Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Engin aths. hefur komið fram við frv. þetta, og mælir n. einróma með því, að það nái samþykki deildarinnar.



Herra forseti. Af því að við eigum því láni að fagna að hafa hér einn yfirskoðunarmann meðal okkar sem þm., langar mig til að vita, hvernig á því stendur, að fyrst á miðju ári 1947 er ríkisreikningurinn fyrir árið 1943 að koma fram. Þetta er svo mikill dráttur, að það verða að liggja rök fyrir því, að hann hefur ekki komið fyrr fram, og þau langar mig að vita, hver eru.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Hv. 1. þm. N-M. þarf ekki að spyrja að þessu. Hann veit það. Ástæðan er sú, að hin umboðslega endurskoðun er svo langt á eftir tímanum. Úr þessu er ekki hægt að bæta, vegna þess að það vantar húsnæði. Þótt fjmrn. vildi bæta við mönnum. mundi vera ómögulegt að hafa endurskoðunina nema í námunda við ríkisbókhaldið eins og gefur að skilja. Þetta var upplýst á síðasta þingi og hefur verið upplýst ár eftir ár. Ég held, að það lagist með húsnæði, þegar nýbyggingin við Arnarhvol kemur til afnota, og þá ætti að verða úr þessu bætt, en það tekur tíma að vinna þetta upp.

Forseti (ÞÞ): Með því að of skammt er liðið frá því, er 2. umr. fór fram um þetta mál, verður að veita afbrigði frá þingsköpum, til þess að frv. megi taka til 3. umr. nú. Mun ég nú leita þeirra afbrigða.



Ég vildi helzt, áður en ég greiði atkv. um afbrigði í þessu máli, spyrja þá hæstv. ráðh., - sem hér eru staddir, hvort þeir vilji ekki sjá til þess, að frv. um vatnsveitur geti komið fyrir í Nd. og verði afgr. Ef þeir vilja lofa því, skal ég ekki hafa neitt á móti því, að málið fái eðlilega afgreiðslu hér.



Herra forseti. - Ég vil treysta á það, að hæstv. ríkisstj. greiði fyrir vatnsveitumálinu, sem liggur fyrir Nd., og vil ekki standa í vegi fyrir, að þetta fari sína leið gegnum þingið, og ég get ekki trúað því, að það takist ekki að koma hinu málinu í gegn. Ég treysti á, að það mál verði tekið fyrir.



Ég leit á þetta í gær eins og eins konar verkfall móti vinnubrögðum, sem hafa átt sér stað, og ég hef aldrei ætlað að neita framgangi málsins. Ég get skilið, að hér er ekki um alls kostar eðlileg vinnubrögð að ræða, að setja beinlínis stólinn fyrir dyrnar og heimta ákveðin svör, en ég vil, af því að stífni er komin í málið, taka fram, að ég ætla að greiða atkv. með afbrigðunum í trausti þess, að sams konar tillitssemi verði viðhöfð við hitt málið, og segi því já.



Þar sem ríkisstj. hefur ekki látið svo lítið að svara fyrirspurn minni um það, hvort hún vilji hlutast til um, að frv. um vatnsveitur fái afgreiðslu í Nd., þá segi ég nei.



Afstaða mín til málsins á s.l. fundi var ekki mörkuð af því, hvort hitt málið fengi afgreiðslu í Nd., heldur vegna ósæmilegrar framkomu ráðherrans, og ég tel, að hann hafi verðskuldað þá hirtingu, sem d. veitti honum á s.l. nóttu. En með því að ég sé enga hugarfarsbreytingu hjá þessum ráðh., þá breyti ég ekki heldur afstöðu minni og segi því nei.

Forseti (ÞÞ): Þar sem afbrigðin hafa nú verið leyfð, liggur málið fyrir til umr.



Herra forseti. - Það, sem gefur mér tilefni til að segja nokkur orð um þetta mál, eru ummæli, sem féllu. frá hv. 1. þm. Reykv. í nótt sem leið. Hann hélt því fram hér, að við þrír, sem höfum starfað í n., hefðum gert hrossakaup. Ýmislegt hefur verið sagt um störf mín hér á. Alþ. af andstæðingum mínum, en aldrei hefur mér verið borið á brýn, að ég hafi gert hrossakaup um nokkurt mál. Því sárara er mér þetta að fá það frá jafngrandvörum manni og 1. þm. Reykv. er. Leyfi ég mér algerlega að mótmæla þeirri ásökun. Það var fullt samkomulag við hæstv. dómsmrh. að halda þessu máli, þar til hitt málið hefði náð fram að ganga. Málið er eingöngu svo komið sem er fyrir stífni og ósanngirni ráðh. út af þessu og hinu, en hann hefur fengið nægilega hirtingu fyrir framkomu sína með neitun á afbrigðunum, og vænti ég, að hann læri af þessu í þeirri stöðu, sem ég hef stutt hann og mun styðja hann í í von um betri hegðun. En ég hygg, að borgarstjóri hafi átt talsverða sök á, hvernig fór með málið í Nd. Það er komin brtt. um þetta mál, og það mun ekki hafa verið sótt neitt lint af honum að fá einmitt inn það, sem hefur valdið deilunum, og hafa þeir báðir, bæði fyrrv. og núv. borgarstjóri, stuðlað að því, að málið er komið í öngþveiti. Í sambandi við það, sem ráðh. sagði, að við hefðum beitt valdi okkar í n., ekki sízt ég, sem hann hélt, að væri form., þá vil ég benda á, að tvö undanfarin ár hélt hann máli fyrir mér, sanngirnismáli, í allshn. og beitti formannsvaldi til að drepa það og viðurkenndi, að þannig færi hann að, þegar hann hefði ekki möguleika til að drepa það öðruvísi. Þriðja skipti, sem það kom fyrir, var því haldið í n. svo lengi sem hann átti þar sæti. Fyrst þegar hann fór úr n., komst þetta réttlætismál í d. og úr þinginu. Svo leyfir þessi ráðh. sér að brigzla mönnum um það, sem þeir hafa ekki gert, eins og að tefja mál af ásettu ráði. Þegar frv. var tekið til umr. í n., var mjög mikill ágreiningur um málið sjálft, m.a. lýsti þm. Seyðf. því yfir, að hann gæti ekki fylgt frv. óbreyttu. Hann taldi m.a. að það væri raunar ósanngjarnt að hækka vatnsgjaldið svo mikið sem gert er, það væri raunar beint brot á loforði, sem hefur verið gefið um, að það skyldi verða tekið tillit til þess í vatnsskattinum, þegar heita vatnið hefði komið í bæinn, enda er það vitanlegt, að svo og svo mikill hluti af vatninu er keyptur alveg sérstaklega. Allir nm. féllust ekki á þessu skoðun, en það er rétt að láta það koma fram, að þetta mál kom inn, án þess að gefið væri út nál. Hins vegar er því ekki að leyna, að heilbr.- og félmn. á ekki sök á ástandi vatnsveitunnar í Reykjavík, eins og gefið var í skyn í nótt. Það er sannarlega eðlilegt, að sjálfur dómsmrh., sem hefur verið borgarstjóri, veit, að það þarf ekki reglugerð til að skrúfa fyrir vatnið í Reykjavík. né sérstök lög. Mér er líka vel kunnugt um átök milli mín og ráðh. um hagsmunamál bæjarins, svo sem höfnina, er hann hefur unnið gegn. Einnig hafa framkvæmdir þurrkvíanna. stöðvazt fyrir hans tilverknað. Þessa andúð sína hefur hann ekki þorað að viðurkenna opinberlega, en hefur sjálfur „saboterað“ ár eftir ár og mánuð eftir mánuð, er það mál kom á dagskrá, og svæft það svo kirfilega, að engum hefur dottið í hug að reyna að koma með till. um þetta mannvirki. Hann getur svo sjálfur skýrt, hvað á bak við hefur legið. Hann veit það sjálfsagt bezt. En úr því að ráðh. óskar eftir umr. um málið og hefur sagt, að ég hafi sýnt fjandskap í því, þá er bezt að fá upplýsingar um, hver sýndi málinu þann fjandskap, sem hann talaði um í nótt, og hver á sök á þessum drætti. Ég mun ekki ræða þetta nánar, nema tilefni verði til, en mun að sjálfsögðu fylgja málinu úr d., úr því sem komið er.



Ég sé ekki neina ástæðu til að fara að deila við hv. þm. Barð. Allir nm. nema hv. 3. landsk. eru hættir að virða hann svars, og tel ég, að orðaskipti þeirra stafi af því, að hv. 3. landsk. er búinn að vera hér svo skamma hríð, annars mundi hann ekki skipta sér af orðaskaki þessa þm., enda sýndi hann meiri þroska en þessi þm., þar sem hann hvarf frá rangsleitni þeirri, sem hann sýndi í nótt, enda hefur það ekki tafið málið, þar sem það fær afgreiðslu á sama sólarhring, þó að þeir heimskuðu sig á að neita afbrigðunum í gær, þvert ofan í vilja meiri hl. d. Þá tók hann fram algerlega ranglega, að ég hefði stöðvað mál í n. og sagt það við hann utan þings, eins og hann gat um áðan. A.m.k.. er einkennilegt, hvernig ég hef getað stöðvað mál í n. í haust, meðan ég var langdvölum burtu. Málið var afgr. síðar í vetur, af því að þá náðist samkomulag á allt öðrum grundvelli en áður var talað um, og það hefur verið sérstök ástæða til þess, að menn vildu ekki afgreiða málið, sem sé að skipa átti mþn. Ég hafði óskað eftir, að þetta mál yrði fyrst um sinn afgr. til Nd., og það var samkomulag um að afgreiða málið á þann veg, en ég veit, að hv. þm. Barð. skilur þetta ekki, það er honum ofvaxið. Hv. þm. Barð. var búinn að lofa því, að þetta mál. yrði afgr. út úr d., ef hitt væri í hættu. Hv. þm. Barð. vissi, að óvíst var um framgang hins málsins. Hann hefur því brugðizt heiti og fer svo með illyrði til mín og hv. þm. Snæf. Um hv. þm. Snæf. er það að segja, að ef frv. um vatnsveitur nær fram að ganga, sem ekki er útilokað, þá er það ekki hvað sízt að þakka framtakssemi hans, svo að hann á allt annað en skammir skilið frá þeim mönnum, sem óska, að það mál nái fram að ganga. En ég veit, að hv. þm. Barð. skilur þetta ekki, enda ætlazt ég ekki til þess af honum. Um efniságreining er það að segja, að þessi hv. d. var búin að afgreiða frv. um ótakmarkaða heimild, en hér er aðeins farið fram á takmarkaða heimild, svo að þeir, sem samþykkja það frv., geti ekki verið á móti þessu. Það var því ekki mikil ástæða til þess, að hv. dm. yrðu sér til skammar með því að neita um afbrigði í nótt, en það er ekki neitt nýtt með hv. þm. Barð., það er dagleg sjón hér í d. Heldur var það nú einkennileg refsing við mig að senda mig í stjórnarráðið, það er harla einkennilegt betrunarhús, og held ég, að hv. þm. hafi verið aftur í gömlum tímum. En annars lýsir skilningur hv. þm. Barð. sér vel í því, að nú lýsir hann því yfir, að hann ætli. að fylgja málinu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í orðaskak um þetta mál. Ég tel, að það sé mikið hagsmunamál fyrir Reykjavík að fá þetta mál eða hitt samþ. En ég vildi segja nokkur orð út af því, að ég var einn þeirra, sem varð mér til skammar. Við, sem urðum okkur til, skammar, svo að notuð séu orð hæstv. ráðh., við treystum því, þegar hæstv. samgmrh. bar fram frv. um vatnsveitur, sem ráðh. í fyrrv. stjórn og núv. stjórn, að þá væri þetta frv. borið fram af brýnni þörf fyrir þorpin úti á landi, eins og hv. d. er kunnugt Þorp, þar sem eru fáar fasteignir, hafa ekki efni á að standa undir þeim kostnaði, sem vatnsveita hefur í för með sér. Mjög gott dæmi um þetta er Stykkishólmur. Í þessu frv. var ákveðið að veita ríkisábyrgð fyrir lánum til vatnsveitna og einnig styrk til þeirra. Málið var afgr. hér í þessari d., og í n. ákveðið að afnema styrkinn, en hafa aðeins ríkisábyrgð fyrir lánunum, en fara þó það varlega í sakirnar að hafa þau vaxtalaus í 10 ár, ef vatnsveitan getur ekki staðið undir kostnaðinum. Málið var síðan látið fara til Nd. Var nú fastlega búizt við því, að málið fengi afgreiðslu, og gengu þm. út frá því sem gefnu og voru búnir að tilkynna það heim í kjördæmi sín. Við vitum, að það er víða svo með atvinnuframkvæmdir í þorpunum, að þar verður ríkið að hlaupa undir bagga og leggja eitthvað af mörkum. Hér er því um mál að ræða, sem er lífsnauðsyn fyrir þorpin, að nái fram að ganga, ekki aðeins í heilbrigðislegu tilliti, heldur líka stórkostlegt atvinnuspursmál, m.ö.o. undir. stöðuatriði fyrir þorpin. Í því frv. er bæði þorpunum og Reykjavík fullnægt. Svo kemur það í ljós, þegar málið er komið aftur til Nd., að málið er stöðvað, og það er talið, að ríkisstj. sé völd að því. Nú spyr ég: Ef þetta er ekki misnotkun stj. á valdi sínu, að koma í veg fyrir afgreiðslu þessa máls, er þá hitt misbeiting á valdi, ef við þm. stöðvum mál, jafnvel þó að það væri gert til hlítar? Ég vildi með atkv. mínu í nótt aðeins mótmæla þessari meðferð á máli, og það er eins og þegar verkalýðsfélög gera sólarhrings verkfall gegn slæmum vinnubrögðum. Við höfum. með þessu sýnt vald d. og undirstrikað, að við erum óánægðir með þessi vinnubrögð. En ég vil ekki stöðva málið, en neitun afbrigða er ekki röng aðferð, þegar svona er unnið, og það getur ekki verið komin sú stífni í þetta mál, að ekki sé hægt að greiða fram úr því. Ég greiddi því óhikað atkv. með afbrigðunum nú, þótt það liggi ekki. fyrir, að málið verði afgr., en mér finnst nú eðlilegt að ríkisstj. láti sér þessa framkomu okkar að kenningu verða. Þegar svo þessi málarekstur er athugaður, hygg ég, að hæstv. dómsmrh. hljóti að viðurkenna það, a.m.k. með sjálfum sér, að við höfum ekki orðið okkur til skammar, þó að við neituðum um afbrigði í nótt. Ég hefði ekki tekið til máls, hefði hæstv. ráðh. ekki viðhaft svo stór orð sem hann gerði. En þetta eru hlutir, sem þm. geta gert, þegar þeir eru óánægðir.



Ég vildi leiðrétta þann misskilning hjá hv. þm. Barð., að ég hafi borið á hann að hann væri að hafa hrossakaup við meðnm. sína, það sagði ég aldrei. Ég sagði aðeins, að þrír hv. þm. hefðu boðið það í d. fullskipaðri og í heyranda hljóði að hafa hrossakaup. En ég átti við það, að hv. þm. Barð. og tveir hv. þm. aðrir hafi bundið fylgi sitt við þetta frv. því, að annað frv. nái fram að ganga. Þeir játa það allir, að þetta frv. eigi fullan rétt á sér, að nauðsyn sé á aukinni vatnsveitu hér í Reykjavík, en það þarf lagastaf til þess að leggja þau gjöld á, sem til þess þarf að koma henni upp, en þegar fylgi við þetta mál er bundið því skilyrði, að annað mál nái fram að ganga, þá leyfi ég mér að kalla það hrossakaup, og, er það í samræmi við þá merkingu, sem lögð er í það orð. Annars eru þessar umr. næsta undarlegar. Á frv. sjálft er varla minnzt. Hv. þm. Barð. skýrði að vísu frá því, að aths. hefðu komið fram við einstök ákvæði þess, en á það ekki minnzt frekar eða því mótmælt, að frv. næði fram að ganga. Umr. eru um mál, sem d. er búin að afgreiða frá sér og hún hefur ekki vald á lengur, og getsakir hv. þm. Str. um, að ríkisstj. hafi af einhverjum slæmum hvötum stöðvað það mál, get ég ekki skilið, að séu á rökum reistar. Vitanlega hefur stj. ekki vald á því máli, ef meirihlutavilji er fyrir því, að það nái fram að ganga. Annaðhvort hlýtur n. þá að vera á móti málinu eða ekki er til fyrir því meiri hl. í d. Að fara að tengja þessi mál saman nær svo engri átt, enda þótt þetta mætti falla, ef hitt yrði að l.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að fá þessa yfirlýsingu frá hv. 1. þm. Reykv., eins og ég skildi orð hans. En ég hef aldrei heyrt annað en að málið ætti fylgi að fagna í Nd. Afstaða mín. til þessa máls er önnur en afstaða hv. þm. Str., og það er ekki enn farið að skiljast, að afstaða mín skapaðist fyrst og fremst af ófyrirleitni hæstv. dómsmrh., eftir að hann hafði átt samræður við mig um málið utan þings. Því vil ég ekki leyfa, að málið nái fram að ganga á þessu stigi. Hann hefur haldið því fram, að ég hafi svikið sig, en ég vil aðeins, benda honum á, að málið. er ekki í mínum höndum, þar sem ég er ekki form. n. En ég hafði lofað honum því að gera honum viðvart, ef með þyrfti, og gera mitt bezta til þess að fá málið tekið fyrir í n., en þegar ég svo vil fá málin skýrð, þá hleypur hann upp með ósæmilegum orðum, og getur vel verið, að þeir hv. þm. Snæf. hafi verið á launmálum um þetta, en hæstv. ráðh. ætti að vers nokkru hreinskilnari. Ég hafði ekki fyrr reynt að fá samkomulag um málið við hæstv. ráðh. en hann rýkur upp og skammar mig fyrir hluti, sem ég á enga sök á. Ég vil benda á, að þess konar rök notar hæstv. ráðh., sem einu sinni var kennari í l., að velja mönnum þau svívirðilegustu orð, sem manni verða valin í þessu landi, og það úr ráðherrastól. Það væri ekki amalegt að eiga dómsúrskurð á þessu fallega máli ráðh. Ég studdi hæstv. ráðh. í stjórn, og mun halda áfram að styðja hann í von um, að það bæti eitthvað skap hans. Og ég er alveg hissa á því, að hæstv. ráðh. skuli láta skapið hlaupa svona með sig í gönur, hann hefur engan sóma af því.

Forseti (ÞÞ): Ég vil geta þess, að ef umr. halda lengi áfram, verður málinu frestað eða ræðutími styttur.



Ég vil leggja áherzlu á það, sem kom skýrt fram hjá hv. þm. Barð., að afstaða hans til málsins. mótaðist fyrst og fremst af því að gera mér persónulega bölvun: Hvort það er nægjanleg ástæða til þess að taka afstöðu til þingmála, skal ég láta ósagt.