Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem ég hef leyft mér að bera hér fram til breyt. á 1. um stéttarfélög og vinnudeilur, á þskj. 39, fjallar um málefni, sem ekki er með öllu nýtt hér í þinginu, þar sem það kom fram ásamt fleiri brtt., sem fluttar voru og fjallað var um hér á Alþ. árið 1939. Ég hef vikið að þessu í grg., en þær breyt., sem þá var lagt til, að gerðar yrðu á 1. um stéttarfélög og vinnudeilur, voru tvíþættar, annars vegar það, að félagsskapur verkalýðsins yrði gerður óháður pólitískum flokkum hér á landi, og hins vegar, að menn nytu jafnrar pólitískrar aðstöðu innan félagsskaparins sjálfs. Fyrra atriðið hefur þegar náð fram að ganga, og mun ég ekki víkja að því hér. Það var almennt viðurkennt, að rétt og sjálfsagt hefði verið að breyta því skipulagi, sem þá var, að 1. Alþýðusambandsins og 1. Alþfl. væru hin einu og sömu, og var það gert með lagabreyt., sem gerðar voru innan stéttasamtakanna. Þetta náði fram að ganga á grundvelli samkomulags, sem gert var milli stjórnmálaflokkanna. Þetta frv., sem miðar að því að skapa mönnum jafnrétti innan sjálfra samtakanna, er á svipuðum grundvelli og brtt., sem flutt var 1939. Samkvæmt því er skylda að viðhafa hlutfallskosningu innan verkalýðsfélaganna, þegar tiltekinn fjöldi manna óskar þess. Ég hygg, að mönnum blandist naumast hugur um réttmæti þessa máls, enda háværar óskir um það frá verkamönnum sjálfum, þótt það hafi ekki náð fram að ganga með samkomulagi innan verkalýðsfélaganna, þar sem nokkur skoðanamunur er um þetta atriði. Stéttarfélögin eru þannig, að það er eðlilegt, að menn séu knúðir til þess að vera í þeim vegna aðstöðu sinnar í þjóðfélaginu, og verður það þá þannig, að í þeim verða menn af öllum pólitískum flokkum og með skiptar skoðanir. Hins vegar er það svo, að ekki er óeðlilegt, að pólitískar skoðanir einstaklinga hafi áhrif á það, hverja þeir vildu kjósa til stjórnarstarfa og trúnaðarstarfa. Og ég held, að það sé almenn og augljós staðreynd, að mikið af þeim kosningum, sem þarna fara fram, eru þess eðlis, að menn skiptast í flokka eftir stjórnmálaskoðunum. En þegar t. d. á að kjósa marga menn til trúnaðarstarfa og eingöngu eru viðhafðar meiri hl. kosningar, verður það meiri hl., sem ræður öllu, og réttur minni hl. verður fyrir borð borinn. Nú að undanförnu hafa hlutfallskosningar verið að ryðja sér til rúms, og menn hafa skoðað þær réttilega sem spor í þá átt að fullnægja grundvallarstefnu lýðræðisins, og síðan þetta mál var flutt á Alþ. hafa víða verið teknar upp hlutfallskosningar, þar sem þær voru ekki áður, bæði í félögum og til þings. Ég vil leyfa mér að minna á, að teknar hafa verið upp hlutfallskosningar í tvímenningskjördæmunum, til búnaðarþings og í stéttarsamtökum bænda, og er því á sama hátt eðlilegt, að þetta væri tekið upp til kosninga í trúnaðar- og stjórnarstörf innan stéttarfélaga verkalýðsins. Það er þess vegna ekki ástæða til þess að vera að fjölyrða um réttmæti þessa máls, því að það er augljóst, að ef á að reyna að fullnægja þeirri grundvallarhugsjón lýðræðisins, að tekið sé tillit til minni hl. í félagsmálum, þá verður að viðhafa svipaðar reglur og hlutfallskosningar áskilja. Það mætti að vísu varpa fram þeirri spurningu, hvort ástæða sé til að lögskipa slíkt sem þetta, það ætti að vera á valdi félaganna sjálfra, hvort þau viðhafa slíkt kosningafyrirkomulag eða ekki. En það er staðreynd, að 1. um stéttarfélög og vinnudeilur kveða svo á, í 3. gr., að stéttarfélög ráði málefnum sínum sjálf með þeim takmörkunum, sem eru sett í 1. þessum, og gera þannig ráð fyrir því, að löggjafinn gæti sett ýmsar reglur um starfsemi þessara félaga. Og þegar málunum er nú komið eins og er, þá finnst mér naumast réttmætt að ætlast til þess, að þetta fari eingöngu eftir frjálsum vilja félaganna á hverjum tíma og á hverjum stað, vegna þess að það getur skapað hið mesta handahóf í þessum málum. Sums staðar er meiri hl. það frjálslyndur að hverfa að þessu ráði, en sums staðar ekki, og þá hefur minni hl. ekki aðstöðu til þess að ná rétti sínum, þótt hann vilji fá fram breyt. á lögunum. Í þessari brtt., sem ég hef flutt hér, er ekki gert ráð fyrir því, að það sé skylt að viðhafa slíkar hlutfallskosningar, nema tiltekinn hluti félaganna óski þess, og er það að sumu leyti eðlilegt, því að stéttarfélög starfa við nokkuð mismunandi skilyrði og aðstöðu, sum eru smá, í litlum byggðarlögum og hreppum, en önnur aftur stór, í kaupstöðum og kauptúnum. Það geta verið þær kringumstæður, að það liggi ekki fyrir óskir manna um það að hafa annað en einfaldar meiri hl. kosningar. En ef fyrir liggur vilji 1/5 hl. félaga í viðkomandi félagi um það að viðhafa hlutfallskosningar, þá er rétt að taka tillit til þess. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þetta mál megi mæta góðum skilningi í þessari hv. d. Það er einnig vitað, að það nýtur víða annars staðar fylgis Það er vitað, að Sjálfstfl. hefur gert almenna flokkssamþykkt um það hjá sér að vinna að því, að það megi takast að koma á slíku kosningafyrirkomulagi innan verkalýðssamtakanna. Það er einnig vitað, að við síðustu kosningar til alþýðusambandsþings í Dagsbrún var samkomulag milli verkamanna innan Sjálfstfl. og Alþfl. um að standa saman um fulltrúaval, og það samkomulag byggðist á því, að takast mætti að koma á hlutfallskosningum innan verkalýðsfélaganna og innan Alþýðusambandsins. Þá er einnig að vænta þess, að sumir hverjir, sem eiga sæti hér í d. og hafa einmitt fjallað um málefni stéttarfélags bænda og búnaðarsambandanna, þar sem slíkar reglur eru þegar komnar á, ljái lið sitt þessu máli, sem hér um ræðir. Ég held þess vegna, að það sé ástæða til að ætla, að málið eigi fylgi að fagna í öllum flokkum hér á þingi. Málefni eins og þetta er í eðli sínu réttlætismál, sem verður ekki stöðvað, og nær því fyrr eða síðar fram að ganga. Ég vil bæta því við um það, að málið eigi fylgi að fagna í öllum flokkum, að það vill svo til, að núverandi forseti Alþýðusambands Íslands, hv. 11. landsk., hefur barizt fyrir því, að þetta skipulag yrði tekið upp innan verkalýðsfélaganna. Við höfum verið í þeirri aðstöðu að vinna sameiginlega að því, meðan við störfuðum báðir á vegum Sjálfstfl., að komið yrði á hlutfallskosningum innan verkalýðsfélaganna. Ég vil einnig með hliðsjón af þessu vænta nokkurs stuðnings úr þessari átt. Ég ætla svo ekki að svo komnu að hafa þessi orð fleiri, en vil mega leggja til, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Með því að mál þetta er í grg. og líka af hálfu hv. frsm. rakið nokkuð til þeirrar rótar, að á Alþ. 1939 hafi komið fram till. í sömu átt og verið afgr. með ákveðnu móti, sem bendi til þess, að samkomulag hafi átt að verða um framkvæmd málsins síðar, og þar sem ég átti nokkurn þátt í því, að málið var tekið til meðferðar á Alþ. og lét í ljós skoðun mína á því þá, þá þykir mér rétt að fara um þetta mál nokkrum orðum nú í upphafi. Eins og rakið er í grg. frv. og hv. frsm. benti á, þá lauk því frv., er Bjarni Snæbjörnsson, þm. Hafnf., flutti 1939 um svipað efni, á þann veg, að málið var afgr. með rökstuddri dagskrá, sem prentuð er upp í grg. frv., og hefur hv. flm. og frsm. bæði í ræðu sinni og grg. dregið af henni ályktanir, sumar réttar, en aðrar ekki réttar. Eins og allir vita, sem þekkja til sögu verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, þá var það þannig fram til ársins 1940, að Alþýðusamband Íslands og Alþfl. var ein skipulagsbundin heild, og svo hafði víða verið á frumbýlingsárum verkalýðshreyfingarinnar annars staðar, t. d. í Svíþjóð og Bretlandi, og er að nokkru leyti enn í dag. En þegar fram liðu stundir og komið var að þessum tíma, 1939, þá heyrðust raddir um það innan verkalýðssamtakanna og einnig meðal stjórnmálaflokkanna, að ástæða væri til þess að gera skipulagsbundinn greinarmun á Alþfl. og Alþýðusambandinu, og þess vegna var flutt sú till., sem þáverandi þm. Hafnf., Bjarni Snæbjörnsson, flutti á Alþ. 1939. Eins og allir vita, þá lauk því þannig eftir frjálsa ákvörðun Alþýðusambandsins og Alþfl. 1940, að gerður var skipulagsbundinn skilnaður á milli þessara tveggja samtaka, og eftir það hefur Alþýðusambandið starfað eftir 1. sínum og samkvæmt yfirlýsingum, óháð stjórnmálaflokkum, og hefur Alþfl. eftir þann tíma ekki haft rétt til að hafa þar á hendi íhlutun mála öðruvísi en efni gáfust til eftir skoðunum manna innan verkalýðshreyfingarinnar. Þessu var þess vegna breytt 1940 og einnig því, sem að var fundið þá, að leyft hafði verið að hafa tvö verkalýðsfélög sams konar á sama félagssvæði, en þá störfuðu í Hafnarfirði, eins og menn muna, tvö verkalýðsfélög. Meðan Alþýðusambandið var skipulagslega tengt Alþfl., frá 1930 til 1940, voru 1. Alþýðusambandsins og flokkslög Alþfl. sameiginleg, og enginn mátti mæta á Alþýðusambandsþingi, nema hann væri skipulagsbundinn alþýðuflokksmaður. Þetta ákvæði hafði ekki gilt, frá því að Alþýðusambandið var stofnað 1916 og fram til 1930, en raun bar vitni um það, að á meiri hl. þessa tímabils voru fulltrúarnir á Alþýðusambandsþingi svo að segja allir alþýðuflokksmenn, og var svo allt til þeirrar stundar, er kommúnistar klufu sig út úr og stofnuðu Kommúnistafl. 1930, en þá var þetta ákvæði um sameiginleg lög Alþfl. og Alþýðusambandsins sett inn. Nú skal ég ekkert deila um það, hversu eðlilegt það hafi verið að halda þessum skipulagsbundnu tengslum milli Alþfl. og Alþýðusambandsins, en ég vil minna á það í þessu sambandi, að það var í rauninni Alþfl., jafnaðarmenn, sem stofnaði Alþýðusambandið á sínum tíma, og það var ekki hægt að greina á milli þess á þeim tíma, hvort menn voru í verkalýðsfélagi eða Alþýðuflokksfélagi, því að verkalýðsfélögin voru framan af ekkert annað en flokksfélög alþýðuflokksmanna. Þessi tengsl komu því af sjálfu sér allt frá stofnun Alþýðusambandsins og Alþfl. 1916 og fram til ársins 1930, að kommúnistar klufu sig úr samtökunum og stofnuðu Kommúnistafl. Íslands, þá kom þetta ákvæði inn í l. Alþfl. og Alþýðusambandsins. En svo gerðist breyting á verkalýðsfélögunum, því að í raun og veru voru, eins og ég sagði, engir menn í þeim framan af nema alþýðuflokksmenn, og lítill greinarmunur var gerður á verkalýðsfélögunum og flokksfélögum Alþfl. En þegar verkalýðsfélögin tóku að treysta samtök sín og stofna félög víða um landið og reyna að fá sem flestan verkalýð inn í þessi samtök, breyttist þetta, og kom fljótt að því, að inn í þessi samtök komu aðrir en þeir, sem voru alþýðuflokksmenn. Það var þess vegna eðlileg rás viðburðanna hér á landi, að þegar inn í verkalýðsfélögin voru komnir menn, sem ekki voru alþýðuflokksmenn, þá mundi til þess draga, að skilnaður mundi gerður milli Alþýðusambandsins og Alþfl. Þetta var gert á sameiginlegu þingi Alþfl. og Alþýðusambandsins 1940, og ég skal lýsa því yfir, að ég var þessu ákveðið fylgjandi og átti þátt í því, að þessi skipulagslegu tengsl, sem áttu þá að baki nokkuð mörg ár, voru rofin, og það var vegna þess, að þetta skipulag passaði ekki lengur fyrir þessi samtök, þótt það passaði fyrir þau lengi fram eftir hér á landi eins og víða annars staðar. Þetta gerðist af frjálsum vilja og með frjálsu samþykki Alþýðusambandsins og Alþfl. Sömuleiðis var alþýðusambandsl. breytt þannig, að ekki mætti nema eitt félag sömu tegundar á sama félagssvæði vera í Alþýðusambandinu. Samþykkt hinnar rökstuddu dagskrár frá 1939 var því að öllu leyti fullnægt á Alþýðusambandsþinginu 1940, og ég held, að það sé misskilningur hjá hv. flm. þessa frv., að það skorti enn á, að öllum meðlimum verkalýðsfélaganna sé tryggður sami réttur til allra trúnaðarstarfa án tillits til stjórnmálaskoðana. Þetta hefur einmitt verið framkvæmt og framkvæmt með því að nema úr gildi ákvæði Alþýðusambandsl. frá 1930 um það, að enginn mætti mæta á þingi Alþýðusambandsins, nema hann væri skipulagsbundinn alþýðuflokksmaður. Þetta var afnumið, og með því var í rauninni orðin greið gatan fyrir hvern mann án tillits til stjórnmálaskoðana að eiga sæti á þingi Alþýðusambandsins. Rökstuddu dagskránni frá 1939 hefur því verið framfylgt út í yztu æsar, enda hafði ég viljað, að svo yrði, og var því máli fylgjandi hér á Alþ. 1939, og þetta var framkvæmt á alþýðusambandsþingi 1940. Ég vil þess vegna fyrst og fremst leiðrétta þann misskilning, sem kemur þarna fram hjá hv. flm. málsins, að enn skorti á, að fullnægt sé þessu skilyrði hinnar rökstuddu dagskrár. En þegar þetta er athugað, þá kemur að hinu: Er rétt að setja á Alþ. löggjöf, sem fyrirskipar með vissu móti, að hlutfallskosningar skuli viðhafðar innan verkalýðsfélaganna? Ég lýsti því yfir á Alþ. 1939, að ég álíti þetta rangt. Ég áleit það óeðlileg afskipti löggjafarvaldsins af verkalýðssamtökunum, afskipti, sem ég veit ekki til, að framkvæmd hafi verið nokkurs staðar meðal lýðræðisþjóða. Hitt er svo annað mál, hvort verkalýðsfélögin sjálf, samtakaheild þeirra, ættu að ákveða að hafa hlutfallskosningar hjá sér til trúnaðarstarfa og fulltrúavals, það eru þau sjálfráð um og eiga að vera sjálfráð um. Hv. flm. þessa máls nefndi nokkur dæmi, þar sem hlutfallskosningar hefðu verið innleiddar á seinustu tímum, og nefndi hann meðal annars stéttarfélög bænda. Það er rétt, að það var ákveðið við stofnun stéttarfélags bænda að hafa hlutfallskosningar, en það voru samtökin sjálf, sem þar stofnuðu til samtakanna, sem komu sér saman um þessa skipulagsháttu í sínum eigin félagsskap. Við þekkjum önnur stór samtök hér á landi, og um þau gildir sérstök löggjöf, það er samvinnufélagsskapurinn. Um þann félagsskap gildir samvinnulöggjöfin, og í þeim félagsskap eru hlutfallskosningar viðhafðar, og í þeirri löggjöf er ákveðið, að félagið eigi að vera opið öllum mönnum, sem fullnægja skilyrðum til þess vegna búsetu á félagssvæðinu - opið öllum án tillits til stjórnmálaskoðana, alveg eins og verkalýðsfélagsskapurinn á að vera opinn öllum verkalýð, konum jafnt sem körlum, á félagssvæðinu, þar sem félög starfa. Ég veit ekki, hvort verkalýðsfélögin telja það réttan hátt á starfsemi sinni að taka upp hlutfallskosningar, en ég vil láta þau ákveða um það sjálf, en alls ekki, að löggjafarvaldið gangi inn á þá braut að fyrirskipa þessum frjálsu samtökum í landinu að fara inn á þessa braut, ef þau ekki ákveða það sjálf fyrir sitt leyti. Ég á lítinn þátt nú orðið í starfsemi verkalýðsfélaganna, en ég þekki vel sögu þeirra og starfsemi í 20–30 ár, og ég álít eftir þeirri reynslu, sem ég hef fengið af þeim samtökum, að þessir aðilar séu bezt bærir til þess að ákveða um þetta sjálfir. Ég er þess vegna fyrir mitt leyti andvígur þessu frv., sem fyrir liggur. En ég vil fyrst og fremst leiðrétta þann misskilning og þá hæpnu ályktun, sem dregin hefur verið af rökstuddu dagskránni frá 1939 um framkvæmd á samkomulagi. Í annan stað vil ég lýsa því yfir, að ég hef sömu skoðun um þessi málefni eins og ég hafði 1939 og hef alltaf haft; að það sé ekki svið löggjafarvaldsins að fara inn á að ákveða slíka skipulagsháttu fyrir verkalýðsfélögin frekar en samvinnufélögin, íþróttafélögin og önnur allsherjarsamtök, sem starfa um land allt. Og ég er hræddur um, að ef farið yrði inn á þessa leið með verkalýðssamtökin, þá gæti verið hætt við því, að það kæmu upp sams konar kvaðir snertandi samvinnufélögin og íþróttafélögin, kvenfélögin o. s. frv., en þetta eru samtakaheildir, sem ná yfir allt landið, og ég álít, að löggjafarvaldið eigi ekki að grípa fram fyrir hendur þeirra, heldur eigi að láta þessar félagsheildir um það, hvað þau vilja vera láta í sínum skipulagsháttum. Þess vegna vil ég óska þess, að menn athugi mjög vel það, sem hér er farið fram á, og athugi, hvaða dilk það mundi draga á eftir sér, ef farið yrði inn á þessa vafasömu braut í löggjöf, hvað snertir almenn samtök og félagsskap manna í landinu.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. hefur tekið af mér það ómak að tala margt um þetta mál, þar sem hann tók margt fram af því, sem ég vildi sagt hafa. En ég get þó ekki stillt mig um að segja nokkur orð, bæði vegna þess, að ég er forystumaður þeirrar stofnunar, sem þetta mál snertir, og einnig vegna þess, að hv. flm. hefur látið mig verða þess heiðurs aðnjótandi að geta mín í sambandi við framsöguræðu sína. Nú vil ég taka það fram, að ég er þessu frv. andvígur, fyrst og fremst vegna þess, að ég álít, að verkalýðshreyfingin eigi sjálf að ákveða um þetta, en ekki löggjafarvaldið. Hv. flm. gat þess, að þetta frv. væri fram komið til þess að skapa jafnrétti innan verkalýðshreyfingarinnar. Það er svo innan verkalýðshreyfingarinnar, sem og margra annarra samtaka, að það er mjög um það deilt, hvaða fyrirkomulag skuli gilda um val trúnaðarmanna, en verkalýðshreyfingin hefur til þessa ráðið því sjálf. En þegar rætt er um það að skapa jafnrétti innan verkalýðshreyfingarinnar, þegar menn eru svo sannfærðir um, að slíkt þurfi að gera, að þeir semja frv. eins og þetta, þá er vert, að menn athugi betur hugmyndir sínar um jafnrétti og svo verk sín. Ég verð að segja það, að mér virðist kenna mikils ósamræmis milli þeirrar hugmyndar, sem ég hef um jafnrétti, og þess, sem fram kemur í frv., og vil ég í því sambandi benda á, að samkvæmt frv. á 1/5 hluti félaganna að binda alla félagsheildina undir ákveðið form. Í. d. ef deilt er um það í einu verkalýðsfélagi, hvaða stjórnarform skuli hafa, og 4/5 vilja hafa það fyrirkomulag, sem nú gildir, en 1/5 vill annað, þá á 1/5 að ráða, en hinir ekki. Þetta finnst mér ekki jafnrétti. Hv. flm. gat um það, að fram hefðu komið kröfur um það, að hlutfallkosningar yrðu teknar upp í verkalýðsfélögunum, og að þær ættu vafalaust fylgi að fagna, og hann gat um það, sem eins konar réttlætingu fyrir þessu frv., að slíkar kröfur hefðu víða komið fram, en ekki náð fram að ganga. En ég vil spyrja hv. þm.: Hvar hafa þessar kröfur komið fram og hvenær, í hvaða verkalýðsfélögum, og í hvaða verkalýðsfélögum hafa þær verið felldar? Það fór eins og ég reiknaði með, að enda þótt hv. flm. sé lögfræðingur, þá veittist honum erfitt að færa heim ummæli sín um jafnréttið í þessu frv., sem hefur inni að halda ójafnrétti í orðsins fyllsta skilningi og er freklegt brot á viðurkenndu félagafrelsi í landinu. Ég get ekki fengið annað inn í mitt ferkantaða höfuð, ef svo mætti segja, en að 1/5 hluti geti samkvæmt því ákveðið það form, er 4/5 verði að sætta sig við, hvernig sem þeim líkar það, eða m. ö. o. að það sé minni hlutinn, sem ráði, en ekki meiri hlutinn. Hv. flm. virðist líta þveröfugt á þetta. En að því athuguðu, hvaða fyrirkomulag gilti um fulltrúaval, ef frv. hans næði samþykki, er það þó einkum jafnréttið, sem yrði fyrir borð borið, er 1/5 hluti atkvæða réði fyrir 4/5 hlutum. Hv. flm. vildi gefa í skyn, að ég hefði snúist mjög í þessu máli, að ég hefði haft aðrar skoðanir, er ég var í Sjálfstfl. Það er ekkert leyndarmál, að í dag hef ég aðrar skoðanir á mörgum þjóðfélagslegum málum en ég hafði, meðan ég var í Sjálfstfl. Þess vegna er ég hér í dag sem þm. fyrir Sósfl. Þó hef ég í dag nákvæmlega sömu skoðun og ég hafði 1939 á því, að verkalýðsfélögin eiga sjálf að ráða sínum innri málum og þar á meðal, hvaða kosningafyrirkomulag þau hafa í sambandi við val sitt á mönnum í trúnaðarstöður. Flm. virtist leggja á það mjög mikla áherzlu, og var sem hann skoðaði það sem einhver rök fyrir framgangi frv. síns, að málfundafélagið Þór í Hafnarfirði átti þátt í frv. Bjarna Snæbjörnssonar 1939, og gaf hann raunar í skyn, að ég hefði verið formaður þess félags, er samþykkt þess var gerð, sem hann minntist á. Hér kemur fram sama þekkingarleysið hjá hv. flm. og líklega er orsök þessa frv. hans. Ég var nefnilega ekki formaður málfundafélagsins Þórs 1939. Hv. flm. virðist ekki gera mun á ástandinu í verkalýðsfélögunum þá og nú. Honum virðist sjálfsagt að grípa nú, er eining ríkir innan verkalýðshreyfingarinnar, til sömu ráða og nefnd voru 1939, er sundrung og hjaðningavíg veiktu verkalýðssamtökin. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í ræðu hv. flm. að svo stöddu. Ég óska þess eindregið, að frv. þetta verði fellt af þeim sökum, að það er ekki Alþingis að ákveða um innanfélagsmál verkalýðsfélaganna, þótt flm. hafi á þessu aðra skoðun og vitni í því sambandi m. a. í vinnulöggjöfina. Ég get ekki séð, að neitt það hafi skeð, er réttlæti það, að Alþ. þurfi að grípa á róttækari hátt inn í málefni verkalýðssamtakanna en með vinnulöggjöfinni 1938, eða 1939 undir þeim kringumstæðum, er þá voru. Þá var svipuðu máli vísað frá hér, af því að þm. vildu ekki grípa inn í starfsemi verkalýðshreyfingarinnar, og ég vænti, að sá skilningur sé ennþá fyrir hendi og frv. þetta verði fellt.



[Lestrarsalsvörður telur sig munu hafa léð JóhH tvö handritsblöð, er á hafi verið stutt ræða SG og enn fremur upphaf næstu ræðu. JóhH neitar því hins vegar (í des. 1948), að handritsblöðin séu í sinni vörzlu, og mun því mega telja þau glötuð.]



.... Þá verð ég að segja það í sambandi við þær óskir hv. 8. þm. Reykv. í lok ræðu hans, að það yrði mér sjálfum verst að flytja þetta frv., að við hv. 11. landsk. munum þar verða á sama bát, en hann var hvatamaður þessa máls fyrir fáum árum. Og þessi hv. 11. landsk. er nú hissa á því, að komið er fram frv. um að lögbjóða ákveðið form í stéttarfélögum. Það situr sízt á honum að verða hissa, þótt tekin sé nú upp baráttan, þar sem hann lét hana niður falla í bili a. m. k. Ég held það séu svo ekki fleiri atriði, sem ég þarf að ræða að svo stöddu.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er flutt á þskj. 26, er um hreyt. á l. nr. 4 1935, um vinnúmiðlun. Með frv. er lagt til, að sú breyt. verði gerð á gildandi ákvæðum um stjórn vinnumiðlunarskrifstofa, að í stað þess, að viðkomandi bæjarstjórn kýs 2 menn af 5, kýs hlutaðeigandi bæjarstjórn 3 menn, þ.e.a.s. meiri hl. af stjórn skrifstofunnar. Gildandi ákvæði eru þannig, að bæjarstjórn kýs 2 menn, starfandi verkalýðsfélag á staðnum eða fulltrúaráð verkalýðsfélaga einn mann, félag atvinnurekenda einn mann og atvmrh. skipar 5. mann, sem jafnframt er form. stjórnarinnar. Ég tel sjálfsagt, að þessi breyt. verði gerð. Vinnumiðlunarskrifstofur eru kostaðar að 2/3 hlutum af bæjarsjóði, en einungis að 1/3 úr ríkissjóði. Starfsemi vinnumiðlunarskrifstofanna er hreint bæjarmál, sem hefur haft mjög verulega þýðingu fyrir bæjarfélögin, og tel ég, að skrifstofur þessar hafi mikilvægu hlutverki að gegna innan bæjarfélaga, þar sem þeim hefur verið komið á stofn, og mér finnst eðlilegt, að bæjarstjórnirnar hafi úrslitaáhrif á stjórn þeirra. Það er ætlazt til, að framvegis gildi sömu ákvæði og verið hafa, að bæjarstjórnirnar kjósi þessa menn með hlutfallskosningu. Ég vil að lokum benda á það, að ég tel æskilega þá þróun, sem vart hefur orðið á síðari árum, að gera bæjarfélögin nokkuð óháð. Það eru uppi raddir um það að gera einstaka fjórðunga landsins óháðari ríkisvaldinu en þeir hafa áður verið, og tel ég þá stefnu athyglisverða, þótt þeim málum sé ekki langt komið. Ég tel það, sem hér er farið fram á, vera í samræmi við þessa stefnu og miða að því að gera bæjarfélögin óháðari um stjórn stofnana sinna. Ég tel mig ekki þurfa að fara fleiri orðum um þetta mál. Hér er um sanngirnismál að ræða, sem ég tel, að ekki þurfi að deila um. Ég vona því, að það fái góðar undirtektir hjá hv. d., og vil óska, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og allshn.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég vildi í þessu sambandi láta þess getið, að ég tel ekki óeðlilegt, að sá háttur sé á, eins og er í gildandi l., að ríkisstj. tilnefni einn mann í stjórn vinnumiðlunarskrifstofanna, með því að ætlazt er til, að ríkið greiði verulegan hluta af kostnaðinum. Þetta réttlætist af því sama og að ríkið skipar formenn skólanefnda og hefur með því vissa íhlutun um það, hvernig farið er með það fé, sem veitt er til þeirra mála. Ef sá háttur yrði upp tekinn, að ríkisstj. hefði enga hlutdeild í rekstrinum, teldi ég rétt, að bæjarsjóðir bæru allan kostnað af skrifstofunum, en svo er ekki nú. Nú er það svo, að þegar l. um vinnumiðlunarskrifstofur voru sett á Alþ., var það gert í því skyni, að hægt væri að miðla vinnu milli kaupstaða og landsfjórðunga, ef með þarf, og hugsað þannig, að samvinna sé milli viðkomandi bæjarstjórna, atvinnurekenda, verkalýðsfélaga og ríkisins til þess að reyna að sjá um, að atvinna verði í landinu: Ég hygg, að þessi grundvöllur; sem lagður hefur verið með löggjöfinni um vinnumiðlun, sé bæði skynsamlegur og réttlátur, og sé enga ástæðu til að breyta til í þessu efni, nema. það sé þannig, að bæirnir vilji að öllu leyti taka að sér þær skyldur, sem ríkisvaldið hefur í þessu efni, en það tel ég ekki rétt. Ég sé ekki ástæðu til að slíta því sambandi, sem er milli þessara fjögurra aðila samkvæmt núgildandi vinnulöggjöf, og er þess vegna á móti þessu frv. En verði sá háttur upp tekinn, að ríkið tilnefni framvegis engan mann, mun ég bera fram brtt. á þá leið, að ríkið beri þá engan kostnað.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að deila við hæstv. félmrh. um sjónarmið hans í þessu máli, en það er annað en mitt. Ég lit svo á, að þótt ríkið hafi fram að. þessu greitt 1/3, þá eigi það ekki heimtingu á því að hafa úrslitaáhrif um stjórn þessara stofnana. Það stendur óhaggað, að bæjarsjóðirnir standa undir 2/3 hlutum kostnaðar, og það verður ekki bent á það með neinum rökum, að ríkisstj. sé nauðsynlegt að hafa þessi ítök. Það verðúr alveg jafnauðvelt eftir eins og áður að hafa vinnumiðlun milli allra staða á landinu. Ég sé ekki, að bæjarstjórnirnar ættu að vera ófúsari til samvinnu eftir en áður. Ég held aftur á móti, að því sjálfstæðari sem rekstur bæjarfélaganna er, því meiri möguleikar séu fyrir góðri samvinnu milli ríkis og bæja um þessi mál. Um hitt atriðið, hvort ætti að svipta bæjarfélögin- þessum 1/3 hluta styrks, skal ég ekki eyða orðum að svo komnu máli, en mér er nær að halda, að það væri eins æskilegt, að þau hættu að fá þennan styrk, eins og að ríkið hafi svona sterk áhrif. Ég tel eðlilegt, að ríkið styrki þetta, því að hér er um mál að ræða, sem hefur almenna sósíala þýðingu, án þess að ríkið geri þær kröfur að hafa úrslitaáhrif á stofnunina. Ég hef ekki meira að segja, en vona að málið fái góða afgreiðslu í hv. þd. Ég gerði till. um, að málinu yrði vísað til allshn., en það mætti eins fara til félmn., og er það á valdi hæstv. forseta, hvort verður.