að reka Rás 2 og fara svo í lögskýringuna þá yrðu menn ekki mikils vísari. Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Veitir þessi heimild menntmrh. leyfi til þess að fela einkaaðila að reka Rás 2? Það er ekkert í greininni sem gefur annað til kynna. Rás 2 er önnur af tveimur hljóðvarpsrásum sem Ríkisútvarpinu ber samkvæmt lögum að starfrækja allt árið um allt land en að öðru leyti er ekki nánar kveðið á um það. Greinin verður varla skilin öðruvísi en þannig að heimilt sé að færa til starfsemi milli ríkisstofnana, frá ríkisstofnun til einkaaðila þó að kveðið sé á um þá starfsemi í lögum því að greinin er ekki takmörkuð. Svo annað dæmi sé tekið má spyrja sig að því, hvort heilbr.- og trmrh. geti í vandræðum sínum ákveðið að fela t.d. einhverjum einkaaðilum að reka lyfjabúrin á Landspítalanum. Því ekki? Gæti ekki bara Delta og Pharmaco tekið það að sér? Það er ekkert í lagagreininni sem takmarkar það á nokkurn hátt.  Herra forseti. Þá er komið að rúsínunni í pylsuendanum, næstsíðustu greininni í frv. Það er 62. gr. um framlög til vegamála. Við höfum áður átt orðaskipti um þá hluti, ég og hæstv. samgrh., og það liggur flest fyrir um þau mál sem upplýsa þarf um. Það er alveg ljóst að það stefnir í gífurlegan niðurskurð á framkvæmdum á næsta ári frá gildandi vegáætlun eða nærfellt einn milljarð kr. Það má deila um samkvæmt skilgreiningum hvar á bilinu 920--1.050 millj. það eru en það breytir ekki öllu. Staðreyndin er sú að þarna er á ferðinni fjórðungsniðurskurður í almennri vegagerð. Það þýðir auðvitað að fjölmörgum framkvæmdum, sem búið var að setja á áætlun og jafnvel undirbúa að ráðast í á næstu árum, hlýtur að þurfa að fresta eða slá þær af. Vegamálastjóri kom á fund efh.- og viðskn. út af þessu máli og reiddi fram greinargóð gögn um það hvað þetta þýðir nákvæmlega í tölum talið. Það er í grófum dráttum þannig að framreiknuð á núgildandi verðlagi ættu framlög til vegamála á næsta ári að vera 7.618 millj. en stefna í að verða 6.663 millj. eða 955 millj. kr. lægri. Þetta segir allt sem segja þarf um málið. Hér er á ferðinni mjög harkalegur niðurskurður og þegar þetta er lagt saman sem er að gerast í flugmálum, í hafnamálum, þar sem líka er á ferðinni niðurskurður samkvæmt fjárlagafrv. og svo í vegamálum, þá er verið að skerða framkvæmdir í samgöngumálum um nærfellt 1.300 millj. kr. og það er auðvitað gífurleg skerðing. Herra forseti. Þá er ekki eftir að gera grein fyrir öðru en því að í breytingartillögum sínum leggur meiri hluti efh.- og viðskn. til enn nýja íþyngjandi hluti sem rétt er að nefna og vara við. Þar er fyrst og fremst tvennt á ferðinni. Það sem lýtur að almannatryggingalöggjöfinni er að utanaðkomandi tekjur ellilífeyrisþega yfir tilteknum mörkum skuli skerða lífeyrinn um 35% í staðinn fyrir 25% áður. Þarna er verið að hækka skerðingarhlutfall annarra tekna gagnvart grunnlífeyri verulega og er að sjálfsögðu skerðing á kjörum þessa hóps aldraðra á þessu tekjubili sem á í hlut og talið að þetta muni skila ríkissjóði um 30 millj. kr. á næsta ári. Þetta er einn af mörgum liðum hjá hæstv. ríkisstjórn sem heggur í þennan þjóðfélagshóp sérstaklega. Hitt atriðið sem þarna er á ferðinni og er sérstaklega gagnrýnivert er sú snilld að hæstv. ráðherra hefur dottið í hug að leggja það til að allar greiðslur almannatrygginga og greiðslur samkvæmt lögunum um félagslega aðstoð á bótum til einstaklinga þar sem fjárhæðir eru lægri en 600 kr. á mánuði skuli falla niður. Þetta er væntanlega samkvæmt röksemdafærslunni að ef einhverjir eru farnir að fá nógu lítið er best að taka allt af þeim, það sé þá einfaldast. En það er þannig samt að 600 kr. eða 599 kr. ef við segðum að það væri í 12 mánuði á ári hverju gera 7.200 kr. og það munar um minna hjá þessum hópum. Mér er kunnugt um að Öryrkjabandalaginu er þetta ákvæði sérstakur þyrnir í augum því að það telur að býsna mikill fjöldi félagsmanna sinna sé að fá litlar upphæðir af þessu tagi í hverjum mánuði sem safnast þegar saman kemur og skipta auðvitað verulegu máli. Menn verða að hafa í huga hver lífksjör og hverjar tekjur þessa hóps eru sem líklegur er til þess að fá slíkar greiðslur. Þær eru þannig að upphæð af þessu tagi, 7.000 þús. kr. á ári hverju, skiptir miklu máli. Það er a.m.k. 7.000 kr. minna til að spila úr eða kannski er því miður réttara að orða það þannig að í mörgum tilvikum vanti 7.000 kr. meira upp á að endar nái saman. Þessar breytingar komu fyrir efh.- og viðskn. þegar stóð til að ljúka umfjöllun um málið, á sama fundi og hv. formaður ætlaði að afgreiða málið út. Mig minnir að það hafi verið í fyrrakvöld. Þannig voru vinnubrögðin hvað það snertir. Daginn eftir komu svo fréttirnar af gjaldskrárhækkunum hæstv. heilbrrh. varðandi komugjöld á heilsugæslustöðvar og hækkun á gjöldum vegna komu til sérfræðings o.s.frv. Hver glaðningurinn hefur komið á fætur öðrum og nú er svo komið að ræðumaður sem telur sig þó vera alveg þokkalega talnaglöggan hefur ekki lengur tölu á því. Mér er kunnugt um að hér á þingi er manneskja sem hefur sett þetta skipulega niður og tölusett þessar einstöku árásir á aldraða og vonandi kemur það fram í umræðunni síðar í einni af þeim stuttu og snörpu ræðum sem samkvæmt upplýsingum fyrrverandi forseta hér á stóli verða fluttar á eftir. Herra forseti. Ég hef þrælast í gegnum þetta nefndarálit og allar 63 greinar frv. í grófum dráttum  Herra forseti. Þetta er hið versta mál. Þetta er sennilega eitthvert ljótasta mál sem komið hefur fyrir þingið í háa herrans tíð, bæði að innihaldi og formi og er þá mikið sagt og við leggjum auðvitað til að það verði sent þangað sem það er best komið, þ.e. til föðurhúsanna.

[16:45] Hæstv. forseti. Hv. þm. var að velta fyrir sér þeim breytingum sem boðaðar eru á lögum sem heyra undir landbrn. og hvers vegna þar væri ekki sami háttur á hafður hvað varðaði skerðingarákvæðin. Í tvennum lögum er talað um ,,þrátt-fyrir``-prinsippið sem er að öðru leyti ekki í frv. Skýringin á því er sú að ég hef boðað það í vetur að það verði farið í endurskoðun á báðum þessum lögum, þ.e. jarðræktarlögum og búfjárræktarlögum. Ég lagði þess vegna til að á þessu stigi væri ekki verið að setja inn breytingarákvæði sem væru varanleg, heldur ,,þrátt-fyrir``-ákvæði af hinum hefðbundna gamla stíl. Að öðru leyti gildir það sama með Stofnlánadeildina með lögum um flokkum og mat á gærum og ull, með lögum um skoðun og mat á sláturafurðum. Þetta er sú aðferð sem er almennt boðuð í frv. og hefur nú valdið nokkrum umræðum ef ekki deilum og ágreiningi milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég hygg að að öðru leyti sé samræmi í málinu nema hvað varðar þessi tvö frumvörp og skýringin er sem sagt sú að ég fór fram á að það yrði óbreytt. Sama er að segja um lög sem heyra undir umhvrn. Þar er verið að gera varanlegar breytingar. Hvað snertir sveitarfélögin mun það hafa fjárhagslega lítil áhrif á þau. Þarna er verið að gæta samræmis í lagasetningunni. Það er gert ráð fyrir því að ákvæðin um framlög fari eftir fjárlögum hverju sinni og gera það til samræmis í þessum lögum öllum. Má minna á það að í frv. til fjárlaga segir í greinargerð um Skipulagsstjórn ríkisins, með leyfi forseta: ,,Skerðing var á endurgreiðslum til þessara sveitarfélaga á árinu 1995 sem er ekki ráðgerð á árinu 1996.`` Þetta á ekki að hafa teljandi áhrif. 

[16:48] Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fyrir það að vera viðstaddur umræðuna og svara. Það er til fyrirmyndar og væri öðrum til eftirbreytni. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að mér finnst eðlilegt úr því að svo háttar til að búið er að ákveða að endurskoða lögin um bæði búfjárrækt og jarðrækt ef ég tók rétt eftir að beina þessu máli inn í þá endurskoðun og það er nákvæmlega það sem við höfum verið að biðja um t.d. í sambandi við almannatryggingar. Þar stendur einmitt nákvæmlega eins á og hæstv. ráðherra talar dögum oftar um að það standi yfir heildarendurskoðun á lögunum með nákvæmlega sömu rökum og hæstv. landbrh. flytur og ætti þar af leiðandi að beina varanlegu breytingunum á almannatryggingalögunum inn í þá endurskoðun. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra í þessu. Það eru eðlileg og skynsamleg vinnubrögð. Enn eru óútskýrðir hlutir í þeim frv., t.d. að framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra er skert með ,,þrátt-fyrir``-ákvæði eða tekjum hans stýrt með ,,þrátt-fyrir``-ákvæði í viðkomandi grein frv. en Framkvæmdasjóður aldraðra með varanlegu þannig að það ýmislegt enn dularfullt í þessu. Auðvitað má ræða það og það kemur öðrum kannski meira við að útskýra hvað þar er á ferðinni. Að síðustu um skipulagslögin. Það er ugglaust rétt sem hæstv. ráðherra segir að breytingin þar hafi ekki fjárhagsáhrif á næsta ári en af einhverjum ástæðum mótmæla sveitarfélögin engu að síður breytingunni. Ef hún hefur ekki fjárhagsáhrif má spyrja til hvers er verið að gera hana í þessum bandormi og í tengslum við fjárlög. Þá sé ég ekki annað en menn séu aftur komnir í mótsögn við sjálfa sig í þeim efnum og þá væri eðlilegra að slík breyting væri gerð í þessu frv. óháð fjárlagaafgreiðslunni.

[16:51] Hæstv. forseti. Það er bara örstutt. Ég ætla ekki að svara fyrir önnur lög sem hér er breytt en þau sem heyrir undir þau ráðuneyti sem ég er að fást við, landbrn. og umhvrn. Ég tel að ég hafi gert það á þann hátt að fyrst og fremst sé leitað eftir því að almennt sé samræmi í þeim lagabreytingum sem hér er verið að gera með undantekningum sem ég gerði grein fyrir varðandi búfjárræktarlögin og jarðræktarlögin. Það kann að vera, ég ætla ekki að svara fyrir það, með aðra þætti eða önnur ráðuneyti, hvaða rök hafa verið hjá þeim hæstv. ráðherrum sem þar hafa lagt til mála inni í málaflokkum sínum hvernig breytingarnar hljóðuðu hvað þetta varðar. Örstutt um skipulagslögin. Þetta er eins og ég sagði áðan fyrst og fremst til þess að gæta hins almenna samræmis sem ég hélt að væri í þessu og er a.m.k. með þau lög eða þau frumvörp sem hér eru gerðar tillögur um að breyta sem heyra undir þau ráðuneyti tvö, umhverfis- og landbúnaðarmálin með þessum tveimur undantekningum sem varða landbúnaðarmálin. Ég hélt að það væri alveg skýrt hvað skipulagsmálin varðar að öðru leyti og ég endurtek að í það minnsta muni þetta ekki vera fjárhagsmál sem neinu nemur. Ég vil ekki fullyrða að það geti verið nánast algerir smáaurar, 2 eða 4 milljónir sem eru ekki stórar tölur í þessu dæmi, sem varðar endurgreiðslu til sveitarfélaganna af skipulagsgjaldinu sem ákveðið er af því að það greiðist í raun eftir á. Það er innheimt 1995 en endurgreiðist 1996 og sama hefur auðvitað verið á árinu áður. Það var skert 1995 en ekki var gert ráð fyrir skerðingu á árinu 1996 þannig að það sem þarna gæti munað væri þá aldrei nema eitthvert misræmi sem mætti hugsanlega leiðrétta eftir á en þá verður það eins og lögin kveða á samkvæmt ákvæðum fjárlaganna sjálfra. Fjárlögin yrðu þá að kveða á um það hvernig ætti að standa að endurgreiðslunni að ári liðnu. Ég hef það kannski flókið og ekki nægilega skýrt í stuttu máli en ég var að reyna að gera það eins skilmerkilega og ég gat, herra forseti.

[16:53] Herra forseti. Við erum að ræða um stefnu og tillögur hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum. Stærsta mál ríkisstjórnarinnar á því málasviði er að sjálfsögðu fjárlagafrv. og samkvæmt hefð tekjufrumvörp tengd fjárlagafrv. en eins og hefur reyndar oft hefur gerst áður eru þessi tvö meginríkisfjármálafrumvörp ríkisstjórnarinnar ekki svo burðug að þau standi á eigin fótum. Þess vegna er fram lagður þessi einstæði bandormur sem hefur enst hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem umræðuefni í um tvo og hálfan tíma og þarf kannski ekki að undra vegna þess að þetta þskj. er því sem næst einsdæmi í þingsögunni. Til þess að ná fram tiltölulega litlum sparnaði í ríkisfjármálum í samanburði við útgjaldahlið fjárlaga er hvorki meira né minna undirlagt af ríkisstjórninni en 33 lagabálkar lagasafnsins þar sem verið er að boða breytingar, misjafnlega róttækar, misjafnlega skynsamlegar, misjafnlega óskynsamlegar, en í sumum tilvikum boða þær þó stefnubreytingu. Það er ástæða til að spyrja, herra forseti, hvaða skilaboð það eru sem hæstv. ríkisstjórn er að senda frá sér til þjóðarinnar nú fyrir jólahaldið með þessum málabúnaði. Það er eðlilegt að spyrja: Hver eru skilaboðin til skattgreiðenda sem eru þeir sem standa undir útgjöldum ríkisins? Hvað er það sérstaklega sem er ekki að finna í þessum bandormi og yfirleitt ekki í þessum ríkisfjármálapakka ríkisstjórnarinnar? Er ríkisstjórnin kannski í ljósi þess að hún tíundar mjög væntanlegan efnahagsbata að boða landslýðnum einhver gleðitíðindi svona rétt fyrir jólin? Er hún að sýna fram á að erfiðleikaárin séu að baki og að fram undan sé betri tíð? Eru stjórnarflokkarnir kannski í þessum meginlagafrumvörpum sínum að sýna kjósendum sínum fram á að þeir hafi lokið heimavinnunni til þess að standa við stóru orðin frá því fyrir kosningar, efna eitthvað af kosningaloforðum sínum? Hver eru skilaboðin frá hæstv. ríkisstjórn? Hver eru skilaboðin til þeirra sem lent hafa í þeirri lífsreynslu að vera fórnarlömb afbrotamanna? Hver eru skilaboðin sérstaklega vegna þeirra væntinga sem vaktar voru um réttarbót þeim til handa með lagasetningu sem samþykkt var einróma í tíð fyrrv. ríkisstjórnar á Alþingi Íslendinga? Hver eru skilaboðin sérstaklega með hliðsjón af boðuðum efnahagsbata til hinna öldruðu í þjóðfélaginu, til öryrkja og til barnafjölskyldna? Hver eru skilaboðin sérstaklega frá hæstv. heilbrrh. í stjórnarandstöðu sem óbreyttur þingmaður Framsfl. boðaði það að nærtækast væri á sviði heilbrigðismála að afnema þau þjónustugjöld sem sett höfðu verið á í tíð fyrri ríkisstjórnar, afnema þau með öllu, hefur boðað prívat og persónulega skattahækkanir, markaðan tekjustofn fyrir heilbrigðiskerfið í formi nýs sjúkrasamlagsgjalds? Hver eru skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til þess stóra hóps Íslendinga sem orðið hefur fyrir þeirri þungbæru reynslu að missa vinnuna og þurfa að framfleyta sér og sínum á atvinnuleysisbótum? Hver eru skilaboðin til þeirra sem lokið hafa dagsverkinu og byggja afkomu sína á lífeyrisbótum eða bótagreiðslum almannatrygginga? Hver eru skilaboðin í þessum bandormi til fatlaðra og þá sérstaklega að því er varðar Framkvæmdasjóð fatlaðra sem verið hefur þeim skjól og hlíf? Hver eru skilaboðin að því er varðar aðbúnað aldraðra sem er í verkahring Framkvæmdasjóðs aldraðra? Hver eru skilaboðin til aldraðra að því er varðar yfirlýst áform um að taka upp fjármagnstekjuskatt? Á að bjóða öldruðum sparifjáreigendum sem komnir eru yfir 67 ára aldur að vera þeir einu sem eiga að þola skertar bætur vegna framtalinna fjármagnstekna og á þannig að bjóða upp á mismunun þegnanna? Hver eru skilaboðin til þeirra sem standa í fararbroddi í nýsköpun á sviði menningar og mennta eins og t.d. til kvikmyndaframleiðenda sem gert hafa garðinn frægan að undanförnu? Hver eru skilaboðin til Alþingis að því er varðar vinnubrögðin sem hér eru sýnd frá þeirri ríkisstjórn sem hefur innbyrðis fleiri lögfræðinga en setið hafa á ráðherrabekkjum langa hríð? Hver eru skilaboðin að því er varðar málsmeðferðina í heild gagnvart Alþingi þar sem boðið er upp á í einum bandormi og einum skröltormi sem svo hefur verið kallaður, endurskoðun á ýmsum grundvallarþáttum löggjafar á a.m.k. 33 meginsviðum löggjafar sem tekur ekki aðeins til ríkisfjármála, ekki aðeins til skattamála, ekki aðeins til velferðarmála, atvinnuleysismála, málefna lífeyrisþega heldur einnig jafnframt til menntamála, landbúnaðarmála, samgöngumála, hafnamála, ferðamála, flugmála og svo mætti lengi telja? Hver eru skilaboð hæstv. ríkisstjórnar? Lítum á þessi mál lið fyrir lið, herra forseti. Þegar Alþingi Íslendinga samþykkti samhljóða á seinasta þingi nýja löggjöf þar sem það var boðað að þolendur afbrota, fórnarlömb afbrotamanna, skyldu ekki lengur sæta því að geta ekki innheimt dæmdar eða úrskurðaðar bætur, einfaldlega vegna þess að afbrotamennirnir sjálfir reyndust ekki vera borgunarmenn þótt um niðurstöðu dómstóls væri að ræða, þá var það löngu tímabær réttarbót og um það var fullkomin samstaða á Alþingi Íslendinga. Þessi lög voru reyndar sett í framhaldi af þáltill. sem einn hv. stjórnarþingmaður hafði frumkvæði að. Þessu er nánar lýst í bandorminum í athugasemdum við 18.--20. gr. þar sem segir á þessa leið: ,,Fyrr á þessu ári voru sett lög nr. 69/1995, um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Við gerð fjárlagafrv. ákvað dómsmrh., þar sem fjárveitingar til dóms- og kirkjumálaráðuneytis væru takmarkaðar, að leita eftir frestun á gildistöku laganna um eitt ár og jafnframt að ákvæði laganna gildi um tjón sem leiðir af brotum sem framin voru 1. jan. 1994 og síðar í stað 1. jan. 1993``. Með öðrum orðum frestun á gildistöku og lögin skyldu ekki ná afturvirkt til þess tíma sem áður hafði verið boðað. Þar að auki er síðan í framhaldi af þessu í bandorminum gert ráð fyrir því að skerða þær bótagreiðslur sem ríkið ábyrgist mjög verulega. Það kom fram strax við 1. umr. af hálfu stjórnarandstöðunnar að þetta væri kannski einhver smánarlegasta aðgerð sem ríkisstjórnin hefði gert sig seka um að boða borgurum þessa lands. Ég held að það sé hvergi ofmælt ef menn líta af sanngirni á það hvernig þetta mál er til komið. Að hæstv. dómsmrh. skuli hafa gert tillögu um það að ná fram sparnaði í rekstri ráðuneytis síns með þessum hætti er hneyksli, hneyksli sem ber að andmæla harðlega og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að alþingismenn, hvar í flokki sem þeir standa, láti bjóða sér þetta. Það er athyglisvert að bera saman aðgerðir og það hugarfar sem býr að baki í sambandi við sparnaðaraðgerðir ráðherra í ráðuneytum sínum þegar annars vegar er um þetta mál að ræða og svo hins vegar tillögur dómsmrh. um það að fækka sýslumannsembættum um tvö með sameiningu sýslumannsembætta. Þetta er svokölluð frönsk tillaga, frönsk vegna þess að þetta er sýndartillaga sem engin alvara lá á bak við. Tillagan staðfestir að hæstv. dómsmrh. heyktist á því að koma fram sparnaðartillögum sem hann hafði þó samþykkt við ríkisstjórnarborð með því að fallast á rammafjárlög og eins og reyndar var fordæmi fyrir áður, setur hann fram tillögu sem honum var fullkunnugt um af fyrri reynslu að hann hafði ekki stuðning fyrir í þingflokki sínum eða meðal þingflokka stjórnarliða og mundi því fara á þann veg sem reyndar er þegar opinbert leyndarmál að tillagan nái ekki fram að ganga. Nú reynir á hvort þessir hinir sömu alþingismenn sem vilja ekki fallast á sparnaðaraðgerð eins og sameiningu tveggja sýslumannsembætta ætla að láta bjóða sér að hæstv. dómsmrh. tryggi sér það að halda ráðuneyti sínu innan útgjaldaramma fjárlaga með því að láta það bitna á hópi fólks sem hefur orðið fórnarlömb afbrotamanna og Alþingi hefur einróma samþykkt að ríkið eigi að taka ábyrgð á að niðurstöður dómstóla um bætur skuli greiddar. Á það verður látið reyna áður en umræðu um þetta mál lýkur, hvort Alþingi réttir hlut þessa fólks og ég endurtek, herra forseti, að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn láti bjóða sér slíkt. Ég spurði áðan, herra forseti: Hver eru skilaboðin sem hæstv. ríkisstjórn er að senda landslýð með þessum málabúnaði? Hver eru skilaboðin til aldraðra? Það er sá hópur fólks, reyndar einn af mörgum fjölmennum hópum í þjóðfélaginu sem Framsfl. sem nú stýrir þessum málaflokki, skírskotaði til fyrir kosningar. Framsfl. gagnrýndi þá mjög harðlega allar aðgerðir fyrrv. hæstv. heilbrrh. sem miðuðu að því að ná fram sparnaði eða stöðva sjálfvirkan vöxt í sumum þáttum heilbrigðiskerfisins. Sú viðleitni hans fékk óblíðar viðtökur hjá Framsfl. Nú standa þeir í þeim sporum að hafa heilbrrh. í sínum röðum og því reynir á hverjar efndir fylgja orðum þeirra frá stjórnarandstöðutímanum. Sannleikurinn er sá að þau hafa reynst ómerk, ómagaorðin þeirra framsóknarmanna frá því fyrir kosningar og kannski hvergi með eins átakanlegum hætti og í þessum málaflokki. Tökum nokkur dæmi. Í tíð fyrri ríkisstjórnar í tengslum við kjarasamninga var loksins tekið á því máli sem kennt hefur verið við tvísköttun lífeyrisgreiðslna ellilífeyrisþega. Það var gert með þeim hætti að lögleiða að þeir skyldu njóta skattfrádráttar sem samsvaraði 15% af þessum lífeyrisgreiðslum en það var sú tala sem menn töldu að samsvaraði tvígreiðsluþættinum að því er varðar þessar greiðslur. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að taka þetta til baka og taka það til baka áður en skattfrelsi iðgjaldagreiðslna vinnandi fólks í lífeyrissjóði hefur að fullu komið til framkvæmda. Hér er um að ræða að taka til baka tekjur af lífeyrisþegum sem samsvara að mati sérfróðra manna sem komið hafa fyrir efh.- og viðskn., um það bil 250--300 millj. kr. Þetta eru skilaboð til lífeyrisþega. Önnur skilaboð eru þau að sparifjáreigendur í hópi hinna öldruðu mega búast við því, ef þetta mál nær fram að ganga, að bætur þeirra skerðist við framtaldar fjármagnstekjur á seinasta ársfjórðungi næsta árs. Það mun þýða tekjuskerðingu þessa hóps á bilinu 80--90 millj. kr. á þessum hluta ársins en um eða yfir 200 millj. kr. á heilu ári. Hvað felst í þessu? Í þessu felst að ríkisstjórnin ætlast til þess að þessi hópur sæti þeirri mismunun að jafnvel þótt fjármagnstekjuskattur hafi ekki verið lögleiddur og því miður virðast satt að segja engar líkur á því að núverandi ríkisstjórn takist það innan þessara tímamarka, þá eigi þessi hópur einn og sér samt sem áður að þola skerðingu ef um er að ræða framtaldar tekjur af uppsöfnuðum sparnaði þeirra. Með öðrum orðum, jafnræðisreglan gagnvart þessum hópi aldraðra er brotin. Það eru skilaboðin til þessa hóps. Þriðju skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til lífeyrisþega eru um þær bótagreiðslur, 600 kr. á mánuði, 7.200 kr. á ári, sem þykja svo lágar að þar mætti næla í sparnað fyrir ríkissjóð upp á 12 millj. kr. Hvaða hópur er þetta? Þetta er kannski fyrst og fremst sá hópur aldraðra sem jafnframt eru öryrkjar. Röksemdafærslan er sú, sem verið er að boða í miðju góðærinu, að þarna sé fundið fé, þarna megi spara. Þetta eru sömu mennirnir og lögðu fyrir á Alþingi Íslendinga samning við handhafa landbúnaðarkerfisins upp á 12 þús. millj. kr. sem fól í sér a.m.k. 200 millj. kr. aukaútgjöld á ári hverju fyrir skattgreiðendur í fimm ár umfram gamla búvörusamninginn. Fjórðu skilaboðin til lífeyrisþega eru þau að hækka hlutfall sem er í gildi og varðar skerðingu á grunnlífeyri þeirra ef þessi hópur hefur einhverjar óverulegar tekjur aðrar en úr lífeyrissjóði. Þetta hlutfall á að hækka úr 25 í 35% og reyna þannig að ná fram sparnaði upp á 30 millj. kr. Eins og þetta væri ekki nóg í miðju góðærinu, þá bárust þau tíðindi núna á seinustu dögum, reyndar í gær, frá hæstv. heilbrrh., þessum hinum sama hæstv. heilbrrh. sem hefur sagt að hún sé algerlega ósátt við öll þjónustugjöld í heilbrigðiskerfinu og það ætti að afnema þau, lofaði því reyndar fyrir kosningar eins og flokkurinn hennar, þessum hinum sama heilbrrh. sem hefur sagt að hún vilji leysa fjárhagsvanda heilbrigðiskerfisins með sérstökum nefskatti. Efndirnar eru þær að nú er sagt að það eigi að hækka þessi gjöld fyrir komu á heilsugæslustöðvar eða fyrir þjónustu sérfræðinga í læknastétt og þar á meðal líka hjá þeim sem teljast í hópi aldraðra, öryrkja og barna. Sú aðgerð ein í þessari tekjuöflun, kannski upp á annað hundrað millj. kr. felur í sér um 15--20 millj. kr. sparnað, er enn á ný fundið fé frá hæstv. heilbrrh. Framsfl. Þetta eru skilaboðin frá Framsfl. til þeirra kjósenda sem lögðu trúnað á málflutning þeirra fyrir kosningar um að þar færi sá flokkur sem setti fólk í fyrirrúm, sem hafnaði af einhverjum grundvallarástæðum allri þjónustugjaldtöku, meira að segja frá fólki sem væri vissulega heilbrigt og í sæmilegum efnum. Með öðrum orðum, það er allt á sömu bókina lært. Öllu er snúið öfugt. Engin af þessum loforðum eru efnd og hæstv. ráðherra situr frammi fyrir vandamálum í heilbrigðiskerfinu, vandamálum varðandi sjúkrahúsin almennt í landinu. Hún reynist vera úrræðalaus og athafnir hennar eru yfirleitt þveröfugar við það sem hún hefur heitið og flokkur hennar fyrir kosningar. Með þessum fimmföldu skilaboðum til aldraðra hefur ríkisstjórnin uppi áform um að spara í ríkisútgjöldum á þeirra kostnað upphæð sem hefur verið metin á bilinu frá 390--452 millj. kr. Eins og þetta sé ekki nóg. En ríkisstjórnin hafði enn fremur uppi áform um að spara til viðbótar með því að afnema lögbundna og hefðbundna tekjutengingu elli- og lífeyrisgreiðslna. Það átti að vera sparnaður upp á 450 millj. kr. Það er ekki fyrr en eftir að fjárlagafrv. var fram komið að verkalýðshreyfingin knúði ríkisstjórnina til undanhalds í því máli. Þau sparnaðaráform upp á 450 millj. kr. áttu reyndar að ná ekki bara til aldraðra heldur einnig til öryrkja, þannig að þetta eru skilaboðin um það sem ríkisstjórnin telur brýnast að koma á framfæri og fá lögfest á Alþingi nú fyrir jólin til þess að ná fram markmiðum sínum um sparnað í ríkisfjármálum. Herra forseti. Skilaboðin eru fleiri. Í 28. gr. bandormsins og í 35. gr. er tekið á tveimur grundvallarþáttum velferðarþjónustunnar á Íslandi. Önnur greinin varðar rétt atvinnulausra til atvinnuleysisbóta. Hin greinin varðar rétt allra lífeyrisþega almannatryggingakerfisins á Íslandi. Hver eru skilaboð ríkisstjórnarinnar? Þau eru að aftengja bætur til atvinnulausra umsömdum kjarasamningum eða launum og sömuleðis að aftengja bætur til lífeyrisþega launaþróun. Nú er það svo, virðulegi forseti, að atvinnuleysisbætur á Íslandi eiga sér þá sögu að þeim var komið á eftir langvinn verkföll á sjötta áratugnum fyrir atbeina verkalýðshreyfingarinnar. Þrátt fyrir margar atrennur á hinu háa Alþingi til þess að fá atvinnuleysisbætur lögfestar sem hlut af velferðarkerfinu, hafði það ekki tekist áratugum saman fyrr en þetta var gert. Þetta er eitthvað sem er knúið fram í kjarasamningum. Allan tímann síðan hefur það verið svo hér á landi sem annars staðar að það þykir eðlilegt að miða bótarétt þeirra sem verða atvinnulausir við einhvern tiltekinn kjarasamning til að tryggja, af því að þetta er afkomutrygging, að atvinnuleysisbætur hafi einhverja viðmiðun við laun. Sömu sögu er að segja um lífeyrisbætur. Ef menn vilja segja sem svo að það sé æskilegt að draga úr sjálfvirkni í ríkisfjármálum með því að draga úr sjálfvirkni ríkisútgjalda, mörkuðum tekjustofnum, t.d. til framkvæmdaþátta o.s.frv., þá eru það rök út af fyrir sig sem vel er hægt að hlusta á. Hér er hins vegar gjörsamlega ólíku saman að jafna vegna þess að þessi tengsl milli atvinnuleysisbóta og lífeyrisbóta eru rökrétt eðlileg og sjálfsögð og hafa ekkert að gera með sjálfvirkni í ríkisútgjöldum. Þetta eru grundvallaratriði að því er varðar sjálfa velferðarþjónustuna og á þau hefur verið lögð rík áhersla allt frá upphafi, ekki síst af samtökum launþega sem upphaflega voru frumkvöðlar að því að koma þessu kerfi á. Sjálfsagt reyna stjórnarliðar að færa einhver rök fyrir þessum gerðum sínum og þá helst þessi að því er varðar atvinnuleysisbæturnar. Þeir segja sem svo að það sé ekki vel ráðið að tengja atvinnuleysisbætur við tiltekinn taxta í kjarasamningum stéttarfélaga sem mun reyndar vera tiltekinn taxti í samningum fiskvinnslufólks. Hvers vegna ekki? Vegna þess að vinnuveitendur reyni þá eins og þeir geti í kjarasamningum að halda þessum taxta niðri eða fara fram hjá honum og nefna má dæmi um að slíkt hafi gerst. Það er einmitt vegna þessa sem sú lagabreyting var gerð fyrir allmörgum árum að því er varðar lífeyrisgreiðslur til lífeyrisþega, að þetta var ekki miðað við einn tiltekinn taxta, heldur vísitölur launaþróunar þar sem ýmsir taxtar starfshópa voru lagðir undir þannig að það endurspeglar almenna launaþróun og almenn lífskjör í landinu. Ef það hefði vakað fyrir stjórnarliðum að taka raunverulega á þessu máli með þeim hætti að rétta hlut hinna atvinnulausu, hefðu þeir gert það með því að taka upp einhverja slíka viðmiðun til að tryggja að hlutur atvinnulausra væri í réttu hlutfalli við almenna launaþróun á vinnumarkaðnum. En það hafa þeir ekki gert. Með þessu eru þeir raunverulega að segja: Velferðarríkið íslenska afsalar sér allri ábyrgð á afkomutryggingu þessara hópa, lífeyrisþega og þeirra sem verst hafa orðið úti á vinnumarkaðinum með því að missa vinnuna. Síðan bíta þeir höfuðið af skömminni með því að þetta gera þeir í sömu andránni og ríkissjóður er að þvo hendur sínar með öllu af ábyrgðinni á atvinnuleysisbótum með því að hann leggur Atvinnuleysistryggingasjóði ekki til fimmeyring. Með þessu eru þau skilaboð send til verkalýðshreyfingarinnar í miðri kjarasáttarumræðunni að þeir skuli sjálfir bera fjanda sinn og skuli sjálfir og einir bera ábyrgð á kjörum þessa fólks sem hefur farið út af vinnumarkaðnum við það að missa vinnuna eða á ævistarfið að baki og eru lífeyrisþegar. Þar með er verið að stefna þessum málum í algert uppnám og bjóða upp á það að í hvert skipti sem kjarasamningar eru á dagskrá, verði verkalýðshreyfingin, launþegahreyfingin að taka þessi mál upp á sína arma og beita afli samtaka sinna í átökum við ríkisvaldið um að tryggja þessi sjálfsögðu mannréttindi. Ég hef heyrt einhverja stjórnarliða halda því fram að þetta sé gert svo til með þegjandi samkomulagi við verkalýðshreyfinguna. Því hefur verið haldið fram að í viðtölum milli forustumanna ASÍ og forsrh. hafi niðurstaðan orðið sú að verkalýðshreyfingin hafi sætt sig við þetta vegna þess að ríkisstjórnin bauð a.m.k. á næsta ári, að láta atvinnuleysisbætur fylgja umsömdum kjarasamningum í upphafi þessa árs. Í ljósi slíkra fullyrðinga er athyglisvert að rétt í þessu var að berast ályktun frá Alþýðusambandi Íslands, undirrituð af Benedikt Davíðssyni, forseta ASÍ, um það sem þeir kalla atlögu heilbrrh. og ríkisstjórnar að velferðarkerfinu. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega tillögum heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnarinnar um verulegan niðurskurð og aukna gjaldtöku í heilbrigðis- og tryggingakerfinu sem kynntar hafa verið undanfarna daga. Ef þessar tillögur verða samþykktar á Alþingi jafngilda þær einhverri alvarlegustu og víðtækustu atlögu að velferðarkerfinu sem nokkur ríkisstjórn hefur kynnt í seinni tíð. Miðstjórn ASÍ lýsir sig algerlega andsnúna áformum ríkisstjórnarinnar um að afnema þær tengingar sem verið hafa um áratuga skeið milli bótafjárhæða almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga og kjarasamninga verkalýðsfélaganna. Með því væri ríkisstjórnin að koma í veg fyrir að þessir hópar, sem búa við lökustu kjörin, fái notið þeirra kjarabóta sem um semst í kjarasamningum. Ef þetta ranglæti verður látið koma til framkvæmda mun verkalýðshreyfingin þegar við undirbúning að gerð næstu kjarasamninga á komandi hausti taka þetta mál til umfjöllunar með kröfu um að tengingin verði órofin eða með beinum kröfum um hækkanir á þessum bótum til samræmis við breytingar á kjarasamningum, áður en formlega verður gengið frá kjarasamningum við viðsemjendur. Miðstjórn ASÍ átelur harðlega útfærslu ríkisstjórnarinnar á hækkun almannatryggingabóta um næstu áramót. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 29. nóvember sl. ættu allir bótaflokkar almannatrygginga að hækka um 3,5% frá og með 1. janúar nk. Nú hefur komið í ljós að fyrirhugað er að þessi hækkun nái ekki til allra bótaflokka almannatrygginga. Miðstjórn ASÍ krefst þess að þessi hækkun verði látin ná til allra bótaflokka almannatrygginga eins og fram kom í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega tillögum ríkisstjórnarinnar um að hækka gjaldtöku á sjúklinga vegna komu til heimilislækna og sérfræðinga og telur að skattlagning á veikindum fólks samrýmist engan vegin þeirri grundvallarforsendu sem velferðarkerfið hefur byggt á. Miðstjórn ASÍ lýsir einnig megnustu andúð sinni á tillögu heilbrigðisráðherra um að auka enn frekar við tekjutengingu grunnlífeyris elli- og örorkulífeyrisþega úr 25% í 35%. Það framferði að hækka skattbyrði elli- og örorkulífeyrisþega sem eru með tekjur á bilinu 68--100 þúsund króna með þessum hætti en halda skattbyrði þeirra sem eru með yfir 300 þúsund krónur á mánuði óbreyttri segir meira um pólitískar áherslur og siðferði ráðherrans og ríkisstjórnarinnar en orð fá lýst.`` Virðulegi forseti. Það er ósatt að þessar grundvallarbreytingar um aftengingu atvinnuleysisbóta og lífeyrisbóta miðað við launaþróun séu gerðar með þegjandi samþykki launþegahreyfingarinnar. Því er yfirlýst að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við yfirlýsingu sína frá 29. nóv.  Hefur hæstv. forseti gert ráðstafanir til að hæstv. heilbrrh. komi í salinn?

Forseti hefur gert þær ráðstafanir og er hans að vænta þá og þegar.

Ég hef verið að ræða um skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til ýmissa þeirra hópa í þjóðfélaginu sem flokkur hæstv. heilbrrh. gerði sér hvað mest dælt við fyrir kosningar með hástemmdum loforðum um að rétta þeirra hlut. Meðan við bíðum eftir því að hæstv. heilbrrh. komi í salinn er rétt að halda áfram að lýsa þessum skilaboðum. Ein skilaboðin í bandorminum varða hag fatlaðra. Í 22. og 23. gr. eru ákvæði um að skerða framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þ.e. tekjustofninn sjálfur, erfðafjárskattur, er skertur sem svarar 133 millj. kr. og því næst, eins og reyndar hefur verið gert áður, er bundinn tiltekinn hluti, 40%, við rekstur en ekki framkvæmdir. Ég geri ekki athugasemdir við það þótt hluti af ráðstöfunarfé sjóðsins fari til rekstrar. Hitt er annað mál að þegar um er að ræða skerðingu frá hinum markaða tekjustofni og þá staðreynd að verið er að gera það um leið og ríkið er að sölsa undir sig söluandvirði stofnunar, Sólborgar, sem byggð er af almannasamskotum á Akureyri, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, þá eru athugasemdir við það að gera og aðferðina sömuleiðis. Að því er varðar Framkvæmdasjóð aldraðra er nýmælið að fyrir utan hefðbundin skerðingarákvæði er breytingin gerð varanleg. Þar er athugasemdin fyrst og fremst sú að hann er byggður á sérstakri skattlagningu, sérstökum nefskatti. Þá er komið að því að ræða eftirlætismál hæstv. heilbrrh. Hún hefur sem sé í hremmingum sínum undanfarna daga lýst því yfir að hún vilji helst leysa vanda heilbrigðiskerfisins með því að taka upp nýjan nefskatt, þ.e. einhvers konar sjúkratryggingagjald, sem áður er þekkt úr sögunni, sem leggist þá á alla landsmenn. Það verði sérstakur markaður tekjustofn fyrir heilbrigðiskerfið. Hér höfum við einmitt slíkan markaðan tekjustofn sem á að standa undir Framkvæmdasjóði aldraðra, nefskatt sem allir greiða en nú er verið að taka að hluta til í ríkissjóð. Það er einfaldlega svo að úr því að settur er á sérstakur skattur til þess að sinna sérstökum verkefnum þá ber að framfylgja þeim lögum. Ef ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar að of mikið sé byggt eða að þörfin fyrir framkvæmdir á þessu sviði sé ekki lengur slík sem hún var þá ber hæstv. ríkisstjórn jafnframt að sjálfsögðu að koma með frv. til laga um breytingar á þessum skatti. Sáttin sem um hann var á sínum tíma var um að standa undir þessum framkvæmdum fyrir aldraða en ekki um að hér væri um að ræða almennar skatttekjur ríkissjóðs. Tilefni þess að ég bað um að hæstv. heilbrrh. kæmi í salinn var sérstakt og annað. Ég var að ræða um þau áform stjórnarliða að breyta þeim grundvallarþætti velferðarþjónustunnar á Íslandi að aftengja hvort tveggja, atvinnuleysisbætur og lífeyrisbætur, almennri launaþróun í landinu. Það hefur verið gefið í skyn af hálfu ýmissa stjórnarliða að þetta sé aðgerð sem ekki sé gerð í ósátt við verkalýðshreyfinguna. Ríkisstjórnin hafði jú ákveðið að í fjárlögum fyrir árið 1996 skyldi þrátt fyrir aftenginguna leggja til aukið fé sem samsvaraði kauphækkunum, 3,5%, umsömdum 1. jan., og verkalýðshreyfingin væri að sumu leyti gagnrýnin á viðmiðun atvinnuleysisbóta við tiltekinn taxta fiskvinnslufólks. Nú vill svo til, hæstv. ráðherra, að hingað var að berast yfirlýsing frá Alþýðusambandi Íslands. Þar er því einfaldlega lýst yfir að þetta hvort tveggja sé rangt. Yfirlýsingin ber heitið ,,Ályktun um atlögu heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnar að velferðarkerfinu``. Þar er með hörðum orðum fordæmd breytingin á þessum grundvallarþætti velferðarkerfisins, ekki síst á sama tíma og ríkissjóður ákveður í fyrsta sinn að leggja ekki einn fimmeyring, ekki krónu með gati, lengur í Atvinnuleysistryggingasjóð. Með þessari aðgerð er ríkissjóður, með öðrum orðum ríkisstjórnin og sér í lagi hæstv. heilbrrh., að segja að velferðarríkið á Íslandi afsali sér allri ábyrgð á því að lífeyrisþegar og þeir sem misst hafa vinnuna skuli njóta lágmarksafkomu sem tengd er umsömdum launum í landinu. Það er meira, hæstv. ráðherra. Hér er því mótmælt harðlega að ríkisstjórnin, eins og hér segir, hyggist ekki efna yfirlýsingu sína frá því 29. nóv., gefin loforð um að þessi upphæð, 3,5% hækkun, skuli ná til allra bótaflokka almannatrygginga. Í ályktuninni segir á þessa leið: ,,Miðstjórn ASÍ átelur harðlega útfærslu ríkisstjórnarinnar á hækkun almannatryggingabóta um næstu áramót.`` --- Útfærslunni. ,,Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 29. nóv. sl. ættu allir bótaflokkar almannatrygginga að hækka um 3,5% frá og með 1. jan. nk. Nú hefur komið í ljós að fyrirhugað er að þessi hækkun nái ekki til allra bótaflokka almannatrygginga. Miðstjórn ASÍ krefst þess að þessi hækkun verði látin ná til allra bótaflokka almannatrygginga eins og fram kom í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar.`` Í framhaldi af þessari yfirlýsingu, sem undirrituð er af forseta Alþýðusambandsins, þar sem vísað er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, er þess farið á leit að hæstv. ráðherra svari því: Er það rétt sem forseti ASÍ heldur fram að ráðherrann og ríkisstjórnin ætli ekki að efna yfirlýsinguna frá því í nóvemberlok? Hvaða bótaflokkar eru það sem ríkisstjórnin ætlar ekki að láta þessa 3,5% hækkun ná til? Hvaða hópar fólks eru það sem ríkisstjórnin ætlar að undanþiggja og hver eru rök hennar fyrir því að svíkja með þessum hætti loforð sitt við aðila vinnumarkaðarins sem gefið var í lok nóvember? Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum á eftir. Ég hef verið að tala, hæstv. ráðherra, um skilaboðin sem berast frá hæstv. heilbrrh. og hæstv. ríkisstjórn sérstaklega til aldraðra í tengslum við þennan ríkisfjármálapakka allan saman. Ég hef verið að minna á að þessi skilaboð eru talsvert önnur en kjósendur hefðu mátt búast við hafi þeir lagt trúnað á orð frambjóðenda Framsfl., þar með talinn hæstv. ráðherra, fyrir seinustu kosningar. Ég minni á að frambjóðendur Framsfl. í stjórnarandstöðu á seinasta kjörtímabili héldu uppi stöðugri, harðri og óvæginni gagnrýni á fyrrv. ríkisstjórn þegar hún tók upp þjónustugjöld. Hæstv. ráðherra hefur látið þau orð falla að það bæri að afnema þessi þjónustugjöld. Frambjóðendur Framsfl. fengu áreiðanlega mikið fylgi í seinustu kosningum, fylgi sem entist þeim til þess m.a. að ná samningum um myndun núv. ríkisstjórnar, út á loforðin um að afnema þjónustugjöld, út á loforðin um það að standa vörð um grundvallaratriði velferðarþjónustunnar og út á málflutninginn á fyrra kjörtímabili þar sem tekið var undir alla gagnrýni á sparnaðaraðgerðir. Nú er spurt um efndirnar. Seinustu efndirnar eru þær, frá hæstv. heilbrrh., að það sé helst að leita sparnaðar þar sem kemur að bótagreiðslum sem eru svo lágar, 600 kr. á mánuði, 7.200 kr. á ári, að það taki því ekki að greiða þær út. Þarna er fundið fé til þess að spara í ríkisfjármálum upp á 12 millj. kr. eða að ganga lengra í tekjutengingum en áður var gert með því að skerða grunnlífeyri lífeyrisþega, ekki um 25% heldur um 35% miðað við aðrar tekjur. Hæstv. ráðherra gerir sér vonir um að spara 42 millj. kr. með þessum hætti. Því næst bætir hún um betur með boðaðri reglugerð sinni sem snertir þjónustugjöld, þjónustugjöldin sem hæstv. ráðherra hefur lofað að leggja af. Þá er helst til ráða að hækka þau, alveg sérstaklega fyrir aldraða, örykja og börn, lyfta þakinu fyrir þessa hópa vegna þess að það er hækkun, bæði almennt og einnig fyrir þá. Þegar þetta hefur verið rætt í efh.- og viðskn. og spurt hver sé raunverulega sparnaðurinn sem næst með þessu þá er hann mjög óverulegur. Það er því ótrúlegt hvernig hæstv. ráðherra hefur breyst á stuttum tíma í ráðuneyti sínu frá því þegar hæstv. ráðherra var frambjóðandi Framsfl. í seinustu kosningum eða talsmaður flokksins í stjórnarandstöðu á seinasta þingi þar til hún hefur náð því markmiði í krafti kosningaloforðanna að sitja nú í stóli heilbrrh. til þess að standa við stóru orðin. Satt að segja held ég að það sé leitun á öðrum kapítula í íslenskri stjórnmálasögu sem er jafndapurlegur þegar bornar eru saman yfirlýsingar eða loforð og svo raunverulegar efndir eða verk eins og þessi dæmi sem hér er lýst. Herra forseti. Skilaboð ríkisstjórnarinnar til þolenda afbrota, til aldraðra alveg sérstaklega, til atvinnulausra, til lífeyrisþega, til þeirra sem eiga hluta af afkomu sinni mjög undir uppsöfnunarsjóðum, eins og Framkvæmdasjóði fatlaðra og aldraðra, skilaboðin varðandi frekari tekjutengingar bóta, skilaboðin um hina nýju reglugerð ráðherrans um hækkun þjónustugjalda, allt er þetta eins og langur listi um hvernig hæstv. ráðherra og ríkisstjórn hefur snúið öllu öfugt. Frá því sem málflutningurinn snerist um á seinasta kjörtímabili og loforðin sem gefin voru í seinustu kosningum. Þetta eru allt saman öfugmælavísur. Þar með er allt tal hæstv. ráðherra og reyndar Framsfl. í fjögurra ára stjórnarandstöðu orðið að ómerkum ómagaorðum. Af því að við erum að tala um stjórnmál og um heilindi í stjórnmálum og hvort stjórnmálamenn viji láta taka mark á sér eða ekki þá er sérstök ástæða til þess að nefna það að út á loforðin, skrumið, fengu framsóknarmenn fylgið sem dugði þeim til þess að sitja á þessum ráðherrabekkjum. Hver er svo hlutur flokksins í þessu stjórnarsamstarfi? Hver er það ræður ferðinni í þessu stjórnarsamstarfi? Hver er það rúllar yfir hæstv. heilbrrh. í hverju málinu á fætur öðru? Hver er það sem gefur fyrirmæli um hvað má og hvað má ekki? Hver er það sem snýr öllum kosningaloforðum Framsfl. öfugt? Hver er það sem gerir framsóknarmenn á ráðherrastólum að umskiptingum? Og hvernig er það í slíku stjórnarsamstarfi, hvar er formaður Framsfl., holdgervingur traustsins, sem birtist þjóðinni í seinustu kosningum í selskinnsjakkanum?  Reyndar er eftirtektarvert að formaður Framsfl. hefur ekki sést í þingsölum nánast það sem af er þessu hausti. Og nú get ég sem hér stend trútt um talað því ég er forveri hans á stóli utanrrh. En ég bið menn að gera samanburð á því hvort Alþfl. í fyrra stjórnarsamstarfi hefði látið bjóða sér þær trakteringar sem Framsfl. lætur bjóða sér upp á núna. Formaður Framsfl. er ekki aðeins utanrrh. heldur hefur hann einnig tekið að sér að vera samstarfsráðherra Norðurlanda og hann hefur gengið í fleiri alþjóðasamtök en áður voru í gildi. Það er mikið áhugamál hjá honum að stofna sérstakt norðurhjararáð og hann er genginn í Eystrasaltsráð. Með því að bæta við Norðurlandasamstarfinu hefur hann nokkurn veginn tryggt það að hann er alls ekki hér á landi og hefur enga aðstöðu til þess að veita þessum flokki neina forstöðu, enda sýna verkin merkin. Það er engin forusta. Þessi flokkur er forustulaus hjörð og hann lætur það yfir sig ganga að hvert einasta orð sem hann hefur sagt og kjósendur tóku mark á er orðið að öfugmælum. Virðulegi forseti. Mér hefur orðið tíðrætt um skilaboð ríkisstjórnarinnar hæstv. og þeirra ráðherra Framsfl. sem eru helstir verkstjórnendur velferðarkerfisins á Íslandi til kjósenda eins og þau birtast í þessum frumvörpum ríkisstjórnarinnar. En það er athyglisvert líka að víkja að því hvað ekki felst í þessum skilaboðum, um hvað þau snúast ekki. Hvað var það sem frambjóðendur nánast allra flokka sögðu fyrir seinustu kosningar að væri brýnast að gera að því er varðar ríkisfjármál og þá sérstaklega skattamálin? Hvað var það? Það er ástæða til þess að rifja það alveg sérstaklega upp. Öllum bar saman um að það sem væri brýnast væri að rétta hlut þeirra hópa í þjóðfélaginu sem eru orðnir sérstaklega fórnarlömb tekjutengingar á öllum sviðum og eru farnir að bera jaðarskatta, þ.e. skatta af viðbótartekjum umfram ákveðið lágmark upp á um það bil 70--100%. Þetta er það sem sagt var að væri langsamlega brýnast að gera, t.d. gagnvart ýmsum hópum aldraðra og þeim sem sætt hafa tekjutengingu bótagreiðslna og annarra tekna, sérstaklega reyndar barnmörgum fjölskyldum vegna tekjutengingar á fjölskyldubótum, barnabótum, barnabótaauka og vaxtabótum. Og þessi loforð voru gefin með margvíslegum rökum. Því hefur stundum verið haldið fram að tekjutenging væri rétt leið til þess að jafna byrðar og væri þá eins konar réttlátara form skattheimtu en ella væri kostur á. Staðreyndin er sú að það er enginn munur á því þegar þessi dæmi eru tekin af skattahækkunum og tekjutengingum nema einn. Þessar tekjutengingar hafa leitt til þvílíkrar mismununar milli ýmissa hópa í þjóðfélaginu að það er með öllu gjörsamlega óásættanlegt. Þegar svo er komið að tilteknir hópar eru farnir að bera 60, 70, 80% jaðarskatta en aðrir ekki, er verið að rífa niður allt traust á skattkerfinu. Að því er varðar unga fólkið er þetta kerfi sannarlega vinnuletjandi vegna þess að það er verið að koma þeim skilaboðum til fólks að þeim sé ekki lengur fært að leggja á sig aukna vinnu, lengri vinnudag eða forsjármönnum fjölskyldu að vinna bæði, vegna þess að af auknum tekjum umfram venjulegar tekjur eru teknar 70, 80 kr. af hverjum 100 í skatta. Þetta er sérstaklega alvarlegt og sérstaklega áberandi að því er varðar annars vegar barnmargar fjölskyldur með mikil útgjöld, fjölskyldur sem eru að leggja á sig mikla vinnu og eru að reyna að afla mikilla tekna vegna húsnæðiskostnaðar og því næst ýmissa annarra í hópi hinna öldruðu þar sem tekjutengingarnar eru komnar út yfir allan þjófabálk. Sér í lagi er þetta svo óréttlátt í þjóðfélagi þar sem skattundandráttur er jafnútbreiddur og mat opinberra aðila stendur til. En allt byggist þetta á skattframtalinu og í raun og veru er það svo eins og fram kom í umræðum í efh.- og viðskn. af hálfu fulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins að í vaxandi mæli eru aldraðir farnir að hringja í Tryggingastofnunina eða koma og leita upplýsinga um það hvort eða í hve miklum mæli þeim er yfirleitt óhætt að afla einhverra aukatekna áður en að því kemur að bótagreiðslur skerðast, jafnvel að fullu, enda er hægt að finna hópa þar sem þannig háttar til að tekjutenging bóta er orðin 100%. Herra forseti. Ég er að tala um skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til kjósenda, til almennings. Ég tek eftir því að það eru engin skilaboð frá hæstv. ráðherrum, hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. heilbrrh. til kjósenda um að leiðrétta þetta nema þó í einum mæli í fjárlagafrv., þ.e. það er varið auknum fjármunum til að draga úr tekjutengingunni að því er varðar barnabótaauka. En eftir er skilið mjög stórt svið þar sem á þessu máli er ekki tekið. Hvað var hitt málið sem mönnum bar saman um, kannski fyrir utan frambjóðendur Sjálfstfl. að væri brýnasta umbótaaðgerðin að því er varðar skattamál á Íslandi? Það var að koma á fjármagnstekjuskatti, vegna þess að menn sögðu: Til þess að vera jafnir fyrir skattalögum er ekki hægt að réttlæta það lengur að allar tekjur sem menn afla með vinnu sinni séu skattlagðar upp í topp og með jaðarsköttum eins og ég hef verið að lýsa, en mjög verulegur hlutur af tekjum af fjármagni er ýmist algerlega tekjuskattsfrjáls eða að mestu leyti. Það vill svo til að í tíð fyrri ríkisstjórnar var lögð mikil vinna í þetta mál og ítarlegar skýrslur liggja fyrir um það með hvaða hætti megi útfæra slíkt skattkerfi. Í tengslum við kjarasamninga, einnig í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, var gert pólitískt samkomulag um að ljúka þessari vinnu og það skyldi lagt fram frv. á hinu háa Alþingi á þessu hausti þannig að tekjuskattslög gætu tekið gildi nú um áramót. Ég fullyrði af reynslu minni og þekkingu á þróun þessa máls frá fyrri tíð að það er ekkert sem varðar nauðsyn á aukinni vinnu vegna tæknilegrar útfærslu sem dugar til skýringar á því að af þessu hefur ekki orðið. Staðreyndin er einfaldlega sú að um er að ræða vanefndir þrátt fyrir það að leitað hafi verið til stjórnarandstöðuflokkanna fyrir seinustu kosningar um atbeina að þessu máli auk aðila vinnumarkaðarins. Þetta tvennt, að leiðrétta jaðarskattana og að koma á fjármagnstekjuskatti hefur verið vanefnt. Þetta tvennt sem bar hæst í umræðunni og frambjóðendur lögðu mesta áherslu á að þyrfti að leiðrétta. En í staðinn eru skilaboð ríkisstjórnarinnar þau sem við höfum verið að lýsa. Sparnaðarviðleitnin er fyrst og fremst í því fólgin að leggja auknar byrðar á aldraða og öryrkja, að draga úr afkomuöryggi þeirra með því að afnema grundvallarþætti eins og tengsl launa og velferðargreiðslna auk þess sem hæstv. heilbrrh. beygir sig jafnvel á götu til þess að ná lítilfjörlögum sparnaði á kostnað þessara hópa. Önnur framtíðarsýn um sparnað í ríkisrekstri eða tekjuöflun eins og með fjármagnstekjuskatti? Nei. Og þannig er niðurstaðan sú í hverju málinu á fætur öðru að Framsfl. er orðinn að ómerkingi í þessu stjórnarsamstarfi. Virðulegi forseti. Ég vona að menn lái mér ekki þegar ég segi að skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til þjóðarinnar nú skömmu áður en að jólahelgin gengur í garð, hin mikla fjölskylduhátíð friðar og eindrægni, bera vott um það sem mætti kalla svolítinn snert af geðklofa. Í einu orðinu birtir ríkisstjórnin nýja þjóðhagsspá og nýjar tölur um tekjuhlið fjárlaga. Hver eru skilaboðin frá ríkisstjórninni að þessu leyti? Þau eru þessi. Erfiðleikatímabilið er að baki. Batamerkin, efnahagsbatinn blasir við. Hagvöxturinn á næsta ári verður meiri en að meðaltali í OECD-ríkjunum. Helsta skrautfjöðrin í hatti núv. ríkisstjórnar er að sjálfsögðu álmálið sem við samþykktum fyrr í dag. Það boðar verulegar fjárfestingar. Það boðar umsvif vegna þátttöku erlends fjármagns við uppbyggingu á atvinnulífi á Íslandi eftir langt kyrrstöðutímabil. Tölur eru nefndar um það að fjárfestingar sem verið hafa í sögulegu lágmarki á Íslandi eru aftur að aukast, fyrst og fremst auðvitað með þessum stórframkvæmdum. Menn boða ekki bara stækkun álvers. Menn gefa í skyn og eru bjartsýnir á að það komi nýtt álver og jafnvel að það verði tekin ákvörðun um það fyrir áramót. Í framhaldi af því boða menn nýjar stórframkvæmdir í virkjunarmálum og jafnvel fleiri stóriðjuáform. Í raun og veru er það svo að menn eru ekki bara að boða hagvöxt og auknar fjárfestingar. Menn eru líka að segja að þjóðarútgjöldin eru að vaxa og uppi eru ýmis þenslumerki vegna þess að neyslan er vaxandi. Útflutningur fer að vísu minnkandi en innflutningur fer ört vaxandi og viðskiptahallinn er að snúast við. Hann hefur verið jákvæður á undanförnum þremur árum en tölur eru nú birtar um það að hann verði allverulega neikvæður á næsta ári. En hvað þýðir þetta á mannamáli? Þetta þýðir það að ríkisstjórnin er að segja: Ytri skilyrði eru að batna. Við höfum fengið happdrættisvinninginn að því er varðar stækkun álversins og þetta þýðir að kaupmáttur er að vaxa og umsvif eru vaxandi. Fyrirtækin nýta sér það í auknum mæli eftir að þau gátu rétt hlut sinn á seinasta kjörtímabili vegna þeirrar aðhaldsstefnu sem þá var beitt og vegna stöðugleikans sem þá náðist. Allt er þetta gott og jákvætt. Hin skilaboðin eru hins vegar til almennings. Á sama tíma og ríkisstjórnin boðar batnandi hag og betri tíð, aukinn hagvöxt og aukin þjóðarútgjöld, auknar fjárfestingar og vonandi fjölgun starfa, eru helstu úrræði þessarar sömu ríkisstjórnar, að því er varðar sparnað í ríkisfjármálum að höggva í þann knérunn sem ég var að lýsa hér áðan, þ.e. að leita eftir sparnaði hjá öldruðum og öryrkjum og lífeyrisþegum og svipta atvinnulausa afkomuöryggi og réttindum og auka þjónustugjöld vegna þess að ríkisstjórnin hefur að því er virist engin önnur úrræði. Þetta er vissulega dauflynd og verkasmá ríkisstjórn. En það er ömurlegt hlutskipti fyrir Framsfl. sem boðaði vissulega allt aðra hluti fyrir kosningar að standa nú eins og þvara í potti í þessari dauflyndu og verkasmáu ríkisstjórn með ábyrgðina á því að gera allt öfugt við það sem þeir sögðu fyrir kosningar. Hver eru svo þriðju skilaboðin frá hæstv. ríkisstjórn? Þau eru þessi, einmitt vegna þess að það er nokkur vottur um aukna þenslu, vissulega má gera ráð fyrir nokkrum vexti miðað við fjárlagafrv. og ríkisfjárlagapólitíkina. Skilaboðin eru þessi: Þrátt fyrir þenslumerki, þrátt fyrir að atvinnulífið er að taka við sér og þrátt fyrir að fjárfestingar eru að aukast og maður skyldi ætla að ríkissjóður ætti þar af leiðandi að auka eitthvað svigrúm atvinnulífsins og draga úr skuldasöfnun sinni og lántökum, nei, þá er enn lagt fram fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir umtalsverðum halla. Sá halli mun ef nokkuð er fara vaxandi, frá fjárlagafrv. til niðurstöðutölu fjárlaga, í meðförum stjórnarliða. Hvaða sögu segja lánsfjárlög, hin hliðin á því máli? Þau segja að það er haldið áfram á braut skuldasöfnunar. Það á að halda áfram að slá lán. Neikvæður viðskiptajöfnuður segir þá sögu að við eigum áfram að auka skuldasöfnunina. Eins og ekki væri nóg, hæstv. heilbrrh., að við borgum núna 35 milljarða á ári hverju í afborganir og vexti af gömlum lánum. Það mætti kannski nota eitthvað af þeim peningum, ef þeim hefði verið varið á skynsamlegri máta og ef þeir hefðu skilað þjóðinni þeim arði sem ætlast hefði mátt til, núna í sálarangist og vanda hæstv. heilbrrh. gagnvart útgjaldaþenslunni í heilbrigðiskerfinu. En á sama tíma og þetta gerist leggur ríkisstjórnin fram fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv., sem eru ekki aðhaldsfrumvörp. Þau staðfesta að vegna innbyrðis ágreinings meðal stjórnarliða geta þeir ekki náð samstöðu um skynsamleg úrræði við eðlilegan sparnað í ríkiskerfinu. Þar er undanhaldið, undanhaldið fyrir sérhagsmunahópunum, landbúnaðarkerfinu og sægreifunum. Þar er ekki tekið á málum. Ég held að ég hafi fært rök fyrir því, virðulegi forseti, að kannski er ekkert ofmælt að þessi þrenn misvísandi skilaboð frá ríkisstjórninni til landslýðsins, núna fyrir jólahelgina, eru dálítið ,,skitsó`` eins og menn mundu segja. Þau bera vott um dálítinn pólitískan geðklofa vegna þess að það er eins og önnur höndin viti ekki hvað hin gerir. Hér er ekki ríkisstjórn sem hefur sett sér markvissa stefnu, sem veit hvað hún er að gera. Hér er heldur ekki að verki róttæk umbótastjórn sem þorir að taka á vandamálum og kemur með ný úrræði og nýjar hugmyndir eða hefur burði til þess, þrátt fyrir líkamsburðina, þ.e. þessa 40 hausa eða svo sem styðja ríkisstjórnina, að koma fram með kerfisbreytingar sem horfa til framtíðar. Í ljósi þessa, virðulegi forseti, er athyglisvert að það eru fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem leggja fram brtt. við 2. umr. fjárlaga sem stefna að því að draga úr hallarekstrinum í ríkisbúskapnum, leggja fram sparnaðartillögur upp á 1,5 milljarða í rekstri ríkisbáknsins og fara inn á aðrar brautir að því er varðar tekjuöflun með því að leggja fram tillögur um tekjuöflun, bæði af fjármagnstekjum sem og af veiðileyfagjaldi, þ.e. að tryggja þjóðinni arð af auðlindinni sem lög kveða á um að hún eigi sameiginlega. En slíkar tillögur fá ekki fylgi í núv. ríkisstjórn. Þær eru róttækar. Þær taka nefnilega á sérhagsmununum. En sérhagsmunir sitja alls staðar á fleti fyrir í þessari ríkisstjórn og ráða. Þeir skilgreina hvað má og hvað má ekki. Þá er þrautalendingin að skipa hæstv. heilbrrh. að leita eftir sparnaði í húsum hinna öldruðu, öyrkja og annarra slíkra.

Forseti biður hv. þm. velvirðingar, en leyfir sér að spyrjast fyrir um hvort hann hafi nokkra hugmynd hve langt er eftir að ræðu hans. Forseti spyr af því tilefni að ráð var fyrir því gert að gera hlé á þessum fundi um sexleytið og gefa þá ráðrúm til þingflokksfunda. Spurning er hvort stefna beri að því að hv. þm. ljúki ræðu sinni eða geri á henni hlé.

Mér var kunnugt um það, virðulegi forseti, að stefnt væri að fundarhléi til þingflokksfunda um þetta leyti. Ég tel að ég hafi komið til skila öllum aðalatriðum máls míns í þessari lotu þannig að ég get prýðilega fallist á að láta ræðu minni lokið hér með, enda nógir aðrir til þess úr röðum stjórnarliða að halda þessari umræðu áfram.

Í samræmi við orð forseta verður nú gert hlé á þessum fundi. Ráð er fyrir því gert að honum verði fram haldið kl. átta.

[21:17] Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða eitt stærsta mál þingsins fram til þessa sem er frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996. Það gengur undir nafninu ,,bandormurinn mikli`` og ég verð að segja, virðulegi forseti, að hef ég setið lengi á Alþingi og fjallað um ýmsa bandorma, en engan hef ég séð skrautlegri eða ljótari en þann bandorm sem við ræðum hér. Það er ljóst að það hlýtur að kalla á mjög langa umræðu að fara í gegnum þennan bandorm sem tekur á hvorki meira né minna en 34 lögum og er einar 63 greinar. Það ljótasta við þennan bandorm, eins og kannski í mörgum frumvörpum sem frá þessari ríkisstjórn koma að ekki sé talað um fjárlögin, er að þar er ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Þessi ríkisstjórn virðist helst hitta fyrir aldraða, öryrkja, sjúklinga eða atvinnulausa þannig að hér er verið að ráðast mjög grimmilega að kjörum þessa fólks. Það er auðvitað einnig ljóst, virðulegi forseti, að hér er ekki einungis verið að gera breytingar sem tengjast fjárlagaafgreiðslunni sem er nú kannski alvanalegt að sjá í bandormum. Hér er verið að gera grundvallarbreytingar á ýmsum mikilvægum lögum í þessu þjóðfélagi, ekki síst almannatryggingalögunum, lögum um málefni fatlaðra, málefni aldraðra o.s.frv. Við fórum yfir það fyrr í dag, virðulegi forseti, þegar byrjað var að ræða þennan bandorm að hann snertir alla ráðherra í þessari ríkisstjórn. Það er ljóst að ríkisstjórn, sem leggur svona mikla áherslu á að fá þetta mál í gegnum þingið þó stutt lifi til jóla, hlýtur að gefa sér tíma til þess að sitja undir þessari umræðu sem hér fer fram. Ég tel því alveg nauðsynlegt, virðulegi forseti, að kalla til þá ráðherra sem þetta mál heyrir undir. Ég hef helst hug á að eiga orðastað við hæstv. forsrh. Fjmrh. er auðvitað nauðsynlegt að fá hingað í salinn líka að ekki sé talað um hæstv. heilbrrh. Ég sé að hæstv. félmrh. heiðrar okkur með nærveru sinni og ég mun örugglega eiga orðastað við hann. Ég læt mér því nægja við fyrri hluta ræðu minnar ef þessir ráðherrar kæmu a.m.k. hingað í salinn.

Forseti verður við því og gerir ráðstafanir til þess að fá nefnda hæstv. ráðherra til fundarins.

Ég held að það liggi alveg í augum uppi að það virðist svo sem þessi ríkisstjórn, og við höfum reynslu af því frá því í vor, hafi í raun enga aðra stefnu en bullandi árás á velferðarkerfið í landinu, velferðarkerfi fólksins. Það er sorglegt til þess að vita að Framsfl. sem vann kosningabaráttuna undir kjörorðinu Fólk í fyrirrúmi skuli standa að þessum aðgerðum sem við verðum vitni að dag eftir dag af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þar er helst ráðist á báða bóga á garðinn þar sem hann er lægstur, að kjörum aldraðra, öryrkja og atvinnulausra svo ekki sé minnst á sjúka í þjóðfélaginu. Það er þeim mun alvarlegra, þar sem við erum á siglingu út úr kreppunni samkvæmt þjóðarspá, að ríkisstjórnin virðist helst sjá matarholurnar hjá þeim sem vart eiga til hnífs eða skeiðar. Ráðherrarnir hafa talað um að það sé tiltölulega bjart fram undan, það sé efnahagsbati. Við vorum að fjalla um það á síðasta sólarhringi að tekjuhlið fjárlaganna skilar einum milljarði meira í ríkiskassann en menn gerðu ráð fyrir þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust. Og nóg var um atlöguna gagnvart þeim sem minnst mega sín í fjárlagafrv. En þegar birtir til, eins og sést af tekjuhlið fjárlaganna þar sem milljarði meira var til ráðstöfunar en menn gera ráð fyrir, er enn haldið áfram nánast á hverjum einasta degi að finna nýja matarholu, einhverjar nýjar aðgerðir, einhverja nýja atlögu gagnvart þeim sem höllustum fæti standa í þjóðfélaginu. Það er alveg furðulegt að hv. framsóknarmenn skuli standa að þessum aðgerðum. Ég er svo sem ekkert hissa á sjálfstæðismönnum. Þeir sýna sitt rétta andlit en það gerðu framsóknarmenn ekki fyrir kosningar. Þeir gerðu það eftir kosningar. Þá féll gríman. Og ég held að þetta séu kannski mestu kosningasvik síðari ára sem Framsfl. er ber að á þessum haustdögum og vetrardögum núna fyrir jólin. Þar er hver jólaglaðningurinn á fætur öðrum sendur inn á heimili öreiga, aldraðra og sjúkra. Sjálfstfl. er samur við sig. Hann verndar fjármagnseigendur og peningafólk í þjóðfélaginu með dyggri aðstoð framsóknarmanna og ræðst af fullkominni hörku á þá sem síst skyldi. Ég verð að segja að ég hafði meiri trú á framsóknarmönnum en svo. Það hafa orðið alger umskipti á framsóknarmönnum. Ekki einn einasti framsóknarmaður snýst til varnar gegn atlögu gagnvart þessum hópum. Ekki einu sinni nýir þingmenn Framsfl. eins og hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Örn Haraldsson, snúast til varnar fyrir þennan hóp. Ég verð að segja að ég bjóst við meiru af þessum hv. þm. sem auglýsti dag hvern, ég man ekki hvort það var í Morgunblaðinu eða DV, að hann stæði vörð um þetta og hitt í þjóðfélaginu. Það voru ekki síst aldraðir og öryrkjar og heimilin í landinu. Hvar er þessi hv. þm. nú? Af hverju snýst hann ekki til varnar fyrir þessa hópa í þjóðfélaginu? Nei, þetta eru svik og blekkingar við fólkið í landinu þar sem eitt er sagt í stjórnarandstöðu og annað í ríkisstjórn. Ég bjóst líka við miklu af hv. 4. þm. Reykn. þegar hann settist í þingsalinn. Og mér fannst aðeins bjartara um að litast í þessari leiðinlegu ríkisstjórn þegar ég sá hér ungan og sprækan þingmann eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Ég var alveg sannfærð um að hún mundi með dyggri aðstoð heilbrrh. standa vörð um það þegar sjálfstæðismenn færu að gera atlögu að velferðarkerfinu eins og þeir gera ávallt þegar þeir eru í ríkisstjórn. Það hefur ekkert heyrst frá hv. þm., ekki orð. Á hverjum einasta degi sjáum við atlögu gagnvart þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Og jafnvel þótt við sjáum aukningu, hv. þm., á tekjuhlið fjárlaganna, eða um 1 milljarð kr., er enn ráðist að öldruðum. Ykkur þarf því ekki að undra, hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar, að við skulum standa hér í ræðustóli og þurfa að tala nokkuð mikið um þetta mál sem hér er til umræðu. Ég geymi mér viss atriði, virðulegi forseti, þar til hæstv. heilbrrh. heiðrar okkur með nærveru sinni sem ég vona að verði fljótlega. Ég get enn sýnt biðlund ef ráðherrann er vant við látinn.

Forseti vill geta þess af þessu tilefni að hæstv. forsrh. er í húsinu og hefur fengið boð um óskir hv. þm. Hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. eru hins vegar ekki í húsinu. Þeim hafa verið gerð boð um að mæta hingað til fundar og hlýða á mál hv. þm. Við vonum því hið besta.

Ég hef ekki gert mikið af því að ónáða hæstv. heilbrrh. en mér finnst full ástæða til að hressa upp á minni hæstv. ráðherra. Það virðist svo að gleymskan sé það mikil að hæstv. ráðherra, sem var hér þingmaður fyrir ári, sé búinn að gleyma hverju einasta orði sem hann sagði í þessum ræðustól fyrir ári. Hún var með stór orð og yfirlýsingar. Hún gerði atlögu að þáv. ríkisstjórn og Alþfl. varðandi öll þau atriði sem hún stendur sjálf að núna í enn verri mynd. Ég ætla, virðulegi forseti, að fara yfir það sem fram kemur í þessum bandormi. Ég fer ekki yfir hverja einustu grein þótt ástæða væri til þess. Það hefur verið gert fyrr í dag úr þessum ræðustól. Ég fer þó yfir nokkur atriði sem ástæða er til að skoða sérstaklega. Það hefði vissulega verið ástæða til þess líka, hæstv. forseti, að fá hingað hæstv. dómsmrh. vegna 18. gr. í þessu frv. Það er ákvæðið um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Maður hefur gegnum árin í þessum þingsal séð ýmislegt sem maður trúir varla að þessi virðulega stofnun ætli að festa í lög. En ég held að ég hafi aldrei séð ljótari aðgerð en þá sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir varðandi það að breyta ákvæðunum í nýsettum lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Og er þó af mörgu að taka. Ég hef sagt og ræddi það í hv. allshn. að ég tel að það jaðri við að um brot á stjórnarskránni sé að ræða. Hér var verið að lögfesta ákvæði sem átti að ná til þolenda afbrota frá 1993. Ríkisstjórnin ætlaði sér að fella niður með lögum að þetta næði til ársins 1993, þótt hún sé kannski fallin frá því núna. Við erum ekki að tala um verulega stórar fjárhæðir í þessu sambandi. Dómarnir sem hafa fallið í þessu efni eru ekki upp á háar fjárhæðir. Ég hygg að þótt menn séu tala um 60 millj. kr. séu þessar tölur í reynd ekki svo háar þegar upp er staðið. En þær geta auðvitað skipt sköpum fyrir þolendur afbrota. Hér á dögunum vakti athygli mína grein sem birtist í Morgunblaðinu sem var opið bréf til ráðherra og þingmanna stjórnarflokkanna af þessu tilefni. Þar var móðir að skrifa þeim bréf um afleiðingar og áhrif þess þegar dóttir hennar sem var nýlega orðin 16 ára hafði lent í þessari bitru reynslu. Hún lýsir andlegu ástandi dóttur sinnar. Hún lýsir hræðslu hennar við að fara út úr húsi um hábjartan dag, brotinni sjálfsímynd, ofsahræðsluköstum, sektarkennd og martröðum á hverri einustu nóttu, mánuðum saman. Hún talar um hvernig hún datt út úr skóla og tónlistarnámi vegna þessa og treysti sér varla til eins eða neins. Hún lýsir þrautagöngu sinni gegnum kerfið, sem er kapítuli út af fyrir sig, og hún lýsir því hvernig dómurinn síðan hljóðaði upp á fjögurra ára fangelsi og 500 þús. kr. miskabætur. Hún lýsir því í greininni að þegar hún hafði samband við lögfræðinginn kom hinn bitri sannleikur í ljós: 16 ára barnið átti sjálft að sjá um að innheimta sektina og það hjá stórhættulegum síbrotamanni. Þess vegna segir móðirin frá því að það hafi verið ljós í myrkri óréttlætisins, eins og hún segir, þegar Alþingi setti lög um greiðslu skaðabóta til fórnarlamba glæpamanna og skyldu þau taka gildi um áramótin 1995/1996. Þetta treysti fólkið á, virðulegi forseti, og hafði gert sínar ráðstafanir í samræmi við þessi lög sem voru sett á þinginu sl. vor. Farið var að skipuleggja nýja framtíð fyrir dóttur hennar varðandi nám og fleira en síðan kom hinn bitri sannleikur í ljós. Hún taldi að þessi lög væru viðurkenning yfirvalda á sjálfsögðum mannréttindum en sannleikurinn kom í ljós á þessu þingi, eins og hún orðar það: ,,Nú ætli þessi ríkisstjórn, sem komst á þing vegna fallegra loforða um bætt kjör þeirra sem minna mega sín og fegurra mannlíf í landinu, að sýna það snautlega atferli`` --- ég les orðrétt, virðulegi forseti, upp úr greininni í Morgunblaðinu --- ,,að fresta bótagreiðslum og ýmist að afnema þær eða lækka um helming. Þó sat rúmlega helmingur ykkar í þeirri stjórn sem samþykkti lögin, rétt fyrir síðustu kosningar.`` Móðirin endar greinina með því að segja, orðrétt, virðulegi forseti: ,,Ég spyr ykkur, virðulegu alþingismenn: Getið þið virkilega horfst í augu við sjálfa ykkur og samfélagið?`` Ég held að grein þessarar móður segi allt sem segja þarf um aðgerð ríkisstjórnarinnar sem er fyrir neðan allt velsæmi, virðulegi forseti. Ég hefði trúað því að hv. 4. þm. Reykn. sæi óréttlætið í þessu og mundi berjast mjög hart fyrir því í þingflokki sínum að fallið yrði frá þessari fráleitu aðferð. Við erum ekki þarna að tala um stórar fjárhæðir sem ekki hefði verið hægt að ráða við. Stjórnarandstaðan hefur komið með tillögur um hvernig afla skuli tekna á móti til að fallið verði frá þessari aðgerð, sem fólkinu var lofað með lögum. Ég held að þetta jaðri við stjórnarskrárbrot. Það er alveg ástæða til þess, virðulegi forseti, að hafa mörg orð um þessa grein í frv. Ég ætla næst að víkja að lögunum um málefni fatlaðra, sem heyra undir hæstv. félmrh. Hér er ráðist að sjóði fatlaðra sem ég held að hafi verið pólitískt samkomulag um að skerða ekki. Í síðustu tveimur ríkisstjórnum var það samkomulag að skerða ekki Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þó að menn þyrftu að fara í niðurskurð á ýmsum stöðum þá var pólitísk samstaða um það í fyrri ríkisstjórnum. Menn vissu, ekki síst þeir sem setið höfðu lengi á þingi, hver var ástæðan fyrir því að þessi framkvæmdasjóður var samþykktur. Það var vegna þess að málaflokknum hafði ekki verið sinnt og menn töldu ástæðu til þess að setja verulegt fjármagn í hann til þess að jafna stöðu fatlaðra gagnvart öðrum hópum í þjóðfélaginu. Það hefur verið gert gífurlegt átak í því efni. Árið 1991 var fallist á og samstaða um að sjóðurinn tæki að hluta til á sig ýmis rekstrarverkefni, gegn því skilyrði, hæstv. félmrh., að hann fengi óskertar tekjur erfðafjársjóðs, ég vona að ráðherrann hlýði á mál mitt, að ekki væri verið að skerða tekjur sjóðsins og setja hluta af erfðafjárskatti í ríkissjóð. En nú bregður svo við að hér er alger stefnubreyting, undir forustu hæstv. félmrh. Hér er gerð grundvallarbreyting sem samstaða hefur verið um í þinginu að gera ekki, Tekjur sjóðsins eru skertar tekjur og ekki um neina smáaura. Í fararbroddi er hæstv. ráðherra, virðulegi forseti. Hann stendur fyrir því að skerða sjóðinn um 150 millj. kr. Þar af eru 130 millj. kr. 

Hann er í stjórnarandstöðu ...

Ég vænti þess að það komi í ljós við atkvæðagreiðslu að hv. þm. styðji okkur stjórnarandstöðuþingmenn í því að verja sjóðinn. Þetta eru 130 millj., hæstv. ráðherra, sem er erfðafjárskattur, sem gengur núna beint í ríkissjóð. Síðan eru það 20 millj. kr. sem áttu að ganga til uppbyggingar í málefnum geðfatlaðra. Það átti að vera fimm ára átak og ef ég man rétt þá er þetta síðasta árið. Þetta áttu að vera 20 millj. á hverju ári til þess að bæta úr slæmum aðstæðum sem geðfatlaðir búa við. En hæstv. ráðherra stendur að því að skerða sjóðinn um 150 millj. kr. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra og hv. þm. Guðni Ágústsson hafa lesið skýrslu landlæknis um stöðu geðfatlaðra. Verulegt átak hefur verið gert í fyrir geðfatlaða á sl. fjórum árum, sérstaklega varðandi búsetuúrræði því að margir þeirra eru á götunni og í reiðuleysi. Nei, nei. Ríkisstjórninni kemur það náttúrlega ekkert við. Þar er ein matarholan til að ráðast í. Hún sér ekkert nema þá sem verst hafa það í þjóðfélaginu.

... ráðherrann úr ríkisstjórn?

Ráðherrann fyrrverandi --- ég held að ég hafi lagt sérstakan metnað í að framlög kæmu í þennan sjóð, Framkvæmdasjóð fatlaðra. Aldrei nokkurn tímann var gerð atlaga að þessum sjóði þótt skorið væri niður. Menn vissu fyllilega um þörfina og hve brýnt væri að sjóðurinn væri óskertur þrátt fyrir þær þrengingar sem við höfum búið við. Það er athyglisvert, hv. þm.,  Þessi sjóður hefur einmitt haft það verkefni að fjármagna t.d. aðgengismál fatlaðra. Nú verður honum gert erfitt fyrir í þessu efni. Þetta er einmitt það sem Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg í Reykjavík og Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra hafa sérstaklega mótmælt skerðingu á Framkvæmdasjóði fatlaðra. Þeir tala um að 173 millj. fari nú til almenns rekstrarkostnaðar í málefnum fatlaðra og er það til viðbótar 40% heimildinni. Það er því ekki ofáætlað að skerðing sjóðsins verði 143 millj. kr. og eru þá ekki taldar með þær 20 millj. sem eiga að ganga til geðfatlaðra. Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega mótmæla þessari aðgerð gegn fötluðum. Að þessu standa hv. þingmenn Framsfl. sem ætluðu að verja heimilin í landinu, verja kjör aldraðra og fatlaðra. Bara að kjósa Framsfl., þá yrði heimilunum borgið.

Þetta er til enn.

En nú er þetta ekki lengur fólk í fyrirrúmi, þetta er Framsókn gegn kjörum fólksins í landinu. Ekki síst þess sem verst stendur. Ég hef orðið vör við það undanfarna daga að það er ekki síst hv. þm. Guðna Ágústssyni sem líður mjög illa hér og ráfar um þinghúsið með hendur í vösum, órólegur mjög. Honum líður best í forsetastóli þar sem hann þarf ekki að standa fyrir máli sínu. Þetta er rétt byrjunin, virðulegi forseti, vegna þess að hér er af mörgu að taka. Ég ætla næst, virðulegi forseti, að snúa mér að málefnum aldraðra. Nú hefur einmitt borist ályktun frá Sjálfsbjörgu, landssambandi fatlaðra. Þar er ýmsu af því sem fram kemur í bandorminum og reyndar fjárlögunum líka mótmælt og kallað aðför og atlaga að kjörum lífeyrisþega og aldraðra í þjóðfélaginu. Þar er listinn langur, virðulegi forseti. Það er ástæða til að fara yfir þann langa lista. Ég vísa í bréfið sem barst í dag frá landssambandi fatlaðra þar sem farið er yfir þau atriði sem koma m.a. fram í þessum bandormi. Í gær var mikið rætt um tvísköttun á lífeyri. Nú er verið að taka skattafsláttinn af öldruðum en fyrir ári var hann jólagjöf ríkisstjórnarinnar rétt fyrir kosningar til aldraðra. Þar er verið að taka af öldruðum upphæð miðað við meðallífeyri sem samsvarar á bilinu 22--82 þús. kr. Hér getur verið um að ræða 6--7 þús. kr. á mánuði sem er verið að taka af fólki sem er kannski með 40--50 þús. kr. tekjur. Ég segi að þetta hljóti líka að jaðra við brot á stjórnarskránni. Fólkið treysti því að fá þessa upphæð. En jólagjöfin sem þessu fólki var rétt á sl. ári er tekin af því aftur núna rétt fyrir jólin.  Síðan hefur borist frá Sjálfsbjörgu, landssambandi fatlaðra mótmæli vegna fjármagnstekna, að þær skuli skerða almannatryggingabætur. Ég er ekki hissa á því að landssamband fatlaðra mótmæli því. Ég vitna hér í bréfið fyrir hv. þm.: ,,Byrjað verður á því að skerða greiðslu til þeirra sem fá lífeyri, þ.e. aldraðra og öryrkja, gagnvart fjármagnstekjum áður en fjármagnstekjuskattur hefur verið lagður á aðra landsmenn.`` Þeir eru út af fyrir sig ekki að mótmæla því að fjármagnstekjur geti skert lífeyri. Þeir eru að mótmæla því að það sé byrjað á öldruðum og lífeyrisþegum áður en lög um fjármagnstekjuskatt eru komin á. Ég ætla að lesa hér bréf sem Sjálfsbjörg sendi frá sér í dag sem ég held að þurfi að skoða milli 2. og 3. umr. um þetta mál, virðulegi forseti. Ég tel að hér sé mjög alvarlegt bréf á ferðinni en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra lítur það alvarlegum augum ef niðurstaða Alþingis verður sú að fjármagnstekjuskattur verði látinn skerða bætur almannatrygginga.`` Hvar er hæstv. heilbrrh. nú? Ég spyr, virðulegi forseti, hlýðir hæstv. heilbrrh. á mál mitt?

Forseti mun gaumgæfa hvort hæstv. ráðherra sé ekki nærstaddur og gera ráðstafanir til þess að fá hann enn nær.

Ég tel að hún sé einhvers staðar í hliðarsal en það nægir mér ekki nema ég viti að hún hlýði á mitt mál. --- Já, gott að sjá hæstv. heilbrrh. í salnum. Við vorum einmitt að ræða í gær um fjármagnstekjuskattinn. Hann mun skerða bætur almannatrygginga á næsta ári og mér fannst hæstv. ráðherra hafa góð orð um það að hún mundi beita sér fyrir því að fjármagnstekjuskattur mundi ekki skerða bætur almannatrygginga fyrr en búið væri að setja heildarlög varðandi fjármagnstekjuskatt. Og ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa bréf frá landssambandi fatlaðra sem hljóðar svo: ,,Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra lítur það alvarlegum augum ef niðurstaða Alþingis verður sú að fjármagnstekjuskattur verði látinn skerða bætur almannatrygginga þegar byrjað verður á því að skerða greiðslu þeirra sem fá lífeyri, þ.e. aldraðra og öryrkja, gagnvart fjármagnstekjum áður en fjármagnstekjuskattur hefur verið lagður á aðra landsmenn á næsta ári.`` Síðan kemur það, virðulegi forseti, sem ég óska eftir að ráðherrann veiti athygli: ,,Það hlýtur að koma mjög til álita hvort hér er um brot á stjórnarskránni að ræða sem kveður á um að allir séu jafnir fyrir lögum. Auk þess er um afturvirkni skattalaga að ræða og svo virðist að gengið sé einnig gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Þessi aðgerð kemur mjög í bakið á ákveðnum hópi í þjóðfélaginu þar sem skattur á fjármagnstekjur vegna ársins 1995 verður látinn skerða bætur á árinu 1996. Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra mun leita niðurstöðu hjá umboðsmanni Alþingis verði þetta ákvæði að lögum.`` Hér er verið að segja að það sé álitaefni hvort hér sé hreinlega um brot á stjórnarskránni að ræða. Þegar við hv. þingmenn fáum í hendur svona alvarlegt bréf frá landssambandi fatlaðra, hlýt ég að gera kröfu til þess að hv. efh.- og viðskn. fjalli um þetta mál milli 2. og 3. umr. Ég kem þeirri ósk á framfæri, virðulegi forseti, að þegar við erum komin með svona alvarlegt bréf í hendurnar að hv. nefnd fjalli um það mál og fái úrskurð lögfróðra aðila um það hvort hér sé um brot á stjórnarskránni að ræða. Mér sýnist reyndar á þessu bréfi að hér sé um tvíþætt brot eða a.m.k. komi til álita að hér sé um tvíþætt brot að ræða. Annars vegar að allir skuli jafnir fyrir lögum en hér er verið að leggja skatt á einn ákveðinn þjóðfélagshóp, fjármagnstekjuskatt, og í annan stað er um afturvirkni skattalaga að ræða, ef ég skil málið rétt, vegna þess að skattur á fjármagnstekjur aldraðra á yfirstandandi ári, árinu sem er að líða, verður látinn skerða bætur almannatrygginga á næsta. Maður spyr því: Ef aldraðir hefðu vitað fyrr á árinu að fjármagnstekjur mundu skerða bætur þeirra á næsta ári, hefðu þeir þá ekki gert aðrar ráðstafanir? Það er ávallt svo, hæstv. ráðherra, og hef ég mörg vitni að því á þingi, að þegar kemur að því að leggja skatta á fyrirtæki kannski í desembermánuði sem eiga að taka gildi í janúarmánuði, er því alltaf borið við að þar sé um að ræða afturvirkni skattalaga. En hvað annað er hér um að ræða en afturvirkni skattalaga? Fjármagnstekjuskattur eða skattur á vexti sem til falla á árinu sem er að ljúka á að skerða bætur almannatrygginga á næsta ári og þetta er ekki einu sinni orðið að lögum. Mér finnst ekki skrýtið þótt hér liggi fyrir bréf frá landssambandi fatlaðra sem varar Alþingi við að samþykkja þessi lög og segist leita álits umboðsmanns Alþingis verði þetta að lögum. Ég ítreka því ósk mína um það, virðulegi forseti, að nefndin sem um þetta fjallar, efh.- og viðskn., ræði þetta milli umræðna. Ég held að það hljóti að koma til álita, og þá reynir á orð hæstv. heilbrrh. hér í gær, að það verði flutt tillaga sem kveður á um að þetta ákvæði í bandorminum komi ekki til framkvæmda fyrr en sett hafa verið lög um fjármagnstekjuskatt. Þetta ákvæði á að taka gildi 1. september á næsta ári gagnvart vaxtatekjum á þessu ári og þá finnst mér útgjaldalaust fyrir hæstv. ráðherra, ef hann meinar það sem hann sagði í gær, að samþykkja tillögu þess efnis, hugsanlega ákvæði til bráðabirgða, að þetta ákvæði komi til framkvæmda um leið og sett hafa verið lög um fjármagnstekjuskatt. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að þykja það mjög ásættanleg niðurstaða. Væntanlega munum við í stjórnarandstöðunni styðja ráðherrann í að fá þetta samþykkt á þingi. Þegar fyrir liggur bréf frá landssambandi fatlaðra þar sem að því er látið liggja að hér sé um brot á stjórnarskránni að ræða og aldraðir munu leita til umboðsmanns Alþingis, getur það ekki verið nein spurning að við verðum að lögfesta ákvæði um að byrja ekki að skerða bætur fyrr en sett hafa verið lög um fjármagnstekjuskatt. Síðan er hér sérkennilegt ákvæði sem felur í sér að skerða tekjutryggingu þeirra sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóð, eins og orðað er í fjárlagafrv. Þetta hefur nokkuð verið rætt og ástæða til að ræða það frekar hvaða hópa er hér verið að tala um. Hæstv. ráðherra nefnir að hér sé eingöngu um atvinnurekendur að ræða sem ekki hafi greitt í lífeyrissjóði og það sé verið að reyna að ná til þeirra með þessu. Hér sé ekki um að ræða að verið sé að skerða tekjutryggingu þeirra sem ekki hafa getað greitt í lífeyrissjóð eins og öryrkja á vernduðum vinnustöðum, heimavinnandi fólk o.s.frv. Síðan var ákvæði um frekari skerðingu á grunnlífeyri, að hann verði skertur um 35% gagnvart tekjum í stað 25%. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það kom mér mjög á óvart að sjá þessa breytingu sem nýlega er til komin. Ég hélt reyndar að hér væri nóg að gert. En ríkisstjórninni fannst það greinilega ekki og leggur til að ofan á ýmsa aðra skerðingu á kjörum þessa hóps lífeyrisþeganna og aldraðra verði grunnlífeyririnn einnig skertur um 35% gagnvart tekjum en ekki 25%. Ég minnist þess að hæstv. heilbrrh. var mjög mikill málsvari lífeyrisþega á síðasta þingi. Hæstv. ráðherra steig aftur og aftur í ræðustól og skammaðist m.a. út í forseta þann sem nú situr í stóli sem þá var hæstv. heilbrrh. og taldi hann ganga mjög hart að kjörum lífeyrisþega. Ég verð að segja það að hæstv. ráðherra sem þá var þingmaður varði kjör þessara hópa með mikilli reisn. En nú gengur hæstv. heilbrrh. miklu lengra en hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson þegar hann var ráðherra eða hv. þm. Sighvatur Björgvinsson þegar hann var heilbrrh. og áttu framsóknarþingmennirnir mörg orð þá til þess að hneykslast yfir framferði forvera sinna í starfi, hvernig þeir réðust að kjörum þessara hópa. Síðan vil ég einnig ræða það sem ég raunar trúði ekki að hæstv. ráðherra mundi standa að en það er að gjaldtaka fyrir sérfræðilæknisþjónustu og heilsugæslu yrði hækkuð, vegna þess að ég taldi þegar við ræddum þessi mál í gær að hæstv. ráðherra mundi beita sér fyrir því að hlífa öldruðum, öryrkjum og barnafjölskyldum við þessari hækkun á komugjaldi. Hæstv. ráðherra talaði ekki svo sjaldan fyrir ári síðan um sjúklingaskatt og menn fyndu ekki neitt nema sjúklingaskatta og hækka þjónustugjöld á fólk en hér er hæstv. ráðherra nákvæmlega að beita sér fyrir sjúklingasköttum, hækkun á þjónustugjöldum. Ég hélt að hæstv. ráðherra mundi hlífa a.m.k. öldruðum og öryrkjum við þessari kostnaðarhækkun og þjónustugjaldi á heilsugæslustöðvar og til sérfræðinga. Mér fannst og ég skildi ekki orð hennar öðruvísi í gær en að hæstv. ráðherra mundi gera það. En samkvæmt samtölum mínum við ráðherrann í dag virðist vera komið annað hljóð í hæstv. ráðherra og það eigi ekki að hlífa þessum hópi. Það veldur mér vissulega miklum vonbrigðum að svo er. Virðulegi forseti. Áður en ég vík frá því sem snýr að málefnum heilbrrh. er ástæða til að fara yfir ályktun frá Alþýðusambandi Íslands sem þingmönnum barst í dag. Eftir því sem menn átta sig betur á því með hverjum degi hvað þetta er grimmileg atlaga að kjörum fólksins, aldraðra og öryrkja í þjóðfélaginu, eru samtök þessara hópa og verkalýðshreyfingin farin að senda inn ályktanir til að mótmæla eins og það er orðað ,,atlögu ríkisstjórnarinnar að velferðarkerfinu``. Ég ætla að lesa þessa ályktun, virðulegi forseti. Ég þarf að beina spurningu til hæstv. ráðherra í sambandi við ályktunina og ég vænti þess að hæstv. ráðherra hafi fengið hana. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega tillögum heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnarinnar um verulegan niðurskurð og aukna gjaldtöku í heilbrigðis- og tryggingakerfinu sem kynntar hafa verið undanfarna daga. Ef þessar tillögur verða samþykktar á Alþingi jafngilda þær einhverri alvarlegustu og víðtækustu atlögu að velferðarkerfinu sem nokkur ríkisstjórn hefur kynnt í seinni tíð.`` Þetta er góð einkunn fyrir flokkinn sem segir ,,fólk í fyrirrúmi``.  ,,Miðstjórn ASÍ lýsir sig algerlega andsnúna áformum ríkisstjórnarinnar um að afnema þær tengingar sem verið hafa um áratuga skeið milli bótafjárhæða almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga og kjarasamninga verkalýðsfélaganna. Með því væri ríkisstjórnin að koma í veg fyrir að þessir hópar, sem búa við lökustu kjörin, fái notið þeirra kjarabóta sem um semst í kjarasamningum. Ef þetta ranglæti verður látið koma til framkvæmda mun verkalýðshreyfingin þegar við undirbúning að gerð næstu kjarasamninga á komandi hausti taka þetta mál til umfjöllunar með kröfu um að tengingin verði órofin eða með beinum kröfum um hækkanir á þessum bótum til samræmis við breytingar á kjarasamningum, áður en formlega verður gengið frá kjarasamningum við viðsemjendur. Miðstjórn ASÍ átelur harðlega útfærslu ríkisstjórnarinnar á hækkun almannatryggingabóta um næstu áramót. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 29. nóvember sl. ættu allir bótaflokkar ...`` og nú kemur að hæstv. ráðherra að hlusta, af því að ég beini spurningum til ráðherrans. ,,Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 29. nóvember sl. ættu allir bótaflokkar almannatrygginga að hækka um 3,5% frá og með 1. janúar nk. Nú hefur komið í ljós að fyrirhugað er að þessi hækkun nái ekki til allra bótaflokka almannatrygginga. Miðstjórn ASÍ krefst þess að þessi hækkun verði látin ná til allra bótaflokka almannatrygginga eins og fram kom í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega tillögum ríkisstjórnarinnar um að hækka gjaldtöku á sjúklinga vegna komu til heimilislækna og sérfræðinga og telur að skattlagning á veikindum fólks samrýmist engan vegin þeirri grundvallarforsendu sem velferðarkerfið hefur byggt á. Miðstjórn ASÍ lýsir einnig megnustu andúð sinni á tillögu heilbrigðisráðherra um að auka enn frekar við tekjutengingu grunnlífeyris elli- og örorkulífeyrisþega úr 25% í 35%. Það framferði að hækka skattbyrði elli- og örorkulífeyrisþega sem eru með tekjur á bilinu 68--100 þúsund króna með þessum hætti en halda skattbyrði þeirra sem eru með yfir 300 þúsund krónur á mánuði óbreyttri segir meira um pólitískar áherslur og siðferði ráðherrans og ríkisstjórnarinnar en orð fá lýst.`` Ég tek undir þetta en mér finnst alveg óþarfi að kenna hæstv. heilbrrh. um. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi verið þröngvað til þess af Sjálfstfl. að fara þessa leið. Ég trúi því að það sé þvert gegn vilja hæstv. heilbrrh. að leggja þessar auknu álögur á lífeyrisþega. En ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. að því og vænti þess að fá svar við því hvort það sé rétt sem fram kemur hér að þessi fyrirhugaða hækkun, 3,5%, nái ekki til allra bótaflokka almannatrygginga eins og um var samið í kjarasamningum. Virðulegi forseti. Það er af ýmsu að taka sem ég get út af fyrir sig látið bíða 3. umr. Það er löng mælendaskrá og ég veit að það eru margir sem vilja komast að. En ég vil ræða örfá atriði til viðbótar. Það snertir ekki síst 61. gr. Hún er mjög sérstæð eins og hér hefur komið fram og raunverulega veit enginn hv. alþm. hvað hann er að samþykkja með þessari grein. Hún orðast svo: ,,Ekki má setja á fót nýja ríkisstofnun, nema með lögum. Hlutaðeigandi ráðherra er þó heimilt, telji hann það hagkvæmt, að sameina þjónustusvæði og semja við sveitarfélög eða einkaaðila um að þeir taki að sér að veita þjónustu sem tiltekinni ríkisstofnun er ætlað að veita, svo og að heimila einni ríkisstofnun að taka að sér þjónustu sem er á ábyrgð annarrar ríkisstofnunar. Flutningur verkefna og fjárheimilda samkvæmt þessari málsgrein skal vera tímabundinn.`` Það er enga skýringu að fá í frv. um hvað hér er raunverulega á ferðinni. Eftir því sem mér best skilst hafa engar upplýsingar heldur komið fram um það í þeirri nefnd sem fjallað hefur um þetta mál hvaða einkavæðing er hér á ferðinni. Ég óttast mjög að hægt sé að beita þessari einkavæðingu, t.d. gagnvart heilbrigðiskerfinu. Ég spyr: Er það nokkuð á döfinni að beita þessari grein, t.d. að því er varðar einkavæðingu á velferðarkerfinu, heilbrigðiskerfinu? Það er mjög nauðsynlegt að fá það upplýst og það er ekki boðlegt fyrir Alþingi að hér sé verið að setja fram ákvæði í frv. sem enginn veit hvað þýðir og síðan geti framkvæmdarvaldið og ráðherrarnir farið með það nánast eins og þeim þóknast. Því er mjög mikilvægt að þessi grein sé skoðuð sérstaklega. Virðulegi forseti. Það er af nógu að taka og ég mun ræða málið frekar, annaðhvort síðar í þessari umræðu eða við 3. umr. málsins. Margt af því sem ég hefði viljað ræða fellur einnig undir fjárlagagerðina og mun ég taka upp ýmsa þætti þessa máls þar. Það á við um m.a. Framkvæmdasjóð fatlaðra sem ég ræddi mikið. Ég trúi vart enn að framsóknarmenn og hæstv. félmrh. ætli að hafa forgöngu um að breyta þessum sjóði sem hefur grundvallarþýðingu fyrir fatlaða og brjóta upp þá samstöðu sem verið hefur milli allra flokka á þinginu um að þessi sjóður ætti að hafa óskertar tekjur erfðafjársjóðs og það sé verið að skerða sjóðinn eins og hér er gert. Hér erum við að tala um verulegar fjárhæðir. Þetta var raunverulega forsenda fyrir því að sjóðurinn tók á sig aukin verkefni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað hann hugsar sér í þessu efni. Hæstv. félmrh. hefur væntanlega kynnt sér þau mörgu viðfangsefni sem þessi sjóður hefur og hæstv. ráðherra hlýtur að hafa kynnt sér þá löngu biðlista sem eru hjá fötluðum, hjá Sjálfsbjörgu og Öryrkjabandalaginu. Öryrkjar svo að hundruðum skiptir bíða eftir búsetuúrræðum. Ég get farið að ljúka máli mínu. Ég held að það sé nauðsynlegt og ítreka það að milli 2. og 3. umr. verði skoðað það bréf sem hefur borist frá landssambandi fatlaðra um að hér gæti verið á ferðinni stjórnarskrárbrot að því er varðar það að fjármagnstekjur fyrir árið 1995 geti skert bætur á næsta ári. Ég ítreka því þá ósk mína að það verði gert. Ég lýk svo máli mínu, virðulegi forseti, að sinni en mun síðar í umræðunni eða við 3. umr. fara nánar yfir ýmis atriði sem ekki hefur gefist tími til þess að ræða frekar.

[22:16] Hæstv. forseti. Hér ræða hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar af miklum tilfinningahita málefni aldraðra og fatlaðra og láta í veðri vaka að ríkisstjórnarflokkarnir fari hamförum gegn kjörum þessa fólks. Þetta er ekki rétt. Það er ekkert slíkt í gangi. Gamla fólkið sér í gegnum blekkingartal stjórnarandstöðunnar næst þegar það fær greitt út. Bæturnar hafa ekki verið skertar um eyri. Desemberuppbót hefur aldrei verið hærri en nú og 3,5% hækkun um áramót blasir við. Það hringdi t.d. í mig í dag gamall maður sem sagði að félagi sinn sæti alveg undrandi yfir desemberuppbótinni. Af tali stjórnarandstöðunnar að dæma hélt hann að hann ætti ekki eyri í umslaginu. En þegar hann opnar það voru þar ekki 26 þús. eins og hann bjóst við heldur 56 þús. Þannig er hlutunum snúið hér á hvolf. Hvað fatlaða varðar er það furðulega að þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir stóð síðast að fjárlagagerð fór til Framkvæmdasjóðs fatlaðra 330 millj. Framkvæmdasjóður hefur á næsta ári 337 millj. til ráðstöfunar. Til málefna fatlaðra fer á næsta ári 10% meira en á þessu ári. Þetta eru staðreyndir málsins og það er aumt að halda þessu tali áfram með þeim hætti að öldruðu fólki og fötluðum skuli líða illa vegna þessa tals sem hér viðgengst og er ekki rétt. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir segir að við framsóknarmenn séum aðrir menn en í fyrra. Þetta er alrangt. Ég er nákvæmlega sami maðurinn og ég var í fyrra. En hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er dálítið breytt og önnur kona en hún var áður í stjórnarandstöðu. Hún býr nú við þær aðstæður að flokkur hennar, Þjóðvakinn sjálfur, er gleymdur og týndur og fylgið vart mælanlegt.

[22:18] Herra forseti. Hv. þm. Framsfl. og ekki síst hv. þm. Guðna Ágústssyni er einstaklega lagið að snúa hlutunum á hvolf.  Hvað sjóð öryrkja varðar bið ég hv. þm. um að lesa fjárlagafrv. betur. Það eru 257 millj. í Framkvæmdasjóði fatlaðra og það er verið að ráðast að þeim sjóði sem aldrei hefur verið gert fyrr á undanförnum árum. 150 millj. kr. skerðing lengir biðlistana en nú skipta öryrkjar sem bíða eftir búsetuúrræðum hundruðum. Ég bið hv. þm. að fara með rétt mál úr þessum ræðustóli.

[22:21] Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þm. geti lesið sér til um að þær staðreyndir sem ég fór með eru réttar. Það þýðir ekkert að hafa umræðuna með þessum hætti, hún verður að vera rétt og hún verður að vera rökum samkvæmt. Það þýðir ekkert að gera fólk skelfingu lostið. Framsfl. stendur með öldruðum og ver málstað fatlaðra. En Framsfl. stendur frammi fyrir því að eitt alvarlegasta vandamálið er hvernig við komum að ríkisfjármálunum eftir samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. sl. fjögur ár. Á því þarf að taka. Gagnvart ungu kynslóðinni sem á að erfa landið er ekkert mikilvægara en að ná hallalausum fjárlögum. Við verðum því víða að setja mörk þannig að þeir sem minnst mega sín fái að njóta þess sem þeir höfðu og fá í sumum tilfellum meira. Ég hef hlustað á málflutning hv. þm. Ég hef hvergi séð hana benda á tekjur. Það eru útgjaldaliðirnir sem eru hv. þingmanni efstir í huga. Ég hef áhyggjur af unga fólkinu ef við náum ekki tökum á ríkisfjármálunum á næstu árum og getum lækkað vexti og náð árangri. Samstarf Framsfl. og Sjálfstfl. í þessari ríkisstjórn hefur þegar borið árangur. Betri tíð blasir við. Hagvöxtur sem fylgir framkvæmdum í landinu gefur okkur vonir um að geta á síðari hluta þessa kjörtímabils staðið við öll okkar góðu fyrirheit til þjóðarinnar. 
            

[22:23] Herra forseti. Það erum ekki við í stjórnarandstöðunni sem erum að hræða aldraða og öryrkja. Aldraðir og öryrkjar munu finna mjög fljótlega fyrir því hvernig þessi ríkisstjórn herðir að þeim. Þið hafið ekki, hv. þm. Framsfl., fólk í fyrirrúmi. Þetta er Framsókn gegn lífskjörum fólksins í landinu. Þegar hv. þm. segir að við í Þjóðvaka höfum engar tillögur um tekjur er það ósatt. Við kynntum þær við 2. umr. fjárlaga. Hv. þm. þorir sjaldan að vera í þingsölum þannig að þær tillögur hafa farið fram hjá honum. Í tillögum okkar erum við að leiðrétta það sem Framsfl. er að gera. Við viljum að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái sínar óskertu tekjur úr erfðafjársjóði. Við erum með tillögur um ýmsar aðgerðir, t.d. í sjúkrahúsmálum sem er nauðsynlegt að taka á, framlög í forvarnasjóð, bætur til þolenda ofbeldis en samt skilum við 1.400 millj. kr. meira í tekjuafgang en hv. þm. Framsfl. Þetta er nefnilega allt saman spurning um forgangsröðun. Við viljum koma á fjármagnstekjuskatti, ekki bara á gamla fólkið eins og hv. þingmenn Framsfl. Við viljum koma á fjármagnstekjuskatti sem nær til þeirra sem raunverulega eiga fjármagn í þessu landi. Ef hv. þm. gæfi sér tíma til að kynna sér tillögur okkar, þá tökum við þetta lið fyrir lið. Við skilum 1.400 millj. í tekjuafgang en leiðréttum það sem hægt er af þeirri grimmilegu atlögu sem framsóknarmenn standa að gagnvart öldruðum og öryrkjum.

[22:28] Virðulegi forseti. Fyrir mínútu barst á borð okkar þingmanna brtt. á þskj. 456 um að það eigi allt í einu að fara að veita ríkisábyrgð upp á einn milljarð vegna framkvæmda sem búið er að segja í mörg ár að markaðurinn einn eigi að bera uppi. Það voru undirritaðir samningar á sínum tíma um jarðgöng undir Hvalfjörð á þeirri forsendu að umferðin ein ætti að bera þann kostnað og framkvæmdaaðilar ættu að taka lán á almennum markaði til þess að standa undir framkvæmdinni. Það var aldrei í öll þessi ár sagt að ríkið ætti hugsanlega að taka á sig einn milljarð vegna þessara framkvæmda með ríkisábyrgð. Allt í einu berst brtt. frá fjórum þingmönnum með hv. þm. Vilhjálm Egilsson í fararbroddi um að veita á síðustu stundu þingsins ríkisábyrgð upp á einn milljarð. Mér fyndist nú réttast að þessi tillaga yrði dregin til baka í stað þess að smygla henni inn án nokkurrar umræðu eða greinargerðar. Vegna þinghefðar ætla ég að samþykkja afbrigðin. Ég vona hins vegar að þessi tillaga verði dregin til baka þannig að menn hverfi ekki héðan með þeim afar sérkennilegum hætti, svo vægt sé til orða tekið, að einstakir þingmenn flytji tillögu upp á ríkisábyrgð upp á einn milljarð á framkvæmd sem aldrei hefur verið talað um að ætti að fá ríkisábyrgð. Þvert á móti er búið að segja í mörg ár að forsenda framkvæmdarinnar sé að aldrei verði veitt ríkisábyrgð vegna hennar.

[22:30] Áður en næsti ræðumaður tekur til máls vil ég láta þess getið að eftir því sem við best vitum þá er ekki von á fleiri atkvæðagreiðslum í kvöld. Á morgun verður fundur kl. 9.30. Hann hefst með atkvæðagreiðslu en á þessum fundi er ætlunin að klára dagskrána sem fyrir liggur.

[22:31] Hæstv. forseti. Það hefur verið heldur dapurlegt að hlusta á þá framsóknarmenn sem hafa verið að kalla fram í og koma inn í umræðuna í andsvörum. Það verður ekki annað séð af því sem þeir hafa sagt en að þeir viti harla lítið um hvað verið er að fjalla í kvöld og út á hvað sú umræða gengur sem hér stendur yfir. Ég vildi nú beina þeim tilmælum til þeirra að þeir setji sig ögn inn í það hvað er væntanlegt á næstu vikum og mánuðum og hvað þær ráðstafanir þýða sem verið er að boða í frv. sem kallað er ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hér er það einfaldlega að gerast að það á að afgreiða á tæpum tveim vikum breytingar á 33 lagabálkum, sem reyndar þróuðust þannig í nefnd að til varð nýtt frv. Í því var breytt nokkrum lagabálkum í viðbót. Við höfum upplifað það á undanförnum dögum að fæðst hafa nýjar tillögur á nánast hverjum einasta degi. Og þær eru enn að fæðast. Það var verið að leggja fram brtt. við lánsfjárlög sem var kynnt fyrir u.þ.b. klukkustund síðan á fundi efh.- og viðskn. Þannig að þessi vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar. Ég harma að þurfa á hverju einasta ári að taka þátt í umræðum af þessu tagi.

Ég vil eindregið hvetja hv. þingmenn til að gefa ræðumanni gott hljóð. Þurfi þeir að rökræða þá gerist það utan fundarsalarins.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Menn hafa verið að reyna að semja um lok þingstarfa. Margir hafa mjög margt um þetta frv. að segja og ef þessi umræða á að ganga eitthvað þá verða menn náttúrlega að hafa frið til að tala. Það er nú fyrsta atriðið. Ég var að nefna þau vinnubrögð sem tíðkast við frv. af þessu tagi en eins og fram hefur komið í umræðunni þá er það sérstakt við þetta frv., fyrir utan hvað það er viðamikið, að um er að ræða stefnubreytingu í fjölda mála. Hún felst í því að lagt er til í málum þar sem tekjustofnar hafa verið markaðir með ákveðnum hætti verði því hætt og hér eftir verði ákveðið á fjárlögum hverju sinni hversu miklu fjármagni verði varið til þessara málaflokka. Þarna er um margvísleg mál að ræða og misjafnlega mikilvæg, mismunandi hugstæð þeim sem fjalla um þau hér. En hvert einasta þessara mála hefði auðvitað átt að koma í sérstöku frv. til að fá eðlilega málsmeðferð á Alþingi. Ég nefni þar t.d. kvikmyndamál, húsfriðunarmál, Listskreytingarsjóð o.fl. o.fl. sem hér er til umræðu. Þá er hér enn að finna hin hvimleiðu ,,þrátt-fyrir-ákvæði`` þar sem löggjafinn er með þessum hætti að grípa fram fyrir hendurnar á sjálfum sér með því að taka út gildi það sem áður hefur verið samþykkt. Þetta er vægast sagt hvimleið aðferð þótt hún sé nú heldur skárri en það sem er gert á öðrum sviðum þar sem lögum er breytt endanlega. Það sem einkennir bandorminn er í fyrsta lagi að skorin eru niður framlög til ótal málaflokka. Í þessum endanlegu breytingum á lögum felst yfirleitt niðurskurður þó að reyndar hafi tekist að knýja fram örlitlar hækkanir í einstaka tilvikum í umræðum um fjárlög. Það er lagt til að tengsl bóta almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga við þróun launa verði afnumin þó að vonandi sé að verða eitthvert afturhvarf í því ef stjórn og stjórnarandstaða ná samkomulagi í kvöld eða nótt, hvað sem síðar gerist. Það er í nokkrum atriðum verið að velta byrðum yfir á sveitarfélögin og ég get ekki annað sagt en að mér finnst þau vera heldur andvaralaus gagnvart því sem hér er að gerast. Þó að þetta sé ekki í veigamiklum atriðum þá er þetta framkoma við sveitarfélögin af því tagi sem á ekki að líðast. Hér er um það að ræða að löggjafinn samþykkir að þau eigi að leggja ákveðna upphæð á hvern íbúa af mörkum í málefnum þar sem samið hafði verið um milli ríkis og sveitarfélaga að ákveðin verkaskipting og gjaldaskipting ætti sér stað. En nú leyfir ríkisstjórnin sér að leggja til að sveitarfélögin borgi. Þau eiga að borga en ríkið ætlar að hafa það nákvæmlega eins og því sýnist. Mér finnst þetta vera lúaleg framkoma við sveitarfélögin. Hér er ég annars vegar að tala um húsafriðun, þar sem sveitarfélögunum er gert að borga 150 kr. á íbúa. Ríkið á samkvæmt núgildandi lögum að koma með jafnmikið á móti en nú á að breyta þessu og ríkið ætlar bara að hafa það eins og því sýnist. Ég ætla reyndar að koma betur að þessum málaflokki á eftir. Sama gildir um skipulagsgjaldið sem hæstv. umhvrh. gerði heldur lítið úr í dag. Við höfum undir höndum bréf frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga þar sem þessum breytingum er mótmælt og því haldið fram að þetta eigi eftir að kosta sveitarfélögin tugi milljóna en fulltrúar umhvrn. og hæstv. umhvrh. hafa gert mjög lítið úr þessu. Það sem þar er um að ræða ekki síður er einhliða breyting á samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga. Þetta höfum við reyndar horft upp á ár eftir ár. Þá er að nefna, herra forseti, að í bandorminum er verið að breyta nýsettum lögum um bætur til þolenda afbrota. Lögð hefur verið gífurleg áhersla á það í þessari umræðu að fá meiri hlutann til að sjá að sér. Ég hef vonir um að nokkur árangur náist í því. Sannleikurinn er nú sá að það er algjörlega óþolandi að ríkisvaldið skuli ganga fram með þessum hætti. Menn vissu fyrir nokkrum mánuðum hvað þessi lög mundu kosta. Nú leyfa menn sér að koma hér og breyta þeim, skerða bæturnar til brotaþola. Þetta er ekki síður nöturlegt í ljósi þess að sami ráðherrann og stendur að þessari skerðingu gerir sér nú lítið fyrir og lætur undan þrýstingi þingmanna af Vestf. og Norðurl. e., þar sem til stóð að fækka sýslumannsembættum þó að augljóst sé að fólk á viðkomandi stöðum, Bolungavík og Ólafsfirði, getur auðveldlega fengið þessa tilteknu þjónustu í nágrannabæjum. Nei, þessu má ekki breyta. En það er hægt að gera atlögu að gamla fólkinu, að fötluðum og skerða bætur til brotaþola. Maður spyr sig, hvers konar forgangsröðun er þetta? Hvers konar siðferðismat er þetta? Það er sorglegt á þetta að horfa. Þá er verið að koma á fjármagnstekjuskatti hjá gömlu fólki, þ.e. þeim öldruðu sem hafa fjármagnstekjur. Það er einnig verið að þrýsta mjög á og vonir eru um að slakað verði nokkuð á í þessu. Reyndar er komin fram tillaga um það. En eftir sem áður er reglan í gildi. Það er verið að taka þennan eina hóp út úr og fjármagnstekjur eiga að skerða tekjur hans, þ.e. aldraðra og öryrkja, en skerða ekki tekjur annarra. Ég get ítrekað að samkvæmt fréttum sem ég hef fengið af framgangi fjármagnstekjuskatts hjá þessari ríkisstjórn hef ég ekki sterkar vonir um að honum verði komið á á næsta ári. Ég hef það ekki, en annað kann að koma í ljós. Í frv. er Framkvæmdasjóður fatlaðra er skertur í fyrsta sinn. Í fyrsta sinn gerist það að tekjur erfðafjárskatts renna ekki óskiptar í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það er ekki hægt annað en að vara við þessu. Það er rétt sem komið hefur fram að framlög til málefna fatlaðra eru ekki skert. En það eru þarna tilfærslur sem eru vægast sagt vafasamar. Það er verið að nota sölu Sólborgar á Akureyri til þess að fjármagna Framkvæmdasjóð fatlaðra en það þarf líka uppbyggingu á Akureyri í staðinn. Það bara verið að taka þá peninga og setja þá í nauðsynlegar framkvæmdir, nýjar framkvæmdir. Þetta er afar vafasamt, ekki síst í ljósi þess hvernig farið hefur verið með þessa sjóði. Menn hafa búið til markaða tekjustofna til að standa undir ákveðnum framkvæmdum. Eftir nokkur ár er svo farið í sjóðinn og byrjað á að taka peninga í rekstur og svo er gengið lengra og lengra. Það sama gildir um Framkvæmdasjóð aldraðra. Hæstv. forseti. Þá á að fella niður mæðra- og feðralaun með fyrsta barni og lækka mæðra- og feðralaun með öðru og þriðja barni. Hæstv. fjmrh. rökstyður þetta með því að á móti komi hækkun á barnabótaauka. En það er ekki sami hópurinn sem fær mæðra- og feðralaun og sá sem fær barnabótaauka. Svo sannarlega styð ég að hækka barnabótaauka því hann gengur til þeirra sem verst standa. En það er bara svo afstætt hvað tekjur fólks segja manni um stöðu. Hver er stefna íslenskra stjórnvalda í þessu efni? Á ekki að veita barnafólki neinn stuðning? Það er gert í flestum löndum Evrópu, a.m.k. í Vestur-Evrópu, og reyndar víðar í þeim ríkjum sem reyna að halda uppi sæmilegu velferðarkerfi. Hver á stuðningurinn að vera? Það felst í þessu stefnubreyting. Hún er sú að hætta stuðningi við fólk sem er yfir ákveðnu tekjubili. Er þetta æskilegt? Væri ekki réttara að móta stefnu í þessum málum heldur en að vera sífellt að klípa af hér og þar? Þá er að nefna enn eitt efnisatriði sem felst í því að upphæðin sem greidd er í Framkvæmdasjóð aldraðra er fryst. Það er enn ein aftengingin. Loks er það efnisatriðið sem ég hygg nú að muni fara út úr frv., sem er 61. gr. Það er aldeilis makalaust mál sem mér finnst þingmenn ekki hafa gert sér nægilega grein fyrir. Reyndar veit enginn enn þá hvaðan það er ættað, en það er galopin heimild til ríkisstjórnarinnar til að breyta ríkisrekstri og stofnunum ríkisins eins og henni sýnist. Þetta er svo galopin heimild að það er aldeilis makalaust. Hvaðan er þetta komið? Og til hvers er þetta hér? Það kemur í ljós að þessi grein eins og reyndar margar fleiri koma ríkisfjármálum ekki nokkurn skapaðan hlut við. Þær skila engum sparnaði, hafa lítil áhrif að sögn þeirra sem sömdu frv. Til hvers er þetta þá þarna? Hvers vegna er ríkisstjórnin að leita eftir þessari heimild í þessum langa lagabálki? Við hljótum að spyrja þess. Til hvers er þessi grein hér og hvaðan er hún ættuð? Kannski hæstv. menntmrh. geti svarað því. 

Ég vil benda hv. þm. á að þetta eru brtt. sem við veittum afbrigði fyrir áðan.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að upplýsa mig um það. Ég hef verið svo upptekin við að undirbúa ræðu mína að ég áttaði mig ekki á því að þetta væri komið hér fram. Það er sem sagt verið að breyta þessari grein og hún felur í sér að það er dregið úr þeirri skerðingu sem fyrirhuguð var. Í öðru lagi er verið að breyta 28. gr. og hér er ríkisstjórnin að slaka á fyrir stefnu sinni að aftengja bætur. Í þessu tilviki eru það atvinnuleysisbætur. Það á sem sagt að taka tillit til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála við ákvörðun á bótum á næsta ári. En í því samhengi vil ég upplýsa að það er búið að ákveða hækkun á þessum bótum um næstu áramót, eða um 5,4%. Þetta þýðir væntanlega að einhvern tíma fá hinir atvinnulausu bætt það sem launþegar munu fá með desemberuppbót á næsta ári. Síðan er hér breyting á væntanlegri bótaskerðingu vegna tekna, hún lækkar úr 35% í 30%. Síðan kemur breyting á 35. gr., bætur almannatrygginga. Þar skal hafa þróun launa, verðlags og efnahagsmála til hliðsjónar við ákvörðun bóta. 61. gr. fellur brott. Það er því ljóst að ríkisstjórnin ætlar að slaka nokkuð á í sínum málum og auðvitað fagna ég því. En eftir stendur nú ýmislegt. Það er mjög margt í þessum bandormi sem er gagnrýnivert, þótt þetta séu hin stóru atriði hér, þ.e. aftenging bótanna og bætur til þolenda afbrota. Hér er heldur gengið til móts við þær kröfur og þá gagnrýni sem hér hefur komið fram og ég fagna því. En ég vil jafnframt minna á að það er mjög margt eftir sem ég vil leyfa mér að mótmæla. Þetta þýðir sem betur fer að aðeins er dregið úr þeirri margföldu árás á gamla fólkið sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar og hv. þm. Guðni Ágústsson var að mótmæla hér áðan. Eftir stendur sú samþykkt sem gerð var í gær um að fella niður 15% afslátt til lífeyrisþega. Það standa eftir einhverjar hækkanir á komugjöldum á heilsugæslustöðvar sem munu bitna á öllum. Reyndar er ekki ljóst hvernig þau verða í útfærslu. Það var upplýst í hv. heilbr.- og trn. í gær að hugmyndin er að reyna að dreifa þessari hækkun en útfærsla á henni er ekki komin. Og það er ýmislegt fleira í þessum aðgerðum sem eftir er. Það er t.d. fjármagnstekjuskatturinn. Það er reyndar búið að lækka hann aðeins, eins og ég nefndi hér áðan. Eftir stendur skerðing á tekjutryggingu þeirra sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóði. Reyndar er upplýst að það skipti ekki miklu máli einmitt núna. Og svo eru það auðvitað Framkvæmdasjóður aldraðra og Framkvæmdasjóður fatlaðra, eins og áður er nefnt. Hæstv. forseti. Ég hef farið á nokkuð mikilli hraðferð yfir flest þau atriði sem ég vil nefna hér. Úr því að ég hef hér hæstv. menntmrh. í sjónmáli vildi ég gjarnan spyrja hann um stefnu hans varðandi bæði Kvikmyndasjóð og húsafriðun. Þetta eru hvort tveggja mál sem ég ber mjög fyrir brjósti. Ég hef mikla trú á íslenskri kvikmyndagerð og finnst að við eigum að reyna að stuðla að sem bestum stuðningi við hana. Það hefur komið fram að ýmsir þeir samningar og sáttmálar sem við erum aðilar að sem tryggja erlent fjármagn til íslenskrar kvikmyndagerðar byggjast á því að framlög okkar sjálfra séu með ákveðnum og góðum hætti. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. hver stefna hans sé varðandi Kvikmyndasjóð þegar hann missir það hald sem hann hefur í núgildandi lögum og þarf að berjast fyrir fjárveitingum á hverju einasta ári. Hver er stefna hæstv. menntmrh. í þeim málum? Það sama gildir um húsafriðunarmál. Því miður hafa framlög ríkisins verið skert ár eftir ár til þessa mjög svo þarfa verkefnis. Ég vildi gjarnan fá að heyra afstöðu hæstv. menntmrh. til húsafriðunarmála. Finnst honum að þar sé um brýnt mál að ræða? Og finnst honum réttlætanlegt að velta þessu yfir á sveitarfélögin með þeim hætti sem hér er verið að gera en ríkið tryggir ekki sinn hlut á móti? Ég gæti flutt hér langa ræðu um húsafriðun og öll þau verkefni sem þar eru fyrir hendi en ég ætla að stilla mig um það. Vonandi fæ ég tækifæri til þess síðar. Það er eitt sem ég vil koma á framfæri, hæstv. forseti, sem þyrfti auðvitað að koma fram í tillöguformi. Reyndar fer það eftir því hvað gerist á næstu dögum í þinginu. Hér er til meðferðar frv. til laga um Bjargráðasjóð og reyndar er aðeins eftir að ræða það við 3. umr. Í því er að finna lagagrein þess efnis að framlög ríkisins til Bjargráðasjóðs skuli ákveðin á fjárlögum hverju sinni. Ákvæði það sem er að finna í þessum bandormi er því óþarft og væri auðvitað eðlilegast að fella það niður með tilvísun til þess að við munum væntanlega á morgun samþykkja ný lög um Bjargráðasjóð. Ég vil bara koma þessu á framfæri. Það er auðvitað spurning hvað ég á að eyða miklum tíma í ýmis þau mál sem eftir eru. Ég vil þó aðeins nefna niðurskurð til flugmálaáætlunar og til vegagerðar. Þótt mér finnist mörg mál brýnni en einmitt þau, var afar athyglisvert að hlusta á útskýringar vegamálastjóra og flugmálastjóra á þessum niðurskurði og hvar hann myndi lenda. Í rauninni er það nokkuð merkilegt miðað við þær áherslur sem verið hafa hér í þinginu ef menn ætla að sætta sig við niðurskurð úti á landi, bæði til flugvalla og vegagerðar. En vissulega bitnar þessi niðurskurður líka mjög hart á okkur hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur komið fram í fréttum að undanförnu að það er mjög brýnt að endurnýja Reykjavíkurflugvöll. Ég vil reyndar taka það fram að ég hef miklar efasemdir varðandi þann flugvöll og staðsetningu hans. Það hefði átt að flytja hann fyrir löngu. Því miður völdu Bretar ekki góðan stað þegar þeir byggðu flugvöll þarna á sínum tíma þegar þeir hernámu Ísland. Þetta er mýri, flugbrautirnar á hreyfingu og hann þarfnast mikillar lagfæringar. Eins er brýnt að byggja nýja flugstöð. Sá niðurskurður sem hér er lagður til hefur auðvitað áhrif á forgangsröðun. Hann þýðir það, að sögn flugmálastjóra, að það verða engin ný mannvirki byggð á næsta ári. Og hvað þýðir það fyrir atvinnulífið? Það sama gildir um vegáætlun. Sá niðurskurður bitnar t.d. á Ártúnsbrekkunni. Framkvæmdum mun seinka um heilt ár. Þessu hafa sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu mótmælt harðlega í bréfi til okkar þingmanna Reykv. og Reykn. Jafnframt er bent á að ríkisstjórnin stendur ekki við þá framkvæmdaáætlun sem um var samið við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma til atvinnusköpunar. Það hefur alls ekki verið staðið við hana. Ég er eiginlega undrandi á því hversu litla áherslu verkalýðshreyfingin hefur lagt á þá hlið málsins. En mál hafa þróast þannig að menn hafa frekar farið í vörn fyrir þá sem verst standa í samfélaginu. Hæstv. forseti. Að lokum ætla ég að reyna að draga saman það sem mér finnst eftir standa í þessu frv. Ég endurtek að þótt ég sé mjög örg yfir þeim aðgerðum sem hér er verið að framkvæma og boða er þó nokkur léttir að því að hér er verið að slaka á. Þótt sú stefna ríkisstjórnarinnar að taka úr sambandi tengsl bóta og launakjara og launaþróunar lifi eftir sem áður er samt víða slakað á. Þó er harla mikið eftir og ég vil minna á að við eigum hér mikla umræðu fyrir höndum á morgun um heilbrigðismálin. Eftir því sem ég best veit er ekki komin nein niðurstaða í þau mál. Það kann að vera að hún sé að fæðast á þessari stundu í fjárln. Það er mikil umræða eftir um þann þátt. Það er líka eftir umræða um Háskóla Íslands og hvort menn ætla virkilega að skilja við hann í brotum eins og lýst hefur verið í okkar eyru af stúdentum og talsmönnum háskólans. Enn þarf þar að reyna að sporna við og bæta úr. Það sem eftir stendur í þessu máli eru auðvitað algjörlega ólíðandi vinnubrögð meiri hlutans á Alþingi í frv. sem er allt of seint fram komið, hefur tekið við stöðugum breytingum og felur í sér stefnubreytingu í fjölda mörgum málum án þess að þær breytingar fái viðhlítandi umræðu eða meðferð á Alþingi. Frv. felur í sér skerðingar og árásir á málefni fatlaðra, málefni aldraðra og allnokkuð marga aðra málaflokka og þessu, hæstv. forseti, mótmæli ég. Ég mótmæli þessu þrátt fyrir þær tilslakanir sem eru komnar fram og ég get ekki með nokkru móti stutt þetta frv. og mun greiða atkvæði gegn því í heild.

[23:02] Herra forseti. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir beindi til mín fyrirspurnum varðandi afstöðu mína til Kvikmyndasjóðs og húsafriðunarsjóðs og þeirra breytinga sem gerðar eru í þessu frv. varðandi fjárveitingar og við hvað skuli miðað. Ég held að um formbreytingar sé að ræða en ekki efnisbreytingar. Ég mun beita mér fyrir því á meðan ég gegni mínu starfi að þessir sjóðir verði efldir eftir því sem kostur er því ég tel að þessar aðferðir sem þarna er verið að ræða um taki mið af þeim raunveruleika sem við stöndum frammi fyrir og höfum staðið frammi fyrir á Alþingi um langt árabil. Stigið er skref í þá átt að breyta forminu en ekki efninu. Það verður áfram eins og það er nú undir okkur alþingismönnum komið að lokum að ákveða hve háar þessar fjárveitingar verða. Ég lít á það sem eðlilegt markmið að standa vel að kvikmyndagerð með Kvikmyndasjóði og einnig að húsafriðun með húsafriðunarsjóði og tel að þær breytingar sem við erum að gera með þessu frv. dragi ekki úr líkum á því að reynt verði að gera það.

[23:03] Hæstv. forseti. Ég er ánægð með að heyra jákvæð viðbrögð hæstv. menntmrh. gagnvart þessum málefnum og vona ég að hann standi við þau orð sem hann lét hér falla áðan. Hann kom reyndar ekki inn á það sem ég spurði um áðan sem er framkoma ríkisvaldsins og þar með hans ráðuneytis gagnvart sveitarfélögunum. Það felst í þessari lagabreytingu um Þjóðminjasafnið að það er verið að leggja ákveðnar skyldur á sveitarfélögin, skyldur sem ríkið hafði tekið að sér að standa að til jafns við sveitarfélögin. En núna ætlar ríkisvaldið að haga sér nákvæmlega eins og því sýnist. Og það gildir um fleiri málaflokka. Finnst hæstv. menntmrh. að þetta sé viðeigandi framkoma við sveitarfélögin þegar jafnframt er verið að flytja til þeirra grunnskólann og reyndar verið að rýra tekjustofna þeirra með ýmsum hætti, alla vega sumra þeirra? Finnst hæstv. menntmrh. að hér sé rétt að málum staðið?

[23:04] Herra forseti. Ég tel að í frv. sé ekki vegið neitt að sveitarfélögunum. Þarna er haldið óbreyttu ákvæði varðandi sveitarfélögin en tekið mið af þeim raunveruleika sem menn hafa staðið frammi fyrir varðandi húsafriðunarsjóð og þessa sjóði að því er ríkið varðar. Það hafa verið ákvæði í lögum um langt árabil þar sem ríkið breytir ákvæðum laga að því er það sjálft varðar og í þessu er verið að stíga það skref eins og við sjáum. En ég tel að í því felist engin aðför að sveitarfélögunum. Ef sveitarfélögin vilja að þetta breytist, þá hljóta að koma fram tillögur um það og það verður þá tekið til athugunar. En ég tel að í þessu frv. felist engin aðför að sveitarfélögunum með því að hafa þetta eins og þetta er og hefur verið. Sveitarfélögin hafa innt þessar skyldur af hendi og greitt þetta fé eins og við vitum og sveitarfélögin hafa mikla hagsmuni af því að sjálfsögðu að vel sé staðið að húsafriðun og það er sameiginlegt markmið okkar.

[23:05] Hæstv. forseti. Þetta er nefnilega mergurinn málsins. Sveitarfélögin hafa staðið við sitt en ríkið stendur ekki við sitt. Ég held að sveitarstjórnarmönnum sé það mjög vel ljóst hvað húsafriðun er mikils virði og hvað hún er atvinnuskapandi og gott mál. En það er fyrst og fremst framkoma ríkisins, þessar einhliða breytingar sem ríkisvaldið er stöðugt að gera gagnvart sveitarfélögunum sem eru bara algjörlega ólíðandi og því miður virðast sveitarfélögin koma litlum vörnum við. Hér erum við að ræða nokkur slík dæmi og við höfum upplifað önnur og stærri á undanförnum árum en ég held að samskipti ríkis og sveitarfélaga geti ekki haldið áfram með þessum hætti.

[23:06] Herra forseti. Ég mun í aðalatriðum gera grein fyrir brtt. minni hluta efh.- og viðskn. varðandi bandormsfrv. sem hér er til umræðu. Þetta frv. sem er meginþáttur í stefnu ríkisstjórnarinnar er vont frv. bæði að efni til og formi. Það eru margvísleg efnisatriði í því sem stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt harðlega og komu mjög skýrt fram í ræðum stjórnarandstæðinga í efh.- og viðskn., þeirra hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og Jóns Baldvins Hannibalssonar, auk þess sem Kristín Ástgeirsdóttir ræddi málið hér ítarlega. Þær brtt. sem minni hlutinn leggur til eru á þskj. 444 og þær eru 26 talsins þannig að það er augljóst að það er mjög margt athugavert við frv. Þær brtt. sem minni hlutinn leggur til og lúta að 1., 2., 3., 4. og 5. gr. frv., kveða allar á um að gera ekki þá varanlegu skerðingu á tekjustofnum á sviði menntamála eins og meiri hlutinn leggur fyrir. Það er afnuminn fastur tekjustofn Listskreytingasjóðs og Kvikmyndasjóðs. Það eru gerðar breytingar á tekjumöguleikum Ríkisútvarpsins og það eru skertar tekjur til þjóðminjavarna. Við teljum að kjósi ríkisstjórnin að skerða þessi framlög til að koma fram sínum fjárlögum, sem má vera stefna hennar, þó við séum ekki sammála henni, þá beri að gera það með svokölluðum ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum og gera ekki varanlegar breytingar í bandormi rétt fyrir jól þegar verið er að afgreiða fjárlög. Þessi stefna að afgreiða nú með þessum hætti eins og meiri hlutinn leggur fyrir er gjörsamlega óviðunandi, ekki einungis fyrir þá sjóði sem hér um ræðir heldur fyrir þingstarfið í heild. Þessi mál eiga að koma fram í sérstöku frv. og fá eðlilega þinglega meðferð. Allir þessir sjóðir byggja á sérlögum og það má vel vera að það sé eðlilegt að endurmeta tekjustofna þeirra en þá eiga menn ekki að smygla þeim inn í bandorm eins og hér er gert til að ná þannig fram varanlegum breytingum sem auk þess er mikið vafamál að séu til bóta. Okkar tillögur miða við það að þetta mál verði afgreitt með svokölluðum ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum en að fjárlagatillögurnar sem meiri hlutinn leggur til standi. Þetta væri þinglega rétt afgreiðsla á málinu. 5. brtt. okkar sem varðar Stofnlánadeild landbúnaðarins er sömuleiðis þessa efnis um að gera ekki niðurfellinguna varanlega heldur endurskoða það í heild við betra tækifæri. 6. brtt. okkar lýtur að ákvæði um Fiskveiðasjóð. Við leggjumst gegn því að þetta sé fellt varanlega niður, ekki vegna upphæðarinnar heldur vegna þess að það er óóeðlilegt breyta á einhvern hátt stöðu Fiskveiðasjóðs, sérstaklega í ljósi þess að það eru uppi hugmyndir að breyta rekstrarfyrirkomulagi hans á næsta ári. 7. brtt. okkar lýtur að því að fella brott 15. og 16. gr. bandormsins. Þar er fjallað um Fiskistofu og Reikningaskrifstofu sjávarútvegsins. Það er fullkomlega óeðlilegt að taka þessi ákvæði inn í bandorminn með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlar. 8. brtt. okkar er um samsvarandi ákvæði varðandi kirkjubyggingasjóð. Vera má að þetta þurfi endurskoðunar við en þá eiga menn að gera það í víðara samhengi í sérstöku frumvarpi. Áður en ég kem að 9. brtt. okkar sem fjallar um 18.--20. gr. frv. um þolendur afbrota, vil ég geta þess að það hefur verið tekist mjög harkalega á um bandorminn undanfarna daga. Þær viðræður sem hafa fyrst og fremst verið innan efh.- og viðskn. hafa leitt til þess að meiri hlutinn leggur nú fram brtt. við þennan sama bandorm. Þessar brtt. meiri hlutans eru gerðar til að mæta gagnrýni okkar og aðila í þjóðfélaginu varðandi þau skerðingarákvæði sem voru í bandorminum. Þannig eru endurbættar núna greinar varðandi bætur til þolenda afbrota en það var með eindæmum ákvæðið í bandorminum sem gerði það að verkum að nýsett lög voru í reynd afnumin. Það má lýsa því þannig að hafi lögin gert ráð fyrir greiðslum eða réttindum sem við getum mælt í 100, má segja að bandormurinn sýndi að niðurstaðan væri um 30, 30% af þeim fyrirheitum sem lögin kváðu á um voru í bandorminum. Nú hefur meiri hlutinn, því miður, ekki fallist á að fella niður þessi skerðingarákvæði algjörlega heldur gert á þeim endurbætur þannig að ekki verður um að ræða þá 70% skerðingu sem þar var gert ráð fyrir. Nú er komið inn að taka tillit til vaxta auk þess sem bætur hafa verið hækkaðar og getum við þá sagt á sama mælikvarða að nú séu komin 70% af þeim áætluðu 100 sem upphafleg lög gerðu ráð fyrir. Þetta er til bóta og minni hlutinn fagnar því að þessi breyting hafi verið gerð. Vissulega hefði þurft að gera þarna betur og þetta ákvæði í bandorminum hefði vitaskuld átt að fella niður eins og við gerum tillögu um í 9. brtt. okkar. Varðandi brtt. meiri hlutans vil ég geta þess að það er ekki einungis varðandi þolendur afbrota sem meiri hlutinn hefur komist að því að rétt sé að lina þau högg sem bandormurinn greiddi því það eru einnig gerðar breytingar á ákvæðum 28. gr. frv. sem varðar eitt af grundvallaratriðum þess þ.e. um afnám tengingar atvinnuleysisbóta við laun og verðlag. Þetta er það ákvæði sem stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt hvað harðast í þessari umræðu. Nú er gerð brtt. af hálfu meiri hlutans um að þegar þessar bætur eru ákveðnar á fjárlögum, þá bætist við í þessa grein að þessar bætur ákvarðist, með leyfi hæstv. forseta: ,,... með tilliti til þróunar launa, verðlags- og efnahagsmála``. Hér eru gefin fyrirmæli í lögum með hvaða hætti löggjafinn mun ákvarða þessar bætur þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga hverju sinni. Það hefði vissulega verið betra að fella þessa grein algjörlega út en það verður ekki á allt kosið í þeim efnum og þessi brtt. sem meiri hlutinn gerir er þó í áttina að meira réttlæti varðandi þennan þátt. Ein af brtt. sem meiri hlutinn lagði til varðandi bandormsfrumvarpið var um skerðingu á lífeyrisgreiðslum sem eru nú 25%. Upprunalega var gert ráð fyrir að hækka þessa skerðingu í 35%. Nú gerir meiri hlutinn tillögu um að skerðingin verði 30%. Þarna er dregið úr skerðingu. Því ber að fagna en vissulega hefði verið best að þetta ákvæði hefði verið fellt niður. 35. gr. frv. er aðalgrein þess og varðar það að afnumin er tenging bóta almannatryggingakerfisins við laun og verðlag í landinu sem verið hefur um langt árabil. Sú breyting er gerð að sett er inn ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,, Frá 1. jan. 1996 til ársloka 1997 skulu eftirfarandi ákvæði gilda í stað ákvæða 65. gr. laganna ...`` Jafnframt kemur inn í textann tilvísun til þess að þessar bætur, þegar þær eru ákveðnar á fjárlögum, skulu settar þannig í fjárlög að það sé með tilliti til þróunar launa og verðlags- og efnahagsmála. Þessi útfærsla gildir einungis í tvö ár eins og brtt. meiri hlutans hljóða nú upp á. Við í minni hlutanum fögnum þessari brtt. og teljum hana stefna í rétta átt. Þarna er að nokkru komið til móts við gagnrýni okkar varðandi þennan þátt þótt svo við hefðum kosið að þetta ákvæði hefði verið fellt algerlega úr og það fyrra öryggi gagnvart bótaþegum hefði mátt standa. Einnig er gerð sú breyting að 61. gr. frv., sem fjallar um mjög sérkennilega endurskipulagningu í ríkisrekstri, er tekin út úr bandorminum og það er víst ætlun ríkisstjórnarinnar að taka það mál í sérstöku frv. til eðlilegrar, þinglegrar meðferðar. Jafnframt er dregin til baka tillaga sem varðar það að felldar eru niður bætur sem nema 600 kr. og lægra á mánuði. Þetta var eitt af þeim skerðingarákvæðum sem við gagnrýndum harðlega en þessi hlutur er dreginn til baka í tillögum meiri hlutans. Eins og heyra má á þessari upptalningu eru fjölmörg atriði sem meiri hlutinn leggur fram sem betrumbæta þennan bandorm að nokkru leyti og hér er komið eitthvað til móts við þá gagnrýni sem við höfum haldið uppi á þessu frv. Í ljósi þess hafa nokkrar af brtt. minni hlutanum náð fram að ganga með þessum brtt. meiri hlutans en þrátt fyrir það standa nógu margar eftir svo þær koma allar til atkvæða. Við teljum að það hefði þurft að gerbreyta þessu frv. og stjórnarandstaðan í heild er andsnúin því þrátt fyrir að hér hafi verið gerðar nokkrar lagfæringar á því. Í 13. brtt. á þskj. 444 gerum við tillögur um að fella niður þau ákvæði sem kveða á um fjármagnstekjuskatt eldri borgara. Eini fjármagnstekjuskatturinn sem ríkisstjórnin leggur á er gagnvart eldri borgurum. Þetta finnst okkur vera ósanngirni. Við höfum gert ítrekaðar tilraunir til að fá stjórnarliða ofan af þessari ráðagerð. Þeir koma að nokkru til móts við það með því að lækka það hlutfall í útfærslu þessarar greinar en hér er samt sem áður um mikið óréttlæti að ræða og tillaga okkar gengur út á það að fella þennan fjármagnstekjuskatt eldri borgara niður. Sömuleiðis gerum við tillögu um það að skerða ekki hlut þeirra einstaklinga sem hafa ekki sinnt því að greiða í lífeyrissjóði. Við teljum fullkomlega óeðlilegt að taka slík ákvæði inn í bandorm því að bandormur er eðli málsins samkvæmt óaðskiljanlegur hluti fjárlaga hvers árs og það á ekki að gera varanlegar breytingar við slíka lagasetningu. Við gerum sömuleiðis tillögu um fella þau ákvæði sem lúta að slysabótum sjómanna út fyrst og fremst með þeirri tilvísun að þessi atriði eiga að koma til vandaðri umfjöllunar. Að ýmsu leyti snúa þau að samningsmálum sjómanna og útgerðarmanna og aðila á vinnumarkaði og það er óeðlilegt inngrip á þennan hátt eins og hér er gerð tillaga um. Það þarfnast þá miklu betri og ítarlegri umfjöllunar. Við gerum tillögu um að 35. gr. falli öll í burtu. Ég lýsti áðan hvaða brtt. meiri hlutinn vill gera á henni. Þar er komið að nokkru til móts við hugmyndir okkar en eftir sem áður stendur tillaga okkar um að fella þetta ákvæði alveg niður. Sömuleiðis eru í þessu frv. skerðingar hvað varðar mæðra- og feðralaun og ekkjulífeyri. Þar ná þeir í 5 millj., þeim er svo sem ekkert heilagt í þessum efnum. Við gerum tillögu um að þessi ákvæði verði felld út úr bandorminum. Þeir hafa ekki léð máls á því. Við gerum líka tillögu um að skerðingarákvæði sem tengjast Framkvæmdasjóði fatlaðra verði felld niður og bíði heildarendurskoðunar laga um almannatryggingar eins og eðlilegt er við slíkan málaflokk. Það er fullkomlega óeðlilegt að gengið sé að þessum málum eins og hér er gert. Stjórnarandstaðan hefur ekki skorast undan því að tekið sé á ýmsum þáttum í löggjöf sem varða markaða tekjustofna og er reiðubúin hvenær sem er í alvarlega umræðu um það við stjórnarliða þegar þeir eru búnir að búa þau mál í þann farveg sem hæfir hinu háa Alþingi. Þannig eru forkastanleg ákvæði einnig í þessum bandormi sem lúta að stjórnskipulagi í heilbrigðisþjónustunni, þættir sem hafa ekkert með afgreiðslu fjárlaga að gera en eru sett inn í eins og fjölmörg önnur ákvæði til að stytta ráðherrunum biðina eftir að koma sínum málum í gegn. Ég sé með því að líta mér til beggja handa virðingu hæstv. ríkisstjórnar gagnvart löggjafarvaldinu. Hér sé ég, herra forseti, ekki einn einasta ráðherra sitja í sæti sínu til að fylgjast með því máli sem þeir bera svo fyrir brjósti. Þetta er e.t.v. lýsandi fyrir afstöðu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna gagnvart þeirri gagnrýni sem kemur á þá. Þeir kjósa að vera fjarri þegar á þá er deilt. Við gerum sömuleiðis tillögu um það í 21. brtt. okkar að skerða ekki á varanlegan hátt tekjustofna Ferðamálaráðs eins og stjórnin leggur til. Þeir skerða allt sem þeim dettur í hug. Enginn steinn er látinn óhreyfður í því sem þeir ná höndum yfir. Það átakanlegasta í þessum bandormi og fjárlögunum er þó það að einungis er ráðist á þá sem minni máttar eru. Það er ráðist á velferðarkerfið, þar er atlagan gerð. Þar liggja menn best við höggi. Það er látið falla með fullum þunga bæði í þessu frv. og fjárlagafrv. og öðrum tengdum frv. Við gerum sömuleiðis tillögu um að fella á brott skerðingarákvæði sem eru viðkomandi flugmálum á Íslandi þar sem það er óeðlilegt að gera það eins og hér er lagt til að kippa gjörsamlega úr sambandi allri tengingu við áætlanagerð og ekki beðið heildarendurskoðunar á þeim málaflokki eins og eðlilegt væri. Sömuleiðis er gerð tillaga um að fella niður ákvæði sem lúta að skipulagsmálum sem snerta sveitarfélögin. Þar er ráðist á og skert framlög en gengið er úr skugga um að sveitarfélögin verði að standa að fullu við sinn hlut. Þessu hafa sveitarfélögin mótmælt harðlega og er ekki að efa að þessi ákvæði sem meiri hlutinn ætlar að láta standa óbreytt munu hafa mjög slæm áhrif á samskipti ríkis og sveitarfélaga sem er beinlínis hættulegt efni þegar litið er til þeirra verkefnaflutninga sem nú eru í gangi. En þarna er slegið utan undir alveg eins og gert er í fyrri ákvæðum. Það er algerlega óeðlilegt að gera þetta með þessum hætti. Þessi ákvæði hafa engin fjárhagsleg áhrif, þau eru sett inn vegna þæginda fyrir ríkisstjórnina til að láta stjórnarflokka sína afgreiða þau mál á færibandi eins og við höfum orðið vitni að. Sömuleiðis eru gerð ákvæði um breytingar á þáttum sem snerta umhverfismál, verndun dýra og menn geta spurt sig hvað í ósköpunum þetta komi fjárlögunum við. Jú, þeir fundu þarna þátt sem þeir gátu aðeins klipið í og rétt eitthvað af án þess að leggja til nokkra heildarendurskoðun. Síðasta tillaga okkar er að fellt verði út úr þessum bandormi hin sérkennilega tillaga um endurskipulagningu í ríkisrekstri sem fól raunverulega ráðherrum allt vald bæði til að leggja niður stofnanir og færa verkefni fram og til baka án þess að það væri rökstutt á nokkurn hátt. Það var ætlun ríkisstjórnarinnar að fá ,,blankó`` ávísun líka með þessu frv. til að geta valsað innan ríkiskerfisins án þess að ræða það á hinu háa Alþingi hvernig þessum málum væri best fyrir komið. Þessar brtt. sem minni hlutinn leggur fyrir og rökstuðningur hefur að öðru leyti komið mjög vel fram í málflutningi stjórnarandstæðinga fyrr í dag. Þær standa hér til afgreiðslu þegar kemur að því að afgreiða þetta mál. En ég endurtek að lokum þau orð að efnið í því frv. sem ríkisstjórnin ætlar að knýja hér í gegn er mjög slæmt. Það er mikil skerðing á viðkvæmum þáttum í þjóðlífi okkar. Það er formlega mjög illa búið og það er lítilsvirðing fyrir löggjafann eins og það er búið úr garði.

[23:28] Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja þingheim með afskaplega langri ræðu eins og hugur minn stendur þó til en ég vil þó spyrja hæstv. forseta: Hvað dvelur nú orminn langa sem jafnan heldur til í sæti hæstv. heilbrrh.? Er hann ekki hér í kvöld?

Ég geri ekki ráð fyrir að þingmaðurinn eigi við hæstv. ráðherra.

Svo er þó.

Þá bið ég hann að gæta orða sinna. En ég skal aðgæta hvort hæstv. heilbrrh. er nærstaddur.

Herra forseti. Ég mun reyna að gæta hófs í ummælum mínum um framsóknarmenn, jafnt hæstv. ráðherra sem aðra. En mér þætti vænt um ef hæstv. heilbrrh. kæmi innan stundar í sæti sitt vegna þess að ég þarf að eiga orðastað við Framsfl. í kvöld. Herra forseti. Eins og fram hefur komið hafa verið umræður í gangi milli stjórnar og stjórnarandstöðu um breytingar á því frv. sem við höfum hér til umræðu í kvöld, þ.e. hinum fræga bandormi. Ég hef verið afskaplega undrandi á þeim vinnubrögðum sem hafa verið uppi, sérstaklega af hálfu hæstv. heilbrrh. Það má orða það svo, herra forseti, að nýjar tillögur hafi verið að koma fram alveg fram á síðustu stund. Bendir margt til þess að þær tillögur sem hafa komið fram undan hatti hæstv. heilbrrh. séu í rauninni ekki hennar smíð heldur séu þær búnar til í allt öðru ráðuneyti, þ.e. í fjmrn. Það er svo mikil handarbakavinna, herra forseti, að sérfræðingar hæstv. heilbrrh., sem hafa komið til fundar við heilbr.- og trn., hafa ekki getað skýrt lykilatriði. Orsakirnar fyrir því eru einfaldlega eftir því sem gengur fram af þeirra munni: Það er ekki búið að útfæra þær breytingar sem varða þó fjölda manna gríðarlega miklu. Ég nefni dæmi: Það er búið að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar samtals um 50--60 millj. Það er eðlilegt að þingheimur spyrji hæstv. heilbrrh. um það, sem hefur nú gengið í salinn öllum til óblandinnar gleði og ánægju, ekki síst okkur unnendum Framsfl. á þessu þingi. Það er eðlilegt, herra forseti, að eftirfarandi spurningum sé varpað til hæstv. heilbrrh.: Hvernig verður útfærslan á hækkun á komugjöldum á heilsugæslustöðvar? Hvað mun það t.d. þýða varðandi gjaldtöku fyrir börn sem koma á heilsugæslustöðvar? Er það til að mynda rétt að gjaldtaka vegna komu barna á heilsugæslustöðvar muni aukast um 50%? Ég spyr vegna þess að það hefur komið fram í tveimur fjölmiðlum. Ég spyr vegna þess að sendimenn hæstv. heilbrrh. sem komu á fund heilbr.- og trn. gátu ekki svarað þessari spurningu. Herra forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með hvernig tillögur hafa komið úr heilbrrn. síðustu daga. Einn af þingreyndustu mönnum stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, lýsti yfir í ýtarlegri, málefnalegri ræðu sinni fyrr í dag að hann hefði ekki yfirlit yfir hvernig staðan væri því að svo margar og miklar hefðu breytingarnar verið. Því hefur verið lýst yfir af hálfu stjórnarsinna að þetta sé nauðsynlegt fyrir ýmissa hluta sakir. Í fyrsta lagi vegna þess að dregnar hafa verið til baka tillögur sem hafi leitt til þess að það þurfi að finna nýjar fjárlindir. Þessar tillögur voru til að mynda innritunargjöldin sem hæstv. heilbrrh. lagði á sínum tíma fram. Nú er það svo að hæstv. heilbrrh. lagði fram tillögur um innritunargjöld og auðvitað má hafa sérstakt mál um það. Framsfl. lýsti yfir megnri andstöðu við innritunargjöld í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það sem meira var, hæstv. heilbrrh. gekk fram fyrir skjöldu og lýsti yfir sérstakri andúð sinni og mótstöðu við það sem hún kallaði sjúklingaskatta. Hvað var það sem hæstv. heilbrrh. kallaði sjúklingaskatta? Það voru þjónustugjöld. Það voru m.a. gjöld fyrir komur barna og annarra á heilsugæslustöðvar. Hæstv. heilbrrh. lýsti sérstakri andstöðu við þetta. Nú, þegar hæstv. heilbrrh. er spurð að því hvernig standi á því að henni dettur í hug sú ósvinna að hækka gjöld fyrir komur þeirra sem þurfa að leita læknis á heilsugæslustöðvar þá segir hún: ,,Það er vegna þess að ég dró til baka tillögur um innritunargjöld.`` Hæstv. heilbrrh. var á móti innritunargjöldum í tíð síðustu ríkisstjórnar og hún var líka á móti þjónustugjöldum. Eigi að síður grípur hún nú til þeirra ráða þegar hún fellur frá innritunargjöldum, sem hún var sjálf á móti, að hækka komugjöld vegna heimsókna á heilsugæslustöðvar. Hæstv. heilbrrh. var á móti því á síðasta kjörtímabili. Það er rétt að ítreka það, herra forseti, að allt það sem hæstv. heilbrrh. leggur til í bandorminum eru atriði sem hún var á móti í síðustu ríkisstjórn. Það er hægt að taka dæmi, lítil dæmi sem litlu skipta, en sýna þau algjöru umskipti sem hafa orðið í kolli hæstv. ráðherra. Ég nefni t.d. tillögu í bandorminum um að fella niður ekkjulífeyri. Samkvæmt greinargerð fjmrn. þá er sparnaðurinn afskaplega lítill, 5 millj. kr. eða þar um bil. Rökin fyrir því, hver eru þau? Rökin sem koma frá hæstv. ráðherra eru að ekki sé rétt að hafa kyntengdan lífeyri með þessum hætti.  Herra forseti. Fyrst ég er kominn út í það sem mér liggur mest á hjarta í kvöld, þ.e. það sem ég kalla hina svívirðilegu framkomu Framsfl. í garð aldraðra, öryrkja og þeirra sem minna mega sín þá finnst mér rétt að fara nokkrum orðum um það. Það hefur verið ótrúlegt að fylgjast með hringlandahætti hæstv. ráðherra í þeim efnum. Ég minni t.d. bara á þær umræður og ótrúlegu hamskipti sem hafa orðið í viku hverri á hæstv. ráðherra þegar kemur að bílakaupalánum öryrkja. Það er sem betur fer búið að sigla því máli í höfn. En nú spyr ég hæstv. ráðherra, ef hún vildi fylgjast með máli mínu: Er ekki rétt að þegar tryggingaráð tók ákvörðun um að fella niður bílakaupalán til öryrkja þá hafi það verið gert ef ekki að ósk hæstv. ráðherra þá a.m.k. með samþykki ráðherrans? Hæstv. ráðherra hefur í þessum sölum ítrekað varið þessa aðgerð með því að segja að þetta stafi af því að lagastoð skorti fyrir bílakaupalánum til öryrkja og hefur vísað til skýrslu Ríkisendurskoðunar um það. Þegar hæstv. ráðherra varð, ekki síst vegna andstöðu í þinginu og reyndar í þjóðfélaginu líka, knúinn til þess að skipta um skoðun þá var henni bent á það að hún hefði sjálf sagt að það væri ekki til lagastoð fyrir þessum litla útgjaldaflokki hjá Tryggingastofnun ríkisins. Hún bauð upp á samvinnu við heilbr.- og trn. um að flytja slíka lagabreytingu. Í ljós kom að hæstv. ráðherra var það ókleift. Hæstv. heilbrrh. hafði bersýnilega ekki haft tóm til eða ekki gefið sér tíma til að ræða þetta við hinn stjórnarflokkinn í heilbr.- og trn. sem lagðist gegn málinu. Staðan er núna sú að þrátt fyrir að hún hafi verið knúin til þess að taka upp þessi lán á ný og hafi sjálf eftir umræður í þinginu beitt sér fyrir því innan tryggingaráðs þá er samt sem áður engin lagastoð fyrir málinu samkvæmt skilgreiningu ráðherrans. Við í stjórnarandstöðunni höfum boðið upp á flutning tillögu til þess að gera þetta löglegt og festa þetta endanlega í sessi. Þannig að hún, ef henni býður svo við að horfa, eða einhver annar ráðherra geti ekki fellt þessi lán niður aftur. Framsóknarmenn í hv. heilbr.- og trn. tóku undir málstaðinn en Framsfl. treysti sér ekki til þess að fylgja málinu eftir, þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. heilbrrh. Hvaða ályktun dreg ég af því? Ég dreg þá ályktun að í þessu máli eins og fjölmörgum öðrum hefur Sjálfstfl. valtað yfir Framsfl. Sjálfstfl. hefur ekið eins og stór jarðýta yfir Framsfl. í þeim málum sem tengjast velferðinni. Herra forseti. Til þess að ítreka þetta frekar þá vildi ég gjarnan rekja hérna lítillega hluta af því sem Framsfl. notaði sem kosningastefnuskrá sína. Það var þessi bæklingur, undir kjörorðinu Fólk í fyrirrúmi og undirfyrirsögnin er Sáttmálinn milli kynslóðanna. Á grundvellinum sem birtist í þessum bæklingi háði m.a. hæstv. heilbrrh. farsæla kosningabaráttu sína sem var sigursæl. Hvers vegna? Vegna þess að fólkið trúði hæstv. heilbrrh., vegna þess að fólkið trúði forustu Framsfl. ,,Sáttmálinn milli kynslóðanna.`` Hvað segir í honum? Herra forseti, mig langar að lesa, með ágætu leyfi forsetans, nokkrar setningar úr kafla sem Halldór Ásgrímsson, formaður Framsfl. og núv. hæstv. utanrrh., skrifar í þennan bækling. Þau orð eru svofelld og vildi ég nú gjarnan að hæstv. heilbrrh. hlýddi á mál mitt vegna þess að þetta er sú stefna sem hæstv. ráðherra byggði á þegar hún háði kosningabaráttu sína. Nú ætla ég að bíða, hæstv. forseti, á meðan ráðherrann lýkur símtali sínu. Herra forseti. Það er velkomið að ég geri hlé á ræðu minni á meðan ráðherrann sinnir ýmsum símtölum við vildarmenn úti í bæ.

Forseti væntir þess að ráðherra leggi nú við eyrun og forseti fer þess á leit við hæstv. heilbrrh. að hann geri það nú þegar, enda kemur það í ljós.


             Að sönnu geri ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi ekki komist í kast við hv. þm. Árna Johnsen og hafi þess vegna tvö eyru heil og geti léð mér þau bæði. Herra forseti. Það sem hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. segir hér í texta undir fyrirsögninni ,,Sáttmálinn milli kynslóðanna`` er m.a. eftirfarandi: ,,Við sem fylkjum okkur undir merki Framsóknarflokksins lítum svo á að í gildi sé sáttmáli milli kynslóðanna sem eigi að vera undirstaða að allri umræðu um þjóðfélagsmál. Stjórnmálamönnum er trúað fyrir þessum óskráða en órjúfanlega sáttmála og mega aldrei hrófla við meginmarkmiðum hans.`` Hver er þessi sáttmáli, herra forseti, sem ekki má rjúfa? Síðan segir: ,,Okkur ber skylda til að nýta almannafé í því augnamiði að rétta hlut þeirra sem minna mega sín, liðsinna sjúkum og fötluðum, gefa hinum ungu tækifæri til að þroskast og hinum eldri færi á hvíld eftir unnið dagsverk.`` Undir sérstökum lið sem heitir ,,Sáttmáli sem ekki má rjúfa`` segir, herra forseti, með þínu góða leyfi, og það er verið að tala um fyrri ríkisstjórn: ,,Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. hefur rofið þessa sætt með því að stórauka álögur á sjúklinga, öryrkja, ellilífeyrisþega og aðra þá sem þurft hafa að leita sér læknisaðstoðar. Fjárveitingar til sjúkrahúsanna hafa verið skornar niður og hefur jafnvel þurft að loka einstökum deildum.`` Síðan segir og það er lykilsetningin í þessum texta, herra forseti: ,,Framsóknarflokkurinn telur brýnt að horfið verði af þessari braut.`` Þetta eru merkileg orð. Merkileg í ljósi sögu undangengins missiris. ,,Framsóknarflokkurinn telur brýnt að horfið verði af þessari braut.`` Hvernig hefur hæstv. heilbrrh. beitt sér fyrir því að horfið verði af þessari braut? Hún hefur aukið það sem hún sjálf kallaði sjúklingaskatta, sem eru komugjöld, m.a. barna, á heilsugæslustöðvar. Hún hefur aukið álögur á þá sem eru eldri en 67 eða 70 ára. Og það sem mér þykir verst, háværust svikin sem bókstaflega kalla framan í hæstv. ráðherrann, er hvernig hún hefur lagt fram tillögur í bandorminum sem rjúfa þá sátt sem hefur árum saman ríkt í þjóðfélaginu um kjör aldraðra og öryrkja. Á Íslandi ríkir ákveðin sátt og hefur ríkt um nokkurra áratuga skeið um að þessir hópar, þeir sem hafa lokið dagsverki sínu og þeir sem vegna slysa eða meðfæddrar fötlunar geta ekki með sama hætti og við hin tekið þátt í hinu daglega lífi þjóðfélagsins, skuli njóta þróunarinnar, hagsældarinnar, og þess þegar vel gengur. Það kemur líka niður á þeim þegar illa gengur. Það hefur verið bundið í lög um almannatryggingar að bætur til atvinnulausra, til aldraðra og til öryrkja skuli fylgja því sem hefur jafnan verið grunneining á hinum almenna vinnumarkaði, þ.e. vikukaupi verkamannsins. Þegar vel árar í þjóðfélaginu þá hækkar þetta vikukaup, þegar illa árar hefur það að sjálfsögðu tilhneigingu til að lækka miðað við verðlag. Bætur til þessara hópa sem einhverra hluta vegna standa ekki jafn vel að vígi og við hafa fylgt þessu. Það hefur verið eins konar sátt í þjóðfélaginu, sátt þess hjarta jafnaðarmannsins sem slær í flestum Íslendingum, að við þessu verði ekki hróflað. Á dauða mínum, herra forseti, hefði ég fremur átt von en að það yrði flokkurinn sem gekk til baráttunar undir kjörorðinu Fólk í fyrirrúmi, undir kjörorðinu Sáttmálinn milli kynslóðanna sem rýfur þessa sátt. En það er svo, herra forseti. Það er Framsfl. sem gengur fram fyrir skjöldu og er hálfu verri en Sjálfstfl. í þessum efnum. Hálfu verri segi ég vegna þess að það er Framsfl. sem fer með þessi ráðuneyti, sem gaf þessi loforð, sem er að svíkja þessi loforð. Sárast er að sú vaska þingkona sem gat sér gott orð sem talsmaður Framsfl. í heilbrigðismálum á síðasta kjörtímabili, þáv. hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir, sem ábyggilega vann hug og hjörtu margra aldraðra Íslendinga, margra úr hópum öryrkja, margra þeirra sem lásu t.d. stefnuskrá Framsfl. frá flokksþinginu sem haldið var í Reykjavík 24.--27. nóv. á sl. ári. Þar var m.a. lofað að standa vörð um bílakaupamálin og standa vörð um þessa sátt. En það er þessi fyrrv. þingkona, núv. hæstv. ráðherra, sem leggur fram tillögurnar sem rjúfa þessa sátt. Það er hæstv. heilbrrh. sem með einu hnífsbragði ætlar að skera sundur kaðalinn sem heldur uppi öryggisnetinu sem þessir hópar hafa lagt sinn hlut í. Þetta er fólkið sem við tökum arf eftir, þetta er fólkið sem hefur byggt þjóðfélagið sem við tökum í arf og er býsna gott og þetta eru systur okkar og bræður sem einhverra hluta vegna, vegna slysa eða meðfæddrar fötlunar, geta ekki tekið þátt í þjóðlífinu með sama hætti og við. Það getur hent okkur öll að verða fyrir slíku slysi. Flest okkar, m.a. ég, eigum nána ættingja sem hafa allt sitt á þurru út af þessu öryggisneti. Ef það er eitthvað eitt sem Íslendingshjartað hefur slegið með þá er það að standa vörð um hlut þessa fólks. Sá vörður er ekki staðinn lengur, ekki af hálfu ríkisvaldsins, örugglega ekki af hálfu Framsfl. og því miður ekki af hálfu hæstv. heilbrrh. sem hefur svikið hvert einasta loforð sem forusta flokks hennar gaf gagnvart þessu fólki undir kjörorðunum: Sáttmáli milli kynslóðanna og Fólk í fyrirrúmi. Hennar brigð eru meiri en annarra vegna þess að hún var talsmaður flokksins í þessum efnum á síðasta kjörtímabili. Það var hún sem gaf loforðin. Það var hún sem sagði: ,,Framsóknarflokkurinn mun breyta þessu.`` Og það var Framsfl. sem sagði að það væri jafnvel svo að það hefði þurft að loka einstökum deildum. Herra forseti, hvað blasir við núna? Það blasir við að ef þær tillögur sem hæstv. fjmrh. hefur gert fyrir hönd hæstv. heilbrrh. um sjúkrahúsin á Íslandi verða að veruleika, munu lokanir ekki verða af svipuðu tagi og á síðasta kjörtímabili þegar þær fóru á Ríkisspítulunum hæst í 11,6% af öllum legurúmum. Aukningin á fjölda auðra legurúma verður nánast 90%. Það blasir sem sagt við á árinu 1996 að allt að 20% allra legurúm á Ríkisspítölunum muni standa auð vegna þess að hæstv. heilbrrh. hefur gert sínar tillögur um fjármál spítalanna. Þær eru með þeim hætti að hennar eigin flokksmaður, Guðmundur G. Þórarinsson, stjórnarformaður Ríkisspítalanna, fyrrv. þingmaður Framsfl., hefur á fundi heilbr.- og trn. lagt fram útreikninga sem sýna svart á hvítu að ef tillögur hæstv. heilbrrh. verða að veruleika þá muni fimmta hvert legurúm á Ríkisspítölunum standa autt. Hæstv. heilbrrh. hélt ræðu á síðasta kjörtímabili hér í þessum þingsal. Þar líkti hún því nánast við glæp að loka deildum. Það má líka benda á að hæstv. heilbrrh. hélt nokkrar ræður um geðverndarmál á síðasta kjörtímabili og eina ræðu eftir að hún var orðin heilbrrh. þar sem hún m.a. gat þess að það yrði tekið sérstaklega á þeim málum sem varða geðvernd barna og unglinga. Hæstv. heilbrrh., ég bið bara um einn greiða. Getur ráðherrann bent mér á hvar hún hefur efnt þessi orð.

Já.

Hún getur það ekki. Vegna þess að það er meira að segja svo illa staðið að geðverndarmálum undir hennar stjórn að það fæst ekki einu sinni fjármagn til að ljúka við ákveðna tilraun sem gerð var með dagdeild. Þetta hefur komið fram á fundum yfirlæknis deildanna með heilbr.- og trn. Herra forseti. Það er eitt annað mál sem mig langar að gera að sérstöku umræðuefni hér í kvöld. Það eru þær breytingar sem hæstv. dómsmrh. hefur lagt til að verði gerðar á lögum um bætur til handa fórnarlömbum ofbeldis. Ég minni á það, herra forseti, að mér er málið skylt vegna þess að ég var einn fjögurra eða fimm flutningsmanna að því frv. á síðasta kjörtímabili. Það er svo, herra forseti, að þegar það frv. var afgreitt frá þinginu var enginn þingmaður á móti því, ekki nokkur einasti maður. Þetta frv. átti sér þann aðdraganda, herra forseti, að við fjórir eða fimm þingmenn, þ.e. einn þingmaður frá hverjum þáverandi flokka sem áttu sæti hér á þingi, lögðum fram þáltill. þar sem lagt var til að ríkissjóður ábyrgðist greiðslur dæmdra bóta vegna kynferðisbrota eða annarra grófra ofbeldisbrota. Þessi tillaga spratt ekki fullsköpuð úr okkar höfði heldur kom hún í kjölfar umræðu sem hafði átt sér stað í þjóðfélaginu um að þolendur kynferðisbrota sem hefðu fengið dæmdar bætur hefðu ekki getað innheimt þær. Þessi tillaga var samþykkt hér, herra forseti, og í kjölfar þess lagði hæstv. dómsmrh. fram frv. um það. Það er að vísu svo að ég taldi á þeim tíma að hugur hæstv. dómsmrh. með þessu máli væri ekki mjög fastur. Ég vísa til þess, herra forseti, að þegar hæstv. dómsmrh. hélt framsöguræðu sína með þessu frv., sem við töldum að bryti í blað, var hún einungis 27 línur. En frv. var samþykkt og hlaut náð fyrir augum allra þingmanna. Ég tel að það hafi verið sögulegt og hafi gengið lengra en svipuð löggjöf í öðrum málum. Nú gerist það hins vegar, herra forseti, að þetta frv. sem hefur hlotið þrjár umræður á þinginu og mjög ítarlega umfjöllun af hálfu þingmanna kemur skyndilega fram í bandormi, eitt af 33 málum, 33 lagabálkum sem ríkisstjórnin hyggst breyta. Það á að limlesta þetta frv. Ég segi það fyrir mig, herra forseti, að ég get ekki fallist á það. Ég mun aldrei greiða því atkvæði og mun gera allt sem í mínu valdi stendur hér á þessu þingi til að koma í veg fyrir að sú tillaga sem er í bandorminum verði samþykkt. Ég vísa líka til þess, herra forseti, að þegar þetta mál var til umfjöllunar hið fyrsta sinni 23. nóv. hjá allshn., sem er sú fagnefnd sem á að fjalla um það, var lagst harkalega gegn því af allri nefndinni. Hv. allshn. hafði þá til umfjöllunar fjárlög þar sem gert var grein fyrir því að ein af forsendum fjárlaga væri sparnaður sem næmi 40 millj. kr. með því að gjörbreyta eðli þessara laga, sem er algerlega óásættanlegt. En það verður að segjast meiri hlutanum í hv. allshn. til hróss að hann lagðist gegn þessu og sendi fjárln. álit sitt og ég vitna hér í það, með leyfi hæstv. forseta: ,,Leggur nefndin til að leitað verði annarra leiða þannig að meginmarkmiðum laganna verði náð.`` Þegar kom til umfjöllunar um bandorminn í allshn. þá klofnaði nefndin að vísu. En minni hlutinn var harkalega á móti þessum breytingum og í áliti meiri hluta allshn. kom líka fram mjög sterk andstaða gegn því. Þessi andstaða og þetta álit meiri hlutans í hv. allshn. varð þess valdandi að ég átti hér í munnhöggi við hv. þm. Villhjálm Egilsson vegna þess að mér sýndist að hann hefði ekki tekið nokkurt einasta tillit til umsagna, hvorki meiri hluta né minni hluta. Og þótt samningaviðræður hafi verið millum stjórnar og stjórnarandstöðu síðan á föstudag hef ég ekki enn séð útfært endanlegt samkomulag um að þessu verði breytt. Og ég mun aldrei fallast á það og gera allt sem í mínu valdi stendur til að koma í veg fyrir að þetta verði samþykkt eins og í bandorminum stendur. Herra forseti. Að lokum langar mig að drepa á nokkur atriði sem varða heilbrigðiskafla bandormsins. Mig langar sérstaklega að ræða um 30. gr. þar sem gert er ráð fyrir að leggja eigi fjármagnstekjuskatt á þá sem þiggja lífeyri frá hinu opinbera. Nú er það svo, herra forseti, að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að taka upp fjármagnstekjuskatt hið bráðasta. Alþfl. gerði það sem hann gat í tíð síðustu ríkisstjórnar til að fá slíkan skatt upp tekinn en Sjálfstfl. lagðist gegn því. Enda er ég sannfærður um að Sjálfstfl. mun leggjast gegn því aftur á þessu kjörtímabili. Ég deili ekki hinni bernsku sýn hæstv. heilbrrh. sem sagði hér í umræðum í gær að hún væri sannfærð um að fjármagnstekjuskattur yrði lögfestur fyrir 1. sept. á næsta ári. Ég segi og býð upp á það fyrir hönd stjórnarandstöðunnar, eins og við höfum áður gert, ég er reiðubúinn til að samþykkja þetta ákvæði svo fremi sem hnýtt verði aftan í það: Enda verði fjármagnstekjuskattur tekinn upp. Nú veit ég, þrátt fyrir efasemdir sem ég hef haft uppi um þær tillögur sem hæstv. heilbrrh. hefur fært fram í þessari umræðu, að hún hefur gott hjartalag. Ég veit að það er ekki hennar ósk að níðast sérstaklega í þessu tilliti á öldruðum og öryrkjum umfram aðra. Hvers vegna getur hún þá ekki fallist á þetta? Ef hún er í hjarta sínu sannfærð um að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp fyrir 1. sept. eins og hún sagði hér í umræðunni í gær, hvers vegna getur hún þá ekki fallist á þetta góða boð stjórnarandstöðunnar? Við yrðum þá samferða inn í þessa nýju veröld fjármagnstekjuskattsins. Í annan stað, herra forseti, er grein í bandorminum sem varðar þá sem ekki hafa sinnt lagaskyldu um greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóð. Það hefur verið tillaga hæstv. heilbrrh. að hvað slíkt fólk varðar verði gert ráð fyrir að viðkomandi hafi greitt í lífeyrissjóð þegar kemur til útreikninga bóta. Þarna kemur að því sem hefur verið einkenni á hæstv. heilbrrh. í þessari umræðu og aðdraganda þessarar umræðu, hringlandahátturinn. Hæstv. heilbrrh. hefur ítrekað verið spurð að því hvað þetta ákvæði þýddi. Hverjir eru þessir hópar sem eiga að gjalda þessa ákvæðis? Hæstv. heilbrrh. svaraði fyrirspurn frá mér í fyrri viku og sagði hiklaust, ,,Það sem ég á við eru atvinnurekendur.`` Ég þráspurði hana og hún sagði að þetta væru atvinnurekendur. Í umræðum hér í gær við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur kom í ljós að það voru ekki bara atvinnurekendur heldur sagði hún: ,,T.d. atvinnurekendur.`` Og ég spyr hæstv. heilbrrh.: Er hún reiðubúin til að lýsa því hér skorinort yfir að það séu bara atvinnurekendur? Ef svarið er nei bið ég hana að lýsa því skorinort yfir að engir öryrkjar muni verða í þeim hópi sem kunni að gjalda þessa.

Það eru engir öryrkjar.

Ég spyr vegna þess að hæstv. heilbrrh. hefur ekki getað haldið sig við eina skoðun í þessu máli, eins og fram hefur komið. Ég spyr vegna þess að síðast í kvöld komu forráðamenn öryrkja og fatlaðra bréfi í hendur formanna þingflokka og stjórnarandstöðunnar þar sem þeir eru enn að lýsa þessum áhyggjum sínu. Og þessar áhyggjur eiga sér þá stoð að talsmenn þessara hópa fóru á fund hæstv. fjmrh. í síðasta mánuði og komu heldur skelfdir um þetta atriði þaðan. Það hefur sýnt sig því miður að þegar það er ágreiningur á milli hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh., er það jafnan hæstv. heilbrrh. sem lætur undan víkja og í þann poka sem minni er. Mig langar líka, herra forseti, þótt það sé ekki á fagsviði minnar nefndar, hv. heilbr.- og trn., að víkja hér að þeim breytingum sem lagðar eru til um málefni fatlaðra. Þar er gert ráð fyrir því að verja allt að 40% af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs fatlaðra á næsta ári til tiltekinna rekstrarverkefna. Gott og vel. Ég get fallist á þetta. Þetta hefur forusta öryrkja og fatlaðra á Íslandi fallist á undanfarin ár. En það hefur jafnan verið á þeirri forsendu að þær tekjur sem hafa runnið í sjóðinn úr erfðafjársjóði væru óskertar. Nú gerist það hins vegar í fyrsta skipti að það á að skerða þær tekjur um, að því er mér sýnist, u.þ.b. 130 millj. Á þetta er ekki hægt að fallast, herra forseti. Ég spyr hæstv. félmrh. hvort hann geti ekki á grundvelli þeirra yfirlýsinga sem ég hef rakið hér frá forustu Framsfl. og á grundvelli þess ágæta kafla um málefni fatlaðra sem hann samþykkti með öðrum forustumönnum Framsfl. á flokksþinginu 24.--27. nóv., lýst því yfir að hann muni beita sér fyrir því að breyta þessu? Vegna þess að hérna brýtur Framsfl. í blað með afskaplega neikvæðum hætti. Ég verð að segja, herra forseti, að hæstv. félmrh. er sá ráðherra Framsfl. sem hefur staðið sig langbest. Það hefur ekkert komið mér á óvart en hann hefur staðið sig vel. En þetta er ekki bara ljóður á ráði hans, þetta er blettur á ráðherraæru hans. Og ég veit að hæstv. ráðherra er umhugað um að hún skíni spegilfögur ekki síður en sá gljáandi skalli sem er að finna á þeim manni sem situr við hlið hans núna, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Herra forseti. Það er ýmislegt fleira sem ég gæti um þetta sagt. Það er eitt sem ég vil spyrja um undir lok ræðu minnar. Það er 61. gr. frv. Ég hygg, ef hæstv. félmrh. mætti hlýða á mál mitt, að þar sé um að ræða grein sem er á hans verksviði. Það er breyting á lögum um ráðningu starfsmanna og um húsnæðismál ríkisstofnana. Er það ekki á sviði hæstv. félmrh.?  Herra forseti. Ég sé að mér hefur e.t.v. ekki tekist mjög vel upp með þessari ræðu.  Nú er það svo að hæstv. félmrh. hefur gaukað að mér ýmsu meðan á okkar samvinnu hefur staðið, m.a. núna á litlum miða sem segir að þessi grein falli brott. Það er mér mikið fagnaðarefni en ég spyr samt sem áður: Hvernig datt hæstv. félmrh. í hug að vera aðili að slíku frv.? Mér þætti vænt um ef hann gæti svarað mér. Hvað fólst í þessu? Hinu veit ég að hann getur ekki svarað, hvað var það sem gerðist í brjósti og hugum framsóknarmanna þegar þeir leyfðu sér þetta, eftir að hafa háð kosningabaráttu sem m.a. byggðist á því að gera sáttmála milli kynslóðanna, á milli Framsfl. og aldraðra Íslendinga, á milli Framsfl. og öryrkja. Hvernig í ósköpunum geta þeir þá horft í spegilinn í augu sjálfra sín á morgnana eftir að hafa lagt fram frv. sem rífur þá sáttagjörð sem hefur þrátt fyrir allt verið aðall þeirrar jafnaðarstefnu sem einkennir alla flokka á Íslandi ekki. Ég veit að þetta er erfitt fyrir hæstv. félmrh. vegna þess að hann er að upplagi ærlegur Húnvetningur sem hefur lent í tröllahöndum. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að ég vildi gefa mikið til að heimta hann úr þeirri helju.