Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur haft til meðferðar frv. til laga um breyt. á lögum um tollskrá o. fl. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. n., en álit meiri hl. er á þskj. 557. Þetta frv. er eingöngu flutt til samræmingar á tollnafnaskrá Tollasamvinnuráðsins. Meiri hl. n. er því þeirrar skoðunar, að ekki sé ástæða til að fara nú af þessu tilefni út í meiri endurskoðun á gildandi tollskrá en sem af þessu leiðir, og þess vegna flytur meiri hl. ekki brtt., sem varða lækkun tolla, og styður ekki heldur fram komnar brtt. Það má segja að þar hafi skilið á milli meiri hl., fulltrúa stjórnarflokkanna, og minni hl., hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, en fjarverandi afgreiðslu málsins var hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason. Í samráði við fjmrn., en ekki sérstaklega að ósk þess, flytur meiri hl. nokkrar brtt. á þskj. 558. Þessar brtt. horfa allar til leiðréttingar og til lausnar á vafamálum og ágreiningsmálum sem upp hafa komið. Ég skal nú rekja þessar brtt. með örfáum orðum. Það er þá fyrst brtt. við 1. gr. frv., en þar er bætt við nokkrum orðum. Þetta er tollskrárnúmer 39.07.81 Skúffuskápar. Bætt er við orðunum: og hlutar til þeirra. En þessir hlutar til skápanna hafa verið í 70% tolli á móti 34%, sem þetta tollnúmer segir til um. 2. brtt. gengur út á það að lækka tolltaxta úr 7% og niður í 0. Í 3. brtt. er skotið inn orðum, en það tollskrárnúmer á við vélaþéttingar úr asbesti og asbestblöndum. Þar er skotið inn orðunum : og efni í þær. Átt er við efni í vélþéttingar. Í 4. brtt. er bætt við nýjum undirlið: færibönd - og þarfnast ekki sérstakrar skýringar. Í 5. brtt. er einnig bætt við orðum í d-lið og e-lið. Við tollskrárnúmer 85.01.31 er bætt orðunum: og minni. Í stað orðanna „600 volt“ komi: 660 volt. Þetta eru líka beinar leiðréttingar. 6. brtt. er nýr liður í tollskránni. 17. undirliður. Ökutæki með burðarþol 3 tonn og þar yfir til flutnings bæði á mönnum og vörum ótalið annars staðar, þar skuli tolltaxti vera 30%, en þessi tæki hafa verið tolluð með 90% tolli og hefur svo verið gert fyrir hrein mistök eða gleymsku við setningu síðustu tollskrárlaga. Í b-lið þessara brtt. er eingöngu verið að hækka krónutölu, það á við gjafir sem hafa verið tollfrjálsar allt að 5 þús. kr., en það er hækkað í 10 þús. kr. Eins og ég sagði áðan treystir meiri hl. n. sér ekki til að fylgja brtt. sem fluttar hafa verið. Í sambandi við brtt., sem fluttar voru á þskj. 451 af hv. þm. Pálma Jónssyni, Ingólfi Jónssyni og Páli Péturssyni, vil ég aðeins segja örfá orð. Þær styður meiri hl. n. ekki vegna þess að þar er um að ræða beina lækkun tolla úr 7% í 4% og 2% eftir árum, en auk þess er í 2. lið brtt. komið með till. um nýjan undirlið við tollflokk 87.01. undir lið 32, almennar hjóladráttarvélar með drifi á öllum hjólum. Ég vil upplýsa að fyrir liggur nú bréf frá fjmrn. sem tekur af allan vafa um að hjóladráttarvélar með drifi á öllum hjólum verða flokkaðar í þennan tollfokk, 87.01.31, og þarf því ekki að gera þarna nýjan undirlið eins og till. gerir ráð fyrir. Þessar vélar fara því í sama tollflokk og aðrar, þ. e. a. s. í 7%. Þetta bréf liggur nú fyrir og fjmrn. hefur sent það til tollstjóra, sýslumanna og bæjarfógeta. Að öðru leyti ætta ég ekki að gera þessar brtt. eða aðrar að umræðuefni, enda hefur ekki verið talað fyrir þeim. Þá vil ég aðeins geta um eina leiðréttingu, sem þarf að gera, en ekki þótti ástæða til að vera að flytja sérstaka brtt. um, vegna þess að þar er um augljósa ritvillu að ræða. Það er í 30. till. í frv. Í 30. till., 44. kafla, 44.09.22, þar sem talið er upp: trjáviður í göngustafi, regnhlífar, handföng. Þetta á að færast í eitt orð og vera regnhlífahandföng. Þetta vildi ég láta koma hér fram, vegna þess að fyrir liggur bréf frá fjmrn., þar sem bent er sérstaklega á þetta, en engin ástæða er til að flytja um það sérstaka brtt. Meira þarf ég í sjálfu sér ekki að segja um þetta mál. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem ég hef hér greint frá og eru á þskj. 558.

Frsm. minni hl. (Lúðvík Jósepsson) : Hæstv. forseti. Eins og þegar hefur komið fram varð fjh.- og viðskn. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. vill afgreiða málið með mjög litlum breytingum og í rauninni án þess að hreyfa að nokkru við einstökum tolltöxtum, en eins og sagt hefur verið er þetta frv. fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Það miðar að því að skýra út ýmis atriði og samræma þau svonefndri tollasamvinnuskrá, sem við miðum tollareglur okkar við, en í rauninni fjallar þetta frv. ekki um breytingar á tolltekjum ríkissjóðs. Ég tel fyrir mitt leyti, að eðlilegt sé eins og nú er ástatt að gera nokkrar efnisbreytingar á tollskránni fyrst málið liggur hér fyrir. Ég tel það orðið tímabært. Ég hef áður vakið athygli á því, að svo er nú komið, að þeir tollstigar, sem við er miðað í tollalöggjöf okkar, tollskrá okkar, eru svo úr lagi gengnir að í rauninni er ekki viðunandi að hafa þá öllu lengur í því formi, sem þeir eru nú í. Ég hef nokkrum sinnum bent á að þetta væri afleiðing af þátttöku okkar í EFTA og eins með þeim sérsamningi sem við gerðum síðar við Efnahagsbandalagið, að stefnt var að því að lækka tolla á innfluttum vörum hingað í allríkum mæli í þrepum. Í mörgum greinum leiddi þetta til þess, að þær vörur, sem áður voru í nokkuð háum tollflokkum í tollskrá okkar, eru nú komnar niður í 0 eða niður undir 0, mjög lágan tollflokk samkv. þessu samkomulagi, séu vörurnar fluttar inn frá svonefndum EFTA-löndum eða frá löndum Efnahagsbandalagsins. En þetta gildir eingöngu um svonefndar EFTA-vörur eða samkeppnisvörur, þ. e. a. s. iðnaðarvörur sem eru þess eðlis, að þær eru framleiddar hér í landinu jafnframt. Hins vegar hefur þessi tollabreyting aldrei náð til þeirra vara sem ekki teljast samkeppnisvörur, ekki teljast EFTA-vörur, eru sem sagt ekki framleiddar hér í landinu. Þær vörur hafa ekki fallið undir þessa tollalækkun og standa því eftir margar hverjar í hinum háu gömlu tollflokkunum. Af þessu hefur leitt hið mesta ósamræmi í tollheimtunni. Ég álít að ekki verði unað við það til lengdar að búa við þetta misræmi. Hvort tveggja kemur til, að vörur, sem fluttar eru inn frá löndum Efnahagsbandalagsins og EFTA-landsvæðanna, eru í mörgum tilfellum fluttar inn í landið án þess að af þeim þurfi að greiða tolla, en ef sams konar vörur eru fluttar inn í landið frá löndum utan EFTA-svæðisins og Efnahagsbandalagssvæðisins bera þessar vörur allháa holla. Þessi mismunur getur í sumum tilfellum valdið okkur beinum skaða þjóðhagslega séð. Menn eru blátt áfram fyrir tollamismun knúnir til þess að kaupa inn þær vörur, sem eru í eðli sínu dýrari eða verri en þeir gætu fengið annars staðar, en það er sams konar vara í hærri tollflokki. Þetta misræmi verður að leiðrétta og er ekki hægt að horfa fram hjá þessu endalaust. Svo er hitt misræmið, að þar sem vörur voru áður saman í tollflokki, oft og tíðum í háum tollflokki, skuli vissar vörur vera eftir í gamla háa tollflokknum, t. d. er greiddur af þeim 80% tollur, en aðrar vörur, sem voru með í þeim tollflokki lengst af áður, eru hins vegar komnar niður undir 0 í tollflokki. Út úr þessu kemur hið mesta afskræmi þegar menn líta á tollskrána. Menn fá það t. d. út úr þessu, að hvers konar heimilisvörur, eins og t. d. búsáhöld, eru í einna hæsta tollflokknum hjá okkur. Öll búsáhöld svo að segja eru í 80% tollflokki á sama tíma sem margskonar aðrar vörur, sem engum manni dettur í hug að jafna að notagildi og þörfum saman við búsáhöld, eru hins vegar komnar niður í 0 tollflokk eða mjög lágan tollflokk. Ég tel að óhjákvæmilegt sé að taka á þessu vandamáli, sem allir viðurkenna, og fikra sig áfram í þá áttina að lækka þessa gífurlega háu tolla sem hvíla á ýmsum nauðsynjavörum sem hafa ekki hlotið neina tollalækkun vegna þess að þessar vörur flokkuðust ekki undir svonefndar samkeppnisvörur, eru ekki framleiddar hér í landinu. Þetta gildir einnig að verulegu leyti um hvers konar rafmagnstæki, áhöld sem nú eru talin alveg óhjákvæmileg á nútímaheimili, og áhöld, sem jafnvel hafa fengið aukið gildi vegna þess að heimilisstörfin eru nú unnin með nokkuð öðrum hætti en áður var. Þegar t. d. eiginkonan sækir meira út á hinn almenna vinnumarkað og er farin að vinna þar fyrir beinum tekjum og það í allríkum mæli, eins og við vitum að hefur verið þróunin nú um skeið, þá kallar það af sjálfu sér á, að á heimilinu þurfa að vera ýmiss konar vinnutæki sem eru orðin alveg ómissandi. Þar skulum við t. d. nefna tæki eins og þvottavél og hvers konar rafmagnsheimilistæki. Þessi tæki eru í gífurlega háum tollflokkum hjá okkur, á sama tíma sem ýmsar aðrar iðnaðarvörur, sem ekki verður líkt saman á nokkurn hátt við notagildi þessara vara, hafa þegar verið lækkaðar í tollflokki mjög verulega Af þessum ástæðum flyt ég nokkrar brtt. við gildandi tollskrá, sem fara í þá átt að þar er miðað við að lækka tollstigann á innflutningi, eins og t. d. á búsáhöldum og heimilisrafmagnstækjum, ýmsum slíkum heimilistækjum. Ég hef þó talið rétt, af því að þessar vörur eru í háum tollflokki enn þá, að stiga þetta í nokkrum skrefum. Ég geri því yfirleitt ráð fyrir því, að við næstu áramót verði búsáhöld í 40% tollflokki, en þau eru nú í 80% tollflokki, og lækkuðu svo aftur í ársbyrjun 1980 í 20% tollflokk. Mér er ljóst, að í samanburði við margar aðrar vörutegundir er 40% tollflokkur á búsáhöldum allt of hár. En menn verða að hafa í huga, að þarna er verið að leggja til að lækka þennan toll um helming. Á sama hátt styð ég till. um að rafmagnsheimilistæki, eins og t. d. þvottavélar og frystiskápar, hrærivélar og ryksugur, svo að dæmi séu tekin, lækki líka í tollflokki úr 80% í 40% frá næstu áramótum og síðan í 20%. Þarna er að mínum dómi um „prinsip“ -ákvörðun að ræða, hvort hv. alþm. vilji fallast á þetta sjónarmið, að stiga eigi fyrsta skrefið í þá átt að lækka þá háu tolltaxta sem eru á nauðsynjavörum, eins og búsáhöldum og heimilistækjum ýmsum, eða hvort menn segja enn einu sinni, og þá vil ég minna á að þeir hafa sagt það áður þegar fjallað hefur verið hér um breytingar á tollskránni, - að þeir séu ekki viðbúnir að taka afstöðu til þessa máls og vilja geyma málið. En menn eru búnir að hafa þetta fyrir framan sig svo lengi, að ég tel að nú eigi á það að reyna, hvaða hv. alþm. vilja fallast á að stiga þarna fyrsta skrefið og lækka þessa tolltaxta. Það er alveg ósæmilegt að innheimta af hvers konar búsáhöldum 80% toll, á sama tíma sem ýmiss konar glysvarningur er kominn niður í 20–30% tollflokk. En svona er þessu sem sagt varið nú. Brtt. mínar ná einnig til annars en þessa sem ég nú hef nefnt. Allmikið hefur verið um það rætt að undanförnu, að ýmsar vélar og ýmis tæki, sem landbúnaðurinn notar, eru í nokkru hærri tollflokki en hliðstæðar vélar og tæki, sem iðnaðurinn notar til starfsemi sinnar. Bændasamtökin í landinu hafa gert kröfur í þá átt, að þessir tollar verði lækkaðir. Ég tel að þarna sé um réttlætismál að ræða og sé réttmætt, ekki síst eins og sakir standa nú hjá íslenskum landbúnaði, að verða við því að lækka þessa tolla til samræmis við það sem þegar hefur verið gert hjá iðnaðinum. Ég flyt allmargar till. í þessa átt, um það að færa tolla á vélum og áhöldum og ýmsum tækjum, sem landbúnaðurinn notar, hreinlega niður í 0, eins og algengast er nú orðið um iðnaðarvélar og tæki. Ég vil gjarnan láta á það reyna, hver er afstaða manna til þessa, hvort það er eins og með söluskattinn á kjöti og kjötvörum, að menn geti aðeins samþykkt þetta á almennum fundum, þar sem þeir mæta með bændum, og gera þar kröfur um þetta, en þeir felli svo hliðstæðar till. á Alþ. þegar þær eru bornar upp. Það er að mínum dómi lærdómsríkt að heyra slíkt og sjá. En þá verður það líka að koma fram. Út frá þessu sjónarmiði lýsi ég því yfir, að ég styð þær brtt., sem fluttar eru af þremur hv. þm., Pálma Jónssyni, Ingólfi Jónssyni og Páll Péturssyni og er að finna á þskj. 451, en þær till. miða allar að því að lækka nokkuð tolla á landbúnaðarvélum og áhöldum. Þó að ég telji að í rauninni hefði átt að lækka þessa tolla alveg niður í 0, þá er þarna um verulega tollalækkun að ræða og stefnt í rétta átt. Mun ég styðja þessar till. auk þeirra sem ég flyt um sama efni og er að finna á þskj. 589. Í þriðja lagi eru svo till. sem ég flyt um lækkun á tolltöxtum af vélum og tækjum til fiskiðnaðar. Ég álít að það sama eigi að gilda um vélar og tæki til fiskiðnaðar og vélar og tæki til landbúnaðar og um það, sem nú gildir á slíkum tækjum hjá iðnaði, feila eigi þessa tolla niður. Till. mínar eru miðaðar við þetta. Ég vil á það benda að þessir tollar, sem hér er um að ræða af vél- og tækjum, sérstaklega til landbúnaðarins, skipta ríkissjóð engu afgerandi máli, þó að þeir skipti bændur í einstökum tilfellum talsverðu máli. Hér er ekki um slíkar fjárhæðir að ræða, að þurfi að setja fjárhag ríkissjóðs í neina hættu ef þær væru niður felldar. Svipað má auðvitað segja um tolla af vélum og tækjum til fiskiðnaðar. Þó að þar sé um talsvert stærri fjárhæð að ræða þegar á heildina er lítið, þá er ekki heldur um svo mikla tekjuröskun að ræða að neinum úrslitum valdi fyrir ríkissjóð. En þarna er um réttlætismál að ræða, og miðað við stöðu þessara atvinnuvega tel ég alveg sjálfsagt að þetta verði leiðrétt nú við meðferð þessa máls. Afstaða mín er sem sagt þessi til málsins, að ég flyt brtt. um lækkun á tolltöxtum sem hægt er að flokka í þrjá meginflokka. Í fyrsta lagi legg ég til að lækka nokkuð allra hæstu tollataxta á nauðsynjavörum, eins og heimilistækjum og búsáhöldum, í öðru lagi að lækka tolla á vélum og tækjum til landbúnaðar og í þriðja lagi að lækka tolla á vélum og tækjum til fiskvinnslu. Um þetta fjalla till. mínar. Mér er ljóst að gera hefði þurft miklu meiri breytingar á tollskránni en till. mínar ná til. Ég tel að það sé í rauninni búið að dragast allt of lengi að taka til endurskoðunar þennan þýðingarmikla tekjustofn ríkisins og það eigi einmitt að gerast nú. Þegar tekjustofnalöggjöfin sem heild er til endurskoðunar ber að sjálfsögðu að taka á þessu máli, vegna þess m. a. að ég held að allir viðurkenni það, að eins og þessum málum er nú fyrir komið verði þetta að teljast óeðlilegt, ósanngjarnt, og það sé því orðið aðkallandi að gera þessar breytingar. Ég hef þá gert grein fyrir brtt. mínum. og aðalágreiningi mínum við meiri hl. n., sem vill fallast á að afgreiða frv. sem snertir lítið sem ekkert við tolltöxtum, en er aðeins í rauninni tolltæknilegs eðlis, útskýringar á ýmsum ákvæðum í sambandi við einstaka tollliði, án þess að hreyft sé við meginatriðum málsins, sem eru tolltaxtarnir. Ég vænti þess, að till. mínar og þau sjónarmið, sem ég hef gert grein fyrir, nái fram að ganga og verði fyrsta skref til þessarar leiðréttingar á tollskránni.



Herra forseti. Á þskj. 451 hef ég ásamt hv. þm. Ingólfi Jónssyni og Páli Péturssyni leyft mér að flytja litlar brtt. við það frv. sem hér liggur fyrir. Þessar brtt. taka til örfárra tækja, sem notuð eru í landbúnaðinum, og eru fluttar til samræmingar við tolla af öðrum slíkum tækjum sem landbúnaðurinn notar. Þegar lögum um tollskrá var breytt á síðasta Alþ. voru lækkaðir tollar á allmörgum tækjum til atvinnuvega í landinu, þ. á m. á ýmsum tækjum til landbunaðar og raunar meiri hluta þeirra tækja sem notuð eru við landbúnaðarstörf. Hins vegar vildi svo einkennilega til, að nokkur landbúnaðartæki voru skilin eftir við þessar breytingar og voru áfram í hærri tollflokki. Þarna lít ég svo á að hafi verið um mistök að ræða fremur en að af ásetningi væri gert. Það frv., sem hér er flutt, er, eins og fram hefur komið, mjög svo tæknilegs eðlis. Þrátt fyrir það eru í frv. breytingar sem fela einnig í sér lækkun á tollum einstakra vörutegunda, sem gert er vegna samræmingar á tollskrárnúmerum og öðrum þáttum tollskrárinnar. Enn fremur heyrðum við það í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., að n. flytur örfáar brtt. sem sumar hverjar fela einnig í sér lækkun á tollum einstakra vörutegunda til samræmis við önnur ákvæði frv. Þetta er í sjálfu sér eðlileg málsmeðferð og ekki nema gott um að segja. En þá er einnig að mínum dómi eðlilegt að fram komi og verði samþykktar um leið till. sem fela í sér algerlega sambærilega leiðréttingu og samhæfingu tollskrárnúmera eins og meiri hl. n. hefur rætt um. Ég skal í örfáum orðum rekja þær till. sem ég mæli fyrir og fluttar eru, eins og ég hef þegar sagt, af hv. þm. Ingólfi Jónssyni og Páll Péturssyni með mér. Það er í fyrsta lagi um ámoksturstæki við almennar hjóladráttarvélar í öðru lagi um almennar dráttavélar til landbúnaðar, þ. á m. fjórhjóladrifsdráttarvélar, en þær voru í mun hærri tollflokki en dráttarvélar með drifi á tveimur hjólum. Komið hefur fram, að hæstv. fjmrh. hefur með reglugerðarbreytingu flutt þessa tegund dráttarvéla í sama tollflokk og hinar venjulegu hjóladráttarvélar til landbúnaðar, og get ég þá sagt það strax, að tollskrárnúmer 87.01.32, sem er að finna í brtt. okkar félaga, er óþarft og sá tölul. verður dreginn til baka. Þá er einnig um að ræða lækkun á tolli húsa fyrir dráttarvélar og í fjórða lagi lækkun á tolli vagna, sem notaðir eru við heyvinnu eða áburðardreifingu. Þessi tæki flest eru nú í 7% tollflokki, en færast miðað við till. okkar til samræmis við nálega öll önnur vinnutæki í landbúnaði, í 4% tollflokk á árinu 1978 miðað við almenna reglu og í 2% á árinu 1979, en verða tollfrjáls frá EFTA-löndum. Þessi atriði, sem ég hef rakið og eru, eins og ég hef þegar sagt, einungis til samræmingar, eru takmörkuð við þessa fáu liði. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Austurl., að eðlilegt hefði verið, miðað við ýmsar vélar til iðnaðar, að þessi tæki færðust niður í 0 í tollskránni. En við, sem flytjum þessar till., vildum ekki hverfa að því ráði, vegna þess að þá hefðum við brotið það, sem er höfuðtilgangur okkar, að færa þessi tæki til samræmis við önnur sambærileg og líta á þessar till. einvörðungu sem leiðréttingu á tollskránni, vegna þess sem ég ætla að hafi verið mistök við setningu laganna um tollskrá á síðasta Alþingi. Ég er nokkuð undrandi á, að hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. skyldi eigi sjá sér fært að taka þessar litlu brtt. upp í sínar og gera þær að sínum till., m. a. vegna þessara orða, sem ég hef þegar mælt, en einnig vegna þess að þessar till. eru það smáar í sniðum að þær kosta ríkissjóð nauðalítið fé, sem ég hef nú ekki fengið nákvæmlega upp, en mun þó vera örfáir tugir millj. kr. á ári. Sum þessara tækja munu raunar kannske fremur, eins og fjórhjóladrifstraktorarnir, skila tekjum í ríkissjóð eftir breytingar en fyrir, vegna þess að tollskrárákvæði og vörugjaldið gerðu ókleift að kaupa þau tæki til landbúnaðar, þótt það væri að öðru leyti hagkvæmara, bæði að því er snertir orkunotkun og meðferð lands. Ég vil taka dæmi úr þessum fáu brtt.: Hvaða skynsemi getur verið í því, að heyvinnutæki eins og t. d. heybindivélar séu í 4% tollflokki, eins og er hin almenna regla og verður 2% frá 1. jan. n. k., en heyhleðsluvagnar, sem eru gersamlega sambærileg tæki til heyvinnu, skuli vera í 7% tolli? Ef það ætti að ganga svo, að þarna fengist ekki leiðrétting á, þá er um ranglæti að ræða sem ekki er hægt að skýra. Ég vil svo aðeins geta þess, að till. þessar eru fluttar með fullri vitund og samþykki hæstv. fjmrh. Enda þótt hann hafi ekki um leið lýst því yfir, að hann mundi styðja þær og samþykkja, þá eru þær, eins og ég sagði fluttar með fullri vitund og samþykki hæstv. ráðh. Ég mun því treysta því, að þessar till. fáist samþykktar, og skal ekki að sinni hafa um það fleiri orð.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Virðulegi forseti. Í ræðu minni, er ég flutti við 1. umr. fjárl. fyrir árið 1978, gerði ég ráð fyrir framlagningu nýs frv. til laga um tekju- og eignarskatt. Það frv. liggur nú fyrir til umr. og verður að líta á það ásamt frv. því til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem flutt er samhliða því, sem þátt í heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkisins. Að þessu verkefni hefur verið unnið á mörgum undanförnum árum, eða allt frá lokum síðasta áratugs. Sögu þessarar endurskoðunar mun ég ekki rekja hér, en vísa til framsöguræðu minnar við 1. umr. um tekjuskattsfrv. það sem flutt var á síðasta þingi. Í framhaldi af flutningi þess frv. urðu víðtækar umr. um skattamál, bæði innan þings og utan. Fjh.- og viðskn. beggja þd. unnu saman að yfirferð yfir frv. þetta og var í því skyni leitað umsagnar fjölmargra aðila um málið. Á grundvelli þessara umsagna og umr. hefur það frv., er hér liggur fyrir til umr., verið samið. Það er að uppsetningu og efnisskipan að mestu byggt á frv. frá fyrra ári og ýmis efnisatriði eru óbreytt frá því sem þá var. Öðrum atriðum, sumum mikilvægum, hefur verið breytt vegna fram kominna aths. og umræðna. Almennur tekjuskattur var leiddur í lög á Íslandi með lögum nr. 74 frá 1921. Frá þeim tíma hafa að vísu verið gerðar ótal breytingar á tekjuskattslögunum, en jafnan hefur verið byggt á þeim grunni sem lagður var með lögum frá 1921. Hafa allar breytingar verið felldar inn í ramma þeirra laga. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur eins og frv. í fyrra í sér till. til nýrrar heildarlöggjafar um tekjuskatt og eignarskatt. Er hún ný frá rótum að því leyti, að vikið er frá uppsetningu fyrri laga um þetta efni og reynt að haga niðurröðun efnis þannig, að það sé sem aðgengilegast. Frv. er skipt í 13 kafla. I. kafli frv. fjallar um skattaðild, þ. e. a. s. hvaða aðilar eru skattskyldir hér á landi. II. kafli frv. í fjallar um skattskyldar tekjur. Í honum er skilgreining á tekjuhugtakinu í víðustu merkingu, þ. e. a. s. brúttótekjum, og er hún að mörgu leyti víðtækari en sú skilgreining sem gilt hefur hingað til. III. kafli frv. fjallar um þann frádrátt sem heimilaður er frá tekjum samkv. II. kafla, en þar er gerður munur á því sem einstaklingi, sem stundar rekstur, er heimilt að draga frá tekjum sínum annars vegar og hins vegar frádrætti sem er heimilaður frá tekjum af atvinnurekstri. IV. kafli frv. hefur að geyma ýmis ákvæði um tekjur. Hér er safnað saman ýmsum ákvæðum sem varða tekjur og eigi þóttu beinlínis eiga heima í II eða III. kafla frv. Þegar frá tekjum hefur verið dreginn heimilaður frádráttur kemur út sá stofn, sem skattur er reiknaður af, eða svonefndur tekjuskattsstofn, en um hann fjallar V. kafli frv. VI. kafli þess fjallar síðan um hvernig tekjuskattur er reiknaður af þeim stofni, sem skilgreindur er í fyrri köflum frv., svo og um persónuafslátt og barnabætur frá reiknuðum skatti. VII. kafli fjallar um eignarskatt. Í VIII.–XIII. kafla eru ákvæði er varða skattyfirvöld, álagningu, úrskurði, kærur, viðurlög og önnur atriði, en ákvæði um innheimtu skattsins eru í frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Breytingar frv. eru ekki bundnar við formið eitt, heldur eru í því margvíslegar efnisbreytingar. Ég tel rétt að geta fyrst meginbreytinganna sem í frv. felast, áður en ég fjalla um einstök atriði þeirra. Heimildum til frádráttar frá tekjum einstaklinga er hér komið fyrir með hliðstæðum hætti og í gildandi lögum, nema hvað frádráttarliðum er nokkuð fækkað. Hins vegar er ekki gengið eins langt í því efni og gert var í frv. því er lá fyrir síðasta þingi. Þannig verður áfram heimilt að draga frá tekjum til skatts lífeyrissjóðsgjöld, stéttarfélagsgjöld, gjafir til líknar- og menningarmála og námsfrádrátt svo að dæmi séu nefnd. Í frv. er það nýmæli, að mönnum gefst kostur á að nota fastan frádrátt, sem er ákveðinn hundraðshluti af launum í stað frádráttar iðgjalda af lífeyri, stéttarfélagsgjalda, vaxtagjalda og gjafa til menningarmála. Með þessu móti ætti framtalsgerð að geta orðið einfaldari hjá allmörgum skattaðilum og einnig ætti að nást meiri nákvæmni í staðgreiðslu opinberra gjalda. Í öðru lagi er reglunum um skattlagningu hjóna gerbreytt. Í stað þess að samkv. núgildandi lögum er skattur reiknaður sameiginlega af tekjum hjóna, eftir að helmingur af launatekjum konunnar eða ákveðið hámark af atvinnurekstrartekjum hennar hefur verið dregið frá, er lagt til í frv. að tekin verði upp sérsköttun hjóna, með nokkurri takmörkun þó. Hér er einnig um verulegt frávik að ræða frá ákvæðum tekjuskattsfrv. þess sem flutt var á fyrra þingi, þar sem gert var ráð fyrir því, að tekjur hjóna væru lagðar saman og þeim skipt í tvo jafna hluta til skattlagningar. Í sérsköttun hjóna samkv. frv. felst það, að launatekjur og atvinnurekstrartekjur á að telja fram og skattleggja hjá hvoru hjóna um sig, en eignatekjur beggja eru lagðar saman og skattlagðar hjá því hjóna sem hærri hefur launatekjurnar. Hvort hjóna um sig nýtur sama skattstiga og persónuafsláttar og einhleypingur. Þann hluta persónuafsláttar, sem öðru hjónanna nýtist ekki til greiðslu skatts eða útsvars, skal færa til makans við skattlagningu og gengur til frádráttar skatti hans eða útsvari meðan til endist. Í þriðja lagi eru með frv. þessu gerðar till. um breytingu á skattmeðferð einstaklinga sem fást við atvinnurekstur á eigin ábyrgð. Ákvæði frv. eru að þessu leyti hliðstæð ákvæðum frv. þess er flutt var á síðasta þingi. Er lagt til að tap, sem verður á atvinnurekstri einstaklings, verði ekki frádráttarbært frá öðrum tekjum sem einstaklingurinn kann að hafa. Hins vegar má færa þetta tap milli ára við skattskil eins og önnur rekstrartöp og kemur á móti hagnaði sem síðar kann að verða á atvinnurekstrinum. Jafnframt er einstaklingum, sem atvinnurekstur stunda, gert að reikna sér laun af vinnu sinni við þann rekstur eins og sú vinna hefði verið innt af hendi hjá óskyldum aðila. Þessi laun teljast þeim persónulega til tekna, en aftur á móti til gjalda í rekstrinum, og verður tap, sem kann af því að hljótast, færanlegt milli ára eins og annað rekstrartap. Í fjórða lagi er fyrirhuguð breyting á reglum um fyrningu og söluhagnað. Er lagt til, að fyrningar verði framvegis reiknaðar af endurmetnu stofnverði einstakra fyrnanlegra eigna. Kemur ein fyrning af þannig framreiknuðum fyrningarstofni í stað þrenns konar fyrninga samkv. gildandi lögum. Fyrningarhlutföll eru lækkuð frá því sem nú er, sem eðlilegt er þegar fyrningar eru leyfðar af endurmetnum stofni. Lagt er til að fengnar fyrningar verði endurmetnar á sama hátt og stofnverðið. Þá er í frv. það nýmæli, að gert er ráð fyrir að fyrningar verði takmarkaðar nokkuð hjá þeim aðilum sem fjármagnað hafa fyrnanlegar eignir með lánsfé og notið hafa vaxtafrádráttar frá tekjum. Í fimmta lagi er reglunum um söluhagnað einnig breytt verulega. Er lagt til að söluhagnaður af öllum eignum innan og utan atvinnurekstrar, öðrum en íbúðarhúsnæði, verði skattskyldur án tillits til eignarhaldstíma. Söluhagnaðurinn reiknast sem mismunur söluverðs annars vegar og kaupverðs, sem framreiknað hefur verið eftir verðbreytingarstuðli, hins vegar, að teknu tilliti til framreiknaðra fyrninga, ef um sölu á fyrnanlegri eign er að ræða. Í þessu felst að söluhagnaður er því aðeins skattskyldur að viðkomandi eign hafi hækkað meira í verði í eigu seljanda en nemur almennum verðbreytingum í þjóðfélaginu á eignarhaldstíma hans. Í sjötta lagi er þess að geta, að í þeim köflum laganna, er varða framkvæmd skattlagningar og viðurlög, eru yfirleitt fluttar sömu till. um breytingar og gerðar voru í fyrra frv. Gert er ráð fyrir að skattskrá birtist síðar en venja hefur verið, þannig að þær upplýsingar, sem hún hefur að geyma, verði réttari en nú er kleift tímans vegna. Þá er skipan ríkisskattanefndar breytt. Í stað þess að í nefndinni eiga sæti þrír aðalmenn og þrír varamenn, sem allir taka meiri eða minni þátt í störfum nefndarinnar, er lagt til, að nefndin verði skipuð 3 mönnum sem allir hafi nefndarstörfin að aðalstarfi, jafnframt verði skattsektir í böndum ríkisskattanefndar, en hin sérstaka skattsektanefnd, sem starfar samkv. gildandi lögum, verði lögð niður. Viðurlög við skattsvikum verði þyngd. Veigamesta breytingin er sú, að gert er ráð fyrir því, að ítrekuð brot eða miklar sakir geti leitt til sambærilegra fangelsisdóma og ef um væri að ræða fjárdrátt, fjársvik eða önnur auðgunarbrot samkv. almennum hegningarlögum. Í frv. því, sem flutt var á síðasta þingi, var lagt til að fella niður flesta frádráttarliði einstaklinga, þannig, að skattgrunnur tekjuskatts yrði nær hinn sami og skattgrunnur útsvars. Þeim liðum, sem rétt þótti að halda, var breytt úr frádráttarliðum í afsláttarliði frá reiknuðum skatti. Með þessu frv. er hins vegar horfið á ný til svipaðs kerfis og nú gildir. Er flestum mikilvægustu frádráttarliðum gildandi laga haldið lítt breyttum. Nokkrir liðir, sem frádráttarbærir eru samkv. gildandi lögum falla þó úr tölu frádráttarliða. Má þar nefna m. a. kostnað af öflun bóka o. fl., verkfærakostnað, iðgjöld af lífsábyrgð, sjúkra- og slysadagpeninga, frádrátt að námi loknu vegna námskostnaðar sem stofnað var til eftir 20 ára aldur o. fl. Mikilvægasta nýmælið í þessu efni er þó, að lagt er til að skattaðilum sé heimilt að reikna sér til frádráttar 10% af launatekjum í stað þess að tíunda lífeyrissjóðsiðgjöld, iðgjöld stéttarfélaga, sjúkra- og styrktarsjóða, vaxtagjöld og gjafir til menningarmála. Með þessu ákvæði má áætla, að 3/4 hlutar gjaldenda velji þennan fasta frádrátt. Með þessu ákvæði er tvennt unnið. Annars vegar horfir þessi skipan til verulegrar einföldunar á framtölum og þar með minni vinnu, bæði hjá gjaldendum við framtalsgerð og skattyfirvöldum við endurskoðun framtala. Hins vegar jafnar þetta að nokkru aðstöðu þjóðfélagsþegnanna, og má segja að með þessu sé að vissu marki komið til móts við þá er í leiguhúsnæði búa og hafa engan vaxtagjaldafrádrátt, en eins og kunnugt er er greidd húsaleiga eigi frádráttarbær frá skatti. Með þessu fyrirkomulagi ætti einnig að nást meiri nákvæmni í staðgreiðslu opinberra gjalda og minna að verða um eftirkröfur og endurgreiðslur að tekjuárinu liðnu. Nokkrir þeir frádráttarliðir, sem frv. hefur að geyma, eru breyttir nokkuð frá gildandi lögum. Þ. á m. má nefna nokkuð breyttar reglur um skattfrelsi sparifjár, en ákvæði frv. um þetta efni eru hliðstæð ákvæðum fyrra frv. Samkv. gildandi lögum eru innistæður í bönkum, sparisjóðum og lögmæltum innlánsdeildum félaga undanþegnar framtalsskyldu, tekjuskatti og eignarskatti, ef tilteknum skilyrðum er fullnægt, og varða þau skilyrði skuldastöðu gjaldanna í árslok. Með frv. er gert ráð fyrir að sparifé þetta verði ávallt framtalsskylt, en hins vegar verði það skattfrjálst eftir svipuðum reglum og áður, þó þannig að skilyrði fyrir skattfrelsi miðast nú við vaxtagreiðslu á árinu, en ekki skuldastöðu í árslok. Þá er í frv. ákvæði um frádráttarbærni móttekins arðs úr hlutafélögum að vissu marki. Er frádráttarheimild þessi bæði takmörkuð við að arðurinn fari ekki fram úr 10% af nafnverði hvers hluta og jafnframt bundinn vissu hámarki, sem er 250 þús. kr. hjá einstaklingi, en 500 þús. kr. hjá hjónum. Jafnframt er lagt til að heimild félaga þessara til að draga úthlutaðan arð frá tekjum sínum verði skert frá því sem nú er, þannig að frádráttarheimild félaganna verði framvegis bundin við helming úthlutaðs arðs og takmarkist við 5% af nafnverði hlutafjár. Þá er lagt til, að hlífðarfatafrádráttur sjómanna, sem miðast hefur við vikufjölda á sjó, og hinn sérstaki sjómannafrádráttur, sem er ákveðin upphæð fyrir hvern mánuð á sjó, verði sameinaðir í einn frádráttarlið, sem miðast við tiltekna upphæð fyrir hvern dag sem lögskráður maður telst stunda sjómannastörf. Þá er námsfrádrætti breytt þannig, að í stað frádráttar samkv. matsreglum ríkisskattstjóra, sem er mishár fyrir einstaka skóla, er helmingur af launatekjum námsmanna frádráttarbær. Þessi frádráttur sætir þó hámarki, sem er 260 þús. kr. Þá gerir frv. ráð fyrir því, að bæði tekjur og gjöld af íbúðarhúsnæði, sem skattaðili á og notar til eigin þarfa, verði felld niður af framtali, þannig að eigin húsaleiga verði ekki talin til tekna, en á móti falli niður frádráttarliðir tengdir húsnæðinu, þ. á m. viðhaldskostnaður og fasteignagjöld. Skattlagning hjóna hefur síðustu þrjá áratugina verið meðal þeirra þátta tekjuskattsálagningar sem mestum umr. hafa sætt. Í framsöguræðu minni við 1. umr. tekjuskattsfrv. á fyrra ári rakti ég að nokkru þróun þessara mála og gat helstu till. til breytinga á núverandi samsköttunarfyrirkomulagi sem fram hafa komið á Alþ. á síðustu áratugum. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það allt hér, en vísa að mestu til þess sem þá var sagt. Allt frá því að almennur tekjuskattur var leiddur í lög hér á landi á árinu 1921 hefur meginreglan verið samsköttun hjóna. Á árunum 1950–1951 var á Alþ. fluttur fjöldi till. til breytinga á þessu atriði. Má segja að frv. þessi falli í tvo meginflokka. Annars vegar voru frv. sem gerðu ráð fyrir helmingaskiptum tekna milli hjóna, hliðstætt því sem lagt var til í tekjuskattsfrv. því sem lagt var fyrir Alþ. í fyrra, en hins vegar var um að ræða frv. þar sem lögð var til sérsköttun tekna hvors maka í einhverri mynd. Eftir að núgildandi heimild til helmingsfrádráttar af launatekjum giftra kvenna var lögleidd árið 1958 dró um hríð mjög úr umr. um þetta atriði. Er það fyrst nú á allra síðustu árum að samsköttun hjóna hefur aftur verið almennt til umræðu. Veldur því bæði ör þróun í jafnréttismálum á öðrum sviðum löggjafarinnar og eins hitt, að með vaxandi atvinnuþátttöku giftra kvenna og auknum tekjum þeirra koma gallar 50% frádráttarheimildarinnar skýrar í ljós, en einn meginókostur hennar er sá, að hlunnindi, sem af henni leiðir, vaxa í réttu hlutfalli við hækkandi tekjur útivinnandi kvenna án þess að kostnaðurinn, sem útivinnan hefur í för með sér, hafi nokkur áhrif á fjárhæð frádráttarins. Till. fyrra frv. um helmingaskipti á tekjum og eignum milli hjóna voru meðal þeirra atriða í því frv., er mestum deilum ollu. Í mörgum umsögnum um það kom fram sú skoðun, að æskilegasta lausnin á skattlagningu hjóna væri að sérskatta hvort hjóna um sig. Í ljósi þeirra umr., sem um þetta mál urðu í fyrra, og með hliðsjón af því, að sérsköttun hjóna fellur mjög vel að staðgreiðslukerfi skatta, er í frv. þessu lagt til að upp verði tekin takmörkuð sérsköttun hjóna. Í frv. er gert ráð fyrir að tekjum hjóna sé skipt í þrennt. Þær tekjur, sem falla undir a-lið 7. gr., en þar vega launatekjur þyngst, skal hvort hjóna um sig telja fram og frá þeim draga þá frádráttarliði, sem tengjast þessum tekjum, þ. e. þá liði sem um ræðir í A-, C- og D-liðum 30. gr., eða fastan frádrátt, velji hjónin bæði þá aðferð. Þær tekjur hjóna, sem um ræðir í C-lið 7. gr., en hér er fyrst og fremst um að ræða eignatekjur, skal leggja saman og telja til tekna hjá því hjóna sem hærri hefur hreinar launatekjur eða skyldar tekjur. Frá þessum tekjum má draga heimilaða frádráttarliði samkv. B- og E-lið 30. gr. Loks skulu tekjur af atvinnurekstri teljast hjá því hjóna sem stendur fyrir rekstrinum. Hvort hjóna um sig skal síðan skattlagt eftir sama skattstiga og einhleypingur, og persónuafsláttur hvors hjóna er hinn sami og persónuafsláttur einhleypings. Sá hluti persónuafsláttar, sem öðru hjóna nýtist ekki á móti reiknuðum skatti eða útsvari, færist til hins hjóna og gengur til frádráttar skatti þess, meðan hann endist, og síðan til frádráttar á útsvari þess. Eignir hjóna eru lagðar saman og þeim síðan skipt í tvo jafna hluta sem skattlagðir eru hjá hvoru hjóna um sig. Sá greinarmunur, sem gerður er á hjónum eftir kyni í gildandi lögum, er afnuminn svo og heimild til 50% frádráttar frá launatekjum eiginkonu. Með þessum reglum er gengið eins langt til sérsköttunar hjóna og fært þykir eins og nú er ástatt. Ekki þykir gerlegt að skipta eignum og tekjum milli hjóna eftir því hvort hjóna telst eigandi þeirra. Kemur þar bæði til, að í flestum hjónaböndum er töluverður vafi á til hjúskapareignar hvors hjóna á að telja verulegan hluta eignarheildarinnar og eins hitt, að alger sérsköttun eigna og eignatekna opnar hjónum möguleika á að skipta þessum tekjum og eignum á milli sín til skattlagningar á þann hátt sem þeim er hagkvæmastur án þess að skattyfirvöld hafi möguleika til vefengingar á þeim skiptum. Heimildin til millifærslu ónýtts persónuafsláttar hefur þann ótvíræða kost umfram algera sérsköttun, að með henni er við skattlagningu tekið tillit til þess, að tveir einstaklingar eiga að lifa af tekjum þess hjóna, sem vinnur utan heimilis, í þeim fjölmörgu hjónaböndum þar sem aðeins annar makinn aflar heimilinu tekna í peningum. Sérsköttun tekna og niðurfelling 50% frádráttar af launatekjum eiginkvenna hefur í för með sér nokkra endurdreifingu á skattbyrði hjóna innbyrðis, þar sem miklu minna máli skiptir samkv. frv. en samkv. gildandi lögum, hvernig hjónin skipta tekjuöflun utan heimilis á milli sin. Má í stórum dráttum segja, að hjón, þar sem eiginkonan aflar engra tekna, hagnist á breytingu allt þar til eiginmaðurinn hefur um það bil 6 millj. kr. í tekjur, og er þá miðað við árið 1978, en afli konan á hinn bóginn tekna umfram 2 millj. kr. skerðist hlutur hjóna strax við 2 millj. kr. tekjur hjá eiginmanninum. Með 7. gr. frv. er gerð till. um breytingu á reglum um skattlagningu tekna barna. Samkv. gildandi lögum er meginreglan sú, að börnin eru skattlögð með foreldrum sínum. Ef þau hafa hins vegar tekjur umfram visst mark, er heimill að taka til greina umsókn þeirra um sérsköttun. Núgildandi kerfi veldur því, að fyrstu krónurnar eru skattlagðar með tekjum foreldra og lenda því í tiltölulega háu skaftþrepi. Afli barnið meiri tekna er það oftast skattfrjálst af þeim tekjum. Skattur af tekjum barna lækkar því samkv. gildandi lögum við hækkandi tekjur. Frv. gerir ráð fyrir því, að launatekjur barna innan 16 ára aldurs verði skattlagðar hjá barninu sjálfu með föstu 5% skatthlutfalli, en barnið njóti ekki persónuafsláttar. Aðrar tekjur barns skulu teljast með tekjum foreldris þess sem hærri hefur launatekjur og skyldar tekjur. Eignir barns skulu skattlagðar með eignum foreldra eða eignum manns, sem nýtur barnabóka vegna barnsins. Auk þess, sem þegar er vikið að, eru með frv. gerðar fjöldamargar aðrar breytingar á skattlagningu einstaklinga, sem of langt mál yrði að rekja hér. Áður en ég skilst við þennan þátt vil ég þó geta þeirra breyttu reglna um barnabætur, er frv. hefur að geyma. Eru með frv. lagðar til tvenns konar breytingar á barnabótum frá því sem nú er. Annars vegar er lagt til að barnabætur með börnum undir skólaskyldualdri verði hærri en með öðrum börnum og hins vegar að barnabætur með börnum einstæðra foreldra verði 40% hærri en barnabætur til annarra. Í 2. mgr. 1. tölul. A-hluta 7. gr. frv. er eitt af þeim nýmælum sem fyrra frv. hafði að geyma og tekið er nær óbreytt upp í frv. þetta. Þó ákvæði þetta hafi verið meðal þeirra sem hvað mestum umr. sættu af ákvæðum fyrra frv., vil ég ekki láta hjá líða að fara um það nokkrum orðum hér. Samkv. þessari mgr. ber þeim, er vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi að telja sér til tekna endurgjald fyrir starfið eins og það hefði verið innt af hendi fyrir óskyldan aðila. Samkv. 59. gr. er svo skattstjóra heimilt að ákveða þessum aðilum slíkar tekjur, ef fram talið endurgjald fyrir eigin vinnu er lægra en eðlileg laun til launþega hefðu verið fyrir sama starf. Skulu þessar ákvarðanir skattstjóra byggðar annars vegar á viðmiðunarreglum er ríkisskattstjóri setur, en hins vegar á mati skattstjóra á aðstöðu hlutaðeigandi gjaldenda, og skal þá taka tillit til aldurs, heilsu, starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli,skipta. Í frv. er síðan skýrt nánar, hvernig ákveða skuli viðmiðunartekjur þeirra er landbúnað stunda, en hliðstætt ákvæði var ekki í fyrra frv. Þetta reiknaða endurgjald er síðan frádráttarbært frá tekjum af rekstrinum eða hinni sjálfstæðu starfsemi eins og hver annar launakostnaður. Í framhaldi af þessu er svo ákvæði 62. gr. frv. þess efnis, að tap á atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi sé aldrei heimilt að draga frá tekjum sem ekki eru tengdar slíkri starfsemi: Þessi ákvæði eru að vissu leyti svar við þeirri miklu gagnrýni sem tekjuskattslöggjöfin hefur sætt á undanförnum árum að því er varðar skattlagningu þeirra er við eigin rekstur vinna. Tekjuskatturinn hefur af ýmsum verið nefndur launþegaskattur. Að mínu mati er þetta ekki réttnefni. En hinu er ekki að neita, að einstaklingar með sjálfstæðan atvinnurekstur hafa átt fleiri kosta völ en launþegar, t. d. með fjárfestingum og fyrningum, til að firra sig skattgreiðslum með fullkomlega löglegum hætti. Hér er lagt til að við þessum vanda verði snúist með reiknuðum launum fyrir þessa aðila. Þessi lausn á vandanum er engan veginn gallalaus. En vandamálið er erfitt viðfangs og þær aðgerðir, sem grannar okkar - t. d. Danir - hafa beitt, hafa ekki gefið góða raun. Reglur sem svipuðum tilgangi þjóna í Danmörku lúta að því, að heimild atvinnurekenda til fyrninga er takmörkuð ef lífeyrir þeirra fer niður fyrir eðlilegt mark. Hvort sú aðferð, sem frv. gerir ráð fyrir, gefur góða raun, fer að sjálfsögðu mikið eftir því, hvernig til tekst um framkvæmd hennar ef að lögum verður. Í mörg ár hefur svipað kerfi og þetta gilt um launaskatt af eigin vinnu atvinnurekenda án þess að verulegum deilum hafi valdið. Þar sem launaskattshlutfallið er hins vegar mun lægra en jafnaðarskattur samkv. tekjuskattslögunum, er hætt við að sú reynsla, sem fengist hefur af launaskattinum, sé ekki að fullu marktæk að því er þetta atriði varðar. Frv. hefur að geyma ýmis nýmæli um skattlagningu atvinnurekstrar og eru hinar breyttu reglur um fyrningar og söluhagnað hinar veigamestu þeirra. Frv. gerir ráð fyrir að allar fyrnanlegar eignir séu fyrndar á upphaflegu kostnaðarverði, þegar því hefur verið breytt samkv. verðbreytingarstuðli sem miðast við breytingar á meðaltali vísitölu byggingarkostnaðar milli ára. Fengnar fyrningar skulu á sama hátt árlega hækkaðar með verðbreytingarstuðli fyrningarársins. Með þessari aðferð hækkar fyrningarstofn í samræmi við hækkanir á vísitölu byggingarkostnaðar. Til mótvægis er gert ráð fyrir lægri árlegum fyrningarhlutföllum en gilda um hinar almennu fyrningar samkv. ákvæðum gildandi laga. Þessari fyrningu af endurmatsverði er auk þess ætlað að koma-í stað flýtifyrninga og verðstuðulsfyrninga gildandi laga. Andstætt því, sem er í gildandi lögum, er engin lágmarksfyrning tiltekin í frv. og heimilt er að nota árlega leyfða fyrningu til fulls á kaupári, en enga á söluári eignar. Þá er gert ráð fyrir 10% niðurlagsverði lausafjár og mannvirkja eins og verið hefur. Í ákvæði til bráðabirgða er heimilt endurmat á þeim fyrnanlegum eignum skattaðila, sem eru í eigu hans við gildistöku laganna. Er lagt til að þetta endurmat í eitt skipti miðist við breytingu á meðaltali vísitölu byggingarkostnaðar frá kaupári eða árinu 1964, ef eignin er keypt fyrir þann tíma, til ársins 1979. Ólíkt því, sem gildir um endurmat fenginna fyrninga eftir gildistöku laganna, er lagt til að allar fengnar fyrningar vegna þessara eigna fram til ársins 1979 séu hækkaðar með stuðli kaupárseignarinnar, en ekki með stuðli fyrningar ársins. Þá er í ákvæði til bráðabirgða heimild til að nota fasteigamatsverð mannvirkis að frádreginni framreiknaðri flýtifyrningu og söluhagnaðarfyrningu í stað framreiknaðs stofnverðs mannvirkisins og framreiknaðra heildarfyrninga, óski gjaldandi þess heldur. Tilgangurinn með endurmatsfyrningum er að viðhalda eigninni, eigin fé í atvinnurekstri. Því hefur ekki þótt rétt að heimila fulla fyrningu af endurmenntun stofnverði í þeim tilvikum sem fyrnanlegar eignir eru fjármagnaðar að einhverju eða öllu leyti með lánsfé. En frv. gerir ráð fyrir því, að fjármagnskostnaður, þar með taldar verðbætur og gengistap af lánum sé gjaldfært óháð fyrningum. Ótakmarkaðar endurmatsfyrningar samhliða gjaldfærslu alls fjármagnskostnaðar mundu í reynd auka mismun milli þess atvinnurekstrar, sem fjármagnar fyrnanlegar eignir með eigin fé, og hins sem fjármagnar þær með lausafé. Í 44. og 45. gr. frv. eru því sett fram skerðingarákvæði til að rétta hlut þeirra sem fjármagna fyrirtæki sín með eigin fé. Í þeim tilvikum, sem skuldir skattaðila í heild fara fram úr eignum hans, að undanskildum fyrnanlegum eignum, er gert ráð fyrir því, að fyrnanlegar eignir séu að hluta til fjármagnaðar með lánsfé. Skerðing á fyrningum er síðan reiknuð út frá þessum mismun eigna og skulda. Reiknað er árlega tillag í sérstakan reikning, mótreikning fyrninga, sem er ákveðið hlutfall af þeirri fjárhæð sem eru skuldir umfram þessar eignir, þ. e. eignir í atvinnurekstri, aðrar en fyrnanlegar eignir. Hlutfallið miðast við sama verðstuðul og endurmat eigna, og er mótreikningur og eftirstöðvar hans síðan framreiknuð með árlegum verðbreytingarstuðli. Í lok hvers árs er síðan reiknuð fyrning af mótreikningum, nokkurs konar neikvæð fyrning, sem tekjufærð er á móti almennum fyrningum. Þessi ákvæði um fyrningar eru öll nýmæli og gæti því reynst nauðsynlegt að breyta þeim síðar, en hér er mörkuð meginstefnan. Hagnaður af sölu fyrnanlegra eigna verður samkv. ákvæðum frv. að fullu skattskyldur án tillits til eignarhaldstíma. Hagnaðurinn telst mismunur á söluverði annars vegar og stofnverði (kostnaðarverði) þeirra, að frátöldum áður fengnum fyrningum, hins vegar, þegar stofnverð og fyrningar hafa verið framreiknaðar með verðbreytingarstuðli. Sá munur, sem þá stendur eftir sem söluhagnaður, ætti að svara til hagnaðar sem myndast hefur, t. d. vegna þjóðfélagslegra aðgerða eða breytinga, svo sem fenginna fyrninga umfram slit eignar við öflun tekna. Heimild er til þess, að því er fasteignir varðar, að nota gildandi fasteignamat í ársbyrjun 1979 í stað stofnverðs, hafi skattaðili eignast hið selda fyrir þann tíma. Heimild er til frestunar skattgreiðslu, enda sé söluhagnaðurinn notaður til fyrninga annarra fyrnanlegra eigna. Með þessu ákvæði er leitast við að tálma ekki flutningi eigna milli atvinnugreina. Svipað ákvæði gildir um söluhagnað á ófyrnanlegum eignum og um söluhagnað á fyrnanlegum fasteignum. Þó er skattaðila jafnan heimilt að telja helming söluverðs ófyrnanlegrar fasteignar til tekna sem söluhagnað, enda getur viðmiðun við fasteignamat 1979 eða framreikningur á gömlu stofnverði reynst erfiður í sumum tilvikum. Þetta þýðir í reynd að heildar söluskattur af hagnaðinum verður innan við 25% hið mesta, í stað skattfrelsis eftir 6 ár eða lengri eignarhaldstíma samkv. gildandi lögum. Flutningur söluhagnaðar til lækkunar stofnverðs annarra eigna er einungis heimilaður vegna sölu á landi bújarða, og er sú heimild bundin allströngum skilyrðum. Hagnaður af sölu ófyrnanlegs lausafjár, svo sem einkabíla, telst að fullu skattskyldur án tillits til eignarhaldstíma, en við ákvörðun söluhagnaðar skal hækka eða lækka stofnverð lausafjárins með tilliti til verðbreytinga frá kaupári. Hagnaður af sölu íbúðarhúsnæðis telst að fullu til skattskyldra tekna á söluári hafi maður átt það skemur en í 5 ár, en er skattfrjáls eftir 5 ára eða lengri eignarhaldstíma. Um söluhagnað af íbúðarhúsnæði í eigu lögaðila svo og þeirra manna, sem eiga íbúðir yfir tilteknum stærðarmörkum, fer eins og um söluhagnað af öðrum ófyrnanlegum mannvirkjum. Þá eru í frv. ákvæði um flutning söluhagnaðar af seldu íbúðarhúsnæði yfir á það sem aflað er í staðinn. Samkv. gildandi lögum telst ágóði af sölu hlutabréfa og eignarhluta í sameignarfélögum og samlögum að fullu til skattskyldra tekna á söluárinu, hafi aðili átt hið selda skemur en 2 ár, að hálfu ef eignarhaldstími er milli 2 og 4 ár, en eftir 4 ár telst ágóðinn ekki til skattskyldra tekna. Samkv. frv. er full skattskylda söluhagnaðar af þessum eignum án tillits til eignarhaldstíma. Fjölmargar aðrar breytingar varðandi skattlagningu atvinnurekstrar felast í frv. Þannig er gert ráð fyrir að heimilt verði að flytja rekstrartöp milli ára án tímamörkunar, eins og gert var í fyrra frv. Nýtt ákvæði er í frv. um heimild til sérstakrar 5% niðurfærslu á útistandandi viðskiptaskuldum. Skylt er að nota varasjóð til að mæta yfirfæranlegu rekstrartapi og lögboðið að mæta skuli tapi áður en fé er lagt í varasjóð. Þá er í frv. opnuð heimild til útgáfu jöfnunarhlutabréfa miðað við raunverulegt verðmæti hreinnar eignar hlutafélags í árslok 1978, en útgáfa jöfnunarhlutabréfa eftir það er bundin almennum verðhækkunum. Er þetta hliðstæð heimild og veitt var með lögum nr. 68/1971, en þó er sá munur á, að samkv. frv. er ekki áskilið að útgáfan fari fram innan tiltekinna tímamarka, en margir aðilar notuðu sér ekki hliðstæða heimild fyrri laga í tíma og misstu því af útgáfuréttinum. Vaxtatekjur af innistæðum í inniendum lánastofnunum eru gerðar skattfrjálsar hjá lögaðilum að vissum skilyrðum fullnægðum, en þær voru ávallt skattskyldar hjá þessum aðilum samkv. fyrra frv. Þá var ákvæðum um frádráttarbærni þeirrar fjárhæðar, sem samvinnufélög greiða félagsmönnum sínum eða færa þeim til séreignar í stofnsjóði, breytt frá fyrra frv. Eru þau nú líkari ákvæðum gildandi laga um þetta efni. Óþarft er að fara mörgum orðum um ákvæði frv. um eignarskatt. Ákvæði frv. um endurmat eigna leiða til þess, að eignarskattstofn hækkar nokkuð. Að því er hjón varðar hækka skattfrelsismörk eignarskatts verulega samkv. gildandi lögum og njóta hjón sameiginlegs skattfrelsis af 50% hærri upphæð en einhleypingur, en frv. gerir ráð fyrir að eignum verði skipt jafnt milli hjóna til eignarskattsálagningar og hvort hjóna um sig njóti sömu skattfrjálsrar eignar og einstaklingur. Ákvæði VIII.–XII. kafla frv. eru að mestu leyti óbreytt frá fyrra frv., ef frá er talin grundvallarbreyting sem felst í upptöku staðgreiðslukerfis skatta. Eru innheimtuákvæðin felld niður úr tekjuskattsfrv., en kveðið á um alla innheimtu, jafnt innheimtu á tekjuárinu sem eftiráinnheimtu, á grundvelli álagningar frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem hefur einnig verið útbýtt á Alþingi. Framkvæmdakaflar frv. fela í sér mikilsverðar breytingar frá ákvæðum gildandi laga. Um þessar breytingar tel ég óþarft að fjölyrða þar sem þær eru þm. kunnar frá fyrra frv. og gerð var ítarleg grein fyrir þeim í framsöguræðu við 1. umr. þess. Þó vil ég geta meginatriða þessarar till. svo og breytinga á þeim köflum frá ákvæðum fyrra frv. Gert er ráð fyrir breyttri skipan ríkisskattanefndar þannig að nefndin verði framvegis skipuð þremur mönnum er hafi nefndarstörfin að aðalstarfi, en nú vinna 6 menn - 3 aðalmenn og 3 varamenn - að nefndarstörfum í hjáverkum. Niður eru felld ákvæði fyrra frv. um heimild til að leita fyrir fram úrskurðar ríkisskattanefndar um tiltekin atriði. Ákvæðum fyrra frv. um framkvæmd álagningar og útkomutíma skattskrár er að mestu haldið óbreyttum í frv. þessu, en þó er hér lagt til að frumálagning á grundvelli lítt endurskoðaðra framtala nái til allra einstaklinga, en í fyrra frv. var lagt til að hún næði til þeirra einstaklinga einna sem ekki stunduðu atvinnurekstur. Kærufrestir til skattstjóra og ríkisskattanefndar eru lengdir. Ákvæðum fyrra frv. um beitingu álags, ef framtali er ekki skilað eða ef tekjur eru vantaldar, er breytt á þá lund að skattstjórum er ekki lengur skilyrðislaust skylt að beita álagningu. Viðurlög við skattalagabrotum eru verulega hert. Gert er ráð fyrir að ákvæði frv. komi til framkvæmda við álagningu skatta á árinu 1980 vegna tekna á árinu 1979 og eigna í lok þess árs. Ýmsar tölur þær sem frv. hefur að geyma eru hins vegar miðaðar við verðlag á árinu 1978, til þess að kleift sé að bera það saman við gildandi lög á skynsamlegan hátt. Hins vegar er ráðgert, að ýmsar fjárhæðir í frv. verði hækkaðar eftir skattvísitölu, sem ákveðin yrði í fjárlögum fyrir árið 1980 áður en þær kæmu til framkvæmda í fyrsta skipti. Ákvæðum frv. er því ekki ætlað að koma til framkvæmda við álagningu í ár. Fyrirhugað er að flytja í haust sérstakt frv. um skattlagningu tekna ársins 1978, en ljóst er að vegna staðgreiðslukerfisins verða tekjur síðasta árs fyrir gildistöku þessa skattfrjálsar að formi til í meginatriðum. Vegna fyrirhugaðrar upptöku staðgreiðslukerfis skatta eru tillögur frv. um skattstiga, persónuafslátt og fleiri atriði miðaðar við þá tilhögun. Þar sem gjaldendur munu framvegís að langmestu leyti staðgreiða tekjuskatt sinn á verðlagi tekjuárs, hafa skatthlutföll verið lækkuð, þrep í skattstigum lengd og persónuafsláttur hækkaður til að koma í veg fyrir að upptaka staðgreiðslukerfis valdi almennt séð aukningu á skattbyrði gjaldenda. Er reyndar við það miðað, að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti á árinu 1978 hefðu orðið tæpum 1 milljarð kr. lægri, ef frv. hefði verið komið til framkvæmda, en samkv. gildandi lögum. Er þá miðað við 35% meðalhækkun tekna á milli áranna 1977 og 1978. Að því er varðar breytingar á skattbyrði einstakra hópa þjóðfélagsþegnanna má segja að einhleypingur njóti heldur meiri skattalækkunar en aðrir hópar, ef frv. þetta verður að lögum. Dreifist þessi lækkun nokkuð, þó ekki til hinna allra tekjuhæstu í þeirra hópi. Skattskyldumark einstaklinga, sem einskis frádráttar nýtur annars en fasts launafrádráttar, er samkv. frv. um það bil 1 millj. 550 þús. kr. miðað við tekjur á árinu 1978. Töluverð endurdreifing á sér stað á skattbyrði innan hjónahópsins. Veldur þar mestu sérsköttun hjóna og þar með niðurfelling 50% frádráttarins. Enn fleiri atriði hafa hér áhrif. Yfirleitt er breytingin barnmörgum hjónum í vil. Breytingin er hins vegar yfirleitt nokkuð í óhag þeim hjónum, þar sem konan aflar mikilla tekna utan heimilis. Þessi breyting fer vitaskuld eftir öðrum högum hjóna á ýmsan hátt. En hversu háar tekjur útivinnandi eiginkonu mega vera áður en óhagræðisins fer að gæta ræðst af tekjum heimilisins í heild. Ef hjónin skipta peningatekjuöfluninni jafnt á milli sín, eru þau samkv. frv. skattfrjáls að tekjum allt að 3.1 millj. kr. miðað við árið 1978 og er þá reiknað með að þau séu barnlaus og njóti einskis frádráttar umfram 10% launafrádráttar. Meginstefna frv. er í þessu efni að jafna nokkuð metin milli þeirra hjóna, sem skipta með sér verkum þannig að annað starfar alveg við heimilið, og hinna, þar sem bæði vinna úti. Hlutur hinna síðarnefndu hefur hingað til verið mun betri. Einstæðir foreldrar njóta sem heild heldur meira hagræðis en hjón af breytingunni. Hins vegar á sér stað endurdreifing innan hópsins barnmörgum og tekjulágum einstæðum foreldrum í hag, en tekjuháum einstæðum foreldrum með eitt barn fremur í óhag. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir því frv. sem hér er til umr. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Ég vildi mega vonast til þess og óska eftir því, að fjhn. beggja þd. starfi saman að athugun á frv., og að sjálfsögðu munu þeir aðilar, sem unnið hafa að samningu þess, vera reiðubúnir til að veita allar upplýsingar og fyrirgreiðslu við nefndarstörfin. Ég vil mega mælast til þess, að fulltrúar SF hefðu aðstöðu til þess að sitja þessa nefndarfundi til þess að þeim verði jafnframt gerð grein fyrir þeim upplýsingum sem nm. kunna að óska eftir.



Herra forseti. Ég býst við að flestum hv. alþm. þyki þetta frv. nokkuð seint á ferðinni, að það skuli lagt fram nú þegar þinglok nálgast. Þó virðist svo vera, að hæstv. ríkisstj. geri ráð fyrir að frv. nái fram að ganga og verði gert að lögum á þessu þingi. Þegar haft er í huga að hæstv. ríkisstj. hefur haft næstum heilt kjörtímabil til þess að undirbúa þetta mál, þá sjá menn að þetta hefur reynst ríkisstj. allerfitt. Þessu var lofað strax í stjórnarsáttmála, og alltaf hefur verið von á því að hæstv. ríkisstj. legði fram frv. til l. um breytingar á tekju- og eignarskattslögum og reyndar miklu fleiri lögum sem snerta tekjustofna ríkisins. Það er rétt rúmlega ár síðan hæstv. ríkisstj. gerði eina verulega tilraun í þessa átt og lagði þá fram frv. til endurskoðunar á tekjuskattslögunum. Það mál var rætt á Alþ. í nokkurn tíma og síðan unnið að afgreiðslu þess í n., en þá kom fljótlega í ljós, að þó að bar væri um stjfrv. að ræða stóð ríkisstj. ekki öll að frv. og í stjórnarflokkunum var mikill ágreiningur uppi um ýmis efnisatriði þess frv. Eins og hv. alþm. minnast fór þetta á þá lund, að eftir að málið hafði verið rætt og allmikið um það fjallað í n. dagaði frv. uppi og náði ekki fram að ganga. Nú hefur sem sagt hæstv. ríkisstj. haft sig í það rétt í þinglokin að koma saman öðru frv. og gera annað áhlaup í þessum efnum og leggur fram það sem liggur fyrir nú. Frv. er í hvorki meira né minna en 118 frvgr. og þar að auki koma svo ákvæði til bráðabirgða í 6 köflum, talsvert mál. Af þessu má auðvitað sjá, að hér er ekki um neitt smáræðismál að ræða. Allir hv. alþm. þekkja það, að jafnan hefur farið svo á Alþ. að meðferð skattamála hefur tekið alllangan tíma, umr. hafa gjarnan orðið nokkuð langar, margar brtt. hafa komið fram og þeir aðilar eru margir í þjóðfélaginu sem láta sig þessi mál skipta. leita gjarnan til Alþ. þegar breytingar eru á ferðinni varðandi skattamál. vilja hafa sitt að segja. gera sínar aths.. koma fram með till. Ég get varla trúað því, að hæstv. ríkisstj. búist við því að hægt verði að afgreiða hetta mál á þessu þingi án þess að ýmsum aðilum, sem gjarnan hafa komið með till. sínar varðandi skattalög, verði gefinn kostur á að setja fram sjónarmið sín í sambandi við hetta frv. og þannig verði veittur talsverður tími í það að starfa að málinu í n. Að sjálfsögðu er hægt að spara einhvern tíma með vinnubrögðum eins og hæstv. fjmrh. lagði til að höfð yrðu, á þann hátt að fjhn. beggja d. vinni saman að málinu, a. m. k. á frumstigi, eins og oft er gert í slíkum tilfellum. En þrátt fyrir það er alveg ljóst, að ekki getur verið um að ræða eðlilega afgreiðslu á málaflokki sem þessum, ef gerð er tilraun til þess að koma málinu í gegn á 2–3 vikum, það er alveg útilokað. Því sýnist mér alveg augljóst, að sé stefnt að því í fullri alvöru að gera frv. að lögum á þessu þingi verði að reikna með því, að þing standi a. m. k. fram undir miðjan maí, því að auðvitað er málum þannig varið, að þetta frv. er ekki eitt á ferðinni hér í þinginu. Hæstv. ríkisstj. hefur þegar gert grein fyrir á milli 50 og 60 málum, sem liggja fyrir þinginu til afgreiðslu, og leggur hún áherslu á að þau verði afgreidd áður en þingi lýkur. Til viðbótar koma svo margar till. og frv. frá einstökum alþm. í mörgum tilfellum er þarna um að ræða heila lagabálka, langa og mikla, sem talsverður ágreiningur er uppi um, svo að það má vera augljóst, að ekki er hægt að afgreiða mál eins og þetta nema þá þing standi allmiklu lengur en talað hefur verið um. Ég vildi fyrir mitt leyti undirstrika þetta, þegar þetta mál er fram lagt, því að fari svo, að ekki takist að afgreiða málið á þessu þingi, er auðvitað ekki við neinn um að sakast annan en hæstv. ríkisstj. sjálfa. Hún er svona seint á ferðinni með málið. Þótt hún hafi verið að baksa við þetta mál í nærfellt 4 ár, þá vinnur hún þannig að því nú, að hún kemur með það á síðustu stundu. Hún getur ekki ætlast til þess að mál af þessari tegund fari fram athugunarlítið á Alþingi. En um þetta mál vildi ég segja að öðru leyti við 1. umr. málsins, að mér sýnist að það sé eins með þetta frv. og hitt, sem ríkisstj. lagði fram fyrir rétt rúmlega ári, að frv. fjalli að litlu leyti um það, sem ég tel að fyrst og fremst hefði þurft að fjalla um varðandi allsherjarendurskoðun á tekjuskattslögum okkar. Þegar menn hugsa til þess, hvað það er í raun og veru sem mest hefur verið gallað í tekjuskattslögum okkar, þá er það að mínum dómi, svo að ég minnist á nokkur aðalatriðin. í fyrsta lagi sú staðreynd, sem ég hygg að flestir viðurkenni, að atvinnurekstur og hvers konar fyrirtæki í landi okkar hafa á undanförnum árum greitt mjög lítið af sínum hlut af tekjuskattinum og sömuleiðis af eignarskattinum. Þetta stafar einfaldlega af því, að hvers konar rekstur hefur haft þá sérstöðu í skattalögum okkar, að byggt hefur verið á eigin framtölum atvinnurekstrarins, þar sem skattayfirvöld hafa ekki getað komið við nema minni háttar aðhaldi eða aths. Eigendur fyrirtækjanna eða þeir, sem hafa stjórnað þeim. hafa svo að segja haft sjálfdæmi um framtal sitt. Þetta hefur auðvitað verið á allt annan veg gagnvart almennum launþegum. Við vitum að þó að launafólk hafi gert sínar eigin skattaskýrslur, sent sitt framtal, þá hefur launafólk verið bundið af allríku eftirliti, þar sem aðrir hafa verið látnir segja til um hvaða hann hafa verið greidd hverjum og einum manni í hverju einstöku tilfelli. Það eru því, held ég, flestir á því máli, að launatekjur manna hafi komið mjög sæmilega vel fram til skattlagningar. Skatturinn hefur af þessum ástæðum að langsamlega mestu leyti hvílt á launafólki. Atvinnureksturinn hefur hins vegar haft þessa sérstöðu, sem ég sagði, og það hefur raunverulega ekki verið aðstaða til þess að líta eftir því, að ýmiss konar útgjöld, sem færð hafa verið á reikning fyrirtækja, væru nákvæmlega rétt. Einnig hefur atvinnurekstrinum verið veitt heimild til þess að draga frá tekjum sínum allháar fjárhæðir í formi fyrninga sem gert hafa fjöldamörg fyrirtæki skattlaus. Eins hafa fyrirtækin haft aðstöðu til þess að leggja talsvert af beinum hagnaði sínum, þegar öll útgjöld hafa verið talin, í varasjóð sem ekki hefur heldur verið skattlagður. Afleiðingin af þessu hefur orðið sú, eins og ég sagði, að þó að um hafi verið að ræða umfangsmikinn rekstur af ýmsu tagi, rekstur sem hlaupið hefur jafnvel á hundruðum millj. kr. hjá fyrirtækjum, þá hafa þessi fyrirtæki mörg hver ekki borgað eina einustu krónu í tekjuskatt. Og þó að fyrirtæki hafi sloppið á þennan hátt um langan tíma, þá hefur þeim tekist, þó þau hafi aldrei borgað neinn tekjuskatt, að komast yfir allmyndarlegar eignir á rekstrartíma sínum. Ég tel þetta atriði, hvað atvinnurekstur af ýmsu tagi og alls konar milliliðastarfsemi fyrirtækja hefur sloppið vel undan tekjuskattsgreiðslu, einn mesta gallann á skattalögum okkar. Við þennan galla er ekki fengist á neinn hátt í þessu frv. Það eru ekki gerðar neinar efnisbreytingar varðandi þetta atriði. Það eru engar líkur til þess, að þau fyrirtæki, sem sloppið hafa við tekjuskattsgreiðslu á undanförnum árum, greiði meira þó að þetta frv. verði gert að lögum. Það er sem sagt gengið fram hjá þessu. Svo að annað dæmi sé nefnt um ágallana á skattalöggjöf okkar, þá kannast allir við það, að ýmsir aðilar hafa haft aðstöðu í kerfinu til þess að skjóta tekjum sínum - raunverulegum tekjum sínum - undan skattlagningu. Þetta eru aðilar sem ekki teljast hreinir launþegar þannig að litið verði eftir tekjum þeirra eða gerður verði samanburður á því, sem þessir aðilar telja fram sem launatekjur sínar, og því, sem aðrir hafa greitt heim. Um það hefur sem sagt verið að ræða, að ýmsir slíkir aðilar, sem borist hafa allmikið á og vitanlega hafa haft allmiklar tekjur vegna ýmiss konar umsvifa og starfsemi í þjóðfélaginu, hafa sloppið að verulegu leyti við tekjuskattsgreiðsla. Oft er hent á þessa aðila. Heilar stéttir eru nefndar í þessum efnum. Ég skal ekki fara út í það, en ég veit að allir hv. alþm. þekkja þess dæmi, þeir vita um þetta, þetta er svo mikið umrætt mál. Þarna er um stórfelldan galla að ræða á tekjuskattslöggjöf okkar og framkvæmdinni á innheimtu tekjuskatts. Það er ekki heldur vikið að því á neinn hátt í þessu frv. að setja undir þennan leka. að reyna að tryggja að þessir aðilar borgi réttlátan hluta í tekjuskatt af raunverulegum tekjum sínum. Við þessu er ekki hreyft í þessu frv. Hins vegar er fengist í þessu frv, við ýmis önnur atriði sem snerta tekjuskattsmál okkar, og sum stefna bar að mínum dómi, þau atriði sem hér er fjallað um, í rétta átt og eru til bóta, þó að þar þurfi að gera á vissar breytingar. Það er t. d. í þessu frv., eins og reyndar var í því frv. sem ríkisstj. lagði fram fyrir rétt rúmu ári, farið nokkuð inn á þá braut að reyna að skilja á milli tekna þeirra einstaklinga, sem hafa með höndum minni háttar eða sérstakan rekstur, einstaklingsrekstur, skilja á milli þeirra persónutekna og þeirrar starfsemi sem þeir hafa með höndum. Alkunna er að ýmsir þeir einstaklingar, sem hafa haft með höndum minni háttar rekstur, koma út í rekstrarbókhaldi sínu sem gersamlega tekjulausir aðilar og borga engan tekjuskatt, en nú er gert ráð fyrir því, að þessum aðilum verði áætlaðar ákveðnar persónutekjur. Þó verð ég að segja, að ákvæði frv. um þetta atriði eru afar óljós. Það er mjög erfitt að átta sig á því, hvernig hugsað er að framkvæma þetta atriði. Bent var á það í umr, um fyrra frv. ríkisstj., sem fjallaði um þetta atriði, að setja þyrfti þarna nokkru nákvæmari reglur, svo að menn vissu að hverju væri stefnt. Ég sé ekki við fyrsta yfirlestur, að gerð hafi verið í þessum efnum nein veruleg breyting frá fyrra frv., og sama óvissan ríkir um það, hvernig ætlað er að standa að þessu. Þarna tel ég þó að stefnt sé í rétta átt. Það ber að skilja þarna á milli hreinna persónutekna þessara aðila og þess atvinnurekstrar sem þeir hafa með höndum. Þá er einnig í þessu frv. tekist á við það margumrædda mál, hvernig skattleggja skuli hjón, sem allajafna hafa verið samsköttuð til þessa. Nú er gert ráð fyrir sérsköttun að verulegu leyti, þó ekki að öllu leyti. Ég tel að þarna sé stefnt í rétta átt. En eins og áður er þó augljóst, að menn reka sig í þessu tilfelli á nokkuð erfitt þrep vegna þeirra reglna sem í gildi hafa verið. Það er enginn vafi á því varðandi regluna sem hefur gilt í þessum efnum, þar sem var um 50% frádráttarregluna að ræða varðandi tekjur eiginkonu sem hafði sjálfstæðar tekjur, að þeir aðilar, sem svo var ástatt um, nutu nokkurra skatthlunninda, eins og oft hefur verið talað um. Ég býst við því, að þessi skatthlunnindi hafi haft eitthvað að segja í sambandi við þá þróun sem yfir hefur gengið, að konur hafa sótt miklu meira út á vinnumarkaðinn nú í seinni tíð en áður. Tel ég að þar hafi verið stefnt í rétta átt, það hafi verið eðlilegt og því beri að fara varlega í að gera hlut þeirra, sem þarna eiga hlut að máli, verri en hann var. Ég býst við því, að hv. alþm. hafi tekið eftir því, að hæstv. fjmrh. greindi þannig frá þessum málum varðandi ákvæði þessa frv., að segja mætti að ef annað hjóna - eða sem sagt eiginmaðurinn - hefði allar tekjur heimilisins, en eiginkonan hefði ekki sjálfstæðar tekjur, þýddi þetta frv, nokkra skattalækkun hjá þeim, allt upp í það að eiginmaðurinn hefði um 6 milli. kr. tekjur miðað við árið 1978. Að því marki væri - taldi ráðh. - um nokkra skattalækkun að ræða hjá þessum aðilum. Ef eiginkonan hefur hins vegar sjálfstæðar tekjur, þá mættu tekjur hennar ekki fara yfir 2 milli. kr. miðað við árið 1978 - og gert væri þá ráð fyrir því að eiginmaðurinn hefði svipaðar tekjur - án þess að slík hjón lentu í skattaþyngingum frá því sem verið hefur. Auðvitað kemur engum á óvart að þetta kemur upp, en ég hygg að eins og tölur eru orðnar nú muni þetta verða í æðimörgum tilfellum, þar sem konan vinnur úti og a. m. k. gegnir eðlilega launuðu starfi, að hún fari upp í þessa tekjuhæð, í sambandi við þá sérsköttun, sem hér á að taka upp, verði því algengt að sérsköttunin þýði í þessu tilfelli skattaþyngingu. Ég hef bent á það áður í umr. um þessi mál, að ekki er auðvelt að komast hjá 50% reglunni án þess að vandamál sem þetta komi upp. Ég hafði því bent á að vel væri hægt að hugsa sér að 50% reglan gengi út á nokkrum árum, hér yrði breytingin ekki tekin í einu stökki, heldur í nokkrum þrepum, þá kæmust menn miklu auðveldar út úr þeim vanda, sem þarna er fyrir hendi. Ég tel fyrir mitt leyti ekki mikla ástæðu til þess að gera skatthlut þeirra, þar sem eiginmaðurinn telst fyrir öllum tekjunum, miklu betri en hann hefur verið, en skatthlut hinna miklu lakari, þó að mér sé ljóst að 50% reglan eigi ekki rétt á sér, geti ekki staðist til langframa og undan henni þurfi að komast.

Ég vil spyrja hv. þm., hvort hann búist við að geta lokið máli fyrir matarhlé eða hvort hann kýs að hlé verði gert á ræðu hans.

Ég get ekki lokið henni núna fyrir kl. 7. Það er útilokað. Ég er rétt að byrja.

Er þá þannig statt í ræðunni, að hér verði hægt að gera kaflaskil?

Jú, það er auðvelt að setja punkt hvar sem er. - Fundarhlé. Hæstv. forseti. Þegar hlé var gert á fundinum hafði ég víkið að nokkrum efnisatriðum frv., en átti eftir að ræða ýmsa aðra býsna mikilvæga þætti sem felast í þessu frv., þ. á m. þann þáttinn sem snertir skattlagningu á söluhagnaði sem til fellur af sölu eigna. Ég tel að sá þáttur í frv. sé einn af þeim veigameiri. Hins vegar er þar um að ræða að mínu mati mjög vandasamt mál og flókið. Ég er hræddur um að huga þurfi að þeim reglum, sem þar eru settar upp, því þó að enginn vafi leiki á því, að réttmætt geti verið að skattleggja þann hagnað, sem fram kemur við sölu á eignum í vissum tilvikum, þá er enginn vafi á því, að þar er um svo breytilegar aðstæður að ræða, að nokkuð getur orkað tvímælis að ætla að skattleggja einhvern útreiknaðan hagnað, sem til fellur í vissum tilvikum. Vegna þess að ekki eru aðstæður eins og sakir standa, þar sem fáir alþm. eru mættir í kvöld, þá mun ég geyma til síðari umr. um þetta mál að ræða ítarlega þennan kafla, sem ég beini nokkuð athygli að, og ýmis önnur atriði frv. mun ég geyma til síðari umr. að ræða um. Ég mun því stytta mál mitt. En ég vil vekja athygli á því, að fram kemur í þessu frv., að sú endurskoðun, sem hér er um að ræða á tekjuskattslögunum, er aðeins hluti af þeirri allsherjarendurskoðun sem fram á að fara á tekjuöflunarkerfi ríkisins í heild. Ber þá að sjálfsögðu að huga að því. að tekjuskatturinn og eignarskatturinn eru aðeins lítill hluti af heildartekjuöflun ríkisins, svo að endurskoðun á þeim hluta tekjustofnanna verður að vera í einhverju samræmi við mótaða heildarstefnu varðandi tekjuöflun. Hins vegar kemur ekki fram í þessu frv. og hefur ekki komið fram frá hæstv. ríkisstj. neitt um það, hver þessi stefna er varðandi tekjuöflun ríkisins almennt séð. Ég geymi mér líka að ræða þann þátt þar til síðar. En ég tel að í rauninni sé erfitt að taka afstöðu til þessa máls eða þessarar endurskoðunar án þess að upplýsingar liggi fyrir um ýmsa aðra mikilvæga þætti í sambandi við endurskoðun þessara tekjuöflunarmála í heild. Ég vil taka það strax fram í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir um tekjuskatt og eignarskatt, að fylgifrv., sem snertir staðgreiðslu opinberra gjalda, sé ekki búið að fá nægilegan undirbúning, það þurfi að hafa samráð við ýmsa þá aðila, sem eiga hlut að máli, frekar en gert hefur verið. Ég efast að vísu ekki um að horfið verður að því að taka upp staðgreiðslu á opinberum gjöldum, og ég held að það sé rétt stefna sem í því felst. Hins vegar sýnist mér að það mál eigi of langt í land enn til þess að hægt sé að móta þar ákveðna framkvæmd, hvernig hugsað sé að standa að þeim málum. Það frv., sem liggur fyrir um þetta atriði, er eflaust gagnlegt, en mér sýnist það samt við fyrsta yfirlestur vera þannig, að varla sé við því að búast að það verði gert að lögum á þessu þingi og því sé eðlilegra að frv. verði geymt og þeir, sem þarna eiga mikilla hagsmuna að gæta, eins og bæjar- og sveitarfélög, fái að segja álit sitt á þessu máli. Að þessu mæltu mun ég ekki eyða frekari tíma í þessar umr., en geymi mér að ræða nánar um þau efnisatriði, sem ég hef hér minnst á, þar til málið kemur hér til 2. umr. síðar.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Þar eð ég á sæti í þeirri n., sem mun fá þetta mál til meðferðar, ásamt hv. síðasta ræðumanni, mun ég ekki gera þessi frv. að umtalsefni efnislega þegar við þessa 1. umr. Ég tel hins vegar að ekki verði hjá því komist að láta í ljós skoðun á þeim vinnubrögðum sem hér er um að ræða. Þegar fyrrv. ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, vinstri stjórnin svonefnda, kom til valda eftir kosningarnar 1971 var það eitt af fyrstu verkum hennar, eitt af helstu áhugamálum hennar að gera gagngerar breytingar á skattalögunum, sem stjórnin, sem áður hafði setið, viðreisnarstjórnin svokallaða, var þá nýbúin að setja að undangengnum rækilegum athugunum og mjög viðtækum undirbúningi að þeim breytingum sem þá höfðu verið gerðar. Við hæstv. núv. fjmrh. vorum þá í stjórnarandstöðu og áttum einmitt sæti í fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., sem fjallaði ítarlega um þær breytingar sem þáv. ríkisstj. - þegar á fyrsta starfsári sínu - beitti sér fyrir. Og það er nægilegt að vísa í þær ítarlegu umr., sem fóru fram um skattalagabreytingar vinstri stjórnarinnar, til þess að leiða í ljós að flokkar okkar, flokkur minn, Alþfl., og flokkur hans, Sjálfstfl., voru mjög andvígir ýmsum þeim breytingum sem þá voru gerðar á skattalögunum að frumkvæði þáv. ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, enda töldum við þá báðir, að sú lagabreyting væri illa undirbúin, það væri kastað til hennar höndunum, þau lög, sem þá voru sett, væru bæði gölluð og ranglát. Og þau lög eru enn í gildi á því herrans ári 1978. Öll reynsla af þeirri löggjöf sýnir að skoðun okkar núv. hæstv. fjmrh. og þáv. meðnm. míns í hv. fjh.- og viðskn. þessarar d., þau rök, sem við þá fluttum fram sumpart sameiginlega og sumpart hvor í sínu lagi gegn þeirri lagasetningu, hafa reynst rétt. Reynslan hefur staðfest gagnrýni okkar í þeim efnum í einu og öllu. Ég skal ekki lengja þessa 1. umr. um þetta mál með því að rekja í einstökum atriðum í hverju þessi rangindi voru fólgin. Ég skal aðeins leyfa mér að benda á þá almennu staðreynd, að í reynd hafa skattalög vinstri stjórnarinnar frá fyrsta starfsári hennar reynst lög um skalt á launafólk. Almennur launþegi hefur þurft að greiða tiltölulega mjög hátt hlutfall af tekjum sínum í tekjuskatt til ríkissjóðs, og skattlagning á tekjum hjóna hefur verið allar götur síðan í hæsta máta ranglát. Hins vegar var þannig gengið frá ákvæðum þeirra laga, sem þá voru sett og enn gilda, að fyrir fram mátti vita að mjög auðvelt væri fyrir félög og þá sem stunda atvinnurekstur, þó einstaklingar séu, að koma sér undan réttmætri skattgreiðslu, enda hefur komið í ljós að félög og atvinnurekstur greiða aðeins lítinn hluta þess tekjuskatts sem ríkissjóður innheimtir af borgurum sínum. Langsamlega mestur hluti tekjuskattsins er sóttur í vasa launþeganna, jafnvel þeirra sem tiltölulega lágar launatekjur hafa. Og ekki nóg með það, að atvinnureksturinn greiði - ég vil segja hlægilega lítinn tekjuskatt af gífurlega mikilli veitu, heldur greiðir verulegur hluti alls atvinnurekstrar í landinu bókstaflega engan tekjuskatt til ríkissjóðs. Ég hirði ekki að rekja þessar tölur, það mundi lengja mál mitt að ástæðulausu á þessu stigi málsins. Síðar verður kannske ástæða til þess að rifja upp um þetta tölur sem tiltækar eru og ég hef raunar rakið áður á undanförnum 3–4 þingum mjög ítarlega. Með hliðsjón af því, hversu sammála við hæstv. núv. fjmrh. vorum á þinginu 1971–1972 um það, að sú lagasetning, sem þá var knúin fram með nokkru offorsi af hálfu þáv. ríkisstj., - með hliðsjón af því, hversu sammála við vorum um galla þessarar löggjafar, kom mér það síður en svo á óvart, að það skyldi vera eitt meginatriði í stjórnarsamningi núv. stjórnarflokka, Sjálfstfl. og Framsfl., ekki hvað síst þegar minn gamli og góði félagi úr fjh.- og viðskn., Matthías Á. Mathiesen, var orðinn fjmrh., hafði sjálfur tekið við embætti fjmrh., – þeim mun minna hissa varð ég á því, kannske ætti ég heldur að segja ánægðari var ég með að lesa í stjórnarsamningi núv. ríkisstj., að eitt helsta verkefni hennar skyldi vera að setja þjóðinni ný og réttlátari skattalög. ný skattalög sem væru réttlátari en þau sem þá voru búin að gilda í 3 ár.  Staðreyndin er sú, að tvö heil þing liðu og þess var ekki getið í stefnuskrárræðu forsrh., að það mundu verða sett skattalög einhvern tíma. Tvö heil þing liðu og ekkert gerðist. Svo kom þriðja þing þessa stjórnarsamstarfs, þingið, í fyrra. Þegar langt var liðið á það sá frv. loksins dagsins ljós, og þá hýrnuðu brúnir á okkur ýmsum sem höfðum verið mörg ár mjög óánægðir með skattalög vinstri stjórnarinnar. En hvað skyldi þá hafa komið í ljós? Þá gerðist allra undarlegasti atburðurinn. Látum það nú vera þó að núv. landbrh. hafi ekki viljað láta gera sig alveg ómerkan orða sinna frá vinstristjórnarárunum, og það getur alla góða menn hent að gleyma fyrri ummælum sínum og fyrri skoðunum sínum, eins og sumir voru farnir að halda að hent hefði hæstv. núv. fjmrh. En það, sem kom í ljós á þinginu í fyrra, var að útbýtt var miklu frv., sem frá embættislegu sjónarmiði séð var að mörgu leyti mjög vel undirbúið. Það er alveg ástæðulaust að hafa þann heiður af embættismönnum sem þeir eiga skilið. Þeir höfðu lagt mikla vinnu og margháttaða útreikninga í að gera allt málið skiljanlegra en ella mundi vera. Það var ekkert að finna að tæknilegum undirbúningi frv. Hann var hinn prýðilegasti að öllu leyti. En það, sem í ljós kom og undarlegt var, var að varla voru liðnar tvær víkur frá því að frv. var útbýtt er í ljós kom, að engin samstaða var um það hjá ríkisstj. Ráðh. greindi á. Og eftir svo sem eina viku til viðbótar kom í ljós, að ekki var aðeins ágreiningur í þingflokkum ríkisstj., heldur bókstaflega allt upp í loft, hver höndin upp á móti annarri, ekki bara tvær skoðanir ríkjandi í Sjálfstfl. og Framsfl., heldur margar skoðanir ríkjandi. Það var deilt um 3. og 4. hverja grein í skattalagafrv. Auðvitað endaði það þannig, að þó að fjh.- og viðskn. væri öll af vilja gerð til þess að afgreiða málið með ágætri aðstoð embættismanna úr fjmrn., ríkisskattstjóra og margra fleiri góðra sérfræðinga, þótt n. væri öll af vilja gerð til þess að afgreiða málið í fyrra, þá var það ekki afgreitt. Af hverju? Var það af því að það væru vondir menn í stjórnarandstöðunni, við hv. þm. Lúðvík Jósepsson? Var það af því? Nei, það var ekki af því. Málið var ekki afgreitt af því að stjórnarflokkarnir komu sér ekki saman um það, ráðh. komu sér ekki saman um það. Þetta vissu menn vel og fengu staðfest á fundum í n. og létu þess getið í ummælum hér. og það var ekki borið á móti því, hvorki af hálfu ráðh. né forustumanna stjórnarflokkanna, því að það mega þeir eiga, að þeir segja ekki blákalt ósatt.  Þegar málið hafði verið rætt svona ítarlega undir þinglok í fyrra og var tæknilega svona vel undirbúið, málið þrautrætt, þá bjóst ég auðvitað við því, að eitt fyrsta málið sem ég sæi á borðinu mínu, þegar ég kom hér 10. okt. s. l., væri frv. að nýjum tekjuskattslögum. Og hvað var eðlilegra en ég byggist við því? Málið hafði verið lagt fyrir okkur rækilega undirbúið, þrautrætt í n., harkalega rifist mn það í ríkisstj. og deilt um það illdeilum í báðum stjórnarflokkunum. Maður skyldi halda að sumarið hefði dugað til þess að ráðh. sættust loksins um svona mikilvægt mál og formönnum þingflokkanna, jafndugmiklir menn og það eru, hæstv. iðnrh. og hv. þm. Þórarni Þórarinssyni tækist að bera friðarorð á milli hinna fjandsamlegu arma í þingflokkum stjórnarflokkanna. Nei, nei, ekkert frv. var sjáanlegt fyrstu vikuna sem við sátum hér - ekki aldeilis. Tíminn leið fram að jólum og ekkert tekjuskattsfrv. sást. Svo er gefið mánaðar þinghlé. Eitt af því, sem mönnum var sagt að þetta þinghlé væri alveg nauðsynlegt til, var að hægt væri þá að koma sér saman um frv. um tekju- og eignarskatt og jafnvel helst líka að koma saman frv. um staðgreiðslu skatta. M. ö. o.: það átti að nota það jólaskap, sem menn kæmust í og komast eðlilega í á jólunum, láta jólaskapið endast út janúarmánuð og bera friðarorð á milli manna um skattamál innan stjórnarflokkanna. Þess vegna var það sem við margir - ég heyri á hv. þm. Karvel Pálmasyni að hann er mér alveg sammála um þetta eins og margt fleira -  Auðvitað verður ekki hjá því komist að gagnrýna það harðlega og láta í ljós mikla óánægju með það, að þannig skuli haldið á einu mesta og stærsta viðfangsefni þessa kjörtímabils, sem var endurbót á þeim ranglátu og óskynsamlegu og illa undirbúnu skattalögum sem sett höfðu verið af fyrrv. hæstv. ríkisstj. En því miður hefur ekki betur tekist til en það, að þegar tvær vikur eru eftir af raunverulegum starfstíma síðasta þings kjörtímabilsins, þá fá þm. lagðar fyrir sig till. um ný skattalög. En þrátt fyrir þetta allt saman, þrátt fyrir þessa gersamlega óviðunandi málsmeðferð, þá er engu að síður um svo mikið nauðsynjamál að ræða að ég tel það skyldu þingsins að taka þetta mál fram yfir önnur mál sem enn eru því miður óafgreidd. Rétt er að það komi alveg skýrt fram, að á fundinum í gær fengum við fulltrúar þingflokkanna skrá yfir þau stjfrv. sem enn eru óafgreidd á þessu þingi. Þau eru nær 60 en 50, stjfrv. sem eru óafgreidd Ég hef ekki talið saman þau þmfrv., sem eru óafgreidd. Þetta sýnir auðvitað mjög lélega forustu af hálfu hæstv. ríkisstj. fyrir liði sínu á þessu þingi, þar sem þó er um að ræða mjög sterkan meiri hl. Það er auðvitað gersamlega útilokað að afgreiða öll stjfrv., enda mun ekki vera til þess ætlast, og enn fremur afgreiða stórmál eins og skattalögin. En eigi að velja á milli tvenns, leggja áherslu á að afgreiða óafgreidd stjfrv. og einhver óafgreidd þmfrv. eða afgreiða skattalögin, þá segi ég eins og er, að ég tel heldur nauðsyn á því að skattalögin verði afgreidd, því að slíkt er ranglætið sem ekki hvað síst íslenskir launþegar eiga við að búa í þessum efnum, að á það ber að leggja megináherslu að þessu þingi ljúki ekki án þess að ný skattalög verði sett og nauðsynlegar endurbætur gerðar. Ég vil hins vegar segja alveg eins og er og tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ég tel enga von til þess að hægt sé að afgreiða frv. um staðgreiðslu skatta á þeim tíma sem nú er til ráðstöfunar, enda er það ókynnt mál. Það frv. kom í fyrsta skipti í gær fram í þeim búningi sem það er í núna. Hitt er rétt hjá hæstv. fjmrh., að að stofni til er frv. um tekju- og eignarskatt sama frv. og í fyrra, jafnvel að því er mér sýnist í fljótu bragði með ýmsum endurhótum frá því í fyrra. Það er því þm. ekki nýtt mál. Hitt málið er algerlega nýtt. Og ég endurtek, að það er borin von að nokkurt vit væri í að reyna að afgreiða frv. um staðgreiðslu skatta. En það var meginerindi mitt í ræðustólinn, að ég vil taka fram fyrir hönd míns þingflokks að við erum reiðubúnir til þess að stuðla að því, að þetta frv. um tekju- og eignarskatt geti hlotið afgreiðslu á þessu þingi. Það skal ekki standa á starfi okkar, á vinnu okkar eða velvilja okkar til þess að nauðsynlegar endurbætur á skattamálum þjóðarinnar nái fram að ganga, þó illa hafi verið að málinu staðið og þó að seint sé fram komið og vinnubrögð, sem ekki eru æskileg, hljóti að fylgja í kjölfar svo slælegs undirbúnings sem þess sem hér hefur verið um að ræða, nema það komi nú í ljós, að enn sé um að ræða ágreining í stjórnarflokkunum um málið. Ég verð að segja það, að um það er ekkert komið fram enn þá. Ég veit ekki hvað kann að koma fram á fundum hjá hv. fjh.- og viðskn. á næstu dögum, þegar n. fara að fjalla um málið. Þegar við fengum málið í fyrra var ekkert um það sagt, að nokkur ágreiningur væri, en á fyrstu tveim, þrem fundunum fundu menn ágreining í nefndinni. Ég vona af einlægni, að það komi í ljós, að þessi fjögur ár hafi nú dugað til þess að menn kæmu sér saman um að leiðrétta helstu vitleysur sem fyrrv. fjmrh. beitti sér fyrir á fyrsta starfsári vinstri stjórnarinnar. Ég vona að fjögur árin hafi dugað til þess. Það mundi hryggja mig mjög mikið, ef raunin yrði önnur. Þess vegna vona ég að þetta frv. sé nú orðið í grundvallaratriðum samkomulagsfrv. stjórnarflokkanna um málið. Sé svo, þá mun ég fyrir mitt leyti og minn flokkur stuðla að því, að það geti hlotið afgreiðslu. Ég er auðvitað ekki með þessu að lýsa yfir fylgi við frv. óbreytt. Mál sem þessi þurfa miklu nánari skoðunar við en hægt er að ætlast til að menn hafi getað komið við á einum sólarhring frá því að þeir sáu frv. á hinu háa Alþ. En jafnvel fljótleg skoðun bendir til þess, að í frv. standi fjölmargt til bóta frá því, sem nú er, og það náttúrlega styður enn frekar réttmæti þeirrar yfirlýsingar minnar, að þingflokkur Alþfl. sé reiðubúinn til þess að stuðla að því, að breytingar verði gerðar á skattalögunum í grundvallaratriðum í þeim anda sem í þessu frv. felst, þó að ég endurtaki að ég áskil mér fyllsta rétt, fyllsta fyrirvara um að flytja eða standa að eða fylgja brtt. um einstök atriði málsins. Við þessa 1. umr. málsins skal ég láta mér nægja þessar aths. Ég vildi að það kæmi fram strax, að minn flokkur og ég teljum mjög ámælisvart hvernig að málinu hefur verið staðið, hversu lengi hefur dregist að koma á framfæri till. um breytingar á mjög ranglátu og mjög gölluðu kerfi tekju- og eignarskatts, að það skuli hafa dregist þangað til aðeins tvær starfsvikur eru eftir af starfstíma síðasta þings kjörtímabilsins. En þrátt fyrir þennan slælega undirbúning, þrátt fyrir að hér sé í raun og veru um að ræða vinnubrögð, sem stjórnarandstaða á í sjálfu sér ekki að láta bjóða sér, því stjórnarandstaða í lýðræðisríki á í sjálfu sér ekki að láta bjóða sér þau vinnubrögð sem hér er um að ræða, er ég fyrir mitt leyti vegna mikilvægis málsins tilbúinn til að stuðla að því, að nauðsynlegar endurbætur verði gerðar á því stórgallaða kerfi sem við höfum búið við undanfarin ár að því er varðar álagningu tekju- og eignarskatts.



Herra forseti. Ég tek undir hvert orð, sem síðasti ræðumaður sagði um nauðsynina á að breyta þeim skattalögum, sem Íslendingar búa nú við. En það kom í ljós í ræðu hv. 9. þm. Reykv., að minni hans er mjög farið að förla. Kjarni þessa máls er sá, að það óviðunandi skattakerfi, sem þjóðin hefur búið við síðan í upphafi þessa áratugs, er að meginstofni sett á síðasta stjórnarári viðreisnarstjórnarinnar, þar sem þessi hv. þm. gegndi ráðherrastörfum 12 ár samfleytt í stjórn sömu flokka. Þau skattalög, lög nr, 68 frá 15. júní 1971, skyldi maður ætla að ekki hefðu verið sett að rasanda ráði. Ríkisstj., sem hv. 9. þm. Reykv. sat í sleitulaust í þrjú kjörtímabil, hafði 12 ár til að undirbúa þau skattalög. Þau voru sett á síðasta stjórnarári hennar, og þær breytingar, sem gerðar voru á næsta ári með lögum nr. 7 frá 23. mars 1972, röskuðu því miður allt of litlu í þeim skattalögum, sem viðreisnarstjórnin setti með mikilli þátttöku og vafalaust að verulegum hluta undir forustu hv. 9, þm. Reykv. Skattalögin frá 1971 eru samtals 57 greinar og 7 bráðabirgðaákvæði eða 64 tölusett atriði alls. Lögin frá 1972, sem sett voru til að breyta þeim logum eru samtals 23 greinar eða rétt um þriðjungur að greinatölu á við fyrri lögin, og þó nokkrar þessar breytingar eru ekki efnislegar, heldur stafa af því, að breytingar verða á öðrum greinum, svo að þar er ekki um sjálfstæðar efnisbreytingar að ræða. Og meginbreytingarnar voru að draga úr þeim ívílnunum sem fyrri lög frá 1911 höfðu veitt atvinnurekstri til að sleppa hæglega frá skattlagningu. En nóg um þetta efni. Ég vildi aðeins taka þetta fram í upphafi, að þó að ég sé málefnalega sammála hv. þm. um hversu mál standa nú, þá get ég ekki tekið undir hversu minni hans villir honum nú sjónir um forsögu þessa máls. Þá er ekki síður ástæða til að taka undir það sem fyrri ræðumenn, hv. 9. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Austurl., hafa sagt um þau einstöku handarbakavinnubrögð sem átt hafa sér stað í núverandi stjórnarliði við undirbúning þess máls sem hér er lagt fram. Þar gerðist það, eins og ég ætla ekki að rekja, að frv., sem undirbúið hafði verið á þriðja ár, dagaði uppi á síðasta þingi vegna ósamkomulags innan stjórnarflokkanna. Og í stað þess að vinda sér að því af einurð að finna botn í því máli innan stjórnarliðsins, þá hefur það dregist nú í hartnær tvö missiri að brúa það bil sem þar var milli stjórnarflokkanna og milli manna innbyrðis í stjórnarflokkunum hvorum um sig. Síðan kemur niðurstaðan af því starfi, sem unnið hefur verið í hartnær ár, fyrir Alþ. og ætlast er til að Alþ. taki afstöðu til þessa máls og afgreiði það á jafnmörgum víkum og það hefur tekið stjórnarflokkana mörg missiri að undirbúa þetta afbrigði af skattalögunum. Þess er að sjálfsögðu enginn kostur að gera einstökum atriðum frv. skil eftir að það hefur verið sólarhring á borðum þm. En þó vil ég fullyrða það, að eins og reyndar í fyrra frv. má finna við skjóta yfirsýn allmörg atriði sem virðast horfa til bóta. En sér í lagi vegna þess að þetta frv. er tengt frv. um að taka upp staðgreiðslu skatta er sérstök ástæða til að skoða ákvæði frv. vandlega og gera sér grein fyrir hver áhrif þess verða, því að þarna kemur það saman, að efnisbreytingar verða á sjálfum skattalögunum og kerfisbreyting verður á innheimtunni, svo málið er mun flóknara en ef aðeins væri um að ræða breytingu á skattakerfinu einu. Því gefur auga leið að það er að misbjóða Alþ. að krefjast þess, að það afgreiði slíkt mál ásamt fjölda annarra mála, sem ráðh. vilja að afgreidd verði, á rúmum tveim vikum. Ég get ekki, eins og ég vek að áður, í fjallað að neinu gagni um efnisatriði þessa máls eftir skamma skoðun á frv. og mun því ekki tefja tímann með því að hafa hér uppi lauslegar aths. sem ekki byggjast á vandaðri skoðun að neinu leyti. En þó vil ég ekki fara úr ræðustólnum án þess að finna að því sérstaklega, að ekki skuli fylgja frv., á sama hátt og tafla, um hversu breytingarnar muni koma við skattbyrði einstaklinga, önnur hliðstæð tafla um það, hver áhrif breytingarnar hafa á skattbyrði fyrirtækja, því að það er ljóst að þar eru breytingarnar afar miklar og sömuleiðis að eitt helsta gagnrýnisatriði á gildandi skattalög hefur verið hve auðveldlega fyrirtæki geta sloppið hjá skattgreiðslum samkv. ákvæðum þeirra, þótt þau væru nokkuð hert frá því sem upphaflega var í lögum frá 1971. Mér hefði fundist mjög nauðsynlegt að strax á fyrsta stigi þessa máls hefði verið hægt að líta yfir einhverja úrtakstöflu, hliðstæða þeirri sem sett er upp um skattbyrði hjóna og einstaklinga á bls. 67 í frv.

Karvel Pálmason : Herra forseti. Þó að vissulega væri til þess full ástæða að eyða löngum tíma í að ræða jafnstórt og mikilvægt mál og hér er um að ræða, þá er augljóst af þeim vinnubrögðum, sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir, með því að það er einungis sólarhringur síðan málið var lagt fram á Alþ. og þess vegna á þeim tíma gersamlega útilokað að neinu marki að kynna sér efnislega innihald þessa frv. ásamt öðrum þeim störfum sem hæstv. ríkisstj. leggur nú á Alþ., að í raun og veru er um tómt mál að tala að hægt sé að tala efnislega um þetta mál á þessu stigi. En full ástæða er til þess að benda á - og verður aldrei of oft á það bent eða ítrekað - með hversu miklum endemum hér er staðið að málum og er ekki að gerast fyrst nú, þó að nú kasti fyrst tólfum varðandi þetta mál. Í rann og veru væri hið eina rétta svar við vinnubrögðum af þessu tagi það, að stjórnarandstaðan, sem á að halda uppí aðhaldi og gagnrýni á hæstv. ríkisstj., léti ekki bjóða sér vinnubrögð eins og þau sem hér eru viðhöfð. Það dettur engum heilvita manni í hug að afgreiða mál eins og þetta á einungis tveimur eða tæplega tveimur vikum, eins og nú eru eftir af þinghaldi. Eða er það virkilega ætlun hæstv. ríkisstj., að þetta mál fari í gegnum þingið án þess að t. d. launþegasamtökin og ótalmargir fleiri aðilar fái til þess tækifæri að tjá sig um málið? Og það er auðvitað út í hött og verður að gagnrýna, að til þess skuli ætlast og þm. boðið að ræða þetta mál nú í lok þings á kvöldfundi eða fundum þar sem einungis tiltölulega lítill hluti hv. þm. er mættur. Nú má vel vera, að hv. stjórnarliðum á Alþ. sé það vel kunnugt um innihald þessa máls, að þeir þurfi ekki að vera hér til þess að taka þátt í umr. eða þingstörfum um málið, en eigi að síður eiga þeir hér að vera ekki síður en aðrir. Ég vil a. m. k. fyrir mitt leyti taka mjög undir aths. við þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Það getur ekki verið að hæstv. ríkisstj. sé full alvara að bæði þessi mál, þ. e. a. s. frv. um tekju- og eignarskatt og síðan um staðgreiðslukerfi skatta, eigi að afgreiða nú á þessu þingi ásamt 50–60 öðrum frv., sem eftir er að afgreiða og hæstv. ríkisstj. leggur áherslu á að verði afgreidd. Eitthvað af þessu verður að víkja, og þá er það auðvitað hæstv. ríkisstjórnar að gera upp við sig, hvað hún lætur liggja af þessum málum. En öll þessi mál verða ekki afgreidd, það er augljóst mál, nema því aðeins að hæstv. ríkisstj. stefni að því að þinghald verði fram að kosningum. Það má vera að sú sé ætlun hæstv. ríkisstj., en það er líka eina leiðin til þess að framkvæmanlegt sé að afgreiða þessi mál, að þinghald verði þá fram í lok júní. Ég held að full ástæða sé fyrir hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkana að gera sér fulla grein fyrir því, þó að stjórnarandstaðan væri öll af vilja gerð til þess að afgreiða málið sem ég efast ekkert um, því að stjórnarandstaðan er full ábyrgðartilfinningar, en gagnstætt má segja um hinn aðilann, þá er það tímans vegna nær vonlaust, miðað við það að afgreiða öll önnur frv. sem liggja nú fyrir til afgreiðslu. Eins og ég sagði áðan er ekki til þess ástæða, a. m. k. ekki fyrir mig, að gera hinar einstöku greinar eða einstöku efnisatriði frv. að umræðuefni nú, vegna þess að tími hefur ekki gefist til þess að íhuga málið. Út af því, sem kom fram hjá hv. 9. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, þá er að vísu búið að leiðrétta það að verulegu leyti, en ég held að það sé mesta misminni hjá hv. þm., að þá fyrst hafi ranglæti byrjað varðandi skattalöggjöf launþegum til handa þegar fyrrv. ríkisstj. tók við völdum. Þetta er auðvitað bara misminni, hv. þm. hefur ekkert meint með þessu. Þetta er bara eins og hvert annað misminni og leiðréttist auðvitað hér með. Og það er alveg öruggt mál, að fyrst hv. þm. er ekki búinn að biðja um orðið aftur, en búið er að gera þessa aths. og leiðréttingu, þá er hann samþykkur henni og því ástæðulaust að ræða þetta frekar. Sannleikurinn er auðvitað sá, að sú skattalöggjöf, sem var í gildi eftir 12 ára setu hv. 9. þm. Reykv. í ríkisstj., var verulega óhagstæð launþegum í landinu.

Miklu betri en þessi löggjöf.

Miklu betri en þessi, já. Ég held að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason ætti að kynna sér þetta betur áður en hann lætur fullyrðingu frá sér fara, því að það er vitað - og það veit hv. þm. - að breytingin, sem gerð var á þinginu 1972, var til bóta. Þó að vissulega væri ekki nógu langt gengið - það skal viðurkennt - í átt til þess að leiðrétta það rangláta skattalagakerfi, sem viðreisnarstjórnin kom á, þá var vissulega gengið verulega í átt til þess að leiðrétta það einmitt gagnvart launþegum. En það voru aðrir hópar í þjóðfélaginu, sem höfðu betri aðstöðu undir þeim skattalögum, sem giltu í tíð viðreisnarstjórnarinnar, heldur en þeim, sem giltu eftir að fyrrv. ríkisstj. tók við völdum. Og þar er fyrst og fremst átt við hin fjölmörgu fyrirtæki í landinu sem verið hafa og eru enn að verulegu leyti - það skal undirstrikað - skattlaus. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, því að mér heyrðist að núv. hæstv. samgrh., fyrrv. fjmrh., sem stóð að breytingunni á skattalögunum frá 1972, ætli sér að gera aths. við ummæli hv. 9. þm. Reykv. Efast ég ekki um að hann skýri satt og rétt frá því sem þar hefur gerst, og ég skal því ljúka máli mínu. En ég ítreka það sjónarmið mitt, að ekki á að bjóða Alþ. það né ætlast til þess, að það afgreiði lagabálk sem þennan á svo stuttum tíma sem fyrirsjáanlegur er - ég tala nú ekki um ef einnig á að afgreiða frv. um staðgreiðslukerfi skatta samtímis. Slík vinnubrögð eru ekki bjóðandi Alþ. á þeim stutta tíma sem nú er fyrirhugað að eftir sé af þinghaldinu.

Landbrh. (Halldór E, Sigurðsson) : Herra forseti. Það er fjarri mér að halda því fram, að þau lög, sem voru sett um tekju- og eignarskatt á árunum 1972–1974, hafi verið svo fullkomin að þar hafi ekki verið breytinga þörf. Það væri afskaplega fráleitt ef ég héldi því fram, vegna þess m. a. að þegar ég hætti sem fjmrh. var ég búinn að láta vinna mikið verk í því að endurskoða og breyta heildarlöggjöf skattamála. Þess vegna vil ég segja það í upphafi máls míns nú, að ég tel, að því leyti sem ég hef kynnt mér þetta mál, að hér sé um breytingar til batnaðar að ræða. Ég teldi það mjög illa farið, ef þetta frv. að lögum um tekju- og eignarskatt yrði ekki afgreitt nú á þessu hv. Alþ., þó ég skuli viðurkenna að seint er að staðið. Það væri mjög illa farið ef á þriðja kjörtímabili og þrem ríkisstj. tækist ekki að breyta þessari heildarlöggjöf. Það var nú svo, að þrátt fyrir að hv. 9. þm. Reykv. hefði setið í ríkisstj. samfleytt í 15 ár, lengur en nokkur annar Íslendingur hefur setið í ríkisstj. samfleytt, þá var þannig ástatt í þjóðmálunum á eftir, að ýmislegt þurfti að bæta. M. a. voru skattalögin, sem sú ríkisstj., sem hann sat í, setti með þeim hætti að á þeim þurfti að gera endurbætur og þær verulegar. Og það er nú svo enn í dag, að stofni til búum við nú við þau lög. Þær breytingar, sem voru gerðar á skattalögunum 1972, voru ekki hugsaðar til frambúðar nema að mjög takmörkuðu leyti. Hins vegar er ég jafnsannfærður um það nú og ég var þá, að þær voru til bóta. M. a. voru þær nauðsynlegar vegna þess að þá höfðu verið gerðar breytingar á ellilaunum og öryrkja. Þær breytingar gerðu það að verkum, að lækka varð meira skatta á eldra fólkinu en lögin höfðu upphaflega gert ráð fyrir, vegna þess að þessar breytingar skiluðu þessum þegnum meiri tekjum en áður hafði verið. Ég ætla ekki að fara út í langar umr., en ég vil líka minna á að það voru mín síðustu verk í skattamálum, sem fram komu á Alþ., að breyta lögunum frá 1972 með samkomulagi við stéttarfélögin í landinu, ASÍ, og einmitt um lækkun á tekjuskatti. Þá var svo komið fyrir þeirri ríkisstj., sem ég var þá fjmrh. í, að hún hafði ekki þingmeirihluta til þess að koma þessari breytingu fram. Hún hafði ekki heldur möguleika til þess að lækka tekjuskattinn nema fá aftur á móti hækkun á söluskatti. M. a. var það af því að þessi ríkisstj. hefði orðið að lækka tolltekjurnar til þess að standa við EFTA-samninginn. Það féll í minn hlut sem fjmrh. að ákveða að við samninginn yrði staðið, jafnvel þó að þáv. stjórnarandstaða hefði meinað mér að koma í gegn breytingum á hv. Alþ. í tekjuöflun í söluskatti til þess að mæta þessum tekjumissi. Hins vegar var það svo, að til þess að hægt væri að koma í gegn hækkun á söluskattinum til þess að verða við ósk félaga í ASÍ, þá varð að gera samkomulag við aðra en þá sem ríkisstj. studdu. Og þeir, sem ég gerði samkomulag við, voru Alþfl.-mennirnir undir forustu hv. núv. 9. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar, og hv. þáv. 5. þm. Vesturl., Benedikts Gröndals. Við báða þessa aðila samdi ég til þess að tryggja að hægt væri að lækka tekjuskattinn að ósk þessara aðila, en þá að ná tekjum aftur af söluskatti. Ég hafði fyrir því fyrirheit, m. a. og fyrst og fremst hv. 3, þm. Reykv. núv., að það samkomulag, sem ég næði við ASÍ-mennina, skyldu þeir samþykkja. Þetta fyrirheit hafði ég. Og áður en ég fór á fund ASÍ-manna til þess að ræða þessi mál, þá talaði ég við þáv. hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, vegna þess að hv. 9. þm. Reykv. var þá erlendis - aldrei þessu vant og var hann ekki þá farinn að halda fyrirlestra um landbúnaðarmál eins og hann er farinn að gera nú, en það sýnir að framför hefur orðið mikil hjá þessum hv. þm. þó að mikilhæfur væri fyrir. Ég talaði þá við varaformanninn og hann endurtók að þetta hefði verið samþykkt af þingflokki Alþfl., Karl Steinar Guðnason færi með umboð fyrir þá á ASÍ-þinginu og það sem hann féllist á mætti ég treysta að fengi staðist. Nú skal ég ekki fara að rekja þessa sögu lengur, því að samkomulag náðist á ASÍ-þinginu. En það var á málinu brotalöm þegar það kom á hv. Alþ. Það veit ég að hv. 9. þm. Reykv. man. Og það urðu mér vonbrigði, að samkomulagið, sem ég hafði náð við forustumenn og þingheim á ASÍ-þinginu, skyldi ekki standa þegar ég kom með það á hv. Alþ. Hins vegar til þess að bjarga því sem bjargað varð komst ég einu skrefi skemmra en ég hafði náð samkomulagi um í tekjuáætluninni þar. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram að skattalög, sem ég hafði staðið að, hafi ekki haft sína vankanta. Mér hefur aldrei dottið annað í hug en þau væru á þeim tíma gerð til bráðabirgða. Síðan hafa verið gerðar á þeim breytingar og um þessa síðustu breytingu, sem ég hafði forustu um, - ég man nú ekki hvort hv. 9. þm. Reykv. notaði orðið „svívirðilega“, en það var allt að því, - segi ég eins og er, að ég mun ekki telja mér það neitt til vansæmdar að hafa náð samkomulagi við ASÍ-menn um slíka breytingu. Og ég held að hv. þm. muni yfirleitt ekki gera það og telja mig fullsæmdan af því, að það skuli verða minn síðasti þáttur í skattamálum á hv. Alþ. sem fjmrh. sem ég þá stóð að. Hins hefði ég óskað, að þá hefði verið hægt að ljúka við endurskoðun á þessari skattalöggjöf í heild, því að til þess bar brýna nauðsyn. En það fór sem fór, að ekki var þingfylgi fyrir því. Þess vegna hef ég sagt það oft í ríkisstj. og endurtek það hér, að ég mun leggja áherslu á að þetta skattafrv. nái fram að ganga á þessu hv. Alþ. áður en því er lokið. Ég óttast, ef það dagaði uppi nú, að þá geti sagan kannske endurtekið sig, því að það er svo, þó að ekkert sé annað, að hraðinn í þjóðlífi okkar er það mikill að það sem er gott í dag er ekki orðið jafngott á morgun. Þess vegna er ekki nema eðlilegt, að þegar mannaskipti verða í embætti eins veigamiklu og fjmrh: embætti, þá breytist viðhorf til þeirra mála, sem um er fjallað. Mér er fullkomlega ljóst að hæstv. núv. fjmrh. hefur lagt mikla vinnu í að vinna að þessari skattalöggjöf sem nú er til meðferðar. Og það er ekkert undarlegt, þótt það hafi tekið sinn tíma fyrir hann eins og mig, eins og er þegar menn koma í nýtt starf slíkt sem þetta, að meðhöndla þessi mál. Ekki síst er ástæða til að líta á það, að jafnhliða því sem ég hætti sem fjmrh. hætti þáv. ráðuneytisstjóri um skeið og kom raunverulega ekki til starfa nema um stuttan tíma á þessu kjörtímabili. Hann var sá maður í fjmrn. sem var þessum málum best kunnugur og hefði auðvitað, ef hann hefði verið þar áfram að störfum, getað hraðað því að koma þessum málum áfram. Þetta er m. a. ein ástæðan fyrir því, að svo seint hefur gengið, en auðvitað einnig margvísleg sjónarmið sem hafa komið upp á þessum árum. Nú skal ég ekki orðlengja þetta. Ég vil aðeins endurtaka að þær breytingar, sem voru gerðar á skattalögunum þau ár sem ég var fjmrh., voru til bóta, ekki síst fyrir þá sem lægstar tekjur höfðu. M. a. sé ég í ræðu, sem ég hélt að rætt er sérstaklega um lækkanir á sköttum hjá öldruðum og öryrkjum sem voru þá gerðar. En hitt er ljóst, að þessi mál eru eins og annar þáttur efnahagsmála, þar er engin eilífðarlausn á ferðinni. Mér er alveg ljóst einnig, að þetta frv. er að stofni til það gott og það mikil bót frá því sem núv. skattalög eru, með öllum þeim breytingum sem á þeim hafa verið gerðar, að það ber brýna nauðsyn til þess að frv. nái fram að ganga. Það mun þó koma á daginn, að þessu skattafrv. þarf að breyta eins og öðrum þáttum skattamála fyrr en seinna, þegar reynslan sýnir, hvernig til hefur tekist, en það er ekkert nýtt. Ég lít svo á í sambandi við staðgreiðslukerfið, að enn þá lengri tími sé síðan farið var að vinna að því máli. Ég minnist þess frá sveitarstjóraárum mínum, þá sat ég í nefnd sem fjallaði um þann þátt mála, og það hefur verið svo, að hik hefur verið á mörgum að gera þessa breytingu. M. a. hika menn vegna þess, hvernig til tókst hjá frændum okkar Dönum þegar þeir breyttu yfir í þetta kerfi, en á Norðurlöndunum hefur það gefist misjafnlega vel. Nú mun þó hafa tekist að komast yfir ég held veigamestu þættina í þeim veilum sem þar fundust. Hins vegar sýnist mér að það mundi ekki saka þó að afgreiðsla þess máls biði haustsins, þar sem gildistakan er svo rúm sem gert er ráð fyrir. Nú skal ég ekki hafa þessi orð fleiri, nema endurtaka það, að ég varð að gera samkomulag við hv. 9. þm. Reykv, og hans flokk til þess að koma fram síðustu breytingum á tekjuskattslögunum. Og þó að þær yrðu ekki á þann veg sem ég hafði vonast til, þá voru þær samt til bóta. Það skal tekið fram. Og ég endurtek líka, að brýn nauðsyn er að koma þessu skattalagafrv. í gegnum hv. Alþ., vegna þess að það hefur margt gott inni að halda. Ég er alveg sannfærður um að kostirnir eru langt umfram veilurnar, þótt einhverjar kynnu að leynast þar.



Herra forseti. Ég skal ekki víkjast undan því, að frv. það, sem hér er til umr., kemur seint fram á þessu þingi. En ég á von á að þeir, sem eru nokkuð vel að sér í skattamálum og hafa unnið að þeim á undanförnum áratugum, geri sér grein fyrir hversu mikið og erfitt verk hér er um að ræða og þá sér í lagi þegar gerð er till. um kerfisbreytingu eins og er í sambandi við þessi tvö frv. sem eru til umr. á þessum fundi. Ég vildi gjarnan þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað þrátt fyrir þá annmarka, hversu seint frv. koma fram, þeirra skilning á því, að nauðsynlegt er að skattalög verði sett áður en þessu þingi lýkur. Jafnframt þakka ég undirtektir hæstv. landbrh. sem ég reyndar vissi um. Ég vonast til þess að nefndarstörfin hjá fjh.- og viðskn. geti gengið með þeim hætti, að þessu takmarki verði náð, sem við erum allir þrátt fyrir skiptar skoðanir á vinnubrögðum og e. t. v. einhverjum efnisatriðum sammála um: að skattalöggjöfin verði sett.



Herra forseti, Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Ég geri þetta í fjarveru hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar, sem átti að vera frsm. meiri hl. nefndarinnar. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Minni hl., hv. þm. Lúðvík Jósepsson, skilar séráliti þar sem hann lýsir andstöðu sinni við frv. En hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason var fjarverandi afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem getur á þskj. 559. Á fund n. komu fulltrúar frá Verslunarráði Íslands og Sambandi ísl. samvinnufélaga og gerðu þar grein fyrir viðhorfum sínum til frv. og brtt. sem þeir óskuðu eftir að fluttar yrðu. Meiri hl. n. hefur tekið sumar þessara till. upp og flytur þær sem sínar till. á þskj. 559. Á aðrar gat meiri hl. hins vegar ekki fallist. Hér er á ferðinni hið merkasta mál, sem ég vona að nái fram að ganga á þessu þingi. Ég mun ekki ræða frv. sérstaklega við þessa umr., enda var það gert við 1. umr. í þessari hv. d., bæði af hæstv. viðskrh. og öðrum hv. þm. Ég mun hins vegar nú rekja í sem stystu máli þær brtt., sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur. 1. brtt. á þskj. 559 er við 3. gr. frv. og varðar skipan verðlagsráðs. Meiri hl. n. telur ekki ástæðu til að fækka verðlagsráðsmönnum úr 9 í 7, eins og gert er ráð fyrir í frv. Fækkun fulltrúa samtaka atvinnurekenda og launþega verður hvort eð er við það, að tveir verðlagsráðsmanna eru skipaðir af Hæstarétti. Rétt er einnig að taka fram, hvaða samtök skuli eiga rétt til tilnefningar í verðlagsráði, og svo er gert með brtt. 2. brtt. er við 4. gr., 4. málsl. 1. mgr. Hann er svo hljóðandi: „Verðlagsráð getur að meira eða minna leyti falið verðlagsstofnun ákvörðunarvald sitt“, en síðan er hætt við: eftir afmörkuðum reglum, sem ráðið setur. - Það er ekki eðlilegt, að verðlagsráð geti framselt verðlagsstofnun vald sitt án takmarkana. Þess vegna er lagt til að verðlagsráð skuli setja afmarkaðar reglur við slíkt framsal ákvörðunarvalds síns. 3. brtt. er svo við 6. gr. og felur það í sér, að 2. málsliður 2. mgr. falli niður. 4. brtt. er við 8. gr. Þar er um lítils háttar orðalagsbreytingu að ræða, en skiptir þó nokkru máli. Í stað orðanna „Nú hefur verðlagning verið gefin frjáls“ í 2. málsl. komi: Nú er verðlagning frjáls. 5. brtt. er svo við 9. gr., en þar þykir rétt til skýringarauka að taka fram, að ákvæði greinarinnar gildi því aðeins að verðlagsákvörðunum hafi verið heitt, enda hefur hugsunin verið sú. 6. brtt. er við 10. gr. frv. Í 4. tölul. 2. mgr. 8. gr. er verðlagsráði veitt heimild til að setja reglur um verðlagningu og viðskiptakjör sem það telur nauðsynlegar hverju sinni þegar skilyrði greinarinnar eru fyrir hendi. Þykir rétt að þessar reglur skuli gilda takmarkað tímabil í senn, eftir því sem kostur er, eins og önnur þau urræði sem um getur í 2. mgr. 8. gr. Þá er 7. brtt. við 18. gr. Hún er ekki mikilvæg, en hefur þó gildi, þar sem í stað orðsins „hækka“ komi orðið: breyta. Þá er 8. brtt. við 19. gr. Þar er orðalagi breytt og gert skýrara án þess að stefnt sé að efnisbreytingu. 9. brtt. er við 20. gr., en þar er bætt við nýrri mgr. sem verður 3. mgr. og er svo hljóðandi: „Mat á því, hvort verð og álagning sé ósanngjörn, skal byggt á ákvæðum 12. gr.“ Í greinar frv. vantar ákvæði um það, við hvað á að miða þegar metið er hvort verð og álagning sé ósanngjörn. Þess vegna er þessari mgr. bætt við. 10. brtt. er við 21. gr. Þar er lagt til að bannregla greinarinnar gildi því aðeins að verðlagningin sé frjáls, enda hefur verið til þess ætlast. 11. brtt. er við 22. gr. Þar er breytt einu orði. Í stað orðsins „útboð“ komi orðin: gerð tilboða. Það er gleggra og réttara. 12. brtt. er svo við 25. gr. Meiri hl. n. telur vanta í greinina leiðbeiningar við mat á því, hvenær beri að telja sölusynjun óréttmæta. Hér er þess vegna lagt til að skilgreining verði tekin upp um þetta efni. 13. brtt. er við 38. gr. og þar er bætt við : „Févíti má innheimta með lögtaki: 14. brtt. er við 42. gr. Þar bætist við: „Endanlega ákvörðun verður að taka innan sex vikna frá því að bann til bráðabirgða var lagt á.“ Það er nauðsynlegt að setja bráðabirgðabanni því, sem greinin fjallar um, einhver tímatakmörk. Þessi brtt. miðar að því. 15. brtt. er svo við 45. gr., en þar eru felld niður orðin: „svo og um afborgunarskilmála“. Það er eðlilegt, að ákvæðin um afborgunarskilmála séu sett í sérstaka löggjöf um afborgunarviðskipti almennt. Þess vegna eiga ákvæði um afborgunarskilmála tæpast heima í frv. 16. brtt. er svo við 48. gr. Eðlilegt er að allar ákvarðanir samkeppnisnefndar megi bera undir dómstóla, einnig ákvarðanir samkv. 18. gr. frv. Þess vegna er felldur niður síðasti málsl. í 48. gr. sem hljóðaði svona: „Ákvarðanir samkeppnisnefndar samkv. 18. gr. er ekki unnt að bera undir dómstóla.“ Það er hæpið að ákvæði sem þetta standist, og því er lagt til að það verði fellt brott. 17. brtt. er svo við 49. gr. Þar er um tvær breytingar að ræða: annars vegar að fjárhæðum dagsekta séu sett ákveðin mörk, og er miðað við 5000–20000 kr., og hins vegar að verðlagsráð ákveði dagsektir í stað þess að verðlagsnefnd geri það. 18. brtt. er svo við 50. gr. Þar er orðalag gert skýrara, en engin efnisbreyting er þar á ferðum. 19. brtt. er svo við 54. gr. og er umorðun hennar, þar sem talið er upp í skýru máli, hvaða lög falli úr gildi við lögfestingu þessa frv. Þar er ýmsu bætt við það sem áður var í greininni eða það sem er í upphaflega frv., svo sem lögum um launajöfnunarbætur o. fl., lögum um einkasöluheimild landsstjórnarinnar á steinolíu, lögum um heimild til handa ríkisstj. til einkasölu á bifreiðum, rafvélum, rafáhöldum o. fl., lögum um heimild fyrir ríkisstj. til að taka í sínar hendur alla sölu á hrossum til útlanda o. fl., lögum um heimild fyrir ríkisstj. til þess að veita einkaleyfi til að flytja út mó og vörur unnar úr mó og selja á erlendum markaði. og lögum um heimild fyrir ríkisstj. til ýmislegra ráðstafana vegna yfirvofandi styrjaldar í Norðurálfu, þetta eru lög frá 1939, og svo önnur ákvæði, sem fara í bága við þessi lög. Kannske sjá einhverjir eftir þessum lögum úr lagasafninu, en við leggjum til, að þau verði afnumin við þetta tækifæri. Ég hef þá rakið, hæstv. forseti, brtt. meiri hl. n. og hef ekki meira um þetta mál að segja.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Virðulegi forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er annað af tveimur, eins og fram hefur komið, sem liður í endurskoðun á skattalögum. frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Upp úr lokum síðari heimsstyrjaldarinnar eða í ársbyrjun 1947 byrjaði að brydda á tali og till. um að stefna bæri að upptöku staðgreiðslu opinberra gjalda hér á landi. Í yfirlýsingu ríkisstj. á Alþ. 13. okt. 1965 var tekið fram, að eitt af þeim verkefnum, sem ríkisstj. mundi beita sér fyrir, væri að koma á staðgreiðslu opinberra gjalda hér á landi. Í framhaldi af þessari yfirlýsingu var ríkisskattstjóra, Sigurbirni Þorbjörnssyni, falið að sjá um undirbúning málsins og voru ráðnir honum til aðstoðar þeir Helgi V. Jónsson hrl. og löggiltur endurskoðandi og dr. Gísli Blöndal hagsýslustjóri. Undirbúningsrannsóknir fóru fram á árinu 1966 og hinn 11. okt. 1966 skilaði ríkisskattstjóri skýrslu og grg. til þáv. fjmrh. Magnúsar Jónssonar um þetta mál. Hinn 25. okt.1966 skipaði fjmrh. 7 manna nefnd embættismanna, fulltrúa sveitarfélaga og þáv. stjórnarflokka. Framkvæmdastjóri nefndarinnar var ríkiskattstjóri og ritari dr. Gísli Blöndal. Nefndin skilaði skýrslu sinni til í fjmrh. 14. mars 1967. Hinn 18. apríl 1967 var á Alþ. samþ. þáltill. þess efnis, að Alþ. kysi 7 manna nefnd er héldi áfram athugun þessa máls og skyldi hún leita álits samtaka sveitarfélaga og helstu samtaka vinnumarkaðarins. Nefndin hélt fyrsta fund sinn hinn 10. maí 1967 og var formaður hennar Ólafur Björnsson prófessor. Guttormur Sigurbjörnsson gegndi störfum ritara. Viðræðunefndir voru skipaðar af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga, launþegasamtaka og vinnuveitenda. Ríkisskattstjóri starfaði með þessari nefnd. Í nál. mþn., sem útbýtt var á Alþ. í jan. 1970, kemur fram að nm. svo og allir aðilar viðræðunefnda, þ. e. fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga, fulltrúar launþegasamtaka og fulltrúar vinnuveitenda, voru fylgjandi upptöku staðgreiðslu opinberra gjalda hér á landi í svipuðu formi og fram kom í nál. um skipan staðgreiðslukerfis, en sá hluti nál. var saminn af ríkisskattstjóra með hliðsjón af viðræðum nefndarinnar við greinda viðræðuhópa. Áður en lengra er haldið þykir mér rétt að ræða örlítið um þá kosti og galla sem talið hefur verið að séu á staðgreiðslu opinberra gjalda, og tel þá upp kostina fyrst: 1. Öryggi gjaldenda, þar sem staðgreiðsla stuðlar að jafnvægi milli skattheimtu eða endurgreiðslu og greiðslugetu gjaldenda á teknaárinu. 2. Innheimta hins opinbera yrði öruggari og jafnari en nú er. 3. Staðgreiðslan mundi hafa jafnvægisáhrif á efnahagslífið. Unnt yrði að búa þannig um hnútana, að hið opinbera gæti beitt opinberum gjöldum meir í hagstjórnarskyni en hingað til. 4. Álag á launagreiðendur við innheimtu opinberra gjalda mundi minnka verulega frá því sem nú er. Þessi staðhæfing er vitanlega byggð á samanburði við gildandi kerfi hjá þeim launagreiðendum sem framfylgja í einu og öllu gildandi ákvæðum og fyrirmælum um innheimtu opinberra gjalda, um skyldusparnað svo og greiðslu orlofsfjár. 5. Möguleikar á einföldun skattframtala almennra launþega með hliðsjón af þeirri einföldun sem jafnframt er ráðgerð á skattalöggjöfinni, sem segja má að sé nauðsynleg hvort sem er. Þá komum við að þeim atriðum sem talin hafa verið gallar. 1. Að framkvæmd staðgreiðslu mundi, a. m. k. fyrst í stað, krefjast aukins átaks og kostnaðar hins opinbera. Að vissu marki mundu skattyfirvöld yfirtaka vissar skyldur atvinnurekenda varðandi dreifingu á skilum á innheimtu opinberra gjalda til margra innheimtuaðila. 2. Að gjaldendur töpuðu því hagræði, sem gildir í dag, að geta dregið greiðslur opinberra gjalda sem lengst, þ. e. allt að hálfu til einu og hálfu ári eftir teknamyndun, eins og nú er. En eins og fram hefur komið hjá launþegasamtökunum telja flestir launþegar mikilvægara að vita, hvar þeir standa á hverjum tíma, og þurfa ekki að reikna með bakkröfum frá hinu opinbera í ríkari mæli en staðgreiðsla gæti tilefni til. 3. Að staðgreiðsla mundi ýta undir meiri kaupkröfur en ella, þar sem hluti þeirra kauphækkana, sem felast í nýjum kjarasamningum, yrði þegar í stað tekinn af launþegum í hækkuðum sköttum í stað greiðslufrests í gildandi innheimtufyrirkomulagi. Miðað við það horf, sem gerð kjarasamninga virðist hafa færst í að undanförnu í auknum mæli, virðist ekki mikið hald í þessum galla. 4. Að gjaldendur yrðu ófúsari að leggja á sig viðbótarvinnu og heildarframboð vinnuafls mundi því minnka af þeim sökum, þar sem launþegar yrðu strax varir við opinber gjöld í stað gjaldfrests þeirra að öllu óbreyttu. 5. Að gjaldþegnar færu að líta á laun að frádregnum opinberum gjöldum og taka mið af þessum nettólaunum við launakröfur sínar. Þetta mun aðallega geta átt við fámenna starfshópa sem geta að meira eða minna leyti ákveðið kjör sín sjálfir, en getur ekki átt við hinn almenna launamarkað. 6. Afstaða sumra gegn staðgreiðslu hefur mótast af því, að erfiðara sé að koma henni á hér á landi en víða annars staðar vegna atvinnuhátta okkar. Því er til að svara að sömu vandamál og ekki síðri blasa alls staðar við í gildandi innheimtu vegna atvinnuhátta okkar. 7. Afstaða sumra gegn staðgreiðslu hefur mótast af því, að betra sé að endurbæta gildandi kerfi en að taka upp staðgreiðslu. Gildandi kerfi verður aldrei endurbætt að neinu marki. Það byggir nú á og verður ávallt að byggjast á teknamyndun og fjölskylduaðstæðum sem voru fyrir hendi fullu einu eða tæpum tveimur árum áður en fyrirframgreiðsla hófst, en einu og hálfu og allt að tveimur og hálfu ári áður en henni lýkur, enn fremur að innheimta eftirstöðva álagðra gjalda á gjaldárinu byggist á sömu aðstæðum, sem eru þegar orðnar 7–19 mánaða gamlar við upphaf og ein til tveggja ára gamlar þegar lýkur. Sömu vandkvæðin verða nú uppi á teningnum varðandi endurgreiðslu barnabóta að hluta eða að fullu og þátttöku ríkissjóðs í útsvörum. Í ársbyrjun 1975 fól ég ríkisskattstjóra að gera till. um með hvaða hætti og á hvaða grundvelli framkvæma megi staðgreiðslu opinberra gjalda hér á landi. Till. sínum skilaði ríkisskattstjóri mér í maí 1975. Í samræmi við það verkefni, sem honum var falið, gerði hann beinar till. um þetta efni, án beins eða nánari rökstuðnings. Till. vorn því nokkurs konar beinagrind að staðgreiðslukerfi sem ætti eftir að fylla út í og fullkomna við upptöku staðgreiðslu hér á landi. Till. og grg. ríkisskattstjóra sendi ég 19 aðilum til umsagnar. 4 aðilar svöruðu ekki beiðni um umsögn, einn aðili var andvígur málinu, tveir aðilar blönduðu málinu saman við önnur kattaleg efni og svöruðu því efnislega óljóst, tveir aðilar töldu að ákveðnari hugmyndir um einföldun skattkerfis þyrftu að liggja fyrir, en studdu þó hugmyndina. Af þeim 15 aðilum, sem svöruðu, voru 10 aðilar fylgjandi málinu. Í stefnuræðu hæstv. forsrh. á Alþ. 3. nóv. s. l. var boðað, að frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda yrði lagt fyrir Alþ., og í ræðu minni við 1. umr. um fjárlög þessa árs á Alþ. 8. nóv. s. l. vísaði ég til þess um þetta mál og taldi ljóst að stefna bæri að upptöku staðgreiðslu skatta í megindráttum með sama sniði og lýst er í skýrslu ríkisskattstjóra sem út kom í maí 1975. Í framhaldi af þessu hefur verið unnið að undirbúningi og samningu þessa frv., sem hér er til umr. Frv. þetta er samið með hliðsjón af ákvæðum frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem lagt er fram samhliða frv. þessu, af frv. til l. um breyt. á lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, sem lagt hefur verið fram, svo og væntanlega frv. til l. um atvinnuleysistryggingar. Þá er við það miðað, að lög nr. 36/1948, um sóknargjöld, verði breytt á þann veg, að sóknargjald reiknist sem hundraðshluti af álögðum útsvörum. Í sambandi við gildissvið staðgreiðslu samkv. frv. vil ég vekja athygli á því, að innan þess fellur ekki söluskattur sem er í reynd skil innheimtufjár og staðgreitt. Með hliðsjón af væntanlegri athugun á breytingu söluskatts yfir í virðisaukaskatt þótti rétt að halda söluskatti utan við gildissvið staðgreiðslu samkv. þessu frv. þar til ljósari línur kæmu fram um framgang virðisaukaskatts eða breytingu á lögum um söluskatti. Ljóst er að meiri og minni breytingu verður að gera á ákvæðum allra þeirra laga, sem gilda í dag um þá skatta og gjöld sem upp eru talin í 1. gr. frv., að undanskildum tekjuskatti og álagi á hann og því er varðar ákvæði um innheimtu þeirra og í sumum tilfellum um ákvörðun stofns og gjaldstigs. Gildissvið staðgreiðslu samkv. 1. gr. frv. nær til 13 skatta og gjalda, auk greiðslu orlofsfjár og skyldusparnaðar. Skattar og gjöld samkv. 1.–5. tölulið yrðu allir tengdir tekjum eða gjöldum sem eru álag á þá skatta sem eru tengdir tekjum, og má því gefa þeim samnefnið „tekjuskattar“. Ákvörðun fjárhæða orlofsfjár og skyldusparnaðar er nátengd launatekjum. Telja verður að hagræði sé að því fyrir alla aðila, að skil þess fjár tengist staðgreiðslu af launatekjum. Tekjuskattur, orlofsfé og skyldusparnaður eru þeir skattar og innheimtur sem snúa að launþegum og launagreiðendum, en auk launþega í þjónustu launagreiðenda teljast til þessa hóps þeir menn sem hafa með höndum atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi að því marki sem þeim ber að gjalda tekjuskatta og standa skil á skyldusparnaði af því endurgjaldi sem þeir telja sér til tekna og myndar í raun launagrundvöll hjá þeim. Sköttum og gjöldum samkv. 6.–9. tölul. má gefa samnefnið „launatengd gjöld“, þar sem grunnur þeirra er byggður á launagreiðslum launagreiðenda. Ákvörðun greiðslufjárhæðar þessara launatengdu gjalda verður mjög einföld, þegar lítið er til frv. um breyt. á l. um almannatryggingar og væntanlegs frv. um breytingar á atvinnuleysistryggingargjöldum. Gjöldum samkv. 10.–12. tölul. má gefa samnefnið „gjöld tengd rekstrargjöldum“, þar sem grunnur þeirra er byggður á rekstrargjöldum þeirra sem hafa með höndum atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Tekjuskatta þessara aðila og umrædd gjöld verður að áætla fyrir fram og innheimta á staðgreiðsluári með hliðsjón af slíkum áætlunum. Meginreglur staðgreiðslu eru þær, að um er að ræða bráðabirgðagreiðslu allra gjalda eða greiðsluskyldu allra aðila á opinberum gjöldum, orlofsfé og skyldusparnaði á staðgreiðsluárinu. Staðgreiðsla opinberra gjalda launþega í viðtækustu merkingu þess orðs byggist á svonefndri „einföldu reglu“ staðgreiðslu, í meginatriðum með notkun skattkorta launþega og skatttaflna fyrir launagreiðendur, á sama eða svipaðan hátt og tíðkast í Bandaríkjunum og Vestur-Þýskalandi. Í A-hluta III. kafla frv. koma greinilega fram reglur um tilhögun staðgreiðslu launþega sem launagreiðendur sjá um fyrir hönd þeirra. Mun ég í örstuttu máli gera grein fyrir því. Gerð skattkorta og útsending þeirra til launþega þarf að vera lokið fyrir upphaf staðgreiðsluárs, svo að launþegi hafi skattkort sitt handbært til afhendingar hjá launagreiðanda sínum strax við upphaf þess. Til þess að unnt sé að ná þessu tímamarki verður að byggja á frumgerð þjóðskrár 1. des. þess árs sem næst fer á undan staðgreiðsluári. Frá gerð þjóðskrár til loka ársins má vænta ýmissa breytinga á fjölskyldum sumra launþega vegna giftingar, skilnaðar, barnsfæðinga eða dauðsfalla. Þessar breytingar þurfa að koma fram þannig að leiðrétt skattkort beri með sér réttar upplýsingar um fjölskyldu launþegans í lok þess almanaksárs sem næst fer á undan staðgreiðsluári. Á sjálfu staðgreiðsluárinu verður hins vegar engin breyting gerð á skattkorti launþega vegna breytinga á fjölskyldustærð hans á því ári. Fæðing barns á staðgreiðsluárinu mundi því ekki veita launþega rétt til barnabóta vegna barns fædds á staðgreiðsluárinu sjálfu. Aftur á móti mun hann fá barnabætur greiddar fyrir barnið á því ári sem það verður 16 ára. Gerð skatttaflna og útsendingu þeirra til launagreiðenda þarf að vera lokið fyrir upphaf staðgreiðsluárs, svo að þær séu handbærar fyrir lok fyrsta greiðslutímabils á staðgreiðsluári. Skattatöflurnar mundu byggjast á ákvæðum þeirra laga, sem um ræðir í 1.–5. tölul. 1. gr. frv., þ. e. um tekjuskatta, þó með ákveðnum frávikum að því er varðar útsvar, kirkjugarðsgjald og sóknargjald Við athugun á álagningu útsvars 1977 kemur í ljós, að 164 sveitarfélög af 224, eða 73.21%, notuðu álagningarhundraðshluta 10%, 10.5% eða 11%. Þessir álagningarhundraðshlutar útsvars náðu til 95.77% af fjölda útsvarsgjaldenda og til 97.68% af fjárhæð álagðra útsvara á gjaldárinu 1977, sem nemur samtals 13 789 millj. kr. Til þess að unnt sé að komast af með eina skatttöflu fyrir hvern einstakan fjölskyldukjarna og hvert einstakt greiðslutímabil er ráðgert að í skatttöflum verði ávallt reiknað með hámarkshundraðshluta af útsvarsskyldum tekjum samkv. ákvæðum i. mgr. 25. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga. Til þess að ná því markmiði að nota sem fæstar skatttöflur og haga staðgreiðslu launþega á sem einfaldastan hátt er gert ráð fyrir að í skatttöflum verði notað sama álag á útsvör við ákvörðun á staðgreiðslu kirkjugarðsgjalda og sóknargjalda og beitt er við álagningu þessara gjalda í Reykjavík á því álagningarári sem næst fer á undan staðgreiðsluári. Skatttöflur þyrftu að vera tvær fyrir hvert einstakt greiðslutímabil, annars vegar tafla fyrir einstaklinga með eða án barna, en til einstaklinga í þessu sambandi telst hvort hjóna um sig, og hins vegar tafla fyrir einstaklinga með eða án barna sem leggja skattkort maka síns inn til launagreiðanda sinna. Þegar ákvörðun launþega fyrir ákveðið greiðslutímabil er lokið, er orlofsfé ákvarðað eftir því sem við á. Launagrundvöllur er hækkaður eða lækkaður með hliðsjón þar af svo og að teknu tilliti til skattskyldra hlunninda og launatengdra frádrátta. Af þannig leiðréttum launagrundvelli markast staðgreiðsla launþegans á opinberum gjöldum eða réttur hans til endurgreiðslu barnabóta, annars vegar með hliðsjón af skatttöflum greiðslutímabils launanna og hins vegar með hliðsjón af skattkorti launþegans. Á skatttöflum ákveðins greiðslutímabils kæmu fram ákveðnar fjárhæðir launa annars vegar og út frá þeirri launaupphæð í sömu línu skatttöflunnar kæmi fjárhæð þeirra opinberu gjalda, sem halda bæri eftir, eða barnabóta, sem bæri að endurgreiða miðað við þessa launaupphæð annars vegar og fjölskyldukjarnamerkingu á skattkorti launþegans hins vegar. Í þessum hluta III. kafla frv. koma einnig fram skýrar reglur um hvernig með skuli fara ýmis afbrigði, svo sem ef aðstæður breytast hjá launþega að því er varðar skyldu til sparnaðar eða telji launþegi sig eiga rétt til hærri frádráttar frá tekjum en fastafrádrætti nemur, t. d. vegna vaxtabyrði, sbr. 14. gr. Þá er hægt að fá breytingu á skattkorti til að ná sem mestri nákvæmni milli staðgreiðslu og álagðra tekjuskatta að staðgreiðsluárinu loknu, enn fremur hvernig með skattkort skal fara ef einungis annað hjónanna er launþegi, en hitt hefur engar launatekjur á sama tíma, svo og hvernig ákvarða skuli staðgreiðslu hjá þeim aðilum sem ekki afhenda skattkort sitt til launagreiðandans. Staðgreiðsla atvinnurekenda og manna, sem hefðu sjálfstæða starfsemi með höndum, byggðist á fyrir fram gerðri áætlun að því er varðaði alla tekjuskatta lögaðila og á þeim hluta tekjuskattamanna sem ekki yrði greiddur af þeim sem launþegum, auk fyrir fram gerðrar áætlunar um greiðsluskyldu gjalda sem tengd eru rekstrargjöldum hjá öllum þessum aðilum. Staðgreiðsla launagreiðenda á launatengdum gjöldum yrði byggð á launagreiðslum, eins og áður getur. Í B-hluta III. kafla frv. koma greinilega fram þær reglur sem mundu gilda um staðgreiðslu opinberra gjalda atvinnurekenda og eigi þykir ástæða til að rekja hér lið fyrir lið. Í IV. kafla frv. er fjallað um skil á staðgreiðslu sem byggist fyrst og fremst á ótilkvöddum greiðslum launagreiðenda og atvinnurekenda á því fé sem þeim ber að standa skil á sem skilafé og sem greiðsluskyldri fjárhæð eigin gjalda. Enn fremur er þar fjallað um skilagreinar sem þessum aðilum ber að skila ásamt greiðslu. Þessum aðilum verður gefið val á því að annast greiðslu sína til innheimtumanna ríkissjóðs, þar með taldar gjaldheimtur, eða inna greiðsluna af hendi í banka, sparisjóði eða á póststöð. Enn fremur er þeim gefið val á því, hvort þeir skili skilagreinum sínum til þessara aðila ásamt greiðslunni eða sendi skilagreinar sínar beint til skattstjóra. Í V. kafla frv. er fjallað um stjórnun staðgreiðslu, sem alfarið er lagt til að verði undir yfirstjórn ríkisskattstjóra. Þar er ítarlega fjallað um skyldur ríkisskattstjóra, m. a. útgáfu reglna og leiðbeininga fyrir launþega, launagreiðendur og atvinnurekendur um notkun gagna og eyðublaða, en eitt mikilvægasta atriðið í allri framkvæmd er að þessum aðilum sé ljóst hver sé réttur þeirra og skyldur. Enn fremur er þar fjallað um skyldur skattstjóra. Svo og er þar að finna ákvæði um eftirlits- og rannsóknarheimildir skattyfirvalda, sem fela fyllilega í sér kvöð á skattyfirvöldum um að veita upplýsingar og ráðgjöf og gera fyrirbyggjandi ráðstafanir engu síður en eftirlits- og rannsóknarheimildir vegna gruns um brot á reglum þeim sem launagreiðendum og atvinnurekendum ber að fara eftir. Áríðandi er gott samstarf milli launagreiðenda og atvinnurekenda annars vegar og skattyfirvalda hins vegar um farsæla og örugga framkvæmd staðgreiðslunnar. Í VI. kafla frv. er fjallað um viðurlög og innheimtu þeirra ásamt vanskilafé hjá launagreiðendum og atvinnurekendum. Þá innheimtu mundu innheimtumenn ríkissjóðs, þar með taldar gjaldheimtur, annast. Enn fremur er hér um að ræða viðurlög vegna vanrækslu á tilkynningarskyldu launagreiðenda og atvinnurekenda svo og viðurlög vegna vanrækslu greiðsluskila og skila skilagreina sem innheimtumenn ríkissjóðs, bankar, sparisjóðir og póststöðvar hafa móttekið frá launagreiðendum og atvinnurekendum eða innheimt hjá þeim. Viðurlög eru stíf, sérstaklega hjá þeim aðilum sem eigi standa í skilum á skilafé, þ. e. hjá launagreiðendum á því fé sem þeir hafa haldið eftir af launum launþega. Í VII. kafla frv. er fjallað um skiptingu á innheimtufé staðgreiðslu sem bráðabirgðagreiðslu til rétthafa þeirra skatta og gjalda sem falla innan gildissviðs staðgreiðslunnar. Í VIII. kafla er fjallað um álagningu þeirra skatta og gjalda sem falla innan gildissviðs staðgreiðslunnar, en álagningu þeirra skulu skattstjórar annast ásamt álagningu eignarskatts með álagi til Byggingarsjóðs ríkisins. Enn fremur er fjallað um uppgjör staðgreiðslu, þ. e. a. s. ákvörðun greiðslustöðu hvers og eins gjaldanda með hliðsjón af álagningu samkv. skattskrá annars vegar og staðgreiðslu hans á staðgreiðsluárinu hins vegar, en hún skal gerð af ríkisskattstjóra. Að loknu uppgjöri á greiðslustöðu gerir ríkisskattstjóri innheimtuskrá fyrir þær gjaldheimtur, sem reynast skulda skatta og gjöld, og sendir þær til innheimtu hjá innheimtumönnum ríkis sjóðs að því er varðar þinggjöld, en til innheimtumanna sveitarsjóðs að því er varðar sveitarsjóðsgjöld (útsvör og aðstöðugjöld). Reynist gjaldandi eiga inni eftirstöðvar af staðgreiðslu sinni ganga þær fyrst upp í vangoldin þinggjöld hans eða maka hans frá fyrri árum, ef fyrir hendi eru, síðan upp í vangoldin sveitasjóðsgjöld hans eða maka frá fyrri árum, ef fyrir hendi eru, og að lokum til beinnar endurgreiðslu til gjaldandans sjálfs ef einhverjar eftirstöðvar eru enn fyrir hendi. Við slíka skuldajöfnun reiknast ekki dráttarvextir á ógoldin gjöld nema til loka næsta árs á undan endurgreiðslu. Skuldi gjaldandinn engin þinggjöld eða sveitarsjóðsgjöld frá fyrri árum fær hann endurgreiðsluna greidda að fullu ásamt 1.5% vöxtum á mánuði eða brot úr mánuði frá 1. jan. á endurgreiðsluári. Í IX. kafla frv. er fjallað um innheimtu og ábyrgð þinggjalda og sveitarsjóðsgjalda, sem innheimta skal samkv. áðurgreindum innheimtuskrám. Enn fremur er fjallað um innheimtu og ábyrgð þinggjalda og sveitarsjóðsgjalda vegna breytinga skatta og gjalda samkv. upphaflegri skattskrá. Þessi ákvæði eru í meginatriðum þau sömu og í gildi eru varðandi innheimtu þinggjalda og sveitarsjóðsgjalda í dag. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir því frv. sem hér er til umr. Ég leyfi mér að vonast til þess að þetta frv. eins og um frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, að fjh.- og viðskn. beggja þd. starfi saman og til þeirra verði kallaðir þeir aðilar sem gerst þekkja þau mál, sem hér er um fjallað, og að þeim hafa unnið. Ég leyfi mér svo að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.