Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja ásamt hv. alþm. Þórarni Þórarinssyni, Jónasi Árnasyni, Ágúst Þorvaldssyni og Stefáni Valgeirssyni frv. til l. á þskj. 192 um breyt. á l. nr. 65 frá 13. maí 1966, um hægri handar umferð. „1. gr. 2. mgr. 17. gr. l. orðist þannig: Ákvæði 1. gr. koma þó eigi til framkvæmda fyrr en á þeim degi apríl-, maí- eða júnímánaðar 1969, sem dómsmrh. ákveður að fenginni till. framkvæmdanefndar, enda hafi þá áður verið samþ. við þjóðaratkvgr. að taka upp hægri handar umferð. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Mikið hefur verið rætt og ritað um hægri handar umferð og málið oft verið til umr. hér á hv. Alþingi. Árið 1940 var ákveðið í nýjum bifreiðalögum og fyrstu umferðarl. að taka upp hægri handar umferð hér á landi. Þau lög komu þó ekki til framkvæmda vegna hernáms Breta. Samkv. till. til þál., sem samþ. var 13. maí 1964, var hafinn undirbúningur að því, að upp yrði tekin hægri handar umferð, og með l. frá 13. maí 1966 var ákveðið, að tekin skyldi upp hægri handar umferð. Og nú síðast hefur verið ákveðið, að umferðarbreytingin taki gildi 26. maí á þessu ári. Eins og kunnugt er, hefur undirbúningur, meðferð og ákvarðanir í sambandi við þetta mál sætt mikilli og margvíslegri gagnrýni fjölda manna, og hefur komið æ betur í ljós, eftir því sem það hefur lengur verið á döfinni, að stór hluti kjósenda er þessari lagasetningu andvígur. Um þetta vitna þúsundir undirritaðra mótmæla, sem fram komu, meðan málið var til meðferðar á Alþingi og einnig síðar, bæði frá einstaklingum og félagssamtökum. Er vafamál, að nokkurt ópólitískt mál hafi um áratugaskeið valdið svo almennri og harðri andstöðu. Nú er viðhorf til málsins breytt, því að vegna erfiðleika þjóðarinnar í efnahagsmálum er fyrirsjáanlegur samdráttur á flestum sviðum þjóðlífsins. Það hefur komið betur í ljós, að áföllin í íslenzkum þjóðarbúskap eru því miður meiri en álitið var í upphafi, og nú er hér að skapast ástand, sem hefur ekki þekkzt í nærri tvo áratugi, en það er atvinnuleysi. Allt bendir til þess, að nú verði að skera niður margar aðkallandi framkvæmdir. Breyting á hægri handar umferð á Íslandi er ekki aðkallandi og þess vegna sjálfsagt að fresta henni, því að samfara umferðarbreytingunni yrði mikill og ófyrirsjáanlegur kostnaður, bæði hjá ríkissjóði og einstaklingum. Með þessu frv. er lagt til að fresta framkvæmd hægri handar umferðar í eitt ár, enda hafi þá áður farið fram þjóðaratkvgr. um málið. Það er athyglisvert, að þetta stórmál, sem varðar alla landsmenn, hefur frá upphafi verið ópólitískt og enginn stjórnmálaflokkur gerði hægri umferð að stefnumáli sínu í síðustu alþingiskosningum. Það er vitað, að allólíkar skoðanir eru uppi innan allra stjórnmálaflokka um málið. Þegar taka skal afstöðu til þess, hvort hafa skuli vinstri eða hægri handar umferð, vaknar fyrst sú spurning, hverjir séu kostir og gallar hvorrar reglunnar um sig. Talið er, að í sjálfu sér hafi hvorug reglan kosti umfram hina. Þetta var sú höfuðregla, sem kom frá umferðarlaganefnd, þ.e.a.s. að báðar reglurnar séu í sjálfu sér alveg jafngóðar. Hæstv. dómsmrh. sagði í ræðu 29. nóv. 1965, með leyfi forseta: „Það er ekki unnt að segja, að önnur reglan sé hinni betri, að aka vinstra megin á vegi eða hægra megin á vegi. Það er öllum ljóst. Það er töluvert tilviljunum háð, hvernig þetta er eða hefur verið meðal þjóða í Evrópu, sem við höfum nánust skipti við.“ Það er ekki nema eðlilegt, að lönd, sem hafa sameiginleg landamæri, samræmi sínar ökureglur, og það hafa þau gert á undanförnum árum á meginlandi Evrópu og nú síðast Svíþjóð, og þar með voru öll lönd á meginlandinu búin að taka upp hægri handar akstur. Hins vegar gegnir allt öðru máli með eylönd, sem hafa öll vinstri handar umferð, svo sem Ísland, Bretland, Írland, Japan og Ástralía, og í þessum eylöndum búa hundruð milljónir manna. Með þessari væntanlegu breytingu hér á Íslandi yrðum við sennilega fyrsta eyland í Evrópu til að breyta í hægri handar umferð. Því hefur verið haldið fram sem aðalrökum, að öll umferð í lofti og á sjó sé hægra megin og þess vegna sé ástæða til að taka upp hægri umferð á landi, því að þetta ósamræmi geti villt fyrir t.d. flugmönnum og sjómönnum okkar. En ef þetta ætti að villa fyrir þeim, hvað mætti þá segja um Breta, Japani og Ástralíumenn? Þeir eiga stóra skipa- og flugvélaflota, og þess vegna ætti þetta að vera þeirra stóra vandamál, en engar fréttir hafa borizt um slíkt. Því var haldið fram, að Íslendingar ferðuðust meira og meira til útlanda og færu með sínar bifreiðar og hættulegt væri fyrir þá að aka þar í hægri umferð, þar sem þeir væru vanir vinstri umferð hér. Þessu er til að svara, að þeir Íslendingar, sem aka erlendis, eru aðeins örlitið brot af þjóðinni, og vandi þeirra er ekki að aka hægra megin, heldur að þekkja öll þau ógrynni af umferðarmerkjum, sem á vegi þeirra verða. Með sama rétti mætti segja, að það væri auðvelt fyrir Íslendinga að aka í Bretlandi eða Írlandi í vinstri umferð. En ég hygg, að svo sé ekki, vegna þess að það er sérstök umferðarmenning í sérhverju landi, og umferðarmenningin batnar ekki, þó að skipt sé frá vinstri til hægri. Til þess að skapa örugga umferð er nauðsynlegt að hafa sífellda fræðslu- og upplýsingaþjónustu um umferðina, enda er talið, að óaðgæzla eða vanþekking sé meginorsök umferðarslysanna. Hvergi hefur komið fram í skýrslum, að meiri slysahætta sé af vinstri en hægri umferð, heldur hið gagnstæða. Í norska blaðinu Motor, sem bílstjórasamtök Noregs gefa út og eru í samstarfi við norskar bifreiðatryggingar, birtist grein í febrúarhefti 1967. Þar segir m.a. á þessa leið: „Í Sviss eru starfandi samtök, sem rannsaka vísindalega allt, sem snertir umferð á vegum. Svissneska nefndin lýsir því yfir samkv. rannsókn sinni, að Svíþjóð, sem er bílflesta landið í Evrópu með vinstri handar umferð, hefur að tiltölu á bifreið aðeins 1/3 hluta látinna og slasaðra í umferðarslysum á við meðaltal slysa í öðrum löndum Evrópu. Með samanburði við Sviss eru slysin í umferð Svíþjóðar aðeins einn á móti þremur slasaðra og látinna.“ Í Sviss er hægri handar umferð, og eins og við vitum breyttu Svíar í hægri handar umferð 3. sept. s.l. En það er annað, sem er athyglisvert í þessu sama norska blaði, Motor. Þessi starfandi samtök vinna ákaft að því, að stýri bílsins sé haft hægra megin í bifreiðinni í hægri handar umferð. Rök fyrir þessu eru þau, að þá fær bifreiðarstjórinn miklu betri aðstöðu gagnvart vegjaðri. Enn fremur segir þessi rannsóknarnefnd: „Sé bifreiðarstjórinn nær vegmiðju í bifreið sinni, eins og nú tíðkast í hægri handar umferð, heldur hann sig ósjálfrátt of nærri vegmiðju til að forðast útafakstur eða honum hættir við að ofmeta fjarlægðina milli ytri hjóla og vegjaðars og ekur þá út af.“ Sama nefnd vitnar í ummæli ítalsks kappakstursmanns, en hann segir: „Ef við færum stýri bifreiða til hægri, þ. e. nær vegjaðri, í öllum bílum í umferðinni, gildir það sama og að vegurinn sé breikkaður um heilan metra öllum að kostnaðarlausu, ½ metra til hægri og ½ til vinstri.“ Samkv. áliti þessarar n. erum við Íslendingar með rétt stýri miðað við vinstri handar umferð. Og n. segir enn fremur. „Ef bifreiðarstjórinn situr nær vegmiðju, er hættan á blindun af ljósum miklu meiri.“ Einnig þess vegna er betra að færa stýri bílsins nær vegjaðri samkv. vísindalegum athugunum þessarar n. En hún segir: „Við þorum að fullyrða, að með almennri breytingu á bílstýri nær vegjaðri mundi bílslysum fækka allt að helmingi.“ Þegar við ræðum um hægri umferð, er fróðlegt fyrir okkur að rifja nokkuð upp sögu Svía, hvernig málið þróaðist hjá þeim. Svíþjóð var eina meginlandið í Evrópu, sem hafði vinstri handar umferð. Sagan segir, að till. um hægri handar umferð hafi verið bornar fram í sænska þinginu á árunum 1934, 1939, 1941, 1943, 1945 og 1953, og árið 1954 mælti n. með því, að breytt yrði í hægri handar umferð í vega- og gatnaumferð, en ekki í járnbrautakerfinu. Og í októbermánuði 1955 fór fram þjóðaratkvgr. um málið. Sú þjóðaratkvgr. fór þannig, að meiri hl. þeirra, sem atkv. greiddu, óskaði að halda vinstri handar umferð áfram, og sænska þingið tók ákvörðun í samræmi við ósk meiri hl. En umferðin yfir landamærin, sem jókst hröðum skrefum, gerði það að verkum, að enn á ný varð að taka afstöðu til málsins, og árið 1900 var enn þá rannsakað, hve mikill kostnaður yrði af breytingunni í hægri handar umferð, og á tímabilinu 1961–1963 var spurningin um hægri handar umferð rædd ýtarlega innan stjórnmálaflokkanna og ríkisstj. í Svíþjóð. Í frv. á þingi 1963 var tekin grundvallarákvörðun um að breyta yfir í hægri handar umferð, og þann 10. maí 1963 tók sænska þingið ákvörðun um að taka upp hægri handar umferð á árinu 1967. Af þessari sögu Svía sjáum við, að þeir hafa haft þjóðaratkvgr. um málið árið 1955 og þjóðin vildi áfram vinstri handar umferð. En vegna þess að umferðin yfir landamærin óx svo hröðum skrefum, urðu þeir að samræma umferðarreglur sínar og þá aðallega vegna sameiginlegra landamæra. Í þessari sögu Svíþjóðar um hægri handar umferð er einnig athyglisvert, að tíminn milli ákvörðunar sænska þingsins og framkvæmda á umferðarbreytingunni var ákveðinn rúmlega 4 ár. En þeir töldu þennan tíma nauðsynlegan til að gera tæknilegar breytingarráðstafanir og skipuleggja upplýsinga- og áróðursstarfsemi, þannig að árangurinn yrði sem mestur fyrir umferðaröryggið. En hér á Íslandi höfum við aðeins haft tveggja ára aðlögunartíma. Fjármagn vegna breytingarinnar í Svíþjóð var aflað með aukaskatti af skráðum vélknúnum ökutækjum á árunum 1964, 1905, 1966 og 1967, eða þegar breytingin átti sér stað í Svíþjóð voru þeir búnir að innheimta allan þennan aukaskatt. En hér á Íslandi á að innheimta þennan aukaskatt á árunum 1967, 1968, 1969 og 1970, eða búið er að innheimta þennan aukaskatt í eitt ár, þegar breytingin kemur til framkvæmda. En þá eiga bifreiðaeigendur eftir að greiða aukaskattinn vegna hægri umferðar í 3 ár enn þá. Það má því segja, að ólíkt höfumst við að frændurnir. Og þá vaknar sú spurning, ef framkvæmdin á að kosta samkv. l. 50 millj., hver á þá að borga það fjármagn, sem á vantar. Erum við ekki að hraða okkur um of í þessu máli? Umferðarmál verða alltaf ofarlega á baugi hjá okkur, og þegar ökutækjum fjölgar eins ört og á undanförnum árum, er brýn nauðsyn að auka þá jafnframt fræðslu á umferðarreglum og umferðaröryggi. Til að undirstrika þetta mikilvæga sjónarmið vil ég leyfa mér að benda á, að í þingmannablaðinu „Nordisk kontakt“, desemberhefti, á bls. 956, er sagt frá umferðaröryggi í Noregi. Þar segir: „Í Noregi eins og flestum öðrum löndum Vestur-Evrópu aukast umferðarslysin mjög ört. Þess vegna er eðlilegt, að spurningin um meira umferðaröryggi hafi komið fram bæði í nál. og í umr. í norska þinginu og lögð sérstök áherzla á að gera meira til að auka umferðaröryggið. Fjárveiting í þessu skyni var hækkuð um 200 þús. n. kr. eða í samtals 1.5 millj. kr., svo að unnt væri að framkvæma ákveðna fjögurra ára áætlun.“ Við sjáum af þessu, að þrátt fyrir hægri handar umferð í þessum löndum í Vestur-Evrópu aukast umferðarslysin mjög ört, og þeir telja, að fræðsla um umferðarmál og umferðaröryggi sé það atriði, sem mikilvægast er. Þetta gildir vissulega einnig hjá okkur, en ekki hvort við höfum vinstri eða hægri handar umferð. Þegar lög um hægri handar umferð voru samþ. árið 1966, fylgdi þeim kostnaðaráætlun upp á rúml. 50 millj. kr., sem bifreiðaeigendur eiga að greiða sem sérstakan skatt. Meginhluta þessa fjár skal varið til breytinga á almenningsvögnum, eða eftir áætlun framkvæmdanefndar mun eiga að verja allt að 32 millj. kr. í breytingar á almenningsbifreiðum, 10.5 millj. í umferðarmannvirki og 8.4 millj. í starfsemi hægri nefndar. Þrátt fyrir þessa kostnaðaráætlun er fyrirsjáanlegt, að framkvæmdin verður margfalt dýrari. Nægir í því sambandi að vitna til Svíþjóðar, en þeir áætluðu, að breytingin hjá þeim mundi kosta rúml. 500 millj. sænskar, en vitað er, að þegar búið var að framkvæma breytinguna, var hún komin yfir 800 millj. sænskar og ekki öll kurl komin til grafar í því sambandi. Í l. um hægri handar umferð segir í 8. gr., með leyfi forseta: „Hver sá, sem telur sig eiga rétt til bóta samkv. 6. gr., skal, áður en framkvæmdir hefjast, senda framkvæmdanefnd nákvæma grg. um þær breytingar, er framkvæma skal, ásamt sundurliðaðri kostnaðaráætlun. Eigi skal bæta kostnað, nema framkvæmdanefnd hafi fallizt á nauðsyn breytingar og kostnaðaráætlun, áður en ráðizt er í framkvæmdir.“ Og samkv. upphafi 10. gr. laganna: „ Grg. og áætlanir samkv. 8. gr. skulu hafa borizt framkvæmdanefnd eigi síðar en 1. jan. 1968.“ Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um þetta atriði, hvort gerðar hafa verið kröfur um bætur aðrar en gert var ráð fyrir í upphafi, því að hér gæti verið um allháar upphæðir að ræða. Í grg. með frv. segir: „Þótt gert sé ráð fyrir því, að kostnaður við breytinguna verði að jafnaði greiddur úr ríkissjóði, þykir nauðsynlegt að setja nokkrar skorður við greiðslu bóta vegna ýmissa smábreytinga. Eru þá fyrst og fremst hafðar í huga breytingar, sem nauðsynlegar eru á flestöllum vélknúnum ökutækjum, svo sem breytingar á ljósaútbúnaði og aðrar smávægilegar breytingar.“ Þó að hér sé rætt um smávægilegar breytingar, geta þær kostað mikið fé. Það liggur ljóst fyrir, að strax eftir umferðarbreytinguna verður hver bifreiðaeigandi að láta breyta ljósastillingu á bifreið sinni. Þegar málið var hér til umr. á hv. Alþingi 1966, var þessi kostnaður áætlaður 350 kr. á bifreið, en það kom samt fram í umr., að kostnaðurinn mundi vera í kringum 548 kr. þá. Í dag er kostnaður við ljósastillingu og annað talinn vera frá 350 kr. upp í 1000 kr. eða þar yfir. En ef við færum einhvern meðalveg til þess að áætla þennan kostnað, ef við segðum t.d., að kostnaðurinn yrði um 700 kr. á bifreið, þó að við færum ekki hærra, yrði það milli 29–30 millj., sem bifreiðaeigendur verða að greiða. Í kostnaðaráætlun með frv. er ekki gert ráð fyrir kostnaði vegna löggæzlu. Þó er það sennilega sá liður, sem mest veltur á, þegar umferðarbreytingin er framkvæmd, og enginn veit í dag, hvað sá kostnaður verður mikill. Þrátt fyrir allar áætlanir má fullvist telja, að þessi væntanlega umferðarbreyting kostar mikið fé og miklu meira en okkur hefur verið gefið upp. Stór hluti kjósenda telur, að breytingin sé alls ekki knýjandi eða aðkallandi, aðrir, að hún sé með öllu þarflaus. En öllum kemur saman um, að hún sé hættuleg, eins og okkar vegakerfi er í dag, mjóir og slæmir vegir utan þéttbýliskjarnanna, og síðast, en ekki sízt, að það sé óverjandi að framkvæma þessa breytingu, þegar jafnmiklir fjárhagsörðugleikar steðja að þjóðinni eins og nú á sér stað. Hv. Alþingi getur breytt lögum eða fellt lög úr gildi, hvenær sem er. Hér er þó ekki um slíkt að ræða. Við óskum eftir frestun á l. um eitt ár og að þjóðaratkvgr. fari fram um málið. Til þess að framkvæma hægri handar akstur á Íslandi með góðu móti þarf að vera full vissa fyrir því, að meiri hl. þjóðarinnar sé breytingunni samþykkur. Svíar sögðu, að það yrði að gera allt til að skapa jákvæða afstöðu fólksins, það væri grundvallaratriði, til þess að breytingin mætti heppnast sem bezt, því að það er hinn mannlegi þáttur fyrst og fremst, sem ákveður umferðaröryggið, og jákvætt viðhorf fólksins auðveldar þá venjubreytingu, sem verður nauðsynleg öllum í umferðinni. En hér í dag er alger óvissa um afstöðu fólksins, og margir eru þeir, sem telja, að meiri hl. þjóðarinnar sé á móti hægri handar umferð. En úr þessu vafaatriði fæst ekki skorið nema með þjóðaratkvgr. Síðan lög um hægri handar akstur voru samþ., hafa komið fram óskir þúsunda kjósenda um, að framkvæmd verði frestað, og ósk um þjóðaratkvgr. Undirskriftalistarnir hafa verið þannig orðaðir: „Vér undirritaðir bifreiðastjórar viljum hér með mótmæla framkominni lagasetningu um hægri akstur, sem ráðgert er að taki gildi á árinu 1968. Mótmæli vor byggjum vér á þarfleysu þessarar lagasetningar vegna staðsetningar landsins sem eylands, þeim mikla kostnaði, sem breytingin hefur í för með sér, og þeim augljósu hættum, sem breytingin skapar. Vér getum ekki fallizt á, að rök þau, sem fram voru borin fyrir hægri akstri, gefi þörfinni gildi. Óskum vér eindregið eftir þjóðaratkvgr. um nefnd lög.“ Vitað er, að meiri hl. atvinnubifreiðastjóra er á móti hægri handar umferð. Ef þjóðaratkvgr. yrði látin fara fram um þetta mál og það kæmi í ljós, að meirihl. þjóðarinnar vildi hægri handar umferð, þótt sá meirihl. væri lítill, er fullvíst, að á stuttum tíma mætti skapa jákvæða afstöðu fólksins og framkvæma breytinguna í maí 1969. En fari svo, að meirihl. þjóðarinnar væri á móti hægri handar umferð, hefði vilji þjóðarinnar komið fram. Það er rétt, að nú þegar er búið að setja eitthvert fjármagn í hægri handar umferð. En því fjármagni er engan veginn á glæ kastað, því að flestar þær umbætur má eins vel nota við vinstri handar umferð og kæmu því að fullum notum. En því hefur verið haldið fram sem rökum gegn frv. þessu, að nú þegar sé búið að framkvæma svo mikið vegna hægri handar umferðar, að ekki verði snúið aftur, og ef breytingunni verði frestað í eitt ár, verði hún mun dýrari. Þetta á að vera afsökun fyrir öllu hægri handar kerfinu. En að því er ekki spurt, hvort meiri hl. þjóðarinnar sé samþykkur umferðarbreytingunni. Ef hægri umferð yrði samþ. og við verðum að bíða í eitt ár, mundum við hagnast á því, því að Svíar höfðu fjögurra ára aðlögunartíma, en við mundum þá hafa þriggja ára aðlögunartíma, og við gætum notfært okkur þá reynslu, sem Svíar hafa öðlazt í þessu máli, en þeir segja, að fræðsla og upplýsingastarfsemi sé veigamesti þátturinn í að tryggja umferðarbreytinguna. Þetta væri því aðeins kostur, að fá frestun í eitt ár. Á hv. Alþingi eru nú 14 nýir þm., sem geta látið málin til sín taka, enn fremur má telja eðlilegt, að þeir hv. þm., sem samþ. frv. um hægri umferð 1966, telji nú ástæðu til að endurskoða afstöðu sína, því að ný viðhorf hafa skapazt, eins og t.d., að þessi framkvæmd verður margfalt dýrari en upphaflega var áætlað, að þjóðin á í dag við mikla efnahagserfiðleika að stríða, að á sama tíma og mjög aðkallandi framkvæmdir eru skornar niður á flestum sviðum eigi að eyða milljónatugum í umferðarbreytingu, sem hvorki er aðkallandi né knýjandi, og síðast, en ekki sízt, að stór hluti kjósenda er þessum l. andvígur, og sú andúð virðist fara vaxandi. Þá er ekki nema eðlilegt, að breyttir tímar skapi breytt viðhorf hv. alþm. í þessu máli. Og hvað er meira réttlæti en að þjóðin sjálf taki ákvörðun í þessu umdeilda máli þjóðarinnar, en það verður aðeins gert með þjóðaratkvgr. Þess vegna væntum við þess, að hv. alþm. endurskoði afstöðu sína og stuðli að því, að meiri hluti þjóðarinnar ráði í þessu máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki nema að sáralitlu leyti að blanda mér inn í nýjar deilur um það, hvort hér skuli verða tekinn upp hægri akstur eða ekki, og það er vegna þess, að það mál á sína sögu, og skal ég víkja nokkuð að því, hvað liggur fyrir hjá okkur um þá ákvörðun. Þó að ég muni ekki, eins og ég segi, nema að litlu leyti blanda mér inn í það, sem var þó mikill þáttur í ræðu hv. síðasta ræðumanns, vil ég taka það fram, að í hans ræðu var feikilega mikið af stóryrðum og staðhæfingum, sem engan veginn fá staðizt, og mjög mikið af rökvillum, þótt ég hirði ekki um að eltast við það, en ég mun koma að einhverju af því hér á eftir. Fyrst er á það að líta, sem hv. 1. flm. þessa frv. vék að, að það er nú meira en aldarfjórðungur, frá því að við Íslendingar ákváðum að taka upp hægri umferð, en það var, eins og fram kom í grg. fyrir frv. um hægri handar umferð hér á Alþingi á sínum tíma, þegar Íslendingar settu sér í fyrsta sinn sérstök umferðarlög 30. maí 1940, og þá voru einnig sett ný bifreiðalög, og í hvorum tveggja þessum lögum var ákveðið, að hér skyldi vera hægri handar akstur. Fyrir rúmum aldarfjórðungi töldu þm., sem þá voru, - hvort þeir hafa þá verið eitthvað óskynsamari en aðrir, skulum við ekki fara út í að þrátta um, - en þeir töldu samt sem áður þá, að það væri ástæða til þess að taka upp hægri handar umferð, enda þótt ekki hafi orðið af því, að sú breyting kæmi í framkvæmd, af alveg sérstökum ástæðum, sem við Íslendingar fengum að vissu leyti ekki við ráðið, svo að ég segi ekki meira um það. En það hefði að mínum dómi verið mikið lán, hefði verið haldið þessu stríki þá, og sparað náttúrlega mikinn kostnað og fyrirhöfn. En út í það skal ég ekki fara. En á það er rétt að benda í þessu sambandi, að undir meðferð beggja málanna, umferðarlagafrv. og bifreiðalagafrv. 1940, komu fram till. í báðum d., brtt., sem miðuðust við það að breyta ekki í hægri akstur, en halda vinstri umferðinni. Í Ed. var slík till. felld með 9:7 atkv., og það var brtt. við umferðarlagafrv., en sams konar brtt. við frv. til bifreiðalaga var felld í Nd. með 14:8 atkv. Þetta var afstaða þingsins þá. Strax á þessu stigi málsins kom fram í grg. frv., að enda þótt menn gætu ekki áætlað um aukin slys eða meiri slysahættu fyrir fram, hefði reynslan þegar sýnt í nágrannalöndum okkar tveimur, hér í Mið-Evrópu, í Austurríki og Tékkóslóvakíu, þar sem skyndilega og fyrirvaralaust var breytt frá vinstri akstri og yfir í hægri akstur, - þar segir í grg. frv., með leyfi hæstv. forseta: „En þar, í þessum tveimur löndum, hefur reynslan nú skorið úr, og kom í ljós, að umferðarslys fóru alls ekki í vöxt næstu mánuðina á eftir, eins og svo mjög hafði verið óttazt af ýmsum.“ Þetta bendi ég aðeins á til leiðbeiningar, en það var hvorki þriggja ára né fjögurra ára aðlögunartími í þessum löndum heldur fyrirvaralaust breytt frá vinstri og yfir í hægri umferð. Síðan er það, að 1955 er skipuð hér n. til að gera till. um endurskoðun löggjafar um umferðarmál og bifreiðamál. Enda þótt n. legði ekki til að hverfa frá vinstri til hægri umferðar, var gerð grein fyrir þeim möguleika og niðurstaða n. þá, umferðarlaganefndarinnar, er sú, eins og þar segir: „ Nm. voru allir sammála um, að frá umferðarlegu sjónarmiði væri æskilegt að koma hér á sömu umferðarreglum og gilda í flestum nágrannalöndum vorum.“ Einnig sagði þá, 1955, að allir mn. væru sammála um, að kostnaður við breytingu úr vinstri í hægri handar umferð mundi aukast stórlega með hverju ári sem liði og væri því sjálfsagt að breyta til þá þegar, með nokkrum biðtíma þó. En n. gerði hins vegar ekki till. um þetta, lét það á vald Alþingis að meta kosti breytinganna, hvort þeir yrðu taldir þyngri á metunum en kostnaðurinn eða áhættuóþægindin, sem líklegt mætti telja að yrðu breytingunni samfara. Þetta gerðist undir meðferð málsins 1955. N. skilaði áliti á árinu 1956, og frv. kom svo til meðferðar, eins og hv. þm. er kunnugt, á þingi 1956 og aftur 1957 og varð að lögum 1958, sem eru að grundvelli þau umferðarlög, sem við nú búum við. Síðan, ef við rekjum sögu málsins, kemur till. fram á Alþingi 1962–'63, þáltill. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvort ekki sé tímabært að taka upp hægri handar akstur hér á landi.“ Þessi till. varð ekki útrædd. En hún er aftur flutt eða sams kyns till. á þinginu 1963–'64, en þá er hún öðruvísi orðuð. Þá er hún þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hefja hið allra fyrsta undirbúning að því, að upp verði tekinn hægri handar akstur hér á landi.“ Og þegar búið er að herða þannig á málinu frá árinu 1963–'64, samþ. Alþingi þessa till., eins og kunnugt er, 13. maí 1964. Og það er á grundvelli þessarar áskorunar og fyrirmæla Alþingis, sem dómsmrn. lét undirbúa frv. til l. um hægri handar akstur, sem lagt var fyrir Alþingi og síðan samþ., eins og kunnugt er. Skv. fyrirmælum og samþykktum Alþingis var það frv. undirbúið og lagt fyrir þingið, og síðan var það endanlega afgr. með verulegum meiri hl. í þinginu. Nú eru eftir 5 mánuðir til framkvæmda á þessum vilja Alþingis. Það hafa farið fram kosningar í millitíðinni. Mér er ekki kunnugt um, að þetta mál hafi nokkurs staðar blandazt inn í kosningabaráttuna á s.l. vori eða að kjósendur legðu áherzlu á það, að þeir væru hlynntir annaðhvort vinstri eða hægri handar akstri. Það getur verið, að aðrir hv. þm. viti um það, en hvergi varð ég var við það og fór nokkuð víða um landið, hvergi nokkurs staðar. Og svo þegar eftir eru fimm mánuðir, - það var nú ekki svo vel, að þessir hv. þm. gætu komið með sína till. um að fresta framkvæmdinni, þegar þing kom saman 10. okt., nei, heldur datt þetta frv. í jólapottinn, rétt áður en menn fóru í jólaleyfið, um það, að nú skyldi fresta framkvæmdinni. Kjarkurinn var nú ekki meiri en svo, það átti ekki að hætta því, heldur fresta framkvæmdinni og þá væntanlega til að láta þjóðina skera úr, og það er nú fallegt orð þjóðaratkvgr., láta þjóðina ráða. Og það er mikið vitnað til þess, að Svíar hafi haft þjóðaratkvgr. og við ættum að fara að dæmi þeirra. Þeir höfðu þjóðaratkvgr., sem var á móti hægri handar akstri, svo samþ. þeir nokkrum árum síðar í þinginu hægri handar akstur, án þess að hafa þjóðaratkvgr., og eru þó búnir að hafa þjóðaratkvgr., sem hafði lýst sig andvíga því að meiri hl. Af hverju vék ekki hv. 1. flm. að því, fyrst Svíar voru svo elskulegir að hafa þjóðaratkvgr. um málið, vegna hvers þeir gerðu það ekki þá, þegar málið kom til framkvæmda hjá þeim? Það er enn óupplýst í þessu máli, hvaða ástæður lágu til þess. Eins og ég sagði í öndverðu, ætla ég ekki að fara að hefja hér nýjar deilur um það, hvort við eigum að hafa hægri handar akstur eða vinstri handar. En spurningin er í dag um það, hvort við eigum að fresta þessu, eins og lagt er til, og láta fara fram þjóðaratkvgr. um málið og þá að sjálfsögðu fara eftir því, sem meiri hl. þjóðarinnar segir til um, en þá tel ég, að viðhorf málsins sé þannig, að þessi till., þessi ráðagerð sé allt of seint fram komin, enda er málið búið að vera svo lengi til meðferðar og afgreitt hér í þinginu fyrir það löngu, að ef það hefði verið raunverulegur vilji meiri hl. þjóðarinnar, hefði það hlotið að koma fram í kosningunum, því að hvað skyldi eiga að koma fram í kosningum fremur en slíkt mál, þegar verið er að kjósa menn til Alþingis, ef menn vilja, að Alþingi breyti um skoðun og hverfi frá því, sem áður hafði verið ákveðið? Ég held, að með því núna að hrófla við þessu máli yrði miklu spillt. Þjóðaratkvgr. gæti alveg eins farið svo, að meiri hl. yrði með því að halda hægri akstrinum, og þá hefðum við bara spillt verðmætum og tíma með því að vera að draga þetta. Og ég skal koma nánar að því síðar, að það er vefengt, að við höfum ætlað okkur nógu langan tíma og ekki jafnlangan tíma og Svíar. Til að gera hv. þd. nokkra grein fyrir því vegna hvers m.a. er hæpið að hverfa frá þessu nú, vil ég lesa hér upp grg. frá framkvæmdanefnd hægri umferðar um það, hvernig þessi mál standa í dag varðandi undirbúning og kostnað, en hún hefur 19. jan. látið mér í té eftirfarandi hér að lútandi, með leyfi hæstv. forseta. „Framkvæmdanefnd hægri umferðar hefur þegar haldið 126 fundi. Hún hefur ráðið starfsfólk og komið upp starfsaðstöðu miðað við þau verkefni, sem henni ber að vinna. Samvinna er komin á á milli hinna ýmsu aðila, sem breytingin varðar, umferðaröryggisnefndir verið stofnaðar um byggðir landsins til aðstoðar við breytinguna, og verðmæt reynsla verið fengin frá Svíþjóð og verið hagnýtt hér, eftir því, sem aðstæður henta til. Dagurinn til breytingarinnar hefur verið valinn og kynntur, stóraukin umferðarfræðsla tekin upp og undirbúin í skólum, félögum, á vinnustöðum, í blöðum, sjónvarpi og útvarpi. Tíminn styttist óðum til 26. maí, og sérhvert hik á undirbúningi nú getur dregið úr árangri þeirrar upplýsinga- og fræðslustarfsemi, sem unnið er að, og spillt fyrir árangri hennar.“ Svo segir um umferðarfræðslu og áróður fyrir bættri umferðarmenningu: „Í aðalatriðum byggist starfið á áætlunum, sem 4 sænskir sérfræðingar hafa samið, en sérfræðingar þessir undirbjuggu fræðslustarfið fyrir sænsku H-nefndina og búa yfir gagnlegri reynslu á þessu sviði. Er hér fyrst um að ræða eina heildaráætlun, sem skiptist í 5 aðalþætti eftir tímabilum, og gera þeir síðan séráætlun fyrir hvern aðalþátt. Þáttur 1 náði yfir tímabilið 15. 11. til 10. 12. 1967, þáttur 2 yfir tímabilið 10. 1. til 15. 3. 1968, þáttur 3 nær yfir tímabilið 15. 3 til 15. 4. 1968, þáttur 4 nær yfir tímabilið 10. 6. til 20. 6., og þáttur 5 nær yfir tímabilið 21. 6, og út sumarið. Til þess að koma fræðslunni á framfæri hafa m.a. verið gerðar eftirfarandi ráðstafanir: 1. Samstarfsnefnd hefur verið skipuð til að annast alla umferðarfræðslu í skólum. Er hún skipuð fulltrúum fræðslumálastjórnar, lögreglu og H-nefndar. N. hefur komið á nýbreytni, sem er upphaf skólaútvarps á Íslandi. Hún hefur skipulagt fræðslufundi með skólastjórum um land allt, undirbúið kerfi sambandskennara í hinum ýmsu skólum. Hlutverk þeirra á að vera að fræða aðra kennara um umferðarmál og kenna þeim umferðarfræðslu, en hún verður mjög bætt og aukin fram á H-dag. 2. Með samvinnu við Slysavarnafélag Íslands hafa umferðaröryggisnefndir verið stofnaðar víða í dreifbýlinu og verða stofnaðar um land allt. Verkefni þessara n. er að bæta umferðarkunnáttu og hegðun manna, hver á sínum stað, miðla upplýsingum um umferðarbreytinguna til almennings og aðstoða opinbera aðila, svo sem lögregluyfirvöld, í sambandi við umferðarmál, m.a. um og eftir H-dag. 3. Samið hefur verið við umferðaryfirvöld Reykjavíkurborgar um, að þau auki umferðarfræðslustarfsemi sína verulega með tilliti til breytingarinnar og taki að sér ákveðna þætti fræðslustarfseminnar, svo sem fræðslu í félögum og hvers konar samtökum. Hefur umferðarnefnd Reykjavíkur í þessu skyni stofnsett sérstaka fræðslu- og upplýsingadeild, sem vinnur í samvinnu við lögregluna og upplýsingamiðstöð H-nefndarinnar. 4. Skipulagt hefur verið kerfi, sem gerir ráð fyrir, að sjálfboðaliðar aðstoði við umferðarvörzlu fyrstu vikuna eftir H-dag. Er hér stuðzt við sænska fyrirmynd og gert ráð fyrir, að í Reykjavík einni starfi 1200–1300 sjálfboðaliðar að þessu verkefni og sjálfboðaliðar starfi einnig í nokkrum stærri kaupstöðum og kauptúnum. 5. Landssamband ísl. hestamanna og fjölmennustu félög hestamanna í landinu hafa stofnað sérstaka samstarfsnefnd, sem vinna á með nefndinni að auknu umferðaröryggi að því er lýtur að ríðandi mönnum í umferðinni og umferð hesta. 6. Samstarf er á döfinni við þau vátryggingarfélög, sem reka bifreiðatryggingar, um sameiginlegar aðgerðir til aukins umferðaröryggis. Er í athugun á hvaða sviði sú samvinna mundi vera hagkvæmust, og þá hafðar í huga hliðstæðar aðgerðir í Svíþjóð, þar sem stofnað var til slíkrar samvinnu. 7. H-nefndin hefur falið Varúð á vegum að annast sérstaklega umferðarfræðslu á vinnustöðum. Er það verk þegar hafið og verður í vaxandi mæli fram á n. k. sumar. 8. Á vegum upplýsingamiðstöðvar H-nefndar, er sérstök samstarfsnefnd starfandi skipuð fulltrúum ökukennara og F. Í. B. Nefnd þessi undirbýr m.a. aðgerðir þessara aðila og þátttöku í framkvæmd hægri umferðar. 9. Á skrifstofu upplýsingamiðstöðvar H-nefndar er starfandi sérstakur hlaðafulltrúi, sem annast samband við dagblöð o. fl., útgáfu fréttablaða, auglýsingastarfsemi o. fl., og annar, sem annast samband við hljóðvarp og sjónvarp, og skipuleggja þeir samstarf þessara aðila allra vegna breytingarinnar á grundvelli áætlana sænsku sérfræðinganna. Af hálfu útvarpsins hefur sérstakur maður verið tilnefndur til samstarfs við n., og undirbúa þessir menn saman allt efni til fjölmiðlunartækja og skipuleggja, hvernig og hvenær það skuli birt. 10. Af hálfu dómsmrn. hefur sérstökum manni verið falið samstarf við H-nefndina, m.a. við útgáfu þeirra reglugerða, sem þörf er á vegna breytingarinnar, svo sem um gerð og búnað ökutækja, að því er lýtur að hurðum, ljósum o. fl., staðsetningu umferðarmerkja, breytingu á hámarkshraða, takmörkun umferðar o. fl. Auk þess annast hann af hálfu rn. yfirstjórn löggæzlumála vegna breytingarinnar og samband við lögreglustjóra landsins um framkvæmd breytingarinnar. Hefur það atriði m.a. verið rætt á aðalfundi Dómarafélagsins. 11. Samvinna er milli H-nefndar og vegamálastjóraembættisins, m.a. um uppsetningu sérstakra H-merkja meðfram þjóðvegum til að minna á hægri umferð, auk þess, sem ráðgert er vegna breytingarinnar að hraða skiptingu akbrauta á hættulegum hæðum og blindbeygjum. 12. Meðal annarra öryggismála, sem H-nefndin beitir sér fyrir, er lækkun tolls á endurskinsmerkjum til aðvörunar á fjölförnum vegum, ef bifreið hefur bilað. Hefur sá tollur verið lækkaður úr 120% í 20%. N. beitir sér fyrir því, að sérstakt gjald af viðtækjum í bifreiðum verði afnumið. Er talið mikilsvert, að sem flestir bílar hafi útvarp, svo að unnt sé að koma umferðarfræðslu til ökumanna, sérstaklega í akstri í dreifbýlinu.“ Þessir 12 liðir lýsa í ýmsu þeim undirbúningi, sem n. hefur þegar hafizt handa um í sambandi við umferðarfræðslu og áróður fyrir bættri umferðarmenningu. Þá eru hér nokkur atriði um frestun frá sjónarmiði kostnaðar. En þar segir svo: „Allmiklu fé hefur þegar verið varið vegna hægri breytingarinnar. Í stórum dráttum er það sem hér segir: Almenningsbifreiðar: Samið er um breytingarkostnað og bætur vegna 85 bifreiða. Heildarupphæð samninga þessara eru 23.125.550 kr. Búið er að greiða af upphæð þessari 12.220.300 kr. Keyptir 6 staðgönguvagnar frá Svíþjóð til að lána aðilum, meðan bifreiðum er breytt. Heildarkostnaður 6 vagna 1 millj. 245 þús. kr. Alls greitt pr. 15. jan. 1968 vegna almenningsbifreiða 13.465.300 kr. Að auki eru skuldbindingar, sem n. hefur tekið á sig 9.660.250 kr. Vega- og gatnakerfi. Lokið er flutningi umferðarmerkja með þjóðvegum utan þéttbýlis. Vegagerð ríkisins hefur verið greiddur þessi kostnaður að upphæð 1.005.550 kr. Borgarverkfræðingurinn í Reykjavík hefur sett niður 640 undirstöður fyrir umferðarmerki í Reykjavík og breytt götuvitum fyrir 7 gatnamót. Þessi kostnaður er greiddur og er að upphæð 2.441.950 kr. Í Ísafjarðarkaupstað hafa verið settar niður undirstöður fyrir umferðarmerki. Þessi kostnaður er ógreiddur, en er að upphæð 28.850 kr. Á Akureyri hafa verið settar niður undirstöður fyrir umferðarmerki. Þessi kostnaður er ógreiddur, en er að upphæð 182.500 kr. Alls kostnaður pr. 15. 1. 1958 vegna vega- og gatnakerfis 3.655.850 kr. Þá er í þriðja lagi öryggismál og stjórnun. Settar niður stikur fyrir sérstök áminningarskilti með þjóðvegum, kostnaður 15. jan. 1968 535.100 kr. Kostnaður vegna upplýsinga- og fræðslustarfsemi, útgáfu, vinnukostnaðar o. fl. 1. jan. 1968 2 millj. 50 þús. kr. Stjórnunarkostnaður miðað við 15. jan. 1968 2.569.050 kr., eða samtals öryggismál og stjórnun 5.154.150 kr. Þá er tekinn saman alls kostnaðurinn pr. 15. jan. 1958: almenningsbifreiðir 13.465.300 kr., vega- og gatnakerfi 3.655.850 kr., Öryggismál og stjórnun 5.154.150 kr., eða samanlagt 22.275.300 kr.“ Samkv. framansögðu hefur nefndin alls greitt eða er gjaldfallið hinn 15. janúar 1968 þessi upphæð: 22.275.300 kr., en auk þess gert margvíslegar ráðstafanir, sem hafa fjárhagsskuldbindingar í för með sér, svo sem ráðning nauðsynlegs starfsliðs, leiguhúsnæði, prentun o. fl., auk þess sem n. er skuldbundin vegna breytinga á bifreiðum, sem byrjað er á, eins og áður var að vikið, um 9.660.250 kr. Af tveim ástæðum sérstaklega mátti ekki frá sjónarmiði kostnaðar draga breytinguna. Í fyrsta lagi var, að verulegri endurnýjun, - og þessu bið ég menn um að taka vel eftir, - í fyrsta lagi var að verulegri endurnýjun komið, þ.e.a.s. það þurfti að fara að endurnýja, það var komið að verulegri endurnýjun í bifreiðakosti ýmissa aðila, er reka strætisvagna og áætlunarbifreiðar. Þannig hafði t.d. eðlilegri endurnýjun bifreiða Strætisvagna Reykjavíkur verið frestað, sem m.a. kemur fram í því, að einungis 12 af 50 vögnum fyrirtækisins voru taldir svo verðmætir, að breyting þeirra borgaði sig, enda hafði fyrirtækið enga nýja vagna keypt síðan árið 1963, þegar Alþingi byrjaði sínar hugmyndir og tillögugerð hér um breytingu frá vinstri handar og yfir í hægri handar akstur. Óhjákvæmilegt hefði verið fyrir þessa aðila að endurnýja vagnakostinn verulega á þessu og næsta ári og þá að sjálfsögðu með bifreiðum fyrir vinstri umferð, ef umferðarhreytingin væri ekki ákveðin. Frestun framkvæmda hægri umferðar mundi þannig leiða til verulega aukins kostnaðar við breytingu nýrra bíla umfram það, sem nú verður. Í öðru lagi er nú unnið að áætlunum um framtíðarveg um Kópsvog til Suðurnesja. Til þess að hagnýta það mannvirki sem bezt þarf að miða það annaðhvort við vinstri eða hægri akstur, og er ljóst, að ef það verður byggt fyrir núverandi umferð, verður mjög kostnaðarsamt að breyta því síðar. Á raunar sama við um fleiri umferðarmannvirki, sem ráðgerð eru hér á landi á næstu árum, t.d. tenging Skúlagötu og vesturbæjar á brú yfir hafnarsvæðinu o. fl. Frv. þetta kemur nú fyrst til umr. í d., þegar rúmir 4 mánuðir eru til þess dags, er breytingin í hægri umferð tekur gildi. Hvort sem menn eru hlynntir eða andsnúnir hægri umferð, hljóta flestir að sjá, að svo veigamikið mál sem frv. fjallar um er allt of seint fram borið. Hugsanleg ástæða gæti verið fyrir þingið að breyta ákvörðun sinni, sem fram kom í lögum um hægri umferð, ef reynslan, sem fékkst í breytingunni í hægri umferð í Svíþjóð á s.l. hausti, hefði t.d. orðið óhagstæð eða veruleg breyting orðið á skipun Alþingis við kosningarnar á s.l. sumri. Hvorugt hefur orðið. Fregnir herma, að reynslan í Svíþjóð hafi orðið betri en við var búizt og hlutfall þeirra landsmanna, sem séu breytingunni hlynntir, fari stöðugt vaxandi þar. Það, sem ég nú hef stuðzt við, er grg. H-nefndarinnar, framkvæmdanefndar hægri aksturs. Þar sem hún víkur að reynslunni, sem fengizt hafi í Svíþjóð, vil ég til viðbótar við það, sem segir í bréfi hennar, geta eftirfarandi: Í Svíþjóð er gert tölfræðilegt yfirlit yfir tölu umferðarslysa, sem lögreglunni þar er kunnugt um. Slík yfirlit berast hingað jafnóðum og þau eru gefin út. Þau ná yfir 4 vikur í senn og fjalla um tölur slysa, þar sem menn hafa dáið eða meiðzt. Með svonefndri test-aðferð er gerður samanburður á samsvarandi vikum næstu ára, áður en hægri breytingin átti sér stað þar í landi. Þessi aðferð leiðir í ljós, hvernig ástandið hefur breytzt. Niðurstaðan er þessi: Fyrst eru talin tímabil og síðan er dálkur, hvað hefur skeð í þéttbýlinu, og annar um það, hvað hefur skeð 3 dreifbýlinu, annarra vegar varðandi dauðaslys og hins vegar varðandi meiðsli. Á tímabilinu 4. 9., eftir að breytingin gekk í gildi í Svíþjóð, og til 1. 10. 1967 er í dauðaslysadálkinum minna í þéttbýlinu, meiðsli sama, í dreifbýlinu minna um dauðaslys, minna um meiðsli. Á tímabilinu 2. 10.–29. 10.: í þéttbýli minna um dauðaslys, sama um meiðsli, í dreifbýlinu minna um dauðaslys og sama um meiðsli. 30. 10: 26. 11.: í þéttbýli minna um dauðaslys og minna um meiðsli, í dreifbýlinu sama um dauðaslys, minna um meiðsli. Og á tímabilinu 27. 11.–24. 12. er í þéttbýli sama um dauðaslys, minna um meiðsli, í dreifbýli sama um dauðaslys, minna um meiðsli. Og á tímabilinu 27. 11: 24. 12. er í þéttbýli sama um dauðaslys, minna um meiðsli, í dreifbýli sama um dauðaslys, minna um meiðsli. Það er staðhæft í grg. fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir til umr., að það verði töluvert miklu meiri kostnaður en áætlað var, rúmar 50 millj. kr., ég held, að síðasta talan hafi verið um 55 millj. kr., þegar frv. var afgreitt sem lög frá Alþ. Þó segja flm. í grg. ekki meira en það, með leyfi hæstv. forseta: „Þess vegna má reikna með, að breyting hjá okkur kosti ekki undir 100 millj. kr. og hugsanlega mun meira.“ En hv. 1. flm. staðhæfði ekki einu sinni, heldur tvisvar og kannske oftar, ef það hefur farið fram hjá mér, að kostnaðurinn mundi verða margfalt meiri en áætlað hefði verið, og hann miðaði það við reynslu Svía. Nú áætluðu Svíar 500 millj. kr. kostnað, og hann varð 800 millj. Ég get ekki fundið út, að þetta sé margfalt meiri kostnaður en áætlað var, þó að hann sé verulega hækkaður. En út frá þessari reynslu getum við ekki dæmt um það, að okkar kostnaður verði margfalt meiri, hann mundi samkvæmt þessu, ef við eigum að miða við Svía, eins og hv. flm. vildi vera láta, geta farið úr 50 millj. kr. upp í 80 millj. kr. Ég hef beðið framkvæmdanefnd hægri umferðar um að gefa mér yfirlit til þess að láta þinginu í té um skoðun hennar á hugsanlegum kostnaði nú, og það fer hér á eftir í bréfi n., dags. í dag, með leyfi hæstv. forseta: „Yfirlit er nú þegar fengið yfir verulegan hluta kostnaðar við breytinguna. Telur framkvæmdanefndin að kostnaðaráætlunin muni standast í aðalatriðum, jafnvel þótt ýmsar hækkanir hafi orðið, síðan hún var gerð. Að vísu telur n., að kostnaður við breytingar á bifreiðum og vegakerfi muni hækka vegna gengisbreytingarinnar um nálægt 2 millj. kr., og enn fremur hefur n. ákveðið með heimild viðkomandi yfirvalda að verja nálega 8 millj. kr. til almennrar umferðarfræðslu og áróðurs fyrir aukinni umferðarmenningu, sem ekki var gert ráð fyrir í kostnaðaráætlun. Er talið, að það, hve vel tókst í Svíþjóð, sé verulega því að þakka, hve umferðarfræðsla, ekki sízt í skólum, var mikil og áróður fyrir betri umferðarháttum markviss. Er talið, að breytingin sjálf í hægri umferð valdi því, að almenningur sé sérstaklega móttækilegur fyrir slíka fræðslu og áróður, og því sé rétt að notfæra sér það tækifæri, enda þótt það kosti töluvert fé, en ekki var gert ráð fyrir því í kostnaðaráætlun umferðarnefndar á sínum tíma.“ Þetta segir n. um hækkun á kostnaðaráætlun. Þarna eru 10 millj. kr., 2 millj. vegna gengisbreytingar og 8 millj. í umferðarfræðslu, sem ekki var gert ráð fyrir. Nú má auðvitað segja: Þjóðin þarf á umferðarfræðslu að halda, hvort heldur við höfum hægri eða vinstri handar akstur. En það er lagt meira í umferðarfræðsluna, og það er hið sálræna rétta augnablik að nota tækifærið þegar breytt er til í umferðinni, til þess að koma miklu meiri umferðarfræðslu áleiðis til almennings heldur en ella mundi sennilega vera hægt, og þess vegna þarf í sjálfu sér ekki að skrifa þetta á reikning hægri umferðarinnar, heldur reikning öryggis í umferðinni og bættrar umferðarmenningar, sem við eigum eftir að búa að og mundum kannske ekki með öðrum hætti geta öðlazt. Hv. 1. flm. þessa frv. sagði: „Umferðarmenning skapast ekki, þótt skipt sé frá vinstri til hægri.“ Þetta er út af fyrir sig rétt. En ég held það sé aldrei betra tækifæri til þess að auka umferðarmenninguna en einmitt á svona augnabliki, og það sýnir okkur reynslan frá Svíþjóð. Það ber öllum saman um það, sem voru við skiptin í Svíþjóð. Sjálfur átti ég kost á því að vera í Stokkhólmi, sem var eins og allt önnur borg frá því, sem ég hafði áður þekkt hana, seinustu dagana í októbermánuði, eftir að breytingin átti sér stað. Einmitt þessi skipting er líkleg til þess að geta skapað umferðarmenningu, sem við ella eigum ekki kost á, og mér er t.d. kunnugt um það, að fulltrúar umferðarmála, sem frá öðrum löndum komu til Svíþjóðar til þess að fylgjast með breytingunni, - þar hef ég sérstaklega í huga einn Dana, - þeir bjuggust náttúrlega við ýmsu ævintýralegu margir hverjir, sem ekki varð, og þessi fulltrúi Dana í umferðarmálum lét svo um mælt, þegar hann var samferða nokkrum Íslendingum heim til sín aftur á leiðinni milli Svíþjóðar og Danmerkur: „Ég sé ekki betur en við Danir verðum að skipta úr hægri yfir í vinstri umferð bara til þess að geta kennt fólkinu umferðarmenningu.“ En þetta er sagt til þess að leggja áherzlu á það, hverju er á slíku tímabili hægt að koma áleiðis, sem ella verður ekki gert. Ég vil hins vegar leggja áherzlu á, að það hefur verið lögð mikil áherzla á meiri umferðarmenningu og fræðslu í umferðinni hér, eins og ég veit að hv. þm. hafa gert sér grein fyrir, núna alveg á síðustu árum. Og það hefur borið árangur, töluverðan árangur. Og það er mjög fyrir að þakka, hvað umferðaryfirvöld hafa lagt sig í líma um að auka umferðarfræðsluna, og það er auðvitað, eins og liggur í hlutarins eðli, alveg eins hægt, hvort sem við skiptum eða skiptum ekki. En við fáum bara ekki þetta sama tækifæri til þess að hafa jafnviðtæk áhrif, að ég hygg, eins og við slíka breytingu, sem hér er um að ræða. Þá fer kostnaðurinn, eins og ég segi, þarna nokkuð fram úr áætlun, og segjum að hann hækkaði eitthvað af öðrum ástæðum. Þá er mér aðallega í huga löggæzlan. Mönnum hefur kannske missýnzt um það og það hafi ekki verið gert ráð fyrir öðru en ríkið borgaði aukna löggæzlu, sem um tíma a.m.k. þyrfti í þessu sambandi. Sú aukna löggæzla og aðstoð, sem þá verður veitt á vegunum, kemur náttúrlega að gagni í framtíðinni. Það er ekki nokkur vafi á því, að það er kannske margt fólk, sem er hikandi við að fara út í hægri umferð. En margt af því sama fólki ætti ekki að aka í vinstri umferð, þó að það hafi réttindi til þess og geri það, vegna þess að það hefur alls ekki fylgzt með tímanum, með þeim öru breytingum, sem hafa orðið á umferðarreglum hér í þéttbýlinu á undanförnum árum, því miður, og sjálfsagt er þetta ein af mörgum orsökum umferðarslysa, sem okkur hrýs öllum hugur við. Hver á þá að borga þennan kostnað? Á hann að koma á ríkissjóðinn beint eða í sambandi við hægri kostnaðinn, sem ekki verður gert nema með því að framlengja gjaldið eða hækka gjaldið, sem legðist þá bara á bifreiðaeigendur, og mönnum kannske sýnist það ekki sanngjarnt. Það er alveg rétt, að vissu leyti er það ekki sanngjarnt. En þó er gjaldið svo lágt, að það er fjöldi bifreiðaeigenda, sem ég persónulega þekki, og ég hef gert það að gamni mínu að spyrja þá að því, hvort þeir væru búnir að borga gjaldið. Nei, þeir voru ekki búnir að borga gjaldið. - Nú, ertu ekki búinn að fara í skoðun? sagði ég. - Jú, þeir voru búnir að fara í skoðun. - Nú, þá hefur þú ekki komizt hjá því að borga gjaldið. - Þeir tóku bara ekkert eftir því, þessum 240 krónum, að þeir voru búnir að borga það. Og þetta er ekki tilfinnanlegra en það, að þetta er ekki eins og ein áfylling á benzíntank á venjulegum bíl á s.l. ári, 240 kr. Það er svo gert ráð fyrir, að það verði 360 kr. á næsta ári, á árinu 1969, en ekki nema 180 kr. 1970. Annaðhvort þyrfti að endurskoða þetta, ef áætlun truflast mjög verulega, eða leggja aukinn kostnað á ríkissjóð, og ég viðurkenni fúslega, að hér er um að ræða kostnað, sem er ekki bara fyrir bifreiðaeigendur, en allir bifreiðaeigendur mega hins vegar mjög fagna því, að lagt sé eitthvað að mörkum og unnið að því, og greiða til þess nokkurn kostnað, að betri umferðarmenning skapist, og það er ég er alveg viss um, að þeir gera og meta. Til þess að gera okkur grein fyrir þessum kostnaði t.d., þá vil ég geta eftirfarandi, að það er talið ekki óvenjulegt, að einkabílum sé ekið nálægt 20 þús. km á ári, og venjulegur 5–6 manna fólksbíll mundi eyða til þeirrar keyrslu nálægt 2400 lítrum af benzíni, en þá er miðað við 12 lítra eyðslu á 100 kr. Benzínlítri kostar nú 8.20 kr., þannig að benzíneyðslan ein mundi kosta eiganda slíkrar bifreiðar nærri 20 þús. kr., eða 19.680 kr. á ári, og þá hefur þessi bíleigandi á s.l. ári þurft að borga 240 og núna í ár 360 kr. í þetta gjald, sem á að bera kostnað af hægri umferðinni. Það er að vísu svo, að í grg. fyrir þessu frv. er vitnað í áætlanir Félags íslenzkra vegfarenda um það, hversu gífurlegur kostnaður muni verða af þessari breytingu. Að vísu gera flm. þessa frv. þá áætlun ekki að sinni, því að eins og ég sagði áðan, þá gera þeir ráð fyrir, að hún muni ekki verða undir 100 millj., án þess að rökstyðja það nánar. En þeir vitna til þess að Félag íslenzkra vegfarenda hefur látið gera áætlun um aukið löggæzlulið, sem nauðsynlegt væri að hafa, meðan á breytingunni stendur og eftir, og það telur, að kostnaður við þann lið, við aukna löggæzlu, verði ekki undir 250 millj. kr. í eitt ár. Ég hélt fyrst, að þetta væri prentvilla og þetta mundi verða leiðrétt og kannske að þeir væru með í huga 25 millj. kr. eða eitthvað slíkt. Við getum haft það í huga, að öll löggæzlan á landinu, við sveitastjórnir og ríkislögregla og öll löggæzlan í heild, er í fjárl. ársins 1968 áætluð um 150 millj. kr., og auðvitað er ekki öll almenna löggæzlu og eftirlit í landinu, fast lið, og öll rannsóknarlögreglan er utan við þetta. Þess vegna finnst mér nokkuð vel í lagt, án þess að ég vilji nokkuð frekar um það segja, að vitna til áætlunargerðar einhvers félags og án þess að birta þessa áætlunargerð, svo að maður geti haft hugmynd um hana, um það, að aukningin verði 250 millj. kr. á ári við löggæzlu vegna breytingarinnar. Ég tel alveg sjálfsagt, að þessir hv. flm. geri þn., sem hefur þetta mál til meðferðar, nánari grein fyrir þessari áætlun, sem hefði reyndar átt að vera strax í þskj., þegar slíku er slegið fram. Þær eru mér mjög framandi, þessar tölur, enda mun ég hlutast til um það, að þeir, sem nánast hafa með yfirstjórn löggæzlunnar í landinu að gera, og fyrst og fremst þar sem þéttbýlið er, að þeir athugi þetta nánar og geri þn. grein fyrir því, hver þeirra skoðun í þessu máli er. Ég legg hins vegar ákaflega mikið upp úr því, og það er rétt hjá hv. 1. flm., að til þess að þessi framkvæmd á breytingu, hvenær sem hún yrði, færi vel úr hendi, þá er grundvallaratriði að skapa jákvætt viðhorf hjá fólkinu, hjá almenningi, að það skapist vilji til að koma á meiri umferðarmenningu í landinu en verið hefur. Og ég segi þetta alveg af sérstöku tilefni, vegna þess að hér segir í grg. frá því, að stofnað hafi verið Félag íslenzkra vegfarenda, og um það segir: „Tilgangur þess er að vinna að bættri umferðarmenningu, enn fremur að því, að þjóðvegakerfið verði endurbætt og því komið í viðunandi og varanlegt horf.“ Tilgangur þess er að vinna að bættri umferðarmenningu, og ein leiðin til þess að stuðla að meiri og betri umferðarmenningu er að skapa jákvætt viðhorf fólksins til þess, sem gera skal í umferðinni. Ég legg þess vegna mikla áherzlu á, að það komi mjög skjótt fram hér í þinginu, hver afstaða þingsins er til þessa frv., og fari það svo, sem er mín ætlun, að þetta frv. verði fellt, þá mundi ég mjög vilja eiga að þetta Félag íslenzkra vegfarenda, sem þá mundi að sjálfsögðu samkvæmt sínum tilgangi berjast fyrir því að koma á með góðu móti hægri umferð í landinu, þar sem tilgangur þess er að vinna að bættri umferðarmenningu. Og þá hefði bætzt enn einn liðsmaður í hóp þess að gera þessa framkvæmd sem skaplegasta, þegar að henni kemur. Auðvitað er það ljóst, þó að ég vilji ekki fara út í að deila um einstök atriði, hvort eigi að vera hægri umferð eða vinstri umferð, sem ég tel vera utan dagskrár í dag, að um þetta sýnist mönnum sitt hvað, og það er margt fundið til. T.d. sá ég einhverja útsetningu um það um daginn, hvað bílar mundu verða miklu lengur á leiðinni, vegna þess að það ætti að takmarka hámarkshraðann. Ætli það geri svo voðalega mikið til, þó að við takmörkum hámarkshraðann einhvern tíma hjá okkur, meðan við erum að aðhæfa okkur þessari miklu breytingu? En burt séð frá því er sannleikurinn sá, að það var langmest gert úr því, hvað almenningsbifreiðarnar mundu verða miklu lengur á þessari og þessari leið. En hraði almenningsbifreiða, verður sá sami fyrir og eftir breytinguna, nema í þrjá daga. En í heild, og það er rétt að ég geri hv. þm. grein fyrir því, þá er um þetta að segja svo, að í dag er hámarkshraði í þéttbýli 45 km á klst., og í lögreglusamþykktum er hámarkshraði nú víða ákveðinn lægri og yfirleitt 35 km. Í Reykjavík er hraðinn almennt 35 km, en á helztu umferðaræðum 45 km. Á Miklubraut er á kafla leyfður 60 km hraði, á svæði, sem er nánast utan þéttbýlis. Utan þéttbýlis er 70 km hraði á klst. það, sem nú gildir. Undantekningar eru þó almenningsvagnar fyrir 10 farþega og fleiri og vörubifreiðar 3,5 smálestir eða meira að heildarþyngd, þ. e. með hlassi, sem ekki mega aka hraðar en 60 km á klst. Almenningsbifreiðarnar mega ekki aka hraðar. Og bifreiðar með tengi- eða festivagna, mega ekki aka hraðar en 45 km á klst. Sérregla gildir þó á Reykjanesbraut að sumri til, þ. e. 80 km á klst. fyrir aðra en bifreiðar með tengi- og festivagna, sem mega þar aka 60 km, en Reykjanesbraut er auðvitað alveg sérstök og eina steypta brautin, sem við höfum af þessu tagi. Reglur þær, sem taka eiga gildi við breytinguna í hægri umferð, eru þessar, að í þéttbýlinu verði fyrst í stað og ótiltekið hámarkshraðinn úr 45 km lækkaður í 35 km, en utan þéttbýlis verður hann lækkaður úr 60 km í 50 km á klst. í 3 daga, en síðan 60 km á klst. og er þá hraði almenningsbifreiða og vörubifreiða óbreyttur frá því, sem nú gildir. Á vegum, sem nú hafa 60 km á klst., verður hraðinn þó áfram 50 km á klst., eins og t.d. þessi partur, sem ég talaði um áðan, af Miklubrautinni hér í Reykjavík á litlu svæði. Og á Reykjanesbraut verður hámarkshraði fyrst í stað, þar til annað verður ákveðið, 60 km á klst. í stað þeirra 80, sem leyfðir hafa verið á sumrin. Það er gott að vitna í vísindin, en stundum er vísindalegra að hafa einhverja vísindalega tilvitnun og vita, hvaðan þessi vísindi koma, sem vitnað er til. Hv. 1. flm. talaði um, að það ætti að vera hægra stýri, þar sem væri hægri akstur, eða það væru margir, sem teldu, að það væri meira öryggi í því, og vitnaði í grein í einu norsku blaði. Vísindalegar tilvitnanir voru nú engar, en það var sagt, að þetta væru vísindalegar niðurstöður, og sú vísindalega niðurstaða, sem hv. flm. vitnar til, er, að það mundi fækka um helming slysum, þar sem hægri akstur er, ef stýrið væri flutt frá vinstri til hægri. Nú þætti mér afskaplega fróðlegt að fá þessa vísindalegu niðurstöðu og hvaða vísindamenn hafa að henni staðið. Ég veit um dálítið annað viðhorf, og við höfum gert ráð fyrir hér, að það væri eðlilegra að hafa stýrið vinstra megin í slíkri umferð og öfugt, þar sem er vinstri umferð, að í Bretlandi, þar sem er vinstri umferð, eru allir bílar að jafnaði með stýri hægra megin. En ef maður á bíl þar, sem honum er ekki bannað, með vinstri handar stýri, verður hann að greiða hærra iðgjald til vátryggingarfélaganna. Þar hefur niðurstaðan verið sú, að þessi maður sé í meiri slysahættu, meiri líkur til þess, að hann valdi slysum á óðrum og bíll hans valdi skemmdum, heldur en ef stýrið sé hægra megin, eina og þar er tíðkanlegt. Svona eru nú skoðanir manna mismunandi á þessu sviði, og ég held, að það þyrfti að fræða Breta um þennan vísdóm, að það mundi fækka hjá þeim um helming slysunum, ef þeir flyttu stýrið hjá sér frá hægri og yfir til vinstri. Ég sagði, að það væri mikið af staðhæfingum í ræðu hv. 1. flm. Þetta er ein. Hin var sú, að dæmi Svía sannaði okkur, að kostnaðurinn yrði margfalt meiri. Það var önnur staðhæfingin, og slíkar voru einnig fleiri. Hann spurði beinlínis um kröfur, hvort það lægju fyrir kröfur um bætur, og gerði ráð fyrir, að þær mundu verða meiri en gert var ráð fyrir á hendur hægri nefndarinnar. Mér er kunnugt um eitt deilumál, sem þar er uppi, hvort n. eigi að bæta flutning á langferðabifreiðum á hurð frá vinstri yfir til hægri. N. hefur litið svo á, að hún mundi ekki bæta þetta og bíllinn ætti að aka áfram með hurðina óbreytta. Hann stanzaði á endastöðvum, þar sem ekki skipti máli, hvorum megin hurðin væri. Það væri hins vegar spurning, hvernig fara skyldi að, þegar hann ætti að stanza einhvers staðar á leiðinni. Það að fara yfir á öfugan kant til að hleypa fólki út, gæti skapað hættu og slíkur bíll þyrfti þá, þegar hann stanzar á slíkum stöðum, að stöðvast á miðri braut, meðan á þessu stendur. En þetta deilumál hefur verið á milli sérleyfishafa og framkvæmdanefndarinnar og hefur, eins og lögin gerðu ráð fyrir, farið til þess gerðardóms, sem settur hefur verið upp til þess að meta deilur, sem upp rísa, eins og þessar og hvort hægri nefndin hefur rétt fyrir sér eða ekki. Fari svo, að niðurstöður dómsins verði þær, að hægri n. eigi að bæta þetta, mun bætast við nokkur kostnaður frá því, sem ég gerði grein fyrir áðan í sambandi við áætlaðan kostnað og að hve miklu leyti hann muni standast. Mönnum getur auðvitað sýnzt sitt hvað í umferðarmálum. Ég ætlaði aðeins til fróðleiks að minna á eitt dæmi, sem við höfum haft fyrir okkur. Þegar umferðarlögin voru sett 1958, þegar þau voru lögð fyrir þingið 1956 og 1957, var, eins og ég sagði áðan, gert ráð fyrir vinstri umferð og að ríðandi menn ættu að halda sig á vinstri vegarkanti. Þegar málið var svo komið til Ed., sýndist þeim vísu mönnum, að þetta væri ekki rétt og það væri rétt, að ríðandi menn héldu sig hægra megin og það væri meira öryggi í því, að þeir kæmu á móti bifreiðinni, heldur en bifreiðin kæmi á eftir hinum ríðandi mönnum, og þetta var samþ. Síðan áttu ríðandi menn að ríða hægra megin og gerðu það nú, þegar lögin voru komin í gildi. En þá kom í ljós, að aumingja hestarnir blinduðust alveg, þegar þeir mættu bifreiðunum. Og svo tveimur árum seinna, 1960, var þessu aftur breytt hér á hv. Alþ. og ákveðið, að á vegum skuli ríðandi menn halda sig á vinstri hluta vegarins. Við sjáum aðeins af þessu, að það er ýmislegt, sem getur verið álitamál í þessum efnum. Ég sá einhvers staðar grein í blaði um daginn, að það væri nú kannske langerfiðasta viðfangsefnið að leysa vandræðin með hestana og kenna þeim að vera hægra megin, fara yfir á hægri kantinn. Það urðu mér vitanlega engin slys eða vandræði af þessu, þó að þannig væri hringlað með blessaðar skepnurnar, á tveggja ára fresti áttu þær að vera á sinn hvorum kantinum, svo að ég held ekki heldur að það atriði, sem hefur verið haft nokkuð á oddi, komi til með að skipta hér miklu máli. Nú skal ég ekki hafa um þetta frv. fleiri orð. Ég taldi skyldu mína að reyna að gera hv. þd. grein fyrir því, hvernig stæði um framkvæmd undirbúningsins að breytingu, sem nú er ákveðin 26. maí, og einnig, hvað ætla mætti um kostnaðarhliðina á þessu. Ég hef aðeins smávægilega vikið að efnisatriðum í sambandi við ræðu hv. 1. flm. um það, hvort þetta sé æskilegt eða ekki æskilegt. En þetta frv., sem aðeins er frestun á framkvæmdinni, snertir í sjálfu sér ekki það mál. Ég tel, að við það, sem fram hefur komið, þær upplýsingar, sem ég hef getað gefið, og ég hygg, að svo muni einnig reynast hjá þeirri þn., sem fær málið til athugunar, en á það mun nú reyna, verði það niðurstaða manna, að hér sé ekkert álitamál að fella þetta frv., sem hér liggur fyrir. Og ég beini þeim eindregnu tilmælum til hv. þn., að hún taki málið til skjótrar afgreiðslu, því að ég tel miklu varða, að allur almenningur fái að vita fyrr en síðar um það, hver afstaða þingsins í dag er til þessa máls.



Herra forseti. Áður en ég vík sérstaklega að því, sem ég ætla að segja hér, vil ég minnast á nokkur atriði af því, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. Ég get vel skilið þá gagnrýni hæstv. ráðh., að honum finnist þetta frv. vera helzt til seint fram komið, og sérstaklega er sú gagnrýni hans skiljanleg í sambandi við þá flm. frv., sem hafa setið hér á þingi áður, en ég er einn af þeim. En mér finnst rétt að gefa á þessu nokkra skýringu. Ég skal játa það fúslega, að persónulega er ég lítið fróður um þessi mál, og þess vegna lét ég þetta mál afskiptalaust hér í þingi, bæði þegar sú þáltill. var til umr., þar sem fyrir var mælt um undirbúning frv. um hægri handar akstur, og eins þegar frv. sjálft var til meðferðar, enda þótt ég greiddi atkv. á móti því. Sannleikurinn var sá, að á þessum tíma, bæði hér á þingi og eins utan þingsins, var ákaflega lítið eða a.m.k. allt of lítið rætt um þetta mál. Það var eiginlega fyrst eftir að búið var að samþykkja lög um hægri handar akstur, sem menn eins og rönkuðu við sér og fóru að tala um þetta. Og það, sem hefur haft langmest áhrif á mína afstöðu í þessum efnum, er það, að mér finnst, að mikill meiri hl. þeirra manna, sem hafa mesta þekkingu í þessum efnum, þ. e. bílstjórarnir og þeir, sem hafa mest kynni af okkar þjóðvegum, séu andvígir þessari breytingu. Ég legg mikið upp úr því, sem sérfræðingar hafa að segja um þetta mál og annað, en mér finnst jafnan mestu máli skipta það, sem þeir segja, sem hafa mesta reynsluna. Og niðurstaða mín eða könnun í þessu máli er sú, að þeir menn, sem hafa mesta reynslu í þessum efnum, sem bezt þekkja okkar þjóðvegi, séu að miklum meiri hluta andvígir þessari breytingu, og það er af þessari ástæðu, sem ég tek þátt í flutningi þessa frv., og þá að sjálfsögðu út frá því sjónarmiði, að þó að það hefði verið betra, að slík till. um þjóðaratkvgr. kæmi fram fyrr, sé þó betra seint en aldrei. Ráðh. vék að því, að það hefði verið að ýmsu leyti eðlilegt, að slík till. hefði verið flutt á seinasta þingi og þá hefði þjóðaratkvgr. um málið getað farið fram í sambandi við þingkosningar. Mér þykir rétt í þessu sambandi að skýra frá því, að ég hafði það mjög til athugunar á síðasta þingi að flytja þá till. um frestun og þjóðaratkvgr., en vegna óska ýmissa flokksbræðra minna o. fl. gerði ég það ekki. Ástæðan var sú, að menn töldu, að það væri að ýmsu leyti ekki hægt að láta fara fram þjóðaratkvgr. um þetta mál í sambandi við þingkosningar. Það gæti orðið til þess, að menn færu kannske, þeir sem eru heitastir í þessum málum með eða móti, að kjósa þm. eftir því, hvort þeir væru með hægri handar eða vinstri handar akstri. Og ég féllst á það, að þessi skoðun væri rétt, vegna þess að þetta mál hefur frá upphafi verið ópólitískt og menn hafa ekki skipzt um það eftir pólitískum skoðunum, væri rétt að halda þjóðaratkvgr. um það utan við pólitískar þingkosningar. Hins vegar eru allar horfur á því, að á þessu sumri fari fram aðrar kosningar, sem að líkindum verða ekki flokkspólitískar, forsetakosningar, og þá er alveg tilvalið að láta slíka atkvgr. fara fram, og hún getur þá farið fram, án þess að því fylgi nokkur sérstakur eða verulegur aukakostnaður. Ráðh. vefengir mjög, að það hafi verið rétt, sem sagði í okkar grg., að kostnaðurinn við breytinguna mundi alltaf verða um 100 millj. kr. Í þeim áætlunum, sem hann lagði hér sjálfur fram eða H-nefndin svonefnda hafði undirbúið í hendurnar á honum, er gert ráð fyrir, að þessi kostnaður verði alltaf 65 millj. Mér skilst, að í þeim kostnaði sé ekki tekið tillit til þeirra ljósabreytinga, sem þurfa að verða á bifreiðum, en hv. 1. flm. færði rök að því hér áðan, að sá kostnaður mundi alltaf verða milli 20 og 30 millj. kr. Það vantar líka alveg inn í áætlun H-nefndarinnar, hver löggæzlukostnaðurinn muni verða, en mér þykir líklegt, að hæstv. dómsmrh. og þeir, sem að þessum málum vinna, telji nauðsynlegt að tryggja sem mest öryggi í sambandi við breytinguna, og það verður ekki gert án þess að fjölga verulega lögregluliði, svo að ég trúi ekki öðru, í samræmi við annað, sem hefur átt sér stað hjá okkur,en sá kostnaður skipti kannske ekki neinum hundruðum millj. kr., eins og einhvers staðar hefur komið fram, en mér þætti ótrúlegt annað en hann mundi skipta tugum millj. kr. Að lokum er svo eftir að telja fram þann kostnað, sem óhjákvæmilega hlýtur að verða í sambandi við breytinguna, en það er fyrir tafir, sem verða á alls konar flutningum. Það er alveg óhjákvæmilegt að draga úr ökuhraða, meðan breytingin fer fram, og ég hygg, að það sé skynsamlegt að gera það lengur en skemur til að tryggja sem mest öryggi í þessum efnum, og það hlýtur óhjákvæmilega að hafa það í för með sér, að miklar tafir verða í sambandi við alla flutninga, í sambandi við vöruflutninga, og ég tel t.d. alveg víst, að í sambandi við mjólkurflutninga muni verða mjög miklar tafir vegna þessarar breytingar, sem fyrirhuguð er í hægri handar umferð. Og það má reikna með því, að yfirleitt allar þær tafir, sem eiga sér stað í þessu sambandi, hafi þau áhrif, að eftirvinna hjá fyrirtækjunum lengist, t.d. í sambandi við mjólkurflutningana. Mér finnst það mjög einkennilegt og tel það ekki hyggilegt, ef ekki á að draga neitt úr hraða stórra bifreiða fyrst eftir breytinguna nema í eina 3 daga. Það finnst mér vera mjög hæpin ákvörðun, ef menn vilja reyna að tryggja fullt öryggi í þessum efnum, því að ég er hræddur um það, að aðrir bílar taki sér þá sama rétt og stóru bílarnir, ef á að fara að skipta þarna einhverju af réttindum á milli. En það er alveg sama. Jafnvel þó að hámarkshraðinn væri látinn óbreyttur lögum samkv., er ég sannfærður um það, að af öryggisástæðum munu menn aka hægar fyrst eftir breytinguna heldur en ella, jafnvel þó að sami hraði væri löglegur, svo að af þessu hljóta óhjákvæmilega að verða einhverjar tafir, sem hafa mjög verulegan kostnað í för með sér, sérstaklega fyrir dreifbýlið, sem á mikið undir vöruflutningum. Og mér þætti alls ekki ólíklegt, þó að slíkur kostnaður samanlagt hjá atvinnufyrirtækjum og einstaklingum ætti eftir að skipta tugum millj. kr. Ég held þess vegna, að það sé ekki neitt óvarlega áætlað hjá okkur,að kostnaðurinn verði 100 millj. kr. Ég tel miklu frekar ástæðu til að ætla, að hann verði talsvert miklu meiri. Nú er það að sjálfsögðu rétt, að eitthvað af þessum kostnaði er þegar áfallinn vegna þeirra framkvæmda, sem búið er að ákveða í sambandi við breytingu í hægri handar umferð. En ég tel þó, að enn þá sé miklu meira af kostnaðinum óáfallið og þess vegna verði augljós sparnaður af því að fresta breytingunni og falla frá henni. Ráðh. talar um það, að vel gæti farið svo í þjóðaratkvgr., að hægri handar umferðin verði samþ., og það má vel vera, að það fari svo, ég skal ekkert um það fullyrða, og hann taldi, að þá væri eiginlega þetta allt mál eða þjóðaratkvgr. alveg unnin fyrir gýg og þarflaus. Ég held, að þetta sé rangt hjá honum. Ég held, að ef hægri handar umferð yrði samþ. í þjóðaratkvgr., mundi vera miklu meiri eining um framkvæmd málsins á eftir og yrði enn þá auðveldara að framkvæma hana, því að það held ég, að sé rétt, sem bæði kom fram hjá ráðh. og 1. flm., að það, sem skiptir langsamlega mestu máli í þessum efnum, er að fá fólkið með. Og eftir að fólkið sjálft hefur fengið að segja sitt álit um þetta mál, mun það áreiðanlega sætta sig betur við þann úrskurð heldur en úrskurð Alþingis, sem mjög vafasamt er, hvort meiri hl. þjóðarinnar stendur á bak við eða ekki. Ráðh. minntist nokkuð á fordæmi Svía og taldi, að fordæmi þeirra hefði verið á þann veg, að við ættum ekki að vera neitt smeykir við breytinguna í hægri handar akstur. Ég vil í sambandi við það segja, að á flestan eða allan hátt er aðstaða okkar og Svía ósambærileg. Ég vil í fyrsta lagi nefna það, að í Svíþjóð hefur skapazt meiri umferðarmenning en e.t.v. í nokkru landi öðru. Ég hef undir höndum grein, sem birtist í danska blaðinu Politiken á s.l. hausti, þar sem gerður var samanburður á umferðarslysum í Stokkhólmi og Kaupmannahöfn síðustu 8 árin, og sá samanburður sýndi, að umferðarslys voru hlutfallslega allt að því helmingi færri í Stokkhólmi en Kaupmannahöfn. Svona langt voru Svíar komnir fram úr Dönum hvað umferðarmenningu snertir í þeirra höfuðborg. Og það gefur auga leið, að það er miklu auðveldara að framkvæma slíka breytingu, þar sem sterk umferðarmenning er fyrir, eins og í Svíþjóð, heldur en t.d. hér á landi, þar sem er ekki of mikið sagt, að hún sé fremur lítil. Þetta er einn aðstöðumunurinn hjá okkur og Svíum. Annar aðstöðumunurinn er sá, að Svíar hafa um langt skeið haft mjög sterka umferðarlögreglu, og til viðbótar því, að þeir beittu henni við hægri handar umferðina, gripu þeir einnig til hermanna og létu þá aðstoða við hreytinguna, vera lögreglunni til aðstoðar, meðan verið var að koma breytingunni á. Hér er um enga slíka aðstoð að ræða, því að ég býst við, að til viðbótar þeirri fastalögreglu, sem við notum í sambandi við umferðarbreytinguna, í sambandi við löggæzluna, verðum við að taka menn, sem eru ekki nema tiltölulega lítið þjálfaðir til þessara starfa, sem algerlega er ósambærilegt við það, sem var hjá Svíum. Í öðru lagi er svo að nefna það, sem er kannske veigamest, að vegakerfið í Svíþjóð er miklu betra en hér. Það er alveg ósambærilegt við það, sem hér er. Langflestir vegir í Svíþjóð eru tvær akbrautir. Hér er mikið af vegunum ekki nema ein akbraut. Og það gefur auga leið, að það er allt annað að framkvæma slíka breytingu, þar sem vegirnir eru breiðir eins og í Svíþjóð eða mjóir eins og hér, svo að við skulum ekki leggja of mikið upp úr reynslu Svía í þessum efnum, að okkur muni takast vel, af því að þeim hefur tekizt vel, sökum þess að aðstaðan hér er svo allt önnur í þessum efnum en var í Svíþjóð. Ég ætla svo ekki að minnast á fleiri atriði af þeim, sem komu fram hjá hæstv. ráðh., a.m.k. ekki að sinni. Ég ætla þá að víkja nokkru nánar að frv., sem hér liggur fyrir, og þeim ástæðum, sem valda því, að það er fram komið. Ég vildi segja, að þetta frv. væri flutt af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er það að sjálfsögðu flutt til þess að reyna að fá breytingu á þeim lögum, sem nú stendur til að verði framkvæmd. Það teljum við flm. að sjálfsögðu langsamlega æskilegast. En ef það fæst ekki, liggi það þó fyrir í glöggri þjóðaratkvgr., að meiri hl. þjóðarinnar vilji breytinguna, og þess vegna ætti að vera miklu auðveldara að framkvæma hana en ella. Í öðru lagi er það svo tilgangur okkar, ef þetta frv. næði ekki fram að ganga gegn von okkar, verði flutningurinn til þess, að um þetta mál verði rætt hér í þinginu, um undirbúning að breytingunni verði rætt hér í þinginu og þm. geri sér fullkomlega grein fyrir því, hvort hann er í því lagi, sem vera skyldi, og þess vegna sé ráðlegt að hefjast jafnfljótt handa um breytinguna og nú er fyrirhugað. Það tel ég vera alveg sérstaklega skyldu þeirra, sem kunna að vera okkur andstæðir í þessu máli. Ef þeir vilja ekki fallast á frv. sjálft, eiga þeir þó a.m.k. að verja nokkrum tíma þingsins til að athuga það og ræða um það, hvort þessi undirbúningur er í því lagi, sem vera skyldi, og þess vegna sé ráðlegt að hefjast handa eins fljótt um breytinguna og fyrirhugað er. Mér finnst ekki fjarri lagi, að við gerum okkur nokkra grein fyrir því, hvað það er, sem hefur rekið okkur út í þessa breytingu, hvaða rök það eru, sem fyrst og fremst eru færð fyrir þessari breytingu, hver meginástæðan er. Frá mínu sjónarmiði er hún fyrst og fremst ein. Við Íslendingar eigum núna í ýmsum efnahagsörðugleikum, þó að aðstæður hafi verið þannig á undanförnum árum vissulega, að við ættum ekki að eiga í teljandi efnahagslegum vandræðum. Það er að sjálfsögðu margt, sem veldur þessu, og ég ætla ekki að fara að rifja það upp hér, enda yrði maður þá kominn nokkuð inn í stjórnmálin, sem okkur þykir sjálfsagt öllum að halda utan við þetta mál. En ég vil samt segja það, og það held ég að særi engan flokk, því að allir flokkar eru jafnsekir í þeim efnum, að það, sem á verulegan þátt í okkar efnahagslegu vandræðum, er það, hvað við erum miklar eftirhermur. Við erum eins og margar nýfrjálsar þjóðir, að við viljum reyna að herma sem mest eftir þeim stóru, hafa sem flest hjá okkur líkast því, sem annars staðar er, án tillits til þess, hvort við höfum nokkra sérstaka þörf fyrir það, og án tillits til þess, hvort við höfum efni á því eða ekki. Við skulum alveg hreinlega játa, að það er þessi hermikrákuháttur okkar, sem á verulegan þátt í þeim vandræðum, sem við erum nú komnir í. Hjá nýfrjálsu þjóðunum mörgum í Afríku hefur það t.d. gerzt, að fyrsta verkið, sem þær hófust handa um, ríkisstj. þar, eftir að löndin voru sjálfstæð, var að byggja mjög dýrar forsetahallir. Skólar og spítalar og vegir og annað þess háttar voru látnir mæta afgangi. En þeir eru að byrja á því að eignast stóra forsetahöll, alveg eins og ríkin áttu, sem höfðu drottnað yfir þeim áður. Og mér finnst þetta mál að ýmsu leyti minna á það. Vegna þess að aðrar stórar þjóðir hafa hægri handar umferð, þurfum við endilega að gera það líka. Og við verðum að láta þann kostnað, sem því fylgir, ganga fyrir því að bæta vegina og annað, sem áreiðanlega er ekki síður aðkallandi. Rökin, sem eru færð fyrir þessari breytingu, eru ekki þau, að öryggi í umferðinni verði neitt meira eftir en áður, því að eins og skýrt kom fram einmitt í þeirri ræðu, sem hæstv. dómsmrh. hélt, þegar hann mælti fyrir frv., sagði hann, að það væri deiluatriði, sem ekki væri hægt að skera úr, hvor umferðin gæfi meira öryggi, vinstri umferðin eða hægri umferðin. Nei, það, sem er höfuðröksemd þeirra í þessu máli, bæði kom fram í grg. og kemur t.d. fram í fréttabréfi, sem nefndin hefur gefið út, það er, að hægri handar umferðin sé meginregla í flestum löndum. Þetta er alveg rétt. En menn aðgæta bara ekki eitt í þessu sambandi. Hægri handar umferðin er meginregla í þeim löndum, sem tilheyra meginlandi, en vinstri umferðin gildir hins vegar enn þá í langsamlega flestum löndum, sem eru eylönd. Í Evrópu eru fimm eyríki. Það er Bretland, það er Írland, það er Kýpur, það er Malta og það er Ísland. Öll þessi ríki hafa vinstri handar umferð og engin, að því er ég bezt veit, eru í neinum undirbúningi að breyta því nema Ísland. Rökin fyrir því, að Svíar fóru í hægri handar umferðina, voru fyrst og fremst ein. Það voru sameiginleg landamæri við önnur ríki. 1963 var svo komið í Svíþjóð, að það fóru um 5 millj. bílar yfir landamærin árlega, og það var búizt við því, að innan 10 ára yrðu það 10 millj. bíla, sem færu yfir landamærin árlega, og þegar svo var komið, að umferðin var orðin svona mikil, sköpuðust í sambandi við þetta ýmsir erfiðleikar, þegar menn þurftu svo snöggt að breyta um umferðarreglur, og þetta var meginástæðan til þess, að Svíar breyttu úr vinstri handar umferð og fóru í hægri handar umferðina, en ekki annað. Um ekkert slíkt er hér að ræða. Þótt menn búist við, að tækni verði mikil í framtíðinni, og vonandi verður hún mikil, hygg ég varla, að menn búist við því, að það verði byggð héðan brú til annarra landa, og þess vegna megum við búast við því, að bílar renni hérna viðstöðulaust inn í landið, og það mundi þá líka taka sinn tíma að aka hana. Menn segja, að það sé betra fyrir erlenda ferðamenn, sem koma frá öðrum löndum og aka hér bíl, að hér sé hægri handar akstur. Það kann að vera. En þó dreg ég í efa, að þetta sé rétt, því að ég held, að það sé svo með langsamlega flesta ferðamenn, að þegar þeir koma til annars lands og þurfa að semja sig að öðrum ökuvenjum þar en heima hjá sér, aki þeir mjög gætilega. Ég nefni það sem dæmi, að við erum búnir að hafa hér árum saman, áratugum saman erlendan her í landinu eða hermenn, sem eru vanir öðrum umferðarreglum en hér gilda, þeir eru vanir hægri handar umferð. Þrátt fyrir það held ég, að það hafi borið ákaflega lítið á því, sérstaklega núna a.m.k. síðari árin, að þessir menn hafi lent í nokkuð meiri umferðarslysum en landsmenn sjálfir. Nei, ferðamenn þeir, sem um stutta stund þurfa að breyta um ökureglur í einhverju öðru landi, þeir sýna miklu meiri aðgætni en ella, og þess vegna þarf ekki að óttast svo mikið í þeim efnum. Alveg sama gildir um þá íslenzka menn, sem fara að aka bifreið erlendis, þar sem gildir hægri handar umferð. Ég veit ekki til þess, að þeir hafi lent svo mjög í slysum, og það er vegna þess, að þegar menn skipta þannig um og hafa nægan tíma til undirbúnings, þurfa ekki beint að fara yfir nein landamæri, gæta þeir sín miklu betur en ella. Þess vegna eru það ekkert annað en málamyndaástæður, að við þurfum að breyta þessum reglum hjá okkur, vegna ferðamanna, sem hingað koma, eða vegna íslenzkra ferðamanna, sem aka bifreiðum erlendis. En hver er þá ástæðan, að menn eru á móti breytingunni? Ég hygg, að það sjáist nokkuð á því, sem ég hef nú minnzt á. Það er fyrst og fremst vegna þess, að menn telja hana alveg óþarfa. Það eru engin eðlileg rök, sem mæla með henni, vegna þess að það er ekki hægt að sýna fram á, að hún auki umferðaröryggi neitt frá því, sem nú er eða þótt sú regla sé viðhöfð, sem við búum við núna. Þess vegna er hér verið að stofna til breytingar, sem a.m.k. meðan hún stendur yfir hefur alls konar erfiðleika og aukna slysahættu í för með sér og er að margra dómi ekki heppileg til frambúðar. Ég held, að það sé yfirleitt álit manna, að það skipti ekki svo miklu máli, hvort heldur er höfð hægri handar umferð eða vinstri handar umferð, þar sem vegir eru breiðir. Þar sem akbrautir eru tvær eða fleiri, geta menn nokkurn veginn undir flestum kringumstæðum fylgt annarri akbrautinni, og þá skiptir það ekki svo miklu máli, hvort heldur það er hægri eða vinstri handar akstur. Hins vegar eru menn ósammála um það, hvort þetta skipti ekki verulegu máli, þegar um þrönga vegi er að ræða og vegi með mjög lélegar vegbrúnir, eins og flestir vegir eru hér á landi. Þá þurfa menn að vera að mætast á vegunum, og það óttast margir, a.m.k. fyrstu mánuðina eða fyrstu árin eftir breytinguna, þegar menn eru lengi búnir að keyra kannske á miðjum veginum og þurfa svo allt í einu að víkja fyrir bíl, sem komi á móti þeim, verði vinstri handar vani þeim nokkuð tamur og þess vegna skapist árekstrarhætta í sambandi við það. Annað er svo hitt, að vegna þess að flestir bílar hér eru með vinstri handar stýri, telja menn öruggara vegna þess, hve vegirnir eru lélegir, hvað vegbrúnirnar eru slæmar á okkar vegum, að hafa stýrið þeim megin, sem brúnin er. Þetta virðist vera nokkurn veginn sameiginlegt álit flestra þeirra bílstjóra, sem hafa mesta þekkingu á okkar vegum. Af þessu gæti maður dregið þá ályktun, að það væri kannske ekki svo sérstaklega erfitt að framkvæma breytinguna í Reykjavík. En það er miklu meiri erfiðleikum bundið í sambandi við umferðina utan Reykjavíkur. Þess vegna hefur m.a. verið sagt við mig, að ég ætti ekki að vera flm. að þessu frv., vegna þess að þetta mundi e.t.v. ekki valda Reykvíkingum eða mínum kjósendum svo miklum erfiðleikum. Það má vel vera, að erfiðleikar þeirra verði minni í þessum efnum en þeirra, sem úti á landinu búa. En ég reikna hins vegar með því, að allmikið af Reykvíkingum ferðist út um land og geri það í vaxandi mæli og þess vegna valdi þjóðvegirnir úti á landi þeim ekki síður erfiðleikum í þessu sambandi heldur en þeim, sem þar búa. Það mætti nefna mörg fleiri atriði en þetta og rekja þetta ýtarlegar. En ég held, að niðurstaðan verði alltaf sú sama í meginatriðum, að umferðaröryggi eykst ekki neitt við þessa breytingu, að það fylgja henni margar hættur, a.m.k. til að byrja með, og það fylgir henni margvíslegur kostnaður, sem við hefðum auðveldlega geta komizt hjá. Og af þeim ástæðum tel ég persónulega þessa breytingu ranga og vil a.m.k. vinna að því, að þjóðin sjálf fái tækifæri til að segja álit sitt um hana, áður en út í hana er farið. Verði það hins vegar niðurstaðan, að þetta frv. okkar fái ekki undirtektir hér á Alþingi, þótt það fái hins vegar góðar undirtektir hjá almenningi, álít ég, að það sé mikilsvert, að þm. einmitt á þessu stigi, einmitt áður en breytingin verði gerð, geri sér grein fyrir því, hve þeim undirbúningi er vel á veg komið, sem hefur verið gerður til þess að tryggja framkvæmd þessarar breytingar. Ég skal ekki gera neitt lítið úr vinnu þeirra manna, sem eiga sæti í H-nefndinni. Það lítið sem ég hef kynnzt því, held ég, að þeir vinni sitt starf mjög samvizkusamlega og geri sitt bezta til þess að undirbúa bæði áróður og annað í þessu sambandi. En ég tel eigi að síður nauðsynlegt, að þm. geri sér grein fyrir því, hvaða atriði þurfa að vera í lagi í undirbúningnum, áður en breytingin sjálf er gerð, og ég vil frá mínu sjónarmiði nefna hér nokkur. Ég tel í fyrsta lagi, að það ætti að endurskoða að nýju allt vegakerfið um land allt og þá í samráði við þá menn, sem hafa mesta þekkingu á umferð á þessum vegum, en það eru bílstjórarnir og bílstjórafélögin í viðkomandi bæjum og byggðarlögum. Og þessi endurskoðun á m.a. að beinast að því, að það sé fullkomlega séð um, að það séu tvöfaldar akbrautir á öllum blindbeygjum og blindhæðum. Mér er sagt, að mikið hafi verið unnið í þá átt á undanförnum árum að hafa tvöfaldar akbrautir á slíkum stöðum, en þó er mér ekki grunlaust um, að á það skorti nokkuð víða. Auk þess ætti að fjölga mjög þeim stöðum, þar sem bifreiðar geta mætzt. Ég tel, að þessi endurskoðun á vegakerfinu sé grundvallaratriði þess, að hægt sé að framkvæma þessa breytingu með sómasamlegum hætti. Annað atriði, sem ég tel einnig mikilsvert, er það, að mönnum sé gefin aðstaða til þess að æfa sig í hægri handar akstri, áður en hann er tekinn upp. Ég hygg, að í Svíþjóð hafi víða verið komið fyrir skilyrðum til þess, að menn gætu æft sig á þann hátt, áður en breytingin náði fram að ganga. Ég hef ekki heyrt um það eða séð neitt um það, að neitt slíkt sé hér í undirbúningi. Það má vel vera, að svo sé, en ég tel, að tíminn, sem menn fá, sé þá orðinn allt of skammur, vegna þess að menn geta náttúrlega ekki stundað þetta eins og atvinnu, heldur verða að gera þetta í sínum tómstundum. En þetta virðist mér skorta alveg á undirbúninginn hér í samanburði við það, sem átti sér stað í Svíþjóð. Ég mundi einnig telja, að það væri nauðsynleg forsenda breytingarinnar, að nokkra mánuði eða misseri, áður en hún færi fram, væri búið að taka upp alveg sérstakt aðhald í sambandi við umferðina, þá sé búið að kenna mönnum miklu betur að fylgja umferðarreglum en nú á sér stað, því að áreiðanlega átti það mikinn þátt í því, hve auðveldlega þetta gekk í Svíþjóð, hvað Svíar voru langt komnir í umferðarmenningu áður, hvað umferðarlöggæzlan var þar ströng og menn voru búnir að venja sig á að hlýða henni. Slíkt vantar - ég vil segja: svo að segja alveg hjá okkur. Þess vegna mundi ég telja, að hin stranga umferðargæzla ætti ekki að koma með H-deginum. Hún á að vera búin að eiga sér stað nokkra mánuði eða jafnvel nokkur misseri áður. Ef þannig væri að þessu máli unnið, er ég sannfærður um, að breytingin mundi valda miklu minni erfiðleikum en ella. Ég vil svo nefna eitt atriði enn, sem ég tel líka mikilsvert, að verði einmitt gert í sambandi við þessa breytingu, og það er að herða viðurlög við ölvun við akstur, að það séu auknar þær refsingar, sem menn eigi yfir höfði sér, ef þeir séu ölvaðir við akstur, því að ég álít, að einmitt meðan menn eru óvanir breytingunni og eru að venjast henni, verði ölvunin miklu hættulegri en hún hefur þó verið undir þeim kringumstæðum, sem nú eru. Þess vegna tel ég, að Alþingi eigi nú, áður en breytingin verður, að taka þetta mál alveg sérstaklega til meðferðar og ákveða strangari refsingar fyrir það, að menn séu ölvaðir við akstur, því að svo mikil hætta sem er af ölvuðum mönnum við akstur undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, verður hún að sjálfsögðu miklu meiri, þegar verið er að ráðast í jafnvandasama breytingu og að taka upp hægri handar akstur í staðinn fyrir vinstri handar. Ég skal svo ekki hafa þetta mál mitt öllu lengra, vegna þess að fundartíminn er líka að verða þrotinn að þessu sinni. En ég vil endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að ég vænti, að sú þn., sem fær þetta mál til meðferðar, taki frv. vel og helzt að hún fallist á það. En fari svo ekki eða einhverjir kunni að verða því mótfallnir þar, láti þn. ekki hjá líða að kynna sér sem bezt, hvernig undirbúningi að þessari breytingu er háttað, hvort það sé búið að gera þá endurskoðun á vegakerfinu, sem nauðsynlegt er, hvort eigi að herða umferðarstjórnina, áður en H-dagurinn kemur, þannig að menn séu búnir að fá einhverja æfingu í því að hlýða löggæzlunni og venja sig á umferðarreglur. Við vitum það t.d. þeir sem aka hér um bæinn eða eru með bílstjóra, sem aka hér um bæinn með bílum, að brotin á umferðarlögunum eða reglunum í dag hafa verið stórkostleg og eiga sér stað svo að segja á hverri mínútu í umferðinni á sömu götunni. Og svo er hitt, að það verði séð fyrir möguleikum til þess, að menn fái að þjálfa sig, áður en þessi breyting verður. Að lokum vil ég svo endurtaka það, að ég er sannfærður um, að beztur árangur mundi nást í þessum málum, mest samstaða um það, sem gert verður, mundi fást með þeim hætti, að þjóðin sjálf fengi að segja, hvað hún vildi að væri gert í þessum efnum.



Herra forseti. Ég mun nú ekki tala hér langt mál, vegna þess að hv. 4. þm. Reykv. er búinn að taka þetta mál það vel í gegn og koma inn á flest þau atriði, sem ég hefði viljað ræða, en mér finnst ekki ástæða til þess að taka þau atriði upp aftur nema þá að litlu leyti. Eitt af því, sem hæstv. dómsmrh. sagði í sinni ræðu áðan, var það, að þetta frv. hefði verið seinbúið og hefði verið eðlilegra, að það hefði komið í þingbyrjun. Það kann að vera, að það hafi verið eðlilegra. En ég fyrir mitt leyti vil benda hæstv. dómsmrh. á það, að minn hlutur í þessu máli var ekki óeðlilegur. Ég er hér nýr þm. og var að kynna mér þetta, hvaða skoðanir menn höfðu hér á þessu máli innan þingsins, og eftir það að þrýstingur, mjög mikill þrýstingur, utan af landsbyggðinni eða úr mínu kjördæmi kom um, að þetta mál væri tekið upp, var mér skylt að athuga hug manna í þessu máli. Ég leit líka þannig á, að undirbúningur að H-deginum væri alls ekki svo vel á veg kominn, að það mundi verða tilbúið, sem nauðsynlegt er að gera fyrir þennan H-dag fyrirhugaða. Ég vil benda sérstaklega á blindbeygjurnar, sem eru víða á landinu. Þeir, sem hafa ekið bíl í mörg ár, vita mjög vel, hvernig viðbrögð manna eru, þegar eitthvað óvænt kemur fyrir. Og þessi atvik hljóta alltaf að koma fyrir á blindbeygjunum. Ég held, að það sé alls ekki tímabært að breyta um, fyrr en það er búið að setja, eins og hv. 4. þm. Reykv. sagði, tvöfaldan veg alls staðar á blindbeygjum úti á vegum. Hæstv. dómsmrh. gat um það í ræðu sinni, að það væri miklu betra að hafa stýrið inni í umferðinni, það væri reynsla annars staðar, að það væri verra að sitja kantmegin. En það er auðheyrt, að dómsmrh. miðar við þær aðstæður, sem eru hér í Reykjavík og t.d. í öðrum löndum, en ekki við þær aðstæður, sem eru úti á íslenzkum þjóðvegum. Það er allt annað mál. Ég var það heppinn í fyrravetur, að ég var með manni héðan úr Reykjavík og lenti í mjög vondu hríðarveðri fyrir norðan, en hann var mikið með breytingunni. Hann sá, hvernig bílstjórinn þurfti að aka. Hann þurfti annað slagið að vera með höfuðið út úr bílnum eða miða aðeins við puntstráin á kantinum. Eftir að við komumst alla leið, sagði þessi góði Reykvíkingur: „Ég hef aldrei skilið þessa umferð hér úti á vegunum fyrr en nú.“ Það hefur komið fram hér í umr., að á þessum þröngu vegum blindast menn miklu frekar, ef menn eru inni á veginum heldur en úti á kantinum ljósgeislinn á móti blindar mann miklu frekar. Það er alveg það sama, þegar maður mætir bíl. Aurinn skvettist á þá hliðina auðvitað og af því truflast útsýnið. Það er ekki hægt að miða umferðina úti í íslenzku dreifbýli við það, sem er í öðrum löndum, hvorki í Svíþjóð né annars staðar. Og það þýðir ekkert fyrir okkur að miða þessa framkvæmd eða aðra við önnur lönd, nema aðstæðurnar séu sambærilegar, en það eru þær ekki. Við förum ekki fram á það í þessu frv., að hætt sé við þessa breytingu. Við förum fram á það, að henni sé frestað, og ég vil skora á þn., sem fær þetta til umræðu, og taka undir það með 4. þm. Reykv., að þn. athugi það, velti því fyrir sér, hvort þetta sé í raun og veru framkvæmanlegt þannig, að ekki hljótist af því stórslys. Það er auðvitað margt hægt að segja um þetta, og ég vona, að það gefist tóm til þess síðar að ræða þessi atriði, og í trausti þess, þar sem fundartími er nú eiginlega liðinn, ætla ég að ljúka máli mínu.