Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar frv. til laga um breyt. á umferðarlögum, nr. 26 2. maí 1958, en það er stjórnarfrv., og hafa nm. orðið sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Sú breyt. á reglunum um ríðandi menn, sem komst inn í umferðarlögin frá 1958, að þeim væri skylt að halda sig á hægri vegarhelmingi í stað vinstri áður, hefur ekki þótt gefast vel, og er það álit þeirra manna, sem þessum málum eiga að vera kunnugastir, að umferð ríðandi manna um hægri vegarhelming hafi aðeins aukna slysahættu í för með sér. Hefur Landssamband hestamanna beinlínis óskað eftir, að reglunum um ríðandi menn verði breytt í það horf, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og búnaðarþing hefur einnig lýst sig fylgjandi þessari breyt. Allshn. leitaði álits lögreglustjórans í Reykjavík um frv. þetta, og lýsti hann sig fylgjandi því, með því að hinar breyttu reglur um umferð riðandi manna skv. umferðarlögunum frá 1958 hefðu haft í för með sér aukna slysahættu, eftir því sem hann bezt vissi. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en eins og ég áður gat um, leggur allshn. einróma til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að halda áfram þeim almennu umr., sem urðu um þetta mál við fyrsta hluta 1. umr., en hafði búizt við því, að hæstv. fjmrh. mundi svara fyrirspurnum þeim, sem ég beindi til hans, og hafði þess vegna dregið að kveðja mér hljóðs til þess að bíða eftir því, að þeim yrði svarað. En nú hefur hæstv. ráðh. ekki kvatt sér hljóðs, og verð ég þá að nota þennan síðari ræðutíma minn til þess að endurtaka þær spurningar, sem ég hafði beint til hæstv. ráðh., í þeirri von, að hann svari þessum spurningum, því að þær eru satt að segja þannig vaxnar, að þær snerta höfuðatriði þessa máls, og innihald málsins er alveg óljóst, þangað til skýringar liggja fyrir á þessum atriðum, sem ég spurði um. Spurningarnar voru þessar: Hverjar eru þær undanþágur, sem bæjar- og sveitarfélög hafa gefið undanfarið, eða að hvaða leyti hafa bæjar- og sveitarfélög brugðið út frá reglum skattalaganna um þau atriði, sem til eru tekin í 3. gr. þessa frv.? Þar sem ætlazt er til með frv., að þessi frávik verði lögfest á hv. Alþ., verður vitaskuld að koma hér fram, hver þessi frávík eru, sem ætlazt er til að Alþ. heimili áfram. Annað atriðið var um það, hvað átt er við í frv. og þar með löggjöfinni, ef þetta verður að lögum, með orðinu „velta“, og á því veltur ekkert smáræði, hvað átt er við með þessu orði í frv., t.d. hvort þar er ekki aðeins átt við kaup og sölu eða hvort svo kynni að vera, að þar væri átt við það, ef einstaklingur eða félag rekur umboðsverzlun eða umboðsviðskipti, að þar sé átt við andvirði allra þeirra vara, sem í slíkum umboðsviðskiptum er séð um innkaup á fyrir aðra, m.ö.o.: þegar um umboðssölu er að ræða, hvort þar er aðeins átt við umboðslaunin eða hvort það er átt við andvirði þeirra vara, sem útvegaðar eru eða hafðar til meðferðar á einn eða annan hátt í umboðsviðskiptum. Ég veit, að allir, sem íhugað hafa þessi mál, sjá, hversu gífurlega þýðingu það hefur, hvernig líta beri á ákvæði l. að þessu leyti. Ég mundi telja eftir þeim reglum, sem fylgja um útsvarsálagningu í Reykjavík, þar sem er talað um umboðslaun í sérstökum flokki til veltuútsvars, að það mundi eiga að líta þannig á, að þegar um umboðsviðskipti eða umboðsmeðferð væri að ræða, þá væri það aðeins umboðsþóknunin sjálf, sem kæmi til veltugjalds. En hér er um svo stórkostlegt atriði að ræða, að það er alveg óhjákvæmilegt að gera þetta alveg ljóst, bæði með yfirlýsingum frá hæstv. ráðh. og eins með því að gera sjálft lagaákvæðið skýrara. Hér á veltur t.d. hvorki meira né minna en það, hvernig á að líta á svo að segja allar innlendar vörur, sem eru til sölumeðferðar hjá verzlunarfélögum og til vinnslumeðferðar, bæði fiskafurðir og landbúnaðarafurðir. Langmest af þeim gífurlegu viðskiptum, sem þarna er um að ræða, er rekið á umboðssölugrundvelli, og vinnsla á þessum afurðum fer fram á þeim grundvelli, og þess vegna getur skilningurinn á þessu ákvæði skorið úr um það, hvort hundruð milljóna af viðskiptum í landinu eiga að koma undir veltuútsvar framvegis eða ekki, - hundruð milljóna og jafnvel meira, með því verðlagi, sem nú er orðið. Hér er því um grundvallaratriði í löggjöfinni að ræða, sem má ekki fara neitt á milli mála um. Þá spurði ég, hvort samkv. þessu frv. eða lögum, ef það verður að lögum, væri ekki skylt að leggja jafnt veltuútsvar á hverja viðskiptagrein innan hvers byggðarlags, hvort það væri heimilt að leggja mismunandi á viðskipti í hverri viðskiptagrein, t.d. hvort nýlenduvöruverzlun - svo að ég taki dæmi - í sama byggðarlagi yrði ekki að sæta undir öllum kringumstæðum sama veltugjaldi. Og í þessu sambandi spurðist ég fyrir um, hvað fyrirvarinn um þetta, sem er í Reykjavíkurreglunum, þýðir. En þar stendur, að það skuli vera allt að þessi eða hin prósentan í hverri grein, - hvernig beri að skilja þessi ákvæði. Og hér er ekki heldur um neitt smámál að ræða, því að ætlunin er að lögfesta sem heimild Reykjavíkurreglurnar, sem fylgja frv. Þá spurði ég um, hvort ríkisstj. ætlaði að beita sér fyrir því, að veltuútsvör verði frádráttarbær við tekjuskattsálagningu. Þessi spurning snertir náttúrlega ekki beint það frv., sem hér liggur fyrir, en snertir það óbeint. Má vel vera, að hæstv. ráðh. geti ekki svarað þessu. Kann að vera, að það sé ekki ákveðið, og er þá ekkert við því að segja. En það væri mjög nauðsynlegt að fá upplýst, hvað ríkisstj. hefur í hyggju í þessu efni, ef hún hefur tekið um það ákvörðun. Loks er svo ný spurning, sem ég vildi bæta við, og hún er þessi: Verður veltuútsvarið tekið inn í verðlagsgrundvöll varanna, þegar þær verða verðlagðar af verðlagsyfirvöldunum? Þetta er grundvallaratriði í sambandi við þetta mál, hvort veltuútsvarið verður tekið inn í verðlagninguna, inn í verðið á vörunum eða ekki, og um þetta skilst mér að hljóti að verða einhver allsherjarregla. Mér leikur grunur á því, að undanfarið hafi þetta verið mjög á reiki. Mér leikur grunur á því, að í sumum dæmum hafi veltuútsvörin verið tekin inn í verðlagsgrundvöllinn eða verðið, sem leyft hefur verið að taka fyrir vöruna, en í öðrum tilfellum ekki. En hér er náttúrlega alveg nauðsynlegt að hafa einhverja fasta reglu, því að segja má, að ef það væri t.d. lögboðið eða alveg fastákveðin regla, að veltuútsvar sé tekið inn í verð á vörum, þá er veltuútsvarið orðið hliðstætt söluskattinum og skattur alveg hliðstæður honum. En ef veltuútsvarið er ekki tekið inn f verð varanna, þá er veltuútsvarið skattur á fyrirtæki og einstaklinga, sem hafa viðskiptin með höndum, m.ö.o. eins konar beinn skattur, sem er mældur með svona undarlegu móti. Hann er ekki miðaður við afkomu fyrirtækjanna á neinn hátt, heldur hvað þau selja mikið. En þeir, sem beita sér fyrir því að lögfesta veltuútsvar, sem hefur nú verið í ýmsum dæmum lagt á við útjaðar laganna einhvers staðar, - þeir, sem beita sér fyrir því að lögleiða veltuútsvar, verða að gera það alveg ljóst, hvernig á að fara með veltuútsvarið að þessu leyti, hvort það á að vera hliðstætt söluskattinum eða hvort það á að vera skattur á einstaklinga og fyrirtæki. Það getur náttúrlega ekki undir neinum kringumstæðum staðizt, að þetta sé gersamlega á reiki og að í einu tilfelli sé farið með þetta á einn veg og í öðru tilfelli á annan veg. Loks vil ég enn bæta við þá spurningu, hvað átt er við með veltu. Ég gleymdi því áðan í sambandi við það atriði. Á orðið „velta“ í frv. líka við allar tegundir framleiðslu? Það er sagt, að gjaldendur, sem hafi atvinnurekstur með höndum, skuli greiða þetta af veltu, og síðan er talað um vörusölu o.fl. En gildir það sama um framleiðslu? Er t.d. samkv. löggjöfinni heimilt að leggja veltuútsvar á fisk, sem útgerðarmaður framleiðir? Kemur hann undir þetta ákvæði? Það er ekki beinlínis talað um framleiðslu, og þess vegna spyr ég. Eins og ég sagði, hafði ég spurt allra þessara spurninga nema einnar, og urðu mér það vonbrigði, að hæstv. ráðh. skyldi ekki svara þessum spurningum, áður en ég talaði aftur um þetta mál, því að það gat gefizt tækifæri til þess að ræða svör hans. En nú er þannig haldið á þessu, - ekki veit ég, hvort það er eftir áætlun, - að svör við þessu, sem ég vona að hljóti að koma, koma ekki fyrr en ég hef notað ræðutíma minn til fulls og á ekki eftir nema stutta aths. En máske kemur það ekki svo mikið að sök. Ef skýrt er svarað um þessi efni, þá er það aðalatriðið, því að vitanlega er hægt að kappræða um málið fram og aftur á síðari stigum þess.



Herra forseti. Sumar af þeim spurningum, sem hv. 1. þm. Austf. endurtekur nú, eru gersamlega óþarfar, vegna þess að þeim var svarað og svarað ýtarlega fyrir fram í framsöguræðu minni um þetta mál. Ég skal samt sem áður rekja þessar spurningar, en taka það áður fram, að af hendi þessa hv. þm. og hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) er farið hér með ákaflega miklar blekkingar í sambandi við veltuútsvar. Þessir hv. þm. tala hér eins og með þessu frv. sé verið að lögleiða veltuútsvar, eins og hv. 1. þm. Austf. komst að orði. Hér er ekki verið að lögleiða veltuútsvar, heldur er verið að lögleiða hámark veltuútsvars. Veltuútsvar hefur tíðkazt um fjölda ára og verið talið heimilt, án þess að nokkurt hámark væri sett í lögum fyrir því. Veltuútsvar hefur tíðkazt í öllum kaupstöðum og fjölda annarra sveitarfélaga. Það hafa nýlega gengið um það dómar, að bæjar- og sveitarfélögum væri heimilt að leggja á veltuútsvar. Hins vegar hafa veltuútsvörin sums staðar verið hærri en hér er lögleitt sem hámark, 3%, þannig að sums staðar hafa þau komizt upp í 4% og upp í 5%. Þau hafa komizt upp í 5% m.a. á stað eða stöðum, sem hv. 1. þm. Austf. er ákaflega vel kunnugt um. Það er því verið að fara hér með hinar mestu blekkingar, þegar látið er svo í veðri vaka, að nú fyrst sé verið að leiða í lög heimild til þess að leggja á veltuútsvar. Veltuútsvar hefur sem sagt verið notað skv. heimild í útsvarslögum, ákvæðinu um niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum, og liggja fyrir hæstaréttardómar um, að slíkt sé heimilt. Aðalþýðing þessa frv. í sambandi við veltuútsvör er því þessi, að nú er verið að takmarka þau frá því, sem áður hefur verið, að lögbinda algert hámark, sem er 3%, en jafnframt er svo ákveðið, eins og skýrt er fram tekið í þessu frv., í 5. gr., varðandi veltuútsvörin í Reykjavík, að veltuútsvarið megi þó í engu tilfelli á neinni tegund vöru vera hærra en það var á s.l. ári. Hitt er svo annað mál, að það nýmæli er í þessu frv., að nú er ætlazt til að nema úr gildi þau úreltu og ranglátu ákvæði, sem skapa einni tegund verzlunar algera sérstöðu og fríðindi. Það er kannske eðlilegt, að hv. 1. þm. Austf. og 1. þm. Norðurl. v. sjái ekkert í þessu frv. eða yfirleitt í þessum skattalögum annað en það, sem snertir samvinnufélögin, enda virðist það á öllum þeirra ræðum. En menn mega ekki láta slík einhliða tillit til einnar verzlunartegundar algerlega villa sér sýn, þannig að þeim sé meinuð yfirsýn yfir málið í heild. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi, hverjar séu þær undanþágur, sem sveitarfélögin hafi gefið frá ákvæðum skattalaga, eins og segir í 3. gr., að víkja megi frá ákvæðum skattalaga varðandi sérstakan frádrátt frá tekjum, tapsfrádrátt milli ára og fyrningarfrádrátt. Ég gat þess hér, og ég held, að það hafi komið alveg skýrt og greinilega fram í minni framsöguræðu og því óþarft af þm, að spyrja um þetta, að þessi frávik væru ákaflega misjöfn í hinum ýmsu sveitarfélögum. Varðandi t.d. skattafrádrátt sjómanna, þá hafa sum bæjarfélög, eins og t.d. Reykjavík, tekið hann til greina að fullu við útsvarsálagningu, leyft við útsvarsálagningu sama frádrátt fyrir sjómenn og varðandi tekjuskatt. Í sumum öðrum sveitarfélögum er það þannig, að þau hafa ekki treyst sér til þess að leyfa þennan frádrátt að fullu. Varðandi fyrningarfrádráttinn er það líka mjög mismunandi. Sá almenni fyrningarfrádráttur hefur víðast hvar verið leyfður, en sums staðar a.m.k. hefur sá sérstaki fyrningarfrádráttur, sem leyfður er, sem sagt þá með sérstökum lögum, ekki verið tekinn til greina við útsvör. Ég tók fram og tek það enn fram, að þessu er ákaflega ólíkt farið í hinum ýmsu sveitarfélögum og náttúrlega ógerningur að fara að gefa hér skýrslu um hvert einasta sveitarfélag á landinu, hvernig þetta hefur verið framkvæmt. En tilgangurinn með þessu ákvæði í 3 gr. laganna er, að ekkert sveitarfélag skuli skv. þessum lögum gera meiri frávík frá ákvæðum skattalaga í áhag gjaldanda en verið hefur, sem sagt, að hagur gjaldanda skuli í engu tilfelli versna að þessu leyti frá því, sem verið hefur. Þá spyr hv. þm. í öðru lagi um það, hvað sé átt við með orðinu „velta“. Honum er það auðvitað ákaflega vel kunnugt, að með veltu er fyrst og fremst átt við heildarupphæð vörusölu. Varðandi ýmiss konar þjónustu og m, a. það, sem hann nefndi sérstaklega, umboðsverzlun, þá er það í sumum tilfellum álitamál, hvort á að telja til veltu sjálfa upphæð umboðslaunanna eða upphæð heildarvörusölunnar. Um þetta hefur verið ágreiningur í vissum tilfellum, og geri ég ráð fyrir, að niðurjöfnunarnefndir verði að meta það í hverju einstöku tilfelli. Stundum er þetta alveg glöggt með umboðslaunin, að það á að leggja á þau sjálf, heildarupphæð þeirra er veltan. Í öðrum tilfellum er það, sem kallað er umboðslaun, í rauninni svipað og heildsala, og t.d. gekk nýlega hæstaréttardómur um það, varðandi eina tegund verzlunar, þar sem seljendur töldu að væri um umboðslaun að ræða, niðurjöfnunarnefnd taldi hins vegar að ætti að meta sem veltu heildarvörusöluna, og hæstiréttur féllst í því tilfelli á skoðun nefndarinnar. Hitt má vel vera, að æskilegt væri að setja inn í þetta frv. nánari skýringu á því, hvernig skuli líta á umboðslaunin, vegna þess að í sumum tilfellum hefur þar verið nokkurt vafamál um túlkun. En ég geri ekki ráð fyrir, að það sé nein breyting, og ekki ætlazt til neinnar breytingar á því í þessu frv. frá því, sem verið hefur framkvæmt af niðurjöfnunarnefndum, hvað sé velta. Það, sem átt er við með þessu frv., er auðvitað það sama, sá sami skilningur og lagður hefur verið í það orð öll þau ár, sem niðurjöfnunarnefndir og hreppsnefndir hafa lagt á veltuútsvör. Í þriðja lagi spyr hv. þm., hvort skylt sé að leggja sömu prósetnu á alla veltu í sömu grein, og hann spyr t.d. vegna þess, að í skýrslunni um veltuútsvör í Reykjavík á s.l. ári segir, að veltuútsvar á nýlenduvöruverzlun sé allt að 0.5%. Þá spyr hann, hvort ekki megi samkvæmt þessu frv. leggja t.d. 0.4% á einhverja verzlun, sem verzlar með nýlenduvörur o.s.frv. Það má vera, að orðalagið skeri ekki úr þessu. En ég hef engan mann hitt, sem hefur dottið sú fjarstæða í hug, fyrr en þennan hv. þm., að lögð sé mismunandi prósenta veltuútsvars á verzlun með sömu vörutegund. Ég held, að það hafi ekki nokkurri niðurjöfnunarnefnd eða hreppsnefnd í landinu dottið slíkt í hug, fyrr en þessi hv. þm., sem kannske hefur töluverða reynslu í skattamálum, imprar á þessu. Ég ætla, að öll þau ár, sem veltuútsvör hafa verið notuð hér á landi, hafi hver einasti aðili, sem hafði með álagningu þeirra að gera, talið það svo sjálfsagða, ófrávíkjanlega reglu og að það verði einnig þannig í framtíðinni, að sama prósenta verði alltaf notuð um sölu sömu vörutegundar, hvaða verzlun sem á í hlut. Í fjórða lagi spyr hv. þm., hvort ríkisstj. hafi ákveðið að beita sér fyrir því, að útsvör yrðu einnig frádráttarhæf við álagningu tekjuskatts. Um það segir ekkert í þessu frv. og ekki heldur í því frv. um breyt. á tekjuskattslögunum, sem fyrir liggur. Samkv. þessu frv. eru greidd útsvör frádráttarbær við útsvarsálagningu. Samkv. frv. um tekjuskattinn er það óbreytt, sem verið hefur nú um 18 ára skeið, að greiddur tekjuskattur og greidd útsvör eru ekki frádráttarbær við álagningu tekjuskatts. Um það, hvað verður í framtíðinni, er ekki hægt að segja á þessu stigi. Endurskoðun tekjuskattslaga og útsvarslaga heldur áfram, og væntanlega liggur fyrir í haust, þegar heildarlöggjöf um þessi málefni verður lögð fyrir, svar við þessari spurningu hv. þm. Loks spyr hv. þm. um það, hvort veltuútsvarið verði tekið inn í verðlagsgrundvöll vara. Um þetta segir að sjálfsögðu ekkert í þessu frv. Það er alveg eins og með aðra skatta, að það er ekki venja að taka það fram í sjálfum skatta- eða útsvarslögunum, hver áhrif þær greiðslur skuli hafa á verðlagningu vara. Það er ekki í núgildandi tekjuskattslögum og það er ekki í núgildandi útsvarslögum. 



Herra forseti. Ég vil byrja á því að víkja nokkrum orðum að þessu frv. almennt og þeim hugmyndum, sem ég hef haft um sveitarfélögin og afskipti ríkisvaldsins af þeim. Eins og kunnugt er, segir svo í upphafi okkar þjóðskipulagsfræði, að heimilið sé undirstaðan undir okkar þjóðfélagsmálabyggingu. Þar næst koma sveitarfélögin, sem hafa verið og eru sjálfstæðar einingar innan okkar þjóðfélags, og það hefur jafnan verið skoðun mín, að sjálfstæði þessarar litlu þjóðar hafi m.a. byggzt á því, að innan hennar takmarka hafa verið sjálfstæðar einingar, sem hafa ráðið mikið um sín mál og hafa fengið æfingu í að hugsa sjálfstætt og framkvæma sjálfstætt. Sveitarfélögin hafa verið undirstaðan að þessum félagsskap, og þau hafa verið hvert á sínu sviði lítil sjálfstæð ríki, sem hafa farið með sín mál sjálf. Það er mín skoðun, að það beri nauðsyn til að halda þessum einkennum þjóðarinnar. Ég er hræddur við þá þróun, sem nú á sér stað, að það sækir meira og meira í það að svipta þessar sjálfstæðu einingar rétti sínum til þess að ráða sjálf um málefni sín og þar með að eyða þessum sérstæðu þjóðareinkennum. Og ég held, að okkar sjálfstæði stafi hætta af því, ef við sækjum meira og meira í það að leggja þessi einkenni niður og hverfa inn í fjöldahugsun, og það er ekkert, sem getur orðið okkur eins hættulegt og það, ef þessi sjálfstæðiskennd okkar sljóvgast. Það er mín skoðun, að ríkisvaldið ætti ekki að hafa nema mjög takmörkuð afskipti af sveitarfélögunum, sveitarfélögin ættu sem mest að fara með sín sérmál sjálf og það færi því bezt á því, að þau væru sem sjálfstæðastar stofnanir. Mér fannst því eðlilegt, að þegar að því kæmi nú, að gerð væri sú breyting, að jöfnunarsjóður færi að veita fé til sveitarfélaganna, þá gæti verið betra að létta af sveitarfélögunum ýmsum þeim gjöldum, sem ríkisvaldið hefur á þau lagt nú um nokkurt árabil. T.d. hefði verið hægt að láta jöfnunarsjóðinn annast greiðslu vegna trygginga, bæði almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga. Með því móti hefði verið hægt að leysa sveitarfélögin út úr þessum þætti, án þess að ríkisvaldið hefði nokkur afskipti af þeim frekar, og þau gætu eftir sem áður farið með sín sérmál önnur á sjálfstæðan hátt. Hins vegar hefur nú verið horfið að því ráði að gera þetta þannig, að ríkisvaldið fær meiri afskipti af málefnum sveitarfélaga en áður hefur verið. Í framhaldi af þessu er svo hér á ferðinni frv, til laga um bráðabirgðabreytingar á lögum um útsvör. Þetta frv. gefur tilefni til nokkurra hugleiðinga í sambandi við sveitarstjórnarmálin og það, sem það hefur að boða. Það hefur á síðari árum þróazt meira í þá átt, að hreppsnefndir og niðurjöfnunarnefndir hafa samið sér reglur til þess að fara eftir við útsvarsálagninguna. Regla sú, sem var grundvallarsjónarmið hreppsnefnda og niðurjöfnunarnefnda, að leggja útsvör á eftir efnum og ástæðum, þótti að mörgu leyti of rúm, til þess að hún væri framkvæmanleg, ekki sízt þegar fjölmenni gerðist svo mikið, að þeir, sem í þessum nefndum sátu, höfðu ekki tækifæri til þess að meta efni og ástæður gjaldendanna. Þessi þróun mála, að semja sér reglur við útsvarsálagninguna, hefur verið að aukast nokkuð mikið á síðari árum, og hafa hreppsnefndir og niðurjöfnunarnefndir verið að leita fyrir sér um það, hvaða reglur hentuðu þeim bezt. Það hefur sýnt sig, að það er mjög breytilegt á hinum einstöku stöðum, hvað hentar þar, og þess vegna hafa þessar reglur verið nokkuð með óskyldum hætti. Það hefur m.a. verið skoðun mín, að það væri erfitt að setja í löggjöf reglur um, hvernig útsvör skyldi á leggja, og ástæðan væri sú, að hér væru svo ólík sjónarmið og ólíkar aðstæður, að ef slíkar reglur ætti að setja, þá yrðu þær að vera svo rúmar, að að þeim mundi verða lítið eða ekkert gagn, ef þær ættu að rúma þau ólíku sjónarmið, sem eru hjá hinum einstöku sveitarfélögum. Ástæðan til þess, að það hafa komið fram þær hugmyndir, að nauðsyn bæri til að setja í lög reglur um útsvarsálagninguna, hefur fyrst og fremst verið bundin við það, að gjaldendunum hefur fundizt, að hreppsnefndir og niðurjöfnunarnefndir hafi misnotað vald sitt í þessu sambandi og þess vegna þyrfti að ganga betur frá reglunum, svo að það væri ekki hægt. Það sýnir sig hins vegar í þessu frv., að það atriði að svipta hreppsnefndir eða niðurjöfnunarnefndir þessu valdi, það er mjög rúmt, og geta þær farið nokkuð mikið eftir sínu höfði við útsvarsálagninguna, þó að þetta frv. yrði að lögum. Í því sambandi nægir að benda á það, að í 3. gr. frv. er hreppsnefndunum og niðurjöfnunarnefndunum heimilað að vefengja skattaframtal, áætla tekjur og eignir, þó að skattayfirvöld hafi metið framtalið gilt. Með þessu móti er hægt að komast fram hjá þessum reglum, ef niðurjöfnunarnefndir og hreppsnefndir hafa löngun til þess. Þær þurfa ekki heldur að taka tillit til þess frádráttar, sem skattanefndirnar heimila að gerður sé vegna tapfrádráttar milli ára eða fyrningar. Þetta gerir það að verkum, að þó að þetta frv. yrði að lögum, er á engan hátt betur séð fyrir því atriði, sem gjaldendurnir hafa viljað láta hnýta fastari böndum, að hreppsnefndir og niðurjöfnunarnefndir væru mjög bundnar gagnvart þeim, því að þær útsvarsreglur, sem hér er verið að leggja til að verði lögleiddar, eru t.d. fyrir Reykjavík nákvæmlega sömu reglurnar og farið var eftir við útsvarsálagninguna s.l. ár, og hefur það þó verið mjög í efa dregið, að það hafi verið betur fyrir þeim þætti útsvara séð, er að gjaldendum snýr, á þeim stað en annars staðar. Þess vegna sýnir það sig, sem ég og fleiri hafa haldið fram, að það er afar erfitt að setja löggjöf um útsvarsálagningu, ef á ekki að meira eða minna leyti að taka valdið af hreppsnefndum og niðurjöfnunarnefndum hinna einstöku staða. Og þetta er að því leyti verra en ekkert, að hér er verið að hlaða upp vörður, sem er verið að vísa á og hreppsnefndir og niðurjöfnunarnefndir, sem með þessi mál fara, hafa því meira vald til þess að hagræða þessum hlutum eftir sínu höfði, eftir að löggjafinn hefur lagt sína blessun yfir þær, eins og hér er ætlazt til. Ég álít því, að með þessu frv. um útsvarsreglur sé á engan hátt betur séð fyrir rétti gjaldendanna en áður var, en hins vegar sé hér verið að benda þeim, sem með þessi mál fara, á leiðir, sem sumar hverjar eru mjög vafasamar. Annars er um þetta frv. að segja, að í því eru að öðru leyti ekkert annað en tvö meginatriði, því að hér er verið að lögleiða t.d. fyrir Reykjavík útsvarsstiga, sem hefur gilt þar tvö síðustu ár. Það eru tvö meginatriði í frv. um útsvör. Þau eru þessi: það er verið að gera útsvör fyrra árs frádráttarhæf frá útsvari næsta árs, og í öðru lagi er verið að lögleiða það að leggja veltuútsvar á félagsmannaverzlun samvinnufélaganna. Fyrra atriðið, að gera útsvarið frádráttarhæft, það er sjónarmið út af fyrir sig, sem má deila um. Það kemur fljótt í ljós, ef farið er að skoða þetta atriði, að hér er um mikið atriði að ræða fyrir þá, sem hafa háar tekjur. Þá getur hér orðið um stórkostlegan mun að ræða. En fyrir mennina með lágu tekjurnar hefur þetta tiltölulega litla þýðingu. Ef tekið er útsvar hjá einhleypum manni með 50 þús. kr. tekjur, lækkar útsvarið um 1385 kr. fyrir það, að fyrra árs útsvar á sömu tekjur er frádráttarhæft. Ef einstaklingur með 70 þús. kr. tekjur er aftur tekinn, þá lækkar útsvar hans um 2700 kr. Ef einstaklingur hefur 100 þús. kr. tekjur, lækkar útsvarið um 5400. Hafi hann 130 þús., þá lækkar það um 8400 kr. Hafi hann 150 þús., þá lækkar útsvarið um 10200 kr. Og hafi hann 200 þús. kr. tekjur, sem útsvar ætti á að leggja, þá lækkar hans útsvar um 14700 kr. Hér er um stefnuatriði að ræða út af fyrir sig, hvort það á með þessu móti að lækka svo mjög útsvör þeirra, sem mestar hafa tekjurnar. Það hefur ríkt sú stefna hér á landi að jafna hlut manna með beinum sköttum, bæði tekjuskatti og útsvari, og þá hefur verið talið eðlilegt, að þeir, sem hefðu breiðu bökin, bæru meiri álögur. Með þessu móti er hins vegar blaðinu snúið við, og er það í samræmi við þá stefnu, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur. Hér er verið að létta af þeim, sem mestar hafa tekjurnar, en auðvitað færist svo gjaldabyrðin aftur yfir á almenning í landinu. Það er ekki hægt að komast hjá því, að þessum tekjum þarf að ná annars staðar, og þeim verður auðvitað náð af hinum almenna borgara með veltufyrirkomulaginu, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur gert að sínu máli. Í því sambandi er ekki hægt að segja það, að það sé verið að skattleggja eyðsluna, þar sem það verður að leggja á almennar neyzluvörur, eins og gert er með söluskattinum. Hér er því um stefnumál að ræða, og sýnir sig, hvert hæstv. ríkisstj. stefnir í þessu efni. Hitt er svo það, sem snýr að samvinnufélögum í landinu. Með því atriði að leggja veltuskatt á alla vörusölu samvinnufélaganna, er hér brotið í blað. Það hefur verið skoðun löggjafans til þessa, að á samvinnufélögin bæri að líta sem annan aðila í þessu þjóðfélagi en þau félög, sem eru stofnuð sem gróðafélög sérstaklega. Þar kemur og til, að samvinnufélögin eru opin félög fyrir alla, svo að allir þegnar þjóðfélagsins hafa rétt til þess að ganga í þau, en hlutafélög eru hins vegar lokuð, og þess vegna getur ekki hvaða borgari sem er í landinu krafizt þess að fá þar inngöngu. Þetta er þungamiðjan í þessum málum, að það hefur verið talið eðlilegt, að einmitt m.a. þetta atriði skæri nokkuð úr um það, hvort hér væri á ferðinni félag, sem hefði gróðasjónarmið fyrir augum eða almenningssjónarmið. Þá er annað atriði, sem snýr líka að byggðarlögunum, þar sem þessi félög starfa. Ég vil í því sambandi taka dæmi, að fyrir 30 árum hóf störf í einu byggðarlagi, sem ég þekki til, maður og tók að sér forstöðu fyrir kaupfélaginu þar á staðnum. Á þessu tímabili hefur þetta kaupfélag blómgazt mjög undir hans handleiðslu og er nú orðið mikið og sterkt fyrirtæki. Nú getum við hugsað okkur, að það líði ekki mjög langur tími, þangað til þessi maður hverfur frá störfum í þessu byggðarlagi. Þá gerist það, að inn í hans skrifstofu gengur annar maður og tekur við stjórn á fyrirtækinu. Fyrirtækið heldur áfram því fjármagni, sem hefur safnazt í tíð þessa kaupfélagsstjóra. Það er kyrrt í byggðarlaginu, og það heldur áfram að vera þátttakandi í atvinnu- og uppbyggingarlífinu á staðnum. Með kaupfélagsstjóranum flyzt það ekki burt, þó að hann verði að hætta störfum, annaðhvort vegna aldurs eða vegna þess, að hann kýs að fara að starfa á öðrum stað. Byggðarlagið, sem þetta fjármagn var safnað í, nýtur fjármagnsins áfram, þó að mannaskipti verði. Ef á sama tíma hefði svo setzt að í þessu byggðarlagi athafnamaður, við skulum segja á borð við hv. 3. þm. Austf. (EinS), og honum hefði tekizt að safna álíka fjármagni eða byggja upp sitt fyrirtæki eins og kaupfélagið hefur gert, og hann hverfur einnig burt af staðnum, þá fer með honum fjármagnið, sem hefur safnazt í byggðarlaginu hans vegna á þessu tímabili. Ýmislegt, sem lauslegt er, getur hann flutt með sér, vegna þess að honum þykir hentugra að starfrækja það annars staðar en í þessum kaupstað eða þessu kauptúni. Fasteignir hans verða aðrir aðilar að kaupa, og byggðarlagið verður að endurgreiða þetta á nýjan leik, ef þær verða starfræktar. Hugsum okkur hreppsnefnd, sem hefði gjarnan viljað hlúa að þessum fyrirtækjum. Hún hefði því lagt á þau takmarkaðan veltuskatt, miklu minni en þessi lög heimila henni að gera. Byggðarlagið mun njóta áfram þess fjármagns, sem safnaðist hjá kaupfélaginu, en það yrði byggðarlaginu í óhag að hafa ekki tekið til almenningsþarfa á vegum hreppsfélagsins það fjármagn, sem það gat eftir þessum lögum náð af hinu fyrirtækinu, heldur en láta það flytjast í burt með eigandanum, þegar hann hætti þarna störfum á staðnum. Þess vegna er það ekki einungis skipulagið út af fyrir sig, sem gerir það að verkum, að það er ekki réttmætt að leggja á samvinnufélag sömu álagningarprósentu og á einkafyrirtæki, það er skaðlegt fyrir það byggðarlag, sem þessar stofnanir starfa í. Þá er það ekki lítið atriði í sambandi við þetta mál, hvernig farið er með framleiðsluvörur t.d. landbúnaðarins. Eins og menn munu vita, þeir sem a.m.k. hafa kynnt sér það, þá er því þannig varið, að kaupfélögin almennt taka þessar vörur í umboðssölu. Þau verzla ekki með þær þannig, að þau hafi hag af því eða tap, heldur er þetta umboðssala, og þau skila framleiðendunum öllu, sem er umfram kostnað. Það er ekki lítið atriði, hvernig með þetta er farið, ef veltuútsvar yrði nú lagt á þessar vörur. Samkv. því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, er það matsatriði hjá hverri hreppsnefnd eða niðurjöfnunarnefnd, hvernig með þetta skuli fara. Hér er þó um stórkostlegt mál að ræða, og það getur ekki farið nema á annan hvorn veginn, þannig, að annaðhvort dregst þetta frá verði framleiðandans eða þá að það verður að koma fram við sölu á vörunni og í hækkuðu verði þar, því að samvinnufélagið skilar framleiðandanum því, sem er umfram kostnað, og auðvitað fellur þetta inn í kostnaðinn, ef þetta verður framkvæmt á þann hátt, sem hér er stefnt að. Hér er um svo stórkostlega hluti að ræða, að það er óhugsandi, að þetta frv. verði afgreitt hér frá Alþ., án þess að eitthvað liggi fyrir um það, hvaða skilningur er ríkjandi hjá löggjafanum. Það var hins vegar ekkert að græða á svörum hæstv. fjmrh. hér áðan um skilning hans eða hæstv. ríkisstj. á því, hvernig með þetta skyldi fara. Ég ætla ekki að tefja þessar umr., en vil að lokum endurtaka það, að ég álít, að það sé þjóðfélaginu fyrir beztu, að sveitarfélögin fari með sín mál sjálf og að þær reglur, sem settar eru um framkvæmd á útsvarsálagningu, séu settar af sveitarstjórnum, en ekki af ríkisvaldinu, því að það mun sýna sig, að ef þær reglur eiga að vera að nokkru gagni fyrir gjaldendurna, þá binda þær svo hendur þeirra, sem með sveitarstjórnarmálin fara, að þær verða lítt framkvæmanlegar. Þetta mál er ekki heldur komið fram vegna þess, að nauðsyn beri til þess að festa þetta í skorðum, því að hér er ekki verið að gera annað en að setja upp þá útsvarsreglu, t.d. í Reykjavík, sem hefur gilt, og annars staðar er svo soðið upp úr því, sem þar hefur gilt að meira eða minna leyti. Meginmál frv. er það að lækka útsvörin á þeim, sem mestar hafa tekjurnar, og að ná útsvörum af veltu samvinnufélaganna. Þetta er tilgangur frv., þetta tvennt, því að hitt liggur til hliðar við meginmálið.

Eysteinn Jónsson Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri rangt, að hér væri verið að lögleiða veltuútsvör, því að þau hefðu verið lögð á. Það væri lengi hægt að ræða um þetta, og ég hef ekki tíma til þess í þessari stuttu athugasemd. Ég vil aðeins benda á, að í lögum hefur ekkert ákvæði verið til um veltuútsvör. Nú er verið að setja slík ákvæði. Það kalla ég að lögfesta veltuútsvörin, og því er nú verr, að það á að gera á þann hátt að lögfesta allt það fargan í þeirri verstu mynd, sem það hefur verið framkvæmt, og þó útvíkka stórkostlega frá því, sem áður hefur verið. Og munu menn hafa búizt við öðru, þegar þetta mál væri tekið fyrir sem löggjafaratriði, en að þannig yrði á því haldið. Hæstv. ráðh. var nokkuð státinn yfir því, að það væri verið að nema úr gildi ranglæti um útsvarsálögur á samvinnufélög. En hæstv. ráðh., - og það má ræða það síðar við umr. um þetta mál, - á eftir að athuga það betur, að þessi ákvæði, sem nú á að lögleiða um útsvör samvinnufélaga, fá alls ekki staðizt stundinni lengur. Það er alveg sama, þó að þetta verði sett í lög núna, þetta stenzt ekki stundinni lengur. Þeir, sem settu samvinnulögin, sáu alveg rétt. Það er ekki hægt að leggja útsvör á félagsmannaviðskipti kaupfélaga eftir sömu reglum og önnur viðskipti, m.a. af þeirri einföldu ástæðu, að kaupfélögin eru yfirleitt samtök fólks úr mörgum byggðarlögum, og hvernig á að vera hægt að skattleggja slíkt í eitt byggðarlag? Það er alveg óhugsandi, að það geti staðizt til lengdar að lögleiða eins konar toll á þessi viðskipti manna, sem dreginn sé í eitt af mörgum byggðarlögum, sem standa saman um félag. Þetta stenzt ekki stundinni lengur. Þeir, sem standa að þessu, hafa bara látið heift sína í garð samvinnufélaganna algerlega hlaupa með sig í gönur. Þeir hafa ekkert athugað, hvað þeir voru raunverulega að gera. Það var bara eitt, sem vakti fyrir þeim, og það var, að samvinnufélögin ættu að borga meira. En niðurstaðan af þessu verður auðvitað ekki sú, að samvinnufélögin sem slík borgi neitt meira. Það verður bara fólkið í samvinnufélögunum, sem fær lakari viðskiptakjör en það hefur fengið fram að þessu. Þetta eru bara nýjar álögur á almenning, ekki verið að leggja neitt á samvinnufélögin, heldur á það fólk, sem hefur samvinnufélögin til þess að útvega sér vörur og vinna úr afurðum sínum. Það er það, sem verið er að gera. En þetta virðast þeir ekki hafa skilið eða athugað, sem standa að þessari frumvarpssmið. Það verða að vera sérstakar reglur um þetta, vegna þess að hér er um almannasamtök að ræða, sem eru ekki lík neinum öðrum félagsskap um efnahagsmál í þjóðfélaginu. Þess vegna var samvinnuskatturinn lögleiddur. En þá eru það svörin við spurningunum, sem ég vildi segja um aðeins örfá orð. Ég spurði fyrst, hverjar væru þær reglur um frávik, sem talað er um í 3. gr., sem hæstv. ríkisstj. legði til að færa í lög. Og nú kemur það í ljós, að hæstv. ráðh, hefur ekkert yfirlit yfir þessi frávik, sem hann vill nú láta heimila í lögum. Hann segir, að það sé fjarstæða að ætlast til þess, að hann hafi yfirlit yfir þau, vegna þess að þau séu svo margbreytileg og mörg byggðarlög, sem eiga hlut að máli. En þá segi ég: Er hugsanlegt, að Alþ. lögfesti þessi frávik án þess að hafa hugmynd um, hver þau eru eða hvað það er að gera? Ég segi, að það sé óhugsandi. Ég segi, að einmitt þetta svar ráðh. sýni það, að þetta lagafrv. er óverjandi hrákasmíði og hefur verið rubbað upp á allt of stuttum tíma. Það, sem hér átti að gera, var að rannsaka þessi frávik, fá upplýsingar um þau víðs vegar að af landinu og setja síðan reglur um frávik í lögin. Þá var það næst, að ég spurði um það, sem er eitt höfuðefni málsins, hvað sé velta og hvað vörusala. Hæstv. ráðh. virtist vera eitthvað óþolinmóður út af þessari spurningu og raunar fleiri spurningum. En ég verð nú að lita þannig á svar hæstv. ráðh., þótt ekki væri alveg ljóst, að skilningur hans sé sá, að velta sé í þessu sambandi aðeins vörusala, það verði að vera kaup og sala á vöru hjá gjaldanda, til þess að um veltu geti verið að ræða, enda er það náttúrlega sá eini skilningur, sem raunverulega stenzt, - og þá hjá þeim, sem hafa vöru til umboðsmeðferðar, þá eru það umboðslaunin eða sú þóknun ein, sem einstaklingur eða fyrirtæki fær, annaðhvort fyrir að sjá um vinnslu á vörunni eða annast um kaup og sölu á henni fyrir aðra, fyrir annarra reikning. En hæstv. ráðh. minntist á það í þessu sambandi, að hér gæti verið um ýmis álitamál að ræða, og taldi, að niðurjöfnunarnefndir yrðu að skera úr því. En hér er um svo stórkostlega þýðingarmikið mál að ræða, að ég álít, að það þurfi að setja um þetta nánari ákvæði í lögin, enda kom það fram hjá hæstv. ráðh., og mér þótti vænt um það, að það mundi sjálfsagt að athuga það, í nefnd þá væntanlega, hvort þetta gæti ekki orðið skýrara. En það er einmitt mjög þýðingarmikið, að þetta geti orðið sem skýrast. Þá sagði hæstv. ráðh. og svaraði því alveg skýrt, að að sínu viti og þeirra, sem stæðu að frv., væri það fjarstæða að leggja mismunandi veltuútsvarsprósentu á viðskiptin eftir því, hver hefði þau með höndum. En þá hygg ég, að líka hefði verið vissara að setja þetta inn í lögin sjálf, vegna þess að Reykjavíkurreglan, sem fylgir með á fskj., gæti gefið tilefni til þess að halda, að þessi prósenta mætti vera mismunandi, og gæti valdið stórkostlegum misskilningi. Þá sagði hæstv. ráðh., að ég mætti ekki búast við því, að í þessari löggjöf væri hægt að setja ákvæði um það, hvort veltuútsvarið bæri að taka inn í verð varanna, eins og t.d. söluskattinn. Ég hefði nú álitið, að það hefði verið eðlilegast, að þetta hefði verið gert algerlega ljóst. Það þarf að koma fram, hvort hér á að vera um söluskatt að ræða eða skatt á tekjur og eignir gjaldendanna, sem hann er lagður á. En hæstv. ráðh. telur það ekki viðeigandi, og látum það vera, þó að því væri þá sleppt í þessari löggjöf, en þá þarf a.m.k. að liggja alveg ljóst fyrir, hvernig verðlagslögin verða framkvæmd að þessu leyti. Annars botna menn í raun og veru ekkert í því, hvað hér er verið að gera. Ef ekki væri verðlagseftirlit í landinu, mundi þetta veltuútsvar að sjálfsögðu leita inn í vöruverðið. Það kæmi nokkurn veginn af sjálfu sér, að það mundi leita inn í vöruverðið, bæði í iðnaði og verzlun og annars staðar. En nú er hér löggjöf um verðlagseftirlit, og þá kemur þessi spurning, sem er alveg nauðsynlegt að fá yfirlýsingu hæstv. ráðh. um eða hæstv. ríkisstj. við meðferð málsins: Hvernig á að framkvæma þetta stórkostlega atriði í verðlagningunni? Á að taka veltuútsvörin inn í verðið eða ekki? - Ég hef ekki tíma fyrir nema stutta aths. og skal ekki þreyta hæstv. forseta frekar en orðið er.



Herra forseti. Mér þykir rétt við þessa 1. umr. að segja fáein orð um þetta vandamál, til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, og sömuleiðis til athugunar og ákvarðana fyrir hæstv. ríkisstj. Ég geri þetta því fremur vegna þess, að ég hef engin áhrif haft á undirbúning þessa máls og ekkert komið þar nærri og ekki séð þetta frv. fyrr en s.l. föstudag, þegar það var lagt hér fram. En eins og kunnugt er, hefur það um langa tíð og kannske alltaf verið eitt af mestu vandamálum okkar lands, hvernig á að leggja útsvörin á, og það vandamál hefur farið sívaxandi eftir því, sem útsvörin hafa hækkað í öllum sveitarfélögum. Svo er komið á síðustu árum, að það er búið að hlaða svo miklum gjöldum á sveitarfélögin, bæði í sveitum og kaupstöðum, að þau rísa ekki undir þeim þunga. Þess vegna er þetta eitt af allra flóknustu vandamálum, sem um er að ræða, og nauðsynlegt að hugsa sem rækilegast um. Það frv., sem hér liggur fyrir, er, eins og tekið er fram í grg., samið af nefnd og lagt fram, að mér skilst, eins og það kom frá þeirri nefnd. Nú eru mörg þýðingarmikil atriði í þessu frv., sem ég tel ástæðu til að athuga nokkru nánar, og af því að ég þekki þá ágætu menn, sem eru í okkar hæstv. ríkisstj., þá efast ég mjög um, að þeir hafi hugsað þetta mál eða gefið sér nægilegan tíma til þess að hugsa það út í æsar. Það, sem ég á sérstaklega við í þessu sambandi, eru þau ákvæði þessa frv., sem snúa að veltuútsvarinu. Mér hefur alla tíð og mörgum öðrum verið illa við nokkrar heimildir til veltuútsvara, en þau hafa verið á lögð víðs vegar um land, og það má vel vera, að það sé rétt hjá þeim, sem um þetta mál hafa fjallað, að það sé ekki hægt að komast hjá því að leggja þau á framvegis. En eins og hæstv. fjmrh. tók fram, er það rétt, að í þessu frv. er slegið föstu takmörkun á því, hvað veltuútsvör megi vera há. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að þó að veltuútsvör séu heimiluð, verði að takmarka þau miklu meira en gert er samkv. þessu frv. og sérstaklega kemur fram í 6. gr. þess. Og það mál er í mínum augum óskylt þeim mikla ágreiningi, sem hefur verið og er um það, hvort það sé rétt, að útsvarsskylda sé sama á sams konar starfsemi hjá hlutafélögum, einstaklingum og samvinnufélögum, því að það er mjög mismunandi starfsemi samvinnufélaganna og sömuleiðis annarra þeirra fyrirtækja, sem fást við viðskipti. Það, sem ég finn fyrst og fremst að þessum ákvæðum, sem hér eru, er það, að ég tel ekki réttmætt að heimila veltuútsvör á vinnslustöðvar og framleiðslufélög, því að sú starfsemi öll er gagnólík hinum almenna verzlunarrekstri og á þess vegna að vera að mínu áliti að mestu leyti útsvars- og skattfrjáls. Sú skoðun er ekki neitt ný frá minni hálfu, því að ég hef haft hana í 40 ár og hún er óbreytt enn. Ég skal taka tvö dæmi um mismuninn í þessari aðstöðu. Við höfum hér í miðri höfuðborginni tvö samvinnufélög, sem eru gagnólík. Annars vegar er það Sláturfélag Suðurlands, sem er vinnslustöð fyrir alla bændur á Suðurlandi til þess að taka á móti sláturafurðum og selja þær aðallega í heildsölu. Hins vegar höfum við Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis, sem er almenn verzlun og hefur ekki með höndum, að því er ég bezt veit, neina framleiðslustarfsemi. Ef veltuútsvörin eru á annað borð heimiluð, þá tel ég ekkert óeðlilegt, að Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis verði að borga veltuútsvar af sinni starfsemi alveg á sama hátt og verzlanir hlutafélaga og einstaklinga. En þessu er allt öðruvísi háttað með Sláturfélag Suðurlands. Ég teldi það alveg ógerning, að það væri heimilað fyrir niðurjöfnunarnefndina hér í Reykjavík að leggja veltuútsvar á alla starfsemi eins og Sláturfélags Suðurlands. Og svo er þetta yfirleitt almennt um landið. Ég skal nefna annað dæmi, sem er í mínu héraði, norður á Blönduósi. Þar höfum við tvö stór samvinnufélög, sem annast meginhlutann af allri verzlun í héraðinu. Annars vegar er Sláturfélag Austur-Húnvetninga. Það tekur á móti öllu sláturfé bændanna í innhéraðinu og gerir afurðirnar að söluhæfri vöru, að miklu leyti til útflutnings og að nokkru leyti til heildsölu hingað til Reykjavíkur og kannske eitthvað ofur lítið annað en aðallega hingað til Reykjavíkur. Í öðru lagi hefur Sláturfélag Austur-Húnvetninga með að gera mjólkurstöðina á Blönduósi, sem hefur það hlutverk að taka við allri mjólk, sem framleidd er í héraðinu og jafnvel líka í Vestur-Húnavatnssýslu, og koma henni í verð. Að leggja það til eða heimila það, að hreppsnefndin á Blönduósi hefði leyfi til þess að leggja veltuútsvar á alla starfsemi Sláturfélags Austur-Húnvetninga, það get ég ekki samþykkt. Við hliðina á Sláturfélaginu höfum við svo aðalverzlun héraðsins, sem er Kaupfélag Húnvetninga, sem hefur með að gera alla hina almennu verzlun, sem er ekki framleiðsla. Ég tel það alveg gagnólíkt, þó að veltuútsvar sé heimilað að leggja á það félag, og ef á annað borð er heimilað að leggja það á aðrar verzlanir, þá getur það gengið, þó að mér sé yfirleitt illa við öll þessi veltuútsvör. Það væri hægt að fara víðar yfir, en þetta verður að nægja, ekki einasta varðandi samvinnufélög, heldur og líka hlutafélög og aðrar verzlanir, að það verður að greina þarna á milli, hvort það er verið að vinna úr afurðum eða það er verið með almennan verzlunarrekstur. T.d. ef við höfum fiskfrystihús og annað slíkt, þá er það gagnólíkt, hvort það er verið að vinna úr afurðunum og koma þeim í verð eða það er almennur verzlunarrekstur. Við skulum taka t.d. togaraútgerðina. Ég teldi það mjög óeðlilegt, að það væri heimilað að leggja veltuútsvar á fiskinn, sem togararnir veiða og flytja til útlanda til sölu, og sömuleiðis á þann fisk, sem unninn er í frystihúsum og vinnslustöðvum og fluttur út eða seldur í heildsölu. Þetta er ákaflega flókið og vandasamt mál, sem er í aðalatriðum hægt að marka í lögum, en ekki er hægt fullkomlega að ganga frá nema með nákvæmri reglugerð. Þó er það svo, að í þessu frv. er líka heimilað að leggja veltuútsvar á alla afurðasölu bændanna hjá einstaklingunum sjálfum. Þetta álít ég ekki heldur réttmætt, því að um leið og tekjuskattur er afnuminn að mestu leyti, sem nú er samkv. skattalagafrv., tekjuskattur er afnuminn á öllum almenningi, þá á að vera rýmra um fyrir hreppsnefndir og niðurjöfnunarnefndir með niðurjöfnun útsvara eftir hinni almennu reglu um álagningu á tekjur og eignir. En með þessu móti gæti það vel komið fyrir, að veltuútsvar væri marglagt á sömu vöru, þannig að það er fyrst lagt á á frumstigi framleiðslunnar hjá bændunum sjálfum, í öðru lagi hjá vinnslustöðinni, sláturfélaginu eða mjólkurbúinu, og í þriðja lagi í smásölunni. Ef á annað borð á að leggja veltuútsvar á framleiðsluvörur, sem mér er ákaflega ógeðfellt, þá finnst mér, að það megi ekki eiga sér stað nema í smásölunni, á hinu síðasta stigi, þegar varan er seld, því að þá er trygging fyrir því, að veltuútsvar sé þó ekki lagt nema einu sinni á sömu vöru. Þetta vildi ég taka hér fram nú þegar, en ég ítreka það, að þetta yrði að gilda alveg jafnt fyrir allan verzlunarrekstur. Ég nefni hér Sláturfélag Suðurlands. Ég álít, að það ætti að gilda alveg sama regla um það, þó að það væri frystihús eða sláturhús hjá Garðari Gíslasyni eða hann hefði um að fjalla; sem hann hefur nú, nokkra afurðasölu, þá verður það að skiljast frá og vera undir annarri reglu en hinn almenni verzlunarrekstur. Hér var rétt áðan að tala hv. 3. þm. Vesturl. (HS), sem þekkir, eins og við sennilega allir, ástandið í Borgarnesi. Ég tel það alveg tvennt ólíkt, hvort honum sem bæjarstjóra væri heimilað að leggja veltuútsvar á mjólkurbúið í Borgarnesi eða sláturhúsið ellegar hann ætti þá heimild til að leggja á Kaupfélag Borgfirðinga, hinn almenna verzlunarrekstur þar. Á þennan hátt vil ég þess vegna aðgreina, hvernig með þetta mál yrði farið. Það er annað atriði í 3. gr. þessa frv„ sem ég tel nokkuð athugavert. Þar stendur, að það sé heimilt að vefengja skattaskýrslur framteljendanna. Þetta er nú eitt af mörgu, sem hefur það í för með sér, að það hafa oft að undanförnu verið árekstrar milli hinna einstöku skattayfirvalda, og víst hefur það verið gert af niðurjöfnunarnefndum og hreppsnefndum eitthvað að vefengja skattaskýrslurnar. Þessa vil ég ekki gefa þeim neina heimild til, enga. Þegar er búið að ganga frá skattaskýrslum, sem á að ganga gegnum undirskattanefnd, yfirskattanefnd og, ef kært er, ríkisskattanefnd, þá á það að gilda, og þegar það á að vera grundvöllur, vil ég ekki gefa hreppsnefndum eða niðurjöfnunarnefndum neina heimild til þess að grauta þar í, því að gegn því eru einstakir gjaldendur varnarlausir. Þetta vildi ég biðja hv. nefnd einnig að taka til athugunar, því að það þarf að vera á því önnur regla, þegar á að fara að binda útsvörin eingöngu við skattaframtöl, en afnema þá almennu reglu, sem verið hefur á undanförnum áratugum, að útsvörin skuli lögð á eftir efnum og ástæðum. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta mál. Ég geri ráð fyrir því, að það sé til þess ætlazt, að það gangi hér gegnum þingið. En það er okkur öllum þýðingarmikið mál, að það sé sem allra bezt athugað og sniðnir af þeir agnúar, sem eðlilegt er að séu ekki látnir vera í slíku stórmáli sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða frv. það, sem hér er til umr., almennt við þessa 1. umr. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að mér þótti rétt að vekja eftirtekt á misræmi, sem mér sýnist vera í lagagrein og svo tilsvarandi skýringu í aths., sem fylgja frv., og fá þá svör við því, væntanlega frá hæstv. fjmrh., hver sé réttur skilningur í því atriði. Í 3. gr., c-lið, segir, að útsvör s.l. árs skuli dregin frá hreinum tekjum, ef þau hafa verið greidd sveitarsjóði að fullu fyrir áramót. Ákvæði þetta er skýrt eitt út af fyrir sig. En í aths., sem fylgja frv., sem eru skýringar á lagagr., segir svo í 5. mgr.: „Í þriðja lagi er aftur á móti lagt til, að útsvör næstliðins árs skuli dregin frá hreinum tekjum, að svo miklu leyti sem þau hafa verið greidd fyrir áramót.“ Á þessu tvennu er að sjálfsögðu verulegur munur. Og nú spyr ég: Á aðeins að draga útsvör næstliðins árs frá, þegar þau hafa að fullu verið greidd fyrir áramótin, eða á að draga þann hluta útsvarsins, sem kann að hafa verið greiddur fyrir áramót, frá, enda þótt útsvarið hafi ekki að öllu leyti verið greitt? Í öðru lagi: Ég skil frv. þannig, að skýlaus heimild sé að draga veltuútsvör s.l. árs frá eins og bæði tekjuútsvar og eignaútsvar. Ég held, að það gerði ekki til, þó að það kæmi greinilegar fram en frv. ber með sér. Karl Guðjónsson: Herra forseti. Í því lagafrv. um útsvör, sem hér liggur fyrir, skilst mér, að fram komi einkum þrennt, sem hlýtur að draga að sér athygli. Það er í fyrsta lagi, að hér er gert ráð fyrir, að lögfest verði í fyrsta sinn heimild fyrir veltuútsvörum. Í öðru lagi, að nú á að taka upp þá nýbreytni, að samvinnufélög eiga að gjalda útsvör til jafns við önnur verzlunarfyrirtæki. Og í þriðja lagi, að taka á upp skattstiga, sérstaka skattstiga, sem Alþ. samþykkir, í stað þess, sem áður hefur verið falið sveitarstjórnum í sjálfsvald, hvernig þær vildu útbúa sínar reglur, og miða þá við efni og ástæður þegnanna í viðkomandi hreppi eða bæjarfélagi. Með því að þessi nýmæli eru öll þess eðlis, að þau snerta mjög marga, flesta, máske alla þegna í landinu, þá þykir mér vert að fara um þessi atriði hvert um sig fáeinum orðum. Í fyrsta lagi komum við þá að veltuútsvörunum. Ég minnist þess, að á mörgum undanförnum þingum hefur, að því er ég ætla, á vegum Sjálfstfl. eða a.m.k. af fulltrúa þess flokks hér á þingi verið flutt frv. um að afnema veltuútsvör og sýnt fram á það með þar tilgreindum röksemdum, að einmitt þessi útsvör ættu engan rétt á sér. Ég minnist þess, að hv. fyrrv. þm., Björn Ólafsson, hefur einmitt flutt slík frv. hér þrásinnis á þingi. Hann hefur gjarnan ár eftir ár lesið hér upp langa lista um það, hvernig einstök félög, sem hann þó hefur ekki nafngreint, eða einstök fyrirtæki hafa orðið að greiða veltuútsvör, sem námu hærri fjárhæðum en nettótekjur viðkomandi félaga. Nú er ekki því að neita, að ef treysta mætti framtölum, er hér um ranglæti að ræða, og þessi útsvör eru hreinlega til komin vegna þess, að skattanefndir í kaupstöðum og sveitum hafa haft ástæðu til þess að vefengja framtöl. Veltuútsvörin hafa raunverulega verið eins konar svikaskattur, þar eð ekki varð komið neinum útsvörum á ærið stóran fjölda fyrirtækja, ef fara átti eftir framtölum þeirra einum saman. En engu að síður hefur það legið í augum hvers manns, sem að hefur gætt, að jafnvel þau hin sömu félög, sem þannig voru ár eftir ár látin borga hærra veltuútsvar en nam öllum nettótekjum þeirra, hafa samt haldið áfram að blómgast og dafna. Það skýtur þess vegna dálitið skökku við, þegar hér stendur sá stjórnmálaflokkur fyrir því að lögfesta þessi útsvör, sem hingað til hefur háð hér á Alþingi harða baráttu gegn þeim. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu, og mér þætti við eiga, að nokkur skýring kæmi hér á, hvað veldur þeirri breyt., sem Sjálfstfl. virðist hafa tekið í afstöðu til þessara mála. Ég er þeirrar skoðunar, að vissulega hefði það verið betra spor, sem stigið hefði verið, ef takast hefði mátt að gera skattframtölin áreiðanlegri en þau eru, og eiga þá ekki við að lögfesta veltuútsvör. En hér virðist engin tilraun til þess gerð að stiga skrefið í þá átt, sem þó hefur einmitt af talsmanni Sjálfstfl. verið talin hin mesta nauðsyn hér á þingi mörg undanfarin ár. Þegar vikið er að öðru því nýmæli, sem hér er um að ræða, útsvarsálagningunni á samvinnufélögin, þá hefur hér verið réttilega bent á, að það er mjög ósanngjörn framkvæmd að leyfa því sveitarfélagi, sem hefur innan sinna vébanda samvinnufélag eða verzlunarsamtök samvinnumanna, sem rekin eru eftir samvinnulögum, að leggja á það útsvar bara fyrir sig, enda þótt félagið starfi kannske í þjónustu fjölmargra annarra hreppa eða bæjarfélaga. Hér er þess vegna um það að ræða, að taka á upp sams konar rangsleitni varðandi þessi félög og lengi hefur viðgengizt til hagsbóta fyrir Reykjavíkurbæ gagnvart þeim fyrirtækjum, sem reka hreina landsverzlun. Ég hef hér á þessu þingi og raunar á mörgum undanfarandi þingum flutt sérstakt frv. um útsvar ríkisstofnana, sýnt hér fram á það, að af áfengisverzlun ríkisins og tóbakseinkasölu, þessum tveim fyrirtækjum, hefur Reykjavíkurbær tekið á undanförnum árum útsvar, sem er álíka hátt og t.d. öll útsvörin í Vestmannaeyjum. Þetta útsvar er auðvitað tekið af verzlun, sem þessi fyrirtæki reka ekki bara við Reykvíkinga, heldur við landsbyggðina alla, við landsmenn alla. Ég sé ekki, að það sé nein sanngirni í því að semja nýtt frv. til útsvarslaga án þess að gera nokkra minnstu tilraun til þess að leiðrétta það augljósa misræmi, sem hér kemur fram í útsvarsálagningu þessara tilteknu ríkisstofnana. Á hinn bóginn hefði einnig mátt ætlazt til þess, að ríkisstj. við endurskoðun útsvarslaga og þeir menn, sem falið var að vinna að henni, tækju til athugunar þá hugmynd, sem oft hefur verið hér uppi á Alþingi og frv. liggur hér frammi um nú, að gera útsvar þeirra fyrirtækja, sem reka verzlun við landið allt, að landsútsvari og jafna þeim greiðslum til hinna ýmsu bæjareða sveitarfélaga úti á landsbyggðinni á svipaðan hátt og nú er fyrirhugað að jafna nokkram hluta af söluskattinum gegnum jöfnunarsjóð til þessara félaga. Ég sem sagt harma það, að til þessa hefur ekkert tillit verið tekið við samningu þessa frv., heldur þvert á móti gengið enn lengra á braut þess misræmis, sem sveitarfélög landsins búa við nú, með því að ætla nú að leyfa takmarkalausa útsvarsálagningu á samvinnufélög í þeim hreppi, sem þau starfa í, án tillits til þess, þótt þar sé verið að leggja skatt á þegna, sem búa utan þess sveitarfélags. Þá vil ég einnig halda fram þeirri skoðun, að það sé í eðli sínu ranglátt að skatta samvinnufélög með þeim hætti og þau félög, sem eru í einkaeign. En ég geri ekki ráð fyrir því, að sú skoðun mín verði til þess að breyta áliti ríkisstj., því að það er sjáanlega einn höfuðtilgangurinn í efnahagslöggjöfinni og þar með talið í því frv., sem hér liggur fyrir, sem er auðvitað einn liðurinn í öllum þeim breytingum, sem núv. ríkisstj. er að framkvæma á okkar efnahagskerfi, og einn aðalþátturinn í þeirri viðleitni, sem þar er höfð uppi, að eyðileggja samvinnufélögin, gera þau vanmegnug til þess að þjóna þeim tilgangi, sem þau voru upphaflega til stofnuð. Kem ég þá að þriðja atriðinu, sem hér er um að ræða, en það er að útbúa stiga fyrir útsvarsálagninguna, í stað þess að láta viðkomandi hreppsfélög þar um sjálf, eins og tiðkazt hefur til þessa. Hér eru í frv. útbúnir þrír skattstigar, og þeir eru útbúnir svo hugvitsamlega, að í stytztu máli eru þeir þannig gerðir, að menn skulu ekki bara skattaðir eftir því, hvað þeir hafa miklar tekjur, heldur eftir því, hvar þeir búa í landinu. Hér eru settir upp þrír skattstigar, einn fyrir Reykjavík, annar fyrir sveitarfélög og sá þriðji fyrir bæjarfélög önnur en Reykjavík. Og þótt stjórnarskrá landsins ætlist sjáanlega til þess, að þegnarnir skuli vera jafnir fyrir lögunum og þá væntanlega frammi fyrir skattalöggjöf og útsvarslöggjöf eins og annarri löggjöf, þá hefur ríkisstj. og þeir aðilar, sem að þessari lagasmíð standa, þverbrotið þessa reglu, þannig að þeir hafa sett upp regluna: Minnst skulu borga þeir, sem búa í Reykjavík. Nokkru meira skulu greiða þeir, sem búa í sveitum landsins. En mest skulu þeir greiða, sem búa í kaupstöðum landsins utan Reykjavíkur. - Ég skal að vísu taka það fram, að þetta hlutfall milli Reykjavíkur og sveitarfélaganna á ekki við um allan skattstigann, því að það gildir þar til komið er í um það bil 80 þús. kr. tekjur hjá einstaklingi, þá helzt þetta í hendur. Sveitamenn eiga að borga meira en Reykvíkingar, þeir sem hafa minni tekjur en 80 þús., en þegar komið er í 80–100 þús., þá eiga Reykvíkingar og sveitamenn að borga nokkuð svipað, en Reykvíkingar öllu meira, þegar komið er yfir þær tekjur, enda munu þær vera fátíðar í sveitum landsins. En alls staðar eiga þeir, sem búa í kaupstöðum utan Reykjavíkur, að borga meira en Reykvíkingar. Það er auðvitað eðlileg afleiðing af því, að þegar Reykjavík er búin að svelgja til sín ein útsvörin af stærstu landsverzlunum, eins og ég hef nefnt hér nokkur dæmi um, þá er auðvitað hægt að ívilna skattþegnum í Reykjavík á kostnað þeirra, sem úti á landsbyggðinni búa. Það verður ekki séð, að það séu neinar aðrar þarfir, sem að kalla í Reykjavík eða kaupstöðum utan Reykjavíkur. Helztu viðfangsefnin í þessum byggðarlögum eru öll hin sömu. Þau eru að framkvæmdum til að koma á sameiginlegum vatnsveitum, sameiginlegum skolpæðum, gatnagerð o.s.frv., og verður þar ekki séður á neinn aðstöðumunur. Á hinn bóginn ber að játa það, að verkefnin eru nokkur önnur í kaupstöðum eða í sveitum. Í kaupstöðum er talið nauðsynlegt að gera ýmislegt sameiginlegt fyrir kaupstaðarbúana, sem er ekki gert nema óviða í sveitum. Þar er t.d. ekki mikið um það, að sameiginlegar skolpæðar séu lagðar um heilar sveitir, eða ýmislegt annað það, sem menn sameiginlega leggja fé til í kaupstöðum. Það hefði þess vegna ekki verið alveg ástæðulaust, þó að ætlað hefði verið, að hægt væri að komast af með nokkru lægri útsvör í sveitum en í kaupstöðum. Ef miðað er við Reykjavík, þá er það ekki gert, heldur farið öfugt að, þegar miðað er við almennar tekjur. Ég vil nefna nokkur dæmi um það, sem ég hér hef sagt. Af 40 þús. kr. tekjum gera lögin ráð fyrir, að Reykvíkingur greiði 3890 kr. Sá, sem býr í sveit, á að borga af þeim tekjum 4880 kr. En sá, sem býr í kaupstað utan Reykjavíkur, á að borga af þeim tekjum 5700 kr. Þ.e.a.s., ef við berum saman Reykjavíkurbúa og íbúa í kaupstöðum utan Reykjavíkur, þá á af þeim tekjum, 40 þús. kr. tekjum, hver sá, sem býr utan Reykjavíkur, að borga 1461/2 kr. á móti hverjum 100 kr., sem Reykvíkingur geldur. Ef haldið er áfram upp eftir skattstiganum og athugað, hvað skeður við 50 þús. kr. útsvarsskyldar tekjur, þá kemur í ljós, að af þeim tekjum á Reykvíkingur að borga 6090 kr., sveitamaður á að borga 6680 kr., kaupstaðarbúi utan Reykjavíkur á að borga 8200 kr. Ef litið er á, hvernig þetta kemur út, þegar komið er upp í 80 þús. kr. tekjur, þá jafnast þar um það bil nákvæmlega útsvarsgreiðsla Reykvíkinga og sveitamanna. Af 80 þús. kr. útsvarsskyldum tekjum á Reykvíkingur að borga 10890 kr., sveitamaður 10880 kr., 10 kr. minna, en kaupstaðarbúi utan Reykjavíkur á að borga 13500 kr. Þannig mætti áfram halda, og réttlætið í þessu virðist liggja eitthvað dýpra en séð verður við fljóta athugun á frv., ef það þá er þar að finna. Nú skal það að vísu játað, að ekki er þessum skattstigum slegið þann veg föstum, að ekki megi breyta út frá þeim. Ef tekjuþörf viðkomandi sveitarfélaga eða bæjarfélaga er önnur en þessi skattstigi gefur tilefni til, þá má færa til allan stigann. Engu að siður hljóta þeir skattstigar, sem hér á að lögfesta, að miða mjög að því, að þeir verði hinir raunverulegu útsvarsstigar í viðkomandi sveitar- eða bæjarfélögum. Og þó að hér sé ekki með lagaboði slegið endanlega föstu, að svona skuli það vera og engan veginn öðruvísi, þá er þó greinilega að því miðað, svo að ekki verður um villzt. Stjórnarskráin gerir ráð fyrir því, að yfirleitt séu þegnar landsins jafnir fyrir lögum. Sjálfsagt hefur þá, sem að samningu stjórnarskrárinnar stóðu á sínum tíma, ekki órað fyrir því, að nokkru sinni mundu rísa upp í landinu stjórnarvöld, sem hefðu tilhneigingu til þess að mismuna þegnunum jafnherfilega eftir því, hvar þeir hafa búsetu, eins og nú er komið á daginn, og þess vegna ekki tekið fram beinlínis í stjórnarskránni, að þetta væri bannað. En þar er t.d., í 78. gr. stjórnarskrárinnar, sagt: „Sérréttindi, er bundin séu við aðal, nafnbætur og lögtign, má ekki taka í lög.“ En það liggur orðið býsna nærri, að Reykjavík sé gerð að aðili þjóðarinnar með því að lögleiða það, sem hér hafa verið lagðar fram tillögur um. En því vil ég ekki láta ómótmælt við þessa 1. umr. málsins og vænti þess, að sú nefnd, sem tekur þetta frv. til athugunar, skoði það vel, hvort hér er ekki gengið feti lengra en sæmilegt er.



Herra forseti. Þetta mál á þskj. 232, þ.e.a.s. frv. til laga um breyt. á lögum um ættaróðal og erfðaábúð, flytur landbn. - eins og hitt málið, sem áðan var verið að vísa til 2. umr. - að beiðni landbrh. og með sama fyrirvara, að n. hefur óbundna afstöðu til málsins. Frv. er samið af ábúðarlagan. skv. því, er fyrir var mælt í þáltill. Sþ. frá 4. maí 1959, og síðan lagt fyrir n. með bréfi landbrh., dags. 21. maí s. á. Lögin um ættaróðal og erfðaábúð eru frá árinu 1943. Upp úr aldamótunum síðustu var tekin upp hér á landi sú stefna af hálfu þjóðfélagsins að styðja að aukinni sjálfsábúð í landinu. Þetta var einn þátturinn í hinni miklu og alhliða framfarasókn aldamótakynslóðarinnar. Þjóðin mundi ánauð þá og okurleigu, sem bændur þessa lands höfðu búið við öldum saman. Það var líka flestum ljóst, að með eflingu sjálfsábúðar mundu umbætur verða meiri á jörðunum en væru þær í út meðarfa sína. Þá hefur oft farið svo, að jarðleiguábúð. En með sjálfsábúðarstefnunni skapaðist hins vegar nýtt vandamál í sambandi við ábúðarskipti milli ættliða: erfiðleikar fyrir afkomandann að taka við sjálfsábúðinni og leysa úr hafa verið seldar hæstbjóðanda utan ættarinnar, og við það hefur fjármagn, sem búið var að leggja í jörðina, flutzt burt úr sveitinni. Þannig reyndist sjálfsábúðin ein saman ekki þess megnug að tryggja það, að jörð gengi frá manni til manns í sömu ættinni. Til þess að ráða bót á þessu vandamáli og til þess að koma í veg fyrir sífelldan fjármagnsflutning úr sveitum landsins vegna sölu jarða og brasks með þær voru lögin um ættaróðul og erfðaábúð sett árið 1943. Um lögin og endurskoðun þeirra farast n. svo orð í nál. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Með því að grundvalla óðalsrétt, taka upp sérréttindi ættarjarða og ákveða, að opinberar eignir séu leigðar í erfðaábúð, er tilraun gerð til að treysta ættartengsl kynslóðanna við jarðir þær, er falla undir þessi ábúðarform. Þá er og að því stefnt að fyrirbyggja, að jarðir séu seldar innan ættar við verði, sem liggur yfir búrekstrargildi þeirra á hverjum tíma. Það sjónarmið liggur til grundvallar óðalsréttarhugtaki laganna, að jörðin verði ekki einkaeign einstaks aðila, heldur sjálfseignarstofnun í ævarandi umráðum þeirrar ættar, er óðalsréttinn hefur að lögum. Það er ljóst, að eftir aðeins hálfan annan áratug er ekki að fullu komið í ljós, hver árangur verður af framkvæmd laganna. Enn þá eru það ekki margar sjálfseignarjarðir, sem gerðar hafa verið að óðalsjörðum. Þegar jarðir hafa verið seldar úr opinberri eign til ábúenda eftir þjóðjarðasölulögunum frá 1946, er skylda að gera þær að óðalsjörðum. Með þeim hætti hafa því óðalsjarðir grundvallazt á þessu tímabili. Við endurskoðun laganna hafa fyrst og fremst verið teknir til athugunar ágallar, er fram hafa komið við framkvæmd laganna. Í öðru lagi er samræmi komið á, að því er viðkemur ákvæðum nýrra laga, svo sem lög nr. 48 1957 og lög nr. 4/1946, og felldar inn þær breyt., sem gerðar hafa verið á l. sjálfum 1950 og 1955. Þar sem breyt. þær, sem hér eru lagðar til, eru meira samræming heldur en grundvallarbreytingar, þótti ekki ástæða til að endursemja lögin í heild, og er því frv. byggt upp sem frv. til breyt. á hinum eldri lögum, en gert ráð fyrir því með bráðabirgðaákvæðum, að þær skuli felldar inn í lögin frá 1943 og þau gefin út í heild, eins og þau verða, eftir að breyt. hafa verið samþ., og með tilliti til, að inn í þau eru felld þjóðjarðasölulögin frá 1946.“ Herra forseti. Ég mun þá ekki fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, en vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr.