Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég biðst velvirðingar, var á smá hlaupum fram og til baka af því að það var verið að athuga hvort það mætti vera í andsvörum við fimm mínútna ræður í 3. umr. Ég gleymdi því sem hv. þingmaður var að tala um í byrjun ræðunnar þegar ég var kominn til baka, en lok ræðunnar voru einmitt mjög áhugaverð, sérstaklega varðandi raunverulega eigendur. Við erum að glíma við hluthafa sem eru tiltölulega óaðgengilegir. Einu sinni á ári erum við að uppfæra hluthafaskrána, yfirleitt út frá ársreikningum, en við vitum inni á milli ekkert hverjir eru að flakka á milli félaga, einhvers staðar verða þeir svo sem að enda með peningana sína þegar allt kemur til alls. Þær tilfærslur geta alveg skipt máli, sérstaklega þegar kemur síðan að hluthafafundum. Félögin eru svo sem með meiri aðgang að þessu en utanaðkomandi aðilar vilja kannski geta nálgast það hverjir eru að fara að mæta á þessa fundi með einhverjum fyrirvara og þá ætti sá aðgangur að vera fyrir alla. Við erum eins og er með opinn aðgang að fyrirtækjaskrá og ársreikningaskrá. Ársreikningur birtist náttúrlega ekki fyrr en eftir aðalfundinn. En við erum ekki með opið aðgengi að hluthafaskrá og það er bara uppfært á eins árs fresti. Tengt þessu, þegar verið er að boða fundi og allt sem snýr að því: Er ekki nauðsynlegt að við lögum aðgengið að hluthafaskránni bara upp á gagnsæið að gera? Líka fyrir smærri hluthafa, eins og hv. þm. Eyjólfur Ármannsson var að benda á, að frumvarpið væri dálítið að ganga á aðgengi þeirra.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvarið og ég er honum hjartanlega sammála. Að sjálfsögðu þarf að laga löggjöfina þannig að það sé ekki mismunun í því hvernig er hægt að nálgast þessa hluti, annað er eiginlega galið. Ég átta mig t.d. ekki á því, á okkar tæknivæddu tölvuöld, af hverju þessi skrá er bara uppfærð einu sinni á ári. Má ekki uppfæra þetta jafnóðum og reglulega? Fyrir utan að það ætti ekki að vera neitt leyndarmál. Það þarf ekki að fela neitt. Allt sem er ekki uppi á borðum og lítur út fyrir að vera einhvers staðar bak við hurð veldur manni bara óþægindum, fær mann alltaf til að finnast að það sé eitthvert grugg í gangi, fær mann alltaf til að líða ekki vel með hlutina. Því meira sem við höfum uppi á borðum því betra. Þá langar mig aftur að hæla akkúrat Pírötum fyrir baráttu þeirra, þrotlausa baráttu fyrir því að við séum ekki að greiða neinar krónur fyrir að fá að skoða ársskýrslur. Það er bara eitt af því sem ætti að vera algerlega sjálfsagður hlutur, að almenningur ætti að geta, hvort sem hann er efnamikill eða efnalítill, fengið að skoða ársskýrslur án þess að þurfa að greiða krónu fyrir þann aðgang.

Forseti. Það er einmitt orðið þannig núna, m.a. út af því frumvarpi sem ég flutti og var samþykkt fyrir nokkrum árum. Við getum farið inn á fyrirtækjaskrá, náð í ársreikninginn, það kostar ekki neitt og fáum þessar upplýsingar. Fjölmiðlar þurfa einmitt sérstaklega að hafa frían aðgang að þessum upplýsingum því að oft var ekki hægt að vinna ákveðnar fréttir, ákveðnar upplýsingar, fréttir um fyrirtækjasamstæður þar sem eignarhald var að flakka til og frá, af því að það kostaði kannski 50.000 kr. að ná í þessi gögn fyrir eina frétt. Þá varð sú frétt ekki til. En hv. þingmaður var einmitt að tala um uppfærsluna. Þá mundi ég eftir upphafi ræðunnar sem var um hversu oft þessi lög hafa verið uppfærð. Einu sinni á hverju einu og hálfu ári, minnir mig að það hafi verið. Það segir okkur að þetta er mjög kvikt umhverfi. Það er mjög mikið af breytingum í fyrirtækjaumhverfinu sem krefur okkur í rauninni um að elta þær breytingar. Þetta eru bæði tæknibreytingar og svindlbreytingar sem þarf að loka fyrir o.s.frv. Það er dálítið vandamál. Við reynum alltaf að búa til kerfi sem virkar fyrir allt en mannveran er svo rosalega dugleg að reyna að finna einhverjar leiðir til að komast fram hjá því og gera hlutina á skilvirkari hátt, sem er þá kannski tæknilega séð orðinn ólöglegur háttur. Þá þarf að búa til nýjar girðingar sem gera kerfið alltaf flóknara og óskilvirkara fyrir alla hina sem haga sér á heiðarlegan hátt. Þetta minnti mig á að þetta eru líklega ein af þeim lögum sem hafa verið vel uppfærð efnislega miðað við kvikt umhverfi og samfélagslegar breytingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir síðara andsvar. Þetta er rétt. Löggjöfinni hefur verið breytt 40 sinnum, einu og hálfu sinni á hverju einasta ári að meðaltali. Það má líta á það þannig að það sé hugsanlega til þess að elta þessa miklu framþróun og þær breytingar sem við höfum verið að taka inn. Svo er það spurningin, þegar við erum að tala um löggjöf sem hefur breyst svona oft og breyst svona mikið: Er það vegna þess að hún er að fylgja einhverri tækniþróun og slíku? Þá finnst mér ekki úr vegi að nefna lög um lífeyrissjóði því ég held að það sé búið að breyta þeim vel yfir 100 sinnum frá því að þau voru sett, 115 sinnum sennilega eða eitthvað slíkt. Ég er ekki viss um að þeirri löggjöf hafi alltaf verið breytt til batnaðar, alls ekki, en það er önnur saga. En það er til bóta að löggjöfin skuli fylgja framþróun. Það er bara til bóta að hún skuli fylgja tæknilegum breytingum þannig að við séum a.m.k. ekki aftan í fornöld hvað það varðar. En allt sem lýtur að hlutafélögum og löggjöfinni og aðkomu að hluthafafundum og öðru slíku á að vera algjörlega skýrt fyrir hluthöfunum sjálfum. Allt á að vera uppi á borðum og gagnsæið á að vera algjört, ekki neitt í felum á bak við hurð.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni yfirferðina þar sem var komið ansi víða við, enda kannski ekki af litlu að taka. Það sem mig langar að spyrja þingmanninn að fyrst er eitthvað sem við þekkjum kannski úr ýmissi annarri vinnu sem við vinnum hér á þingi. Það er hvernig tekið er á umsögnum sérfræðinga utan úr samfélaginu. Það er ekki stærsti skjalastaflinn sem fylgir þessu máli miðað við mörg sem við fáum til okkar. Umsagnir bárust frá Viðskiptaráði og Samtökum fjármálafyrirtækja, enda eru þeir aðilar sem búa yfir sérþekkingu á þessu sviði kannski fáir. Þetta er lítill hluti samfélagsins. En mér finnst svo áhugavert hvernig er farið með þeirra athugasemdir vegna þess að það eru nokkuð skýr rök, finnst manni, færð fyrir því að í 1. gr. frumvarpsins eigi eitthvert sambærilegt regluverk að eiga við um hlutafélög sem ekki eru skráð á markað eins og hér er lagt til að eigi við um skráðu félögin. Þetta er afskrifað í minnisblaði ráðuneytis þar sem er farið yfir umsagnirnar, sem við erum farin að fá æ oftar inn í mál nánast án raka, finnst manni. Það er bara sagt að það sé mjög líklegt að það yrði meira takmarkandi fyrir hluthafa í óskráðum félögum vegna þess að þar þurfi að sópa saman öllum gögnum fyrir aðalfundi. Ég velti fyrir mér: Ef þetta er takmarkandi fyrir þá hluthafa getur það ekki líka verið takmarkandi fyrir hluthafa í skráðu félögunum að setja þessar reglur á þann hóp? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir andsvarið. Þetta er náttúrlega mjög athyglisvert og stórt er spurt þegar því er velt upp hvernig við tökum á móti sérfræðingunum þegar þeir koma fyrir fastanefndirnar og koma með sínar umsagnir og annað slíkt. Það er sjálfsagt eins misjafnt og umsagnirnar eru margar en eitt eiga þær þó sammerkt. Hvernig tekið er á móti þeim fer nákvæmlega eftir því hversu þóknanlegt það er ráðuneytinu, hversu mikið það er í takt og rímar við það sem þegar er búið að gefa sér áður en málið er sett á laggirnar og áður en komið er með málið. Stundum og oftar en ekki verður breyting á þessum málum í meðförum nefndanna en oft er hún snyrting frekar en einhverjar sérstakar efnisbreytingar sem eru langt frá því sem lagt var af stað með þegar málið kemur inn frá ráðherra eða hans ráðuneyti. Tölum t.d. um umsagnir frá sérfræðingum og mér dettur helst í hug frá sérfræðingum SÁÁ sem daglega eru að glíma við alveg gríðarlegan vanda og benda á hvað það raunverulega þýðir að fá ekki það fjármagn sem þarf til þess að geta sinnt ákallinu um þjónustuþörfina. Núna erum við að horfa upp á að í fyrsta skipti á að loka Vogi, sjúkrahúsinu sjálfu, í sumar vegna þess að þau geta ekki rekið það að óbreyttu, og Vík og göngudeildum og öðru slíku, það á bara að skella í lás í sex vikur, sumarfríið er bara tekið þarna, af því að því miður er ekki fjármagn fyrir reksturinn. Það er ekki alveg sama hvaðan hlutirnir koma þegar sérfræðingarnir koma með umsagnir sínar fyrir nefndir.

Frú forseti. Já, það er gott að hv. þingmaður nefndi dæmi af starfsemi SÁÁ vegna þess að miðað við hvernig viðmót mætir umsagnaraðilum hjá Alþingi þá er kannski skiljanlegt að þeim sé mætt með tómlæti vegna þess að SÁÁ stendur með jaðarsettu fólki í samfélaginu. Það er bara reynsla okkar sem vinnum hér inni og viljum hag þeirra sem höllum fæti standa í samfélaginu sem bestan að það er oft þrautin þyngri. Það er miklu auðveldara fyrir einhverja burgeisa að koma bónleið til þingsins og ná sínu fram. Málið er að ég hélt að Samtök fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráð Íslands, þessir hópar, væru akkúrat í náðinni hjá stjórnvöldum. En mig langaði að víkja að öðru í mínu síðara andsvari. Hv. þingmaður kom svo ágætlega inn á rafræna skráningu hluthafa og það allt saman. Í þessu minnisblaði ráðuneytisins er einmitt komið inn á það að ástæðan fyrir því að það sé svona íþyngjandi fyrir hluthafa í félögum sem ekki eru skráð á markað að falla undir sambærilegt ákvæði og hér er lagt til í 1. gr. frumvarpsins sé sú að þannig félög þurfi „að hafa svigrúm til að undirbúa skráningu hluthafa á hluthafafund, einkum þeirra hluthafa sem búsettir eru erlendis, taka þátt í hluthafafundinum rafrænt og þurfa að skrá sig í gegnum erlenda vörsluaðila fyrir fundinn“. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort þetta sé endilega ástæða til þess að fella þennan hóp ekki undir ákvæðið, hvort þetta sé ekki miklu frekar ábending um það frá ráðuneytinu að hér sé pottur brotinn í rafrænni umsýslu hluthafaskrár hjá hlutafélögum, hvort það þurfi ekki bara að gera gangskör í því 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir síðara andsvar. Þetta var náttúrlega snilldarniðurlag. Að sjálfsögðu væri best að við gætum, eins og hv. þm. Eyjólfur Ármannsson benti á, bara ýtt á takkann enda er tölvutæknin orðin slík og þvílík að það ættu ekki að vera nein vandræði með gögnin. Þetta er allt saman skráð rafrænt „anyway“ - afsakið, forseti, að ég skyldi sletta hérna aðeins - hvort heldur sem er. Það ætti ekki að vefjast fyrir neinum að ná í gögn án nokkurs fyrirvara því það á náttúrlega að halda utan um þetta jafnóðum. Það á ekki að þurfa að reyna að moka þessu upp löngu seinna eða eitthvað slíkt og elta ólar við það. En þetta frumvarp skiptir okkur máli og það á að ríkja jafnræði með hlutafélögum hvort sem þau eru skráð á markað eður ei. Það á að ríkja gegnsæi og það á alltaf að vera hafið yfir allan vafa að hlutirnir séu eins vel unnir og faglega og kostur er þannig að okkur á öllum að geta liðið vel með það, alveg sama hvaða löggjöf kemur frá okkur héðan, frá hinu háæruverðuga Alþingi. Hún á að vera til fyrirmyndar og hafin yfir allan vafa um það að hún sé unnin af fagmennsku og eins vel og kostur er.

Frú forseti. Hér hafa verið athyglisverðar umræður um hlutafélög. Mig langaði að snerta aðeins á þessu með rafræna fundi og rafrænan atkvæðisrétt og ýmislegt annað. Fyrir rúmum tveimur áratugum eða fyrir 24 árum síðan fór ég að vinna hjá stórfyrirtæki sem heitir Microsoft. Með eins og hálfs árs, tveggja ára hléi á milli þá vann ég þar alveg til 2010. Starfsfólk hjá Microsoft fékk að kaupa hlutabréf á afslætti og ég gerði það þannig að ég átti hlutabréf í Microsoft. Og fyrst þegar ég var að vinna þarna, 1998, þá var þetta allt gert á pappír. Fólk gat fengið að kjósa í krafti hlutar síns í fyrirtækinu, minn hlutur var reyndar mjög lítill þannig að það skipti kannski ekki alveg öllu hversu mikið ég kaus fyrir. En það var allt saman gert á pappír og það þurfti að senda það inn. Eftir því sem árin liðu fór þetta að verða rafrænt þannig að í stað þess að fá voða fallegan pakka í pósti þá fékk maður sendar á rafrænan hátt upplýsingar um það hvað yrði tekið fyrir á hluthafafundinum, hvað væri kosið um og svo komu meira að segja leiðbeiningar um það hvað stjórn fyrirtækisins mælti með að maður kysi. Maður réð svo alltaf hvort maður fylgdi því. Þetta fór sem sagt úr því að vera á pappír yfir í það að vera meira á pdf-formi, en enn þá þurfti að skila kosningunum og öllu því inn. En svo leið tíminn, og þetta er nú löngu fyrir heimsfaraldur, og þetta fór að verða algerlega stafrænt. Fólk fékk fundarboðið, fékk upplýsingarnar, gat kosið fyrir sinn hlut, jafnvel fyrir fundinn af því að allar atkvæðagreiðslur komu fram í fundarboðinu. Fólk gat meira að segja valið að segja: Ég kýs eins og stjórnin segir eða ég kýs eins og þessi hluthafi. Síðan var hluthafafundurinn sjálfur sendur út. Allt gert rafrænt. Þarna erum við að tala um eitt af stærstu fyrirtækjum í heimi. Það eru komin örugglega tíu ár síðan þeir byrjuðu að bjóða upp á alla hluthafa- og aðalfundi rafrænt. Þeir voru með einhverja fresti en ég man ekki eftir því að það hafi endilega verið svona langir frestir eins og eru gefnir í 3. gr., t.d. varðandi það hvenær þarf að boða til fundar. Það var líka þannig að ég þurfti ekki að skrá það endilega hvort ég ætlaði að mæta á fundinn. Það var bara aukaatriði hvort ég ætlaði að mæta vegna þess að aðalatriðið var hvernig ég ætlaði að kjósa. Ég gat valið að mæta á fundinn án þess að kjósa. Ég gat valið að kjósa en ekki mæta og ég gat valið að gera hvorugt. Þessir valkostir - þetta var allt saman miklu frjálslegra, finnst mér, heldur en ég sé í þessu frumvarpi og er hægt að gera þetta. Með tækninni sem er til í dag er ég alveg viss um að það er til hugbúnaður til að skipuleggja fundi, halda utan um hver á hvað, halda utan um atkvæðagreiðslur og allt þetta á dálítið nútímalegri hátt en þessi lög sem við erum hér að fjalla um gefa möguleika á.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir ræðuna sem var um margt áhugaverð. Nú hefur hann unnið, að mér skilst, í hinum rafræna heimi eða upplýsingaheimi sem forritari í tæknifyrirtæki og það sem situr svolítið í mér og tengist því sem hann fjallaði um í ræðu sinni eru þessi rafrænu skil sem fjallað er um í 7. gr. á ársreikningum og samstæðureikningum. Hérna er verið að nota rafræna tækni til að skila ársreikningum og samstæðureikningum til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur. Ég get ekki séð að með því að senda pdf-skjal í tölvupósti - það eru vissulega rafræn skil, það er verið að senda með tölvupósti en ég hefði haldið að rafræn skil á upplýsingum sem koma fram í ársreikningum og samstæðureikningum ættu að vera með þeim hætti að það væri hægt að nýta tæknina til að afla upplýsinga úr ársreikningum og samstæðureikningum um t.d. fjárfestingar, á hvaða sviðum fjárfestingarnar eru, til upplýsingar fyrir stjórnvöld til að hjálpa þeim í hagstjórninni, nota rafræn skil til þess að þau verði til gagns í upplýsingabyltingunni. Upplýsingabyltingin er ákveðin bylting, bylting um hvað? Upplýsingar. Ég get ekki séð að við séum miklu betur sett með því að það sé verið að skila inn ársreikningum og samstæðureikningum rafrænt frekar en á pappír. Jú, það sparar tíma því að með pdf þurfa starfsmenn ekki að skanna þetta inn, þeir fá þetta á pdf inn í ársreikningaskrá, sem er mjög gott, en við erum ekki að gera neitt meira. Það er ekki verið að gera neitt meira. Jú, það þarf ekki að skanna, en það er ekki verið að nýta sér tæknina til hlítar. Það væri fróðlegt að heyra álit hv. þingmanns á þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, hin stafræna bylting eða stafræna umbreyting sem við erum að ganga í gegnum - það halda rosalega margir að það sé nóg að breyta því þannig að í staðinn fyrir að koma með pappír þá sendir þú pdf, það sé stafræn umbylting. Það er ekki svo einfalt. Við getum bara ímyndað okkur hvernig það hefði verið, ef við horfum til baka þegar Skatturinn var að byrja með persónulegu framtölin, ef hann hefði sagt: Í stað þess að skila pappírsforminu þá geturðu fyllt þetta út, skannað inn fyrir okkur og sent það inn sem pdf. Það hefði ekkert sparast við það annað en bara að skanna það vegna þess að einhvers staðar þurfti einhver að sitja og slá inn allar þessar upplýsingar. Það er einfaldlega ekki stafræn umbylting. Það er verið að búa til stafrænt eintak af gögnunum en ekki í rauninni búa til gögnin sjálf. Þess vegna þurfum við, rétt eins og við gerðum þegar við fórum í gegnum það að gera persónulegu framtölin stafræn, að gera þetta í gegnum eitthvert forrit, væntanlega í gegnum hin mismunandi bókhaldsforrit, nákvæmlega eins og við gerum virðisaukaskattsskýrslur í dag. Virðisaukaskattsskýrslur eru ekki gerðar þannig að þú fyllir út pappírsform og skilir því inn. Þú ýtir á takka í bókhaldskerfinu sem segir: Búðu til fyrir mig skýrslu um það hversu mikið var virðisaukaskattsskylt sem ég seldi, hversu mikið var virðisaukaskattsskylt sem ég fékk sem innskatt og sendu þetta inn fyrir mig. Þannig gerum við það í dag í bókhaldskerfinu, einn takki. Það á ekki að vera eitthvert pdf-skjal sem við fyllum út.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni, 13. þm. Suðvest., fyrir andsvarið. Hann talaði um að ýta á takkann. Ég ætla nú ekki að spyrja hann um það en það minnir mig á umfjöllun um 7. gr. í greinargerðinni, svo ég vitni í þær athugasemdir, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða skil á rekstraryfirliti og efnahagsyfirliti byggð á skattframtali félagsins í gegnum vef Skattsins með „hnappnum“.“ Hv. þingmaður var ekki að tala um hann, held ég, hann var að tala um takkann. Mig langar aðeins að taka þetta áfram þar sem hann hefur góða þekkingu á þessum málum. Í stjórnarsáttmálanum er heill kafli sem heitir: „Við ætlum að nýta tæknibreytingar til að skapa aukin lífsgæði“. Þar er talað um að þjóðir heims standi frammi fyrir tækifærum, einnig nýjum áskorunum sem fylgja tækniþróuninni, að tæknibreytingar og hagnýting gervigreindar þurfi að vera í allra þágu og byggjast á grunngildum um mannréttindi, lýðræði og jöfnuð og mikilvægt sé að efla þekkingu og tryggja jöfn tækifæri. Þarna ætli Ísland að vera fremst í flokki. Ég get ekki séð að með því að fyrirtæki sendi ársreikninga og samstæðureikninga á pdf-formi séum við að skapa aukin lífsgæði með þessari tæknibreytingu nema kannski það að fólkið hjá ársreikningaskrá þarf ekki að skanna inn þessi skjöl. Ég get ekki séð að við séum að nota tæknibreytingarnar til að skapa aukin lífsgæði af því að við erum ekki að fá upplýsingarnar úr þessum gögnum. Mér finnst ansi einfalt að gera þetta svona. Þetta ber vitni um að annaðhvort er ríkisstjórnin ekki með á nótunum í upplýsingabyltingunni eða að hún hreinlega áttar sig ekki á tækifærinu sem felst í því að hafa rafræn skil á ársreikningum og samstæðureikningum til upplýsinga 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það eru að verða komin tvö ár síðan ég átti mjög athyglisverðar umræður um akkúrat þetta mál við aðila úr stjórnkerfinu og við ræddum hvað það væri mikilvægt að við tækjum gagnadrifnar ákvarðanir og hvað það væri mikilvægt að öll sú fjárfesting sem er að fara í stafræna umbyltingu Stjórnarráðsins gengi ekki bara út á að taka það sem við erum með í dag og henda því yfir á pdf og taka þannig við gögnum heldur að við tækjum við gögnum á þannig máta að við gætum síðan gert eitthvað við þau. Bara sem dæmi er það þannig í dag að mikið af reikningum sem koma inn til ríkisins eru á pdf-formi eða eru jafnvel pappírsreikningar, en við erum að færa okkur smátt og smátt yfir í það að allir reikningar sem koma inn til ríkisins séu í rauninni rafrænir reikningar. Af hverju skiptir það máli? Jú, það er nákvæmlega það sama. Segjum að ég vilji geta flett því upp hvert meðalverð hafi verið á öllum pennum sem voru keyptir hjá ríkinu á síðastliðnu ári. Ef ég er bara með pdf-skjal með reikningi þar sem stendur „20 pennar“ þá get ég ekki leitað í því skjali að þessum gögnum, af því þetta er bara skjal. Hins vegar ef reikningurinn er rafrænn þar sem hver og ein lína í reikningnum er sett inn sem gögn þá get ég leitað eftir þeim gögnum. Ég veit ekki hvort það er áhugavert að vita hver meðalkostnaðurinn er á penna en það eru ýmsir hlutir sem við spyrjum um hér á þingi sem væri þægilegt að geta vitað betur um svona.

Frú forseti. Það er auðvitað miður, þegar umræðan er orðin svona fjörug um þetta mál, að þá skulum við vera komin í 3. umr. og inn í þær reglur sem um hana gilda sem gefa okkur gríðarlega takmarkaðan tíma. Ég ætla því ekki að vera með málalengingar hér. Í síðari ræðu minni hér áðan talaði ég um umsögn sem margir aðrir þingmenn hafa líka tekið til umræðu í kvöld, umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins. Það er líka áhugavert að þetta var alls ekki eina umsögnin sem barst, það var önnur umsögn sem barst frá Viðskiptaráði Íslands. Það sem er áhugavert er að hún var sama efnis, svo gott sem. Ég ætla að fá að grípa aðeins niður í umsögnina, með leyfi forseta: „Breytingin er snýr að lögum um hlutafélög felur í sér að félögum með hluti til viðskipta á skipulegum markaði er heimilað að ákveða í samþykktum sínum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Umræddri breytingu er ætlað að koma til móts við félög sem halda fundi sína rafrænt (eingöngu eða að hluta til), og eru að reyna að koma upplýsingum á framfæri við hluthafa nægilega tímanlega fyrir fundinn. Greinargerðin fjallar um að þetta eigi sér í lagi við í tilfellum félaga þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði og þegar um er að ræða hluthafa sem búsettir eru erlendis og taka þátt á fundinum í gegnum rafræna miðla. Viðskiptaráð telur breytinguna af hinu góða og að eðlilegt sé að afmarka einhvern tíma til undirbúnings til að gera félögum kleift að koma upplýsingum á framfæri og undirbúa rafræna fundi. Þó telur ráðið ekki rétt að takmarka þessa breytingu við skráð félög. Rafrænir hluthafafundir eru haldnir ýmist í skráðum félögum og óskráðum, en heimild til rafrænna funda byggir á 80. gr. a. í lögum um hlutafélög, og er ekki takmörkuð við skráð félög. Þörfin fyrir þetta úrræði er því til staðar óháð því hvort félagið er skráð á markað eða ekki. Viðskiptaráð leggur til að frumvarpið nái fram að ganga með tilliti til ofangreindra athugasemda.“ Það er tvennt sem er fyrst og fremst áhugavert við þessa umsögn Viðskiptaráðs Íslands. Það er annars vegar það að það er sami þátturinn sem er gagnrýndur og í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins, þ.e. að engin rök séu til þess að binda þetta við skráð félög. Líkt og ég minntist á hér áðan þá er ekkert tekið á þessu í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem ákvað að taka ekkert tillit til þessara sjónarmiða og tók ekki upp skýrt orðaðar breytingartillögur sem komu fram í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins þar sem lagt var til orðalag á breytingunum sem var ótrúlega lítið frávik frá því sem er í frumvarpinu nú þegar, í raun bara verið að fella brott nokkur orð sem fela þá kröfu í sér að um skráð félag sé að ræða. Það sem er líka áhugavert við þessa umsögn er að þarna koma fram meiri röksemdir fyrir þessari heimild til að krefjast þessa frests, tilkynningarfrests um að maður ætli að mæta á fund, í raun ítarlegri rökstuðningur en kemur fram í frumvarpinu sjálfu eða í nefndaráliti meiri hlutans, og það er ekkert í þessum röksemdum sem útskýrir hvers vegna það er talið rétt að binda þetta við skráð félög. Mig langar því aðeins að lesa aftur svör meiri hlutans við þessum athugasemdum sem komu frá Viðskiptaráði Íslands og Samtökum fjármálafyrirtækja og Samtökum atvinnulífsins. Í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar segir, með leyfi forseta: „Nefndinni barst minnisblað frá menningar- og viðskiptaráðuneyti þar sem fram kemur afstaða þess til umsagna sem bárust nefndinni. Meðal annars bendir ráðuneytið á að heimildin sem lögð er til í 1. gr. yrði meira takmarkandi fyrir hluthafa í hlutafélögum almennt þar sem heimildin geti takmarkað möguleika hluthafa til að nýta réttindi sín í félagi á hluthafafundi. Meiri hlutinn tekur undir framangreint sjónarmið og telur ekki tilefni til breytinga á frumvarpinu að þessu leyti.“ Þetta er enginn rökstuðningur. Það er nákvæmlega enginn rökstuðningur í þessum orðum. Það er ekkert þarna sem skýrir hvers vegna meiri hlutinn telur ekki ástæðu til að gera breytingar í samræmi við þær athugasemdir sem bárust frá þessum aðilum sem ættu að vita hvað þeir eru að tala um.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur, 11. þm. Reykv. s., fyrir fína ræðu um þetta mál. Hún fjallaði um 1. gr. og ég get ekki annað séð en að með henni sé nánast verið að fótumtroða hluthafalýðræði með því að skilyrða það með þessum hætti. Það er ekki gott að skilyrða lýðræði, sérstaklega þar sem þetta virðist beinast gegn þessum minnstu hluthöfum sem hafa ekki stjórnarmenn, hafa ekki sína menn í stjórn fyrirtækisins. Ég get ekki annað séð en þetta sé eins konar vörn fyrir stóru hluthafana. Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Ráðuneytinu hafa borist ábendingar þess efnis að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund og koma upplýsingum á framfæri við hluthafa nægilega tímanlega fyrir hluthafafund þegar fundurinn er haldinn rafrænt annaðhvort að hluta til eða eingöngu.“ Ráðuneytinu hafa borist ábendingar þess efnis að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund - hvaða vandkvæði er verið að tala um? Getur hv. þingmaður upplýst það eða veit hún hvaða vandkvæði það gætu verið? Þetta er opinn fundur fyrir hluthafa. Það er sett dagskrá og hún er send út og það er ekki hægt að breyta dagskrá nema með nokkurra daga fyrirvara. Ef einhver hluthafi ákveður að mæta samdægurs - ég ætla að mæta á hluthafafund sem verður eftir hádegi - hvaða vandkvæði koma þá upp varðandi undirbúning? Ekki er það skortur á snittum eða kaffi eða eitthvað svoleiðis? Ég get ekki séð hvað getur haft efnisleg áhrif á dagskrá fundarins ef einhver hluthafi ákveður skyndilega að mæta. Einnig er það þetta að koma upplýsingum á framfæri hluthafa nægilega tímanlega - það er bara algjörlega á ábyrgð hluthafans. Ég get ekki séð að þau rök sem liggja þarna til grundvallar séu nægjanleg fyrir þessa miklu skerðingu á rétti hluthafa eins og fjallað var um árið 1978.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir andsvarið. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að segja: Nei, ég bara veit það ekki. Ég veit ekki hvaða vandkvæði það gætu verið við að undirbúa fund sem gerir þetta nauðsynlegt. Ég verð nú að játa að ég vildi óska þess að ég hefði meiri reynslu á þessum vettvangi til að geta gert mér í hugarlund hvað nákvæmlega liggur þarna að baki. Auðvitað hringir þetta viðvörunarbjöllum um að þarna sé verið að búa til einhverjar reglur sem gætu fallið betur að hagsmunum tiltekinna aðila frekar en annarra og þess vegna veldur þetta áhyggjum. Það eru auðvitað viðvörunarbjöllurnar sem byrja að hringja þegar, eins og á við í þessu frumvarpi og fleirum reyndar sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram og eru til umræðu í þinginu, í greinargerð er í raun engan rökstuðning að finna, engar útskýringar að finna. Það er eitthvað sem býr þarna að baki sem við hreinlega vitum ekki hvað er. Ég tel það eiga við um þetta. Það er látið í veðri vaka að það sé augljóst að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund ef fólk getur boðað sig á fundinn með tveggja mínútna fyrirvara eða bara mætt á fundinn án þess að gera boð á undan sér. En ég játa að ég get ekki í fljótu bragði ímyndað mér hvaða vandkvæði það ættu að vera. Ég þyrfti sennilega að grípa til mjög fjörugs hugmyndaflugs og ég verð nú að játa að þó að það sé jafnan ekki á neinum listrænum mælikvarða þá skánar það svo sem ekki eftir því sem líður á kvöldið og klukkuna vantar korter í eitt. Ég verð því miður að svara hv. þingmanni með þessum hætti: Nei. Ég bara get ekki ímyndað mér það og bara veit það ekki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég veit það ekki heldur, ég veit ekki heldur hvaða vandkvæði þetta eru. Ég get tekið dæmi sem sýnir skilningsleysi mitt enn betur. Á 4. bls. í frumvarpinu, í kafla 2.1.2., Mál til meðferðar á hluthafafundi, þar með talið aðalfundi, segir, með leyfi forseta: „Í 2. mgr. 86. gr. laga um hlutafélög er sett fram sú meginregla að hluthafar í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði skuli skila inn kröfu um að fá mál tekið fyrir á hluthafafundi, eða drög að ályktun til félagsstjórnar, eigi síðar en viku fyrir boðun aðalfundar. Kröfu má gera síðar en þó í síðasta lagi tíu dögum fyrir aðalfundinn.“ Hér er verið að gera þá kröfu til hluthafa í félögum sem eru á skipulegum markaði að skila verði inn kröfu um að fá mál tekið fyrir á hluthafafundinum, það verði að gera það eigi síðar en viku fyrir boðun fundarins. Einstaklingur sem ákveður að koma samdægurs á fund - segir daginn áður: Ég ætla að fara á hluthafafund á morgun - getur ekki einu sinni verið með neina kröfu á fundinum. Ég skil því ekki hvert vandamálið er. Hann getur mætt á fund og greitt atkvæði og búið. Hann getur ekki verið með neinar kröfur því að fresturinn til að skila kröfunum er liðinn. Það virðist því vera að eingöngu sé verið að takmarka atkvæðisrétt hluthafans samkvæmt því hlutafé sem hann á í félaginu. Það finnst mér vera bein aðför að lýðræðinu í hlutafélaginu, bein aðför að rétti hluthafans. Ég get ekki séð hver vandkvæðin eru varðandi undirbúninginn. Allar kröfur eru komnar fram. Það eina sem þarf að gera er bara að greiða atkvæði. Jú, jú, viðkomandi hefur málfrelsi á fundinum og getur talað eins og hann lystir. Það eru takmörk á því eins og er jafnan í fundarstjórn. En er hv. þingmaður sammála mér um að það sé raunverulega bara verið að skerða atkvæðisréttinn og þar með hlutafélagalýðræðið?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni aftur fyrir samtalið. Ég játa að ég var ekki búin að koma auga á þetta sem þingmaðurinn nefnir sem er auðvitað ekki til þess fallið að lækka í viðvörunarbjöllunum, ég verð að játa það. Það sem verið er að undirbúa fyrir þessa fundi eru væntanlega tillögur og annað slíkt sem hv. þingmaður hefur núna bent á að þurfi líka að leggja fram með tilteknum fyrirvara, væntanlega með sömu rökum, með þeim rökum að það þurfi að gefa tíma til að undirbúa þessar tillögur fyrir fundinn. Ég verð því bara að játa að ég átta mig engan veginn á þessu og það eru gríðarlega margar viðvörunarbjöllur sem hringja. Það eru mikilvæg réttindi sem er verið að skerða. Það er verið að ganga á rétt fólks til að mæta á fund. Ég velti einmitt fyrir mér hversu smávægileg bón það er að fá að mæta á fund en hversu stór réttindi búa að baki því að geta í raun borið fram þá bón - eða bón, maður ætti náttúrlega bara að geta mætt á alla þá fundi sem manni koma við og þar sem á að ræða hagsmuni manns. Þú mátt bara ekki mæta á fund þar sem á að ræða gríðarlega mikilvæga fjárhagslega hagsmuni þína af því að þú lést ekki vita að þú kæmir á fundinn meira en viku fyrr. Það er algjörlega með ólíkindum 

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur fyrir áhugaverða ræðu. Ég var að velta fyrir mér hvort hún hefði eitthvað spáð eða hugsað út í mikilvægi minnihlutaverndar þegar kemur að hlutafélögum. Nú er það alveg til í dæminu að meiri hluti - kannski þykir það bara mjög lýðræðislegt en engu að síður - sem getur jafnvel verið naumur meiri hluti, og hefur verið smalað saman eða eitthvað þess háttar, geti valtað yfir minni hluta. Dæmi eru þekkt víðs vegar um heim um að minni hluti í félagi sé í raun hlunnfarinn vegna ákvarðana meiri hluta. Frægt dæmi og tiltölulega nýlegt var þegar fyrirtækið Tesla var að stíga sín fyrstu skref og stofnendum fyrirtækisins var bara bolað burt út af Elon Musk. Þetta er spurning sem ég held að sé alveg vert að velta fyrir sér, hvort ekki sé mikilvægt að skoða frumvörp sem þessi, frumvörp um hlutafélög, út frá sjónarmiðum um minnihlutavernd; að ekki sé hægt að hlunnfara fólk af því að það lendir í minni hluta, þetta eru jafnvel stofnendur sem allt í einu eru lentir í minni hluta og svo eru hreinlega teknar ákvarðanir um að hlunnfara þetta fólk. Ég hefði áhuga á að heyra skoðanir hv. þingmanns á þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásthildi Lóu Þórsdóttur fyrir andsvarið. Líkt og ég hef nefnt ítrekað í kvöld, bæði í ræðum mínum, andsvörum og svörum við andsvörum, þá hringir þetta miklum viðvörunarbjöllum, ekki síst með svona hluti. Það er margt sem bendir til þess að þarna búi eitthvað að baki sem við vitum ekki hvað er. Það eru ákveðin réttindi sem verða fyrir borð borin sem við áttum okkur ekki nákvæmlega á hver eru vegna þess að það er verið að krefjast þess að við lesum á milli línanna. Þegar við erum að sinna jafn mikilvægu hlutverki og því að samþykkja lög frá Alþingi, sem verða þá gildandi lög í landinu, er algjört lágmark að við séum fyllilega upplýst um tilgang laganna og hver áhrif þeirra eru. Ég hef nú talað um það, í tengslum við önnur mál hér á þinginu, að mér hefur þótt vanta mjög mikilvæga þætti í lagasetningarferlið, sem lúta einmitt að því að kanna áhrif þeirra reglna sem við erum að setja hérna um réttindi fólks. Það á við í þessu sem öðru. Ég verð að játa að eftir því sem þessari umræðu vindur fram þá er það ekki til að minnka áhyggjur mínar af þessu frumvarpi. Ég vona að þetta svari spurningu hv. þingmanns. Ég deili þessum áhyggjum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur fyrir mjög gott svar. Við deilum greinilega þarna ákveðnum áhyggjum. En svo, þar sem neytendavernd er mér alltaf mjög ofarlega í huga, má velta fyrir sér, og mig langar að fá álit hv. þingmanns á því, hvort það hefði verið eðlilegt að fá líka umsagnir frá hagsmunaaðilum neytenda í frumvarpi sem þessu en ekki bara umsögn frá hagsmunaaðilum sem verja alla jafna bara hagsmuni fyrirtækja. Ég er á því að það sé allt of sjaldan spurt um hagsmuni neytenda og í rauninni eigi þeir að koma að og hafa umsagnir í miklu fleiri málum en raun ber vitni vegna þess að við erum öll neytendur og flest af því sem gert er snertir neytendur með einum eða öðrum hætti. Svo er líka annað sem mig langar að velta upp. Það er hvort hv. þingmanni finnist eðlilegt það verklag sem tíðkast, að ráðuneyti sendi í rauninni bréf til þingnefnda sem segir nefndunum hvað eigi að gera með málin. Ég velti því alla vega fyrir mér hvort þingmenn ættu ekki að fá að fara yfir þessi mál án þess að vera búnir að fá einhvers konar fyrirmæli frá ráðuneytum um hvað þeim eigi að finnast eða hvernig eigi að vinna málin.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásthildi Lóu Þórsdóttur fyrir þetta seinna andsvar. Það er ýmislegt sem ég held að mætti betur fara í löggjafarvinnu hjá okkur og þar erum við að opna á umræðu sem er enn þá stærri en sú sem við erum að eiga hér. Ég gæti talað ansi lengi um það en nú er ég að verða búin með allan ræðutíma minn í þessari umræðu, því miður. Sérstaklega þegar við erum að ræða stjórnarmál, mál sem koma frá ríkisstjórninni sem studd er af meiri hluta hér á þingi, þá er verklagið þannig að frumvarp kemur sem er útbúið af starfsmönnum í ráðuneytinu, lögfræðingum þar, samkvæmt fyrirmælum ráðherra. Mér finnst því miður bera svolítið á því í umræðunni að það sé í rauninni látið eins og ráðuneytið sem í hlut á sé einhvers konar hlutlaus aðili í þessari löggjafarvinnu. Því fer auðvitað fjarri. Við erum þar að tala um þann ráðherra sem af pólitískum ástæðum, eðlilega, vill gera einhverjar tilteknar breytingar og leggja eitthvað ákveðið fram og hefur fengið þær breytingar útfærðar með aðstoð síns starfsfólks í ráðuneytum sem sannarlega vinnur við að koma vilja ráðherra á blað og í einhvers konar lögfræðilega skiljanlegt form, þótt það takist ekki alltaf. Svona fer vinnan fram. Málið kemur inn í þingnefnd og við fjöllum um það þar og það gefur augaleið að slagsíða er í átt að ráðuneytinu. Þegar álitamál eru um það hvort ákvæðin sem verið er að leggja til brjóti á réttindum einstaklinga eða gætu á einhvern hátt hallað á einhvern hóp, ég tala nú ekki um ef við erum að tala um minnihlutahóp, þá er ekkert óeðlilegt við það að fengið sé utanaðkomandi álit. Það að ráðuneytinu sé boðið að svara umsögnum sem berast er sjálfsagt og eðlilegt, ég ætla ekki að andmæla því. Það er mjög góður bragur á því, sem hefur verið tekið upp í mörgum nefndum, að gera það kerfisbundið. En það er ekki nóg, sérstaklega þegar um hugsanlega skerðingu á mjög mikilvægum réttindum er að ræða.

Í dag, mánudaginn 12. desember, tekur René Biasone, 2. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Reykjavíkurkjördæmi norður, sæti á ný á Alþingi sem varamaður fyrir Steinunni Þóru Árnadóttur og víkur þá 3. varamaður á lista, Andrés Skúlason, af þingi en 1. varamaður hefur boðað forföll.

Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 527, um áskrift af dagblöðum, tímaritum og öðrum miðlum, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Forseti gerði grein fyrir því á fundum í morgun með forsætisnefnd og formönnum þingflokka að til stendur að taka starfsáætlun þingsins úr sambandi frá og með næsta miðvikudegi.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og væri ekki og mun því þingfundur geta staðið lengur en þingsköp kveða á um.

Til svara eru: Matvælaráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra og heilbrigðisráðherra.

Virðulegur forseti. Samfylkingin vill að sjálfsögðu sjá ákveðnar breytingar í sauðfjárrækt og það vilja sauðfjárbændur líka, ekki síst unga fólkið í greininni. Það veit að breytinga er þörf. En við megum ekki ráðast í breytingar þannig að það dragi með skyndilegum hætti úr afkomuöryggi fólks á erfiðum tímum og veiki um leið stöðu sérstaklega ungra sauðfjárbænda. Sú staða virðist nú vera komin upp, virðulegi forseti, ef fyrirætlanir hæstv. matvælaráðherra ná fram að ganga. Í sauðfjársamningnum árið 2016 var samþykkt að leggja niður greiðslumark í sauðfjárbúskap í þrepum og færa greiðslur í staðinn yfir í almennari stuðning. Það er gott og gilt markmið, en í samningnum voru sett fram ákveðin markmið sem hafa ekki náðst; um aukna verðmætasköpun og útflutningstekjur af íslenskri sauðfjárrækt. Þar stóð, með leyfi forseta: „Takist það ekki skal niðurtröppun beingreiðslna endurskoðuð.“ Þetta endurskoðunarskilyrði skiptir máli og var eðlileg forsenda, enda greiðslumarkið eins konar afkomutrygging, kerfi sem bændur hafa keypt sig inn í og tryggir þeim ákveðnar greiðslur óháð markaðsaðstæðum. Samningurinn var endurskoðaður 2019 og þá var fallið frá niðurtröppun á greiðslumarki 2019–2022. Nú berast fréttir af því að hæstv. matvælaráðherra ætli að trappa niður þessar greiðslur strax um áramótin þrátt fyrir að afkomuöryggi sauðfjárbænda hafi sjaldan verið verra í seinni tíð og þvert á svo gott sem fordæmalausa samstöðu innan stéttarinnar gegn þessum áformum ráðherrans, sem birtist m.a. á Búgreinaþingi og hjá Landssamtökum sauðfjárbænda. Og síðast en ekki síst, virðulegi forseti, þrátt fyrir að allt bendi til þess að niðurtröppun greiðslumarks nú bitni sérstaklega illa á stöðu ungra bænda í sauðfjárrækt sem hafa verið að fjárfesta í búum sínum. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er eitthvað því til fyrirstöðu að endurskoðun sauðfjársamnings á nýju ári eigi sér stað á grunni gagna í stað þess að vaða af stað í þessa niðurtröppun á greiðslumarki um áramótin í andstöðu við vilja sauðfjárbænda?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og það er rétt, þessi málefni greiðslumarks og niðurtröppunar þess hafa verið töluvert til umræðu. Þessi niðurtröppun er fyrir hendi í gildandi búvörusamningum og ekki sérstök eða sjálfstæð ákvörðun ráðherra heldur er samningurinn undirritaður af báðum aðilum. Þarna er tekin ákvörðun um það að vægi greiðslumarks verði dregið saman á ákveðnum tíma og eins og kemur fram í spurningu hv. þingmanns þá er það sameiginlegur skilningur aðila að það fari betur á því fyrirkomulagi sem tekur þá við. Samningarnir voru gerðir 2016 og þeir voru endurskoðaðir 2019 og svo staðfestir í atkvæðagreiðslu meðal bænda í bæði skiptin. En það sem skiptir máli hér er að það er fyrirhuguð endurskoðun samninganna á næsta ári í samræmi við búvörusamningana. En forsagan er í raun og veru löng því að á árinu 2016 var tekin ákvörðun um að fasa greiðslumarkið út á tímabili samningsins og þegar samningarnir voru undirritaðir var það auðvitað með fyrirvara um greiðslu út úr ríkissjóði o.s.frv., en eru undirritaðir af þáverandi formanni Bændasamtakanna og Landssamtaka sauðfjárbænda með fyrirvara um samþykkt bænda í allsherjaratkvæðagreiðslu. Þarna eru auðvitað mikilvæg sjónarmið á samningstímanum. Þetta er óvenjulegt fyrirkomulag. Við erum með tíu ár undir þegar búvörusamningar eru samþykktir. Það er full ástæða til að hafa þessi mál, rétt eins og öll önnur mál undir, þegar lögbundin og samningsbundin endurskoðun búvörusamninga fer fram á komandi ári.

Virðulegi forseti. Já, ég átta mig alveg á því að það er ákveðin forsaga í þessu máli og þetta var auðvitað partur af samningum 2016. En það var hins vegar farin sú leið að tala um endurskoðun 2019 og 2023. Það var ákveðið 2019–2022 að bíða með þetta af því að ákveðnar rekstrarforsendur skiluðu sér ekki eins og skyldi. Núna hefur auðvitað árið í ár og árið í fyrra verið sérstaklega erfitt fyrir þessa grein eins og víða annars staðar vegna stöðunnar í heimshagkerfinu. Maður veltir því auðvitað fyrir sér hvort það sé heppilegt að fara af stað strax í þessa niðurtröppun núna um áramótin þegar liggur fyrir að það þarf að taka samræðuna á nýju ári. Er eitthvað því til fyrirstöðu að það verði gert líkt og síðast og það verði einfaldlega beðið með þetta núna um áramótin og farið í endurskoðunina, svo ég ítreki spurningu mína frá því áðan, á grunni gagna? Hæstv. ráðherra hlýtur að vera ljóst, miðað við samstöðu innan greinarinnar sem kom fram núna fyrr á árinu, að meira að segja þeir sem hafa talað fyrir langtímabreytingum í þessum málaflokki eru ekki sáttir við að þetta gerist núna um áramótin.

Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að átta sig á því að þarna er um að ræða að það fara sannarlega peningar út af tilteknum liðum búvörusamnings en þeir fara inn annars staðar. Það er mikilvægt að halda því til haga að hér erum við ekki að tala um að fjármagnið fari einfaldlega út úr kerfinu. Ég er sammála hv. þingmanni í því að við verðum að byggja ákvarðanir á gögnum og upplýsingum og við þurfum auðvitað líka að horfa sérstaklega til þess að rekstrarskilyrði sauðfjárræktar hafa verið erfið í gegnum tíðina og mér liggur við að segja að við séum með nýja skýrslu á tveggja til þriggja ára fresti um það hversu erfið sú staða er. Mér finnst mikilvægt að horfa til þess með heildstæðum hætti hvernig við komum til móts við þá stöðu vegna þess að þarna er auðvitað um að ræða mikilvægan þátt innlendrar matvælaframleiðslu. Ég setti í gang vinnu spretthóps við að skoða þessi mál sérstaklega vegna aðfanganna og þess vegna finnst mér mikilvægt að þegar við förum í endurskoðun búvörusamninga á næsta ári að við séum þá með heildarmyndina undir, 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum, þau gleðitíðindi sem hafa borist héðan úr okkar hásölum hv. Alþingis, að öryrkjar munu fá 60.300 kr. eingreiðslu núna í desember og það ber að þakka. Ég hef ítrekað verið að berjast fyrir því í ræðu og riti og alls staðar, og þar á meðal með breytingartillögu við fjáraukann, að sama verði gert fyrir þann hluta eldri borgara, eldra fólks, sem er með óskertar greiðslur frá Tryggingastofnun. Það er vitað að almannatryggingalögum var breytt 1. janúar 2017, þar sem var komið til móts við eldra fólk, ákveðinn hóp eldra fólks, umfram það sem var gert með öryrkja. En það er ekki sá hópur sem við í Flokki fólksins með okkar breytingartillögum, og með stuðningi nánast allrar stjórnarandstöðunnar, erum að kalla eftir eingreiðslu fyrir. Við erum ekki að kalla eftir eingreiðslu fyrir þann hóp sem hefur fengið afnám krónu á móti krónu skerðingar, hópinn sem hefur haft möguleika á því að vinna. Við erum eingöngu að kalla eftir þessum greiðslum fyrir þann hóp sem er með óskertar greiðslur frá almannatryggingum, fullorðið fólk sem í rauninni er hneppt í rammgerða fátæktargildru og býr hér í sárri neyð. Við erum að óska eftir því og ég mun flytja nýja breytingartillögu enn í dag og aftur í kvöld og alveg þangað til ég veit ekki hvað, alveg þangað til 2050, þangað til í rauninni að eitthvað gerist í málunum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra Guðmund Inga Guðbrandsson: Er eitthvað á teikniborði ráðherra núna? 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður hefur hér lagt fram breytingartillögu sem, eftir því sem ég best skil, gerir ráð fyrir því að 6.000 manns, sem verst eru settir af þeim sem eru í hópi ellilífeyrisþega, fái sams konar eingreiðslu núna í desember eins og örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar. Það er tillagan eins og ég skil hana. Það sem er erfitt varðandi þá tillögu er hvernig við ætlum að ná utan um að skilgreina þann hóp sem er verst settur inn í kerfinu hjá okkur, svo ég taki nú bara tillöguna hingað til að reyna að skilja betur nákvæmlega hvaða hópur þetta er sem hv. þingmaður á við. Ég er ekki viss um að tillagan sé þannig fram sett að það sé hægt að framkvæma hana. En ég skil hv. þingmann þannig að hún brenni fyrir því og ég held að við brennum nú öll fyrir því að geta mætt fólki sem hefur lágar tekjur sér til framfærslu. Það var náttúrlega, svo ég fái nú að minna á það enn og aftur, hugmyndin með kerfisbreytingunni 2017, sem tók gildi þá og hefur skilað eldra fólki talsverðum ef ekki allmiklum kjarabótum og mestar hafa þær verið til þeirra sem minna hafa, akkúrat eins og við viljum hafa það. Ég vil líka minna á það að eingreiðsla örorkulífeyrisþega er greidd vegna þess að það er ekki búið að breyta örorkulífeyriskerfinu. Það er vinna sem er í fullum gangi hjá okkur núna líkt og búið er að gera fyrir ellilífeyrinn. Ég er að reyna að átta mig á tillögunni, svo það sé sagt, svo ég svari þingmanninum til að reyna að sjá hvaða hópur þetta gæti verið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Guðmundi Inga Guðbrandssyni fyrir svarið. Mér er það afskaplega ljúft og skylt að útskýra einföldustu hluti í heimi. Þarna var tiltekinn ákveðinn fjöldi eldri borgara sem við vorum búin að fá upplýsingar um hjá Tryggingastofnun að væru þeir sem lökustu hefðu kjörin í kerfinu. Núna verður orðalagsbreyting í tillögunni því að þessi tala, 6.000, virðist vefjast ofboðslega mikið fyrir meiri hlutanum þannig að núna verður þetta einfaldlega orðað eins og þeir orða það sjálfir. Þetta verður eingreiðsla til þeirra sem eru eingöngu með óskertar greiðslur úr almannatryggingum frá Tryggingastofnun ríkisins. Það er öllum í lófa lagið hjá Tryggingastofnun að sjá það á sínum pappírum og mun betur en bæði ég get séð það og hæstv. ráðherra. Þessi útreikningur og þessar greiðslur munu alfarið fara fram hjá Tryggingastofnun, fyrir þennan hóp eldra fólks sem við erum að berjast fyrir að fá eingreiðslu fyrir nákvæmlega eins og um hóp öryrkjanna.

Hæstv. forseti. Ég held að það sem hv. þingmaður upplýsir hér um sé til bóta til að átta sig á því hvaða hópur þetta er. Það var ekki skýrt eins og þetta var að mínu viti og við þurfum þá bara að skoða þessa tillögu með þessari breytingu. Ég vil mjög gjarnan geta áttað mig á því hvað hún þýðir, til hversu margra hún tekur. En ég vek áfram athygli á því að eingreiðsla til örorkulífeyrisþega er plástur á kerfið og við viljum reyna að útrýma þessum plástrum í kerfinu og vera með kerfi sem getur raunverulega haldið fólki uppi. Það er auðvitað markmið okkar, ég veit að ég og hv. þingmaður erum sammála um það.

Herra forseti. Brottvísun Husseins Husseins hælisleitanda og fjölskyldu hans hefur nú verið dæmd ólögleg. Héraðsdómur Reykjavíkur komst að þeirri niðurstöðu nú á öðrum tímanum í dag að úrskurður kærunefndar útlendingamála um að vísa fjölskyldunni - vísa honum aftur til Grikklands og flytja hann þangað skuli felldur úr gildi. Hussein, sem notast við hjólastól, og fjölskylda hans voru flutt af landi brott til Grikklands í byrjun nóvember. Brottvísunin vakti hörð viðbrögð og þótti mörgum lögregla ganga harkalega fram. Hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sagðist á sínum tíma hafa gert alvarlegar athugasemdir við brottvísunina og sagði að sér þætti þetta afar leiðinlegt mál og kvaðst ekki sammála þeirri stefnu sem þarna væri að baki. Íslensk stjórnvöld fluttu Hussein nauðugan úr landi. Ég vil því spyrja hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra: Hvernig líður honum með að hafa þurft að verja ákvörðun og framkvæmd sem nú er búið að úrskurða fyrir dómi að sé ólögmæt? Það var flestum ljóst sem urðu vitni að þeim atburði. Treystir hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þessum málaflokki?

Hæstv. forseti. Við þekkjum öll aðdragandann að þessu máli, þar með talið brottvísunina, og líkt og hv. þingmaður kom inn á þá lá niðurstaða héraðsdóms í þessu máli fyrir núna á öðrum tímanum, að ég tel. Þar er úrskurður kærunefndar útlendingamála felldur úr gildi. Ég geri þá ráð fyrir því að það sé þá ákvörðun þar til gerðra stjórnvalda hvort þau ætli að áfrýja þessu máli eða ekki. En það er alla vega ljóst í mínum huga, þótt ég hafi ekki haft tækifæri til að kynna mér dóminn, enda var a.m.k. ekki búið að birta hann klukkan þrjú í dag, að að mínu viti þarf að tryggja að þessi einstaklingur fái efnismeðferð, að sjálfsögðu, eins og hann á rétt á samkvæmt niðurstöðu dómstóla. Ég geri ráð fyrir því að það verði tryggt. En ef þar til gerð stjórnvöld ákveða að áfrýja málinu snýr það auðvitað aðeins öðruvísi við. Ég ætla að leyfa mér að fagna því að þetta sé niðurstaða héraðsdóms því að mér finnst eðlilegt að tekið sé tillit til fötlunar fólks í málefnum umsækjenda um alþjóðlega vernd. Þegar við höfum öll haft tækifæri til að kynna okkur þennan dóm þá held ég að það verði áhugavert að sjá hvaða málsatvik það er sem héraðsdómur byggir sína niðurstöðu á. En alla vega út frá því sem brjóstvitið segir manni þá gæti þar verið um mikilvægi samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks að ræða en það er erfitt að fullyrða eitt eða neitt um það hér úr ræðustól þegar maður hefur ekki haft tækifæri til að lesa yfir dóminn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Dómur þessi er fréttnæmur af mörgum ástæðum, m.a. af þeirri ástæðu að þegar um matskenndar ákvarðanir stjórnvalda er að ræða þá er endurskoðun dómstóla á því mati gríðarlega takmörkuð. Á mannamáli þýðir það að það er stefna ríkisstjórnarinnar að vísa fólki til Grikklands eins og kostur er. Það eru ekki lögin. Það eru stjórnvöld sem hafa túlkað lögin með þeim hætti. Hæstv. forsætisráðherra hefur haft orð á því að draga beri lærdóm af þessu máli og fleirum þar sem Útlendingastofnun hefur verið gerð afturreka með ómannúðlega framkvæmd sína síðustu vikur. Af því tilefni vil ég spyrja hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra: Hvaða lærdóm nákvæmlega telur hann að ríkisstjórninni beri að draga af þessu máli? Eingöngu þann lærdóm að bæta þurfi tækjabúnað lögreglunnar svo að hún geti vandað sig betur við að flytja fatlað fólk nauðugt úr landi? Eða telur ráðherrann ástæðu til að endurskoða þá stefnu ríkisstjórnarinnar að vísa fötluðu fólki jafnt sem nýfæddum börnum á götuna í Grikklandi?

Hæstv. forseti. Ég hef áður sagt að það er mín skoðun að vegna þess að aðila greinir á, svo ekki sé meira sagt, um það hvort aðstæður séu með þeim hætti í Grikklandi að það sé forsvaranlegt að senda fólk þangað, þá eigi að sjálfsögðu að gera skoðun á því hvernig aðstæður eru í Grikklandi. Þegar maður stendur frammi fyrir viðfangsefni þar sem eru skiptar skoðanir og kannski mismunandi rökstuðningur fyrir því, eins og í þessu tilfelli, hvort það eigi að senda eða ekki senda, þá finnst mér að það sé hlutverk stjórnvalda að ganga úr skugga um hvort svo sé. Ég held líka að við þurfum að horfa til þess þegar teknar eru ákvarðanir varðandi brottvísun hvort mál eru inni í kerfinu, þó svo að þau séu búin í hinni stjórnsýslulegu meðferð en eru t.d. fyrir dómstólum, hvort þar sé um mögulega fordæmisgefandi mál að ræða eða ekki.

Forseti. Hæstv. matvælaráðherra, Svandís Svavarsdóttir, hefur lagt fram þrjú þingmál um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem eru á dagskrá þingsins núna fyrir jól og snúa að orkuskiptum í sjávarútvegi. Sjávarútvegurinn hefur náð verulegum árangri í að draga úr losun undanfarin 20 ár. Rannsóknir sýna að þetta hefur fyrst og fremst skýrst af styrkingu fiskstofna, sérstaklega þorskstofnsins sem lækkar olíuþörf við veiðar, og vegna kolefnisgjalds sem lagt var á útgerðina fyrir allnokkrum árum síðan. Tækniþróun hefur samkvæmt þessum rannsóknum haft lítið að segja í þessum geira hingað til. Tækniþróun er flókin og síbreytileg. Erfitt er fyrir stjórnmálamenn að sjá fyrir þá þróun og segja fyrir hvaða lausnir eru skynsamlegastar fyrir útgerðina. Hlutverk grænna skatta er að skapa almenna hvata til að draga úr umfangi mengunar. Atvinnugreinunum er síðan falið það hlutverk að finna hagkvæmustu leiðir til að draga úr losun. Alltaf liggur fyrir hvaða kostnaður og ábati er af grænum sköttum, eins og kolefnisgjöldin eru. Útgerðin mun ráðast í aðgerðir sem eru ódýrari en kolefnisgjaldið, að öðrum kosti greiða gjaldið. Við vitum hins vegar ekki hvaða kostnað frumvörp hæstv. ráðherra munu hafa í för með sér. Þessi kostnaður er falinn. Grænir skattar eins og kolefnisgjöldin eru þar að auki í samræmi við viðmið um að sá sem mengar borgar. Í ljósi þess að kolefnisgjald hefur skilað árangri í sjávarútvegi má velta fyrir sér hvers vegna er farið inn á þá braut sem gert er í frumvörpum hæstv. ráðherra, að koma með sértæk fyrirmæli um hvernig draga beri úr losun, sem eru þá tæknilausnir fyrir smábáta, þann hluta flotans sem minnst losar í raun, og ákvæði um hönnun skipa. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er hækkun kolefnisgjalda í útgerð hluti af væntanlegum aðgerðum stjórnvalda til að ná markmiðum Íslands til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef sagt það að þegar við erum að tala um orkuskipti í sjávarútvegi, rétt eins og í landbúnaði eða öðrum geirum samfélagsins, þá erum við í þeirri stöðu að við getum ekki leyft okkur einföld svör við flóknum spurningum. Við þurfum að hafa öll þau verkfæri undir sem tæk eru, þar á meðal sérstaka gjaldtöku fyrir losun. Það breytir því ekki að við getum ekki sagt þar með að við getum ekki tekið til skoðunar skref sem eru e.t.v. smærri, tæknilegri eða ófyrirséðari á einhvern hátt. Ég nefni til að mynda sérstaka hvatningu varðandi smábáta til að fara yfir í rafeldsneyti, sem við vitum í raun og veru ekkert um hvaða áhrif muni hafa, hverjir muni hreyfa sig í þá átt o.s.frv. Samt sem áður vil ég segja það skýrt af hálfu stjórnvalda að við viljum stíga öll skref, stór og smá, til að hvetja geirann til þess að mjaka sér í áttina að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ég hef fundað með bæði umhverfisfólki og forystufólki útgerðarinnar, bæði smábáta og meðalstórra útgerða og stóru útgerðarinnar, og mér finnst þau öll vera sammála um það að við megum í raun og veru engan tíma missa og þurfum að nota allar þær hugmyndir sem hafa verið á borðinu.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Þau voru kannski ekki eins skýr eins og ég hefði óskað eftir því að spurningin var í sjálfu sér mjög skýr. Ég tek undir með ráðherranum að einföld svör við flóknum spurningum eru sjaldgæf. Ég fagna því raunar að þetta sé hennar viðhorf vegna þess að tilfellið er að kolefnisgjöldin ráðast að hjarta þess vandamáls, þ.e. færa ákvörðunina til þess sem er í bestri aðstöðu til að átta sig á því hvaða leiðir eru bestar og ódýrastar fyrir samfélagið til að takast á við þennan vanda. Og einmitt vegna þess að við þurfum að nýta tímann vel, við megum engin tækifæri missa, vil ég aftur spyrja: Stendur til að hækka kolefnisgjöld á útgerð?

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður veit þá stendur yfir umfangsmikil vinna sem felur í sér heildarendurskoðun á umhverfi sjávarútvegsins á Íslandi og þar með talið eru einmitt þessi umhverfis- og vistkerfissjónarmið, því að þetta hangir allt saman hvort sem við erum að tala um losun gróðurhúsalofttegunda eða yfirleitt sambúðina við vistkerfi sjávar, sem við höfum kannski ekki tekið eins mikið í reikninginn og við hefðum átt að gera hér fyrr á áratugum. En í þessari vinnu eru þessi gjöld ekki undanskilin. Þarna er á ferðinni grundvallarumræða um endurgjald fyrir aðgengi að auðlind sem er í eigu þjóðarinnar og við eigum von á fyrstu tillögum frá þessum starfshópum núna á allra næstu vikum. Ég ætla ekki að verða til þess að nefna einhverjar tilteknar tillögur hér í dag en vil hins vegar fullvissa hv. þingmann um að þeirra er að vænta og ég hlakka til að fá þær inn í alvöruumræðu.

Virðulegi forseti. Áform matvælaráðuneytisins um að niðurtröppun á greiðslumarki sauðfjárbænda hefjist að nýju nú í lok árs hafa legið fyrir undanfarna mánuði. Í dag er greiðslumarkið eini öryggi greiðslugrunnurinn sem sauðfjárbændur hljóta sama hvort árar vel eða illa. Með tilkomu þess myndaðist söguleg sátt innan stéttarinnar. Árið 2019 var ákveðið að stöðva niðurtröppun greiðslumarks vegna slæmrar afkomu í stéttinni. Það var án efa rétt skref á sínum tíma en staða sauðfjárbænda í dag er því miður engu skárri en þá. Það vekur því furðu að hefja eigi niðurtröppun að nýju þegar staðan hefur ekki batnað síðan árið 2019. Rekstrargrundvöllur fer versnandi og nýliðun er því miður í lágmarki. Sauðfjárbændur á Norðvestur- og Norðausturlandi horfa áhyggjufullir á áframhaldið, skyldi umrædd niðurtröppun verða að veruleika, enda þau svæði landsins sem verst verða úti ef þetta gengur eftir. Sauðfjárbændur hafa ítrekað ávarpað fyrirhugaða niðurtröppun og deilt áhyggjum sínum af stöðunni, bæði opinberlega og innan sinna raða. Þá er vert að benda á síðustu tvo aðalfundi sauðfjárbænda. Þar hefur það verið samhljóma niðurstaða að niðurtröppun skuli ekki taka gildi um áramótin og því augljóst á þessu að stéttin stendur saman í þessu máli. Að auki vekja þessi áform sérstakan óhug meðal yngri sauðfjárbænda sem margir hafa fjárfest í greiðslumarki. Þessi óvissa er alls ekki til þess fallin að auka nýliðun innan stéttarinnar. Þetta er skýr vilji bænda og hann byggir ekki á óskhyggju heldur nauðsyn. Vegna þessa vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggst halda niðri niðurtröppun á greiðslumarki til sauðfjárbænda áfram í lok ársins þrátt fyrir ákall sauðfjárbænda og þann mikla sameiningarmátt sem loksins er innan greinarinnar.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hér í svari mínu við fyrirspurn annars þingmanns fyrr í fyrirspurnatímanum þá eru búvörusamningar auðvitað í gildi og á þeim fer tvisvar fram endurskoðun. Það gerðist 2019 og það gerist aftur á næsta ári. Síðan vil ég segja það að bændur hafa enga eina skoðun á þessu kerfi. Þetta vitum við vegna þess að bændur hafa verið spurðir út í afstöðuna frekar nýlega, líka vegna þess að sjónarmið bænda sem hringja í mig, í ráðuneytið, í fleiri, eru ólík. Þegar sauðfjárbændur eru spurðir hversu sanngjarnt eða ósanngjarnt þeim finnist greiðslumarkskerfið vera þá er afstaða sauðfjárbænda klofin. Sá hluti sauðfjárbænda sem á mikið greiðslumark vill halda í það kerfi og finnst það sanngjarnt. Þeir bændur sem eiga lítið greiðslumark og sjá að þangað flytjast fjármunir finnst þetta kerfi ósanngjarnt. Raunar er kerfið svo umdeilt að meira að segja fimmtungur þess hluta sauðfjárbænda sem á mikið greiðslumark telur að kerfið sé ósanngjarnt þrátt fyrir það. Þessi spurning var lögð fyrir sauðfjárbændur sumarið 2021 í könnun á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og könnuninni svöruðu 770 sauðfjárbændur. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að við verðum að halda samtalinu opnu við bændur og við verðum að heyra og ræða hvernig málin eru. En ef samningar eru í gildi þá eru þeir í gildi beggja vegna borðs. Það er líka rétt að nefna það að á sínum tíma var umræða um það að bændur yrðu við núverandi aðstæður að kaupa réttinn til að fá stuðning frá almenningi í gegnum búvörusamninga af bændum sem væru að hætta og þannig væri um að ræða í raun og veru inngangshindrun inn í kerfið sem væri ekki til þess fallin að styðja við starfandi bændur. Þannig að á þessu eru mjög margar hliðar. En ég held að umræðan sé mikilvæg. Aðalatriðið er það, virðulegi forseti, að halda því til haga að á mínum tíma í embætti hefur svo sannarlega verið hlustað á bændur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. matvælaráðherra fyrir svarið. Það er afar ánægjulegt að heyra að það sé verið að hlusta á sauðfjárbændur. Það er varla hægt að ítreka nógu oft hversu mikilvægt það er að taka samtalið og það sé hlustað, því að sjaldan hefur vilji sauðfjárbænda verið jafn skýr og núna. Líkt og ég kom inn á í minni fyrri ræðu kom á síðustu tveimur aðalfundum sauðfjárbænda fram skýr vilji varðandi niðurtröppunina og óskað eftir að það beðið sé með hana, sérstaklega í ljósi þess að endurskoðun samninga mun fara fram á nýju ári. Við eigum að koma í veg fyrir að rekstrargrundvöllur sauðfjárbænda sem stendur höllum fæti í dag fari versnandi. Með leyfi forseta, vitna ég hér til samningsins: „Á grundvelli upplýsinga skv. 1. mgr. getur framkvæmdanefnd búvörusamninga ákveðið að færa fjármuni á milli einstakra verkefna sem falla undir samning um starfsskilyrði sauðfjárræktar. Heimilt er að færa árlega allt að 20% þeirrar fjárhæðar sem ætluð er til hvers verkefnis.“ Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er þetta ekki leið sem er hugsanlega fær þar sem kveðið er á um þetta í samningnum sjálfum?

Virðulegi forseti. Bara fyrir þingið vil ég halda því til haga að þessi tillaga var reiknuð í mínu ráðuneyti og þá kom í ljós að með því að fallast á beiðnina myndi rúmlega helmingur bænda fá hærri greiðslur en helmingur bænda fá lægri greiðslur. Heildarumfangið er upp á rúmar 110 millj. kr. sem myndi flytjast milli bænda, en þetta eru 2,3% af heildarumfangi sauðfjársamningsins. Það er rétt að árétta að við þessa breytingu lækkar ekki stuðningurinn við sauðfjárrækt heldur færist, bara þannig að það sé sagt. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um framkvæmdanefnd búvörusamninga, sem er sannarlega sá samráðsvettvangur um framkvæmd búvörusamninga sem til er. En þó er rétt að árétta að í samningnum um starfsskilyrði sauðfjárræktar segir að heimilt sé að færa á milli liða samningsins, eins og hv. þingmaður nefnir, allt að 20% árlega af hverjum lið, þó öðrum en beingreiðslur út á greiðslumark. Það kemur þar fram.

Virðulegi forseti. Það er núna á þriðja ár síðan lög voru samþykkt hér í þingsal með samþykki allra flokka, það voru flutningsmenn allra flokka á því frumvarpi, sem voru lög um niðurgreiðslu á sálfræðiþjónustu. Síðan, satt best að segja, hafa ekki verið tekin mjög afgerandi skref til að auka aðgengi að sálfræðiþjónustu eins og lagt var upp með í upphafi. Við sjáum að það eru allir sem taka undir það sem var rauði þráðurinn í frumvarpinu, að andleg líðan verði metin jöfn líkamlegri heilsu. Við sjáum það líka núna í umsögnum t.d. varðandi fjárlagafrumvarpið að Geðhjálp er með harkalega gagnrýni á fjárlagafrumvarpið og dregur fram að við sitjum svolítið eftir með þá hugsun að andleg líðan verði jafngild þeirri líkamlegu, því að aðeins 5% af því fjármagni sem fara til heilbrigðismála renna til geðheilbrigðismála. Það skiptir öllu máli að almenningur hafi greiðan aðgang að sálfræðiþjónustu og ekki síst ungt fólk og tekjulágt fólk sem oftar en ekki hefur þurft að neita sér um þessa þjónustu fram að þessu. Það hefur verið bætt í geðheilbrigðismálin en það er enn þá þannig að þegar er hringt í heilsugæsluna þá er svarið: Þú verður að bíða í 12 vikur. Og hvað gerist? Auðvitað er staðan áfram þannig að fólk fer og kaupir sér sálfræðiþjónustu upp á 20.000 kr. og þeir sem hafa ekki efni á því að kaupa sálfræðiþjónustuna sitja eftir. Þeir bíða með þessa nauðsynlegu þjónustu og aðstoð sem þau þurfa á að halda. Þannig að ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju þetta tregðulögmál hjá ríkisstjórninni? Af hverju þessi tæknilegu svör endalaust? Fólkið úti í samfélaginu, sérstaklega unga fólkið og tekjulága fólkið, finnur að kerfið er ekki með opinn faðminn. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur fyrir hennar spurningar hér. Af því að hv. þingmaður spyr um hvort það megi ekki fara að rjúfa þetta tregðulögmál og opna faðminn þá ég vil meina að við höfum nú opnað faðminn, sérstaklega þegar kemur að geðheilbrigðismálum, og það gildir um þessa ríkisstjórn. Hv. þingmaður kemur hér inn á nokkra þætti og byrjar á því sem snýr að sálfræðingum og samningum við sálfræðinga. Það er blessunarlega búið að að ná saman þar, Sjúkratryggingar náðu að setja fram samning, svona opinn samning getum við sagt, en það var eftir mikið samráð við starfandi sálfræðinga. Þar er kveðið á um að semja um kaup á sálfræðiþjónustu aðallega fyrir ungmenni á aldrinum 18–30 ára gegn tilvísun frá heilsugæslustöð þannig að við erum að reyna að láta kerfið vinna saman þarna. Það er mjög mikilvægt að taka utan um sérstaklega vaxandi þunglyndi og kvíðaraskanir ýmiss konar og það erum við að gera. Síðan erum við að fara að setja í samráð mjög ítarlega aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum og taka hana inn í þingið. Hún hvílir á þeirri stefnu sem þingið samþykkti í vor, þannig að við erum á fjölmörgum sviðum. Af því að hv. þingmaður kemur inn á hlutverk heilsugæslunnar í þessum efnum þá er hún jafnframt mjög mikilvæg í þessu. Þannig að ég held að við fáum að sjá næstu stóru skref í þessari geðheilbrigðisáætlun sem fer mjög fljótlega í samráð.

Virðulegi forseti. Já, guð láti gott á vita, af því að við erum enn þá með t.d. með ótímasetta heilbrigðisáætlun sem var samþykkt fyrir árin 2019–2030, enn hefur ríkisstjórnin ekkert gert í því að tímasetja aðgerðaáætlun þegar kemur að henni. Það er einfaldlega þannig að við sjáum hver vandinn er en hann er ekki að leysast. Ég er búin að vera í framhaldsskólunum síðastliðnar vikur og 90% af spurningum sem ég fæ eru: Á ekki að gera eitthvað í aðgengi að sálfræðiþjónustu? Á ekki að gera eitthvað meira? Þetta er hópurinn sem við erum að reyna að einblína á, ungt fólk, tekjulágt fólk. Það þarf að finna það að við séum að gera eitthvað í því, ekki bara einhver tæknileg svör hérna inni. Við erum komin yfir það. Við samþykktum samhljóða, stolt hér á þingi, að við ætluðum að niðurgreiða sálfræðiþjónustu til fólks, sérstaklega þessara hópa sem ég hef verið að nefna. Það er ekki verið að opna faðminn nægilega mikið. Það er ekki upplifun fólks. Gott samfélag sér til þess að einstaklingar sem eru hjálparþurfi komi ekki að lokuðum dyrum og 

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég byrja á því að segja að við höfum tvöfaldað fjölda sálfræðinga í heilsugæslunni. Við erum búin að koma á samningi Sjúkratrygginga og opna á niðurgreiðslu á sálfræðiþjónustu. Það er raunverulega bara opinn samningur en vissulega takmörkuð fjárheimild.

Er það niðurgreiðsla?

Síðan er þessi áætlun í gangi og nú er ég að koma með aðgerðaáætlun inn í þingið, þannig að það er búið að gera fjölmargt og geðheilsuteymin virka mjög vel. En það er gjarnan þannig þegar við opnum faðminn að þá birtist okkur þessi mikla þörf. Ég skal taka undir með hv. þingmanni að þörfin er mikil en við erum búin að opna faðminn, það liggur alveg fyrir, og við munum halda áfram að vinna og gera betur á þessu sviði. Ég held að við getum verið algerlega sammála um það, ég og hv. þingmaður.

Virðulegur forseti. „Svo virðist sem skilningur á merkingu hugtaksins „pólitísk ábyrgð“ sé út og suður“, sagði heimspekingurinn Henry Alexander Henrysson, með leyfi forseta, við fréttamiðilinn Vísi um daginn, og sagði enn fremur að það væri alvarlegt mál þegar ráðamenn vísuðu til hugtaksins án þess að nokkur skilningur á merkingu þess væri fyrir hendi. Í viðtalinu var Henry Alexander að vísa til orða hæstv. forsætisráðherra og hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra um að ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra hafi axlað pólitíska ábyrgð vegna sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka í vor. Sjálf á ég mjög erfitt með að skilja hvað hæstv. ráðherrar áttu við þegar þeir sögðust hafa axlað pólitíska ábyrgð. Því eru fyrstu spurningar mínar í þessari sérstöku umræðu mjög einfaldar: Hvernig skilgreinir hæstv. forsætisráðherra pólitíska ábyrgð? Hvernig telur forsætisráðherra að kjörnir fulltrúar axli pólitíska ábyrgð? Aukaspurningin í þessu samhengi er: Hvernig í ósköpunum hefur ríkisstjórnin axlað pólitíska ábyrgð á bankasölunni? Forseti. Hugtökunum armslengd og armslengdarsjónarmiði hefur einnig verið slengt fram út og suður í þeim tilgangi að koma sér hjá því að axla pólitíska ábyrgð. Talað er um að Bankasýslan sé sjálfstæð stofnun sem vinni í armslengd frá ráðherra og því sé í rauninni ekkert sem úrskeiðis fór varðandi bankasöluna fjármálaráðherra eða ríkisstjórninni að kenna. Skuldinni er skellt á Bankasýsluna, sem þó er undirstofnun ráðherra og í raun alls ekki svo sjálfstæð. Hæstv. forsætisráðherra sagði einmitt í viðtali við Vísi á dögunum, með leyfi forseta: „Fyrst og fremst er ég bara vonsvikin yfir sjálfri framkvæmdinni, eitt er verðið og hverju munar í þeim efnum. En fyrst og fremst er ég vonsvikin yfir þeim áhrifum sem þetta getur haft á traust hér á landi.“ Hér virðist mér hæstv. ráðherra vera að útvista ábyrgðinni á framkvæmdinni til Bankasýslunnar að öllu leyti og ráðherrann lýsir yfir vonbrigðum yfir þeim áhrifum sem framkvæmd Bankasýslunnar hafi á traust hér á landi. En er það rétt, virðulegi forseti? Hvað þýðir eiginlega þessi armslengd, sér í lagi í þessu tilviki? Getur forsætisráðherra útskýrt það? En aftur vitna ég í Henry Alexander, en hann sagði í sama viðtali, með leyfi forseta: „Pólitísk ábyrgð felst í því að maður geti svarað fyrir - fært rök fyrir - þeim ákvörðunum sem maður ber ábyrgð á. Hér skipta „armlengdarsjónarmið“ engu því að ábyrgðinni er ekki útvistað.“ Skipulagt ábyrgðarleysi eða ábyrgðarútvistun, eins og ég kýs að kalla þessa háttsemi ríkisstjórnarinnar, er viðvarandi vandamál í íslenskum stjórnmálum. Hver bendir á annan og enginn tekur raunverulega ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut. Gott dæmi um þetta er æpandi og augljóst vanhæfi fjármálaráðherra til þess að selja pabba sínum hlut í Íslandsbanka. Fjármálaráðherrann sagði að það hefði ekki verið nokkurt einasta tilefni til að kanna hæfi sitt gagnvart kaupendum í ferlinu vegna þess að hlutunum hafi verið úthlutað af Bankasýslu ríkisins samkvæmt hlutlægum mælikvörðum og þar af leiðandi komi vanhæfisreglur stjórnsýsluréttar bara ekki einu sinni til skoðunar, en vissulega eigi Bankasýslan að gæta að sínu hæfi. En framkvæmdastjóri Bankasýslunnar fór bara hlæja þegar ég spurði hann á opnum fundi hvort þeir hafi ekki átt að gæta að hæfi sínu. Þeir gáðu ekki einu sinni hver var á bak við öll þessi hlutafélög sem buðu í hluti og litu alls ekki svo á að þeir bæru nokkra ábyrgð á því að gæta að hæfi sínu, heldur ættu einhverjir söluaðilar úti í bæ að gera það. Svo bættu þeir við að auðvitað hafi þetta ekki verið hlutlægir mælikvarða heldur einmitt huglægir, meira í ætt við list en vísindi, eins og við munum. Hæstv. forsætisráðherra svaraði spurningu minni um hvort ráðherra, þ.e. fjármálaráðherra, hafi átt að gæta að hæfi sínu við söluna með klassískum útúrsnúningi; að það væri nú óeðlilegt ef fjármálaráðherra hefði verið að handvelja kaupendur að bankanum, sem hefur aldrei nokkru sinni verið til umræðu í þessu máli. Og menningar- og viðskiptaráðherra virðist standa í þeirri trú að fjármálaráðherra hljóti nú að hafa gætt að hæfi sínu þótt hann hafi sagt það skýrt og skilmerkilega að það hafi hann ekki gert. Hér er hringekja ábyrgðarleysis, virðulegi forseti. Það kannast enginn við að bera ábyrgð á því að gæta að því að það verði ekki hagsmunaárekstrar við sölu á ríkiseignum, að gæta að því að rýra ekki traust almennings gagnvart sölu á ríkiseignum. Ber enginn ábyrgð á því, virðulegi forseti? Hver ber ábyrgð á því? Þetta dæmi gengur ekki upp, virðulegi forseti, og það er viljandi gert. Lokaspurningin til hæstv. forsætisráðherra er því þessi: Hver ber pólitíska ábyrgð á því að fjármálaráðherra selji ekki nákomnum ættingjum sínum ríkiseignir á afslætti?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að eiga frumkvæði að þessari umræðu því að það er ágætt að fá tækifæri til að ræða hér í þingsal ákveðnar grunnstoðir í stjórnskipuninni. Ef við förum inn í þetta málefni, ráðherraábyrgð, þá skiptum við henni jafnan upp í tvenns konar ábyrgð. Annars vegar hina lagalegu sem stundum er kölluð refsiábyrgð og um hana er fjallað í lögum um ráðherraábyrgð og getur virkjast ef þingið ákveður að sækja ráðherra til saka fyrir landsdómi. Hins vegar höfum við pólitíska ábyrgð og það má segja að pólitísk ábyrgð sé liður í hinni lýðræðislegu umboðskeðju sem á endanum rekur sig til kjósenda, eins og við vitum, þangað sem lýðræðislega kjörnir fulltrúar sækja umboð sitt. Þingmenn hafa það hlutverk að veita framkvæmdarvaldinu aðhald en á endanum eru það kjósendur sem dæma ráðherra og aðra kjörna fulltrúa af verkum sínum en á milli kosninga hefur þingið hins vegar fjölmörg tæki til að kalla eftir pólitískri ábyrgð ráðherra á embættisverkum sínum. Við getum sagt að pólitísk ábyrgð birtist í sinni ýtrustu mynd í því að ráðherra missi embætti sitt vegna vantrausts þingsins. En hér komum við að atriði sem mér hefur þótt áhugavert í þessari umræðu sem hér hefur verið. Þegar horft er til þeirra sem fjallað hafa um þessi mál, t.d. á norrænum vettvangi, þá getur ráðherra axlað pólitíska ábyrgð með ýmsum öðrum hætti. Ég mæli með þessari bók hér um ráðherra og embættismenn, pólitíska ábyrgð og skyldur, eftir Jens Peter Christensen, sem er danskur hæstaréttardómari og einn helsti sérfræðingur Norðurlanda í ráðherraábyrgð. Hann orðar það svo í þessari ágætu bók að þótt ýtrasta form pólitískrar ábyrgðar birtist í því að vantraust sé samþykkt þá geti pólitísk ábyrgð birst í ýmsum myndum, t.d. með gagnrýni á ráðherra í pólitískri umræðu, meðferð mála í þinginu og eftir atvikum með snuprum svokölluðum, og þetta er mín þýðing hér, í áliti þingnefnda. Þingið býr yfir margvíslegum tækjum til að kalla eftir því að ráðherra svari fyrir embættisfærslur sínar og þar með axli sína pólitísku ábyrgð. Lagaumgjörð utan um þetta mikilvæga hlutverk þingsins hefur auðvitað verið verulega styrkt á seinni árum og sérstakur kafli settur inn í þingskapalög um efnið, nefndakerfi þingsins styrkt með hliðsjón af möguleikum þess til að rækja þetta hlutverk sem best og sérstakri nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, falið þetta hlutverk eins og við þekkjum, þetta lykilhlutverk. Þá hafa verið sett sérstök lög um rannsóknarnefndir Alþingis sem hafa að geyma málsmeðferð slíkra nefnda ef þingið telur tilefni til að setja þær á fót. Í því tilviki sem er tilefni þessarar umræðu, hvort fjármálaráðherra hafi axlað pólitíska ábyrgð hvað varðar sölu á Íslandsbanka, hef ég bent á það og hv. þingmaður gagnrýnt að ráðherra hafi staðið skil á gjörðum sínum gagnvart þingi og þjóð og ekkert dregið undan í því að svara fyrir málið. Sú umræða stendur raunar enn þá. Eftirlit Alþingis er með öðrum orðum í fullri virkni og ég get ekki séð annað en að ráðherrann hafi þar verið fús að svara fyrir sínar gjörðir og raunar átt frumkvæði að því að kalla eftir því að þær séu teknar til skoðunar. Það hefur hins vegar ekki komið neitt fram í þeirri miklu rýni sem þegar hefur átt sér stað sem kallar á að ýtrasta form pólitískrar ábyrgðar sé virkjað, þ.e. að ráðherrann segi af sér embætti eða hann hafi misst meirihlutastuðning á Alþingi vegna þessa máls. Hv. þingmaður ræðir hér armslengd. Það liggur eftir minni bestu vitund ekki fyrir ein viðurkennd skilgreining á því hugtaki en hugtakið má rekja til hugmyndafræðinnar um góða stjórnarhætti og í sinni einföldustu mynd má skýra það þannig að í samhengi opinberrar stjórnsýslu feli hugtakið í sér fjarlægð á milli stefnumótunar og framkvæmdar í því skyni að koma í veg fyrir að stjórnmál hafi óæskileg áhrif á faglega stjórnun og rekstur. Fyrir því eru iðulega þau rök höfð að stuðla að því að fagmennska ráði för og traust sé borið til ákvörðunar. Hugmyndafræði armslengdarinnar er alltumlykjandi í lögunum um Bankasýsluna sem og í lögum um sölu á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum og raunar í regluverkinu öllu um fjármálamarkaðinn. Þetta birtist t.d. í því hvernig staðið er að skipun stjórna fjármálafyrirtækja þar sem ráðherra kemur hvergi nærri. Þá birtist armslengdin í því að til sé sérstök stofnun sem hefur það hlutverk sem Bankasýslan hefur og ég þarf ekki að fara yfir hér. Þessi hugmyndafræði hefur sætt gagnrýni fyrir að hún geti leitt af sér rofna ábyrgðarkeðju. Það hefur heyrst til að mynda í tengslum við bankasöluna. Það er auðvitað ekki markmiðið með reglum um armslengd því að það er ætíð þannig að ráðherra hefur tilteknar stjórnunar- og eftirlitsheimildir með stofnunum sem undir hann heyra, jafnvel þó að löggjafinn ætli þeim tiltekið sjálfstæði. Hversu ákveðið og í hvaða mæli ráðherra beitir slíkum heimildum er svo mismunandi. Eins og ég hef sagt í samhengi bankasölunnar þá hef ég fullan skilning á því að hæstv. fjármálaráðherra hafi talið rétt að umgangast þær heimildir af varfærni í ljósi þess hvernig löggjafinn hefur búið að regluverki um bankasölu. Hv. þingmaður fór nú ekki út í siðareglur en mér finnst mikilvægt að halda því til að haga að forsætisráðuneytið veitir eingöngu ráðgjöf um túlkun siðareglna en hefur ekki eftirlit með framfylgd þeirra. Það er ljóst að það er ekki hlutverk forsætisráðherra eða starfsfólks forsætisráðuneytisins að komast að niðurstöðu um það hvort siðareglur eru brotnar 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu sem ég tel að við ættum að hafa reglubundið hér á Alþingi og jafnvel skylda ráðherra til að sitja undir umræðunni því að þrátt fyrir að það hafi verið sett á laggirnar nefnd um að efla traust á stjórnmálum virðist hafa fennt býsna fljótt yfir þá góðu ætlan. Það er nefnilega þetta með ábyrgðina, lagalega og pólitíska ábyrgð ráðherra. Lög um ráðherraábyrgð þurfa á uppfærslu að halda og má þar nefna mikilvægt og margframlagt frumvarp hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur sem gerir ráðherra að sæta ábyrgð ef hann gefur Alþingi rangar eða villandi upplýsingar eða leynir upplýsingum er hafa verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi. Einhver myndi nú halda að þetta væri sjálfsagt mál og þegar í lögum en af skammri veru minni á þingi hef ég orðið þess áskynja að svo er ekki heldur eru staðreyndir oftar en ekki túlkaðar nokkuð frjálslega af ráðherrum í ríkisstjórn í opinberri umræðu. Þannig eru lög um ráðherraábyrgð haldin þeim annmörkum að þar er talað um að krefja megi ráðherra ábyrgðar en í praxís undanfarinna ára hafa ráðherrar metið eftir eigin smekk og sómakennd hvað felst í að axla ábyrgð. Þannig axlaði hæstv. forsætisráðherra ábyrgð hæstv. dómsmálaráðherra sem brotið hafði stjórnsýslulög með því að skipa starfshóp um eflingu trausts á stjórnmálum. Hæstv. fjármálaráðherra axlaði ábyrgð á bankasöluklúðrinu með því að kalla eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar um málið og hæstv. innviðaráðherra axlaði ábyrgð á rasískum ummælum sínum í garð konu sem stödd var í gleðskap Framsóknarflokksins vegna búnaðarþings með því að - nei, annars.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu hér um pólitíska ábyrgð á Íslandi þar sem hún virðist ekki vera mikil oft og tíðum. Að axla pólitíska ábyrgð er að segja af sér ef maður nýtur ekki þingmeirihluta fyrir störfum sínum. Þar er líka skírskotun til þingræðisreglunnar og þess að ef ráðherra gerist sekur um afglöp þá beri honum að segja af sér og viðurkenna afglöp sín. Um armslengd og hvernig forsætisráðherra skilgreinir armslengd verð ég að segja það að í vor notaði hann hugtakið nokkuð oft varðandi sölu á Íslandsbanka. Sama gerði fjármálaráðherra og sama hafa stjórnarþingmenn gert. Málið er, og það þarf að vera algerlega kristaltært, að við söluna á Íslandsbanka í vor var engin armslengd milli ráðherra og Bankasýslunnar. Bankasýslan er ekki sjálfstæð stofnun að lögum, hún er ekki sjálfstæð stofnun varðandi sölumeðferðina. Lögin sem stjórnuðu sölunni, hvaða lög voru það? Jú, það voru lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þar bar fjármálaráðherra að senda greinargerð til Alþingis, fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis. Ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samning fyrir hönd ríkisins um sölu eignarhlutans. Það er engin armslengd. Það er rangt. Það er eins rangt og það getur verið, þannig er nú það. Skilin varðandi armslengdina eru í lögum um Bankasýsluna sjálfa, þar undir er armslengd, varðandi skipun í stjórn bankans og aðra umsýslu bankanna frá degi til dags, ekki varðandi söluna, svo það sé skýrt. Það að ráðamenn skuli vera að nota þetta hugtak til að halda uppi vörnum fyrir sig svo þeir geti setið við völd áfram og ekki axlað hina pólitísku ábyrgð á sölu Íslandsbanka, er bara rangt. Svo einfalt er það. Að halda því fram að lögin um sölumeðferð eignarhluta ríkisins eigi ekki við er einfaldlega rangt. Það eru ekki lög um Bankasýslu sem eiga við um söluna, það eru lögin um sölumeðferðina.

Frú forseti. Ég heyri í umræðunni að efnisatriði um sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka eru hér talsvert rædd þannig að ég kem kannski nánar inn á þau atriði í minni seinni ræðu hér. En núna ætla ég að halda mig við aðalumfjöllunarefnið sem er pólitísk ábyrgð sem er að mínu viti örlítið erfitt að festa hönd á hvað nákvæmlega felst í og eflaust sjáum við pólitíska ábyrgð með mismunandi hætti hér. Einn aðspurður orðaði það svo, með leyfi forseta: „Er pólitísk ábyrgð ekki það, þegar manni finnst að andstæðingur sinn þurfi að segja af sér þegar hann hefur ekki brotið lög og mögulega ekki gert neitt siðferðislega ámælisvert?“ Það má vera, en samt sem áður höfum við nýleg dæmi um þingmenn og ráðherra sem hafa annars vegar gerst brotlegir við siðareglur og hins vegar við lög án þess að segja af sér þrátt fyrir að t.d. þeirri sem hér stendur hafi mögulega fundist tilefni til þess í báðum þeim tilfellum. En það skiptir bara engu máli hvað mér, pólitískum andstæðingi þeirra, finnst um það. Það skiptir bara engu máli hvað mér gæti mögulega fundist um það. Forseti. Mér þykir nefnilega að það sé alla vega hægt að slá því föstu að pólitísk ábyrgð er ekki og má ekki vera skilgreind út frá óskum, sjónarmiðum og skoðunum pólitískra andstæðinga. Það er marklaust, sama hversu hátt og oft þeim óskum er haldið á lofti. En hins vegar er það fólkið í landinu sem má og á að hafa óskir og sjónarmið um hver eigi að bera pólitíska ábyrgð á gjörðum sínum og það er gert í kosningum. Ráðherrar og þingmenn mæta kjósendum sínum með reglulegu millibili. Það er langmikilvægasta prófraun pólitískrar ábyrgðar og eini sanngjarni mælikvarði pólitískrar ábyrgðar, eins furðulega og niðurstaða kjósenda kann oft að virðast pólitískum andstæðingum.

Virðulegi forseti. Kjarni íslenskrar stjórnskipan er þessi: Ríkisstjórnin ber ábyrgð á öllum sínum verkum. Tæknileg atriði breyta ekki því hvar pólitíska ábyrgðin liggur í erfiðum málum ríkisstjórnarinnar hverju sinni. Hún þarf öll að svara fyrir það því að völdum fylgir ábyrgð og miklum völdum fylgir mikil ábyrgð. Þetta er kjarninn í lýðræðisskipan nútímaríkja. Ákvarðanir sem eru teknar á vettvangi stjórnmálanna lúta ströngum kröfum. Þær kröfur eru lagalegar jafnt sem pólitískar og siðferðislegar. Það eru sannarlega margir fletir á pólitískri ábyrgð, t.d. að mínu mati að sitja sem fastast í fimm ár án þess að taka á augljósum brotum á lögum af því að jaðarflokkarnir í ríkisstjórn náðu ekki saman með málamiðlunum heldur með því að útiloka stærstu mál hvors annars. Það má spyrja: Telur forsætisráðherra að hún sýni pólitíska ábyrgð þegar ríkisstjórn hennar hótar að flytja ábyrgð ríkissjóðs yfir á aldraða? Heitir það að axla siðferðislega ábyrgð þegar ríkisstjórn hennar eykur skuldir ríkissjóðs í mesta hagvexti síðari ára? Telur forsætisráðherra að hún sýni pólitíska ábyrgð þegar hún, þvert á aðvaranir fjármálaráðs, notar tímabundinn tekjuauka vegna viðskiptahalla til að auka útgjöld ríkissjóðs í stað þess að greiða niður skuldir? Eða þegar hún situr með hendur í skauti eftir að hæstv. umhverfisráðherra lýsti því yfir að Ísland hefði dregist aftur úr þeim þjóðum sem við berum okkur helst saman við í loftslagsmálum? Telur forsætisráðherra að hún sýni pólitíska ábyrgð þegar hún hefur setið í fimm ár og ekki enn kynnt áætlun um hvernig afla á orku til þess að ná markmiðum stjórnarsáttmálans um grænan hagvöxt og orkuskipti, þegar hún hefur setið í fimm ár án þess að tryggja virka þjóðareign fiskveiðiauðlindarinnar með ákvæðum um eðlilegt auðlindagjald fyrir tímabundinn nýtingarrétt? Á endanum felst pólitíska ábyrgðin í því að útiloka í rauninni pólitíkina í pólitísku samstarfi og ríghalda í kyrrstöðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu í dag. Það er ávallt nauðsynlegt að staldra við og taka umræðu um pólitíska og siðferðilega ábyrgð. Það er hverjum manni hollt að líta í eigin barm, skoða sinn innri mann og vega og meta orð og gjörðir, hvort sem um er að ræða þingmenn eða ráðherra. Í þessu samhengi langar mig að velta upp hér sannleiksskyldunni, en hún er samofin pólitískri ábyrgð og siðferði. Þessi umræða er stærri að umfangi en einungis salan á Íslandsbanka. Sannleiksskyldan, skyldan til að greina satt og rétt frá, er ekki skrifuð í lög á Íslandi en umboðsmaður Alþingis hefur þó fjallað um mikilvægi hennar. Hvaða úrræði höfum við hér á Íslandi ef þingmenn eða ráðherrar segja ekki satt og rétt frá? Sannleiksskyldan er meginregla fyrir alla opinbera starfsmenn í Danmörku. Þar er lögð áhersla á að skyldan til að segja satt sé miðlæg og mikilvæg fyrir alla opinbera aðila, opinbera starfsmenn og ráðherra. Útgangspunktur sannleiksskyldunnar er að ráðherra, þingmenn og opinberir starfsmenn mega ekki meðvitað eða af gáleysi miðla upplýsingum sem eru rangar eða villandi eða stuðla að því að aðrir geri það, hvort sem er inn á við eða út á við. Oftast þegar rætt er um sannleiksskylduna hérlendis hefur það verið í tengslum við pólitíska ábyrgð ráðherra en pólitísk þingleg ábyrgð veitir ráðherra mikið aðhald. Samkvæmt þingræðisreglunni getur Alþingi eða meiri hluti þess hvenær sem er losað sig við ráðherra sem nýtur ekki lengur trausts. Uppruna þingræðisreglunnar má rekja til þess tíma þegar konungar höfðu einræðisvald við ákvarðanatöku. Sú leið var farin að tryggja réttkjörnum aðilum óbeint vald á þjóðþingum til að hafa áhrif í umboði fólksins í landinu. Málið vandast aftur á móti þegar kemur að pólitískri ábyrgð þingmanna. Hver er pólitísk ábyrgð þeirra á því að segja satt og rétt frá, hvort sem það er hér í pontu eða í fjölmiðlum eða leka mikilvægum skýrslum frá Alþingi? Hver er pólitíska ábyrgðin þá?

Frú forseti. Þegar rætt er um pólitíska ábyrgð er oft vísað til þess sem mig langar hér að kalla formlega pólitíska ábyrgð. Í kafla um ábyrgð ráðherra, hugsanlega reglum um hana, í skýrslu stjórnlaganefndar var talað um annars vegar svokallaða lagalega ábyrgð, sem í felst refsi- og bótaábyrgð ráðherra vegna embættisverka, og hins vegar svokallaða pólitíska ábyrgð, sem einnig er kölluð þingleg eða stjórnmálaleg ábyrgð sem byggist á þingræðisreglunni. Í henni felst að Alþingi getur fundið að embættisfærslu ráðherra eða samþykkt á hann vantraust sem leiðir þá til þess að hann verður að víkja. Hvoru tveggja mætti að mínu mati kalla það sem ég vil segja að sé formleg ábyrgð. En pólitísk ábyrgð snýst ekki bara um það. Að mínu mati snýst pólitísk ábyrgð líka um það að vinna af heilindum og sannfæringu og tryggja það að stjórnmálamaður í öllum sínum verkum njóti trausts almennings í heild. Vinnuhópur sem nefndur var í skýrslu stjórnlaganefndar benti á varðandi pólitíska ábyrgð ráðherra að unnt væri að beina gagnrýni í formlegan farveg með því t.d. að leggja fram og ræða þingsályktunartillögur sem fela í sér missterka gagnrýni á embættisfærslu ráðherra. Þetta væri hægt að gera án lagabreytinga og hvað þá stjórnarskrárbreytinga. Þetta er dæmi um það sem við getum gert hér á Alþingi og í okkar stjórnmálum til að bæta pólitíska ábyrgð í okkar störfum með því einfaldlega að breyta þeirri menningu sem við viðhöfum hér.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur fyrir þessa umræðu og hæstv. forsætisráðherra fyrir sín svör við afar áhugaverðum spurningum málshefjanda. Eins og fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra þá er hin pólitíska ábyrgð liður í hinni lýðræðislegu umboðskeðju sem á endanum rekur sig til kjósenda, því að þangað sækjum við, lýðræðislega kjörnir fulltrúar, umboð okkar. Það er í kosningum sem við dæmum, ef svo má að orði komast, ráðherra og aðra kjörna fulltrúa af verkum sínum. Það er líka okkar, hinna lýðræðislega kjörnu fulltrúa, að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Hér á vettvangi þingsins er sérstök stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, eins og við þekkjum, og hún er einmitt eitt þessara tækja sem við höfum til að sinna þessu aðhaldi í formi eftirlits. Að mínu viti er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eitt sterkasta tækið. Við sem nú sitjum í þeirri nefnd höfum við verið að fjalla um skýrslu ríkisendurskoðanda um sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Ríkisendurskoðandi hefur rýnt málið ofan í kjölinn og skilað gagnrýninni skýrslu um málið. Ríkisendurskoðandi starfar á vegum Alþingis og er trúnaðarmaður þess samkvæmt lögum sem um hann gilda. Hann er sjálfstæður og engum háður í sínum störfum. Trú og traust á stofnunum er mikilvægt eins og fram hefur komið bæði í opinberri umræðu og í máli gesta sem hafa sótt nefndarfundina. Mér finnst líka mikilvægt að við höfum trú og traust á þessum eftirlitsstofnunum okkar en við þessa yfirferð á skýrslunni fáum við ýmsa gesti, eins og ég hef komið inn á, og erum í raun og sanni enn að velta við hverjum steini í þessu máli, svo ég komi aftur að þeirri líkingu. Skýrslan er góð og ég fæ ekki betur séð en að þessi trúnaðarmaður okkar, hinna lýðræðislega kjörnu fulltrúa, hafi farið yfir ferlið gagnrýnum augum. En eins og ég segi, virðulegi forseti, þá erum við enn að og sinnum okkar skyldu að veita framkvæmdarvaldinu aðhald með okkar eftirliti. Þar erum við að skoða og fjalla um hið matskennda hugtak pólitíska ábyrgð.

Virðulegur forseti. Í síðustu viku voru fluttar fréttir af Brynju Hrönn Bjarnadóttur, 65 ára konu, hún er öryrki föst á leigumarkaði og Alma leigufélag, fyrirtæki sem skilaði 12,4 milljarða hagnaði í fyrra, tilkynnti Brynju að leigan hennar myndi hækka um 30%, 78.000 kr. á einu bretti eftir áramót. Hvað hefur þetta að gera með pólitísk ábyrgð? Jú, ég nefni þetta hér vegna þess að hæstv. ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru síðast þegar ríkisstjórnin steig inn til að liðka fyrir kjarasamningum. Ef hún hefði gert það, ef hún hefði staðið við það sem var lofað, væri staða þessarar konu, Brynju Hrannar Bjarnadóttur, allt önnur en hún er í dag. Rifjum aðeins upp hverju var lofað. Ákvæði húsaleigulaga verði endurskoðuð til að bæta réttarstöðu leigjenda, m.a. hvað varðar vernd leigjenda þegar kemur að hækkun leigufjárhæðar. Þetta segir í yfirlýsingu um stuðning stjórnvalda við lífskjarasamningana frá 2019. Hvað hefur svo gerst í þessum efnum? Nákvæmlega ekki neitt. Samningstímabilinu er lokið og engar hömlur hafa verið settar eða varnir verið reistar gegn hækkun leigufjárhæðar. Fólk eins og Brynja Hrönn Bjarnadóttir stendur þannig óvarið á stjórnlausum leigumarkaði, auðveld bráð fyrir okurfyrirtæki og braskara sem skeyta hvorki um skömm né heiður. Pólitísk ábyrgð snýst nefnilega líka um að standa við orð sín, að það sé eitthvað að marka það sem er sagt, að það sé eitthvað að marka loforð sem eru gefin þeim sem lökust hafa kjörin. Þetta skilur ríkisstjórnin í Skotlandi sem sagðist ekki bara ætla að standa með leigjendum heldur gerði það raunverulega, hafði forgöngu um að sett voru lög í landinu um frystingu leiguverðs. Það sama gerðu jafnaðarmenn í Danmörku og við hér á Íslandi getum gert það líka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur fyrir þessa umræðu sem er svo sannarlega frábær vegna þessa máls sem við erum búin að vera að ræða hér í samfélaginu síðan drifið var í því að selja Íslandsbanka, sérstaklega síðari salan. Mig langar að einbeita mér að þessu hugtaki, armslengd, sem hefur verið svona ofboðslega mikið í tísku. Um leið ætla ég að leggja það fyrir þá sem á þetta hlusta að meta það sjálfir hvort það sé armslengd í lögum um Bankasýslu ríkisins nr. 88/2009. Með leyfi forseta, ætla ég að vísa í 9. gr.: „Lok starfseminnar: Stofnunin skal hafa lokið störfum eigi síðar en fimm árum frá því að hún er sett á fót og verður hún þá lögð niður.“ Svo mörg voru þau orð. Frá því 20. ágúst 2014 starfaði sem sagt Bankasýsla ríkisins í lagalegu tómarúmi þangað til greinin var felld brott 22. febrúar 2019 og í staðinn kom ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: „Stofnunina skal leggja niður þegar verkefnum hennar er lokið.“ Það verður að vekja athygli á því að á þessu tímabili þótti hæstv. fjármálaráðherra greinilega mjög vænt um Bankasýslunni ef marka má hvernig hann þvældist alltaf með Bankasýsluna á milli þeirra ráðuneyta sem hann stýrði sjálfur. Þegar hann var í fjármálaráðuneytinu þá var hún þar. Svo tekur Benedikt Jóhannesson við fjármálaráðuneytinu, þá tekur hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson með sér Bankasýsluna í forsætisráðuneytið. Síðan kemur hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir í forsætisráðuneytið og þá tekur hæstv. fjármálaráðherra með sér Bankasýsluna enn eina ferðina og nú í fjármálaráðuneytið. Virðulegi forseti. Ég vil bara segja þetta: Hvað er armslengd? Ef hægt er að kalla það armslengd sem ég er að lýsa hér og tala um þá er armslengd bara ekki til.

Frú forseti. Við erum farin að ræða hér um armslengd. 

Frú forseti. Við þekkjum það úr íslenskri stjórnmálaumræðu að hugtakið pólitísk ábyrgð er túlkað með þrengri hætti af valdhöfum hverju sinni en ásættanlegt er. Vissulega er hugtakið undirorpið túlkunum en hérlendis hefur það á stundum virst sem svo að það sé sjálfstætt og háleitt markmið í sjálfu sér að kannast helst ekki við ábyrgð sína fyrr en í flest skjól er fokið. Ég hef ítrekað kallað eftir því að ríkisstjórnin og fjármálaráðherra axli pólitíska ábyrgð á mislukkaðri bankasölu. Í því felst ekki sjálfkrafa, eins og sumir virðast halda, að einungis sé hægt að gangast við ábyrgð með því að segja af sér embætti. Í mínum huga snýst þetta tiltekna mál um að framganga, ákvarðanir og málsmeðferð ráðherra og ríkisstjórnar er með þeim hætti að allt traust er fokið út í veður og vind. Nægir þar að nefna að einn ráðherra varaði þjóðina ekki við þótt hann sæi það skýrt fyrir að þessi sala yrði klúður en varaði hins vegar hina ráðherrana við sem skelltu við skollaeyrum. Einnig má nefna óljósa og ónóga upplýsingagjöf til Alþingis sem hamlaði störfum þingsins í þessu tiltekna máli og niðurlagningu heillar stofnunar án umræðu, einmitt til þess að færa frá sjálfum sér umræðuna um ábyrgð og yfir á Bankasýsluna. Traustið fór og hvað hafa menn gert til að efla traustið á ný? Hvaða pólitísku ábyrgð hafa menn axlað í því samhengi? Svarið við þessu er því miður frekar slappur brandari. Fjármálaráðherra hefur að sögn samráðherra sinna, forsætisráðherra og viðskiptaráðherra, axlað hana með því að velja sjálfur þann farveg sem málið var sett í, farveg sem svarar engu um pólitíska ábyrgð ráðherrans eða ríkisstjórnarinnar. Orð ráðherranna um þetta voru mjög skýr. Að mati forsætisráðherra og viðskiptaráðherra axlaði sem sagt fjármálaráðherra pólitíska ábyrgð með því að láta skoða allt nema eigin ábyrgð. Í þessu samhengi geri ég orð Henrys Alexanders Henryssonar, doktors í heimspeki, að mínum þegar hann svaraði spurningum fjölmiðla um þessi orð forsætisráðherra og viðskiptaráðherra, með leyfi forseta: „Til dæmis var vitnað í tvo ráðherra ríkisstjórnarinnar í vikunni varðandi slíka ábyrgð og getur maður ekki annað en vonað að rangt hafi verið eftir þeim haft. Viðbrögð þeirra voru óskiljanleg.“ 
             Þetta segir allt um það hvernig farið er með hugtakið pólitísk ábyrgð í þessu stjórnarsamstarfi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem mér hefur þótt að mörgu leyti mjög góð. Í raun vekur hún upp nokkrar spurningar hjá þeirri sem hér stendur. Það er ágætt að heyra það frá hæstv. ráðherra að ráðgjöf varðandi siðareglur sé á hendi sérfræðinga forsætisráðuneytisins. En það sem situr enn þá í mér eftir að hafa unnið með þessi heilindamál hér í þinginu er t.d. það að hagsmunaskrá ráðherra er ekki vöktuð með neinum sjálfstæðum hætti, þ.e. að ráðherrum er gert að telja upp hagsmuni sína í hagsmunaskrá og það er enginn sem hefur það hlutverk að kanna hvort rétt sé að því staðið og það eru heldur engar afleiðingar við því að ljúga til um hagsmuni sína í hagsmunaskrá. Síðan langaði mig að nefna - þó að mér finnist ótrúlegt að ég eigi bara tvær mínútur, virðulegur forseti, eru það ekki þrjár í lokin? Jæja, þá verð ég bara að haska mér. En mér finnst mjög mikilvægt að koma á þessu sjálfstæða eftirliti. Mig langaði líka að inna hæstv. forsætisráðherra eftir svörum við því hvar vinna á endurskoðun á fyrirkomulaginu um Landsdóm stendur. Það var tilkynnt á vef Stjórnarráðsins að henni ætti að vera lokið í lok árs 2020. En þetta mál, endurskoðun á því, og í raun hvernig hefur verið komið fram við Landsdóm eins og einhvers konar úrhrak í íslenskri stjórnskipan, hefur auðvitað staðið í vegi fyrir því að hin lagalega ábyrgð ráðherra virkist nokkru sinni vegna þess að það mætti líta á þetta sem einhvers konar kjarnorkuvopn miðað við hvernig er talað um Landsdóm í íslenskri stjórnskipan. Síðan vildi ég líka bara koma því að það er ekkert embætti á Íslandi sem hefur það sérstaka verkefni að rannsaka spillingu eða þegar fólk misfer með vald o.s.frv. Það er eitthvað sem virkilega væri til bóta, tel ég, við sjáum það bara að það er bara einn þingmaður á Íslandi, svo ég muni til, sem hefur sætt rannsókn vegna spillingar. Það gefur auðvitað tilefni til umhugsunar um 

Herra forseti. Ég þakka líka hv. þingmönnum fyrir umræðuna. Mér finnst mikilvægt að rifja nokkra hluti upp. Hér hefur verið rætt um mikilvægi þess að hæstv. ráðherra gefi þinginu réttar upplýsingar og ég vil bara minna á að það er auðvitað kveðið á um það í þingskapalögum, í 50. gr. þingskapalaga, að ráðherra skuli leggja fram þær upplýsingar sem hann hefur aðgang að og hafa verulega þýðingu fyrir mat þingsins á málinu. Það er ekki eins og við séum í lagalegu tómarúmi hvað það varðar. Hér er búið að ræða töluvert um armslengd og það er auðvitað hægt að ræða það betur. Ég held að það sé full ástæða til að ræða það hvað við eigum við. En þegar lögin um Bankasýsluna voru sett á sínum tíma þá segir í greinargerð að það sé gert ráð fyrir því að Bankasýsla ríkisins gegni lykilhlutverki við sölumeðferð eignarhluta í fjármálafyrirtækjum og síðan er fjallað um það hlutverk og sagt sérstaklega að með því móti sé betur tryggt en ella að sala eignarhluta fari fram með hlutlægum hætti, enda sé sérstakri og sérhæfðri ríkisstofnun á sviði banka- og fjármála falið að annast söluna í stað þess að sá aðili sem á endanum afsalar eignarhlutum annist sjálfur sölu þeirra. Mér fannst þetta nú allt skýrt, svona hugsunin a.m.k. á bak við þetta, þó að hugtakið sjálft hafi valdið töluverðum umræðum upp á síðkastið. En Bankasýsla ríkisins fór aldrei í forsætisráðuneytið, mér finnst rétt að ítreka það af því að hér var því haldið fram. Hún hefur heyrt undir fjármálaráðuneytið frá stofnun svo að réttum upplýsingum sé komið á framfæri um þau mál. Ég vil taka undir með hv. þingmanni og málshefjanda að það er þörf á frekari fræðslu og leiðbeiningum þegar kemur að eftirfylgni með lögum um varnir gegn hagsmunaárekstrum. Það er nokkuð sem unnið er að, bara svo það sé sagt hér. Við erum hins vegar þegar kemur til að mynda að siðareglum með viðurlög, það er ekki endilega hin íslenska eða norræna hefð og Norðurlöndin hafa ekki gert það, þau hafa ekki innleitt viðurlög þegar kemur að brotum á siðareglum, en við gætum verið virkari í fræðslu. Síðan finnst mér bara mikilvægt þegar rætt er um pólitíska ábyrgð þeirrar sem hér stendur, 

Herra forseti. Við göngum nú til atkvæða um fjárlagafrumvarp. Það eru ekki til einfaldar leiðbeiningar um það hvernig á að koma efnahagslífi, ríkissjóði, út úr heimsfaraldri, fá ofan í það stríðsátök og allar áætlanir sem við áður gerðum eru orðnar að kuski. Við förum inn í næsta ár með sterka landsframleiðslu, mun sterkari en forsendur þessa frumvarps gerðu ráð fyrir í upphafi. Við erum að bregðast við umsögnum, athugasemdum. Við erum að bæta í heilbrigðiskerfið, við erum að efla löggæslu. Ég trúi því að með þessu fjárlagafrumvarpi munum við ná góðum árangri. Ég ætla hins vegar ekki að neita því að ég hef með ákveðnum hætti áhyggjur af útgjaldavexti en hafandi sagt það að við göngum inn í næsta ár með sterka landsframleiðslu, tiltölulega bjartar horfur, góð tíðindi í dag, þá hef ég trú á þessu fjárlögum sem við munum samþykkja hér í dag.

Virðulegi forseti. Af vinnulaginu við meðferð þessa máls fékkst endanleg staðfesting á því að hæstv. ríkisstjórn rekur enga stefnu. Hún rekur bara viðbrögð við sjálfsköpuðum vandamálum í velferðarkerfinu eftir samfelldan áratug af aðhaldi og niðurskurði sem hefur rúið mikilvæga samfélagslega innviði inn að skinni. Stórir velferðarmálaflokkar fóru vanfjármagnaðir inn í frumvarpið nú í haust til þess eins að tromma upp blaðamannafund nú rétt fyrir jól með aukafjárframlögum. Við komumst ekkert áfram sem samfélag, virðulegi forseti, með svona stjórnarháttum. Stjórnmálin eigi að snúast um þjónustu við almenning en sambandið milli ríkisstjórnar og þjóðar, þings og þjóðar, hefur breyst í örvæntingarfullt samtal um neyðarfjármögnun hverju sinni. Það vantar tilfinnanlega forystu í núverandi hæstv. ríkisstjórn sem endurspeglar meiri hluta vilja þjóðar. Til þess þarf einfaldlega að losa neitunarvaldið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu og við í Samfylkingunni treystum okkur að sjálfsögðu til að veita slíka forystu þegar að því kemur.

Herra forseti. Ég gef mér það að við fögnum öll gerð kjarasamninga en skrifað var undir kjarasamninga í dag. Það markar þann áfanga að meiri hluti launafólks á hinum almenna vinnumarkaði er kominn með samninga, fyrst með samningum Starfsgreinasambandsins fyrir viku og nú þeim samningum sem skrifað var undir í dag. Ríkisstjórnin kynnti víðtækar aðgerðir hér áðan í tengslum við gerð þessara kjarasamninga og markmið þeirra aðgerða er að styðja enn frekar en gert hefur verið við lág- og millitekjufólk og barnafjölskyldur með markvissum aðgerðum í húsnæðismálum og verulegri hækkun barnabóta. Við leggjum áfram áherslu á að auka framboð af íbúðarhúsnæði og tryggja það markmið, sem birtist í stjórnarsáttmála, að barnabótakerfið nái til fleiri fjölskyldna í landinu og styðji betur við barnafólk, fyrir utan að einfalda kerfið. Nokkrar þeirra breytingartillagna minni hlutans sem liggja frammi miða að þessu sama marki. Sumar þeirra ganga skemur en ríkisstjórnin hefur boðað og því mun ríkisstjórnarmeirihlutinn fella þær tillögur minni hlutans en vinna að nauðsynlegum breytingum á fjárlagafrumvarpinu í samvinnu við fjárlaganefnd fyrir 3. umr. Annars vegar mun koma 

Forseti. Ég deili áhyggjum hv. þm. Haralds Benediktssonar af slakri afkomu ríkissjóðs sem fram kemur í þessum fjárlögum. Ég hygg þó að áhyggjur mínar séu enn meiri en hans. Ísland hefur nú þann vafasama heiður að vera með hæstu vaxtabyrði allra ríkja innan OECD. Hærri en Grikkland, hærri en Ítalía, fimm sinnum hærri en meðaltal hinna Norðurlandanna og enn mun þessi byrði hækka eftir samþykkt enn einna hallafjárlaganna. Viðreisn leggur áherslu á að snúa þessari óheillaþróun við og ég vona að þeim tillögum sem við höfum lagt fram, til þess að reyna að stuðla að því, verði vel tekið.

Virðulegur forseti. Viðspyrna hagkerfisins hefur verið góð frá því að draga tók úr áhrifum af Covid-19 en þrátt fyrir það, eins og við öll þekkjum, eru áskoranir til staðar vegna verðbólgu og ekki síst vegna ástandsins í alþjóðamálum. Ríkissjóður verður sannarlega áfram í halla en hann rúmast vel innan ramma fjármálastefnunnar og þrátt fyrir útgjaldaaukningu er það minni halli en á yfirstandandi ári. Við erum hér með fjárlög sem styðja svo um munar við fólk og mikilvæga innviði á komandi ári. Við leggjum 12,2 milljarða kr. til að styrkja rekstrargrunn heilbrigðisstofnana og höldum áfram að efla heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað. Tvöföldum frítekjumarks öryrkja og framlög til að fjölga NPA-samningum eru hér undir. Lögreglan, Landhelgisgæslan, fangelsismálin, ríkissaksóknari og héraðssaksóknari fá hér miklar viðbætur og löngu tímabærar. Það er líka áfram stuðningur við hreinorkubíla og Orkusjóð í samræmi við aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Þetta eru góð fjárlög og þau skipta máli fyrir fólkið í landinu.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að byrja á því að þakka fjárlaganefnd fyrir góða vinnu við að taka málið hér á milli umræðna. Við erum með til afgreiðslu í dag töluvert umfangsmiklar tillögur, margar þeirra sem stafa frá ríkisstjórninni til þingsins sem á að hluta til rætur að rekja til þess að við erum enn sums staðar í kerfunum okkar að fást við eftirköst Covid-faraldursins og síðan hefur sömuleiðis margt gerst á árinu sem hefur valdið meiri verðbólguþrýstingi og það spilar inn í sumar þessara tillagna. En fram á við litið verðum við að leggja mikið á okkur til þess að ná niður verðbólgu í landinu í þágu heimilanna og í þágu atvinnulífs. Horfurnar inn í næsta ár eru áfram góðar. Þó að halli sé töluverður á ríkissjóði þá þarf m.a. að horfa til þess að við erum með ýmsar reiknaðar stærðir þar, t.d. í vaxtagjöldum, sem aðrar þjóðir eru ekki með hjá sér vegna þess að þær einfaldlega vita ekki hverjar framtíðarlífeyrisskuldbindingarnar eru. Við erum að sýna meira 

Hæstv. forseti. Hér við 2. umr. fjárlaga birtist eindrægur stuðningur við heilbrigðiskerfið og starfsfólkið okkar sem sinnir þessari mikilvægu þjónustu. Við höfum farið í gegnum erfiða tíma, erfiðan faraldur, og heilbrigðiskerfið hefur staðið sig frábærlega og fylgt okkur í gegnum þetta af þrautseigju, við vitum það. Það birtist í frumvarpinu og enn frekar í þeim 12,2 milljörðum sem hér bætast við á milli umræðna. Þar birtist í mínum huga eindrægur stuðningur og samstaða, ekki bara í ríkisstjórn heldur í þinginu og í góðri vinnu hv. fjárlaganefndar á milli umræðna. Það er vel og fyrir það vil ég þakka.

Virðulegi forseti. Þetta fjárlagafrumvarp er ekki að taka utan um öryrkja og eldri borgara. Öryrkjar og eldri borgarar horfa áfram upp á tugi prósenta kjaragliðnun sem hefur vaxið ár frá ári á undanförnum árum, jafnvel áratugum. Ellilífeyrir - ef það ætti að fá sambærilegan kaupmátt og fyrir Covid þá þyrfti að hækka hann um 20.000–40.000 kr. á mánuði. Svo einfalt er það. Raunveruleg krónutöluhækkun, 20.000–40.000 kr. á mánuði. Þetta er frumvarp íslensku yfirstéttarinnar. Fjármagnstekjur hafa aukist gríðarlega á undanförnum árum og áratugum. Varðandi fjármagnstekjurnar þá fara 81% af þeim til efstu tekjutíundarinnar. Þeir greiða 22% fjármagnstekjuskatt. Svo einfalt er það. Hér eru hins vegar krónutöluhækkanir, hækkun á áfengisgjaldi sem allt fer til venjulegs fólks. Það er munurinn á þessu fjárlagafrumvarpi og stefnu minni hlutans.

Hæstv. forseti. Mig langar að vekja sérstaklega máls á þeim skrefum sem við stígum með þessu fjárlagafrumvarpi fyrir velferðarkerfið og ekki síst hvað varðar málefni örorkuþega og fatlaðs fólks. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 430 millj. kr. í vinnumarkaðsaðgerðir til að styðja atvinnuþátttöku fólks með mismikla starfsgetu. Í öðru lagi þá stígum við það mikilvæga skref að nær tvöfalda frítekjumark atvinnutekna örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega sem ekki hefur verið hækkað síðan árið 2009. Þetta tekur í burtu hindranir fyrir fólk inn á vinnumarkað, dregur úr skerðingum og kallað hefur verið eftir þessu lengi. Við erum því á fullri ferð í endurskoðun örorkulífeyriskerfisins og tökum mikilvæg skref í þeirri vegferð. Í þriðja lagi langar mig að nefna að á milli umræðna erum við að hækka framlög til heilbrigðiskerfisins um 12 milljarða sem skiptir gríðarlegu máli og við munum fjármagna helmingi fleiri NPA-samninga á næsta ári en á þessu ári. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur mun áfram vinna ötullega að því að efla velferðarkerfið á Íslandi.

Virðulegur forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði í dag um mjög mikilvæg fjárlög og það gerist á degi þar sem við erum að sjá kjarasamninga á stórum hluta almenna markaðarins verða að veruleika. Þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur boðað, og óskað eftir að Alþingi taki til skoðunar, skipta þar miklu máli. Ég held að í heild sinni, með afgreiðslu þessara fjárlaga og þess sem er að gerast hjá aðilum vinnumarkaðarins, séu þetta mjög sterk skilaboð inn í nýtt ár, rétt fyrir jólin, um stöðugleika á vinnumarkaði sem og í hinu efnahagslega tilliti og möguleikum til að halda áfram. Hér inni eru fjölmörg atriði sem horfa til betri vegar, styrkja velferðina í landinu, heilbrigðiskerfið, lögreglu, öryggiskerfi, Landhelgisgæslu og áframhaldandi breytingar á örorkukerfinu eins og hæstv. félagsmálaráðherra benti á. Allt til þess að við höldum áfram á þeirri braut sem við höfum verið á á síðustu árum. Þessi fjárlög styrkja það 

Virðulegi forseti. Já, mér varð tíðrætt um blaðamannafundi hæstv. ríkisstjórnar í fyrri ræðu minni. Það var boðið upp á annan slíkan í dag þar sem þau tíðindi bárust að hæstv. ríkisstjórn hefur fallist á hluta kjarapakkans sem við í Samfylkingunni kynntum í síðustu viku. Má þar nefna hærri húsnæðisbætur til leigjenda, hærri vaxtabætur og hærri barnabætur til fjölskyldna. Við fögnum því auðvitað að hæstv. ríkisstjórn fallist á hluta kjarapakkans sem við og verkalýðshreyfingin, og fleiri í minni hlutanum, höfum talað fyrir að undanförnu. Það er auðvitað alveg ljóst að baráttan er að skila einhverjum árangri og það er fagnaðarefni. En ég vil líka vekja athygli á því að umræddar aðgerðir eru algjört lágmarksviðbragð við ástandi sem hæstv. ríkisstjórn hefur sjálf skapað. Vegna þessa þá drögum við til baka breytingartillögur okkar varðandi þessi þrjú umræddu mál og köllum þær aftur til 3. umr. þegar tillögur hæstv. ríkisstjórnar hafa litið dagsins ljós. Svo bíðum við bara eftir næsta blaðamannafundi fyrir samþykkt þessara fjárlaga.

Forseti. Það þurfti 54 milljarða til þess að þetta yrðu góð fjárlög. Samt voru þetta líka góð fjárlög í haust þegar þau voru lögð fram, skrýtið, er það ekki? Hér var eindreginn stuðningur við heilbrigðiskerfið, hann var ekki hérna þegar frumvarpið var lagt fram og þegar maður skoðar betur hvert þessir 12,2 milljarðar fara í heilbrigðiskerfinu þá er það vanáætlun vegna lyfja, vanáætlun vegna hjúkrunaraðstöðu eða vanáætlun vegna fjölmargra annarra atriða; þegar maður skoðar alla þessa 12,2 milljarða þá endar þetta nokkurn veginn á núlli. Ég þori að veðja við ykkur að í lok næsta árs verðum við á nákvæmlega sama stað með heilbrigðiskerfið og alltaf hefur verið. Við fáum hérna kynningu frá ríkisstjórn um húsnæðismál þar sem á að byggja 35.000 nýjar íbúðir. Það er áætlunin sem sveitarfélögin eru þegar búin að gera. Þá vantar til viðbótar 5.000 íbúðir sem er óuppfyllt íbúðaþörf. Hún hefur aukist um 1.000 síðan 2019. Um hvað erum við að tala í þessum fjárlögum þegar verið er að segja að þetta séu góð fjárlög?

Virðulegur forseti. Efnahagsþrengingarnar sem kórónuveirufaraldurinn hafði í för með sér bitnuðu verst á þeim sem minnst höfðu milli handanna. Þeim hópi, sér í lagi hluta þess hóps, var gert að taka lán hjá sjálfum sér í formi séreignarlífeyrissparnaðar sem hann þurfti að taka út og greiða skatta af til þess að geta borgað helstu nauðsynjar eins og leigu. Nú þegar verðbólgan er í hæstu hæðum þá á að hækka krónutölugjöld sem aftur bitnar verst á þeim sem minnst hafa milli handanna. Það er líka augljóst, a.m.k. hjá einum stjórnarflokkanna, að það er ekki þeirra markmið að jafna kjör þeirra sem minnst hafa á milli handanna og það er bara gott að það sé algjörlega skýrt vegna þess að það hefur ekki alltaf heyrst í þessum sal. Ég vildi líka að lokum segja að þrátt fyrir að auðvitað sé það jákvætt að nú standi til að fjölga NPA-samningum þá er það samt sem áður svo að enn er kvóti á sjálfsögðum mannréttindum og enn er það verulega undir þeim markmiðum sem lögin 2018, 

Virðulegur forseti. Það er verið að hæla sér af því í fjárlögum að hækka eigi frítekjumörkin í 200.000 kr. hjá öryrkjum. En það gleymist að taka það fram að það er stór hópur sem er skilinn eftir, 7–8.000 manns sem eru með framfærsluuppbótina. Af hverju má þessi hópur ekki vinna, af hverju þarf þessi hópur að borga af 100.000 kr. áður en að það fer að skila sér eitthvað til þeirra? Ef við ætlum að hafa NPA-samninga 50 á næsta ári, af hverju tryggjum við þá ekki fjármagn til þess en ekki að þeir verði 40 eða 30? Að síðustu, það er ákveðinn hópur eldri borgara sem byggði upp þetta land, ömmur, langömmur, langalangömmur, sem var heima og á ekki lífeyrissjóð. Einhverra hluta vegna virðist eiga að skilja það fólk eftir. Maður spyr sig: Eru þeir svona vel aldir en illa uppaldir í ríkisstjórninni?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fjárlaganefnd kærlega fyrir þeirra vinnu og svo vil ég óska okkur öllum innilega til hamingju með það að við höfum náð kjarasamningum. Í dag er því hálfgerður fagnaðardagur og ég er mjög ánægð að sjá að verið sé að styðja betur við leigjendur og verið að hækka barnabætur. En jafnframt er verið að gera það sem mestu máli skiptir, það er verið að efla velferð í landinu ásamt því að ríkisfjármál eru ábyrg. Það vill þannig til að við sjáum fram á það að verið er að lækka ríkisskuldir. Við erum komin með ríkisskuldir í sirka 33% af vergri landsframleiðslu sem þykir eitt það besta í Evrópu. Að sama skapi erum við að lækka fjárlagahalla og einnig vil ég nefna að verðbólga mælist næstlægst af öllum ríkjum á EES-svæðinu. Það er bara talsvert afrek, vil ég segja, við þennan ágæta sal. En mestu máli skiptir: Fjárlaganefnd hefur staðið sig vel. Það er búið að ná kjarasamningum og við erum að efla velferð í landinu.

Virðulegi forseti. Ég tel það fagnaðarefni að aðilar vinnumarkaðarins hafi náð saman í dag, það sýnir ákveðna framsýni. En um leið er það líka lýsandi hvernig ríkisstjórnin hefur lagt þetta fram, það þurfti aðila vinnumarkaðarins og líka tillögur og þrýsting frá stjórnarandstöðunni til þess að ríkisstjórnin sæi ljósið þegar kemur að barnafjölskyldum og þeim sem hafa það erfitt í samfélaginu. Þannig að við í Viðreisn munum draga tillögu okkar til baka til 3. umr. Það er áhyggjuefni að heyra ráðherra í ríkisstjórn, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra, hafa litlar sem engar áhyggjur af skuldahalla ríkissjóðs. Það er verið að velta lífskjörunum, eða ábyrgðinni á skuldum ríkissjóðs, yfir á næstu og jafnvel þarnæstu ríkisstjórn. Hvað er verið að gera? Það er verið að taka lífskjörin að láni og að mínu mati þá er það ekki góð pólitík.

Virðulegur forseti. Um allan heim ríkir neyðarástand vegna loftslagsmála en það er eins og ríkisstjórnin hafi ekki frétt af því ef við lesum þetta frumvarp. Það endurspeglar engan veginn það neyðarástand sem ríkir, ekki frekar en nokkrar aðrar aðgerðir stjórnvalda gera. Síðasta uppgjör Umhverfisstofnunar leiddi í ljós að stefna ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur væri að skila 3% aukningu í losun gróðurhúsalofttegunda á milli áranna 2020–2021, aukningu á tíma þar sem við eigum að vera að stefna í hina áttina. Það er ekkert sem bendir til annars en að ár frá ári muni losun halda áfram að aukast á Íslandi, þökk sé stefnu eða stefnuleysi stjórnarinnar. Þessi niðurstaða Umhverfisstofnunar hefði átt að kalla á einhver neyðarviðbrögð, eitthvað sem sæist skýrt í fjárlagafrumvarpinu en því er ekki að heilsa. Í staðinn er t.d. lagt til að hægja á orkuskiptum með því að auka álögur á rafmagnsbíla meira en á mengandi bíla. Herra forseti. Það er engin sókn í þágu loftslagsmála fyrstu tvö ár 

Virðulegur forseti. Ég fagna því mjög að hæstv. ríkisstjórn hafi fallist á að hrinda í framkvæmd hluta af þeim kjarapakka sem við í Samfylkingunni kynntum í síðustu viku, m.a. að hækka eignaskerðingarmörk um akkúrat 50%, eins og við lögðum til, og efla húsnæðis- og barnabótakerfið um nánast sömu fjárhæðir. Það vantar bara leigubremsuna. Hins vegar er það áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli ekki treysta sér til að afla nýrra tekna til að vega upp á móti þensluáhrifunum af þessum útgjöldum og þannig auka á hallareksturinn, jafnvel þótt verðbólguspár séu dekkri fyrir næsta ár og stýrivextir hærri en þegar frumvarpið var upphaflega lagt fram. Það er því verið að auka enn á misræmi tekna og gjalda og er engu líkara en að stjórnarmeirihlutinn sé beinlínis að grátbiðja um að verðbólga haldist áfram mikil og vextir haldist háir. Þetta er glannaskapur í ríkisfjármálum, bendir ekki til þess að stjórnarmeirihlutinn sé meðvitaður um sína ábyrgð þegar kemur að hagstjórn. Það er nefnilega hlutverk okkar að vinna gegn verðbólgu og einnig að verja fólk fyrir henni. Við munum því halda áfram að tala fyrir ráðstöfunum sem sporna gegn þenslu í hagkerfinu.

Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um frumvarp ríkisstjórnar sem stendur vörð um þá efnuðu, frumvarp sem leggur hærri gjöld á þá sem minnst hafa á meðan útgerðagreifarnir og fjármagnseigendur fá lækkun, a.m.k. ef tekið er tillit til verðlagsþróunar, eins og segir svo oft í frumvarpinu. Þessi ríkisstjórn sýnir það í verki að hún stendur með ríku vinunum sínum sem tryggja það að kosningasjóðir þeirra eru ávallt fullir af fjármagni sem aftur kemur til baka.

Herra forseti. Hér koma hæstv. ráðherrar í röðum til að fagna þessu frumvarpi, fjárlagafrumvarpi ójafnaðar. Í þessu frumvarpi er ekki hreyft við ríkasta fólkinu í landinu sem hefur aukið fjármagnstekjur sínar umtalsvert á milli ára og borga lægri skatta en við öll hin. Það er ekkert hreyft við ofsagróða fjármálafyrirtækjanna og það er ekkert hreyft við stórútgerð sem hagnast vel á stríðinu í Úkraínu vegna þess að fiskverð hefur hækkað í Evrópu. Fólkinu sem þarf að treysta á almannatryggingar er hins vegar haldið í fátæktargildru og heilbrigðiskerfið, sem sannarlega hefur sýnt veikleika sína, mun áfram glíma við mikla erfiðleika og ekki er tekið á mönnunarvandanum. Þeir fjármunir sem settir eru inn á milli umræðna eru bara til þess að koma í veg fyrir að það verði stórkostlegur niðurskurður í heilbrigðiskerfinu. Þetta fjárlagafrumvarp, forseti, er frumvarp ójafnaðar og það er það sem hæstv. ráðherrar koma í röðum til að fagna.

Forseti. Þetta fjárlagafrumvarp lýsir þeim efnahagsmistökum sem ríkisstjórnin hefur gert á undanförnum árum í húsnæðismálum mjög skýrum orðum og hvað þá þegar við sjáum tillögur sem koma hérna rétt fyrir atkvæðagreiðslu. Það virðist vera sem svo að stjórnin geti ekki komið með neinar tillögur í þessum málaflokki og einhvern veginn þurfa þær að koma utan frá í einhverjum kjaraviðræðum við einhverja aðra frekar en á pólitískum forsendum. Til hvers þurfum við þessa ráðherra ef þau geta ekki komið með tillögur til þess að laga vandann? Í alvörunni? Af hverju erum við með utanþingsstjórn hérna á Íslandi, án þess að vita það?

Virðulegi forseti. Hér er talað um ábyrg ríkisfjármál en hvergi í þeim breytingartillögum sem okkur birtast hér né í þeim sem eru boðaðar í 3. umr., sem verður þó sú síðasta í þessu frumvarpi hefði ég haldið, er talað um einhvers konar tekjubreytingar. Ég veit ekki hversu ábyrg ríkisfjármál það eru að koma með 12 milljarða breytingar og svo 5 milljarða breytingar og hvergi vilja hrófla við ósanngjarnri skattheimtu í landinu. Við í Samfylkingunni viljum hlífa almenningi við gjaldahækkunum, við viljum fara sértækar gjalda- eða skattainnheimtuleiðir. Hér erum við að greiða atkvæði um tillögu sem sækir allt að 4 milljarða kr. og snýr að því að koma í veg fyrir skattasniðgöngu, að fólk telji atvinnutekjur ranglega fram sem fjármagnstekjur í staðinn fyrir launatekjur. Þetta er leið sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur talað fyrir, Norðurlöndin hafa talað fyrir og við getum hæglega innheimt þarna nokkra milljarða króna sem falla á efstu prósentuna í landinu sem hefur svo sannarlega svigrúm.

Forseti. Eins og hv. þm. Kristrún Frostadóttir kom ágætlega inn á þá skýtur skökku við að ríkisstjórnin haldi því fram að hún sé einhvern veginn að auka jöfnuð í samfélaginu en það birtist hvergi. Það birtist ekki í því að breiðu bökin séu fundin til að leggja auknar byrðar á eins og t.d. efstu prósent tekjustigans, eins og t.d. fólki sem ratar ekki einu sinni í efstu prósentin vegna þess að það telur tekjurnar öðruvísi fram. Það ætti að vera svo sjálfsagt mál að samþykkja þessa tillögu vegna þess að hún snýst ekki um neitt annað en að við vinnum í átt að auknum jöfnuði í gegnum tekjukerfið, í gegnum skattkerfi hins opinbera. Það virðist ekki vera einhugur um það í salnum, því miður. Það mátti reyna í þetta skiptið, sjáum hvort það gengur næst.

Virðulegi forseti. Já enn þá erum við á tekjuhliðinni vegna þess að það er jú svigrúm sums staðar í samfélaginu, annars staðar ekki. Í fyrra var það þannig að 54% af þeim nýja auð sem varð til í fyrra lentu hjá ríkustu tíund landsmanna. 57% hækkun varð milli ára í fjármagnstekjum. Þessi tillaga hér gengur út á það að hækka fjármagnstekjuskatt úr 22% í 25% sem lendir einvörðungu á efstu tíund landsmanna. Þetta skilar jafnhárri ef ekki hærri upphæð en á að sækja með almennum flötum krónutölugjöldum til almennings. Þetta skilar líka því að við værum með því að leggja byrðar á breiðu bökin þar sem kaupmáttaraukning var tvöföld ef ekki þreföld miðað við restina af fólki. Þetta væri sanngjörn hagstjórn. Þetta væri góð hagstjórn og það er engin ástæða til að fella þessa tillögu en vera svo tilbúin að samþykkja tillögur sem auka gjöld á almenning.

Virðulegi forseti. Það er nú bara einu sinni þannig að skattkerfið þarf að þróast miðað við það hvernig tekjur og annað verður til í samfélaginu. Ég ætla að taka mér í munn orð auðkýfingsins Warrens Buffetts sem sagði eitthvað á þá leið að það væri eitthvað að skattkerfi þar sem ritarinn hans borgaði hærri skatta en hann sjálfur en þá var hann þriðji ríkasti maður heims.

Herra forseti. Ef við ætlum að ráðast í aðgerðir í þágu samfélagsins, í þágu velferðar, í þágu jafnréttis þá þarf fjármögnun að vera fullnægjandi. Hvert sækjum við féð? Jú, til þeirra sem auðveldast eiga með að láta það af hendi í þágu okkar allra. Það er dálítið áhugavert með hugmyndir um hækkun skatta á fjármagnstekjur, sem mér sýnast stjórnarliðar allir sem einn ætla að fella hér og nú, að í kosningastefnu tveggja af þremur stjórnarflokkanna kvað einmitt á um hækkun fjármagnstekjuskatts. Það var fyrir ári. Hvað breyttist í millitíðinni? Af hverju er allt í einu farið að greiða atkvæði gegn slíkum breytingum á sama tíma og aðalaukning í þágu tekjuöflunar er á neyslu einstaklinga? Eru það breiðu bökin, allur almenningur, en ekki fólkið sem er í efstu tekjutíundinni og hefur meiri hluta síns auðs af fjármagnstekjum? 

Forseti. Á sama tíma og ég tek heils hugar undir það sem fram kom í máli hv. þm. Kristrúnar Frostadóttur, og svo sem fleiri, um nauðsyn þess að jafna byrðar á bökin í samfélaginu þannig að þær dreifist jafnar, treysti ég mér ekki til að styðja þessa tillögu. Ástæðan er sú að það hefur ítrekað verið bent á að þegar þetta kerfi var tekið upp á Íslandi á sínum tíma var hugmyndin sú að það væri einfalt og skattstofninn stór. Nú er það þannig að þessi skattur leggst jafnt á verðbótaþátt vaxtatekna sem og vaxtatekjurnar sjálfar, sem þýðir að í verðbólguástandi eins og núna getur þetta orðið meira en 100% skattur. Þarf að endurskoða þetta kerfi? Já. Er þetta góð leið til þess? Nei.

Virðulegi forseti. Þetta er systurtillaga þessarar tillögu um fjármagnstekjuskatt sem ríkisstjórnin var að fella en ætlar núna í raun að samþykkja áframhaldandi gjaldtöku og hækkun gjalda á almenning. Þetta þykir vera sanngjörn leið til að afla tekna og halda aftur af þenslu í samfélaginu þrátt fyrir að það sé vitað mál að þessi 7,7% hækkun gjalda rennur út í verðlagið, hún er verðbólguhvetjandi. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að hækkun skatta á tekjuhæstu einstaklingana í landinu myndi ekki bara hafa verðbólguhvetjandi áhrif á samfélagið heldur frekar að hamla þenslu. Hér fellur ríkisstjórnin aftur á eigin prófi hvað varðar hagstjórn fyrir utan að það getur ekki þótt sanngjörn skattheimta að fara þá leið að bregðast við þensluástandi með því að leggja þær byrðar á almenning í staðinn fyrir að fara í sértæka skattheimtu sem nokkrir flokkar í þessari ríkisstjórn hafa þó ítrekað talað fyrir í aðdraganda kosninga og voru kosnir út á.

Virðulegi forseti. Það var farið of bratt í lækkun bankaskatts árið 2020. Það er fátt sem bendir til þess að sú lækkun hafi skilað sér almennilega til neytenda eða haft einhver teljandi áhrif á vaxtamun í fjármálakerfinu. Viðskiptabankarnir þrír skiluðu rúmlega 80 milljarða hagnaði í fyrra. Þarna verður til fákeppnisrenta og við í Samfylkingunni leggjum til að hún verði sótt með því að afturkalla að hluta þessa miklu lækkun sem ráðist var í. Það er ábyrgt og skynsamlegt, rétt eins og það er ábyrgt og skynsamlegt að hækka fjármagnstekjuskatt úr 22% upp í 25% sem leggst nær einvörðungu á tekjuhæstu 10% skattgreiðenda.

Virðulegi forseti. Við styðjum þessa tillögu. Við teljum þetta lítið skref í rétta átt. Hins vegar er Flokkur fólksins með breytingartillögu þar sem við viljum hækka bankaskattinn í það sem hann var áður. Hann var 3,76%, vel undir hálfu prósenti, og myndi skila okkur 9 milljörðum kr. í dag. Það er í rauninni galið eins og hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson segir hér á undan - hagnaður bankanna var 80 milljarðar í fyrra, það stefnir í 100 milljarða kr. hagnað í ár. Bankarnir eru hreinlega að mergsjúga heimilin og almenning í landinu í óðaverðbólgubrjálæðinu sem hér geisar og háum vöxtum. Það er eiginlega fáránlegt ef við ætlum ekki að ná til baka einhverri rentu eða einhverjum krónum frá þessum stofnunum. Mér er bara algjörlega fyrirmunað að skilja það. En ég hvet ykkur öll til að drífa ykkur á grænt og svo bara á enn þá meira grænt þegar við komum með okkar tillögu á eftir.

Virðulegi forseti. Hvað er sanngjarnt? Hér erum við að greiða atkvæði um það að fá örlítið fleiri krónur í okkar sameiginlegu sjóði af auðlindinni okkar, sjávarauðlindinni, sem greiðir ekki einu sinni fyrir Hafrannsóknastofnun. Auðlindagjöldin til okkar geta ekki einu sinni greitt fyrir þá starfsemi sem nauðsynleg er í hafinu í kringum landið, því miður. Flokkur fólksins kemur með breytingartillögu þar sem við erum með jafnvel enn fleiri krónur. 533 milljarðar í hreinan hagnað sjávarútvegsfyrirtækjanna frá því árið 2009, á sama tíma greiddu þeir 85,9 milljarða kr. í veiðigjöld. Vá, hvað það hefði nú verið gaman ef við hefðum bara fengið helminginn af þessum 533 milljörðum kr. og allir hefðu bara verið sáttir, er það ekki? Af hverju skyldum við ekki eiga kost á því að fá almennilega - a.m.k. eitthvað sanngjarnt verð þegar stórútgerðirnar eru með aðganginn að auðlindinni okkar? 

Herra forseti. Nú sjáum við methagnað í sjávarútvegi, útflutningsverð sjávarafurða er í hæstu hæðum og hér er verið að leggja til alveg ofboðslega hóflega og svona varfærnislega hækkun á veiðigjaldi sem væri t.d. hægt að útfæra með stærðarálagi á stærstu útgerðirnar. Stórútgerðin er aflögufær og við í Samfylkingu leggjum til að Alþingi ráðist í þessa mikilvægu aðgerð.

Virðulegi forseti. Við sem sitjum í atvinnuveganefnd fengum kennslustund í því hvernig veiðigjaldið er reiknað og komumst þá m.a. að því að einn af grunnhlutunum sem eru notaðir í útreikningunum er aflaverðmæti. En svo kemst maður nefnilega líka að því hvaða tala er notuð til að ákveða aflaverðmæti, það er ekki virði þess sem fæst fyrir fiskinn heldur er það tala sem er búin til af svokallaðri Verðlagsstofu skiptaverðs, sem oft er kannski ekki nema helmingurinn af markaðsvirðinu, því verði sem verið er að fá fyrir sama fisk á markaði. Þarna er ekki bara verið að lækka hvað raunverulegt veiðigjald ætti að vera heldur er líka verið að lækka hver launin til sjómanna ættu að vera. Við þurfum að henda þessu verði út og nota alvöruverð.

Virðulegi forseti. Nú stendur yfir umfangsmikil vinna á vegum míns ráðuneytis sem felur í sér heildarendurskoðun á umhverfi sjávarútvegs á Íslandi og m.a. er til skoðunar að fjalla um tækifæri í greininni, um umhverfis- og vistkerfissjónarmið, um samfélagsþætti og loks um aðgengi að auðlindinni. Í þessari vinnu eru veiðigjöld ekki undanskilin enda er þar á ferð grundvallarumræða um endurgjald fyrir aðgengi að auðlind sem er í eigu þjóðarinnar. Fyrstu tillagna er að vænta úr þessari vinnu frá starfshópum á næstu vikum og það verður spennandi að sjá hvað kemur út úr því og það er mikilvægt, virðulegur forseti, að undirbyggja slíkar tillögur vel.

Forseti. Ég segi já við þessari tillögu enda myndi hún nokkurn veginn dekka upphæðina ef, eins og hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson nefndi, Verðlagsstofa skiptaverðs yrði lögð niður og alvörumarkaðsverð væri notað. Svo einföld væri sú breyting. Einnig má huga að því að eftir kostnað ríkisins, miðað við eftir kostnað útgerðarinnar, er skiptingin á arðsemi úr okkar sameiginlegu auðlind 10% á móti 90%. Íslenska þjóðin fær 10%. Útgerðin fær 90%. Ef eitthvað, þá ætti þetta að vera öfugt.

Forseti. Viðreisn styður ekki þessa útfærslu en er þó með sína eigin sem er raunar mjög í anda þess sem hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson tók hér fram áðan. Að mínu viti þurfa tillögur eins og þessar að vera útfærðar og raunhæfar og í anda þeirra laga sem þær spila inn í en andi þeirra laga - menn geta deilt um það hvort þau séu sanngjörn eða ekki - er að gjaldið sé afkomutengt og byggi á afkomu útgerðarinnar. Það er þó á þessari aðferð galli sem hv. þingmaður kom inn á og er tekið á í tillögu Viðreisnar, en þessa styð ég ekki.

Virðulegur forseti. Hér er gerð tillaga um að færa bankaskatt til fyrra horfs. Í dag er bankaskatturinn 0,145%. Hann var áður 0,376%. Þetta eru ekki háar prósentutölur. En ef við myndum færa hann í fyrra horf þá gerði það það að verkum að ríkissjóður fengi 9 milljörðum meira. Málið er að íslenskur bankamarkaður er raunverulega ekki samkeppnismarkaður. Þetta er sjálftaka á hagnaði eins og kom fram í fyrra. Þá jókst hagnaður bankanna um 50 milljarða og var á því ári um 82 milljarðar kr. Það er ekki samkeppni. Þess vegna á að færa bankaskattinn í fyrra horf. Rökin á þeim tíma, fyrir því að lækka bankaskattinn, voru þau að þetta væri vegna Covid. Núna er Covid búið og það á að færa hann aftur í fyrra horf. Svo einfalt er það. Við eigum að hætta að tala um bankamarkað sem einhvern samkeppnismarkað. Þetta er sjálftökumarkaður á hagnaði og ekkert annað.

Virðulegi forseti. Ég hef nú litlu að bæta við það sem hv. þm. Eyjólfur Ármannsson, þingflokksbróðir minn, sagði hér á undan. Þetta er ekkert annað en eðlilegt og sanngjarnt. Við þörfnumst þessara fjármuna. Við erum alltaf að tala um að reyna að ná í peningana þar sem þeir eru fyrir. Við vitum að bankarnir eru algjörlega troðfullir af peningum og þeir eru vel aflögufærir. Við erum ekki að tala um einhvern hasar þegar verið að tala um 0,376%, bara engan veginn. Þetta er vel undir hálfu prósenti en gefur okkur sem þurfum á að halda heila 9 milljarða kr. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Hér er gerð tillaga um að veiðigjald fyrir veiðiheimildir hækki um 7 milljarða kr. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ingu Sæland hér áðan þá hefur hagnaður útgerðarinnar frá árinu 2009 verið 535 milljarðar kr. Við teljum að það sé grundvallaratriði í íslensku samfélagi, svo að sátt náist um íslenskt sjávarútvegskerfi, fiskveiðistjórnarkerfið, að útgerðin greiði réttlátt gjald í sameiginlega sjóði landsmanna. Það hefur ekki verið þannig í tíð þessarar ríkisstjórnar sem byrjaði á því að lækka veiðileyfagjaldið. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og tillaga til að koma á sáttum í þessu mikilvæga kerfi. Ég segi já.

Virðulegi forseti. 533 milljarðar kr. í hreinan hagnað sjávarútvegsins frá því 2009. Nú er ríkisstjórnin í þessu fjárlagafrumvarpi að biðja um u.þ.b. 10 milljarða til að setja í eftirlit og rannsóknir með auðlindinni okkar. Hafrannsóknastofnun 4,3 milljarðar, Fiskistofa - það er verið að biðja um peninga vegna þess að auðlindagjaldið okkar stendur ekki einu sinni undir því að reka eftirlits- og rannsóknastofnanir sem snúa beint að sjávarauðlindinni. Þetta er galið, virðulegi forseti, þetta er algerlega galið og þetta er svívirðileg framkoma við okkur sem samfélag, að okkur sé sendur svoleiðis fingurinn að við fáum ekki einu sinni að innheimta af auðlindinni það sem kostar að reka umfangið í kringum hana. Þannig að þetta er ekkert annað en sanngjarnt og eðlilegt að við sækjum þessa 7 milljarða kr. í rauninni í stóra samhenginu miðað við hagnað, 14% er hrun krónunnar núna versus dollarar. Stórútgerðin er að hagnast og það er algerlega frábært. En við viljum fá að taka þátt í því. 

Forseti. Áherslur Viðreisnar snúa að þeirri óheillaþróun sem núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa lagt grundvöll að á undanförnum sex árum varðandi hallarekstur á ríkissjóði og gegndarlausri skuldasöfnun. Þessari þróun þarf að snúa við en við vitum að það er erfitt að skera niður og annaðhvort skerum við niður eða öflum meiri tekna. Tillögur Viðreisnar hafa snúið að því að afla meiri tekna. Hvernig gerum við það? Fyrri tillagan sem hér er lögð fram og við erum nú að greiða atkvæði um snýr að grænum sköttum. Ísland hefur lofað að axla ábyrgð í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með metnaðarfullum áætlunum. Aðgerðirnar hafa hins vegar látið á sér standa. Sá geiri sem stendur fyrir mestri losun, stóriðjan, hefur hingað til sloppið með þær lágmarkskröfur sem þátttaka Íslands í alþjóðlegu samstarfi krefst. Við gætum gert betur. Tillögur Viðreisnar snúast um að gera sömu kröfu til stóriðjunnar og gerðar eru til almennings og annarra atvinnugreina. Sá sem mengar á að borga.

Herra forseti. Íslensk heimili greiða meiri hluta umhverfisskatta eða um 60% slíkra skattheimtu hér á landi. 60% af umhverfissköttum lenda á heimilunum og það er með því hæsta sem gerist í viðmiðunarríkjum okkar. Hér er lagt til að stóriðjan leggi sitt af mörkum til ríkissjóðs, til baráttunnar gegn loftslagsbreytingum enda kannski eðlilegt þegar hún stendur fyrir þriðjungi af losun Íslands. Einn þriðji af þeim koltvísýringi sem er dælt út í loftið á okkar ábyrgð er út um háfa stóriðjunnar. Er ekki eðlilegt að hún greiði fyrir það? Samhliða því að innleiða kolefnisgjald, eins og Viðreisn leggur hér svo ágætlega til, þarf að tryggja að það renni síðan í þágu aðgerða gegn loftslagsbreytingum. Maður lifandi hvað væri hægt að gera mikið þá. Það væri hægt að margfalda þær aðgerðir sem er gripið til gegn loftslagsbreytingum 

Forseti. Eins og fram hefur komið skilar útgerðin á Íslandi methagnaði. Það er auðvitað mikið ánægjuefni. Veiðigjöldunum er ætlað að tryggja eigendum auðlindarinnar, þ.e. þjóðinni sanngjarnan skerf í þeirri velgengni. Núgildandi lög um veiðigjöld eru því miður alvarlega gölluð. Í stað þess að miða tekjur af útgerð við eiginlegt verð fisks er miðað við reiknaðar tekjur samkvæmt opinberu fiskverði sem er í raun afleiðing kjarasamninga sjómanna og útgerða fremur en að vera eiginlegt verð. Til er verð sem hægt er að miða við, verð á fiskmörkuðum. Eðlilegra væri að miða við það eins og gert er annars staðar þar sem sambærileg gjaldtaka fer fram, t.d. þegar Norðmenn meta gjaldið eða reikna gjald af olíuauðlindum sínum miða þeir við heimsmarkaðsverð á olíu, ekki það verð sem fyrirtækjum dettur í hug að gefa upp. Verðmæti á að mæla og leyfa þeim að njóta þeirra sem þau skapa.

Virðulegur forseti. Ég þarf að koma hérna upp bara til að gera athugasemd við það að ágætisbreytingartillaga Samfylkingarinnar um hækkun á fjármagnstekjuskatti, þ.e. að tekjur af fjármagnstekjuskatti aukist, hafi verið felld og ekki sé gert ráð fyrir því að hækka fjármagnstekjuskatt. Við vitum að það hefur verið methagnaður hjá þeim sem hafa fjármagnstekjur að aðaltekjum og almennt þeim sem fá miklar fjármagnstekjur, sérstaklega þegar kemur að hlutabréfaveltu. Þetta hafa verið tugir milljarða sem hafa verið að falla í skaut fjármagnseigenda að mestu leyti til. Hér er ákveðið vannýtt tækifæri, virðulegi forseti, til að skattleggja þá sem mest hafa grætt á þeim efnahagsþrengingum sem við höfum verið að ganga í gegnum og það er miður og ég kom upp til þess að lýsa því yfir, virðulegi forseti.

Forseti. Hér greiðum við atkvæði um erfðafjárskatt en ég vil gera þá athugasemd að erfðafjárskattur er notaður dálítið til að færa auð á milli kynslóða og hefur verið gert dálítið að undanförnu, fyrirframgreiddur arfur o.s.frv., sem er eitthvað sem við ættum að íhuga betur hvernig við ætlum að glíma við. Það er mjög eðlilegt að það sé eðlileg tilfærsla á arfi á milli kynslóða en ekki að eitthvað sem fer að nálgast auðæfi heils þorps í árstekjum fari á milli einstaklinga. Það er ekki eitthvað sem við eigum að geta miðað við. Það þýðir einfaldlega að við höfum gert einhver mistök í hagstjórnarkerfinu okkar þegar auður getur safnast í svo miklu magni upp hjá einstaklingum. Það er mjög einfalt. Þannig að hérna ættum við að staldra aðeins við og skoða hvernig við getum gert þetta á betri hátt.

Forseti. Hér er greitt atkvæði um stimpilgjald sem sumir flokkar hafa viljað afnema en ekki í dag. Það er áhugavert.

Forseti. Kolefnisgjald er samkvæmt þessum lið 7,6 milljarðar kr. Það gjald leggst umfram allt á eldsneyti eins og bensín og sú gjaldtaka þjónar ágætum inngangi í að búa til efnahagslega hvata fyrir fólk að færa sig yfir í grænni orkugjafa. En taktu eftir, forseti, að þessi gjaldtaka leggst umfram allt á fólk, einstaklinga, heimili. Hér fyrr í atkvæðagreiðslunni var felld tillaga um að leggja sambærilegt gjald á stóriðjuna sem mengar langtum meira. Það gjald átti að vera 13,5 milljarðar, tvöfalt það sem hér er verið að leggja á heimilin í landinu. Það er greinilega ekki sama hvar sanngjörnu umskiptin eru sótt. Ríkisstjórnin vill alla vega ekki sækja fé í vasa stóriðjunnar, það eru heimilin sem skulu greiða kolefnisgjald frekar.

Herra forseti. Þau undur og stórmerki gerðust um árið að ETS-kerfið svokallaða fór að virka. Þetta sameiginlega viðskiptakerfi um losun gróðurhúsalofttegunda fór að skila þeim efnahagslega hvata sem er nauðsynlegur til að það virki til að draga úr losun á EES-svæðinu. Það skilar samkvæmt fjárlagafrumvarpinu tekjum í vasa ríkissjóðs á næsta ári - 800 milljónir sem ættu að nýtast til grænna aðgerða eins og var upphaflega lagt upp með í frumvarpi til loftslagsmála. Þá var lagt til að helmingur af þessum tekjum myndi renna til loftslagssjóðs. Loftslagssjóður fær hins vegar samkvæmt frumvarpinu 100 milljónir á næsta ári. Formaður loftslagssjóðs kallaði eftir gjörðum frekar en orðum í sumar þegar hún benti á hversu ofboðslega aðþrengdur rekstur sjóðsins væri með þessar 100 milljónir. Það væri svo ofboðslega mikið af frábærum umsóknum að lausnum sem gætu skilað okkur 

Virðulegi forseti. Ég vil benda á þá staðreynd að stúdentar eiga nú þegar erfitt með að standa undir kostnaðinum sem fylgir því að stunda nám. Innritunargjald í framhaldsskóla og háskóla getur því talist vera íþyngjandi kostnaður fyrir ákveðinn en samt tiltölulega stóran hóp og þess vegna ætla ég að vera rauð á þessu. Við megum ekki gleyma því að fjárfesting í stúdentum er fjárfesting í framtíðinni og menntun á að vera sjálfsagður hlutur, ekki forréttindi.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Viðreisnar hefur í allri þessari umræðu talað um áhyggjur okkar af skuldastöðu, langvarandi skuldastöðu, og þessu hallablæti ríkisstjórnarinnar, eins og ég ætla að fá að leyfa mér að kalla það, að það sé beinlínis stefnt að því að vera hér með halla í áratug. Í þessari breytingartillögu erum við að stíga fyrsta skrefið í að vinda ofan af stólaleiknum sem ríkisstjórnin boðaði til þegar þau endurnýjuðu heiti sín og fóru í þá vegferð að fjölga ráðuneytum og ráðherraembættum. Við teljum að hér sé komið eitt af töluvert mörgum vannýttum tækifærum á hagræðingu í ríkisrekstri og út á það gengur þessi tillaga. Viðbótin, eða aukningin, kostaði á sínum tíma eða matið á því er talið vera um 2 milljarðar.

Virðulegi forseti. Tæknin er að þróast hraðar og hraðar, sér í lagi þegar kemur að tungumálum og gervigreind og það er því mjög ánægjulegt að sjá að hér séu settar 160 milljónir í aukin máltækniverkefni og styð ég það heils hugar.

Forseti. Frumvarpið eins og ríkisstjórnin lagði það fram hefði gengið að máltækniverkefninu dauðu vegna þess að einhverjum upp í ráðuneytum hafði dottið í hug að því væri bara lokið af því að einum fasa þess hefði lokið. Því fer nú aldeilis fjarri, virðulegur forseti. Þetta er verkefni sem er rétt að byrja og snýst ekki bara um að það sé hægt að breyta malinu í okkur sjálfkrafa í stafrænan texta, heldur um grundvallarréttindi ýmissa borgara þessa lands til að taka fullan þátt í samfélaginu. Blindrafélagið sendi t.d. neyðaróp til fjárlaganefndar, ákall um að bæta úr þessum ja, mann langar að segja mistökum í fjármálaráðuneytinu og við því hefur verið brugðist af fjárlaganefnd. En af hverju í ósköpunum gerist þetta? Hvernig dettur einhverjum uppi í ráðuneyti í hug að bara að ýta á stopp á verkefni sem skiptir fjöldann allan af fólki gríðarlega miklu máli, sem elur af sér nýsköpun og snýst um mannréttindi 

Forseti. Betur má ef duga skal og styð ég þessa tillögu með heilum hug. Tæknin fer hraðar heldur en fjárlög, mikið, mikið hraðar og nú erum við að glíma við málefni eins og t.d. Lensa og Dall-E og fleiri slík verkefni þar sem spurningin um höfundarétt er t.d. á mjög miklu reiki. Þær eiga líka við í máltækninni þar sem er verið að þjálfa tauganet til að skrifa texta. Það er ekkert svo langt þangað til að við munum sjá bók sem er skrifuð af tölvu, handrit að kvikmynd og jafnvel bara kvikmynd í fullri lengd og við þurfum að vera hraðari í rauninni í verkum, bæði hvað þennan málaflokk varðar og tæknina sem við þurfum að eiga hérna á íslensku til að fylgja með.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða 4 milljarða kr. aukafjárveitingu fyrir endurgreiðslukerfi til kvikmyndagerðar á Íslandi. Það hefur einmitt skort í fjárlögum síðustu ára að þessi endurgreiðslukerfi, bæði þetta og það sem við fjöllum um næst, séu raunverulega sett upp í raunupphæðir í stað þess að vera nær og vera síðan lagfærðar í fjáraukalögum. En ég tel það mjög mikilvægt verkefni að fá hingað kvikmyndagerð og halda áfram öflugri kvikmyndagerð hér á landi og styð því þetta verkefni heils hugar.

Virðulegi forseti. Hér er einnig verið að setja endurgreiðsluhlutfall, í þetta skipti fyrir rannsóknar- og þróunarkostnað nær þeirri áætlun sem er fyrir næsta ár. Ég að sjálfsögðu fagna því að þarna sé enn þá verið að styðja við nýsköpunarfyrirtæki og önnur fyrirtæki með þessum máta. En mér finnst sorglegt að sjá að í fjárlagafrumvarpinu sjálfu er þó nokkur niðurskurður, flatur niðurskurður á þennan málaflokk og kemur það heilmikið niður á því stuðningsumhverfi sem er við nýsköpun á Íslandi og þótt ég styðji þetta legg ég til að hv. fjárlaganefnd skoði aðeins þennan lið betur, þ.e. nýsköpunarliðinn, í umfjöllun sinni.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessum lið hér er varðar byggðamál, ekki síst þessum 160 millj. kr. sem kallað var mikið eftir af hálfu sveitarfélaganna. Þar undir erum við að halda áfram að bæta í sóknaráætlanir en ekki síst í atvinnuráðgjafana sem hafa tekið á sig talsvert aukna vinnu. Eftir að Nýsköpunarmiðstöð var lögð niður þá hefur talsverð vinna færst á þessa atvinnuráðgjafa og við reyndum hvað við gátum til þess að mæta þeim og ég hef trú á því að þetta fjármagn komi sér afskaplega vel.

Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp að sumu leyti eða að mörgu leyti til taka undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur að það er ánægjulegt að það var sett viðbótarfjármagn í þetta. En ég vil samt vekja athygli á því að við fengum fjöldann allan af umsögnum frá samböndum sveitarfélaga víða um landið þar sem var sérstaklega talað um atvinnuráðgjöfina. Sú leið var farin að leggja niður Nýsköpunarmiðstöð Íslands á sínum tíma og 350 milljónir settar í sparnað sem rann inn í ríkissjóð. Það er vitað mál að fjármagnið hefur helmingast sem er að renna til atvinnuráðgjafar úti á landi undanfarin ár þrátt fyrir að verkefni þessara hópa hafi stórlega aukist. Auðvitað styður maður það aukafjármagn sem er að koma þarna inn í. En það breytir því ekki að það vantar stórlega upp á fjármagn inn í þennan lið. Við munum áfram tala fyrir því í Samfylkingunni.

Herra forseti. Ég held að við séum öll í þessum þingsal sammála um að veita þurfi meira fé til lögreglunnar hér á landi, eins og kallað hefur verið eftir í mjög langan tíma. Mig langar hins vegar að hvetja þau sem fara með nánari útfærslu á þessum fjárframlögum til að hafa í huga að ofbeldi leysir ekki vanda tengdan ofbeldi. Ofbeldi getur eingöngu kallað af sér meira ofbeldi. En ég vona að þessum fjármunum sé ætlað að auka mannafla lögreglunnar, styrkja þjálfun lögreglunnar til að takast á við þær áskoranir sem starfi hennar tengjast en ekki að vopnavæða hana og gera hana betur í stakk búna til að beita borgarana ofbeldi.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þeim miklu fjármunum sem við erum hér að setja í löggæsluna, bæði til ríkislögreglustjóra og til almennrar löggæslu, til rannsókna á efnahagsbrotum, til rannsókna á kynferðisbrotum o.s.frv. þannig að það er verið að styrkja við lögregluna. Við erum að draga úr aðhaldi gagnvart lögreglunni og við hvetjum ríkisstjórnina til að huga að því þegar kemur að fjármálaáætlun, að huga að þessum aðhaldskröfum sem lögreglan hefur fengið á sig. Við teljum ástæðu til að úr þeim verði dregið því að þeirra starf í löggæslunni og lögreglunni allri saman og í dómskerfinu hefur verið með þeim hætti að við teljum a.m.k. að það sé þörf á því að fjármunirnir og aðhaldið verði ekki með þeim hætti sem lagt var af stað með hér. Þannig að, virðulegi forseti, þetta fer í rauninni á allan geirann. Þetta fer líka á fangelsismálin og þetta fer í gegnum allt kerfið, sem skiptir miklu máli.

Forseti. Ég ætla að játa það á mig að ég á stundum erfitt með að lesa út úr þessum breytingartillögum en mér reiknast til að hér séum við m.a. að leggja til aukið fjármagn til ríkislögreglustjóra til að taka við öryggisgæslu hér innan þings. Þá þykir mér rétt að upplýsa það að sem fulltrúi Pírata í forsætisnefnd lagðist ég gegn þeirri beiðni um aukna fjármuni, ekki vegna þess að ég hafi endilega forsendur til að rengja mat embættisins á öryggisþörf æðstu stjórnar landsins heldur vegna þess að það er algjörlega óútfært hvernig þetta muni breyta eðli, ásýnd og aðkomu almennings að þessum húsakynnum okkar eða nokkuð annað. Mér finnst óþægilegt að rétta óútfylltan tékka til lögreglunnar og beini því til þeirra sem taka nú til við að semja við lögregluna um hvernig eigi að útfæra þetta, að gæta þess að við búum ekki til eitthvert búr utan um þetta þing sem á að vera eins opið og við mögulega getum.

Virðulegi forseti. Ég tel að hér getum við fagnað þeim viðbótum sem koma til löggæslu og öryggis í landinu. Það hefur undanfarin ár verið bætt jafnt og þétt í lögregluna en með miklum undirbúningi og auknum áskorunum er stigið enn stærra skref núna, sem var orðið tímabært. Ég tek undir með hv. formanni fjárlaganefndar um að það þarf að huga að því við fjármálaáætlun að almanna- og réttaröryggisliðurinn sæti ekki aðhaldskröfum þar sem launahlutfallið er mjög hátt í þessu. Ég sagði áðan að við hefðum verið að bæta við jafnt og þétt í löggæsluna undanfarin ár og þau verkefni sem hafa verið fjármögnuð, eins og aukinn málshraði í rannsóknum kynferðisbrota, eru nú þegar farin að sýna árangur og ég veit að þeir fjármunir sem við erum að veita núna munu skila miklum árangri hvað varðar öryggi þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Landhelgisgæslan skiptir okkur öll miklu máli sem þjóð, í öllum öryggismálum. En við í Flokki fólksins ætlum að sitja hjá því að það er nákvæmlega þarna sem ég er að tala um að veiðigjöldin eigi að geta séð um að fjármagna það sem við þurfum að gera í sambandi við landhelgina. Það er algjört lágmark að við fáum fjármuni inn í okkar sameiginlega sjóð til að fjármagna Landhelgisgæsluna, ekki síður en Hafró og Fiskistofu.

Virðulegi forseti. Mig langar að fagna því að verið sé að setja 16,4 milljónir til héraðssaksóknara og ríkissaksóknara til að efla aðgerðir gegn kynferðisbrotum. Það er von mín að það muni leiða til styttri málsmeðferðartíma í þessum málum. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég vonast til þess og vænti þess að þetta fjármagn fari í það að ráðast að rót vandans innan fangelsa og að sálfræðiþjónusta verði aukin og stuðlað að því að efla geðheilsu þeirra sem þar eru. Það þarf að stórefla fangelsin og ekki bara að ráðast í aðgerðir sem varða starfsmenn fangelsanna heldur þurfum við að tryggja að fram fari betrunarmeðferð sem er sannarlega fyrst og fremst tilgangurinn með fangelsisvist. Ég er því græn á þessum skjá.

Forseti. Nýlega fengum við skrifleg svör frá hæstv. dómsmálaráðherra um biðlista í fangelsum landsins, tölur sem gáfu til kynna mjög alvarlegan og mikinn vanda. Ég hefði viljað sjá það gerast í vinnu meiri hlutans núna að löggæslan í heild sinni, lögreglan, ákæruvaldið, dómstólar og fangelsi, fengju sömu meðferð og heilbrigðiskerfið, yrðu undanskilin hagræðingarkröfu í ljósi þess ástands sem þar ríkir. Þó að ég fagni því fjármagni sem hér er að renna inn held ég að góður bragur hefði verið á því að fara með þeim hætti inn í þennan málaflokk í ljósi ástandsins sem þar er.

Forseti. Dómsmálaráðuneytið og Fangelsismálastofnun komu til fjárlaganefndar og lýstu ákveðnu hættuástandi, neyðarástandi í fangelsunum. Til að viðhalda því neyðarástandi, en þurfa ekki að skera niður, þyrfti 250 milljónir á næsta ári. Þessar 250 milljónir eru ekki til eflingar, eins og ég skildi það á fundinum, heldur til að viðhalda sama hættuástandi og neyðarástandi og áður. Vissulega er fjármagn annars staðar sem ætti kannski að létta á fangelsunum á einhvern hátt, vonandi. Þetta er ekki það sem ég hafði vonast eftir en ég styð að sjálfsögðu þetta að lágmarki.

Forseti. Ég býst við að allir þingmenn hafi kynnt sér ræður mínar í fjárlagaumræðunni um kirkjujarðasamkomulagið svokallaða en á síðasta kjörtímabili afgreiddi undirnefnd fjárlaganefndar minnisblað til allrar fjárlaganefndar með ákveðnum tillögum um það hvað þyrfti að gera á næstunni. Engin skref hafa verið stigin til að nálgast þær tillögur. Ég er að senda það minnisblað á fjárlaganefnd aftur til þess að við náum einhverri afgreiðslu um það hér. Tillagan hér er einfaldlega sú að stroka út þetta kirkjujarðasamkomulag því að ríkið er margfalt búið að borga fyrir andvirði þeirra jarða sem það tók yfir árið 1997, eða í rauninni mun fyrr, þetta er mjög flókið mál.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um sóknargjöld og hækkun sóknargjalda frá því sem lagt var af stað með í frumvarpi sem hér var lagt fram. Ég vil minna þingheim á að árið 2008 var farið í mjög sársaukafullar aðhaldsaðgerðir á mörgum sviðum í heilbrigðiskerfinu og í samgöngukerfinu okkar og þá stóð ekki á þjóðkirkjunni að leggja sitt af mörkum. Gerð var mikil og rík aðhaldskrafa á kirkjuna sem hefur ekki verið leiðrétt síðan. Það hefur verið stöðug krafa til aðhalds þar allar götur síðan. Kirkjan er velferðarkerfi, sérstaklega landsbyggðarinnar. Þetta er sá staður sem hýsir margvíslegt félagsstarf, menningarlíf, tónlistarlíf okkar og mig langar sömuleiðis að minna þingheim á að hér á Íslandi eru ríflega 200 friðaðar kirkjur þar sem er aukin krafa á sóknir um að viðhalda þeim með ákveðnum hætti og það vantar sárlega fé til þess.

Virðulegi forseti. Ég trúi á frelsi einstaklingsins og því finnst mér að menn ættu að fá val um það hvort sóknargjöldin þeirra renni til trúfélaga, ríkissjóðs eða háskólans eins og var gert hér í gamla daga.

Forseti. Sóknargjöldin eru fyrir öll lífsskoðunarfélög, ekki bara kirkjuna, við skulum hafa það alveg á hreinu. Við leggjum til að sóknargjöldin verði lögð niður og að lífsskoðunarfélögin geti innheimt eigin félagsgjöld sjálf. Einu sinni voru Bændasamtökin á fjárlögum og það var verið að innheimta félagsgjöld fyrir þau í gegnum ríkissjóð. Við getum bara sleppt því að innheimta félagsgjöld fyrir lífsskoðunarfélög á nákvæmlega sama hátt. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir atkvæði mínu, sem er nei. Annars vegar get ég gert athugasemdir við það að ríkið sé á annað borð að innheimta félagsgjöld fyrir trúfélög. Ég hvet fólk til þess að spyrja sig í því samhengi hvaða kröfur ríkið geri til trúfélaga sem það er að innheimta félagsgjöld fyrir. Með vísan í rökin sem komu fram hér áðan, hjá hv. þm. Guðrúnu Hafsteinsdóttur, þá langar mig að spyrja hvort ekki væri nær, ef þessi félög eru að sinna mikilvægri þjónustu sem ríkið á réttilega að sjá um, og hvort ekki væri eðlilegra að gerðir yrðu þjónustusamningar við þessi félög þar sem gerðar yrðu ákveðnar tilteknar kröfur til rekstrarins. Þá þykja mér rökin fyrir hækkuninni sem við erum að samþykkja hér ekki ná nokkurri átt, ekki standast neina skoðun. Ég segi nei.

Forseti. Þetta er að verða ein jólalegasta hefðin á þessum sex árum sem ég hef setið á þingi. Fjármálaráðherra kemur til okkar og leggur til að lækka sóknargjöld. Þar skorar hann prik í kladdann sem alveg svakalega ráðdeildarsamur fjármálaráðherra. En svo skorar þingfólk prik í kladdann hjá sóknarnefndum út um allt land með því að hækka og ekki bara þannig að það lækkar ekki heldur bara hækkar nettó frá því sem hafði verið árið áður. Það er samt dálítið skrýtið hvað það er auðvelt að ná þessum peningum út úr þingi sem á ekkert alltaf auðvelt með að láta fé af hendi rakna. Hér er sagt að kirkjan sinni velferðarþjónustu um allt land, það eru fleiri sem gera það, sálfræðingar t.d.. Við þurftum að berjast fyrir 150 milljónum til að niðurgreiða sálfræðikostnað hér fyrir ári. Hér fær kirkjan og önnur trú- og lífsskoðunarfélög 383 milljónir, bara si sona; ofan á einhverja milljarða sem við erum að innheimta í þessi félagsgjöld fyrir félögin. Þjónustusamningur er eitt, annað er bara að leyfa félögunum 

Herra forseti. Ég kem hingað upp eina ferðina enn til að taka undir með þeim einstaklingum sem almennt eru mér innilega ósammála í þessum málaflokki; ég ætla að taka undir það að við erum að eyða allt of miklum peningum í þessi mál. Ég vek athygli á því að það sem við erum að samþykkja hér er ekki að verja peningum í að hjálpa fólki. Við erum að samþykkja hér að verja peningum í að halda fólki frá landinu. Það kostar ekkert að taka á móti þeim þúsundum einstaklinga sem koma hingað í frjálsri för frá Evrópska efnahagssvæðinu á ári hverju, langtum fleiri en koma hingað frá löndum utan þess. Ástæðan fyrir því að það kostar ekki mikið er sú að það er miklu dýrara að reyna að halda fólki burtu en einfaldlega leyfa því að koma, verða hluti af samfélaginu, borga sína skatta án þess að við þurfum að verja milljörðum í það að reyna að moka því úr landi.

Herra forseti. Sem mikill notandi, stórnotandi, almenningssamgangna alla mína ævi - ég hef aldrei átt einkabíl og ég hef ekki áhuga á því. Ég er mjög upptekin af frelsi fólks til þess að velja aðra samgöngumáta en einkabílinn. Ég segi já við þessari frábæru tillögu. Hún kemur til móts við gagnrýni sem hefur verið haldið uppi þess efnis að það séu einhver vandamál í rekstri á almenningssamgöngum. En hér er verið að beina peningunum í vasa þeirra sem nota samgöngurnar þar sem peningarnir eiga heima. Ég styð þetta heils hugar og held að þetta sé mjög fín lausn sem við ættum að skoða enn frekar þó að henni sé hafnað í dag.

Herra forseti. Hér er lögð fram ósköp einföld hugmynd, þ.e. að fólk sem kaupir sér tímabilakort hjá Strætó á næsta ári geti sótt um endurgreiðslu helmings þess kostnaðar til ríkisins, bara svipað og Loftbrúin gerir fyrir fólk utan af landi varðandi flugfargjöld, þannig að forritin eru meira að segja til til að hrinda þessu í framkvæmd. Þetta er græn aðgerð. Þetta er réttlát aðgerð. Þetta er verðbólguhemjandi aðgerð, það er bara allt gott við þetta. 

Virðulegi forseti. Hér er breytingartillaga sem felur í sér aukið fjármagn til eftirlits með netöryggi en þeir sem hafa litið á drög að nýrri þjóðaröryggisstefnu sjá að þar er mikil áhersla lögð á að bæta möguleika okkar á að bregðast við netárásum og ýmsum netglæpum. Frá því að við gerðum breytingar á fjarskiptalögum í vor hefur hins vegar vantað aukið fjármagn til þeirra stofnana sem eiga að vera með þetta eftirlit. Því leggjum við til aukið fjármagn til þess og teljum að sennilega mætti það vera mun meira ef við ætlum að standast þær árásir sem önnur lönd eru að lenda í akkúrat núna.

Virðulegi forseti. Já, ríkisstjórnin er með metnaðarfull markmið þegar kemur að orkuskiptum. Í stjórnarsáttmálanum segir m.a., með leyfi forseta: ,,Lögð verður áhersla á markvissar og metnaðarfullar aðgerðir til að draga úr losun vegna landnotkunar og hraða orkuskiptum á öllum sviðum." Af fjárframlögum til umhverfis-, orku- og loftslagsmála er ekki að sjá að það sé raunin, því miður. Málið er, virðulegi forseti, að við höfum raunverulegan möguleika á að vera fremst í heiminum á þessu sviði jafnvel þó að það ætti nú ekki alltaf að vera æðsta markmið en við höfum alla burði til þess. En til þess þarf ríkisstjórnin rífa sig í gang og hrinda alvöruaðgerðum af stað.

Forseti. Hér er hún komin, breytingartillagan sem ég hvatti þingmenn áðan til að samþykkja en virðist ekki alveg hafa náð til þeirra, þannig að ég ætla bara að ítreka hvað þetta snýst um. Formaður loftslagssjóðs kallar eftir gjörðum en ekki orðum. Sjóðurinn er glæpsamlega vanfjármagnaður með 100 milljónir á ári í fjárlögum. Hér er lagt til að veita þá upphæð til sjóðsins sem jafngildir tekjum íslenska ríkisins af ETS-kerfinu, viðskiptakerfi með uppboð loftslagsheimilda. Með þessu væri stóriðjan um gjörvalla Evrópu að greiða fyrir græna nýsköpun á Íslandi, að greiða fyrir lausnir á vandanum sem hún veldur. Þetta er í anda grænu umskiptanna sem ríkisstjórnin þykist tala fyrir. Þetta er í anda markmiða laga um loftslagsmál sem ríkisstjórnin þykist starfa eftir. En virkar þetta? Mér finnst eins og enginn heyri í mér. Stjórnarliðar eru enn í alvöru að fara að fella þessa tillögu um að gera loftslagssjóð að alvörusjóði. Talaði ég ekki nógu hátt?

Virðulegi forseti. Hér er verið að gera það að tillögu að framlög til Kvikmyndasjóðs hækki um 290 milljónir, þetta fé verði tekið frá Ríkisútvarpinu sem fær sjálfkrafa hækkanir vegna verðbólgu og fólksfjölda í landinu. Í fjárlagafrumvarpinu var upphaflega gert ráð fyrir lækkun upp á rúmlega 400 millj. kr. til Kvikmyndasjóðs, innlendrar kvikmyndagerðar. En ég get ekki annað en vakið athygli á fréttatilkynningu frá menningar- og viðskiptaráðuneytinu, þar sem kemur fram að við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins megi vænta þess að lagt verði til að 100 millj. kr. verði lagðar í Kvikmyndasjóð auk þess sem ráðuneytið muni leggja fram 150 millj. kr. viðbótarframlag. Ég hef ekki enn séð þessa tillögu um 100 millj. kr., svo að það komi fram, en vek athygli á því að þetta kom daginn fyrir uppskeruhátíð evrópskra kvikmyndagerðarmanna í Hörpu og þetta er sennilega einn dýrasti miði í Hörpu sem hér hefur sést. En ég fagna þessu framlagi og óska eftir því og tel mikilvægt að þingheimur samþykki þessa tillögu um aukna kvikmyndagerð þar sem þetta framlag margfaldast í styrkjum úti í Evrópu.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um mikilvæg framlög til safna, menningarstofnana og menningarverkefna. Ég vil sérstaklega fagna hér framlagi vegna húsa á Seyðisfirði sem urðu fyrir miklum skemmdum eða gjöreyðilögðust í hamförunum sem gengu þar yfir í desember 2020 meðan atkvæðagreiðsla við 2. umr. um fjárlög stóð yfir. Þessi hús hafa mörg mikið menningargildi. Eins eru þarna framlög til annarra mikilvægra verkefna, svo sem eins og Skaftfells á Seyðisfirði, Sköpunarmiðstöðvarinnar á Stöðvarfirði, Hrauns í Öxnadal og fleiri verkefna.

Virðulegur forseti. Tillaga þessi gerir ráð fyrir því að Ríkisútvarpið, RÚV, fái ekki sjálfkrafa hækkun vegna verðbólgu, 7,7%, og fólksfjölgunar í landinu. Það er vert fyrir þingheim að hafa í huga að Ríkisútvarpið fær sjálfkrafa hækkanir í lögum um Ríkisútvarpið. Almannatryggingaþegar fá ekki þá hækkun sem lög kveða á um, í 69. gr. almannatryggingalaga. Það er umhugsunarefni fyrir okkur öll að stofnun Ríkisútvarpsins fái hækkun sjálfkrafa en ekki öryrkjar og ellilífeyrisþegar sem eru varðir, eiga rétt á þessu skv. 176. gr. stjórnarskrárinnar. Það er ekkert slíkt ákvæði í stjórnarskránni sem kveður á um að Ríkisútvarpið beri að styðja eða það eigi einhvern rétt. Þetta sýnir mismuninn, sýnir hugarfar og sýnir siðferði sem við eigum að breyta.

Forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um styrki til einkarekinna fjölmiðla en vandinn er að í áliti meiri hlutans eru tvær skýringar á þessum fjármunum. Annars vegar er sagt að gerð sé tillaga um 100 millj. kr. tímabundið framlag til stuðnings við einkarekna fjölmiðla sem maður hefði haldið að sé sama fyrirkomulag og hefur verið undanfarin misseri. Hins vegar er líka sagt að framlagið sé vegna reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöð. Þá erum við nokkurn veginn komin í 100 millj. kr. styrk fyrir einn fjölmiðil með þessari tillögu. Ég veit ekki hvort atriðið er verið að greiða atkvæði um hérna þannig að ég sit hjá.

Frú forseti. Í allri umræðu um lífskjarapólitík verðum við að hafa í huga að aðgengi að heilbrigðisþjónustu og gæði hennar eru grundvallarþættir. Viðreisn leggur hér fram breytingartillögu um 6 milljarða kr. aukafjárframlag inn í heilbrigðiskerfið, raunverulega innspýtingu. Markviss skref um stuðning við heilbrigðiskerfið. Hugmyndafræðin þar að baki er að við þekkjum aðsteðjandi vanda, mönnunarvanda, stöðu biðlista. Við höfum áður lagt fram þingsályktunartillögu, sem var samþykkt, um bætt kjör kvennastétta og kvennastéttirnar leika stórt hlutverk, segja mætti að þær séu æðakerfið í heilbrigðiskerfinu. Hér er nánar útlistuð tillaga okkar, en í grunninn má segja sem svo að þetta sé 6 milljarða viðbótarframlag til heilbrigðiskerfisins. Það þarf á því að halda.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um viðbótarframlag til heilbrigðismála, 12,2 milljarða kr. í heildina, sem undirstrikar áherslur stjórnvalda á að standa vörð um heilbrigðiskerfið. Þar má nefna styrkingu á rekstrargrunni Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri til að gera þeim betur kleift að sinna ýmsum verkefnum. Það eru framlög til styrkingar heilsugæslunnar sem fyrsta viðkomustaðar innan heilbrigðiskerfisins, framlög til endurhæfingar á Grensásdeild, framlög til nýrra hjúkrunarrýma, til Sjúkratrygginga, aukin áhersla á geðheilbrigðisþjónustu og lægri greiðsluþátttöku sjúklinga, auk sérstaks framlags til styttingar biðlista eftir ýmsum aðgerðum, svo sem liðskiptaaðgerðum.

Frú forseti. Ég hef setið hjá í flestum tillögum meiri hlutans einfaldlega vegna þess að ég er ekki sátt við heildarniðurstöðu skjalsins og frumvarpsins, en ég styð þennan þátt málsins. Hér er um mikilvæga viðbót að ræða. Ég verð þó að segja, og það hefur komið fram í þessari umræðu í dag, að fjárlagafrumvarpið eins og það birtist okkur lá einfaldlega þannig fyrir að það var alltaf ljóst að hér þyrfti að bæta í og gera betur. Það sama má auðvitað segja um fjármögnun löggæslunnar. Það var alltaf ljóst miðað við hver framsetningin var, eftir að við heyrðum neyðaróp frá fangelsum landsins, að þar þyrfti að gera betur. Þrátt fyrir að hér sé um viðbótarframlag að ræða þá erum við í pólitík plástranna. Það er verið að plástra og plástra en það skortir framtíðarsýn og það birtist í því að ríkisstjórnin nær ekki samningum við sérfræðilækna, við sérgreinalækna, við sjúkraþjálfara. 

Virðulegi forseti. Hér er lögð til 300 millj. kr. hækkun á framlögum til SÁÁ. Samtökin veita fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu en ríkið hefur ekki tryggt þeim viðhlítandi fjármagn. Þar vantar 450 millj. kr. á ári. SÁÁ hefur í mörg ár kallað eftir auknum framlögum til að samtökin geti veitt þjónustu sem sannarlega er þörf á í baráttunni gegn fíknisjúkdómum. Hver einasti Íslendingur þekkir fjölmörg dæmi þess hve skaðleg fíknin er og hve mikilvægt er fyrir fíkla að geta leitað sér aðstoðar þegar þörfin er mest. Það er smánarblettur á íslensku samfélagi að starfsemi SÁÁ sé undirfjármögnuð um hundruð milljóna króna og í ár er undirfjármögnun upp á 450 millj. kr. Þess vegna leggjum við til að fjárveiting verði aukin um 300 millj. kr.

Virðulegi forseti. SÁÁ sendi okkur erindi inn í fjárlaganefnd þar sem þau voru þakklát fyrir þá fjárveitingu sem á að veita, þessar 120 milljónir til að hækka framlögin, sem er vel. En það breytir ekki þeirri staðreynd, því sem er svo dapurt, eins og kemur fram í erindi þeirra, að það er því miður ekki hægt að halda úti viðunandi heilbrigðisþjónustu hjá SÁÁ. Það mun hafa áhrif á marga veika einstaklinga sem þurfa sárlega á henni að halda. Við vitum öll sem hér erum inni að tugir einstaklinga deyja á biðlista á hverju einasta ári og SÁÁ þarf samkvæmt þessu að skera niður um 200 millj. kr. á árinu 2023 og það verður sumarlokun á Vík og sumarlokun á sjúkrahúsinu Vogi og a.m.k. 160 sjúklingar verða af meðferð gegn ópíóíðafíkn. Það verða sem sagt lokanir á Vík, Vogi og dagdeildum og ég segi bara: Við getum ekki verið þekkt fyrir að fjármagna ekki að fullu heilbrigðisþjónustuna okkar.

Virðulegur forseti. Hv. þingheimur. Ég tek undir með samflokksmönnum mínum varðandi SÁÁ og nauðsyn þess að þau fái nógan pening til að reka sína starfsemi. Eins og fram hefur komið hérna tekur SÁÁ móti 2.200–2.300 manns árlega en fær borgað fyrir 1.600. Þetta er ekki nógu gott. Vandinn er stór og það veitir ekki af þessu.

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um aukið framlag til endurhæfingarþjónustu. Meiri hluti fjárlaganefndar nefnir í nefndaráliti sínu mikilvægi Reykjalundar í þeim efnum þar sem við viljum að ráðherrar tryggi áframhaldandi fjármagn til endurhæfingar og finni lausn á þeim deilum eða umræðum sem uppi hafa verið um hvort starfsendurhæfing sé verkefni félagsmálaráðuneytisins eða heilbrigðisráðuneytisins. Við ítrekum mikilvægi þess að fjármagnið fari í endurhæfingu og við höfum margsýnt fram á það hversu mikilvæg sú þjónusta er og hversu þjóðhagslega hagkvæm sú þjónusta er sem veitt er á Reykjalundi.

Forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu er einnig verið að greiða atkvæði um lyf en hér kemur fram mjög greinilega það vanmat sem var í fjárlagafrumvarpinu þegar það kom fram í haust, þrátt fyrir að vitað væri að það væri vanmat. Þetta er dæmi um þann blekkingarleik sem var hér í haust með vanfjármögnuðu fjárlagafrumvarpi. Nú er komið með breytingartillögur upp á 12,2 milljarða í heilbrigðiskerfið og sagt að það sé aukning. Nei. Það er út af vanmati á fjölmörgum liðum innan heilbrigðiskerfisins. Það er ekki hægt að monta sig af því að verið sé að koma með 12,2 milljarða kr. aukningu þegar verið er að stoppa í göt.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að fjárhæðir almannatrygginga hækki um 10% milli ára til að tryggja að kjör öryrkja og eldri borgara haldi í við launaþróun og verðlag. Kjaragliðnun almannatrygginga mælist í tugum prósenta. Nú er kominn tími til að stíga skref í rétta átt. Einnig er lagt til framlag upp á 1 milljarð kr. til að draga úr skerðingum almannatrygginga frá fyrstu krónu. Hugsið ykkur, þeir öryrkjar sem hafa framfærsluuppbót og reyna fyrir sér á vinnumarkaði verða áfram fyrir skerðingu sem nemur 65% af atvinnutekjum þeirra af því að framfærsluuppbótin er skert að fullu. Öryrkjabandalagið hefur kallað eftir því að komið verði í veg fyrir þessar skerðingar frá fyrstu krónu. Við í Flokki fólksins teljum þetta mjög mikilvæga tillögu og það er algjörlega ólíðandi að verið sé að skerða framfærsluuppbót um 65% reyni öryrki fyrir sér á vinnumarkaði. Við skulum aðeins hugsa það nánar. Það er skerðing á atvinnufrelsi og brot á 76. gr. stjórnarskrárinnar sem tryggir rétt til aðstoðar fyrir öryrkja.

Hæstv. forseti. Endurskoðun örorkulífeyriskerfisins er komin á fullt skrið í félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu og hér er um eitt skref í þeirri vinnu að ræða, 1 milljarðs kr. aukningu útgjalda sem fer í að hækka frítekjumark atvinnutekna örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega. Þetta er mikilvægt skref. Það mun auka hvata fólks með mismikla starfsgetu til að fara út á vinnumarkað. Fólk mun halda eftir meiru af atvinnutekjum sínum en áður með þessari mikilvægu breytingu. Frumvarpið er því liður í því að auka lífsgæði og bæta kjör örorkulífeyrisþega og ég hlakka til að koma með fleiri umbótamál á næstu mánuðum inn í þingið er varða umbyltingu á þessu löngu staðnaða kerfi. Ég vil þakka hv. fjárlaganefnd fyrir afgreiðsluna á þessu máli.

Virðulegur forseti. Þegar ríkisstjórnir undanfarinna ára bjuggu til almannatryggingakerfið, voru að prjóna það saman, gerðu þær mjög alvarlega garnaflækju í kerfið; þetta er svo gjörsamlega flækt kerfi að það er ekki hægt að rekja það upp. Ein af flækjunum í því er skerðingarflækjan og hér fáum við besta dæmið um hana. Ég ætla að styðja þetta mál, ég segi já í þessu máli. En ég ætla að segja við öryrkjana þarna úti: Passið ykkur, ekki fara inn í þetta nema að mjög vel athuguðu máli því að það er ómögulegt að segja hverjir ykkar fá skerðingar, hverjir ykkar tapa á þessu. Það eru einhverjir sem hafa hagnað af þessu en það er stór hópur sem á eftir að fara illa út úr þessu ef hann reynir að fara inn í þetta kerfi. Það er fáránlegt að þetta kosti milljarð vegna þess að þetta kostar ekki neitt, þetta er hagur ríkisins og sveitarfélaga sem fá útsvar og tekjuskatt. Það er enginn kostnaður. Það eina sem verið er að tala um með þennan milljarð er að þau spari sér útgjöld. Segjum þá rétt frá.

Virðulegi forseti. Þetta er ánægjulegt mál að því leyti að þetta er skref í rétta átt. Ég vonast til þess að áður en við gerum það að lögum verði búið að girða fyrir það að fólk geti raunverulega tapað á því að fara inn í kerfið eins og flokksbróðir minn, hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson, benti á hér áðan. En að tala um að þetta sé kostnaður fyrir ríkissjóð er alrangt. Hins vegar sýnir þetta glögglega hvað einstaklingar hafa verið skertir, hvað ríkissjóður hefur verið að fá af fátækasta fólkinu sem var að vinna fyrir þessum launum, frá 109.000 kr. upp í þetta 200.000 kr. frítekjumark, sem hér er undir. Það var rúmur milljarður, hvorki meira né minna. Einhverjir munu virkilega hafa hagnað af þessu en að ríkissjóður tapi, ég tek ekki undir það að hann sé að skerðast að einu eða neinu leyti.

Virðulegur forseti. Þessi tillaga er hluti af tillögunni þar sem lagt er til að fjárhæðir almannatrygginga hækki um 10% milli ára til að tryggja að kjör eldri borgara haldi í við launaþróun og verðlag. Kveðið er á um þetta í 69. gr. almannatryggingalaga sem segir að greiðslur almannatrygginga skuli taka árlegum breytingum til samræmis við launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag. Þessi grein hefur verið brotin ár eftir ár og er mikilvægt að Alþingi Íslendinga fari að virða þessa grein líkt og við erum að virða lög um Ríkisútvarpið.

Virðulegur forseti. Ég styð þessa grein. Og jú, það væri gott ef þeir myndu nú einu sinni setja rétt inn í kerfið. En þetta er eins með allt, ef þeir setja eitthvað rétt inn í kerfið þá vita þeir nákvæmlega hvað rennur í gegnum kerfið og rennur aftur í ríkissjóð. Það er vegna skerðinga og við erum með skerðingarkerfi sem er svo flókið að það er ekki bara að skerða innan almannatryggingakerfisins heldur er það keðjuverkandi út fyrir kerfið. Og þegar við erum að hæla okkur af hækkun húsaleigubóta eða hækkun sérstakra húsaleigubóta í félagskerfinu þá er það ekki að skila sér til þeirra sem þurfa á því að halda vegna þess að það er búið að búa til skerðingar um allt kerfið til að sjá til þess að ná peningum af fólkinu þannig að það viti ekki hvað það er að fá. Og síðan kemur skerðingardagurinn mikli, skelfingardagurinn, sem enginn hefur lifað hér inni nema hafa verið í þessu kerfi, 1. júlí, þegar allt er tekið til baka af fólkinu, allt það sem það hafði áður fengið. Það er illa gert.

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um 375 millj. kr. til NPA. Enn einu sinni erum við að ýta á undan okkur heitri kartöflu. Við höfum ýtt þessu á undan okkur undanfarin ár, frá ári til árs. Núna ætlum við að hafa þetta tvö ár. Og hvað segir þarna? Jú, þeir ætla að bæta við 50 NPA-samningum. En er það rétt? Nei, af því að þeir ætla bara að setja 375 millj. kr. inn í kerfið. Þegar þessar 375 milljónir eru búnar þá eru það kannski bara 20 eða 30 sem eru búnir að fá þjónustu, við vitum það ekki. Það er ljótt að segja þetta. Það kom vel fram hjá NPA-miðstöðinni að ef við tækjum alla þessa 50 sem eru þarna núna og segðum, í stað þess að tala um allt að 50, að það séu 50 sem muni fá þennan samning værum við að taka mesta kúfinn af biðlistunum. Það vildi enginn hér inni vera í þeirri aðstöðu að vera nr. 51 á listanum, eða 41 á listanum, ó nei.

Frú forseti. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni hér á undan mér þá er verið að fresta fullri innleiðingu 172 NPA-samninga um tvö ár með frumvarpi frá félags- og vinnumarkaðsráðherra. Það er verið að fresta fullu réttlæti fyrir tugi fólks sem á rétt á NPA-þjónustu um tvö ár hið minnsta. Ástæðan er sú að í dag ættu að vera í gildi 172 samningar samkvæmt núgildandi lögum. Þeir eru hins vegar bara rétt rúmur helmingur, eru 90 og eitthvað talsins. Þetta er vegna þess að einhvers staðar uppi í ráðuneytum ákveður fólk að láta fjárlög vera Alfa og Omega en horfa fram hjá sérlögunum sem eru um NPA-samningana. Takmarkandi þátturinn til þessa hefur verið fjárveiting af fjárlögum. Samhliða því að samþykkja þessa auknu fjárveitingu til að fjölga samningum frá þeirri smánarlegu tölu sem þeir eru í í dag þá þurfum við að samþykkja 

Forseti. Ég var á velferðarnefndarfundi þegar þetta mál var tekið út úr nefndinni og spurði ítrekað hvort skilningurinn þar á bak við væri sá að það væri fjöldinn í lögunum sem réði eða fjárheimildir. Í velflestum öðrum tilfellum er það fjöldinn sem ræður. Það er fólkið sem á réttinn til að sækja þjónustuna samkvæmt lögum sem ræður. Ef það koma 100 manns á bráðamóttökuna þá er tekið á móti þeim, það er ekki sagt: Nei, fyrirgefið, fjárheimildin er búin. En í tilfelli NPA er sagt: Nei, fyrirgefið, við kláruðum alla fjárheimildina. Þið hin í biðröðinni verðið að bíða þar til síðar. Þetta gengur ekki upp að mínu mati. Það er verið að skilgreina samkvæmt lögunum fjölda samninga. Það er verið að troða inn núna „allt að“ inn í textann til að komast fram hjá þessu, en mér finnst það frekar lélegt. Það þýðir að þegar það koma kjarasamningar og þess háttar og það hækkar þá gætum við verið í þeirri stöðu að samningum fækki, 

Hæstv. forseti. Það var gríðarlega mikilvæg breyting sem var gerð árið 2018 með lögfestingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar eða NPA og þetta er í rauninni eina raunverulega nýjungin á undanförnum árum þegar kemur að þjónustu við fatlað fólk. Í fjárlagafrumvarpinu núna er gert ráð fyrir því að um helmingi fleiri samningar verði gerðir á næsta ári heldur en á þessu ári. Ég sé að því fagna hv. þingmenn allir hér í dag, enda er taflan alveg græn. Auðvitað miðar það við kostnað síðustu ára, þessi fjölgun, því eitthvert viðmið verðum við að sjálfsögðu að hafa. En mér finnst það afbökun á umræðunni að segja að hér sé um kvótasetningu mannréttinda að ræða og ég vil benda á að flest ef ekki öll sem fá NPA-samninga njóta annarrar þjónustu í dag og hér er verið að auka þjónustuna. Aðalatriðið er að hér er um jákvætt framfaraskref að ræða í réttindabaráttu fatlaðs fólks og ég segi já.

Herra forseti. Ég styð þetta mál og fagna því að það sé komið fram. En ég vil þó benda á að það sem á að gerast 2024 átti að gerast á þessu ári, tveimur árum seinna en það átti að gerast. Ég vil bara leyfa mér að lýsa því yfir hér að það er nú þegar komið vanmat á kostnaði við þessa 50 samninga sem ráðgert er að gera 2023 vegna þess að kostnaðurinn við samningana 2021 er hærri heldur en það sem er gert ráð fyrir í frumvarpi sem á að gilda fyrir 2023. Nú þegar er komið vanmat. Þá spyr maður: Verður staðið við fyrirheit um 50 samninga? Erum við ekki að sjá að það sé verið að svíkja þetta loforð strax á þessu ári? Jú, það var verið að ganga frá kjarasamningi í dag en það á eftir að ganga frá kjarasamningi við stóra hópa, m.a. Eflingu en þeir sem sinna þessari þjónustu eru flestir félagsmenn þar.

Frú forseti. Ég, eins og aðrir í þingsal, segi já við þessari breytingu enda sannarlega mikilvægt skref. Ég vil hins vegar gera að umræðuefni orð hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra þegar hann segir að eitthvert viðmið verði að hafa. Þegar við erum að tala um grundvallarréttindi er rétt að viðmiðið sé þörfin en ekki það sem ríkisstjórnin tímir hverju sinni. Í þessu samhengi vil ég minna á það að fjárúthlutun í fjárlögum snýst um forgangsröðun. Það snýst ekki um það hvort við eigum nógu mikla peninga eða ekki. Þetta snýst um forgangsröðun. Í því samhengi vil ég minna á að við erum að verja, eða eyða, ég ætla að leyfa mér að nota það orð, 6 milljörðum í það að halda fólki í neyð frá landinu. Við erum einnig að eyða fleiri milljörðum í að framfylgja samkomulagi, kaupsamningi eða leigusamningi, það veit enginn hvort það er, um kirkjujarðir þar sem endanlegt verðmæti er óendanlegt. Þetta er versti kaup- eða leigusamningur sem nokkurn tímann hefur verið gerður þar sem endanlegt verð eða leiguverð eða leigutími er hvergi tilgreint, þetta er óútfylltur tékki. Við eigum nóg af peningum, það er alveg ljóst. Þetta snýst um forgangsröðun.

Virðulegur forseti. Tillaga þessi er hluti af tillögu Flokks fólksins þar sem lögð er til hækkun fjárhæða almannatrygginga um 10% milli ára til að tryggja að kjör öryrkja og eldri borgara haldi í við launaþróun og verðlag. Þetta á að vera tryggt í 69. gr. laga um almannatryggingar. Við höfum ekki farið eftir þessari grein undanfarin ár og jafnvel lengur en það, undanfarna áratugi. Rétturinn til aðstoðar vegna örorku og elli og sjúkleika og örbirgðar er tryggður í 76. gr. stjórnarskrárinnar. Við höfum ekki verið að tryggja þennan rétt nægjanlega. Við höfum sett lög um að við ætlum að tryggja þetta með 69. gr. almannatryggingalaga en það höfum við ekki gert. Á sama tíma erum við að fara eftir lögum um stofnun úti í bæ sem er í samkeppni við önnur fyrirtæki í landinu í fjölmiðlun og þar er gengið eftir því að tryggja rétt þessarar stofnunar samkvæmt lögum um Ríkisútvarpið en við gerum það ekki þegar kemur að 69. gr. laga um almannatryggingar. 

Virðulegi forseti. Hér er lagt til 80 millj. kr. framlag til Sjónstöðvarinnar, Þjónustu- og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu, svo fjármagna megi að fullu innflutning og þjálfun leiðsöguhunda og koma í veg fyrir að kostnaður falli á notendur vegna ferða ásamt leiðsöguhundi til og frá landi. Auk þess mun fjármagnið nýtast til að greiða fyrir nýja tegund hjálpartækja, svokallaðra stækkunartækja, sem munu gagnast a.m.k. 150 einstaklingum. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég held að við munum öll sem vorum hér á þingi síðasta vetur eftir þeirri ánægjulegu afgreiðslu að samþykkja hjálpartæki sem felst í því að blindir og mjög sjónskertir einstaklingar geti fengið leiðsöguhund. Það alger bylting. Svo bætist við þessi nýi stækkunarbúnaður sem t.d. hefði gert mér persónulega og prívat kost á því að sjá einhvern tíma staf á töfluna í skólanum sem ég sá aldrei alla mína skólagöngu. Það eru líka vel á annað hundrað einstaklingar sem gætu nýtt sér það. Við skulum líka átta okkur á því að það eru yfir 100 börn sem eru að koma erlendis frá sem hafa ekki einu sinni túlkaþjónustu. Þetta eru í rauninni örfáar krónur sem við erum að biðja um, í fyrsta lagi til þess að geta fylgt eftir þeirri löggjöf sem við samþykktum hér fyrir tveimur árum síðan, og það væri bragur á því, virðulegi forseti, að við tækjum utan um þennan hóp sem þarf svo sannarlega á okkur að halda. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Þetta á að vera sjálfsagt mál. Við eigum ekki einu sinni að þurfa að biðja um þessa peninga. Við erum við að tala um fólk sem á þennan rétt að geta fengið hund til aðstoðar eða þau tól og tæki sem þarf til að hjálpa því við lestur og dagleg störf. Það er gjörsamlega óskiljanlegt að við skulum þurfa að vera að biðja um aukafjárveitingu. Þetta ætti að vera svo sjálfsagt. Þetta eru ekki svo miklir peningar en þetta er ofboðslega mikilvægt fyrir þennan hóp. Ég held að enginn geri sér grein fyrir því fyrr en hann er í þeirri aðstöðu að þurfa á þessu að halda. Þá er ég alveg með á hreinu að allir hérna inni, ef þeir þyrftu á þessu að halda, myndu berjast fyrir því að fá það.

Virðulegur forseti. Hér er lagt til að styrkja góðgerðarfélög sem annast matarúthlutanir um 150 millj. kr. Á hverju einasta ári berast fregnir af fólki sem bíður í röðum eftir mat. Nú er staðan orðin sú að samtökin eiga ekki nóg fyrir alla sem þurfa á hjálp að halda. Ef við ætlum að teljast til siðmenntaðra þjóða hljótum við að geta styrkt þessa starfsemi svo enginn þurfi að líða hungur á Íslandi. Það er með ólíkindum að við sem æðsta stofnun samfélagsins í þingræðisríkinu Íslandi fáum ekki meiri hluta fyrir tillögu sem þessari, að við styðjum ekki góðgerðarsamtök sem annast matargjafir um 150 millj. kr. Þetta eru algerir smápeningar í samhengi fjárlaga. Ég segi já.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um það að þeir sem minnst mega sín geti haldið jól og fengið sér að borða um jólin. Ég segi að sjálfsögðu já við þessari breytingartillögu. Ég hvet aðra hv. þingmenn til að gera hið sama og muna eftir því þegar þeir setjast niður við jólamatinn að aðrir eru að þjást af því að þeir sögðu nei.

Virðulegur forseti. Það er verið að biðja um 150 milljónir handa þeim sem úthluta mat. Það hefur komið vel fram að þar vantar virkilega upp á. Stór hópur fólks fer heim á hverjum einasta degi og fær engan mat. Það stendur í röð með börnin sín og fær ekki mat. Við erum að biðja um að þessi hópur geti haft hangikjöt, laufabrauð, rauðkál og grænar baunir um jólin. Er svo erfitt að finna pening fyrir því? Það fundust 150 milljónir fyrir Kvikmyndasjóð í einu ráðuneytinu. Hvernig væri að kíkja inn í öll skúmaskotin í hinum ráðuneytunum og vita hvort þar finnast ekki 150 milljónir fyrir mataraðstoð? Ef þeir hefðu vilja til þess og leituðu þá myndu þeir finna þær. Nú mega þeir bara fara af stað að leita. Fyrst hægt var að finna 150 milljónir fyrir Kvikmyndasjóð þá er örugglega hægt að finna 150 milljónir fyrir þetta.

Virðulegi forseti. Ekki er skilgreint hérna hvaða góðgerðarfélög þetta eru. Geta þetta verið kvenfélög víða um land? Hvernig á að sækja um þessa aðstoð ef þessi peningaupphæð verður samþykkt? Ég held að þetta sé algjörlega vanhugsað og bara skilgreint til þess að búa til enn eitt plakatið með góða og vonda fólkinu á samfélagsmiðlum.  
            

Virðulegi forseti. Það er ekki skrýtið þótt það standi í stjórnarliðum að styðja fátækt fólk ef hugarfarið hjá þeim er eitthvað sambærilegt því sem hér kemur fram hjá hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur. Staðreyndin er sú að þetta er sett fram á svipaðan hátt eins og síðast þegar þingheimur greiddi ríflega 32 millj. kr. til hjálparstofnana. Þá var það á hendi hæstv. ráðherra að deila því niður á hjálparstofnanir. Við erum ekkert að tala um kvenfélög, hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, við erum að tala um hjálparstofnanir sem eru að útdeila reglulega matargjöfum fyrir fátækt fólk sem stendur í röðum. Ég veit ekki um eina einustu kvenfélagsstofnun á landinu þar sem er biðröð með fjölskyldum sem eru að biðja um mat, ekki eina einustu. Þetta er Hjálparstofnun kirkjunnar, Mæðrastyrksnefnd og Fjölskylduhjálp Íslands og ég skora á hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur að kynna sér málin. Hjálparsamtök á Íslandi eru búin að lýsa því yfir, bæði í Kastljósi á sunnudaginn var og núna í hverju einasta viðtali, að aldrei nokkurn tíma hafi verið eins sár og mikil þörf fyrir aðstoð um jólin eins og nú.

Frú forseti. Ég hef ekki tekið mikið til máls í þessari atkvæðagreiðslu í dag en mig langar bara að minna þingheim á að við erum að greiða hér atkvæði um tillögu sem er bein afleiðing þess að halda fólki í fátækt. Hvers vegna er fólki haldið í fátækt á Íslandi? Það er vegna þess að við höfum búið til kerfi, svokölluð örorkulífeyriskerfi, sem eru sniðin þannig að þörfum þeirra sem hafa misst starfsgetu eða glíma við fötlun eða langvinna sjúkdóma að við höfum sætt okkur við það sem samfélag að það fólk sé á jaðrinum á meðan við hin erum í miðjunni. Þess vegna sættum við okkur við það hér, ár eftir ár við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins, að takast á um matargjafir þegar við ættum í rauninni að takast á um kerfin sem við bjuggum til sem búa til fátækt. Þingmaðurinn segir já.  
            

Frú forseti. Ég kem hingað upp einfaldlega til að taka undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Ég get ímyndað mér að það sé erfitt að segja nei við þessari tillögu en augljóslega er þessi tillaga til komin vegna þess að ekki eiga allir mat fyrir jólin. Það er ekki vegna þess að við samþykkjum ekki nógu margar matarkörfur hérna fyrir jólin í þessu þingi. Það er vegna þess að fólk er kerfisbundið sett í þá stöðu. Það er það sem við eigum að ræða og það sem við eigum að laga. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég vil nýta tækifærið í tengslum við þessa atkvæðagreiðslu að taka upp fréttir af blaðamannafundi hæstv. ríkisstjórnar í dag um fjölgun íbúða í aðgerðapakkanum sem talað er um. Staðreynd málsins er þessi: Síðustu þrjú ár hafa verið samþykktar fjárheimildir fyrir uppbyggingu óhagnaðardrifins húsnæðis upp á 3,7 milljarða kr. Fjárheimildir fyrir næsta ár eru 1,7 milljarðar kr. Verið er að flytja til vannýtt fé milli ára en það er ekki ný fjárheimild inni í þessu. Að sama skapi var einnig boðað hér með ítrekuðum blaðamannafundum og glærukynningum í vor og haust að það ætti að fara að byggja 1200 félagslegar eða óhagnaðardrifnar íbúðir á ári. Nú stefnir í að þetta verði 400–500 íbúðir á næsta ári. Það er farið mjög frjálslega með sannleikann í framsetningu þessa máls og Samfylkingin er hér að leggja til að við setjum inn þær fjárhæðir sem voru þó boðaðar í fjárveitingum eða glærukynningum hæstv. ríkisstjórnar í vor og við förum í alvöruuppbyggingu á óhagnaðardrifnu húsnæði í landinu.

Forseti. Hér eru 800 milljónir í viðbót við stuðningsframlögin sem gerir samtals 2,5 milljarða en hér er einnig gert ráð fyrir því að þeir 2 milljarðar sem eru ekki nýttir á þessu ári flytjist yfir á næsta sem gerir þá samtals 4,5 milljarða kr. í stuðningsframlögin með þessari tillögu. Það er algjört lágmark til að vinna upp á móti uppsafnaðri íbúðaþörf. Það sem meiri hlutinn er með í næstu breytingartillögu er ekki nóg þannig að ég legg til að fólk samþykki þessa.

Forseti. Fyrr í dag voru kynntar tillögur um kjarasamningadót og þar var talað um 35.000 íbúðir sem sveitarfélögin hafa þegar gert ráð fyrir í áætlunum sínum þannig að það er engar nýjar tölur þar að sjá. Þessi framlög munu u.þ.b. duga fyrir því, 3.500 íbúðum á ári. En það er ekki nóg, það vantar upp í gatið sem er óuppfyllt íbúðaþörf. Það gat stækkaði núna um síðustu áramót þegar mannfjöldaspá Þjóðskrár var uppfærð því það var vanspáð um mannfjöldaþróun á Íslandi þannig að sú íbúðaþörf sem var áður gert ráð fyrir, árið 2019, var um 4.000 en er núna um 5.000 íbúðir. Það vantar upp í þetta, þetta gerir ekki ráð fyrir því að stoppa í það gat.

Forseti. Það er víst til lítils að óska eftir stuðningi Alþingis við þessa tillögu í ljósi þess að Alþingi hafnaði tillögunum sem liggja þessari tillögu til grundvallar, þ.e. tillögu Viðreisnar um aðhald í ríkisfjármálum og aukna tekjuöflun. Mér finnst samt ástæða til að koma hingað upp og biðja þingmenn um að virða fyrir sér tölurnar sem eru þarna á blaðinu, þessar 650 milljónir sem þarna hefðu sparast með því að greiða niður skuldir ríkisins um 20 milljarða, og minna sjálfa sig á hvað er auðvelt að eyða peningum og erfitt að spara þá. Þessar 650 milljónir hefðu getað verið til ráðstöfunar á hverju ári héðan í frá, á meðan Ísland stendur, en verða ekki, vegna skuldasöfnunar hins opinbera.

Frú forseti. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er markmiðið að vera með alþjóðlega þróunarsamvinnu sem 0,35% af vergri landsframleiðslu en 0,35% af vergri landsframleiðslu eru 12.753 millj. kr. Það er einnig talað um í nefndarálitinu að lagt sé til að veita 1.500 millj. kr. til viðbótar til aðstoðar Úkraínu og að þessi aðstoð sé til viðbótar og sé ofan á þessi 0,35%. Samkvæmt mínum útreikningum, og ég er kannski bara svona slappur í stærðfræði, ættu þetta að vera 14.253 millj. kr., en samkvæmt tillögu meiri hlutans eru þetta einungis 12.882 millj. kr. Tillaga mín gengur sem sagt út á að bæta þessum 1.500 millj. kr. við. Mér sýnist hún ekki vera á leið í samþykkt en ég mæli með því a.m.k. að þetta sé ítarlega skoðað í fjárlaganefnd á milli umræðna.

Frú forseti. Það væri auðvitað mjög skammarlegt fyrir ríka þjóð eins og Ísland ef við værum að klípa af þróunarsamvinnu vegna nauðsynlegrar hjálpar við úkraínsku þjóðina. En það breytir því ekki og er óháð því að við í Samfylkingunni – Jafnaðarflokki Íslands höfum í mörg ár kallað eftir meiri metnaði í þróunarsamvinnu og að við hröðuðum skrefum í þá átt að ná samþykktum markmiðum Sameinuðu þjóðanna sem við höfum undirgengist um að verja 0,7% af þjóðartekjum til þróunarsamvinnu. Þannig að burt séð frá öllum útreikningum er auðvelt að segja já við þessari tillögu.

Frú forseti. Innrásarstríð Rússlands í Úkraínu má ekki verða til þess að dregið sé úr framlögum til þróunarsamvinnu við önnur lönd, hvort sem það er tvíhliða samstarf eða fjölhliðasamstarf eða framlög okkar til mikilvægra stofnana Sameinuðu þjóðanna. Ég vil koma hér upp og ítreka það sem við hv. þingmenn sem sitjum í þróunarsamvinnunefnd höfum heyrt þar, þar sem frjáls félagasamtök tala einum rómi um það hvernig staðan í heiminum er í dag. Við erum ekki bara að tala um stríð og hungursneyð og það er auðvitað ekkert bara, við erum að tala um allar afleiðingar hamfarahlýnunar sem hægt er að hugsa sér. Þá ætla ég að halda því hér fram blákalt að aukning á framlögum til þróunarsamvinnu sé ekki bara framtíðarmál fyrir okkur, mannúðarmál, eðlileg viðbrögð við neyðarástandi heldur einnig þjóðaröryggismál. Við hreinlega verðum að taka okkur á í þessum málaflokki. Ég segi já.

Frú forseti. Þó svo að ég telji að eitthvað sé að í stærðfræðinni þá langar mig að fagna því að meiri hluti fjárlaganefndar velur að draga aukinn stuðning við Úkraínu út fyrir þau 0,35% sem almennt er miðað við. Þetta er mikilvægt vegna þess að það er verið að draga þetta af á þessu ári, lækkar um nær milljarð. Það er einnig mikilvægt að gera þetta vegna þess að það er aukin þörf. Það er aukið hungur, aukin þörf fyrir þróunarsamvinnu og þróunaraðstoð þannig að við þurfum að bæta þarna í. Og að lokum langar mig að hvetja stjórnvöld til þess að gera áætlun um að hækka þetta úr 0,35% á næsta ári um alla vega 0,1% á ári eða meira.

Frú forseti. Ég ætla bara að taka undir þetta síðasta hjá hv. þingmanni, ég held að við eigum að sýna metnað okkar í því að færa þetta nær, hægt og rólega, að þeim markmiðum sem ég held að við viljum öll ná því að neyðin verður áfram mjög mikil mjög víða um heim. Núna er einmitt verið að benda okkur mikið á Jemen þar sem ástandið er algjörlega ömurlegt, gleymist kannski þegar við og þjóðir heims beina athygli sinni fyrst og fremst að Úkraínu. Ég vildi bara koma hingað upp og segja varðandi tillöguna sem hér var felld áðan að útreikningarnir eru kannski ekki alveg jafn einfaldir og við myndum vilja halda. Þetta eru ekki bara vergar þjóðartekjur og svo prósentan þar ofan á, þetta er samsett. Við erum að auka framlögin um 1,5 milljarða, sérstaklega vegna Úkraínu enda mikilvægt. Við þurfum að gera það sökum þess að við erum að taka á móti talsvert mörgu fólki sem við viljum auðvitað hlúa vel að.

Forseti. Enn og aftur er ég kominn hingað til að vera málsvari aðhalds í ríkisrekstri. Kannski finnst ykkur ég hjartalaus að mæta hér einungis upp undir þeim liðum þegar hér er töluverð keppni um að koma á framfæri alls kyns góðum málefnum sem hægt væri að ráðstafa peningum í. Tilfellið er þetta hér: Í hvert skipti sem þið samþykkið útgjöld sem ekki rúmast innan tekjuramma ríkisins eruð þið að skerða möguleika framtíðarinnar á að styðja góð málefni, taka það af ykkur sjálfum þegar þið verðið orðin ellilífeyrisþegar, af börnunum ykkar þegar þau þurfa á stuðningi að halda. Málsvarar aðhalds eru nauðsynlegir á Alþingi.

Virðulegur forseti. Við erum að greiða atkvæði um það hvort Alþingi muni veita hæstv. fjármálaráðherra heimild til að selja eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, að veita fjármálaráðherra heimild til að selja banka. Það er hann sem selur bankann. Og hvað þýðir það? Jú, það þýðir að hæstv. fjármálaráðherra er bundinn af vanhæfisreglum stjórnsýslulaga þegar hann selur bankann. Hann má t.d. ekki selja föður sínum banka. 

… mæla fyrir tillögunni?

Virðulegur forseti. Bull, kallar hæstv. fjármálaráðherra þegar hv. þingmaður bendir á að ráðherrar eru bundnir af hæfisreglum stjórnsýslulaga þegar seldar eru ríkiseignir.

Útúrsnúningur.

Það segir allt sem segja þarf um þá staðreynd að hæstv. ríkisstjórn er ekki treystandi til að selja banka. Það er ósköp einfaldlega þannig. Þau hafa ekki sýnt að þeim sé það sérstakt kappsmál að gæta að lágmarkskröfum um góða og vandaða stjórnsýsluhætti þegar verið er að selja ríkiseignir. Þau hafa ekki sýnt að þeim sé treystandi til að skapa traust um slíkt söluferli eða axla ábyrgð á því sem miður fer í slíku söluferli. Að því sögðu þá get ég ekki tekið þátt í því að gefa grænt ljós á frekari sölu á eignarhlutum ríkisins í Íslandsbanka og hvað þá heldur í Landsbankanum. Ég segi já, að sjálfsögðu styð ég þessa tillögu og við í Samfylkingunni styðjum hana.

Virðulegur forseti. Fjármálaráðherra er ekki treystandi til að selja áframhaldandi hluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum og þessari ríkisstjórn ekki heldur. Það er augljóst, m.a. af því sem hér er komið fram en einnig hvernig var staðið að síðasta hluta söluferlisins og því er auðvitað ekki rétt að halda áfram að gefa fjármálaráðherra leyfi til að selja hluti í bönkunum.

Frú forseti. Það er alveg ljóst í mínum huga að við getum ekki haldið áfram með þessa sölu fyrr en það er búið að fá rannsóknarnefnd og búið að rannsaka þetta mál algerlega ofan í kjölinn. Það eru allt of margir hlutir sem benda til þess að ekki hafi verið rétt staðið að þessari sölu, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég tel með öllu ótækt að veita þessari ríkisstjórn heimild til að selja meira þegar ekki er búið að fara ofan í kjölinn á því hvort það hafi verið gert rétt hingað til, sem ekkert bendir til.

Forseti. Ég ætla að prófa smá fótboltalíkingu svo að sumir fatti kannski um hvað ég er að tala hérna. Í leik Englendinga og Frakka um daginn voru tvö víti dæmd á Frakka. Fyrra vítið var mjög augljóslega víti og enginn Frakki mótmælti því einu sinni. Seinna vítið aftur á móti, þá setti varnarmaður Frakka undir sig haus og negldi sóknarmann Englendinga í öxlina og Frakkarnir æptu: Hann fór í öxlina, hann fór í öxlina. En augljóslega var þetta aðeins meira en það að fara bara í öxlina. Við erum að glíma við svoleiðis mál hérna þar sem liðið sem fékk dæmt á sig víti mótmælir því sem ætti tvímælalaust að vera víti og var víti. Traustið hérna er ekki til staðar. Við getum ekki trúað þeim sem brutu af sér. Við verðum að trúa öllum öðrum, helst hlutlausum aðilum sem við erum að reyna að kalla til til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. 

Forseti. Hugmyndaauðgi og nýsköpunarkrafti mannkyns eru fá takmörk sett en því miður fá þessir frumkraftar sjaldnast frjálsari hendur en í þágu mestu niðurrifsafla heims. Það er hergagnaiðnaðurinn sem því miður ræður oft hæfileikaríkasta fólkið til að skapa nýja hluti, finna upp á einhverri nýrri tækni sem síðan er hægt að nota og ekki til góðs. Hér er lagt til að styðja Atlantshafsbandalagið við að setja á laggirnar nýsköpunarsjóð. 360 milljónir eiga að fara í það. Mér liði betur með að setja 360 milljónir í nýsköpun sem ekki er hætta á að styðji hergagnaiðnað í heiminum, sem er ekki einu sinni hætta á að styðji framleiðslu á því sem heitir á embættismannamáli, með leyfi forseta, „dual use“-búnaður eða hluta og tækni með tvíþætt notagildi vegna þess að það er einmitt bakdyraleiðin í þennan bransa, að framleiða eitthvað sem almenningur getur notað en þjónar líka heraflanum dálítið vel. Þetta er ekki góð nýsköpun.

Forseti. Heimildargreinin, 6. gr., snýst um varnarbúnað fyrir starfsemi lögreglunnar. Ég er á móti því að lögreglumenn fái heimild til að kaupa þennan búnað af því að ég tel að þetta þýði í rauninni árásarbúnaður í varúðarskyni. Ef þetta þýðir í raun og veru að þetta sé varnarbúnaður þá eru það ekki rafbyssur eða neitt annað slíkt. Það er árásarbúnaður, bara til að hafa það alveg á hreinu. Lögreglan má nota peninginn sem hún fékk í fjárheimild hérna fyrr í atkvæðagreiðslunni, tvímælalaust, en í eitthvað annað en þetta.

Virðulegur forseti. Ég vil koma hérna upp til að minna á það að árið 2016 fékk lögreglan 150 millj. kr. fjárframlag til þess að festa kaup á tækjum eða tækjabúnaði a.m.k. og hluti af því átti að vera að færa eftirlitskerfi lögreglu, þ.e. kerfið sem lögreglan notar til að hlera almenna borgara og grunaða glæpamenn og til að vakta jafnvel heimili fólks, inn í LÖKE-kerfið þannig að ríkissaksóknari geti fylgst með því að lögreglan standi rétt að sínum hlerunum, eyði gögnum þegar búið er að nota þau, tryggi að það sé aðgangsstýring á þessum gríðarlega viðkvæmu persónugögnum, þessari innrás í einkalíf fólks og að viðkomandi sé tilkynnt að hann hafi sætt hlerun þegar henni er lokið. Til þess að gera langa sögu mjög stutta þá hefur þetta ekki enn verið gert, þetta hefur enn ekki verið fært inn í LÖKE-kerfið. Ég geld varhug við í rauninni öllum heimildum til þess að lögreglan geti keypt einhvern tækjabúnað þegar hún notar ekki heimildirnar til þess sem þær voru ætlaðar.

Frú forseti. Í frumvarpinu er talað um varnarbúnað fyrir lögreglu. Við vitum mætavel að besti varnarbúnaðurinn fyrir lögreglu er aukið lögreglulið og betri þjálfun og að við ráðumst að rótum vandans sem veldur því að lögreglumenn lenda í hættu í sínu starfi. Við erum öll sammála um að það er algjörlega ólíðandi ástand. Þetta er ekki varnarbúnaður líkt og hér var nefnt. Við erum að tala um árásarbúnað og ekkert annað. Við erum að tala um búnað sem lögregla getur notað til þess að beita borgarana ofbeldi. Ég segi nei við þessu. Þetta er ekki rétta leiðin, þetta er úrræðaleysi. Þetta er ekki úrræði. Við eigum að vera að ráðast að rótum vandans, höfum tæki til þess nú þegar. Þetta er ekki rétta leiðin. Ofbeldi getur aldrei leitt af sér neitt annað en meira ofbeldi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að taka undir með þingmönnum sem hafa komið hingað upp á undan mér, og þá sérstaklega hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur, að það er mikilvægt að ráðast að rót vandans en ekki að vopnavæða lögregluna. Svo velti ég líka fyrir mér hvert endamarkmiðið er. Ætlum við bara að halda áfram að dæla fjármunum í varnarbúnað lögreglunnar í fjárlögum hvers árs eftir að vopnakapphlaupið byrjar, af því að við vitum alveg til hvers þetta leiðir? Þannig að ég bið ríkisstjórnina um að endurskoða þetta og endurskoða núverandi nálgun á ofbeldi í samfélaginu af því að þetta er ekki svarið.

Forseti. Um daginn afgreiddi þingflokkur Vinstri grænna frumvarp til lögreglulaga með því sem þau sögðu vera sögulega langan fyrirvara þar sem því var m.a. beint til allsherjar- og menntamálanefndar að skoða hvort dómsmálaráðherra bæri að hafa samráð við Alþingi áður en hann setur reglur um aukinn vopnaburð lögreglu. Hér erum við að greiða atkvæði um fjárheimild til að auka vopnaburð lögreglu. Þessi vinna er í gangi í ráðuneytinu í dag. Það er ekkert sem allsherjar- og menntamálanefnd getur gripið í taumana með í dauðans ofboði. Þannig að ég velti fyrir mér hvort þingflokkur Vinstri grænna vilji kannski beina þessum sögulega langa fyrirvara aðeins inn á við, ekki styðja aukinn vígbúnað lögreglu með atkvæði sínu hér í dag, nema að fyrirvarar séu kannski eins og okkur grunar nú yfirleitt; sýndarmennska í baklandi án þess að nokkuð fylgi á bak við.

Virðulegur forseti. Þarna er ég með breytingartillögu í sambandi við frítekjumörkin, að þau verði uppreiknuð samkvæmt launavísitölu frá 2009 og hækki þar af leiðandi ekki upp í 2,4 milljónir heldur 3 milljónir á ári og 300.000 kr. Einnig er ég með breytingartillögu um að framfærsluuppbótin skerði ekki. Við erum að tala um þúsundir öryrkja sem gætu hugsað sér að fara að vinna ef þeir fengju tækifæri til þess. Þetta er enginn kostnaður fyrir ríkið vegna þess að ef fólk vinnur þá borgar það útsvar og jafnvel tekjuskatt þannig að það ætti að vera hvati og ætti að vera sjálfsagður hlutur að samþykkja það að leyfa öllum sem vilja og geta farið út á vinnumarkaðinn að vinna en ekki að letja fólk til þess eða að setja hindranir þannig að fólk þori ekki að fara út vegna þess að það fær ekkert fyrir sína vinnu.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða annað skref í þeirri vinnu sem stendur yfir um endurskoðun á örorkulífeyriskerfinu sem, líkt og ég greindi frá í atkvæðagreiðslu um fjárlagafrumvarpið hér áðan, er komin á fullt skrið í félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu. Þessi breyting skiptir mjög miklu máli fyrir þau sem þurfa á lengri endurhæfingu að halda heldur en þau þrjú ár sem núna er boðið upp á að hámarki í núgildandi löggjöf. Þetta á ekki síst við um fólk, ungt fólk, sem á við geðrænar áskoranir að stríða þar sem oft er ekki útséð um bata eða hvort hægt sé að láta reyna á vinnu þegar einungis þrjú ár eru liðin í endurhæfingu. Þetta er sem sagt framfaraskref sem sérfræðingar hafa bent á í mörg ár að þurfi að framkvæma og með samþykkt þessa frumvarps gerum við það. Ég vil þakka hv. velferðarnefnd fyrir skjóta og örugga afgreiðslu þessa máls.

Virðulegur forseti. Hérna erum við að lengja endurhæfingartímabilið úr þremur árum í fimm ár. Ég styð þetta vegna þess að ég tel að það sé þörf á þessu. En því miður erum við að byrja á röngum enda. Við ættum að vera búin að sjá til þess fyrir það fólk sem er þegar í þessu kerfi að það sé auðveldlega hægt að komast af endurhæfingarlífeyri inn á örorku. Það er því miður ekki svo einfalt. Annað sem er líka erfitt er að komast bara inn á endurhæfingarlífeyrinn yfir höfuð. Þar vantar miðstöð endurhæfingar, vantar aðstöðu fyrir fólk þar sem það getur komið á einn stað og fengið alla þjónustu. Við erum að senda fólk út um allan bæ. Í fyrsta lagi þarftu að finna lækna, það tekur tvo, þrjá mánuði. Síðan þarftu að fara að finna alla pappíra og það getur tekið annan eins tíma og síðan þarf að fara í umsóknarferlið sem tekur tvo, þrjá mánuði. Þetta er allt of flókið kerfi. Við verðum að einfalda það.

Virðulegi forseti. Hér erum við að berjast við að reyna að gera hlutina það vel úr garði fyrir ríkisstjórnina þannig að þau eigi gott með að skilja hvað við erum að tala um þegar við óskum eftir því í þessari breytingartillögu, með leyfi forseta, að við 1. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: „Við ákvæði til bráðabirgða í lögunum bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Þeir einstaklingar sem eiga rétt á greiðslu ellilífeyris skv. 17. gr. á árinu 2022 og hafa óskertan ellilífeyri almannatrygginga skulu fá eingreiðslu að fjárhæð 60.300 kr. Hafi lífeyrisþegi fengið greiddar bætur hluta úr ári skal eingreiðslan vera í hlutfalli við greiðsluréttindi hans á árinu. Eingreiðsla þessi, sem skal innt af hendi eigi síðar en 31. desember 2022, skal ekki teljast til tekna greiðsluþega og ekki leiða til skerðingar annarra greiðslna.“ Þarna erum við búin að ná að smætta þetta þannig niður að það ætti að vera öllum þægilegt og auðvelt að vinna úr málinu. Við erum einungis að tala um það eldra fólk sem er með óskertan ellilífeyri, sem sagt langfátækasta fólkið. Það er bragur á því, virðulegi forseti, að við tökum saman utan um þetta mál nákvæmlega núna og segjum já. Ég óska eftir nafnakalli við atkvæðagreiðslu um tillöguna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga. Fyrir stuttu síðan varð forseti Alþingis þess áskynja að nauðsynlegt væri að gera breytingu á lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga í þeim tilgangi að samræma löggjöfina eða lagaákvæðin breyttri flokkun ríkisaðila til samræmis við endurskoðun Hagstofu Íslands á flokkun tiltekinna stofnanaeininga í þjóðhagsreikningum. Í þessu frumvarpi er um að ræða aðlögun að breytingu sem átti sér stað snemma á þessu ári eða í byrjun þessa árs sem fól í sér breytt heiti á flokkun ríkisaðila. Hingað til hafa ríkisaðilar verið flokkaðir eftir bókstöfum í A-hluta, B-hluta og C-hluta, en til að gera málið einfaldara þá má lýsa þessu svo að sú breyting sem tók gildi í byrjun árs felur það í sér að það sem áður tilheyrði A-hluta tilheyrir núna því sem kallað er A1, það sem tilheyrði B-hluta kallast nú A2 og það sem áður var C-hluti heitir nú A3. Svo málið sé skýrt örlítið nánar þá felur þetta í sér að Ríkisendurskoðun er heimilt að rukka ríkisaðila áður í B- og C-flokki fyrir endurskoðunarvinnu eða þá vinnu sem felst í endurskoðun ársreiknings en ekki þá aðila sem tilheyra A-flokki. Með þessari breytingu á flokkun ríkisaðila, ef ekkert væri aðhafst, þá fellur niður þessi heimild til að senda þeim ríkisaðilum sem áður tilheyrðu B- og C-hluta reikning fyrir endurskoðunarvinnuna. Breytingin sem felst í þessu frumvarpi leiðir einfaldlega til þess að hægt verður að rukka þá ríkisaðila áfram fyrir endurskoðunarvinnu af hálfu Ríkisendurskoðunar sem heimilt hefur verið til þessa. Ég held að það sé ástæðulaust að fara ítarlegar út í ákvæði þessa frumvarps, þau skýra sig að öðru leyti sjálf. Ég óska eftir því að þingið aðstoði við að koma á þessari breytingu og gera þetta mál að lögum fyrir áramót þannig að ekki verði truflun á þessari starfsemi Ríkisendurskoðunar.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða breytingu á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, annars vegar og breytingu á lögum um einkahlutafélög, nr. 138/1994, hins vegar. Mín pæling varðandi þessar lagabreytingar er til að byrja með sú að umsagnaraðilar lýstu yfir ánægju með frumvarpið og þá sérstaklega breytinguna á lögum um hlutafélög. Ég tek undir það með þeim að þetta sé alveg ágætisviðbót. En við höfum lent í því að þurfa að skítamixa til einhverja löggjöf sem samræmist síðan ekki öðrum lögum. Það er náttúrlega hlutverk okkar sem löggjafa að sjá til þess að öll lög séu samrýmanleg og stangist ekki á við stjórnarskrá og þess háttar, ég þarf nú ekki að fara að tíunda hlutverk löggjafans hér. Umsagnaraðilar gerðu athugasemd við 1. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilt að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika. Fundarboð skal innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðisréttur hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur.“ Ég fagna þessari breytingu en ég tók einnig til máls í 2. umr. um þetta frumvarp og ég ætla bara að fá að ítreka áhyggjur mínar af því að þetta gæti verið útilokandi fyrir óskráð félög, þau halda náttúrlega líka hluthafafundi. Við þurfum að sjá til þess að lögin nái til allra félaga en ekki bara til skráðra félaga á skipulegum markaði. Ég varpaði líka þeirri spurningu fram hvort þessi umrædda breyting samrýmdist 3. mgr. 70. gr. laga um hlutafélög, nr. 2/1995. Ég er ekki enn búin að fá svar við þeirri spurningu enda var ég ekki í nefndinni sem afgreiddi þetta lagafrumvarp og var ekki á þingi þegar það var fyrst lagt fram. Við sem löggjafi þurfum að velta öllum steinum og sjá til þess að lögin séu samrýmanleg öðrum lögum og þetta er bara mikilvæg spurning sem ég varpa hér fram. Að öðru leyti fagna ég frumvarpinu enda mikilvægt að nútímavæða fundarhöld félaga á hlutafélagamarkaði og einkahlutafélagamarkaði, hvort sem það eru skráð félög eða óskráð félög. Eins og ég hef tíundað hér áður eru náttúrlega að jafnaði allir með fundi þannig að það þarf að sjá til þess að jafnræðis sé gætt við setningu þessarar löggjafar. Í 3. gr. segir, með leyfi forseta. „Við 1. mgr. 88. gr. a laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Til aðalfundar í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði skal boða minnst þremur vikum fyrir fund og lengst sex vikum fyrir fund.“ Ég tel að þetta ýti undir gagnsæi þegar kemur að aðalfundum í félögunum enda er félagaréttur einhvern veginn ekki eitthvað sem okkur er öllum mjög kunnugt um, þetta er allt eitthvað svo fjarlægt okkur sem störfum ekki á þessu sviði, störfum ekki á þessum markaði. Þetta er bara annar liður í að tryggja gagnsæi og góða upplýsingagjöf til hluthafa félagsins. Ef fundur er boðaður minnst þremur vikum fyrir fund og lengst sex vikum fyrir fund þá erum við komin með einhvern ákveðinn tímaramma þar til hægt er að halda þennan fund, ákveðinn tíma sem gefst til að veita hluthöfum upplýsingar um hvað fari fram á þessum fundi. Eins og ég tók fram hér í 2. umr. um þetta lagafrumvarp í síðustu viku þá eru ákveðnir hlutir sem þurfa að koma fram og þurfa að vera aðgengilegir fyrir hluthafa eða þá sem sækja þennan aðalfund fyrir fund. Þetta gefur þá góðan tímafrest til að sjá til þess að allir séu með þau gögn og þær upplýsingar sem þarf til þess að fundurinn geti átt sér stað og farið fram og ég fagna því auðvitað rosalega mikið. Að öðru leyti væri ég til í svar við þeirri spurningu sem ég varpaði hér fram, virðulegi forseti. Annars fagna ég þessu. Áfram gakk. Áfram löggjafinn. Við þurfum bara að passa að þetta samræmist núverandi löggjöf.

Frú forseti. Nú á aðventunni erum við komin á þann stað í þingárinu að fundir standa lengi og það er margt sem þarf að ræða og afgreiða fyrir jól og áramót. Mig langar bara að vekja athygli forseta á því sem hún hefur væntanlega tekið eftir, eins og við hin sem sátum í salnum, að við vorum að klára fjögurra klukkustunda atkvæðagreiðslufund. Frá hálffimm til hálfníu sátu þingmenn hér í sal með einni tíu mínútna pásu og fengu fimm mínútna hlé eftir það til að geta síðan hent sér í umræðu um þau mál önnur sem eru á dagskrá. Ég velti fyrir mér hvort þetta geti örugglega átt að vera plan kvöldsins, hvort ekki eigi að gera alvörukvöldverðarhlé. Ég sé að það er ekki margt um manninn í salnum þannig að kannski hafa sumir þingmenn sveigt þá reglu að hér er viðveruskylda og stokkið í mat, vegna þess að forseti hefur ekki enn boðað til kvöldverðarhlés. Mig langar bara að spyrja: Hvenær á að gefa lengri pásu en fimm mínútur til að þingmenn geti nært sig svo að við getum haldið þessari ágætu umræðu áfram?

Frú forseti. Ég vil bara taka undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni. Við erum búin að sitja hér stillt og góð í fjóra klukkutíma í gegnum atkvæðagreiðslu um mjög flókið mál, í gegnum fjárlagafrumvarp þar á meðal, sem krefst mikillar orku og mikillar athygli, sem ég held að allir þingmenn hafi lagt af mörkum með mjög skilvirkum hætti. Það hefur komið fram að þingfundur á að standa til miðnættis. Er ekki eðlilegt að gefa þingmönnum pínulítið matarhlé? Við, fengum fimm mínútur til að fara og gúffa í okkur kjúklingi í hvelli áður en við héldum umræðu áfram. Við erum að fara að ræða frekari þingmál hér á eftir. Það er verið að taka hluti út af dagskrá sem gerir það að verkum að þingmenn þurfa að vera tilbúnir, þar á meðal sú er hér stendur. Ég biðla til forseta að gera nægilega langt hlé á þessum fundi til að fólk geti komið matarbita ofan í sig, þó ekki væri nema 15 til 20 mínútur, fimm mínútur er alla vega ekki nóg.

Forseti. Við vorum á svo góðu róli hér áðan. Við vorum bara að fljúga í gegnum fjárlögin og mér sýndist við vera að fara að taka önnur mál fyrir í atkvæðagreiðslu en samkvæmt starfsáætlun eiga þinglok að eiga sér stað á föstudaginn. En ef við höldum áfram að taka mál af dagskrá og leggja önnur mál fyrir og gefum þingmönnum ekki neina kvöldmatarpásu þá veit ég ekki alveg hvort við náum að klára þetta í tæka tíð til að demba okkur í jólafrí þann 16. og klára mikilvæg mál sem eru hér á dagskrá. Ég þarf ekkert að tíunda hversu mikilvæg mál eru á dagskrá, t.d. almannatryggingamálin, sem við náum því miður ekki að taka fyrir.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað hér á undan mér. Í dag fengum við tíu mínútna hlé; við byrjuðum að greiða atkvæði um fjárlögin klukkan þrjú, vorum búin að vera á þingflokksfundum í tvo klukkutíma, frá kl. eitt, til að undirbúa þessa atkvæðagreiðslu. Einhverjum sjö tímum seinna fengum við tíu mínútur og svo núna fimm mínútur. Já, það er ágætt að við skulum vera hér, hv. þingmenn, að tala undir fundarstjórn til að reyna að gefa fólki kost á því að fá sér í gogginn og jafnvel kasta af sér vatni eins og sumir þurfa líka að gera á fimm til sex tíma fresti. En hvað sem því líður þá vonum við að það verði góður bragur á þessu hjá okkur í kvöld og að við getum sammælst um að láta málin ganga hratt og vel í gegnum þingið.

Virðulegur forseti. Samkvæmt 6. mgr. 57. gr. laga um þingsköp þá ber að skila svari við skriflegri fyrirspurn þingmanns innan 15 daga. Ég er með þrjár skriflegar fyrirspurnir sem ég hef ekki fengið svar við. Það er fyrirspurn frá 8. nóvember sl., um eigendastefnu ríkisins fyrir fjármálafyrirtæki, fyrirspurn um veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar frá sama degi, 8. nóvember sl., og að lokum er ég með fyrirspurn um útselda vinnu sérfræðinga Stjórnarráðsins og opinberra háskóla, sem er frá 17. nóvember sl. Tvær af þessum fyrirspurnum eru eldri en einn mánuður eða frá 8. nóvember og ein verður bráðum mánaðargömul eða um næstu helgi, næsta laugardag. Ég spyr virðulegan forseta: Hvenær er von á svörum við þessum skriflegu fyrirspurnum mínum?

Forseti. Svartími við fyrirspurnum, þetta er alveg uppáhaldið mitt. Við erum í þeirri stöðu núna að meðalsvartími í virkum dögum eru 27 dagar, eiga að vera 15 að hámarki. Þar eru skussarnir fjármála- og efnahagsráðherra, sem hefur tekið 48 daga í að svara sex fyrirspurnum, mennta- og barnamálaráðherra með 34 daga, menningar- og viðskiptaráðherra með 33 daga, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra með 26 daga, innviðaráðherra með 31 dag og utanríkisráðherra með 32 daga. Þeir sem eru í bestu málunum hérna eru matvælaráðherra með 18 daga, mjög gott, og forseti með 0 daga, hann hefur ekki svarað neinni fyrirspurn þó að ein fyrirspurn sé komin til forseta og það eru 19 dagar síðan sú fyrirspurn barst. Ég tek undir ábendingu hv. þm. Eyjólfs Ármannssonar og beini því til forseta að sinna þessu vel.

Frú forseti. Hér erum við farin að ræða fleiri vandamál í störfum þessa þings. Ég hef hins vegar enn þá áhyggjur af þessu hléi sem við fáum ekki. Það er nefnilega þannig að þó að fólk geri kannski ráð fyrir því að geta bara laumast af fundi til að fá sér matarbita eftir þennan langa fund þá er gert ráð fyrir því að þingmenn séu á fundi og taki þátt í umræðunni. Þetta eru búnar að vera mjög langar umræður. Við fengum eitt tíu mínútna hlé áðan og fimm mínútna hlé, sé ég núna, til að borða kvöldmat. Við erum búin að samþykkja að fundur standi lengur en venja er og ég held að það sé lágmark að fólk fái nokkrar mínútur til að ná aðeins andanum eftir þunga atkvæðagreiðslu sem atkvæðagreiðsla um fjárlög er, hún tekur mikla orku, og geti fengið sér aðeins í svanginn og byggi upp smá orku fyrir það sem koma skal hér í kvöld. Það eru mikilvægar umræður hér á eftir líka. Ég ítreka þessa bón mína.

Virðulegi forseti. Mig langar til að taka undir að það er allt í lagi að gefa fólki smá hlé. Það eru greinilega engin réttindi sem gilda fyrir þingmenn þegar þannig stendur á, sem venjulegt launafólk telur sjálfsögð og hefur barist fyrir. En svo eru það svör við fyrirspurnum. Það eru 28 dagar síðan ég sendi fyrirspurn til fjármála- og efnahagsráðherra um niðurstöður úttektar á meðferð vanskilalána og það eru 25 dagar síðan ég sendi fyrirspurn til forsætisráðherra um verðbólgu og peningamagn í umferð. Það er eitthvað sem ég myndi gjarnan vilja fá svar við sem fyrst vegna þess að hér er mikil verðbólga og einu aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa verið að styðja það að Seðlabankinn hækki vexti en það virðist lítið hafa verið gert með að takmarka peningamagn í umferð. Ég myndi gjarnan vilja fá svar við báðum þessum fyrirspurnum sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Það er alveg eins víst og jólin koma og áramót og aðrir frídagar að við komum hérna upp og tölum um að það er erfitt að fá svar við fyrirspurnum á réttum tíma. Ég er með tvær útistandandi fyrirspurnir og það er svolítið furðulegt að við skulum þurfa að koma hér ár eftir ár og kvarta undan því að fá ekki svar við fyrirspurnum, oft mjög einföldum fyrirspurnum sem eiga ekki að flækjast fyrir ráðherrum að svara en einhverra hluta vegna virðast þeir vera búnir að venja sig á þann ósið að svara ekki á réttum tíma og í sumum tilfellum hafa þeir jafnvel gleymt að svara og svara ekki neitt yfir höfuð. Við vitum dæmi um það. Það væri gott ef forseti myndi minna ráðherra á að drífa í að svara fyrirspurnum þingmanna.

Forseti. Það er mjög óvenjulegt að vera í atkvæðagreiðslu um fjárlög, það er þó nokkuð erfitt, verð ég að segja, í þessum litla þrönga sal og fylgja eftir öllum skipunum forseta um hvað er verið að gera fram og til baka og hlaupa upp í atkvæðaskýringar og ýmislegt svoleiðis. Venjulega, þegar um atkvæðagreiðslur í 2. umr. um fjárlög er að ræða, þá er ekkert meira á dagskrá eftir það. Fólk þarf einfaldlega að anda smá. Við fengum smá pásu til þess að hlaupa inn í matsal en um leið og voru komnir einhverjir í röðina þá myndaðist löng röð alveg inn úr skála og inn í gamla húsið, eiginlega þannig að það komust ekkert allir í mat akkúrat þá. Óháð því þá er atkvæðagreiðsla um fjárlög, ég veit að fólk hér úti áttar sig ekki á því nema hafa prófað það, ekkert grín, langt frá því að vera auðvelt verkefni. Ég myndi mæla með því við forseta að hugsa aðeins um það. Við erum ekki lengur með þetta karllæga samfélag þar sem er einhver fyrirvinna, alltaf einhver heima sem nær að sinna öllu, fólk hefur fjölbreyttari verkefni með höndum í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta mig hérna. Ég fékk upplýsingar frá aðstoðarmanni þingflokksins um að fyrirspurn mín til hæstv. matvælaráðherra um veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hefði borist í dag. Ég bíð þá eftir tveimur fyrirspurnum, annars vegar fyrirspurn um útselda vinnu sérfræðinga Stjórnarráðsins og opinberra háskóla, frá 17. nóvember sl., og fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um eigendastefnu ríkisins fyrir fjármálafyrirtæki. Ég fagna því að hafa fengið svar við fyrirspurn minni til hæstv. matvælaráðherra um veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar en ég tel mikilvægt, þar sem við þingmenn erum nú önnum kafin, að okkur verði tilkynnt það formlega með tölvupósti eða við séum látin vita af því að svar við fyrirspurn okkar sé komið þar sem við getum kannski ekki alltaf verið hérna úti á gangi og grúskað í bökkum til að sjá hvort það sé komið svar eða ekki. Ég legg þessa vinnureglu til. En ég bíð spenntur eftir að fá svör við fyrirspurnum, ekki síst varðandi eigendastefnu ríkisins fyrir fjármálafyrirtæki þar sem ég spyr m.a. um það hvernig unnið er að markmiðinu um að stuðla að samkeppni á fjármálamarkaði. Það virðist fara lítið fyrir því markmiði. Annað sem mig langar að koma inn á og taka undir með félögum mínum 

Frú forseti. Ég held að það mætti gera þingmönnum, kannski aðeins ljóst hvað planið er fyrir kvöldið, vegna þess að þegar við komum út úr þessari fjögurra klukkustunda atkvæðagreiðslulotu þá mætti mér meiri ringulreið en ég á að venjast hér frammi á göngum þar sem þingmenn virtust t.d. ekki einu sinni vita hvort yrðu fleiri atkvæðagreiðslur í kvöld. Það eru mál á dagskrá sem gætu náð inn í atkvæðagreiðslu ef umræða er stutt en ekkert hefur verið gefið upp um það. Hvað á fundur að standa lengi? Það er annað sem mætti koma fram. Kannski er rétt að nefna fyrst að enginn gerði athugasemd við lengdan þingfund í byrjun fundar, þá er nú dálítið bagalegt að mál sé að hverfa af dagskrá án frekari útskýringa, eins og gerðist með 16. dagskrármálið. Ég var mættur hér til að ræða frumvarp til laga um úrvinnslugjald. Það hvarf af dagskrá að mér skilst, eftir einhverjum krókaleiðum vegna þess að það uppgötvuðust villur í því, 

Frú forseti. Mig langaði fyrst að spyrja hæstv. forseta, sem sagði „til miðnættis a.m.k.“ þegar var verið að skilgreina tímatöfluna, hvort það væri hægt að fá það eitthvað nánar. Svo langar mig að fylgja eftir því sem aðrir hafa kvartað yfir. Ég á tvær beiðnir til hæstv. dómsmálaráðherra frá 27. september. Tvisvar hefur verið tilkynnt um aðra að henni seinki, hitt hefur ekki einu sinni verið virt viðlits. Ég er einnig með fyrirspurn til barnamálaráðherra frá sama degi, 27. september. Það hefur alla vega verið virt viðlits og komin tilkynning um að verið sé að bíða. Matvælaráðherra á fyrirspurn frá mér frá 12. október og innviðaráðherra frá 18. október og engin svör hafa borist þrátt fyrir að margir 15 dagar hafi liðið. Að lokum langar mig að segja varðandi planið að það minnsta sem hægt er að gera er að taka smá hlé eftir fjögurra tíma atkvæðagreiðslu.

Forseti vill árétta að hann vildi sagt hafa „u.þ.b. til miðnættis“, ekki a.m.k.

Frú forseti. Mig langar bara rétt að byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir að skýra betur út hvernig planið er og þá förum við í skilgreiningu á „um það bil“, en kannski finnum við það einhvern tímann í einhverjum þingskjölum vel skilgreint. En ég ætla að reyna að byrja aftur að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög og lögum um ársreikninga. Það hefur verið farið ágætlega í gegnum þetta í þeim þremur umræðum sem voru hér og mér sýnist á öllu að það hafi nú verið að hlustað aðeins á það sem kom inn frá okkur sem ræddu þetta mál á fyrri stigum. Mig langaði aðeins að fara dýpra í 7. gr. þessara laga en þar segir, með leyfi forseta: „4. málsl. 1. mgr. 109. gr. laganna orðast svo: Ársreikningum og samstæðureikningum skal skilað rafrænt til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur.“ Og ef við förum í greinargerðina þar sem verið er að fjalla um þessa ákveðnu grein þá segir þar, með leyfi forseta: „Í 7. gr. er lögð til breyting á lögum um ársreikninga. Í ákvæðinu er lagt til að gert verði að skyldu að skil ársreikninga skuli vera rafræn og að ársreikningaskrá setji reglur um skil með þeim hætti.“ Svo er aðeins fjallað um það hve mikil vinna það sé að taka á móti þessu á pappír. En síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er eins og fyrr segir lagt til að ársreikningum verði skilað rafrænt, þá annaðhvort á pdf-formi eða þegar um örfélög er að ræða einfaldari útgáfu af ársreikningi sem byggist á skattframtali félagsins. Hér er um að ræða skil á rekstraryfirliti og efnahagsyfirliti byggð á skattframtali félagsins …“ Þarna langar mig aðeins að staldra við vegna þess að það er þannig í dag að við viljum geta unnið með gögn og við viljum geta unnið með gögn á mjög þægilegan máta. Og þó svo að það sé að sjálfsögðu mikill kostur að fara frá því að skila einhverju inn á pappír yfir í það að skila því inn rafrænt, t.d. í pdf-formi, er svo sannarlega hægt að ganga lengra en þetta. Langar mig í því sambandi að hvetja ársreikningaskrá - eru það ekki þeir sem fengu leyfi til að skilgreina þetta? Lesum nú aðeins 7. gr. betur. Jú, ársreikningaskrá setur reglurnar. Það sem mig langar að hvetja ársreikningaskrá til að gera er að búa til stafrænt snið þar sem hægt er að senda þessi gögn, ekki sem pdf, vegna þess að það er bara rafræn útgáfa af skjalinu á meðan rafræna sniðið getur leyft þér að vinna miklu meira með gögnin beint. Ef við tökum sem dæmi um það hvernig við skilum skattaskýrslum okkar í dag þá gerum við það allt saman rafrænt. Það virkar þannig að við erum að fylla út ákveðna reiti á heimasíðu Skattsins og svo þegar allir eru búnir að ýta á „senda“ þá getur Skatturinn tekið út töluleg gögn. Hann getur t.d. sagt á auðveldan máta hversu mikið einstaklingar borga í fjármagnstekjuskatt á árinu. Af hverju? Jú, af því að þetta er ekki lengur fast inni í einhverju skjali heldur er þetta ákveðið svæði á vefsíðunni sem leyfir þér að gera þetta. Þetta er aðeins flóknara þegar kemur að fyrirtækjum. En það er nú einu sinni þannig að flest fyrirtæki, og þá kannski þau fyrirtæki sem ekki falla undir skilgreininguna á örfélögum eins og hún er í 7. gr. eða greinargerðinni, nota einhvers konar bókhaldshugbúnað. Það er ekkert mjög flókið að bæta því inn í þann bókhaldshugbúnað að geta skilað á þessu rafræna formi, þetta er oft kallað xml-snið. Þetta er eitthvað sem þeir sem búa til bókhaldskerfin gætu bætt við t.d. fyrir næstu skil eftir þetta. Og hvers vegna er það gott fyrir okkur? Jú, þá gætum við t.d. strax séð, ef við erum Skatturinn, hversu háar hinar ýmsu upphæðir eru, þvert á öll fyrirtæki. Þetta eru hlutir sem við fáum ekki strax inn í gagnagrunna Skattsins og gagnagrunna ríkisins. Við getum ekki áttað okkur á því bara daginn eftir að búið var að skila öllum ársreikningum hver staðan er, hversu mikið fyrirtæki borga í ákveðin gjöld og skatta o.s.frv. samkvæmt ársreikningnum. Af hverju ekki? Vegna þess að í dag er þetta bara stafræn útgáfa, þá meina ég bara stafrænt skjal, og því er ekki skipt upp þannig að það sé hægt að finna nákvæmlega hvar einn og einn hlutur er í þessu. Þannig að með því að leggja smá meiri vinnu í þetta, það eru jafnvel til einhvers konar sniðmát sem hægt er að nota í þetta, í grunninn, þá væri hægt að búa til sérstakt sniðmát fyrir ársreikninga og samstæðureikninga þannig að hægt væri að vinna miklu meira með gögnin. Þetta er eitt af því sem ég hef verið að ræða mikið eftir að ég byrjaði á þingi, að við þurfum að fara að geta tekið betur upplýstar ákvarðanir sem löggjafi. Hvernig gerum við það? Jú, við gerum það með því að nýta okkur betur hin ýmsu gögn. En fyrsta skrefið hjá ríkinu þarf alltaf að vera það að gera þau gögn aðgengileg þannig að hægt sé að vinna með þau. Rétt eins og að ársreikningur á pappírsformi uppi í hillu einhvers staðar er ekki mjög aðgengilegur þá er það í rauninni orðið þannig í dag að pdf-skjal er heldur ekkert rosalega aðgengilegt. Það er ákveðið flækjustig að reyna að lesa út úr því öll gögnin. En ef við legðum þessa vinnu í að búa til þetta sérstaka stafræna sniðmát fyrir ársreikningana og samstæðureikningana þá gætum við farið að taka upplýstari ákvarðanir varðandi t.d. skattlagningu á fyrirtækin. Við gætum farið að spyrja spurninga á við hversu margir notfæri sér ákveðnar afskriftir, hversu margir geri þetta, hversu háar upphæðir séu þessu eða hinu. Ef við spyrjum Skattinn í dag og þeir þurfa að fara í gegnum hvert einasta pdf-ársreikningaskjal, þá getum við rétt ímyndað okkur vinnuna við það, og nóg erum við þingmenn þó stundum að biðja um vinnu. En ef gögnin væru öll aðgengileg, væru öll í gagnagrunni hjá Skattinum, sem væri að sjálfsögðu vel lokaður og o.s.frv., þá væru svona spurningar hlutir sem hægt væri að framkvæma bara á nokkrum mínútum. Þangað hljótum við sem löggjafi, sem framkvæmdarvald að vilja fara vegna þess að það að geta spurt góðra spurninga og fá góð svör er lykillinn að því að bæta öll þau kerfi sem við erum með, hvort sem það er skattkerfið eða önnur kerfi. Þannig að ég hvet ársreikningaskrá til þess að skoða þetta nánar og koma með tillögur. Mér sýnist svo sem að lögin eða þetta frumvarp gefi ársreikningaskrá möguleika á að setja reglur og það gæti verið pdf-skjal næst skipti þegar skila á ársreikningum, en kannski hægt að þróa það þannig að árið eftir verði þetta komið á rafrænt form. Þetta var það sem ég vildi taka fram sérstaklega hvað varðar þetta frumvarp, að þarna er möguleiki á því að hugsa aðeins lengra. Ég veit að þau hjá Skattinum hafa verið dugleg við að, ja, bara hreint og klárt eins og við sáum með okkar eigin skatt, hvað þau voru snemma í því að færa allt yfir á tölvutækt form. Og það að nær allir Íslendingar skili skattaskýrslum sínum rafrænt þýðir bara allt annað vinnuumhverfi en það var í gamla daga þar sem þú skilaðir einhverju inn á pappír og mörgum mánuðum seinna fékkstu að vita hvort þú hefðir nú gert einhverja villu eða ekki. En ég ætla að láta þetta duga um þetta frumvarp en tek við andsvörum ef einhver er með þau.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir fróðlega ræðu. Það var mjög áhugavert sem hann sagði varðandi 7. gr. frumvarpsins, þar sem segir, með leyfi forseta: „Ársreikningum og samstæðureikningum skal skilað rafrænt til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur.“ Hann fór aðeins ofan í þetta mál og mátti skilja að stjórnvöld og við sem samfélag værum ekki að nýta okkur þessi rafrænu skil með nægilegum hætti. Í athugasemdum við 7. gr. segir, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er eins og fyrr segir lagt til að ársreikningum verði skilað rafrænt, þá annaðhvort á pdf-formi eða þegar um örfélög er að ræða einfaldari útgáfu af ársreikningi sem byggist á skattframtali félagsins. Hér er um að ræða skil á rekstraryfirliti og efnahagsyfirliti byggð á skattframtali félagsins í gegnum vef Skattsins með „hnappnum“.“ Ég átti í svolitlum erfiðleikum með að skilja þessa setningu, annaðhvort á pdf-formi eða að skila með hnappnum, þarna er verið að tala um form. Það er talað um það á undan að þetta kalli á nokkra vinnu hjá starfsmönnum embættis ríkisskattstjóra varðandi viðtöku reikninganna í pappírsformi, að það þurfi að skanna þá inn og svoleiðis. Ég get ekki séð að þetta sé eingöngu til hagræðisauka að skila rafrænt, en það er ekkert verið að tala um þessa úrvinnslu sem er möguleg í rafrænu formi ef þetta er á réttu formi. Pdf-formið er mjög merkilegt form, en það er hins vegar algerlega lokað. Það er ekki hægt að lesa út úr því rafrænt hvað stendur þar. Ef þetta væru skil á opnu formi, stöðluðu opnu formi, þá væri hægt að lesa úr því óendanlega mikið af tölum. Mér finnst það mikill ljóður á frumvarpinu að ekki skuli vera gerð krafa um að þetta sé á formi sem gerir mögulegt fyrir 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, ég vil kannski byrja á þessu fyrra, með skil og að ýta á hnappinn og það allt saman. Ég skil það þannig að þar sé verið að tala um þessi örfélög, félög sem eru það lítil að í raun ertu bara að fylla út ákveðin grunnatriði á vefnum og getur síðan bara sagt: Sendu upplýsingarnar mínar inn. Ársreikningur er í raun bara ákveðið staðlað format, bara til að sýna rekstraryfirlitið og efnahagsyfirlitið, þarna er verið að gefa möguleika á því að gera það á tiltölulega einfaldan máta. Það góða væri þarna að við gætum strax farið að lesa gögnin um þessi örfélög. Þau fáum við ekki á pdf-formi heldur kemur hver og einn dálkur yfir af vefnum. Það sem ég er að tala um er að gera þetta líka fyrir stærri fyrirtæki, þ.e. að gögnin komi yfir, rekstraryfirlit og efnahagsyfirlit, á þessu stafræna sniðmáti og þess vegna gætum við farið að vinna þessar upplýsingar, keyra þessar upplýsingar út. Hversu mörg fyrirtæki í ferðamannaiðnaði voru rekin með tapi á síðasta ári? Það er bara dæmi um upplýsingar sem væri hægt að fá ef gögnin væru öll á stafrænu formi. Við getum bara ýtt á takka og fengið það út. Hversu mörg fyrirtæki í sjávarútvegi greiddu út arð á síðasta ári? Hversu hár var sá arður? Allt eru þetta spurningar sem við gætum verið að spyrja kerfið daginn eftir að frestur er liðinn til að skila ársreikningi. Í dag getur tekið marga mánuði að svara þessu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er alveg klárt mál hvað ársreikningar eru, þ.e. annars vegar rekstrarreikningur, sem er yfirlit yfir tekjur og gjöld, og hins vegar efnahagsreikningur, sem er yfirlit yfir eignir og skuldir. Þessir tveir reikningar, rekstrarreikningur og efnahagsreikningur, eru ársreikningur. Mér fannst vanta aðeins inn í skýringar á 7. gr., ég var að skoða þetta. Þar segir, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða skil á rekstraryfirliti og efnahagsyfirliti byggð á skattframtali félagsins í gegnum vef Skattsins með „hnappnum“.“ Mér finnst varla boðlegt að vera með svona útskýringu á 7. gr. Ég skil alveg hvað er í gangi en það er einhver hnappur þarna sem er innan gæsalappa í skýringu við þessa grein, mér finnst ekki boðlegt að verið sé að skýra þetta út með einhvers konar gæsalöppum, það verður að fara vel yfir það hvað verið er að gera þarna. Ef hægt er að vinna frekari gögn út úr þessum upplýsingum sem koma þegar skil eru í gegnum vef skattsins með hnappnum, höfum það bara á hreinu, þá er það mjög ánægjulegt. Það er frábært að hægt sé að vinna gögn úr því þótt um lítil fyrirtæki sé að ræða. En ég tel ekki boðlegt að stórfyrirtæki fari að nota skil á ársreikningi með hnappnum hjá Skattinum. Mér finnst það bara ekki boðlegt, það þarf að útskýra það frekar. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að þetta nái líka til fyrirtækja en ekki með þessu fyrirkomulagi sem lýtur að örfyrirtækjunum. En það þarf að skilgreina þetta miklu betur en þarna er gert og það þarf líka að taka fram að pdf-formið er mjög takmarkað og þá þarf að koma fram hvaða form það er sem á að skila á. 

Frú forseti. Já, það er þessi ofurhnappur á vef Skattsins, það er spurning hvað gerist þegar ýtt er á hnappinn. Það er nú reyndar þannig með mjög mörg fyrirtæki og mjög mikið af þeim upplýsingum sem þau eru að skila til Skattsins í dag að það er ekki endilega gert á pdf-formi eða með því að fylla út eitthvað á vefsíðu Skattsins heldur eru bókhaldskerfin orðin tengd við ríkisskattstjóra. Það virkar hreinlega þannig, ef við tökum t.d. virðisaukaskattsskýrslu eða skattframtöl í lok árs, að í flestum bókhaldskerfum keyrir þú það út og færð að sjá hvað kemur upp en síðan er það bara: Senda til Skattsins. Það er ekki sent sem pdf heldur er það sent sem eitthvert ákveðið gagnasnið. Ég tel að hægt sé að gera nákvæmlega það sama með rekstraryfirlitið og efnahagsyfirlitið. Svo eru náttúrlega í ársreikningunum ákveðnar yfirlýsingar. Þú ert með yfirlýsingar stjórnar um að hér séu réttir reikningar. Þú ert með yfirlýsingu frá endurskoðendum um að viðkomandi hafi endurskoðað reikninga. Þetta er allt hægt að gera með rafrænum skilríkjum í dag og hægt að gera allt þetta ferli rafrænt. Í dag er það nefnilega enn þannig að þú þarft að prenta út eintak, þú þarft að skrifa undir það með penna og síðan þarft þú að koma með eintakið eða senda það í pósti til ríkisskattstjóra. Það viljum við náttúrlega losna við sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir þrumuræðu hér áðan. Mig langar líka, að gefnu tilefni, til að þakka Pírötum fyrir þeirra þrotlausu baráttu gegn því að almenningur sé rukkaður fyrir að fá að skoða opinbera ársreikninga. Píratar hafa verið duglegir við að aðstoða almenning við að þurfa ekki að borga og taka upp veskið fyrir hvaða smáviðvik sem er. En ég velti fyrir mér hvort við séum ekki að uppskera nákvæmlega þetta frumvarp, þessar breytingar á frumvarpinu um hlutafélög og einkahlutafélög og annað slíkt, í kjölfarið á þeirri tæknibyltingu sem við tileinkuðum okkur í Covid. Hér er verið að tala um að það skipti ekki máli hvort viðkomandi hlutafélag er skráð á markað eða ekki skráð á markað heldur sé það hagræðingin sem felst í því að geta tekið þátt í hluthafafundi, hvort sem þú ert í Japan eða Róm eða á Íslandi, ef ég skil þetta rétt. Hv. þm. Eyjólfur Ármannsson talar um hnappinn. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekkert vit á þessum töfrahnappi. En ef ég skil það rétt er þetta slíkur töfrahnappur að hann er í raun eins og töfrastafur. Mig langar til að fá pínulítið betri útskýringar á því. Ég fer frekar á eftir, í síðara andsvari mínu við hv. þingmann, í að nefna þær umsagnir sem bárust um frumvarpið.

Frú forseti. Já, töfrahnappurinn - ég held að það sé einfaldlega verið að gera þarna „hnapp“ úr því að segja „senda gögn til Skattsins“, en ég verð að viðurkenna að ég hef ekki prófað að fara inn á þessa vefsíðu sjálfur. En það er rétt, sem hv. þingmaður benti á, að það er mikið gagnsæi í því að fá aðgang að ársreikningum, að ársreikningum sé yfir höfuð skilað og líka í því að við sjáum hverjir raunverulegir eigendur eru. Allt eru þetta hlutir sem hafa bæst við á undanförnu ári eða tveimur sem skipta rosalega miklu máli til þess að við getum haft virkt eftirlit og gagnsæi í því hverjir eiga hlutafélög, hverjir eru að græða á þeim og hversu mikið. Þetta er bara enn eitt skrefið í því sambandi. Það er hins vegar vert að geta þess að það hefur komið smábakslag í þetta með raunverulegu eigendurna. Evrópudómstóllinn var að dæma að þau lög sem eru í Evrópu um þau mál gengju gegn persónuvernd. Ég veit að það var á dagskrá ríkisstjórnarinnar í síðustu viku að taka ákvörðun um það hvaða áhrif sá dómur hefði hér á landi. Það gæti allt eins verið að við misstum upplýsingar um raunverulega eigendur og þyrftum þá að fara aftur hér inn á þing til að gera breytingar á lögum um raunverulega eigendur til þess að takast á við að það sé ekki brot á persónuvernd.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir svarið. Þarna hittir hann mig vel fyrir þegar hann er að tala um raunverulega eigendur. Það er svolítið sérstakt að t.d. þegar við erum að selja banka, hvernig svo sem við lítum á söluna sem slíka, höfum við ekki hugmynd um hverjir það eru sem eiga hluti sem eru skráðir undir 10%, eða 9,999%. Við höfum ekki hugmynd um hverjir eru á bak við það, hverjir eru raunverulegir eigendur; ekki frekar en við höfum hugmynd um það þegar einhverjir milliliðir úti í heimi eru að fjárfesta fyrir aðra. Við vitum aldrei hver er á bak við og hver er að biðja þessi félög um að fjárfesta fyrir sig. Af því fjármagni sem t.d. kom erlendis frá í sambandi við söluna á Íslandsbanka - við höfum bara ekki hugmynd um hverjir eru raunverulegir eigendur þar á bak við. Mér þykir það með hreinum ólíkindum og það er eitthvað sem við verðum bara hér á hinu háa Alþingi að breyta. Þess vegna liggur beinast við að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái það fyrir sér og hvernig væri best að breyta þessu þannig að allt sé uppi á borðum. Það á ekkert að vera að pukrast með það hvort þú átt 2% í Íslandsbanka eða 1,5% eða hvaðeina annað sem er. Við eigum rétt á því, sérstaklega þegar þetta eru okkar eigin eigur, að fá að vita hver það er sem er að kaupa og fyrir hve mikið og allt það, þetta á bara að vera uppi á borðum. Við erum endalaust að tala um gegnsæi og annað slíkt en að þessu leyti myndi ég segja að við ættum þó nokkuð langt í land með að fá að sjá raunverulega eigendur, t.d. í viðskiptum með okkar stærstu ríkiseignir eins og bankana okkar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvarið. Þetta er náttúrlega ákveðin grundvallarkrafa. Við erum að setja okkur reglur og lög um það hvað sé t.d. ráðandi hlutur í fyrirtæki. Við erum með reglur í tengslum við sjávarútveginn, hversu mikið einstakur aðili má eiga. Við erum líka með reglur í sjávarútveginum um að erlendir aðilar megi ekki eiga hlut. Við erum meira að segja með reglur um að erlendir aðilar megi ekki eiga land og ýmislegt annað. Við erum með alls konar reglur þar sem við erum búin að setja okkur - út frá einhverjum viðmiðum, siðferðislegum viðmiðum, stundum pólitískum viðmiðum - ákveðnar reglur. Það er náttúrlega löngu þekkt leið í viðskiptaheiminum að þú býrð alltaf til hlutafélag utan um allar fjárfestingar og ert jafnvel með sérhlutafélag fyrir hverja einstaka stóra fjárfestingu sem þú ferð út í. Ef við getum bara vitað að aðili heitir A, B, C, 1, 2, 3 ehf., og við vitum ekkert hver stendur á bak við það, gæti það í tilfelli sjávarútvegsins alltaf verið sami aðilinn. Þetta gæti líka verið í eigu erlends hlutafélags - ja, nú eru menn rosalega hræddir við að Kínverjar kaupi landið. Þetta gætu verið þeir. Við vitum ekkert ef við höfum þessa leynd á því hverjir raunverulegir eigendur fyrirtækja eru. Þess vegna er mjög mikilvægt að við hér á Alþingi höldum því opnu að geta tryggt siðferðisleg viðmið, pólitísk viðmið og jafnvel þjóðaröryggisviðmið.

Frú forseti. Við erum hér að ræða frumvarp sem var upphaflega samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu en síðar var lokið við það í menningar- og viðskiptaráðuneytinu. Líkt og öllum er kunnugt hér í húsi þá erum við enn þá mörg sem eigum í basli með að fylgjast með því hvað þessi ráðuneyti heita og hvernig verkaskiptingin milli þeirra er þannig að mér þótti þetta pínulítið skondið og mátti til með að nefna það. Í greinargerð segir: „Í frumvarpinu er í fyrsta lagi að finna tillögur að breytingu á lögum um hlutafélög þar sem félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilað að ákveða í samþykktum sínum tiltekin atriði er varða hluthafafundi, þ.m.t. aðalfundi. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þess efnis að hafi félag þegar verið afskráð samkvæmt heimild í lögunum sé hlutafélagaskrá heimilt að krefjast skipta á félaginu að liðnu ári frá afskráningu enda hafi þá ekki borist beiðni um að félagið verði skráð á nýjan leik. Í þriðja lagi eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um ársreikninga en m.a. er lagt til að ársreikningum skuli skila á rafrænu formi en gert er ráð fyrir að breytingin komi til framkvæmda fyrir reikningsár sem hefst 1. janúar 2022 eða síðar.“ Mig langar til að gera að umtalsefni mínu hér umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins sem barst þann 14. október sl. Í umsögninni er gerð sú athugasemd að í raun sé ekki nógu langt gengið með ákveðna hluti. Ég ætla að fá að grípa aðeins niður í umsögninni, með leyfi forseta: „Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að ný málsgrein bætist við 80. gr. laga um hlutafélög sem heimili hlutafélögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði (skráðum félögum) að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Í greinargerð með frumvarpsdrögunum kemur fram að ábendingar hafi borist um að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund og koma upplýsingum á framfæri við hluthafa nægilega tímanlega fyrir hluthafafund þegar fundurinn er haldinn rafrænt annað hvort að hluta til eða eingöngu. Eigi þetta einkum við í tilfellum félaga þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði og þegar um er að ræða hluthafa sem búsettir eru erlendis og taka þátt í fundinum í gegnum rafræna miðla. SFF og SA styðja þessa breytingu á lögunum en að mati samtakanna eru engin sérstök rök fyrir því að takmarka heimildina við skráð félög. Sérákvæði í lögum um skráð félög miða almennt að því að veita hluthöfum meiri og/eða skýrari réttindi en í öðrum félögum. Heimildin sem lögð er til í 1. gr. frumvarpsins myndi leiða til þess að hluthafar í skráðum félögum hefðu að þessu leyti takmarkaðri réttindi en hluthafar í öðrum félögum. Í framkvæmd er slík heimild einkum æskileg þegar hluthafafundur er haldinn rafrænt, annað hvort að hluta til eða eingöngu. Á þetta er bent í greinargerðinni með frumvarpsdrögunum. Heimild til að halda rafræna hluthafafundi byggir á 80. gr. a í lögum um hlutafélög og er sú heimild ekki takmörkuð við skráð félög. Þótt skráð félög hafi á undanförnum árum sett slíka heimild í samþykktir sínar og kosið í auknum mæli að nýta hana hafa óskráð félög einnig séð kostina við rafræna hluthafafundi og jafnvel nauðsynina eins og sást í faraldrinum. Þörfin fyrir umrædda heimild er þannig óháð því hvort um skráð félag er að ræða eða ekki. SFF og SA benda jafnframt á að tillagan í 3. mgr. 60. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 32/1978 um hlutafélög var ekki takmörkuð við skráð félög. Þá má ráða af greinargerðinni með frumvarpsdrögunum að ákvæði norskra og sænskra laga um hlutafélög takmarki heimildina ekki við skráð félög.“ Með vísun í faraldurinn er væntanlega átt við heimsfaraldur Covid-19, ég leyfi mér að draga þá ályktun. Samtökin gera tillögur að breytingum á frumvarpinu sem eru nokkuð skýrar. Í umsögninni eru beinlínis orðaðar tillögur að breytingum sem hefði verið hægðarleikur fyrir meiri hlutann að taka einfaldlega upp en það var ákveðið að gera það ekki. Raunar gera félögin tvær tillögur, mismunandi eftir því hvert markmiðið er hjá meiri hlutanum af því að það er hægt að fara fleiri en eina leið af því að láta þetta ganga upp. Áfram heldur í umsögninni, með leyfi forseta: „Ef talið er nauðsynlegt að takmarka það hvaða félög skuli hafa umrædda heimild er það mat samtakanna að binda mætti heimildina við þau félög sem ákveða, á grundvelli 80. gr. a í lögum um hlutafélög, að hluthafafundi skuli halda rafrænt, annað hvort að hluta eða að öllu leyti. Slíkt ákvæði sem þá yrði bætt inn í 80. gr. a gæti verið svohljóðandi:“ Svo er gerð mjög skýr tillaga í umsögninni og ég læt fólki bara eftir að fletta því upp sjálft. Umsögnin er aðgengileg á vef Alþingis eins og aðrar umsagnir um frumvörp. Þessi umsögn vakti athygli mína. Nú sit ég ekki í þessari nefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, og tók ekki þátt í afgreiðslu málsins en um þessa umsögn er hins vegar fjallað örstutt í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það segir í áliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Í 1. gr. er lagt til að hlutafélögum sem tekin hafa verið til viðskipta á skipulegum markaði verði heimilt að kveða á um það í samþykktum sínum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Þrátt fyrir almennan stuðning við tillöguna í umsögnum sem bárust nefndinni“ - sem voru ekki margar - „kemur fram það sjónarmið að lengra mætti ganga en að heimila slíkt eingöngu í samþykktum skráðra félaga. Leggja umsagnaraðilar því til að heimildin taki til allra hlutafélaga. Nefndinni barst minnisblað frá menningar- og viðskiptaráðuneyti þar sem fram kemur afstaða þess til umsagna sem bárust nefndinni. M.a. bendir ráðuneytið á að heimildin sem lögð er til í 1. gr. yrði meira takmarkandi fyrir hluthafa í hlutafélögum almennt þar sem heimildin geti takmarkað möguleika hluthafa til að nýta réttindi sín í félagi á hluthafafundi. Meiri hlutinn tekur undir framangreint sjónarmið og telur ekki tilefni til breytinga á frumvarpinu að þessu leyti.“ Meiri hlutinn samþykkti að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt þrátt fyrir að í umsögninni hafi í raun verið gerð mjög skýr og einföld tillaga um breytingar til að ná þessum markmiðum. Þetta er kannski ekki mjög flókið mál og þetta frumvarp virðist sannarlega, eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, ekki hafa vakið mikla úlfúð í samfélaginu og er ekki mjög umdeilt mál. En þarna koma samt fram mjög skýrar ábendingar og þær eru vel rökstuddar og ekki nóg með það heldur er vinna nefndarinnar í rauninni auðvelduð með því að setja fram orðaða breytingartillögu á frumvarpinu, í ofanálag við þessa gagnrýni. Það er því ekki um það að ræða að verið sé að koma með gagnrýni sem er óskýr og óljós og út í loftið og kannski vafi á því hvernig hana ætti að útfæra; ef svo væri væri skiljanlegt að það myndi kannski valda töfum á málinu að þurfa að taka þær athugasemdir til greina þar sem við vitum að það liggur á þessu máli og skammur tími eftir af þinginu til jóla. Ef við værum að tala um að það væru að koma inn umsagnir sem væru óskýrar eða almennar með þeim hætti að það krefðist vinnu af hálfu efnahags- og viðskiptanefndar við það að útfæra einhvers konar breytingar til að koma til móts við tillögurnar sem lagðar eru fram eða gagnrýnina sem fram kemur, þá myndi maður frekar skilja hvers vegna meiri hlutinn ákveður að líta einfaldlega fram hjá umsögninni í rauninni, líta fram hjá þessari gagnrýni og leggja til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Í þessu tilviki er hins vegar um það að ræða að með þessari gagnrýni, sem er mjög vel rökstudd í þessu áliti Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins, fylgja orðaðar breytingar sem meiri hlutinn hefði þess vegna getað tekið upp orðrétt í sinni breytingartillögu og gert það að tillögu sinni í 2. umr., að þessar einföldu breytingar yrðu gerðar á frumvarpinu þannig að bregðast mætti við þessum athugasemdum, sem mér heyrist nú allir vera sammála um að séu góðar og gildar. Raunar kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að tekið sé undir athugasemdirnar. Svo ég vísi í það aftur, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn tekur undir framangreint sjónarmið og telur ekki tilefni til breytinga á frumvarpinu að þessu leyti.“ Það skýtur kannski eilítið skökku við að tekið sé undir sjónarmið sem koma fram í umsögnum þar sem lagðar eru til mjög skýrar breytingar í samræmi við þá gagnrýni, tekið undir með umsögninni og röksemdafærslunni, en ekki farin þá leið að gera þær breytingar sem lagðar eru til með mjög skýrum hætti á þessu frumvarpi. Þarna hefur vinnan í rauninni verið lögð upp í hendurnar á nefndinni og það er alls ekki það algengt að umsagnir við lagafrumvörp séu svo vel búnar að þeim fylgi beinlínis orðaðar tillögur að breytingum á frumvarpi. En þarna er um að ræða. Þær breytingar sem eru lagðar til eru á 1. gr. frumvarpsins. Nú er ég reyndar að renna út á tíma, en 1. gr. frumvarpsins er svohljóðandi: með leyfi forseta: „Við 80. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilt að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika. Fundarboð skal innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðisréttur hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur.“ Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins er lagt til að 1. gr. frumvarpsins orðist svo, með leyfi forseta: „Ný málsgrein bætist við 80. gr. svohljóðandi: Heimilt er að kveða á um það í samþykktum félags að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn, sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika, og skal fundarboð innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðavægi hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur.“ Það er hins vegar ljóst að umsagnaraðilar gerðu sér grein fyrir því að það væri hugsanlega talið nauðsynlegt að takmarka það með einhverjum hætti hvaða félög skuli hafa umrædda heimild og þá er gerð tillaga í því tilviki, ef svo er þá er gerð önnur tillaga. Þannig segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Ef talið er nauðsynlegt að takmarka það hvaða félög skuli hafa umrædda heimild er það mat samtakanna að binda mætti heimildina við þau félög sem ákveða, á grundvelli 80. gr. a í lögum um hlutafélög, að hluthafafundi skuli halda rafrænt, annað hvort að hluta eða að öllu leyti. Slíkt ákvæði sem þá yrði bætt inn í 80. gr. a gæti verið svohljóðandi: Heimilt er að kveða á um það í samþykktum að þegar hluthafafundur er haldinn rafrænt, annaðhvort að hluta til eða eingöngu, skuli hluthafi tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika. Fundarboð skal innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðisréttur hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur.“ Ég er að falla á tíma. Það gefur augaleið að það er ekki verið að leggja til neinar stórar breytingar á ákvæðinu. Þetta eru litlar orðalagsbreytingar sem eru lagðar til til að ná þeim markmiðum sem fram koma í greinargerð að sé stefnt að með þessu frumvarpi. Því vekur það ákveðna furðu að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hafi ekki séð sér leik á borði og einfaldlega tekið upp þessar breytingartillögur sem koma fram í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins sem eru mjög skýrt orðaðar og eru einfaldar og raunar tekur meiri hlutinn fram í sínu nefndaráliti að þau séu sammála 

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir greinargóða yfirferð. Það virðist ekki vera að margt athugavert sé fundið við þetta fyrirkomulag um rafræna hluthafafundi. Mig langar að lesa úr minnisblaði menningar- og viðskiptaráðuneytisins: „Viðskiptaráð leggur þó til að umræddar breytingar sem lagðar eru til í 1.–3. gr. frumvarpsins taki til allra hlutafélaga en ekki eingöngu til félaga þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði. Vísar ráðið til þess að samkvæmt 80. gr. a laga um hlutafélög sé öllum hlutafélögum heimilt að halda hluthafafundi rafrænt og því sé ekki rétt að takmarka þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu við félög þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði. Telur ráðið að framangreindar breytingar gagnist hlutafélögum hvort sem þau eru skráð á markað eða ekki.“ Í umsögn SFF og SA stendur: „Í samráðskafla frumvarpsins kemur fram að ráðuneytinu hafi borist athugasemd SFF og SA um ákvæði 1. gr. í opnu samráðsferli vegna frumvarpsins en að ráðuneytið telji rétt að takmarka ákvæðið við skráð félög þar sem um ákveðnar takmarkanir á réttindum hluthafa er að ræða en framangreindum félögum sé mikilvægt að hafa svigrúm til að undirbúa skráningu hluthafa á hluthafafund, einkum þeirra hluthafa sem búsettir eru erlendis, taka þátt í hluthafafundinum rafrænt …“ Mig langar bara að spyrja: Sér hv. þingmaður einhverja galla við rafræna hluthafafundi eða er þetta bara allt jákvætt eins og þessar umsagnir virðast bera með sér?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásthildi Lóu Þórsdóttur fyrir fyrra andsvarið og áhugaverða spurningu. Það vakti einmitt athygli mína þegar ég var að kynna mér þetta mál, því eins og ég nefndi áðan er ég ekki í efnahags- og viðskiptanefnd sem fjallaði um málið, að það hafi ekki borist fleiri umsagnir um það þar sem þetta snertir á hlutum sem ég held að séu okkur öllum hugleiknir, sérstaklega eftir það ástand sem við höfum búið við síðustu misserin í kjölfar heimsfaraldurs Covid-19. En það sem vakti eiginlega enn frekar áhuga minn, og mér fannst athyglisvert og ég gerði að umtalsefni í ræðu minni áðan, var að þrátt fyrir að ekki hafi borist fleiri umsagnir, og þær fáu umsagnir sem hafi borist hafi samt sem áður gert athugasemdir við frumvarpið og tillögur með mjög skýrum hætti, þá er þetta ákveðið með takmörkuðum rökstuðningi og í rauninni engum rökstuðningi og þeim sjónarmiðum sem þar komu fram ekki raunverulega svarað og algjörlega skautað fram hjá þeim tillögum sem þar eru lagðar til. Það er engin umræða sem fer fram akkúrat um kosti og galla þessa fyrirkomulags, að halda hluthafafundi rafrænt yfir höfuð, hvaða áhættu það hefur í för með sér, hvaða vankantar eru á því. Eins og nefnt er í áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er strax, bara með þessari heimild út af fyrir sig, verið að takmarka í rauninni möguleika hluthafa á að nýta þau réttindi sem þeir hafa í krafti hlutar síns. En það er í rauninni ekkert fjallað um þetta og engin umræða hefur farið fram um þetta. Þannig að ég þakka bara hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Ég hef svo sem ekki beina skoðun á hvort það sé ráðlegt að heimila þetta eða ekki. En þetta er einn af þeim þáttum sem hefði átt að ræða í meðferð málsins í nefndinni og hér í þingsal.

Virðulegi forseti. Já, eins og hv. þingmaður bendir á höfum við séð kosti rafrænna funda í gegnum Covid, þeir björguðu ansi miklu og komu sér alveg svakalega vel, svo ekki sé meira sagt. En það er spurning líka hvort við ætlum að taka það alla leið, hvort við séum hugsanlega að taka þetta of langt vegna þess að við vitum það öll að fundir eru öðruvísi „live“, með leyfi forseta, en í gegnum skjáinn. Það er bara öðruvísi, það er öðruvísi dýnamík sem myndast á milli fólks en í gegnum tölvuna. Ég velti fyrir mér: Er hætta á að einhver sitji til hliðar og hafi áhrif á ákvarðanir einhvers sem situr á hluthafafundi, einhver sem á ekki að vera þar en er það og er að fylgjast með? Það eru alls konar svona hlutir sem má alveg velta fyrir sér og ég tel ástæðu til að spá aðeins í þetta en í sjálfu sér má kannski segja að þetta ætti að vera undir hverju félagi komið. En engu að síður held ég að það séu margir hlutir þarna sem þarf að velta fyrir sér.

Forseti minnir á að þingmálið er íslenska.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásthildi Lóu Þórsdóttur fyrir andsvarið og býð fram þýðingu á orðinu sem hún notaði. Þegar hún sagði „live“ þá átti þingmaðurinn að sjálfsögðu við í beinni útsendingu. 

Forseti vill koma því að að orðið staðfundur hefur verið notað sem andstæða við fjarfundi í áratugi en fleiri orð hafa verið notuð sem verða ekki endilega öll rakin hér.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur fyrir efnismikla ræðu, hún hefur greinilega kynnt sér málið mjög vel og fór vel yfir það að mörgu leyti. Mér fannst mjög áhugavert það sem hún var að segja um 1. gr. sem er breyting á 8. gr. laganna, og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilt að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika. Fundarboð skal innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðisréttur hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur.“ Hérna er verið að skylda hluthafa til að tilkynna það að hann ætli að mæta á hluthafafund. Ég var að skoða núgildandi löggjöf, lög um hlutafélög, nr. 32/1978, og í frumvarpinu sem varð að þeim lögum var í 3. mgr. 60. gr. lagt til að félagi yrði veitt heimild til að kveða á um það í samþykktum að hluthafi yrði að tilkynna þátttöku á hluthafafundi innan ákveðins tíma fyrir fund sem ekki skyldi vera lengri en þrír sólarhringar ef hann vildi tryggja rétt sinn til fundarsetu. Þetta var fellt út í neðri deild. Ég var að skoða nefndarálit neðri deildar á sínum tíma og þar kemur fram að þetta sé fellt út vegna þess að það fæli í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa. Ég hef ekki fundið nein önnur rök, bara sagt að þetta sé of mikil skerðing. Ég tek sem dæmi að í skandinavískum lögum á þessi skylda, að hluthafi tilkynni sig, eingöngu við um aðalfundi, ekki hluthafafundi. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir andsvarið. Þetta er eitthvað sem ég hnaut um akkúrat líka þegar ég var að kynna mér þetta mál. Það er í rauninni tekið á þessu, eins og hv. þingmaður nefnir, í greinargerð með frumvarpinu og á fleiri stöðum, bæði í greinargerð með lagafrumvarpi frá þessum stjórnarmeirihluta og í nefndaráliti meiri hlutans, en það er óskaplega lítið um skýringar eða rökstuðning. Í greinargerð með frumvarpinu er þessi saga sem hv. þingmaður fór hér yfir tilgreind og hvað þennan þátt varðar þá segir, með leyfi forseta: „Hvað sem líður þessum ummælum standa ákveðin rök til þess að hlutafélög geri hluthöfum skylt að tilkynna þátttöku sína á hluthafafundi, þ.m.t. aðalfundi, enda munu þess vera ýmis dæmi úr framkvæmdinni þótt þessi möguleiki sé ekki orðaður berum orðum í lögunum.“ Þetta er allt og sumt sem frumvarpshöfundar hafa um þetta að segja. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefur ekki farið fram nein ítarleg umræða um þetta nema mögulega í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég sit ekki í þeirri nefnd og veit svo sem ekki hvað var rætt þar. En þetta er eitthvað sem ætti kannski erindi hér inn í þingsal vegna þess að við sitjum ekki öll í nefndinni og ef upp koma svona atriði sem vekja spurningar og valda greinilega ágreiningi í umsagnarferlinu, þó að mögulega megi kalla hann smávægilegan, þá er kannski eðlilegt að röksemdafærslan í greinargerð, og í nefndaráliti meiri hlutans sérstaklega, sé ítarlegri, farið aðeins ítarlegar yfir þessi rök sem nefnd eru hérna. Í rauninni eru engin rök nefnd, hvorki í greinargerðinni né í nefndaráliti meiri hlutans.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur fyrir svarið við spurningu minni. Ég er algjörlega sammála henni og ég tel að þetta sé mjög mikill galli á frumvarpinu, að ekki sé farið ofan í hina miklu skerðingu á rétti hluthafa sem frumvarpið felur í sér. Árið 1978 þegar lög nr. 32/1978, um hlutafélög, voru samþykkt þá treysti Alþingi sér ekki til þess að hafa þetta ákvæði og það gekk skemmra. Þar er bara talað um að fresturinn megi ekki vera lengri en þrír sólarhringar. Við erum komin upp í viku núna árið 2022. Miðað við alla réttindabaráttuna sem hefur átt sér stað á þessum tíma, sem eru 44 ár, þá finnst mér ansi hart að skerða rétt hluthafa með þessari breytingu núna þegar Alþingi taldi árið 1978 að hún fæli í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa. Og það er ekkert fjallað um þessa skerðingu í frumvarpinu. Hver er þessi skerðing? Það þarf einhverja greiningu á því, spyrja hvaða rétt við erum að skerða hjá hluthafanum. Jú, það er verið að skerða m.a. það að hann er eigandi hlutafélagsins og hann á ekki að þurfa að tilkynna stjórn að hann ætli að mæta á hluthafafund. Það er eins og þú þyrftir að láta vita að þú ætlaðir að mæta í húsið þitt, inn í þína eign. Hann er handhafi, hann á þarna prósentuhlut. Eitt helsta vandamál á Vesturlöndum og í hinum kapítalíska heimi, í markaðshagkerfi þar sem eru hlutafélög, er svokallaður umboðsvandi, varðandi umboð eiganda til stjórnenda. Stærsta vandamálið í hlutafélagarétti er að stjórnendur taka öll völd af hluthöfunum, þeir ganga bara um þetta eins og þetta sé þeirra eign. Það er ekkert talað um þessa miklu skerðingu. Ég ætla nú ekki að fara að tala beint um mannréttindi hérna en mér finnst þetta vera ansi hart. 

Frú forseti. Ég tel mig vera að svara andsvari en ekki að veita andsvar en það er kannski ekki alltaf alveg skýrt á hvorn veginn það gengur í þessu samtali sem við eigum hérna í andsvörum. Ég vil þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni aftur fyrir þessa umræðu. Þetta er sannarlega áhugavert. Þetta skerðir augljóslega réttindi og það skerðir möguleika eiganda hlutarins til að beita sínum rétti að þurfa að tilkynna að hann ætli að mæta á hluthafafund. Maður getur alveg ímyndað sér aðstæður þar sem honum dettur það ekki í hug eða það koma upp aðstæður, kemur eitthvað upp á sem veldur því að á síðustu stundu telur hann ástæðu til þess að mæta á slíkan fund. Það skýtur dálítið skökku við og það þykir, held ég, í eðli sínu undarlegt að hægt sé að setja svona reglur: Nei, þú mátt ekki mæta. Þess vegna hringir það líka viðvörunarbjöllum að lesa rökstuðning á borð við þennan þar sem er bara vísað í ákveðin rök en hvergi kemur fram neins staðar í málinu, hvergi, hver þau rök eru fyrir því að takmarka heimildir hluthafa með þessum hætti nema það hafi tíðkast í framkvæmd stundum og sums staðar. Þetta er svo sem ekki eina dæmið sem við sjáum um að verið sé að lögfesta hluti sem hafa tíðkast í framkvæmd en hafa verið gagnrýndir. Það getur vel verið að þetta hafi hreinlega sætt mikilli gagnrýni og jafnvel bent á að þetta væri ekki löglegt en þá er ekki gripið til þess ráðs að hætta ólögmætri háttsemi heldur er bara farið í það að lögfesta hina ólögmætu háttsemi. Við sjáum það víðar þó að ég ætli nú ekki að fara að skipta um umræðuefni í þessari mikilvægu umræðu. Ég vil bara þakka hv. þingmanni aftur fyrir samtalið.

Virðulegur forseti. Ég tel mig knúinn til að fara í fundarstjórn forseta og vekja athygli á því að mér skilst að búið sé að taka af dagskrá frumvarp til laga um Vísinda- og nýsköpunarráð. Ég veit ekki af hverju það er en ég vil taka fram að ég er t.d. með nefndarálit með breytingartillögu við þetta frumvarp sem ég tel mikilvægt að nái fram að ganga, þ.e. nefndarálitið. Veit forseti ástæðu þess að búið er að taka þetta frumvarp af dagskrá? Ég held að þetta sé frumvarp sem tekur við af lögum um svokallað Vísinda- og tækniráð sem mun heita Vísinda- og nýsköpunarráð sem er meira í takti við tímann. En mér þætti mjög fróðlegt að vita hvort búið sé að taka það endanlega af dagskrá fyrir jól eða ekki.

Forseti mun spyrjast fyrir um þetta. Þeim forseta sem nú er á forsetastóli er ekki kunnugt um hvers vegna málið var tekið af dagskrá.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni varðandi það að hér sé verið að breyta dagskrá í rauninni með mjög skömmum fyrirvara, ekki síst vegna þess að það gerðist akkúrat hérna áðan þegar gert var fimm mínútna hlé á fundi, eftir að við vorum búin að sitja í fjórar klukkustundir í atkvæðagreiðslu, að þá gátu þingmenn brugðið sér fram og fengið sér matarbita. Það sem gerist þá er að dagskránni er breytt og út detta ákveðnir liðir sem gerir það að verkum að þingmenn, sem áttu kannski ekki von á því að þurfa að fara upp í pontu og taka til máls alveg strax, þurftu að gjöra svo vel að leggja diskinn frá sér og hlaupa upp í pontu. Þetta er í sjálfu sér ekki stórmál en ég vil kannski gera athugasemd við það að fólki sé ekki gefið nægilegt svigrúm til að melta það sem er í gangi þegar verið er að breyta dagskrá. Það færi t.d. ekkert illa á því og góður bragur væri á að gera einfaldlega örstutt hlé á þingfundi þannig að þingmenn gætu undirbúið sig og annað slíkt. Svo ítreka ég bara gagnrýni mína sem kom fram hér rétt áðan um að við hefðum ekki fengið neinn matartíma, bara fimm mínútna kvöldmatartíma.

Forseti hefur fengið skýringar á því hvers vegna 13. dagskrármálið var tekið af dagskrá en það var vegna þess að verið var að prenta upp breytingartillögu. Málið mun koma aftur á dagskrá þegar þingskjöl eru tilbúin.

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að ítreka hluta af því sem ég sagði þegar ég kom hingað upp í fundarstjórn áðan. Núna eftir þessa dagskrárbreytingu sem átti sér stað á mjög stuttum tíma og með mjög skömmum fyrirvara veltir maður einfaldlega fyrir sér hvert sé plan næstu daga, hvenær við munum klára þessar umræður og atkvæðagreiðslur sem við þurfum að klára áður en þingið fer í jólafrí. Tíminn er skammur og mörg mál eru á dagskrá sem á eftir að klára. Ég hefði haldið að við myndum nota tímann sem við höfum hér í kvöld, fyrst allir voru komnir saman í atkvæðagreiðslu, til að klára málin sem eru á dagskrá. En ég velti einfaldlega fyrir mér hvert planið sé og hvort það sé enn þá að klára öll mál fyrir föstudaginn þann 16.

Forseti. Nú er einmitt kominn sá tími árs þar sem verið er að reyna að drífa mál í gegn í rauninni bara til að klára þau, þrátt fyrir ýmsar ábendingar um ágalla. Við höfum verið að glíma við það þó nokkuð oft á undanförnum misserum að taka aftur til okkar mál sem þarfnast villulagfæringa. Nú erum við með tollamálið eftir sem búið er að finna svona tvær villur í. Þetta er endalaust langt skjal með risastórri töflu og ég veit ekki hvað mörgum tölum. Líkurnar á því að þar með séu villurnar búnar eru hverfandi en búið er að finna tvær með örstuttum fyrirvara. Við vitum af stjórnarskrárlegum vandamálum varðandi útlendingamálið t.d. Við vitum af þeim en það var ekki metið, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, það stendur sérstaklega að ekki hafi þótt tilefni til þess. 

Forseti. Ég byrja á að þakka forseta góða fundarstjórn sem lýsir sér í því að þegar hún var spurð hvað málið væri með að 13. dagskrármálið hefði horfið af dagskrá þá svaraði forseti nokkrum mínútum síðar. Við eigum ekki alltaf von á slíkri greiðvikni frá forsetum en þetta er auðvitað til fyrirmyndar. Mig langar að víkja aðeins að 16. dagskrármálinu sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson benti einmitt á að fundist hefðu tvær villur í. Þetta hefur ekki komið fram svo ég viti á opinberan máta þannig að mér þætti ágætt að fá staðfest frá forseta að svo væri. Málið var jú vissulega prentað upp til að leiðrétta einhverja villu varðandi skammstöfun en síðan eru einhverjar villur í þeim tölum sem fram koma með málinu. Þá er nú voðinn vís vegna þess að þetta frumvarp er 412 síður af töflum með tölum og skammstöfunum og engu öðru. Þannig að ef það er einhver villupúki í því máli sem ríkisstjórnin er að koma með löngu eftir alla fresti og vill fá afbrigði til að klára fyrir jól þá velti ég fyrir mér hvort ríkisstjórnin sé bara að setja þinglok í uppnám með eigin slugsaskap.

Frú forseti. Ég ætla að taka undir það sem kom fram í máli hv. þingmanna Björns Levís Gunnarssonar og Andrésar Inga Jónssonar varðandi 16. dagskrármálið sem við vorum einmitt tilbúin að fara að ræða hér þegar við stukkum í matarhlé. Svo var ákveðið að hoppa yfir það og þá þurftum við að gjöra svo vel og vera tilbúin í næsta. Ég ætla bara að nefna þetta sem dæmi. Þá er ástæðan akkúrat áhugaverð fyrir því að það var tekið út á þessum tímapunkti, vegna einhverra villna sem fundust. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, það hafa fundist villur í fleiri málum, misalvarlegar, sem hafa bæði valdið svona breytingum á dagskrá og annað en munu líka valda vandkvæðum við afgreiðslu mála hér í þingsal. Ég vil bara benda á að það er hætt við því að þetta gerist þegar verið er að koma með svona mörg mál. Meiri hlutinn er að koma með mörg mál algerlega á síðustu stundu núna, mál sem eru tímaviðkvæm en hefðu ekki þurft að vera það, sem hægt var að sjá fyrir með miklu meiri fyrirvara að þyrftu að koma fyrir þingið fyrir áramót. 

Forseti vill minna hv. þingmann á ræðutíma sem er ein mínúta þegar fundarstjórn forseta er rædd.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að það virðist vera sem nefndarálit með breytingartillögu sem ég var með hafi borist of seint. Ég hef það mér til málsbóta að það barst frá nefndasviði þegar ég var kominn í þingsal í atkvæðagreiðslu sem tók fjóra og hálfan tíma þannig að mér vannst ekki tími til að skoða síðustu athugasemdir frá nefndasviði. Ég hélt að ég væri kominn með fullbúið nefndarálit en svo var ekki. Varðandi að það hafi fundist villa í frumvarpi um tollamál þá tek ég hattinn ofan fyrir hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni að hann skuli hafa fundið villu í því skjali vegna þess að það er alveg gríðarlega langt. Þetta eru töflur upp á tugi blaðsíðna og það væri gaman að vita hvar þessi villa er. Er hún í einum af dálkunum sem eru þarna undir? Það væri mjög fróðlegt að vita það vegna þess að þetta er enginn smá doðrantur sem er þar undir og gríðarlega langt skjal. 

Forseti. Ég vil aðeins bera af mér sakir, það var ekki ég sem fann þessa villu en frétti af afspurn að það hefði fundist villa. Ég hef rétt náð að opna og byrja að renna í gegnum þetta frumvarp. Svo var ég svo hissa þegar ég sá alltaf fleiri og fleiri töflur og tölur. Þá kíkti ég hversu langt ég væri kominn inn í skjalið á skrunstikunni og þá var ég kominn upp í svona 10%. Ég fékk smá sjokk yfir því hvað ég væri eiginlega að fara að skoða þannig að ég lokaði því í snarhasti. Ég vorkenni öllum þeim sem þurftu að setja þetta upp sem einhvers konar þingskjal og hvað þá að reyna að villuprófa það. Það var mjög áhugavert fyrir nefndina að fara einhvern veginn í gegnum það hvernig svona skjal verður til upp á sannreyningu á því að gögnin séu rétt. Þegar það finnst villa í svona tegund af skjali þá er svo líklegt að sú villa hafi einhvern veginn undið upp á sig, annaðhvort með svona afritunarvillu eða einhverju því um líku. Höfum því vara á.

Forseti. Ég hef ekki náð að komast í þetta mál áður í umræðunni, ég hef verið fastur í fjárlagaundirbúningnum. Það er gott að geta komist aðeins í þetta hérna á seinni stigum, sérstaklega af því að athugasemdir mínar upplýsa okkur dálítið um hugarfar og skort á ákveðinni þekkingu í stjórnkerfinu, í stjórnsýslunni, sem ég tel vera mjög mikið vandamál. Við erum með Stafrænt Ísland sem er mjög metnaðarfullt verkefni og eftir því sem ég best veit vel skipað fólki sem kann þetta en stofnanirnar eru margar, þetta eru rúmlega 160 stofnanir, og lögin eru mörg og þetta er ekki það stórt teymi sem getur gert ábendingar um hver einustu stafrænu áform eða stafrænar áætlanir sem er verið að gera. Hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson benti á það sem nefnt er í 7. gr. en þar á lagagreinin að orðast svona, með leyfi forseta „Ársreikningum og samstæðureikningum skal skilað rafrænt til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur.“ Lagagreinin sjálf er mjög góð. Hún er í rauninni mjög opin til ákveðinnar útfærsla en útfærslan, eins og er fjallað um hana í greinargerðinni, á 7. gr., er þannig, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er eins og fyrr segir lagt til að ársreikningum verði skilað rafrænt, þá annaðhvort á pdf-formi eða þegar um örfélög er að ræða einfaldari útgáfu af ársreikningi sem byggist á skattframtali félagsins.“ Þessi einfaldari útgáfa er væntanlega nær því að vera í rauninni rafræn útgáfa því að pdf-skjal er mjög flókið hvað varðar aðgengi að upplýsingunum sem eru í skjalinu. Þær eru ekki mjög aðgengilegar fyrir í fyrsta lagi mannsaugu og fyrir gagnavinnslu eru þær yfirleitt mjög óaðgengilegar því þegar þú færð pdf-skjal frá tveimur mismunandi aðilum þá nærðu yfirleitt ekki með sömu forritum að ná í sömu upplýsingarnar úr báðum skjölum. Ef þú vilt kannski ná í skuldastöðu allra fyrirtækja í ársreikningaskrá þá er það ekki séns. Það er enginn gagnagrunnur þarna ef þú þarft að fara í gegnum og skanna pdf-útgáfurnar af ársreikningum, jafn mismunandi útgáfur og þær geta verið. Lagagreinin hér sem slík gefur möguleikann á því að þessi rafrænu skil séu betur útfærð. Mér finnst greinargerðin gefa til kynna þekkingarleysi. Það er rosalega nauðsynlegt að við förum að hugsa hlutina aðeins öðruvísi og út frá gagnamiðaðri hugsun. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um að hér þurfum við Ísland 2.0. Ég set það alltaf í svona samhengi veftækninnar. Það var talað um vefinn 2.0, á ensku Web 2.0, í kringum aldamótin eða svo. Nú erum við komin í útgáfu 4, 5 og 6 og hvað það nú er sem er í bígerð varðandi það hvernig við skiptumst á upplýsingum. Veraldarvefurinn var til að byrja með einmitt búinn til fyrir vísindamenn til að deila vísindagreinum og til þess að passa upp á það að tenglar vistuðust á milli þannig að það þyrfti ekki að fletta upp vísindagreininni eða niðurstöðunum sem vísað var í, það var hægt að smella á tengil sem færði þig á það skjal. Þannig var búið til ákveðið net skjala sem var hægt að klóra sig í gegnum eða labba á milli með tenglunum. Þessi hugsun hefur orðið þeim mun mikið stærri, hún er orðin svona fyrir öll gögn, ekki bara skjölin heldur textaeiningarnar rauninni í skjölunum, gagnaeiningarnar í skjölunum svo ég sé nákvæmari. Þá getur þú sagt, utan frá: Ég vil fá skuldastöðu allra fyrirtækja á landinu og þú færð það með einni einfaldri skipun. Ég vil fá raunverulega eigendur allra félaga á Íslandi og þú færð bara svar strax. Þú gefur skipun um að þú viljir fá raunverulega eigendur þessara tíu fyrirtækja og þú ert kominn með svar strax, ekki tíu mismunandi pdf-skjöl sem þú þarft að opna og skruna í gegnum, afrita inn í eitthvað annað skjal til að bera saman hvort þetta sé sama fólkið eða ekki. Það er þessi hugsun sem við þurfum að uppfæra í stjórnkerfinu, að pdf-skjöl eru ekki rafræn skil. Þetta er skannaður pappír, kannski aðeins meira en það, en næstum því þannig í rauninni og er í rauninni algjörlega gagnslaus þegar kemur að því að nota gögnin sem er verið að skila. Mig langar til að lýsa þessu betur, ég var með frumvarp fyrir einhverjum árum síðan þar sem átti að opna fyrirtækjaskrá. Fyrirtækjaskrá er með rafræn skil á því hvaða fyrirtæki eru skráð o.s.frv. og það átti að opna fyrirtækjaskrá þannig að það þyrfti ekki að borga til þess að fá niðurstöður úr rafrænni leit. Sama með ársreikningaskrá. Á þeim tíma tók þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, þetta inn í sitt frumvarp og gerði ársreikningaskrá opna þannig að núna getum við farið í fyrirtækjaskrá og leitað að fjárfestingafélaginu Máttur, við getum séð að það var stofnað 2005 og hvenær því var slitið. Við getum séð alla ársreikningana sem var skilað. Við getum smellt á það að kaupa ársreikninginn sem áður kostaði pening en núna förum við bara í körfuna og hölum niður pdf-skjalinu, í alvörunni, en við fáum það alla vega frítt. Þá getum við lesið yfir það og séð hvernig skuldastaða var á milli ára og ýmislegt svoleiðis en við þurfum að gera það allt handvirkt. Þessu tengt er að það vantar slíkan opinn aðgang að hluthafaskrá, sem er sérstaklega bagalegt út af því hversu sjaldan hluthafaskrá er uppfærð. Hún ætti að vera uppfærð í rauntíma þannig að við sæjum alltaf þegar hluthafar eru að breytast. Það að vera með fyrirtæki á Íslandi eða hvar sem er í rauninni eru upplýsingar sem allir eiga að hafa aðgang að alltaf. Ég hef séð það í fjölmiðlaumræðu t.d. að einhverjir fyrirtækjaeigendur hafa talað um að skuldastaða fyrirtækjanna þeirra sé einhvern veginn varin persónuvernd. Það er bara bull. Þetta er fyrirtæki, fyrirtæki sem ég og þú erum að kaupa eða eiga viðskipti við og við viljum vita og geta skoðað hvort fyrirtækið eða eigendur þess séu t.d. á einhvern hátt tengdir kennitöluflakki, eru með röð fyrirtækja sem hafa öll farið á hausinn. Þetta er bara nokkurs konar Trip Advisor eða eitthvað því um líkt, umsagnir um fyrirtækin. Það þarf að hafa þetta opnara, aðeins betra. Það hefði gert t.d. Bankasýslu ríkisins mjög auðvelt fyrir eða fjármálaráðherra þegar hann fær lista yfir alla þá sem eru að bjóða í t.d. Íslandsbanka, þá væri hann með allar upplýsingarnar strax aðgengilegar. Það er listi af fyrirtækjum og allar upplýsingar sem tengjast þeim fyrirtækjum streyma beint inn í þá fyrirspurn, t.d. fyrirspurn í fyrirtækjaskrá, um það hverjir eru raunverulegir eigendur. Hver er fjárfestingarvelta þeirra eða því um líkt, standast þeir samkvæmt þeim skilyrðum grunnkröfur um að vera hæfir fagfjárfestar eða ekki? Það er einfaldlega bara merkt út frá gögnunum hvað á við og hvað ekki. Þegar ráðherra sér að hér er eitthvað sem á ekki alveg við þá getur hann spurt nánar um það: Hvernig virkar þetta, er þessi hæfur fagfjárfestir? Hann uppfyllir ekki þessi skilyrði. Það getur komið raunhæf útskýring á því af hverju viðkomandi aðili sé hæfur fjárfestir eða ekki, en upplýsingarnar eru aðgengilegar á miklu einfaldari og sjálfvirkari hátt og með tímanlegum hætti. Ég myndi vilja sjá þessa hugsun ganga út í allar stofnanir hins opinbera. Við þurfum að breyta þessu frá grunni, hvernig við nálgumst og skipuleggjum gögn og aðgengi að gögnum og upplýsingum eins og er. Við sjáum í þessu frumvarpi hversu stutt við erum komin á þeirri leið. Ég fæ dálítið fyrir hjartað þegar ég sé þetta, minn bakgrunnur er í gæðaeftirliti og tölvuleikjum og vinnslu gagna, t.d. að vinna með bankaupplýsingar og stórar miklar markaðsupplýsingar vegna tölvuleikja, þar sem ég var að gera markaðsgreiningar á kaupum og sölum á vörum eða notkun á ákveðnum gæðum í leiknum. Þetta eru nefnilega upplýsingar sem við ættum að vera að nota í alvöruhagkerfinu, ekki bara í platleikjahagkerfinu heldur í okkar eigin hagkerfi. Við getum gert hlutina miklu betur, miklu hagkvæmar og miklu hraðar af miklu meiri gæðum sem kemur í veg fyrir villur. Kunningi minn sagði mér t.d. þá sögu, hann var að vinna í bönkum fyrir hrun, að þau sendu uppfærslur á Fjármálaeftirlitið, sendu einhver excel-skjöl á vikufresti eða eitthvað svoleiðis um ákveðna stöður og því um líkt og tóku ekki eftir því að það vantaði óvart tvö núll eða hvort það voru tvo aukanúll í einhverri færslu. Fjármálaeftirlitið tók ekkert eftir því. Bankinn lagaði það tveimur vikum seinna og sendi leiðréttingu. Æ, fyrigefið. Þetta sýnir okkur líka hversu erfitt eftirlitið er með öllum þessum upplýsingum þegar við erum að glíma við þær á pappírsformi eða þess vegna í excel-skjölum eða á pdf. Þetta er ekki rétt leið til að nálgast það hvernig við deilum og dreifum gögnum og það gerir okkur svo rosalega erfitt fyrir. Hérna á Alþingi erum við með svokallað Alþingi-xml., það er vefsíða, og er með upplýsingum um ýmiss konar skjöl og fundargerðir og fleira sem er hægt að lesa ýmsa hluti úr. Ég hef t.d. notað það til að búa til mætingareinkunn hjá þingmönnum í nefndir. Maður sér að það er munur miðað við fyrri ár, áður en ég fór að safna þeim upplýsingum og setja þær saman og birta þær, eftir það betrumbættist mæting þingmanna í nefndir gríðarlega. Allt í einu varð miklu betri mæting þingmanna í nefndir, bara af því að það var verið að halda mætingarlista sem allir sáu og var aðgengilegur öllum. Áður var hann ekki aðgengilegur. Það þurfti að fara inn í hverja fundargerð fyrir sig, það þurfti að púsla saman tímanum þegar viðkomandi mætti o.s.frv., og þegar farið var lengra aftur var ekki einu sinni skráð klukkan hvað fólk var að koma á fundi eða yfirgefa fundi. Við getum gert svo miklu meira. Ég held að það sé algerlega nauðsynlegt að við byrjum á því sem allra fyrst og þá þarf að innleiða þennan hugsunarhátt í stofnanirnar hjá okkur þannig að þær geri ekki ráð fyrir því að þessu verði bara reddað með pdf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína sem var mjög fróðleg að mörgu leyti. Ég veit að hann hefur unnið í tæknigeiranum og gott ef hann er ekki forritari. Hann nefndi 7. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „4. málsl. 1. mgr. 109. gr. laganna orðast svo: Ársreikningum og samstæðureikningum skal skilað rafrænt til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur.“ Síðan ef maður skoðar athugasemdir við 7. gr. þá segir að í ákvæðinu sé lagt til „að ársreikningum verði skilað rafrænt, þá annaðhvort á pdf-formi eða þegar um örfélög er að ræða í einfaldari útgáfu af ársreikningi sem byggist á skattframtali félagsins. Hér er um að ræða skil á rekstraryfirliti og efnahagsyfirliti byggð á skattframtali félagsins í gegnum vef Skattsins með „hnappnum“.“ Getur hv. þingmaður útskýrt þennan fræga hnapp fyrir mér? Mér finnst vanta allar útskýringar um hvað þessi hnappur þýðir og einnig þetta með pdf-formið. Nú hef ég skilið pdf-form þannig að t.d. gervigreind geti ekki lesið af pdf-formi og með því að skila inn svona rafrænt sýnist mér þetta vera eingöngu til hagsbóta fyrir starfsmenn Skattsins, sem er mjög mikilvægt að sjálfsögðu, að þeir þurfi ekki að fara að skanna inn pappír. En við getum ekkert unnið með þetta rafræna form, er það? Ég get ekki séð að við getum aflað upplýsinga úr þessu pdf-formi.

Forseti. Nei, ég kannast ekkert við þennan hnapp enda hef ég ekki átt lítið fyrirtæki eða örfyrirtæki eða skilað neinu þar inn. Ég vona að það sé möguleiki til að skila ársreikningaskrá á réttan stað, það sé þannig hnappur: Vinsamlegast klárið fyrir mig alla aðra pappírsvinnu og rafræn skil sem ég þarf að gera með tilliti til þeirra upplýsinga sem eru í skattframtalinu. Skattframtalið er í rauninni gott dæmi um það hvernig þú ert kominn með allar tölur á rétta staði í gagnagrunnum og þess háttar og gögnin eru mjög aðgengileg fyrir tölvur. Það er hægt að lesa gögn úr pdf-skjölum. Það fer eftir því hvernig pdf-skjalið er gert, það er hægt að gera það á þó nokkuð marga mismunandi vegu. Það er hægt að lesa það á forritanlegan hátt. En eitt pdf-skjal þarf ekki að vera eins og annað pdf-skjal þó að þau líti jafnvel eins út. Þú getur tekið pdf-skjal, fyllt inn í eyður sem þar eru, svona forritunarlega séð, til þess að fylla inn, þú getur prentað það út og skannað og faxað til viðkomandi stofnunar, sem sagt ársreikningana, og þá ertu búinn að loka í rauninni öllum forritanlegu svæðunum og aðgenginu að þeim. Þetta er nákvæmlega sama pdf-form sem þú sendir annars vegar rafrænt með tölvupósti eða með faxi eða hvernig sem þú gerir það. Og af því að þetta er ársreikningur, þá er kannski eitthvert endurskoðunarfyrirtæki með sína útgáfu í sínu bókhaldsforriti eða einhverju því um líku sem er öðruvísi en hjá einhverjum öðrum. Samkvæmt þessari lagagrein er það eitthvað sem ársreikningaskrá gæti gert ákveðinn staðal um, að þetta verði að vera með þessu fyrirkomulagi. Þá getur þú breytt útlitinu þó að innihaldið, efnislegu gögnin, sé það sama.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svarið við spurningu minni. Það er greinilegt að hann þekkir vel til pdf-formsins og þetta er mjög mikilvægt form að sjálfsögðu. Í þessu frumvarpi er verið að leggja til að ársreikningum og samstæðureikningum skuli skilað rafrænt til ársreikningaskrár í samræmi við reglur sem ársreikningaskrá setur. Mér finnst vanta þarna möguleika og skyldu fyrirtækjanna að senda ársreikninga og samstæðureikninga rafrænt þannig að hægt sé að afla gagna, þannig að stjórnvöld geti aflað gagna frá fyrirtækjum, t.d. um fjárfestingar. Við erum nú félagar í fjárlaganefnd og þar hafa komið upp t.d. fjárfestingar atvinnuvega og atvinnulífsins og hvers eðlis þær eru og annað slíkt og þar hefur meira að segja komið fram að það liggi ekki fyrir upplýsingar um þær. Það er grundvallaratriði hvað varðar hagstjórn að vita hverjar fjárfestingar fyrirtækja eru og í hvað þær eru að fara. Við erum kannski með viðskiptahalla og það getur verið vegna fjárfestinga þar sem við erum að fjárfesta í atvinnutækjum sem munu skila okkur auknum hagvexti síðar, sem getur borgað upp skuldirnar seinna. Ég get tekið dæmi: Bandaríkin voru rekin áratugum saman með viðskiptahalla við útlönd þegar þau voru að vaxa eftir borgarastyrjöldina. Telur hv. þingmaður ekki rétt að í þessu frumvarpi komi fram að við förum alla leið og skyldum fyrirtæki til að skila inn ársreikningum og samstæðureikningum á ákveðnu stöðluðu formi jafnvel þar sem er t.d. hægt að lesa út úr fjárfestingarnar, hversu miklir peningar eru settir í þær og á hvaða sviðum fjárfestingarnar eru? Líka varðandi aðrar upplýsingar, t.d. varðandi hallarekstur þannig að við getum borið saman hvernig staðan er í efnahagslífinu á hverjum tíma. Ég tel þetta í sjálfu sér mjög mikilvægar upplýsingar og það væri gott að heyra álit þingmannsins á þessu.

Forseti. Jú, einmitt. Ég held að lagagreinin sé nægilega góð í rauninni til að það sé hægt að framkvæma þetta á þann hátt sem hv. þingmaður lýsir. Greinargerðin hins vegar sýnir okkur ákveðna þröngsýni varðandi það hvað er hægt að gera með tækninni, lýsir mjög gömlu sjónarhorni á það hvernig við deilum upplýsingum okkar á milli. Það kemur mér ekkert á óvart, alls ekki. Við þurfum að leggja rosalega mikið á okkur til að uppfæra þá þekkingu í stjórnkerfinu, það gerist ekkert sjálfkrafa. Það er mjög eðlilegt að stjórnsýslan hafi þessa þekkingu miðað við það að við höfum ekki verið nægilega góð í að uppfæra þá þekkingu á undanförnum árum, í rauninni vel fyrir hrun. Þetta er algerlega fyrir hrun þekking á gagnadreifingu eða gagnageymd og þess háttar. Ég vonast til þess að fyrst að það á að setja upp þessa staðla þá verði Stafrænt Ísland kallað til til þess að ráðleggja um það hvernig er best að gera það. Það er í rauninni rosalega einfalt. Það eru bara skilgreind ákveðin gagnasvæði og tegund þeirra gagna sem á að skila í þeim gagnasvæðum. Þetta er bara einfaldur listi. Hann er kannski mjög langur en hann er í rauninni mjög einfaldur þannig að það er ekki flókið að gera þetta.

Virðulegi forseti. Mér fannst mjög athyglisvert það sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson sagði þegar hann var að tala um rafræn skil og hvað væru rafræn skil. Þegar hann sagði að pdf-skjal væri ekki rafræn skil þá verð ég að viðurkenna að það vakti mig nú bara til umhugsunar, hvort rafræn skil séu bara það sem hægt er að senda í tölvupósti, hvort það flokkist í raun undir rafræn skil. Ég held að við séum mjög mörg þar. Ég verð að viðurkenna að þetta vakti mig til umhugsunar því auðvitað eru það ekki rafræn skil í rauninni. Það er bara önnur tegund af pappír þar sem þú ert með skjal sem er ekki gagnvirkt á nokkurn einasta hátt. Ég fór að velta fyrir mér að þú átt að geta verið með eitthvað sem er í rauninni lifandi skjal, má segja, sem þú ert að vinna í þangað til að þú lokar því og skilar því inn. En fram að því er það lifandi skjal og þú getur notað til þess að vinna í, til að sækja upplýsingar. Í staðinn fyrir að þú værir með pdf-skjal þar sem þú þyrftir að fara og fletta í gegnum langan bunka og leita að hinu og þessu þá getur þú látið ákveðin forrit bara gera þetta fyrir þig og svo skilað út frá því. Það er hægt að sækja upplýsingar beint og það minnkar hættuna á villum, í staðinn fyrir að þurfa að ná í þær og skrifa og skrá þær upp á nýtt sem eykur hættuna á vitleysum og öðru. Er þetta rétt skilið hjá mér, er ég að skilja þingmanninn rétt með þessu sem ég er að segja hérna? Og er rétt skilið hjá mér að það að skila inn pdf-skjali séu hreinlega ekki rafræn skil?

Herra forseti. Lykilatriðið held ég í andsvari hv. þingmanns var orðið skjal. Þar erum við komin dálítið villur vegar hvað gagnadeilingu varðar. Það að deila gögnum er ekki að deila skjali. Skjal er eitthvað sem þú fyllir með gögnum. Þú byrjar kannski með word-skjal og svo fyllir þú það af gögnum. Gögnin eru málsgreinar, orð og setningar og þess háttar. Það eru gögnin í skjalinu. Þú getur hent skjalinu til hliðar en verið með gögnin áfram óháð skjalinu. Það er það sem er lykillinn í þessu. Við viljum geta deilt gögnum á milli og okkur er sama um skjalið. Það kemur málinu bara ekkert við. Það þýðir að þú ert með upplýsingar í þínu excel-skjal eða eitthvað svoleiðis og þegar þú sendir gögnin til mín þá get ég opnað þau í vafranum mínum, í skjali þar. En gögnin sem eru á bak við eru þau sömu. Þá komum við að hugtökum eins og sniðmáti gagna og þess háttar, xml eins og hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson talaði um áðan eða json eða eitthvað svoleiðis, þ.e. skipulaginu á því hvernig gögnin eru merkt. Vefskjal er t.d. með html-merktan texta. Þá er búið að segja: Hérna er titill skjalsins og þar innan við er efni eða gögn þess titils.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að nú fór hv. þingmaður alveg með mig. Ég skil hvað hann er að segja, það er að sjálfsögðu, þegar þetta er sagt svona, munur á gögnum og skjali. En hitt er svo annað, þ.e. að senda gögnin án þess að senda skjalið. Það er eitthvað sem er aðeins fyrir ofan mig akkúrat núna að átta mig á hvernig er gert. Ég ætla bara að viðurkenna það að ég er komin út á eitthvert dýpi sem ég þekki ekki alveg. Ég tel mig svona sæmilega tölvufæra og af því að ég hef ágætisþekkingu á hvernig excel alla vega virkar þá skil ég að þar ertu náttúrlega alltaf að setja inn gögn, þú nærð í gögn, þú skrifar yfirleitt ekki inn tölur þar heldur nærð í þær og tengir saman og allt þetta. Það skil ég. En engu að síður, ef ég væri að senda þau gögn áfram þá væri ég að senda skjalið. Ég veit ekki alveg hvað ég á að segja og hvernig ég á að spyrja út í þetta vegna þess að ég er pínu villt núna og ætla að láta þetta duga í bili.

Virðulegur forseti. Það er bara mjög eðlilegt því að þetta er ekkert svo gamalt, þetta er tiltölulega nýlegt í okkar daglega umhverfi. Kannski er einfaldasta dæmið sem ég get tekið það að ef við erum að senda gögn úr textaskjali okkar á milli þá finnst mér kannski eðlilegt þegar ég set gögnin inn í mitt skjal að þau birtist í Arial-stafagerð á meðan hv. þingmaður myndi vilja birta þau í Droid Serif-stafagerð eða einhverju svoleiðis. Við erum með sömu gögnin en þau líta öðruvísi út þegar við berum saman skjölin okkar. Stofnuninni er alveg sama hvaða leturgerð hv. þingmaður notar í sínu skjali, hún vill bara fá gögnin og geta sýnt þau á vefsíðu sinni eða því aðgengi sem hún deilir til allra annarra óháð því hvaða leturgerð þau vilja nota þegar þau skoða gögnin. Þetta er svona einfaldasta dæmið, einfaldasta útgáfan. Við þekkjum þetta líka mikið í tölvupóstum. Stundum fáum við mjög skrýtna tölvupósta þar sem línurnar ná ekki alla leið, stundum hálfa leið. Það eru mismunandi sniðmát á þessu sem gera það að verkum að tölvupóstsforritið hjá öðrum pakkar inn útlitinu á gögnunum með gögnunum sjálfum þannig að þegar pósturinn opnast hjá næsta þá reynir forritið að herma eftir en kann ekki á það og þetta birtist skringilega. Skjalið er vandamál. Við viljum gögnin.

Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé um mjög áhugavert og mikilvægt mál að ræða, þessi breyting á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög og lögum um ársreikninga. Hlutafélagaformið er sennilega eitt mikilvægasta form sem er til í heiminum, a.m.k. á Vesturlöndum og í hinum frjálsa heimi, í markaðshagkerfum og blönduðum hagkerfum líkt og hinu íslenska. Við getum talað um blandað hagkerfi á Norðurlöndunum, þar með talið á Íslandi, vegna þess að þetta eru velferðarsamfélög, þ.e. blanda af markaðshagkerfi og velferðarhagkerfi þar sem er stór ríkisrekinn hluti til reksturs á skólakerfi, heilbrigðiskerfi og almannatryggingakerfi, kerfi sem rekin eru af ríkinu með fjárlögum. Það er náttúrlega ákveðinn áætlanabúskapur, þar sem áætlun er til hvers árs, og síðan erum við með fjármálaáætlun og fjármálastefnu þar sem fjármálaáætlun er til lengri tíma. Hlutafélag er félag sem er stofnað í kringum fyrirtæki í atvinnurekstri. Einkenni félagaformsins er að félagið telst lögaðili sem er aðskilinn frá eigendum sínum, hluthöfunum. Þessi aðskilnaður er gríðarlega mikilvægur. Hluthafar bera ekki persónulega ábyrgð á skuldbindingum félagsins umfram það fé sem þeir leggja til í upphafi til félagsins. Þessi takmarkaða ábyrgð er grundvöllurinn, fyrirtækin og hlutafélögin geta þá tekið meiri áhættu en einstaklingarnir. Það er búið að takmarka áhættuna í rekstrinum við það fjárframlag sem hver einstakur hluthafi leggur til þannig að hann er ekki að fara persónulega á hausinn og missir ekki aleiguna, heimili sitt og lífsviðurværi. Það er grundvallaratriði. Annað grundvallaratriði er að lögaðili er aðskilinn frá eigendum sínum, hluthöfunum. Þetta hefur skapað ákveðinn vanda, svokallaðan umboðsvanda eða, með leyfi forseta, „principal-agent problem“, sem felst í því að stjórnendurnir, stjórn fyrirtækjanna sem fær umboð frá eigendunum sínum á hluthafafundum sem er æðsta stofnun og vald hlutafélags, taka oft völdin, sérstaklega í stærstu fyrirtækjum heims og stórfyrirtækjum hér. Það er í raun stjórnin og framkvæmdastjórarnir sem ráða öllu en ekki eigendurnir, nema þeir eigi meira en helming í fyrirtækinu eða ráðandi hlut. Þessi vandi er mjög mikill og við getum séð þetta t.d. í bónusgreiðslum, þar sem stjórnir eru að ákveða ákveðnar bónusgreiðslur til framkvæmdastjóra og æðstu stjórnenda sem einstakir hluthafar geta ekki haft áhrif á. Þetta er vandi sem hefur verið pælt í a.m.k. frá því eftir síðari heimsstyrjöld, sérstaklega eftir 1960 eða 1970, svo ég tali nú ekki um eftir 1980 þegar „laissez-faire“ eða frjálshyggjan tók völdin með Thatcher og Reagan. Þetta frumvarp sem hér liggur fyrir inniheldur svolítið sérstakt ákvæði í 1. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Við 80. gr. laganna“ - þ.e. laga um hlutafélög - „bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilt að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika. Fundarboð skal innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðisréttur hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur.“ Hér er ákveðin takmörkun á eignarrétti hluthafans í hlutafélaginu. Hann þarf að tilkynna þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal eigi vera lengri en ein vika, þ.e. að stjórnendur fyrirtækisins sem eru að skipuleggja hluthafafund geta sagt við eigendurna, hluthafana: Heyrðu, við ætlum að halda hluthafafund eftir tvær vikur en þú verður að vera búinn að skrá þig til að geta beitt hluthafarétti þínum, hluta eignarhalds þíns. Til að geta gert það verður þú að vera búinn skrá þig á fundinn innan ákveðins tíma, þó ekki lengri en sjö daga. Þetta er takmörkun á eignarrétti hans, á hlutafé. Ef hann skráir sig ekki innan tiltekins tíma, þess skilyrðis sem stjórnin setur sem skipuleggur hluthafafundinn, þá getur hann ekki nýtt þennan rétt sinn samkvæmt þeim hlutafélögum sem hann á, rétt sem hann á sannarlega samkvæmt eign sinni. Þetta er skerðing á rétti hluthafans. Ég vil benda á, eins og kemur fram í frumvarpinu, að í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 32/1978, um hlutafélög, var með leyfi forseta, „í 3. mgr. 60. gr. lagt til að félagi yrði veitt heimild til að ákveða í samþykktum að hluthafi yrði að tilkynna þátttöku sína í hluthafafundi innan ákveðins tíma fyrir fund, sem ekki skyldi vera lengri en þrír sólarhringar, ef hann vildi tryggja sér rétt til fundarsetu.“ Þetta er árið 1978 og í athugasemdum með frumvarpinu sagði að ákvæðinu væri ætlað að veita stjórn möguleika á hæfilegum tíma fyrir hluthafafund til undirbúnings hans. Framangreindu ákvæði var hins vegar breytt við þinglega meðferð frumvarpsins og ákvæðinu breytt í núverandi horf. Það var gert með því að taka út tilvitnaðan texta, þessa heimild til að ákveða í samþykktum að hluthafi yrði að tilkynna þátttöku í hluthafafundi innan ákveðins tíma, innan þriggja sólarhringa að hámarki. Af hverju er þetta ákvæði tekið út? Jú, eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Í nefndaráliti fjárhags- og viðskiptanefndar efri deildar Alþingis (99. löggjafarþing, mál 49, þingskjal 476) sagði um breytinguna að ákvæðið þætti óheppilegt og fæli í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa.“ Núna, 24 árum seinna, er verið að lögleiða ákvæði sem var talið óheppilegt og fæli í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa samkvæmt frumvarpinu, samþykki Alþingi það. Mér finnst vanta alla umfjöllun um þessa miklu skerðingu á rétti hluthafa sem hér er verið að leggja til í 1. gr. Engin umfjöllun er um þessa miklu skerðingu sem ég hef aðeins drepið á. Verið er að skilyrða eignarrétt hluthafans, skilyrða vald hans samkvæmt eign hans í hlutafénu, hann geti ekki notað það nema hann tilkynni sig á hluthafafund þar sem kveðið er á um frestinn í samþykktum. Hann má reyndar ekki vera lengri en vika. Í ákvæðinu 1978 mátti hann ekki vera lengri en þrír sólarhringar. Við erum komin upp í viku núna. Við erum farin úr þremur sólarhringum upp í sjö sólarhringa og því tel ég að það gangi allt of langt að hafa hámarkið viku. Árið 1978 voru réttindi, meira að segja mannréttindi, ekki komin í þau gríðarlegu umskipti sem hafa átt sér stað en hér erum við að skerða rétt hluthafanna til að mæta á hluthafafund. Af hverju má hluthafi ekki bara mæta á fund ef honum sýnist svo? Það getur vel verið að hann komist ekki í það eða eitthvert atvik eigi sér stað sem geri það að verkum að hann vilji skyndilega mæta á fund, hann fær kannski allt í einu vitneskju um fundinn og vill bara mæta samdægurs. En hann getur ekki gert það af því að hann var ekki búinn að tilkynna sig fyrir jafnvel sjö dögum síðan. Þessi skerðing sem var talin óheppileg og fela í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa árið 1978 er það enn í dag. Þetta er nákvæmlega sama skerðing í dag en hún er meira að segja bara miklu meiri. Ég tel að það vanti algjörlega umfjöllun um þessa miklu skerðingu. Einnig verð ég að benda á það sem segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Hvað sem líður þessum ummælum standa ákveðin rök til þess að hlutafélög geri hluthöfum skylt að tilkynna þátttöku sína á hluthafafundi, þ.m.t. aðalfundi, enda munu þess vera ýmis dæmi úr framkvæmdinni þótt þessi möguleiki sé ekki orðaður berum orðum í lögunum.“ Þar sem segir: „Hvað sem líður þessum ummælum standa ákveðin rök til þess að hlutafélög geri hluthöfum skylt að tilkynna þátttöku sína á hluthafafundi,“ hvaða rök eru það? Hvernig væri að koma fram með rökin? Þau eru ekki í þessu frumvarpi svo það liggi fyrir. Ég kalla eftir því að þessi rök komi fram. Ef við skoðum norrænu lögin - það eru allt lönd sem við berum okkur saman við og við viljum vera hluti af hinum norrænu velferðarsamfélögum og þeim blönduðu hagkerfum sem þar eru - þá er mikilvægt að horfa til hlutafélagalaga í þessum ríkjum. Í dönsku lögunum er t.d. svipað ákvæði og hér er lagt til en þó er grundvallarmunur á. Dönsku lögin ná bara til aðalfunda. Mjög mikill munur er þar á. Þó er heimilt að ákveða í samþykktum framangreindra félaga að skráning skuli fara fram eigi síðar en þremur dögum fyrir fundinn. Þar er gefinn ákveðinn frestur en það er munur á hluthafafundi og aðalfundi. Hérna í dönsku lögunum er þetta bara bundið við aðalfundi, ekki alla fundi. Í sænsku lögunum er kveðið á um að ákveða megi í samþykktum félags að hluthafi verði að tilkynna þátttöku sína á - hvaða fund? - aðalfund félagsins eigi síðar en þann dag sem tilgreindur er í fundarboði sem síðasti skráningardagur til þátttöku á fundinum en þann dag megi ekki bera upp á sunnudag, aðra almenna frídaga, laugardag, sumarsólstöður, aðfangadag eða gamlársdag og skuli vera fimm dögum fyrir aðalfundinn. Hér er bæði kveðið á fimm daga frest fyrir aðalfund, ekki viku að hámarki, og einungis talað um aðalfund. Í norsku lögunum er kveðið á um að ákveða megi í samþykktum hlutafélags að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku á aðalfundi félags, ekki á hluthafafundi, innan tiltekins tíma en sá tími skal ekki vera lengri en fimm dagar fyrir fundinn og skal tímamarkið tilgreint í fundarboði. Hér er líka bara fjallað um aðalfund. Við erum að ganga of langt með þessu ákvæði í 1. gr. svo það liggi fyrir. Ég tel að með því að ganga lengra, taka hluthafafund og hafa viku, séum við að ganga lengra en félagar okkar á Norðurlöndum, þau ríki sem við berum okkur saman við, í jafn mikilvægri löggjöf og hlutafélagalög eru. Ég get ekki séð að það séu rök fyrir því að hluthafi geti ekki mætt á almennan hluthafafund án þess að kveðið sé á um að hann skuli skrá sig jafnvel viku, sex eða sjö dögum, fyrir. Mér finnst það of mikil takmörkun á rétti hluthafans sem á hlutabréf, sem er stjórnarskrárvarinn réttur hans. Eignarrétturinn er friðhelgur og þá er verið að skilyrða og takmarka réttinn samkvæmt hlutafénu sem hann á í jafn mikilvægu félagaformi og hlutafélög eru. Ég get ekki séð annað en að þessu sé beint gegn almennum hluthöfum, ekki stóru hluthöfunum - ef einhver á yfir 50%, fer með ráðandi hlut, þá ræður hann stjórn algerlega og hefur öll tögl og hagldir. Þetta er skerðing á hlutafélagalýðræðinu, skerðing á lýðræði hlutafélaga. Þessi skerðing er ekki nægilega rökstudd í þessu frumvarpi. Þar sem talið var óheppilegt og fela í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa á líka við í dag. Ég tel að rétt hafi verið gert á sínum tíma, að fella út ákvæðið frá 1978, og það var vel gert. Mig langar að taka þátt í umræðu sem lýtur að pdf-skjölum en ég sé að tími minn er á þrotum og ég mun þá bara gera það í næstu ræðu um þetta mikilvæga frumvarp. Varðandi pdf-formið þá er mjög mikilvægt að formið sé það staðlað að stjórnvöld geti lesið það. Það að senda pdf-skjal rafrænt er ekki það merkilegasta í heimi. Þetta verður að vera rafrænt þannig að það sé hægt að lesa upplýsingarnar og fá upplýsingar sem stjórnvöld geta t.d. nýtt sér í hagstjórninni.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á marga hluti sem ég hafði í alvörunni ekki íhugað fyrr en hann stiklaði á þeim hér. Ég staldraði aðeins við það þegar hv. þingmaður talaði um að takmarka áhættu, með því að takmarka fjárhæðirnar sem hluthafar koma með inn í félagið, ekki satt? Jú. Svo staldraði ég líka við það að lögaðilar séu aðskildir frá eigendum. Nú er ég bara að pæla hvort það samrýmist góðum stjórnarháttum að setja svona miklar skorður á það hvað fólk í félagi má koma með mikið inn í félagið. Hv. þingmaður talaði hér um félagafrelsi og að hlutafélagalýðræði væri ekki skoðað nógu mikið þegar kæmi að þessu frumvarpi. Nú er ég bara að pæla, það að takmarka áhættuna sem hluthafar sjálfir koma með inn í félagið með því að takmarka fjárhæðina sem þau fá að setja í félagið og setja þetta í skorður, erum við þá ekki að ganga smá á félagafrelsi manna? Segjum að ég sé einhver manneskja úti í bæ og mig langar að gerast hluthafi - hvað ef mig langar að leggja milljarð í félagið? Er það ekki bara minn réttur? Er það ekki bara hluti af félagafrelsi sem við ræðum mjög oft hér? Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt meira að segja fram frumvarp um það, þó ekki nákvæmlega um þetta. Ég meina, það er ekki hægt tala um félagafrelsi og virða svo ekki annars konar félagafrelsi. Ég var bara pæla hver skoðun hv. þingmanns, sem löglærður maður, væri á þessum hugleiðingum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er eitt helsta einkenni hlutafélagaformsins að félagið telst lögaðili sem er aðskildur frá eigendum sínum, hluthöfunum. Við erum með hlutafélag upp á 100 kr., einn hlutur er króna og það eru 100 hluthafar. Ef hluthafi vill setja meiri pening í félagið þá þarf að auka hlutaféð með samþykktum félagsins. Það sem er kjarninn í þessu er: Hverjir stjórna lögaðilanum? Hverjir stjórna hlutafélaginu? Jú, það eru eigendurnir, það eru hluthafarnir sem stjórna, það eru þeir sem eiga þetta. Stjórnendur eiga ekki hlutafélagið. Stærsti vandinn varðandi fyrirtæki og hlutafélögin er svokallaður umboðsvandi, en eigendur gefa stjórnendum umboð til að stjórna fyrirtækinu. Þessi umboðsvandi er vel þekkt fyrirbæri og er eitt helsta vandamálið í öllum hlutafélagalögum. Ef hluthafi vill setja miklu meiri pening í félagið þá getur hann keypt upp restina af hlutabréfunum. Þá á hann félagið 100%, alla hlutina. Þá getur hann farið og sett enn þá meiri pening í það ef hann vill gera það. Það er hans frjálsa val. Varðandi hlutafélagalýðræði þá er það grunnurinn að stjórn hlutafélagsins þar sem æðsta vald hlutafélags er hinn svokallaði hluthafafundur. Það að fara að takmarka rétt hluthafans til að mæta á fund, segja sína skoðun, greiða atkvæði, hafna tillögum og samþykkja tillögur er skerðing á hlutafélagalýðræðinu. Mér finnst ótrúlegt að núna árið 2022 séum við að ganga það langt í þessum lögum að segja að þessi frestur geti verið allt upp í viku til að krefjast þess að hluthafi skrái sig á hluthafafund svo hann geti neytt réttar síns samkvæmt eign sinni. Það finnst mér ganga of langt. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir svarið. Þetta er reyndar mjög áhugaverður punktur. Í fyrri ræðu minni um þetta lagafrumvarp þá benti ég á - hv. þingmaður er reyndar að tala um hluthafafund en ég var að tala um aðalfund og það sem segir í 3. gr., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við 1. mgr. 88. gr. a laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Til aðalfundar í félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði skal boða minnst þremur vikum fyrir fund og lengst sex vikum fyrir fund.“ Þarna vil ég meina að þessi rammi sem er gefinn til að boða fund stuðli að gagnsæi og góðri upplýsingagjöf til hluthafa, af því að það þurfa að liggja fyrir ákveðin gögn áður en fundur er boðaður og áður en það kemur til fundar, eins og t.d. ársreikningar og þess háttar, það fer eftir því hvort það er aðalfundur, aukafundur, hluthafafundur. En ef við erum með einhvern sérstakan tímaramma og innan hans þarf að boða til fundar, það fer aðallega eftir samþykktum félagsins, en ef það er eitthvað stórt að gerast á þeim fundi þá þurfa allir hluthafar eða fundarmeðlimir að fá þessi gögn sem verða rædd á þessum fundi innan þess ramma. Ég held að það stuðli að mjög miklu gagnsæi. En það þarf bara að framkvæma þetta rétt. Ég vil líka meina að þetta þurfi ekki endilega að vera á skipulegum markaði og svo kom ég líka inn á það að þetta lagafrumvarp er takmarkað við skráð félög en skráð félög eru náttúrlega ekki einu félögin sem halda fundi. En ég kem bara inn á það í seinni ræðu minni og ég væri endilega til í að heyra hvað hv. þingmanni finnst um þessar pælingar.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Lenyu Rún Taha Karim fyrir seinna andsvar sitt sem var mjög fróðlegt. Ég tel að hlutafélagalýðræði sé gríðarlega mikilvægt og það sé takmarkað með þessum hætti, mjög afgerandi, bæði varðandi hluthafafund og líka með þessum langa fresti, að frestur skuli geta orðið allt að ein vika á meðan hin Norðurlöndin, miða þetta eingöngu við aðalfund og fresturinn er líka skemmri, t.d. fimm dagar í Svíþjóð, fimm dagar í Noregi og þrír dagar í Danmörku, ef ég skil það rétt. Varðandi hlutafélagalýðræðið þá getum við tekið dæmi frá Bandaríkjunum. Þar er lýðræðið þannig að þú þarft að skrá þig ef þú ætlar að kjósa. Þarna er verið að krefjast þess að hluthafinn skrái sig ef hann ætlar að kjósa á hluthafafundinum, ætlar að neyta atkvæðisréttar síns. Þetta er sambærilegt. Ég get tekið annað dæmi. Áður en Martin Luther King og hans mikla mannréttindabarátta hófst þá var það t.d. þannig að þegar svertingar ætluðu að skrá sig þá var í Suðurríkjunum komið með svona krús með kúlum í og þeir áttu að giska á það hvað margar kúlur voru í henni, þeir áttu að taka það próf svo þeir gætu skráð sig. Það er erfitt að finna það út og þeir giskuðu oftast rangt. Það að þurfa að skrá sig er í eðli sínu takmarkandi þáttur á lýðræði, líka hlutafélagalýðræði. Árið 1978 þegar lög nr. 32/1978, um hlutafélög, voru samþykkt, þá bar efri deild Alþingis þá gæfu að taka þetta ákvæði út. Af hverju? Af því að það væri óheppilegt og fæli í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa. Ég get sagt það í dag. Þetta er óheppilegt og felur í sér of mikla skerðingu, 1. gr. eins og hún er í þessu frumvarpi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Mjög áhugavert að heyra hv. þingmann tala um hvernig 1. gr. væri í raun takmörkun á eignarrétti. Mér finnst það skjóta svolítið skökku við, þar sem við búum á tímum þar sem hlutirnir gerast hraðar og hraðar þarna erum við t.d. að tala um fyrirtæki sem eru skráð á skipulegan markað. Þar er hægt að skipta um eigendur á nokkrum sekúndubrotunum. Þetta var kannski aðeins öðruvísi í gamla daga þegar menn þurftu að hringja í miðlarann sinn, miðlarinn stóð á einhverju miðlaragólfi og svo gerðust einhverjar breytingar eftir því hvernig pappírarnir flutu á milli. Í dag getum við í rauninni hvenær sem er séð hverjir eiga hluti, þ.e. við getum keyrt út hverjir liggja með hvað. Tökum dæmi: Ef þessi frestur er heil vika þá gætum við hv. þingmaður verið eigendur í einhverju hlutafélagi þessa vikuna en ekki í næstu viku. Við erum samt skráðir til að taka þátt í fundi. Allt í einu erum við hv. þingmaður, sem seldum aftur verð- eða hlutabréfin okkar nokkrum dögum eða jafnvel klukkutímum seinna, orðnir gjaldgengir inn á fund hjá hlutafélagi sem við eigum ekkert í. Er þetta ekki allt of takmarkandi og í rauninni bara úrelt miðað við hversu hraður þessi heimur er í raun?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og greinilegt að hann hefur kynnt sér þessi mál mjög vel. Ég lærði t.d. „Corporations“ eða hlutafélagarétt úti í Bandaríkjunum. Þetta er mjög áhugavert svið og heilmikil fræði í kringum þennan kapítalíska markað. Mér finnst í þessari löggjöf vanta rökin fyrir því af hverju við erum hætt að líta á þetta sem óheppilega takmörkun og of mikla skerðingu á rétti hluthafans. Það eru engin rök fyrir því. Eignarréttarákvæðið er skýrt. Eignarrétturinn er friðhelgur og ef það á að taka eign af einstaklingi eða takmarka hana, þarf almenningsþörf að krefjast þess. Ég get ekki séð að almenningsþörf krefjist þess að þetta nái bæði yfir hluthafafundi og aðalfundi og að fresturinn sé svo langur. Hv. þingmaður kom mjög vel inn á það. Segjum sem svo - þetta er jú varðandi hlutabréfshluti sem eru teknir til viðskipta á skipulegum markaði - að aðalfundur sé 1. febrúar. Daginn áður þá getur vel verið að einhver einstaklingur kaupi helling af hlutabréfum í hlutafélagi sem er með aðal- eða hluthafafund 1. febrúar. Hann á engan rétt á að beita atkvæðisrétti sínum samkvæmt eigninni sem hann keypti daginn áður eða þremur dögum seinna. Það er ekkert sem réttlætir það að hann eigi ekki að hafa þennan rétt, a.m.k. kemur það ekki fram í frumvarpinu. Það er mjög mikilvægt að það sé rökstutt hvers vegna við erum að takmarka þetta. Ég er á því að íslenskt samfélag, jafn lítið og opið og það er, eigi ekkert að hafa svona rétt. Íslendingar eru bara þess eðlis að þeir eru vanir að koma á fundi sem þeir óska eftir að fara á, hluthafafundi sem þeir eiga rétt á að sækja og greiða atkvæði eins og þeim sýnist. Þeir þurfa ekki að spyrja kóng né prest eða stjórn sem þeir eru kannski ekkert vilhallir ef þeir vilja láta að sér kveða á þessum fundi. Það eru ekki rök fyrir þessari skyldu, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og langar að spyrja aðeins dýpra. Nú virðist vera eins og þetta frumvarp sé ákveðið samansafn, þ.e. að í 1. og 3. gr. sé verið að breyta hlutum án þess að mikil rök séu gefin. En svo virðist vera sem í 2. gr. og hluta III. kafla sé hins vegar verið að innleiða Evrópusambandsreglugerðir. Mig langaði aðeins að heyra frá hv. þingmanni, þar sem hann hefur lært aðeins meira í lögfræði en ég og kannski farið dýpra í þessu. Einhver kallaði þetta að gullhúða reglugerðirnar, bæta inn sérstökum hlutum þegar verið er að innleiða hluti frá Evrópusambandinu, þeim hlutum sem aðilum finnst líka mega vera. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvort hann geti hugsað sér upp einhver rök fyrir því hvers vegna við erum að breyta þessu. Græða einhverjir á því að hafa þetta? Þá er ég ekki að spyrja um þau rök sem eru gefin í greinargerðinni af því að við erum búin að heyra að þau eru engin. En hvernig gæti þetta hjálpað einhverjum að gera eitthvað sem kannski er ekki af hinu góða?

Virðulegur forseti. Þetta er mjög áhugaverð spurning sem hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson kom með og raunverulega kjarnaatriði í þessu. Af hverju er verið að gera þetta? Jú, ég tel að það gæti verið að hluthafar, litlu hluthafarnir sem eiga bara hlut sem hluta af sparifé sínu og ávaxta sitt sparifé, gætu notað tímann fyrir aðalfund eða hluthafafund, skipulagt sig og gert uppreisn, tekið völdin í sínar hendur. Og hverjum kemur það illa? Jú, stjórn fyrirtækisins og stóru hluthöfunum. Þessu er beint gegn litlu hluthöfunum, þeim sem hafa ekki ítök í fyrirtækjunum og ráða engu. Það er verið að passa sig á þeim og ég get ekki séð annað, eins og kemur fram á bls. 2 í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Ráðuneytinu hafa borist ábendingar þess efnis að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund og koma upplýsingum á framfæri við hluthafa nægilega tímanlega fyrir hluthafafund þegar fundurinn er haldinn rafrænt …“. Í fyrsta lagi: Vandkvæðum bundið að undirbúa fund. Jú, ef stjórnin veit ekki hver er að koma á fundinn þá gætu verið einhverjir hluthafar úti sem hún þekkir ekki og veit ekki hvað ætla að gera. Ef þú ætlar að skipuleggja uppreisn þá lætur þú ekki vita af því fyrir fram. Maður segir ekki: Heyrðu, ég ætla að kjósa ykkur alla úr stjórn. Nei, þá veit stjórnin það og getur gert ráðstafanir ef litlu hluthafarnir ætla að koma og jafnvel fá stjórnarmann sem gæti raskað valdajafnvæginu. Það er gott að vita það fyrir fram og geta tekið upp fánann. Í öðru lagi er ég algjörlega ósammála því að það sé vandkvæðum bundið að koma upplýsingum á framfæri við hluthafa. Það er ekki málið. Ef hluthafi mætir á hluthafafundi þá er það hans mál ef hann hefur ekki upplýsingarnar. Það er ekki skylda þeirra sem skipuleggja fundinn að koma þeim á framfæri. Ef hann kemur á fundinn án þess að afla sér upplýsinga sjálfur þá er það hans vandamál. Ef hann ætlar að fá upplýsingar þá talar hann við stjórnina, en þessu er beint gegn litlu hluthöfunum, gegn Jóni og Gunnu. 

Virðulegi forseti. Mig langar bara að þakka hv. þingmönnum sem hingað hafa komið upp á undan mér fyrir að vekja athygli á hlutum sem ég hafði hreinlega ekki hugsað út í við lestur þessa lagafrumvarps. Hér er um frekar stórt og umfangsmikið frumvarp að ræða og í fyrri ræðu minni hér í kvöld, sem ég náði reyndar ekki að fara nógu vel yfir, kom ég inn á nokkra hluti. Ég nefndi m.a. 3. gr. varðandi aðalfund í félögum og þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði og gerði athugasemd við að það sé bara talað um skipulegan markað. Mér líður eins og ég hafi ekki náð að koma þessu nógu vel frá mér, virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég gerði athugasemd við að þetta væru aðalfundir en ekki aukafundir eða hluthafafundir var af því að ég þarf náttúrlega fyrst og fremst að útskýra hvað aðalfundur hlutafélags er. Aðalfundur er í raun ákveðinn í samþykktum en aðalfundur má ekki vera haldinn sjaldnar en einu sinni á ári en má þó heldur aldrei vera haldinn síðar en innan átta mánaða frá lokum hvers reikningsárs og þess vegna ákvað ég að gera smá athugasemd við þessa breytingu í 3. gr., af því að þarna er þetta bara takmarkað við aðalfundi. En hvað með t.d. aukafundi og hluthafafundi? Eins gerði ég athugasemd við 1. gr. í fyrstu ræðu minni í 2. umr. í síðustu viku. Aldrei þessu vant tek ég undir með Samtökum atvinnulífsins og Viðskiptaráði Íslands en þau gerðu athugasemd við að bara væri talað um skráð félög. Ég kom inn á þetta í andsvörum mínum við hv. þm. Eyjólf Ármannsson og ég kom líka inn á þetta í ræðu minni fyrr í kvöld og ræðu í síðustu viku. Þetta er takmarkandi, forseti. Það er ekki búið að hugsa þessa lagabreytingu nógu mikið í gegn af því að skráð félög eru ekki einu félögin sem eru með hluthafafundi. Það að takmarka þennan rétt fyrir rafræna fundi bara við skráð félög finnst mér vanhugsað. Því var svarað í nefndaráliti hvers vegna ekki var fallist á þessa breytingu og talað um minnisblað frá ráðuneytinu og því spyr ég, virðulegi forseti: Erum við ekki löggjafinn? Erum við ekki þau sem móta hér lögin? Ég vissi ekki að minnisblað frá ráðuneyti, sem er framkvæmdavaldið nota bene, trompaði löggjafann, umsagnaraðila og þá sem vita betur en við. Að öðru, en ég sé að tíminn er á þrotum, virðulegi forseti. Ég talaði líka um hluthafafundi, að þetta næði mögulega ekki til hluthafafunda. Í 3. gr. er talað um boðun á aðalfund í félaginu en því spyr ég: Hvað með hluthafafundi? Varðandi hluthafafundi þá þurfa gögn að liggja fyrir á þeim fundum. Þau gögn sem þurfa að liggja fyrir eru dagskrá og endanlegar tillögur. Ef þetta er aðalfundur þarf ársreikningur, samstæðureikningur, skýrsla stjórnar og skýrsla endurskoðenda og skoðunarmanna að liggja fyrir, en það er tímarammi á þessu. Samkvæmt lögum og samþykktum núna þurfa þessi gögn að liggja fyrir í a.m.k. viku, þau þurfa að vera gerð aðgengileg hluthöfum viku fyrir fund. Þess vegna fagna ég þessari 3. gr. rosalega mikið af því að það er talað um aðalfund og að boða til hans minnst þremur vikum fyrir fund og lengst sex vikum fyrir fund, á meðan talað er um fyrir hluthafafundi að þessi gögn þurfi að liggja fyrir viku fyrir fundinn. Þess vegna geri ég athugasemd við að þetta lagaákvæði nái ekki til hluthafafunda en bara til aðalfunda því það eru ekkert minni háttar hlutir ræddir á hluthafafundum, virðulegi forseti, heldur finnst mér jafn mikilvægir hlutir vera ræddir á hluthafafundum, enda eru hluthafarnir þeir sem ráða og mér finnst að stærri og umfangsmeiri ákvarðanir ættu að vera teknar á hluthafafundum. En það er eitthvað sem ég kem að í seinni ræðu minni og mér finnst að Alþingi mætti skoða að veita hluthöfum meiri rétt í félögum.

Frú forseti. Ef ég kann að telja rétt varðandi þetta frumvarp sem við erum að ræða hér og nú þá er þetta í 40. sinn sem lagabreytingar eru gerðar á lögum um hlutafélög frá gildistöku þeirra árið 1995. Það sýnir kannski svart á hvítu hversu öflugur löggjafinn er að sjá hlutina svona pínulítið fram í tímann því að við hefðum þurft að meðaltali að breyta þessari löggjöf einu og hálfu sinni á hverju einasta ári. Mögulega er það til marks um mistækan löggjafa en kannski er það til marks um löggjafa sem tekur mark á tíðum breytingum samfélagsins og breytir lögum svo í takt við það. Við erum náttúrlega búin að ryðjast inn í hina frábæru gervihnattaöld, eins og við vitum, og öld hinna rafrænu samskipta. Að vísu er bróðurpartur breytingartillagna við þennan ágæta lagabálk til kominn vegna þátttöku okkar í EES-samstarfinu. En það er að sjálfsögðu mikilvægt að okkar löggjöf um félagarétt rími vel við löggjöf annarra EES-ríkja svo fjórfrelsið virki sem best. Þetta sérstaka frumvarp á þó ekki rætur sínar að rekja til EES. Það er heimagert. Við erum svo sem ekki vön því að fá mörg heimagerð frumvörp á tæknilegum sviðum sem þessum en engu að síður er mikilvægt að við æfum okkur í því að semja eigin löggjöf svo við getum haldið í okkar eigið sjálfstæði í stað þess að innleiða EES-gerðirnar alveg óbreyttar. Við erum jú eftir allt með rúmlega 1.000 ára löggjafarsögu. Mig langar að líta hér til umsagna með frumvarpinu. Það er aldrei of oft kveðin góð vísa þannig mig langar t.d. að vísa í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja, með leyfi forseta: „Umsögn um frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög nr. 2/1995, lögum um einkahlutafélög nr. 138/1994 og lögum um ársreikninga nr. 3/2006. Þskj. 228, mál nr. 227.“ Þetta er sameiginleg umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins en þau hafa sem sagt tekið framangreint frumvarp til skoðunar og ég ætla að vísa beint í þetta allt saman, með leyfi forseta: „Frumvarpið birtist í samráðsgátt stjórnvalda þann 23. febrúar 2022 en SFF skilaði umsögn í gáttina þann 11. mars 2022. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi þann 1. apríl 2022 en dagaði uppi. Frumvarpið hefur nú verið lagt fram á Alþingi að nýju og umsagnarbeiðni borist frá efnahags- og viðskiptanefnd. Um frumvarpið segir m.a. að í því megi finna tillögur að breytingum á lögum um hlutafélög þar sem félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilað að ákveða í samþykktum sínum tiltekin atriði er varða hluthafafundi. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að ný málsgrein bætist við 80. gr. laga um hlutafélög“, sem sagt 80. gr. a, „sem heimili hlutafélögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði (skráðum félögum) að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Í greinargerð með frumvarpsdrögunum kemur fram að ábendingar hafi borist um að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund og koma upplýsingum á framfæri við hluthafa nægilega tímanlega fyrir hluthafafund þegar fundurinn er haldinn rafrænt annað hvort að hluta til eða eingöngu. Eigi þetta einkum við í tilfellum félaga þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði og þegar um er að ræða hluthafa sem búsettir eru erlendis og taka þátt í fundinum í gegnum rafræna miðla.“ Þá verðum við að tala um það hvað þetta er nú í takt við tímann. Við erum nú nýstigin út úr Covid. - Afsakið, forseti, það er náttúrlega engan veginn rétt. Við erum í blússandi Covid-faraldri enn þá. En alla vega þá höfum við breytt taktíkinni í kringum það þannig að það form sem við komum okkur upp áður, að vera að funda rafrænt - við vorum á fjarfundum eins og t.d. hér á Alþingi, allar fastanefndir þingsins voru meira og minna á fjarfundum sem og fyrirtæki bara úti um allt til þess að reyna að verja okkur og sinna sóttvörnum í veirufaraldri sem við þekktum í rauninni ekki, þekktum engin deili á. „SFF og SA styðja þessa breytingu á lögunum en að mati samtakanna eru engin sérstök rök fyrir því að takmarka heimildina við skráð félög. Sérákvæði í lögum um skráð félög miða almennt að því að veita hluthöfum meiri og/eða skýrari réttindi en í öðrum félögum. Heimildin sem lögð er til í 1. gr. frumvarpsins myndi leiða til þess að hluthafar í skráðum félögum hefðu að þessu leyti takmarkaðri réttindi en hluthafar í öðrum félögum. Í framkvæmd er slík heimild einkum æskileg þegar hluthafafundur er haldinn rafrænt, annað hvort að hluta til eða eingöngu. Á þetta er bent í greinargerðinni með frumvarpsdrögunum. Heimild til að halda rafræna hluthafafundi byggir á 80. gr. a í lögum um hlutafélög og er sú heimild ekki takmörkuð við skráð félög. Þótt skráð félög hafi á undanförnum árum sett slíka heimild í samþykktir sínar og kosið í auknum mæli að nýta hana hafa óskráð félög einnig séð kostina við rafræna hluthafafundi“ - og jafnvel nauðsynina, eins og sást í faraldrinum - „Þörfin fyrir umrædda heimild er þannig óháð því hvort um skráð félag er að ræða eða ekki. SFF og SA benda jafnframt á að tillagan í 3. mgr. 60. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 32/1978 um hlutafélög var ekki takmörkuð við skráð félög. Þá má ráða af greinargerðinni með frumvarpsdrögunum að ákvæði norskra og sænskra laga um hlutafélög takmarki heimildina ekki við skráð félög. Samtökin leggja því til að 1. gr. frumvarpsins orðist svo: Ný málsgrein bætist við 80. gr. svohljóðandi: Heimilt er að kveða á um það í samþykktum félags að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn. Sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika og skal fundarboð innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðavægi hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur. Ef talið er nauðsynlegt að takmarka það hvaða félög skuli hafa umrædda heimild er það mat samtakanna að binda mætti heimildina við þau félög sem ákveða, á grundvelli 80. gr. a í lögum um hlutafélög, að hluthafafundi skuli halda rafrænt, annað hvort að hluta eða að öllu leyti. Slíkt ákvæði sem þá yrði bætt inn í 80. gr. a gæti verið svohljóðandi: Heimilt er að kveða á um það í samþykktum félags að hluthafi skuli tilkynna félaginu þátttöku sína á rafrænum hluthafafundi innan tiltekins frests fyrir fundinn, sá frestur skal þó eigi vera lengri en ein vika, og skal fundarboð innihalda upplýsingar um skráningardag. Atkvæðavægi hluthafa á fundinum fer eftir fjölda hluta.“ Þetta er nú alveg ofboðslega fallegt allt saman, maður getur eiginlega ekki stillt sig og getur ekki hætt að tala um þetta frumvarp, það er svo fallegt. Það barst einnig minnisblað frá ráðuneytinu sem ég ætla ekki að fara neitt sérstaklega mikið meira í. En eins og ég var að ræða hérna fyrr í kvöld um gegnsæi hluta, hlutabréfaeign og annað slíkt, þá er ekki úr vegi að nefna það t.d. hvernig við lítum á það þegar við erum að selja okkar ríkiseignir, fá nýja hluthafa inn í verðmætustu eignirnar sem við eigum, samfélagið, eins og t.d. bankana okkar, bankana sem við tókum yfir á sínum tíma í kjölfar hrunsins og fengum í rauninni upp í skuld, má segja. Það er athyglinnar virði að það þyki í rauninni ekki óeðlilegt að við höfum bara ekki hugmynd um það hverjir eru raunverulegir eigendur ef þeir eiga ekki hlut sem nær 10%. Þannig að ég get keypt mér hluti hér upp á - ég get það náttúrlega ekki, ég á ekki svo mikla peninga, sjö, níu, þrettán, en svona sem dæmi, ef ég ætti fullt af peningum gæti ég keypt mér 2% í þessu og 2% í hinum 2% í Landsbankanum, þegar hann verður settur á sölu, eða 2% í Íslandsbanka, 2% í öllu og ég þarf ekkert að segja neinum frá því. Ég get bara verið að lúmskast þarna um. Og svo líka hitt, þegar verið er að fá sérstök fyrirtæki að utan til að vera milliliðir um kaup í okkar verðmætu eignum, eins og við sáum við söluna á Íslandsbanka, þá höfum við ekki hugmynd um hverjir eru raunverulegir eigendur á bak við kaupin, ekki hugmynd um það. Þetta, virðulegi forseti, finnst mér vera langt frá því að heita gegnsæi. Þetta er bara alveg kolsvartur veggur sem enginn sér í gegnum. Það væri bragur á því að hæstv. ríkisstjórn kæmi með tillögu um að breyta þessu fyrirkomulagi þannig að það sé ekkert leyndarmál hverjir það eru sem eru að fjárfesta í eigunum okkar. Það á ekki að vera leyndarmál. Við eigum rétt á því að fá að vita það, finnst mér. Mér finnst það eðlilegasti hlutur í heimi að við fáum að vita það hverjir eru raunverulegir eigendur á bak við hlutina í hvaða félagi og fyrirtæki sem er, hvað þá þegar við erum að tala um eigurnar okkar, ríkiseignina okkar. Okkur hefur orðið tíðrætt um sölu Íslandsbanka og hvernig að henni var staðið á sínum tíma og þá finnst mér allt í lagi að nota tækifærið og nefna það hvernig umgjörðin hefur verið í kringum Bankasýsluna, löggjöfin. Ef maður ætlar að trúa því að aðalréttarheimildin sé fyrir utan grundvallarlög stjórnarskrárinnar þá er besta leiðin okkar til þess að túlka lögin að lesa þau og túlka þau samkvæmt orðanna hljóðan. Ef þau eru svo flókin að enginn skilur í rauninni íslenskuna sem er búið að pára á blað, sem gerist því miður allt of oft í íslenskri löggjöf, þá er kíkt á vilja löggjafans. Þá er farið í lögskýringargögn og þar fram eftir götunum. Staðreyndin er sú að Bankasýslunni er komið á fót í ágúst 2009, einmitt í kjölfarið á hruninu, og Bankasýslan á að sjá um að selja ríkiseignir okkar og reyna að fá fyrir þær hæsta og besta verð og gera þetta faglega og fallega eins og allir búast við. En staðreyndin er sú að í 9. gr. laga um Bankasýsluna á þeim tíma var það skýrt tekið fram að hún skyldi hafa lokið störfum eftir fimm ár, þannig að í ágúst 2014 hafði hún samkvæmt löggjöfinni lokið sínum störfum. Engar lagabreytingar voru gerðar í kjölfarið þannig að hún var þá í rauninni í lagalegu tómarúmi. Ég tel ástæðu til þess að við skoðum það betur hvaða heimildir lágu eiginlega að baki fjárveitingum til þessarar umsýslu, Bankasýslunnar, og annað slíkt. Hvaða heimildir voru fyrir öllu því? Mér finnst eiginlega bara óþægilegt í rauninni að velta því fyrir mér og þessar spurningar vakna við það að við seldum í Borgun á sínum tíma. Við seldum hlut okkar í Arion banka á sínum tíma, en á þeim tíma, a.m.k. eins og ég túlka lögin og mýmargir aðrir sem ég hef rætt við um það segja, var Bankasýslan í lagalegu tómarúmi alveg þar til að lögum var breytt á vordögum 2019. Það eru tæp fimm ár sem Bankasýslan var í lagalegu tómarúmi, ef miðað er við 9. gr. Ef þetta er rétt, við þurfum að fá skýrslu og annað slíkt um þessi mál, þá höfum við virkilega verið í vondum málum.