Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til afgreiðslu, um flutning afla af miðum og hafna á milli, var flutt af Vilhjálmi Hjálmarssyni, Helga Seljan, Páli Þorsteinssyni og Eysteini Jónssyni. Allshn. fékk till. til athugunar og sendi hana ýmsum aðilum, svo sem fiskimálaráði, L.Í.Ú. og síldarútvegsnefnd, og svöruðu þessir aðilar, og að athuguðum svörum varð allshn. sammála um að leggja til, að till. yrði samþ.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil fyrst leyfa mér að láta í ljós þakklæti til meðnm. minna í allshn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessari till. Ég lít svo á og við, sem þessa till. flytjum, að hér sé um mikilvægt mál að ræða. Hér hafa að vísu þegar verið framkvæmdir töluverðir flutningar á afla, bæði af miðum, þar sem um er að ræða síldarflutningana, og eins í töluvert miklum mæli hafna á milli og þá á landi, einkanlega hér suðvestanlands, en raunar víðar um land í nokkrum mæli. En þó að þetta hafi átt sér stað, þá er vitað mál, að við erum í þessum efnum ákaflega langt á eftir okkar helztu keppinautum á fiskmörkuðunum, Norðmönnum. Við erum ákaflega langt á eftir þeim í þessum efnum. Þeir hafa um nokkurt skeið framkvæmt skipulegan flutning á afla, bæði af miðum og hafna á milli. Þar lýtur þessi starfsemi einni yfirstjórn. Þar er flutningastarfsemin styrkt að verulegu leyti af opinberu fé, og flutningarnir þar eiga sér stað bæði á sjó og með farartækjum á landi. Og aflinn, sem þar er fluttur af miðum og staða í milli, er varinn í flutningunum með ýmsu móti. Bæði er þar um sjókælingu að ræða og ísun í kössum. Hefur það verið gert lengi í þessum formum, og það eru til um það mjög ítarleg og greinargóð fyrirmæli. Svo hafa þeir einnig á seinni árum tekið upp þá háttu að heilfrysta afla úti á miðum og flytja hann þannig til vinnslu. En af þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um frystinguna, þá skilst mér, að hún sé enn á byrjunarstigi. Mér finnst einnig mjög koma fram í svörum, sem ég fékk við fsp., sem ég sendi um þetta efni út, hversu mikla áherzlu Norðmenn leggja á það að vanda meðferð alls afla síns, með hverjum hætti sem á að vinna hann. Eins og ég sagði áðan, eru í Noregi þegar til mjög ítarleg og greinargóð fyrirmæli um mörg atriði, bæði varðandi flutninginn sjálfan og sérstaklega meðferð aflans frá fyrstu hendi. Þeir hafa sínar ákveðnu reglur um gerð og búnað flutningaskipanna, lestun þeirra og losun. Og þeir eru einnig búnir að vera með, - ég veit ekki hvað lengi, en mér skilst nokkuð lengi, - alveg ákveðin fyrirmæli um notkun fiskkassa í sínum fiskiskipum. Það er sorglegt til þess að vita, hversu langt við erum hér á eftir þessari miklu fiskveiðiþjóð, sem veitir okkur hvað harðasta samkeppni á mörkuðunum, og mér finnst það mjög alvarlegt, hversu lítið hefur verið gert í þessum efnum á undanförnum árum hér á landi. Hæstv. sjútvmrh. hefur fyrir nokkru skipað nefnd til þess að íhuga sérstaklega meðferð aflans um borð í fiskiskipunum, og ég vil vænta þess, að af starfi þeirrar nefndar og svo þeirri athugun, sem þessi till. fjallar um, megi nokkuð gott hljótast í þessum efnum.



Herra forseti. Ég leyfði mér í upphafi þings að leggja fram till. til þál. um samvinnu yfirstjórnar fræðslumála og sjónvarps. Þar sem nokkuð er langt síðan þessi till. var lögð fram, ætla ég að leyfa mér að rifja upp efni hennar. Það er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta sem fyrst fara fram athuganir á því, með hverju móti unnt væri að koma á samvinnu yfirstjórnar fræðslumála og sjónvarpsins með sérstöku tilliti til þess að jafna námsaðstöðu nemenda og starfsaðstöðu kennara í hinum ýmsu landshlutum.“ Frá því að þessi þáltill. var lögð fram, hafa farið fram hér á hv. Alþ. miklar umr. um námsaðstöðu nemenda, og jafnframt um starfsaðstöðu kennara í hinum ýmsu landshlutum, og það er ánægjulegt til þess að vita, að þessar umr. hafa orðið til þess, að í fjárlögum fyrir árið 1970 er að finna heimild til að greiða kostnað til að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsnáms, allt að 10 millj. kr. Þetta er í framfaraátt, þó að þessi upphæð hefði þurft að vera hærri, því að eins og fram kom í þessum umr., er hér um miklar fjárfúlgur að ræða hjá barnmörgum heimilum, og það er bláköld staðreynd, að vegna vaxandi kostnaðar við að senda börn í framhaldsskóla fjarri heimilum, hafa unglingar í dag orðið að sitja heima. Og það er hart á því herrans ári 1970. Sjónvarpið hefur nú, eins og við vitum, starfað um þriggja ára skeið, og ég held, að það sé mál flestra, að það hafi tekizt vel til með þessi byrjunarár. Um áramótin síðustu urðu þau þáttaskil í sögu sjónvarpsins, að það nær nú til 90% af landsmönnum. Er það mikið fagnaðarefni, og þá vaknar sú spurning, hvort ekki sé tímabært, að sjónvarpið hefji starfsemi á nýjum sviðum, þar sem það gæti orðið enn frekari lyftistöng menningu og menntun í landinu. Í framhaldi af umr. um menntamál hér á Alþ. og sjónvarpsmál var samþykkt ný upphæð á fjárlögum, þar sem heimilað var að greiða 250 þús. kr. í kostnað við tilraunakennslu í sjónvarpi. Þetta miðar líka í framfaraátt Hér er þó sömu sögu að segja og um 10 millj., sem ég minntist á áðan, upphæðin er of lág. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa þáltill. Hún skýrir sig að miklu leyti sjálf og sú grg., sem henni fylgir, og leyfi ég mér því, herra forseti, að leggja til, að umr. verði frestað og till. fari til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 64 till. til þál. um aukið fjármagn til rannsókna í þágu íslenzks atvinnulífs, svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um aukið fjármagn til rannsókna í þágu íslenzks atvinnulífs og tryggja, að á næstu 5 árum hækki fjárveltingar til rannsóknarmálefna um a.m.k. 0.2% af þjóðartekjunum á ári hverju.“ Hér á landi, eins og raunar í öllum öðrum löndum, hefur hin síðari árin mjög vaxið skilningur á mikilvægi rannsóknarstarfsemi, vísindalegri rannsóknarstarfsemi, til þess að halda uppi góðum lífskjörum í hinum einstöku ríkjum. Fjárveitingar til þessarar starfsemi hafa hjá öllum ríkjum, sem telja má til menningarþjóðfélaga, að ég held undantekningarlaust farið vaxandi ár frá ári. Þá sorgarsögu er að segja víða frá, að mikill hluti af því aukna fjármagni, sem veitt hefur verið til þessarar starfsemi, hefur gengið til hernaðarmálefna, sem við Íslendingar höfum verið blessunarlega lausir við allt til þessa dags, og ég vona, að framtíðin hafi enga breytingu að því leyti til í för með sér fyrir okkur Íslendinga, svo að við þurfum ekki að eyða fjármunum til þess að undirbúa framleiðslu drápstækja til hernaðar. Það er af ýmsum ástæðum, og mörgum skýranlegum og eðlilegum ástæðum, að hér á Íslandi hefur þessum málum ekki verið gefinn eins mikill gaumur, og mikilvægi þeirra hefur ekki verið almenningi jafnljóst og víða annars staðar. Þetta stafar m.a. af því, að við eigum ekki mjög langa sögu sem sjálfstæð þjóð með forsjá eigin mála. En ég held, að ég geti fullyrt það, að núna hin síðari árin og síðustu áratugina hafi Íslendingum og ráðandi mönnum orðið æ ljósara mikilvægi þessa verkefnis, enda er það staðreynd, að ýmsir vísindamenn okkar hafa unnið á undanförnum árum umtalsverð afrek í sambandi við rannsóknarstarfsemi og get ég um tvö þeirra a.m.k. í grg. minni. Það fyrra er, að dr. Björn heitinn Sigurðsson fann upp fyrir nokkrum árum bóluefni gegn garnaveiki í sauðfé, sem talið er að spari kostnað við sauðfjárhaldið, er nemi allt að 50–60 millj. kr. á ári. Enn fremur hafa nýjar niðurstöður rannsókna leitt til þess, að mönnum er ljóst, að hægt hefði verið að spara t.d. við byggingu hinnar miklu Búrfellsvirkjunar um 40 millj. kr., ef vitað hefði verið um þá þéttingu, er verður á hraunum við framburð jökulfljóta. Ég hygg því, að óþarft sé fyrir mig að fara um þetta atriði málsins mörgum orðum. Mikilvægi þeirra er ljóst. Það, sem háð hefur rannsóknarstarfseminni hér, er ekki einasta það, að til hennar hefur verið varið of litlu fjármagni, heldur líka hitt, að fyrir fram hefur ekki verið til nein áætlun til lengri tíma um, hvernig fjárveitingum til þessarar starfsemi kynni að verða háttað. Þetta er mjög bagalegt í sambandi við skipulagningu þessarar starfsemi, að vita ekki nokkurn veginn fyrir fram, að hvaða fjárveitingum ganga má í þessu skyni, og þegar af þeirri ástæðu er hér með tillöguflutningi þessum lagt til, að gerð sé 5 ára áætlun um auknar jafnar fjárveitingar til rannsóknarstarfsemi, er vísindamenn okkar og aðrir þeir, sem skipuleggja þessa starfsemi, geti miðað sínar aðgerðir við. Við eigum á Íslandi mikið verkefni óunnið í sambandi við rannsóknir á auðlindum landsins. Ég nefni bara sem dæmi, að rannsóknir á virkjanleika vatnsfalla okkar eru að mínu viti og margra fleiri því miður allt of skammt á veg komnar og vissulega þarf á næstu árum að veita milljónatugi og helzt milljónahundruð til þeirra mála, ef vel ætti að vera. Enn fremur vitum við það, að á s.l. ári og undanfarin ár hefur mikið fjármagn verið veitt til þess að kanna auðlindir okkar, sem við eigum í jarðvarma víða um land, og hygg ég, að á s.l. ári hafi verið veitt til þeirra hluta nærri því jafnmikið fjármagn og hafði samanlagt verið veitt til þessara mála allt fram til s.l. árs. En mikið verkefni er óunnið í þeim málum. Með till. þessari er ekki lagt til að rannsaka sérstaklega, hvernig skipulagi sjálfrar rannsóknarstarfseminnar verði bezt fyrir komið. Ástæðan fyrir því er sú, að um þessi mál eru í gildi tiltölulega ný lög, þ.e. lög um rannsóknir í þágu atvinnuveganna frá árinu 1965, þannig að fyrir fram mætti ætla, að skipulag þessara mála væri í nokkuð nútímalegu horfi og þyrfti ekki, að svo stöddu a.m.k., sérstakrar endurskoðunar við. En sýni reynslan, að í einhverju sé skipulagi þessu áfátt, þá er að sjálfsögðu opið að framkvæma rannsókn og endurskoðun á þeim málum hvenær sem er, þó að ekki sé gerð um það tillaga hérna. Ég hef birt í grg. minni töflu um það, hversu fimm tiltekin þjóðlönd, Ísland, Svíþjóð, Noregur, Bandaríkin og Bretland, hafa varið stórum hluta þjóðartekna sinna til þessara mála, og af þeim samanburði, sem er annars vegar miðaður við árið 1950 og hins vegar við árið 1966, sést, að við Íslendingar höfum dregizt mjög aftur úr þessum samanburðarþjóðum um fjárveitingar til rannsóknarmála. En eins og ég gat um áðan, þá gengur verulegur hluti af fjárveitingum t.d. Bandaríkjanna til þess að standa undir rannsóknum í sambandi við hernaðarmálefni þess stórveldis, sem við erum lausir við. Engu að síður hygg ég, að draga megi þá öruggu ályktun af þeim tölum, sem nefndar eru í grg., að við höfum dregizt aftur úr um fjárveitingar til rannsóknarmálefna, þó að tekið sé tillit til þess, að samanburðarlöndin öll, önnur en við, verja verulegum hluta af þessum fjárveitingum til hernaðarmálefna. Við svo búið má ekki standa. Það eru engar frambærilegar skýringar á því, að við getum ekki veitt til þessara mála svipuðum hluta þjóðartekna okkar og aðrar þjóðir gera, og það gefur auga leið, að ef svo fer fram um einhvern tíma. þá hlýtur það að koma niður á lífskjörum Íslendinga. Ég sé svo ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þáltill. þessa. Ég legg til, að umr. um hana verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Þessar fsp. mínar varða málefni, sem af eðlilegum ástæðum eru mjög ofarlega á baugi hjá bændum víðs vegar um land, þ.e.a.s., hvaða aðgerðir séu á döfinni gegn kalinu og gegn fóðurskortinum. Þó að þetta mál snerti bændastéttina fyrst og fremst, þá býst ég við, að flestir verði mér sammála um, að það varði einnig alla landsmenn, beint og óbeint, og a.m.k. allt þjóðarbúið. Af þeim margvíslegu vandamálum, sem landbúnaðurinn á við að etja, held ég, að túnkal síðustu ára sé langalvarlegast og krefjist bráðastrar lausnar. Grasrækt er undirstaða íslenzks landbúnaðar, alger undirstaða, enda yfirleitt talið, að Ísland sé gott grasræktarland, og eftir að ræktunaröld gekk hér í garð fyrir alvöru, ríkti mikil bjartsýni um nær ótakmarkaða möguleika á sviði grasræktar og þá ekki sízt túnræktar, og framan af a.m.k. var ekkert, sem benti til annars en að slík bjartsýni væri réttmæt. Að sjálfsögðu verður ekki með rökum gert lítið úr bjartsýni manna að þessu leyti. Eigi að síður hefur kalfárið, sem herjað hefur að meira eða minna leyti alla landshluta og flestar sveitir að nokkru, opnað augu manna fyrir vanda ræktunarinnar, fyrir því, hversu ræktunin er vandasöm og hætt við áföllum, ef bændur og leiðbeinendur þeirra og vísindamennirnir þekkja ekki til hlítar samspilið á milli hinna mörgu þátta, sem ákvarða gæði ræktunarinnar og endingu ræktunarinnar. Að sjálfsögðu get ég ekki að neinu leyti talað um þessi mál sem sérfræðingur og geri enga tilraun til þess. Og ég hygg, að það sé fráleitt, að ég eða nokkur annar hér inni hafi ráð á takteinum eða á reiðum höndum við þessu alvarlega vandamáli. Hins vegar ætti okkur öllum að vera ljóst, hversu gífurlegt áfall kalskemmdirnar hafa verið hundruðum, ef ekki þúsundum bænda, og það svo, að búskap fjölda einstakra bænda er stefnt í mikla tvísýnu. Áframhaldandi stórkal ár eftir ár getur jafnvel haft í för með sér óvissu um framtíð heilla sveita. Þetta kunna að þykja stór orð, en þau eru því miður sönn. Mér hefur lengi þótt sem allt of lítil áherzla væri lögð á rannsóknir á túnkali. Viðbrögð ráðamanna á þessum sviðum hafa verið einkennilega sljó að mínum dómi og málið jafnvel haft í flimtingum. E.t.v. má ásaka rannsóknarstofnanir okkar í þessu sambandi, ég skal ekkert um það segja, því að ég er því máli algerlega ókunnugur. En ég hefði talið, að við hefðum fyllsta rétt til þess að gera nokkrar kröfur til þeirra, sem með rannsóknarmálin fara, um að einbeita kröftunum öðru fremur að kalrannsóknum. Nú gerðist það í ágúst í sumar, að hæstv. landbrh. skipaði sérstaka kalnefnd, og eru í henni svo valinkunnir ágætismenn, að þeir eru allir líklegir til þess að láta gott af sér leiða. Ég er fyrir mitt leyti ekki í vafa um nauðsyn þessarar nefndar, og hana hefði sjálfsagt mátt skipa fyrr. Nú hef ég lítið heyrt um það rætt, á hvaða grundvelli þessi n. eigi að starfa, m.a. fýsir mig mjög að vita, hvaða fjármagn n. hefur til ráðstöfunar og hvert valdsvið hennar sé, ef henni er ætlað að hafa vald. Mér er að sjálfsögðu kunnugt um, hvaða fjármagn n. er ætlað að hafa nú samkv. fjárl. þessa árs. En ég get ekki stillt mig um að geta þess, að ekki hafði ríkisstj., að því er virtist, neina forgöngu um það efni, og þegar þessi fsp. kom fram, sem er orðið ærið langt síðan, þá hafði ekkert kornið fram frá ríkisstj. um það efni. Fjárlagafrv. gerði ekki ráð fyrir neinni fjárveitingu til n., en í fjvn. varð samkomulag um að leggja til. við Alþ., að veittar yrðu 500 þús. kr. til þessarar kalnefndar, enda lá fyrir erindi frá kalnefnd til fjvn. um fjárbeiðni, sem raunar var upp á 1 millj. kr. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. ráðh., hvað liði störfum kalnefndar og á hvaða grundvelli henni sé ætlað að starfa. Einnig hef ég spurt um, hverjar aðrar ráðstafanir séu fyrirhugaðar til þess að koma í veg fyrir túnkal og fóðurskort. Mér sýnist, að eitt og annað megi nýta annað en beinar vísindarannsóknir til þess að draga úr kalhættu, og alla vega eru ráð til þess að koma að verulegu leyti í veg fyrir mjög alvarlegan fóðurskort. Mér kemur þar í hug, að stórlega megi auka leiðbeiningastarfsemi í þágu bænda um allt það, sem þegar er vitað um eðli og orsakir kals. Ekkert lát má verða á hvatningu til bænda um grænfóðurrækt, meiri votheysverkun og stuðning við súgþurrkun. Og í því sambandi minnist ég þess, að það var um sinn, líklega í ein 5 ár, veitt aukaframlag til súgþurrkunar, og bændur hafa leitað eftir því, að ákvæðin um það efni verði framlengd. Vil ég leyfa mér einmitt í sambandi við þetta mál að spyrja hæstv. landbrh., hvort nokkuð hafi verið gert í því máli að því er þetta varðar. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um fsp., herra forseti.



Herra forseti. Ég tel rétt að lesa upp allar í einu þessar fsp., sem eru í 4 liðum, til upprifjunar, og mun ég svo svara þeim eftir töluröðinni. „1. Hvað líður störfum kalnefndar, sem skipuð var 7. ágúst s.l., og á hvaða grundvelli er henni ætlað að starfa? 2. Hvaða fjármagn hefur kalnefnd til umráða vegna starfa sinna? 3. Hvaða ráðstafanir aðrar eru áætlaðar til þess að koma í veg fyrir túnkal og fóðurskort? 4. Er að vænta sérstaks stuðnings við félagsræktun bænda?“ Út af fyrir sig er eðlilegt, að fsp. þessu líkar komi fram hér í hv. Alþ., því að oft er rætt um kalið og skemmdirnar í túnunum, og er oft í því sambandi talað um fjárskort og að erfitt sé að vinna að þessum rannsóknum vegna þess, að það vanti fé. Stundum er meira að segja talað um það, að við höfum ekki nógu marga menn til þessara starfa, ráðunauta eða nógu góða menn. Um allt þétta má sjálfsagt deila. En hitt er víst, að fjármagnið hefur verið aukið mjög mikið að undanförnu til rannsóknarstarfsemi á sviði landbúnaðarins. Þannig hefur þetta fjármagn verið tólf- eða þrettánfaldað á 10 árum. Ég ætla samt sem áður ekkert að fullyrða um það, hvort þetta fjármagn er nægilega mikið. Ég ætla ekki heldur að fullyrða um það, hvort ráðunautarnir eru nógu margir eða hvort þeir búvísu menn eru nægilega margir, sem við rannsóknir fást. En hitt vitum við, að ráðunautarnir eru mjög margir og þeir, sem að þessum rannsóknum vinna, eru einnig margir. Við skulum vona, að árangur af þeirra störfum verði í samræmi við tölu þeirra manna, sem að þessu vinna, og í samræmi við það fjármagn, sem þjóðin lætur til þessara hluta. Það er ekki rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að ríkisstj. hafi ekki haft forgöngu um að útvega kalnefnd fjármagn. Ég vil taka það fram, að erindið, sem kom frá kalnefndinni, var sent í samráði við mig, og það var alltaf vitað, að n. þurfti að fá nokkurt fjármagn til starfsemi sinnar. Og fjvn. tók þetta mál upp að mestu leyti, lét kalnefndinni í té talsvert fjármagn, jafnframt því sem fjármagn var aukið til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins beint. Þannig er fyrir því séð, að kalnefndin hefur nægilegt fjármagn til starfsemi sinnar. Það, sem kalnefndinni er ætlað að vinna og má segja að sé hlutverk hennar samkv. skipunarbréfi, er: 1. Að safna gögnum, sem fyrir liggja nú, um kal og kalrannsóknir í landinu. 2. Gera till. um varnir gegn kali og grasbresti af völdum kals. 3. Athuga, á hvern hátt sé heppilegt að endurrækta skemmd tún, þar sem kal er fyrir hendi og arfavöxtur er ríkjandi. Mér er kunnugt um, hvernig n. hefur hagað störfum. Hún hefur leitað upplýsinga hjá héraðsráðunautum í öllum sýslum landsins um þau atriði, sem tilgreind eru í bréfi, sem n. skrifaði ráðunautunum og ég gjarnan vildi, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp til upplýsingar. Bréfið hljóðar svo: „Herra ráðunautur. Með bréfi, dags. hinn 7. ágúst s.l., skipaði landbrh. samstarfsnefnd 7 manna til að vinna að nánar tilgreindum verkefnum, þ. á m. að söfnun gagna um kal og kalrannsóknir. Með tilvísun til þessa leyfir undirritaður sér fyrir hönd n. að beina til þin eftirfarandi spurningum, þar sem við teljum líkur til, aðstöðu þinnar vegna, að þú hafir manna bezt yfirsýn um þau atriði, sem um er spurt, að því er tekur til þíns umdæmis. Óskað er yfirlits um útbreiðslu kals á s.l. sumri á jörðum í umdæmi þínu. Tilgreindar séu þar jarðir, þar sem kal hefur valdið verulegu tjóni, og áætluð heyskaparrýrnun af þeim sökum. Hverjar líkur telur þú, að séu orsakir kalsins: a. Veðurfarsáhrif, beinir frostskaðar, áhrif snjóalaga, áhrif veðurfars á nýtingu áburðar. b. Áhrif jarðvinnsluaðferða. c. Áhrif áburðarnotkunar og áburðartíma á þeim svæðum, er orðið hafa fyrir samfelldu kali. d. Hefur komið fram mismunur á þolni fræblandna, sem verið hafa á markaði hér hin síðustu ár? - Þetta sýnist vera nauðsynlegt að liggi fyrir. e. Áhrif mismunandi notkunar hins ræktaða lands: 1. Hefur sláttutími árið áður áhrif til aukinnar aukningar á kalhættunni? 2. Voru kaláhrif meiri á landi, sem beitt var eftir slátt, og hver virðast þér áhrif haustbeitar, vetrarbeitar og vorbeitar vera í sambandi við varanleik hins ræktaða lands? Hverra atriða telur þú, að þurfi að gæta í sambandi við notkun hins ræktaða lands til að draga úr áhrifum kalhættunnar? f. Hver er skoðun þín um áhrif aukinnar notkunar þungavinnuvéla við framkvæmd ræktunar og við árlega notkun landsins? Það eru vinsamleg tilmæli n., að umbeðnar upplýsingar verði veittar við fyrstu hentugleika þína og sendist til undirritaðs. Hafi verið gerðar tilraunir á þínum vegum, sem skýrt gætu einstök atriði þessa máls, væri mikils um vert að fá aðgang að niðurstöðum þeirra eða upplýsingar um, hvar þær hafi verið birtar. Virðingarfyllst, Páll Einarsson.“ Hann er formaður nefndarinnar. Varðandi þetta bréf skal nú upplýst, að svör hafa nú borizt frá meiri hl. ráðunautanna, og allir hafa þeir heitið að senda n. svör sín á næstu vikum og verður úr þeim unnið, er svörin hafa borizt. N. hefur verið heimilað að ráða sér vinnuaðstoð við úrvinnslu gagna varðandi kalrannsóknir og þær athuganir, sem gerðar hafa verið af Búnaðarfélagi Íslands og Rannsóknastofnun landbúnaðarins um þessi mál. N. hefur nú þegar lagt til við Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Búnaðarfélag Íslands, að þessar stofnanir haldi nú eftir áramótin ráðstefnu með þátttöku ráðunauta, sérfræðinga, tilraunastjóra Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og annarra sérfróðra manna, t.d. veðurfræðinga, þar sem fjallað yrði um kalvandamálið, kalrannsóknir og leiðbeiningar um meðferð og endurræktun kals. Þessar stofnanir hafa brugðizt vel við þeirri beiðni og heitið að gangast fyrir slíkri ráðstefnu og eiga hlutdeild í greiðslu kostnaðar, er af því fundahaldi leiðir, og hefur þessi ráðstefna verið ákveðin í næsta mánuði. Af könnun þeirri, sem þegar hefur verið gerð, er ljóst, að þó að fyrirliggjandi tilraunaniðurstöður gefi ábendingar um mikilsverð atriði varðandi þann vanda, er um ræðir, þá er ljóst, að sprettuleysi ræktaðs lands á undanförnum árum hefur átt fleiri orsakir en bein kaláhrif, og ég hef hlustað á ýmsa vísindamenn ræða einmitt um það, að túnin eru nú raunverulega þríslegin í staðinn fyrir það, að þau voru áður einslegin eða í mesta lagi tvíslegin. Nú er beitt á túnin á vorin oft fram undir júnílok. Síðan eru þau slegin í ágústmánuði, og svo eru þau þrautbeitt á haustin og kannske oft sviðin niður í rót. Þetta er það, sem kallað var ofnotkun túnanna, og margir halda, að þetta eigi sinn þátt í því að auka kalhættuna. N. er sammála um, að búrekstrarfyrirkomulag og meðferð hins ræktaða lands þurfi að rannsaka betur en orðið er, því að meðferð ræktaðs lands og ýmis atriði í núverandi búskaparháttum geta stuðlað að sprettuleysi og jafnvel aukið kalhættuna. Þannig eru lítið rannsökuð áhrif á gróðurfar og kalþol ræktaðs lands. Hefur n. gert sér grein fyrir, hvers sé vant í þessu efni, og unnið að skipulagningu nýrra tilrauna til að fá svör við þeim spurningum, sem að dómi n. er brýnast að leysa, svo að öruggar leiðbeiningar geti orðið gefnar við endurræktunarvandamálinu, og hverju þurfi að breyta í rekstrarformum og notkun tæknibúnaðar, sem líklegt þyki, að geti haft óbein áhrif til að draga úr grasvexti. Tilraunir, sem hér eru áætlaðar, verða að fara fram á þeim svæðum, sem orðið hafa fyrir tjóni vegna grasbrests. Hér er um að ræða 6 tilraunir, sem eru þessar: 1. tilraun: Áhrif beitar á gróðurfar og kalþol túna. 2. tilraun: Mismunandi jarðvinnsluaðferðir við endurvinnslu kaltúna. 3. tilraun: Niðurfelling kalís og fosfórs við endurvinnslu túna. 4. tilraun: Eyðing illgresis með lyfjum úr kölnum túnum og við endurræktun kalinna túna. 5. tilraun: Endurræktun kals með mismunandi tegundum og afbrigðum. 6. tilraun: Mismunandi djúp plæging við endurvinnslu kaltúna. Þegar orsakir og eðli grasbrests þess, sem orðið hefur hin síðustu ár, hafa með rannsóknum og tilraunum þeim, sem áætlaðar eru, verið kannaðar, er fyrst hægt að gera grein fyrir, hvernig eigi að koma í veg fyrir túnkal og fóðurskort. Og enginn vafi er á því, að þessi 7 manna n., samstarfsnefnd sérfræðinga frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Búnaðarfélagi Íslands, mun nú leggja sig fram um það að vinna að þessu máli, því að engum er fremur ljós sú hætta, sem af kalinu stafar, heldur en þeim. Og það er enginn vafi á því, að þetta, sem hefur skeð nú síðustu 3 árin, er sá mesti ógnvaldur fyrir íslenzkan landbúnað, sem komið hefur. Þess vegna ber að gera allt, sem í mannlegu valdi stendur, til þess að ráða bætur á þessu. Síðasti liður fsp. er um það, hvort vænta megi sérstaks stuðnings við félagsræktun bænda. Það hefur verið veittur talsverður stuðningur við félagsræktun bænda að undanförnu, en nú er starfandi n., sem skipuð var á s.l. sumri, sem mun taka þetta mál fyrir meðal annarra verkefna, sem henni hafa verið falin. Ég vona, að ég hafi nú svarað þessum fsp. forsvaranlega og að það, sem ég hef sagt, gefi nokkrar upplýsingar um málið.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. landbrh. svörin. Ég vil nú ekki framar venju hefja miklar umr. um það, sem hann hefur sagt um þetta efni, enda gaf það ekki beinlínis tilefni til þess. Ég vil þakka honum upplýsingarnar, og ég sé af þeim, að sú n., sem skipuð var í sumar, er þegar tekin til starfa og virðist vera nokkuð komin á veg með sitt starf. Það er mikið atriði. Og mér þykir einnig vænt um að heyra þau orð hæstv. landbrh., og þau mættu heyrast úr munni fleiri manna, sem ég raunar ræddi hér áðan og gerði að mínum orðum, en það er, að kalið er mesti ógnvaldur landbúnaðarins nú um þessar mundir, og það verður aldrei gert of mikið að því að ræða það og finna ráð við því. Hæstv. ráðh. segir, að fjármagnið hafi verið stóraukið til rannsókna í landbúnaðarmálum síðustu 10 árin og það sé nægilegt fjármagn fyrir hendi til þess að sinna þessu verkefni. Það er gott að heyra það. Þó saknaði ég þess í svari hæstv. ráðh., að hann tilgreindi engar tölur í þessu sambandi, hann nefndi aðeins þá tölu, sem mér var kunnugt um, þessar 500 þús. kr., sem ráðstafað var til kalnefndarinnar á fjárlögum núna. Hins vegar nefndi hann ekkert, hvaða fjármagn það er eða hversu mikið það er, sem varið er til kalrannsókna að öðru leyti. Að vísu er það umræðuefni, hvernig spilast úr slíku fjármagni sem því, sem veitt er til rannsóknarstarfsemi hér á landi, en ég hef ekki tíma til þess að ræða það nú vegna tímaskorts og vegna þess, að hér er ekki beinlínis umræðuvettvangur, en það er áreiðanlegt, að það er hlutur, sem menn þurfa að gefa nánar gætur, hvernig yfirstjórn rannsóknarmálanna er á landinu, hvort þar er allt eins ag vera á. Ég sem sagt vil þakka hæstv. ráðh. þessi svör hans og gleðst yfir því, að kalnefndin eða samstarfsnefndin, sem hæstv. ráðh. kallar svo, er tekin til starfa og er þegar komin nokkuð áleiðis í störfum sínum, og ég vil leggja höfuðáherzlu á það, að hér er um svo stórt og mikið verkefni að ræða, að það má hvorki skammta peninga né tíma til þess að finna lausn á þessu stórkostlega vandamáli.



Herra forseti. Á þskj. 131 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. heilbrmrh. um ráðstafanir vegna deyfi- og vanalyfja. Fsp. er svo hljóðandi: „Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hindra ólöglegan innflutning, vörzlu, dreifingu svo og neyzlu deyfi- og vanalyfja?“ Hér er um að ræða mikið vandamál, sem nágrannaþjóðir okkar hafa átt við að glíma, í sambandi við útbreiðslu og neyzlu á deyfi- og vanalyfjum, og með þessari fsp., sem ég hef leyft mér að flytja til hæstv. heilbrmrh., hef ég viljað vekja athygli á þessu vandamáli, ef vera mætti líka til þess, að ráðstafanir yrðu gerðar í tíma varðandi þetta vandamál. Ég vildi og vekja athygli á því, að það er ekki aðeins um að ræða ráðstafanir af hálfu hins opinbera í þessum efnum, hér koma einnig til fjölmiðlunartækin, sem geta haft geysimikil áhrif gegn notkun þessara lyfja. Er ekki sama með hvaða hætti þessi tæki halda á þessum málum, og er þess að vænta að hið opinbera hafi náið samstarf við fjölmiðlunartækin varðandi þessi mál. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið. Það er öllum kunnugt, hversu þýðingarmikið mál hér er um að ræða. Vonast ég til þess, að fsp. geti haft þau áhrif, sem til er ætlazt, til varnar gegn útbreiðslu þessara deyfi- og vanalyfja.



Herra forseti. Í tilefni af þessari fsp. vildi ég leyfa mér að gefa eftirfarandi yfirlit í von um, að það nægi hv. fyrirspyrjanda og öðrum, sem áhuga hafa á þessu máli, sem svör við þeim fsp., sem hér eru til umræðu. Einu lagaákvæðin um ávana- og fíknilyf og efni eru lög um tilbúning og verzlun með ópíum o.fl., nr. 14 frá 20. júní 1923. Lög þessi fjalla fyrst og fremst um meðferð á ópíum og hvers konar öðrum efnum, sem unnin eru úr ópíum, svo sem morfín, kókaín og heróín. Það er hins vegar ekki fyrr en með lögum nr. 43 frá 2. maí 1968, sem gildissvið þessara laga er útvíkkað og heimilað að láta ákvæði þeirra ná einnig til annarra efna heldur en hinna gömlu klassísku eiturlyfja. Með þeirri lagabreytingu er heimilað, að dómsmrn. geti úrskurðað, að ákvæði laganna gildi einnig um hvers konar efni, hvort sem þau eru afleidd af morfíni, kókaíni eða söltum þeirra eða ekki, og hafi sannazt við vísindalega rannsókn, að misnota megi þau á líkan hátt og þau hafi lík skaðvænleg áhrif sem hin fyrrnefndu efni, morfín, kókaín og ópíum. Lagaákvæði þetta er fyrst og fremst sett til þess að unnt sé að láta sömu reglur gilda um þau efni, sem á síðari tímum hefur verið farið að nota á svigaðan hátt og morfín, kókaín og því um líkt. En þar er helzt um að ræða kannabis, þ.e.a.s. marihúana og hassis, og L.S.D., en efni þessi eru ekki talin lyf í hinum venjulega skilningi þess orðs. Með setningu þessara laga skapaðist fyrst grundvöllur fyrir því, að unnt væri að láta lagareglur um innflutning og meðferð á hinum sterku eiturlyfjum ná einnig til þessara nýrri efna: Með reglugerð nr. 257 frá 28. nóv. 1969 hefur dómsmrn. úrskurðað, að ákvæði laga um tilbúning og verzlun með ópíum skuli einnig taka til kannabis, þ.e.a.s. marihúana og hassis, og lýsergíð, þ.e.a.s. L.S.D., meskalín eða peyote og psílócybin, svo og hvers konar blandna og samsetninga, sem þessi efni hafa að geyma. Þá hefur einnig verið unnið að því að semja ítarlega reglugerð um innflutning og meðferð ávana- og fíknilyfja, en sú reglugerð er ekki fullfrágengin enn, og með henni er ætlunin að ná mun meiri tökum á meðferð og innflutningi þessara lyfja og efna. Það kom hins vegar í ljós, þegar farið var að vinna að samningu slíkrar ítarlegrar reglugerðar, að það skortir á heimildir í lögum til þess að gera upptæk þau lyf og efni, sem ópíumlögin fjalla um, og eins hefur komið í ljós, að refsiákvæði laganna eru orðin úrelt. Þess vegna hefur verið samið frv. til l. um breyt. á l. um tilbúning og verzlun með ópíum og fleira, þar sem það er lýst óheimilt að hafa undir höndum eða varðveita, veita viðtöku, gefa, afhenda, selja eða verzla með hvers konar lyf og efni, sem ákvæði ópíumlaganna ná til og ólöglega eru flutt inn eða framleidd, og gera skuli upptæka til ríkissjóðs slíka vöru og hagnað af verzlun með hana. Þá er einnig í frv. till. um það, að refsiákvæði laganna verði þyngd, sektir hækkaðar, og ef um stórfelld brot er að ræða, verði viðurlögin fangelsi allt að 6 árum. Þá er þar einnig till. um, að stórfellt brot verði skilgreint þannig, að það sé dreifing á lyfjum þeim og efnum, sem undir lögin falla, til hóps manna eða sala á þeim gegn verulegu gjaldi og eins ef um er að ræða innflutning, útflutning, vörzlu, verzlun, móttöku, afhendingu eða framleiðslu og vinnslu slíkra lyfja og efna í því skyni að selja þau eða dreifa til hóps manna gegn verulegu gjaldi. Ríkisstj. lagði frv. þetta fram á Alþ. fyrir þingfrestun og mælti hæstv. dómsmrh. fyrir því nú fyrir tveim dögum í hv. Ed. Þá hefur rn. fyrir sitt leyti einnig lagt til, að Ísland gerist aðili að alþjóðasamþykkt um meðferð slíkra ávana- og fíknilyfja og efna, sem gerð hefur verið á vegum Sameinuðu þjóðanna, og er í athugun hjá utanrrn. nánara fyrirkomulag aðildar Íslands að þeirri alþjóðasamþykkt. Nú hafa verið ræddar þær helztu ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á löggjafarsviði, til þess að reyna að hindra útbreiðslu ávana- og fíknilyfja og hliðstæðra efna hér á landi, en jafnframt hefur þegar einnig verið unnið nokkuð á vegum tollgæzluyfirvalda og lögreglu að því að kanna, hvort hér séu í umferð þau ávana- og fíkniefni, sem nú eru mest í tízku í hinum vestræna heimi, og hefur tekizt samvinna milli löggæzlu- og tollgæzluyfirvalda og dómsmrn. og heilbrmrn., landlæknis, saksóknara og fleiri þeirra aðila, sem þarna eiga hlut að máli, um að vinna eftir föngum að því að fylgjast með, hvernig þróun þessara mála er og hvað gera megi til þess að stemma stigu við því, að þessi efni berist til landsins. Eitt helzta vandamál í sambandi við ólöglegan innflutning á slíkum varningi er það, hversu erfitt er að finna hann í fórum manna, og m.a. þess vegna hefur utanrrn. leitað til Sameinuðu þjóðanna um að fá sérfræðing í þeim efnum til þess að þjálfa íslenzka tollgæzlu- og löggæzlumenn, en hvort það tekst, liggur ekki enn fyrir. Þá mun varnarliðið einnig hafa látið tollgæzluyfirvöldum á Keflavíkurflugvelli í té tæki, sem á að auðvelda leit að slíkum efnum. Landlæknir hefur látið í té svo hljóðandi upplýsingar um smásölu ávana- og fíknilyfja: „Samkvæmt reglugerð nr. 30 frá 16. maí 1966 um gerð lyfseðla og afgreiðslu lyfja skulu lyfsalar eða þeir, sem lyf láta í té, eftirrita alla lyfseðla, er hljóða á lyf þau, sem þar eru talin upp og eru um 30 talsins. Eru það lyf, sem eru undir alþjóðaeftirliti, auk annarra ávana- og fíknilyfja. Afritin eru gerð á sérstök eyðublöð, sem landlæknir lætur í té og eru send landlækni reglulega, mánaðarlega frá lyfjabúðum og á 3 mánaða fresti frá héraðslæknum, sem hafa á hendi lyfjasölu. Frá því snemma á árinu 1967 hefur verið unnið úr þessum skýrslum í vélum, og þannig hefur fengist nákvæmt yfirlit yfir notkun þessara lyfja í landinu. Þar kemur fram, hverjir fá þessi lyf, hve mikið og frá hvaða lækni eða læknum. Frá áramótum 1968 og 1969 hefur einnig verð fylgst með notkun sömu lyfja mánaðarlega í Reykjavík og nágrenni, þar sem hún er mest. Ekki mun vera annars staðar, svo vitað sé, fylgst eins vel með útlátum lyfjabúða á þessum lyfjum, og kom það m.a. fram á fundi sem landlæknar Norðurlanda héldu hér í Reykjavík s.l. sumar. Samkvæmt skýrslum þessum getur notkun deyfilyfja í landinu vart talizt mikil, þegar hún er borin saman við notkun þeirra í nágrannalöndunum, og hefur hún ekki aukizt undanfarin 2 ár. Þeir, sem neyta slíkra lyfja, eru að mestu sjúklingar, sem hafa átt við langvinna, þráláta sjúkdóma að stríða, og er ekki um marga einstaklinga að ræða. Notkun örvandi lyfja er nokkru meiri. Orsakir þess mun að einhverju leyti vera að finna í skorti á sjúkrarúmum fyrir fólk, sem haldið er geðrænum kvillum. Nokkuð mun þó vera um notkun örvandi lyfja í sambandi við eða samfara ofnotkun áfengis. Þar er þó einnig um tiltölulega fáa einstaklinga að ræða. Ekki má þó vanmeta það vandamál, sem notkun örvandi lyfja er og getur orðið, og er því full nauðsyn á að hafa strangt eftirlit með innflutningi þeirra í framtíðinni.“ Ég vænti þess, að þetta yfirlit fullnægi fsp. hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svör hans og það, sem hann skýrði frá í sambandi við þetta mál. Þegar fsp. var flutt, þá hafði það frv. ekki séð dagsins ljós hér á Alþ. sem hann gat um, en það kom fram rétt fyrir þingfrestun. Af svörum ráðh. get ég séð, að þessi mál hafa verið í athugun hjá hinu opinbera og ráðstafanir hafa verið gerðar í þá átt, sem nauðsynlegt er að gerðar verði, og ég vonast til þess, að haldið verði áfram að vinna að lausn á þessu vandamáli og rn, og þeir aðilar, sem með þessi mál fara, hafi sem nánast samstarf við fjölmiðlunartækin, því eins og ég gat um áðan er víssulega mikið atriði, með hvaða hætti þau taka einmitt á þessu mikilvæga vandamáli.