Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. deildarinnar varð sammála um að mæla með því, að frv. þetta verði samþykkt. En ég tel rétt að geta þess, að í sambandi við umr. í n. um frv., sem er stjfrv. og til staðfestingar á brbl., kom það fram, að a.m.k. sumir nm. líta svo á, að varhugavert sé fyrir Alþ. að taka því með ljúfu samþykki, að ríkisstj. geri mikið að því að gefa út brbl., sem skuldbindi ríkið í fjárhagsmálum. Réttur til útgáfu brbl. á að skoðast mjög þröngur. Ef hann er ofnotaður, þá skerðir hann löggjafarvald Alþingis. Sá meiri hl. á Alþ., sem styður ríkisstj., hikar eðlilega við að fella brbl., er sú sama ríkisstj. hefur sett. Oft er líka áhrifatími brbl. liðinn, þegar til kasta Alþ. kemur, svo að staðfestingin er þá aðeins formsatriði. Brbl. eiga því að mínu áliti sem fæst að vera. Mér telst svo til, að á milli þinga að þessu sinni hafi verið gefin út fimm brbl. Þau, sem nú eru til umr., eru mest skuldbindandi fyrir ríkið fjárhagslega af þessum brbl. Þó er fjhn. sammála um að mæla með staðfestingu laganna, af því að hún lítur svo á, að fulla nauðsyn hafi borið til þess að veita þá ábyrgðaraðstoð, er lögin heimila. Togarar Siglufjarðar höfðu legið við landfestar í þrjá mánuði, eða frá siðasta nýári til marzloka, þegar l. voru gefin út, legið ónotaðir vegna fjárskorts útgerðarinnar, og atvinnuleysi í bænum blasti við. Með því að ríkið gekk í ábyrgð þessa fyrir samtals 2,9 millj. kr. lánum, þá komust togararnir á veiðar, og þeir hafa gengið til veiða síðan eftir því, sem gefið hefur. Með þessu var að vísu gert meira fyrir Siglufjörð en aðra staði, en Siglufjörður hefur líka sérstöðu, vegna þess að höfuðatvinnuvegur hans, atvinnuvegurinn, sem hann er einmitt byggður upp fyrir, síldveiðarnar, hefur brugðizt að mestu árum saman. Um það var að ræða, hvort hjálpa ætti bænum til þess að njóta atvinnubóta af útgerð togaranna eða selja þá burt. Ríkisstj. valdi heldur þann kostinn að veita ábyrgðina, og verður henni varla láð það. Mun það og hafa verið í samræmi við tillögur ráðgefandi nefndar, sem ríkisstj. hafði á s.l. vetri haft á vegum sínum til athugunar á úrræðum í skuldamálum togara. En jafnframt því, að ríkisstj. tók á ríkið umrædda ábyrgð, þá setti hún sem skilyrði, að Siglufjarðarbær fengi stjórn síldarverksmiðja ríkisins til þess að láta framkvæmdastjóra sinn, Sigurð Jónsson, stjórna útgerð togaranna. Var þetta skilyrði að sjálfsögðu sett til aðhalds og öryggis, af því að framkvæmdastjórinn nýtur mikils trausts og úlgerðin hefur gengið mjög illa hjá bænum. Við 1. umr. þessa máls hér í hv. d: kom fram gagnrýni í þá átt, að með því að síldarverksmiðjurnar hefðu tekið að sér stjórn útgerðarinnar, væri reksturinn og áhætta hans í raun og veru færð yfir á ríkið. Þetta er rangur skilningur. Vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp 1. gr. samnings þess, er gerður var 31. marz s.l. milli bæjarstjórnar Siglufjarðar annars vegar og stjórnar síldarverksmiðja ríkisins hins vegar. Greinin hljóðar þannig: „Bæjarstjórn Siglufjarðar veitir stjórn síldarverksmiðja ríkisins hér með óafturkallanlegt umboð til þess að annast alla útgerðarstjórn og rekstur togaraútgerðarinnar frá 31. marz 1953 til jafnlengdar næsta ár á ábyrgð og fyrir reikning bæjarsjóðs Siglufjarðar. Eftir þann tíma getur bæjarstjórn Siglufjarðar eða útgerðarstjórnin sagt upp samningnum með sex mánaða fyrirvara.“ Samkv. þessari gr. samningsins liggur það ljóst fyrir, að togararnir eru eftir sem áður reknir fyrir reikning og á ábyrgð bæjarsjóðs Siglufjarðar. Ábyrgðin fyrir h/f Bjólf á Seyðisfirði, sem leitað er heimildar til einnig í frv., að upphæð 350 þús. kr., er svo miklu lægri, að hún hverfur bak við hina. En þar er um hið sama að ræða, þ.e. að hjálpa févana smábæ til þess að halda í atvinnutæki og láta það vera starfandi. Allir fjhn.- menn mæla með því, að frv. verði samþ., en einn hv. nm., hv. 4. þm. Reykv., áskildi sér þó, eins og kemur fram í nál., rétt til að flytja brtt. Nú hef ég ekki orðið var við brtt. af hans hendi, og þess vegna get ég ekki á þær minnzt, en mér skildist þó, að ef þær kæmu fram, þá mundu þær frekar verða sem viðauki heldur en sem röskun á efni frv. eins og það hefur verið lagt fyrir.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. réttilega tók fram, þá er fjhn. öll sammála um að mæla með þessu frv., enda þótt n. - ég ætla öll - sé á sama máli og hv. frsm. um, að það sé ákaflega varhugaverð leið, sem hæstv. ríkisstj. hefur farið inn á með því að veita sjálfri sér heimild með brbl. til þess að takast á hendur mjög verulegar fjárhagsskuldbindingar. En skeð er skeð, og n. er sammála um að mæla með, að þessar gerðir hæstv. ríkisstj. verði samþykktar. Eins og nál. ber með sér, hef ég áskilið mér rétt til að bera fram brtt. við frv. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að. þar var ekki um að ræða breytingu á efni þeirra greina, sem í frv. eru, heldur um viðauka við það, þess efnis, að ríkisstj. væri heimilað að gera hliðstæðar ráðstafanir til stuðnings einu bæjarfélagi í viðbót, sem einnig er lítið og févana, eins og frsm. orðaði það, ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að atvinnutæki yrðu flutt þaðan í burtu. Ég drap hér á við 1. umr., hvernig ástandið vær í á Ísafirði, og sé ekki ástæðu til að endurtaka það nú. Er ég leitaði eftir því hjá hv. meðnm. mínum, hvernig þeir tækju undir það að bæta við ákvæði um ábyrgðarheimild fyrir Ísafjörð til þess að afstýra því, að bátar yrðu seldir burt úr bænum, tjáðu þeir mér, að þar sem þetta frv. væri eingöngu bundið við togaraútgerð bæjarfélaga, þá treystu þeir sér ekki til að verða með flutningi slíkrar till. Ég tel því þýðingarlaust að bera fram till. um þetta efni nú í sambandi við þetta frv., en mun athuga, hvort ekki er hægt að taka málið upp á annan veg, áður en þingi lýkur, ef tilmæli koma um það, sem mér þykir sennilegt. Út af samningnum milli Siglufjarðarkaupstaðar og ríkisstj. eða stjórnar síldarverksmiðjanna um framkvæmdastjórn togaraútgerðarinnar skal ég taka það fram, að ég hef aldrei borið brigður á það, að formlega væri togaraútgerðin rekin á ábyrgð og fyrir reikning Siglufjarðarkaupstaðar. Það hef ég aldrei efazt um, svo að það eru engar nýjar upplýsingar fyrir mig, sem stendur í þessum samningi. Hins vegar lét ég þau orð falla hér við 1. umr., að ég héldi, að það gæti orðið ákaflega örðugt í framkvæmdinni að halda þeim reikningum svo fullkomlega aðskildum frá reikningum síldarverksmiðjanna, að ekki gæti þar orðið um millifærslur að ræða. Og eins og fjárhag Siglufjarðarkaupstaðar nú er komið, - það er bezt að segja eins og er, - þá er ábyrgð kaupstaðarins ekki mikils virði; það hygg ég að hv. frsm. sé ekki í neinum vafa um. Spurningin er sú, hvort unnt er að halda þessu fyrirtæki gangandi, án þess að það þurfi í bili - út á væntanlega sölu afurða og annað þess háttar - að skjóta þar inn einhverju rekstrarfé, og hef ég ekki fengið neinar sannanir fyrir því, að til þess geti ekki komið, annaðhvort með beinu fjárframlagi eða þá vegna þess trausts, sem lánardrottnar ef til vill bera til þess manns, sem stjórnar nú fyrirtækinu ásamt síldarverksmiðjum ríkisins. Reynslan mun skera úr um það.