Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við 2. umr. um málið kom fram mikil gagnrýni á þetta frv. og enn fremur voru fluttar hér breytingartillögur. Síðan 2. umr. fór fram hafa ýmis samtök utan þings sent áskoranir til þingsins vegna þessa frv. Ég taldi að því hefði verið vísað til efh.- og viðskn. að fjalla um brtt. sem voru lagðar fram og þá gagnrýni aðra sem fram kom á þetta frv. milli 2. og 3. umr. Mér kom þess vegna á óvart að enginn skyldi kveðja sér hljóðs þegar málið var tekið á dagskrá. Ég heyrði að vísu af forsetastóli að formaður nefndarinnar hefur veikindaleyfi en ég tel mjög nauðsynlegt að fá skýrslu um það hvað gerðist í nefndinni, hvort breytingartillögur hafa verið endurfluttar. Mér er ekki alveg kunnugt um hvort svo er. Enda kemur til greina að fresta afgreiðslu á þessu máli þar til á síðari fundi og ég beini því til forseta hvort ekki er skynsamlegt að bíða með endanlega afgreiðslu á þessu máli þar til síðar. Ég held t.d. að nauðsynlegt sé að þingflokkar ræði um það með hvaða hætti þeir greiði atkvæði í þessu máli í ljósi þeirrar umfjöllunar sem kom fram við 2. umr. Ég vil a.m.k. óska eftir því við hæstv. forseta að umræðunni verði frestað, henni verði ekki lokið svo við höfum tækifæri til þess einhverja næstu daga að koma að málinu aftur enda á það í sjálfu sér ekki að koma að sök, virðulegi forseti. Þingið hefur ávallt síðan 1978 afgreitt þetta frv. fyrir jól.

Forseti vill upplýsa að ekki stendur til að atkvæðagreiðslan fari fram í dag. Það voru einungis umræðurnar sem áttu að fara fram í dag.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs í forföllum formanns efh.- og viðskn. Ég vil geta þess að nefndin tók fyrir þetta mál á ný á milli 2.og 3. umr., fjallaði um málið og þær brtt. sem liggja fyrir. Afstaða nefndarinnar er óbreytt. Hún skilar ekki nýju nál. Þau málsskjöl sem var vísað til 3. umr. liggja þar með fyrir eins og lög gera ráð fyrir. Það er sem sagt engin ný afstaða af hálfu nefndarinnar til þessa máls umfram það sem kom fram við 2. umr.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykn. var greinilega ekki mikið unnið í þessu máli milli umræðna. Ég hafði sérstaklega óskað eftir því að athugun yrði gerð á þeirri tillögu sem ég flutti og einkum varðandi kostnaðarhliðina, þá breytingu sem tillagan hefði í för með sér miðað við frv. Í raun liggja engar upplýsingar fyrir um það mál en tillagan var flutt fyrst og fremst í því skyni að leitast við að hlífa verslun í strjálbýli. Hún á, eins og kunnugt er, við nokkra örðugleika að etja þó að þeir séu mismunandi eftir svæðum en almennt má segja að þar séu menn heldur verr í stakk búnir til að mæta skatti af þessu tagi heldur en verslanir sem eru á mun stærri þjónustusvæðum og hafa meiri veltu. Fram hafa komið efasemdir um að tillagan sem ég flutti stæðist ákvæði stjórnarskrár, sem ég tek að vísu ekki undir, en ég tel rétt til að mæta þeim sjónarmiðum að það mál verði skoðað frekar áður en á það verður látið reyna. Ég hef því breytt minni brtt. þannig að sett verði inn í 9. gr. frv. heimildarákvæði fyrir fjmrh. að höfðu samráði við viðskrh. til þess að lækka, eða fella niður í einstökum skattumdæmum, þennan skatt þar sem mönnum þykir að óvíst sé um verslunarþjónustu á ákveðnum svæðum þar sem hún stendur mjög höllum fæti. Óþarft er að fara frekar yfir þetta. Það hefur 

Þá verður forseti að leita þeirra afbrigða ef hv. þm. vill gera hlé á ræðu sinni á meðan.

Virðulegur forseti. Ég var nokkurn veginn búinn að fara yfir röksemdina á bak við þessa tillögu og tilgang hennar. Ég vil bara ítreka að megintilgangur tillögunnar er að tryggja stöðu verslunarþjónustu á þeim svæðum þar sem þessi þjónusta á helst undir högg að sækja.

Virðulegi forseti og virðulegi hv. 8. þm. Reykn. sem hér greip fram í. Það reynir óðum á ný ákvæði þingskapalaganna sem ekki hefur reynt á áður. Ég vil vekja athygli á því að í þessari atkvæðagreiðslu sem fram fór um afbrigði féllu atkvæði þannig að 33 sögðu já og 30 voru fjarverandi. Ég hygg að hin nýju ákvæði þingskapalaga geri ráð fyrir 2 / 3 meiri hluta. Þótt svo stjórnarliðið hafi lagst á sveifina með flm. þessarar tillögu til þess að veita afbrigði, eins og eðlilegt er, þá hygg ég að það þurfi að endurtaka atkvæðagreiðsluna til að ganga úr skugga um að 2 / 3 hlutar þingheims vilji veita þessi afbrigði.

Vegna ábendinga hv. 8. þm. Reykv. vil ég taka fram að þetta mun vera þannig að það þarf samþykki 2 / 3 hluta þeirra sem greiða atkvæði. Allir greiddu atkvæði með afbrigðum þannig að ég held að rétt hafi verið að staðið.

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt fyrir hv. þingflokksformann Sjáflstfl. að átta sig á því að það heyrir ekki til greiðasemi eða sérstaks velvilja að fylgja hefðum um afgreiðslu mála á þinginu eins og þeim að samþykkja án undantekninga afbrigði við því að mál af þessu tagi geti komið til dagskrár undir viðkomandi umræðu. Hinn valkosturinn er sá, sem hv. þingflokksformaður hefur e.t.v. hugsað sér, að fresta umræðunni til morguns þannig að málið geti komið fyrir án afbrigða með þeim fylgiskjölum sem því tilheyra.  Ég ætla að ræða dagskrármálið, virðulegur forseti. Það er rétt sem hér var upplýst af varaformanni efh.- og viðskn. að nefndin tók þetta mál fyrir og ræddi á einum fundi. Ég efast um að hægt sé að segja að það hafi formlega verið tekið fyrir á nýjan leik, enda kom ekki nefndarálit frá nefndinni á nýjan leik, en það var rætt á einum fundi. Því miður náðist þar ekki samstaða um breytingar á frv. sem ég tel þó að hefði átt að geta gerst ef vilji hefði verið fyrir hendi til þess að leggja meiri vinnu í þetta mál. Staðreyndin er sú að það er greinilegur meirihlutavilji fyrir því á þinginu að þessu sinni að afla ríkissjóði tekna með þessum hætti í einhverjum mæli. Ég hygg að skoðanir manna hefðu getað mæst í útfærslu á þessu máli þannig að jafnvel allir hefðu í eitt skipti getað staðið að því að afgreiða þetta gagnmerka þingmál og árvissa umræðuefni hér á hinu háa Alþingi. Hefði það verið mikil framför og ekki veitt af á þessum dimmu dögum að samstaða hefði tekist á þjóðþinginu um svo sem eitt slíkt mál. Ég tel að hefði verið lögð í það vinna að athuga annars vegar hagi verslunarinnar og sérstaklega verslunarþjónustu á landsbyggðinni og í afskekktum héruðum og hins vegar rætt um skattprósentuna í því sambandi hefði ekki átt að þurfa að verða svo langt á milli sjónarmiða að samkomulag um afgreiðslu málsins hefði verið útilokað. En því miður var ekki lögð meiri vinna í málið en sú sem ég hef gert grein fyrir. Það var rætt stuttlega á einum fundi efh.- og viðskn. Það er sömuleiðis ástæða til að gagnrýna það, ég segi nú ekki harma, en a.m.k. er það miður að ekki skuli í tengslum við umfjöllun um þetta mál liggja fyrir greinarbetri upplýsingar um afkomu verslunarinnar í landinu. Það virðist vera svo að verslunin í landinu eigi sér orðið sárafá talsmenn, a.m.k. hér inni á hinu háa Alþingi. Þess vegna hefur undirritaður ákveðið að gerast nú talsmaður hennar um skeið hér í þessum virðulega ræðustóli og harmar það að ekki skuli liggja til grundvallar meiri upplýsingar um afkomu verslunarinnar almennt í landinu og eftir einstökum landshlutum eða landssvæðum. Ég tel þess vegna að það sé mjög til bóta í málinu að brtt. sú sem hv. 5. þm. Vestf. leggur til að nái fram að ganga bætist við frv. Það sem þá skeður er einfaldlega að hæstv. fjmrh. fær heimild í hendur til þess að beita þessum skatti með vægari hætti gagnvart versluninni á þeim svæðum þar sem hún á í sérstökum erfiðleikum. Þetta er heimildarákvæði, ég undirstrika það, þannig að ekkert skyldar hæstv. fjmrh. til að beita því ef hann finnur ekki þá útfærslu í málinu sem ásættanleg er. Þetta er sömuleiðis heimildarákvæði sem væri þá tiltækt og í lögum sem grípa mætti til ef sérstakar aðstæður sannfærðu menn um það að óhjákvæmilegt væri að taka á málum verslunarinnar annaðhvort almennt eða í einstökum landshlutum. Ég vil inna eftir því, virðulegur forseti, hvort hæstv. viðskrh. er hér einhvers staðar á svæðinu því að full ástæða væri til þess að spyrja hann um afstöðu hans til þessarar tillögu áður en umræðu lýkur og lokast fyrir frekari breytingar eða lagfæringar á málinu. Sér hæstv. viðskrh. nokkuð nema jákvætt við það að svona heimild verði í lögum? Það getur þess vegna verið til nánari skoðunar hvort henni verði beitt og þá með hvaða hætti eða í hve ríkum mæli. Ég vil að sjálfsögðu spyrja hæstv. fjmrh. um hið sama og ég bið um rök fyrir því ef hæstv. ráðherrar eru ekki einu sinni tilleiðanlegir til að greiða fyrir samstöðu um þetta mál, ef þeir eru ekki tilleiðanlegir til að leyfa þessu heimildarákvæði að koma inn í lögin. Nær hæstv. fjmrh. að nema orð mín á hlaupum sínum hér um salinn? Það eru nokkur ferðalög á hæstv. fjmrh. hér í þingsalnum sem skal upplýst fyrir þá sem koma til með að fylgjast með þessari umræðu í gegnum þingtíðindin síðar meir, ef einhverjir verða. En hæstv. fjmrh. upplýsir að hann nái nú engu að síður að nema umræðuna og er það vel og þar með spurninguna hvort nokkuð sé við það að athuga og nokkuð nema gott um það að segja að svona heimildarákvæði fái að standa í lögunum.

Ég er andvígur öllum brtt. af þessu tagi.

Ég mundi óska eftir því að hæstv. fjmrh. kæmi í ræðustól og rökstyddi mál sitt en gæfi manni ekki svör með frammíköllum. Sú var tíðin að hæstv. fjmrh. var ekki svo feiminn við þennan ræðustól að þyrfti að ögra honum til að fá hann hingað upp í púltið. En þá var hann að vísu í stjórnarandstöðu, hæstv. núv. fjmrh. Ég spyr sem sagt um það hvað í ósköpunum ætti að mæla gegn því að svona heimildarákvæði væri inni í lögunum í ljósi þess að enn er ekki hönd á neinu festandi sem til skoðunar hefur verið og umræðu undanfarin ár í sambandi við afkomu t.d. verslunarinnar í strjálbýlinu. Nú er það staðreynd og alvarleg staðreynd að verslunarþjónustan víða á landsbyggðinni á mjög undir högg að sækja, bráðnauðsynleg þjónusta sem verður að vera í hverju byggðarlagi ef þar á að vera sæmilega lífvænlegt og boðlegt mönnum að dvelja eins og verslun með dægurvörur og dagvörur, mjólk og matvöru og annað slíkt. Þar sem ekkert handfast liggur fyrir um einhverjar aðgerðir í þessu sambandi spyr ég hæstv. viðskrh.: Er það ekki rétt til getið hjá mér að hæstv. viðskrh. mundi fagna því mjög að svona heimildarákvæði kæmi inn í lög sem hæstv. fjmrh. í samráði við hæstv. viðskrh. gæti beitt til hagsbóta versluninni á einstökum svæðum? Ég hef ástæðu til að ætla að eins og brtt. hv. 5. þm. Vestf. er úr garði gerð sé hún í góðu samræmi við venjur og brjóti ekki á nokkurn hátt í bága við jafnræðisreglur eða stjórnarskrá eða annað því um líkt sem einstakir hv. alþm. höfðu áhyggjur af í sambandi við þetta mál við 2. umr. og þá brtt. í nokkuð öðru formi sem þá lá fyrir. Hæstv. forseti. Ég mun ekki hafa ræðu mína lengri því að ég vil gjarnan hlýða á svör hæstv. ráðherra og ég treysti því að þau verði jákvæð. Satt best að segja trúi ég ekki öðru en hæstv. ráðherrar séu tilbúnir til þess að greiða fyrir samstöðu um þetta mál á þinginu og sé ekki að á nokkurn hátt geti fundist rök gegn því að opna þetta heimildarákvæði í lögunum en auðvelt er að sýna fram á gagnsemi þess að hafa það til staðar til að grípa til ef á þarf að halda.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. og í máli flm. tillögunnar, hv. 5. þm. Vestf., að dagvöruverslunin glímir víða við vandamál úti um land. Nú er að störfum hópur manna á vegum viðskrn., Kaupmannasamtakanna og Samvinnuhreyfingarinnar til þess að leita leiða í þessu máli og ég held að sú tillaga sem hér er fram komin ætti að fá skoðun í nefndinni. Ég vil á þessari stundu ekki taka afstöðu til þess hvort hún er heimil samkvæmt eðlilegum kröfum um jafnræði fyrir lögunum sem menn gera hér. En ég vil láta það koma fram að meðal tillagna sem hópurinn hefur rætt er einmitt að létta þessum skatti af dreifbýlisversluninni. E.t.v. er ekki jafnauðvelt að framkvæma það eins og að leggja það til. Ég vil með þessum orðum eingöngu láta í ljós að ég tel að þetta mál ætti að athuga. Ég vil að endingu segja að ég tel að það sem skiptir mestu máli í sambandi við stuðning við verslunina úti um land sé betra skipulag hennar, meira samstarf þeirra sem standa fyrir verslun í landshlutunum og það er einmitt á góðum vegi. Í ráði er að viðskrn. leggi til sérstakan ráðgjafa til þess að auðvelda bæði kaupmönnum og kaupfélögum að standa þannig að þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir upplýsingarnar og sömuleiðis það sem ég ætla að leyfa mér að sem túlka stuðning við þessa brtt. Ég gat undir engum kringumstæðum fengið röksemdafærslu hæstv. viðskrh. til að ganga upp öðruvísi en þannig að hann hygðist að sjálfsögðu styðja þessa brtt. Heimildin yrði því fyrir hendi með ótvíræðum hætti í lögum ef niðurstaða þeirrar nefndar sem á hans vegum starfar nú að þessum málum yrði sú m.a. að þetta væri æskileg aðgerð til að geta mætt versluninni í þrengingum. Hafi ég ekki misskilið hæstv. viðskrh. var hann að lýsa yfir stuðningi við tillöguna. Ég fagna því og bíð mjög spenntur eftir að heyra svör hæstv. fjmrh. og fer þá að vænkast vor hagur ef þau verða jafnjákvæð.

Virðulegi forseti. Meðal þess sem ég ætlaði að nefna þegar ég óskaði eftir að koma með andsvar við ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. var að nefna það að skoðun á versluninni á landsbyggðinni færi fram á öðrum vettvangi. En fyrst og fremst kvaddi ég mér hljóðs vegna þess að mér fannst koma fram gagnrýni hjá honum á störf nefndarinnar og fannst ómaklegt að því væri ekki svarað þar sem formaður nefndar boðaði veikindaforföll í dag. Alltaf má ræða það hvort möguleiki væri að ná samstöðu í málum sem fara til nefndar og ágreiningur er um sem og brtt., jafnvel fleiri en ein eru við, ef vel er í þeim unnið. Sú staðhæfing gæti gilt um flest þau mál sem fram koma í þinginu. Í þessu máli voru þó nokkuð skiptar skoðanir og ekki síst með tilliti til þess sem þingmaðurinn hefur látið sig mest varða, en það er afkoma verslunarinnar á landsbyggðinni. Mér finnst að það sem hann sjálfur nefndi, að nokkuð skorti á að upplýsingar lægju fyrir um afkomu verslunarinnar í landinu og að slíkar upplýsingar lægju ekki til grundvallar, þá held ég að það sé einmitt rökstuðningur fyrir því að þetta mál sé skoðað mjög vel á öðrum vettvangi en ekki í tengslum við það frv. sem hér liggur fyrir og við munum taka afstöðu til.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi viðbrögð hv. efh.- og viðskn. þá var ég alls ekki að gagnrýna þau og síst af öllu gagnrýni ég myndarlega stjórn formanns nefndarinnar á verkum þar. Ég yrði manna síðastur, held ég, til þess að halla orði á okkar ágæta formann í efh.- og viðskn. sem af röggsemi, dugnaði og lipurð reynir að stýra þar verkum við erfiðar aðstæður. Það eru fyrst og fremst þessar aðstæður sem ég gagnrýni, að ekki skuli boðið upp á meira svigrúm til að vinna mál af þessu tagi. Mikil áhersla var lögð á að þetta fyrsta og myndarlega tekjuöflunarfrumv hæstv. ríkisstjórnar næði skjótt og greiðlega fram að ganga. Þessi fáni í oddafluginu fyrir tekjuöflunarfrumvörpunum, sem skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði er, og hæstv. ríkisstjórn hefur af einhverjum ástæðum hefur valið sér. Þess vegna er það fyrst og fremst svo að ég gagnrýni það. Mér þykir það miður, svo að ég noti nú mjög hógvært orðalag, að ekki skyldi vinnast meiri tími til að skoða málið. Það á ekki að skilja sem sérstaka og alls ekki persónulega gagnrýni, hvorki á formann efh.- og viðskn. né nefndina sem slíka sem er þessa dagana við mjög erfiðar og raunar óboðlegar aðstæður að reyna að sinna sínu mikilvæga hlutverki sem hefur verið styrkt með nýsettri löggjöf um þingsköp og hlutverk nefnda á þinginu. Viðskn. á eðli málsins samkvæmt að fara rækilega yfir allar tekjuforsendur fjárlaga og tekjuöflunarmál af þessu tagi. Varðandi efni brtt. og það sem hv. varaformaður efh.- og viðskn. sagði, þá geri ég engar kröfur um að ákörðun verði hér og nú tekin um beitingu þessarar heimildar. Ég sætti mig fullkomlega við það og vænti þess að svo muni verða um aðra hv. alþm. að beiting heimildarinnar tæki mið af og færi fyrst og fremst samkvæmt niðurstöðum þess starfshóps sem er að störfum á vegum hæstv. viðskrh.

Virðulegi forseti. Varðandi þá tillögu sem er til umræðu vil ég segja að það gildir það sama um hana og aðrar tillögur sem fluttar eru til breytinga á þessu frv., ég tel ástæðulaust að samþykkja þær. Ég minni á að í athugasemdum með frv. er sagt að gert sé ráð fyrir að fella þennan skatt brott um leið og fjármagnstekjur verða skattlagðar. Ég hygg að það sé ástæðulaust að setja í vald mitt, að höfðu samráði við viðskrh., hvort og hvaða fyrirtækjum eigi að ívilna í sambandi við þennan skatt. Slík tillaga hefur ekki verið samþykkt áður og reyndar hafa komið fram tillögur æ og aftur varðandi þennan skatt til lækkunar, en núv. og fyrrv. ráðherrar, og þeir sem áður hafa gegnt því starfi, hafa allir lagst gegn slíkum tillögum og vona ég að þeir standi saman um slíka afstöðu nú.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa undrun minni á ummælum hæstv. fjmrh., bæði hér í salnum, þegar hann greip fram í fyrir hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, og eins þeirri ræðu sem hann flutti hér áðan. Hæstv. fjmrh. var að segja það í frammíkalli sínu og nú í ræðunni, sem hann flutti, að hann ætlaði að leggjast gegn öllum brtt. sem fluttar yrðu við tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar, bæði þessari brtt. og öllum öðrum.

Við þetta frv.

Það sagði hæstv. fjmrh. ekki þegar hann greip fram í hér í salnum. Þá sagði hann að hann mundi leggjast gegn öllum brtt. af hvaða tagi sem væri og ef hann átti bara við þetta frv. fagna ég því. Er það rétt skilið hæstv. fjmrh.?

Það er þetta frv.

Það er ágætt ef hæstv. fjmrh. ætlar að takmarka afstöðu sína við þetta frv. Ég ætlaði að minna hæstv. ráðherra á að þegar hann var í stjórnarandstöðu og sat í fjh.- og viðskn. á síðasta kjörtímabili hafði hann iðulega frumkvæði að því, ásamt öðrum nefndarmönnum í fjh.- og viðskn., að fluttar væru brtt. við tekjuöflunarfrv. sem ég hafði flutt á þinginu og ég var mjög oft reiðubúinn til þess að ganga til samstarfs við þáv. þm. Friðrik Sophusson og aðra nefndarmenn í fjh.- og viðskn. um breytingar á frumvörpunum og jafnframt um að samþykkja nýjar hugmyndir sem fram komu hjá nefndarmönnum. Mér hefði fundist það afar sérkennilegt, svo vægt sé til orða tekið, ef núv. hæstv. fjmrh. ætlaði ekki að sýna sama skilning sem fjmrh. eins og hann bæði óskaði eftir af minni hálfu þegar ég gegndi þessu embætti og fékk í reynd. Ég gæti rakið fjölmörg atriði í gildandi skattalögum sem eru komin inn vegna þess að stjórnarandstöðuþingmenn á síðasta kjörtímabili, með hæstv. núv. fjmrh. í broddi fylkingar ásamt stjórnarmönnum í fjh.- og viðskn., höfðu um það samvinnu við þáv. fjmrh. að breyta skattalögunum. Það tel ég mjög æskilega skipan og finnst fáheyrt ef núv. fjmrh. og ríkisstjórn ætluðu að taka upp þá afstöðu að það væri alveg sama hvaða hugmyndir kæmu fram hér í þinginu, það ætti að leggjast gegn þeim öllum. Nú hefur hæstv. fjmrh. í frammíkalli við minni ræðu skýrt sína afstöðu á þann veg að hún eigi bara við um þetta frv. og við skulum þá vona að sýndur verði meiri skilningur gagnvart öðrum frv. Þá kemur að því, er það óskynsamlegt, hæstv. fjmrh., að fá heimildarákvæði af þessu tagi inn í það frv. sem hér er til umræðu. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því, eins og kom fram hjá hæstv. viðskrh. og mörgum þingmönnum er kunnugt, að hin almenna vöruverslun í dreifbýlinu, ég nefni landshluta eins og Norðurl. e., Norðurl. v. og Vestfirði, á í miklum erfiðleikum, svo miklum erfiðleikum að við blasir í mörgum byggðarlögum að engin verslun með daglegar lífsnauðsynjar verði opin. Það blasir við t.d. á Kópaskeri að þar getur hæglega komið upp sú staða í byrjun janúarmánaðar að engin verslun verði í byggðarlaginu og íbúarnir þurfi að keyra langan veg að vetri til til þess að geta keypt sér nauðsynjavarning. Þess vegna er það ósköp skiljanlegt, sem fram hefur komið hjá hæstv. viðskrh., að það sé í athugun að létta skattinum af skrifstofu- og verslunarhúsnæði af þeim verslunarfyrirtækjum dreifbýlisins sem berjast í bökkum og þurfa kannski að loka á næstu mánuðum eða þeim verði lokað vegna þess að þau geta ekki greitt þennan skatt. Ætlar hæstv. fjmrh. að bera ábyrgð á því að fjölda verslunarfyrirtækja í dreifbýlinu verði lokað á næsta ári einfaldlega vegna þess að innheimtumenn ríkissjóðs munu gera það í krafti þeirra laga sem hér er verið að samþykkja? Það mundi væntanlega gerast á miðju ári þegar þing situr ekki. Hugsanlegt er að ráðherrann gefi út bráðabirgðalög en það er auðvitað mjög hæpið fyrir ráðherrann að veita sér slíkar heimildir með bráðabirgðalögum. Þess vegna vil ég beina því til hæstv. fjmrh. að hann skoði það með vinsemd hvort hægt er að ná samstöðu í þinginu um að veita honum heimild af þessu tagi. Hér er ekki um að ræða að velja úr einstök fyrirtæki, eins og hæstv. ráðherra sér ef hann les tillöguna, heldur er hún bundin við skattumdæmi. Hæstv. fjmrh. yrði þess vegna ekki settur í þá erfiðu stöðu að vega og meta fyrirtækin sem slík, eitt og eitt, heldur eingöngu að taka mið af heildarstöðu verslunar í ákveðnum landshlutum. Mér fannst þau viðhorf sem komu fram hjá hæstv. viðskrh. eðlileg og skiljanleg og einstakir ráðherrar verða auðvitað að þola það að geta haft í lögum heimildarákvæði af þessu tagi. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra hvort þeim fyndist ekki skynsamlegt að ljúka ekki umræðunni nú heldur fresta henni í einn eða tvo daga svo menn hafi tækifæri til þess að skoða í rólegheitum utan fundar hvort ekki getur náðst nokkuð breið samstaða um breytingu af þessu tagi. Auðvitað kemur til greina að orða hana með ýmsum hætti en aðalatriðið er að ganga þannig frá þessu frv. að menn viðurkenni að það geti þurft að grípa til sérstakra aðgerða, m.a. skattaðgerða, til þess að forða verslun með daglegri nauðsynjavöru frá því að hrynja algerlega og hverfa á stórum landssvæðum. Ég vil þess vegna ítreka þau tilmæli til hæstv. ráðherra og til forseta hvort ekki sé skynsamlegt að láta þessari umræðu ekki lokið hér í dag heldur fresta henni um 1--2 daga og skoða í rólegheitum hvort ekki geti náðst samstaða um breytingar af þessu tagi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hefja umræðu um þetta mál, tel mig hafa tjáð mig nóg um það. En ég vil fagna afstöðu hæstv. viðskrh. til þeirrar brtt. sem er lögð fram af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þar sem hér er aðeins um heimildarákvæði að ræða. Ég er hins vegar ekki alveg sáttur við orðalagið á brtt. sem er þannig, með leyfi forseta: ,,Að höfðu samráði við viðskrh. er fjmrh. heimilt, í því skyni að tryggja áframhaldandi verslunarþjónustu á svæðum þar sem verslun stendur höllum fæti, að lækka eða fella niður í sérstökum skattumdæmum sérstakan eignarskatt samkvæmt lögum þessum.`` Þarna vil ég í fyrsta lagi fella út orðin ,,á svæðum`` og einnig ,,í sérstökum skattumdæmum``. Ég tel að þetta eigi ekki að eiga við um einhver tiltekin svæði eða tiltekin skattumdæmi heldur eigi að vera hægt, öfugt við það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði hér áðan, að meta stöðu einstakra fyrirtækja ef því er að skipta. Hins vegar geri ég líka athugasemd við það að hér er einungis tekið á verslunarþættinum. Það er ekki tekið á skrifstofuhúsnæðinu og með tilliti til þess er freistandi að taka undir þá ósk að fresta umæðunni þannig að menn geti farið yfir sviðið að nýju og reynt að ná heilsteyptum tillögum. Það kom greinilega fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að vilji er innan efh.- og viðskn. að taka á þessu máli. Ég get því fyllilega tekið undir þá ósk að fresta þessu eilítið. Varðandi nefndarálitið þá tek ég einnig undir það að þar komu mjög jákvæð viðhorf fram en því miður vannst okkur ekki tími til þess að klára það. Ég tek undir það að ekki er við formann nefndarinnar að sakast. Hann hefur stýrt fundum þar af réttlæti og sanngirni og enginn hefur haft neitt við hans verkstjórn að athuga. Ég skil ekki alveg viðkvæmni hæstv. fjmrh. fyrir því að fá þessa heimild. Enginn er að segja honum að nýta sér hana en aftur á móti er ekkert að því að hann hafi hana í hendi sér. Hæstv. forseti, ég vil ítreka það að ég er sammála því að við skoðum þetta aðeins betur og frestum umræðunni í 1--2 daga.

Herra forseti. Ég tek undir það sem tveir síðustu hv. ræðumenn sögðu hér. Í fyrsta lagi tel ég að hæstv. fjmrh. geti ekki boðið okkur upp á röksemdafærslu af því tagi að hægt sé að vera á móti breytingum bara af því að það eru breytingar á málum óháð innihaldinu. Við sem berum djúpa virðingu fyrir hæstv. fjmrh. megum ekki verða fyrir því áfalli hér í skammdeginu að hann lækki sjálfan sig í tign með því móti. Auðvitað vitum við að hæstv. fjmrh. lætur sig efnisatriðin varða og innihaldið og hlýtur að vera tilbúinn til þess að hlusta og taka sönsum eftir því sem rök og gagnrök leggjast í einstökum málum. Ég vek athygli hæstv. fjmrh. á því, sem óþarft er auðvitað að gera, að hér er á ferðinni einfalt heimildarákvæði sem sjálfkrafa breytir engu til eða frá um afkomu ríkissjóðs, útgjöld eða annað því um líkt. Ef þröngt verður í búi hjá hæstv. fjmrh. og slíkt harðæri að það verður að bestu manna yfirsýn verr komið fyrir ríkissjóði á næsta ári heldur en strjálbýlisversluninni, þá verður engin deila um það að hæstv. fjmrh. beitir ekki heimildarákvæðinu. Ef þessu verður nú öfugt farið og að bestu manna yfirsýn þannig að ríkissjóður er heldur skár staddur og fremur aflögufær en dagvöruverslunin t.d. í hinum einstöku byggðarlögum á Vestfjörðum, þá kæmi til greina að beita þessum heimildarákvæði ef mönnum sýndist það skynsamlegt og ef það væri í samræmi við niðurstöðu nefndar hæstv. viðskrh. Hæstv. ráðherrar verða auðvitað að átta sig á því að þegar verið er að ætlast til þess að við einstakir alþingismenn afgreiðum mál af þessu tagi, tökum efnislega afstöðu til þess að auka álögur á verslunina, verðum við að gera kröfu til þess að hlutir séu settir í samhengi. Við höfum ekki aðstöðu til né tök á því að hafa áhrif á gang mála í einhverju nefndarstarfi hjá hæstv. viðskrh. sem við eigum ekki aðild að. Mér er t.d. ekki kunnugt um að stjórnarandstöðunni hafi verið boðin aðild að þessari starfsnefnd hæstv. viðskrh. Hann leiðréttir það þá ef það er rangt. Því miður er það vinnulag að mestu aflagt virðist manni að boða stjórnarandstöðuna til þátttöku í slíku ráðslagi og er það mjög miður. Þess vegna ítreka ég það að við þurfum að tengja hlutina saman hér á þeim vettvangi þar sem við höfum atkvæðisrétt og ætlast er til þess að við tökum afstöðu í svona málum. Ég minni á að í umræðum um þetta, bæði við 1. og 2. umr., gerði ég sérstaklega grein fyrir þeim fyrirvara af minni hálfu að þrátt fyrir það að ég væri samþykkur þessari tekjuöflun í ríkissjóð væri í mínum huga sá hængur á sem lyti að mjög bágri stöðu verslunar á landsbyggðinni sérstaklega, þó reyndar eigi hún víðar erfitt uppdráttar, og af þeim sökum væri mjög nauðsynlegt að skoða þau mál í samhengi. Ég vil taka undir óskir hv. 8. þm. Reykn. um að hæstv. ráðherrar hugleiði hvort ekki er hægt að verða við þeirri beiðni okkar að fresta um sinn a.m.k., þó ekki væri nema um nokkrar klukkustundir, afgreiðslu þessa máls, láta tæknimenn líta á hvort tæknilega og í skattalegu tilliti séu nokkrir meinbugir á þessari einföldu og saklausu breytingu sem þarna er á ferðinni sem verður síðan fullkomlega og algerlega í valdi hæstv. ríkisstjórnar sjálfrar að fara með. Það getur því ekki verið fyrir neitt annað en að þeir treysti ekki sjálfum sér, hæstv. ráðherrarnir, ef þeir þora ekki að hafa slíka heimild í lögum. Því trúi ég ekki fyrr en ég tek á því að þá bresti svo kjarkinn að þeir verði myrkfælnir út af einni lítilli heimildargrein eins og þessari. Hvernig fer þá um hin stærri málin ef þetta skelfir þá svo? Ég ítreka þess vegna þessa ósk, virðulegur forseti. Gjarnan hefði ég viljað fá að gera hlé á máli mínu svo að ég gæti lokið ræðu minni þegar umræðan héldi áfram. Mundi ég auðvitað flytja hæstv. ráðherrum þakkir ef þeir hefðu fallist á það að reyna að mætast á miðri leið. Ég veit ekki hvort forseti fellst á það að ég geri hlé á ræðu minni og umræðu verði frestað um sinn og þetta mál skoðað. Ella mun það fara svo að ég hafi þá nýtt allan rétt minn sem ræðumaður í þessari umræðu.  Ég ætla þá að segja í mjög vinsamlegum tóni við hæstv. fjmrh. að mér finnst þetta ekki það stórmál að ekki sé þess virði að íhuga hvort við getum ekki náð betur saman m.a. með hliðsjón af því sem í vændum er hér í þinginu á næstu sólarhringum. T.d. þarf hv. efh.- og viðskn. ekki hvað síst að beita kröftum sínum ef það á allt saman að ganga greiðlega fram og klárast sem þar liggur fyrir. Það gætu verið hyggindi sem í hag koma, hæstv. fjmrh,. að sýna sveigjanleika í þessu litla máli.

Virðulegi forseti. Ég skildi orð tillögunnar og þeirra sem talað hafa fyrir henni svo að hér ætti tillögumaður ekki við einstök fyrirtæki heldur einstök skattumdæmi. Og reyndar kom hv. 8. þm. Reykn. hér upp og staðfesti það. Nú langar mig til þess að biðja ykkur, ágætu þingmenn, að hugleiða með mér hvað mundi gerast ef verslun færi að ganga mjög illa á Þórshöfn en vel á Akureyri, ef verslun gengi illa á Króksfjarðarnesi en vel á Akranesi. Ef þið settuð ykkur í mín spor og ég ætti að meta það hvort ég ætti að sleppa þessum skatti í Vesturlandsskattumdæmi eða skattumdæminu Norðurl. e. Hvaða ákvörðun munduð þið taka? Munduð við velja hagsmuni Þórshafnar eða almannahagsmuni ef betra ástand væri á Akureyri en einhvers staðar annars staðar á landinu? Ég vona að menn skilji það að undanþágur og heimildir til undanþága leiða til þrýstings, vonar og biðraða. Þetta skildi hv. 8. þm. Reykn. ákaflega vel þegar hann var ráðherra í ríkisstjórn og áttaði sig á því að slíkar heimildir geta oft orðið til bölvunar og oft orðið til þess að gera upp á milli aðila, lögaðila og manna, með þeim hætti sem erfiðleikum valda. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Ég vil enn fremur minna á að vegna sérstakrar beiðni frá ýmsum aðilum, þar á meðal frá hv. stjórnarandstöðuþingmönnum, var málið tekið aftur fyrir í hv. nefnd sem er óvenjulegt og sérstaklega óvenjulegt um mál sem menn gjörþekkja og er jafneinfalt og þetta mál. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri ástæða til þess að breyta frv., þ.e. meiri hluti nefndarinnar. Þess vegna hefur málið beðið í nokkuð marga daga eftir umræðu. Það er ekki fyrr en nú þegar 3. umr. hefst að í miðri ræðu flm. tillögunnar er þessari tillögu dreift og það þarf að leita afbrigða á meðan ræðumaður gerir hlé á máli sínu. Þá kemur fram ný krafa þess efnis að nauðsynlega þurfi að senda málið til nefndar aftur til þess að skoða það. Það er slegið af henni og sagt: Við skulum taka okkur nokkra daga og kanna hvort hægt er að breyta þessari tillögu. Við skulum átta okkur á því að þetta er viðkvæmt mál og ég tek undir það með hv. þm. sem hér hafa talað að vissulega er ástæða til þess að horfa til verslunarinnar eins og annarra atvinnugreina úti á landi og víðar. Ég held hins vegar að þetta sé ekki leiðin. Ég hygg að það sé affarasælla að vinna að því að leggja þennan skatt af og að því verður unnið. Eins tek ég undir með þeim sem segja að ástæða sé til þess að kanna ástandið í versluninni með öðrum hætti en þeim sem hér er stungið upp á. Nú veit ég að menn koma upp, af því að það er auðvitað gildran sem lögð er fyrir okkur stjórnarsinna, og segja: Hann opnaði til hálfs, nú stökkvum við á hann. Nú skulum við finna upp nýtt bragð. Við biðjum hann um að breyta tillögunni þannig að hún þóknist þeim sjónarmiðum sem verið er að sækjast eftir. Ég segi, því miður er það svo með undanþágur á borð við þær sem hér er verið að leggja til að þær reynast oft gallaðar, koma mönnum í vanda. Ég bið ykkur frekar um hjálp til þess að leggja þennan skatt af. Ég hef sagt að það verði gert þegar eignartekjuskatturinn verði tekinn upp og ég hélt satt að segja að það væri sameiginlegt áhugamál okkar margra. Það er þess vegna ekki af neinum eintrjáningshætti sem ég leggst gegn þessari tillögu og reyndar öðrum tillögum í þessu tiltekna máli. Málið er einfalt og skýrt. Þetta eru lög sem hafa gilt frá 1978 og ég bið hv. þm., ekki síst þá sem fundu þennan skatt upp og hafa fylgt honum sem fastast, að vera ekki að reyna að bora gat á hann í þá fáu mánuði sem hann á eftir að vera í gildi.

Virðulegur forseti. Þessi ræða hæstv. fjmrh. olli mér miklum vonbrigðum. Hann sakaði okkur nánast um það að vera að reyna að véla sig hér í gildru og hafði auk þess hin furðulegustu ummæli um vinnuna að þessu máli. Hæstv. fjmrh. verður að átta sig á því að búið er að gerbreyta vinnutilhögun hér á þingi. Þingið starfar í einni málstofu. Þar með eru ekki lengur fyrir hendi þær tvær deildir og tvær nefndir sem áður fóru yfir mál. Krafan um að mál gangi aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. er í allt öðru samhengi en áður var. Það voru reyndar margir sem töldu að það ætti að vera sjálfgefinn réttur hvers sem þess óskaði að mál gengju aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. í ljósi þess að það er eingöngu ein þingnefnd en ekki tvær sem fjallar um þau og einungis þrjár umræður í einni málstofu í stað sex áður í tveimur deildum. Þetta vildi ég á þeim litla tíma sem ég hef, og á eftir eina mínútu og ellefu sekúndur, taka fram. Í öðru lagi verður hæstv. fjmrh. að átta sig á því, sem ég veit að hæstv. viðskrh. veit, að þessi rök sem hæstv. fjmrh. flutti um mismunandi afkomu verslunarinnar á Þórshöfn og Akureyri, á Akranesi og Króksfjarðarnesi --- sem reyndar voru hvort í sínu kjördæminu í minni landafræði en það hefur kannski eitthvað skolast til hjá hæstv. fjmrh. nema ríkisstjórninr hafi flutt mörkin á næturfundi. Það væri svo sem eftir öðru. Ábyggilega hefðu þeir ekki látið sveitarfélögin vita af því. En öll þessi rök munu eiga við, hæstv. fjmrh., með hvaða aðferðum sem reynt verður að taka á málefnum verslunarinnar, mun afkoman verða mismunandi hjá einstökum fyrirtækjum og milli landshluta og byggðarlaga. Þessi ráðstöfun er því ekki á nokkurn hátt öðruvísi eða frábrugðin öðrum í þeim efnum. Ég skora á hv. alþm. að athuga vel sinn gang og styðja tillöguna og viðskrh. sem greinilega var henni meðmæltur og hæstv. fjmrh. verður þá bara að lúta því ef vilji Alþingis verður annar en þessi stífi og óþjáli sem hann hefur talað fyrir og er ekki honum líkt, þessum ljúfa manni.

Virðulegi forseti. Því miður er það svo að það eru ekki haldbærar röksemdir hjá hæstv. fjmrh. að segja það að leggja eigi þennan skatt niður. Maður sem ætlar að flytja á þinginu frv. um að endurvekja jöfnunargjaldið, eftir allt það sem hann er búinn að segja um það gjald og það hneyksli að ekki sé fyrir löngu búið að leggja það niður, ætti ekki að fara með mörg loforð hér í ræðustólnum um að leggja niður skatta. Það er vinsamleg ábending mín til hæstv. fjmrh. Það verður satt að segja afar sérkennileg stund þegar hann mælir fyrir framhaldslífi jöfnunargjaldsins. Ég ætla að bíða sérstaklega eftir þeirri hátíðarstund. Svo ætla ég að senda honum í jólagjöf allar ræðurnar og blaðagreinarnar sem hann skrifaði um jöfnunargjaldið á síðustu tveimur árum, með kærri kveðju frá Gregory. Þess vegna eru auðvitað ekki frambærileg rök að ekki megi hreyfa við þessum skatti vegna þess að fjmrh. segir núna að leggja eigi hann niður eftir eitt ár. Hins vegar er hægt að finna aðferðir til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem ráðherrann nefndi með því að taka inn takmarkanir eftir íbúafjölda byggðarlaga og annað. Það er engin gildra í því, hæstv. fjmrh., aðeins vel meint ábending. Ég vil hins vegar, virðulegi forseti, vekja athygli á því að ef orðið hefði verið við ósk frá þremur þingmönnum um að fresta þessari umræðu, virðulegi forseti, svo að menn gætu rætt þetta mál utan salar, hefði verið hægt að spara tíma í umræðum og ræða málið með eðlilegum hætti. Ég vil ítreka þá formlegu ósk við hæstv. forseta, sem hefur komið fram frá þremur þingmönnum, að þessari umræðu verði frestað og menn hafi tækifæri til að ræða málið í rólegheitum. Það eru engin rök fyrir því að ljúka þurfi þessari umræðu í dag. Það vita allir að þetta mál verður afgreitt áður en þing fer í jólaleyfi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim tveimur hv. þm. sem hafa gefið andsvar við ræðu minni. Sér í lagi vil ég þakka hv. 8. þm. Reykn. fyrir þá góðvild í minn garð að tína saman gamlar greinar og ræður eftir mig. Hann lofaði ekki að binda eintökin en hann ætlaði að senda mér þetta í jólagjöf með kveðju frá Gregory. Sú var tíðin að í útvarp var lesin framhaldssagan ,,Með kveðju frá Gregory``. Mig minnir að það hafi verið Gunnar Schram, fyrrv. alþm., sem las þá sögu. Þetta var mjög spennandi framhaldssaga í mörgum þáttum og í hverjum þætti fannst lík merkt: Með kveðju frá Gregory. Nú hefur komið í ljós hver tekur á sig að vera Gregory. Hann hefur upplýst það í ræðustól á Alþingi að hann ætli að senda mér jólagjöf með kveðju frá Gregory. Og ég vil þakka mister Gregory fyrir þetta andsvar.

Virðulegi forseti. Það er greinilegt að við munum báðir eftir þessari ágætu sögu enda var slíkur áhugi á henni þegar við vorum ungir menn að það var ekki nokkur leið að fá einhvern til þess að leika fótbolta meðan hún var lesin í útvarpið. Hins vegar er samlíkingin nokkuð snjöll hjá hæstv. fjmrh. vegna þess að þeim fjölgar líkunum í þeim málum sem hæstv. núv. fjmrh. talaði í umræðum um á síðasta kjörtímabili og ýmist lofaði því að leggja niður þessa skatta eða krafðist þess að það yrði gert eða skatturinn lækkaður, hvort sem það er nú ekknaskatturinn eða tekjuskatturinn eða jöfnunargjaldið. Þannig gæti ég haldið áfram að telja líkin á pólitískri vegferð Sjálfstfl. í skattamálum frá því að hann fór úr stjórnarandstöðu og yfir í ríkisstjórn. Hins vegar er ofætlun hjá hæstv. fjmrh. að ég ætli að senda honum að gjöf útskriftir af ræðum hans varðandi hvert og eitt af þessum málum, það yrðu alltof mörg bindi, hæstv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætt að menn geri að gamni sínu af og til og ég vil þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir hans ræðu. Ég átti aldrei von á því að hann tímdi að senda mér öll bindin en vonandi verða fleiri jól eftir þessi jól svo að ég get hlakkað til þess. Sá var þó munurinn á hv. þm. og þeim Gregory sem kallaður var til sögunnar sem dr. Gunnar G. Schram las að það voru lík sem fundust í þá daga en nú reynist það þannig, þegar menn fá sendan pakka frá fyrrv. fjmrh. með kveðju frá Gregory, að þá lífgast pakkinn við, endurlífgast. Því munurinn er sá að þessi lög sem nú eru í gildi fá framhaldslíf hér á jörðu eftir að hæstv. fyrrv. ráðherra sendir gjöf til mín. Vona ég að þar með megi þessi saga, saga um Gregory, verða okkur til skemmtunar og sem ágætasta kennslustund um hvaða stefnu þingfundir mega gjarnan taka eitt og eitt augnablik í önnum dagsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um nauðungarsölu sem er 62. mál þessa löggjafarþings, frá hv. allshn. Mál þetta hefur hlotið ítarlega umfjöllun í nefndinni og hefur verið tekið fyrir á sjö fundum alls, í fyrsta sinn hinn 12. nóv. sl. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka þeim hv. alþm. sem sæti eiga í allshn. Alþingis fyrir vel unnin störf og þá ekki síst með það í huga að aukafundir hafa verið allmargir, þ.e. fundir utan hins venjubundna fundartíma. Með leyfi virðulegs forseta mun ég nú gera grein fyrir því nefndaráliti sem hér er mælt fyrir fyrir hönd allshn. ,,Nefndin hefur fjallað ítarlega um frumvarpið. Á fundi nefndarinnar kom Markús Sigurbjörnsson prófessor. Einnig komu Hrafn Bragason, hæstaréttardómari og formaður réttarfarsnefndar, Gestur Jónsson, formaður Lögmannafélags Íslands, Valtýr Sigurðsson, formaður Dómarafélags Íslands, Garðar Gíslason, formaður Lögfræðingafélags Íslands, og Rúnar Guðjónsson, formaður Sýslumannafélags Íslands. Frumvarpið er liður í heildarendurskoðun löggjafar um dómstólaskipan, réttarfar og meðferð framkvæmdarvalds í héraði og er sniðið að þeirri skipan sem kveðið er á um í lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92/1989. Felur frumvarpið í sér nokkur nýmæli sem horfa til réttarbóta. Vert er að tiltaka sérstaklega þrjú atriði: Í fyrsta lagi er lögð til sú grundvallarbreyting á framkvæmd nauðungarsölu að hún verði stjórnsýsluathöfn í stað dómsathafnar, sbr. ákvæði núgildandi laga, nr. 57/1949. Er það gert í samræmi við þá skipan sem aðskilnaður dómsvalds og umboðsvalds í héraði hefur í för með sér, þ.e. að framkvæmd fullnustugerða og búskipta og álíka verka er tekin undan starfssviði dómstóla og færð til sýslumanna. Í öðru lagi er mælt fyrir um heimildir til þess að ákveða að nauðungarsala eignar fari fram á almennum markaði í stað þess að hún verði seld á uppboði. Með þessum heimildum er verið að stuðla að því að sem hæst verð fáist fyrir eign hverju sinni. Enn fremur er stefnt að því að færa skilmála við uppboðssölu um ýmis önnur atriði en greiðslu kaupverðs nær venjubundnum skilmálum við kaup í frjálsum viðskiptum. Í þriðja lagi gerir frumvarpið ráð fyrir reglum um sérstaka greiðsluáskorun áður en beiðst er nauðungarsölu. Margar beiðnir um nauðungarsölu eru afturkallaðar vegna greiðslu skömmu eftir að þær koma fram og má búast við að þeim fækki við formlega greiðsluáskorun. Í frumvarpinu er og leitast við að einfalda framkvæmd nauðungarsölu frá því sem nú er. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Undir nál. rita Sólveig Pétursdóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Björn Bjarnason, Ingi Björn Albertsson, Jón Helgason, Össur Skarphéðinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Kristinn H. Gunnarsson, Ólafur Þ. Þórðarson, þeir þrír síðastnefndu með fyrirvara. Hæstv. forseti. Ég mun nú leitast við að gera frekari grein fyrir aðalatriðum þessa frv. sem hér er til umræðu. Heildarendurskoðun á lögum um framkvæmd nauðungarsölu hefði verið óhjákvæmileg þótt ekki hefði komið til lagasetningar um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði vorið 1989. Frv. þetta er lagað að nýrri réttarfarsskipan sem aðskilnaðarlögin lögðu grunninn að en hafa verið útfærð á öllum sviðum íslensks réttarfars í löggjöf á síðustu tveimur árum og tekur gildi um leið og aðskilnaðarlögin 1. júlí 1992. Fyrir utan aðlögun á reglum um framkvæmd nauðungarsölu að nýrri verkaskiptingu milli handhafa dómsvalds og framkvæmdarvalds eru gerðar tillögur um margvíslegar breytingar í frv. sem eiga ekki rót að rekja til hennar en voru þó orðnar mjög aðkallandi. Verði frv. að lögum má ætla að réttarstaða þeirra sem verða að þola að eign þeirra sé seld nauðungarsölu verði stórum bættari en nú er. Ákvæði þess ganga mjög í þá átt að tryggja réttarstöðu þeirra en að auki er leitast við að draga úr þyngslum og óþörfum formsatriðum við framkvæmd nauðungarsölu sem óneitanlega hafa sett mark sitt á framkvæmd nauðungaruppboða eftir núgildandi lögum. Loks má ætla að málum af þessu tagi fækki töluvert ef frv. verður að lögum. Fjöldi uppboðsmála í íslensku réttarkerfi er vægast sagt óeðlilegur í dag og í engu samræmi við það sem gengur og gerist hjá nágrannaþjóðum sem búa þó við svipaða löggjöf. Ég mun nú draga saman í stuttu máli með hvaða hætti frv. ráðgerir að þessum markmiðum verið náð. Eitt helsta nýmælið sem það kveður á um er valkostur sem þolandi nauðungarsölu hefur um að reynt verði að selja eign á frjálsum markaði áður en til uppboðs kemur. Af þessari ástæðu er tilkomið nafn frv. um nauðungarsölu í stað þess að það varði eingöngu reglur um nauðungaruppboð. Valkosturinn um sölu eigna á frjálsum markaði er ein þeirra leiða sem farin er í frv. til að stuðla að því að sem hæst verð fáist fyrir eignir. Sú gagnrýni hefur komið fram á framkvæmd nauðungaruppboða að gerðarþolar séu iðulega hlunnfarnir vegna þess hve lágt verð fæst fyrir eignir á uppboðum. Þótt erfitt sé að staðreyna að hvaða marki þessi gagnrýni á rétt á sér eru vissulega til dæmi um að eignir séu seldar á nauðungaruppboði á verði sem er langt fyrir neðan eðlilegt markaðsverð. Það er mikilvægt að fyrirbyggja að slík tilvik komi upp en ekki skiptir síður máli að reynt verði að stuðla að því almennt að söluverð eigna verði hærra en núverandi reglur gefa kost á. Í reglum frv. um framkvæmd nauðungarsölu á almennum markaði er í þessum tilgangi ráðgert að leitað verði tilboða í eign með hliðstæðum hætti og við sölu í frjálsum viðskiptum, t.d. fyrir atbeina fasteignasala þegar um fasteign er að ræða. Frændþjóðir okkar, Danir og Svíar, gerðu sambærilegar breytingar á löggjöf sinni um nauðungarsölu fyrir meira en áratug í sama markmiði og hafa þær gefist vel. Burt séð frá því hvort hærra verð fæst fyrir eign með því að nýta þennan valkost má ekki gleyma því að með honum er hægt að komast hjá eiginlegri uppboðsmeðferð sem kann oft að virðast harkaleg gagnvart þolendum hennar. Þessi leið er því án efa ekki jafnþungbær fyrir gerðarþola og þegar einhverjar fasteignir í eigu einstaklinga eru boðnar upp á nauðungaruppboði. Á hverju ári eru beiðnir um fasteignauppboð í Reykjavík einni yfir 20 þúsund talsins. Hvergi er að finna hliðstæðu um slíkan fjölda uppboðsbeiðna í nágrannalöndum okkar þar sem þó er búið við sambærilega löggjöf við nauðungarsölu. Hins vegar ber að gæta að því að langstærsti hluti þeirra uppboðsbeiðna sem koma fram er afturkallaður. Þetta bendir til þess að skuldarar geri sér fyrst grein fyrir alvöru vanskila þegar þeir fá tilkynningu um að beiðni um nauðungaruppboð sé komin fram. Jafnframt má ætla að eitthvað skorti á að skuldheimtumenn reyni að innheimta kröfur sínar eftir öðrum leiðum áður en beiðni um nauðungaruppboð er lögð fram, jafnvel þótt kröfufjárhæðir séu mjög lágar, en einmitt í þeim tilvikum leitast skuldarar við að ná samningum við kröfuhafa eða greiða skuldina þegar uppboðsbeiðni kemur fram. Í frv. er sú regla lögð til að það verði í flestum tilvikum skilyrði fyrir því að beiðni um nauðungarsölu verði komið fram, að skuldheimtumaður hafi áður sent skuldara formlega greiðsluáskorun. Þar er skuldinni lýst og skorað á skuldara að greiða hana fyrir ákveðinn tíma en að öðrum kosti verði farið fram á nauðungarsölu á eignum hans. Enga áþekka reglu er að finna í núgildandi lögum og verður þetta án efa til þess að skuldarar taka við sér í mörgum tilvikum áður en beiðni um nauðungarsölu er lögð fram. Það leiðir sjálfkrafa af sér að beiðnum um nauðungarsölu hlýtur að fækka og fjöldi þeirra að verða í meira samræmi við það hve margar nauðungarsölur fara raunverulega fram. Jafnframt hlýtur slík tilkynningarskylda af hálfu skuldheimtumanna að bæta réttarstöðu þeirra skuldara sem í hlut eiga, enda skortir nú oft á að þeir fái nægar upplýsingar um innheimtuaðgerðir sem er beint gegn þeim. Í sama markmiði ráðgera reglur frv. að eitt fyrsta verk sýslumanns sem tekur á móti beiðni um nauðungarsölu sé að senda gerðarþola afrit af henni í ábyrgðarbréfi eða með öðrum tryggum hætti ásamt tilkynningu um hvar og hvenær sýslumaður tekur hana fyrir. Í núgildandi lögum um nauðungaruppboð er ekki að finna neinar reglur um hvernig standa skuli að því að taka lausafjármuni úr vörslum gerðarþola áður en til uppboðs kemur. Þetta hefur leitt af sér óvissu og misjafn háttur hefur verið hafður á þessu í framkvæmd. Þó virðist að gerðarþolar séu sviptir lausafjármunum án tengsla við það hvenær munirnir kunna að fást seldir. Alger óvissa getur því ríkt um hvenær munir verða seldir á uppboði þegar gerðarþoli er sviptur þeim og sjaldnast er ástæða til að ætla að gerðarþoli komi munum undan þótt hann hafi þá áfram í sinni vörslu. Í aðfararlögum nr. 90/1989, sem taka gildi 1. júlí 1992, er sú leið farin að heimila aðeins vörslusviptingu á lausafjármunum við fjárnám ef sérstök ástæða er til að búast við hættu á spjöllum á eign eða ólögmætri meðferð hennar ef hún verður áfram í vörslu skuldara. Heimildir til vörslutöku strax við fjárnámið verða því nánast neyðarreglur til að verja hagsmuni gerðarbeiðanda. Þeirri fyrirætlan er jafnframt lýst í athugasemdum sem lagðar voru fram með frv. á sínum tíma að almenna reglan í framtíðinni skyldi vera að vörslutaka á eignum mundi eingöngu eiga sér stað í tengslum við nauðungarsölu. Ákvæði frv. til laga um nauðungarsölu, sem er hér til umfjöllunar, eru sniðin eftir þessari fyrirætlan. Það er fyrst í beiðni um nauðungarsölu sem gerðarbeiðandi getur krafist vörslutöku sem er nauðsynleg vegna fyrirhugaðrar sölu. Telji sýslumaður að skilyrði til vörslutöku sé uppfyllt áritar hann beiðnina um það ásamt því sem skylt er að taka fram hvar og hvenær eigninni verður ráðstafað. Þessi áritun sýslumannsins á síðan að koma fram á afriti af beiðni um nauðungarsölu sem gerðarþola er send með sértakri tilkynningu, eins og lýst var hér áðan. Gerðarþoli fær því strax frá byrjun upplýsingar um hvernig framkvæmd gerðarinnar, hvað þetta varðar, verður háttað. Hér hefur verið lýst nokkrum nýmælum í frv. til laga um nauðungarsölu sem ætlað er að móta nýja framkvæmd á þessum vettvangi án þess þó að nákvæmlega hafi verið lýst í hverju breyttur verkgangur nauðungarsölu felst. Ég greindi frá því hér í upphafi að mörg ákvæði frv. stefndu að því að bæta réttarstöðu þeirra sem verða að þola nauðungarsölu á eignum sínum og gera hana skýrari en hún er samkvæmt núgildandi lögum. Þó má ekki draga þá ályktun af þessu að verið sé að torvelda þeim sem eiga lögvarðar kröfur á hendur skuldara að neyta réttar síns. Fyrir það fyrsta má nefna að það hlýtur óhjákvæmilega að verða kröfuhöfum til hagsbóta ekki síður en skuldaranum ef hærra verð fæst fyrir eignir með sölu þeirra á frjálsum markaði. Eins má ætla að skuldheimtumönnum sé akkur í því að losna við meðferð máls um nauðungarsölu hjá sýslumanni og að þeir fái í mörgum tilvikum kröfur sínar greiddar að undangenginni greiðsluáskorun til gerðarþolans. Umfram allt er það þó mikilvægt hagsmunamál fyrir alla aðila að nauðungarsölu að málsmeðferð eftir ákvæðum frv. verður liprari og einfaldari í sniðum en framkvæmd þessara mála er í dag. Hæstv. forseti. Núgildandi lög um nauðungaruppboð voru sett fyrir rúmum 40 árum þegar enginn sá fyrir að uppboða yrði krafist í þeim mæli sem reyndin hefur orðið. Ákvæði þeirra miða við að beiðnir um nauðungaruppboð séu fátíðar og hver og ein fái meðferð sem er í raun þunglamaleg og setur hömlur á hraða málsmeðferðar og mál hrannast upp af þeim sökum. Reglur þessar hæfa því illa þeim aðstæðum sem uppi eru í dag. Ýmis tilgangslítil formsatriði samkvæmt þeim leiða til ástæðulausrar fyrirhafnar og kostnaðar fyrir alla sem eiga hlut að máli og gefa oft tilefni til málþófs. Nýjar og einfaldari reglur, sem frv. ráðgerir, draga án efa úr kostnaði og fyrirhöfn allra sem hlut eiga að máli við nauðungarsölu. Þá verður einkum dregið úr álagi sem hvílir á þeim embættismönnum sem framkvæma nauðungarsölu sem jafnframt dregur úr útgjöldum ríkisins vegna þessa málaflokks. Ótvíræður vinnusparnaður er af nýjum verklagsreglum fyrir þá sem framkvæma nauðungarsölu ef frv. nær fram að ganga og ekki síst er mikilvægt að það markmið náist að nauðungarsölum fækki verulega í framtíðinni. Að lokum vil ég ítreka það álit hv. allshn. að frv. þetta verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég hlýt að óska eftir því að til viðbótar hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur þessa umræðu hæstv. viðskrh., eða hæstv. iðnrh. ætti ég nú kannski frekar að segja, því væntanlega hefur hann blandað sér í umræður um þetta mál hér síðast í því gervinu þar sem í umræðum um þetta frv. til laga um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands urðu allmikil orðaskipti um málefni skipasmíðaiðnaðarins. Og þar á meðal lét hæstv. viðskrh. satt best að segja eftirminnileg ummæli falla, m.a. í minn garð. --- Og kemur nú hæstv. iðnrh. í salinn og fagna ég því. Þetta mun leiða til þess, virðulegur forseti, að ég sé mig knúinn til að gera málefni skipasmíðaiðnaðarins að umtalsefni og þá alveg sérstaklega það mál sem hæstv. iðnrh. ræddi í sinni stuttu en sögulegu ræðu á þessari kvöldstund fyrir nokkru síðan þar sem rædd var ákvörðun um að endurnýja ferju sem gengur milli lands og Eyja eins og sagt er, þ.e. nýtt skip í stað þess Herjólfs sem þar gengur nú og er orðinn nokkuð gamall og lasburða. Ég held að það sé nauðsynlegt að ég rifji lítillega upp þau orð sem hæstv. ráðherra lét falla um þetta efni. Reyndar var það svo að hv. 17. þm. Reykv. hafði eiginlega vakið þessa umræðu um málefni skipasmíðaiðnaðarins með miklum ræðuhöldum þegar umræða um þetta mál, um veiðar í efnahagslögsögu Íslands, var langt komin. En hv. 17. þm. Reykv. kveikti upp mikla umræðu um málefni skipasmíðaiðnaðarins og skaut þar föstum skotum, m.a. á ýmsa aðila og af því spratt meiri umræða en ella hefði væntanlega orðið, um hagi skipasmíðaiðnaðarins í tengslum við þetta mál. Sú er auðvitað tengingin þarna á milli að menn hafi gert því skóna að þessi rýmkun á rétti erlendra skipa til að sækja hingað þjónustu, sem kveðið er á um í frv. þar sem heimilt verður að landa hér afla og sækja hingað alla þá þjónustu sem varðar útgerð skipa, geti fært íslenskum skipasmíðaiðnaði nokkur verkefni og víst mundum við fagna því allir, hv. alþm., ef svo yrði. Ég er hins vegar í þeim hópi sem hefur varað við mikilli bjartsýni á að það gerist nokkur skapaður hlutur sjálfkrafa í þessum efnum og ég á ekki von á því að erlendir flotar muni bíða við landhelgina með rjúkandi vélarnar til þess að keyra inn í íslenskar skipasmíðastöðvar um leið og þessum lögum verður breytt. Það er auðvitað ekki þannig. Það yrði að byggja upp það markaðsstarf og ná viðskiptum. Þar eru margir um hituna og hörð samkeppni eins og við vitum þannig að eftir mundi standa óbreytt að taka á því vandamáli sem er óþolandi samkeppnisaðstaða íslensks skipasmíðaiðnaðar gagnvart hinni niðurgreiddu skipasmíði erlendis frá. Hæstv. forseti. Til að setja þetta mál, sem ég þarf að ræða og varðar m.a. endurnýjun ferjunnar Herjólfs, verð ég fyrst að vitna í þau ummæli hæstv. iðnrh. sem gera það að verkum að ég sé mig knúinn til að taka nokkuð af annars knöppum tíma þingsins í framhald þessarar umræðu. Þau ummæli lét hæstv. iðnrh. falla þegar ég hafði leyft mér að taka þátt í þessari umræðu þegar nokkur var liðið á hana og lýsa yfir áhyggjum mínum út af þeirri öfugþróun sem orðið hefði í málefnum íslenska skipasmíðaiðnaðarins á undanförnum árum og harma það sem nánast þjóðhagslegt slys hvernig sá iðnaður hefur grotnað niður í höndunum á okkur. Ég leyfði mér að slá því fram sem minni kenningu, án þess að hún væri kannski ítarlega rökstudd, að ekki væri ólíklegt að það léti nærri að fækkað hefði jafnmikið í skipasmíðum á Íslandi á valdatíma núv. hæstv. iðnrh. eins og þau störf sem hefðu átt að koma til í nýja álverinu sem ekki kemur. Hvort það var þetta eða eitthvað annað sem kom hæstv. iðnrh. allverulega úr jafnvægi, svo að ekki sé nú fastar að orði kveðið, þá varð eitthvað til þess að hæstv. ráðherra, sem er annars eftir atvikum þokkalega dagfarsprúður maður, kom í ræðustólinn nokkuð umturnaður og viðhafði eftirfarandi ummæli m.a., með leyfi forseta, sem ég les úr umræðum á Alþingi 3. des. um frv. til laga um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Hæstv. iðnrh. sagði eftirfarandi: ,,En ég kemst ekki hjá því að vekja athygli þingheims á þverstæðum í málflutningi þingmannsins. Við skulum láta verkin tala. Hvernig maðurinn reigir sig eins og hani á haug sem ákvað sjálfur, þegar hann var að ráðstafa því fé sem honum var til trúað, að láta smíða ferjuna erlendis en lýsir því svo yfir að hann vilji styrkja íslenska skipasmíðaiðnaðinn með því að borga með kaupum ríkustu útgerðarfyrirtækja landsins. Sem betur fer voru menn í ríkisstjórninni sem sáu að þetta var ekki gott ráð að fara að borga með þeim. Þetta er nú málflutningur í lagi, virðulegi 4. þm. frá Norðurl. e.`` sagði hæstv. viðskrh.  Þannig er nú mál með vexti, hæstv. forseti, eins og þingreyndir menn muna margir hverjir að þetta mál um endurnýjun Vestmannaeyjaferjunnar var búið að þvælast fyrir löppunum á mörgum hæstv. ríkisstjórnum mörg undangengin ár. Það var búið að skipa hverja nefndina á fætur annarri sem ekkert hafði tommað með þetta verkefni. Núverandi Herjólfur eltist ár frá ári, er orðinn ófullnægjandi skip tæknilega séð, orðinn dýr í rekstri, erfiður í viðhaldi en þó er sýnu verst að skipið er ekki á nokkurn hátt þannig útbúið hvað öryggi snertir að það sé boðlegt að láta það sinna þessu verkefni áfram. Ég ætla, af ástæðum sem ég vona að hv. alþm. virði, ekki að fara frekar út í þann þátt málsins. Á meðan þetta skip gengur skulum við vona að það blessist og ekki hljótist af því áföll en ég hlýt að upplýsa þetta hér, m.a. til að verja hendur mínar að eitt stærsta og veigamesta atriðið, sem réði úrslitum um það að ég beitti mér af hörku í síðustu ríkisstjórn til að berja í gegn ákvörðun um að endurnýja Vestmannaeyjaferjuna Herjólf, var staða öryggismála hjá því skipi sem nú er í gangi. Það nægir held ég að nefna það eitt að þetta skip með einni vél og einni skrúfu siglir upp að einhverri hættulegustu strönd landsins, oft og iðulega með mörg hundruð farþega, t.d. einu sinni með mörg hundruð skólabörn þegar umrædd eina aflvél skipsins bilaði. Það þarf ekki að fara frekar út í þá sálma og hv. alþm. vita væntanlega að á undanförnum árum hefur því miður vegna alvarlegra slysa um borð í ferjum verið mjög hert á öllum öryggisreglum í þessum efnum. Það gerir það einnig að verkum að það að kaupa notað skip til ferjusiglinga í dag er í raun og veru óráðlegt vegna þess að það er búið að gerbreyta á allra síðstu árum kröfum um öryggisútbúnað slíkra skipa og tæpast eru fáanleg eldri skip sem fullnægja þeim kröfum nema að undangengnum umfangsmiklum og dýrum breytingum. Allt þetta og margt fleira gæti ég sagt um réttmæti þeirrar ákvörðunar sem nú er dregin í efa að ákveða að ráðast í endurnýjun á Vestmannaeyjaferjunni Herjólfi. En það vil ég segja úr þessum ræðustóli að það er eitt af þeim verkum sem ég hafði áhrif á og ég skammast mín minnst fyrir og allra síst. Ég er satt best að segja stoltur af að hafa getað komið því máli í höfn eftir þann aumingjadóm og undandrátt sem hafði verið á því máli um árabil. Ég veit að ég deili þeirri sannfæringu með Vestmanneyingum að það var mikið lán að síðasta ríkisstjórn skyldi ná að ganga frá því máli áður en þessi drusla tók við, með fullri virðingu fyrir henni, ef hægt er að taka svo til orða, sem skoðar hlutina eingöngu út frá því hvað hún geti hætt við af því sem búið var að ákveða. Þannig var unnið að þessu máli á sínum tíma vorið 1989. Þá heimilaði ég ásamt fjmrh. að ráðist skyldi í svonefnda forkönnun til þess að athuga með smíði á nýju skipi. Sú nefnd sem í það verkefni fór skilaði síðan til okkar áliti í desembermánuði 1989. Það var í maí vorið 1989 sem forkönnunin hófst og nefnd skilaði áliti í desember 1989 og skýrslu og tillögum. Í janúarmánuði 1990 var samþykkt að lokum í ríkisstjórninni tillaga mín um að ráðist skyldi í útboð og smíði nýs skips fyrir Vestmanneyinga en þó voru í tillögunni gerðar ráðstafanir vegna þess að sá möguleiki hafði verið sérstaklega til skoðunar hvort unnt væri að láta byggja þetta skip innan lands. Ég sem samgrh. hafði beitt mér alveg sérstaklega í þeim efnum að því að athuga í öllum tilvikum þar sem á ferðinni voru verkefni í skipasmíðum og heyrðu undir mitt ráðuneyti hvort þau gætu ekki unnist innan lands. Þannig hafði ég t.d. beitt mér fyrir því að verkefni á vegum Ríkisskipa færu ekki úr landinu þó að hagstæð erlend tilboð byðust t.d. í viðgerðir á einu strandferðaskipanna sem varð fyrir áföllum og skemmdist í brotsjó undan Ströndum. Ég lagði þess vegna til við ríkisstjórnina í janúar 1990 að áformum um endurnýjun Vestmannaeyjaferjunnar yrði breytt á þann veg að skipið yrði minnkað úr áætluðum 79 m niður í 70 m. Hvers vegna var þetta gert, hæstv. iðnrh. og ráðherra málefna skipasmíðaiðnaðarins? Það var gert sérstaklega til þess að íslenskar skipasmíðastöðvar réðu tæknilega við að byggja skipið. Hefði fyrri áformum um 79 m langt skip verið haldið til streitu var ljóst að hvorki Slippurinn í Reykjavík né Slippstöðin á Akureyri, sem voru ein skipasmíðastöðvarnar sem höfðu tæknilega möguleika á að ráðast í þetta verk, réðu við það. Það var mat tæknimanna, eftir sérstaka úttekt sem ég óskaði eftir að færi fram á þessu máli, að ef skipið væri minnkað niður í 70 m gætu þessar tvær skipasmíðatöðvar, væntanlega fyrst og fremst Slippstöðin á Akureyri, ráðið við verkefnið. Gagngert í þessu skyni var í samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því í janúarmánuði 1990 ákveðið að minnka skipið niður í nefnda 70 m. Enn fremur kemur fram í samþykktinni, í þriðja lið tillögunnar sem ég lagði fyrir ríkisstjórn í janúar 1990, að ríkisstjórnin heimili að aflað verði verðhugmynda frá innlendum skipasmíðastöðvum í 68--70 m skip á grundvelli lauslegrar lýsingar á skipinu. Síðan yrðu þær verðhugmyndir bornar saman við það verð sem fengist frá erlendu skipasmíðastöðvunum og aflað hefði verið fyrr á því ári eða kæmi frá erlendum skipasmíðastöðvum í væntanlegu útboði. Þessi tillaga var samþykkt. Það var samþykkt að vinna málið nákvæmlega svona að minni tillögu. Hvaðan var hún nú ættuð, þessi tillaga? Hún var ættuð úr þeirri nefnd sem ríkisstjórnin skipaði og hæstv. iðnrh. átti fulltrúa í. Ráðuneytisstjórinn í iðnrn. sat í nefndinni. Voru þá hæg heimatökin að koma sjónarmiðum á framfæri því að 18. sept. 1990 skilaði þessi nefnd af sér og í henni sat m.a. Páll Flygenring frá iðnrn. Reyndar var sérstaklega ákveðið að bæta iðnrn. inn í samstarfshóp um þetta verkefni til þess að tryggja að innlendur skipasmíðaiðnaður ætti þarna fulltrúa. Það var í einu og öllu tekið tillit til þess og málinu hagað þannig, bæði hvað þessa ákvörðun um að minnka skipið snertir og enn fremur hvað framkvæmdir eða aðferðir við útboð snertir, að innlendar skipasmíðastöðvar gætu boðið í verkið ef þess væri nokkur kostur að þær væru samkeppnisfærar um verð. Enn fremur var á þessum tíma gerð úttekt á því hversu miklu mætti muna á innlendum tilboðum og erlendum til þess að eftir sem áður væri réttlætanlegt fyrir ríkið, fyrir opinbera aðila, að taka hinum innlendu tilboðum. Tímans vegna ætla ég ekki að fara ofan í saumana á þeim gögnum en efnislega kom það út úr þessari könnun, ef ég man rétt átti bæði iðnrn. og reyndar félmrn. ákveðna aðild að, að verðmunur mætti vera frá allt 7--8% upp í 11--14%, allt eftir því hvaða forsendur menn gæfu sér varðandi atvinnuástand í þeim byggðarlögum þar sem skipasmíðarnar væru stundaðar og hvort viðkomandi mannafli fengi önnur störf ef ekki yrði af verkefnum í skipasmíðaiðnaði eða færu á atvinnuleysisskrá ella. Menn vita að við slíkt þarf að gefa sér ákveðnar forsendur og það var gert. Útkoman varð sem sagt þessi. Í framhaldi af því lýsti ég því sem minni skoðun, m.a. við forsvarsmenn fyrirtækisins Herjólfs hf., að bærust í smíðina innlend tilboð sem væru ekki mikið meira en 15% dýrari en þau erlendu mundi ég vilja beita mér fyrir því að innlendu tilboði yrði tekið. Reynt yrði e.t.v. í samstarfi ríkisins, viðkomandi fyrirtækis og sveitarfélags að láta á það reyna hvort innlenda skipasmíðastöðin fengi þetta verkefni. Ég þykist nú, herra forseti, með þessum orðum hafa rökstutt það nægjanlega að vissulega var gert allt sem í okkar valdi stóð á öllum stigum undirbúnings þessa máls til þess að tryggja það, ef mögulegt væri, að þetta smíðaverkefni yrði leyst hér innan lands. Ég sit þess vegna ekki þegjandi undir því að vera sakaður um annað. Það er óréttmætt, það er rangt og ég veit og ég fullyrði að hæstv. iðnrh. getur í engu fundið þess stað að samgrn. hafi ekki á þessum tíma gert allt sem í þess valdi stóð til að tryggja, ef mögulegt væri, að þetta verkefni yrði unnið innan lands. Ég bið um svör hæstv. iðnrh.: Í hvað er ætlunin að vitna til þess að réttlæta þau orð sem hér féllu fyrr í umræðunum um það að eitthvað hafi vantað á minn vilja í þessum efnum? Síðan er rétt að lesa það upp sem að lokum skipti auðvitað mestu máli þ.e. hinar endanlegu verðtölur í útboði þegar að því kom. Ég hygg að þegar menn hafa heyrt þær fækki stuðningsmönnum hæstv. iðnrh. hér í salnum hvað það snertir að ráðast á mig fyrir að hafa ekki tryggt að þetta verkefni yrði unnið innan lands. Það er rétt að upplýsa það enda ekki í sjálfu sér um trúnaðarmál að ræða, þar sem opinbert útboð var á ferðinni á sínum tíma, hvaða verðtilboð bárust í þessa nýsmíði. Eina innlenda tilboðið sem barst var frá Slippstöðinni hf. á Akureyri og var í 12. sæti hvað upphæð snertir áður en verðsamanburður, innbyrðis samanburður samkvæmt venju, fór fram á tilboðunum. En eins og menn þekkja eru tilboð opnuð og verð gerð opinber en síðan fara fram allflóknir útreikningar á því hvernig greiðslukjör, afhendingarskilmálar og annað því um líkt skekkir verðsamanburðinn. Búinn er síðan til á nýjan leik listi með endanlegum upphæðum og endanlegri röð þegar tekið hefur verið tillit til slíkra þátta að bestu manna yfirsýn. Þegar það hafði verið gert var tilboð Slippstöðvarinnar hf. enn í 12. sæti. Í 1.--3. sæti voru þrjú norsk tilboð og verðbilið sem þar var um að ræða var frá 1.111 millj. og upp í 1.187 millj. íslenskra króna. Þessi verðsamanburður er á verðlagi þess tíma þegar útboðið fór fram eða um mitt sumar 1990. Í 4. sæti kom júgóslavneskt tilboð upp á 1.203 millj., Ferguson í Englandi í 5. sæti upp á 1.242 millj., fyrirtæki í Singapore í 6. sæti með 1.457 millj., norskt fyrirtæki í 7. sæti með 1.567 millj., hollenskt í 8. sæti með 1.567 millj. og hollenskt í 9. sæti með 1.807 millj., þýskt í 11. sæti með 1.857 millj. og í 12. sæti var Slippstöðin hf. á Akureyri með 1.963 millj. kr. í stað lægsta norska tilboðsins upp á 1.111 millj. Var hæstv. iðnrh. að lýsa þeirri skoðun sinni að taka hefði átt hinu íslenska tilboði þó að það væri 77% hærra en hið norska? Ef ágreiningurinn er um það eru það mikil tíðindi. Ég hélt satt best að segja ekki. Öllum sýndist ljóst, þar á meðal fullrúa iðnrn. í undirbúningsnefnd um þetta mál, að um algerlega óviðráðanlegan verðmun væri að ræða og það væri ekki nokkur leið að réttlæta það, þó að menn vildu leggja heilmikið af mörkum til að styðja íslenskan skipasmíðaiðnað, að leggja í þann mikla mun upp á 800 millj kr. eða hvað það nú var sem þarna bar á milli. Reyndar heyrði ég ekki nokkurn mann á þessum tíma mæla gegn því að við þetta yrði ekki ráðið. Þetta voru staðreyndirnar sem menn höfðu til þess að ganga út frá þegar ákvörðunin var tekin og ljóst er öllum sem til þekktu á sínum tíma að hin lágu norsku tilboð voru afbrigðilega hagstæð í þessa smíði. Hér er um það stórt og mikið verkefni að ræða, 70 m bílferju með mörg hundruð farþega aðstöðu, að það varð að segjast alveg eins og var að þessi tilboð sem komu frá nokkrum norskum skipasmíðastöðvum voru að allra mati óvenjuhagstæð. Að baki því lágu fyrst og fremst tvær ástæður sem voru þekktar. Það var verkefnahungur í norskum skipasmíðaiðnaði einmitt á þessum tíma og svo að sjálfsögu niðurgreiðslur og stuðningur stjórnvalda við skipsmíðaiðnaðinn sem gerði honum kleift að bjóða mjög hagstætt verð. Í þriðja lagi tel ég svo rétt að nefna þá ástæðu að norskar skipasmíðastöðvar, nokkrar þeirra, eru mjög vel búnar tækjum og mannafla til að smíða einmitt ferjur. Eins og menn vita nota Norðmenn mikið af þeim sjálfir, hafa stóran heimamarkað fyrir slíka framleiðslu og njóta góðs af. Þannig háttaði til að mynda til um tvær, ef ég man rétt, af þessu þremur norsku skipasmíðastöðvum að þær voru báðar að ljúka við afhendingu á allstórum ferjum og reyndar bárust Íslendingum frávikstilboð þar sem boðið var upp á smíðar á sambærilegum skipum og hinar norsku stöðvar voru að afhenda á tiltölulega mjög hagstæðu verði. Þetta má heita þriðja ástæðan fyrir því að óvenjugóð tilboð bárust í þetta verkefni frá þessum stöðvum. Það veldur síðan lakari samkeppnisaðstöðu íslenska fyrirtækisins í þessu tilviki að hér er um það stórt skip að ræða að það er á ýtrustu mörkum að íslensk skipasmíðastöð ráði við það. Því fylgir óhjákvæmilega nokkur kostnaður t.d. vegna þess að vinna þarf stærri hluta verksins utan dyra en ef um minni skip er að ræða. Allt þetta hafði þarna auðvitað áhrif og gerði það að verkum að samkeppnisaðstaða íslenska fyrirtækisins í þessu tilviki var mjög erfið. Þetta á ekki við nema að litlu leyti þegar á ferðinni er smíði fiskiskipa eða hefur ekki átt við fram undir þetta. Það er mat þeirra sem til þekkja að þar sé í raun síðasta vígi íslensks skipasmiðaiðnaðar þar sem a.m.k. eitt fyrirtæki í landinu hefur fram undir þetta verið sæmilega vel samkeppnisfært hvað sjálfan smíðakostnaðinn snertir. Að sjálfsögðu standa þá eftir niðurgreiðslurnar og aðrir hlutir sem skekkja myndina. Herra forseti. Ég taldi algerlega óhjákvæmilegt til að verja hendur mínar og hrinda þessum óréttmæta og lágkúrulega áburði hæstv. iðnrh. á mig að fara svona vandlega yfir þetta mál og rökstyðja það hvers vegna ég vísa þessum sendingum hæstv. iðnrh. algerlega á bug. Ég tel að þær komi úr hörðustu átt þar sem situr sá hæstv. iðnrh. sem hefur meira og minna með hendur í skauti horft á þá hluti gerast sem orðnir eru og eru að verða í íslenskum skipasmíðaiðnaði. Það verður hæstv. iðnrh. að þola og taka því eins og maður að rætt sé við hann á Alþingi á grundvelli staðreynda um það sem gerst hefur í íslenskum skipasmíðaiðnaði. Hæstv. iðnrh. hefur verið með einhverjar nefndir að störfum en hann hefur engu tommað, hvað sem því líður, sem hefur haft einhver umtalsverð áhrif á samkeppnisstöðu íslenska skipasmíðaiðnaðarins, verið honum til hagsbóta og kannski vill hæstv. iðnrh. ekki grípa til slíkra ráðstafana. Um það veit ég ekki, um það skal ég ekki dæma. Það er best að hæstv. ráðherra tali fyrir sig sjálfur. Niðurstaðan er sú að íslenskur skipasmíðaiðnaður býr við þessa óréttmætu og ranglátu samkeppnisaðstöðu, sem hann sannarlega mætir, án þess að svo til nokkuð hafi verið aðgert af hálfu íslenskra stjórnvalda undanfarin ár. Hæstv. iðnrh. lýsti því reyndar í ræðu að hann væri andvígur því að fara út í það sem ég held að hann hafi kallað niðurgreiðslur eða styrki til skipasmíðaiðnaðarins, það ætti ekki að skekkja samkeppnisstöðuna með slíkum aðferðum. Það hefur t.d. ekki mátt nefna að leggja hreinlega jöfnunartolla eða ,,dumping``-tolla á hinn niðurgreidda undirboðna skipasmíðaiðnað nágrannalandanna. Þar hafa náð saman ákveðin stjórnmálaviðhorf sem búa í brjóstum einstakra hv. þm. og auðvitað sú eðlilega krafa sjávarútvegsins sem er fullkomlega skiljanleg að hann vill fyrst og fremst fá að kaupa þessi tæki til síns atvinnurekstrar þar sem þau eru ódýrust. Auðvitað og ekki við öðru að búast. Hitt fullyrði ég að mjög mörgum forsvarsmönnum í íslenskum sjávarútvegi blæðir að horfa upp á það sem er að gerast í íslenskum skipasmíðaiðnaði og þeir vildu miklu frekar geta beint viðskiptum sínum til hinna innlendu fyrirtækja m.a. vegna þess að ef þeir geta smíðað skipin þar, þá geta þeir látið sömu fyrirtæki þjónusta þau í síðar sem allir viðurkenna að er mjög hagstætt. Ég hef rætt við forsvarsmenn þeirra fyrirtækja sem eru nú því miður að láta smíða skip erlendis. Þeir segja sem svo: Við værum jafnvel tilbúnir til að taka á okkur fáein prósent í hærra verði ef við gætum látið smíða skipin innan lands vegna þess að í því felast ákveðnar hagsbætur fyrir okkur, auk þess fáum við hvergi betri skip. En við getum ekki réttlætt það sem berjumst í bökkum með okkar fyrirtæki, berjumst við að halda þeim gangandi, að fara að taka á okkur 10%, 15% eða þaðan af meiri verðmun. Það gengur augljóslega ekki. En hvað hefur þá verið að gerast í íslenska skipasmíðaiðnaðinum? Ég hafði samband við Félag dráttarbrauta- og skipasmiðja til að fá þaðan upplýsingar, t.d. um þróun mannafla í þessari grein. Ætla ég nú að lesa þær hér þannig að hæstv. iðnrh. og aðrir hv. tilheyrendur þurfi ekkert að þrasa um það. Ég vona að menn vefengi ekki að ég hafi tekið þessar tölur rétt niður. ,,Í maímánuði 1988 voru félagsmenn, starfsmenn á vegum félaganna innan Félags dráttarbrauta og skipasmiðja, 800 talsins. Nú eru þeir tæplega 660. Og í vor metur félagið það svo að fjöldi félagsmanna, starfsmanna hjá félögum, verði á bilinu 600--610.`` Á réttum fjórum árum, sem verða jafnframt mjög nærri því að vera valdatími hæstv. núv. iðnrh., skakkar þar nokkrum mánuðum sem hann kom seinna til valda, verða 200 manns eða fjórðungur horfinn úr greininni. Fjórðungur starfandi manna innan samtaka Félags dráttarbrauta og skipasmiðja hefur þá horfið úr greininni á nokkurn veginn valdatíma hæstv. núv. iðnrh. Það kemur á daginn að ég var ekki langt frá hinu sanna þegar ég sló á, að það munaði ekki miklu á starfsmannafjöldanum í nýja álverinu og þeim störfum sem tapast hafa í skipasmíðaiðnaðinum í valdatíð hæstv. iðnrh. Ég hef að vísu ekki nýlega séð nákvæmar tölur yfir það hve þetta tæknivædda súperálver á Keilisnesinu átti að veita mörgum störf, a.m.k. svona beint í vinnslunni, en ég hef heyrt fullyrðingar um að nýjustu og tæknivæddustu álver með þessa framleiðslugetu fari niður undir 300 manns í störfum. Hæstv iðnrh. hristir hausinn og þá útskýrir hann það hér á eftir hvað þar er á ferðinni. Sá samanburður skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli og ég mun fúslega leiðrétta þessi ummæli ef þau hafa verið ónákvæm, fyrst og fremst vegna þess að mig skortir þekkingu á því hversu margir áttu að vinna í draumaálverinu. En hitt er rétt að geigvænlegir hlutir hafa verið að gerast í þróun innan Félags dráttarbrauta og skipasmiðja og að mati samtakanna verður fjórðungur horfinn úr greininni á fjórum árum á næsta vori. Eins og allir vita fækkar einnig afleiddum störfum. Það er ekki síst það vandamál sem við er að glíma í hinum ýmsu greinum þjónustuiðnaðar á Eyjafjarðarsvæðinu. Þeim verkefnum fækkar líka, sem nýsmíðar og stærri verkefni Slippstöðvarinnar hf. hafa fært með sér í byggðarlagið og hafa dreifst á fjölmörg smærri fyrirtæki í málmiðnaði, rafvirkjun, trésmíðum og fleiru. Best er að geta sér ekkert til um hlutföll en fljótt á litið er ekki ótrúlegt að eitt starf eða svo tapaðist að þessu leyti á móti hverjum tveimur sem tapast í skipasmíðaiðnaðinum. Hér inni eru kannski menn sem gætu upplýst okkur betur um þetta eins og t.d. hv. 5. þm. Vesturl. Ef við lítum á flaggskipið í íslenska skipasmíðaiðnaðinum, ef svo má enn að orði komast, Slippstöðina hf. á Akureyri, hafa þeir hlutir þróast þannig að í maí 1988 voru þar 235 manns við störf. Í nóvember 1991 voru þar 170 og samkvæmt mati gæti farið svo að á næsta vori yrðu 115--120 manns við störf í Slippstöðinni hf. Þannig verður þá komið fyrir þessu fyrrum glæsta og myndarlega fyrirtæki sem veitti á fjórða hundrað manns starf, þegar best lét, fyrir ekki alls löngu. Segir þetta nú ekki sína sögu um það sem þarna hefur verið að gerast? Verður hæstv iðnrh. ekki að þola það að talað sé við hann eins og mann um þessa hluti án þess að hann snúist öndverður við og ráðist á þá með svívirðingum sem vilja ræða þetta málefnalega. Það hefði ég talið karlmannlegra af honum að treysta sér til að gera. En ég er boðinn og búinn að halda áfram skoðanaskiptum við hæstv. iðnrh. um málefni skipasmíðaiðnaðarins hvenær sem er og hann má velja vígvöllinn og tækifærin. Nei, þetta er ósköp einfaldlega svona, hæstv. forseti. Því miður hafa þessir hlutir verið að gerast í okkar atvinnugrein, skipasmíðaiðnaðinum. Um það verður ekki deilt og það er vissulega dapurlegt og sorglegt. Enn bólar ekkert á ráðstöfunum hjá hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum þó að við heyrum að vísu þær sögur að þingflokkur Alþfl. sitji löngum á fundum yfir þessu máli. Þess vegna hafa nokkrir hv. þm. Alþb. lagt fram frv. til laga um sérstakar aðgerðir í málefnum skipasmíðaiðnaðarins. Kemur það vonandi á dagskrá hér innan skamms, herra forseti, því ekki trúi ég öðru en að forusta þingsins og hið virðulega forsæti þingsins vilji greiða fyrir málefnum skipasmíðaiðnaðarins að þessu leyti og að þau fái að koma hér til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Sorglegt er, að hingað til hafa Íslendingar átt það vel upp byggðan, vel tæknilega búinn og vel rekinn skipasmíðaiðnað að lítið hefur skort á að hann væri samkeppnisfær. Ef menn athuga hvað íslensk fyrirtæki hafa víða legið í tilboðum, alþjóðlegum útboðum á undanförnum árum, þá er þau iðulega að finna í hópi 3--5 lægstu fyrirtækjanna og langt fyrir neðan t.d. þýskar og breskar skipasmíðastöðvar sem á undanförnum árum hafa oft og tíðum verið með hæsta verðið. En þá koma fleiri hlutir til sögunnar sem skekkja enn myndina íslenska skipasmíðaiðnaðinum í óhag. Í umræðunni hér hefur m.a. verið rakin léleg þjónusta í bankakerfinu og annað fleira sem bætist við niðurgreiðslur og stuðning stjórnvalda erlendis til skipasmíðaiðnaðarins þar. Augljóst er að samkeppnismöguleikar okkar liggja í fiskiskipunum. Þeir liggja ekki annars staðar. Ég tel mig hafa sýnt fram á, að ekki væri skynsamlegt að ætla að hasla sér völl í samkeppni um ferjusmíðar. Þar eru aðrir okkur sterkari. Varðandi hin stærri kaupskip, þá höfum við einfaldlega ekki aðstöðu í landinu til að smíða þau. En við höfum aðstöðu, við höfum þekkingu og við höfum tæki til að smíða fiskiskip og það góð fiskiskip. Sennilega bestu fiskiskip í heimi. Og sáralítið vantar upp á að íslenski skipasmíðaiðnaðurinn sé fær um ráða við þann mun, þrátt fyrir þá hluti sem íþyngja honum í formi óréttmætrar samkeppni erlendis frá. Sáralítið vantar upp á það. Ég fullyrði að það er aumingjaskapur og þjóðhagslegt slys að stjórnvöld, iðnaðurinn, fyrirtækin og sveitarfélögin skuli ekki reyna að taka sig saman um að brúa það bil. Það er grátlegt til þess að hugsa að e.t.v. hefði ekki þurft nema um 100--150 millj. kr. til þess að ná inn í landið þeim tveimur eða þremur stóru frystitogurum sem nú er verið að hefja smíði á í Noregi á 900 eða 1.000 millj. kr. stykkið. Í þeim pakka gat verið eftirgjöf gjalda, bæði frá ríki og sveitarfélögum og þeim að skaðlausu því að það var útlátalaust fyrir þau að láta það til þess að fá verkefnið inn í landið. Í þeim pakka gat verið 1, 2, 3% yfirverð sem kaupendurnir hefðu verið tilbúnir til að borga gegn því að fá smíðina inn í landið og fá fyrsta flokks íslenska vinnu og eiga vísan aðgang að smíðastöð skipsins til að annast viðhald. Þetta geta menn sannreynt með samtölum við forsvarsmenn þessara fyrirtækja. Og í þeim pakka hefðu svo í þriðja eða fjórða lagi verið fleiri ívilnandi aðgerðir, t.d. hagstætt orkuverð eða beinn stuðningur í formi einhvers konar þróunaraðgerða við skipasmíðaiðnaðinn. Það þurftu ekki að heita niðurgreiðslur. Það þurftu ekki að heita styrkir. Nóg úrræði voru til þess að lagfæra starfsskilyrði iðnaðarins þannig að hann næði þessum verkefnum án þess að fara út í beina styrki eða vaxtaniðurgreiðslur eða því um líkt. Auðvitað hefði svo þurft að lemja íslenska bankakerfið og sjóðakerfið svo sem einu sinni í höfuðið með lurk til þess að það sinnti eðlilega og almennilega málefnum þessarar greinar. Auðvitað er lánshlutfallið í Fiskeiðasjóði stórskandall og fyrir löngu hefði átt að vera búið að breyta því og aldrei hefði átt að láta vera jafnauðvelt og raun ber vitni að sækja þessi skip til útlanda með jafnlitlum mun í lánshlutföllum. Ef ég veit rétt hefur hæstv. sjútvrh. upplýst að því ætli hann að breyta og þökk sé honum fyrir það en auðvitað þarf að koma fleira til. Ætla menn að láta orkuna úr Blöndu renna til sjávar ónýtta mörg ár í viðbót frekar en t.d. bjóða hana íslenska skipasmíðaiðnaðinum, sem er hverfandi kaupandi á raforku í landinu af því að hann er að hætta að sjóða? Ætla menn að bjóða honum góð kjör á þessari orku ef það má verða til þess að hann geti nýtt hana í staðinn fyrir að gera það ekki? Ég spyr. Er ekki eitthvert vit í því að reyna að líta á þetta svona? Hvers vegna er ekki reynt að afstýra því að íslenski skipasmíðaiðnaðurinn þurrkist upp og hætti að kaupa t.d. raforku sem hann gerði í stórum stíl þegar best var og hét? Fjölmarga slíka hluti væri hægt að skoða sem ég tel auðvelt að sýna fram á að samanlagðir í einum pakka dygðu til þess að brúa þennan mun. Ég reyndi að sýna hæstv. iðnrh. á vordögum 1991 tillögur um nákvæmlega þetta þegar ég vissi, eftir samtöl við forsvarsmenn fyrirtækja norður í landi, af því að í bígerð voru þessir stóru smíðasamningar í Noregi og hafði áhuga á því að ríkisstjórnin sem þá sat að völdum reyndi að afstýra því þjóðhagslega slysi að þeir flyttust úr landinu. Það gerði ég líka með tilliti til atvinnuástands á svæðinu sem í hlut átti því að eðli málsins samkvæmt var það fyrst og fremst Slippstöðin hf. sem var í færum og líkleg til þess að geta ráðið við þau verkefni. Herra forseti. Ég ætla að fara lítillega í önnur atriði í lokin. Hæstv. iðnrh. og hæstv. forsrh. --- ég upplýsi nú og gleð fundarmenn með því að ég lýk nú senn máli mínu --- hafa látið að því liggja að lausnarorðið fyrir innlenda skipasmíðaiðnaðinn gæti legið í EES-samningunum. Ég hef ályktun aðalfundar Félags dráttarbrauta og skipasmiðja frá 1991 og vona að þeir menn viti eitthvað um það mál. Hvað segja þeir? Þeir segja, með leyfi forseta: ,,Félag dráttarbrauta og skipasmiðja hefur bundið miklar vonir við að með samningum um Evrópskt efnahagssvæði fengist lausn á því vandamáli sem ríkisstyrkir til skipasmíða í Evrópulöndum eru. Þótt margt megi gott um þessa samninga segja`` --- þetta er sennilega fyrir langhalann --- ,,og árangurinn virðist góður á ýmsum sviðum, t.d. varðandi hagsmuni sjávarútvegsins, eru það félaginu hins vegar mikil vonbrigði að lítill sem enginn árangur varð á sviði ríkisstyrkja til skipasmíða.`` Hinu sama hafa forsvarsmenn skipasmíðaiðnaðarins úr tveimur fyrirtækjum haldið fram í mín eyru að undanförnu. Þetta er sennilega svipað bjargræði og íslenski lagmetisiðnaðurinn fær út úr þessum samningum, eða hvað? Nei, ég held að þeir verði að skýra ummæli sín betur, hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh., áður en þeir sannfæra okkur um það --- þar sem við höfum tilhneigingu til að taka ákveðið mark á hagsmunagæslumönnum og forsvarsmönnum skipasmíðaiðnaðarins --- að þeir hafi rétt fyrir sér en hinir rangt. Ég spyr um rökin í þessu sambandi. Herra forseti. Ég ætla þá að ljúka máli mínu. Reyndar hefði verið ástæða til að fara yfir ýmislegt fleira í þessum efnum, svo sem ályktun frá iðnþingi um útboðsmál sem skiptir líka máli í þessu því að ljóst er að ákveðnir smíðasamningar hafa farið milliliðalaust úr landinu án þess að íslenskar skipasmíðastöðvar hefðu aðstöðu til þess að bjóða í þá. Það er forkastanlegt að opinber lánasjóður skuli eftir sem áður lána mönnum til slíkra verkefna þegar þær samkeppnisreglur eru brotnar að íslensk fyrirtæki geti a.m.k. boðið í verkefnin áður en þau fara úr landi. Það væri líka fróðlegt að vitna t.d. í samþykktir Félags málmiðnaðarfyrirtækja sem hefur eðli málsins samkvæmt miklar áhyggjur af þessari þróun en ég held ég fari að láta þetta duga að sinni. Það sem ég tel lakast í þessu öllu saman er sú fordild sem ræður ferðinni í þessu máli. Menn neita sér um þann munað að horfa á þjóðarhag af því að þeir hafa tekið þau trúarbrögð að það eigi ekki að styðja við bakið á íslenska skipasmíðaiðnaðinum. Það sé vitlaust að aðstoða hann við að jafna samkeppnisskilyrðin, það sé eitthvað sem ekki megi, brot á einhverjum boðorðum eða trú. Þetta eru trúarbrögð vegna þess að það liggur fyrir útreiknað og rækilega rökstutt að innlend tilboð eru þjóðhagslega jafnhagkvæm þó að þau séu frá 7--8 og upp í 14% dýrari vegna þess að það eru svo miklar tekjur og mikil verðmætasköpun sem verða til í landinu við slíkar smíðar. Er þá ekki tekið inn í dæmið sú staðreynd að auðvitað kosta þessar smíðar erlendis miklu meira útstreymi á gjaldeyri úr landinu heldur en hinar innlendu því að þá er eingöngu til að dreifa hráefniskaupum og hinn innlendi virðisauki er allur gjaldeyrissparnaður. Mannaflið, orkan, allt er þetta fyrir hendi þannig að sérstaklega við þær aðstæður sem nú eru að skapast á íslenska vinnumarkaðinum, með boðuðu 2,5--3% atvinnuleysi á næsta ári og er það þó að flestra mati vanmetið, þá er það að mínu mati augljósara en nokkru sinni fyrr að það er þjóðhagslegt slys að þessi mál skuli vera að þróast á þennan veg. Að lokum minni ég bara á það sem ekki verður of oft áréttað og kom m.a. fram í þeim tölum sem ég las upp hér um starfsmannafjölda hjá Slippstöðini hf. á Akureyri að það háttar núna þannig til að síðasta íslenska skipasmíðafyrirtækið sem í raun og veru er á löppunum sem slíkt er að berjast fyrir lífi sínu. Það verður ef svo heldur sem horfir strax á næsta ári komið svo neðarlega í mannafla að það verður í raun og veru úr leik hvað samkeppnishæfni snertir varðandi hin stærri smíðaverkefni og jafnvel stærri viðhaldsverkefni. Það skulu menn bóka að fari svo að fyrirtækin hrörni með þessum hætti verða það að lokum ekki bara nýsmíðarnar sem fara úr landi heldur líka stóru viðhaldsverkefnin af því að nákvæmlega það sama gerist gagnvart þeim að fyrirtækin missa svo niður afköst og getu að þau ná ekki heldur að vera samkeppnisfær um hin stærri smíðaverkefni. Þessari döpru messu lýkur þá hér með, herra forseti, sem ég hef talið óhjákvæmilegt að halda hér að gefnu tilefni. Þó svo hér sé komið inn í þingið frumvarp til laga um ráðstafanir á þessu sviði, sem ég heiti á hv. alþm. að skoða og styðja, gat ég ekki sóma míns vegna setið undir þeim óréttmætu og röngu ásökunum sem hæstv. iðnrh. hafði í minn garð og fannst mér þó sá kasta þar steinum sem í glerhúsinu býr.

Virðulegi forseti. Frv. sem við ræðum í dag um rétt til fiskveiða í efnahagslögsögu Íslands hefur vakið upp umræðu sem hefur farið víða og þar hefur mjög margt borið á góma. Ég hlýt að taka nokkurn tíma til þess að svara ýmsu sem fram hefur komið í máli ræðumanna og varðar hagsmunamál íslenska skipasmíðaiðnaðarins. Það er óhjákvæmilegt vegna þess hvernig umræðan hefur þróast, þótt ég vilji líka taka það fram að auðvitað er engin ástæða til þess að tefja framgang málsins sem við ræðum hér í dag með þessum hætti 

Forseti, ég legg til að ræðumaður sé víttur.

Ég vil biðja hv. 4. þm. Norðurl. e. að halda stillingu sinni og vil koma strax að máli hans úr því að hann er svo óþolinmóður að bíða þess. Mér þótti mjög gott að heyra að hv. 4. þm. Norðurl. e. tók minni saklausu samlíkingu í stuttu andsvari hér eitt kvöldið í fyrri viku ekki illa. Fyrstur manna skal ég á það fallast að samlíkingunni kunni að hafa verið í einhverju áfátt. En hitt vil ég líka segja að hin mikla varnarræða þingmannsins var með öllu óþörf, ef hann athugar málið, les það sem í þingtíðindunum stendur og reyndar það sem kom fram í enn styttra andsvari mínu síðar þetta sama kvöld, þá sakaði ég hann alls ekki um neinn ótilhlýðilegan verknað. Ég sagði einfaldlega frá staðreyndum, þeim staðreyndum að hv. þm., þá samgrh., hefði sjálfur ákveðið að kaupa ferjuna frá útlöndum. Ég sagði líka frá því að hann hefði síðar lagt til að styrkir yrðu veittir vegna frystitogarasmíði hérlendis. Þetta er kjarni málsins. Í þessu fólst engin ásökun um hið fyrra málið en e.t.v. um hið síðara. Það skal ég fúslega viðurkenna. En kjarni málsins er auðvitað þessi. Varnarræðan var algerlega óþörf og hlýtur að hafa verið vakin upp af innistöðum hjá þingmanninum sjálfum en ekki útistöðum við mig. Virðulegi þingmaður. Ég vil nú koma að því sem komið hefur fram í máli margra þingmanna, m.a. hv. 3. þm. Vesturl., Jóhanns Ársælssonar, og hv. 4. þm. Norðurl. e. í umræðunni í fyrri viku. Mér fannst þeir reyna að gera lítið úr þýðingu laganna frá 1922 sem hafa hindrað erlend veiðiskip í því að koma hingað til hafnar og fá þjónustu og vistir. Á hinn bóginn leggja þessir sömu þingmenn eðlilega mikla áherslu á að nauðsynlegt sé að treysta samkeppnisstöðu skipaiðnaðarins. Ég tek auðvitað undir það að breyting laganna um fiskveiðar í efnahagslögsögunni frá 1922 leysir ekki allan vanda. En er hægt að hugsa sér meiri viðskiptahindrun, meiri tálma í vegi viðskiptanna, en að banna viðskiptavinunum að koma að búðarborðinu? Það held ég ekki. Afnám þessara hindrana er því einmitt hluti af því að bæta samkeppnisstöðuna. Nokkrir sem tóku til máls í fyrri viku, þar á meðal hv. 4. þm. Norðurl. v., Stefán Guðmundsson, og hv. 8. þm. Reykn., Ólafur Ragnar Grímsson, létu þá að því liggja að ég hafi verið til þess ófús að treysta stöðu skipaiðnaðarins. Sama kom líka fram í máli síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Norðurl. e. Mig langar þess vegna að rifja upp nokkur atriði í þessu sambandi. Ég vil byrja á því að minna hv. þm. á að iðnrn. sendi vorið 1989 sérstaka greinargerð til Alþingis, við þinglok eða þegar eftir þau, þar sem skýrt var frá öllum helstu niðurstöðum Appeldore-skýrslunnar, sem hér hefur nokkuð borið á góma. Þar er m.a. sagt frá markaðsátaki sem þá var nýhafið í samræmi við nýsamþykkta þál. frá 6. maí 1989, um nauðsyn þess að bæta stöðu skipaiðnaðarins og var upprunnin úr þingmáli sem hv. 4. þm. Norðurl. v., Stefán Guðmundsson hafði flutt. Hið rétta í málinu er náttúrlega það að á undanförnum þremur árum hefur fjölmargt verið gert af hálfu iðnrn. og annarra yfirvalda iðnaðarmála til þess að styrkja stöðu þessa iðnaðar. Þar hafa verið á ferðinni almennar aðgerðir, svo að ég noti nú orð sem nokkuð hefur verið notað í umræðunum, almennar aðgerðir eins og framleiðniátak innan fyrirtækjanna í greininni, verkefni um stefnumótun iðnaðarins og markaðsátak þar sem veruleg kynningarstarfsemi hefur farið fram bæði innan lands og erlendis. Allt er þetta til þess fallið að styrkja samkeppnisstöðuna. Vegna þess sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. um starfsmannafjöldann í greininni þá er það alveg rétt að starfsmönnum hefur fækkað. Fækkunin var, eins og komið hefur fram hjá þingmanninum, um 200 störf, þ.e. úr 800 í 600. Þetta er bagaleg þróun en þó vil ég benda á það að í löndunum í kringum okkur hefur því miður orðið enn meiri breyting í þessari grein. Ástæða er líka til að benda á að samlíking þingmannsins við starfsmannafjölda í nýju álveri á Keilisnesi var fullkomin fjarstæða þótt hann reyndi að verja það með því að það stafaði af ókunnugleika. Mér þykir það furðu sæta því hafi nokkur tala verið nefnd oft hér í þingsölum á umliðnum árum er það tala starfsmanna við þetta álver, sem í bígerð er, og muni hafa beinlínis í störfum hjá sér rúmlega 600 manns og að störfin sem álverið leiðir af sér séu samanlagt um 2000. Þetta eru stærðirnar og finnist hv. þm. þetta vera smámunir þá hljóta breytingarnar á atvinnuástandinu, sem hann var að lýsa, líka að vera smámunir í hans augum. Ég vil bara leggja fyrir hv. þingheim að meta hvort þetta getur talist nákvæmni í málflutningi eða skynsamlegar samlíkingar sem til er gripið. En ég vil þá koma aftur af því sem gert hefur verið til að styrkja samkeppnisstöðu skipaiðnaðarins. Þar hefur líka verið nokkuð um sértæk verkefni. Af þeim vil ég nefna að aðstoð hefur verið veitt vegna hönnunar á hafnsögubátum hér innan lands. Þetta er mikilvægt mál þótt hv. 4. þm. Norðurl. e. þætti ekki mikið til þess koma. Það er einmitt þörf fyrir hönnunaraðstoð sem skipasmíðastöðvar okkar þurfa á að halda til sérhæfðra verkefna, einfaldlega af því að þær hafa ekki þann bakhjarl sem stærri stöðvar í öðrum löndum hafa.

Hvaða ráðuneyti veitti þá aðstoð?

Það gerði samgrn., virðulegi þingmaður, en í framhaldi þessa máls er þessi stuðningur eingöngu á vegum iðnrn. Ráðuneytið hefur líka stutt við uppsetningu dráttarbrautar á Seyðisfirði, stutt við aðgerðir til að auka hagræðingu og samstarf einstakra fyrirtækja í greininni og ég gæti nefnt fleiri sértækar aðgerðir sem vel koma til greina þótt undirstaðan hljóti jafnan að vera almenn hagstæð rekstrarskilyrði. Ég verð að játa að vandlætingarfullur málflutningur hv. 4. þm. Norðurl. e. vekur nokkra furðu hjá mér miðað við tilefnið því það var ekki stórt. Þá kem ég að því sem fram hefur komið í máli margra ræðumanna Framsfl. í þessum umræðum. Þeir hafa kvartað yfir því, og ég held að einhver þeirra hafi notað þau orð, að troðnar væru illsakir við framsóknarmenn í þessu máli. Framsfl. getur auðvitað ekki gleymt því að hann sat í ríkisstjórn síðustu fjögur ár og reyndar mjög mörg ár þar á undan. Hann getur heldur ekki gleymt því, þótt hann kunni kannski að kjósa að gleyma því, að í síðustu ríkisstjórn náðist því miður --- og ég endurtek, því miður ekki samkomulag eða samstaða um tillögur sem ég lagði ítrekað fram til bóta í þessum málum. Þetta er einfaldlega staðreyndin.  Gráu ofan á svart bætir svo hv. 8. þm. Reykn., Ólafur Ragnar Grímsson, þegar hann sagði, ég held að ég fari nokkurn veginn rétt með það: Vandinn í þessu máli, þ.e. vandi skipasmíðaiðnaðarins, er sá að ráðherra Alþfl., þ.e. sá sem hér stendur, hefur hvorki á síðustu vikum né á rúmum síðustu þremur árum viljað hlusta á neina af þeim hugmyndum sem fram hafa komið til þess að bæta úr þessum málum. Ég leyfi mér þá að spyrja: Hverjir voru það sem ekki vildu hlusta? Í júlí 1989 lagði ég fram beina tillögu í ríkisstjórninni um það að skipaiðnaðurinn fengi beina aðild að stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands. Ég lagði það formlega til að lögunum um Fiskveiðasjóðinn yrði breytt þannig að í 6. gr. laganna væri kveðið á um það að inn í stjórnina komi málsvari fyrir innlendan skipasmíða- og skipaviðgerðaiðnað eins og aðilar í greininni hafa reyndar margsinnis lagt til. Í þessari ríkisstjórn sátu m.a. hv. 4. þm. Norðurl. e., þá samgrh., og hv. 8. þm. Reykn., þá fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson. Þeir hljóta báðir að vita af hverju ekki var lagt fram stjfrv. um þessa breytingu. Um þetta mál náðist ekki samkomulag innan stjórnarinnar þótt ég legði þetta til. Menn hafa gert hér að umtalsefni, eins og eðlilegt er, að fjárhagsfyrirgreiðsla sem viðskiptavinir skipasmíðastöðvanna njóta er talin af fulltrúum greinarinnar misjöfn, þ.e. að menn njóti betri kjara þegar þeir kaupa frá útlöndum. Í því sambandi langar mig að rifja upp að ég ritaði í júlí 1989 sem viðskrh. öllum bönkum, sparisjóðum og fjárfestingarlánasjóðum landsins bréf þar sem ég vitnaði í þessa þáltill. sem samþykkt var vorið 1989 um bætta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar. Þar eru rakin ýmis atriði einmitt úr nefndaráliti atvmn. sameinaðs þings um þessa tillögu, lýst áherslu og stuðningi viðskrn. við þetta mál og í lok bréfsins var þess farið á leit að þessir aðilar geri allt sem í þeirra valdi stendur til þess að stuðla að því að skipaiðnaðarverkefni fyrir íslenska útgerðaraðila fari ekki úr landi. Þessi tilmæli voru svo ítrekuð í bréfi í nóvember 1989, til bankaráða allra bankanna og stjórnar Sambands ísl. sparisjóða. Með þessu móti var reyndar þannig að málinu staðið að ég sneri mér beint til Fiskveiðasjóðs, sem að sjálfsögðu heyrir þó ekki undir iðnrh. heldur sjútvrh. Til þess að hnykkja enn þá betur á hvatningunni um auknar skipasmíðar innan lands lagði sá sem hér stendur fram í ríkisstjórninni í nóvember 1989 greinargerð og tillögur um ráðstafanir vegna innlends skipaiðnaðar. Það stendur svo óvenjulega á að þetta geta þingmenn allir haft sér til minnis vegna þess að þetta hefur allt verið birt í skýrslu til Alþingis um stöðu og horfur í íslenskum skipaiðnaði, sem var 258. mál á 112. löggjafarþingi á þskj. 457, sem var lögð fram í desember 1989. Það er fátítt að geta með einfaldri tilvísun í þingskjal sýnt nákvæmlega hvað það var sem fyrir ríkisstjórnina var lagt í þessu máli. Mig langar að benda hv. 4. þm. Norðurl. e. og þingheimi öllum á að kynna sér þessa skýrslu vegna þessa máls. Þar er gangur mála rakinn nákvæmlega. Á bls. 10 kemur fram í greinargerðinni til ríkisstjórnarinnar voru raktar ráðstafanir í tíu liðum. Mig langar, með leyfi forseta, að nefna þrjár þeirra orðrétt: Í fyrsta lagi. Lánafyrirgreiðsla vegna verkefna hjá innlendum skipasmíðastöðvum verði bætt m.a. með breytingum á lánareglum Fiskveiðasjóðs Íslands. Í öðru lagi. Iðnrn. tilnefni fulltrúa fyrir skipaiðnaðinn í stjórn Fiskveiðasjóðs --- og ég bið menn að taka eftir því að þetta er í annað sinn sem áhersla er lögð á þetta mál á sama ári. Í þriðja lagi, og það skiptir máli fyrir þingmálið sem við ræðum hér í dag --- að heimildir erlendra fiskiskipa til að sækja þjónustu til innlendra aðila verði rýmkaðar. Tæpum mánuði síðar eftir að þessi skýrsla var lögð fram lagði ég svo enn fram beinar tillögur í ríkisstjórn um aðgerðir á þessu sviði og þetta geta þingmenn kynnt sér í skýrslunni sem ég vitnaði til. Þar kemur fram að 15. des. 1989 lagði ég beinlínis til í ríkisstjórninni að munur á lánshlutfalli til nýsmíða skipa verði aukinn verulega eftir því hvort þau eru smíðuð innan lands eða erlendis. Það ætti að verða hvati til þess að skipin verði smíðuð innan lands, eins og orðrétt segir í tillögunni. Að auki var lagt til að ríkisstjórnin legði fram fé til sérstaks markaðsátaks erlendis, m.a. til að undirbúa sölu á fullbúnum fiskiskipum og að ríkisstjórnin stuðli að átaki til hagræðingar og framleiðniaukningar í skipasmíðastöðvunum með því að leggja fram umtalsvert fé. Hluti af þessu fé fékkst reyndar á árinu 1990 en það sem hér skiptir máli fyrir okkar umræður er að þarna kom fram bein tillaga í ríkisstjórn um margumtalaða breytingu á lánshlutfalli í árslok 1989. Ég þarf ekki að taka það fram að ég hafði löngu áður og mörgum sinnum rætt þetta óformlega við samstarfsmenn mína í ríkisstjórninni, ekki síst þáv. sjútvrh. En til þessarar breytingar hefði alls ekki þurft atbeina Alþingis. Þetta var og er verkefni framkvæmdarvaldsins að gera. Þessu erindi virðist hins vegar alls ekki hafa verið hreyft í stjórn Fiskveiðasjóðs að frumkvæði þáv. sjútvrh. á þessum tíma eða síðar og ekki fyrr en núv. sjútvrh. hefur nú hreyft málinu við stjórn Fiskveiðasjóðs en ég hef enn flutt tillögur um þetta mál innan ríkisstjórnarinnar. Þetta eru staðreyndirnar í málinu. Ég vísa til þess sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að fulltrúar Framsfl. hefðu kvartað yfir því að við þá væru troðnar illsakir út af þessu máli, eins og þeir orðuðu það sjálfir. Á því hef ég engan áhuga en úr því að deilt er á menn fyrir afskipta- og aðgerðarleysi verður ekki hjá því komist að vekja athygli á ábyrgð þeirra sjálfra. Því miður er hv. 1. þm. Austurl., fyrrv. sjútvrh., ekki viðstaddur til þess að taka þátt í þessum umræðum. Ég hef þegar lýst því að í júlímánuði 1989 lagði ég fram beina tillögu í ríkisstjórninni um aðild skipaiðnaðarins að stjórn Fiskveiðasjóðs. Ég hef líka lýst þeim tillögum sem komu fram í ríkisstjórninni í desember sama ár, formlegar tillögur um breytingar á lánareglum Fiskveiðasjóðs. Hvorugu þessara erinda var sinnt. Í þessari ríkisstjórn sátu, eins og menn þekkja vel, fulltrúar Framsfl., Alþb. auk Alþfl. og Borgaraflokksins. Þannig liggur þetta mál fyrir. Hv. 17. þm. Reykv. hefur nefnilega nokkuð til síns máls þegar hann deilir á þá sem stóðu að fyrri ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórnum og farið hafa með málefni Fiskveiðasjóðs fyrir skort á skilningi á málefnum skipaiðnaðarins. Og svo telur hv. þm., sá 8. frá Reykjanesi, Ólafur Ragnar Grímsson, sem átti sæti í síðustu ríkisstjórn, sér sæma að taka þannig til orða að á síðustu þremur árum hafi iðnrh. ekki viljað hlýða á slíkar hugmyndir. Það þveröfuga er staðreynd. Iðnrh. var sá sem flutti þessar hugmyndir en þær fengu því miður ekki stuðning samráðherra hans. Enn vil ég benda á athyglisverðan þátt í þessari sögu. Í júlí í fyrra skrifaði ég enn minnisblað til sjútvrh. og utanrrh. vegna laganna frá 1922 og lét fylgja minnisblað frá skipaiðnaðarnefnd um þessi lög en sú nefnd hefur starfað frá því á árinu 1989 á vegum iðnrn. Þar kemur mjög skýrt fram að þeir líti svo á að þessi lög séu þrándur í götu íslenska skipaiðnaðarins sem þjónustuaðilar og verktakar fyrir erlendar skipaútgerðir. Þar óskaði ég tillagna í þessu máli til að greiða fyrir öflun skipaiðnaðarverkefna. Utanrrn. svaraði erindinu og taldi að heimila ætti erlendum skipum að leita hafnar því forsendur væru gerbreyttar frá 1922. En það hefur lengi verið mótbára í þessu máli að vegna erlendra samskipta okkar gætum við ekki breytt þessum lögum. Þáv. sjútvrh. virðist hins vegar ekki hafa verið sömu skoðunar og utanrrh., a.m.k. komu ekki frá honum neinar tillögur um breytingar í þessu efni en eins og kunnugt er fer hann með forræði þessara laga. Hér hefur því komið fram að málinu var tvívegis hreyft á formlegan hátt í ríkisstjórn í nóvember 1989 og með þessu minnisblaði frá því í júlí 1990. Auk þess hefur málið verið rætt og var rætt óformlega milli ráðherra. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði fyrr í þessum umræðum um gamlar plötur. Mér sýnist við stutta yfirferð að hann hafi snúið tveimur plötum við og spilar nú í báðum tilfellum næsta ólíka músik þeirri sem hann spilaði þegar hann átti sæti í ríkisstjórninni. Ég hef þegar bent á það að í fyrrv. ríkisstjórn þóttist hann sem fjmrh. oft og tíðum vera maður aðhaldssamur í fjmrn., einkum á fyrri hluta síns ferils. Hins vegar er ljóst af máli hans nú að fyrri aðhaldssemi hans er burtu rokin og seinni platan, sem forsvarsmenn Alþb. kjósa nú að snúa við, er einmitt með músik um skipasmíðarnar sjálfar. Eins og ég hef þegar lýst flutti ég í síðustu ríkisstjórn tillögur um breyttar starfsaðferðir, um breytt lög fyrir Fiskveiðasjóð í samræmi við tillögur ýmissa forsvarsmanna skipaiðnaðarins sjálfs og í samræmi við þarfir hans eins og þær eru þjóðhagslega og skynsamlega metnar. Þessars tillögur hlutu ekki fylgi þeirrar ríkisstjórnar og þeirra alþýðubandalagsmanna þótt þeir reyni nú að snúa plötunni við og gera þær að sínum. Ég harma það af þessum ástæðum og reyndar ekki síst, eins og kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, þeim þriðja frá Vesturlandi, fyrr í þessum umræðum að Fiskveiðasjóður er svo sannarlega einn af þeim aðilum sem mest áhrif geta haft á það hvernig íslenskum skipasmíðastöðvum vegnar. Nú er mikilvægt að ná samstöðu um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðuna og reyndar samkeppnisstöðu iðnaðarins yfirleitt. Þar getur samkomulagið um Evrópska efnahagssvæðið orðið mjög mikilvægt. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það einmitt vegna þess sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann spurði: Gagnast samningurinn um EES íslenska skipaiðnaðinum? Svarið er að sjálfsögðu hiklaust já. Það er grundvallarforsendan fyrir viðskiptasamstarfinu innan EES að komið verði á sömu samkeppnisskilyrðum innan alls svæðisins. Af þessu leiðir að undirboðs- og jöfnunartollar verða úr sögunni fyrir þær afurðir sem samningurinn nær til. Þar með eru talin skip. En sérstakar reglur gilda hins vegar um sjávarafurðir þar sem samningsaðilar munu aðeins leitast við að tryggja þau samkeppnisskilyrði að aðrir geti látið það vera að beita undirboðs- og jöfnunartollum. Þetta er alveg ljóst. Meginreglan innan Evrópubandalagsins er að allir ríkisstyrkir eru bannaðir nema annað sé tilgreint. Hins vegar eru frá þessu allvíðtækar undanþágur sem varða einstakar atvinnugreinar og sérstök tilfelli. Samsvarandi reglur munu gilda innan Evrópska efnahagssvæðisins jafnt að því er varðar hið almenna bann sem sérstakar undanþágur. Á Lúxemborgarfundunum, bæði í júní og október, þrýstu EFTA-ríkin á það að styrkir Evrópubandalagsins til skipasmíða yrðu lækkaðir til þess að eðlileg samkeppnisstaða ríkti á þessu sviði innan Evrópska efnahagssvæðisins. Það liggur þegar fyrir í tilskipunum Evrópubandalagsins að styrkurinn sem þar er leyfður falli niður í árslok 1993. Evrópubandalagið kvaðst þá ekki geta fellt niður þá tilskipun sem um þetta gildir. Hins vegar væri stefnan sú að lækka slíka styrki og haft yrði samráð við EFTA um það fyrirkomulag sem á að taka við í ársbyrjun 1994. Þá yrði stefnt að því að sameiginlegar reglur giltu í öllum ríkjum Evrópubandalagsins og EFTA um stuðning við skipaiðnaðinn og verði þar um strangari og takmarkaðri styrkveitingar að ræða en nú tíðkast innan Evrópubandalagsins. Það er líka svo að Evrópubandalagið tekur nú þátt í viðræðum á alþjóðagrundvelli innan OECD um afnám allra styrkja til skipasmíða. Það sem hefur gerst með samningunum um Evrópska efnahagssvæðið er að verði hann staðfestur hafa Íslendingar í fyrsta sinn fengið eðlilegan aðgang að samstarfi við aðra um þetta og geta nú beitt í félagi við EFTA-ríkin sínum styrk til þess að hraða þróun þessa máls. Þetta er staðreyndin, virðulegi þingmaður frá Norðurl. e. Við erum núna að komast inn á það spor sem mun í reynd styrkja best stöðu íslenska skipaiðnaðarins, þ.e. afnám styrkja í öðrum löndum, þeim sem við keppum við. Það er líka til umhugsunar hvort við getum á millibilstímanum fundið leiðir til þess að jafna þennan mun án þess að ofbjóða íslenska ríkissjóðnum sem eru og hafa verið helstu rökin gegn því að ganga til slíkra verka. Hæstv. forseti. Ég ætla að með þessu hafi ég svarað flestu af því sem til mín var beint í þessum umræðum. Ég vil ljúka þar ræðu minni að ég lýsi þeirri von að frv. sem hér er til umræðu fái skjóta afgreiðslu í þinginu og að það geti öðlast gildi sem allra, allra fyrst.

Hæstv. forseti. Það liggur við að ég spyrji hæstv. forseta að því hvaða mál sé á dagskrá því að ég hef nú verið að hlusta á viðskrh., iðnrh. og hann hefur ekki vikið einu orði að því máli sem á dagskránni er og hef ég reynt að hlusta grannt. Málið sem er á dagskrá, að ég hygg, er frv. til laga um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands og þetta er raunar ekkert smámál. Það spannar eiginlega alla okkar landhelgisbaráttu frá árinu 1922 þegar lög þau sem nú er fjallað um einu sinni enn, voru sett. Þau hafa auðvitað verið til umræðu á hv. Alþingi á hverju einasta þingi allar götur síðan þau voru sett sem hin mikilvægustu lög, eiginlega hluti sjálfrar stjórnarskrárinnar. Við héldum þannig á málum að við gátum smám saman komið útlendingum út úr okkar fiskveiðilögsögu en náð að vernda fiskimiðin og nýta þau. Þetta voru allir sammála um að gert skyldi með þeim hætti að hindra sem mest mátti verða að útlendingar hefðu nokkur tækifæri til að athafna sig innan okkar litlu landhelgi, eins og hún var þá, og sama gildir auðvitað um hina stærri eins og hún er nú. Þannig var það að þó að landhelgin væri ekki nema þrjár mílur þegar þessi merkustu lög voru sett 1922, ég held að þau séu hin merkustu lög ef frá er skilin sjálf sjálfstæðislöggjöfin sem hefur verið undirstaða allrar okkar baráttu. En 1922 var ekki nema þriggja mílna landhelgi. Við gátum ekki fært landhelgina lengra út vegna þess að Danir höfðu gert samning við Breta, eins og menn kannski muna eða hafa heyrt, 1903 held ég frekar en 1904.  Það vill nú svo til, sem betur fer, að menn hafa fylgt fram þessari löggjöf fram á þennan dag með þeim ágætum að það eru engin mið til sem erlend skip geta sótt nema við leyfum þeim það og hjálpum þeim til þess. Ég hef látið útbýta hér til hv. þm. þessu skjali sem hefur verið í smíðum í 6--8 ár og fjallar um alla okkar baráttu við Breta sem er núna komin í höfn eða að komast í höfn. Við getum náð samningum við Breta, Íra og Dani um samnýtingu á öllu Hatton-Rockall svæðinu, ef við höldum rétt á málum og gefum okkur tíma til þess út af ýmiss konar ómerkilegu rifrildi vil ég segja, því að það er allt í höfn. Þetta kort er í höfn ef við fylgjum því áfram. Þetta kort hafið þið allir, hv. þm., í þeim möppum sem var dreift í gær hygg ég. Menn geta ósköp vel áttað sig á því hvernig þetta er. Þetta er allt byggt á lögunum sem við erum að fjalla um. Við eigum náttúrlega 200 mílurnar á öllu þessu svæði, miðlínu við Grænland að vísu af eðlilegum ástæðum. Svo eigum við 150 mílur þar fyrir utan. Um það sömdum við Íslendingar við Rússa á sínum tíma á hafréttarráðstefnunni. Reglan um það hvað hafsbotnsréttindi ná langt er sú að það þurfi að vera óslitin framlenging landsins og hin óslitna framlenging landgrunnsins í þessa átt er frá Íslandi. Ísland er hæsti punkturinn á öllu þessu svæði og framlengingin er nokkur þúsund mílur hér suður eftir ef henni hefði verið fylgt fram. Þegar þessi deila hófst hjá Sameinuðu þjóðunum kölluðu Rússar okkur mestu imperialista veraldarsögunnar því að þeir voru sjálfir þá bara með 50 mílna landhelgi og voru að fikra sig inn í 200 mílurnar. Þá var deilt um það hvað við mættum fara langt út eftir Reykjaneshrygg og við nefndum aðrar 200 mílur eða svo og þeir sögðu kannski 50 mílur. Síðan var nú hent upp á það að þetta skyldu verða 150 mílur til viðbótar 200, þ.e. 350 mílur. Þær eigum við sem enginn getur hrakið, engin þjóð. Það á engin þjóð nokkurt tilkall til þessa svæðis, við eigum þetta sem sagt. Það var einhver sem sagði: Höfum þær þá bara 350 og það fór beint inn í hafréttarsáttmálann án þess að nokkur andmælti og varð að alþjóðalögum fyrir 14--15 árum. Við erum svo að tala um að fara að gefa útlendingum einhvern rétt til að veiða þarna. Í alvöru hefur verið talað um það. Ég sé ekki að þeir eigi nokkurt tilkall til þess. Við eigum þetta svæði. Menn segja: En hvað ná hafsbotnsréttindin langt, hvað eru þau viðamikil? Því miður hefur allt of lítið verið um þetta rætt á þinginu upp á síðkastið en í VI. hluta hafréttarsáttmálans, einhvers merkilegasta plaggs sem hefur verið samþykkt á alþjóðlegum vettvangi, er kveðið á um öll réttaratriði á 2 / 3 hlutum yfirborðs jarðar. Yfirborðið er umsamið allt saman, öll höfin. Þar segir í þessum VI. hluta um landgrunn að landgrunninu fylgi fullveldisréttindi, alveg skilyrðislaust, fullveldisréttindi. Það getur enginn gert neitt á okkar hafsbotni eða hreyft við honum nema samkvæmt þeim fullveldisrétti sem við höfum. Hins vegar þegar kemur að VII. hluta í þessu merkilega riti, sem heitir Úthaf, þá stendur þar með berum stöfum, alveg gagnstætt því sem er um landgrunnið eins og ég las áðan: ,,Ekkert ríki getur með réttu krafist þess að hluti úthafsins sé felldur undir fullveldisrétt þess.`` Sem sagt, fullveldisréttur á öllu hafsbotnssvæðinu sem fellur undir þær reglur sem ég var að lýsa og birtast hér á þessu korti sem allir hv. þm. nú hafa. Þetta er landgrunn Íslands, þetta gula. Að vísu þurfum við að semja um part af því á Hatton-Rockall svæðinu. Þar eru samningar í gangi, og hægt að ljúka þeim ef menn gefa sér tíma til þess, um sameign á öllu þessu svæði hér, 600 mílur suður í höf og við Norðmenn og raunar Dani að einhverju leyti um hafsbotnssvæðið hér. Allt það sem hér er í grænum lit, og menn hafa í möppunum sínum, er hægt að heimta að réttum alþjóðalögum með samningum við Norðmenn, sem standa yfir og Norðmenn eru reiðubúnir til þess að ganga til samninga, og að litlu leyti við Grænlendinga um lítið horn hér. Þetta hefur auðvitað verið að gerast í mörg, mörg ár. Það hófst eins og ég sagði áðan 1952. Síðan hefur alltaf verið unnið að málum og aldrei horft til baka heldur alltaf stigið eitt skrefið af öðru. Íslendingar hafa verið sameinaðir um þetta alla tíð. Að vísu var rifist eitthvað í nokkrar vikur eða mánuði í hvort skipti sem stór skref voru stigin en í meginatriðum hefur þjóðin verið sameinuð um þetta og úr þessum ræðustól hafa menn verið hvattir til þess að standa saman og tryggja þau réttindi sem Ísland á að lögum og stuðla að því að hafréttarlögin mynduðust með þeim hætti að okkar hagsmuna væri gætt til hins ýtrasta. Við eigum, að ég hygg, verðmætasta hafsvæði veraldar sem við eigum að mestu leyti aleinir en að nokkru leyti með samningum við aðra. Við eigum auk þess réttindi á Svalbarðasvæðinu samkvæmt samningum sem Danir gerðu fyrir okkar hönd 1921 eða 1922. Þetta er allt saman í okkar höndum. Þegar nú er verið að ræða um nýtingarrétt á þessu hafsvæði að þá séu skipasmíðar eitt aðalatriðið þar er það út í bláinn. Það eru nefnilega engin skip nema okkar eigin sem verða á þessu svæði ef rétt er á málum haldið. Við förum ekki að veita neinum öðrum veiðiréttindi á þessu svæði. Hvaða skip á þá að gera við, hvaða skip eiga þá að sækja vistir hingað? Svari sá sem það veit. Ekki veit ég það. Það eru aðeins íslensk skip. Við höfum nóg af íslenskum skipum til að nýta allt þetta svæði og eigum að gera það og vera ekki að hika neitt. Við getum alveg játað það að þetta byrjaði allt saman á þriðju hafréttarráðstefnunni, þó að önnur ráðstefnan væri líka merkileg. Ég ætla þó ekki að fara út í þá sálma. Þetta er bara 1. umr. og það gefst betra tækifæri til að tala við 2. umr. og þess vegna er rétt að málið fari til nefndar. Þegar hafrétturinn var að þróast milli 1970 og 1980 sem hraðast var hugsað fyrir sameiginlegri arfleifð mannkyns, eins og það var kallað. Ég hygg að það hafi verið forseti eða forsrh. Möltu sem þetta hugtak var kennt við og þá voru fyrst 4 mílur og síðan 12 sem menn voru að tala um. Þá var gjarnan talað um að það sem utan við þessi mörk væri skyldi verða sameign mannkynsins og nýtt af því öllu. Auðvitað vorum bæði við og aðrar strandþjóðir, sem voru 2 / 3 eða 3 / 4 af öllum þjóðum heimsins, við erum nú strandríki, að heimta meira og meira og unnum þetta í áföngum, fyrst 50 mílurnar sem voru nú mistök, hygg ég. Við vorum of seinir með þær og seinir vegna þess að þá voru Suður-Ameríkumenn t.d. komnir með 200 mílurnar. Þeir voru á undan okkur í því en við skulum ekki vera að rifja það upp. Ég ætla ekki að fara að ásaka menn --- það var hörð deila sem ég tók þátt í og ég vil ekki fara að túlka mín sjónarmið þar og gagnrýna aðra. Kannski hefur það verið allt í lagi og eftir á kom í ljós að það var það. Við héldum strikinu áfram og stöðnuðum ekki í 50 mílunum þó að deilur hefðu verið á sínum tíma. Ég minnist þess að ég var mjög gagnrýndur í sjónvarpsumræðum fyrir það að vera að tala um 200 mílur sem kæmu einhvern tíma að afloknum hafréttarfundunum en 50 mílurnar væru verkefni dagsins. Það má vel vera að svo hafi verið en við náðum a.m.k. 200 mílunum skömmu síðar og sameinuðust um alla þá baráttu í mikilli eindrægni. Síðan kom Jan Mayen deilan. Eins og menn fylgdust með gerðist það 29. og 30. júní 1979 að hingað kom fríð fylking manna. Það var Frydenlund, utanríkisráðherra Norðmanna, Evensen, landhelgisráðherra og hafsbotns m.a., hafréttarráðherra þeirra, Bolle sjávarútvegsráðherra ásamt Anlin nokkrum sem var yfirmaður réttardeildar norska utanríkisráðuneytisins. Þeir lentu hér á þotunni sinni með eins eða tveggja daga fyrirvara og sögðust eiga brýnt erindi við Íslendinga. Þeim var boðið í ráðherrabústaðinn hinn 29. júní og þá var tilboð þessara herramanna að við mættum fá að veiða 60 þús. tonn af loðnu í tvö ár ef við afsöluðum okkur öllu tilkalli til alls Jan Mayen svæðisins eins og það leggur sig. Meira að segja máttum við ekki halda okkar 200 mílum óskertum heldur átti þar að vera miðlína. Rifist var um þetta allan daginn og fram á kvöld og þeir fóru síðan að sofa og gerðu ekki úr hótun sinni að fara í burtu vegna þess að við neituðum þessu. Síðar voru svo raddir sem sögðu að við hefðum samið af okkur að þiggja þetta ekki, þessi lifandis ósköp. Reyndar hækkuðu þeir sig morguninn eftir í 70 þús. minnir mig frekar en 80 þús. tonn. Hvað erum við að veiða núna? Ári síðar fengum við 85% af íslensku loðnunni, þetta er íslenski loðnustofninn. Þetta er í gildi enn þann dag í dag og hvað erum við núna að veiða af loðnunni? Rúm tvö hundruð þúsund. Þarna vannst þessi sigur í framhaldi af því.  Ég ætla ekki að fara mikið lengra aftur í tímann af því að við fáum tækifæri til þess að ræða þetta mál þegar það kemur aftur frá nefnd. En ég vil vekja á því athygli að það er alveg ljóst að það eru ekki bara 200 mílurnar sem okkar fiskveiðiréttindi ná til heldur landgrunnið allt. Kannski tekur það einhvern tíma. Við erum að semja okkur áfram en við eigum að sjálfsögðu að hindra aðra í öllu sem við getum löglega gert, alla útlendinga í því að valsa um okkar höf í ólögmætum tilgangi, þ.e. til þess að reyna að stunda veiðar jafnvel þótt þær væru utan 200 mílnanna ef þær eru inni á landgrunninu sem við eigum. Það eru allt aðrar reglur sem gilda um landgrunnið en efnahagslögsöguna. Það er misskilningur að við Íslendingar séum eitthvað að berjast fyrir því nú. Við erum að berjast fyrir miklu meiri rétti eins og ég hef sýnt fram á og ég veit að allir munu fletta upp í möppunni sinni þegar tími gefst í kvöld eða á morgun eða hvenær sem það verður. Þess vegna held ég að ég ljúki þessu stutta máli með því að benda á að stungið var upp á því að þetta mál færi til sjútvn. Svo er mál með vexti að allt frá 1922 og til 1928, en utanríkismál tókum við ekki í hendur okkar fyrr eða öllu heldur utanrmn. var ekki kosin á Alþingi fyrr, þá fóru öll þessi mál að sjálfsögðu til sjútvn. og ég hef ekkert á móti því að málið fari til sjútvn. En ég hef rætt um það bæði við formann sjútvn. og frsm. og flm. eða hæstv. ráðherra, sem leggur þetta stjfrv. fram, að nefndirnar geti að einhverju leyti starfað saman og er það auðvitað alveg sjálfsagt. Við eigum að hafa algera einingu í þessu og best er auðvitað að starfa innan veggja utanrmn. því að þar eru menn eiðsvarnir að flytja ekkert það út sem gæti skaðað okkar hagsmuni og það hefur aldrei brugðist í mestu hagsmunamálum. Það hefur aldrei brugðist þann tíma sem ég hef fylgst með störfum utanrmn. að neinn hafi komið neinu því á framfæri sem gat skaðað okkur, þjóðina. Við höfum rifist okkar á milli um alla mögulega hluti og þá hafa menn auðvitað getað metið aðstæður. Í þingskapareglum segir að formaður nefndar eða ráðherra geti tekið fram að það þurfi að gæta trúnaðar. Það hefur orðið þannig að menn hafa ekki tekið neitt fram heldur hafa allir vitað að fullur trúnaður skuli vera. Ég man ekki eftir því að neinn hafi nokkru sinni rofið þann trúnað. Þess vegna held ég að sé mjög gott að nefndirnar starfi saman og við vinnum kannski okkar stærsta sigur alveg á næstunni með því að ljúka við að taka í okkar hendur þau réttindi sem þetta merkilega skjal hefur að geyma ef rétt er lesið. Um þetta verður auðvitað miklu lengri og efnismeiri ræða af minni hálfu og vonandi taka fleiri þátt í henni þegar málið kemur til 2. umr.

Virðulegi forseti. Það er kannski óvenjulegt að byrja andsvar með þeim hætti að þakka hv. þm. fyrir þá ræðu sem hann flutti hér. Ég vil nota þetta form til þess að koma þeirri skoðun minni á framfæri að nauðsynlegt sé við meðferð málsins að þeim spurningum sem hv. þm. bar hér fram verði svarað. Hvaða skip eru það sem menn eru aðallega að hugsa um í þessu sambandi? Eru menn hugsanlega að auðvelda erlendum skipum að stunda veiðar á þeim hafsvæðum sem Ísland á rétt til með því að opna þessi ákvæði? Hv. þm. rifjaði upp Jan Mayen málið. Það var mjög lærdómsríkt fyrir mig nýkominn á þing að taka þátt í því máli 1978--1979 vegna þess að þá var það þannig að fæstir þingmenn tóku mikið mark á því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði í því máli. En niðurstaðan varð sú að hann hafði rétt fyrir sér og við eigum honum þess vegna, ég ætla nú ekki að segja meira en öðrum, en ásamt ýmsum öðrum það að þakka að Íslendingum tókst að tryggja sér rétt sem Norðmenn ætluðu aldrei að láta okkur fá og var hann þó í stjórnarandstöðu, hv. þm. þá. Ég held að það væri mjög gagnlegt fyrir þingið að húrra þessu máli ekki alveg svona í gegn, athugunarlítið eða athugunarlaust, heldur svara þessum einföldu en skýru spurningum sem hv. þm. bar fram vegna þess að enginn hér í þingsalnum hefur slíka reynslu í landhelgisbaráttu Íslendinga eins og þessi ágæti þingmaður. Allir hinir sem hafa þá reynslu eru horfnir úr þingsalnum. Ég vil svo eindregið styðja þá ósk að hv. utanmrn. fái einnig að skila áliti um þetta frv. þannig að það liggi fyrir álit utanmrn. í málinu en ekki bara sjútvn.

Virðulegur forseti. Umræðan hefur breyst dálítið við síðustu ræðu og ég vil taka undir að þar var afskaplega merkilegum málum hreyft. Ég tel fulla ástæðu til þess að taka undir það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var að segja áðan um það að utanrmn. fái tækifæri til þess að segja sitt álit á þessu máli því að fram að þessu hafa umræður um þetta mál gengið þannig að menn hafa rætt stuttlega um málið í líkum dúr og þegar sveitarfélög setja t.d. reglugerðir um hundahald sem byrja ævinlega: ,,Hundahald er bannað.`` En svo koma undantekningartilvikin þar sem hundahald er auðvitað leyft. Þessu hefur verið öfugt farið með aðgang skipa að þjónustu í landinu. Okkur er sagt að það sé með lögum bannað en leyft samt sem áður með undantekningarákvæðum sem ráðherra hafi ævinlega. En það stendur þó í 3. gr. þessa lagafrv. að sjútvrh. sé ,, . . . þó heimilt að takmarka heimildir samkvæmt 1. mgr. vegna skipa, er stunda veiðar úr nytjastofnum sem veiðast bæði innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu, hafi íslensk stjórnvöld ekki gert samning um nýtingu viðkomandi stofns við stjórnarvöld hlutaðeigandi ríkis. Má takmarka heimildir við nauðsynlega neyðarþjónustu.`` Ég veit ekki hvort þetta er nægilega öflugur varnagli til þess að hafa þegar upp gætu komið einhvers konar ágreiningsmál um hluti í sambandi við nýtingu á einhverju öðru en fiskstofnunum t.d. og auðvitað þarf mikillar aðgæslu við og er full ástæða til að taka til greina varnaðarorð þeirra manna sem best þekkja. Ég hafði samt hugsað mér að taka fyrst og fremst þátt í þeirri umræðu sem hefur farið fram um skipasmíðar í þessari umræðu vegna þess að til þess hafa æðimörg tilefni orðið. Hér hafa verið bornar fram mjög alvarlegar ásakanir á hendur stjórnmálaflokkum og hæstv. iðnrh. sagði það beinum orðum í ræðustólnum að samstarfsflokkar hans, og tiltók sérstaklega Framsfl., hefðu komið í veg fyrir að hans hugmyndir um að styðja við bakið á skipasmíðaiðnaðinum kæmust til framkvæmda. Ekki var hægt að segja það skýrar. Og hann lét að því liggja að Alþb. hefði ekki stutt við bakið á honum í þessu máli. Ég hef um það aðrar upplýsingar og ég get ekki skilið við þessi orð öðruvísi en sem mjög alvarlegar ásakanir. Ég held að það hljóti að kalla á skýringar og það er mjög slæmt að hér skuli ekki vera mættur hv. 1. þm. Austurl. til þess að bera vitni í þessu máli þar sem sagt var beinum orðum um hann að hæstv. fyrrv. sjútvrh. hefði ekki gert neitt í því að framfylgja þeim hugmyndum gagnvart Fiskveiðasjóði og öðrum aðilum sem hæstv. iðnrh. hafði þó verið að leggja til. Þarna var hann að tala um sömu ráðstafanir og hafa verið hér til umræðu, þ.e. að auka muninn á lánafyrirgreiðslu Fiskveiðasjóðs við innlenda smíði gagnvart erlendri og auk þess að skipasmíðastöðvar fengju aðild að stjórn Fiskveiðasjóðs og hefðu þar áhrif með þeim hætti. Ég verð samt að segja og vel má vera að það hafi verið vegna þess að hæstv. iðnrh. hafi séð að hann ætti ekki mikla möguleika á að fá sínum málum framgengt, þá hlustaði ég á hann og tók þátt í fundi þar sem hann var mættur til skrafs við bæjarstjórnarmenn frá Akranesi. Hann sagði við okkur beinum orðum á þeim fundi að ekki væri nein von til þess að Íslendingar gætu smíðað skip, þeir hefðu ekki samkeppnismöguleika. Þetta sagði hann við okkur á fundi uppi á Akranesi  Ekki hefur þetta gengið áfallalaust enn þá þó að komin sé ný ríkisstjórn því að á lokaspretti samningsins um Evrópskt efnahagssvæði var slegið af þeirri kröfu að skipasmíðastöðvar EFTA-landa nytu sömu samkeppnisskilyrða og EB-þjóðir. Það kom vel fram og Jón Baldvin, hæstv. utanrrh., orðaði það þannig: ,,Við þurftum að gefa nokkuð eftir í málum skipasmíðaiðnaðarins,`` sagði hann eftir þessa lotu. Hæstv. iðnrh. hefur sagt að hann geri sér vonir um að staðið verði við það að 1993 verði felldur niður stuðningur við skipasmíðaiðnaðinn í EB-löndum og þá segi ég: Þá er aldeilis kominn tími til að bretta upp ermarnar hér á Íslandi ef við eygjum þá von að árið 1993 hverfi niðurgreiðslur upp á allt að 28% á skipasmíðaverkefni í EB-löndunum og upp á kannski 12% í norskum skipasmíðastöðvum sem ég hef upplýsingar um að sé nokkurn veginn það sem niðurgreiðslur eru núna. En þessi tala um niðurgreiðslurnar í norskum skipaiðnaði vakti reyndar athygli mína, 12%. Það er tala sem ég tel að við eigum alveg að ráða við að berja frá okkur. Og í þingmáli sem við höfum lagt fram, Svavar Gestsson o.fl., höfum við bent á að taka ætti upp jöfnunargjald á útlenda skipasmíði sem flutt er inn upp á 6% sem yrði þá helmingurinn af því sem þarna er um að ræða. Ég held að full ástæða sé til þess að sýna viðleitni í þessa átt vegna þess að við eigum ekki að láta önnur lönd komast upp með það endalaust að greiða niður skipaiðnað og veita honum ýmiss konar vilyrði og þjónustu og gera svo ekkert í málinu sjálfir. Við höfum látið það líðast allt of lengi og ef við getum verið bjartsýnir á að nú verði breytingar á í framtíðinni, megum við alls ekki láta tímann líða án þess að reyna að byggja aftur upp þá starfsemi sem hér var í íslenskum skipasmíðum. Í þessu landi eru einhverjir mestu möguleikar sem hægt er að finna til þess að hafa öflugan skipaiðnað. Við eigum svo gífurlega stóran heimamarkað. Við höfum ekki reynt að stjórna því á nokkurn hátt hvernig endurnýjun báta- og skipaflotans er háttað. T.d. er bátaflotinn nú allur meira og minna úreltur. Menn hafa ekkert verið að endurnýja í bátaflotanum. Það eru örfáir aðilar sem hafa látið smíða báta á undanförnum árum. Ég hef ekki fylgst nægilega vel með því en ég veit þó að gerðir voru samningar um tvö skip á Vesturlandi í sumar. Þessir samningar upp á 700 millj. voru ekki boðnir út hér innan lands. Það var verkefni upp á 700 millj. sem fór til Noregs þar sem menn greiða skipasmíðaiðnaðinn niður um 12%. Ég tel að 12% niðurgreiðsla geti ekki verið óviðráðanleg fyrir okkur. Ég man eftir því þegar verið var að ræða sem mest um að reyna að ná verkefnum í heimabyggð milli hreppa á Íslandi og bæjarfélaga. Þá töluðu menn um að það ætti að vera allt að 15% sem gengju til móts við heimaaðila og það borgaði sig samt. Ég tel að 12% sé a.m.k. ekki of mikið. Ég held því ekki fram að ríkissjóður geti greitt svona lagað niður en ég held því fram að margt sé hægt að gera til þess að létta skipasmíðastöðvunum róðurinn og við höfum bent á ýmislegt í því sambandi í því frv. sem hefur verið lagt hér fram. Ég ætla ekki að fara að mæla fyrir því hér og ekki að lengja þessa umræðu mikið en ég taldi fulla ástæðu til þess að taka þátt í henni og benda á hvernig þessum málum er háttað núna. Það er alveg með ólíkindum að ekki skuli hafa fengist sambærilegar bankaábyrgðir á verkefnin hér innan lands eins og fást á verkefni sem unnin eru erlendis. Mér finnst undarlegt ef hæstv. iðnrh. er að tala um að það skipti ekki svo miklu máli vegna þess að menn þekki hver annan. Þetta snýst alls ekki um það. Menn sem fara með skip til viðgerða til útlanda vita fyrir fram að þó að verkið vefji utan á sig og stækki verður það fjármagnað til enda. Ef menn hafa verið í íslenskum skipasmíðastöðvum og lent í því að verkefni hafa vafið utan á sig og orðið dýrari hefur það kostað óskaplegt erfiði að fá viðbótarfjármagn til þess að klára verkefnið. Ég held að full ástæða sé til að muna eftir að þeir sem hafa ákveðið stuðning við skipasmíðaiðnaðinn í löndunum í kringum okkur hafa ekki gert það óhugsuðu ráði. Þetta eru menn sem vita vel hvað þeir eru að gera. Þeir hafa metið svo mikils þau störf sem fylgja skipasmíðaiðnaðinum og heildararðinn af því að hafa hann í sínum löndum að þeir eru tilbúnir að borga allt upp í 28% og það er reyndar sagt að í EB-löndunum sé mjög oft farið alveg upp undir þetta hámarksþak á stuðningnum við skipasmíðaiðnaðinn sem er 28%. Á undanförnum árum hafa legið fyrir óskir og kröfur frá þeim sem hafa starfað í skipasmíðaiðnaðinum hér á landi. Ekki hefur verið hægt að koma til móts við nema lítinn hluta af þeim fram að þessu eða stjórnvöld hafa ekki séð sér það fært. Ég held að á eitt allra stærsta hagsmunamál íslenska skipasmíðaiðnaðarins, þ.e. að reyna að draga úr sveiflunum í endurnýjun flotans, geti stjórnvöld haft verulega áhrif og það eigi þau að gera. Það má gera auðvitað með ýmsum ráðstöfunum en fyrst og fremst held ég að fiskveiðiþjóðir geti haft þarna áhrif. Reyndar er alveg makalaust með þennan Fiskveiðasjóð. Hann hefur verið illræmdur af stjórnmálamönnum og líka öðrum hér í þjóðfélaginu fyrir það hvernig hann hefur haldið á málum. Þar hafa menn hagað sér með undarlegum hætti. Ég bendi á eitt dæmi. Það var hlutverk Fiskveiðasjóðs að lána til smíða og viðgerða á íslenskum skipum samkvæmt lögum. Samt gat stjórn þessa sjóðs tekið ákvörðun um það í kringum 1980 að sparka út heilum flokki af viðskiptavinum sínum. Það var bara ákveðið með einfaldri samþykkt í stjórn Fiskveiðasjóðs að ekki skyldi lánað lengur til báta undir 10 tonnum. Þar með var það búið. Það er kominn tími til að taka á þessum málum og satt að segja hef ég vissar vonir um að eitthvað gerist í því núna. Mér finnst engin ástæða til þess að efast um að menn meini það sem þeir hafa sagt hér. Hæstv. sjútvrh. hefur sagt frá sinni för niður í Fiskveiðasjóð þar sem rætt var hvernig ætti að fara að þessu. Ég trúi því að þeir taki mark . . .  Ég ætla satt að segja að vona að hæstv. iðnrh. treysti sér til þess að koma hér upp í ræðustól og halda því fram, sem hann hefur gert í dag, að þetta hafi verið Framsfl. og Alþb. að kenna. Hann hlýtur að hafa komið upp til að segja okkur að ekki sé þá við neinn að sakast lengur. Það sé hægt að koma þessum hlutum í gegn. Hann sagði hér í ræðustólnum að það hafi verið Framsfl. að kenna að þetta tókst ekki og hann lét að því liggja að Alþb. hefði ekki heldur stutt hann í þessum málum. Ég kann þá ekki mál að skilja ef hann hefur ekki verið að segja þessa hluti.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu mikið en þó eru hér nokkur atriði sem ég tel skylt að komi fram. Í það fyrsta vil ég benda virðulegum forseta á að þegar ég fór fram á það í vikunni sem leið að umræðunni yrði frestað þar til ráðherrar úr fyrri ríkisstjórn, sem ekki gátu verið viðstaddir þá umræðu, væru búnir að kynna sér efni umræðna eins og þær féllu þá, hélt ég að ekki hefði átt að fara neitt á milli mála að þar átti ég við hv. 1. þm. Austurl., fyrrv. sjútvrh. Þess vegna kom það mér mjög á óvart þegar ég sá þetta mál á dagskrá í dag vegna þess að forsetum þingsins mátti vera ljóst að hv. 1. þm. Austurl. er þessa dagana að sinna verkefnum á vegum Alþingis erlendis og hefur þess vegna ekki tök á að fylgjast með, hvað þá að taka þátt í umræðunni nú. Þess vegna hlýt ég að árétta það sem ég sagði í síðustu viku, og ekki síst með skírskotun til ræðu hæstv. viðskrh. nú áðan, að fara þess mjög ákveðið á leit að umræðunni verði ekki lokið fyrr en hv. 1 þm. Austurl. geti tekið þátt í henni. Það átti að vera í lófa lagið fyrir forseta að haga málum þannig að svo gæti orðið. Ég ætla ekki að fara mikið inn á þá deilu sem hér hefur verið um stöðu og orsakir þess hvernig komið er fyrir íslenskum skipaiðnaði í dag. Ég ætla hins vegar, með leyfi forseta, að leyfa mér að vitna á örfáum stöðum í ræðu hæstv. iðnrh. og viðskrh., sem hann hélt hér á hinu háa Alþingi 6. nóv. 1989, þegar vandi atvinnulífsins var til umræðu, með sérstöku tilliti til skipasmíðaiðnaðarins. Þá segir hann, með leyfi forseta: ,,Við þurfum að reyna að finna lausn á þessu vandamáli sem er að viðhalda góðri skipaþjónustu í landinu fyrir okkar skipaflota án þess að grípa til styrkja eða ríkisforsjár í greininni þótt auðvitað geti komið upp þau dæmi að það sé óhjákvæmilegt að beita tímabundnum stuðningi. Þá held ég að það sé næsta hæpin ráðstöfun, eins og skilja mátti af málflutningi hv. 2. þm. Norðurl. e., að það sé gert að takmarka með einum eða öðrum hætti aðgang íslenskra útgerðarmanna, íslenskra útgerða að erlendum skipasmíðastöðvum.`` Og ég endurtek, að takmarka með einum eða öðrum hætti. Ég vil vekja athygli hæstv. iðnrh. á því að undir þetta ,,að takmarka með einum eða öðrum hætti aðgang íslenskra útgerðarmanna . . . að erlendum skipasmíðastöðvum`` hlýtur að teljast það að mismuna innlendum og erlendum skipasmíðastöðvum gagnvart aðgangi að lánum úr Fiskveiðasjóði. Það er ómögulegt að skilja þessa setningu öðruvísi. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa áfram úr ræðu viðskrh. og hér heldur hann áfram: ,,Við höfum engin efni á því að íþyngja okkar sjávarútvegi með því að skylda hann til þess að notfæra sér eingöngu þjónustu innlendra skipasmíðastöðva.`` Skömmu seinna í ræðunni segir hæstv. viðskrh., með leyfi forseta: ,,Styrktar eða verndaðar atvinnugreinar standa ekki undir þeim lífskjörum sem íslenska þjóðin gerir kröfu til. Við skulum heldur ekki gleyma því sem ég nefndi hér áðan að það standa vonir til þess að úr þessum opinbera stuðningi erlendis við skipasmíðaiðnaðinn muni draga á næstu árum. Stefnan er reyndar sú að hann hverfi í árslok 1992.`` En síðan, með leyfi forseta, held ég áfram og vitna í ræðu hæstv. iðnrh.: ,,En jafnvel þótt það verði ekki þá mæla öll rök og skynsemi með því að við eigum að þiggja þessar niðurgreiðslur meðan þær bjóðast. Svo einfalt er nú það. Reyndar er þetta sú stefna sem nágrannar okkar í Noregi hafa ákveðið að hverfa til. Þetta er sú stefna sem margar aðrar grannþjóðir okkar hafa sagt að sé sú eina sem hyggileg er.`` Virðulegi forseti. Þarf frekari vitna við um stefnu og afstöðu hæstv. iðnrh. til innlendra skipasmíða? Ég vil biðja hv. þm. sem hafa fylgst með þessum umræðum í dag að bera þessar tilvitnanir í ræðu hæstv. iðnrh. frá nóvember 1989 saman við ræðu hans hér í dag. Miðað við það sem maður hefur heyrt í hæstv. viðsk.- og iðnrh. um skoðanir hans á aðgangi okkar að erlendum aðilum, hvort það er iðnvarningur, fjármagn eða hvað sem það er. Ég ber á vissan hátt virðingu fyrir skoðunum viðskrh., virðingu fyrir því að hann hefur a.m.k. haft kjark til þess að segja þær skýrt og skorinort sem sínar. Miðað við það sem maður hefur heyrt frá honum áður um þessi mál var falskur tónn í ræðu hæstv. iðnrh. áðan, það var falskur tónn. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég gæti að vísu, ef hæstv. iðnrh. heldur áfram að hrista höfuðið, dregið upp grein eða viðtal sem ég á í pússi mínu við hann í Neytendablaðinu frá því í vor sem leið þar sem kveður við sama í tón og ég nefndi hér áðan gagnvart hættu á því að í skjóli íslenskra áletrana á innlendri iðnaðarframleiðslu gætum við komist upp með að selja hana á innlendum markaði dýrara en innflutningur fengist á. Þannig mælti hæstv. iðnrh. þegar hann var að ræða við aðila á þeim vettvangi. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessa ræðu lengri. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns að þegar farið var fram á frestun þessarar umræðu í síðustu viku var það frá minni hendi öðru fremur til þess að hv. 1. þm. Austurl. gæti tekið þátt í henni þegar hún héldi áfram. Ég hef rakið það hér áður að það átti að vera í höndum forseta að geta hagað máli þannig að svo mætti verða.

Forseti verður að svara þessari athugasemd hv. þm. með því að upplýsa hann um að sennilega hefur forseti ekki verið í forsetastóli þegar hv. þm. hefur borið þessa ósk fram og ekki vitað um hana.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. endurtek ég það sem ég sagði áðan að ég harmaði fjarveru hv. 1. þm. Austurl. Það hefði verið mjög heppilegt að hann hefði tekið þátt í þessari umræðu en ég bendi á að það mun senn fara fram umræða um skipaiðnaðinn sem er hinn rétti vettvangur fyrir þetta mál og á ekki að tefja framgang málsins um rétt til fiskveiða í efnahagslögsögu Íslands. En vegna tilvitnana hv. 6. þm. Norðurl. e. í þingræðu úr fyrirspurnatíma í þinginu í nóvember 1989 þá var nákvæmlega á sama tíma í ríkisstjórninni til meðferðar tillagan sem ég lýsti áðan, í nóvember 1989. Það er alls engin þverstæða í þessum málflutningi. Ég lagði þá fram tillögu, sem ég hef reyndar áður gert, um að lánafyrirgreiðsla vegna verkefna hjá innlendum skipasmíðastöðvum verði bætt m.a. með breytingum á lánareglum Fiskveiðasjóðs, að iðnrn. tilnefni fulltrúa fyrir skipaiðnaðinn í stjórn Fiskveiðasjóðs og að heimildir erlendra fiskiskipa til að sækja þjónustu til innlendra aðila verði rýmkaðar. Ég fékk ekki stuðning við þessar tillögur í ríkisstjórninni. Það vill svo til að þær allar þrjár eru á valdsviði sjútvrn. Þetta er allt sem ég þarf um málið að segja. Ég vil bara ítreka það. Það að hafa lægra lánshlutfall þegar skip eru keypt frá öðrum löndum takmarkar ekki frelsi íslenskra útgerðarmanna til að velja sér stað fyrir þau verkefni sem þeir þurfa að láta af hendi leysa. Það frelsi eiga þeir að hafa og þannig og aðeins þannig getum við búið okkar búi svo að vel fari. En við eigum líka að reyna að bæta hin almennu rekstrarskilyrði innlendra atvinnugreina. Það var tillaga mín. Hún stendur enn. Ég bind vonir við að hún muni nú ná fram að ganga og tek undir með hv. 3. þm. Vesturl. þegar hann bindur vonir við það.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að lesa þær tilvitnanir upp aftur sem ég vitnaði til í ræðu hæstv. iðnrh. frá þessum haustdögum fyrir tveimur árum síðan. Hún stendur fyrir sínu. En ástæðan fyrir því að ég kem upp eru endurteknar aðfinnslur hæstv. iðnrh. yfir því að hér sé verið að tefja framgang þessa máls. Ég vil, virðulegi forseti, vekja athygli á því að þeir og þeir einir sem bera ábyrgð á því, ef einhver vill tala um tafir, eru hv. formaður þingflokks Alþfl. og hæstv. iðnrh. sem kusu að beina umræðunni á þetta svið.

Virðulegi forseti. Mér eru það vissulega vonbrigði að ekki var orðið við beiðni hv. 6. þm. Norðurl. e. um að ljúka ekki þessari umræðu nú. Ég tel óhjákvæmilegt annað en að hv. 1. þm. Austurl. og hæstv. fyrrv. sjútvrh. geti komið og verið við þessa umræðu. Eins kom það fram hjá hæstv. iðnrh. sem sagði að það væri mjög heppilegt ef sá ágæti þingmaður gæti verið við þessa umræðu. Það er nánast ómögulegt að ljúka henni vegna þeirra ummæla og ásakana sem hæstv. iðnrh. hefur ítrekað borið hér fram á fyrrv. sjútvrh. Ég trúi því ekki, virðulegi forseti, að hann verði ekki við óskum okkar um að þessari umræðu verði frestað þannig að fyrrv. sjútvrh. geti tekið þátt í henni.

Forseti er búinn nú þegar að slíta þessari umræðu en vill láta þess getið, vegna þessara athugasemda, að hann skildi það svo að hv. 6. þm. Norðurl. e. væri að lýsa óánægju sinni með að forseti hefði tekið þetta mál á dagskrá í dag þar sem hv. 1. þm. Austurl. var með fjarvistarleyfi. Forseti svaraði því að hann vissi ekki að þessi ósk hefði komið fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. Auk þess vill forseti benda á að hér er aðeins um 1. umr. málsins að ræða og málið fer til hv. sjútvn. væntanlega. Þar á hv. 1. þm. Austurl. sæti og að auki á málið eftir að koma aftur úr nefnd og til umræðu. Forseti telur því að hv. 1. þm. Austurl. og aðrir sem ekki hafa haft tækifæri til að taka þátt í þessari 1. umr. hafi tækifæri til þess síðar.

Virðulegi forseti. Nú vil ég biðja virðulegan forseta um að áminna hv. 17. þm. Reykv. og formann þingflokks Alþfl. um það að hann sé ekki hér sígjammandi fram í fyrir ræðumönnum þannig að það er nánast ekki stundarfriður meðan hann situr hér í þingsölum. Ég er ekki að fara fram á það að forseti geri það hér og nú en bið vinsamlegast um að hv. þm. verði tekinn tali og beðinn um að láta af þessu. Í öðru lagi vil ég taka fram, virðulegur forseti, að ég fór, að því er ég taldi, mjög skýrt fram á það áðan að umræðunni yrði ekki lokið fyrr en hv. 1. þm. Austurl. gæti tekið þátt í henni. Ég bendi á að það eru engar líkur á að þetta mál komi aftur inn í þingsali fyrir jól. Þær ásakanir sem hér hafa verið bornar fram eru þess eðlis að það hlýtur að verða að gefa tækifæri til þess að þeim sé svarað. Ég vil benda forseta á að það var ráðherra úr hæstv. núv. ríkisstjórn sem leiddi umræðurnar inn á þessa braut. Það er ekki vænlegt upp á framhaldið þá daga sem við eigum eftir að vinna hér fram að jólum ef hæstv. ráðherrar ætla að ganga fram með þessum hætti og virðulegi forseti ætlar að láta þá komast upp með það.