Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kemur fram í nál. meiri hl., leggur hann til. að frv. verði samþykkt að viðbættum þeim brtt., sem form. n. flytur á sérstöku þskj. og hann mun gera nánari grein fyrir hér á eftir. Eins og rakið er í nál., er þetta frv. byggt á samkomulagi, sem gert var á milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna í sambandi við nýgerða kjarasamninga. Samkv. samkomulaginu skal tekjuskattur, sem lagður er á einstaklinga, lækka mjög verulega, en í staðinn kemur 5% söluskattur, sem kemur ekki inn í vísitöluna. Þá var samið um sérstakar bætur til handa þeim, sem ekki njóta neins hagnaðar af tekjuskattslækkuninni og yrðu ella að taka á sig söluskattshækkunina óbætta. Eins og kom fram hér við 1. umr. frv., hafa staðið allmiklar deilur um það, hvort nemi hærri upphæð, tekjuskattslækkunin, sem frv. felur í sér, og þau aukaútgjöld ríkissjóðs, sem henni fylgja, annars vegar og svo söluskattshækkunin hins vegar. Þegar þetta samkomulag var gert milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna, var áætlun fjárl. lögð til grundvallar um þetta atriði. Skv. fjárl. er gert ráð fyrir, að álagður tekjuskattur á einstaklinga á árinu 1974 verði um 6.4 milljarðar. Reiknað var með, að skv. þeirri lækkun á tekjuskattinum, sem samið var um, mundi álagður tekjuskattur ekki verða nema 3.7 milljarðar kr., Þannig að skv. þessum útreikningum átti tekjuskattslækkunin að nema 2.7 milljörðum kr. Síðan þetta samkomulag var gert, hefur farið fram endurmat á tekjuskattinum með tilliti til nýrra upplýsinga, því að nú liggja fyrir tekjuframtöl, og útdrættir úr tekjuframtölum leiða í ljós, að tekjurnar á síðasta ári hafa orðið nokkru hærri en áætlað er í fjárlögum. Skv. nýjustu áætlunum embættismanna, sem nú liggja fyrir, er gert ráð fyrir, að álagður tekjuskattur á þessu ári nemi 7 milljörðum kr. skv. gildandi skattalögum, en muni verða 4.1 milljarður kr. skv. skattalagabreytingunni, þannig að skv. þessu mun lækkunin verða 2.9 milljarðar kr. eða 200 millj. kr. meiri en áætlað var, þegar samkomulagið var gert milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna. Skv. þessum upplýsingum, sem ég minntist nú á, þessum nýju áætlunum, nemur tap ríkissjóðs á tekjuskattslækkuninni 2.9 millj. kr. Við þetta bætist svo, að ríkið verður að taka á sig aukaútgjöld vegna hins svonefnda skattafsláttar. Það er greiðsla til þeirra, sem ekki greiða nú tekjuskatt og njóta því ekki neins hagnaðar af tekjuskattslækkuninni. Er áætlað, að þessar greiðslur nemi um 550 millj. kr. Og loks er reiknað með því, að útgjöld ríkisins aukist vegna söluskattshækkunarinnar um 100 millj. kr., þannig að samanlagt verði tekjutap ríkisins og útgjaldaaukning vegna þessara ráðstafana um 3.6 milljarðar kr. Þetta, sem ég nú hef greint, er byggt á útreikningum sérfræðinga, sem eiga að vera alveg hlutlausir um þessi mál. Þá er að reikna það, sem fæst við söluskattshækkunina. Nú áætla sérfræðingar, að eitt söluskattsstig muni nema um 800 millj. kr. á ársgrundvelli. En nú er þess að gæta, að meira en 2 mánuðir eru liðnir af árinu, og þeir áætla, að eitt söluskattsstig nemi á 10 mánaða tímabili um 684 millj. kr. Skv. því mundu þær tekjur, sem ríkið fengi af 5% söluskattshækkuninni á þessu ári, nema um 3.4 milljöðrum kr., þannig að það vantar nokkra upphæð upp á, að þessi hækkun bæti það tekjutap og þá útgjaldaaukningu, sem ríkissjóður verður fyrir vegna skattlagabreytingarinnar. Þess ber einnig að gæta, að í þeirri söluskattsáætlun, sem ég nefndi hér áðan, er miðað við greiðslur í 10 mánuði, en nú er þegar liðinn hálfur marsmánuður eða verður liðinn, áður en þetta frv. verður samþykkt, ef að lögum verður, þannig að þessi upphæð verður nokkru lægri en ég hér greindi. Það er þess vegna alveg ljóst skv. þeim nýjustu upplýsingum, sem fyrir liggja um þessi mál, að ríkið hagnast ekki á þessari skattlagabreytingu á þessu ári, heldur verður frekar halli á henni. Hins vegar er rétt að geta þess, ef miðað er við ársgrundvöll, þannig að þessi söluskattshækkun yrði innheimt allt árið, að þá mundi koma fram nokkur hagnaður, því að eins og ég áðan sagði, þá er reiknað með, að söluskattsstigið gefi 800 millj. kr. á ársgrundvelli og 5 stiga hækkun mundi þá gefa um 4 milljarða eða nokkru meira en útgjaldaaukning ríkisins nemur á þessu ári. En það er líka tekið skýrt fram í samkomulaginu, sem gert var milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna, að þessi mál skuli tekin til nýrrar athugunar við næstu áramót, við fjárlagagerðina þá, og þá skuli tekið tillit til þess, hvort ríkissjóður hagnast á þessari breytingu eða ekki. Og þá verður gert annaðhvort að auka skattafrádráttinn ellegar þá að taka eitthvað af þessum söluskatti inn í kauplagsvísitöluna. Því hefur verið haldið fram af ýmsum, að ríkið þyrfti ekki á þessum 5% söluskatti að halda sökum þess, að verðbólgan gerði það að verkum, að þeir tekjustofnar, sem ríkissjóður styðst við nú, muni gefa meira af sér en nemur þeirri útgjaldaukningu, sem hlýst af verðbólgunni. Í tilefni af þessu er rétt að geta þess, að vegna óska frá okkur, sem erum í fjhn., hafa embættismenn gert lauslegar áætlanir um það, hvaða áhrif verðbólgan sé líkleg til að hafa á fjárlögin á þessu ári. Niðurstaða þeirra er í stuttu máli sú, - og þá er miðað við þá skattlagabreytingu, sem hér liggur fyrir, - að útgjöldin muni aukast um 3.7 milljarða, en tekjurnar muni aukast um 3.1 milljarð, þannig að breyt. ríkissjóði í óhag frá því, sem er í fjárl., nemur um 600 millj. kr. Sjá allir á þessum útreikningum, sem hlutlausir embættismenn ríkisins hafa gert, að ríkissjóður kemur ekki til með að græða á verðbólgunni, og þess vegna verður ekkert aflögu þar til að mæta tekjuskattslækkuninni. Mér finnst rétt að víkja að því í nokkrum orðum, vegna hvers meiri hl. hefur ekki getað fallist á þær till., sem liggja hér fyrir frá minni hl., en minni hl. er tvískiptur, þannig að fulltrúi Alþfl. er sér og fulltrúar Sjálfstfl. sér. Eins og ég hef rakið, vegur 5% söluskattshækkun ekki á móti þeirri tekjuskattslækkun, því tekjutapi og þeirri útgjaldahækkun, sem ríkissjóður verður fyrir, heldur verður frekar nokkur halli. En í till. minni hl., er gert ráð fyrir verulegri lækkun á þeirri tekjuöflun, sem ríkið á að fá til að vega á móti tekjuskattslækkuninni. Kem ég þá fyrst að till. Alþfl. Fulltrúi Alþfl. leggur til, að tekjuskattslækkunin verði sú hin sama og gert er ráð fyrir í frv., og hann gerir einnig ráð fyrir því, að skattafrádrátturinn verði sá sami og gert er ráð fyrir í frv. Skv. þessu mundi tekjutap ríkisins og útgjaldaaukning verða nákvæmlega sú sama skv. till. hans og skv. till. ríkisstj. og verkalýðssamtakanna, þ.e. að tekjutap og útgjaldahækkun ríkisins mundu nema 3.6 milljörðum kr. á þessu ári. Það, sem fulltrúi Alþfl. leggur svo til að komi á móti þessu, er hækkun söluskatts um 31/2 % Sú hækkun mundi gefa af sér á 10 mánuðum ársins um 2.4 milljarða, þannig að tap ríkisins á þessum viðskiptum mundi nema 1.2 milljörðum kr. Sennilega mundi verða einhver örlítil lækkun á þeim útgjöldum, sem ríkið verður fyrir vegna söluskattshækkunarinnar, þar sem hún verður ekki nema 31/2% í staðinn fyrir 5%, en það verður ekki sem neinu verulegu nemur. En sem sagt, skv. þessum till. Alþfl. mundi verða halli hjá ríkissjóði, sem nemur 1.2 milljörðum kr. - Þetta er að sjálfsögðu ástæðan til þess, að meiri hl. taldi útilokað að fallast á þessa till., þar sem stefnt var beinlínis að verulegum halla hjá ríkissjóði með því að fallast á þessa leið. Ef litið er á till. Sjálfstfl., verður dæmið enn óhagstæðara. Mér er sagt, að þeir reikni með því, að skv. þeirra till. lækki tekjuskatturinn verulega miklu meira en gert er ráð fyrir í frv., en nákvæmir útreikningar á því eru ekki enn fyrir hendi. En til viðbótar gera þeir ekki ráð fyrir nema 2% hækkun á söluskattinum, sem mundi ekki gefa af sér nema 1.4 milljarða kr. á þessu ári, þannig að það er nokkurn veginn augljóst að skv. þeirra till. mundi hallinn á ríkisrekstrinum vegna skattalagabreyt. verða 3–4 milljarðar kr., a.m.k. það. Að vísu segir í þeim till., sem hefur verið útbýtt frá þeim hér í d., að þeir geri ráð fyrir því, að útgjöld ríkisins verði lækkuð með sérstakri heimild til handa ríkisstj. um 1.5 milljarða kr. En það liggja engar till. fyrir um það, hver þessi útgjaldalækkun eigi að vera. Það er alveg lagt samkv. þeirri till. í hendur ríkisstj. að ákveða það. Ég man ekki eftir, að það hafi verið flutt tillaga á Alþ., sem feli í sér öllu meira traust til ríkisstj. en það, að henni skuli vera gefin heimild til að breyta fjárl. eftir vild. Ég hef ekki mikla trú á því, að það standi mikil alvara á bak við þessa till. Það er meira að segja tekið fram í henni, að ríkisstj. eigi að hafa heimild til þess að lækka fárlagaútgjöld, sem eru bundin í öðrum lögum. Ég held, að þessi till. sé flutt hreinlega í blekkingaskyni, vegna þess að hv. þm. Sjálfstfl. treysta sér ekki til þess að koma fram með neinar beinar brtt. sjálfir. Af málamyndaástæðum til að geta sagt, að þeir séu með einhverri útgjaldalækkun, leggja þeir þetta af handahófi í vald ríkisstj. að nafninu til. En þeir vita ósköp vel, að inn á slíkar brautir er ekki hægt að ganga. Ef á að lækka útgjöldin, eiga að liggja fyrir beinar og ákveðnar till. um slíkar lækkanir, og þingið á að sjálfsögðu ekki að afsala sér valdi í þeim efnum að ákveða, hvenær lækkanir séu gerðar, heldur á það að ákveða það sjálft, en ekki láta ríkisstj. ákveða það af einhverju handahófi. Þessar till. Sjálfstfl. er því alls ekki hægt að taka alvarlega. Ég held, að það sjáist glöggt á því, sem ég nú hef rakið, að það er nauðsynlegt fyrir ríkissjóðinn að fá 5% söluskattshækkunina, ef hann á að sleppa hallalaus út úr þessum viðskiptum. Og því frekar er þetta nauðsynlegt, þar sem endurskoðun eða ný spá í sambandi við fjárl. sýnir, að staða ríkissjóðs hefur heldur versnað en batnað, síðan fjárlögin voru samþ., vegna þeirra hækkana, sem áttu sér stað á þessum tíma. - Ég trúi því heldur ekki, að þetta geti verið endanlegar till. stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstaðan hlýtur að sjá, að þessar till. eru svo fjarri veruleikanum, að hún hlýtur að taka þær til endurskoðunar að nýju. Ég vil annars, áður en ég lýk máli mínu, lýsa ánægju yfir tveimur málum, sem hafa verið flutt á Alþ. að þessu sinni. Ég held, að ég hafi komið upp í þennan stól í næstum samfleytt 12 ár og prédikað það fyrir þáv. ríkisstj., að beinir skattar væru orðnir allt of háir. Ég man ekki, hve oft ég hef t.d. flutt hér á þinginu frv. um leiðréttingu á skattvísitölunni. Þessi málflutningur minn fékk engar undirtektir þá. Á þeim tíma, þegar viðreisnarstjórnin fór með völd, var ekki neinn áhugi á lækkun beinna skatta, heldur miklu frekar hið gagnstæða. Ég man t.d. eftir því, að á þeim tíma, - ég held, að það hafi verið á þeim tíma, sem hv. 5. þm. Reykv., form. þingfl. Sjálfstfl., var fjmrh., - að þá voru persónuskattarnir eitt árið svo háir, að sérfræðingar ríkisstj, lögðu til, að skattborgararnir fengju sérstök lán til bráðabirgða til að borga skattana. Þannig var nú ástandið stundum í skattamálunum á þeim tíma. En þrátt fyrir það fékk það engar undirtektir þá að lækka beinu skattana. Og það má minnast þess í þessu sambandi, að á síðasta þinginu, þegar viðreisnarstjórnin fór með völd, voru samþykkt hér lög um breyt. á tekjuskattinum. Þau lög fólu ekki í sér, að það ætti að lækka persónuskattana, þeir voru látnir standa óbreyttir, þrátt fyrir það að fyrir lægi, að skattvísitalan væri fölsuð eða röng. Aðalefni þess frv. var að undanþiggja hlutabréf skatti. Það voru hlutabréfaeigendurnir, sem þá áttu samúð þeirrar ríkisstj., en ekki launamennirnir, sem greiða tekjuskatt. Og svo langt var gengið í þessum efnum af hálfu Sjálfstfl., skv. vitnisburði eins þm. Alþfl., sem hér situr, að Sjálfstfl. hótaði að stöðva tiltölulega litlar leiðréttingar á tryggingabótum, ef hlutabréfaeigendurnir fengju ekki þetta skattfrelsi fram. En það var ekki verið að setja slíkt skilyrði þá í sambandi við tekjuskattinn, sem lagður er á einstaklinga. Því miður, þó að ég reyndi að flytja allskeleggar ræður á þessu 12 ára tímabili um nauðsyn þess að lækka beina skatta, fékk það ekki undirtektir hjá núv. stjórnarandstöðuflokkum. Það var fyrst eftir að þeir komu í stjórnarandstöðu, sem þeir fengu áhuga á lækkun beinna skatta. Og það liggur annars vegar fyrir í frv. í þinginu, frá Sjálfstfl. og hins vegar í þáltill. frá Alþfl., að þeir eru komnir að þeirri niðurstöðu, að það sé nauðsynlegt að lækka verulega beinu skattana. En það er ekki nóg að flytja frv. og ekki nóg að flytja þáltill. til að sýna vilja sinn í verki. Það verður að sýna viljann í verki með atkvgr. á Alþ. Og það þýðir ekki að sýna viljann í verki á þann hátt að lækka aðeins beinu skattana, heldur skilja menn, að það verður að koma einhver tekjuöflun á móti. Ef það er ekki stutt jafnhliða, þá er að sjálfsögðu engin alvara í því að lækka beinu skattana. Þetta tvennt verður að fylgjast að. Þess vegna verð ég nú að segja, að á sama tíma og ég gleðst yfir þeirri stefnubreytingu hjá Sjálfstfl. og Alþfl. að flytja till um lækkun beinna skatta, hryggist ég yfir því, að þeir eru með alls konar krókaleiðir nú til að reyna að komast hjá því að samþykkja tekjuskattslækkunina. Þeir eru að reyna að finna alls konar krókaleiðir, sem eru fólgnar í því að tryggja ríkinu ekki nægilegar tekjur á móti, og nota það sem tylliástæðu til að láta tekjuskattslækkunina falla. Þetta er a.m.k. viðhorfið, sem blasir við í dag. En ég vil ekki trúa því, hver sem niðurstaðan verður við þessar umr., að þetta sé endanleg afstaða stjórnarandstöðuflokkanna. Ég vil trúa því, að áður en afgreiðslu þessa máls á Alþ. lýkur, komi í ljós, að þeim sé hér nokkur alvara og þess vegna falli þeir frá þeim hundakúnstum, sem ég vil orða svo, sem þeir eru að leika hér núna, og taki ábyrga og jákvæða afstöðu til þessa máls, sýni í verki, að þeir vilji tekjuskattslækkun eða lækkun beinna skatta, með því að standa að nægilegri tekjuöflun til að vega þar á móti, því að þeim hlýtur að vera ljóst, að fyrir stjórnarflokkana er ekki hægt að fallast á framkvæmd þessa máls með þeim hætti, að það stuðli að stórkostlegum halla hjá ríkissjóði. Mér hefði þótt það saga til næsta bæjar, þegar hv. 5. þm. Reykv. var fjmrh., að hann hefði verið tilbúinn að gera þá verslun, sem hann vill, að núv. fjmrh. geri, þ.e. að hann afsali sér raunverulega 3–4 milljörðum kr. í tekjur án þess að fá nokkuð á móti og láti verða jafnmikinn halla á ríkissjóði. Ég held, að það sé fjarri öllu lagi, að hann hefði fallist á slíkt. Ég sé, að hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, er þér í salnum, en það mun vera starf hans ásamt þingmennskunni að kenna ungum mönnum rekstrarhagfræði. Hann rækir þetta af svo mikilli trúmennsku, að ég verð iðulega að fresta fundum í utanrmn., til þess að hann geti komist upp í háskóla til að kenna. - Ég trúi því ekki, að hann kenni þessum ungu mönnum þá rekstrarhagfræði, sem felst í þeim till., sem liggja fyrir frá honum í sambandi víð þetta frv. Ég trúi því ekki, að hann kenni þeim, að þegar þeir semji um það að láta af hendi um 3.6 milljarða kr. og ætli að hafa jöfn kaup, að þá eigi þeir að sætta sig við að fá bara 2.4 milljarða í staðinn, - en það er það, sem hann er að leggja til með till. sinni. Ég held, að hann hljóti að kenna þessum ungu mönnum, sem læra hjá honum rekstrarhagfræði, að þegar um jöfn skipti er að ræða í fjármálum, þá verði það að gerast með öðrum hætti en þær till. eru, sem hann flytur hér í sambandi við þetta frv. nú við 2. umr. Ég skal svo ekki hafa öllu fleiri orð um þetta mál að sinni. Ég vil aðeins láta þá von í ljós að lokum, eftir að prédikanir mínar um lækkun beinna skatta á undanförnum árum og svo það, að nú eru Sjálfstfl. og Alþfl. komnir í stjórnarandstöðu og líta kannske nokkuð öðruvísi á þessi mál en áður, eigi það eftir að reynast, áður en endanlegri afgreiðslu þessa máls lýkur, að þeir vilji raunverulega lækkun beinna skatta og sýni það í verki með því að tryggja nægilega tekjuöflun á móti. En ef þeir gera það ekki, þá eru þeir á móti lækkun beinna skatta, hvað sem yfirlýsingum þeirra líður að öðru leyti, því að þessi vilji verður ekki sýndur réttur í verki, nema fylgist að lækkun beinu skattanna og nauðsynleg tekjuöflun á móti.



Herra forseti. Í frv. því um skattkerfisbreytingu, sem hér liggur fyrir, viðurkennir ríkisstj. réttmæti þeirrar stefnu Sjálfstæðisfl. í skattamálum, að fremur beri að skattleggja eyðslu en verðmætasköpun. Sú staðreynd er á hinn bóginn eftirtektarverð, að ríkisstj., sem í upphafi valdaferils síns nefndi sig stjórn hinna vinnandi stétta, hefur verið knúin til þessara stefnubreytingar af launþegasamtökunum. Sá er þó gallinn á, að ríkisstj. hyggst nota þá skattkerfisbreytingu, eins og hún kallar það, til þess að koma fram stórfelldum auknum skattálögum á þjóðina umfram lækkun tekjuskatts í því skyni að halda áfram þeirri eyðslustefnu, sem hún hóf strax við valdatöku sína. Þm. Sjálfstfl. eru andvígir þessu og freista þess með brtt. við frv. á þskj. 486, að í senn verði raunverulegri skattkerfisbreytingu náð, tekjuskattslækkun verði í samræmi við skattafrv. Sjálfstfl. frá s.l. hausti, dregið úr eyðslu ríkissjóðs og hamlað gegn því verðbólguflóði, sem orð skortir til að lýsa og vex dag frá degi. Við teljum, að með sparnaði í ríkisrekstri, er næmi 1500 millj. kr. og 2% stiga söluskattsauka væri ríkissjóði bætt það tekjutap, sem till. okkar gera ráð fyrir, eða sem svarar lækkun tekjuskatts um 3000 millj. kr. Það er öllum ljóst, hver staða þjóðarbúsins var, þegar núv. ríkisstj. og hv. núv. þm. Frjálslynda flokksins settust niður og skemmtu sér við að setja á blað, hvernig útdeila skyldi því, sem þjóðin átti sjálf í varasjóðum og traustri stöðu og hlaut að koma henni til góða með einhverjum hætti hvort eð var, auk þess að set,ja á blað formúlu fyrir þeirri leið, sem fara skyldi í efnahagsmálum. Nú skyldi brotið blað í sögu þjóðarinnar. Auk þess að fá þennan góða heimanmund hefur ríkisstj. verið svo lánsöm, að einstaklega vel hefur árað fyrstu búskaparárin. Árið 1971 hækkuðu þjóðartekjur um 13.1%, 1972 um 5%, 1973 um 7.5%, og spáin fyrir 1974 hljóðar upp á rösklega 4%. En það þarf sterk bein til að þola góða daga. Fyrir utan það, að búskapurinn hefur verið stundaður af fádæma fyrirhyggjuleysi í þeirri trú, að búvöruverð færi sífellt hækkandi og að vinsældir meðal búliða ykjust í hlutfalli við eyðslu búsins, þá hefur óspart verið stofnað til nýrra lána, þannig að erlendar lántökur hafa aukist um 50% á valdatíma þessarar ríkisstj., og skattbyrðin hefur aukist, eins og öllum er kunnugt og þetta frv., sem hér er til umr., er talandi tákn fyrir. Í áramótaræðu sinni lítur forsrh. yfir sitt blómlega bú og sér alls staðar framfarirnar blasa við og ánægjuleg andlit við vinnu sína. Jafnómerkileg atriði eins og bókhaldið gleymast á slíkum hátíðastundum, og það loforð kannske gefið í hljóði að standa sig nú betur næsta ár. Allt er eins og vera ber á uppleið. Þeir telja sér trú um, að enginn hafi í reynd á móti verðbólgunni og þetta slampist allt saman einhvern veginn. Fjmrh. telur sig vera að bisa við að draga úr verðbólgunni, ef marka má ummæli hans, en það er eins og hann hvorki greini tilganginn með því né rati þær leiðir, sem þarf að fara. Árin þrjú hafa liðið, og hvernig hefur formúlan, sem ríkisstj. setti sér í upphafi valdatímabilsins, reynst? Hver hefur árangurinn orðið? Reynslan er ólygnust og hefur sýnt, hvílíkt afhroð stefna núv. ríkisstj. í efnahagsmálum hefur beðið, enda var þannig til stofnað í upphafi. Í málefnasamningi ríkisstj. segir svo um stefnu hennar í efnahagsmálum, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. leggur áherslu á, að takast megi að koma í veg fyrir þá háskalegu verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarin ár og leitt til síendurtekinna gengislækkana og óðaverðbólgu. Hún mun leitast við að tryggja, að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helstu nágranna- og viðskiptalöndum.“ Hvernig hefur ríkisstj. tekist þetta? Hefur henni tekist að halda verðbólgunni á Íslandi ekki meiri en í helstu nágranna- og viðskiptalöndum okkar? Tölur um þetta tala sínu máli og það skýrt. Verðlag vöru og þjónustu hækkaði nær þrefalt hér á landi árið 1972 samanborði við nágrannalönd okkar. Hér nam hækkunin 14%, en þar um 5%. Árið 1973 var verðbólgan hér á landi sömuleiðis þreföld á við nágrannalönd okkar. Neysluvöruverðlag hækkaði hjá okkur um 24%, en umhverfis okkur um 8%. Það má vel vera, að stjórnarsamningurinn hafi verið misskilinn. Það má vel vera, að einhverjir okkar hafi haldið, að það hafi ekki verið hugsunin að halda verðbólgunni hér á landi ekki meiri hlutfallslega en í nágrannalöndunum, heldur að meint hafi verið, að ekki skyldi hún vera hærri en samtals í okkar næstu nágrannalöndum. Þannig sýnist þróunin miklu fremur hafa orðið. Þessar tölur, sem ég las nú upp sýna, að það er vonlaust fyrir ríkisstj. að skjóta sér á hak við erlendar verðhækkanir, þar sem nágrannalönd okkar öll, eins og Norðurlönd eru mjög háð utanríkisverslun. Því er það hlálegt að heyra stjórn hinna vinnandi stétta halda því fram, að verðbólgan sé innflutt. Þar með er hún að segja, að engin verðmætasköpun eigi sér stað innanlands. Staðreyndin er hins vegar sú, að erlend aðföng eru vart meira en þriðjungur heildarvirðis framleiðslunnar. Því er unnt með þeim 2/3, sem myndast hér innanlands, að jafna niður áhrifum erlendra verðhækkana, ef vel er á málunum haldið. Í skýrslu hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins, Þjóðarbúskapurinn, yfirlit 1972 og horfur 1973, frá júlí 1973, á bls. 61, er að finna svar við þessum staðhæfingum ríkisstj. Þar er spáð hækkun vísitölu vöru og þjónustu um 22% frá nóv. 1972 til nóv. 1973., en varð raunar meiri. Hlutfallsleg áhrif einstakra þátta á hækkunina eru talin þessi: 1. Bein áhrif gengisbreytinga 22.2%. 2. Bein áhrif breytinga innflutningsverðs í erlendri mynt 18.2%. 3. Bein áhrif breytinga óbeinna skatta 13.6%. 4. Áhrif annarra þátta, einkum launakostnaðarbreytinga, m.a. vegna verðlagsuppbóta, 45.5%. - Samtals 100%. Hvað segja svo þessar tölur? Þær segja, að 18.2% eða minna en 1/5 af verðbólgunni er af erlendum toga spunnið. Slíkri verðbólgustefnu er ekki hægt að fylgja eftir öðru vísi en með síaukinni skattheimtu, eins og staðreyndirnar sýna. Strax á fyrsta þingi núv. kjörtímabils réðust núv. stjórnarflokkar í breyt. á skattal., sem voru í senn vanhugsaðar og án þess að þeir gerðu sér nokkra grein fyrir því, hvaða áhrif breyt. hefðu á einstaklinga, atvinnurekstur eða skatttekjur ríkisins í heild. Sjálfstæðismenn snerust gegn þessum breyt. og vöruðu við þeim og afleiðingum þeirra, en á það var því miður ekki hlustað. Ljóst var, að þær breyt., sem gerðar voru, hefðu í för með sér verulega aukna skattbyrði á meginþorra gjaldþegna þjóðfélagsins. Við lögðum þess í stað til, að haldið yrði áfram þeirri vel undirbúnu endurskoðun, sem fram fór á árunum 1969–1971, og frestað yrði lögfestingu á þeim brtt., sem fólust í frv. vinstri stjórnarinnar. Mér þykir rétt að víkja hér að örfáum atriðum í nál. 1. minni bl. fjhn. þessarar deildar, þegar fyrsta skattafrv. vinstri stjórnarinnar var til afgreiðslu, en 1. minni hl. skipaði auk mín hv. þm. Matthías Bjarnason. í þessu nál. er gerð grein fyrir sjónarmiðum sjálfstæðismanna og varað við þeim afleiðingum, sem samþykkt á frv. vinstri stjórnarinnar þýddi, og segir í 3. kafla þessa nál., með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ljóst er, að frv. þessi, ef að lögum verða,“ - hér er átt bæði við breyt. á 1. um tekjuskatt og l. um tekjustofna sveitarfélaga, - „munu auka skattbyrði einstaklinga og félaga, og með hliðsjón af því, sem að framan hefur verið sagt, og því ástandi, sem skapast hefur í skattamálum þjóðarinnar vegna ósæmandi vinnubragða ríkisstj., leggjum við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. til, að frv. verði vísað frá og endurskoðun skattalaganna fram haldið. Við álagningu skatta ársins 1972 vegna tekna, sem aflað var á árinu 1971, verði skattvísitalan á grundvelli gildandi laga ákvörðuð 121.5 stig í stað 106.5, sem gert var ráð fyrir við gerð fjárlagafrv. fyrir árið 1972. Þessi hækkun skattvísitölunnar verði ákveðin með hliðs,jón af almennri hækkun launatekna á s.l. ári, sem er framhald af því, sem fyrrv. fjmrh. ákvarðaði í fyrra, þegar hann hækkaði skattvísitöluna um 20% í þeim tilgangi að vinna upp það, sem tapaðist á þeim tveimur árum, þegar útflutningsverðmæti afurða okkar stórlækkaði og samdráttur varð í atvinnulífinu af þeim sökum. Þannig var ætlunin að vinna upp á þessu ári og næsta, að skattvísitalan fylgdi hækkunum almennra launatekna hverju sinni, miðað við eðlilega þróun í atvinnumálum þjóðarinnar, en sú stefna var mörkuð í upphafi viðreisnartímabilsins. Við undirritaðir leggjum til, að heildarendurskoðun á tekjum ríkis og sveitarfélaga haldi áfram á þeim grundvelli, sem fyrrv. ríkisstj. markaði, með nánu samstarfi við samtök sveitarfélaga, landshlutasamtaka, samtök launþega, vinnuveitenda og bænda. Við vitnum til þess, að Sjálfstfl. telur, að skattlagningunni til ríkis og sveitarfélaga eigi að haga á þann veg, að hún örvi einstaklinginn til framtaks og sparnaðar, og búið sé að atvinnurekstrinum þannig, að áhugi almennings fari vaxandi fyrir því að vera beinn aðili að atvinnufyrirtækjunum. Til þess að gera þennan ásetning að veruleika ber fyrst og fremst að skattleggja eyðsluna og gæta hófs í skattlagningu sparnaðar. Í samræmi við þetta þarf að halda áfram þeirri viðleitni að draga úr beinum sköttum og stefna þar að ákveðnu marki á tilteknu árabili.“ - Vel má vera, að hv. frsm. meiri hl. fjhn.- og viðskn. hafi aldrei lesið nál., eftir því sem heyra mátti á ræðu hans hér áðan. En ég held áfram: „Gera þarf ákveðnar till. um breytta tekju- og verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga með það fyrir augum að auka hlut sveitarfélaga eða landshlutasamtaka í stjórn opinberra mála og jafnframt ábyrgð á þjónustu, framkvæmdum og fjármögnun til þeirra. Í þessu sambandi kemur mjög til athugunar, hvort ekki sé rétt, að sveitarfélögin ein fái alla beina skatta til sinna þarfa, en ríkissjóður byggi í framtíðinni tekjuöflun sína eingöngu á óbeinni skattlagningu. Kannað verði, hvort virðisaukaskattkerfið henti íslenskum aðstæðum betur en núv. söluskattskerfi. Í stað þess að gera skattkerfið flóknara, eins og frv. núv. ríkisstj. stefnir að, minnum við á stefnu fyrrv. ríkisstj. í þessum efnum um einföldun skattkerfisins, m.a. vegna fyrirkomulags staðgreiðslukerfis, ef upp verður tekið. Við leggjum því til, að skattar og útsvör á tekjur einstaklinga og félaga verði ávallt miðuð við nettótekjur, og teljum eðlilegt og sanngjarnt, að tekjum hjóna verði skipt til helminga á milli þeirra við álagningu skatta til ríkis og sveitarfélaga. Við teljum, að eignarskattur hafi með löggjöfinni frá s.l. vori verði ákvarðaður út frá eðlilegum og sanngjörnum sjónarmiðum. Frv. núv. ríkisstj. hefur mjög íþyngjandi áhrif í sambandi við eignarskatta, sem við teljum, að komi óréttlátlega niður og geti dregið úr sparnaði almennings. Það er skoðun okkar, að fasteignaskattar séu þjónustuskattar til sveitarfélaga og beri að stilla þeim í hóf. Sveitarfélögum sé í sjálfsvald sett innan ákveðins hámarks í lögum, hvort og að hve miklu leyti þau nýta þennan tekjustofn. skatta, sem gert er ráð fyrir í frv., sérstaklega Við vörum við svo mikilli hækkun fasteigna ef aðrir tekjustofnar sveitarfélaga eru svo naumir, að þau neyðist almennt til að nota heimildir til álags á fasteignaskatta. Við leggjum ríka áherslu á, að hinum ýmsu formum atvinnurekstrar verði ekki mismunað í skattgreiðslu, eins og frv. gerir ráð fyrir, og við höfum varað alvarlega við því á fundum n. Jafnframt því, að sveitarfélögin fái allar beinar skattatekjur, er eðlilegt, að aðstöðugjöld lækki meira en frv. gerir ráð fyrir. Samfara því verði sveitarfélögum séð fyrir réttlátari tekjustofni vegna þjónustu þeirra við atvinnufyrirtæki. Frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, að atvinnurekstrinum sé verulega íþyngt. Sú stefna verður að teljast háskaleg með tilliti til þeirrar gífurlegu dýrtíðaraukningar, sem orðið hefur í kjölfar þeirrar stjórnarstefnu, sem nú hefur verið tekin upp samfara sívaxandi samkeppni á erlendum mörkuðum. Í nokkrum tilvikum teljum við eðlilegt og nauðsynlegt, að tiltekin frávik sé skilt að gera frá hinum almennu skattaálagningarreglum, og er það skoðun okkar, ellilífeyrir og bætur örorkuþega eigi að vera undanskilin skattlagningu, og við erum andvígir þeirri till. ríkisstj., að niður verði felldur sérstakur frádráttur vegna aldraðs fólks.“ Ég hef hér rakið nokkur atriði úr því ítarlega nál., sem fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. lögðu fram, þegar frv. vinstri stjórnarinnar um breyt. á skattal. og tekjustofnal. var til umr. Það er ekki úr vegi, að menn geri sér grein fyrir því, hvernig það, sem hér er fram sett, hefur reynst í verunni, - hvort ,sá spádómur, sem við hér erum með, hefur reynst raunverulegur eða hvort hér hafi verið um að ræða falsspádóma. Það er eins í þessu tilfelli og áður, tölurnar eru ólygnastar. Og mig langar til þess að rekja nokkuð, hvernig útkoman hefur orðið s.l. ár, og bera það saman við skattlagninguna frá 1971–1973. Við álagningu 1972 kom í ljós, að allt, sem stjórnarandstaðan hafði sagt í þessu nál., var rétt. Ríkisstj. staðfesti þetta sjálf og varð að grípa til brbl., til þess að gamla fólkið sligaðist ekki undan þeirri þungu skattbyrði, sem stjórnarflokkarnir höfðu samþykkt. Þá kom í ljós, að innheimtir tekju- og eignarskattar fóru nær 1 milljarð fram úr áætlun 1972 og skattbyrðin jókst um rúm 20%. Enn var haldið áfram á sömu braut. Við álagningu 1973 námu tekjuskattar einstaklinga 4 milljörðum 678 millj. kr. að meðtöldu 1% álagi í Byggingarsjóð ríkisins, en við álagningu 1971 var sambærileg tala 1 milljarður 117 millj. kr. Þetta jafngildir 318.8% hækkun frá árinu 1971 til 1973, á sama tíma og brúttótekjur framteljenda hækka aðeins um 60% Sömu hneigðar gætir í fjárlagafrv. því, sem Alþ. hefur nýlega samþ. Þar er gert ráð fyrir, að tekjuskattur nemi 6795 millj. kr., þar af tekjuskattur einstaklinga 5806 millj. og tekjuskattur félaga 922 millj. Og áfram heldur ríkisstj. á sömu braut með því frv., sem hér er til umr. Á árinu 1973 lentu 72% allra tekjuskattsgreiðenda í hæsta skattþrepi, en þá er tekjuskatturinn orðinn 44.4%. Að viðbættu útsvari og kirkjugarðsgjaldi og viðlagasjóðsgjaldi runnu því í flestum tilvikum 55.69% hverrar krónu, sem aflað var til viðbótar, til opinberra aðila. Ef álagning fer fram 1974 samkvæmt óbreyttum lögum og skattvísitölu 154 stig, sem er hækkuð aðeins um 20.3% frá fyrra ári, lenda um 90% tekjuskattsgreiðenda í hæsta skattþrepi, enda hefur skattvísitalan ekki verið látin fylgja meðaltekjuaukningu, sem er talin verða rúmlega 30% frá árinu 1972 til 1973. Út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. hér áðan, Þórarins Þórarinssonar frsm. meiri hl., þá er ekki úr vegi að geta þess og benda honum á, hversu stór prósenta skattgreiðenda er árið 1959, hver hún var 1960 eftir breyt. skattal. þá og hvernig þróunin hefur orðið síðan núv. ríkisstj. tók við. 1959 eru 79.2% skattgreiðendur, þeir, sem ekki greiða skatt, 20.8%. 1960 eru það 20.84%, sem greiða skatt, en skattlausir 79.16%. Það er hér, sem upp er tekin stefna viðreisnarstjórnarinnar og þá sjá menn, hver munur er á. Nú, 1973, er þetta hlutfall snúið við á ný og skattgreiðendur verða 57.5% á móti skattlausum 42.5%. Þetta sýnir, hvernig þróunin hefur orðið, síðan núv. ríkisstj. tók við. Ég hef hér vikið aðallega að því, hvernig efnahagsmálum er nú komið og hver þróun hefur verið í þessum málum, frá því að núv. ríkisstj. tók við. Ég hef jafnframt gert grein fyrir því með þeim tölum, sem koma frá opinberum aðilum og eru hlutlausar. Ég hef jafnframt vikið að því, hvernig farið hefur í skattamálum á vegum núv. ríkisstj., hver þróunin hefur þar verið, og eru það jafnframt tölur frá opinberum aðilum, sem eru hlutlausir í þessum efnum. Áður en vikið verður að frv. í einstökum atriðum, svo og brtt. þeim, sem við sjálfstæðismenn flytjum, er nauðsynlegt að víkja að fjárl. 1974 og þeim breyt., sem talið er, að verði á fjárlagatölunum í ljósi þeirrar vitneskju, sem nú liggur fyrir, eða með hliðsjón af því, sem ætla má um hag ríkissjóðs 1974. Það var furðulegt að heyra rökstuðning frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. áðan, þegar hann annars vegar bar saman þær tölur, sem fram komu í skýrslu sérfræðinganna, sem mættu á fundi í fjh.- og viðskn., um hag ríkissjóðs og breyttar áætlanir um tekjur og gjöld ríkissjóðs og þær ímynduðu tölur, sem hann var með grundvallaðar á prósentuaukningu, sem ekki er möguleiki á að gera, þegar saman er borið fjárlagafrv. annars vegar og sú tekjuáætlun, sem lögð var fyrir fjh: og viðskn., eins og hann m.a. gat um. Það er hins vegar forkastanlegt, að ríkisstj. skuli leggja frv. um skattkerfisbreytingu fyrir Alþingi án þess að legg,ja fram nýja tekjuáætlun og útgjaldaáætlun ríkissjóðs, þannig að alþm. geti raunverulega skoðað málið ofan í kjölinn og axlað þá byrði, sem þeir verða að bera með afgreiðslu fjárl. og skattkerfisbreytingu. Eins og málið er lagt fyrir, veit þingheimur nánast ekkert, hvað lagt er til að hann samþykki, og er beinlínis dulin staðreyndum, sem fengnar voru, þegar fulltrúar stjórnarandstöðunnar óskuðu eftir því í fjh.- og viðskn., að þær yrðu lagðar fram. Mér þykir rétt að gera örstutta grein fyrir þeirri áætlun, þar sem af eðlilegum ástæðum eru þær brtt., sem við leggjum fram, byggðar á þeim grundvelli annars vegar og samanburði við fjárl. 1974, því að annar samanburður getur ekki verið með nokkru móti raunverulegur í sambandi við skattalækkun eða söluskattshækkun. Það hlýtur að vera ljóst mál, að þegar lækka skal skatta eða hækka, verður að líta á það dæmi, sem Alþ. hefur samþ., þ.e.a.s. fjárlög fyrir árið 1974, og greiðslur úr ríkissjóði grundvallast á og þær áætlanir, sem síðar eru til komnar, og út frá þessum samanburði er reiknað, hvert og hvernig ríkissjóður fer í sambandi við þær till., sem fram eru bornar. Tekjuhlið ríkissjóðs í fjárl. eru upp á 29 milljarða og 180 millj. Miðað við meðalverðlag og kaupgjald 1974 hækkar þessi tekjuáætlun upp í 32 milljarða 268 millj. kr. Þegar við hér einskorðum umr. við tekjuskatt annars vegar og tekjuskattslækkun og söluskatt og söluskattshækkun hins vegar, þá er rétt að skoða þau tilfelli hvert fyrir sig. Fjárl. gera ráð fyrir innheimtum söluskatti á árinu 1974 5 milljarða 806 millj. kr. Það hlýtur að vera sú tala, sem gengið verður út frá, þegar skoðað er, hvað þarf að bæta ríkissjóði varðandi þær till. um skattalækkun, sem eru til meðferðar við 2. umr. nú. Í endurskoðaðri áætlun um innheimtar tekjur kemur einnig fram, að að breyttum skattalögum samkv. till. ríkisstj. muni innheimtur tekjuskattur nema 4100 millj. kr. Hér er um að ræða lækkun upp á 1 milljarð og 700 millj. kr. frá því, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og ef till. ríkisstj. væru í samræmi við það, þarf ekki þann söluskattauka, sem þar er gert ráð fyrir, eins og hver heilvita maður sér, enda í grg. fyrir frv. gert ráð fyrir, að söluskattaukinn komi til með að mæta útgjöldum upp á 2900 millj. kr. En þar er dæmið lagt fyrir alþm. grundvallað á fjárl. miðað við ákveðna prósentuaukningu, án þess að tekið sé til greina, hvert raunverulegt fjárlagadæmi er, heldur er það gefið sérstaklega til samanburðarins. Frv. ríkisstj. um skattkerfisbreytingu er flutt, eins og ég gat um áðan, samkv. yfirlýsingu, sem ríkisstj. var neydd til að gefa í sambandi við þau kjaramál og þær kjaradeilur, sem undanfarið hafa staðið yfir og sem betur fer hafa leyst. Annars vegar er ekki úr vegi að bera saman þá yfirlýsingu, sem ríkisstj. gefur við samningsgerðina, svo og frv. og svo hins vegar þær tölur, sem gefnar eru upp í grg. frv. og þá endurskoðuðu tekjuáætlun, sem ég gat um áðan, sérstaklega varðandi tekjuskattinn. Það má vel vera, að það sé ekki mitt að henda á, en ég get ekki með nokkru móti fengið dæmið til að ganga upp, þar sem stendur í yfirlýsingu ríkisstj., að persónufrádráttur hjóna skuli vera 425 þús. kr., hjá einhleypingi 280 þús. kr. og 58 þús. kr. hjá barni. Þessi frádráttur er reiknaður út með tvennum hætti. Þar er farið inn á nýtt atriði í skattamálum. Ríkisstj., sem ætlaði að einfalda skattal., kemur nú með nýjan álagningarstofn. Ríkisstj., sem ætlaði að einfalda skattal. 1972, bætti þá enn einum nýjum skattstofni við til útreiknings og viðmiðunar, og nú er sá þriðji kominn, þegar persónufrádráttur er annars vegar reiknaður með beinum frádrætti og svo hins vegar reiknaður með skattafslætti. Persónufrádráttur samkv. frv. er 238 þús. fyrir einstaklinga og gert ráð fyrir 11 þús. kr. tekjuskattslækkun og látið í það skína í grg. frv., að hér sé um að ræða persónufrádrátt upp á 293 þús. kr. Það er rétt, að hjá einhleypingi verða nettótekjur skattfrjálsar miðað við fyrstu 293 þús. kr. En þegar þessi einstaklingur fer að hafa meiri tekjur en 293 þús. kr., gengur persónufrádrátturinn niður á við, þannig að þegar þessi aðili er kominn upp í á sjötta hundrað þús. kr. tekjur, skortir 5800 kr. upp á að hann hafi persónufrádrátt einstaklings. Barnlaus hjón eru sögð hafa persónufrádrátt upp á 448 þús. kr. í grg., og það er fundið með beinum frádrætti upp á 355 þús. kr. og 18500 kr. skattafslætti. Þegar þessir aðilar, þ.e.a.s. barnlausu hjónin, koma á tekjubilið um 600 þús. kr., fer persónufrádrátturinn að verka öfugt, þ.e.a.s. þegar komið er upp í 675000 kr. tekjur, skortir 9600 kr. á, að hjónin hafi persónufrádrátt samkv. þessu frv. Varðandi barnið skilar dæmið sér þannig, að það er 100 kr. hagnaður, þegar upp er staðið. Þetta er aðeins til þess að benda á, með hvaða aðferðum hér er verið að reikna út. Þeir, sem á annað borð gera sér grein fyrir því, hvernig þetta verkar, átta sig á því, að það er töluvert annað að fá 11 þús. kr. skattfrádrátt og 238 þús. kr. persónufrádrátt eða hvort persónufrádrátturinn er 245 þús. kr. og fyrstu 100 þús. k. í tekjuskatti 20%. Miðað við það að fá 11 þús. kr. tekjuskattsafslátt, minnkar fyrsta stig í skatti, þannig að raunverulega verða ekki nema 45 þús. kr. með lægsta skatti, hjá hjónum aðeins 8500 kr., þannig að eftir að þau hafa fengið 8500 kr. með 20% skatti, þá stiga þau upp í 30% skatt, og þegar komið er upp í efsta skattþrep, í 40%, þá kemur út að þau hafa skaðast á þessum útreikningi um 9600 kr. Ég skal láta útrætt um þetta atriði, en vildi þó ekki láta hjá líða að vekja athygli á ósamræminu á milli yfirlýsingarinnar og frv. Þá vil ég vekja athygli á því, hvernig farið er með skattafsláttinn gagnvart þeim, sem minnst mega sín, en í 4. gr. frv. segir, að „skattafsláttur samkv. liðunum A-8 að framan má þó aldrei verða meiri en 6% af skattskyldum tekjum framteljenda.“ Hér er það ljóst mál, að aðili, sem ekki hefur möguleika á því að afla sér tekna og verður skattlaus vegna einhverra ástæðna, er ekki kominn á ellilífeyrisaldur, getur e.t.v. ekki fengið sig úrskurðaðan sem öryrkja, hann getur ekki unnið, hann verður annaðhvort að lifa á sínum eignum eða þá á framfærslu annars staðar frá og hlýtur að bera 5% söluskattsaukninguna, eins og frv. gerir ráð fyrir. Þær till., sem við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh: og viðskn. berum fram, eru grundvallaðar á 2% söluskattauka og skattafsláttur reiknaður í samræmi við það. Það er gert ráð fyrir í þeim till., að þeir, sem ekki njóta persónufrádráttarhækkunarinnar, fái þann skattafslátt, en þeir, sem fá fullan persónufrádrátt, njóti ekki afsláttarins, þannig að hjá einstaklingi fari þessi afsláttum minnkandi úr 310 þús. kr. ofan í 250 þús. kr., sá, sem hefur 250 þús. kr. og þar fyrir neðan, hafi fullan skattafslátt. Nú kemur einhver til með að spyrja: Hvernig er þá um aðilana, sem engan skatt hafa vegna skattal. varðandi fyrningar, sérstakar fyrningar í atvinnurekstri? Í okkar till. er séð fyrir því, þar sem gert er ráð fyrir því, að verði einstaklingur skattfrjáls vegna slíkra fyrninga, njóti hann ekki heldur þess skattafsláttar, sem þar er gert ráð fyrir. Í grg, með frv. eru settar fram tölur varðandi það tekjutap, sem ríkissjóður verður fyrir, og með hvaða hætti ríkisstj. leggur til, að við því verði brugðist. Því er haldið fram, að tekjutap ríkissjóðs nemi 3250 millj. kr., og gert er ráð fyrir að bæta það upp með söluskattauka að 5% stigum. En hvernig er þetta tap ríkissjóðs fundið út? Jú, það er fundið út með þeim aðferðum, sem hv. 4, þm. Reykv. beitti hér áðan. Hann velur sér tölur og tekur síðan endurskoðaða tekjuáætlun ríkissjóðs, ber þær saman og fær dæmið til þess að ganga upp. Það eina, sem hægt er að gera í þessu tilfelli, er að bera saman áætlaðan innheimtan tekjuskatt 1974 samkv. fjárl. og það, hvaða .tekjutapi ríkissjóður verður fyrir vegna þeirra till., sem lagðar eru fram um lækkun á tekjuskattinum. Það kemur í ljós, þegar skoðuð er skýrsla sérfræðinganna, að tekjutap ríkissjóðs vegna skattalækkunarinnar nemur 1.7 milljarði, 1700 millj. kr. Og það er það tap, sem ríkissjóði þarf að bæta samkv. till. ríkisstj., en ekki 2900 millj. eða 3250 millj., eins og látið er í veðri vaka, þegar þessi grg. er rituð. Skattakerfið, eins og till. ríkisstj. gera ráð fyrir, að það verði, gefur ríkissjóði 1700 millj., og þá hlýtur í því að vera falin skattendurgreiðsla sú, sem gert er ráð fyrir varðandi söluskattauka. Aðrar gr. þessa frv. fjalla að verulegu leyti um innheimtu og innheimtuaðferðir og þau viðurlög, sem við skal hafa, ef út af er brugðið, og það gert mun strangara. Ég skal ekki eyða tíma hv. þm. í umr. um þær greinar, en gera grein fyrir þeim brtt., sem bornar eru fram af mér ásamt hv. 2. þm. Vestf., Ásberg Sigurðssyni. Þær brtt. eru í samræmi við það frv., sem lagt var fram á Alþ. í haust af fulltrúum Sjálfstfl. í fjh: og viðskn. og er flutt á vegum Sjálfstfl. Þar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því, að sérsköttun hjóna verði upp tekin. Það er lagt til að breyta einstökum frádráttarliðum í samræmi við þann grundvöll, sem það frv. er byggt á, sem ég gat um áðan, eða sú lögfesting, sem átti sér stað 1961, - þann grundvöll, að almennar launatekjur verði skattfrjálsar. Þá er gerð till. um breyt. á skattþrepum og síðan till. um það, með hvaða hætti skattvísitalan skuli útreiknuð. Þegar þetta frv. var hér lagt fram, gerði ég ítarlega grein fyrir því máli, og ég sé ekki ástæðu til þess að rekja hverja gr. út af fyrir sig, en þær eru, eins og ég gat um áðan, grundvallaðar á þessu meginsjónarmiði um sérsköttun hjóna, skattfrelsi almennra launatekna og svo breyttum tekjuskattsstiga, þannig að af fyrstu 125 þús. greiðist 15%, af næstu 250 þús. 25% og af því, sem þar er yfir, 38%. Þá er að gera grein fyrir því, hvað raunverulega felst í þessu frv. og jafnframt brtt. okkar og hvert verður tekjutap ríkissjóðs, verði það að lögum. Samkv. þeim útreikningum, sem unnir hafa verið fyrir okkur, mundi ríkissjóður tapa í tekjum, ef okkar brtt. yrðu samþykktar, um 3000 millj. kr. Með hvaða hætti við viljum bæta ríkissjóði það tekjutap, er að finna í 7. gr. frv., svo og 10. gr. frv., en í 7. gr. er gert ráð fyrir, að til þess að mæta þessu tekjutapi, komi 2% söluskattur, og í 10 gr. verði gert ráð fyrir samþykkt heimildar til fjmrh. að lækka fjárveitingar fjárlaga 1974 um 1500 millj. Þær till. byggjast, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, á sparnaði að upphæð 1 milljarður 500 millj. kr. og á söluskattauka, sem gefa mundi ríkissjóði það, sem eftir er af þessu ári, 1400 millj. kr., samtals 2900 millj., en tekjutap ríkissjóðs eru tæpir 2.9 milljarðar kr. Til þess að mæta þeirri söluskattsaukningu er, eins og ég hef áður gert grein fyrir, lagt til í frv. að bæta þeim lægst launuðu, þeim sem ekki fá hækkun persónufrádráttar, upp með auknum skattafslætti. Þær tölur, sem ég hef nú gert grein fyrir, eru grundvallaðar á þeim tölum, sem koma fram í skýrslu sérfræðinganna, annars vegar hluti af tekjuskatti óinnheimtum frá fyrri árum og hins vegar innheimtum tekjuskatti á þessu ári. Samtals gerir þessi upphæð 2910 millj. kr., þegar frá er dregin 150 millj., sem gert er ráð fyrir, að fari til greiðslu skattafsláttarins. Ef við skoðum nánar þessar tölur og gerum okkur grein fyrir því, hvað felst í frv. ríkisstj., þá kemur í ljós, að hún hyggst fá á þessu ári 1200 millj. kr. tekjuauka með samþykkt þeirra till., sem hún hefur lagt til. Ef þessar till. eru skoðaðar á ársgrundvelli 1976, miðað við meðalverðlag 1974, kemur í ljós, að tekjuauki ríkissjóðs 1975 verður 2300 millj. umfram þá skattalækkun, sem gert er ráð fyrir í þeirra till., 1700 millj. kr. skattalækkun, eða samtals er upphæðin 4 milljarðar. Af þessu er ljóst, hvert frv. stefnir. Það var vikið að því hér af hv. 4, þm. Reykv., Þórarni Þórarinssyni, að honum fyndist hlægileg brtt. okkar á þskj. 486, þ.e. um sparnað í ríkisrekstrinum. Það er miklu hlægilegra að heyra þennan hv. þm. koma hér í ræðustólinn og tala eins og hann talaði hér áðan. Hann veit sjálfsagt ekki, að þessi till., sem hér er borin fram, er shlj. till., sem borin var fram hér á Alþ. samkv. brbl., sem hæstv. fjmrh. gaf út 1972, nákvæmlega eins orðuð, um heimild til hans til þess að lækka greiðslur fjárl. og enn fremur til þess að lækka greiðslur, sem eru jafnframt ákveðnar í öðrum lögum en fjárl. Fyrirmyndin er frá hæstv. fjmrh., og verð ég að biðja hann um að taka það til greina, ef hann kærir sig um, sem hv. þm. sagði hér áðan um þessa brtt. okkar. Við gerum hins vegar grein fyrir því í nál. okkar, að þessi lækkun á útgjöldum ríkissjóðs verði gerð samkv. till. frá fjvn. Við teljum það svo sjálfsagt, að það verði gert, að það þurfi ekki að setja það inn í lagagr. Fjmrh. mun sennilega ekki hafa þurft að notfæra sér þá heimild, sem hann aflaði sér í brbl. frá 1972, en ég trúi vart, að nokkur fjmrh. mundi gera slíkt öðruvísi heldur en bera það undir þá n., sem starfar á vegum fjvn. við samningu fjárl. milli þinga. En að það sé kallað. hlægilegt að koma með till, um að spara, það er alveg nýtt fyrir mér. Ég er sannfærður um það, að fjvn. og þeim aðilum, sem þar eiga sæti, mundi takast að skera niður um 1500 millj. kr. af fjárl. og þeir væru ekki í nokkrum vandræðum að benda hæstv. fjmrh. á, hvar ætti að spara. Ég minnist þess, að í ræðu, sem haldin var hér við 3. umr. fjárl., gerði frsm. 1. minni hl., hv. þm. Matthías Bjarnason, þá grein fyrir því, með hvaða hætti fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. teldu rétt að standa að afgreiðslu fjárl. þá. Þeir buðu fram, að í stað þess að ein eyðslufjárlög enn yrðu afgreidd á Alþ. þá rétt fyrir jólin, fælu þingflokkarnir fulltrúum sínum í fjvn. það í þinghléinu að gera till. um sparnað í ríkisútgjöldum og þannig yrði reynt að stefna að því að koma þaki á fjárl. og afgreiða þau með mun skynsamlegri hætti en verið hefur þá tíð, sem núv. ríkisstj. hefur setið. Í þessari ræðu sinni vék Matthías Bjarnason að fjölmörgum atriðum, sem hann henti á í sambandi við ríkissjóð, með hvaða hætti hægt væri að spara á vegum ríkissjóðs, en ég tel ekki ástæðu til að telja það upp. Við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir til að taka slíkt mál og skoða það í fjvn. og vinna að því á þessum grundvelli, og ég segi: Það er ekki óábyrg stjórnarandstaða, það eru ekki óábyrgar till. í sambandi við fjárlagagerð, að menn komi með till. um að spara. - Það getur hver litið í eigin barm, hvað það snertir. Þegar einstaklingurinn telur, að hann hafi í sínum áætlunum ofmetið tekjur sínar, hvað gerir hann þá? Þá gerir hann till. til sjálfs sín um sparnað í ákveðnum tilvikum til þess að láta enda ná saman. Þannig á að fara að í þessu dæmi, og í stað þess að samþykkja vaxandi skattbyrði, í stað þess að halda áfram þeirri eyðslustefnu, sem núv, ríkisstj. hefur haft á stefnuskrá sinni allt frá upphafi, þá leggjum við sjálfstæðismenn til, að litið verði í eigin barm og við skoðum, hvar eigi að líta á okkar eigið dæmi og ráðast á ríkisbáknið, sem hefur þanist út meira en nokkru sinni fyrr í tíð þessarar stjórnar. Hv. 4. þm. Reykv. gerði að umræðuefni sérstaklega það áhugaleysi, sem við sjálfstæðismenn hefðum sýnt hér á Alþ. í þau 12 ár, sem okkar fulltrúar sátu í ríkisstj., varðandi skattamálin, og það, að við hefðum ekki haft áhuga á skattkerfisbreytingu, á tilfærslu úr beinum sköttum í óbeina skatta. Ég rakti þetta örlítið áðan, og ég vek athygli hv. 4. þm. Reykv. á því nál., sem ég las upp úr áðan, svo og þeim staðreyndum, sem birtar eru í nál. 1. minni hl. fjvn. við afgreiðslu fjárl. nú fyrir 1974, þar sem borið er saman, með hvaða hætti og hvernig þessi mál koma út. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meir um frv. og þær brtt., sem við flytjum. Þær eru fluttar til þess að sporna við þeirri stefnu, þeirri verðbólgustefnu, sem hefur ríkt í þessu landi. Fyrir valdatöku ríkisstj. kallaði hæstv. fjmrh. þáv. efnahagsstefnu verðbólgustefnu en þegar hann kom í sjónvarpið, eftir að hann hafði sjálfur tekið við, og hann var spurður að því, hvað sú verðbólga, sem hann stæði fyrir væri kölluð, þá átti bann ekki nokkurt orð, hann varð orðlaus. Það er þessi stefna, sem við viljum breyta. Við viljum hverfa aftur til þeirrar stefnu, sem ríkti hér á árum viðreisnar, og koma þessum málum, sem nú eru hér til umr., þannig frá okkur, að það verði Alþingi til sóma heldur en hitt. Við höfum gert till. um breytingar. Þær felast í mikilli skattalækkun til skattþegnanna í samræmi við það frv., sem við höfum áður flutt. Þær ganga lengra en þær till., sem ríkisstj. hefur komið með, sem eru þó ekki í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. varðandi launasamningana nýafstöðnu, og við teljum þess vegna farsælast, að þær till., sem við flytjum, verði hér samþykktar.



Herra forseti. Á s.l. hausti fluttum við þm. Alþfl. till., þar sem mörkuð var ný stefna í íslenskum skattamálum. Við töldum orðið tímabært að gera gagngera breytingu á skattkerfinu á Íslandi. Meginbreytingin skyldi vera fólgin í því, að horfið yrði frá því, að meginþorri einstaklinga greiði tekjuskatt til ríkisins af tekjum sínum, heldur greiði gjöld sín til hins opinbera í staðinn í formi óbeins skatts, söluskatts. Jafnframt var sett fram sú hugmynd, sem nú er kölluð skattafsláttarkerfi. Meginefni þessa frv. er byggt á sömu grundvallarhugmyndum. En á frv. og till. Alþfl. er einn grundvallarmunur. Í okkar till. var og er nú gert ráð fyrir því, að söluskattur hækki um nákvæmlega jafnmikið og lækkun tekjuskattsins nemur, þ.e.a.s. um 31/2 stig. Í frv. ríkisstj. er hins vegar gert ráð fyrir 5 stiga hækkun söluskattsins, þ.e.a.s. 1200 millj. kr. meiri skattheimtu en nauðsynlegt er vegna lækkunar tekjuskattsins. Ríkisstj. blandar m.ö.o. saman skattkerfisbreytingunni annars vegar og fjárhagsvandræðum ríkissjóðs á yfirstandandi ári hins vegar, en það eru tvö óskyld mál. Það er einfalt reikningsdæmi að snúa fram á, að okkar niðurstaða er rétt. Lækkun tekjuskattsins er talin kosta ríkissjóð 2700 millj. kr. Hvert söluskattsstig er talið gefa 800 millj. kr. á ári. 31/2 söluskattsstig færa því ríkissjóði þær tekjur, sem hann missir vegna lækkunar tekjuskattsins. Skattaafsláttarkerfið er talið kosta 550 millj. kr. Við höfum einnig bent á tekjur, sem nota megi í þessu skyni. Afstaða okkar þm. Alþfl. er því einföld og skýr, og hún er raunhæf og ábyrg. Við samþykkjum tekjuskattslækkunina og skattafsláttarkerfið, en við samþykkjum ekki meiri hækkun söluskatts en 31/2 stig. Sjálfstfl. og hv. þm. Bjarni Guðnason eru á sömu skoðun. Till. ríkisstj. um 5 stiga hækkun hlýtur því að falla hér í hv. d., og þá ætti ríkisstj. auðvitað eftir öllum venjulegum þingræðisreglum að segja af sér. Þetta er kjarni þess máls, sem hér er um að ræða. Sumir einstaklingar eru því marki brenndir að gera sér ekki grein fyrir breyttum aðstæðum. Því veldur ýmislegt: óraunsæi, þrái eða bara einfaldlega skringilegheit. Þess eru dæmi, að menn klæðist sumarfötum að morgni, þótt nokkurn veginn víst sé, að rigning verði síðdegis. Þess eru jafnvel dæmi, að menn gangi með regnhlíf í sólskini. Atvinnurekendur auka stundum framleiðslu sína, þótt allt bendi til þess, að söluhorfur fari minnkandi. Þess eru ótal dæmi, að einstaklingar auki eyðslu sína, þótt tekjur þeirra fari minnkandi. Þess eru líka dæmi, að menn, sem misst hafa völd, halda sig enn ráða miklu og hegða sér eftir því. Þetta, sem ég nú hef sagt, á í ríkum mæli við um núv. hæstv. ríkisstj. Hún áttar sig ekki á breyttri aðstöðu, hvorki aðstæðum í efnahagsmálum í kringum sig né heldur á sinni eigin aðstöðu hér á hinu háa Alþ. Ríkisstj. hegðar sér í efnahagsmálum í algeru ósamræmi við það ástand, sem hefur verið að skapast og er orðið og verður enn alvarlegra á næstu mánuðum. Hún tekur ekkert tillit til þess arna. Og hún hefur ekki heldur áttað sig á því, að því er virðist, að hún hefur misst meiri hl. í annarri deild Alþingis. Hún hegðar sér eins og hún hafi enn þá óskoraðan meiri hluta á Alþingi. Þetta kemur t.d. fram í því, að hún hefur fyrir skömmu lofað voldugum og mikilsvirtum almannasamtökum aðgerðum í efnahagsmálum án þess að athuga, hvort hún gat staðið við loforðið eða ekki. Hér á ég auðvitað við þá skattkerfisbreytingu, sem þetta frv. fjallar um. Ef ríkisstj. hefði áttað sig á breyttri aðstöðu sinni hér á hinu háa Alþ., hefði hún auðvitað átt að láta svo litið að ræða við stjórnarandstöðuna, Alþfl. og Sjálfstfl. og fulltrúa Frjálslynda flokksins hér á hinu háa Alþ., sem nú verður að telja til stjórnarandstæðinga. En það gerði hún ekki. Hún hegðaði sér eins og hún hefði sömu aðstöðu hér á þingi og hún hafði, þegar hún kom til valda í júní 1971. En það hefur hún bara ekki. Sannleikurinn er sá, að auðvitað hefði ríkisstj., þegar einn helsti stuðningsmaður hennar í upphafi sagði henni upp trú og hollustu, þ.e.a.s. hv. þm. Bjarni Guðnason, þá hefði hún suðvitað átt að draga þá þingræðislegu ályktun af því og segja af sér og leita til forseta Íslands um það, hvort ekki væri hægt að skapa með öðrum hætti starfhæfan meiri hl. í báðum deildum Alþingis. En það gerði hún ekki. Hún hegðar sér eins og maðurinn, sem klæðist sumarfötunum að morgni, þó að hann viti, að það komi rigning eftir klukkutíma. Hún hegðar sér eins og atvinnurekandinn, sem eykur framleiðsluna, eykur athafnir sínar, þótt hann viti, að söluhorfur fari minnkandi. Henni fer eins og óforsjálum einstaklingi, sem heldur áfram að auka eyðsluna og óhófslifnaðinn, þótt hann viti, að tekjur hans fari minnkandi. Hún hegðar sér eins og hrokafullur valdsmaður, sem heldur áfram, heldur fast við hroka sinn, þótt hann viti, að öllum grundvelli sé kippt undan völdum hans. Auðvitað hefði ríkisstj. átt að vera búin að segja af sér, því að henni ætti að vera jafnljóst og öllum íslenskum almenningi er nú ljóst, að henni hafa mistekist hrapallega þau meginverkefni, sem hún tók að sér, þegar hún tók við völdum fyrir tæpum þremur árum. Ég skal aðeins nefna tvö dæmi um þetta. Getur nokkur verið í vafa um það, að þessari ríkisstj. hefur mistekist stjórn efnahagsmála hrapallegar en nokkurri annarri ríkisstj., síðan stjórnin fluttist inn í landið? Þetta er almenningi vel ljóst, meira að segja skynsömum og grandvörum stuðningsmönnum núv. ríkisstj. í öllum stuðningsflokkum hennar. Ég þarf ekki að nefna annað dæmi til sönnunar þessari staðhæfingu minni en það, að árið 1974, þjóðhátíðarárið, árið, sem víð höldum hátíðlegt 1100 ára afmæli byggðar í landinu, verður mesta verðbólguár í sögu landsins. Ég hef athugað svolítið verðbólgusögu Íslendinga s.l. 30 ár. Það er fróðleg saga og merkileg að mjög mörgu leyti, því að allar götur í meira en 30 ár hefur verið við verðbólgu að etja á Íslandi og allar ríkisstj. reynt að hafa hemil á henni, með afar misjöfnum árangri þó. Ég hef aðeins getað fundið eitt stutt skeið í sögu Íslendinga s.l. þrjá áratugi, þar sem verðbólga hefur á hálfu ári vaxið meira en hún vex nú á hálfu ári, og það er fyrri hluti árs 1942. Þá var stríð í heiminum, og þá var Ísland hernumið land, það var lokað land, gat lítil almenn innflutningsviðskipti átt við aðrar þjóðir. Hins vegar var hér mikil þörf fyrir vinnuafl, hærra verð á íslenskum útflutningsvörum en nokkurn tíma hafði áður átt sér stað í sögu landsins. Þetta olli geysilegu peningaflóði, eins og þeir menn, sem svo eru gamlir að hafa lifað þetta, eflaust muna. Hinir yngri hafa eflaust lesið um það. Það skapaðist sérstakt ástand á Íslandi vegna gífurlegra tekna innanlands, sem aftur áttu rót sína að rekja til gífurlega mikillar atvinnu og gífurlega hás verðlags erlendis. En fólk gat ekkert gert við peningana, því að það var ekki hægt að kaupa þær vörur, sem menn vildu kaupa fyrir peningana, vegna stríðsins. Þetta ásamt stjórnleysi eða illri stjórn, lítilli stjórnfestu í landinu, varð þess valdandi, að á fyrri hluta ársins 1942 var hér meiri verðbólga en áður hafði þekkst. En nú erum við að nálgast þetta fyrra met, og það er ekki á styrjaldartímum, það er ekki á hörmungartímum, heldur er það á mestu blómatímum í sögu íslensks atvinnulífs, þar sem viðskiptin við útlönd eru frjáls, bæði útflutningsviðskipti og innflutningsviðskipti, og þar sem hagur þjóðarinnar er betri eða skilyrði til góðs hags eru betri en nokkru sinni fyrr. Þá gerist það, að við náum því fyrra meti, sem styrjöldin knúði upp á okkur með hörmungum sínum á fyrri hluta ársins 1942. Er hægt að hugsa sér þyngri dóm, ömurlegri dóm um lélega stjórn en þetta, að undir þessum kringumstæðum skuli þjóðinni að þessu leyti, hvað verðbólguna snertir, farnast jafnilla og ekki varð hjá komist, að henni farnaðist um miðbik styrjaldarinnar. Hitt dæmið, sem ég vildi nefna um stjórnleysi ríkisstj., um vanhæfi hennar til heilbrigðrar stjórnar, er meðferð hennar á varnarmálunum. Ég skal láta nægja að hafa um þetta örfá orð, bara minna á annað dæmi úr annarri átt, sem sýnir, hversu fullkomlega ríkisstj. hafi fatast tökin á stjórn mikilvægra mála. En þessi tvö mál hljóta að teljast kjarni íslenskra vandamála: efnahagsmálin annars vegar og öryggismálin hins vegar. Ég þarf ekki að minna á, hver yfirlýsing var sett í stjórnarsáttmálann sumarið 1971, það er allri þjóðinni fullvel kunnugt. En síðan eru liðin tæplega 3 ár, og hvað hefur ríkisstj. gert með þessa yfirlýsingu sína, sem hún taldi vera einn af hornsteinum stjórnarstefnunnar? Hvað hefur hún gert í þessu máli? Bókstaflega ekki neitt. Hún hefur ekki einu sinni markað stefnu í málinu, hún hefur átt nokkra fundi. Það eina, sem hún hefur gert, er, að hún hefur áskilið sér rétt til að segja samningnum upp, - áskilið sér rétt til að segja honum upp! Háðulegra getur það varla verið. Hún hefur boðað uppsögn, boðaði uppsögn skömmu eftir að þetta nýja ár hófst, en ekkert hefur gerst. Algert aðgerðaleysi, alger aumingjaskapur, algert stefnuleysi. Það hafa verið haldnir nokkrir fundir með fulltrúum frá stjórn Bandaríkjanna, bæði í Washington og á Íslandi. Ríkisstj. hefur engar till. lagt fram á þeim fundum, hún hefur enga stefnu haft. Eftir tæplega 3 ár er hún enn að leita að stefnu sinni í viðræðum við Bandaríkjamenn. Er hægt að hugsa sér ömurlegri frammistöðu en hér á sér stað og það í því máli, sem sjálf stjórnin taldi vera eitt meginmál sitt, þegar hún var mynduð fyrir tæpum þremur árum? Og enn er ástandið þannig, enn vitum við ekkert, hvenær næsti fundur verður, enn veit enginn, hvort stjórnin hefur stefnu á þeim fundi eða enga stefnu. En ég get ekki annað en lokið þessum pistli með því að segja, að ég vona bara, að stjórnin finni enga stefnu, áður en hún leggur upp laupana. Það væri best fyrir íslensku þjóðina, að hún fyndi hana ekki og færi frá, áður en hún hefur uppgötvað hana. Ég nefni ástandið á þessum tveim sviðum, í efnahagsmálunum og varnarmálunum, sem sönnun þess, sem óræka sönnun þess, að ríkisstj. hefur reynst gersamlega ófær um að takast á við helstu vandamálin, sem við er að etja í íslenskum þjóðmálum. Þetta hefði hún átt að sjá sjálf og draga af því ályktun að hverfa frá völdum, að segja af sér, í staðinn fyrir að halda áfram að spóka sig í sumarfötum, löngu eftir að komin er rigning. Nú skal ég snúa mér að því frv., sem hér er til 2. umr., þ.e.a.s. frv. um skattkerfisbreytingu. Ég gat þess í upphafi þessara orða minna, um hvað er í raun og veru deilt. Það er einfalt og augljóst, hvað ber á milli annars vegar stefnu þessa frv. og hins vegar þeirra hugmynda, sem við í þingflokki Alþfl. höfum sett fram. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að það er engin deila um tölur í þessu sambandi. Við deilum ekki við ríkisstj. um það, hvort tölur þær, sem hún hefur birt í frv., séu réttar eða ekki réttar. Við völdum þann kostinn að byggja allan okkar málflutning á þeim tölum, sem ríkisstj. og hennar sérfræðingar hafa lagt fram um málið, einmitt til þess að forðast það leiðindapex, sem í allt of ríkum mæli hefur um langan tíma sett svip sinn á íslenskar umr. um efnahagsmál, þ. á m. skattamál: Er þessi tala svona eða er hún hinsegin? Er þessi tala rétt eða er hún röng? Af okkar hálfu verður ekki um neinar deilur um réttar eða rangar tölur að ræða. Það, sem ég segi hér á eftir, og það, sem við höfum sagt hingað til, verður byggt á þeim tölum, sem ríkisstj. sjálf hefur lagt fram. En um eitt deilum við, og það er í raun og veru kjarni málsins. Það er um eitt grundvallaratriðið, sem deilan snýst á milli ríkisstj. annars vegar og þeirra sjónarmiða, sem Alþfl. hefur sett fram um þetta mál, hins vegar, og það er, hvernig á að meta skattkerfisbreytingu, á hvaða grundvelli á að dæma um það, með hverjum hætti einn skattur getur komið í staðinn fyrir annan. Ef við breytum tekjuskatti í söluskatt, hvernig á að bera hreyt. saman? Við höfum sagt og segjum enn og frá því munum við ekki hverfa, því að það er rétt, að þegar um skattkerfisbreytingu er að ræða, þegar tekjuskatti er breytt í söluskatt, þá á að miða við ársgrundvöll, þá á að miða við það, hvað tekjuskattslækkunin þýðir mikinn tekjumissi fyrir ríkissjóð á einu ári og hvað söluskattshækkunin veitir ríkissjóði mikla tekjuaukningu á einu ári. Við viðurkennum fúslega, að ef ríkisstj. fellst á að lækka tekjuskatt með breyt. á tekjuskattslögum og þegar hún reiknar út, sem við véfengjum ekki, að sú tekjuskattslækkun þýði tekjumissi um 2700 millj. kr. á ári, þá segjum við: Við skulum samþykkja þá hækkun söluskatts, sem gefur ríkissjóði 2700 millj. kr. á einu ári. Hreinskiptari getur þessi afstaða ekki verið. Einfaldara getur reikningsdæmið ekki verið. Og þegar ríkisstj. sjálf segir, að eitt söluskattsstig svari til 800 millj. kr. á ári, þá þarf hún ekki að kunna annað en einfalda deilingu til þess að sjá, hvað mörg söluskattsstig þarf til þess að jafna 2700 millj. kr. tekjumissi, og það er um það bil 31/2 stig. Einfaldara getur reikningsdæmið ekki verið. Á þessu byggist tilboð okkar um að samþykkja hækkun söluskattsins um 31/2 stig. En þá er eðlilegt, að menn segi: Í frv. felst meira en þetta, meira en lækkun tekjuskatts. Það felst líka í frv., að tekið skuli upp skattafsláttarkerfi, sem ríkisstj. sjálf segir, að muni kosta 550 millj. kr. Við álítum það líka skyldu okkar að benda á möguleika til þess, að hægt sé að standa undir þessum kostnaði, 550 millj. kr. Í því sambandi viljum við fyrst benda á það, að eftir að núgildandi fjárlög voru samin, tók hæstv. fjmrh. ákvörðun um nýjan tekjustofn, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárl. Svo sem kunnugt er, var maí eigin húsaleigu við skattaframtöl metið sem ákveðinn hluti af fasteignamatsverði. Áður gilti sú regla, að húsaleiga var miðuð við 2% af faseignamati, og við þessa reglu óbreytta voru fjárl. miðuð og eru miðuð. Í jan. tók hæstv. fjmrh. þá ákvörðun að hækka þetta mat eigin húsaleigu úr 2% af fasteignamati upp í 3% af fasteignamati. Þetta er ný ákvörðun, tekin eftir að fjárlög eru samin, sem færir ríkissjóði auknar tekjur og jafngildir alveg nýjum tekjustofni. Mjög varlega áætlað mun þessi nýi tekjustofn auka tekjur ríkisins um 150–200 millj. kr. á ári. Í öðru lagi er svo þess að geta, að tekjur af tekjuskatti eru í fjárl. ársins í ár miðaðar við það, að tekjuskattur aukist um 25–26% á milli áranna 1972 og 1973, m.ö.o,: sá tekjuskattsstofn, sem lagður verði á í ár, sé 25–26% hærri en sá, sem lagt var á í fyrra. Ég dreg ekki í efa, að þetta hafi verið samviskusamlega fengnar niðurstöður, þegar fjárl. voru samin, þ.e.a.s. í des. En athuganir í jan. og febr. hafa sýnt, að þær voru of varfærnar. Aukning tekjuskattsins verður meiri en þetta, mun meiri. Ég skal engu spá um það, hver hún raunverulega verður. Endanlegar tölur munu ekki liggja fyrir um það. En eitt þori ég að fullyrða: Aukningin verður alveg örugglega meiri en 27–28%. Það er algert lágmark að áætla hana það, hún verður meiri, líklega 29–30 eða 31%. En þó að ekki sé gert ráð fyrir því, að aukningin milli áranna 1972 og 1973 verði nema um 2–3% umfram áætlun fjárlaga, gefur það 350–400 millj. kr. aukningu á tekjuskatti umfram tölur í fjárl., svo að hér er komin sú tala, sem þarf til að standa undir skattafsláttarkerfinu, 550 millj. kr. af þessum tveimur liðum, svo að ríkisstj. þarf í raun og veru ekki að gera annað en að taka einfalda ákvörðun um það, - mér skilst, að hún taki margar ákvarðanir á sínum mörgu fundum, - hún þarf bara að taka einfalda ákvörðun: Tekjurnar af hækkun skattmats eigin húsaleigu úr 2 í 3% og 350–400 millj. kr. af þeim tekjuauka, sem við fáum af tekjuskattinum, skulu renna í sérstakan sjóð, sem skal standa undir skattafsláttarkerfinu. Þá verður þeim sjóði séð fyrir nægilegum tekjum. Að þessu er þannig varið, hefur einnig komið í ljós nú alveg nýlega í skýrslu, sem embættismenn gáfu fjh: og viðskn. í fyrradag á fundi hennar, sem eru enn þá nýrri upplýsingar og staðfesta þennan hugsunarhátt fullkomlega. Það eru nýjar tölur, sem mér var ekki kunnugt um fyrr en einmitt á fundi, sem haldinn var í fyrradag. Í skýrslu embættismanna kom fram, að tekjur einstaklinga í gildandi fjárl. eru áætlaðar 5864 millj. kr. Miðað við núgildandi forsendur eru tekjur af tekjuskattinum áætlaðar 4100 millj. kr., ef frv. er samþ. Tekjur af tekjuskatti eru m.ö.o. taldar verða aðeins 1764 millj. kr. minni en fjárlög gerðu ráð fyrir. Embættismennirnir telja nú í dag, að tekjur af tekjuskatti muni í reynd í ár verða aðeins 1764 millj. kr. minni en fjárl. gerðu ráð fyrir. En hvað segja sérfræðingarnir um söluskattinn? Tekjur af honum eru áætlaðar í fjárl. 6702 millj. kr. En nú áætla sérfræðingarnir, að tekjur af söluskatti í reynd á árinu 1974 muni verða 10780 millj. kr. eða m.ö.o. 4078 millj. kr. hærri en fjárl. gera ráð fyrir. Niðurstaðan af ályktuninni er alveg augljós. M.ö.o.: frv. ríkisstj. er byggt á því, að tekjur af söluskatti aukist um 4078 millj. kr., en tekjur af tekjuskatti lækki ekki nema um 1764 millj. kr., m.ö.o.: tekjuaukning af söluskattinum er meira en tvöföld á við þá lækkun á tekjuskatti, sem sérfræðingarnir nú gera ráð fyrir. Það er ekki hægt að fá gleggri sönnun en þessa, sótta til sérfræðinganna sjálfra, um það, að frv. byggir á því að taka meiri tekjur af söluskattsgreiðendum en það ætlar að skila tekjuskattsgreiðendum. Meiri en helmingi meiri tekjur ætlar ríkið að hafa upp úr söluskattinum en það, sem þeir missa í tekjum vegna lækkunar tekjuskattsins. Þetta er staðfesting á því, sem mann grunaði i upphafi og hefur fengist meiri og meiri staðfesting fyrir, að ríkisstj. ætlar sér að nota skattkerfisbreytinguna, vinsæla skattkerfisbreytingu, til þess að næla sér í viðbótartekjur - til þess að leggja nýjar álögur á skattgreiðendurna til þess að bæta úr bágum fjárhag ríkissjóðs. Þessar tölur sérfræðinganna frá því í fyrradag eru sönnun fyrir því, að þessi grunsemd var í upphafi rétt og það, sem við höfum verið að segja um þetta undanfarnar vikur og daga, t.d. þm. Alþfl., án þess að geta sannað það beinlínis. Nú er sönnunin komin. Það þurfti ekki á neinni reikningslist af okkar hálfu að halda. Sérfræðingar ríkisstj. reiknuðu þetta fyrir okkur og sönnuðu, að við hefðum haft og höfum enn rétt fyrir okkur. Sannleikurinn er sá, að tilraunir ríkisstj, til þess að blanda saman vinsælu máli sem skattkerfisbreytingu annars vegar og óvinsælu máli, sem er að lappa upp á lélegan fjárhag ríkissjóðs, hins vegar, eru auðvitað fullkomlega óheiðarleg viðleitni, og allt, sem sagt er til að styðja hana, er óheiðarlegur málflutningur. Á það verður ekki lögð nægilega rík áhersla, að skattkerfisbreyt. er eitt mál og fjárhagsvandræði ríkissjóðs á árinu 1974 eru annað mál. Þetta eru óskyld mál, sem ekki á að ræða saman og ekki á að fjalla um í einni og sömu löggjöf. Þetta frv. heitir „frumvarp til laga um skattkerfisbreytingu“. Það heitir ekki „frumvarp til laga um fjárhagsvandræði ríkissjóðs á árinu 1974“. Ef það héti það, gæti maður skilið, að menn töluðu eins og hv. 4. þm. Reykv. talaði hér áðan og hæstv. fjmrh. við 1. umr. En það heitir ekki það. Ég er ekki að bera á móti því, að það væri ekki þörf á því fyrir ríkisstj. að bera fram frv. um fjárhagsvandræði ríkissjóðs á árinu 1974. Það er afskaplega alvarlegt mál. Ætti að sýna Alþ. þann sóma að bera fram frv., sem fjallaði um þetta, skulum við ræða það. En það yrði meira vandræðamál og óvinsælla en frv., sem hér er um að ræða. Ríkisstj. er nógu óheiðarleg til að gera tilraun til að blanda þessu tvennu saman, sem er þó algerlega óskylt. Öll röksemdafærsla fulltrúa hæstv. ríkisstj. um það, að ekki megi reikna nema með 91/2 mánaða tekjum af söluskattshækkuninni, er byggð á þeirri grundvallarvillu, að það sé eitt og hið sama, skattkerfisbreyting og fjárhagsvandræði ríkissjóðs á árinu 1974. En er það ekki alveg augljóst mál, að ef við berum saman tekjumissi af lækkun tekjuskatts í 12 mánuði, þá er eina talan, sem er sambærileg við þetta, tekjuaukning vegna hækkunar söluskatts í aðra 12 mánuði? Það er aðeins með einu móti, sem svona mætti hugsa, svona mætti haga málflutningi sínum. Það væri, ef skattkerfisbreytingunni væri ætlað að standa bara árið 1974. Ef hún ætti að standa bara 1974, má rökstyðja það, að þörf sé á 5 stigum. En skattkerfisbreytingunni er ekki ætlað að standa bara 1974, henni er ætlað að standa til frambúðar.  Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að því, sem nokkuð hefur verið úr gert, að ríkisstj. hafi gefið yfirlýsingu gagnvart Alþýðusambandinu, sem hún muni standa við. Að vísu er það svo, að hún hefur í hliðarherbergjum og á nefndarfundum gert ýmsar till. til okkar í stjórnarandstöðuunni, sem einmitt eru um að standa ekki við yfirlýsingar gagnvart Alþýðusambandinu. Þeir eru búnir að gera mörg tilboð um að svíkja þessar yfirlýsingar, - mörg, fleiri en eitt, fleiri en tvö og fleiri en þrjú, svo að það er ekki bara umhyggja fyrir því, sem ASÍ var sagt, sem hér ræður verkum, heldur er það, sem stjórnar gerðum ríkisstj., vandræðin með ríkissjóð á árinu 1974. Það er það, sem ræður öllum till. og öllum gerðum hæstv. ríkisstj. En í þessu sambandi vildi ég benda á í fyrsta lagi, að það var engan veginn eining um þá yfirlýsingu, sem ríkisstj. fékk samþykkta í 30 manna nefnd Alþýðusambandsins. Það var tiltölulega naumur meiri hl., sem samþykkti hana. Ýmsir menn án tillits til flokka, - þarna skipti flokkapólitík ekki minnsta máli og á ekki að gera og sem hefur fer gerði hún það ekki, ýmsir fulltrúar verkalýðsfélaga greiddu atkv. gegn því að taka við þessari yfirlýsingu, margir aðrir sátu hjá, og það var naumur meiri hl. n. í heild, sem samþykkti að taka yfirlýsinguna gilda. Allt þetta eru aukaatriði. Hitt er aðalatriðið og kjarni málsins, að ríkisstj. hlekkti 30 manna n. Það er auðvitað ríkisstj, til vansæmdar, en ekki 30 manna n. Það er þeim til vansæmdar, sem blekkir, en ekki hinum, sem því miður lætur blekkjast, því að þegar dæmið er skoðað niður í kjölinn kemur í ljós, að það þarf ekki 5 stig, eins og ég er búinn að sýna fram á, sýndi fram á við 1. umr., sýndi fram á í nál. og sýni enn fram á í þessari ræðu. Það þarf ekki nema 31/2 stig, til þess að staðið sé að öllu leyti við skuldbindingarnar gagnvart Alþýðusambandinu. Það er gerður greinarmunur á því. Í yfirlýsingunni eru annars vegar skuldbindingar og hins vegar fórn, - skuldbindingar af hálfu ríkisstj. og hins vegar fórn af hálfu launþegasamtakanna. Skuldbindingar ríkisstj., sem í eiga að felast hagsbætur fyrir launþeganna, þ.e. lækkun tekjuskattsins og skattafsláttarkerfið, - þetta var það, sem ríkisstj. lofaði verkalýðshreyfingunni, og við það á hún auðvitað að standa. Hitt var fórnin, verðið, sem ríkisstj. heimtaði af launþegasamtökunum, og þar blekkti hún. Hún heimtaði 5 stig, þó að hún hefði átt að vita eða a.m.k. ætti að vita núna, ef hún skilur almennan reikning, að það þarf ekki nema 31/2 stig. Það var þessi blekking, sem er hið alvarlega í málinu. Og þó að ekkert yrði af þessu öllu saman, eru það reginsvik af hálfu ríkisstj., því að hún er búin að lofa launþegunum hagsbótum í tekjuskattslækkuninni og skattakerfinu, sem hún sviki nú um, af því að hún vill ekki játa, að hún blekkti verkalýðshreyfinguna á hinum löngu næturfundum í Loftleiðahótelinu. Ég veit ekki, hvort hún ber ábyrgð á blekkingunum, það skiptir ekki máli, ég skal enga tilraun gera til þess að dæma um það, en um blekkingu var að ræða, og það er mergurinn málsins. Auðvitað hlýtur verkalýðshreyfingin að fagna því að fá þær hagsbætur, sem henni hefur verið lofað, og þurfa ekki að borga fyrir þær nema það verð, sem sannanlega þarf til að standa undir hagsbótunum. Til þess að undirstrika þetta sjónarmið á mjög alþýðlegan hátt og með þeim orðum, sem enginn vafi er á, að hvert mannsbarn í landinu skilur, vil ég ljúka máli mínu með því að leggja eftirfarandi dæmi fyrir frsm. n., hv. 4. þm. Reykv., og biðja hann um að hugleiða það, þangað til hann talar næst, og hafa þá á reiðum höndum svör við vandamálinu í þessari stuttu dæmisögu. Við skulum hugsa okkur, að dóttir Jóns Jónssonar komi til hans og biðji hann um að gefa sér kápu. Jón svarar og segir við dóttur sina: Hún er afskaplega dýr, hún kostar 3 þús. kr., og ég hef ekki efni á því, elskan mín, að gefa þér þessa kápu, fyrst hún er svona dýr, kostar 3 þús. kr. - Stelpan segir: Ég verð að fá kápuna, ég verð að fá hana. - Þá segir Jón við hana: Heyrðu góða, komdu á morgun, ég skal hugsa málið. - Og aftur kemur stúlkan daginn eftir og segir við hann: Heyrðu pabbi. Kápan kostar ekki nema 2000 kr. Ég fór í búðina og gáði að því, hún kostar ekki nema 2000 kr. - Hvað gerir nú Jón Jónsson í þessu efni? Lætur hann stelpuna fá 3 þús. kr.? Nei, auðvitað ekki. Hann lætur hana fá rétta verðið. Hann lætur hana fá 2000 kr., og stelpan eignast kápuna, sem hún hefur eflaust fulla nauðsyn fyrir og hefur mikla ánægju af. Það að láta hana hafa 3000 kr. hefði verið algerlega út i bláinn, algerlega óþarft. Hvað hún hefði gert við þá peninga, veit enginn, og þess vegna hefði auðvitað góður faðir alls ekki hegðað sér með þessum hætti. Nú vil ég biðja hv. þm. Þórarin Þórarinsson að hugsa um, hvað hann mundi hafa gert í sporum Jóns Jónssonar.



Herra forseti. Ég er ekki viss um, að ég sé eins laginn við sölu á kápum og hv. 7. þm. Reykv., sem hefur miðað verðið við það, að hann geti blekkt og slegið af því síðan og talið kaupandanum trú um, að þá hafi hann fundið rétta verðið. Ég hef víst ekki þá æfingu í verslunarháttum eða aðra leikni í pólitík, að mér hæfi slíkt. Ég vil taka það fram, hvað sem hv. 7. þm. Reykv. kann að segja um blekkingar og önnur slík vinnubrögð í sambandi við þetta mál, að unnið hefur verið fullkomlega heiðarlega að því, og ég er sannfærður um, að ríkisstj. og þeir menn, sem að því hafa unnið, geta fengið vottorð viðsemjenda sinna um það, því að fulltrúar Alþýðusambandsins fengu, alveg eins og starfsmenn ríkisstj., aðgang að öllum þeim gögnum, sem hægt var að leggja fram í þessu máli, og þeir fengu svar við sínum spurningum og þá útreikninga, sem hægt var að gera. Og það var gert af hinum færustu mönnum. Enginn af þeim mönnum hafði í frammi neinar blekkingar. Hins vegar eru þeir jafnfúsir til að tileinka sér, ef þeir fá ný sannindi, og leggja þau fram. Ég skal ekki fara langt út í ræður hv. þm., sem hafa talað hér, en tel mér þó skylt að víkja nokkuð að því, sem um er að ræða. Það, sem var mergur málsins í ræðu hv. 7. þm. Reykv., var það að blanda ekki saman fjármálum ríkissjóðs og þessum skattkerfisbreytingum. Þess vegna hefur það verið mat ríkisstj., að þetta mál ætti að einangra og ekki að leiða fjármál ríkissjóðs inn í það, hvort sem um var að ræða slæman eða góðan fjárhag ríkissjóðs, það skipti engu máli. Það, sem hér er um að ræða, er að skipta á sléttu samkv. því mati, sem bægt var að gera um þessa tvo valkosti. Allt dæmið og allir útreikningar eru miðaðir við það. Þess vegna er það greinilega tekið fram í grg. þessa frv. og sýnt fram á það með rökum, hvað um er að ræða í því sambandi, hvað líkur séu fyrir, að tapist í tekjuskatti, og hvað líkur séu fyrir, að vinnist í söluskatti. Ef tekjuskatturinn skilar meiru, eins og nú er álitið, að hann muni gera, samkv. því úrtaki, sem gert var og ekki kom í hendur á hagrannsóknadeildinni og fjmrn. fyrr en nú fyrir helgina, þá er líka meira látið af hendi til þegnanna, vegna þess að reglurnar, sem reiknað er út eftir, bæði persónufrádrátturinn og skattstiginn, slá auðvitað af þeim tekjum, sem umfram eru, eins og hinum. Þá verður sú upphæð, sem látin er af bendi, meiri en 2700 millj. kr., eins og reiknað er með þarna, því að þar er reiknað út frá þessum ákveðnu forsendum. Þetta gefur auga leið, og þess vegna er um það að ræða, að ef þetta reynist meira, verður þessi afsláttur líka meiri vegna þeirra skattkerfisbreytinga, sem unnt er að gera eða gerðar yrðu samkv. frv. Hins vegar segir það ekki, að söluskatturinn þurfi að aukast, þó að tekjuskatturinn yrði hærri og afslátturinn þar af leiðandi meiri. Hvernig í ósköpunum ætlar hv. 7. þm. Reykv. og hv. 3. landsk., sem var að tala hér á föstudaginn, þegar hann sagði, að það væri kúnst í reikningsaðferð fjmrn. að telja ekki til tekna rn. á árinu 1974 söluskattinn, sem ekki er gjaldfallinn fyrr en í jan. 1975? - hvernig ætla þessir hv. þm. að nota þá peninga í des., sem væru ekki gjaldfallnir þeim til handa fyrr en síðast í jan? Það þarf meira en meðalreikningsmann, - sem hv. 7. þm. Reykv. er nú, því að hann reiknar dæmið venjulega þannig, að hann byrjar á útkomunni, og dæmið er svo reiknað út frá því, - en það þarf meira en meðalfæran mann til þess að fá slíka hluti í hendurnar, að nota fjárheimtu, sem innheimtist síðast í jan., til að greiða með í des. Það kunna ekki snillingarnir í fjmrn., þó að afbragðsstarfsmenn séu.  Ég ætla nú ekki að fara lengra út í ræðu hv. 7. þm. Reykv., því að það tekur ekki, eins og hann sagði, að deila um tölur. Það, sem eftir er af þessu ári, eru engir 12 mánuðir, það vitum við öll, og þarf ekkert að deila um það. Það er ekki hægt að innheimta söluskatt af vörum, sem búið er að selja, og þess vegna skulum við bara halda okkur við staðreyndirnar. Það hefur ýmislegt komið fram í þessum umr., sem ég skal nú lítils háttar víkja að. M.a. hefur verið talað um afgreiðslu málsins utan þings. Það er alveg rétt, að þetta samkomulag, sem gert var, var gert utan þings, og það var gert, - ég vil segja það í sambandi við það, sem 7. þm. Reykv. sagði hér áðan, - með verulegum meiri hl. atkv., þar sem 19 greiddu atkv. með málinu, 4 á móti, og einir 6 sátu hjá. Fleiri voru ekki á þessum fundi. Það er ekkert nýtt, að ýmis mál, sem hafa verið gerð með samningum, hafi verið afgreidd á Alþ., eftir að samningarnir hafi verið gerðir, og þannig verður oft og tíðum að leysa mál, ekki síst í slíkum málum eins og kjaramálum. Ég tel mig muna rétt, að grundvöllurinn að Atvinnuleysistryggingasjóði var lagður í samkomulagi stjórnvalda og verkalýðshreyfingarinnar í sambandi við kjarasamninga. Auðvitað voru lögin ekki samþykkt þá um leið, en þau voru á eftir lögð fyrir Alþ. og samþ., eins og var samið um. Sama er að segja um júní-samkomulagið um Breiðholtsframkvæmdirnar. Það var samið um þetta í samningum milli ríkisstj. og alþýðusamtakanna í sambandi við að leysa kjaramálin, og síðar meir var svo unnið að því. Þess verður hins vegar að geta, að hraðinn í framkvæmdunum var mun minni en samningarnir gerðu ráð fyrir, og mikið var ógert af þessu, þegar núv. ríkisstj. kom til valda. Var þó gert ráð fyrir því, að þetta nægði, þessu yrði lokið, ef ég man rétt, 1967. En ríkisstj. samdi þarna lengur en hennar umboð var þá til, og það verða ríkisstj. oft að gera. Ég tek nú ekki til samninga, sem verður að gera á milli þjóða. Þeir eru gerðir og það er komið með þá inn á Alþ. sem þannig skjöl, að þeim verður ekki breytt, það er annaðhvort að velja eða hafna, svo að það er ekkert nýtt í sögunni, þótt þess háttar sé gert. Um stefnubreytingu af hálfu núv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, þá vil ég endurtaka það, sem ég hef sagt hér oft og mörgum sinnum áður, að því hefur margsinnis verið lýst af þessari ríkisstj., að hún væri reiðubúin til þess að breyta frá beinum sköttum í óbeina, ef skattkerfið væri á sama grundvelli, þ.e. gengi ekki inn í vísitölu. Samningar um það hafa ekki tekist fyrr en nú, reyndar verið litið reynt um það og talið óeðlilegt að gera það af hálfu launþeganna, meðan kjara- eða samningstímabil stóð yfir. Ýmislegt er í þessu, sem gengur í rétta átt, eins og viðurkennt er af hv. stjórnarandstæðingum, og ég vona, að það reynist ekki svo, að það séu þeir, sem séu nú orðnir talsmenn beinu skattanna og vilji síður, að það sé farið inn á óbeinu skattaleiðina, þótt manni finnist umr. benda til þess. Það skyldi nú ekki verða næsti þáttur í skattamálunum, að hann yrði á þá leið? A.m.k. er miklu minna talað um það nú en oft áður, að í sambandi við óbeinu skattana hafi fólkið val og geti ráðið því, hvort það kaupir kápuna eða kaupir hana ekki, og svo er náttúrlega með fleiri hluti en kápur. Um staðgreiðslu skatta eða opinberra gjalda, sem vikið var að hér í umr. um daginn, þá kom það fram hjá hv. 5. þm. Reykv., Gunnari Thoroddsen, að hann taldi, að þetta væri spor í þá átt og það væri ekki stigið til fulls. Ástæðan til þess er m.a. sú, að það hefur orðið samkomulag milli ríkisstj. og stjórnmálaflokkanna yfirleitt, að þeir nefndu til mann til þess að taka þátt í nefndarvinnu til þess að vinna að nýju tekjuöflunarkerfi fyrir ríkissjóð, og þessi þáttur er einn af þeim, sem slík n. mundi vinna að. Það er ekki eðlilegt, að á svona máli, sem unnið er með skyndingu, sé tekið þannig, að það sé afgreitt á þann hátt, því að það þarf mikinn undirbúning. Svo hefur í þessum umr., eins og oft vill verða, verið rætt um sparnað og það færi lítið fyrir honum hjá núv. ríkisstj. Rétt er nú það, að fjárl. hafa hækkað, og skal ég koma að því síðar, hvaða ástæður eru þar sterkastar. En það eru fleiri fjárlög, sem hækka, heldur en hjá ríkinu. Ég hef t.d. fengið hér yfirlit yfir fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar, sem er næststærsti opinberi aðilinn hér á landi um slíka hluti eins og fjármálagerðina. Þegar á það er litið, kemur á daginn, að fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar hækkar á milli áranna 1973 og 1974 um 49.5%. Hjá ríkissjóði er þetta þó ekki nema 33.3%, og þó var á þessu ári gerð kerfisbreyting, þar sem framkvæmdaáætlunin var tekin inn á fjárl. Mestur hlutinn af framkvæmdaáætlun Reykjavíkurborgar hefur hækkað verulega mikið og snöggtum meira en hjá ríkissjóði. Þess vegna er það nú svo, að þar sem aðrir ráða en þeir, sem ráða hjá ríkinu, þar geta slíkir hlutir gerst eins og þessir, að um verulega hækkun sé að ræða. Ef við lítum á fjárl. í heild, er hægt að flokka þau í nokkra meginflokka. Í fyrsta lagi eru útgjöld, þar sem er ákveðin í lögum krónutala til þess verkefnis, sem þar er greint. Þetta eru um 610 millj. kr. Þetta eru framlög til Fiskveiðasjóðs, jarðakaupasjóðs og Stofnlánadeildar landbúnaðarins og fleiri slík framlög, sem ákveðin eru í lögum upp á krónu. Í öðru lagi er svo liður, sem er um 10200 millj. kr., og þar er um að ræða útreikninga á gjöldum, sem eru ákveðin og er ekkert nema reikningsdæmi, hvað til útgjalda skuli fara á þessum gjaldaliðum. Þetta er allt samkv. lögum og ákveðið, hve miklu skuli varið til slíkra útgjalda. Þar er Tryggingastofnunin fyrirferðarmest, og er þá tekið aðeins það, sem lögbundið er. T.d. fjölskyldubæturnar eru þar 8000 með hverju barni, og ekki tekið meira inn á þennan lið en þar til segir. En hér er um allverulega fjárhæð að ræða, eins og ég áður gat um. Þriðji útgjaldaliðurinn eru markaðir tekjustofnar, sem eru líka lögákveðnir, 3.3 milljarðar. Launaútgjöld ríkissjóðs eru 6.3 milljarðar. Þá eru aðrar samningsbundnar greiðslur, sem eru tæpar 600 millj. Hér er samtals um að ræða um 21 milljarð kr. í útgjöld. Þetta er allt saman samkv. ákvörðunum Alþingis þar um, og eigum við þó eftir að fara í þann hluta útgjaldanna, sem er gjaldfærður stofnkostnaður, eða til framkvæmda eins og skóla, hafnargerða, vega og fleira því um líkt, sem hefur verið þannig, að þm. hefur yfirleitt þótt heldur of litið að gert en hið gagnstæða. Þegar búið er að fara í gegnum fjárl. á þennan hátt, kemur á daginn, að það er æðimikið af fjárlagaútgjöldunum, sem er ráðstafað af Alþ., og verður að breyta lögum, til þess að hægt sé þar um að þoka. Það er sáralítið, sem fjmrh. hefur til ráðstöfunar í sambandi við afgreiðslu fjárl. í raun og veru, þegar á allt er litið. Í sambandi við það, sem kom fram bæði hjá hv. 1. þm. Reykn. og hv. 3. landsk. þm. fyrir helgina um hækkun á tekjuskattinum, þá sást þessum þm. báðum yfir að geta þess, að innifalið í þeirri fjárhæð, sem þeir þar nefndu, eru persónuskattarnir, sem niður voru felldir, en þeir voru samkv. fjárl. nú í vetur um 3600–3700 millj. kr. Eftir þá hækkun, sem nú verður á tryggingunum, fer þetta að nálgast um 4 milljarða kr. Þar á ég við bæði persónugjöldin til sjúkrasamlags og trygginga og framlag sveitarfélaga. Þetta er allt innifalið í tekjuskattinum. Og eftir þessar breytingar, ef gerðar yrðu, þær sem hér liggja fyrir, mundi fara svo, að tekjuskatturinn sem slíkur væri ekki orðinn fyrirferðarmikill, hann mundi tæplega nægja fyrir þessum útgjöldum. Þannig að það hefði alveg eins verið hægt að leggja tekjuskattinn niður, en láta greiða framlagið til trygginga með persónusköttum og framlögum sveitarfélaga að þeim hluta, sem það var, en ríkið greiddi sin 50%. En réttlátt væri það ekki að taka þannig til um framkvæmd á því, vegna þess að það mundi lenda á fólki alveg án tillits til tekna, og það er sú tekjuskattsaðferð eða tekjuinnheimta, sem verst er. Þess vegna er nauðsynlegt, þegar hv. þm., hver sem það annars kann að vera, ræða hækkun á tekjuskattinum, að hafa þetta hugfast, jafnhliða því að með tekjuskattslögunum og tekjustofnalögum sveitarfélaga voru útgjöld sveitarfélaga lækkuð verulega og tekjur þeirra í gegnum útsvörin einnig. Hv. 1. þm. Reykn. sagði frá því, að þeir vildu hafa alla fasteignaskatta hóflega, og rétt er nú það, en því er til að svara, að það var mjög fjarri lagi, að þeir væru hækkaðir í fjmrn. eins og sveitarfélögin fóru fram á í vetur, að gert yrði, því að þeirra till. var að hækka þessa skatta um meira en 100%. Einn af þeim hv. þm., sem ég ætlaði að víkja að í sambandi við ræðu, sem hann flutti hér fyrir helgina, er nú ekki í hv. d., svo að ég ætla að láta það niður falla. En það var vegna samanburðar hans á hækkun á landbúnaðarvörum og kaupmætti launa. Ég ætla þá þess í stað á eftir að gefa honum skýrslu þar um, svo að hann geti farið rétt með þau mál, þegar hann ræðir þau næst. En ég skal ekki vera að þreyta menn með því að lengja þessar umr. mikið frá því, sem orðið er, ég tel mig hafa vikið að því, sem mestu máli skiptir, og öðru ætlaði ég ekki að víkja að. Ég vil að lokum segja það, að það er alrangt, að í þessu samkomulagi á milli ríkisstj. og ASÍ hafi verið gerð nokkur tilraun til blekkinga eða svika. Það er líka alrangt, að það hafi verið gerð nokkur tilraun til þess að blanda fjármálum ríkisins inn í það, því að ég er sannfærður um, að ríkið hefur á þessu ári, 1974, heldur tap en hagnað af þeim breytingum. Það, sem hér er á ferðinni, er því skattkerfisbreyting frá beinum sköttum til óbeinna, meira en verið hefur, og það er í samræmi við það, sem hefur komið fram á hv. Alþingi áður, að hv. þm. vildu hallast að því að ganga meira til móts við þá skoðun. Ég er einnig í þeim hópi, og hef talið mig vilja gera það, ef um skatt væri að ræða, sem ekki færi inn í vísitöluna. Ég vil í öðru lagi leggja áherslu á það, að frv. er sameiginleg vinna embættismanna ríkisins, fjmrn. og hagrannsóknadeildarinnar annars vegar og fulltrúa ASÍ hins vegar, og það er unnið á jafnréttisgrundvelli og á engan hátt gerð tilraun til þess að leyna neinu, enda samviskusamlega unnið í fyllsta máta. Samkomulagið er svo niðurstaða af því, sem þessir aðilar urðu sammála um, eftir að hafa unnið að málinu og kynnt sér það vel. Ég endurtek, að ég tel, að ríkisstj. hafi haft ástæðu til að ætla, m.a. vegna viðræðna minna, að hún hefði þingfylgi fyrir því, að þetta næði fram að ganga, og þeirri trú mun ég ekki varpa fyrir borð, nema ég sjái annað. Ég vil líka segja það, að það hefur á engan hátt verið undir það tekið frá okkar hendi að ganga frá þessu samkomulagi, því að það vil ég ekki gera. Það eina, sem hefur verið rætt, var þó aðeins að bæta þar um til hagsbóta fyrir ASÍ-félaga, en annað ekki. Ég vil líka endurtaka það, að við fáum yfirlýsingu um endurskoðun á málinu að árinu 1974 liðnu, og vil undirstrika það, að ef það gæti orðið til samkomulags við hv. alþm., að gildistaka frv. væri miðuð við árslok og söluskattur ekki innheimtur, nema sem þá væri til fallinn, og þá gengu í gildi þau skattalög, sem nú eru í gildi, þar til um önnur yrði samkomulag og þau væru staðfest, þá er ríkisstj. reiðubúin til þess.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 481. Þær eru ekki stórvægilegar að efni til. 1. brtt. er við 4. gr. frv. Þar er fyrst undir staflið a umorðun á upphafi 3. mgr. í rómverskum II. Þessi brtt. er fram borin til þess að taka af öll tvímæli, og er í samræmi við grg. frv. að taka af öll tvímæli um það, að skattafsláttur skv. þessu lagaákvæði teljist ekki til skattskyldra tekna. Hér er skotið inn í greinina eins og hún var: „Þetta fé telst ekki til skattskyldra tekna, skv. 7. gr.“ Þetta er um staflið a. Um staflið b er það að segja, að hann er einnig fram borinn til þess að gera ákvæði frv. skýrari. Það er litið svo á, að það sé a.m.k. mjög erfitt að framkvæma þetta ákvæði eins og það er orðað í frv. En þarna eru tekin af öll tvímæli með því að segja, að „til jöfnunar á námskostnaði, sbr. l. nr. 69 1972, og til Lánasjóðs ísl. námsmanna eða annarrar fjárhagsaðstoðar ríkisins við námsmenn, þegar í hlut eiga menn, sem telja fram á skattárinu til frádráttar kostnað vegna náms síns.“ Þá er stafliður c. Þar er um hreina leiðréttingu að ræða. Þar átti að standa eins og hér er lagt til: „Sé fé enn óráðstafað að loknum greiðslum skv. 1.–3. hér að framan, skal það greitt viðkomandi manni.“ Í frv. stendur „hann“ í staðinn fyrir „það“. Þetta er þess vegna hrein leiðrétting. Þá er 2. brtt. um það, að á eftir 6. gr. frv. komi ný gr., er verði 6. gr. og orðist svo: „4. málsl. 5. málsgr. 15. gr. nr. 7 1972, um breyt. á 41. gr. l. nr. 68 1971 orðist svo: „Ríkisskattanefnd skal annast útgáfu úrskurða sinna árlega.“ Í tilvitnuðum l. er gert ráð fyrir því, að ríkisskattstjóri sjái um útgáfu þessara úrskurða, en það þykir eðlilegra að hafa þennan háttinn á. 3. brtt. er 13. gr. umorðun á 6. mgr., en þar er raunar eingöngu um leiðréttingu að ræða. Þar sem í frv. stendur „gr.“, á að standa „mgr.“ Ég hef þá með örfáum orðum gert grein fyrir þessum brtt. og mun ekki að öðru leyti blanda mér í umr. að þessu sinni.



Herra forseti. Áður en ég kem að því að gera grein fyrir brtt. við þetta frv., sem ég ásamt 2 öðrum hv. alþm. stend að, vil ég fara aðeins örfáum orðum um nokkuð af því, sem hér hefur komið fram í ræðum manna. Menn hafa mikið talað um það hér og þá fyrst og fremst stjórnarandstæðingar, hver kjarni málsins væri. Í mínum huga er kjarni þessa máls, sem hér er verið að ræða, sá, að hér er um að ræða gert samkomulag af hálfu verkalýðshreyfingarinnar til lausnar kjaradeilu. Þar hefur verkalýðshreyfingin í frjálsu samkomulagi samþykkt það, sem hér er um að ræða, og fer því ekkert milli mála, að hér er um að ræða vilja forustumanna og verkalýðshreyfingarinnar í heild. Talsmenn stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað, hafa allir beint eða óbeint lýst því yfir og talið, að þeir forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar, sem stóðu að þessu samkomulagi á sínum tíma, hafi látið ríkisvaldið plata sig. M.ö.o.: þeir stjórnarandstæðingar halda því fram, að forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu, sem til þess hafa verið kjörnir að fara með umboð hennar, séu ekki menn til þess að semja um þessa hluti sem og aðra fyrir hönd hreyfingarinnar. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta vera stór dómur af hálfu þeirra talsmanna stjórnarandstæðinga, sem hér hafa látið í sér heyra. Mér kemur það að vísu ekki á óvart, þó að talsmenn Sjálfstfl. hafi haldið slíku fram og það hafi ekki verið auðsótt að fá fylgi við óskir verkalýðshreyfingarinnar innan þeirra vébanda. Það hefur ekki verið og eru ekki líkur á, því miður, að það verði auðsóttara að fá tekið tillit til óska verkalýðshreyfingarinnar innan Sjálfstfl. undir núverandi forustu en áður var. Lengst í þessum efnum gekk þó hv. 3. landsk. þm., sem því miður er nú ekki hér í salnum eins og stendur, en ég hefði mjög gjarnan viljað fá að tala við. Það fór ekkert milli mála, að þau orð, sem hann viðhafði um forustulið verkalýðshreyfingarinnar, eru einhver þau stærstu og verstu orð, sem uppi hafa verið höfð á almennum fundum og í áheyrn alþjóðar í garð þeirra manna, sem hafa staðið og standa enn í forustu fyrir verkalýð hér á landi. Ég þykist vita, að þarna hafi mælt maður, sem vegna ókunnugleika veit lítið, hvað hann er að tala um. Þarna er einstaklingur, sem aldrei í neinni mynd, á einu eða neinu sviði, hefur komið nálægt félagsmálastarfi innan verkalýðshreyfingarinnar og veit því sáralítið eða harla litið, hvað hann er að tala um. Það eina, sem hann hefur sér til ágætis, ef til ágætis er hægt að kalla, í sambandi við félagsmálastarf, er að leita fulltingis dómstóla til þess að geta staðið áfram sem formaður félags, sem hann var þó búinn að vera sviptur formennsku fyrir á sínum tíma. Ég ætla því ekki, líka með tilliti til þess, að hann er ekki hér staddur, að fara frekar út í það, sem hann sagði hér, en til þess hefði vissulega verið full ástæða. Ég var áður búinn að víkja að Sjálfstæðisfl., ég vænti ekki mikils þaðan, og þá er komið að þriðja stjórnarandstöðuflokknum, þ.e. Alþfl. Það skal viðurkennt, að meðan Alþfl. átti aðild að viðreisnarstjórninni, lét hann nota sig til ýmissa óþurftarverka í garð verkalýðshreyfingarinnar, ekki einu sinni, heldur oftar. Ég var einn af þeim og er einn af þeim, sem létu sér detta í hug, að Alþfl. hefði lært af þeirri reynslu. Ég hélt, að forustulið Alþfl. og þá kannske fyrst og fremst hv. 7. þm. Reykv., form. Alþfl., hefði lært af þeirri lexíu, sem sá flokkur og þeir menn, sem þar ráða ferðinni, hafa fengið í tvennum síðustu kosningum hjá íslenskum kjósendum. En því miður virðist sem þessir menn ætli að láta þessi varnaðarorð og þau einu, sem þeir ættu að skilja, sem vind um eyru þjóta, að því er þetta mál varðar. Hér ætlar Alþfl., eins og mál standa í dag, að standa við hlið Sjálfstfl. og Frjálslynda flokksins í því að fella eða hafna samkomulagi, sem verkalýðshreyfingin hefur gert við ríkisvaldið til að leysa kjaradeilu, sem yfir stóð á þeim tíma, sem þetta samkomulag var gert. Ég hins vegar trúi því, þar til annað sýnist, að þeir séu ekki svo forhertir, þeir forráðamenn Alþfl., að þeir ætli sér til enda að halda til streitu þessari ákvörðun. Ég trúi því ekki fyrr en ég má til, að flokkur, sem ber nafnið Alþfl., ætli að ganga til samstarfs við íhaldsöflin í landinu til þess að ganga í berhögg við óskír og gjörðir verkalýðssamtakanna í þessu máli. Ég á eftir að sjá það, en verði svo, þá hefur forustulið Alþfl. og þinglið hans æðilítið lært af þeirri reynslu, sem hann hefur þó fengið frá þeim tíma, sem það var aðili að viðreisnarstjórninni. Ég hefði gjarnan viljað, að það hefði fylgt með hjá form. Alþfl. áðan, þegar hann var að tala um tilboð, sem ríkisstj. hefði gert Alþfl., hvaða tilboð það voru. Jafnframt kemur í huga manna, hvort þeir séu þá almennt á uppboði í þessum efnum. En mér sýnist eða réttara sagt mér heyrðist á ræðu form. Alþfl. áðan, að hann hafi a.m.k. innst inni með sér áttað sig á þessu, því að hann virðist nú vera til þess reiðubúinn að fallast á, að það frv., sem hér er til umr., gildi ekki nema það ár, sem nú er verið um að tala, þ.e.a.s. árið 1974, og 5% söluskattsstig kæmu þá til með að gilda þetta ár. Minn skilningur var þessi á ummælum hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, og ef hann er rangur, þá sjálfsagt leiðréttir hann það hér á eftir. Ég verð því að vænta þess, að í lokin gangi verkalýðsflokkurinn, eins og þeir kalla sig og að vissu leyti eru, undir merki verkalýðshreyfingarinnar og staðfesti hennar ósk og hennar samkomulag við ríkisstj. Mér finnst hvað sem öðrum stjórnarandstæðingum líður, að þá komi það úr hörðustu átt frá talsmönnum Alþfl. að brigsla forustumönnum íslenskrar verkalýðshreyfingar um það, að þeir kunni ekki fótum sínum forráð og viti ekki, hvað þeir eru að gera, þeir láti ríkisvaldið plata sig til hinna verstu óþurftarverka. En það er það, sem þessir menn halda fram með sínu tali hér, eins og það hefur verið. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, en kem þá að því að gera grein fyrir brtt, á þskj. 484, sem við hv. 4. þm. Reykn. og hv. 4. þm. Reykv. stöndum að. Brtt. þessi er flutt vegna þess, að eins og frv. liggur nú fyrir og yrði það samþykkt óbreytt, þá stæðu menn frammi fyrir því, sem íslenskur almenningur hefur staðið frammí fyrir í áraraðir, að stóreignamenn og stóratvinnurekendur hafa verið tekjuskattslausir ár eftir ár. Ef þetta frv. væri samþ., eins og það nú liggur fyrir, væri ekki bara þetta, sem gerðist, heldur og hitt, að með því, sem gert er ráð fyrir í 4. gr. frv. í sambandi við skattafsláttinn, yrðu auk þess að þessir einstaklingar væru skattlausir, teknar upp greiðslur til handa þeim úr ríkissjóði beint eða óbeint. Ég fyrir mitt leyti get ekki staðið að slíkri samþykkt hér á Alþingi, vegna þess að ég tel, að það eigi miklu frekar að koma í veg fyrir, að það, sem hefur gerst, geti gerst áfram, heldur en að auka á þetta, sem um er talað. Ég skal taka fram, að mér er fullkunnugt um, að það var vilji verkalýðshreyfingarinnar og er, að inn í þetta frv. eða reglugerð, eins og við leggjum til, komi efnislega klásúla um það, að þetta yrði ekki í framkvæmd.  Brtt. þessi, sem við flytjum, er við 4. gr., tölul. II. Ég held, að til þess að þetta skiljist þolanlega, þá lesi ég þetta: „Sé manni ákveðinn hærri skattafsláttur skv. liðum A–D og næstu mgr. hér að framan en nemur tekjuskatti skv. 1. tölul. og þá eins þegar tekjuskattur skv. 1. tölul. er enginn, skal ríkissjóður leggja fram fjárhæð, sem þessum mun nemur.“ Brtt. er um það, að þarna bætist við: „sbr. þó ákvæði þessarar greinar um reglugerð um meðferð skattafsláttar.“ Það er breytingin, að viðbót komi þarna við, svo haldi greinin áfram. Í öðru lagi er brtt. um það, að aftan við 4. mgr. bætist nýr málsl. svo hljóðandi en þar segir: „Ráðh. ákveður með sérstakri reglugerð alla meðferð skattafsláttar, skv. þessum lið.“ Brtt. er um, að við bætist: „í reglugerð skal tryggja eftir föngum, að skattafsláttur njóti ekki þeir, sem skattlausir eru vegna afskrifta eða annarra hliðstæðra ástæðna.“ Það er því miður svo, að í gildandi skattalöggjöf eru afskriftir og fyrningar það rúmar, að það þarf æðimikið til, vægt til orða tekið, til þess að þeir, sem geta hagnýtt sér þessar afskriftaheimildir eða fyrningarreglur, komi til með að greiða skatt. Þess vegna teljum við flm. þessarar brtt., að það beri nauðsyn til að koma í veg fyrir, að þeir einstaklingar, sem þarna mundu falla undir, geti auk þess að vera skattlausir eða skattlitlir einnig fengið greiðslur úr ríkissjóði beint eða óbeint.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, hafði hér uppi allmikinn hávaða í málflutningi, þegar hann ræddi um þetta frv., og náði sér allhátt upp, þegar hann fór að tala um vöxt dýrtíðarinnar eða verðbólgunnar í tíð núv. ríkisstj. og taldi, að vöxtur verðbólgunnar einmitt nú upp á síðkastið sannaði best, að ríkisstj. væri ekki vaxin sínum vanda. En það var eins og með annan talnaleik hjá hv. 7. þm. Reykv. í þessu tilfelli, að það fær ekki mikið staðist af því, sem hann sagði, ef betur er að gáð. Ég hef nokkrum sinnum bent á það áður í umr., þegar rætt hefur verið um vöxt verðbólgunnar, hversu fráleitt það er, ef menn vilja í rauninni ræða um það mál í fullri alvöru, að taka mjög stuttan tíma og mæla þær verðhækkanir, sem verða á þessum mjög stutta tíma, og leggja síðan út af því, að það sé tákn um það, hver verðbólguvöxturinn í raun og veru er. Þeir, sem ætla að villa nm fyrir mönnum, geta auðvitað valið þessa leið, tekið t.d. verðhækkanir, sem verða eftir slíkar breytingar sem þær, sem nú hafa gengið yfir hjá okkur, geysilega miklar kauphækkanir jafnhliða erlendum verðhækkunum, og taka svo nógu stuttan tíma og leggja út af því, hvað verðhækkanirnar hafa orðið miklar. Nú geri ég mér grein fyrir því, að það er enginn tími til þess hér við þessa umr. að fara að ræða þetta mál ítarlega við hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason, en ég ætla aðeins að benda hér á einfaldar staðreyndir í þessu máli. Það er í fyrsta lagi þetta, að á tímabilinu frá l.jan. 1968 var gerð hér ný skráning á okkar vísitölu og vísitalan sett 100, Fram til 1. nóv. árið 1970, þ.e.a.s. í tæp 3 ár, vantar 2 mánuði upp á 3 ár, - þetta var síðari hlutinn af stjórnartímabili viðreisnarstjórnarinnar, - óx verðbólgan í landinu -  Ég veit, að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason vill vitanlega ekki ræða um málið á þessum grundvelli. Hann vill taka örfáa mánuði út úr og leggja út af því. En það, sem er meira um vert, er, að á þessu síðasta tímabili, sem verður að skrifast á reikning núv. ríkisstj., að því leyti til sem hún getur þar um ráðið og ríkisstjórnir geta borið ábyrgð á þróun verðlags, þá hafa orðið gífurlegar erlendar verðhækkanir. Það hefur verið áður vitnað í það í þessum umr., að í riti hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins er bent á það, að á s.l. ári, árið 1973, hafi meðaltalshækkun á innfluttum neysluvörum verið 26%. Það var engu slíku til að dreifa á fyrra tímabilinu. Þá hækkaði erlent verðlag ekki. Það voru hreinlega innlendar ráðstafanir, sem leiddu til þess, að dýrtíðin jókst jafnmikið á þessu tímabili og raun varð á.  En eins og ég sagði, ég ætla ekki að eyða of löngum tíma í það nú að ræða við hv. þm. um verðbólguna nú og verðbólguna í tíð fyrrv. ríkisstj. Það er hægt að gera það kannske, þegar betri tími er til. En það mun koma í ljós, að í tíð núv. ríkisstj. hefur meginhlutinn af hækkandi verði hér innanlands stafað beinlínis af gengisbreytingum erlendis, sem við gátum ekki ráðið við á nokkurn hátt, og af erlendum verðhækkunum, sem áttu sér stað almennt séð. En þessar verðhækkanir eru þannig, að þær hafa auðvitað áhrif hér á verðmyndunina innanlands, ekki aðeins í formi þeirra vara, sem inn eru fluttar og reiknað er beint, heldur koma hér einnig til hækkanir, þar sem eitt leiðir af öðru í því kerfi, sem við búum við. Það liggur t.d. alveg ótvírætt fyrir, að allverulegur hluti af hækkuninni á verði innlendra landbúnaðarafurða stafar beinlínis af erlendum verðhækkunum, því að áburður hefur hækkað, af því að fóðurbætir hefur hækkað, af því að allar byggingarvörur hafa hækkað. Af þessum ástæðum stafar verulegur hluti af hækkun á landbúnaðarafurðum. Það er ekki hægt að segja, að þetta sé eingöngu af innlendum toga spunnið. M.ö.o.: það, sem hv. 7. þm. Reykv. var að segja í þessum efnum, var algerlega út í hött og hrynur um sjálft sig, ef komið er við það. En svo ætla ég að víkja að því frv., sem hér liggur fyrir, og þá alveg sérstaklega að afstöðu stjórnarandstöðunnar til þessa frv. Þá verður fyrst að hafa það í huga, að þeir sjálfstæðismenn höfðu prédikað það um alllangan tíma, að stefna þeirra í skattamálum væri sú, að það ætti að lækka beinu skattana, en innheimta þess í stað óbeina skatta. Það væri lítill vandi að lesa hér upp úr Morgunblaðinu, úr hverjum leiðaranum á fætur öðrum alveg fram á síðasta ár, þar sem þessari stefnu var haldið fram og þar var ekkert dregið undan. í þessum leiðurum var beinlínis sagt: Í staðinn fyrir beinu skattana, í staðinn fyrir tekjuskattinn á að koma söluskattur. - En svo er það auðvitað hrunið niður eins og annað í röksemdafærslum þeirra sjálfstæðismanna. Þegar annað vakir fyrir þeim, þá á bara að lækka beinu skattana og ekkert á að koma í staðinn, - ekkert. Þeir Alþfl: menn eru eilítið betri. Sérstaklega fengu þeir rösklegan kipp, þegar Glistrup náði sinni góðu útkomu í Danmörku. Þá fengu þeir kipp í skattamálum, fluttu till. um það hér á Alþ. að lækka tekjuskattinn verulega og að í staðinn fyrir þennan tekjuskatt ætti að koma söluskattur. Og form. Alþfl. hefur auðvitað haft mörg orð um það, hvað þetta væri réttlátt og nauðsynlegt. Og það má hann eiga, að hann heldur við það enn þá, hann kann ekki við að hlaupa algerlega frá því, að þetta sé réttlátt og nauðsynlegt. Það segir hann enn. En svo gerist það, að ríkisstj. tekur undir þessa stefnu, m.a. vegna þess, að fulltrúar í verkalýðshreyfingunni töldu, að það væri orðið sér hagstætt að skipta á þennan hátt, og m.a. vegna þess, að það væri svo erfitt að gera tekjuskattinn réttlátan. Hinir almennu launamenn yrðu þar að greiða tekjuskatt svo að segja af hverri krónu, sem unnið væri fyrir. Þeir ættu ekki gott með að skjóta sér undan. En ýmsir aðrir í þjóðfélaginu, sem greiða tekjuskatt, hefðu aðstöðu til að skjóta sínum tekjum undan. Og m.a. vegna þessa lögðu þeir áherslu á, að það væri rétt að skipta hér um form. Og þá hélt maður, að það ætti ekki að standa á stjórnarandstöðunni að fallast á þetta, með tilliti til alls þess, sem á undan var gengið. En það var nú öðru nær. Þá kom annað hljóð í strokkinn. Þá gerðist það, jafnvel, þótt aðeins væru liðnir tveir mánuðir eða þar um bil síðan fulltrúar Sjálfstfl. höfðu haldið hér langar ræður og margar ræður á Alþ. í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, þar komu allir helstu sérfræðingar flokksins fram og töldu, að afgreiðsla fjárlaga væri í rauninni algerlega ábyrgðarlaus, eins og staðið væri að henni af hálfu ríkisstj., og hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, taldi, að í raun og veru væru þessi fjárlög, eins og þau ætti að afgreiða af hálfu ríkisstj., gersamlega botnlaus og í rauninni ekkert annað en pappírsgagn, vegna þess, eins og þeir höfðu stagast á, að það vantaði augljóslega tekjur til þess að standa á móti umsömdum útgjöldum. Frsm. af hálfu Sjálfstfl. við afgreiðslu fjárlaga flutti hér langt mál um marga útgjaldaliði, sem vantaði að taka inn á fjárlagafrv. Það skipti þó nokkuð yfir einn milljarð, og hann benti á það og sjálfstæðishersingin öll í einum kór, að það væri í rauninni ekkert að marka þessi fjárlög, þetta væri allt botnlaust. Raunverulega væri verið að afgreiða fjárlög með stórfelldum tekjuhalla. Og sjálfur leiðtoginn, hv. 2. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, þegar hann var búinn að endurtaka allt þetta, sem hinir spekingarnir höfðu sagt, þá bætti hann við af vísdómi sínum á þessa leið, svo að ég lesi orðrétt upp úr ræðu hans. Hann sagði: „Í þriðja lagi skyldi maður ætla, að það væri markmið við stjórn efnahagsmála, eins og nú standa sakir, að ríkisbúskapurinn væri rekinn með myndarlegum greiðsluafgangi, og tekjur væru mun hærri en gjöld.“ Það var það, sem hann vildi. En sannleikurinn er samkv. þessu fjárlagafrv., að gjöld eru hærri en tekjur. Svo liðu aðeins tveir mánuðir eða svo, þá kemur öll heila hersingin hér fram og á ekki nógu mörg orð og stór yfir það, hvað út úr ríkiskassanum fljóti. Raunverulega sé enginn vandi að lækka tekjuskattinn um rúma 4 milljarða, án þess að nokkuð komi í staðinn, því að umframtekjur verði svo stórkostlegar á öllu. Er slíkt framsýni, - þetta var rétt fyrir jól, - að sjá það ekki, að tekjustofnarnir væru svona drjúgir? Nei, svona geta menn farið í gegnum sjálfa sig, þegar verið er að reyna að hylja það, sem þeir eru raunverulega að stefna að. Þetta er nákvæmlega það sama, sem gerist í þessu máli, eins og það, sem gerðist hjá fulltrúum Sjálfstfl. í sambandi við lækkunina á tollum til iðnaðarins, frv., sem horfið var frá að samþykkja hér fyrir jól. í fyrrv. ríkisstj. hafði Sjálfstfl. staðið að því og reyndar Alþfl. líka, að Ísland gengi í EFTA og skuldbindi sig þar til þess að lækka tiltekna tolla hér eftir ákveðinni áætlun, og því var hátíðlega lýst hér yfir, bæði í þskj., svo að það er ekki hægt að hlaupa frá því, og í mörgum ræðum, að um leið og tollalækkunin gengi yfir yrði söluskattur að hækka á móti. Þegar fyrsti spretturinn var tekinn í tollalækkuninni, tóku þeir viðreisnarmenn 3 söluskattsstig í einu. Það kom auðvitað í ljós á eftir, að þeir höfðu tekið helmingi meira en þörf var á. En þó að þetta hafi verið yfirlýst stefna þeirra, að það ætti að lækka tollana og í staðinn ætti að koma söluskattur stig af stigi, þó að þetta lægi hér allt fyrir í þskj. og þeir væru búnir að gera samning við erlenda aðila um þetta, þegar svo átti að framkvæma þennan samning hér og lækka tollana samkv. honum og farið var fram á að hækka söluskatt á móti tekjulækkuninni, þá snerust þeir öndverðir gegn sinni fyrri kenningu, þá hlupu þeir frá henni eins og fyrri daginn. Vegna hvers gerðu þeir þetta? Einfaldlega vegna þess, að þessir menn vilja gera allt, sem í þeirra valdi stendur, allt mögulegt, til að koma ríkisstj. frá.  Í því nál., sem hér liggur fyrir og form. Alþfl. hefur skrifað um afstöðu sína og síns flokks til þessa máls, segir hann, margendurtekur, að það hafi verið mikið fagnaðarefni hjá þeim Alþfl: mönnum, þegar þeir sáu frv. Nú væri ríkisstj. að fallast á allar skoðanir Alþfl., lækka tekjuskatt, hækka söluskatt, taka upp endurgreiðslukerfi á sköttum, - allt eintómt fagnaðarefni. Og hann bætir því svo við, að á milli sín og ríkisstj. sé ekki um neinn ágreining að ræða í meðferð talna, hann fallist algerlega á þá talnalegu meðferð, sem fyrir liggi, En samt kemur upp ágreiningur við hann. Þá er það, sem hv. þm. reiknar með þessum eindæma hætti. Hann segir, að það verði að skipta hér á sléttu, króna fyrir krónu, jafnmargar krónur eigi að koma í ríkiskassann eftir söluskattshækkunina og ríkissjóður tapi með lækkun tekjuskattsins. Maður skyldi nú halda, að það ætti að geta tekist samstaða milli Alþfl. og ríkisstj., fyrst svona er. Það er ekki neinn ágreiningur um tölur. Og þetta er einmitt yfirlýst afstaða ríkisstj. Hún vill afgreiða þetta mál á þessum grundvelli, króna fyrir krónu, skipt á sléttu. En um hvaða misskilning er þá að ræða? Er það virkilega rétt, að við notum ekki sömu samlagningaraðferð eða ekki sömu margföldunaraðferð? Hvað er að? Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason segir: Það verður vitanlega að jafna hér saman einu ári í söluskatti og einu ári í tekjuskatti. - Og allt þetta dæmi, sem hann er að reikna út og setur upp, er fyrir árið 1974. Uppsetningin á hans dæmi nær ekki lengra, enda er verið að bjóða honum, að lögin skuli bara ná yfir árið 1974 og ekki meir. En þá virðist hv. þm. skjótast yfir það, að það sé eitthvað liðið af þessu ári. Það er eins og hann hafi ekki tekið það með í reikninginn, að janúar er liðinn og febrúar líka og komið þó nokkuð fram í marsmánuð. Ekki dettur honum í hug, að það sé hægt að innheimta söluskattinn fyrir janúar og febrúar, fyrir þetta liðna tímabil. Ég sé ekki, að það sé með nokkru móti hægt að hafa, hvernig sem kreist er, meira út úr þessu ári héðan af en 91/2 mánuð til áramóta eða þar um bil. En geti Alþfl. fengið út úr þessu 12 mánuði og það raunverulega, þá er sjálfsagt að skoða þá leið. Hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, varð það á að segja í sinni ræðu, að það mætti segja, að hér yrði á jöfnuður, ef þessi skattlagning ætti bara að gilda fyrir þetta ár. Þá mætti segja, að það yrði á jöfnuður. Svo hefur verið upplýst, að það er búið að bjóða Alþfl. að láta lögin aðeins gilda fyrir þetta ár og þannig komi króna fyrir krónu og fullum jöfnuði verði náð. Hvernig stendur á því, að Alþfl. getur ekki fallist á þetta? Hvernig stendur á því? Af hverju segir hann nei við þessu? Er nú Sjálfstfl. að verða hræddur um Alþfl.? Ég veit, að það stóð hér einn hv. þm. Sjálfstfl. upp fyrir nokkrum dögum og sagði, að form. Alþfl. hefði bara verið að bjóða ríkisstj. samning upp á 31/2%, og hann sagðist hafa séð, að ríkisstj. hefði glaðst við þetta tilboð. Það var svo sem greinilegt, að sjálfur var hann orðinn dauðskelkaður, að það mundi líklega takast samkomulag. Og eins er það með þennan hv. þm., sem hér er að gripa fram í fyrir mér, að þegar hann heldur, að ég sé að verða búinn að sannfæra Alþfl., þá auðvitað ókyrrist hann í sætinu. En ég spyr: Hvernig stendur á því, að Alþfl. getur þá ekki samþ. till. um það, að þessi skattkerfisbreyting skuli að sinni gilda bara fyrir þetta ár, og þá verði skipt á sléttu? Af hverju segir hann nei við því? Getur það verið vegna þess, að hann stefni að sama marki og Sjálfstfl., - hann vilji allt til vinna, hvað sem er, bara til að fella ríkisstj., ef það væri hægt með því að ná tekjum af ríkissjóði, og það væri allt markmiðið?  Það er enginn vafi á því, að þó að fallist sé á það í þessum líkindareikningi, að tekjurnar af hækkuðum söluskatti í desembermánuði eigi að tilheyra þessu ári, þá er augljóst mál, að það þarf a.m.k. 5 söluskattsstig til þess að ná jöfnuði í þessum útreikningi, sem Gylfi Þ. Gíslason fellst á, að eigi að leggja til grundvallar. Hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni verður auðvitað ekki kápan úr því klæðinu að halda því fram, að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hafi látið blekkja sig. Ég get sagt honum það, að þeir menn úr forustu verkalýðshreyfingarinnar, sem höfðu fjallað um þetta mál í langan tíma, í nokkra mánuði, höfðu með sér góða kunnáttumenn í þessum efnum, og ég fullyrði, að þeir eru kunnugri þessum málum og miklu öruggari reikningsmenn en hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason. Það, sem gerðist í þessum efnum, var, að þeir fengu nákvæmlega sama út úr sínu dæmi og forstöðumaður hagrannsóknadeildar, Jón Sigurðsson. Og ég dreg í efa, að hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, sé orðinn svo harður, að hann þori að segja það í ræðustól á Alþingi, að það, sem Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri reiknar út í þessum efnum, sé rangt. Ég held, að hann ætti heldur að viðurkenna, að það, sem hann er sjálfur að reyna að segja hér, sé rangt. Það er algjörlega rangt, að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hafi nokkuð látið snúa á sig í þessum samningum. Þeir vissu alveg, hvað þeir voru að gera, og þeir höfðu, eins og áður hefur verið sagt, fengið allar upplýsingar varðandi málið, sem þeir óskuðu eftir. Það var býsna athyglisvert, að það, sem gerðist svo hjá hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, í röksemdafærslu hans í þessu máli, var, að hann sagði, að það bæri auðvitað að forðast að blanda saman skattkerfisbreytingunni, sem væri alveg sjálfstæð aðgerð og ætti að gerast upp út af fyrir sig, og fjárhagslegri afkomu ríkissjóðs. Það er eins og fyrri daginn. Við erum auðvitað alveg sammála um þetta, við í ríkisstj. og hv. 7. þm. Reykv. Það á að forðast þetta. Það á eingöngu að skipta þarna á sléttu varðandi kerfisbreytinguna. En hvað gerði svo hv. 7. þm. Reykv. í þessum efnum. Hann varð að fara inn á þá braut til þess að reyna að hleypa einhverjum rökum undir mál sitt um það, að verið væri að taka meira með þeirri tekjuöflunarleið, sem ráðgerð er, heldur en það, sem látið væri af hendi, þá fer hann þannig að, að hann fer að ræða um, hvað ýmsir tekjupóstar samkv. fjárl. muni fara mikið fram úr áætlun, að áætlaður tekjuskattur muni reynast meiri á árinu en gert hafi verið ráð fyrir við afgreiðslu fjárl. Þá ætlar hann að fara að taka það til að bæta hér ofan á sinn útreikning því, sem gæti orðið í umframtekjur samkv. áætlun fjárl. M.ö.o.: hann er hér farinn að blanda saman því, sem hann sagði, að mætti ekki blanda saman. Hv. þm. var auðvitað ekkert að minnast á það, að þó að ýmsir tekjuliðir samkv. fjárl. muni fara fram úr áætlun, eins og t.d. það, að söluskatturinn muni reynast hærri á árinu en ráð var fyrir gert við afgreiðslu fjárl. eða að tekjuskatturinn muni reynast hærri en gert var ráð fyrir, tekjurnar verði meiri, - hann var ekkert að minnast á það, að gjöldin yrðu líka meiri hjá ríkinu. Hann var ekki að hafa eftir upplýsingar, sem koma fram í nál. meiri hl. þar sem sagt er m.a., að nýjar upplýsingar um það, hvernig muni fara um tekjur ríkissjóðs á árinu til hækkunar og lækkunar, bendi til þess, reiknaðar út af þessari sömu stofnun, sem hefur reiknað út afkomuna á fjárl., miðað við núv. aðstæður, að útgjöldin muni hækka um 3655 millj., en tekjurnar aukast um 3088 millj., eða m.ö.o., að allt bendi til þess, að gjöldin fari meira fram úr áætlun en tekjurnar. Nei, hv. þm. þurfti auðvitað að hlaupa yfir þetta, af því að það passaði ekki í hans röksemdafærslu. Þó sagði hv. 7. þm. Reykv., að þessar upplýsingar frá ráðunautum ríkisstj. í þessum efnum bentu einmitt til þess, að málflutningur hans væri réttur, en ekki ríkisstj., vegna þess að tekjurnar á síðasta ári mundu hafa hækkað meira en ráðgert var við afgreiðslu fjárl., og því mundi tekjuskatturinn fara fram úr áætlun. Hann ætlaði auðvitað að hirða það og taka ekki neitt tillit til þess, þó að útgjöldin hækkuðu. Hann hljóp auðvitað alveg yfir það, að ef tekjurnar á árinu 1973 reynast allmiklu hærri en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárl., þá þýðir líka tekjuskattstapið fyrir ríkissjóð mun meira en gert var ráð fyrir í því samkomulagi, sem gert var við verkalýðshreyfinguna. Tekjutapið með lækkuninni á tekjuskattinum, sem átti að þýða 2700 millj., var miðað við það, að tekjurnar 1973 hefðu ekki hækkað nema um 26%. Ef tekjurnar hafa hækkað um 30% eða 32%, er augljóst, að tiltekinn tekjuskattsstigi og tiltekinn persónufrádráttur þýðir það, að tekjutap ríkisins verður enn þá meira. En það er í rauninni alveg óþarft að tala um það í þessum efnum, hvernig tölur kunna að hreyfast upp og niður vegna breytts verðlags. Það er ekki það, sem skiptir máli. Það eru engar verulegar líkur til þess, að tekjur ríkissjóðs komi til með að vaxa meira en útgjöldin, þó að verðlag breytist í landinu. Því er það, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, á vitanlega eingöngu að gerast upp á þeim grundvelli, að það sé verið að skipta á jöfnu, með því að lækka tekjuskattinn, eins og lagt er hér til. þurfi að koma söluskattstekjur jafnháar á móti. Það er auðvitað öllum hv. þm. ljóst, að þeir útreikningar, sem hér liggja fyrir og eru gerðir af hagrannsóknadeildinni eru réttir. En hitt er svo allt annað mál, þessi sérkennilega pólitík hjá stjórnarandstöðunni að halda eftir því striki að reyna að vinna ríkisstj. ógagn eins og hún getur á öllum sviðum, reyna að hafa af henni tekjur, ef það er mögulegt. Það er allt annað mál, og það er rétt, að það komi fram, að hverju menn eru að stefna í þessum efnum. Það hefur einnig verið sagt í sambandi við þessar umr., að ríkisstj. ætli með því að standa fast á þeirri söluskattshækkun, sem gert er ráð fyrir í frv., að setja Alþingi kosti og það sé ekki viðeigandi. En er þetta nú svona? Er ekki sannleikurinn sá, að hér er á Alþingi 31 þm., sem styður þetta frv.? Hins vegar eru líka á Alþingi 29 þm., sem vilja ekki fallast á frv., eins og það er. Þessir 29 þm., minni hluti á Alþingi, það er hann, sem segir: Ef ég fæ ekki allt mitt fram, skal ég fella allt saman, þá fær meiri hlutinn á Alþingi ekki að ráða. - Mönnum dugir það ekki eins og við venjulegar atkvgr. hér á þingi, að þeir beri fram sínar brtt., sýni þar með þá afstöðu, sem þeir hafa til málsins, sætti sig við það, að þær falli, ef þær hafa ekki meiri hl., og þær hafa í hvorugri deild meiri hl. Þá hefði vitanlega verið eðlilegt, að menn hefðu sætt sig við þessi úrslit, ef þeir vildu fallast á það, að meiri hl. ætti að ráða. En þá er það, sem það gerist, að menn segja, jafnvel þeir, sem hafa mikil lofsyrði uppi um meginefni frv., það stefni í rétta átt og sé mörgum til hagsbóta, þá er það sem þeir segja: Við sættum okkur ekki við þetta við venjulega atkvgr., þá skulum við heldur fella allt, ef þessir 31 beygja sig ekki fyrir 29, - þá skal heldur allt falla. - Það er þessi hótun, sem er uppi núna. Og það á vitanlega að reyna á þetta, það á að leyfa alþjóð að fá að sjá það og heyra, hversu ábyrg stjórnarandstaðan er, hversu miklir lýðræðissinnar það eru, sem halda uppi málflutningi af þessu tagi. Við því er vitanlega ekkert að segja, þó að menn noti þessa aðstöðu á Alþingi. Ef þeir telja sér það sæmandi, geta þeir vitanlega gert það. Þessi málflutningur gekk svo langt hér fyrir nokkrum dögum, að þá var um það að ræða að afla nokkurs fjár til þess að greiða niður óhóflegan olíukyndingarkostnað hjá fólki viða á landinu, sem verður að hita upp hús sín með olíu með stórhækkandi verðlagi. Þá hafði tekist hér nokkurt samstarf milli ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar, en vegna þessa áróðurs, sem hér er hafður uppi í tíma og ótíma, gerðist það, að einn hv. þm. Sjálfstfl., að sjálfsögðu sá yngsti og minnst reyndi, skammaði sina flokksmenn og stjórnarandstöðuna fyrir linkind: Nú hefði átt að fella þetta mál og koma í veg fyrir niðurgreiðslu á olíu til þeirra, sem bjuggu við háa verðið, og það hefði vitanlega átt að sýna stjórninni það, að hún hefði hér ekki meirihlutaaðstöðu, og fella málið. Þetta hefði stjórnarandstaðan getað gert. - Það er sem sagt þessi hugsun, að nota allar leiðir bara til að reyna að fella ríkisstj., hvernig svo sem málið er.  Hv. 7. þm. Reykv. talaði hér um það í ræðu sinni, að það væri nokkur slagsíða á ríkisstj. Ég verð að segja það, að mikil finnst mér slagsíðan á hans röksemdum eins og þær hafa verið í þessu máli. Ég held, að hv. þm. verði að gæta að því, að hann er enn þá í býsna merkilegu starfi, á að kenna mönnum eitthvað í útreikningi og eitthvað í meðferð talna, og hann getur ekki leyft sér hvaða endileysu sem er, en eins og ég hef sýnt hér fram á, gerði hv. þm. það hér í málflutningi sínum. Það, sem hann sagði hér, var augljóslega rangt, og hann verður að finna eitthvað annað til en það, sem hann hefur látið hér í veðri vaka, að hann ætlaði að vera á móti þessu máli, vegna þess að hér væri ekki skipt á sléttu. Hér er óumdeilanlega verið að bjóða upp á það að skipta á sléttu, og hann hefur viðurkennt sjálfur, að það standi til boða að skipta á sléttu. Það hefur hann viðurkennt sjálfur, og þá stendur auðvitað hitt eftir, að hv. þm. er að leita hér að allt öðru en því að gera samkomulag um þetta mál, koma þessu máli fram, sem hann taldi sér til góða að hafa boðað hér á undan öðrum, þ.e.a.s. að taka upp þá skattkerfisbreytingu, sem er hér um að ræða. Það er svo einnig mál út af fyrir sig, að hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, vill skilja frá meginmálinu þá fjáröflun, sem vitanlega þarf að fylgja í sambandi við tekjuskattslækkunina, að ríkið verður að gera gagnráðstafanir til að koma í veg fyrir það, að þeir tekjulægstu í þjóðfélaginu tapi á skattkerfisbreytingunni. Það er ómögulegt að komast fram hjá því, að ríkið verður að greiða út allverulegar fjárhæðir og varla undir þeim 550 millj., sem gert er ráð fyrir í grg. frv., að gangi til þess að bæta þeim tekjulægstu upp þessa skattkerfisbreytingu. En hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, sleppir þessari upphæð og talar eingöngu um tekjuskattslækkun upp á 2700 millj., en ekki 2700 millj. plús 550 millj., sem er óaðskiljanlegur hluti í þessum efnum og verður að fylgja hér með. Það er einn hluti af breytingunni að bæta þeim upp, sem ekki hafa borgað tekjuskatt, og ómögulegt að víkja sér undan því. Ég hef tekið eftir því, að hv. 7. þm. Reykv., og reyndar þm. Sjálfstfl., sem hér hafa talað, hafa ekki sagt enn þá, að þeir ætli sér að greiða atkv. á móti frv. og fella allt frv. Þeir ætla ekki að styðja það. Það þarf enginn að biðja þá um að styðja þetta, það eru hér nægilega margir þm., sem styðja þetta frv., þannig að það nær fram að ganga, ef þeir beita ekki þessum sérstöku brögðum að láta 29 þm. koma í veg fyrir það, að 31 þm. fái að ráða á Alþingi, ef þeir ætla ekki að verða þær lýðræðiskempur, sem lengi munu verða í minnum hafðar. Það verður gaman, þegar upp rennur sú stund, að atkvgr. um þetta mál fer fram.



Herra forseti. Ræða hæstv. sjútvrh. var ákaflega athyglisverð, og margar fullyrðingar hans voru vissulega lærdómsríkar. Hann sagði, að það væri nú stefna sjálfstæðismanna og allra stjórnarandstæðinga, hvorki meira né minna, að láta ríkissjóð verða tekjulausan á árinu og þetta væri allt gert í því skyni að koma stjórninni frá, eins og hann komst að orði, til að svæla þá út á þann hátt. Það er fróðlegt að heyra, að einn ráðherranna skuli líkja ríkisstj. við tófugreni og refabæli. En hver er refurinn hver er tófan og hverjir eru yrðlingarnir? Það segir hann okkur væntanlega í næstu ræðu. Við viljum gera ríkissjóð tekjulausan! Það er nú þannig, að samkv. fjárl. á ríkissjóður að fá upp undir 30 milljarða, 30 þús. millj., á þessu ári, og spár manna eru á þá lund, að tekjustofnarnir muni gefa a.m.k. 3400 millj. í viðbót, og ekki höfum við ætlað að ræna ríkissjóð þessu. Staðhæfing hæstv. ráðherra er furðuleg. Það, sem hann á við með þessum gífuryrðum, er, að stjórnarandstaðan hefur ekki viljað fallast á, að jafnhliða nokkurri lagfæringu á tekjuskattslögunum eru lagðir á nýir skattar, sem þýða aukna heildarskattbyrði á landslýðinn. Hæstv. fjmrh., kom inn á það í ræðu sinni hér áðan, að stjórnin vildi nú gera tilboð, hún vildi gera tilboð um, að frv. gildi til áramóta, en þá komi í gildi núgildandi skattalög að nýju, eins og þau eru nú æskileg, nema takist að ná samkomulagi um eitthvað annað. Ef þetta frv. hæstv. ríkisstj. ætti að gilda til áramóta og falla úr gildi 31. des., hvað þýðir það þá í framkvæmd? Eftir nýjustu tölum sérfræðinganna, sem ríkisstj. hefur látið leggja fram í fjh.- og viðskn., tapar ríkissjóður á þessu ári, miðað við fjárl., vegna tekjuskattsfrv. 1700 millj. Til viðbótar eru líklega 500 millj. vegna skattafsláttarins, og við skulum segja 100 millj., sem ríkissjóður telur sig tapa vegna hækkaðs söluskatts. Þetta eru 2.2–2.3 millj. í tekjurýrnun fyrir ríkissjóð. En hvað mundi hann fá á móti? Eftir upplýsingum hæstv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. mundi ríkissjóður fá af söluskattinum til áramóta 3400 millj. Ég er ekkert hissa, þótt hæstv. fjmrh. stingi upp á þessu og þyki þetta glæsilegt boð. Með þessum hætti, að frv. ætti aðeins að gilda til áramóta, mundi hann fá aukalega í sjóðinn sinn rúman 1 milljarð króna á þessu ári, miðað við fjárlagaárið. Þetta er líklega eitt af því, sem hann kallar að skipta á sléttu. Í þessu talnaflóði öllu saman verður mörgum erfitt að fóta sig. Sumir eru að reikna út, hvernig dæmið komi út árið 1975. En í þeirri bandóðu verðbólgu, sem við eigum við að búa, er slíkt harla fánýtt. Það er varla nokkur leið að reikna út væntanleg útgjöld ríkissjóðs eða tekjur eða skatta á næsta ári, árinu 1975. Ég held, að það sé nógu torvelt að átta sig á þróuninni þjóðhátíðarárið eitt saman, þótt ekki sé farið lengra. Það sést nú m.a., hversu hæstv. ríkisstj. sjálfri er erfitt að átta sig á þessari verðbólguþróun, því að fyrir viku lagði hún fram frv. það, sem hér liggur fyrir, þar sem gert er ráð fyrir því, að tekjuskattur álagður 1974 gefi að óbreyttum lögum 6400 millj., en þrem dögum síðar, á laugardaginn var, er hann kominn upp í 7000 millj., hefur hækkað um 600 millj. á nokkrum dögum. Og þessi áætlun, 7 milljarðar, er allt of lág, hún á eftir að breytast og hækka verulega. Ég segi, að í þessu talnaflóði öllu er auðvitað mörgum erfitt að fóta sig, og ég held, að það sé best að vera ekki með allt of miklar spár um framtíðina, hvernig muni koma út söluskattur og tekjuskattur á árinu 1975. Það veit enginn og getur í rauninni enginn áttað sig á því í allri þeirri óvissu, sem nú er. Ég held, að það sé best að reyna að halda jarðsambandi og skoða árið í ár, hvernig ríkissjóður mundi koma út varðandi tekjur og gjöld, ef þetta frv. yrði samþ., og þá mun ég einnig minnast á það, ef till. okkar sjálfstæðismanna yrðu samþ. Auðvitað er æskilegt að marka stefnu fram í tímann. Hins vegar held ég, að við verðum fyrst og fremst að glíma við reikningsdæmið fyrir árið í ár. Stefnan, sem segja má, að sé mörkuð hér, er í samræmi við það, sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram lengi. Það hefur löngum verið stefna okkar sjálfstæðismanna að draga úr beinum sköttum eins og tekjuskatti og ríkissjóður afli meiri tekna með óbeinum sköttum. Að því leyti má segja, að þetta frv. sé til bóta og miði í rétta átt, og að því leyti sem það er til bóta, er það ekki ríkisstj. að þakka, heldur er það öðrum að þakka, almenningi, verkalýðssamtökunum, stjórnarandstöðunni. Undan öllum þessum þrýstingi hefur ríkisstj. orðið að láta. Og ástæðan til þess, að hæstv. sjútvrh. var svo mikið niðri fyrir hér, eins og glöggt kom fram í hans ræðu áðan, er auðvitað sú, að hann finnur, að eftir að hann hefur átt sinn þátt í því ásamt öðrum hæstv. ráðh. að keyra tekjuskattinn upp úr öllu valdi, þannig að allur landslýður mótmælir og telur gjörsamlega óviðunandi, þá er ríkisstj. knúin til að hörfa frá villu síns vegar og gera nokkra bragarbót á tekjuskattinum. Út af ummælum hv. 7. landsk. þm. Karvels Pálmasonar, að sjálfstæðismenn hafi haldið því fram, að fulltrúar verkalýðssamtakanna hafi látið plata sig, að við höfum farið niðrandi orðum um þá, þá er þetta algjör misskilningur. Það hefur einmitt verið tekið fram bæði af mér og fleirum, að við einmitt stöndum í þakkarskuld við verkalýðssamtökin á Íslandi fyrir að hafa knúið fram þessa stefnubreytingu, sem nú lítur þó dagsins ljós í þessu frv., þó að það nái of skammt. Það hefur líka komið fram, að verkalýðssamtökin eða fulltrúar þeirra hreyfðu einmitt því sama, sem fram hefur komið hér í ræðum þm. stjórnarandstöðunnar, hvort ekki væri hægt að mæta þessari tekjuskattslækkun að einhverju leyti með því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, og í annan stað, hvort ekki væri hægt að mæta honum að einhverju leyti með því að reikna þar tekjur umfram fjárl., sem sannarlega verða svo að milljörðum skiptir á þessu ári. Hæstv. ríkisstj. neitaði að ræða þessi atríði við fulltrúa verkalýðssamtakanna. Hún setti það ófrávíkjanlega skilyrði, að 5% söluskattauki kæmi í staðinn. Þegar það verður að samkomulagi í þessu efni, verða menn að gera sér grein fyrir því, að samkomulagið er fyrst og fremst í því fólgið, að ríkisstj. hefur lofað verkalýðssamtökunum því að beita sér fyrir lækkun á tekjuskattinum. Ég skil ekki, að nokkur maður í verkalýðsstétt muni telja það nokkra brigð, þó að tekjuskattslækkunin yrði meiri en stjórnin gerir ráð fyrir eða þó að ekki þyrfti að hækka söluskattinn eins mikið og stjórnin setti að skilyrði. Ef þetta frv. stefnir í rétta átt, ef það er í anda okkar sjálfstæðismanna, hvers vegna styðjum við það ekki? Ástæðurnar eru tvær. Önnur ástæðan er sú, að tekjuskatturinn lækkar allt of lítið samkv. þessu frv. Við teljum einnig að heildarskattbyrðin á landslýðnum þyngist með þessu frv. Við sjálfstæðismenn fluttum í vetur frv. um verulegar umbætur á tekjuskattslögunum, mjög til samræmis við það, sem viðreisnarstj. lét verða eitt af sínum fyrstu verkum 1960 að gera. Þar er sú meginregla, það meginsjónarmið, að almennar launatekjur verði skattfrjálsar. Þegar hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., 4. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, kemur hér upp í ræðustólinn áðan og segir, að sig reki ekki minni til þess, að viðreisnarstj. hafi haft áhuga á lækkun beinna skatta, þá þykir mér ákaflega leitt, að hv. þm. skuli vera farið að förlast svo minni. Þetta er þeim mun lakara, þar sem hv. þm. hefur gerst sagnaritari og skrifað bók eða bækur, um þróun stjórnmála síðustu áratugi, að mörgu leyti fróðlega bók, þó að hún sé auðvitað ákaflega lituð, þar sem er rit hans um Framsfl. En það ætti þessum hv. þm. að vera ljóst, að einmitt 1960 er gerð stórfelldasta bylting í skattamálum, sem gerð hefur verið hér á landi, þar sem hinir beinu skattar, bæði tekjuskatturinn og tekjuútsvörin, voru lækkuð stórkostlega og tekinn upp söluskattur í staðinn, sem þá var 3%. Það var allt og sumt, sem viðreisnarstj. þá lögleiddi, og er það ekki ýkjamikið í samanburði við þau 18%, sem ríkisstj. vill nú hafa. Till. sjálfstæðismanna nú, sem hv. 1. þm. Reykn. hefur gert hér grein fyrir, eru í samræmi við þetta frv., og skal ég ekki fara út í það frekar. En ég vil undirstrika, að tillöguflutningur okkar sjálfstæðismanna nú er á því byggður, að við viljum undirstrika það, að það þarf að lækka tekjuskattinn miklu meira en ríkisstj. leggur til. Það kemur í ljós, ef örlítill samanburður er gerður. Ef við tökum t.d. nettótekjur, 700 þús. hjá hjónum með 2 börn, mundi tekjuskatturinn eftir gildandi skattalögum verða 97 þús. kr., samkv. frv. 40 þús., samkv. till. okkar sjálfstæðismanna 20 þús. Ef við förum aðeins hærra í tekjunum, sem eru þó mjög algengar tekjur hér á landi, t.d. um 900 þús. nettó, yrði tekjuskatturinn 188 þús. eftir gildandi l., 115 þús. eftir frv., en 64 þús. eftir okkar till. Ég skal ekki nefna hér fleiri dæmi, en ég skýri aðeins frá þessu til þess að undirstrika, að við sjálfstæðismenn teljum frv. að þessu leyti, varðandi tekjuskattinn, stefna í rétta átt og vera nokkra bót frá því ófremdarástandi, sem ríkisstj. hefur lögleitt. En því fer svo fjarri, að það gangi nógu langt, og við teljum, að till. okkar sjálfstæðismanna mundu bæta hér verulega úr og þær hljóti að vera í samræmi við óskir alls þorra manna. Hvernig leggjum við svo til, að tekjutapi vegna till. okkar, ef þær yrðu samþ., yrði mætt? Eins og komið hefur fram, mundi tekjutapið í ár, svo að ég haldi mér enn við fjárl. fyrir árið 1974, verða samkv. till. okkar sjálfstæðismanna um 2900 millj. Við leggjum til, að þessu yrði mætt annars vegar með 2 söluskattsstigum og hins vegar með því að draga úr útgjöldum ríkisins um 1500 millj. kr. Þessar 1500 millj. kr. eru ekki meira en 5% af ríkisútgjöldunum. Það ber svo aftur vott um hið algjöra skilningsleysi núv. ráðamanna á fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar að tala um það sem fráleitan hlut, sem ekki sé einu sinni hægt að ræða, að reynt sé að draga úr 30 milljarða útgjöldum um 11/2 milljarð. Hv. frsm. meiri hl., Þórarinn Þórarinsson, talar um þetta sem óábyrga stefnu og óábyrgar till. Mér er spurn: Er það ábyrg stefna í þjóðfélaginu að hækka útgjöld ríkisins ár frá ári allt hvað af tekur, og er það óábyrg stefna í fjármálum að vilja draga úr óhófseyðslu og ofsalegum útgjöldum ríkisins? Ég veit ekki hvað eru hugsanabrengl. ef þau koma ekki fram í þessum ummælum hv. þm. Hitt atriðið, sem ég vildi nefna hér og veldur því, að við sjálfstæðismenn styðjum ekki þetta frv., er það, að við teljum, að með því sé verið að þyngja heildarskattbyrðina á landslýðnum. Nú hafa verið settar fram hér ákaflega margvíslegar tölur, bæði í umr. og í grg. frv. og í áætlunum, nýjum áætlunum, sem voru lagðar fyrir fjh.- og viðskn., um það, hvert tekjutap ríkissjóðs yrði. Ég vil endurtaka það, að ég tel enga ástæðu til þess að vera að reikna dæmi langt fram í framtíðina, og ég vil. að við höldum okkur bara við fjárlagaárið í ár. Hvernig lítur það út? Það lítur þannig út, að samkv. fjárl. á tekjuskatturinn að skila í ríkissjóð rúml. 5.8 milljörðum. Samkv. frv., eins og það liggur fyrir, mundi tekjuskatturinn verða 4.1 millj. Eftir þeim útreikningum, sem fulltrúar ríkisstj. og sérfræðingar hafa nú lagt fram, m.ö.o. samkv. upplýsingum frá ríkisstj. sjálfri, er tekjutapið vegna skattalagabreytingarinnar 1700 millj. í ár, miðað við fjárlagaárið. Þar bætast við um 500 millj. væntanlega, þ.e. skattafslátturinn. Hann er áætlaður 550 millj. Ég hef spurt um það, hversu mikið komi í ríkissjóð að nýju vegna þess, að námsmenn og tekjulágt fólk fær ekki fullan skattafslátt, heldur ætlar ríkissjóður að hirða það til að spara sér framlög í námslánasjóð. Ég hef ekki fengið upplýst, hvað þetta mundi lækka mikið, en einhver hefur getið upp á 60 millj. Ég skal ekki segja um það. En við skulum reikna með 500 millj. vegna skattafsláttar og svo þessum 100 millj., sem ríkisstj. telur, að söluskattshækkun muni valda ríkissjóði í auknum útgjöldum. Samkv. útreikningum ríkisstj. sjálfrar eru það ekki nema í mesta lagi 2.2–2.3 milljarðar á þessu ári, sem ríkissjóður tapar frá því, sem fjárl. gera ráð fyrir. Þetta liggur fyrir óumdeilanlega. En það, sem ríkisstj. ætlar að fá í staðinn, eru 3400 millj. á þessu ári, eftir síðustu upplýsingum, þ.e.a.s. í ræðu hv. frsm. meiri hl. í dag. M.ö.o.: þarna er nokkuð á annan milljarð, sem ríkisstj. ætlar sér að láta ríkissjóð taka á þurru, græða á breytingunni. En þar með er ekki öll sagan sögð, því að þegar talað er í áætlunum sérfræðinganna um 1700 millj. tekjutap á tekjuskattinum, er það allt of há upphæð, og það liggur í því, að þegar verið er að reikna út þessar 4.1 millj., sem eiga að koma í ríkissjóð á ári, ef frv. verður samþ., þá er það fengið með því annars vegar að reikna 90% af eftirstöðvum tekjuskatts frá s.l. ári og hins vegar 72%, sem muni innheimtast á þessu ári af álögðum tekjuskatti í ár. Þessi 72% af væntanlegum álögðum skatti í ár eru hrein fjarstæða. Meðaltal af innheimtu á undanförnum árum hefur verið 80% upp í 86%. Það er ljóst, að þegar tekjuskattur lækkar, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., greiðist hann miklu betur, sérstaklega vegna þess, að fyrirframgreiðslurnar, sem koma inn á fyrri hluta árs, eru miðaðar við skattinn frá í fyrra, sem er miklu hærri. Það er augljóst, að innheimta á álögðum skatti í ár verður miklu hærri en 72%. Mér er miklu nær að halda, að það yrði nær 90% eða jafnvel meira, þannig að mér er næst að halda, að þessi áætlun um 1700 millj. tekjutap á þessu fjárlagaári, mundi lækka um 500–700 millj. Það er því ljóst af þessu dæmi, þegar við höldum okkur við fjárlagaárið í ár, - og ég held, að við eigum að reyna að meta það, sem er að þessu leyti fyrirsjáanlegt, en ekki vera að reikna dæmið langt fram í tímann, - þá er það ljóst, að ríkissjóður mundi með þessu frv. auka verulega tekjur sínar, vafalaust töluvert á annan milljarð. Þetta viljum við sjálfstæðismenn ekki fallast á. Og ég verð að segja það, að mér finnst það illt, að með þessum hætti skuli vera reynt að spilla góðu máli, spilla því góða máli að lækka hina beinu skatta, en því er spillt með því að flytja fram slíkar tölur og slíkar till. eins og ríkisstj. gerir. Herra forseti. Þó að það væru ýmis fleiri atriði, sem ástæða væri til að rekja hér, skal ég láta þetta nægja, a.m.k. að sinni.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú orðið allmikill talnalestur, og ýmsir hafa reiknað hér mörg merkileg dæmi, þótt hæstv. sjútvrh. gerði meira að því að fullyrða án þess að nefna mjög margar tölur. En málin taka að skýrast í þessum umr., og þar ber hæst að mínu mati, að sérfræðingar ríkisstj. hafa lagt fram nýjar upplýsingar í málinu, frá því að frv. var lagt hér fram. Sérfræðingarnir hafa reiknað út tekjutap ríkissjóðs að nýju vegna þeirra breyt., sem gerðar eru á núgildandi skattal. í frv., og dæmið lítur þannig út hjá þeim, að það er áætlað, að innheimtist, ef frv. verður að lögum, 4100 millj. kr. af tekjuskatti, en skv. fjárl. er áætlað, að innheimtist 5 800 millj. af tekjuskatti einstaklinga. Sem sagt, hið nýja mat sérfræðinga ríkisstj. sjálfrar, sem komið er fram, eftir að frv. var lagt fram á hinu háa Alþ., gerir ráð fyrir því, að tekjutap ríkissjóðs verði ekki eins og í frv. segir, heldur 1700 millj. kr. Við þetta bætist 550 millj. vegna skattafsláttar. Aftur á móti gerir frv. ráð fyrir, að innheimtist í kassann á árinu 1974 söluskattauki að upphæð 2900 millj. til þess að mæta þessu tekjutapi. Það er því orðið ljóst að mati sérfræðinga ríkisstj. sjálfrar, að þetta frv. leggur þyngri byrðar á þjóðina í auknum söluskatti heldur en sem nemur tekjutapi ríkissjóðs á þessu ári. Hæstv. fjmrh. hefur lagt þunga áherslu á það, að hann verði að fá jafnmargar krónur í kassann af tekjuauka í auknum söluskatti, til jafns við það, sem hann ívilni fólki í tekjuskatti. Hann verði að fá jafnmargar krónur í kassann, skipta á sléttu á árinu. Með þessum nýju upplýsingum, sem fyrir liggja, svo að óyggjandi er, frá sérfræðingum ríkisstj, og ég hygg, að margir þm. hafi í fórum sínum og hæstv. ráðh. líka, er orðið ljóst, að það er jafnvel svo, að sérfræðingar ríkisstj. eru farnir að viðurkenna, að frv. felur í sér heildarskattþyngingu. Þetta stafar ekki af því, að sérfræðingar ríkisstj. hafi reiknað skakkt, þegar frv. var lagt fram, heldur eru forsendurnar breyttar. Það hefur komið í ljós, að tekjur milli ára hækka ekki um 25–26%, eins og reiknað var með, þegar frv. var lagt fram, heldur um 30%, og það gerir að verkum, að ríkissjóður fær meira fé í kassann, það verður minna tekjutap en reiknað var með, þegar frv. var lagt fram. Ég hélt satt að segja, að hv. 4. þm. Reykv. ætlaði að segja okkur þetta, þegar hann nefndi nýjar áætlanir, sem lagðar hefðu verið fyrir hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. En hann tók einhvern veginn annan pól í hæðina í þessu efni, því að hann fór að tala um, að útkoman yrði verri fyrir ríkissjóð vegna þessara nýju upplýsinga. Það var reiknað með minni tekjuhækkun milli ára í frv. en kemur í ljós vegna nýrra úrtaksathugana, að tekjurnar verða meiri. Ríkissjóður hefði fengið meira í sinn hlut, jafnvel þótt hann hefði gefið fólki eitthvað eftir í sköttum. En hv. 4. þm. Reykv. fann það út af sinni alkunnu snilli í meðferð talna, að útkoman yrði verri fyrir ríkissjóð. Sú aðferð, sem hv. 4. þm. Reykv. beitti í þessari reikningskúnst, var sú, að hann fór allt í einu að tala um álagðan tekjuskatt, - ekki krónur í kassann, eins og hæstv. ráðh. hafði talað um, heldur álagðan tekjuskatt á árinu 1974, hann yrði 7000 millj. kr. skv. nýjustu áætlunum, og þá yrði tapið fyrir ríkissjóð 2100 millj. kr., vegna þess að það væri reiknað með, að frv. gæfi 4100 millj. álagt. Hv. þm., sem vita, hvernig fjárlög eru gerð upp, og ég vænti þess, að flestir þm. geri sér það ljóst, vita, að þetta er rangur reikningur. Fjárl. eru gerð þannig upp, að það er reiknað með því, að eftirstöðvar af tekjuskatti fyrra árs komi inn, síðan er reiknað með því, að hluti af álögðum tekjuskatti yfirstandandi árs komi einnig inn í ríkissjóð. Þannig eru fjárlög gerð upp, og þannig hefur hæstv. ráðh. lagt áherslu á, að dæmið yrði reiknað, þegar metið er, hvort króna kemur á móti krónu í þessu frv. Hann hefur lagt mjög ríka áherslu á það og talsmenn hæstv. ríkisstj., að þannig yrði á málið litið, og meira að segja hefur komið fram hér eins konar tilboð, eins konar uppboðstilboð frá þeim til hv. Alþfl.manna um það, að frv. skuli bara látið gilda til áramóta, vegna þess að þeir hafa lagt svo ríka áherslu á að líta á dæmið þannig, hvað kæmi í kassann á árinu. Hv. 4. þm. Reykv. gerði sér hins vegar lítið fyrir og reiknaði þetta út á allt öðrum forsendum, og þess vegna kom hann ekki hér upp til að upplýsa okkur um það, hvernig dæmið liti út í raun og veru eftir hinar nýju upplýsingar sérfræðinganna, heldur til þess að fara hér með tölur, sem ég held, að hafi verið villandi fyrir flesta hv. þm. Það er sem sagt ljóst eftir þessar nýju upplýsingar, að það er ekki ætlun ríkisstj. að taka krónur í kassann í auknum söluskatti fyrir krónur í ívilnun, heldur ætlar hún að taka 1.50–2.00 kr. í kassann í auknum söluskatti fyrir hverja krónu, sem hún ívilnar skattborgurum. Og ég legg áherslu á, að þetta dæmi er byggt á nýjustu útreikningum sérfræðinga ríkisstj., þannig að ég er ekki að fara með staðlausa stafi, heldur tölur beint frá þeim. Þetta voru dæmin um nýjustu útreikninga sérfræðinganna sjálfra. En það er ekki sögð öll sagan með þeim, og erindi mitt í ræðustól var bæði að undirstrika þetta, sem ég hef hér sagt, og einnig að endurtaka sumt það, sem ég sagði hér við 1. umr. málsins, að vegna skattvísitöluútreikninga hæstv. fjmrh. er í raun og veru líka stórlega ýkt, hver ívilnun felst í þessu frv. Skattvísitalan hækkaði milli áranna 1973 og 1974 um 20.4%. Nú hækkuðu laun skv. nýjustu rannsóknum a.m.k. um 30% milli áranna, og framfærslukostnaður hækkaði líka um nálægt því 30% milli áranna. Ef gömlu lögin hefðu verið vegin og mæld með réttri skattvísitölu, með vísitölu, sem hefði hækkað um 30% í samræmi við þetta, þá hefði álagður tekjuskattur skv. þeim l. ekki numið 7000 millj. kr., heldur nálægt 6000 millj. Á þetta benti ég við 1. umr. málsins, þannig að með þessum skollaleik með skattvísitöluna ýkir hæstv. ráðh. stórlega þá skattívilnun, sem hann telur vera hér á ferðinni. Hæstv. ráðh. svaraði þessum athugasemdum mínum engu í þeirri ræðu, sem hann flutti hér við 2. umr. málsins. Hann hefur kannske gleymt að svara þessu, en kannske hefur það verið af því, að hann flutti sjálfur till., er hann var í stjórnarandstöðu, um það, að skattvísitalan milli ára yrði metin, ef ekki eftir launabreytingum milli ára, þá a.m.k. miðað við framfærslukostnað milli ára. Ég er sem sagt að benda á, að ef hæstv. ráðh. hefði farið að sínum eigin till., þegar hann var í stjórnarandstöðu, þá væri það, sem hann telur sig vera að rétta þjóðinni, 1000 millj. kr. minni skattívilnun en hann vill vera láta. Ég vildi helst, að hæstv. ráðh. reyndi að hrekja þetta með einhverjum rökum og sýndi fram á, að hér væri um rangar ályktanir að ræða. Þær eru það ekki, því að þessi útreikningur er afskaplega einfaldur, að ef miðað er við 20% skattvísitölu, þá ýkir það stórlega þann afslátt, sem talinn er vera með þessu frv. Ég gat ekki varist brosi, þegar hæstv. ráðh. kom hér upp í stólinn áðan og talaði með lítilsvirðingu um þá verslunarhætti, þegar menn færu þannig að því að hækka verðlag á vöru, til þess að þeir gætu gefið afslátt af henni síðar. Þetta er út af fyrir sig alveg rétt hjá hæstv. ráðh., en þetta er nákvæmlega það, sem hann er að gera. Hann metur sína tekjuskatta á 7000 millj. - tekjuskatta, sem í raun og veru ættu að vera 6000 millj., þannig getur hann bætt við það, sem hann telur vera að slá af, 1000 millj. á afskaplega billegan hátt. Þetta er nákvæmlega það, sem kaupmenn gera, þegar þeir hækka vörur fyrst og slá svo af þeim. Ég sagði áðan, að sérfræðingar ríkisstj. hefðu reiknað dæmið rétt í bæði skiptin á þeim forsendum, sem þeir höfðu, bæði þegar þeir reiknuðu með 25–26% hækkun milli ára í launum og eins þegar þeir reiknuðu með 30%. Og þeir reikna líka í frv. rétt, þegar þeir hafa það sem forsendu, að skattvísitalan hækki einungis um 20.4% á milli áranna. Þá reikna þeir líka rétt á þeirri forsendu, sem þeim er gefin. En það er bara röng forsenda. Það er önnur ástæða fyrir því, að það er afskaplega örðugt í raun og veru að meta þetta dæmi ríkisstj., króna fyrir krónu, komna í kassann, annars vegar tekjuskattslækkun og hins vegar söluskattshækkun. Hin einfalda ástæða er sú, að það er slík verðbólguþróun í landinu, að það er í raun og veru vart hægt að gera sér í hugarlund frá einum tíma til annars, hvað hvert söluskattsstig gerir. Til þess að renna stoðum undir þetta skal ég aðeins minna á það, hvernig söluskattur og aðflutningsgjöld hafa verið metin fyrir 1974, fyrst í fjárlagafrv., síðan þegar fjárlög voru afgreidd og svo nú síðar, þann 10. mars eða svo. Söluskatturinn, miðað við 11%, var talinn mundu gefa ríkissjóði í tekjur árið 1974 5 930 millj. kr. í fjárlagafrv. Um áramótin var hann hins vegar talinn gefa ríkissjóði 6 702 millj., en nú 10. mars er hann talinn gefa 7880 millj. M.ö.o.: 11% söluskattur er metinn á aðeins fárra mánaða millibili tæplega 2 milljörðum hærra núna heldur en hann var metinn, eins og ég sagði, fyrir nokkrum mánuðum. Sama er að segja um aðflutningsgjöldin, að á nokkurra mánaða millibili er gert ráð fyrir því, að þau gefi ríkissjóði um 1100 millj. kr. meiri tekjur en ella. Þarna er um að ræða, að söluskattur og aðflutningsgjöld hafa verið hækkuð, áætlun þeirra hefur verið hækkuð á aðeins 2–3 mánuðum fyrir árið 1974 um 3000 millj. kr. Og ástæðan er ofur einföld. Sérfræðingar ríkisstj. hafa ekki við að breyta forsendum útreikninga sinna vegna þeirrar óðaverðbólgu sem ríkir. Og ég spyr: Hvað telur hæstv. ráðh., að söluskattsstigið geri á ársgrundvelli, ef það verður gerð um það áætlun t.d. í sept. í haust? Ætli það verði ekki svolítið meira en 800 millj. á ári? Það eru ekki nema 3–4 mánuðir síðan það var talið gefa 620 millj. kr., ef ég man rétt. Þess vegna er það að reikna þetta út þannig, að ríkissjóður fái krónu fyrir krónu í þessu dæmi, afar erfitt, og það er erfitt á aðeins annan veginn. Nú vita menn nokkurn veginn, hvaða tekjur menn höfðu á s.l. ári, og menn vita nokkurn veginn upp á krónu, hver breyting á tekjuskatti s.l. árs verður. En menn vita sáralitið um það, hvað hvert söluskattsstig gerir í innkomnar tekjur í ríkissjóð það sem eftir er af þessu ári, ég tala nú ekki um næsta ár. Ástæðan fyrir þessu er einfaldlega sú, að það hefur ríkt og ríkir enn slík óðaverðbólga í landinu, að allar áætlanir um söluskattsstofn, um aukningu innflutnings verða úreltar, um leið og blekið er þornað á þeim pappír, sem þær eru skrifaðar á. Ég vil þá aðeins víkja að því, sem hæstv. sjútvrh. kom inn á í umr. áðan. Hann talaði hér langt mál og hafði hátt og sagði margt athyglisvert. Eitt af því, sem mér fannst athyglisvert hjá hæstv. ráðh., var það, að hann reyndi að afsanna það, að á valdatíma núv: hæstv. ríkisstj. hefði ríkt nokkuð meiri verðbólga en fyrr á árum. Og til þess að sanna þetta mál sitt seildist hæstv. ráðh, svo langt, að hann miðaði við verðlag frá því í nóv. 1970. Og maður gat ekki annað skilið en það væri allt honum að þakka, hvað verðlag hefði verið frá nóv. 1970 og fram að því, að hæstv. núv. ríkisstj. kom til valda. Þegar hæstv. ráðh. fór þannig að til þess að reyna að styðja sitt mál, datt mér í hug, hvort hann vildi reyna á einhvern hátt að framlengja valdatíma sinn aftur í tímann. Þessi talnakúnst, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., er alveg furðuleg, því að hann sem sagt tekur hluta af viðreisnartímabilinu og bætir honum við það tímabil. sem hæstv. núv. ríkisstj. situr að völdum, og reynir með þeim talnakúnstum, að fá út, að verðlag á þeim tíma, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur setið, hafi ekki hækkað meira en á ákveðnum tíma, sem viðreisnarstjórnin sat. Hér er um fráleita útreikninga að ræða. Ég vil aðeins í sambandi við þetta minna á það, að framfærsluvísitalan hækkaði allt viðreisnartímabilið að meðaltali 11% á ársgrundvelli. Árið 1972 hækkaði hún um 12.8%, en 1973 um 28.9%, og bjartsýnustu spár um 1974 eru a.m.k. 30% hækkun á framfærsluvísitölunni. Það er að vísu svo, þegar hæstv. ráðh. fara með svona mál eins og hæstv. sjútvrh. hér og eru að rembast við það hér á hinu háa Alþ. að reyna að sýna fram á svona dæmi eins og hann gerði, halda því fram, að verðlag hafi ekki farið meira hækkandi á síðustu árum en áður, að þá í raun og veru hitta þeir sig sjálfa fyrir, því að allur almenningur í landinu finnur þetta og skilur. En ég vildi aðeins koma inn á þetta og sýna fram á, hversu fráleitur þessi talnaútreikningur hæstv. ráðh. var. Út af því frv., sem hér er til umr., vil ég aðeins endurtaka það, af því að það eru ýmsir, sem eru komnir, sem ekki voru við, þegar ég hóf mál mitt, að kjarni málsins er sá, að sérfræðingar ríkisstj. hafa lagt fram nýjar tölur í þessu máli, það eru komnar fram nýjar upplýsingar, eftir að kjarasamningarnir voru gerðir, eftir að samkomulagið var gert við ríkisstj. og eftir að frv. þetta, sem hér er til umr., var lagt fram. Þessir útreikningar sýna í stuttu máli, að tekjuskattsívilnunin, sem í frv. felst, er ekki nema 1700 millj. kr. á innheimtugrundvelli, þ.e.a.s. það koma 1700 millj. kr. minna í tekjuskatt í kassann heldur en gert er ráð fyrir fárl., ef þetta frv. verður að lögum. Þetta stendur í skýrslu, sem sérfræðingar ríkisstj. hafa látið frá sér fara. Til viðbótar þessu kemur skattafslátturinn, sem er 550 millj. En á móti þessu stendur enn óhaggað, að sérfræðingar ríkisstj. sjálfir hafa áætlað, að inn heimtist 2 900 millj. kr. í söluskatt til áramóta. Þetta er sá kjarni, sem við okkur þm. blasir. Þetta eru nýjar upplýsingar, sem fram hafa komið, síðan frv. var lagt fram. Ég fæ ekki betur séð en hæstv. ríkisstj. eigi þann einn kost að viðurkenna þetta og lagfæra þetta frv., ef hún heldur áfram uppteknum hætti um að vilja knýja frv. í gegn. Þá standa ekki bara orð stjórnarandstöðunnar um það, að hún ætlar að knýja í gegn með þessu aukna skattpíningu á þjóðina, heldur orð sérfræðinga hennar sjálfrar.



Herra forseti: Það munu hafa verið fleiri en ég, sem biðu þess með mikilli eftirvæntingu, að það frv., sem nú er til umr., sæi dagsins ljós. Það eru einkum 3 atriði, sem mig langar til að ræða lítillega í sambandi við þetta mál: Það er í fyrsta lagi aðferðin við framlagningu þess. Í öðru lagi það atriði, að í þetta frv. skortir ákvæði, sem margir höfðu búist við, að þar væri að finna varðandi skattamál hjóna. Í þriðja lagi, að í frv. vantar ákvæði, sem margir höfðu einnig búist við eftir yfirlýsingum ráðherra um einföldun og nokkurt samspil milli skatta og tryggingakerfisins. Auk þess langar mig til að víkja lítillega að launaskattinum. Ef ég vík fyrst að aðferðinni við framlagningu málsins, hlýtur það að vekja nokkurn ugg, að ekki sé meira sagt, að sú hugsun virðist eiga meira fylgi að fagna innan ríkisstj., að það sé engin sérstök ástæða til að vera að hafa áhyggjur af þessu Alþ. né hvað þar kunni að verða sagt eða gert. Hæstv. ráðh. segja frá því með hinni mestu rósemi, löngu áður en frv. til skattalaga er lagt fram á Alþ. eða nokkur alþm., svo að vitað sé, fær að sjá efni þessa frv., að uppkast að þessu frv. sé til athugunar hjá félagasamtökum úti í bæ. Hversu góðra gjalda verð sem þau samtök eru, þá er það fullkomin vanvirða við Alþ. að hunsa þingræðisreglur, að haga svo málum eins og þarna var raun á og þar á ofan að tilkynna Alþ., án þess að láta sér bregða, að frv. til nýrra skattalaga sé til athugunar hjá samninganefnd vinnumarkaðarins úti í bæ. Það má satt vera, sem hæstv. ráðh. sögðu hér þá, að vitanlega væri hagræði að því að vita, hver afstaða aðila vinnumarkaðarins yrði til slíks máls. En það breytir í engu því, að það er algert virðingarleysi við Alþ. að sýna alþm.a.m.k. ekki það mál. sem til athugunar var, og taka eins við þeirra till. og annarra. Þegar málið hafði verið athugað hjá þessum samtökum utan þings, heyrðist það í útvarpi frá hinum ágæta hæstv. félmrh., að hann léti sér ekki til hugar koma, að það yrði fellt á Alþ., sem aðilar vinnumarkaðarins hefðu komið sér saman um. Slíkt hefði aldrei komið fyrir og það mundi vitanlega ekki koma fyrir nú. En það er eins og þessi hæstv. ríkisstj. hafi ekki látið sér detta í hug, að þegar fjallað hefur verið um mál, löggjafarefni, utan þings, þá hafi einnig á sama tíma verið fjallað um þau innan þings, þm. sjálfir hafi lagt á ráðin, - jafnvel þó að málið hafi ekki verið lagt formlega fram, þá hafi menn a.m.k. getað athugað það sem trúnaðarmál, og ég sé ekki, að það sé minni ástæða til að sýna alþm. trúnað, heldur en mönnum á öðrum þingum. En það er því miður ekki þetta eina mál, sem bendir til þess, að afstaða hæstv. ríkisstj. til almennra þingræðisreglna sé mjög háskaleg, ef ég má orða það svo. Það hefur áður verið rætt, og ég hef leyft mér að benda á það áður í umr. hér í vetur, hve það hefur færst í aukana, að ólíkum málum sé blandað saman í frv. til þess eins að koma einhverjum ákveðnum lagabreytingum í gegnum þingið á einhvern fljótlegri hátt en eðlilegt er. Ég mun ekki fara sérstaklega út í þau atriði núna, en eins og til að kóróna þessa afstöðu ríkisstj. virðist mér vera afskaplega athyglisverður leiðari, sem lesa mátti í dagblaðinu Tímanum í gær. Ég verð að segja það sessunaut mínum, hv. 4. þm. Reykv., til hróss, að þessi leiðari er dálítið skemmtilegur að mínu viti og vel skrifaður, og það má ráða hann á ýmsa vegu. Ég leyfi mér að lesa örfáar klausur úr þessum leiðara og vona, að mér verði ekki lagt það þannig út, að meining brenglist, þó að setningar séu svo teknar úr samhengi, því að sem betur fer er þessi leiðari þannig skrifaður, að samhengið helst allan tímann. Til þess eins að sýna hv. þm., hvað ég á við með því, að þarna taki út yfir í afstöðu ríkisstj., og ég hlýt að líta svo á, að afstaða ríkisstj. eða a.m.k. nokkurs hluta hennar birtist í þessum leiðara, þá hljóða nokkrar setningar úr honum svo, með leyfi hæstv. forseta: „Reynslan hefur sýnt, að minnihlutastjórnir hafa oft gefið skárri raun en reiknað hafði verið með. Sambræðslustjórnir, sem stuðst hafa við ólíka flokka, hafa oft ekki þótt gefa neitt betri raun, en galli á þeim þótt vera sá, að þá hefur stjórnmálamakk meira farið fram að tjaldabaki .“ Nú vil ég leyfa mér að skjóta hér inn, að það þarf engan veginn að vera um meirihlutastjórn að ræða, til þess að það séu ólík öfl að verki innan stjórnarinnar og nauðsynlegt sé, að ýmiss konar stjórnmálamakk fari fram að tjaldabaki. Við búum við ríkisstj., sem er ekki alveg sýnt, hvern meiri hl. hefur, en hún er haldin öllum göllum sambræðslustjórnar sem meirihlutastjórn væri. Og hún hefur líka ýmsa galla minnihlutastjórnar, vegna þess að hún getur ekki komið fram mikilvægum málum, sem hún ætlar sér á þinginu. Ég vil svo aftur vitna til þessa ágæta leiðara. Mér finnst of mikið að lesa heilan leiðara úr Tímanum hér í þingræðu.  „Það er hins vegar ljóst, að verði minnihlutastjórnir meira og minna algengar í þingræðislöndunum, hlýtur það að hafa ýmsar verulegar breytingar í för með sér. Hin stærri ágreiningsmál þokast þá meira til hliðar og verða að bíða. Flokkur eða flokkar minnihlutastjórnarinnar verða þá að sætta sig við, þó að þeir geti ekki komið ýmsum stefnumálum sínum fram.“ - Það þurfa kannske fleiri að sætta sig við það. - Þessum kafla lýkur með þessum orðum: „Stjórnarandstaðan verður jafnframt að sýna aukna ábyrgð og tillitssemi.“ Þetta var úr Tímanum: „Stjórnarandstaðan verður að sýna aukna ábyrgð og tillitssemi.“ Og síðasta klausan, sem mig langar til að lesa úr þessum leiðara, hljóðar svo: „Þær raddir heyrast nokkuð, að minnihlutastjórnirnar, sem nú fara með völd í nágrannalöndum okkar, séu merki um minnkandi stjórnmálaþroska og óheillavænlega stjórnmálaþróun. Svo þarf þó ekki að vera. Þær geta hins vegar verið merki um nýja tíma og breyttan hugsunarhátt, þannig að kjósendur láti ekki binda sig í tvær eða þrjár fylkingar, heldur ætli sér svigrúm og vilji vera sem mest óbundnir. Menn verða að forðast að hugsa þannig, að allt þurfi að falla í sömu farvegi og skapa þörf um tiltekið árabil, annars sé allt í voða. En breytingarnar mega ekki hafa það í för með sér, að ábyrgðartilfinningin minnki. Einkum gildir þetta um stjórnarandstöðuna.“ Það eru ýmsar setningar í þessu, sem eru ákaflega torskildar, og ég ætla mér ekki þá dul að ráða, hvað í þeim felst. En það fer þó ekki milli mála, hvað átt er við, þegar ritstjórinn segir: „Breytingarnar mega ekki hafa það í för með sér, að ábyrgðartilfinningin minnki.“ Vitanlega tökum við öll undir það. En þó finnst mér dálitið athyglisvert, að einkum gildir þetta um stjórnarandstöðuna. Mér finnst þessi setning, skoðuð í ljósi þess, sem á undan er ritað í þessari ritstjórnargrein, - hljóma eins og einhvers konar neyðaróp, einhvers konar hróp um hjálp. Ef þess verður vart innan einnar ríkisstj., að það sé skortur á ábyrgð eða tillitssemi manna þar hvers til annars, þá er ósköp eðlilegt, að innan þeirrar ríkisstj. sé hrópað á hjálp og tillitssemi og ábyrgð frá stjórnarandstöðunni. En spurningin er: Er þetta ekki alveg nýr skilningur á þingræði? - Svo virðist mér. Ég get ekki séð, að það sé þingræðisleg stjórn, sem verður að byggja á því, að stjórnarandstaðan sérstaklega sýni hinni veiku stjórn tillitssemi. Það kann að vera, og það dettur manni í hug, þegar hv. 4. þm. Reykv. ritar hér um minnihlutastjórnir í öðrum Evrópulöndum, að þannig sé í sumum þeirra. En þá stendur þannig á, að um það er samið, annaðhvort við stjórnarandstöðuna eða einstaka flokka utan ríkisstj. Ef við lítum til Svíþjóðar, sem hæstv. ríkisstj. er nú gjarnt að gera, sjáum við, að ríkisstj. þar semur við einn stjórnmálaflokk utan stjórnar um það, að ríkisstj. skuli varin falli, og jafnvel við stjórnarandstöðuna í einhverjum mikilvægum málum. En ég held, að það sé alveg nýr skilningur á þingræðinu, að minnihlutastjórn geti átt nokkurn minnsta rétt á því að sitja í valdastólum, ef um samning við aðra flokka er ekki að ræða um það að verja ríkisstj. falli. Slíkt er þá a.m.k. algert bráðabirgðaástand, sem öllum er ljóst, að hlýtur að ljúka mjög fljótlega með nýjum kosningum, eins og t.d. í Bretlandi, þannig að ég get ómögulega séð, að þessi líking við minnihlutastjórnir í öðrum löndum geti átt við, jafnvel þótt hæstv. núv. ríkisstj. uppgötvi það eftir 1 eða 2 daga, að hún sé, eins og hún er skipuð minnihlutastjórn. Annars vil ég ekki fara hér frekar út í aðrar meiningar, sem e.t.v. mætti leggja í þennan snilldarlega skrifaða leiðara, en vildi sérstaklega vekja athygli á því, að mér finnst mjög varhugaverðar þessar hugleiðingar, sem benda til þess, að mönnum finnist ekki skipta máli, að þingræðið sé í heiðri haft, og það því heldur þegar við búum í landi, sem hefur eitt elsta þing veraldar og hefur talið þingræðið helstu prýði á stjórnarfari sínu frá upphafi. Ef ég vík að öðru atriði, sem mér fannst ástæða til að benda sérstaklega á í sambandi við þetta frv., þá vil ég minna á það, að við umr. um tekjuskattsfrv. á þinginu 1971 var talsvert rætt um skattamál hjóna, ýmsar reglur um sérsköttun hjóna. Þær voru ekki að öllu leyti eins og þær till., sem um þetta efni komu fram. En í tilefni af þeim till., sem hér voru ræddar, gaf hæstv. fjmrh. yfirlýsingu, sem ég vil leyfa mér að minna á. Hinn 9. mars á því þingi, 9. mars 1972, sagði hæstv. fjmrh. m.a.: „Við framhaldsathugun og vinnu við tekjuskattsfrv. eða tekjuskattslögin verður unnið að því að kanna um sérsköttun hjóna, athuga það mál alveg niður í kjölinn. Ég hafði óskað eftir því, þegar n. var að vinna að þessum málum í haust, að koma því inn í frv., en ekki var talið, að það væri hægt, of skammur tími væri til þess, að það væri hægt að koma því að, svo að fullunnið væri. Þess vegna“ - og ég vil biðja hv. þm. að taka vel eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði: „Þess vegna skal það vera tryggt af minni hendi, að þetta mál fái fullkomna athugun og afgreiðslu við framhaldsvinnu að tekjuskattslögunum.“ Það var því að vonum, að margir byggjust við því, að nú kæmu nýjar reglur um þetta efni, þegar boðuð var skattkerfisbreyting. Þessar yfirlýsingar sínar ítrekaði svo hæstv. fjmrh, síðar í umr. um þetta sama frv. og sagði þá, að hann hefði lýst því yfir orðrétt, að við þá endurskoðun, þ.e.a.s. framhaldsathugun skattalaganna, verði stefnt að því, að þeir, sem tekna afla, og einnig þeir, sem skattskyldar eignir eigi, verði gerðir að sjálfstæðum skattþegnum án tillits til hjúskaparstéttar. Það hefur oft verið á það bent, að það orkaði tvímælis réttlætið í þeim reglum, sem við búum nú við um skattlagningu hjóna. Það er að vísu svo, að hjón geta, ef þau telja sér það hagfelldara, óskað eftir því að verða skattlögð sitt í hvoru lagi. En langoftast mun raunin vera sú, að hjónum sé það hagfelldara, að 50% af tekjum eiginkonu séu dregnar frá, áður en skattur er á þær lagður, og þá að það, sem eftir er af hennar tekjum, leggist við tekjur bóndans og þau síðan skattlögð sameiginlega. Það vefst oft fyrir þeim konum, sem missa eiginmenn sina, af hverju þær búi eftir það við enn þá óhagstæðari skattlagningu, þessi frádráttur falli niður. Þær segja sem svo: „Af hverju mátti ég, meðan bóndi minn var á lífi, draga 50% frá tekjum mínum, áður en þær voru skattlagðar, en ekki lengur? Nú þarf ég miklu meira á því að halda,“ segir konan, sem þannig stendur á fyrir. Þetta hefur talsvert til síns máls, og þess vegna er það, að mönnum hefur þótt, að þarna hefðu þurft að koma reglur, sem skapa meira jafnrétti milli hinna ýmsu þegna, heldur en þær, sem við nú búum við. Og af öllum þeim reglum, sem athugaðar hafa verið, sem ég veit til, að athugaðar hafi verið í þessu sambandi, þykja mér vera réttlátastar þær, sem lagðar eru fram í tillöguformi núna í brtt. sjálfstæðismanna við þetta frv. Það er sú aðferð, sem kemst næst því að leggja að líku starf húsfreyju, sem vinnur á heimili, og starf hinnar, sem vinnur utan heimilis. Og það er líka þessi regla, sem kemst næst því að leggja það að líku, hvort hjónanna það er, sem innir heimilisstörfin af hendi, og hvort hjónanna það er, sem aflar teknanna utan heimilisins eða innan. Ég vil gjarnan, ef hæstv. ráðh. hefur einhverjar upplýsingar um það, hvernig á þessu stendur, að þessu máli er ekki á neinn hátt hreyft í frv., að hann skýri þá þingheimi frá því. Það eru ýmsir, sem um þetta hafa spurt og fyllsta ástæða til, að hæstv. ráðh. sé minntur á það loforð, vil ég segja, sem hann gaf um það, að þessi mál hlytu nákvæma athugun ofan í kjölinn. Þá er þriðja atriðið, sem ég vildi aðeins nefna í sambandi við frv., sem við erum að ræða, og það er það, sem hæstv. ráðh. nefndi í framsögu sinni, að með þessu frv. væri aðeins farið inn á þá braut að einfalda og sameina skatta- og tryggingakerfi. Þetta held ég, að sé alger misskilningur. Ég held, að það sé rétt, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði hér í umr., að það er ekki verið að einfalda hlutina með þessu frv., það er verið að gera þá flóknari. Einfaldasta leiðin til þess að sameina skatta- og tryggingakerfi er í gegnum fjölskyldubæturnar. Vitanlega hefði þá þurft að liggja fyrir samtímis frv. til l. um breyt. á tryggingal., en þetta hefur oft verið boðað í svo mörgum ræðum ráðh., að ég hefði talið fyllstu ástæðu til þess að vænta, að inn á slíka braut væri farið í þessu frv. Með slíkri aðgerð, með því að afnema fjölskyldubæturnar í því formi, sem þær nú eru, og láta þær fremur verka í gegnum skattkerfið, - í slíkri aðferð fælist stórfelldur sparnaður fyrir hið opinbera og mikil einföldun. Á þann hátt kæmu fjölskyldubætur mest til góða þeim, sem tekjulágir væru og þyrftu mest á þessum greiðslum að halda, sem í raun og veru er varla hægt að kalla tryggingabætur í venjulegum skilningi, þó að ákvæði um þær séu nú í tryggingalögum. E.t.v. er slíkra breyt. að vænta einhvern tíma síðar, ef þessari hæstv. ríkisstj. verður lengri lífdaga auðið, en einhvern veginn finnst mér það ekki trúlegt, fyrst hér er á borð borin heil skattkerfisbreyting og ekki minnst á þetta atriði. Fjórða atriðið, sem mig langaði til að leggja sérstaka áherslu á, er nauðsyn þess, að úr þessu frv. hverfi nokkur hluti af launaskattinum, sem gert er ráð fyrir, að áfram standi. Mér finnst það einhvern veginn afskaplega öfugmælakennt, að skattur, sem lagður er á til þess að stöðva verðlag í landinu, skuli enn þá vera til, þegar verðlag heldur með meiri hraða upp á við en við þekkjum nokkur dæmi til. En 11/2% launaskatturinn, verðstöðvunarlaunaskatturinn, sem síðan var lætt inn í tryggingalögin á sínum tíma, eins og menn muna, er þarna enn á ferðinni. Menn ætlast til, að hann haldi sér og íþyngi atvinnuvegum okkar áfram á þessum miklu verðbólgutímum. Ég vona, að enginn lái mér, þó að ég minnist hér á verðbólgutíma eftir þá klukkutíma ræðu, sem hæstv. viðskrh. hélt í dag, þegar hann reyndi að afsanna fyrir okkur, að hér væri nokkur verðbólga. Hann gat þess, að í ritinu góða, Þjóðarbúskapnum, stæði, að smásöluverð á innfluttum neysluvörum hefði hækkað um 26% í krónum, en hann gat þess ekki, sem skiptir nú kannske dálitlu máli í því sambandi, hve stór hluti af öllum innfluttu vörunum þessar neysluvörur eru, og þá hve þungt þær vega í heildardæminu. Það stendur á næstu síðu í þessu sama riti, hinum megin á opnunni, að af 28% heildarverðhækkun vöru, þjónustu og húsnæðis á árinu 1973, olli erlend verðhækkun á innfluttum neysluvörum beint um 4%. Það er allt og sumt, sem erlenda verðhækkunin á innfluttum neysluvörum olli beint í heildarverðhækkuninni.  „Það er þannig ljóst, að innflutningsverðhækkanir eiga drjúgan þátt í hinni öru verðbólgu að undanförnu, en að meiri hluta eiga verðhækkanirnar sér þó innlendar orsakir.“ Ég sé ekki, að það sé með nokkru móti hægt að komast fram hjá því, að það eru innlendu orsakirnar, sem eru langþyngstar á metunum, hvað sem líður allri hinni gífurlegu hækkun á ýmsum innfluttum vörum. Hvað sem henni líður, eru innlendu orsakirnar miklu þyngri á metunum. Þetta fannst mér ástæða til að lesa hér einu sinni enn, svo ákveðin fannst mér hæstv. viðskrh. í því að reyna að afsanna, að innlendar ástæður væru nokkrar fyrir hendi í sambandi við þessa verðbólgu, sem við eigum við að etja. Það var sérstaklega með þetta í huga, sem mér fannst það vera heldur andstætt að hugsa til þess, að skattlagning vegna verðstöðvunar stæði enn þá inni í íslenskum lögum þegar við erum óralangt frá öllum stöðugleika verðlags.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorðari nú en ég hafði ætlað, að ég hefði ástæðu til, vegna þess vináttuvottar, sem þeir félagar mínir, sem eru á undan mér á mælendaskrá, hafa sýnt mér með því að gefa mér tækifæri nú að taka til máls, vegna nauðsynjar minnar að hverfa á brott um stund. En vegna þess að sumir þeirra, sem í þeim hópi eru, eru andstæðir mér í þeim málum, sem ég vildi helst taka líka til umræðu hér, og vegna orða hv. 7. þm. Reykv., sem bann hafði við hér í kvöld, vil ég benda, um leið og við ræðum þessi mál, á þau orð, sem Þjóðviljinn, málgagn Alþbl., viðhafði í ritstjórnargrein sinni í dag. Þar sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Íslands ætti því ekki að vera neitt að vanbúnaði að ganga hér hreint til verks í samræmi við gefin fyrirheit og gera Miðnesheiði á ný að okkar landi.“ Og áfram held ég með beinni tilvitnun í þetta málgagn: „Þá mun eftirleikurinn við liðþjálfa Nixons í Sjálfstfl. verða auðveldari.“  Hvernig á að framkvæma þá valdbeitingu, sem þarna er boðuð? Er það ekki sama valdbeitingin og kemur fram í því frv., sem við erum hér að ræða. Er það ekki sama valdbeitingin og kemur fram í því, þegar okkur er talin trú um það hér, hv. alþm., að hér sé um fullkomna samstöðu að ræða við alþýðusamtök Íslands? Það liggur fyrir í orðum hæstv. ráðh., að þeir hafi verið að skrökva hér í kvöld. Þeir hafa skrökvað að hv. Alþ., eins og reyndar hefur legið lengi fyrir um einn hæstv. ráðh.  Ég vil leyfa mér að segja, að þetta hafi verið ein meginkrafan, að það hafi verið vilji Alþýðusambandsstjórnar, miðstjórnar Alþýðusambandsins, að fara þessa leið. En má ég þá aftur spyrja, vegna þeirra fullyrðinga, sem hæstv. sjútvrh. hafði hér í kvöld um það, að við fylgdum ekki lýðræðinu hér á Alþ., að þetta gæti farið svo, ef það kæmi til Sþ., að þá væru 29:31, þá náttúrlega vaknar sú spurning: Af hverju kom þessari gáfuðu ríkisstj. það ekki til hugar að láta málið lenda í Sþ., þar sem þeir gátu beitt sínum meiri hl.? - En þá spyr ég hæstv. sjútvrh., en enginn þekkir betur til Alþýðusambands Íslands en hann, og ég minnist þess, að þegar ég byrjaði setu mína þar, þá var hann þar einn af fulltrúunum ásamt bæjarstjóranum á Norðfirði og öðrum slíkum höfðingjum: Af hverju í ósköpunum berjast þeir ekki fyrir sama lýðræðinu í Alþýðusambandinu? Telja þeir, að lýðræðið, sem kemur fram í meiri hl., sem samþykkir þetta skattasamkomulag, gildi í Alþýðusambandinu? Telur Lúðvík Jósepsson ráðh., að sú meirihlutakosning, sem á sér stað í Alþýðusambandinu, í stóru félögunum, ráði úrslitum um það? Er það lýðræðisleg kosning? Er það lýðræðisleg kosning, þegar fulltrúar stærsta stéttarfélagsins eru á móti þessu? Eru það lýðræðisleg úrslit þeirra mála þar, um leið og þeir telja sig fullbúna að segja: Þetta er samkomulag við verkalýðshreyfinguna? - Þetta er á sama tíma og það skeður, að það eru önnur stéttarfélög, sem eiga í samningum úti í bæ, eins og stundum hefur verið sagt, og sumir hafa ekki samið enn þá og eiga eftir mikið ósamið. Og meira að segja sumir þeirra, eins og farmennirnir, standa frammi fyrir því, að á sama tíma og þeir eru að reyna að semja, stendur ríkisvaldið fyrir framan þá og er að skerða þeirra fríðindi stórkostlega. Svo halda þeir, að þessir menn bara standi upp og hneigi sig fyrir þessum herrum og semji. Þetta eru sömu mennirnir, sem voru ofsóttir eftir síðustu samninga, þegar þeir voru búnir að standa í verkfalli í 5 vikur, af þessum sömu ráðh., fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar á þingi. Ég tala nú ekki um, hvernig þeir höguðu sér gagnvart sjómönnum í sambandi við skattamálin. Ég er þá ekki að tala um það, sem kom fram í síðustu skattalagabreytingum gagnvart fiskimönnum. Ég er að tala um það, sem farmenn höfðu þá unnið sér inn í samningum við fyrrv. ríkisvald á mörgum árum. Þeim var refsað fyrir að hafa gert þetta, og eftir að þeir höfðu staðið 5 vikur í verkfalli, þoldu þessir háu herrar ekki, að þeirra eigin fylgismenn höfðu neitað þessu. Þeir höfðu neitað því að fylgja þeirra ráðum, og þeim var refsað með því, að þessi fríðindi voru tekin af þeim. Og ekki nóg með það, það er verið að taka af þeim önnur fríðindi í dag. Skyldi nokkurn undra, þó að þessir menn segðu nú eitthvað við þessu, enda er ólga meðal allra áhafna í verslunarflotanum. Má vera, að hæstv. sjútvrh. sjái hér einhver ráð til þess að fyrirbyggja, að slíkt verði í framtíðinni. En ég held, að hann megi gera töluvert meira en hann hefur gert fram að þessu. Ég minntist nokkuð á það, vegna þess að mér datt það í hug, þegar hæstv. ráðh. talaði hér í kvöld um það, að við vildum ekki, stjórnarandstæðan, fylgja lýðræðinu og þingræðinu. Ég endurtek: Hvað er lýðræði? Hvað er þingræði? Við höfum okkar ákveðnu þingsköp, við höfum okkar ákveðnu lög, sem við eigum að fara eftir hér á Alþ. Við höfum líka ákveðin lög, sem við eigum að fara eftir í Alþýðusambandi Íslands. Þar ræður meiri hl. kosning ríkjum. Stærstu félögin ráða þar miklu. Má ég minna þennan hæstv. ráðh. á það, og það er verst, að hæstv. fyrrv. félmrh. er hér ekki til staðar eða núv. félmrh., - má ég benda þessum mönnum á þeirra lýðræðishugsjón, þegar þeir meinuðu stærstu samtökum verkalýðsins í dag, verslunarfólki og skrifstofufólki, um það að koma inn í raðir Alþýðusambandsins og við urðum að berjast fyrir því, sem þá vorum í minnihlutaaðstöðu að fá þá dæmda inn? Er það furða, þó að maður verði hlessa, þegar maður heyrir þessa berra tala um lýðræðisást? Herra forseti. Það var erindi mitt hér upp í ræðustól í kvöld við þessar umr., aðeins að ræða, hvað hefur skeð í þessum samningum, því samkomulagi, getum við sagt, sem hér er lagt til grundvallar, og reyndar samningum, sem líka liggja til grundvallar á öðrum sviðum, en við eigum eftir að fá til meðferðar hér á Alþ. Og þá minni ég enn á, að það er lítill meiri hl., og minni á það samkomulag, sem gert var um skattamálin hjá Alþýðusambandinu eða 30 manna nefnd Alþýðusambandsins og ríkisstj. og það undir mikilli áþján viðkomandi ráðh., sem þar stóðu og buðu í danssölum Alþýðusambandsins upp í dans sumum mestu verkalýðsleiðtogum Alþb., en þeir vildu ekki dansa stundum, að manni hefur skilist af fréttum. En hitt veit ég, að það voru auðvitað allir viljugir til þess að ná samkomulagi um þetta þýðingarmikla mál, því að allir voru orðnir fullvissir um það, að þarna lá í einn stærsti grundvöllurinn fyrir því að ná verulegri kjarabót. En hvað kemur í ljós á eftir? - Á eftir, segi ég, vegna þess að ég held því fram, að þessi samtök hafi verið blekkt. Þau töldu þörfina vera svona mikla, þegar þau vissu ekki um, hve gífurlega mikil áþján lá til viðbótar annars staðar, og ég held, að það hefði aldrei verið samþ. þó með þessum nauma meiri hl. 30 manna n., með 11 eða 13 menn sitjandi hjá og 4 á móti og byggt þannig upp, að í þessum meiri hl. voru þm., miðstjórnarmenn og stærstu stuðningsmenn Alþb. og stjórnarflokkanna.  Ef við förum nánar út í, hvaða samkomulag var þarna gert, þá held ég, að við ættum að renna aðeins yfir, hvað var gert meira en að ræða um skattalækkanir og skattabreytingar. Var ekki gert eitthvað meira, sem við eigum eftir að fá hér inn á þing? Og þá vitna ég aftur til þess, sem ég hef áður vitnað til, að það er ekki nóg, að einhver lítill meiri hl. í Alþýðusambandi Íslands með þeim kosningakjörum, sem þar er boðið upp á, geti ráðið því, að okkur séu settir úrslitakostir hér á Alþ., sem eru þó kjörnir eins og við erum kjörnir, um það, hvað við eigum að gera. Ég mótmæli þessu alveg, m.a. vegna minni hl., sem er í Alþýðusambandinu og m.a. í þessari n. meðal alls þess fjölda launþega, sem hvergi kom nálægt þessu. Má ég benda á Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem gerði olíusamningana frægu við ríkisstj., en ég hef sterkan grun um, að forustumenn þar hafi átt baksamninga við ríkisstj., vegna þess að tveim dögum eftir að samningarnir við Alþýðusambandið voru gerðir eru gerðir nýir samningar við þá. Voru slíkir baksamningar líka við meiri hl. fulltrúa í bændasamtökunum? Þurfti endilega að skella yfir þjóðina þeim gífurlegu verðhækkunum, sem áttu sér þar stað, á sama degi og launahækkanirnar voru samþykktar? Mátti ekki einu sinni bíða eftir því, að launahækkanirnar kæmu í framkvæmd. Og þá leiðrétti ég það strax hér, að ég er ekki sá Pétur Sigurðsson, sem það samþykkti. Það vissi auðvitað hæstv. ráðh. Lúðvík Jósepsson. En ég spyr aftur: Er það rétt að taka í munn sér, að þetta sé í nafni allrar launþegahreyfingarinnar á Íslandi? Eigum við enga aðra launþegahreyfingu en Alþýðusamband Íslands, þ.e. lítinn meiri hl. þar, og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja? Eigum við ekki eitthvað meira? Jú, við eigum líka nokkuð sem heitir Farmanna- og fiskimannasamband Íslands. Hafa þeir verið teknir í þessar viðræður? Ég veit auðvitað ekki, hvað hæstv. sjútvrh. hefur gert, en ég efast um, að þeir hafi verið kallaðir inn í þessar viðræður, og ég veit það reyndar, að þeir hafa ekki verið kallaðir þar til. Auðvitað má kalla á ýmsa svona hópa, sem standa þar utan við og standa svo mikið utan við, að þeir eiga ekki samleið með þessum hópum. En það er mjög afskammtaður og vafasamur pólitískur meiri hl. í Alþýðusambandinu, sem leyfir sér að semja svona fyrir alla launþega Íslands. Ég efast um, að það sé jafnlýðræðislegt og hæstv. sjútvrh. taldi það vera. En þegar núv. hæstv. ríkisstj. hefur ekki meiri hl. í hv. Nd., leyfir hann sér að draga í efa, að við höfum rétt til þess að fella fyrir honum frv. og hæstv. ríkisstj. En ég vil segja honum, að við höfum fullan rétt til að gera það. Herra forseti. Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, vegna þess að ég vil ekki ganga á það samkomulag, sem ég gerði við mína samstarfsmenn, að lokum benda á, vegna þess að við eigum eftir að fá þetta til afgreiðslu hér í hv. Nd. og reyndar í hæstv. þingi öllu, við eigum eftir að fá fram fyrir okkur samninga, sem gerðir voru af þessum mjög takmarkaða meiri hl., sem heita samningar um launaskatt. Og þessir samningar, sem þar voru gerðir, munu ráðast stórkostlega á smáiðnaðinn í landinu og reyndar allan iðnað. Ég ætla nú þegar að undirstrika það, að þessum samningum var mótmælt af báðum samningsaðilum iðnaðarins í landinu, í hvaða flokki sem þeir voru, hvort sem þeir voru kommúnistar, sjálfstæðismenn eða aðrir í launþegastétt, og af öllum hinum í hinum stéttunum, ég efa að það sé nokkur framsóknarmaður þar lengur, en ég veit, að því var mótmælt af báðum aðilum og það hefur komið opinber yfirlýsing frá þeim, sem hafa mótmælt. Hvaða samningar eru þetta? Hverjir semja? Það eru menn, sem eru orðnir vonsviknir á því að geta ekki lafað fram á næstu kosningar, sem gera þetta. Og auðvitað veit hv. 4. þm. Reykv., að það er ekkert annað, sem er að baki þessu. Má ég benda á meira? Það er gert samkomulag um lífeyrissjóði launþega. Hverjir tóku þátt í því samkomulagi? Lítill meiri hl. launþega. Hvað með okkur hina, sem tókum engan þátt í þessum samningum? Á okkar hluti lífeyrissjóðanna að fara líka inn í þetta samkomulag? Ég spyr. Geta einhverjir aðilar úti í bæ farið og samið um eign okkar í þessum lífeyrissjóðum? Ég efa það. Hins vegar skal ég taka undir þau orð hæstv. trmrh., að auðvitað er lífeyrissjóðafyrirkomulagið komið á heljarþröm. Hins vegar er ekki lífeyrissjóðafyrirkomulag þeirra sjóða, sem urðu til vegna samninga á sínum tíma og börðust fyrir því og fórnuðu fyrir það kaupi sínu í samkeppninni við önnur félög, komið á neina heljarþröm og fer ekki strax, og þar á ég t.d. við lífeyrissjóði sjómanna. Ég hef aðeins minnst á Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Það er eitt mál, sem við fáum hér inn á þing á næstunni vegna þessa samkomulags. Eru allir reiðubúnir til að samþykkja það? Það verður auðvitað að viðurkenna, að það var Alþýðusamband Íslands og hin stóra samninganefnd þar, sem samdi um á sínum tíma, að það yrði farin þessi leið. Það var þáv. sáttasemjari, sem var settur, fyrrv. hv. þm. Emil Jónsson, sem beitti sér fyrir þessu samkomulagi, sem gert var, og eftir það var samið frv. og samþ. hér á þingi með nokkrum hreytingum frá því, sem samþ. hafði verið í samningunum um þennan sjóð. En síðan hefur sú breyting orðið á, að það eru öll stéttarfélög landsins, sem borga í þetta, og allar stéttir með örfáum undantekningum, sem ég held, að séu að vísu nokkuð margir bændur. Hvernig slíkur lítill meiri hl. í verkalýðshreyfingunni getur leyft sér að semja og skipa okkur svo fyrir hér á Alþ., hvernig eigi að ráða fram úr þessum málum, fæ ég ekki skilið. En þetta hefur verið gert oftar en einu sinni. M.a. er tekin inn í þetta ný grein, sem ég ætla síst að hafa á móti, en það hafa á undanförnum árum verið teknar margar nýjar greinar inn í þennan stóra og mikla sjóð. Það gæti komið að því, að þeir menn, sem nú þykjast ráða á Alþ., fengju það mikinn meiri hl., að þeir mundu bara setja þetta í sinn flokkssjóð. Þeir telja sig allra manna best fallna til þess að fara með málefni launþega, og það getur kannske komið að því. Ég minntist líka nokkuð á, - og enn bið ég afsökunar þá, sem ég bað um að gefa mér tækifæri til þess að tala í þessari röð, - að ég hef talið, að það væri hefndarráðstöfun núv. hæstv. ríkisstj., þegar þeir réðust að farmönnum í sambandi við þau skattfríðindi, sem þeir höfðu haft, eða tóku þau af þeim. Ég bendi þeim á það nú og enn einu sinni, að samningar voru gerðir við verkalýðsfélögin um það, að þeir lægst launuðu fengju a.m.k. um 26%. Það var samið um það undir forustu þessara manna, en þó upp í 31%, en iðnaðarmenn frá 36% upp í 38%. Það eru nokkrar stéttir, sem eiga ósamið, og ég geri ekki ráð fyrir, að þeir menn standi upp öðru vísi en þeir fái það sama. Hins vegar verður litið á það, held ég, af þeim, án þess að ég þori nokkuð um það að segja, hvort ríkisstj. sé bara til viðtals við Alþýðusambandið, hvort hún vilji nokkuð tala við aðra. Og náttúrlega efar enginn, að það er vandi ríkisstj, og löggjafans að segja til um þetta, og ég veit, að þessir menn efa það ekki heldur. En eru þessir menn tilbúnir til þess að koma eitthvað á móti ódrengilegum árásum stjórnvalda í þeirra garð? Eru þeir reiðubúnir, og er löggjafinn reiðubúinn að koma á máti þeim líka í sambandi við eftirgjöf í sköttum, eins og þeir virðast vera, ef í hlut eiga þeirra eigin kjósendur úti um land? Nú mætti tala langt mál um það, kannske ekki síst vegna ræðu, sem kom hér fram í gær frá hv. 7. landsk. þm. Ég hef líka minnst á, að það er nokkuð eftirtektarvert, að það er samið mjög snemma við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Það er samið þannig við þá, að þeir ganga á undan með samninga, sem eru auðvitað fyrir neðan allt, sem kom svo út úr hinum almennu samningum. Hins vegar um leið og upp er staðið frá samningum við hina lægst launuðu, Alþýðusambandið, þá er gengið til og hækkað beint um ákveðna prósentu og upphæð við þá. Þetta gefur auðvitað öllum mönnum, sem í verkalýðshreyfingunni standa, til kynna, að þarna hafi einhverjir baksamningar átt sér stað, olíusamningarnir svonefndu. Og ég held, að þegar upp verði staðið í raun eftir nokkur ár, þá liggi ljóst fyrir, að svo hafi verið. Ég vildi aðeins á þessu stigi láta mínar skoðanir í ljós á því, sem hér hefur komið fram hjá hæstv. ráðh. og öðrum, þótt af mörgu væri að taka, og ég vil undirstrika það sem slíkur, - ég er miðstjórnarmaður í Alþýðusambandi Íslands, - en ég mótmæli allri þeirri málsmeðferð, sem við hefur verið höfð á þessu sviði frá hendi verkalýðshreyfingarinnar, einfaldlega vegna þess, að það hefur verið stór hluti hennar, sem hefur átt eftir að standa í samningum, meðan ákveðinn takmarkaður hópur hefur staðið í þeim og samið fyrir sig og sína. Og ég vil líka undirstrika það, að mín skoðun er sú, að það hafi aldrei verið beðið um breytingu á því sviði, að það yrði tekið aftur af launþegahreyfingunni jafnmikið og launþegar fengu í staðinn fyrir kerfisbreytinguna. Það var grundvallaratriði hjá verkalýðshreyfingunni, að hún fengi meira út úr skattkerfisbreytingunni en það að þurfa að fórna öllu aftur. Það var grundvallarskilyrði í allri kröfugerðinni á öllum ráðstefnunum, sem fram kom hjá Alþýðusambandinu, og það ætti fyrrv. forseti Alþýðusambandsins, Hannibal Valdimarsson, fyrst og fremst að vita um. Það var grundvallarskilyrði í þessari kröfugerð, að verkalýðshreyfingin vildi ekki meiri skattkröfur, ekki meiri skattaáþján frá þessari ríkisstj. Hún for dæmdi þá stefnu. ríkisstj., sem mótuð var í byrjun, að hún ætti að hafa meira til þess að skipta á milli sín og sinna aðgerða. Fólkið sjálft vildi fá að eiga sitt fé og ráðstafa því. Þetta var meginmismunurinn, sem kom í ljós ári eða svo eftir að núv. hæstv. ríkisstj. hafði skrökvað að alþýðu landsins.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., því þótt sitthvað hafi komið fram, sem ástæða væri til að gera aths. við, mun ég láta flest það liggja á milli hluta, enda samkomulag um að hafa ekki langar umr. hér. Flokkarnir hafa komið sér saman um vissa tilhögun á afgreiðslu málsins, sem þýðir það, að menn geta ekki leyft sér löng ræðuhöld, og þar sem hv. stjórnarandstæðingar gæta ekki síður þess samkomulags en við í stjórnaraðstöðunni, þá skal ég ekki taka mjög langan tíma að þessu sinni. Ég held, að ég láti það liggja á milli hluta að ræða um þá forustugrein, sem ég skrifaði fyrir nokkrum dögum í Tímann og snertir ekki beint þetta mál, en hv. sessunautur minn, 12, þm. Reykv., hefur gert hér að allskemmtilegu umtalsefni. Ég held, að það sé betra, að við ræðum um það við annað tækifæri. Það, sem hefur verið eitt helsta deiluefnið í þessum umr. og kemur til með að verða, er það, hvað tekjuskattslækkunin verði raunverulega mikil, - sú lækkun, sem er í frv. Hvað er það mikið, sem tekjuskattsgreiðendur koma til með að fá út úr þessu? Um þetta hafa verið fluttir hér mjög mismunandi útreikningar, og það liggur í því, að menn velja sér mismunandi forsendur. Það er hægt að taka þetta þannig, að taka það, sem kallað er álagður skattur, það, sem raunverulega er lagt á launþega, eða innheimtur skattur á viðkomandi ári, en það er að sjálfsögðu ekki á sama árinu innheimt allt, sem á er lagt, og það er hægt að taka fleiri tölur, sem þannig eru til komnar. En til þess að fá réttan samanburð verðum við að fylgja einhverri einni ákveðinni reglu í báðum tilfellunum, bæði þegar við berum saman núgildandi skatta og skattkerfisbreytinguna. Það er t.d. skrýtið, að hv. stjórnarandstæðingar hafa fengið mjög mismunandi tölur í þessum efnum. Hv. talsmaður Alþfl. hefur fengið það út úr þessu, að tekjuskattslækkunin mundi nema 2.7 milljörðum. Talsmenn Sjálfstæðisfl. hafa hins vegar fengið það út úr þessu, að tekjuskattslækkunin mundi ekki nema nema 1.7 milljarði kr. Þarna ber ekki minna á milli en um einum milljarð. Og það liggur í því, að þeir leggja fram mjög mismunandi forsendur. Ég held, að það rétta í þessu sé að athuga, hvað álagður tekjuskattur er hár í báðum tilfellunum, því að það er það, sem skattgreiðendur verða raunverulega að borga, hvort sem það er innheimt á þessu ári eða eitthvað af því verður innheimt á næsta ári. Og ég held, að í þessum efnum sé skynsamlegast, að stjórnmálamennirnir reikni þetta ekki sjálfir, heldur leggi þær tölur til grundvallar, sem sérfræðingar hafa lagt fyrir okkur og hafa áreiðanlega reiknað það af hinni mestu samviskusemi. Samkv. nýjustu útreikningum, sem þeir hafa gert, mun álagður tekjuskattur á einstaklinga á þessu ári nema 7 milljörðum kr. Ég hef ekki heyrt neinn vefengja þessar tölur. Það hafa stjórnarandstæðingar ekki gert. Samkv. núgildandi skattal. og þeim upplýsingum, sem eru fyrir hendi um tekjurnar á síðasta ári, mun álagður tekjuskattur á þessu ári nema 7 milljörðum kr. Þetta er það, sem ríkið kemur til með að fá samkv. núgildandi skattal. Með því að leggja sömu tekjur til grundvallar, er það niðurstaða sérfræðinga, að samkv. skattkerfisbreytingunni mundi álagður tekjuskattur ekki verða nema 4100 millj. kr. Þessi tala hefur ekki heldur verið vefengd af neinum. Þegar við erum búnir að fá þannig tölurnar í báðum tilfellum, bæði í samræmi við núgildandi skattalög og í samræmi við skattlagabreytinguna, þá getum við séð, hver mismunurinn er og hvað það er, sem tekjuskattsgreiðendur fá raunverulega í sinn hlut, og það eru 2.9 milljarðar kr. Ástæðan til þess, að þessi tala er heldur hærri en sú, sem talsmaður Alþfl. komst að niðurstöðu um, er sú, að hann byggir sína tölu á grundvelli fjárl., sem er rétt út af fyrir sig og var lagt til grundvallar, þegar samkomulagið var gert við Alþýðusambandið, en síðan hafa komið fram upplýsingar um, að tekjurnar á síðasta ári voru hærri en gert var ráð fyrir, þegar fjárl. voru samin, og þess vegna hækkar þessi mismunur nokkuð, sá hagnaður, sem skattgreiðendur mundu fá samkv. skattkerfisbreytingunni. Það er óumdeilanlegt, að þessi upphæð, sem skattgreiðendur fá út úr tekjuskattslækkuninni, miðað við álagðan tekjuskatt, er að sjálfsögðu það eina, sem hægt er að leggja til grundvallar í þessu sambandi. Þær tölur hafa ekki verið vefengdar, sem sérfræðingar hafa reiknað út, að svokallaður skattafsláttur muni hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, sem nemi 550 millj. kr. Það er ekki vefengt. Og það er ekki heldur vefengdur sá útreikningur sérfræðinga, að vegna söluskattshækkunarinnar, þessara 5%, muni útgjöld ríkissjóðs aukast um 100 millj. kr., þannig að samanlagt verður sú upphæð, sem ríkið missir af, ýmist sem tekjutap eða útgjaldahækkun, um 3.6 milljarðar kr. Þetta er upphæð, sem ekki er hægt að vefengja. Það er líka staðreynd samkv. þeim útreikningum, sem sérfræðingar hafa gert, að 5% söluskattshækkun í 10 mánuði gefur í kringum 3.4 milljarða kr., svarar tæplega til þeirrar upphæðar, sem ríkið verður að láta af hendi. Ég held, að það sé alveg rétt í þessu sambandi, sem hefur komið hér fram og t.d. hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, lagði áherslu á, að í þessu tilfelli þarf ekki að taka sjálft fjárlagadæmið inn í, heldur hitt, hvað fæst út úr því samkomulagi, sem hér er um að ræða, hvað það er mikið, sem ríkið lætur af hendi, og hvað það er mikið, sem það fær á móti, og þá eru réttar tölur þessar, eins og ég hef nú gert grein fyrir. Þetta verður ekki vefengt. Það hefur líka verið sýnt fram á það, að til að mæta þessum 3.6 milljörðum; sem ríkið verður að láta af hendi, ýmist sem tekjumissi eða sem útgjaldaaukningu, fást ekki upp í það samkv. till. Alþfl. nema 2.4 milljarðar á þessu ári, þannig að hallinn verður kringum 1.2 milljarðar. Samkv. þeim till., sem Sjálfstæðisfl. hefur lagt fram, verður þetta dæmi miklu óhagstæðara. Ég hef reynt að gera mér nokkra grein fyrir því, hvað till. Sjálfstæðisfl. þýða í reynd. Eins og ég sagði áðan, er álagður tekjuskattur á þessu ári samkv. núgildandi skattalögum áætlaður 7 milljarðar kr. Samkv. till. Sjálfstæðisfl. verður álagður tekjuskattur ekki nema 2.2 milljarðar kr. Í þeirra eigin frv. er gert ráð fyrir því, að álagður tekjuskattur verði ekki nema tæpir tveir milljarðar, en þetta hækkar nokkuð vegna þess, að tekjurnar, sem lagt verður á í ár, verða hærri en þá var gert ráð fyrir. Þeir miða þessa áætlun sína við fjárlagaáætlunina, svo að það má reikna með því, að samkv. þeirra till. verði álagður tekjuskattur 2.2 milljarðar kr. Ef það er nú nálægt 7 milljörðum, koma út 4.8 milljarðar. Það er tekjuskattslækkunin, sem verður samkv. þeirra till., 4.8 milljarðar. Þá leggja þeir enn fremur til, að 1.5% launaskattur verði felldur niður og það mun ódrýgja tekjur ríkissjóðs um 450 millj. Þá gera þeir ráð fyrir nokkrum skattafslætti, sem er að vísu minni en í till. stjórnarinnar. Og svo kemur einnig til greina nokkur útgjaldahækkun ríkisins vegna þessarar 2% hækkun söluskatts, sem þeir gera ráð fyrir. Má gera ráð fyrir, að þessi upphæð samanlagt nemi um 200 millj., kr., þannig að samanlagt nemur tekjutap og útgjaldaaukning ríkisins samkv. till. Sjálfstæðisfl. um 5.5 milljörðum kr. Hvað ætlast þeir til, að ríkið fái á móti þessum 5.5 milljörðum? Ríkið á að fá á móti 2% söluskatt, sem gefur um 1400 millj., og þar að auki á það að fá útgjaldalækkun, sem gefur 1500 millj. Samanlagt eru þetta 3 milljarðar, sem ríkið á að fá í staðinn fyrir 51/2, þannig að hallinn á till. Sjálfstæðisfl. er óumdeilanlega um 2.5 milljarðar. Það er útkoman, sem mundi verða fyrir ríkissjóð á þessu ári, ef till. þeirra yrðu samþ., því að hér er eingöngu um að ræða tekjur, sem falla til á þessu ári. Það skiptir ekki aðalmáll í þessu sambandi t.d., hvort tekjuskatturinn, sem lagður verður á í ár, innheimtist ekki allur á þessu ári eða það verða einhverjar eftirstöðvar af honum. Þetta held ég, að þurfi ekki að vefengja, svona mundu till. stjórnarandstæðinga koma út, ef farið væri alveg eftir þeim. Tapið á till. Sjálfstfl. er 2.5 milljarðar, en á till. Alþfl. 1.2 milljarðar. Liggur í augum uppi, að það getur engin ríkisstj. gengið að slíku, enda líka algerlega rangt, þar sem hér er um það að ræða að skipta á jöfnu, að á móti tekjulækkuninni, sem ríkið afsalar sér, komi jafnmikil tekjuhækkun annars staðar að. Ég ætla svo ekki að ræða öllu frekar um þetta atríði. En ég get ekki látið hjá líða að minnast nokkrum orðum á sparnaðartill. Sjálfstfl., sem ég fordæmdi í fyrri ræðu minni, þ.e.a.s. aðferðina, og geri enn. Mér finnst þetta algerlega röng aðferð í sambandi við það, þegar á að lækka greiðslur, sem eru ákveðnar á fjárl., og greiðslur, sem eru ákveðnar með sérstökum lögum. Ég skal koma að því, sem ég veit, að hv. þm. á við, brbl Þingið á ekki að afsala sér því í hendur ríkisstj. að ráða eingöngu um það, hvað verður gert í þeim efnum. Þingið á sjálft að taka ákvörðun um það. Og þeir, sem hafa áhuga á einhverri útgjaldalækkun og telja sig geta bent á hana, eiga að flytja frv. um hana og koma með ákveðnar till. um hana. Og það má viðreisnarstjórnin eiga, að hún kom í eitt eða tvö skipti með lækkun á fjárl., eftir að þau höfðu verið samþ., og hún gerði það í bæði skiptin í frv.- formi hér á Alþ., eða a.m.k. man ég eftir því, að í annað skiptið kom alveg sérstakt frv. fram hér á Alþ., þar sem gert var ráð fyrir vissum útgjaldalækkunum á fjárl. Þetta er rétt aðferð. Hér hafði viðreisnarstjórnin alveg rétt fyrir sér, og þessa leið ættu sjálfstæðismenn að fara núna, ef þeir treystu sér til að benda á ákveðnar útgjaldalækkanir. En ég skal þá víkja að því, sem hv. 1. þm. Reykn. minntist hér á og var að gefa mér ábendingu um hér áðan, að hæstv. núv. ríkisstj. setti sérstök brbl. um efnahagsaðgerðir í júlímánuði 1972 og ein gr. í þeim lögum er nokkuð svipaðs eðlis og þessi gr. í till. Sjálfstæðisfl. En það var alveg sérstakt mál. sem lá þar á bak við og var þess eðlis, að ríkisstj. átti í samningum við Atvinnuleysistryggingasjóð, að hann felldi niður vissan hluta af því framlagi, sem hann átti að fá úr ríkissjóði á því ári og var ekki öllu meiri upphæð en 100 millj. kr. Var rætt um þetta bæði við Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið, þau stéttasamtök, sem hér eiga hlut að máli alveg sérstaklega, og þessir aðilar virtust ekki hafa neitt sérstakt við það að athuga undir þeim kringumstæðum, sem þá voru. - Það var líka rætt um þetta við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. En þrátt fyrir það, þó að lægi fyrir samþykki þessara aðila, þurfti ekki annað til að koma þessu í framkvæmd en fá til þess sérstaka lagaheimild. Þess vegna var sú leið farin í þessu tilfelli, að inn í þessi brbl. var sett grein, sem hljóðar nokkuð svipað og umrædd till. Sjálfstæðisfl. En það var eingöngu til að tryggja, að það væri hægt að gera mögulega þessa lækkun á framlagi Atvinnuleysistryggingasjóðs, þó að það lægi fyrir samþykki þessara aðila. Niðurstaðan varð svo sú, að þessi lagaheimild var aldrei notuð. Það var að vísu samið um það, að Atvinnuleysistryggingasjóður gæfi eftir 100 millj. af sínu tillagi á þessu ári, en það bara færðist á milli ára og hefur verið borgað seinna. En heimildin til þess að fella þetta alveg niður, var aldrei notuð, og ríkisstj. notaði ekki þessa heimild sína, svo að ég viti, til þess að breyta nokkrum lögum, sem hafa áhrif á fjárl. Endalok þessara brbl. urðu þau, að þau voru lögð fram hér í annarri d. og dagaði svo uppi, þannig að Alþ. í heild hefur aldrei lagt blessun sína yfir það, að slík aðferð væri höfð eins og felst í þessari till. Sjálfstæðisfl. Jafnvel þótt sjálfstæðismenn gætu bent á þetta fordæmi hjá núv. ríkisstj., sem er allt annars eðlis en í raun og veru þeirra till. og var bundið fyrst og fremst við eitt ákveðið mál, sem búið var að ná samkomulagi um við viðkomandi aðila, þá er það þannig lagað, að það á ekki að vera fordæmi að lagasetningu um þessi efni í framtíðinni. Alþ. á ekki að afsala sér valdinu í hendur ríkisstj., ef það á að lækka fjárl. eða er talið nauðsynlegt að lækka fjárlög, að ríkisstj. geti gert það upp á eigin spýtur, án þess að Alþ. sé þá nokkuð kvatt til ráða. Ég get vel hugsað mér það, og er því í raun og veru samþykkur, að það verði athugað mjög gaumgæfilega, hvort ekki sé hægt að lækka ýmsa útgjaldaliði hjá ríkinu, og ég gæti verið því fylgjandi, að það yrði sett sérstök n. allra flokka til þess að íhuga slík mál. En ég vil ekki gefa ríkisstj., jafnvel þó að ég treysti þessari ríkisstj. vel, heimild til að ráða því, hvaða útgjaldaliði hún lækkar. Ég vil, að slík n., að íhuguðu máli, leggi fram sínar till., þær verði bornar undir þingið og afgreiddar hér á þinglegan hátt, ríkisstj. geri það ekki. En það er alveg útilokað að gera það í sambandi við afgreiðslu þessa máls, það tekur allt of langan tíma. Ég er ekki farinn að sjá það heldur, þó að Sjálfstfl. varpi fram till. eins og þessari, þegar að því kæmi hér í þinginu að samþykkja ákveðnar útgjaldalækkanir, að hann væri þá reiðubúinn til að gera það. Ég vil sjá það, og ég vil kanna það. Að mínu áliti er alveg sjálfsagt að taka það til athugunar, hvort ekki sé hægt að koma fram einhverjum sparnaði og lækkun á ríkisútgjöldum og m.a. lækkun á þeim ríkisútgjöldum, sem eru lögbundin. En ég álít, að til þess þurfi svo mikla athugun, að slíkt sé í raun og veru óhugsandi, svo að gagni sé, nema í sambandi við gerð næstu fjárlaga. En að ætla að fara að ákveða það nú á þessari stundu er alveg útilokað og algerlega óábyrg málsmeðferð. Ég veit það, að þegar maður sleppir þessu máli, þá bera margir þm. Sjálfstæðisfl. og leiðtogar hans mikla virðingu fyrir þingræði, að mínum dómi, og þess vegna álit ég, að þeir gerðu það réttast að draga þessa till. aftur til að sýna það, að þeir vilji hafa þingræðið í heiðri og ekki láta þingið afsala sér jafnmiklu valdi og því að ákveða lækkun fjárlaga. Það er alveg sjálfsagt, eins og ég sagði áðan, að taka það til athugunar, að það verði sett sérstök athugun um það, hvernig sé hægt að lækka útgjöldin. En ég álít, að það sé ekki hægt að afgreiða það í sambandi við þessi mál. Við getum ekki nefnt neina ákveðna upphæð. Eru kannske sjálfstæðismenn tilbúnir að nefna það á dag, hvaða útgjöld eigi að lækka? Eru þeir tilbúnir til að segja, að þeir vilji lækka atvinnuleysistryggingabæturnar um svona mikla upphæð? Eru þeir tilbúnir að segja, að þeir vilji lækka skólamálin? Eru þeir tilbúnir að segja það, t.d. dreifbýlisþm., að þeir séu reiðubúnir til að fella niður svo og svo miklar verklegar framkvæmdir úti um land? Ef þessir hv. þm. eru tilbúnir til þess að koma með ákveðnar till. um þetta efni, hreinar till.: við skulum lækka Norðurlandsáætlun um svona mikið, við skulum lækka Djúpveginn o.s.frv., - ég segi, ef sjálfstæðismenn eru tilbúnir til að koma fram með svona till., þá skulum við lita á þær. Það er annað mál. hvort við samþykkjum þær eða ekki. Ef þeir eru tilbúnir til þess að segja: Við skulum ekki hækka tryggingabæturnar eins mikið og gert var nú á dögunum, við skulum hækka þær eitthvað minna, við skulum draga úr framlögum til spítalanna, við skulum lækka framlögin til samgangna o.s.frv., - ef þeir koma fram með slíkar till., þá er sjálfsagt af stjórnarliðinu að athuga þær. Það er annað mál, hvort við föllumst á þær. En að kasta fram svona plaggi, þar sem engir ákveðnir útgjaldaliðir eru nefndir, það er vitanlega óforsvaranlegt. Ég endurtek það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég tel slík vinnubrögð alveg ábyrgðarlaus, enda finnst mér rétt að láta þá viðurkenningu koma hér fram, að Alþfl. hefur ekki í sínum till. farið inn á þessa braut. Þó hygg ég, að í ýmsum efnum væri hann ekkert ófúsari til þess að vera með ýmsum útgjaldalækkunum, sem eru taldar skynsamlegar, heldur en Sjálfstfl. En hann vill þó ekki fara inn á þessi vinnubrögð, hann hefur ekki flutt till. um það. Það verður líka að játa, að þó að hans till. séu ekki fullnægjandi til þess að mæta þeirri útgjaldalækkun, sem ríkið verður fyrir, eru þær ólíkt ábyrgari en þær till. því miður eru, sem Sjálfstfl. hefur gert. En ég verð líka að líta þannig á, að hér sé ekki um að ræða endanlegar till. Sjálfstæðisfl. Ég lít þannig á, að þessar till. séu fluttar hér af Sjálfstfl. til að sýna stefnu hans, til að sýna það, hvernig hann vildi lækka skattamálin, geta sagt kjósendum sínum, að hann vildi lækka tekjuskattinn svona og svona mikið og hann vildi spara svona og svona mikið, þó að hann hafi ekki ákveðnar till. um það, en hann geri sér sjálfur vel ljóst, að þetta eru ekki ábyrgar till. á þessu stigi. Þess vegna trúi ég ekki öðru en því, að ef þetta mál kemur hér til frekari athugunar, t.d. í Ed., þá taki Sjálfstfl. þessa afstöðu sína til endurskoðunar og sýni í verki, að hann sé ábyrgari flokkur en þessar till. bera merki um. Og ég vil vænta þess sama af Alþfl. Ég skal nú ekki eyða öllu meiri tíma en orðið er. Mér finnst leiðinlegt að hafa ekki viðstaddan hér fornkunningja minn, hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslason, því að ég hefði þurft að segja ýmislegt í tilefni af því, sem hann sagði. En það gildir víst bæði um hann og hæstv. forsrh., að þeir eru eðlilega forfallaðir. Ég tek a.m.k. þau forföll til greina. Ég held, að ég komist samt ekki hjá því að svara einu atríði í ræðu hans. Hann var að leggja fyrir mig ákveðið dæmi sem hann ætlaðist til, að ég svaraði. Ég held, að ég svari því einna best með því að koma með annað dæmi. Það er ung stúlka, sem kemur inn í búð hjá kápukaupmanni, sér þar ljómandi fallega kápu, sem hún vill fá, og spyr hann að því, hvað hún kosti. Kaupmaðurinn nefnir einhverja ákveðna upphæð, við skulum segja, að hann nefni 3500 kr. eða eitthvað þessu líkt. Stúlkan telur það vera of dýrt. Kaupmanninum líst vel á hana og vill ganga eins langt til móts við hana og hann treystir sér, og hann segir: Ég skal láta þig hafa þessa kápu alveg álagningarlaust, þú skalt fá hana á 3000 kr. Svo að maður fylgi sögunni eins og var hjá hv. 7. þm. Reykv., þá fer stúlkan heim með þetta erindi til föður síns og biður hann að láta sig hafa 3000 kr. Karl segir, að hún skuli bara prútta meira og reyna að koma kápunni meira niður og hún skuli fá hjá sér 2000 kr. Með þessar 2000 kr. fer hún til kaupmannsins. Hvað á kaupmaðurinn þá að gera, þó að honum lítist vel á stúlkuna? Á hann að láta kápuna á 2000 kr. og tapa á því 1000 kr. eða á hann ekki að láta stúlkuna fá kápuna? Hvað mundi prófessorinn í rekstrarhagfræði í háskólanum segja nemendum sínum, að þeir ættu að gera undir þessum kringumstæðum?  Það gildir nákvæmlega sama um afgreiðslu þessa máls. Við, sem stöndum að ríkisstj., göngum ekki að því, að ríkissjóður, svo að maður haldi þessu dæmi áfram, fórni 3000 og fái ekki nema 2000 í staðinn. Þetta er mitt svar til hv. 7. þm. Reykv.



Herra forseti. Í 2. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því að breyta gildandi ákvæðum í skattal., sem snerta sérstakan skattfrádrátt sjómanna, og þar er gert ráð fyrir því, að þeim frádrætti, sem tilgreindur er í 14. gr. skattal., verði breytt til samræmis við skattvísitölu. En þar er ekki gert ráð fyrir neinni frekari hækkun. Fulltrúar sjómannasamtakanna hafa rætt við ríkisstj. að undanförnu og óskað mjög eftir því að fá nokkra hækkun á þessum liðum, og það hefur verið til sérstakrar athugunar. Ég hef því leyft mér að flytja hér brtt. við þessa gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að í stað 1232 kr. komi 1500 kr. og í stað 7700 kr. komi 9500 kr. Hér er um að ræða sérstakan skattfrádrátt, sem sjómenn fá, og þessi skattfrádráttur gildir fyrir alla sjómenn, jafnt fiskimenn sem aðra. Hér er ekki um mikla hækkun að ræða, en mundi þó að sjálfsögðu kosta ríkið þó nokkuð. Það er sennilegt, að hver sjómaður, sem stundar starf sitt svo að segja allt árið, gæti fengið samkv. þessari till. aukinn skattfrádrátt, sem næmi 20 þús. kr. eða rúmlega það, og það gæti þá þýtt í kringum 8–10 þús. kr. aukna lækkun í skatti. Og hér gæti verið um heildarfjárhæð að ræða, sem gæti numið í kringum 50 millj. kr. fyrir ríkissjóð í skattalækkun til sjómanna. Með þessari till. er sem sagt gengið til móts við þessar óskir sjómannasamtakanna, og ég tel, að það liggi margvísleg rök fyrir því og það geti orðið samkomulag um þessa till. Ég vil geta þess, að þessi till. er flutt af mér hér í fullu samráði við fjmrh. Till. hefur þegar verið útbýtt, og er að finna á þskj. 495.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv., frsm. meiri hl. fjh: og viðskn., ræddi hér áðan um það tekjutap, sem ríkissjóður yrði fyrir, ef till. ríkisstj. yrðu samþ. annars vegar, og bar svo saman við það tekjutap, sem ríkissjóður yrði fyrir, ef till. Sjálfstfl. yrðu samþ. Það var eins og mátti vænta, að hann grundvallaði ekki þann samanburð á því eina eðlilega í sambandi við þessi mál, þ.e. fjárl. annars vegar og hins vegar, hvað þær till. gefa, sem hér er verið að ræða um. En það var ekki nóg með það, að samanburðurinn væri rangur, eins og kom fram í fyrri ræðu hans, heldur sýndi hann það berlega með þeim talnaflutningi, sem hann viðhafði, að hann gerði sér ekki grein fyrir, hvernig sérfræðingarnir byggja upp þá áætlun, sem þeir lögðu fyrir fjh.og viðskn., því að hann lagði til grundvallar till. sjálfstæðismanna 2200 millj. kr. sem álagðan tekjuskatt 1974 og dró það frá þeirri upphæð, sem hann hafði gefið sér, 7 þús. millj., og fékk út 4.8 milljarðar. Það er að vísu rétt útkoma, þegar 2200 millj. eru dregnar frá 7 milljörðum, en hann gleymdi, sá ágæti þm., að 1974 má reikna 1300 millj. eftirstöðvar frá árinu 1973 til viðbótar sem álagðan tekjuskatt, þannig að ef hann hefði kunnað þá reikninga, sem sérfræðingarnir viðháfa, þegar þeir leggja sínar skýrslur fyrir, þá hefði þessi upphæð, sem hann notaði, átt að vera annars vegar 7 þús. millj. og hins vegar 3500 millj. þar á móti. En ég skal ekki fara lengra út í umr, um útreikningana. Í nál. 1. minni hl., okkar fulltrúa Sjálfstfl. í fjh: og viðskn. er gerð glögg grein fyrir því, með hvaða hætti útkoman er fengin. Annars vegar er miðað við fjárlög ríkisins, eins og þau hafa verið samþykkt, og hvað þær till. um breytingu á tekjuskatti mundu þýða í tekjutapi fyrir ríkissjóð, og svo hins vegar, hvernig við leggjum til, að það verði bætt. Þá vék þm. enn að þeirri brtt., þar sem við leggjum til, að ríkisstj. verði heimilt að lækka framkvæmdir samkv. fjárl. 1974 um allt að 1.5 milljarð, og taldi, að hér væri ekki um lýðræðislega till. að ræða, það væri að sjálfsögðu þingið, sem ætti að ákvarða þetta, en við ættum ekki að fela ríkisstj. það vald. Ég skaut því þá hér fram, að það væri sjálfsagt, ef það mætti verða til þess, að þessi hv. þm. gæti frekar fellt sig við þessa till., að flytja brtt., þar sem fram væri tekið, að þetta skyldi gert samkv. till. frá fjvn. Við hins vegar gerðum grein fyrir því í nál. okkar, að við teldum sjálfsagt og eðlilegt, að sá sparnaður, sem þarna mundi koma til, yrði samkv. till., sem fjvn. gerði til hæstv. fjmrh. Hann sagði jafnframt, að það væri sjálfsagt að athuga slíkar sparnaðartill., en það væri bara ekki tími til þess núna, það væri ekki hægt í sambandi við afgreiðslu þessa máls, og fann alla vankanta á því, að rétt væri að taka til athugunar einhvern sparnað á þeim fjárl., sem nýlega hafa verið samþ. Ég vildi gjarnan minna þennan hv. þm. á það, sem ég reyndar gerði í framsöguræðu minni í dag, að frsm. 1. minni hl. fjvn., hv. þm. Matthías Bjarnason, einmitt vék sérstaklega að því í ræðu sinni við 3. umr. fjárl., hvort ekki væri rétt þá að setjast niður og nota þingið til þess að kanna, hvort ekki gæti náðst samkomulag um sparnað á ríkisútgjöldum og Alþingi setti þak á fjárl. Þetta máttu stjórnarherrarnir og stjórnarliðar þá alls ekki heyra. Þess vegna verður ekki mark tekið á þeim orðum hv. þm., sem hann lét hér falla áðan, að hann væri með einum eða öðrum hætti síðar meir til viðræðu um að spara á ríkisútgjöldum eða komast að samkomu lagi í þeim efnum á milli þingflokka. Hann varpaði því síðan fram: Hvers vegna koma þeir ekki með beinar till. í þessum efnum? Vilja þeir lækka þetta og vilja þeir lækka hitt? - Ég verð nú að segja eins og er, að það kemur úr hörðustu átt frá hv. 4, þm. Reykv., form. Framsfl., að koma með slíkar spurningar. Ég man ekki betur, þegar við vorum að glíma hér fyrir rúmu ári við frv. til l. um Viðlagasjóð, en að við í stjórnarandstöðunni legðum þá mjög hart að ríkisstj, og stjórnarflokkunum, að það yrði að einhverju leyti gengið í það að spara á ríkisútgjöldum til þess að mæta að einhverju leyti því tjóni, sem þjóðin varð þá fyrir. Við sjálfstæðismenn lýstum okkur reiðubúna til þess að setjast niður og skoða þessi mál og gera tilraunir til þess að ná samkomulagi um einhvern sparnað á ríkisútgjöldum. En það var því miður ekki hægt að ná samkomulagi, enda þótt að lokum væri um að ræða 200–300 millj. kr., sem í þann sjóð komu eftir þeim leiðum eða samkv. ábendingum, sem urðu til í þessum viðræðum. En á þeim orðum, sem hv. 4. þm. Reykv. viðhafði um vilja til sparnaðar, verðum ekki mark tekið, miðað við það, sem á undan er gengið, og þegar ég skaut því fram hér áðan, að það væri sjálfsagt að flytja brtt. þess efnis, að fjvn. gerði till. til fjmrh., þá fór hann strax undan í flæmingi, brá sér í næsta vígi og hörfaði svo koll af kolli. Hæstv. sjútvrh. kom í ræðustólinn áðan og geystist víða. Hann rifjaði upp umr. um fjárlög hér í des. og var furðu lostinn, að honum fannst, á þeim ræðum, sem þá voru haldnar, og því, hvernig málum er komið nú í dag. Ég fyrir mitt leyti vildi gjarnan mega vekja athygli á því, að það er ástæðulaust fyrir hæstv. sjútvrh. að vera svo furðu lostinn á þessu öllu saman. En það var einmitt mjög gott, að hann skyldi vekja athygli á þessu, því að hann var raunverulega að vekja athygli á því, hvílík óðaverðbólga væri í þessu landi, að á tölum, sem lagðar væru fyrir Alþ. í des. varðandi fjárlög ríkisins, væri ekki hægt að byggja nema kannske í 2–3 vikur, þá væri komin ný skýrsla og allar tölur orðnar miklu hærri. Umr. fóru hér fram við afgreiðslu fjárl., og þá var m.a. bent á, að það væri ekki hægt að taka inn í fjárlög gjaldapósta, sem taldir voru nauðsynlegir, vegna þess að það voru ekki tekjur á fjárl. til þess. Því var lýst yfir, að áætlanir sérfræðinga væru teygðar til hins ítrasta. Skömmu eftir að fjárlög eru samþykkt eða um það leyti kemur á borð þm. frv. til l. um breyt. á l. um tollskrá. Og í grg. þess frv. er sagt, að verði það frv. lögfest, þýði það 635 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð, en 200 millj. hafði verið gert ráð fyrir í fjárl., þannig að sjálft frv. mundi þýða 435 millj., og það þyrfti hvorki meira né minna en eitt söluskattsstig til að tryggja þetta, ríkissjóður væri svo illa kominn. Við féllumst ekki á þetta, stjórnarandstöðumenn. Hver er svo reynslan? Frv. var að vísu ekki samþ. fyrir jól, en það er búið að samþykkja þetta frv. í dag, og það þurfti ekki eitt söluskattsstig til viðbótar til þess að mæta því tekjutapi, sem ríkissjóður varð fyrir vegna tollskrárfrv. Meira að segja í þeirri tekjuáætlun, sem er lögð fyrir fjh: og viðskn. nú á laugardaginn, koma gjöld af innflutnings- tolli, þegar búið er að taka tillit til þess tekjutaps, sem ríkissjóður varð fyrir vegna tollskrárfrv., með rúmlega 200 millj. kr. hærri áætlun en var í des. Fjárl. gerðu ráð fyrir 8515 millj. kr., en áætlun sú, sem fjh: og viðskn, fékk s.l. laugardag, gerir ráð fyrir, að tekjur af gjöldum af innflutningi 1974 verði 8738 millj. kr., rúmlega 200 millj. kr. meira, og er þá búið að taka inn í dæmið það tekjutap, sem ríkissjóður varð fyrir vegna tollskrárfrv. Þannig er þetta allt saman. Það var þess vegna mjög gott, að hæstv. sjútvrh. skyldi vekja athygli á umr., sem hér fóru fram í des., í samanburði við þær umr., sem fara hér fram í dag. Síðan í des. er búið að gefa tvær skýrslur frá sérfræðingum ríkisstj. í sambandi við tekjur og gjöld ríkissjóðs, og hverjar eru þessar tölur í dag og hverjar voru þessar tölur fyrir 21/2 mánuði? Hækkunin er hvorki meira né minna en 3 milljarðar, sem tekjur og gjöld ríkissjóðs í áætlun sérfræðinga hafa hækkað á aðeins 21/2 mánuði. Og ég segi: geri aðrar ríkisstj, betur. Það hefur engin gert.



Herra forseti. Ég talaði um þetta mál langar stundir við 1, umr., þannig að ég mun nú stytta mál mitt mjög. En mér þykir þó skylt að koma hér í ræðustólinn til þess að draga saman eitt eða tvö atríði, sem mér þykir skipta mestu máli og hafa ekki komið fyllilega fram í ræðum þm. Mikið hefur verið deilt um útreikninga, hversu standast á tekjuskattslækkun og söluskattshækkun, og ég skal ekki blanda mér inn í það mál. En ég vil vekja athygli á einn. Það er ekki eingöngu atriði um, hvernig reikningar standast á, heldur hitt, hvaða áhrif þessi skattbreyting hefur á efnahagslíf þjóðarinnar. Það finnst mér skipta meginmáli. Hér er um það að ræða að leggja á 5 stiga söluskattshækkun, og væri vert að gera sér grein fyrir því, hvaða áhrif það hefur á efnahagslíf þjóðarinnar. Þetta er meginatriðið. Þess vegna er meginatriðið fyrst og fremst verðlagsþróunin í landinu. Ríkisstj, þarf að fara að gera einhverjar ráðstafanir til þess að hamla gegn verðbólgunni, og ég fel einmitt, að sú breyting, sem hér um ræðir, hamli ekki gegn verðbólgu, heldur þvert á móti örvi hana enn frekar en verið hefur. Þetta finnst mér skipta í raun og veru meginmáli. Það skiptir ekki öllu, hvort einhverjir einstaklingar hagnist á þessu um 5 eða 10 þús. kr. Það er hitt, hvert stefnir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er meginkjarni málsins. Hitt verð ég að segja, að það kemur úr hörðustu átt, þegar Framsfl. og Alþb. geta staðið að skattkerfisbreytingu af þessu tagi. Ég veit ekki betur en það standi í stefnuskrá Framsfl, að fella niður söluskatt af nauðsynjum. Þetta er endurtekið í stjórnarsáttmálanum. Ástæðan er auðvitað sú að létta byrði þess fólks, sem býr úti í dreifbýlinu, því að söluskattur leggst á flutningsgjöld, og þetta leiðir auðvitað til þess, að það fólk, sem Framsfl. telur sérstaka ástæðu til þess að styðja við bakið á, fær enn meiri byrði út af þessari söluskattshækkun. Mér kemur þetta mjög á óvart, því að ég hef haldið, að ein grundvallarstefna ríkisstj, væri einmitt hin svokallaða byggðastefna. En ég fæ ekki séð, að þetta þjóni henni. Alþb. er hér alveg sérstakur kapítuli. Mér er óljóst, hvernig þessi verkalýðsflokkur getur komið því til leiðar innan alþýðuhreyfingarinnar að taka á sig 5 stiga söluskattshækkun á móti tekjuskattslækkun. Mér er algerlega áskiljanlegt, að menn úr röðum alþýðustéttanna skuli standa hérna og verja þessa breytingu. Þetta er alveg ný stefna, og hér er alls ekki um neina tekjuskattslækkun að ræða, heldur beinlínis kerfisbreytingu, sem að mínu viti kemur harðast niður einmitt á launþegum og barnmörgum fjölskyldum, þrátt fyrir þennan jöfnunarsjóð, sem hafður er í huga. Ég vil líka benda á það, af hverju þetta mál er komið hér fyrir þingið. Það er af því, að stjórnarflokkarnir hafa staðið að hinu óvínsæla tekjuskattsfrv. sínu. Það er þeim að kenna, að málum er komið þannig, og óvinsældir tekjuskattsins vegna þess, hve hann er hár, hafa valdið því, að jafnvel verkalýðsforingjar fallast á þessa breytingu. Þá sér maður herlega, hvernig til tókst með tekjuskattsl., sem ríkisstj. setti, að þetta skuli beinlínis knýja verkalýðinn til þess að samþykkja á sig svona óhóflega mikla söluskattshækkun. M.ö.o.: Það er dálítið undarleg staða hér í þinginu. Hinir svokölluðu vinstri flokkar, sem ráða ferðinni hér í stjórnarstólum, berjast nú fyrir hækkun söluskatts, sem þeir hafa barist gegn með oddi og egg á undanförnum áratugum. Nú er málinu alveg snúið við. Og þeir tala um þessa skattkerfisbreytingu sem einhvern heilagan sannleika og ekkert sé réttara en hækka söluskattinn um 5 stig á almúganum. En að mínu viti merkir það, að 5 stiga söluskattshækkun við þær efnahagsaðstæður, sem nú eru, er hrein uppgjöf - hrein uppgjöf. Hvað svo sem menn vilja segja um þetta á annað borð, þá er þetta hrein uppgjöf. Það, sem hér átti auðvitað að gera, var að lækka tekjuskattinn þannig, að áhrifin drægju helst úr verðbólgunni, en ykju ekki verðbólguna. Þetta er grundvallarsjónarmíð, og þá hlýtur það að vera nærtækast að draga úr ríkisútgjöldunum. Það hefur verið talað um það margoft, að þá eigum við, sem höfum þessa skoðun, að koma með beinar till. Ég hef margsagt hér, að ég væri reiðubúinn að taka þátt í n. með ríkisstj., ef hún standi að þessu og komi með till. um niðurskurð. Ég hef margsagt það. En það er bara ekki vilji fyrir hendi. Og það er eitt, sem ég held, að þingheimur ætti að átta sig á, að það gilda hér mjög svipuð efnahagslögmál og á Norðurlöndum hjá frændum okkar. Stjórnir þar, bæði vinstri og hægri stjórnir, sem svo eru nefndar, hafa orðið að fara þessu erfiðu leið að draga úr ríkisútgjöldum og það hvort sem um hefur verið að ræða sósíaldemókrata, vinstri eða aðra flokka í Danmörku. Þetta er nauðsyn, sem menn hafa orðið að sætta sig við. Hér er þvert á móti haldið áfram á sömu braut og verið hefur. Það er látið reka á reiðanum, og svo til þess að sporna gegn þessum níðþunga tekjuskatti, er enn frekar anað út í fenið, þannig að það er orðið erfitt að sporna gegn verðbólgunni nema með einhverjum óhemjulega hörkulegum ráðstöfunum. M.ö.o.: Ég legg áherslu á það, að tekjuskattsbreytingin verður ekki slitin úr tengslum við almenna þróun efnahagslífsins í landinu. Þetta eru ekki bara útreikningar. Þetta er hluti af efnahagsþróuninni í landinu, og af því að það liggur ljóst fyrir, að 5 söluskattsstig auka enn verðbólguna, gera vandamálin enn meiri, þá hlýtur þetta að vera röng stefna. Og svo vil ég koma með smáaths. Ef svo skyldi nú fara, sem ég geri nú ekki ráð fyrir, að 5 söluskattsstigin yrðu samþ. hér á hinu háa Alþ., væri ekki með þeirri samþykkt leystur efnahagsvandi ríkisstj., því að eyðslan er svo mikil, þetta hleður allt ofan á sig. Það þarf líka nýja tekjustofna. Hvað mundi gerast á næsta ári? Þá væri farið að hækka tekjuskattinn að nýju, því að þá væri söluskatturinn orðinn svo hár, og þá væri ekki mikið unnið við þetta. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en ég tel, að till. af þessu tagi þjóni ekki verkafólki og launþegum í landinu, og um leið er þetta uppgjöf í efnahagsmálum.



Herra forseti. Það er sagt í sögu Hrólfs konungs kraka, þegar hann barðist við mág sinn, hann vildi drottna yfir öllu, hann Hrólfur, hann hafði kappa, sem hét Böðvar Bjarki, og hann fór ekki í orrustuna, heldur reyndi hann galdur og sat inni, og ég held, að hann hafi heitið Höttur, kjáninn, sem kom og truflaði hann, og þess vegna biðu þeir ósigur. Þeir sáu ein 5 bjarndýr, meðan hann var ekki við, en ekkert bjarndýr, eftir að hann var kominn í bardagann. Ég var suður í Hafnarfirði, var þar á klúbbfundi, og þeir hafa aldrei fengið skemmtilegri mann. Þeir eru víst flestir komnir þarna á pallana, þessir góðu drengir. Þeir gátu látið mig í friði, en þeir gerðu það ekki, og þess vegna verða þeir að taka afleiðingunum af því. Ég sagði held ég fjmrh., hann var að síma í mig og hefur nú litið lagst fyrir kappann að lofa mér ekki að vera í friði, af því að ég hélt það væri öllum fyrir bestu, - ég sagði honum, að ég kæmi ekki nema að halda ræðu. Ég ætla þess vegna að halda ræðu, og þá taka þeir afleiðingunum af því að láta mig ekki vera í friði eins og Böðvar bjarka forðum. Náttúrlega sjáið þið allir, hv. þm., að þegar þeir koma saman á Hótel Loftleiðum syfjaðir af því að rífast þarna í marga daga, senda okkur svo bara eitt frv., segja okkur að samþykkja það, þetta er fyrir neðan allar hellur fyrir Alþ. Auðvitað metum við, hvað er af viti í þessu, ef við erum menn, og hvað er ekki af viti, og vinsum úr. Ég hafði svolitla von um, að stjórnin gerði það, og hafði ég þó litla von um það satt að segja, því að ég vissi, að þeir mundu vilja samþykkja vitleysuna, en síður það, sem vit væri í, og það rættist. Út af fyrir sig hef ég ekki nokkurn hlut á móti því að hækka söluskattinn og lækka tekjuskattinn. Ég hef alltaf haldið því fram, að tekjuskatturinn væri of hár. Raunverulega hef ég líka bent á það, að hann mætti vera hærri af hátekjumönnum, en lægri á hinu vinnandi fólki, sem stritar i6 tíma á sólarhring í fiskvinnslunni og þarf að borga 56% af kaupinu sínu í skatta. Það er of mikið að leggja það á fólkið að vaka á nóttunni og borga 56%, en það er allt í lagi með hann Rolf Johansen, sem græðir 11 millj. á ári, þó að hann borgi meira en 56%. En ég veit, hvað það er að vinna, og það er engin ástæða fyrir fólk að vaka á nóttunni við það að vinna og svo er 56% tekið af því. Þess vegna segi ég: Það er allt í lagi, að þið takið 70% af þessum herrum, sem geta aflað milljóna króna, án þess nokkurn tíma að svitna. En þið skulið athuga, að það má ekki taka svona mikið af fólkinu, sem stritar. Þess vegna get ég gengið að því að hækka söluskattinn dálítið og lækka tekjuskattinn. Sannleikurinn er sá, að það má ekki taka nema 30% af þessu fólki, til þess að það vilji leggja á sig næturvinnuna, og þjóðin þarf næturvinnunnar með. Við búum á landi, sem heitir Ísland, og mismikið fiskmagn berst að landi. Því verður fólkið að leggja þetta á sig, og það gerir þetta ekki af peningagræðgi, það gerir þetta af því að það sér, að það þarf að vinna. Það þýðir ekki að gera verðmætin ónýt. Þess vegna eigum við að lækka tekjuskattinn. Það er allt í lagi að hækka söluskattinn, en hitt fannst mér dálítið kyndugt, þegar á að fara að borga mönnum fyrir það að borga ekki skatt. Það er alveg nýtt kerfi, sem á að setja upp á landi voru, Íslandi, líkt og lífeyrissjóðskerfið, sem við erum algerlega frumstæðir með og finnst ekki hliðstæða einu sinni meðal svertingja. Það er þessi virðulega gr. hér, þessi 4. gr. Það er ósköp einfalt að gera þetta, það þyrfti ekki neina langloku eins og þessa til þess að hækka söluskattinn um 3–5% og lækka tekjuskattinn. Nei, ónei, hér er komið alveg heilt frv., sem þeir eru búnir að semja þarna á Hótel Loftleiðum og láta Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóra stílfæra fyrir sig, sem er mætur maður, og auðvitað veit maðurinn, að þetta er tóm vitleysa, þó að hann verði að gera þetta. Þetta er reyndar góður drengur og ekkert nema gott um hann að segja. Auðvitað gæti ég aldrei gert þetta, ég er líka bóndi. En þetta bull, þegar á að fara að borga mönnum fyrir að borga ekki skatt. Þarna myndast heilt kerfi, og ímyndið ykkur þetta kerfi. Svo kemur Karvel. Jú, það má ekki taka afskriftir til greina, segir Karvel. Auðvitað tóm endileysa, því að afskriftir eru algerlega heilbrigðar. Ef við kaupum vél, þurfum við að borga vélina, og það er eðlilegt að afskrifa hana: Það má deila um, hvort það á að afskrifa hana á mörgum eða fáum árum, en það þarf að afskrifa hana. Þetta er nýtt kerfi. Þetta er alveg eins og hjá Bakkabræðrum, að fara að búa til svona kerfi. En þetta gerðu þeir á Hótel Loftleiðum, og svo ætlar allur þingheimur að leggja sig flatan og samþykkja þessi ósköp. Svo var ég nú að glugga í till. sjálfstæðismanna - ég met þá alltaf mikils og ætlast til mikils af þeim, - hvort þeir hefðu ekki manndóm til þess að fella þessa vitleysu niður. Nei, ónei, það stóð allt kerfið, bara að lækka söluskattinn ofan í 2%, en kerfið stóð. Kratarnir? Jú, jú, það stóð bara 31/2% og ekkert annað hjá Gylfa, og hefur nú stundum komið meiri vitleysa frá Gylfa satt að segja. Hví í ósköpunum strika menn ekki út vitleysurnar og halda því sem vit er í? En þetta er bara það, sem ég hef oft orðið að horfa upp á hér. Þegar vinnutímastyttingin var á ferðinni, var ég einn á móti þeirri vitleysu. Auðvitað vissu sjálfstæðismenn, að þetta var vitleysa, en þorðu bara ekki að greiða atkv. á móti, héldu, að þeir mundu tapa atkv. Það hefur enginn maður skammað mig fyrir þetta. Og þegar þeir voru með barnaverndina og átti að setja menn í tugthúsið fyrir að láta 17 ára gamla unglinga reka kýrnar eftir kl. 5, þá var tveggja ára tugthús við því. Ég vissi ekki betur en ég stæði þá einn. Ég met sjálfstæðismenn mikils, þeir eru greindir og góðir menn. En því í ósköpunum eru þeir að samþykkja þessa vitleysu? Því leggja þeir ekki til að strika þessa dellu út. Ef það fer í 6% af skattskyldum tekjum framteljanda samkv. 7. gr.? Hann er eitthvað að laga þetta, hann Vilhjálmur frá Brekku, en það skiptir engu máli. Þvílík vitleysa. Svo er það til greiðslu þinggjalda. Ég ætla að reyna að spara ykkur erfiðið við að hlusta á of mikinn lestur, - til greiðslu þinggjalda, sem á manninn eru lögð á greiðsluárinu. Þetta er það fyrsta. Í öðru lagi til greiðslu útsvars og annarra gjalda til sveitarsjóðs, sem á manninn er lögð á greiðsluárinu, að undanskildum fasteignagjöldum. Í þriðja lagi: Sé framlag ríkissjóðs samkv. 3. mgr. þessa liðar hærra en greiðslur samkv. 1. og 2, lið hér að framan, skal því, sem umfram er, ráðstafað eins og hér segir: Til jöfnunar á námskostnaði, sbr. l. nr. 69 1972, og til Lánasjóðs íslenskra námsmanna eða annarra fjárhagsaðstoðar ríkisins við námsmenn, þegar í hlut eiga menn, sem njóta frádráttar vegna námskostnaðar á skattárinu. Til greiðslu ógoldinna þinggjalda mannsins frá fyrri árum og síðan til greiðslu fasteignagjalda hans og ógoldinna gjalda til sveitarsjóðs frá fyrri árum, þegar í hlut eiga aðrir menn en um gat hér að framan. Í fjórða lagi: Sé fé enn óráðstafað að loknum greiðslum samkv. 1.–3. lið hér að framan, skal það greitt viðkomandi manni. Það er náttúrlega gott að fá 550 millj. kr. til að verja í þessum tilgangi. Þarna myndast heilt kerfi. Sýslumennirnir eiga að hlaupa um og vita, hvað maðurinn skuldar í gömlum útsvörum, og þeir eiga að borga þetta. Ég hélt, að þeir hefðu nú nóg á sinni könnu. Svo er nú það síðasta, þegar búið er að hjálpa upp á námskostnaðinn, þá á að greiða hinum ýmsu aðilum, þeim sem ekki hafa neinar tekjur, afganginn. Vitanlega getum við fengið einhvern fjmrh., sem getur komið þessu öllu í lóg, og ég efast ekkert um, að okkar fjmrh. núna, af því að hann er stórtækur maður og rausnarbóndi, hann mundi koma þessu öllu í lóg. En auðvitað sér hver einasti þm., sem hefur einhverja vitglóru, að þetta er tóm endileysa, að fara að borga manni fyrir að borga ekki skatt. Þetta er alveg frumstætt. Hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, mjög gáfaður maður, sagði, að það hefði eitthvað verið minnst á þetta í Bretlandi, en ekki framkvæmt. Ég veit ekki, hvort þetta er satt eða ekki, og býst ég þó við, að maðurinn sé sannorður. En við erum víst frumkvöðlar í þessu eins og með tryggingakerfið okkar. Svona vitleysu er mér alveg ómögulegt að samþykkja, ég segi það eins og er. En nú eruð þið allir búnir að fallast á þetta: sjálfstæðismenn, kratar, framsóknarmenn, liberalir og ég veit ekki hvað og hvað. Ég hef alltaf vitað til þess, að við værum krafðir um þinggjöld, en ekki að okkur væru borguð þinggjöld, borgað fyrir að gera ekki neitt. Og karlarnir hérna, sem drekka, eru náttúrlega ekki með nokkrar tekjur, en þeir eiga að fá mest. Svo gæti ég trúað, að stöku bóndi skytist í það eftir afskriftirnar, því vitanlega þarf að afskrifa vélar, og það verður Karvel að skilja. Ef við kaupum vél, verðum við að afskrifa vél. Sumir bændur hafa engar tekjur. Og aðstaða manna er ósköp misjöfn að gera skattskýrslur. Þeir, sem eiga marga drengi, eins og ég, ég get verið skattlaus bara ef mér sýnist, þegar ég er laus við þetta þingkaup mitt. Ég ræð því alveg sjálfur. Þetta er eins og hver önnur vitleysa. Hvernig í ósköpunum stendur á, að maður eins og Gunnar Thoroddsen getur verið þekktur fyrir að leggja ekki til, að þetta sé fellt niður, svona della? Svo er launaskatturinn, það á að hækka launaskatt. Nú eru sjómenn og bændur undanþegnir þessum launaskatti, og þá kemur þetta mest á viðskipti og iðnaðinn. Ég held, að hann hafi fengið 20–30% hækkun á kaupið. Iðnaðurinn stóð verst að vígi áður. Ætli það verði ekki heldur lítið úr útflutningsiðnaðinum okkar á eftir, eða þá að ríkið verður að borga með honum. En hvort sem er, held ég best að sleppa iðnaðinum við þennan launaskatt. Ég hef alltaf verið á móti launaskatti. Þetta er eins og hver annar fáránlegur hlutur að vera að tala um, að kaupið sé of hátt, leggja svo á launaskatt og ætla að láta atvinnuvegina borga þetta í uppbót á kaupið. Þetta er eins og hver annar fáránlegur hlutur. Fyrrv. stjórn, sem var náttúrlega góð á sinn hátt, eins og allar stjórnir eru reyndar, og allir þm. eru góðir menn og greindir menn og prýðismenn, og ég hef ekkert nema gott um þá að segja, þótt þeir séu misjafnlega miklir fjármálamenn, en fjármálamenn eru ekkert betri en aðrir menn, - fyrrv. stjórn bætti við ótal aukasköttum, og ég er búinn að reikna þetta út með iðnaðarmönnum og útgerðarmönnum, það eru 25–30 aukaskattar á þessum atvinnuvegum. Þetta gildir, að ef 100 kr. eru borgaðar í kaup, - þá fer ég eftir þeim reikningum, sem ég athugaði í fyrra og hittiðfyrra, - 42 kr. í ýmis aukagjöld. Nú gefur það auga leið, að ef þessi aukagjöld væru ekki, væri hægt að borga hærra kaup. Sannleikurinn er sá, að við borgum fólkinu ekkert of hátt kaup, höfum ekki gert það. En það eru alls konar aukagjöld, m.a. lífeyrissjóðsgjöld, útflutningsgjöld og launaskattur og allt mögulegt, sem étur utan af þessu. Svo þurfa þessir vesalings menn að halda 1–2 menn hvert fyrirtæki til þess að reikna út alla þessa skatta og skila öllu þessu af sér. Þetta er furðulegt. Svo á að bæta 11/2% við þessa vitleysu. En annars vil ég nú unna þessari stjórn sannmælis eins og öllum öðrum, að hún hefur ekki bætt við þessa aukaskatta, en ég átti von á, að hún fækkaði þeim. Hún var búin að lofa því og lofaði náttúrlega ýmsu, sem hún hefur ekki getað efnt eða ekki viljað efna. En hún hefur ekki gert það. Og nú á að bæta við launaskattinn, mér er ómögulegt að vera með. Ég verð að segja það eins og er, ég get ekki verið með. Það verður að fara einhverjar aðrar leiðir. Þá eru hérna þrjár eða fjórar greinar með ægilegum hótunum yfir því, ef ekki er skilað söluskatti á réttum degi. Nú er það þannig með þessi kaupfélög okkar, að það er búið að stytta vinnutímann, sællar minningar. Menn eru þar stundum í annríki og fleiri menn í annríki, kaupmenn jafnvel líka og atvinnurekendur. Og það er ekki alveg víst, að þeir geti verið búnir með söluskattsskýrsluna á réttum degi, haft hana hárrétta. En þá á að bæta 2% við á hverjum degi, sem það dregst, þannig að eftir 5 daga séu það 10%, þá fellur gjaldið niður. Það er bara 10%, og svo er 1.5% á mánuði eftir það. Ég held að það séu óþarflega mikil viðurlög. Svo er þetta endurtekið í þremur greinum í þessu blessuðu frv., sem þeir lögðu drögin að á Hótel Loftleiðum, og alltaf heitingar og síðast kemst það upp í 10 millj. eða allt að 6 ára tugthúsi. Ég held, að það væri hægt að hafa þetta í einni grein og hafa þarna skynsamleg ákvæði, þannig að það séu ekki lögð ógurleg viðurlög, þó að það dragist í einn dag að afhenda skýrslurnar. Aðalatriðið er, að skýrslan sé rétt, þegar hún kemur. Svo er ágætt, að eftirlitíð væri öllu betra en það hefur verið. Það er betra að hafa eftirlitið betra, en heitingarnar minni, og þetta kæmist fyrir í einni gr., sem hér er í þremur gr. Auk þess á að borga mönnum 18 500 fyrir það, held ég, hjónum, ef þau eru í nógu lágum tekjuskatti, en aftur einhleypingum 11 þús. Nú skil ég ekki, hvernig stendur á, að það á að fara að refsa fólki fyrir að vera gift. Það hættir allt fólk að gifta sig, ef það fær betri kjör hinsegin, og mér er sagt, að það séu margir hér í bænum, sem séu hættir við að gifta sig, því að þeir græða á því að vera ógiftir. Ég álit, að aumingja hjónin eigi bara að sitja við sama borð og þeir ógiftu, fá sama frádrag. Það eru þessi atriði sérstaklega, sem ég hef við að athuga. Ég hef ekkert á móti því, eins og ég sagði áður, að hækka söluskattinn en lækka tekjuskattinn, - ekkert á móti því. En það er miklu viðkunnanlegra að láta gilda heilt ár, en ekki brot úr ári, þannig að ég held, að eftir öllum atvikum væri viturlegast, og ég sannast að segja treysti nú sjálfstæðismönnum og krötum til þess að kála þessari vitleysu og svo verði þetta athugað á þinginu seinni partinn nú í ár, þá verði þetta athugað og heiðarlega unnið að því. Við værum allir jafndauðir, þótt við borguðum sama tekjuskatt í ár og losnuðum við þennan vitlausa söluskatt, sem ekki er búinn að koma nema illu til leiðar. Það er bókstaflega kaupæði í landinu og búið að rífa peninga út úr bönkunum. En nú vildi ég fara allt aðra leið. Ég vildi ekki hækka söluskattinn. Ég vildi lækka útgjöldin. Úr því að ég var píndur til að koma í þennan stað, datt mér í hug að benda ykkur á vissa hluti viðvíkjandi því. Ég ætlaði nú satt að segja að sleppa því að halda ræðu um það. Ég skrifaði ríkisstj. í fyrra bréf um það, að hún ætti að lækka ríkisútgjöldin um 5 milljarða, helming af því ætti hún að nota til að lækka tekjuskattinn og helming af því ætti hún að nota til að fjármagna fjárfestingarsjóðina. Ég gerði þetta í góðri meiningu, af því að maður á óþægilegt með að vera að „krítisera“ sína eigin ríkisstj. Ég var eins og góður drengur, sem benti pabba sínum á það, hvernig hann ætti að fara að því að framkvæma hlutina. Ég fór fyrst til Magnúsar Kjartanssonar, af því að það er góður haus á karli, og hann er líka trmrh. Næst fór ég til Ólafs Jóhannessonar, af því að ég veit, að hann er vitur. Svo fór ég til Lúðvíks. Og ég held, að ég hafi látið alla ráðh. hafa bréfið. En svo lét ég eitthvað 2–3 fjvn.-menn hafa það. Þetta er afar hógvært af stað farið. En aðalatriðið var þetta, það var tóm endileysa að taka allan lögreglukostnaðinn og láta ríkið taka hann að sér. Fjmrh. okkar núverandi var bæjarstjóri áður. Það er oft svo með bændur, að þeir sjá aðeins landbúnað, og fiskimennirnir hjá bara fiskinn, þorskinn, og bæjarstjórinn sér bara bæjarútgjöldin, og bæjarfélögin voru svo lánsöm, að fjmrh. var bæjarstjóri eða ráðsmaður þarna í Borgarnesinu, og þá vissi hann um ýmis bæjarútgjöld, sem hann hafði orðið að borga. Þá var fyrsta verkið að losa bæjarfélögin við lögreglukostnað, losa þau við sjúkrakostnað, losa þau við almannatryggingar. Þetta var afar myndarlega gert, en eins og þið vitið er ekki hægt að losa einn við útgjöld, án þess að annar borgi, það skapast bara ný útgjöld. Nú hef ég ekkert við það að athuga, að almannatryggingarnar verði teknar, en sjúkrasamlögin urðu miklu dýrari, þegar ríkið tók við þeim, því að þá reyndu allir að snuða ríkið eins og þeir höfðu vit á. Nú var það þannig, að það var þrefalt lægri hjá okkur sjúkrakostnaður á Blönduósi heldur en hér í Reykjavík á Landsspítalanum, kostaði 1300 kr. hjá okkur 1970 eða 1971, síðast þegar ég athugaði það, en 4 þús. hérna, á dag. Og þegar ríkið var búið að taka allt saman, þá reyndu allir að græða sem mest, læknarnir ekkert betri en aðrir menn og seldu pillur, þó að sjúklingarnir hefðu ekkert að gera með pillur. Þetta gekk nú svona. Ég hef athugað, hvað þetta hefur hækkað. Sannleikurinn er sá, að þegar þessi ágæta ríkisstj. okkar, sem margt hefur vel gert, tók við, þá þurfti ríkið að borga 1068 millj. til sjúkratrygginga, og það var ekki nema helmingurinn, helminginn greiddu heimabyggðirnar. En nú er þetta á fjárhagsáætluninni 4 387 millj. Þá er þetta orðið tvöfalt á tveimur árum. Þið getið reitt ykkur á, að þetta verður hærra, þegar reikningurinn kemur, heldur en áætlunin er, þannig að þarna er vitleysa á ferðinni. Og með lögreglukostnaðinn, þá þurftu allir að fá lögreglu, þegar ríkið borgaði allan kostnaðinn. Það eru ekkert nema kröfurnar. Þeir fá útsvar af lögregluþjónum og ánægju af því að hafa þá. Annars eru þeir hálfgerð plága úti á landsbyggðinni. Maður má ekki senda dreng í kaupstaðinn með traktor, án þess að þeir fari að elta hann. - Jæja, hvað sem því líður, þá er hann búinn að tvöfaldast á tveimur árum, sjúkrakostnaðurinn, og á eftir að hækka mikið og verður alveg furðulega hár að lokum. Þarna er um hreina vitleysu að ræða með bæði þessi atríði. Aftur með almannatryggingarnar er þetta allt í lagi. Ég ráðlagði minni ágætu ríkisstj., sem ég hef stutt af trú og dyggð, að fella þetta niður og láta heimabyggðirnar sjá um þetta að hálfu. Það þarf bara að gæta þess að hafa hvorki lækninn né sýslumanninn í þessum sjúkrasamlagsstjórnum, þá er þeim vel stjórnað. Þá er þetta miklu ódýrara. Svo geta menn hjálpað fátæklingunum með því að láta bæjarfélögin borga hlutfallslega meira. Þau borguðu fyrst helming, það var í samræmi við dönsku tryggingarnar, - og einstaklingarnir helming, og ef bæjarfélögin tækju að sér meira, þá er hægt að leggja á þá ríku. Svo gætu menn hætt að leggja útsvör á lægstu brúttótekjur og hjálpað þannig þeim fátæku. Við þyrftum ekki að hjálpa þeim á þann hátt, sem gert er ráð fyrir hér, að verðlauna þá fyrir að borga engan tekjuskatt, sem sagt verðlauna þá fyrir að gera ekki neitt. Á þennan hátt gætu menn lækkað ríkisútgjöldin um hálfan þriðja milljarð, og þá þyrftum við ekkert að rífast um 3–5% söluskatt, heldur gætum við bara lækkað þetta. Nú vitum við, að ríkisstj. er ekki í hreinum meiri hl. hér í þessari hv. d. Þá þarf hún að fá einhverja ágæta menn til að vinna með sér. Þess vegna þarf hæstv. forsrh. að kippa annaðhvort krötum eða sjálfstæðismönnum upp í bátinn hjá sér og sigla svo áfram fyrir fullum seglum. En þannig væri hægt að leysa þetta mál á all hagkvæman hátt, hækka ekkert söluskattinn, en lækka bara útgjöldin. Nú er búið að stofna lífeyrissjóði, og eru tekin með lögum 10% af kaupi allra landsmanna eða hér um bil allra landsmanna. Og þetta segja Jóhannes Nordal og Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri, að muni gefa 4 milljarða í ár. Þetta eru alveg furðulegar upphæðir, og þetta ruglar allt fjármálakerfið. Þetta sá ég vitanlega undir eins og er búinn að margtönnlast á þessu, en þið hafið bara ekki reynt að skilja þetta. Allt sparifé Landsbankans og Útvegsbankans er 10 milljarðar. Á þremur árum mundi þetta fé, sem er tekið af fólki, verða hærra en sameiginlegt sparifé beggja þessara banka. Í fyrra lagði ég til, að þetta fé yrði tekið inn í kerfið, eins og Norðmenn og Svíar gera, og þá getum við sparað á því samkv. verðlagi í fyrra 3 milljarða, en samkv. verðlagi núna 4 milljarða, þannig að ef við tækjum þetta allt saman inn í tryggingakerfið, hefðum tryggingakerfið svipað og Norðmenn og Svíar hafa og settum helming af sjúkrasamlagsgjöldunum heim og lögreglukostnaðinn að hálfu, þá gætum við sparað 7 milljarða, bara á fjárl., sem nú eru, fyrir utan alls konar aukapósta, sem má spara. En nú er ég búinn að sjá það, að þetta er ekki hægt. Það eina, sem getur bjargað okkar fjármálakerfi, er skyldusparnaður og að tryggja þennan skyldusparnað, þannig að féð verði eigi verðlaust, því að það er æðisgengin eyðsla, af því að fólkið veit, að ef það á peningana, eru þeir verðfelldir. Við eigum að breyta lífeyriskerfinu öllu saman þannig, að við eigum að taka þetta allt í skyldusparnað. Og við eigum að mynda sérstakan tryggingabanka. Þar á hver maður að eiga sina bankabók, leggja 10% af kaupinu sínu þar, og það á að vera verðtryggt, þá verða allir ánægðir nema bara þessir fáu menn, sem stjórna þessum lífeyrissjóðum í dag og hafa kaup fyrir það. Það er ekkert eftirlit með, hvernig þessu fé er varið. Nú líða öll fyrirtæki í landinu fyrir rekstrarfjárskort, og við getum ekki bjargað þeim með öðrum hætti en þessum. Menn rífa sparipeningana sína út, og það þarf 20–30% meira fjármagn í ár en í fyrra til að geta rekið fyrirtækin, og þau riða, fyrirtækin, ef þessu heldur áfram. Breyta þarf lífeyrissjóðskerfinu í skyldusparnað og verðtryggja þennan skyldusparnað, og með því getum við bjargað þessu. Á tveimur til þremur áratugum eru allir einstaklingar í þjóðfélaginu orðnir vel stæðir og þurfa ekkert að kviða ellinni. Við getum sameinað Útvegsbankann og Landsbankann, því að þeir eiga að fást við útveginn, og látið Búnaðarbankann í friði, myndað svo í Útvegsbankahúsinu eins konar tryggingabanka, sem verður stærsti banki á Íslandi innan þriggja ára. Ég ætla að koma með þáltill. út af þessu bráðum. Ég er búinn að semja hana, en á eftir að ganga frá ýmsu viðvíkjandi henni. Ég er nú gamall maður og gráhærður og þarf ekkert að smala atkv., og þess vegna segi ég ykkur alveg eins og ég meina. Og þetta er allt satt, sem ég hef sagt ykkur. Ríkisstj. hefur margt vel gert, og m.a. álít ég, að hafi verið haldið vel á landhelgismálinu, og hæstv. forsrh. á þakkir skilið fyrir það mál.  Ég er búinn að minnast á lögreglukostnaðinn, ég er búinn að minnast á sjúkratryggingarnar, og ég er búinn að minnast á breytingar á tryggingakerfinu og þarf ekki að endurtaka það.  Verðbót á línufiski er 20 millj. Ég held, að það dragi ekki sjávarútveginn langt og væri jafnvel hægt að spara þar. Svo eru ýmsir skólar á landinu, sem eru ekki nema hálffullir, m.a. garðyrkjuskóli og sumir kvennaskólarnir. Það væri hægt að sameina þetta meira. Svo kemur Háskólinn, sem hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, sem menntmrh. réð miklu um í mörg ár, lektorarnir og prófessorarnir eru nú orðnir um 250 og stúdentar á 3. þús. Það er búið að mynda sérstaka deild, sem á að kenna stjórnmál, og kostnaðurinn við hann er kominn hátt í 404 millj. Satt að segja held ég, að það væri hægt að leggja sumar af þessum deildum niður, svo væri hægt að takmarka þetta eitthvað. Það þyrfti að endurskoða alla þá löggjöf, og það væri hægt að spara sennilega svona 100 millj. þar þjóðfélaginu til bóta. Grænfóðurverksmiðjur er lagt til, að fái 20 millj. Satt að segja, ef grænfóðurverksmiðjur bera sig, eiga þær rétt á sér, en ef á að gefa með þeim, þá er ekki sérstök ástæða til þess. Skógrækt ríkisins eru ætlaðar 44 millj. Það eigum við að láta fara heim í byggðirnar og láta ungmennafélögin og sýslufélögin fást við þetta. Þetta er dund til gamans, sem þeir geta gert, en þetta verður aldrei neitt hagnýtt, því Ísland er eitt lélegasta skógræktarland í veröldinni. Þjóðleikbúsið tekur 103 millj., sinfóníuhljómsveitin o.fl. Ég held, að það væri best að leigja Reykjavíkurbæ eða Leikfélaginu Þjóðleikhúsið fyrir ekki neitt og losna við þessar 100 millj. Menn hafa ýmislegt í sjónvarpinu og þurfa ekki að fara í þetta Þjóðleikhús. Þetta eru 103 millj. Náttúruverndarráð með Eystein Jónsson sem formann, þennan ágæta dugnaðarmann, 26 millj., en það er nú komin till. um að hafa það 1000 millj. og ausa áburði, sem kallað er, og fræi upp um öræfi, þar sem ekki þrífast erlend grös. Áburður ofan í tjarnir og mela eða réttara sagt klappir hefur ekkert að þýða, þannig að það væri hægt að spara þar 20 millj. Lánasjóður námsmanna fær 486 millj., og þar að auki eru 100 millj. teknar að láni handa þeim. Eftir því sem þeir fá meiri peninga, eftir því verða þeir latari og læra minna, og svo eru þessir drengir orðnir allt of margir, þannig að það á að skipuleggja þetta, eins og Magnús Jónsson, sem því miður er ekki hér í okkar hópi núna, stakk einu sinni upp á. Við eigum að gera áætlun: Hvað þurfum við marga lögfræðinga, hvað marga lækna, hvað marga presta o.s.frv.? Þessa menn eigum við að styrkja. Vitanlega er vandi að velja úr. Svo mega hinir læra, ef þeir vilja, en ríkið á ekkert að vera að borga með þeim. Þessir drengir, sem urðu að hálfsvelta sig rétt eftir aldamótin, urðu dugandi menn, og þeir hlupu ekki til útlanda. En þegar farið er að borga fullt kaup þessum drengjum, hvort sem þeir læra eða læra ekki, þá gerum við þá bara að slæpingjum, og þetta á að skipuleggja. Ég vil ekki láta námsmenn svelta, en þá verða þeir bara að vinna. Og svo þýðir ekkert að láta fleiri læra hverja grein heldur en þjóðfélagið hefur þörf fyrir að nota. Það á að skipuleggja þetta allt saman, og þar mætti spara sennilega 200 millj. Dagvistunarheimili 85 millj., rausnin er nefnilega svo mikil hjá ríkisstj., að hún vildi borga helst allt fyrir alla. Dagvistunarheimili eru bæjarmál, sem bara viss bæjarfélög á landinu nota, og auðvitað eiga bæjarfélögin að sjá um þetta. Þar mætti spara 85 millj. Það er varið mörg hundruð millj. til að byggja skóla. Náttúrlega lifðum við, þó að við hægðum eitthvað svolítið á ferðinni. Annars eru skólar góðir. Hitt hygg ég, t.d. með Menntaskólann á Ísafirði, að það væri þakkarvert fyrir Vestfirðinga, ef þeir hefðu ekki fengið hann, því að þetta tekur bestu strákana frá þeim, þeir fara hér suður, verða stúdentar, dunda hér í Háskólanum eitthvað og verða aldrei að mönnum í staðinn fyrir að verða myndarskipstjórar og afreksmenn vestur á Ísafirði. Svo er mér sagt, að þeir hlaupi suður, þegar þeir séu komnir í 5. bekk, af því að það sé ekki nógu skemmtilegt á Ísafirði. Þessum byggðum er enginn greiði gerður með því að taka úrvalslið úr unga fólkinu og gera það að slæpingjum hér suður í Reykjavík. Hjá húsameistara eru 15.2 millj., þegar búið er að draga frá vinnutekjur. Ég held, að það væri alveg eins gott að semja við einhverja arkitekta eða húsameistara að teikna það, sem ríkið þarf, og borga þeim fyrir það venjulegan taxta, og væri jafnvel hægt að fá afslátt á því og sleppa þessum 15 millj. Ég verð nú að segja það. Ég hef aldrei haft efni á svona löguðum kúnstum í mínum búskap, að borga mönnum fyrir að gera ekki neitt. Til sérfræðilegrar aðstoðar við þingflokka, við höfum nú hérna mann í hverjum flokki, sem á að aðstoða okkur. Ég hef aldrei þurft á þessari aðstoð að halda, og þm., sem geta ekki komist af án þess að hafa aðstoðarmann, ég held, að það sé best fyrir þá að vera ekki þm., 6 millj. í þá - og svo til blaða og flokka 32 millj. eða eitthvað svoleiðis, þannig að þetta verða um 40 millj. Það væri best að strika þetta út, því að þá færu blöðin kannske að minnka, draga úr vitleysunni.  Laxeldisstöðin í Kollafirði fær 4.2 millj. Það er komið á annað hundrað millj., sem er búið að leggja í hana. Skúli Pálsson selur ódýrari laxaseiði og borgar skatt. Ég held, að það væri best að leigja þá stöð eins og húsameistarastöðina og láta hana bera sig. Lífeyrissjóð bænda, sællar minningar, sem Þórarinn Þórarinsson og Sigurvin, vinur minn, Einarsson, sögðu, að væri allt í lagi með og ætti að endurskoða eftir 2 ár. Sú endurskoðun er ekki komin enn. Þeir sögðu að ég væri kjáni að vilja ekki vera með í þessu. Ég var einn á móti þeirri vitleysu. Þeir eru ekki farnir að endurskoða enn og endurskoða aldrei. Vitleysan er svo mikil, að þeir gátu ekki endurskoðað hana. Og til verkalýðsfélaga fara 29 millj. Ef þessi kerfi væru komin í heilbrigt horf, þá væri það 65 millj. kr. sparnaður. Svo eru það alþjóðastofnanirnar og ýmsir aukastyrkir, - það er ekki til sú alþjóðastofnun, þar sem íslendingar dingla ekki með í, og þegar þeir fóru á Norðurlandaráðsþing, þá voru þeir 20. Það hefði verið bægt að komast af með færri, bara hafa þá góða menn. Það er ágætt að vera með slíkt, en við þurfum ekki að fara með heilar hersveitir, 200 þús. manna þjóð. Svo hefur nú stjórnarráðið fjölgað um 42 starfsmenn. Þeir vinna mikið þarna í stjórnarráðinu, a.m.k. af vitleysum, þannig að ég veit ekki, hvort stjórnarráðið væri neitt verr sett, þótt þeir hefðu ekki fjölgað nokkurn skapaðan hlut. En svona er það á öllum sviðum. Það er bara eytt og eytt, og ef einhver minnist á að spara, þá verða allir vondir, kalla hann íhaldsmann og afturhaldssegg. Ég held, að við ættum að fara að athuga hlutina, stilla eyðslunni í hóf og fara að haga okkur eins og viti bornir menn. Ísland er nefnilega gott land. Við eigum einhver auðugustu fiskimið í heimi, við eigum heitt vatn, sem er okkur geysimikils virði, við eigum fossa, og þó að Ísland sé kalt, þá er jörðin frjó, og hér getur öllum liðið vel. En við megum bara ekki haga okkur eins og flón. Það er búið að hækka kaupið og allt, og menn rifa peningana út úr bönkunum og eyða og eyða alveg eins og þeir hafa vit á. Mér er sagt, að þeir kaupi bíla núna alveg villt, þannig að ríkissjóður ætti að fá nógar tekjur, hvort sem þessi söluskattshækkun er 3 eða 5%, það er algert aukaatriði.  Annars verð ég að segja það við stjórnarandstöðuna, að mér finnst þið vera alveg einstakir meinleysismenn, og satt að segja hefði verið hægt að sauma miklu betur að ríkisstj. heldur en þið hafið gert. En þið hafið ákaflega takmarkaðan húmor. Ég hefði verið búinn að skjóta betur á hana í ykkar sporum. En þið eruð drengir góðir. Þið erum að svona naggi eins og út af blessuðum söluskattinum, sem skiptir engu máli. Svo kemur Karvel, og það má ekki láta menn hafa þessar endurgreiðslur, réttara sagt að láta ríkið borga skattinn, ef það er fyrir afskriftir. Þetta er ekkert nema barnaskapur, málið er tóm endileysa. Það er tóm endileysa, að ríkið borgi mönnum peninga fyrir að borga ekki neinn skatt, það er tóm vitleysa. Það var þess vegna, sem ég vildi ekki koma hér í kvöld. Mér er óskaplega nauðugt að vera með vitleysu, ég verð að játa það. Þetta er allt satt sem ég hef sagt, og þið hafið þetta fyrir að láta mig ekki í friði.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að gera grein fyrir atkv. mínu á eftirfarandi hátt: Ég hefði kosið, að móti tekjuskattslækkun hefði komið eingöngu niðurskurður á fjárl., t.d. 5%, sem er 1500 millj. kr. Áunnist hefði tvennt, dregið úr skattpíningunni og um leið verið nokkur hemill gegn óðaverðbólgunni. Ég lít svo á, að hækkun söluskatts um 5 stig, eins og gert er ráð fyrir í frv., tákni í raun uppgjöf ríkisstj. gegn verðbólgunni, og var síst á bætandi, enda verður ekki annað séð en að slík hækkun stuðli að því að kippa stoðum undan atvinnurekstrinum og skerða kjör launþega. Brtt. Alþfl. um 3.5 stiga hækkun söluskatts samsvarar tekjuskattslækkun þeirri, sem boðuð er í frv., og þótt ég sé andvígur hækkun söluskatts við núverandi aðstæður í efnahagslífinu, tel ég rétt, þar sem verkalýðshreyfingin hefur við gerð kjarasamninga sinna óskað eftir þessari skattkerfisbreytingu og ekki síst þar sem mér er ljós hin knýjandi þörf að létta á drápsklyfjum tekjuskattsins, að segja já.



Herra forseti. Það kom fram aths. hér áðan, þegar ákvæði til bráðabirgða var borið upp, hvort þeir stafliðir, sem þar eru, I, II og III, væru ekki sjálffallnir, vegna þess að þeir grundvallast á því, að 7. gr. frv. hafi verið samþ. Ég get mjög vel skilið, þegar slík afgreiðsla fer fram eins og hér hefur átt sér stað, að forseti á augnabliki átti sig ekki á slíku, og vil þess vegna beina þeirri fsp. til forseta, hvort það er ekki rétt skilið, að ákvæði til bráðabirgða, I, II og III, séu sjálffallin, vegna þess að 7. gr. frv. var þegar fallin.



Herra forseti. Hvað sem þessu líður, tel ég sjálfsagt að bera upp brtt. við bráðabirgðaákvæðið, sem fyrir liggur. Hún er um sjálfstætt efni.



Herra forseti. Ég vona, að forsrh. hafi ekki misskilið mig. Ég var ekki að hafa neinar aths. uppi við það, að sú brtt., sem ég hef flutt, væri borin upp, heldur að l., Il. og III. liður í ákvæði til bráðabirgða væru sjálffallnir, vegna þess að 7. gr. frv., sem þeir grundvallast á, er þegar fallin fyrr í atkvgr. Þess vegna hefði ég talið eðlilegt, að forseti hefði úrskurðað þessa þrjá rómversku liði, l., II og III, fallna og borið upp brtt. mína við bráðabirgðaákvæðið, sem yrði þá eina bráðabirgðaákvæði frv.



Ég verð að líta þannig á, að þær aths., sem hér hafa komið fram í sambandi við ákvæði til bráðabirgða, hefðu átt að koma fram áður en lýst var atkvgr. og áður en tekið var til að greiða atkv., þannig að ég verð að líta þannig á, að eðlilegt sé að halda áfram atkvgr. og láta fara fram það nafnakall um viðbót við þau ákvæði til bráðabirgða, sem þegar hafa verið samþykkt og lýst, hvernig atkv. hafa fallið um. 



Herra forseti. Ég lít á þetta sem svo einstæða traustsyfirlýsingu til ríkisstj., að ég tel sjálfsagt, að hún fari til Ed. til nákvæmari skoðunar, og segi því já.



Herra forseti. Ég vil bara benda á, að ekki verður annað séð en með þessari brtt. sé lagt til að veita ríkisstj. heimild til þess að breyta hvaða útgjaldalöggjöf, sem er á Alþ. eftir sínu höfði. Það má mikið vera ef það er leyfilegt af Alþ. að gera ráðstöfun eins og þessa, og það hlýtur að vera algert einsdæmi, að slíkt komi til. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, sem raunar kom fram í umr., að þessi till. er frá orði til orðs eins og ákvæði í brbl. hæstv. núv. ríkisstj. frá því í júlí 1972 um heimild þá til þess að lækka útgjöld ríkisins um 400 millj. Nú er heimildin miðuð við 1500 millj. Það er því alger misskilningur, sem hér kom fram hjá hv. 1. þm. Austf., að hér væri um einsdæmi að ræða, heldur er fyrirmyndin frá núv. hæstv. ríkisstj. sjálfri. Ég vil svo aðeins bæta því við, að í nál. minni hl., þar sem minnst er á þessa brtt., er tekið skýrt fram, að þetta skuli ríkisstj. gera í samráði við fjvn. Alþ. Með þessum aths., sem ég tel rétt, að komi hér fram, segi ég já.