Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur athugað frv. það, sem hér er til umr. á þskj. 8, um tekjur sveitarfélaga samkv. gjaldskrám og reglugerðum. N. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Frv. er flutt vegna væntanlegrar gildistöku hins nýja fasteignamats 1. jan. n.k., en ýmsar tekjur sveitarfélaga miðast við fasteignamat, svo sem vatnsskattur, holræsagjald, gangstéttagjöld, sorphreinsunargjöld, lóðaleiga o.fl. Þar sem hið nýja fasteignamat er svo miklu hærra en það, sem nú gildir, er sveitarfélögum nauðsynlegt að setja nýjar gjaldskrár fyrir þá þjónustu og annað það, sem ég nefndi hér að framan og miðað er við fasteignamat. Í grg. frv. segir, að mjög ólíklegt sé, að allar sveitarstjórnir gæti þess að samræma þessi gjöld hinu nýja fasteignamati í tæka tíð, og er það sjálfsagt rétt, þótt engum detti í hug, að sami hundraðshluti af fasteignamati verði innheimtur fyrir þjónustu, eftir að hið nýja mat tekur gildi. Þau sveitarfélög, sem ekki gæta þess að fá staðfestar nýjar gjaldskrár, verða því að sætta sig við óbreyttar tekjur í krónutölu, þar til úr hefur verið bætt, verði þetta frv. að lögum. Ég hef orðið var við þann misskilning, að með frv. þessu sé verið að meina sveitarfélögum að breyta gjaldskrám sínum. Þennan misskilning vil ég leiðrétta með vísun til þess, sem ég hef þegar sagt. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur fengið þetta frv. til umsagnar og mælir með samþykkt þess. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 3. umr. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Frv. á þskj. 19 var flutt í hv. Ed., og er til staðfestingar á brbl. frá 19. maí 1971, sem er breyt. á l. nr. 30 frá 1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum. Ástæðan til þess, að þessi brbl. voru gefin út, var sú, að heimild til þess að veita undanþágu frá lögunum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum var úr gildi fallin, en nauðsyn bar til að framlengja þetta ákvæði laganna, þar sem ljóst er, að nú eru um 60 sláturhús í notkun á landinu, sem starfa skv. undanþágu, en aðeins 5 sláturhús eru hér á landi, sem hafa leyfi skv. lögunum og uppfylla þau skilyrði, er lögin gera ráð fyrir. Með þessu lagafrv., sem hér er lagt fyrir hv. Alþ., er gert ráð fyrir, að framlengja megi heimildina til 1973, en þó er gert ráð fyrir, að aðeins verði um framlengingu að ræða til eins árs. Þetta frv. fór í gegnum hv. Ed., án þess að deildin skiptist um það, og ég vona, að svo verði einnig hér í þessari hv. deild. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að umr. lokinni, vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. S. l. föstudag birtist á baksíðu Morgunblaðsins grein, sem ber svo hljóðandi fyrirsögn: „Ólafur Jóhannesson á fundi framsóknarmanna: 5–7% kauphækkun ætti að nægja.“ Þetta er svo endurtekið í feitletruðum inngangsorðum að fréttafrásögn af fundi Félags ungra framsóknarmanna, þar sem segir: „ . . og taldi, að 5–7% bein kauphækkun ætti að nægja auk annarra aðgerða.“ Ummæli þau, sem mér eru þarna eignuð, hef ég aldrei viðhaft, hvorki á fundi í Félagi ungra framsóknarmanna né neins staðar annars staðar. Þau eru því alröng og algert hugarfóstur þess blaðamanns, sem þau hefur sett á blað, eins og reyndar verður ljóst, ef farið er gegnum fréttafrásögnina, eins og gengið hefur verið frá henni, væntanlega af þeim fréttaritara, sem á fundinum var. En ég vil ekki ætla honum það, að hann hafi samið þessa fréttafyrirsögn, heldur sé hún samin af blaðinu sjálfu og inngangsorðin, sem henni fylgja. Í fréttagreininni er alls engin stoð, ekki neinn stafur fyrir þessari fyrirsögn, sem fréttinni er valin. Það, sem gerðist á fundi í Félagi ungra framsóknarmanna, eins og reyndar kemur fram í þessari fréttafrásögn Morgunblaðsfréttaritarans, sem á fundinum var, ef hún er lesin öll, var þetta, að einn fundarmanna, Kristján Friðriksson iðnrekandi, ræddi kjarasamninga og þau vandamál, sem þar er við að eiga. Hann sló fram 5–7% kauphækkun á ári auk tiltekinna hliðarráðstafana, skattabreytinga, trygginga og vinnutímastyttingar. Þegar ég aðvaraði Kristjáni Friðrikssyni, sagði ég, að mér virtist hann í hugmyndum sínum vera farinn að nálgast það, sem ríkisstj. hefði nefnt í málefnasamningi sínum, að að skyldi stefnt. Af þessu sést, að það var ekki ég, sem nefndi 5–7% kauphækkun, heldur annar fundarmaður, vel að merkja á einu ári, sem mundi gera 10–14% á tveimur árum, auk ýmissa hliðarráðstafana. Sést af þessu, að það er ekki fótur fyrir þeim ummælum, sem Morgunblaðið eignar mér. Og á þessum fundi voru fjölmargir staddir, sem geta borið vitni um það. En út af þessum ummælum hafa svo önnur blöð, einkum Vísir, lagt í tveimur feitletruðum forsíðugreinum, bæði á föstudag og laugardag. Og jafnvel Morgunblaðið, sem ætti þó að þekkja sannleikann, - ef þeir, sem leiðarann skrifa í Morgunblaðið, lesa það - það heldur hinu sama fram í leiðara sínum í gær. Ég er nú hvorki vanur að eltast við blaðamissagnir né kvarta undan gagnrýni, enda er það sjálfsagður hlutur, að þeir, sem pólitísku starfi gegna, verða að sætta sig við það. En hér gegnir nokkuð öðru máli. Hér er farið alrangt með, þannig að ekki er stafkrókur fyrir. Hér er um alvarlegt mál að ræða, hér er um viðkvæmt mál að ræða, og þessi skrif og þessi ummæli, sem mér eru ranglega eignuð, eru til þess fallnir að skapa tortryggni og spilla fyrir áríðandi kjarasamningum. Þess vegna hef ég talið mér nauðsynlegt að koma leiðréttingu hér á framfæri á hv. Alþ., svo að sú leiðrétting gæti komizt til alþjóðar í gegnum fjölmiðla. Auðvitað væri skemmtilegast, að Morgunblaðið sýndi þann manndóm að leiðrétta og biðjast afsökunar, en það er nú kannske til of mikils mælzt. En ég hef staðið í þeirri meiningu og stend það reyndar enn, að blaðamennska hér á landi væri að batna. Blaðamennskustarf er vandasamt og ábyrgðarmikið. Það er oft unnið við erfið ytri og innri skilyrði, ef svo má segja. Þess vegna geta alltaf átt sér stað þar mistök. Það er sjálfsagt að afsaka slík mistök og virða til betri vegar, ef þau mistök eru viðurkennd.



Herra forseti. Þar sem hæstv. forsrh. hefur séð ástæðu til að kveðja sér hljóðs hér utan dagskrár til að leiðrétta frásögn í einu dagblaði, þar sem eftir honum eru höfð ákveðin ummæli um kjaramálin, og telur að þetta sé nauðsynlegt að gera vegna alþjóðar, þá vildi ég mega beina þeirri spurningu til hans, hvort hann geti ekki á þessum sama stað, hér í þessum ræðustól á Alþ., gefið einhverjar upplýsingar um, hvað kjaramálunum almennt líður. Ég er sannfærður um, að þjóðin öll bíður með nokkrum ugg eftir því að fá vitneskju um, hverja framvindu þessi mál hafa. Ef þau eru komin á eitthvert það stig, að hæstv. forsrh. geti gefið upplýsingar, sem mættu verða almenningi til leiðbeiningar um það, hver framvinda mála er, þá er ég sannfærður um, að það yrði ekki síður talið mikils virði af þjóðinni allri en sú leiðrétting, sem hann hér var að gera, því að hann viðurkenndi þó og benti á, að einnig kæmi fram í grein Morgunblaðsins, að ummæli þau, sem blaðið hafði eftir honum, hefðu fallið í umræðu á þessum fundi hjá ungum framsóknarmönnum. Hann hefði sagt þar, að að öllu tilteknu, þeim prósentum, sem þar voru nefndar, ásamt öðru því, sem til greina kemur til uppbóta á launum, þá væri ræðumaður farinn að nálgast það, sem stæði í málefnasamningi ríkisstj. En sem sagt, erindi mitt hingað í ræðustól var að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forsrh., hvort hann gæti gefið þinginu, í tilefni af ræðu hans hér, einhverjar upplýsingar um, hvernig kjaramálin stæðu og hvernig framvinda þeirra væri nú á þessari stundu.



Herra forseti. Út af þeirri fsp., sem hv. 3. þm. Sunnl. beindi til mín, get ég sagt, að kjarasamningarnir eru í gangi, þ. e. samningaviðræður. Sáttanefnd hefur nú verið skipuð, tveir sáttamenn hafa nú verið skipaðir til aðstoðar sáttasemjara ríkisins, og sú sáttanefnd hefur þegar haft fund með deiluaðilum og heldur áfram að halda fundi með þeim. En ég get að sjálfsögðu ekki gefið neinar yfirlýsingar um það hér á þessari stundu, hvernig þessi mál standa. Það hefur orðið nokkur dráttur á þessum samningum, en þó engan veginn meiri en oft áður. Og ég held, að það verði ekki sagt um þessa samninga, að þeir hafi tekið neinn óeðlilegan tíma til þessa. En hitt vil ég segja, að þetta eru ákaflega flóknir samningar, sem núna er verið að reyna að vinna að, flóknari en oft áður, vegna þess að nú er samið á einni hendi fyrir ákaflega marga aðila. Það er auðvitað svo, að þau félög, sem þarna standa að, geta haft talsvert mismunandi viðhorf í ýmsum efnum. Og þess vegna er ekkert óeðlilegt, að það geti tekið nokkurn tíma að samræma þessi sjónarmið. En mér er óhætt að segja það, að unnið er að þessum málum nú, og ég held, að ég megi segja: með fullum velvilja af aðilum reynt að komast að niðurstöðu. Og auðvitað óska allir eftir því, að það geti átt sér stað sem fyrst. En þá er líka mikils um vert, að ekki séu gerðar, ja, ég vil segja tilraunir, sem a. m. k. má leggja þannig út, að þær séu gerðar til þess að reyna að skapa tortryggni og koma illu til leiðar í þessu samningastarfi. En í sambandi við það, sem hv. þm. sagði frekar og vildi þar vitna til minna ummæla, þá vil ég aðeins taka fram, að það hefur verið gert nokkurt veður út af því, að eitthvað bæri á milli þess, sem ég hefði sagt, þegar ég talaði um 20% kaupmáttaraukningu, og svo hins vegar á milli þeirra krafna, sem launþegasamtökin gerðu, þar sem þeirra aðalkrafa væri 20% kauphækkun. En 20% kaupmáttaraukning er vel að merkja sett þannig fram í málefnasamningi ríkisstj., að hún eigi að eiga sér stað í áföngum á tveimur árum. Út af þessu vil ég segja það, að ég hef um þessi mál ekkert sagt annað en það, sem stendur í málefnasamningi ríkisstj. Hann hefur verið birtur og hver og einn getur gengið úr skugga um, hvað í honum stendur. Hins vegar er það auðvitað svo, að málefnasamningur ríkisstj. og ákvæði í honum, sem varða þessi mál, bindur ekki aðila vinnumarkaðarins á neinn hátt og bindur ekki launþegasamtökin, þegar þau gera sínar kröfur. Þess vegna er auðvitað engin rökbundin nauðsyn til þess, að það sé fullt samræmi á milli þeirra krafna, sem verkalýðsfélögin gera, og þess, sem ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún teldi, að stefna ætti að. Þetta vildi ég aðeins taka fram. Þó að það kæmi ekki beint fram hjá hv. 3. þm. Sunnl., þá virtist mér hugsun hans beinast nokkuð að þessu. Þess vegna vildi ég taka þetta fram, til þess að það væri ljóst, að þarna er ekki um neitt óeðlilegt misræmi að ræða, því að það er ekkert, sem segir, að þessu skuli algerlega bera saman, heldur liggur í augum uppi, að það gerir það ekki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að tefja þessar umr., þó að freistandi væri að fara hér nánar út í kjaramálin og vinnubrögð ríkisstj. í sambandi við þau. Hæstv. forsrh. sagði hér, að stjórnarsamningurinn, stjórnar hinna vinnandi stétta, eins og þessi hæstv. ríkisstj. hefur kallað sig, hann bindi ekki launþegasamtökin. Vera má, að það sé nokkuð rétt. En það er annað atriði, sem vafizt hefur fyrir mönnum og ég hef oft undrazt yfir, og það er það, að ríkisstj. skuli, áður en nokkuð er vitað um, hversu mikil kauphækkun geti orðið á tveimur árum og í tengslum við það stytting vinnutíma og orlofs, að hún skuli lýsa yfir því, sem hún gerir í stjórnarsamningnum. Í tilefni af þeim umr., sem hér hafa orðið um þessi mál, vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvaða upplýsingar hafði ríkisstj. um stöðu atvinnuveganna, þegar hún tók þessa ákvörðun? Voru fyrir hendi ákveðnar upplýsingar um stöðu atvinnuveganna, greiðslugetu þeirra og hvað yrði í raun og veru hægt að semja um, þannig að það yrði um raunhæfar kjarabætur að ræða?



Herra forseti. Að sjálfsögðu var ríkisstj. búin að kynna sér þau gögn, sem lágu fyrir, og þær upplýsingar, sem hún fékk í hendur frá ýmsum aðilum, áður en hún gaf sína yfirlýsingu út. Þetta var hennar mat þá á þeim gögnum, sem fyrir lágu, að þannig væri hægt að standa að málum, að því markmiði, sem þar var sett fram, yrði náð. Vitaskuld var það markmið líka sett með hliðsjón af því, sem átt hafði sér stað í kjaramálum, m. a. þeim samningum, sem gerðir höfðu verið á s. l. sumri við opinbera starfsmenn, þar sem opinberir starfsmenn höfðu fengið mjög verulegar kauphækkanir. Og auðvitað var öllum það ljóst, að þeir samningar mundu síðan verða notaðir til viðmiðunar og aðrir mundu eðlilega vilja sigla í það kjölfar, eins og líka hefur komið á daginn, og auðvitað þarf engum að vera það undrunarefni, að t. d. verzlunar- og skrifstofumenn beri sig saman við opinbera starfsmenn. Það liggur í augum uppi, að í mörgum tilfellum hlýtur slíkt að teljast eðlilegt. Ég vona, að þetta nægi sem svar við þessari fsp. hv. þm. Vitaskuld geta menn svo alltaf lagt mismunandi mat á gögn og upplýsingar, sem fyrir liggja. Og það má vel vera, að aðrir, t. d. atvinnurekendur, hefðu viljað meta þetta á einhvern annan veg en við gerðum. En þessi stefnuyfirlýsing okkar byggðist auðvitað á því mati, sem við gerðum þá, þegar verið var að mynda stjórnina, og á grundvelli þeirra gagna og þeirra upplýsinga, sem við þá gátum aflað okkur um ástand og horfur um stöðu atvinnuvega.



Herra forseti. Fyrst hæstv. forsrh. fór að ræða málefnasamning stjórnarinnar, að því er varðar viðhorfin til launamála, þá langar mig að bera hér upp eina fsp. til hans, sem ég hygg, að hljóti að liggja ljóst fyrir, að hann geti svarað. Hún er varðandi það atriði, hvað ríkisstj. hafi, þegar sáttmálinn var gerður, talið, að vinnutímastyttingin, stytting vinnuvikunnar úr 44 stundum í 40 stundir, verkaði mikið sem launauppbætur eða til að auka kaupmátt launa. Ég tel fullvíst, að ríkisstj. hafi verið búin að reikna þetta dæmi alveg út, þegar þetta ákvæði var sett inn í sáttmálann, og vænti þess, að hæstv. forsrh. geti svarað því hér.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svörin. Það var ánægjulegt að fá það upplýst hér, að þetta er ríkisstj. mat á því, hvað hægt sé að hækka og bæta kjörin á næstu tveimur árum, þannig að ekki verði úr verðbólga og að hér sé um raunhæfar kjarabætur að ræða. En ég held nú samt, að einmitt í þessu svari hæstv. ráðh. komi fram, svo fremi sem menn eru samkvæmir sjálfum sér, að þessi yfirlýsing hljóti að binda hendur beggja aðila í samningum. En það er eitt atriði í sambandi við þetta mál sem er mjög stórt og sem hafa ekki fengizt nein svör við þrátt fyrir ítrekaðar fsp., eftir því sem ég hef vitað um a. m. k. Og það er, hvort ríkisstj. hefur gert ráð fyrir því, þegar hún framkvæmdi þetta mat, - gerði hún þá ráð fyrir því, að til framkvæmda kæmi lækkun vaxta, lenging lánstíma og lækkun á ýmsum kostnaðarliðum atvinnuveganna? Og hvenær á þetta að koma í framkvæmd og hversu mikil á lækkun vaxta að verða og hvernig á að framkvæma þessa lækkun á rekstrarkostnaði ýmissa atvinnuvega, eins og t. d. útgerðar?



Herra forseti. Út af þessari síðustu fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e., þá er mér ljúft að svara því, að auðvitað gerði stjórnin jafnframt ráð fyrir og tók tillit til annarra þeirra stefnufyrirheita, sem í málefnasamningnum eru, þ. á m. þess atriðis, þar sem gert er ráð fyrir því, að til greina geti komið lenging vissra stofnlána og lækkun vaxta þeirra. Þessi mál hafa verið í athugun.  Hv. þm. spurði, hvort stefnuyfirlýsing stjórnarinnar um kjaramálin bindi ekki hendur aðila vinnumarkaðarins, samningsaðilanna. Eins og ég sagði áðan, var það mat ríkisstj. og flokkanna, sem að henni stóðu, að svona væri ástatt, þegar frá þessari stefnuyfirlýsingu var gengið. En hvorki ríkisstj. né stjórnarflokkana er nú setjandi á bekk með guði almáttugum. Þeim gæti náttúrlega hafa missýnzt í sínu mati, og það gæti vel verið, að nú kæmi á daginn, að aðilar þeir, sem standa að þessum samningum, legðu annað mat á þetta, meira eða minna. Hendur þeirra eru algerlega óbundnar í því efni. Það er þeirra að meta það, og ríkisstj. hefur ekki gripið inn í þessa samninga og hugsar sér ekki að g;rípa inn í þá þannig að aðilarnir geta samið um þessi mál á þann veg, sem þeir koma sér saman um. Viðvíkjandi fsp. frá hv. 3. þm. Sunnl., um það, hvort þeir, sem að stjórnarmyndun stóðu og gáfu út yfirlýsingar og málefnasamning, hafi ekki gert sér grein fyrir því, hversu mikið vinnutímastytting mundi vega eða þýða, hvernig sem menn vilja segja það, prósentvís sem útgjöld, þá er því auðvitað til að svara, að menn gerðu sér grein fyrir því. Ég hygg, að það hafi farið fram útreikningar á þessu nú og hv. þm. eigi greiðan aðgang að því að fá upplýsingar um, hvað t. d. atvinnurekendur telja þetta gilda mikið. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara að nefna tölur hér. Það er bersýnilegt, að það er varasamt, því að þessi leiðrétting, sem ég neyddist hér til þess að gera á röngum og tilhæfulausum tölum, sem Morgunblaðið fór með, hefur kveikt dálítið í ýmsum hér, ekki þó þannig, að þeir hafi viljað fara að bera blak af Morgunblaðinu, en það er samt eins og þeir hafi eitthvað kennt sín, og það gæti kannske verið vottur um vonda samvizku.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. sérstaklega fyrir þau ummæli hans, sem hann viðhafði, þar sem hann sagði áðan, að það lægi í augum uppi, að skrifstofu- og verzlunarfólk hlyti á hverjum tíma að taka mið af því, sem ætti sér stað um launakjör hjá opinberum starfsmönnum. Þetta er verðmætur stuðningur við kjarabaráttu skrifstofu- og verzlunarfólks, og þau samtök eiga því yfirleitt ekki að venjast, að svo mikilsverður stuðningur sé veittur þeim í þeirra kjarabaráttu. Sér í lagi kemur þetta sér vel nú, þegar annað hljóð er í ýmsum öðrum strokk, eins og t. d. það, að maður les nú á síðum stjórnarblaðanna, eins og Þjóðviljans, þar sem að því er vikið, að verzlunarfólk hyggist nú, eða ýmislegt bendi til þess, að verzlunarfólk hyggist nú reka sina kjarabaráttu með öðrum hætti en það hefur tíðkað á undanförnum árum og af því að samtök þeirra og félög afla sér verkfallsheimildar, sem og önnur félög innan Alþýðusambands Íslands gera sem óðast, þá þurfi það að benda til þess, að nú eigi sú barátta að fara fram með einhverjum óábyrgari hætti en verið hefur. Ég dreg enga dul á það, að ég, sem hef átt að heita í fyrirsvari fyrir samtök skrifstofu- og verzlunarfólks, hef verið þeirrar skoðunar, að höfuðáherzlu bæri að leggja á kjarabætur án verkfalla, og þessi skoðun mín er óbreytt, þannig að umfram allt verði að leggja. á það áherzlu að leysa hin mikilvægu samningamál án þess að dragi til vinnustöðvana, sem haft hafa oft og tíðum óbætanlegt tjón í för með sér. Hæstv. forsrh. sá ástæðu til þess að leiðrétta það, sem hann vildi telja missögn Morgunblaðsins af sínum ummælum, og kann vel að vera, að allt það, sem hann sagði um það efni, sé satt og rétt. Og hann vísar mönnum til málefnasamnings ríkisstj. til þess að ganga úr skugga um, hvaða stefnu ríkisstj. í raun og veru hefur varðandi samningamálin í heild. Og þá langar mig til þess að varpa fram þeirri spurningu, hvort álit hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, sem því miður er ekki viðstaddur nú, var rétt, sem kom fram í viðtali við hann í Þjóðviljanum skömmu eftir að kröfur verkalýðshreyfingarinnar höfðu verið birtar. En þar sagði hann, - og það leiðréttist þá síðar, ef ég fer ekki rétt með, en mig minnir fastlega, að hans orðalag hafi verið það, - að kröfur verkalýðshreyfingarinnar væru bókstaflega samansettar eftir stjórnarsáttmálanum. Og síðar kom fram, að hann sagði, að það mætti ekki með neinni sanngirni telja, að kröfur verkalýðshreyfingarinnar næmu nema sem svaraði um 37% kauphækkunum. Það leiðréttist, ef ég fer ekki nákvæmlega rétt með það, sem fram kom í viðtali Þjóðviljans við Eðvarð Sigurðsson. Nú vil ég spyrja: Er þetta rétt álit hjá hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni, að út úr stjórnarsáttmálanum megi lesa þetta og að þess vegna hafi verkalýðshreyfingin haft til þess rétt að setja þetta fram, a. m. k. þeir, sem telja sig vera bundna af stjórnarsáttmálanum? Þessi ummæli hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar hafa ekki neins staðar verið leiðrétt. Hæstv. forsrh. sagði, að slík mistúlkun, eins og hann vildi álíta, að Morgunblaðið hefði haft á orðum sínum, gæti haft alvarlegar afleiðingar í svo viðkvæmu máli. Það er mikið rétt, að ef um mistúlkun sjálfs hæstv. forsrh. er að tefla á ummælum sem þessum, þá getur það vissulega haft mjög alvarlegar afleiðingar. En ég hygg nú, að ýmis áhrif, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft á gang samningaviðræðna, verði að teljast að mörgu leyti miður heppileg. Og ég vil spyrja einnig: Hafði ríkisstj. gert sér grein fyrir því, hvað fólst í styttingu vinnuvikunnar um 4 klst., þegar hún setti fram þennan dæmalausa, sem ég vil nefna, stjórnarsamning sinn? Er það rétt, að þetta þýði í kauphækkun 14.8% fyrir fiskiðnaðinn í landinu, og 14.2% fyrir allan iðnað í landinu? Eðvarð Sigurðsson, hv. þm., las út úr stjórnarsáttmálanum 37% kjarabætur, og hann fullyrti: Eftir því voru okkar kjarakröfur saman settar og þess vegna fram lagðar með þeim hætti, sem raun ber vitni.



Herra forseti. Það hefur í dag borið hér til tíðinda, að hæstv. forsrh. hefur séð ástæðu til þess að kveðja sér hljóðs utan dagskrár vegna ummæla í útbreiddasta dagblaði landsins, sem birtist þar fyrir þremur dögum. Nú er það svo, að hæstv. ráðh. og raunar ríkisstj. á mjög greiðan aðgang að þeim fjölmiðlum þessa lands, sem ná til enn fleiri en jafnvel þetta ágæta blað, en þó sér hann ástæðu til þess að taka hér til máls utan dagskrár til að bera fram leiðréttingu á því, sem hann hefur talið, að þar hafi verið ranglega með farið. Hæstv. forsrh. las fyrirsögn þessarar greinar, eins og hún birtist í Morgunblaðinu, og var, að því er virtist, allsár yfir, að hún skyldi aðeins greina í fáum orðum frá einu atriði af því, sem til umr. hafði verið og hann hafði rætt á fundi í Félagi ungra framsóknarmanna. Nú er það ekki vani að prenta í fyrirsögn útdrátt eða meginefni heilla ræðna á fundum, heldur verða menn að lesa greinarnar í gegn til að átta sig á, hvað raunverulega hefur verið sagt. Ég veit að hæstv. forsrh. er önnum kafinn maður og lái honum það ekki og skil það ósköp vel, en mér hefði fundizt viðkunnanlegra, að áður en hann tók til máls og flutti sína ræðu hér utan dagskrár á Alþ., hefði hann lesið greinina í Morgunblaðinu alveg til enda, því að ég sé ekki af því, sem hæstv. forsrh. sagði hér, né heldur af viðtali við hann í Tímanum í gær, að þar sé svo réttu máli hallað sem hann vill vera láta. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa niðurlag greinarinnar í Morgunblaðinu, og tek fram þó áður, að hæstv. forsrh. lagði á það höfuðáherzlu, að fölsunin í grein Morgunblaðsins væri fólgin í því, að hann hefði sagt, að 5–7% kauphækkun nægði, en það væri látið í það skína, að 5–7% kauphækkun í eitt skipti fyrir öll á þessu tímabili væri látin nægja. Þetta er misskilningur. Framhaldið af greininni er að vísu inn í blaðinu, og ég veit, að það kemur oft fyrir, að fólk les byrjunina á greininni og leitar svo ekki að framhaldinu inni í blaðinu, en niðurlagið er svona, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir fyrst í frásögn af ræðu Kristjáns Friðrikssonar: „Hann taldi mjög varhugavert að hækka kaupgjald um of, en viðurkenndi nauðsyn launahækkunar til handa þeim lægst launuðu og skaut fram svona 5–7% kauphækkun á ári. Ólafur Jóhannesson ítrekaði fyrri ummæli sín og sagði, að kaupmáttaraukningunni mætti m. a. ná með skattabreytingum, með hækkun almannatrygginga og styttingu vinnutíma, en þetta yrði að gerast í áföngum. Tók hann undir orð Kristjáns og taldi, að fyrrgreindar aðgerðir auk svipaðrar kauphækkunar og Kristján legði til ættu að duga til þess að ná marki ríkisstj.“ Þar lýkur Morgunblaðsgreininni. Nú vil ég leyfa mér að lesa kafla úr viðtali við hæstv. forsrh. á forsíðu Tímans í gær. Fyrirsögnin er: „Morgunblaðið falsar ummæli forsrh.“ Í þessu viðtali er m. a. haft eftir forsrh.: „Kristján Friðriksson taldi 5–7% kauphækkun á ári hóflega“, en það þýðir, eins og hæstv. forsrh. sagði hér áðan, 10–14% á tveimur árum, - og tilvitnunin heldur áfram: „Aðgerðir ríkisstj. í skattamálum og tryggingamálum gætu svo vel þýtt 5–7% kaupmáttaraukningu fyrir lægst launuðu stéttirnar. Það var því ekki óeðlilegt, að ég benti á, að Kristján væri mjög að nálgast það, sem ríkisstj. vildi, að fram næði að ganga í kjaramálum, því að hún hefur lofað að beita sér fyrir því, að kaupmáttur láglaunafólks verði aukinn í áföngum um 20% á tveimur árum.“ Ég get ekki séð, hvað það raunverulega er, sem þarna ber á milli. Í grein Morgunblaðsins sagði, að forsrh. hefði sagt, að þetta yrði að gerast í áföngum, og hann hefði tekið fram, að það væru ýmsar aðrar ráðstafanir, sem kæmu til greina en bein kauphækkun, og það stendur líka hér. Ég sé ekki, um hvaða fölsun er hér að ræða, sem veldur því, að hæstv. forsrh. tekur til máls utan dagskrár á Alþ. út af þessu máli.



Herra forseti. Það er ánægjulegt, að Morgunblaðið skuli eiga sér valkyrju hér á hv. Alþ., sem er þess albúin að taka upp vörn fyrir það, ef henni þykir á það hallað. Nú sagði ég í þeim orðum, sem ég sagði í upphafi, að ég væri ekki að væna þann blaðamann, sem fregnina hefði skrifað, um það, að hann hefði sett þessa fyrirsögn, því að ég sagði einmitt og vitnaði til greinarinnar, að ef hún væri lesin í gegn, þá kæmi fram, hvað í raun og veru hefði gerzt þarna í verulegum atriðum, að vísu kannske með svolítið öðrum blæ heldur en ég sagði það, en við því er ekkert að segja. Slíkt gerist oft í blaðafrásögnum. Það, sem ég var að átelja, var það, að það er smíðuð fyrirsögn fyrir þessari grein, - feitletruð m. a. s. Hún segir allt annað en í meginmáli greinarinnar segir. Ég segi: Það er ekki stafur í meginmáli greinarinnar fyrir þessari fyrirsögn. Fyrirsögnin verður ekki skilin á annan veg en þann, að ég hafi talið nægja 5–7% kauphækkun á tveimur árum, heildarkauphækkun. Hún verður ekki skilin á annan veg. Þar við bætist svo það, að þessi fyrirsögn er notuð bæði af Morgunblaðinu og öðru stjórnarandstöðublaði til þess að leggja út af henni. Þeir leggja ekki út af því, sem segir í meginmáli greinarinnar og fréttaritarinn hefur réttilega skrifað. Nei, þeir leggja út af því, sem er heimabruggað af blaðinu sjálfu. Það er þetta, sem ég átel. Auðvitað er það smekksatriði, hvernig blaðamennska á að vera. Ég aðhyllist ekki svona blaðamennsku. Ég tel hana til mikils vanza. Ef hv. 12. þm. Reykv. aðhyllist hins vegar svona blaðamennsku, hefur smekk fyrir slíkt, þá get ég ekkert gert við því. Hún um það. Það er hennar smekkur. Mér heyrðist á hv. 12. þm. Reykv., að hún væri eitthvað að hneykslast á því, að ég hefði ekki birt leiðréttingu við þetta eða gert aths. við þetta fyrr. Þetta kom á föstudag í Morgunblaðinu. Það hefur ekki verið þingfundur hér fyrr en nú. Ég nota fyrsta tækifæri til þess að koma þessari leiðréttingu hér á framfæri. Svo heyrðist mér á hv. þm., að hún væri svona að telja, að þetta hefði ekki gert mikið til. Morgunblaðið færi að vísu víða, en það hefði komið leiðrétting í Tímanum og það þyrfti ekki að vera að fárast meira út af þessu. En þetta er hugsunarháttur út af fyrir sig. Hún má hafa þennan hugsunarhátt. Ég hef hann ekki. Út af því, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði hér, þá vil ég segja, að ég ætla nú ekki hér að fara að lengja þessar umr. með því að reyna að svara fyrir hv. þm. Eðvarð Sigurðsson. Hann er áreiðanlega fær um það, og ég efast ekki um, að hv. þm. Sverrir Hermannsson getur átt við hann orðastað um það, sem hann kann að hafa sagt í Þjóðviljanum. En Þjóðviljinn liggur nú ekki hérna frammi og ég hef hann ekki við höndina og get ekki gengið úr skugga um, hvað þar hefur verið sagt, og veit heldur ekki, hvað Eðvarð Sigurðsson mundi vilja telja rétt eftir sér haft þar eða hvaða túlkun hann mundi vilja gefa á þeim ummælum. Þess vegna mun ég ekki á neinn hátt blanda mér í það, hvað hann hefur sagt. Hann svarar fyrir það. Og ég sé heldur ekki, að það komi þessu máli í sjálfu sér neitt við, sem ég vakti hér máls á. En það er ánægjulegt í sjálfu sér, að eina tilraunin, sem hér hefur verið gerð til þess að ganga heiðarlega fram á vissan hátt og taka upp vörn fyrir Morgunblaðið í stað þess að drepa umr. á dreif um önnur atriði, hún kom þó frá hv. 12. þm. Reykv. Og fyrir það á hún í sjálfu sér hrós skilið. En ég vil hins vegar mótmæla því, sem annar hv. þm. sagði, að það, sem stjórnin hefði gert til þessa, hefði - eða afskipti ríkisstj. af samningamálunum - hefði til þessa haft miður heppileg áhrif á samningamálin. Þetta er algerlega órökstuddur sleggjudómur, og ég mótmæli honum. Hv. þm. var að tala um dæmalausan stjórnarsamning. Það er alveg rétt. Ég er honum sammála um það, að þessi stjórnarsamningur, sem gerður var síðast, er fordæmalaus. Það hefur aldrei verið gerður slíkur stjórnarsamningur hér á landi áður.



Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. forseta, að þetta er aðeins stutt aths. Ég fékk ekki svar við þeirri spurningu, sem ég bar hér upp til hæstv. forsrh. áðan, þegar ég spurði um, hvað stjórnin hefði metið vinnutímastyttinguna mikils sem launauppbót eða kaupmáttaraukningu launa. Hæstv. forsrh. svaraði því, að þetta væru ákveðnar prósentur í útgjöldum til atvinnuveganna eða fyrir atvinnuvegina. Þetta liggur auðvitað í augum uppi, að stytting vinnutímans um 10% eru 10% útgjöld fyrir atvinnuvegina að þessu leyti. En ég vil endurtaka spurningu mína, vegna þess að mjög mikið er um það talað meðal launþega og mjög mikið um það spurt, hvað stjórnin meti vinnutímastyttinguna mikils sem hagræði fyrir launþega, annaðhvort sem beina kauphækkun eða sem aukningu kaupmáttar launanna.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. við þau ummæli forsrh., að hér hafi verið reynt að drepa þessum umr. á dreif og tala um efni, sem ekki hafi verið hér til umr. Hæstv. forsrh, talaði hér vítt og breitt um stjórnarsamninginn, um kjaramálin og um yfirstandandi samninga, og mér kemur það ókunnuglega fyrir sjónir, - ég er að vísu ekki þingvanur maður, - en mér kemur það ákaflega ókunnuglega fyrir sjónir, ef þm. mega þá ekki tjá sig um þau efni, sem um er rætt hér í ræðu þess, sem biður um orðið utan dagskrár. En það, sem mér finnst merkilegast, sem hefur komið fram í þessum umr., er það, að ríkisstj. hefur látið gera úttekt á stöðu atvinnuveganna og hún hefur lýst yfir ákveðnum stefnumálum sínum til þess að létta af atvinnuvegunum ýmsum útgjöldum, en samt sem áður fá aðilar vinnumarkaðarins ekkert um þetta mat að vita og ekkert um það að vita, hvað ríkisstj. hyggist gera í þessum efnum. Þetta er það veigamesta, sem hefur komið fram í þessum umr., og ég fagna því, að þær skyldu hafa átt sér stað.



Herra forseti. Það var ekki ég, sem hóf umr. hér um kjarasamninga eða kjarasamningamál almennt, heldur er það, sem ég sagði um það efni, sagt af gefnu tilefni samkv. fsp. Ég hélt mig í minni aths. algerlega við það efni, sem um var að tefla og ég vildi vekja athygli þingheims á. Það er misskilningur hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., að einhver leynd sé yfir þessum málum eða skýrslum um stöðu atvinnuveganna, sem aðilar vinnumarkaðarins hafi ekki fengið að sjá. Ég veit ekki, hvaðan honum kemur slík vitneskja. En ég get upplýst hann um, að það er rangt. Hún er röng, hugmynd hans um það efni.  Viðvíkjandi því, sem hv. 3. þm. Sunnl. minntist á, þá segi ég aftur, að auðvitað er vinnutímastyttingin visst hagræði og kjarabót. Ég vil ekki nefna neinar tölur í því sambandi, enda skiptir það í sjálfu sér ekki höfuðmáli, hvað ríkisstj. metur það mikla kjarabót. Það, sem öllu máli skiptir, er, hvernig samningsaðilarnir líta á það og meta. Það er það, sem er höfuðatriðið, en ekki hitt, hvernig stjórnin metur það, og ég undirstrika það, svo að ég vitni enn í málefnasamninginn, að þar er tekið skýrt fram, að til viðbótar vinnutímastyttingunni er talað um 20% kaupmáttaraukningu, þannig að þessi vinnutímastytting kemur ekki inn í þessa spurningu um 20% kaupmáttaraukningu eða 20% kauphækkun.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, upplýsir í einu stjórnarmálgagninu, Þjóðviljanum, að þær kröfur, sem fram hafa verið lagðar af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, séu í nákvæmu samræmi við það, sem lesa megi í stjórnarsáttmálanum um það efni. Þegar þessi formaður í langöflugasta verkalýðsfélagi landsins setur fram slíka yfirlýsingu, þá er ekki nóg með það, að hún birtist þar athugasemdalaust og enginn hafi af hálfu stjórnarsinna neitt við hana að athuga, heldur yppir hæstv. forsrh. hér öxlum, þegar á þetta er bent, og segir, að hann sé sjálfsagt maður til þess að svara fyrir sig í þessum sökum, Eðvarð Sigurðsson. Hann lætur svo sem það sé ekkert stórmál fyrir sig, þótt þessi formaður öflugasta verkalýðsfélags landsins haldi þessu fram og enginn hafi neitt við það að athuga, og hann hefur það ekki sjálfur. Hann fullyrðir, þessi formaður, að þetta sé innihald stjórnarsáttmálans, sem þarna birtist og endurspeglist í þessum kröfum. Það, sem ég átti við, þegar ég ræddi um það, að ég hygði, að afskipti hæstv. ríkisstj. af samningamálum hefðu ekki haft góð áhrif á framgang þeirra mála, er þá grundvallað á þeirri skoðun minni, að ríkisvaldið eigi að fara með aðgát í þeim efnum. Það haf í sýnt sig á umliðnum áratugum, að ekki sé ráðlegt, að ríkisvaldið gangi þar fram fyrir skjöldu. Og ég minnist þess, að félagar mínir í verkalýðshreyfingunni hafa æ ofan í æ lýst því yfir, að þeir kysu helzt, að ríkisvaldið kæmi sem minnst þar til skjalanna að öðru leyti en því, sem oft hefur verið reynslan, áður en yfir hefur lokið í samningum, að ríkisvaldið hefur orðið að koma til skjalanna með ýmsar ráðstafanir til þess að endanleg lausn næðist. En þarna tók hæstv. ríkisstj. algerlega forustu í þetta skiptið með þessum dæmalausa stjórnarsáttmála, þar sem lýst var yfir vinnutímastyttingu, orlofslengingu og 20% kaupmáttaraukningu á tveimur árum. Ég get ekkert um það fullyrt, en ég leyfi mér að efast um, að þar sem ríkisstj. talar um, að þessu verði náð með ýmsum hliðarráðstöfunum, þá leyfi ég mér að efast um, að það hafi legið nægilega ljóst fyrir aðilum vinnumarkaðarins, í hverju þetta ætti að vera fólgið, þannig að þess vegna hefur tæplega enn í dag skapazt nokkur grundvöllur til endanlegrar samningsgerðar. En ég endurtek það, að ég er þrumulostinn yfir því, að hæstv. forsrh. lætur sem ekkert sé, þegar það liggur fyrir, að hv. 8. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, formaður í stærsta verkalýðsfélagi landsins, hafi lýst því yfir, að stjórnarsáttmálinn hafi heimilað verkalýðshreyfingunni að setja fram kröfur, sem þýða allt að 37% hækkun kaups og kjara.



Herra forseti. Það eru nú orðnar alleinkennilegar umr. hér utan dagskrár, sem nálgast að vera svona almennar pólitískar umr., en ekki aðeins í tilefni af tilteknu, þröngu málefni, sem hér var fitjað upp á í upphafi, ekki sízt þegar á málum er haldið eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, hv. 4. þm. Austf. Hann kemur hér æ ofan í æ upp í ræðustól og fullyrðir, að ákveðinn þm., sem ekki er staddur hér í salnum, hafi sagt það, sem hann hefur ekki sagt. Ég vil gjarnan biðja þennan hv. þm. að sanna mér, að Eðvarð Sigurðsson hafi sagt, að þeir hefðu rétt til þess að krefjast 37% kauphækkunar í krafti stjórnarsáttmálans. Það, sem Eðvarð Sigurðsson hefur sagt í þessum efnum, var fullkomlega rétt, vegna þess að þær kröfur, sem verkalýðshreyfingin setti fram í sambandi við væntanlega samninga, voru byggðar upp í meginatriðum á þeim grundvelli, sem ríkisstj. hafði hreinlega gert ráð fyrir í sínum stjórnarsáttmála. Í stjórnarsáttmálanum var gert ráð fyrir því, að vinnuvikan yrði stytt, og kröfur verkalýðsfélaganna voru um það í stjórnarsáttmálanum var gengið út frá því, að orlof yrði lengt úr þrem vikum í fjórar. Í kröfum verkalýðsfélaganna var gengið út frá því og í stjórnarsáttmálanum var gengið út frá því, að kaupmáttaraukning hjá láglaunafólki í landinu yrði 20% á næstu tveimur árum. Og í kröfum verkalýðsfélaganna var gengið út frá þessu. Til viðbótar við þessar kröfur komu svo fram kröfur frá verkalýðshreyfingunni um sérstaka leiðréttingu á launum hinna allra lægst launuðu. Hér koma fram ræðumenn og spyrja um það í sífellu, hvað ríkisstj. meti styttingu vinnuvikunnar sem mikla kauphækkun, og jafnvel þeir, eins og hv. 4. þm. Austf., sem telja sig vera forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu, auðvitað með vafasömum rétti, koma og spyrja um þetta. En vitanlega ættu þessir menn að þekkja, að stytting vinnuvikunnar kemur mjög mismunandi út sem kjarabætur hjá hinum einstöku aðilum. Sumir í stéttarfélögum hafa þegar samið um, að þeirra vinnuvika skuli aðeins vera 40 stundir, og þeir fá vitanlega ekki miklar kjarabætur út úr þessu ákvæði. Aðrir hafa samið um að smástytta vinnuvikuna í framkvæmd og eru komnir þarna nokkuð langt áleiðis og hafa nú vinnuviku, sem mun vera í kringum 41½ eða 42 stundir á viku. Einnig er vitað, að stytting vinnuvikunnar getur auðvitað í vissum tilvikum þýtt, ef unninn verður jafnlangur tími, eftir að styttingin hefur verið gerð, og áður var, beinar launabætur, en vitanlega getur stytting vinnuvikunnar líka í mörgum tilvikum þýtt, að ekki verður um neina beina launahækkun að ræða, af því að vinnuvikan styttist, eins og um hefur verið samið, í reynd. Það, sem sérstaklega vekur athygli mína í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, er að heyra m. a. þann hv. þm., sem hér hefur getið þess sérstaklega, að hann standi í forsvari fyrir verzlunarmenn, og hann þakkar auðvitað hæstv. forsrh. fyrir að viðurkenna, að það væri ósköp eðlilegt, að verzlunarmenn bæru sín kjör saman við kjör opinberra starfsmanna, enda hefur verzlunarfólk í landinu ekkert dregið af sér í því að halda fram, að það ætti nú rétt á því að fá jafnvel meiri launahækkun en margir aðrir. En svo kemur þessi hv. þm. og talar um þá stefnuyfirlýsingu ríkisstj. að viðurkenna, að réttmætt sé, að stjórnarvöld beiti afli sínu til þess að koma fram tiltekinni launahækkun á næstu tveimur árum fyrir þá, sem teljast til láglaunafólks í landinu, og það telur hann vera dæmalaust plagg. Og hann telur enn fremur, að þetta frumkvæði ríkisstj. hafi orðið til þess að torvelda samninga. Hvar eru heilindi þeirra, sem þannig tala? Þeir gera kröfu fyrir sína umbjóðendur um enn þá meiri launahækkun en ríkisstj. hefur fjallað gagngert um í sínum samningum, en hneykslast svo á því, að ríkisstj. skuli hafa þó tekið undir þessar launakröfur hjá láglaunafólki í landinu. Þessi hv. forsvarsmaður verzlunarmanna í landinu sagði: Hafði ríkisstj. ekki gert sér grein fyrir því, að stytting vinnuvikunnar úr 44 stundum í 40 mundi kosta fiskiðnaðinn í landinu 14.8% í auknum útgjöldum og 14.2% aukin útgjöld hjá iðnaðinum í landinu? Hvaðan skyldi hann hafa þessa útreikninga? Atvinnurekendur í landinu hafa verið að birta þá að undanförnu.

Þú hefðir ekki gert þetta.

Ég, jú, ég get gert það núna, ef þú vilt, af því að þeir eru staðlaus vitleysa að mínum dómi. Og hver sá, sem eitthvað þekkir til framkvæmda í þessum málum, veit, að útkoman getur ekki orðið þessi. En sem sagt, þó að það hafi hingað til verið yfirlýst stefnumál verkalýðshreyfingarinnar í landinu og enginn hafi talað meira um það en t. d. Eðvarð Sigurðsson, sem þessi hv. þm. sá ástæðu til að ráðast hér sérstaklega á og afflutti hans mál, er hann var ekki viðstaddur, hann hefur haldið því fram æ ofan í æ hér á Alþ., að ekki væri hægt að telja til beinnar launahækkunar umsamda styttingu á vinnutíma, enda hefur þetta verið yfirlýst stefna í verkalýðshreyfingunni að vilja ekki fallast á, að samningar um styttingu á vinnutíma þýði jafnframt tiltekna kauphækkun. Slík kauphækkun verður ekki nema í einstaka tilvikum, og það er vitanlega ekki hægt að slá neinu föstu um það, hversu mikil hún verður í hverri atvinnugrein fyrir sig. Það fer vitanlega alveg eftir því, hvernig ástatt er um verkefni. En þessar umr. hafa endurspeglað þetta að mínum dómi, sem nú er að gerast í þessum málum í okkar landi; annars vegar eru menn, sem vilja berjast fyrir því, að a. m. k. tilteknir aðilar í landinu fái eins mikla kauphækkun og mögulegt er, og ætla að ásaka bæði stjórnarvöld og aðra fyrir að standa í vegi fyrir því, að þessi mikla kauphækkun nái fram að ganga og hafa ekkert dregið af sér í þeim efnum, en hins vegar reyna þeir á sama tíma að halda því fram, að ekki sé hægt fyrir atvinnuvegina að bera eðlilegar kauphækkanir. Ég held, að enginn vafi sé á því, að það atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstj., sem hér hefur verið gert að umtalsefni, sú viðurkenning á því, að réttmætt sé, að þeir lægst launuðu í landinu fái tilteknar launabætur eða unnið verði að því að koma þeim fram, þær hafi fyllilega átt rétt á sér. Það var eðlilegt að vinna að því að stytta vinnuvikuna hjá þeim, sem vinna yfirleitt þyngstu verkin, sem unnin eru í landinu, en búa nú við lengstan vinnutíma. Og það var eðlilegt, að við ynnum að því að lengja orlof hér á landi til samræmis við það, sem við þekkjum í nálægum löndum. Og það var fyllilega eðlilegt að ætla að koma því fram að hækka nokkuð laun frá því, sem verið hafði hjá hinum lægst launuðu í landinu eða láglaunafólki almennt, þegar það lá fyrir, að atvinnuvegir okkar bjuggu við einstaklega hagstæð ytri skilyrði. Verðlag hafði hækkað mikið á útflutningsafurðum okkar og undir slíkum kringumstæðum voru auðvitað skilyrði til þess að rétta hag þessa launafólks. Umsetning öll í landinu hafði stórkostlega vaxið, og það vitanlega bætti afkomu iðnaðarins í landinu og verzlunarinnar mjög verulega frá því, sem áður var, enda viðurkennt af forustumönnum þessara atvinnugreina. Það var því ofureðlilegt, að ríkisstj. lýsti yfir því sem sínu stefnumáli, að hún vildi vinna að því, að slíkar launabætur næðu fram að ganga. Slík yfirlýsing var eðlileg, og það er hart að heyra það, að þeir, sem kalla sig forsvarsmenn í verkalýðshreyfingunni, skuli kalla slíkar yfirlýsingar til þess fallnar að torvelda samninga. Það geta vitanlega þeir ekki sagt, sem eru raunverulegir forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Mín skoðun er sú, að þau ummæli, sem hér var vitnað til hjá Eðvarð Sigurðssyni, hafi verið rétt að því leyti til, að kröfur verkalýðshreyfingarinnar voru í samræmi við yfirlýsta stefnu ríkisstj. En hitt kannast ég ekki við, að Eðvarð Sigurðsson hafi sagt, að verkalýðshreyfingin ætti rétt á 37% launahækkun vegna stefnuyfirlýsingar ríkisstj. Það hefði auðvitað verið full ástæða til þess, eins og þessi mál öll standa nú, að reynt hefði verið hér af hv. alþm. að stuðla að því, að samningar næðust í þeim vinnudeilum. sem nú standa yfir, sem vitanlega geta þróazt upp í það, áður en langt um líður, að leiða til stöðvunar á framleiðslu í landinu, ef ekki næst samkomulag. Það hefði verið ástæða til þess að vænta þess, að þm. reyndu að leggja fram sitt lið til þess að leysa deiluna, en ekki að þeir ynnu á þann hátt, sem ég fyrir mitt leyti get ekki annað en lesið út úr því, sem hér hefur komið fram frá nokkrum af fulltrúum Sjálfstfl., að þeir reyndu að gera allt, sem þeir gætu, til þess að reyna að trufla það, að menn gætu staðið eðlilega að þessari samningagerð. En það gefst að sjálfsögðu tími til þess, áður en langt um líður, að ræða þessi mál hér á breiðari grundvelli en nú er utan dagskrár. En ég tel, að þeir fulltrúar Sjálfstfl., sem lagt hafa orð í belg í þessum umr., hafi ekki bætt málstað sinn að mati neinna þeirra, sem hér hafa á hlustað.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en mér finnst athyglisvert, að hv. þm. Sjálfstfl. skuli finna sig til þess knúna að koma hér upp hver á fætur öðrum og tjá óróleika sinn yfir þeim seinagangi, sem þeir telja, að sé á viðræðunum, sem nú standa yfir milli verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda um samningamálin. Ég skil þetta svo, að þarna séu þeir að láta skína í umhyggju sína fyrir verkalýðshreyfingunni, og ég met það, ef svo er. Þeir leiðrétta það væntanlega á eftir, ef ég met þetta skakkt. En mér finnst þetta athyglisvert, þegar þeir tala um, að ríkisstj. sé völd að þessum seinagangi. Þetta er athyglisvert, þegar það er haft í huga, sem ég fullyrði, að aldrei hefur verkalýðshreyfingin þurft að þola aðra eins áþján af hálfu ríkisvaldsins og hún varð að þola undir viðreisnarstjórninni, stjórn þess flokks þessara hv. þm., sem veitti þeirri stjórn forustu. Ég vona, að þetta tal þeirra hér sé merki þess, að batnandi mönnum sé bezt að lifa, og það er vel, ef svo er.



Herra forseti. Hv. þm. Karvel Pálmason lýsti því yfir, að íslenzk verkalýðshreyfing hefði aldrei orðið að þola aðra eins áþján eins og í tíð hæstv. fráfarandi ríkisstj. Hann ætti þá að kynna sér, hvernig málum yfirleitt hefur skilað fram, kaupum og kjörum í landinu til hagsbóta öllum, einnig vinnandi fólki. Ég hef ekki tíma til annars en örstuttrar aths., og það gefst vonandi tækifæri til þess síðar að eiga orðastað við Lúðvík Jósepsson um þessi mál í heild sinni. Ég hef ekki tíma til þess að elta ólar við allt það, sem hann setti hér fram. Ég er ýmsu vanur úr þeirri átt og kippi mér ekkert upp við það. En ég tók það fram í upphafi máls míns, að ég harmaði, að hv. 8. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, væri ekki staddur hér, en þó var ekkert í mínum ummælum með þeim hætti, að ég væri að nota tækifærið, þar sem hann var fjarverandi, til þess að fara með annað en það, sem hann hafði áður birt opinberlega, á opinberum vettvangi. Í viðtali, sem Þjóðviljinn á við Eðvarð Sigurðsson 26. sept. 1971, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í viðtali við Eðvarð Sigurðsson inntum við fyrst eftir því, hvort kröfur verkalýðsfélaganna væru ekki sniðnar eftir stjórnarsáttmálanum. Jú, það er rétt, segir Eðvarð, að við teljum þessar kröfur ekki fara út fyrir ramma stjórnarsáttmálans.“ Og síðar segir hann. Þjóðviljinn spyr: „Ef gengið yrði að öllum kröfum ykkar, Eðvarð, hver telur þú þá, að hækkunin yrði í prósentum? Um 37% hækkun, en hærra er vart hugsanlegt að reikna þetta.“ Kröfurnar eru settar fram og þær eru innan ramma stjórnarsáttmálans, eftir því sem hann metur þær, og við skulum vænta, að það sé rétt mat. Þá eru þær 37%. Hæstv. forsrh. sér enga ástæðu til þess sérstaklega að leggja eyrun neitt við þessu. Hæstv. sjútvrh. fullyrti, að þetta væri alrangt, að vinnutímastyttingin, hin boðaða vinnutímastytting þýddi fyrir iðnað 14.2% og sjávarútveg eða fiskvinnsluna 14.8%. Þessu hefur verið haldið fram nú um alllanga hríð, að svo væri þetta, og ég hef hvergi séð á hinn bóginn, að þetta væri hrakið. Til þess ber auðvitað brýna nauðsyn fyrir verkalýðshreyfinguna að sýna fram á með ljósum rökum, að þetta sé ekki rétt, og ætti hæstv. sjútvrh. að lána verkalýðshreyfingunni þau rök. Rétt er það, verkalýðshreyfingin á rétt á því að fá sína hlutdeild úr bættum þjóðarhag. En þá vil ég spyrja, úr því að þessi ríkisstj. og hennar verk hafa orðið til þess eftir meiningu hæstv. sjútvrh. að greiða fyrir samningum, hvaða kauphækkanir eru það og kjarabætur, sem íslenzkir atvinnuvegir þola í dag?



Herra forseti. Ég vil aðeins segja, að auðvitað kom í ljós, eins og við var að búast, að hv. 4. þm. Austf. gat ekki haft eftir Eðvarð Sigurðssyni þau ummæli, sem hann hafði hér í sinni fyrri ræðu. Þegar hann reynir að láta líta svo út sem Eðvarð Sigurðsson hafi sagt, að hér væri um 37% kauphækkun að ræða, þá sagði hann það ekki, heldur hitt, að þegar allt er lagt saman hjá þeim, sem eiga að fá mestar hækkanir á öllu þessu tímabili, þá verður ekki hægt að komast hærra en upp í 37%, en hv. 4. þm. Austf., Sverrir Hermannsson, veit auðvitað alveg eins og Eðvarð Sigurðsson og við allir hinir hér, að þær kauphækkanir, sem þarna voru settar fram, þýddu mjög mismunandi fyrir hina einstöku aðila, fyrir þá, sem voru með allra lægstu kauptaxtana, þeir áttu að fá sérstakar aukahækkanir, en aðrir áttu að fá minna, og sumir gátu ekki fengið neitt út úr vinnutímastyttingunni. En það er eflaust rétt, að þegar það er lagt saman, sem sett er fram í kröfuformi fyrir þá, sem áttu að fá allra mest, þá var hægt að reikna þetta upp í 37%, en vitanlega er það alger fölsun á þessu að halda því fram, að hér hafi verið um 37% kauphækkun að ræða almennt séð. Svona vitanlega halda ekki á málum í þessum tilfellum aðrir en þeir, sem eru algerir talsmenn atvinnurekenda. Þeir hafa stundum leyft sér að gera þetta. Auðvitað munar þennan hv. þm. ekki heldur um að gera það, sem varla er kannske von á.



Herra forseti. Hér hefur hafizt umræða um missagnir blaða og viðleitni þeirra til þess að koma því orði á ríkisstj., að hún torveldaði og drægi á langinn samkomulagsmöguleika milli aðilanna á vinnumarkaðinum. Í viðbót við það ranghermi, sem var grundvöllur þessara umr., ranghermi Morgunblaðsins út af ummælum hæstv. forsrh., sem hann hefur nú algjörlega borið til baka sem staðlausa stafi, þá tel ég rétt að gera að umræðuefni í örfáum orðum annað mishermi tveggja blaða um afskiptaleysi ríkisstj. og svík á stjórnarsáttmálanum í sambandi við launamálin. Ég hef séð, bæði í dagblaðinu Vísi og Alþýðublaðinu, að þau hafa haldið því fram, að verkalýðshreyfingin mundi vera búin að hljóta efndir af einhverri annarri ríkisstj. en þeirri, sem nú situr, varðandi lagasetningu um styttingu vinnuvíkunnar og lengingu orlofsins. Ég treysti því, að bæði þessi blöð vilji heldur hafa það, sem sannara reynist, og vil því skýra frá, hvernig á þessum tveimur málsatriðum var tekið af félmrn. Það var auðvitað ekkert auðveldara fyrir félmrn. en að setja strax fram lagafrv. um styttingu vinnuvikunnar úr 44 stundum í 40 stundir og lengingu orlofsins úr þremur vikum í fjórar. En ég hafði ekki þann hátt á, því að ég vildi með engu móti stuðla að því, að deilur spynnust út af málsmeðferðinni, svo að ég kallaði á minn fund þegar í stað fulltrúa Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna og sagði, að ég vildi gjarnan haga málsmeðferð þannig, að lausn þessara málsatriða félli sem bezt að samningaviðræðum þeirra, því að hér væri vissulega um kjaraatriði að ræða. Þessu tóku þeir vel og mættu til fundar, og það var sammæli þeirra allra, fulltrúa Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambandsins, að þeir teldu réttast, að skipuð væri nefnd, sem fjallaði um þessi vandamál, raunar tvær nefndir, lögðu þeir til. Og það var gert nákvæmlega að þeirra ráði allra, með samkomulagi við þá. Þessar nefndir hafa síðan starfað og starfað vel og krufðu þessi mál öll til mergjar og komust að sameiginlegum niðurstöðum um meginmálsatriði. Sameiginlega hafa þeir nú skilað drögum að frv. til mín, eins og þeir hafa komið sér saman um, og eiga aðeins eftir að segja sitt síðasta orð um eitt málsatriði eða svo um hvort málið um sig, styttingu vinnuvikunnar og lengingu orlofsins. Þegar aðilar hafa sagt mér annaðhvort að þeir hafi náð fullu samkomulagi eða að þá greini á um eitthvert atriði, þá er komið að hnút, sem ég verð að höggva á, en þeir hafa ekki sagt þetta síðasta orð enn þá, og þess vegna hef ég ekki lagt frv. um styttingu vinnuvikunnar og lengingu orlofsins fram. Það verður gert á þeirri stundu, sem þeir hafa lokið störfum í þessum nefndum, sem ég að þeirra ósk og ráði skipaði til þess að fjalla um þessi mál, svo að það spillti engum öðrum möguleikum í samningunum og væri með þeirra vilja gert að taka þannig á málunum. Stjórnin er því sýkn saka, a. m. k. að því er snertir þessar ásakanir um að hafa tafið samningamálin með aðgerðarleysi varðandi styttingu vinnuvikunnar og lengingu orlofs. Þær ásakanir í Vísi og Alþýðublaðinu eru algjörlega úr lausu lofti gripnar, og vænti ég, að þau geti fengið staðfestingu á því, að það, sem ég hef skýrt frá hér, er rétt, hvort sem þau vilja snúa sér til Vinnuveitendasambands Íslands, Vinnumálasambandsins eða þá til Alþýðusambandsins. Ég hygg, að þeim aðilum mundi öllum bera saman um, að ríkisstj. eigi enga sök á því, að þeir hafa ekki enn þá komizt að fullri niðurstöðu um lausn þessara mála. En að öllu leyti hefur málsmeðferðinni verið hagað þannig, að þetta félli sem bezt inn í samningamálin í heild.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umr. að öðru leyti en því, að hér kom áðan fram ungur þingmaður, hv. 7. landsk. þm., og tók svo til orða, að hann átaldi það, að þm. Sjálfstfl. væru hér að ræða um kjör launafólksins í landinu, aðra eins áþján og launafólkið hefði þurft að líða í tíð fyrrv. ríkisstj. Þessi orð krefjast nú frekari skýringar og þessi þm., sem hefur stuttan tíma setið á þingi og kemur hér inn nú fyrst, þegar þing kemur saman, verður að gera sér grein fyrir því, að menn geta sagt svona á götum og gatnamótum og kannske á fundum einhvers staðar úti á landi, en menn geta ekki sagt svona í þingsölunum án þess að finna sínum orðum stað. Í tíð fyrrv. ríkisstj. batnaði hagur alls almennings í þessu landi stórkostlega. Tekjur þjóðarbúsins jukust og framleiðsla þjóðarbúsins jókst. En ætíð jukust tekjur launþeganna í samræmi við auknar þjóðartekjur allan tímann og meira. Verkalýðsstéttin fékk meiri laun, lægst launuðu stéttirnar og minna launuðu stéttirnar fengu meiri kjarabætur á þessu tímabili en tekjuaukningin og framleiðsluaukningin var í þjóðarbúinu á síðasta áratug. Ef ég man rétt, - ég hef ekki þau gögn hér við höndina, - þá held ég, að það séu um 64%, sem hafi orðið aukningin til kjarabóta hjá launastéttunum á þessu tímabili, sem er meira en var tekjuaukning þjóðarbúsins og framleiðsluaukning þjóðarbúsins. Á þessu tímabili gerðist einnig það, að 1964 beitti þáv. forsrh., Bjarni heitinn Benediktsson, sér fyrir víðtækara samkomulagi og friðsamlegra en áður hafði tíðkazt að gert væri milli aðila vinnumarkaðarins, vinnuveitenda og launþeganna, og var hann frumkvöðull að því, júní-samkomulaginu 1964. Þegar verulega bjátaði á og hallaði undan fæti fyrir þjóðarbúi okkar 1967 og 1968, þegar framleiðsluverðmætin minnkuðu á tveimur árum um 50% að útflutningsverðmæti, þá beitti þáv. ríkisstj. sér enn fyrir geysilega víðtæku samstarfi og samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. Þá voru settar upp atvinnumálanefndir, atvinnumálanefnd ríkisins og atvinnumálanefndir í öllum kjördæmum landsins, og gerður sáttmáli við Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands um, að þessir aðilar skyldu taka höndum saman ásamt með ríkisstj. til þess að berjast gegn þeirri vofu atvinnuleysis, sem þá hafði haldið innreið sína sem afleiðing af þeim áföllum, sem þjóðarbúið hafði orðið fyrir. Með þessum samstilltu tökum tókst að verjast áföllunum og gera ráðstafanir til þess að útrýma atvinnuleysinu. Hvað á þessi ungi hv. þm. við, þegar hann talar um áþján fyrrv. ríkisstj. á launafólkinu í landinu? Hvað á hann við með því? Launafólkið í landinu fékk fullkomlega sinn hlut af auknum þjóðartekjum og aukinni þjóðarframleiðslu, og þetta á hv. þm. að vita.



Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Hafstein, fyrrv. forsrh., sagði, að ég hefði komið hér í ræðustól áðan og átalið þm. Sjálfstfl. fyrir að taka hér til máls í þeim umr., sem þá fóru fram. Ég vildi nú biðja þennan hv. þm. að taka eilítið betur eftir því, sem hér fer fram í ræðustól. Ég taldi þetta athyglisvert, en ekki ámælisvert, og það er svolítið annað. Hann taldi einnig, að ég yrði að finna stað þeim orðum, sem ég sagði hér áðan í sambandi við áþján á verkalýðshreyfingunni undir forustu viðreisnarstjórnar. Ég skal minna þennan hv. þm. og fyrrv. forsrh. á þær aðferðir, sem ríkisvaldið hefur beitt í skiptum sínum við verkalýðshreyfinguna á undanförnum árum. Ég, vil minna þennan hv. þm. á gerðardómsákvæðin á hendur sjómannastéttinni æ ofan í æ. Ég vil minna þennan hv. þm. á kaupbindingu á hendur verkalýðshreyfingunni æ ofan í æ. Ég vil minna þennan hv. þm. á afnám vísitölugreiðslu á kaup. Og ég vil í síðasta lagi minna þennan hv. þm. á ógildingu á nýgerðum kjarasamningum verkalýðshreyfingarinnar. Þetta tel ég, að verkalýðshreyfingin hafi orðið að þola og hafi verið áþján af hendi ríkisvaldsins.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að hafa neinn hávaða hér í ræðustólnum. Gerðardómsákvæðum æ ofan í æ hefði verið miklu betra, að þm. gerði grein fyrir, en hefði ekki bara sagt: æ ofan í æ ofan í æ. Og hann hefði átt að gera grein fyrir því eða reyna að hrekja það, sem er meginefni málsins, að hvað sem einstökum aðgerðum líður í það og það skiptið er það óhrekjandi niðurstaða, og nú bið ég hv. þm. að taka eftir, - eða vill hann hrekja það, að verkalýðurinn hafi á þessu árabili fengið sinn hlut af þjóðartekjunum og ríflega það af auknum þjóðartekjum og aukinni þjóðarframleiðslu? Það er það, sem máli skiptir, að kjarabætur almennings í landinu voru allan tímann í hlutfalli við þá aukningu á þjóðartekjum og þjóðarframleiðslu, sem varð á þessu tímabili. Og meðan svo er, er sannarlega ekki hægt að tala um áþján af hálfu ríkisvaldsins á verkalýðnum. Þetta er meginefni málsins. Er þetta rétt eða er þetta rangt?



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. til þál. um verðtryggingu lífeyrissjóða verkafólks. Eins og ég tók fram í grg. með nefndri till., voru lífeyrissjóðir verkafólks stofnaðir samkv. samningum milli vinnuveitenda og verkalýðsfélaga frá 19. maí 1969. Iðgjaldagreiðslur hófust frá og með 1. jan. 1970. Með tilkomu þessara lífeyrissjóða var stigið skref til aukins réttlætis, eða svo virtist vera. Þá þegar höfðu ýmsar stéttir í þjóðfélaginu átt hlutdeild í lífeyrissjóðum, sem bættu þeim, mökum þeirra og börnum upp tekjumissi, er þeir höfðu orðið fyrir vegna elli, örorku eða dauða. Lífið er áhættusamt, en við tökum þátt í því, og á vegi okkar verða ýmsar hættur, svo sem slys og sjúkdómar, og enginn veit, hvenær hann missir starfsorku sína til tekjuöflunar langan eða skamman tíma. Elli fylgir nær alltaf lækkun vinnutekna eða alger missir þeirra. Þá er fráfall fyrirvinnu fjárhagslegt áfall fyrir þá, sem notið hafa framfærslunnar. Einstaklingar hafa löngum reynt að tryggja sig fyrir slíkum áföllum með því að eignast varasjóð á einn eða annan hátt, en tekizt misjafnlega eftir ástæðum. En skilningur fólks á samhjálp og samábyrgð hefur aukizt. Almannatryggingar voru stofnaðar til þess að taka við verstu áföllunum, tryggja ellilífeyri, örorkulífeyri, makabætur, fjölskyldubætur, mæðralaun og barnalífeyri fyrir þau börn, sem misst hafa foreldri sitt, annað eða bæði. Því miður hafa almannatryggingar ekki valdið þessu hlutverki sínu til fulls. Við viljum skapa okkur meira öryggi, og hver hópurinn á eftir öðrum stofnar sinn lífeyrissjóð, og er hlutverk þeirra á margan hátt náskylt hlutverki almannatrygginga. Um 40 þús. manns munu vera í lifeyrissjóðum landsmanna, þegar lífeyrissjóður bænda er tekinn með. Samkv. upplýsingum frá Efnahagsstofnuninni munu vinnutekjur þjóðarinnar, þar með taldar tekjur atvinnurekenda, hafa numið árið 1970 um 23 milljörðum kr. og árið 1971 eru þær áætlaðar um 25.5 milljarðar. Nú er ekki greitt iðgjald til lífeyrissjóða af öllum þessum tekjum. Hjá flestum lífeyrissjóðum eru greidd 10% af fastalaunum. Ef gert er ráð fyrir, að einungis sé greitt af 70% af heildarvinnulaunum þjóðarinnar, er ekki óraunhæft að gera ráð fyrir, að eftir 3-4 ár verði heildargreiðslur til lífeyrissjóða árlega um 2 milljarðar kr. Og þá er ekki reiknað með frekari verðþenslu. Á nokkrum árum mun því ráðstöfunarfé þeirra nema tugum milljarða kr. Þetta sýnir, hve gífurlegt fjármagn er á þennan hátt sparað saman til þess að gegna því hlutverki, sem lífeyrissjóðunum er ætlað, og um leið mikilvægi þess að ávaxta þetta fjármagn á þann veg, að sjóðirnir verði færir um að standa við skuldbindingar sínar. Þeir verða að verðtryggja sig á einn eða annan hátt. Lífeyrissjóðir ríkisstarfsmanna eru verðtryggðir af ríkinu, sjóðir bæjarstarfsmanna af viðkomandi bæjum og bankamanna af viðkomandi bönkum. Auk þess er gerð þessara sjóða á þann veg, að þeir gegna hlutverki sínu mjög vel, eins og vera ber. Greiðsla til lífeyrisþega í þessum sjóðum ákvarðast sem hundraðshluti af launum þeim, sem fylgja því starfi, sem sjóðfélagar gegndu síðast, eins og þau eru á hverjum tíma. Augljóst er, að verðtryggðir lífeyrissjóðir eru, meðan verðbólga stendur yfir, öðrum sjóðum mun hagstæðari fyrir sjóðfélaga, enda bera þar allir skattgreiðendur þjóðarinnar allar viðbótargreiðslur vegna verðbólgu. Hjá lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins námu þær árið 1969 37.5 millj. kr. eða 47.2% af heildarlífeyrisgreiðslum sjóðsins, árið 1970 nær 68 millj. og árið 1972, þegar síðasti samningur starfsmanna ríkis og bæja verður framkvæmdur að fullu, er áætlað, að ríkið verði að greiða 140 millj. eða nálægt 70% af heildarlífeyrisgreiðslum sjóðsins eða 115% miðað við það, sem sjóðurinn sjálfur getur greitt. Sjóðurinn sjálfur mun geta greitt 65 millj. það ár. Í verðtryggðum lífeyrissjóðum er áætlað, að séu um 8 þús. manns í mjög misjöfnum launaflokkum. og þar af leiðandi greiðir ríkið þeim mesta uppbót vegna verðbólgu og raunverulegra kauphækkana, sem hæstu launaflokkunum fylgja. Verkafólk hefur oftast orðið að sækja rétt sinn með harðri baráttu í hendur atvinnurekenda og óvinveittra valdhafa. Það hefur ávallt orðið að slá af kröfum sínum í samningum og eru lífeyrissjóðir eitt dæmi um það. Þeir eru óverðtryggðir, og gerð þeirra fullnægir ekki kröfunni um upprunalegan tilgang. Greiðslur eru miðaðar við meðaltal grundvallarlauna næstu fimm ár áður en taka lífeyris hefst og breytist ekki eftir það, þó að kauphækkanir verði í því starfi, sem lífeyrisþegi hafði síðast. Hann fær því hvorki bættar raunverulegar kauphækkanir eða verðbólgu. Það fé, sem sparað var til þessa lífeyris, getur orðið lítils virði. Með því að bera saman greiðslur úr verðtryggðum lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna og óverðtryggðum lífeyrissjóði verkafólks munum við sjá óréttlætið blasa við okkur. Við skulum taka dæmi. Félagi í lífeyrissjóði verkafólks er með 300 þús. kr. í árstekjur við upphaf töku ellilífeyris. Hann hefur aflað sér 30 ára réttinda. Þá fær hann 60% af meðaltali grundvallarlauna síðustu fimm ára, sem mundi verða 150 þús. á ári og breytist ekkert eftir það, hvernig sem kaupgjalds- og verðlagsmál verða. Ríkisstarfsmaður, sem einnig hefur sömu árslaun við töku ellilífeyris eða 300 þús. kr. og hefur aflað sér 30 ára réttinda, fær í upphafi 60% af þeim launum. sem hann hefur, þegar greiðslan hefst, eða 180 þús. kr. á ári. Kaupþensla er áætluð 8%, sem er mun lægri en verið hefur s.l. 8 ár. Þá var hún um 13%. Eftir 14 ár verður lífeyrir þessa félaga í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna orðinn 450 þús. kr. á ári. Lífeyrir hins, sem er í óverðtryggða lífeyrissjóðnum, verður eftir þessi 14 ár eins og í upphafi 150 þús. kr. á ári. Það verður orðinn 300 þús. kr. mismunur á ári á lífeyri þessara tveggja manna, sem hófu töku lífeyris á sömu launum. og þennan mismun greiða allir skattgreiðendur þjóðarinnar. Með því að sýna fram á þennan mismun vil ég benda á það óréttlæti, sem látið er ríkja í þessum málum, að þeir, sem standa undir þjóðarframleiðslunni, skuli ganga með svo skarðan hlut frá borði. En þá komum við að spurningunni, hver á að greiða verðtryggingu þessa sjóðs? Ég er búin að geta þess, hve gífurlegar fjárupphæðir eru sparaðar hjá þjóðinni með tilkomu allra þessara lífeyrissjóða. Atvinnuleysistryggingasjóður er einnig sparnaður af launatekjum verkafólks, og þetta er þegar orðinn voldugur sjóður, og þegar tekst að halda uppi blómlegu atvinnulífi, vex þessi sjóður hröðum skrefum. Í sjóðum launafólks mun vera saman kominn stærsti hluti af sparnaðarfé þjóðarinnar, og ég veit ekki, hvort það er fjarstæða að hugsa sér, að þessi sparnaður af launatekjum landsmanna muni í framtíðinni eiga stærstan hluta í uppbyggingu þjóðarinnar. Lífeyrissjóðirnir taka þegar stóran þátt í uppbyggingu húsnæðis landsmanna, en til að halda í við þá uppbyggingu er áætlað, að þurfi 2.5 milljarða á ári. Launafólk á þessa sjóði. Það hefur samið um þá við atvinnurekendur í samningum um kaup og kjör, og það er mikils um vert, að það hafi sjálft ráðstöfunarrétt yfir þessu fjármagni og hið pólitíska vald sé í höndum fulltrúa þeirra á Alþ. Ef tekst að ávaxta þetta fjármagn til arðbærrar uppbyggingar landsins, ætti að vera hægt að verðtryggja lífeyri allra launþega. Eins og ég hef áður tekið fram, eru um 40 þús. manns í lifeyrissjóðum landsins, þar af um 8 þús. í verðtryggðum sjóðum. Við vitum þegar, hvað ríkið verður að greiða til verðtryggingar á lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna. En það er ekki raunhæft að reikna út frá þeim greiðslum. Í fyrsta lagi hafa nýgerðir samningar þeirra þar mikil áhrif, þar sem laun vissra hópa hækka gífurlega, svo að í þessum hópi eru lang tekjuhæstu einstaklingar þjóðarinnar, og einnig þeir, sem hafa nú þegar lífeyrisgreiðslur upp á nokkur hundruð þús. á ári, þeir hæstu með yfir 600 þús. Í öðru lagi er enn þá svo langt þangað til verulegar greiðslur hefjast úr lífeyrissjóðum verkafólks, og við skulum vona, að það takist að hafa meiri hemil á verðþenslu hér eftir en hingað til. Í þriðja lagi er ekki ólíklegt, að skilningur fari vaxandi á jöfnuði á meðal þegnanna, og þá e.t.v. að sameina alla lífeyrissjóði í einn sjóð með sömu réttindum til allra. Ég held, að hv. alþm. muni við nánari athugun skilja, að það misræmi, sem í þessum málum ríkir, verður ekki til lengdar þolað og þess vegna þurfi að fara fram alvarleg athugun á lausn þessa vanda. Ég tel ekki óeðlilegt, að ríkið og þá e.t.v. Atvinnuleysistryggingasjóður verðtryggi hlut launþega eða 4%, en atvinnurekendur sinn hlut eða 6%. Ég veit, að þetta eru gífurlegar greiðslur. En þó tel ég óhjákvæmilegt, að við stefnum að því að samræma verðgildi lífeyris allra landsmanna og stuðla að því, að allir mætist á jafnréttisgrundvelli, því að hvar annars staðar getum við mennirnir mætzt? Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að þessari þáltill. verði vísað til heilbr.- og félmn.