Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Tillaga mín, sem fram er komin á þgskj. 764, er ekki annað en leiðrjetting á hinu skjalinu, sem jeg leyfi mjer þá hjer með að taka aftur. Það, sem þessi brtt. mín fer fram á, er það, að lagðar verði auka-símalínur til Skarðs og Staðarfells. Þetta er borið fram hjer í deildinni fyrir margítrekaða beiðni Dalamanna: Það hafa nú verið feldar tillögur frá mjer um að veita mönnum í nokkrum hreppum fyrir vestan styrk, til þess að leita læknis í lífsnauðsyn, og því ber jeg nú þetta fram. Það hljóta allir að skilja það, að það er ekki lítill hægðarauki fyrir menn, sem langt eiga til læknis, að geta fengið að vita hver í einni sveit, hvern af þremur læknum hægast sje að ná í. Þarna hagar nefnilega svo til, að nærri því jafn erfitt er að sækja alla þrjá læknana, þann í Búðardal, í Reykhólahjeraði og læknirinn á Hólmavík. Það væri því mjög mikill ljettir að því, að fá þessar símalínur, einmitt af þessum ástæðum. Þingið ætti því að sjá að sjer og samþykkja þessa tillögu mína, þótt það vildi ekki veita hreppunum styrkinn, sem farið er fram á við 2. umr. fjárlaganna um daginn. Jeg trúi því ekki, að menn verði svo ósanngjarnir, að vilja láta þessa hreppa gjalda þess, að þeir liggja ekki í þeim sveitum, þar sem sími liggur um. Auðvitað býst jeg ekki við, að ráðist yrði í að leggja þessar símalínur á þessu næsta fjárhagstímabili, en það væri samt mikið unnið fyrir hreppana, ef þeir hefðu vissu fyrir því, að þessar símalínur yrðu látnar ganga fyrir öðrum, og framkvæmdir yrðu að ráðast í þessu efni. Það er auðvitað, að þessar línur verða ekki lagðar, nema löglegt gjald komi á móti frá sveitunum, sem hlut eiga að máli. Jeg býst varla við því, að þessar línur yrðu mjög mikill kostnaðarauki fyrir landið. Símalagningin þyrfti ekki að verða svo mjög dýr, því að vel mætti nota stálþráð í staðinn fyrir eirþráð; en það er mjög mikill munur á kostnaði. Mjer hefir reiknast svo til, að leiðin, sem báðar línurnar ættu að liggja um, sje um 40 stikuþúsundir á lengd, eða ef menn skilja betur grískuna, þá um 40 kílómetrar.

Framsm. (Sigurður Eggerz) : Háttv. þm. Dal. (B. J.) hefir nú borið fram brtt. við þetta frumv., sem hjer liggur fyrir, og sem hann hefir mælt með og skýrt í ræðu sinni. Þessi tillaga er svo seint fram komin, að nefndin hefir ekki getað athugað hana nákvæmlega. Þó hjelt hún fund í morgun, til þess að ræða þessa tillögu. Á þessum fundi var landssímastjórinn staddur, og upplýsti hann það, að hann hefði ekki rannsakað málið neitt, en taldi það ekkert brot á símalögunum, þótt þessum línum yrði bætt við. Nefndin hefir ekki sjeð sjer fært að gjöra neina ályktun um málið, vegna ókunnugleika og vantandi upplýsinga, og er því óbundin að öllu leyti. Þá er önnur brtt. frá sama háttv. þm., þar sem lagt er til, að 2. gr. frv. falli burtu. En 2. gr. frumv. hljóðar um það, að stjórninni veitist heimild til að reisa loftskeytastöð hjer í Reykjavík, þótt hún nái ekki til útlanda. Jeg held, að háttv. þm. (B. J.) hafi ekki minst á þessa brtt. sína í ræðu sinni; að minsta kosti hefi jeg ekki heyrt ástæður hans fyrir henni, en jeg verð eindregið að leggja það til, að hún verði feld. Eins og jeg tók fram við síðust umræðu þessar máls hjer í deildinni, þá hefir landssímastjórinn lýst yfir því við nefndina, að þessi litla stöð, sem í ráði er að reist verði, komi að fullum notum, þótt síðar verði reist önnur stærri, því að það sje ekkert því til fyrirstöðu, að litla stöðin verði stækkuð. Kostnaðurinn við að reisa stóru stöðina minkar því í hlutfalli við það, hvað þessi stöð verður dýr. Jeg gleymdi að taka það fram við 2. umr. þessa máls, að landssímastjórinn ljet það í ljós við nefndina, að honum þætti rjett, að bærinn ljeti af hendi ókeypis lóð undir stöðina. Það mun vera siður annarstaðar að gjöra það, svo sem í þakklætisskyni fyrir þau þægindi, sem loftskeytastöðvar veita. Jeg skal taka það fram, að þótt nefndin sje öll á einu máli um það, að rjett sje að gefa stjórninni þessa heimild, þá hefir hún þó ekki getað orðið sammála um það, að ýta undir stjórnina með að flýta þessu máli. Jeg skal lýsa yfir því, fyrir mitt leyti, að það er mín persónulega skoðun, að meira liggi á að reisa þessa stöð en nokkra símalínu, sem nú er í fjárlögunum. Sjávarútveginum væri áreiðanlega trygging í þessari stöð. Það er ekki vafi á því, að þegar þessi stöð er komin upp, þá fara íslensku togararnir að koma sjer upp loftskeytatækjum. Auk þess yrði þessi stöð til ómetanlegra þæginda fyrir skip Eimskipafjelagsins, sem nú hafa fengið loftskeytatæki. Jeg álít, að Alþingi eigi að leggja aðaláhersluna á það, að stuðla sem best að því, að auka framleiðsluna landinu, en það gjörir það á engan hátt betur en með því, að greiða sem best götu sjávarútvegarins og landbúnaðarins. En af þessu leiðir svo aftur það, að við megum ekki íþyngja þessum atvinnuvegum með sköttum og álögum, eins og mjer hefir fundist bóla á, að sumir vildu gjöra á þessu þingi. Jeg skal taka það fram, að mjer er fullkunnugt um það, að það er nógu mikið eftir af ritsímalínu, sem tekið var 1913, til þess að reisa þessa loftskeytastöð fyrir, og skal jeg ekki orðlengja þetta frekara að sinni.



Jeg get ekki greitt atkvæði með brtt. háttv. þm. Dal. (B. J.) á þgskj. 686. öllum þykir að sjálfsögðu þægilegt, að hafa síma til læknis, en víða verða menn að vera án þess, þar sem þörfin er þó ólíku meiri en í Dölunum. Jeg sje því enga ástæðu til þess, að láta þessa línu sitja í fyrirrúmi. Hvað því viðvíkur, sem háttv. þm. Dal. (B. J.) talaði um, að kostnaðurinn yrði ekki svo mikill við þessa símalagningu, af því að hægt væri að nota stálþráð í staðinn fyrir koparþráð, þá vil jeg taka það fram, að jeg veit ekki til, að stálsímar sjeu neitt ódýrari en koparsímar, er til lengdar lætur. Þeir munu að því skapi endingarminni, svo að sparnaðurinn verður enginn. Aftur á móti getum við háttv. þm. Dal. (B. J.) orðið sammála um það, að ekki sje ástæða til þess, að reisa loftskeytastöð nú sem stendur hjer á landi. Eina stæðan til þess að reisa slíka stöð, væri sá, að botnvörpungarnir hefðu gagn af henni, en á það hafa ekki enn verið færðar sönnur. Aftur á móti get jeg ekki sjeð, að nokkurt gagn yrði að slíkri stöð fyrir skip Eimskipafjelagsins. Þau myndu varla nota stöðina til annars en að gjöra boð á undan sjer, að þau væru á leiðinni hingað, en þetta vitum vjer nú án loftskeyta. Jeg vildi beina þeirri ósk til nefndarinnar í þessu máli, að hún leitaði sjer upplýsinga um það hjá útgjörðarmönnum botnvörpunganna, hvort þeir myndu láta þá nota loftskeytatæki, ef stöðin yrði reist, og hvort þeir teldu sjer það verulegan hag. Þessi stöð, sem hjer er farið fram á að reisa, myndi kosta um 2000 kr. á ári, auk stofnkostnaðarins, og þótt það sje ekki mikið fje, þá vil jeg þó ekki láta kasta því út, meðan enginn veit, hvort stöðin kemur nokkrum manni að verulegu gagni. Auk þess eru nú slæmir tímar, til þess að ráðast í slík byggingarfyrirtæki sem þetta. Landssímastjórinn skýrir frá því, að verðhækkun á símatækjum muni nú nema 10%. En jeg hygg, að það sje of lágt reiknað; að minsta kosti hefir Jón Þorláksson landsverkfræðingur skýrt mjer frá því, að efni til brúarbygginga hafi hækkað um að minsta kosti 15%, og jeg hygg, að verðhækkun á símatækjum muni ekki nema öllu minna.



Það, sem aðallega kom mjer til að standa upp, eru brtt. háttv. þm. Dal. (B. J.) , á þgskj. 688 og 764. Mjer finst þær vera út í loftið, eða að minsta kosti sá liður þeirra, sem fer fram á, að lagðar sjeu tvær aukalínur í Dalasýslu. Ritsímanefndin hafði landssímastjórann á fundi með sjer í morgun, og hann gat engar upplýsingar gefið nefndinni um þessar línur; um þær hefir engin áætlun verið gjörð. Það er því ekki sjáanlegt að þær yrðu lagðar fyrst um sinn og því tilgangslaust að setja þær inn í lögin. Auk þess er hætt við, ef brtt. þessar verða samþyktar hjer í deildinni, að þá geti það orðið frv, að falli í háttv. Ed. En það vil jeg með engu móti. Mál þetta er alveg óundirbúið, og við höfum ekki minstu hugmynd um, hvað línur þessar muni kosta. Vildi jeg því stinga upp á því, að háttv. flutningsmaður (B. J.) taki brtt. þessar aftur. Annara mun jeg greiða atkvæði á móti þeim, því jeg sje ekki betur en að þær sjeu alveg óþarfar, en stofni á hinn bóginn frumvarpinu í hættu. Annars er það ekki í fyrsta sinn, að þessi háttv. þingmaður kemur með brtt., sem hafa við lítil rök að styðjast. Þá stingur háttv. sami þm. (B. J.) upp á því, að 2. gr. frv. falli burtu, nefnilega loftskeytastöðin í Reykjavík. Jeg tók það fram við 2. umr. þessa máls, að mjer væri þessi stöð alls ekkert kappsmál, þótt jeg gjörði engan ágreining um hana í nefndinni, af því talsverð líkindi eru til, að hún geti komið að miklu liði fyrir sjávarútveginn. Jeg hafði þá skoðun í fyrra, og hefi hana enn, að við ættum helst ekki að reisa slíka stöð, nema hún drægi til útlanda. En jeg vil þó ekki sitja í vegi fyrir, að hún sje bygð í þessu formi, af því ætlast er til, að hana megi nota að mestu leyti þegar sterkari stöð verður reist hjer. Einungis yrði þá að bjargast við þessa litlu stöð í bráð, en peningunum ætti ekki að vera eytt til einskis í þessa byrjun. Jeg verð eindregið að leggja á móti brtt. háttv. þm. Dal. (B. J.). Jeg sje ekki, að þær gjöri málinu neitt gagn, en geta orðið til að spilla framgangi þess.

Matthías Ólafsson : Háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) talaði um það, hve mikið gagn væri að hinni fyrirhuguðu loftskeytastöð. Jeg spurði hann, að hverju leyti hún kæmi sjávarútveginum að gagni, en fjekk ekkert svar við því. Jeg ætla nú að endurtaka spurninguna og óska, að fá greinilegt svar við henni. Það er alt undir því komið, hvernig jeg greiði atkvæði í þessu máli. Jeg get ekki skilið gagnið af loftakeytastöð, sem ekki dregur til útlanda, og ætti mjer þó að vera það mál eina ljóst og háttv. þm. V.-Sk. (S. E ). Það er að vísu satt., að við gætum ef til vill fengið frjettir af skipum, sem eitthvað gengi að eða hefðu farist, og gagnið yrði þá ekki annað en að sorgarfregnir kæmu fyrr en ella. Þetta held jeg sje eina dæmið. Annað mál er það, ef stöðin drægi til útlanda; þá gæti verið hjálp að henni á ýmsa vegu, t. d. ef sæsíminn bilaði, en það yrði ekki eingöngu sjávarútveginum í hag, heldur öllu landinu. Að vísu gætu útvegsmenn fengið að vita, hvað botnvörpungar þeirra fengju á hverjum degi, ef þeir þá hafa loftskeytaáhöld, en að það eitt sje hagur fyrir útgjörðarmennina held jeg sje ómögulegt að segja. Það væri hugsanlegt, að frjettir kæmu hingað með sæsímanum um, hvernig markaður stæði í útlöndum, t. d. að hann væri lágur í einhverjum hafnarbæ, sem útgjörðarmaður hefði sent botnvörpung sinn til, og að hann gæti þá sent skipinu skeyti um, að fara ekki þangað, heldur eitthvað annað. Jeg get ekki sjeð, að stöðin gæti komið að gagni á annan hátt. Það er ekki nóg að segja, að það sje sjávarútveginum til gagns, að þessi stöð sje reist, það verður að leiða skýr rök að því. Og mitt atkvæði í þessu máli veltur á því, að það sje sýnt. Jeg get ekki heldur sjeð, að stöðin geti komið landbúnaðinum að haldi, meðan hún dregur ekki lengra en til Færeyja.



Út af fyrirspurn háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) um, hvort hægt væri að benda á, að loftskeytastöð, eins og sú, sem hjer er farið fram á að byggja, geti komið sjávarútveginum að haldi, vildi jeg leyfa mjer að taka fram, að jeg fæ ekki betur sjeð en þetta gæti orðið með ýmsu móti. Fyrst og fremst veit jeg ekki betur en að svo hafi verið litið á, að brýna nauðsyn bæri til að gjöra eitthvað til öryggis lífi sjómanna, og háttv. þm. V.Ísf. (M. Ó.) hefir sjálfur borið fram tillögu til þingsályktunar um að skora á stjórnina að rannsaka orsakir slysa á sjó. Með því að byggja þessa stöð, er ein tryggingarráðstöfun gjörð til að bjarga lífi sjómanna, því jeg gjöri ráð fyrir því, að þegar hún er komin upp, muni togararnir fá loftakeytatæki. Í öðrum löndum er það talin sjálfsögð öryggisráðstöfun til að bjarga lífi sjófarenda, að skip sjeu útbúin með slík tæki. Og í Ameríku er það beint gjört að skilyrði með lögum, að skip, sem flytja ákveðna tölu farþega, hafi loftskeytaútbúnað. Þetta sýnir best, hve nauðsynleg menn álíta loftskeytatæki annarstaðar. Enda er hægt að benda á ótal dæmi um það, að mörgum mannslífum hefir verið bjargað, bara fyrir það að loftskeytatæki voru til.  (Matth. Ólafsson: Af öðrum skipum)  . Satt er það, að oftast nær er mönnum í neyð bjargað af öðrum skipum, sem kvödd eru til hjálpar með loftskeytum. En ef t. d. skeyti kæmi frá einhverjum togaranna til stöðvarinnar hjer, að hann væri í háska, þá má venjulega fá hjer skip á höfninni til þess að fara út og bjarga. Auk þess, sem stöðin hjer gæti sent skeyti til skipa í hafi, um að halda togaranum til hjálpar. Það þarf því ekki annað, en vísa til reynslu annara þjóða í þessu efni. Og þetta atriði, að tryggja líf sjómannanna, tel jeg það lang þýðingarmesta atriði í þessu máli. En svo má benda á ýmislegt fleira, þar sem loftskeytastöð getur komið sjávarútveginum að haldi. T. d. er hægt að senda togurunum skeyti um, hvar best fiskist, hvar þeir geti fengið kol og yfirleitt ráða fram úr ótal spursmálum, sem fyrir kunna að koma. Þegar stöðin er bygð, fá útgjörðarmenn hvöt til að setja loftskeytatæki í skip sín, enda nú æði margir, ef ekki allir, erlendir nýtýsku togarar útbúnir með loftskeytatækjum. Þar sem háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) mintist á ummæli mín um landbúnaðinn, þá skal jeg geta þess, að jeg nefndi ekki landbúnaðinn í sambandi við loftskeytastöðina, heldur í sambandi við óeðlileg höft á aðalatvinnuvegum landsins.

Bjarni Jónsson Háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) talaði um, að þingmönnum væri ofætlun að greiða atkvæði um tillögu, sem ekki kæmi fram fyrr en á fund væri komið. Ef hann hefir mælt það til brtt. minna, þá eru þau ummæli ekki á rökum bygð, því að fyrri brtt. mín kom fram, þegar máli þessu var frestað um daginn, og hefir verið í vörslum þingmanna síðan, en síðari tillagan er að eins orðabreyting. Jeg hafði nefnt Patreksfjörð, sem upphaf símalínunnar; en síðan hefir landssímastjórinn sagt mjer, að það væri ekki ráðið, hvort línan byrjaði þar, það gæti verið, að hún yrði látin byrja í Bíldudal. Háttv. 1. þm. N.-Múl. (B. H.) kom með þá mótbáru, að engin kostnaðaráætlun væri til um símalínur þær, sem jeg hefi borið fram. En sama mótbáran á við um alla 3. flokks síma. Um Barðastrandarsímann er heldur engin kostnaðaráætlun, það er ekki einu sinni ákveðið, hvar hann eigi að byrja. Hitt ætla jeg að væri nægar upplýsingar, sem jeg gaf, að vegalengdin, sem báðar þessar símalínur eiga að ná yfir, eru samtals 40 stikuþúsundir og að engar torfærur eru á leiðinni. Það er því engin ástæða gegn aukalínunum, að ekki sje til kostnaðaráætlun. Það er ekki rjett hjá háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.), að stálþráður sje ekki ódýrari en koparþráður. Að því þarf engum getum að leiða; allir vita það. Ein ástæða, sem háttv. 1. þm. N.-Múl. (B. H.) bar fram gegn brtt. minni, var sú, að hún mundi verða frv. að falli í Ed , ef hún væri samþ. hjer. Hvernig getur hann vitað það? Hvaða ástæða er það móti tillögunni, þó að einhver þingmaður ímyndi sjer, að Ed. verði henni mótfallin? Ed. er ekki svo ósanngjörn, að hún fari að fella frumv., þó þessum línum sje bætt við, þegar hún sjer þörfina. Vona jeg, að þm. breyti nú skoðun og greiði till. mínum atkv., þegar hann sjer, hversu spádómar hans liggja í lausu lofti. En þó að þær yrðu frumv. að bana, hvað er þá í hættu? Jú, þá væri símaspotti í hana kjördæmi austur í Múlasýslu í veði. Þess vegna má ekki tefla frv. í neina tvísýnu. Það gjörir ekkert, þótt Dalamenn deyi. Jeg hefi lagt til að fella loftskeytastöðina úr frv., af því jeg vil ekki loftskeytastöð, sem dregur skemra en til Noregs. Það hefir alt af verið þyrnir í mínum augum, að vera upp á þessa Færeyjastöð kominn. Samt er jeg sammála nefndinni um það, að stöðin getur orðið skipum að gagni, þótt hún dragi ekki lengra en til Færeyja. Það er alveg rjett, sem háttv. framsögum. (S. E.) sagði um gagn það, sem skip geta haft af henni. Og jeg vil bæta því við, að ef botnvörpungur strandar austur á fjörum, þá mætti oft senda björgunarskip austur, sem gæti dregið hann heilan út, áður en hann grefst í sandinn. Lítil stöð er ekki lengi að borga sig á þann hátt; til þess þarf ekki marga botnvörpunga. Eins er það, ef útgjörðarmaður fær frjettir um góðan markað erlendis, en skip hans úti í sjó, þá getur hann sem því skeyti, að fara strax út, í stað þess að koma inn áður, eins og ráð hafði verið gjört fyrir í fyrstu. Nú vil jeg sýna minn samvinnu þýðleik og taka aftur till. mína um að fella loftakeytastöðina í burtu, ef framsm. vill lýsa því yfir, að slík smástöð, sem gjört var ráð fyrir að reisa, tefji ekki fyrir stóru stöðinni. Jeg vil fá að vita, hvernig turninn á að vera bygður. Það er satt, að vjelarnar í litlu stöðinni má alt af selja aftur, en turninn þarf að vera því hærri, sem stöðin á að draga lengra, og því hærri sem turninn er, því traustari verður undirstaðan að vera. Verði byggingunni hagað svo, að neðri hluti hennar geti orðið undirstaða að stærri turni, og ef framsögum. lýsir yfir því, að þessi stöð tefji ekki fyrir því, að stærri stöð verði reist, þá get jeg tekið aftur till. aftur, með tilliti til þess gagns, sem sjávarútvegurinn getur haft af þessari litlu loftskeytastöð.

Sveinn Björnsson.; Jeg bjóst ekki við, að svo langar umræður mundu verða um þetta mál. Jeg hjelt, að allir væru sammála um, að hjer væri um verulega nauðsyn að ræða. Mig furðaði sjerstaklega á því, að háttv. þm. V.Ísf. (M. Ó.) skyldi standa upp og mæla á móti því, að bygð væri loftskeytastöð:  (Matthías Ólafsson: Jeg talaði ekki á móti því)  . Mjer skildist ekki betur, en hafi hann ekki gjört það, þá bíð jeg afsökunar. En hann hjelt því þó fram, að botnvörpungaútgjörðin mundi lítið eða ekkert gagn hafa af loftskeytastöðinni. Út af þeim ummælum vildi jeg bæta fáeinum orðum við það, sem aðrir hafa sagt. Í fyrsta lagi er varla við því að búast, að botnvörpungarnir fái loftskeytatæki, fyrr en stöð er komin á landi, og geta þeir þá ekki orðið hver öðrum að liði á meðan. Í öðru lagi er það fjarri því, að þýðingarlaust sje að hafa stöð á landi í hættutilfellum. Það er oft, sem botnvörpungarnir gætu kallað hver á annan, en í mörgum tilfellum gætu þeir þurft að fá hjálp úr landi. Það geta komið fyrir þannig lagaðar bilanir á skipum, sem gjöra það að verkum, að þau farist eftir 1–2 daga, ef ekki næst til hjálpar. Fleira mætti telja upp, sem væri til hagnaðar fyrir botnvörpungaútgjörðina, en jeg ætla að snúa mjer að öðru. Það má líka líta á það í þessu sambandi, að þegar mikið fiskast, getur hver dagurinn staðið á tugum þúsunda. Það varðar botvörpungana ekki litlu, að geta fengið að vita það, á hvaða tíma fiskurinn gengur á þessum og þessum stað. Það skiftir t. d. miklu, að fá að vita það með vissu, þegar fiskurinn er að minka á Bankanum, hve nær hann kemur á Hvalbak. Hjer er því um auknar tekjur landssjóðs og einstakra manna að ræða. Og þetta nær ekki eingöngu til Suðurlands - það varðar hag alla landsins: Yfirleitt hygg jeg það, að hver sá, er nokkra nasasjón hefir af sjávarútvegi, hljóti að sjá, að hjer getur verið um gríðarmikla hagsmuni að ræða. Enginn hefir haldið því fram, að þetta sje útveginum til tjóns, og þegar um svona mikla hagsmöguleika er að ræða, þá get jeg ekki skilið það, að unnendur sjávarútvegarins leggi á móti þessu frumv. Jeg get tekið undir það með háttv. framsm. (S. E.), að jeg álít meiri þörf á þessu fyrirtæki en öllum þeim símum, sem ætlast er til að verði lagðir á næsta fjárhagstímabili. Það er ekki rjett af háttv. þm. Dal. (B. J.), að leggja móti þessu frumv., þótt við getum ekki strax reist stöð, er dragi til útlanda. Við meðmælendur þessa frv., höfum hver eftir annan lýst yfir því, að við óskuðum þess, að slík stöð yrði reist sem fyrs. En þótt ekki sjeu tök á því í ár, þá tjáir ekki, að vilja ekki koma neinu af því, er til var ætlast, í framkvæmd, vegna þessa. Hann sagði, að athugavert væri að reisa slíka stöð, nema trygging væri fyrir því, að hún kæmi að notum, er stærri stöð yrði reist. En það hefir þegar verið sýnt fram á það, af þeim mönnum er tekniskt vit hafa, að hún geti komið að fullum notum, að minsta kosti mest af henni, er stærri stöðin verður reist. Jeg ætla ekki að fara að hætta mjer út í deilu um þetta tekniska atriði, en vil benda háttv. þm. á álit ritsímastjórans, er prentað er með nefndarálitinu í fyrra. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vænti þess, háttv. þingmenn, þar á meðal háttv. þm. Dal. (B. J.), beygi sig fyrir þeim rökum, er færð hafa verið fyrir málinu og samþykki frumv.

Matthías Ólafsson : Jeg get lofað háttv. flutningsmönnum þessarar brtt., að greiða atkvæði með henni, ef þeir geta sannfært mig um það, að það komi að nokkru gagni. En það hefir þeim ekki heppnast, og jeg kem ekki auga á það, meðan engu er slegið föstu um það, hvort botnvörpungaeigendurnir muni setja loftakeytaáhöld á skip sín, þótt þetta frumv. verði samþykt. Þá fyrst, er þeir gjöra það, á landið að rjetta þeim höndina. Verði þessi stöð, er frumv. heldur fram, reist, þá býst jeg við því, að hún eyði miklum tíma ársins í það að tala við sjálfa sig og einstaka útlend skip. Til þess að nokkurt gagn gæti orðið að henni, yrði jafnframt að gjöra öllum botnvörpungum það að skyldu, að útvega sjer loftskeytatæki. En þá færi skörin að færast upp í bekkinn, ef menn væru ekki látnir sjálfráðir um slíkt, og þá býst jeg við að háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) fengi verulega ástæðu til þess að tala um, að ver- ið væri að leggja skatt á sjávarútveginn. Og jeg þekki sjómenn þá illa, ef þeir tækju slíkum valdboðum vel. Það er svo margt, sem hljómar ósköp vel í eyrum, en er í raun og veru lítils virði, þegar það er athugað niður í kjöl inn. Formælendur frumv. segja, að stöðin geti sagt mönnum frá því, hvar fiskur sje í það og það skiftið. En hvernig eiga menn að vita það á landi? »Þeir fá skeyti um það«, segja þeir. En ætli það sje ekki fult eins títt, að menn reyni sem mest að dylja það, hvar þeir fá mestan aflann og jafnvel reyni að villa mönnum sýn, til þess að geta verið sem lengst einir um hituna. Að minsta kosti þekki jeg mörg dæmi til þessa. Það er auðvitað satt, að viti menn alment á landi um það, hvar fiskurinn er, þá er hægt að senda skeyti um það, en það er alveg eins hægt nú því að botnvörpungarnir skjótast svo oft inn á hafnir og síma þá venjulega, til þess að afla sjer frjetta um fiskinn. Háttv. þm. Dal (B. J.) vitnaði í það, hve loftskeyti gætu komið að góðu haldi og bjargað mörgum, ef skip lenti í háska. Þetta er alveg rjett, en til þess að gagn verði að því, þá verða skipin að hafa tækin. Það tjáir lítið, þótt loft- skeytastöðin ein frjetti þetta. Það voru skip, er loftskeytaáhöld höfðu, er björguðu t. d. farþegum þeim, er komust lífs af, er »Titanic« fórst. En þá ber aftur að því, sem jeg sagði fyrst, til þess að stöðin kæmi að nokkru haldi, þá yrði því að vera slegið föstu, að skipin öfluðu sjer þessara tækja. Það er líka rjett, að stöðin geti gefið upplýsingar um, hvar kol væri að fá á þessum og þessum tíma. En þetta hefir ekki verulega þýðingu, því venjulega hafa útgjörðarmenn fyrir fram trygt sjer kolabirgðir á ákveðnum höfnum, Eskifirði, Norðfirði, Önundarfirði, Ísafirði o. s. frv., og ganga alt af að þeim þar. Ef jeg hefði vissu fyrir því, að von háttv.1. þm. Rvk. (S. B.) um það, að botnvörpungarnir útveguðu sjer þessi tæki, rættist, þá mundi jeg manna fúsastur greiða frv. atkvæði. En jeg kann því illa, að verið sje að færa ástæður, sem ekki eru til, fyrir málinu. Þess ber líka að gæta, að það mun vera lítt mögulegt fyrir skipin; að afla sjer þessara tækja, meðan ófriðurinn stendur yfir. Þess vegna væri það, að mínu áliti, best að láta málið bíða næsta þings, enda væri þá hægt að vera búinn að afla sjer vitneskju um það, hvort útgjörðarmenn mundu afla sjer loftskeytatækja, ef svipað frv. þessu yrði að lögum.

Frames. (Sigurður Eggerz) Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að ástæða sín, til þess að leggja á móti málinu, væri sú, að hann væri hræddur um, að þetta frv. yrði til þess að tefja fyrir því, að við fengjum svo öfluga stöð, að hún drægi til útlanda. Jeg er honum sammála um það, að heppilegt sje sem fyrst að fá svona öfluga stöð, en eina og jeg tók fram áðan, þá eru ekki tök á því nú, vegna ófriðarins. Hina vegar hefi jeg orð landsímastjórans fyrir því, að þessi minni stöð getur ekki orðið stærri stöðinni Þrándur í Götu, því að hana má reisa svo, að hægt verði að nota hana, þegar stærri stöðin verður reist. Turninn má stækka og mótorinn má nota við minni stöðvar. Að því er snertir Færeyjastöðina, þá þarf háttv. þm. ekki að bera kvíðboga fyrir því, að hún verði reist, því að jeg skýrði frá því hjer í háttv. deild, er háttv. 1. þm. Rvk. (S. B ) bar fram fyrirspurn sína um loftskeytastöð í Reykjavík, að jeg hefði átt tal við »trafik«-ráðherra Dana um Færeyjastöðina, sem einu sinni var ráðgjört að komið væri upp í sameiningu við oss, en ummæli hans um stöðina voru á þá leið, að ekki gæti borgað sig fyrir Dani að hafa stóra stöð, er til Íslands dragi, til þess að annast sambandið milli tveggja eyja á Færeyjum, þar sem kabel verður ekki komið við, af þeirri ástæðu, að reksturskostnaður við stóru stöðina yrði hlutfallslega svo mikill, er hún væri notuð til að annast Færeyjasambandið. Jeg ljet þess þá og getið við ráðherrann, að jeg gjörði enga kröfu til samvinnu um stöðina frá Íslands hálfu, enda hefir mjer skilist, að lítið hljóð væri fyrir því að taka stöð, er til Færeyja drægi. Jeg vona því, að háttv. þm. taki brtt. sína aftur, er hann hefir fengið þessar upplýsingar. Jeg hygg ástæðulaust, að svara háttv. þm. V.-Íaf. (M. Ó.) mörgum orðum, þar sem mjer heyrðist það á niðurlagi ræðu hans, að hann mundi ljá þessu máli atkvæði sitt. Mjer skilst líka að allir, og ekki síst hann; hljóti að sjá af því, sem jeg tók fram í síðustu ræðu minni, að sjávarútveginum getur orðið margvíslegt gagn að þráðlausri stöð, og vænti jeg, að rök þau, sem færð hafa verið máli þessu til stuðnings, nægi til að tryggja því velvilja háttv. deildar og greiðan gang gegn um þingið.



Eftir yfirlýsingu háttv. framsögum. (S. E.) og því, sem hægt var að fá út úr ræðu háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.), þegar vefurinn var rakinn utan af henni, þá sje jeg, að mjer hefir verið svarað fullnægjandi. Þessi stöð á ekki að verða til þess að tefja fyrir öflugri stöð, og það er tilætlun nefndarinnar, að stjórnin fari strax að leita samninga við »Mikla norræna« um það, hvernig málinu skuli hagað. Nefndin hefir þá látið ótvíræðlega uppi, að hún er á sama máli sem símanefndin í fyrra. Þetta vildi jeg fá fram. Og þar sem jeg á hinn bóginn sje, að þessi litla stöð getur orðið sjávarútvegi Íslendinga til mikils gagns, þá tek jeg brtt: mína aftur. Brtt. 764 var of seint fram komin, og afbrigði frá þingsköpum um hana leyfð og samþykt.



Þetta mál var tekið út af dagskrá, þegar það var hjer síðast til umr., af því að það þótti rjettara að laga, það betur, úr því farið var að hræra við því á annað borð. Það voru sem sje í þessum lögum gömul ákvæði frá landshöfðingjatímabilinu, og hefir þeim ákvæðum nú verið kipt í það horf, er á við nútímann. Að jeg ekki gjörði þetta þegar í stað, stafaði mest af leti minni, en þegar jeg svo heyrði óskir manna í þá átt, þá vann jeg bug á henni og sneið burt þessa tilvitnun í gamla aukatekjureglugjörð o. fl. þ. h., og hefi jeg fengið vitnisburð hæstv. ráðherra um það, að nú sje ekkert framar að athuga við frumv. frá þessu sjónarmiði, og bið jeg nú háttv. deild að fallast á þetta, enda vona jeg, að ekki beri mikið á milli, þar sem áður hefir verið þrautrætt bæði um laun dýralæknanna og fjölda þeirra. Að eins skal jeg geta þess, að um fjöldann eru þó ekki allir sammála, eins og brtt. frá háttv. þm. Snæf. (S. G.) á þgskj. 686 sýnir. Hún fer sem sje fram á það, að hafa dýralæknana fjóra, einn í hverjum landsfjórðungi. Við, sem að þessu frumvarpi stöndum, höfum ekki bundið okkur neitt í atkvgr. um þessa tillögu, og jeg teldi það fyrir mitt leyti rjettast, að það væri nú þegar ákveðið, að þeir skyldu vera 4, því að það líður hvort sem er ekki á löngu, þangað til Vestfirðir vilja fá sjerstakan lækni handa sjer og maðurinn verður til. Væri þá ekki annað en aukin fyrirhöfn, að þurfa þegar aftur að fara að breyta lögunum.

Sigurður Gunnarsson : Eins og háttv. þm. Dal. (B. J.) drap á, þá hefi jeg leyft mjer að koma fram með brtt. á þgskj. 686, sem fer fram á það, að einn dýralæknir skuli vra í landsfjórðungi hverjum. Jeg þykist viss um, að hún fái góðan byr hjer í deildinni. Deildin er búin að samþykkja, að sjerstakur dýralæknir skuli skipaður í Austfirðingfjórðung í viðbót við þá, er fyrir voru, í Reykjavík og á Akureyri. En þá virðist mjer líka deildin hafa játað, að þörf sje eins dýralæknis í hverjum fjórðungi, enda hafa sumir þingmenn látið þá skoðun í ljós, að kostnaður sá, er því er samfara, verði ekki lengi að borga sig, þar sem bjargað muni verða miklu fleiri skepnum bænda, þegar auðveldara verður að ná til dýralæknis. Móti þessu virðist ekki verða borið með rökum. Jeg vona því, að brtt. mín, er fer fram á að Vestfirðingafjórðungur fái sjerstakan dýralækni, nái greiðlega fram að ganga. Að vísu er, sem stendur, ekkert dýralæknisefni tilbúið, en rjett er engu að síður, að lögleiða nú þegar dýralæknisumdæmi, svo að ekki þurfi lagabreytingu um það efni síðar.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Þegar mál þetta var síðast á dagskrá, komu fram ýmsar upplýsingar, sem gjörðu það að verkum, að nefndinni fanst ekki vert, að málið yrði borið undir atkvæði þá. Síðan hefir nefndin gjört sjer far um, að kynna sjer málið betur, og hefir komist að þeirri niðurstöðu, að það sje ekki heppilegt að fela stjórninni að kaupa jörðina nú, þar sem hún mun ekki vera föl fyrir þá upphæð, er þingið mundi vilja ganga að. Jeg átti tal við einn eigandanna í hlutafjelaginu Þorlákshöfn í gær, og hann sagði, að eignin mundi ekki að svo stöddu föl fyrir minna en 110 þús. kr. í fundarbyrjun nú barst nefndinni brjef frá eigendunum; fylgdi þar með ályktun, gjörð 25. febr. þ. á., þar sem samþykt var að bjóða eignina út fyrir 120 þús. kr., og engin líkindi eru til þess, að frá því verði verði hopað. Þar sem nú nefndin gat ekki útvegað tilboð frá eigendunum, þá vill hún þó leggja það til, að ráðherra leiti fyrir sjer um ákveðin tilboð. Þess vegna tekur nefndin tillöguna aftur, en leyfir sjer í hennar stað að bera fram svo hljóðandi tillögu til rökstuddrar dagskrár: Í því trausti, að ráðherra Íslands leiti sjer vitneskju um, hvort Þorlákshöfn fáist keypt og með hvaða verði, áður en næsta þing kemur saman, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Að ákveða verðið 50 þús. kr., eins og er í brtt. á þgskj. 625, mundi vera alveg þýðingarlaust, og ekki er gjörlegt að fela landsstjórninni kaup á jörðinni fyrir það verð, sem eigendurnir nú munu heimta fyrir hana, eftir því sem fjárhagur landsins er nú. Það getur verið, að þingið 1917 sjái fram á bjartara útlit, enda liggi fyrir ákveðin tilboð frá eigendunum, svo það sjái sjer fært að kaupa jörðina.

Sigurður Sigurðsson Jeg stend upp, til þess að mæla á móti hinni rökstuddu dagskrá og sömuleiðis brtt. á þgskj. 625. Jeg gjöri að vísu ráð fyrir því, að andmæli mín hafi lítið að þýða, en jeg vil gjöra mitt til, og verð að álíta bæði dagskrána og brtt. spor aftur á bak í málinu. Við fyrri umræðu þessa máls var sýnt fram á það, að það hefði sína kosti, en líka sína galla, að tiltaka nokkuð um verðið. Með því að tiltaka verðið, væri það víst, að eigendurnir mundu aldrei selja eignina fyrir neðan hina tilteknu upphæð. En ef verðið væri ekki tiltekið, mundi auðveldara en ella fyrir landsstjórnina að semja við eigendurna. Jeg skal ekki fara langt út í sannvirði eignarinnar. Jeg skal að eins minna á það, að þegar rætt var um þessa tillögu hjer áður í sumar, þá var þess getið samkvæmt skýrslum Jóns verkfræðings Ísleifssonar, að eignin renti sig eins og stæði að minsta kosti upp á 100 þús. krónur. Þótt stjórnin hafi ekki fengið ákveðin tilboð um verð jarðarinnar, þá undrar mig það ekki, þar sem hún aldrei mun hafa leitað þeirra í verulegri alvöru. Það orð hefir leikið á, að jörðin mundi ekki föl fyrir 150 þús. kr., en nú er sagt, að hún sje boðin fyrir 120 þús. kr. Jeg get vel ímyndað mjer, eftir þessu, að hún verði komin niður í 100 þús. kr. eða jafnvel enn lægra verð á næsta ári eða árum. En verðið er þó í mínum augum ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er, að landið festi kaup á eigninni, því það er skilyrði þess, að eitthvað verði þarna að hafst. Annars er tillaga okkar á þgskj. 244 svo vaxin, að það er alveg óhætt að samþykkja hana óbreytta fyrir þá, sem bera traust til stjórnarinnar í þessu. máli. Mjer þykir það skrítið, að háttv. meðflutningsmaður minn (M. Ó.) skuli nú verða til að flytja fram rökstudda dagskrá og þannig tefja málið, þar sem hann hefir áður til þessa sýnt lofsverðan áhuga á því og viljað framgang þess flestum öðrum fremur.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Háttv. sessunautur minn (S. S.) hefir tekið hart á nefndinni fyrir frammistöðu hennar, og sjerstaklega á mjer sem meðflutningsmanni að tillögunni. Jeg ætla nú að reyna að afsaka mig. Afstaða mín er sú, að ef nefndin fengi samþykta rökstudda dagskrá í málinu, get jeg ekki sjeð, að nokkur minsti munur sje á því og að fá samþykta þingsályktunartillögu, því að í báðum tilfellunum mun ekkert verða úr kaupunum, meðan svo er ástatt, sem nú. Og ef ráðherra getur lagt fyrir næsta þing ákveðin tilboð, þá má landssjóður vera ánægður með að þurfa ekki að greiða verðið fyrr en þá, ef þingið vill þá sinna kaupunum. Hin rökstudda dagskrá er að engu leyti vantraust til stjórnarinnar, að eins það felur hún í sjer, að vjer viljum ekki skipa ráðherra að kaupa eign, sem vjer sjálfir sjáum, að er of dýr. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) ætti að vera það ljóst, að nefndin gat ekki farið öðru vísi að. Jeg skil ekki, hvernig þessi háttv.þm. (S. S.) fer að finna það út, að hin rökstudda dagskrá og þingsályktunartillagan sjeu ósköp fjarskyldar. Í þingsályktunartillögunni er ráðherra falið að kaupa eignina, en í dagskránni er honum falið að útvega þinginu upplýsingar um söluverð jarðarinnar. Jeg hefi orð hæstv. ráðherra fyrir því, að honum detti ekki í hug að kaupa jörðina fyrir það verð, sem hún nú er boðin fyrir. Þess vegna mundi alt vera í sama stappinu 1917, ef þessi þingsályktunartill. væri samþykt. En með dagskránni fengist það, að ráðherra mundi semja frv. um eignarnámsheimild, og allir vita, hver munur er á framgangi máls, sem stjórnin leggur fyrir, eða einstakir þingmenn. Það er því engin ástæða til þess að álasa mjer, þótt jeg hafi sjeð, að allar leiðir, sem jeg vildi fara, voru ófærar. Upphaflega vildi jeg, að þingið legði fram fje til hafnargjörðar í Þorlákshöfn, þrátt fyrir það, þótt jörðin væri eign einstakra manna; var það vegna sjávarútvegarins, sem mjög mundi hafa blómgast við það. En þegar jeg sá, að það var komið í óefni, og þýðingarlaust var að skipa stjórninni að kaupa jörðina, þá sá jeg ekki aðra leið en þessa rökstuddu dagskrá. Það er ekki nema gott, að vonir hv. 1. þm. Árn. (S. S.) rætist, sem sje, að jörðin lækki í verði. En ekki get jeg búist við því. En þótt svo verði ekki, getur þingið 1917 samið eignarnámsheimild á jörðinni.

Sigurður Eggerz Það er að eins stutt athugasemd. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) sagði, að stjórnin hefði sýnt verulegan áhuga í að úvega tilboð um jörðina. Jeg hefi margreynt að fá tilboð og ekki tekist, enda má sjá, hve örðugt það er, af því, hve nefndinni nú hefir gengið illa að fá svör frá eigendunum. En sannleikurinn er sá, að jörðin er í spekúlation, og háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) er óafvitandi í spekúlationinni; þess vegna er svo ilt að eiga við málið, af því, hve margir eiga hagsmuni sína undir verðhækkun jarðarinnar og þeim spekulationum, sem lega jarðarinnar hefir vakið. Ekki svo að skilja, að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) sje að spekúlera fyrir eiginn reikning; til þess er hann alt of heiðarlegur maður. En mjer finst kenna nokkurrar óaðgætni hjá honum, er hann vill gefa stjórninni ótakmarkað umboð til að kaupa. Það verður að fara gætilega í að veita slík ótakmörkuð umboð, hvaða stjórn sem á hlut að máli, og alveg eins þó jörðin lægi fyrir utan kjördæmi stjórnarinnar. Og leiðinlegt er, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) skuli vera að hleypa pólitík inn í málið, með því að gefa í skyn, að dagskráin feli í sjer vantraust til stjórnarinnar. Jeg held, að stjórnin muni ekki fara frá, þótt þessi rökstudda dagskrá verði samþykt, og þótt margar slíkar rökstuddar dagskrár verði samþyktar. Hv. samþingismaður ráðherra (S. S.) getur sofið rólega fyrir því.

Sigurður Sigurðsson Það þýðir ekki að deila um málið. En því mótmæli jeg hiklaust og algjörlega, að jeg sje kominn inn í þessa »spekulation«, sem háttv.þm. V.-Sk. (S. E.) var að tala um, og enn fremur mótmæli jeg því, að jeg vilji, að jörðin sje keypt fyrir sem hæst verð. Jeg vil þvert á móti, að jörðin sje keypt fyrir sannvirði, og á þeim grundvelli vil jeg gefa stjórninni umboð til kaupanna. Háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) virðist hafa vantraust á öllum stjórnum, síðan hann sat sjálfur við stýrið. Jeg fyrir mitt leyti mundi hafa trúað hverri stjórn sem var fyrir þessu máli, og jafnvel honum, þótt ekki geti jeg sagt, að jeg bæri óskorað traust til hans í öðrum málum, meðan hann var við völd. Jeg held, að hverri stjórn mætti treysta til framkvæmda í þessu máli, og þá ekki síður núveranda ráðherra en öðrum.