Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það barst í tal, þegar fjárl. voru til 1. umr., að nokkuð hefði verið leitazt fyrir um lán vegna togarabygginga til, viðbótar því, sem áður var tekið, og boðað, að frv. um það yrði lagt fram. Nú er hér lagt fram frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka 16 millj. kr. lán til viðbótar því, sem áður var tekið. Það skal tekið fram, að ekki er séð fyrir endann á þessum umleitunum, en þetta stóð þannig, að hægt var að fá lán, 350 000 sterlingspund, en aðeins til eins árs, og var ekki hægt að koma því öðruvísi fyrir. Hins vegar mun ekki þurfa að veðsetja togarana fyrir því láni, en samt sem áður tel ég rétt, að það verði látið standa í frv., að veðsetja megi togarana með 2. veðrétti. Ef það skyldi takast síðar að útvega annað lán, sem væri lengra, þá væri gott að hafa þá heimild. Ég vil leyfa mér að fara fram á, að þessu máli sé hraðað gegnum d., vegna þess að það þyrfti að ganga frá málinu í næstu viku, og ef þessu máli er komið til fjhn., þá vil ég beina því til hennar, hvort hún gæti ekki tekið málið fyrir fyrir helgi, þannig að það væri hægt að afgr. lánsheimildina frá deildinni. Leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði vísað til fjhn.



Herra forseti. Frv. þessu, um skyldu bæjar- og sveitarsjóða til að greiða uppbót á laun skólastjóra og kennara við barnaskóla, var vísað til fjhn. til umsagnar. Frv. þetta er lagt fram til staðfestingar á brbl., sem ríkisstj. gaf út i6. júní s.l. og voru bein afleiðing af ályktun Alþ. frá fyrra ári um uppbætur á laun starfsmanna ríkisins, og fjárlagaatriði á þessu ári. Það hefði mátt ætla, að fjhn. hefði einróma lagt til, að frv. verði samþ., en svo varð ekki. N. klofnaði og meiri hl. skilar áliti á þskj. 40, en minni hl., hv. þm. Barð., á þskj. 41. Meiri hl. lítur svo á, að það sé eðlilegt og sanngjarnt að greiða barnakennurum og skólastjórum barnaskólanna uppbætur á þann hluta launa þeirra, sem greiddur er úr sveitar- og bæjarsjóðunum, alveg eins og greiddar eru uppbætur á hinn hluta launanna og alveg eins og aðrir kennarar fá uppbætur á öll sín laun. Ég var því mótfallinn að greiða uppbætur á laun starfsmanna ríkisins og taldi það óeðlilegt og óréttlátt miðað við almenna fjárhagsafkomu fólksins í landinu, en eigi að síður tel ég að barnakennarar eigi að njóta sama réttar og aðrir kennarar og aðrir starfsmenn ríkisins, þótt sá losaraháttur sé á því hvað snertir bæjar- og sveitarsjóðina, að þeim ber að greiða nokkurn hluta launanna. Sveitarsjóðir greiða kennurum hreppanna 1/4 af gömlu grunnlaununum og bæjarsjóðir kennurum í bæjum 1/3 af þessum gömlu grunnlaunum. Ég sé ekkert réttlæti í því, að þessir lægst launuðu kennarar í landinu njóti ekki alveg sömu uppbóta á öll sín laun og aðrir kennarar. Hvers vegna ættu þeir, sem starfa við heimiliskennslu og í barnaskólum í bæjum og kauptúnum, síður að fá fullar uppbætur en hinir, þó að laununum sé öðruvísi hagað? Minni hl., hv. þm. Barð., hefur lagt til, að frv. sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, og mér skilst af þeirri ástæðu, að hann sé á móti uppbótum til starfsmanna ríkisins, og telur ekki hægt að skylda sveitarsjóðina og bæjarsjóðina með l. til að greiða uppbætur á þau laun, sem hafa veríð greidd áður en l. gengu í gildi, en vitanlega er ekki nema fyrir lögfræðinga að skera úr þessu. Ég hef spurt lögfræðing um þetta, og hann hefur ákveðið látið í ljós, að hann líti svo á, að þessi lagasetning, eins og hún hér er hugsuð í frv., geti staðizt, þar sem þetta er réttlætismál og þar sem sýnist vera auðvelt að skýra lagasetninguna á þann hátt, að þó að launauppbætur séu miðaðar við liðinn tíma, þá sé greiðsluskyldan aðeins fyrir líðandi stund, en uppbætur vegna vangreiðslu fyrr á tímum. Dagskráin felur það í sér, að skorað er á Alþ. að breyta launal. Það er annað mál og kemur ekki þessu atriði við, því að það mundi á engan hátt leiðrétta það ósamræmi, sem á að leiðrétta með frv. þessu og leiðrétt var með brbl., og það má benda á það, að til voru sveitarfélög, sem höfðu greitt þetta áður en brbl. voru sett, og það er vitað, að ýmis sveitarfélög hafa greitt þetta síðan brbl. voru sett, og ef þetta frv. er fellt og l. numin úr gildi, þá mundi skapast sú grautargerð að því er þetta snertir, að það væri Alþ. lítið til sóma. Þá mundi verða að athuga það sjónarmið, hvort ekki ætti að endurgreiða það, sem búið er að greiða, og þá mundu sumir missa af þeirri réttarbót, sem brbl. sköpuðu þeim. Ég sé þess vegna ekki annað en það sé sjálfsögð skylda Alþ. að samþ. þessi l., og vil ég fyrir hönd meiri hl. fjhn. skora á hv. d. að samþ. frv.

Frsm., minni hl. (Gísli Jónsson): Herra forseti. Fjhn. hefur klofnað um þetta mál, eins og frsm. meiri hl. lýsti. Meiri hl. gefur út álit á þskj. 40, og þó að það sé ekki stórt atriði, þá vildi ég mega leiðrétta það, sem er í nál., að minni hl. lagði ekki til, að frv. sé fellt, eins og sagt er frá í álitinu og birt var m.a. í útvarpsfréttum. Eins og þetta er bókað í fundargerð og undirritað af form. og ritara, þá stendur það hér þannig: „3 nm. leggja til, að frv. sé samþ. óbreytt, en einn, Gísli Jónsson, getur ekki fallizt á það og gefur út sérstakt nál.“ Það er ekki mikið, sem munar, en ég vil leiðrétta þetta, það er ekki lagt til, að frv. sé fellt, heldur lagt til, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram. Þetta frv. er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út af ríkisstj. 16. júní 1950, og þau eru gefin út vegna þess, að þá kemst ríkisstj. að þeirri niðurstöðu, sem m.a. ég lagði mikla áherzlu á við umr. um þetta mál í sameinuðu þingi, að það væri ekki lögum samkvæmt að fara þannig með ríkisins fé. Brbl. voru ekki gefin út til þess að tryggja rétt skattþegnanna í landinu. Það er einmitt það alvarlega í málinu, að ekkert er hugsað um þann stóra rétt, sem hver skattþegn á heimtingu á að gætt sé út í það ýtrasta, það er ekki vegna þess, að brbl. eru gefin út, heldur af því að ríkisstj., ekki einungis sú, sem nú situr, heldur hver og ein, telur sig hafa ótakmarkað vald til þess að misbeita þessu gegn þegnunum, sem er misskilningur. Sannleikurinn er sá, að ríkisstj. hefur ekki rétt til þess að greiða fé eftir þál., sem fer beinlínis gegn fyrirmælum laga, þó að það sé tekið af þegnunum til þess að beita slíku gagnvart öðrum sérstökum aðilum. Ég benti mjög ákveðið á þetta atriði við umr., sem urðu um málið í sameinuðu þingi, en það var ekki fallizt á mín rök. Nú hefur forseti Íslands fallizt á, að þetta væri rétt, því að hann hefur orðið að gefa út þessi brbl., og brbl. eru gefin út vegna þess, að ríkisstj. gat ekki með þál. kúgað sveitarfélögin til þess að greiða þessar uppbætur og getur það ekki enn nema fá lagafyrirmæli til þess. Því er ljóst, hvað sem líður yfirlýsingu þessa ágæta lögfræðings, sem hv. frsm. talar um, þar sem hann segir, að brbl. hljóti að standast, þótt þau feli í sér, að viðkomandi verði að greiða þetta áður en l. voru gefin út og staðfest, að það er rangt, því ef það er rétt, að hægt sé með þessum lagafyrirmælum að skylda sveitarsjóðina til þess að greiða þessa uppbót á árinu 1949 og til 16. júní 1950, þá er verið að viðurkenna með þessu, að þál. felur í sér fullkominn rétt til þess að krefjast þessara útgjalda af sveitarsjóðunum. En það er viðurkennt með útgáfu brbl., að þessi réttur er ekki fyrir hendi, og kemur því ekki til mála, að þessi löggjöf, þó að hún sé samþ., geti á nokkurn hátt knúið viðkomandi sveitar- og bæjarfélög til þess að greiða þessa uppbót gegn vilja sínum fram að þeim tíma, sem l. voru gefin út, og það er m.a. þess vegna, að ég gat ekki fallizt á undir neinum kringumstæðum að leggja til, að frv. sé samþ. óbreytt. Það er allt, sem þarf að gera, að breyta því þannig, að ekki sé lengur skylda að greiða þessa uppbót heldur en fram að þeim tíma, sem l. eru gefin út á, því að allt annað er út í bláinn. Það var sagt af hv. frsm., að ég hafi lagt til, að frv. sé fellt, vegna þess að ég hef verið á móti hækkun á launum embættismanna. Það út af fyrir sig er rétt, að ég er á móti hækkun á launum embættismanna, og ég tel, að það spor, sem þá var stigið, hafi þegar valdið og komi til með að valda miklu meiri erfiðleikum í baráttunni gegn dýrtíðinni en þá var ljóst. Þetta sýnir m.a. afgreiðsla fjárl., þar sem hver liður í embættismannalaunum er hækkaður um 33% frá því, sem var á s.l. ári, og meginástæðan fyrir því er einmitt þessi stefna, sem tekin var með þál. í desember s.l. Hér veltur á millj. fyrir ríkissjóðinn, auk þess sem það er vitanlegt nú, að þessar aðgerðir Alþ. í launamálunum hafa framkallað stórkostlegar kröfur frá öðrum aðilum í landinu. Í því sambandi má m.a. benda á það, að ekki er fyrr búið að samþ. þessa ákvörðun Alþ. en að verzlunarstéttin um allt land krafðist og fékk framgengt 15–17% launahækkun hjá öllu sínu starfsfólki, einmitt byggt á því, að laun embættismanna hækkuðu að sama skapi. Krafan frá embættismönnunum var sú, að þetta væri gert vegna þess, að aðrar stéttir væru komnar fram úr þeim, en undireins og búið var að hækka embættismennina, kom hafa frá hinum stéttunum um að byrja nýtt kapphlaup, og þess vegna voru samþ. þær kröfur, sem settar voru fram af öðrum stéttum í landinu. Það er einnig vitað, að ástæðan til þess, að ekki er hægt að leysa togaradeiluna, er einmitt þetta, að Alþingi á sínum tíma samþ. að hækka gegn ákvæðum launalaga laun embættismanna um 10–15%, og með fjárl. í ár eru þau hækkuð yfir 30%. Móti þessari stefnu hef ég verið og enn meira á móti henni í dag en nokkru sinni fyrr. Það, sem alvarlegast er í þessu máli, er það, að öll fríðindi, sem embættismönnum hafa verið veitt til að bæta laun þeirra, eru hækkuð í hlutfalli við aðallaun, en þeir, sem voru svo hyggur að hleypa skriðunni af stað, eiga nú að stöðva hana, áður en meira tjón verður að. En það er ekki eingöngu vegna þessa, að ég er á móti því, að þetta sé samþ., heldur sérstaklega vegna þess, að ég tel, að þessi háttur á afgreiðslu málsins sé gersamlega óviðeigandi og ósamboðinn Alþingi. Ég tel ósamboðið þinginu að láta ganga út lagafyrirmæli, sem fyrir fram er vitað að standast ekki dóm, og það er vitað af dómi, sem hefur fallið, að það hefur ekki verið viðurkennt, að þingsályktunarákvæði væru tekin fram yfir ákvæði gildandi laga, en það er það, sem ætlazt er til að hér sé gert. Ef það er ætlun hv. þm. að hækka laun þessara manna til samræmis við aðra launþega, þá á að gera þetta með breyt. á sjálfum launalögunum, og gilda þau þá að sjálfsögðu frá þeim tíma, er sú breyt. hefur verið lögfest. Þá er einnig sjálfsagt að endurskoða launalögin almennt til þess að samræma kjör fyrst og fremst launþega innbyrðis og auk þess að samræma þau við laun annarra manna í landinu. Þess vegna hef ég lagt til, að frv. verði afgr. með rökstuddri dagskrá, eins og segir á þskj. 41. Ég er þess alveg fullviss, að ef nú væri gengið í að athuga launalögin, þá mundu augu þessara manna opnast miklu frekar en hægt var að fá þá til á síðasta þingi við umr. um þetta mál, því að það liggja nú fyrir gögn um það, hvernig nú er komið þessum málum vegna hinnar vanhugsuðu till., sem samþ. var í fyrra. Ég sé því enga hættu á því fyrir ríkissjóð, að launamálin séu tekin nú til afgreiðslu og endurskoðunar, nema síður sé. Við sjáum það bezt, sem fáum í hendur gögn frá þessum mönnum til athugunar, hvað óskaplega þessi póstur hefur þotið upp síðan í fyrra. Okkur er ljóst, að það er engin leið að halda áfram á þessari braut, nema klippa niður krónuna í enn smærri parta, til þess að láta þessa menn fá þann krónufjölda, sem samþ. er hér á þingi. Það eru engir möguleikar á að halda áfram þessu kapphlaupi lengur, nema klippa krónuna í sundur, þegar á að fara að greiða þessi laun. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar þeir menn, sem hafa viljað hafa þetta kapphlaup sem mest, hafa kvartað undan því, að krónan væri lækkuð. Ég vænti þess, að þótt fjhn. vildi ekki fallast á þetta sjónarmið, þá vilji meiri hluti n. fallast á röksemdir dagskrárinnar, því að þar er haldið fram, að fara beri þá leið að athuga launalögin hér á þingi, svo að hægt sé að athuga, hvernig greiða skuli bæði þessum mönnum og öðrum starfsmönnum ríkisins.

Forseti (BSt): Út af ummælum hv. þm. Barð. um það, að þetta frv., ef að l. yrði, mundi ekki geta staðizt fyrir dómi, þá vil ég gjarnan að það kæmi skýrt fram hjá honum, hvort hann telur þetta frv. ganga í bága við stjórnarskrána. Vitanlega getur öll löggjöf, sem þingið setur og forseti staðfestir, staðizt fyrir dómstólum, ef hún brýtur ekki í bága við stjórnarskrána.

Frsm. meiri hl. (Karl Kristjánsson) Hv. þm. Barð. segir, að meiri hl. fjhn. hafi í áliti sínu farið rangt með afstöðu hans, þar sem sagt er, að hann leggi til, að frv. verði fellt. Þegar fjhn. hélt fundi um þetta mál og ræddi það, kom ekki annað í ljós en að hv. þm. vildi fella frv., enda munar ákaflega litlu, þar sem hann leggur aðeins til, að það verði fellt á þann hátt, að því sé vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég vil því halda fram, að ekkert sé við það að athuga, þó að fjhn. hafi komizt svo að orði, að hv. þm. hafi viljað láta fella frv., miðað við umr. hér og nái. það, sem hann hefur skilað. Þá hélt hann því fram, að þessi l. fengju ekki staðizt, þar sem þau ættu að verka aftur fyrir sig. Hæstv. forseti hefur nú gert fyrirspurn út af þessu atriði, svo að það er ekki ástæða til, að ég fari út í það. En hins vegar er það svo, að oft hafa verið sett l., sem hafa verkað aftur fyrir dagsetningu sína, og máltækið segir, að öll lög hafi tog. Bráðabirgðalögin hafa þau tog, að þau eru leiðrétting á ranglæti, sem var að myndast vegna ályktunar Alþingis. Hv. þm. sagði, að þál. gæti ekki staðizt sem lög. Þess vegna er þessi lagasetning á ferðinni. Það er til þess, að þau ákvæði, sem framkvæma á, hafi vafalaust lagagildi. Þá vildi hann mjög setja frv. í samband við endurskoðun launalaganna. Endurskoðun launalaganna mundi ekki bæta úr því, sem þetta frv. á að bæta. Ég er sammála honum um afstöðuna til launalaganna. En ég er ósammála honum um, að hinir lægst launuðu kennarar eigi að gjalda þess, þó að menn séu á móti uppbótum í heild. Ég lit svo á, að vafasamt sé að taka launalögin til endurskoðunar nú, sérstaklega frá því sjónarmiði, sem við hv. þm. Barð. höfum, því að ég álít, að skilningur fólksins sé ekki svo langt kominn enn, jafnvel ekki skilningur hv. þm., að líkur séu til, að heilbrigð launalög verði sett. Þess vegna virðist mér, að það sé betra að draga það, þangað til reynslan verður runnin mönnum betur í merg og blóð. Ég álit því, að rétt sé að samþ. frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hef tvisvar sinnum áður í sambandi við mál, sem svipað hefur staðið á um, beint þeirri spurningu til lögfræðinga d., hvort það sé hægt að leggja gjöld á menn eftir á fyrir liðna tímann. Ég hef spurt að þessu oftar en einu sinni, þegar samþ. voru bráðabirgðal. um skatt á benzín, sem átti að gilda frá ársbyrjun, en þó voru l. sett, er komið var langt fram á árið. Ég fékk ekkert svar. Ég spurði aftur í fyrra, en fékk þá ekki heldur neitt svar. Nú kemur í þriðja sinn frv., sem leggur gjöld, ekki á einstaklinga, heldur sveitarfélög, gagnvart launuðum mönnum, sem þau eru búin að hafa í sinni þjónustu, eru kannske farnir þaðan og komnir eitthvað allt annað. Nú á að skylda sveitarfélögin til að greiða þeim launauppbót fyrir löngu liðinn tíma. Er þetta hægt? Hvað er hægt að ganga langt í því fyrir þingið að samþ., að þessi eða hinn skuli nú fá uppbætur á laun sín fyrir svo og svo mörgum árum, kannske frá 1940 eða 1942? Ég vil enn spyrja lögfræðingana. Hér situr nú hæstv. dómsmrh., sem er talinn einn lærðasti lögfræðingur landsins. Hér situr annar lögfræðingur skammt frá mér. Er hægt að leggja svona gjöld á menn, hvort sem það eru einstaklingar eða bæjar- og sveitarfélög eins og hér? Ég hef aldrei getað skilið, að það væri hægt. Ég hef greitt atkv. á móti þessum l. Ég álít, að þetta sé ekki hægt og það sé ekki rétt að koma svona aftan að mönnum með gjöld eftir á.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þetta mál. En út af því, sem beint var til mín, vil ég svara á þann veg, að það hefur verið tíðkað stundum áður að leggja skatta á menn fyrir liðinn tíma, og ég held, að hv. 1. þm. N-M. hafi ekki aðeins verið stuðningsmaður þess, heldur jafnvel hvatamaður og yfirleitt ekki talið, að of langt væri gengið við álagningu skatta yfirleitt. Ef ég hef hann hér fyrir rangri sök, þá bið ég hann afsökunar. Sama er að segja um eignaraukaskattinn, sem miðaður er við eignir, sem safnazt hafa á tilteknu árabili. Þar er verið að leggja skatt á tekjur, sem menn höfðu á þessu árabili og höfðu ráðstafað með þáverandi skattalög fyrir augum, en löggjafinn hefur síðar talið sér heimilt að breyta þessu. Það er skiljanlegt, að mönnum líki þetta ekki vel, en þetta hefur þó verið samþ. á Alþingi og talið leyfilegt. En ef menn telja sig órétti beitta, geta þeir alltaf leitað til dómstólanna, og þeir skera þá úr, hvort þessi löggjöf stenzt eða ekki. Ég tel víst, ef einstaklingar hefðu verið sammála hv. 1. þm. N-M. út af þessu, sem hann talaði um benzínskattinn, hefðu þeir borið sig upp við dómstólana og fengið þar endanlegt svar, hvað gæti staðizt í þessu efni. Það er hægt að nefna ýmis fleiri dæmi þess, að l. hafa verið látin verka aftur fyrir sig. Í sumum stjórnarskrám er bannað að láta löggjöf verka aftur fyrir sig, og ef það liggur fyrir í stjórnarskránni, þá er það augljóst. í okkar stjórnarskrá er ekkert slíkt bann, svo að það verður að benda á einhver önnur ákvæði stjórnarskrárinnar, sem þetta bryti á móti. Einnig má deila um það í ýmsum tilfellum, hvort l. verki aftur fyrir sig eða ekki. En það er ekki hægt að gefa neitt almennt svar við þessari spurningu, eins og hún er borin fram, en þetta hefur verið gert, og í flestum tilfellum hefur það staðizt, og það hefur ekki verið vefengt af þeim, sem hlut eiga að máli. Það getur staðið svo á, að önnur atvik geri þessar ráðstafanir óheimilar, og þá getur það orðið til þess, að slík lagaákvæði yrðu talin ógild. Ég vil svo taka fram út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, að eftir að þessi l. eru sett, þá getur ekki verið deila um það, hvort lagaheimild sé fyrir þessum ráðstöfunum eða ekki. L. eru til þess að hafa það löglegt, sem hér stendur til, og það skiptir ekki máli, hvort þál. liggur þar til grundvallar. Sumt af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, hafa verið gerðar samkvæmt þál., en það er tvímælalaust, að þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, eru löglegar, ef frv. nær samþykki, svo að af þeim sökum fær það ekki staðizt, að þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, yrðu dæmdar ógildar. Hitt er annað mál, hvort slíkt er sanngjarnt eða ekki, ég skal ekki fara mörgum orðum um það. Ég var því meðmæltur, að bráðabirgðal. væru gefin út, þegar af þeim sökum, að ýmis sveitarfélög höfðu þá innt þessa greiðslu af höndum, og það hefur verið gert ráð fyrir, að öll sveitarfélög mundu inna hana af hendi, þannig að menn urðu fyrir fullkomnu misrétti, þegar sum sveitarfélög inntu þessa greiðslu af hendi, en önnur ekki. Af þeim sökum virtist mér það alveg sanngirnismál að koma í veg fyrir óþolandi misrétti og glundroða. Mér fannst þetta rétt gagnvart einstaklingum, sem höfðu tekið að sér stöður á tilteknum tímum, gerandi ráð fyrir, að sams konar löggjöf væri fyrir sams konar störf um land allt, eins og gildandi launalög gáfu þeim fullkomið tilefni til að ætla að verða mundi.



Herra forseti. Út af þeirri fyrirspurn, hvort ég áliti, að þetta frv. stríddi móti stjórnarskránni, þá bar ekki að skoða ummæli mín svo, að frv. stríddi á móti sérstökum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Mín skoðun er sú, að 1. gr. l., eins og hún er, geti ekki staðizt, miðað við ýmsa dóma, sem fram hafa farið undanfarin ár í sambandi við slík mál. Ég get vel skilið, að það stæðist fyrir dómi, að greidd yrðu laun eftir þessum l., eftir að þau eru gefin út, en þau ákvæði geta á engan hátt gilt fyrir þann tíma, að þessi l. eru sett. Vitanlega hljóta launal. að hafa þar meira gildi en þál. Ég skal í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að 1942 er samþ. á Alþingi með miklum meiri hluta þál. um að taka af þáverandi fjmrh. valdið til að úthluta bílum. Það er skipuð n. manna á Alþingi til að fara með þetta vald. En þegar þessir aðilar ætla að fara að starfa, lýsti ráðherrann yfir, að hann beygði sig ekki undir þetta, hann hefði stoð í gildandi l. og sér væri heimilt að beita þessu valdi og hann mundi gera það. Hér er líka þál., sem ákveður, að þriðji aðilinn, sveitarsjóður, skuli greiða hærri laun en launalög segja, og er það því alveg hliðstætt hinu dæminu. Ég skil það vel, sem hæstv. ráðh. sagði, að menn geta leitað til dómstólanna og fengið þannig úrskurð, en er það sæmandi fyrir Alþingi að haga lagasetningu þannig, að það verði að benda mönnum á hæstarétt til að fá þar vernd gegn órétti, sem fram kemur í lagasetningunni? Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að nýlega ræddi hæstv. landbrh. í Sþ. um reglugerð, sem átti ekki stoð í l., um friðun rjúpu, og lýsti yfir, að þýðingarlaust væri að gefa út slíka reglugerð, af því að enginn mundi hlýða henni, þar sem hún ætti ekki stoð í lögum. Hvernig getur svo ríkisstj. látið lagafyrirmæli verka aftur fyrir sig, lagafrumvörp, sem gefa mönnum rétt til þess að krefjast peninga, byggð á þingsályktunum, sem brjóta í bága við gildandi lög? Eitt dæmi ætla ég að ræða við frsm. meiri hl. í fullri vinsemd. Búið er að leggja á útsvör fyrir árið 1949 og einnig 1950. Hvað segja sveitarstj., þar sem ekki er gert ráð fyrir þessu? Eða telja þær sig hafa heimild til að taka lán til þess að greiða þetta? Ég tel, að sú heimild sé afar vafasöm. Ég mundi leita til dómstóla um þetta sem oddviti, hvort ég væri skyldugur til að leggja á þegnana, hvort sem þeir væru hátt eða lágt launaðir, fjárhæð til að greiða þetta með. Dómsmrh. minntist á margvíslega löggjöf frá síðastliðnu ári, en hún er ekki til fyrirmyndar; t.d. þegar búið er að leggja skatt á tekjur manna, og koma svo sí og æ aftan að þeim, er ekki til eftirbreytni. Ég man eftir, að ég átti í hörðum deilum við dómsmrh. hérna í deildinni, og hann sagði: „Ég ætla ekki að láta þingmann Barðstrendinga kenna mér lögfræði né ég honum vélfræði.“ En ég hafði rétt fyrir mér um, að það mátti ekki taka skattfrelsið af áhættuþóknun sjómanna, og ríkissjóður varð að skila fénu aftur. Lögin gátu ekki náð aftur fyrir sig. Eðlilegt var, að deildin féllist á rök dómsmrh., sem var kennari í lögum við háskólann og hafði allt fram yfir lítilfjörlega persónu þingmanns Barðstrendinga. En hann hafði ekki beitt almennri skynsemi né safnað nægilegum gögnum og hafði ekki skoðað málið frá eðlilegum hliðum. Ég er sannfærður um, að margir dómar mundu falla á sömu lund, ef menn nenntu að standa í stímabraki við dómstólana. Ég vara enn við að samþykkja þetta frv., og þó sérstaklega að ganga lengra, því að þetta yrði þá breyting á launalögunum sjálfum, og hefði ég gjarnan viljað, að formaður nefndarinnar vildi ræða við fjmrh. og dómsmrh. um þetta, hvort ekki væri rétt að breyta 1. gr., svo að þetta gengi ekki til þess tíma, sem liðinn er, hvort þetta sé rétt gagnvart kennurunum, því að leiðinlegt er að láta þetta ganga út yfir sérstaka menn. Miklu réttara er, að ríkissjóður greiddi þetta sjálfur. Alþingi hefur gert þessa vitleysu og verður að taka afleiðingunum, en ekki láta fátæk sveitarfélög borga. Og vil ég svo ekki láta núa mér því lengur um nasir, að ég sé á móti fátækum barnakennurum; það er ekki ástæðan fyrir því, að ég er á móti þessu máli.



Herra forseti. Ég vil þakka dómsmrh. fyrir upplýsingar, er hann kom með, en voru alls ónógar. Hann vildi vitna í lög um tekju- og eignarskatt, sem Magnús heitinn Guðmundsson barðist fyrir á sínum tíma og þar sem tekjuskatturinn er allur lagður á tekjur næsta árs á undan. Alþingi hefur sett við þau viðauka, sem alltaf eru látnir ná yfir tekjur fyrra árs, eins og tekjuskatturinn er ævinlega reiknaður, og því verkar hann að nokkru leyti aftur fyrir sig. Eða það, sem gert var í fyrra, er þm. Barð. vildi láta hækka toll á vörum, sem búið var að selja. Þessi skattur er lagður á eignir og riftar ekki neinum samningum. Annað mál er að hækka benzín eftir á, eins og gert var í hittiðfyrra. Þá reiknuðu allir með, að þeir þyrftu ekki að borga meira. Eins er um þetta. Ef þetta er hægt, þá er hægt að segja Pétri og Páli að gera hitt og þetta, eftir að hann er búinn að verzla hingað og þangað. Þetta finnst mér siðferðislega rangt, en aldrei hafa neinir tekið undir þetta með mér hér í þinginu áður, nema þm. Barð. nú.



Herra forseti. Mér þótti vænt um að heyra, að þm. Barð. sagði, að hann væri ekki á móti því að hjálpa þeim lægst launuðu. Þetta er ágætt. Við erum sammála um, að uppbætur á laun starfsmanna ríkisins væru ofraun fjárhagsgetu ríkissjóðs. Hann spurði mig, hvernig sveitarfélög færu að, sem búin eru að jafna útvörum fyrir 1949 og 1950. Í fyrsta lagi hafa flest ætlað fyrir óvissum útgjöldum; í öðru lagi leiðrétta þau fyrir liðinn tíma og eru því bundin fortíðinni. Í þessum efnum hafa þau venjulegar aðferðir. Þingið ber ábyrgð á, að byrðar ríkisins komi réttlátlega niður. Þetta á frv. að tryggja. Hvernig yrði framkoma löggjafans gegn sveitarfélögunum, ef þetta frv. yrði ekki samþ.? Þá flækti það bæði sveitarfélögin og kennarana í ósamkomulag og misrétti innbyrðis. - Þm. Barð. sagðist geta gengið inn á, að ríkissjóður borgaði uppbæturnar. Ég gæti gengið inn á það líka, því að þá nær tillagan þeim tilgangi, sem fyrir mér vakir. En ríkið hefur tekið að sér að greiða kennurum, og lítill er sá hluti, sem sveitarfélög greiða, eða 1/4 af gamla grunnkaupinu, og bæir 1/3. Yrði það niðurstaðan, að meiri hlutinn ætlaði ríkinu að borga, mundi ég ekki taka mig út úr, því að rétt er, að Alþingi setti sveitarfélögunum þessar byrðar. Dagskrána á ekki að samþykkja, því að hún er óréttlát.



Þetta er misskilningur. Það er jafnt tilefni til að samþykkja dagskrána, því að hún kveður á um það, að ríkissjóður jafni skaðann, sem kennarar hafa orðið fyrir. Því er næg ástæða til að samþykkja hana. Hún miðar að því að breyta því, að greitt sé úr ríkissjóði utan launalaganna. Dagskráin miðar að því, að þessu sé kippt í lag, og því ber að samþykkja hana.



Þetta er ekki rétt skilið hjá þm. Barð. Hugmyndin að láta ríkið borga er aðeins lítil breyting á afgreiðslu málsins, ef dagskráin yrði samþykkt. Endurskoðun launalaganna þarfnast breytinga, en ekki ætla ég að stofna til slíkra breytinga. Hugarfarsbreytingu þarf m.a. til þess.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur tvisvar áður verið borið fram á Alþ. og í bæði skiptin vísað frá til frekari undirbúnings. Það er vel kunnugt í þessari hv. d., og skal ég því ekki tefja með langri framsögu. Ég vil upplýsa, að fyrrv. ráðh., sem fór með þessi mál, hv. þm. Vestm. (JJós), lét á síðasta Alþ. skipa n. til þess að athuga málið að nýju samkv. beiðni hv. iðnn. þessarar d. Niðurstöður hennar munu nú liggja fyrir og munu verða kunnar hv. iðnn. innan fárra daga, sem að sjálfsögðu fær málið að lokinni þessari umr., og munu þá verða teknar til athugunar þær till., sem koma frá mþn. Hún hefur leyft mér að sjá till. sínar, og þegar þær eru bornar saman við frv., er enginn ágreiningur sjáanlegur um meginatriði. Er þess því að vænta, að frv. nái fram að ganga. Ég leyfi mér að óska eftir, að frv. verði vísað til 2. umr. og iðnn. að lokinni þessari umr., og veit ég, að n. mnn þá kynna sér grg. og till. mþn. og bera þær saman við frv. sjálft.