Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta heilbrigðisnefndar um frumvarp til laga um sjúkratryggingar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund þá aðila sem greint er frá í nefndarálitinu.

Forseti biður um þögn í salnum. Viljið þið gefa ræðumanni hljóð.

Alls voru það 33 aðilar sem voru talsmenn 18 umsagnaraðila. Umsagnir bárust um málið frá þeim aðilum sem greint er frá í nefndarálitinu en þeir voru um 40 sem taldir voru upp þar. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um sjúkratryggingar. Þá er einnig lagt til að komið verði á fót nýrri stofnun sem annist um framkvæmd sjúkratrygginga, kaup á vörum og þjónustu og samninga og endurgjald vegna heilbrigðisþjónustu í samræmi við stefnumörkun ráðherra á hverjum tíma. Stofnunin tekur við hlutverki Tryggingastofnunar ríkisins hvað snertir framkvæmd sjúkratrygginga, auk framkvæmdar sjúklingatryggingar samkvæmt lögum nr. 111/2000. Frumvarpið kemur í kjölfar breyttrar verkaskiptingar innan stjórnarráðsins er tók gildi um síðustu áramót með breytingum á lögum um Stjórnarráð Íslands. Verkaskiptingin fól m.a. í sér að samhæfa og gera skilvirkara hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu gagnvart þeim sem hana veita og skipta verkefnum Tryggingastofnunar ríkisins upp. Hún fól jafnframt í sér að afmarka sjúkratryggingar betur innan heilbrigðisráðuneytis og færa lífeyristryggingar og félagslegar bætur til félagsmálaráðuneytis. Frumvarpið er að meginstefnu annars vegar byggt á ákvæðum laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, V. kafla um sjúkratryggingar, sem er efnislega að mestu óbreyttur en á talsvert öðru og skýrara formi. Hins vegar byggist frumvarpið á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, um samninga um heilbrigðisþjónustu. Hvað þessa þætti varðar er því fyrst og fremst um formbreytingar að ræða en ekki miklar efnisbreytingar. Þá er í frumvarpinu kveðið á um nýja stjórnsýslustofnun, eins og áður segir. Meiri hlutinn bendir á að stofnunin þarf að hafa breiða faglega þekkingu til að tryggja henni sterkt samningsumhverfi. Þannig þarf stofnunin að hafa á að skipa sérfræðiþekkingu sem tryggi að saman geti farið innan stofnunarinnar fagleg og fjárhagsleg hæfni til að meta sjálfstætt aðstæður við samningsgerð hverju sinni, mat á heilsufarslegum þörfum notenda almennt og þeim áhættum sem kunna að felast í tilteknum aðgerðum eða aðgerðaleysi aðila sérstaklega. Meiri hlutinn leggur áherslu á að gert er ráð fyrir að þjónusta nýrrar stofnunar og viðmót hennar gagnvart þeim sem á þjónustu þurfa að halda verði einföld og skilvirk. Í III. kafla frumvarpsins er fjallað um sjúkratryggingar en í 17. og 22. gr. eru ákvæði um heilsugæslu og aðra sérhæfða heilbrigðisþjónustu. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að með 17. gr. frumvarpsins eru heimildir til greiðsluþátttöku ríkisins í hjúkrun rýmkaðar frá gildandi lögum með því að þær eru ekki lengur bundnar við heimahjúkrun heldur einnig aðra sérhæfða hjúkrunarmeðferð utan sjúkrahúsa. Þá er í 22. gr. tekið fram að sjúkratryggingar taki til annarrar sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu og nefnt sem dæmi aðstoð ljósmóður við fæðingar í heimahúsum og sérhæfð meðferð alvarlegra húðsjúkdóma. Telur meiri hlutinn rétt að taka fram að upptalning þessi er ekki tæmandi og að undir þetta fellur einnig sængurlega í heimahúsum, sálfræðileg meðferð og önnur þjónusta heilbrigðisstétta og starfsmanna sem samið hefur verið við samkvæmt ákvæðum þessum. Í frumvarpinu eru ákvæði um að sjúkratryggingastofnun geti áskilið vottorð sérfræðinga, svo sem um nauðsyn þjálfunar eða hjálpartækis skv. m.a. 21. og 26. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að þegar vísað er til sérfræðinga í frumvarpinu er ekki eingöngu átt við sérfræðinga innan sérgreina læknisfræðinnar heldur einnig sérfræðinga í viðkomandi greinum heilbrigðisstétta. Meiri hlutinn lítur þannig á að sérfræðingur í skilningi frumvarpsins sé einnig sérfræðingur á viðkomandi sviðum heilbrigðisþjónustu sem greiðsluþátttaka sjúkratrygginga tekur til samkvæmt samningum þar um. Í frumvarpinu eru engar nýjar gjaldtökuheimildir frá því sem nú er samkvæmt lögum og reglugerðum. Hins vegar ræddi nefndin ýmis atriði er varða gjaldtökuheimildir sem kveðið er á um í 29. gr. frumvarpsins. Í 18. gr. frumvarpsins er fjallað um að sjúkratryggingar taki til ókeypis vistar á sjúkrahúsum að ráði læknis. Í því sambandi ræddi nefndin sérstaklega um gjaldtöku á göngudeildum sjúkrahúsa vegna meðferðar og rannsókna án innlagnar. Meiri hlutinn leggur áherslu á að greiðsluþátttaka sjúklings vegna rannsókna og annars undirbúnings vegna innlagnar á sjúkrahús og vegna langvarandi meðferðar sem veitt er á göngudeild sjúkrahúsa án innlagnar verði skoðuð sérstaklega þar sem hún er mjög íþyngjandi fyrir sjúklinga og felur jafnvel í sér mismunun milli sjúklingahópa og meðferða. Meiri hlutinn telur mikilvægt að þessi atriði verði til skoðunar í nefnd heilbrigðisráðherra um endurskoðun á gjaldtöku í heilbrigðisþjónustu sem fyrirhugað er að skili niðurstöðum á haustdögum. Á fundum nefndarinnar komu fram athugasemdir frá umboðsmanni barna um að með 1. mgr. 32. gr. frumvarpsins séu lagðar til breytingar á rétti til sjúkradagpeninga frá gildandi lögum með því að réttur til sjúkradagpeninga er bundinn við að umsækjandi hafi náð 18 ára aldri í stað 16 ára. Meiri hlutinn telur að 18 ára aldur eigi að vera hið almenna viðmið í lögunum en í ljósi athugasemdanna leggur meiri hlutinn til að ráðherra geti í reglugerð kveðið á um undanþágu frá aldursskilyrði 1. mgr. fyrir 16 og 17 ára börn með rökum sem fram koma í nefndarálitinu. Í 3. mgr. 29. gr. er þeim heilbrigðisstofnunum sem fengið hafa heimild ráðherra til að veita ósjúkratryggðum einstaklingum heilbrigðisþjónustu á einkaréttarlegum grundvelli samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu heimilað að taka hærra gjald fyrir þjónustuna en nemur kostnaði af veitingu hennar. Hér er um sambærilegt ákvæði að ræða og er í gildandi lögum og lýtur að heimild til sölu heilbrigðisþjónustu úr landi í þeim skilningi að þjónustan sé veitt útlendingum sem ekki eru sjúkratryggðir hér á landi. Á þetta við um sérhæfðar skurðaðgerðir eða meðferðir þannig að það skerði ekki lögbundna þjónustu stofnunarinnar við sjúkratryggða einstaklinga. Í 38. gr. frumvarpsins segir að séu samningar um heilbrigðisþjónustu ekki fyrir hendi sé í sérstökum tilfellum heimilt tímabundið að endurgreiða sjúkratryggðum útlagðan kostnað vegna heilbrigðisþjónustu á grundvelli gjaldskrár sem sjúkratryggingastofnunin gefur út. Þetta ákvæði er nýmæli en einungis er gert ráð fyrir að ávallt verði gripið til slíks úrræðis tímabundið og ákvæðið heimilar ekki að komið sé á varanlegu endurgreiðslukerfi án þess að fyrir liggi samningar milli sjúkratryggingastofnunarinnar og viðsemjenda. Meginreglan er því enn sem fyrr að samningur milli sjúkratryggingastofnunarinnar og veitenda þjónustu þarf að liggja fyrir ef til þess á að koma að ríkið greiði hlutdeild í kostnaði við heilbrigðisþjónustu. Nefndin ræddi um IV. kafla frumvarpsins sem fjallar um samninga um heilbrigðisþjónustu. Í 39. gr. er kveðið á um nýmæli en þar er gert ráð fyrir að sjúkratryggingastofnunin geri samninga við heilbrigðisstofnanir, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einstaklinga um veitingu heilbrigðisþjónustu sem felur í sér að ekki er gert ráð fyrir að samið verði við fagfélög og stéttarfélög eins og tíðkast hefur. Í 40. gr. frumvarpsins eru ákvæði um samninga í heilbrigðisþjónustu og í 2. mgr. er tekið fram að við samningsgerð skuli tryggja jafnræði í aðgengi sjúkratryggðra að þeirri þjónustu, m.a. hvað varðar efnahag og búsetu, enda er það í samræmi við markmið frumvarpsins eins og fram kemur í 1. gr. Í 3. mgr. 40. gr. kemur fram að við val á viðsemjendum skuli hlutlæg og málefnaleg sjónarmið lögð til grundvallar mati á því við hvaða aðila skuli samið. Þar kemur jafnframt fram að við valið skuli tekið mið af stefnumörkun ráðherra samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og öðrum lögum en einnig skal tekið mið af hæfni, gæðum, hagkvæmni, kostnaði, öryggi, viðhaldi nauðsynlegrar þekkingar og jafnræði. Með þessum málefnalegu viðmiðunum sem lögð eru til grundvallar vali sjúkratryggingastofnunarinnar á samningsaðilum telur meiri hlutinn nauðsyn að höfð sé hliðsjón af markmiðum samkeppnislaga og að gætt sé jafnræðis með þeim sem sækjast eftir að gera samninga um tiltekna heilbrigðisþjónustu við heilbrigðisyfirvöld eða um greiðslu fyrir slíka þjónustu. Meiri hlutinn telur að í samningum við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn og aðra rekstraraðila annars vegar og hins vegar við stofnanir ríkisins verði gætt jafnræðis og óhlutdrægni þannig að rekstrar- og samkeppnisstaða aðila sé tryggð. Þannig ítrekar meiri hlutinn þá skoðun heilbrigðis- og trygginganefndar frá árinu 2001 þegar sambærileg heimild til ráðherra um að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja stefnu um forgangsröðun, aukna hagkvæmni og aukin gæði í heilbrigðisþjónustu var fyrst sett í lög um heilbrigðisþjónustu, að hún kæmi ekki í veg fyrir beitingu samkeppnislaga í atvinnustarfsemi á sviði heilbrigðisþjónustu. Þessi atriði ásamt þeim meginreglum sem felast í samkeppnislögum setja ákvörðunum ráðherra og sjúkratryggingastofnunarinnar í þessum málaflokki þann ramma sem nauðsynlegur er. Meiri hlutinn telur ljóst að þegar ráðherra eða sjúkratryggingastofnun forgangsraða verkefnum innan opinbera heilbrigðiskerfisins eða ákveður að fela opinberum aðilum að sinna ákveðinni þjónustu með vísan til þeirra sjónarmiða sem greind eru sem lögmæt viðmið í 40. gr. þá varðar það ekki samkeppnislög. Einkaaðilar geta þannig t.d. ekki með vísan til samkeppnislaga krafist að fá tiltekna þjónustu boðna út ef úthýsing á þjónustunni gerði sjúkratryggingastofnuninni ókleift að tryggja opinberum heilbrigðisstofnunum fullnægjandi magn verkefna til að tryggja fullnægjandi viðhald þekkingar og fjölbreytni í verkefnum út frá öryggis- og kennsluhlutverki stofnananna, jafnvel þótt þeir geti boðið lægra verð. Á hinn bóginn skulu ráðherra og sjúkratryggingastofnun fara að samkeppnislögum þegar ákveðið hefur verið að leita verðtilboða frá veitendum heilbrigðisþjónustu. Í 3. mgr. 40. gr. kemur einnig fram það markmið að við samningsgerð um heilbrigðisþjónustu skuli þess gætt að raska ekki þeirri þjónustu sem veita ber samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Í því sambandi vill meiri hlutinn benda á að með þessu er reynt að girða fyrir það sem kallast „rjómafleyting“ í heilbrigðisþjónustu, þ.e. að aðilar utan hins opinbera kerfis geti tínt út ábatasömustu þjónustuþættina ef það þýðir að hið opinbera þjónustukerfi missi hæfni til að beita þjónustu á hagkvæman og öruggan hátt og þegar upp er staðið geti heildarkostnaður orðið meiri. Þá vill meiri hlutinn leggja áherslu á að þegar samningar eru gerðir um tiltekna þjónustu verði þess gætt að samningar verði gerðir við fleiri en einn aðila til að gæta samkeppnis- og öryggissjónarmiða. Það er gert til að tryggja að þekking aðila sem veita sambærilega þjónustu viðhaldist og að þeir sem eru í samkeppni um að veita tiltekna þjónustu detti ekki af „markaðnum“ sem leiði til ástands sem líkja má við fákeppni innan viðkomandi sviðs. Jafnframt leggur meiri hlutinn áherslu á að í samningum um veitingu heilbrigðisþjónustu, hvort heldur um er að ræða opinbera aðila eða aðra, skuli semja um að viðkomandi taki að sér menntunar- og þjálfunarhlutverk, sé þess nokkur kostur, til að tryggja endurnýjun þekkingar innan viðkomandi sviðs. Meiri hlutinn vekur athygli á 43. gr. frumvarpsins sem segir að um gjald sem sjúkratryggður greiði fyrir þjónustuna fari skv. 29. gr. og er veitendum þjónustu óheimilt að krefja hann um frekara gjald. Í samningi milli sjúkratryggingastofnunarinnar og viðsemjanda felist því heildarendurgjald fyrir þá þjónustu sem viðsemjandi stofnunarinnar tekur að sér að veita sjúkratryggðum. Veitanda þjónustunnar er þannig óheimilt að krefja sjúkratryggðan um annað eða hærra gjald en gert er ráð fyrir að hann greiði skv. 29. gr. frumvarpsins. Því er að mati meiri hlutans óleyfilegt að kaupa sig fram fyrir aðra þegar kemur að heilbrigðisþjónustu. Var þeirri spurningu velt upp í þessu samhengi við meðferð málsins innan nefndarinnar hvort sjúkratryggður einstaklingur ætti þess kost að afþakka kostnaðarþátttöku sjúkratryggingastofnunarinnar og komast þannig fram fyrir aðra sjúkratryggða einstaklinga í biðröð. Svo er ekki og verður heldur ekki í kjölfar þessarar löggjafar. Í núgildandi samningum milli Tryggingastofnunar ríkisins og lækna er ákvæði sem felur m.a. í sér að sjúkratryggðum einstaklingi er heimilt að óska skriflega eftir því að læknir taki hann til meðferðar án greiðsluþátttöku sjúkratrygginga og skilyrði fyrir því eru tínd fram í nefndarálitinu. Nefndin telur að með því sé algerlega girt fyrir að veitendur heilbrigðisþjónustu sem semja við sjúkratryggingastofnunina geti veitt sjúkratryggðum einstaklingi forgang á biðlista eða aðra ívilnun gegn því að hann borgi kostnað við aðgerð að fullu. Í 45. gr. frumvarpsins er fjallað um gæði og eftirlit og er tekið fram að sjúkratryggingastofnunin skuli hafa náið samráð við landlækni um fyrirkomulag og framkvæmd eftirlits, enda er kveðið á um það í 45. gr. frumvarpsins hvernig því samstarfi skuli háttað. Má telja líklegt að þarfir þessara stofnana séu að talsverðum hluta sambærilegar og að þær geti nýtt sömu gagnalindir eða heilbrigðisskrár landlæknis eins og kveðið er á um í greininni. Jafnframt leggur meiri hlutinn áherslu á að í samningum við aðila verði gætt að faglegum kröfum, þar með talin mönnun og samsetningu mannafla. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn leggur til að við 47. gr., sem fjallar um samninga á kaupum á vörum og þjónustu, bætist ný málsgrein sem felur í sér þann skilning nefndarinnar að sjúkratryggingastofnuninni beri að leita bestu mögulegra kjara, að teknu tilliti til gæða, á þeim vörum og þjónustu sem hún greiðir eða tekur þátt í að greiða samkvæmt lögum þessum en sambærileg grein er í gildandi lögum um almannatryggingar. Fram komu fyrir nefndinni athugasemdir er tengjast réttindum þeirra sem njóta endurhæfingarlífeyris og að þeirra sé ekki gætt í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur því áherslu á að þeir sem njóta endurhæfingarlífeyris halda réttindum sínum með þeim röksemdum sem fram koma í nefndarálitinu. Á fundum nefndarinnar var rætt um mikilvægi þess að flýtt verði vinnu við rafræna sjúkraskrá enda er hún grundvallargagn við greiningu á þörfum í heilbrigðisþjónustu. Meiri hlutinn fagnar því að frumvarp um sjúkraskrá hefur nú verið lagt fyrir Alþingi og leggur áherslu á að nefndin fái það til umfjöllunar og afgreiðslu við fyrsta tækifæri. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu en í 45. gr. frumvarpsins er fjallað um gæði og eftirlit sjúkratryggingastofnunar með starfsemi samningsaðila. Í 2. mgr. 45. gr. segir að stofnunin geti ákveðið að setja í samninga ákvæði sem ætlað er að stuðla að gæðum og árangri þjónustunnar, m.a. um gæðastjórnunarkerfi og vottun þeirra, faggildingu, árangursmælingar og upplýsinga- og skýrslugjöf. Meiri hlutinn leggur til breytingu á þessu ákvæði sem felur í sér að kveðið verði skýrar á um þetta eftirlit, þ.e. að stofnunin skuli setja slík ákvæði í þessa samninga í stað heimildarákvæðis eins og nú er í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur einnig til þá breytingu á 45. gr. að í stað þess að læknum sjúkratryggingastofnunar eða tannlæknum, þegar það á við, sé heimilt að leita upplýsinga hjá þeim sem notið hafa þjónustunnar vegna eftirlitshlutverks stofnunarinnar og skoða þann hluta sjúkraskrár sem nauðsynlegt er vegna eftirlits með samningum verði þessi heimild til handa læknum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum innan stofnunarinnar. Með því er t.d. átt við að sjúkraþjálfarar hafi eftirlit með sjúkraþjálfurum o.s.frv. Meiri hlutinn leggur auk þess til að við 2. málsl. 46. gr. bætist að framangreindum heilbrigðisstarfsmönnum sjúkratryggingastofnunar verði heimilt að skoða þann hluta sjúkraskrár sem nauðsynlegt er vegna eftirlits með samningum og reikningsgerð á hendur stofnuninni að auki. Þá leggur meiri hlutinn til breytingu á 48. gr. sem fjallar um vanefndir og aðgerðir vegna vanefnda, þannig að í stað orðsins „áminning“ í 2. tölul. greinarinnar komi orðið „viðvörun“. Loks leggur meiri hlutinn til lagfæringu á tilvísun í ákvæði IV til bráðabirgða en vísað er til 3. mgr. 43. gr. í stað 4. mgr. 43. gr. Í athugasemdum við 20. gr. sem fjallar um nauðsynlegar tannlækningar aldraðra, öryrkja og barna yngri en 18 ára segir að með öryrkjum sé átt við þá sem metnir hafa verið til a.m.k. 50% örorku. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að leiðrétta þessa villu í greinargerð þar sem hér er átt við þá sem metnir hafa verið til a.m.k. 75% örorku. Á fundum sínum ræddi nefndin um kostnaðargreiningu heilbrigðisþjónustunnar en fram kom að tilgangur frumvarpsins er m.a. að styrkja hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og kostnaðargreina einstaka þætti heilbrigðisþjónustunnar ásamt því að taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgi sjúklingum. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Meiri hlutinn telur að með því verði skapað svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum. Meiri hlutinn telur að með frumvarpinu sé unnt að stuðla að gæðum heilbrigðisþjónustunnar og hagkvæmum rekstri hennar ásamt því að ná hámarksgæðum eftir því sem frekast er unnt á hverjum tíma en jafnframt verði tryggt að allir hafi jafnan aðgang að henni, óháð efnahag. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Guðjón A. Kristjánsson áheyrnarfulltrúi í nefndinni er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Ásta Möller, Ágúst Ólafur Ágústsson, Pétur H. Blöndal, Árni Páll Árnason, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Ellert B. Schram. Að lokum. Við umfjöllun nefndarinnar, eins og ég sagði hér í upphafi máls míns, komu fjölmargar umsagnir og er það samdóma álit langflestra, stórs meiri hluta umsagnaraðila, að þetta frumvarp sé mikið framfaraskref. Sérstaklega kom fram hjá þeim aðilum sem standa fyrir heilbrigðisstofnunum að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu hafa verið baráttumál og kappsmál margra heilbrigðisstofnana til þess að færa heilbrigðisþjónustuna fram á veginn. Virðulegi forseti. Það var tekið stórt skref á síðasta ári þegar nýju heilbrigðisþjónustulögin voru samþykkt en þau lög voru afrakstur af starfi nefndar sem í áttu sæti m.a. fulltrúar allra stjórnmálaflokka. Þar var m.a. það nýmæli að settur var sérstakur kafli um samninga um heilbrigðisþjónustu sem nú er færður í hið nýja frumvarp um sjúkratryggingar. Í þeim kafla er m.a. kveðið á um samningsumboð ráðherra um heimildir hans til að skipa nefnd sem annast samningsgerð um heilbrigðisþjónustu fyrir hans hönd samkvæmt nánari ákvörðun hans. Jafnframt er þar kveðið á um að ráðherra sé heimilt að bjóða út rekstur heilbrigðisþjónustu og kaupa heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum þessum. Það frumvarp sem við nú fjöllum um er rökrétt framhald af þeim lögum sem samþykkt voru á síðasta vorþingi. Það er jafnframt í fullu samræmi við stefnu beggja stjórnarflokkanna að efla kaupandahlutverk heilbrigðisyfirvalda og ráðleggingar m.a. OECD og fjölmargra fræðimanna, að nýta hugmyndir um aðskilnað kaupenda og veitenda í heilbrigðisþjónustu og um kostnaðargreiningu í heilbrigðisþjónustu til að fá betri nýtingu á fjármagni til þjónustunnar, betri skilgreiningu á þeirri þjónustu sem veita á og bætt eftirlit með gæðum þjónustunnar. Virðulegi forseti. Heilbrigðisþjónusta snýst fyrst og fremst um að mæta heilbrigðisþörfum almennings. Íslensk heilbrigðisþjónusta er í dag í hæsta gæðaflokki, það viljum við varðveita. Við viljum einnig búa vel að heilbrigðisþjónustunni og heilbrigðisstarfsfólki með góðri starfsaðstöðu og stuðla að frjóum og skapandi starfsanda þannig að okkar vel menntuðu heilbrigðisstéttir geti nýtt þekkingu sína og hæfni til fullnustu í þágu skjólstæðinga sinna. Ég hef trú á að það skref sem tekið er með þessu frumvarpi verði sjúklingum og fjölskyldum þeirra og íslenskri heilbrigðisþjónustu til heilla og muni þegar upp er staðið taka á ýmsum þeim annmörkum sem eru á annars góðri heilbrigðisþjónustu hér á landi í dag.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir 1. minni hluta heilbrigðisnefndar í frumvarpi til laga um sjúkratryggingar. Með samþykkt 18. gr. laga nr. 160/2007, var tekin ákvörðun um að sett yrði á laggirnar ný stofnun, sjúkratryggingastofnun, sem nú er gert er ráð fyrir að taki til starfa 1. september nk. Þingmenn Framsóknarflokksins sátu hjá við afgreiðslu greinarinnar m.a. vegna þess að óljóst var á þeirri stundu hvert markmiðið yrði með hinni nýju stofnun, hver kostnaðurinn yrði samfara nýju fyrirkomulagi og því að skipta Tryggingastofnun ríkisins upp. Með samþykkt 18. gr. fékk heilbrigðisráðherra heimild til að skipa stofnuninni stjórn og auglýsa eftir forstjóra. Hvort tveggja gerði heilbrigðisráðherra áður en frumvarp til laga um sjúkratryggingar hafði verið lagt fram á Alþingi. Öll málsmeðferð sem snýr að frumvarpi þessu um sjúkratryggingar er með endemum af hálfu heilbrigðisráðherra og formanns heilbrigðisnefndar. Frumvarpinu var dreift á Alþingi 37 dögum eftir að frestur hafði runnið út til framlagningar mála og því þurfti samþykki þingsins til að málið mætti koma á dagskrá. Til að flýta fyrir vinnslu við frumvarpið sendi formaður heilbrigðisnefndar það út til umsagnar í eigin nafni áður en mælt hafði verið fyrir því á Alþingi og málinu vísað til heilbrigðisnefndar.  Frumvarpið sem hér um ræðir er að verulegu leyti sameinuð ákvæði úr lögum um almannatryggingar og lögum um heilbrigðisþjónustu. Því má segja að hér sé að verulegu leyti um formbreytingu en ekki efnisbreytingu að ræða. Breytingin hefur í för með sér breytt form á greiðslum ríkisins fyrir heilbrigðisþjónustu sem munu fara í gegnum sjúkratryggingar á grundvelli samninga sem stofnunin mun gera við allar heilbrigðisstofnanir á landinu. Þetta kallar stjórnarmeirihlutinn að ná fram fjölbreytilegri rekstrarformum sem geti fjölgað valkostum. Ljóst er að hér er um grundvallarbreytingu á heilbrigðisþjónustu að ræða, enda er ákvæði í stjórnarsáttmála sem kveður á um að taka skuli upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgi sjúklingum. Þar kemur einnig fram að skapa verði svigrúm til fjölbreytilegra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum. Tekið skal fram að dæmi eru um að einkaaðilar annist rekstur heilbrigðisstofnana samkvæmt samningi við ríkið en flest bendir til að í slíkum tilfellum sé reksturinn kostnaðarsamari en ella. Framsóknarflokkurinn hefur litið á slíkan rekstur sem undantekningu frá þeirri meginreglu að hið opinbera fjármagni heilbrigðisþjónustuna gegnum skatta og fjárlög og annist sjálft rekstur helstu rekstrareininga, svo sem sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Nái frumvarpið fram að ganga má ætla að það leiði til einkavæðingar heilbrigðisþjónustunnar. Bresk rannsókn bendir til að ef efnt er til samkeppni um heilbrigðisþjónustu á markaði sem snýst um verð þjónustunnar geti það aukið dánartíðni sjúklinga vegna aðgerða. Allt bendir til að verði frumvarpið að lögum muni það leiða til aukins heildarkostnaðar við heilbrigðisþjónustuna almennt. Að auki má geta þess að kostnaður vegna breytinga á rekstri Tryggingastofnunar er metinn samtals a.m.k. 100 millj. kr. á þessu ári. Varanlegur aukinn rekstrarkostnaður Tryggingastofnunar í kjölfar breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu er metinn vera 120 millj. kr. Augljóst er að sjúkratryggingum er ætlað gríðarlega víðtækt hlutverk með frumvarpinu. Svo virðist sem ráðherra sé óbundinn af faglegum sjónarmiðum við val á stjórnarmönnum fyrir stofnunina. Reglugerðarvald er í hávegum haft og því má segja að svigrúm ráðherra og stjórnar sjúkratrygginga í stefnu í heilbrigðismálum sé afar mikið án þess að sú stefna sé borin undir Alþingi. Með tilliti til þeirra orða forsætisráðherra að með stjórnarsamstarfi við Samfylkinguna sé hægt að ná fram breytingum í heilbrigðismálum sem ekki væri mögulegt með öðrum stjórnmálaflokkum bendir allt til að með þessu frumvarpi um sjúkratryggingar séu uppi áform um grundvallarbreytingar. Þingmenn Framsóknarflokksins vilja ekki bera ábyrgð á þeim breytingum og munu því sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Frú forseti. Í ljósi þess að Framsóknarflokkurinn hefur lagst mjög harkalega gegn einkavæðingu - eins og hann kallar svo - í heilbrigðisrekstri og með hliðsjón af því að hv. þingmaður kemst að þeirri niðurstöðu að þetta frumvarp leiði til einkavæðingar finnst mér það skjóta skökku við að Framsóknarflokkurinn ætli ekki að berjast gegn því. Hann ætlar að sitja hjá og þar með greiða fyrir för þessa frumvarps. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um að í þessu frumvarpi er ekkert sem mun leiða til einkavæðingar og það er alveg ljóst af hálfu Samfylkingarinnar að hún mun ekki fallast á neina einkavæðingu. Það er líka alveg ljóst að í þessu frumvarpi er í gadda slegið að sjúklingar munu áfram njóta þeirrar þjónustu sem þeir þurfa á að halda óháð efnahag, það er lykilatriði í þessu frumvarpi. Ég vil svo rifja það upp að það var Framsóknarflokkurinn sem árið 1995 steig fyrstu skrefin varðandi einkavæðingu á heilbrigðisþjónustu. Það var heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins sem leyfði t.d. að sett yrði upp sérstakt fyrirtæki í kringum tæknifrjóvgunina, Art Medica, og það var líka Framsóknarflokkurinn sem kom sérhæfingu og bæklunarlækningum með vissum hætti í hönd félagasamtaka. Það skref var jákvætt, ég studdi það á þeim tíma alveg eins og ég styð þau skref sem eru stigin í þessu frumvarpi varðandi slíkan þátt. En það kalla ég ekki einkavæðingu, það er alveg ljóst. Hér er ekki verið að fara inn á braut einkavæðingar, það er rangt hjá hv. þingmanni, enda kemur það fram að þingmaðurinn trúir ekki sínum eigin orðum vegna þess að hún telur ekki þörf á því að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Það er nú greinilegt að hæstv. iðnaðarráðherra líður eitthvað illa yfir þessari lagasetningu fyrst hann ómakar sig hér upp í ræðustólinn og gerir athugasemdir gagnvart því sem ég hef sagt hér fyrr. Eins og ég sagði í ræðu minni höfum við framsóknarmenn litið á einkavæðinguna og einkareksturinn sem undantekningu í rekstri heilbrigðisstofnana. Ég tók það líka sérstaklega fram að það væru dæmi um slíkan rekstur en ég sagði líka að flest benti til að hann væri kostnaðarsamari en hinn almenni opinberi rekstur sem við þekkjum best í því félagslega heilbrigðiskerfi sem hér hefur verið við lýði. Fyrst hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega þetta með ákvörðunina sem tekin var 1995 væri kannski skemmtilegt að rifja upp hvað sagt var á þeim tíma af hálfu flokks hans og hugsanlega hefur hann sjálfur tjáð sig á þeim tíma mjög á skjön við það sem hann styður í dag. Ég hef því fullan skilning á því að hæstv. iðnaðarráðherra líði illa og hafi áhyggjur af þessari lagasetningu. En þetta er nú eitt af því sem hann undirgekkst með því að fara í samstarf við Sjálfstæðisflokkinn og með því að samkomulag var gert á Þingvöllum þar sem þetta mál var grundvallaratriði af hálfu Sjálfstæðisflokksins þegar hann hóf samstarf við Samfylkinguna. 
            

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að iðnaðarráðherra líður bara býsna bærilega á þessum morgni. Iðnaðarráðherrann er ákaflega glaður yfir því að með honum og Framsóknarflokknum hafa tekist pólitískar ástir í gegnum samstarf að ágætum málum sem við erum hér að koma í gegnum þingið. Það er hins vegar dálítið fyndið, frú forseti, að Framsóknarflokkurinn kemur hérna og ber sér á brjóst og segist vera á móti einkavæðingu nema í undantekningartilvikum og það eru nákvæmlega þessi tilvik sem hann, Framsóknarflokkurinn, beitti sér fyrir. Þá er það í lagi og þá heitir það undantekning. Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um að það getur vel verið að það sé rétt hjá henni. Ákveðin reynsla af útboði á þjónustu núna tiltölulega nýlega bendir til þess að það kann vel að vera að ekki sé hægt að fá miklu ódýrari rekstur í gegnum útboð, við höfum nýlegt dæmi um það. Hins vegar vil ég líka að það komi fram að á sínum tíma, 1995, studdi ég þessa viðleitni Framsóknarflokksins til þess að koma tæknifrjóvgunardeildinni á þetta sérstaka rekstrarform. Þá taldi ég að undir því sleifarlagi sem ríkti í heilbrigðismálunum væri þetta eina leiðin til þess að fullt af fólki sem þráði það heitast að eignast börn gæti fengið þá þjónustu. Af tvennu illu taldi ég að það væri rétt að fara þessa leið og þess vegna studdi ég það. Ég hef líka löngum verið talsmaður þess að samtök sem sjá um ákveðna tegund þjónustu fái að reka deildir af þessu tagi. Þess vegna studdi ég það líka þegar Framsóknarflokkurinn tók hið seinna skref sitt og það kalla ég ekki einkavæðingu, það kalla ég einkarekstur. Ég er alveg reiðubúinn til þess að skoða út í hörgul þann möguleika að t.d. samtök sjúklinga taki að sér ýmsa góða 

Hæstv. forseti. Ég trúi að það sé jafnvel í fyrsta skipti í sögu Alþingis sem þessi orð hafa verið látin falla, að það hafi tekist pólitískar ástir með fólki. Ég kannast ekki við þessar ástir en kannski fæ ég betri skýringar á því síðar. 
             Það er spurning um orðanotkun hvort við tölum um einkavæðingu eða einkarekstur. Ég skal alveg fallast á það með hæstv. ráðherra að yfirleitt höfum við notað orðið einkarekstur í sambandi við rekstur eins og t.d. á tæknifrjóvgunarstarfseminni og heilsugæslustöð sem er hér í borginni o.fl. en allt er þetta engu að síður einkavæðing á einhverju stigi. Hæstv. ráðherra talar um að honum finnist það vera slappt af Framsóknarflokknum að greiða þá ekki atkvæði gegn frumvarpinu fyrst þetta sé svona stórhættulegt. Málið er að það er búið að setja þessa stofnun á laggirnar, hún er til í dag. Það er um það bil verið að ráða forstjóra 

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram eru einu nýmælin með því frumvarpi sem nú er til umræðu þau að kveðið er á um verkefni nýrrar sjúkratryggingastofnunar og hlutverk hennar. En raunin er, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að stofnunin var sett á laggirnar með breyttum lögum um síðustu áramót. Önnur ákvæði frumvarpsins eru úr sjúkratryggingakafla úr heilbrigðisþjónustulögum, kafla um samninga við heilbrigðisþjónustu, en ný heilbrigðisþjónustulög voru samþykkt á síðasta vorþingi. Þau höfðu þá verið í vinnslu ráðherra Framsóknarflokksins, Jóns Kristjánssonar og síðan Sivjar Friðleifsdóttur, um alllangt skeið. Því veltir maður fyrir sér þegar lesið er álit fulltrúa Framsóknarflokksins í heilbrigðisnefnd: Hverju er Framsóknarflokkurinn mótfallinn í þessu frumvarpi? Nú eru þær valdheimildir sem koma fram í þessu frumvarpi nákvæmlega þær sömu og ráðherra Framsóknarflokksins beitti sér fyrir sl. vor þegar ný heilbrigðisþjónustulög urðu að lögum. Þá sagði þáv. hæstv. heilbrigðisráðherra Siv Friðleifsdóttir m.a. í ræðu sinni við framlagningu frumvarpsins, með leyfi forseta: „Ljóst er að heimild ráðherra til að semja við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn og aðra rekstraraðila um veitingu heilbrigðisþjónustu er afar mikilvægt stjórntæki í höndum ráðherra er kemur að skipulagningu heilbrigðisþjónustunnar og forgangsröðun verkefna.“ Hún segir einnig að í frumvarpinu sé leitast við að tryggja að ráðherra hafi nauðsynlegar valdheimildir til að stýra hinu opinbera heilbrigðiskerfi og skipuleggja það innan ramma laganna og ákveða hvort og þá í hvaða mæli tiltekin heilbrigðisþjónusta sé veitt með greiðsluþátttöku ríkisins, hvar hún sé veitt og af hverjum. Hún segir jafnframt að heimildir einstakra heilbrigðisstofnana til samninga séu auknar eftir atvikum með leyfi ráðherra. Ég er að velta fyrir mér hvað hefur breyst frá síðasta ári. Hvað veldur því að Framsóknarflokkurinn styður ekki við eigin stefnu eins og hann rak hana í langan 

Hæstv. forseti. Miðað við þessi orð formannsins hlýt ég að spyrja: Til hvers er frumvarpið flutt ef þetta er allt í lögum í dag? Það hlýtur að vera næsta spurning. Auðvitað er það þannig að í lögum í dag eru heimildir ráðherra til að semja eins og gert hefur verið en í þessu máli er hins vegar meginmarkmiðið að allur rekstur heilbrigðisstofnana verði á grundvelli samninga við sjúkratryggingar. Af þessu hlýst náttúrlega heilmikill viðbótarkostnaður því að það þarf kunnáttu og það þarf getu á báðum stöðum til þess að af samningum geti orðið, bæði hjá sjúkratryggingum og í öllum þessum stofnunum. Við erum því að breyta kerfinu á þann hátt að það verður dýrara, eins og ég sagði áðan. Það er algjörlega á skjön við það sem staðið hefur upp úr hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda þessarar umræðu og framlagningar þessa máls að heilbrigðiskerfið sé orðið allt of dýrt, að það þurfi að ná tökum á kostnaðinum. Þegar til kastanna kemur er þetta ekki til að spara. Þetta er hins vegar til þess að fjölga rekstrarformum og gera það mögulegt að semja við einkaaðila.

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður ekki skýra afstöðu Framsóknarflokksins gagnvart þessu frumvarpi nægilega vel. Það er alveg ljóst að það eru engar byltingar boðaðar í þessu frumvarpi. Það er verið að færa úr tvennum lögum nánast óbreytt ákvæði og síðan er verið að kveða á um hlutverk nýrrar stofnunar sem Framsóknarflokkurinn  Mig langaði líka aðeins að fara inn á afstöðu Framsóknarflokksins varðandi einkarekstur. Það má oft skilja á Framsóknarflokknum að hann sé bara alfarið á móti einkarekstri eða ég átta mig ekki alveg á því hvað þingmenn hans eru að segja þegar þeir tala um einkavæðingu, þar er dálítill hugtakaruglingur enn þá í gangi. Siv Friðleifsdóttir, þáv. hæstv. heilbrigðisráðherra, sagði í þessari umræðu: „Hins vegar tel ég eðlilegt að skoða einkarekstur eins og tíðkast hefur um langa hríð og ég veit að allir flokkar meira og minna styðja einkarekstur.“ - Reyndar segir hún „líka þingmenn Vinstri grænna“. - „Við erum með einkarekstur núna, fjölmörg hjúkrunarheimili eru rekin í einkarekstri með ákveðnum daggjöldum. Við erum með einkarekstur uppi á SÁÁ, við gerum þjónustusamning og greiðum eftir honum. Ég var að skrifa undir samning upp á 2,5 milljarð um daginn við Náttúrulækningafélagið. Þar eru aðilar úti á markaði að veita þjónustu sem við greiðum fyrir með þjónustusamningum. Ég veit að þingmenn styðja að unnt sé að nýta einkareksturinn en þetta er alls ekki einkavæðing.“ Ég tek undir orð þáv. hæstv. heilbrigðisráðherra, ég er algjörlega sammála þessu. Við erum ekki að fara í einkavæðingu. Við erum hins vegar að auka fjölbreytni í rekstrarformum, þar á meðal að gera samning við einkaaðila til þess að veita þjónustu fyrir hönd ríkisins og til þess að nýta betur það fjármagn sem við höfum á milli handanna. Auðvitað kostar það ákveðið eftirlit, það er ákveðinn kostnaður við að koma 

Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst að svara hv. þingmanni um það hvernig við munum greiða atkvæði í þessu máli. Það sem ég sagði í nefndaráliti mínu var einungis að við mundum sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. Hins vegar munum við styðja fjölda greina og breytingartillagna. Það er lokaafgreiðslan sem við ætlum ekki að taka ábyrgð á vegna þess að frumvarpið er gríðarlega opið. Við vitum um vilja og áform Sjálfstæðisflokksins að gjörbreyta heilbrigðiskerfinu, það hefur ekkert farið á milli mála. Þeir vilja hafa þar mun meiri einkarekstur og einkavæðingu en við höfum viljað. Það er þess vegna sem við viljum ekki taka ábyrgð á þessu máli. Við sátum hjá fyrir jólin þegar afgreidd var 18. grein þeirra laga sem heimilaði stofnsetningu þessarar stofnunar og við munum vera samkvæm sjálfum okkur með því að sitja líka hjá við lokaafgreiðslu þessa máls.

Frú forseti. Hér er komið fram stórt mál sem boðar viðamikla stefnubreytingu í heilbrigðisþjónustu Íslendinga. Málið er, eins og hér hefur þegar verið bent á, seint fram komið. Það hefur í tvígang verið tekið hér á dagskrá með afbrigðum og að mínu mati og okkar, fulltrúa vinstri grænna í hv. heilbrigðisnefnd, hefur það fengið of skjóta afgreiðslu og meðferð í nefndinni. Hv. formaður nefndarinnar sagði hér áðan að umsagnir væru margar og að þær væru jákvæðar. Mitt mat er að umsagnirnar séu of fáar miðað við þann fjölda sem send var beiðni um að veita umsögn um. Það er ekki nema eðlilegt vegna þess að umsagnarfresturinn sem gefinn var, var mjög stuttur. Það má öllum vera ljóst að við vinstri græn hefðum viljað ræða þetta stóra mál mjög ítarlega hér við 2. umr. málsins og kynna breytingartillögur okkar við ýmsar greinar frumvarpsins sem þá eru einkum ætlaðar til þess að styrkja hinn félagslega þátt sjúkratryggingakerfisins nú þegar markaðsvæðingin á að taka völdin á þeim bæ. Frú forseti. Þó að þetta mál hefði sannarlega verðskuldað tvöfaldan ræðutíma hér við 2. umr. er það svo í ljósi samkomulags sem orðið er um þingstörfin að við munum geyma umfangsmestu athugasemdir okkar við þetta frumvarp til 3. umr. og það er gert í trausti þess að málið fái vandlegri skoðun í nefndinni í sumar en tök hafa verið á miðað við þann stutta tíma sem þingið hefur haft það umfjöllunar og að það komi í betri búningi inn í þingið við svo búið. Í stuttu nefndaráliti okkar fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í hv. heilbrigðisnefnd eru þessi atriði áréttuð. Það er svo stutt að ég ætla ekki að eyða tíma í að lesa það, það ítrekar það sem ég var að segja hér áðan. Þessu nefndaráliti okkar fylgir minnisblað sem lagt var fram á fundi í heilbrigðisnefnd 24. maí sl. og Rúnar Vilhjálmsson, prófessor við hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands, kynnti. Þar er að finna mjög efnismiklar ábendingar um eðli þeirra breytinga sem hér er verið að ráðast í. Ég vil hvetja alla hagsmunaaðila, sem er allur almenningur í landinu - allir þeir sem eru skjólstæðingar og stuðningsmenn hins félagslega heilbrigðiskerfis sem hér hefur verið við lýði og við viljum standa vörð um - til þess að nýta tímann vel í sumar, fara vandlega yfir þau aðvörunarorð sem koma fram í nefndaráliti okkar hv. þm. Þuríðar Backman í minnisblaði frá Rúnari Vilhjálmssyni prófessor. Það má öllum ljóst vera að við teljum að þetta frumvarp boði hættulega breytingu í heilbrigðisþjónustu okkar Íslendinga en jafnframt teljum við það mikinn áfangasigur að því sé nú afstýrt að það verði lögfest fyrir vorið. Það þarf svo sannarlega að vanda betur til verka þegar um svo stóra stefnubreytingu er að ræða. Ég vil, frú forseti, minnast hér lítillega á breytingartillögu sem er að finna á þskj. 1208 þar sem lögð er til breyting þannig að á eftir 2. málsl. 2. tölul. 1. mgr. 29. gr. frumvarpsins komi: „Ekki er þó heimilt að taka gjald fyrir rannsóknir o.fl. sem eru nauðsynlegur undanfari innlagnar vegna aðgerðar.“ Þetta er kannski ekki mjög auðskilið en í þessari breytingartillögu felst að það er gjaldtökuheimild í 29. gr. þar sem heimilt er að taka gjald m.a. fyrir göngudeildarþjónustu og rannsóknir. En breyting af þessu tagi mundi tryggja að sjúklingar sem verið er að leggja inn til aðgerðar séu ekki látnir koma deginum áður til þess að fara í kostnaðarsamar rannsóknir, jafnvel myndatökur eða tölvusneiðmyndir, og borga það úr eigin vasa vegna þess að ekki er búið að skrifa þá inn á spítalann. Ég tel að hér sé um mjög mikið réttlætismál að ræða og nauðsynlegt að breyta þessu atriði því að það er alveg ljóst að mínu mati að Landspítali – háskólasjúkrahús hefur verið að misnota þessa gjaldtökuheimild til ferilverka og afla sér sértekna af aðgerðum sem eiga samkvæmt 18. gr. frumvarpsins að vera sjúklingum algerlega að kostnaðarlausu og tilheyra innlögn og aðgerð. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég treysti því að við munum fá betra frumvarp hér í haust og við getum tekið höndum saman um að standa vörð um hið félagslega heilbrigðiskerfi sem svo mikilvægt er í velferðarkerfinu okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi gera athugasemd við ræðu hv. þingmanns sem fjallaði um of skjóta afgreiðslu málsins í nefndinni. Ég vil að því sé haldið til haga að mér telst til að nefndin hafi fundað í u.þ.b. 20 klukkustundir um málið sem mér þykir ágætt og það er líka vert að hafa í huga að umsagnir voru mjög í eina átt og ekki komu fram verulegar athugasemdir við frumvarpið í meðförum nefndarinnar. Þar sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur kosið að fara mikinn með yfirlýsingum um markaðsvæðingu og einkavæðingu og ýmsa orðaleppa sem ekki er alltaf ljóst hvað þýða þá vil ég samt reyna að þrengja málið aðeins. Ég kalla eftir afstöðu hv. þingmanns í því efni af því að hún staðhæfði við 1. umr. málsins að í þessu frumvarpi fælust auknir sjúklingaskattar. Þegar óskað var eftir því við hv. þingmann í 1. umr. að hún fyndi orðum sínum stað í frumvarpinu þá gat hún það ekki. Þess vegna vil ég gjarnan vita núna við þetta tækifæri hvort hv. þingmaður er tilbúin til þess að útskýra þau orð eða draga þau til baka.

Frú forseti. Hér er um endurtekningu á aumum útúrsnúningi hv. þm. Árna Páls Árnasonar að ræða. Það má öllum ljóst vera að við 1. umr. þessa máls var ég að fjalla almennt um skipulag heilbrigðisþjónustunnar. Ég fullyrti þá og fullyrði enn að einkavæðing í heilbrigðisþjónustunni mun koma niður á sjúklingum, hugsanlega vegna þess að gæðin versna en örugglega vegna þess að kostnaður þeirra eykst, þ.e. sjúklingaskattar verða hærri. Þessu var ég nú búin að svara og hélt að ég þyrfti ekki að endurtaka það. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp gengur í þá átt að styrkja stjórntæki einkavæðingar í heilbrigðisþjónustunni með því að setja upp regluverk til þess að semja um eða bjóða út heilbrigðisþjónustu á markaði gagnvart stofnunum og smærri aðilum. Það er líka alveg ljóst að það mun kosta þessar stofnanir, t.d. Landspítala – Háskólasjúkrahús, gríðarlegt fé að koma upp þessu regluverki til þess að geta boðið í þjónustu sem sjúkratryggingastofnun ætlar að greiða. Það er staðreynd að í Bretlandi hafa ráðgjafarfyrirtæki í kringum einkavæðinguna í heilbrigðisþjónustunni, sem er verið að byrja á hér, fitnað eins og púkinn á fjósbitanum, eðlilega. Það þurfa allir þeir sem veita heilbrigðisþjónustu, stórir og smáir, að kaupa sér ráðgjöf til þess að geta boðið í tiltekin verk á markaðnum. Og alveg eins og við sjáum að verkfræðiskrifstofur eru sérfræðingar í slíku þá koma sérstakar ráðgjafarskrifstofur til með að annast þetta fyrir sjúkrastofnanirnar. Og hver skyldi nú borga kostnaðinn af því, hv. þm. Árni Páll Árnason, aðrir en allur almenningur í landinu og sjúklingar á Íslandi?

Virðulegi forseti. Af því að það skiptir máli í þinglegri meðferð að reyna að upplýsa um mál og skýra óvissu þá lít ég svo á að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi hér verið að staðfesta það að í þessu frumvarpi er ekki að finna ákvæði sem kveða á um frekari álögur á sjúklinga. Hvað hún heldur hins vegar að meint einkavæðing muni kosta almenning í landinu er allt annað mál og þingmaðurinn gefur sér að verið sé að feta einhverja braut sem menn eru ekki á nú þegar. Það sem reynt er að gera með því frumvarpi sem hér er um að ræða er að koma á skilvirku kerfi þar sem þjónustan er forsenda greiðslna. Þar fá allir greiðslu, ekki þjónustu, ekki bara þeir sem hafa verið svo heppnir að gera einhvern tímann samning við heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins um þjónustutengd viðmið, heldur allir, líka opinberar stofnanir. Almenningur í landinu getur þannig treyst því að heilbrigðisþjónustan sé fjármögnuð á grundvelli þeirrar þjónustu sem ætlunin er að veita. Það hefur verið sagt margt og mikið á opinberum vettvangi undanfarið um reynslu af breska heilbrigðiskerfinu. Að flestu leyti er þar ekki um sambærilega þætti að ræða og mjög mikilvægt að menn búi ekki til tröllasögur og trúi þeim án þess að yfirfæra þær á íslenskan veruleika. Aðstæður hér eru mjög ólíkar þeim sem eru í Bretlandi að flestu leyti og það er algjörlega ljóst að ekki er verið að koma hér á sama kerfi og er í Bretlandi. Til dæmis er gert ráð fyrir því í því frumvarpi sem hér um ræðir að komið verði á margvíslegu eftirliti og upplýsingaflæði inn í kerfið sem ekki er fyrir hendi í Bretlandi í dag og er eitt af vandamálunum sem Bretar eiga við að etja.

Herra forseti. Það vill nú svo vel til að hér á landi er stödd dr. Allyson Pollock prófessor sem er sérfræðingur í afleiðingum af einkavæðingu breska heilbrigðiskerfisins. Hún hélt fyrirlestur á vegum Háskólans á Bifröst og á vegum BSRB í morgun. Ég held að það sé mál manna sem á hana hafa hlýtt að þar séu svo sannarlega vítin til að varast. Frú forseti. Einkarekstur heilbrigðisþjónustunnar er almennt ekki ódýrari en opinber rekstur. Við höfum skjalfest dæmi fyrir okkur á borðum þingmanna núna þar sem er flaggskip einkavæðingarinnar í heilbrigðisrekstri á Íslandi, Sóltúnssamningurinn, bundinn í báða skó til 27 ára, óuppsegjanlegur nema að stórfelldar vanefndir sannist og ekki aðeins 14–17% dýrari fyrir ríkið en rekstur annarra heimila, hjúkrunarheimila, heldur kemur í ljós að á þeim árum sem heimilið hefur starfað er það búið að krefja ríkið um 130 millj. kr. til viðbótar ofan á það sem er þó miklu meira en það sem aðrir fá. Einkavæðing í heilbrigðisþjónustu felur í sér eitt af þrennu: Eignatilfærslu, eins og þegar Síminn var seldur, tilfærslu á rekstri, útboð á þjónustu, eins og við erum hér að tala um, eða tilfærslu á fjármögnun þar sem einkafjármögnun kemur að hluta eða að öllu leyti í stað opinberrar fjármögnunar, þ.e. þegar sjúklingum í þessu tilfelli er ætlað að borga þjónustuna alla eða hluta af henni. Allt eru þetta mismunandi stig einkavæðingar og ég held, frú forseti, að við í þinginu séum nú loksins að komast á það stig að geta rætt af alvöru um það hvað felst í einkavæðingu, hinum ýmsu stigum hennar. Ég vísa aftur til minnisblaðs Rúnars 

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða stórt og mikið mál. Við erum væntanlega að setja okkur ramma um að við náum þeim markmiðum í framtíðinni að fá sem besta þjónustu í heilbrigðiskerfinu öllum til handa fyrir það fé sem við verjum í heilbrigðiskerfið. Jafnframt erum við að reyna að tryggja öllum jafnan aðgang og rétt að heilbrigðisþjónustunni. Það hafa oft staðið miklar deilur um það hvert við værum að stefna í heilbrigðisþjónustunni og rekstri heilbrigðisstofnana. Við höfum haft þá stefnu í Frjálslynda flokknum að það væri eðlileg krafa að reyna að ná sem mestu fyrir þá fjármuni sem við verjum í heilbrigðisþjónustuna en höfum ekki talið að þar ætti sérstaklega að stefna til einkarekstrar. Ég lít þannig á að í þessu frumvarpi sé verið að marka að ríkið greiði fyrir heilbrigðisþjónustuna en geti vissulega samið um það hverjir veita hana. Hér er verið að setja á fót stofnun sem á að hafa þekkingu að því er varðar samningagerð á sviði heilbrigðisþjónustunnar og annast þá framkvæmd. Miðað við þær umræður sem fram hafa farið í nefndinni um þetta mál þá virðist verulega skorta á að mati margra að nægileg þekking sé til staðar þegar verið er að semja um verkferla, kaup og þjónustu á heilbrigðissviðinu. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta mál með fyrirvara. Ég er áheyrnarfulltrúi í heilbrigðisnefndinni og fyrirvari minn snýr að því að í fyrsta lagi tel ég að við þróun nýrrar stofnunar þurfi að gæta mikils aðhalds, passa að stofnunin þenjist ekki út og verði þegar upp er staðið talsvert kostnaðarsamari en menn hafa gert ráð fyrir. Hér er auðvitað verið að færa verkefni frá Tryggingastofnun yfir í Sjúkratryggingastofnun og vonandi tekst það vel án þess að því fylgi verulega aukinn kostnaður. Samt sem áður sýnist mér, og það er viðurkennt í umsögn fjármálaráðuneytisins um þetta frumvarp, að kostnaður mun aukast eitthvað. Mér sýnist hins vegar að það geti vel farið svo ef vel tekst til að sá kostnaður komi til baka í skilvirkara yfirliti um heilbrigðisþjónustuna og þá verkferla sem hafa að markmiði að nýta fé landsmanna sem allra best í heilbrigðisþjónustunni. Það hefðu hins vegar þurft að liggja fyrir drög að mörgum reglugerðum sem heilbrigðisráðherra hefur heimild til að setja og væntanlega líta margar reglugerðir dagsins ljós. Það hefði verið nauðsynlegt að fá drög að reglugerðunum á borðið þannig að menn sæju betur hvert væri verið að stefna í áherslum og öðru slíku því að heilbrigðisráðherra er vissulega falið talsvert mikið vald. Að þessu snúa fyrirvarar mínir, annars vegar að því að hér verði ekki stofnun sem þenjist óheft út á komandi árum með tilheyrandi kostnaði. Það er nauðsynlegt að stofnunin verði skilvirk. Hins vegar tel ég að það hefðu þurft að liggja fyrir nánari upplýsingar um þau fyrirmæli sem sett verða í reglugerð hjá hæstv. ráðherra til þess að við hefðum haft betri yfirsýn yfir málið. Mér finnst samt í heildina að stefnumörkunin sé eðlileg miðað við ríkjandi aðstæður í þjóðfélaginu en það ber alltaf að fara varlega og skoða mjög vandlega hvaða skref er verið að stíga. Við munum aldrei styðja það í Frjálslynda flokknum að menn hafi ekki jafnan rétt til heilbrigðisþjónustunnar. Þetta er fyrirvari minn við málið, hæstv. forseti. Í sjálfu sér tek ég undir að það sé að mörgu leyti gott að fresta afgreiðslu þessa máls til haustsins og væntanlega fáum við þá á borðið meira af upplýsingum. Ég held að við verðum að gera kröfu til þess að drög komi frá heilbrigðisráðherra til heilbrigðisnefndar um sem flestar reglugerðir sem hann hyggst gefa út á grundvelli þessarar lagasetningar þannig að áður en málið verði endanlega afgreitt hér á haustdögum hafi heilbrigðisnefnd betri yfirsýn yfir málið en hún hefur núna. Það sem má auðvitað gagnrýna við þessa málsmeðferð er hversu seint málið kemur inn í þingið. Þetta er auðvitað stærra mál en svo að gott lag sé á því að það sé unnið með þessum hætti. Það er alveg hægt að taka undir þá gagnrýni og eðlilegt að þetta mál hefði verið unnið á lengri tíma. En miðað við hversu þröngan tímaramma hv. heilbrigðisnefnd hafði þá held ég að hún hafi reynt að vinna þetta eins vel og hægt var. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir fyrirvara mínum varðandi þetta mál en vænti þess að þau lög sem við munum væntanlega setja á haustdögum á grundvelli þessa frumvarps verði þannig að við séum sátt. Þau verði þannig að við tryggjum öllum jafnan rétt til heilbrigðisþjónustunnar og náum sem mestri og bestri þjónustu fyrir það fjármagn sem við leggjum til hennar. Með nýjum lögum tökum við upp form þar sem meira er byggt á samningum en verið hefur. Þá er auðvitað æskilegt að ríkið hafi þekkingu til þess að gera slíka samninga og tryggja vel að sem mest náist fyrir þá fjármuni sem við ráðstöfum til þjónustunnar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að hin nýja sjúkratryggingastofnun sé skilvirk, að hún gæti þess að við fáum sem mest fyrir peningana og að hún hafi til þess þekkingu. Ég vildi aðeins þó undirstrika að það er dýrt að spara í þessum efnum. Það er gríðarlega mikilvægt að hin nýja sjúkratryggingastofnun hafi sjálfstæða þekkingu og burði til þess að gera vitræna samninga um þjónustu við alla viðsemjendur. Hún þarf að hafa til þess burði að leggja sjálfstætt mat á þörf og samninga. Hún þarf að geta lagt sjálfstætt mat á áhættu og hún þarf þar af leiðandi að geta metið t.d. kostnaðinn við aðgerðir annars vegar og aðgerðaleysi hins vegar. Hún þarf með öðrum orðum að geta ákveðið að veita meira fé í forvarnaaðgerðir til þess að draga úr kostnaði á öðrum sviðum, svo dæmi sé tekið. Þess vegna verður hún að hafa mikla klíníska þekkingu innan sinna raða. Hún verður að hafa marga sérfræðinga og ég held þess vegna að það sé mjög mikilvægt að við ræðum um það án nokkurra undanbragða að það mun þurfa umtalsvert fjármagn til þess að koma þessari stofnun á fót og í það horf sem hún þarf að vera í. Ella getur það gerst að ýmis mistök geta átt sér stað, rangir samningar, vondir samningar, lélegt upplýsingaflæði og önnur slík mistök sem orðið hafa þegar menn hafa ætlað að spara sér almennilega uppbyggingu stofnana af þessum toga í nágrannalöndum okkar. Við getum sérstaklega lært af nágrönnum okkar Bretum varðandi þetta. Þessi umgjörð þarf að vera fagleg, öflug og kröftug og hafa mikla burði til þess að sinna verkefnum sínum strax frá upphafi.

Hæstv. forseti. Þetta var nú eiginlega ekkert andsvar við ræðu minni vegna þess að ég var akkúrat að ræða það að við þyrftum að hafa samningsþekkingu til þess að ná sem mestu út úr þeim samningum sem gerðir hafa verið og gerðir verða í framtíðinni til þess að veita þá þjónustu sem við erum sammála um að veita. Við erum að reyna að tryggja það til framtíðar að hér verði góð heilbrigðisþjónusta eins og er nú í landinu. Við viljum að hún haldi áfram að vera góð og að við náum að veita hana fyrir þá fjármuni sem ráðstafað er til þessara mála. Svo að ég rammi inn það sem við í Frjálslynda flokknum höfum sagt almennt um heilbrigðisþjónustu og velferðarþjónustu á undanförnum árum þá er það mjög einfalt: Ef það þarf að leggja hærri skatta á landsmenn til þess að viðhalda hér góðri, öflugri heilbrigðis- og velferðarþjónustu þá geri menn það. Ég og flokksmenn mínir erum talsmenn þess að veitt sé góð og öflug heilbrigðisþjónusta. Ef við þurfum til þess meiri fjármuni þá leggjumst við ekki gegn því að þeirra sé aflað. Við gerum hins vegar kröfur til þess að þeim sé ráðstafað á sem skynsamlegastan hátt svo það fáist fyrir þá sem mest þjónusta öllum til handa.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gerði hér grein fyrir nefndaráliti okkar 2. minni hluta heilbrigðisnefndar og því mun ég í örfáum orðum bæta við forsöguna. Eins og komið hefur fram þá byggir þetta frumvarp m.a. á lögum um heilbrigðisþjónustu sem við afgreiddum hér síðastliðið vor. Það frumvarp var einnig afgreitt á stuttu vorþingi á síðustu dögum þingsins á svo miklum spretti að ekki vannst ráðrúm til að ræða það hér eins og hefði þurft að gera. Það er ekki hægt að vísa í ræður. Það er hægt að vísa í atkvæðaskýringar ef maður ætlar að fara í söguskýringar um afstöðu flokkanna og í atkvæðagreiðslum. Þegar við stígum það skref að fara í markvissa kerfisbreytingar á eins viðkvæmri þjónustu og heilbrigðisþjónustan er þá er það skylda okkar á hinu hv. Alþingi að gefa okkur þann tíma sem við þurfum til þess að fara vel yfir málið. Það er ekki bara að það mælist í löngum ræðum. Það mælist ekki síst í góðum undirbúningi af hálfu ráðuneytanna að hingað komi inn vönduð frumvörp og að nefndirnar hafi þann tíma sem þarf til þess að senda út umsagnir, gefa umsagnaraðilum góðan tíma til þess að meta málið og skila inn vönduðum umsögnum. Heilbrigðisnefnd þarf að hafa tíma til að fara yfir þær umsóknir sem berast og leggja mat á afleiðingar þeirra frumvarpa sem verið er að afgreiða. Ég leyfi mér að fullyrða, hæstv. forseti, að til þess vannst hvorki tími á síðastliðnu vori né núna varðandi frumvarp um heilbrigðisþjónustu. Það má segja að bæði þessi frumvörp beri yfirbragð þeirrar aðferðafræði sem beitt hefur verið markvisst víða í Evrópu og af því að við höfum sérstaklega talað um Bretland þá var það alveg markvisst hvernig farið var inn í breska heilbrigðiskerfið með markaðssérfræðingum frá Bandaríkjunum. Kerfið var byggt upp á almannaþjónustu eins og okkar en það var smám saman molað niður með því að koma með ósköp litlar en markvissar breytingar þannig að almenningur átti erfitt - og hefur átt erfitt - með að átta sig á því hvaða breytingar var verið að gera, hvert stefndi. Þetta voru litlar, tæknilegar breytingar. Það er gott að fá fjölbreytta þjónustu, það er gott að spara, það er gott að fara vel með fjármagnið en almenningur hafði ekki möguleika til að meta hvert ferðinni var heitið. Núna hefur almenningur í Englandi möguleika á að lesa hvert ferðinni var heitið. Og víðast hvar í Englandi er nú bylgja mótmæla gegn þeirri þjónustu, gegn þeim breytingum sem gerðar hafa verið og krafa um bætta þjónustu. Það kerfi sem komið var á hefur molað niður þá félagslegu þjónustu sem hafði verið í Bretlandi. Núna er búið nær alfarið að markaðsvæða það. Það hefur vakið þessi viðbrögð. Mótmæli eiga sér ekki stað í Írlandi og Skotlandi því að íbúar í þessum löndum áttuðu sig á því hvert stefndi og vildu þetta ekki. Þeir kusu gegn því þannig að þeir stöðvuðu það og sögðu: Hingað og ekki lengra. Englendingar voru ekki svo heppnir. Það er mjög erfitt að snúa til baka þegar einu sinni er búið að mola úr þjónustunni, koma henni á markað. Þá hefur hið opinbera ekki þá stjórn á fyrirtækjunum, á þjónustunni, eins og áður. Og þó svo að í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og við erum með til meðferðar sé ekki gengið eins langt og ekki sé verið að taka upp breska kerfið eins og það er í dag þá erum við hugsanlega á þessari leið. Það er verið að ganga þessi skref. Það sem við höfum gagnrýnt í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í þessu frumvarpi og frumvarpi um lög um heilbrigðisþjónustu er það mikla vald sem hver heilbrigðisráðherra hefur til að setja reglugerðir. Hann er bókstaflega með opinn tékka, hann ræður för. Hann ræður hversu mikið af heilbrigðisþjónustunni verður tekið út úr opinberri þjónustu í dag, boðið út, molað niður. Við höfum ekki hugmynd um hvert stefnir með Landspítalann eins og hann er í dag. Við höfum ekki hugmynd um hvernig hæstv. ráðherra og ríkisstjórn sjá næstu ár fyrir sér að öðru leyti en því sem kemur fram í ríkisstjórnarsáttmálanum, að auka eigi einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni og fara inn á þessa markaðsbraut. Því fagna ég því að við skulum staldra við núna eftir 2. umr. um málið og gefa okkur þann tíma sem ég tel að okkur beri að gefa máli sem vegur jafn þungt og þetta mál, gefa því þann tíma að við getum unnið það betur. Til þess var jú sá hluti breytinganna á þingsköpunum hugsaður, til að slíta ekki þingi að vori heldur fresta því og gefa okkur þessa haustdaga til að vinna að málum sem eru erfið og þung, sem eru hápólitísk og stefnumarkandi. Til þess höfum við dagana í september. Við eigum að nota þá til að gefa þeim tíma sem vilja koma frekar að málinu og skoða það betur. Þeim sem hugsanlega - eins og ég segi með kennara í dag - átta sig á því þegar þeir fara að skoða málið betur að þetta er kannski ekki eins slétt og fellt og lítur út fyrir í fyrstu, kannski ekki svo tæknilegt og kannski ekki svo pínulítið mál. Kannski erum við á einhverri braut sem við höfum ekki áttað okkur á. Við gefum okkur tíma, gefum okkur sumarið til þess að skoða málið og lítum til Bretlands. Köllum eftir greinargerð, drögum að reglugerðum frá ráðherra. Reynum að kostnaðarmeta allt það innbyggða eftirlit sem verður í þessu nýja kerfi. Það verður mikið. Það kom fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að við yrðum að gera okkur grein fyrir því að þetta yrði dýrt. Það verður dýrt að koma þessu á þannig að sú sérfræðiþekking sem þarf að vera í þessari stofnun verði með sóma. Við skulum ganga þennan veg með opnum augum en ekki að afgreiða málið hér í engri umræðu og litlum undirbúningi og ganga svo bara blint í sjóinn. Hæstv. forseti. Ég var nú búin að punkta hjá mér heilmörg atriði en ég sé að tíminn hefur flogið frá mér. Ég vil fá að vitna í nefndarálit hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefðum getað verið á því nefndaráliti. Við hefðum getað staðið öll saman að þessu nefndaráliti sem slíku. En við fögnum því sem sagt að málinu verði gefinn meiri tími og ég vil enn og aftur benda öllum almenningi í landinu á að lesa vel minnisblað Rúnars Vilhjálmssonar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fjallaði sérstaklega um málsmeðferð í nefndinni. Þannig vildi til að nefndardagar komu inn á þeim tíma sem nefndin hafði málið til umfjöllunar. Í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar áðan kom fram að hann hafði tekið saman að fjallað hefði verið um málið í allt að 20 tíma, sem þýðir að þetta eru eins og átta til tíu vikur sem við höfum í venjulegum fundartíma innan þingsins. Því verður ekki sagt að ekki hafi verið eytt nógum tíma í þetta. Það komu 33 gestir til nefndarinnar frá 18 aðilum, 70 umsagnir bárust og það komu allir þeir gestir sem nefndarmenn óskuðu eftir. Í þeim umsögnum sem við fengum var yfirgnæfandi meiri hluti jákvæður í málinu. Þar fyrir utan var ekkert nýtt í málinu að því leyti að þarna var verið að færa inn, eins og ég hef sagt áður í dag, nánast óbreytt ákvæði almannatryggingalaga um sjúkratryggingar, nánast óbreytt ákvæði um samninga um heilbrigðisþjónustu úr heilbrigðisþjónustulögum og síðan var kveðið á um hlutverk hinnar nýju stofnunar sem var ákveðið með lögum fyrir áramót. Málið er því í sjálfu sér ekki flókið og í rauninni í samræmi við ýmsar ábendingar sem hefur verið beint til okkar. Hvað varðar það sem hv. þingmaður talaði um að við séum að fara leið Breta - ég hlustaði á þá ágætu konu, Pollock prófessor, í gær og það var náttúrlega svört mynd sem hún málaði af ástandinu í Bretlandi í heilbrigðismálum. Ég get fullvissað hv. þingmann um að við erum ekki að fara leið Breta. Við erum að fara hina norrænu leið, við ætlum að viðhalda 

Hæstv. forseti. Í umræðunum hefur oft verið vitnað til Bretlands, ekki er nema von að maður vilji meta stöðuna þar. Norrænt kerfi stendur líka í varnarbaráttu vegna þess að Evrópusambandið hefur ekki tilskipun um heilbrigðis- og félagsþjónustu, það er eingöngu með þessa stöpla sem maður hefur, það er engin tilskipun um almenningsþjónustuna, heilbrigðisþjónustuna eða velferðarþjónustuna heldur er þetta um viðskiptaumhverfið og atvinnumarkaðinn. Það er því engin vörn. Viðskiptahugmyndin kemur svo sterkt inn frá Evrópusambandinu og flæðir yfir Norðurlöndin líka. Við á Norðurlöndunum sem höfum byggt upp velferðarkerfi á sameiginlegri opinberri þjónustu og velferðarþjónustu sem við höfum verið mjög stolt af og hefur verið góð og ódýr samanborið við markaðsvædda þjónustu, eigum því í vörn vegna þessa. Ég vil svara því um nefndardagana að það er alveg sama hversu lengi við sitjum á nefndardögum ef umsagnarfresturinn er svo skammur að umsagnaraðilar hafa ekki nægjanlegan tíma til að undirbúa sig og skila af sér, það kom fram. Ég vil bara enn og aftur minna á gráu handbókina um hvernig undirbúa og ganga á frá frumvörpum og hvernig afgreiða á þau á hinu háa Alþingi. Mál þurfa tíma 

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að átta mig á hvað það er sem hv. þingmaður setur sig á móti. Ef maður fer ofan í nefndarálitið og greinargerð með frumvarpinu eru ákveðin hugtök sem lýsa því heilbrigðiskerfi sem við erum með og viljum viðhalda. Við viljum t.d. að fjármagn til heilbrigðisþjónustu taki mið af þörf og þar á meðal er kostnaðargreining. Kostnaðargreining á þjónustunni á sér stað að mjög takmörkuðu leyti hér á landi, hún er komin miklu lengra erlendis, og eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins er að stuðla að kostnaðargreiningu í heilbrigðisþjónustunni. Það er félagslegt heilbrigðiskerfi og við viljum halda því áfram. Við erum með félagslegt heilbrigðiskerfi sem er að mestu greitt af opinberu fé, hér á landi er ein minnsta greiðsluþátttaka almennings í heilbrigðisþjónustu í heiminum. Það er jafn aðgangur fólks óháð efnahag, ekki er heimilt að kaupa sig fram fyrir. Hvað af þessum atriðum setur hv. þingmaður sig á móti? Hvað er það sem hún vill ef ekki þetta? Þar til viðbótar stöndum við frammi fyrir því að aukið fé fer til heilbrigðisþjónustu, við sjáum í sjálfu sér ekki eftir því, það er pólitísk ákvörðun. Við erum með eitt hæsta framlag til heilbrigðisþjónustu í heiminum, við erum í fjórða sæti þrátt fyrir að við erum ein yngsta þjóðin í Evrópu. Við viljum nota þær aðferðir sem þekktar eru til að kostnaðargreina þjónustuna, til að fá meira út úr því fjármagni og til að geta mætt þörfum fleiri en hingað til og tekið inn þætti sem við höfum kannski ekki getað tekið inn hingað til þó að þeir séu reyndar vandséðir eins og er. Um samanburðinn við Bretland verð ég að segja að þær breytingar sem fóru af stað í Bretlandi í kringum 1978 - við erum í rauninni á því stigi núna sem Bretar fóru í 1978 og svo leiddi það til þess um 1990 að kaupendur og veitendur voru aðskildir. Það voru allt aðrar aðstæður í Bretlandi þá en hér, það var miklu minna fé lagt í 

Hæstv. forseti. Ég vil taka það alveg skýrt fram að mér finnst mikilvægt að heilbrigðisþjónustan á Íslandi - sama á hvaða stigi hún er og sama hvar hún er veitt - ástundi góða sjúkraskráningu og góða skráningu á þeim hlutum sem nauðsynlegir eru. Þar af leiðandi er gott að hafa kostnaðargreiningu ef við horfum til þess að fjármagna þá starfsemi sem við erum með í dag svo að við sveltum ekki heilbrigðisstofnanir eins og við höfum gert. Við getum séð að öldrunarstofnanirnar berjast margar hverjar í bökkum vegna þess að þær hafa ekki fengið rétt mat á þeirri þjónustu sem þær veita. Ég er ekki þar með að segja að einkavæða eða setja eigi þá þjónustu út í einkarekstur. Það má kostnaðargreina og greiða rétt af fjárlögum til viðkomandi stofnana og sjúkraskráningar eiga alls staðar að vera réttar. En hægt er að nota slíka kostnaðargreiningu þegar farið er af stað með hana til að auðvelda útboð, útvistun og koma þjónustunni í einkarekstur því að þá er búið að setja verðmiða á þjónustuna og þá er það miklu auðveldara. Það er erfitt fyrir almenning að sjá þetta en öll þau litlu skref sem við erum að taka - við getum notað aðferðirnar á mismunandi hátt. Ég og flokkur minn viljum standa vörð um góða skráningu en við viljum standa vörð um að þjónustan verði áfram innan félagslega heilbrigðiskerfisins og að við förum ekki að eyðileggja þá uppbyggingu sem hefur átt sér stað hér undanfarin mörg ár.

Virðulegi forseti. Mér er líkt farið og hv. þm. Ástu Möller að ég á ekki auðvelt með að átta mig á andstöðu hv. þm. Þuríðar Backman, sérstaklega ekki í ljósi þeirra orða hennar að hún sé fylgjandi kostnaðargreiningu og að greining á kostnaði sé forsenda fjárveitinga til opinberra stofnana. Ef við erum sammála um það þá held ég að við getum verið sammála um býsna margt því að hv. þingmaður tók líka fram að hún vildi standa vörð um þá forsendu að hér yrði áfram félagslegt heilbrigðiskerfi. Um þá forsendu erum við algjörlega sammála. Það sem hún leggur hins vegar áherslu á er að við séum með einhverjum hætti að búa í haginn fyrir frekari einkarekstur. Það er algjörlega sjálfstæð ákvörðun við hverja er samið eða á hvaða forsendum og þar af leiðandi tel ég að gerður sé ansi mikill úlfaldi úr lítilli mýflugu. Varðandi eilífar tilvísanir í Bretland er mjög athyglisvert að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa nú himin höndum tekið og vitna mjög til Bretlands en forðast eins og heitan eldinn að ræða reynsluna frá Svíþjóð þaðan sem kerfið er upprunnið og þar sem því var komið á af sænskum jafnaðarmönnum með tilstyrk vinstri grænna í Svíþjóð. Þegar horft er til Bretlands er alveg ljóst, og kom jafnframt fram í ágætu erindi dr. Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur stjórnsýsluráðgjafa í gær í kjölfar erindis dr. Pollock á ráðstefnu Háskólans á Bifröst, að aðstæður hér eru í grundvallaratriðum ólíkar aðstæðum í Bretlandi sem gera samanburð algjörlega ómarktækan. Sem dæmi má nefna að dr. Pollock staðhæfði í gær, og kann það vel að vera rétt, ég þekki það ekki, að engar upplýsingar væru tiltækar um ýmsar forsendur samningsgerðar, t.d. væru engar upplýsingar um fjölda rúma hjá einkaaðilum og engar upplýsingar væru um starfsliðsfjölda eða um innlagnir. Ekki þarf að lesa lengi í því frumvarpi sem hér er til umræðu 

Hæstv. forseti. Kostnaðargreining getur verið með mjög mismunandi hætti. Hægt er að fara ofan í það að hafa hluta af vinnunni innbyggðan í kerfið, að skrá allt með tilliti til kostnaðargreiningar. Það er líka hægt að fara í kostnaðargreiningu og hafa það sem hluta af og mati af fjárlögum til hverrar opinberrar stofnunar. Við verðum að vara okkur á því því að í þessari hugmyndafræði, að kaupa og selja, er innbyggt eftirlits- og skráningarkerfi. Það kerfi getur út af fyrir sig gersamlega kaffært þjónustuna. Það verða allir svo uppteknir af að skrá kerfisins vegna og eftirlitið bólgnar út eins og púkinn á fjósbitanum. Það er bara kerfi þannig að eftirlitskerfin eru ... 
             Það hefur sýnt sig að ódýrara er fyrir þjóðfélagið að hafa sem mest af þjónustunni bundið í félagslegu heilbrigðiskerfi og um það viljum við standa vörð. Það er líka mikilvægt að hafa sterkt félagslegt heilbrigðiskerfi til að hafa samfellu í þjónustunni. Samfella í þjónustu skilar ekki síður ávinningi til þjóðarbúsins og til einstaklinganna. Það er erfitt að halda þeirri samfellu þegar búið er að búta þetta niður. Við skulum skoða kerfið hjá Svíunum í sumar eins og við getum skoðað það breska. Það er verið að vitna í þessi tvö kerfi og meta hvernig þau standa. Mér er, hæstv. forseti, nákvæmlega sama hvort það eru vinstri eða hægri menn sem koma einhverri vitleysu á.

Virðulegi forseti. Þar er ég alveg sammála hv. þingmanni, vitleysan er jafnvond hvaðan sem hún kemur en þetta kerfi er ekki vitlaust. Hv. þingmaður nefndi mikilvægi þess að standa vörð um heildstæða þjónustu og opinbert þjónustukerfi. Það stendur ekki til að breyta því. Í frumvarpinu er kveðið á um heildstætt þjónustuframboð af hálfu hins opinbera. Heimilt er að semja við Landspítalann þó að það sé dýrara til að viðhalda heildstæðri opinberri þjónustu. Það er eins og hv. þingmaður hafi ekki lesið frumvarpið. Það er ekki verið að tala um að búta niður þjónustu hins opinbera. Þvert á móti er verið að tala um að styrkja heildstætt þjónustuframboð. Það er forsenda í frumvarpinu öfugt við það sem oft hefur verið áður og öfugt við það sem t.d. framsóknarmenn féllust á í samstarfi við sjálfstæðismenn upp úr 1995, að stefna ætti að því að á Landspítalanum væri meira horft til grunnþjónustu og einstakir þjónustuþættir væru settir út úr. Sú aðferðafræði sem nú er verið að fjalla um byggist ekki á því, hún byggist á heildstæðu þjónustuframboði af hálfu hins opinbera. Þetta er ný hugsun, hún hefur verið reynd og hún hefur tekist vel. Virðulegi forseti. Vissulega felst kostnaður í eftirlits- og þjónustukerfi og auðvitað er hægt að leika á öll kerfi og það er hægt að hagnast á því að vinna eftir öllum kerfum. Það er líka hægt í kerfinu í dag. Hvað einkennir íslenskt heilbrigðiskerfi í dag? Jú, það er skortur á efnislegri viðmiðun fyrir þá sem þjónustunnar njóta. Það er skortur á að þeir geti kallað eftir tiltekinni þjónustu á tilteknum tíma. Það er með öðrum orðum réttleysi sjúklinga gagnvart veitendum þjónustunnar og það er ófært ástand. Það kerfi grefur undan samfélagslegri samstöðu um félagslegt heilbrigðiskerfi vegna þess að það skapar vilja hjá þeim sem eru betur stæðir til að fá að borga sig fram fyrir og fá annars konar þjónustu en aðrir. Þess vegna skiptir svo miklu máli að þjónustan sé góð, hún sé heildstæð og hún sé eins fyrir alla.

Hæstv. forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þingmanns: Þjónustan skal vera góð og hún skal vera eins fyrir alla. En það skiptir máli á hverra höndum hún er. Það er staðreynd og frá því verður ekki horfið. Ég tel því mikilvægt að við fáum að sjá á spilin og ég fagna því ef ekki á að breyta neinu í núverandi rekstrarformi heilbrigðisþjónustunnar. En ekki er hægt að trúa því að í ríkisstjórnarsáttmálanum segir beinum orðum, og stefnt er að því, að auka einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Sú opnun sem er í frumvarpinu í sjúkratryggingastofnuninni gefur hæstv. ráðherra alla möguleika á að fara þær leiðir sem hann vill. Hvort það er ásetningur núverandi þingmanna, núverandi ríkisstjórnar eða hvort þróunin verður slík sjáum við ekki fyrir. En ég vil benda á að sjúklingar, fólk sem er orðið veikt, er í mjög veikri stöðu hvað varðar val á þjónustu eða kostnaði. Þegar fólk er veikt fer það að ráðum þess læknis sem það verður að leita til eða hefur farið til. Sjúklingar eru ekki í þeirri stöðu að geta velt fyrir sér verði og samanburði í þeim efnum. Ég vil benda á reynslu Háskóla Íslands hvað varðar þessa hugmyndafræði, þegar markaðshugsunin er komin inn. Hugsunargangurinn breyttist í Háskóla Íslands þegar farið var að meta fjármagn til háskólans út frá fjölda útskrifaðra nemenda. 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns minna á mikilvægi þess að það þjóðþrifamál sem við ræðum nú komist sem fyrst á löggjafarstig. Umfjöllun um málið í nefndinni hefur, eins og ég gat um í andsvari áðan, farið fram með ágætum. Það hefur náðst að fjalla um það í upp undir 20 klukkustundir, að því er mér telst til, og málið hefur skýrst mjög í meðförum nefndarinnar. Hv. þm. Ásta Möller gerði áðan grein fyrir áliti meiri hluta nefndarinnar. Ég vil staldra við nokkur atriði í því samhengi. Í fyrsta lagi er í nefndaráliti fjallað nokkuð ítarlega um hina nýju sjúkratryggingastofnun sem stefnt er að að komið verði á fót. Það er mjög mikilvægt að hún komist á fót og það er mjög mikilvægt að hún hafi fullnægjandi burði, hafi til að bera mannafla sem hafi þekkingu og forsendur til að leggja sjálfstætt mat á aðstæður. Ég veit til þess að starfsfólk Tryggingastofnunar ríkisins, sem unnið hefur að sjúkratryggingum, bíður þess með óþreyju að þessi lög taki gildi þannig að óvissu um framtíðina verði eytt. Ég vona að sú staðreynd að við náum að ljúka 2. umr. um málið og atkvæðagreiðslum um það dugi til að létta að nokkru þeirri óvissu og skapa aukinn fyrirsjáanleika fyrir starfsfólkið þannig að það átti sig betur á því hvers er að vænta á næstu mánuðum. Í umfjöllun meiri hluta nefndarinnar um hina nýju stofnun segir að stofnunin þurfi að hafa breiða faglega þekkingu til að tryggja henni sterkt samningsumhverfi. Stofnunin þurfi að hafa á að skipa sérfræðiþekkingu sem tryggi að saman geti farið innan hennar fagleg og fjárhagsleg hæfni til að meta sjálfstætt aðstæður við samningsgerð hverju sinni, mat á heilsufarslegum þörfum notenda almennt og þeirri áhættu sem kunni að felast í tilteknum aðgerðum eða aðgerðaleysi aðila. Það verður ekki nægilega brýnt fyrir okkur öllum hversu mikilvægur þessi þáttur er, hversu mikilvægt það er að stofnunin hafi þessa þekkingu, geti lagt sjálfstætt mat á kostnað við þjónustu og þá sérstaklega metið kostnað af aðgerðum eða aðgerðaleysi. Við vonumst til þess, og sú er ástæðan að baki þessum breytingum, að breytingar á heilbrigðiskerfinu verði til þess að auka enn gæði þjónustunnar og jafnframt tryggja að greiðslurnar miðist við þá þjónustu sem veitt er og að fjármagn fylgi sjúklingum. Á það hefur skort í núverandi kerfi að horft sé til heildarhagsmuna samfélagsins og heildarhags einstaklingsins af aðgerð. Við erum mjög bundin við það að greiða fyrir tilteknar aðgerðir og tilteknar meðferðir án tillits til þess hver heildarhagur einstaklingsins eða samfélagsins af tiltekinni þjónustu er. Mjög gott dæmi er forvarnaþjónusta á sviði geðlækninga sem oft hefur verið rætt um að væri verkefni sem væri eðlilegt að setja mun meira fjármagn til vegna þess mikla kostnaðar sem samfélagið og sjúklingar verða fyrir ef á er ekki stemmd að ósi. Horfa má á ýmis önnur heilsufarsvandamál sem hrjá okkur í dag, ýmiss konar stoðkerfissjúkdóma og aðra slíka sjúkdóma sem hægt væri að ná betri árangri í baráttu við ef fé væri í auknum mæli veitt til meðferðar á upphafsstigum sjúkdóms frekar en bíða eftir að heilsufarstjón verði meira. Það er öll þessi umgjörð - stofnunin verður að hafa þessa daglegu hæfni til að leggja sjálfstætt mat á þessa þætti. Auðvitað er það þannig, eins og hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa varað við, að þegar búið er að greina allan kostnað er auðveldara fyrir menn sem veita þjónustuna að fá meira fé ef þeir geta fjölgað verkum. Þess vegna er líka gert ráð fyrir því í frumvarpinu að hömlur séu á oflækningum og tæki séu til að bregðast við slíkum freistnivanda. Freistnivandi er fyrir hendi í öllum kerfum, ekki bara einkareknum kerfum. Það er alltaf freisting hjá öllum sem reka stofnanir eða eru í eigin rekstri að ná meiri árangri út úr starfi sínu. Það sem skiptir höfuðmáli í þessu tilviki er að stofnunin hafi aðstöðu til þess að eiga í upplýstu faglegu samstarfi við heilbrigðisstéttir og vinna þannig að þróun heilbrigðs umhverfis fyrir veitingu heilbrigðisþjónustunnar. Virðulegi forseti. Í umræðum í nefndinni var nokkuð fjallað um ákvæði 43. gr. Þar er í 2. mgr. ákvæði um að óheimilt sé að kaupa sig fram fyrir í biðröð, m.ö.o. að endurgjaldið sem kveðið er á um í lögunum felist í greiðsluþátttöku sjúklings og einnig að endurgjaldið sem sjúkratryggingastofnun veitir veitanda þjónustunnar samkvæmt samningum feli í sér heildarendurgjald fyrir þjónustuna og óheimilt sé að krefjast frekari greiðslna. Þeirri spurningu var velt upp í meðförum nefndarinnar hvaða reglur giltu um önnur tilvik þegar mögulegt er að kaupa sig fram fyrir, þ.e. þegar sjúklingur kýs einfaldlega að afþakka alfarið greiðsluþátttöku hins opinbera og biður á þeim grundvelli um að verða tekinn fram fyrir. Fram kom í meðförum nefndarinnar að í núgildandi samningum milli Tryggingastofnunar ríkisins og lækna sé ákvæði sem felur m.a. í sér að sjúkratryggðum einstaklingi er heimilt að óska skriflega eftir því að læknir taki hann til meðferðar án greiðsluþátttöku sjúkratrygginga. Það er gert til að sjúklingar geti út frá persónuverndarsjónarmiðum fengið læknisþjónustu án þess að upplýsingar þar um fari í gegnum Tryggingastofnun ríkisins. En jafnframt er það skilyrði fyrir þessari heimild í núgildandi samningum að viðkomandi læknir geti boðið sjúklingi þjónustu innan almannatryggingakerfisins á sama tíma þannig að sjúklingur hafi raunverulegt val á greiðsluaðferð. Ef læknir getur ekki boðið samkvæmt samningum sínum við Tryggingastofnun þjónustu á sama tíma getur hann ekki boðið viðkomandi þjónustu án greiðsluþátttöku sjúkratryggingastofnunar. Þetta ákvæði tekur til allra sjúkratryggðra einstaklinga og er bindandi fyrir lækna sem semja við Tryggingastofnun. Með því fyrirkomulagi sem nú tíðkast er þannig tryggt að sjúkratryggðir einstaklingar geta ekki samið við veitendur heilbrigðisþjónustu sem eru með samning við Tryggingastofnun. Ekki er gert ráð fyrir breytingu á þessu fyrirkomulagi og með þessu tel ég algerlega girt fyrir að veitendur heilbrigðisþjónustu sem semja við sjúkratryggingastofnun geti veitt sjúkratryggðum einstaklingi forgang á biðlista eða aðra ívilnun gegn því að hann borgi kostnað við aðgerð að fullu eins og fram kemur í nefndaráliti. Með öðrum orðum er gert ráð fyrir því af hálfu meiri hluta nefndarinnar að þetta fyrirkomulag verði áfram við lýði og verði hluti af samningum nýrrar sjúkratryggingastofnunar við alla veitendur heilbrigðisþjónustu með þeim hætti að ekki geti komið til þess að sjúkratryggðir einstaklingar geti kallað eftir því að fá að sleppa við kostnaðarþátttöku hins opinbera og þannig komist fram fyrir í biðröð eða með öðrum hætti fengið betri eða skjótari þjónustu. Það er grundvallaratriði fyrir okkur sem viljum verja félagslegt heilbrigðiskerfi og viljum verja heildstætt þjónustuframboð í heilbrigðiskerfi að norrænni fyrirmynd að við tryggjum gæði. Ef gæðin eru ekki tryggð sköpum við mjög fljótt óþreyju meðal þeirra sem sætta sig ekki við hin löku gæði. Þá búum við til þá hættu að þeir betur stæðu í samfélaginu sjái ekki lengur ástæðu til að borga skatta og taka þátt í fjármögnun heildstæðrar heilbrigðisþjónustu. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við tryggjum gæðin sem forsendur þjónustunnar og að gæðaviðmið sé grundvallarforsenda allrar veitingar heilbrigðisþjónustunnar. Það er grunntónninn í frumvarpinu sem hér er til meðferðar. Ekki verður lögð of mikil áhersla á það hversu mikilvægt þetta er til að tryggja samfélagslega samstöðu til lengri tíma litið um félagslegt heilbrigðiskerfi af þeim toga sem við búum við í dag. Við viljum tryggja heilbrigðiskerfi þar sem hið opinbera fjármagnar heilbrigðisþjónustuna. Við viljum koma í veg fyrir óæskilegar hliðarafleiðingar af því fyrirkomulagi. Við viljum lágmarka freistnivanda, við viljum lágmarka oflækningar. Ég tel að við gerum það með góðum hætti í frumvarpinu og hlakka til frekari umfjöllunar um það á lokastigum í sumarlok. Virðulegi forseti. Að síðustu vil ég ítreka það sem hér hefur verið nefnt í andsvörum um tilvísanir til reynslu Breta af breytingum á sínu heilbrigðiskerfi. Þar er mjög ólíku saman að jafna við það kerfi sem hér er ætlunin að koma á. Ef marka má lýsingu dr. Allyson Pollock í gær á breska kerfinu blasir það við að í núverandi kerfi þar eru forsendur til að einkaaðilar geti fleytt rjómann af verkum, þeir geti m.ö.o. valið sér að taka einungis þátt í því þjónustuframboði sem þeir hagnast mest á. Það virðist vera að ekki séu tiltæk gögn um gæði og tengsl gæða og verðs. Það virðist vera að ekki séu tiltæk nauðsynleg gögn um fjölda innlagna, um fjölda meðferða o.s.frv. Það þarf enginn að velkjast í vafa um það sem hefur lesið það frumvarp sem við erum með hér til umfjöllunar að hér er mjög ólíku saman að jafna. Það er algerlega ljóst að þannig verður ástandið ekki þegar þessi lög hafa tekið gildi. Þvert á móti eru í frumvarpinu sérstök ákvæði til að koma í veg fyrir að einkaaðilar geti fleytt rjómann ofan af með því að sækjast einungis eftir þeim aðferðum sem ábatasamastar eru. Það er beinlínis tekið fram í lögunum að það séu lögmæt sjónarmið og meðal markmiða sjúkratryggingastofnunar að koma í veg fyrir slíka háttsemi og að horfa fyrst og síðast á það að tryggja heildstætt þjónustuframboð, þjóðaröryggishlutverk heildstæðs þjónustuframboðs Landspítala – háskólasjúkrahúss og opinberra sjúkrastofnana. Það er ekki hægt að finna neinn samjöfnuð við lýsingu dr. Allyson Pollock á hinu breska kerfi og því kerfi sem við erum að ræða um að koma á. Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem hér hefur komið fram. Ég hlakka til frekari umfjöllunar um þetta mál í heilbrigðisnefnd. Hún hefur þegar fjallað ítarlega um málið og það er mjög mikilvægt að halda þeirri umfjöllun áfram, upplýsa málið enn frekar. Ég er sannfærður um að þeir sem kynna sér þetta mál vel sjái hversu skynsamlegt það er og hversu vel það varðar leiðina fram á við til að tryggja áframhaldandi tryggt þjónustuframboð, heildstætt þjónustuframboð félagslegrar heilbrigðisþjónustu sem sé aðgengileg öllum án tillits til efnahags og þar sem tryggt er að enginn geti keypt sig fram fyrir í biðröð eða kallað eftir betri þjónustu í ljósi betri efnahags.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir svohljóðandi tillögu til þingsályktunar: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 29. maí 2008 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 2. september. Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Við 3. umr. þessa máls viljum við í meiri hluta nefndarinnar koma inn á eitt atriði og skýra það frá okkar sjónarhóli en það var umræða um 4. gr. frumvarpsins sem fjallar um flutningsfyrirtæki. Okkur þykir mikilvægt, virðulegi forseti, í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram og við teljum hafa verið afar misvísandi, að skýra sjónarmið okkar í málinu með framhaldsnefndaráliti. Því fengum við á fund okkar þá Guðjón Bragason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Guðmund Inga Ásmundsson frá Landsneti, en inn í framhaldsnefndarálitið vantar að við fengum einnig fulltrúa iðnaðarráðuneytisins, þá Kristján Skarphéðinsson og Guðjón Axel Guðjónsson til fundar við nefndina. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði sú almenna regla að flutningsfyrirtækið, eins og önnur sérleyfisfyrirtæki, dreifiveitur, hitaveitur og vatnsveitur, skuli ávallt vera í meirihlutaeigu opinberra aðila. Þannig verði lögbundið að slík starfsemi sé undir yfirráðum opinberra aðila og um leið að gætt sé lagasamræmis. Í tilefni af athugasemdum sem fram komu í 2. umr. málsins tekur meiri hlutinn fram að ákvæði 4. gr. frumvarpsins eru almenn og fella ekki úr gildi ákvæði til bráðabirgða XII í raforkulögum, nr. 65/2003, sem halda mun gildi sínu þar til Alþingi tekur ákvörðun um annað. Bráðabirgðaákvæðið felur í sér að eigendum hlutafjár í flutningsfyrirtækinu er einungis heimilt að framselja hlutafé sitt til annarra hlutafjáreigenda í fyrirtækinu en ekki til aðila utan þess. Þá vill meiri hlutinn jafnframt benda á að þær breytingar sem gerðar eru í 4. gr. frumvarpsins á 1. mgr. 8. gr. raforkulaga breyta ekki ákvæðum sérlaga um einstök orkufyrirtæki hvað heimildir þeirra til sölu eignarhluta í Landsneti varðar. Niðurstaða meiri hlutans er því sú að umrædd breyting feli ekki í sér yfirlýsingu um sölu á minnihlutaeign í Landsneti. Hér er eingöngu um að ræða almenna breytingu á lagagrein í gildandi raforkulögum sem ætlað er að tryggja að lágmarki meirihlutaeign opinberra aðila í fyrirtækinu. Aðrar greinar standa þar sem kveðið er á um hvaða fyrirtæki eiga í Landsneti ásamt bráðabirgðaákvæði. Öll þau fyrirtæki sem eiga í Landsnet nú eru í 100% eigu opinberra aðila. Í ljósi þessa, virðulegi forseti, teljum við að eftir þær atkvæðagreiðslur sem um garð eru gengnar að þetta mál verði samþykkt nú eftir 3. umr. óbreytt. Undir þetta ritar sú sem hér stendur, sem er formaður nefndar og framsögumaður, og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, Einar Már Sigurðarson, Guðni Ágústsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Björk Guðjónsdóttir.

Herra forseti. Að ósk þeirrar sem hér stendur fór frumvarp það sem hér er á dagskrá aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. og á fund nefndarinnar komu meðal annarra gestir frá iðnaðarráðuneyti en einnig - og það vil ég þakka sérstaklega fyrir - fulltrúar frá Landsneti hf. og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Helsta ástæða fyrir því að ég óskaði eftir ítarlegri umfjöllun nefndarinnar á þessu stigi varðar þá grein frumvarpsins sem nú er orðin 3. gr., um breytt eignarhald á Landsneti. Til nefndarinnar var sent álit, samhljóða samþykkt stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga, frá 23. maí sl. svohljóðandi, með leyfi forseta: „Stjórnin“, þ.e. stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga, „leggur til þá breytingu á frumvarpi til laga um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði, að 4. gr. frumvarpsins, sem fjallar um breytingu á eignarhaldi á Landsneti hf., falli brott úr frumvarpinu.“ Síðan segir, herra forseti: „Landsnetið er vegakerfi orkunnar. Stjórnin telur afar brýnt að fyrirtækið verði áfram alfarið í opinberri eigu.“ Stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga er ellefu manna stjórn og það hefur komið fram að á umræddum fundi voru fimm forustumenn Sjálfstæðisflokksins í sveitarstjórnarmálum á landsvísu, þar á meðal formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga. Á fundinum voru líka þrír helstu forustumenn Samfylkingarinnar í sveitarstjórnarmálum á landsvísu. Þegar fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem var Guðjón Bragason, sviðsstjóri lögfræðisviðs sambandsins, var spurður að því á fundi nefndarinnar hvað hefði orðið til þess að þessi samþykkt var gerð benti hann á að í upphaflegri umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um þetta frumvarp hafi verið bent á að með þessari umræddu grein væri opnað fyrir breytingu á eignarhaldi Landsnets og að sú breyting hlyti að vera umdeild. Einróma samþykkt ellefu manna stjórnar sambandsins gengi lengra en sú umsögn. Þar er tekin skýr pólitísk afstaða til þess grundvallaratriðis hvort einkaaðilar geti orðið eigendur að Landsneti, sem er vegakerfi raforkunnar, og leggur stjórn sambandsins til að þessi grein sem opnar á eignarhald einkaaðila að fyrirtækinu, falli niður. Í framhaldsnefndaráliti mínu kemur fram að í svörum við spurningum nefndarmanna benti Guðjón Bragason á að ef þessi grein frumvarpsins, 4. gr., sem nú er orðin sú þriðja, verður samþykkt óbreytt skapast ósamræmi á milli 8. gr. raforkulaganna og bráðabirgðaákvæðis XII við sömu lög. Niðurstaðan yrði, að mati sviðsstjóra lögfræðisviðs Sambands íslenskra sveitarfélaga, tvö algerlega misvísandi ákvæði í raforkulögum, sem gæti ekki talist vera góð lagasetning. Þetta er nokkur áfellisdómur að mínu mati yfir þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Hann benti einnig á að í bráðabirgðaákvæði XIII við raforkulögin er kveðið á um að endurskoðun laganna skuli fara fram fyrir árslok 2010 og því væri með öllu ótímabært að breyta 8. gr. laganna eins og lagt er til. Guðjón benti jafnframt á að þau rök að samræma þurfi lagaákvæði um eignarhald á orkufyrirtækjum ættu alls ekki við um Landsnet hf. þar sem fyrirtækið er ekki í samkeppnisrekstri heldur vegakerfi raforkunnar í landinu. Það sér um kerfisstjórn og flutning rafmagns og að mati stjórnar sambandsins ættu einkaaðilar ekki að eiga hlut í því fyrirtæki. Með öðrum orðum, herra forseti, á þessum fundi nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. var áréttuð með skýrum hætti sú afstaða stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga að Landsnet ætti að vera áfram alfarið í opinberri eigu. Ég vil taka það fram að aðstoðarforstjóri Landsnets, sem kom einnig fyrir nefndina, tók fram að fyrirtækið tæki ekki afstöðu til tillagna um breytt eignarhald, slíkt væri hlutverk stjórnmálamanna. Hann benti á að í Bretlandi og í Finnlandi væru systurfyrirtæki Landsnets rekin af almenningshlutafélögum og að hans mati hefðu þau, rétt eins og stóru ríkisfyrirtækin í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, náð í fremstu röð óháð eignarhaldi. Það er túlkun meiri hlutans og túlkun iðnaðarráðuneytisins um það hvað gerist þegar svona misvísandi lagaákvæði eru sett inn í raforkulögin. Um túlkun iðnaðarráðuneytisins hlýt ég að vísa til framhaldsálits meiri hluta iðnaðarnefndar. Ég tel þau svör sem þar koma fram allsendis ófullnægjandi og þau svara á engan hátt hinni lögfræðilegu spurningu um það hvort ákvæðið telst rétthærra, heimild sem sett er inn til breytingar í 8. gr. á eignarhaldi Landsnets eða áðurnefnt bráðabirgðaákvæði í sömu lögum. Þetta bráðabirgðaákvæði var afrakstur og kom í kjölfarið á vinnu svokallaðrar 19 manna nefndar sem sátt náðist að lokum um. Það er vandséð, herra forseti, hvað það er sem dregur ráðuneytið til þess að leggja nú áherslu á aðra niðurstöðu hvað varðar eignarhaldið á Landsneti rétt áður en endurskoðun laganna hefst. Það er a.m.k. ljóst að með þessu taka þingið og ráðuneytið fram fyrir hendurnar á endurskoðunarnefndinni sem er ekki enn tekin til starfa. Ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, til þess að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort það geti verið að Samband íslenskra sveitarfélaga eigi ekki aðild að endurskoðunarnefndinni sem nú er að fara í gang varðandi raforkulögin. Það er alveg ljóst að fulltrúar þingflokka eiga aðild að þeirri nefnd samkvæmt lögum en einnig hagsmunaaðilar. Þetta er alltaf spurning um það hverjir eru hagsmunaaðilar. Eru það eigendur raforkufyrirtækjanna og fulltrúar þeirra, Samband íslenskra sveitarfélaga, eða eru það starfsmennirnir sem reka orkufyrirtækin fyrir sveitarfélögin? Það er alveg ljóst að það er kallað eftir Samorku og þessum orkufyrirtækjum öllum að þessari endurskoðun en, herra forseti, ég óska eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra svari því hvort Samband íslenskra sveitarfélaga fær aðild að þeirri vinnu. Í ítarlegu nefndaráliti, fyrra áliti þeirrar sem hér stendur, kom fram sterkur stuðningur við það markmið frumvarpsins að tryggja að auðlindir sem eru í eigu almennings verði það áfram en jafnframt hef ég lýst miklum efasemdum um aðra þætti frumvarpsins. Það hafa aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs einnig gert. Þessar efasemdir okkar jukust enn við 2. umr. og einkanlega við vinnu nefndarinnar sem einkenndist því miður af stöðugu undanhaldi gagnvart kröfunni um enn frekari markaðsvæðingu í raforkugeiranum. Í stað þess til að mynda að gera kröfu um að opinbert eignarhald væri ætíð tveir þriðju hlutar í sérleyfisrekstri orkufyrirtækjanna er nú eftir nefndarvinnuna aðeins gerð krafa um einfaldan meiri hluta, þ.e. 51%. Í stað þess að banna varanlegt framsal vatnsaflsvirkjana sem eru sjö megavött eða minni, er nú fyrirhugað að draga mörkin við tíu megavött. Það jafngildir því að Mjólkárvirkjun og Andakílsvirkjun séu komnar á söluskrá, verði þetta frumvarp samþykkt óbreytt. Herra forseti. Ákvæði frumvarpsins um að skipta upp öflugustu orkufyrirtækjum landsmanna og heimila einkaaðilum að kaupa bútana. - Herra forseti. Gæti ég fengið frið fyrir truflun héðan úr hliðarsal? Takk. Ég var þar komin í máli mínu, herra forseti, að ákvæði frumvarpsins um að skipta upp öflugustu orkufyrirtækjum landsmanna, þeirra á meðal Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja, og heimila einkaaðilum að kaupa bútana, ýmist allt að 49% eða að öllu leyti í samkeppnisrekstrinum, stangast algerlega á við þann skilning þeirrar sem hér stendur og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að framleiðsla rafmagns og hitaveita fyrir almennan markað sé samfélagslegt verkefni sem ekki eigi að reka með hagnaðarvon einstaklinga að leiðarljósi. Krafan sem sett er fram í frumvarpinu um uppskiptingu gengur lengra en raforkutilskipun Evrópusambandsins og það er viðurkennt að fyrirtækjalegur aðskilnaður og tvöföld yfirbygging í þessum fyrirtækjum mun kosta mikið fé. Ég hef nefnt það hér áður að við vitum öll hvað forstjórarnir kosta nú til dags. Það er ljóst að reikningurinn fyrir þessa uppskiptingu og tvöföldun mun lenda endanlega á borðum almennra raforkukaupenda, á heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Ég ítreka að þau rök sem sett eru fram um að það þurfi að samræma lagaákvæði um Landsnet og dreififyrirtækin með því að opna fyrir þann möguleika að einkaaðilar megi kaupa 49% hlut í Landsneti eru ekki haldbær rök. Landsnet er grunnnet raforkukerfisins. Fyrirtækið ber ábyrgð á öryggisþáttum í raforkuflutningi og kerfisstjórnun. Öll starfsemi Landsnets byggist á sérleyfisrekstri og algeru banni við þátttöku í samkeppnisrekstri. Einkaaðilar eiga ekki erindi inn í slíkan rekstur að mati þeirrar sem hér stendur og ég vísa einnig til þess að erlendis, m.a. í Bretlandi og í Kaliforníu, hefur slík tilhögun bæði leitt til minna afhendingaröryggis og hærra raforkuverðs. Herra forseti. Eitt atriði undir lokin. Orðalag í þeim greinum frumvarpsins þar sem fjallað er um bann við framsali á „eignarrétti að vatni“ er umhugsunarefni í ljósi þess óleysta ágreinings sem hefur staðið hér á Alþingi Íslendinga um vatnalögin frá 2006. Gildandi vatnalög kveða skýrt á um að landeigendur hafi ekki eignarrétt á vatni heldur aðeins umráða- og hagnýtingarrétt. Þessi ákvæði frumvarpsins, breytingar á þremur lagabálkum þar sem orðin „eignarréttur að vatni“ virðast því ganga gegn þessu meginatriði vatnalaganna sem stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili stóð einhuga vörð um. Um þessar mundir er þetta ágreiningsefni til umfjöllunar í nefnd iðnaðarráðherra og er ekki gert ráð fyrir að nefndin skili af sér fyrr en næsta haust. Þetta orðalag, sem athygli nefndarinnar var vakin á eftir að búið var að taka málið út úr nefnd er, eins og ég segi, umhugsunarefni. Það vekur mér ugg um framhaldið og niðurstöðu þeirrar nefndar sem er að vinna að þessu. Herra forseti. Við þessa 3. umr. munum við freista þess að koma vitinu fyrir meiri hlutann í þessu máli að því er varðar Landsnet, fá meiri hlutann til þess að sníða af versta agnúann, þ.e. að ætla að ana út í einkavæðingu á Landsneti, á flutningskerfinu, á raforkunni, með bundið fyrir bæði augu vegna þess að það er eins og meiri hlutinn viti ekki á hvaða vegferð hann er. Það er dapurlegt en við hljótum að trúa því að menn hlusti á varnaðarorð flokksbræðra sinna og -systra í Sjálfstæðisflokknum og í Samfylkingunni þar sem helstu ábyrgðaraðilar þeirra flokka í sveitarstjórnarmálum hafa talað mjög skýrt og tekið pólitíska afstöðu gegn sölunni á Landsneti. Ég vænti þess því að það verði breyting á afstöðu meiri hlutans frá því sem verið hefur hingað til við atkvæðagreiðsluna í dag og þá getum við vinstri græn væntanlega stutt önnur meginatriði þessa frumvarps.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði hér spurninga sem reyndar var beint til iðnaðarráðherra en mér er samt engu að síður ljúft og skylt að svara spurningu hennar varðandi það hvort Samband íslenskra sveitarfélaga eigi fulltrúa í endurskoðunarnefndinni. Sú er raunin og þeir sendu bréf með tilnefningu sem dagsett er 1. apríl sl. Þeir eru því hluti af því og hafa auk þess gengið frá tilnefningu sinni þannig að það sé upplýst og spurningunni svarað. Ég vil auk þess gera athugasemd við eitt atriði. Mér finnst dálítið einkennileg nálgun hv. þingmanns varðandi það að opna eigi fyrir einkavæðingu á 49% hlut í dreifiveitum. Staðreyndin er sú  Þess vegna harma ég, þó að mér leiðist að nota orðið „harma“ mikið, en ég harma þessa nálgun hv. þingmanns. Ég hefði haldið að hún og hennar flokkur mundu fagna því að meirihlutaeign hins opinbera væri í það minnsta tryggð vegna þess að eins og hv. þingmaður veit er þetta allt galopið í dag.

Herra forseti. Það er einfaldlega svo að öll helstu orkufyrirtæki landsmanna önnur en Hitaveita Suðurnesja eru í eigu opinberra aðila og það á jafnt við um auðlindirnar og reksturinn, hvort heldur verið er að framleiða rafmagn, dreifa því, flytja það eða selja það. Hið sama gildir um hitaveiturnar. Það er þetta kerfi eða skipulag á raforkumarkaðnum sem við vinstri græn viljum standa vörð um. Ég fagna því að Samband íslenskra sveitarfélaga á aðild að þessari endurskoðunarnefnd og einnig að þeir hafa tilnefnt fulltrúa í hana því að mér skilst að það höfum við í þingflokkunum ekki öll gert enn þá. Herra forseti. Hvort menn tala um að selja 49% hlut eða að banna að selja 51% hlut er spurning um val, það er spurning um mat. Ég verð að segja í því sambandi að það eina sem stendur upp úr í því máli er metnaðarleysi meiri hlutans hér á Alþingi og iðnaðarráðherrans, að falla frá kröfunni um að 66% í sérleyfisrekstri þessara fyrirtækja sem á að slíta í tvennt ef ekki þrennt - að falla frá því að hafa eignarhaldið í 66% eigu opinberra aðila og lækka það niður í 51%. 51% og 49% eru sannarlega 100% en þessi fyrirtæki eru öll nema Hitaveita Suðurnesja í 100% eigu opinberra aðila í dag. Það er mitt mat og okkar í vinstri grænum að þannig eigi það að vera, þannig sé orkuauðlindum okkar 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður lýsti stöðunni eins og hún er í dag og sagði að öll fyrirtæki utan Hitaveitu Suðurnesja séu 100% í eigu hins opinbera. Þetta er alveg hárrétt. Hún sagði jafnframt: Um þetta kerfi vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð standa vörð. Það sem átti sér stað var einmitt innan þessa kerfis sem bramboltið með Hitaveitu Suðurnesja varð. Það var innan þess lagaramma sem við höfum í dag. Vill hv. þingmaður standa vörð um þann lagaramma?  Ég mun, virðulegi forseti, ekki hafa fleiri orð um þetta mál vegna þess að ég tel það vera vel reifað og hef komið sjónarmiðum okkar vel á framfæri í þessari umræðu. Ég vil þakka fyrir hana þótt okkur greini á um einstök atriði. Engu að síður fagna ég þeirri samstöðu sem náðst hefur um stórt grundvallarmál sem voru orkulindirnar sjálfar en vissulega greinir okkur á um útfærslur og mun án efa ávallt gera það hér og í fleiri málum. En ég þakka hv. þingmanni fyrir gott samstarf í nefndinni að þessu máli og hennar gríðarlega góða innlegg þar vegna þess að hún hefur djúpa þekkingu á málinu og það gagnaðist nefndinni vel.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill svo sannarlega standa vörð um það ágæta kerfi í raforkunni, framleiðslunni og auðlindunum sem við landsmenn höfum byggt upp um allt land á undanförnum áratugum. Þar er full samstaða milli vinstri grænna. Við getum horft til íbúa á hitaveitusvæði á dreifi- og þjónustusvæði Hitaveitu Suðurnesja þar sem hollvinir Hitaveitu Suðurnesja brugðust við og náðu undirskriftum mikils meiri hluta kosningabærra manna þar syðra til þess einmitt að standa vörð um þetta kerfi. Þar er kallað eftir því að þessi hlutur einkaaðila sé tekinn inn aftur til ríkisins eða til sveitarfélaganna. Nákvæmlega sama gerðist þegar einhver reyndi að stela Orkuveitu Reykjavíkur í REI-málinu síðastliðið haust. Almenningur í Reykjavík reis upp. Þegar við erum að tala um opinber fyrirtæki, fyrirtæki í eigu sveitarfélaganna, erum við að tala um lýðræðislega aðkomu eigenda að stjórnun og rekstri þessara fyrirtækja. Ég fullyrði að enginn pólitíkus, hvar svo sem hann er í flokki í sveitarstjórnum á Suðurnesjum eða í Reykjavíkurborg, Akranesi eða Borgarnesi sem eiga þessi stærstu tvö fyrirtæki, mundi þora að koma fram með tillögu um að selja hlut í þessum fyrirtækjum einfaldlega vegna þess að almenningsálitið er á öðru máli. Menn vilja standa vörð um þetta. En þá kemur ráðherra Samfylkingarinnar og segir að það þurfi að búta fyrirtækin í sundur. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að einkaaðilar hefðu ekki komist af á þessum markaði vegna þess að fyrirtækin væru of stór. Næsta skref væri fyrirtækjalegur aðskilnaður, þá væri hægt að opna fyrir aðkomuna. Það er því alveg skýrt á hvaða vegferð menn eru 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en þar sem ég var fjarverandi vegna skyldustarfa erlendis fyrir hið háa Alþingi þegar 2. umr. fór fram þá langar mig í stuttu máli að nefna nokkur atriði sem ég tel vera mjög mikilvæg í þessu máli. Eins og fram hefur komið þá hefur iðnaðarnefndin farið mjög vandlega yfir þetta mikilvæga mál og lagt í það mikla vinnu og fengið fjölda gesta, bæði sérfræðinga á þessu sviði og hagsmunaaðila til fundar við sig. Það var mjög góð samvinna í nefndinni og vil ég þakka hana. Þar sem formaður og varaformaður eru stödd í þingsal þá vil ég sérstaklega þakka þeim fyrir styrka stjórn í þessu máli. Þær breytingar sem gerðar voru við frumvarpið af hálfu nefndarinnar og kynntar voru við 2. umr. eru afar mikilvægar að mínu mati og stendur meiri hlutinn einhuga að baki þeim. Án þess að endurtaka allt sem fram fór við 2. umr. vil ég fá að nefna stuttlega þær breytingar sem ég tel sérstaklega mikilvægar og til mikilla bóta í þessu máli. Fyrst aðeins varðandi tímabundna afnotaréttinn til 65 ára. Eins og ég sagði við 1. umr. þessa frumvarps er það almennt skoðun mín að hagkvæm og best nýting auðlinda sé betur tryggð með því að þær séu í einkaeigu og ég ætla ekki að draga dul á þá skoðun mína. Niðurstaðan er sú að ákvæðið um 65 ára leigutíma standi óbreytt og styð ég þá niðurstöðu. Nefndin leggur hins vegar til þá mikilvægu breytingu að handhafi afnotaréttar skuli að liðnum helmingi afnotatímans eiga rétt á viðræðum við leigjanda um framlengingu. Þetta finnst mér afar mikilvæg breyting sem eyðir óvissu við rekstur þessara fyrirtækja og þeirra miklu fjárfestinga sem um ræðir í þessum bransa. Þessi breyting skiptir því miklu máli og færir þetta nær því sem væri um að ræða ef þetta væri í einkaeigu og þrátt fyrir að skiptar skoðanir séu um það í þessum sal þá fagna ég því. Önnur mikilvæg breyting er afnám tekjuviðmiða, tveggja milljarða markið, eins og það var kallað í nefndinni. Það kom skýrt fram í vinnu nefndarinnar að það væri óljóst og skapaði vandkvæði við rekstur þessara fyrirtækja þar sem menn væru sífellt að velta fyrir sér hvernig þeir ættu að halda sig ofan við tveggja milljarða markið eða koma í veg fyrir að þeir færu yfir það. Ég er því afar ánægð með að við höfum fundið aðra leið til að koma til móts við sjónarmið smærri fyrirtækja. Nokkrir gerðu athugasemdir, m.a. Sigurður Líndal lagaprófessor, um jafnræðissjónarmið varðandi þetta ákvæði og því þótti meiri hlutanum rétt að afnema það. Það þykir mér góð breyting. Í þriðja lagi vil ég nefna breytinguna sem var til umræðu hjá fyrri ræðumanni um að eignarhlutdeild hins opinbera í sérleyfishafa fari úr aukinni meirihlutaeigu 2/3 í einfalda meirihlutaeign. Þetta er m.a. gert til samræmis við önnur lög, t.d. lög um vatnsveitur. Eins og fram kom hjá formanni nefndarinnar er markmiði frumvarpsins um opinbert eignarhald náð með einfaldri meirihlutaeign en auknum kvöðum á þessi fyrirtæki umfram önnur er aflétt og þess vegna fagna ég þeirri breytingu. Ég vil einnig nefna að nefndin skoðaði afar vel þau álitamál er snúa að takmörkun eignarréttar með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár. Við fengum til okkar löglærða sérfræðinga og vil ég sérstaklega nefna þá Karl Axelsson lögmann og Sigurð Líndal lagaprófessor. Ég a.m.k. er sannfærð eftir rökstuðning þeirra um að öllum vafa um þetta álitamál hafi verið eytt. Þeir sögðu það mjög skýrum orðum að þeir teldu þessi ákvæði samrýmast stjórnarskránni og ég hef ekki forsendur til að draga lögspeki þeirra í efa þannig að ég tel þetta mjög mikilvægt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar en vil þó að lokum nefna það sem ég nefndi í atkvæðaskýringu í gær varðandi bráðabirgðaákvæði III sem er nefnd sú sem forsætisráðherra mun skipa til að fjalla um nánara fyrirkomulag leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins og gera nánari tillögur í þessum efnum. Þetta er að mínu mati einn mikilvægasti þáttur þessa máls og nefndinni er ætlað að taka á þeim fjölmörgu álitamálum og efnahagslegu afleiðingum sem geta leitt af takmörkunum á framsali. Það hafa sérfræðingar bent á í því áliti sem fylgdi með frumvarpinu og eins þeir gestir sem við fengum á fund nefndarinnar. Ég hvet enn og aftur til náins samráðs við hagsmunaaðila og sérfræðinga á sviði hagfræði og efnahagsmála til að tryggja megi að lögin valdi ekki efnahagslegum skaða enda er það að sjálfsögðu ekki ætlunin með þeim. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mikið fleiri orð. Málið er vandlega yfirfarið. Breytingarnar eru að mínu mati mikilvægar og efnahagslegu álitamálunum er komið í farveg og það er mjög mikilvægt. Nefnd forsætisráðherra á eins og frekast getur að eyða þessum gráu svæðum, eyða óvissu í framtíðinni. Ég get að miklu leyti tekið undir varnaðarorð sem m.a. hafa komið fram hjá Viðskiptaráði Íslands, bæði í umsögn og líka í tilkynningu sem það sendi frá sér í síðustu viku, en ber fyllsta traust til nefndar forsætisráðherra og veit að hún mun vinna vel til að gæta vel að þessum atriðum.

Frú forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að það er mjög mikilvægt að í þeirri nefnd sem kveðið er á um í bráðabirgðaákvæði forsætisráðherra verði allir helstu hagsmunaaðilar kallaðir að borði. En ég vil vekja athygli á því að auðlindanefndin svokallaða sem skilaði af sér árið 2006 tillögum um regluverk sem mætti nota í þessu skyni, þ.e. hvernig deila ætti út gæðum eins og þeim sem hér um ræðir og ekki síst hvernig velja ætti á milli aðila ef fleiri en einn eru um hituna og loks hvernig taka ætti gjald fyrir þessi gæði. Á fund nefndarinnar kom Karl Axelsson sem var formaður auðlindanefndar og hann benti á að að sínu mati væri algerlega óþarft að skipa aðra nefnd. Það væri nóg að taka þessar tillögur sem þverpólitísk sátt náðist um í auðlindanefndinni hvað regluverkið sjálft áhrærir og skrifa það inn í lögin. Reyndar voru fleiri sem voru á því máli að það væri betra að setja ítarleg ákvæði í lögin sjálf frekar en að vísa þessu svona áfram. Að lokum, frú forseti, vek ég athygli á því að þetta ákvæði um nefndina á aðeins við um þær auðlindir sem eru í eigu ríkisins. Í þessu frumvarpi er ekki gerð tilraun til að taka á því hvernig sveitarfélögin skipa sínum málum og miðað við aðkomu meiri hlutans af málefnum sveitarfélaga að undanförnu, hvernig honum hefur verið háttað, hlýt ég bara að fagna því að sveitarfélögin fái sjálf að ráða því hvort þau hlíta þessum vitlausu lögum eða ekki.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að það kom fram í nefndinni að formaður auðlindanefndar, Karl Axelsson, lagði á það áherslu að þarna væri búið að vinna mikið af því sem fara á fram í nefnd forsætisráðherra. Ég geri fastlega ráð fyrir því að sú vinna verði nýtt í vinnu nefndar forsætisráðherra. Í svona máli er afar gott að búið sé að vinna ákveðna undirbúningsvinnu og ég sé enga ástæðu til að endurtaka hana enda tel ég það ærið verk hvort eð er að fara yfir allt sem þarf að gera þarna. Það er bara gott mál að búið verði að flýta þar fyrir. Ég hef sagt það áður og get alveg tekið undir með mörgum þeim sem ræddu það í nefndinni að réttara hefði verið að taka þessi atriði inn í lögin. Ég nefndi það við 1. umr. og er enn þeirrar skoðunar. En fyrst sú leið var ekki valin þá tel ég þessa leið, að færa þetta til nefndar forsætisráðherra, vera næstbesta kostinn og hef fulla trú á því að þessi mál verði vel til lykta leiddi af þeirri nefnd.

Frú forseti. Erindi mitt í þetta síðara andsvar er einungis að hvetja til þess að hv. iðnaðarnefnd fái aðstöðu til þess að fylgjast með störfum þessarar nefndar og jafnvel leggja eitthvað af mörkum til hennar.

Virðulegi forseti. Það er hreint með ólíkindum hvað ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir erum orðnar sammála í þessu máli, 

Hæstv. forseti. Ég stenst nú ekki þá freistingu að segja nokkur orð í þessari umræðu sem fram fer um orkumálin vegna þess að það hafa stór orð verið látin falla um þetta mál, það séu algjör tímamót í sögu þjóðarinnar að þetta mál skuli hafa komið fram og að það sé um það bil búið að samþykkja það. Það hefur verið ástundað talsvert mikið sjálfshól, vil ég meina, sérstaklega af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar og hæstv. iðnaðarráðherra. Það rifjast upp fyrir mér að það var nokkurt fjaðrafok í kringum það þegar fyrrverandi ríkisstjórn seldi um 16% hlut í Hitaveitu Suðurnesja. Hún gerði það með fyrirvara um að íslensk orkufyrirtæki í opinberri eigu mættu ekki bjóða í hlutinn og bar við samkeppnisástæðum og lögum um samkeppnismál. Síðar gerðist það að Samkeppniseftirlitið staðfesti þessa skoðun fyrrverandi ríkisstjórnar um að það hefði ekki verið í samræmi við samkeppnislög ef þessir hlutur hefði verið seldur opinberum aðilum svo sem orkufyrirtækjum. Það mál vannst því að fullu af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar. En lítum nú aðeins á hvað verið er að gera hér með því að samþykkja þetta frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Þar er verið að tala um að selja megi 49% í sérleyfisþætti fyrirtækisins, Hitaveitu Suðurnesja, og að selja megi 100% í framleiðsluþættinum. Út á það gengur þetta frumvarp sem við erum að fjalla um í dag.  Hvað með öll stóru orðin sem voru látin falla út af 16% fyrir bara örfáum mánuðum síðan? Hvernig ætlar Samfylkingin að útskýra að hún er hér að leggja til að það megi selja svona gríðarlega mikið meira í sérleyfisþættinum og það megi selja allt framleiðslufyrirtækið. Þetta frumvarp tekur á engan hátt á málefnum Landsvirkjunar eins og öllum er ljóst. Landsvirkjun er framleiðslufyrirtæki þannig að samkvæmt þessu frumvarpi, verði það að lögum, er ekkert sem kemur í veg fyrir að Landsvirkjun verði seld 100%. En ég geri mér grein fyrir að það þarf að breyta öðrum lögum til þess. En það er ekki verið að girða fyrir það í þessum lögum að selja Landsvirkjun. Þetta er nú það frumvarp sem Samfylkingin ber sér á brjóst út af og talar um það sem sögulegan viðburð á hv. Alþingi. Síðan er það nefndin sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hefur gert talsvert úr að sé mikið skref og mikilvægt mál. Eins og ég lét koma fram hérna í atkvæðaskýringum fyrir nokkrum dögum þá er með þessu ákvæði, verði það samþykkt, í raun verið að taka málið úr höndum iðnaðarráðherra. Og eins og ég ýjaði að þá er það augljóslega til þess að sætta málið á milli stjórnarflokkanna að það sé forsætisráðherra sem skipar þessa nefnd sem samkvæmt síðustu upplýsingum er nú óþörf að mati formanns þeirrar auðlindanefndar sem skilaði af sér miklu áliti.  Það er mjög margt sem hægt er að gera hér mikið mál úr en ég veit að við erum að ljúka þingstörfum og því er ekki ástæða til þess að orðlengja þetta. En þetta vildi ég að kæmi hér fram.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og gaman að hún skuli sem fyrrverandi iðnaðarráðherra koma hér inn í umræðuna á lokasprettinum um þetta frumvarp. En það er bara eitt sem ég vildi gera athugasemdir við í málflutningi hennar og það er að hv. þingmaður veit það vel að eins og lögin eru í dag þá er hvergi neitt lágmarksviðmið um það hversu mikið og hversu langt eigi að hleypa einkaaðilum inn í orkufyrirtæki. Það er hvergi. Það er eingöngu tekið á eignarhaldi þessara fyrirtækja í sérlögunum. Því er ekki verið að breyta hér. Það sem hér er verið að gera er að verið er að setja lágmark um að þessi fyrirtæki verði ávallt í meirihlutaeigu hins opinbera, hvað sem verður svo í framtíðinni um sérlögin eða um þeirra aðstæður að öðru leyti. Það er það sem verið er að gera hér. Hv. þingmaður veit það jafnvel og við að það ríkti hér óvissa á síðasta ári í kjölfar sölunnar á hlut Hitaveitu Suðurnesja sem síðan var ekki bara sala á 16% hlut til einkaaðila heldur var sá hlutur mun stærri. Þá vissum við að það þyrfti að eyða ákveðinni óvissu sem þá blasti við að fyrirtækið, sem hefur mjög ríka sérleyfisþætti innan sinna raða, gæti orðið í meirihlutaeigu einkaaðila. Virðulegi forseti. Þetta veit hv. þingmaður að er ástæðan fyrir því að við förum af stað hér. Það er verið að setja upp ákveðnar girðingar þannig að gullæðinu, sem hv. varaformaður Sjálfstæðisflokksins sagði að ríkti á þessum markaði, ljúki og að rammi verði settur utan 

Hæstv. forseti. Ég get nú mótmælt því í sjálfu sér að hægt sé að ljúka einhverju gullæðistímabili - ef það hefur yfirleitt staðið yfir - með þessu frumvarpi ef það verður að lögum. Ég get engan veginn séð það því að að einhverju leyti getur það vakið upp svoleiðis tímabil með því að það er ekki hærra hlutfall sem á að vera í eigu opinberra aðila en frumvarpið kveður á um nú eftir að það kemur frá nefnd. Þar hefur Samfylkingin greinilega þurft að gefa nokkuð eftir. En eins og hefur þegar komið fram þá styðjum við framsóknarmenn þetta mál þannig að það er nú ekki þess vegna sem ég kem hérna upp. Ég vildi bara vekja athygli á þessum þáttum vegna þess að hér hafa verið höfð stór orð uppi um hvað þetta sé sögulegur viðburður sem á sér stað í tengslum við málið.

Virðulegi forseti. Þegar farið er frá engu lágmarki upp í að það sé lágmarkskrafa að sérleyfisfyrirtækin séu í meirihlutaeign hins opinbera þá er það risastór og mjög mikilvæg breyting. Ég segi það hér vegna þess að hv. þingmaður talar um að hér sé ekkert sögulegt á ferðinni. Það sem verið var að samþykkja hér í gær er að tryggja með lagasetningu áframhaldandi opinbert eignarhald á orkuauðlindum þjóðarinnar. Það er risastórt skref sem verið er að stíga. En að sama skapi þarf líka að virða það við hv. þingmann að hún hóf þá vinnu sem við tökum nú stærra skref í sem er aðskilnaður samkeppnis- og sérleyfisþátta, að reyna að auka samkeppni á þessum markaði neytendum til hagsbóta og er það vel. Ég veit að ég og hv. þingmaður erum sammála um það skref sem tekið er í því sambandi. En ég segi enn og aftur að hér er verið að fara úr engri lágmarkskröfu upp í að lágmarkskrafan sé í meirihlutaeign hins opinbera í sérleyfisþáttunum. Það er meiri háttar breyting, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Bara örfá orð til viðbótar - þessu er nú alveg að ljúka - þá er það eins og hv. þingmaður segir að stórir hlutir hafa gerst á þessum markaði á tiltölulega fáum árum. Það eru bara örfá ár síðan að Landsvirkjun hafði einkarétt á að framleiða raforku á Íslandi  Þetta frumvarp sem nú kemur fram er í rauninni ekki óeðlilegt framhald af því sem áður hafði gerst þótt alltaf geti verið einhver ágreiningur um það hvernig málum skuli háttað. Þetta er í raun framhald af því sem áður hafði gerst og hlaut á einhvern hátt að þurfa að taka á. Ég er tiltölulega sátt við hvernig þessu máli lyktaði þannig að ég get alveg kinnroðalaust stutt það.

Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til handa ríkissjóði Íslands til sérstakrar lántöku á árinu 2008 sem gerð var grein fyrir þann 27. maí síðastliðinn. Nefndin vísaði í samræmi við 25. gr. þingskapa þessu máli strax yfir til efnahags- og skattanefndar þar sem óskað var eftir umsögnum um frumvarpið og formaður efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Pétur Blöndal, kynnti umsögn nefndarinnar sem fylgir með nefndaráliti meiri hlutans. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið skrifa auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Illugi Gunnarsson, Björk Guðjónsdóttir, Bjarni Harðarson, með fyrirvara, og Guðjón Arnar Kristjánsson, með fyrirvara. En hv. þm. Ásta Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Jón Bjarnason muni síðan gera grein fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar í kjölfar ræðu minnar, virðulegi forseti. Í umræddri umsögn um heimild ríkissjóðs Íslands um sérstaka lántöku á árinu 2008 kemur fram að efnahags- og skattanefndin hafi fengið á fund sinn þau Baldur Guðlaugsson, Þórhall Arason og Bergþóru Bergsdóttur frá fjármálaráðuneyti og Ingimund Friðriksson frá Seðlabanka Íslands. Í umræddu frumvarpi sem hér er til umræðu er lagt til að ríkissjóði verði heimilað að taka lán fyrir allt að 500 milljörðum kr. á árinu 2008 eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Er annars vegar gert ráð fyrir að nýta megi heimildina til töku erlends láns í því augnamiði að styrkja gjaldeyrisforðann, hins vegar að nýta megi heimildina til aukinnar útgáfu ríkisskuldabréfa á innlendum markaði í þeim tilgangi að styrkja innlendan peninga- og gjaldeyrismarkað. Umræddir gestir sem komu fyrir efnahags- og skattanefndina sögðu að upphæð lánsheimildarinnar skýrðist einkum af áformum ríkisstjórnarinnar um að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands umfram það sem gert var árið 2006 þegar ríkissjóður tók erlent lán að fjárhæð 1 milljarður evra sem endurlánað var Seðlabankanum en við það tvöfaldaðist gjaldeyrisforði bankans. Einnig töldu umræddir gestir æskilegt að hafa svigrúm til frekari útgáfu innlendra ríkisskuldabréfa. Sterk staða ríkissjóðs og gjaldeyrisskiptasamningar sem Seðlabanki Íslands hefur nýlega gert við seðlabankana í Danmörku, Noregi og Svíþjóð greiða fyrir erlendri lántöku. Gangi hún eftir mun lánsfjárhæðin verða endurlánuð Seðlabanka Íslands sem ávaxta mun féð erlendis á tryggan hátt þannig að féð sé ætíð laust til ráðstöfunar. Áhrifin ættu að koma fram í auknu trausti á íslenskt efnahagskerfi auk þess að styrkja lánshæfismat ríkissjóðs og innlendra fjármálastofnana. Upplýst var í nefndinni að ef lántökuheimildin yrði alfarið nýtt til að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans mundi hann ráða yfir nærri 900 milljarða kr. forða að meðtöldum framangreindum gjaldeyrisskiptasamningum. Við umfjöllun nefndarinnar kom einnig fram að unnið er að undirbúningi lántöku ríkissjóðs í formi skuldabréfaútgáfu á erlendum mörkuðum. Það liggur ekki fyrir á þessari stundu hvenær eða að hvaða marki heimildin verður nýtt innan lands eða erlendis en í fyrstu verður hún tæpast nýtt nema að hluta. Erfitt er því að geta sér til um hvaða lánakjör ríkissjóði munu bjóðast enda háð aðstæðum á mörkuðum á hverjum tíma. Efnahags- og skattanefndin lagði til við fjárlaganefnd að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Undir það álit efnahags- og skattanefndar skrifa hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er formaður nefndarinnar, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, Lúðvík Bergvinsson, Paul Nikolov, Jón Bjarnason, með fyrirvara, Guðbjartur Hannesson, Höskuldur Þórhallsson og Ólöf Nordal. Ég vil ítreka það, virðulegi forseti, að fjárlaganefndin leggur til, líkt og kom fram í upphafi ræðu minnar, að umrætt frumvarp þar sem um er að ræða heimild til handa ríkissjóði Íslands til sérstakrar lántöku á árinu 2008 fyrir allt að 500 milljarða kr., verði samþykkt óbreytt.

Frú forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, hefur mælt fyrir nefndaráliti meiri hlutans en ég flyt hér nefndarálit minni hlutans sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd. Frú forseti. Það frumvarp til laga sem hér er til umfjöllunar felur í sér að fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, sé heimilt að taka á árinu 2008 lán fyrir 500 milljarða kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána Seðlabanka Íslands þann hluta sem tekinn verður að láni í erlendri mynt. Tilgangurinn er annars vegar að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands og hins vegar að auka hugsanlega útgáfu ríkisskuldabréfa á innlendum markaði með það að markmiði að styrkja innlendan peninga- og gjaldeyrismarkað. Það sem hér um ræðir er ein stærsta lántökuheimild Íslandssögunnar og það ætti því að vera frumskylda þeirra sem að frumvarpinu standa að gera ítarlega grein fyrir ástæðum þess, tilurð og þróun hugsanlegrar framvindu efnahagsmála og við hverju megi búast varðandi afkomu ríkissjóðs og hvers megi vænta í áframhaldandi aðgerðum stjórnvalda til að stuðla að efnahagslegum stöðugleika. Þetta hefur ríkisstjórnin ekki gert með tilhlýðilegum hætti. Ég minni á að hér er verið að fjalla um 500 milljarða kr. lántökuheimild sem er nærri tvöföld fjárlög íslenska ríkisins. Hér er bara sótt um einfaldar heimildir þess vegna. Vandamálið sem íslenskt efnahagslíf stendur frammi fyrir er mikið. Viðskiptahallinn hefur farið upp í meira en fjórðung af landsframleiðslu, verðbólga er nú 12–13%, eða jafnvel meir, sú mesta í tæp 20 ár; raunvextir eru 12–13%, með þeim hæstu í heimi, skuldsetning heimilanna og þjóðarbúsins er lamandi. Gengisfall gagnvart gjaldmiðlum sem fólk hefur verið að taka lán í undanfarin ár er á milli 30–40% á skömmum tíma og greiðslubyrði ungs skuldsetts fólks hefur á örfáum mánuðum hækkað svo munar tugum þúsunda króna. Allt kemur þetta einkar hart niður á heimilunum í landinu. Það var greint frá því í fréttum í hádeginu í dag að vanskil einstaklinga og fyrirtækja ykjust hratt núna en hefðu verið í þokkalegu horfi fyrir nokkru. Sú lántökuheimild sem hér er farið fram á er herkostnaðurinn af alvarlegum hagstjórnarmistökum síðastliðinna ára og líklega einna mestu í lýðveldissögunni, þ.e. hvernig haldið hefur verið á málum í hagstjórn og efnahagsmálum og forgangsröðun í þeim efnum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hygg að þau mistök sem hafa verið gerð á undanförnum árum eigi sér ekki hliðstæðu í allri lýðveldissögunni og nú koma þessi mistök þjóðarbúinu í koll. Þær miklu byrðar sem ríkissjóður ætlar nú að taka á sig eru ein af mörgum birtingarmyndum og alvarlegum afleiðingum þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar þar sem ofuráhersla hefur verið lögð á, nánast í blindri trú, stóriðju og skattalækkanir en fyrst og fremst skattalækkanir til þeirra sem hafa hæstu tekjurnar; á útrásarveisluna sem við höfum orðið vitni að undanfarin ár. Þessi stefna hefur verið studd með hömlulausri einkavæðingu á almannaþjónustu, byrjaði með einkavæðingu á bönkunum og sölu þeirra, síðan Landssíminn og nú horfum við upp á að það á að halda áfram á einkavæðingarbrautinni með því að einkavæða heilbrigðiskerfið. Þetta eru afleiðingar þeirrar stefnu sem við höfum mátt búa við á undanförnum árum. Undanfarnar vikur, mánuði og ár hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hér á Alþingi, varað við því sem koma skyldi og ítrekað hvatt til beinskeyttra aðgerða í efnahagsmálum þjóðarinnar. Seðlabanki Íslands og innlend sem alþjóðleg ráðgjafarfyrirtæki vöruðu einnig sterklega við þróun mála og hafa gert á undanförnum árum allt frá árinu 2002–2003, að sú stefna sem þá hafði verið keyrð fram gæti ekki gengið upp. Það væri bara tímaspursmál hvenær brot kæmu í hana og vissulega má búast við að dýpt hennar verði meiri vegna samlegðaráhrifa í erfiðleikum á fjármálamörkuðum í nágrannalöndunum og á heimsvísu. Árið 2005 lagði þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs t.d. fram ítarlegar tillögur um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika landsins. Þær tillögur hafa síðan verið uppfærðar og endurfluttar öll ár síðan þá. Á þeim tíma var lítið gert úr vandanum af núverandi stjórnvöldum. Ef hlustað hefði verið á þau varnaðarorð sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar– græns framboðs báru fram hér á Alþingi og í samfélaginu væri veruleikinn öðruvísi en hann er í dag. Það er áríðandi að viðurkenna þau alvarlegu mistök sem gerð hafa verið. Það gerir ríkisstjórnin ekki enn og hefur ekki breytt um þó svo að skipt hafi verið um félaga í ríkisstjórnarbólinu. Það er mikilvægt að læra af þessum mistökum, endurtaka þau ekki og breyta um stefnu. Það sem hins vegar skiptir öllu máli nú er að verja heimilin í landinu. Koma verður í veg fyrir að fasteignamarkaðurinn hrynji, verja verður atvinnuöryggi og skapa stöðugleika fyrir almennt atvinnulíf. Nauðsynlegt er að ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd og borga niður erlendar skuldir eins fljótt og mögulegt er því að skuldasöfnun þjóðarbúsins ógnar efnahagslegu sjálfstæði þess ef heldur fram sem horfir. Tryggja verður að sá hugsunarháttur hérlendis að upphefja hvers kyns bruðl, þenslu, flottræfilshátt og græðgi – og senda svo reikninginn í hausinn á komandi kynslóðum eða almenningi í landinu – líði undir lok. Þar verður ríkisstjórnin og þeir sem hafa leitt þann feril, þá þróun í græðgisvæðingu samfélagsins undanfarinna missira, að koma til baka, gefa fordæmi, skila til baka því sem sjálftökuliðið hefur tekið í sinn hlut en ekki senda stöðugt reikninginn á almenning. Það verður að vara sterklega við því ef þessi lántökuheimild er fyrst og fremst til þess hugsuð að styrkja gengi krónunnar, nota gengið til að ná verðbólgunni niður, og efna svo til nýrrar skuldasöfnunarveislu, þá er verr af stað farið en heima setið. Það er og stórvarhugavert ef stjórnvöld ímynda sér að einungis með þessari lántökuheimild sé efnahagsmálum þjóðarinnar komið á réttan kjöl – jafnvel þótt um sé að ræða eitt rosalegasta inngrip sem komið hefur fram í hagsögu landsins í langan tíma. Það verður að krefjast þess að stjórnvöld leggi nú þegar fram tillögur og sýni í verki hvernig þau hyggjast verja stöðu heimilanna í landinu, styðja við bakið á þeim sem nú mæta miklum erfiðleikum eða geta mætt þeim á næstu vikum og missirum og tryggja efnahagslegan stöðugleika. Það er algjört skilyrði af okkar hálfu, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, fyrir stuðningi við þetta frumvarp að þessari lántökuheimild fylgi frekari aðgerðir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Sterk og ábyrg hagstjórn og áframhaldandi aðgerðir verða að koma til. Það gengur ekki að óska eftir lántökuheimild fyrir ríkissjóð ef það á að vera til að viðhalda óbreyttu kerfi. Ef það á að vera til að viðhalda óbreyttu misrétti, ef það á að vera til þess að viðhalda þeim mikla launa- og kjaramun sem verið hefur undanfarin missiri og hefur farið vaxandi. Þessi lántökuheimild og beiting hennar má ekki verða til þess að viðhalda þeim ójöfnuði eða viðhalda þeirri græðgi sem hefur fengið að grassera í íslensku samfélagi á undanförnum missirum. Þess vegna er fráleitt af ríkisstjórninni að koma nú með yfirlýsingar um að það eigi að fara að fórna Íbúðalánasjóði. Yfirlýsingar bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra í þeim efnum eru ógnvekjandi. Væri ekki nær að styrkja Íbúðalánasjóð enn frekar með ríkisábyrgðum? Kannski mætti nota þessa heimild til þess að standa að baki almennum íbúðareigendum og íbúðarkaupendum í landinu. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar miða í öfuga átt hvað það varðar að stuðla að efnahagslegum stöðugleika og öryggi fólks, hins almenna borgara. Það er líka krafa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að nú þegar verði unnið að setningu laga sem kveða á um uppskipti á bönkunum í viðskiptabanka annars vegar og fjárfestingarsjóði hins vegar, eins og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðu til strax árið 2002 þegar einkavæðing og sala bankanna fór á fullt. Ef ríkissjóður fær nú heimild til að taka að láni 500 milljarða kr. verður að gera þá skynsamlegu kröfu að bönkunum sé skipt upp, annars vegar í þann hluta sem þjónar íslensku atvinnulífi og hins vegar þann hluta sem stendur í fjárhættuspili erlendis. Það verður óásættanlegt og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs standa ekki að því að veita hér opinberar lántökuheimildir og ábyrgð fyrir áframhaldandi starfsemi fjármálastofnana sem við höfum mátt upplifa á undanförnum árum og ætla síðan að senda reikninginn á ríkið. Styrking gjaldeyrisforða Seðlabankans rímar við það sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa talað fyrir á undanförnum mánuðum, eins og lesa má í umfangsmiklum tillögum þeirra í efnahagsmálum. Líta verður svo á að áhrifin af frumvarpinu, komi það til framkvæmda, ættu að koma fram í auknu trausti á íslenskt efnahagskerfi auk þess að styrkja lánshæfismat ríkissjóðs og innlendra fjármálastofnana. Slíkt er einn liður í að verja heimilin í landinu, þar eð hrun fjármálakerfisins mundi hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér fyrir þjóðarbúið allt. Æðsta skylda stjórnvalda er að verja heimilin í landinu frekari skakkaföllum. Það verður ekki gert með þessari lántöku einni saman, lífsnauðsynlegt er að frekari aðgerðir og ábyrg og styrk hagstjórn … 
            

Forseti biðst velvirðingar á því að ónáða í miðri ræðu en vill spyrja hv. þingmann hvort þingmaðurinn eigi langan tíma eftir. Það hefur verið hugmyndin að gera hlé núna klukkan eitt til klukkan hálftvö þannig að ef einhver tími er eftir af ræðunni þá óska ég eftir að þingmaðurinn fresti lokum ræðunnar svo tóm gefist til andsvara.

Frú forseti. Ég á tvær mínútur eftir og óska eftir að fá að ljúka henni. Æðsta skylda stjórnvalda er að verja heimilin í landinu frekari skakkaföllum. Það verður ekki gert með þessari lántöku einni saman. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagði fram ítarlegar tillögur um aðgerðir til að tryggja efnahagslegan stöðugleika fyrr á þessu þingi og fylgja þær hér með sem fylgiskjal. Þá vill minni hlutinn minna á 43. og 44. gr. fjárreiðulaga sem kveða á um hvenær leita skuli eftir heimildum til frekari fjárráðstafana af hálfu ríkissjóðs en fjárlög gera ráð fyrir. Það fylgir einnig með sem fylgiskjal. Það er einnig mat minni hlutans að leita eigi nú þegar eftir heimildum fyrir umræddri lántöku ríkissjóðs í fjáraukalögum. Frú forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nefndaráliti minni hlutans sem ég skipa, þar sem stuðningur okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þessa lántökuheimild er skilyrtur við að gripið verði til frekari aðgerða eins og ég hef rakið.

Virðulegi forseti. Rétt varðandi þetta mál þá koma fram í greinargerð minni hlutans, sem hv. þingmaður var að fara með áðan, eftirfarandi orð sem svara í mörgu tilliti gagnrýni þeirri sem komið hefur fram í orðum hans. Í greinargerð minni hlutans segir orðrétt, með leyfi forseta: „Líta verður svo á að áhrifin af frumvarpinu, komi það til framkvæmda, ættu að koma fram í auknu trausti á íslenskt efnahagskerfi auk þess að styrkja lánshæfismat ríkissjóðs og innlendra fjármálastofnana. Slíkt er einn liður í að verja heimilin í landinu.“ Þetta segir í áliti minni hluta og ég tek heils hugar undir það og skil þar af leiðandi ekki alla þá orðræðu sem hér hefur farið fram. Varðandi það sem bent er á og tillaga er uppi um, að taka þessar heimildir fyrir í fjáraukalögum og fara að vinna strax í því, vil ég geta þess að það kom til tals í umræðu í fjárlaganefnd og við byggjum tillögu okkar um afgreiðslu frumvarpsins á 40. gr. stjórnarskrárinnar sem hlýtur að taka yfir lög um fjárreiður ríkisins en í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Á þessu byggjum við það nefndarálit sem hér liggur fyrir og jafnframt vil ég vitna til fjáraukalaganna, 44. gr. og 43. gr., og tek undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni. En ég bendi á að í greinargerð með frumvarpinu kemur fram orðrétt, með leyfi forseta: „Verði frumvarp þetta að lögum er gert ráð fyrir að í fjáraukalagafrumvarpi 2008 verði gerð nánari grein fyrir áætluðum áhrifum umræddrar lántöku á fjárreiður ríkissjóðs.“

Frú forseti. Varðandi síðasta atriðið tel ég að það væri þinglegast og samkvæmt fjárreiðulögum að hér væri lagt fram frumvarp til fjáraukalaga sem kvæði á um þessar heimildir. Ég minni því á það sem stendur í 43. gr. fjárreiðulaga, með leyfi forseta: „Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.“ Það er líka gert ráð fyrir því að þessarar heimildar sé aflað fyrirfram en ekki eftir á. Þess vegna er það mín skoðun að það eigi að vera svo. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við styðjum þetta frumvarp á þeim forsendum sem ég rakti hér, þ.e. að það hafi þann tilgang að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans og þar af leiðandi líka íslenskan fjármálamarkað og lánshæfismat bæði ríkissjóðs og fjármálastofnana. Á þeim forsendum styðjum við þetta mál. En við bendum hins vegar á að þetta á sér varla hliðstæðu og afar litlar upplýsingar fylgja með. Við teljum að til að ná þeim árangri sem að er stefnt verði að fylgja frekari aðgerðir í efnahagsmálum þar sem enn frekar er staðinn vörður um almenning og hag almennings í landinu og einnig að bönkunum verði gert að skipta upp annars vegar viðskiptabankahluta sínum og hins vegar almennum fjárfestingarsjóði þannig að því sé ekki blandað saman. Við teljum það mjög mikilvægt, frú forseti.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar við viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun 2007–2010. Samgöngunefnd hefur fjallað um málið og fengið fjölmarga gesti á sinn fund og fjölmargar umsagnir. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að ýmsum framkvæmdum verði flýtt á landsbyggðinni, bæði í vega- og flugmálum, í því skyni að styrkja innviði byggðanna. Þá er lagt til að ýmsum hafnarframkvæmdum verði frestað sem leiðir af tekjusamdrætti hafnarsjóða vegna aflasamdráttar og að öðrum verði flýtt vegna breyttra atvinnuhátta. Á fundum nefndarinnar kom fram að viðaukinn fæli í sér breytingar frá gildandi samgönguáætlun til samræmis við fjárlög ársins 2008 en þær væru nauðsynlegar til þess að áætlunin yrði nægilega gagnsæ. Þá kom fram að ekki væri um nýja stefnumótun að ræða í þessari áætlun. Við í samgöngunefnd leggjum ekki til neinar stórkostlegar efnislegar breytingar á tillögunni en þó smávægilegar lagfæringar. Ef ég geri aðeins grein fyrir þeim telur nefndin nauðsynlegt að ljúka framkvæmdum við ferjubryggjuna í Flatey á Breiðafirði, en það hefur verið upplýst að viðbótarkostnaður við það sé um 14 millj. kr., og auk þess að framkvæmdum á vegarkaflanum frá Ísafjarðardjúpi og út á Drangsnes verði einnig lokið en samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur fengið frá gestum sem komu inn á fundinn er viðbótarkostnaður við það á bilinu 2–4 millj. kr. Við beinum því til samgönguráðuneytis að þetta tvennt verði skoðað með tilfærslum milli liða í áætluninni. Nefndin beinir því enn fremur til samgönguráðuneytisins að rannsóknarfé til jarðganga, bæði í þéttbýli og dreifbýli, verði aukið. Í því efni þarf, auk jarðfræðirannsókna, að taka tillit til samfélagslegra þátta á borð við þéttingu byggðar, öryggissjónarmiða, umferðardreifingar og annarra atriða þegar hagkvæmni jarðganga er skoðuð. Við leggjum til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem koma fram í nefndarálitinu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er samþykkur þessu áliti með fyrirvara en að öðru leyti skrifar öll nefndin undir nefndarálitið.

Frú forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, formanni samgöngunefndar, liggur fyrir nefndarálit sem allir nefndarmenn skrifa undir en ég skrifa undir álitið með fyrirvara og mig langar að gera grein fyrir því hvers vegna það er. Fyrirvarinn felst fyrst og fremst í því að ég flyt nokkrar breytingartillögur til viðbótar við það sem fram kemur í nefndarálitinu þar sem raktar eru breytingar eða áherslur sem formaður nefndarinnar hefur nú þegar gert grein fyrir. Ég ætla að gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem ég flyt við þingsályktunartillöguna um viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010. Þær eru birtar á þingskjali 1121. Í fyrsta lagi legg ég til að við bætist nýr liður undir kaflanum Grunnnet, aðrir flugvellir. Þar er tillaga mín að sett verði inn fjármagn á verkefnið Bíldudalur í þeim tilgangi að undirbúa að unnt verði að ráðast í lengingu Bíldudalsflugvallar. Það er að mínu viti mjög þýðingarmikil framkvæmd. Það er þýðingarmikið ekki síst til þess að treysta samgöngur við miðhluta Vestfjarða og Bíldudalsflugvöllur gegnir mikilvægu hlutverki í því sambandi. Í áætluninni sem er í gildi er einungis gert ráð fyrir um 30 millj. kr. árið 2010 til Bíldudalsflugvallar en það er fjármagn sem er ætlað til bygginga og aðflugs- og öryggisbúnaðar. En það er hins vegar engin fjárveiting í flugbrautir eða flughlöð. Tillaga mín er að þar komi inn 50 millj. kr. tvisvar sinnum árin 2008–2009. Í öðru lagi legg ég til að við liðinn 4.1.4, sem heitir Almenningssamgöngur, bætist nýr töluliður sem fær þá heitið Almenningssamgöngur í þéttbýli, og þar verði lagðar fram 350 millj. árið 2008, 500 millj. árið 2009 og 650 millj. árið 2010. Samtals um 1500 millj. kr. á þriggja ára tímabili. Ég geri grein fyrir því í stuttri greinargerð með breytingartillögunum að almenningssamgöngur í þéttbýli er vaxandi verkefni sem sveitarfélögin sinna enda þótt það sé ekki lögbundið hlutverk þeirra. Í nútímasamfélagi eru almenningssamgöngur órjúfanlegur hluti hins almenna samgöngukerfis og það er eðlilegt að mínu viti að hið opinbera eða ríkið leggi til fjármagn til þessa hlutar samgöngukerfisins ekki síður en vegakerfisins. Þessi tillaga gerir ráð fyrir því að sett verði inn framlag til þeirra verkefna til þess einkum að mæta útgjöldum sveitarfélaganna vegna olíugjalds og virðisaukaskatts af almenningsvögnum en einnig til að taka þátt í gerð sérstakra akreina fyrir almenningssamgöngur þar sem það á við. Það er rétt að halda því til haga að allmörg sveitarfélög eru farin að reka almenningssamgöngur. Á höfuðborgarsvæðinu hefur það að sjálfsögðu verið svo til margra ára og áratuga en í mörgum öðrum sveitarfélögum er farið að reka almenningssamgöngur, svo sem eins og í Reykjanesbæ, Ísafjarðarbæ, Akureyri, Fjarðabyggð og víðar. Því er gert ráð fyrir að þessu fjármagni verði hægt að skipta til að koma til móts við þessa sívaxandi starfsemi og mikilvægu. Í 3. tölul. eru tvær breytingar. Þar er fjallað um verkefni á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla að gera fyrst sérstaklega grein fyrir annarri þeirra sem fjallar um Hafnarfjarðarveg og Nesbraut en í gildandi samgönguáætlun er gert ráð fyrir rúmlega 1 milljarði árið 2009 og rúmum 1,6 milljörðum árið 2010 í verkefni sem heitir Kringlumýrarbraut/Miklabraut. Segja má að þar sé fyrst og fremst verið að ræða um gatnamótin á mótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar sem allmikið hefur verið rætt um, ekki síst á vettvangi Reykjavíkurborgar. Um það hafa auðvitað verið allskiptar skoðanir. En það er rétt að geta þess að ráðist var í heilmiklar endurbætur á þeim gatnamótum fyrir fáum árum sem hafa reynst mjög vel. Þær hafa liðkað og greitt mjög fyrir umferð á þessum þungu gatnamótum og stórlega dregið úr umferðarslysum á svæðinu. Það er mitt mat að þær aðgerðir hafi og eigi að fá að sanna sig áfram en hins vegar sé mikilvægt að ráðast í umbætur ekki síst til þess að tengja saman hverfin beggja megin Miklubrautar, þ.e. Hlíðahverfið beggja megin Miklubrautar, þannig að úr verði eitt hverfi. En þessi mikla umferðaræð sem Miklubraut er í gegnum þétt íbúðahverfi og mjög nálægt íbúðabyggðinni sker þetta hverfi í sundur eins og stórfljót. Það hefur líka verið uppi áhersla af hálfu borgarinnar að ráðist yrði í úrbætur á þeim kafla og hugmynd mín með tillögunni er að flytja þetta verkefni til. Þar er ekki um að ræða nein viðbótarútgjöld í sjálfu sér heldur einungis að verkefnið sem er eyrnamerkt Kringlumýrarbraut/Miklabraut færist yfir á verkefnið Nesbraut/Kringlumýrarbraut/Snorrabraut, þ.e. á kaflanum milli Kringlumýrarbrautar og Snorrabrautar verði þetta fjármagn veitt í úrbætur. Ég ætla að geyma aðeins hinn hlutann í þessum tölulið og taka hann ásamt öðrum í heild á eftir. Í 4. tölul. eru tillögur að breytingum um verkefni á landsbyggðinni. Þar eru reyndar tveir nýir liðir sem ég er með breytingartillögur við og ætla að nefna í fyrsta lagi verkefnið Súðavík/Bolungarvík eða Súðavíkurhlíð. Þar er ég með tillögu um að setja sérstaka fjárveitingu til úrbóta á veginum milli Ísafjarðar og Súðavíkur og undirbúnings vegganga þar. Gert er ráð fyrir 30 millj. kr. viðbótarframlagi árið 2008 og 50 millj. kr. framlagi árið 2009 til undirbúnings verkefninu en í gildandi samgönguáætlun eru 20 millj. kr. árið 2008 og 20 millj. kr. árið 2009 í þann vegkafla. Það er skoðun mín að mjög brýnt sé að ráðast í að skoða þennan vegkafla sérstaklega. Þetta er hættulegur vegur. Þarna hafa orðið vond slys og hugmynd mín er sú að lagt verði fjármagn í að undirbúa endurbætur og veggöng á þeim kafla og fjármagnið verði veitt til undirbúnings og rannsókna í því efni. Í 5. tölul. get ég í raun og veru tekið saman fyrri hlutann í 3. tölul., þar sem fjallað er um Hafravatnsveg/Vesturlandsveg og Kjalarnes/Borgarnes, fyrri hlutann í 4. lið, þar sem fjallað er um hringveginn á Suðurlandi norðan Selfoss að Hafravatnsvegi, og síðan 5. og 6. tölul. en það sem þeir eiga sammerkt er að þar er ekki um að ræða nýjar fjárhæðir í samgönguáætlunina, þessar fjárhæðir eru allar í 6. lið eins og menn sjá þar. Þar koma þær fyrir sem mínustölur en koma inn sem plústölur á þá liði sem þar greinir. Hugsun mín er sem sagt sú að þær fjárhæðir sem í gildandi samgönguáætlun eru merktar undir liðnum Sérstök fjármögnun falli niður og fari í staðinn á viðeigandi stað í samgönguáætluninni undir hefðbundnum lið, þ.e. undir hefðbundinni fjármögnun. Í samgönguáætluninni er gert ráð fyrir að þær framkvæmdir sem þarna er um að ræða, þ.e. Vaðlaheiðargöngin, hringvegurinn norðan Selfoss, eða á milli Hafravatnsvegar og Selfoss, og hringvegurinn frá Kjalarnesi í Borgarnes, verði fjármagnaðar í svokallaðri einkaframkvæmd. Í Vaðlaheiðargöngum er gert ráð fyrir notendagjöldum að 50%. Ég er ekki með hugmynd um að breyta þeirri forsendu en ég geri tillögu um að sú fjárhæð sem ella hefði lent sem einkaframkvæmd fari inn í hina hefðbundnu samgönguáætlun. Hið sama á við um hringveginn sem sagt út frá höfuðborgarsvæðinu frá Hafravatnsvegi að Selfossi annars vegar og frá Hafravatnsvegi og um Kjalarnes og í Borgarnes. Þar er um að ræða tilfærslur innan áætlunarinnar en að öðru leyti held ég að þessar breytingartillögur skýri sig nokkuð sjálfar. Ég geri ráð fyrir því að þessar tillögur komi þá til atkvæðagreiðslu við 2. umr. og ég vonast til að geta fengið stuðning við þær.

Frú forseti. Örstutt út af ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar til áréttingar því sem við erum að fjalla um hér, þetta er viðauki við þegar samþykkta og gildandi samgönguáætlun. Þessi viðauki felur ekki á nokkurn hátt í sér nýja stefnumörkun heldur er hann fyrst og fremst settur fram til þess að ríma við fjárlög. Efnislega er hægt að taka undir ýmislegt af því sem hv. þingmaður kom hér inn á eins og tillögu hans um Kringlumýrarbraut/Miklubraut og þar höfum við hv. þingmaður á öðrum vettvangi verið sammála um áherslur. Efnislega sé ég enga sérstaka ástæðu til þess að fara út í það hér og nú. Ég hefði talið eðlilegra að ræða þessi stóru mál, sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni, í haust þegar við leggjum fram nýja stefnumörkun og nýja samgönguáætlun. Ég á fastlega von á því að hv. þingmaður geri þá grein fyrir þessum skoðunum sínum og flytji tillögur með haustinu. En hér erum við fyrst og fremst að fjalla um viðauka við þegar samþykkta samgönguáætlun sem var hugsaður sem flýtiframkvæmd vegna aflasamdráttar en felur ekki í sér neina grundvallarstefnubreytingu.

Frú forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur að hér er verið að ræða um örlítinn viðauka við samgönguáætlunina. Engu að síður er þar um að ræða breytingu á gildandi samgönguáætlun. Mér fannst því eðlilegt að sýna nú á vordögum einhverjar áherslubreytingar eða viðbótarhugmyndir inn í samgönguáætlunina sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vildum beita okkur fyrir. Þar birtast vissar áherslur og það þarf svo sem ekki að fara frekari orðum um það, ég hef gert grein fyrir þeim hér og þær liggja þá fyrir við afgreiðslu málsins. Ég get tekið undir það með formanninum að tilefni gefst til þess, þegar endurskoðuð samgönguáætlun kemur til meðferðar á næsta þingi, að fara nánar ofan í einstaka þætti og heildstæðara en hér er lagt til. Þessar tillögur liggja engu að síður fyrir við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Í samgöngumálum er að mörgu að hyggja. Ég vil að þessu sinni aðeins afmarka mig við vegamálin og geyma mér umfjöllun um hafnamál og flugmál þar til í haust þegar ný ályktun frá ríkisstjórninni verður lögð fram. Ég vil þó segja um vegamálin að mér finnst að menn eigi að hafa megindrættina skýra og stefnuna nokkuð vel markaða. Það á að keppast við að byggja upp vegakerfið um land allt, hringveginn og helstu vegi út frá honum, þannig að það verði fullkomnir vegir með gott burðarþol og bundið slitlag og uppbyggingu þeirra verði hraðað sem mest menn mega. Menn verða að vinna að því verkefni sem mikið er eftir óunnið í sem er að leggja af einbreiðar brýr og breikka mjóa vegi sem eru orðnir tilfinnanlegt vandamál með vaxandi umferð og sérstaklega með vaxandi umferð vöruflutningabíla sem eru orðnir mjög stórir. Mér finnst vanta áherslu í þessum efnum í þeirri áætlun sem ríkisstjórnin hefur hér lagt fram. Jafnvel þó að um sé að ræða viðauka hefði verið hægt að sýna það sem áhersluatriði af hálfu ríkisstjórnar að setja töluvert fé í það verkefni strax sem mótvægisaðgerð. En mér sýnist að ekki hafi verið litið til þess að þessu sinni og ég vildi minna á það. Í öðru lagi eiga menn að horfa til þess að lausnirnar séu ekki dýrari en þörf er á til að leysa þann vanda sem við er að glíma. Ég vara við þeirri þróun sem fór í gang fyrir nokkrum árum, og mér sýnist vera að verða vaxandi vandamál, að gerðar eru kröfur um mjög dýrar lausnir umfram það sem þörf er á þar sem oft er kostur á góðum lausnum fyrir minna fé. Versta dæmið, eða kannski fyrsta dæmið sem var mjög slæmt í þessum efnum, voru Héðinsfjarðargöng. Síðan stefnir í mikið slys hér í Reykjavík, að fara í Sundagöng og eyða þar 9 milljörðum umfram það sem menn komast af með án þess að fá nokkuð betri lausn. Svo eru það þessar miklu kröfur um að þjóðvegir út frá Reykjavík verði fjórar akreinar sem ég hef ekki sannfærst um að sé skynsamlegt. Á leiðinni til Selfoss þýðir það t.d. kostnað, ef ég hef réttar tölur, upp á 9 milljarða umfram það sem yrði ef menn létu sér duga 2+1 lausn. Það er áhyggjuefni, virðulegi forseti, þegar stjórnmálin fara í uppboð á lausnum sem endar svo með því að menn bjóða í dýrustu lausnina. Það þýðir að mikið fé fer til ákveðinna verkefna en það fé hefði verið hægt að setja í önnur verkefni sem þurfa þá að bíða. Við höfum að mínu viti ekki efni á því að fara þannig með opinbert fé. Ég hvet til þess að ríkisstjórnin sýni fulla aðgát í þessum efnum. Ég vil fagna jarðgöngum milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar sem eru í viðaukatillögu ríkisstjórnarinnar. Það er í fyrsta skipti sem þau koma inn á vegáætlun sem framkvæmd. Með samþykkt tillögunnar hér síðar í dag eru tímamót fram undan í samgöngumálum Vestfirðinga. Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála áherslum ríkisstjórnarinnar í því sem hér kemur fram, að brydda upp á því að framkvæmdir séu fjármagnaðar með greiðslum úr ríkissjóði á 25 árum, en lagt er til að hlutur ríkissjóðs í Vaðlaheiðargöngum og Suðurlandsvegi verði greiddur á 25 árum eftir að framkvæmdum lýkur. Því fylgir einfaldlega mun meiri kostnaður en væri ef ríkissjóður fjármagnaði þá framkvæmd eins og venja er. Við höfum ekki efni á því að fara þannig með opinbert fé. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á þessari nýju leið sem ég tel ekki vera til bóta. Virðulegur forseti. Ég vil spyrja út í nefndarálit samgöngunefndar. Þar er talað um tvær framkvæmdir sem nefndin telur nauðsynlegt að meira verði gert í en fé er til í samgönguáætlun. Þar beinir nefndin því til samgönguráðuneytisins að það verði skoðað með tilfærslum milli liða í áætluninni, en um er að ræða viðbótarkostnað upp á 14 milljónir annars vegar og 2–4 milljónir hins vegar. Ég spyr: Hvaða liðir eru það í samgönguáætlun sem samgönguráðuneytið hefur svona frjálsar hendur með að það geti fært til fé? Ég hélt að samgönguáætlun væri ákveðin á Alþingi, þar væri fénu skipt á milli einstakra verkefna. Ég hélt að deilan um Grímseyjarferjuna hefði einmitt snúist um þetta, að Alþingi hafi sett ráðherra skorður sem hann fór svo út fyrir. Kannski er því öðruvísi varið í þessu máli, kannski er einhver liður í áætluninni sem menn eru að vísa til og ráðuneytið hefur undir höndum og getur fært til. Ég vildi gjarnan að það yrði þá upplýst þannig að ekki verði deilur um það síðar þegar þetta er allt um garð gengið. Í öðru lagi spyr ég formann samgöngunefndar út í nefndarálitið en þar stendur: „Nefndin beinir því enn fremur til samgönguráðuneytis að rannsóknarfé til jarðganga, bæði í þéttbýli og dreifbýli, verði aukið.“ Ég spyr, virðulegi forseti, er það ekki Alþingis að ákveða það? Hvar hefur samgönguráðherra djúpa vasa með peningum sem hann getur sótt í fé til að auka fé til rannsókna á jarðgöngum? Kannski er það að finna einhvers staðar í áætluninni, kannski er að finna einhverjar fjárhæðir sem er óráðstafað en þá væri rétt að fá það upplýst hér hvar þessa peninga er að finna. Ef þá er hvergi að finna held ég að nefndin verði bara að gera tillögur til þess að ná því fram sem hún fer fram á að ráðuneytið geri.

Frú forseti. Ég heyri það á þessum umræðum hér að það stefnir í fjörugar og skemmtilegar umræður í haust um samgöngur og er það vel. Þá eigum við vafalaust eftir að flytja margar ræður þegar við ræðum um samgöngumálin sem eru lengri en þessi tveggja mínútna ræða sem ég hef kost á að halda hér. Áður en ég svara spurningu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar varðandi nefndarálitið vil ég geta þess að hún vakti athygli mína sú skoðun sem hann lýsti varðandi Sundagöng. Hann teldi að ekki ætti að fara þá leið sem oftast hefur verið nefnd vegna þess að hún væri svo miklu dýrari. Það vakti athygli mína, ekki síst í því ljósi að síðast þegar við vorum að ræða þessi mál hér á hinu háa Alþingi lýstu fulltrúar allra þingflokka yfir stuðningi við þessa leið þannig að kannski var hv. þingmaður að lýsa sinni persónulegu skoðun en ekki skoðun þingflokks frjálslyndra. Hann verður að eiga það við sjálfan sig. Varðandi spurningarnar með nefndarálitið og þessar milljónir sem þar eru nefndar þá kom það fram í umsögnum og viðtölum Vegagerðarinnar á fundum nefndarinnar að það gæti verið hagkvæmt að flytja til fjármuni. Þetta eru framkvæmdir sem hefjast í sumar og þær gætu hugsanlega orðið ódýrari en gert er ráð fyrir í áætlun núna þannig að þar væri borð fyrir báru. Þess vegna er þetta orðað með þessum hætti í nefndarálitinu. Það stendur ekki til að fara að flytja til einhverja fjármuni hér án þess að Alþingi samþykki það en ég vona að þetta svari spurningu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Varðandi Sundagöng þá liggur ekki fyrir nein afstaða þingflokksins til þeirra, svo að það sé sagt hér. Ég vil þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir svörin varðandi þessar tvær framkvæmdir og það er þá skýrt að átt er við að kostnaður geti orðið minni vegna hagstæðra aðstæðna til útboða þannig að hægt væri að vinna meira fyrir sama fé. Í nefndarálitinu stendur, með leyfi forseta: „Nefndin beinir því til samgönguráðuneytis að það verði skoðað með tilfærslum milli liða í áætluninni.“ Það var það sem ég hnaut um. Hv. formaður á eftir að svara seinni spurningu minni sem er um rannsóknarfé til jarðganga þar sem því er beint til ráðuneytisins að það verði aukið. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvar ráðherra á að hafa fé til þess.

Frú forseti. Ég biðst forláts á því við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson að mér láðist að svara seinni hluta spurningar hans varðandi nefndarálitið. Í tengslum við þennan viðauka í umræðum í samgöngunefnd kom fram mikill og samhljóða áhugi frá fulltrúum allra flokka og vilji til þess að efla enn frekar rannsóknir á jarðgangagerð á Íslandi en verið hefur. Það er í því ljósi sem þessi setning er sett þarna inn í nefndarálitið. Það má líta á þetta sem viljayfirlýsingu nefndarinnar til ráðuneytisins um að þetta verði skoðað enn frekar. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að við horfum upp á það núna, ekki bara í dreifbýlinu heldur einnig í þéttbýlinu, að kröfur aukast sífellt, t.d. umhverfiskröfur varðandi vegagerð sem geta leitt til þess að menn fari að skoða frekar jarðgöng, ekki síst hérna á höfuðborgarsvæðinu. Af því að það var talað hér um Kringlumýrarbraut/Miklubraut gæti komið til skoðunar að setja jarðgöng eða stokk á því svæði þannig að þetta er fyrst og fremst viljayfirlýsing nefndarinnar til samgönguráðherra. Ef samgönguráðherra hefur það djúpa vasa í ráðuneyti sínu að hann geti sett einhverja fjármuni í þetta verkefni er það auðvitað vel. En við erum að kalla eftir því að þetta verði aukið og að í þetta verði settir einhverjir fjármunir þó að það þurfi ekki að hlaupa á tugum milljóna króna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir svörin. Þá er það upplýst að þessi setning í nefndarálitinu er ekki tilmæli til ráðherra um að setja meira fé til rannsókna á jarðgöngum á þessu ári. Ég skildi setninguna þannig og þess vegna spurði ég hvar ráðherrann fengi peningana sem hann átti að nota til þess. Þetta er þá einhvers konar bænaskjal til hæstv. ráðherra um að biðja hann virðulegan að auka fé til rannsókna, væntanlega í næstu tillögu sinni. Það kemst vonandi til skila en ég vildi beina því til hv. samgöngunefndar og annarra þingnefnda að orða ekki samskipti sín við ráðherrana með þessum hætti.

Frú forseti. Bara örstutt vegna ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar þá vil ég fyrst segja varðandi tilmælin til samgönguráðuneytisins úr nefndaráliti að ég a.m.k. leit svo á að nefndin væri fyrst og fremst að senda skilaboð til ráðuneytisins vegna undirbúnings að endurskoðaðri samgönguáætlun. Þetta væru viðhorf af hálfu nefndarinnar um að hún vildi gjarnan sjá í þeirri tillögu sem kemur væntanlega fram á næsta þingi um endurskoðaða samgönguáætlun meiri áherslu á þetta mál. Mér finnst eðlilegt að það sé gert og að ráðuneytið taki það þá til eftirbreytni. Ef ráðuneytið gerir það ekki má væntanlega búast við því að nefndin taki til sinna ráða þegar hún fær þá áætlun til skoðunar. Ég er síðan algjörlega sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þegar hann fjallaði hér um svokallaðar einkaframkvæmdir í samgöngumálum, m.a. að því er lýtur að verkefninu Vaðlaheiðargöngum og fleiri þáttum. Ég er þeirrar skoðunar að það muni verða miklu dýrari leið fyrir ríkið þegar upp er staðið ef gera á samning t.d. til 25 ára, eins og talað hefur verið um, með einhverri arðsemi á fjármagn o.s.frv. Ég held að það verði miklu dýrari framkvæmd þegar upp er staðið. Ég geng út frá því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og þingflokkur hans styðji þær breytingartillögur hvað þá þætti áhrærir sem ég hef mælt hér fyrir.

Herra forseti. Ég fagna þeim áfangasigri sem felst í því að þetta mál verður ekki að lögum í vor. Nú mun gefast tóm til að vinna það betur í sumar og við lítum svo á að 3. umr. muni verða meginumræðan um málið. Við munum því kalla tillögu okkar, sem fylgir málinu, aftur til 3. umr. og við munum ekki taka afstöðu til einstakra tillagna í frumvarpinu né málsins í heild við þessa atkvæðagreiðslu. Ég vek athygli þingheims á því að þar er m.a. um að ræða 42. gr. frumvarpsins sem þingmenn Vinstri grænna greiddu atkvæði gegn á síðasta þingi og sú afstaða er óbreytt. Hún mun verða ítrekuð við lokaafgreiðslu málsins ef ekki tekst að fá greinina fellda út úr frumvarpinu. Við munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að frumvarpið hafi komið seint fyrir þingið tókst ágætlega til um vinnu þess í hv. heilbrigðisnefnd og þar náðist að fjalla um það í u.þ.b. 20 klukkutíma. Ég hlakka til frekari umfjöllunar um málið í haust. Þetta mál er vel úr garði gert og eins og fram kemur í nefndarálitinu þá byggir það á því að skapa faglegan ramma utan um ákvarðanir um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar til framtíðar og jafnframt að tryggja áfram aðgengi allra að þjónustunni óháð efnahag og tryggja að fullu jafnræði í veitingu þjónustunnar og standa þannig vörð um félagslegt heilbrigðiskerfi sem allir eigi aðgang að og er fjármagnað af hinu opinbera til frambúðar.

Hæstv. forseti. Hér er annars vegar verið í raun að færa til lagagreinar úr beinum lagabálkum, þ.e. lögum um almannatryggingar og lögum um heilbrigðisþjónustu, og hins vegar er verið að skjóta styrkari stoðum undir stofnun sem stofnað var til með lögum fyrir jólin á hv. Alþingi. Við framsóknarmenn studdum ekki þá grein, 18. gr. þeirra laga sem kvað á um stofnun þessara sjúkratrygginga. Í sambandi við atkvæðagreiðslu sem hér fer fram munum við styðja þær breytingartillögur sem komu fram hjá meiri hlutanum en hins vegar munum við sitja hjá við nýjar greinar sem eru hugsaðar til að skjóta styrkari stoðum undir þessa nýju stofnun sem verður dýr í rekstri og mun þar að auki kalla á mikinn mannafla til að hægt sé að standa í þeim samningum sem þar er kveðið á um.

Virðulegi forseti. Hér er komið til atkvæðagreiðslu við 2. umr. frumvarp sem er rökrétt framhald af þeim lögum sem samþykkt voru á síðasta vorþingi, lögum um heilbrigðisþjónustu, og því frumvarpi sem varð að lögum um síðustu áramót varðandi verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Þetta frumvarp er jafnframt í fullu samræmi við stefnu beggja stjórnarflokkanna, að efla kaupendahlutverk heilbrigðisyfirvalda og ráðleggingar m.a. OECD og fjölmargra fræðimanna um að nýta hugmyndir um aðskilnað kaupenda og veitenda heilbrigðisþjónustu til að fá betri nýtingu á fjármagni til heilbrigðisþjónustu, betri skilgreiningu á þeirri þjónustu sem veita á og bætt eftirlit með þjónustunni. Ég hef trú á að það skref sem stigið er með þessu frumvarpi verði sjúklingum og fjölskyldum þeirra og íslenskri heilbrigðisþjónustu til heilla og muni þegar upp er staðið taka á ýmsum þeim annmörkum sem eru annars á góðri heilbrigðisþjónustu hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég er mjög þakklátur fyrir þær breytingar sem lagðar eru fram í frumvarpinu, þær eru löngu tímabærar. Nefndin hefur ákveðið að binda tímabundið atvinnuleyfi hjá tilteknum atvinnurekanda en ekki í tiltekinni starfsgrein eins og við Vinstri græn höfum mörgum sinnum lagt fram með miklum þverpólitískum stuðningi. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „… en nefndin telur slíkt skapa ákveðið óöryggi fyrir starfsmanninn þar sem mögulegt er að hann fái útgefið tímabundið atvinnuleyfi án þess að hafa vinnu fyrir komu til landsins.“ En hvað með þau sem koma frá ESB og hafa ekki slíka stöðu. Það hefur engin áhrif reikna ég með því að þetta fólk þarf að finna starf innan sex mánaða eða fara á brott. Af hverju eiga ekki sömu reglur að gilda fyrir alla óháð þjóðerni í samræmi við stjórnarskrá Íslands. Ég mun styðja frumvarpið en ég hvet ríkisstjórnina til að stíga þetta þverpólitíska og löngu tímabæra skref.

Hæstv. forseti. Erlent fólk hefur aðgang að íslenskum vinnumarkaði með ákveðnum skilyrðum. Í fyrsta lagi að það komi af hinu Evrópska efnahagssvæði. Í öðru lagi á að skilyrða aðkomu annars fólks með þeim ákvæðum sem hér er verið að lögfesta og hver skyldu þau vera? Það er að hafa háskólapróf upp á vasann eða hafa einhverja tiltekna menntun sem það getur veifað. En fólki sem ekki hefur prófgráðuna er samkvæmt lögum meinaður aðgangur að Íslandi. Þetta finnst mér vera brot á mannréttindum og greiði atkvæði gegn þessari lagagrein.

Herra forseti. Hér er gerð tilraun, sumir mundu segja úrslitatilraun, til að koma vitinu fyrir meiri hlutann og fá hann til að hætta við að setja inn í raforkulög ákvæði sem heimilar í raun að einkaaðilar geti eignast allt að 49% hlut í Landsneti. Það hefur verið upplýst að endurskoðun raforkulaganna á að hefjast í sumar og það er illskiljanlegt hvað það er sem rekur menn til þess að gera breytingar á þessu eignarhaldi þvert á niðurstöðu 19 manna nefndarinnar sem sátt var um á sínum tíma. Ég vil eindregið hvetja þingheim til að styðja þessa tillögu um að brott falli 3. gr. þessa frumvarps um heimild til að selja hluta af Landsneti.

Herra forseti. Við vinstri græn höfum marglýst stuðningi við þau áform iðnaðarráðherra að taka upp í lög tryggingu fyrir því að auðlindir sem nú þegar eru í almannaeigu verði það áfram. Við höfum hins vegar lýst verulegum áhyggjum og andstöðu við einstakar greinar þessa frumvarps, m.a. um uppskiptinguna og um söluna á Landsneti sem nú var samþykkt. Við höfum einnig lýst efasemdum við ákvæði frumvarpsins þar sem fjallað er um eignarréttinn á vatni. Í meðförum nefndarinnar og meðförum þingsins hafa þessar efasemdir okkar því miður aukist vegna þess undansláttar sem meiri hlutinn hefur sýnt gagnvart kröfunni um frekari markaðsvæðingu. Allar okkar tillögur hafa verið felldar. Við getum því miður ekki lengur mælt með því að þetta frumvarp verði samþykkt. Við munum því sitja hjá við endanlega atkvæðagreiðslu og lýsa fullri ábyrgð á framtíð þessara mála á hendur ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Kjarninn í þessu máli er að festa í sessi að mikilvægar auðlindir þjóðarinnar séu þjóðareign. Það er það sem frumvarpið hefur fyrst og fremst að geyma og skiptir mestu máli til lengri tíma litið. Vonbrigðin eru hins vegar þau að það er ófrágengið hvernig réttindunum skuli ráðstafað og hvað skuli fyrir þau greitt. Því hefur verið skotið til nefndar og hugsanlega kemur síðar tillaga um það til þingsins. Þetta endurspeglar þann vanda sem við erum í varðandi nýtingu sjávarauðlindarinnar. Um það eru átökin. Það á eftir að gera það sama þar, að taka ákvörðun um það hvernig réttindum er útdeilt og hvað fyrir þau er greitt.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um heimild til ríkissjóðs til að taka á árinu 2008 allt að 500 millj. kr. lán til að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans annars vegar og innlendan peninga- og gjaldeyrismarkað hins vegar. Þessi ráðstöfun sýnir svo ekki verður um villst þau gríðarlegu hagstjórnarmistök sem orðið hafa á undanförnum mánuðum, missirum og árum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður þessar aðgerðir en með ströngum skilyrðum. Þau eru rakin í ítarlegu nefndaráliti þar sem þess er m.a. krafist að hafinn sé aðskilnaður, lög sem skilja að almenna viðskiptahlið bankanna og fjárfestingarsjóði, að gripið sé til víðtækra aðgerða til að standa vörð og styrkja stöðu heimila og atvinnulífs í landinu. Þessi aðgerð ein og sér dugar ekki, herra forseti.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er lagt til að ríkissjóði verði heimilað að taka lán fyrir allt að 500 milljarða kr. á árinu 2008 eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Er annars vegar gert ráð fyrir að nýta megi heimildina til töku erlends láns í því augnamiði að styrkja gjaldeyrisforðann, hins vegar að nýta megi heimildina til aukinna útgáfu ríkisskuldabréfa á innlendum markaði í þeim tilgangi að styrkja innlendan peninga- og gjaldeyrismarkað. Það ber að fagna fram komnu frumvarpi og að sjálfsögðu styð ég frumvarpið líkt og meiri hlutar efnahags- og skattanefndar og fjárlaganefndar hafa lýst yfir í sínum álitum.

Hæstv. forseti. Eins og komið hefur fram við umræðu þessa máls styðjum við framsóknarmenn það og teljum það mikilvægt. Við höfum reyndar talið að ríkisstjórnin hefði þurft að bregðast við þeim gríðarlega efnahagsvanda sem nú blasir við þessari þjóð. Við heyrum að það hriktir í stoðum atvinnulífs og heimila landsmanna þannig að það er í rauninni harmsefni hversu ríkisstjórnin hefur verið daufgerð og brugðist seint við fjármálakreppunni, verðbólgunni innan lands. En ég þakka Seðlabanka Íslands fyrir að hafa landað þessu máli.

Hæstv. forseti. Við í Frjálslynda flokknum styðjum þetta mál og teljum að verið sé að styrkja stöðu Íslands, bæði innan lands og út á við, og þetta verði væntanlega þjóðinni til góðs með lækkandi verðbólgu og betri kjörum í framtíðinni.

Herra forseti. Á þskj. 1121 eru allnokkrar breytingartillögur með viðauka við fjögurra ára samgönguáætlun. Ég óska eftir því að kalla aftur 2. tölulið um almenningssamgöngur í þéttbýli og sömuleiðis síðari hluta 3. töluliðar sem fjallar um Hafnarfjarðarveg og Nesbraut.

Forseti vill geta þess að það er samkomulag á milli þingflokka að fundur geti staðið lengur en til kl. 8 í kvöld. Svo háttar til með breytingartillögur á þskj. 1210, 1213 og 1214 að of skammt er liðið frá útbýtingu þeirra til að þær megi koma á dagskrá þessa fundar. Því þarf að leita afbrigða og verður þeirra leitað.

Þess ber að geta að kl. 4 í dag fer fram utandagskrárumræða um viðbrögð ríkisstjórnarinnar við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Málshefjandi er hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einar K. Guðfinnsson, verður til andsvara en umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar og fleira. Þetta nefndarálit er frá meiri hluta samgöngunefndar. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund ýmsa gesti og margar umsagnir bárust. Með frumvarpinu er lagt til að stofnað verði opinbert hlutafélag um rekstur flugvallarsvæðis Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Gert er ráð fyrir að félagið verði allt í eigu íslenska ríkisins og að sala þess verði óheimil. Á fundum sínum ræddi nefndin nokkuð um tilgang félagsins skv. 4. gr. frumvarpsins en þar er ekki tekinn fram sá megintilgangur félagsins að reka borgaralegan alþjóðaflugvöll auk þess að hagnýta flugvallarsvæðið í þágu öryggis- og varnartengdrar starfsemi og þjóðlegra skuldbindinga ríkisins. Telur meiri hlutinn rétt að það verði skýrlega tekið fram og leggur til breytingu í þá veru. Á fundum sínum ræddi nefndin skipulags- og mannvirkjamál á svæðinu en frumvarpið mælir fyrir um áframhaldandi sérstöðu þess þar sem gert er ráð fyrir að utanríkisráðherra fari með yfirstjórn skipulags- og mannvirkjamála á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli en sérstök sex manna skipulagsnefnd skipuð af samgönguráðherra fari með málefni flugvallarsvæðisins. Gert er ráð fyrir að sveitarfélögin Garður, Reykjanesbær og Sandgerði tilnefni hvert einn fulltrúa í nefndina auk fulltrúa sem tilnefndir eru af umhverfisráðherra og Skipulagsstofnun og einn skal skipaður án tilnefningar af samgönguráðherra. Á fundi nefndarinnar komu fram sjónarmið um að samþykktir skipulagsnefndarinnar kæmu til umfjöllunar og afgreiðslu Skipulagsstofnunar og því væri ekki við hæfi að fulltrúi tilnefndur af stofnuninni sæti í nefndinni. Fellst meiri hlutinn á þau rök og leggur til að samgönguráðherra tilnefni fulltrúa í nefndina í stað Skipulagsstofnunar. Enn fremur komu fram ábendingar um að ekki væri samræmi milli frumvarps til skipulagslaga, 374. máls, og þessa frumvarps varðandi rétthæð skipulagsáætlana en í 7. mgr. 12. gr. frumvarps til skipulagslaga segir að gildandi skipulagsáætlanir skuli vera í innbyrðis samræmi. Jafnframt segir þar að svæðisskipulag sé rétthærra en aðalskipulag og aðalskipulag rétthærra en deiliskipulag. En í 6. mgr. 8. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að við gerð svæðisskipulags á Suðurnesjum samkvæmt skipulagslögum séu hlutaðeigandi skipulagsyfirvöld bundin af samþykktu aðalskipulagi flugvallarsvæðisins. Þetta felur í sér ósamræmi sem meiri hlutinn telur nauðsynlegt að tekið verði á í frumvarpi til skipulagslaga og frumvarpi til laga um mannvirki sem til meðferðar eru í þinginu. Í frumvarpinu eru ekki lagðar til neinar breytingar á rekstri slökkviliðs Keflavíkurflugvallar en þeim sjónarmiðum var hreyft fyrir nefndinni að slökkviliðið væri ekki nægilega öflugt. Telur meiri hlutinn í því sambandi rétt að taka fram að rekstraraðilar flugvallarins eru bundnir af alþjóðlegum reglum og taka mið af viðbúnaðaráætlunum á erlendum flugvöllum auk þess sem viðbúnaður á flugvöllum er bundinn í reglugerð. Ekki stendur til að slá neitt af öryggiskröfum og viðbúnaði enda telur meiri hlutinn að verði slys á flugvellinum sé það almannavarnamál og um það fari samkvæmt lögum um almannavarnir. Þá ræddi nefndin á fundum sínum þær breytingar sem lagðar eru til á réttindum starfsmanna og þá sérstaklega lífeyrismál. Í lokamálsgrein ákvæðis til bráðabirgða II er kveðið á um að starfsmaður sem hefur áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og ræðst til starfa hjá hlutafélaginu geti ekki hafið töku lífeyris fyrr en hann lætur af því starfi. Í frumvarpi sem varð að lögum nr. 102/2006, um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar Íslands, þegar Flugstoðir ohf. voru stofnaðar, var ekki tekið á lífeyrismálum starfsmanna þeirra sem eru í sama stéttarfélagi með sambærilegum hætti. Telur meiri hlutinn að slíka breytingu þyrfti að skoða heildstætt í lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þegar litið er til jafnræðis og samræmis telur meiri hlutinn því nauðsynlegt að leggja til að lokamálsgrein ákvæðis til bráðabirgða II verði felld brott. Nokkuð var rætt um væntanlegt fyrirkomulag flugleiðsöguþjónustu á Keflavíkurflugvelli og meiri hlutinn telur þá tillögu heppilega sem mælt er fyrir um í bráðabirgðaákvæði III, þ.e. að samgönguráðherra sé heimilt að fela Flugstoðum ohf. þessa þjónustu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að félagið hefji rekstur og verði stofnað fyrir 1. júní nk. en tíminn er augljóslega orðinn of knappur og leggur meiri hlutinn því til að félagið hefji rekstur 1. janúar 2009 og að aðrar dagsetningar frumvarpsins miðist einnig við þann dag. Þá leggur meiri hlutinn til smávægilegar lagatæknilegar breytingar, þ.e. að fella út tilvísanir í númer laga í 1. gr., 3. mgr. 9. gr. og í ákvæðum til bráðabirgða í frumvarpinu þar sem nægilegt er að vísa til lagaheita og ekki fer milli mála við hvaða lög er átt, auk þess sem það er til einföldunar ef lögum er breytt eða þau endurútgefin að ekki þurfi að gera breytingar á tilvísunum í öðrum lögum samhliða. Loks ræddi nefndin samkeppnismál á fundum sínum og meiri hlutinn telur rétt að taka fram að í frumvarpinu eru ekki gerðar neinar breytingar á því fyrirkomulagi sem ríkt hefur varðandi verslunarrekstur í flugstöðinni hingað til en fríhöfnin er rekin sem sjálfstætt hlutafélag. Leggur meiri hlutinn áherslu á að eftir stofnun hlutafélagsins verði það hlutverk stjórnar félagsins að móta hvernig best verði að reka samkeppnisrekstur á vellinum. Meiri hlutinn lítur svo á að samgöngur þurfi að skoða í heild á landi, láði og legi og að frumvarpið sé mikilvægur áfangi í átt að heildstæðu flugsamgöngukerfi. Með breytingunum sem lagðar eru til í frumvarpinu verði flugvöllurinn auk þess betur í stakk búinn til að byggja upp sterka sjálfstæða einingu og geti þannig tekist á í samkeppni við aðra alþjóðlega flugvelli. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir þetta rita auk formanns, þeirrar sem hér stendur, Ólöf Nordal, Herdís Þórðardóttir, Karl V. Matthíasson, Ármann Kr. Ólafsson og Guðjón Arnar Kristjánsson skrifar undir nefndarálitið með fyrirvara.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns samgöngunefndar stend ég ekki að áliti meiri hluta samgöngunefndar um frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar og skila þar sérstöku minnihlutaáliti, á þskj. 1120. Ég vil fara aðeins yfir það og færa fram þær röksemdir sem þar koma fram. Minni hluti nefndarinnar hefur miklar efasemdir um þetta mál og hvernig það er úr garði gert og margvíslegar athugasemdir við efnisþætti þess. Fyrsta athugasemdin sem ég vil gera í þessu sambandi er við þá leið sem hér er farin en lagt er til í frumvarpinu að stofna sérstakt hlutafélag um starfsemi sem að öllu leyti á að vera í höndum hins opinbera. Það er að mínu viti engin ástæða til að koma opinberri starfsemi, þar með talið stjórnsýslu, undir hlutafélagaformið eins og hér er lagt til og væri nær að starfsemin væri á hendi stofnunar sem væri B-hluta fyrirtæki. Með þessari breytingu er m.a. breytt réttarstöðu starfsmanna á svæðinu. Þeir verða ekki lengur opinberir starfsmenn og njóta þar af leiðandi ekki réttinda sem slíkir og það er auðvitað umhugsunarefni að hægt sé með lagasetningu af þessum toga að breyta réttarstöðu starfsmanna. Með því að búa til hlutafélag um starfsemi sem áður hefur verið á hendi hins opinbera verður réttarstaðan lakari án þess að starfsmennirnir hafi nokkuð um það að segja eða komi að nokkru leyti að samningum þar að lútandi. Þetta tel ég vera ranga leið og sérstaklega þegar um er að ræða starfsemi sem er stjórnsýslustarfsemi að lögum eins og hér er um að ræða. Ég geri líka athugasemd við 2. mgr. 4. gr. þar sem félaginu sem hér á að stofna er heimilað að gera „hvers konar samninga við aðra aðila til að ná tilgangi sínum á sem hagkvæmastan hátt“, eins og þar stendur, og ég vil í þessu sambandi vísa m.a. í umsögn Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna um öryggisviðbúnað á vellinum. Ég tel að umfjöllun meiri hlutans um þetta atriði í nefndaráliti sé ekki nægileg trygging fyrir því að öryggismál verði með sama hætti og verið hefur. Í umsögn Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna er sérstaklega vikið að þessu og sömuleiðis er fjallað um öryggismálin, slökkviliðs- og eldvarnaeftirlitið í umsögn frá Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli þar sem beinlínis er lagt til að ný grein komi inn í frumvarpið sem fjallar um slökkviliðið á vellinum og eldvarnaeftirlit. Frumvarpið sjálft gerir sem sagt enga grein fyrir því að það sé starfrækt slökkvilið á Keflavíkurflugvelli. Þetta tel ég algjörlega óviðunandi og að það hefði átt að taka inn hugmynd frá Flugmálastjórn á flugvellinum um sérstaka grein um starfsemi slökkviliðs. Ég tel líka að skipulagsmálin séu ekki í eðlilegum farvegi í frumvarpinu. Hér er flugvallarsvæðið skilgreint sem sérstakt skipulagssvæði. Jafnvel þótt nú sé verið að gera þá breytingu að flytja þetta að hluta til úr hernaðarlegri starfsemi yfir í borgaralega starfsemi er eftir sem áður ákveðið hér að flugvallarsvæðið sé skilgreint sem sérstakt flugvallarsvæði. Þannig er stjórnsýslu viðkomandi sveitarfélaga sem hlut eiga að máli ýtt til hliðar og þar með yrði hið lýðræðislega umboð sem sveitarstjórnirnar hafa frá íbúum og bera pólitíska ábyrgð á að engu, en þær bera m.a. pólitíska ábyrgð á skipulagsmálum. Ég tel að þetta sé óviðunandi og með ákvæðunum um að ákvarðanir skipulagsnefndar séu endanlegar á sveitarstjórnarstigi er verið að færa lýðræðislegt vald til stjórnskipaðrar nefndar þvert á venjulega stjórnskipun. Hér er t.d. ekki vikið að því að skipulagsákvarðanir sem þetta stjórnvald tekur séu kæranlegar til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála og þar með eru réttarúrræðin sem eru í gildi í almennu skipulagslögunum tekin úr sambandi á þessu svæði. Þetta finnst mér líka algerlega óviðunandi. Ég held að þetta sé ekki með ráðum gert, ég held að þetta sé einfaldlega vanhugsað. Breytingartillaga meiri hlutans um skipan skipulagsnefndar er að mínu mati til bóta, enda gerði upphaflegt frumvarp ráð fyrir að Skipulagsstofnun ætti bæði aðild að skipulagsnefnd svæðisins og enn fremur kæmu skipulagsákvarðanir nefndarinnar til Skipulagsstofnunar og það var augljóst að slíkt fyrirkomulag gat ekki staðist. Ég tel því að sú breytingartillaga sé jákvæð og til bóta. Ég tel þó hins vegar að þetta breyti engu um þá gagnrýni sem ég hef uppi á skipan nefndarinnar eða skipan þessara mála. Ég bendi líka á að hið sama megi segja um ákvæði 9. gr. en hún felur þessu opinbera hlutafélagi skyldur sveitarstjórnar samkvæmt vatnalögunum, m.a. að því er varðar holræsamál, lög um vatnsveitur sveitarfélaga, lög um hollustuhætti og mengunarvarnir og lög um gatnagerðargjald. Öllum skyldum sveitarstjórnar samkvæmt þessum lögum er varpað yfir á opinbert hlutafélag. Ég tel að þetta standist illa skoðun góðrar stjórnsýslu. Ég held reyndar að þetta fyrirkomulag sé í hrópandi mótsögn við lýðræðislega stjórnarhætti. Staða þeirra sveitarfélaga sem eiga hlut að máli verður einnig óljós og að mínu viti óviðunandi því að þau verða komin undir ákvörðunum hlutafélags um mikilvæg hagsmunamál sín, svo sem um fasteignagjöld, og má í því sambandi vísa til umsagnar frá Sandgerðisbæ þar sem þetta viðhorf er áréttað. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Það er skoðun bæjarstjórnar Sandgerðisbæjar að gott hefði verið að sjá skýrari mynd af þeirri væntanlegu útfærslu eða gleggri drög í greinargerð eða inngangi frumvarpsins.“ Síðan segir: „Hið nýja félag verður þannig blanda af einkafyrirtæki og aðila með ákveðna framkvæmd stjórnsýslu, að hluta til einhvers konar sveitarfélagsígildi. Vert er að íhuga hvort samkeppnislöggjöfin gæti ekki reynst vera erfiður ljár í þúfu þessarar fyrirtækjasamstæðu til lengri tíma litið.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Að mati bæjarstjórnar vantar í frumvarpið með hvaða hætti fyrirhugað er að Sandgerðisbær komi að málinu og þá ekki síður hvernig verði háttað með þjónustutekjur og gjöld er tengjast rekstri og skattheimtu sveitarfélaga.“ Í lokin segir í umsögn Sandgerðisbæjar, með leyfi forseta: „Bæjarstjórn leggur áherslu á að það komi skýrt fram í frumvarpinu hver hin samningsréttarlega staða bæjarfélagsins í væntanlegum samningaviðræðum við þetta nýja félag sé, bæði varðandi það hvað sé fyrirhugað að semja um við bæjarfélagið sem og hver staðan verður ef ásættanlegir samningar nást ekki frá sjónarmiði bæjarfélagsins eða félagsins.“ Þessi umsögn undirstrikar sem sagt þessar áhyggjur eða ég vil segja fyrirvara minn og afstöðu gagnvart stjórnkerfinu sem verið er að koma upp á þessu svæði. Varðandi skipulagsmálin, sem ég hef þegar nefnt, vil ég líka árétta að hér er gert ráð fyrir því að ákvæði sé í frumvarpinu um að sveitarfélög sem gera svæðisskipulag verði bundin af aðalskipulagi þess svæðis. Þetta skýtur auðvitað skökku við og þýðir að rétthæð skipulagsáætlana verður í mótsögn við hina almennu reglu í skipulagslögum. Hér er gert ráð fyrir því að ef sveitarfélögin á svæðinu hafa með sér svæðisskipulag muni það þurfa að víkja fyrir aðalskipulagi sem skipulagsnefnd flugvallarsvæðisins gerir fyrir það svæði sem lýtur ekki almennum lögmálum skipulagslaga, er ekki kæranleg að því er séð verður og hagsmunaaðilar hafa engan möguleika á að hafa áhrif á með sama hætti og aðrar skipulagsáætlanir. Hér er því að mínu viti verið að taka stjórnsýsluna og kasta henni að verulegum hluta til hliðar og skapa réttaróvissu hvað þetta snertir. Þetta sjónarmið kemur einnig fram í umsögn Skipulagsstofnunar, þar sem m.a. segir, með leyfi forseta: „Að mati Skipulagsstofnunar er um of afdráttarlaust orðalag að ræða og telur stofnunin að réttara væri að samvinnunefnd um svæðisskipulag Suðurnesja væri heimilt að gera tillögu að svæðisskipulagi þótt hún stangaðist að einhverju leyti á við gildandi aðalskipulag vallarsvæðisins. Slíka tillögu væri hins vegar ekki hægt að staðfesta nema að fengnu samþykki yfirvalda á Keflavíkurflugvelli.“ Svo segir hér áfram: „Skipulagsstofnun bendir einnig á að í framkomnu frumvarpi til skipulagslaga, 374. mál, er nú liggur fyrir Alþingi, er kveðið á um rétthæð skipulagsáætlana.“ Það sem hér er gert ráð fyrir fer því í bága við þessa almennu reglu í skipulagslögum. Þó að um þetta sé fjallað í nefndaráliti tel ég að það standist engan veginn þegar á hólminn er komið. Ég tel líka nauðsynlegt að taka fram að þegar ákveðið var að stofna hlutafélag um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarrekstur Flugmálastjórnar Íslands árið 2006 hafði þáverandi stjórnarandstaða, sem samanstóð af Samfylkingu, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Frjálslynda flokknum, efasemdir um að hlutafélagaformið væri hið rétta og vildi láta skoða fleiri leiðir. Mér sýnist að ekki hafi verið vilji til þess að gera það nú, að skoða aðra leið, svo sem B-hluta ríkisfyrirtæki, og ég tel að það hefði verið brýnt að fá ríkisendurskoðanda til fundar við nefndina til að fjalla um kosti og galla opinberra hlutafélaga og þá reynslu sem þegar hefur fengist af slíku rekstrarformi. Vegna þess að nú þegar er komin nokkur reynsla á rekstur opinberra hlutafélaga sem ekki hefur verið metin og mér finnst ekki rétt að fara með starfsemi sem er að verulegu leyti til stjórnsýslustarfsemi inn í þetta form án þess að menn a.m.k. skoði hvaða reynsla hefur fengist af því. Ég hef þegar nefnt hluti sem varða réttindi starfsmanna vegna þess að við breytingu á rekstrarformi úr hefðbundinni ríkisstofnun og yfir í hlutafélag eða opinbert hlutafélag er hætta á því að réttindi starfsmanna skerðist að einhverju leyti. Mörg dæmi eru um þetta og stéttarfélög starfsmanna hafa einmitt verið að vara við þessu atriði. Ég vil þó láta þess getið að meiri hlutinn hefur í breytingartillögum sínum komið til móts við sjónarmið starfsmanna að því er varðar lífeyrismálin og það er jákvætt að það er gert. Eftir sem áður er verið að breyta réttarstöðu starfsmanna sem áður voru opinberir starfsmenn og verða nú starfsmenn í hlutafélaginu. Ég tel að með hlutafélagaforminu skapist líka réttaróvissa um gildi stjórnsýslu- og upplýsingalaga og um réttindi starfsmanna. Enda þótt tiltekið sé í greinargerð að ákvæði stjórnsýslu- og upplýsingalaga gildi að því er varðar stjórnsýsluhlutverk félagsins, þá gilda þau almennt ekki í hlutafélögum, þ.e. upplýsinga- og stjórnsýslulög. Ef ætlunin er að láta þau ná til opinbers hlutafélags ætti að mínu mati að kveða skýrt á um það í lögunum sjálfum með beinum hætti. Ég vil í þessu sambandi benda á að umboðsmaður Alþingis hefur fjallað um upplýsingalögin í opinberu hlutafélagi og í umfjöllun hans kemur m.a. fram að stjórnendur opinberra hlutafélaga virðast ekki í öllum tilvikum gæta þess nægilega að virða upplýsingalög og vísa ég þar í tiltekið mál nr. 5103/2007, frá umboðsmanni Alþingis. Ég tel því nauðsynlegt að setja þetta inn í frumvarpið og taka af allan vafa um þetta mál til þess að tryggja réttaröryggi borgaranna. Ég vek athygli á því í nefndaráliti mínu að í þessu nýja hlutafélagi verður opinberri stjórnsýslu og samkeppnisrekstri blandað saman. Ég tel það afar óheppilegt og tel reyndar að það geti valdið vanhæfi stjórnsýsluhlutans í tilteknum tilvikum vegna þess að þeir aðilar sem stunda rekstur inni á flugvallarsvæðinu eða flugstöðvarsvæðinu geta þurft að sækja vissa hluti til, það má segja leigusalans sem er stjórnvaldið. Þarna held ég að geti orðið hagsmunaárekstrar og í því samhengi er vert að hafa í huga að Samkeppniseftirlitið sendi inn umsögn um málið, dagsetta 22. apríl, og reifar þessa stöðu sérstaklega í áliti sínu og segir m.a. í lok umsagnarinnar um þetta fyrirkomulag þar sem blandað er saman samkeppnisrekstri annars vegar og opinberri stjórnsýslu hins vegar í sama fyrirtækinu - eða þar er lagt til að þessu verði skipt upp á milli tveggja aðila. Þar segir, með leyfi forseta: „Að mati Samkeppniseftirlitsins er með því móti fullkomlega komið í veg fyrir hagsmunaárekstra og mögulega og í raun líklega samkeppnislega mismunun.“ Það er því viðhorf Samkeppniseftirlitsins að þetta fyrirkomulag muni að öllum líkindum leiða til samkeppnislegrar mismununar. Ég tel, herra forseti, að þessi atriði hafi ekki verið nægilega vel gaumgæfð í vinnu nefndarinnar og þess vegna og með vísan til þeirra sjónarmiða sem ég hef sett fram í þessu máli tel ég að fjölmargir þættir þess séu enn þá vanreifaðir. Með vísan til þess legg ég til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu. Það kemur einnig fram í nefndaráliti mínu að verði ekki fallist á frávísun sem ég teldi vera skynsamlegustu afgreiðslu málsins að þessu sinni, þ.e. að fá þau álitaefni sem hér eru uppi örlítið betur skoðuð, þá óska ég eftir því að málið gangi að nýju til nefndar og að ríkisendurskoðandi verði kallaður fyrir nefndina til umræðu um opinber hlutafélög almennt, með vísan til þess sem ég sagði áðan um það mál og jafnframt að skipulagsstjóri komi fyrir nefndina vegna ákvæða um meðferð skipulagsmála. Þetta eru þær hugmyndir sem ég hef uppi um málsmeðferð í þessu atriði og ég náttúrlega óska eftir því og vonast til þess að Alþingi geti fallist á það að málið gangi til ríkisstjórnarinnar að nýju til frekari vinnslu með tilliti til þeirra athugasemda sem ég hef haft uppi og þess rökstuðnings sem ég hef fært fyrir þeim sjónarmiðum. Að öðrum kosti óska ég eftir því að málið gangi að nýju til nefndar milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Vegna þess sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði hér í lokin varðandi tillöguna um að leggja til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnar þá sé ég í sjálfu sér enga ástæðu til þess á þessu stigi málsins. Málið var reifað í samgöngunefnd. Um það er ágreiningur og ég hef enga trú á því að komið verði til móts við sjónarmið hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar þó að málið fari til ríkisstjórnar. Til vara hefur hv. þingmaður lagt til að málið gangi að nýju til nefndar og rökstuðningurinn fyrir þeirri tillögu er að það sé nauðsynlegt að fá sérfræðing á fund nefndarinnar til þess að fjalla almennt um opinber hlutafélög. Ég get svo sem tekið undir að það er ágætt að fjalla almennt um opinber hlutafélög, við höfum gert það hér í þingsal og við höfum líka gert það á fundum hv. samgöngunefndar. En ég sé í sjálfu sér enga ástæðu til að tengja það þessu máli sérstaklega og kalla saman nefndina til að fjalla almennt um opinber hlutafélög og fá ríkisendurskoðanda eða aðra slíka aðila til að ræða það fyrir nefndinni. Ég sé enga sérstaka ástæðu til þess. Ég er hins vegar fyllilega tilbúin til þess, eins og ég held reyndar að ég hafi nefnt við hv. þingmann í umræðum í samgöngunefnd, að taka heildstæða umræðu um opinber hlutafélög þegar samgöngunefnd fer að funda aftur í sumar. En að tengja það sérstaklega þessu máli, ég sé enga ástæðu til þess, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég fagna því að formaður nefndarinnar skuli hafa áhuga á því að fjalla almennt um opinber hlutafélög á þessu sviði. En ég tel að það sé gullvægt tækifæri til þess að gera það einmitt nú þegar verið er að leggja til að stofnað verði enn eitt opinbert hlutafélag þannig að menn fari ekki í þá umræðu eftir á þegar búið er að ganga frá stofnun þess heldur fari yfir kosti þess og galla og hvernig það hefur reynst. Ég nefni hér einnig skipulagsþátt málsins sem ég tel að sé mjög vanhugsaður að mörgu leyti. Ég hef miklar efasemdir um þá leið sem hér er farin og ég tel að verið sé að fara á svig við almenna stjórnsýslu í skipulagsmálum með því fyrirkomulagi sem hér er sett upp. Sjálfsforræði sveitarfélaganna sem hlut eiga að máli er algerlega sett til hliðar í fjölmörgum þáttum sem ég hef þegar rakið að því er varðar hluti eins og vatnalög, lög um vatnsveitur sveitarfélaga, lög um hollustuhætti og mengunarvarnir og lög um gatnagerðargjald. Ég tel því að full ástæða sé til þess að ræða það frekar. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir segir að ekki muni neitt frekar verða komið til móts við þessi sjónarmið þó að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég segi nú í því sambandi: Lengi má manninn reyna. Það getur vel verið að menn mundu sjá ljósið ef þeir fengju það til frekari skoðunar. Ég er sannfærður um að það eru býsna sterk rök fyrir því að fara yfir vissa þætti þessa máls á nýjan leik og skoða það betur. Ég hvet mjög til þess að það verði gert. Það er ekki vegna þess að allt sé ómögulegt sem hér stendur heldur eru góð rök fyrir því að vissir þættir 

Virðulegur forseti. Það skal áréttað í þessum umræðum, af því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi skipulagsmálin, að hér er um gríðarlega flókið og að mörgu leyti erfitt verkefni að ræða. Þarna tókst samkomulag milli allra þeirra sveitarfélaga sem aðild eiga að málinu og ríkisins um að hafa þetta með þessum hætti og ég tel óvarlegt að fara að rugga þeim báti núna. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, þetta er óvenjulegt en ég tel engu að síður að þetta standist lög. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um ríkisstjórnina bendi ég hv. þingmanni á að málið kemur frá ríkisstjórninni, frá samgönguráðherra sem hefur kynnt það í ríkisstjórn. Ég geri því ráð fyrir að ríkisstjórnin hafi verið sammála málinu þegar það var lagt þar fyrir og vísað til þingsins. Varðandi opinberu hlutafélögin tel ég að við þurfum að ræða betur í nefndinni og hér á Alþingi en við höfum gert almennt um þessi opinberu hlutafélög og setja þeim skýrari leikreglur og ramma en gert er í dag. Þegar sá rammi liggur síðan fyrir hlýtur hann að gilda um öll þau opinberu hlutafélög sem ríkið hefur stofnað í gegnum tíðina, hvort sem það eru Flugstoðir eða eitthvað annað. Eitt útilokar ekki annað í þessum efnum.

Herra forseti. Enda þótt sveitarfélögin á svæðinu hafi komið að málum og að einhverju leyti verið höfð með í ráðum koma fram efasemdir og viðvörunarorð úr þeirra ranni. Ég hef þegar getið um umsögn Sandgerðisbæjar sem á ríkra hagsmuna að gæta og er hún birt í fylgiskjali með nefndaráliti mínu, minnihlutaáliti. Þar koma fram vissar áhyggjur af stöðu þessara mála og að í raun sé ekki búið að hnýta alla lausa enda. Mér finnst það því vera málefnalegt innlegg í umræðuna sem er ekki hægt að horfa fram hjá og segja bara: Þetta kemur frá ríkisstjórninni og hún var örugglega mjög sátt við þetta. Það er ekki óþekkt að málum sé vísað til ríkisstjórnar til frekari vinnslu. Ef fram koma röksemdir og rökstuddar athugasemdir við meðferð máls á þinginu um að vissa þætti þurfi að skoða frekar eða að þeir séu ekki nægilega skotheldir er ekkert óeðlilegt við það. Í því felst enginn áfellisdómur yfir ríkisstjórninni eða viðkomandi ráðuneyti. Það gerist oft hér að lagafrumvörpum frá ríkisstjórninni er breytt, stundum heilmikið. Það er vegna þess að í meðförum málsins koma upp sjónarmið, athugasemdir og umsagnir sem þinginu finnst eðlilegt að taka tillit til og í því felst enginn áfellisdómur yfir þeim sem leggur fram viðkomandi þingmál nema síður sé. Það er ekkert í því af minni hálfu annað en að ég vil gjarnan að vel sé að þessum málum staðið og að allir endar séu vel hnýttir vegna þess að - og það er áreiðanlega sameiginlegt viðhorf okkar allra - það er gríðarlega þýðingarmikil starfsemi sem þarna fer fram. Það er mikilvægt að vel sé að henni búið og allir lausir endar hnýttir. 

Hæstv. forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit með fyrirvara og vil gera örstutta grein fyrir því að hverju fyrirvarinn lýtur. Í fyrsta lagi nær hann til þess að fyrirkomulag skipulagsmála er vissulega svolítið snúið og erfitt þó að ég telji að nefndin hafi náð nokkuð vel utan um það í tillögum sínum og þeim tillögum sem hér eru. En það er vissulega svo að á svæði sem þessu, sem nær inn í þrjú sveitarfélög, getur þetta haft alls konar áhrif, eins og réttilega hefur komið hér fram í umræðunni. Þetta er nú samt fyrirkomulag sem ég held að ætti að geta gengið og svæðið í heild sinni heyrir undir utanríkisráðuneytið. Að því er varðar flugleiðsöguna þá hef ég nokkrar áhyggjur af því hvernig þeim málum verður fyrir komið í framtíðinni. Ég er þeirrar skoðunar að hér á landi þurfi að vera starfandi tvær sjálfstæðar flugleiðsögur, annars vegar á Keflavíkurflugvelli og hins vegar í Reykjavík. Þar liggi þá fyrir að hvað sem hendir á hvorum staðnum fyrir sig, slys, brunar eða annað slíkt, þá sé ævinlega til staðar önnur stöð sem getur algjörlega tekið að sér hlutverkið. Það held ég að sé bara skynsemi út frá öryggissjónarmiðum og ég hef ákveðinn fyrirvara um það hvernig þetta verður í framtíðinni. Ég legg sérstaka áherslu á að við tökum öryggið fram fyrir.

Hæstv. forseti. Við tökum hér fyrir nefndarálit um frumvarp til laga um frístundabyggð frá félags- og tryggingamálanefnd. Nefndarálitið er mjög langt og ég ætla að reyna að stikla á stóru til að stytta tímann enda liggur þetta allt saman fyrir á þingskjölum. Fyrsti hluti fjallar um alla þá sem komu í heimsókn til nefndarinnar og þá sem veittu umsögn. Við lokafrágang leitaði nefndin einnig til Helga Áss Grétarssonar, Sveins Guðmundssonar, lögmanns Landssambands sumarhúsaeigenda, og lögmanns Bændasamtaka Íslands, Más Péturssonar. Tildrög frumvarpsins voru þau að talið var nauðsynlegt að setja ný heildarlög um frístundabyggð og frístundahús. Engin sérlög höfðu gilt um það og markmiðið var að setja lágmarksreglur fyrir slíka byggð og um innbyrðis samskipti leigjenda og leigusala. Við framsetningu frumvarpsins í byrjun kom fram hörð gagnrýni …  Ég tók það fram að við framlögn frumvarpsins í upprunalegri mynd kom fram hörð gagnrýni á að ójafnvægis gætti á milli leigutaka og leigusala þar sem réttur leigutaka til framlengingar þætti of afdráttarlaus og jafnræði milli leigutaka og leigusala ekki nægjanlegt, m.a. væri réttur leigusalans til þess að leysa til sín lóðina of takmarkaður. Þetta varð til þess að í meðförum nefndarinnar voru gerðar umfangsmiklar breytingar á frumvarpinu og þeim breytingum var ætlað að taka mið af þeim ólíku sjónarmiðum sem hagsmunaaðilar hafa látið í ljós, sætta helstu ágreiningsefni aðila og virða rétt bæði leigutaka og leigusala og hafa samningsfrelsið í fyrirrúmi. Það er rétt að undirstrika þann þátt að við alla vinnslu frumvarpsins var gengið út frá því að meginreglan í umfjöllun um leigu og sölu á lóðum og á frístundahúsum væri sú að menn mundu ná samkomulagi. Tillögur nefndarinnar eru því gerðar með það að markmiði að aðilar að samningi um leigu á lóð undir frístundahús geri sitt ýtrasta til að leita samninga og sátta við lok leigusamnings. Ef samningar nást ekki er báðum aðilum gefinn kostur á úrræðum og um það er frumvarpið. Fyrsti kaflinn í nefndarálitinu heitir Breyting á reglum um samskipti leigusala og leigutaka. Þar er lögð áhersla á samningslok tímabundins leigusamnings sem er að lágmarki til 20 ára og einnig er fjallað um uppsagnarfrest ótímabundins leigusamnings. Í báðum tilfellum er gert ráð fyrir því að með tveggja ára fyrirvara á ótímabundnum leigusamningi og tveimur árum áður en tímabundinn leigusamningur rennur út fari í gang ákveðið ferli þar sem leigusali getur óskað eftir ákveðnum lokum á samningnum. Annars vegar geti hann óskað eftir því að leigan verði framlengd, hins vegar geti hann óskað eftir því að leysa til sín eignir á viðkomandi lóð. Það felur þá í sér að hann verður að kaupa eignirnar ásamt hugsanlegri verðmætaaukningu á lóðinni við slík lok. Um þetta eru ákveðin tímaákvæði og þess gætt að ef menn gleyma að gera kröfur samkvæmt þeim tímaákvæðum eru tómlætisákvæði, þ.e. að menn geti komið inn í og sett ferlið í gang svo að enginn sem hugsanlega gleymir í fyrstu lotu að óska eftir því með hvaða hætti lok samninga eigi að vera missi af því tækifæri - þetta getur verið af ýmsum ástæðum. Ef leigusali tilkynnir slíkt á hann að tilkynna leigutaka ákvörðun sína um leigusamninginn, ef það er hugsanlegt að leigja þar áfram er ákvæði um að leigan skuli þá vera til næstu 20 ára. Ég ætla ekki að fara í gegnum þetta ferli allt saman, það skýrir sig sjálft í lögunum og er býsna flókið en við treystum á að það skýri sig sjálft. Varðandi gildissvið laganna, sem er II. kafli, eru skerpt þau ákvæði sem koma fram í 1. gr. að lögin fjalli um leigu undir frístundahús sem eru tveir hektarar að stærð eða minni. Ekki er verið að fjalla um lönd eða jarðir heldur er verið að fjalla um afmarkaðar stærðir lóða, það er fjallað um þær lóðir. Aftur á móti gilda lögin um réttindi og skyldur umráðamanna og í sambandi við félagaaðild eingöngu um skyldur þeirra sem eru í frístundabyggð sem er búið að skilgreina í frumvarpinu sem byggð með tíu lóðum sem eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta. Varðandi leigutíma til 20 ára, lögin fjalla eingöngu um þá samninga sem eru til 20 ára eða lengri tíma, - ekki er þar með sagt að aðilar máls geti ekki gert styttri leigusamning en þá falla þeir samningar ekki undir lögin enda geta þá verið sérstakar ástæður fyrir því að samningur er gerður til styttri tíma og eðlilegt að um sé að ræða lok á þeim samningi án þess að slík ákvæði sem hér eru sett gildi um slíka samninga. Þriðji kaflinn heitir Leiga á lóð undir frístundahús. Þar leggur nefndin til breytingar á II. kafla frumvarpsins, m.a. til að jafna stöðu leigutaka og leigusala. Við bætast nýjar greinar og ákvæði, 10.–14. gr., sem taka umtalsverðum breytingum. Eftir breytinguna er kveðið á um uppsögn og tilkynningar um leigulok í 10. gr., samningsfrelsi, framlengingu samnings um eitt ár og tómlætisverkan í 11. gr., málskotsrétt aðila og kröfugerð í 12. gr., mat á ársleigu framlengds leigusamnings í 13. gr., réttaráhrif innlausnar, innlausnarverð, lóðarbætur o.fl. í 14. gr., mat á kaupverði lóðar er fjallað um í 15. gr. og riftun leigusamnings í 16. gr. Taka má fram að varðandi riftun er með breytingartillögunum fjallað um að þar gildi almennar riftunarreglur sem gilda í samfélaginu. Reiknað er með að þarna sé úrskurðarnefnd sem gegnir veigamiklu hlutverki og að settar verði reglur og viðmið við ákvörðun á leigu og innlausnarverð og þá reynt að miða við markaðsverð á hverjum stað og tíma. Ef um er að ræða innlausn er tekið fram að meta skuli eignir en jafnframt lóðarbætur ef um verulegar bætur á lóð er að ræða og sannanlega verðmætaaukningu og öfugt ef illa hefur verið hirt um lóðina eða hún rýrnað í verði megi það hafa áhrif á úrskurðinn líka. Varðandi frístundabyggðina fjallar III. kafli frumvarpsins um réttindi og skyldur í frístundabyggð, það er varðandi félagsaðild og þar er fjallað um að stofna skuli félög þar sem um er að ræða sameiginlega hagsmuni, það er tekið sérstaklega fram. Það er tekið fram líka - þetta er sótt í hliðstæðu í fjöleignahúsalögunum - að ef lóðirnar eru ekki samliggjandi eða eiga takmarkaða eða enga sameiginlega hagsmuni þurfi ekki að stofna félag þannig að það eru nokkuð skýr ákvæði um þetta. En nefndin telur eðlilegt að menn stofni með sér félög um sameiginlega hagsmuni og því telur hún hóflegt að miða félagsskylduna við tíu lóðir í frístundabyggð eins og ég sagði áður en ekki sex eins og voru í frumvarpinu. Einnig er tekið fram að ef þessar tíu lóðir sem mynda frístundabyggð eru meira og minna allar í eigu eins aðila, sem getur verið t.d. landeigandi, sé félagaaðild ekki skylda enda þjóni það litlum tilgangi ef einn aðili hefur þá óskorað meirihlutavald í slíku félagi. Síðan er kafli hér um kærunefnd frístundabyggðamála sem breytist í rauninni í úrskurðarnefnd samkvæmt breytingartillögunum og nefndin leggur til töluverðar breytingar á þessum ákvæðum hvað varðar kærunefnd frístundabyggðamála, bæði hvað varðar inntak þeirra og niðurröðun. Það eru ábendingar um það varðandi skipunina, það hafa komið fram hugmyndir um að hún yrði skipuð hagsmunaaðilum. Nefndin telur það ekki rétt, það er jafnvel talað um að menn skuli sækja sér reynslu í sambærilegar nefndir eins og matsnefnd eignarnámsbóta og fleiri nefndir sem hafa verulega reynslu í slíku mati á markaðnum. Með tilliti til þeirra atriða sem nefndin leggur til að úrskurðarnefnd frístundahúsamála hafi til hliðsjónar við ákvörðun leiguverðs framlengds samnings og ákvörðun innlausnarverðs og eftir atvikum söluverðs lands liggur fyrir að afla þarf ýmissa gagna og upplýsinga og reiknað er með því að hægt sé að sækja þessi gögn til þess að nefndin geti starfað eðlilega. Við flýtum gildistökunni frá því áður var, sem var 1. september, til 1. júlí. Nefndin leggur þó til breytingu þannig að ákvæði samninga standi óhögguð um leigutíma, framleigu og framsal leiguréttinda, þ.e. ekki er verið að rifta þeim samningum sem eru í gildi. Þannig er gildandi samningssambandi aðila ekki breytt umfram það sem eðlilegt og nauðsynlegt er. Það er ákvæði til bráðabirgða - þarna er talað um að það sé tveggja ára prósess þar sem þarf að ákveða við lok samningstíma - sem fjallar um þá sem eiga skemmri tíma eftir en eitt ár og „… til að mæta þeim aðstæðum að samningur um leigusamning á lóð undir frístundahús renni út innan tveggja ára og því sé ekki hægt að bregðast við samkvæmt breyttri 10.–14. gr. frumvarpsins leggur nefndin til að sett verði inn bráðabirgðaákvæði sem veiti leigutaka rétt til að framlengja leigusamning um eitt ár frá samningslokum að telja en þó aldrei lengur en til 1. júlí 2010. Sú skylda er lögð á leigutaka að hann tilkynni leigusala um þessa fyrirætlun sína innan tveggja mánaða frá því að lögin taki gildi annars falli framlengingarréttur hans niður. Ef leigusamningur fellur niður á tímabilinu 1. júlí til 1. september 2008 getur leigutaki þó engu að síður öðlast framlengingarrétt ef hann sendir leigusala tilkynningu þess efnis fyrir 1. september 2008. Kemur þessi tilkynningarskylda í stað þeirrar sem kveðið er á um í tillögum nefndarinnar um breytingar á 10. gr. Hafa aðilar svigrúm til að semja um áframhaldandi leigu eða lok hennar en takist samningar ekki fara samskipti aðila að öðru leyti eftir breytingartillögum nefndarinnar við 12.–14. gr.“ Þetta er mjög hratt farið yfir langan texta og breytingartillögurnar eru hér í 24 liðum þannig að það er auðvitað ljóst að félags- og tryggingamálanefnd hefur tekið að sér að semja nýtt frumvarp til að reyna að ná sáttum um þessi mál. Nefndin leggur sem sagt til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð var grein fyrir hér að framan og eru í nefndarálitinu og lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Árni Johnsen var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þeir sem skrifa undir nefndarálitið eru Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Ólöf Nordal, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Kristinn H. Gunnarsson og Ögmundur Jónasson. Það var rætt í nefndinni að setja þyrfti inn ákvæði í nefndarálitið um að endurskoðun færi fram á lögunum að fenginni reynslu eftir tvö til þrjú ár. Ég vil árétta það hér sem formaður nefndarinnar að ætlunin var að setja slíkt ákvæði inn en rétt að hafa í huga að það er mjög æskilegt þegar svona ný lög eru sett að framkvæmd þeirra verði skoðuð fljótlega aftur. Að lokum vil ég þakka öllum fyrir mikla vinnu og öllum fulltrúum hagsmunasamtaka við að reyna að hjálpa okkur við að ná sátt um þetta mikilvæga og stóra mál. Að því sögðu óska ég eftir því að málið fái umfjöllun hér í þinginu og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er rétt að formaður nefndarinnar hefur lagt mikið á sig við að reyna að betrumbæta það hrófatildur sem frumvarpið er. Sannast sagna hefur sjaldan rekið á fjörur þingsins annan eins óskapnað og þetta frumvarp sem hæstv. félagsmálaráðherra lagði fram. Víst er að það hefur batnað töluvert í meðförum þingnefndar og á formaður nefndarinnar verulegan þátt í því. Það er tvennt sem mig langar að spyrja formanninn, hv. þm. Guðbjart Hannesson, um. Hann sagði að mönnum væri heimilt að semja til styttri tíma en 20 ára, en í breytingartillögum nefndarinnar er ákvæði sem segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að gera tímabundinn leigusamning um lóð undir frístundahús til skemmri tíma en 20 ára.“ Ég held einmitt í ljósi þess sem fram kom hjá hv. þingmanni að það þurfi að skoða þetta. Auðvitað þurfa lögin að vera þannig úr garði gerð að þau útiloki ekki skemmri samninga en 20 ár. Það er nokkuð langt gengið að löggjafinn mæli fyrir um það að svo skuli vera og skerði samningsfrelsi manna svo mikið sem annars yrði ef niðurstaðan yrði eins og hefur rekið hér inn í þingskjalið. Hitt atriðið er spurningin, svo að það skýrist betur, hvernig með skuli fara varðandi framkvæmdir sem gerðar hafa verið á lóðum fyrir gildistöku laganna og hvort lögin feli í sér einhverja skyldu á landeigendur til að greiða fyrir þær framkvæmdir samkvæmt mati jafnvel þó að þeir vilji það ekki. Ég hef skilið það þannig að ákvæði laganna giltu bara til þess sem gerðist eftir að þau tækju gildi en næðu ekki yfir framkvæmdir og endurbætur sem gerðar hafi verið fyrir gildistöku laganna.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina en ég verð að viðurkenna að þegar lögin ná ekki nema til samningagerðar þar sem samið er til lengri tíma en 20 ára - það kann að vera eitthvert ósamræmi í texta ef það hefur komið fram annars staðar að þar með sé þá óheimilt að gera samninga. Við þurfum að athuga það ef einhver villa kemur þar fram í samanburði á texta. Eins og við takmörkum samningsgerðina hér, þ.e. við tölum eingöngu um lóðir, ákveðna stærð, og frístundahús á lóðum undir tveimur hekturum, þá er það með sama hætti svo að lögin eiga ekki að taka af alla heimild til samninga. Innan fjölskyldu geta verið samningar til skamms tíma og við erum ekki að fjalla um það. Það er ekki hugmyndin að lögin taki yfir það. Þar sem gerðir eru samningar og hafa verið gerðir samningar til 20 ára eða lengri tíma þá gilda lögin og það ákvæði átti að vera skýrt. Varðandi framkvæmdir er það sömuleiðis þannig að ef þarna er um að ræða samninga sem hafa verið í gildi en koma nú til endurnýjunar þá gilda þessi úrskurðaratriði um þá. Það verður metið en tekið er sérstaklega fram í textanum að það verða að vera verulegar breytingar og það er falið úrskurðarnefnd eftir nánari skilgreiningum í lagatextanum hvað lagt skuli til grundvallar. Hér er því verið að tala um undantekningar. Það er líka ákvæði um að hafi leigutaki stofnað til einhverra framkvæmda á lóðinni án heimildar leigusala - gæti þess vegna hafa byggt heilt einbýlishús án þess að hafa hlotið til þess tilskilin leyfi - þá skuli það ekki vera metið og komið í innlausnarverð. En auðvitað er það útfærsluatriði varðandi úrskurðarnefndina og þess vegna sagði ég að það skipti mjög miklu máli að úrskurðarnefndin fengi faglega ráðgjöf frá aðilum sem unnið hafa að svipuðum málum til þess að allt fari vel fram 

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni nefndarinnar fyrir skýr svör. Ég er sammála honum í því að það gengur auðvitað ekki að taka fyrir það í lögunum að hægt sé að semja til skemmri tíma en 20 ára. Auðvitað þurfum við að virða meginreglu einkaréttarins um samningsfrelsi. Þá þarf að líta á textann í þingskjalinu um breytingartillögu sem er í 3. tölul. a, þannig að þeim texta verði breytt svo að ekki verði um að ræða afdráttarlaust bann um samninga til skemmri tíma en 20 ára, eins og þar stendur. Varðandi hitt atriðið þá er ég alveg sammála hv. þm. Guðbjarti Hannessyni um að framkvæmdir á lóðum sem unnar hafa verið fyrir gildistöku laganna og eru umtalsverðar, það geta verið byggingarframkvæmdir, það getur verið vegagerð og annað slíkt sem kostar mikið og hefur verið ráðist í án samþykkis landeiganda. Það getur auðvitað ekki leitt af sér skyldu landeiganda til að kaupa það af leigutakanum. Þessi lög geta ekki kallað á þá skyldu ef ekki liggur fyrir að um samþykki landeiganda var að ræða fyrir framkvæmdinni á þeim tíma. Ég er alveg sammála formanni nefndarinnar um að það er hin eðlilega framkvæmd mála.

Hæstv. forseti. Varðandi þetta 3. gr.-ákvæði, þ.e. sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson bendir á, þá stendur í a-lið: „2. málsl. 1. mgr. orðist svo: Óheimilt er að gera tímabundinn leigusamning um lóð undir frístundahús til skemmri tíma en 20 ára.“ Þetta ákvæði skil ég þannig að ef samningar í dag eru lengri en 20 ár þá gildi þessi lög og ef framlengja á þá samninga þá gildir 20 ára ákvæðið. Aftur á móti gildir heimildin sem ég var að tala um áðan um alla nýja samninga, þ.e. menn geta auðvitað gert nýja samninga á frjálsum markaði um hvaða lengd sem er. En ef menn hafa verið með langtímasamninga þá má ekki þvinga þá til að taka þriggja og fimm ára samninga í framhaldinu. Þannig túlka ég þetta og ég vona að það sé ekki ósamræmi í lögunum. Ef svo er þá skoðum við það og mun ég þá flytja breytingartillögu við 3. umr. en ég held að þetta ákvæði sé skýrt svona.

Virðulegi forseti. Þann 24. október 2007 tók mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna afstöðu til máls sem tveir íslenskir sjómenn höfðu beint til nefndarinnar vegna þess að þeir töldu sig vera órétti beitta og nytu ekki borgaralegra réttinda á við þá sem fá fiskveiðiheimildir afhentar sér að kostnaðarlausu. Álit nefndarinnar var birt ríkisstjórninni þann 12. desember 2007 en hún kynnti það ekki. Strax og okkur þingmönnum Frjálslynda flokksins var kunnugt um álit mannréttindanefndarinnar í janúar sl. ákváðum við að knýja fram að Alþingi ályktaði um að hlíta bæri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Við þingmenn Frjálslynda flokksins ásamt þingmönnum Vinstri grænna lögðum fram þingsályktunartillögu í janúar sl. þess efnis að Alþingi bæri að hlíta áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Sú þingsályktunartillaga fékkst þó rædd á Alþingi í apríl og var hún þá send sjávarútvegsnefnd Alþingis. Hún hefur ekki fengist afgreidd aftur úr nefndinni þar sem Sjálfstæðisflokkur og Samfylking eru með meiri hluta. Í umræðu um þingsályktunartillögu okkar um að farið skyldi að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og að við Íslendingar hættum að brjóta mannréttindi á borgurum okkar kom fram að þingmenn allra flokka á Alþingi, að Sjálfstæðisflokknum einum undanskildum, lýstu yfir stuðningi við þingsályktunartillöguna. Þessir þingmenn kröfðust þess ásamt okkur frjálslyndum að farið yrði að lögum og fiskveiðistjórnarkerfinu breytt með þeim hætti að gætt yrði sanngirni, atvinnufrelsis og jafnræðis borgaranna. Það er sorglegt að á því herrans ári 2008 skuli þurfa að krefjast þess að Alþingi Íslendinga fari að lögum og ákvæðum alþjóðasamninga sem íslenska ríkið hefur staðfest um mannréttindi. Er Sjálfstæðisflokknum ekkert heilagt í forstokkaðri varðstöðu sinni um óréttlátt kvótakerfi? Við umræðuna komu fram þau sjónarmið hjá nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar að ekki þyrfti að vandræðast með þetta mál eða álykta um það þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra mundi móta tillögur um breytingar á kvótakerfinu í samræmi við niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það ítrekaði hv. þm. Karl V. Matthíasson, varaformaður sjávarútvegsnefndar Alþingis, hvað eftir annað við umræðuna. Frá því að þingsályktunartillaga okkar var rædd á Alþingi hefur ítrekað verið spurt til hvaða aðgerða ríkisstjórnin ætli að grípa til að breyta kvótabraskskerfinu og tryggja að stjórnkerfi fiskveiða fullnægði ákvæðum laga um mannréttindi. Við og fleiri höfum farið fram á að málið yrði lagt fyrir Alþingi en það hefur ekki verið gert þrátt fyrir margítrekaðar áskoranir og kröfur. Síðast í gærdag var látið í veðri vaka að eitthvað yrði gert og ríkisstjórnin mundi bregðast við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Nú er síðasti starfsdagur Alþingis á þessu vori samkvæmt því sem ákveðið hefur verið af hæstv. forseta og enn bólar ekki á neinum tillögum, engum. Ég hlýt að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra til hvaða aðgerða hann ætlar að grípa til að verða við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í því skyni að réttarríkið Ísland hætti að brjóta mannréttindi á borgurum sínum. Því má ekki gleyma að mannréttindi eru heilög. Þau eru algild. Um þau verður ekki samið og má ekki semja. Þess vegna kröfðumst við frjálslyndir þess að málið fengi þinglega meðferð. Í ljós kom eins og ég hef áður rakið að meiri hluti þingmanna á Alþingi styður að farið skuli að áliti mannréttindanefndarinnar. Samt fæst málið ekki tekið fyrir. Þingviljinn fær ekki að koma fram vegna ofríkis ríkisstjórnarflokkanna. Samfylkingin hélt fund úti í bæ til að leggja áherslu á að farið yrði að áliti mannréttindanefndar. Hér á Alþingi heyrist hins vegar lítið í þingmönnum eða ráðherrum Samfylkingarinnar í þessu máli. Þeir verða heimóttarlegir og sneyptir þegar við minnum þá á að forusta Samfylkingarinnar kallaði gjafakvótakerfið mesta rán Íslandssögunnar. Ég spyr, virðulegi forseti: Getum við eða megum við semja um að þeir sem hafa fengið til sín einokunarkvótann fái að halda honum? Þeir sem það samþykkja eru þá sjálfkrafa að leggja blessun sína yfir mesta óréttlæti Íslandssögunnar með Sjálfstæðisflokknum. Ætlar Samfylkingin virkilega að standa að þeirri málsmeðferð? Hvar eru nú loforðin og stéttarvitundin og öll glamuryrðin sem Samfylkingin viðhefur á tyllidögum í aðdraganda alþingiskosninga? Ég spyr: Er þess að vænta að í fyrirhuguðu svari sjávarútvegsráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar verði mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna svarað á þann veg að farið verði að álitinu? Þetta verði gert með grundvallarbreytingum á kvótabraskskerfinu sem ég kalla ævinlega svo, kerfi sem nú gerir sjómenn og íbúa sjávarbyggðanna að leiguliðum fyrir þá fáu sem fara einir með mestallan rétt á óveiddum fiski í sjónum, sameiginlegri auðlind okkar Íslendinga?

Virðulegi forseti. Frá því að álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna lá fyrir sl. haust hefur það komið fram hjá fulltrúum íslenskra stjórnvalda að það yrði tekið alvarlega og svarað með fullnægjandi hætti innan tilsetts tíma. Að því máli hefur verið unnið æ síðan. Vil ég leyfa mér að vekja athygli á eftirfarandi: Íslensk stjórnvöld hafa falið þremur lögfræðingum, þeim Björgu Thorarensen prófessor, Karli Axelssyni, hæstaréttarlögmanni og dósent, og Arnari Þór Stefánssyni héraðsdómslögmanni að leggja fram mat á álitinu og tillögur um viðbrögð. 2. Álit nefndarinnar var þýtt á íslensku af íslenskum stjórnvöldum og kynnt. 3. Álitið var birt í tímariti sem nær til nær allra lögfræðinga hér á landi sem sýnir vilja stjórnvalda til að kynna niðurstöðu nefndarinnar. 4. Álitið var rætt æ ofan í æ á vettvangi Alþingis og stjórnvöld krafin svara. 5. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis hefur unnið að málinu, kallað fyrir sig fræðimenn og aflað gagna. 6. Mikil umræða hefur orðið á opinberum vettvangi um málið. Mér er til efs að finna megi dæmi af viðlíka tilefni að stjórnvöld annarra landa hafi brugðist svo ákveðið og markvisst við. Áhersla hefur verið lögð á það af okkar hálfu að vanda verkið vel enda er hér um að ræða mál sem snertir sjálfan grundvallaratvinnuveg okkar auk þess sem álitið sjálft kallar á vandasama umræðu. Fyrir liggur að álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna gengur gegn niðurstöðum íslensks landsréttar samanber dóm Hæstaréttar í svokölluðu Vatneyrarmáli. Einnig liggur fyrir að Ísland viðurkennir bærni mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna til að komast að niðurstöðu um það hvort ákvæði samningsins hafi verið brotin eða ekki. Þess vegna verður að leita leiða til að koma til móts við niðurstöðu nefndarinnar. Þær aðgerðir verða þó að vera innan þeirra marka sem ákvæði stjórnarskrár Íslands og mannréttindasáttmála Evrópu, um vernd atvinnuréttinda, setja íslenskum stjórnvöldum. Ákvæði 3. mgr. 2. gr. SBSR hljóðar svo: „Sérhvert ríki sem aðili er að samningi þessum tekst á hendur: (a) að ábyrgjast að sérhver maður sem hefur viðurkenndan rétt eða frelsi eins og hér er viðurkennt og brotið hefur verið á honum, skuli fá raunhæfar úrbætur, enda þótt skerðingin hafi verið framin af mönnum sem fara með stjórnvald.“ Í áliti mannréttindanefndarinnar í þessu máli er þess getið að þessar raunhæfu úrbætur skuli vera m.a. skaðabætur og endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Sá vandi sem íslensk stjórnvöld standa m.a. frammi fyrir er að ekki verður ráðið af áliti nefndarinnar hversu langt verði í raun að ganga til að um geti verið að ræða raunhæfar úrbætur. Auk framangreinds hljóta eftirfarandi sjónarmið að orka í þá veru að varlega sé stigið til jarðar og skemmri skref en ella tekin í því að breyta gildandi fiskveiðistjórnarkerfi. Viðteknar skoðanir standa til þess að fara varlega við rúma túlkun dóma og fordæmisgildi þeirra. Á slík varfærni ekki síður við þegar um er að ræða álit eins og í þessu tilviki þar sem ekki er samandregin niðurstaða í formi dómsorðs heldur almenn umfjöllun þar sem auk þess skortir á skýrleika um það hvað nákvæmlega er ætlast til að gert verði.  Fyrir liggur enn fremur að eignarrétturinn eða atvinnuréttindi eru ekki vernduð sem sjálfstæð mannréttindi, The International Covenant on Civil and Political Rights, og því gætu þeir sem þyrftu að þola framangreinda skerðingu ekki leitað til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Hins vegar gætu þeir snúið sér til Mannréttindadómstóls Evrópu með slík kæruatriði en að því gefnu að þeir fengju ekki kröfur sínar teknar til greina fyrir dómstólum á Íslandi. Það er þess vegna að ýmsu að hyggja þegar teknar eru ákvarðanir um breytingar eða umbyltingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar Íslands kemur fram að gerð verði sérstök athugun á reynslu af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða. Í svari til mannréttindanefndarinnar mun íslenska ríkið lýsa yfir vilja sínum til að huga að lengri tíma áætlun um endurskoðun á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu eða aðlögun í átt að áliti mannréttindanefndarinnar. Ljóst er þó að slíkt gerist ekki í einu vetfangi enda mun nefndin hafa skilning á því að kerfi sem hefur mótast á áratugum er ekki hægt að umbylta á sex mánuðum. Þetta er langtímaverkefni og sérstökum vinnuhópi verður falið það. Að mati íslenska ríkisins standa ekki forsendur til þess að greiddar verði skaðabætur til viðkomandi kærenda. Slíkt gæti auk þess leitt til að fjöldi manns gerði skaðabótakröfur á hendur ríkinu sem fá í gildandi landsrétti ekki staðist, samanber dóm Hæstaréttar í Vatneyrarmálinu. Auk þess mundi í þessu felast viðurkenning í þá veru að allir sem eiga eða ákveða að kaupa skip með veiðileyfi ættu rétt til úthlutunar aflaheimilda. Þessi staða mundi í raun þýða að íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu væri kollvarpað með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir stjórn fiskveiðiauðlindanna og vernd fiskstofna á Íslandsmiðum.

Herra forseti. Álit mannréttindanefndarinnar er ótvírætt. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Úthlutaðir kvótar sem upprunalegir kvótahafar nota ekki lengur geta verið seldir eða leigðir á markaðsverði í stað þess að vera skilað til ríkisins og endurúthlutað til nýrra handhafa í samræmi við sanngjörn og réttlát viðmið. Aðildarríkið hefur ekki sýnt fram á að þessi sérstaka gerð og tilhögun við útfærslu kvótakerfisins samræmist kröfunni um sanngirni.“ Sama gildir um það að kerfið hefur fengið á sig mynd einkaeignarréttar. Í frumvarpi til laga um staðfestingu mannréttindasáttmála Evrópu frá 1993 er gerður samanburður á mannréttindasáttmála Evrópu og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og þar segir beinlínis, með leyfi herra forseta: „Í valfrjálsri bókun við Alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi er kveðið á um rétt einstaklinga til að senda mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna erindi út af skerðingu þeirra réttinda sem lýst er í samningnum. Nefndin kannar erindin og kemur síðan sjónarmiðum sínum á framfæri við ríkið sem í hlut á og einstaklinginn. Ísland er eitt þeirra ríkja sem hefur skuldbundið sig til að hlíta kærum einstaklinga á hendur sér samkvæmt þessari bókun.“ Hér gildir hið fornkveðna pacta sunt servanda, samninga ber að virða, sem er elsta regla að þjóðarrétti. Íslenska ríkið er skuldbundið de facto að virða þessa niðurstöðu. Viðbrögð hæstv. sjávarútvegsráðherra fullnægja ekki samningsskuldbindingum Íslands. Það er algjörlega borðleggjandi. Lýsa yfir vilja og svo er engu svarað hver úrræðin eiga að verða. Það er algjörlega óþolandi, hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það að selja og leigja kvóta án þess að hann komi til endurúthlutunar er brot á mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og að sama skapi er það brot á jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar sem gengur lengra en mannréttindayfirlýsingin 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir að hafa efnt það fyrirheit sem hann gaf í svari við fyrirspurn minni í mars í vetur í ræðu í þinginu að hann mundi tilkynna hinu háa Alþingi hvernig hæstv. ríkisstjórn brygðist við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og það sem meira er að virða niðurstöðu nefndarinnar. Einhverjir kunna að verða fyrir vonbrigðum með það að í svarinu felast ekki beinar og skýrar aðgerðir með hvaða hætti skuli komið til móts við jafnræðisregluna sem mannréttindanefndin telur að hafi verið brotin. Einnig kann að vera einhver óánægja með að ekki er viðurkenndur réttur eða skylda til að greiða skaðabætur og líka er tekið fram að ekki verði um neinar kollsteypur að ræða í kerfi sem gilt hefur í tvo áratugi. Engu að síður er mikilvægt að hæstv. ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar viðurkennir og virðir álitið og mun bregðast við því. Enn fremur er boðað að efnt verði til endurskoðunar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu á næstunni með þær breytingar að leiðarljósi að komið verði til móts við kröfur mannréttindanefndarinnar, að fallist er á niðurstöðu nefndarinnar. Með öðrum orðum, að lögum og reglum verði breytt í samræmi við jafnræðisregluna. Þetta tel ég ásættanlegt svar og mikilvægt og ég hrósa hæstv. ráðherra fyrir þann myndugleika. Við endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins verður jafnræðisreglan þungamiðjan og það er mjög stór áfangi sem við getum glaðst yfir. Það er stórt skref í deilumáli sem Íslendingum ber skylda til að ná sátt um.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál skuli vera rætt áður en þingið fer heim og að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli greina þinginu frá stöðu mála því að fresturinn er að renna út. Miðað við það sem fram kom hjá hæstv. ráðherra met ég það svo að ríkisstjórnin hafi ákveðið að taka álitið alvarlega þó að eflaust geti það verið umdeilt. Það hefur verið bagalegt að borist hafa mjög misvísandi skilaboð frá ríkisstjórninni fram til þessa vegna þess að ég tel að það veiki stöðu Íslands. Nú er þetta skýrara. Hæstv. ráðherra vitnaði til nefndar sem samkvæmt stjórnarsáttmála skal skipa og mun hún fá hlutverk í tengslum við frekari vinnslu við skilgreiningu á niðurstöðu mannréttindanefndarinnar. Ég óska eftir því að flokkur minn, Framsóknarflokkurinn, fái að koma að því starfi og ég geri meira, ég býð mig fram sem formaður í þeirri nefnd. Ég tel að ef um það gæti skapast sátt mundi það leysa ákveðin vandamál fyrir stjórnarflokkana, af því að þeir gætu þá sloppið við að vera með tvíhöfða nefnd. 
             Hvað varðar álitið frá mannréttindanefndinni var orðalagið mjög óljóst og það er erfitt að ráða af texta niðurstöðunnar hversu langt við eigum að ganga. Ég fullyrði að niðurstaðan var ekki sú að við ættum að rústa íslenskan sjávarútveg og ég hef orð fræðimanns á þessu sviði fyrir því. Hvert skyldi hlutfall sjávarútvegs og sjávarafurða hafa verið hvað varðar útfluttar vörur síðustu tvö ár? Árið 2006 51,2%, verðmæti 124,3 milljarðar, árið 2007 41,8%, verðmæti 127,6 milljarðar. Við erum að tala um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar og mér finnst að menn ættu að hafa það í huga þegar þeir tala gáleysislega um sjávarútveginn.

Herra forseti. Ég sé ekki betur en að verið sé að niðurlægja Alþingi. Hér kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra - í rauninni er ekki hægt að kalla hann háttvirtan eða hæstvirtan vegna þess að hann er að lítilsvirða Alþingi - og segir okkur að hann ætli ekkert að gera í málinu. Hann ætlar að hunsa álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, hann ætlar áfram að brjóta mannréttindi, hann ætlar að vera mannréttindaníðingur. Maður er svo sem ekkert hissa á því þó að sjálfstæðismenn vilji vera það, 

Forseti vill biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna og nota ekki orð eins og níðingur.

Mannréttindabrot og mannréttindaníð er ekkert annað. Það er verið að brjóta mannréttindi á fólki og búið að gera það í mörg ár og ég hlýt að kalla þá réttum nöfnum sem eiga það skilið. Ingibjörg Sólrún er mannréttindaníðingur með því að laga ekki 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Grétar Mar bregður ekki af vana sínum með stóryrðin sem eiga alls ekki við hér í þessu máli.  Það er rétt að vekja athygli á því, hæstv. forseti, að sú nefnd sem við ræðum hér um niðurstöðurnar frá nýtur ekki stöðu dómstóls, hún kveður hvorki upp dóma né tekur ákvarðanir sem eru bindandi að þjóðarrétti. Niðurstöður þessarar nefndar um efnishlið máls kallast sjónarmið, þ.e. það sem á ensku er kallað „views“. Í sjónarmiðum nefndarinnar kunna að felast tilmæli til viðkomandi aðildarríkis um að rétta hlut kæranda eða eftir atvikum að breyta löggjöf en ekki eru til staðar úrræði til að fylgja eftir slíkum tilmælum. Hér hefur komið fram að það hefur alltaf staðið til að taka þetta álit mjög alvarlega en við skulum líka hafa í huga að þetta álit mannréttindanefndarinnar gengur gegn niðurstöðum íslensks landsréttar, þ.e. dómi Hæstaréttar í Vatnseyrarmálinu svokallaða þar sem meiri hluti Hæstaréttar komst að þeirri niðurstöðu að 7. gr. laga um stjórn fiskveiða fullnægði jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar og þeim sjónarmiðum um jafnræði sem gæta þyrfti að við takmörkun á atvinnufrelsi, sbr. 75. gr. stjórnarskrárinnar. Ég vil svo taka fram, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, að ég beitti mér fyrir mikilli umræðu og upplýsingagjöf 

Herra forseti. Það er mikill misskilningur hjá talsmönnum Sjálfstæðisflokksins að ekki þurfi að fara að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna.  Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðu fram í vetur tillögur bæði hvað varðar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, lagt til að sett verði sólarlagsákvæði í núverandi fiskveiðistjórnarlög til að knýja á um endurskoðun þeirra, og einnig höfum lagt fram tillögur um að þessi mál skuli fara í ítarlega skoðun af hálfu þingsins. Sú umræða hefur ekki verið tekin hér. Við höfum líka lagt fram ítarlegar tillögur og hugmynd að svörum, meira að segja við áliti mannréttindanefndarinnar, breytt fiskveiðistjórn, þar sem við m.a. leggjum til að bætt verði inn í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða og hún hljóði þannig: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu um leið og jafnræðis verði gætt við úthlutun afnotaréttar og aðgengi að hinni sameiginlegu auðlind.“ - Við setjum þarna alveg ótvírætt jafnræðisákvæði inn í fiskveiðilögin. - „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“

Herra forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál sem stjórnvöld hafa að sjálfsögðu tekið mjög alvarlega. Sérstök ástæða er til að hrósa hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni, fyrir hans vinnu í þessu máli. Hann hefur m.a. fengið hæfa sérfræðinga til að skoða málið mjög gaumgæfilega. Íslensk stjórnvöld munu því svara mannréttindanefndinni innan frests og kalla eftir skýringum nefndarinnar á áliti sínu. Það skiptir miklu máli að hlutirnir séu alveg kristaltærir og því fullkomlega eðlilegt að kallað sé eftir viðbrögðum á því álitaefni sem hér er til umræðu. Það er engum í hag, og allra síst þeim sem hafa lifibrauð sitt af sjávarútvegi, ef ráðist er í róttækar og óyfirvegaðar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Kollsteypur eru ekki á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og eru ekki heldur á stefnuskrá Samfylkingarinnar. Það ætti hins vegar ekki að koma neinum á óvart að jafnræði hefur ætíð verið rauður þráður í stefnu Samfylkingarinnar og slíkt þarf að vera tryggt í íslenskri löggjöf. Það á við um sjávarútveginn eins og annað. En leiðirnar að markmiðinu, að bæði hagkvæmu og réttlátu kerfi, geta hins vegar verið afar mismunandi. Að sjálfsögðu ber okkur að hafa löggjöf sem bæði stenst íslensk lög og alþjóðalög, um það er ekki hægt að deila. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er sérstaklega talað um að gerð verði sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða. Sú athugun verður gerð sem hlýtur að vera sérstakt ánægjuefni fyrir þá sem hafa gagnrýnt þetta kerfi hvað harðast. Það er einnig afar mikilvægur punktur að ríkisstjórnin lýsir í dag yfir vilja sínum til að huga að áætlun til lengri tíma um endurskoðun á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu, engin ástæða er til að gera lítið úr því.

Hæstv. forseti. Álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna er álit, það er ekki úrskurður og þaðan af síður dómur. Að mínu viti er álitið sem slíkt frekar óljóst efnislega og erfitt er að átta sig á því nákvæmlega hve langt þarf að ganga til að mæta sjónarmiðum nefndarinnar. En auðvitað ber okkur að taka slíkt álit alvarlega, fara í gegnum það, virða það og reyna að finna leiðir til að mæta því. Ef gerðar verða breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þarf að sjálfsögðu að gæta að rétti þeirra sem nú starfa í sjávarútvegi og þeirra sem stunda útgerð. Það hlýtur að vera grundvallaratriði í þessu öllu að þjóðin sem heild njóti sem mests arðs af þeirri auðlind sem sjávarauðlindirnar eru. Það er grundvallaratriðið og lýtur að heildarhagsmunum. En um leið og ég þakka málshefjanda þá umræðu sem hér fer fram þakka ég hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem hann veitti hér. Hann upplýsti okkur um hvernig málið er statt og hvernig stjórnvöld ætla að svara því. Sjávarútvegurinn er grundvallaratvinnuvegur þjóðarinnar og það vegur þungt hvernig haldið er utan um hann og það lagaumhverfi sem um hann gildir. Ef ráðist verður í breytingar til að mæta álitinu þarf að mínu viti að fara mjög varlega, alls ekki hrapa að niðurstöðum enda óljóst hvað felst í álitinu. Það verður að vanda til verka og ég hvet hæstv. sjávarútvegsráðherra til þess.

Hæstv. forseti. Því hefur verið haldið fram að það sé mjög óljóst hvað felst í áliti mannréttindanefndarinnar. Ég tel það ekki óljóst. Það er sagt að ákvæðið um stjórn fiskveiða eins og við höfum það standist ekki jafnræðisreglur. Það er sagt að það sé algjörlega óeðlilegt að sjómenn sem vilja stunda fiskveiðar á Íslandsmiðum eigi að borga öðrum einstökum handhöfum fyrir þann rétt að fá að sækja sjó. Mér finnst ekkert skorta á skýrleikann í þessu eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði hér áðan. Ég skynja hins vegar að vilja skortir hjá sjávarútvegsráðherra til að lagfæra þá aumu stöðu sem við erum í varðandi stjórn fiskveiða. Menn tala um að taka álitið alvarlega. Gott og vel. Vel kann að vera að það þurfi tíma. En mér finnst ekki að Alþingi hafi verið skýrt frá því hér í dag í hvað svarið stefni hjá hæstv. ráðherra eða hvernig eigi að vinna að málunum. Ég hef orðað það svo að svarið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra gaf sé eitt af hinum margþættu svörum sjávarútvegsráðherra, sem ég með sjálfum mér er farinn að kalla EKG-svörin. Svör sem ég fæ sjaldan fest hönd á, því miður er erfitt að átta sig á því hvað í þeim felst. Krafan sem kom frá mannréttindanefndinni er til stjórnvalda. Það er stjórnvalda að setja fram tillögur um það hvernig á að breyta. Nú eru 14 dagar eftir af þeim tíma sem stjórnvöld hafa til að svara mannréttindanefndinni. Það er ekki viðunandi að Alþingi 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka mestan part málefnalega umræðu. Ég þarf ekki að undanskilja hv. þm. Grétar Mar Jónsson, hann er sjálfum sér líkur, vandi hans er sá að málflutningur hans er orðinn þannig að enginn tekur lengur mark á honum. Ég verð að segja eins og er að ég öðlaðist hugarró eftir að hafa hlustað á hann, mér virðist allt benda til þess að við séum á réttri braut með svarið sem við erum að fara að senda til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það sem greinilega kom fram í þessari umræðu og ég held að skipti mjög miklu máli - og undirstriki það að mikill vilji er til að nálgast málið með svipuðum hætti og ríkisstjórnin leggur upp með - er að rauði þráðurinn í umræðunni er að langmestu leyti sá að við verðum að nálgast málið af mikilli gætni, af mikilli yfirvegun og með langtímahagsmuni og langtímamarkmið að leiðarljósi. Við erum hér að tala um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar. Við erum að tala um gríðarlega hagsmuni sem geta haft mikil áhrif á lífskjör okkar. Við erum líka að kljást við mjög erfiðar spurningar sem mannréttindanefndin skildi eftir ósvaraðar og ætlaðist til að við brygðumst við með svörum sem við reynum nú að nálgast. Ég er sannfærður um að það svar sem ég var hér að greina frá efnislega mun fullnægja þeim óskum sem mannréttindanefndin lagði fram. Eins og hv. þingmenn nefndu hér áðan munum við auðvitað leita eftir áliti mannréttindanefndarinnar á því. Það er ekki rétt að þetta mál hafi ekki komið fyrir Alþingi. Það hefur gert það margoft eins og ég rakti í máli mínu og hv. þm. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar 

Hv. 10. þm. Suðurk. Grétar Mar Jónsson notaði í ræðu sinni hér áðan oftar en einu sinni og oftar en tvisvar orð sem eru fullkomlega óviðurkvæmileg í þessum sal.

Virðulegi forseti. Það er vissulega ástæða til að fara yfir þetta frumvarp um frístundabyggð og gera grein fyrir athugasemdum sem fram komu um það frumvarp í meðförum þingnefndarinnar því að svo mikið ósætti var um það að fátítt er meðal hagsmunaaðila. Það er dálítið merkilegt að mál sem til var stofnað á sínum tíma til þess að greiða úr vanda sem menn þóttust sjá fyrir að væri fyrir hendi og eðlilegt að taka á í samskiptum milli landeigenda og sumarhúsaeigenda sem leigðu sér land undir bústaði sína. Til þess var stofnað á sínum tíma árið 2006 með því að skipa starfshóp sem í sátu allmargir aðilar sem hagsmuna áttu að gæta og skiluðu af sér tilbúnu frumvarpi í febrúarmánuði 2007. Frumvarpið fékk nefndin afhent eftir nokkra eftirgangsmuni frá félagsmálaráðuneytinu og varð samkomulag um það á milli aðila, þ.e. landeigenda og sumarhúsaeigenda. Það merkilega í þessu er að félagsmálaráðherra vildi ekki samkomulagið. Hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafnaði samkomulaginu sem náðst hafði milli hagsmunaaðila og fulltrúa ráðuneytisins í þessu starfi og endaði með tilbúnu frumvarpi. Ráðherra tók sér fyrir hendur einhliða, án samráðs við hagsmunaaðila - að minnsta kosti án samráðs við landeigendur - að breyta frumvarpinu í veigamiklum atriðum og leggja það fyrir Alþingi svo breytt. Ég verð að segja að ég er afar óánægður með framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessu máli og mér finnst að hæstv. félagsmálaráðherra eigi að vera hér við umræðuna og gefa Alþingi skýringar á framgöngu sinni, hvers vegna hún greip til þessa óyndisúrræðis að hunsa samkomulag sem fyrir lá í málinu. Ég fer fram á það, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra geri þinginu grein fyrir því hvað varð til þess að hún taldi sig knúna til að henda samkomulaginu sem fyrir lá út í hafsauga og breyta því í veigamiklum atriðum á þann veg að annar aðilinn gat ómögulega unað við það. Þingnefndin var sammála um það eftir að hafa farið yfir málið að svona væri ekki hægt að láta málin ganga fram. Hæstv. félagsmálaráðherra skuldar þinginu skýringu á því hvers vegna samkomulag er ekki virt og efnt og fylgt eftir með frumvarpi sem lá tilbúið á borði ráðherrans á síðastliðnu vori, í marsmánuði 2007. Það er ekki hægt að láta það óátalið hvað þá að láta ráðherrann komast upp með að gefa ekki skýringar á því hvers vegna hún gekk svo fram í þessu máli sem raun ber vitni. Breytingarnar á frumvarpinu voru þess eðlis að menn ráku upp stór augu. Farið var að skoða málið og hægt er að vitna í nokkra aðila sem sendu þingnefndinni umsagnir sínar með mjög alvarlegum athugasemdum. Ég held að best sé að vísa til laganefndar Lögmannafélags Íslands. Það hlýtur að vera samdóma álit allra að sú nefnd sé mjög marktæk í umsögnum sínum og líklegt að hún sé mjög hlutlaus þegar hún fer yfir mál af þessum toga og gefur umsögn sína. Hún er ekki hagsmunaaðili. Í nefndinni sitja aðilar sem eru kunnugir á þessu sviði, lögfræðingar sem eru vel til þess bærir að leggja mat á innihald frumvarpsins. Það kemur fram í fyrstu orðum umsagnar laganefndar Lögmannafélags Íslands, með leyfi forseta, sem eru eftirfarandi: Rétt er að hefja umsögn þessa á því að benda á að í greinargerð sem fylgir frumvarpinu er sérstaklega tekið fram að gæta þurfi að mannréttindaákvæðum stjórnarskrár við setningu laganna. Sérstaklega eru síðan tiltekin ákvæði stjórnarskrárinnar um vernd einkaréttar, bann við afturvirkni laga og félagafrelsi. Svo kemur hér álit laganefndarinnar í örfáum orðum, virðulegi forseti: Laganefnd telur afar ólíklegt að frumvarpið standist nefnd ákvæði stjórnarskrárinnar og því til viðbótar telur laganefnd frumvarpið brjóta gegn meginreglunni um samningsfrelsi. Það var ekkert annað. Það er ólíklegt að frumvarpið standist ákvæði stjórnarskrárinnar að minnsta kosti á þrjá vegu. Þegar menn lesa síðan útskýringar laganefndarinnar og rökstuðning kemur í ljós að það sem verið er að gera athugasemd við er fyrst og fremst það sem ráðherrann setti inn í málið en ekki það sem var í frumvarpinu og samkomulag var um. Maður hlýtur hins vegar að vekja athygli á þeirri ríkisstjórn sem leggur fram svona frumvarp. Er kannski ekki liðinn tími þeirra - sem við heyrðum hér þinginu í gær að var einu sinni fyrir hendi - sem vilja þjóðnýtingu eða tími þeirra sem vilja eignaupptöku? Þetta frumvarp, eins og ráðherrann lagði það fram með stuðningi ríkisstjórnarinnar, með stuðningi Sjálfstæðisflokksins, er í raun og veru - ég vitna til umsagnar annars aðila sem var beðinn um að skila umsögn og gerði það. Þar segir, með leyfi forseta: Lögin eru einhliða lagasetning og í raun eignaupptaka á landi landeigenda með hagsmuni leigutaka að leiðarljósi. Ákvæði um einhliða framlengingu leigusamninga leiðir til framsals án samþykkis landeigenda og leyfi til veðsetningar án samþykkis er ekkert annað en tilfærsla á eignarrétti frá landeigendum til leigusala. Það er nefnilega mat aðila að í frumvarpinu sé í raun og veru um eignaupptöku að ræða. Er sá tími ekki liðinn að landsmenn þurfi að óttast að fram komi pólitísk öfl sem vilja eignaupptöku?  En þá standa samt eftir verk ríkisstjórnarinnar og það er fullkomlega eðlilegt að gera kröfu til þess að hæstv. félagsmálaráðherra geri þinginu grein fyrir því hvers vegna hún lagði þetta til, hvers vegna ríkisstjórnin samþykkti þetta. Hvers vegna samþykktu sex ráðherrar Sjálfstæðisflokksins þetta eignaupptökufrumvarp, virðulegi forseti? Við þurfum að fá skýringar á því. Ég veit nú að Alþýðuflokkurinn var í gamla daga flokkur sem vildi þjóðnýtingu. Er farið að glitta í gamla Alþýðuflokkinn, virðulegi forseti, í þessari ríkisstjórn? Þetta er mikið alvörumál og það er ekki hægt að láta óátalda framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessu máli og það verður að koma mjög skýrt fram að við þetta eru gerðar alvarlegar athugasemdir af hálfu þingsins. Ég vil segja um málið sjálft að það er eðlilegt að setja lög um samskipti á milli leigutaka og leigusala enda var um það samkomulag, nefnd sem náði samkomulagi og skilaði því sem frumvarpi. Menn eru sammála um það. Bændur og aðrir landeigendur hafa hagsmuni af því að landið sé nýtt. Það eru þeirra hagsmunir að til sé fólk sem vill taka landið á leigu og borga afgjald fyrir það. Það eru því þeirra hagsmunir að leikreglurnar og löggjöfin séu þannig að það sé vilji og hvati til þess hjá einstaklingum að leigja sér land og nýta það sér til ánægju og dvalar. Þess vegna eigum við auðvitað að leitast við að svara óskum um löggjöf á þessu sviði. Það er í hag landeigenda að löggjöfin sé þannig að þetta sé hægt, það séu skynsamlegar reglur og þeir hafi tekjur af þessu landi. Það er kannski út á það sem málið gengur. Í löggjöfinni eigum við að leitast við að gæta hagsmuna aðila þannig að báðir séu sæmilega sáttir við þá niðurstöðu sem þingið kemst að. Það má segja að eftir miklar breytingar á frumvarpinu sem er lýst í nefndaráliti og framsöguræðu hv. formanns nefndarinnar þá er komið samkomulag. Aðilar eru sáttir að kalla. Landeigendur og sérstaklega ekki Bændasamtökin eru ekki alveg sátt, sérstaklega ekki við framgöngu ríkisstjórnarinnar. Þau eru ekki alveg sátt við þessa flóknu reglu sem búið er að teikna upp. En þau eru sátt að kalla sem þýðir, fyrir okkur sem viljum gæta að meðalhófi í þessu máli og feta það einstigi sem samkomulag getur sem best tekist um, að fyrir okkur er rétt að styðja við bakið á þessari niðurstöðu. Það gerum við þó með þeim fyrirvara sem kom fram í máli framsögumanns nefndarinnar, að það þarf að endurskrifa þetta þegar nokkur reynsla er komin á. Þegar teiknaður er upp mjög flókinn ferill er hætt við því að í honum geti verið göt eða ágallar sem koma í ljós síðar en ekki voru fyrirséðir. Þess vegna er skynsamlegt að huga að því í raun og veru að endurskrifa þennan texta fljótlega og semja heillega löggjöf því að hún er auðvitað ekki heilleg þegar frumvarpið er tekið og því gjörbreytt í veigamiklum atriðum. Þá er það eins og stagbætt flík. Hún getur gert sitt gagn um einhvern tíma en það er ekki gott að láta hana vera til frambúðar. Ég vil ítreka það sem ég spurði formann nefndarinnar um í andsvörum varðandi þau ákvæði sem leggur bann við því að tímabundinn leigusamningur geti verið til skemmri tíma en 20 ára. Þetta var ekki inni í samkomulagsfrumvarpinu í marsmánuði 2007 en það var komið inn í frumvarpið frá ríkisstjórninni, þá bann til 25 ára. Ég skildi það eins og formaður nefndarinnar að þetta bannákvæði ætti við um gömlu samningana. Hafi þeir verið til langs tíma þá má framlenging þeirra ekki vera til skemmri tíma en 20 ára. En mér sýnist hins vegar þegar ég fer að bera saman breytingartillöguna og frumtextann, að þetta þýði almennt bann við alla samninga. Það er eitthvað annað en ég hafði skilið að við værum að leggja til og ég heyri að formaður nefndarinnar er sammála mér um það. Hann lagði það heldur ekki til. Ég held því að við verðum að skoða þetta og gera á þessu viðeigandi breytingar milli 2. og 3. umr. þannig að það sé alveg ljóst að við erum ekki að banna landeiganda og sumarhúsaeiganda að semja til skemmri tíma en 20 ára. Ég vona að á því sé skilningur innan nefndarinnar og það geti tekist gott samkomulag um að lagfæra þennan texta. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að fara frekar ofan í einstök atriði málsins. Ég hef komið sjónarmiðum mínum almennt á framfæri í þessu og í ljósi þess að ég tel nauðsynlegt að hafa leikreglur og að það er sátt að kalla um þessa útfærslu þá ætla ég að standa að því að greiða götu þess hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mjög mikilvægt mál, eitt stærsta mál sem kom inn á borð félags- og tryggingamálanefndar síðastliðið haust og á þessu vori því að við höfum verið með þetta mál lengi til meðhöndlunar á vettvangi nefndarinnar og náð mjög góðum árangri í því samstarfi og í því mikla starfi sem hefur verið unnið innan nefndarinnar enda er þetta mál í allt öðrum búningi en þegar hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra lagði það fram á haustdögum árið 2006. Forsaga þessa máls er sú að landeigendur, mestan part bændur, og leigutakar undir lóð á sumarhúsum hafa átt mjög góð samskipti og viðskipti sín á millum undanfarna áratugi. Mikil samskipti hafa einkennt þau viðskipti, kannski ekki hvað síst af hálfu landeigenda eða bænda um leigukjör á þessum lóðum. Á undangengnum árum hafa orðið miklar breytingar í þjóðfélagsskipan hér á landi sem hafa leitt það af sér að efnaðir einstaklingar, viðskiptamenn, hafa séð mikil tækifæri í ljósi þeirrar löggjafar sem um þessi mál gilda - eða „ekki“ löggjafar - að kaupa í umtalsverðum mæli lönd af bændum og hækka síðan leiguna á þeim aðilum sem hafa leigt land af viðkomandi bónda jafnvel um áratuga skeið. Við þessu þurfti að bregðast og ég veit að hæstv. forseti sem hér situr, sem er fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra, þekkir þessa forsögu vel en það þurfti að grípa til einhverra úrræða til að tryggja stöðu leigjenda á þessum markaði því sumir leigusalar sem nýlega höfðu keypt sér jarðir fóru fram með þeim hætti gagnvart sumarbústaðaeigendum að ekki varð við unað. Leigan var jafnvel tvö- eða þrefölduð eða margfölduð og ef fólk vildi ekki gangast inn á þá samninga hjá hinum nýju eigendum þá skyldu þeir gera svo vel að koma sér burt af viðkomandi jörð. Þarna gat ævistarf fólks verið að veði og ef við höfum það í huga að frístundahús í árslok árið 2006 voru 11 þúsund þá er augljóst að málefni frístundabyggða snerta gríðarlega stóran hluta landsmanna. Við erum að tala um tugi þúsunda Íslendinga sem hafa beina hagsmuni af því hvernig við vinnum að þeim málum sem við ræðum hér fyrir utan þann mikla fjölda landeigenda sem vill að sjálfsögðu að þessi markaður sé heilbrigður og sé starfræktur í þeirri sátt sem ríkt hefur á undanförnum áratugum. Fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Magnús Stefánsson, setti af stað nefnd með hagsmunaaðilum sem átti að undirbúa mál til að leysa úr þeim vandkvæðum sem upp voru komin. Sú nefnd skilaði af sér drögum að þingmáli en því miður í ljósi þess að stutt var til síðustu kosninga þá vannst ekki tími til að leggja það mál fram í þinginu heldur var það einungis látið liggja og nýr ráðherra tók við því sem var í prýðilegri sátt, hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir því núverandi hæstv. forseti var þá ekki lengur félagsmálaráðherra. En hvað gerist þegar búið er að ná tiltölulega góðri sátt á milli landeigenda og leigjenda þeirra? Ráðherra ákveður einhliða að semja nýtt frumvarp sem gengur þverlega gegn hagsmunum landeigenda og þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir málinu síðasta haust var það komið í háaloft. Það kom upp bullandi ágreiningur úti í samfélaginu um það frumvarp sem ráðherrann lagði fram nær einhliða og án samráðs við helstu hagsmunaaðila. Þegar umsagnir fóru að berast um þetta ágæta mál til okkar í félags- og tryggingamálanefnd varð maður dálítið uggandi um hvers lags stjórnarfar væri í þessu landi. Ég ætla að ganga svo langt að segja að ráðherra skuli voga sér að leggja fram frumvarp í þeim búningi sem það var lagt fram á haustdögum er ekki hægt að finna mörg fordæmi fyrir. Maður hlýtur að spyrja sig hvað hafi orðið um þau samráðsstjórnmál sem voru boðuð hjá Samfylkingu í aðdraganda síðustu kosninga. Því miður eru þau af skornum skammti en ákvarðanir eru teknar einhliða án samráðs við hlutaðeigandi aðila. Það var vissulega erfitt fyrir núverandi formann félags- og tryggingamálanefndar, hv. þm. Guðbjart Hannesson, og okkur öll í félags- og tryggingamálanefnd, að eiga við þetta mál og að lesa þær umsagnir sem bárust en ég vil vitna til einnar þeirra, en í umsögn Húseigendafélagsins um frumvarp til laga um frístundabyggð segir, með leyfi hæstv. forseta: „Húseigendafélagið mælir eindregið gegn því að þetta frumvarp verði að lögum í núverandi mynd. Félagið telur að betri sé bið en bráðræði og mælir með því að frumvarpið verði skoðað nánar og því breytt eða samið nýtt þar sem nauðsynlegt jafnvægi er milli réttinda og skyldna aðila og þannig að ekki leiki vafi um gildi þess gagnvart stjórnarskránni.“ Undir þessa umsögn skrifaði Sigurður Helgi Guðjónsson, formaður Húseigendafélagsins. Hvað á sá ágæti maður við þegar hann vitnar um brot gagnvart stjórnarskránni? Hann var ekki sá eini sem sendi umsókn sem kvað á um að trúlega værum við að ganga gegn einkaeignarrétti sem nyti verndar stjórnarskrárinnar en síðar í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Eignaréttur að landi og lóðum fyrir frístundahús nýtur verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar. Með frumvarpinu er eignaréttur leigusala skertur mjög og í sumum tilvikum jaðrar við eignaupptöku; eignarnám, leigunám. Rökin sem færð eru fram fyrir því eru ekki nægilega traust og góð og hrökkva ekki til. Þótt verð á landi og lóðum hafi hækkað þá dugir það ekki og heldur ekki að ráðstöfunarréttur hafi rýmkast með nýjum jarðarlögum. Engir almannahagsmunir kalla á að gengið sé svo freklega á eignarrétt landeigenda. Ein rökin sem frumvarpshöfundar færa fram eru þau að það sé löng hefð fyrir því að grípa inn í réttindi yfir fasteignum og því sé réttlætanlegt að gera það áfram. Löng saga um vonda meðferð réttlætir aldrei áframhaldandi barsmíðar.“ Svona voru fjölmargar umsagnir sem við fengum í nefndinni og því var það ákveðið nokkuð snemma í ferlinu þegar þessi veruleiki rann upp fyrir okkur nefndarmönnum, alveg sama í hvaða flokki við stóðum, að við yrðum hreinlega að semja nýtt frumvarp sem er niðurstaðan sem við ræðum hér, því miður á síðustu stundu þingsins. Þetta frumvarp sem formaður og nefndarmenn hafa lagt mikla vinnu í er í 24 liðum og því er í raun og veru ekki hægt að segja að við séum að gera endurbætur á því frumvarpi sem er lagt fram því hér er hreinlega um nýtt mál að ræða. Þetta er að mörgu leyti mjög gott mál því, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á, þá höfum við þingmenn verið í samskiptum við hagsmunaaðila í þessu máli. Við höfum stundað samræðustjórnmál í þessu máli eftir að hæstv. ráðherra henti handónýtu máli í félags- og tryggingamálanefnd og ég held að við höfum unnið nokkuð vel að þessu. Það þarf örugglega að lesa þessa löggjöf yfir þegar fram líða stundir því þótt við höfum gert okkar besta í þessu þá var ekki mikill tími til að klára þetta mál en ég tel mig geta staðið að því án nokkurs fyrirvara því ég held að öllum sé greiði gerður að bæta það umhverfi sem er á markaðnum, bæði gagnvart því fólki sem leigir sumarhúsalóðir af landeigendum og ekki síður gagnvart landeigendum sjálfum, bændum. Þetta mál er því ákveðin málamiðlun á milli þessara tveggja sjónarmiða. Það standa allir þingflokkar að þessu en ég tek undir með síðasta ræðumanni. Það á ekki að líðast að þingnefndum sé gert að fá slík mál upp í hendurnar sem búið er að klúðra alveg gersamlega, mál sem eru komin upp í háa loft og því vil ég segja það nefndinni til hróss að hún hélt vel á þessu máli. Þetta var vandasamt mál en ég held að við höfum náð góðri lendingu sem mun stuðla að heilbrigðari markaði á þessu sviði um ókomna tíð.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um frístundabyggð og menn hafa farið nokkuð yfir sögu málsins. Ég minni á afstöðu mína þegar þetta mál kom fram. Ég studdi mjög eindregið frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra og það er ekki rétt að fulltrúar allra flokka hafi viljað breyta frumvarpinu eða umturna því eins og hér var sagt áðan. Ég var fylgjandi þessu frumvarpi. Hins vegar kom á daginn að það var ekki sátt um það, hagsmunaaðilar, Bændasamtökin og ýmis samtök landeigenda voru mjög ósátt við frumvarpið og innan nefndarinnar var vissulega mjög hörð gagnrýni á það líka, eins og komið hefur fram við umræðuna. Nefndin brá þá á það ráð að breyta frumvarpinu og leita sátta á milli aðila. Það voru allir sammála um það og ég hygg að allir séu sammála um nauðsyn þess að setja lagaumgjörð um þessa starfsemi. Þetta er orðin atvinnugrein, að leigja land undir sumarbyggðir, og þetta er því öllum til hagsbóta, bæði landeigendum og að sjálfsögðu sumarbústaðaeigendum eða -leigjendum. Að þessari sátt var unnið undir forustu hv. formanns nefndarinnar, Guðbjarts Hannessonar, og ég tel að mjög vel hafi tekist til með þessa vinnu. Niðurstaðan liggur á borðinu og ég styð hana.

Virðulegi forseti. Það er rétt að fá það alveg skýrt fram hvort það sé nokkur misskilningur að hv. þingmaður hafi verið að lýsa yfir því að hann væri mjög sáttur við frumvarpið eins og það var lagt fram þar sem þeir sem ekki eiga landið fá að ráða því hversu lengi þeir hafa það undir höndum. Þeir fá að framleigja það þriðja aðila án leyfis landeiganda og hirða af því allar tekjur og verðmætisauka sem orðið hefur á leigutímanum. Hann er fullkomlega sáttur við frumvarp sem er lýst í umsögnum sem eignaupptöku. Ef ég hef skilið ummæli þingmannsins rétt er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en að hann sé mjög sáttur við þetta, þ.e. að hann sé þá í raun og veru enn þá á þeirri skoðun að þjóðnýting sé á dagskrá í íslenskum stjórnmálum.

Hæstv. forseti. Ég tel að menn séu búnir að ganga fulllangt í vörn fyrir einkaeignarréttinn og hef verið talsmaður þess að hugsa til almannahagsmuna. Menn hafa verið að herða róðurinn í vörn fyrir einkaeignarréttinn á ýmsum sviðum og ég tel að í seinni tíð hafi almannaréttur verið um of víkjandi. Það er mitt sjónarmið. Staðreyndin er sú að menn hafa notað einkaeignarréttinn til þess nánast að fjárkúga fólk eins og gerst hefur í ýmsum sumarbyggðum. Við fengum mjög margar sögur inn á okkar borð í félagsmálanefnd í umfjöllun um þetta mál og það er í vörn fyrir þetta fólk sem ég vildi ganga. En staðreyndin er sú að þegar á heildina er litið hefur sambandið á milli þeirra sem eiga landið og þeirra sem leigja það verið með ágætum. Þetta eru undantekningartilvik og frumvarpið eins og það var lagt fram var sett fram þessu fólki til varnar. En þetta er sagan og við getum farið í söguskoðun, það er alveg rétt og ekkert að því, en á borðinu liggur niðurstaða sem ég hygg að menn séu almennt sáttir við og það er vel.

Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að ég leiðrétti sjálfan mig aðeins því þetta er auðvitað ekki dæmi um þjóðnýtingu, þetta er kannski hið gagnstæða þar sem einstaklingur fær í raun og veru eignarrétt yfir eign annars einstaklings með lagasetningu, þar sem eign er tekin og forræði eignar er tekið úr höndum þess sem á hana og með þeim hætti að um eignaupptöku er að ræða í raun og veru. Mér fannst hv. þingmaður vera dálítið að draga í land með stuðning sinn við þau áform sem frumvarpið lýsti í upphafi. Ég fagna því að hann er ekki eins ákveðinn í stuðningi við þetta háttalag og virtist vera í fyrri ræðu hans. Það má yfirfæra þetta yfir á aðra eign en land, t.d. íbúðarhúsnæði, og ímynda sér hvernig þetta liti út ef við settum í lög um meðferð íbúðarhúsnæðis sem leigt er út ákvæði sem væru á þann veg að leigutakinn gæti einhliða ákveðið að framlengja leigusamningnum til allt að 25 ára án þess að sá sem ætti íbúðina hefði neitt um það að segja og það tæki hann 12 ár að losa sig við leigutakann. Og þó að allir vilji hafa skynsamlega löggjöf sem gætir að réttindum þeirra sem taka á leigu, hvort sem það er land eða íbúð, þá sjá auðvitað allir sanngjarnir menn að þetta er ekki hægt. Þetta frumvarp gekk allt of langt og í því eru athugasemdir mínar fólgnar, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég er ekki að draga í land. Ég studdi frumvarpið eins og það kom fram en er enn þá meiri stuðningsmaður þeirrar niðurstöðu sem við höfum komist sameiginlega að, því mér finnst skipta mjög miklu máli að um þessa lagaumgerð sé bærileg sátt og það hefur tekist. Varðandi rétt handhafa einkaeignar má segja að hér sé um að ræða samspil tveggja eigna. Annars vegar lands og hins vegar húss sem reist er á landareigninni og spurningin snýst um það að tryggja einhvers konar jafnræði þarna á milli, að einn stilli ekki öðrum upp við vegg. Og ég tel að það hafi gengið bærilega að ná því fram með þessu frumvarpi og þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir.

Herra forseti. Þegar þetta frumvarp var kynnt upphaflega í þingflokki Sjálfstæðisflokksins hafði ég fyrirvara við það eins og fleiri og hafði grun um að það bryti ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar, bæði félagafrelsi og eignarrétt o.s.frv., fyrir utan það að ganga á samningsrétt. Þegar málið kom inn í hv. félags- og tryggingamálanefnd lagði ég mikla áherslu á að reynt yrði að finna einhverja aðra lausn á þessum vanda. Vandinn er sá að landverð hefur hækkað mjög mikið, sem er gott fyrir bændur í sjálfu sér. Vegna lækkandi vaxta, vegna nýrra jarðalaga, vegna sölu á Lánasjóði landbúnaðarins o.s.frv. og vegna lækkandi vaxta á heimsmarkaði hefur verð hækkað mjög mikið hjá bændum. Menn sem eru í viðskiptum hafa komið þarna inn en áður fyrr var þetta ósköp notalegt og elskulegt samband á milli bænda og sumarhúsaeigenda, menn borguðu kannski stundum eitt lambsverð eða eitthvað slíkt. Það kom upp mikil þvingun á leigjendur þegar menn fóru að beita ákveðinni hörku, einstaka maður, ég undirstrika það, alls ekki allir. Hins vegar er mjög nauðsynlegt bæði fyrir bændur og þá sem leigja land, landleigjendur, að samskiptin séu góð, það er verulega mikilvægt. Það er óþolandi fyrir báða aðila ef einhver illindi eru í gangi, það er bara óþolandi í mannlegum samskiptum, af því þetta fólk er mjög náið. Sumarhúsaeigendur þurfa oft að fara í gegnum lönd bænda, opna hlið og annað slíkt og bændur þurfa að fara yfir lönd sumarbústaðaeigenda og þetta byggir því á mjög góðum samskiptum. Það var þess vegna hvati til að reyna að finna einhverjar aðrar lausnir sem hefðu leyst þennan vanda og þá mundi ég eftir því að í ábúðarlögum og ég held líka í þýskum leigulögum að ef leigjandi íbúðar eða lands bætir eignina með einhverjum framkvæmdum eigi hann að fá það greitt þegar leigu er lokið. Þetta var það sem vantaði inn í dæmið til að sátt næðist. Og það er einmitt það sem kemur inn í þetta nýja frumvarp, því að ég vil kalla þetta nýtt frumvarp sem við komum hérna með, herra forseti. Meginatriðið í þessu nýja frumvarpi er að samningsfrelsið er haft í hávegum en áður var samningsnauðin höfð í hávegum í frumvarpinu. Menn voru þvingaðir til samninga aftur og aftur, þ.e. landeigendur, en nú er stuðlað að samningsfrelsi og það er auðvitað miklu betra í samskiptum fólks að það geri samninga af frjálsum vilja. Lausnin fólst í því að menn þurfa að uppfylla ákveðin formsatriði. Landeigandinn getur boðið leigjandanum tvo kosti, annars vegar að leigja landið áfram til 20 ára á einhverju verði sem yrði metið hvað ætti að vera hátt og hins vegar að kaupa til baka þær jarðarbætur sem leigjandinn hefur gert á landinu og sumarbústaðinn og öll mannvirki. Þarna jafnast allt í einu aðstaða manna því að bóndinn eða landeigandinn þyrfti þá að reiða fram mikið fé til að kaupa skógræktina, vatnsveituna, rafmagnsveituna, vegalagninguna o.s.frv. og bústaðinn. Hann er þá í þeirri stöðu að vera frekar á því að leigja áfram. Þannig myndast þrýstingur hjá báðum aðilum að ná sáttum. Ef landleigjandinn sættir sig ekki við þá tvo kosti sem landeigandinn getur valið á milli, annaðhvort að framleigja ef hann vill það ekki eða kaupa landið til baka ef landeigandinn velur það, þá getur hann alltaf sagt: Ég sætti mig við hvorugt, ég fer með bústaðinn af landinu. Og ef landeigandinn nýtir sér ekki að velja á milli þessara tveggja kosta, á leiguliðinn eða leigjandinn kost á því annaðhvort að leigja áfram til 20 ára með leigu sem yrði metin eða að fara burt með sitt hafurtask af lóðinni. Þegar sú staða er komin upp að bæði leigan er metin af nefnd sem til þess er ætluð og endurbæturnar metnar af nefnd sem til þess er ætluð ef landeigandinn velur þann kost, þá eru orðnir miklir hagsmunir fyrir báða aðila að semja, semja um áframhaldandi leigu eða endurkaup, semja um upphæð leigunnar o.s.frv. Ég tel að þessi niðurstaða sé mjög góð og muni fækka verulega þeim ágreiningsatriðum sem upp geta komið, að báðir aðilar geti skotið því til nefndar hver leigan eigi að vera ef þeir óska eftir að leigja og hvert endurgjaldið eigi að vera ef landeigandi óskar eftir að kaupa eða að leigjandinn fer. Og þar sem menn vilja kannski ekki endilega sætta sig við einhverja óvissa niðurstöðu nefndar, matsnefndar, munu þeir mjög líklega semja. Ég held að niðurstaðan verði sú. Enda kom það í ljós þegar þessi niðurstaða var kynnt fyrir hagsmunaaðilum að þá var allt annar andi í þeim en áður. Það var orðið miklu meira jafnræði. Ég held að þetta sé góð lausn sem nefndin komst að niðurstöðu um og ég vona að gætt sé hagsmuna beggja aðila í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég hafði óskað eftir að ráðherra kæmi hér og gerði grein fyrir því hvers vegna hún vék svo freklega sem raun ber vitni frá því samkomulagi sem náðst hafði um nýja löggjöf og lagði fram þetta frumvarp sem við höfum verið að ræða. Ég hefði kosið, virðulegi forseti, að ráðherrann ætti kost á að taka þátt í umræðunni og gera grein fyrir svörum sínum áður en henni lyki.

Forseti vill taka fram að hann kom boðum til hæstv. félagsmálaráðherra um að nærveru hennar væri óskað hér. Hins vegar er umræðu um málið lokið þannig að forseta er vandi á höndum og verður því miður að láta svo standa.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 13. gr. laga nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna, til samræmis við rökstutt álit Eftirlitsstofnunar EFTA frá 19. júlí 2006. Í áliti stofnunarinnar segir að búsetuskilyrði laganna feli í sér óbeina mismunun gagnvart farandlaunþegum og fjölskyldum á framfæri þeirra. Í 28. gr. EES-samningsins er kveðið á um frjálst flæði launþega innan Evrópska efnahagssvæðisins og í 31. gr. samningsins er veittur sambærilegur réttur til sjálfstætt starfandi einstaklinga, sbr. lög nr. 2/1993. Enn fremur segir í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, að launþegar skuli njóta sömu félagslegu réttinda og skattaívilnana og innlendir launþegar. Námslán teljast til félagslegra réttinda í þessum skilningi. Eins og 13. gr. laga nr. 21/1992, er úr garði gerð skulu umsækjendur lána vera búsettir á Íslandi. Auk þess verður viðkomandi að hafa haft hér fasta búsetu undanfarin tvö ár eða í þrjú ár af síðustu tíu árum fyrir upphaf þess tímabils sem sótt er um námslán vegna. Hin óbeina mismunun felst í því að þrátt fyrir að lagatextinn mismuni ekki samkvæmt orðanna hljóðan þá eru áhrif hans þau að Íslendingar eiga auðveldara með að uppfylla búsetuskilyrðin en aðrir ríkisborgarar EES-ríkjanna. Í frumvarpinu er brugðist við þessari mismunun á þann hátt að námsmenn sem eru íslenskir ríkisborgarar og námsmenn og fjölskyldur þeirra sem eru ríkisborgarar ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu, og eru efnahagslega virkir og uppfylla skilyrði laganna, svo og reglna sem settar eru með stoð í þeim, eiga rétt á námslánum. Enn fremur kveður frumvarpið á um að efnahagslega óvirkir ríkisborgarar ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu, og fjölskyldur þeirra, sem búið hafa hér á landi samfellt í fimm ár öðlist rétt til námslána. Hvað felst í samfelldri búsetu er svo nánar tilgreint í 4. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Nefndin kynnti sér reglur sem gilda um þessi mál annars staðar á Norðurlöndunum og er þar að finna sambærilega leið og farin er í frumvarpi þessu þar sem sett eru opin ákvæði og ráðherra gefin heimild til frekari reglusetningar. Er það álit nefndarinnar að með frumvarpinu sé komið á móts við álit Eftirlitsstofnunar EFTA þar sem efnahagslega virkir einstaklingar komi til með að sitja við sama borð og íslenskir ríkisborgarar verði frumvarp þetta að lögum. Áréttar nefndin jafnframt að fimm ára búsetuskilyrði fyrir ríkisborgara ríkja á EES-svæðinu sem eru efnahagslega óvirkir feli ekki í sér mismunun þar sem um ólíka hópa er að ræða. Nefndin telur rétt að samræma hugtakanotkun í frumvarpinu en þar er hvort tveggja talað um námsaðstoð og námslán. Er það álit nefndarinnar að námsaðstoð á Íslandi felist í námslánakerfinu sjálfu og kjörum námslána, svo sem vaxtastigi þeirra, lánstíma og niðurfellingu lána. Leggur nefndin því til að orðið námslán verði notað í stað námsaðstoðar. Áréttar nefndin að hér er eingöngu um orðalagsbreytingu að ræða sem hefur ekki áhrif á efnisatriði frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem getið er um í nefndarálitinu. Undir nefndarálitið ritar sá sem hér stendur og hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson, Illugi Gunnarsson, Guðbjartur Hannesson, Höskuldur Þórhallsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Katrín Júlíusdóttir og Kolbrún Halldórsdóttir Hv. þm. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um opinbera háskóla. Nefndin hefur farið yfir málið og í nefndarálitinu er gerð grein fyrir þeim gestum sem komu á fundi nefndarinnar og jafnframt helstu atriðum sem rædd voru í nefndarstarfinu. Ég vil í þessari ræðu gera grein fyrir helstu breytingum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Í fyrsta lagi vil ég nefna það að í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um gildissvið laganna. Fram kemur að lögin skuli ná til þeirra háskóla sem eru reknir sem opinberir háskólar og lúti yfirstjórn menntamálaráðherra. Í ákvæðinu eru ekki tilgreindir þeir opinberu skólar sem starfandi eru núna en það eru Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Kennaraháskóli Íslands, Landbúnaðarháskóli Íslands og Háskólinn á Hólum. Fyrirhuguð er sameining Kennaraháskólans og Háskóla Íslands, sbr. lög nr. 37/2007. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Háskólinn á Hólum starfa á grundvelli laga nr. 57/1999, um búnaðarfræðslu. Í 5. mgr. bráðabirgðaákvæðis í frumvarpinu kemur fram að þau lög skuli endurskoðuð fyrir árslok 2009. Munu skólarnir tveir því starfa áfram á grundvelli þeirra laga. Í máli ráðuneytisstjóra kom fram að ástæðan væri að skólarnir þyrftu aukinn tíma til að aðlaga sig breyttu lagaumhverfi. Því sjónarmiði var hreyft að eðlilegt væri að nöfn þeirra opinberu háskóla sem starfandi eru og frumvarpið tekur til yrðu tilgreind í ákvæðinu. Er það álit meiri hluta nefndarinnar að rétt sé að í 1. gr. komi skýrt fram hvaða háskólar starfi á grundvelli laganna. Með tilliti til sameiningar Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands, sem taka á gildi 1. júlí 2008, telur meirihlutinn rétt að leggja til þá breytingu að nöfnum Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri verði bætt inn í 1. gr. frumvarpsins. Af gefnu tilefni vil ég síðan nefna að eftir að lög um búnaðarfræðslu, sem ég vék að hér áðan varðandi Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskólann á Hólum, hafa verið endurskoðuð og þessir háskóla uppfylla ákvæði laga um opinbera háskóla. Ég lít svo á að þá muni þeir að sjálfsögðu falla undir ákvæði þessa frumvarps. Verði það svo - og ég vil nefna það af gefnu tilefni eftir samræður mínar við hv. þm. Jón Bjarnason sem ég veit að hefur miklar skoðanir á þessu máli - þá tel ég að að þeirri endurskoðun lokinni sé augljóst að nöfn þessara skóla verði felld með lagabreytingu inn í 1. gr. laganna. Ég vil að þetta komi skýrt fram þannig að hv. þm. Jón Bjarnason hafi fullvissu fyrir því. Töluverð umræða var innan nefndarinnar um 5. og 6. gr. frumvarpsins um hlutverk og skipan fulltrúa í háskólaráð. Með frumvarpinu er stjórn háskóla falin háskólaráði og rektor. Skal háskólaráð skipað sex fulltrúum auk rektors. Þar af er einn fulltrúi háskólasamfélagsins sem valinn er samkvæmt ákvörðun háskólafundar, einn fulltrúi nemenda, tveir fulltrúar frá menntamálaráðuneyti og tveir utanaðkomandi aðilar. Er hér um breytingu að ræða frá gildandi lögum um Háskóla Íslands þar sem stjórn skólans er einnig falin deildarfundum og deildarforsetum. Frumvarpið mælir fyrir um töluverðar breytingar á skipan fulltrúa í háskólaráð. Á það sér í lagi við um háskólaráð Háskóla Íslands sem nú er skipað tíu fulltrúum, þar af fjórum fulltrúum úr hópi ótímabundið ráðinna kennara, einum fulltrúa samtaka háskólakennara, tveimur fulltrúum skipuðum af menntamálaráðherra og tveimur fulltrúum stúdenta, auk rektors, sbr. 4. gr. laga nr. 41/1999. Við Háskólann á Akureyri er háskólaráð skipað fimm fulltrúum, þar af tveimur fulltrúum, þ.e. kennurum sem ráðnir eru ótímabundið við skólann, einum fulltrúa stúdenta og einum fulltrúa frá ráðuneyti auk rektors. Þessi breyting á stjórn háskóla og skipan háskólaráðs var aftur á móti gagnrýnd af Háskóla Íslands, stúdentaráðum háskólanna og nemendafylkingum innan Háskóla Íslands. Telja þeir að fræðilega þekkingu muni skorta innan háskólaráðsins verði frumvarpið að lögum. Fulltrúar háskólasamfélagsins séu mikilvægur hlekkur við að gæta að hlutverki háskóla sem meðal annars er að sinna kennslu, rannsóknum, þekkingarleit og sköpun á sviði vísinda, fræða, tækniþróunar eða lista. Enn fremur taki sú menntun sem háskólar veita mið af þörfum samfélagsins og geti verið fræðilegs eðlis og starfsmiðuð. Háskólar séu jafnframt miðstöð þekkingar og hluti af alþjóðlegu mennta- og vísindasamfélagi. Háskólaráð hefur víðtækt hlutverk. Það er æðsti ákvörðunaraðli innan viðkomandi háskóla og hefur með höndum framkvæmdastjórn hans og stefnumörkun. Telur meiri hlutinn að þetta hlutverk ráðsins kalli eftir skilvirkni þess og að sú breyting sem frumvarpið gerir ráð fyrir á fjölda fulltrúa í ráðinu mundi auka hana. Að mati meiri hlutans verður jafnframt að lesa 6. gr. frumvarpsins með öðrum ákvæðum þess. Í 9. gr. frumvarpsins má sjá að háskólafundur er samráðsvettvangur háskólasamfélagsins þar sem fjallað er um og mótuð sameiginleg vísinda- og menntastefna háskólans, að frumkvæði rektors. Í 10. gr. frumvarpsins segir að meðal annarra sitji rektor, forsetar og formenn deilda háskólafund ásamt kennurum og sérfræðingum úr skólum og stofnunum háskóla, fulltrúum nemenda og fleiri. Lýðræðislega valdir fulltrúar háskólasamfélagsins, valdir af háskólafundi, ásamt rektor, eiga að tryggja að fræðileg þekking haldist innan ráðsins. Háskólaráð fer jafnframt með endurskoðunar- og úrskurðarhlutverk. Telur meiri hlutinn að fjölmennt ráð í fámennum háskólum samrýmist illa því hlutverki þess, enda fær það til endurskoðunar og úrskurðar mál sem snerta stöðu starfsmanna og grunneiningar skólans að verulegu leyti. Í frumvarpinu er kveðið á um að í háskólaráði sitji tveir utanaðkomandi aðilar. Í máli rektora Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri kom fram að mikilvægt væri að hafa slíka fulltrúa innan ráðsins til að efla tengsl við samfélagið. Er það álit meiri hlutans að slík breyting muni víkka sjóndeildarhring ráðsins og styrkja starfsemi háskóla út á við. Háskólasamfélagið og háskólarnir sjálfir eru að breytast og breyttir tímar kalla á aðra stjórnskipun en verið hefur innan skólanna. Álítur meiri hlutinn að gott aðgengi að hraðri þróun þekkingarsamfélagsins og öflug tengsl við atvinnulífið séu mikilvægur hlekkur í því að tryggja hagsmuni skólanna. Aftur á móti telur meiri hlutinn að mikilvægt sé að fræðileg þekking og tenging við starfsemi skólanna tapist ekki. Eigi slíkt sérstaklega við í fjölmennari skólum. Leggur meiri hlutinn því til þá breytingu á 6. gr. að í háskólum með fleiri nemendur en fimm þúsund verði fulltrúum háskólasamfélagsins fjölgað í tvo, fulltrúar nemenda verði tveir, líkt og nú er, og fulltrúar tilnefndir af menntamálaráðherra verði fjórir. Er það álit meiri hlutans að þannig séu lýðræðishefðir Háskóla Íslands virtar og styrkum stoðum skotið undir fræðilega þekkingu innan háskólaráðsins. Með þessu móti telur meiri hlutinn að komið sé til móts við þær kröfur sem fulltrúar Háskóla Íslands og stúdentar settu fram. Meiri hlutinn telur að með þessum breytingum á ákvæðum frumvarpsins skapist þéttari og fjölmennari eining innan háskólaráðsins sem hafi góða tengingu við fræðilega og faglega starfsemi innan skipulagseininga háskólans. Meiri hlutinn undirstrikar að sú skipan sem 6. gr. frumvarpsins kveður á um henti vel fámennari skólum. Með því að halda óbreyttu fyrirkomulagi um skipan háskólaráðs í þeim háskólum sé tryggð skilvirkni ráðsins, eftirlits- og úrskurðarvald þess eflt sem og tengsl háskólanna við samfélagið og atvinnulífið styrkt. Að lokum, herra forseti, vil ég nefna það að í 24. gr. frumvarpsins er fjallað um fjármögnun háskóla. Mikil umræða fór fram innan nefndarinnar um þetta ákvæði frumvarpsins og hélst í hendur við umræðu um samkeppnisaðstöðu opinberra háskóla við einkarekna háskóla. Í greininni er kveðið á um heimild háskóla til að innheimta skrásetningargjöld af nemendum, allt að 45.000 kr. á ársgrundvelli. Enn fremur veitir greinin háskólum heimild til að taka gjöld fyrir útgáfu staðfestra vottorða, gerð, fyrirlögn og yfirferð stöðu-, inntöku-, upptöku- og fjarprófa, þjónustu sem háskóli veitir samkvæmt samningi við menntamálaráðuneytið sem og fyrir endurmenntun og fræðslu fyrir almenning. Í 4. mgr. greinarinnar kemur enn fremur fram að háskólaráð geti gert tillögu til ráðherra um breytingar á skrásetningargjöldum. Töluverð umræða hefur verið um þetta ákvæði frumvarpsins og kom fram það sjónarmið á fundum nefndarinnar, einkum frá fulltrúum stúdenta, að með ákvæðinu væri verið að opna leið fyrir opinbera háskóla til að auka gjaldtöku skólanna og innheimta skólagjöld af nemendum. Í máli rektors Háskóla Íslands kom aftur á móti fram að hann túlkaði ákvæði frumvarpsins ekki með þeim hætti og í umsögn viðskipta- og hagfræðideildar Háskóla Íslands kom fram að deildin harmaði beinlínis að ekki skyldi í frumvarpi þessu gert ráð fyrir að einstakar deildir gætu ákveðið að innheimta skólagjöld af nemendum sínum. Af hálfu rektors Háskóla Íslands var upplýst að háskólaráð hefði í gegnum tíðina óskað eftir hækkun skrásetningargjalda. Í máli nemenda kom aftur á móti fram að mikil andstaða væri við skilgreiningu skrásetningargjaldsins og 4. mgr. 24. gr. og töldu þeir að síðargreinda ákvæðið fæli einungis í sér hvatningu til háskólaráðs til að leita eftir hækkun gjalda. Meiri hlutinn telur að með lögfestingu 24. gr. frumvarpsins sé alls ekki - og ég vil endurtaka það - alls ekki verið að heimila töku skólagjalda við opinbera háskóla. Gjaldið sé í eðli sínu þjónustugjald, samanber álit umboðsmanns Alþingis í máli frá árinu 1993, sem m.a. er ætlað að mæta útgjöldum vegna skráningar og ýmiss konar þjónustu við nemendur sem ekki telst til kostnaðar við kennslu og rannsóknarstarfsemi. Undirstrikar meiri hlutinn þann skilning sinn að ekki sé um nýjar eða auknar gjaldtökuheimildir að ræða í frumvarpinu. Þá áréttar meiri hlutinn sérstaklega að hækkun skráningargjalda við opinbera háskóla verður ekki ákveðin nema með samþykki Alþingis, umfram það hámark sem tilgreint er í a-lið 2. mgr. 24. gr. Aftur á móti telur meiri hlutinn rétt að taka undir sjónarmið nemenda að hluta og leggur til að 4. mgr. 24. gr. frumvarpsins verði felld brott úr frumvarpinu. Herra forseti. Hvað aðra þætti þessa nefndarálits varðar vísa ég í það sem þar kemur fram. Mér þótti hins vegar mikilvægt að tilgreina nokkuð nákvæmlega þessi þrjú atriði sem hér voru nefnd, þ.e. athugasemdir meiri hluta nefndarinnar við 1. gr., 5. og 6. gr. og brottfellingu 4. mgr. 24. gr. Þar að auki leggur meiri hlutinn jafnframt til aðrar breytingar á frumvarpinu, flestar smávægilegar, sem einkum varða lagatæknileg atriði. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þessum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur og hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Illugi Gunnarsson, Guðbjartur Hannesson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Katrín Júlíusdóttir, sem skrifar undir þetta álit með fyrirvara er lýtur að skipan háskólaráðs. Hv. þm. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara er lýtur að skipan háskólaráðs.

Hæstv. forseti. Það er önugt að þurfa að tala um opinberu háskólana, þetta frumvarp sem liggur nú fyrir í 2. umr., undir þeim kringumstæðum sem hér er boðið upp á, þ.e. eftir að búið er að semja um þinglok. Hér er til umfjöllunar mál sem er verulega stórt í sniðum, sérstaklega í ljósi þess að stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að vinna ákveðið skemmdarverk á stjórn Háskóla Íslands með þessu frumvarpi og þar er ég að tala um skipan háskólaráðs. Hér eru í farvatninu breytingar sem stríða gegn meginskipulagi Háskóla Íslands sem brjóta í bága við nýsamþykkta stefnu Háskóla Íslands, sem fara þvert á sjónarmið Háskóla Íslands og umsagnir hans, þannig að hér er í sjálfu sér verið að hefja á loft stríðsöxi gegn skólanum. Það er skammarlegt að það skuli gert og sannarlega tilefni til að ræða það hér í löngu máli. Ég á hins vegar ekki von á því að umræðan verði löng. Við í minni hluta, þ.e. hv. þm. Höskuldur Þórhallsson og ég, flytjum hér minnihlutanefndarálit og talsvert margar breytingartillögur sem ég mun nú gera grein fyrir í eins stuttu máli og mér framast er unnt. Það hefur komið fram að með þessu frumvarpi er verið að setja undir einn hatt lög um Háskóla Íslands, lög um Háskólann á Akureyri og lög um listmenntun á háskólastigi. Þetta er að hluta til komið til vegna sameiningar Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands sem nú stendur yfir en það verður að segjast eins og er að það sem kallar á þetta frumvarp öðru fremur er fjölgun háskóla á síðustu árum. Aukinn fjöldi háskóla sem rekinn er af öðrum en ríkinu hefur leitt af sér breytt lagaumhverfi sem innleitt hefur verð í áföngum á síðustu árum. Í ljósi þessara breytinga og í ljósi áforma um sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands er það frumvarp sem hér er fjallað um lagt fram. Minni hluti menntamálanefndar gagnrýnir hversu seint þetta mál er fram komið. Það var sett hér á dagskrá með afbrigðum. Það er ófyrirgefanlegt í ljósi þess að sameining Kennaraháskólans og Háskóla Íslands hefur verið þekkt stærð undanfarin tvö ár og vitað að það þyrfti að setja lög af þessu tagi. Sleifarlagið hjá hæstv. menntamálaráðherra og meiri hlutanum, ríkisstjórninni, að setja þetta mál ekki fram fyrr er óásættanlegt. Þeir háskólar sem falla undir ákvæði frumvarpsins eru sameinaður Háskóli Íslands og Kennaraháskólinn og Háskólinn á Akureyri. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Háskólinn á Hólum heyra enn sem komið er undir lög um búnaðarfræðslu en eftir stjórnkerfisbreytingarnar sem gerðar voru hér á síðasta ári ættu þeir skólar einnig að falla undir þetta frumvarp úr því að búið er að færa málefni þeirra formlega undir menntamálaráðuneytið. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram það mat menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytisins að þeir skólar þurfi lengri aðlögunartíma áður en þeir geti fallið undir lög um opinbera háskóla. Ekki komu þó fram að mati minni hluta nefndarinnar nægilegar röksemdir fyrir þessu sjónarmiði og það er mat minni hlutans að leita hefði átt leiða til að tryggja lagaumhverfi þessara tveggja skóla jafnhliða samþykkt þessa frumvarps. Ástæða þess að ekki virtist vilji til þess í meiri hluta nefndarinnar kann að helgast af hugmyndum um breytt rekstrarform landbúnaðarháskólanna í náinni framtíð. Öllum tilraunum af því tagi mótmælir minni hluti menntamálanefndar. Þeir þættir sem hér eru nefndir hafa gert menntamálanefnd óþarflega erfitt um vik að taka afstöðu til breytingartillagna sem komu frá umsagnaraðilum. Minni hlutinn styður breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar um að Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri séu nafngreindir í 1. gr. frumvarpsins, enda er sú hugmynd komin hér fram frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Hann orðaði þessa hugmynd hér í ræðustóli við 1. umr. um málið. Ef þessir skólar væru ekki nefndir í 1. gr. gæti að mati okkar sem skipum minni hlutann skapast hætta á því að þeirra biðu þau örlög að breytt yrði um rekstrarform á þeim og þeir einkavæddir að hluta eða öllu leyti. Þegar frumvarpið kom fram kallaði það á talsverðar umræður í skólasamfélaginu en mestar deilur vöktu atriði sem vörðuðu gjaldtöku í opinberum háskólum og um skipan háskólaráðs. Ágreiningur stjórnarflokkanna um gjaldtöku kom vel í ljós við meðferð málsins en ekki síður ágreiningur þeirra um kjarna stjórnsýslu í opinberum háskólum. Tillaga frumvarpsins um að gerbylta valdahlutföllum í háskólaráði kallaði á harðorðar yfirlýsingar frá Háskóla Íslands, Félagi prófessora við ríkisháskóla, stjórn Kennarafélags Kennaraháskóla Íslands og stúdentaráði Háskóla Íslands auk námsmannahreyfinganna allra við háskólana. Þá er það mat minni hlutans að nauðsynlegt sé að stuðla að því að rektor verði kosinn lýðræðislegri kosningu hér eftir sem hingað til. Slíkt festir í sessi sjálfstæði stofnunarinnar og undirstrikar sjálfstjórn hennar auk þess sem það þroskar lýðræðisvitund innan skólasamfélagsins sem hlýtur að teljast afar dýrmætt. Það er mat minni hlutans að með tillögu frumvarpsins sé vegið að akademísku frelsi og sjálfstæði opinberra háskóla með því að hverfa af braut jafningjastjórnunar sem verið hefur við lýði í opinberum háskólum hingað til. Þar virðist ráða för ásetningur hæstv. menntamálaráðherra að draga úr áhrifum háskólasamfélagsins sjálfs á rekstur og stjórnun opinberra háskóla og auka vald fulltrúa hagsmunaaðila atvinnulífsins í málefnum þeirra. Í greinargerð með frumvarpinu eru ástæður þessarar tillögu reifaðar og ljóst að mestu máli virðist skipta að dregið verði úr vægi og áhrifum þeirra sem nú starfa innan háskólanna við æðstu stjórn þeirra. Það er mat minni hlutans að breytingartillögur meiri hlutans breyti ekki þeim grundvallarásetningi, þær dragi ekki úr hættunni á að valdahlutföll í háskólaráði verði með þeim hætti að það kalli á hagsmunaárekstra og það gagnrýnum við. Breytingartillögurnar gera, á sama hátt og frumvarpið, ráð fyrir að valdahlutföll ráðsins verði með þeim hætti að fulltrúar skipaðir af ráðherra geti haft áhrif umfram þá sem eru fulltrúar fræðasviðanna eða stúdenta, hins akademíska skólasamfélags. Slíkt býður heim hættu á valdaátökum og alvarlegum hagsmunaárekstrum og getur orðið dýrkeypt. Það er í sjálfu sér ámælisvert og ábyrgðarhluti af meiri hluta menntamálanefndar að skella skollaeyrum við tillögum Háskóla Íslands í þessum efnum. Minni hlutinn sættir sig ekki við sjónarmið meiri hlutans hvað þetta varðar. Þess vegna leggjum við til breytingu á skipan háskólaráðs en sú tillaga okkar er samhljóða tillögum sem Háskóli Íslands sendi nefndinni í yfirgripsmikilli og faglegri umsögn sinni sem hefur langa greinargerð þar sem skýrðar eru helstu röksemdir fyrir hverri tillögu. Hæstv. forseti. Minni hlutinn er andvígur því að skólagjöld verði tekin upp í opinberum háskólum og styður tillögu meiri hlutans um að 4. mgr. 24. gr. falli brott en telur hana þó ekki nægja til að taka af öll tvímæli um að ekki sé verið að opna fyrir aukna gjaldtöku í skólunum, þ.m.t. skólagjöld. Nauðsynlegt er að tryggja með lagasetningu að ekki standi til að setja skólagjöld á í opinberum háskólum. Misvísandi pólitískar yfirlýsingar frá þingmönnum stjórnarflokkanna auka enn á óöryggi skólanna hvað þetta varðar. Í því skyni setur minni hlutinn fram tillögu um að settur verði á fót starfshópur sem fái það verkefni að tryggja fjármögnun opinberra háskóla án skólagjalda og að gjaldtaka sú sem heimiluð er samkvæmt lögum verði ævinlega með þeim hætti að hún endurspegli raunkostnað þeirrar þjónustu sem henni er ætlað að standa undir. Minni hlutinn telur vandkvæðum bundið að innleiða nýja merkingu í orðið „skóli“ eins og gert er ráð fyrir í frumvarpi þessu og leggur til að fallið verði frá þeirri tilraun. Í því skyni er lagt til að orðið „fræðasvið“ komi í stað hins nýja „skóla-hugtaks“. Er sú tillaga í samræmi við sjónarmið Háskóla Íslands eins og fram kemur í umsögn skólans til nefndarinnar. Breytingartillögur minni hlutans eru lagðar fram á sérstöku þingskjali nr. 1166. Gestir þeir sem komu til nefndarinnar frá háskólasamfélaginu, frá Kennaraháskóla Íslands og frá Háskóla Íslands, lögðu verulega áherslu á að auka þyrfti sjálfstæði ríkisháskólanna. Það þyrfti að auka sjálfstæði þeirra varðandi ráðningar, varðandi sveigjanleika í ráðningarmálum, varðandi fjárhagslegu hliðarnar og að skólarnir yrðu að hafa óskorað sjálfstæði, fjárhagslegt sjálfstæði. Auk þess væri nauðsynlegt að auka á ábyrgð Háskóla Íslands almennt á eigin starfi og einnig sjálfstæði varðandi eignir skólanna. Háskóli Íslands hefur unnið að skipulagsbreytingum sínum undanfarin ár. Sú umræða var lýðræðisleg og breytingarnar lýðræðislega afgreiddar innan háskólans. Í þeirri umræðu leiddi háskólafólk mismunandi sjónarmið til lykta á afar farsælan hátt. Með umsögn Háskóla Íslands til nefndarinnar fylgir skjal, þ.e. lokatillögur starfshóps háskólaráðs um endurskoðun á skipulagi og stjórnkerfi Háskóla Íslands sem samþykkt var á háskólafundi 19. október 2007 og í háskólaráði 23. október 2007. Í fylgiskjalinu með umsögn Háskólans er fjallað um það á hvern hátt endurskoðað skipulag háskólans eða stjórnkerfi er séð með augum þeirra sem stjórna Háskóla Íslands í dag. Ég sé ekki betur en að hugmyndir meiri hluta menntamálanefndar veki upp ákveðið óöryggi gagnvart ákveðnum þáttum í þessari stefnumörkun sem hér um ræðir, þeim stjórnsýsluákvörðunum sem lúta að háskólaráðinu og æðstu stjórn Háskólans. Ég vara við því að hér í þessum sal verði greidd atkvæði öðruvísi en þannig að það sé þá í samræmi við vilja Háskóla Íslands, í samræmi við þær stjórnsýslulagfæringar sem gerðar hafa verið og í samræmi við stefnu Háskóla Íslands til framtíðar. Ég tel breytingartillögur meiri hlutans ekki vera með þeim hætti heldur þvert á móti auka á eða búa til óþarfa óöryggi og jafnvel ala á tortryggni á milli stjórnvaldsins hér, þeirra sem setja lögin, og þeirra sem eiga að stýra háskólanum. Ég vil einnig geta þess hér að stjórn Kennarafélags Kennaraháskóla Íslands sendi okkur ályktun sem ekki var komin til okkar við 1. umr. Við vorum hins vegar komin með mjög harðorðar ályktanir frá stúdentahreyfingunum. Kennarafélag Kennaraháskóla Íslands segir í ályktun sinni eftirfarandi, með leyfi forseta: Stjórn Kennarafélags Kennaraháskóla Íslands fagnar framkomnu frumvarpi um opinbera háskóla en varar eindregið við þeirri skipan háskólaráða í opinberum háskólum sem þar er lögð til og nú er til umfjöllunar í menntamálanefnd Alþingis. Tryggja þarf aukinn hlut bæði nemenda og háskólakennara í ráðum háskólanna. Akademískt frelsi og sjálfstæði háskólanna með allri þeirri ábyrgð sem því fylgir er einn af hornsteinum öflugs háskólastarfs jafnt í vísindalegu og samfélagslegu tilliti.“ Jafnframt varar Kennarafélagið við 24. gr., 4. mgr., sem samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans verður felld út. Það er alveg ljóst á þessum viðbrögðum sem við höfum fengið að breytingartillaga meiri hlutans á skipan háskólaráðs breytir ekki valdahlutföllum í ráðinu. Þess vegna er nákvæmlega sama hætta vakandi hér þó svo að breytingartillaga meiri hlutans verði samþykkt eins og var hér í 1. umr. málsins. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með að ekki skyldi hafa náðst að tala um fyrir meiri hlutanum í þessu máli, sýna þeim að það væri ábyrgðarhluti að fara gegn meirihlutavilja í háskólaráði. Umsögn háskólarektors var samþykkt á fundi háskólaráðs. Ég geri ráð fyrir því að þar hafi hún fengið umfjöllun þar sem ólík sjónarmið hafi verið vegin og metin og niðurstaðan hafi orðið sú að leggja til við menntamálanefnd þá skipan mála sem greint er frá í umsögn háskólans. Ég hvet alþingismenn til að hlusta á Háskóla Íslands, þá sem best vita hvernig stjórna má þessum háskóla þannig að best fari og greiða þess vegna atkvæði með breytingartillögum minni hluta menntamálanefndar hvað varðar skipan háskólaráðs.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um opinbera háskóla. Það var stórt og viðamikið mál sem í mínum huga mun hafa í för með sér miklar breytingar á Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri. Ég harma hversu seint þetta mál …

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á að hér stendur yfir einn fundur og biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð til þess að flytja mál sitt.

Ég þakka, herra forseti. Við í minni hlutanum gagnrýnum hversu seint þetta mál hefur komið fram og við hefðum kosið að það hefði fengið lengri umfjöllun bæði á Alþingi en ekki síður í skólasamfélaginu. Þeir háskólar sem falla undir ákvæði frumvarpsins eru sameinaðir, Háskóli Íslands og Kennaraháskóli Íslands. Ég ætla ekki að fara yfir allar breytingartillögurnar sem við í minni hlutanum lögðum fram, það gerði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og hún gerði einnig grein fyrir nefndaráliti okkar í minni hlutanum. Engu að síður ætla ég að nefna nokkur aðalatriði en sökum þess að þinginu lýkur væntanlega í kvöld mun ég reyna að stytta mál mitt eins og hægt er. Meiri hlutinn hefur breytt 1. gr. þannig að þar er nú kveðið á um gildissvið laganna og þar kemur fram að lögin skuli ná til þeirra háskóla sem reknir eru sem opinberir háskólar og lúti yfirstjórn menntamálaráðherra. Í ákvæðinu voru ekki og eru ekki tilgreindir þeir opinberu háskólar sem nú eru starfandi, þ.e. Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri, Kennaraháskóli Íslands, Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum. Ákvæðinu hefur verið breytt á þann veg að þar eru nú tilgreindir Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri. Það komu fram athugasemdir m.a. frá rektor Háskólans á Akureyri þar sem hann taldi að ef nöfnin á háskólunum væru ekki innifalin þá gæti framkvæmdarvaldið eingöngu breytt háskólunum eða sameinað þá og því lagði hann til að þessi breyting ætti sér stað. Við því var orðið og ég vil fagna því sérstaklega. Meiri hlutinn hefur einnig fallist á það að fella niður 4. mgr. 24. gr. laganna eða frumvarpsins. Þar kom fram að háskólaráð gæti gert tillögu til ráðherra um breytingu á hámarksfjárhæð skrásetningargjalda. Mér finnst afar gott að þetta ákvæði skyldi hafa verið fellt niður. Það komu fram miklar og vel rökstuddar athugasemdir frá háskólasamfélaginu um að þarna væri kominn einhvers konar hvati til þess að hækka innritunargjöldin. Engu að síður harma ég eða vil koma því á framfæri að ég tel að niðurfelling þessa ákvæðis skipti litlu máli en því hefur verið haldið fram af meiri hlutanum að þessi heimild hafi verið til staðar engu að síður. Ég hef það þó á tilfinningunni að þarna hafi stjórnarflokkarnir samið sín á milli og annar flokkurinn hafi keypt köttinn í sekknum vegna þess að um leið eru gerðar afar litlar breytingar á 6. gr. og um það snýst þessi deila, um þetta frumvarp fyrst og fremst. Við í minni hlutanum erum með breytingartillögu á 6. gr. sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir reifaði áðan og mig langar til þess að rekja í stuttu máli en meiri hlutinn leggur til að í háskólaráði, í háskóla með færri en 5.000 nemendur, skuli auk rektors eiga sæti sex fulltrúar tilnefndir til tveggja ára í senn, þ.e. einn fulltrúi háskólasamfélagsins tilnefndur af háskólafundi, einn fulltrúi tilnefndur af heildarsamtökum nemenda við háskólann, tveir fulltrúar tilnefndir af menntamálaráðherra og tveir fulltrúar tilnefndir af þeim fulltrúum sem fyrir eru í háskólaráði. Þetta er rökstutt á þann hátt að þetta fyrirkomulag eða óbreytt fyrirkomulag frá því sem er í frumvarpinu, geti átt vel við litla skóla eða minni skóla en Háskóla Íslands. En mig langar til þess að lesa upp úr athugasemdum sem komu frá Félagi háskólakennara á Akureyri þar sem þeir segja, með leyfi forseta: „Félag háskólakennara á Akureyri hlýtur að andmæla nýrri skipan háskólaráðs. Samkvæmt núgildandi lögum eiga kennarar tvo fulltrúa af fimm, en samkvæmt frumvarpinu verður ekki nema einn af sjö fulltrúi ,,háskólasamfélagsins“, sem verður ekki endilega kennari. Nýju háskólaráði eru fengin mikil völd við skipulagningu og stjórnun háskólanna og því er mikilvægt að þar sitji fleiri sem gerþekkja starfsemina innan frá. Á fundinum sem félagið hélt um þetta mál 5. maí kom fram það álit að eftir breytinguna líktist háskóli fremur fyrirtæki en menntastofnun. Nær væri að þeir tveir fulltrúar sem háskólaráðið velur sjálft komi einmitt úr röðum starfsmanna eða nemenda en ekki utan frá eins og frumvarpið áskilur. Víða í frumvarpinu stendur ,,Háskólaráð setur nánari reglur um …“ svo að mikilvægt er að ráðið sé í nánum tengslum við starfsfólk háskólanna og störf þess.“ Háskólinn á Akureyri hefur vaxið gríðarlega og er núna orðinn einn af undirstöðuþáttunum í mannlífi, ekki bara á Akureyri, heldur á öllu Norðurlandi og hann sækja nú nemendur alls staðar af á landinu. Ég álít að dugnaður og metnaður kennara hafi lyft Háskólanum á Akureyri í það sem hann hefur verið í dag. Það hefur oft skort á að nægjanlegt fjármagn hafi verið til reksturs skólans en kennararnir hafa einbeitt sér að því að efla hann og það er þeirra metnaður sem hefur skilað því sem skólinn er í dag. Ég álít því að þarna sé stigið óheillavænlegt skref og það er þetta sem vekur mestan ótta minn við þessa breytingu. Í breytingum meiri hlutans segir einnig að í háskólaráði háskóla með fleiri en 5.000 nemendur skuli auk rektors eiga sæti tíu fulltrúar tilnefndir til tveggja ára, tveir fulltrúar háskólasamfélagsins tilnefndir af háskólafundi, tveir fulltrúar tilnefndir af heildarsamtökum nemenda við háskólann og fjórir fulltrúar tilnefndir af menntamálaráðherra. Þannig að í stað þess eina nemanda sem fulltrúar heildarsamtaka nemenda fá þá bætast við tveir hjá menntamálaráðherra og valdahlutföllin eru þar af leiðandi enn þá skökk. Síðan bætist hér við að það eru tveir fulltrúar tilnefndir af þeim fulltrúum sem fyrir eru í háskólaráði. Ef þetta frumvarp verður að veruleika þá eiga þessir fjórir fulltrúar, tilnefndir af menntamálaráðherra sem koma þá utan að frá, ekki innan úr háskólasamfélaginu, mjög auðvelt með að mynda meiri hluta og ráða þá þessum tveimur aukafulltrúum sem háskólaráð velur sjálft. Þá er kominn meiri hluti, hreinn meiri hluti af utanaðkomandi fulltrúum. Ég tel að hér sér um grundvallarbreytingu að ræða á starfsemi Háskóla Íslands og þetta hefur verið gagnrýnt mjög í afskaplega vandaðri og góðri umsögn frá háskólanum en þar segir, með leyfi forseta: „Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 41/1999 voru þessi sjónarmið um stjórnun háskólans reifuð ítarlega og lögð rík áhersla á að háskólafundur, þar sem fulltrúar helstu faggreina og hópa háskólasamfélagsins eiga sæti, móti vísinda- og menntastefnu háskólans.“ Hér er verið að tala um að háskólafundir séu mikilvægir. Það er breytingartillaga frá okkur í minni hlutanum. Ég ætla nú ekki að fara að nánar í það enda reifaði Kolbrún Halldórsdóttir það ágætlega hér áðan. En áfram úr umsögn Háskóla Íslands, með leyfi forseta: „Nýlegar samþykktir Háskóla Íslands um nýtt stjórnkerfi og skipulag, þar sem stjórn skólans er falin háskólaráði, rektor, forsetum fræðasviða og stjórnum fræðasviða (skóla), eru reistar á grundvallarforsendum lýðræðis og samráðs, sem ráðast af því hvert viðfangsefni háskóla er og sem reynst hafa Háskóla Íslands giftudrjúgar í gegnum tíðina. Með þeim telur háskólinn sig mjög vel í stakk búinn til að framkvæma þá stefnu sem hann hefur mótað og að rækja enn betur hlutverk sitt sem æðsta menntastofnun þjóðarinnar.“ Maður spyr sig því hver tilgangurinn sé með því að leggjast í þessar breytingar og breyta fyrirkomulagi sem hefur dugað svo vel, sem hefur fleytt háskólunum okkar í það að vera flaggskip menntamála okkar Íslendinga. Ég verð því að lýsa yfir miklum vonbrigðum með þessa breytingu. Það var mikil umræða um gjaldtökur og skólagjöld þegar frumvarpið var lagt fram. Hv. formaður menntamálanefndar opnaði sjálfur á þá umræðu og 1. umr. einkenndist mikið af því atriði. Við í minni hlutanum setjum fram tillögu um að settur verði á fót starfshópur sem fái það verkefni að tryggja fjármögnun opinberu háskólanna án skólagjalda og að gjaldtaka sú sem heimiluð er samkvæmt lögum verði ævinlega með þeim hætti að hún endurspegli raunkostnað þeirrar þjónustu sem henni er ætlað að standa fyrir. Að lokum vil ég segja það að auk þeirra atriða sem ég renndi hér yfir er margt gott í þessu frumvarpi. Það er sérstaklega ánægjulegt að sameina eigi Háskóla Íslands og Kennaraháskólann og ég vona að sú sameining gangi vel fyrir sig. Það er mikilvægt að frumvarpið gangi fram að því leytinu. Við framsóknarmenn munum styðja einhverjar lagagreinar en við vörum sérstaklega við því að 6. gr. nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég gerði athugasemdir við 1. umr. þessa máls og setti fyrirvara við þrjár greinar þessa frumvarps, þ.e. 6., 18. og 24. gr. þar sem fjallað er um gjaldtökuna. Síðan hefur málið farið í vinnslu nefndar og ég tel þá niðurstöðu sem þaðan er komin mjög góða að flestu leyti en set þó enn fyrirvara við breytingar á 6. gr. sem snúa að háskólaráði. Ég ætla í stuttu máli að fara aðeins yfir þessar þrjár greinar og byrja á 18. gr. þar sem fjallað er um inntökuskilyrði. Ég hafði áhyggjur af því í upphafi þessa máls og þegar frumvarpið var lagt fram að greinin væri of opin hvað varðaði almennar takmarkanir og inntökuskilyrði í háskólana vegna þess að ég tel alla slíka ákvarðanatöku þurfa að byggja á forsendum, skilyrðum og kvöðum skólanna og deildanna til þess að geta tekið á móti þeim fjölda sem sækir um. En það á ekki að vera opið og ekki að geta boðið þeirri hættu heim að þetta sé notað við aðrar aðstæður en þær. Ég fagna því að við vinnslu málsins í nefndinni komst nefndin að þeirri niðurstöðu að það væri betra að skerpa á þeirri grein. Ég tel þá breytingartillögu sem hér er gerð koma í veg fyrir að slíkt geti gerst, hún skerpir hana og skýrir. Í öðru lagi gerði ég upphaflega líka miklar athugasemdir við 24. gr. Það sem ég gerði athugasemdir við þar var sú setning sem í frumvarpinu er um að háskólaráð geti gert tillögu til ráðherra um breytingar á hámarksfjárhæð skrásetningargjalda og þessi setning hefur núna farið út í breytingartillögum okkar í meiri hlutanum og því ber að fagna. Virðulegi forseti. Ég var líka með ákveðna fyrirvara vegna þess að ég hafði áhyggjur af því hvert við værum að stefna hvað þjónustugjöld varðar og mætti þar sérstaklega nefna b-lið 24. gr. en þar er fjallað um gjöld til að standa undir útgáfu staðfestra vottorða, gerð, fyrirlögn og yfirferð stöðu-, inntöku-, upptöku- og fjarprófa. Eftir að nefndin hafði fjallað um þetta mál er það alveg skýrt að það er ásættanlegt hvernig umrædd gjöld eru notuð í skólunum í dag. Til dæmis er fjarprófaheimildin í Háskóla Íslands notuð þannig að þegar einhver tekur próf utan háskólans, jafnvel erlendis, eru tekin fyrir það gjöld frá 3.000 kr. upp í 8.000 kr. og það er ekki mikið við það að athuga og telst að mínu mati mjög hóflegt. Ég hafði einna mestar áhyggjur af þessu orði „upptökugjöld“ og þá ekki síst í ljósi greinargerðar sem fylgir frumvarpinu þar sem fjallað er um að þau rök sem búa að baki byggist á því að rétt sé að virkja kostnaðarvitund, einkum nemenda og starfsmanna háskólanna, og gjaldtakan eigi að vera stjórntæki til að stýra eftirspurn eftir þeirri þjónustu sem um er að ræða hverju sinni. Þetta olli mér áhyggjum, virðulegi forseti. En eftir að hafa farið yfir málið þá hefur nefndin komist að þeirri niðurstöðu að þar sem gjaldtaka fyrir upptökupróf er notuð í Háskólanum á Akureyri er það gert með þeim mildilega hætti að slíkri gjaldtöku er eingöngu beitt þegar nemandinn tekur upptökupróf í sama fagi í annað sinn. Það tel ég vera ásættanlegt. Niðurstaða nefndarinnar og nefndarálitið sem meiri hlutinn skilar frá sér tekur að mínu mati af allan vafa um að hér sé með einhverjum hætti verið að á auka á þjónustugjöld, skólagjöld eða gjaldtöku í háskólunum og um það er kveðið mjög skýrt að orði í nefndaráliti meiri hlutans. Og af því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson nefndi áðan umræðuna um skólagjöld sem var við 1. umr. þessa máls þá held ég að hún hafi að ákveðnu leyti verið til góðs því þarna var tekin snörp umræða og niðurstaðan er alveg skýr í nefndaráliti meiri hlutans. Þessu frumvarpi er ekki ætlað að vera einhvers konar upphaf á upptöku skólagjalda í Háskóla Íslands. Þannig er meira að segja kveðið mjög sterkt að orði í nefndaráliti meiri hlutans þar sem sagt er að meiri hlutinn telji að með lögfestingu 24. gr. frumvarpsins sé alls ekki verið að heimila töku skólagjalda við opinbera háskóla. Sömuleiðis segir meiri hlutinn hér og í því sambandi má horfa á b-lið 24. gr., að meiri hlutinn undirstriki þann skilning sinn að ekki sé um nýjar eða auknar gjaldtökuheimildir að ræða í frumvarpinu. Þá áréttar meiri hlutinn sérstaklega að hækkun skráningargjalda við opinbera háskóla verður ekki ákveðin nema með samþykki Alþingis, umfram það hámark sem tilgreint er í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Þetta tel ég að sé mjög skýrt og ég fagna breytingartillögunni sem við í meiri hlutanum gerðum við 24. gr. og ég er mjög ánægð með þá niðurstöðu sem við náðum í því sambandi. Sömuleiðis tel ég að nefndarálitið sem meiri hlutinn leggur hér fram vegi svo sannarlega upp þessa setningu sem mér þótti afar afkáraleg í greinargerðinni með frumvarpinu því að eftir þá umræðu sem við tókum um skólagjöld og gjaldtöku í háskólunum þá er þetta afdráttarlaus niðurstaða meiri hluta nefndarinnar. Virðulegi forseti. Að lokum ætla ég að fjalla um það atriði sem ég geri fyrirvara við í nefndaráliti meiri hlutans. Ég er afar sátt við þær breytingar og sjónarmið sem ég og fleiri höfum talað fyrir í þessum efnum, þeim hefur verið vel mætt eins og ég hef nefnt varðandi 18. gr. og 24. gr. og nánast að öllu leyti. En varðandi breytinguna sem verið er að gera við 6. gr. þá gerði ég mjög alvarlegar athugasemdir við að, eins og frumvarpið stendur nú, þar væri verið að kollvarpa lýðræðislegum hefðum námsmannahreyfinganna innan Háskóla Íslands. Þar hafa tekist á tvær fylkingar og þetta hefur sett verulegt strik í reikninginn auk þess sem skólinn er að stækka og ég tel að rödd nemenda í háskólaráði eigi eigi að vera mjög sterk og skýr. Ég fagna því mjög þeirri breytingu sem við í meiri hlutanum höfum gert um að það verði tveir fulltrúar nemenda í háskólaráði. Engu að síður, og það er sá fyrirvari sem ég set, þá hef ég allan þann tíma sem þetta mál hefur verið í umfjöllun nefndar verið andvíg því að við gerðum þær breytingar á háskólaráði að þar yrði meiri hluti utanaðkomandi. Ég er það enn en engu að síður lít ég svo á að sú breyting sem er þó gerð hér sé mun til bóta miðað við það sem áður var. Núna er kominn sterkur kjarni úr akademíunni, það er ekki lengur stakur nemandi, stakur fulltrúi kennara og stakur rektor heldur eru nú komnir tveir frá nemendum og tveir frá kennurum. Þetta myndar þó sterkan kjarna í hinu nýja háskólaráði frá akademíunni sjálfri og ég álít það til mikilla bóta. Ég er hins vegar ekki endilega sammála því að háskólaráð eigi að vera alfa og omega í því að efla tengslin við atvinnulífið heldur eru það auðvitað sviðin, deildirnar og fræðasviðin sem munu gera það og hafa gert það, þær deildir sem eru núna í háskólanum. En ég vil, virðulegi forseti, ekki heldur ganga jafnlangt og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði í ræðu sinni þar sem mér fannst hún gefa sér að hinir utanaðkomandi aðilar geri ekki gagn eða hafi vond áhrif á háskólastarfið. Ég held að svo sé alls ekki. Ég held að við höfum góða reynslu af því innan háskólans að vera með utanaðkomandi fulltrúa en þó hefur það verið mín skoðun að við ættum að virða hefðirnar sem skapast hafa innan Háskóla Íslands hvað varðar jafningjastjórnun. Ég mun núna, og flestir í Samfylkingunni eru mér sammála í því efni, fylgjast verulega vel með því hvernig þessi framkvæmd verður á næsta ári og árum. Ég sætti mig við þá tilraun sem hér er verið að gera í ljósi þeirra breytinga sem gerðar hafa verið vegna þess að ég tel þær verulega til bóta. En ég vil líka leggja áherslu á að ég álít gríðarlega mikilvægt að þegar farið verður að skoða hvernig þeir fjórir fulltrúar sem menntamálaráðherra hefur valið þá verði hugsað til samtaka eins og t.d. Hollvinasamtaka háskólans og að slík samtök geti jafnvel tilnefnt fulltrúa inn í þetta ráð og að haft verði samráð við þá við val á fulltrúum menntamálaráðherra þangað inn, vegna þess að auðvitað má þetta ekki vera þannig, og ég veit að það er ekki ætlunin, að þarna eigi að skipa eingöngu pólitíska fulltrúa. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu þá fagna ég þeim breytingum sem gerðar eru á frumvarpinu. Ég set þó fyrirvara vegna þess að ég hefði viljað sjá gengið lengra í breytingartillögum hvað háskólaráðið varðar. En ég mun þó engu að síður styðja þá breytingu sem gerð er vegna þess að ég tel hana vera verulega til bóta þar sem hún tryggir að lýðræðishefðir stúdentahreyfingarinnar séu virtar. Sömuleiðis er þar búinn til sterkari kjarni sem hefur sterkara samband við háskólafund innan háskólans. Ég hef nú lýst fyrirvörum mínum við frumvarpið og eins og ég sagði mun ég fylgjast verulega vel með því hvernig framkvæmdin á þessu verður.

Hæstv. forseti. Ja, ég segi nú bara: Mikil er trú þín, kona. Hér stendur hv. þm. Katrín Júlíusdóttir og reynir að tala sig frá því sem er að gerast en hún og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar eru að svíkja skólastefnu Samfylkingarinnar með því að greiða frumvarpinu atkvæði sitt. Þar er ég fyrst og fremst að tala um háskólaráðið sem hv. þingmaður hefur fyrirvara við og segir í ræðu sinni að hún telji, og flestir í Samfylkingunni, að virða eigi þær hefðir jafningjastjórnunar sem hafa verið við lýði í Háskóla Íslands á sama tíma og hún gengur á bak þeirra orða. Hér er verið að innleiða stjórnunarfyrirkomulag sem gengur þvert á jafningjahefðirnar, þvert á hefðir Háskóla Íslands um jafningjastjórnun. Þess vegna segi ég: Mér finnst það dapurlegt að sjá þingmenn Samfylkingarinnar lenda í kjalsoginu af Sjálfstæðisflokknum sem við vitum öll hvert stefnir í þessum háskólamálum.  Samkeppnisstaða háskólanna sem mikið er talað um og tók mestan tímann hér í 1. umr., hvernig verður hún lagfærð eða leiðrétt? Mjög ólík sjónarmið eru uppi hjá stjórnarflokkunum um það. Sjálfstæðisflokkurinn vill fara skólagjaldaleiðina og úr því að varnirnar hjá Samfylkingunni bresta svona auðveldlega hvað varðar stjórnun háskólans, að fara þvert á jafningjastjórnunina sem þar hefur viðgengist, jafnvel þó að menn lýsi því yfir að þeir séu ósáttir við það, verður auðvitað jafnlítið hald í Samfylkingunni þegar kemur að því að innleiða skólagjöld í opinbera háskóla.

Virðulegi forseti. Ég hef staðið í þessum stól alloft undanfarna daga og rætt við fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í hinum ýmsu málum. Orð eins og „að einkavæðing hljóti að vera í farvatninu“ og „að hin og þessi mál hljóti að leiða til einkavæðingar“ eða „að hér sé eitthvað dulið í málum“ hafa oft verið viðkvæðið í þeim umræðum. Ég er orðin nokkuð þreytt á þessu en virði hv. þingmönnum það til vorkunnar að eitthvað þurfa þeir að nota þegar góð mál fara í gegn til þess að vekja athygli á sér og málstað sínum. Virðulegi forseti. Það er ekkert í þessu frumvarpi - og eftir alla þá umræðu sem við áttum hér um skólagjöldin við 1. umr. málsins, þar sem mjög ólík sjónarmið komu fram, hefði ég haldið að hv. þingmaður mundi fagna þeirri niðurstöðu sem meiri hluti nefndarinnar kemst að í nefndaráliti, þar sem skýrt er kveðið upp úr um það að þetta eigi hvorki að auka á gjaldtöku hvað þjónustugjaldaliðinn varðar né heldur eigi frumvarpið að vera upphafið að upptöku skólagjalda. Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður geti einu sinni fagnað með okkur þegar við höfum þó náð þessari niðurstöðu eftir þá háværu umræðu sem varð í samfélaginu og milli þingmanna hér í þessum sal. Þetta er afgerandi niðurstaða í nefndaráliti sem skjalfest er í þinginu og fylgir með afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég er ekki að reyna að tala mig frá einu eða neinu. Ég barðist fyrir því að breytingar yrðu gerðar á háskólaráði. Ég gerði það og það veit hv. þingmaður enda var hún í nefndinni. Ég nefndi tvær ástæður fyrir því að ég vildi gera breytingar á 6. gr., ég tel að með þessari niðurstöðu hafi menn teygt sig mjög langt í átt að sjónarmiðunum sem ég fylgdi. Ég get því ekki annað en fagnað því að nemendur haldi sínum tveimur aðilum og að fulltrúum kennara hafi verið fjölgað. Ég sagði það hér í minni ræðu að vel verður fylgst með þessari framkvæmd.

Hæstv. forseti. Já, við erum þeirrar skoðunar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að ýmsar varnir séu að bresta í varðstöðunni um velferðarsamfélagið og menntakerfið af því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar standa ekki nægilega vel í lappirnar og standa ekki nægilega vel við þau prinsipp sem þeir fóru fram með í síðustu kosningum og þau prinsipp sem flokkurinn segist vera grundvallaður á. Þó að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir vilji vel og segist ætla að fylgjast afskaplega vel með framkvæmdinni veit ég sem er, og við eigum að vita það öll sem hér erum inni, að það er ekki á færi eins þingmanns að fylgjast svo vel með því að farið verði að einni setningu í nefndaráliti þegar texti laganna segir annað - þá er nú lítið hald í prinsippunum, hæstv. forseti. Eða hvernig ætla hv. þingmenn Samfylkingarinnar að tryggja það eftirlit sem þarf til þess að stefnumótun Háskóla Íslands, sem grundvölluð er á samþykktunum frá síðasta ári, nái fram að ganga? Við sáum ekki næga eftirfylgni hvað það varðaði í vinnslu frumvarpsins, við eigum eftir að fá að fylgjast með Samfylkingunni nú á næstu missirum. Það verður spennandi að sjá næstu fjárlög. Hvernig ætlar Samfylkingin að tryggja að samkeppnisstaða opinberu háskólanna verði með viðunandi móti án þess að innleidd verði skólagjöld? Samkeppnisstaðan er skert, einkaskólarnir geta boðið starfsfólki sínu betri kjör, nemendum sínum betri þjónustu, nemendurnir fá að auki styrk í gegnum námslánin hér sem eru niðurgreidd að hluta.  
             Samkeppnisstaða háskólanna er skert. Ég vil fá að sjá að einhver vilji sé á bak við stóru orðin hjá Samfylkingunni og að samkeppnisstaða háskólanna verði leiðrétt 

Virðulegi forseti. Þetta andsvar kórónaði það sem ég var að segja hér áðan. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa gengið hér upp í hverju einasta máli, djöflast í okkur í Samfylkingunni og haldið því fram að við séum að leggja niður einhverjar varnir. Hv. þingmaður veit það vel að þau mál sem hér hafa verið að fara í gegn eru stór grundvallarmál sem samrýmast algjörlega stefnu okkar í Samfylkingunni. Hv. þingmaður hélt því fram að við værum að fara gegn stefnu Samfylkingarinnar hvað varðar breytingarnar á háskólaráði. Það er rangt vegna þess að hvergi er kveðið á um það í okkar stefnuskrá hvernig innri málum háskólans eigi að vera háttað. Hins vegar er skýrt kveðið á um það í stefnu okkar að ekki eigi að taka upp skólagjöld í opinberum háskólum. Sú stefna endurspeglast mjög vel í frumvarpinu sem hér er verið að fjalla um  Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður eigi eftir að sjá eins og við hin þennan glæsilega háskóla, Háskóla Íslands, vaxa og dafna, hann á eftir að gera það. Ég get sannfært hv. þingmann um að það er enginn sem situr aðgerðalaus í þessari umræðu hvað samkeppnisstöðuna varðar og í nefndarálitinu er sérstaklega fjallað um það. Hvatt er til þess að þessi umræða haldi áfram, það er gert í nefndaráliti, enginn er með lokuð augun fyrir þeirri umræðu. Það má heldur ekki gleyma því að síðan segja einkaskólarnir að Háskóli Íslands fái miklu meira rannsóknarfjármagn en þeir. Hún gengur á báða bóga þessi umræða um samkeppnisstöðuna og við þurfum að skoða hana frá öllum hliðum. Ég vil í lokin, af því að ég á þrjár sekúndur eftir, óska Háskóla Íslands innilega til hamingju með að með frumvarpinu er verið að reka smiðshöggið á sameiningu Kennaraháskólans 

Hæstv. forseti. Ég hafði vænst þess að hv. formaður menntamálanefndar tæki hér til máls þar sem málið var tekið til skoðunar í menntamálanefnd á milli 2. og 3. umr. Mér þykir mjög miður að nú skuli stóru frumvörpin fjögur, skólafrumvörpin, vera komin til lokaumræðu undir þeim kringumstæðum sem hér eru til staðar, búið að semja um þinglok og þar af leiðandi skertur sá réttur sem þingmenn hafa til þess að ræða um mál af þessu tagi. Þetta eru þungavigtarmál eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson orðaði það, sennilega einhver stærstu mál sem fara í gegnum Alþingi á þessum þingvetri. Þau hefðu, að mínu mati, verðskuldað rismeiri 3. umr. en þá sem hér er gefið svigrúm fyrir. Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum á þskj. 1127. Þær eru ekki nýjar af nálinni, minni hlutinn í menntamálanefnd stóð að breytingartillögum við 2. umr. sem allar voru felldar. Við höfum ákveðið að endurflytja hér tvær af þeim, við kölluðum nokkrar þeirra aftur til 3. umr. Ég flyt þær hér á þessu þingskjali. Í fyrsta lagi er hér tillaga við 2. gr., hún varðar mannréttindamál. Ég varð fyrir vonbrigðum með að meiri hlutinn í þessum sal skyldi fella sambærilega tillögu við 2. umr. um það að mannréttindi yrðu skilgreind sem sjálfstæður þáttur í markmiðsgrein frumvarpsins. Ég ætla að gera aðra tilraun, hæstv. forseti, til þess að leggja svipaða tillögu fyrir þingheim. Ég óskaði eftir því við umræðu í nefndinni að meiri hlutinn tæki það til jákvæðrar skoðunar, bæði samfylkingarþingmenn og sjálfstæðisþingmenn, hvort ekki væri hægt að standa sameiginlega að flutningi slíkrar tillögu eða óskaði eftir stuðningi við hana. Ég er svo sem ekki bjartsýn í þeim efnum, en tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við 2. gr. F-liður 2. mgr. orðist svo: Að rækta hæfileika barna til tjáningar og sköpunar í þeim tilgangi m.a. að styrkja sjálfsmynd þeirra og heilbrigðisvitund, skilning og virðingu fyrir mannréttindum, öryggi og hæfni til mannlegra samskipta.“ Ég tel vel fara á því að hafa þessa setningu með þessum hætti, að inn í markmiðsgreinina komi þessi f-liður með þá viðbót að það eigi að vera eitt af meginmarkmiðum uppeldis og kennslu í leikskóla að efla skilning og virðingu fyrir mannréttindum. Mér þykir rétt að geta þessa strax á leikskólastiginu og ég flyt sambærilega tillögu varðandi grunnskólastigið. Ég legg einnig til að nýr kafli, IV. kafli, bætist við frumvarpið. - Sem ég stend hér, hæstv. forseti, með breytingartillöguskjalið sé ég að þau hrapallegu mistök hafa orðið í skjalavinnslunni, og mér hafa yfirsést þau, að ekki fer réttur texti inn í skjalið. Orðalagi textans hafði verið breytt en einhverra hluta vegna hefur skökku skjali verið dreift þannig að ég leyfi mér að lesa textann upp af uppkasti sem ég er hér með og treysti því að það uppkast sé á þingskjali. Mitt uppkast er merkt nr. 1127, en þar er sem sagt gert ráð fyrir því að texti breytingartillögunnar, 2. tölul., sé með þessum hætti: „Við bætist nýr kafli, IV. kafli, Leikskólabörn, með tveimur nýjum greinum, 9. og 10. gr., svohljóðandi: „Réttur leikskólabarna. Öll börn í leikskóla eiga rétt á verkefnum sem taka mið af aldri þeirra og andlegri og líkamlegri getu í hvetjandi námsumhverfi í viðeigandi húsnæði sem tekur mið af þörfum þeirra og vellíðan barnahópsins. Börn í leikskóla eiga rétt á því að njóta bernsku sinnar og hæfileika og finna til öryggis í öllu starfi á vegum leikskólans. Leita skal sjónarmiða leikskólabarna varðandi skólaumhverfi þeirra og starf innan leikskólans. Leikskólabörn með sérþarfir. Börn í leikskóla eiga rétt á því að komið sé til móts við námsþarfir þeirra í almennum leikskólum án aðgreiningar, án tillits til líkamlegs eða andlegs atgervis. Heyrnarlausum leikskólabörnum skal tryggt málumhverfi svo þau fái notið þeirrar menntunar og leikskilyrða sem leikskólinn hefur upp á að bjóða. Leikskólar geri móttökuáætlun vegna barna sem hafa annað móðurmál en íslensku eða nota táknmál. Tryggja skal að þessi börn og foreldrar þeirra fái aðgang að upplýsingum um leikskólastarfið og framvindu þess.“ Hæstv. forseti. Þessar tillögur legg ég fram. Í fyrsta lagi fer vel á því að með þeim yrði samræmi milli leikskólafrumvarpsins og grunnskólafrumvarpsins, þ.e. að í lögum um leikskóla yrði sjálfstæður kafli sem varðar leikskólabörnin á sama hátt og það er sjálfstæður kafli í grunnskólafrumvarpinu sem varðar rétt nemenda í grunnskólum. Ég tel í sjálfu sér að ýmsu væri hægt að bæta við þetta og margt sé órætt í þessu máli en vegna kringumstæðna og þeirra samninga sem gerðir hafa verið um slit þinghaldsins ætla ég ekki að gera neitt annað hér en að greiða fyrir þingstörfum og læt því máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn á þessa umræðu varðandi mannréttindahugtakið inn í markmiðsgreinar í báðum frumvörpum, þ.e. í frumvarpi til laga um grunnskóla og í frumvarpi til laga um leikskóla. Mín skoðun er sú að þetta hugtak eigi ekki heima í þessum kafla, þ.e. umfjöllunin um mannréttindin. Ég tel mjög mikilvægt að það komi inn með einum eða öðrum hætti síðar þegar tekin hefur verið um það betri umræða vegna þess að markmiðsgreinarnar báðar byggja á gildum eins og umburðarlyndi, kærleika, umhyggju, sáttfýsi, virðingu fyrir manngildi og slíkum orðum sem ég tel mannréttindi byggja á en mannréttindahugtakið er lögformlegt hugtak. Því tel ég að við ættum miklu heldur að ræða það síðar meir í menntamálanefnd og þá í samstarfi við kennara að svona hugtak komi frekar inn í aðalnámskrá en í markmiðsgrein. Manngildi og gildishugtök eiga að standa ein og sér. Við eigum ekki að setja lögformleg hugtök inn í markmiðsgrein. Virðulegi forseti. Þetta er skoðun mín og ég er tilbúin að - sú umræða átti sér ekki stað innan nefndarinnar - en ég hefði frekar viljað að við skoðuðum mannréttindin í tengslum við greinarnar um námskrárnar.

Hæstv. forseti. Nú hefur hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fundið sér einhverja tæknilega lausn á því að styðja ekki tillögu mína. Lausnin er fólgin í því að mannréttindi séu lögformlegt hugtak og þess vegna sé önugt eða eigi ekki við að hafa það inni í markmiðsgrein frumvarpsins. Hv. þingmaður hefði alveg getað lagt það til, ef vilji hefði verið til staðar hjá henni eða félögum hennar í menntamálanefnd, að hugtakið yrði t.d. frekar sett inn í þá grein frumvarpsins sem fjallar um skólanámskrá. Þar hefði það vissulega líka getað átt heima ef það hefði verið tæknilega réttara að mati hv. þingmanns. Þetta afhjúpar auðvitað það að hv. þingmenn í menntamálanefnd eru í „prinsippinu“ búnir að taka þá afstöðu að þeir ætli ekki að samþykkja neina af tillögum minni hlutans í þessari lotu við frumvörpin. Það er alveg sama hversu góðar þær eru, hversu vel útfærðar þær eru, hversu sammála hv. þingmenn eru tillögunum, það má bara ekki styðja þær, umfram allt ekki styðja tillögu frá minni hluta nefndarmanna. Það er sennilega erfiðast af öllu að sú sem hér stendur skuli vera þingmaður í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. 

Virðulegi forseti. Þetta er ekki andsvar í þeirri skilgreiningu, þetta er meðsvar. Við þingmenn Framsóknarflokksins greiddum atkvæði með því að það kæmi ákvæði um mannréttindi inn í 2. gr. frumvarpsins til laga um leikskóla. Við erum enn þá á þeirri skoðun. Ég held að það fari afar vel á því að eitt af meginmarkmiðum uppeldis og kennslu í leikskólum skuli vera að rækta hæfileika barna til tjáningar og sköpunar í þeim tilgangi m.a. að styrkja sjálfsmynd þeirra og heilbrigðisvitund, skilning og virðingu fyrir mannréttindum, eins og lagt er til að hér bætist við, og svo öryggi og hæfni til mannlegra samskipta. Ég skil ekki þá ákvörðun meiri hluta nefndarinnar að styðja ekki þessa breytingartillögu. Hún var mikið rædd og mikið var rætt um mannréttindi í nefndinni og um þessa grein, hvað ætti að vera þar inni. Á milli 2. og 3. umr. var þetta sérstaklega tekið á dagskrá þannig að það er ekki hægt að beita því fyrir sig að ekki hafi farið fram umræða. Mér finnast daprar skýringar hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, að hún geti ekki stutt tillögu okkar af einhverjum lagatæknilegum ástæðum, hún telji að þetta eigi heima einhvers staðar annars staðar. Ég er henni hjartanlega ósammála.  Hér eru einnig ágætis ákvæði um rétt nemenda og nemendur með sérþarfir sem ég hef áður lýst yfir að ég styðji.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það sem fram kom í máli hv. þingmanna Kolbrúnar Halldórsdóttur og Höskuldar Þórhallssonar og varðar breytingartillögu um mannréttindi í frumvarp til laga um leikskóla sem er hér til umræðu. Ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um að það lítur út fyrir að meiri hlutinn sé andvígur því að taka þetta ákvæði inn fyrst og fremst vegna þess hvaðan tillagan er komin en ekki vegna þess hvert innihald hennar er. Mér segir svo hugur um að hv. þingmönnum Samfylkingarinnar hafi ekki liðið sérstaklega vel gagnvart því að fella tillögu þar að lútandi hér við 2. umr. Ég er sannfærður um að ef einhver af þingmönnum hv. Samfylkingarinnar hefði stungið upp á þessu, hefðu þeir að sjálfsögðu tekið það inn í frumvarpið. Ég harma að þannig vinnubrögð skuli ástunduð hér í þinginu, að frekar sé tekin afstaða til tillagna eftir því hvaðan þær koma en eftir innihaldi þeirra. En allt um það. Ég stóð hér aðeins upp til þess að gera grein fyrir því að á þskj. 1214 flyt ég ásamt þingmönnunum Steingrími J. Sigfússyni og Álfheiði Ingadóttur breytingartillögu við frumvarp til laga um leikskóla þar sem lagt er til að við 1. mgr. 14. gr. bætist þrír nýir málsliðir. 14. gr. frumvarpsins er undir 6. kafla um námskrár og samstarf skólastiga og er fjallað þar um skólanámskrá og starfsáætlun. Gerð er tillaga um að við 1. mgr. 14. mgr. komi nýir málsliðir svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í námskrá og starfi leikskóla skal enn fremur tekið mið af aukinni fjölbreytni hvað varðar menningarlegan og trúarlegan bakgrunn nemenda. Hvers kyns trúarleg innræting er óheimil. Fræðsla um trúarlega arfleifð íslenskrar menningar og um mismunandi trúarbrögð skal virða rétt manna til trúfrelsis og trúleysis með það að markmiði að auka þekkingu, umburðarlyndi, skilning og virðingu milli ólíkra trúar- og menningarheima.“ Þessi tillaga er flutt hér við þessa umræðu og skýrir sig í raun sjálf. Má segja að hún komi í kjölfar umræðu sem fór fram um svipuð efni við 2. umr. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um tillöguna.

Hæstv. forseti. Það er greinilega það sama upp á teningnum hér fyrst hv. formaður nefndarinnar ætlar ekki að fylgja úr hlaði því sem gerðist í nefndinni milli 2. og 3. umr. sem var svo sem ekki mikið.

Þú ert fullfær um það.

Ég kem eingöngu upp til að vekja athygli á breytingartillögu sem ég flyt á þingskjali 1146. Þar eru þrjár breytingartillögur, tvær þeirra voru kallaðar aftur við 2. umr. og ein þeirra er önnur tilraun til að koma mannréttindum fyrir á viðeigandi stað í grunnskólafrumvarpinu. Í fyrsta lagi geri ég breytingartillögu við 23. gr. Hún varðar gjaldtöku og gengur út á það að grunnskólar skuli sjá nemendum fyrir málsverði á skólatíma í samræmi við opinber manneldismarkmið og að málsverður samkvæmt greininni skuli vera nemendum að kostnaðarlausu. Í 3. tölulið geri ég breytingartillögu við 33. gr. sem er af svipuðum toga og varðar líka gjaldtökuna og gengur út á það að lengd viðvera og tómstundastarf samkvæmt þessari grein skuli vera nemendum að kostnaðarlausu. Loks geri ég breytingartillögu við 24. gr. um að 4. mgr. orðist eins og segir á þingskjali 1146, með leyfi forseta: „Í öllu skólastarfi skal stuðla að virðingu fyrir mannréttindum og heilbrigðum lífsháttum og taka mið af persónugerð, þroska, hæfileikum, getu og áhugasviðum hvers og eins.“ 24. gr. fjallar að öðru leyti um aðalnámskrá svo það kann að vera að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir geti stutt þessa tillögu af því að tæknilega fer hún inn á stað sem mér heyrðist á henni í andsvari áðan að væri tæknilega ásættanlegur að hennar mati. Að vísu lítur hún svo á að orðið sé lagatæknilegs eðlis og sé þess vegna varhugavert að samþykkja það inn í lagatexta. Engu að síður er hér lagt til að mannréttindahugtakið fari inn í 24. gr. grein sem fjallar um aðalnámskrá. Ég tel rétt að láta reyna á það aftur, sérstaklega í ljósi þess að mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna er um þessar mundir 60 ára gömul og ég tel beinlínis að það sé lagaleg skylda okkar að tryggja að í öllu skólastarfi sé tekið mið af mannréttindum og virðing fyrir mannréttindum innleidd í skólastarf. Mér finnst dapurlegt að á 60 ára afmæli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna skuli það horfa þannig við stjórnarliðum í þessum sal að það sé óþarfi að samþykkja breytingartillögur af þessu tagi.

Hæstv. forseti. Ég kem upp til að fjalla aðeins um breytingartillögur hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Þar er fjallað um gjaldtökur í sambandi við þjónustu sem skóli veitir eða veitt er í tengslum við skóla. Þetta var rætt lítillega í menntamálanefnd og þar tjáði ég mig um tvö atriði, þ.e. varðandi málsverð á skólatíma. Þetta er ekki eitt af skylduverkefnum í skólum enn þá, þetta verkefni er fyrst og fremst á vegum sveitarfélaganna og í þriðja lagi hef ég miklar efasemdir um að taka eigi upp ókeypis skólamáltíðir. Við höfum aldrei talað fyrir því, samfylkingarfólk, sem flokkur. Við höfum talað fyrir gjaldfrjálsum grunnskóla en þessir þættir hafa ekki komið inn þar. Aftur á móti höfum við talað mjög fyrir því að tryggja eigi að allir geti haft tækifæri til að fá málsverð, þ.e. að félagsþjónusta sveitarfélaganna, þekkingin sem skólinn býr yfir og aðrir eigi að tryggja það að enginn sitji hjá af peningalegum ástæðum. Ég veit að þannig er unnið í flestum grunnskólum. Sú athugasemd hefur komið upp og gerði það þegar þetta mál kom til umræðu á sínum tíma að það væri í sjálfu sér ekki æskilegt að í skóla eins og t.d. mínum þar sem voru á milli 500 og 600 nemendur að allir ættu að fara í mat og það væri eldað fyrir allan hópinn óháð því hvort þau vildu matinn. Þar gerðum við þetta t.d. þannig að hægt var að velja eftir matseðli og nemendur gátu þá sagt fyrir fram og í samráði við foreldra að þeir vildu ekki ákveðinn mat. Það var einmitt gert til að hindra sóunina sem getur fylgt því að vera með frjálsar máltíðir sem allir eiga aðgang að. Sama gildir um tómstundastarfið. Eru menn á því að íþrótta- og tómstundastarf sem er á vegum eða í tengslum við skólana í lengdri viðveru verði gert ókeypis? Ég held að báðar þessar tillögur séu afar vanhugsaðar og þetta sé fyrst og fremst á forræði sveitarfélaganna og eigi að skoðast sem slíkt og vil bara lýsa þeirri afstöðu minni hér. Varðandi mannréttindin þá er náttúrlega alveg augljóst að skólar vinna að 

Hæstv. forseti. Minn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, aðhyllist gjaldfrjálsan grunnskóla og við viljum að hann sé gjaldfrjáls fyrir öll börn vegna þess að við teljum að það tryggi jöfnuðinn best. Við erum ekki flokkur sem sættir sig við það að fátæk börn hafi merkimiða frá félagsþjónustu sem segi að þetta barn sé fátækt og þess vegna eigi að borga fyrir það. Við viljum tryggja öllum börnum sama aðgang að hollum mat í skólanum. Það er tæknilega mismunandi flókið í skólum að útfæra þá hugmynd en ég er algjörlega sannfærð um það og ég treysti skólafólki og þeim sem reka skólana og sveitarfélögunum líka fullkomlega til að útfæra þær tillögur af skynsemi. Sömuleiðis varðandi tómstundastarfið og lengd viðverunnar. Í samfélagi eins og okkar þar sem foreldrar barna vinna langan vinnudag og fæstir búnir klukkan fjögur eða fimm þegar börn koma heim úr skóla, þá teljum við að það sé ábyrgðarhluti og það sé samábyrgð sem eigi að hvíla á því að börnin hafi skapandi starf í þessari lengdu viðveru. Við erum ekki að tala um að öll íþróttafélögin eigi þar með að verða hluti af grunnskólanum og þannig greidd af sveitarfélaginu. Auðvitað fá íþróttafélögin styrki frá sveitarfélögunum eins og tíðkast en það að búa til innihaldsríkt skólastarf áframhaldandi í lengdu viðverunni er grunnforsenda fyrir því að skóladagur barnanna sé þeim samboðinn. Til dæmis ætti skólahljómsveit eða listgreinar eða hvað sem sett er inn í lengdu viðveruna að vera aðgengilegt fyrir öll börn og það á ekki að setja neina merkimiða á börn í þeim efnum. Þetta er auðvitað dýrt og sveitarfélög og ríki þurfa að gera samkomulag um hvernig fara eigi í þessi mál og það væri óskandi að Samfylkingin væri búin að hefja máls á þessum hlutum í ríkisstjórnarsamstarfinu. En ég geri mér grein fyrir því að það er erfitt og þungt undir fæti að eiga þessi mál við Sjálfstæðisflokkinn sem auðvitað er andsnúinn þeim.

Hæstv. forseti. Ég held að umræðan einmitt í þessum ræðustól á þessu augnabliki endurspegli hvað við erum að slást við. Skilgreiningin á lengdri viðveru og tómstundastarfi er þegar komin út og suður. Skólahljómsveitir og ýmislegt annað sem fellur undir tónlistarskóla á að falla undir þetta - kannski. Við höfum ekki formað þetta á einn eða neinn hátt. Ég hef komið hér í ræðustól út af þessu máli sérstaklega með fyrirspurn til ráðherra einmitt um skilgreiningar á því hvað eigi að falla undir þetta, hvort setja eigi lagaramma, hvort setja eigi reglur um starfsmannahald, hvort setja eigi reglur í sambandi við húsnæðisaðstöðu og annað slíkt. Ég skal taka þátt í þeirri umræðu og vil gjarnan vinna að því áfram en það er ekki mál sem maður hendir inn með breytingartillögu á lokastigi máls án samráðs við sveitarfélögin. Það er gagnrýnin. Innihaldið í sjálfu sér er eitthvað sem við getum rætt, en ég lít á þessar tillögur sem einhvers konar yfirlýsingar sem eru út af fyrir sig bara mjög gott mál, og er þá ávísun á að það megi skoða frekar, en engan veginn færar um að fara inn í tillögutexta eins og við erum að ganga frá í dag.

Hæstv. forseti. Þetta andsvar hv. þingmanns lýsir því auðvitað að það hefði verið ákjósanlegt, þó svo að tekinn hafi verið góður tími í að vinna málið í nefndinni, að hafa lengri tíma í það eftir 2. umr.  Í fyrra andsvari mínu kom ég ekki að viðbrögðum við því sem hv. þingmaður sagði um mannréttindamálin. Ég er á því að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann í frammíkalli fyrir nokkrum dögum síðan sagði stundarhátt þegar verið var að greiða atkvæði um sambærilega tillögu að stjórnarliðar gætu ekki samþykkt hana af því hún væri komin frá vondu fólki. Ég tel að það sé bara mergurinn málsins. Það er ekkert flókið við það að setja mannréttindi og virðingu fyrir mannréttindum inn í bæði frumvörpin. Ef það væri vilji til þess í alvöru hjá stjórnarliðum að horfa bara á málefnið ætti þetta að vera fullkomlega útlátalaust, en það sem þvælist fyrir þessum hv. þingmönnum er greinilega það að tillagan kemur frá vondu fólki.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það sem kom fram í máli mínu áðan að við framsóknarmenn styðjum það að hugtakið um mannréttindi komi inn í grunnskóla- og leikskólafrumvörpin. Það skiptir okkur litlu hvaðan þær breytingartillögur koma. Það verður að viðurkennast að þetta er einfaldlega okkar stefna og stefnuskrá. Við viljum að staðinn sé vörður um mannréttindi og við viljum hafa hér góða og málefnalega umræðu um mannréttindi. Ég held að það sé eingöngu til bóta að við komum því hugtaki inn í leikskóla- og grunnskólastarfið þannig að það verði hluti af uppeldi og menntun barna okkar. Ég sagði í atkvæðagreiðslunni um leikskóla að við framsóknarmenn styddum ákvæði um gjaldfrjálsan leikskóla. Við vildum að haft yrði gott samráð við sveitarfélögin um það hvernig deila ætti þeim kostnaði og fara þyrfti vel yfir það. Í mínum huga ætti ríkið að koma verulega að því og kannski væri best að það yrði í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. En stefna okkar framsóknarmanna er gjaldfrjáls leikskóli. Ég er líka mjög á því að grunnskólar eigi að sjá nemendum fyrir málsverði á skólatíma í samræmi við opinber manneldismarkmið. Því miður eru of mörg dæmi þess að börn foreldra sem ekki hafa mikið á milli handanna sitji úti í horni og séu skilin út undan einfaldlega vegna þess að þau hafa ekki efni á að greiða fyrir máltíð. Það er sárt að horfa upp á slíkt og það eru mörg dæmi þess að kennarar hafi greitt skólamáltíðir fyrir þessa nemendur. Við eigum einfaldlega að beita okkur fyrir því að koma í veg fyrir þetta. Grunnskólinn á að vera gjaldfrjáls frá A til Ö. Það hafa orðið breytingar í þá átt að lengja viðveru. Við viljum hafa samfelldan skóladag og þá eigum við að sjá til þess að allir, burt séð frá efnahag og stöðu foreldra, geti notið grunnskólamenntunar og alls þess sem grunnskólinn hefur upp á að bjóða. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp. Það náðist mikil og góð samstaða um frumvarpið í nefndinni. Ég verð samt að viðurkenna að það kemur mér nokkuð á óvart að Samfylkingin sem ég hélt að væri á þessari línu, einhvern tímann minntust samfylkingarmenn á prinsipp um gjaldfrjálsan leikskóla en á þau prinsipp hefur sjaldan verið minnst í umræðunni og ætli þau séu ekki dauð eins og margt annað sem Samfylkingin lofaði fyrir kosningar en hefur nú tækifæri til að efna. Þjóðin stendur frammi fyrir því að Samfylkingin eða ríkisstjórnin segist vera að vinna að hinu og þessu en er að gera annað. Ég held að það sé afar slæmt fyrir þjóðina.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þingmönnum, þeim Kolbrúnu Halldórsdóttur og Höskuldi Þórhallssyni, varðandi mannréttindaákvæði í frumvarpi til laga um grunnskóla. Ég tel að það sé þýðingarmikið að koma því inn og lýsi, eins og varðandi leikskólann, undrun minni yfir því að þingmenn stjórnarinnar, og þá sérstaklega Samfylkingarinnar, skuli ekki ljá máls á því að hnykkja á þessum þætti í lögunum. Það veldur mér satt að segja mjög mikilli furðu, svo að ekki sé meira sagt, að það skuli ekki vera vilji til þess. En ég kom hér aðallega til þess að gera grein fyrir breytingartillögu við frumvarpið sem ég flyt ásamt þingmönnunum Steingrími J. Sigfússyni og Álfheiði Ingadóttur og birt er á þingskjali 1213. Þar er lagt til að við 1. mgr. 29. gr. bætist þrír nýir málsliðir. 29. gr. frumvarpsins fjallar um skólanámskrá og starfsáætlun undir 7. kafla um inntak náms, námsskipan, námsframboð, námsmat og starfstíma. Þeir hljóði þannig, með leyfi forseta: „Í námskrá og starfi grunnskóla skal enn fremur tekið mið af aukinni fjölbreytni hvað varðar menningarlegan og trúarlegan bakgrunn nemenda. Hvers kyns trúarleg innræting er óheimil. Fræðsla um trúarlega arfleifð íslenskrar menningar og um mismunandi trúarbrögð skal virða rétt manna til trúfrelsis og trúleysis með það að markmiði að auka þekkingu, umburðarlyndi, skilning og virðingu milli ólíkra trúar- og menningarheima.“

Frú forseti. Í 13. gr. frumvarps um framhaldsskóla segir að á framhaldsskólastigi skuli veita nemendum með fötlun samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og nemendum með tilfinningalega eða félagslega örðugleika kennslu og sérstakan stuðning í námi. Síðan segir í frumvarpinu: „Látin skal í té sérfræðileg aðstoð og viðeigandi aðbúnaður eftir því sem þörf krefur að mati menntamálaráðuneytisins.“ Eins og sjá má á þingskjali 1246 þá liggur fyrir breytingartillaga sem ég flyt þar sem ég legg til að orðin „að mati menntamálaráðuneytisins“ í 2. málslið 1. mgr. falli brott og greinin kveði þá á um að látin skuli í té sérfræðileg aðstoð og viðeigandi aðbúnaður eftir því sem þörf krefur. Ég vonast til þess að hv. þingmenn styðji þessa breytingartillögu.

Herra forseti. Við framsóknarmenn báðum um tvöfalda umræðu um þetta frumvarp. Við töldum einfaldlega að það væri of mikill ágreiningur í samfélaginu til að fara yfir frumvarpið á skömmum tíma. Sérstaklega kom fram gagnrýni á það frá framhaldsskólakennurum. Við gátum því ekki stutt frumvarpið og lögðum til að því yrði vísað frá hér við 2. umr. Því var hafnað þannig að við sátum hjá við afgreiðslu þess. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði hér grein fyrir nokkrum breytingartillögum. Það sama er upp á teningnum þar. Við munum sitja hjá. Vissulega eru einstakir þættir í frumvarpinu góðir en á stærstu málunum hafa því miður ekki orðið neinar breytingar, þ.e. á framhaldsskóla- eða stúdentsprófinu og ECTS-einingunum. Afstaða okkar framsóknarmanna til þessa frumvarps hefur því ekki breyst og hörmum við að það skuli nú vera keyrt í gegn.

Hæstv. forseti. Það er afar dapurlegt að þetta stóra mál skuli nú koma til 3. umr. og að stjórnarmeirihlutinn skuli hafa ákveðið að halda áfram að ýta þessu máli hér í gegn og gera það að lögum jafnófullburða og það er, jafnilla reifað og það er og í jafnmikilli mótstöðu og raun ber vitni að er við það úti í samfélaginu, ekki síst meðal framhaldsskólakennara. Fjölda spurninga er enn ósvarað þannig að það er alveg ljóst að hér er að fara í gegn mál sem á eftir að draga gríðarlegan dilk á eftir sér. Það er mikil ábyrgð þeirra þingmanna í stjórnarliðinu sem staðið hafa að því að koma þessu máli hér í gegn og ætla sér að halda áfram að styðja það til loka. Það hefur mátt skilja á máli þeirra sem tala í þessu máli hér að þau séu tengd órjúfanlegum böndum þessi fjögur stóru skólafrumvörp. En mér segir svo hugur að þetta frumvarp og menntafrumvarpið séu tengd sterkari böndum en hin tvö, þ.e. að það sé ásetningur stjórnarmeirihlutans að fara hér í gegn með framhaldsskólafrumvarp sem er hreint og klárlega í andstöðu við allt skólasamfélagið, kennara framhaldsskólanna. Ég held að það sé helmingur félaga framhaldsskólakennara sem hefur sent okkur áskoranir um að þessi mál verði stöðvuð og þau verði ekki afgreidd sem lög frá Alþingi. Ég tel sem sagt og ég sé ekki annað en að hér sér einhver ásetningur um að koma á framhaldsskóla sem Sjálfstæðisflokkurinn er höfundur og skapari að gegn því að standa vörð um afar umdeilt frumvarp, þ.e. menntafrumvarpið. Frumvarpið sem gerir það að skyldu að kennarar fái fimm ára meistarapróf hvort sem það er fyrir grunnskóla eða leikskóla. Ég segi þetta nú vegna þess að hv. formaður nefndarinnar lagði afar þunga áherslu á að framhaldsskólafrumvarpið væri tengt kjörum kennara. Það eru engin augljós tengsl í þeim efnum. Ég held hins vegar að hér séu pólitísk tengsl, að Sjálfstæðisflokkurinn sé að reyna að fá sinn framhaldsskóla gegn því að styðja við bakið á kröfum kennara um aukna menntun sem að öllum líkindum á eftir að skila kennurum bættum kjörum. En eins og hér hefur komið fram er ekki tilefni eða tími til þess að fara út í umræðuna af neinu viti. Ótal spurningum er ósvarað og ég leyfi mér bara að grípa hér niður í spurningar sem komu til okkar á skjali frá kennarafélaginu við Menntaskólann í Kópavogi. Þar setja kennararnir niður spurningar sem ég hef ekki fengið svar við, a.m.k. ekki í umfjöllun nefndarinnar. Spurningarnar varða t.d. námseiningarnar sem við ræddum mikið um hér við2. umr.: Kennararnir spyrja: Hver er skilgreining á vinnudegi nemanda? Er átt við vinnu á dagsgrundvelli eða vikugrundvelli? Er átt við að nemandi sinni námi eða hugi að námi milli klukkan átta og 16 eða er það eitthvað annað sem hér er haft í huga þegar menn eru að fjalla um nýja skilgreiningu á einingum út frá vinnuframlagi nemenda? Hvert verður sambandið á milli nýrra eininga og eldri námseininga? Veit einhver yfir höfuð hvert gildi nýju eininganna er? Er ein ný eining jafngild 1,7 gömlum einingum? Hver getur svarað því í þessum sal? Snýst þetta nýja einingakerfi um vinnu nemenda í tímum eða um skil á verkefnum? Og hver ætlar að meta vinnuframlag nemenda á bak við verkefnin? Á að meta virkni nemenda í tímum til eininga? Kennararnir segja að nemendur leggi mismikið á sig og hversu sveigjanlegir geta kennarar þá verið í þeim efnum? Hvað með vinnuframlag nemenda í verkefnaskilum, geta þeir t.d. skipt áfanga í tíu verkefni og fá nemendur þá ákveðið margar einingar fyrir hvert verkefni? Hvað um kjarasamninga kennara? Skólaárið er lengt um að minnsta kosti fimm daga. Í dag er miðað við ákveðinn tímafjölda á viku og það er ekki mjög flókið mál. En hvernig verður hún mæld nú eftir breytinguna? Hve mikið gildir ein eining miðað við vinnuframlag kennara? Er sparað með því að gera t.d. þriggja eininga áfanga að tíu eininga áfanga? Kennararnir spyrja um framhaldsskólaprófið. Þeir segja að í athugasemdum við frumvarpið komi fram að hér sé um að ræða námsbrautir sem áður kölluðust almennar brautir og þar áður fornám. Við vitum öll hvernig þær námsbrautir voru skilgreindar. Og nú spyrja kennararnir í Menntaskóla Kópavogs: Eru námsbraut til framhaldsskólaprófs og námsbraut til stúdentsprófs alveg aðskildar? Getur nemandi sem hefur lokið framhaldsskólaprófi fengið nám sitt metið inn á stúdentsbraut? Mun einhver velja námsbraut til framhaldsskólaprófs ef hún er fyrir fram stimpluð sem braut fyrir getuminni nemendur eins og almennu brautirnar voru eða fornámið áður? Og þeir spyrja: Er hægt að setja takmörk fyrir því hve mörgum einingum nemandinn lýkur í framhaldsskólaprófi? Hvað þarf hann að hafa gert til þess að komast á stúdentsbraut eftir það? Hæstv. forseti. Kennarar í Menntaskólanum í Kópavogi telja að við ættum að nota tækifærið og endurskoða námskrána samhliða þessum breytingum. Þeir telja að í umræðu um þetta mál hefði þurft að svara grundvallarspurningum varðandi námskrána, varðandi hvað við viljum hafa þar inni og hvað við viljum að fari burt, hvað það er sem við teljum að hafi gefist vel og hvað það er sem við teljum að hafi gefist miður. Auðvitað átelja þessir kennarar að sá þáttur skyldi hafa verið rofinn í þeirri nefnd sem samdi frumvarpið því að þar voru tækifæri til að tala um öll þessi mál og varpa upp þessum spurningum, leita svara við þeim og fá kannski svör. Þessir kennarar úr Kópavoginum spyrja líka um próf til starfsréttinda: Er rétt að ábyrgðin fari yfir á skólana? Ætluðum við ekki að tengja meira saman vinnustaði og skóla? Er haldið nógu vel utan um hvað nemarnir gera í atvinnulífinu og hver heldur utan um það? Geta skólinn og starfsgreinaráðið ef til vill samræmt sig betur? Þeir spyrja jafnframt um mismuninn milli nemenda. Þeir óttast að mögulega sé verið að mismuna nemendum. Kennararnir spyrja sérstaklega um stúdentsprófið og taka fram að fjöldi eininga til stúdentsprófs sé óþekkt stærð. Þeir spyrja: Er tveggja ára braut jafnlíkleg og fjögurra ára braut? Er hugsanlegt að einhverjar námseiningar detti fullkomlega út? Þeir spyrja jafnframt hvenær og hver eigi að vinna námsbrautalýsingarnar og aðra undirbúningsvinnu. Það kemur reyndar fram í skýringum með frumvarpinu að hugmyndin er að það sé skólanna að semja námsbrautarlýsingarnar þó svo að menntamálaráðherra verði á endanum að samþykkja þær. Hæstv. forseti. Ég vil bara undirstrika það sem ég hef áður sagt í þessari umræðu að þetta er að mínu mati atlaga að framhaldsskólanum. Hér er verið að innleiða stutt nám til stúdentsprófs og ekki bara stutt heldur líka skert. Hvernig til tekst með framkvæmd þessa frumvarps og þeirra laga sem af því leiðir fer eftir fjármunum. Fjármunirnir eiga eftir að verða alfa og omega í þessu tilliti. Það er önugt og virkilega grætilegt að farið skuli vera út í þessar breytingar í þeirri miklu óþökk og sundurlyndi sem ríkir í samskiptum stjórnvalda annars vegar og þeirra sem eiga að framfylgja frumvarpinu út í skólasamfélaginu hins vegar. Þetta er gerræðisleg ákvörðun og gerræðisleg aðgerð. Ég lýsi vanþóknun minni á þessum málatilbúnaði öllum og lýsi um leið ábyrgðinni á stjórnarmeirihlutann allan, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, sem bera sameiginlega ábyrgð með hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórninni allri í þessum efnum.

Frú forseti. Mig langar að blanda mér í þessa umræðu um frumvarp til laga um framhaldsskóla. Þannig vill til að í haust lagði ég fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla sem er 53. mál á þskj. 53. Ég mælti fyrir því frumvarpi og því var vísað til hv. menntamálanefndar til umfjöllunar. Nú á ég ekki sæti í nefndinni og veit ekki nákvæmlega hvort frumvarpið hefur fengið einhverja umfjöllun þar en alla vega er ljóst að ekki hefur mikið komið út úr nefndinni. Ég átti satt að segja von á því að meiri hluti nefndarinnar mundi kannski taka þessa tillögu og nýta sér þær góðu hugmyndir sem þar birtast og koma með breytingartillögu hér við 2. umr., að meiri hlutinn tæki frumvarp mitt frá því í haust og gerði að sinni eigin breytingartillögu. Það olli mér vonbrigðum að sjá að tillaga mín þar að lútandi var ekki á breytingartillöguskjali frá meiri hlutanum. Það olli mér ekki bara vonbrigðum heldur kom mér nokkuð á óvart því að um er að ræða breytingartillögu sem er algerlega í takt við þær kosningaáherslur sem Samfylkingin hafði fyrir kosningarnar 2007. Maður hlýtur að reikna með því að eitthvað hafi staðið á bak við þann ásetning flokksins að koma því máli áleiðis sem hér er hreyft, sem er að námsgögn í framhaldsskólum verði nemendum að kostnaðarlausu. Tillaga mín er sem sagt að sambærilegt ákvæði og er í núverandi grunnskólalögum um þetta efni komi inn í framhaldsskólalögin, en með samþykki þeirrar breytingartillögu yrði að sjálfsögðu stigið mikilvægt skref í áttina að auknu jafnræði til náms óháð efnahag. Annars vegar er um það að ræða að leggja til að gjaldtökuheimild framhaldsskólalaga varðandi innritunar- og efnisgjöld verði felld brott - samkvæmt núgildandi lögum ákveður skólanefnd upphæð framangreindra gjalda og hér er lögð fram tillaga um að sú heimild verði felld brott og enn fremur er felld brott heimild til innheimtu á sérstöku endurinnritunargjaldi. Í annan stað er lagt til að inn komi grein sem er efnislega samhljóða 33. gr. í gildandi grunnskólalögum en þar er kveðið á um að kennsla í skyldunámi skuli vera veitt nemendum að kostnaðarlausu og óheimilt sé að krefja nemendur eða forráðamenn um greiðslu fyrir kennslu, námsgögn eða annað efni sem nemendum er skylt að nota í námi sínu og samræmist ákvæðum laganna á aðalnámskrá. Þessi tillaga gerir sem sagt ráð fyrir því að kveðið verði afdráttarlaust á um það að kostnaður við námsgögn skuli vera hluti af rekstri framhaldsskóla. Ég minni á það í greinargerð með tillögu minni að í aðdraganda síðustu alþingiskosninga var talsvert rætt um mikilvægi þess að námsgögn í framhaldsskólum væru nemendum að kostnaðarlausu og markmið frumvarpsins sem ég flutti hér í haust, og hef nú endurflutt sem breytingartillögu við frumvarp um framhaldsskóla, er í samræmi við þá menntastefnu sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum mótað okkur. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Vandað og fjölbreytt framhaldsskólanám á að standa öllum til boða óháð efnahag eða öðrum aðstæðum. Því á ekki að taka skólagjöld fyrir framhaldsskólanám. Enn fremur eiga nemendur að hafa aðgang að námsbókum og öðrum námsgögnum sér að kostnaðarlausu. Aðgengi allra að framhaldsskólabyggingum þarf að vera tryggt. Námsaðstaða fyrir nemendur með sérstakar menntunarþarfir verði bætt og hún boðin í sem flestum framhaldsskólum.“ Þess má geta að sambærileg markmið rötuðu inn í kosningastefnuskrá annarra flokka. Í kosningastefnu Samfylkingarinnar í menntamálum segir m.a., með leyfi forseta: „Bjóða upp á ókeypis námsbækur í framhaldsskólum og fella niður innritunar- og efnisgjöld.“ Reyndar var sambærilegar eða svipaðar áherslur að finna í málflutningi fleiri framboða fyrir síðustu þingkosningar. Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar, sem sagt er að hafi nú náðst að 80–90%, er gefið fyrirheit um áfanga í þessa átt þó að orðalagið sé býsna rýrt í roðinu að mínu mati. Þar segir: „… og nemendur í framhaldsskólum fái stuðning til kaupa á námsgögnum.“ Eins og ég segi, það er býsna opið, loðið og rýrt í roðinu þetta orðalag. Ég held að ég megi fullyrða að þetta sé þá eitt af þeim málefnum úr málefnasáttmála ríkisstjórnarinnar sem ekki er komið í farveg, eins og það heitir, og alls ekki uppfyllt. Mér finnst mikilvægt að slík grundvallaratriði sem varða jafnrétti til náms og mikilvægt kosningaloforð sem Samfylkingin gaf fyrir kosningarnar 2007, um að námsgögn, námsbækur í framhaldsskólum, ættu að vera nemendum að kostnaðarlausu og fella ætti niður innritunar- og efnisgjöld - það er mjög mikilvægt að kjósendur viti að það er eitthvað á bak við slíkar yfirlýsingar, einhver meining, einhver sannfæring, ekki bara einhver skrúðmælgi í aðdraganda kosninga til þess að ná einhverjum tilteknum hópi kjósenda til liðs við sig á síðustu metrunum. Því miður höfum við upplifað það í fjölmörgum málum hér í vetur að þannig hefur háttað til með Samfylkinguna að kosningaloforð hennar hafa reynst skrúðmælgi fyrir kosningar og lítil innstæða fyrir þeim. Nú er hér enn eitt mál sem tekið er beint úr kosningastefnuskrá þeirra en eins og hér er getið um voru fleiri flokkar með þetta, m.a. minn flokkur, og ég man eftir því að einn af forustumönnum Samfylkingarinnar á síðasta kjörtímabili í menntamálum, hæstv. núv. viðskiptaráðherra, flutti hér margsinnis ræður og þingmál og skrifaði greinar um mikilvægi þess að námsgögn í framhaldsskólunum væru nemendum að kostnaðarlausu. Nú er tilvalið tækifæri og þess vegna olli það mér vonbrigðum og ég varð undrandi yfir því að frumvarp mitt sem ég mælti hér fyrir í haust og fór til meðferðar í hv. menntamálanefnd skyldi ekki koma með pakkanum frá meiri hlutanum ein af breytingartillögum nefndarinnar. Samfylkingin hefði hæglega getað tekið þetta mál, hugsanlega breytt orðalagi, breytt einhverjum áherslum og gert það að sínu og sagt: Hér er enn eitt af okkar kosningaloforðum sem við ætlum að efna. Því miður sér þess ekki stað og þess vegna sá ég mig knúinn til þess að flytja frumvarp mitt sem breytingartillögu við frumvarp til framhaldsskóla í þeirri von að Samfylkingin og mínir ágætu félagar þar - sem eru mér áreiðanlega í hjarta sínu sammála - mundu sjá að sér og greiða atkvæði í samræmi við sannfæringu sína en ekki af eintómri þénustu við Sjálfstæðisflokkinn. Þess vegna mæli ég fyrir þessum breytingartillögum hér, frú forseti, og vona að sjálfsögðu að við fáum góðan stuðning við þær. Ég hlakka til að sjá hvernig hv. þingmenn Samfylkingarinnar munu greiða atkvæði í þessu máli.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að vekja athygli á því að á þskj. 1245 eru breytingartillögur sem ég flyt við frumvarp til laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Í tilefni af nýgerðum kjarasamningi launanefndar sveitarfélaga og Félags grunnskólakennara 20. maí sl. og kjarasamningi launanefndar og Skólastjórafélags Íslands, þar sem m.a. er fjallað um réttindi og skyldur grunnskólakennara, er lagt til í breytingartillögum, að höfðu samráði við samningsaðila - ég vil ítreka það - að fella annars vegar brott 27. gr. frumvarpsins sem mælir fyrir um breytingu á lögum nr. 27/1996, um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla, og ákvæðum, og hins vegar að gerðar verði breytingar á ákvæðum IV. kafla frumvarpsins er varða auglýsingar og ráðningar grunnskólakennara. Auk þessa liggja fyrir yfirlýsingar launanefndar sveitarfélaga frá 20. maí sl. um að nefndin sé reiðubúin við næstu kjarasamningsgerð að bæta við ákvæði gildandi kjarasamninga vegna Félags leikskólakennara ákvæði um auglýsingu lausra starfa enda hefðu ákvæði um slíkt verið felld út úr frumvarpinu. Í ljósi þess er jafnframt lagt til að 11. gr. frumvarpsins, um auglýsingar og ráðningar, falli brott. Mér fannst mikilvægt að gera grein fyrir þessum breytingartillögum sem, eins og áður segir, koma fram á þskj. 1245, en þær eru gerðar í samkomulagi og að höfðu samráði við samningsaðila.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og skilað áliti sínu. Í því segir að efni frumvarpsins megi greina í þrennt. Í fyrsta lagi er kveðið á um skyldu flutningsaðila, dreifiveitna og vinnslufyrirtækja til að hafa tiltækar viðbragðsáætlanir við vá auk þess sem lagður er grunnur að neyðarsamstarfi þessara aðila, stórnotenda og hins opinbera á formlegum vettvangi. Í annan stað leggur frumvarpið til lækkun á eftirlitsgjaldi í þeim tilgangi að færa það nær raunkostnaði af eftirliti Orkustofnunar. Virðulegi forseti. Við í nefndinni gerum engar breytingartillögur við þessa tvo þætti þessa máls en í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu að aflviðmiðun stórnotandahugtaks raforkulaga verði færð úr 14 MW í 8 MW. Um það var verulega mikið rætt í nefndinni og komu þó nokkrar athugasemdir frá umsagnaraðilum og komið hafa fram áhyggjur af því að lækkun á aflviðmiðun stórnotendahugtaksins geti haft í för með sér aukinn kostnað fyrir aðra notendur flutningskerfisins auk þess að raska innbyrðis verkaskiptingu milli Landsnetsins og dreifiveitna sem ekki er ástæða til að hrófla við nema að vandlega athuguðu máli. Hins vegar hefur verið bent á að tenging stórnotenda við Landsnetið eigi ekki að leiða til kostnaðarauka annarra notenda, samanber og þá með vísan í 8. mgr. 12. gr. raforkulaga. Aðrir telja ósennilegt að smáir stórnotendur, þ.e. þeir sem nota afl á bilinu 8 til 14 MW, geti staðið undir byggingu nýrra flutningsvirkja, eins og kveðið er á um í áðurnefndri grein. Því varð það niðurstaða nefndarinnar, virðulegi forseti, að geyma þennan þátt málsins, taka hann út úr og leggja til þá breytingu að þessi grein verði tekin út úr frumvarpinu. Nefndin leggur hins vegar sérstaka áherslu á að hún komi til skoðunar við endurskoðun raforkulaga sem fyrirhuguð er samanber ákvæði XIII til bráðabirgða í raforkulögunum. Jafnframt, virðulegi forseti, vil ég koma inn á það hér að þetta þýðir ekki að menn hafi endilega lagst gegn þessari tillögu. Nefndin taldi hins vegar að nauðsynlegt væri að fara betur yfir hana. Við leggjum líka til aðra breytingartillögu vegna þess að við meðferð málsins var óskað eftir því að nefndin legði til breytingu á 5. mgr. 12. gr. raforkulaga til samræmis við tillögur sem unnar voru í samvinnu fulltrúa Landsnets, Orkustofnunar og dreifiveitna. Eru þær komnar fram vegna áhrifa af gjaldskrárbreytingum Landsnets á tekjur dreifiveitna af innmötun smávirkjana. Með hliðsjón af þessum athugasemdum þessara aðila leggjum við til breytingu sem tekur á þessu og gerð er grein fyrir í nefndaráliti og líka á sérstöku skjali. Því leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir. Undir þetta ritar sú er hér stendur ásamt hv. þingmönnum Kristjáni Þór Júlíussyni, Einari Má Sigurðarsyni, Álfheiði Ingadóttur, Herdísi Þórðardóttur, Guðna Ágústssyni, sem undirritar álitið með fyrirvara, Björk Guðjónsdóttur og Grétari Mar Jónssyni.

Virðulegi forseti. Nefndin fékk gesti á sinn fund til að fjalla um þetta mál og fékk auk þess nokkrar umsagnir um það. Það er niðurstaða nefndarinnar að málið eigi að samþykkja með einni breytingu. Í frumvarpinu er iðnaðarráðherra veitt heimild til að fela Orkustofnun að annast leyfisveitingar til rannsóknar og nýtingar á grundvelli tveggja lagabálka sem varða annars vegar auðlindir í jörðu og hins vegar auðlindir hafsbotnsins. Á fundum nefndarinnar kom fram að frumvarpinu væri ætlað að gera ferli við leyfisveitingar skilvirkara með því að fela sérhæfðri stofnun, Orkustofnun, útgáfu leyfanna. Að öðru leyti væri ekki við því að búast að frumvarpið hefði áhrif á almennt verklag við undirbúning leyfisveitinga. Meiri hlutinn leggur til þá breytingartillögu að frestur til að kæra ákvarðanir Orkustofnunar verði rýmkaður úr því að vera 30 dagar til samræmis við almenn stjórnsýslulög sem kveða á um 90 daga. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu en undir þetta rita sú er hér stendur ásamt hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, Einari Má Sigurðarsyni, Herdísi Þórðardóttur, Guðna Ágústssyni, Björk Guðjónsdóttur og Grétari Mar Jónssyni.

Frú forseti. Hér er á ferð mál sem lætur býsna lítið yfir sér við fyrstu sýn og ég hygg að það hafi ekki margir fylgst með 1. umræðu þess. Ég gerði þar mjög veigamiklar athugasemdir við þetta frumvarp, aðallega að hér er verið að framselja vald sem ég tel að eigi að vera í höndum ráðherra og stjórnvalda, til stjórnsýslustofnunar sem er Orkustofnun í þessu tilfelli. Fyrstu umræðu bar upp á dagana í kjölfar Helguvíkurúrskurðarins, þegar hæstv. umhverfisráðherra barmaði sér mikið yfir því að hafa engin stjórntæki og geta ekkert gert til þess að stöðva álversframkvæmdir í Helguvík eða styrkja stöðu náttúrunnar á því svæði og í því ferli. Hér aftur á móti er ráðherra iðnaðarmála, hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson, að afsala sér valdi til úthlutunar á leyfum til rannsókna og nýtingar á auðlindum bæði í jörðu og á hafsbotni. Mér varð nú að orði við 1. umr. að hér væri Samfylkingunni rétt lýst. Með þessu móti er nefnilega verið að opna leið til þess að hlaupast undan pólitískri ábyrgð á verkum sem hafa orðið mjög umdeild á undanförnum missirum og árum. Tilgangurinn er sagður einföldun á allri stjórnsýslu í kjölfar aðgerðaráætlunarinnar um Einfaldara Ísland frá 2006. Og enn fremur er vísað í skýrslu og tillögur auðlindanefndar þar sem gerð var tillaga meðal annarra atriða um að Orkustofnun annaðist veitingu leyfa á þessum grunni. Það er til þess vitnað í greinargerð að þetta skapi hagræði í stjórnsýslunni og að þetta framsal einfaldi umsagnarferli og geti slíkt verklag aukið málshraða við umsagnarferli samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum. Ég leyfði mér að gagnrýna þetta við 1. umr. málsins og ég vitna til þess í nefndaráliti sem liggur fyrir í málinu á þskj. 1202, herra forseti, að frumvarpið sem hér er flutt, m.a. með tilvísun í skýrslu auðlindanefndar, það takmarkar ekki leyfisveitingarvald Orkustofnunar með sama hætti og tillögur auðlindanefndar gerðu og það takmarkar heldur ekki leyfisveitingarvald Orkustofnunar í þessu tilliti á nokkurn viðlíka hátt og gert var í tveimur frumvörpum um sama efni sem hafa verið lögð fyrir þingið, annars vegar á 131. þingi af hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Valgerði Sverrisdóttur og aftur á 133. löggjafarþingi af þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra Jóni Sigurðssyni. Síðara frumvarpið sem Jón Sigurðsson flutti hér byggði að stórum hluta á tillögum auðlindanefndar og þar var m.a. gert ráð fyrir því að Orkustofnun bæri við útgáfu leyfa sem þessara að afla umsagna frá tilgreindum aðilum. Í skýrslu auðlindanefndar er í rauninni skrifað niður hvernig fara megi með úthlutun gæða sem þessara og ekki síst hvernig megi velja á milli aðila þegar fleiri en einn eru um hituna. Í þessu frumvarpi er ekkert þessu líkt á borðum. Og ég leyfi mér að gagnrýna að þetta mál sem kennt er við Einfaldara Ísland getur hæglega orðið til þess að skaða enn frekar en orðið er hugmyndina um Fagra Ísland sem Samfylkingin hefur kynnt til sögunnar. Núgildandi lög sem varða leyfisveitingar til rannsókna og nýtingar á auðlindum eru um margt mjög ófullkomin. Það er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að rannsóknir á náttúruauðlindum lands og sjávar, sem hér er um að ræða, rétt eins og verndun þeirra og áætlanir um nýtingu, eigi að vera á forræði umhverfisráðuneytisins en ekki hjá nýtingarráðuneytinu, sem hér er iðnaðarráðuneytið. Ég leyfi mér í þessu áliti að gagnrýna það sérstaklega að Orkustofnun, sem ekki ber neina pólitíska ábyrgð, geti haft frumkvæði að og veitt leyfi til rannsókna og nýtingar auðlinda án þess að um leið séu settar skýrar reglur um meðferð umsókna og úthlutun leyfa. Ég minni á þær miklu deilur sem staðið hafa á undanförnum missirum og árum um úthlutun leyfa til rannsókna á viðkvæmum jarðhitasvæðum vegna þess að fyrstu rannsóknir, sýnataka og tilraunaboranir geta eyðilagt stórlega ásýnd og náttúru slíkra svæða. Í ljósi þess að stefnumörkun um auðlindanýtingu er í verkahring stjórnvalda, þ.e. ríkisstjórnar á ábyrgð ráðherra á hverjum tíma, þá hlýtur úthlutun leyfa til rannsókna og nýtingar auðlinda að vera pólitísk ákvörðun, að minnsta kosti að hluta, og hún hlýtur þar af leiðandi að eiga heima á borði ráðherra sem fari með vald sitt samkvæmt stefnumörkun sem reyndar er nauðsynlegt að fái umfjöllun og samþykki Alþingis Íslendinga. Ég vitnaði til þess í niðurlagi nefndarálits míns að ríkisstjórnin hefur gefið út þá yfirlýsingu að ekki verði gefin út ný rannsóknarleyfi á óröskuðum svæðum meðan vinnu við 2. áfanga rammaáætlunar er ekki verið lokið. Þetta segir manni að það hlýtur að gefast svigrúm til að vanda betur til verka en hér er gert og setja í rauninni ramma um það hvernig eigi að standa að útgáfu þessara leyfa. Það er ástæða til þess, frú forseti, að benda á leiðara Morgunblaðsins frá 22. og 23. maí, þar sem annars vegar er fjallað um nýtingu auðlinda og hins vegar um eftirspurn og framboð á raforku. Í báðum þessum leiðurum er kallað eftir því að stjórnmálamenn og þingmenn taki í taumana og geri að minnsta kosti tilraun til að öðlast heildarsýn á stöðu okkar og hagsmuni í orkumálum. Morgunblaðið leggur áherslu á að sú skoðun eigi að fara fram á grunni lýðræðislegra vinnubragða, m.a. með aðkomu stjórnarandstöðunnar. Ég tek undir þessa hvatningu leiðarahöfundar Morgunblaðsins og í niðurlagi þessa álits kemur fram að ég og minn flokkur, vinstri græn, við leggjumst gegn samþykkt þessa frumvarps. Við teljum ekki að það sé nógu vandað. Við teljum að það beri hættu með sér á því að ábyrgðinni á leyfisveitingunni sem er gríðarlega mikilvægt mál, sé tekin af borði hins pólitíska valds og vísað út í bæ til þess eins að ráðherrarnir geti síðan komið eins og gerðist varðandi Helguvík og sagt: Við höfum engin tæki, við gerum ekkert gert. Það er miður, frú forseti, að í störfum nefndarinnar var ekki tekið tillit til þeirra ábendinga sem bárust um nákvæmlega þetta efni frá Umhverfisstofnun, frá Náttúrufræðistofnun og frá Náttúruverndarsamtökum Vestfjarða. Í þessum þremur umsögnum til nefndarinnar er vakin athygli á því að það þurfi að skýra betur hvernig eigi að standa að þessari leyfisveitingu. Umhverfisstofnun vekur sérstaka athygli á því að það skortir algerlega allar slíkar leiðbeiningar í lögunum um rannsóknir á eignarrétti íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins, nr. 73/1990, og leggur hreinlega til að við 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins verði bætt ákvæði um að það skuli taka tillit til ákvæða laga um mat á umhverfisáhrifum, tillit til laga um náttúruvernd og annarra laga sem við eiga og að leita skuli umsagna Hafrannsóknastofnunarinnar, Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands áður en slík leyfi séu veitt. Náttúrufræðistofnun Íslands telur nauðsynlegt að styrkja verndarákvæði laga nr. 73/1990 sem eru þessi sömu lög, um rannsóknir á hafsbotninum, og við erum að tala hér um gríðarlega mikilvægt mál. Við erum að tala um efnistöku, námavinnslu á hafsbotni þar sem hvergi í lögunum er tekið tillit til annars en að það skuli gæta að lögum um mat á umhverfisáhrifum. Þar er ekki verið að hugsa um það sem hér er bent á að það þurfi að gæta ákvæða náttúruverndarlaga sem og laga um mat á umhverfisáhrifum. Frú forseti. Við 1. umr. þessa máls átti ég nokkur orðaskipti við hæstv. iðnaðarráðherra um kærufrestinn sem þá var gert ráð fyrir að væri 30 dagar. Ég fagna því sérstaklega að í meðförum nefndarinnar hefur verið fallist á það sjónarmið að kærufrestir sem þessir eigi að fylgja stjórnsýslulögum. Ég vona einnig að þannig verði það í framtíðinni, að ráðherra sé ekki að koma með skemmri fresti en stjórnsýslulög kveða á um. En þessi kærufrestur er mikilvægur, ekki aðeins hvað tímalengdina varðar heldur líka hvað varðar hverjir eiga aðild að kæru sem þessari. Og vegna þess, frú forseti, að umræður hér í þingsal hafa nokkurt gildi til lögskýringa þegar lög, greinargerðir og nefndarálit þrýtur þá hefði verið æskilegt að hæstv. iðnaðarráðherra væri í salnum því ég hefði viljað óska eftir því að hann ítrekaði það sem hann þar sagði um að allir, þar á meðal náttúruverndarsamtök og umhverfisverndarsamtök, ættu að geta kært leyfisveitingar sem þessar til ráðherra. Við vitum að það hafa staðið miklar deilur um að þeir sem ekki eiga svokallaðan lögvarinn rétt geti ekki komið athugasemdum sínum á framfæri og eigi ekki aðild að málum. Og það er nöturlegt að við skulum ekki enn þá hafa haft manndóm í okkur, vil ég leyfa mér að segja, til þess að lögleiða allar þrjár stoðir Árósasamningsins sem tryggja ekki aðeins aðgang almennings að upplýsingum heldur þátttöku í ákvarðanatöku og loks aðgang að réttlátari málsmeðferð í umhverfismálum. Það er dapurlegt að þetta skuli ekki enn hafa verið lögfest hér á landi. En í ljósi þess sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði við 1. umr. málsins þá þykir mér einsýnt, ef til þess kemur að frumvarpið verði samþykkt, að þá muni hæstv. ráðherra tryggja það að allir landsmenn og þar á meðal umhverfissamtök geti átt aðild að slíkri kæru. En þá er ekki síður mikilvægt að upplýsingar um slíkar leyfisveitingar liggi á ljósu. Af því tilefni vil ég leyfa mér að rifja upp deilurnar sem urðu hér um rannsóknarleyfi sem gefið var út í Gjástykki tveimur dögum fyrir kosningar síðastliðið vor og ekki nokkur lifandi maður vissi um, utan fyrirtækisins sem fékk það og ráðuneytisins, fyrr en í rauninni löngu eftir að sá mánaðarfrestur sem upphaflega var gerð tillaga um var liðinn. Þannig hefur verið staðið að þessum málum hingað til, frú forseti, og það er miður að einustu breytingarnar sem liggja fyrir varðandi þetta ferli skuli leiða til þess að ráðherra geti varpað frá sér pólitískri ábyrgð á slíkum verkum. Ég legg eindregið til að þetta frumvarp til laga verði fellt og menn fari í að vinna hlutina betur en hér er gert.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um almannavarnir frá meiri hluta allsherjarnefndar. Það er óneitanlega sérstakt að við skulum ræða þetta mál nú þegar litið er til þeirra atburða sem áttu sér stað í dag, jarðskjálftanna á Suðurlandi, en ég held að þeir atburðir undirstriki að hér er um afar mikilvægan málaflokk að ræða og mikilvægt að vel sé að honum búið þó að auðvitað geti menn haft mismunandi skoðanir á útfærsluatriðum í því sambandi. Allsherjarnefnd hefur fjallað ítarlega um þetta mál á mörgum fundum sínum og fengið til sín fjölmarga gesti og fengið allmargar skriflegar umsagnir. Í nefndaráliti er þess getið hver aðdragandi laganna er og kemur fram að frumvarpið er samið í kjölfar stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá því í september 2006 um ný verkefni íslenskra stjórnvalda við brottför varnarliðsins. Þar var undirstrikuð ákveðin stefnumörkun sem m.a. er hrint í framkvæmd með því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir mörgum meginþáttum frumvarpsins og mun ég ekki fara sérstaklega yfir þá heldur vísa til nefndarálitsins. Ég vil fyrst og fremst nota ræðutíma minn hér til að gera grein fyrir breytingartillögum sem meiri hluti allsherjarnefndar hefur lagt fram og finna má á sérstöku þingskjali og rétt að geta þess að breytingartillögur þessar eru gerðar í allgóðri sátt aðila og m.a. eftir ábendingar sem komu fram hjá umsagnaraðilum eins og gengur í meðförum mála af þessu tagi. Ef vikið er að einstökum breytingartillögum þá er fjallað um markmiðssetningu frumvarpsins í 2. mgr. 1. gr. þess. Þar er í fyrsta lagi lagt til að upptalning á þeim atriðum sem almannavarnaviðbrögð eiga vernda samræmist betur 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Markmiðssetningin verður því útvíkkuð að þessu leyti þannig að vísað verði til líkams- og heilsutjóns almennings, umhverfis eða eigna. Í öðru lagi er lagt til að hugtakið hryðjuverk falli brott úr upptalningu á þeim tilfellum sem geta leitt til almannavarnaviðbragða enda er í greininni vísað til hættuástands af mannavöldum sem tekur einnig til hættu af hryðjuverkum. Í þriðja lagi er lagt til að orðin „enda falli þau störf ekki undir aðra samkvæmt lögum“ falli brott enda er markmið frumvarpsins að setja heildarramma um almannavarnastörf og vísan til annarra laga í þessu sambandi því óþörf. Lagðar eru til tæknilegar breytingar til að færa heiti ráðherra og ráðuneyta til samræmis við lög um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands og lagt til að forstjóri Geislavarna ríkisins eigi sæti í almannavarna- og öryggismálaráði. Lagt er til að 5. gr. frumvarpsins breytist á þann veg að við 1. mgr. þar bætist að dómsmálaráðherra skuli hafa samráð við almannavarna- og öryggismálaráð þegar hann gefur út reglur um almannavarnastig. Jafnframt er lögð til breyting á 2. mgr. 5. gr. sem felur í sér að þegar ríkislögreglustjóri tekur ákvörðun um almannavarnastig hafi hann samráð við lögreglustjóra ef unnt er. Með þessari breytingu er undirstrikað að tengsl við aðgerðastjórn í héraði verði tryggð eins og unnt er. Lagðar eru til þrenns konar breytingar á 7. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi breytingar sem vísa til eftirlits ríkislögreglustjóra. Síðan er fjallað um að óþarft sé að tekið sé sérstaklega fram að meðal þeirra verkefna sem ríkislögreglustjóri þurfi að huga að sé gerð varnarvirkja og annarra verndarráðstafana en ljóst er að gerð slíkra varnarvirkja getur verið á hendi ýmissa aðila samkvæmt lögum. Þá er í öðru lagi lagt til að í stað þess að kveða á um að ríkislögreglustjóri hafi umsjón með gerð hættumats, sbr. 2. málsl. 2. mgr., verði mælt fyrir um að hann hafi eftirlit með gerð hættumats, þannig að verkefnið að gera hættumat verður þá á verksviði annarra en ríkislögreglustjóri fylgist með því að það sé gert. Í þriðja lagi er lögð til orðalagsbreyting á 5. málsl. 2. mgr. 7. gr. í þeim tilgangi að hnykkja á því að ríkislögreglustjóri hafi eftirlit með stjórn aðgerða en í umfjöllun nefndarinnar kom fram að við við lestur þessa ákvæðis í frumvarpinu væri hægt að draga þá ályktun að ríkislögreglustjóri hefði stjórn aðgerða með höndum. Lagðar eru til þrenns konar breytingar á 9. gr. frumvarpsins. Er í fyrsta lagi lagt til að breytt verði orðalagi í 1. mgr. svo skýrt sé að það sé sveitarstjórn sem ákveður fjölda nefndarmanna í almannavarnanefnd. Í öðru lagi er lagt til að við 3. mgr. bætist heimild fyrir sveitarstjórnir til að semja um gagnkvæma aðstoð sín á milli. Í þriðja lagi er lagt til að við 3. mgr. bætist ákvæði þess efnis að þegar ein almannavarnanefnd er í umdæmi lögreglustjóra skuli hann eiga sæti í nefndinni. Er það gert til að tryggja að lögreglustjóri sem fer með stjórn aðgerða í héraði eigi sæti í sameinaðri almannavarnanefnd. Lagðar eru til tvenns konar breytingar á 11. gr. frumvarpsins. Er annars vegar lögð til sú orðalagsbreyting á 1. mgr. að það verði skýrt að ábyrgð á stjórn aðgerða í héraði sé á hendi lögreglustjóra en hann starfi samt sem áður náið með öðrum viðbragðsaðilum og er Rauði kross Íslands nefndur til viðbótar sem viðbragðsaðili sem eigi sæti í aðgerðastjórn. Hins vegar er lagt til að í 2. mgr. komi hugtakið „stjórn“ í stað hugtaksins „heildarstjórn“. Þykir síðarnefnda hugtakið síður henta í því sambandi, einkum varðandi skilgreiningu þess í reglugerð um leit og björgun á landi og samstarf lögreglu og björgunarsveita. Telja verður að hugtakið heildarstjórnun eigi ekki heima á vettvangi enda er vettvangsstjórnun í eðli sínu framkvæmd áætlana innan tiltekins vettvangs. Þá er lagt til að þrenns konar breytingar verði gerðar á 12. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi að hnykkt verði á því í síðari málslið 1. mgr. að samhæfing aðgerða geti einnig farið fram þótt almannavarnaástandi hafi ekki verið lýst yfir. Í öðru lagi er lögð til orðalagsbreyting á 1. málsl. 2. mgr. til að hnykkja á því að ákvæðið eigi við þegar almannavarnaástand ríkir. Í þriðja lagi er lagt til að í stjórn samhæfingar- og stjórnstöðvar eigi sæti ellefu fulltrúar í stað níu og bætist við einn fulltrúi frá Flugstoðum og einn frá Rauða krossi Íslands. Lögð er til sú breyting á 2. mgr. 13. gr. að ríkislögreglustjóri skuli kanna afstöðu hlutaðeigandi lögreglustjóra áður en hann tekur ákvörðun um að samhæfingar- og stjórnstöð taki við stjórn aðgerða. Í 14. gr. er lagt til að 2. mgr. verði breytt þannig að þjónustumiðstöð skuli hafa samvinnu við viðkomandi almannavarnanefndir þegar hún hefur samskipti við fjölmiðla. Lögð er til orðalagsbreyting á 2. málsl. 1. mgr. 15. gr. frumvarpsins. Jafnframt er því bætt við að viðbragðsáætlanir séu gerðar til samræmis við þau lög sem um starfssviðið gilda. Er það til að árétta að til grundvallar viðbrögðum við almannavörnum liggi sviðsábyrgðar-, grenndar-, samkvæmnis- og samræmingarreglurnar sem frumvarpið grundvallast á. Í 16. gr. frumvarpsins eru lagðar til tvenns konar breytingar. Er annars vegar lagt til að bæði sveitarfélög og stofnanir á þeirra vegum skuli kanna áfallaþol í umdæmi sínu. Samræmist þetta 1. mgr. 15. gr. frumvarpsins þar sem mælt er fyrir um skyldu ráðuneyta og undirstofnana til að kanna áfallaþol þess hluta íslensks samfélags sem undir þau heyrir. Hins vegar er lagt til að í stað þess að kveðið sé á um í 16. gr. að sveitarfélög geri viðbragðsáætlanir, þá sé tekið fram til samræmis við 10. gr. frumvarpsins að það verkefni sé á hendi almannavarnanefnda sveitarfélaganna. Lögð er til sú breyting á 17. gr. frumvarpsins að viðbragðsáætlanir skuli staðfestar áður en þær eru sendar ríkislögreglustjóra. Í 3. mgr. 19. gr. frumvarpsins er tilvísun breytt. Í 20. gr. frumvarpsins er lögð til breyting. Þar kemur fram að ákvörðun um kvaðningu manns til starfa við almannavarnir verði ekki skotið til æðra stjórnvalds. Lagt er til að í stað orðsins „starfa“ komi „tafarlausrar aðstoðar“ til að undirstrika að þarna er ekki um almenn störf að ræða heldur aðstoð sem ekki má bíða eða verða fyrir neinum töfum. Lögð er til breyting á 21. gr. frumvarpsins til samræmingar við aðrar greinar. Lögð er til sú breyting á 1. mgr. 23. gr. frumvarpsins að lögreglustjóri í stað ríkislögreglustjóra hafi heimild til að gefa almenn fyrirmæli á hættustundu til samræmis við lögreglulög. Er það í samræmi við það sem áður hefur verið nefnt að stjórn aðgerða í héraði sé á hendi lögreglustjóra. Lögð er til sú breyting á 2. mgr. 29. gr. frumvarpsins að skýrsla rannsóknarnefndar skuli kynnt hlutaðeigandi almannavarnanefndum og sveitarstjórnum áður en hún verður birt. Er það til að tryggja að þessum aðilum, almannavarnanefndum og sveitarstjórnum, gefist kostur á að meta skýrslurnar áður en þær koma fram opinberlega. Varðandi refsiákvæðið í 33. gr. frumvarpsins er gerð breyting til skýringar. Þar er vísað sérstaklega til þeirra ákvæða laganna sem því er ætlað að ná til. Lagt er til að í refsiákvæðinu verði aðeins mælt fyrir um að sá sem gefi ranga tilkynningu til samhæfingar- og stjórnstöðvar eða misnoti þjónustu þeirra varðandi almannavarnir hvort sem er af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi skuli sæta refsingu samkvæmt viðeigandi lagaákvæðum. Hins vegar getur tiltekin hegðun fallið undir ákvæði annarra laga. Má þar nefna, eins og gert er í nefndarálitinu, að í 127. gr. almennra hegningarlaga er t.d. kveðið á um að sektir eða fangelsi allt að þremur mánuðum geti legið við því að að sinna ekki kvaðningu yfirvalds um aðstoð til að koma í veg fyrir ófarnað sem lífi, heilbrigði eða velferð manna er búin hætta af. Enn fremur eru lagðar til fleiri breytingar sem varða tilvísanir og lagatækni. Loks er lagt til að við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða þess efnis að reglur um almannavarnastig skuli settar eigi síðar en í árslok 2009. Gert er ráð fyrir því að fram að þeim tíma gildi reglur sem dómsmálaráðherra setur eftir tillögum ríkislögreglustjóra. Nauðsynlegt þykir að í gildi séu reglur um almannavarnastig en nokkurn tíma getur tekið fyrir almannavarna- og öryggismálaráð að taka ákvörðun um efni þeirra. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert hér grein fyrir og er að finna í sérstöku þingskjali. Siv Friðleifsdóttir skrifaði undir álitið með fyrirvara. Sigurður Kári Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur Ágúst Ólafur Ágústsson, Ellert B. Schram, Siv Friðleifsdóttir, með fyrirvara, Herdís Þórðardóttir, Karl V. Matthíasson og Kjartan Eggertsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta um frumvarp til laga um almannavarnir. Það er sérkennileg tilfinning að gera það hér í skugga jarðskjálftanna á Suðurlandi. Hugur minn dvelur hjá því fólki sem upplifði náttúruhamfarirnar, ég óska þeim alls hins besta og sendi þeim hugheilar kveðjur. Ég tek undir það með formanni allsherjarnefndar að þetta er þýðingarmikill málaflokkur sem skiptir máli að vanda afar vel til. Í frumvarpinu er margt til bóta og þær tillögubreytingar sem gerðar voru í nefndinni, sem meiri hlutinn hefur mælt fyrir, eru flestar til bóta ef ekki allar. Ég verð þó í þessu samhengi, og það varð til þess að ég skilaði séráliti í málinu, að lýsa vonbrigðum yfir því að endurskoðun skuli nú gerð á lögunum, rétt eins og árið 2003, án samráðs við þá aðila sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna á þessu sviði svo sem slökkvilið, Brunamálastofnun og sveitarfélögin. Veigamikil atriði við smíð frumvarpsins eru enn fremur í andstöðu við þau viðmið sem sett eru í handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa sem gefin var út í nóvember af forsætisráðuneytinu. Það er því miður fremur regla en undantekning að slíkt hendi dómsmálaráðuneytið. Þau vinnubrögð hafa, það kemur skýrt fram í umsögnum, valdið tortryggni hjá þeim sem starfa að almannavörnum, réttmætri gagnrýni og að hluta til óþarfa misskilningi. Það staðfesta ótrúlega margar umsagnir sem bárust nefndinni. Umtalsverður ágreiningur er um efni frumvarpsins og athugasemdir komu fyrst og fremst frá Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þrátt fyrir þær breytingar sem hafa verið gerðar á frumvarpinu í meðförum allsherjarnefndar standa samtökin við þá gagnrýni sína. Megingagnrýni Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu lýtur að því að valdsvið sveitarfélaga, þ.e. heimamanna á nærvettvangi, er skert og miðstýring og valdheimildir ríkislögreglustjóra auknar. Samkvæmt frumvarpinu munu almannavarnir, ef ég má orða það þannig, lúta miðstýrðri lóðréttri stjórnun í stað láréttrar valddreifingarstjórnunar sem gefist hefur vel bæði hér á landi og á Norðurlöndum. Það gekk jafnvel svo langt að Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu óskuðu eftir því að sett yrðu upp sérákvæði um almannavarnir hér. Mér er það fyllilega ljóst að samráð og þarfagreining í anda góðrar frumvarpssmíði hefði leyst þennan ágreining og mér finnst það nánast óásættanlegt að afgreiða málið sem lög frá Alþingi í andstöðu við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sem gegna lykilhlutverki hér. Í frumvarpinu gætir tilhneigingar til að spyrða saman borgaralegar öryggisstofnanir samfélagsins og hernaðarlega starfsemi. Í umsögn Samtaka hernaðarandstæðinga er varað við þeirri öfugþróun sem vart hefur orðið við á undanförnum árum, þar sem hefðbundnum æfingum almannavarna og björgunarsveita er blandað saman við heræfingar. Einnig hefur verið bent á að ósamræmi sé milli ákvæða frumvarpsins og greinargerðarinnar eða athugasemda með því. Ríkislögreglustjóri bendir á að skilgreina hefði þurft hugtök í frumvarpinu og leggur upp í umsögn sinni skilgreiningarkafla og hefði ég talið betur fara á því að taka hann inn. Ekki verður heldur komist hjá því að gagnrýna það nokkuð harðlega að á meðan kostnaður ríkisins hefur verið skilgreindur og skýrður hefur ekki farið fram kostnaðarmat vegna útgjalda sveitarfélaganna. Það stangast á við samkomulag milli sveitarfélaganna og ríkisins sem undirritað var á árinu 2005. Minni hlutinn leggur á þessu stigi til ákveðnar lágmarksbreytingar á frumvarpinu sem ég ætla að hlaupa nokkuð hratt yfir. Við leggjum til að orðið „hernaðaraðgerðir“ falli brott úr upptalningu í 1. gr. líkt og gert var með orðið hryðjuverk, það var tekið út í meðförum nefndarinnar. Við leggjum líka til að notast verði við hugtakið almannavarnaráð í stað almannavarna- og öryggisráðs og öryggismálastefnu - að talað verði um almannavarnamál og almannavarnastefnu en ekki almannavarna- og öryggismálastefnu. Allmargar breytingar í tillögu minni hlutans lúta að því að færa vald nær héraði, nær vettvangi. Þar er m.a. breytingartillaga í 5. gr., 8. gr., 21. gr., 23. gr. og 24. gr. Við leggjum til að 13. gr., um úrlausn ágreiningsefna, falli niður og við leggjum til að 20. gr., um kvaðningu til starfa í almannavörnum, falli niður, það er kannski sérstaklega þegar maður hefur í huga orðið hernaðaraðgerðir í 1. gr. frumvarpsins. Í Vestmannaeyjagosinu og í öðrum áföllum sem dunið hafa yfir hefur komið í ljós að íslensk þjóð sýnir samkennd, mætir á staðinn og hjálpar. Ekki þarf neinar kvaðningar í þeim efnum. Við leggjum enn fremur til að ákvæði frumvarpsins, um að sveitarfélag endurheimti þann kostnað sem það hefur haft af fæði og húsnæði á slíkum tímum, verði fellt niður. Við teljum eðlilegt að ríkið greiði slíkan kostnað. Það er óeðlilegt að einstaklingar þurfi, eftir að hafa upplifað náttúruhamfarir, að borga til viðbótar kostnað af því. Við gerum líka ráð fyrir því að í afmörkuðum tilvikum, þegar sveitarfélög standa illa fjárhagslega, taki ríkissjóður þátt í greiðslu kostnaðar vegna skipulags almannavarna og gerð viðbragðsáætlana. Þetta eru lágmarksbreytingar. Tímans vegna gafst ekki færi á að setja fleira fram. En ég vil almennt segja að margt er til bóta í frumvarpinu og breytingartillögur meiri hlutans eru til þess fallnar að gera frumvarpið mun betra en það var þegar það kom frá dómsmálaráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hefur hér verið sagt, það er sérstakt að mæla fyrir um þessi mál nú í dag einmitt þegar mikill Suðurlandsskjálfti hefur riðið yfir en svona eru nú tilviljanirnar merkilegar. Í ræðu minni við 1. umr. um þetta mál sagði ég að ég teldi æskilegt að hafa styrka miðlæga stjórn ef hætta vofir yfir eða stórslys hefur orðið. Ég sagði að ég hallaðist að því að styðja fyrirkomulagið í frumvarpinu. Síðan fengum við frumvarpið til nefndarinnar og fengum umsagnir og þá brá manni að vissu leyti því að ekki hafði verið haft neitt samráð við sveitarfélögin við undirbúning málsins. Það kom manni nokkuð á óvart og viðbrögðin voru eftir því. Bæði Samband íslenskra sveitarfélaga og sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu gerðu verulegar athugasemdir við frumvarpið og nefndin vann að því að breyta því til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem fram komu hjá þessum aðilum og reyndar hjá fleiri umsagnaraðilum. Samband íslenskra sveitarfélaga, þeir sem helst þekkja til þessara mála þar, skoðaði breytingartillögurnar sem gerðar voru og var mjög jákvætt gagnvart þeim, sagði að tekið hefði verið tillit til þeirra sjónarmiða og dregið hefði verið úr miðstýringu. Fyrir vikið væri hlutverk almannavarnanefndar og lögreglustjóra mun sýnilegra en í upphaflegu frumvarpi og framangreindar breytingar sem þeir skoðuðu mundu tryggja ágætlega að samvinna ríkis og sveitarfélaga á sviði almannavarna gæti gengið hnökralaust fyrir sig - tillögurnar væru sem sagt mjög til bóta. Það var að mínu mati afar jákvætt að Samband íslenskra sveitarfélaga, sem skiptir auðvitað mjög miklu máli í þessu sambandi, skyldi láta í ljós jákvætt álit á breytingartillögunum. Því skal samt haldið til haga að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu vildu ganga lengra þannig að þau eru ekki enn alveg sátt. Engu að síður hefur náðst miklu meiri samstaða um málið en var í upphafi. Margar af þessum jákvæðu breytingum endurspeglast líka mjög vel í nefndarálitinu og ætla ég ekki að fara frekar út í það. En það er alveg ljóst að hlutverk almannavarnadeildar ríkislögreglustjóraembættisins verður mjög mikið og mikil ábyrgð verður lögð því embætti á herðar. Það, virðulegi forseti, er enn ein ástæðan fyrir því að styðja og styrkja það embætti. Við samþykkjum vonandi í kvöld breytingar á almannavörnum landsins. Ríkislögreglustjóraembættið fær meira hlutverk og mjög mikla ábyrgð þannig að hlúa þarf að almannavarnadeildinni sem er þar innan dyra til þess að við getum verið fullviss um að almannavarnir verði í góðum höndum í framtíðinni. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég tel að breytingarnar hafi verið mjög til bóta og styð málið.

Herra forseti. Í nefndaráliti mínu, áliti minni hlutans, færði ég rök fyrir því að ég teldi málið vera að mörgu leyti vanreifað og lagði þess vegna til að því yrði vísað frá. Jafnframt fór ég fram á að málið kæmi til umfjöllunar í samgöngunefnd milli 2. og 3. umr. Í umræðu um málið upplýsti formaður samgöngunefndar að hann væri reiðubúinn til þess að beita sér fyrir því að á vettvangi samgöngunefndar færi fram almenn umræða í haust um það álitamál sem ég gerði sérstaklega að umræðuefni í nefndaráliti, þ.e. að fela hlutafélögum opinber stjórnsýsluverkefni. Í trausti þess að þannig verði að málum staðið fell ég frá beiðni um að málið komið til umfjöllunar í samgöngunefnd milli 2. og 3. umr. En við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs greiðum hins vegar atkvæði gegn frumvarpinu eins og það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Eitt af þeim ákvæðum sem var sett inn í frumvarpið í félagsmálaráðuneytinu eftir að sáttanefndin skilaði af sér var að setja ákvæði um að óheimilt væri að semja um leigu af landi til skemmri tíma en 25 ára. Hér er lagt til að breyta því þannig að óheimilt verði að semja til skemmri tíma en 20 ára en ég tek undir flokksskýringar formanns nefndarinnar sem eru þær að þetta ákvæði eigi aðeins við þegar um framlengingu á samningi er að ræða en takmarki ekki samningstíma þegar um nýjan samning er að ræða. Ég vildi vekja athygli á þessu og halda þessum skilningi til haga og tel reyndar skynsamlegt að breyta þessu ákvæði frumvarpsins milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Hér kemur til atkvæðagreiðslu frumvarp til laga um opinbera háskóla eftir 2. umr. sem var í skötulíki. Málið var tekið á dagskrá Alþingis með afbrigðum. Það hefur fengið allt of stuttan tíma í umræðum á Alþingi, sérstaklega í ljósi þess hversu viðamiklar breytingar er verið að gera á opinberu háskólunum. Það er verið að fara gegn þeirri hefð sem hefur tíðkast í Háskóla Íslands og öðrum opinberum háskólum sem lýtur að jafningjastjórnun. Hér er verið að opna háskólaráðið fyrir utanaðkomandi aðilum, kannski þeim aðilum sem líta á háskóla og háskólastofnanir sem menntafyrirtæki og þetta hefur ófyrirséðar afleiðingar. Einnig er látið undir höfuð leggjast að greiða úr álitamálinu um samkeppnishæfni háskólanna og þann mun sem er á svokallaðri samkeppnishæfni opinberu háskólanna og einkaháskólanna. Ég tel mjög varhugavert að greiða ákveðnum greinum atkvæði. Þess vegna höfum við lagt fram góðar breytingartillögur, við hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem ég treysti á að þingið styðji.

Virðulegi forseti. Hér er tekið til atkvæðagreiðslu viðamikið frumvarp um opinbera háskóla. Frumvarpið kom seint fram og við framsóknarmenn höfðum óskað eftir að það fengi betri þinglegri meðferð. Sérstaklega hefðum við óskað þess að umræðurnar sem fóru fram í dag hefðu getað verið ítarlegri og lengri. Það er margt jákvætt í þessu frumvarpi en í 6. gr. er þó grundvallarbreyting á stjórnskipulagi opinberra háskóla sem við getum ekki fellt okkur við. Við teljum að þar sé verið að ganga gegn tillögum Háskóla Íslands, tillögum stúdenta og við framsóknarmenn munum greiða atkvæði gegn því ákvæði.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um opinbera háskóla. Við meðferð málsins í hv. menntamálanefnd kaus meiri hlutinn að gera nokkrar breytingar á frumvarpinu hvað varðar gildissvið 1. gr. þess. Við komum að verulegu leyti til móts við þær athugasemdir sem fram komu vegna skipunar háskólaráðsins samkvæmt 5. og 6. gr. og gerðar voru breytingar á gjaldtökuheimildum samkvæmt frumvarpinu. Þetta eru helstu breytingarnar sem við leggjum til en með þeim fullyrði ég að meiri hlutinn sé að koma til móts við þorra þeirra athugasemda sem fram komu við meðferð þessa máls. Ég hygg því að þingmenn ættu að geta sameinast um málið eins og það er því það er gott og ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi þess að þetta mál verði samþykkt sem lög frá Alþingi fyrir hagsmuni Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands.

Herra forseti. Það hefur verið dálítið talað um það í umræðu um þetta mál og önnur að breytingartillögur séu látnar líða fyrir hverjir flytja þær  
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. formanni menntamálanefndar fyrir stuðninginn við það að orðinu „starfslið“ í þessu frumvarpi verði breytt í starfsfólk sem er sambærileg breyting við það sem við gerðum á grunnskólafrumvarpi og leikskólafrumvarpi í góðri sátt. Ég vil hins vegar gera grein fyrir atkvæði mínu hér, hæstv. forseti. Þetta er önnur af tveimur afar mikilvægum greinum sem varða æðstu stjórn háskólans og hins opinbera háskóla. Við gerðum breytingartillögu við þetta sem nú hefur verið felld. Í ljósi þess tel ég nauðsynlegt að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um 5. gr. því sú hugmyndafræði sem jafningjastjórnunin byggir á sem við erum að reyna að leggja til að verði innleidd með 5. gr. og 6. gr. hefur verið felld. Í ljósi þess ákvað ég að sitja hjá við 5. gr., hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Meiri hluti menntamálanefndar gerir breytingartillögu við hina óásættanlegu tillögu sem í frumvarpinu er varðandi skipan háskólaráðs. Það er fjölgað í ráðinu samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans en hins vegar er valdahlutföllunum ekkert breytt frá tillögu frumvarpsins. Þeir fjórir fulltrúar sem gert er ráð fyrir í breytingartillögum meiri hlutans að verði skipaðir af menntamálaráðherra gera það að verkum að valdahlutföllin eru ekki háskólanum í hag heldur ríkjandi stjórnendum. Nú vil ég leggja það til að þingheimur átti sig á þeirri tillögu sem við berum hér upp til atkvæða en það er tillaga um að jafningjastjórnun í háskólaráði verði viðhöfð hér eftir sem hingað til og að það verði tryggt að hið akademíska samfélag hafi ævinlega sterkust ítök í háskólaráðinu. Þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hér boðum við breytingar á háskólaráði frá þeim tillögum sem meiri hlutinn hefur lagt til. Meiri hlutinn hefur gert þá breytingu á 6. gr. að í stað þess að nemendur eigi einn nemanda í háskólaráði eigi þeir tvo en um leið breyttu þeir utanaðkomandi aðilum sem menntamálaráðherra skipar úr tveim í fjóra. Valdahlutföllin eru þar af leiðandi þau sömu og við teljum afar mikilvægt að ráðin bæði í Háskólanum á Akureyri og Háskóla Íslands verði áfram í nánum tengslum við starfsfólk skólanna og störf þess. Það er einu sinni þannig með Háskólann á Akureyri að starfsfólkið þar hefur með miklum dugnaði byggt hann upp og gert hann að því sem hann er í dag, undirstöðuafli ekki bara fyrir Akureyri heldur allt Norðurland og víðar.

Herra forseti. Til samræmis við uppástungu mína áðan um að tillaga minni hluta menntamálanefndar verði samþykkt þá legg ég til að hið sama verði gert hvað varðar þá tillögu sem hér kemur til atkvæða.

Herra forseti. Hér er lögð til breyting á 24. gr. frumvarpsins til að leiðrétta meinlega villu sem var í upphaflegu frumvarpi og ég legg til að hún verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Hér kemur til atkvæða 24. gr. sem er gjaldtökugreinin í þessu frumvarpi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum kosið að greiða atkvæði gegn þessari grein. Það gerum við fyrst og fremst vegna þess að hér viljum við vera samkvæm sjálfum okkur. Þetta er greinin sem kveður á um 45 þús. kr. skráningargjald. Við greiddum atkvæði gegn því þegar það kom til atkvæða á Alþingi og var samþykkt fyrir tveimur eða þremur árum síðan og við greiðum áfram atkvæði gegn þessu. Síðan lýsum við ábyrgð á hendur ríkisstjórninni hvað varðar allar gjaldtökuheimildirnar sem hér eru. Og með því að það er búið að samþykkja þá nýskipun háskólaráðs sem var gert áðan þá tel ég að við eigum eftir að standa frammi fyrir því í auknum mæli að háskólaráð verði þvingað til að nýta sér allar þær gjaldtökuheimildir sem eru í þessari grein út í hörgul. Það er andstætt þeirri hugsjón sem ég stend fyrir í pólitík og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og þess vegna segi ég nei.

Hæstv. forseti. Nú eru að koma til atkvæða eftir 3. umr. þessi fjögur stóru frumvörp um skólamál. Það er ýmislegt sem hefði mátt skoða betur á milli 2. og 3. umr. í þessum málum. Ég tel að það sé ekki sómi að því að ekki skyldi hafa verið hægt að hafa rýmra um umfjöllun þessara mála þegar kemur að lokum þessarar afgreiðslu. Það er miður þegar flaustur og fljótaskrift þurfa að einkenna 3. umr. í annars nokkuð vel unnum málum. Hér voru samt sem áður eftir ákveðnir þættir sem hefði mátt ræða betur við 3. umr. Ég lýsi því yfir að ég og aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum frumvarpið en ég hefði gjarnan viljað hafa efnismeiri umræðu um það í 3. umr. En það helgast af þessum nýju þingskapalögum sem virðast ekki ætla að breyta neinu um að hér erum við í spreng að afgreiða mál á síðustu dögum þingsins.

Hæstv. forseti. Hér kemur til atkvæða breytingartillaga sem varðar það að setja inn í 2. gr., sem er markmiðsgrein frumvarpsins, að í leikskólum skuli ræktaðir hæfileikar barna til tjáningar og sköpunar í þeim tilgangi m.a. að skerpa sjálfsmynd þeirra og heilbrigðisvitund. Við bætum inn „skilningi og virðingu fyrir mannréttindum“. Við teljum það við hæfi á 60 ára afmæli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna að setja ákvæði af þessu tagi inn í leikskólalögin og segi ég því já.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu sem kölluð var aftur við 2. umr. sem lýtur að því að grunnskólar skuli sjá nemendum fyrir málsverði á skólatíma í samræmi við opinber manneldismarkmið og málsverður samkvæmt þeirri grein skuli vera nemendum að kostnaðarlausu. Þetta er í samræmi við meginstefið í menntastefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég segi já.

Herra forseti. Ég vek athygli á að hér er lögð fram tillaga um að námsgögn í framhaldsskólum verði nemendum að kostnaðarlausu og felld verði niður innritunar- og efnisgjöld í samræmi við kosningayfirlýsingu fjölmargra stjórnmálaflokka fyrir síðustu alþingiskosningar. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég vil meina að hér séum við að greiða atkvæði í lokaatkvæðagreiðslu um nokkuð sem ég leyfi mér að kalla atlögu við framhaldsskólakerfið okkar. Þetta frumvarp kom inn til þingsins í ósætti við þá einstaklinga sem störfuðu á vegum framhaldsskólakennara í nefndinni sem átti að semja frumvarpið. Við erum búin að fá áskoranir frá um það bil helmingi starfandi framhaldsskóla í landinu um að láta þetta mál liggja. Það er ljóst að búið er að rífa í sundur sáttina sem náðist við kennara þegar tíu punkta samkomulagið var gert. Þetta frumvarp er samið og fóstrað og samþykkt af meiri hluta Alþingis í skugga þess ófriðar sem hefur verið um þetta allt saman frá upphafi. Það er mjög miður að menn skuli ekki hafa hlustað á þau rök sem hér hafa verið færð fram fyrir því að það eigi að fara aðra leið en hér er gert. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sitjum hjá við framhaldsskólafrumvarp ríkisstjórnar Geirs H. Haardes.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um frumvarp til framhaldsskóla. Það er alveg sama á hvaða stigi þetta mál hefur verið statt. Um það hefur verið ágreiningur frá fyrstu mínútu til hinnar síðustu. Við framsóknarmenn munum því sitja hjá við atkvæðagreiðslu. Ég vil svo taka það fram vegna þess að nú lýkur von bráðar afgreiðslu þessara skólamála að við í minni hlutanum höfum barið í borð. Oft hef ég verið á undan að berja í borðið en iðulega komið á eftir í pontu, það geta sessunautar mínir staðfest. Ég vil beina þeim tilmælum til forseta um að skoða það næst.

Herra forseti. Lagaumhverfi um rannsóknir og nýtingu auðlinda okkar, bæði í jörðu og á hafsbotninum, er mjög óskýrt og ófullkomið. Við vinstri græn teljum að rannsóknir og áætlanir um nýtingu auðlinda eigi, rétt eins og verndunin, heima í umhverfisráðuneyti en ekki í nýtingarráðuneytinu sem í þessu tilfelli er iðnaðarráðuneytið. Við höfum gagnrýnt að ráðherra geti falið Orkustofnun, sem ekki ber pólitískt vald, að veita rannsóknar- og nýtingarleyfi án þess að settar séu skýrar reglur um meðferð umsókna og úthlutunarleyfa. Við munum sitja hjá við breytingartillöguna sem tekið er undir í nefndaráliti mínu í sjálfu sér en að öðru leyti munum við greiða atkvæði gegn frumvarpinu.

Herra forseti. Við göngum til atkvæðagreiðslu um frumvarp til laga um almannavarnir að lokinni 2. umr. Ég vil leggja áherslu á að frumvarpið er ávöxtur mikillar vinnu bæði í aðdraganda þess að frumvarpið er lagt fram og eins í þinginu þar sem vandlega hefur verið unnið að því og leitað leiða til að samræma sjónarmið ólíkra aðila sem að þessum málum koma. Ég held að frumvarpið sé til þess fallið að styrkja þá starfsemi í landinu sem lýtur að almannavörnum. Ég legg áherslu á það að þingmenn standi við bakið á meiri hluta allsherjarnefndar við þær breytingartillögur sem við leggjum fram en þær koma í mörgum og veigamiklum atriðum til móts við ályktanir þeirra sem um málin hafa fjallað.

Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um heildarendurskoðun á almannavörnum á Íslandi. Það er alveg ljóst að miðað við frumvarpið er verið að styrkja stjórn og samræmingu almannavarna. Verulega hefur verið komið til móts við þau sjónarmið sem fram komu í nefndinni, þær athugasemdir sem voru gerðar. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að Samband íslenskra sveitarfélaga hefur lýst því yfir að breytingarnar sem við höfum gert á frumvarpinu tryggi að samvinna ríkis og sveitarfélaga á sviði almannavarna geti gengið hnökralaust fyrir sig. Þrátt fyrir að samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu séu ekki að fullu sátt við frumvarpið tel ég að það sé til bóta og legg til að við samþykkjum þær breytingartillögur sem meiri hlutinn gerir. Ég tel að almannavörnum verði betur fyrir komið eftir samþykkt þess en ella hefði verið.

Herra forseti. Meiri hluti allsherjarnefndar hefur gert 20 breytingar á frumvarpinu og sumar þeirra í mörgum liðum sem sýnir að frumvarpssmíðin var óvönduð. Þessar breytingar eru að mínu mati til bóta. Auk þess hefur minni hlutinn til að bæta enn um betur gert 13 tillögur til breytinga á frumvarpinu og við segjum já við öllum þeim breytingartillögum.