Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi bréf. Hið fyrra er dagsett 22. mars árið 2000: ,,Þar sem undirritaður óskar leyfis vegna veikinda og getur ekki sótt þingfundi á næstunni leyfir hann sér, með vísan til 53. gr. þingskapa að óska þess að varamaður hans taki sæti hans á meðan, eða frá og með 23. þessa mánaðar. Því er þess óskað að 1. varaþm. flokksins í Vestf., Pétur Bjarnason, taki sætið. Virðingarfyllst, Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf.`` Kjörbréf Péturs Bjarnasonar hefur verið samþykkt. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Síðara bréfið er dagsett 22. mars 2000: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur vegna dvalar erlendis leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að óska þess að 1. varaþm. Samfylkingarinnar í Suðurl., Katrín Andrésdóttir héraðsdýralæknir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Margrét Frímannsdóttir, 3. þm. Suðurl.`` Kjörbréf Katrínar Andrésdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Katrín Andrésdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Um klukkan 3 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um sparnað í lyfjakostnaði hins opinbera. Málshefjandi er hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir en hæstv. heilbr.- og trmrh., Ingibjörg Pálmadóttir, verður til andsvara. Atkvæðagreiðsla verður síðar í dag.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til að spyrjast fyrir um hverju það sætir að frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt er ekki á dagskrá. Frv. þetta felur í sér breytingar á skattleysismörkum og persónuafslætti manna í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga en samkvæmt þessu frv. á það að koma til framkvæmda í staðgreiðslunni nú 1. apríl. Á morgun er að ég best veit ekki þingfundur og næsta vika er nefndavika. Ég sé ekki fram á að þetta frv. geti tekið gildi 1. apríl eins og til stóð og samið var um í kjarasamninum þannig að þessi kjarabót geti gagnast launafólki 1. apríl í staðgreiðslunni. Þess vegna spyr ég hverju það sætir að málið er ekki á dagskrá. Þar sem hæstv. fjmrh. er hér viðstaddur vildi ég gjarnan spyrja hann: Ef þetta mál nær ekki fram að ganga á tilsettum tíma, þ.e. fyrir 1. apríl, hvernig verður þá launafólki bætt upp að hækkun á skattleysismörkum tekur ekki gildi 1. apríl næstkomandi?

Herra forseti. Mér er ljúft að skýra þetta mál, bæði fyrir hv. þm. og þingheimi og sömuleiðis lesendum Morgunblaðsins sem hafa kannski fengið það á tilfinninguna í morgun að hér væri maðkur í mysunni, enda segir í frétt blaðsins að ekki hafi fengist skýring á því hvers vegna þetta mál væri ekki á dagskrá hér. Þó var ekki leitað skýringa hjá ábyrgðarmanni málsins sem stendur hér í ræðustól. Þetta mál er þannig vaxið, herra forseti, að í tengslum við kjarasamninga hins svokallaða Flóabandalags var gefin út yfirlýsing, sem menn þekkja, sem m.a. gerir ráð fyrir því að skattleysismörk og persónuafsláttur hækki frá og með 1. apríl. Því til staðfestingar hefur verið lagt fram frv. um það efni. Hins vegar liggur ekki fyrir niðurstaða í atkvæðagreiðslu Flóabandalagsins og mun ekki koma í ljós fyrr en 1. apríl. Þá kom upp það álitamál hvort lögfesta ætti frv. áður en ljóst væri hvort niðurstaða kjarasamninganna væri sú sem þeir gera ráð fyrir. Það er ekki eðlilegt að gera það þannig að lögfestingin bíður niðurstöðu atkvæðagreiðslu félagsmanna Flóabandalagsins, sem sagt þess að það liggi fyrir hvort kjarasamningarnir verða á þeim nótum sem þar er lagt upp með. Það er auðvitað forsenda þessa frv. Þá vaknar sú spurningin sem hv. þm. vakti athygli á, þ.e. hvort ávinningurinn af þessu frv. komi til framkvæmda 1. apríl. Það er rétt að hafa í huga að langflestir félagsmenn í Flóabandalaginu fá eftir á greidd laun. Þeir mundu ekki njóta þessa ávinnings hvort sem er fyrr en 1. maí. Gagnvart þeim er þetta þess vegna ekki vandamál. Gagnvart þeim sem fá fyrir fram greidd laun verður málið leyst þannig að það verður gert upp eftir á, væntanlega um mánaðamótin 1. maí. Áhrifin af þessu frv. verða þannig, ef málið heldur áfram eins og upphaflega var ráðgert og samningar verða staðfestir, þau að þetta tekur gildi fyrir flesta 1. apríl eins og hér er gert er ráð fyrir. Með öðrum orðum er þetta ekki neitt vandamál. Ég vænti þess að jafnöflugur þingmaður og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir muni standa að baki okkur við að afgreiða þetta mál hratt og vel þegar niðurstaðan í atkvæðagreiðslu Flóabandalagsins liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur skýrt mál sitt og glögglega að vanda en svar hans vekur upp nýjar spurningar. Við höfum æ ofan í æ heyrt forsrh. og forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar segja frá því í fréttum hvernig þeir ætli að liðka fyrir kjarasamningum með aðgerðum í skattamálum og á ýmsan hátt þannig að samningar náist. Þegar við hins vegar, herra forseti, hlustum á hæstv. fjmrh. vaknar spurningin um hvort komi á undan eggið eða hænan. Er það svo að ríkisstjórnin bíði og sjái hvað Flóabandalagið gerir í sínum málum og kippi frv. til baka ef einhverjir hnökrar verða? Væri kannski skynsamlegt ríkisstjórnin afgreiddi frv. sitt fyrst þannig að Flóabandalagið velktist ekkert í vafa um vilja ríkisstjórnarinnar og ætlun í tengslum við vinnumarkaðinn, skattamál og þau mál sem sett hafa verið á oddinn, ekki bara af Flóabandalaginu heldur fjölmörgum öðrum? Eða er það svo að ríkisstjórnin ætli að bregðast við samningum hverjum á fætur öðrum og koma kannski með ný og ný úrræði í skattamálum og öðru? Þetta eru þær spurningar sem vakna við svör hæstv. fjmrh., virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar sem hér koma fram. Þær skýra vissulega málið vegna þess að við í efh.- og viðskn. vorum í mikilli óvissu að því er þetta mál varðar í gærkvöldi þegar það var rætt hverju sætti að málið er ekki á dagskrá. Þetta skýrir málið að verulegu leyti. Það sem skiptir öllu máli í þessu er að ávinningurinn af frv., þ.e. að þetta komi fram í staðgreiðslunni og sé miðað við 1. apríl, skili sér til launafólks. Hæstv. ráðherra hefur skýrt frá að það muni gerast bæði fyrir þá sem fá fyrir fram greidd og eftir á greidd laun. Það er það sem skiptir öllu máli. Hitt finnst mér nokkuð sérkennilegt að beðið skuli eftir niðurstöðu í atkvæðagreiðslu Flóabandalagsins. Mér fyndist að meiri manndómur hefði verið að því að lögfesta þetta alveg óháð þeirri atkvæðagreiðslu svo mjög sem skattleysismörkin hafa dregist aftur úr launaþróun á umliðnum árum. Ég vænti þess að við eigum eftir að sjá fleiri úrbætur sem tengjast þessum kjarasamningum, t.d. barnabæturnar en þær höfum við ekki séð enn þá. Vissulega mun ekki standa á okkur, fulltrúum Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., að afgreiða þetta mál fljótt og vel þegar það kemur inn í nefndina.

Herra forseti. Varðandi yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf út fyrir nokkrum dögum í tengslum við kjarasamninga þá vil ég leggja áherslu á að þar er um að ræða nokkra þætti. Í fyrsta lagi að skattleysismörk fylgi launaþróun á komandi missirum og árum. Þetta er krafa gervallrar verkalýðshreyfingarinnar og hefur verið um langt skeið. Því er að sjálfsögðu hægt að verða við án tiltekinna kjarasamninga og lykta þeirra. Í öðru lagi er um að ræða barnabætur. Þar erum við að tala um kosningaloforð sem gefin voru fyrir síðustu kosningar. Barnabætur hafa rýrnað að verðgildi jafnt og þétt á liðnum árum. Eru núna 0,60% af landsframleiðslu en voru fyrir 6--7 árum 1,21% af landsframleiðslu. Hér er um að ræða kosningaloforð sem gefið var fyrir síðustu kosningar. Í þriðja lagi er í þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að finna harla vafasöm atriði fyrir öryrkja og lífeyrisþega sem geta falið í sér kjararýrnun fyrir þá. Það er mikilvægt að þingið fái þetta frv. eða tillögur ríkisstjórnarinnar sem fyrst inn á borð þannig að við getum tekið það til málefnalegrar umfjöllunar. Það er fráleitt að binda umfjöllun um þetta efni við kjarasamninga hjá litlum hluta vinnumarkaðarins, innan við 10% hans.

Herra forseti. Ég var inntur eftir skýringum er varða eitt ákveðið þingmál. Þær skýringar hef ég veitt og ég heyri ekki betur en menn telji að þær séu fullnægjandi að því er varðar framgang og afgreiðslu málsins á hinu háa Alþingi. Síðan eru að sjálfsögðu önnur atriði í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. mars sl. Þau eru ekki til meðferðar í þingmálinu sem spurt var um. Ég get hins vegar sagt frá því að það er verið að vinna að útfærslu á barnabótaþætti þessarar yfirlýsingar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að sá þáttur komi til framkvæmda fyrr en á næsta ári þannig að í raun væri nægilegt að afgreiða slíkt mál á þinginu í haust. Við höfum til skoðunar hvort það náist að gera þær breytingar sem þar er um að ræða á vorþinginu en það mun koma í ljós. Ég vil geta þess að ég hef tjáð formanni verkalýðsfélagsins Eflingar í Reykjavík um framkvæmd þess þingmáls sem hér er til umræðu. Hann var sá viðsemjandi sem við höfðum mest samband við í tengslum við þetta mál. Auðvitað liggur fyrir að það er samhengi á milli afgreiðslu málsins og atkvæðagreiðslnanna í Flóabandalaginu. Það hafa ekki komið athugasemdir við þessa málsmeðferð af hálfu þeirra aðila þannig að ég held að þetta mál sé í mjög eðlilegum farvegi. Það var ágætt að fá tækifæri til að skýra málið. Ég þakka fyrir það tækifæri. Málið er svona vaxið og ef allt fer að óskum þá mun þetta koma til framkvæmda eins og að er stefnt frá 1. apríl þó að menn muni ekki njóta þess fyrr en 1. maí.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 794 um breyting á lögum um álagningu gjalda á vörur sem fluttar eru hingað til lands eða framleiddar eru hér á landi. Nánar tiltekið er um að ræða breytingar á ákvæðum tollalaga, laga um vörugjald, gjald af áfengi, virðisaukaskatt og laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Hér er því um að ræða svokallaðan bandorm þar sem fleirum en einum lögum er breytt en þó samkynja atriðum í öllum lögunum. Meginmarkmiðið með frv. er að tryggja að skýrt sé kveðið á um það í lögum í hvaða tilvikum þau gjöld sem lögð eru á vörur samkvæmt ákvæðum fyrrgreindra laga skuli felld niður eða lækkuð. Með því er tryggt að farið sé að þeim reglum sem fram koma í 77. gr. stjórnarskrárinnar þess efnis að ákvarðanavald um álagningu, breytingu eða niðurfellingu skatta verði ekki framselt til framkvæmdarvaldsins, en með breytingum á stjórnarskránni 1995 voru heimildir í þessum efnum þrengdar mjög verulega, eins og við mörg munum og þekkjum frá þeim tíma. Í flestum tilvikum er ekki um efnislegar breytingar í frv. að ræða frá núverandi framkvæmd. Þó eru lagðar til í einstökum tilvikum nokkrar breytingar sem sérstök ástæða þótti til að nota tækifærið nú og breyta frá núverandi framkvæmd og mun ég rekja efni þeirra hér. Auk breytinga á ákvæðum tollalaga og annarra laga er varða niðurfellingu gjalda er lögð til breyting á málskotsreglum í þeim tilvikum er ágreiningur rís um niðurfellingu tolla. Þannig er lagt til að úrskurður einstakra tollstjóra varðandi það hvort skilyrði séu fyrir hendi til lækkunar eða niðurfellingar gjalda verði að meginstefnu til kæranlegur til ríkistollstjóra í stað ríkistollanefndar áður. Meginrökin fyrir þessari breytingu er að telja verður að möguleiki innflytjenda til að kæra synjun tollstjóra á niðurfellingu tolls og eftir atvikum annarra aðflutningsgjalda verði virkari og málsmeðferð einfaldari við að unnt verði að kæra synjunina til ríkistollstjóra í stað ríkistollanefndar. Hafa ber í huga að í flestum tilvikum eru fjárhæðir aðflutningsgjalda ekki háar. Öðrum úrskurðum tollstjóra en þeim er varða fyrrgreind niðurfellingarákvæði yrði eftir sem áður skotið til ríkistollanefndar. Þar sem í frv. er einkum um að ræða formbreytingu á niðurfellingarákvæðum er ekki ástæða til að fara sérstaklega yfir efni einstakra greina og vísa ég í því sambandi til athugasemda með einstökum greinum frv. Ég vil þó nefna nokkur atriði. Lagðar eru til nokkrar breytingar á reglum um tollfrjálsan innflutning á hráefni til iðnaðarframleiðslu. Þannig er lagt til að í stað sérstakrar heimildar til ráðherra til niðurfellingar tolls verði lögbundin sú meginregla að tollur skuli falla niður af hráefni, efnivöru eða hlut í innlenda framleiðsluvöru, svo og af umbúðum fyrir slíka vöru. Hins vegar nái niðurfelling ekki til landbúnaðarvara sem framleiddar eru hér á landi og njóta tollverndar. Þetta er í samræmi við gildandi framkvæmd en lagt er til að skýrt verði kveðið á um þetta atriði í lögum. Í frv. eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um gjald af áfengi, m.a. er lagt til að innflutningur og sala á áfengi til tollfrjálsra verslana og í tollfrjálsar forðageymslur verði jafnan undanþegin áfengisgjaldi. Samkvæmt gildandi lögum er fjmrh. heimilt að leggja gjald á áfengi sem flutt er inn eða selt til tollfrjálsra verslana og tollfrjálsra forðageymslna. Eðlilegt þykir að áfengi sem selt er til slíkra aðila verði jafnan undanþegið gjaldi. Hér er rétt að hafa í huga að fram er komið frv. um breytt fyrirkomulag á rekstri fríhafnarverslana og þarf að skoða sérstaklega samhengið á milli þessara tveggja frv. í meðferð efh.- og viðskn. Þá er lagt til að endurgreiða skuli áfengisgjald af áfengi sem gjald hefur verið reiknað eða greitt af en er síðar sent til útlanda í tollfrjálsa verslun, í tollvörugeymslu, í tollfrjálsa forðageymslu, eða á frísvæði eða er fargað undir eftirliti tollyfirvalda. Rétt þykir að heimila endurgreiðslu áfengisgjalds í þessum tilvikum. Um er að ræða fremur hátt gjald og fyrirkomulag á smásölu áfengis er þannig að hætt er við að í einstökum tilvikum sé meira magn pantað til smásölu en unnt reynist að selja. Geta birgjar þá neyðst til að taka aftur við óseldum birgðum. Hvað varðar lög um vörugjald af ökutækjum er lögð til breyting á fyrirkomulagi við eftirgjöf gjalda af ökutækjum fyrir björgunarsveitir. Á undanförnum árum hefur sérstakur liður á fjárlögum verið ætlaður til endurgreiðslu á aðflutningsgjöldum af ökutækjum og vélsleðum sem flutt eru inn vegna starfsemi björgunarsveita og hefur sérstakur liður í 7. gr. fjárlaga jafnframt heimilað slíka endurgreiðslu. Fjárhæð endurgreiddra gjalda hefur verið takmörkuð við þá fjárhæð sem ákveðin er í fjárlögum hvers árs. Nú er lagt til að þessu fyrirkomulagi verði breytt þannig að í stað endurgreiðslu aðflutningsgjalda samkvæmt heimild í fjárlögum verði lögbundin niðurfelling á ökutækjum og vélsleðum sem flutt eru inn fyrir starfsemi björgunarsveitanna. Þessi breyting skapar aukið svigrúm til innflutnings og endurnýjunar í samræmi við þarfir björgunarsveitanna á hverjum tíma og er að mínum dómi eðlileg breyting í alla staði. Í frv. er enn fremur lagt til, og það er frávik frá gildandi lagaheimildum, að tollgæslumönnum verði heimiluð notkun gasvopna og handjárna við störf sín. Þessi breyting þykir eðlileg með hliðsjón af því að tollgæslumenn þurfa í auknum mæli að hafa afskipti af aðilum sem stunda ólöglegan innflutning fíkniefna og svífast í sumum tilvikum einskis í starfsemi sinni. Löggæslumönnunum og tollgæslumönnunum er því nauðsyn að hafa heimild til að bera þennan búnað til að vera betur færir um að gæta öryggis síns og annarra. Herra forseti. Ég hef í grófum dráttum gert grein fyrir helstu efnisþáttum frv. Það er von mín að verði frv. að lögum verði betur tryggt að þær reglur sem lúta að lækkun og niðurfellingu gjalda á vörur séu skýrar þannig að borgurunum og aðilum í atvinnurekstri megi vera vel ljós réttur sinn og skyldur í þessum efnum. Samfara þeim formbreytingum sem hér eru lagðar til er eins og áður segir lögð til nokkur breyting á málsmeðferð með það að markmiði að auðvelda aðilum að fá lækkuð eða niðurfelld gjöld í þeim tilvikum sem slíkur réttur er fyrir hendi og fá skorið úr ágreiningsefnum sem upp kunna að koma með greiðum og skilvirkum hætti. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um brunavarnir. Frv. þetta er samið af nefnd sem umhvrh. skipaði í lok ársins 1998 til að endurskoða lög um brunavarnir og brunamál, nr. 41/1992, í ljósi reynslu liðinna ára. Við samningu frv. var farið yfir norræna löggjöf um sama efni og hafði nefndin sérstaklega til hliðsjónar norskt frv. til laga um brunavarnir. Jafnframt hafði nefndin til hliðsjónar tillögur nefndar umhvrn. um varnir og viðbrögð við mengunaróhöppum á landi frá ágúst 1997, þar sem nefndinni var sérstaklega falið að fjalla í frv. um viðbrögð við mengunar- og eiturefnaslysum á landi og hlutverk slökkviliða í því sambandi. Nefndin fékk það hlutverk að fjalla um skipulag brunavarna og brunamála í héraði, ábyrgð sveitarfélaga innan málaflokksins, um starfsemi Brunamálastofnunar ríkisins og hlutverk hennar innan stjórnkerfisins, svo sem um tengsl við Skipulagsstofnun. Jafnframt var nefndin að fjalla um málefni Brunamálaskólans. Málaflokkurinn brunavarnir heyrði undir félmrn. til 1. jan. 1998 er hann færðist til umhvrn. Núgildandi lög um brunavarnir og brunamál, nr. 41/1992, voru samin af nefnd sem þáv. félmrh. skipaði, en þau lög tóku við af lögum nr. 74/1982, um brunavarnir og brunamál. Málefni brunavarna hafa því verið skamman tíma undir yfirstjórn umhvrn. en fram hafði komið nokkur óánægja með einstök atriði gildandi laga, einkum þau er snúa að menntun og þjálfun slökkviliðsmanna. Við samningu frv. var leitað samráðs við fjölmarga aðila er tengjast á einn eða annan hátt framkvæmd brunamála. Jafnframt var leitað umsagna 22 valinna aðila, þar á meða ráðuneyta, stofnana, hagsmunasamtaka og bárust umsagnir frá flestum þessara aðila. Voru þessar umsagnir teknar til ítarlegrar skoðunar og var reynt að samræma þau sjónarmið sem þar komu fram og höfð var hliðsjón af þeim við samningu frv. Einhugur var meðal nefndarmanna um frv. sem hér er lagt fram. Ég vil til upplýsingar gera grein fyrir brunatjónum á Íslandi samanborið við önnur lönd. Á árunum 1981--1999 námu bætur tryggingafélaga vegna brunatjóna á Íslandi samtals 13.100 millj. kr. eða um 690 millj. kr. á ári að jafnaði. Brunatjón á Íslandi síðustu tvo áratugi eru með því minnsta sem þekkist samanborið við nágrannalönd hvort heldur þau eru mæld í mannslífum eða eignatjóni. Skýringar á því eru eflaust margar en benda má á að hér á landi er hlutfall gamalla húsa lágt og steinsteypa algengasta byggingarefnið auk þess sem tiltölulega lítið er um stórar byggingar. Hvað varðar manntjón má ætla að hátt hlutfall sérbýlishúsa hafi mikið að segja auk þess sem á umræddu tímabili hafa ekki orðið mannskæðir brunar, t.d. á hótelum og samkomustöðum. Þá má einnig benda á að hér á landi er haldið uppi virku opinberu eftirliti með brunavörnum. Gildissvið frv. tekur til eldvarna og slökkviliðsstarfa vegna eldsvoða og viðbúnaðar vegna mengunaróhappa á landi. Starfsemi slökkviliða lýtur annars vegar að eldvörnum og hins vegar að slökkvistörfum og viðbúnaði vegna mengunaróhappa sem verða á landi. Það er nýmæli að slökkviliðum sé falið það hlutverk að hafa með höndum viðbúnað vegna mengunaróhappa á landi en rétt þykir að sú starfsemi sé hluti af starfsemi slökkviliða og hefur framkvæmdin verið víða sú að slökkviliðin sinni slíkum störfum. Í dag hefur enginn ábyrgð samkvæmt lögum á viðbúnaði vegna mengunaróhappa og þykir því nauðsynlegt að kveða á um þetta hlutverk í frv. Helstu nýmæli frv. eru annars þau að lögð er áhersla á að skýra ábyrgðarsvið ríkisins, þ.e. Brunamálastofnunar annars vegar og sveitarfélaga hins vegar. Brunamálastofnun fari þannig með yfirumsjón, vinni leiðbeiningar og tryggi eftir megni samræmt og faglegt eftirlit og virkt slökkviliðsstarf á landinu öllu en sveitarfélögin annist framkvæmd eldvarnaeftirlits og slökkvistarfs. Þá er lögð áhersla á að sveitarfélög auki samvinnu bæði á sviði eldvarnaeftirlits og starfsemi slökkviliða. Með því verði auðveldara að byggja upp faglega þekkingu á sviði brunavarna sem er nauðsynleg til að ná fram markmiðum frv. Sterk rök hafa komið fram fyrir því að forsenda fyrir bættum brunavörnum, einkum í hinum dreifðu byggðum landsins, sé stækkun umdæma eldvarnaeftirlits og slökkviliða. Með því verði auðveldara að byggja upp faglega þekkingu á sviði brunavarna. Til að treysta og samræma starf slökkviliða og auka öryggi vegna eldsvoða í landinu ber sveitarfélögum samkvæmt frv. að leggja fram áætlun um skipulag slökkvistarfa til samþykktar Brunamálastofnunar. Í frv. eru ákvæði til að framfylgja lögunum, þ.e. þvingunarúrræði, gerð mun skýrari en í gildandi lögum jafnframt sem þau eru víðtækari. Lagt er til að ekki verði lengur starfandi sérstök stjórn yfir Brunamálastofnun heldur fari forstjóri stofnunarinnar með stjórn hennar og beri þær skyldur sem stjórn stofnunarinnar hefur haft samkvæmt gildandi lögum. Forstjórinn mun eftir sem áður bera ábyrgð gagnvart ráðherra. Þær breytingar sem hér eru lagðar til á yfirstjórn stofnunarinnar eru í samræmi við breytta stefnu í rekstrarmálum ríkisstofnana og mótaða stefnu í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Vegna þessara breytinga á stjórn stofnunarinnar þykir rétt að starfandi verði sérstakt brunamálaráð sem sé Brunamálastofnun og ráðherra til faglegrar ráðgjafar um þá þætti sem falla undir frv. Með slíku ráði mun starfsemi Brunamálastofnunar vera styrkt, enda eiga sæti í brunamálaráði helstu aðilar sem koma að framkvæmd brunamála. Í ráðinu sitja sjö fulltrúar sem koma skulu frá Brunatæknifélagi Íslands, Félagi slökkviliðsstjóra, Landssambandi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, Sambandi ísl. tryggingafélaga, Sambandi ísl. sveitarfélaga og Samtökum atvinnulífs. Ráðherra skipar formann. Það nýmæli er að finna í frv. að kveðið er á um starfsemi Brunamálaskóla en gert er ráð fyrir skólinn verði sérstök deild innan Brunamálastofnunar og er honum ætlað að hafa umsjón með menntun, fræðslu og þjálfun slökkviliðsmanna. Áður voru ákvæði um skólann í reglugerð. Varðandi kennslu og verklega þjálfun er gert ráð fyrir að nýta bæði þekkingu og aðstöðu sem stærri slökkviliðin í landinu hafa yfir að ráða á grundvelli samkomulags Brunamálastofnunar við viðkomandi slökkvilið. Einnig er lagt til að skipað verði skólaráð sem sé faglegur ráðgjafi Brunamálastofnunar um starfsemi og rekstur skólans. Í skólaráði munu sitja þrír fulltrúar, einn fulltrúi tilnefndur af Landssambandi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, einn tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga og formaður skipaður af ráðherra. Ráðinu ber að skipuleggja starf skólans og ber það ábyrgð gagnvart brunamálastjóra á framkvæmd og starfsemi Brunamálaskólans. Í frv. er það nýmæli að skilgreind eru sérstaklega verkefni eldvarnaeftirlits sveitarfélaga. Sú skilgreining er í samræmi og með hliðsjón af hlutverki byggingarfulltrúa og er leitast við að tryggja samfellu í eftirliti frá byggingarstigi til notkunar mannvirkja. Eins og komið hefur fram er það nýmæli í frv. að mælt er fyrir um samvinnu sveitarstjórna um brunavarnir. Hér er um mjög mikilvægt atriði að ræða en á síðustu árum hafa sveitarfélögin aukið samstarf við brunavarnir. Með frv. þessu er lögð áhersla á að sveitarfélög auki samvinnu sín á milli, bæði hvað varðar eldvarnaeftirlit og starfsemi slökkviliða. Með stækkun umdæma og slökkviliða er lögð áhersla á aukna samræmingu í starfsemi slökkviliða, meiri fagþekkingu og hagræðingu sem meðal annars felst í betri búnaði slökkviliða og þannig meira öryggi gagnvart eldsvoðum. Nú eru starfandi 60 slökkvilið í landinu öllu en sveitarfélögin eru 124 talsins og hafa því allmörg sveitarfélög nú þegar sameinast um rekstur slökkviliða. Gert er ráð fyrir því að sveitarfélögin geti samið sín á milli um sameiginlegt eldvarnaeftirlit og/eða slökkvilið. Sveitarstjórn getur samið við annað sveitarfélag um að það taki við starfsemi slökkvilið þess umdæmis að öllu leyti þannig að starfsemi slökkviliðsins færist til annars sveitarfélags sem mundi þá sinna báðum sveitarfélögunum. Eins geta sveitarfélög samið um að einungis afmarkaður þáttur í starfsemi slökkviliðs flytjist undir stjórn annars sveitarfélags, svo sem starfsemi eldvarnaeftirlits. Með slíkum samningum þarf ætíð að tryggja að hvert sveitarfélag hafi aðgang að slökkviliði sem þjóni íbúum sveitarfélagsins. Því er sú skylda lögð á sveitarfélög sem gera með sér slíkan samning að þau tilkynni það til Brunamálastofnunar. Til að hvetja sveitarstjórnir til þeirrar samvinnu sem hér hefur verið lýst er lagt til að Brunamálastofnun fái heimild til að veita í fimm ár frá gildistöku laganna tímabundinn fjárstuðning til þeirra sveitarfélaga sem sameinast um starfsemi eldvarnaeftirlits og/eða slökkviliðs. Gert er ráð fyrir að árlegur fjárstuðningur verði að lágmarki mismunur á innheimtu brunavarnagjaldi og árlegum kostnaði við rekstur Brunamálastofnunar. Kveðið er sérstaklega á um þau hæfisskilyrði sem slökkviliðsstjóri þarf að uppfylla til að geta gegnt starfi. Lagt er til að gerðar verði strangari hæfiskröfur til þeirra starfa sem slökkviliðsstjórar sinna en þeirra sem starfa sem slökkviliðsmenn. Rétt þykir að gera auknar hæfiskröfur til slökkviliðsstjóra með hliðsjón af því hve mikilvægu hlutverki þeir gegna við framkvæmd brunavarna. Því er þýðingarmikið að slíkir aðilar hafi hlotið til þess þjálfun og hafi yfir tiltekinni þekkingu að ráða. Virðulegur forseti. Ég hef rakið helstu breytingar og nýmæli sem fram koma í frv. Ég vil geta þess að í ákvæðum til bráðabirgða IV í frv. er mælt fyrir um endurskoðun ákvæða frv., verði það að lögum, og annarra laga sem fjalla um byggingarefni og öryggi bygginga með það fyrir augum að sameina réttarheimildir um byggingar og önnur mannvirki. Samhliða slíkri endurskoðun kæmi til álita að færa stjórnsýslu byggingarmála á eina hendi og einfalda þannig og samhæfa framkvæmd þessa málaflokks. Hæstv. forseti. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta frv. Ég legg áherslu á að ég tel að nokkuð góð sátt ríki um þetta frv. meðal þeirra sem fara með framkvæmd brunamála. Verði frv. að lögum getur það orðið til þess að bæta öryggi fólks gagnvart eldi og draga úr eignatjóni þegar frá líður. Ég vænti þess að frv. nái fram að ganga á yfirstandandi þingi með gildistöku frá og með 1. janúar árið 2001. Virðulegur forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og til umfjöllunar í hæstv. umhvn.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög þýðingarmikið frv. sem hér er lagt fram til 1. umr. Ég vona að félmn. hafi tök á að vinna með þetta frv. þannig að möguleiki sé á að afgreiða það fyrir vorið. Það hefur verið ljóst árum saman að nokkrir hnökrar hafa verið í málefnum brunamála og sérstaklega í verkaskiptingu af ýmsu tagi sem þurft hefur að endurskipuleggja. Í fljótu bragði virðist mér að hér sé tekið á þeim málum. Það er auðvitað mjög mikilvægt að félmn. fari gaumgæfilega yfir þetta frv. ...  Það er veigamikið að farið sé yfir skyldur slökkviliða og skyldur sveitarfélaga og betur skilgreint en áður verkefni Brunamálastofnunar og ekki síst Brunamálaskólans. Það hefur oft verið þannig varðandi skólann, stöðu hans innan Brunamálastofnunar, að menn hefur greint dálítið á um ákvarðanatöku og verkaskiptingu þar. Þess vegna er mikilvægt að á þeim málum sé tekið í þessu frv. Við fyrstu yfirferð virðist mér að það sé nokkuð gott. Það eru þó nokkrar spurningar sem mig langar að bera fram. Svo ég byrji á Brunamálaskólanum þá tek ég undir að það hafi verið mjög gott mál á sínum tíma að honum skyldi komið á laggirnar. Þá gilti um hann reglugerð sem ekki hafði skýra stoð í lögum, alla vega ekki hvað innri mál skólans varðaði. Hins vegar hefur verið ljóst í alllangan tíma að það er mjög mikilvægt að kveða á um skólann í lögum. Hér er ákvæði um það í 9. gr. að skólinn verði sérstök deild innan Brunamálastofnunar sem hafi umsjón með menntun, fræðslu og þjálfun slökkviliðsmanna á vegum Brunamálastofnunar og verði sérstakt viðfangsefni í fjárlögum. Setja á á laggirnar sérstakt þriggja manna skólaráð til fjögurra ára í senn og jafnmarga til vara. Það á að vera til ráðgjafar um fag- og rekstrarmálefni skólans og ber ábyrgð gagnvart brunamálastjóra á framkvæmd og starfsemi Brunamálaskólans. Við ráðningu skólastjóra Brunamálaskólans skal brunamálastjóri jafnframt leita eftir tillögu skólaráðs. Ég skil þessa grein, þ.e. 9. gr. og skýringar með henni þannig að skólaráð muni móta talsvert framtíð Brunamálaskólans. Ég les greinina þannig að skólaráðið verði líka mótandi um mannahald og ráðningamál, að ráðið og skólinn verði sjálfstæðari sem sérstök deild eins og málum er skipað hér en hingað til hefur verið. Ég spyr hæstv. umhvrh. hvort það sé ekki rétt skilið að fyrir utan að brunamálastjóri leiti eftir tillögum skólaráðs við ráðningu skólastjóra verði skólaráðið líka með mannahald og ráðningarmál hjá sér. Ég spyr um þetta. Það eru ýmis nýmæli í þessu frv. fyrir utan betri verkaskiptingu. Í 14. gr. þar sem kveðið er á um samvinnu sveitarstjórna um brunamál er nýmæli sem varðar bráðabirgðaákvæði I, að Brunamálastofnun fái heimild til að veita í fimm ár tímabundinn fjárstuðning til sveitarfélags sem sameinast um starfsemi eldvarnaeftirlits og slökkviliðs. Ég mundi gjarnan vilja fá að heyra meira um þennan þátt. Er þarna kannski átt við stærri sveitarfélög sem eru þegar með slökkvilið og sameinast minni sveitarfélögum um þá starfsemi? Er í einhverjum tilfellum um það að ræða að sveitarfélög sem hafa ekki verið með slökkvilið sameinist og komi sér upp slökkviliði, þessi smærri? Hvað er það nákvæmlega sem menn eru þarna að sjá fyrir? Það er kveðið á um að ákveðinn mismunur á álögðu brunavarnagjaldi og árlegum kostnaði við rekstur Brunamálastofnunar verði veitt til þessara styrkja. Árið 1999 nam þessi mismunur 14 millj. kr. Verður styrkur veittur til að kaupa tæki, slökkviliðsbifreiðar eða önnur tæki sem slökkvilið þarf að hafa? Verður styrknum veitt til reksturs? Það sér maður ekki á greininni eða útlistun á henni. Mér finnst mjög mikilvægt að sveitarfélög semji sín á milli um sameiginlegt eldvarnaeftirlit og slökkvilið. Ég er sannfærð um að ef skipa á þessum málum vel þá á að vera með fá en öflug slökkvilið, auðvitað þannig að þau nái til allra staða sem þeim er ætlað að þjóna. Þau yrðu fremur fá og öflug og mundu sameinast bæði um rekstur og tæki. Mér finnst þetta ákvæði mikilvægt en vil gjarnan heyra hver hugsunin er varðandi það sem ég hef nefnt. Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frv. Það jafngildir þó ekki því að ég lýsi yfir fullum stuðningi við öll ákvæði þess. Ég legg mikla áherslu á að umhvn. skoði það vel. Þetta er talsverður lagabálkur um mál sem hafa verið erfið. Það hefur verið talsverður ágreiningur um verkaskiptingu og sjálfstæði þeirra stofnana sem tengjast brunavörnum og slökkviliðum, ekki síst Brunamálastofnunar og Brunamálaskólans. Þess vegna er afar brýnt að nú þegar þetta mál kemur til kasta löggjafafns þá förum við í það vandlega og gætum að því að málum verði skipað eins og best verður á kosið. Þess vegna lýsi ég því yfir að ég mun hvetja til þess að Samfylkingin leggi sitt af mörkum til að skoða þessi mál mjög vel. Mér þykir gott að það skuli koma til umræðu áður en nefndavikan hefst þannig að mögulegt sé að afgreiða þetta mál fyrir vorið. Svo mikilvægt tel ég þetta mál vera.

Herra forseti. Frv. til laga um brunavarnir sem við ræðum hér felur í sér nokkrar umbætur frá því sem verið hefur. Lengi vel var lenska hér á landi að hafa stjórnir yfir opinberar stofnanir og síðan forstjóra sem ekki heyrði undir stjórnina. Þannig var þetta iðulega og olli því að skipuritið var afskaplega óhreint. Það var ekki á hreinu hver réð og hver bar ábyrgð. Þetta hefur valdið miklum deilum milli stjórnar stofnana sem oft telur að hún eigi að stjórna og hins vegar forstjórans sem telur að hann hlýði eingöngu ráðherra. Í 8. gr. þessa frv. er ráðin bót á þessu og lagt til að brunamálastjóri heyri beint undir ráðherra og það sé ekki stjórn yfir stofnuninni. Mér finnst það sé rétt. Annaðhvort höfum við stjórn sem ræður forstjóra og ber ábyrgð gagnvart ráðherra eða þá að forstjórinn heyri beint undir ráðherrann svo að skipuritið sé hreint. Þetta kemur í veg fyrir alls konar vandkvæði og deilur þannig að þetta er til mikilla bóta. Við Íslendingar búum við að hér er frekar lítið um brunatjón. Þetta er eitthvað um 700 millj. kr. tjón að jafnaði á ári. Árlega farast um 1--2 í brunatjónum sem eru að sjálfsögðu einum til tveimur of mikið. Því er sjálfsagt að reyna að halda vel á brunavörnum almennt. Hins vegar finnst mér, herra forseti, dálítið merkilegt sem kemur fram í umsögn fjmrn. sem segir að gjaldið hafi undanfarin ár gefið meiri tekjur en sem nemur rekstri Brunamálastofnunar. Það eru svona 13 millj. kr. á ári og það er eins og menn hafi sest niður og reynt að eyða þessu eins og mögulegt var í staðinn fyrir að huga að því að lækka skattinn á húseigendur. Sama kemur í umsögn um 37. gr. Þar er þessi skattlagning ákvörðuð 0,045 prómill af vátryggingarfjárhæð. Þar kemur fram að það hafi verið afgangur af þessu gjaldi undanfarin ár og nú ætli menn fram til ársins 2005 að reyna að koma þeim afgangi í lóg. Nú er þetta ekki stór gjaldaliður hjá húseigendum, 450 kr. af 10 millj. kr. íbúð. Margur mundi segja að munaði nú ekkert um það. En þeir eru svo margir, pinklarnir sem búið er að hengja á húseigendur. Þetta er einn molinn í viðbót og þyrfti að huga að því hvort hann megi lækka með betri rekstri og ódýrari á þessu sviði. Gert er ráð fyrir að það eigi að styðja sveitarfélög til að sameinast um rekstur slökkviliða o.s.frv. og allt gott um það að segja. Vonandi lækkar það tíðni brunatjóna enn frekar. En ég vil geta þess að Brunabótafélag Íslands stendur í svipaðri starfsemi með sína miklu sjóði, sem sumir telja að það hafi ekki fengið löglega frá eigendum sínum. Þar er ákvæði um að sveitarfélögin erfi borgara sína sem sumir telja að sé ekki alveg í samræmi við stjórnarskrána. Hér á hinu háa Alþingi hefur verið flutt frv. um að leggja niður Brunabótafélag Íslands og greiða þær eigur sem þar eru inni til lögmætra eigenda. En það er annað mál. Þeir eru sem sagt líka að veita styrki til sveitarfélaga til þess að efla brunavarnir þannig að þetta skarast nú eitthvað. En mér finnst, herra forseti, að þegar í ljós kemur að skattur til að standa undir ákveðnum verkefnum er of hár þá eigi menn ekki síður að huga að því að lækka skattinn fremur en endalaust að reyna að koma honum í lóg með því að fjölga verkefnum.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram. Þær hafa að mínu mati verið frekar jákvæðar. Hér hefur verið bent á að þetta er mjög þýðingarmikið frv. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði tvívegis óvart að frv. ætti að fara til félmn. Það er mjög eðlilegt að hún skyldi segja það þar sem einungis tvö ár eru síðan þessi málaflokkur fór frá félmrn. yfir í umhvrn. Brunamálastofnun tilheyrir núna umhvrn. og þetta frv. mun fara til umfjöllunar í umhvn. Það er einnig rétt sem hér var sagt að Brunamálaskólinn hefur haft mjög óljósa stöðu samkvæmt lögum. Það hefur ekki verið minnst á skólann í lögum en nú er bætt úr því. Ég tel að hér sé málefnum hans mjög vel fyrir komið og vil taka fram að samráð var haft við Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna varðandi ákvæði Brunamálaskólans og reynt að skoða öll sjónarmið sem þar komu fram. Auðvitað kom til umræðu að hafa skólann alveg sjálfstæðan og sumir telja að það sé æskilegt. Hins vegar ber að hafa í huga að Brunamálastofnun hefur yfir mikilli fagþekkingu að ráða varðandi þessi mál og okkur þótti eðlilegt að skólinn yrði sérstök deild innan stofnunarinnar en skólinn hefur þó mjög mikið sjálfstæði eigi að síður. Skólaráðið mun hafa mjög mikil og mótandi áhrif á starfsemi skólans og mun einnig koma með tillögur, t.d. um ráðningu skólastjóra Brunamálaskólans. Það er rétt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á, að Brunamálaskólinn mun hafa mikið sjálfstæði miðað við texta frv. Við sameiningu slökkviliða á að taka gjaldið sem runnið hefur í ríkissjóð, þ.e. mismuninn á innheimtugjaldi og því sem fer til reksturs Brunamálastofnunar sem var um 13--14 milljónir á yfirstandandi ári, og láta renna til þeirra sem vilja fara í sameiningar á slökkviliðum eða eldvarnaeftirliti. Að sjálfsögðu verða sveitarfélögin að segja til um hvað þau vilja sjálf en þetta er aðallega hugsað þannig að lítil sveitarfélög muni nýta sér féð. Meginmarkmiðið er að hin minni sveitarfélög skoði ofan í kjölinn hvort ekki sé æskilegt að þau sameinist t.d. um rekstur slökkviliða. Þá gæti t.d. orðið einn slökkviliðsstjóri yfir slökkviliðum sem núna hafa verið rekin í tveimur hlutum og hægt yrði að sameina í slökkvilið á tveimur svæðum í eitt. Þetta væri hugsanlegt og þetta ákvæði snýr að því að aðstoða sveitarfélög og hvetja til að sameina eldvarnaeftirlit eða slökkvilið. Í sérhæfðum málum eins og starf slökkviliða og eldvarnaeftirlit svo sannarlega eru er talið að því stærri sem einingarnar séu þeim mun sterkari geti þær orðið. Varðandi spurningu frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur um styrkinn sjálfan, hvort hann yrði veittur til tækjakaupa eða til reksturs, þá er ekki búið að útfæra það endanlega. Það kemur fram í bráðabirgðaákvæði að umhvrh. mun setja reglur varðandi þessa styrki eftir umsögn Brunamálastofnunar. Þannig getur vel komið til greina að niðurstaðan verði að veita bæði styrki til tækjakaupa og til reksturs. Það er eitthvað sem menn verða að skoða út frá þeim upphæðum sem við munum hafa handa á milli til að hvetja sveitarfélögin til að sameinast um þessi mál. Þetta þarf að skoða sérstaklega hjá Brunamálastofnun og umhvrh. mun taka tillit til þeirrar ráðgjafar sem þar fæst. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni með að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði að Samfylkingin teldi mjög æskilegt að skoða málið vel í umhvn. og að það væri það miklvægt að æskilegt væri að ná því fram á yfirstandandi þingi. Ef það tekst, sem ég vona sannarlega því að mínu mati er um mjög mikið framfaramál að ræða, þá mundu lögin taka gildi um næstu áramót. Ef það tekst ekki að ná því fram núna verður frv. væntanlega lagt fram aftur í haust. Það má sjá fyrir sér að við náum því í gegn fyrir jól og þá taka lögin gildi á svipuðum tíma. En það væri mjög æskilegt að fá þetta í gegn á yfirstandandi þingi svo að þeir sem búa við þetta lagaumhverfi viti alveg hvað er fram undan. Ég deili þeim skoðunum sem hér hafa komið fram, að æskilegt væri að ná frv. fram á yfirstandandi þingi en ég geri mér líka grein fyrir því að það eru fjölmörg mál í nefndunum sem þarf að afgreiða. Hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á atriði sem eðlilegt er að draga fram en samkvæmt þessu frv. leggjum við niður stjórn Brunamálastofnunar. Hún verður aflögð og í staðinn munum við hafa brunamálaráð sem mundi verða brunamálastjóra til rágjafar en hefði ekki frekari völd en að vera ráðgefandi. Í dag hefur stjórnin miklu sterkara hlutverk og að mínu mati er rétt að hafa beint ábyrgðarsamband milli ráðherra og forstjóra viðkomandi stofnunar. Það hefur verið stefnan í stjórnsýslunni að leggja niður stjórnir. Það er t.d. engin stjórn yfir Náttúruvernd ríkisins, engin stjórn yfir Hollustuvernd ríkisins o.s.frv. Þetta skapar mun betri uppbyggingu eða strúktúr á stofnunum og ábyrgð á milli forstjóra og ráðherra. Því er það lagt til að stjórn Brunamálastofnunar verði lögð niður en í staðinn komi brunamálaráð. Hins vegar er umdeilanlegt hvort yfirleitt eigi að vera brunamálaráð eða ekki. En vegna þess hve málaflokkurinn er sérhæfður og óska ýmissa aðila um að hafa aðgang að þeirri stofnun, þó ekki væri nema í formi faglegrar ráðgjafar, þá ákváðum við að leggja til að hafa brunamálaráð sem á að geta styrkt stofnunina með faglegri ráðgjöf. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum þakka fyrir þessar umræður. Ég tel þær hafa verið jákvæðar og uppbyggilegar og vona að málið fái góða umfjöllun í umhvn. og náist í gegn á yfirstandandi þingi.

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað ákveðin rök fyrir því að ég hef mikinn áhuga á því að þetta mál vinnist vel. Ráðherrar jafnaðarmanna komu að uppbyggingu Brunamálastofnunar og við höfum fylgt þeim málum eftir með fyrirspurnum um álitamál hin síðari ár. Við þekkjum mjög vel söguna og hvar hefur steytt á steini, ef svo má að orði komast. Mér finnst það ekki alveg ljóst af svörum ráðherrans hver staða skólans er. Það kemur fram að tillaga kemur frá skólaráði um skólastjóra. Ég spurði: Hvað með aðra starfsmenn skólans? Er það skólastjórinn sem ræður til sín fólk? Er það skólaráðið sem ræður hverjir verða ráðnir til skólans eða er það brunamálastjóri sem ræður fólk til skólans? Varðandi reglugerðna um styrkinn og hvort e.t.v. verði veittir styrkir bæði til tækjakaupa og reksturs þá skil ég alveg að eftir eigi að útfæra það. En það leiðir auðvitað hugann að því sem oft er rætt í nefndum þingsins og hér á Alþingi í umræðu. Í raun þyrftum við að þróa mál okkar þannig að reglugerðir fylgi lagafrumvörpum. Það er oft mjög erfitt að sjá hver túlkun laganna verður í fyllingu tímans og reglugerðir eru stundum á jaðrinum við að styðjast við lög. Ég vil líka spyrja varðandi brunamálaráðið: Nú verður stjórn Brunamálastofnunar aflögð en er einhver stefnumörkin í gangi hjá ríkisstjórninni til að stokka þetta almennt upp? Við erum sums staðar með stjórnir yfir stofnunum. Á að skoða hvar stjórnir verði og hvar ráð verði eða er þetta bara í höndum viðkomandi fagráðherra á hverju sviði?

Virðulegur forseti. Varðandi mannaráðningar til Brunamálaskólans þá er ljóst að skólinn verður deild innan Brunamálastofnunar. Hann er ekki skóli úti í bæ þannig að brunamálastjóri mun bera endanlega ábyrgð á mannaráðningum til skólans sem deildar innan Brunamálastofnunar. Brunamálastjóri verður að bera sömu ábyrgð þar og gagnvart öðrum starfsmönnum sem ráðnir eru til stofnunarinnar. Hins vegar er sérstaklega tekið fram í texta frv. að: ,,Við ráðningu skólastjóra Brunamálaskólans skal brunamálastjóri leita eftir tillögu skólaráðs.`` Þannig er gert ráð fyrir mjög miklu samráði varðandi ráðningu skólastjóra, þ.e. að leitað sé eftir tillögu frá skólaráðinu. Í textanum er einungis tekið til ráðningar skólastjórans en ekki ráðningar annarra kennara. Nýr brunamálastjóri mun taka við frá og með næstu áramótum þar sem búið er að gera starfslokasamning við núverandi brunamálastjóra. Ég á fastlega von á að leitað verði eftir sem bestu samráði við brunamálastjóra almennt um málefni skólans, að sjálfsögðu. Það er eðlilegt. Varðandi það hvort almenn stefnumörkun sé að leggja af stjórnir í stofnunum þá man ég nú ekki til þess að ríkisstjórnin hafi sérstaklega tekið á því síðan ég bættist í þann hóp. En ég er almennt þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að beint ábyrgðarsamband sé á milli ráðherra og forstjóra stofnunar. Ég tel að það hafi reynst vel í þeim tilvikum sem við höfum lagt niður stjórnir. Því legg ég til að brunamálstjórn verði lögð niður. Það getur skapast núningur á milli stjórnar og ráðherra, stjórnar og forstjóra og ég tel miklu eðlilegra að hafa þarna beint samband á milli.

Herra forseti. Ég vil nú fyrst af öllu fagna framlagningu þessa frv. til laga um brunavarnir. Hér eru á ferðinni býsna mikilvæg mál þó ekki séu þau daglega á dagskrá á hinu háa Alþingi eða í hinni almennu umræðu. Engu að síður eru hér miklir hagsmunir á ferð, öryggisþjónusta sem nauðsynlegt er að hafa í sem bestu lagi frá einum tíma til annars. Herra forseti. Áður en ég vík tali að einstökum greinum frv. og innihaldi þess þá vil ég taka fram að held ég að við höfum gegnum árin búið býsna vel hvað þennan öryggisþátt varðar. Þó að stundum hafi staðið stormar um t.d. Brunamálastofnun ríkisins og hún verið í almennri umræðu, að minni hyggju, um aukaatriði, þá þekki ég það vel til innan búðar að þar hefur verið mikill metnaður ríkjandi og veruleg uppbygging á ferð. Ég nefni til sögunnar eitt atriði þar sem við stöndum miklum mun framar en flestar aðrar þjóðir og það er kortlagning bygginga, skoðun þeirra með eldvarnaeftirlit í huga og gagnabanka sem komið hefur verið upp í Brunamálastofnun og hjá einstökum slökkviliðum um til hvaða bragða ætti að grípa þegar og ef óhapp gerist. Ég held að ég geti fullyrt það, herra forseti, að við stöndum talsvert framar nágrannþjóðum okkar hvað þetta varðar og kannski njótum við fámennisins í því sambandi. Í þessum efnum er auðvitað aldrei nóg að gert og fræðslustarfsemi og fyrirbyggjandi aðgerðir af þessum toga munu því miður aldrei koma í veg fyrir að óhapp verði. Herra forseti. Ég fagna þessu frv. og finnst sitt hvað horfa til betri vegar og fjölmargt þar skýrt. Það eru þó nokkur atriði sem ég staldra við og af því að í orðaskiptum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og hæstv. umhvrh. var staldrað við stjórnarfyrirkomulag þessarar stofnunar, þá dugir mér sú röksemd ekki að það passi betur í strúktúrinn, eins og hæstv. umhvrh. orðaði það, að breyta stjórn í ráð, breyta virkri stjórn sem skipuð er af hagsmunaaðilum, slökkviliðsmönnum og sjúkraflutningamönnum, fulltrúum ráðherra og tryggingafélaga í ráð, sjö manna ráð sem er því sem næst valdalaust og er í raun valdalaust ef við segjum það eins og það er, enda áttar maður sig á því þegar samsetning ráðsins er skoðuð að semjendur frv. hafa lent í vandræðum með að setja það saman. Það má til sanns vegar færa að Samtök atvinnulífsins eigi þarna fulltrúa vegna þess að stóru byggingarnar eru yfirleitt í eigu fyrirtækja, en hvar eru þá fulltrúar almennra húseigenda? Menn hafa auðvitað lent í tómum vandræðum með að fylla þarna töluna sjö með vitrænum hætti. Ég tel að miklu meiri metnaður verði innan búðar hjá stjórn þessarar stofnunar ef hún hefur þar völd. Það er mín reynsla, þvert á það sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan, og menn skulu ekki flýja þau vandamál sem geta komið upp, að stjórnir verði ekki endilega ráðherra þóknanlegar, verði ekki endilega þóknanlegar brunamálastjóra eða forstjóra stofnunar. Þær eiga ekki að vera það. Þær eiga að stjórna samkvæmt faglegum metnaði og samkvæmt þeim fjárhagslega ramma sem þessum stjórnum eru skapaðar. Þess vegna gef ég ákaflega lítið fyrir það að væntanlegur brunamálastjóri, samkvæmt þessari nýskipan mála, þurfi á einhverju beinlínusambandi við ráðherra að halda. Þessi stofnun er ekki það stór í mannahaldi og peningum að það kalli á einhverja beina stýringu hæstv. ráðherra í þeim efnum. Ég vil segja, svo að það sé hér fyrirliggjandi, að yfirleitt hafa bein afskipti ráðherra af undirstofnunum eins og Brunamálastofnun er ekki haft í för með sér farsæld og hamingju, þvert á móti. Yfirleitt hefur það verið best að ráðherrar skipti sér sem minnst af slíkum stofnunum ef nokkur kostur er og að stjórn þeirra hafi með höndum reksturinn, mannahaldið og hina faglegu uppbyggingu. Ég segi því, herra forseti, að ég er ekki sammála þessari nálgun mála. Mér finnst hún satt að segja dálítill flótti frá veruleikanum og jafnvel flótti frá viðfangsefnum skulum við segja. Hæstv. ráðherra hefur væntanlega tök á því að rökstyðja eilítið betur en hún gerði áðan hvers vegna þessi breyting er gerð. Það dugir heldur ekki að vísa til annarra hliðstæðra stofnana og segja að þetta sé þróun mála og passi betur við hinn eðlilega strúktúr. Það dugir engan veginn. Við verðum að horfa á málið eins og það er og það er einfaldlega þannig að stjórn Brunamálastofnunar ríkisins hefur verið virk og hefur skipt máli. Á hana hefur verið hlustað inn á við og út á við, en eftir þetta verður það ekki gert. Ég vil enn fremur undirstrika að stjórn þessarar stofnunar hefur virkað þyngra í hinni almennu umræðu einmitt sem þrýstiaðili gagnvart ráðuneyti um tiltekna hluti af þessum sökum jafnvel þótt einn af þremur hafi verið skipaður af ráðherra sjálfum. Ég vil einnig, eins og aðrir hafa gert, staldra örlítið við Brunamálaskólann sem ég tek undir að mikilvægt er að festa í lög og reyna að skilgreina betur en gert hefur verið. Hins vegar hefur Brunamálaskólinn þrátt fyrir þessa óljósu ytri umgjörð og vöntun á lagagrundvelli verið að vinna þrekvirki og þar hafa mál gengið mjög vel fram í alla staði þrátt fyrir óljósan lagaramma. Það er því fagnaðarefni út af fyrir sig að skapa honum þann sess sem honum ber. Í markmiðssetningu í 9. gr. og síðan aftur í 17. gr. er varðar hæfi og löggildingu slökkviliðsmanna sem hangir hvað með öðru, þá sakna ég þess örlítið að hengja það ekki á Brunamálaskólann í lagatexta að honum beri líka að vera lykilatriði hvað varðar endurmenntun og símenntun slökkviliðsmanna. Í lagatextanum er eingöngu kveðið á um mikilvægi þess að forsenda þess að menn fái löggildingu sem slökkviliðsmenn sé sú að þeir hafi farið í gegnum skólann en ég vil einnig sjá það sem hlutverk skólans í lagatexta að símenntun og endurmenntun sé þar mikilvægur þáttur. Einnig og ekki síður þurfum við að velta örlítið vöngum yfir því hvert hlutverk Brunamálaskólans í þessu samhengi andspænis eðlilegri starfsemi Brunamálastofnunar er varðandi námskeiðahald hjá slökkviliðum. Ég nefndi áðan að Brunamálastofnun hefði verið virk í ýmsu og m.a. í námskeiðahaldi hringinn í kringum landið. Ekki síst hefur það skipt miklu hjá hinum litlu slökkviliðum sem eru mörg hver fámenn, sum jafnvel ekki með fasta starfsmenn, jafnvel ekki hálft stöðugildi, heldur byggja á áhugamannaliðum sem kölluð eru til ef óhöpp verða. Ég hefði viljað sjá eilítið betur neglt niður í lagatexta hvernig Brunamálaskólinn og eftir efnum og ástæðum stofnunin sjálf ætlar að koma að þeim atriðum, fræðslu og kennslu, sem eru svo snar þáttur í núverandi starfsemi stofnunarinnar. Í 16. gr. eru fræðslu- og þjálfunaratriði í brunavörnum sett á herðar slökkviliðsstjóra fyrst og síðast og það er út af fyrir sig alveg rétt að þetta frumkvæði verður að koma að heiman hjá slökkviliðsstjórunum sjálfum, hjá liðunum sjálfum en engu að síður sýnir reynslan, sérstaklega á minni stöðum, að það er ákaflega gott og nauðsynlegt að hvatinn komi frá Brunamálastofnun og eftir efnum og ástæðum Brunamálaskólanum. Hér hafa menn rætt sameiningu slökkviliða og sameining virðist vera lykilorð í einu og öllu sem menn koma nærri. Hún á við í fjölmörgum tilfellum og er af hinu góða, sérstaklega hvað varðar samnýtingu tækjabúnaðar þegar það á við og því er unnt við að koma varðandi þjálfun, skoðanaskipti o.s.frv. En ég vara við því og vek á því athygli að hér erum við að tala um ákaflega sérhæfða þjónustu, öryggisþjónustu, og falsöryggi í þeim efnum er verra en allt annað. Menn vinna ekki sigur á örygginu í þessum efnum með sameiningu einni saman. Í því sambandi get ég ekki látið hjá líða, herra forseti, að víkja talinu að sameiningu sem hefur verið mjög í umræðu á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. sameiningu slökkviliða Hafnarfjarðar og Garðabæjar við Reykjavíkurliðið. Mér finnst ekki einsýnt að sú sameining gangi fram. Það eru auðvitað sveitarstjórnarmennirnir sem ráða því en ég hef gjarnan sagt sem svo að eðli máls samkvæmt verður það þannig á þessum vettvangi eins og öðrum að jaðarbyggðir munu mæta afgangi í þeim efnum. Í þessu samhengi vil ég segja að ég tel algert grundvallaratriði að gengið sé frá því til langframa að jaðarbyggðir sem í þessu tilfelli við sameiningu slökkviliða Hafnarfjarðar og Reykjavíkur yrðu náttúrlega suðurhluti svæðisins og síðan eins og verið hefur ofanbyggðir Reykjavíkur, Kjalarnes o.s.frv. haldi óbreyttri þjónustu. Þetta er því ekki alveg jafnborðleggjandi og menn gætu haldið fyrir fram. Einnig verða menn að átta sig á því úti á landi á hinum smærri stöðum að sameining slökkviliða yfir fleiri tuga eða hundruð kílómetra svæði er í raun engin sameining. Heimamenn í viðkomandi þéttbýli á hverjum stað munu bera hitann og þungann af því ef eitthvað kemur upp á. Menn verða því að tala um sameiningu í ljósi veruleikans og hann er sá sem ég lýsti hér áðan. Ef menn tala hins vegar um dreifbýlið verður að játa að það er bara allt annað að tala um brunavarnir og öryggismál í þeim efnum í þéttbýlinu á suðvesturhorninu annars vegar og í hinum litlu byggðum úti á landi hins vegar. Þar eru þessi mál allt öðruvísi og hafa gengið fram með ég vil segja ótrúlega góðu móti vegna þess að þar hafa einstaklingar búið sem hafa lagt sig fram til að tryggja þá þjónustu á viðkomandi stöðum án þess að fá mikið endurgjald fyrir nema klapp á bakið og traust og trúnað samborgara sinna og ástæða er til að halda því til haga því þessir hlutir gerast auðvitað ekki sjálfkrafa. Þess vegna er mikilvægt að Brunamálastofnun viðhaldi og haldi áfram því mikilvæga viðhalds- og uppbyggingarstarfi sem hún hefur sýnt og lagt af mörkum varðandi hinar dreifðu byggðir. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Ég vildi bara með þessu stutta innleggi mínu undirstrika að hér er á ferðinni mjög mikilvægur málaflokkur sem lýtur að varðveislu efnislegra verðmæta og ekki síður öryggi gagnvart lífi og limum fólks og í þeim efnum má ekkert til spara.

Herra forseti. Vegna ummæla hæstv. umhvrh. í andsvari við hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og einnig þeirra orða sem féllu hjá síðasta ræðumanni um stjórnir og forstöðumenn ríkisstofnana þá sagði hæstv. umhvrh. að hún teldi eðlilegt að forstöðumenn heyrðu beint undir ráðherra. Það er svo sem sjónarmið út af fyrir sig, en mér finnst að ekki eigi að útiloka almennt að ráðherra skipi stjórnir til þess að stjórna stofnunum og stjórnirnar ráði síðan framvæmdastjóra eða forstöðumenn sem heyri þá alfarið undir stjórnirnar. Þá er skipuritið í lagi og ábyrgðin á hreinu. Það sem er verst er það sem menn hafa verið að gera undanfarna áratugi á Íslandi, að ráðherra skipi forstöðumenn og jafnframt séu settar stjórnir yfir stofnanirnar. Forstöðumaðurinn telur að sjálfsögðu þar sem hann er ráðherraskipaður að hann hafi allt með reksturinn að gera og stjórnirnar telja í skjóli nafns síns, þ.e. stjórn, að þeim beri að stjórna. Þarna geta orðið árekstrar og hafa orðið árekstrar á undanförnum árum eins og við þekkjum. Ég tel mjög mikilvægt að skipuritið sé hreint, annaðhvort skipi ráðherrann stjórn yfir stofnanir og stjórnin ráði síðan forstöðumenn yfir stofnunina sem ber þá ábyrgð gagnvart stjórninni alfarið eða að ráðherra skipi forstöðumann beint sem ber þá ábyrgð gagnvart ráðherranum. Sú breyting sem hér er lögð til er því til bóta. Hún hefði getað verið á hinn veginn, þ.e. ráðherra skipaði stjórnina alfarið og stjórnin réði síðan forstöðumanninn á sína ábyrgð. En eins og ég gat um er það verst þegar bæði stjórn og forstöðumaður telja sig þurfa að ráða, þannig að þessi breyting er til bóta. Við þekkjum nokkur dæmi enn í kerfinu þar sem stjórnir eru til hliðar við forstöðumenn og eitt stærsta dæmið er náttúrlega stjórnarnefnd Ríkisspítalanna sem í krafti nafns síns telur náttúrlega að hún eigi að stjórna. En jafnframt er forstöðumaður sem heyrir beint undir ráðherra og ef árekstur verður þarna á milli, þá er spurningin hvor þeirra eigi að ráða. Þetta fyrirkomulag tel ég að hafi kostað hundruð milljóna í óþarfa útgjöldum vegna þess að stjórnunin er ekki nógu markviss. Ég vildi bara koma þessu að, herra forseti, vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið um stjórnir og forstöðumenn ríkisstofnana.

Virðulegur forseti. Það eru nokkur atriði sem hér hafa komið fram í umræðunni sem ég vil nefna sérstaklega. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur miklar efasemdir um að réttmætt sé að afnema stjórnina. Hann tíndi það til að þar sem stjórnir eru þar sé meiri metnaður. Ég hef ekki séð neitt samhengi á milli þess að þar sem stjórnir eru sé meiri metnaður en þar sem ekki eru stjórnir. Ég sé þar ekkert samhengi. Ég tel best að hafa ábyrgðarsvið forstjóra mjög skýrt og þar sé ekki stjórn sem er hálfgerður milliliður á milli forstjóra og ráðherra. Það skapar mörg grá svæði og þurrkar út ábyrgð t.d. forstöðumannanna eða þurrkar út ábyrgð stjórna á hinn bóginn. Því er betra fyrir starfsemina að hafa ekki stjórn og ég held að nú sé þannig komið að einungis ein stofnun undir umhvrn. hafi yfir sér stjórn. Ef ég man rétt er aðeins stjórn yfir Landmælingum ríkisins. Það var réttlætt að einhverju leyti með flutningi þeirrar stofnunar, að hafa þyrfti stjórn til að fylgjast með henni. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um að viðhalda eigi þeirri stjórn og mun endurskoða það. Varðandi skólann þá var hér rætt um endurmenntun og símenntun. Það má segja að farskólinn hafi að einhverju leyti sinnt þessu með starfsemi sinni undanfarið. Farskólinn verður hluti af Brunamálaskólanum. Í dag er farskólinn rekinn sjálfstætt frá Brunamálaskólanum má segja en skólarnir verða felldir í einn og sama skólann með þessum breytingum. Hér má einnig benda á að skólaráðið er Brunamálastofnun til ráðgjafar um fagleg og rekstrarmálefni skólans og ber ábyrgð gagnvart brunamálastjóra og framkvæmd á starfsemi Brunamálaskólans. Ég hef því ekki áhyggjur af þessari sí- og endurmenntun þar sem skólaráðið mun hafa mikið um starfsemi skólans að segja. Ég tel því að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þessu. Varðandi sameiningu slökkviliða þá er það rétt að ekki er eðlilegt að sameina slökkvilið sem mjög langt er á milli en sveitarfélögin ráða þessu. Hér er enginn að þvinga sveitarfélögin til eins né neins. Við erum að hvetja sveitarfélögin til þess að skoða þetta og ætlum að bjóða upp á fjárhagsstuðning til þess að gera þetta mögulegt. Ég tel að við séum að stíga mjög jákvætt skref sem mun auka öryggi fólks gagnvart eldsvoðum og minnka eignatjón. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði að menn mundu ekki sigra á sameiningunni einni saman. Mér fannst þetta nokkuð skondið þar sem ég veit ekki betur en Samfylkingin er svona að mörgu leyti hugsuð þannig.

... á sameiningu einni saman.

Á sameiningu einni saman, það eru þau rök sem flokkarnir sem eru að sameinast í Samfylkingunni hafa notað, að sameinast í einn stóran flokk til þess að hafa eitthvert afl. Það má segja að hið sama gildi um þetta. Með því að sameinast eru talsverðar líkur á því að hægt sé að auka öryggi og minnka eignatjón. En þetta þarf að skoðast í hverju tilfelli fyrir sig. Varðandi falska öryggið sem hv. þm. kom inn á þá vil ég taka undir það að maður skyldi ekki skapa falskt öryggi. Ég vil hins vegar benda á ákvæði í 13. gr. Þar eru nýmæli um brunavarnaráætlun en þar segir að á hverju starfssviði slökkviliðs skuli liggja fyrir brunavarnaráætlun sem hlotið hafi samþykki Brunamálastofnunar. Hana á að endurskoða á fimm ára fresti. Áætlunin á að tryggja að slökkvilið er þannig mannað, skipulagt, útbúið tækjum, menntað og þjálfað að það ráði við þau verkefni sem því eru falin samkvæmt þessum lögum. Með brunavarnaáætluninni styrkjum við verulega starfsemina og aukum öryggið um leið. Hér er um nýmæli að ræða sem hefur mjög mikið að segja. Það er rétt sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði um að við höfum búið frekar vel í þessum málefnum. Það hefur verið sýnt fram á að hér er minna um brunatjón en í nágrannalöndunum. Það er talið vera vegna þess að hlutfall gamalla húsa er lágt. Steinsteypa er algeng. Það er lítið um stórar byggingar og mörg sérbýli þannig að okkur hefur farnast nokkuð vel hér varðandi þessi mál.

Herra forseti. Örstutt. Vegna sameiningar slökkviliða annars vegar og samfylkingarmanna hins vegar, vil ég taka fram að Samfylkingin var ekki stofnuð til þess að auka öryggi og minnka eignatjón. Það er hins vegar markmiðið með sameiningu slökkviliða þannig að þar á ekki alveg hið sama við. Svo ég víki að málefni dagsins þá vil ég bara undirstrika ákveðin atriði. Ég heyri að ég og hæstv. ráðherra erum ekki sammála og verðum það ekki. En þessi málaflokkur er þeim sérkennum búinn að í stjórn stofnunarinnar hafa setið fulltrúar tryggingafélaga. Af hverju það? Vegna þess að þar fara sameiginlegir hagsmunir. Það er mjög mikilvægt fyrir tryggingafélögin að halda tjónum í lágmarki. Þau hafa lagt sig fram um það og verið í samstarfi við Brunamálastofnun eða einstök slökkvilið og einnig unnið að því starfi á eigin vegum. Það var kannski ekki síst með tilvísan til þess að ég vakti athygli á mikilvægi þess að metnaðurinn væri til staðar, að menn upplifðu sig ekki í einhverju ráði, valdalausa og allslausa, segjandi hitt og annað meðan algerlega væri undir hælinn lagt hver hlustaði, hvort brunamálastjóri eða forstjóri gerði það, hvað þá ráðherra. Þessi ráð eru auðvitað í lausu lofti. Við skulum bara horfast í augu við það. Þau hafa enga stöðu og spurningin er þá: Til hvers eru þau? En nóg um það. Ég vonast sannarlega til þess að sí- og endurmenntun verði haldið vel til haga í Brunamálaskólanum. Þar koma þó líka inn í þættir eins og kostnaður. Litlu slökkviliðin hafa ekki efni á því að senda menn til langrar dvalar. Það eru þættir sem við þurfum að gaumgæfa mjög vel, annaðhvort í lagatexta eða í athugasemdum með frv. Það þekki ég vel. Að lyktum vil ég segja að það eru fjölmargir sem að málinu koma. Brunabótafélag Íslands er einn þáttur sem ekki má vanmeta varðandi uppbyggingu og tækjabúnað slökkviliða vítt og breitt um landið. Þar breytir engu sífelld andstaða Sjálfstfl., herra forseti, við það félag.

Virðulegur forseti. Með þessu frv. erum við að stíga jákvætt skref fram á við. Ef eitthvað er þá fækkar tjónum verði þetta frv. að lögum. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, sem talaði hér fyrr í dag, teldi málið vera til framfara og meira að segja að Samfylkingin mundi frekar mælast til að ná málinu í gegn á yfirstandandi þingi. Varðandi brunamálaráð þá hefur það skýrt hlutverk samkvæmt textanum. Það á að vera Brunamálastofnun og brunamálastjóra til faglegrar ráðgjafar. Að mínu mati er ekki eðlilegt að hafa stjórn yfir þessari stofnun frekar en yfir öðrum stofnunum. Maður spyr sig: Af hverju ætti þá ekki að vera stjórn yfir öllum stofnunum? Ég styð ekki þá stefnu og vil draga fram að nokkuð mikil sátt ríkir um frv. hjá öllum hagsmunaaðilum og öðrum sem málið varðar. Varðandi það sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði um að lítil sveitarfélög hefðu ekki efni á að senda menn til langrar dvalar þá áttaði ég mig ekki alveg á þeim skilaboðum. Ég vildi gjarnan að hv. þm. notaði tækifærið í andsvari til að skýra það nánar.

Herra forseti. Ég átti við það að Brunamálaskólinn hefur verið vistaður á höfuðborgarsvæðinu. Fyrir örsmá sveitarfélög munar um það að senda, jafnvel þó sé ekki nema einn maður, til dvalar hér. Það getur vel verið að búið sé að kippa þessu í liðinn. Ég man hins vegar eftir því að þetta var vandamál þegar námskeiðahald var annars vegar, þegar ég var virkur í sveitarstjórnarmálum. Það getur vel verið að búið sé að kippa þessu öllu í liðinn og þá er það gott og vel. Ég segi hins vegar, herra forseti, um þessa ofurviðkvæmni hæstv. ráðherra hér ræðustól þegar hún vísar til ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, að hæstv. ráðherra má ekki falla í þann fúla pytt að halda að það eitt að ganga frá lagasetningu á Alþingi dragi úr eignatjóni, fækki dauðaslysum eða meiðslum um allt land. Þannig er veruleikinn ekki. Herra forseti. Ég reynt að ræða þetta mál á málefnalegum grunni og ég nenni ekki að ræða meira um stjórn eða ráð. Það er aukaatriði af minni hálfu. Við erum að ræða lagarammann sem eftir á að fylla inn í. Ég var að reyna að velta upp ýmsum álitamálum sem mikilvægt er að hafa í huga þegar við setjum á blað lagatexta af þessum toga. Textinn er bara einn og sér. Það er síðan framkvæmdin og eftirfylgjan sem mestu skiptir, ekki síst í þessum málaflokki. Það er því alveg ástæðulaust fyrir hæstv. ráðherra að vera jafnhörundsára og hún virtist vera hér í ræðustólnum. Ég sagði það í ræðu minni að ég fagnaði framlagningu þessa frv. Mér sýnist í fljótu bragði að flest af því sem þar birtist horfi til bóta og gerði okkur betur í stakk búin til að ná árangri í þessum efnum. En það er ekkert í hendi í þeim efnum. Ný lög mega ekki skapa okkur falskt öryggi.

Virðulegi forseti. Það var ágætt að fá þetta fram af mér hefur fundist mál hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar gagnvart þessu frv. frekar flutt á neikvæðum nótum. Það er þá misskilningur af minni hálfu og viðkomandi þingmaður fagnar framlagningu frv. Það er gott að heyra. Kannski er eðlilegt að benda á öll álitamálin og rétt að álitamálin eru að sjálfsögðu mörg þegar ráðist er í svo mikla endurskoðun. Það er líka rétt að frv. tryggir ekki eitt og sér að við lendum ekki í einhverjum stórsköðum. En frv. á að tryggja að við búum við betra kerfi í málaflokknum en við búum við í dag. Að sjálfsögðu getum við lent í stórslysum eins og aðrar þjóðir en við reynum að minnka þá áhættu með þessu frv., með því að bæta stjórnun þessa málaflokks frá því sem er í dag. Varðandi það að menn gætu ekki sent slökkviliðsmenn til langdvalar hér á höfuðborgarsvæðinu til að læra, þá hef ég ekki sérstakar áhyggjur af því. En ég hef orðið vör við að sumir hafa áhyggjur af því vegna þess að við erum að breyta Brunamálaskólanum. Það hefur verið starfandi farskóli sem hefur farið með tækjabúnað um landið og boðið upp á þjónustu þar. Það hefur tekist vel og er sniðugt fyrirkomulag að þurfa ekki ávallt að senda slökkviliðsmenn hingað suður til að stunda nám. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af þessu og ég býst við að þetta fyrirkomulag verði áfram við lýði. Það hefur reynst ágætlega. Hins vegar er óeðlilegt að hafa þetta í tveimur aðskildum einingum eins og það er í dag. Með frv. verður Brunamálaskólinn þannig heildstæður skóli með mjög mikið sjálfstæði innan Brunamálastofnunar. Ég tel að menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af sérstaklega miklum fjárútlátum vegna náms í Brunamálaskólanum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Frv. gerir ráð fyrir að stofnað verði hlutafélag í eigu ríkisins sem taki við rekstri flugstöðvarinnar, rekstur Fríhafnarinnar verði sameinaður starfsemi flugstöðvarinnar og hlutafélagið yfirtaki eignir og skuldir stofnananna. Flugstöð Leifs Eiríkssonar var byggð á árunum 1983--1987. Með þeirri byggingu náðist það langþráða markmið að aðskilja borgaralegt flug hermálaþætti flugumferðar á Keflavíkurflugvelli. Langtímaskuldir stöðvarinnar vegna byggingarkostnaðar námu 2,4 milljörðum kr. árið 1988 en voru komnir upp í 4,1 milljarð kr. árið 1995. Tekjur stöðvarinnar dugðu engan veginn til að greiða niður þann skuldabagga. Því var gripið til þess ráðs árið 1997 að endurskipuleggja rekstur flugstöðvarinnar með það fyrir augum að auka rekstrartekjur hennar. Aðstaða til verslunar og veitingarekstrar í flugstöðinni var boðin út og leigutökum gert að greiða veltutengda leigu. Árangurinn lét ekki á sér standa og í lok árs 1998 gat flugstöðin í fyrsta skipti staðið í skilum með vexti og afborganir af lánum, sem ekki hafði verið hægt að gera tíu árin á undan þegar skuldirnar söfnuðust upp. Á síðustu árum hefur orðið ljóst að flugstöðin bæri ekki þá miklu aukningu í flugumferð sem orðið hefur á síðustu árum. Sem dæmi má nefna að farþegar sem fóru um stöðina á fyrsta starfsári voru 806 þúsund á ári en reiknað er með um 1,3--1,4 millj. farþega á þessu ári. Stækkun flugstöðvarinnar var því óhjákvæmileg og hefur þegar verið hafist handa um þá framkvæmd. Fyrsti áfangi þeirrar stækkunar verður 15.600 m 2 en flugstöðin er í dag um 17 þúsund m 2 og er kostnaður við þennan áfanga áætlaður 3,6 milljarðar kr. Ljóst er að með óbreyttu rekstrarfyrirkomulagi hefur flugstöðin ekki bolmagn til að greiða niður viðbótarfjárskuldbindingar í tengslum við stækkunina og róttækra aðgerða er þörf ef ekki á að koma til umfangsmikilla útgjalda úr ríkissjóði til að greiða fyrir stækkunina. Með þessu frv. er stefnt að því að skapa forsendur fyrir því að tekjur flugstöðvarinnar geti staðið undir fjárfestingarkostnaði, rekstri og afborgunum áhvílandi lána. Starfsemi fríhafnar verður sameinuð rekstri flugstöðvarinnar og lagður grunnur að frekari tekjuaukningu að verslunarrekstri í stöðinni. Flugstöðin yfirtekur þær skuldir sem rekja má til byggingar stöðvarinnar sem og ný lán vegna frekari stækkunar. Þannig losnar ríkissjóður úr ábyrgðum sem munu nema nálega 8 milljörðum kr. á næstu árum. Þrátt fyrir áætlaðan tekjuauka og sameiningu flugstöðvar og Fríhafnar er gert ráð fyrir að hið nýja fyrirtæki greiði 1.355 millj. kr. í ríkissjóð í formi skatta og arðgreiðslna á næstu fimm árum. Nettótekjur ríkissjóðs af verslunarrekstri í flugstöðinni dragast því einungis saman sem nemur um 140 millj. kr. á ári að meðaltali næstu fimm ár. Frv. gerir enn fremur ráð fyrir að flugstöðin verði gerð að hlutafélagi með sérstakri stjórn. Hingað til hafa mál flugstöðvarinnar heyrt beint undir utanrrn. Það hefur þannig verið verkefni embættismanna í ráðuneytinu að finna rekstrarforsendur fyrir flugstöðina. Starfsmenn ráðuneytisins hafa unnið mikilvægt starf á þessu sviði á undanförnum árum en öllum má ljóst vera að nú á tímum er óeðlilegt að verslunarfyrirtæki með veltu á fimmta milljarð kr. á ári skuli vera rekið af skrifstofum Stjórnarráðsins. Nýir tímar kalla á að nýtt séu þau tækifæri til veltuaukningar og sveigjanleika í rekstri sem hlutafélagsformið býður upp á. Sú ráðstöfun er í samræmi við þróun mála á helstu flugvöllum í nágrannalöndum okkar. Við breytingu á rekstrarformi flugstöðvarinnar verða hagsmunir starfsmanna tryggðir. Breytingin verður framkvæmd í samræmi við ákvæði laga og dómafordæmi sem skapast hafa við áþekkar breytingar á liðnum árum. Í tengslum við breytingar á rekstrarformi og stækkun flugstöðvarinnar er gert ráð fyrir að mikill fjöldi nýrra starfa skapist og er varlegt að áætla að sú fjölgun geti numið um 100--150 störfum. Á síðustu árum hafa orðið miklar breytingar á rekstri alþjóðaflugvalla og samkeppni milli þeirra harðnað. Sala tollfrjáls varnings hefur verið lögð af innan Evrópusambandsins. Sú breyting hefur ekki leitt til minnkandi verslunar á flugvöllum heldur hafa flugvellir lagt síaukna áherslu á vænlegt verslunarumhverfi og fjölbreytta þjónustu til að laða að farþega og afla tekna til starfsemi sinnar. Sama þróun hefur átt sér stað um allan heim. Mikilvægt er að treysta stöðu flugstöðvarinnar í þessari samkeppni svo að auðveldara sé að hámarka tekjur af verslunarrekstri. Flugstöð Leifs Eiríkssonar hefur hins vegar sérstaka stöðu þar sem hún er ekki einvörðungu samgöngumannvirki heldur gegnir hún einnig mikilvægu hlutverki í varnarsamvinnu okkar við Bandaríkjamenn. Flugstöðinni er ætlað hlutverk í varnarþágu á ófriðartímum í samræmi við samninga milli Íslands og Bandaríkjanna sem við skulum vona að aldrei komi til. Í frv. er gert ráð fyrir að þessar skuldbindingar standi óhaggaðar. Þá er rétt að nefna að embætti flugvallarstjóra mun áfram hafa með höndum yfirumsjón með flugstarfsemi á Keflavíkurflugvelli og samskipti við varnarliðið í því sambandi. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til meðferðar í hv. utanrmn.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá hæstv. utanrrh. er Flugstöð Leifs Eiríkssonar reist á árunum 1983--1987 og þegar menn horfa til baka til þess tíma hljóta menn að sjá að við þá framkvæmd voru gerð mjög alvarleg mistök sem m.a. áttu rætur að rekja til þess að frekar mætti rekja framkvæmdina eins og að henni var unnið til pólitísks áhuga og hagsmuna tiltekins stjórnmálaflokks í kjördæmi á þeim árum heldur en til þess að menn hafi verið að undirbúa verkin vel og vinna þau eftir bestu getu. Öll framkvæmdin var í skötulíki, mjög illa var unnið að öllum undirbúningi, jafnvel svo að framkvæmt var fyrst og síðan teiknað, enda fór byggingin langt fram úr öllum kostnaðaráætlunum og var miklu dýrari þegar upp var staðið en nokkur hafði ráðgert, auk þess sem síðar kom í ljós að ekki hafði af hálfu þáv. hæstv. utanrrh. verið gert neitt til þess að reyna að tryggja að hægt væri að greiða vexti og afborganir af þeim skuldum sem hann stofnaði til vegna byggingar stöðvarinnar. Hefur svo verið síðan að þessi bygging, flugstöðin, hefur hvorki getað greitt vexti né afborganir af lánum fyrr en í fyrra af eigin tekjum og hafa skuldir safnast upp eins og hæstv. ráðherra greindi frá áðan og verið öllum sem að málinu standa til hinnar mestu vanvirðu. Þetta má allt rekja til þess hvernig að undirbúningi málsins var staðið á sínum tíma af hálfu þeirra sem þá fóru með ábyrgðina á málinu og stjórnuðu verklegum undirbúningi sem nánast var enginn eins og fram kom áðan. Það er því mjög eðlilegt þegar enn frekari framkvæmdir standa fyrir og menn hafa reynsluna af fyrri framkvæmdum á þessum stað, að reynt sé að horfa til nýrrar áttar og spyrja í fyrsta lagi hvernig við eigum að standa við þær skuldbindingar sem við tókum á okkur illu heilli vegna ónógs undirbúnings og slaklegrar framkvæmdar á sínum tíma vegna byggingar flugstöðvarinnar, hvernig við getum séð okkur fært að gera það. Og í öðru lagi hvernig á að vinna að þeim viðbótum sem þarf að reisa við flugstöðina nú og hvernig menn ætla að tryggja það að rekstur flugstöðvarinnar geti síðan staðið undir þeim skuldbindingum sem á að taka í þeim efnum. Hæstv. utanrrh. hefur kynnt þetta mál vel í utanrmn. og m.a. lagt fram ýmis athyglisverð gögn t.d. um hvernig málum er háttað á flugvöllum í nágrannalöndunum. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. sem þar eigum sæti höfum skoðað þær tillögur með jákvæðum huga og við teljum að skoða beri það af fullri alvöru og með jákvæðu viðhorfi að gera þær skipulagsbreytingar á stjórnun flugstöðvarinnar eins og hér er lagt til, þ.e. að breyta rekstrarformi fyrirtækisins úr því að vera skúffa í utanrrn. eins og það hefur verið meira og minna stjórnað af embættismönnum þaðan í það að vera sjálfstætt hlutafélag með sjálfstæða stjórn og eigin rekstrarábyrgð. Við teljum að þetta sé jákvæð breyting og viljum gjarnan skoða það og styðjum að það verði gert. Ég tek sérstaklega fram að í einni grein frv. eru ákvæði um að þarna sé um að ræða hlutafélagsvæðingu án þess að því fylgi ákvörðun um að ríkið selji sína eign í fyrirtækinu öðruvísi en það verði þá lagt sérstaklega fyrir Alþingi og Alþingi samþykki þá ráðstöfun. Þetta er sjálfsögð varúðarráðstöfun af hálfu utanrrn. að leggja slíkt til, en ég vil nú samt sem áður biðja menn að hugleiða hvort það sé eðlilegt og rétt í sjálfu sér að ríkið standi í rekstri flugstöðvar af þessu tagi og þeim verslunarrekstri og beri þá ábyrgð á honum sem eini eigandi flugstöðvarinnar sem þar fer fram á vegum ríkisins. Mér finnst mjög eðlilegt að menn hugi jafnframt að því þó að ekki sé gerð tillaga um það hvort eðlilegt sé að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð og armæðu, bæði fjárhagslega og stjórnunarlega ábyrgð af rekstri flugstöðvar og verslana í henni. Þó að við fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. sem hér um ræðir séum almennt jákvæðir til þeirra breytinga þá er auðvitað ekki sama hvernig að þeim breytingum er staðið og hvernig þær eru undirbúnar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á tvennt í því sambandi. Í fyrsta lagi gætir að sjálfsögðu nokkurs öryggisleysis og kannski ótta meðal starfsmanna þegar svona miklar breytingar standa fyrir dyrum. Ég legg mjög mikla áherslu á það við hæstv. utanrrh. og mun fylgja því eftir í utanrmn. að það sé gert sem hægt er til að tryggja hag starfsmanna sem þarna vinna, þeim sé haldið mjög vel upplýstum um hvað til standi og réttur þeirra sé virtur til fullnustu þannig að þær breytingar sem þarna eru fram undan eigi stuðningi starfsfólks að mæta en ekki andstöðu. Ég legg mjög mikið upp úr því og legg mikla áherslu á að reynt sé að vinna að málinu á þann hátt. Í öðru lagi er rétt að huga að samkeppnisumhverfinu sem verður innan flugstöðvarinnar eftir að búið er að gera hana að hlutafélagi í eigu ríkisins. Þá verður um að ræða tvenns konar rekstur innan stöðvarinnar, eins og nú á sér raunar stað, annars vegar rekstur verslana sem alfarið eru í höndum einkaaðila og hins vegar rekstur Fríhafnarinnar, stærstu verslunar á svæðinu, sem eru í höndum sama aðila og á húsið og er leigusali gagnvart þeim einkafyrirtækjum sem þar þurfa að vera í samkeppni við verslunarrekstur húseigandans. Ég held að það gæti og þyrfti að koma til álita í því sambandi hvort ekki sé nauðsynlegt að gera þá breytingu á rekstrarforminu að annars vegar sé stofnað sérstakt félag um flugstöðina sem slíka, byggingu hennar og rekstur og hins vegar sé stofnað annað félag um rekstur Fríhafnarinnar þó svo að hvort tveggja verði áfram í höndum ríkisins þannig að þeir einkaaðilar sem eru með rekstur innan vébanda flugstöðvarinnar sjái ekki ástæðu til að tortryggja það að húseigandinn sem er samningsaðili þeirra um leigu á húsnæðinu og um sköpun aðstöðu sé líka sjálfur í samkeppnisrekstri við þá um verslun innan vébanda flugstöðvarinnar. Þetta held ég að þurfi að skoða mjög vandlega í utanrmn. og verður sjálfsagt gert þar en ég ítreka tilmæli mín til utanrrh. um að hann beiti sér fyrir því að eiga góð samskipti við þá starfsmenn sem þarna eiga hagsmuna að gæta og geri það sem unnt er til þess að tryggja hagsmuni þeirra og beiti sér fyrir því að sem jákvæðast viðhorf geti orðið hjá starfsmönnum til þeirrar breytingar sem ég tel að sé skynsamleg út af fyrir sig.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sighvati Björgvinssyni fyrir mjög málefnalega ræðu um þetta mál. Ég vil fullvissa hann um að við munum í öllu virða rétt starfsmanna í þessu máli. Við þurfum á þessu fólki að halda, flugstöðin þarf á því fólki að halda sem þar er nú við störf. Það er rétt að geta þess að við áætlum að frá árinu 1999 til ársins 2005 muni starfsfólki fjölga úr 290 í 400. Fyrirtækið sem hér um ræðir er í miklum vexti. Ég tel að þessar breytingar skapi því fólki aukin tækifæri og ekki sé ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu starfsmanna. Við munum að sjálfsögðu upplýsa starfsfólkið um framgöngu þessa máls eftir því sem nýjar upplýsingar koma í ljós. Að því er samkeppnisumhverfið varðar þá er alveg rétt hjá hv. þm. að huga þarf vel að því, m.a. verður að taka tillit til þess að vöruúrval í Fríhöfninni samrýmist því hvaða aðilar taka á leigu húsnæði í flugstöðinni þannig að ekki sé um tvíverknað að ræða. Forðast ber að óeðlileg samkeppni verði milli Fríhafnarinnar og þeirra leigutaka sem þar starfa. Ég tel að það eigi að fara mjög varlega í þessu máli og í þessum breytingum. Auðvitað getur það komið til greina þegar fram líða stundir að Fríhöfnin sem slík verði jafnframt boðin út og rekin af einkaaðilum. Það er gert á mörgum öðrum flugvöllum allt í kringum okkur. Það er hlutur sem ber að íhuga en um það hafa engar ákvarðanir verið teknar.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. utanrrh. ætli að hafa gott samstarf um þessi mál við starfsfólk í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og legg áherslu á að hann fylgi því eftir. Ég vil aðeins taka fram um það sem hann sagði annað að mér finnst að sjálfsögðu að gæta verði rekstrarhagsmuna Fríhafnarinnar ekkert síður en annarra í þessu húsi. Það er ekkert sjálfgefið þó einhver einkaaðili gefi sig fram og hafi hug á því að versla með einhverja tiltekna vöru, að þar með eigi Fríhöfnin að afsala sér verslun með hana bara á þeim forsendum að hún sé ríkisfyrirtæki. Það verður að gæta hagsmuna beggja aðila, ekkert síður þeirrar verslunar sem ríkið telst eiga en hinna. Í öðru lagi vil ég taka það fram að ég lagði það ekki til að rekstur Fríhafnarinnar yrði einkavæddur þó ég tæki fram að ég teldi eðlilegt að menn skoðuðu hvort sama hlutafélag í ríkiseigu væri annars vegar með rekstur hússins og hins vegar með rekstur fríhafnarverslunarinnar. Ég gerði það eingöngu til að benda á að það gæti verið æskilegt að annar aðili en sá sem rekur fasteignina sjálfa gæti hagsmuna Fríhafnarinnar sem verslunar og starfsmanna hennar. Þannig væri ekki hægt að ásaka stjórn fyrirtækisins fyrir að misbeita valdi sínu í því skyni að vera jafnframt rekstraraðili hússins. Það var einfaldlega þetta sem ég benti á en ég var ekki að gera það að tillögu minni að Fríhöfnin yrði seld einkaaðila í hendur.

Herra forseti. Ég skildi hv. þm. ekki þannig að hann væri að leggja það til. Ég skildi alveg nákvæmlega hvað hann var að fara. Hér er farin sú leið að þetta verði allt saman á einni hendi. Það er í samræmi við þá ráðgjöf sem ég hef fengið frá þeim ráðgefandi stjórnum sem þarna hafa starfað undanfarna mánuði, annars vegar ráðgefandi stjórn Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og hins vegar ráðgefandi stjórn Fríhafnarinnar. Þessir aðilar hafa unnið afar gott starf á undanförnum mánuðum og í þessu frv. er í einu og öllu farið eftir þeim niðurstöðum sem þessir menn hafa komist að. Ég tel sjálfsagt að vandlega verði farið yfir málið í hv. utanrmn. og þeir aðilar sem hvað best hafa sett sig inn í þetta á undanförnum mánuðum mæti þar og geri grein fyrir því af hverju þeir telja nauðsynlegt að málinu sé skipað með þessum hætti. Ég hvet til þess að slík umræða fari fram um það á vettvangi nefndarinnar, m.a. með því að kalla þessa aðila fyrir.

Herra forseti. Ég hef að vísu engu við orð hæstv. ráðherra að bæta nema því að við í utanrmn. munum að sjálfsögðu fylgja þessu máli vel eftir og óska eftir góðu samstarfi við hæstv. utanrrh. og ráðuneyti hans um alla þá upplýsingaöflun sem við þurfum að fara í til að komast að sem skynsamlegastri niðurstöðu í þessu máli. Ég ítreka aðeins að okkur finnst sjálfsagt og jákvætt að skoða tillögu hæstv. utanrrh. þó við höfum ekki bundið okkur til að standa með þeim í einstökum atriðum. Okkar niðurstaða mun ráðast af nánari skoðun í utanrmn.

Herra forseti. Mér fannst sannast sagna ekki undarlegt að hæstv. utanrrh. þætti ræða hv. þm. Sighvats Björgvinssonar bæði góð og málefnaleg. Ræða hans var að sönnu málefnaleg en góð fannst mér hún ekki. Málefnin sem hann talaði fyrir eru ekki á þann veg að ég geti stutt þau. Það sem mig langar hins vegar til að spyrja hv. þm. Sighvat Björgvinsson nánar um er sú yfirlýsing hans að opinberir aðilar eigi ekki að koma nálægt rekstri, verslunar- eða atvinnurekstri. Honum finnist það heyra til liðinni tíð. Er þetta algilt sjónarmið eða ber að skoða eðli máls hverju sinni? Hér erum við að fjalla um gullgerðarvél fyrir íslenska ríkið sem færir ríkissjóði mikla fjármuni. Þeir eru taldir í hundruðum millj. kr. á hverju ári. Þarf ekki að skoða eðli máls hverju sinni í stað þess að taka kaldhamraða pólitíska hægri sinnaða afstöðu eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði í máli sínu hér áðan?

Herra forseti. Afstaða mín var ekkert kaldhamraðri en svo að ég sagði sjálfsagt að skoða það og taka til umhugsunar hvort íslenska ríkið ætti að standa í rekstri eins og þeim að reka flugstöð. Það er undantekning að ríki geri slíkt. Ég tók ekki afstöðu í því hvort það ætti að gera eða ekki en það væri umhugsunarvert, þetta þyrftu menn að skoða og ég veit að hv. þm. eru ekkert á móti því. Ég ítreka að þetta er skoðun okkar beggja sem erum fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. Í því sambandi vísa ég bara hv. þm. á viðtal sem tekið er við Margréti Frímannsdóttur í Degi í dag. Þar segir hún nákvæmlega það sama þannig að þar er ekki um að ræða neinn meiningarmun á milli okkar. Mér heyrðist ekki heldur neinn meiningarmunur á milli okkar hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Ég skildi hann svo í lok ræðu hans að hann teldi sjálfsagt að skoða málið og athuga það. Þannig væri ekki sjálfgefið hvorki að ríkið ætti að halda þessum rekstri áfram, hvað þá að auka við hann, né að aðrir ættu að taka við honum. En við erum sammála um að þetta er nokkuð sem þarf að skoða betur og það er meginatriði málsins.

Herra forseti. Nú er það svo að þetta mál hefur verið til skoðunar bæði hér á Alþingi og í samfélaginu í langan tíma. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem fram kemur sú tillaga eða hún viðruð, að einkavæða beri Flughöfnina í Keflavík, Leifsstöð. Þannig að þetta er ekki nýtt af nálinni og þetta hefur verið til skoðunar. Ég skildi hv. þm., Sighvat Björgvinsson, þannig að hann væri að lýsa stuðningi við áform ríkisstjórnarinnar um að einkavæða Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég gat ekki skilið tölu hans hér á annan veg. Í því sambandi og í framhaldi af því spurði ég hann hvort þetta væri pólitísk afstaða jafnaðarmanna. Öðruvísi mér áður brá, að mönnum þætti óeðlilegt að ríki eða sveitarfélög fyrir hönd almennings í landinu kæmu nálægt atvinnulífinu. Ég gat ekki skilið ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar öðruvísi en að hann væri farinn að hamra nýja línu í ætt við nýja stefnu sem reyndar hefur verið boðuð af hálfu svokallaðra jafnaðarmannaflokka í Evrópu. Hún er meira í ætt við frjálshyggju en vinstri stefnu og sjónarmið jafnaðarmennskunnar.

Herra forseti. Ég set nú ekki jafnaðarmerki á milli vinstri stefnu og þess að vera bara alltaf á móti. Ég set miklu frekar jafnaðarmerki á milli hægri stefnu og þess að vera alltaf á móti. Þeir sem alltaf eru á móti breytingum eru að sjálfsögðu íhaldssömu öflin í þjóðfélaginu. Ég vil í þessu sambandi leiðrétta hv. þm. Það er ekki ætlun stjórnvalda að einkavæða Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það er sérstaklega tekið fram í frv. að með samþykkt þess sé tilgangurinn ekki að gera það heldur þurfi sérstaka samþykkt Alþingis ef það ætti að gera. Ég vil hins vegar vekja athygli á einni mjög einfaldri staðreynd. Menn hafa í vaxandi mæli tekið upp eða heimilað einkafyrirtækjum að starfa á verslunarsvæði Fríhafnarinnar. Áður fyrr var aðeins leyft að reka þar ríkisverslun sem var Fríhöfnin. Á síðari árum hafa menn í auknum mæli leyft einstaklingum að versla þar, m.a. í samkeppni við Fríhöfnina. Hver hefur árangurinn orðið? Árangurinn hefur m.a. orðið sá að tekjur Fríhafnarinnar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hafa vaxið það mikið að nú fyrst eru rekstrartekjurnar nægjanlegar til þess að flugstöðin geti staðið undir greiðslu vaxta og afborgana.

Af því að þeir einkavæddu hana?

Það er í fyrsta skipti sem það verður. Ég segi nú bara alveg eins og er, virðulegi forseti: Er það ekki fagnaðarefni að þessar skuldir skuli ekki halda áfram að hlaðast á herðar skattborgara? Ef skýringin á því að svo sé ekki lengur er að einhverju leyti sú að opnað hafi verið fyrir frjálsari verslun innan Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar en áður var, eru það þá ekki rök fyrir því að menn skoði málið og gefi sér það ekki fyrir fram að þetta megi ekki? Eða telur hv. þm. að það hefði verið affarasælla að halda sér við hina upphaflegu ákvörðun um að þarna mætti enginn koma nema ríkisrekið fyrirtæki þó það kostaði það að skuldir vegna byggingarinnar héldu áfram að hlaðast á herðar íslenskra skattborgara?

Herra forseti. Ég ætla nú að nýta mér það að ég kem hér beint á eftir hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og benda honum á að hagnaður af Fríhöfninni hefur farið stigvaxandi síðustu ár, ekki vegna þess að þar hafa komið til einkareknar verslanir heldur vegna þess að fólk hefur verslað þar, í þessari einu og stóru millilandaflughöfn sem Íslendingar eiga og ætla núna að afhenda einkaaðilum. Hér á borðum okkar erum við með frv. um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson var það heiðarlegur að segja, þegar málið var kynnt þjóðinni fyrir fáeinum dögum, að hann útilokaði ekki --- þannig held ég að hann hafi komist að orði --- að hlutafé í hlutafélaginu yrði selt. Þetta er mikið framfaraskref, að viðurkenna þetta á þessu stigi. Yfirleitt þegar ráðist hefur verið í breytingu á rekstrarformi opinberra stofnana sem menn hafa ætlað að selja síðar hefur verið sagt á þessu stigi máls að ekkert slíkt vaki fyrir mönnum, einvörðungu sé um það að ræða að breyta rekstrarformi. Þetta var sagt þegar Landssíminn var gerður að hlutafélagi. Síðan liðu nokkrir mánuðir og þá var að sjálfsögðu farið að tala um sölu á stofnuninni. Þannig mætti nefna fjölmörg dæmi um óheiðarlegan málflutning. Það á hins vegar ekki við í þessu tilviki. Við erum ekki bara að fjalla um einkavæðingu á hluta stofnunar heldur einkavæðingu á flugstöðinni með manni og mús. Hér segir í 1. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin skal beita sér fyrir stofnun hlutafélags er nefnist Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. Í því skyni er ríkisstjórninni heimilt að leggja Flugstöð Leifs Eiríkssonar, þ.e. flugstöðina sjálfa ásamt öllu því sem henni fylgir, eignum, réttindum, skuldum og skuldbindingum, til hins nýja félags.`` Í 7. gr. segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Tilgangur félagsins er að annast rekstur, viðhald og uppbyggingu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, þ.m.t. rekstur verslana með tollfrjálsar vörur á Keflavíkurflugvelli og hvers konar aðra starfsemi sem þessu tengist.`` Síðan kemur landvinningagreinin fyrir einkavæðinguna, nr. 8, með leyfi forseta: ,,Heimili og varnarþing félagsins skulu vera á Keflavíkurflugvelli, en heimilt er að starfrækja útibú á öðrum stöðum.`` Þarna er landvinningagreinin fyrir frekari áform um einkavæðingu tengdum flugrekstri vætanlega. Hér erum við í fyrsta lagi að fjalla um einkavæðingu á flugstöðinni með manni og mús. Annað atriði sem ég vildi víkja að í 1. umr. um málið er hvernig þetta ber að. Óhætt er að segja að þetta mál beri mjög brátt að. Í byrjun þessarar viku var tilkynnt í einni þingnefnd þingsins, í trúnaði, að til stæði að leggja fyrir þingið frv. um rekstrarbreytingu flugstöðvarinnar, um hlutafélagavæðingu eða einkavæðingu flugstöðvarinnar. Að kvöldi sama dags birtist hæstv. utanrrh. í fjölmiðlum og tilkynnti þjóðinni hvað stæði fyrir dyrum. Þetta er á mánudegi. Á miðvikudegi liggur fullbúið frv. á borðum þm. og í dag, á fimmtudegi, hefst umræða um málið. Nú er það svo að þetta mál hefur lengi verið til umræðu í þjóðfélaginu. Það hefur oft komið upp í umræðum á Alþingi eins og ég nefndi áðan. Hins vegar kom þetta mál flestum mjög í opna skjöldu núna. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé: Hvers vegna þessi vinnubrögð? Hvers vegna hafa menn verið að pukrast með þetta mál? Hvernig stendur á því? Skyldi það vera að ríkisstjórnin og þá ekki síst Framsóknarflokkurinn sé feiminn við málið? Ef Framsóknarflokkurinn er feiminn við þetta mál hvernig skyldi standa á því? Hvernig skyldi standa á því að hann sé feiminn við þetta mál? Jú, að hluta til af pólitískum klókindum. Flokkurinn gerir sér grein fyrir því að þetta er óvinsælt og mætir andstöðu í þjóðfélaginu. Í öðru lagi, sem tengist að sjálfsögðu andstöðu fólks við frv., er það peningahlið málsins. Fríhöfnin í Keflavík og Flugstöð Leifs Eiríkssonar hefur verið sannkölluð gullgerðarvél fyrir íslenska ríkið. Gullgerðarvél fyrir íslenska ríkið. Þetta hefur oft verið rætt hér á Alþingi en þess má geta þess að hagnaður fríhafnar og flugstöðvarinnar árið 1997 var samtals 408 millj. kr. Á árinu 1998 var samanlagður hagnaður flugstöðvar og fríhafnar 620 millj. kr. og hafði þá aukist um 212 millj. kr. á milli ára. Þetta er þróunin sem við höfum séð síðustu árin. Samfara auknum umsvifum og aukinni verslun höfum við hagnast sem þessu nemur. Hér er á ferðinni sannkallaður gullmoli í eigu íslensku þjóðarinnar. Þennan gullmola, þessa gullgerðarvél ætlar ríkisstjórnin að gefa frá okkur, í áföngum að sönnu, eins og gert er með Landssímann og önnur fyrirtæki sem hafa verið einkavædd. Að sjálfsögðu vakir fyrir mönnum að selja þetta fyrirtæki og koma því í einkahendur. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því og við gerum það öll. Það er mikill þrýstingur frá fjármálaaðilum í samfélaginu að koma höndum yfir þennan gullmola. Það segir sig sjálft. Það er mikill þrýstingur frá aðilum sem hafa peninga á hendi á að komast yfir þessa gullgerðarvél. Að sjálfsögðu er Framsóknarflokkurinn og ríkisstjórnin feimin við þetta, að ætla að afhenda einkaaðilum þessa gullgerðarvél Íslendinga. Í annan stað er það staðreynd sem hefur komið upp á Alþingi oftar en einu sinni að menn hafa ekki verið fyllilega sáttir við mannaráðningar í flugstöðinni. Þær hafa í sumum tilvikum verið umdeildar og stundum komið inn á borð Alþingis. Ég ætla ekki að víkja að persónulegum málum einstaklinga hér en vek athygli á því að þessi umræða hefur farið fram. Það er ágætt. Þegar flugstöðin hefur verið gerð að hlutafélagi þá er hæstv. utanrrh., sem ber ábyrgð á þessum málum, laus við allar áhyggjur. Hann væri laus við að þurfa að taka málin upp hér á þingi. Hann þarf ekki lengur að svara fyrir stofnunina sem opinbera stofnun. Um hana gilda önnur lög varðandi stjórnsýslu og upplýsingar, nú eru það hlutafélagalög. Hlutabréfið verður í þessu tilviki væntanlega eitt, á hendi hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar. Völdin og ráðin yfir þessari stofnun verða komin til hans. Hér er því um að ræða takmörkun á lýðræðinu. Það er verið að takmarka lýðræðið og færa vald frá Alþingi, frá fulltrúum almennings sem hér eru, undir einn mann. Hann situr hér og er titlaður hæstv. utanrrh., hæstv. ráðherra Halldór Ásgrímsson. Hann er laus við allar áhyggjur um að þurfa að fara með umræðu um þessi mál út á lýðræðislegan vettvang. Þá er ég fyrst og fremst að skírskota til Alþingis Íslendinga. Þannig verður öllum þessum málum komið á bak við tjöldin. Ég velti því fyrir mér, í ljósi þess hve brátt þetta ber að og hve feimin ríkisstjórnin greinilega er við málið, hvort hér sé komin ein ástæðan fyrir því að menn vilji hraða þessu máli. Hitt þekkjum við mætavel, sönginn um nýju tímana. Hann var kyrjaður líka þegar ráðist var í að gera ríkisbankana að hlutafélögum. Nýi tíminn, söngurinn um hann var kyrjaður þegar byrjað var að selja hlut í ríkisbönkunum. Það var kyrjaður margradda kórsöngur um ágæti þess að steypa sjóðum í eigu almennings í FBA, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Söngurinn var enn kyrjaður þegar hann var seldur. Þjóðin horfði agndofa á hina ungu menn byrja að braska með milljarða. Í fyrstu héldu menn að verið væri að ráðast í breytingar og fjárfestingar sem kæmu atvinnulífi og þjóðlífi öllu að gagni en svo rann það upp fyrir mönnum að fyrstu skrefin sem þar voru stigin, fjárfestingar stórfelldar á sviði matvöruverslunar og dreifingar, hafa leitt til einokunar á því sviði og ekki orðið þjóðinni til hagsbóta eins og í veðri var látið vaka í upphafi. Að lokum vil ég mótmæla þeirri almennu pólitísku staðhæfingu sem við höfum heyrt frá hæstv. utanrrh. og var ítrekuð af hálfu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar um að það gangi ekki að hið opinbera annist eða komi nálægt atvinnu- og verslunarrekstri. Ég mótmæli þessu. Ég leyfi mér að halda því fram að mönnum beri að skoða málavöxtu hverju sinni. Hér erum við að tala um stærstu flugstöð Íslendinga. Þetta er einokunarfyrirtæki. Þarna er einokun. Við göngum þarna öll í gegn, við gerum það. Ég leyfi mér að efast um að þeirri samkeppni sem menn tala stundum fyrir á hátíðisdögum verði komið við þarna, nema þá innan flugstöðvarinnar eins og menn gera reyndar nú í einhverjum mæli. Menn fara ekki að velja á milli flugstöðva sem menn koma til. Þannig verður það væntanlega ekki. Þegar hæstv. utanrrh. sagði í fjölmiðlum hér um daginn að það gengi ekki að reka atvinnufyrirtæki og verslun sem deild í utanrrn. þá spurði ég sjálfan mig: Kemur þetta frá formanni Framsóknarflokksins sem einu sinni taldi sig vera á miðjunni og jafnvel standa til vinstri? Líður formanni slíks flokks ekki svolítið undarlega að vera kominn ofan í skúffu hjá Sjálfstæðisflokknum? Finnst mönnum það ekki dálítið skrýtið þar á bæ? Einhvern tímann var Framsóknarflokkurinn ekkert feiminn við að viðurkenna og berjast fyrir því að ef það gagnaðist borgurum landsins þá væri rekstur fyrirtækja félagslegur, bara út frá eðli máls hverju sinni. Nú er farið að tala í anda kaldhamraðrar peninga- og frjálshyggju. Hann segir að verslun og atvinnurekstur eigi ekki að vera deild í utanrrn. En hvernig líður hæstv. formanni Framsóknarflokksins sem deild í Sjálfstæðisflokknum?

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að svara deildar- og skúffutali hv. þm. Ég vildi aðeins svara því sem hann sagði um að málið hefði borið að mjög hratt. Það var sagt frá því á sl. sumri að ég hefði skipað tvær ráðgefandi nefndir til þess að undirbúa þetta mál, annars vegar varðandi flugstöðina og hins vegar fríhöfnina. Nefndin varðandi flugstöðina skilaði af sér mjög góðum tillögum, m.a. í frumvarpsformi. Ég fór með það mál strax inn í ríkisstjórn, í utanrmn., og hafði hugsað mér að kynna þær næst starfsfólki á þriðjudegi. Það kom hins vegar í ljós að fjölmiðlar höfðu einhvern veginn komist í málið sem ég vissi ekki um og ég átti því engan annan kost en að svara þeim seinni partinn á mánudegi og taldi það vera betra en að þeir væru með getgátur, eins og þeir voru með, um málið, m.a. að til stæði að selja flugstöðina. Það kemur alveg skýrt fram í frv. að það stendur ekki til. Ég hef hins vegar sagt að ég vilji ekki útiloka það, en það er hins vegar ákvörðun Alþingis ef það verður gert. Ég teldi það bara óskynsamlegt að útiloka það um aldur og ævi og væri ekki í neinu samræmi við það sem gengur og gerist í kringum okkur. Það liggur ekkert á í þeim efnum og það eru engar forsendur fyrir því að taka þá ákvörðun í dag.

Herra forseti. Hvað varðar skúffurnar og deildirnar var ég einfaldlega að leggja út af orðalagi hæstv. utanrrh. sjálfs. Nú segir hæstv. utanrrh. að ekki standi til að selja flugstöðina, hlutabréfin. Hann útilokar ekki að svo kunni að verða gert. Ég spyr þá: Hvers vegna í ósköpunum er verið að gera þetta þegar sýnt er og kemur fram í gögnum með frv. að ríkissjóður verður fyrir tilfinnanlegu tapi, 200 millj. á fyrsta ári, og það er sannanlegt að ríkissjóður, skattborgarinn, verður fyrir tapi af þessu? Það er sannanlegt og kemur fram í þeim gögnum sem hér fylgja með. Hitt skil ég varðandi lýðræðið og ég vildi gjarnan fá nánari upplýsingar um það frá hæstv. ráðherra. Ég skil að hæstv. ráðherra vilji komast hjá því að svara fyrir þessa stofnun og gerðir sínar hér á Alþingi. Með þessari breytingu kemst hann hjá því. Það er það sem gerist. Hann er að takmarka lýðræðið og færa vald yfir þessari stofnun undir einn mann, sig sjálfan. Mér finnst þetta ósæmilegt. Ég skil þá, þótt ég sé ósammála þeim, sem vilja stofna hlutafélög um opinberan rekstur til þess að selja þau, ég skil það. Það eru frjálshyggjumennirnir sem vilja koma öllu lifandi og dauðu á markað, ég skil þá mjög vel. Hina skil ég ekki sem vilja gera þessar stofnanir að hlutafélögum án þess að selja, nema ef vera skyldi að þeir vilji styrkja sín eigin völd. Og það er þetta sem er að gerast með því frv. sem hér til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég fæ ekki séð hvernig í ósköpunum hægt er að koma í veg fyrir það þó að þetta frv. verði samþykkt að hv. þm. Ögmundur Jónasson kveðji sér hljóðs hér á Alþingi og ræði þetta mál. Mér hefur fundist í gegnum tíðina að hv. þm. væru tilbúnir að ræða öll mál sem uppi væru í þjóðfélaginu og engar takmarkanir væru þar á. Það er verið að tala um að stofna hlutafélag í eigu ríkisins. Ef hv. þm. vill ræða málefni þess hlutafélags í eigu ríkisins getur hann að sjálfsögðu gert það hér á Alþingi. Og að verið sé að takmarka lýðræðið með því að stofna eitt hlutafélag, ég hef bara aldrei heyrt annað eins. Hv. þm. segir að ríkissjóður sé að tapa heilum 200 millj. fyrsta árið, 140 millj. að meðaltali. Gefur hv. þm. sér þær forsendur að það eigi aldrei að borga þær skuldir sem búnar eru að vera að safnast upp í gegnum tíðina? Eða eru það þær forsendur sem hv. þm. gefur sér almennt að því er varðar fjármál ríkisins að allt í lagi sé að safna þar upp alls konar óreiðuskuldum? Heldur hv. þm. að það séu hagsmunir starfsfólksins og skattborgaranna? Ég fer að halda samkvæmt þessum málflutningi að skuldirnar komi honum ekkert við.

Herra forseti. Ég skil nú ekki hvers konar útúrsnúningar þetta eru. Að sjálfsögðu vil ég borga niður skuldir, ég vil ekki afsala þjóðinni þeirri gullgerðarvél sem hún á þarna, sem hún m.a. notar til þess að greiða niður skuldir sínar, þar með af flugstöðinni. Og það er sannanlegt og kemur m.a. fram í þessum plöggum að ríkissjóður mun verða fyrir tekjutapi vegna þeirra breytinga sem eru fyrirhugaðar. Varðandi hitt sem lýtur að takmörkun lýðræðisins, þá er það líka óvefengjanlegt. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að ég sem aðrir þingmenn get vakið máls á öllu milli himins og jarðar hér í þingsal, en hæstv. ráðherrar eru bundnir af lögum um hverju þeir svara. Hlutafélagalögin eru takmarkandi hvað þetta snertir, borið saman við lög sem gilda um opinberar stofnanir og opinbera stjórnsýslu. Þetta er staðreynd og á þetta hefur margoft verið látið reyna, t.d. varðandi símann, Póst og síma, fyrir og eftir að sú stofnun var gerð að hlutafélagi. Þetta eru því útúrsnúningar hjá hæstv. ráðherra. En hann mun verða spurður nánar út í þessi mál, bæði hvað snertir lýðræði og hvað snertir peningana. Því þar fer ég með rétt en ekki rangt mál. Það er hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, sem fer með rangar staðhæfingar í því efni.

Herra forseti. Hv. þm. var tíðrætt um gullgerðarvél og gullmola. Hv. þm. er einn fárra þingmanna sem situr í stjórn lífeyrissjóðs og stendur að braski alla daga eins og hann komst svo fallega að orði, og ætti að vita að við verðmat fyrirtækja er tekið tillit til væntanlegs hagnaðs fyrirtækis. Og nú spyr ég hv. þm., segjum að þessi gullmoli, þessi gullgerðarvél yrði seld, og hann ætti að taka afstöðu til þess í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að kaupa hlutabréf í því fyrirtæki, hvernig mundi hann meta þá gullgerðarvél? Mundi hann meta hana á eigin virði eða mundi hann meta einhvers væntanlegan hagnað af gullgæsinni? Svo er önnur spurning til hv. þm. Nú er verið að selja Landssímann eins og hv. þm. kom hérna að og ekki er verið að tala um 10 milljarða, eins og eigið féð er, nei, það er verið að tala um 30, 40 og jafnvel miklu fleiri milljarða. Hvað er verið að borga fyrir, umfram eigið fé? Hvað er það eiginlega, hv. þm.? Hvað er verið að borga fyrir, umfram eigið fé? Það skyldi nú ekki vera væntanlegur hagnaður allrar framtíðar sem verið er að borga fyrir? Og svo vil ég þakka hv. þm. fyrir að hamra ofan í alþjóð að flugstöðin verði seld.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal víkur að verðlagningu á þessu fyrirtæki þegar kemur til þess að selja það, því ég held að til standi að gera það. Þá vísa ég til sögunnar og reynslunnar, ég vísa til sölunnar á SR-mjöli, ég vísa til sölu á Áburðarverksmiðju ríkisins og ég gæti talið upp fleiri fyrirtæki og stofnanir sem hafa verið seldar langt undir eðlilegu verði. Við erum ekki komin að því stigi núna að ákveða sölu á þessu fyrirtæki, en ég tel að með þeirri breytingu sem verið er að gera núna sé verið að búa í haginn fyrir slíka breytingu. Ég hef einfaldlega alltaf sagt og gerði það þegar verið var að breyta Pósti og síma á sínum tíma í hlutafélag, að ég skildi þá sem vildu gera þetta með það fyrir augum að koma því á markað og selja fyrirtækið, og það væri rökrétt á vissan hátt að innleiða þar nýtt eftirlitsform. Í stað almannavaldsins væri eftirlit markaðarins. Ég skildi þetta mætavel þótt ég sé andvígur því persónulega. Ég er andvígur því að stíga það skref yfir höfuð að gera Flugstöð Leifs Eiríkssonar, sem er fyrirtæki og stofnun í eigu okkar allra, við höfum byggt hana upp sameiginlega, reyndar fengið peninga einnig annars staðar frá, frá Bandaríkjamönnum í þessu tilviki, en við eigum hana sameiginlega og ég vil að þetta verði áfram sameiginleg eign okkar. Við erum í raun ekki að greiða fyrir samkeppni, við erum með í höndunum fyrirtæki sem mun verða einokunarfyrirtæki þar sem markaðslögmálum verður komið við að mjög takmörkuðu leyti. Og við eigum að halda þessari stöð í eigu þjóðarinnar allrar.

Herra forseti. Það gladdi mig enn og aftur að heyra hv. þm. segja ,,þegar kemur að sölu``, því það er von mín og trú að það verði gert einhvern tíma þó að menn beri á móti því og séu ekki eins sannfærðir og hv. þm. En hv. þm. nefndi Áburðarverksmiðju ríkisins og SR-mjöl og ég spyr hv. þm. sem þá sat í stjórn Lífeyrsissjóðs starfsmanna ríkisins, af hverju bauð ekki Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins í þessi fyrirtæki fyrst þau voru svona miklir gullmolar? Og hefði getað náð fram miklum hagnaði væntanlega, sem ég reyndar sé nú ekki alveg, fyrir hönd lífeyrisþega sinna. Hv. þm. svaraði ekki spurningunni sem ég spurði áðan þegar Landssíminn verður seldur, segjum á 40 milljarða og eigið fé er 10 milljarðar, hvað eru 30 milljarðarnir sem þarna eru á milli? Hvað er það? Er það ekki væntanlegur hagnaður af þessu fyrirtæki um alla framtíð?

Ég tek nú, herra forseti, undir með breska stjórnmálamanninum MacMillan sem einhverju sinni sat á forsætisráðherrastóli í Bretlandi og til umræðu voru einkavæðingar\-áform Thatcher-stjórnarinnar, að sér fyndist ekki hyggilegt að selja fjölskyldusilfrið. Og í þessu tilviki erum við núna að selja gullgerðarvél sem mun um ókominn tíma skila íslensku þjóðinni hagnaði. Þetta er einokunarfyrirtæki að auki þar sem markaðslögmálum verður komið við að mjög takmörkuðu leyti, nema innan stofnunarinnar og það er þegar farið að nýta þau á þeim vettvangi. Ég skil því ekki markaðshyggjumenn og frjálshyggjumenn eins og Pétur H. Blöndal að leggjast á sveif með einokunarsinnum að þessu leyti. Innan lífeyrissjóðakerfisins og í umræðu um lífeyrissjóði og fjárfestingar lífeyrissjóða, þá hef ég aldrei verið talsmaður brasks og greiddi atkvæði gegn þeirri lagaklásúlu í lögum um lífeyrissjóði á sínum tíma sem kvað á um að lífeyrissjóðir skyldu jafnan leita hæstu ávöxtunar. 

Herra forseti. Við ræðum hér veigamikið og stórt mál, framtíðarskipan á eignarhaldi og rekstri Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Þar eru engin smámál á ferð ef litið er til þeirra fjárhagslegu hagsmuna sem í húfi eru, þess fjölda Íslendinga sem hafa starfað og munu starfa þar syðra. Málið er einnig stórt sé litið til rekstursins í ljósi þeirra sóknarfæra sem við viljum nýta í ferðamannaiðnaði og þess mikilvæga hlutverks sem flugstöðin gegnir í að tengja Íslendinga við útlönd. Formbreyting sú sem hér er gerð tillaga um hefur þannig á sér margar hliðar. Ég vil taka fram, herra forseti, strax í upphafi að ég tel sjálfsagt og eðlilegt að horfa algerlega fordómalaust á þá tillögu sem hér um ræðir. Ég vil á engan hátt útiloka að eftir vandlega yfirlegu og skoðun kunni það að vera skynsamlegt að fara þessa leið. Engu að síður tel ég þarna ákveðin álitaefni sem brýnt er að ræða hispurslaust áður en ákvörðun verður tekin. Það er kannski ekki jafnsjálfgefið að stíga þetta skref og menn telja í fljótu bragði. Þess vegna kann að vera að ræða mín kunni að virka niðurdrepandi og niðurrífandi fyrir hæstv. utanrrh. Þá verður svo að vera því öðruvísi nálgumst við ekki kjarna málsins en að benda á kosti og galla frv. sem hér um ræðir. Það er rétt að undirstrika að menn eru ekki að ræða þetta mál í formi þáltill. eða lauslegra áforma, hér er verið að niðurnjörva hvernig rekstrarumhverfi og rekstrarform þessa stóra íslenska ríkisfyrirtækis á að vera í framtíðinni. Ég vil hins vegar segja að ég kann að meta þá hreinskilni hæstv. ráðherra þegar spurt er, sem eðlilegt er að gert sé, hvernig hann sjái síðan næsta skref í þessu sambandi. Hann hefur sagt, umfram það sem ýmsir aðrir hæstv. ráðherrar hafa gert á liðnum árum, að hann vilji ekki útiloka að á síðari tímum gæti til þess komið að selja þetta hlutafélag eða einhverja tiltekna þætti úr því. Mér finnst gott hjá honum að segja það. Ég minni á fyrri umræður við svipaðar kringumstæður varðandi Póst og síma o.s.frv. --- tína mætti til fleiri tilvik sem hægt er að vísa til. Þar þorðu menn ekki að horfast í augu við þetta og þá reyndu menn, t.d. þáv. hæstv. samgrh., að draga dul á þetta og halda hinu gagnstæða fram, þ.e. sögðu eitt en meintu annað, þannig ég haldi því til haga. Það er hins vegar engin tilviljun, án þess að ég ætli að blanda mér í orðaskipti hæstv. ráðherra við hv. þm. Ögmund Jónasson, að hið háa Alþingi og fjöldi þingmanna staldri við þegar að svokallaðri hlutafélagavæðingu kemur, jafnvel þeir hv. þm. sem telja að hlutafélagaformið skapi aukinn hreyfanleika og ákveðinn sveigjanleika sem ekki sé til staðar í hefðbundnum ríkisrekstri. En þegar kemur að samskiptum framkvæmdarvalds og þings þá verður á því alger eðlisbreyting. Ekki stigbreyting, heldur eðlisbreyting. Þingmenn hafa ítrekað lent í því, þegar þeir hafa viljað afla upplýsinga um framgang mála í einstökum hlutafélögum, að hæstv. ráðherrar sem haft hafa forræði þeirra hlutafélaga hafi einfaldlega sagt: Ykkur kemur þetta ekki við. Hlutafélagalögin eru þannig samansett að við megum ekki veita ykkur þessar upplýsingar. Þingsköpin taka heldur ekki af öll tvímæli um að þið hafið neinn rétt á að spyrja okkur um gang mála í þessum tilteknu hlutafélögum. Fyrir tveimur árum lét hæstv. forsrh. tiltekinn sérfræðing sinn, lagaprófessor, taka saman álitsgerð í þessa veru. Sá hinn sami komst að þeirri niðurstöðu að hlutafélög í eigu ríkissjóðs, jafnvel þó þau séu 100% í eigu ríkissjóðs, lúti ekki hinni almennu skilgreiningu um opinber málefni. Af því var dregin sú ályktun að þar með ættu þingmenn engan umframrétt yfir almenn upplýsingalög þegar kæmi að óskum um upplýsingar um gang mála í þessum fyrirtækjum. Þetta er auðvitað mjög mikilvægur þáttur. En auðvitað getum við bætt úr þessum samskiptaörðugleikum með því að hnykkja á þingsköpum og raunar, til þess að halda öllu til haga, einnig hlutafélagalögum í þá veruna að algjörlega kýrskýrt sé að eigi ríkið 50% eða meira í fyrirtæki þá sé það opinbert og lúti skilgreiningu á opinberum málefnum. Þar með væri hæstv. ráðherrum hverju sinni gert að upplýsa þingmenn í samræmi við það sem venja er þegar ríkisfyrirtæki eiga í hlut. Þetta þykir ekki stór þáttur í þessu máli en er auðvitað undirliggjandi faktor sem við skulum ekki gera lítið úr. Þess vegna vakna auðvitað margir upp og segja sem svo: Er þetta enn ein leiðin hjá ríkisstjórninni, í þessu tilfelli hæstv. utanrrh., til að skáskjóta þessu stóra fyrirtæki, þessu milljarðafyrirtæki, þessu fyrirtæki sem telur hundruð starfsmanna, fram hjá eftirliti Alþingis og aðhaldi stjórnarandstöðunnar og geta haft þetta í friði fyrir sig og sína? Þannig hefur það því miður birst í samskiptum þings og framkvæmdarvalds þegar hlutafélagavæðing hefur átt sér stað. Landssíminn er auðvitað hrópandi dæmi um þetta. Það er í því ljósi sem menn hika eilítið og segja: Er það alveg sjálfgefið að mál gangi fram með þessum hætti? Lítum örlítið á hina efnislegu umgjörð málsins að öðru leyti. Aflvaki hlutafélagavæðingar ríkisfyrirtækja hefur fyrst og síðast verið sá að talið er að það eigi ekki við að ríkið sé í samkeppni á tilteknum sviðum markaðarins. Það var vísað til þess í Landsbankamálinu og það er einnig notað sem rök hér. Mér finnast það vissulega rök þegar menn ræða mál af þessum toga. Á hinn bóginn má spyrja: Við hvern er Leifsstöð í samkeppni? Nú er samkeppni þessara flugstöðva með ýmsum hætti. Leifsstöð er aðallega í samkeppni við erlendar flugstöðvar. Fyrst og síðast er Leifsstöð í samkeppni um farþega frá útlöndum og reynir að laða að sér nýja flugrekstraraðila, einnig frá útlöndum. Um erlend samskipti, í þess orðs fyllstu merkingu, er ekki að ræða í þessum geira. Því miður kannski. Sökum smæðar okkar og stöðu sé ég það ekki fyrir að Leifsstöð sem miðstöð okkar í flugsamgöngum við útlönd muni eiga í beinum samskiptum af þessum toga. Samkeppnin hefur auðvitað birst í Leifsstöðinni inná við. Þar er í raun ekki verið að breyta neinu með þessari formbreytingu. Eftir sem áður verður það hlutafélag sem um ræðir 100% í eigu ríkissjóðs og á forræði ráðherrans. Raunar mætti segja, herra forseti, að Flugstöð Leifs Eiríkssonar hafi í raun verið ígildi hlutafélags fram að þessu. Utanríkisráðherrar hafa hverju sinni nánast getað gert það sem þeim hefur dottið í hug þar syðra, og stundum án þess að spyrja kóng eða prest. Þeir hafa að vísu haft ráðgefandi apparöt og stjórnir yfir tilteknum þáttum í gegnum tíðina og stundum hafa þeir notað þessar ráðgefandi stjórnir og ráð sem skálkaskjól fyrir óvinsælum ákvörðunum og vísað til ráðgjafar þeirra. Öll umgjörð þessa hefur eins og við þekkjum verið í hlutafélögum. Hið stóra stökk sem yrði með þessari formbreytingu er því ekki alveg fyrirséð. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hvar þessi eðlisbreyting verður með þeirri formbreytingu sem hér ætti sér stað. Ég sé hana ekki í fljótu bragði. Þarna hefur verið ígildi stjórnar yfir þessu fyrirtæki, undir forræði ráðherra. Hið eina sem gerist er að háeffið bætist við. Ég velti því þar af leiðandi eilítið fyrir mér hvaða raunbreyting mundi eiga sér stað. Hún verður auðvitað talsverð gagnvart starfsmönnum, þ.e. gagnvart þeim sem eru ríkisstarfsmenn, einkum og sér í lagi í fríhöfninni, sem hefur eins og hér hefur réttilega verið sagt, verið gullkista þessarar stöðvar. Í því samhengi er líka rétt að lýsa yfir vonbrigðum með það, þó ég hafi að vísu hlýtt á skýringar ráðherra þar um, að enn og aftur birtast starfsmönnum ríkisfyrirtækja áform um hlutafélagavæðingu í gegnum fjölmiðla. Ég hef samúð með stöðu ráðherra í þessum efnum. Það er ekkert áhlaupaverk í þessu opna samfélagi okkar að gera þetta þannig að starfsmenn heyri um slíkt fyrstir allra. Þarna tókst honum það ekki og það er slæmt. Ég held, með fullri virðingu fyrir utanrmn., ráðuneytunum og ríkisstjórninni, að það takist nú ekki að halda slíkan trúnað gagnvart fjölmiðlum marga daga hafi ráðherrann ætlað sér það. Auðvitað átti hann að vera búinn að merkja í dagbók sína fund með starfsmönnum strax eftir fund utanrmn. Að vísu var hann á öðrum fundi þennan mánudag. Af þessu verða menn að læra. Þetta skapar auðvitað tortryggni, stundum ástæðulausa en engu að síður eðlilega. Mér nægir hins vegar ekki, af því ég hef dálitla reynslu af því og við höfum það líka af þessari hlutafélagavæðingu, að hagur starfsmanna sé ævinlega og alltaf tryggður. Það hafa gengið mál í þessa veru og oftar en ekki hafa nú starfsmenn og starfsmannafélög viðkomandi aðila unnið þau mál. Reynslan hér í húsinu handan við okkur hefur hins vegar verið sú að það hefur snarfækkað á gólfinu en fjölgað, eins og menn þekkja, stórkostlega á efri hæðum. Ég læt mér ekki koma annað til hugar en sama þróun verði þar syðra. Það þekkja menn erlendis frá og sama þróun hefur átt sér stað hér heima. Fólkið á gólfinu óttast því eðlilega mest slíkar breytingar. Ég hins vegar treysti því að menn muni nota þennan tíma og það ráðrúm sem gefst við umfjöllun þessa máls til að tryggja að framkvæmdin verði skynsamleg, verði þetta að veruleika. Herra forseti. Nú er það þannig að Leifsstöð og byggingarframkvæmdir frá 1983--1987 hafa legið óbættar hjá garði. Það hefur að mjög litlu leyti verið reynt að borga niður þær fjárfestingar sem þáv. stjórn helmingaskiptaflokkanna, Framsfl. og Sjálfstfl., réðust í á þessum árum. Þeir ætluðu nú öllu að týna á lokasprettinum til að ljúka því fyrir kosningarnar 1987 og misstu algjörlega peningatökin á þeirri framkvæmd, voru að teikna flugstöðina á sama tíma og hún var byggð. Þeir sem komið hafa nærri slíku vita að slíkt er óráð og við höfum ekki enn bitið úr nálinni með það. Ástæðan fyrir því að við skuldum enn þá í kringum 5 milljarða kr. í þessari flugstöð sem er að verðmæti einhverjir 5 milljarðar --- þannig að hreinn eignarhluti ríkisins er enginn í flugstöðinni þar syðra --- er auðvitað sú að við höfum notað hagnaðinn af fríhöfninni sem skilað hefur stórum fjárhæðum í tekjur. Ríkissjóður hefur hirt þessa fjármuni að langmestu leyti. Ég er ekki að segja flugstöðin hafi ekki staðið undir sér fram að þessu. Við skulum horfa á veruleikann eins og hann er. Eignarhlutur ríkisins, ef við getum sagt sem svo, er enginn í þessari stöð. Nú erum við að ráðast í framkvæmdir, enn og aftur í tímahraki, sem á að ljúka fyrir 1. mars að ári, eða hvort það er 1. apríl. Það er rétt um ár þar til taka á stækkunina í notkun að verulegu leyti. Framkvæmdir eru byrjaðar og þó enn sé verið að teikna. Ég er satt að segja viðbúinn hinu versta en vona hið besta þegar kemur að fjármálalegu uppgjöri á þeim framkvæmdum sem þar eiga sér nú stað. Þær eru ekki nein smásmíði og munu samkvæmt upplýsingum nema í kringum 4 milljörðum kr. Ég vona svo sannarlega að menn geti haldið sig innan þeirra áætlana þó að ég endurtaki að ég sjái það ekki alveg fyrir og mundi ekki leggja mikið undir í þeim efnum. Herra forseti. Þetta er hin stóra umgjörð þess nýja hlutafélags sem þarna á að taka við. Og það er eftirtektarvert í því samhengi þegar umsögn fjmrn. í þessa veru er skoðuð og raunar líka inngangserindi hæstv. ráðherra þar sem hann taldi það mjög mikilvægt að nú væri þessi 8 eða 9 milljarða skuld á flugstöðinni, sem til verður orðin eftir að næstu lotu verður lokið, ekki færð í ríkisreikning --- nú vildi ég gjarnan að hæstv. ráðherra legði við hlustir --- að mjög mikilvægt væri að þessar tölur fyrirfyndust ekki í ríkisreikningi heldur væru skuld hins nýja hlutafélags. Ég gef, herra forseti, ekki mikið fyrir þetta. Ég gef ekki mikið fyrir svona feluleik út af fyrir sig. Það verður eftir sem áður á ábyrgð ríkissjóðs að greiða þetta hvort heldur það verður hlutafélag í eigu þess eða undirstofnun eins og við þekkjum. Mér finnst þetta ekki rök í sjálfu sér. Það er hins vegar eftirtektarvert í umsögn fjmrn. að þar er sagt berum orðum að nettótekjur ríkissjóðs muni lækka um 140 millj. á ári á tímabilinu en tæplega 200 millj. á fyrsta ári. Ég gef mér hins vegar, og ég bið þá hæstv. utanrrh. að leiðrétta mig, að þessi lækkun verði m.a. til orðin vegna þess að hlutafélagið sjálft eigi að standa skil á gjaldföllnum skuldbindingum vegna hvers árs, þ.e. það eigi að borga afborganir og vexti og hlutafélagið eigi að gera það. Þannig að lækkunin á tekjunum sé ekki eingöngu vegna þess að nýja hlutafélagið taki yfir lífeyrisskuldbindingar heldur líka vegna þess að þeir ætla að borga þær skuldir eitthvað niður sem eru áhvílandi. Það verður hins vegar ekkert séð af þessu yfirlitsblaði fjmrn. og menn þurfa aðeins að vinda sér í gegnum fylgiskjöl með frv. sem eru um margt ágæt en að því leyti til gölluð að þau segja okkur ekki stöðuna eins og hún er í dag. Mér hefði þótt fróðlegt og ég hvet til þess og óska raunar eftir því að í umfjöllun utanrmn. fái menn yfirlit um þróun fjármála allt frá 1987 að stöðin var tekin í gagnið og menn átti sig algjörlega á því hver er staðan í dag áður en menn ætla að renna inn í þetta nýja fyrirkomulag. Hér er töfluverk sem sýnir hvernig þróun mála mun verða í framtíðinni en lítið um núverandi ástand. Við erum í miðjum byggingarframkvæmdum --- gleymum því ekki. Það er því mjög brýnt að við áttum okkur á stöðunni fyrir byggingarframkvæmdir og síðan eftir þær en það er hér hins vegar nákvæmlega listað. Því er, herra forseti, nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri okkur eilítið gleggri grein fyrir hver hin fjárhagslega staða þessa hlutafélags er eftir stækkun og miðað við núverandi ástand. Þetta mun væntanlega leiða til þess að gullkistan, Fríhöfnin, mun auðvitað skila öllu sínu til þessa hlutafélags, hún mun verða hluti af því, en að tök og tækifæri ríkissjóðs til að seilast með krumluna í þessa stóru tekjupósta munu verða hverfandi, nema ríkissjóður fari hina gömlu leið og hækki arðsemiskröfu og nái peningunum þannig. Það er því ekkert gefið í þessu. Herra forseti. Það væri líka fróðlegt í þessu samhengi, af því að vísað hefur verið til þess, hvernig þessu er háttað í nágrannalöndum okkar, og það er með ýmsu móti, ég þekki það. Sumir hafa gengið býsna langt í einkavæðingarátt, aðrir hafa ekki tekið hænufet í þá veru. Auðvitað veltir maður því fyrir sér og skoðar í þessu ljósi, því að hæstv. ráðherra hefur verið ærlegur með það að hann segist ekki vilja útiloka sölu síðar meir, hvort það sé mjög fýsilegur kostur til að mynda ef stærsti aðilinn í ferðaþjónustu á Íslandi, Flugleiðir, ætti 50--60% í einu millilandaflughöfn á Íslandi. Er það eitthvað sem við gætum séð fyrir okkur? Nei, auðvitað ekki. En má ekki ætla að einmitt þetta stóra fyrirtæki yrði fyrst allra til þess að sækjast eftir slíkum eignarhlut? Mörgum finnst einmitt að Flugleiðir ráði of miklu varðandi rekstur og framgang mála þar syðra og loki á aðra aðila t.d. varðandi lendingargjöld og ýmislegt annað. Herra forseti. Tími minn er búinn. Ég vil bara árétta það að þó að ég hafi virkað hér gagnrýninn á ýmsa hluti þá held ég að við þurfum að vera það. Ég held að við þurfum að skoða þessi mál algjörlega í botn og gefa okkur ekkert fyrir fram. Mér finnst, af athugasemdum með frv., að menn geri það dálítið og gefi sér ekki nægilegan tíma til að skoða allar hliðar málsins.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að upplýsa um fjárhagslega stöðu flugstöðvarinnar. Ég tel langheppilegast að gera það þegar málið kemur til umfjöllunar í nefnd. Það eru að sjálfsögðu til reikningar flugstöðvarinnar fyrir sl. ár og ekkert á móti því að þeir reikningar séu sýndir í meðferð málsins þannig að hv. þm. geti áttað sig á því. Hv. þm. nefndi að verið væri að færa skuldir til inn í hlutafélag, þ.e. þær væru ekki lengur á ábyrgð ríkissjóðs. Það sem skiptir að sjálfsöðgu meginmáli í því er að hér er verið að sýna fram á samkvæmt áætlunum óháðra endurskoðenda að við getum ráðið við þessar skuldir og borgað þær niður. En á undanförnum árum, alveg fram til þessa dags eða til 1998, voru þessar skuldir að safnast upp og ef það hefði haldið áfram hefði það endað á ríkissjóði, endað á skattborgurum landsins. Hér er því ekkert bara verið að færa til tölur, hér er verið að standa þannig að málum að viðkomandi fyrirtæki endurgreiði þetta allt saman. Það er náttúrlega löngu tímabært að ganga þannig frá málinu sem hafði einhverra hluta vegna verið vanrækt allt of lengi.

Herra forseti. Ég og hæstv. ráðherra deilum ekkert um það að menn hafi ekki sinnt þeirri sjálfsögðu skyldu að greiða skuldir ríkissjóðs vegna skuldbindinga í Leifsstöð. En hver er ástæðan? Er ástæðan sú að fjármuni hafi vantað úr rekstri stöðvarinnar? Nei, hún er ekki sú. Hún er einfaldlega þessi: Ríkissjóður hefur tekið stóran hluta af hagnaði stöðvarinnar í almennan rekstur. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hefur þær tölur handbærar en ég vil samt spyrja hann um þær. Getur hæstv. ráðherra upplýst hvað ríkissjóður hefur tekið mikla peninga út úr rekstri Leifsstöðvar frá 1987 til dagsins í dag? Hefur hæstv. ráðherra upplýsingar um hvort þeir fjármunir hefðu ekki staðið undir þessum skuldbindingum, þessum áhvílandi lánum og afborgunum af þeim? Mér er nær að halda að þeir hefðu gert það. Þessi hlutafélagavæðing er auðvitað engin hókus pókus aðferð í því að borga skuldir. Það sem einum af oddvitum ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanrrh., aðstoðarforsrh., hefði vissulega verið í sjálfsvald sett núna í fimm ár var að taka ekki peninga úr rekstri flugstöðvarinnar í ríkissjóðshítina heldur nota þá fjármuni eins og þeim ber í að borga niður skuldir. Það þarf ekkert að hlutafélagavæða sérstaklega til þess. Það er auðvitað pólitísk ákvörðun oddvita ríkisstjórnarinnar hvernig sá hagnaður er notaður og eðli máls samkvæmt á að nota hann til að borga niður skuldir. Þar erum við hæstv. ráðherra sammála. Og hvort hann eða forverar hans hafi farið öðruvísi að og hann telji sig þurfa að hlutafélagavæða og sérstaklega að tryggja það að gírugur fjmrh. taki ekki þarna fjármuni og fari með þá í almennan rekstur, það veit ég ekkert um, en ég fæ ekki séð að nýir fjármunir verði til með hlutafélagavæðingunni einni og sér.

Herra forseti. Ég hef ekki talið neina ástæðu til þess að breyta skipulaginu eins og það var, þ.e. að flugstöðin skilaði miklum peningum til ríkissjóðs og flugstöðin mun áfram skila miklum peningum til ríkissjóðs. Þarna er að vísu munur upp á 140 millj. að meðaltali á ári sem getur þá gengið til þess að greiða niður skuldir. En það sem við höfum fyrst og fremst lagt áherslu á er að auka tekjur flugstöðvarinnar, skapa nýjan grundvöll, vegna þess að þetta er mjög góð starfsemi sem þarna er fyrir hendi. Það eru gífurlegir möguleikar en að mínu mati hefur þeim möguleikum ekki verið sinnt sem skyldi. Ég er þó alveg sannfærður um að þegar ný stjórn kemur að þessu fyrirtæki sem hefur þekkingu á málum, þá eru miklu meiri líkur til þess að þeir möguleikar sem eru fyrir hendi verði nýttir heldur en að fyrirtækið verði rekið, eins og ég hef sagt, sem deild í utanrrn. Þó að ég hafi mikla trú á embættismönnum mínum og því ágæta fólki sem þar er, þá er það ekki sérstaklega ráðið þangað inn með tilliti til verslunarrekstrar á Keflavíkurflugvelli, að flutningsskyldir diplómatar eigi á hverjum tíma að hafa mikið vit á klæðaverslunum eða skóverslunum á Keflavíkurflugvelli. Það er ekki eðli þeirra starfa.

Herra forseti. Nú veit ég ekki gjörla um innanbúðarmál í utanrrn. eða hverjir hafa sérþekkingu á skóm. Hitt er annað mál að ég sé það fyrir að ný stjórn hlutafélags þurfi fyrst og síðast að halda utan um hina stærri þræði. Það verður tæpast á hennar valdi að ákvarða staðsetningu skóverslana eða umfang þeirra og hvort það eigi að vera einkaaðilar sem leigi þar pláss eða hlutafélagið sjálft sem eigi að halda þeim rekstri úti. Við skulum undirstrika þann veruleika sem við okkur blasir að þessi hlutafélagavæðing ein og sér mun ekki skýra neitt þau vandamál sem uppi hafa verið varðandi samkeppnisatriði og álitamál í rekstri innan stöðvarinnar. Því að eftir sem áður mun verða togstreita þar á ferðinni hvort heldur það er hlutafélag í eigu ríkissjóðs eða deild í utanrrn. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra, vegna þeirra stóru skuldbindinga sem þarna eru annars vegar, muni vilja hafa fingurna í því hvernig þessi mál ganga til. Ég sagði áðan og ég held að það sé bara þannig að ákveðið gagnsæi er í þessum málflutningi öllum. Stundum hentar að hafa pólitíska fjarlægð frá ákvörðunum svo sem varðandi forstöðumann þar syðra, og það passar núna að fá þá pólitísku fjarlægð og geta vísað til stjórnar fyrirtækisins, það er meiri pólitísk fjarlægð í því en ráðgjafarnefnd í deild utanrrn. Það skapar því ákveðinn ótrúverðugleika í nálgun þessa máls. Og að lyktum vil ég segja þetta, herra forseti, og undirstrika það að ég leggst ekki gegn þessu þver og endilangur. En hefði ekki verið skynsamlegra að leggja þetta til í lok uppbyggingartímabilsins, þ.e. 1. mars að ári, þegar uppbyggingu væri lokið og menn sæju landið fyrir sér eins og það er en ekki á miðjum framkvæmdatíma þegar spurningarnar eru fleiri en svörin?

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði að spurningarnar væru í raun fleiri en svörin og það er akkúrat það sem knýr mig hingað upp. Ég deili að vísu áhyggjum mínum með honum varðandi starfsmannamál í Leifsstöð eins og reyndar á við um önnur starfsmannamál ríkisins hvort heldur er í ríkisfyrirtækjum eða fyrirtækjum sem hafa verið hlutafjárvædd því að í starfsmönnunum eru auðvitað fólgin gríðarlega mikil verðmæti. Hv. þm. talaði líka um pólitíska fjarlægð. Ég er alveg sannfærður um að við hlutafjárvæðingu verður hin pólitíska fjarlægð meiri. En spurningar mínar sem vöknuðu þegar ég hlustaði á hv. þm. voru í fyrsta lagi hvort þingmaðurinn sé á móti því að Flugstöð Leifs Eiríkssonar verði hlutafjárvædd. Ég náði því ekki alveg í ræðu hans og gott væri að fá alveg skýrt svar við því hvort hann er á móti þessu. Og hin spurningin var sú hvort þingmaðurinn sé á móti því að stækka Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það kom ekki fram í ræðu hans áðan þegar hann fjallaði um þessi mál á mjög breiðum grunni og eftir standa í raun þessar tvær spurningar.

Herra forseti. Hv. þm. hefur greinilega komið seint inn í ræðu mína. Ég er hvorki með þessu máli né á móti því, við skulum bara hafa það alveg á hreinu. Ég mun taka afstöðu til þess þegar fyrir liggja svör við þeim fjöldamörgu spurningum sem ég hef hér varpað fram. Þau hafa alls ekki komið í ljós. Ég áskil mér því allan rétt í þessum efnum. Af því að hv. þm. lýsti yfir áhyggjum sínum af framtíð starfsmannamála, sem kann auðvitað að tengjast breytingum á kjördæmaskipan en ég skal ekkert um það segja, má náttúrlega spyrja: Hefur hann raunverulega áhyggjur af málinu og ætlar hann að fylgja því eftir? Mun afstaða hans til málsins byggjast á því hvort hagur starfsmanna verði tryggður? Verður hann kannski á móti málinu ef hagur þeirra verður ekki tryggður? Þannig má gagnspyrja. Hlutafélagavæðing --- ég verð nú að leiðrétta hv. þm., við erum að tala um hlutafélagavæðingu en ekki hlutafjárvæðingu --- er auðvitað til að skapa ráðherranum pólitíska fjarlægð. Það dettur ekki nokkrum manni í hug að ný stjórn í Leifsstöð verði með öðrum formerkjum en til að mynda í Íbúðalánasjóði eða þeim stjórnum og ráðum sem ráðherrarnir hafa skipað. Þarna eiga sérfræðingar í skóverslunum greinilega að ráða ferðinni. En það væri líka fróðlegt að heyra hvort hv. þm., sem kemur úr stjórnarliðinu, líti þannig á að pólitískt jafnvægi eigi að ríkja í þessari stjórn, eins og menn þekkja raunar enn að hluta til í Landssímanum og Íslandspósti þar sem hann situr. Finnst honum það sjálfsagt og eðlilegt að þar verði ákveðið pólitískt jafnvægi þannig að eftirlitsskylda annarra flokka sé tryggð með þessari mikilvægu starfsemi? Er hann mér sammála um það? Ég held að það sé sniðugt en jafnframt að tryggja nauðsynlega sérhæfingu og sérþekkingu á rekstri skóverslana.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hafði ákveðna þörf fyrir að snúa örlítið út úr máli mínu. Það kom reyndar skýrt fram, ég þakka hv. þm. fyrir að svara því, að hann er hvorki með né á móti þessu máli. Hann talaði á þeim nótum og þá hef ég í raun skilið ræðu hv. þm. alveg rétt. Það er hins vegar mikill misskilningur hjá hv. þm. að halda að ég sé fyrst og fremst að hugsa um þetta mál út af breytingu á kjördæmaskipan.

Gott að vita það líka.

Auðvitað tengist Flugstöð Leifs Eiríkssonar öllu landinu eins og önnur ríkisfyrirtæki. Að þessu leyti er ég greinilega örlítið víðsýnni en hv. þm. vegna þess að þetta tengist landinu í heild. Mér finnst mjög eðlilegt, herra forseti, að þegar valið verður í stjórn þessa fyrirtækis þá verði það hæft fólk og það er ekkert óeðlilegt að ákveðið pólitískt jafnvægi sé í þeim efnum eins og reyndar hefur verið gætt að í mjög mörgum hlutafélögum sem stofnuð hafa verið á vegum ríkisins. Að því leyti fara skoðanir okkar saman. Ég hef hins vegar þá staðföstu trú að nútímalegra sé að gera fyrirtæki eins og þetta að hlutafélagi. Ég er klár á því að ákvarðanataka verður mun skjótari með þeim hætti heldur en þegar fyrirtækið heyrir beint undir utanrrn. Það kom reyndar komið mjög vel fram í ræðu hæstv. utanrrh. að embættismenn eiga ekki að vera að vasast í verslunarrekstri og þess háttar. Þannig fara skoðanir okkar saman að þessu leyti.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. mun beita sér fyrir því gagnvart hæstv. ráðherra, formanni sínum, að þarna verði ákveðið pólitískt jafnvægi á í stjórnarskipan. Hæstv. ráðherra hefur væntanlega hlýtt á þingmanninn sinn.

Já, já.

Ég fagna því hins vegar líka þó ég sé ekki hissa á því að hv. þm. hefur ákveðinn skilning á afstöðu minni, þ.e. að vera með og á móti frv. Þetta hefur nú verið aðalsmerki Framsfl. og þeir þekkja þetta auðvitað mætavel. Ég segi einfaldlega að ég ætla að taka málefnalega afstöðu til þessa máls þegar öll kurl eru komin til grafar. Eins og ég rakti hér í ítarlegu máli og gæti gert nánar ef tími gæfist til eru fjöldamargar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Ég hef aldrei verið svo mikill ofsatrúarmaður á hlutafélagavæðingu og hvað þá einkavæðingu að orðið eitt, að hugtakið eitt nái að búa til peninga, dugi til að breyta hér nótt í dag. Ég hef aldrei verið sama sinnis og t.d. hv. þm. Pétur Blöndal í þeim efnum, af því ég sé hann hér. Ég bið hann afsökunar ef ég er að gera honum upp skoðanir. Ég vil að rök séu færð fyrir slíkum breytingum. Þess vegna sagði ég áðan að í samkeppnisumhverfi vil ég skoða það mjög gaumgæfilega og er yfirleitt hlynntur því að ríkissjóður mæti á markaðinn undir tilteknum formerkjum. Það er ekki alveg sama hvernig það er gert. En þar sem það er ekki borðleggjandi og langt í frá að samkeppni ríki þar gildir annað. Getur hv. þm. bent mér á hvaða flugvöllur er í beinni samkeppni við Leifstöð? Er Egilsstaðaflugvöllur í beinni samkeppni við Leifsstöð? Eða Ísafjörður? Nei, auðvitað ekki. Þessi flugstöð er ein sinnar tegundar hér á landi og verður í fyrirsjáanlegri framtíð. Maður gefur sér því að þessi lögmál séu ekki til staðar þarna. En ýmis önnur rök sem hér hafa verið tínd til kunna að gera það að verkum að þetta sé skynsamlegt. Ég ætla ekkert að útiloka það. Á hinn bóginn hefur mér ekki sýnst að sérfræðingar hæstv. ráðherra í málefnum flugstöðvarinnar, ekki endilega sendiherrar heldur líka ákveðnir sérhæfðir aðilar og með sérþekkingu, hafi nú yfirleitt verið fljótir til aðgerða. Það hefur ekki þurft að spyrja Alþingi um stórar eða litlar ákvarðanir þar syðra. Þessir kostir hlutafélagsins hafa því verið til staðar þótt þar sé um deild í ráðuneytinu að ræða.

Herra forseti. Mér er sagt að stærsta snyrtivöruverslun landsins sé í Fríhöfninni í Keflavík. Hún heyrir beint undir hæstv. utanrrh. Þegar hann ræðir við forstöðumenn þeirrar stofnunar fjalla þeir kannski um álagningu á ilmvötnum og í næstu andrá fer hann að ræða um afstöðu Íslands til stórra mála á þingi Sameinuðu þjóðanna. Þetta er náttúrlega fáránlegt. Herra forseti. Fríhafnir eru undanþegnar öllum gjöldum til ríkisins og jafnvel til sveitarfélaga. Þetta er eins konar skattaparadís. Þetta er svona útópía frjálshyggjumanna, ekkert ríki. En þar er einn hængur á. Menn þurfa að kaupa sér farmiða til að njóta gæðanna. Þess vegna eru það hagsmunir flugfélaga um allan heim og ferðaskrifstofa að fríhafnir séu sem víðast við flugvelli til þess að hvetja fólk til þess að fljúga. Almenningur nýtur ekki þessara skattfríðinda eða skattaparadísarinnar nema með því að fljúga. Hv. þingmenn geta ímyndað sér hvað mundi gerast ef Kringlan fengi svipuð leyfi hérna að öðru óbreyttu, ef hún þyrfti ekki að borga virðisaukaskatt, ekki tolla eða önnur gjöld af allri veltu sinni. Það yrði aldeilis hagnaður af því fyrirtæki. Það yrði mikils virði. Fríhafnir eru þannig í eðli sínu gullkista og auðlind fyrir þá sem reka þær. Þannig geta menn líka notað þær. Í kringum fríhafnir myndast verslunarmiðstöðvar á ólíklegustu stöðum, jafnvel uppi á miðri Miðnesheiði. Það er alltaf jafnskrýtið, herra forseti, að keyra þarna í eyðimörkinni um miðjan vetur í snjókomu og byl en vera allt í einu kominn inn í glæsilega verslunarmiðstöð. Einasti hvatinn fyrir þessari miðstöð þarna er fríhöfn. Nú er það þannig, herra forseti, að ég er á móti fríhöfnum. Ég er á móti því að mismuna fólki í sköttum. En það er önnur saga, ég breyti því væntanlega ekki um allan heim. Miklar breytingar hafa átt sér stað í Evrópusambandinu undanfarið. Þar er eitt ríki í mótun og hluti af því er að loka fríhöfnum, loka þessum skattaparadísum sem eru úti um allt eða þá skipta þeim upp. Það mun gera það að verkum að okkar fríhöfn fær meira vægi vegna þess að hún stendur í samkeppni við fríhafnir annars staðar. Það er hugsanlegt að í tengslum við það samkomulag sem við samþykktum í gær um Schengen-samninginn gefist ný sóknarfæri í því að Keflavíkurflugvöllur verði sem dyr t.d. Ameríku og Japans til Evrópu. Fólk sem kemur inn til Evrópu gæti farið í Fríhöfnina í Keflavík á leið sinni til Evrópu og þar væri feiknarmikið sóknarfæri fyrir duglega bisnessmenn, herra forseti. Það gæti gefið duglegum framkvæmdamönnum tækifæri til að láta Fríhöfnina skila miklu meiri hagnaði en hún nokkurn tíma mundi gera undir opinberri forsjá. En Fríhöfnin er líka í samkeppni við verslun hér innan lands. Hún hefur farið illa með verslun innan lands, virkilega illa. Það er engin tilviljun að stærsta snyrtivöruverslun landsins er í Fríhöfninni. Það er vegna skattfrelsisins. Þetta hefur náttúrlega komið mjög illa niður á snyrtivöruverslunum á landinu sem og annarri verslun sem er í beinni samkeppni þar við, þar á meðal ÁTVR sem verður af miklum viðskiptum vegna Fríhafnarinnar. Ég reikna ekki með því að við getum breytt því vegna þess að þessar fríhafnir eru um allan heim. Það er svo merkilegt að þegar maður les þetta frv. þá er hvergi talað um Fríhöfnina. Hún er ekki nefnd í frv. en þó á hún að vera sá dráttarklár sem dregur ríkissjóð upp úr skuldafeninu sem þessar miklu framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli hafa valdið. Þess er þó getið í greinargerð að hæstv. utanrrh. hafi tekið þá ákvörðun að fella rekstur Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli undir starfsemi flugstöðvarinnar til að styrkja enn frekar fjárhagslegan grundvöll þeirrar uppbyggingar sem nú stendur yfir. Meiningin er því, þó það komi ekki fram í frv., að nota Fríhöfnina sem dráttarklár til að greiða niður þær skuldir sem þessar miklu fjárfestingar valda. Þegar við ræðum um stofnun hlutafélags um rekstur sem er á höndum ríkisins þá þarf alltaf að ræða um hag starfsmanna. Það er miður þegar þeir frétta það ekki fyrstir, heldur frétta úr fjölmiðlum að það eigi að fara að breyta rekstrinum. Hér virðist hafa orðið slys og hæstv. utanrrh. á alla mína samúð fyrir að hafa lent í því slysi. Hann gat þess að hann hefði viljað tilkynna starfsmönnum þetta fyrst. Það hefur hins vegar sýnt sig í þeim fyrirtækjum sem hafa verið einkavædd hingað til að fyrir flesta starfsmenn er það til bóta. Launakerfi ríkisins er það niðurnjörvað og stíft að starfsmenn hafa ekki getað notið hæfileika sinna og dugnaðar. Þess vegna er við því að búast og væntanlega kemur það upp að þegar búið er að breyta þessu í hlutafélag þá eru meiri möguleikar til þess að greiða starfsfólki eftir hæfileikum og getu. Það kæmi væntanlega konum hvað mest til góða þar sem þeim hefur oft ekki verið greitt í samræmi við getu, því miður. Herra forseti. Í 6. gr. er gert ráð fyrir að við stofnun félagsins verði allt hlutafé þess í eigu íslenska ríkisins og ráðstöfun þess og sala háð samþykki Alþingis. Þetta þykir mér að sjálfsögðu miður af því að ég vil ganga enn lengra. Þetta er hins vegar ágætis skref og ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem reyndar er ekki viðstaddur núna, fyrir að benda á það sí og æ og undirstrika að flugstöðin verði seld. Það þykir mér mjög jákvætt þó honum þyki það ekki. En þar sem hér er um ,,bisness`` að ræða, herra forseti, þá legg ég til að hv. utanrmn., sem stendur jafnan ekki daglega í bisness, fái góða ráðgjafa úr atvinnulífinu til þess að hjálpa sér við að fara yfir þetta frv. Þetta er frv. um bisness, atvinnurekstur og því þarf að líta á dæmið í heild, hvernig menn sjá þetta dæmi fyrir sér ef Fríhöfnin yrði látin fylgja með. Segjum að það yrði gerður samningur milli ríkisins og þessa hlutafélags um að Fríhöfnin njóti skattfríðinda eins og álverið og fleiri fyrirtæki, óbreytt í tíu eða fimmtán ár og svo yrði dæmið selt. Þá hygg ég að svo miklir peningar fáist fyrir að allar skuldir ríkissjóðs vegna flughafnarinnar mundu greiðast fyrir andvirðið og kannski gott betur. Þeir markaðsaðilar sem kæmu inn í dæmið gætu hugsanlega átt möguleika á aukningu með því að markaðsvæða Fríhöfnina út um allan heim þannig að umferðin stóraukist, ekki til Íslands heldur milli annarra landa og Evrópu og frá Evrópu til annarra landa. Þetta sjá náttúrlega bisnessmenn en ekki endilega hv. utanrmn. sem ekki er að fjalla um svona viðskipti alla daga. Ég legg því til að utanrmn. fái góða viðskiptamenn úr atvinnulífinu til að ráðleggja sér hvernig best er að standa að slíku dæmi og gæta hagsmuna ríkissjóðs sem best. Þá er kannski hægt að breyta þessu skuldaáhyggjudæmi yfir í gullgerðarvél, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson gat um, og ég reikna með því að þegar á að fara að selja þetta fyrirtæki, sem hv. þm. er búinn að lýsa hér yfir aftur og aftur að verði gert, muni Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins með hv. þm. Ögmund Jónasson í stjórn verða fús til að borga mikið fyrir þessa gullgerðarvél og það muni koma ríkissjóði til góða. Ég má til með, herra forseti, að geta hérna um leiðinlegt orð í 11. gr. Þar stendur: ,,Við niðurlagningu stofnunarinnar ...`` Niðurlagning er í mínum huga alltaf eins og að leggja síld í dós. Ég mundi vilja að menn notuðu annað orð, t.d. þegar stofnunin verður lögð niður eða eitthvað slíkt. En þetta er væntanlega málefni nefndarinnar sem fer yfir þetta. Herra forseti. Ég lýsi yfir stuðningi við frv. Ég tel að þetta sé mjög jákvætt skref í átt að meiru og ég ætla að vona að menn taki sér ekki allt of langan tíma til að átta sig á því að það sé skynsamlegast af öllu að ríkið selji þetta hlutafélag því það eru einkaaðilar sem geta gert úr þessu mikinn hagnað til hagsbóta fyrir sjálfa sig og það kemur væntanlega fram í háu verði til hagsbóta fyrir ríkissjóð.

Herra forseti. Það er gjarnan svo þegar hv. þm. Pétur Blöndal kemur í þennan stól þá talar hann í svörtu og hvítu. Og mér fannst, herra forseti, hv. þm. taka dálítið stórt upp í sig þegar hann talaði um að ríkisstarfsmenn njóti ekki hæfileika sinna. Það vill nú þannig til að fjölmargir menn eru starfsmenn ríkisins að sjálfsögðu og þar er auðvitað mjög margt hæfileikafólk, þannig að rekstrarformið eitt og sér segir ekki allt um það hvort menn njóti hæfileika sinna eða ekki. Ég hnaut því í raun og veru um þessa stóru fullyrðingu. Við getum sagt: Veldur hver á heldur. Ég er sannfærður um að það eigi að hlutafélagsvæða þetta fyrirtæki en mér þykir, herra forseti, hv. þm. taka ansi stórt upp í sig þegar hann talar um að ríkisstarfsmenn njóti ekki hæfileika sinna í því rekstrarformi þar sem ríkisrekstur er. Því velti ég fyrir mér hvort hv. þm. sé að fullyrða það að allir þeir fjölmörgu starfsmenn ríkisins séu á hálfu gasi eða hálfum hraða af því einu að þeir eru starfsmenn ríkisins.

Herra forseti. Mér þykir sérstaklega vænt um að fá þessa athugasemd frá hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni. Ég sagði að ríkisstarfsmenn njóti oft ekki hæfileika sinna. Ég stend við það. Þeir eru nefnilega margir á fullu gasi, en þeir njóta þess ekki. Ég hef kynnst kennurum sem skila alveg frábæru starfi, herra forseti, og halda hv. þm. að þeir njóti þess einhvern veginn? Fá þeir hærri laun? Ónei. Þeir njóta þess einskis. Ég þekki frábæra starfsmenn ríkisins á heilbrigðissviðinu sem leggja sig mjög hart fram. Halda hv. þm. að þeir njóti þess einhvern veginn í launum? Ónei, það gerist ekki. Það hefur meira að segja ekki verið hægt þangað til núna nýverið að láta þá njóta þess. Nú er reyndar búið að breyta lögum þannig að forstöðumenn geta látið menn sem eru sérstaklega snjallir, sérstaklega duglegir, með sérstaklega mikla menntun eða mikla reynslu njóta þess. En því miður hefur það verið þannig hingað til að ríkisstarfsmenn hafa ekki notið hæfileika sinna og dugnaðar. Ég stend við það. Það er ekki þar með sagt að þeir séu á hálfu gasi, alls ekki. Þeir eru margir alveg frábærir starfsmenn.

Herra forseti. Þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. þá missti ég af orðunum: ,,oft ekki hæfileika sinna``. En það á auðvitað við um fjölmarga aðra starfsmenn í öðrum rekstrarformun að þeir njóta oft ekki hæfileika sinna einhverra hluta vegna og eftir stendur sú spurning í sjálfu sér. Við getum vissulega leikið okkur að því að ræða þetta á heimspekilegan hátt, hvort starfsmenn njóti oft ekki hæfileika sinna o.s.frv. Það fer ekki alltaf eftir rekstrarforminu. Ég veit sem fyrrverandi kennari að það er dálítið erfitt að koma á einhverri ákvæðisvinnu eða kaupauka eða einhverju slíku inn hjá kennarastéttinni og það er í raun og veru erfitt að finna þann farveg. Ég ætla því ekki að munnhöggvast lengur við hv. þm. um þetta. En það kemur í ljós að rekstrarformið skiptir ekki höfuðmáli í þessu.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsti því yfir í ræðu sinni að hann væri á móti fríhöfnum vegna eðlis þeirra, þær störfuðu í skjóli skattfríðinda, en lýsti því jafnframt yfir að hann mundi sennilega ekki hafa afl til að berjast gegn þeim þar sem þær væri að finna um allan heim. Nú veit ég að hv. þm. Pétur Blöndal getur frætt þingheim um hvernig háttað er með fríhafnir almennt. Upplýsingar mínar segja að þeim fari óðum fækkandi í Evrópu, sérstaklega vegna tollabandalags Evrópu. Þetta hangir kannski saman við þá umræðu sem við höfum átt hér og áttum í gær um aðild okkar að Schengen-svæðinu, að með tilkomu tollabandalags Evrópubandalagsríkja falla niður möguleikarnir á því að reka fríhafnir. Ég hefði gaman af að heyra hv. þm. staðfesta þá skoðun eða það sem ég hef heyrt um þetta mál. Jafnframt langar mig að spyrja um hagnaðarvon væntanlegra aðila sem gætu hugsanlega boðið í Fríhöfnina okkar eða flugstöðina þegar hún verður síðan auglýst til sölu. Hv. þm. segir að hagnaðarvonin sé umtalsverð vegna þess að þarna sé starfað í skjóli skattfríðinda. En hvað gerist þá ef við, íslensk þjóð, verðum síðan aðili að Evrópusambandinu? Erum við þá ekki búin að deyfa og veikja allar hagnaðarvonir þeirra sem mögulega mundu vilja eignast þessa flugstöð og þar með talið Fríhöfnina?

Herra forseti. Ég nefndi einmitt að sú fækkun á fríhöfnum í Evrópu eða veiking á þeim, því að þær geta bara tekið þá farþega sem koma utan Evrópusvæðisins eða utan Schengen-svæðisins, veldur því að þeim fækkar og þetta gefur Fríhöfninni í Keflavík aukið tækifæri vegna þess að stór hluti af farþegum í gegnum flugvöllinn í Keflavík er ekki að koma til Íslands. Hann er að millilenda frá Ameríku til Evrópu þannig að stór hluti af rekstri Keflavíkurflugvallar er utan frá, ekki innan Schengen-svæðisins. Ég sé að þarna geti verið mikið tækifæri fyrir menn, viðskiptamenn, til framtíðar að stórauka umferð um Keflavíkurflugvöll öllum til hagsbóta, þ.e. Íslendingum. Vissulega er það svo að hv. þm. standa ekki í rekstri alla daga og þekkja ekki rekstrarlegar forsendur. Þess vegna lagði ég til að hv. utanrmn. fengi til umræðu um þetta frv. menn sem vit hafa á þeim málum og standa í rekstri alla daga til þess að fá um það smánámskeið hvernig best er að haga þessum málum þannig að hagnaðarvonin verði sem mest og þar af leiðandi væntanlegt verð fyrir flugstöðina þegar hún verður seld.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns langar mig að bregðast við orðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar hér í umræðunni þegar hann blandaði því inn í umræðuna um Flugstöð Leifs Eiríkssonar að Framsfl. væri orðinn deild í Sjálfstfl. Ég ætla ekki að svara fyrir það, það hefur formaður Framsfl. gert sjálfur og mun væntanlega bregðast við slíkum umsögnum. En það er beinlínis óþolandi að Sjálfstfl. sleppur eða víkur sér undan óþægilegum málum í ríkisstjórn aftur og aftur. Hann afgreiðir þau mál yfir á samstarfsflokkinn og hann hefur leikið þennan leik ekki í einni ríkisstjórn heldur a.m.k. tveimur og yfir á þá þriðju. Hann er á vissan hátt eins og hvelja sem sleppur undan ábyrgð sinni af því að það hentar þeim stóra flokki. Ég minni á að forsrh. tók ekki ábyrgð á Fljótsdalsvirkjun fyrr en átök urðu hér í þessum sal að morgni dags í umræðu um störf þingsins og vakti athygli okkar allra. Og forsrh. og flokkur hans hefur látið Framsfl. bera þungann af pólitískri umræðu og afgreiðslu á Schengen-málinu og við þingmenn sem störfum á Alþingi og tökum þátt í umræðum í þessum sal tökum auðvitað eftir þessu. Þetta hentar þessum flokki og eru þar með örlög samstarfsflokks hans. Við þurfum þess vegna ekki að vænta þess í þessu máli eða öðrum óþægilegum að forsrh. ...

Hæstv.

... hæstv. birtist hér. --- Já, herra forseti, ég skal gæta þess að segja hæstv. forsrh. um þann góða mann. Við þurfum ekki að vænta þess að hæstv. forsrh. birtist hér eða taki ábyrgð á óþægilegum málum. Það samræmist ekki foringjastíl hans. Herra forseti. Ég hafði þörf fyrir að minnast á þetta í upphafi máls míns í umræðu um Flugstöð Leifs Eiríkssonar og kemur væntanlega engum á óvart þó að ég láti þessi orð falla því að hver einasti maður utan og innan þessa húss þekkir þá sýn sem ég er að draga upp. Í öðru lagi vil ég taka fram að fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. hafa tekið þessu frv., þ.e. kynningu utanrrh. á frv. í utanrmn., mjög vinsamlega. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur ekki tekið þetta mál beinlínis til formlegrar afgreiðslu. Það kom hér inn á þing fyrir svo fáum dögum að flest okkar eru bara enn þá með það í handritsformi á borðunum. Við munum að sjálfsögðu skoða það og hvort þingflokkurinn er einungis með eina afstöðu til málsins. Það er engin ástæða til að við gerum það fyrr en málið fer að vinnast í nefnd og svör hafa komið við þeim spurningum sem m.a. hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson varpaði fram í spurningum sínum til hæstv. utanrrh. Við skulum hafa þetta á hreinu. Með þessari umræðu erum við ekki að leggjast gegn frv., síður en svo. Við viljum ræða það, fá skýrari mynd af afleiðingum þess og skoða hvaða afleiðingar samþykkt frv. hefur. Hér var það nefnt, og reyndar kom það líka fram í máli hv. Ögmundar Jónassonar að honum fyndist jafnaðarmenn vera farnir að bregðast við á nýjan hátt. Hv. þm. var að gefa það til kynna að stefna jafnaðarmanna samræmdist ekki þeirri stefnu jafnaðarmanna sem honum fyndist að ætti að vera til. Þá langar mig að minnast á það í tilefni af þessum ummælum, að á sínum tíma voru bæjarútgerðir starfandi úti um allt land sem jafnaðarmenn komu á laggir og skiptu mjög miklu máli fyrir atvinnulíf þess tíma. Mér dettur ekki í hug að nokkur maður fari að koma með tillögu um það í dag að sveitarfélög hringinn í kringum landið fari að setja bæjarútgerðir á laggirnar. Þetta er bara breyting og þróun sem hefur átt sér stað. Það breytir því ekki að jafnaðarmenn á ýmsum stöðum og í sveitarfélögum um land allt bera atvinnumál á atvinnusvæðum sínum jafnmikið fyrir brjósti og áður. Ég vil líka nefna það, af því að mér er það mál skylt, að í kreppunni lögðu fátækir sjómenn fram fé til samvinnufélaga, bátasamvinnufélaga, fé sem þeir áttu ekki og sem þeir mundu aldrei fá til baka aftur, enda var það ekki arður eða ágóði sem stýrði því heldur löngun til að stuðla að atvinnuuppbyggingu í heimabyggð sem stýrði því að menn lögðu fé af mörkum til að stofna útgerðarsamvinnufélög, eins og t.d. á Ísafirði.  Þetta gerum við ekki lengur af því að þetta voru aðgerðir og barn síns tíma. Ég vil líka nefna að við viljum að þjónustustofnanir á velferðarsviði séu að langmestum hluta á sviði og vettvangi ríkisins. Það er af því að við viljum ekki að það sé geðþóttaákvörðun einkaaðila sem ræður velferðarþjónustu eða velferðarstigi í landinu. Um þetta erum við sammála. Ég vil þó minna á að það er ekkert fortakslaust að ákveða að einhvers konar einkaumönnun sé til staðar og ég vil sérstaklega minna á að á vegum Barnaverndarstofu eru gerðir þjónustusamningar við einkaaðila, við fjölskyldur sem hafa sett sig niður eða breytt búum sínum og taka við dýrmætum þætti velferðarþjónustu, nefnilega að taka á móti ungmennum sem hafa orðið fíkniefnum að bráð og gera þjónustusamninga um umönnun og þjónustu við Barnaverndarstofu. Þetta hefur reynst vel, þetta er gott mál. Og það er ekkert sem segir að ríkið verði að kaupa sveitabýli og ráða fólk á býlið til að reka slíka starfsemi. Þess vegna hljótum við að bera mjög fyrir brjósti hvernig velferðarþjónusta er veitt og hvernig hún er skilgreind. Við verðum að skoða það á hverjum tíma hvaða leið er best í því máli sem við erum með í höndunum. Við getum líka rætt annað mál eins og það að bjóða út byggingu og rekstur öldrunarþjónustu, skóla o.s.frv. Þar spyrni ég gjörsamlega við fótum vegna þess að það samræmist ekki þeirri hugmyndafræði sem ég aðhyllist, að afhenda slíkt fortakslaust til einkaaðila með arð í huga því það hlýtur að ráða viðhorfi þeirra sem byggja upp og taka við slíkum verkefnum. Við höfum sagt undanfarin ár að við viljum skoða hvað á að vera hjá ríkinu og hvað ekki. Við viljum meta hvað á skilyrðislaust að tilheyra ríkisstarfsemi og hvað má vera annars staðar, hvað má einkavæðast. Og við höfum talið að fara eigi yfir flóru fjárlaganna og ríkisstofnana og skoða þetta grjóthart. En það er ekki gert hjá þessari ríkisstjórn. Hingað detta inn háeffingar og einkavæðingar, meira og minna tilviljanakennt og með svo litlum fyrirvara að alþingismenn eiga sáralítinn kost á að kynna sér forsendur eða hugmyndafræði að baki þeirri ákvörðun sem fyrir okkur er lögð hverju sinni. Frv. kemur e.t.v. inn á þriðjudegi og það er tekið til umræðu á fimmtudegi alveg óháð því hvort þingmenn hafi verið önnum kafnir í öðrum verkum og umræðum fram að því. Þingmönnum er ekki ætlað að hafa miklar skoðanir á því hvað geti falist í breytingunni úr stofnun í ,,háeff``-félag og svo síðar við einkavæðingu og sölu. Þetta er það sem er að. Í stað þess að þetta sé gert eins og hjá fólki, að farið sé yfir hvert menn stefna í upphafi kjörtímabils og ákveðið hvar menn ætla að enda, hvað þeir ætli að vera með sjálfir og hvað eigi að vera annars staðar þannig að um það geti farið fram öflug pólitísk umræða sem grundvallast á hugmyndafræði þeirra sem um þetta véla. Sú hugmyndafræði er ólík hvort sem flokkurinn heitir Vinstri grænir, Samfylkingin, Framsfl., Sjálfstfl. eða Frjálslyndir. Þess vegna eru hér ólíkir flokkar af ólíkri stærð. Ég sakna slíkrar umræðu í þessum sal, nákvæmlega slíkrar umræðu, pólitískrar, málefnalegrar umræðu um hvert hver flokkur ætlar að stefna í slíkum málum og hvert ríkisstjórn á hverjum tíma ætlar að stefna. Þessu er hent inn á borðið tilviljanakennt og sagt: Hana, takið við þessu og skoðið það og verið með eða á móti. Við búum við slík vinnubrögð og þau vinnubrögð eru frekar leiðinleg, svo ég taki ekki dýpra í árinni. Ég held að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hafi bent á það að þegar menn eru búnir að afgreiða frá sér stofnunina í ,,háeff``-félag sé viðkomandi ráðherra laus allra mála gagnvart því að gefa upplýsingar um hvað sé að gerast í fyrirtækinu og Alþingi sé búið að fá fyrirtækið í þá fjarlægð að ráðherrann sé stikkfrí hvað varðar upplýsingagjöf. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég sakna þess að sjá ekki hæstv. utanrrh. hér. Það eru ekki margar spurningar sem ég ætla beinlínis að beina til hans --- ég tel að vísu að það sé gott fyrir hæstv. ráðherra að vera viðstadda umræður sem þeir kveikja af því að ýmislegt kemur nú fram í umræðum. En ég er komin að spurningu sem ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra heyri og hún varðar frv. til laga um breytingu ...

Vegna fyrirspurnar hv. þm. um viðveru hæstv. utanrrh. verður forseti að hryggja hv. þm. með því að ráðherra þurfti að fara á fund með Samtökum atvinnulífsins sem haldinn er í forsrn. klukkan þrjú. En hann hefur í hyggju að mæta aftur til fundarins og þessarar umræðu. Það verður því að vera ákvörðunarefni hv. þm. hvort hún bíður með fyrirspurnir sínar eða treystir aðstoðarmönnum ráðherrans til þess að taka þær niður.

Herra forseti. Ég er alþingismaður í umræðu á hv. Alþingi og tala til alþingismanna og þar með hæstv. utanrrh. Ég geri mér alveg grein fyrir því að ræða þarf við aðila atvinnulífsins. Það vekur hins vegar upp þá spurningu hvað við eigum að gera þegar ráðherrarnir eru búnir að binda sig hér og þar á sama tíma og þeir hafa kallað eftir umræðu um mál sem þeir bera inn. Þetta mál kom inn á borð okkar fyrir tveimur dögum og er tekið til umræðu í dag þrátt fyrir að ráðherra muni ekki geta verið viðstaddur umræðuna allan þann tíma sem hún stendur. Mér finnst það miður og ég held að við þingflokksformenn þurfum að ræða það á fundi hjá forseta hvort í slíkum tilfellum eigi að fresta umræðunni og taka hana upp aftur þegar ráðherrar geta mætt. Ég ætla hins vegar að vekja athygli á því, af því að ég er að ræða hér alvarlegt mál og ég er að tala til alþingismanna, að formaður utanrmn. sem mun fá þetta mál til afgreiðslu í sinni nefnd er heldur ekki staddur hér, en ég þykist vita að hér séu einhverjir einstaklingar sem eru úr utanrmn. og ætla því að ljúka máli mínu. En ég kem þessum athugasemdum á framfæri við forseta, að það verður auðvitað að skoða hvernig á að bregðast við þegar menn eru að fá mál svona skjótt á dagskrá en geta ekki verið við umræðuna. Það sem ég ætlaði að benda á er frv. til laga sem liggur fyrir þinginu um breytingar á hlutafélagalögunum og þetta mál flytja nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar með hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson í fararbroddi. Þar segir: ,,Hlutafélögum, sem teljast til E-hluta ríkisreiknings og ríkið á að hálfu eða meira, er skylt að veita Alþingi sömu upplýsingar um opinbert málefni og ríkisfyrirtækjum.`` Þetta er stórmál og sérstaklega varðandi þá umræðu sem hér hefur átt sér stað að með því að hlutafélagavæða stofnun sé búið að setja hana í þá fjarlægð að alþingismenn geti ekki lengur fengið mikilvægar upplýsingar sem þeir krefjast, þeir geti ekki komið með óþægilegt aðhald að ráðherranum o.s.frv. Ef þetta frv. verður hins vegar að lögum þá er það svo að meðan félagið telst í meirihlutaeign ríkisins eru gerðar sömu kröfur um upplýsingaskyldu til Alþingis eins og væri það stofnun. Ég hvet alþingismenn til að sameinast um að þetta frv. geti orðið að lögum því það mun gjörsamlega breyta umfjölluninni um að breyta stofnunum ríkisins í hlutafélög, a.m.k. meðan ríkisstjórnin er að gefa það til kynna að þannig verði það til allnokkurra ára. Ég vil líka koma inn á það, virðulegi forseti, að nefnt hefur verið að þetta fyrirtæki væri gullgerðarvél og við höfum átt fleiri slíkar og má nefna Landssímann. Við skulum gera okkur grein fyrir því að þegar ákveðið þjónustusvið í stofnunum ríkisins er komið í bullandi samkeppni af því Alþingi hefur á einhverjum tíma afgreitt lög sem hafa opnað fyrir samkeppnisfyrirtæki á markaði, þá stöndum við frammi fyrir því að það er varla ákvörðun lengur hvort við höldum slíku þjónustufyrirtæki eða þjónustuhluta þess í eigu ríkisins sem algjörri ríkisstofnun vegna þess að þá er hún farin að skekkja samkeppnisstöðu og viðhalda ójöfnuði sem ekki er sæmandi. Í sumum tilfellum hefur það gerst, herra forseti, að menn hafa fyrst sett lög sem hafa opnað á samkeppnina, fyrirtæki hafa orðið til, þau sömu fyrirtæki hafa fundið til þess ójafnaðar sem felst í því að ríkisfyrirtæki er með ríkiseinokun og kæra til Samkeppnisstofnunar og Samkeppnisstofnun kemur og krefst breytinga hjá ríkisfyrirtækinu sem það verður stundum ekki við, eins og hefur gerst hjá Landssímanum, en hægt og sígandi rennur upp fyrir mönnum það ljós að a.m.k. þjónustuhluti þess fyrirtækis verður að fara út á markað til að hreinar línur séu í samkeppninni. Þannig gerast málin, herra forseti, oft á þann hátt að þegar það kemur til ákvörðunar okkar hefur ákvörðunin í raun verið tekin fyrir alþingismennina. Herra forseti. Það voru nokkrar spurningar sem ég vildi varpa hér fram og treysti því að formaður utanrmn. fari yfir umræðuna og sjái hvað hafi verið spurt um. Ég ætla líka að benda á að í 4. gr. frv. kemur fram að sú nefnd sem á að setja á laggirnar, þar sem á að meta eignir, réttindi, skuldir og skulbindingar Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, fær mjög stuttan tíma. Hún á að skila þeim tillögum í lok júlí, enda á að stofna hlutafélagið 1. september og hlutafélagið á að yfirtaka allar eignir þann 1. október. Og miðað við hraðann á einkavæðingarnefndinni sem sendir okkur eitt og eitt mál í einu inn á þing, þá finnst mér að þarna sé ætlast til gífurlega mikils verkefnis á mjög skömmum tíma. Flugstöð Leifs Eiríkssonar er afskaplega flott bygging. Hún var mjög dýr. Ég get ekki dæmt um hvort hún er jafnhentug og hvort hentugleikinn er í samræmi við verðið á henni, en það er umhugsunarefni að ef hún verður seld hefur það verið reynsla okkar að ríkið hefur verið með eins konar útsölu á ríkisfyrirtækjum og hafi fyrirtækið verið gullgerðarvél fyrir ríkið áður þá er það afskaplega eftirsóknarverður gullklumpur þegar út á markaðinn er komið og gætum við nefnt mörg nýseld fyrirtæki því til stuðnings. Við erum ekki að fjalla um það hér en við hljótum að gera ráð fyrir að í kjölfar þess að þetta fyrirtæki verði ,,háeffað`` verði það selt einhvern tíma, ég geri mér enga grein fyrir hvenær það verður. Þess vegna skiptir mjög miklu máli hvernig haldið er á þessu máli og hvernig er haldið utan um eigur ríkisins. Ef slíkt fyrirtæki verður selt, þá verði séð til þess að a.m.k. það fjármagn sem almenningur í gegnum ríkið hefur lagt í fyrirtækið skili sér til ríkisins og annarra þarfa og uppbyggingar. Það er grundvallarkrafa sem við hljótum að gera. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra, af því að vísað er til þess í 13. gr. að stjórnin sem nú hefur verið yfir Flugstöð Leifs Eiríkssonar verði lögð niður. Mig langar að vita hve margir hafi verið í þeirri stjórn og hvaða verkefni þeir hafi haft. Ég geri ekki ráð fyrir að neinn hér geti svarað því. Ég legg það hins vegar inn í umræðuna þannig að það verði tekið fyrir í utanrmn. Sömuleiðis vil ég nefna að í 15. gr. á að setja þjónustugjaldskrá eða að heimilt verði að þetta nýja hlutafélag setji þjónustugjaldskrá fyrir félagið þar sem gætt verði --- taki menn eftir --- almennra arðsemissjónarmiða og jafnframt tekið tillit til nýjunga sem geta haft áhrif á söluverð þjónustu félagsins. Þá vaknar þessi spurning: Á hverja eru sett þjónustugjöld? Hverjir eru það sem borga þjónustugjöld í dag og munu borga þau áfram? Það er alveg ljóst að þessi þjónustugjöld munu hækka miðað við þessa uppsetningu á málinu. Hverjir eru það sem borga þurfa hærri þjónustgjöld og til hverra mun það þjónustugjald renna? Því þannig er það alltaf að það kemur út í verðlagið sem á er lagt. Ég vil taka líka undir þær spurningar hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar varðandi umsögn fjmrn. Þar bæti ég við: Hver mun í framtíðinni ákveða lendingargjöldin sem hlutafélagið fær 25% af? Verða þessar tölur fyrir áhrifum af Schengen? Það er mjög stór spurning sem ég hefði viljað fá svar við hér. Ráðherrann orðaði það svo að þetta væri fyrirtæki í miklum vexti og því hlýtur það að verða mjög arðbært í tímans rás. Upplýsingarnar sem fylgja með þessu frv. eru mjög óljósar.

Herra forseti. Það var sérkennilegt upphafið á ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Hún eyddi drjúgum tíma af stuttum ræðutíma sínum í að fjalla um að hæstv. forsrh. tæki ekki þátt í þessari umræðu. Hún bjó til mikla kenningu um að hann væri nú laginn við að stinga sér undan ábyrgð, hann tæki ekki ábyrgð á óþægilegum málum og eitthvað fleira í þeim dúr. Í þetta fór drjúgur hluti af ræðutímanum. Hvers konar vitleysa er þetta eiginlega? Ég tel þennan málflutning ekki sæmandi jafnþingreyndum manni og hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, formanni þingflokks Samfylkingarinnar. Auðvitað veit hv. þm. að forsrh. tekur ábyrgð á þeim málum sem hafa verið afgreidd og samþykkt í ríkisstjórninni. Auðvitað veit hv. þm. sem sjálf er fyrrv. ráðherra hvernig stjórnarfrumvörp ganga fyrir sig hér í þinginu. Stjórnarfrumvörp eru flutt hér af þeim ráðherra sem hefur forræði málsins, sem í þessu tilfelli er auðvitað hæstv. utanrrh. Ég veit ekki hvort hv. þm. er að gefa í skyn að hæstv. utanrrh. sé ekki treystandi til að fylgja þessu máli eftir og hæstv. forsrh. þurfi að halda í hendina á honum. Svona málflutningur er alveg út í hött og eiginlega ekki boðlegur jafnágætum þingmanni og hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Ég verð að segja að þessi endalausa minnimáttarkennd samfylkingarmanna í garð hæstv. forsrh. fer að verða brosleg.

Herra forseti. Ekki kom það mér á óvart þó að það sviði svolítið undan þessum orðum mínum um ábyrgð hæstv. forsrh. Hins vegar er alveg ljóst að ekki nokkur maður í Samfylkingunni hefur minnimáttarkennd gagnvart hæstv. forsrh. Ég veit, herra forseti, að forsrh. ber ábyrgð á öllum málum sem ríkisstjórnin hans ber fram. Alþingismenn allir vita að hæstv. forsrh. ber ábyrgð á ríkisstjórninni og öllum málum sem eru borin fram. Þjóðin hefur ekki hugmynd um, þegar hún hlustar á fréttirnar, hvernig verkaskiptingin er og hver heldur utan um hvað. Þess vegna vil ég að árétta að utanrrh. hefur verið ágætlega bær til að halda utan um þau mál sem að honum hafa snúið. Aðrir ráðherrar Sjálfstfl. og Framsfl. hefur mér sýnst að öxluðu vel ábyrgð á sínum málaflokki. En það eru þeir, herra forseti, sem birtast sem handhafar málsins í sjónvarpi, útvarpi, í viðtölum og annars staðar. Stundum hentar það forsrh. í ríkisstjórn, og ég minnist þess að Steingrímur Hermannsson gerði það oft, að koma líka í viðtöl út af málum sem aðrir ráðherrar voru með og láta það koma skýrt fram að þessi mál væru á hans ábyrgð. Það sem ég dreg fram í þessari umræðu, hef gert áður og á eftir að gera oft, er hvaða lag forsrh. hefur á því að koma hvergi nærri og láta líta þannig út að samstarfsflokkurinn einn beri ábyrgð á málinu. Það er þessi ásýnd sem ég er að tala um. Ég er ekki að tala um þekkingu. Ég er að tala um ásýnd og sú ásýnd er alveg skýr.

Herra forseti. Ég tel það ekki rétta túlkun að það hafi sviðið undan þessum orðum. Mér fannst þau hins vegar afskaplega ómakleg og ekki sæma, eins og ég sagði, þessum ágæta hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, að vera með ummæli sem hún veit að eiga ekki við rök að styðjast. Það sæmir bara ekki jafnþingreyndum og ágætum þingmanni. En hv. þm. sagði eitt mjög athyglisvert í þessu svari sínu núna. Hún sagði: Þjóðin hefur ekki hugmynd um hvernig mál ganga fyrir sig hér, þjóðin veit ekki hver hefur forræði málsins. Er það kannski skýringin á því að hv. þm. er að reyna að lauma því inn hjá þjóðinni í beinni útsendingu, að hæstv. forsrh. sé eitthvað að svíkjast undan merkjum og þori ekki að koma fram? Er verið að reyna að blekkja þjóðina sem ekki þekkir, eins og hún segir réttilega, hvernig málin ganga fyrir sig? Það finnst mér nú bara enn þá ómerkilegra en ég þorði að halda. Varðandi það að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hafi annan stíl en Steingrímur Hermannsson þá segi ég nú bara: Sem betur fer. Hæstv. forsrh. má hins vegar vel við una ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa ekki önnur og stærri mál til að deila á hann fyrir en þetta.

Herra forseti. Það er auðvitað umhugsunarefni hvort maður á að koma aftur og svara þessu. Ég tek það hins vegar fram að ég hef ekki notað orðin ,,svíkjast undan merkjum``, það gerði hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Ég notaði ekki orðin ,,þorir ekki að gangast við málum``, þau orð notaði hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Það er ekki ómerkilegt að draga það fram hver er handhafi og baráttumaður máls eða mála. Ég hef m.a. sagt frá því á mörgum fundum að ég er þeirrar skoðunar og hef verið lengi að það blasi við þeim sem á annað borð skoða þessi mál að ásýndin í þeim málum þar sem deilur rísa er alveg skýr, ásýndin á því hver hefur haldið utan um erfið mál er skýr. Hæstv. þáv. viðskrh. hélt á sínum tíma utan um erfið mál og margir hefðu talið að hann væri einn í ríkisstjórninni með þau, eða a.m.k. einn flokkur. Sama má segja um önnur mál sem hafa komið hér inn sem eru óþægileg og valda deilum úti í samfélaginu. Ég er að tala um ásýnd, ég er að tala um aðferðafræði. Þessi skoðun mín er alveg skýr og ég verð sömu skoðunar þar til ég sé að þetta breytist.

Herra forseti. Ég mótmæli ásökunum Rannveigar Guðmundsdóttur í garð Sjálfstfl. sem hún færði hér fram í upphafi máls síns áðan. Mér finnast þær bæði vera ósmekklegar og órökstuddar. Inntak þeirra var að Sjálfstfl. varpaði ábyrgð af sér yfir á samstarfsflokkinn þegar um erfið mál væri að ræða. Hins vegar er alveg skýrt að það hefur aldrei staðið á Sjálfstfl. að styðja við stjórnarfrumvörp. Ég vil vekja alveg sérstaka athygli á því að forsrh. hefur hvað eftir annað gengið fram fyrir skjöldu til þess að verja ráðherra, einnig ráðherra úr samstarfsflokknum bæði í þessari ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórnum. Það hefur aldrei staðið á því. Mér finnst það sannarlega sýna málefnafátækt að vera með málflutning af þessu tagi. Varðandi Schengen-málið, sem var sérstaklega nefnt hérna, var alveg ljóst að nokkrir þingmenn Sjálfstfl. voru bundnir við skyldustörf annars staðar og höfðu fjarvistarleyfi. Þar á meðal var t.d. formaður utanrmn. sem ekki hefur getað tekið þátt í umræðunum um það mál sem hér er á dagskrá vegna þess að hann er bundinn erlendis. Það var vitað um afstöðu þeirra þingmanna sem sátu hjá fyrir fram þannig að það kom engum á óvart.

Herra forseti. Ég ætla nú að taka það fram að ég var hér með mjög málefnalega ræðu og notaði tíma minn ágætlega, kom m.a. með spurningar til utanrrh. sem ég treysti að teknar verði til athugunar í utanrmn., jafnvel að hann komi inn í umræðuna þegar hann kemur til baka og þetta mál verður tekið á dagskrá á ný. Ég hef ekki, herra forseti, verið með ásakanir. Ég veit þó ekki hvort sagt var ,,ásakanir`` eða hvaða orð var notað. Ég ætla nú ekki að leggja neinum orð í munn varðandi það. Ég hef heldur ekki gagnrýnt það að forsrh. hafi varið einhverja ráðherra ef þeir hafa lent í erfiðum málum. Ég hef ekki minnst á það. Ég er að draga fram það sem mér og öðrum er alveg ljóst, að hæstv. forsrh. hefur sérstakt lag á því að vera fjarri óþægilegum málum sem valda deilum og eru á forræði samstarfsflokksins. Það er það sem mér hefur birst í þessum sal og þannig birtist það öðrum og það er umtalað í þjóðfélaginu. Það vekur mér furðu ef sjálfstæðismenn hafa sloppið við þá umræðu. Mér finnst sjálfsagt að draga það fram hér, í tilefni af orðum sem féllu, og ég á ábyggilega eftir að ræða það oftar. Það er ekki ómálefnalegt vegna þess að þetta er skoðun sem ég set fram. Það að sjálfstæðismenn komi hér hver af öðrum til að verja foringja sinn og flokk segir mér að þeim er ekki jafn\-ókunnugt um þessa umræðu og þeir vilja vera láta.

Herra forseti. Mér finnst það koma mjög skýrt fram í þessari umræðu að það eru skiptar skoðanir um það sem þingmaðurinn nefndi hér. Því var varpað fram í upphafi ræðu hennar áðan að Sjálfstfl. varpaði af sér ábyrgð yfir á samstarfsflokkinn í erfiðum málum. Við því var ég fyrst og fremst að bregðast. Ég ítreka mótmæli mín gegn því að sú sé raunin. Þvert á móti stendur Sjálfstfl. mjög sterkur og saman að baki stjórnarfrumvörpum.

Það er rétt. Þetta voru orð mín í upphafi máls míns. Við þau stend ég. Það birtist okkur öllum hvernig hinn stóri flokkur og hinn mikli foringi stendur að erfiðum og umdeildum málum. Það er skýrt og ég stend við orð mín hér.

Herra forseti. Tilefni þessarar umræðu utan dagskrár eru upplýsingar sem heilbr.- og trn. Alþingis hefur fengið um að áætluð sparnaðaráform ríkisins í lyfjakostnaði upp á rúman milljarð, sem áttu að koma til framkvæmda á þessu ári, séu ekki líkleg til að standast nema til komi veruleg aukning á þátttöku neytenda í lyfjakostnaði. Eftir að frjálsræði var aukið í lyfsölu hefur samkeppnin leitt af sér hagstæðari kjör til neytenda þar sem apótekin hafa veitt afslátt af hlutdeild þeirra í verði lyfja. Samkeppnin hefur þó ekki veitt ríkissjóði sama afsláttarhlut almennra skattgreiðenda í lyfjaverðinu. Útgjöld ríkisins vegna þessa málaflokks fara því vaxandi ár frá ári. Til að koma til móts við þau útgjöld hefur kostnaðarhlutdeild neytenda aftur verið aukin og fjármunir þannig aftur sóttir í vasa þeirra. Ef fjárlagatölur frá árinu 1991 eru skoðaðar má sjá að kostnaður almannatrygginga vegna lyfja var þá um 2,4 milljarðar kr. en hefur farið ört vaxandi síðan og stefnir í það samkvæmt nýjum upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins að verða rúmlega 5 milljarðar kr. á þessu ári ef ekkert verður að gert. Miðað við þróunina fyrstu tvo mánuði ársins stefnir í nokkra kostnaðaraukningu milli áranna 1999 og 2000 og eigi forsendur fjárlaga að standast þarf að spara 1,1 milljarð kr. í lyfjakostnaði á þessu ári. Nú stefnir óðum í að fyrsta ársfjórðungi ljúki og enn hafa áformaðar tillögur ríkisstjórnarinnar um breytt kerfi í þessum efnum ekki litið dagsins ljós eða tillögur um hvernig þessum sparnaði skuli náð fram. Breytingar voru reyndar gerðar á reglugerð um greiðslur almannatrygginga í lyfjakostnaði um síðustu áramót þar sem lítillega var komið til móts við þennan vanda en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað er vandinn sem leysa þarf úr þó eftir sem áður rúmur milljarður. Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2000 er því lýst hvernig átti að ná þessum sparnaði fram. Áformað var að endurskoða heildsölu- og smásöluálagningu lyfja og ráðast í aukin útboð á lyfjum til að bæta og styrkja skynsamlegt og hagkvæmt lyfjaval innan sem utan heilbrigðisstofnana. Þá er áformað að taka upp nýtt fyrirkomulag á niðurgreiðslum almannatrygginga vegna lyfja að sænskri og danskri fyrirmynd sem gerir mögulegt að flytja greiðsluþátttöku ríkisins á einstaklingum sem að jafnaði nota lítil lyf yfir til einstaklinga eða sjúklinga sem raunverulega þurfa á meiri og dýrari lyfjum að halda. Þessi kerfisbreyting átti að vera undirstaða þess sparnaðar sem til átti að koma. Í sjálfu sér er ég fylgjandi því að gera kerfisbreytingar í þessum efnum þar sem kerfið sem við búum við í dag er greinilega fullkomlega úr sér gengið. Það sem vekur furðu snýr hins vegar að bjartsýninni sem hrjáði stjórnvöld í desember þegar til stóð að koma breytingunni á innan ársins. Þær áætlanir hafa verið fullkomlega óraunsæjar og er það mat þeirra sem málið hafa skoðað að a.m.k. 7--10 mánuði taki að koma breytingunni á. Þeim mun lengra sem líður á árið virðist fátt annað til ráða en að auka verulega á kostnaðarhlutdeild sjúklinga eigi að ná þessum sparnaði fram. Þessi skoðun kom fram í umræðum á fundi heilbr.- og trn. Alþingis með forsvarsmönnum Tryggingastofnunar nýverið. Herra forseti. Stjórnarandstaðan benti á það við fjárlagagerðina á hversu miklum brauðfótum þessi sparnaðaráform stóðu. Nágrannalöndin hafa tekið sér nokkur ár í að gera slíkar kerfisbreytingar og danska kerfið var meira að segja í endurskoðun um síðustu áramót þegar Íslendingar gengu bláeygir inn í fjárlagagerð með áform um að spara fleiri hundruð millj. kr. á grundvelli kerfisins innan ársins. Herra forseti. Slík vinnubrögð eru til háborinnar skammar og ég undrast það mjög að svo virðist sem enginn utan stjórnarandstöðuþingmanna hafi sett spurningarmerki við þær hugmyndir við fjárlagagerðina og maður veltir því fyrir sér hvort eitthvert mark sé takandi á slíkum fjárlögum. Það sem mestu skiptir í dag og er ástæða þess að málið er tekið upp utan dagskrár á Alþingi er hvernig skuli leyst úr þessu máli innan ársins. Áhyggjur mínar snúa ekki síst að því hvort hér standi til að velta milljarði yfir á lyfjanotendur á þessu ári og því óska ég eftir því að hæstv. heilbrrh. skýri stöðu máls þessa nánar fyrir þinginu. Herra forseti. Ég vil í ljósi þess sem á undan segir beina eftirfarandi spurningum til hæstv. heilbrrh.: Hversu miklum sparnaði skilaði reglugerðarbreytingin sem gerð var á greiðsluþátttöku almannatrygginga í lyfjakostnaði um síðustu áramót? Hversu mikið jókst hlutur sjúklings með þeirri breytingu? Hvernig hyggst ráðuneytið ná fram því sem út af stendur af þeim 1.100 millj. kr. sem þarf að spara? Telur ráðherra raunhæft að ná þessum sparnaði fram á þessu ári eða stefnir í að forsendur fjárlaga standist ekki? Mun hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði aukast verulega vegna áforma um þennan sparnað á árinu?

Virðulegi forseti. Hér er stórt spurt og ég mun því í máli mínu halda mig við að svara þeim beinu spurningum sem ég þakka hv. þm. fyrir að leggja hér fram. Fyrst varðandi fyrstu tvær spurningarnar. Reglugerðarbreytingin um sl. áramót á að draga úr útgjöldum ríkisins sem nemur 320 millj. kr. Við breytinguna var haft að leiðarljósi að hlífa elli- og örorkulífeyrisþegum. Hlutur þessara hópa hækkaði aldrei meira en um 100 kr. Hámarksgreiðsla fyrir lyfjaávísun annarra hópa hækkaði annars vegar um 600 kr. og hins vegar um 300 kr. fyrir svokölluð e-merkt lyf. Þá er ég að tala um hámarksgreiðslu. Hámarkshlutur sjúklings fyrir öll algengustu lyfin eru nú 3.800 kr. Hámarkshlutur þeirra sem þurfa nauðsynlega á lyfjum að halda eru 2.400 kr. og hlutur elli- og örorkulífeyrisþega verður sem sagt aldrei hærri en 1.100 kr. Virðulegi forseti. Hefðbundin gagnrýni tiltekinna stjórnarandstæðinga á hækkanir sl. þrjú ár felst í að breyta þessum lágu krónutölum í háar prósentutölur. Fyrir elli- og örorkulífeyrisþega verða þær tölur þó aldrei meira en 100 kr. vegna breytingarinnar um áramót. Þá kem ég að þriðju og fjórðu spurningu, þ.e. hvernig ráðuneytið hyggist ná fram sparnaði á þessu ári og hvort ráðherra telji raunhæft að ná þessum sparnaði fram á þessu ári eða hvort stefni í að forsendur fjárlaga standist ekki. Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. segir að ríkisstjórnin hafi uppi áform um að lækka lyfjaútgjöld um 1000 millj. kr. frá því sem ella hefði orðið sem gert er ráð fyrir að náist með margþættum aðgerðum í lyfjamálum á næsta ári. Svona stendur þetta í fjárlagafrv. Lyfjaverð er hér um 26% hærra en í löndunum sem við miðum okkur við. Því hefur Tryggingastofnun óskað eftir því við lyfjaverðsnefnd að verðlagning verði endurskoðuð. Unnið er að endurskoðun á reglugerð um greiðsluþátttöku og er eins gott að segja það eins og er, við verðum að grípa til sambærilegra aðgerða nú eins og við gerðum um áramót. Í frv. til breytinga á lyfjalögum sem nú liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir að sérstök nefnd ákveði hve mikið almannatryggingar greiði í nýjum, dýrum lyfjum. Á norrænum vettvangi er unnið að sameiginlegum aðgerðum til að stemma stigu við sölumennsku lyfjafyrirtækja. Rekinn verður harður áróður til að fá lækna til að nýta sér lyfjaval sem nú þegar er staðreynd og upplýsingastarf landlæknis og TR gagnvart þeim sem skrifa lyfjaávísanir verði stóraukið. Bara þetta ætlum við að gæti skilað um 100 millj. kr. Þegar hefur verið ákveðið að styrkja lyfjamáladeild Tryggingastofnunar til að auka upplýsingastarf gagnvart læknum og draga með því úr lyfjakostnaði. Auk þess hefur verið í umræðu í heilbrrn. að draga úr kostnaði við geðdeyfðarlyf sem hefur margfaldast á 7--8 árum. Þetta yrði gert á grundvelli vandaðrar úttektar fagnefndar sem prófessor Tómas Helgason stýrði og sambærileg vinna á öðrum sviðum er í undirbúningi. Samtals erum við að tala um margþættar aðgerðir sem skila ættu um 1000 millj. kr. umfram það sem ella hefði orðið, eins og segir í fjárlagafrv. Ég vonast fastlega til að þessi markmið náist. Síðasta spurningin er svohljóðandi: Mun hlutur sjúklings í lyfjakostnaði aukast verulega vegna áforma um þennan sparnað á árinu? Hlutur þeirra sem nota lyf mun ekki aukast verulega á árinu eins og fullyrt er í spurningunni, en hlutur þeirra mun hins vegar aukast. Það liggur fyrir. Það er óumflýjanlegt að fara aftur svipaða leið og við gerðum um áramót og þá munum við aftur sjá til þess eins og gert var um áramót að hækkun elli- og örorkulífeyrisþega verður ekki nema sem svarar til einu strætógjaldi í Reykjavík.

Herra forseti. Það er ekki að undra að þessi fyrirspurn komi fram um lyfjamálin vegna þess að þess er skemmst að minnast að öll áform um að draga úr lyfjakostnaði á síðasta ári mistókust herfilega. Í staðinn fyrir 300 millj. kr. sparnað var raunaukningin 300 millj. kr. Við undirbúning fjárlaga fyrir árið 2000 í þeirri nefnd sem undirbjó það að reyna að ná markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum var lagt fyrir minnisblað frá heilbrrn. frá 8. júlí um að ganga inn í svokallað sænskt/danskt kerfi. Áætlað var að það gæti staðið fyrir mjög verulegri lækkun á lyfjakostnaði. Niðurstöður okkar á tillögu til ríkisstjórnarinnar voru þær að þetta kerfi skyldi taka gildi 1. júlí árið 2000 og við ætluðum að með því gætum við sparað 400 millj. kr. Í meðferð fjárlagafrv. varð það hins vegar niðurstaðan að heilbrrn. treysti sér til að hefja þessa aðgerð fyrr, helst 1. janúar, í síðasta lagi 1. mars og var þannig gengið út frá því að heildarsparnaðurinn gæti orðið 1000 millj. kr. Nú kann það að vera að þetta muni dragast eitthvað og þá horfir mjög í verra vegna þess að það fer ekkert milli mála að ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar gæti hæglega leitt til þess að þetta hagkerfi ofhitnaði og því er það skylda stjórnvalda að standa við áform fjárlaga um ríkisútgjöld hvað sem það kostar. Það hefur ekki farið fram hjá neinum og enginn skyldi ætla annað en verði hnökrar á því að draga úr kostnaði við lyf, þá komumst við ekki hjá því að ná því markmiði einhvern veginn öðruvísi, þ.e. að auka verði þá hlutdeild sjúklinga á annan hátt til að markmiðið um 1000 millj. náist.

Herra forseti. Mig langar að líta á þetta mál, útgjöld ríkisins til lyfjamála, frá öðrum sjónarhóli en hv. þm. sem talað hafa hér á undan mér. Lyfjakostnaður sjúklinga er niðurgreiddur af sameiginlegum sjóðum okkar og samkomulag er um það í samfélaginu að slíkt sé gert. Hins vegar eru þetta gífurlegar upphæðir sem hér um ræðir. En tilgangurinn með lyfjagjöf er jú að efla heilsu og heilbrigði þegnanna. Með því að greiða niður lyfjakostnaðinn erum við að viðurkenna ábyrgð samfélagsins á því að það skipti okkur öll máli að þegnarnir séu eins virkir í samfélagi manna og heilsa þeirra frekast leyfir. Á hitt ber að líta að margar leiðir eru til að efla heilbrigði aðrar en lyfjagjöf, aðferðir sem eru ekki niðurgreiddar úr sameiginlegum sjóðum okkar eins og sállæknislegar meðferðir ýmiss konar og fjölbreyttar aðferðir við nudd sem innan heilbrigðisþjónustunnar eru viðurkenndar aðferðir til að takast á við ýmiss konar heilsubresti. Hið opinbera tekur ekki þátt í kostnaði nema við eina tegund af nuddi, hið svokallaða sjúkranudd. Það sama gildir ekki um viðurkenndar aðferðir eins og rolfing eða höfuðbeina- og spjaldhryggjarmeðferð og gestalt-meðferð er heldur ekki niðurgreidd. Aðferðum af því tagi er oftar en ekki beitt áður en vandamál þegnanna eru komin á það stig að farið er að hugleiða lyfjagjafir til að takast á við vandann. Ég vil leyfa mér að efast um réttmæti þeirrar ákvörðunar að lyfjagjafir skuli njóta forgangs umfram aðrar aðferðir sem heilbrigðisstéttirnar hafa þó tök á að beita í baráttunni fyrir bættri heilsu. Ég gagnrýni þessa áherslu á lyfjagjafirnar m.a. vegna þess að þar er oft um að ræða miklu kostnaðarsamari aðferðir en sállæknisleg meðferð eða önnur viðtalsmeðferð og ýmsar tegundir af nuddi geta nokkurn tíma orðið. Það er að mínu mati ákveðið óréttlæti fólgið í því að styðja ekki þá sem leita sér aðstoðar í sálarþrengingum sem viðurkennt er að oft leiðir til alvarlegra líkamlegra kvilla fyrr en hinar andlegu þrengingar eru komnar á það stig að hægt er að gefa út lyfseðil fyrir geðlyfjum oft með ófyrirsjáanlegum aukaverkunum.

Herra forseti. Á þessu máli eru ýmsar hliðar. Það sem er hvað alvarlegast er að það var ekki í fyrsta sinn á þessu ári sem stefnt var að því að spara í lyfjaútgjöldum og því miður virðist það ekki ætla að verða í fyrsta sinn sem ekki er staðið við þau sparnaðaráform. Herra forseti. Áætlað var árið 1999 að spara um 300 millj. kr. í lyfjaútgjöldum. Niðurstaðan varð hins vegar sú að á fjáraukalögum þurfti að bæta við um 570 millj. kr. til að endar næðu saman og farið var um 600 millj. kr. fram úr fjárlögum árið 1999. Áætlað var á þessu yfirstandandi ári að spara milljarð í lyfjaútgjöldum. Margoft var í umræðum í fjárln. og í umræðum um fjáraukalög og fjárlög varað við að ekki lægju fyrir tillögur um hvernig ætti að ná þessum markmiðum og því miður, herra forseti, virðist svo vera enn í dag að ekki liggi þær tillögur fyrir sem sýna fram á að þessum markmiðum verði náð. Minni hlutinn í fjárln. varaði þess vegna við þessum málaflokki og ýmsum öðrum, að markmiðin næðust ekki fram. Það verður að segjast, herra forseti, að þessar tillögur sem ætíð voru á leiðinni þegar um var spurt virðast enn vera á leiðinni og því verðum við að búast við því í lok þessa árs að enn á ný verði leitað eftir aukafjárveitingum til að ná endum saman. Herra forseti. Ég vil endurtaka það sem við fulltrúar minni hlutans í fjárln. sögðum nokkrum sinnum, að því miður virðist það enn vera svo að þessi málaflokkur sé stjórnlaus.

Virðulegi forseti. Hlutfallslegt söluverðmæti lyfja hefur á undanförnum árum aukist um 8--13% á ári hverju en á tímabilinu 1992--1998 jukust útgjöldin úr rúmum 5 milljörðum ísl. kr. í rúma 8 milljarða sem er um 65% miðað við verðlag á hverju ári. Á árunum 1997--1999 jukust útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins vegna niðurgreiðslu lyfja úr 3,6 milljörðum kr. í 4,5 milljarða en þetta svarar til 25% útgjaldaauka. Aukin lyfjaneysla sem varð, þrátt fyrir margvíslegar tilraunir til að draga úr útgjöldum, skýrir ekki þessa miklu aukningu. Á mælikvarða skilgreindra dagskammtalyfja eða DDD eins og Hagstofa Íslands mælir neysluna hefur neyslan aukist um 25% en heildarsöluverðmæti hefur aukist um 65%. Með öðrum orðum eru það hin nýju og dýru lyf sem hækka svo mjög lyfjareikning ríkisins og gegndarlaus aukning, t.d. í geðdeyfðarlyfjum, bendir ótvírætt til að neysla þeirra hafi farið úr böndunum. Við notum mun meira af þeim lyfjum en þjóðirnar sem við helst berum okkur saman við. Virðulegi forseti. Hér hefur komið fram að á vegum heilbr.- og trmrn. er unnið að margþættum aðgerðum sem allar hafa að markmiði að draga úr lyfjaútgjöldum án þess að íþyngja þeim sem mest þurfa á lyfjum að halda. Það þarf að endurskoða reglugerðina um greiðsluþátttöku, draga úr þessari gríðarlegu notkun geðdeyfðarlyfja og lækka reikning ríkisins vegna þeirra lyfja. Það þarf að beina upplýsingum til læknanna sem skrifa lyfseðlana og lækka álagningu á lyfjum sem er hér mun hærri heldur en annars staðar. Og það þarf að endurskoða í grundvallaratriðum hvernig og hve mikið hið opinbera á að greiða af nýjum lyfjum, svokölluðum lífstílslyfjum, eins og skilgreina má sum þeirra. Virðulegi forseti. Ég tel að við verðum að fá lækna í lið með okkur til að ávísa jafnan á jafngóð en ódýrustu lyfin sem kostur er á. Með samstilltu átaki mundi það efla kostnaðarvitund og draga úr lyfjaneyslu í samfélaginu.

Herra forseti. Íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa einsett sér að spyrna við fæti í kostnaði við heilbrigðisþjónustu, þar á meðal lyfjakostnaði. Nú er hæstv. ráðherra álasað fyrir bjartsýni. Hér á landi höfum við einbeitt okkur að því að veita bestu þjónustu sem völ er á og í mörg ár hefur þróunin verið sú að lyfjakostnaður hefur aukist jafnvel um 10--20% á ári, eins og reifað var hér að framan. Þarna er átt við heildarkostnað við lyf. Erfitt hefur verið að sundurgreina þennan kostnað. Það er erfitt að fá nákvæma sundurliðun á kostnaði fyrri ára hjá Tryggingastofnun ríkisins og vantar enn heimild hjá tölvunefnd til að það megi gerast á fullnægjandi hátt. Þó er vitað að allan síðasta áratug hefur hlutfall haldist svipað milli þess sem tryggingarnar borga annars vegar og almenningur hins vegar. Hlutdeild almennings hefur haldist nokkuð svipuð, þar kemur áreiðanlega til aukin samkeppni í lyfsölu og hefur áhrif á þessar tölur. Á ráðstefnu sem ég sótti sl. sumar voru kynntar tölur um lyfjakostnað á Norðurlöndum þar sem Noregur skráðist langlægstur en Ísland hæst. Ef við gáum aðeins bak við tjöldin þá vitum við að á markaðinn koma ný lyf, ný og betri lyf. Þegar litið er á kostnað við þau verður með réttu að draga frá þeim kostnaði það sem sparast annars staðar. Það er ekki auðvelt verk. Þar er um að ræða að fólk getur frekar sótt vinnu en áður, þarf kannski síður að vistast á sjúkrahúsum, þarf minna af rannsóknum. Það sem erfiðast er að mæla er að sumir geta öðlast betra líf með nýjum lyfjum. Hvers virði er allt þetta í reikningsdæminu? Starf Tryggingastofnunar ríkisins og landlæknis hefur verið til fyrirmyndar, m.a. með lyfjavali svokölluðu. Ábendingar frá þeim og vinna lækna hefur leitt til þess að læknar eru mun meðvitaðri um kostnað lyfja en áður, ég fullyrði það. Það er rétt að undirstrika mikilvægi þess að heilbrigðisyfirvöld hafi náið samstarf við læknastéttina hvað þetta varðar. Tími minn er á þrotum, virðulegi forseti, en ég ætlaði þó að segja í lokin að ég tel langlíklegast að það að efla grunnþjónustuna dragi úr kostnaði heilbrigðisþjónustunnar. Það held ég að við ráðherrann getum verið sammála um.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Í öðru lagi vil ég þakka hv. þm. Einar Oddi Kristjánssyni fyrir skorinorða yfirlýsingu. Hann sagði að við fjárlagasmíðina hefði verið gert ráð fyrir að spara rúman milljarð kr. í lyfjakostnaði. Fjárln. hefði verið talin trú um að þetta hefði mátt gera með kerfisbreytingum. Nú er að koma á daginn að þær kerfisbreytingar ganga ekki eftir. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði: Við munum engu að síður standa við markmið fjárlaga. Nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. Geirs Haarde: Verður það gert? Mun hann samþykkja að rúmlega eitt þúsund milljónir kr. verði settar á herðar sjúklinga til þess að markmið fjárlaga nái fram að ganga?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp og líkt og fyrri ræðumaður þakka ég hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni fyrir að upplýsa hvað raunverulega átti sér stað í við fjárlagagerðina. Hjá honum kom fram að fjárln. hafi verið kynnt sú hugmynd að gera kerfisbreytingu á þessu fyrirkomulagi. Því segi ég, virðulegi forseti, í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram og markmiða hennar, að ég átti von á því að hæstv. heilbrrh. kynnti hér einhverjar hugmyndir um breytingar sem stefnt yrði að og þessi umræða yrði um möguleikana, viðhorf eða hugmyndir um hvernig við gætum tekist á við þetta í framtíðinni. Ég taldi að ætlunin væri að takast á við það að lækka lyfjaverð án þess að það bitnaði á sjúklingum. Ég hefði haldið að umræðan ætti að snúast um það. En hvað kom fram í ræðu hæstv. ráðherra? Jú, við ætlum að reyna að gera það sama og við gerðum í gær. Það var kjarninn í ræðu hennar auk þess að drepa umræðunni á dreif með tilvitnun til reglugerða eins og of oft er gert í þessari umræðu. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort ekki verði að skoða það í þessu samhengi hvort snúa ætti af þeirri leið að vera með lyfjaverðsnefnd, miðstýrða nefnd sem tekur ákvörðun um það hvert verð á lyfjum eigi að vera. Væri mögulega hægt að nýta samkeppnina og markaðinn með einhverjum þeim hætti að mynda verðið öðruvísi? Ég átti satt að segja vona á því að hæstv. heilbrrh. kæmi fram með einhverjar hugmyndir að slíku. Svo var ekki. Niðurstaðan virðist mér, virðulegi forseti, að þessi umræða, fyrir utan það að snúast upp í það að vera heldur ófrumleg, sé á milli fulltrúa stjórnarflokkanna, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og hæstv. heilbrrh. um hver beri sökina á því að svo er komið. Mér virðist það niðurstaðan í þessari umræðu. Enginn vill bera ábyrgðina.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið hefur lyfjakostnaður farið vaxandi um langt árabil og nemur á árinu 1999 9,2 milljörðum kr. Þar af eru 4,7 milljarðar hlutur ríkisins í þeim kostnaði. Lengi hefur verið leitað leiða til að lækka þessi útgjöld. Það er innbyggð útgjaldaaukning í málaflokknum vegna nýrra og dýrra lyfja sem koma á markaðinn og heilbrigðisþjónustan hefur tekið fljótt í not vegna metnaðar síns til að veita góða þjónustu. Það er hluti af stefnumörkun sem ég hygg að samstaða sé um meðal þjóðarinnar. Á fundi þann 15. okóber sl. fórum við í fjárln. yfir greinargerð fjárlaga um fyrirætlanir um sparnað í lyfjakostnaði fyrir árið 2000. Þar er lýst að með margþættum aðgerðum sé áformað að sporna við vexti lyfjaútgjalda og ná fram 170 millj. kr. lækkun á milli ára. Áformað sé að endurskoða heildsölu- og smásöluálagningu lyfja og ráðast í aukin útboð á lyfjum til að bæta og styrkja skynsamlegt og hagkvæmt lyfjaval, jafnt innan sem utan heilbrigðisstofnana. Þá verði áfram unnið að gerð leiðbeininga, ráðgjöf verði efld, auk þess sem gripið verði til ýmissa annarra ráða. Síðan er því lýst að tekið verði upp nýtt fyrirkomulag á niðurgreiðslum almannatrygginga vegna lyfja o.s.frv. Eins og fram kemur voru í grg. fjárlagafrv. taldar upp ýmsar leiðir til þess að lækka þennan kostnað. Það er hins vegar alveg rétt sem fram kom hjá varaformanni nefndarinnar, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, að okkur voru kynntar þessar leiðir. Ég legg áherslu á að áfram verði unnið að þessari reglugerðarbreytingu og hún tekin í gagnið þegar hún er tilbúin. En ég legg eigi að síður áherslu á að markmiðum fjárlaga verði náð, enda hef ég ekki heyrt deilt um það í þessari umræðu að vinna beri að því með öllum tiltækum ráðum.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og þeim sem tóku þátt í umræðunum. Niðurstaðan af umræðunni er hins vegar sú, eins og ég óttaðist, að áform um sparnað um einn milljarð á þessu ári voru fullkomlega óraunhæf og munu að miklu leyti færast yfir á neytendur. Það sýnist mér vera niðurstaðan af þeim svörum sem hæstv. ráðherra hefur gefið hér. Hæstv. ráðherra sagðist vonast til að þessi áform næðust. Hvað ef þau nást ekki, herra forseti? Ég tek undir það með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að það hefur vissulega alvarleg áhrif á hagkerfið ef fjárlögin standast ekki og þess vegna er mikilvægt að forsendur fjárlaga séu raunhæfar. Hæstv. fjmrh. er hér viðstaddur að minni beiðni en ég fór fram á viðveru hans hér einmitt til að undirstrika alvarleika þessa máls gagnvart forsendum fjárlaga. Var það virkilega svo þegar tillögur voru lagðar fyrir hv. fjárln. á haustdögum um þennan sparnað að menn vissu ekki að það tæki a.m.k. upp undir ár að koma þessum breytingum í framkvæmd? Ég undrast það mjög að hæstv. heilbrrh. hafi ekki áttað sig á þessum fleti málsins einfaldlega vegna fenginnar reynslu af kerfisbreytingum í heilbrigðiskerfinu. Það væri algjör nýlunda ef hægt væri að gera slíkar grundvallarbreytingar á hinu flókna almannatryggingakerfi að það taki minna en ár og jafnvel fleiri ár að koma slíku í framkvæmd. Ég undrast mjög að menn hafi ekki séð það fyrir á haustdögum þegar þessar tillögur voru kynntar fjárln. er menn gerðust svo bjartsýnir að halda að breytingarnar gætu tekið gildi 1. janúar eða í síðasta lagi 1. mars. Fyrst og fremst, herra forseti, vekja þessar umræður mann til umhugsunar um vinnubrögð við fjárlagagerð. Ég ítreka enn og aftur að nauðsynlegt er að þess sé gætt að forsendur fjárlaga séu raunhæfar þannig að líklegt sé að þær standist.

Virðulegi forseti. Hér virðist vera mjög útbreiddur sá misskilningur að kerfisbreytingin ein hafi átt að skila milljarði. Ef menn lesa fjárlögin þá er talað um fjölþættar aðgerðir. Við höfum þegar farið í margar þeirra og þær hafa skilað okkur árangri. Mig langar líka að koma inn á það sem enginn hefur talað um í þessari umræðu, að lyfjaverð hér á Ísland er 26% hærra en í nágrannalöndum. Við erum auðvitað að vinna að því að lækka það hlutfall án þess að varpa því yfir á sjúklingana. Ég held að menn hljóti að vera sammála um þau markmið. Þetta er ekkert nýtt vandamál sem við stöndum frammi fyrir og þetta er ekki bara vandamál Íslendinga. Þetta er vandamál allra heilbrigðisráðherra, fjármálaráðherra og allra þjóða og því þurfum við með samstilltu átaki að vera vakandi fyrir þessu. Sérstaklega fyrir því að alltaf er sífelldur auglýsingakliður um ný lyf og meira að segja ganga framleiðendur í lyfjaframleiðslunni svo langt að þeir eru með námskeið fyrir fólk hvernig hægt er að fara fram hjá reglum og lögum þjóðanna. Það er gengið svo hart fram. Ég sé að tími minn er að verða búinn. Árið 1990 voru útgjöldin til lyfja 2,5 milljarðar. Þetta hefur farið sífellt vaxandi og forverar mínir hafa allir þurft að glíma við þetta. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gekk vasklega í þetta en samt sem áður var milljarður í mínus.

Virðulegi forseti. Ég ætla að óska eftir því við hæstv. forseta að hann greiði fyrir því að fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um það efni sem hann var spurður um áðan en gat ekki svarað verði dreift á þessum fundi. Ég hef látið útbúa þá fyrirspurn og verið er að ganga frá henni og mér finnst sjálfsagt að gefa hæstv. fjmrh. formlegt tækifæri til þess að svara þeirri spurningu þótt síðar verði. Erindi mitt við hæstv. forseta er að biðja hann um að greiða fyrir því að fyrirspurninni verði dreift á þessum fundi.

Herra forseti. Mér sýnist að fundarstjórn forseta sé nú alveg að fara úr böndum, herra forseti. Ég hef aldrei orðið vitni að því áður að menn komi hér upp undir þeim dagskrárlið til að boða fyrirspurnir sem þeir hyggist dreifa þann dag á fundinum. Það eru sérstakar reglur í þingsköpunum um fyrirspurnir til ráðherra. Það þarf ekkert að tilkynna það úr ræðustól ef menn hyggjast nýta sér þau ákvæði. Þeim er dreift þegar búið er að prenta þær og svo er þeim svarað við fyrsta tækifæri þar á eftir. Þetta veit jafnþingreyndur maður og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson.

Hv. þingmönnum ætti að vera ljóst að fyrirspurn er á leiðinni. Forseti mun reyna að koma til móts við eðlilegar óskir þingmanna um að embættismenn þingsins gangi hratt og rösklega til verks eins og þeir gera gjarnan.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir. Það hefur oft komið fyrir að þingmenn hafi óskað eftir fyrirgreiðslu frá hæstv. forseta að taka fyrir og dreifa sem skjótast máli sem þeir hafa áhuga á og ég þakka hæstv. forseta fyrir jákvæðar undirtektir.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni við síðustu umræðu vil ég aðeins vekja athygli á því að dreift var hér á Alþingi rétt áðan fyrirspurn frá mér. Það var að vísu ekki um þetta mál og alveg óskylt þessu öllu saman, en ég held að það sé rétt að maður noti tækifærið og kynni þetta þegar tilefni gefst til þess héðan úr ræðustól Alþingis að þessu gefna tilefni. Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykn., formaður þingflokks Samfylkingarinnar, kaus í máli sínu að vera með dálitla ólund í garð Sjálfstfl. og einhverjir kynnu að halda að það væri tilefni til mikillar umræðu. Mér finnst það sannast sagna ekki. Mér finnst það bara ágætlega við hæfi að hv. þm. tali með þessum hætti, fulltrúi stjórnmálaflokks sem hefur ekki mikið rykti meðal þjóðarinnar og mér finnst mjög við hæfi að hv. þm. tali á þennan hátt í umræðunni sem var auðvitað ekkert tilefni til, en er að öðru leyti kannski lýsandi fyrir eitthvað annað en það sem hv. þm. var að ræða um. En varðandi það efni sem hér liggur fyrir, frv. til laga um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar, þá er það alveg rétt sem fram hefur komið að um er að ræða býsna þýðingarmikið mál. Flugstöðin er mjög mikilvægur vinnustaður fjölda fólks en ekki síður hliðið okkar að samskiptum við útlendinga sem hingað koma. Um flugstöðina fara um milljón farþegar á ári eða þar um bil, ef ég man rétt, sem segir okkur að hér er um að ræða bæði efnahagslega stærð sem skiptir miklu máli fyrir þjóðfélagið og ekki síður hitt að hér er um að ræða fyrirtæki sem hefur heilmikið að segja um stöðu þjóðarbús okkar. Ef vel tekst til um uppbyggingu og rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, þá vegnar okkur betur vegna þess að flugstöðin er svo snar þáttur í framtíðarskipan ferðaþjónustunnar sem er að verða stöðugt mikilvægari í efnahagsbúskap okkar. Þegar við skoðum flugstöðvar og veltum fyrir okkur þeirri þróun sem hefur orðið í þeim málum á síðustu árum, þá sjáum við að flugstöðvar almennt eru að breytast gríðarlega mikið. Þær voru tiltölulega einföld apparöt þar sem flugvélar voru afgreiddar, farþegar og vörur en flugstöðvar eru núna að verða miklu frekar nokkurs konar viðskiptaeining þar sem fara fram fjölbreytileg viðskipti, ekki bara afgreiðsla á flugvélum og að koma áhöfnum og farþegum frá einu landi til annars heldur hitt að þær eru að verða miðstöð margvíslegra viðskipta og verslunar alveg sérstaklega. Í því ljósi að hér búa um 280 þúsund manns eða svo en um flugstöðina fara um milljón farþegar, þá sjáum við í hendi okkar að í flugstöðinni leynast gríðarlega mikil viðskiptatækifæri og möguleikar á að eiga viðskipti og efla atvinnu- og viðskiptastarfsemi. Þess vegna þarf í rauninni ekki að undra þegar við skoðum málin í því ljósi að eðlilegt sé að skipuleggja rekstur flugstöðvarinnar á þann hátt að þetta viðskiptaumhverfi sé sem heppilegast. Það er einfaldlega það sem verið er að gera með þeirri formbreytingu sem nú er verið að leggja til. Það er verið að viðurkenna að Flugstöð Leifs Eiríkssonar er ekki bara hefðbundinn vettvangur til að afgreiða flugvélar heldur er þetta líka vettvangur viðskipta. Þess vegna er skynsamlegast að hafa það rekstrarform á flugstöðinni sem líkist mest því sem gerist og gengur í viðskiptum almennt og það er auðvitað ekki tilviljun að hér á landi eins og annars staðar hefur hlutafélagsformið verið valið. Það er nefnilega alveg rétt sem sagt er á kjarnyrtan hátt um hlutafélag í athugasemdum við lagafrv., með leyfi virðulegs forseta: ,,Hlutafélag á þess kost í ríkari mæli en ríkisstofnun að laga sig að breyttum aðstæðum enda býður rekstrarformið upp á meiri sveigjanleika en við verður komið í hefðbundnum stofnanarekstri.`` Þetta höfum við stundum rætt á hv. Alþingi og ég held að við þurfum ekki í rauninni að þrátta mjög mikið um þetta vegna þess að reynslan sýnir einfaldlega að þegar menn eru að taka ákvarðanir um að setja upp rekstrarform í kringum rekstur sinn, þá er hlutafélagið að jafnaði valið. Ég held þess vegna að mjög eðlilegt sé að ríkisvaldið breyti stofnunum í þessa veru vegna þess að reynslan úr viðskiptalífinu sýnir að hlutafélagsformið er einfaldlega heppilegasta formið. Sem betur fer hefur mjög margt breyst til batnaðar við rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar á síðustu árum. Ég vil nefna þá breytingu sem hefur verið gerð og var gerð á sínum tíma þegar tekin var um það ákvörðun að auka útboð á verslunarrekstri og verslunarþjónustu í flugstöðinni. Það spáðu mjög margir illa fyrir því. Ég man eftir að úr þessum ræðustóli var m.a. varað við því að þetta gæti haft í för með sér fækkun starfa á flugvellinum. Við vitum að hið gagnstæða hefur gerst. Þetta hefur haft í för með sér að þeir sem eiga þarna viðskipti leggja sig fram um að auka tekjur flugstöðvarinnar og þess vegna hafa þeir lagt sig fram um að nýta sér bæði það jákvæða umhverfi sem þarna hefur ríkt með vaxandi fjölda ferðamanna og einnig hitt að gera viðskiptin sem mest aðlaðandi. Kaupmenn eru auðvitað sérfræðingar á sínu sviði og þeir hafa betra lag á því en nokkrir aðrir skyldi maður ætla að reyna að auka umsvif á viðskiptasviðinu á þessu svæði. Við urðum þess vegna vitni að því að slíkar breytingar urðu fyrst og fremst til þess að auka umsvif og auka heildartekjur af verslun á svæðinu og enn fremur að skapa fleiri störf sem auðvitað er fagnaðarefni í sjálfu sér. Þess vegna vil ég taka mjög undir það sem hv. 2. þm. Vestf. sagði í fyrstu ræðu sinni þegar hann var að tala fyrir því eðlilega fyrirkomulagi að auka útboð og auka viðskiptatækifærin á sviði flugstöðvarinnar. Ég held að það hafi verið alveg hárrétt ábending að skynsamlegast er í þessum efnum að verslunarreksturinn sé almennt í höndum þeirra sem með þessi mál fara. Og það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt og á því hefur verið vakin athygli að Fríhöfnin er stærsta snyrtivöruverslun á Íslandi og maður getur vel ímyndað að ýmislegt annað henti betur verksviði utanrrn. en að vera yfirmenn snyrtivöruverslana þó að ég sé ekki að gera lítið úr hæfileikum þess fólks sem þar starfar. Ég get bara vel ímyndað mér að aðrir hafi við skulum segja meiri áhuga á starfsemi af því tagi en fólk sem t.d. fer að vinna í diplómatíunni án þess að ég sé á nokkurn hátt að gera lítið úr því mikilvæga starfi sem þar er unnið.

Eru það diplómatar sem afgreiða þarna?

Nei, það eru ekki diplómatar, en það er mjög diplómatískt og gott fólk sem vinnur þar, það er alveg rétt hv. þm. En ég er einfaldlega að segja að það er kannski heppilegra fyrir þetta góða fólk að lúta stjórnanda sem hefur sérfræðiþekkingu á þessu sviði. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti --- ég hélt satt að segja að deilurnar um rekstrarform verslana væru deilur sem heyrðu fortíðinni til. Ég hélt að menn deildu kannski frekar um hvernig eigi að reka símafélög eða banka. Ég hélt að rekstrarform búða væri kannski ekki, hvað eigum við að segja, mikilvægasta ádeiluefnið í íslenskum stjórnmálum um þessar mundir, en lengi má manninn reyna eins og við vitum. Aðalhagsmunir ríkisins í þessum efnum eru náttúrlega fyrst og fremst að afla tekna, ekki út af fyrir sig að sjá um atvinnurekstur, heldur miklu frekar að afla tekna og reyna að gera það með þeim hætti sem skynsamlegast er talið hverju sinni. Virðulegi forseti. Ég skil vel það sem hér hefur verið sagt og tek undir það að þegar við erum að fjalla um þessi mál, breytingar á rekstrarformi, þá er mjög mikilvægt að það sé gert af fullri virðingu við það starfsfólk sem vinnur í þeim fyrirtækjum. Ég fullyrði að það hefur jafnan verið haft að leiðarljósi þegar ríkisvaldið á undanförnum árum hefur verið að breyta rekstrarformi, eins og t.d. í Pósti og síma á sínum tíma, bönkunum og víðar. Menn hafa reynt að leggja sig virkilega fram um að það sé gert á þann hátt að sem minnst röskun verði fyrir starfsmenn. Við vitum að bara tilhugsunin og vitneskjan um það eitt að verið sé að breyta rekstrarformum kallar kannski á óróa. Ég held hins vegar að ekkert tilefni sé til þess í þessu tilviki hér. Hlutafélagaformið hentar eins og ég sagði áðan afar vel fyrir viðskiptaumhverfið og ætti þess vegna að öllu jöfnu frekar að leiða til þess að umsvifin kynnu að aukast, eins og við sjáum að hefur verið að gerast. Hæstv. utanrrh. vakti athygli á því að talið væri að starfsfólki mundi fjölga verulega, ég hygg um 290--400 manns á næstu árum í þessum rekstri. Ég vek líka athygli á því, virðulegi forseti, að í 11. gr. frv. er kveðið á um það hvernig með skuli fara þegar þessi formbreyting tekur gildi, eða eins og þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Við niðurlagningu stofnunarinnar Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, sbr. 13. gr., fer um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, með síðari breytingum, og lögum um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, nr. 77/1993, eftir því sem við á.`` Þessi grein eru mjög skýr og ekkert tilefni til að ætla, nema síður sé, að ekki verði gætt að fullu og öllu réttinda starfsmanna eins og lög kveða á um. Hæstv. utanrrh. kynnti þessi mál fyrir starfsfólki strax og unnt var, sem var líka til mikillar fyrirmyndar. Menn gátu því haft möguleika á að ræða við hæstv. ráðherra um þessi mál að öllu leyti. Það hefur líka verið vakin athygli á því að í umsögn fjmrn. er sagt að þessi breyting muni hafa það í för með sér að nettótekjur ríkissjóðs af fyrirtækinu lækki um 140 millj. kr. á ári á tímabilinu en tæplega 200 millj. kr. á fyrsta árinu. Í því sambandi vil ég benda á að þetta þýðir að fyrirtækið, áður stofnunin, Flugstöð Leifs Eiríkssonar verður sem þessu nemur betur sett. Það verður væntanlega betur sett. Úr því að þessir peningar fara ekki til ríkissjóðs heldur verða eftir í fyrirtækinu þá er unnt að styrkja hinn fjárhagslega grundvöll fyrirtækisins. Eitt af því sem menn hafa gagnrýnt, m.a. sá sem hér stendur, er að ekki hafi verið tekið á því á sínum tíma að tryggja að hagnaðurinn af rekstri Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og þar með talið Fríhafnarinnar gengi til að greiða niður þær skuldir sem urðu til við fjárfestinguna í hinni nýju og glæsilegu byggingu. Þess vegna ætti það út af fyrir sig að vera fagnaðarefni að sjá að þessi formbreyting verður fremur til að styrkja þær fjárhagslegu stoðir sem fyrirtækið stendur á, fyrir utan það sem við sjáum af þessu, að gert er ráð fyrir því að þetta hlutafélag standi undir skuldbindingum flugstöðvarinnar í dag. Fyrr í þessari umræðu var nokkuð rætt um hvernig flugstöðin hafi árum saman safnað skuldum og að ekki hafi verið gengið í að greiða niður þær stofnframkvæmdir sem á sínum tíma var efnt til, fyrir einum og hálfum áratug eða þar um bil þegar hina nýja og glæsilegu flugstöð var reist. Við vitum að það var tímabær fjárfesting að hverfa úr þessum gömlu kofum, sem Ameríkanarnir áttu ef ég man rétt, og reisa okkar eigin flugstöð og greina um leið milli hins borgaralega hlutverks flugvallarins og hins hermálalega. Um þetta voru m.a. við talsmenn Vestrænnar samvinnu og kommarnir alltaf sammála, að það væri mikilvægt í sjálfu sér. Á þeim tíma var hins vegar ekki gengið frá því hvernig þessi stofnkostnaður yrði greiddur niður. Nú hefur það verið gert. Það er auðvitað alrangt sem hér hefur verið sagt, að þessi mikli stofnkostnaður það sé dæmi um óráðsíu. Menn getur auðvitað greint á um það í einstökum atriðum hvernig staðið var nákvæmlega að framkvæmdinni á sínum tíma en aðalatriðið var að árum saman var látið undir höfuð leggjast að ganga þannig frá málum að Flugstöð Leifs Eiríkssonar fengi að njóta einhvers hluta tekna sinna til þess að greiða niður skuldir vegna mikils og eðlilegs stofnkostnaðar. Það var aðfinnsluvert, að ganga ekki frá þeirri hlið málsins. Þess vegna ber mjög að fagna þeirri ákvörðun sem tekin var á síðasta kjörtímabili og skaut betri fjárhagslegum stoðum undir þetta fyrirtæki. Þar með var tryggt að það gæti greitt niður þessar skuldir. Eins og fram kemur í þessum fskj., bæði stofn-efnahagsreikningi og efnahagsreikningum fyrirtækisins, erum við að greiða niður þessar skuldir. Það er alveg augljóst mál. Áðan var vakin athygli á þeirri stöðu sem þessi flugstöð hefur. Hún er auðvitað eina alvöru alþjóðlega flugstöðin okkar þó að aðrar flugstöðvar, eins og á Akureyri og Egilsstöðum, séu í stakk búnar til að taka við millilandaflugi auk hennar en í miklu minni mæli. Þetta er auðvitað aðalflugstöð okkar. En það er ekki þar með sagt að þessi flugstöð hafi einokunarstöðu. Hún hefur að vísu einokunarstöðu á landinu að vissu leyti en engu að síður skiptir gríðarlega miklu máli hvernig menn standa sig í þeim rekstri, hvort og hvernig mönnum tekst að auka tekjur flugstöðvarinnar. Ef vel tekst til um rekstur flugstöðvarinnar, takist t.d. vel til með tengiflugið sem er mjög þýðingarmikill þáttur í þessum rekstri og ef vel tekst til um að draga úr tíma við að afgreiða flugvélar þá verður eftirsóknarverðara að nota Keflavíkurflugvöll sem tengiflugvöll. Þegar við fjölluðum um þær breytingar sem voru á sínum tíma gerðar á rekstrarformi flugstöðvarinnar var þetta mjög haft í huga, að reyna að tryggja að eftirsóknarvert væri að nota Flugstöð Leifs Eiríkssonar fyrir þetta tengiflug. Sem betur fer hefur tekist að standa vel að þessum málum en þar með er ekki sagt að menn eigi bara að una við orðinn hlut og huga ekki að breytingum. Öðru nær, við eigum einmitt að líta þannig á að vegna þess að við höfum skapað þessari flugstöð gott orðspor, gott rykti, þá eigum við að gera allt til að það batni enn svo menn telji það afar áhugaverðan kost að koma hingað og njóta aðstöðunnar og þjónustunnar. Það er einmitt það sem þetta frv., virðulegi forseti, gengur út á, að bæta samkeppnisstöðu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Þannig verður hún ákjósanlegur viðkomustaður fyrir alþjóðlegt flug sem hingað kemur. Hugsunin í þessu frv. er líka að flugstöðin verði góð rekstrareining sem skapi ríkissjóði tekjur, standi undir eigin fjárfestingu og skapi eftirsóknarverða og öfluga atvinnustarfsemi fyrir þá sem þar starfa. Virðulegi forseti. Ég held að þegar við skoðum þetta allt af sanngirni þá hljótum við a.m.k. að vera sammála um þessi markmið, þó að menn greini sjálfsagt á um hvaða leiðir séu skynsamlegastar í þessum efnum. Sjálfur er ég alveg sannfærður um að hlutafélagaformið er betra í þeim efnum en stofnanaformið af því þetta er viðskiptaeining. Flugstöðin er viðskiptaeining. Hún er ekki bara tæki til að afgreiða flugvélar, eins og ég sagði áðan, heldur viðskiptavettvangur sem við þurfum að búa þannig úr garði að þar megi nýta öll þau tækifæri sem bjóðast bæði skjótt og skilvirkt. Ég mundi svo, rétt í lokin á umræðunni um Schengen, benda á að ekki veiti nú af öllum tækifærum til að draga sem mest af peningum í þetta fyrirtæki til að standa undir þeim stofnkostnaði sem þar stendur fyrir dyrum. Læt ég svo lokið umræðu minni um Schengen-hluta þessa máls. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að ég sit í utanrmn. Alþingis sem fulltrúi flokks míns. Þess vegna var mjög ósanngjarnt þegar hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hóf umræðu sína á að gefa til kynna að sjálfstæðismenn reyndu að koma sér undan erfiðum málum. Ég held þvert á móti að við höfum nú sýnt það í allri umræðunni í vetur, ekki síst um þetta mál, að við erum einörð á bak við þessa ákvörðun og teljum þetta reyndar ekki óþægilegt mál nema síður sé. Þetta frv. er fagnaðarefni og mun verða til að styrkja stoðir þess reksturs sem þarna fer fram.

Herra forseti. Sami misskilningur kom fram í ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og kom áður fram hjá hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni, að menn vildu koma á því skipulagi að diplómatar, starfsmenn utanrrn., færu að afgreiða í verslunum á Keflavíkurflugvelli. Það hefur aldrei staðið til. Á Keflavíkurflugvelli, í Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem er í eigu íslensku þjóðarinnar, er rekin margvísleg afgreiðsla, fyrirgreiðsla og búðarrekstur í einkaeign. Þetta er boðið út eða með einhverjum hætti komið til einkaaðila sem síðar reka það á sínum viðskiptaforsendum. Þetta er hægt að gera í flugstöð sem er eign íslensku þjóðarinnar. Nú stendur til að taka þessa flugstöð með manni og mús og gera hana að hlutafélagi. Flugstöðin yrði einokunarfyrirtæki vegna þess að það er ekki valið á milli flugstöðva þegar lent er í landinu. Þú ert þar hvort sem þér líkar betur eða verr. Innan þessarar flugstöðvar geta menn hins vegar verið með margvíslegan rekstur. Hitt er annað mál að menn deildu um það á sínum tíma hvort fríhöfnin ætti að vera á hendi ríkisins eða einkaaðila. Ýmsir telja að svo eigi að vera. Ég var einn þeirra og er enn þeirrar skoðunar að hún eigi að vera á vegum almennings, einfaldlega eðli málsins samkvæmt. Þetta er fyrst og fremst áfengisútsala þar sem ekki reynir á samkeppni en á hitt reynir að veita peningnum inn í ríkissjóð. Þeir hafa streymt þaðan milljörðum saman á liðnum árum. Á árinu 1997, svo dæmi sé tekið nánast af handahófi, var hagnaður Fríhafnarinnar 628 millj. kr. Um þetta snýst málið en ekki hvort diplómatar afgreiði í skóverslunum í Leifsstöð. Það er útúrsnúningur.

Virðulegi forseti. Mér finnst hálfgerður misskilningur uppi í þessari umræðu. Það sem ég var einfaldlega að segja áðan var að ég vakti á því athygli að starfsemin sem fram fer í flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli, er að langmestu leyti viðskiptalegs eðlis. Þess vegna skiptir það miklu máli að rekstrarlegt umhverfi flugstöðvarinnar sé sem líkast hinu viðskiptalega umhverfi þannig að flugstöðin geti tekið þátt í að draga til sín aukin viðskipti. Hins vegar er alveg rétt að menn geta tekið um það ákvörðun, alveg eins og höfum áður gert, að bjóða út fleira í rekstri flugstöðvarinnar. Ég held að það hafi almennt séð verið heppilegt. Mér dettur t.d. ekki í hug að nokkur maður muni koma með þá tillögu núna að hætta þessu formi og láta reksturinn aftur í hendur ríkisins. Það er bara hið viðtekna skoðun í okkar þjóðfélagi að verslunarrekstur sé best kominn í höndum einstaklinga. Ég er alveg sammála því að fríhafnarreksturinn, a.m.k. hvað varðar áfengi og tóbak, sé í höndum hins opinbera en að öðru leyti tel ég skynsamlegt að reyna að stíga skref fram á við. Þetta er þó ekki kjarni málsins sem við ræðum hér um. Þá erum við að tala um eitthvað lengra í framtíðinni, um hvernig menn ætla sér að reka einstakar einingar innan flugstöðvarinnar. Við erum að tala um þessa stóru formbreytingu á þessari stofnun, sem nú er í fyrirtæki, í hlutafélag. Við sem núna stöndum að þessu erum þeirrar skoðunar að heppilegra sé, til þess að tryggja þennan mikilvæga rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, að reksturinn geti notað sér þau tæki sem hið viðskiptalega umhverfi veitir.

Herra forseti. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að við núverandi aðstæður og fyrirkomulag sé rekin viðskiptastarfsemi í Leifsstöð. Ekkert sem kemur í veg fyrir það enda sagði hv. þm. að um þetta gætum við tekið ákvörðun. Spurningin er hver þessi ,,við`` erum. Alþingi Íslendinga getur nú tekið slíka ákvörðun en eftir breytinguna með þessu frv. þá er það utanrrh. einn eða þeir sem hann fær völdin í hendur. Verði stöðin seld þá er það eigenda Leifsstöðvar að taka þessa ákvörðun. Mér fannst hv. þm. kominn í mótsögn við það sem hann sagði hér upphaflega þegar hann sagði að hann teldi að verslun með áfengi og tóbak ætti að vera á vegum opinberra aðila. Ég gat ekki skilið hann betur. Um þetta snýst málið. Að halda flughöfninni sem slíkri í eigu og undir eftirliti almennings. Sama gildi síðan um áfengissöluna, fríhöfnina, þar er aðallega selt áfengi og tóbak, eitthvað meira. Menn hafa lengi rætt hvar eigi að draga þær línur. Í sjálfu sér hef ég ekkert á móti því að koma annarri viðskiptastarfsemi í hendur einkaaðila. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því þó ég hafi miklar efasemdir um að fara með áfengi og tóbak, uppistöðuna í tekjuöflun ríkisins, til einkaaðila.

Virðulegi forseti. Mér finnst það töluvert fagnaðarefni sem hv. þm. sagði í seinna andsvari sínu. Hann talaði um að hann sæi ekkert því til fyrirstöðu að auka hlut viðskiptalífsins í þeim rekstri sem nú fer fram innan Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Ég gat a.m.k. ekki skilið hv. þm. öðruvísi en svo að hann væri fremur jákvæður fyrir því, svo ég oftúlki örugglega ekki neitt, að stærri hluti en nú er fari í hendur viðskiptalífsins og rekstur sem ríkið ber núna rekstrarlega ábyrgð á megi þess vegna minnka. Við vitum að Fríhöfnin verslar með ýmislegt fleira en áfengi og tóbak. Þess vegna gæti þetta verið töluverð breyting sem ég mundi fagna. Þetta er samt ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er rekstur þessarar stóru stofnunar, Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Við erum hér að ræða um hvernig rekstrarform hentar þessari flugstöð best til að skapa þjóðarbúinu sem mestar tekjur. Það er síðan útfærsluatriði hvort það sé gert þannig að Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. reki þessa starfsemi eða bjóði hana út. Það verður þá væntanlega gert á rekstrarlegum forsendum vegna þess að til hlutafélagsins verður að gera rekstrarlega kröfu. Það þyrfti að standa skil á arði og sköttum sínum og skyldum til hins opinbera. Það gerir það ekki nema tekjurnar séu sem allra mestar fyrir hlutafélagið. Ég vildi segja hv. þm., virðulegi forseti, að málið snýst um með hvaða hætti við gerum fyrirtækið, nú stofnunina, nógu öflugt til þess að skapa sem mestar tekjur sem síðan mundu skila sér til hins opinbera.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég vil í upphafi segja að ég tel í sjálfu sér ekki nauðsynlegt að ríkið standi í atvinnurekstri sem eins vel væri komið, hagsmunum eins vel borgið og réttur borgaranna tryggður, í höndum félagasamtaka eða einkaaðila. Hins vegar hlýtur rekstur þjónustu sem lýtur að öryggi beint eða óbeint að vera á ábyrgð ríkisins, annaðhvort formlega eða þá að tryggt sé með lögum að hagsmunum þjóðfélagsþegna sé örugglega borgið, þar sé engin óvissa. Mér finnst heldur ekki nauðsyn í sjálfu sér að selja fyrirtæki í eigu ríkisins bara af því að það gefur arð eða af því að möguleiki sé á því að það gefi arð. Það eru í sjálfu sér engin rök fyrir því að selja fyrirtæki í eigu ríkisins eða hlutafélagavæða það. Það verða að vera þaulkannaðar forsendur fyrir því hvaða rekstrarform er ákveðið og hver fer með ábyrgð á verkefninu. Málið snýst um það. Sé lagaleg umgjörð ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana þannig að þær geti ekki staðið sig eðlilega í samkeppnisumhverfi og starfsmenn þeirrar stofnunar fái ekki tækifæri til að sýna hug sinn og dug þá er eitthvað að umgjörð ríkisstofnananna, þá er eitthvað að ríkisvaldinu sjálfu. Það á ekki að flýja í að hlutafélaga- eða einkavæða starfsemina þess vegna. Mér finnst ástæða, herra forseti, til að þetta mál verði einmitt skoðað mjög rækilega, þ.e. að rekstrarumhverfi ríkisstofnana verði eðlilegt og þær samkeppnishæfar þannig að við þurfum ekki að hlusta á raddir í hv. Alþingi um að umgjörð ríkisstofnana hamli starfsmönnum og stofnunum sem beitt gætu metnaði sínum landi og þjóð til hagsbóta og arðs þegar þarf. Mér finnst það ekki rök í þessari umræðu, herra forseti. Það á að snúa sér að rótum meinsins ef menn geta ekki fullyrt að svo sé. Ég vil líka benda á, herra forseti, að lög um hlutafélög snúast reyndar um annars konar umgjörð en rekstur ríkisins á hlutafélögum. Hvernig er aðalfundur og hvaða málefnaleg umræða fer fram á aðalfundi hlutafélags þar sem einn hluthafi fer með allt hlutaféð? Hvaða aðhald veitir slíkur aðalfundur eða slíkt hlutafélag þeim sem fara með stjórn og rekstur fyrirtækisins? Ekki nokkurt. Þetta rekstrarform á vegum ríkisins er ekki rekstrarform, finnst mér, í skilningi laga um hlutafélög. Lögin um hlutafélög gilda þar sem margir eiga aðild að, með hlutafélagafundum þar sem hluthafar koma sér saman, þeir koma allir með sín innlegg og gera sínar kröfur til hlutafélagsins. Stjórn í hlutafélagi sem aðeins er skipuð einum hluthafa, einum sem ræður og skipar, er í sjálfu sér engin trygging fyrir fagmennsku í störfum umfram góða starfsmenn ríkisins. Að segja það er ósanngjarnt í garð embættismanna, starfsmanna ríkisins sem ráðnir eru og trúað fyrir verkum sínum, að þeir séu í sjálfu sér, vegna þess að þeir eru starfsmenn ríkisins, síður færir um að ráða þessum málum. Ég frábið mér svona málflutning fyrir hönd góðra starfsmanna ríkisins og þjóðfélagsþegna. Þetta eru engin rök fyrir því að þörf sé á að hlutafélagavæða. Það eru nokkur atriði í þessu frv. sem ég hefði viljað spyrja um. Hlutafélagavæðing á flugstöðinni og hlutafélagavæðing á flughöfninni, þessi orðanotkun rennur svolítið saman fyrir mér. Fyrir mér er þetta flugvöllur, fyrir mér er þetta flughöfn. Síðan er þjónusta og þjónusturými í þeirri flughöfn þar sem megintilgangurinn er að taka á móti farþegum og þjóna hinum ýmsu þörfum þeirra. Önnur þjónusta og verslun geta svo sem tengst þessu en það er annað mál. Mér finnst umræðan reyndar bera keim af því að menn eru að ræða um hvernig nálgast eigi hagnaðinn af sölu brennivíns, ilmvatna, púðurs og skótaus og hvaða þekkingu menn hafi á þeim sviðum. Auðvitað er mikilvægt að á hverjum stað, hvort heldur verið er að lesta eða ferma vélar, keyra töskum út á völl eða selja skó, sé valinn maður í hverju rúmi. Ég vænti þess að svo sé. Það er bara óþarfi að taka það fram og ætti að gilda einu hvort hann er starfsmaður hlutafélags eða ríkisstofnunar í því tilliti og rangt að greina þar á milli. Ég vil spyrja varðandi þetta: Er það rétt skilið að nú eigi að aðskilja rekstur flughafnarinnar sem slíkrar og flugvallarins sjálfs? Sé svo hvernig sjá menn þá það samspil? Fyrir mér er bæði flugvöllur og flughöfn samgöngumannvirki í heild sinni. Þetta er þjónustumannvirki. Sú starfsemi sem þar fer fram er öryggis- og þjónustustarfsemi og hvar er sú höfn stærri og mikilvægari en einmitt á Keflavíkurflugvelli? Hvernig sjá menn þennan aðskilnað fyrir sér ef þetta verður raunin? Hvernig sjá menn að til framtíðar verði gætt þess öryggis sem slíkt samgöngu- og þjónustumannvirki veitir? Hæstv. utanrrh. kom einmitt inn á það í framsögu sinni og sagði eitthvað í þá veruna að þetta væri ekki aðeins mikilvægasta höfn landsins og samgöngumannvirki heldur líka þáttur í varnar- og öryggisstarfi. Viljum við tefla í tvísýnu með forsjá slíks mannvirkis? Mér finnst að svara verði þessari spurningu og gera úttekt til að leiða þetta í ljós. Það dugir ekki að segja: Við sjáum bara til og gerum svo samninga við viðkomandi fyrirtæki um að fyllsta öryggis verði gætt. Ég hefði viljað sjá hvað það þýðir í reynd að aðskilja rekstur flugvallarins og flughafnarinnar. Hvaða auknar skuldbindingar færast þá yfir á ríkið ef sú verður raunin sem mér skilst af þessu frv., að ætlunin sé að hafa það aðskilið? Hvað verður þá um skyldur ríkisins varðandi flugvöllinn, kostnað, fjárhagsleg ábyrgð, snjómokstur og hvað annað sem fallið gæti undir rekstrarkostnað? Ég hefði líka viljað heyra hvernig menn sjá fyrir sér þær stórkostlegu framkvæmdir sem fyrirsjáanlegt er að ráðast þurfi í við flugstöðina eða flughöfnina --- ég renn þarna aðeins á milli hugtaka --- m.a. vegna aðildar að Schengen-samstarfinu ef af verður. Ég vona náttúrlega að svo verði ekki. Þær fela í sér verulegar fjárfestingar og ábyrgðir. En hvort sem við verðum aðilar að Schengen eða ekki þarf þarna að ráðast í verulegar framkvæmdir, auka þjónustu og hefja framkvæmdir og rekstur sem, eins og fram kom í umræðunni um Schengen-aðildina, enginn getur nákvæmlega sagt til um hver verður. Enginn veit heldur hvað það kostar eða hvernig muni takast við að veita alla þá þjónustu sem þörf verður á. Þarna eru ýmsir óvissuþættir sem við þurfum að takast á við á næstu árum. Í þessum útreikningum gefa menn sér samt að umferðin muni aukast, tvöfaldast á næsta áratug, ekki aðeins með þörf fyrir auknu rými og auknum kostnaði heldur þá væntanlega líka með auknum tekjum, lendingargjöldum o.s.frv. Þannig finnst mér kostnaðarlega hliðin og kostnaðarleg ábyrgð varðandi lagafrv. sem hér er lagt fram í afar mikilli óvissu sem og sú hagsmunagæsla sem við hljótum að bera fyrir brjósti varðandi uppbyggingu og þjónustu í flugstöðinni. Þá vil ég, herra forseti, leyfa mér að spyrja hvað átt er við í 8. gr. frv. til laga um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þar stendur: ,,Heimili og varnarþing félagsins skulu vera á Keflavíkurflugvelli,`` --- og takið eftir --- ,,en heimilt er að starfrækja útibú á öðrum stöðum.`` Ég hélt, herra forseti, að þetta frv. snerist um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar á Keflavíkurflugvelli, klippt og skorið. Er meiningin að reka einhverja fríhöfn á Þingvöllum á kristnihátíðinni eða hvað er verið að opna þarna fyrir? Eða er ætlunin að þetta hlutafélag fari að reka einhverja flugvelli úti á landi? Ég hef enga fyrirframskoðun á því í sjálfu sér annað en að vera tortrygginn gagnvart því. Þjónusta úti á landi við aðra flugvelli --- hvað vakir fyrir mönnum með þessu? Ekki er slík setning sett inn bara út í bláinn. Ég hef enga trú á því og vænti þess að hægt sé að fá svör við þessu. Málið verður hins vegar enn þá stærra ef gert er ráð fyrir að flugstöðin og þetta hlutafélag fari líka að ráða þjónustu á verkefnum á flugvöllum úti á landi og stýra þeim. Nógu erfitt er nú að fá starfsemi í flugi til annarra flugvalla, alþjóðlegt flug til annarra flugvalla en flugvallarins á Keflavíkurflugvelli, meira að segja er beitt tæknilegum hindrunum, eins og það að ekki skuli vera hægt að afgreiða bensín á flugvélar á ákveðnum flugvöllum má hreinlega skoðast sem samkeppnis- og tæknihindrun. En við hverju má maður búast ef sameiginlegt fyrirtæki fer að reka þessa flugvelli? Þess vegna spyr ég, herra forseti, hvað er átt við þarna? Ég vil líka, herra forseti, fá að spyrja um hvað átt er við í 15. gr. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom inn á það sama hér fyrr í dag: ,,Stjórn félagsins er heimilt að setja þjónustugjaldskrá fyrir félagið þar sem m.a. skal gætt almennra arðsemissjónarmiða ...`` --- Eru það einhver önnur sjónarmið en við gætum sett í sjálfu sér við núverandi rekstrarform? Er nauðsynlegt að setja það með þeim arðsemissjónarmiðum að arðurinn rynni til almennings í landinu, til ríkisins, til starfseminnar sem þarna er? --- ,,og jafnframt tekið tillit til nýjunga sem geta haft áhrif á söluverð þjónustu félagsins.`` Er hér verið að opna fyrir sjálftökurétt í gjaldtöku á ferðafólk og þá sem fara um völlinn? Ekki eru það aðrir sem eiga að greiða þessi þjónustugjöld væntanlega nema þá þeir sem eru að flytja vörur eða þjónustu. Erum við að afsala okkur stjórnun á þjónustu og gjaldtöku hennar og þá líka á samkeppnisstöðu okkar í alþjóðlegu samhengi í hendur þessa hlutafélags, ef af verður? Ég vil líka, herra forseti, vekja athygli á að mér finnst umsögn frá fjmrn. sem fylgir frv. nokkuð fátækleg. Ég hefði viljað sjá þar samanburð á þessari hlutafélagavæðingu og á fjárhagslegum hagsmunum ríkisins, tekjum, gjöldum og á fjárhagslegum ábyrgðum við núverandi form, tiltölulega lítið breytt eða aðlagað. Það er mjög eðlilegt að í svona stóru máli fylgi ítarleg greinargerð um fjárhagsleg fjármunaleg áhrif á ríkissjóð bæði til skemmri og lengri tíma. En það er ekki, herra forseti, heldur er orðalag eins og: ,,Gert er ráð fyrir óbreyttu fyrirkomulagi á húsaleigu fyrir landamæravörslu, tollafgreiðslu og öryggiseftirlit, en í athugun er að fella þá leigu niður.`` Hvers konar fjárhagsleg umsögn er þetta? Það væri fróðlegt að vita --- og ég sakna þess að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér og gera grein fyrir afstöðu sinni sem fjmrh. og vörslumaður ríkissjóðs --- hvernig hann lítur á þetta mál. Ég er þó engan veginn að gera því skóna að ríkisstjórnin sé ekki einhuga í málinu. En við sem fjöllum um fjárhags- og fjármunalega ábyrgð ríkissjóðs til lengri og skemmri tíma hefðum gjarnan viljað heyra sjónarmið hans á einu stærsta fjárhagslega máli sem borið er fram á Alþingi nú. Og það hefði verið fróðlegt að heyra nánari skýringar hans á því hvað hér er á ferðinni og snertir einmitt fjármál og ríkissjóð. Í umræðu um Schengen var gert ráð fyrir því að lendingargjöld mundu tvöfaldast eða jafnvel meira og ég dreg enga dul á að ég mundi fagna aukinni umferð um flugvöllinn. En hvað þýðir það? Herra forseti. Ég styð mjög eindregið að öll sóknarfæri séu nýtt á flugvellinum á Keflavíkurflugvelli. Ég vil að horft sé einmitt á þessi sóknarfæri og staðan metin út frá þeim, en ekki eins og mér virðist í þessu lagafrv. að hlutafélagavæða bara sisona. Herra forseti. Við eigum að horfa fram á veginn.

Hæstv. forseti. Hér liggur frammi til umræðu frv. til laga um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég vil vekja athygli á því að þetta er frv. til laga en ekki þáltill. um einhverja athugun á því hvort hentugt kunni að vera að fara þessa leið, eins og mér virðist hafa komið fram í máli sumra sem hér hafa tekið til máls. Sú athugun virðist hafa farið fram að dómi hæstv. ríkisstjórnar og hér er þetta frv. lagt fram í því skyni að ríkisstjórnin beiti sér fyrir stofnun hlutafélags sem nefnist Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Í því skyni er ríkisstjórninni heimilt að leggja Flugstöð Leifs Eiríkssonar, þ.e. flugstöðina sjálfa ásamt öllu því sem henni fylgir, eignum, réttindum, skuldum og skuldbindingum, til hins nýja félags sem ráðgert er að stofna. Það fer því ekkert milli mála að þessi ákvörðun hefur verið tekin. Mér skilst að þetta hafi lengi verið rætt innan ríkisstjórnarinnar. Þetta hefur farið ákaflega leynt, ég verð að játa að ég heyrði fyrst um einhvern ávæning af því á mánudaginn að þessa væri að vænta og hafði ekki haft af því neinar spurnir áður. Mér skilst þó á 1. þm. Vestf., Einari K. Guðfinnssyni, að þetta hafi lengi verið á döfinni og m.a. verið haldnar tilheyrandi fagnaðarhátíðir í Sjálfstfl., en þetta hefur farið mjög leynt og ekkert lekið. Það er náttúrlega von að manni sé órótt þegar rætt er um að einkavæða eða stofna hlutafélag um slíka stofnun sem þarna er um að ræða, enda sér maður fyrir sér, vegna þess að sporin hræða, að einkavæðing gæti náttúrlega verið handan við hornið. Hæstv. utanrrh. var nú svo hreinskilinn fyrr í umræðunni að hann gaf í skyn að það væri fyllilega mögulegt. Og öðruvísi mér áður brá þegar hæstv. núv. forseti Alþingis, fyrrv. samgrh., var að tilkynna hlutafélagavæðingu Landssímans á síðasta kjörtímabili og sór og sárt við lagði að einkavæðing kæmi auðvitað ekki til greina, sem er svo komið á daginn að er höfuðmarkmiðið og finnst flestum að atburðir þar gerist ekki nægilega hratt til að sú stofnun verði að fullu einkavædd. Það sama má segja með bankana. Gefið var í skyn að það væri alls ekkert á döfinni að selja þá, þetta væri bara til að nútímavæða þessar stofnanir og þær gætu frekar brugðist við í samkeppninni. En síðan er öllum ljóst núna að stefnt er að fullri einkavæðingu, og sumar þeirra hafa meira að segja þegar verið einkavæddar að fullu, eins og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins. Þetta eru trúarbrögð í öðrum stjórnarflokknum, þeim sem manni virðist að ráði töluvert miklu um það sem gerist á vegum þeirrar hæstv. ríkisstjórnar sem núna situr. Þó að maður sjái kannski ekki eftir að hafa lesið frv. og þau fylgiskjöl sem því fylgja endilega ljósið hérna við 1. umr. um nauðsyn þess að hlutafélagavæða þessa stofnun, þá sér maður að þetta gerir auðvitað lífið þægilegra fyrir t.d. þá sem hafa viljað koma í gegn ákveðnum ráðningum þarna á undanförnum mánuðum. Auðvitað verður þægilegra að ekki verði þetta bras við Alþingi og aðra sem hafa verið með óþægilega gagnrýni á lofti þegar þetta verður bara orðið hlutafélag og hlutafélagið verður í höndum hæstv. utanrrh. sem hefur þá væntanlega hæg heimatök að koma í gegn þeim mannaráðningum sem hann telur vera vænlegastar á þeim stað, en það hefur þvælst nokkuð fyrir eins og alþjóð er kunnugt. Það er mikill gróði af Fríhöfninni og gróðinn er náttúrlega fyrst og fremst vegna þess að fólk sér sér hag í að versla þarna. Ég fer töluvert til útlanda og ég fer í gegnum margar fríhafnir en sé mér hag í að versla frekar t.d. það sem hér hefur verið nefnt, snyrtivörur, í Fríhöfninni í Keflavík, vegna þess að þær eru þar á hagstæðara verði og væntanlega vegna þess að þar er ekki þessi þriðji aðili sem mundi náttúrlega þurfa að taka til sín hluta af gróðanum ef þessi fríhöfn væri rekin á sama hátt og aðrar fríhafnir, sem hér hefur verið vitnað til í umræðunni í dag í löndunum í kringum okkur, og eru sem þessu nemur væntanlega dýrari en Fríhöfnin í Keflavík. Ég er hrædd um að ef verðlagið þarna færðist til jafns við það sem er í þeim fríhöfnum sem eru næst okkur þá mundi kannski draga töluvert úr viðskiptum og menn mundu frekar beina viðskiptum sínum annað. Samkeppnin er nefnilega, eins og öllum má ljóst vera, við erlendar fríhafnir og verslunin í Fríhöfninni hér er þeim mun meiri þeim mun hagstæðari samanburð sem við höfum við erlendar fríhafnir fyrst og fremst. Um þær litlu búðir sem hafa verið starfræktar um nokkurt skeið í húsakynnum flugstöðvarinnar og eru reknar af einkaaðilum er það að segja að þær hafa sumar gengið ágætlega en ekki allar. Sumum þeirra hefur þurft að loka vegna þess að þar hafa viðskipti ekki verið nægileg svo þær gætu borið sig. Ég er ansi hrædd um að þá sem báru þetta hvað harðast fram á Alþingi á sínum tíma hafi ekki grunað að rekstur þessara búða yrði jafnerfiður og hann hefur verið í sumum tilfellum. En ég veit að sumar aðrar búðir hafa gengið ágætlega. Hæstv. utanrrh. bar það fram í máli sínu að möguleikum til að hafa hámarkságóða af starfseminni þarna suður frá hefði ekki verið sinnt sem skyldi. Ég er svolítið hissa á þeim vinkli vegna þess að ég ræði mikið við fólk sem þarna er í forsvari og ég veit ekki betur en að það hafi augun opin fyrir ýmsum möguleikum og sé ævinlega að reyna að taka inn einhverjar nýjar vörutegundir sem þeir vonast til að gefi meiri viðskipti og meiri umsvif. Mér finnst svolítið langsótt það sem komið hefur fram í umræðunni í dag um að sérstök stýring væri frá diplómötum sem störfuðu í utanrrn. á starfseminni sem þarna fer fram. Auðvitað er hin daglega starfsemi þarna og einmitt hvernig trippin eru rekin frá degi til dags hvaða vörutegundir eru t.d. teknar inn til að hámarka gróða. Þær ákvarðanir eru auðvitað teknar af starfsfólki Fríhafnarinnar sem hefur verið ráðið til þess en ekki diplómötum í utanrrn., kannski sem betur fer, þó þar sé auðvitað um ágætis fólk að ræða. Í umræðunni í dag hefur komið fram að þetta breyti þeirri upplýsingaskyldu sem hæstv. ráðherrar hafa t.d. gagnvart Alþingi um starfsemina þarna suður frá, sem stundum hefur nú verið kvartað mikið yfir. Ég minnist þess að hv. þm. Kristján Pálsson, sem því miður er ekki viðstaddur umræðuna af einhverjum ástæðum, fór í hart við mig í umræðu um þessi mál hér áður og kvartaði sáran undan þessari upplýsingaskyldu og sagði að það yrði sem bráðast að breyta þessari stofnun í hlutafélag til að losa stjórnvöld undan slíkri upplýsingaskyldu. Hv. þm. hefur kannski vitað um hvert þessum málum var stefnt þegar hann mælti þau orð. Ég vissi það hins vegar ekki og undraðist mjög þessi ummæli en hv. þm. Kristján Pálsson hefur þá væntanlega verið búinn að taka þátt í þeim fagnaðarsamkomum sem áður hefur verið getið um á þinginu í dag af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, sem haldnar hafa verið hjá þingflokki Sjálfstfl. á undanförnum mánuðum tengdar þessu máli. Mér finnst vera gengið á svolítið léttum fótum í þessari umræðu allri yfir það hvaða breytingu þetta muni hafa í för með sér gagnvart starfsmönnum. Nú er það svo að starfsmenn ríkisins hafa löngum verið lægra launaðir en starfsmenn á almennum markaði. Og það var alltaf þegar ég stóð í samningaviðræðum fyrir hönd ríkisstarfsmanna fóðrað með því að laun ríkisstarfsmanna ættu að vera lægri en starfsmanna á almennum markaði vegna þess að ríkisstarfsmenn --- það að vera ráðinn hjá ríkinu --- fæli í sér svo mikil réttindi. Lífeyrisréttindin væru t.d. miklu betri en annars staðar þekktist, starfsöryggi væri svo miklu meira en annars staðar þekktist, veikindaréttur væri svo miklu betri en annars staðar þekktist o.s.frv. Mér finnst núna þegar rætt er um að breyta hverju ríkisfyrirtækinu af öðru í hlutafélag þá sé gengið yfir það svolítið léttum fótum að hægt sé að breyta þessu bara svona frá degi til dags og taka af fólki þennan rétt, sem það hefur kannski verið að ávinna sér áratugum saman, með einu pennastriki. Mér finnst þetta ekki sjálfsagt mál. Mér finnst að þetta ætti að vera miklu örðugra en það er í þeim lögum sem vitnað er til hér frá árinu 1996 og voru sett án þess að ég legði þar við samþykki mitt. Vegna orða hv. þm. Péturs Blöndals fyrr í dag um að kjör starfsfólks hafi batnað til mikilla muna þegar ríkisfyrirtækjum hefur verið breytt í hlutafélög eða einkafyrirtæki --- og sérstaklega hjá konum, eins og hann sagði, þá vil ég nú minna á að þar sem ég þekki til hefur verið mikill munur á Jóni eða ættum við að segja Jónu og séra Jóni. Kjör þeirra sem hafa verið yfirmenn á slíkum stofnunum hafa nefnilega verið lagfærð stórkostlega en hjá þeim sem hafa starfað --- ég tala nú ekki um hjá þeim sem hafa starfað við gólflistana --- hefur vinnuálag verið aukið til muna og það fólk hefur borið mjög skarðan hlut frá borði og nægir að benda á fyrirtækið hér handan við götuna, Landssímann, þessum orðum til sönnunar. Ég vil minna á að ef hæstv. ríkisstjórnir sem hér hafa setið að völdum síðan 1987 hefðu tekið þá meðvituðu ákvörðun að greiða af skuldum flugstöðvarinnar með þeim tekjum sem komu inn af flugstöðinni hverju sinni, þá hefði náttúrlega ekkert uppsafnað vandamál verið þar í dag eins og raunin er. Vandamálið er auðvitað það að ríkið tók til sín þessar gríðarlega miklu tekjur en lengdi í skuldum flugstöðvarinnar. Kannski er ljósið það, ef þetta frv. verður samþykkt, að hér er njörvað niður í sérstakri umsögn sem fylgir með sem fskj. II frá fjmrn., að þessar skuldir skuli greiddar af ágóða flugstöðvarinnar, og sá gróði sem kemur til ríkisins af henni verði sem því nemur minni. Ég hef ekki trú á því, hæstv. forseti, að það skref sem hér er verið að stíga verði til góðs, hvorki fyrir starfsfólk né fyrir ríkissjóð. Ég vil lýsa því yfir að þetta skref verður ekki stigið með stuðningi mínum nema fram komi milli umræðna --- og ég vil taka fram að ég útiloka það auðvitað ekki --- haldbærari rök en hér hefur verið teflt fram fyrir þessum gjörningi.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur fyrr í dag að ég nefndi --- og hv. þm. gerði það einnig að umtalsefni --- hve sýnilegt það er orðið að Framsfl. er farinn að koma fram sem deild í Sjálfstfl.

Það var nú skúffa ...

Ég leiðrétti það þá núna, hæstv. utanrrh. talar um skúffu, að þeir séu skúffa í Sjálfstfl.

Þú sagðir það.

Að Framsfl. sé orðinn að skúffu eða deild í Framsfl. Og ekki vinstra megin í þeim flokki heldur hægra megin. Það vekur athygli mína að þeir sjálfstæðismenn sem standa í framvarðarsveit með hæstv. utanrrh., formanni Framsfl., um að einkavæða Leifsstöð, stærstu flugstöð Íslendinga, eru hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem hefur nú ekki verið kenndur við vinstri sinnuð stjórnmál eða miðjustjórnmál og nú síðdegis kom hv. þm. Einar K. Guðfinnsson einnig Framsfl. til hjálpar, en hv. þm. hafði forgöngu um það á sínum tíma að tala fyrir einkavæðingu Landssímans, að gera Landssímann að hlutafélagi. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem er hinn mætasti maður og ég mundi hugsanlega lýsa sem kapítalista með mannlega ásýnd, eins og sagt var um Edward Heath á sínum tíma, er þrátt fyrir þá ásýnd mjög einarður talsmaður frjálshyggjusjónarmiða. Þetta eru þeir aðilar sem nú koma fram hér á Alþingi ásamt formanni Framsfl., hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni, og tala fyrir því að einkavæða flugstöðina í Keflavík, einkavæða Leifsstöð. Reyndar á Framsfl. og hæstv. utanrrh. ákveðinna hagsmuna að gæta í þessu máli vegna þess að völdin yfir flugstöðinni, völdin yfir þeirri starfsemi færast til hans. Það verður væntanlega í anda hlutafélagavæðingar ríkisfyrirtækja búið til eitt hlutabréf sem fært verður undir hæstv. utanrrh., formann Framsfl., sem kemur til með að hafa öll ráð í hendi. Hann kemur til með að hafa öll ráð í hendi sér um þessa starfsemi. Hæstv. ráðherra sagði í umræðunni fyrr í dag að menn gætu haldið áfram að spyrja, það væri ekkert sem bannaði þingmönnum að spyrja út í þessa starfsemi. En það mun standa á svörunum vegna þess að með þessari breytingu er þrengt að þingmönnum um að krefjast upplýsinga. Það er staðreynd. Ég tek undir það sem talsmenn Samfylkingarinnar hafa sagt við þessa umræðu, sumir hverjir þótt ég sé ekki sammála þeim um áherslur í þessu máli, nema hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur sem talaði hér mjög einarðlega áðan og ég tek undir sjónarmið hennar. En ég tek undir með þeim að því leyti að eðlilegra hefði verið að ráðst í aðrar lagabreytingar samhliða formbreytingum af þessu tagi og þá vísa ég sérstaklega til frv. sem liggur fyrir þinginu um hlutafélög, þar sem kveðið er á um að hlutafélögum í eigu ríkisins verði gert skylt að veita Alþingi sömu upplýsingar um opinber málefni og ríkisfyrirtækjum. Mér hefði fundist eðlilegt að löggjöf af því tagi yrði samþykkt samhliða þeim kerfisbreytingum sem ríkið er að ráðast í. Það er ekki þar með sagt að ég sé hlynntur þeim kerfisbreytingum, síður en svo. Það er ég alls ekki. Ég ætla að nefna aðeins aftur ummæli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Hún vék að markalínunni í pólitíkinni, við værum að fjalla um hápólitískt mál og að mikilvægt væri að við ræddum þessar markalínur. Hún sagði að á Alþingi skiptumst menn í mismunandi stjórnmálaflokka með ólíkar áherslur, og það er rétt. Ég vék að því áðan og gerði að umtalsefni orð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, sem ég heyrði ekki betur en talaði fyrir þessari einkavæðingu, en ég sagði: öðruvísi mér áður brá, þegar jafnaðarmenn skömmuðust sín ekki fyrir að tala fyrir því að ýmis atvinnustarfsemi væri rekin á félagslegum grunni ef það hentaði. En nýkratisminn er að fara inn á aðrar brautir. Það er nokkuð sem menn eru farnir að tala fyrir t.d. innan Samfylkingarinnar. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vék t.d. að velferðarþjónustunni. Nú er það að gerast í Evrópu, hjá jafnaðarmannaflokkum í Evrópu, t.d. breska verkamannaflokknum að hann gengur harðar fram í einkavæðingunni innan velferðarþjónustunnar en jafnvel Thatcher gerði með einkaframkvæmd á sviði heilbrigðismála í öldrunarþjónustunni. Þar er farið að tala um ,,Granny Farming``, þar sem fyrirtæki hafa peninga og arð af því að reka elliheimili. Þetta er staðreynd og menn takast á um þessar línur. Ég tek hins vegar undir það sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði, að það skorti á það hjá okkur hér á Alþingi að við kortleggjum landslagið. Það skortir á að við gerum okkur grein fyrir markalínum milli opinbers reksturs og einkareksturs. Ég tek undir þetta. Við höfum lagt fram þáltill., í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, þar sem við höfum lagt til að slík umræða fari fram. Þrátt fyrir það vil ég segja að við eigum ekki að nálgast þetta tiltekna mál á hugmyndafræðilegum forsendum. Reyndar er það kjarninn í málflutningi okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að skoða jafnan eðli máls, skoða hverja stofnun og starfsemi sem í hlut á hverju sinni. Það sem hér er um að ræða á að mínum dómi ekki heima í hlutafélagsforminu, alls ekki. Hvers vegna? Í fyrsta lagi er þetta gullgerðarvél. Þetta færir ríkissjóði mörg hundruð millj. kr. á ári hverju. Ég vakti máls á því fyrr við umræðuna og tók nánast af handahófi að árið 1997 var hagnaður Fríhafnarinnar 628 millj. Árið eftir hafði samanlagður hagnaður flugstöðvarinnar og Fríhafnarinnar aukist um 212 millj. kr. Í þeim gögnum sem reidd eru fram með þessu frv. kemur fram að hlutur skattborgarans, ríkissjóðs, muni rýrna um mörg hundruð milljónir við þessar kerfisbreytingar. Síðan eru menn að rugla hér og snúa út úr og gefa í skyn að starfsmenn utanríkisþjónustunnar komi til með að starfa í verslunum á Keflavíkurflugvelli. Það er enginn að tala um slíkt og enginn sem mælir gegn því fyrirkomulagi sem við búum við núna, að rekin sé verslunarstarfsemi á vegum einkaaðila í flugstöðinni í Leifsstöð. Það er ekkert sem mælir gegn því, í því fyrirkomulagi sem við búum við núna, ekki nokkur skapaður hlutur. En mér er það algerlega óskiljanlegt hvers vegna menn ætla að taka bygginguna sem slíka og þessa starfsemi sem slíka, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, með manni og mús og gera að einkafyrirtæki. Þó er ljóst að það muni rýra hlut skattborgaranna. Menn eru fyrst og fremst og eingöngu að gera þetta á hugmyndafræðilegum forsendum nema þar séu einhver önnur og annarleg sjónarmið á ferðinni, að þjóna fjármálabröskurum sem vilja komast yfir þennan gullmola. Eða er ætlunin að forða hæstv. utanrrh. frá því að þurfa að ræða þessi mál á Alþingi? Þetta er í hæsta máta undarleg ráðstöfun, herra forseti. Ég vil minna á að hér við umræðuna hafa verið settar fram ýmsar spurningar. Það hafa menn gert úr fleiri en einum stjórnmálaflokki. Sumir hafa þegar tekið afstöðu til þessa máls. Þetta er ekki nýtt af nálinni. Það hefur verið til umræðu bæði hér og í þjóðfélaginu í langan tíma. Aðrir vilja taka sér lengri tíma, hafa krafið hæstv. utanrrh. um upplýsingar og bíða þeirra til að taka afstöðu en ég vil lýsa því yfir hér og ítreka þá afstöðu mína að ég er þessu algerlega andsnúinn.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að nefna út frá orðum hv. 13. þm. Reykv. sem vakti athygli á því að samkvæmt mati fjmrn. muni þessi formbreyting verða til þess að minni peningar renni til ríkissjóðs en ella. Hvað þýðir það? Eins og ég sagði áðan hefur það þá þýðingu að þetta fyrirtæki, í eigu ríkisins, verður betur í stakk búið efnahagslega. Það verður þess vegna betur í stakk búið til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem á því hvíla. Í þessari umræðu í dag hefur mér heyrst að menn séu ekki síst að gagnrýna þann hátt sem hafður hefur verið á alveg frá því að flugstöðin var opnuð árið 1987, að hún hafi ekki fengið að njóta tekna sinna. Við vitum að flugstöðin hefur borgað, ég held að ég muni það rétt, í kringum 500 millj. á ári í ríkissjóð að jafnaði. Það segir okkur að ef þessi stofnun hefði fengið að njóta tekna sinna sjálf, þá væri væntanlega búið að borga upp stofnkostnaðinn og fyrirtækið væri skuldlaust, þetta glæsilega góða fyrirtæki. Þá væri það enn meiri gullmoli fyrir ríkið til lengri tíma litið. Þess vegna finnst mér mjög sérkennilegt ef það er allt í einu orðið gagnrýnisefni að Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. muni borga minna í ríkissjóð og skilja þá meira eftir hjá fyrirtækinu sjálfu, sem áður var þó stofnun. Þá verður það betur í stakk búið til þess að nota sitt sjálfsaflafé til þess að greiða af þeim kostnaði sem til var stofnað þegar fyrirtækið varð til á sínum tíma. Þetta held ég að sé kjarni þessa máls. Þess vegna er ekki hægt að gagnrýna við formbreytinguna, virðulegi forseti, að meira verði eftir hjá stofnuninni til að borga niður þennan kostnað.

Spurningin er hvert hagnaðurinn af þessari starfsemi er látinn renna, hvort hann er látinn renna til að greiða niður skuldir sem hvort sem er hvíla á ríkissjóði eða hvort hann er með öðrum hætti látinn renna til samfélagsins. Það sem ég er að gagnrýna er að þessi kerfisbreyting muni leiða til þess að fyrirtækið verði selt, fengið öðrum eignaraðilum á frjálsum markaði og þeir muni síðan taka arð út úr fyrirtækinu til sín. Ég tel að þannig muni minna renna til samfélagsins. Það er sú gagnrýni sem ég set fram og ég skil ekki hvers vegna breyta þarf Leifsstöð, flugstöðinni, í hlutafélag til að fjármunirnir renni til að greiða niður skuldir. Þetta er nánast tæknilegt atriði og pólitísk ákvörðun.

Virðulegi forseti. Við skulum aðeins átta okkur á því um hvað þetta frv. snýst. Þetta er frv. um formbreytingu á stofnun í hlutafélag. Með því er ekki verið að taka ákvörðun um sölu hlutabréfanna. Það er sjálfstæð ákvörðun sem menn tækju ef það kæmi til álita að selja hlutabréf úr þessu fyrirtæki. Það er út af fyrir sig alveg sjálfstæð ákvörðun. Það er líka hárrétt að ekki þurfi að formbreyta þessari stofnun til að tryggja að meiri hluti afraksturs hennar renni til að standa undir skuldum hennar. Það er alveg hárrétt. Ég var hins vegar að segja að menn geta ekki í öðru orðinu gagnrýnt að fyrirtækið hafi ekki fengið að njóta tekna sinna og borga niður skuldir.  Ég er einfaldlega að segja, virðulegi forseti, að þetta er út af fyrir sig ekki gagnrýnisefni við þessa formbreytingu, sem mér fannst þó hv. þm. vera aðeins að ýja að hérna áðan. Hann sagði að þetta mundi leiða til þess að minna fari ríkissjóð en áður. Ástæðan fyrir því að minna fer í ríkissjóð er sú að meira fer til að borga niður skuldirnar við stofnkostnaðinn við þessa ágætu byggingu, Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég tel að það sé í sjálfu sér ekkert gagnrýnisefni frekar en að formbreyta fyrirtækinu.

Herra forseti. Inntakið í mínum málflutningi er að minna renni til samfélagsins. Ég hef á tilfinningunni að hv. þm. beini gagnrýni í andsvari til mín sem í reynd er á málflutning annarra við þessa umræðu. Ég veit að hv. þm. getur ekki komið aftur upp í andsvari en hann getur tekið aftur til máls. Hann hefur bara talað einu sinni í málinu. Ég hefði áhuga á að heyra sjónarmið hans í þessum efnum. Er hann að tala fyrir því að flugstöðinni verði breytt í hlutafélag án þess að hún verði seld, án þess að hlutabréfin verði seld? Ég held við þurfum að fá þetta alveg skýrt. Ég skildi það á hv. þm. núna síðast í andsvari að hann teldi ekkert sjálfgefið í því efni. Ég vildi hins vegar gjarnan heyra sjónarmið hans. Vill hann láta breyta flugstöðinni í hlutafélag þar sem umsjón með þessu fyrirtæki, þessari stofnun, er tekin frá almannavaldinu og færð í formi eins hlutabréfs undir einn mann, formann Framsfl., og þrengja þannig að lýðræðinu? Er hann að tala fyrir því? Telur hann að það eigi að ganga áfram og selja hlutabréfin í fyrirtækinu þegar fram líða stundir? Ef svo er vakna ýmsar aðrar spurningar sem ég hef áhuga á að ræða nánar við þingmanninn. Ég bíð spenntur eftir að heyra seinni ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þar sem hann útlistar hugmyndir sínar í þessu efni.

Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að draga þessa umræðu á langinn. Hún hefur um margt verið býsna fróðleg og sýnt okkur að það er ekki endilega allt sem sýnist í þessu. Einfaldar yfirlýsingar og einföld stefnumið leysa ekki sjálfkrafa öll vandamál. Það eitt að formbreyta þessu fyrirtæki breytir ekki nóttu í dag. Það var einkar athyglisvert að fylgjast með orðaskiptum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og Ögmundar Jónassonar og mátti skilja á innskoti hins fyrrnefnda að raunar væri brýn nauðsyn á því að ríkissjóður setti á sig lög, lög á borð við þau sem hér eru í frumvarpsformi til að tryggja að tekjur af Fríhöfninni skiluðu sér rétta leið, nefnilega til hennar sjálfrar. Af orðum hans mátti ráða að það væri í raun tilgangurinn með hlutafélagavæðingunni, að tryggja að ríkisstjórnin skilaði þessum peningum á réttan stað. Það er einkar athyglisvert að það sé ein helsta ástæða þess að formbreyta og hlutafélagavæða og alveg nýtt innlegg í málið. Ég ræddi hins vegar eilítið, herra forseti, í fyrri ræðu minni um þá stöðu sem uppi væri í Fríhöfninni nú um stundir, hvað þar blasti við með frv. sem hér liggur frammi því að á öllum hlutum eru ýmsar hliðar eins og hér hefur komið fram. Ég dvaldi dálítið við rekstur Fríhafnarinnar, þann hluta sem ríkisrekinn er og skilar sannarlega mestu til eigandans, ríkissjóðs, eiganda mannvirkjanna sem eru skuldsett eins og raun ber vitni upp á tæpa 5 milljarða kr. Ég ætla að verja nokkrum mínútum, herra forseti, í að fara aðeins yfir hina hliðina á þessum peningi, rifja upp hin stóru áform og stóru orð sem uppi voru hér fyrir einhverjum missirum þegar ný skipan mála var tekin upp þar syðra. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir drap á þetta í ræðu sinni, þ.e. samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem eru þarna syðra í samkeppni við ríkisreksturinn. Það er hárrétt sem hún sagði áðan, að þessi fyrirtæki voru löðuð til rekstrar þarna í stórum stíl og smáum. Stór fyrirtæki eins og Íslenskur markaður og smærri búðir, skóverslanir hafa hér tíðum verið nefndar. Staðreyndin er að rekstur þessara fyrirtækja hefur ekki gengið nægilega vel. Þau hafa mjög átt undir högg að sækja. Ýmsar skýringar eru á því. Sumir halda því fram að samkeppnisstaðan sé afskaplega ójöfn, það séu svipaðar vörutegundir hjá Fríhöfninni og hjá Íslenskum markaði og jafnvel öðrum verslunum þarna. Raunin hefur einmitt orðið sú að þessar smærri verslanir hafa týnt tölunni ákaflega hratt. Eftir því sem ég best veit voru opnaðar átta verslanir þarna í kjölfar þessarar nýskipunar. Tvær eru hættar, eigendaskipti hafa orðið á einni þeirra vegna rekstrarerfiðleika, tvær hafa algjörlega skipt um vöruúrval og flestar þeirra ganga illa, það eru kannski ein eða tvær undantekningar þar frá. Þetta er nú bakhliðin á þeirri glansmynd sem hæstv. utanrrh. hefur reynt að draga upp á hinu háa Alþingi þegar menn hafa verið að spyrjast fyrir um þessa nýskipan mála á Keflavíkurflugvelli. Þetta er sá veruleiki sem við okkur blasir. Og aukinheldur sem hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir að auka verulega kostnað við yfirstjórn þarna syðra með því að tvískipta stjórnunarþættinum og setja flugvallarstjóra annars vega og forstjóra Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hins vegar með tilheyrandi aðstoðarfólki í hvorri deildinni. Það væri fróðlegt að heyra hversu mikið þetta nýja fyrirkomulag hafi sparað í yfirstjórn Leifsstöðvar. Ég er ekki með það handbært en vafalaust hefur hæstv. ráðherra það og getur fært rök að þeim fullyrðingum sem maður hefur heyrt hér frá honum að allur rekstur hafi farið batnandi. En vangaveltur mínar snúast fyrst og fremst um það hvernig þessi nýskipan, hlutafélagavæðingin, spili inn í það andrúmsloft og þær kringumstæður sem þarna eru. Mun þetta einfalda mjög hina erfiðu stöðu sem þarna er til staðar og ekki er auðvelt úr að leysa? Mun þetta einfalda mjög hina réttmætu samkeppni byggða á jafnræðisgrundvelli, að hlutafélag undir sjálfstæðri stjórn eigi bygginguna og langstærsta fyrirtækið þarna innan dyra, hlutafélag sem hefur auðvitað það markmið fyrst og síðast og eingöngu að hámarka sinn arð eðli máls samkvæmt? Telur hæstv. ráðherra að það verði auðveldara fyrir samkeppnisaðila hins nýja hlutafélags, ríkissjóð, að vera í samkeppni við hið nýja öfluga hlutafélag á þennan hátt? Þessir aðilar munu væntanlega þurfa að sækja til hlutafélagsins um ný og breytt leigukjör ef efni standa til þess. Þetta nýja hlutafélag mun væntanlega taka ákvarðanir um hverjir verða hvar í þessari flugstöð, hinni gömlu og hinni nýju. Og hefur hann engar áhyggjur af því í ljósi þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað, einkum og sér í lagi eftir að Landssíminn var hlutafélagavæddur, að erfitt verði að koma þessu öllu heim og saman með hliðsjón af samkeppnislögum til að mynda? Ég er að reyna að draga upp kannski örlítið aðra mynd en ég gerði í fyrri ræðu minni en þetta er hin hliðin á þessum peningi líka. Í fljótu bragði fæ ég ekki séð að þetta muni sérstaklega einfalda þessi samskipti heldur kannski þvert á móti. Ég hef áhyggjur af því. Stór tekjupóstur í rekstraráætlun hins nýja hlutafélags miðar að því að leigutekjur flugstöðvarinnar fari verulega hækkandi. Þá vísa ég til þess að frá árinu 2001 og til ársins 2005 fari þær upp um 200 millj. kr., ekki vegna þess að plássið aukist neitt því að hið nýja líf hlutafélagsins byrjar væntanlega eftir stækkun. Einhvers staðar á að ná í hærri leigutekjur. Það má hugsa sér að það sé gert með því að hlutafélagið rukki undirstofnanir og undirdeildir sínar um hærri leigu, en það er auðvitað bara hringrás peninganna og skiptir ekki nokkru máli til eða frá. Ég vil gjarnan heyra hæstv. ráðherra fara aðeins yfir það hvernig hann sér þetta rekstrarumhverfi fyrir sér að breyttu breytanda þegar þetta hlutafélag er orðið um hús og rekstur og er í samkeppni við aðra aðila þarna sem um leið eru að kaupa sér þjónustu hjá þessu sama hlutafélagi. Það geta svo sem margir sagt að þetta sé í raun engin breyting, hlutafélagið komi bara í staðinn fyrir ríkissjóð. Það kann vel að vera en ég hygg þó að eðlisbreytingin sé þessi, að hlutafélagið hefur engum öðrum skyldum að gegna nema hámarka sinn gróða, og það á auðvitað að gera það og við byggjum á því að það geri það. Enda hefur hæstv. ráðherra sagt það sjálfur að hann ætli ekki að snerta á þessum rekstri, þarna komi aðilar inn sem hafi þekkingu á ilmvötnum og rekstri skóbúða og flugstöðva og hafi sérþekkingu með höndum. Þeir munu þá væntanlega ganga til þeirra verka að hámarka þetta. En hvað þá með rekstrarumhverfið innan stöðvarinnar að breyttu breytanda? Því landslagi þurfum við líka að velta fyrir okkur og má kannski segja að kveði við eilítið annan tón í þessari seinni ræðu minni. En ég vil ekkert síður gaumgæfa hvað við erum að gera á þeim vettvangi mála. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég segi það eitt að eftir því sem á þessa umræðu hefur liðið þykir mér einsýnt að í þetta mál verði að kafa. Hæstv. ráðherra verður auðvitað var við að við hv. þm. Samfylkingarinnar í Reykjaneskjördæmi höfum viljað fylgjast grannt með framgangi málsins, enda er það svo að flestir starfsmenn þessa stóra vinnustaðar eru einmitt íbúar í kjördæmi okkar. Það vekur hins vegar athygli að þingmenn stjórnarflokkanna í Reykjaneskjördæmi sýna þessu lítinn áhuga, a.m.k. hafa fáir þeirra komið í þennan ræðustól undir umræðunni. Ég sakna þess ekki neitt en það sendir þó ákveðin skilaboð þarna suður yfir heiðar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. 6. þm. Reykn. tók sérstaklega fram þegar hann ræddi um þingmenn Samfylkingarinnar --- Samfylkingarinnar í Reykjaneskjördæmi --- því það fór ekki fram hjá neinum sem hlustaði á ræðu hv. 2. þm. Vestf. að hann gaf dálítið annan tón en þeir sem síðar töluðu af hálfu þess flokks hér í dag. 
             Ég vil segja eitt, af því að hv. þm. kom aðeins inn á mitt mál áðan, að mér fannst hv. þm. reyndar snúa töluvert út úr. Það sem ég talaði um áðan var ekki það að formbreytingin væri forsenda þess að meira væri eftir af tekjum flugstöðvarinnar í þessari stofnun. Það sem ég var einfaldlega að segja var að menn geta náttúrlega ekki nánast í sömu andránni gagnrýnt að ekki hafi verið gengið nægilega rösklega til þess verks að greiða niður skuldir Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, en þegar það síðan gerist við þessa formbreytingu að stærri hluti af tekjum flugstöðvarinnar fer til þess að lækka skuldirnar, þá geta menn ekki verið að gagnrýna hvort tveggja í senn, þ.e. að meiri peningar skuli fara til flugstöðvarinnar og að skuldir hafi ekki verið greiddar niður í fortíðinni. Það var einfaldlega þetta sem ég var að segja, þ.e. að út af fyrir sig væri það mjög jákvætt að með þessu væri tryggt að flugstöðin gæti greitt hraðar niður skuldir sínar. Hitt er svo annað mál, sem hér hefur líka verið rætt, hvort þetta fæli í sér ákvörðun um sölu hlutafjár. Ég vil einfaldlega segja að þetta frv. kveður mjög skýrt að orði í þessum efnum. Þetta frv. segir að ef menn fara í það að ætla sér að selja hlutabréf skuli sú sala og ráðstöfun vera óheimil án samþykkis Alþingis. Það er því algjörlega ótímabært að menn séu að taka neina afstöðu til þess máls hér og nú. Það mál er einfaldlega ekkert á dagskrá þessa frv. Öðru nær, þar er einfaldlega sagt að verið sé að formbeyta fyrirtækinu og fyrir því eru flutt frambærileg rök. Allar aðrar ákvarðanir bíða síns tíma.

Herra forseti. Ég held að ég og hv. þm. séum alls ekkert ósammála um þetta. Það er spurning hvernig menn nálgast þetta viðhorf. Ég skil hann þannig að hann sé mér sammála um að það að hlutafélagavæða sé ekki endilega forsenda þess að menn greiði skuldir Leifsstöðvar. Það er hægt að gera með öðru móti. Það var hins vegar einkar athyglisvert sem hann sagði hér fyrr í umræðunni að honum hefði stundum fundist eftir að hann kom í þetta hús, að áhugi forsvarsmanna umliðinna ríkisstjórna hefði ekkert verið sérstaklega mikill á að greiða þessar skuldir af einhverjum þeim ástæðum að menn vildu láta þessa stofnun bera þær af pólitískum ástæðum, skildi ég hann. Ég get ekki dæmt um það, ég trúi því þó tæpast að svo sé í pottinn búið. Hitt er annað mál að menn gleyma því ekki svo glatt hvernig helmingaskiptaflokkarnir 1983--1987 fóru með peninga skattborgara þegar þeir reistu þetta glæsilega mannvirki þarna suður frá og luku þar verki einhverjum dögum fyrir kosningar 1987, þar sem kostnaður fór langt umfram allar áætlanir. Og menn hafa verið að bíta úr nálinni með það síðan. Það gleymist auðvitað ekki neitt og engin ástæða til að hætta að borga skuldir sínar til að minna á þann pólitíska skandal. En sala síðar, og það er auðvitað kjarni málsins sem hér er nefndur og hæstv. ráðherra hefur --- og ég hældi honum fyrir það --- sagt að það kæmi til álita. Auðvitað gerir það það. Við fylgjumst með þróun mála hjá Pósti og síma þar sem hver stjórnarliðinn á fætur öðrum sagði úr þessum ræðustól að það væri ekkert á dagskrá, það væru engin áform uppi um sölu. Það voru varla nokkrar vikur liðnar frá samþykkt hlutafélags um Landssímann að þáv. samgrh. --- og núv. samgrh. hefur hnykkt á --- var farinn að tala um söluna.

Virðulegi forseti. Þá liggur það fyrir að við hv. þm. erum alveg sammála um að hlutafélagavæðingin er auðvitað ekki forsenda þess að hægt sé að skilja eftir hjá þessu fyrirtæki meiri tekjur til að greiða niður skuldir. En það sem ég var hins vegar að vekja athygli á og geri enn á ný, svona í tíunda sinn, er einfaldlega það að þessi lagabreyting hér leiðir til þess að meiri tekjur verði eftir og það er út af fyrir sig fín ákvörðun vegna þess að það mun styrkja forsendur rekstrarins á flugstöðinni sem þá verður orðin fyrirtæki. En auðvitað hefði það getað verið pólitísk ákvörðun á sínum tíma að greiða minna fé til ríkissjóðs og meira fé til að greiða niður skuldir flugstöðvarinnar. Hæstv. núv. utanrrh. beitti sér fyrir því að svo var gert og á mikið hrós skilið fyrir. Það er svo aftur önnur saga sem við höfum líka verið að ræða í dag og það er að skoðun okkar sem stöndum að þessu frv. er sú að hlutafélagavæðingin er líklegri til þess að gefa þessari stofnun, þessu fyrirtæki meiri viðskiptatækifæri og auka möguleika fyrirtækisins á að auka tekjur sínar, sem er þá bæði eigendunum og öllum þeim sem að því standa til hagsbóta. Með öðrum orðum, tekjuöflunin er líkleg til að vaxa í heild sinni. Hv. þm. fór aftur yfir þann kostnað sem stofnað var til á sínum tíma þegar flugstöðin var reist. Það er að vísu ekkert nýtt í sögunni að kostnaður verði meiri í stórum framkvæmdum en til var ætlast og búist var við, því miður, það er bara einfaldlega þannig. En stóra málið er að menn taki á málum og borgi niður þær skuldir sem til var stofnað á sínum tíma og er auðvitað ámælisvert að það skyldi ekki hafa verið gert fyrr. En það er fagnaðarefni að hæstv. utanrrh. hafði þetta frumkvæði að málinu.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. sér nú til sólar og sér ástæðu til að borga niður skuldir. Hann hefur raunar haft tækifæri til þess að beita sér innan þingflokks síns og innan ríkisstjórnarflokka allt frá árinu 1991 en viðhorf hans hafa greinilega ekki náð fram að ganga þannig að skuldirnar eru gjörsamlega óbreyttar frá því sem þær voru þegar flugstöðin var byggð. Það er ekkert í hendi sem tryggir það að hlutafélagavæðingin auki tekjur flugstöðvarinnar með þessu frv. Það á eftir að koma í ljós. Ég nefndi það í ræðu minni hvernig það gæti í raun flækt þá samkeppni sem er til staðar innan flugstöðvarinnar þótt flugstöðin sem stofnun sé ekki í samkeppni við einn eða neinn. Við skulum því ekki skapa okkur falskt öryggi með þessari nafnbreytingu einni saman. Að lyktum vil ég segja að ég fagna áhuga hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar á þessu máli sem er í utanrmn. en einnig þingmaður Vestfirðinga. Kollegar hans úr þingflokki Sjálftsfl. úr Reykjaneskjördæmi hafa ekki sýnt þessu sérstakan áhuga þó að hv. þm., formaður þingflokksins Sjálfstfl., hafi komið hér í andsvar af óskyldu efni. En ég segi það að lyktum að sitthvað á eftir að útskýra í þessu og sitthvað eftir að setja hér upp á borð til að unnt sé fyrir þingmenn í heild og breidd að taka efnislega afstöðu til frv. Það vantar mikið upp á það. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. geti varpað ljósi á einhverja hluti í lokaræðu sinni. En það er mikið verk fyrir höndum í utanrmn. og þarf hörku Vestfirðinga til.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um þetta mikilvæga mál. Í umræðunni hefur verið látið að því liggja að þetta mál væri sérstaklega erfitt, því hefði komið í hlut utanrrh. og Framsfl. að takast á við það og það hefði ekki mætt á samstarfsflokknum í sama mæli. Ég vil vísa þessu algjörlega á bug. Það er afar góð samstaða um þetta mál milli stjórnarflokkanna. Hér er einfaldlega um mál að ræða sem taka þarf á og margir hafa komið að því, m.a. hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem vann ágætt starf. Hann setti sig inn í þessi mál og kom með ákveðnar tillögur sem leiddu m.a. til þess að tókst að auka tekjurnar í flugstöðinni. Við höfum smátt og smátt verið að ná tökum á þessu. Hér er verið að leggja til, eftir allmikla yfirlegu af ýmsum mönnum, að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag, m.a. vegna þess að við teljum að það form henti vel í þessum rekstri. Hér er um verslunarrekstur og þjónustu að ræða og hlutafélagsform hentar þar vel. Það er algjör misskilningur hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að Framsfl. hafi verið sérstaklega áhugasamur um það í gegnum tíðina að vera með mikinn ríkisrekstur. Hann hefur þá afar lítið lesið sögu Framsfl. og getið sér illa til um hans stefnu. Við höfum alltaf verið þeirrar skoðunar að atvinnureksturinn í landinu eigi fyrst og fremst að vera í höndum einstaklinga og samtaka þeirra, ég tala nú ekki um þegar um samkeppnisrekstur er að ræða.  Ég er þeirrar skoðunar að ríkið eigi að vera sem minnst í slíkum atvinnurekstri. Hér er hins vegar lagt til að þessu verði breytt í hlutafélag í eigu ríkisins. Við skulum sjá hvernig það gengur. Það eru engin áform um það í frv. að selja hlutafélagið en það væri rangt af mér og öðrum að útiloka það um alla framtíð. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði hvort ekki væri verið að aðskilja flughöfnina og flugvöllinn. Það er rétt til getið hjá honum. Sú er reyndin, m.a. vegna þess að flugvöllurinn hefur þá sérstöðu að rekstrarkostnaður hans er greiddur af bandaríska varnarliðinu. Þetta er flugvöllur með tvöfaldan tilgang, annars vegar fyrir okkar flug, áætlunarflug, og hins vegar fyrir starfsemi varnarliðsins eins og allir vita. Við teljum það mjög til bóta að aðskilja þetta og fá þar hreinni línur. Hv. þm. spurði einnig um 8. gr., hvað átt væri við með ,,útibú á öðrum stöðum``. Það kemur m.a. fram í athugasemdum að þar gæti verið um skrifstofu eða þjónustustörf annars staðar að ræða. Mér finnst líka koma til greina að þetta fyrirtæki geti rekið fríhöfn á öðrum flugvelli hér innan lands, hvort sem er á Reykjavíkurflugvelli, Akureyrarflugvelli, Egilsstaðaflugvelli ef eftir því er óskað eða um semst. Það er alveg ljóst að á þessu sviði er mikil sérþekking og getur ekki verið neitt að því að leitað sé til þeirra sem búa yfir þeirri sérþekkingu til að leysa slík mál annars staðar ef upp koma. Hér var spurt um þjónustugjaldskrá. Þá er fyrst og fremst verið að tala um þá þjónustugjaldskrá sem gildir í dag. Menn greiða leigugjöld í þessari flugstöð auk þess sem einnig er greitt miðað við veltu. Það er slík gjaldskrá sem þarna er verið að tala um en hins vegar þykir rétt að hún sé staðfest af utanrrn. Í sjálfu sér er engin nýlunda í því. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurði mig nokkurra spurninga. Ég biðst afsökunar á því að ég var ekki viðstaddur þegar hún flutti ræðu sína. Ég hafði fyrir löngu lofað því að vera á mikilvægum fundi og varð að standa við það. Ég vænti þess að hv. þm. skilji það. Hv. þm. spurði hvort hér væri ekki um stuttan tíma að ræða til að meta félagið. Ég tel að það sé alveg nægur tími og ekki þurfi lengri tíma í það. Það liggur allt fyrir í þessu sambandi. Við þurfum að skipa nefnd sem þarf að fara yfir það en sá tími sem hér er til ráðstöfunar er að mínu mati yfirdrifið nægur og gæti þess vegna verið styttri. Í öðru lagi spurði hún hversu margir hafi verið í þeirri ráðgefandi stjórn sem starfað hefur að þessum málum undanfarið. Þar hafa verið þrír einstaklingar sem hafa skilað mjög góðu starfi og lagt í þetta mikla vinnu. Hv. þm. spurði líka um lendingargjöld. Lendingargjöld hér eru 7 dollarar og 5 sent á tonnið, þau lægstu hér á landi. Þetta er tiltölulega lágt miðað við ýmsa aðra flugvelli í Evrópu þannig að Keflavíkurflugvöllur er vel samkeppnishæfur við aðra flugvelli og 25% af þessum lendingargjöldum renna til flugstöðvarinnar. Ég vil endurtaka þakkir mínar fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram. Hún hefur verið málefnaleg og hér hafa ýmis sjónarmið komið fram. Ég tel þó að allir þeir sem hafa tekið til máls séu sammála um að hér sé um að ræða mikilvægt fyrirtæki sem er í sókn. Störfum hefur fjölgað mikið þar og við erum að ná utan um fjármálin með þeim aðferðum sem þar hefur verið beitt. Mér finnst það nú vera aðalatriðið. Okkur ber skylda til að ná utan um þessi fjármál. Það er ekki hægt að horfa upp á að allt sé í vanskilum og dráttarvöxtum en nú hefur tekist að ná góðum tökum á þessum málum. Við erum að leggja hérna í gífurlegan kostnað, mikla fjárfestingu sem ekki nýtist nema tiltölulega fáa klukkutíma á hverjum sólarhring. Það er ekki mjög algengt á flugvöllum í Evrópu að þar sé svona stuttur nýtingartími. Það eru miklir toppar í umferðinni í flugstöðinni sem kalla á að hér sé haldið mjög vel á málum til að dæmið gangi upp. Það er einfaldlega það sem við erum að gera. Ég vildi óska eftir því að hv. utanrmn. vinni þetta mál hratt og vel þannig að við getum lokið því tímanlega fyrir vorið. Menn hafa haldið því fram að þetta mál hafi verið unnið nokkuð hratt. Það er rétt. En vilja þingmenn að mál séu almennt unnin hægt? Er það eitthvað markmið í sjálfu sér að menn liggi yfir þessu dögum og mánuðum saman? Ég hef aldrei litið á það sem markmið. Hins vegar er mikilvægt að vinna málin vel og vanda sig við þau. Ég tel enga ástæðu til að hanga yfir hlutunum mánuðum saman.

Herra forseti. Ég vil minnast á örfá atriði í tilefni þessara orða hæstv. utanrrh. Við skulum vinna málin vel, það á að vera markmiðið. Hæstv. ráðherra segir nauðsynlegt að ná utan um fjármálin. Gagnrýnin beinist einmitt að því að menn glati tökunum á fjármálunum með því að gefa þessa gullgerðarvél sem flugstöðin er frá sér, þ.e. frá þjóðinni. Þrjú önnur atriði vildi nefna. Fyrst ætlaði ég að spyrja: Hvað er það að mati hæstv. utanrrh. sem kemur í veg fyrir að viðskiptastarfsemi, þess vegna á vegum einkaaðila, sé rekin í Leifsstöð, án þess að gera flugstöðina í heild sinni að hlutafélagi og hugsanlega með það fyrir augum að selja hana? Í öðru lagi segir hæstv. ráðherra og formaður Framsfl. að sá flokkur hafi aldrei verið talsmaður ríkisreksturs. Það kann vel að vera en sú var tíðin að hann lagði áherslu á samfélagsrekstur, félagslegan rekstur og félagsleg sjónarmið. Um það snýst þetta mál að hluta til, hvert eigi að beina hagnaðnum af þessari gullgerðarvél. Á að beina honum inn til samfélagsins eða til einkaaðila? Í þriðja lagi segir hæstv. ráðherra að því fari fjarri að Framsfl. sé að vinna skítverkin fyrir Sjálfstfl., vinna verk sem Framsfl. sé á móti skapi. Ég sagði það aldrei. Ég sagði reyndar hið gagnstæða, að þetta væri Framsfl. að skapi og sérstaklega hæstv. utanrrh. því að þetta færði völdin yfir Leifsstöð til hans. Ég sagði hins vegar að á milli Framsfl. og Sjálfstfl. væri orðinn illgreinanlegur munur. Framsfl. væri sem deild í Sjálfstfl. og þar færu sjónarmiðin algjörlega saman í þessu máli eins og öðrum sem lúta að einkavæðingu eða því að greiða fyrir fjármagninu í samfélaginu.

Herra forseti. Það er mikill grundvallarágreiningur milli mín og hv. þm. Ögmundar Jónassonar um hvernig eigi að reka samfélagið. Ég og flokkur minn erum mjög fyrir félagsleg gildi og félagslega hjálp. Við teljum að við náum þeim markmiðum best með því að nýta markaðslögmálin í atvinnurekstri og byggja atvinnulífið upp á þeim grundvelli. Þannig náum við mestum hag fyrir þjóðfélagið og getum betur hjálpað þeim sem minna mega sín. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vill grauta þessu öllu saman. Hann vill að ríkið sé í öllum hlutum. Það má vel vera að hv. þm. vilji líka að ríkið reki matvörubúðir. Ég átta mig ekkert á hugmyndafræði hans. En það vill bara svo til að þessi hugmyndafræði er aflögð, einnig af vinstri flokkum víðast í heiminum. Þessar hugmyndir liðu meira og minna undir lok með falli Sovétríkjanna. Mér heyrist hins vegar hv. þm. enn á því að ríkið eigi að vera í þessum hlutum. Ég get ekkert að þessu gert, hv. þm., en Framsfl. stendur fyrir sín félagslegu gildi og getur sinnt þeim best með því að nýta markaðslögmálin í atvinnurekstri. Þetta hefur alls staðar gefist best í hinum vestræna heimi en hv. þm. virðist ekki enn farinn að átta sig á þessu.

Herra forseti. Þetta var mjög fróðlegt svar frá formanni Framsfl. og hæstv. utanrrh. Framsfl., segir hann, vill efla hin félagslegu gildi og félagsleg sjónarmið í samfélaginu með markaðsvæðingu. Það er hann að gera hér í reynd. Hann er núna að bjóða út elliheimili og hefja einkaframkvæmdir innan velferðarþjónustunnar. Þetta er hins vegar ekki til þess fallið að efla félagsleg gildi. Hæstv. utanrrh. svaraði hins vegar ekki spurningu minni. Ég spurði: Hvað kemur í veg fyrir að viðskiptastarfsemi, þess vegna á vegum einkaaðila, fari fram í flugstöðinni í Keflavík án þess að hún verði gerð að hlutafélagi og seld?

Herra forseti. Við teljum einfaldlega að hlutafélagaformið henti best til þessa rekstrar. Við trúum því að við munum ná bestum árangri með þeim hætti. Þess vegna erum við að gera það.

En hvað kemur í veg fyrir hitt?

Það sem kemur í veg fyrir það er fyrst og fremst að við teljum að við munum ekki ná jafngóðum árangri. Við teljum það skyldu okkar að reyna að ná sem bestum árangri í þessu máli. Við trúum því að þetta form henti best til þess. Þess vegna er það valið. Svo einfalt er það. Auðvitað er hægt að gera það með öðrum hætti og sætta sig þá við minni árangur. Mér heyrist að hv. þm. vilji hafa hlutina þannig.

Herra forseti. Mér fannst vanta eilítið upp á í ræðu hæstv. ráðherra. Vegna yfirlýsingar hans um að það væri eitthvað sérstakt markmið hjá stjórnarandstæðingum að draga þetta mál á langinn og við værum á móti því að ganga rösklega til verks þá vil ég segja að það er fjarri lagi. Hins vegar skal ganga hægt um gleðinnar dyr þegar jafnmargir starfsmenn eiga hlut að máli og raun ber vitni. Það er heldur síðra að þeir fái að heyra um tíðindi sem þessi í fjölmiðlum þannig að því sé haldið til haga. Mig langar hins vegar til að spyrja þriggja spurninga. Í fyrsta lagi: Er hæstv. ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að hér verði gerðar breytingar á þingsköpum sem tryggi greiða miðlun upplýsinga frá ráðherrum til þingmanna vegna fyrirspurna hinna síðarnefndu? Þetta bar á góma í umræðunni og menn eru tortryggnir í garð hlutafélagavæðingarinnar sem stundum verður til þess að vík verður á milli vina og eftirlitsskylda Alþingis er fyrir borð borin. Er hæstv. ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því samhliða að frumvörp þessa efnis nái hér fram að ganga þannig að greið upplýsingamiðlun verði eftir sem áður varðandi málefni Leifsstöðvar þrátt fyrir þessa formbreytingu? Í annan stað. Ég velti því fyrir mér í fyrri ræðu minni hvort tímasetningin væri ekki röng, hvort ekki væri eðlilegra og skynsamlegra, ef menn eru sammála um þessi pólitísku markmið, að láta þessa formbreytingu verða eftir að stækkun flugstöðvar hefur átt sér stað, þ.e. eftir ár. Þá verða öll kurl komin til grafar og fyrir lægi strax í upphafi hverjar skuldbindingar og skuldir þessa nýja fyrirtækis væru. Það er reynt að áætla þær hér í fylgiskjölum en það er auðvitað ekki fyrirséð hverjar niðurstöðutölur verða vegna stækkunar Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Ég sagði í fyrri ræðu minni að ég vonaði hið besta en væri viðbúinn hinu versta í ljósi reynslunnar. Í bláendann vil ég líka spyrja: Er hæstv. ráðherra tilbúinn að lýsa því hér yfir, eins og flokksbróðir hans gerði, að þessi nýja stjórn verði ekki eingöngu skipuð flokkssystkinum ráðherra?

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst fá hæfa einstaklinga í þessa stjórn og ég bendi á þá ráðgefandi stjórn sem er að störfum í flugstöðinni. Ég veit ekki til að neinn af þeim sé flokksbundinn í Framsfl. og veit ekki um pólitískar skoðanir þeirra. Hv. þm. spurði hvort ég væri tilbúinn að standa að breytingum á þingsköpum. Ég hef ekki tekið þátt í þeirri umræðu og er að sjálfsögðu tilbúinn að fara yfir það. Ég lít svo á að eftirlitsaðili Alþingis í þessum tilvikum sé Ríkisendurskoðun. Ríkisendurskoðun er stofnun Alþingis og á að fylgjast með málum sem þessum fyrir hönd Alþingis. Að hve miklu leyti á að miðla upplýsingum um svona rekstur í opinberri umræðu? Ég skal ekki leggja mat á það. Mér finnst sjálfsagt að fara yfir þessi mál. En það er að sjálfsögðu ekki undir mér einum komið heldur atriði sem verður að ræða í forsn., á milli flokkanna hér á Alþingi. En ef þarna er talið að mjög skorti á upplýsingamiðlun þá er sjálfsagt að fara yfir það. Hv. þm. spurði hvort ekki hefði verið rétt að bíða með þessa breytingu. Svar mitt er nei. Ég tel mikilvægt að þetta gerist strax þannig að undirbúningurinn verði sem bestur. Það er ekki gott að koma með tillögu eins og þessa og láta síðan dragast langtímum saman að koma á breytingum. Það er óheppilegt og eykur líkurnar á lausatökum. Svona mikilvæg starfsemi verður að vera í föstum skorðum og það er ómögulegt að búa við langt óvissuástand í þessum efnum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði hér síðast að það væri ómögulegt að búa við lausatök og óvissu í þessum efnum. Metur hann það ekki jafnmikils að þessi stóri hópur starfsmanna búi við vissu og öryggi um störf sín og kjör? Og væri ekki skynsamlegt að ríkisvaldið og ríkisstjórnin skipulegði fram í tímann og gæfi sér ráðrúm til að stilla og lægja öldur sem æ og aftur hafa risið með réttu eða röngu? Ég fagna hins vegar yfirlýsingum hans varðandi hinar tvær spurningarnar. Hann lýsti yfir vilja sínum til að skipa þessa stjórn þverpólitískt, ekki raða á jötuna eins og stundum hefur viljað verða. Hann segist og til viðræðu um, með pólitíska breidd að baki, að skoða hvernig hægt er að koma í veg fyrir að algjörlega slitni á tengsl þings og hlutafélaga í eigu ríkisins.

Herra forseti. Það sem ég vildi árétta eru spurningar mínar, í fyrsta lagi varðandi flugvöll og flughöfn. Fyrir mér eru flugvöllur og flughöfn mjög nátengd fyrirbæri og hluti af sömu ábyrgð og þjónustu. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Er það algengt í nágrannalöndunum að forsjá sé á sinni hvorri hendinni varðandi flugvöll og flughöfn? Hefur það verið rækilega kannað hvaða áhættu menn eru þarna að taka? Ég er ekki að hvetja til þess að flugvöllurinn sé hlutafélagavæddur eða einkavæddur en þetta er samt stórmál í sjálfu sér og mikil ábyrgð. Í öðru lagi er hlutafélagavæðing í þessu formi til ætluð að selja megi fyrirtækið. Þó að menn séu hér að tala um rekstrarform þá er ætlunin líka að búa þetta undir sölu. Þá spyr ég: Hvernig verður því fjármagni varið sem ætlað er á næstu árum til uppbyggingar á Leifsstöð? Menn eru að tala um marga milljarða kr. á næsta áratug. Hver mun eiga það fé og hver mun axla ábyrgðina á notkun þess? Hvernig verður því háttað?

Herra forseti. Sú skipan mun almennt vera á flugvöllum að bæði flugstöð og flugvöllur og allar flugbrautir eru reknar í hlutafélagsformi sem eitt hlutafélag, stundum að mestu í eigu ríkisins og að einhverju leyti í eigu annarra aðila. Hér eru hins vegar allt aðrar aðstæður vegna þess að bandaríska varnarliðið hefur byggt þennan flugvöll og rekur hann og þær aðstæður kalla á aðra skipan hjá okkur. Þetta félag mun fjármagna allar framkvæmdir í framtíðinni og taka til þess nauðsynleg lán án þess að ríkið þurfi að ábyrgjast þau. Það er engin ástæða til þess vegna þess að þetta félag verður ágætlega statt. Samkvæmt rekstrar\-áætlun verður hagnaður nægilega mikill til að standa undir skuldbindingum. Þess vegna er ekki beint ástæða til að hafa áhyggjur af því en allt þetta verður á ábyrgð þessa fyrirtækis.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil ítreka það, eins og reyndar kom fram í andsvari hans, að það er umhugsunarefni þegar rekstrarleg ábyrgð og forsjá flughafnar og flugvallar er færð á sína hvora höndina. Ég held að það sé íhugunarefni og að skoða eigi hvort það sé í raun rétt að eignarhald á flugvöllum sé breytilegt í nágrannalöndunum. Varðandi fjármagnið sem veita á til flugvallarins þá er ég að benda á að mikilvægi þessa flugvallar og flughafnar gerir að verkum að það er nánast ríkisábyrgð á öllu sem þar er. Enginn mundi þola rekstrarstöðvun á slíkum flugvelli. Einhver hlýtur að þurfa að standa straum af þeim kostnaði sem ráð er fyrir gert til uppbyggingar þessarar flughafnar á næstu árum, upp á nokkra milljarða kr. Einhver þarf að borga af því og bera ábyrgð á því. Ég tel að þær ábyrgðir sem íslenska ríkið hefur gagnvart þeirri starfsemi sem þarna fer fram eigi að skoðast mjög vandlega.

Herra forseti. Hér er um að ræða EES-mál sem miðar að því að bæta atvinnuöryggi starfsmanna gagnvart atvinnurekendum. Þetta kveður sem sagt á um aukinn rétt starfsmanna og aukið starfsöryggi. Helstu breytingar sem lagðar eru til frá gildandi lögum um hópuppsagnir með frv. þessu eru eftirfarandi: Lagt er til að lögunum verði skipt upp í fimm kafla en gildandi lög eru ekki kaflaskipt. Í gildandi lögum er kveðið á um að atvinnurekandi skuli tilkynna stjórn vinnumiðlunar um áformaðar hópuppsagnir. Vegna ákvæða laga nr. 13/1997, um vinnumarkaðsaðgerðir, er nauðsynlegt að leggja til breytingar á ákvæðum laga um hópuppsagnir. Samkvæmt lögum um vinnumarkaðsaðgerðir hafa svokölluð svæðisráð tekið við hlutverki stjórnar vinnumiðlunar. Í frv. þessu er lagt til að atvinnurekandi skuli beina tilkynningu um hópuppsagnir til svæðisvinnumiðlunar í því umdæmi þar sem atvinnustarfsemi hans fer fram. Gildandi lög taka ekki til starfsmanna sem missa vinnu sína þegar starfsemi fyrirtækis stöðvast vegna dómsúrskurðar en lagt er til að lögin nái að meginefni einnig til þessara tilvika. Lagt er til að kveðið verði á um að fulltrúa starfsmanna verði heimilt að kveðja til sérfræðinga sér til aðstoðar á meðan á samráði samkvæmt lögunum stendur. Þá er lagt til að ákvæði laga um hópuppsagnir verði bundin viðurlögum. Á íslenskum stjórnvöldum hvílir sú skylda að tryggja að tilskipunum Evrópusambandsins, sem teknar eru upp í íslenskan rétt á grundvelli EES-samningsins, sé fylgt eftir í framkvæmd. Í því markmiði er lagt til að brot atvinnurekanda á skyldum sínum hvað varðar samráð og upplýsingagjöf vegna áformaðra hópuppsagna geti leitt til skaðabótaskyldu atvinnurekanda gagnvart starfsmönnum auk þess sem mælt er fyrir um að brot gegn lögunum geti varðað sektum sem renni í ríkissjóð. Herra forseti. Þetta frv. skapar nokkurt jafnvægi milli starfsmanna og atvinnurekanda. Starfsmönnum á almennum vinnumarkaði er óheimilt að knýja á um kjarabætur með hópuppsögnum eins og kunnugt er. Ef atvinnurekandi vill eða þarf að fækka hjá sér mönnum þannig að kallast geti hópuppsagnir er honum skylt að tilkynna það með nægum fyrirvara og fara skipulega að. Skilgreiningin á hópuppsögnum er í 1. gr. þessa frv.: ,,Lög þessi gilda um hópuppsagnir atvinnurekanda á starfsmönnum af ástæðum sem ekki tengjast hverjum einstökum þeirra þegar fjöldi starfsmanna, sem sagt er upp á 30 daga tímabili, er: a. að minnsta kosti 10 starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa fleiri en 20 og færri en 100 starfsmenn í vinnu, b. að minnsta kosti 10% starfsmanna í fyrirtækjum sem venjulega hafa hið minnsta 100 starfsmenn en færri en 300 starfsmenn í vinnu, c. að minnsta kosti 30 starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa 300 starfsmenn eða fleiri í vinnu. Við útreikning á fjölda þeirra sem sagt er upp skv. 1. mgr. skal litið á uppsögn ráðningarsamnings einstakra starfsmanna sem jafngilda hópuppsögnum að því tilskildu að um minnst fimm uppsagnir sé að ræða.`` Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu hér í dag verði þetta frv. sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögreglulögum, nr. 90/1996. Með frv. eru lagðar til nokkrar breytingar á 38. gr. laganna en það ákvæði fjallar um inntöku nýnema og námstilhögun í Lögregluskóla ríkisins. Markmiðið með frv. er einkum tvíþætt. Annars vegar að veita valnefnd Lögregluskólans meira svigrúm við ákvörðun um inntöku nema og hins vegar að gera náms- og þjálfunartíma lögreglunema skilvirkari og samfelldari, en það mun leiða til markvissari vinnubragða. Með því móti verður fyrr unnt að fjölga faglærðum lögreglumönnum. Í a-lið 2. mgr. 38. gr. laganna segir að lögreglumannsefni skuli vera 20 til 35 ára. Í frv. er lagt til að víkja megi frá aldurshámarki laganna við sérstakar aðstæður. Þetta skilyrði laganna hefur í sumum tilvikum reynst of strangt þannig að ekki hefur verið unnt að taka inn nemendur sem hafa ákjósanlega reynslu til að starfa sem lögreglumenn og hafa sinnt afleysingastörfum með góðum árangri um langa hríð. Einnig er lagt til í frv. að heimilt verði að taka nema inn í Lögregluskólann á grundvelli starfsþjálfunar sem jafna má til tveggja ára almenns framhaldsnáms. Hér er haft í huga að reynsla úr atvinnulífi og af öðrum vettvangi getur verið heppilegur grundvöllur undir störf í lögreglu og því er þessi heimild lögð til. Þó skal það áréttað sérstaklega að starfsþjálfun verður að vera það mikil að henni megi öldungis jafna til tveggja ára framhaldsnáms. Loks eru lagðar til með frv. breytingar á skipulagi grunnnáms í Lögregluskólanum. Þær breytingar miða m.a. að því að auka vægi starfsþjálfunar í náminu. Er gert ráð fyrir að Lögregluskólinn muni hafa meiri afskipti af nemum en verið hefur á starfsþjálfunartíma námsins. Með bættri þjálfun og samfelldara námi er stefnt að því að auka gæði námsins en breytt fyrirkomulag grunnnáms gerir skólanum einnig kleift að efla enn frekar framhaldsmenntun lögreglumanna. Herra forseti. Ég hef nú í aðalatriðum rakið efnisatriði frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um dómtúlka og skjalaþýðendur. Frv. felur í sér heildarendurskoðun gildandi laga um dómtúlka og skjalaþýðendur en þau eru frá árinu 1914 og nefnast lög um heimild fyrir stjórnarráðið til þess að veita mönnum rétt til þess að vera dómtúlkar og skjalaþýðendur. Frv. þetta er byggt á tillögum nefndar sem dómsmrh. skipaði árið 1998 til að endurskoða fyrirkomulag prófa til löggildingar dómtúlka og skjalaþýðenda. Nefndin taldi nauðsynlegt að endurskoða gildandi lög sem eru komin á níræðisaldur og þarfnast lagfæringar í ýmsum atriðum. Ég mun nú gera grein fyrir helstu atriðum í frv. Í 1. gr. frv. segir að: Með dómtúlk og skjalaþýðanda er í lögum þessum átt við þann sem öðlast hefur löggildingu til að annast túlkun fyrir dómi og þýðingu skjala sem hafa réttarlegt gildi. Dómtúlkar og skjalaþýðendur eru opinberir sýslunarmenn. Njóta þeir réttinda og bera skyldur samkvæmt því. Í 2. gr. frv. eru sett ákveðin skilyrði til að fá löggildingu sem dómtúlkur eða skjalaþýðandi en þau eru að viðkomandi sé svo á sig kominn andlega að hann sé fær um að annast túlkun og þýðingar, hafi lokið háskólaprófi, sem jafngildir meistaragráðu frá Háskóla Íslands og staðist próf. Í 3. gr. frv. eru síðan nánari ákvæði um próf og fyrirkomulag þess. Í 4. gr. frv. eru nánari ákvæði um löggildingu og störf dómtúlka og skjalaþýðenda. Þar segir m.a. að dómsmrh. skuli halda skrá um þá sem hafa löggildingu sem dómtúlkar og skjalaþýðendur. Með þessu verður unnt að veita upplýsingar fyrir þá sem þurfa á þessari þjónustu að halda og er fyrirhugað að veita aðgang að skránni á heimasíðu ráðuneytisins. Þá segir í 6. gr. frv. að þeir einir megi nefna sig dómtúlka eða skjalaþýðendur sem hafi til þess löggildingu. Lagt er til að brot gegn þessu varði sektum. Herra forseti. Ég hef nú í aðalatriðum rakið efnisatriði frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997. Campylobacter-sýkingar hafa lengst af verið tiltölulega fátíðar hér á landi. Á þessu varð breyting árið 1998. Sýklafræðideild Landspítalans tilkynnti sóttvarnalækni í ársbyrjun 1999 um aukinn fjölda innlendra tilfella á árinu 1998. Þegar ljóst var að aukningin virtist halda áfram árið 1999 boðaði sóttvarnaráð fulltrúa yfirdýralæknis og Hollustuverndar ríkisins til fundar þar sem vandinn var ræddur og lagt var á ráðin um aðgerðir. Samkvæmt þeim upplýsingum sem þá lágu fyrir var líklegast talið að campylobacter-sýkingarnar stöfuðu af menguðum kjúklingum en mikilvægt þótti að kanna aðra möguleika einnig. Beindust aðgerðir að því að kynna fyrir almenningi hættuna sem stafar af ófullnægjandi meðferð matvæla, einkum kjúklinga. Jafnframt voru lögð drög að umfangsmiklum aðgerðum til rannsóknar á útbreiðslu campylobacter-mengunar í matvælum og umhverfi. Ríkisstjórnin veitti sumarið 1999 fjármuni til þess að flýta rannsóknum á útbreiðslu campylobacter-mengunar í dýrum, matvælum og umhverfi. Í kjölfarið var birt skýrsla um könnun á útbreiðslu campylobacter og orsökum sýkinga í mönnum ásamt tillögum um aðgerðir. Var skipuð nefnd um framkvæmd mála vegna útbreiðslu campylobacter. Nefndin taldi boðleiðir til að uppræta smit ekki nægilega skýrar og þar af leiðandi erfitt að samræma aðgerðir um landið allt. Þegar hætta væri á útbreiðslu smitnæmra sjúkdóma sem ógnað gætu heilsu manna þyrfti að veita tilteknum aðilum heimild til að afla nauðsynlegra gagna og hafa yfirumsjón með aðgerðum til að meta og uppræta smithættu. Lagði nefndin til að sérstök samstarfsnefnd tæki að sér þetta hlutverk. Í frv. er gert ráð fyrir að heilbr.- og trmrh. skipi sérstaka samstarfsnefnd, þegar þörf skapast, sem hafi það hlutverk að afla nauðsynlegra gagna og hafa yfirumsjón með aðgerðum til að meta og uppræta smit. Gert er ráð fyrir að nefndin verði skipuð þremur mönnum, sóttvarnalækni, sem jafnframt er formaður nefndarinnar, einum manni tilnefndum af Hollustuvernd ríkisins og öðrum af yfirdýralækni. Frv. gerir ráð fyrir að nefndin hafi aðgang að nauðsynlegum gögnum og öllum stöðum sem hún telur nauðsynlegt að skoða og geti fengið til þess aðstoð lögreglu ef með þarf. Þegar nefndin telur þörf á gefur hún öllum þeim sem hafa eftirlit með dýrum, matvælum og umhverfi fyrirmæli um að grípa án tafar til allra nauðsynlegra aðgerða til að uppræta smit. Frv. gerir ráð fyrir að sóttvarnalæknir geri faraldsfræðilega rannsókn á uppruna smits ef hópsýking eða farsótt sem ógnar heilsu manna brýst út. Hefur sóttvarnalæknir í slíkum tilvikum sama rétt til að fá upplýsingar og til skoðunar og samstarfsnefndin. Reynslan sýnir að oft eru það sýkingar í mönnum sem verða fyrstar til að gefa vísbendingar um uppruna smits. Því er sífelld vöktun og greining á orsökum alvarlegra sýkinga forsenda þess að hægt sé að grípa snemma til aðgerða áður en hópsýking eða farsótt fer úr böndum. Slíkar aðgerðir eru eitt megináhersluatriði sóttvarnalaganna. Með frv. er einnig lagt til að heimilt verði að setja ákvæði í reglugerð um læknisrannsóknir á fólki ef tilmæli berast um það frá sóttvarnalækni. Er með því verið að bregðast við tilmælum sóttvarnalæknis en hann telur mikilvægt að hafa slíka heimild í lögum þegar talin er hætta á að næmar sóttir sem ógnað geti almenningsheill berist til landsins. Útlendingar sem EES-samningurinn tekur ekki til og sækja um dvalarleyfi og/eða atvinnuleyfi þurfa að kröfu Útlendingaeftirlitsins að framvísa heilbrigðisvottorði áður en umsókn þeirra er yfirfarin. Hafa þessar aðgerðir stuðst við tilmæli og dreifibréf landlæknis fram að þessu. Hér er því verið að setja slíka heimild í lög en þó með vissum takmörkunum. Loks eru í frv. ákvæði sem kveða skýrar á um ábyrgð sóttvarnalæknis, kostnað vegna framkvæmda laganna og um greiðsluhlutdeild sjúklinga. Sama gildir um heimild til að veita undanþágu frá greiðsluhlutdeild sjúklinga. Slík undanþáguheimild verður að vera fyrir hendi þegar sjúklingar leita til göngudeildar smitsjúkdóma vegna greiningar og meðferðar tilkynningarskyldra smitsjúkdóma, þegar sjúklingar eru kvaddir til rannsókna til að leita að smiti og þegar fólki er gert að sæta læknisrannsókn. Virðulegi forseti. Í ræðu minni hef ég lauslega farið yfir aðdraganda þess að ég legg fram frv. til laga um breytingu á sóttvarnalögum. Aðalástæða breytinganna er að nauðsynlegt er að hafa einfaldar og skýrar reglur í sóttvarnalögum um það hvernig skuli bregðast við hópsýkingum og farsóttum. Einnig er mikilvægt að hafa í lögum heimild til að krefjast þess að fólk sem kemur til landsins frá svæðum þar sem smitsjúkdómar eru landlægir fari í læknisrannsókn ef það vill dvelja hér á landi. Ég tel mikilvægt að frv. þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.