Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við fjórir þm. höfum leyft okkur að flytja á þskj. 351 brtt. við frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Þess gerist ekki þörf að skýra efni þeirrar till., vegna þess að það blandaðist talsvert inn í þær umr., sem þegar hafa farið fram um málið hér í þessari hv. þd. Örfá orð vildi ég þó aðeins láta fylgja sem eins konar undirstrikun eða ítrekun á kjarna þeirra raka, sem við teljum liggja til grundvallar því, að sú stefna. sem þar er mörkuð, verði upp tekin. Við viðurkennum, að í þessu máli sé allmikill vandi á höndum. Það er tvímælalaust eðlilegt, að fram komi óskir um að stemma stigu við því, að erlend nöfn festist í íslenzku máli. Það er tvímælalaust eðlilegt og réttmætt, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að íslenzkir ríkisborgarar beri ekki um aldir fram nöfn, sem ekki lúta lögmálum íslenzkrar tungu. Á hinn bóginn teljum við mjög óeðlilegt, að fullorðið fólk sé skyldað til að skipta um nafn, sé skyldað til þess að segja skilið við þau persónulegu og jafnvel fjárhagslegu verðmæti, sem nafni manns eru tengd, og okkur þykir óeðlilegt að láta þetta gerast í sambandi við veitingu ríkisborgararéttar, þar sem segja má, að annar aðilinn að þeim löggerningi geti skipað og hinn verði að hlýða. Okkur þykir það líka galli á þessari skipan, að með því móti að halda áfram þeirri stefnu, sem framfylgt hefur verið undanfarið, er væntanlegum nýjum ríkisborgurum gert að skyldu að leggja niður nöfn, sem aðrir íslenzkir ríkisborgarar bera nú með fullum rétti og að íslenzkum lögum og munu mega bera áfram. Okkur þykir sem sagt vera gert ranglátlega upp á milli manna, þegar sum nöfn eiga nú að teljast óhæf til að vera borin af íslenzkum ríkisborgurum, þegar aðrir íslenzkir ríkisborgarar hafa mátt bera þau, mega bera þau og munu mega bera þau áfram í framtíðinni að almennum íslenzkum nafnalögum óbreyttum. Þess vegna höfum við viljað fara þá millileið í þessu máli, sem gert er ráð fyrir í till., en hún er sú, að hinum nýju íslenzku ríkisborgurum skuli gert skylt að taka sér íslenzkt fornafn. Það er venjulega hægt með mjög einföldum hætti, þar eð hin útlendu fornöfn eru oft mjög svipuð íslenzkum nöfnum. Hins vegar megi þeir halda sínu ættarnafni, en samkv. erlendum nafnasiðum leggja menn venjulega meira upp úr gildi ættarnafnsins en fornafnsins. Hins vegar er síðan gert ráð fyrir því, að niðjar þessara nýju ríkisborgara kenni sig við föður sinn á sama hátt og tíðkast samkv. íslenzkum nafnvenjum. Mundi þá nafn niðjanna geta orðið alíslenzkt, þar eð fornafn föðurins er orðið íslenzkt og fornöfn niðjanna verða það þá væntanlega líka. Með þessu móti finnst okkur vera farinn sá hóflegi meðalvegur í þessu vandamáli, að fyrir það ætti að vera girt, að erlend nöfn festist í málinu, án þess þó að nokkrum einstaklingi sé gert að skyldu að leggja niður það nafn, sem hann hefur borið, frá því að hann hlaut skírn. Um önnur rök í þessu máli skal ég ekki fjölyrða, enda væri það endurtekning á því, sem hefur áður verið sagt í umr. Ég tel, að meginkjarni þeirra raka, sem hægt er að flytja fyrir þessu máli og raunar fyrir þeim öðrum sjónarmiðum, sem fram geta komið í málinu, hafi þegar verið flutt.



Herra forseti. Ég hef frá upphafi, frá því að þessi mál komu á dagskrá, að gera kröfu til þess, að menn, sem fengju íslenzkt ríkisfang, tækju upp íslenzka nafnareglu, verið því fylgjandi, að við værum mjög strangir í því efni, og ég fyrir mitt leyti taldi þetta ekki vera neina þvingun við viðkomandi menn. Allt þetta fólk, sem er að leita um íslenzkan ríkisborgararétt, er á slíkum gatnamótum í lífi sínu, að það er að segja skilið við sitt fyrra líf og er að hefja nýtt líf sem þegnar í öðru landi. Og hvað er við það að athuga, þegar þannig stendur á, þó að það fólk verði að sætta sig í þessu efni við þær reglur, sem gildandi eru hjá þeirri þjóð, sem það er nú að gerast meðlimir í, eins og svo margt annað, sem það verður að sætta sig við að beygja sig fyrir, að þeim háttum og siðvenjum, sem Íslendingar hafa, en ekki eru í öðrum löndum? Mér fannst þetta vera svo einfalt mál og sjálfsagt, að furðulegar eru þær deilur, sem búið er að reyna að reisa af svona litlu og sjálfsögðu tilefni. Við skulum segja bara um nafn eins og nafnið mitt. Allir vita, að ég ber ekki föðurnafn mitt eftir íslenzkri reglu. En það er komið til á þann hátt, að þegar ég mæti sem barn í skóla, þá mæti ég með mínar bækur áritaðar á venjulegan íslenzkan hátt sem Áki Jónsson; en erlendis er það ekki viðurkennd regla, og þetta nafn er strikað út af kennaranum og fært inn Jakobsson, af því að ég var staddur erlendis. Á þennan hátt varð ég að sætta mig við þá nafnareglu, sem gilti í því landi, þar sem ég var uppalinn. Mér finnst þess vegna ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að menn verði að sætta sig við að fylgja nafnareglunni, sem hér gildir, þeir sem ætla að gerast hér þegnar. - Þetta, sem hv. þm. G-K. skaut inn í, byggist á því, að ég er yngstur af sjö systkinum, og það var óviðkunnanlegt, að ég einn færi að halda öðru nafni en eldri systkinin. Mér finnst þess vegna þetta í fyllsta máta óeðlilegt. Og ég verð að segja það, að mér er það mikið hryggðarefni, að hæstv. menntmrh. skuli láta það ábyrgðarleysi henda sig að vera 1. flm. að till. eins og þessari, till., sem gengur í þá átt að brjóta reglur, sem Alþingi er búið að skapa í 5–6 ár, búið að vera meiri hluti fyrir því í Alþingi í 5–6 ár, vitandi það, að ef þeir sigra, sem standa að þessari till., þá er sá sigur fyrst og fremst á kostnað virðingar Alþingis og íslenzku þjóðarinnar og ekkert annað. Við gerum okkur að hreinum viðundrum, við gerum okkur að kjánum, ef við ætlum að fara að breyta því á hverju einasta ári, hvaða skilyrði við setjum fyrir því, að menn geti fengið ríkisborgararétt. Ég get afsakað það við hv. 5. landsk. þm. (BG). Hann er nýkominn á þing, hann veit ekki um þessar deilur, sem hér hafa verið. Ég get afsakað það við hann, þó að hann leiki sér að því hér í ræðustól að bera þetta saman við t.d. nafn eins og cóca-cóla eða pepsi-cóla og telji þetta ekki skipta neinu máli fyrir okkar þjóðerni. Hann veit ekki um þær deilur, sem hér hafa átt sér stað í málinu, og þess vegna hefur hann þá afsökun fyrir því að rísa þannig upp. En það er enginn vafi á því, að í sambandi við það að varðveita tunguna og varðveita tunguna hreina eru íslenzk mannanöfn eitthvað það allra þýðingarmesta. Allt talað mál, allt skrifað mál snýst meira og minna um persónur og þar með um nöfn, og þessi regla Íslendinga að kenna sig við föður sinn, við fornafn föður síns, en taka engin ættarnöfn upp, er fornnorræn regla og ekki einasta fornnorræn regla, heldur forngermönsk regla, sem hefur varðveitzt hér á Íslandi. Og það er enginn vafi á því, að það er ekki tilviljun, að einmitt þessi nafngjafarregla varðveitist á því landinu, sem varðveitir bezt hina gömlu norrænu tungu. Það fer saman, og það er rétt fyrir menn að gera sér ljóst, að það er ekki hægt að skilja þarna á milli, það fer saman að varðveita málið og að varðvelta þessa nafnagjafarreglu. 1913 voru sett lög um ættarnöfn, og þá varð í bili ofan á í Alþingi að taka upp þann útlenda sið að fella niður þessa íslenzku nafnareglu að kenna sig við skírnarnafn föður og taka upp ættarnafn, og á árunum frá 1913 til 1925 voru tekin upp mörg ættarnöfn. En 1925 tekur Alþingi aftur af skarið og fellir niður þessi ættarnöfn - og fellir þau niður þannig, að gömlu ættarnöfnin, ættarnöfn, sem voru upp tekin fyrir síðustu aldamót, eiga að fá að standa og niðjar þeirra manna, sem höfðu þau nöfn, eiga að fá að hafa þau. Ættarnöfn, sem tekin voru upp fyrir gildistöku laganna, frá aldamótum og fram til 1913, fá líka að standa, ef þau hafa verið löglega staðfest samkv. ákvæðum laganna frá 1913. En þau nöfn, sem tekin eru upp samkv. lögunum frá 1913, eiga að falla niður, þegar þeir, sem tóku þau upp, og börn þeirra falla frá, og engin ný ættarnöfn má síðan upp taka. Ég býst við því, ef maður athugar þessi lög frá 1925, að þá byggist þetta á því, að menn vilja fara mildilega. Alþingi hefur viljað fara mildilega með þá menn, sem voru með gömul ættarnöfn. Mörg af þessum ættarnöfnum eru í raun og veru ekkert annað en íslenzk nöfn, sem eru töluð og skrifuð á danska tungu. Þetta er ekki annað en leifar af því, þegar dönsk menning og danskt embættismannavald mótaði mikið hugi Íslendinga, við skulum segja Thorarensen eða Thoroddsen eða eitthvað slíkt. Þetta eru vitanlega bara leifar af hinum dönsku yfirráðum á Íslandi, og vafalaust hafa þeir, sem beittu sér fyrir lögunum 1925, gert sér vonir um, að það kæmi að því, að Íslendingi þætti leiðinlegt að kalla sig slíku dönsku nafni og vildi frekar hníga til þess, sem almenningur á Íslandi hefur alltaf haldið sér við, að hafa íslenzkt nafn og hafa ekki ættarnafn, heldur kenna sig við eiginnafn föður. Þessi nöfn hafa verið nokkru lífseigari, býst ég við, en menn hefðu látið sér detta í hug. Þó er ég þeirrar skoðunar. að þau muni falla niður af sjálfu sér, að mönnum muni finnast þetta broslegt, að vera að kenna sig til slíks, og að þau muni falla niður. En aftur á móti eru ýmis af þeim nöfnum, sem áttu að falla niður með lögunum frá 1925, enn í gangi og það meira að segja á barnabörnum þeirra, sem tóku upp nöfnin, en eiga að vera búin að fella þetta niður samkv. lögunum frá 1925. Það hefur ekki verið fylgzt með þessu, og mér þætti gaman, að hæstv. menntmrh. - ég held, að málið heyri undir hann - upplýsti það, hvort nokkuð hafi verið gert í því efni. Nei, það hefur ekki verið gert neitt í því efni.  Það finnst mér vera höfuðatriðið. En það hafa orðið vankantar á því, að menn framfylgdu þessu. Menn halda upp á ýmis gömul nöfn og þykir þetta fínt og finnst það sennilega eitthvað upphefja sig fram yfir þann sauðsvarta almúga, sem bara sættir sig við að kenna sig við föðurnafn sitt. En ég vil aðeins benda á það, að í sambandi við þessa till., sem hæstv. menntmrh. flytur hér ásamt þrem öðrum mönnum, er einmitt aukið á þessa freistingu. Það er einmitt aukið á það, að menn haldi áfram að kenna sig við ættarnafn föður síns, en ekki skírnarnafn, með þessu, af því að faðirinn fær að halda nafninu. Ég átti tal um þetta við þm., hvað mér fyndist þetta vera sorglegt, að menn skuli vera að fitja upp á þessu máli aftur núna, og hann sagði við mig: „Hugsa sér það, ef hann Gunnar Hansen þyrfti að fella niður nafnið sitt.“ Mér finnst þetta vera eitt gleggsta dæmið um, hvað þetta eru haldlítil rök, sem þarna er verið að tala um. Danir hafa fellt niður þessa gömlu, norrænu nafnareglu, og hver er útkoman? Útkoman er sú, að helmingur danskra karlmanna heitir Hansen, Jensen eða Larsen. Þeir eru að verða að viðundri. Og það á að vera eitthvert óskaplega mikið áfall fyrir Gunnar Hansen, sem er raunverulega ekkert nafn, sérstaklega í Danmörku, af því að þar gleymist nú orðið fornafnið og er bara talað um ættarnafnið. Hansen í Danmörku er nú anzi lítil upplýsing um manninn.  Það er algerlega út í hött, sem kom fram hjá hv. 5. landsk: þm., að segja, að mannanöfn hafi ekki meiri hættu í för með sér fyrir tunguna heldur en t.d. vörumerkjanöfn, erlend vörumerkjanöfn, og nefndi hann í því sambandi cóca-cóla, pepsi-cóla o.s.frv. Þetta eru nöfn, sem við vitanlega hljótum að hafa eins og fjöldamörg önnur nöfn í hundraðatali, bílanöfnin og allt þess háttar. Þetta eru nöfn, sem við vitanlega verðum að þola í okkar máli. Þau eru að mestu leyti þó bara í töluðu máli í sambandi við alls konar áróður og verzlunarstarfsemi, og þau koma og fara, og einu heimildirnar um þau nöfn eftir á eru þá bara auglýsingar dagblaðanna. Í rituðu máli eru þessi nöfn mjög lítið upp tekin að öðru leyti en því, að Þjóðviljinn hefur gert cóca-cólanafnið að alveg sérstöku uppáhaldsorði í dálkum sínum og gert ítrekaðar tilraunir til þess að gera það að íslenzku skammaryrði. - en það er nú annað mál. En nöfn manna eru allt annars eðlis, og reglan að kenna sig við skírnarnafn föður er eitt af því, sem tengir Ísland og íslenzka menningu og íslenzka tungu við hina fornnorrænu menningu og við forngermanska menningu framar öllu öðru og er mest áberandi og minnir okkur bezt á, hvað Íslandi hefur lánazt að varðveita vel sitt tungumál. Ég vil eindregið skora á flm. till. á þskj. 351 að draga hana til baka. Það væri sorglegt, ef þessi till. yrði samþ. Það væri sorglegt beinlínis, ef við værum að gera okkur að þeim viðundrum að breyta frá ári til árs þeim skilyrðum, sem við erum að setja fyrir því, að menn verði íslenzkir ríkisborgarar. Ég trúi því ekki, að þessir menn geti haft ánægju af því að láta kasta slíkri rýrð á Alþingi og íslenzku þjóðina og haft gaman af því, að slík till. yrði samþykkt.



Herra forseti. Svo mikið hefur verið rætt um þessi mál bæði fyrr og síðar, að það er að bera í bakkafullan lækinn að koma með ný rök fyrir því, á hvora hliðina sem er. Ég verð að taka undir með síðasta ræðumanni að mér þykir mjög leitt, að menntmrh. landsins skyldi koma fram með þessa till. nú. Ég hafði satt að segja búizt við því, að hann væri hættur við þessa herferð, sem hann hefur nú haldið uppi í nokkur ár. og sérstaklega að hann mundi nú ekki taka þetta upp aftur, eftir að hann var kominn í sitt virðulega embætti. Hann gat þess í ræðu sinni við fyrri umr. málsins, að einn af umsækjendum héti Briem og það væri óeðlilegt, að menn, sem bæru nöfn, sem væru þegar íslenzk, skiptu um nafn. Þetta hefur nú verið upplýst, og hæstv. ráðh. veit, hvernig í því liggur. En í þessu liggur þannig, að umsækjandinn, sem er kona, hét Obermann, er nú gift íslenzkum manni, sem heitir Halldór Eggertsson Briem. Þess vegna ber hún löglegt, íslenzkt nafn og þarf ekki að skipta um. Ég vildi skýra frá þessu. Ég er ekki að deila á hæstv. ráðh., því að hér er um misskilning að ræða. En ég vildi gjarnan leiðrétta þennan misskilning. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að það væri einkennilegt, að við, sem værum á móti þessu, berðumst fyrir því, að menn mættu ekki halda nöfnum, sem hér gengju manna á milli og væru talin lögleg, eins og Rasmussen, Jensen Hansen og önnur slík nöfn. Þetta er rétt. Því miður er talsvert af þessum nöfnum hér á landi. En mér finnst, að það ætti ekki að vera okkur keppikefli að bæta við þessi nöfn. Við mundum hafa meiri ánægju af að sjá þau hverfa heldur en að sjá þeim fjölga til mikilla muna í landinu. Hæstv. ráðh. tók það mjög ákveðið fram, að ekki gæti komið til mála að láta erlend ættarnöfn festast í málinu um aldur og ævi. Mér þykir vænt um að fá þessa hiklausu yfirlýsingu frá honum um, að hann vilji ekki, að slíkt verði. Hann er þá raunverulega og þeir menn, sem flytja þessa till., alveg sammála meiri hluta Alþingis, sem hefur hafnað erlendu ættarnöfnunum undanfarin fimm ár. Það, sem á milli ber, er það eitt, að meiri hluti Alþingis hefur aldrei viljað fallast á, að hinir nýju ríkisborgarar fengju að halda nöfnunum, á meðan þeir lifa, og taka þá áhættu, að þessir nýju ríkisborgarar færu að skíra börnin sín ættarnöfnunum og halda þeim þannig við mann fram af manni. Við vitum, að þetta hefur gerzt í fjöldamörgum tilfellum með íslenzku ættarnöfnin, og hví skyldi þá þessum útlendingum vera vandara að taka upp þennan sið og viðhalda nöfnum sínum á þann hátt? En þetta er einmitt meginástæðan fyrir því, að meiri hluti Alþingis hefur ekki viljað fallast á þessa till., sem hér liggur nú fyrir og hefur legið fyrir nokkrum undanförnum þingum. Hæstv. ráðh. sagði, að hann vildi mælast til, að vel yrði tekið þessari málamiðlun, sem fram kemur í till. hans. Ég verð að segja, að ég er reiðubúinn að fylgja honum í hverju, sem gott er og sanngjarnt, en ég get ekki séð, að þörf sé á nokkurri málamiðlun í þessu efni. En úr því að hæstv. ráðh. vill ekki fyrir nokkra muni, að hin erlendu nöfn taki sér bólfestu hér á landi, þá er í raun og veru ekkert annað, sem á milli ber, en tilfinningasemin fyrir þrengingu þeirra, sem verða að taka á sig þá byrði, að vísu af sjálfsdáðum, að breyta svo nafni sinu, að það samrýmist þjóðerni þess lands, sem þessir menn ætla að gera að fósturlandi sínu í framtíðinni. Mér virðist allt benda til, að þessi tilfinningasemi sé ríkari hjá hv. flutningsmönnum en hjá þeim mönnum sjálfum, sem eru að sækja um ríkisborgararéttinn og vita, að hverju þeir þurfa að ganga. Mér finnst talsvert ósamræmi í því, að hinn nýi ríkisborgari fær að halda nafni sínu og þau börn hans, sem fædd eru, áður en ríkisborgararétturinn er veittur, hins vegar eiga öll börn umsækjanda að taka sér íslenzkt nafn, sem fæðast, eftir að hann er búinn að fá ríkisborgararéttinn. Það er óneitanlega talsvert mikið ósamræmi í þessu, og eins og hv. þm. Siglf. sagði, er það mikil freisting fyrir menn að sniðganga þetta ákvæði. Ég tel ekki mikla ástæðu til, að svara sérstaklega ýmsu af því, sem fram hefur komið hjá þeim, sem mælt hafa með þessari till. En ég tók eftir, að hv. 5. landsk. þm. vildi líkja ættarnöfnunum við vörumerki. Mér fannst þetta dálítið nöpur samlíking fyrir þá, sem ættarnöfn bera. Vörumerkið er venjulega sett á sérstakar gæðavörur til þess að einkenna þessar vörur. Ef hann lítur svo á, að ættarnöfnin þjóni svipuðum tilgangi, þá er skiljanlegt, að honum finnist ranglátt, að menn verði að taka af sér það vörumerki, sem þeir hafa borið frá fæðingu. Annars tel ég, að þetta mál sé svo alvarlegt mál, að menn eigi ekki að blanda ósmekklegum gamanyrðum í þessar umr. Ég mun svo ekki ræða þetta mál frekar en orðið er. Ég tel, að umræðuefnið í raun og veru sé tæmt, nema því aðeins að menn vilji endurtaka hvað eftir annað það, sem þegar er búið að segja um málið. En ég býst við, að það séu fleiri en ég, sem mun þykja það óskemmtileg tilhugsun, ef erlend ættarnöfn, sum af ferlegustu gerð, ættu að flæða inn í landið í framtíðinni á meðan Íslendingum er meinað að taka ættarnöfn, þótt íslenzk séu.



Herra forseti. Með því að ég tel, að till. sú, sem hér hefur verið lögð fram, nál megintilgangi minnar upphaflegu till., en hins vegar er komið að verulegu leyti að mínu áliti til móts við þau veigamestu rök, sem fram hafa verið borin gegn því að fella niður skyldur þeirra erlendu manna, sem hér sækja um ríkisborgararétt, til þess að skipta um nafn, þá hef ég ákveðið, jafnframt því sem ég hef gerzt meðflutningsmaður að þessari till., að taka mína upphaflegu till. aftur og óska því, að hún komi ekki til atkv. Ég hef annars í rauninni engu að bæta við það, sem ég hef hér áður sagt, en langar þó til að gefnu tilefni að geta þess, að ég átti núna fyrir helgina tal við nokkra af starfsmönnum þjóðskrárinnar svonefndu. Því hefur verið haldið fram hér, að allt væri í bezta lagi hvað snerti framkvæmdina á þessu máli, en þessir menn höfðu þar aðra sögu að segja. Þeir minntust á það í fyrsta lagi, að það væri mjög algengt, að íslenzkar konur þeirra manna erlendra, sem um ríkisborgararéttinn sækja, héldu áfram að bera þessi ættarnöfn og teldu sér ekki skylt að skipta um nafn, þar sem þær hafa haldið sínum ríkisborgararétti. Í öðru lagi sögðu þessir menn mér frá því, að mjög væri það algengt, að óskilgetin börn erlendra manna hér á landi væru kennd við föður sinn eða bæru hans ættarnafn. Sé þetta rétt, sem ég tel enga ástæðu til að rengja, þá sýnir það, að möguleiki er á því, að erlend nöfn komist inn í málið eftir öðrum leiðum en þeim, sem hér er um að ræða, þannig að á því vandamáli ræður það ekki bót nema að takmörkuðu leyti, þó að þessir menn, sem sækja um ríkisborgararétt, séu skyldaðir til þess að skipta um nöfn. En hins vegar, eins og komið hefur fram í umr., veldur það þessum mönnum miklum óþægindum og jafnvel fjárhagslegu tjóni.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Það hefur verið mikið rætt um þetta mál nú, og hefur reyndar verið rædd á nokkrum undanförnum þingum allrækilega sú hugsun, sem liggur á bak við þá skipan, sem tekin hefur verið upp, að fyrirskipa erlendum mönnum, sem ríkisborgararétt fá, að taka upp alíslenzk nöfn, um leið og þeir fá ríkisborgararéttinn. Það er vissulega allrar virðingar verð sú hugsun, sem liggur á bak við þessi fyrirmæli, sem gefin hafa verið af Alþingi í þessu efni, og það vitanlega getur engum blandazt hugur um það eða það valdið ágreiningi, að æskilegast væri, að öll útlend nöfn hyrfu úr málinu. En hins vegar verð ég að segja, að það hefur, frá því að fyrst fóru að hefjast deilur um þetta hér, verið mín tilfinning, að hér væri of langt gengið, og mér finnst, að í þessu efni verði að líta meir á persónulegar tilfinningar manna en hér hefur verið gert. Það má vitanlega segja sem svo, að maður, sem sækir um ríkisborgararétt í einu landi, hugsi sér með því að hverfa frá fyrra lífi sínu, eins og það hefur verið orðað hér, hefja nýtt líf, og þar af leiðandi sé eðlilegt, að hann sé skírður að nýju. En látum þetta nú vera. En mér finnst það nánast sagt næsta fáránlegt, þegar mönnum er gert það að skyldu að skíra sig að nýju á þann hátt, að þeir eru kenndir við föður, sem alls ekki er þeirra faðir. Það finnst mér vera grundvallaratriði málsins, og það hefur a.m.k. verið í ósamræmi við þá hugsun, sem ríkt hefur um íslenzkar nafnareglur, einmitt þetta, að menn kenndu sig við föður sinn og þannig væri hægt að rekja, hverrar ættar menn séu, og með þessu móti væru víss ættartengsl sköpuð. Þarna kemur alger eyða í, og þessi hugsun getur alls ekki staðizt varðandi þessa nýju ríkisborgara, sem oft og tíðum verða að taka sér föðurnafn, sem er ekki í nokkrum tengslum við nafn hins raunverulega föður mannsins, heldur gersamlega út í loftið. Þetta brýtur auðvitað í bága við alla skynsamlega hugsun, auk þess sem það hlýtur auðvitað að líta næsta kynlega út, að maður, sem maður hefur umgengizt kannske tíu ár eða lengur undir einhverju ákveðnu nafni, kemur svo allt í einu einn góðan veðurdag og heitir gersamlega öðru nafni, sem enginn maður veit, hvernig er til komið, nema þeir sem þekkja það, að hann hefur verið skyldaður til þess til að fá íslenzkan ríkisborgararétt að skipta þannig algerlega um ham. Þessi staðreynd hefur alltaf valdið því, að mér hefur verið næsta ógeðþekk sú stefna, sem hér hefur verið mörkuð á Alþingi í þessu efni. Hins vegar tel ég, að það hefði ekki verið fært að samþ. þá till., sem hér kom upphaflega fram nú, um að gerbreyta þessu á þann veg að falla frá öllum slíkum skilyrðum, vegna þess að úr því að þetta hefur verið framkvæmt um nokkurra ára skeið, þá er það ranglátt gagnvart því fólki, sem við það hefur búið þessi ár, að fara þá allt í einu að hverfa yfir í gersamlegt stjórnleysi á þessum málum að nýju. Það finnst mér vegna fordæmisins, að sé ekki auðið að gera. Hins vegar tel ég, að sú till., sem hér hefur komið fram frá hæstv. menntmrh. og nokkrum fleiri þm., sé mjög aðgengileg og uppfylli í raun og veru bæði þessi sjónarmið, sem hér koma fram, annars vegar að hreinsa tunguna af hinum erlendu ættarnöfnum og hins vegar að slita ekki gersamlega öll eðlileg tengsl fólks við fortíð sína, eins og gert væri, ef mönnum er ekki lengur heimilt að kenna sig til ættar sinnar. Með þessu móti væri fyllsta réttlæti þjónað, og þetta gæti ekki valdið neinum manni á nokkurn hátt sárindum, vegna þess að það er auðvitað rétt, að ef menn vilja á annað borð verða íslenzkir ríkisborgarar, þá verða menn að beygja sig undir þær reglur, sem hér gilda, og því ekkert undarlegt og getur ekki litið illa út fyrir nokkurn mann að taka á sig þá skyldu að kenna börn sín til föður síns á venjulegan hátt, eins og hér er gert. Það er auðvitað rétt, sem bent hefur verið á, að það er viss erfiðleiki í framkvæmd þessa máls, að hafa eftirlit með þessum nafnbreytingum, en sá erfiðleiki er ekkert meiri hvað þetta varðar en með íslenzku nafnalöggjöfina yfirleitt. Því má auðvitað til svara, að henni hafi ekki verið framfylgt, en það er einmitt atriði í þessu máli, sem verður að taka til miklu rækilegri athugunar, hvernig á að framfylgja íslenzku nafnalöggjöfinni, þannig að hún verði viðunandi og að það fáist framgengt þeirri stefnu, sem hún upphaflega túlkaði, að reyna að festa í málinu aðeins íslenzk heiti og útrýma skrípanöfnum og erlendum nöfnum. Þetta er viðfangsefni, sem væri mjög mikilvægt að tekið væri til athugunar. Það hefur raunar verið rætt hér áður á Alþ. og ekki náðst um það samkomulag í sambandi við afstöðu til ættarnafnanna. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég er persónulega á móti ættarnöfnum og tel, að þau eigi að hverfa úr málinu og fylgja eigi hinum gamla íslenzka sið. En ég kann hins vegar illa við, að það sé tekin upp þessi regla aðeins um fáa menn, að banna þeim hluti, sem öðrum er leyft, og það jafnvel leyft eða látið óátalið, þó að þeir hafi algerlega heimildarlaust tekið sér upp nöfn, eins og hér er til í mörgum tilfellum með íslenzk ættarnöfn, auk þess sem ég get ekki komið því inn í mitt höfuð, að það sé með nokkru móti hægt að telja þetta eðlilegan hátt, sem hér er á hafður og hefur verið á hafður undanfarin ár, ef maður hugsar það alveg niður í kjölinn. Auk þess verð ég að taka undir það, sem hv. 2. þm. Rang, sagði hér, að það hljómar næsta kynlega, ef maður heitir kannske alíslenzku nafni, en kann svo alls ekki íslenzka tungu. Það verður næsta broslegt, þegar þannig kemur fyrir, sem því miður æði oft vill verða, að menn, sem verða hér íslenzkir ríkisborgarar, kunna alls ekki íslenzka tungu. Það mætti vel hugsa sér að setja það skilyrði, að maður, sem yrði ríkisborgari, kynni a.m.k. íslenzku sæmilega vel. Það eru svo ýmis önnur atriði, sem koma inn í þetta mál eða koma upp í hugann við athugun á þessu máli, sem óneitanlega væri e.t.v. ástæða til þess að sinna meir en gert hefur verið, þó að vafasamt sé, að hve miklu leyti hægt er að setja reglur um þau atriði. Það eru t.d. alls konar nöfn hér á ýmsum fyrirtækjum og stofnunum, sem valin eru útlend nöfn og festast í málinu, ekki aðeins um stundarsakir, heldur um lengri tíma, ef þessum fyrirtækjum verður langra lífdaga auðið. Og á veitingahúsum og í ótalmörgum tilfellum, jafnvel á mörgum íslenzkum vörum, sem hér eru á boðstólum innanlands, - það er skiljanlegt með vörur, sem fara á erlendan markað, - eru útlend heiti. Allt þetta ásamt nöfnunum, sem hér hefur verið rætt um, er viss hætta fyrir okkar mál, og það væri mikils um vert, ef hægt væri að sameina alla góða krafta um að reyna að hefja herferð gegn þeim siðvenjum að taka upp þessi útlendu heiti. En varðandi þetta mál, sem hér er um að ræða, þá held ég á þessu stigi málsins, meðan við höfum ekki treyst okkur til að framfylgja þessum lögum betur en gert hefur verið gagnvart okkar eigin borgurum, sem við höfum alltaf haft lögsögu yfir, að ekki sé hægt að ganga með þeirri hörku í þetta mál, sem hér er lagt til. Ég vil lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að þótt ég hefði ekki treyst mér til að greiða till. atkv., eins og hún upphaflega lá fyrir, um að falla algerlega frá öllu eftirliti með þessu, því að ég er fullkomlega með þeirri stefnu, sem túlkuð hefur verið í lögunum, eins og þau hafa verið afgreidd á undanförnum þingum, þá felli ég mig samt betur við og finnst á allan hátt viðurkvæmilegri sú aðferð, sem lagt er til að taka upp í till. hæstv. menntmrh. og meðflutningsmanna hans.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég er ákaflega hræddur við, að till. á þskj. 351 frá hæstv. menntmrh. og fleirum, ef hún yrði samþykkt, mundi þýða að sleppa þessu öllu saman lausu. Við skulum gera okkur það alveg ljóst, eins og hér hefur verið haldið fram af fylgjendum þeirrar till., að þetta er þó nokkurt tilfinningamál fyrir þá menn, sem þarna eiga í hlut, og þeir koma til með að reyna að halda við þessum ættarnöfnum, og ef þeim verður leyft að gera það, þegar þeir gerast íslenzkir ríkisborgarar, þá sköpum við hefð í þessu máli, sem verður erfitt að brjóta á eftir. Hvað er það, sem allir þeir, sem núna tala með þessari till. á þskj. 351, halda fram? Þeir segja: Það er svo margt, sem fer aflaga hjá okkur, það eru svo margs konar útlend nöfn, sem eru að komast inn í málið, firmanöfn og önnur slík, það er svo margt af okkar eigin ættarnöfnum og annað slíkt, sem við fáum ekki við ráðið. - Hvað sanna þessi rök? Þau sanna það, að þegar einu sinni er komin inn hefð í þetta, þá er erfitt að brjóta hana. Eina valdið, sem við höfum, og eini möguleikinn er að koma í veg fyrir, að þarna skapist hefð. Þann möguleika höfum við, þegar við erum að ljá þessum mönnum íslenzkan ríkisborgararétt. Þá höfum við þann möguleika að setja það skilyrði. Við erum ekki að skylda þessa menn, það eru þeir, sem eru að sækja um að fá að gerast íslenzkir ríkisborgarar. Við erum ekki að amast við þeim í okkar landi, þeir geta fengið að vera hér vafalaust alla sína ævi, þótt þeir væru ekki íslenzkir ríkisborgarar. Þeirra börn geta orðið íslenzkir ríkisborgarar og yrðu þá að ganga að þessu. En við erum aðeins að reyna að tryggja, aðeins að reyna að slá því föstu sem höfuðreglu, að þessi útlendu ættarnöfn komist ekki fleiri inn í okkar mál og málvenju hér heima en komizt hafa á undanförnum öldum. Og það verður nógu erfitt að ráða við öll þau nöfn, sem komizt hafa inn á undanförnum öldum, þó að við bætum ekki þarna miklu fleiri við. Við skulum gera okkur það alveg ljóst, eins og flestum okkar er ljóst, að við erum einn sérkennilegasti þjóðarstofn í þessari álfu. Við höfum svo sérkennilega þjóðhætti í sambandi við okkar mál og í sambandi við gamlar erfðir, að þessir þjóðhættir eru í meiri hættu nú fyrir öllu því aðstreymi, sem við eigum við að búa, eftir að einangrun landsins var upphafin, eru í meiri hættu nú en verið hefur nokkurn tíma á svörtustu tímum í okkar sögu, og það er á okkar valdi, sem getur ráðið, hvernig með þetta er farið, hver þróunin verður í þessum efnum. Þegar hefð er einu sinni sköpuð, þegar vani er einu sinni kominn á, þegar við erum einu sinni búnir að hleypa því í gegn, að tugir útlendra ættarnafna komist inn á Íslandi, þá verður erfitt að afnema þau á eftir. Það er þess vegna núna, sem við höfum valdið til þess að breyta þarna og ráða þróuninni, sem verður í íslenzkum heitum og þar með íslenzku máli á komandi tímum. Við ráðum ef til vill aldrei við þá þróun og við þau áhrif á þróunina, sem varð á undanförnum öldum. Við ráðum ef til vill aldrei við það, vegna þess að nöfn eins og Gröndal, Thoroddsen eða önnur slík þykir okkur vænt um, af því að mennirnir, sem hafa borið þau, eru búnir að vinna sér ákveðið nafn í sögu okkar, ákveðið nafn í okkar meðvitund, og þess vegna vildum við ekki missa þau. En mennirnir, sem við erum að ræða um núna, eru ekki búnir að vinna þessi nöfn. Þeim er það sjálfum sársaukaminna en það er íslenzkri tungu að breyta þeim nú, þegar þeir eru sjálfir að kjósa það af frjálsum vilja að gerast íslenzkir ríkisborgarar, að ganga inn í þjóðfélag, sem er með öðrum hætti hvað menningu snertir en öll önnur þjóðfélög í Evrópu. Menn verða að leggja nokkuð á sig fyrir slíkt, og menn verða að sýna það frá upphafi, ef menn vilja taka nokkurt tillit til þess að varðveita þá erfð, sem skapazt hefur hjá þessari þjóð. Þess vegna held ég, að ef við slökum til í þessu máli núna, þá opnum við dyrnar upp á gátt, og þá vitum við ekki, hvar við getum stöðvazt á eftir. Ég held þess vegna, að með tilliti til okkar tungu og okkar málvenju og okkar sérstöku þjóðarhátta eigum við að halda fast við þá reglu, sem verið hefur á undanförnum árum. Við vitum það líka, að ýmsir þeir menn, sem borið hafa hér útlend ættarnöfn, hafa kosið sjálfir með tilliti til okkar þjóðernis að skipta um þau nöfn og leggja þau niður. Og ég held, að það væri þó það minnsta, sem við gætum gert, að taka þá a.m.k. til fyrirmyndar og segja þeim mönnum, sem síðan koma utan frá og óska eftir að gerast íslenzkir ríkisborgarar, að þeir skuli breyta eins. Ég held þess vegna, að við eigum að halda fast við þá reglu, sem verið hefur á undanförnum árum, og hvika þar hvergi frá.



Herra forseti. Það hafa komið fram fáein atriði, sem mig langaði til þess að víkja að, áður en umr. er slitið, ný atriði, sem ekki hafði borið á góma í umr. áður. Hv. þm. Siglf. sagði, að það væri mjög varhugavert að breyta reglunum um skilyrði fyrir ríkisborgararétti frá ári til árs. Um þetta er í fyrsta lagi það að segja, að yfirleitt hafa ekki gilt sömu almennar reglur um veitingu ríkisborgararéttar frá ári til árs, eins og öllum hv. þm. er nákunnugt. Undanfarin tvö eða jafnvel þrjú ár hefur að vísu verið fylgt nokkurn veginn sömu almennu reglum, þó ekki þeim, sem gert er ráð fyrir í lögum, heldur hafa skilyrðin í framkvæmd verið mun vægari en þau almennu lagaskilyrði, sem gilda. Þetta er auðvitað ekki æskilegt. Það á auðvitað að fylgja sem allra líkustum reglum, ekki aðeins frá ári til árs, heldur um langan tíma, í þessum efnum, en sú hefur reynslan ekki orðið, því er nú verr og miður. Hins vegar er það alls ekki meiningin með till. á þskj. 351, að að því er varðar nafngiftina skuli fylgja sitt hverri reglunni frá ári til árs. Fyrir fimm árum var tekin upp ákveðin stefna í málinu. Við, sem að tillögunni stöndum, teljum þá stefnu hafa verið algerlega ranga og meira að segja skaðlega, og það geta auðvitað ekki talizt nokkur rök, að jafnvel þó að einu sinni hafi verið stigið víxilspor, þá megi aldrei stíga aftur sporið til baka í rétta átt. Í venjulegum málum gæti sú röksemd auðvitað ekki gilt. Verði menn varir við, að menn hafi gert rangt, stigið víxlspor, þá eiga þeir við fyrsta tækifæri að leiðrétta það og taka upp rétta stefnu, og sú stefna á síðan auðvitað að gilda áfram og frá henni ekki að víkja aftur. Þetta var annars aukaatriði. Mikilvægara var hitt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu. Hann sagði nokkurn veginn orðrétt, að því er ég hygg: Alþingi hefur aldrei viljað taka þá áhættu, að nýir ríkisborgarar taki að skíra niðja sína ættarnöfnunum og halda þeim þannig við. - Ég man að vísu ekki eftir að hafa heyrt þessa röksemd áður fyrir skyldunni til nafnbreytingar. Ég tel hana byggjast á algerum misskilningi, vegna þess að jafnvel þótt það sé ekki bannað að skíra barn ættarnafni, innlendu ættarnafni, þá er það bannað að skíra barn útlendu ættarnafni. Í fyrsta lagi er það bannað, og í öðru lagi eru ákvæði mannanafnalaganna alveg skýlaus um það, að maður skal kenna sig til föður síns, þannig að það er alls ekki nægilegt, það veitir ættarnafninu alls ekki friðhelgi, þó að barnið hafi hlotið ættarnafnið í skírninni. Eftir sem áður gildir það lagaákvæði, að barnið skal kenna sig við föður sinn. Það, sem hv. þm. á vafalaust við, er það, að það hefur tíðkazt nokkuð, að börn hafi verið skírð ættarnöfnum, annars löglegum ættarnöfnum, til þess að reyna að halda þeim við. En þetta er ólöglegt, og hefði átt að mínu viti að ganga miklu strangar eftir því en gert hefur verið, að þessi ólöglegu nöfn væru ekki látin haldast. En það geta auðvitað alls ekki talizt rök í þessu máli, þó að hugsanlegt væri, að einhver tæki upp á því að reyna að halda við erlendum ættarnöfnum með algerlega ólöglegum hætti. Þetta er röksemd, sem ég get ekki viðurkennt. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ef nú yrði horfið frá þeirri skyldu, sem verið hefur í gildi s.l. fimm ár, mundum við skapa hefð, sem mjög erfitt yrði að brjóta, - með því að leyfa hinum væntanlegu nýju ríkisborgurum að halda sínum erlendu ættarnöfnum, meðan þeir eru á lífi, væri verið að skapa hefð, sem erfitt yrði að brjóta. Þessi rök get ég ekki heldur fallizt á. Það eru til ættarnöfn í landinu með alveg löglegum hætti, sem fjölskyldur mega bera um alla ókomna framtíð að óbreyttum lögum. Sum þessara ættarnafna eru erlend og lúta alls ekki beygingarreglum íslenzkrar tungu. Hér er því ekki verið að brjóta neina hefð. Það er staðreynd, að fjölmargir íslenzkir ríkisborgarar bera ættarnöfn, sem sumpart eru útlend og lúta ekki reglum íslenzkrar tungu. Þau eru lögleg. Um það geta menn auðvitað deilt, hvort ætti að breyta þessu. En eins og hin almennu nafnalög eru núna, er staðreyndin þessi, og það tel ég einmitt vera eina af hinum veigameiri röksemdum fyrir því, að það sé rangt að beita hina væntanlegu nýju ríkisborgara því ofríki, sem í því felst að skylda þá til nafnbreytingarinnar. Að síðustu vildi ég svo undirstrika alveg sérstaklega þau rök, sem komu fram í ræðu hv. 2. þm. Eyf. og að mínu viti voru alveg sérstaklega skýr og glögg og ekki hafa verið nægilega undirstrikuð áður í umr. um þetta mál. Kjarninn í þeim var sá, að það sé alveg sérstaklega óeðlilegt að skylda hina væntanlegu ríkisborgara til þess að taka upp hinn íslenzka nafnasið, sem byggist á því að kenna sig sem son manns, sem ber íslenzkt nafn, þegar staðreyndin er sú, að faðir hlutaðeigandi manns hefur ekki borið íslenzkt nafn, ekki nafn, sem lýtur beygingarreglum íslenzkrar tungu; þegar m.ö.o. er verið að skylda menn til þess að þykjast vera synir eða dætur allt annarra manna en hafa verið feður þeirra. Þetta er auðvitað alveg sérstaklega óeðlilegt. Við þetta vildi ég bæta því, að samkv. gildandi íslenzkum lögum er bannað að taka ættarnafn. Þó að hinir nýju ríkisborgarar vildu koma sér úr þessari klípu með því að taka sér ættarnafn, sem í felst ekki orðið son eða dóttir, þá mega þeir það ekki. Þeim er bannað að taka sér ættarnafn, taka sér ættarnafn með því að kenna sig við einhvern ákveðinn stað, eins og mörg íslenzk lögleg ættarnöfn gera, eða eitthvert alveg uppfundið nafn. Það mega þeir ekki, það er þeim bannað. Það eina, sem þeir mega, er að taka íslenzkt fornafn með orðunum son eða dóttir fyrir aftan, jafnvel þó að þeir geti ekki fundið neitt íslenzkt nafn, sem svipi einu sinni til raunverulegs nafns föður síns. Þetta eru svo sterk rök í málinu, að ég tel ástæðu til þess að undirstrika þau alveg sérstaklega. Hv. þm. Siglf. minnti á það, að mig minnir, alveg réttilega, að nokkrir erlendir menn hefðu tekið þann kost í samræmi við íslenzka nafnavenju að kenna sig við föður sinn, við raunverulegan föður sinn. Mér dettur í hug í þessu sambandi t.d. þýzki tónlistarmaðurinn Róbert Abraham Ottósson, sem tók sér þetta nafn, áður en slik lagaskylda var hér lögleidd, til þess fyrst og fremst að fylgja venjulegum íslenzkum nafnareglum. Hann hét áður Róbert Abraham. Abraham var hans ættarnafn, en faðir hans hét Ottó, svo að þessi regla hæfir gagnvart honum ágætlega. Ef slíkt ætti við um alla menn, alla hina væntanlegu íslenzku ríkisborgara, þá mætti segja, að málið væri tiltölulega auðleysanlegt. Hann tók þann kostinn að halda sínu föðurnafni, halda sínu ættarnafni í nafninu, sérstaklega þar sem svo vill til, að það er nafn, sem getur einnig lotið íslenzkum beygingarreglum, og svo heppilega vildi til, að faðir hans hét einnig nafni, sem hann gat kennt sig við að íslenzkum hætti. Í slíkum tilfellum má segja, að ekkert sé við þessu að segja, svo framarlega sem mennirnir sjálfir telja hér vera um eðlilegan hátt að ræða. En þegar feður hinna væntanlegu ríkisborgara heita erlendum nöfnum, sem eiga sér ef til vill enga íslenzka hliðstæðu og lúta ekki beygingarreglum íslenzkrar tungu, þá er verið að skylda mennina til þess að vera að gefa í skyn annað um faðerni sitt en sannleikurinn er. Með sérstöku tilliti til þess, að þeim er bannað að taka upp ættarnöfn, kemur ranglæti þessa enn skýrar í ljós. Þessi glöggu rök í ræðu hv. 2. þm. Eyf. vildi ég undirstrika alveg sérstaklega.



Herra forseti. Af því að ég á sæti í þeirri nefnd, sem fjallað hefur um þetta frv., vil ég leyfa mér að segja nokkur orð um málið, eins og það nú liggur fyrir, en skal þó ekki lengja þessar umr. til muna. Ég vil taka það fram, að ég er, eins og ég hygg að allir nm. séu í hv. allshn., andvígur þeirri till., sem hér er fram borin á þskj. 351 um breytingu á 2. gr. frv., og að ég kann ekki við sumt af því, sem fram kemur í umr. til andmæla gegn þessari grein. Hvað er það, sem hér er um að ræða? Hér liggur fyrir frv. með nöfnum 25 erlendra manna, sem allir sækja um að fá íslenzkan ríkisborgararétt. Þeir sækja um það að verða Íslendingar og njóta þeirra réttinda fyrir sig og sína afkomendur sem Íslendingar njóta í sínu landi. Þeim hefur ekki verið meinað að vera hér í landinu, en þeir óska eftir þessu. Þeir óska að gerast Íslendingar. Þegar þannig hefur staðið á nú undanfarið, hefur Alþingi viljað veita þennan rétt mörgum mönnum, en það hefur jafnframt viljað gera það að skilyrði fyrir því, að þeir yrðu Íslendingar að lögum, eins og þeir fara fram á, að þeir semji sig að íslenzkum sið í því efni, sem hér er um að ræða, og breyti nöfnum sínum. Mér finnst það mjög óréttmætt að segja, að hér sé um einhvers konar kúgun að ræða. Þar að auki vil ég svo segja, að það væri ákaflega einkennilegt, ef brtt. væri samþykkt nú, þar sem búið er að setja lög um veitingu ríkisborgararéttar nú ár eftir ár og alltaf hefur verið í þeim lögum ákvæði um nafnbreytingar og margir tugir manna, líklega farið að skipta hundruðum, eru búnir að fá ríkisborgararétt með þessum skilyrðum, ef allt í einu ætti að falla frá skilyrðum fyrir þá menn, sem nú gerast ríkisborgarar. Ég held, þó að það sé e.t.v. þannig hugsað af hálfu sumra hv. þm., að hinn raunverulegi ágreiningur sé um það, hvort nú eigi að leyfa, að íslenzkir ríkisborgarar beri þessi útlendu heiti og að þeim fjölgi í landinu, sem slík heiti bera. Því að ef þessi brtt. verður samþykkt, sem hér liggur fyrir, þá held ég a.m.k., að það sé enginn vafi á því, að henni verður ekki framfylgt, eins og hún liggur fyrir. Ef útlendingarnir fá skilyrðislaust borgararéttinn með því að halda nafni sínu, munu börn þeirra einnig halda nafninu. Samkv. þeirri reynslu, sem við höfum af framkvæmd ættarnafnalaganna eða nafnalaganna, er það áreiðanlegt, að þetta verður á þessa leið. En er þá nokkuð athugavert við það í sjálfu sér, þó að þessir menn, sem nú verða íslenzkir ríkisborgarar, og afkomendur þeirra um alla framtíð beri erlend nöfn? Að þessu sinni er um að ræða 25 menn samkv. því frv., sem lagt var fyrir, og ef ég man rétt, hafa þetta verið nokkrir tugir manna á ári hverju, útlendingar, sem hafa fengið ríkisborgararétt samkv. lögum. Mér sýnist við athugun, að það hljóti að leiða til þess, ef svo verður áfram, innan mjög langs tíma, að mjög verulegur hluti af þjóðinni beri útlend nöfn og útlend ættarnöfn, og þegar svo er komið, þá verður auðvitað skammt yfir í það, að farið verði að taka upp ættarnöfn almennt hér á landi, að Íslendingar semji sig að siðum annarra þjóða, sem almennt bera ættarnöfn. Ég hygg því, að um það geti einmitt verið að ræða í þessu tilfelli og í sambandi við þetta frv. og þessa till., hvort við ætlum okkur áfram að standa á því, að Íslendingar haldi þessu forna og þjóðlega einkenni, að kenna sig til síns uppruna, eða hinn erlendi siður verði tekinn upp. Þeir, sem ekki vilja leggja niður þennan þjóðlega sið, að kenna sig til síns uppruna, eiga að vera á móti þessari brtt.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur atriði, sem ég ætlaði að taka fyrir af því, sem fram hefur komið. Mér finnst það ekki koma greinilega fram hjá þeim, sem standa að till. á þskj. 351, um hvað þetta snýst, heldur er vísað til þess, að þarna sé verið að koma í veg fyrir það, að menn séu beittir ofbeldi jafnvel eða ójöfnuði eða harðýðgi, en sé hins vegar ekki verið að brjóta þá reglu, sem Alþingi hafi skapað. Þetta finnst mér ákaflega mikið villandi. Málið hlýtur að snúast um það: viljum við, að þróunin verði slík, að hér fjölgi ættarnöfnum, með hættu á því, að þau festist í máli, eða viljum við vinna að því, að ættarnöfnunum fækki og þau helzt hverfi? Um þetta snýst í raun og veru málið. Eins og nú standa sakir með okkar löggjöf, er það þannig, að það er ekki leyfilegt að taka upp nein ný íslenzk ættarnöfn, en vitanlega verða þessi ættarnöfn útlendu mannanna, sem verða íslenzkir ríkisborgarar, að íslenzkum ættarnöfnum, um leið og þeim er leyft að bera þau á Íslandi. Sem sagt, þarna er opnuð eina gáttin í því efni að leyfa að taka upp ný ættarnöfn í íslenzka tungu, og það held ég að sé einmitt höfuðatriði, sem maður þarf að festa augun á, af því að hitt, að þarna sé eitthvert mannréttindamál þessara einstaklinga, er vitanlega eins og hver önnur fásinna. Mér dettur í hug brosleg fásinna eins og að bera þetta saman við það að gera strangar kröfur um, að þeir menn, sem fá íslenzkan ríkisborgararétt, kunni íslenzkt mál til hlítar og geti talað það rétt. Það fyndist mér vera ofbeldi. Ég er persónulega kunnugur og náskyldur einum af þeim, sem hafa sótt um ríkisborgararétt hérna. Kristín Obermann heitir hún. Móðir hennar og ég erum systkinabörn. Hún vill vera íslenzk, en ég er alveg viss um það, að hún mun aldrei bera gæfu til þess að læra íslenzku svo vel, að hún geti talað hana gallalaust. Hún getur alls ekki lært það þannig, en hún vill vera íslenzk, móðir hennar er alíslenzk, og hún er gift íslenzkum manni. Það fyndist mér vera harðræði, ef það ætti að gera slíkar kröfur, eins og við vitum, hvað fullkomin kunnátta í íslenzku er mikið erfiðleikamál. En hitt er ekki annað en sjálfsagt mál, að við segjum við þá menn, sem vilja gerast íslenzkir ríkisborgarar: Þá verðið þið að beygja ykkar nöfn að venjum íslenzku þjóðarinnar og íslenzks máls. Það er sem sagt hér verið að opna það, sem Alþingi var búið að loka og raunverulega - og það er vert að undirstrika það - var búið að ákveða að ekki skyldi takast upp á Íslandi. Frá því að nafnalögin voru sett 1925, var mönnum á hverju ári eða a.m.k. oftast nær á hverju þingi veittur íslenzkur ríkisborgararéttur og ekki hirt um að láta þá skipta um nöfn. Þannig var Alþingi á hverjum tíma að breyta með tilliti til hvers einstaks manns útlends, sem fékk íslenzkan ríkisborgararétt, nafnalögunum frá 1925. Það var ekki fyrr en Björn Ólafsson varð menntmrh., sem hann benti Alþingi á þetta, að í hvert skipti, sem verið væri að samþykkja ríkisborgararétt eins einstaks manns, væri verið að samþykkja undanþágu frá nafnalögunum 1925. Eftir að Björn Ólafsson, sem þá var menntmrh., var búinn að benda á þetta, varð það ofan á, að meiri hluti þingsins féllst á þessar skoðanir hans, að það vitanlega næði engri átt að vera þannig í hvert einasta skipti, sem ríkisborgararéttur er veittur erlendum manni, að breyta okkar lögum um nafngiftir, og frá þeim tíma hefur Alþingi hætt við það. Síðan eru liðin a.m.k. ein fimm ár, ef ekki sex, þannig að það er ekki rétt, sem hæstv. menntmrh. segir, að hér hafi oltið á ýmsu. Alþingi hefur verið alveg einhuga um þetta. Hitt er annað mál, og ég efast ekki um það, að það eru ýmsir örðugleikar í framkvæmd á þessu atriði, og kann að vera, að í einstökum nafnaákvörðunum hafi ekki alveg verið í fyllsta máta fylgt þeim ströngustu reglum, sem sagt, að í framkvæmdinni hafi eitthvað verið sveigt til samkomulags. Ég er ekki kunnugur því. Það kann vel að vera. Ég veit, að þetta er erfitt mál og sérstaklega erfitt að beita þvingunum í þessu efni. En það breytir alls ekki hinu, að Alþ. verður að halda sér við „prinsip“ engu að síður, ef það er vilji alþm. að fyrirbyggja, að það elzta í okkar tungu og menningu, nafnagjafareglan íslenzka, sé ekki brotið á bak aftur og látið hverfa út í sandinn, eins og orðið hefur í okkar nágrannalöndum. Slík tillitssemi getur á engan hátt breytt afstöðu Alþingis. Það er að vísu alveg rétt, að framkvæmd nafnalaganna er ábótavant. Það er erfitt að beita valdi í þessu máli. En þó vil ég benda á það, að hæstv. menntmrh. gerði of mikið úr þeim ágöllum, sem verið hafa í framkvæmd þessara laga, vegna þess að af þeim ættarnöfnum, sem upp voru komin, í fyrsta lagi þau ættarnöfn, sem ég gat um áðan og menn mega halda uppi um alla framtíð, eru ættarnöfnin, sem voru komin á fyrir aldamót, og ættarnöfnin, sem tekin voru upp á árunum 1900–1913 og fengu löglega staðfestingu skv. ákvæðum laganna frá 1913. En hin nöfnin, sem tekin voru upp skv. lögunum frá 1913, eiga að hverfa með börnum þeirra, sem tóku nöfnin upp. Og það er nú ekki komið lengra en svo, að núna er sem sagt þriðji liðurinn frá þeim, sem tóku upp nöfnin, yfirleitt unglingar í skólum, og þeir hafa margir haldið sínum nöfnum, sem þeir hefðu átt að fella niður. En ég hef ekki trú á því í sjálfu sér, að það sé hægt að halda uppi þessari nafnareglu, ef það tekst ekki að skapa það almenningsálit á Íslandi, að þetta sé óþjóðlegt og óviðurkvæmilegt, á nákvæmlega sama hátt og okkur tókst að skapa það almenningsálit, að það væri ekki sæmilegt að nota danskar slettur í daglegu tali. Ef það tekst ekki að skapa slíkt almenningsálit um nöfnin, þá vitanlega tekst okkur ekki að verja nafnaregluna. En það er einmitt einn verulegur þáttur í því, að ekki hefur tekizt að halda þessu uppi, að við höfum stöðugt verið að hleypa inn mönnum með erlend nöfn og þannig skapað ný ættarnöfn í fyrsta lagi, og svo í öðru lagi þær stöðugu deilur, sem orðið hafa um þessa reglu, stöðugu tilraunir með að brjótast í gegnum íslenzk nafnalög með einstök ættarnöfn, sem nú er upp tekið af hæstv. menntmrh. og þeim þremur hv. þm., sem eru meðflm. að till. hans á þskj. 351. Þeir eru sem sagt með þessum þráa, með því að neita að viðurkenna þær reglur, sem Alþ. hefur verið að skapa á síðustu fimm árum, að hindra það, að hér skapist það almenningsálit, sem eitt getur varið okkar nafnareglu og forðað okkur frá því að renna út í það að verða með sömu reglu í þessu efni og nágrannaþjóðirnar okkar og þar með skaða okkar tungumál mjög alvarlega. Þessi barátta er því okkur sérstaklega hættuleg, ef við metum það einhvers að viðhalda íslenzku máli. Það má deila um það, hvort það sé rétt að viðhalda íslenzku máli. Það væri kannske miklu þægilegra að taka upp mál einhverrar milljónaþjóðar. En ég býst við því, að þegar út á það svið er komið, muni enginn þm. vilja segja, að það væri til góðs fyrir íslenzku þjóðina að fella niður mál sitt. En þeir þurfa að gera sér það ljóst, að þegar þeir eru að reyna að brjóta þarna skarð í okkar varnarveggi hvað snertir mannanöfnin, eru þeir einmitt að vinna í þá átt að brjóta niður hina hefðbundnu reglu okkar í sambandi við íslenzkt mál, af því að mannanöfnin, eins og ég benti á áðan, eru ekki lítill þáttur í íslenzkri tungu. Það er t.d. vitað mál, að alls konar nafnaskrípi, - ég víl ekki segja, að það séu nein skrípi út af fyrir sig, þau eru skrípi, þegar þau eru komin inn í íslenzkt mál, - gera það að verkum, að það er útilokað t.d. að beygja slík ættarnöfn að hætti okkar málfræði, og það kemur til með að raska hugmyndum manna og tilfinningu fyrir fallbeygingum og öðrum slíkum beygingum í íslenzkri tungu og mun kippa töluvert mikið fótunum undan þeirri viðleitni að viðhalda hér góðu máli, sem er alveg sérstaklega hættulegt núna, þegar svo mikið hefur sótt í það horf, að við verðum meira og meira fyrir alls konar erlendum áhrifum og verðum að gera okkur það ljóst, að við getum vitanlega ekki neitað okkur um eðlileg samskipti við aðrar þjóðir, en verðum þó að gera það á þann hátt, að við glötum ekki okkar tungu og okkar sjálfstæðu menningu. Það er engin röksemd fyrir því að taka upp ný ættarnöfn, þó að misbrestur hafi orðið á framkvæmd, siður en svo. Eftir því sem við tökum upp fleiri ný ættarnöfn, eftir því verður það óviðráðanlegra að stöðva þetta. Það er eins og hr. 3. þm. Reykv. benti á, það er vitanlega tilfinningamál fyrir menn að viðhalda sínum ættarnöfnum, kannske gömlum ættarnöfnum, sem menn hafa borið og ættmenn þeirra borið lið fram af lið, kynslóð eftir kynslóð. Og það segir sig sjálft, að það verður mikil freistni fyrir þá menn, sem nú fá að halda sínum erlendu nöfnum, að láta börn sín, barnabörn og lengra niður, eftir því sem þeim endist aldur til að geta haft áhrif á, bera sín nöfn. Og ef þeir verða varir við, að það sé viss misbrestur á framkvæmd þessara laga í afnámi þeirra ættarnafna, sem upp voru tekin á árunum 1913–25, þá náttúrlega er það aukin freistni fyrir þá til þess að viðhalda sínum nöfnum, og þá geta þessar sömu mannréttindahetjur, sem nú standa að þessari till., komið og sagt: Hví þá að banna þessum mönnum að gera þetta, fyrst öðrum hefur verið leyft að gera þetta? - Þannig má lengi telja. Stóra atriðið í þessu er það: Hvað viljum við að verði niðurstaðan í þessu? Viljum við, að okkar íslenzka nafnaregla hverfi og við tökum upp erlenda siði í þessu efni, eða viljum við það ekki? Ef við viljum það ekki, þá eigum við ekki að brjóta nein skörð í þessar reglur, ekki gefa neinar undanþágur í þinginu. Og þá eru þessir menn, sem standa að till. á þskj. 351, einmitt hér að losa um steina í okkar varnargarði, varnargarði þessarar gömlu nafnareglu okkar, varnargarði íslenzku tungunnar. Ég vil láta í ljós þá von mína, að þessi hv. þd. verði ekki svo misvitur að hlaupa inn á svo lélegar röksemdir sem hér hafa verið fram bornar fyrir því að rifa niður það, sem Alþ. hefur í þessu efni verið að byggja upp á fimm árum.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mig undrar þær röksemdafærslur, sem hér eru hafðar gegn þessari till. Yfirleitt ganga þær allar út á það eða að langmestu leyti, að þeim mönnum íslenzkum, sem hafa útlend nöfn, skuli vera heimilt að hafa þau, en menn, sem eru útlendir eða af útlendum stofni, koma inn í landið og eru með margfalt eldri ættarnöfn en Íslendingarnir, eru skyldir til að leggja þau niður. Þetta er í raun og veru útkoman á þessari röksemdafærslu, sem þeir koma með, sem gegn till. mæla. Þeir virðast aðallega óttast það, að menn, ef þeir fá að halda ættarnöfnunum, þeir, sem koma hér inn í landið, fullorðnir menn eða uppkomnir menn, þá fari þeir að skíra ættarnöfnunum á eftir. Ég veit ekki betur en að það sé bannað í lögum. Og hvað er frekar ástæða til að halda, að þeir brjóti þau lög, heldur en að þeir brjóti þetta, sem hér á að setja? Ég veit ekki betur en að það sé svo, að það sé bannað að skíra annað en íslenzkum nöfnum íslenzka ríkisborgara; bæði prestum og öðrum, sem skrá íslenzk nöfn, er bannað að gera það. Það eru fullkomin lög fyrir því. Og þeir munu ekki síður halda þau lög en þau, sem hér standa. Það er meira að segja vitað, að venjan er orðin svo rík um suma af þessum erlendu ríkisborgurum, sem verða íslenzkir ríkisborgarar, að þeir eru kallaðir áfram nöfnunum, sem er búið að kalla þá í fjöldamörg ár, þegar þeir loksins fá ríkisborgararétt hér í þessu landi. Og það er alveg vitað mál, að það verður gengið fram hjá hinum íslenzku nöfnum, sem þeim er skipað að taka upp, þó að svo sé fyrirskipað, að þeir skíri sig íslenzkum nöfnum. Ég þekki þess dæmi, að svo er gert. Það er alveg augljóst mál. Ég sé þess vegna enga ástæðu til með þessa íslenzku ríkisborgara, sem eru að verða nýir íslenzkir ríkisborgarar, annað en það sé alveg skylt og sjálfsagt að lofa þeim að halda nöfnum sínum, sem fá íslenzkan ríkisborgararétt, en skylda þá til að hlíta því eins og aðra, sem eru með íslenzk ættarnöfn, að skíra eftirkomendur sína, láta það fylgja lögmálum íslenzkrar tungu, enda er svo fyrir mælt í lögum, að menn eigi ekki að skíra nema íslenzkum nöfnum. Og ég vil aðeins benda á það eitt, að engum er keppikefli að losna við sitt nafn, nema hann hafi flekkað það á einhvern hátt. Þess vegna er það, að það getur meira að segja orðið til þess að styðja þá, sem gjarnan vilja breyta um nafn og fela sig, ef svo væri, að skylda þá til þess að gera þetta. En hinir allir, sem hafa nafn sitt og halda því í heiðri, vilja vitanlega, þegar þeir eru orðnir uppkomnir menn, halda sínu nafni eins og þeir hafa haft. Þetta er þess vegna mjög tvíeggjað frá mínu sjónarmiði séð.