Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti, Í frv. þessu er lagt til, að heimilt verði að stofna hlutafélag, sem heiti Verzlunarbanki Íslands h/f, og skuli hlutverk félagsins vera að starfrækja banka, sem hafi það hlutverk sérstaklega að styðja verzlun landsmanna. Er ætlazt til þess, að þessi nýi banki, ef lögin ná fram að ganga, taki við eignum og skuldbindingum og verkefnum Verzlunarsparisjóðsins. Þó er gert ráð fyrir, að hlutafé hins nýja banka verði allmiklu meira en ábyrgðarfé Verzlunarsparisjóðsins er nú. Hlutafé Verzlunarbankans h/f á að nema ekki minna en 10 millj. kr. og skulu Verzlunarráð Íslands og Félag ísl. stórkaupmanna annars vegar og Kaupmannasamtökin hins vegar safna innan sinna vébanda og leggja fram hvort um sig 5 millj. kr., en ábyrgðarmenn Verzlunarsparisjóðsins eiga að hafa forgangsrétt til að skrifa sig fyrir hlutum í félaginu að tiltölu við núverandi hlutareign þeirra í heildarábyrgðarfé Verzlunarsparisjóðsins. Verzlunarsparisjóðurinn hefur starfað í um það bil 31/2 ár. Það var í maí 1955, sem samtök kaupsýslumanna hér fyrir forgöngu Sambands smásöluverzlana ræddust við um nauðsyn til þess að koma á fót lánastofnun, er starfa skyldi sérstaklega í þágu verzlunar landsmanna. Í október hins sama árs var komið á samtökum um stofnun sparisjóðsins, og tók hann síðan til starfa hinn 4, febr. 1956. Sparisjóðurinn hefur vaxið mjög ört. Í lok fyrsta starfsárs hans voru innlög í sparisjóðnum 23.3 millj. kr., en í lok s.l. árs höfðu innlög vaxið upp í 153.5 millj. kr. Þessi mjög svo öra stækkun Verzlunarsparisjóðsins hefur gert það að verkum, að sparisjóðsformið hentar þessari stofnun ekki lengur. Í raun og veru er hér um banka að ræða, ekki um sparisjóð, eins og lög um sparisjóði gera ráð fyrir að slíkir sparisjóðir starfi, þótt að sjálfsögðu hafi starfsemi sparisjóðsins verið algerlega í samræmi við ákvæði þeirra laga. En þau eru þannig úr garði gerð, að innan þeirra getur líka rúmazt venjuleg bankastarfsemi, svo sem starfsemi Verzlunarsparisjóðsins er gleggst dæmi um. Það er sparisjóðnum hins vegar til nokkurs trafala, að um hann gilda ekki sams konar reglur og gilda um hina viðskiptabankana, sem starfa í þágu hinna aðalatvinnuvega þjóðarinnar, þ.e. Útvegsbankans, Iðnaðarbankans og Búnaðarbankans. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að um þennan nýja Verzlunarbanka gildi í öllum aðalatriðum hliðstæðar reglur og nú gilda um þessa atvinnubanka hina, Útvegsbankann, Búnaðarbankann og Iðnaðarbankann, sérstaklega þó um Iðnaðarbankann, svo sem eðlilegt er, þar sem hann einn þessara þriggja banka, sem ég nefndi, er hlutafélag. Auðvitað væri Verzlunarsparisjóðnum sú leið opin að gera hann upp eftir sparisjóðslögunum og koma þannig á fót einkabanka, sem engin ákvæði eru í lögum um, að ekki megi taka til starfa samkvæmt hinum venjulegu hlutafélagalögum, en það mundi vera sparisjóðnum til ýmissa óþæginda. Ábyrgðarmönnum hans og viðskiptamönnum mundi það valda ýmsum trafala. Þess vegna þótti ríkisstj. sjálfsagt og eðlilegt að veita þessari lánastofnun, sem þegar hefur unnið ágætt starf í þágu íslenzkrar verzlunar, þá fyrirgreiðslu, sem í því felst, að Alþ. setji lög, sem heimili stofnun einkabanka, Verzlunarbanka Íslands h/f, sem samkvæmt þeim sömu lögum yfirtaki eignir og skuldir og allan rekstur Verzlunarsparisjóðsins. Það er rétt að leggja á það áherzlu, að hér er um að ræða algert einkafyrirtæki. Það er ekki ætlazt til þess, að, ríkið leggi neitt fé til þessarar bankastofnunar, svo sem t.d. átti sér stað, þegar Iðnaðarbanka Íslands h/f var komið á fót. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að þessi banki, ef stofnaður verður, njóti hliðstæðra sérréttinda, t.d. að því er snertir skattgreiðslu, eins og viðskiptabankar hinna atvinnuveganna njóta. Er þá rétt að taka fram, að ríkisstj. telur eðlilegt, að síðar verði stofnaðir einkabankar undir svipuðum kringumstæðum og þessi banki verður væntanlega stofnaður, nái frv. fram að ganga, og njóti þeir einkabankar hliðstæðra fríðinda og hér er gert ráð fyrir til handa Verzlunarbanka Íslands h/f. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða einstök atriði frv. Ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. séu orðin þau nokkuð kunnug eftir þær umr., sem fram hafa farið í hv. Nd. Ég vil að síðustu aðeins láta þess getið, að hv. fjhn. Nd. var á einu máli um að mæla með samþykkt frv. og það hlaut samhljóða afgreiðslu í hv. Nd. mér til mikillar ánægju. Ég vil mega vænta þess, að frv. hljóti sömu afgreiðslu hér í þessari hv. d. Að lokinni þessari umr. vil ég mega leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Samkvæmt nýsamþykktum lögum um skipan gjaldeyris- og innflutningsmála er gert ráð fyrir því, að innflutningsskrifstofan hætti störfum, þegar reglugerð samkvæmt þeim lögum verður gefin út. Eins og ég tók fram við 3. umr. þess máls í þessari hv. d., er ráð fyrir því gert, að reglugerð samkvæmt lögum um gjaldeyris- og innflutningsmál taki gildi 1. júní n.k., og mun þá innflutningsskrifstofan hætta störfum. Samkvæmt lögum, sem áður giltu um gjaldeyris- og innflutningsmál og verðlagsmál, fóru forstjórar innflutningsskrifstofunnar með verðlagsákvörðunarvald. Er því augljóst, að nauðsyn ber til þess að gera nýja skipan á þeim málum, kveða á um það með nýrri lagasetningu, hvaða aðili skuli fara með verðlagsákvörðunarvaldið. Það er höfuðtilgangur þessa frv. að koma á laggirnar aðila, sem hafa skuli með höndum verðlagsákvörðunarvald. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að með verðlagsákvarðanir fari 5 manna nefnd, verðlagsnefnd, og skuli formaður hennar vera ráðuneytisstjórinn í viðskmrn., en hinir 4 nm. skuli kosnir hlutbundinni kosningu í Sþ., er lög þessi hafa tekið gildi, og siðan eftir hverjar alþingiskosningar. Ber því nauðsyn til þess, að Alþ. taki afstöðu til þessa frv. fyrir 1. júní n.k. og að n. verði kosin samkvæmt því, ef það nær fram að ganga. Þetta er megintilgangur frv. Að öðru leyti eru ákvæði þess í öllum aðalatriðum samhljóða gildandi ákvæðum um verðlagsmál, sem í meginatriðum hafa verið í gildi allar götur siðan 1943, þegar í fyrsta skipti voru sett mjög ýtarleg ákvæði um verðlagsákvarðanir og verðlagseftirlit. Nokkrar smávægilegar breytingar eru þó gerðar á atriðum, sem frekar verða þó að teljast leiðréttingar en efnisbreytingar, og skal ég víkja að þeim með örfáum orðum. Það eru felld niður ákvæði núgildandi laga um skyldur verðlagsstjóra til þess að vekja athygli innflutningsyfirvalda á því, ef innflutt vara er seld á mismunandi verði, og um skyldu hans til að gera samanburð á verðlagi og gæðum íslenzkrar og erlendrar iðnaðarvöru. Ástæðan til þess, að ríkisstj. hefur talið rétt að fella þessi ákvæði niður, er sú, að þau hafa aldrei verið framkvæmd, hafa ekki verið talin hafa raunhæfa þýðingu og munu hafa enn minni þýðingu eftir en áður, þegar innflutningur hefur verið gerður frjálsari en áður var, svo sem nú er tilætlunin. Þá er í 4. gr. þessa frv. gert ráð fyrir því, að verðlagsstjóra megi heimila að taka verðlagsákvarðanir að meira eða minna leyti í umboði verðlagsnefndar. Í gildandi lögum tekur slík heimild hins vegar aðeins til trúnaðarmanna verðlagsyfirvalda, en þetta orðalag er arfur frá fyrra fyrirkomulagi og nauðsynlegt, að hægt sé að fela verðlagsstjóra slíka heimild í umboði verðlagsnefndar sjálfrar, enda hefur þetta í reynd verið falið honum, þó að gildandi lagabókstafur geri strangt tekið ekki ráð fyrir því. Þá eru í gildandi lögum ákvæði um heimild til þess að birta nöfn þeirra, sem gera sig seka um óhóflega álagningu á vörur, sem engin verðlagsákvæði gilda um. Þessu ákvæði hefur aldrei verið beitt. Gert er ráð fyrir því í gildandi lögum, að ráðh. setji reglur um það, hvað teljast skuli óhófleg álagning á vörur, sem engin verðlagsákvæði gilda um. Slíkar reglur hafa aldrei verið settar, og hafa þó margir menn farið með viðskiptamál, síðan þessi lagaákvæði fyrst tóku gildi. Þau eru í raun og veru leifar eldra fyrirkomulags í stjórn verðlagsmála, þau eru leifar þess fyrirkomulags, þegar verðlagsákvæði tóku til fjarri því allra vörutegunda, og var þá hugmynd löggjafans að reyna að hafa hemil á hinu svokallaða frjálsa verðlagi með því að veita verðlagsstjóra heimild til þess að birta nöfn þeirra, sem gerðust sekir um svonefnda óhóflega álagningu, þó að verðlagsákvæðin giltu ekki. En reynslan hefur sýnt, að bæði viðskmrn. og verðlagsyfirvöldum og verðlagsstjóra hefur ekki þótt fært að draga þar skýr mörk, hvað skuli teljast hófleg álagning, ef verðlagsákvæði gilda ekki, og þess vegna hefur ákvæðum þessum aldrei verið framfylgt. Samkvæmt gildandi lögum og þessu frv., ef að lögum verður, er verðlagsyfirvöldum og heimilt að setja verðlagsákvæði á hvaða vöru og þjónustu sem er, og gerir það slík ákvæði sem þessi auðvitað algerlega ónauðsynleg. Þess vegna er lagt til, að þau falli niður. Þá er í 8. gr. þessa frv. ákvæði um, að útsöluverð vöru skuli miðast við það innkaupsverð, sem lagt er til grundvallar við greiðslu aðflutningsgjalda, ef það verð er lægra en greinir í innkaupsreikningi vegna galla eða skemmda. Þetta virðist vera eðlileg framkvæmd, þó að hún hafi ekki stoð í lögum. En einmitt sú staðreynd, að þessi framkvæmd hefur ekki stoð í lögum, hefur orðið til þess, að hæstaréttardómur hefur fallið, sem hefur staðfest verðlagsákvörðun á grundvelli innkaupsreiknings, þó að raunverulegt innkaupsverð hafi reynzt lægra og tillit verið tekið til þess við ákvörðun aðflutningsgjalda. Það virðist því vera alveg nauðsynlegt að kveða skýrt á um þetta í lögum, þannig að verðlagsyfirvöldum sé heimilað að miða útsöluverðið við hið raunverulega innflutningsverð, sem aðflutningsgjöld eru miðuð við, en það geti ekki komið fyrir aftur eða enn einu sinni, að útsöluverð sé miðað við reikningsverð erlendis frá, þó að innflutningsyfirvöld hafi byggt innheimtu aðflutningsgjalda á lægra verði vegna galla eða skemmda, sem í ljós hafa komið. Þá er í þessu frv. kveðið svo á, að meðdómendur í verðlagsdómi skuli skipa til þriggja ára í stað eins árs nú, og er það mál allra, sem til þekkja, að það væri til bóta. Ástæðulaust er að hafa slíkar tilnefningar árlega. Og að síðustu eru sektir hækkaðar frá ákvæðum gildandi laga með tilliti til þeirrar rýrnunar á verðgildi peninga, sem átt hefur sér stað, síðan gildandi lög voru síðast sett. Ég vona, að hv. þdm. séu á einu máli um, að þessar breyt. allar saman séu nánast leiðréttingar og gefi ekki tilefni til umræðna eða deilna, og að öðru leyti en að því er snertir yfirstjórn verðlagsmálanna sjálfra, verðlagsákvörðunarvaldið, er frv. alveg í samræmi við gildandi lög. Í hv. Nd. kom fram nokkur ágreiningur um 1. gr., þ.e.a.s. um skipun verðlagsnefndarinnar. Af hálfu minni hl. í fjhn. kom fram till. um að hafa skipan n. með nokkuð öðrum hætti, en þrír flokkar í hv. fjhn. studdu þá skipan, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. Með tilliti til þess, sem ég sagði í upphafi, vil ég leyfa mér að óska þess við hv. fjhn. og hv. þd., að þær hraði afgreiðslu málsins, þannig að þd. hafi tekið afstöðu til þess svo snemma fyrir 1. júní, að Sþ. gefist tækifæri til þess að kjósa þá n., sem 1. gr. gerir ráð fyrir, ef frv. verður að lögum. Að svo mæltu vil ég mega óska þess, að frv. verði vísað til hv. fjhn. og til 2. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl., leggjum við til, að frv. sé afgreitt með rökst. dagskrá, eins og segir á þskj. 505. Rökstuðningur fyrir því kemur fram í nál., og til viðbótar við það vil ég aðeins leyfa mér að lesa hér efnislega umsögn landlæknis, en n. sendi það til hans til umsagnar. Með leyfi forseta - hljóðar umsögnin svo: „Endurskoðun á löggjöf um hjúkrunarnám hefur verið á döfinni undanfarið, þótt ekki sé henni lokið. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, felast engar aðkallandi brtt. og endurskoðun löggjafarinnar á miklu víðara grundvelli yrði að fara fram jafnt fyrir því, þótt það yrði samþykkt. Ég tel því ástæðulaust að gera neinar aths. við einstakar gr. frv., en lýsi mig af ofangreindum ástæðum andvígan samþykkt þess. Sigurður Sigurðsson.“ Meiri hl. n. fellst á þennan rökstuðning landlæknis og leggur til að vísa málinu frá með rökst. dagskrá.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um örfáar breytingar á lögum um Hjúkrunarkvennaskóla Íslands. Þessar breytingar eru í raun og veru mikilsverðar og snerta mikilsverð atriði laganna. En þær eru þannig vaxnar, að um réttmæti þeirra er ekki deilt. Það eru viss ákvæði í þessum lögum þegar orðin úrelt, þannig að eftir þeim er ekki lengur farið. Þess vegna taldi ég rétt og raunar aðkallandi að sníða burt úr lögunum þessa dauðu kvisti. Ég nefni sem dæmi nafn skólans: Hjúkrunarkvennaskóli Íslands. Þetta er rangnefni. Þess vegna á að nema það úr lögum. Ég nefni einnig ákvæðið um, að skólinn skuli vera heimavistarskóli. Eftir þessu er ekki farið lengur og verður ekki gert í framtíðinni, enda mundi það mjög há starfsemi skólans, ef svo yrði. Hvorki landlæknir né hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur hreyft einu orði til andmæla breyt. þeim, sem í frv. felast. Um það er ekki að ræða. Það hefur engin n. verið skipuð til þess að endurskoða þessi lög, sem þó er full þörf á að verði hið fyrsta, ekki aðeins vegna þess, sem ég nú hef minnzt á, heldur almennt um hjúkrunarkvennanám. Hins vegar hefur skólanefnd þessa skóla ótilkvödd verið að föndra við endurskoðun nú í allmörg ár, en ekki tekið á málinu til þessa af neinni alvöru. Ég minnist þess, að fyrrv. landlæknir sagði mér frá því fyrir 3–4 árum, að skólanefndin væri að endurskoða lögin um hjúkrunarnám. Hið sama segir núv. landlæknir í dag. Og hið sama yrði máske sagt eftir 3–4 ár hér frá. Þess vegna tel ég ekkert því til fyrirstöðu, að þessar breyt., sem í frv. felast, verði samþ. nú. Þær eru nauðsynlegar, enda þótt lögin í heild verði endurskoðuð á næstu missirum eða árum og um það flutt frv. siðar. Það mál er miklu vandasamara og viðkvæmara, og út í það vildi ég ekki fara á þessu stigi málsins, en tók aðeins þær breytingar upp í mitt frv., sem mér var kunnugt um að allir voru sammála um að þyrfti að gera. Af þessum ástæðum leggur minni hl. heilbr- og félmn. til, að frv. verði samþykkt.