Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist bréf um afturköllun mála: Þórhildur Sunna Ævarsdóttir kallar aftur þingsályktunartillögu á þskj. 490, mál 452, um fordæmingu aðgerða Ísraelshers í Palestínu og ákall eftir tafarlausu vopnahléi af mannúðarástæðum. Þingflokkur Viðreisnar kallar aftur þingsályktunartillögu á þskj. 14, mál 14, um fordæmingu hryðjuverkaárása Hamas í Ísrael og árása Ísraelshers gegn almennum borgurum í Palestínu.

Borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 397, um verkefni á vegum Atlantshafsbandalagsins í Afganistan, frá Birgi Þórarinssyni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, heilbrigðisráðherra og dómsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar til að tala um desemberuppbót og jólabónus við hæstv. forsætisráðherra. Það er mikið ákall úti í samfélaginu og mikill sársauki hjá mörgum núna sem aldrei fyrr. Síðustu tvenn jól urðu öryrkjar þess aðnjótandi að fá svokallaðan jólabónus frá stjórnvöldum og okkur hér á hinu háa Alþingi. Ég þarf ekki að tíunda bágindin þar sem aldrei hafa fleiri um árabil sótt til hjálparstofnana og óskað eftir aðstoð og hjálp. Við vitum öll hvert stefnir, það er ekki eins og það hafi farið leynt fyrir nokkrum manni. En góðu fréttirnar eru hins vegar þær að ríkissjóður er að skila núna um 100 milljarða kr. umframgreiðslum í kassann sinn, umfram það sem ráð var fyrir gert. Þess vegna langar mig að velta því upp, þar sem við erum að fá bréf nánast daglega þar sem er ákall eftir því hvort við, löggjafinn, ætlum ekki að reyna að koma til móts við þetta fólk aftur núna fyrir jólin, hvort við erum ekki tilbúin að sýna mannúð gagnvart okkar eigin borgurum eins og við erum að sýna mannúð á hinu alþjóðlega sviði. Munum við gera okkar besta til þess að gera nákvæmlega það sama við þá sem eru jafnvel í enn bágari stöðu nú en þeir voru fyrir síðustu tvenn jól? Það má líka bæta við að inn í þennan hóp hljóta einnig að falla þeir einstaklingar, eldri borgarar, sem einungis hafa fengið og njóta berstrípaðra greiðslna almannatrygginga. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Munt þú, hæstv. forsætisráðherra, beita þér fyrir því að þessir hópar, fátækasta fólkið okkar, fái að njóta þessarar betri afkomu ríkissjóðs heldur en nokkurn tímann við þorðum að vona, með því að koma því áleiðis að þetta fólk fái að njóta þessarar jólauppbótar núna fyrir jólin?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir fyrirspurnina. Þetta er vissulega mál sem við höfum rætt og afgreitt tvenn síðustu jól. Nú er það svo að við erum enn með óbreytt kerfi almannatrygginga. Frumvarp um kerfisbreytingar á því kerfi er væntanlegt í vetur og ég vonast til að þar verði gengið frá þessum málum þannig að ekki þurfi að taka afstöðu til þess á hverju ári með tilheyrandi ófyrirsjáanleika fyrir þá hópa sem um ræðir. Ég vil segja það að venjan hefur verið sú að um þetta hefur verið fjallað í fjáraukalagafrumvarpi fyrir ár hvert. Það er von á því á næstu tveimur vikum, ég þori ekki að nefna nákvæmlega dagsetningu. Það er stefnt að því að þar verði tekið á þessum málum þannig að það sé gert ráð fyrir desemberuppbót fyrir þennan hóp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra Katrínu Jakobsdóttur hjartanlega fyrir þessi gullfögru orð því að hún var einfaldlega að segja fólkinu okkar að það eigi von á þessari desemberuppbót. Öðruvísi mér áður brá. Ég er búin að vera hér í tæp sjö ár og ég hef nú eiginlega bara einu sinni áður fengið svona skýr og góð svör og það ber sannarlega að þakka. Ég segi bara við fólkið okkar: Þið getið glaðst því að sjálfur hæstv. forsætisráðherra er búinn að segja að það er ekki bara það að fjáraukinn sé að koma inn eftir sirka tvær vikur heldur mun vera gert ráð fyrir því að styðja við ykkur sem hafið það bágast í samfélaginu.

Herra forseti. Ég þakka bara hv. þingmanni hlý orð og vonast til þess að við á Alþingi getum náð saman um þetta mál en ekki síður að það verði tekið á þessu til framtíðar í þeim kerfisbreytingum sem eru væntanlegar á kerfi almannatrygginga.

Virðulegur forseti. Í tilefni þess að hæstv. dómsmálaráðherra vill reyna að ná í gegnum þingið frumvarpi um auknar eftirlitsheimildir til handa lögreglu er ekki úr vegi að fara yfir hvernig hefur gengið að sinna eftirliti með eftirlitsheimildum lögreglu hingað til. Árið 2016 var gerð breyting á lögum um meðferð sakamála sem sneri að skilyrðum, framkvæmd og eftirliti með símahlustun og skyldum úrræðum sem lögregla hefur til að fylgjast með fólki sem grunað er um afbrot. Þar er m.a. kveðið á um að ríkissaksóknari hafi eftirlit með því að gögnum sé eytt og að tilkynnt sé um aðgerðir og setji reglur um hvernig eftirlitinu verði háttað, þar sem m.a. komi fram hvernig tryggt verði að unnt sé að upplýsa hver eða hverjir hafi haft aðgang að t.d. þessum hlerunum sem oft innihalda viðkvæmar persónuupplýsingar og eru jú einkasímtöl á milli manna, og hafi aðgang að þeim upplýsingum sem aflað hefur verið með þessum aðgerðum. Í fimmtu skýrslunni sem ríkissaksóknari, æðsti handhafi ákæruvalds á Íslandi, hefur skrifað kemur fram að lögreglan sætir alls ekki þessu eftirliti og hefur skirrst við að gera þær breytingar sem þarf á sínum tækjabúnaði til að ríkissaksóknari geti sinnt þessu eftirliti sínu. Lögreglan skráir ekki hvenær hún eyðir gögnum, lögreglan fylgist ekki með hverjir hafa aðgang að þessum gögnum og hún setur ekki inn í LÖKE-kerfið eins og ríkissaksóknari hefur gert áskilnað um. Ríkissaksóknari hefur gert ákall um það í mörg ár í röð að lögreglan fylgi lögum og geri ríkissaksóknara kleift að hafa eftirlit með hlerunaraðgerðum og öðrum eftirlitsaðgerðum lögreglunnar, án þess að lögreglan hafi með nokkru móti brugðist við. Við nánari eftirgrennslan kemur raunar í ljós að lögreglan er ekkert mikið í því að eyða gögnum þótt hún eigi að eyða þeim eða að tilkynna fólki um að það hafi verið hlerað þótt hún eigi að gera það og hún skráir þetta 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 7. þm. Suðvest. fyrir fyrirspurnina. Það liggur fyrir að í samráðsgátt hefur ráðherra lagt drög að frumvarpi til breytinga á lögreglulögum. Við bíðum þar umsagna og umsagnarfrestur er núna til loka þessarar viku. Ráðherra hefur í framhaldinu hug á því að taka tillit til þeirra umsagna sem þar munu berast og í framhaldinu að leggja lögreglufrumvarpið fram á þingi. Markmiðið með þessu frumvarpi er að skýra heimildir lögreglu til afbrotavarna. Það er mín ábyrgð sem dómsmálaráðherra að tryggja að löggæsla í landinu sé í stakk búin til að takast á við flóknar áskoranir og breyttar aðstæður. Af þeirri ástæðu þarf bæði að skýra og veita lögreglu auknar heimildir en á sama tíma að stórauka eftirlit með þeim heimildum sem lögreglu verða veittar og það er ráðherra að leggja fram hér með þessu frumvarpi. Hér er verið að leggja til markvissar aðgerðir til að varna afbrotum en það er grundvallaratriði til að halda uppi allsherjarreglu og lögum í landinu. Lögreglan fær auknar ábyrgðir ef frumvarpið verður samþykkt, það er ljóst. Ég legg áherslu á það að auknum heimildum fylgir ábyrgð og, eins og ég nefndi, stóraukið eftirlit með störfum lögreglu, bæði ytra og innra, en einnig eftirlit til þingsins sem lögreglan mun þurfa að skýra með reglubundnum hætti; skila skýrslu til Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra um að svara spurningu minni sem sneri ekki að frumvarpinu sem hæstv. ráðherra ætlar að leggja fram heldur ástandi sem nú þegar er í gangi og er búið að vera í gangi í mörg ár, sem er að lögreglan hlítir ekki því eftirliti sem hún á nú þegar að sæta samkvæmt lögum sem er nú þegar búið að setja, lögum sem voru sett 2016 um að ríkissaksóknari hafi eftirlit með hlerunaraðagerðum lögreglu, að ríkissaksóknari gefi lögreglu fyrirmæli um hvernig halda eigi utan um gögn tengd hlerunum og öðrum eftirlitsaðgerðum. Þessum eftirlitsskyldum hefur ríkissaksóknari ekki getað sinnt. Hún hefur sent dómsmálaráðuneytinu bréf þar sem hún hefur bent á þetta, 2017. Hún hefur gefið út opinberar skýrslur 2017, 2018, 2019, 2020 2021, þar sem hún harmar það að lögreglan undirgangist ekki það eftirlit sem henni ber lögum samkvæmt að hlíta. Hvernig eigum við að gefa lögreglunni frekari heimildir til eftirlits með borgurunum 

Forseti minnir á að ræðutími í óundirbúnum fyrirspurnum er tvær mínútur í fyrri ræðu og ein mínúta í síðari ræðu.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að lögreglan hafi ekki eingöngu eftirlit með sjálfri sér en í þessu frumvarpi sem ráðherra hyggst leggja fram á þingi er m.a. lagt til að komið verði á fót embætti gæðastjóra lögreglunnar. 

Herra forseti. Margir sérfræðingar hafa orðið til að benda á mikilvægi þess að farið verði að gera ráðstafanir vegna hugsanlegra eldsumbrota, samkvæmt spám væntanlega einhvers staðar í grennd við Svartsengi ef af verður. Ármann Höskuldsson jarðfræðiprófessor, sem er í innviðahópi almannavarna, lýsti því yfir að framkvæmdir við varnargarða ættu að vera hafnar. Það væri þegar búið að fara í undirbúningsvinnuna og ríkisstjórnin virtist í þessu máli haldin einhverri ákvarðanafælni og upplýsingaóreiða fylgdi þessu í of miklum mæli. Víðir Reynisson, yfirmaður almannavarnadeildar, sagði að ákvörðun væri orðin tímabær. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er ekki orðið tímabært að fara að ráðum þessara sérfræðinga og a.m.k. taka einhverja ákvörðun og helst þá að hefja framkvæmdir til að verja byggð og aðra innviði? Eins og sérfræðingar benda á þá er of seint að hefjast handa þegar eldgos er hafið. Ég spyr hæstv. ráðherra einnig hvort ríkisstjórnin eða einhverjir á hennar vegum hafi farið í gegnum áhrif hamfaratrygginga, þ.e. hvernig túlka beri lögin, því að það hefur verið óvissa til að mynda um skilgreiningu á beinu og óbeinu tjóni og hvað yrði þá tryggt og hvað ekki. Og loks, ef tími vinnst til, vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í samstarf við björgunarsveitirnar sem hafa nú þegar auðvitað haft stóru hlutverki að gegna og gætu orðið mjög uppteknar, eins og við höfum áður séð í eldsumbrotum. Munu þær njóta fjárstuðnings ríkisstjórnarinnar?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir að vekja máls á þeirri stöðu sem er á Reykjanesskaga og við getum vænst að verði áfram á Reykjanesskaga hvað sem gerist nákvæmlega núna á næstu dögum og næstu vikum. Allt frá í raun og veru fyrstu umbrotum á Reykjanesskaga var hafin vinna stjórnvalda með aðilum á svæðinu, bæði sveitarstjórnum og auðvitað viðbragðsaðilum, björgunarsveitum, almannavörnum og öðrum, til þess að kortleggja svæði. Það liggur því fyrir gríðarlega mikið magn af gögnum. Hv. þingmaður vísar hér í innviðahóp almannavarna sem hefur skilað af sér tillögum um mögulega varnargarða. Þær tillögur hafa verið í rýni hjá almannavörnum sem hyggjast gera tillögur til stjórnvalda núna á allra næstu dögum um hvað sé rétt að gera. Þær þarf auðvitað að vinna í mjög nánu samráði við okkar besta fólk á sviði jarðvísinda því að það skiptir auðvitað máli að þessir varnargarðar, verði af þeim, séu á réttum stöðum og þjóni því hlutverki sem þeim er ætlað að gera. Það er þegar verið að setja hæla í jörð þannig að það móti fyrir útlínum á þessum varnargörðum. Það er búið að undirbúa það að tryggja bæði efni og tæki. Hins vegar er það ekki enn komið á það stig að það liggi fyrir formleg tillaga frá almannavörnum en ég vænti þess að það liggi fyrir á allra næstu dögum og get farið betur yfir það í raun og veru líka af því að það eru ákveðnar heimildir sem fylgja eftir því hvaða viðbúnaðarstig er í gangi. Nú erum við til að mynda á ákveðnu viðbúnaðarstigi. Það getur verið fært upp á hættustig og það breytir þá aðeins þeim heimildum sem almannavarnir hafa til að grípa til slíkra aðgerða. Það sem hefur líka verið gert hefur verið að undirbúa mögulegar neyðarkyndistöðvar og varavatnsból. 

Herra forseti. Má skilja á hæstv. forsætisráðherra og formann þjóðaröryggisráðs sem svo að ef fram komi tillaga frá almannavörnum um að ráðast í gerð varnargarða þá muni ríkisstjórnin eða hæstv. forsætisráðherra umsvifalaust samþykkja að fara að þeirri tillögu? Nú vísa ég aftur í Ármann Höskuldsson sem sagði að það væri í raun allt til reiðu, það þyrfti bara að gefa leyfi, stjórnvöld þyrftu að gefa leyfi til að hefjast handa. Kemur það leyfi þá um leið og formleg tillaga liggur fyrir frá almannavörnum? Einnig spyr ég hvort það sé búið að meta það hvernig fólk verði hýst ef þarf að rýma einhver svæði vegna náttúruhamfara.

Herra forseti. Ég þakka aftur hv. þingmanni. Nú er það svo að tillagan þarf auðvitað að liggja fyrir og yfir hana þarf að fara áður en ákvörðun er tekin. Það hlýtur að blasa við öllum. Eins og ég nefndi hér áðan þá er auðvitað ljóst að sú virkni sem er núna er ekki bara nálægt orkuveri, sem getur haft gríðarleg áhrif ef það fer úr virkni, heldur líka, og ég kom að því áðan, hitaveitu eða heita vatninu og líka varðandi rafmagnsframleiðslu. Það er þegar búið að undirbúa ákveðnar bráðaaðgerðir til að bregðast við því. En síðan er það auðvitað byggðin í Grindavík. Þetta eru stóru póstarnir sem þarf að tryggja í öllum okkar aðgerðum. Það liggja auðvitað fyrir rýmingaráætlanir og ég vil aðeins nefna björgunarsveitirnar. Við höfum verið í mjög góðum samskiptum við björgunarsveitirnar á svæðinu, reynt að styðja bæði Landsbjörgu en líka sérstaklega þessar sveitir sem hafa verið undir miklu álagi. Hvað varðar náttúruhamfaratryggingar þá vil ég segja að þær hafa auðvitað verið í miklu samtali 

Herra forseti. Talið er að um 24.000 Íslendingar séu heyrnarskertir og þurfi inngrip af einhverju tagi, þurfi þjónustu við hæfi til að geta tekið að fullu þátt í samfélaginu og notið lífsgæða sem sjálfsögð geta talist. Og þeim mun fjölga á næstu árum um leið og aldurssamsetning þjóðarinnar tekur breytingum. Það er ekki aðeins hár aldur sem veldur heyrnarskerðingu, fólk sem hefur þurft að starfa við mikinn hávaða er oft með skerta heyrn. Eins geta sýkingar, slys og erfðir haft þar áhrif ásamt fleiru. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands er sú stofnun á vegum ríkisins sem á að sinna þessari þjónustu við þá sem á henni þurfa að halda. Fjárframlög til stofnunarinnar hafa ekki aukist í takt við íbúafjölgun eða aldurssamsetningu þjóðarinnar. Vegna skorts á fjármagni hefur Heyrnar- og talmeinastöð þurft að fella niður aðstoð við landsbyggðina og getur heldur ekki sinnt heyrnarskertum börnum eins oft og mælst er til. Það tekur um tvö ár að bíða eftir heyrnarmælingu og svo tækjum í kjölfarið. Ríkið greiðir aðeins niður 60.000 kr. á hvert tæki sem kosta um 500.000–900.000 kr. og þessi tæki þarf að uppfæra á fjögurra til fimm ára fresti. Ef heyrn hæstv. heilbrigðisráðherra væri farin að daprast að einhverju marki gæti hann ekki sinnt starfi sínu án þeirrar hjálpar sem heyrnartæki veita. Hæstv. ráðherra er ekki í sömu stöðu og efnaminna fólk sem getur ekki lagt út fyrir heyrnartækjum, hjálpartækjum sem geta komið í veg fyrir að fólk þurfi að færa sig til í starfi eða að það einangrist félagslega. Hefur hæstv. ráðherra í hyggju að bregðast við þessari alvarlegu stöðu með auknum fjárframlögum til stofnunarinnar og hærri endurgreiðslu vegna nauðsynlegra hjálpartækja?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að taka upp þetta brýna málefni. Það er rétt, lýðfræðin er að breyta stöðunni og breyta stöðunni hratt og sá er hér stendur verður auðvitað að taka ábyrgð á því að því miður hefur ýmislegt sem snýr að málefnum Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar dregist. Hv. þingmaður kemur hér að beinum spurningum í lok síns máls sem sneru að því hvort ráðherrann hygðist beita sér fyrir auknu fjármagni og endurskoða niðurgreiðslur. Stutta svarið er bara: Já, það er þegar í skoðun og undanfarin misseri hefur verið brugðist við með aukafjárveitingum, þegar á þessu ári með 100 millj. kr. aukaframlagi. En það er ýmislegt sem hefur því miður dregist úr hófi þess utan. Já, ég er með niðurgreiðslurnar til skoðunar, endurskoðun á þeim. Þetta er mjög brýnt og við erum með málefni Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar í sérstakri skoðun í ráðuneytinu og erum að reyna að vinna hratt. Það hefur því miður dregist úr hófi í allt of langan tíma að bæta úr aðstöðunni, aðstöðuleysi, húsnæði. Heyrnar- og talmeinastöðin hefur verið í sama húsnæði í 40 ár og það er búið að vera að leita í langan tíma að nýju húsnæði. Það hefur strandað á þeim breytingum sem fylgja í samningum við leigusala. Það þarf að gera breytingar til að koma fyrir nýjum heyrnarklefum, huga að hljóðvist og gera aðstöðuna mun betri. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þar sem greiðsluþátttaka ríkisins hefur minnkað hlutfallslega í gegnum árin þá skilst mér, og ég bið hæstv. ráðherra að staðfesta það, að við getum búist við bæði reglugerðarbreytingum og breytingu við fjárlög til að bæta úr þessari stöðu. Það er verulegur skortur á heyrnarfræðingum hér á landi og þess vegna þarf að vinna í því að fá fleiri nemendur til að mennta sig í fræðunum, en það er ekki gert. Til stóð að nemendur gætu stundað nám í heyrnarfræði í haust en skráðir nemendur fengu síðan að vita að námið færi ekki í gang vegna fjárskorts. Það gefur augaleið að það hefur hamlandi áhrif ef námið er aðeins hægt að stunda í útlöndum. Ef mönnun íslenska heilbrigðiskerfisins væri svipuð og í Svíþjóð væru 52 heyrnarfræðingar en eru nú einungis 11. 

Hæstv. forseti. Já, það hefur verið vinna í gangi með forstöðumanni og forráðamönnum HTÍ um að efla mönnunina og það þarf að taka upp nám bæði heyrnarfræðinga í samvinnu við háskólana og háskólaráðherra. Fyrir nokkru fól ég landsráði að vinna að því með forstöðumönnum og það er samvinna við háskólann um að taka upp slíkt nám í samvinnu við sænskan háskóla í Örebro, bakkalárnámi í heyrnarfræði, og jafnframt í heyrnartæknifræði við Ármúlaskóla og ég vonast til að það geti bara hafist um áramótin. Það er miður að það var ekki hægt að taka þessa tvo nemendur inn í haust, það kom ekki beint inn á mitt borð. Síðan varðandi fjármögnun þá er ég að sækja um 160 milljónir í fjáraukalagafrumvarpi til að mæta þessum halla sem er uppsafnaður og er fyrst og fremst kominn til af hagræðingarkröfu undanfarinna ára. 

Forseti. Nýlega hlýddi ég á erindi Sigurðar Jóhannessonar, forstöðumanns Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, um launaþróun á Íslandi á undanförnum áratugum. Hann sýndi fram á að launaþróun á Íslandi hefur verið með allt öðrum hætti en í nágrannalöndunum. Laun ófaglærðra hafa aukist langmest en minnst meðal þeirra sem mesta menntun hafa. Munurinn á launum þeirra minnst menntuðu og þeirra mest menntuðu er mestur á Íslandi í samanburði við nágrannalöndin. Hækkun launa ófaglærðra er að sjálfsögðu af hinu góða. Þessi þróun gefur þó tilefni til að hafa áhyggjur af þróun vinnumarkaðarins á Íslandi til lengri tíma og þeim tækifærum sem Ísland skapar íbúum landsins. Í fyrsta lagi minnkar hvatinn til að mennta sig til muna. Í öðru lagi hefur staða Íslands til að halda í menntað fólk veikst. Í alþjóðavæddum heimi verður freistandi að búa sér framtíð erlendis fremur en að nýta hæfileika sína hér heima. Gögn sýna að meðan Ísland flytur inn mikið af ófaglærðu fólki frá öðrum löndum Evrópu flytur menntað fólk úr landi. Þessi þróun veldur mér áhyggjum. Framleiðni þeirra atvinnugreina sem umfangsmestar hafa verið í innflutningi ófaglærðs vinnuafls er lítil og framleiðniaukning þeirra á undanförnum árum nær engin. Starfsfólk þessara fyrirtækja hefur hins vegar þörf fyrir þjónustu hins opinbera, heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins, samgöngukerfisins o.s.frv. Sú spurning vaknar hvernig ríkið ætlar að tryggja þjónustu í framtíðinni ef verðmætasköpun hvers einstaklings er lítil og vex ekki. Við sjáum nú þegar merki um þessi vandamál í íslenskum hagtölum. Því er oft haldið fram að hér sé mikill hagvöxtur, sem er vissulega rétt, en þjóðartekjur á mann hafa aukist lítið á undanförnum árum. Á undanförnum sjö árum hafa þær t.d. aukist um tæpt prósent á Íslandi en um 10% í Danmörku að raunvirði. Forseti. Það er vissulega meiri súpa í pottinum en það er ekki meiri næring í hverri ausu. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún deili áhyggjum mínum af þessari þróun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Daða Má Kristóferssyni fyrir fyrirspurnina. Það er í fyrsta lagi vissulega rétt að áhersla verkalýðshreyfingarinnar á undanförnum árum við kjarasamninga hefur verið á að hækka lægstu launin. Sú áhersla hefur í raun og veru verið ráðandi a.m.k. átta ár aftur í tímann sem hefur skilað því að tekjur þeirra hópa hafa hækkað og munurinn minnkað. Við getum auðvitað rætt það hvenær okkur finnst tekjujöfnuður orðinn nægjanlegur á Íslandi, því að hann er vissulega mjög mikill, m.a. vegna þessarar áherslu verkalýðshreyfingarinnar í kjarasamningum. Hefur það svo þau áhrif að ekki verður nægur hvati til að mennta sig, eins og hv. þingmaður nefnir? Ég vil í fyrsta lagi segja að auðvitað sækjum við okkur ekki menntun bara til að hækka laun. Það er svo margt annað sem fylgir því að sækja sér menntun sem snýst einfaldlega um aukin lífsgæði og lífskjör sem ekki verður eingöngu mælt í launum. En hvað hafa stjórnvöld gert til að efla verðmætaskapandi greinar? Það er kannski það sem upp úr þessu stendur. Ég vil nefna að hér hefur verið rekin mjög markviss stefna allt frá árinu 2009 til að styðja betur við nýsköpunargeirann og þekkingariðnaðinn og hún hefur skilað árangri. Hún hefur skilað þeim árangri að þekkingargeirinn hefur vaxið sem útflutningsgrein á Íslandi allt frá því að fyrstu lögin voru sett um endurgreiðslur vegna rannsókna og þróunar sem hefur sem betur fer verið ákveðin þverpólitísk samstaða um. Á sama tíma hefur líka aukist stuðningur ríkisins við hinar skapandi greinar þannig að ég myndi nú telja að sú stefnumótun hafi borið árangur í því að skapa hér þekkingarsamfélag, sem hv. þingmaður spyr um. Hins vegar erum við á þeim stað að hér hefur orðið mikil fólksfjölgun og fyrst og fremst falist í því að hingað hafa margir flutt þannig að nú er hlutfall íbúa af erlendum uppruna yfir 18%, nálgast 19%. Það er auðvitað hátt hlutfall í alþjóðlegum samanburði.

Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Það er athyglisvert að sjá að hún deilir skoðun fyrrv. hæstv. fjármálaráðherra, að það sé fyrst og fremst verkalýðshreyfingin sem beri ábyrgð á hagstjórn á Íslandi og ekki ríkisstjórnin. Ég held að við þurfum að horfa á alla myndina. Þessi vöxtur atvinnugreina sem fyrst og fremst þarfnast ófaglærðs starfsfólks eykur innlenda eftirspurn eftir vörum, þjónustu og húsnæði. Það leiðir til þenslu sem grefur undan samkeppnishæfni annarra atvinnugreina. Sérstaklega hef ég áhyggjur af því sem stundum er nefnt fjórða stoðin, og hæstv. forsætisráðherra nefndi hér, þekkingariðnaðinum sem byggir á hæfileikum íslensks hugvitsfólks. Slíkur iðnaður er í eðli sínu viðkvæmur fyrir sveiflum og þenslu því að framleiðsla hans getur farið hvert sem er. Ef ekki er hugað að því að skapa stöðug skilyrði sýnir reynslan að þessi starfsemi leggur annaðhvort upp laupana eða flytur starfsemi sína í stöðugra hagkerfi. Hvernig sér hæstv. ríkisstjórn fyrir sér að sporna við þeirri þróun?

Herra forseti. Hv. þingmaður segir að ég hafi falið verkalýðshreyfingunni hagstjórn á Íslandi. Það er auðvitað ekki rétt. Hins vegar styð ég að sjálfsögðu frelsi launafólks til að gera sínar kröfur og leggja sínar áherslur. Um það snýst þetta nú. Að sjálfsögðu styð ég það frelsi og geri engar athugasemdir við þá áherslu sem verkalýðshreyfingin hefur lagt á að styrkja og styðja betur við tekjulægstu hópana og ég get að mörgu leyti tekið undir það. En eins og ég sagði áðan má hins vegar alltaf spyrja sig: Hversu mikið á bilið að vera? Hversu mikill á jöfnuðurinn að vera? Og þá kem ég aftur að því sem hv. þingmaður nefndi hér í lokin hvað varðar stöðug skilyrði. Ég vil segja það að undanfarin 15 ár hefur þetta umhverfi gjörbreyst og það sjáum við auðvitað skila sér í fjölgun nýsköpunarfyrirtækja og stóraukinni erlendri fjárfestingu í þekkingariðnaði á Íslandi. Það er vegna þess að þetta umhverfi hefur farið frá því að vera stuðningur við einstaka fyrirtæki yfir í það að vera rammi um stuðning og umgjörð ríkisins fyrir þekkingar- og nýsköpunarfyrirtæki. 

Virðulegi forseti. Þótt hörmungarnar fyrir botni Miðjarðarhafs séu í öðrum heimshluta eru þær samt svo nærri. Þær hafa snert við okkur öllum og okkur hefur eflaust flestum fundist við vanmáttug gagnvart hryllingnum sem við höfum orðið vitni að. Ísland er agnarsmátt í alþjóðasamfélaginu. Þar hefur Ísland samt rödd eins og önnur ríki og stundum langtum áhrifameiri en stærðin segir til um. Það skiptir því máli hvað við segjum og hvernig þótt við höfum ekki væntingar um að leysa flóknustu deilu samtímans. En við viljum svo sannarlega leggja okkar lóð réttlætismegin á vogarskálarnar. Þann 27. október síðastliðinn afgreiddi allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna fyrstu ályktun þingsins frá því að átök brutust út fyrir botni Miðjarðarhafs í kjölfar hryllilegrar hryðjuverkaárásar Hamas sem hefur staðið yfir frá 7. október síðastliðnum. Ályktunin var lögð fram af Jórdaníu fyrir hönd arabahópsins svokallaða. Kanada lagði fram breytingartillögu sem sneri að fordæmingu hryðjuverkaárásar Hamas og studdi Ísland ályktun Jórdaníu að því gefnu að breytingartillaga Kanada næði fram að ganga. Þessa sömu afstöðu höfðu sömuleiðis lýðræðisríkin ESB, Noregur, Bretland, Ástralía og Japan. Tæplega 90 ríki sem bera virðingu fyrir alþjóðalögum. Um breytingartillöguna náðist þó ekki nægjanleg samstaða á allsherjarþinginu og sat Ísland hjá við afgreiðslu óbreyttrar ályktunar Jórdaníu. Ríki á borð við Íran, Rússland, Kúbu og Norður-Kóreu komu í veg fyrir það að allsherjarþingið ályktaði um hryðjuverkaárás Hamas, árás sem vakti skiljanleg hughrif meðal gyðinga og minntu á helförina, einn svartasta blett í sögu mannkynsins. Hryðjuverkaárás þar sem 1.400 manns, almennum borgurum, var slátrað. Almennir borgarar, ungbörn jafnt sem aldraðir, voru svívirtir, myrtir, brenndir lifandi af hryðjuverkasamtökum sem er ekkert heilagt, allra síst eigin samlandar, Palestínumenn, sem þeir ofsækja, kúga og myrða, m.a. sökum kynhneigðar. Lýðræðis- og mannréttindaríki heimsins hljóta að líta slíka atkvæðagreiðslu alvarlegum augum. Þarna brást alþjóðasamfélagið. Þarna brugðust Sameinuðu þjóðirnar sem birtast okkur sífellt máttlausari. Og við, þessi fámenni hópur lýðræðis- og mannréttindaríkja heimsins, ættum að þétta raðirnar enn frekar, halda enn fastar í réttindi okkar, gildi og lífsviðhorf. En hér á Íslandi hefur umræðan hreint ekki snúist um það og hún hefur því miður ekki snúist um það sem langflestir Íslendingar geta komið sér saman um og staðið vörð um í þessari flóknu og viðkvæmu stöðu. Þessi lífsviðhorf okkar og gildi kalla á afdráttarlausa fordæmingu hryðjuverka, fordæmingu á ofbeldi og brotum á alþjóðalögum og skýra kröfu um að þeim sé fylgt undantekningarlaust. Þau kalla á vernd almennra borgara og þegar hún bregst, hlé á átökum til að koma á öruggu og óhindruð aðgengi til mannúðaraðstoðar. Þegar börn og aðrir saklausir verða í skotlínu átaka verður ákallið enn hærra um að stöðva átökin. Átakasvæði á Gaza er versta martröð og grafreitur allt of margra barna og hvert barn sem þjáist, hvert barn sem lætur lífið er einu barni of mikið. Hugur okkar og hjörtu eru hjá þeim, hjá palestínskum borgurum. Þótt Ísrael hafi óskoraðan rétt til sjálfsvarnar eins og önnur ríki [Frammíkall.] er sá réttur ekki takmarkalaus. Því verður að rannsaka öll brot stríðandi aðila á alþjóðalögum og mannúðarrétti til hlítar. Um það erum við sammála. Við hljótum sömuleiðis öll að vera sammála um að það sé forgangsmál að ná gíslunum til baka úr klóm hryðjuverkamanna Hamas; litlum börnum, táningum konum, eldra fólki, okkar viðkvæmustu samborgurum. Gíslarnir voru dansandi ungmenni á friðarsamkomu, ungir foreldrar sofandi í rúmi með ungbörnum sínum. Auðvitað er hugur okkar hjá þeim. Þess vegna gerum við kröfu um tafarlausa lausn gíslanna. Allir hljóta að taka undir þá kröfu. Þessi átakahrina er nýleg í stóra samhenginu þar sem átökin eiga sér langa sögu. Því sameinumst við um áherslu á mikilvægi þess að komið verði í veg fyrir frekari stigmögnun átaka og ofbeldis á svæðinu. Við ítrekum að réttlátri og varanlegri lausn á deilu Ísraelsmanna og Palestínumanna verður aðeins náð með friðsamlegum hætti í samræmi við alþjóðalög og á grundvelli tveggja ríkja lausnar. Það skiptir pólitískur vilji deiluaðila auðvitað höfuðmáli. Upphrópanir og ásakanir sem hafa gengið á milli hér í umræðunni hafa ekki beinst að því sem við getum verið sammála um og viljum setja í forgang í þessu flókna verkefni heldur öllu fremur að því sem getur mögulega sundrað okkur; hverjir sögðu hvað og hvernig, klukkan hvað og með hversu löngu millibili. Þessi tillaga er lögð fram af utanríkismálanefnd með stuðningi allra flokka á Alþingi, er framlag okkar þingmanna til að tryggja að afstaða Íslands vegna yfirstandandi hörmunga sé skýr. Hún liggur nú fyrir skriflega í þingskjali og enginn vafi leikur á um tímasetningu hennar eða frá hverjum hún stafar. Það er því vonandi að við getum öll snúið okkur að því sem fram undan er, hvernig við getum best lagt okkar af mörkum til lausnar þessa skelfilega ástands. Það eru ófriðartímar og ný ófriðarbál virðast halda áfram að kvikna. Það verður mikilvægara með hverjum deginum fyrir okkur að standa saman um það sem mestu máli skiptir, um það sem sameinar okkur. Þessi tillaga utanríkismálanefndar er okkar framlag til þess. Við stöndum undir þeirri ábyrgð að vera kjörnir fulltrúar á Alþingi Íslendinga og stöndum saman um það sem mestu máli skiptir, stöndum saman um það sem sameinar okkur. Virðulegi forseti. Ég þakka nefndarmönnum í hv. utanríkismálanefnd kærlega fyrir góða og heiðarlega samvinnu við gerð þessarar tillögu. Hún er okkur og þinginu til sóma og ég legg til að hún verði samþykkt. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að tillagan gangi beint til síðari umræðu. [Frammíkall af þingpöllum.]

Ef gestir ætla að vera á þingpöllum verða þeir að hafa hljóð.

Herra forseti. Nú eru liðinn rétt mánuður síðan yfirstandandi lota í átökum Ísraels og Palestínu hófst og sá hildarleikur sem nú fer fram er bæði ofsafenginn og hryllilegur. Við fylgjumst með einhverjum harkalegustu árásum sem hafa átt sér stað fyrir botni Miðjarðarhafsins þar sem engin virðing er borin fyrir mannslífum. Flest okkar hér, sem erum svo heppin að búa við frið og öryggi, finna auðvitað til vanmáttar og máttleysis þegar við fylgjumst með fréttaflutningi af atburðunum, enda hefur António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, líkt Gaza-ströndinni við barnagrafreit. Rúmlega 4.000 börn hafa verið drepin síðastliðinn mánuð, enn fleiri hafa særst og rúmlega 1.000 barna er saknað og talin grafin í rústum húsa. Fleiri blaðamenn hafa verið drepnir á þessu fjögurra vikna tímabili en í nokkrum öðrum átökum í a.m.k. 30 ár og fleiri hjálparstarfsmenn Sameinuðu þjóðanna hafa verið drepnir á jafn löngum tíma en nokkru sinni fyrr í sögunni, enda hafa allar helstu stofnanir Sameinuðu þjóðanna kallað eftir tafarlausu vopnahléi. Það hefur aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna einnig gert og allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna. Undir þá kröfu, um tafarlaust vopnahlé á mannúðarástæðum, tökum við á Alþingi hér í dag. Þótt blóðbaðið hafi staðið yfir í heilan mánuð hafa landsmenn og umheimurinn verið í talsverðri þoku varðandi afstöðu ríkisstjórnar Íslands. Þannig sat Ísland hjá í atkvæðagreiðslu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þegar greitt var atkvæði um tillögu Jórdaníu. Utanríkisráðherra mætti í fréttir strax í kjölfarið og varði þessa ákvörðun. Skömmu síðar ályktaði þingflokkur forsætisráðherra um stuðning við ályktunina og hæstv. forsætisráðherra ítrekaði sérstaklega þá afstöðu sína. Er nema von að fólk átti sig ekki algerlega á hver stefna ríkisstjórnarinnar er í þessu hryllilega máli? Það má margt segja um hjásetu Íslands og viðbrögð hæstv. utanríkisráðherra í kjölfarið. Hann bar því við að ekki hefði verið hægt að styðja tillöguna eftir að tillaga Kanada um að fordæma hryðjuverkaárás Hamas í upphafi var felld. Í fyrsta lagi höfðu íslensk stjórnvöld þá þegar fordæmt hryllilegar hryðjuverkaárásir Hamas. Í öðru lagi eru öll þau atriði sem Kanada nefndi í ályktuninni fordæmd í ályktun Jórdaníu, þótt orðið Hamas sé vissulega ekki nefnt, bæði hryðjuverkaárásin hryllilega og gíslatökurnar en einnig krafan um að gíslunum verði tafarlaust sleppt og þeir meðhöndlaðir á mannúðlegan hátt á meðan þeir eru í haldi. Í þriðja lagi, og kannski það sem skiptir allra mestu máli, þá er einfaldlega gagnrýnisvert að sitja hjá af tæknilegum ástæðum á sama tíma og þúsundir óbreyttra borgara og barna hafa verið drepin. Forsætisráðherra er því sammála og þjóðin er það líka. Herra forseti. Æðstu ráðamenn íslensku þjóðarinnar, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra, hafa hingað til ekki enn talað fullkomlega einum rómi, enda sagði hæstv. utanríkisráðherra að það væri óheppilegt. Þess vegna er það ánægjulegt og var í rauninni algjörlega nauðsynlegt að utanríkismálanefnd tæki í taumana og næði saman um skýra ályktun til umheimsins. Fulltrúar allra flokka á þingi standa að þessari ályktun og þannig verður hún vafalaust samþykkt hér í dag. Þá er það krafa Alþingis að íslensk stjórnvöld, sem sitja í skjóli Alþingis, geri hana tafarlaust að sinni og álykti strax á sama veg. Herra forseti. Ég ætla ekkert að tíunda tillöguna, hún liggur hér frammi og á netinu, en hún felur þó í sér eftirfarandi hluti: Að kallað verði eftir tafarlausu vopnahléi af mannúðarástæðum, að hryðjuverk Hamas, sem hófust 7. október, verði fordæmd og að Alþingi fordæmi jafnframt allar aðgerðir ísraelskra stjórnvalda sem brjóta gegn alþjóðlegum mannúðarlögum og að öll brot stríðandi aðila á alþjóðalögum verði rannsökuð til hlítar. Loks felum við Alþingi einnig að veita viðbótarframlög til mannúðaraðstoðar þótt vissulega sé allt tal um nokkrar krónur mjög fátæklegt þegar við stöndum andspænis atburðum þar sem hundruð barna eru drepin á hverjum degi - einn meðalstór grunnskóli til að setja hlutina í hryllilegt samhengi. Herra forseti. Að lokum má spyrja hvert hlutverk smáþjóðar eins og Íslands er þegar kemur að lausn hildarleiks eins og á sér stað núna í Palestínu og Ísrael. Við erum herlaus þjóð og fjárframlög okkar duga vissulega skammt í samanburði við framlög margra annarra þjóða, en við höfum rödd og okkur ber að nota þessa rödd. Ísland þarf þess vegna að tala skýrri röddu á alþjóðavettvangi og við eigum alltaf að tala fyrir friði. Ísland var meðal þeirra þjóða sem samþykktu stofnun Ísraelsríkis og við vorum einnig meðal fyrstu þjóða til að viðurkenna sjálfstæði Palestínu. Við höfum talað fyrir varanlegum friði á svæðinu og við höfum talað fyrir tveggja ríkja lausn. Krafa þingsins er að íslensk stjórnvöld tjái sig ávallt í samræmi við það og með afgerandi hætti en síðast en ekki síst á þann hátt að ekki leiki minnsti vafi á að við unum því ekki að saklausum borgurum sé slátrað í mjög óljósri og miskunnarlausri vegferð. Herra forseti. Rödd Alþingis í þessu máli er skýr. Það þarf að stöðva þessa vitfirringu. Við krefjumst vopnahlés af mannúðarástæðum tafarlaust.  
            

Virðulegi forseti. Það er jákvætt að utanríkismálanefnd hafi komið sér saman um þá þingsályktunartillögu sem við ræðum hér í dag við 1. umræðu. Ég tók virkan þátt í þeirri vinnu fyrir hönd Framsóknarflokks og vil þakka formanni utanríkismálanefndar og nefndarmönnum fyrir samvinnuna á undanförnum dögum. Ísland hefur rödd á alþjóðavettvangi og við eigum að nýta hana. Alþingi er æðsta stofnun landsins og sameiginleg yfirlýsing sem þessi skiptir máli. Í þingsályktunartillögunni felur Alþingi ríkisstjórn að beita sér fyrir viðbótarframlagi til mannúðaraðstoðar og rannsókna á brotum á alþjóðalögum. Við eigum að gera það sem við getum til að hafa áhrif. Ég fagna vissulega því að ríkisstjórnin hafi nú þegar hækkað framlag sitt til mannúðaraðstoðar en við getum gert enn betur. Virðulegi forseti. Ég var staddur á fundi þingmannanefndar NATO-þingsins í Danmörku þegar fregnir bárust af árásum Hamas þann 7. október. Ofan í umræðu um árásarstríð Rússa í Úkraínu og hörmungar sem þar fara fram bættist enn einn hildarleikurinn sem við sjáum ekki fyrir endann á. Sem von var breyttist tónninn á þeirri samkomu og æ síðan hefur verið kallað eftir því að farið sé að alþjóðalögum og fordæmdir þeir skelfilegu atburði sem hafa átt sér stað á undanförnum vikum. Ofbeldisverkin sem framin voru og átökin í kjölfarið hafa leitt af sér óendanlegar hörmungar. Í gær sakaði mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna stríðandi fylkingar um stríðsglæpi. Virðulegi forseti. Blóðbaðið verður að stoppa. Í þingsályktunartillögu Alþingis er kallað eftir tafarlausu vopnahléi af mannúðarástæðum á Gaza-svæðinu svo að tryggja megi öryggi almennra borgara, jafnt palestínskra sem ísraelskra. Alþingi fordæmir einnig öll ofbeldisverk sem beinast gegn almennum borgurum, bæði í Palestínu og Ísrael. Alþingi krefst þess að alþjóðalögum sé fylgt í einu og öllu í þágu mannúðar, öryggis almennra borgara og ekki síst verndar borgaralegra innviða. Í senn fordæmum við hryðjuverkaárás Hamas-liða á almenna borgara Ísraels og fordæmum sömuleiðis allar aðgerðir ísraelskra stjórnvalda í kjölfarið sem brjóta gegn alþjóðlegum mannúðarlögum. Ljóst er að óheyrileg þjáning, manntjón og mannfall er gríðarlegt. Ég hef nefnt það hér að mikilvægt sé að rannsaka hvort stríðsglæpir hafi verið framdir. Í mínum huga er það mikilvægt verkefni og við Íslendingar eigum að beita okkur fyrir því. Ég tel mikilvægt að nefna að með þingsályktunartillögu utanríkismálanefndar vilja flutningsmenn tryggja að afstaða Íslands vegna yfirstandandi hörmunga sé skýr og njóti stuðnings allra flokka á Alþingi. Áður hefur utanríkismálanefnd og Alþingi allt komið saman í svo stórum og veigamiklum málum og er þar mikill bragur á og vel gert. Flutningsmenn ítreka einnig mikilvægi þess að allir hlutaðeigandi aðilar fylgi skuldbindingum sínum og að tryggt sé að við séum m.a. að vernda hjálparstarfsfólk sem í óeigingjörnu starfi sínu reynir að bregðast við þeim hörmungum sem liggja fyrir. Við þurfum að tryggja tafarlausan aðgang að nauðsynjavörum og óhindraðan aðgang stofnana Sameinuðu þjóðanna til að hjálpa fólki í neyð. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja að ég hef verulegar áhyggjur af stigmögnun á svæðinu, rétt eins og kemur fram í þingsályktunartillögu Alþingis hér. Það hefur verið leitað allra leiða til að slíkt eigi sér ekki stað. Við Íslendingar eigum einnig að nýta rödd okkar til að ná til nágrannaríkja og þeirra sem eru að ganga þann veg að reyna að stilla til friðar og koma í veg fyrir enn frekari átök. Um leið og við Íslendingar fordæmum ofbeldi með skýrum hætti verður að leita leiða að friðsamlegri lausn. Um langt skeið, margra áratuga skeið, hefur verið talað fyrir tveggja ríkja lausn á svæðinu. Aðalritari Sameinuðu þjóðanna hefur til að mynda margítrekað þá áherslu og í ræðu sinni í tilefni af alþjóðlegum samstöðudegi með palestínsku þjóðinni 2019 sagði hann, með leyfi forseta: „Réttlát og varanleg lausn mun einungis nást með uppbyggilegum viðræðum milli deilenda og í góðri trú. Þörf er á stuðningi alþjóðasamfélagsins við lausn sem verður að vera í samræmi við löngu samþykktar ályktanir Sameinuðu þjóðanna …“ Við Íslendingar höfum lengi verið á þessari skoðun. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna nýverið nefndum við mikilvægi tveggja ríkja lausnar. Það segir í ræðu okkar fulltrúa, herra forseti, með leyfi: „Við verðum að brjótast út úr þessum vítahring ofbeldis og vinna að varanlegri pólitískri lausn. Alþjóðlegu viðmiðin fyrir sjálfbæra langtímalausn deilunnar eru skýr: Tveggja ríkja lausn sem byggir á alþjóðalögum, þar sem Ísrael og Palestína búa hlið við hlið í friði og öryggi og við gagnkvæma viðurkenningu.“ Nú er staðan sú, herra forseti, að 1.400 manns létust í árás Hamas á Ísrael og yfir 10.000 manns hafa látist á Gaza-svæðinu á undanförnum vikum. Engin orð fá lýst þeim hryllingi. Áhrifin af átökunum hafa teygt anga sína um allan heim. Hatursglæpum í Frakklandi, Spáni og víðar í Evrópu hefur fjölgað, hatursorðræða hefur aukist til muna á netinu á undanförnum vikum, í garð múslima og gyðinga, og svo má lengi telja. Og þó að einhverjar fregnir berist og einhver veik von sé fyrir því að unnið sé að vopnahléi gegn lausn gísla hefur það ekki raungerst enn. Það er mín von að brátt sjáum við vopnahlé á Gaza. Virðulegi forseti. Ég er stoltur yfir framgangi íslenskra stjórnvalda í utanríkismálum sínum en hér er Alþingi að sameinast um mikilvæga þingsályktunartillögu sem allir flokkar koma að. Við eigum að tala skýrt. Vissulega er samúð mín með óbreyttum borgurum í þessum hildarleik gríðarleg en samúðin ein kemur ekki vopnahléi á. Við verðum að stíga fast til jarðar og við verðum að beita okkur áhrifum til þess að vopnahlé náist af mannúðarástæðum. Ég styð þessa tillögu, herra forseti, og vænti þess að þingheimur í heild sinni geri það einnig.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það sem hér er til umræðu. Það eru tíðindi þegar næst samstaða með þessum hætti og ég hefði kosið að við bærum gæfu til þess oftar að sammælast um jafn viðkvæmt og erfitt mál og hér er á ferð. Við sammæltumst um þetta í gær. Það var gleðidagur. Ég ætla ekki að nota þennan tíma hér til þess að hafa einhver sérstök tilbrigði eða afbrigði frá eigin brjósti, ég ætla bara að lýsa ánægju minni fyrir hönd Flokks fólksins með það að við skulum hafa tekið þetta skref.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Utanríkismálanefnd öll krefst þess í sameiginlegri tillögu að komið verði á vopnahléi á Gaza. Það er afar mikilvægt að rödd Íslands sé sameinuð og skýr á tímum sem þessum. Það er þýðingarmikið að fulltrúar allra flokka á Alþingi í utanríkismálanefnd hafi sameinast um tillögu fyrir Alþingi fyrir hönd íslensku þjóðarinnar sem kveður á um tafarlaust vopnahlé fyrir botni Miðjarðarhafs og þar sem allt ofbeldi er fordæmt. Í tillögu utanríkismálanefndar segir að án tafar skuli komið á vopnahléi af mannúðarástæðum á Gaza-svæðinu svo tryggja megi öryggi almennra borgara, jafnt palestínskra sem ísraelskra. Alþingi fordæmir enn fremur öll ofbeldisverk sem beinast gegn almennum borgurum í Palestínu og Ísrael. Alþingi krefst þess í tillögunni að alþjóðalögum sé fylgt í einu og öllu, í þágu mannúðar, öryggis almennra borgara og verndar borgaralegra innviða. Hér sendir Ísland skýr skilaboð, einnig með því að fordæma hryðjuverkaárás Hamas-liða á almenna borgara í Ísrael sem hófst 7. október 2023. Við köllum eftir því að saklausum gíslum verði sleppt úr haldi nú þegar. Alþingi fordæmir sömuleiðis allar aðgerðir ísraelskra stjórnvalda í kjölfarið sem brjóta gegn alþjóðlegum mannúðarlögum, þar með talið óheyrilega þjáningu, manntjón, mannfall almennra borgara og eyðileggingu borgaralegra innviða. Tryggja verður aðgengi hjálpar- og mannúðarsamtaka og koma neyðarvistum og læknisaðstoð til almennings tafarlaust. Við teljum brýnt að öll brot stríðandi aðila á alþjóðalögum verði rannsökuð til hlítar og leggjum til að ríkisstjórninni verði falið að beita sér fyrir viðbótarframlagi til mannúðaraðstoðar og rannsóknar á brotum á alþjóðalögum til að fylgja eftir þeim áherslum sem fram koma í tillögu utanríkismálanefndar. Blæbrigði geta verið á framsögum okkar hér í dag en stefna Alþingis er skýr og mun nú liggja fyrir skriflega í þingskjali sem allir flokkar tóku undir og gerðu að sínu; okkar skýru skilaboð. Við bregðumst nú við hræðilegu ofbeldi og drápum á saklausum börnum og almenningi, hundruðum og þúsundum saman á óþekktum skala á svæðinu samanborið við síðustu tugi ára. Aðstæður hafa hins vegar lengi verið óbærilegar. Meira en helmingur Palestínumanna reiðir sig á matargjafir frá Sameinuðu þjóðunum og hefur gert lengi og flestir íbúar Gaza-strandarinnar búa í flóttamannabúðum. Helmingur íbúa svæðisins eru börn og meira en helmingur er atvinnulaus. Það er hræðileg staða og óboðlegt að alþjóðasamfélagið láti það ekki einungis viðgangast árum saman og áratugum saman heldur hafi staðið aðgerðalítið hjá meðan sú öfgahægri stjórn sem ráðið hefur ríkjum í Ísrael undanfarin ár hefur gengið út fyrir áður þekkt mörk í kúgun sinni, yfirgangi og þeirri þjáningu sem börn og almenningur hefur mátt líða af þeirra völdum. Þetta ólýsanlega harðræði hefur kynt undir öfgaöfl en um leið dregið máttinn úr þeirri hreyfingu Palestínumanna sem sótt hafa rétt sinn með friðsamlegri hætti og treyst þar einnig á aðkomu alþjóðasamfélagsins. Þar er ábyrgð ekki síst stærri þjóða sem hafa tekið sér stærst pláss á alþjóðavettvangi í krafti hernaðarstyrks, sem viðskiptaveldi, lönd sem vilja kalla sig stórveldi eða alla vega einhverja spaða á alþjóðavettvangi, mikil og afdrifarík. Í skjóli þessa afskiptaleysis, áframhaldandi hernaðar og fjárhagsstuðnings án þess að stjórnvöld í Ísrael hafi verið látin sæta ábyrgð, tekin því taki að þau komist ekki lengur upp með landtöku, kúgun og niðurlægingu þjóðar Palestínumanna, hafa þau keyrt palestínsku þjóðina ofan í svörðinn með ofbeldi í krafti yfirburðastöðu sinnar og stóran hluta hennar til áframhaldandi örbirgðar og þjáninga. Brot á alþjóðalögum eiga að hafa afleiðingar, hvort sem er fyrir botni Miðjarðarhafs eða annars staðar í heiminum þar sem ófriðarbálin geisa og óvandaðir valdhafar fara með ofbeldi, yfirgangi og landvinningum í krafti hernaðarmáttar gagnvart öðrum þjóðum, steypa þjóðum sínum í stríð og dráp á saklausu fólki. Slíkt á að hafa afleiðingar af hálfu samfélags þjóðanna, slíkt á að hafa afleiðingar gagnvart siðlausum stjórnarháttum ríkjandi valdhafa í Ísrael. Undanfarna sjö áratugi hafa verið háð stríð, gerðar uppreisnir og komið augnablik þar sem virtist vonarglæta og möguleiki á friði. Jafnharðan hafa slíkar vonir brotnað á skerjum raunveruleikans þegar öfgaöflin skerast í leikinn, öfgaöfl sem næra hvert annað og standa í vegi fyrir réttlátum friði. Palestínumenn eru ein þjóð, hvar sem þeir eru niðurkomnir, hvert sem þeir hafa verið hraktir og landi þeirra skipt upp, hvernig sem líður stjórnmálalegri samstöðu þeirra hverju sinni, hvernig sem að þeim hefur verið sótt með landtöku, hernaði eða kúgun. Eins og aðrar þjóðir hafa Palestínumenn sjálfsákvörðunarrétt, rétt til að vernda fólk sitt og eigur, til að snúa aftur til landsins og heimila. Réttur palestínskra flóttamanna er sömuleiðis lögmætur samkvæmt alþjóðalögum, grundvallarréttindi sem aldrei skal hvika frá. Hryðjuverkaárás Hamas á saklaus börn og almenning í Ísrael var hræðileg. Það fjöldadráp á börnum og almenningi á Gaza sem nú fer fram er sömuleiðis gersamlega yfirgengilegt og þann hrylling verður að stöðva sem og áframhaldandi dráp á báða bóga. Tafarlaust verður að binda enda á árásirnar og ofbeldið. Við verðum að hvetja til þess með öllum ráðum að unnið verði áfram að því að koma á friði, réttlæti og stöðugleika til framtíðar, með tveggja ríkja lausn, með sambandsríki þjóða sem lifa saman í friði og vinsemd, hvora leiðina sem við teljum að við getum náð árangri með. Einungis þannig getum við tryggt að Palestínumenn og Ísraelsmenn geti búið við frið til framtíðar.

Virðulegur forseti. Það er almenningi að þakka að við stöndum hér í dag að ræða þessa tillögu með það fyrir augum að samþykkja ákall Alþingis um vopnahlé á Gaza, aðgengi fyrir mannúðaraðstoð og fordæmingu á stríðsglæpum fyrir botni Miðjarðarhafs. Með samþykkt texta þessarar ályktunar myndum við skýra afstöðu Íslands á alþjóðavettvangi, þökk sé almenningi sem hefur mótmælt fyrir utan þetta hús, fyrir utan ríkisstjórnarfundi, á viðburðum og með því að senda þinginu og ríkisstjórninni skýr skilaboð um að hjáseta er ekki í okkar nafni, skilaboð um að það er ekki nóg að gera hlé á sprengjuregninu til þess að íbúar Gaza fái smá mat og halda svo áfram að drepa fólk í þúsundatali. Mannúðarhlé er ekki nóg. Við þurfum vopnahlé strax. Almenningur hefur sent okkur skilaboð um að það er ekki nóg að segja að auðvitað þurfi ísraelsk stjórnvöld að virða alþjóðleg mannúðarlög á meðan svonefndar aðgerðir þeirra þurrka út heilt þorp af börnum á hverjum degi. En þetta gerir alþjóðasamfélagið kinnroðalaust. Það horfir upp á blóðbaðið, það horfir upp á stríðsglæpina og það situr hjá, rétt eins og Ísland sat hjá. Það er þrýstingi frá almenningi að þakka að við stöndum hér í dag og hættum að sitja hjá. Forseti. Gaza er á stærð við höfuðborgarsvæðið. Fólkið sem þar býr getur hvergi farið. Sprengjum rignir alls staðar, líka á svæðum sem Ísraelsher hefur beint almennum borgurum að flýja til. Öll landamæri eru lokuð. Allar flóttaleiðir eru lokaðar. Ísrael hefur áhrif á meiri hluta innviða á Gaza. Þeir hafa lokað á vatn, rafmagn, eldsneyti og að mannúðaraðstoð komist inn á svæðið frá alþjóðlegum mannúðarsamtökum. Heilbrigðiskerfið er hrunið, innviðir eru horfnir, hálft Gaza hefur verið jafnað við jörðu. Skortur á vatni og rafmagni hefur nú þegar ýtt af stað farsóttum og fólk deyr sem annars hefði verið hægt að bjarga. Palestínskir læknar þurfa nú að framkvæma aðgerðir án deyfingar við ljós frá símanum sínum á börnum, á óléttum konum sem þurfa keisaraskurð - án deyfingar. Ísraelsher segist gefa Palestínumönnum viðvörun áður en þeir sprengja. En hvert á fólk að fara? Sprengjum rignir alls staðar á Gaza. Hvert á fólk í öndunarvélum eða krítísku ástandi að fara? Hvert eiga nýfædd börn sem eru á vökudeild vegna erfiðleika að fara? Hvert eiga þungaðar konur að fara? Forseti. Stöðugar loftárásir Ísraelshers gera það að verkum að ekki er hægt að leita að fólki sem er fast í rústunum. Á þeim fjórum vikum sem hafa liðið frá árásum Hamas-samtakanna á óbreytta borgara Ísraels þar sem 1.400 voru myrt og 200 tekin í gíslingu er talið að um 10.000 Palestínumenn hafi látið lífið og af þeim a.m.k. 4.000 börn. Mannréttindasérfræðingar Sameinuðu þjóðanna hafa lýst yfir þungum áhyggjum af því að þjóðarmorð Palestínumanna sé yfirvofandi og lýsa því afdráttarlaust yfir að árásin á Jabalia-flóttamannabúðirnar hafi verið stríðsglæpur, árás sem hæstv. utanríkisráðherra vildi alls ekki kalla árás á flóttamannabúðir heldur árás á Hamas með óhóflegum mannfalli óbreyttra borgara. Forseti. Árás á sjúkrabíla, árás á spítala, árás á skóla, árás á fjölbýlishús, árás á flóttamannabúðir, árás á húsakynni Sameinuðu þjóðanna, árás á blaðamenn, árás eftir árás á saklaus börn. Þetta eru ekki árásir á Hamas, virðulegi forseti. Þetta eru stríðsglæpir sem nú stendur til að fordæma af hálfu Alþingis. Þökk sé samstöðu almennings erum við loksins að fara að kalla eftir því að vopnahléi verði komið á. Ég lít svo á að með samþykkt þessarar tillögu sé þingið að gefa hæstv. utanríkisráðherra skýr fyrirmæli um að snúa frá hlutleysi, að snúa frá veikri ósk um að stutt hlé verði gert á sprengjuregninu sem nú þegar hefur lagt hálfa byggðina í rúst og taka upp þá afstöðu sem þingið gefur út hér, skrifað niður í texta sem er öllum aðgengilegur. Nú skuli kalla eftir tafarlausu vopnahléi, fordæma árásir á flóttamannabúðir, árásir á sjúkrabíla, árásir á spítala, árásir á skóla, árásir á fjölbýlishús, árásir á húsakynni Sameinuðu þjóðanna, árásir á blaðamenn, árás eftir árás á saklaus börn. Sýna umheiminum að palestínsk líf skipta máli, að þau séu ekki bara tölur á blaði, að þau séu ekki bara óhóflegt mannfall óbreyttra borgara, að þau sé fólk rétt eins og fólkið sem ráðherra hefur nú þegar réttilega harmað að hafi verið myrt af hálfu Hamas í Ísrael. Öll líf skipta máli, virðulegi forseti, og þegar staðan er eins og hún er nú, þegar viðvörunarbjöllur hringja um að þjóðarmorð sé yfirvofandi, þá ber okkur ekki aðeins siðferðisleg heldur einnig þjóðréttarleg skylda til að bregðast við og koma í veg fyrir þann skelfilega glæp gegn mannkyni sem þjóðarmorð er. Ég vona af öllu mínu hjarta, virðulegi forseti, að þessi ályktun Alþingis sem sameinar alla flokka á þingi megi verða til þess að við bregðumst ekki þessum skyldum okkar.

Virðulegi forseti. Það þarf ekkert að hafa um þetta mörg orð, við vitum að ástandið á Gaza-ströndinni er hryllilegra en orð fá lýst. Við vitum auðvitað ekki nákvæmlega hversu margir hafa fallið í árásum Ísraelshers á svæðið en við vitum þó að það eru þúsundir. Og við vitum líka að inni í þeirri tölu eru þúsundir barna. Við hljótum öll að geta tengt við að þetta er algerlega óásættanlegt, ólíðandi og við hljótum að fordæma að þannig sé ástandið. Við höfum séð fréttamyndirnar, við höfum heyrt og lesið lýsingarnar og það er algerlega morgunljóst að Gaza er helvíti á jörð; sprengjur falla, fólk deyr, börn deyja, fjölskyldur missa heimili sín og ofan á þann hrylling bætist að það er ekki hægt að flýja svæðið með góðu móti. Fólk er innilokað í sprengjuregni. Það á sér ekkert skjól, það sefur undir berum himni og vonar það besta. Ég er ekki að tala um hryðjuverkamenn hér, ég er að tala um óbreytta borgara, ég er að tala um feður og mæður, syni og dætur. Fólk eins og okkur öll. Þessi slátrun er algjörlega ólíðandi. Það er algerlega óverjandi að varpa sprengjum á flóttamannabúðir og að sjúkraflutningamenn og læknar og aðrir sem reyna að hjálpa deyjandi fólki falli við þau störf sín. Það á ekki að sprengja skóla, það á ekki að sprengja spítala. Við eigum að fordæma þetta allt. Við hljótum líka að fordæma það mjög sterkt og einbeitt þegar hryðjuverkamenn fara um og myrða fjölskyldur, börn og ungmenni, í hundraðatali, ungmenni sem eru á skemmtun að dansa fyrir friði. Sá hryllingur var algjörlega þess eðlis að við hljótum öll að geta fordæmt það. Þetta voru grimmdarverk. Þetta voru skipulögð og yfirveguð grimmdarverk, ekkert annað, og það er ekki hægt að réttlæta þau með tilvísun í söguna. Það á einfaldlega ekki að drepa konur, börn, saklaust fólk eins og okkur öll, svoleiðis er það bara. Það voru teknir gíslar sem eru enn í haldi og við getum reynt að ímynda okkur hvernig þeim líður akkúrat á þessari stundu, hvaða tilfinningar bærast innra með þeim: Munu þeir lifa þennan hildarleik af eða ekki? Við hljótum að krefjast þess og eigum öll að geta verið sammála um að við eigum að leggja mikla áherslu á að þessum gíslum verði tafarlaust sleppt. Við erum auðvitað öll mjög vanmáttug gagnvart þessum ósköpum og þessu mikla mannfalli á báða bóga. Það eru jú þúsundir að deyja. Það sem við getum gert sem þjóð er að sameinast og tala einni röddu. Við eigum alltaf að standa með almennum borgurum. Við eigum að standa með fólki sem hefur ekkert gert annað en að vera á röngum stað á röngum tíma. Þetta eru þolendur í hildarleik sem hefur staðið yfir allt of lengi. Við hljótum alltaf að standa með óbreyttum borgurum, alveg sama hvaða skoðun við höfum á þessum langvinnu átökum og deilum og stríði sem er þarna fyrir botni Miðjarðarhafs. Þingflokkur Viðreisnar lagði fram þingsályktunartillögu í vikunni. Þar lögðum við til að Alþingi kallaði eftir tafarlausu mannúðarhléi svo koma megi neyðarvistum til fólks sem á um sárt að binda á Gaza-ströndinni. Þar voru jafnframt fordæmd þau hryðjuverk sem Hamas-samtökin frömdu og svo árásir Ísraels í kjölfarið gegn almennum borgurum og á borgaralega innviði á Gaza. Þá var þess krafist í ályktuninni að gíslum yrði sleppt og að Ísland beitti sér fyrir því að mannréttindi séu ávallt virt og lausn fundin á átökunum, varanleg lausn. Tillaga Viðreisnar var efnislega samhljóða því sem lá fyrir hjá Sameinuðu þjóðunum og hefði orðið raunin ef breytingartillaga Kanada hefði fallið inn í þá tillögu frá Jórdaníu sem lá fyrir þinginu. Ástæðan fyrir því að við lögðum þetta fram var ofureinfaldlega sú að við töldum að þetta væri eina leiðin til þess að sameina flokkana á Alþingi. Það var brýnt að gera það vegna þess að við sáum auðvitað í eftirleik þessarar atkvæðagreiðslu hjá Sameinuðu þjóðunum að ríkisstjórnin talaði ekki einni röddu. Það hljótum við að undirstrika mjög sterkt að gengur auðvitað ekki upp. Við vorum sem sagt að reyna að finna einhverja leið til þess að sameina fólk hér á Íslandi, flokkana á þingi, og þá var þessi leið sem ég lýsti hér áðan auðvitað best til þess fallin. Við hljótum að gera þá kröfu til ráðherra í ríkisstjórn á hverjum tíma, ekki síst forsætisráðherra og utanríkisráðherra, jafnvel þótt þeir komi úr sitthvorum flokknum, jafnvel þótt annar ráðherrann sé hægri maður og hinn ráðherrann vinstri maður, að það gerist ekki eftir svona atkvæðagreiðslu að ráðuneytin og ráðherrar sendi frá sér yfirlýsingar eftir yfirlýsingar til að leiðrétta hvor annan og henda á milli sín ábyrgðinni á niðurstöðunni sem varð hjá Sameinuðu þjóðunum eins og heitri kartöflu. Það er ekkert betur til þess fallið að sundra okkur í þeirri viðleitni okkar að fordæma það að óbreyttir borgarar falli en svona hegðun æðstu ráðamanna. Það er algerlega óverjandi að ríkisstjórn tali ekki einu máli á alþjóðavettvangi í svona erfiðu máli þar sem þúsundir mannslífa eru í húfi. Það var því mjög ánægjulegt, verð ég að segja og ætla að leyfa mér að segja það, að þingið hafi reynst stærra en ríkisstjórnin í gær því að það náðist sátt í utanríkismálanefnd um nákvæmlega þetta, að við sameinuðust í því að fordæma öll óhæfuverk gegn saklausu fólki, að við kölluðum eftir lausn gísla, að við kölluðum eftir því að fólki í neyð yrði hjálpað og bjargað og að Ísland beitti sér fyrir því að varanleg lausn yrði fundin á deilunni. Ég fagna því mjög og eins og ég segi þá tel ég að hér hafi þingið reynst stærra og mikilvægara en ríkisstjórnin. Það skiptir nefnilega máli að við tölum einum rómi skýrt og ákveðið því að það er það eina sem við höfum á alþjóðavettvangi, Íslendingar, það er rödd. Sú rödd getur verið sterk og hávær ef við sættumst um hvað segja á. Við hljótum auðvitað að tala fyrir því að í varanlegri lausn á þessu svæði sé gert ráð fyrir því að bæði ríkin sem þarna eru undir eigi sér tilverurétt. Það hljótum við að gera. Við munum áfram og eigum áfram að standa með almennum borgurum á átakasvæðum og reyna eftir fremsta megni að sætta sjónarmið, rétt eins og við erum að gera hér á Alþingi Íslendinga, til þess að við getum talað einni háværri og skýrri röddu á alþjóðavettvangi. Við stöndum með óbreyttum borgurum alveg sama hvert þjóðernið er, alltaf.

Frú forseti. Ég ætla hér að gera grein fyrir bókun sem ég gerði við umræðu um þetta mál í utanríkismálanefnd og svo hugsanlega skýra hvert atriði í fáeinum orðum í framhaldinu. Bókunin er svohljóðandi: „Undirritaður er aðili að tillögunni með hliðsjón af eftirfarandi skilningi: Að með orðalaginu „vopnahlé af mannúðarástæðum“ sé átt við það sem kanadísk stjórnvöld kölluðu „humanitarian pause“ í skýringum á tilvísaðri tillögu þeirra á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, þ.e. tímabundið hlé á átökum til að liðka fyrir mannúðaraðstoð á Gaza-ströndinni. Að krafan um tafarlausa lausn gísla sé sett fram í samhengi við kröfuna um mannúðarhlé. Að með tillögunni sé viðurkenndur réttur Ísraels til sjálfsvarnar með tilliti til alþjóðalaga. Að með vísan til mikilvægis þess að alþjóðalögum sé fylgt sé m.a. átt við kröfu um að Hamas nýti ekki óbreytta borgara sem mannlega skildi eða meini þeim að leita skjóls með blekkingum, þvingunum eða öðru ofbeldi. Að tryggt verði að aukaviðbótarframlag til aðstoðar á svæðinu verði ekki að stuðningi við Hamas. Að orðalagið „óheftur aðgangur mannúðaraðstoðar“ feli ekki í sér eftirlitsleysi með því sem flutt er inn á Gaza-ströndina eða því að aðstoðin skili sér til þeirra sem eiga að njóta hennar.“ Frú forseti. Það er að mínu mati mikilvægt að halda því til haga að Hamas-hryðjuverkasamtökin eru ekki vinir Palestínumanna og stuðningur við almenna borgara í Palestínu, hvort sem það er á Gaza-ströndinni eða annars staðar, fer ekki saman við stuðning eða skilning gagnvart Hamas eða hryðjuverkum þeirra. Þvert á móti, Hamas-samtökin svífast einskis, hvorki gagnvart Ísraelum, eins og kom glögglega í ljós með hryllilegri hætti en maður hefði getað ímyndað sér þann 7. október, né gagnvart eigin fólki, gagnvart Palestínumönnum. Við höfum séð það ítrekað í aðdraganda þessara mála og í mörg ár að Hamas-samtökin níðast á íbúum Gaza, stjórna þar eins og glæpasamtök sem auk þess eru hryðjuverkasamtök, stela öllu sem þau komast yfir frá íbúum svæðisins á meðan leiðtogar Hamas búa allt annars staðar, í Katar eða London eða á öðrum stöðum, og hafa sankað að sér gríðarlegum auðæfum, sumir hverjir upp á milljarða dollara, á meðan fólk í Gaza-ströndinni, sem þeir þykjast tala fyrir, líður miklar hörmungar. Þess vegna tel ég mikilvægt að undirstrika það að samhliða fordæmingu á ofbeldi gagnvart almennum borgurum þá fordæmum við þær aðferðir sem Hamas hefur beitt með því að meina fólki að flýja, leita skjóls, í þeim tilgangi í fyrsta lagi að verja sjálfa sig, forðast að verða fyrir árásum Ísraela og, gangi það ekki eftir, til að sem flestir falli til að auka réttlætingu á málstað Hamas. Það er mikilvægt að við leyfum þeim ekki að komast upp með slíkt. Höfum í huga að þegar reynt er að vara almenna borgara við er þar með verið að reyna að koma í veg fyrir mannfall en þegar þessum sömu almennu borgurum er meinað að forða sér þá er verið að reyna að stuðla að mannfalli. Við þurfum að hafa þetta í huga vegna þess, eins og ég nefndi hér, að stuðningur eða afsakanir fyrir Hamas-hryðjuverkasamtökin eru andstaða stuðnings við óbreytta borgara í Palestínu. Við þurfum líka að hafa hugfast þegar við aukum framlög vegna mannúðaraðstoðar hversu mikilvægt það er að tryggja að þau skili sér til fólksins sem þarf mest á þeim að halda en verði ekki gerð upptæk eða stolið af Hamas. Þess vegna er getið sérstaklega um mikilvægi þess að fylgjast með því hvað verður um stuðning Íslands þarna inni á Gaza-ströndinni og eins að það verði fylgst með flutningum þarna inn, að það sé ekki verið að smygla inn vopnum eða hætta á að hryðjuverkasamtökin einfaldlega geri allt upptækt sem á að berast til óbreyttra borgara. Ég ætla líka að nota tækifærið, þó að það kunni að hljóma eins og verið sé að drepa málum á dreif, en mér finnst það mikilvægt samhengisins vegna að minna á að við höfum að undanförnu horft upp á hörmungar víða í heiminum sem hafa þó ekki fengið sömu athygli og ástandið á Gaza-ströndinni. Þar er sums staðar um að ræða átök sem hafa kostað jafnvel hundruð þúsunda mannslífa. Þar má nefna Jemen, þar sem Íran annars vegar og Sádi-Arabía hins vegar halda úti hryllilegu stríði og fólkið í því landi líður fyrir vikið ótrúlegar þjáningar, það má nefna að nú bara fyrir fáeinum dögum voru framin fjöldamorð í Darfúr þar sem hundruðum var slátrað án þess að það vekti mikla eftirtekt alþjóðasamfélagsins, það er verið að reka milljónir flóttamanna burt frá Pakistan til Afganistan og svo mætti lengi telja. Við þurfum því Alþingi Íslendinga, sem hér gerir sína afstöðu ljósa, að minnast þess að hörmungarnar eru víða og ef við teljum að okkar ályktanir skipti einhverju máli þá ættum við að huga að því að það er víðar sem ástæða er til að við gerum hug okkar ljósan. Um 120.000 Armenar voru reknir frá Nagornó-Karabak af Aserum og varla sagt frá því, eða mjög takmarkað, í íslenskum fréttum. Þetta nefni ég upp á samhengi hlutanna. Við megum ekki gleyma öllu því sem við ættum að vera með augun á og hugann við og hugsanlega ályktum, ef við teljum að ályktanir Alþingis veki athygli, og einbeita okkur eingöngu að einum vettvangi, eins hrikalegar og aðstæður eru þar. Loks vil ég nefna mikilvægi þess að við leitumst við, þá er ég ekki bara að tala um okkur þingmenn heldur fólk almennt, að varast falsfréttir af þessum átökum því að eins og þekkt er er sannleikurinn gjarnan fyrsta fórnarlamb stríðs. Við getum ekki treyst á hryðjuverkasamtök sem helstu fréttaritara af gangi mála. Það var í rauninni skrýtið að sjá hvernig Hamas fóru beint úr því að slátra 1.400 manns og taka hundruð gísla í það að verða einhvers konar fréttaritarar vestrænna fjölmiðla á Gaza-ströndinni. Úr hvorri áttinni sem upplýsingarnar koma er mikilvægt fyrir okkur þingmenn og allan almenning að gæta varúðar og reyna að leita réttra og áreiðanlegra upplýsinga eins og nokkur kostur er en það er auðvitað erfitt við aðstæður eins og þessar.

Frú forseti. Ég styð tillöguna sem hér liggur fyrir og fagna því að Alþingi hafi náð sameiginlegri niðurstöðu um hana. Það eru nokkur atriði sem ég hefði viljað orða aðeins með öðrum hætti en ég tel mikilvægt að þessi samstaða hafi náðst, ekki síst að fordæma allt ofbeldi. Við erum friðelskandi þjóð, Íslendingar, og við eigum að fordæma allt ofbeldi og mannslíf á Gaza eru jafn dýrmæt og mannslíf í Ísrael. Frú forseti. Ég er nýkominn frá þessu átakasvæði þar sem ég var í eina viku og byrjaði á því að funda með palestínskum stjórnvöldum í Ramallah og fundaði síðan með ísraelskum stjórnvöldum. Ég var í hópi 16 þingmanna frá sjö löndum, 16 þingmanna Evrópusambandsins. Ég heimsótti samyrkjubú þar sem þessi hroðalegu hryðjuverk Hamas-samtakanna áttu sér stað. Það mun aldrei á minni ævi líða mér úr minni og það er erfitt að segja frá því sem við sáum og við heyrðum. Það er rétt að taka það fram að það er verið að mótmæla þessu stríði víða í Evrópu, London og menn segja þar í þessum mótmælum að þetta sé allt lygi, hvernig Hamas kom fram við óbreytta borgara. En það er nú einu sinni þannig að þessi hryðjuverkamenn höfðu myndavélar framan á sér, svokallaðar búkmyndavélar, og tóku upp allt sem þeir gerðu. Þegar tókst að fella þá tóku Ísraelsmenn þessar upptökur og hafa sett saman. Það er til 47 mínútna löng mynd um þessi hroðalegu hryðjuverk og við fengum að sjá þessa mynd. Og hver hefði trúað því, hv. þingmenn, að ungbarn yrði sett inn í bakarofn og hver hefði trúað því að kornabörn væru afhöfðuð og farið með höfuðið inn á Gaza? Hver hefði trúað því að unglingar væru afhöfðaðir með garðyrkjuverkfærum? Þetta er þvílík hörmung, ágætu þingmenn, að það er vart hægt að lýsa því. Fjölskyldur brenndar, fólk skotið í rúmum sínum sofandi, konum nauðgað ítrekað, fóstur skorin úr móðurkviði. Þetta er mannvonska sem orð fá ekki lýst. Þetta er ástæða þess að hörmungar dynja yfir saklaust fólk á Gaza. Þingmannahópurinn var spurður að því, þegar við fórum í þinghúsið og ræddum við þingforsetann í Knesset í Jerúsalem, þeir spurðu okkur: Hvað hefðuð þið gert, hvað mynduð þið gera, ágætu þingmenn, þegar tæplega 2.000 hryðjuverkamenn ráðast inn í landið ykkar alvopnaðir og drepa á miskunnarlausan hátt eins og ég hef lýst hér, og á eftir þeim kæmu 2.000 almennir borgarar með axir, hnífa, skóflur og stælu öllu steini léttara og tækju gísla með sér yfir á Gaza? Hvað mynduð þið gera ef það væri skotið á ykkur 9.000 eldflaugum og teknir 240 gíslar frá 20 löndum? Mynduð þið kalla eftir vopnahléi? Það sló þögn á þingmannahópinn og við höfðum engin svör. Ástandið á þessu svæði er svakalegt og stigmögnun átakanna gæti hæglega gerst í dag. Síðasta daginn sem ég var í Tel Aviv var skotið sjö eldflaugum á þá borg. Ég fór tvisvar sinnum niður í loftvarnabyrgi og þann sama dag var skotið stýriflaug frá Jemen í átt að Eilat sem er við Dauðahafið í landi Ísraels. Ísraelsmönnum tókst að skjóta niður þá eldflaug fyrir ofan himinhvolfið í 1.600 metra fjarlægð frá Jemen. Hvað ef þeim hefði ekki tekist að skjóta niður þessa eldflaug? Bandaríkjamenn eru með tvö flugmóðurskip og einn kafbát á þessu svæði til að koma í veg fyrir þriðju heimsstyrjöldina. Kæru þingmenn. Það er veruleg hætta á því að við eigum eftir að horfa upp á margfalt verri aðstæður en hér er verið að fjalla um. En við sem friðelskandi þjóð getum að sjálfsögðu fordæmt og eigum að fordæma allt þetta ofbeldi. Ég vona að þessi tillaga verði samþykkt hér einróma og hún sendi þau skilaboð út í umheiminn að Ísland sé friðelskandi þjóð og við vonum að þessum hörmungum linni, að það takist að frelsa palestínsku þjóðina frá Hamas-samtökunum og hefja viðræður um frið og tveggja ríkja lausn sem við styðjum.

Frú forseti. Mig langar að hefja mál mitt á því að þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir að flytja þá tillögu sem hér er til umræðu og ég gleðst yfir því að Alþingi Íslendinga skuli standa undir nafni og ná saman um ályktun sem þessa. Ég geri mér grein fyrir að hefði ég skrifaði hana ein þá hefði hún kannski verið orðuð með öðrum hætti, en það skiptir máli að röddin héðan heyrist skýrt og hún fari víða. Ég vil hefja mál mitt á því að rifja upp hina pólitísku og siðferðilegu ábyrgð sem Ísland og Íslendingar bera bæði á tilvist Ísraelsríkis og ekki síður á stuðningi við sjálfstæði Palestínu. Þar höfum við í gegnum áratugina, síðastliðin 75 ár, markað okkur djúp spor í alþjóðasamfélaginu og á alþjóðlegum vettvangi. Og þó að við séum smáþjóð þá höfum við rödd og við höfum atkvæði og það skiptir máli hvað við segjum, það skiptir máli hvernig við segjum það og það skiptir máli hvernig við greiðum atkvæði á alþjóðavettvangi og hjá alþjóðlegum stofnunum eins og hér hefur ítrekað verið farið yfir í þessari umræðu. Ísland hefur hlutverki að gegna og við eigum að taka það alvarlega og við eigum að sjálfsögðu að beita okkur fyrir friði og við eigum líka að axla ábyrgð á því að stuðla að friðsamlegum lausnum. Það krefst pólitískrar framsýni en það krefst líka þess að við tökumst á hendur verkefni sem eru kannski bæði óþægileg og flókin. Það hafa aðrar þjóðir gert og það getum við gert. Ég ætla ekki að nýta tíma minn hér í að rekja það sem fram hefur farið í liðnum mánuði. Hv. þm. Logi Einarsson, fulltrúi Samfylkingarinnar í utanríkismálanefnd, gerði það í góðri ræðu hér áðan. Ég vil að við horfumst í augu við það að Palestína og Ísrael eru í klóm öfgaafla, hvort ríki um sig. Hamas er öfgahreyfing, hryðjuverkamenn sem létu til skarar skríða svo um munaði 7. október síðastliðinn og hafa ráðið ríkjum á Gaza frá 2006. Ríkisstjórn Benjamins Netanyahus er samansafn hægri öfgamanna og bókstafstrúaðra gyðinga sem hafa staðið fyrir landráni á Vesturbakkanum aðallega en þó víðar og kynt undir ofbeldi og óstöðugleika í ísraelskum stjórnmálum. Þar ætla ég ekki að fara að ræða um tillögur þeirra um að grafa undan dóms- og réttarkerfinu í Ísrael en viðbrögðin við þeim hafa þó sýnt að í því góða landi býr lýðræðiselskandi fólk. Það er mikilvægt að setja hlutina í samhengi og það dregur ekki úr hryllingi þess sem fram hefur farið, hvorki af hálfu Ísraels né Hamas, að setja aðstæðurnar fyrir botni Miðjarðarhafs í sögulegt samhengi. Þær eru það og þær verða aldrei teknar úr því - þær verða aldrei teknar úr því. Þær verða aldrei teknar úr samhengi Nakba 1948, þær verða aldrei teknar úr samhengi stríðanna og hernámsins og þær verða heldur aldrei teknar úr samhengi þess sem fram hefur farið á hernumdu svæðunum síðastliðin 20–25 ár og allt frá því hafa öfgaöfl innan Palestínuhreyfingarinnar og innan Ísraels gert allt sem í þeirra valdi stendur til að grafa undan tveggja ríkja lausninni - allt sem í þeirra valdi stendur til að grafa undan tveggja ríkja lausninni. Ef Ísland ætlar að beita sér af þunga og pólitískri ábyrgð á alþjóðlegum vettvangi þurfum við að ganga fram fyrir skjöldu og beita okkur fyrir tveggja ríkja lausn og friðsamlegri lausn og leggja það á okkur sem þarf til að það verði. Ég tel að þessi ályktun geti verið skref í þá átt að við hér stöndum saman um það að Ísland haldi áfram að setja mark sitt þannig að við stuðlum að friði, að við stuðlum að sjálfstæði Palestínuríkis, að við stuðlum að lýðræðislegri þróun fyrir botni Miðjarðarhafs og við gerum okkur um leið fulla grein fyrir því hvaða stórveldi standa að baki því sem gerst hefur á síðustu áratugum. Gerum okkur grein fyrir stöðunni um öll Miðausturlönd, fyrir valdabaráttunni á milli Íran og Sádi-Arabíu, fyrir áhrifum borgarastyrjaldarinnar og hrunsins í Sýrlandi, fyrir áhrifum þess að Líbanon er við það að hrynja sem ríki. Setjum hlutina í stóra samhengið og setjum þá líka í það samhengi hverjir fjármagna stríðin sem fram fara fyrir botni Miðjarðarhafs - hverjir fjármagna þau, hverjir framleiða vopnin, hverjir selja þau og hverjir í rauninni græða á því að þetta ástand viðhaldist áratugum saman. Hér verðum við að stíga inn og standa undir nafni sem friðelskandi þjóð og krefjast þess ekki bara eins og stendur í ályktuninni, að það verði tafarlaust vopnahlé á Gaza og að við reynum að endurreisa líf þess fólks sem orðið hefur fyrir öllu þessu sturlaða ofbeldi á síðasta rúma mánuði, stöndum undir því. Tökum réttu skrefin. Þessi ályktun er ágætt fyrsta skref en atburðir síðasta mánaðar í Ísrael og á Gaza-ströndinni og á Vesturbakkanum eru þess eðlis að við verðum - við verðum að beita okkur á alþjóðavettvangi. Við verðum að stíga inn sem frjáls og fullvalda þjóð og standa undir nafni sem slík og gera það sem við getum til að stuðla að friði.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í dag þingsályktunartillögu um afstöðu Íslands vegna átakanna fyrir botni Miðjarðarhafs, tillögu sem öll utanríkismálanefnd kom sér saman um í gær, sem er gott og styrkir afstöðuna. Ég vil strax í upphafi ræðu minnar taka undir höfuðáherslu utanríkismálanefndar Alþingis, með leyfi forseta: „Utanríkismálanefnd vill með tillögu þessari leggja áherslu á nauðsyn þess að óbreyttir borgarar njóti verndar í samræmi við alþjóðalög um mannúð og mannréttindi og harmar gríðarlega þjáningu, manntjón og mannfall almennra borgara, eyðileggingu heimila og innviða sem verður að stöðva.” Snemma morguns þann 7. október síðastliðinn gerðu Hamas-samtökin árás gegn Ísrael. Eldflaugum var skotið á Ísrael og vígamenn brutust yfir landamæri landsins og réðust á óbreytta borgara. Um 200 manns var rænt og farið með yfir sem gísla á Gaza-ströndina. Sólarhring síðar var orðið ljóst að yfir 600 Ísraelsmenn lágu í valnum og 2.000 hefðu særst. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er kallað eftir tafarlausu mannúðarvopnahléi og ekki tekin afstaða með annarri hvorri hlið átakanna. Það sem mestu máli skiptir er að takmarka og koma í veg fyrir að almennir borgarar verði fyrir tjóni, ofbeldi eða árásum vegna átaka stríðandi fylkinga. Það hafa einnig um 80 starfsmenn Sameinuðu þjóðanna látist í átökunum en þau sem fara verst út úr þessu eru börn. Þau eiga aldrei að vera fórn í átökum sem þessum eða neinum öðrum. Það á að vera leiðarljósið að við verndum börn og aðra viðkvæma hópa gegn stríðsátökum. Ég leyfi mér að nefna sérstaklega fatlað fólk sem á erfitt með að ferðast og koma sér úr aðstæðum. Það á ekkert barn og enginn að þola það að búa við slíka ógn eða slíkt óöryggi. Við fordæmum hvers kyns ofbeldi, hryðjuverk og tjón á almennum borgurum. Slíkt er aldrei réttlætanlegt og stríðir gegn alþjóðalögum. Við styðjum vitanlega Ísraelsmenn eins og við höfum ætíð gert í viðleitni þeirra til að tryggja öryggi sitt og framtíð. En við hljótum að áfellast þá miklu hörku sem þeir hafa óumdeilanlega sýnt undirokaðri þjóð Palestínumanna. Það er fjölmargt sem staðfestir það og við hljótum að gagnrýna það mjög. Ég segi: Við erum með þessu að fordæma þær óásættanlegu aðstæður sem uppi eru fyrir botni Miðjarðarhafs en ljóst er að stærri ríki, líkt og Bandaríkin, þurfa að beita pólitískri forystu til að koma á slíku mannúðarvopnahléi, svo hægt sé að koma á mannúðaraðstoð á svæðið og koma almennum borgurum burt af svæðinu. Slíkt er ekki hægt á meðan sprengjum rignir yfir svæðið og eitt líf almenns borgara sem lætur lífið í átökum milli ríkja er einu lífi of mikið. Það er grundvallaratriði í utanríkisstefnu okkar Íslendinga að viðurkenna sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Íslendingar viðurkenndu stofnun Ísraelsríkis á sínum tíma en framganga ríkisstjórnar við óbreytta borgara Palestínumanna á Gaza er tvímælalaust mjög ámælisverð. Íslendingar hafa í seinni tíð reynt að leggja undirokuðum þjóðum lið þar sem þeir hafa haft tækifæri til og stutt frelsisbaráttu þeirra og tekist að hafa heilladrjúg áhrif á alþjóðavettvangi. Íslendingar hafa öðlast virðingu annarra þjóða fyrir þetta og vil ég taka undir og vitna til mikilvægrar atkvæðaskýringar Íslands á neyðarfundi allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna þann 27. október síðastliðinn, með leyfi forseta: „Ísland tekur undir ákall um mannúðarhlé til að auðvelda örugga afhendingu mannúðaraðstoðar um allt Gaza. Tryggja þarf öruggt og óhindrað mannúðaraðgengi. Vernda verður almenna borgara og borgaralega hluti, heilbrigðisstarfsfólk og mannúðarstarfsfólk og eignir. Við hörmum gríðarlegar þjáningar saklausra borgara og þeirra þúsunda manna, þar á meðal kvenna, barna og starfsfólks Sameinuðu þjóðanna, sem týnt hafa lífi. Við höfum áhyggjur af áhrifum brottflutnings fjölda almennra borgara á Gaza. Við verðum að koma í veg fyrir frekari stigmögnun, vegna Ísraelsmanna, Palestínumanna og þessa heimshluta. Þetta linnulausa ofbeldi kyndir undir hatur, gyðingahatur, íslamófóbíu og kynþáttafordóma um allan heim.” Virðulegi forseti. Það er skýlaus krafa okkar að staðinn sé vörður um alþjóðalög, að við stöndum vörð um mannréttindi og það sem mestu máli skiptir; stöndum vörð um þau saklausu börn sem eru að láta lífið í tugum talið á hverjum einasta degi frá upphafi átakanna. Við hér á Alþingi eigum að taka skýra afstöðu er lýtur að því að við sættum okkur ekki við ofbeldi eða hryðjuverk gagnvart almennum borgurum og styðjum því þessa mikilvægu ályktun þegar í stað og vonumst til þess að alþjóðasamfélagið allt taki höndum saman og beiti pólitískri forystu sem ein heild svo mannúðarvopnahlé komust á og takmarka megi að frekari mannslíf tapist í þessum ömurlegu átökum sem þarna geisa. Virðulegur forseti. Lykilatriðið er að grundvallarmannréttindi séu virt og sú grundvallarregla í alþjóðasamstarfi að fordæma skilyrðislaust hryðjuverkasamtök og önnur ódæðisverk.

Virðulegur forseti. Ég styð þessa tillögu og minn flokkur. Við teljum að þetta sé mikilvægt skjal og beri vott um góð vinnubrögð í utanríkismálanefnd og ég vil þakka hv. formanni Diljá Mist Einarsdóttur fyrir vinnuna á bak við þetta skjal sem og allri utanríkismálanefnd. Það er mikilvægt að Ísland tali máli friðar og virðingar fyrir mannslífum á alþjóðavettvangi. Við erum herlaus þjóð og eigum allt undir því að alþjóðalög séu virt og að öll átök og deilur í heiminum séu leystar með friðsamlegum hætti. Í þingsályktunartillögu þessari kemur fram skýr og jákvæð samstaða Alþingis og er líklega með þeim bestu vinnubrögðum sem ég hef séð frá því ég tók sæti hér á Alþingi. Þegar við Íslendingar horfum til þessa hildarleiks og hörmunga sem hafa átt sér stað fyrir botni Miðjarðarhafs undanfarnar vikur þá erum við algerlega orðlaus, alveg frá því að hryðjuverkasamtökin Hamas réðust inn í Ísrael 7. október síðastliðinn og drápu 1.400 manns og tóku yfir 200 gísla og fluttu til Gaza. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðu sína hér áðan þar sem hann lýsti aðstæðum á kibbutzi og þeim upplýsingum sem hann fékk í Ísrael um þær hörmungar sem áttu sér stað 7. október, sem er mikilvægt innlegg í umræðuna. En síðan 7. október hafa yfir 10.000 íbúar Gaza, þar af 4.000 börn, látið lífið í sprengjuárásum Ísraelshers á Gaza. Yfir 40% látinna eru börn. Það er ámælisvert. Dráp á einum einstaklingi eða 1.400 einstaklingum leiðréttir ekki dráp á 10.000 einstaklingum eða 4.000 börnum. Það gerir það ekki og það er væntanlega stríðsglæpur. Eins og hér hefur komið fram var Ísland fyrsta ríkið til að viðurkenna Ísrael við stofnun þess 1947. Ísland var einnig eitt af fyrstu ríkjunum til að viðurkenna stofnun ríkis Palestínumanna. Ísland hefur ætíð stutt svokallaða tveggja ríkja lausn í þeim áratugadeilum sem hafa átt sér stað fyrir botni Miðjarðarhafs. Þær deilur verða ekki leystar með hernaði eða stríðsátökum eða drápum á óbreyttum borgurum. Þær verða aldrei leystar þannig. Það vita allir hér inni, allir sem hafa kynnt sér þetta mál. Þetta verður einungis leyst með pólitísku samkomulagi og friðarsamningum. Það er eina lausnin. Þessi friður verður að byggjast á mannréttindum og virðingu allra einstaklinga og þjóðarbrota sem eru á svæðinu, Ísraelsmanna og Palestínumanna. Bæði ríkin og báðar þjóðirnar eiga rétt á því að lifa í sátt og samlyndi í sitthvoru ríkinu og væntanlega nánu samstarfi í framtíðinni. Það verður einungis gert með friðarsamningum og stórveldin verða að standa á bak við þá friðarsamninga sem þar verða að koma. Ég er orðinn það gamall að ég man eftir Óslóarsamkomulaginu 1993 og þeim væntingum sem það samkomulag fól í sér og allir bundu vonir um að þá kæmi tveggja ríkja lausnin sem yrði loksins að veruleika. Ég man líka eftir því þegar Yitzhak Rabin, helsti leiðtogi Ísraelsmanna, var drepinn og því sem fylgdi í kjölfarið og við vitum það, allir sem kynna sér málið, hvernig stóð á því að Óslóarsamkomulagið var ekki virt og það varð nánast ekki að neinu. Þessi þingsályktunartillaga er mjög mikilvægt framlag til þess að Ísland tali einni röddu og Alþingi Íslendinga tali einni röddu. Ég tel að þetta sé vel unnið plagg og rétt orðað og taki til allra atriða sem skipta máli. Kjarninn í utanríkisstefnu Íslands á að vera virðing fyrir alþjóðalögum og friður, og samningaviðræður í þeim átaka- og deilumálum sem eiga sér stað í heiminum, ekki stríðsátök. Allir sem kynna sér sögu stríðs, hvort sem það er Víetnamstríðið eða stríðin í Afganistan og Írak, sjá hversu tilgangslaus stríð það eru. Ísland á að vera friðarþjóð. Landið hérna fyrir austan okkur, Noregur, lítur á sig sem friðarþjóð. Það greiddi atkvæði með tillögu Jórdaníu á meðan við sátum hjá. Ég tel að við eigum alltaf að greiða atkvæði með vopnahléum, alltaf. Við erum herlaus þjóð og við eigum alltaf að skoða það þannig að við erum herlaus þjóð sem ekki hefur verið ráðist á og við eigum að tryggja það og stuðla að því að alþjóðalög verði virt. Mig langar aðeins að fara í nokkur atriði í þessari þingsályktunartillögu sem ég tel að skipti máli og vil vekja sérstaka athygli á. Það er að án tafar skuli komið á vopnahléi af mannúðarástæðum á Gaza-svæðinu sem tryggi öryggi almennra borgara. Hér er um gríðarlega mikilvægt atriði að ræða. Alþingi krefst þess að alþjóðalögum sé fylgt í einu og öllu í þágu mannúðar og öryggis almennra borgara og verndar borgaralegra innviða, líkt og segir í lok 1. mgr. tillögu þessarar. Alþingi fordæmir hryðjuverkaárás Hamas-liða á almenna borgara Ísraels sem hófst 7. október síðastliðinn. Alþingi fordæmir sömuleiðis allar aðgerðir ísraelskra stjórnvalda í kjölfarið sem brjóta gegn alþjóðlegum mannúðarlögum, þar með talið óheyrilega þjáningu, manntjón, mannfall almennra borgara og eyðileggingu borgaralegra innviða og ekki síst, og þetta er mikilvægt atriði: Brýnt er að öll brot stríðandi aðila á alþjóðalögum verði rannsökuð til hlítar. Íslandi ber skylda til þess að sjá til þess og stuðla að því að öll brot stríðandi aðila á alþjóðalögum verið rannsökuð til hlítar og þau verði látin bera ábyrgð sem ábyrgð eiga að bera. Ég vonast til þess að utanríkisráðuneytið taki þetta upp á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og hjá þeim stofnunum sem þetta mál heyrir undir. Alþingi kallar líka eftir mannúðlegri meðferð og tafarlausri lausn gíslanna 200 sem eru á Gaza, sem er líka gríðarlega mikilvægt mál. Ég tel að þessu máli sé ekki á nokkurn hátt lokið og ég tel að það verði eingöngu leyst með því að það fari fram rannsókn á þeim brotum sem hafa átt sér stað, bæði 7. október og líka þeim sprengjuárásum sem hafa leitt til þess að yfir 4.000 börn hafa látist. Það er mikilvægt og það eru mikilvæg skilaboð frá herlausri þjóð að tafarlaust verði komið á vopnahléi og að farið verði að alþjóðalögum, og hafi verið brotin alþjóðleg mannúðarlög, hafi verið stunduð fjöldamorð þarna og þjóðernishreinsanir, þá verði það rannsakað og tekið fyrir á alþjóðavettvangi hjá þeim stofnunum sem það á undir.

Frú forseti. Ég er ánægð með það að öll utanríkismálanefnd og þar með allir flokkar á Alþingi hafi sameinast um tillögu þá sem við ræðum hér núna, sem hefst á orðunum: „Alþingi ályktar að án tafar skuli komið á vopnahléi af mannúðarástæðum á Gaza-svæðinu svo tryggja megi öryggi almennra borgara, jafnt palestínskra sem ísraelskra.“ Við tökumst oft á um ýmis mál og erum ósammála en við höfum líka sýnt það að þegar mikið er í húfi eins og núna þá getum við sameinast og náð sameiginlegri niðurstöðu. Þingmönnum hafa borist fjölmargir tölvupóstar og önnur erindi vegna átakanna sem nú eiga sér stað þar sem við erum hvött til þess að beita okkur fyrir vopnahléi. Það er í rauninni ekki í fyrsta skipti sem það gerist í málefnum sem varða Palestínu því sú hrina ofbeldisárása sem nú á sér stað á sér áratugalanga sögu. Íslendingar hafa lengi stutt málstað Palestínumanna og talað fyrir tveggja ríkja lausn eins og sást hvað best með viðurkenningu Íslands á sjálfstæði Palestínu árið 2011 en einnig talað fyrir friði á svæðinu, varanlegum friði á svæðinu. Ég er ánægð með það að landsmenn láti í sér heyra og sendi okkur þingmönnum pósta, raunar svo marga að ég hef ekki komist yfir að svara þeim öllum, því að þetta er mál sem skiptir okkur máli. Frú forseti. Um leið og ég fagna þessari tillögu þá langar mig samt líka að minnast á öll hin vopnahléin sem við og heimurinn þarf líka að beita sér fyrir. Ég vil nefna Jemen, Eþíópíu, Sýrland, Úkraínu, Mjanmar, ýmis lönd í Afríku sunnan Sahara og þetta er því miður ekki tæmandi upptalning. Vopnuð átök og stríð bitna alltaf á almenningi. Kastljósið er núna á hörmungunum fyrir botni Miðjarðarhafs og sem betur fer eru augu umheimsins þar núna og ég trúi því og treysti að krafan um vopnahlé og frið sé vaxandi í heiminum. En um leið og við beitum okkur fyrir friði þar þá megum við ekki gleyma öllum hinum stríðshrjáðu svæðunum í heiminum. Þar er líka ógeð og hörmungar að eiga sér stað og við eigum líka að beita okkur fyrir friði þar.

Frú forseti. Ég held að við höfum mörg verið dálítið stolt af Alþingi okkar árið 2011 þegar, þvert á það sem er lenskan í alþjóðasamfélaginu sem hefur brugðist Palestína áratugum saman, Alþingi tók sig til og viðurkenndi sjálfstæði og fullveldi Palestínu. Steig fram fyrst vestrænna ríkja og sagði: Hér viljum við standa með sjálfstæðis- og mannréttindabaráttu á alþjóðavettvangi. Það er það minnsta sem við getum gert fyrir palestínsku þjóðina. Reyndar skar Sjálfstæðisflokkurinn sig þar úr, hjáseta virðist vera lenska þar á bæ þegar kemur að málefnum Palestínu, en allir aðrir flokkar í þingsal sögðu já. En þessu fylgir ábyrgð fyrir íslenska ríkið. Nú er það formleg utanríkispólitísk afstaða Íslands að standa með sjálfstæðri og fullvalda Palestínu, skýr vilji Alþingis sem stjórnvöld eiga að fylgja eftir. Stjórnvöld ættu í rauninni að aðstoða Palestínu við fyrstu skrefin í áttina að fullveldi og sjálfstæði. Þess vegna stakk það okkur svo mörg þegar fulltrúar Íslands sátu hjá við atkvæðagreiðsluna á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna vegna þess að Ísland átti nákvæmlega að lenda á sama stað og Noregur t.d. sem studdi ályktun allsherjarþingsins á þeim forsendum að Noregur vildi standa með friði fyrir botni Miðjarðarhafs. Þar á Ísland alltaf að vera, landið sem viðurkenndi Palestínu fyrst vestrænna ríkja. En við megum líka spyrja okkur sjálf, eða kannski ættum að spyrja ráðherrana: Hefur Ísland staðið sig í praxís í að standa með fullveldi og sjálfstæði Palestínu? Hvar sér þess merki í utanríkisstefnu? Hvar eru aðgerðirnar sem þarf til að fylgja eftir þessum skýra vilja Alþingis frá 2011? Hér hefur verið bent á stuðning við flóttamannahjálpina og ýmiss konar fjárframlög til Palestínu, mannúðaraðstoð sem nauðsynleg er, en erum við að tala nógu sterkt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna? Erum við að ræða af nógu mikilli festu við Ísrael þegar ríkið gengur of langt gagnvart þjóð sem við viðurkennum sem sjálfstæða? Vegna þess að sú viðurkenning hefur alvöruafleiðingar. Þegar Ísrael ræðst inn í Palestínu, sama hver ástæðan er, þegar Ísraels ræðst í ríki sem Ísland viðurkennir sem sjálfstætt þá fylgir því að við höfum viðurkennt sjálfstæðið að við segjum stopp. Það er ekki hægt að segja A án þess að segja B. Ég held að þetta hafi misfarist hjá íslenskri utanríkisþjónustu á síðustu árum en ég vona að nú horfi til betri vegar þegar við fáum þessa ályktun hér samþykkta, þegar vilji þingsins verður aftur skýr, að við stöndum með fólki og við stöndum með friði. Ég ætla ekki að dvelja við kjánahrollinn sem fylgdi því að fylgjast með ríkisstjórninni engjast í réttlætingu á hjásetu á allsherjarþinginu, þingið er sem betur fer að grípa í taumana og þá erum við komin á beinu brautina. Tölum einum rómi, erum skýr. Mig langar aðeins að fara yfir sögu síðustu ára vegna þess að þó að árásir Ísraels þess hafi keyrt upp úr öllu valdi núna á síðustu fjórum vikum þá erum við auðvitað að tala um áratugasögu og reglulega koma einhverjir hápunktur í átökunum. Þetta hefur valdið því að fjöldi fólks sér þann eina kost í stöðunni að flýja. Þúsundir Palestínumanna eru á flótta víða um lönd. Mörg þeirra rata hingað til Íslands. Þannig var það sérstaklega kaldhæðnislegt vorið 2021, sem er kannski síðast þegar árásir Ísraelshers náðu hápunkti líkt og núna, ekki jafn stórum og við erum að fylgjast með núna en engu að síður var staðan sú að hundruð voru drepin og þúsund lágu særð eftir árásir Ísraels á Palestínu, að á þeim sama tíma valdi Útlendingastofnun að vísa níu palestínskum umsækjendum um alþjóðlega vernd á götuna. Þeim var vísað allslausum á götuna vegna þess að þau vildu ekki undirgangast læknisrannsókn til að auðvelda brottvísun frá landinu. Þau vildu sem sagt ekki auðvelda ríkinu það að vera vísað burt þangað sem þau voru að flýja frá. Þar með var þeim bara hent allslausum á götuna, það átti svelta þau til hlýðni. Þetta var síðan dæmt ólöglegt. Viðbrögð ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur voru að leggja til breytingar á útlendingalögum sem hefðu gert þetta löglegt. Hluti þeirrar breytingar náði í gegn núna í vor með atkvæðum stjórnarliða. Utanríkispólitík er nefnilega ekki bara eitthvað sem við gerum í útlöndum heldur líka hvernig við komum fram heima fyrir. Og ef íslensk stjórnvöld ætla að standa með Palestínu í alvöru þá standa þau líka með palestínsku flóttafólki sem er hérna. Staðan er nefnilega sú að eiginlega alltaf þegar umsóknir palestínskra umsækjenda um alþjóðlega vernd eru teknar efnislega fyrir hér á Íslandi þá eru þær samþykktar vegna þess að fólk er að flýja þannig aðstæður að það er ekki annað hægt en að veita því skjól. Trixið hjá stjórnvöldum þekkjum við náttúrlega vel, það er að forðast að taka efnislega afstöðu, að nota Dyflinnarreglugerðina eða það að fólk hafi haft millilendingu í öðru Evrópuríki sem afsökun til að skúbba fólki burt án þess að líta á mál þess efnislega. Það sem af er ári er búið að endursenda 43 Palestínumenn á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar, 72 vegna þess að viðkomandi voru með vernd í öðru landi. Þetta eru 115 manns, þar af 22 börn sem eru að flýja ástandið í Palestínu, fá ekki skjól hjá ríkisstjórninni. Þessu þarf líka að breyta. Hér rétt í lokin, forseti, get ég ekki látið hjá líða að nefna frumlegar orðskýringar formanns Miðflokksins sem þarf - fyrirgefið, hann þarf bara að átta sig á því að hann getur ekki breytt skýrum texta þingsályktunartillögu með einhverri bókun á nefndarfundum með því að mæta hér í pontu og láta eins og eitthvað allt annað standi á þessu blaði en stendur á þessu blaði. Hér er talað um vopnahlé. Við notum ekki orðskrípið mannúðarhlé hér, það stendur bara vopnahlé. Formaður Miðflokksins þarf að sætta sig við það. Í dag ætlar Alþingi að tala fyrir friði. Árið 2011 sagði Alþingi: Frjáls Palestína. Í dag segir Alþingi: Vopnahlé strax.

Forseti. Að mínu mati er dagurinn í dag stór, dagur þar sem Alþingi Íslendinga sýnir hvað í því býr, hvers það er megnugt, talar einni röddu. Þrátt fyrir að skiptar skoðanir séu um orsakir og hugsanlegar lausnir á þeim hörmulegu átökum sem eiga sér stað fyrir botni Miðjarðarhafs, og sem skýrt hafa komið fram í umræðu um þessa sameiginlegu ályktun hér í dag, þá sýnum við að á Alþingi er sátt um grundvallaratriði, um helgi mannslífa, að óbreyttir borgarar eru aldrei réttmæt skotmörk, sama hvar þeir standa gagnvart stríðandi fylkingum, og að bregðast eigi við neyð þeirra og þjáningum. Það er erfitt að setja sig í spor fórnarlamba árása Hamas á Ísrael eða ímynda sér þjáningar íbúa Gaza. Hvað myndum við gera í sömu stöðu? Því miður myndum við varla bjóða hinn vangann, sennilega tala um að svara þyrfti í sömu mynt og því miður án mikillar samúðar með hugsanlegum afleiðingum fyrir óbreytta borgara meðal óvina. Það er mannlegt eðli. Þó vitum við að slík átök leiða aldrei til lausna, einungis meiri átaka, meiri þjáninga. Við sem búum við forréttindi friðar höfum skyldum að gegna í slíkum átökum, að minna á mennskuna, minna á það sem sameinar, vera málsvarar þeirra sem enga málsvara eiga sér. Sú afstaða sameinar okkur hér í dag. Rödd hvers og eins okkar er kannski ekki sterk í alþjóðlegu samhengi en ef margar raddir koma saman styrkja þær hver aðra. Það munar um allt og sagan kennir okkur að í ófyrirsjáanlegum heimi getur lítil rödd verið allt sem þarf. Það er mér heiður að styðja þessa sameiginlegu ályktun okkar og taka undir með ykkur öllum, tala einni röddu fyrir mennskunni.

Virðulegur forseti. Í dag ályktar Alþingi Íslendinga um vopnahlé, vopnahlé strax af mannúðarástæðum á Gaza-svæðinu svo að tryggja megi öryggi almennra borgara, jafnt palestínskra sem ísraelskra. Hugur okkar er hjá borgurum í Palestínu sem nú þjást vegna þessa hörmulega stríðs. Hugur okkar líka hjá gíslunum sem sitja fastir í klóm hryðjuverkasamtaka. Hugur okkar er hjá aðstandendum þeirra sem látið hafa lífið í hryðjuverkaárásum og því skelfilega stríði sem fylgdi í kjölfarið. Það er auðvelt að fordæma allt ofbeldi. Það er aftur á móti ofboðslega erfitt að skilja það djúpstæða og mikla hatur sem ríkir fyrir botni Miðjarðarhafs þar sem við horfum upp á hópa í átökum, hópa sem vilja raunverulega eyða hvor öðrum og virða ekki rétt hvor annars. Því miður hefur alþjóðasamfélaginu ekki tekist að koma í veg fyrir þessar hörmungar þrátt fyrir skýrar ályktanir og afstöðu um tveggja ríkja lausnina, þrátt fyrir þær ályktanir sem samþykktar hafa verið hér á þessu þingi, þar sem við virðum bæði Ísrael og Palestínu. Við erum vanmáttug í þessu öllu. Það orðalag sem við höfum komið okkur hér saman í dag er gott og mikilvægt og mig langar að nota tækifærið og þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur og allri utanríkismálanefnd fyrir þessa vinnu. Það er mikilvægt að við komum okkur saman um þetta mál. Ég gæti líka rætt það furðulega ástand sem uppi hefur verið í samfélagsumræðunni í kjölfar atkvæðagreiðslunnar hjá Sameinuðu þjóðunum þar sem Evrópusambandsríkin splittuðust upp í þrjá hópa, sumir greiddu atkvæði með, aðrir á móti og aðrir sátu hjá, eins og Ísland og Norðurlöndin og NB8-löndin að Noregi undanskildum. Það væri líka hægt að ræða það sem hér hefur verið nefnt í ræðum, hvaða áhrif þetta er að hafa á heimsmyndina alla. Hverjir eru að fjármagna stríðið? Hverjir sjá sér einhvers konar hag í þeim hörmungum sem ríða yfir palestínsku þjóðina og ísraelsku þjóðina núna? Við gætum líka velt því fyrir okkur þeim árásum sem Rússar eru að gera í Úkraínu núna og þeim hryllingi að þeir „nota tækifærið“ og hafa sprengt meira en nokkru sinni fyrr í Úkraínu þegar augu heimsbyggðarinnar eru á hörmungunum fyrir botni Miðjarðarhafs. Virðulegur forseti. Ég held að við hér í þessum þingsal og hv. utanríkismálanefnd munum á næstu misserum þurfa að verja umtalsvert meiri tíma í að ræða einmitt stóru myndina sem er að teiknast upp. En í dag er hugur okkar hjá Palestínu, hugur okkar hjá gíslunum og við ályktum skýrt um það að við viljum vopnahlé af mannúðarástæðum. Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að enda á þessum orðum, texta Johns Lennons úr laginu Imagine, í þýðingu Þórarins Eldjárns: Já, hugsaðu þér heiminn halda grið og frið. Mér er sagt ég sé með óra en ég er ekki ein um það. Já, komdu með, við höldum hópinn. Gerum heiminn að griðastað.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir þá tillögu sem við ræðum hér í dag og þakka fyrir þá samstöðu sem við erum hér að sýna. Það er svo mikilvægt að við getum sett pólitískan ágreining okkar, okkar sérstöku skoðanir á málefnum, aðeins til hliðar þegar svona gríðarlega stórt og mikilvægt mál eins og hér um ræðir er á dagskrá. Við erum öll sammála um að kalla eftir vopnahléi. Að mínu mati er vopnahlé alltaf af mannúðarástæðum og mér finnst óþarfi að taka það sérstaklega fram. Mig langar að segja að ég var meyr bæði í gær og í dag undir þessari umræðu af því að við erum hér að stíga svo miklu stærri skref, við erum að gera svo miklu stærri hluti heldur en hið daglega pólitíska þras, sem ég er ekki að segja að skipti engu máli heldur að við séum fær í þessu húsi, hinu háa Alþingi, til að leggja aðeins til hliðar okkar persónulegu skoðanir og ágreining þegar svona stórt mál er undir, og í ályktuninni erum við skýr. Við erum einróma og við erum skýr og það er gríðarlega mikilvægt. Sundrungin sem við erum að horfa upp á um allan heim - á stríðshrjáðum svæðum, í samfélagsumræðu, í ótrúlegustu hlutum sjáum við mikla sundrung. Við sjáum minna af því að við séum að tala okkur saman, að við séum að tala út frá lausnum, heldur virðumst við allt of oft detta í þá gryfju að herða á átökunum til að standa fast á okkar ýtrustu kröfum og skoðunum frekar en að taka samtalið og ná góðri málefnalegri lausn sem nýtist okkur öllum í samfélaginu. Ég er svo þakklát fyrir að fram er komin þessi tillaga af því að á hverjum einasta degi fáum við fréttir, við sjáum myndir. Það er af sem áður var að fréttirnar berist vikum og mánuðum seinna úr skotgröfunum, við erum að horfa upp á hryllinginn í beinni útsendingu. Börnin okkar og unglingarnir okkar eru að horfa á hryllinginn á samfélagsmiðlum í beinni útsendingu og við sitjum hér uppi á Íslandi, herlaus, friðsöm þjóð, og við fyllumst af vanmætti. En hvað getum við gert? Og mig langar að árétta að Ísland er að standa sig gríðarlega vel. Við höfum tekið á móti fleiri palestínskum flóttamönnum heldur en öll önnur Norðurlönd að ég held samanlagt. Við höfum tvöfaldað fjárhagsstuðninginn og við eigum öll að vera stolt af þessu, hvar sem við sitjum í flokki eða pólitík. Við eigum að standa í lappirnar fyrir það fólk sem nú líður gríðarlegar hörmungar vegna átaka tveggja herskárra aðila sem meta líf þessa fólks á engan hátt að verðleikum. Höldum áfram að standa með óbreyttum borgurum. Ég tek undir með hv. þm. Steinunni Þóru: Gleymum ekki, þó að fókusinn sé núna á þessa hryllilegu styrjöld sem íbúar í Palestínu búa við núna, að þetta eru ekki einu átökin. Þetta er ekki eini staðurinn á jarðarkúlunni þar sem fólk, konur og börn líða og deyja hvern einasta dag. Ísland er friðelskandi, herlaus þjóð. Við eigum alltaf að tala fyrir friði alls staðar.