Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt að fengnum till. Iðnaðarmálastofnunar Íslands, Félags bifreiðaverkstæðaeigenda og Félags bifvélavirkja. Segja má, að það sé samið í framhaldi af þeim strangari umferðarreglum, sem lögfestar voru með umferðarlögunum ekki alls fyrir löngu, þar sem ráðstafanir á að gera eftir þeim til þess, að betur sé fylgzt en áður með, að bifreiðar séu svo örugglega útbúnar, að minni hætta sé af en verið hefur. En eins og kunnugt er, hefur verið ærið um slys að undanförnu, að vísu oftast af öðrum ástæðum en vegna þess, að bifreiðarnar sjálfar væru ekki í lagi, en með vaxandi hraða og vaxandi umferð er lífsnauðsynlegt engu að síður, að svo tryggilega sé um vélar bifreiða og allan frágang búið sem mögulegt er. Hér kemur einnig til, að reynslan hefur orðið sú, að bifvélaverkstæðum hefur orðið erfitt um að útvega sér allar nýtízku vélar til viðgerða og annan þann umbúnað, sem vera þyrfti. Það er sumpart vegna þess, að þessi starfræksla hefur orðið mjög á við og dreif, ef svo má segja, og hinum stærri verkstæðum hefur reynzt harla erfitt að fá nauðsynlegt vinnuafl, en upp hafa vaxið verkstæði, sem ekki eru þannig útbúin, að því sé hægt að treysta, að þau hafi nógu góðar aðstæður til þess að leysa verkefni sitt af hendi. Þetta varð til þess, að hingað var fenginn á vegum Iðnaðarmálastofnunarinnar sérfræðingur frá Noregi, sem rækilega athugaði þetta mál og samdi um það mjög fróðlega greinargerð, auk þess sem hann ræddi um það bæði við stjórnarvöld, iðnrekendur og iðnaðarmenn. Málið var svo lagt fyrir mig í fyrravetur, og hafði ég raunar haft nokkur kynni af því áður. Ég lagði á það megináherzlu, að ég treysti mér ekki til þess að fallast á neinar till. í málinu, nema Félag bifreiðaverkstæðaeigenda og Félag bifvélavirkja væru till. sammála, þannig að ekki gæti í þeim fólgizt nein tilraun af hálfu bifreiðaverkstæðanna til þess að neyta afls gegn bifvélavirkjum. Á málinu hefur verið haldið með þetta fyrir augum, og það var fyrst eftir að þessir aðilar voru komnir að samkomulagi um nauðsyn löggjafar svipaðrar þessari, sem þetta frv. var samið. Það frv., sem kom frá aðilunum sjálfum, var raunar nokkuð öðruvísi í formi, en efnið í meginatriðum hið sama. En að athuguðu máli þótti mér langeðlilegast, að sú heimild, sem hér er ætluð til löggildingar, yrði alveg sniðin eftir sams konar reglum, sem giltu í Noregi, og má segja, að frv. sé í öllu efni sínu sniðið eftir gildandi norskum lagaákvæðum. Hitt er svo annað mál, að samkvæmt frv. þarf að setja allýtarlega reglugerð, og hefur hún nú þegar í meginatriðum verið samin. Er sjálfsagt, að ef n. sú, sem málið fær til meðferðar, hirðir um, þá fái hún einnig álitsgerð Norðmannsins og þau drög að reglugerð, sem fyrir hendi eru, til athugunar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Ég tel eðlilegast, að frv. gangi til hv. allshn. Hún hafði umferðarlögin til meðferðar á sínum tíma, og þetta mál er í raun og veru einn þáttur þeirra. Ég leyfi mér að leggja til, að málið gangi til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég fagna því, að hæstv. ráðherra hefur lagt fram frv. til laga um þetta efni, sem hér um ræðir, en vildi aðeins í stuttu máli gera hér nokkra athugasemd og heyra, hvort hæstv. ráðh. væri því nokkuð andvígur, að það verði tekið til athugunar í nefnd. Eins og fjárlagafrv. ber með sér, eru nú veittar um 2 millj. og 500 þús. kr. til bifreiðaeftirlitsins. Þó er vitað, að bifreiðaeftirlitið getur á engan hátt fullnægt að líta eftir ástandi bifreiða í landinu, svo að öruggt sé. Til þess þyrftu bifreiðar að koma til eftirlits miklu oftar en gert er ráð fyrir. Ef nú þessi háttur er tekinn upp að löggilda bifreiðaverkstæði, eins og frv. gerir ráð fyrir, vildi ég mega spyrja hæstv. ráðh., hvort ekki væri mögulegt að taka upp meira samstarf á milli þeirra verkstæða og bifreiðaeftirlitsins, m.a., að inn verði sett í frv. ákvæði um það, að ef slíkt verkstæði verður þess áskynja við viðgerð bifreiðar, að bifreiðin af einhverjum ástæðum sé ekki í ökufæru ástandi eða einhverjir hlutar hennar séu augsýnilega í því ástandi, að slysum geti valdið, þá sé þeim ekki heimilt að afhenda bifreiðina aftur til eiganda, fyrr en gert væri við slíka hluti í bifreiðinni, en jafnframt væri þá einnig ákveðið, að bifreiðaverkstæðið mætti gefa út skoðunarvottorð fyrir þær bifreiðar, sem þau hafa yfirfarið og gert við, og það einnig gæti létt mjög á bifreiðaeftirlitinu, samfara því sem það mundi veita mikið öryggi í sambandi við bifreiðaakstur. Þessu vildi ég hafa skotið hér fram og vildi vænta þess, að hæstv. ráðh. hefði ekkert við það að athuga, að n. sú, sem fær þetta mál til meðferðar, ræddi þetta sérstaklega við bifreiðaeftirlitið og þá aðila, sem standa að þessu frv. Ég tel persónulega sjálfur, að það sé hægt að draga mikið úr kostnaði við bifreiðaeftirlitið með því að fara inn á þá braut, sem ég hef hér bent á, enda kunnugt um, að þetta er gert í Bandaríkjunum, þar sem aðaleftirlitið á bifreiðum hvílir á þeim verkstæðum, sem eru löggilt til þess að gera við bifreiðar þar í landi.



Herra forseti. Ég hef auðvitað síður en svo nokkuð á móti því, að þetta sé athugað. En ég vil einungis benda á, að bifreiðaeftirlitið er auðvitað ekki sízt til að hafa eftirlit með störfum bifreiðaverkstæðanna. Þess vegna er auðvitað hæpið, að skoðunarvottorð frá bifreiðaverkstæðum geti verið tekin fullgild nema með einhverri endurskoðun a.m.k. af hálfu bifreiðaeftirlitsins, vegna þess að annars mundi aðili sjálfur dæma um sín eigin verk. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga. En það má segja, að eftir því sem bifreiðaverkstæðin verða öruggari í störfum og meiri trygging fyrir því, að þau séu verki sínu vaxin, eftir því er frekar óhætt að treysta þeim. Það er alveg rétt. En hér er þó ekki um alveg einfalt mál að ræða, en sjálfsagt, að hv. nefnd íhugi þetta.



Herra forseti. Iðnaðarmálastofnun Íslands hefur nú starfað í nokkur ár, og er þegar komin raun á, að hún hefur komið að margvíslegu gagni. Ég hygg þess vegna, að tímabært sé að lögbinda starf hennar eða setja nýjar reglur um tilvist hennar og starfshætti. Frumvörp hafa að vísu verið fyrir Alþingi um þetta áður, en þá ekki þótt tímabært að afgreiða málið. En mér sýnist sem sagt, að nú sé rétt að setja slík fyrirmæli. Í þessu frumvarpi er þó vikið frá því, sem ráðgert hefur verið áður, að telja upp í einstökum atriðum í frv. sjálfu meginþætti starfsemi stofnunarinnar. Mér sýnist, að sú ýtarlega sundurliðun, sem áður hefur verið í frumvörpum, sem lögð hafa verið fram, sé óþörf og ekki allsendis heppileg, vegna þess að hér kemur margt til greina, og hlýtur raunar að breytast ár frá ári, hvert viðfangsefni slíkrar stofnunar er í einstökum þáttum, þess vegna sé hitt heppilegra, eins og gert er í 4. gr. þessa frv., að kveða aðeins á um markmiðið og aðalstarf með almennum orðum, en ákveða síðan í reglugerð um einstaka starfsþætti. Aðalbreytingin, sem fólgin er í þessu frv. frá því, sem verið hefur, er, að ætlazt er til að fjölga um 2 menn í stjórn stofnunarinnar, að þar fái sæti fulltrúi Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Þetta er tvö stærstu allsherjarsamtök þeirra aðila, sem þetta mál varðar mestu, og mér hefur fundizt óeðlilegt og í vaxandi mæli, eftir því sem ég kynntist starfsemi stofnunarinnar, óeðlilegra, að þessir aðilar ættu ekki fulltrúa í stjórn hennar. Að þessu slepptu má segja, að lögin fari einungis fram á að lögfesta það, sem nú þegar er í framkvæmd og mönnum í meginatriðum kunnugt, og skal ég ekki fjölyrða um það. Breytingin hygg ég að sé ótvírætt til bóta. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málið gangi að þessari umr. lokinni til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.



Herra forseti. Á Alþingi 1947 flutti ég frv. til l. um iðnaðarmálastjóra og framleiðsluráð. Gerði ég ýtarlega grein fyrir nauðsyn þess að skapa íslenzkum iðnaði skilyrði til þess að geta notið tæknilegrar aðstoðar stofnunar, sem hefði með höndum að vinna að þeim verkefnum, sem Iðnaðarmálastofnunin nú vinnur að og ætlazt er til að lögfest verði með frv. því á þskj. 8, sem hér er til umræðu. Var flutningur þess frv. upphaf þess, að Iðnaðarmálastofnunin var sett á stofn, eins og kunnugt er. Verkefni stofnunarinnar var þó samkv. því frv. allmiklu víðtækara en verkefni þau, er Iðnaðarmálastofnunin enn hefur unnið að eða gert er ráð fyrir með þessu frv., sem hér er til umræðu, eins og sjá má af 5. gr. frv., en þar segir, með leyfí hæstv. forseta, að stofnunin skuli annast rannsóknir á skilyrðum til fullkominnar hagnýtingar á öllum þeim hráefnum, sem landið á yfir að ráða, hvort heldur er úr lofti, jörð eða sjó, að stofnunin skuli gera árlega till. til ríkisstj. um heildartilhögun á sviði iðnaðarmála með það fyrir augum, að eðlileg og holl hlutföll haldist á milli atvinnuvega þjóðarinnar um skiptingu á vinnuafli, rekstrarfé, fjárfestingu, opinberri aðstoð, að framleiðslunni sé beint að þeim greinum, sem hagfelldastar eru fyrir þjóðina og samrýmast bezt þörfum hennar á hverjum tíma, að hendi sé ekki sleppt af neinum afurðum, er við öflum, fyrr en þær hafa verið svo úr garði gerðar, að þær skili landinu sem mestum erlendum gjaldeyri, ef út eru fluttar, en spari sem mestan útlendan gjaldeyri, ef þær eru seldar innanlands að stuðla að umbótum á vinnslu og meðferð framleiðslunnar m.a. með því, að fylgjast með öllum nýjungum, sem fram koma meðal annarra þjóða í iðnaðarmálum, og láta þær iðnrekendum í té, að leiðbeina iðnrekendum um endurbætur á vélum, húsakynnum og vinnutilhögun í iðjuverum, að leiðbeina iðnrekendum um meðferð hráefna og á hvern hátt gera megi þau sem verðmætust, t.d. með blöndun annarra efna, að halda uppi sífelldum tilraunum til endurbóta á hinum ýmsu sviðum iðnaðarins, að stuðla að því, að ekki sé fluttur inn fullunninn varningur, ef unnt er og hagkvæmt að vinna hann hér á landi, heldur sé hann fluttur inn á því stigi, sem hann er ódýrastur, en þó hæfur til að vinnast að fullu í íslenzkum iðjuverum, að fylgjast með framleiðslu, eftirspurn og sölu á íslenzkum iðnaðarvörum á hverjum tíma, svo og með innflutningi á sams konar vörum, gæðum þeirra og verði, að vinna að aukinni hagnýtingu markaða fyrir íslenzkar iðnaðarvörur utanlands og innan, að gera tillögur til ríkisstj. um ný iðjuver, sem hagkvæmt þykir, að reist verði á kostnað ríkissjóðs eða styrkja beri af opinberu fé, svo og um endurbætur eða stækkun á eldri iðjuverum, að gera tillögur um sölu á iðjuverum ríkisins, ef hagkvæmara þykir, að þau verði starfrækt af öðrum aðilum, að athuga ársreikninga og fjárhagsáætlanir iðjuvera ríkisins og gera tillögur til úrbóta, ef sýnt er, að fyrirtækin eru starfrækt með tapi. Eins og sést á þessari grein, var gert ráð fyrir því, að Iðnaðarmálastofnunin hefði miklu víðtækara verkefni en gert er ráð fyrir í því frv., sem fyrir liggur hér. Frv. náði þá ekki fram að ganga, en var afgr. með rökst. dagskrá þess efnis, að ríkisstj. skyldi láta fram fara athugun á málinu fyrir næsta þing og undirbúa löggjöf um það að lokinni þeirri athugun. Úr þessari framkvæmd varð þó ekki. Var því flutningur frv. tekinn upp að nýju á árunum 1949–1950. Í þeim umr. öllum, sem fram fóru um þetta mál í báðum deildum þingsins, eru alþm. raunverulega ætíð sammála um nauðsyn þess, að stofnun yrði komið upp á líkan hátt og gert er ráð fyrir í frv. Er það og mjög athyglisvert, að eftir allar þær umr., sem um málið hafa verið þing eftir þing, eru menn ávallt sammála um, að þau verkefni skuli óbreytt vera, sem stofnuninni beri að vinna að og í höfuðatriðum eru þau sömu og lagt var til upphaflega, þegar málið var flutt. Það sést m.a. á þskj. 790, sem gefið var út á Alþingi 1950, en þar eru tekin upp svo að segja í höfuðatriðum öll þau verkefni, sem gert var ráð fyrir upphaflega í frv. Málið var þá afgr. með rökst. dagskrá, eftir að meiri hl. hafði lagt til, að frv. yrði samþykkt með þeim breyt., sem fram eru settar á þskj. 790 og ég hef minnzt á. Minni hl. n. bar þó fram á þskj. 802 rökst. dagskrá, þar sem lagt er til, að fé sé tekið upp í fjárlög árið 1952 til þessarar starfrækslu og lög eigi sett um iðnaðarmálastjóra fyrst um sinn, þar sem engin lög séu um búnaðarmálastjóra eða fiskimálastjóra, sem veita forstöðu hliðstæðum stofnunum fyrir landbúnað og sjávarútveg. Var sú dagskrá samþykkt, fé síðan veitt til starfsemi samkv. dagskránni og Iðnaðarmálastofnuninni þannig komið á fót. Mér þótti rétt að gefa þetta stutta yfirlit yfir meðferð þessa máls, sem verið hefur til umræðu hér á Alþingi svo að segja árlega síðustu 13 ár, fengið mikinn undirbúning í nefndum og verið rætt frá ýmsum hliðum og af ýmsum aðilum, og einkum þó vegna þess, að stofnunin hefur enn ekki sinnt þeim verkefnum, sem jafnan hefur verið frá upphafi ætlazt til, að væru eitt af aðalverkefnum hennar, verkefnunum samkv. 5. gr. frv. á þskj. 42 frá 1947, þótt jafnan hafi verið samkomulag um það á Alþingi, að stofnunin skyldi einmitt vinna að þessum málum sérstaklega, ef henni yrði komið á fót og til hennar yrði lagt nægilegt fé. Það má að vísu segja, að það sé ekki höfuðatriðið, eins og hæstv. ráðh. gat um í framsöguræðu sinni, að upp sé talið í lögunum allt, sem stofnunin skuli vinna að, einkum þegar ákveðið er í 4. gr. frv., að markmið stofnunarinnar sé að efla framfarir í iðnaði hér á landi og stuðla að aukinni framleiðslu í íslenzku atvinnulífi með þeim hætti, sem nánar verði ákveðið í reglugerð, sem ráðh. setur að fengnum tillögum stjórnar stofnunarinnar. Við þetta orðalag er það þó að athuga, að hér er til þess ætlazt, að stofnunin sjálf ákveði að mestu þessi verkefni með þeim takmörkunum, sem ráðh. kann að setja á hverjum tíma. Ég ætla mér ekki á þessu stigi málsins að bera fram brtt. við frv. En ég vænti þess, að með tilliti til þeirrar baráttu, sem ég hef háð árum saman hér á Alþ. fyrir framgangi þessa máls, og fyrir þá þekkingu, sem ég óhjákvæmilega hlaut að öðlast í gegnum þau störf, þá sýni formaður hv. iðnn., sem ég geri ráð fyrir að þetta mál fari til, mér þá tillitssemi að lofa mér að ræða málið við n., ef vera mætti, að hún gæti fallizt á orðalagsbreytingu á frv., sem tryggði, að stofnuninni yrði falið að vinna að þeim verkefnum, sem frá upphafi var ætlazt til, að hún ynni að, eftir því sem ástæður leyfa og eru fyrir hendi á hverjum tíma. Eins vil ég einnig vænta þess, að hæstv. ráðh. hafi ekkert við það að athuga, þó að gerðar verði till. til breyt. eða samþ. verði breytingar í þá átt, sem að framan greinir. Þá væri og mjög æskilegt, þegar nál. verður gefið út, að því verði látin fylgja skýrsla frá stjórn stofnunarinnar um árangurinn af störfum hennar, hvaða verkefni hún hefur haft með höndum undanfarin ár, og hvaða verkefnum hún hyggst vinna að, svo og hve miklu fé stofnunin hefur haft yfir að ráða árlega. Ég mun láta þessi orð nægja á þessu stigi málsins, en vænti, að mér gefist kostur á að hafa samvinnu við hv. n. um afgreiðslu málsins, áður en það kemur til 2. umr.



Herra forseti. Áður en ég kem að meginefni frv., sem hér liggur fyrir, vildi ég leyfa mér að hafa dálítinn aðdraganda eða formála og minnast með nokkrum almennum orðum á ástæður í efnahagsmálum, eins og þær virðast nú, aðdraganda þess, sem gert var s.l. vetur í þeim málum, og einnig þær ráðstafanir, sem þá var gripið til. Ég mun stikla mjög á stóru í þessu, eins og gefur að skilja, og ég hef ekki hugsað mér að tala sérstaklega langt mál, en óhjákvæmilegt er að rifja upp fyrir sér nokkur höfuðatriði einmitt í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það má segja og var oft rifjað upp í fyrravetur, að núverandi valdasamsteypa tók við málum hér seint haustið 1958 eða nánast í árslok 1958. Áður hafði setið stjórn þriggja flokka, vinstri stjórnin, en á þessum tíma urðu alger tímamót í þessum málum, eins og stjórnarflokkarnir hafa sjálfir verið óþreytandi að leggja áherzlu á. Núverandi stjórnarflokkar eða forráðamenn þeirra vilja ekki neita því, að þeir hafi lagt út í ýmsar ráðstafanir, sem hafa komið illa við margan. En þeir hafa sagt sem svo: Þetta er allt saman nauðsynlegt að gera, vegna þess að við tókum við stórkostlegum erfiðleikum. Málefni landsins voru hörmulega komin, þegar tími okkar kom. Það varð að gera ráðstafanir, sem hlutu að hafa þungar búsifjar í för með sér fyrir nær alla í landinu. - Þetta er viðlagið í því, sem forráðamenn stjórnarflokkanna hafa kveðið frá fyrstu tíð. Við skulum íhuga þetta eða minnast aðeins á þetta fyrst, aðeins örfáum orðum. Þegar fyrrverandi stjórn, - ég nenni nú ekki einu sinni að vera að gera mun á stjórn Alþfl., sem Sjálfstfl. myndaði, og þessari, sem nú er, - ég orða þess vegna þannig þetta, að þegar fyrrverandi stjórn lét af völdum, þ.e.a.s. vinstri stjórnin, þá var í stuttu máli þannig ástatt: Það var um 60–70 millj. kr. greiðsluafgangur á ríkisbúskapnum árið 1958. Gjaldeyrisstaða bankanna var eftir síðustu skýrslum, sem Landsbankinn hefur látið frá sér fara í þeim efnum og ég var að lesa í gær, á þessum tíma hagstæð um á milli 80 og 90 millj. kr. Lánamál stóðu þannig og framkvæmdir og heildarblærinn á þjóðarbúskapnum var sá, að þótt Íslendingar hefðu tekið nokkuð af lánum erlendis þá undanfarið til að standa undir framkvæmdum, þá var það dómur þeirra, sem bezt þekkja til þessara mála, að þjóðin hefði aldrei verið betur fær um að standa við allar skuldbindingar sínar en einmitt þá, eins og málin stóðu, vegna þess að lánsfé hafði verið notað til að koma upp arðbærum framkvæmdum. Þjóðartekjurnar voru í örum vexti og framundan enn meiri vöxtur þeirra vegna ráðstafana, sem þá var verið að gera og nýbúið var að gera til þess að auka enn stórkostlega við framleiðslutækni. Þannig var ástatt í þessum efnum. En svo var einn vandi sérstaklega erfiður við að fást, og hann var sá, að stjórnarandstöðunni, sem þá var, Sjálfstfl., hafði tekizt með ýmiss konar skemmdarstarfsemi í stjórnarandstöðunni að reisa nýja dýrtíðaröldu í landinu. Þannig var því ástatt, að ef ekki var hægt að finna ráð til að bæta úr þessu, var augljóst, að mikill vöxtur dýrtíðarinnar var fram undan. En það lá líka fyrir, að þrátt fyrir þessi skemmdarverk stjórnarandstöðunnar var vel hægt að leysa þau mál með tiltölulega auðveldu móti og halda kaupmætti launanna í landinu eins og hann hafði verið Í október- og febrúarmánuði 1958. Þetta var hægt með því og var sýnt fram á, að það var hægt með því, að fallið yrði frá að láta koma inn í kaupgjaldið og afurðaverðið nokkur vísitölustig. Þannig var hægt að koma stöðvun á verðlagið í landinu og ná þannig jafnvægi, og þessi vísitölustig svöruðu nokkurn veginn til þeirrar dýrtíðaraukningar, sem hafði orðið vegna skemmdarverka stjórnarandstöðunnar. Þetta er í örfáum orðum rétt mynd af því, hvernig ástatt var í landinu. Það var síður en svo, að hér væri nokkur neyð, eins og öll þjóðin veit. Málin stóðu svona. Það var afgangur í ríkisbúskapnum, og gjaldeyrisstaðan var jákvæð. En það var þessi vandi við að fást, sem hægt var að leysa. Því miður brugðust þar samtök um að leysa þennan vanda, og þess vegna var það, sem núverandi valdasamsteypa náði tökunum á málefnum þjóðarinnar. Augljóst var strax 1959, að af því mundu verða óheppilegar afleiðingar á allan hátt. Það var á árinu 1959, sem fór að síga á ógæfuhlið í þessum málum. Það var látið reka á reiðanum. Það var reynt að drasla þessum málum áfram fram yfir tvennar kosningar, sem voru fyrst og fremst miðaðar við að styrkja valdaaðstöðu þessarar samsteypu með kjördæmabreytingunni. Það var látið reka á reiðanum um efnahagsmálin á meðan, með þeim afleiðingum, að greiðsluafgangurinn frá 1958 var étinn út, og var lifað á honum þennan tíma, með þeim afleiðingum líka, að afkoma þjóðarinnar út á við fór mjög versnandi frá því, sem hún hafði áður verið, þannig að gjaldeyrisstaða bankanna var orðin talsvert óhagstæð um áramótin 1959 og 1960, í stað þess að hún var hagstæð, þegar vinstri stjórnin skilaði af sér. Þannig seig á ógæfuhlið strax á fyrsta ári þessarar valdasamsteypu. Það var látið reka og unnið að því einu að reyna að undirbyggja völdin til þess síðan að geta tekið þeim tökum á málefnum landsins, sem komu svo fram eftir síðari kosningarnar. Þessar kosningar tvennar voru háðar með slíkri ófyrirleitni, að þess munu vart dæmi áður hér á landi, þar sem því var, þrátt fyrir það, hvernig þessi mál stóðu, lýst hátíðlega yfir, að það væri búið að stöðva algerlega dýrtíðina, og menn skyldu trúa þessari valdasamsteypu fyrir því að sjá um áframhaldandi stöðvun hennar og batnandi lífskjörum, var bætt við. Þetta var sú kosningastefna, sem valdasamsteypan hélt fram. Allir vita, hvernig þetta var svikið. Það var ekki fyrr búið að kjósa, en þeir, sem stóðu fyrir þessum málum og þessum yfirlýsingum, fóru að undirbúa ráðstafanir til þess að magna dýrtíðina í landinu sem allra mest. Það voru þeirra úrræði, því að þeir vildu taka upp nýja efnahagsmálastefnu og mynda hér nýtt þjóðfélag, sem átti að byggjast á samdrætti. Það átti að ná jafnvægi með samdrætti og knýja þannig fram, að hér gæti orðið innleiddur kapítalismi, hreinn og ómengaður kapítalismi. M.ö.o.: undireins og búið var að kjósa, voru þessar yfirlýsingar gersamlega hafðar að engu og blaðinu snúið algerlega við, tekin upp samdráttarleiðin, sem var beinlínis fólgin í því að magna dýrtíðina sem allra mest og ná samdrættinum þannig og með öðrum ráðstöfunum í sömu stefnu, sem ég mun koma að örlítið. Nú hefur stjórnarsamsteypan af og til verið að klifa á því, að það hafi ekki verið um gott að gera, því að málin hafi staðið svo illa. Ég hef nú lýst því, hvernig þessi mál stóðu, þegar vinstri stjórnin skilaði af sér, og sannarlega þurfti ekki til af því, hvernig málin stóðu þá, að grípa til neinna örþrifaráða í ætt við það, sem gert var eftir kosningarnar 1959. Ég hef líka lýst því, hvernig fór að halla á ógæfuhlið, eftir að núverandi valdasamsteypa náði tökum á þjóðarbúskapnum árið 1959. En þá er spurningin: Var þá búið að fara þannig með þessi mál á því eina ári, að það gæfi ástæðu til þess að leggja út í það, sem gert var? Ég segi: Þó að þá hafi sigið mjög á ógæfuhlið frá því, sem áður var, var ástandið þó alls engan veginn þannig, að það réttlætti á nokkurn hátt það, sem gert var. Þó að þá væri orðinn gjaldeyrishalli og gjaldeyrisstaðan væri orðin óhagstæð, þá liggur það skýrt fyrir samkv. yfirlýsingum frá hæstv. ráðherrum sjálfum, bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., að skakkinn, sem þá var í efnahagskerfinu eða framleiðslukerfinu, var a.m.k. ekki yfir 250 millj. kr. Hæstv. forsrh. gaf yfirlýsingu um, að hann væri metinn á 150 millj. kr., og eitt er alveg augljóst, hæstv. ráðh. hefur ekki gert minna úr því en honum sýndist eða var, þegar þess er gætt, út í hvað hann ætlaði sér að fara alveg á næstunni. Þá var einmitt komin tilhneiging til að mála ástandið miklu dekkri litum en ástæða var til. Var raunar gripið til hinna furðulegustu blekkinga í því skyni og ekki skirrzt við að ófrægja ástandið í efnahagsmálum Íslands og það beinlínis út á við líka til þess að reyna að finna skálkaskjól fyrir þær ráðstafanir, sem í undirbúningi voru. Það er því alveg augljóst, að hæstv. forsrh. hefur ekki dregið úr þeim skakka, sem fyrir var, eða því viðfangsefni, sem við var að fást, þegar hann nefndi þessar 250 millj. Af þessu leiðir því það, sem margsinnis hefur verið sýnt fram á og margsinnis var sýnt fram á í fyrravetur, að það var engin ástæða til og rak enga nauð til að leggja út í neitt líkt því, sem gert var í efnahagsmálum landsins. Það var hægt að leysa þau og ná jafnvægi eftir öðrum leiðum með margfalt umfangsminni og heppilegri ráðstöfunum en þeim, sem núverandi hæstv. ríkisstj. greip til. Þetta var þráfaldlega sýnt fram á í fyrravetur, þó að hæstv. ríkisstj. vildi ekki á það hlusta. En það var auðvitað vegna þess, að það, sem vakti fyrir hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkunum, var ekki bara að leysa efnahagsmál landsins, leysa þann vanda, sem fyrir lá. Það var allt annað, sem vakti fyrir þeim. Það var að skapa nýja þjóðfélagshætti, eins og hæstv. fjmrh. lýsti hér yfir með miklu yfirlæti í fyrravetur í sambandi við þessi efni. Það var það, sem vakti fyrir núverandi stjórnarflokkum: að gerbreyta um stefnu í málefnum þjóðarinnar og þá fyrst og fremst, eins og ég mun koma að síðar, með því að innleiða hér alveg ómengaðan kapítalisma, ómengaða auðvaldsstefnu, - stefnu, sem væri miðuð fyrst og fremst við fjármagnið. Þetta dylst engum manni í landinu nú lengur. Það var raunverulega þetta, það voru þessir nýju þjóðfélagshættir, sem núv. hæstv. fjmrh. gat um, sem voru allsráðandi í hugum þeirra, sem stóðu fyrir þessu. Það var hægt að fara þær leiðir í þessu, sem Framsfl. þráfaldlega benti á í fyrravetur, en þær leiðir hefðu haft það í för með sér, að uppbyggingar- og framfarastefnunni hefði verið haldið áfram og höfuðáherzlan hefði verið lögð á það áfram að auka framleiðsluna og framleiðnina, auka þjóðartekjurnar og komast út úr þeim vanda, sem fyrir lá, fyrst og fremst á þann hátt, eins og Íslendingar hafa í raun og veru alltaf verið að gera í þrjátíu ár. Í þrjátíu ár, hefur rauði þráðurinn í starfsemi Íslendinga verið sá að leysa vandamálin með því að auka þjóðartekjurnar, með auknum framförum á öllum sviðum og rífa sig þannig úr kútnum, en ekki með hinu mótinu, að draga saman, eins og nú hefur verið efnt til. Vanda þeim, sem fyrir lá, og skekkjunni í efnahagskerfinu var hægt að mæta með því m.a. að afla tekna upp í þann halla, sem þarna var til staðar, með álögum á eyðsluna, - ég segi eyðsluna, - gagnstætt því, sem núv. ríkisstj. hafði sem höfuðúrræði, sem var að leggja sem allra mesta skatta á neyzluna, þá daglegu neyzlu almennings. Hefur það aldrei komið fyrir áður og er einkennandi fyrir þá stefnu, sem ofan á varð, að það hefur verið lagður skattur á rafmagn, fisksoðningu og annað slíkt, sem menn þurfa á að halda daglega til að draga fram lífið. Það er einkennandi fyrir þessa stefnu, sem nú var tekin upp, að á þetta skyldu koma álögur í fyrsta skipti í sögu þjóðarinnar. Það var sem sé hægt að jafna þennan skakka með því að hyllast til að leggja fremur á eyðsluna. Það var einnig hægt að fikra sig áfram áleiðis og draga úr uppbótakerfinu í áframhaldi af því, sem gert var 1958, með því að hækka nokkuð yfirfærslugjaldið. Þannig hefði verið hægt að ná fullum jöfnuði í þjóðarbúskapnum og tryggja áfram kröftuga framfarastefnu. Ef það dæmdist, að fjárfestingin væri of mikil í heild, þá benti Framsfl. kröftuglega á þá leið að velja úr þær fjárfestingarframkvæmdir, sem helzt máttu bíða, og láta þær bíða, en varaði á hinn bóginn alveg eindregið við þeirri stefnu, sem upp var tekin, en í því var fólgin að gera allar fjárfestingarframkvæmdir almennings í landinu svo dýrar, að menn treystu sér ekki til þess að halda þeim áfram eða ráðast í nýjar. En það er raunverulega sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. tók upp. Það er einn liður í samdráttarbúskapnum. Það er einn liður í hugmyndum ríkisstj. um að ná því, sem hún kallar jafnvægi, eftir samdráttarleiðinni. Ríkisstjórnin virðist ekki geta hugsað sér neina aðra leið en þá að kýta búskap landsmanna meir og meir saman. Þannig var hægt að fara allt aðrar leiðir til að leysa þann vanda, sem fyrir lá eftir árið 1959, eftir þær aðfarir, sem þá áttu sér stað, og því langt í frá, að nokkurn nauð ræki til að leggja út í þær panik-ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir. Það voru allt aðrar ástæður, sem þar lágu til grundvallar. Það voru hinir nýju þjóðfélagshættir, sem þar voru markmiðið. Hvað var það svo, sem hæstv. ríkisstj. gerði? Hún lækkaði gengið verulega, lét þeirri gengislækkun fylgja stórkostlegar nýjar álögur til ríkissjóðs, og mun vera einsdæmi, að slíkur böggull hafi fylgt gengislækkun. En hún gerði meira: Hún óttaðist, eftir því sem fram kom, að áhrifin af þessum ráðstöfunum yrðu ekki nógu stórkostleg til samdráttar og þó alveg sérstaklega ekki nógu stórkostleg til þess að koma á hinu nýja þjóðskipulagi, sem verið var að vinna að. Þá var bætt við gífurlegri vaxtahækkun og stórfelldum samdrætti í útlánum. Af ótta við, að jafnvel þetta allt saman væri ekki nóg til þess að snúa hlutunum svo gersamlega við sem hún vildi, þá var tekin ákvörðun um, að til viðbótar þessu skyldi draga helminginn af öllu því, sem landsmenn legðu fyrir í sparisjóðum, bönkum og innlánsdeildum, inn í Seðlabankann og frysta það þar, sjá þannig um, að þessir peningar kæmu landsmönnum ekki að gagni, hvorki í framleiðslunni né til þess að halda áfram uppbyggingunni. Allar þessar ráðstafanir gerði ríkisstj. í senn og raunar miklu fleiri aðrar smærri ráðstafanir, en þetta eru aðalatriðin. Nú var bent á það í fyrravetur, og það var ekki unnt að hrekja, enda ekki hægt að hrekja, að verðhækkunaráhrif þessara ráðstafana allra saman, þótt dregin séu frá áhrif þeirra skattalækkana, sem gerðar voru, og fjölskyldubóta, sem ákvarðaðar voru, - að verðhækkunaráhrif allra þessara ráðstafana í þjóðarbúskapnum gátu aldrei verið, undir einum milljarð og 100 milljónum, og voru þó ekki tekin til greina þau verðhækkunaráhrif, sem segja má að gengju út og inn í dæminu, þ.e.a.s. þau verðhækkunaráhrif, sem komu fram á rekstrarvörum framleiðendanna, vegna þess að þá stóðu menn í þeirri meiningu, að framleiðendur mundu fá það bætt upp aftur með hærra verði fyrir sínar framleiðsluvörur, sem ekki varð, því að ofan á allt annað bættist, að ríkisstj. hélt þannig á þessu máli, að framleiðendur til sjávar og sveita fengu alls ekki þær verðhækkanir, sem þeir áttu að fá til þess að mæta hækkuninni á rekstrarvörunum. Þessi verðhækkunaráhrif gátu aldrei orðið minni en yfir einn milljarð, þ.e.a.s. sú hækkun, sem varð beinlínis á neyzlu- og framkvæmdavörum, allt miðað að vísu við þjóðarbúskapinn eins og hann var, þegar þetta var innleitt. Hæstv. ríkisstj. var bent á það í fyrravetur, að ráðstafanir eins og þessar hlytu að leiða til stórkostlegra vandkvæða. Það væri ekki hugsanlegt að gera svona stórkostlegar ráðstafanir öðruvísi en það hefndi sín. Það gæti ekki einu sinni náð þeim tilgangi, sem hæstv. ríkisstj. ætlaðist til. Þessar ráðstafanir væru svo geigvænlegar og af þeim hlyti að verða stórkostleg verðbólgualda, af þeim hlytu að stafa svo stórkostleg vandræði fyrir framleiðsluna í landinu, að þær gætu ekki staðizt. Það væri skapað ástand, sem mundi leiða til þess, að það yrði enn á ný að gera stórfelldar nýjar ráðstafanir og svo koll af kolli, enda gefur alveg auga leið, að svona hlaut þetta að fara. Það var óhugsandi, eins og það var orðað í fyrravetur, að gera svona heljarstökk og koma standandi niður. Til þess svo að gera langa sögu stutta, þá vil ég aðeins leyfa mér að benda á, hvernig nú er ástatt, aðeins nokkrum mánuðum eftir að núv. ríkisstj. kom þessum ráðstöfunum í gegnum þingið. Þó vil ég, áður en ég kem að þessu, lýsa ofur lítið nánar einum þætti í þessari stefnu. Það er vaxtaþátturinn og þátturinn í lánamálum. Það var alveg sérstaklega sýnt fram á í fyrravetur, að fyrirætlanir ríkisstj. í þeim efnum væru hrein fásinna. Það var sýnt fram á, að þeir vextir, sem ríkisstj. hafði ákveðið að setja, væru hærri en svo, að nokkur atvinnurekstur á Íslandi gæti staðizt þá. Og fyrirætlanir þær, sem hæstv. ríkisstj. lét þá uppi varðandi lánastarfsemi í landinu, voru líka með öllu óframkvæmanlegar án þess að framkalla stöðvun og öngþveiti. En fyrirætlanir ríkisstj. voru þær, að Seðlabankinn mætti alls ekki og ætti ekki að fá leyfi til að lána meira út á afurðir framleiðendanna en áður. Þó að framleiðslukostnaðurinn ætti að hækka stórkostlega vegna gengisbreytingarinnar og þó að verðið á afurðunum ætti einnig að hækka vegna gengisbreytingarinnar, þá átti að leggja blátt bann við því, að Seðlabankinn lánaði einum eyri meira út á hverja vörueiningu en áður. Þetta mun í raun og veru þýða, að Seðlabankinn hafi dregið saman útlán sín til framleiðsluatvinnuveganna úr 67% niður í 53–55% a.m.k. Jafnhliða þessu var svo boðuð sú stefna í boðskap ríkisstj. í fyrravetur, að viðskiptabankarnir og sparisjóðirnir ættu að skila helmingnum af því, sem landsmenn lögðu til hliðar á árinu, - þeir ættu að skila því inn í Seðlabankann til frystingar þar til þess að tryggja, að þetta fjármagn gæti ekki komið framleiðslu landsins að notum, - gæti ekki komið landsmönnum að notum. En fram að þessu hefur því verið trúað, að sparnaðurinn í landinu væri of lítill og því væri of lítið fé til ráðstöfunar til að lána út bæði framleiðendum og þeim öðrum, sem mest þyrftu á lánsfé að halda. En hæstv. ríkisstj. boðaði þessa stefnu: að í viðbót við það, að Seðlabankanum skyldi bannað að lána einni krónu meira út í framleiðsluna en áður þrátt fyrir hinar stórkostlegu verðhækkanir, þá skyldu viðskiptabankarnir, sparisjóðirnir og innlánsdeildir kaupfélaganna verða að skila inn í Seðlabankann til frystingar og til að taka úr umferð helminginn af allri sparifjáraukningunni í landinu. Þá var landsmönnum ætlaður sá kostur að búa við það lánsfé í sínum rekstri og framkvæmdum, sem viðskiptabankarnir gætu látið í té, þegar búið væri að taka helminginn af því, sem við bættist, og draga inn í Seðlabankann. Ég undrast, að nokkrum manni, sem þekkir til íslenzks atvinnulífs, skuli hafa dottið í hug að leggja út með aðra eins fásinnu og þetta, enda var kröftuglega varað við þessu í fyrravetur, að þetta gæti ekki með nokkru móti staðizt: að moka yfir framleiðendur og landsmenn yfirleitt þeim gífurlegu verðhækkunum, sem leiddi af gengislækkuninni og nýju tollunum, bæta þar á ofan þessari ósvífnu vaxtahækkun og gera síðan ráðstafanir til, að útlán til framleiðslunnar skyldu standa í stað í krónutölu, og loks, að helmingurinn af því sparifé, sem safnaðist í landinu, skyldi lagður dauður til að passa það, til að gæta þess vandlega, að það gæti ekki komið neinum að gagni, sem væri í vanda staddur vegna allra þessara ráðstafana. Það hefur vitanlega einnig reynzt þannig, að þessi stefna hefur í reyndinni haft hin geigvænlegustu áhrif, sem þó eru ekki nema að litlu leyti komin fram enn þá. Framleiðendur í landinu hafa riðið á vaðið, sumir við sjávarsíðuna, og látið í ljós, hvernig þessum málum er komið. Þeir hafa fengið þær kveðjur frá aðalmálgagni stjórnarliðsins, að þeirra vitnisburðum um þessi efni mætti líkja við það, þegar saman kæmi „samsafn fífla“. Það væri engu líkara, sem frá þeim kæmi í þessu sambandi. En það voru hógværar bendingar um, hvaða afleiðingar af öllu þessu væru orðnar fyrir framleiðsluna í landinu. En þó að ríkisstj. hafi með þessu viljað reyna að skapa hér í landinu eins konar „terror“ og viljað þagga niður í mönnum og héldi víst, að menn þyrðu ekki að láta í ljós skoðanir sínar, ef svona væri á því tekið, þá hefur það vitanlega alls ekki heppnazt. Fleiri og fleiri hafa látið í ljós skoðanir sínar á þessum efnum, og meðal þeirra, sem hafa kvatt sér hljóðs um þetta, er einn mikilsvirtur atvinnurekandi í landinu og útgerðarmaður, Haraldur Böðvarsson á Akranesi. Hann hefur lýst því með sterkum orðum, hvernig verðhækkanirnar, vaxtahækkanirnar og lánasamdrátturinn, þessi þrjú höfuðatriði í stefnu ríkisstj., þessi þrjú grundvallar- og meginatriði, sem allt hitt er byggt á, verðhækkanirnar, vaxtahækkanirnar og lánasamdrátturinn, hvernig þetta hafi nú þegar farið með sitt fyrirtæki. Og ef þetta hefur nú þegar farið svo sem þessi atvinnurekandi eða framleiðandi hefur lýst með hans fyrirtæki, þá má nærri geta, hvað muni vera orðið um marga aðra. Ég sagði áðan, að ríkisstj. hefði byrjað með því að segja mönnum með vissu móti „að þegja“. Það var það, sem byrjað var með. Það er nú ekki hægt lengur. Þá er farið að boða eða láta skína í úrræði, sem kæmu til greina í þessu efni, því að ekki er hægt að neita staðreyndum til lengdar. Eitt af úrræðunum, sem látið er skína í, er ekki það að lækka vextina, þó að það sé búið að sýna sig, að enginn atvinnurekstur á Íslandi getur staðið undir þessum vöxtum, og þó að það sé búið að sýna sig, hvernig þessir vextir hafa farið með fjöldann allan af landsmönnum, bæði einstaklingum og framleiðendum, - nei, það er ekki það - en það er látið í skína, að það þurfi sennilega að veita meiri lán. Það var út ef fyrir sig ákaflega merkilegt, að nú skyldi allt í einu verða uppgötvað, þegar búið er að bisa við það í allt sumar að koma í veg fyrir, að menn geti fengið meiri lán. Það er búið að loka spariféð inni og banna undir hart straff að lána það út. En nú allt í einu á stund neyðarinnar er það uppgötvað, eð eftir allt saman muni þurfa meiri lán. Og þá virðist hugsunin vera sú að veita einhverjum einhver kreppulán eða einhver slík lán til þess að greiða okurvextina! Stundum er verið að minnast á, að þetta stafi allt af því, að það hefi verið lélegur afli og það hafi orðið verðfall á vissum afurðum. Var okkur ekki sagt í fyrravetur, að það væri verið að innleiða hér nýtt efnahagskerfi og nýja- þjóðféhagshætti, sem væru þannig vaxnir, að það þyrfti ekki neinar aukaráðstafanir í þeim efnum, þetta ætti að vega sig sjálft, það væri búið að finna kerfi, sem gerði það að verkum, að þetta vægi sig sjálft, og þyrfti ekki frekari afskipti af efnahagsmálunum? Það kom í raun og veru ónotalega í ljós strax í vor sem leið, þegar síldarútvegurinn fór af stað, hvað þetta var allt illa í pottinn búið hjá hæstv. ríkisstj. og á hvílíkum brauðfótum þetta stóð, þegar varð að grípa til þess að greiða uppbætur á saltsíldina til að koma síldarútveginum af stað. En okkur var sagt í fyrravetur, að það væri verið að koma hér á efnahagskerfi, sem gerði allar uppbætur gersamlega óþarfar og öll ríkisafskipti í nokkuð líkri mynd og áður. En nú er verið að impra á því, að þetta nýja efnahagskerfi sé eftir allt saman ekki sterkara en það og ekki meiri trygging fyrir þjóðarbúskapinn og atvinnureksturinn í landinu en svo, að það þoli ekki verðfall á tveimur eða þremur vörutegundum af mörgum tugum vörutegunda, sem Íslendingar framleiða, enda er sannleikurinn sá, að þeim, sem fyrir þessu standa, var vel kunnugt um það í fyrravetur og var á það bent, að það hafði orðið verðfall á fiskimjöli og síldarmjöli og nokkuð á síldarolíu þá strax, og þeim var því skylt að taka það til greina. En ég býst við, að þeir hafi þá treyst mjög eindregið á, að kerfið mundi áreiðanlega þola það og meira til, án þess að upp á það þyrfti að lappa. Um aflabrestinn er það að segja, að það var mjög léleg síldarvertíð, verri en síldarvertíðin í fyrra, en hún var ekki verri en verið hefur mörg undanfarin sumur. Ég veit ekki, hvað heildaraflinn á landinu er nú í dag, en ég veit, að miðað við 1. ágúst mun heildaraflinn vera um 30 þús. tonnum hærri en hann var á sama tíma að meðaltali síðustu 4 ár. Það er því náttúrlega þýðingarlaust fyrir núverandi ríkisstjórn að vera að flýja frá ósigri sínum í þessum efnum öllum saman, sem liggur opinn fyrir öllum, með því að skella skuldinni í því sambandi á óvænt verðfall eða stórkostlegan aflabrest. Af þeim fáu dráttum, sem ég nú hef dregið og komið inn á, er auðsætt, að ráðstafanir þær, sem hæstv. ríkisstj. greip til í fyrravetur, hafa nú þegar leitt hið versta öngþveiti yfir þjóðina. Er þó ekki nema sáralítið enn komið fram af því, sem af þessu hlýtur að leiða. Það liggur sem sé alveg ljóst fyrir af því, hvernig ástatt er með málefni framleiðslunnar, að það verður óhjákvæmilegt að gera margvíslegar nýjar ráðstafanir vegna hennar. Þessi mál standast alls ekki, eins og hæstv. ríkisstj. hefur frá þeim gengið. Þau standast alls ekki. Og ríkisstj. sjálf er nú þegar farin að sjá þetta. Eftir að hún hefur komið auga á, að fúkyrðin hrökkva skammt, þá er hún sjálf farin að impra á alls konar nýjum ráðstöfunum vegna framleiðslunnar. Hefur þó ekki verið imprað á nema litlu enn af því, sem hlýtur að koma til greina. Ef við lítum svo á, hvernig ástatt er um verðlag í landinu og dýrtíðina yfirleitt, þá er deginum ljósara og var ljóst strax í fyrravetur og bent á það mjög greinilega þá, að svo stórkostleg dýrtíðaralda sem nú hefur verið reist í landinu hlýtur að hafa í för með sér hækkun á kaupgjaldi og hækkun á afurðaverði til landbúnaðarins. Ráðstöfunum eins og þeim, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir, jafnstórkostlegum ráðstöfunum til þess að magna dýrtíðina, sem beinlínis voru miðaðar við að magna dýrtíðina í landinu, hljóta að fylgja kauphækkanir og hækkun á afurðaverði. Það eiga enn eftir að koma fram verðhækkunaráhrif af þessum ráðstöfunum í fyrstu umferð. T.d. er ekki að fullu komin fram verðhækkun á iðnaðarvarningi í landinu, ekki komin fram nándar nærri öll sú hækkun enn þá. Það er því alveg augljóst mál, hvernig sem á þetta er lítið, að þetta gat aldrei staðizt, og kemur alltaf greinilegar og greinilegar í ljós, og afleiðingarnar af þessu eru ekki nema að litlu leyti komnar fram enn þá. Ef við lítum svo aftur á framkvæmdamálin í landinu, þá er líka augljóst, að afleiðingarnar af stefnu ríkisstj. eru ekki nema að litlu leyti komnar fram á því sviði. Menn hafa á allar lundir reynt að halda áfram með þær framkvæmdir, sem þeir höfðu lagt í, t.d. íbúðabyggingar og margvíslegar aðrar framkvæmdir, öflun nýrra framleiðslutækja. Menn hafa reynt að halda áfram með þetta þrátt fyrir alla erfiðleika. Þrátt fyrir öll þau björg, sem ríkisstj. hefur raðað á götu þeirra, hafa menn reynt að brjótast áfram með þetta á þessu ári. En allir, sem nokkuð þekkja til í landinu, og það vona ég að flestir hv. þm. geri verulega, vita, að það er fram undan stórkostleg stöðvun á framkvæmdum, ef ekkert verður að gert. En hvað leiðir svo af því, ef samdráttur nær að verða í þeim mæli, sem hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér? Það leiðir óhjákvæmilega af því, að á næstu missirum minnka þjóðartekjurnar. Sú framleiðsluaukning, sem eðlilega á að koma fram í þjóðarbúinu, verður ekki. Kyrrstaðan hefur, áður en nokkur veit, stórkostleg áhrif á atvinnu manna og tekjur þeirra og þar með á framleiðslu þjóðarinnar í heild og lífskjörin. M.ö.o.: ef þetta fær allt að halda áfram á þeirri braut, sem ríkisstj. hefur sett það inn á, má búast við verulegum samdrætti í þjóðarbúinu á öllum sviðum, sem verður til að rýra lífskjörin frá því, sem þau hefðu átt að vera og getað verið, alveg þveröfugt við þá stefnu, sem haldið hefur verið uppi oftast nær á undanförnum áratugum og hefur legið í því að reyna að nota það fjármagn, sem þjóðarbúið hefur haft yfir að ráða, til þess að halda uppi fullri atvinnu og auka framleiðsluna og þjóðartekjurnar. Nú er algerlega snúið við blaðinu og beinlínis gerðar ráðstafanir til þess, að það fjármagn, sem þjóðin sparar innanlands, verði ekki notað á sama hátt og verið hefur, til þess að greiða fyrir öflugri framleiðslustarfsemi og framkvæmdum manna. Og það er þetta, sem við flm. þessa frv. köllum hreina misnotkun á því ákvæði seðlabankalaganna, sem heimilar undir vissum kringumstæðum að fyrirskipa, að viðskiptabankar og sparisjóðir eigi einhverjar inneignir í Seðlabankanum. Það er hrein misnotkun á því ákvæði, sem hér hefur verið framkvæmt af hendi hæstv. ríkisstj., og þess vegna verður að afnema það ákvæði. Það er sýnilegt, að ríkisstj. misnotar þetta herfilega til þess beinlínis að framkalla í landinu þann samdrátt og stöðvun, sem hún telur nauðsynlegt að koma hér á, - ekki til þess að ná jafnvægi í viðskiptunum við útlönd eða leysa vandamál dagsins í efnahagsmálunum, heldur til þess að koma hér á nýjum þjóðfélagsháttum. En hverjir eru þá þessir nýju þjóðfélagshættir, sem hæstv. fjmrh. boðaði í fyrravetur sem meginmarkmið? Það getur engum dulizt. Það á að herða þannig að þeim, sem sumpart eru að reyna að koma sér upp eigin íbúðum eða eignast þær, og sumpart þeim, sem hafa framleiðslustarfsemi með höndum, að þeir gefist hreinlega upp, að rekstur þeirra strandi og að hann geti orðið færður yfir á aðrar hendur, hann geti orðið færður yfir á hendur þeirra, sem hafa meira eigið fjármagn. Þetta er beinlínis prédikað af hæstv. ríkisstj. og málgögnum hennar. Því hefur blygðunarlaust verið haldið fram í aðalmálgagni ríkisstj., Morgunblaðinu, að ein höfuðvitleysan á undanförnum árum, sem Framsfl. hafi staðið fyrir, hafi verið sú, að það hafi verið greitt fyrir því með lánum og alls konar stuðningi, að hinir og aðrir menn gætu lagt út í útgerðarstarfsemi t.d., þó að þeir ættu ekki nógu mikið fjármagn sjálfir til þess að leggja í reksturinn. Því hefur blygðunarlaust verið haldið fram í þessu aðalmálgagni ríkisstj., að þetta væri höfuðsjúkdómseinkenni þess þjóðfélags, sem upp hefur verið byggt á síðustu áratugum. Þetta þýðir, að höfuðsjúkdómseinkenni þjóðfélagsins sé það, að of mörgum þeim, sem hafa ekki fullar hendur fjár og ráða yfir verulegu auðmagni, of mörgum slíkum aðilum hafi verið hjálpað, of margir slíkir hafi verið studdir til að komast yfir framleiðslutæki og atvinnutæki, íbúðir og aðrar eignir. Þetta sé óheilbrigt. Það eina heilbrigða sé að breyta nú til og tryggja það, að meira eigið fjármagn, meira einkafjármagn sé í atvinnurekstrinum en verið hefur. En það þýðir, að þeir, sem byggja rekstur sinn að verulegu leyti á lánsfé, verði að stranda. Þeirra atvinnurekstur verði að stranda og þá í trausti þess, að þá komi hinir til, sem hafa meira af fjármagninu, og komi rekstrinum af stað aftur. Þetta eru hinir nýju þjóðfélagshættir, það markmið, sem núverandi stjórnarflokkar hafa sett sér. Til þess að ná jöfnuði í þjóðarbúskapnum var hægt að fara allt aðrar leiðir. Eins og ég hef margsinnis minnt á, var því beinlínis lýst yfir á s.l. vetri, að það ætti að koma upp nýju efnahagskerfi og nýjum þjóðfélagsháttum. Og síðan er þetta prédikað nú, og þetta er að smáskýrast, því að nú, þegar komið er að örlagastundinni, sem sagt þeirri örlagastund, hvort á að stöðva meginhlutann af framleiðslunni og standa við það að láta þessa þjóðfélagsbyltingu verða, þá er það, sem aðalmálgagn ríkisstj. biður menn að skilja, að eitt höfuðvandamálið sé, að allt of margir hafi verið studdir til að eignast framleiðslutæki, sem hafi ekki nægilegt eigið fjármagn. Síðan er því hátíðlega lofað, að slíkt skuli ekki endurtaka sig, það þurfi að breytast. En náttúrlega veit það hver einasti maður, sem kemur nálægt framleiðslu á Íslandi, að þessi lánastefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að framkvæma, er hrein fásinna og gersamlega óframkvæmanleg nema með því að ganga strikið alveg til enda, stöðva alla þá eða meginþorra þeirra, sem að þessum málum hafa unnið, og bíða svo eftir því, að nýir komi í staðinn. Það er bara um þetta að ræða annars vegar eða hitt að leka niður á þessu og breyta til. Og það er auðvitað það, sem á að gera. Það á að breyta til. Það á að hætta þessu og koma í veg fyrir, að þeir nýju þjóðfélagshættir nái að festa rætur, sem hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér, vegna þess að ég er alveg sannfærður um það, að mikill meiri hluti íslenzku þjóðarinnar ætlast alls ekki til þess. Hann ætlast alls ekki til þess, að meginhluti þeirra framleiðenda í landinu, sem hafa verið að brjótast í því á undanförnum árum að koma sér upp atvinnutækjum, verði skornir niður við trog, né þess, að meginþorri þeirra manna, sem hafa verið að koma sér upp eigin íbúðum, fari í raun og veru sömu leiðina. í staðinn komi svo þetta nýja dýrðarríki, sem aðalmálgagn Sjálfstfl. er að prédika, þar sem það megi ekki koma fyrir, að þeir, sem hafa ekki nógu mikið eigið fjármagn, fái að koma nálægt framleiðslu og íbúðabyggingum eða öðru slíku. Hér er um algeran stefnumun að ræða, alger stefnuskil. Það er nefnilega hvorki um meira né minna að ræða en það, hvort á að halda áfram að byggja íslenzkt þjóðfélag upp svipað og gert hefur verið eða breyta í hið nýja horf. Við lifum ekki í því, sem hægt er að kalla hákapítalískt þjóðfélag. Það lýtur ekki þeim lögmálum, sem ríkisstj. kapítalismans og hennar ráðunautar vilja nú láta fylgja. Og höfuðkjarni málsins er einmitt þessi: hve margir einstaklingar, sem eru ekki ákaflega sterkir fjárhagslega til að byrja með, hafa verið studdir til þess að koma sér upp bæði atvinnurekstri og eignast íbúðir og annað, sem þarf til að vera efnahagslega sjálfstæðir. Það hefur verið hafður allt annar háttur á þessu hér en í nálægum löndum. Hér hefur ekki verið útfærður hreinn kapítalismi. En það er einmitt það, sem aðalmálgagn ríkisstj. segir nú að verði og eigi að gera. En því mótmæli ég og áreiðanlega margir fleiri, þ. á m. áreiðanlega margar þúsundir þeirra manna, sem hafa kosið núverandi stjórnarflokka í þeirri trú, að það væri alls ekki meiningin að breyta svo gersamlega til sem nú virðist vera ætlunin, ef ekki verður þá á síðustu stundu horfið frá því að ganga línuna á enda. Einn þáttur í þessum málum, sem mjög var hafður á oddi í fyrravetur, var sá, að hér ætti að breyta alveg um þjóðfélagshætti, breyta þjóðskipulaginu. Það sagði hæstv. fjmrh. hvað eftir annað. En þegar á leið og menn fóru að halda, að það væri ekki eins vinsælt og þeir höfðu álitið að breyta þjóðfélaginu í þessa stefnu, þá var talað um, að hér væri aðeins verið að leita jafnvægis í efnahagsmálunum. Það hefði verið svo mikill gjaldeyrishalli. Vitanlega þurfti að leita jafnvægis, og ég hef mjög ýtarlega bæði fyrr og síðar undirstrikað þær aðferðir, sem framsóknarmenn vildu viðhafa til þess. Þeir vildu ekki fórna framfarastefnunni fyrir það, enda þurfti þess ekki, eins og reynslan margfaldlega hefur sýnt. En ég veit, að þegar ríkisstj. í fyrravetur var að meta það, hve fast ætti að slá, þá var miðað við, hvað fast mundi þurfa að slá til að ná þessari þjóðfélagsbreytingu fram, - ekki ná jafnvæginu, heldur koma fram þjóðfélagsbreytingunni. Hugsunin var vafalaust: Við skulum gera þetta svo hressilega, að það muni um. Við skulum gera þetta svo hressilega að við fáum einnig í leiðinni nokkur hundruð milljón króna afgang á ríkisbúskapnum og að við fáum stórfelldan gjaldeyrisafgang. Ef okkur tekst að koma í veg fyrir, að framleiðslan stöðvist, fáum við stórkostlegan gjaldeyrisafgang og getum svo haft meira svigrúm á eftir. Þetta hlýtur einnig að hafa verið hugsunin. Nú er of snemmt að dæma um, hvernig þetta hefur tekizt, því þó að hæstv. viðskmrh. hafi undanfarið verið að fara hér í einhver félög og segja, að einhverjar skuldir hafi verið 7 millj. kr. lægri einhvern dag í ár en þær voru á þorranum eða góunni í fyrravetur, þá segir það afskaplega lítið um, hvernig farið hefur um þetta atriði. Ég býst við, að það sé of snemmt að fella dóm um það, hvernig farið hefur um þetta. Það hlýtur að verða einhver verulegur afgangur hjá ríkissjóði. Ég veit ekki hvort hann verður nokkur hundruð millj. eða 100–200 millj. Það kemur í ljós síðar. Og það hefði náttúrlega enginn undrast neitt á því, þótt afgangur yrði 300 millj. t.d. miðað við þær áætlanir, sem fyrir lágu um tekjurnar, því að þær voru áætlaðar minni en þær hefðu orðið af jafnháum innflutningi og var 1958, fyrir tveimur árum. Þær voru áætlaðar eitthvað um 200 millj. minni en þær hefðu orðið af jafnháum innflutningi og var 1958. Þessi samdráttur allur hlýtur að hafa hitt þjóðina meira en lítið alvarlega, ef það verður ekki mörg hundruð millj. kr. afgangur á ríkisbúskapnum. Það sama er í raun og veru að segja um gjaldeyrisafkomuna. En eitt vil ég segja nú: Ef hér fer allt á aðra lund en hæstv. ríkisstj. ætlaðist til, þegar hún sló þetta þunga högg, þá er það ekki sízt fyrir það, hvað höggið var þungt, sem hún sló, og hvað þessar ráðstafanir voru fávíslegar. Og vitanlega voru þær svo stórkostlegar og svo fávíslegar, að þær hlutu að verka á móti sjálfum sér þegar á fyrsta ári. Þær hlutu að hafa áhrif strax á fyrsta ári til þess að draga úr þjóðarframleiðslunni, eins og nú er fram komið, þar sem sjávarútvegurinn er nú þegar lamaður út af þessum aðförum. Þetta á allt eftir að koma greinilega í ljós síðar og ekki ástæða til að ræða það meira í dag, a.m.k. ekki nema þá að sérstaklega gefnu tilefni. Ég hef nú í þessum fáu orðum lagt mikla áherzlu á að benda á, að því miður er ekki nema lítið eitt fram komið af afleiðingum þess, sem gert var í fyrravetur, og mun þó flestum þykja nóg orðið. En því miður er það ekki nema lítið. En það mætti gera ráðstafanir að dómi okkar flm. nú strax til þess að draga úr því, að afleiðingarnar komi fram að fullu. Til þess höfum við flutt frv. það, sem hér liggur fyrir. En frv. er um að gera nú þegar ráðstafanir til þess að færa vextina niður í það horf, sem þeir voru, áður en þessar ráðstafanir voru gerðar, þar sem það er augljóst, að enginn atvinnurekstur á Íslandi getur staðið undir þessum vöxtum, og þetta er hættulegt mál. Það er hættulegt ástand, sem hefur skapazt vegna þessarar ákvörðunar um vextina. Það var sagt, að þetta ætti að gera til að minnka eftirspurnina eftir lánsfé í landinu og skapa aukið jafnvægi þá leiðina. En sannleikurinn er sá, að það hefur víst aldrei vorið meiri eftirspurn eftir lánsfé í landinu en einmitt nú, vegna þess hvernig þjarmað hefur verið að mönnum, því að fjöldi manna reynir í örvæntingu sinni að leita sér að láni til þess að komast hjá því að þurfa að selja eigur sínar. Það er þannig ástand, sem hefur verið skapað. Og þegar þannig ástand er skapað í landinu með ýmsum ráðstöfunum og lánasamdrætti, þá er ekki hugsanlegt, að það verði til þess að draga úr eftirspurninni eftir lánsfé. Þetta sýnir einnig með öðru, að þessar ráðstafanir voru svo glæfralegar, að þær áttu enga stoð. Það hefur verið talað nokkuð um, að sparifé hafi vaxið. Það gæti farið svo að lokum á þessu ári, að sparifé yrði eitthvað meira en í fyrra, um einhverjar fáeinar krónur. En lítið hrekkur það upp í allt það stórfellda tjón, sem allar þessar ráðstafanir hafa gert. Og hvers konar hringavitleysa er það að leggja slíka höfuðáherzlu á það atriði með ráðstöfunum, sem verða til stórtjóns fyrir allan þjóðarbúskapinn á aðra lund, loka síðan helminginn af því sparifé, sem safnast saman, inni í Seðlabankanum til þess að koma í veg fyrir, að það geti orðið að gagni? Hvaða hringavitleysa er þetta? - Hvaða tegund af hringavitleysu? Ég hef ekki séð nýrri tölur um sparifjáraukningu í landinu en til 1. ágúst. Ég hef ekki plaggið með mér, það er í Hagtíðindunum. Og þó að það skipti ekki verulegu máli um smávægilegar fjárhæðir til eða frá, þá var þannig ástatt eftir þeim tölum, sem þá lágu fyrir, að ef maður tók saman hlaupareikningana og sparisjóðsreikningana, var vöxturinn á sparifénu í viðskiptabönkunum minni á þessu ári fram að þeim tíma en hann hafði verið á sama tíma í fyrra. Nú er ég ekki að segja, að það sé stórt atriði í þessu sambandi, hvort spariféð í landinu hefur vaxið um 10 millj. meira eða minna, því að hér er svo miklu meira í húfi, eins og ég hef lýst, þar sem eru þau geigvænlegu áhrif, sem ráðstafanirnar hafa haft á þjóðarbúskapinn til tjóns. En þessar tölur, sem ég gat fengið nýjastar í Hagtíðindunum, voru á þessa lund. Við, sem stöndum að þessu frv., teljum, að það ætti að mega draga nokkuð úr þeim hættulegu áhrifum, sem af þessu eru að verða, með því að breyta nú þegar vöxtunum og einnig með því að hætta nú þegar að draga inn í Seðlabankann helminginn af því, sem þjóðin leggur fyrir. Þá ætti að rýmkast nokkuð um lánamöguleikana hjá bönkunum, ef þetta væri gert. Ef það er á hinn bóginn ætlun ríkisstj. að halda þessari samdráttarstefnu áfram svona, eins og hún er í framkvæmd nú fram á þennan dag, og jafnvel herða á, þá getur það ekki verið gert í öðru skyni en því að framkvæma nú strax þessa þjóðfélagsbyltingu, sem þeir virðast hafa haft í huga þ.e.a.s. innleiða hér nýja þjóðfélagshætti, koma þeim hreinlega í strand, sem nú eru að brjótast í því að hafa með höndum framleiðslurekstur og að eiga eigið þak yfir höfuðið, og þá í trausti þess, að þeir, sem hafa fjármagnið, komi og eignist þessi tæki: Þannig byggist hér upp alveg nýtt þjóðfélag, þar sem það ódæði verði ekki framið, sem Morgunblaðið kallar, að styðja þá, sem hafi tiltölulega lítið eigið fjármagn, til þess að eignast framleiðslutæki, því að eins og ég hef margtekið fram í þessum fáu orðum, þá virðist það vera aðalmergurinn í stjórnarstefnunni að bæta úr höfuðmeinsemdinni í okkar þjóðarbúskap, að of margir, sem kalla mætti bjargálna, hafi komizt yfir lánsfé, og að framvegis verði að koma í veg fyrir, að aðrir geti haft með höndum atvinnurekstur eða verulegar eignir undir höndum en þeir, sem eigi nógu mikið fjármagn sjálfir. Ef það er ætlun núv. hæstv. ríkisstj. að halda þessum samdrætti, eins og hann er nú og hefur verið, og jafnvel herða á, þá er það vottur þess, að hún ætlar að gera þetta strax, ætlar að hlaupa línuna á enda. En til þess hafa núverandi stjórnarflokkar ekkert umboð, vegna þess að þá stefnu hafa þeir aldrei undir þjóðina borið, aldrei. Þeir hafa aldrei borið þá stefnu undir þjóðina og hafa ekkert umboð til þess að framkvæma slíkan holskurð á íslenzku þjóðfélagi, ekkert umboð. Þeir fengu sitt umboð alveg þvert á móti út á yfirlýsingar sínar um það að halda áfram eins og gert var, áður en þeir gripu til þessara ráðstafana. Þeir marglýstu yfir, að þeir ætluðu að stöðva dýrtíðina og að engin gerbreyting ætti að eiga sér stað. Ég vil leyfa mér að vonast eftir því, að það verði fallizt á að samþykkja þetta frv., sem hér liggur fyrir. En atriðin í því eru sem sé tvö, eins og ég hef bent á að breyta stefnunni í vaxtamálunum nú strax og hætta að draga hluta af sparifénu til frystingar inn í Seðlabankann. Að sjálfsögðu þyrfti líka að fylgja í framhaldi að auka endurkaup Seðlabankans frá því, sem þau hafa verið á þessu ári, því að vitanlega nær það engri átt að lána nákvæmlega sömu krónutölu af hendi Seðlabankans út á afurðirnar, þótt þær hafi hækkað stórkostlega í verði og allur tilkostnaður við framleiðsluna stórhækkað.



Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, að það undrar mig fullkomlega að heyra mann, sem hefur verið fjmrh. jafnlengi og hv. 1. flm. þessa frv., flytja aðra eins ræðu og hann gerði nú. Hann endaði á því að segja, að það væri fullkomlega óheimilt þessari stjórn að gera nokkurn skapaðan hlut í stjórnarsessi, sem hún hefur ekki áður borið undir þjóðina við kosningar. Þessi maður felldi gengið 1939 með mér. Hann felldi það 1950 með mér. Hann felldi það 1956 án mín. Hann felldi það 1958 án mín. Og hér um bil öll árin þar á milli lagði hann hundruð millj. kr. nýja skatta á þjóðina, án þess að hann nokkurn tíma tilkynnti þjóðinni fyrir fram, að hann ætlaði að gera þetta, hvað þá að hann leitaði heimildar til þess. Svo kemur þessi maður, þessi syndaselur, og heldur aðra eins ræðu og hann flytur hérna. Ég held, að það hljóti að vera svartur blettur á tungunni á þessum gamla vini mínum eftir þennan málflutning. En þetta er aðeins litið sýnishorn af málflutningnum, eins og hann hefur allur verið. Ég hef unnið með þessum manni og þekki þar af leiðandi ágæta kosti hans. En ég hef líka heyrt hann í öðrum ham, en aldrei verri ham en núna, - aldrei. Við værum meira glæpahyskið, þessir gömlu samstarfsmenn hans, ef fyrir okkur vekti eitthvað af þessu, sem hann var að lýsa. Við erum ekki aðeins ótuktarmenni, heldur flón og það af verra taginu. Hvaða ríkisstjórn sezt að völdum til að reyna að brjóta niður alla uppbyggingu í þjóðfélaginu, þá sem verið hefur á mesta framfaraskeiði þjóðarinnar? Dettur honum í hug í alvöru, að nokkur stjórn vilji þetta? En þannig var hann að lýsa okkur. Ég hef fyrir mitt leyti átt talsverðan þátt í mörgum þeim ráðstöfunum, sem mest hafa verið til framfara, eins og ég ber líka mína ábyrgð á ýmsu því, sem miður hefur farið. Þetta á við okkur marga hér, því að auðvitað eru okkur mislagðar hendur. Ég hafði t.d. þann heiður að standa fyrir nýsköpunarstjórninni, sem lagði grundvöll að mörgu því, sem mest hefur verið til framfara fyrir þjóðina og við lifum af enn í dag. Og hann má nærri geta, hvort þeir menn, sem þar voru að verki, og auk þess menn, sem voru sumir samverkamenn hans við að byggja upp margt, sem mestri blessun hefur valdið, séu nú orðnir allt í einu þess sinnis að reyna að drepa allt niður. Hvaða umskiptingar erum við orðnir? Eða er það hann, sem er orðinn umskiptingur? Hv. ræðumaður lýsti stefnu Framsfl. og núverandi ríkisstjórnar, og ég held, að hann hafi farið nærri því jafnranglega með hvort tveggja. Stefna núverandi ríkisstj. er að efla sem flesta einstaklinga til sjálfstæðs atvinnurekstrar og gera þeim kleift að standa á eigin fótum, - líka að hjálpa þeim efnalitlu til sjálfstæðs atvinnurekstrar. Ég tek þetta fram vegna þess, hve hann lagði mikla áherzlu á, að okkar tilgangur væri að drepa niður allan minni atvinnurekstur í landinu, svo að Sambandið gæti tekið allan atvinnurekstur í landinu, - hann var að tala um auðvaldið og þá stóru. Síðan leggjum við megináherzlu á að hindra, að ríkissjóður geti hirt allan afrakstur af annarra starfsemi. Það gerði ríkissjóður undir forustu hv. 1. þm. Austf. Það þýddi lítið fyrir menn að leggja mikið í hættu, að reyna að berjast við óblíða náttúru og örðugar kringumstæður, því að ef þeim lánaðist að bera eitthvað frá borði, þá var ríkisræninginn alltaf í vasa þeirra sýknt og heilagt. Auðvitað verður núverandi ríkisstj. að reyna að lagfæra margar misfellur og gera ýmislegt, sem óvinsælt er. En það raskar ekki því, að það, sem fyrir okkur vakir, er að reyna að koma á sjálfstæðum atvinnurekstri sem allra flestra þegna þjóðfélagsins og halda yfir þeim hlífiskildi og greiða götu þeirra. Það er einmitt stefnan að reyna að lækna krabbameinið, sem komið var í þjóðfélagið og alla efnahagsstarfsemina, þannig, að þessi meginstefna megi blessast. Það er okkar stóra hugsjón. Það er ekki enn þá séð, hvort hún fær að lifa, það veltur á mörgu. En auðvitað er þetta hugsjónin. Við skulum athuga, hvað mikið má marka af því, sem hv. þm. sagði um aðgerðir og hugarfar ríkisstj., á því, sem hann sagði um það, sem hann á að þekkja miklu betur, en það er sína eigin stefnu og sína eigin framkvæmd. Hv. þm. hóf ræðu sína með því að lýsa, hversu allt stóð hér með blóma í árslok 1958, þegar hann fór frá völdum og hans flokkur, sem hafði stjórnarforustuna. Hann átti tæplega nógu fögur orð til þess að lýsa öllum þeim náðarsólum, sem forsjónin hafði látið skína á hann og hans starfsemi alla, og þeirri blessun, sem þessi starfsemi hafði fært yfir þjóðina. Það var eiginlega varla sá hlutur, skildist mér, sem betur varð á kosið, eins og þá stóð á. Hann sagði, að það hefðu aldrei verið betri aðstæður í íslenzku þjóðlífi. Hvað sagði Hermann Jónasson, þegar hann fór frá völdum 4. des. 1958. Þá sagði hann: Það er ný dýrtíðaralda skollin yfir þjóðina. Við erum alveg ráðlausir í stjórninni. Ég segi af mér. Hvað sagði efnahagsráðunautur þessa hv. fjmrh. þá? Hann var góður þá, var það ekki? Hann sagði: Við stöndum á gjaldþrotabarminum og riðum þar. Við verðum að gera tafarlausar ráðstafanir, því að ef við ekki gerum þær nú, þá er of seint að fást við þetta síðar. Þá missum við alveg tökin. - Er að furða, þó að þessi einn aðalráðamaður þeirrar stjórnar lýsti blessun sinni og aðdáun yfir því, hvernig komið var? En þannig lýsti hann sinum gerðum. Hann ætti ekki að vera að gera mér upp löngun til að rífa niður mitt ævistarf. Ég skal ekki gera honum þær getsakir sérstaklega, að hann vilji rífa niður hagsmuni almennings. En ég held, að honum hafi ekki síður en öðrum oft og einatt mistekizt. Nú lýsti hann ákaflega glæsilega stefnu Framsfl. Það hefði eiginlega verið alveg óþarfi að hafast nokkuð að, ef þeir hefðu bara fengið að vera við völd og halda áfram að blessa þjóðina. Hann sagði, að ég hefði sagt eftir þeirra viðskilnað, að ekki þyrfti nema 250 millj., til þess að allt væri í bezta lagi hér. Ég sagði, að þá yrði valið um það að leggja á nýja skatta að upphæð 250 millj., sem yrði meiri kjararýrnun fyrir almenning í landinu heldur en þær ráðstafanir, sem nú eru gerðar. En fyrir það vildu menn ekki inn á þá leið, að hún leiddi áfram lengra og dýpra í kelduna, í fenið, sem við vorum að sökkva í. Það væri þess vegna að mínu viti og okkar ekki um annað að ræða en að reyna að snúa við, reyna að rétta okkur úr kútnum, reyna að leggja inn á nýjar brautir, reyna að komast út úr eyðimörkinni. Þessi hæstv. ráðh. hafði lofað því, þegar hann settist í stjórnina 1956, að þá skyldu lækkaðir skattar og niður felldar allar uppbætur. En hvað var gert? Hann hafði lagt 1200 millj. kr. nýja skatta á þjóðina og uppbæturnar aldrei verið hærri. En ég segi: Ef stefnan var svona glæsileg, af hverju sagði þá Framsfl. af sér stjórnarforustunni og gafst alveg upp? Hvernig stóð á því? Af hverju framkvæmdi hann þá ekki þessa stefnu? Það er hægt að tala digurbarkalega, þegar maður er kominn í land úr skútunni, og láta aðra um að stýra henni. En af hverju reyndi þá ekki Framsfl. að bera fram á Alþingi þessar úrlausnir sínar? Jafnvel stjórnarsamstarfsmenn þeirra fengu aldrei neitt um þetta að vita, ef þá framsóknarmenn sjálfir hafa vitað það, sem ég veit að vísu ekki. Og hvernig blessuðust þessi handtök framsóknarmanna, meðan þeir réðu? Ég minni enn á, að þeir stórfelldu gengið sumarið 1958. 1200 millj. kr. nýir skattar voru lagðir á þjóðina. Og svo, þegar þessu var lokið, kom yfirlýsing stjórnarformannsins, sem ég áðan gat um, að það væri ekkert annað en strand framundan. Það er eitthvað annað en bjartsýnin, sem nú ríkir yfir ástandinu, sem þá átti að hafa verið. Ég trúi ekki, að jafnöflugur maður og hv. 1. þm. Austf. hefði hoppað í land af duggunni 4. des. 1958, ef ekki hefði verið alvarlegra umhorfs, ef einhverjar fleiri rottur hefðu ekki verið farnar að naga botninn á framsóknarduggunni um það leyti. Og ef menn spyrja, hvert þessi stefna hefði leitt okkur, þá leiðist mér að vera að endurtaka það. En ég þarf ekki að vera feimnari en hv. 1. þm. Austf. Ég hef oft heyrt flest af því, sem hann sagði. Hann má þess vegna ekki láta sér verða óglatt, þó að ég segi eitthvað, sem hann hefur heyrt áður. Ég vissi ekki, þegar seinni kosningarnar haustið 1959 fóru fram, hversu illa var komið í okkar þjóðlífi, og ég vissi það raunar ekki heldur, þegar stjórnin var mynduð. Og sannleikurinn var sá, að umhorfið varð æ því svartara sem dýpra var kafað í lindir sannleikans og fleiri upplýsingar lagðar á borðið - tölulegar upplýsingar - um efnahagsafkomu þjóðarinnar. Við komumst þá að því, að við höfðum á 5 árum notað 1050 millj. kr. meira en við öfluðum, að meðaltali er það 210 millj. á ári. Við komumst að því, að af þessu leiddi, að greiðslubyrðin, þ.e.a.s. sá hluti af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, sem nota þurfti til að greiða vexti og afborganir af því skuldafeni, sem við vorum að sökkva í, - greiðslubyrðin var orðin meira en helmingi hærri en hæst þykir fært í siðuðum þjóðfélögum. Hún var talin mundu komast í 12% árið 1961 af gjaldeyristekjunum í staðinn fyrir 5%, sem talið er hámark. Af þessu leiddi, að íslendingar gátu hvergi fengið lán. Þær stofnanir, eins og Alþjóðabankinn, gjaldeyrissjóðurinn, sem við eigum aðild að, neituðu algerlega að lána Íslendingum meira, af því að þær töldu, að það lægi fyrir utan ramma þeirra lagaheimilda, sem þessar stofnanir starfa eftir, að lána þjóð, sem þannig væri komin. Við vorum þess vegna dýpst sokknir í þessum efnum allra þjóða í veröldinni, sem ég veit um, nema ef til vill að einni þjóð undanskilinni. Þannig hafði sú stefna blessazt, sem hv. þm. var að miklast af. Við höfðum líka á fjórum árum þurft að horfa upp á gjaldeyrisaðstöðu þjóðarinnar versna um 300 millj. Við höfðum í árslok 1955 átt 220 millj. innistæður í frjálsum gjaldeyri, en í árslok 1959 er þannig komið, að þessar innstæður voru allar uppétnar og við höfðum fengið í staðinn skuld upp á 65 millj. Jafnframt hafði gjaldeyrisaðstaðan í jafnkeypislöndunum versnað um 15 millj. Þ.e.a.s.: gjaldeyrisaðstaðan hafði versnað á þessum 4 árum um 300 millj. Og það er satt, að við vorum þannig komnir, að í janúarmánuði 1960 vorum við með lífið í lúkunum á hverjum degi um, að öllum gáttum yrði lokað fyrir okkur og að Ísland kæmist í opinbert gjaldþrot eða greiðsluþrot út á við, sem hlaut að gereyðileggja áhrif þjóðar, sem þannig fór með sinn efnahag, án þess að illt árferði eða aðrar aðsteðjandi hættur eða voði hefði orðið á okkar vegi. Við vorum þannig komnir. Við vorum yfirleitt í flestum efnum þannig, að við höfðum yfirstigið það hámark, sem talið var fært nokkurri þeirri þjóð, sem vildi halda áliti umheimsins sem sjálfstæð þjóð í efnahagsmálum. Svo kemur það til viðbótar, að kerfið, sem við byggðum á og urðum að breyta, - kerfið, sem þessir menn segja um: Það var hægt að lagfæra þetta smátt og smátt, - bar feigðina í skauti sér. Útflutningssjóðurinn, sem átti að standa undir uppbótunum, var allur byggður á því, að maður, sem flutti út fyrir 100 kr., átti kröfu að meðaltali upp á 87 kr. á sjóðinn. Þegar svo var flutt inn fyrir þessar 100 kr., fékk þessi sjóður ekki 87 kr. sínar til baka, heldur aðeins kr. 68.50. M.ö.o.: þarna hlaut að skapast geigvænlegur halli. Hvaða ráð voru til þess að bæta úr þessum halla? Annaðhvort hlaut útflutningssjóður að stöðvast og þar með kerfið að verða gjaldþrota eða við yrðum að finna ný úrræði til að bæta úr hallanum. Til þess voru tvö úrræði. Annað var að flytja inn meira af lúxusvörum, hátollavörum. Þetta úrræði reyndi bæði vinstri stjórnin og stjórn Emils Jónssonar til að reyna að halda sjóðnum fljótandi. En báðar ráku sig á, að það hámark, sem þær höfðu hugsað sér að flytja inn af lúxusvöru, stöðvaðist af því, að sjóðinn vantaði gjaldeyri. Hitt ráðið var svo að taka lán eða éta upp sjóði. Við vorum búin að éta upp alla sjóði, eins og ég var að lýsa, og lán fengum við hvergi. Og kerfi, sem lifir á lánum, er dautt, þegar enginn vill lána okkur lengur. Þó að menn að öðru leyti hefðu viljað flana út í þessa feigðargöngu, hafði vantraustið á þjóðina sett slagbrand við því, að við gætum álpazt þessar ógæfuleiðir lengur en gert var undir forustu Framsfl. Auk þess gaf auga leið um það, að ef við hefðum haldið lengra á þessari braut, þá var endirinn enginn annar en sá, að einhvern tíma kom að því, að við yrðum að gera það, sem við erum nú að reyna að gera, en því lengur sem það dróst, því örðugra hlaut það að verða. Ég segi þess vegna, að því fer víðs fjarri, að það sé efnislega rétt, sem hv. ræðumaður sagði, að það hafi aldrei verið bjartara umhorfs í íslenzku þjóðlífi en þegar hann yfirgaf stjórnarskútuna. Það er miklu nær sanni, að þrátt fyrir einstakt góðæri höfum við aldrei verið komin nær því að glata efnahagslegu sjálfstæði en einmitt þá, og það er þess vegna, sem menn urðu að grípa til þeirra úrræða, sem auðvitað flestir hefðu viljað forðast. Það er svo rétt, þó að hann deildi ekkert sérstaklega á það, að eitt af því, sem stjórnin gerði og ekki var gert áður, var að hindra kaupgreiðslur eftir vísitölu. Það er vegna þess, að reynsla þjóðarinnar hefur sannað, að þessi kaupskrúfa hefur reynzt öllum til bölvunar. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) hefur nú margbent á það hér, að afleiðing kaupskrúfunnar hafi verið launþegum til bölvunar.

Þetta er misskilningur hjá hæstv. ráðh. Ég hef margsannað, að verðbólgan hafi verið auðmönnum til góðs.

Þessi hv. þm. hefur margsagt hér, að kaupmáttur tímakaupsins hafi verið minni í fyrra en 1947, þó að krónutalan breyttist úr kr. 8.88 yfir í kr. 22.19, að mig minnir.  Annars vil ég leyfa mér að segja það út af þessum vaxtahækkunum, að mér finnst Framsfl. og raunar aðrir vilja gleyma annarri hlið á málinu. Það er rétt eins og bankarnir tækju þetta fé allt til sín. Hver fær þessa vaxtahækkun? Er það ekki að langsamlega verulegasta leyti sparifjáreigandinn á Íslandi? Og hvernig hafa þeir mörgu tugir þúsunda, sem eiga sparifé, verið leiknir á undanförnum árum? Þeir hafa verið þannig leiknir, að vextirnir hafa verið svo lágir, að verðfall peninganna hefur verið meina en allir vextir til samans. Og nú er látið eins og það sé alveg goðgá, að þessir menn fái einhverja vexti, og ef þeir eiga að fá vexti, þá verða einhverjir að borga þá. Ég ætti ekki að vera formælandi þeirra, sem vilja þyngja bagga þeirra, sem eru skuldugir. Ég er það ekki heldur. En ég þori að horfast í augu við nauðsynlegt verk, þó að það sé óvinsælt, - það þori ég. Auðvitað er ég meðal þeirra, sem af skilningi á atvinnuháttum og atvinnulífi þjóðarinnar munu fagna þeirri fyrstu stund, sem auðið verður að lækka vextina, og mun sækjast eftir því, að hún renni upp sem allra fyrst, - ég fer ekkert leynt með það. Við vitum sjálfir, að það er örðugt að lifa, þegar verið er að komast út úr verðbólguhugsunarhættinum og yfir í það, sem heilbrigt er. Það kostar fórnir, og það kostar að reyna að vekja skilning manna á því, að það er ekki alltaf hægt að segja: Mér gengur illa, ríkissjóður á að borga. - Það verður að reyna að koma þessu þannig fyrir, að atvinnurekendur, stórir og smáir, og ekki síður smáir en stórir, geti haldið uppi sínum rekstri, komið honum á heilbrigðan grundvöll, greiða fyrir þeim, eftir því sem hægt er, en að reyna að kenna mönnum, að þeir verða sjálfir að gæta fjár síns og láta nægja, að ríkisvaldið greiði fyrir í aðalefnum og a.m.k. drepi þá ekki niður með skattafarganinu, eins og var mjög gert undir forustu hv. 1. þm. Austf. Það er eitt, sem mig langar til að benda hv. þm. á, eða spyrja hann um: Hefur hann hitt nokkurn sérfræðing í þessum efnum, - hann er það nú ekki, ég er það ekki heldur, - sem er ekki sammála um, að það hafi verið nauðsynlegt að gera þetta? Það hljóta að vera hagfræðingar, sem hann ber traust til, sem hann getur spurt um þetta. Ég hefði gaman af að heyra nöfn þeirra hagfræðinga, sem eru á því máli, að það hafi verið hægt að halda áfram á fyrri braut. Það er nú að vísu orðinn háttur hér að nota það eiginlega sem skammaryrði að vera sérfræðingur.  Ég skal ekki fara að ræða hér um það, hvernig horfur eru í þessari baráttu okkar. Þær eru að sjálfsögðu örðugar. Sumt horfir vel, annað miður. Hv. þm. var að tala um, að það væri svo sem ekki mikið að marka, hvernig gjaldeyrisaðstaðan væri, hvort hún væri 7 millj. betri en á góunni. Það er nú talið, að við stöndum 95 millj. skár en við gerðum um áramótin. Það hefur verið sagt, að við höfum tekið 800 millj. kr. lán og eytt því öllu. Ekki einum einasta eyri af þessum 800 millj., yfirdráttarheimild okkar, hefur verið varið til annars en að greiða óreiðuskuldirnar, sem við vorum í, þegar við tókum við völdum, óreiðuskuldir bankanna, vanskilaskuldirnar, og gjaldeyrisaðstaðan er 95 millj. kr. skárri en þegar við tókum við. Og eins er með sparifjáraukninguna. Ég hjó í það í Hagtíðindunum, að sparifjáraukningin hafði í apríl–september í ár verið 39 millj. kr. meiri en á sama tíma í fyrra. Það er gott merki, svo langt sem það nær. Og mér þykir ákaflega gleðilegt, að allir spádómar hagfræðinganna um vísitöluna virðast ætla að standast. Ef ekki koma einhver ófyrirsjáanleg óhöpp, þá verður vísitalan 104 stig. Það var það, sem við höfðum gert ráð fyrir. Þá er það ekki heldur í samræmi við spádóma stjórnarandstöðunnar, að atvinnan í landinu hefur verið mjög blómleg, og meðan svo er, þá er miklu borgið. Ég játa hins vegar, að það er náttúrlega marga örðugleika við að etja núna og suma, sem var ekki hægt að sjá fyrir. Það út af fyrir sig vissum við að mundi kosta vissar fórnir að eiga að hætta að éta árlega 200 millj. kr. af annarra fé, eins og við höfum gert, og fara í stað þess að borga skuldir. Það er einnig staðreynd, að andvirði síldarafurða annars vegar og verðfall á lýsi og mjöli hins vegar umfram það, sem við áttum von á, munar hvorki meira né minna en 300 millj., eða 12% af andvirði útflutningsvörunnar. Svo kemur hv. 1. þm. Austf. og segir: Þetta er nú meira kerfið. Það þolir þá ekki verðfall og aflabrest og annað því um líkt. - Ég vil segja, að ég skammast mín fyrir margt meira en það, þótt mér hafi ekki tekizt að finna út kerfi, sem við getum blómgazt í, þó að aflabrögð séu afleit og verðfall enn þá verra. Ástandið er þannig núna, að fyrir utan, að við erum hættir að éta annarra fé og byrjaðir að borga, þá höfum við orðið fyrir aflabresti og verðfalli. Aflabresturinn á togurunum er svo mikill, að hann er alveg óþekktur í sögu þjóðarinnar. Ekki bætir lokun brezka markaðsins. Og það eru líka miklir örðugleikar, sem stafa af því, að útgerðarmenn hafa fjárfest allt of mikið. Ég veit ekki, nema sumir útgerðarmenn, sem nú kvarta sáran, gætu spurt sjálfa sig, hvað þeir hefðu fjárfest mikið á þessu ári, áður en þeir fara að skrifa meira í blöðin en búið er að gera. Ég sé, að fundartími er liðinn, og skal ég þess vegna ekki orðlengja þetta meira. Það er náttúrlega afar margt, sem væri hægt að segja í sambandi við þetta, en það verður þá að gerast síðar af öðrum eða mér, eftir því sem atvik standa til. Ég leyfi mér að enda þessi orð með því að segja, eð þetta böl, sem við erum að stríða við núna, er arfur eigin synda og áreiðanlega ekki sízt synda Framsfl. - og að því er varðar stjórnir ekki sízt að rekja til synda vinstri stjórnarinnar. Og ég segi enn þá, að menn munu fá að sjá, hvað af hlýzt, ef þeim tekst með rangfærslum og útúrsnúningum og öðru verra að brjóta niður viðreisnina, sem nú horfir sæmilega um, ef menn fást til að una henni enn um nokkurt skeið.



Herra forseti. Þótt hv. 1. þm. Austf. (EystJ) hafi gefið til þess ríkulegt tilefni í hinni löngu ræðu sinni að ræða efnahagsástandið almennt, mun ég ekki gera það nú, enda, eins og hv. forseti tók fram, venjulegum fundartíma lokið, en til þess mun áreiðanlega gefast tilefni mjög bráðlega að ræða þau mál ýtarlega við hv. þm. En ég vildi aðeins segja örfáar setningar um þetta frv., fyrst og fremst vegna þess, að í hinni löngu ræðu sinni gat hv. þm. ekki um allt það, sem í frv. felst. Hann lýsti frv. sem frumvarpi um lækkun á útlánsvöxtum bankanna. En frv. er meira. Það er líka um lækkun á innlánsvöxtum af sparifé, en þetta láðist hv. þm., þótt hann talaði mjög lengi, að taka fram í ræðu sinni. En það er sannarlega ekki þýðingarminni þáttur málsins, að það fjallar um lækkun sparifjárvaxtanna, en hitt, að það fjallar um lækkun útlánsvaxtanna. Það, sem mig langaði til þess að benda á, og það er hið eina, sem ég vildi segja við þessa umr., er, hverja þýðingu þessi þáttur frv. raunverulega hefur. Meðalupphæð sparifjár í bönkum og sparisjóðum, síðan vaxtabreytingin kom til framkvæmda 22. febr. s.l., hefur numið 2070 millj. kr. Á þeim tæpum 8 mánuðum, sem liðnir eru, síðan vaxtabreytingin kom til framkvæmda, hafa sparifjáreigendur eignazt rúmar 53 millj. kr. vegna vaxtahækkunarinnar. Eins og allir vita, er vöxtum bætt við sparifjárinneignir manna um áramót. Sparifjáreigendur í landinu munu um næstu áramót fá 67 millj. kr. meira en ella vegna vaxtahækkunarinnar, sem þetta frv. á nú að ógilda eða afturkalla. Á heilu ári græða sparifjáreigendur 80 millj. kr. á vaxtahækkuninni. Þetta frv. er um það að svipta sparifjáreigendur í landinu 80 millj. kr. á ári. Það fæst ekki rétt mynd af frv., nema þetta sé einnig haft í huga.



Herra forseti. Á þskj. 50 á ég ásamt tveim öðrum hv. þm. Suðurlands brtt. við frv. til l. um breyt. á vegalögunum frá 1947. Þar er lagt til, að nokkrir sýsluvegir í Suðurlandskjördæmi verði teknir í þjóðvegatölu. Ekki mun þess þörf að viðhafa mörg orð um nauðsyn góðra vega og þeir séu sem víðast um byggðir landsins. Það er undirstaða þess, að fólkið fái lifað og starfað á heilbrigðan og eðlilegan hátt í stóru, en strjálbýlu landi. Þetta vita allir og skilja margir. Alþ. hefur á undanförnum áratugum átt sinn ríka þátt í því að halda uppi og færa út vegakerfið. Og oft hafa verið lagðir miklir fjármunir af mörkum í því efni og mikið áunnizt. Þó er að sjálfsögðu margt eftir, og ætíð þarf að halda við þessu viðamikla vegakerfi. Allt kostar þetta mikið fé, nýbyggingar vega og brúa ásamt viðhaldi hvors tveggja. Það er því mjög athugavert, þegar svo er komið, að framlög til þessara framkvæmda fara á síðustu tímum ört lækkandi, um leið og þörfin fyrir aukinn styrk í þessu efni er vaxandi og aldrei meiri. Það er auðsýnt, að vegna aukinnar tækni og hraða í verklegum efnum öllum ásamt síauknum og öflugri farar- og flutningskosti færist sífellt í aukana nauðsyn traustara og öruggara vegasambands. M.a. þarf tvennt að ske. Annars vegar að leggja fullan þunga á fjárframlögin til þessara framkvæmda og spara sízt. Það má þess vegna engan veginn eiga sér stað, að slíkt framkvæmdafé verði dregið inn undir aðra rekstrarþætti ríkisbúskaparins. Það getur ekki gengið til lengdar, án þess að stórtjón verði að og óbætanlegt, að halda þá braut, að vega- og brúakerfið fái ekki það fjármagn, sem því er brýnasta nauðsyn að ná til sín. Og þjóðin getur ekki þolað heldur þá stefnu, því að slíkt leiðir vitaskuld að lokum til hörmungarástands og landauðnar. Í þessu efni þurfa fjárlögin að taka fjörkipp, sem verulega munar um. Hins vegar þarf svo að leggja stóraukið kapp á að byggja vegina upp úr varanlegu efni og traustara en verið hefur. Við það sparast viðhaldsféð að sjálfsögðu til mikilla muna, sem kæmi haganlegum nýbyggingum mjög til góða. Auk þessa yrði allur farkostur, sem slíkra vega nýtur, margfalt endingarbetri. Mundi það spara stórfé, bæði einstaklingum og þjóðfélaginu. Allt er þetta okkur að sjálfsögðu ljóst, og þetta er engin ný kenning. En eftir er að fylgja fram þessum nauðsynjamálum frekar en verið hefur. Allt, sem horfir þar til bóta og gert er til hægri verka, kemur aftur margfaldlega til þjóðarbúsins í aukinni hagsæld fólksins og atvinnuveganna. Ríkisfé getur ekki orðið betur varið. Þá vil ég leyfa mér að víkja örfáum orðum almennt að þeim tillögum, sem eru á þskj. 50. Svo sem kunnugt er, er óvíða í landi hér utan Reykjavíkur og nágrennis meiri umferð en á Suðurlandsundirlendinu. Á Suðurlandi eru fjölbýl héruð og blómleg mjög. Landbúnaður er þar rekinn í stóru sniði og flutningaþörfin alveg geysileg. T.d. eru daglegir flutningar mjólkur um svo að segja allt Suðurlandsundirlendið. Þarna eru svo margs kyns umsvif önnur og atvinnurekstur, og vafalaust bíður þessa landshluta mikil framkvæmdaöld og framfara sakir landkosta og legu. Hafnleysi við strendur fyrir Suðurlandi hefur svo orsakað, að vegaþörfin er í þessum héruðum mun meiri og ríkari en annars staðar. Á Suðurlandi eru af þessum sökum einhverjir stærstu sýsluvegasjóðir og mikill fjöldi sýsluvega og hreppavega. T.d. í Rangárvallasýslu einni eru 87 sýsluvegir fyrir utan hóp af hreppavegum, og í Árnessýslu eru 110 sýsluvegir, og er sá sjóður, sýsluvegasjóður Árnesinga, sá stærsti hér á þessu landi. Það er því ofur eðlilegt, þegar vegalög eru tekin til athugunar og endurskoðunar, að frá þessum héruðum komi óskir um upptöku sýsluvega í þjóðvegatölu til þess að létta á þeim þrýstingi, sem er heima fyrir, svo að hægt verði þá samsvarandi að taka við nýjum sýsluvegum. Um einstaka vegi í þessum brtt. tel ég ekki ástæðu til á þessu stigi máls að ræða. Þeir eru úr Árnessýslu 6 talsins, 16 úr Rangárvallasýslu, 4 úr Vestur-Skaftafellssýslu og einn úr Vestmannaeyjum. Það má segja um Vestmannaeyjar, að þær hafi ekki verið þungur baggi í vegalegu tilliti á ríkissjóði. Aftur á móti hefur ríkissjóður gert mjög mikið fyrir vegi hjá okkur á Suðurlandsundirlendinu, og það vil ég strika undir. Það sýnist rétt að láta þessar till. fara til n., sem verður sjálfsagt samgmn. Ef að venju lætur og þar eð um svona marga sýsluvegi er að ræða, þá er það skiljanlegt, að fáir einir þeirra verði teknir inn í senn. Er það mikið vandamál að velja úr, sérstaklega úr þeim vegum, sem eru á þskj. 50, því að erfitt er að gera upp á milli flestra þessara vega. En það verður þá að vera háð samkomulagi þm. kjördæmisins, hverjir vegir verða fyrir því, ef vegalög verða opnuð á annað borð. Ég vil svo að lokum vænta þess, að hv. samgmn., sem þessar till. væntanlega ganga til, taki vel og myndarlega á þessum málum.