Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sögu landbúnaðar á Íslandi þarf ekki að rekja hér, enda hefur sá atvinnuvegur lifað með þjóðinni gegnum ár og aldir, lengst af deilt kjörum hennar og tekið breytingum í tímans rás. Annað mál er að á tímum umbrota og breytinga er þörf á að meta til hvers breyttar aðstæður kunna að leiða og hvert skal halda. Í umræðum á síðari tímum um landbúnaðarmál hefur komið fram margháttuð gagnrýni og efasemdir um gildi þessa atvinnuvegar grafið um sig í þjóðfélaginu. Þess vegna meðal annars þarf og er raunar nauðsynlegt fyrir stjórnmálaflokk að skýra fyrir þingi og þjóð viðhorf sín til málefna landbúnaðarins. Þess vegna flytjum við 19 þingmenn Sjálfstfl. á þskj. 111 till. til þál. um stefnu í landbúnaðarmálum. Þessi stefnumótun kemur fram í sjö greinum í sjálfri tillögunni. Helstu þættir hennar eru: Lögð er áhersla á að treysta sjálfseignarábyrgð bænda og að landbúnaðurinn sé metinn sem sjálfstæður atvinnurekstur. Að grundvöllur landbúnaðar, sem felst í ræktun landsins, verði treystur. Að fullnægt sé þörfum þjóðarinnar fyrir landbúnaðarvörur, bæði til neyslu og iðnaðar. Að miða við að hefðbundnar búgreinar ásamt aukinni nýtingu hlunninda leggi grundvöll að núverandi byggð í sveitum landsins og að ný viðfangsefni treysti enn frekar en nú er sveitabyggðirnar. Að lífskjör sveitafólks og félagsleg réttindi þess verði tryggð. Og að lokum er lögð á það áhersla, að gætt sé hófsemi í umgengni við landið og náttúru þess og að öllum Íslendingum verði gefinn kostur á að njóta samskipta við náttúru Íslands. Tilefni þeirrar umræðu, sem átt hefur sér stað um landbúnaðarmál og að hefur verið vikið, ber einkum að rekja til hinnar svokölluðu umframframleiðslu í landbúnaði. Segja má að stefna í landbúnaðarmálum hafi verið óbreytt í tvo áratugi. Með breytingum á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins árið 1960 var landbúnaðinum tryggður réttur til bóta á útfluttar búvörur er að upphæð máttu nema allt að 10% af heildarverðmæti landbúnaðarvara. Þessi lögboðna verðtrygging nægði til að verðbæta útfluttar búvörur allt til ársins 1976, en þá hófst sá vandi, sem síðan hefur vaxið, að óverðtryggðar birgðir búvara hafa aukist ár frá ári. Vöntun útflutningsbóta á þessu tímabili á ferðalagi hvers árs um sig hefur numið verðlagsárið 1976/1977 500 millj. kr., verðlagsárið 1977/1978 1.8 milljörðum kr., verðlagsárið 1978/1979 ca. 3.5 milljörðum kr., og í upphafi verðlagsársins 1979/1980 var áætlað að um 7 milljarða skorti til þess að verðbæta alla umframframleiðslu búvaranna. Í reynd mun þessi vöntun nema 5.9 milljörðum kr. Allar þessar tölur eru miðaðar við gamlar krónur. Til að unnt sé að meta þá þróun í framleiðslumálum, sem hér hefur átt sér stað, er nauðsynlegt að skýra hverjar séu þær ástæður sem til grundvallar liggja. Samkvæmt yfirliti frá Þjóðhagsstofnun, sem birtist sem fskj. með þáltill., kemur í ljós að meðalútflutningsverð á síðustu tveimur áratugum hefur numið ca. 52% af innanlandsverðinu. Fróðlegt er að bera saman þetta hlutfall í upphafi þessa tímabils, þ. e. upp úr árinu 1960, við verðlagið nú í dag. Við þann samanburð kemur í ljós að í fyrra tilvikinu gaf erlendi markaðurinn ca. 75% af verði hér innanlands. Á árinu 1978, sem er síðasta samanburðarárið, er hliðstæð tala innan við 40%. Breytingin, sem orðið hefur á þessu tímabili, er m. ö. o. sú, að erlendi markaðurinn gefur nú helmingi minna verðmæti miðað við innanlandsverð búvara en hann gerði fyrir tveimur áratugum. Til að skýra ástæðurnar ætla ég enn að vitna til Þjóðhagsstofnunar og Hagstofu Íslands, en álit þeirra kemur m. a. fram á tveim fskj. með tillögunni. Á áratugnum 1960–1970, þegar verðlag í landinu var stöðugt, reyndust útflutningsbótaheimildir í flestum tilvikum fullnægjandi. Á síðasta áratug verða tvívegis mikilvægar breytingar í verðlagsþróuninni. Allt til ársins 1972 fylgjast þrír mikilvægir verðlagsferlar að, þ. e. vöru og þjónustu, búvöruverðs og útflutningsbótaréttar. En þá fara þeir líka að greinast að. Árið 1976 skiptist svo verðlagsferill útflutningsbótaréttar og þarfar, jafnframt því sem á þeim verður mikil hækkun. Frá þessum tíma til dagsins í dag nær það tímabil í búvöruframleiðslu sem kennt hefur verið við offramleiðslu búvara. Frá framleiðsluárinu 1969 til ársins 1979 var framleiðsluaukning í landbúnaði tæp 30%. Þessi framleiðsluaukning er jafnan talin orsök þeirrar birgðasöfnunar í landbúnaði sem átt hefur sér stað. Að hinu ber þó að gá, eins og áður er frá sagt, að sá vandi varð ekki til fyrr en á árinu 1976, en frá þeim tíma er aukning í framleiðslu búvaranna á milli 3 og 4%. Þá er ekki síður fróðlegt að virða fyrir sér magnferil útfluttra landbúnaðarvara. Þannig hefur á síðasta áratug hlutfall útfluttra búvara af heildarframleiðslu landbúnaðarvara verið lægra en það var fyrir tíu árum. Árið 1980, sem er síðasta viðmiðunarárið, nemur þessi mismunur ca. 10%. Mikilvægt er að athuga tölu búfjár í landinu og þær breytingar sem orðið hafa á búfjárstofninum á síðari árum. Sauðfjártalan í landinu hefur jafnan verið háð árferði eins og það hefur verið á hverjum tíma. Þannig fækkaði sauðfé á áratugnum milli 1960 og 1970. Þá var árferði fremur óhagstætt fyrir landbúnað, m. a. vegna kals í túnum. Aftur á móti hefur sauðfé fjölgað á síðasta áratug þar til á allra síðustu árum, þegar harðna tók í ári á nýjan leik að sauðfé hefur fækkað og er nú að fjölda til svipað og var að meðaltali á áratugnum milli 1960 og 1970. Öðru máli gegnir með mjólkurkúastofninn, en þar hefur átt sér stað stöðug fækkun og er nú svo komið að mjólkurkýr á fóðrum eru færri en verið hefur nokkurt ár frá árinu 1960. Í grg. með till. er gerð nákvæm grein fyrir áhrifum kjarnfóðurs í búvöruframleiðslunni. Þar kemur m. a. fram að kjarnfóðurverð á síðustu árum hefur verið sérlega hagstætt. Á árunum upp úr 1960 var verð á einu kílói af mjólk og einu kílói af kjarnfóðri svipað, en á síðustu árum hafa þessi verðhlutföll breyst þannig að verð á hverju kílói af mjólk er svipað og verð tveggja kílóa af kjarnfóðri. Augljóst er að kjarnfóðurverðið á hverjum tíma hefur mikil áhrif á notkun kjarnfóðurs, sérstaklega við mjólkurframleiðslu. Samkvæmt þeim forsendum, sem miðað er við í grg., þ. e. niðurstöðum búreikninga, nemur kjarnfóður að meðaltali á síðasta áratug um 26% af fóðurnotkun mjólkurbúa og hefur aukist úr ca. 20% í upphafi hans í ca. 30% í lok áratugarins. Samkvæmt sömu heimildum hefur kjarnfóðurnotkun í sauðfjárrækt hins vegar ekki aukist, en hún nemur ca. 15% af fóðurþörf sauðfjárins. Hér að framan hef ég gert nokkra grein fyrir framleiðsluþróun í landbúnaði á tveimur s. l. áratugum og þeim orsakaþáttum sem snerta landbúnaðarframleiðsluna. En til að auðvelda mat á því vandamáli, sem gjarnan er nefnt offramleiðsla í búvörum, er vert að athuga sérstaklega þróun þessara mála á fjórum síðustu árum, þ. e. frá þeim tíma sem útflutningsbótarétturinn dugði ekki lengur. Miðað við verðlag eins og það hefur verið á hverjum tíma hefur umframþörfin aukist úr hálfum milljarði króna í tæpa 6 milljarða króna, þ. e. tólffaldast. Umreiknað til verðlags ársins 1977 hefur aukningin hins vegar 4–5–faldast. Engan veginn verður þessi vöntun á útflutningsbótafé skýrð með þeirri framleiðsluaukningu búvara sem átt hefur sér stað á þessu sama tímabili, en hún nemur, eins og áður hefur verið sagt, á milli 3 og 4%. Á árinu 1977 var verðbólgan hér í landi á ársgrundvelli ca. 30% og hefur því á þessu tímabili nálega tvöfaldast. Þegar þessar staðreyndir eru metnar er augljóst að það er verðbólgan í landinu sem er sú orsök sem mest áhrif hefur haft. Þess vegna ber að leggja áherslu á að dreifing byggðar og búseta kann frekar að ráðast af verðbólguþróuninni í landinu en nokkru öðru. Þrátt fyrir þessa staðreynd verður ekki hjá því komist að viðhafa nokkra stjórn á búvöruframleiðslunni. Augljóst er að framleiðsluskömmtun í þeirri mynd, sem hún birtist innan hins svokallaða kvótakerfis, samrýmist ekki stefnu Sjálfstfl. Enn fremur verður að hafa hugfast að með tilliti til þess, að búfé er að tölu til í lágmarki, eru ekki rök fyrir frekari búfjárfækkun sem hlýtur óhjákvæmilega að leiða af kvótakerfi. Sem viðmiðun er í tillögunni lagt til að kjarnfóður, sem þarf til búvöruframleiðslunnar innanlands, verði ekki skattlagt eða heimilt verði að taka gjald af toppnum á kjarnfóðurnotkuninni. Lögð er á það áhersla, að því fjármagni, sem þannig fæst, verði varið til niðurgreiðslu á áburði eða annarra hliðstæðra nota. Í till. er lögð áhersla á að ná fram þeim markmiðum í búvöruframleiðslunni er leiði til jafnvægis án þess að byggð skerðist. Þess vegna er áhersla lögð á að á næstu þrem árum verði sú framleiðsla, sem ekki nýtur nú verðtryggingar, verðbætt að nokkru. Með því fær landbúnaðurinn tíma til aðlögunar sem gerir bændum kleift að mæta vandanum án þess að tekjuskerðing verði eins tilfinnanleg og ella yrði. Þessi markmið hafa grundvallarþýðingu til að draga úr hættu á röskun byggðar í landinu. Landbúnaðurinn býr við sterk félagasamtök og á það ekki síst við búnaðarfélagsskapinn heima í héraði. Mikilvægt er að færa í ríkari mæli skipulagningu framleiðslumálanna heim í hérað. Þar með væri vandinn færður nær bændunum sjálfum. Áhrifamesta aflið til að ná framangreindum markmiðum og koma á umbótum í framleiðslumálum landbúnaðarins er leiðbeiningaþjónustan sem fram til þessa hefur verið lítils megnug þar sem stefnan í framleiðslumálum hefur ekki verið löguð að breyttum aðstæðum. Um leið og ákveðin stefna er mótuð, sem m. a. felst í ákveðnari stjórn á framleiðslunni, umbótum í sölu og vinnslu búvara, stórbættri fóðurframleiðslu og víðtækari heimildum um ráðstöfun þess fjármagns, sem nær einvörðungu hefur verið bundið við að verðbæta búvörur til útflutnings, er leiðbeiningaþjónustunni gert kleift að beita áhrifum sínum til samræmis við þau viðhorf er breytt stefna í málefnum landbúnaðarins felur í sér. Umræða um niðurgreiðslu vöruverðs á frumstigi hefur jafnan átt sér stað og þá m. a. með það í huga að draga úr kostnaði við framleiðslu búvaranna. Í till. er lagt til að slíkar heimildir verði fyrir hendi og þá sérstaklega varðandi kaup bænda á tilbúnum áburði. Sérstök áhersla er lögð á að kjarnfóðurgjald, sem innheimt kann að verða, fari beint til niðurgreiðslu á áburðarverði og verði þannig tilfærsla á milli rekstararliða í landbúnaði í stað launagreiðslu eins og nú er. Þá er enn fremur bent á að dragi úr búvöruframleiðslunni þannig að ekki þurfi að nýta 10% verðtryggingarheimildina verði heimilt að nota hluta hennar til niðurgreiðslu á áburðarverði og fleiri þeirra nota sem drægju úr verði á búvörum hér innanlands eða auðvelduðu sölu þeirra til annarra nota heima fyrir. Þessar breytingar hefðu mikil áhrif, ef þær kæmust til framkvæmda, bæði á nýtingu útflutningsbótafjármagns og einnig varðandi hina raunverulegu stefnu í framleiðslumálum, sem frekar mundi með þessu móti leita inn á umbætur og hagræðingu í landbúnaði en hina óþvinguðu framleiðslustefnu svo sem verið hefur. Herra forseti. Hér að framan hef ég skýrt afstöðu okkar flm. til þeirra viðfangsefna og vandamála sem landbúnaðurinn stendur sérstaklega frammi fyrir nú í dag. Ástæðan fyrir því er sú, að til þess að unnt sé að tryggja óskerta byggð er nauðsynlegt að skilgreina vandamálin eins og þau eru og meta viðbrögðin út frá því. Í máli mínu hef ég einkum lagt áherslu á að skýra viðhorf, sem landbúnaðurinn stendur frammi fyrir nú, og þær leiðir, sem fram koma í till. til að mæta þeim vanda. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að rétt notkun hvers konar lyfja byggist á vitneskju og eðli þeirrar meinsemdar sem við er að fást hverju sinni. Í till. koma fram margar ábendingar um möguleika á nýju viðfangsefni í landbúnaði, hagræðingu í rekstri og viðskiptum. Einn mesti ágallinn við útflutningsvandamál landbúnaðarins hefur verið að núverandi fyrirkomulag hefur ekki haft hvetjandi áhrif varðandi öflun hagstæðra markaða þar sem verðtryggingin tryggði að vissu marki fullt útborgunarverð og umboðslaun eru greidd án tillits til söluverðs erlendis. Þegar svo er komið að framleiðendur búvara fá hluta þeirra greiddan á útflutningsverði verður að skapast mikill þrýstingur frá þeirra hendi um að þessum málum sé vel fyrir komið. Eðlilegt er því að ákvarðanir varðandi útflutninginn verði í ríkari mæli bundnar bændasamtökunum en nú er. Sama máli gegnir um vinnslu landbúnaðarvara til útflutnings. Þannig hafa íslenskar gærur verið unnar erlendis og seldar á mörkuðum þar. Hér er um nýlenduviðskipti að ræða, sem engan veginn eru forsvaranleg. Öflugt átak í sölu og vinnslu landbúnaðarvara getur haft mikil áhrif til að auka gildi landbúnaðarins. Ákvörðun Búnaðarfélags Íslands um ræktun feldfjár er lofsvert framtak sem áhugavert verður að fylgjast með. Þar sem stofnlán til landbúnaðar eru nú að fullu verðtryggð hlýtur að koma til álita hvort ekki sé brostinn grundvöllur fyrir því gjaldi er greitt hefur til Stofnlánadeildar landbúnaðarins af búvöru til lánajöfnunar. Eitt mikilvægasta verkefnið í landbúnaði er stórbætt heyverkun. Fóðuriðnaður hefur þegar náð fótfestu. Mikil þörf er á að efla þá starfsemi og tengja hana störfum bændanna eða félagasamtaka þeirra. Nýjar búgreinar hafa mikið verið til umræðu. Varast ber að tengja þá umræðu úrræðum um skjóta lausn á framleiðsluvandamálum landbúnaðarins. Þrír áratugir eru liðnir frá því að umræður hófust um innflutning á holdanautum. Nú hins vegar á þessu ári fer fyrst áhrifa þeirrar baráttu að gæta. Nýbúgreinum þarf að finna ákveðið form í landbúnaðinum bæði að því er varðar uppbyggingu, rekstur og sölu framleiðslunnar. Hér þurfa m. a. til að koma nýir þættir rannsókna- og leiðbeiningastarfsemi. Ræktun landsins og gróðurvernd eru nú sem fyrr veigamestu þættir í íslenskum landbúnaði. Landgræðsla ríkisins hefur fyrir löngu sannað fyrir alþjóð hversu mikilvægu hlutverki hún hefur að gegna. Ný landgræðsluáætlun er verðug viðurkenning til þeirra starfa. Þau viðfangsefni, sem hér eru nefnd dæmi um, eru dæmi um þá möguleika sem felast í störfum bændanna í þessu landi og mörg hver verða að mótast og vinnast af djörfum áformum. Það verður að varðveita það umhverfi í sveitum landsins sem á eftir að verða vettvangur ókominna kynslóða. Þegar tímar líða mun það reynast traustur grundvöllur þeirra áforma að byggja Ísland allt. Ég vil svo, herra forseti, gera það að tillögu minni að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til atvmn.



Herra forseti. Fyrir u. þ. b. einu ári var skipuð nefnd til þess að setja saman till. um stefnumörkun í landbúnaðarmálum. Þessi n. hefur síðan starfað og er skipuð ágætum mönnum, þeim Agli Bjarnasyni ráðunaut á Sauðárkróki, Hákoni Sigurgrímssyni framkvæmdastjóra Stéttarsambands bænda og Helga Seljan alþm. Nefndin hefur síðan verið að starfi og tvívegis skilað bráðabirgðaáliti. Hún gerði að vísu hlé á starfi sínu um sinn vegna þess að hún beið eftir að önnur n., sem starfað hefur á vegum lanbrn., skilaði áliti. Starf þeirrar n. hefur dregist meira og verið viðameira viðfangs en ætlað var í fyrstu. Það er nefnd sem sett var til þess að gera úttekt á þjóðhagslegu gildi landbúnaðarframleiðslunnar og þó einkum þess hluta hennar sem er umfram innanlandsþarfir. Þetta verk hefur reynst, eins og ég sagði, viðameira en ætlað var í upphafi, og sú n. hefur enn eigi skilað áliti. Hefur því orðið niðurstaðan að draga eigi tengur störf stefnumótunarnefndarinnar. Í des. s. l. skilaði n., sem fjallar um stefnumörkun í landbúnaði, til rn. drögum að áliti sem síðan hefur verið til umfjöllunar og frekari vinnslu. Þess er að vænta að innan skamms geti n. tekið þær aths., sem fram hafa komið, til meðferðar og lokið starfi sínu þannig að leggja megi till., sem byggist á starfi nefndarinnar, fyrir Alþingi áður en langir tímar líða. Þessa vil ég geta hér, en eins og kynnt hefur verið hér á Alþingi fyrr er gert ráð fyrir að í þeirri till. birtist stefna sem öll ríkisstj. getur staðið að. Sú till., sem hér er á dagskrá og hefur verið mælt fyrir, er þess eðlis, að ég tel að um marga hluti sé þar vel að verki staðið. Ég vil einnig láta þess getið, sem hv. alþm. munu átta sig á, að till. er að verulegu leyti, jafnvel meginhluta, byggð á till. til þál. sem flutt var fyrir tveimur árum af sjálfstæðismönnum og ég var 1. flm. að. Þannig eru þau sjö meginmarkmið, sem rakin eru í upphafi till., nálega efnislega eins og í þeirri till. sem ég var 1. flm. að fyrir tveimur árum. Þar er að vísu um örfáar orðalagsbreytingar að ræða, en efnisinnihald er að heita má alveg hið sama. Hér er um markmið að tefla sem ekki eru bundin við tímabundnar sveiflur eða tímabundið ástand í landbúnaði, heldur má telja að séu og verði framtíðarmarkmið. Það er ljóst að ég lít svo á að þessi markmið hafi mikla þýðingu. Annar kafli þessarar till. fjallar um leiðir til þess að ná þeim sjö markmiðum sem eru meginefni tillögunnar. Þar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að gerðar verði markvissar ráðstafanir til að koma á jafnvægi í framleiðstu og sölu búvara. Þetta markmið sýnist mér ekki vera skilgreint miklu nánar, þannig að ég hef eigi komið auga á hvort hér sé átt við að það skuli komið á jafnvægi milli framleiðslu og sölu búvara innanlands eða hvort hér skuli nýttir erlendir markaðir fyrir framleiðsluvörur landbúnaðarins að einhverju leyti og þá að hvað miklu leyti. Ég tel að það segi sig sjálft, að við verðum að stefna að því að haga framleiðslu á búvörum þannig að hæfi markaðnum. En ég lít svo til að hluta af landbúnaðarframleiðslunni eigum við að flytja á erlenda markaði, því að ef við miðuðum aðeins við innanlandsþarfir gæti landbúnaðurinn ekki staðið undir þeirri byggð, sem hann er nú uppistaðan í um landið allt, eins og er í dag. Þetta er veigamikið atriði sem ég vil vekja athygli á. Í annan stað er að því meginatriði vikið, hvernig eigi að nálgast grundvallarmarkmiðin og að samtök bænda fái víðtækar heimildir til að stjórna framleiðslu landbúnaðarvara í samræmi við þarfir markaðarins á hverjum tíma. Ég tel að þetta sé einnig gott markmið, og ég tel að löggjöf, sem sett hefur verið, ásamt þeim brbl., sem sett voru á s. l. sumri, gefi heimildir til þess fyrir félagssamtök bænda að hafa stjórn á framleiðslu og hafa mjög viðamikil áhrif á hvernig að þessum málum skuli staðið. Þetta vil ég leggja áherslu á og tek undir það, sem fram kemur í þessu atriði till., að það sé eðlilegt og nauðsynlegt að samtök bændanna fái í löggjöf rúmar heimildir til þess að vinna eftir við stjórnun framleiðslumála landbúnaðarins. Án þess að ég ætli að rekja þessa till. miklu frekar þykir mér rétt að leggja áherslu á nokkra þætti, sem hér koma fram, og það sem segir í framhaldi af þessu í tillögugreininni sjálfri, sem er í fyrsta lagi í a-lið, að heimilt verði að leggja gjald á allt innflutt kjarnfóður. Er það fyrsta aðgerð í þessari till. sem bent er á til framleiðslustjórnunar. Sagt er að þetta gjald skuli vera svipað því sem nemur útflutningsbótum á kjarnfóðri í helstu viðskiptalöndum okkar, þ. e. niðurgreiðslum á kjarnfóðri í helstu viðskiptalöndum okkar sem flytja fóðurvörur hingað til lands. Eins og nú er helst þetta mjög í hendur. Nú er gjald á innflutt kjarnfóður 33.3%, en getur þó orðið hærra þegar farið er fram út tiltekinni hámarksnotkun. Í öðru lagi er í b-lið, sem einnig fjallar um kjarnfóðurgjald, lagt til að leggja sérstakt gjald á hámarksnotkun kjarnfóðurs sem miðist við framleiðslu og bústofn. Þetta rímar nokkuð við framkvæmd gjaldtöku af kjarnfóðri eins og það er gert í dag og þýðir það í raun og veru að hér er lagt til að koma á tvöfaldri gjaldtöku á kjarnfóður, þ. e. tvöfaldri skattlagningu á innflutt kjarnfóður: í fyrsta lagi við innflutning og í öðru lagi á hámarksnotkun, sem yrði að taka eftir skömmtunarkerfi eða öðru finnanlegu kerfi miðað við bústofn, eins og hér segir, og þá væntanlega á sölustigi. Þetta er framkvæmt með líkum hætti í dag. Það verðum að segjast, að þessi framkvæmd er ærið flókin, og er að mínum dómi mikil þörf á að einfalda þessa framkvæmd. Ég tel þó ekki rétt að þrengja heimildir, sem að þessu lúta, í lögum og tel rétt að bændasamtökin hafi, eins og er raunar markmið í þessari till., nokkuð í hendi sér að gripa til slíkra ráða. En það er afar mikilvægt að reyna að haga þessum málum þannig að flækjur verði ekki of miklar í framkvæmd. Flækjur bjóða heim mikilli vinnu og þar af leiðandi meiri hættu á að menn þreytist á því kerfi, sem upp er sett, en ella væri. Á þetta vil ég benda. En ég fæ ekki betur séð en þessir staliðir, sem hér hafa verið raktir í þessari till., falli mjög saman við framkvæmd þessara mála eins og hún er í dag. Mér heyrðist þó í ræðu hv. flm. að hann segði að kjarnfóður til innanlandsframleiðslu skyldi ekki skattlagt, og hafi ég heyrt það rétt fellur það ekki saman við þessa tilvitnuðu stafliði í tillögugreininni sjálfri. Varðandi aðra þætti, sem í þessari till. er fjallað um varðandi stjórnun á framleiðslu, þá er gert ráð fyrir að kvótakerfi sé í framkvæmd. Það er gert ráð fyrir að heimildir verið áfram í lögum um verðmiðlun búvöru og að samtökum bænda verði veittar heimildir til að skipuleggja og hagræða framleiðslu búvara innan héraða- og framleiðslusvæða. Þessi atriði eru í raun og veru öll heimil samkvæmt lögum og eru meira og minna í framkvæmd. Það er þó hægt að hugsa sér að framleiðslustjórnun væri færð meira á héraða- eða framleiðslusvæðagrundvöll heldur en gert hefur verið. En þrátt fyrir að það væri gert þyrfti tiltekna yfirstjórn þeirra mála sem bændasamtökin yrðu að hafa í sínum höndum. Ég vil minna á það, að á ýmsan hátt, hefur verið greitt fyrir því, að framleiðsla héldist eða væri aukin á tilteknum svæðum landsins þar sem hún er of lítil, t. d. mjólkurframleiðsla. En það er vel hægt að hugsa sér að breyta að einhverju leyti skipulagi á þessum málum þannig að færa þetta meira yfir í héraðaskipulag, en þó þarf það allt mikillar athugunar við. Aðra þætti, sem í þessari till. er fjallað um varðandi þær leiðir sem eiga að liggja til þess að ná aðalmarkmiðunum, skal ég ekki fara mikið út í. Ég sé ekki ástæðu til þess. Þar eru ýmsir liðir sem voru í þeirri till. sem ég flutti fyrir tveimur árum. Enn fremur er þar fjallað um vissar ábendingar um það, hvernig megi verja fé, sem nú er varið til útflutningsbóta, á annan máta en nú er gert. Ég tel að enn sem komið er höfum við fulla þörf fyrir að nota útflutningsbótafé til verðtryggingar, og ég sé ekki grundvöll fyrir því að verja því til annarra viðfangsefna eins og sakir standa og meðan jafnrík þörf er fyrir útflutningsbótatrygginguna og raun ber vitni. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að það hefur oft verið rætt um það og margsinnis farið fram athuganir á því, hvort ekki sé hagkvæmt að verja niðurgreiðslufé beint til niðurgreiðslna á frumþáttum framleiðslunnar í stað þess að nota niðurgreiðsluféð til að greiða niður vöruverð á lokastigi. Jafnan hefur það komið svo út að það hefur verkað betur í verðlagsþróuninni að nota fjármuni ríkisins til niðurgreiðslu á vöruverði á lokastigi fremur en á frumþörfum og frumþáttum framleiðslunnar. Þetta kann allt að breytast. Slíkt getur breyst, t. d. með breytingum á vísitölugrundvelli, og er ekki fyrir að synja að athuganir á þessu máli þurfi að gera alltaf öðru hvoru. Til þessa tíma hefur þó jafnan farið svo, að það hefur reynst heldur dýrara að nota fé ríkisins í niðurgreiðslur á frumþörfum heldur en á vöruverði á lokastigi. Ég tel alveg nauðsynlegt þegar nýr vísitölugrundvöllur verður ákveðinn, sem liggur í loftinu að verði gert innan skamms tíma, að þá verði þessir þættir teknir upp til nýrrar athugunar. Ég vil svo segja það í sambandi við þessi mál, sem ég tel ekki ástæðu til að fjalla um hér í langri ræðu, vegna þess að ég geri ráð fyrir að mæla fyrir till. um slíkt mál síðar á þessu Alþingi, að stefnumál í landbúnaði er auðvitað þýðingarmikið mál. Þar eru meginmarkmiðin að mínum dómi að freista þess, að það fólk, sem starfar að landbúnaði, geti búið við sambærileg kjör og aðrar fjölmennar stéttir þjóðfélagsins. Og til þess að þessu verði náð þurfum við að halda uppi framleiðslustarfsemi í sveitunum, við þurfum að halda uppi tekjuöflunarmöguleikum þessa fólks. Jafnframt er það yfirlýst markmið, að ég tel meginhluta þjóðarinnar og a. m. k. flestra stjórnmálaflokka landsins, að við skulum halda byggð sem næst því sem hún er í dag, að við viljum byggja Ísland allt. Þessum markmiðum náum við ekki ef við höldum áfram að draga saman framleiðsluna öllu meira en þegar hefur verið gert. Ég tel að það hafi verið nauðsynlegt að draga saman framleiðslu mjólkur og mjólkurafurða, eins og gert hefur verið og stefnt hefur verið að á síðustu árum og síðast á s. l. sumri gripið til lagasetningar til þess að því marki yrði náð. Nú höfum við náð því marki að mjólkurframleiðslan var á síðasta ári aðeins 1.2% umfram innanlandsþarfir. Við erum sem sagt komnir með mjólkurframleiðsluna í það horf að hún helst í hendur við innanlandsneyslu. Ég tel að við þurfum að varast það að halda áfram á sömu braut þannig að mjólkurskortur verið. Samtímis því, að þetta hefur gerst, hafa birgðir mjólkurvara stórlega dregist saman, einkum þó smjörbirgðir, sem eru nú meira en helmingi minni en þær voru fyrir einu ári. Um leið og ég tel að það gengi glapræði næst að spyrna nú ekki við fótum og freista þess að staðnæmast sem næst því ástandi, sem við erum í í dag í mjólkurframleiðslunni, og reyna að halda henni stöðugri, sem vissulega er erfitt viðfangsefni í okkar landi með þær árferðissveiflur, sem ganga yfir og allir þekkja, þá tel ég nauðsynlegt að við höldum sauðfjárframleiðslu í svipuðu horfi og verið hefur til þess að tryggja að við getum haldið uppi tekjumöguleikum fólks og haldið uppi byggð um allt Ísland, sem ég tal vera markmið meginþorra þjóðarinnar og vonandi allrar. Við höfum stefnt að því á allra síðustu árum - og til þess var varið verulegu fjármagni á síðasta ári - að leggja grunn að uppbyggingu nýrra búgreina og nýrra tekjuöflunarleiða í sveitum landsins. Ég tel það mikilsvert verk, og smám saman eiga slíkir nýir tekjuöflunarmöguleikar þessa fólks að geta bætt upp það sem skerðist í hinum hefðbundnu búgreinum. En allt tekur það sinn tíma í hinum hefðbundnu búgreinum. En allt tekur það sinn tíma og það þarf verulegt svigrúm til þess að slíkar nýjar tekjuöflunarleiðir geti orðið almenningseign og að þær geti að verulegu marki tekið við af tekjumöguleikum hinnar hefðbundnu búfjárframleiðslu. Þrátt fyrir það ber okkur að halda áfram ótrauðir á þeirri braut, þó að þar þurfi eins og annars staðar að fara með nokkurri varúð og ætla sér ekki í einu vetfangi að gleypa allan heiminn, því þá er hætt við að mikil mistök kynnu að verða gerð. Einnig í þessum efnum þarf því að fara með varúð við uppbyggingu þessara atvinnumöguleika. Það er vitaskuld alveg hárrétt, sem fram kom hjá hv. 1. flm. þessarar till. og ég hef margsinnis lagt mikla áherslu á, að við þurfum að gæta þess að nýta markaði eftir því sem föng eru á. Innlendi markaðurinn er auðvitað langsamlega þýðingarmestur, því hann verður að taka við meginþorra framleiðslunnar úr sveitum landsins. Og við þurfum að reyna, eftir því sem föng eru á, að haga framleiðslu okkar þannig að hún sé við hæfi innlenda markaðarins. Á hinn bóginn vil ég líka ítreka að erlendur markaður er þýðingarmikill fyrir vissar greinar okkar framleiðstu. Þar á ég ekki síst við úrvinnslugreinar, t. a. m. ullar- og skinnaiðnaðinn, eins og hér var nefnt. Auðvitað er mikil þörf á því, að þær iðngreinar verði þannig starfræktar að vara verði sem allra mest fullunnin hér í landinu sjálfu og síðan flutt út. Allt verður það þó að einhverju marki að lagast að markaðsástandi á hverjum tíma. En ég tel að við verðum að byggja á nokkrum útflutningi dilkakjöts á a. m. k. næstu árum og á þeim vettvangi verðum við að haga markaðsstarfsemi þannig að við nýtum þá möguleika, sem fyrir hendi eru, sem allra ítarlegast hverju sinni. Þar þarf bæði forsjálni og árvekni til þess að vel megi til takast. Þar er við ríkjasamsteypur og viðskiptaheildir að fást, og í því starfi þarf að teita samráðs og samninga við þjóðir innan slíkra samsteypna. Ég skal ekki ræða þessi markaðsmál mikið. Ég get þó getið þess, að besti dilkakjötsmarkaður okkar, Noregsmarkaðurinn, er talinn í hættu með að þrengjast hvað magn snertir um teið og talið er að verðið fari þar hækkandi. Það stafar af því, að norska stjórnin, sem nú situr, hefur ákveðið að lækka stórlega niðurgreiðslur á þessari vöru þar í landi, um leið og Norðmenn keppa að því að verða sjálfum sér nógir með dilkakjötsframleiðslu, en þeir hafa flutt inn 2800 tonn af dilkakjöti frá Íslandi og nokkurt magn frá Nýja-Sjálandi á síðustu árum. Er talið að nýsjálenski innflutningurinn þoki fyrst, en síðan íslenska dilkakjötið, og ef þetta er rétt má búast við því, að þessi markaður þrengist og þá þurfum við meira að rækja markað í öðrum löndum. Þeir markaðir hafa fremur verið að glæðast á síðasta ári í vissum tilvikum enda þótt allir séu þeir þröngir og gefi of lágt verð. Þrátt fyrir að þessi markaður gefi of lágt verð. Þrátt fyrir að þessi markaður gefi of lágt verð og það krefjist þess, að um nokkra verðtryggingu verði að ræða, vil ég lýsa því sem minni eindregnu skoðun, að meðan ekki hafa verið byggðir upp frekari tekjuöflunarmöguleikar fyrir fólk í sveitum landsins en þegar er orðið og fyrirsjáanlegt er að muni taka nokkurn tíma, þá hljótum við að verða að halda þessari framleiðslu gangandi og nýta okkur erlendan markað til þess að koma þeirri framleiðslu í verð. Herra forseti. Ég sé að í þessari till. er felldur út veigamikill kafli úr þeirri till. sem ég var 1. flm. að fyrir tveimur árum, sem fjallar um verðlagningar- og verðbreytingakerfi í landbúnaðinum. Ég skal ekki ræða það að þessu sinni, ég aðeins endurtek það, að ég vænti þess, að áður en langir tímar líða muni ég geta lagt fram till. um þetta efni hér á hv. Alþingi af hálfu hæstv. ríkisstj., um leið og ég tel að fjölmargt í þeirri till., sem hér er á dagskrá, sé ekki einungis athyglisvert, heldur mjög þarft.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. landbrh. hef ég um nokkurt skeið átt sæti í nefnd sem fjallað hefur um stefnumótun í landbúnaði. Það hefur komið mjög vel í ljós í þessari n., að hér er um vandmeðfarið mál að ræða. Það þarf að mörgu að hyggja, og margs að gæta þegar heill atvinnuvegur er tekinn til athugunar og stefnumörkunar. Það þarf því engum á óvart að koma þó að okkur, sem n. erum, hafi verið nokkur vandi á höndum við að skila af okkur fullkomnu nál., og við tökum enn að sjálfsögðu við athugasemdum, eins og kom fram í máli hæstv. ráðh., og þurfum að samræma enn betur ýmis þau sjónarmið sem á lofti eru varðandi þennan atvinnuveg sem og aðra atvinnuvegi okkar þjóðar. Varðandi þessa till. má segja það, að flest atriði hennar eru slík að undir meginefni þeirra geti allir þeir tekið sem á annað borð vilja heilbrigðan og öflugan landbúnað á Íslandi, landbúnað sem geri hvort tveggja í senn: sinni bændastéttinni sem best tekjulega og félagslega og sinni þörfum neytenda sem allra best og á sem hagkvæmastan hátt. Þar hljóta að koma til sameiginlegir hagsmunir beggja aðila. Þeir hljóta að eiga að vera þar í fyrirrúmi. Það er hollast fyrir atvinnugreinina, það er hollast fyrir stéttina, sem framleiðir þessa dýrmætu vöru, og eins fyrir þá, sem vörunnar neyta, þá sem vöruna kaupa. Hér þarf því tvímælalaust í allri stefnumörkun að gæta þess vel, að sem best samvinna og samstarf takist milli framleiðenda og neytenda, langt umfram það sem verið hefur. Ég held að ein frumforsendan fyrir því, að við getum byggt okkar landbúnað sem fjölbreyttastan og blómlegastan, sé sú, að við gætum við að nýtingu landsins. Þar verðum við að láta sem mesta skynsemi ráða. Þar verðum við að rannsaka enn betur en gert hefur verið hvert beitarþol lands okkar er og hvernig við nýtum það best, og kannske verður þessi landnýting hollasta leiðarljósið sem við höfum í framleiðslumálum landbúnaðarins í heild, alla vega þegar til lengri tíma er lítið. Það er auðvitað alveg ljóst, að það er nauðsyn að land okkar sé sem mest í byggð, og þá á ég ekki við það að halda hverju einstöku býli í byggð, hversu fjarri byggð sem það kann að vera, heldur fyrst og fremst að skapa lífvænleg skilyrði þeim byggðum sem í hættu eru, en þjóna ákveðnum tilgangi bæði byggðarlega séð varðandi landbúnaðinn og ekki síður varðandi einstök landssvæði og þéttbýlið. Vegna þess að ég á sæti í þeirri n., sem getið var um að framan, get ég farið hér fljótt yfir sögu og aðeins tæpt á nokkrum atriðum sem eru að miklu leyti eigin hugleiðingar. Ég held að það sé nauðsynlegt að landbúnaður eða búseta í sveitum verði styrkt, ekki aðeins með þeim aukabúgreinum, sem nú er mjög talað um, heldur og ýmsum smáiðnaði sem tengdur er landbúnaði og þjónustu við landbúnaðinn. Ég minni á till., sem hér hefur verið samþykkt á Alþingi varðandi þetta, og minni á það, að Framkvæmdastofnun ríkisins hefur látið fara fram á þessu rækilega rannsókn sem bendir til þess, að hér sé um býsna mikla möguleika að ræða í þessum efnum. Ég vil líka taka það fram varðandi aukabúgreinarnar, sem ég efast ekki um að sé fullur vilji hjá hæstv. núv. landbrh. að framfylgja mjög strangt, að þá sé tryggt að það séu bændur sem njóti þeirra, en að ekki komi nýir aðilar sem hreinn viðauki við stéttina, menn sem ættu í raun og veru að stunda allt annað. Menn greinir nokkuð á um þær tvær höfuðtegundir búgreina sem við byggjum á í dag. Skoðun mín er sú varðandi mjólkurframleiðsluna, að hún þurfi að vera sem næst því að anna innanlandsþörf okkar. Það er auðvitað fullljóst hins vegar, að það þarf vissa sveigju, það þarf vissa umframframleiðslu til þess að taka á móti óvæntum og sérstökum áföllum. Hversu mikil sú sveigja á að vera skal ég ekki segja hér um, en ekki þætti mér óeðlilegt að sú tala ætti að vera einhvers staðar í kringum 5% eða nálægt því. Við vitum að ef áföllin verða mikil dugar þetta tæplega til. Hér er góð skipulagning höfuðatriði, og þá þurfum við að hafa það í huga miklu betur en við höfum gert, að markaðssvæði og framleiðslusvæði séu í sem nánustu samhengi, að það sé sem nánast samhengi á milli framleiðslusvæða annars vegar og markaðssvæða hins vegar, þó ég viti að þar sé ekki auðvelt úr að bæta, síst í einu vetfangi. Varðandi sauðfjárframleiðsluna gegnir nokkuð öðru máli. Ég verð að játa að offramleiðsla þar verður vissulega að vera innan skynsamlegra marka. En ég segi það einnig hiklaust, að með tilliti til þess dýrmæta iðnaðarhráefnis og þeirrar miklu atvinnu, sem t. d. ullin og gærurnar okkar skapa og geta skapað í enn ríkari mæti en þær gera í dag, þarf hér að gæta vel að. Einhver umframleiðsla, jafnvel veruleg, kann því að vera meira en réttlætanleg, ekki síst ef okkur tekst að skapa okkur betri markaði fyrir kjötið en hefur verið til þessa. Eins og kom fram í máli hæstv. landbrh. fer nú fram þjóðhagsleg úttekt á gildi landbúnaðarframleiðslunnar í heild. Ég geri mér alveg ljóst að það er slæmt að þurfa að leggja fram stefnumótun í þessum málum án þess að þessi þjóðhagslega úttekt liggi fyrir. Að niðurstöðum hennar þarf vandlega að hyggja og í raun og veru byggja stefnumótunina á þeim í verulegum atriðum, því að hér er bæði um þjóðhagslegt atriði að ræða og eins kemur þá í ljós hvert gildi landbúnaðurinn hefur í raun og veru fyrir okkar efnahagslíf. Varðandi kjör bænda vil ég aðeins segja það, að vissulega er brýnt að þeir hafi sambærileg kjör við aðrar vinnandi stéttir þjóðfélagsins. Varðandi kjör er um miklu víðari skilning að ræða en aðeins sjálf launin. Það er um að ræða aðstöðu alla, ekki síst þá félagslegu, sem er ákaflega mikilvæg og er kannske í dag mest ábótavant þrátt fyrir allt, þó ég viti að bændur séu allra manna félagslyndastir. En þeir eiga oft erfitt með að sinna þessu félagslega eðli sínu svo sem best mætti vera. Það þarf því að tryggja að búandfólk búi ekki við lakari félagsleg og um leið og ekki síður vinnufarsleg réttindi en aðrar stéttir. Ég legg áherslu á að það verði rækilega kannað, hvaða búskaparform sé heppilegast. Við viljum stuðla að því, að félagsbúskapur sé efldur, og ég bendi þar á till. sem flutt var af Þorbjörgu Arnórsdóttur fyrr í vetur og fékk hinar bestu undirtektir manna úr öllum flokkum. Kostir þess búskaparforms eru í mörgum tilfellum of ótvíræðir til þess að við eigum ekki hiklaust að stuðla þar að og styrkja sem best, og þar inn í kemur hinn félagslegi þáttur ekki hvað síst. Sú nefnd, sem hefur starfað að þessum málum, hefur unnið að því að fá ákveðna búrekstrarkönnun. Að henni er nú verið að vinna og úr henni fást án efa margar hagnýtar upplýsingar. Ég held að þessi búrekstrarkönnun sé mjög nauðsynleg og hana þurfi að gera sem allra ítarlegasta. Þar verður t. d. að koma í ljós hversu uppbygging stendur, hver staða búanna er, hver aldur ábúanda er, hver líkindi eru um ábúendaskipti. Ég bendi t. d. á það alveg hiklaust, að það er staðreynd að margt aldrað fólk býr of lengi við of erfiðar aðstæður. Til þess að bæta þar úr þarf að mínu viti tvennt til að koma: stórefling Jarðakaupasjóðs til þess að tryggja þessu fólki viðunandi verð fyrir sitt lífsstarf og um leið viss dvalarheimilisaðstaða, svo sem við nokkrir þm. Alþb. höfum flutt till. um hér á Alþingi, þar sem smábúskapur væri mögulegur svo þetta fólk þyrfti ekki að hverfa algerlega frá sínu lífsstarfi, heldur gæti sinnt því áfram þó í smáum mæli væri. Þá hlýtur að vera nauðsynlegt að viss framleiðslustjórnun fari fram. Sú framleiðslustjórnun er nú reynd, og vissulega er full ástæða til þess að gæta vel að, hvernig hún tekst, og sníða þar af þá vankanta sem á eru og reyna úr að bæta. Þar kemur t. d. svæðisskiptingin vel til greina. Ég viðurkenni að svæðisskipting má ekki vera of einskorðuð. Hún má ekki vera eins og stundum hefur verið sagt, að þarna skuli vera mjólkurframleiðsla eingöngu, þarna sauðfjárframleiðsla eingöngu; en með höfuðáherslu þó á annað hvort þarf að huga vel að hvort við getum ekki svæðisskipt landinu að nokkru. Framleiðslustýringin hlýtur svo að miklu leyti að stjórnast af stofnlánum. Fjárfestingarlánastjórnin þarf því að vera sem virkust, og þar hafa vissulega viss skref verið tekið af stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það getur þurft vissa svokallaða haftastefnu þegar út í ófæru er stefnt eða hreint gáleysi, og þá þarf kjark til þess og á að hafa kjark til þess að setja þar við vissar skorður og viss takmörk, því að margir þeir, sem þar hafa fjárfest langt um of, eru nú í sannkallaðri hengingaról í dag einmitt af þeim ástæðum. Ég vil taka það fram og leggja á það sérstaka áherslu, að stjórn fjárfestingarmála landbúnaðarins á ekki einvörðungu að taka til bænda eða til fjárfestingar á vegum bænda sjálfra, hún á ekki síður að taka til vinnslustöðva landbúnaðarins, því að þar sýnir sagan okkur að margt hefði öðruvísi mátt vera varðandi uppbyggingu þeirra. Oft hefur verið vikið í umr. um landbúnaðarmál að þéttbýlisbúskapnum og menn verið nokkuð ráðvilltir þar hvað gera skyldi. Ég held að við eigum að gæta töluvert vel að þessu. Ég held að þessi búskapur sé töluvert miklu meiri en skýrslur sýna. T. d. er þessi búskapur, sem ég kalla þéttbýlisbúskap eða aukagetu manna sem stunda aðra atvinnu eða atvinnugreinar, stundaður miklu meira á lögbýlum heldur en menn hafa gert sér grein fyrir. Ég t. d. stunda „hobbýbúskap“, sem ég er með, á lögbýli og er ágætt dæmi þar um. Ég held að þessum búskap eigi að setja þröngar skorður. Ég held að bann sé rangt í þessum efnum. Hér nefnilega um vissa sálarheill að ræða í mörgum tilfellum.  Ég verð hins vegar að segja það að það þarf að setja viss skilyrði sem illt er undan að komast. Ég nefni sem dæmi að hér mætti hugsa sér hámarksstærð t. d. og að menn hefðu ekki nema ákveðinn fjölda búfjár undir höndum, þeir sem stunduðu aðra atvinnu einvörðungu. Það væri að æra óstöðugan að ætla að fara að ræða þessi mál í heild, enda ætla ég ekki að gera það. Ég ætla aðeins í lokin að víkja örfáum orðum að þeirri framleiðslustjórnun sem nú hefur verið reynd. Ég held að fóðurbætisskatturinn sé meira en réttlætanlegur að vissu marki. Offramleiðsla, sem byggð er á innfluttu kjarnfóðri, er endileysa. Hún hlýtur að vera endileysa. Hvernig fóðurbætisskattinn á að framkvæma er svo mat manna og þar þarf að reyna að komast að sem réttastri og bestri niðurstöðu. Ég held að það sé rétt, sem hæstv. landbrh. kom hér inn á áðan, að við megum vara okkur á því að vera með svo flókið kerfi í þessu að það sé undanþágukerfi og alls konar skriffinnskukerfi sem tröllríði þessum málum. Við þurfum þess vegna að finna upp það kerfi sem einfaldast getur verið og um leið virkast, og ég held að við fáum núna af þessu dýrmæta reynslu sem rétt er að hafa í huga varðandi framtíðarskipan þessara mála. Hvað sem menn vilja segja um kvótakerfið, og þar hafa bændur sjálfir lagt hönd á plóginn varðandi framleiðslustjórnun, þá held ég að það sé rétt, að það þurfi að sýna sig hvernig það kerfi kemur út, það þurfi að sýna gildi sitt, það þurfi að sýna vankanta sína og kosti og að loknum ákveðnum reynslutíma þurfi að framkvæma á því endurmat og þá þurfi að tryggja fyrst og fremst að þeir lakar settu og frumbýlingarnir fái sem best notið sín í þessum efnum. Þó að ég hafi hér talað áður um það, að við megum ekki stefna blint í offramleiðslu, þá hljóta áfram, sem betur fer, að verða frumbýlingar á Íslandi sem við þurfum að hlynna að eftir föngum og við eigum sannarlega að láta njóta sín, ef þeir eru menn til þess að stunda þessa atvinnugrein á þann máta sem hagkvæmast og best er. Þetta eru nokkur áhersluatriði sem ég vildi koma á framfæri, þó ég vænti þess að geta fjallað ítarlegar um þetta þegar hæstv. landbrh. flytur hér tillögu um stefnumörkun sem ég hef átt að nokkra aðild að semja og ég vona að geti verið sem fyrst, þó ég dragi ekkert úr því, að málið er svo vandasamt og að svo mörgu að hyggja og ýmsar þær kannanir, sem við höfum verið með í gangi, svo stutt á veg komnar að enn hlýtur nokkur tími að liða þar til full samræming hefur átt sér stað og ríkisstj. getur lagt fram heildstæða stefnumörkun sem er eitthvert gagn að til frambúðar.



Herra forseti. Ég hygg að þótt þessi þáltill. sé efnislega að sumu leyti þannig að það sé hægt að taka undir marga liði í henni, þá marki hún engin sérstök tímamót í stefnumótun í landbúnaði. Ég held að það, sem menn verða að gera sér grein fyrir nú, sé hvernig við ætlum að byggja landið. Ættum við að halda landinu öllu í byggð, eins og flestir segja nú sem koma upp í þennan ræðustól? Ef við ætlum að gera það verðum við að marka einhverja atvinnumálastefnu sem tryggi viðhald byggðanna. Þessi till. gerir það ekki, og það kann að vera að aðrar till., sem hafa komið hér á borð að undanförnu, geri það ekki heldur. Þetta er kannske enn flóknara en virðist í fljótu bragði vegna þess að þetta er svo samofið atvinnu hinna ýmsu þéttbýlisstaða víðast hvar á landinu. Ég ætla ekki hér og nú að fara að ræða þessa till. efnislega, vegna þess að ég vænti þess, þar sem kom fram hjá hæstv. landbrh. áðan, að það verði kleift að leggja fram till. um stefnumótun í landbúnaði af hálfu hæstv. ríkisstj. á þessu þingi. En ég vil leggja áherslu á það að niðurstaða af könnun t. d. á gildi sauðfjárframleiðslunnar fyrir þjóðina liggi fyrir áður en slík stefnumörkun verður lögð fram, vegna þess að það er kannske veigamesta atriðið til þess að geta gert sér grein fyrir því, hvernig við ætlum okkur að byggja upp atvinnulífið, ef það reynist svo að við verðum líka að draga sauðfjárframleiðsluna verulega saman. Ég hef merkt mörg atriði í þessari till. og ekki síður grg. og mundi gera aths. við þau, ef ég væri að ræða þessa till. á þann veg að ég gerði ráð fyrir að hún yrði tekin þannig til umfjöllunar að það ætti að samþykkja hana hér á hinu háa Alþingi. En ég held að það þurfi að breyta henni nokkuð mikið til þess að það verði samstaða um hana. Það eru örfá atriði sem ég ætla að drepa hér á með nokkrum orðum. Það er í fyrsta lagi hvernig á að stjórna framleiðslunni, framleiðslustjórnunin. Það hefur verið mikið rætt um kvótakerfið og kjarnfóðurskattinn á undanförnum árum. Auðvitað eru það ekki nein gleðitíðindi að skuli þurfa að setja á framleiðslutakmörk. En til hvers er að framleiða t. d. mjólk til útflutnings sem ekkert fæst fyrir? Er þá ekki skynsamlegra að reyna að gera einhverjar ráðstafanir til þess að framleiða ekki þessa mjólk? Og ef á að tryggja búsetu í landinu verður það ekki gert öðruvísi en með einhvers konar svona ráðstöfunum. Það þarf enginn að halda að kjarnfóðurskattur nái þessu marki. Það kemur harðast niður á þeim sem eru verr settir . En að nota báðar aðferðirnar, það er allt annað mál, ef kjarnfóðurnotkun er í hóflegu samræmi við þá framleiðslu sem hver og einn hefur möguleika til að framleiða til þess að fá fullt verð fyrir sína framleiðslu. Ef framleiðslan er of mikil - það höfum við séð og það skilja allir - þá kemur það þannig út að við fáum ekki fullt verð. Það er gert ráð fyrir að færa stjórnina inn í héruðin. Ég held að það yrði nokkuð þungt í vöfum, vegna þess að eðli sínu samkvæmt hlýtur alltaf höfuðstýringin að verða frá einhverjum einum stað og þá er bara verið að koma fyrir öðru stýringarkerfi heima fyrir sem yrði í reyndinni að fara að miklu leyti eftir formúlu frá höfuðstöðvum. Annað væri ekki framkvæmanlegt. Það er hægt að hugsa sér að þeir gætu stjórnað því þannig, sem kemur nú af sjálfu sér, að einhver framleiði minna og annar meira eftir ástæðum og fjölskyldustærð heima fyrir, breyta þannig til, en í heildinni mundi það ekki koma, að ég hygg, að neinu verulegu gagni. Hins vegar er það nú gert og er sjálfsagt að hafa þetta eitthvað í samráði við búnaðarsamböndin heima fyrir. Það, sem ég er alveg sammála hv. 1. flm. um, er að kjarnfóðurgjaldið ætti að fara til þess að borga niður t. d. verð á tilbúnum áburði, vegna þess að þarna er verið að færa til. Það er mikilvægur þáttur í þessari stjórnun og ég er alveg sammála því, að það sé eðlilegast að halda þannig á málum. Það getur ekki verið neitt markmið í sjálfu sér að ætla að skattleggja rekstrarvöru, hvorki bænda né annarra, heldur að hafa stjórnunaráhrif á hvers konar rekstrarvörur eru þá notaðar. Það eru ákaflega mörg vandamál sem blasa nú við landbúnaðinum og t. d. kemur ekki fram í þessari till. hvernig eigi að bregðast við. Það er orðin staðreynd að við höfum dregið úr mjólkurframleiðslunni. Það gerðist á stuttum tíma. Mjólkurframleiðslan er þannig að það er ákaflega hætt við að hún haldi áfram að minnka. Það er mjög hætt við því, að á næstu einu, tveimur árum minnki mjólkurframleiðslan svo mikið að það geti orðið jafnvel vöntun á mjólk á vissum árstímum. Það er líka vegna þess að þjóðfélagið er að breytast. Það eru fáir sem vinna orðið á laugardögum og sunnudögum og jafnvel eru menn að hætta að vinna seinni hluta föstudaga. Unga fólkið í sveitunum vill ekki binda sig við þessi störf, og þegar við bætist sá áróður, sem uppi hefur verið á móti þessari framleiðslu að undanförnu og er búið að berja inn hjá sumum að það þurfi að minnka hana og minnka, þá er hætt við að viðbrögðin verði þau, að menn vilji breyta enn þá meira til en þjóðfélagið þolir. Ég segi að þjóðin þoli ekki að minnka það niður fyrir þau mörk sem hún þarf til neyslu. En við erum komnir að þeim mörkum á svo stuttum tíma að það er hætt við að þessi minnkun stöðvist ekki. Því miður hefur sauðfjárframleiðslan líka dregist saman, og menn sjá að þeir fá ekki fullt verð fyrir þá framleiðslu eins og nú er háttað. Þessi till. leysir engan vanda í því efni. Ef ekki finnast einhverjir tekjumöguleikar fyrir fólkið í dreifbýlinu, ekki verður fundið eitthvað annað - og hv. 1. flm. lagði áherslu á það í ræðu sinni áðan, að það þýddi ekki og varaði við því að treysta á einhverjar nýjar eða aðrar búgreinar, þá er rökrétt að hann geri ráð fyrir að fólkinu fækki í sveitunum. Þó að því sé haldið fram, að hægt sé að ná meiri tekjum út úr minni búum að einhverju leyti, þá er það ekki nema að takmörkuðu leyti, a. m. k. sums staðar, enda er sú raunin nú, að það eru ekki bændur eða bændasynir sem bjóða í jarðir sem eru lausar. Það eru allt aðrir menn. Og þá erum við komnir að öðru áhyggjuefninu. Það eru aðrir en þeir, sem ætla að stunda landbúnað, sem jafnvel kaupa þær jarðir sem best eru fallnar fyrir landbúnaðinn. Framleiðslan t. d. á Suðurlandi er að færast meira upp til fjallanna, upp úr lágsveitunum. Það eru peningamennirnir sem bjóða í þessar jarðir, ekki til búskapar. Og þetta er að gerast víðar en á Suðurlandi, og það er sýnilegt að bændur eða bændasynir hafa enga möguleika á að keppa við þessa menn. Þarna er mikið áhyggjuefni. Og hvernig á að bregðast við? Hv. þm. Helgi Seljan var að tala um að styrkja þyrfti Jarðakaupasjóð, en þegar er farið að bjóða í 100 milljóna í húsalausar eða húsalitlar jarðir, þá held ég að þyrfti að styrkja hann nokkuð mikið til þess að hann yrði umkominn að kaupa mikið af þessum jörðum. Það er náttúrlega hægt að hugsa sér að Stofnlánadeildin, ef hún hefði fjármagn, reyndi að hjálpa bændum eða sveitarfélögum til að komast yfir þessar jarðir. En þá þarf hún fjármagn sem hún því miður hefur ekki. Hér stendur að stofnuð verði sérstök deild innan Stofnlánadeildar landbúnaði til stuðnings við ný verkefni í landbúnaði. Ég held að þurfi enga sérstaka deild til þess. Stofnlánadeildin lánar til allra þátta landbúnaðar og það er ekki spurningin um að stofna deild, það er bara spurningin um fjármagn og spurningin um fjárfestingarstefnu í landbúnaðinum. Hv. 1. þm. þessarar till. taldi að það ætti ekki að láta kvótann verka á bú sem eru u. þ. b. vísitölubú. Hvernig mundi þetta verka ef það væri framkvæmt? Það eru um 70% af allri framleiðslu landbúnaðarvara sem eru framleidd á búum sem eru 300 ærgildi og minni. Ég hef ekki tölur um bú með allt að 420. Það eru nokkur bú sem eru miklu stærri, en það eru líka margir aðilar um sum þessi bú. Það má ekki miða við stóru búin ef aðilarnir eru margir sem að þeim standa. Þegar ég segi þetta þá miða ég við framleiðendurna, að 70% af allri framleiðslunni séu á búum sem eru 300 ærgildi eða minna á hvern framleiðanda. Það þýðir ekkert að hrista höfuðið, ég þekki vel þessi mál. Það er alveg þýðingarlaust, þó að ég hafi ekki handbæra hina töluna og það viðurkenni ég. Slíkt væri alveg út í hött, það væri alveg tilgangslaust að nota kvótann þannig. Auk þess eru sumir af þeim mönnum, sem eru með stærri bú, 500, 600, 700, 800 ærgilda bú, ungir menn sem hafa verið að byggja upp á síðasta áratug og margir hverjir standa langverst að vígi nú í sambandi við sína framleiðslu og sínar skuldir. Það verður að gá að ýmsu í þessu efni. Ég verð að segja það, taka undir með hv. 2. þm. Austurl., Helga Seljan, að ég held að kvótafyrirkomulagið verði að sýna sig. Mér er ljóst að það eru ýmsir örðugleikar á framkvæmdinni. Það var alltaf ljóst. En þarna var verið að mæta staðreyndum. Það blasti við að við fengjum ekki fullt verð, það var verið að leita eftir skásta kostinum, og skásti kosturinn hlýtur að vera sá að minnka frekar framleiðsluna heldur en að fá ekkert fyrir hana, t. d. mjólkurframleiðsluna. Og til þess að þetta kæmi ekki misjafnlega á var þetta réttlátasta leiðin ef hægt er að framkvæma hana skynsamlega. Ekki ætla ég að fullyrða neitt um það, hvaða framleiðsla mundi henta okkur, þegar til lengri tíma er lítið, eða mundi standast skást. Það er ekki hægt að sjá það fyrir fram. Við sjáum það þegar við lítum til baka á það sem var talað um fyrir nokkrum árum, eins og t. d. að framleiða Óðalsost, að það stóð ekki lengi. Markaðirnir breytast, möguleikarnir breytast, og það, sem er í dag gott, getur orðið lakara á morgun. Það er ekki einungis með landbúnað. Við sjáum að það er líka með allt annað. Hvernig er með álframleiðsluna? Hvernig er með málmblendið? Og hvernig er yfirleitt með allt sem við framleiðum?  Ég var á landbúnaðarráðstefnu hér fyrir nokkrum vikum og þar var rætt um þá möguleika sem kynnu að vera á að koma á atvinnurekstri úti í strjálbýlinu. Þegar ég lít yfir það sem kom þar fram, jafnvel þó að segja verði að sumt hafi verið sett fram af nokkurri bjartsýni, tel ég að þó að væri ekki nema 1/3 af þeim möguleikum, sem væri hægt að nýta fyrir strjálbýlið, landsbyggðina, þá ætti að vera hægt að byggja upp sæmilega framleiðslu og sæmilegt atvinnulíf úti um land. En það þarf til þess áræði, það þarf til þess kjark, það þarf til þess skipulagningu og það þarf til þess fjármagn. Ég vona að sú stefnumörkun, sem stuðningsflokkar ríkisstj. eru að fjalla nú um, muni að einhverju leyti bera þau merki að stjórnarflokkarnir hafi kjark til þess að taka á þessum vandamálum, hafi raunsæi til þess að vinsa það úr sem mundi gefa besta raun. En það gerist ekki ef það verður ekki séð til þess, að það fólk, sem er úti í strjálbýlinu nú, hafi svipuð lífskjör á næstu árum og aðrir í þjóðfélaginu, vegna þess að slíkri stefnu verður ekki hrundið í framkvæmd á einu eða tveimur árum, heldur á lengri tíma, og þess vegna verður Alþingi að hafa raunsæi til þess að búa þannig að þessu fólki á meðan að byggðin grisjist ekki þannig að óbætanlegt verði þegar við þurfum á þessari framleiðslu á halda. Það þarf líka að hyggja að því, hvernig á að hindra að þær jarðir, sem eru kannske best settar til landbúnaðar, lendi ekki í höndum á mönnum sem nýta þær ekki þannig og gera kannske um a. m. k. árabil ómögulegt að nýta þær þannig. Þetta er erfitt mál vegna þess að ég geri ráð fyrir að margir mundu segja að það væri verið að ganga á rétt manna ef ætti að hindra sölu jarða á frjálsum markaði að einhverju marki. En það er líka þá verið að hindra rétt og þörf þjóðarinnar til að nýta þessar jarðir í framtíðinni ef ekki verður eitthvað gert í því að stemma stigu við slíkri þróun. Ég ætla svo að láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að segja hér nokkur orð í tilefni þeirrar þáltill. sem hér er til umr. Ég hef ekki í hyggju að fjalla í löngu máli efnislega um þessa till., en vil, eins og ég áður sagði, segja nokkur orð. Ég vil fagna því, að þegar slík till. kemur fram verður jafnan opinská umræða um þann málaflokk eða þá málaflokka, af hvaða tagi sem till. er, en í þessu tilfelli um landbúnaðarmál. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu, en eins og við vitum allir hafa ýmis orð fallið í gegnum árin, sérstaklega síðustu ár, að því er varðar íslenskan landbúnað, þá framleiðslu sem frá honum hefur komið. Ég segi það sem mína skoðun, að það er afar mikilvægt að í þeirri umr., sem hér fer fram og mun fara fram, verði íslenskum landbúnaði ekki að fótakefli pólitískt ofstæki eða annað af því tagi. Eftir því er ég fæ best séð er þessi tillaga að mestu leyti af því tagi, að hún fetar þær götur sem menn hafa leitast við að ganga að því er varðar framleiðslumál landbúnaðarins. Að vísu eru þar örfá frávik, en að mestu leyti sýnist mér þar vera höggvið í sama knérunn, og þá er það niðurstaða mín, að sú framleiðsluskerðing eða framleiðslustjórnun, sem beitt hefur verið um nokkurt skeið, hafi verið óhjákvæmileg samkvæmt því efni, sem fram kemur í tillögunni, og jafnframt þær aðferðir, sem beitt hefur verið til framleiðslustjórnunar, verið óhjákvæmilegar. Niðurstaðan og reynslan hefur sýnt það undanfarin tvö ár, að í allri þeirri umfjöllun, sem fram hefur farið meðal bænda sjálfra um þessi efni, hafa menn í sannleika ekki komið auga á aðrar aðferðir en beitt hefur verið, þ. e. kvótakerfi og fóðurbætisskatti í framhaldi af kvótakerfinu. Nú skal ég játa það, að þegar kvótakerfið var sem mest til umræðu setti miklar efasemdir að mínum huga og eftir því sem ég reyndi að horfa fram í tímann, þá óttaðist ég að bændur landsins yrðu felmtri slegnir, sérstaklega yngra fólkið sem hafði á ýmsum forsendum haslað sér völl í þessari atvinnustarfsemi, þ. e. landbúnaðinum. Ég óttaðist að þetta fólk mundi flýja sveitirnar. En reynslan hefur nú sýnt það, þrátt fyrir beitingu þessa kvótakerfis eða þrátt fyrir umfjöllun þess, - skal nú tekið fram að í verðlagningu er ekki farið að beita því enn sem komið er, - þá hafa enn þá a. m. k. ekki gerst alvarleg tíðindi að því er varðar flótta úr sveitunum. Þvert á móti er nú reynslan að fjölmargir, ekki aðeins peningamenn úr Reykjavík, - það er ekki rétt sem kom fram hér áðan úr þessum ræðustól, - heldur ýmsir aðrir leita mjög út í sveitirnar og leita mjög eftir jarðnæði til búskapar. Þetta er staðreyndir. Í till., sem hér er til umr., er aðeins vikið að fóðurbætisskattinum eða kjarnfóðurgjaldi og það er talið eðlilegt ráð til þess að stemma stigu við offramleiðslu og ég get tekið undir það. Hins vegar vil ég segja að í till. gæti e. t. v. svolítils tvískinnungs. Hér stendur - með leyfi forseta - á bls. 9: „Sjálfstfl. er andvígur því fyrirkomulagi í stjórn framleiðslumála er byggist á framleiðsluskömmtun eða kvótafyrirkomulagi, eins og sú aðferð er jafnan nefnd. Með þeim fyrirvörum, sem að framan greinir,“ - og nú tel ég of langt mál að telja upp alla þá fyrirvara, en væntanlega er hv. alþm. kunnugt um þá, - „með þeim fyrirvörum, sem að framan greinir, er þó hægt að fallast á að slíkar heimildir séu fyrir hendi í lögum.“ Þarna komum við að dálítið mikilvægu atriði. Og þá er það stóra spurningin, hvernig menn ætla að meta það og vega á hvaða tímamótum skuli beita kvótakerfinu. Það er gert ráð fyrir því, að þessi heimild sé gjarnan í lögum, en þegar hlutir eru skjalfestir í lögum verðum við að reikna með að hugsanlega verði þeim beitt. En varðandi þá stefnu, sem nú er rekin í landbúnaði, ætla ég út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð. Það er mála sannast og við vitum það allir alþm., að 1972 var gerð tilraun til þess að koma á fót framleiðslustjórnun í landbúnaði. Það tókst ekki, því miður. M. a. af þeim sökum óx þetta vandamál. Við skutum gá að því, að landbúnaður er frjáls atvinnustarfsemi, og það er svo, að við Íslendingar erum nú hugdjarfir og við viljum gera meira á morgun heldur en við gerðum í dag. Og einmitt þetta hefur nú aðeins leitað á huga minn að því leyti, að ég hef reynt að gera mér í hugarlund ástæðuna sem fyrst og fremst liggur að baki því, að menn stunda búskap. Nú sýnir reynslan að meðaltekjur bænda hafa yfirleitt ekki náð þeim mörkum sem menn hafa viljað; yfirleitt ekki náð tekjum viðmiðunarstéttanna, því miður. En þá komum við að spurningunni: Af hverju eru menn í búskap? Ef ég ætti að svara þessu í sem fæstum orðum, þá vildi ég segja að það væri það hóflega frelsi sem menn njóta eða hafa notið í þessari atvinnustarfsemi. En það er ekki þar með sagt að þetta eigi að gerast stjórnlaust. Það er sitt hvað höft eða stjórn. Og þar er svo, að þegar við lítum til annarra atvinnuvega neyðast menn til þess að stjórna þar líka. Hvernig er í sjávarútvegi? Hvernig er í iðnaðarframleiðslunni? Þar er reynt að haga svo málum að einstaklingar eða hópar troði ekki skóinn hver niður af öðrum. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, að við eigum að reyna þetta svonefnda kvótakerfi. Við eigum að reyna það. Það er óhæfa að slá úr og í, e. t. v. á hverju ári, hafa þessa stefnuna þetta árið og hina það næsta. Það er ótækt, og ég held, þegar öllu er á botninn hvolft, að við munum læra af þessu. Staðreyndin var sú, eins og ég áður gat um, að menn urðu að grípa til einhverra ráðstafana til þess að stemma stigu við síaukinni framleiðslu. Og það skal játað, að kvótakerfið hefur haft áhrif, en að ýmsu leyti er þar úr vöndu að ráða um rétt áhersluatriði. Við verðum að nýta þennan tíma vel til þess að líta til allra átta og meta stöðuna gaumgæfilega. Og það var einmitt öðrum þræði tilgangurinn með því að nema staðar þar sem komið var. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, að við eigum að reyna þetta svonefnda kvótakerfi. Við eigum að reyna það. Það er óhæfa að slá úr og í, e. t. v. á hverju ári, hafa þessa stefnuna þetta árið og hina það næsta. Það er ótækt, og ég held, þegar öllu er á botninn hvolft, að við munum læra af þessu. Staðreyndin var sú, eins og ég áður gat um, að menn urðu að grípa til einhverra ráðstafana til þess að stemma stigu við síaukinni framleiðslu. Og það skal játað, að kvótakerfið hefur haft áhrif, en að ýmsu leyti er þar úr vöndu að ráða um rétt áhersluatriði. Við verðum að nýta þennan tíma vel til þess að líta til allra átta og meta stöðuna gaumgæfilega. Og það var einmitt öðrum þræði tilgangurinn með því að nema staðar þar sem komið var. Nú vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram að því er varðar atvinnustarfsemi úti um landsbyggðina og byggðastefnu. Öðrum þræði verða landbúnaður og byggðastefna ekki sundur skilin. En við bændur segjum það nú gjarnan, að við séum ekki einir stétta sem eigum að greiða fyrir þá byggðastefnu, enda er alls ekki þannig. Atvinnustarfsemi úti í dreifbýlinu á öðrum forsendum en landbúnaðar er kannske ekki síður áhyggjuefni í dag. Og þegar við erum að tala um samdrátt í landbúnaðarframleiðslu, þá tek ég undir það sem hér hefur komið fram. Það hefur ekki verið nægilega hugað að því, hvert þjóðhagslegt gildi þeirrar umframframleiðslu, sem nefnd hefur verið svo, er í raun og veru. Nú er það mála sannast, að þúsundir manna hafa atvinnuframfæri sitt af úrvinnslu landbúnaðarvara og þjónustu við landbúnað úti um land. Og það liggur í hlutarins eðli, að ef um yrði að ræða allverulegan samdrátt frá því, sem nú er, þá missa auðvitað atvinnu sína hópar fólks. Það liggur í hlutarins eðli. Ella vex okkur langt yfir höfuð úrvinnslukostnaður þessara vara. Vegna þessarar till., sem hér er til umr., lýsi ég því yfir, að það er mjög af hinu góða að fleiri og fleiri taki virkan þátt í umr. um landbúnaðarmál. Og ég segi það hiklaust, það er mönnum til lofs þegar þeir leitast við að leggja fram tillögur. Það er mjög af hinu góða. Hins vegar er það svo, að menn setja inn í tillögur allan skrambann sem er kannske ekki allt af miklu viti. En sú umr., sem slíkar tillögur vekja, held ég að hljóti að vera af hinu góða. En ég endurtek það sem ég sagði í upphafi: Við megum ekki verða til þess, að atvinnuvegi eins og landbúnaði verði að fótakefli pólitískt ofstæki, hvaðan sem það kemur, og við eigum að ræða þessi mál hreinskilnislega og opinskátt. Þegar talað er um nýjar búgreinar held ég að við verðum að fara að taka á honum stóra okkar og framkvæma í alvöru eitthvað af því tagi. Vandamál landbúnaðar í dag eða sú stefna, sem menn vilja koma fram, er kannske tvíþætt. Það er í annan stað að hafa hemil á hefðbundinni framleiðslu okkar, þ. e. sauðfjár- og mjólkurafurðum, en í annan stað að stofna til nýrra búgreina sem örðum þræði gætu fyllt í skarðið, en jafnframt af því taginu og til þess að auka búsetumöguleika og lífsafkomu þeirra sem dreifbýlið byggja. En varðandi nýbúgreinarnar svokölluðu eru stór vandamál, og það er mála sannast, að það er allt annað að tala um landbúnað í ljósi hinna hefðbundnu framleiðslugreina, þ. e. sauðfjárframleiðslu og nautgriparæktar. Þetta er atvinnuvegur sem hefur verið með þjóðinni um aldir. Hitt er, eða sumt a. m. k. miklu nýrra af nálinni. Og það er nú svo, að það gengur stundum erfiðlega að segja við þennan og segja við hinn: Þú átt að hafa þessa starfsemi með höndum. - Ég veit að fjölmargir bændur eru þannig sinnaðir, að þeim þykir ekki meiri skyldleiki t. d. með loðdýrarækt við landbúnað heldur en það, að hvort tveggja heyrir undir landbrn. Viðhorf sumra bænda, sem ég þekki til, eru á þennan veg, enda eru þessar búgreinar að ýmsu leyti gerólíkar ef lítið er til samanburðar. Ég hef lýst því áður yfir og geri það enn, að þeir, sem landbúnað stunda, verða að eiga möguleika til tekna sem nægja til framfæris. Annaðhvort eru menn bændur eða ekki. Í framhaldi af þessu vil ég segja að það þarf auðvitað að auka fjölbreytni atvinnulífsins. En það er ekkert á móti því að bóndi, sem hefur e. t. v. brugðið búi, stundi einhverja aðra atvinnustarfsemi svo framarlega sem hann hefur hefur sveitfesti í viðkomandi byggðarlagi. Það er byggðin sem verður að halda ákveðnum þéttleika til þess að hægt sé að halda uppi eðlilegu mannlífi í þessu landi.



Herra forseti. Þeir. hv. stjórnarþm. sem hér hafa tekið til máls, hafa verið heldur daprir í bragði, að mér hefur fundist, og þótt syrta í álinn fyrir landbúnaði og er ekki að furða. Ég held að þeir hafi alveg rétt fyrir sér í því, að vandamál landbúnaðarins séu nú meiri en oftast áður á seinni tímum og að úrræði séu engin haldgóð enn þá a. m. k. sem gripið hefur verið til. Mig furðar raunar ekkert á því, að hv. þm. Stefán Valgeirsson skuli hafa sagt hér áðan orðrétt, að hann vonaðist til að sú stefna, sem væri verið að reyna að marka milli þriggja aðila ríkisstj., mundi að einhverju leyti bera þess merki, að stjórnarflokkarnir hafi til að bera kjark til einhvers konar úrbóta. Og hv. þm., sem síðast talaði, sagði að ekki hefðu menn komið auga á annað en kvótakerfi, fóðurbætisskatt og annað slíkt sem tilraun til úrbóta í hinum gífurlegu vandamálum sem landbúnaðurinn stendur frammi fyrir, sem eru e. t. v. meiri en oftast áður og ég vil segja: ekki vegna stjórnleysis, heldur ofstjórnar. Er það þó raunar kannske eitt og hið sama, því að óstjórn leiðir oftast af ofstjórninni í mannlegu lífi eins og atkunna er, og mætti kannske tala um tvíburasysturnar ofstjórn og óstjórn. Það er náskylt í stjórnarfari ríkjanna. Því meir ofstjórn, því meiri óstjórn, því meiri upplausn og því meiri vandræði í þjóðfélögum. En svo vill nú til, að það hafa komið fram hugmyndir, sem þm. hljóta að hafa heyrt, um aðrar aðgerðir í landbúnaðarmálum heldur en þær sem nú kveður mest að, þ. e. kvótakerfi. Og þar er um tvennt að ræða sem kannske er mikilvægast í landbúnaðarmálum í dag. Annars vegar er það, að bændur fái sína fjármuni í hendur, en þeim sé ekki haldið fyrir þeim í óðaverðbólgu sem er nú 50% og stefnir kannske mun hærra og áreiðanlega miklu hærra ef þessi langversta ríkisstj., sem setið hefur á Íslandi frá því að lýðveldið var stofnað, heldur lengi áfram enn þá. Hitt er að reyna að stjórna þessari offramleiðslu eða hafa áhrif á hana með allt öðrum hætti en kvótakerfi, þ. e. að beina fjármunum bænda til þeirra sjálfra og að afurðaverð, þegar þeir leggja inn sínar afurðir, verðir að einhverju leyti lægra sem nemur því sem þeir þegar hafa fengið greitt. Þetta hefur verið skýrt margsinnis hér í þingi og m, a. í bréfi frá Stéttarsambandi bænda, dags. 6. mars 1979, sem stílað er til mín. Þar eru mörg dæmi nefnd um þetta. Mikil vinna var í þetta lögð af hálfu Stéttarsambandsins og sérstaklega Árna Jónassonar, og þetta vita bændur auðvitað. En það hefur verið einhver dulinn máttur sem bannar þeim að ganga á eftir eigin fjármunum. Við vitum svo sem allir hvaða máttur það er. Það er ekki bara máttur vanans, það eru líka önnur máttarvöld sem halda fyrir þeim fjármununum þannig að bændur fá ekki sína peninga í hendur. Halda menn ekki að öðruvísi væri umhorfs í landbúnaði ef bændur hefðu fengið sitt fé alltaf á réttum gjalddögum og getað notað það í stað þess að láta það étast upp í óðaverðbólgu í höndum manna sem enga heimild hafa til að fara með þetta fé? Og þegar afurðalánavextir t. d. eru nú, að mér skilst, 28% og aðrir vextir eru 50%, ætli það sé þá ekki þægilegt að geta haft þetta fé undir höndum og valsað með það og heimtað svo hæstu vexti af bændum ef þeir eru taldir skulda? Og þegar um er að ræða milljónatugi, peninga sem engir vextir eru af, þar sem er uppbótafé og niðurgreiðslur, þá er líka þægilegt að geta haft það undir höndum svolítinn tíma, hvað þá þegar það er kannske mánuðum saman eða misserum. En ástæðan til þess að ég kveð mér hér hljóðs, er fyrst og fremst sú, að hinn 25. nóv. s. l. urðu umr. hér í Alþingi um þessi mikilvægustu hagsmunamál íslensks landbúnaðar. Á því er enginn vafi, að það eru mikilvægustu hagsmunamálin. Og þá lá frammi fsp. annars vegar til hæstv. landbrh., sem hér er mættur, og hins vegar hæstv. viðskrh., sem hér mætti líka a. m. k. í byrjun fundarins, og ég vil óska þess við hæstv. forseta, að hann biðji hæstv. viðskrh. að vera viðstaddan þessa umr. Mér finnst ekki of mikið að þeir þrír hæstv. ráðh., sem af einhverjum sökum komust ekki til Kaupmannahafnar og eru þess vegna hér á landi þessa viku, - það er ekki til of mikils mælst að þeir sitji þá stuttu þingfundi sem hér eru. Og ef svo skyldi nú vera, að einhver ráðh. í ríkisstj. færi með málefni fjmrh., sem ég hygg að hljóti að vera, að ráðh. Alþb. hafi beðið einhvern þessara þriggja, sem heima sitja, að gegna sínum málaflokkum, þá vildi ég líka óska þess við hæstv. forseta, að sá, sem gegnir störfum hæstv. fjmrh., mæti hér nú, ef það er ekki hæstv. landbrh. sem það gerir. Ég ætla þá að doka við augnablik meðan ég fæ upplýsingar um þetta.  „Búnaðarþing telur að enn liggi ekki fyrir nægar upplýsingar til þess að unnt sé að taka efnislega aðstöðu til þeirra hugmynda sem í till. fetast, en óskar eftir því við stjórn Stéttarsambands bænda, að hún láti fara fram frekari könnun á málinu.“ Þetta er á Búnaðarþingi fyrir tveim árum, og ég held að ég muni það rétt, að hæstv. landbrh. hafi tekið því ljúfmannlega að halda þessari könnun áfram og veita sina tilstuðlan til þess. Nú er liðið eitthvað á fjórða mánuð síðan þær umr. fóru fram, og ég efast ekki um að eitthvað hafi þessum könnunum miðað áfram. En það er mjög mikilvægt að fá úr því skorið, vegna þess að mjög auðvelt væri að losna algerlega við kvótakerfið ef þessar tillögur væru framkvæmdar, t. d. með þeim hætti að hluti af niðurgreiðslufé og útflutningsbótafé yrði notaður til að senda bændum heim mánaðarlega greiðslur, - við skulum segja að eingöngu þeir, sem eru með meðalbú og þaðan af minni, fengju þessar greiðslur, en síðan yrði stöðvað t. d. við 400 eða 500 ærgildi. Við getum hugsað okkur að taka fyrsta dæmið í þessum hugmyndum og hugleiðingum Árna Jónassonar og Stéttarsambandsins sem ég vitnaði til áðan, þar sem talað er um að greiða 25% af grundvallarverðinu beint til bænda. Síðan yrði innleggsverð eingöngu 75% af grundvallarverðinu vegna þess að menn hefðu þegar fengið 25% greidd. Þetta er ósköp einfalt í framkvæmd. Það þarf ekkert kvótakerfi. Og ef einhverjir geta framleitt fyrir þessi 75%, framleitt meira en 400% ærgildi, framleitt 450, 500 eða hvað menn vilja miða við, fái þeir aðeins greitt upp að þeirri upphæð. En ef þeir geta síðan framleitt fyrir 75% er öllum það heimilt, þar þarf ekkert eftirlit. Það þarf ekki að segja mönnum að þeir megi eiga þennan gripinn, en ekki hinn. Það þarf ekki að vera inni í högum hvers einasta manns, og það þarf ekki að hafa það lénsskipulag í landbúnaði sem nú er verið að koma á. Menn geta verið frjálsir verka sinna. Ef þessi upphæð, þessi mismunur, 25%, nægði ekki til þess, að svo drægi úr framleiðslunni að hún yrði rúmlega fyrir innanlandsmarkað, þá mætti hækka þessa beinu greiðslu til bændanna um 5%. Ef þetta verkaði of mikið til að draga úr framleiðslu á stærstu búunum mætti lækka hana niður í 20% o. s. frv. Allt er þetta ofureinfalt í sniðum gagnstætt því ömurlega kerfi sem nú er verið að hrúga upp, enda sagði hæstv. landbrh. réttilega að framkvæmdin væri ærið flókin og þetta væru flækjur í framkvæmd. Ég öfunda hann satt að segja ekkert af því að bera ábyrgð á framkvæmd þessa kerfis, enda er mér næst að halda að honum sé þetta kerfi að ýmsu leyti ógeðfellt. Ég vona að svo sé um fleiri ráðamenn og þeir beiti áhrifum sínum til þess, að ekki verði allt of langt siglt út á þennan ógæfusjó, út í þetta brimrót sem gæti vissulega valdið landbúnaðinum þeim búsifjum sem hér heyrðist t. d. á hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að hann sæi á næsta leiti. Og það er engin furða þó að þeir, sem telja sig sérstaka málsvara landbúnaðarins, beri nú ugg í brjósti, því að ég hygg, eins og ég sagði áðan, að sjaldan eða aldrei á seinni áratugum hafi vandamál landbúnaðarins verið eins gífurleg og það einmitt vegna þess að bændur fá ekki náð rétti sínum, fá ekki fjármuni sína í hendur og þeim er ekki heimilað að strjúka um frjálst höfuð, heldur er verið að hrúga upp þessu kerfi sem hæstv. ráðh. sagði að væri flókið í framkvæmd og flækjur o. s. frv. En nú langar mig að spyrja hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, formann þingflokks Alþb., hvort hann geti upplýst það, hver muni fara með ráðherraembætti Alþb. nú í fjarveru þeirra úti í kóngsins Kaupmannahöfn, hvort enginn fari með þau eða hvort hann viti til þess, að einhver hinna ráðh. fari með þessi embætti eins og venja er til þegar ráðh. eru fjarverandi. - Hann svarar ekki. Þá mun það vera rétt sem hæstv. landbrh. sagði hér áðan, að Alþb. á engan mann í stjórn, og ég vona að það verði aldrei aftur maður úr Alþb. í stjórn á Íslandi. Þar sem hæstv. viðskrh. lætur nú ekki svo lítið að vera hér mættur þó að hann sé einn þeirra þriggja sem urðu strandaglópar, þá verð ég víst að láta hér staðar numið og fæ ekki svar við þeim fsp. sem ég ætlaði að beina til hans. Nú mundi kannske hæstv. forseti koma þeim á framfæri, en þær eru um það, hvað hafi gerst síðan ráðh. upplýsti 25. nóv. að hann mundi halda áfram athugun á því, með hvaða hætti hann gæti framfylgt vilja Alþingis í skýlausri ályktun Alþingis frá 22. maí 1979. Það er nú að verða tvö ár síðan. Ályktunin hljóðar þannig með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt.“ Þetta eru skýlaus fyrirmæli til viðskrh. um að sjá til þess, að bændur fái fjármunina í hendur. Hinn 25. nóv. hafði því ekki verið komið í kring, en ráðh. lofaði þá að gangast fyrir því, að svo mundi verða á næstunni. Síðan er liðið nokkuð á fjórða mánuð, og ég leyfi mér að óska þess við hæstv. forseta, að hann komi þessari fsp. á framfæri við hæstv. viðskrh. Hefur hann eitthvað gert í málinu? Er hugmyndin að framfylgja vilja Alþingis? Fá bændur sína peninga í hendur eða fá þeir þá ekki? Ef ég ekki fæ svar við þessu, í næstu viku t. d., frá ráðh. persónulega skulum við segja, þá mun ég óska eftir því að fá að ræða málið utan dagskrár.



Herra forseti. Ég ætla að byrja þessi orð með því að þakka fyrir þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið hjá þeim sem hafa tekið til máls í þessari umr. Það er mjög mikilvæg ábending um kosti þessarar till. hvað hún fær jákvæðar undirtektir hér hjá öllum hv. alþm. nema einum, hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. Reyndar fannst mér það stærsti kosturinn og ég er honum reyndar miklu þakklátari en öðrum þm. að tala hér í þessum gamaldags Framsóknarnöldurtón um þessa till. og þetta mál. Það finnst mér vera mest meðmæli með tillögugerðinni. Svo að ég gleymi ekki þeim hv. þm. alveg, þá er best að það komi hér skýrt fram sem hann staðhæfði úr þessum ræðustól, þar sem hann sagði að 70% eða liðlega það - það er líklega 73% af landbúnaðarframleiðslunni - kæmi frá búum sem væru innan við 300 ærgildisafurðir. Þetta er rangt. 73% af landbúnaðarframleiðslunni koma af fyrstu 300 ærgildisafurðunum. Það eru sem sagt 27% af landbúnaðarframleiðslunni sem koma af þeim bústofni sem er umfram 300 ærgildisafurðir, og í þessari tölu, sem Stefán er með - og það er hans stóri misskilningur, eru að sjálfsögðu öll bú í landinu. Þetta vissi þessi hv. ræðumaður eins og svo margt annað, og er það nokkuð til marks um vísdóm hans í landbúnaðarmálum almennt séð! Hæstv. landbrh. talaði jákvætt um þessa till. Hann gat þess, að hann hefði verið 1. flm. að líkri till. fyrir tveimur árum. Hann má ekki gleyma því, hæstv. ráðh., að það er miklu skemmra síðan hann flutti sams konar till. Það mun ekki vera nema rúmt ár. Hæstv. ráðh. lét hins vegar taka þá till. hér af þingbekkjum án þess að ráðgast um það við okkur aðra flm. að þeirri till., og kannske er það skýringin á því, að hæstv. ráðh. kýs heldur að tala um tillöguflutning sinn fyrir tveimur árum en tillöguflutning sinn fyrir rúmu einu ári. En þetta út af fyrir sig skiptir ekki máli, heldur hitt, að það er rétt sem ráðh. sagði hér áðan, að markmiðin í þessum tillöguflutningi eru að meginstofni til mjög svipuð og sama eðlis. Þetta er stefna Sjálfstfl. Þetta er landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum í meginefnum, og auðvitað breytist það ekki eftir því hvaða maður það er sem er þar efstur á blaði sem flm. Stefna Sjálfstfl. breytist ekki út frá því. En kannske er það skýringin á því, hvað hv. þm. Stefáni Valgeirssyni fannst þetta ógeðfelldur tillöguflutningur. Aftur á móti er það kostur við þessa till. fram yfir aðrar till. sem hafa verið fluttar um landbúnaðarmál hér á Alþingi, að það er gerð miklu nákvæmari úttekt á vandamálum landbúnaðarins og þau eru skilgreind og röksemdirnar, sem eru notaðar, eru sóttar fyrst og fremst til Þjóðhagsstofnunar og Hagstofu Íslands, þannig að þetta er úttekt sem þess vegna verður ekki vefengd. Og í þessari tillögugerð eru þessum þætti málanna gerð miklu nákvæmari skil, enda er það að sjálfsögðu þýðingarmest í þessu öllu saman að það liggi fyrir, hvaða leiðir menn ætla að fara til þess að ná tilteknum markmiðum. Hæstv. landbrh. talað um að framleiðslusjónarmiðið væri ekki skilgreint, og annar hv. þm., Stefán Valgeirsson, talaði um að byggðasjónarmiðið væri ekki skilgreint í þessari till. Þetta er hvort tveggja rangt. Þetta er einmitt hvort tveggja skilgreint í till. og það miklu skýrar en í öðrum till. sem hafa komið fram um þessi efni. Í 4. gr. sjálfrar ályktunarinnar er byggðasjónarmiðið skilgreint. Þar er sagt, svo að ég vitni hér - með leyfi hæstv. forseta - í greinina eins og hún er: „Áhersla verði lögð á að treysta byggð í sveitumlandsins. Miðað verði við að hefðbundnar búgreinar ásamt aukinni nýtingu hlunninda fullnægi atvinnuþörf sveitanna í núverandi mynd, en nýjar búgreinar og aukin atvinnutæki, m. a. í iðnaði og þjónustugreinum, auki á styrk byggðar í sveitum landsins.“ Þetta er skilgreiningin á byggðasjónarmiðinu. Framleiðslusjónarmiðið er líka skilgreint. Það er miðað við að halda áfram 10% verðtryggingunni á útfluttar búvörur. Og ef fjármagnið nýtist betur með öðrum hætti en þeim að framleiða búvörur til útflutnings, þá sé heimilt að nota það til annarra þarfa. Það er sérstök áhersla lögð á að það sé aðeins ákveðið tímabil, sem vari í þrjú ár, sem hið opinbera gangi til móts við bændurna í þessu landi um að ná þessu jafnvægi. Bæði þessi atriði ættu þess vegna ekki að vefjast fyrir nokkrum lífandi manni. Bæði byggðasjónarmiðið og framleiðslusjónarmiðið eru skýrð til fulls. Þá er kannske út af fyrir sig rétt að ræða ofurlítið þann þátt ræðu hæstv. landbrh. sem fjallaði um stjórnunaraðgerðir á landbúnaðarframleiðslunni. Það vakti sérstaka eftirtekt hjá mér, að hæstv. landbrh. var að láta að því liggja og leitast við að færa að því rök, að þar sem í till. er fjallað um kjarnfóðurgjald og jafnvel kvótakerfi, þar sé stefnt að því sama og það sé til samræmis við þau brbl. sem hann gaf út á s. l. ári. Hér er um afskaplega mikinn misskilning að ræða hjá hæstv. ráðh. Ég vil byrja á því að leiðrétta það sem ráðh. sagði varðandi þann fyrirvara og þá viðmiðun sem við göngum út frá um lágt gjald á kjarnfóður, að þar er ekki hægt að setja jafnaðarmerki á milli niðurgreiðslna Efnahagsbandalagsins og 33% skattsins hér innanlands. Niðurgreiðslur Efnahagsbandalagsins, eins og þær voru í des., voru nokkuð áþekkar þessum skatti eins og hann er, en nú eru þær aðeins þriðjungur á móts við það, sem þær voru þá, og mestar horfur á því, að þær hverfi með öllu. Og hæstv. landbrh. má ekki ruglast í því, hvað felst einmitt í þessu ákvæði þáltill. Hér er ekki átt við kjarnfóðurgjald sem stjórnunaraðgerð. Það verður að liggja alveg skýrt fyrir, að hér er ekki átt við kjarnfóðurgjald sem stjórnunaraðgerð á landbúnaðarframleiðslunni. Það, sem liggur til grundvallar þeirri viðmiðun, er að tryggja íslenskan landbúnað fyrir innrás á erlendu vinnuafli í landbúnaðinn með því að það sé greitt niður af Efnahagsbandalagi Evrópu. Á þessu er svo gífurlega mikill munur að það má með engum hætti rugla þessu tvennu saman, því að eins og löggjöfin er og eins og að er stefnt hjá hæstv. landbrh., þá er þessi 33% skattur ekkert annað en verðmiðlunargjald. Hann er ekkert annað en tilfærsla á milli bænda og búgreina. Og m. a. af þeirri ástæðu hefur verið alveg ómögulegt að fá forsvarsmenn þessarar skipunar mála að taka upp það form að færa þetta á milli rekstrarliða í landbúnaðinum. Þetta er verðjöfnunargjald og ekkert annað. Og það er einmitt það sem við erum andsnúnir, m. a. vegna þess að á þessu fjármagni, eins og hefur komið fram í ræðu m. a. hv. þm. Eyjólfs Konráðs, verður slíkt misræmi að það er útilokað að það sé hægt að sætta sig við það. Það er ekki farið að skila bændum sjálfum einni einustu krónu af þessum kjarnfóðurskatti og það á ekki að gera það fyrr en í aprílmánuði. Menn geta velt því fyrir sér, hve margir aurar eru þá orðnir í hverri krónu sem hefur verið tekin af bændum allt frá því í júlímánuði og fram undir síðustu áramót, og enn þá auðveldara eiga menn með að gera það upp við sig, hvað það fjármagn dregur í úfborgunarverði á búvöruverði til bændanna í þessu landi. Það er alveg skýrt, að flm. þessarar till. eru á móti kjarnfóðurgjaldi til verðjöfnunar með þessum hætti. Annað mál er að leggja kjarnfóðurgjald, eins og ég sagði áðan í minni ræðu, á toppinn á kjarnfóðurnotkuninni og skapa þannig aðhald að kjarnfóðurnotkun í landinu. Vera má að menn séu ekki sérstaklega hrifnir af því fyrirkomulagi vegna þess að þá koma ekki inn miklir peningar. Bændur hagræða þá málum innan síns búrekstrar hver og einn og ná þannig þeim árangri, sem að er stefnt, án þess að þvinga framleiðslu þeirra niður með sama hætti og var gert með brbl. á s. l. vori. Það er svo annað mál, að þessi umr. af minni hálfu um kjarnfóðurgjaldið kemur hér inn af þessu sérstaka tilefni, þessari sérstöku viðleitni hæstv. landbrh. til að reyna að sanna að hægt væri að segja jafnaðarmerki á milli þessara tveggja mjög svo ólíku sjónarmiða varðandi notkun á kjarnfóðurgjaldi. Ég sakna þess nú, að hv. þm. Davíð Aðalsteinsson skuli ekki vera hér í salnum.  „Með þeim fyrirvörum, sem framan greinir, er þó hægt að fallast á að slíkar heimildir séu fyrir hendi í lögum“ Þetta las hv. þm., en lengra las hann hins vegar ekki. Og það skiptir meginmáli vegna þess að í því, sem á eftir kemur, koma fram skýringar, og það er kannske engin tilviljun að stuðningsmaður ríkisstj. vilji ekki lesa þetta upp, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við núverandi aðstæður í peninga- og verðlagsmálum, þar sem verðgildi útflutningsbóta rýrnar og stöðugt breikkar bilið milli framleiðslukostnaðar búvara og þess verðs, er fæst fyrir þær vörur á erlendum mörkuðum, getur þurft að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir óeðlilega birgðasöfnun.“ Það er m. ö. o., að það getur þurft frekar að veifa röngu tré en engu, og við þær aðstæður, sem nú eru í þjóðfélaginu, er það ákafleg víða sem menn þurfa að nota röngu trén og þau þurfa að vera til, frekar en að hafa ekkert í höndunum. Það er með þessum hætti sem óhjákvæmilegt er að slíkar heimildir séu fyrir hendi í lögum þótt þær séu hins vegar algerlega andstæðar stefnu Sjálfstfl. Þetta eru þeir efnisþættir sem mestu skipta í sambandi við það sem hefur komið fram efnislega í þessum umr., og í raun tel ég að ég hafi svarað því. En til viðbótar við það, sem ég hef þegar sagt um brbl. frá síðasta vori og þá út frá því sem hæstv. landbrh. var að tala um gildi þeirra og árangur, er kannske vel þess vert að vitna hér í ummæli Árna Jónassonar um þann árangur, en hann segir m. a. í viðtali við Þjóðviljann, með leyfi forseta: „Minnkun kjarnfóðurnotkunar hefur þannig valdið óverulegum samdrætti á mjólkurmagninu eftir kú.“ Og í greininni kemst hann enn fremur að því, að það sé minnkun bústofns sem sé fyrst og fremst orsök þess, hvað framleiðslan hefur dregist saman. Og það er einmitt í samræmi við það sem ég gat um í minni framsöguræðu, að búfjártalan í landinu er komin niður fyrir það sem hún hefur verið nokkru sinni á tveimur síðustu áratugum. Menn geta þá metið til hvers það kann að leiða í landbúnaðarframleiðslunni ef á að halda áfram að þvinga bústofninn í landinu niður með kvótakerfi. Það er á móti því sem við flm. erum. Tillöguflutningur af hendi ríkisstj. hefur verið hér til umr. og sá boðskapur enn einu sinni kynntur, að þar færu menn mikið í tillögugerð. Í stjórnarsáttmálanum er frá því sagt, að stefnu í landbúnaði eigi að ákvarða með flutningi og samþykki till. um stefnumótun í landbúnaði. Það er kannske skýring á þeim mikla doða sem er í kringum landbúnaðarmál núna, að ríkisstj. sé ekki enn þá búin að koma sér niður á stefnu í landbúnaðarmálum. Og þá er sannarlega ástæða til þess, að menn fari að hugsa sig um. Það er tvennt sem ég vildi sérstaklega minnast á í sambandi við það sem hefur komið fram í ræðum út frá þessari væntanlegu tillögugerð, og ætla ég þá að sjálfsögðu að geyma mér eðlilega, eins og við væntanlega munum almennt gera, umr. um hana þar til hún kemur fram. En tvennt ákaflega mikilvægt hefur komið fram í þessum umr. Í fyrsta lagi er það, að það hefur verið frá því sagt að það eigi að gera búrekstrarkönnun og það eigi að gera úttekt á landbúnaðinum í landinu. Skyldi þetta nú vera eitthvað nýtt? Ég held að þetta sé búið að gera þrisvar eða fjórum sinnum á þeim tíma sem ég hef verið ráðunautur. Og þar eru til mjög nýlegar heimildir um þetta í sumum búnaðarsamböndum. Aftur á móti hefur þessi gagnasöfnun og þessi úttekt, sem hefur þannig verið til stofnað af og til í þrjá síðustu áratugi, aldrei skilað neinu. En nú er best að sjá hvað setur. Væntanlega skeður eitthvað í þeim efnum núna. Ég vona aðeins að þetta sé ekki fyrirboði þess, að með þessu móti eigi að fara að káfast í búrekstrinum hjá hverjum og einum bóndá í þessu landi. Ég vona sannarlega að þessar upplýsingar séu ekki fyrirboðar þess. Þá verður sannarlega ekki nein ástæða til þess að óttast offramleiðslu í landbúnaði, því að við þær aðstæður búa íslenskir bændur ekki. Annað, sem hefur komið fram og virðist vera ákaflega vinsæll boðskapur, er að það vanti að meta þjóðhagslegt gildi landbúnaðarframleiðslunnar, sérstaklega vanti að meta þjóðhagslegt gildi sauðfjárræktar á Íslandi. Þetta segir m. a. hæstv. landbrh., einn slyngasti sauðfjárræktarmaður á Íslandi, sem m. a. á einn allra dagprúðasta hrútastofn sem nokkur íslenskur bóndi á. En samt metast menn um gildi þess, að þessi búgrein skuli vera stunduð á Íslandi. Allt rekst þetta nokkuð á. En, þeir sem ekki vita, geta spurt aðra, og ef mönnum er ekki kunnugt um þetta í landbrn. er hægt að fara í hús til nágrannans og spyrja hvað hann hafi að segja. Í tímariti um iðnaðarmál, 4. tbl., birtist grein eftir Svein Björnsson, og ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér aðeins innganginn í þeirri grein. Þar segir svo: „Ullariðnaðurinn er aðalvaxtarbroddur íslensks útflutningsiðnaðar. Á síðasta ári nam útflutningsverðmæti hans milli 8 og 9 milljarða kr. Um 1100 manns starfa að ullarvöruframleiðslu í um 40 fyrirtækum um allt land. Eftirspurn eykst stöðugt. Um 80% útgjalda í prjóna- og saumagreinum þessa iðnaðar eru vinnulaun og efni. Frá okt. 1978 til jafntengdar 1979 hækkuðu þessir kostnaðarliðir um sem næst 40%. Á sama tíma hækkaði meðalgengi Bandaríkjadollars um 23–24%. Samið er um fast verð við erlenda kaupendur á haustin.“ Vart þarf að hafa fleiri orð um stöðu ullariðnaðarins til að lýsa áhrifum verðbólgunnar á tilveru hans. Í rauninni eru áhrifin meira og minna þau sömu á alla aðra útflutningsstarfsemi. Sveinn Björnsson er ekki í neinum vafa um þjóðhagslegt gildi sauðfjárræktar á Íslandi. Hann segir í þessari grein að útflutningsverðmætin nemi 8–9 milljörðum, og hann segir að það séu 40 fyrirtæki víðs vegar um land sem vinni að þessari framleiðslu. Og hann segir líka að 80% af framleiðslukostnaðinum séu vinnuafl og framleiðsla. Menn virðast ekki endilega þurfa að eiga fallega hrúta til þess að geta áttað sig á gildi sauðfjárræktar á Íslandi. Það var að sjálfsögðu málefnaleg ræða sem hv. þm. Helgi Seljan flutti hér áðan, og átti ég reyndar ekki von á öðru, svo vel sem ég þekki til þess manns. En við eitt atriði verð ég þó að gera aths., og það er þar sem hann ætlaði sér að fara að stýra landbúnaðarframleiðslunni með aðhaldi í fjárfestingu. Um þetta hefur verið mikið talað, og það eru reyndar alls ekki orð þessa hv. þm. að erfiðleikarnir í landbúnaðarframleiðslunni stöfuðu af of mikilli fjárfestingu í landbúnaði. En vandamálin hafa í vissum tilvikum verið skýrð á þann einfalda hátt, að of mikil fjárfesting í landbúnaði hafi valdið of mikilli framleiðslu. Ég hef hér meðferðis sérstakt yfirlit frá Þjóðhagsstofnun um þetta atriði. Þar kemur fram að frá árinu 1965 til ársins 1979, sem er síðasta árið þar sem allar tölur liggja fyrir, hefur fjármunamyndun í landbúnaði 20-faldast á þessu tímabili. Menn líta gjarnan á þessa tölu og ganga út frá henni þegar þeir eru að tala um offramleiðsluna í landbúnaði og tilurð hennar. En þegar þetta er hins vegar fært til rétts verðlags kemur í ljós að fjárfesting er nálega á öllu þessu tímabili alveg sú sama. Þar eru aðeins frávik rétt í kringum 1970, á erfiðleikaárum þá, og samdráttur í þeirri fjárfestingu kemur einkum niður á vélum og tækjum. Og það er aðeins aukning á tveimur árum á þessum síðasta áratug, og það er vegna byggingar grænfóðurverksmiðjanna. Að öðru leyti er fjárfesting í landbúnaði, árleg fjárfesting 15 s.l. ár, alveg sú sama. Og það er reyndar athyglisvert, að á sama tíma og fjárfestingin eykst, 20-faldast að krónum til, þá minnkar hún að magni til um 20%. Þessa get ég hér alveg sérstaklega vegna þess, að ef menn ætla að fara að stýra landbúnaðarframleiðslunni út frá þessu þá er þar um mikla reikningsskekkju að ræða. g held að það megi nefnilega ekki vera öllu minni fjárfesting í landbúnaði til þess að halda honum í eðlilegu horfi, og má m. a. tilgreina það, að inni í þessum tölum er t. d. öll mjólkurtankvæðing í sveitum landsins. Ég er nú búinn að athenda hv. þm. Helga Seljan afrit af þessari skýrslu frá Þjóðhagsstofnun svo að ég veit að hann glöggvar sig á þessu eins og mörgu öðru. Ég hef nú fjallað hér um þau sérstöku efnisatriði sem hafa komið hér fram, og ég reyndar veit ekki vel hvernig ég á að meta það sem menn hafa verið að tala hér um, að þetta væri ekki tímamótatillaga. Það er mikil spurning hvort það væri nokkur sérstakur kostur við þessa till. að þetta væri einhver tímamótatillaga. Á hvern hátt ætti það þá að vera? Hér hafa t. d. verið lagðar fram á Alþingi tillögur um að fella niður útflutningsbótatrygginguna á 5 árum. Það eru engin slík tímamót í þessari tillögu. Hæstv. viðskrh., sem ekki er hér við þessa umr., sagði við umr. í Ed. í fyrravor, að Framsfl. hefði alltað verið á móti og væri á móti 10% verðtryggingunni. Það eru engin slík tímamót sem felast í þessari tillögu. Ekki er hún heldur um það, að fækka eigi bændum um 1300 eða einhverja álíka tölu. Það væru tímamót ef tillaga kæmi fram um það á Alþingi. En það, sem skiptir máli, er, hvort sem tillagan verður samþykkt eða ekki, að það liggur fyrir hver er vilji okkar flm. í þessari tillögugerð. Það er að sjálfsögðu alls ekki leitast við að koma neitt þvert á þær reglur sem nú eru fyrir hendi í landbúnaðarlöggjöf, ekki nema einn og einn vanskapnaðarkróga, eins og kjarnfóðurgjaldið á s. l. vori, og kvótafyrirkomulagið, eins og það er. Annað fær að sjálfsögðu að standa í þessari stefnumótun. Það er hins vegar farið inn á nýjar leiðir, sem bent er á og hafa verið skýrðar fyrr í þessum umr. Þetta tel ég vera jákvætt við þessa till., og það er m. a. af þessari ástæðu sem við höfum fengið fram hér á Alþingi jákvæð viðbrögð við þessum tillöguflutningi, eins og m. a. kom fram í máli hv. þm. Helga Seljans, sem sagði að hér gætu menn verið sammála um langflesta hluti. Og hvað er þá að? Hæstv. landbrh. lýsir því yfir, um leið og hann gengur hér úr ræðustól, að það sé margt gagnlegt í þessum tillöguflutningi og flest mjög jákvætt. Hv. þm. Helgi Seljan, talsmaður Alþb. í landbúnaðarmálum á Alþingi, segir að flest af þessum málum sé með þeim hætti, að menn geti verið sammála um það. Það virðist þá helst, miðað við ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, vera Framsfl. sem hefur þá sérstöðu að geta ekki stuðlað að því að koma á skynsamlegri umræðu og skynsamlegum tillöguflutningi í landbúnaðarmálum hér á Alþingi.



Herra forseti. Þetta eru orðnar allmiklar umræður og er sjálfsagt að lýsa ánægju sinni yfir því. Þær hafa verið að ýmsu leyti gagnlegar og þingmenn hafa rætt þessi mál af yfirvegun yfirleitt og margt verið réttilega sagt. Ég skal ekki fara í löngu máli út í ræðu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, hv. 5. landsk. þm., en hann spurði um tiltekin atriði í fyrsta lagi hvað hefði verið unnið af hálfu rn. frá því í nóv. s. l. að útreikningum á því, hvernig það komi út að greiða hluta af niðurgreiðslum af útflutningsbótum beint til bænda. Ég svara því mjög á sömu lund og ég gerði, að ég hygg, 25. nóv., er ég hafði þann fyrirvara, að starfsmenn Stéttarsambands bænda og Framleiðsluráðs væru enn mjög önnum kafnir við útfærslu á þeim reglum sem bændasamtökin hafa samþykkt og landbrh. lögum samkvæmt hefur ekki heimild til þess að gefa þeim fyrirmæli um að hverfa frá, svo að meðan sú vinna stæði væri þess varta að vænta að mikið gerðist í þessu máli. Hins vegar mun þessi vinna nú langt komin, og er sjálfsagt að athuga það frekar. Hins vegar er rétt að vekja á því athygli, að um þetta sérstaka atriði hafa ekki komið fram óskir frá fulltrúum bænda yfirleitt. Nú skal ég síður en svo draga í efa að hv. 5. landsk. þm. sé fulltrúi bænda eins og annarra kjósenda í okkar kjördæmi. En þeir, sem eru fulltrúar í bændasamtökunum, hafa ekki hvatt mikið til þessa máls. Hv. þm. minntist hér á eitt dæmi í þeim útreikningum sem fyrir lágu í bréfi hans frá Stéttarsambands bænda 6. mars 1979. Þar kemur út úr því dæmi, þar sem reiknað væri með að 25% framleiðslukostnaðar væru greidd hverjum bónda á 500 ærgilda búi beint af niðurgreiðslufé, í fyrsta lagi, að miðað við það kerfi yrði verð samanlagt á mjólk 70 kr. hærra til neytanda, en á dilkakjöti yrði heildsöluverð 486 kr. hærra á kíló. Þetta dæmi kom því þannig út, að það sýndist ekki hagstætt. Enn hefur ekki komið í ljós að hér sé um hagstæða leið að ræða. En það geta vitaskuld orðið breytingar miðað við nýjan vísitölugrundvöll, eins og ég drap á í minni ræðu, að þá gæti komið hagstæðar út að verja fé af niðurgreiðsluþætti ríkisútgjalda til þess að greiða niður frumþarfir framleiðslunnar. Það er ókannað mál og verður að bíða síns tíma. En ég mun nú ítreka þetta við fulltrúa bændasamtakanna, vegna þess að þessi ósk hefur komið hér fram að nýju á hv. Alþingi, og beina því til þeirra, hvort þeir sjái sér fært að leggja vinnu í að athuga þetta frekar. Nú vil ég aðeins segja það, eins og ég sagði 25. nóv., ef ég man þá dagsetningu rétt, að það eru mjög mikil vandkvæði á framkvæmd þessa máls, - mjög mikil vandkvæði. Ég lagði mikla vinnu í það, bæði sjálfur og lét líka leggja mikla vinnu í það s. l. haust, að athuga á hvern hátt væri hægt að koma því við að greiða beint til bænda orlofsþáttinn sem nú er inni í búvöruverðinu. Við þá vinnu, sem væri mjög sambærileg að kerfi til, kom það í ljós, að það urðu slíkar flækjur að ég treysti mér ekki til að koma þessu í framkvæmd, sem ég taldi hagstætt ef einföld eða tiltölulega greiðfær framkvæmdaleið hefði fundist. Svo væri bæði fyrir neytendur og framleiðendur. Því miður fundust ekki við þá vinnu, sem í þetta var lögð á þeim tíma, nægilega greiðar framkvæmdaleiðir til þess að við treystum okkur til að fara í þann þátt málsins, og það er mjög sambærilegt hvað framkvæmd snertir við það sem hv. þm. talar nú um. Hv. þm. beindi jafnframt fsp. til hæstv. viðskrh., sem ekki er nú viðstaddur, varðandi þann þátt málsins, hvað gert hefði verið í því að framfylgja ályktun Alþingis um að koma því fé, sem bundið er í rekstrarlánum og afurðalánum landbúnaðarins, beint til bænda. Ég fól í fyrravetur sérstakri nefnd, sem vann að athugun á afurðalánakerfinu, að taka þetta mál til sérstakrar athugunar. Þessi nefnd skilaði áliti, ef ég man rétt, nú eftir áramót. Því miður er ég ekki með nefndarálitið hjá mér, ella væri mjög nauðsynlegt að koma niðurstöðum úr því nál. á framfæri við hv. 5. landsk. og raunar við Alþingi í heild. En niðurstöður úr áliti nefndarinnar voru mjög neikvæðar á þá lund að það hefðu ekki fundist leiðir til þess að framkvæma þetta á þann máta sem ályktun Alþingis gerði ráð fyrir. Formaður þessarar nefndar, sem hafði verið skipuð fyrir mína tíð í landbrn., var Vilhjálmur Hjálmarsson fyrrv. menntmrh. o í n. voru fulltrúar frá bankakerfinu, þ. á m. Seðlabanka Íslands, og frá Alþingi og að ég hygg frá bændasamtökunum. Nú minnist ég þess, að hv. þm. Árni Gunnarsson var einn af nefndarmönnum, og hann sagði mér, eftir að nefndin hafði komist að niðurstöðum sínum, að niðurstöður hennar væru í rauninni mjög alvarlegar fyrir Alþingi vegna þess að sýnilegt væri að Alþingi hefði samþykkt till. sem erfitt væri að framkvæma. Mér er ekki kunnugt um það, hvort hæstv. viðskrh. hefur látið vinna í þessu frekar, vegna þess að þessu máli hefur nú upp á síðkastið verið beint til hans, og eins og ég segi, ég er ekki með þessar niðurstöður nefndarinnar hér hjá mér. Nú þykist ég vita að það sé unnt að finna leiðir í þessu máli sem eru kannske nokkuð á annan veg en hv. þm. Eyjólfur Konráð hefur gjarnan orðað, og þær leiðir eru í raun og veru framkvæmdar á vissum framleiðslusvæðum. Það er á þann veg, að ég hygg, að framleiðslufélögin hljóti og verði að vera lántakendur þessara lána, en þau gætu lagt þessa fjármuni annað tveggja inn á viðskiptareikning hlutaðeigandi framleiðanda eða inn á bankareikning hans, gjarnan eftir samkomulagi milli framleiðslufélags og milli hlutaðeigandi einstaklings. Þessa leið hygg ég hægt að fara í svona máli. Hitt hef ég aldrei talið fært, að gera alla framleiðendur búvöru á Íslandi að lántakendum. Ég hef aldrei talið það fært. Ég hef ekki tölu á því, hvað þeir eru margir, en þeir eru vafalaust a. m. k. fjórum sinnum fleiri en bændur í landinu, og að hafa bókhald á því öllu saman og endurgreiðslur í lagi, tryggingar o. s. frv., það er án efa of flókið kerfi. Ég skal ekki eyða tíma í að ræða það, hvort nú séu einhver meiri vandamál í landbúnaði en verið hefur. Ég tel að þau séu í raun og veru minni en var fyrir einu til tveimur árum, enda þótt vandamálin séu ærin. Þau eru af ýmsum toga og meira að segja þeim þáttum sem lítt hefur borið á í þessari umræðu í dag. Skal ég ekki fara að leiða þá þætti inn í hana nú þegar svo langt er komið. En þau vandamál eru auðvitað ærin í íslensku þjóðfélagi, það vitum við og ég skal ekki gera lítið úr því. En ég held þau séu raunar heldur minni en þau hafa verið fyrir einu til tveimur árum. Hvort hér sé ofstjórn eða óstjórn á þessum hlutum, þá vil ég nú ekki taka undir það. Ég tel að bændastéttin og forustumenn hennar hafi tekið á framleiðsluvandamálum sínum með miklum myndarskap. Út af fyrir sig getum við sagt að það hefði kannske eitthvað mátt betur fara, en við öðru var ekki að búast. En bændastéttin hefur haft forustu um það og löggjafinn veitt lagaheimildir til þess að gera það mögulegt að leysa að verulegu leyti úr þeim framleiðsluvandamálum sem íslenskur landbúnaður var staddur í. Að þeim orðum loknum get ég ekki tekið undir það með hv. 5. landsk., að vandamálin séu nú stærri en áður var. Í sambandið við ræðu hv. 11. landsk., 1. flm. þessarar till., þá er það út af fyrir sig alveg hárrétt hjá honum, að sú till., sem ég vitnaði í að ég hefði verið 1. flm. að, var flutt fyrir rúmlega einu ári. En hún var fyrst flutt fyrir tveimur árum. Hún var endurflutt á haustþingi árið eftir og ekki afgreidd á því þingi. Hún var ekki afgreidd og hefur ekki verið endurflutt. Það þarf því ekki að bera neitt á milli okkar um það. Hv. þm. gerði nokkuð mikið úr því, að þau stefnumál, sem þessi till. byggðist á, væri unnin upp úr gögnum frá Þjóðhagsstofnun og Hagstofu Íslands.  Ég þakka hv. flm. fyrir skilgreiningu hans á framleiðslusjónarmiðinu, sem ég tel fullnægjandi skýrt af hans hálfu, þannig að það sé meining flutningsmanna að framleiðslan skuli miðast við það að 10% verðtryggingin haldist og sé fullnýtt. Þetta tel ég fullnægjandi skýringu og ég þakka hv. flm. fyrir það. Þá kemur aftur að framleiðslustjórnuninni sem er í rauninni aðalatriðið í útfærslu á þessari till., þ. e. eftir að grundvallaratriðunum sleppir. Þá fór nú heldur að versna í því. Sem sé tillagan sjálf, eins og hún er úr garði gerð og ég las nokkrar setningar úr, er eiginlega staðfesting á því, að flm. vilja stefna á sama hátt og gert hefur verið í þeim aðgerðum til stjórnunar á framleiðslu sem beitt hefur verið síðan ég kom í landbrn. og raunar nokkru áður. Hún er staðfesting á því. En ræða hv. flm., seinni ræða hans, var bara öll í aðra átt og það þótti mér sannast sagna mjög svo einkennilegt. Ég skal ekki fara að rekja þetta því að mér finnst ekki taka því, því að till. sjálf liggur fyrir. Hún er á borðum allra hv. þm. og þar segir sem fyrsta atriði í þessari till., að heimilt sé að leggja gjald á allt innflutt kjarnfóður og svo til viðbótar gjald á umframnotkun. Svo kemur hv. þm. hér og segir að kjarnfóður, sem notað er til innanlandsframleiðslu, eigi að vera gjaldfrítt. Og hann talar um þetta sem vanskapnaðarkróga. Ég veit ekki hvort ræða hv. þm. ætti að kallast vanskapnaðarkrógi, því að hún fór alveg á mis við till. sjálfa sem hann var að mæla fyrir. Svo koma aftur í grg. till., sem er auðvitað í samræmi við tillögugreinina sjálfa og allt gott um það að segja, - þar koma fram sterkar röksemdir fyrir kjarnfóðurgjaldi, sem sjálfsagt er. Flm. virðist styðja sína till. sterkum rökum. Það er sjálfsagt og má þakka honum fyrir það. Hann hefur gert það mjög skýrt. Það segir m. a.: „Notkun kjarnfóðurs hefur tekið breytingum eftir verðlagi þess á hverjum tíma, sem síðan hefur komið fram í aukinni framleiðslu. Þetta sýnir að kjarnfóðurgjald er áhrifamikil leið til að stjórna framleiðslu á búvörum.“ Ég tel ekki þörf á því að lesa fleiri setningar úr grg. þessarar till.  Ég held að það sé ekki ástæða til þess að fjalla um þetta í löngu máli. Ég vil aðeins taka það fram, sem hv. 1. flm. minntist hér á og vitnaði í Árna Jónasson, að minnkun kjarnfóðurnotkunar hefði haft óveruleg áhrif á framleiðslu búvara. Þetta getur allt verið að nokkru leyti rétt. Hér segir í fréttabréfi frá upplýsingaþjónustu landbúnaðarins 1. mars, þar sem er útdráttur úr uppgjöri frá nautgriparæktarfélögunum í landinu, að talið sé einna athyglisverðast í skýrslum að þrátt fyrir að kjarnfóðurgjöf hafi minnkað um 231 kg á ársbú hafi nytin aðeins minnkað um 53 kg á ársbú hjá nautgriparæktarfélögunum. En samkvæmt kenningu eiga að fást 2–2.5 kg af mjólk fyrir 1 kg af fóðurblöndu. Samt minnkaði nytin aðeins um 53 kg við það að kjarnfóðurgjöfin dróst saman um 231 kg. Það virðist sem sé koma í ljós, að kjarnfóðurgjöf hafi verið í óhófi til mjólkurframleiðslu að undanförnu og að menn hafi ekki einungis framleitt mjólk sem þeir hafi síðan ekkert getað fengið fyrir, vegna þess að mjólkurafurðir hafi ekki selst fyrir meira en vinnslukostnaði á erlendum markaði, heldur hafi þeir lagt í stórkostleg útgjöld við kjarnfóðurkaup sem síðan hafi sama og ekkert fengist fyrir í framleiðslu. Það má því leiða að því getum, að á einhverjum svæðum landsins geti bændur í nautgriparæktarfélögunum, sem sjá þessar tölur fyrir framan sig, jafnvel lært eitthvað í fóðurfræði. Það er auðvitað gott ef við getum keppt að aukinni hagkvæmni í framleiðslu og að samdrætti í notkun erlendra aðfanga og haldið samt nokkurn veginn í horfi með framleiðslu. Hv. 1. flm. þessarar till., 11. landsk. þm., undraðist það að bóndinn á Akri, sem ætti lagðprúða hrúta, skyldi þurfa að spyrja um gildi sauðfjárframleiðslu og sauðfjárræktar. Nú er það svo, að ég þykist kannske vita mínu viti um sauðfjárrækt og gildi hennar. En það eru bara ekki allir sem viðurkenna það sem ég segi - við skulum segja úr þessum ræðustól. Ég hafði hugsað mér að fá úttekt á þjóðhagslegu gildi umframframleiðslu í landbúnaði til þess að fá niðurstöður sem fólkið í þéttbýlinu tryði. Til þess voru settir í þá nefnd starfsmenn frá opinberum stofnunum, eins og Þjóðhagsstofnun og hagdeild Seðlabanka Íslands, til að taka þátt í þessari úttekt. Ég hafði nefnilega sterka trú á því, að ég segi kannske vissu, að það mundi sannast að það væri hagstætt fyrir íslenska þjóð að framleiða sauðfjárafurðir enda þótt hluta þeirra þyrfti að flytja út með verðuppbótum úr ríkissjóði. Svo mikilvæg er þessi framleiðslugrein í mínum augum og ég trúi því enn, að þegar niðurstöður fást úr þessari úttekt muni þetta sannast. Allt, sem hv. þm. Egill Jónsson sagði, studdi þetta, ekki síst það sem hann las um ullariðnaðinn úr ritgerð eftir Svein Björnsson og var auðvitað mikilsvert innlegg í þetta mál þó það sé ekki nema hluti af dæminu. Ég hef stundum rakið þetta dæmi nokkru lengra, ég skal ekki taka tíma í það nú, en það dæmi er stórt þegar allir þættir þess eru skoðaðir. Ég held því að það sé mikilvægt fyrir þá, sem bera hagsmuni landbúnaðarins fyrir brjósti, að slík sönnunargögn fáist, ef okkur tekst að fá því ráðið til lykta, - slík sönnunargögn verði lögð á borðið af hálfu aðila sem þjóðin í heild trúir. Þá höfum við fengið fastari grundvöll í allri landbúnaðarumræðu og sú landbúnaðarumræða er stundum með nokkuð sérkennilegum hætti, - en þá höfum við fengið fastari grundvöll að standa á heldur en við höfum haft hingað til. Þó svo að ég þykist vita mínu viti í þessu máli og þó svo að hv. þm. Egill Jónsson viti kannske allt um þetta mál, þá er ekki alveg víst að aðrir viðurkenni þetta fyrr en við höfum úttekt aðila sem þjóðin öll ber traust til. En það er þetta sem liggur að baki því að sett var nefnd til að vinna þetta verk. Herra forseti. Vegna þess að það líður dagurinn, þó ærið sé órætt, skal ég ekki lengja þetta mál. En málefni landbúnaðarins og stefnumál í landbúnaði eru, eins og hér hefur verið ítarlega bent á, ákaflega þýðingarmikið mál fyrir bændastéttina, fyrir það fólk sem byggir sveitir landsins, en ekkert síður fyrir þjóðina í heild. Við þurfum að styðja þá umræðu þeim gögnum að það geti tekist sátt um þessi mál. Og að það sé ekki tengur unnt fyrir óvandaða menn, hvaðan sem þeir koma, að halda uppi óhróðursskrifum eða óhróðurstali um landbúnaðarmálin, eins og stundum hefur gerst, því miður.



Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. landbrh. þegar hann segir að það sé nauðsynlegt að hafa úttekt, sem allir trúi og allir geti treyst, þegar talað er um þessi mál, því að það hefur því miður af mörgum aðilum og úr öllum áttum verið talað um þessi mál af allt of miklu ofstæki, líka af fulltrúum þeirra sem verja landbúnaðarstefnuna og hafa varið hana á undanförnum árum. Ég er því mjög ánægður með það að menn hafi einhvern fastan grundvöll til að standa á og menn viti vel hvað þeir eru að tala um. Það ber að virða að bændur og forsvarsmenn þeirra hafa nú tekið upp stjórnun á framleiðslu landbúnaðarvara og hafa á ýmsan annan hátt tekið upp skynsamlegri stefnu og skynsamlegri vinnubrögð en oft áður hafa verið uppi höfð. Betra hefði auðvitað verið og ástandið ekki eins slæmt og nú er raunin á ef forustumenn landbúnaðarins hefðu áður hlustað á og tekið alvarlega aðvaranir Alþfl. um það, hvert óheft offramleiðsla mundi leiða. En betra er seint en aldrei. Mér hefur ávallt fundist mismunur á kjörum bænda innbyrðis óhóflega mikill og miklu meiri en gengur og gerist annar staðar í þjóðfélaginu. Lítið sem ekkert hefur verið gert af forustumönnum landbúnaðarins til að lagfæra þetta. Mér finnst að mjög sé nauðsynlegt að þetta verði lagfært, ekki síst núna þegar verið er að draga úr landbúnaðarframleiðslu, sem hlýtur auðvitað að koma niður á mörgum. Herra forseti. Það er margt skynsamlegt í þeirri þáltill. sem hér er til umr. Við Alþfl.- menn getum stutt efni hennar í mörgum veigamiklum atriðum þótt við séum ekki sammála um þáltill. á öllum sviðum.



Herra forseti. Ég fagna því að hér er komin fram till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði. Ég ætlaði að geyma mér að ræða þessi mál þar til landbrh, hefði lagt fram slíka till. til þál. hér á Alþingi, en í hans máli hefur komið fram margt nú í dag sem skýrir stefnu hans. Það er sérstaklega eitt atriði sem ég vil þó gjarnan fá orðað á ljósari hátt. Það er 3. grein í markmiðunum: „Framleiðsla landbúnaðarafurða miðist fyrst og fremst við það, að fullnægt verði þörfum þjóðarinnar fyrir neysluvörur og hráefni til iðnaðar. Auk þess verði tekið fullt tillit til þjóðhagslegs gildis þeirra atvinnutækifæra annarra, sem landbúnaðarframleiðslan veitir.“ Nú skilst mér að hér sé fyrst og fremst verið að tala um sauðfjárræktina í þessu landi. Og þar sem hv. flm. hefur lýst því hér mjög ákveðið yfir, að hann viti hvert þjóðhagslegt gildi þessarar atvinnustarfsemi sé, virðist mér sem hann hafi enga þætti óljósa til að kveða upp úr um það, hvort með þessu sé verið að leggja til fjölgun eða fækkun á íslensku sauðfé. Það liggur ekki ljóst fyrir eins og þetta er hér sett fram. Það er nefnilega ekki víst að saman fari annars vegar þörf þjóðarinnar fyrir neysluvörur og hins vegar þarfir iðnaðarins fyrir hráefni. Og ég óska eindregið eftir því, að hann skýri það á ljósu máli, helst ljósara en hæstv. forsrh. notar stundum, hver merking þessara orða sé. Ég ætla ekki að hafa hér fleiri orð um, en vænti þess, að ég fái svarið það skýrt að ég skilji og allir aðrir sem hér eru inni.



Herra forseti. Þetta er vonandi ekki að verða spurningaþátturinn „Veistu svarið“. Athugasemdir hv. síðasta ræðumanns minna okkur á hvernig svör oddvita núv. hæstv, ríkisstj. venjulega eru, enda held ég að menn fari nú að átta sig á því. En þar sem sá ágæti maður er nú ekki hér mættur ætla ég ekki að ræða hans persónu sérstaklega að þessu sinni, það gefast tækifæri til þess síðar. Næsti hv. ræðumaður þar á undan, talsmaður Alþfl. í landbúnaðarmálum, sagði: Betra er seint en aldrei. - Það eru ummæli hans um núverandi stefnu núv. ríkisstj. í landbúnaðarmálum. Hann sagði, að þar hefði allt verið stjórnlaust, og fáraðist mjög yfir því, og það hafa þeir Alþfl.- menn gert, eins og menn vita, í áratugi, einnig í viðreisnarstjórninni þótt þeir yrðu að láta þar í minni pokann, að allt of mikið væri framleitt í landbúnaðinum og allt of mikið byggt og allt of mikið ræktað. Allt þetta þekkja menn, og ég hélt satt að segja að t. d. ég og hv. þm. Stefán Valgeirsson og hæstv. landbrh. værum sammála um að vera á móti stefnu Alþfl. Vitnisburðurinn um stefnu hæstv. ríkisstj. í landbúnaðarmálum frá Alþfl. er þessi: Betra er seint en aldrei. Ég held að hann hafi tvítekið það. Ég held að það sé dómur um það, að landbúnaðurinn sé staddur í erfiðleikum á þeim vegamótum, eins og bæði ég og hv. þm. Stefán Valgeirsson útlistuðum hér í nokkrum orðum í ræðum okkar. Ég held, að það séu mjög erfiðir og alvarlegir tímar fram undan í landbúnaðarmálum, og skal ekki fara lengra út í þá sálma. En ég bið stuðningsmenn hæstv. núv. ríkisstj. að hugleiða orð Alþfl.: Betra er seint en aldrei. Nú loksins eru þeir ánægðir. Nú er Alþfl. ánægður. Nú er Dagblaðið, málgagn ríkisstj., ánægt. Nú eru allir þeir, sem hafa nítt skóinn niður af bændum, ánægðir eftir þessum orðum að dæma. Og þetta eru sjálfsagt ekki mín orð. Mín orð eru nákvæmlega þau sömu og hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Það er mikill vandi fram undan í landbúnaðinum og miklir erfiðleikar. Ég held að hann hafi sagt eitthvað á þá leið, að hann væri hræddur um að minnkunin gæti haldið áfram. Það er ég líka hræddur um. Að því er varðar aftur svör hæstv. landbrh., þá er ég honum mjög þakklátur fyrir þau. Hann vék að bæði því málinu, sem heyrir beint undir hann og fjmrh., þ. e. beinu greiðslurnar til bænda. Að vísu sagði hann að frá bændum hefðu ekki komið óskir um sérstaka athugun á þessu máli. Það er ekki rétt. Ég hef að vísu ekki opinberlega heyrt neitt nú nýverið um það, en ég las hér upp ályktun Búnaðarþings 1979, og ég held að ég verði að fá að endurtaka hana að gefnu þessu tilefni, að bændur hafi ekki óskað eftir athugun á þessu sínu mesta hagsmunamáli. Það hafa þeir einmitt gert. En þar segir um 6. mál þingsins: „Tillaga Eyjólfs Konráðs Jónssonar um að hluti niðurgreiðslna og útflutningsbóta verði greiddur beint til bænda. Málið afgreitt með eftirfarandi ályktun, sem samþykkt var með 24 shlj. atkv.: Búnaðarþing telur, að enn liggi ekki fyrir nægar upplýsingar til þess að unnt sé að taka efnislega afstöðu til þeirra hugmynda, sem í till. felast, en óskar eftir því við stjórn Stéttarsambands bænda, að hún láti fara fram frekari könnun á málinu.“ Og í grg. segir: Ýmsir hafa leitt hugann að því, hvort það fjármagn, sem hið opinbera ver til niðurgreiðslna og útflutningsbóta búvara, kunni að nýtast betur í öðru formi en því sem beitt hefur verið. Hér er um háar fjárhæðir að ræða og full ástæða til þess að gaumgæfa vel alla möguleika um hagkvæmari notkun þess fyrir landbúnaðinn og þjóðarheildina. Ljóst er að hugmyndin um að greiða hluta framleiðsluverðs beint til bænda með þessu móti krefst ítarlegar skoðunar á mörgum þáttum framleiðslu- og sölukerfisins. M. a. munu hugmyndir Eyjólfs Konráðs Jónssonar vera í frumathugun hjá Stéttarsambandi bænda og því ekki tímabært fyrir Búnaðarþing að taka endanlega afstöðu til málsins.“ Þetta eru skýr orð og þarf ekki að fjalla um þau frekar. Það er sem sagt ósk Búnaðarþings að Stéttarsambandið haldi áfram þessum athugunum. Ég efast ekki um að það hefur farið fram könnun á því, hvernig hægt væri að koma orlofsfénu beint til bænda. En ég er ekki viss um nema það geti verið að einhverju leyti flóknara. Þessir ágætu embættismenn okkar, sem þeir flestir eru, hafa nú fundið það upp að flækja hlutina býsna mikið á ýmsum sviðum og þ. á m. í orlofsmálum þannig að erfitt er fyrir menn að brjótast í gegnum frumskóginn oft á tíðum. Það kann vel að vera að þannig sé um það búið að þegar menn lendi inni í kerfinu og eigi að brjótast út úr því, þá sjái þeir ekki útgönguleiðina. Þá er ég kominn að því að ræða um útreikninga Árna Jónassonar í bréfinu sem mér var sent 6. apríl 1979 og hæstv. ráðh. vék að. Þeir eru byggðir á þágildandi vísitöluútreikningum, þeim reglum og kerfi þegar búið er að margníðast á vísitölunni af öllum ríkisstj. og sérstaklega með niðurgreiðslu landbúnaðarvaranna til þess að hafa sem mest áhrif til fölsunar á vísitölu, vil ég segja. Allar ríkisstj. hafa verið að reyna að falsa blessaða vísitöluna, í staðinn fyrir að ganga hreint til verks og skerða kjörin, eins og núv. hæstv. ríkisstj. þó gerði, og breyta frá grundvellinum. Og nú er verið að breyta vísitölugrundvelli, ekki eftir ákvörðun núv. ríkisstj. að vísu. Það er miklu betra að koma hreint til verks. Að vísu gat hæstv. ráðh. þess réttilega, að með nýju vísitölunni og öðrum reglum kynni þetta dæmi að koma öðruvísi út. En bara samkvæmt ósköp einfaldri, venjulegri skynsemi hlýtur það að koma betur út fyrir bændur. og þar með neytendur, þótt vöruverðið sé lægra, að bændur fái sína peninga beint í hendur, í staðinn fyrir að bíða eftir einhverjum útreikningsdæmum og útreikningskúnst. Ég skil ósköp vel að hæstv. landbrh. hefur ekki búið til allar þessar kúnstir. Hann lendir í þessu kerfi, í þessu tilfelli að sjálfsögðu sem stjórnmálamaður, en líka embættismaður. Hann á að framkvæma þetta eftir einhverjum reglum sem eru orðnar svo skrumskældar, ekki af hans verkum, heldur allra mögulegra manna annarra, að það er ekki hægt af þessum sökum. Auðvitað á að breyta þessum frumskógi svo að fólkið í landinu skilji. Það er þetta sem ég átti við með ofstjórnarskerfinu, ekki að það væri sök hæstv. ráðh., - alls ekki. En það er haldið áfram á sömu braut. Það er haldið áfram á braut vinstri stefnunnar, sem hlýtur auðvitað að leiða til lakari lífskjara en ella væru og leiða til þess, að enginn veit sitt rjúkandi ráð í öllum ósómanum. Það er ekki einu sinni hægt að skilja svo einfalt mál, að það hljóti að vera betra fyrir bændur að fá sína peninga beint, af því að það þurfi að reikna þetta eftir einhverjum kúnstum, að vöruverðið muni hækka, smjörkg um 70 kr. eða mjólkurlítrinn eða hvað það nú er. Það er þetta sem er að verða óþolandi, og ég hygg að hæstv. landbrh. skilji mætavel að það þarf að brjótast út úr þessum vítahring. Þá er hitt málið, rekstrar- og afurðalánin. Ég hef nöfnin á mönnum sem í henni voru, það voru nokkrir bankamenn og ýmsir heiðursmenn aðrir og ég held að hæstv. ráðh. hafi sagt að einn nm. hafi sagt við sig að Alþingi hafi orðið sér til minnkunar með því að samþykkja tillöguna.  Við vissum það allir, alþm., þegar við samþykktum þetta, að bankakerfið var búið æ ofan í æ að halda því fram að þetta væri óframkvæmanlegt. Við vissum líka allir jafnvel, að það var vel framkvæmanlegt, og það var margsinnis útlistað hvernig það væri framkvæmanlegt. Það er einfaldasta mál í heimi að koma peningum manna inn á bankabók eða sparisjóðsreikning eða hvernig sem þeir vilja fá þá, og um veðsetningarnar fer nákvæmlega eins og t. d. í sjávarútvegi. Þetta er ekkert einsdæmi, enda benti hæstv. ráðh. á það strax í næsta orðinu réttilega, og það er ég honum innilega þakklátur fyrir, að til væru einmitt þessar leiðir sem ég var að tala um, að afurðasölufyrirtækin legðu þetta annaðhvort inn á viðskiptareikning strax eða beint inn á bankareikning strax. Ráðh. sjálfur benti á leiðina. Ég hef oft bent einmitt á þessa leið, og ég las hér upp meira að segja grg. 25. nóv. s. l. um hvernig þetta gerðist í sjávarútveginum. Það gerðist 1977 endanlega. Að vísu hefur verið bannað allt frá árinu 1930 með lögum nr. 22 að færa launatekjur sjómanna og verkamanna í innskrift, eins og gert er með bændur. Það hefur verið bannað. En það voru samt vandkvæði á að koma aflahlutnum eða öllu heldur fiskverðinu stundum til útvegsmanna. Þeir fengu það ekki strax frá fiskvinnslunni. Þá gerði ríkisstj. samþykkt, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur ákveðið að beita sér fyrir því, að viðskiptabankar sjávarútvegsins taki að sér að annast greiðslur hráefnisandvirðis til fiskseljenda“ o. s. frv. - Síðan er bókað í gerðabók Landssambands ísl. útvegsmanna, að þetta hafi ekki gengið fram. Það var krafa þess og hún var samþ. af ríkisstj. Síðan segir: „Gekk ekki eða rak í þessu efni fyrr en forsrn. var ritað svo hljóðandi bréf, dags. 12. okt. 1977: „Vér höfum ákveðið að rifta kjarasamningum við sjómenn, sem undirritaðir voru með fyrirvara 9. júlí s.l., vegna vanefnda á gefnu loforði ríkisstj. um greiðslu aflaandvirðis af afurðalánum.““ Þetta er auðvitað gert af því að bankarnir segja að þetta sé óframkvæmanlegt, neita að fari inn á það. Hvað gerist þá? Hér stendur enn þá bókað: „Daginn eftir að bréf þetta var ritað var formaður LÍÚ boðaður á fund forsrh., sjútvrh: og forstjóra Þjóðhagsstofnunar. Þar var þeim gerð grein fyrir að LÍÚ mundi þann dag rifta kjarasamningum við sjómenn ef ekki fengjust efndir á hinu gefna loforði um greiðslu afurðaandvirðis. Eftir að kvaddir höfðu verið til tveir bankastjórar Seðlabankans fékkst loforð um að Seðlabankinn mundi gera það að skilyrði fyrir endurkaupum afurðalána að aflaandvirði væri greitt.“ Í framhaldi af þessum fundi, sama daginn, ritaði Seðlabankinn viðskiptabönkunum svohljóðandi bréf: „Í framhaldi af viðræðum milli ríkisstj., Seðlabanka, Landsbanka og Útvegsbanka um framkvæmd á þessu atriði hefur verið ákveðið að viðskiptabankarnir greiði af afurðaláni“ o. s. frv. Síðan eru nákvæmari fyrirmæli til viðskiptabanka um að greiða mönnum peningana sem þeir eiga að fá. Það þarf eitt svona bréf, ekki annað. Auðvitað er þetta nákvæmlega á sama hátt hægt að gera gagnvart bændum eins og útvegsmönnum og sjómönnum, það sér hvert mannsbarn. Ég er satt að segja svo oft búinn að tala um þetta mál, að ég nenni því varta lengur. En ég er mjög þakklátur hæstv. landbrh. fyrir að hann virðist ætla að taka á báðum þessum málum og beita áhrifum sínum til þess að þau komist loks í höfn og vilji Alþingis verði staðfestur og framkvæmdur.



Herra forseti. Í sambandi við það sem síðasti ræðumaður sagði með beinar greiðslur til bænda, þá erum við búnir að ræða þau mál og ég satt að segja nenni ekki heldur að ræða um þessi mál. En ég vona að við getum þó verið sammála um eitt, og það er að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ætlist ekki til að þetta fyrirkomulag verði þvingað upp á bændastéttina.

Ekki aldeilis.

En ef ætti að taka bókstaflega ræðu hans áðan, þá virtist mér það liggja í orðunum, en það er gott ef það er misskilningur.  Í sambandi við það sem hv. þm. hafði eftir mér, að það væru miklir erfiðleikar í landbúnaði, dettur mér ekki í hug annað en undirstrika það aftur. En ég get alveg tekið undir það sem hæstv. landbrh. sagði áðan, að þeir séu ekki meiri núna, þeir séu kannske minni en þeir voru fyrir 1–2 árum. En vandinn er ekki mikill þannig lagað, ef Alþingi og ríkisstj. taka þessi mál réttum tökum, því að möguleikarnir eru miklir, það hef ég sannfærst um á undanförnum árum. Ég ætla ekki að fara að þreyta ykkur með að ræða um þau mál hér og nú, það geri ég kannske síðar, þegar till. um þessi mál kemur frá hæstv. landbrh. og þeim flokkum sem styðja núv. ríkisstj. En ég held að hæstv. ráðh. hafi skýrt þetta alveg rétt í ræðu sinni áðan, að gagnvart almenningi í landinu, gagnvart ýmsum aðilum er okkur nauðsynlegt að fá úttekt á þessum málum sem verði ekki vefengd. Það er ekki nóg að einhverjir landbúnaðarmenn, sem eru að karpa um þetta við aðra, viti það. Við þurfum að fá þetta frá þeim aðilum sem eru teknir af þjóðinni gildir að hafa gert slíka úttekt. Það var margt í ræðu hv. 11. landsk. þm. sem væri kannske ástæða til að gera aths. við, en ég nenni því ekki frekar en að ræða um beinar greiðslur til bænda nú. Ég ætla þó að taka eitt atriði sem hann kom inn á. Hann sagði að þeir sjálfstæðismenn væru á móti því, að það yrði bústofnsfækkun sem leiddi af kvótakerfinu. Ég verð að segja það, að hann er háfleygur, þessi hv. þm., ég bara skil hann ekki. Kvótakerfið þvingar ekki neina fækkun. Það eru markaðirnir sem þvinga þessa fækkun, og ég vil ráða því sjálfur hvort ég er með 20 kýr eða 25 kýr, hvernig ég fóðra þær o. s. frv. Ég get kannske komist af með 20 kýr til þess að fylla minn kvóta. Ég get líka fóðrað þær öðruvísi og haft 25–26. Ég vil ráða þessu. Ég vil ekki neina ofstjórn á þessu. Ég vil ekki láta stjórna þessu meira en nauðsynlegt er. Það er ákaflega mikill misskilningur að það sé kvótinn, sem stjórnar þessu. Það eru aðstæðurnar, það eru markaðirnir, það eru möguleikarnir. Og það skiptir engu máli þó að þm. sé að boða það, að sjálfsagt sé að framleiða vörur, t. d. mjólk, sem ekkert fæst fyrir. Hann gaf í skyn að það væri hart að það væri ekki hægt að hafa hér uppi skynsamlegar umr. um landbúnaðarmál vegna mín. 

Ég sagði að það væri undarlegt.

Nei, þú sagðir þetta svona. Það náttúrlega verður hver og einn, bæði hv. þm. og aðrir, að ræða um þessi mál eftir því sem þeir eru menn til, og það er annarra að dæma hver talar af skynsemi og hver ekki í þessu máli. En vandamálið er ekki það sem felst í þessari tillögu. Vandamálið er annað. Vandamálið er það, hvernig á að byggja upp atvinnulífið úti í hinum strjálu byggðum og úti um allt land og hvernig á að taka á því vandamáli. Það er það sem við þurfum að fjalla um, það er það sem við þurfum að vera sammála um og það er það sem við verðum að vinna að. Það er athyglisvert, að allt bendir til þess - a. m. k. lítur þannig út í dag - að það sé mjög hagkvæmt að setja upp loðdýrabú. Þó að ég ætli mér ekki að eiga við þá framleiðslu, þá virðist það vera hagkvæmt, en mér þykir hún ekki skemmtileg. En það bendir líka allt til þess, að það sé hægt að gera stóra hluti í sambandi við fiskrækt: Ekki þarf að efast um að það, sem gerist í þeim efnum nú í Noregi, er svo merkilegt að við hljótum að reyna að höndla þá þekkingu, sem Norðmenn eru búnir að fá, og kanna með hvaða móti eða hvort við getum fært okkur hana í nyt. Meira að segja eru Norðmenn farnir að klekja út þorskhrognum í allverulegum mæli, og tel ég að hægt sé að gera það í mjög stórum stíl. Þeir eru búnir að gera þetta í mörg ár. En þessi mál þarf að taka þannig að strjálbýtið njóti teknanna sem af þessari framleiðslu verða. Það er vandinn.



Herra forseti. Ég get haldið áfram að þakka mönnum fyrir undirtektir við þessa till., og ég get reyndar endurtekið það sem ég sagði fyrr í þessum umr., að mesta viðurkenningin á till. finnst mér vera afstaða hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Það er kannske óþarft að vera að tefja tímann með að leiðrétta ummæli hæstv. landbrh. um það sem hann sagði að ég hefði sagt, að ég vissi allt um gagnsemi sauðfjárræktar á Íslandi. Ég held að hann hafi tekið misgrip á mönnum. A. m. k. bendir orðalagið til þess, að það hafi verið einhver annar maður sem hafi verið að segja að hann vissi allt, það hafi ekki verið ég, enda var það ekki svo. Það er svo annað mál, að ég satt að segja þekki ekki það fólk og veit ekki um það fólk sem þarf að leggja í sérstaka vinnu til að sannfæra það um gildi landbúnaðarins. Ég held að almenningur á Íslandi sé miklu jákvæðari gagnvart landbúnaðinum en kom fram í ræðum bæði hæstv. landbrh. og hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, nema þá þeir umgangist eitthvað fólk sem hefur neikvæðar hvatir til landbúnaðarins. Það er í rauninni aðeins eitt efnisatriði sem ágreiningur er um á milli okkar flm. og hæstv. landbrh., og ég fagna því. Það hefur í rauninni ekki komið fram nema eitt einasta atriði og það er varðandi kjarnfóðurgjaldið. Það er það eina sem er deiluefni. Og nú skal ég enn einu sinni skýra þetta fyrir hæstv. landbrh. svo að ekkert fari á milli mála. Það segir í till., með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt verði að leggja gjald á allt innflutt kjarnfóður, er að upphæð verði svipað og nemur útflutningsbótum á kjarnfóðri frá viðskiptalöndum okkar.“ Þetta er margbúið að lesa og menn ættu þess vegna ekki að vera í vafa um við hvað þessi viðmiðun er bundin. Hún er ekki bundin við 33%, heldur er hún bundin við útflutningsbæturnar frá Efnahagsbandalagslöndunum, og þetta ákvæði á ekkert skylt við framleiðslustjórnun. Þetta er hugsað sem vörn landbúnaðarins gegn því að fá niðurgreitt vinnuafl inn í landbúnaðinn. Þannig er þetta hugsað. Og eins og ég gat um í minni fyrri ræðu er langleiðina búið að fella þetta gjald niður á þessu ári og kjarnfóðurverð er núna með þeim hætti, burt séð frá öllum sköttum, að íslenskri fóðurframleiðslu stafar ekki nokkur hætta af samkeppni við það. Aftur á móti er hámarksgjaldið sá þátturinn sem við bendum á til að skapa aðhald að landbúnaðarframleiðslunni, og af því að ráðh. byrjaði að lesa, þá er best að lesa til enda þar sem hann hvarf frá. Það stendur svo á bls. 9, með leyfi hæstv. forseta: „Notkun kjarnfóðurs hefur tekið breytingum eftir verðlagi þess á hverjum tíma sem síðan hefur komið fram í aukinni framleiðslu. Þetta sýnir að kjarnfóðurgjald er áhrifamikil leið til að stjórna framleiðslu á búvörum.“ - Þetta las hæstv. ráðh., en lengra fór hann ekki. Framhaldið er svona: „Sé lítið á skiptingu kjarnfóðurs eftir búgreinum má ætla að nálega helmingur þess fari til nautgriparæktar, ca. 1/5 til sauðfjárræktar og ca. 30% til annarra búgreina. Augljóst er að kjarnfóðurgjald kemur þannig misjafnlega niður á hinar einstöku búgreinar, sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða til andstöðu við það innan bændastéttarinnar.“ Enn fremur segir: „Þá ber líka að athuga, hvernig tekjum af kjarnfóðurgjaldi yrði varið. Sé það ekki talið til kostnaðar við búreksturinn er það orðin bein skattlagning á bændurna í landinu. Þess vegna er lögð á það áhersla, að það fjármagn, sem fæst vegna kjarnfóðurgjalds, verði hagnýtt þannig að leiði til frekari framleiðni í búrekstri, hagkvæmni við innlenda fóðurframleiðslu, svo og til þróunar verkefna, allt eftir eðli og möguleikum hverrar búgreinar.“ Þetta er sá meginmunur sem er á skoðunum okkar hæstv. landbrh. í þessum efnum, að við viljum ekki hafa þetta sem taunagreiðslu, við viljum ekki hafa þetta sem tilfærslu á milli búgreina og við viljum ekki hafa þetta sem verðjöfnunargjald í landbúnaðinum. Það eru til önnur ákvæði og alveg fullnægjandi ákvæði í framleiðsluráðslögunum um það, hvaða heimildir séu fyrir hendi um verðmiðlun á landbúnaðarvörum. Og ef landbrh. vildi bara tala aðeins skýrara en hann hefur gert, þá er það hans stefna að hafa lágan skatt á allt kjarnfóður og nota hann til verðjöfnunar í landbúnaðarframleiðslunni. En við eigum eftir að tala um kjarnfóðurgjald á þessum vetri, en þetta ætti vafalaust að geta orðið til þess að menn skildu frekar hverjir aðra í þessum efnum. Mér er að sjálfsögðu skylt að verða við tilmælum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar um að skilgreina bústærðina í þessu landi. Það er kannske af því að hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem var að springa hér af vísdómi áðan, var að tala um og útskýra kvótakerfið, að það væri með þeim hætti alls ekki hugsað til þess að draga úr búfjárstofninum í landinu. Ég held að það þyrfti að gera úttekt á ýmsu þjóðhagslegu gildi frekar en sauðfjárrækt í þessu landi. Kvótakerfið er þannig upp byggt og hugsað, að það fæst minna eftir því sem búin verða stærri, og það leiðir af sjálfu sér og er beinlínis tilgangurinn með þessu, að það felst í því ákveðinn hvatning, það er ákveðinn hagnaður fyrir bændurna, vegna þess að minni skerðing verður ef þeir minnka sinn bústofn og minnka sína framleiðslu. Þetta er grundvallarþýðingin í sambandi við kvótakerfið, og þetta veit hv. þm. eins og allir aðrir þm. á Alþingi Íslendinga. Hann stendur ekki einn í þessari trú. En annað er það sem skiptir meira máli, og það er að gefa hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni svar við spurningu hans. Þá er um það að segja, að í rauninni tökum við ekki beinlínis tillit til bústofnsstærðar í landinu. Hún er nú orðin það minnsta sem hún hefur verið á tveimur áratugum. Mjólkurkúastofninn er núna minni en hann hefur verið nokkurt ár í tvo áratugi, og sauðfjárstofninn er svipaður að meðaltali og hann var á áratugnum milli 1960 og 1970, þegar útflutningsbótarétturinn dugði. Og við því er varað, eins og komið hefur hér fram, af okkur flm. að fækka búfé frá því sem nú er. En svo að ég taki enn einu sinni fram hver er okkar raunverulega viðmiðun í sambandi við framleiðslumálin, þá er það markaðurinn hér innanlands og 10% verðtryggingin og ef ekki þarf á henni að halda njóti bændur hennar til annarra þarfa en að flytja út landbúnaðarvörur. Þetta er ákaflega mikilvægt vegna þess að það hlýtur að vaka með bændunum sú eðlilega viðleitni að fullnýta þennan tekjustofn, og þá eru þeir frekar með landbúnaðarframleiðsluna yfir markinu heldur en undir því. Ef þeir hafa hins vegar tryggingu fyrir því, að þetta yrði ekki skert þótt þeir nýttu það ekki til útflutningsbóta, heldur færi t. d. til niðurgreiðslu á áburði, þá mundi það verða frekari hvati og reyndar mjög ákveðinn hvati til þess að halda landbúnaðarframleiðslunni innan þessara marka.



Herra forseti. Það fór sem mig grunaði, að ég hefði það ekki alveg ljóst í kollinum hvort lögð væri til fækkun eða fjölgun eftir svar hv. flm. Hann gat þess hér, að það væri varað við fækkun. Eigi að trúa orðanna hljóðan hlýtur það að leiða til þess, að maður geti ályktað gagnkvæmt: Það er ekki varað við fjölgun. Og til þess að hafa þetta alveg á hreinu vil ég skilja orð hv. flm. á þann veg, að það sé ekki lagt til að sauðfé á Íslandi verði fækkað vegna þjóðhagslegs gildis sem það hefur fyrir iðnaðinn. Þetta verður þá jafnframt að skilja á þann veg, að þeir flm., sem hér skrifa undir, séu sammála flm. um þetta. Vissulega er það mikil stuðningsyfirlýsing við það sem hæstv. landbrh. sagði í ræðu sinni í dag.



Herra forseti. Á þskj. 453 hef ég leyft mér að leggja fram till. til þál. um svæðisskipulag fyrir Fljótsdalshérað. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að skipulagsstjóri ríkisins beiti sér fyrir að gert verði svæðisskipulag fyrir Fljótsdalshérað í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarstjórnir og aðra er málið varðar. Skipulag þetta nái til helstu þátta landnotkunar og landverndar og taki mið af æskilegri og mögulegri nýtingu landsgæða, félagslegum viðhorfum og áætlunum um atvinnuþróun á svæðinu.“ Till. fylgir grg. og skal ég hér gera henni nokkur skil. Ég vil fyrst víkja að tilganginum með gerð svæðisskipulags. Yfir orðin skipulag og áætlanagerð nær á ensku aðeins eitt orð, þ. e. planning. Það er því mikilvægt í þessu samhengi að gera sér grein fyrir sambandi og þýðingu þessara tveggja orða. Ég mun þó fyrst of fremst notast við orðið skipulag. Skipulagsstjóri ríkisins hefur tjáð mér, að til þessa hafi aðeins eitt svæðisskipulag verið unnið hér á landi áþekkt því sem hér er að stefnt. Náði það til þriggja hreppa, þ. e. Selfosshrepps, Ölfushrepps og Hveragerðishrepps. Sú vinna, sem þar var unnin, lofaði góðu og var fyrsta þætti hennar lokið 1978. Segja má að þar við sitji, þar sem hlutaðeigandi sveitarfélög hafa ekki sýnt málinu tilhlýðilegan skilning og staðið hefur á staðfestingu af þeirra hálfu. „Markmið svæðisskipulagsvinnunnar“ - ég vitna hér til grg. með áðurnefndu svæðisskipulagi - með leyfi hæstv. forseta - „er að veita íbúum svæðisins nokkra tryggingu fyrir að landnotkun verði í samræmi við almennar þarfir þeirra og í samræmi við kosti landsins og hæfni til að mæta þeim þörfum. Tillagan á að vera verkfæri íbúanna og kjörinna fulltrúa þeirra sveitarstjórna til þess að ná þessu marki.“ Ég vil enn fremur - með leyfi hæstv. forseta - vitna í starfsreglur sem samvinnunefnd um skipulagsmál áðurnefndra hreppa voru settar. Þar segir í 4. gr.: „Á uppdrætti skal auðkenna núverandi notkun lands. Skulu þar sýnd svæði þau er tilheyra núverandi lögbýlum, grasbýlum og gróðurhúsabýlum, afréttir, sandgræðslusvæði, skógræktarsvæði, svæði sem tilheyra skólum eða stofnunum, friðuð svæði, sumarbústaðahverfi, svæði þau sem þegar hafa verið byggð eða skipulögð sem þéttbýli og annað sem máli þykir skipta. Einnig skal auðkenna á uppdrætti friðaðar minjar eða náttúruvætti, jarðhitasvæði sem þekkt eru, helstu borholur og aðalhitaveituæðar, helstu vatnsból sem þekkt eru og aðalvatnsveituæðar, háspennulínur og aðalspennistöðvar, helstu símalínur, jarðstrengi og loftlínur, malartekjusvæði, helstu rotþrær og frárennslisæðar og útrásir þeirra í árvötn og læki, þar sem vitað er um veiði, fiskeldisstöðvar og annað sem þykir skipta máli.“ Í 5. gr. segir enn fremur: „Á uppdrætti að aðalskipulagi skal sýna fyrirhugaða notkun lands og ráðgerða nýja vegi, hitaveitur, vatnsveitur, háspennulinur og frárennsli sem máli skipta. Auðkenna skal sérstaklega framtíðarlandbúnaðarsvæði, ráðgerð gróðurhúsahverfi, ráðgerð þéttbýlishverfi og sumarbústaðahverfi, skógræktarsvæði, ráðgerð svæði fyrir skóla og stofnanir, hverfi til fiskræktar, alifuglabúskapar, ráðgerð útivistarsvæði og gönguleiðir, svæði undir reiðskóla og reiðgötur, ráðgerð tjaldsvæði, svæði fyrir húsvagna, svæði sem æskilegt er að friða vegna sérstakrar fegurðar eða vegna sérstæðra náttúrumyndana, gróðurs eða dýralífs, og skal í þessu efni haft samráð við hlutaðeigandi náttúruverndarnefnd. Að öðru leyti skal höfð hliðsjón af reglugerð nr. 217 frá 1966 og samráð við höfunda Suðurlandsáætlunar eftir því sem ástæða þykir til.“ Fyrir liggur Austurlandsáætlun og í okkar tilfelli mundi þykja viðeigandi að hafa af henni hliðsjón við gerð skipulagsins. Svokallaðar byggðaþróunaráætlanir eiga rætur sínar að rekja til aðgerða ríkisvaldsins til viðnáms gegn þeirri búseturöskun sem átt hefur sér stað hér á landi meiri hluta þessarar aldar. Sem betur fer hefur þessari óheillaþróun verið snúið, en þó ekki vegna þessarar byggðaþróunaráætlana, sem hafa náð allt of skammt og því ekki verið hægt að fylgja eftir, en þær hafa í raun ekki komist nema rétt á gagnasöfnunarstigið. Hér á landi skortir mikið á að unnið sé að kortlagningu, endurbættum landmælingum og þróun fjarkönnunar miðað við þarfir og þá möguleika, sem nútímatækni leyfir. Vöntun á slíkum gögnum og upplýsingum bitnar á margháttuðum rannsóknum sem æskilegar væru á náttúru landsins, skipulagsvinnu og framkvæmdaundirbúningi. Nægir að nefna þá hjálp og gagn sem ráðunautum bænda og bændum sjálfum yrði að þessum kortum, svo að ekki sé talað um Vegagerð ríkisins, Póst og síma, Rafmagnsveiturnar og fleiri aðila auk alls almennings. Mikilvægt er að skipuleggja notkun lands og nýtingu auðlinda með heilbrigt umhverfi og þarfir komandi kynslóða í huga. Ráðstöfun lands og náttúrugæða getur haft áhrif um langa framtíð. Slíkar gerðir þarf að byggja á staðgóðri og víðtækri þekkingu, sem m. a. leiðir í ljós líkleg áhrif á náttúru, efnahagslíf og félagslegt og menningarlegt umhverfi. Þessara sjónarmiða mun gæta meira í framtíðinni við skipulag og áætlunargerð hérlendis, en því aðeins ná fram að þeim sé sýndur nægur skilningur og fjárveitingar tryggðar. Skipulag landnotkunar tekur fyrst og fremst mið af hæfni landsins, landkostum í daglegu tali og möguleikum á nýtingu þeirra. Þekkingu á gerð landsins, byggingu þess, yfirborði, gróðurfari o. s. frv. eða m. ö. o. náttúrufarslegar forsendur eru grundvallaratriði við skipulagningu af þessu tagi. Alþingi setti fram háleit markmið með landgræðslu og gróðurverndaráætlun til minningar um 1100 ára búsetu þjóðarinnar í landinu. Náði hún m. a. til aðgerða vegna gróður- og jarðvegseyðingar í byggð og á hálendi, átaks á sviði skógræktar og til rannsókna á verndun og hagnýtingu beitilanda. Einnig voru þar áform um gerð gróður- og jarðakorta, er næðu yfir allar byggðir og gæfu m. a. til kynna stærð hverrar jarðar, landamerki, ræktunarhæfni landsins, stærð og gæði beitilanda. Mikilvægt er að áfram verði unnið að þessum háleitu markmiðum. En ekki skal hér kveðinn upp dómur um þann árangur sem náðst hefur til þessa. Mér er í dag tjáð að ekki hafi orðið nema að nokkru leyti af þessum fyrirætlunum um kortagerð og það þó svo að Landmælingar ríkisins hafi mjög góðum tækjakosti á að skipa, en sá tækjakostur hefur ekki verið nýttur sem skyldi. Hér hefur ríkisvaldið ekki staðið sig sem skyldi því hér er fyrst og fremst kennt um fjárskorti til að standa straum af annars bráðnauðsynlegri kortagerð, og því hlýtur skilningsleysi ráðamanna að vera um að kenna. Hér á e. t. v. vel við orðtakið, að oft sé dýrt að vera fátækur. Menn gera sér væntanlega ekki grein fyrir því, hvaða tíma og kostnað og e. t. v. mistök það getur sparað þeim, sem á þessum gögnum þurfa að halda, væru þau fyrir hendi. Hér þarf því að koma til hugarfarsbreyting og skilningur á þessu mikla hagsmunamáli allra sem að áætlunargerð, skipulagi og framkvæmdaundirbúningi standa. En við skulum jafnframt hafa í huga að þetta kemur íbúum landsins til góða á beinan eða óbeinan hátt. Hér er einnig um mikla heimildasöfnun að ræða sem kemur ekki aðeins okkur til góða, heldur einnig komandi kynslóðum sem kynna vilja sér söguna og staðhætti. Okkur ber til þess nokkur skylda að sjá svo um, að frá þessum þætti mála verði gengið á aðgengilegan máta. Ég tel að ekki sé hér sem svo víða annars staðar í þjóðarbúskap okkar lítið nægilega til framtíðar. Framkvæmdum í héruðum landsins skal mörkuð stefna sem byggist á úttekt á ástandi, þörfum og möguleikum. Grundvöllurinn á að vera byggður á skynsamlegu mati á mismunandi leiðum sem séu í sífelldri endurskoðun. Stefnumörkun í málefnum landbúnaðarins er mjög til umræðu og þar sem annars staðar þarf að taka á málum af festu. Fyrirsjáanlegar eru talsverðar breytingar í búskaparháttum og framleiðsluþáttum, og nauðsynlegt er að aðgerðir og framkvæmdir á þessu sviði valdi ekki stórfelldri röskun, en sú aðlögun, sem koma mun, verði vel yfirveguð. Herra forseti. Ég hef hér reynt að gera því nokkur skil, hvaða tilgangi kortagerð og svæðisskipulag þjónar, og vil nú víkja að meir staðbundnum þáttum þessa máls. Á Fljótsdalshéraði hefur byggð mjög eflst á undanförnum árum og er það fyrst og fremst að þakka vexti og viðgangi þéttbýlisins á Egilsstöðum og í Fellahreppi við Lagarfljótsbrú. Einnig er öflugur vísir að þéttbýli á Hallormsstað í tengslum við vaxandi skógrækt og grunnskóla. Á Eiðum er vísir að þéttbýli í tengslum við grunnskóla og alþýðuskóla. Með bættum samgöngum vex ferðamannastraumur með hverju ári, og vegna orðlagðrar veðursældar og fjölbreyttrar náttúru á Héraði hefur ásókn í sumarbústaðalönd mjög aukist. Þar hafa risið tvær þyrpingar slíkra bústaða, önnur á Einarsstöðum á vegum Alþýðusambands Austurlands, hin í Hjallaskógi á vegum einkaaðila, og að undirbúningi vegna tveggja annarra er nú unnið: á Eiðum fyrir 30–40 bústaði á vegum BSRB og í Eyvindardal á vegum kaupfélaganna á Austurlandi. Að auki hafa svo einstakir bústaðir risið víða um héraðið á undanförnum árum. Samræming og skipulagning þessara mála hefur verið í tágmarki og nauðsynlegt að úr verði bætt. Nú eru uppi áform um virkjun í Fljótsdal og að á Reyðarfirði verði komið upp orkufrekum iðnaði. Þetta eru allt þættir sem hafa veruleg áhrif á byggðaþróun á stórum svæðum, og hér falla saman á margan hátt málefni sveitarfélaganna á Héraði. Þar á við 3. gr. skipulagslaganna, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hagar svo til, að skipulag í einu sveitarfélagi er að dómi skipulagsstjórnar svo háð skipulagi í nærliggjandi sveitarfélagi eða í fleiri nærliggjandi sveitarfélögum, að nauðsyn beri til þess að gera að einhverju leyti sameiginlegt skipulag fyrir þessi sveitarfélög, og getur ráðherra þá ákveðið, að samvinnunefnd verði skipuð til þess að gera tillögur um skipulag sem að þessu leyti er sameiginlegt fyrir sveitarfélögin.“ Í 4. gr. skipulagslaganna segir enn fremur: „Ráðherra getur að fengnum tillögum skipulagsstjórnar látið gera drög að héraða- og landshlutaskipulagi.“ Á vegum SSA, Sambands sveitarfélaga á Austurlandi, hefur á undanförnum árum verið unnið að hagrænni áætlun fyrir allt Austurland og nær sú áætlun fyrst og fremst til þéttbýlisstaðanna. Síðasti hluti þessarar áætlunar er iðnþróunaráætlun sem nú er unnið að á vegum iðnþróunarnefndar heimamanna og starfshóps á vegum iðnrn. Talið er nauðsynlegt að tengja þessar hagrænu áætlanir meira við landnýtingaráætlanir hinna einstöku sveitarfélaga með gerð svæðisskipulags fyrir fleiri sveitarfélög, þar sem teknir eru inn þættir eins og landbúnaður, sem tiltölulega lítið er vikið að í Austurlandsáætlun, efnistaka, samgöngur, staðarval fyrir skógrækt, staðarval fyrir iðnað, orlofsbústaðir, náttúruvernd, útivist o. fl. Þessa vinnu væri jafnframt hægt að tengja gerð iðnþróunaráætlunar og þá e. t. v. sérstaklega með tilliti til samgangna og staðarvals fyrir iðnað af ýmsu tagi. En eins og áður sagði er lítið komið inn á landbúnaðarmál í Austurlandsáætlun, og talið er mjög brýnt að hafinn verði undirbúningur að svæðisskipulagi fyrir hreppana á Héraði. Landbúnaðarframleiðslan á Héraði hefur verið í góðu jafnvægi við markaðinn, en þar gæti nú nokkurrar röskunar sem m. a. á rót sína að rekja til aðgerða til lausnar framleiðsluvanda sem fyrst og fremst virðist þó vera annars staðar á landinu. Það heyrist nú einnig meir talað um ofbeit á afrétti sumra hreppa og deilumál hreppa þar að lútandi, - vandamál, sem hefur verið landlægt í öðrum fjórðungum um langt skeið, enda hefur þar verið varið stórfé til áburðardreifingar og uppgræðslu. En hér skulum við taka á vandanum áður en hann verður okkur ofviða. Annað er það sem okkur Héraðsmönnum er sérlega hugleikið, en þarfnast skipulagningar því að þar mun verða bundið land til langrar frambúðar, ef við notfærum okkur þá möguleika sem þarna eru fyrir hendi, og hér á ég við nytjaskógrækt. Sú stefna er nú ríkjandi að draga verði úr hefðbundinni framleiðslu bænda, ég ætla ekki hér að fjalla um réttmæti þess. Þess er e. t. v. ekki eins mikil þörf á Héraði og víða annars staðar. En hér þykir engu að síður rétt að vekja athygli á þeim möguleikum sem fyrir hendi eru á Héraði til skógræktar. Það hefur verið sýnt fram á það í reynd, að á Fljótsdalshéraði innan Egilsstaða vaxa áfallalítið eða áfallalaust flestar þær barrtrjátegundir sem teknar hafa verið til athugunar hér á landi. Lerkitegundir bera þar af öðrum hvað vöxt snertir og vaxa þar betur en á nokkrum öðrum stað á landinu. Mér tek ég til vitnis bókina Skógarmál, sem út kom 1977 og tileinkuð var Hákoni Bjarnasyni fyrrv. skógræktarstjóra. Um þessi mál hafa að auki margir fjallað í fjölda greina í blöðum og tímaritum. Það er álit þeirra sem um skógræktarmál fjalla, að á Fljótsdalshéraði og nokkrum stöðum öðrum á landinu megi rækta allan þann trjávið sem fluttur er til landsins, að undanteknum harðviðartegundum að sjálfsögðu. Hægt hefur þó miðað í þá átt og er það okkur ekki sæmandi miðað við þá möguleika, sem landið virðist hér hafa að bjóða. Með þessu værum við að búa í haginn fyrir ókomnar kynslóðir sem mundu þakka okkur fyrir þá framsýni og það átak sem okkur ber að sýna á þessu sviði. Herra forseti. Með till. þessari er verið að fara fram á það við ríkisstj., að hún hlutist til um gerð svæðisskipulags fyrir Fljótsdalshérað. Í 3. og 4. gr. skipulagslaga er nánar kveðið á um hvernig staðið skuli að gerð svæðisskipulags. Undirbúningur væri fyrst og fremst fólginn í skipun samvinnunefndar samkv. skipulagslögum, gagnasöfnun og kortagerð, svo sem að framan er rakið. Landmælingar ríkisins ráða yfir mjög góðum tækjabúnaði til að gera ortofotografisk kort, þ. e. kort sem eru í senn loftmynd og hæðarlínukort. Slík kort í mælikvarðanum 1:10 000 fyrir hin mikilvægari svæði og annars staðar í mælikvarða 1:20 000 mundu létta mjög gerð svæðisskipulags. Slík kort eru engin fyrir hendi af umræddu svæði og þessi kort mundu koma mörgum opinberum aðilum auk heimamanna að gagni. Eðlilegt verður að telja að ríkið standi alfarið undir kostnaðinum af þessari kortagerð, vegna þess að margir opinberir og hálfopinberir aðilar mundu þar fyrst og fremst njóta góðs af. Kostnaðinum af skipulagsvinnunni yrði skipt jafnt milli sveitarfélaganna á Héraði annars vegar og ríkisins hins vegar samkv. 34. gr. skipulagslaganna. Það er því nauðsynlegt að verkefni þessu verði tryggð fjárveiting á fjárlögum fyrir næsta ár. Það er von mín að till. þessi hljóti afgreiðslu á yfirstandandi þingi og hægt verði að hefjast handa á árinu 1982. Hér er ekki um að ræða verkefni sem verður unnið í einum áfanga. Samvinnunefnd verður að raða verkefnum í forgangsröð. Þar er kortagerðin e. t. v. efst á blaði, enda verður t. d. ákvæði skipulagslaga um skipulagsskyldu allra sveitarfélaga ekki með góðu móti framkvæmd nema kort séu fyrir hendi. Skipulagsstofnun Austurlands hefur verið komið á fót á vegum Sambands sveitarfélaga á Austurlandi og við teljum æskilegt að verkefni þetta verði unnið á vegum stofnunarinnar í náinni samvinnu við skipulagsstjóra ríkisins og samvinnunefnd þá sem ráðherra mundi láta skipa til að vinna að undirbúningi málsins. Herra forseti. Ég leyfi mér að gera þá till. að máli þessu verði að lokinni umr. vísað til hv. atvmn. Sþ.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 472 svohljóðandi till. til þál. um skipun nefndar er kanni vinnutíma launþega: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa 5 manna nefnd er fái það verkefni að safna glöggum upplýsingum um hvernig raunverulegum vinnutíma hinna ýmsu starfshópa er háttað. Sömuleiðis verði kannað hvernig vinnutíma er háttað í hinum ýmsu byggðarlögum. Í nefndinni skulu sitja tveir fulltrúar tilnefndir af ASÍ, einn fulltrúi frá BSRB og einn fulltrúi frá BHM og einn skipaður án tilnefningar af félmrh. sem jafnframt skal vera formaður nefndarinnar.“ Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég hreyfi þessu máli hér á Alþingi, er fyrst og fremst sú, að ég hef um árabil haft aðstöðu starfs míns vegna til að hafa samband við mikinn fjölda launþega í landinu og einnig haft aðstöðu til að fylgjast nokkuð með starfsháttum fyrirtækja. Það, sem vekur mesta athygli, er að Íslendingar eru yfirleitt vinnusamir og harðduglegir, tilbúnir að leggja á sig strangan og langan vinnudag til að skapa sér og börnum sínum viðunandi lífsviðurværi og búa í haginn fyrir komandi kynslóðir. En það vekur hins vegar spurninguna, hvort ekki sé ástæða til að staldra aðeins við og athuga hvort þessu takmarki megi ekki ná þó að aðeins sé slakað á spennunni. Við lifum nú í heimi mikilla tækniframfara sem raunar gera það að verkum, að menn vita naumast hvað morgundagurinn ber í skauti sér. Dæmi sanna okkur að nú þegar er tæknivæðing orðin það mikil í vissum starfsgreinum að orðin er minni þörf fyrir starfsfólk en áður og full ástæða til að ætla að svo verði í öðrum starfsgreinum á komandi árum. Ég vona að við getum öll verið sammála um að hófleg vinna er öllu fólki lífsnauðsyn, ekki aðeins til að afla sér fjár til lífsviðurværis, heldur einnig af félagslegum ástæðum. Ég vek sérstaka athygli á aðstöðu þeirra einstaklinga sem af einhverjum ástæðum hafa verri aðstöðu, t. d. vegna örorku eða aldurs, að ganga í hvaða störf sem bjóðast. Ég vil minna hv. þm. á að þessir þjóðfélagshópar eiga engu minni rétt en aðrir á störfum við sitt hæfi. Á s. l. ári tók Félag málmiðnaðarmanna á Akureyri ásamt Menningar- og fræðslusambandi alþýðu, Málm- og skipasmíðasambandi Íslands og Slippstöðinni hf. á Akureyri þátt í samnorrænu verkefni sem nefndist Vinnan og heimilið. Hluti þessa verkefnis var ráðstefna sem sóttu milli 50 og 60 manns. Á ráðstefnunni voru fluttar nokkrar framsöguræður um vinnutíma og vinnufyrirkomulag. Óhætt er að fullyrða að menn voru þar sammála um að margvísleg hætta væri fyrir dyrum, ef ekkert yrði að gert. Raunar veit ég af samtölum mínum við ýmsa forsvarsmenn atvinnurekenda að þeir eru svipaðrar skoðunar. Að lokum vil ég segja þetta: Tilgangur minn með þessum tillöguflutningi hér á hinu háa Alþingi er að fá menn til athafna í málinu. Ég tel að upplýsingar þær, sem reiknað er með að fáist með umræddri könnun, séu grundvallaratriði varðandi allt tal og allar athafnir um aukið launajafnrétti í landinu. Ég vil því leyfa mér að óska eftir að að lokinni umr. hér í dag verði þáltill. þessari vísað til síðari umr. og allshn. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.