Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 143 er frv. til I. um breyt. á l. nr. 85 frá 30. des. 1963, um Lífeyrissjóð barnakennara, og l. nr. 50 22. apríl 1967, um breyt. á þeim l., þar sem 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Upphæð makalífeyris er hundraðshluti af launum þeim, sem á hverjum tíma fylgja starfi því, er hinn látni gegndi síðast“ Frv. þetta gerir ráð fyrir breyt. á lífeyri til eftirlifandi maka sjóðfélaga í Lífeyrissjóði barnakennara til samræmis við breyt., sem Alþ. samþ. á síðasta þingi á l. nr. 29 1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Við meðferð frv. til l. um breyt. á l. á Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 29 1963, á s.l. þingi var tekin í lög breyt. á rétti maka til lífeyris, sem gilda skyldi frá næstu áramótum. Réttur maka til lífeyris hefur verið sá, að summa bóta úr almannatryggingum og úr lífeyrissjóði hefur verið tiltekinn hluti af launum sjóðfélaga. Þetta hefur valdið því, að launahækkanir ríkisstarfsmanna hafa hækkað líka makalífeyri, en hækkun bóta almannatrygginga ekki, þar eð greiðsla úr lífeyrissjóði hefur þá lækkað að sama skapi. Þessa reglu hafa margar ekkjur átt erfitt með að skilja. Þær hafa tekið með þökkum hækkunum, sem fylgt hafa launahækkunum, en þegar skrifað hefur verið í blöð um kjarabætur gamla fólksins vegna hækkunar bóta almannatrygginga, hefur þessum konum þótt súrt í broti, að fá hækkun einnar greiðslu, en sömu lækkun annarrar. Þessu ákvað Alþ. að breyta s.l. vor, eins og áður sagði, með l. nr. 49 1972, 2. gr. Sú breyt. var þó einungis gerð að því er varðar Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Eðlilegt þykir, að sama reglan gildi um Lífeyrissjóð barnakennara, enda er hann algjörlega sambærilegur. Frv. það, sem hér liggur til umr., felur í sér þá breyt. Æskilegt er, að frv. verði afgr. fyrir jól, enda á það ekki að þarfnast verulegrar athugunar, sbr. það, sem sagt hefur verið um meðferð málsins á s.l. vori. Þetta eru þær skýringar, sem liggja að baki þessu frv., að hér er eingöngu um hliðstæða breyt. að ræða og gerð var á Lífeyrissjóði opinherra starfsmanna. Ég treysti því, að þó að seint sé, þá muni hv. d. hraða þessu máli, svo að það geti orðið að lögum um næstu áramót og ekkjur þær, sem þarna eiga hlut að máli, njóti sömu réttinda og þær ekkjur, sem njóta lífeyris úr Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Ég legg svo til. herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fylgja þessu frv. um sérstakan dómara og rannsóknardeild í ávana- og fíkniefnamálum úr hlaði með mörgum orðum. Þetta er mál, sem hv. alþm. er vel kunnugt um, m.a. frá umr., sem hafa farið fram um það, og í öðru lagi fylgja svo rækilegar skýringar með í athugasemdum, að ég get verið stuttorður í sjálfu sér. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að ofneyzla fíkniefna hefur verið böl víða um lönd. Það má segja, að lengi vel höfum við hér sloppið betur við það en aðrir. Það hefur verið fyrirferðarminna hér en annars staðar að undanförnu. En það er samt staðreynd, sem ekki verður gengið fram hjá, að það er farið að brydda mjög á þessu hér, og þess vegna er nauðsynlegt að gera í tíma allar tiltækar ráðstafanir, sem gætu spornað við því, að þessi ófögnuður breiddist hér út. Það er í aths. gerð grein fyrir því, hvernig þessum málum hefur verið og er nú fyrir komið hér, þar sem löggæzlunni er þannig háttað í þessu efni eins og á öðrum sviðum, að lögregla hvers löggæzluumdæmis hefur á böndum eftirlit með því, að ávana- og fíkniefni séu ekki á boðstólum eða þeirra neytt í því umdæmi. Tollgæzlan fylgist með því, að efnunum sé ekki smyglað inn. Þessir aðilar hafa svo sín á milli samráð og skiptast á upplýsingum. En reynslan í þessum efnum hefur sýnt, að í næstum því öllum þeim málum, sem upp hafa komið, hafa þau snert fleiri lögsagnarumdæmi en eitt. Það hefur starfað að þessum málum sérstök samstarfsnefnd, sem dómsmrh. setti á fót í marzmánuði 1972, og í þeirri n. eiga sæti fulltrúar frá þeim rn., sem þessi mál heyra sérstaklega undir, en það er svo, að þessi málefni snerta málaflokka, sem heyra undir 3 eða 4 ráðuneyti. Þessi samstarfsnefnd hefur unnið gott starf að mínum dómi, þótt hún hafi haft nokkuð takmörkuð fjárráð og því verið takmörk sett, fyrir hverju hún hefur getað sérstaklega beitt sér. Hún sendi frá sér 15. ágúst s.l. bréf til dóms- og kirkjumrn., sem prentað er hér með sem fylgiskjal, þar sem hún gerir vissar till. Í fyrsta lagi er farið fram á það, að skipuð verði sérstakur umboðsdómari, er hafi með höndum rannsókn mála varðandi brot á löggjöf um ávana- og fíkniefni. Í öðru lagi, að tryggt verði, að a.m.k. 8 löggæzlu- og tollgæzlumenn starfi að jafnaði að fíkniefnalöggæzlu í Reykjavík og nágrenni, þar með talin Keflavík og Keflavíkurflugvöllur, og að þeim verði séð fyrir fullnægjandi starfsaðstöðu, bæði hvað snertir tækjabúnað og skrifstofuaðstoð. Það sé háð ákvörðun rn., hvort þessir löggæzlumenn starfa við eitt eða fleiri embætti á þessu svæði. í þriðja lagi er farið fram á, að rn. hlutist til þess í samráði við heilbrrn., að lækni með sérmenntun í geðlækningum verði falið að sinna þessu máli. Í þessu bréfi koma fram þau rök, sem n. færir fram fyrir þessari málaleitan. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka þau hér. Enn fremur er þess að geta, að mér hafa borizt till. um þessi málefni, sem að sumu leyti ganga í sömu átt og sérstaklega hafa vikið að því, að sett yrði á stofn sérstök rannsóknardeild í fíkniefnamálum. Þær koma frá Kristjáni Péturssyni deildarstjóra á Keflavíkurflugvelli, sem hefur haft sérstakan áhuga á þessum málum og hefur unnið mikið að þeim. Má segja, að frv., sem hér liggur fyrir, hafi vissa stoð í þessum till., sem þannig hafa fram komið, þó að það hafi ekki verið hægt að þræða þær að öllu leyti, og þær eru grundvöllur undir frv. Aðalefni þess er, að stofnaður verði sérstakur dómstóll til að rannsaka og dæma brot varðandi ávana- og fíkniefni og taki hann til landsins alls. Eins og ég sagði áðan, er þessum brotum flestum þannig háttað, þegar upp kemst um þau, að þau snerta fleiri en eitt lögsagnarumdæmi, og er óþægilegt bæði í rannsókn og dómsmeðferð að þurfa að dreifa því í fleiri en einn dómara. Hitt er augljóst hagræði, að rannsókn málsins geti farið fram undir stjórn einnar lögregludeildar og dómara. Þessi dómstóll á að hafa aðsetur í Reykjavík, dómari, er ráðh. skipar og á að hafa þekkingu á þessum málaflokki. Það er gert ráð fyrir því, að fulltrúar geti starfað við þennan dómstól eftir því sem þörf krefur. Málsmeðferð í þessum dómi á að lúta meðferð opinberra mála. Þegar ávana- og fíkniefnabrot blandast öðrum brotum, sem vel getur átt sér stað, skal leita úrskurðar saksóknara ríkisins um, hvort þessi fíkniefnadómstóll eða hinn almenni sakadómur skuli fara með málið í heild. Verði héraðsdómari var brots varðandi ávana- og fíkniefni, gerir hann þessum sérstaka dómi aðvart, og flytz þá málið þangað. Það er enn fremur gert ráð fyrir því, að dómsmrh. geti úrskurðað, hver störf skuli lögð undir þennan dómstól, að öðru leyti en lagafrv. ákveður. Starfslið dómarans skal ráðið af ráðherra. Svo er það loks, sem er þýðingarmikið og raunar annað aðalefni frv., auk þess að gera ráð fyrir að setja á stofn þennan sérstaka dómstól. að við embætti dómarans starfi undir hans stjórn sérstök lögregludeild, og er gert ráð fyrir, að það sé byrjað þar í smærri stíl en Kristján og samstarfsnefndin fóru fram á, þar sem gert er ráð fyrir að byrja með aðeins 3 menn. Þessi sérstaka deild á að starfa með lögreglumönnum hinna einstöku umdæma, sem vinna að ávana- og fíkniefnamálum, en slíkt mundi auðvitað haldast áfram og það yrðu sérstakir menn við embætti hvers lögreglustjóra, einkum hér í nágrenninu, sem hefðu sérstaklega með þessi mál að gera. Þessi sérstaka lögregludeild á að aðstoða þá, en að öðru leyti eiga þeir að vera dómaranum til aðstoðar við rannsókn mála. Það er svo gert ráð fyrir því, að nánari ákvæði um þetta verði sett í reglugerð. Það er auðvitað svo, að þessari starfsemi, sem hér er gert ráð fyrir, fylgir allmikill kostnaður, og fyrir honum er gerð grein í athugasemdum frv. Það er auðvitað atriði, sem þarf að huga að í þessu sambandi, hve mikinn kostnað menn telja fært og rétt að leggja í við þetta, og verður að sjálfsögðu Alþingis að meta og ákveða. Í sambandi við þetta mál hafa vaknað vissar spurningar. í till. n. er gert ráð fyrir því, að það verði skipaður umboðsdómari til að fara með þessi mál. en umboðsdómari er nú, eins og menn vita, skipaður til að fara með sérstakt og ákveðið mál. Að athuguðu máli þótti vafasamt, hvort það hentaði að hafa þá skipan á, sem leggur þá af sjálfu sér nokkuð mikið vald í hendur dómsmrh. að ákveða, hvaða dómur í hverju einstöku falli fari með hvert einstakt mál, þannig að horfið var að því, að gera ekki ráð fyrir þessum svokallaða umboðsdómara, sem fari með þetta, heldur föstum dómara, enda er það svo, þegar sett er upp sérstök rannsóknarlögregludeild, sem ein fer með þetta embætti, að þá væri dálítið erfitt að koma því við, ef aðeins ætti að vera um umboðsdómara að ræða. Enn fremur kom það til athugunar, að við vonum öll, að hér sé um tímabundið ástand að tefla, sem geti liðið hjá, og þess vegna var það mjög athugað, hvort ekki væri rétt að binda í þessu frv., að í lögunum væri dómari aðeins skipaður til ákveðins tíma. Um það verð ég einnig að segja, að athuguðu máli og að áliti fróðustu manna var líka talið dálítið vafasamt, að slíkt væri a.m.k. í samræmi við venju um skipun dómstólakerfisins, að það væri hægt að skipa dómara þannig til ákveðins tíma. En það er vitaskuld atriði, sem hv. n., sem fær málið til meðferðar, getur tekið til athugunar, og er sjálfsagt, að hún taki það til athugunar. En þrátt fyrir það, að hér sé ekki gert ráð fyrir því, að dómarinn sé skipaður tímabundið, þá er eftir sem áður auðvitað sú von fyrir hendi, að hér sé um tímabundið ástand að ræða, og yrði þá auðvitað, að binda endi á starfsemi þessa dóms, sem þannig væri skipaður til óákveðins tíma, í samræmi við almennar reglur þar um. Ég skal svo, herra forseti ekki fara fleiri orðum um þetta mál. Það er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir því, að þetta mál sé afgr. nú fyrir jól, og þess vegna ástæðulaust að vera að tefja tímann nú með löngum umr, um þessi efni, sem eru þó auðvitað þess eðlis, að þau verðskulduðu það. Það getur komið til athugunar, þegar betri tími gefst til þess. Það var aðeins ætlunin að koma frv. til n. fyrir jólaleyfi, og ég skal láta hér staðar numið, nema það komi fram fyrirspurnir, sem ég gæti leyst úr. Ég leyfi mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég gleðst yfir því, að frv. til I. um sérstakan dómara og rannsóknardeild í ávana- og fíkniefnamálum er komið fram. Okkur er víst öllum ljóst, að á síðustu árum hefur sigið á ógæfuhlið hjá okkur í þessu efni varðandi neyzlu og innflutning ávana- og fíkniefna. Á síðasta Alþ. fluttum við alþm. Ellert B. Schram og ég till. til þál. um rannsóknardeild vegna sölu og neyzlu fíkniefna. Í sambandi við þær umr., sem urðu þá, var greinilegt, að hér var orðið um verulegan vanda að ræða í okkar þjóðfélagi, enda þótt menn greindi nokkuð á um, hve vandinn væri stór. Það, sem er erfiðast fyrir okkur að sætta okkur við, er að geta ekki fundið þær orsakir, sem liggja til þessa. Við vitum, að þetta er kannske að einhverju leyti innflutt vandamál. Við vitum, að þetta er tízkufyrirbrigði í ýmsum löndum, og við vonumst til, að sú alda þessara óhappa, sem yfir gengur, gangi yfir á tiltölulega skömmum tíma. Hins vegar ber því ekki að neita, að hér er um vanda að ræða, sem verður að reyna að hafa hemil á svo sem unnt er. Við lögðum í þessari till. okkar til, að sérstök rannsóknardeild yrði skipuð, og það gleður mig sérstaklega, að hér er farið inn á þá braut að hafa sérstaka deild til rannsókna á ávana- og fíkniefnamálum. Þeir, sem aðallega lenda í höndum lögreglu í sambandi við þessi mál, eru unglingar, og það hefur sýnt sig að vera einnig svo í öðrum löndum. Þess vegna er vafalaust ástæða til að leggja áherzlu á, að þeir lögreglumenn, sem rannsaka slík mál og starfa við rannsóknardeildina, séu sérhæfðir til starfa sinna og þá einkum með tilliti til þess, að þeir meðhöndla hér viðkvæm ungmenni, þar sem e.t.v. getur varðar miklu um framtíð þeirra, hvernig til tekst og hvort þeir lögreglumenn, sem að þessu starfa, þekkja andleg vandamál æskunnar og fara eins rétt og varlega í sakirnar og unnt er. Í því sambandi langar mig til að minnast á bréf, sem borizt hefur alþm. frá Neytendasamtökunum, þar sem getið er um, að 15 manns hafi kvartað yfir meðferð lögreglumanna á ungmennum, sem hafi verið tengd ávana- og fíkniefnamálum. Að sjálfsögðu er ekkert sérstakt fyrirbrigði, að kvartað sé undan slíku. En það, sem ég vildi leggja sérstaka áherzlu á, er, að hér er að mestu leyti um ungmenni að ræða, sem þurfa sérstakrar aðgæzlu og tillitssemi við. Ég segi þetta í þeim tilgangi einum, að frá upphafi verði reynt að mennta þessa menn til starfa og þeir fái leiðbeiningar félagsráðgjafa og sálfræðinga. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um hetta mál. Ég sem sagt gleðst yfir því, að þetta frv. kom fram. Ég er ekki öruggur um, að sá háttur, sem hér er á hafður, að hafa sérstakan dóm fyrir þessa málaflokka sé æskilegur. Mér skilst, að sérdómstólar séu ekki sérlega vel þokkaðir eða ekki talið vera æskilegt nú á tímum að hafa marga sérdómstóla, og spurningin er, hvort hentugra hefði verið að fara þá leið, sem n. lagði til um sérstakan umboðsdómara. Ég tel mig ekki færan um að leggja dóm á það mál, en ég vil vekja athygli n. á þessu atriði, að það eru að mínu áliti nokkuð skiptar skoðanir um, hvort hér sé rétt að málum staðið. Hins vegar er meginatriðið fyrir mér það, að rannsóknardeild, þar sem vinna hæfir menn, er okkur nauðsyn, og ég vona, að það verði mikill og góður árangur af starfi hennar.



Herra forseti. Hér er vikið að stórfelldu vandamáli, sem ekki er tími eða tök á að ræða neitt náið nú. Víða virðist þetta vera orðið eitt alvarlegasta þjóðfélagsmeinið í ýmsum háþróuðum menningarlöndum, og það er sjálfsagt erfitt að vita, hvernig við því á að snúast. Hér er vikið að einum þætti þessa máls, þ.e.a.s. hinni lagalegu hlið, og ég geri mér það að vísu ekki ljóst við lauslega athugun, hvort og hversu mikið hér er verið úr að bæta, en veit þó, að fyrir því er góður vilji bæði þeirrar n., sem þarna um ræðir, og eins hæstv. ráðh. En hér spinnst vitanlega margt inn í, og í eiturlyfjaneyzluna, held ég, að spinnist ekki hvað sízt sú gróðahvöt, sem í sambandi við hana er. Það eru á ferð víða erlendis hreinir auðglæpahringar, sem skipuleggja þessa starfsemi sér til ábata, og eins og víða, þar sem slík sjónarmið komast að, er enn erfiðara en ella að komast fyrir vandaan og leysa hann. Hér er örugglega orðið þegar töluvert vandamál að ræða hér á landi. Hvaðan þessi eiturlyf og fíknilyf koma, skal ég láta ósagt, það veit ég ekki gjörla, en um það hef ég a.m.k. lúmskan og reyndar nokkuð rökstuddan grun, að býsna drjúgan hlut af þessu sé að finna í sambandi við hernámsliðið á Miðnesheiði. Er þetta þá ekki fyrsta vandamálið, sem af því stafar, og þann þátt þyrfti áreiðanlega að rannsaka rækilega, hversu mikinn þátt erlent herlið hér ætti einmitt í sölu og jafnvel dreifingu þessara efna. Það er ekki hvað sízt alvarlegur þáttur þessa máls. Auðvitað gerum við okkur ljóst, að með þessu finnst ekki lausn á þessu máli eingöngu og hér þarf margt til að koma frekar. En ég treysti því fullkomlega, að núv. hæstv. dómsmrh. sjái rækilega um, eins og hv. þm. Oddur Ólafsson benti hér á áðan, að einmitt í sambandi við þennan dóm verði lögð á það mikil áherzla, að þeir menn, sem um þessi mál fjalla, hafi á því sérþekkingu, hafi fullt vald á því, sem þeir eru að gera. Á því er áreiðanlega full þörf. Ég ætla einnig að víkja að því stuttlega, að mér þykir svo sem á þessum fíkniefnamálum hafi verið tekið af fjölmiðlum á býsna óhagstæðan máta. Ég á við það, að úr þessu hafi oft verið gerðar hinar verstu og mestu æsifréttir, sem eru til þess líklegar eingöngu að varpa ævintýraljóma á þessa neyzlu og þá ekki hvað sízt í augum nýjungagjarnra og áhrifagjarnra unglinga. Ég held, að það væri full ástæða einmitt til þess að gæta vel að þeim þætti, að fjölmiðlarnir fjölluðu um þessi mál af fullkominni varfærni og hvorki gerðu of mikið úr einstökum þáttum né heldur drægju neina dul yfir þau, - það er alls ekki meining mín, en aðeins að þeir tækju á þessum málum af varfærni og á eins réttan máta og þeim væri nokkur leið. Að lokum langar mig að geta þess, vegna þess að þessi mál eru komin hér á dagskrá og þegar þessi mál eru rædd og svo myndarlega tekið til hendi eins og hér er óneitanlega um að ræða og þá ekki hvað sízt á fjárhagssviðinu, þá fer ekki hjá því, að áfengisvandamálið komi hér upp einnig, og manni verður hugsað til þess, hvernig okkur hefur gengið baráttan gegn því, og þá ekki hvað sízt vegna þess, að hér hefur verið rætt um unglinga sérstaklega sem neytendur þessara fíkniefna, og vegna þess, hvert vandamál áfengisvandamálið er einmitt gagnvart þessum unglingum. Þá er rétt að gera sér einmitt grein fyrir því, þegar við erum að ræða löggjafaratriði þessa máls, að bak við drykkjuskap unglinga liggja lögbrot, oft fleira en eitt og fleiri en tvö, sem sagt, þessir unglingar mega ekki neyta áfengis að því leyti til, að þeir hafa ekki rétt til þess að kaupa það, og eiga þess vegna ekki að hafa möguleika á því að nálgast það öðruvísi en áður hafi verið framið lögbrot. Þessi lögbrot tíðkast vitanlega ég vil segja hverja helgi og miklu oftar. Það er full ástæða til þess að herða eftirlit með því og sekta þá, sem uppvísir verða að því að stunda slík lögbrot, jafnvel í stórum stíl, ekki bara með málamyndasektum, sem þeir geta með auðveldum hætti aurað sér inn fyrir um næstu helgi á eftir, heldur einmitt þungum fésektum og þungum dómum, sem gætu orðið þeim einhver viðvörun. Ég ætla ekki að fara að tefja þessar umr. núna og skal fara í því að tilmælum hæstv. dómsmrh. En af því að ég veit, að hann hefur einnig mjög góðan skilning og vilja í sambandi við áfengismálin, þá vænti ég þess, að í þeim verði einnig tekið til hendi á myndarlegan hátt og a.m.k. ekki síður hvað snertir bæði þennan þátt og aðra þætti þess vandamáls en hér er lagt til gagnvart þessu vandamáli.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var rætt á fundi fjh: og viðskn. hinn 13. des. N. kvaddi á sinn fund skrifstofstjóra fjmrn., Björn Hermannsson, og gaf hann n. upplýsingar og skýringar varðandi efni frv. Eins og fram kemur í aths. frv., er það borið fram til að samræma íslenzku tollskrána þeim breytingum, sem gerðar hafa verið á Brüsseltollskránni svonefndu frá því árið 1968, en íslenzka tollskráin er gerð eftir tollskrárfyrirmynd Tollasamvinnuráðsins í Brüssel, hinni svonefndu Brüsseltollskrá, eins og hún var árið 1959. Á árunum 1959–1968 voru samþ. þó nokkrar breytingar á Brüsseltollskránni, og hefur íslenzku tollskránni þegar verið breytt til samræmis við þær breytingar. Frá árinu 1968 hafa verið gerðar frekari breytingar, og í bréfi Tollasamvinnuráðsins frá 25. nóv. 1971 segir, að þær breytingar séu gerðar til þess, að Brüsseltollskráin megi fylgja þeirri tækniþróun, sem orðið hefur á síðustu árum, og þeim breytingum í alþjóðaviðskiptum, sem þessari þróun hafa verið samfara. Þær breytingar, sem gerðar hafa verið, voru samþykktar í Tollasamvinnuráðinu hinn 9. júní 1970. Til stóð, að þetta frv. yrði flutt á s.l. hausti, en það var þá of síðbúið og varð ekki af flutningi þess. Nú er lögð áherzla á, að frv. þetta nái fram að ganga. Hér er ekki um tollahækkun eða lækkun að ræða, og skráin er yfirleitt ekki opnuð, heldur eru fyrst og fremst fyllri skrýringar í aths. við tollflokka og kafla og textabreytingar við einstök tollskrárnúmer, sem miða í flestum tilvitnum að því að bæta inn í viðkomandi nr. heitum nýrra vörutegunda. Í Tollasamvinnuráðinu eru um eða yfir 100 þjóðir, þó hvorki Bandaríkjamenn né Rússar. Allar að a.m.k. langflestar þessara þjóða í Tollasamvinnuráðinu hafa þegar staðfest þær breytingar, sem hér er leitað staðfestingar á og lagt er til. að gerðar verði. - Að fengnum upplýsingum og skýringum hefur n. orðið sammála um að leggja til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt eins og það liggur hér fyrir á þskj. 82. Við afgreiðslu í n. voru fjarstaddir þm. Björn Jónsson og Geir Hallgrímsson.



Herra forseti. Land búnaðarlöggjöfin er margþætt, og einn þáttur bennar er frv. það, sem hér liggur fyrir, og fjallar það um búfjárrækt. En fyrr á þessu ári hefur Alþ. afgreitt annað mikilvægt landbúnaðarmál, og það eru jarðræktarlögin. Þessi tvenn lög fjalla annars vegar um ræktunarmál jarðar og hins vegar ræktun búfjár. Með sanni má segja að þau hafi, hvor tveggja verið mikil lyftistöng fyrir bændastéttina frá fyrstu tíð og gert henni kleift að sinna verkefnum sínum. Þrátt fyrir það, að bændum hefur fækkað, hefur þeim tekizt eindæma vel að halda uppi mikilli og góðri landbúnaðarframleiðslu. Frv. þetta segir fyrir um það aðalverkefni, sem félagsstarfsemi landbúnaðarins þarf og á að beita sér fyrir. Það markar stefnu í búfjárræktarmálum frá grunni, þ.e. hjá bændunum sjálfum og þeirra hreppabúnaðarfélögum. Það mótar jafnframt leiðbeiningaþjónustu búnaðarsambanda og ákveður verksvið Búnaðarfélags Íslands, sem hefur heildarstjórn á leiðbeiningaþjónustu landbúnaðarins, og veitir einnig mikilvægar leiðbeiningar og innir af hendi margþætta opinbera þjónustu. Frv. þetta er að mörgu leyti líkt þeirri löggjöf, er nú gildir um búfjárrækt. En að sjálfsögðu felur það í sér ýmsar nýjungar, sem byggjast á nýrri tækni, auknum vísindum og breyttum samgöngum á landi og í lofti. Allt samstarf hjá bændum er miklu auðveldara nú en áður var. I. kafli frv. fjallar um félagskerfið, starfssvið þess á hinum einstöku stigum og þá þjónustu, sem veitt er af því opinbera, þ.e. leiðbeiningaþjónustu eða ráðunautaþjónustu. Allt er þetta mótað nánar í frv. þessu en áður í löggjöf, en þó eru stórvægilegar breytingar, þar sem fylgt hefur verið hefðbundnum reglum í þessum efnum. Undirstaða þess, að vel til takist í leiðbeiningaþjónustunni, er að ráðunautar fái haldgóða þekkingu á landbúnaði og að tilrauna- og rannsóknastarfsemi landbúnaðarins sé vel uppbyggð og góð tengsl séu á milli rannsókna annars vegar og leiðbeiningaþjónustunnar hins vegar. Eigi má heldur loka augum fyrir því, að allir bændur verða að hafa þekkingu á starfi sínu og getað tileinkað sér með góðum árangri þær nýjungar, sem eru að gerast og til heilla horfa. Ég hef hér að framan lýst félagskerfi landbúnaðarins og leiðbeiningaþjónustunni, og raunar kemur þetta allt fram í 4. gr. frv. II. kafli þessa frv. er um nautgriparækt, og eru þar mestu breytingarnar frá gildandi löggjöf í þessu frv. Tekin eru upp sérstök ákvæði í frv. um það, að Búnaðarfélag Íslands skuli reka nautastöð til framleiðslu á djúpfrystu nautasæði, eins og þegar hefur verið gert að Hvanneyri í nokkurar með mjög góðum árangri. Gert er ráð fyrir því, að sérstök kynbótanefnd verði valin á Búnaðarþingi til þess að sjá um val kynbótanauta, og skal n. þannig valin, að hún geti haft sem nánust og bezt tengsl við bændur í hinum einstöku landshlutum. Þar af leiðir, að fellt er niður það ákvæði, sem gilt hefur um sérstakar kynbótanefndir í hverjum hreppi. Búnaðarsamböndin eiga að sjá um dreifingu á djúpfrystu sæði hvert á sínu félagssvæði. Til þess að standa undir kostnaði við starfsemi þessa fá samböndin framlög frá ríkissjóði, stofnstyrk, 1/3 af kostnaði stöðvanna og nauðsynlegra tækja, sem þeim fylgja. Þá skulu þau einnig fá 65% af viðurkenndum launum sæðingarmanns og 65 kr. í styrk á hverja sædda kú. Lagt er til. að búnaðarsamböndin geti innheimt allt að 0.7% af grundvallarverði innveginnar mjólkur hjá mjólkurbúunum, og mörg búnaðarsambönd hafa notið styrks frá mjólkursamlögum, annaðhvort á þennan hátt eða heildarupphæð á ári hverju. Nægi þessar tekjur ekki samböndunum til starfsemi sinnar, skal það, sem á vantar, tekið með sérstöku gjaldi á sædda kú á sambandssvæðinu. Þá eru í frv. þessu sett skýrari ákvæði en áður um afkvæmarannsóknir á nautum. Tvær afkvæmarannsóknir á nautum. Tvær afkvæmarannsóknastöðvar hafa starfað hér á landi, þ.e. á Lundi í Eyjafirði og Laugardælum í Árnessýslu. Stöðvar þessar hafa möguleika á að afkvæmarannsaka 6–8 naut árlega, en það þykir of lítið og verður vafalaust allt of lítið í framtíðinni. Möguleikar eru á því að rannsaka afkvæmahópa á búum bænda með því að semja við þá um notkun á vissum nautum og kvígnauppeldi. Þá er í þriðja lagi hægt að vinna upplýsingar upp úr skýrslum bænda um kúabúin, en það þykir ekki eins nákvæm athugun og þarf að hafa miklu fleiri gripi í athugun, þegar sú aðferð er notuð. Þessar tvær síðasttöldu leiðir eru í seinni tíð mikið notaðar erlendis, og gera má ráð fyrir, að þær verði fyrir valinu hér á landi í framtíðinni. Fjárframlög í þessu skyni eru miðuð við það, að hægt sé hér að velja og hafna um leiðir eða nota þær allar, eftir því sem hentar bezt. Þá eru tekin upp ákvæði um héraðssýningar á kúm, en þessar sýningar eru hánar ströngu eftirliti þeirra, sem fylgjast eiga með sjúkdómum búfjár, einkum garnaveiki og öðrum smitnæmum búfjársjúkdómum. Gert er ráð fyrir sérstökum verðlaunum á sýningum þessum, annars vegar fyrir afkvæmi og hins vegar fyrir einstaklinga og þar að auki fyrir beztu kúna á hverri sýningu. III kafli frv. fjallar um sauðfjárrækt. Nýmæli er það í frv. þessu, að tekin eru upp ákvæði nm sauðfjársæðingarstöðvar, og eru þær fjárhagslega byggðar upp á sama hátt og dreifingarstöðvar fyrir nautasæði. Þá er tekin upp heimild fyrir Búnaðarfélag Íslands til að koma upp djúpfrystingarstöð fyrir hrútasæði og sjá um rekstur hennar. Stöð þessi mundi starfrækt á svipaðan hátt og nautastöðin á Hvanneyri. Tæknilega hefur ekki reynzt nógu vel að djúpfrysta hrútasæði og halda því nothæfu, en vonandi tekst að leysa þau vandamál innan tíðar. Það mundi skapa mikla möguleika á aukinni sauðfjárrækt, ekki sízt hjá þeim bændum, sem ekki hafa aðgang að úrvalssauðfjárstofnum, eins og enn þá er sums staðar á landinu. Að öðru leyti er þessi kafli ekki mikið breyttur frá gildandi lögum nema það, að tekið er inn ákvæði um héraðssýningar á sauðfé. Framlög ríkis miðast við það, að þátttaka þeirra, sem eru í sauðfjárræktarfélögum, sé meiri en verið hefur, og fer framlagið lækkandi, eftir því sem hver og einn hefur hlutfallslega fleiri ær skráðar í félaginu. Þetta hvetur bændur til þess að taka í stærri stíl þátt í þessari starfsemi en annars mundi verða. Þá er nú sem fyrr lögð á það áherzla að viðhalda geitfjárstofni þeim, sem til er landinu, og greiðir ríkið nokkurn styrk í þessu skyni samkv. frv. þessu, eins og gilt hefur í lögum um nokkurra ára skeið. IV. kafli frv. er um hrossarækt. Þar er um bæði félagslegar breytingar að ræða og verulega aukin fjárframlög til kynbótastarfseminnar. Frá því að íslenzki hesturinn var ómissandi þjónn á hverju heimíli og allir landflutningar byggðust á hestum, hefur orðið talsverð breyting á hlutverki hestsins. Margur hélt um tíma, að hlutverki hans væri lokið, en svo var þó ekki. Í dag er hesturinn þarfur þjónn á bændabýlum og hjá fjölda fólks í Reykjavík og í bæjum og kauptúnum víðs vegar á landinu. Auk þess er hann að verða eftirsóttur erlendis og á eftir að verða dýrmæt útflutningsvara, þegar meira verður vandað til kynbóta en hingað til hefur verið. Skoðun mín er, að við eigum ekki að flytja úr landi nema vel tamda gæðinga. Kaflinn um hrossarækt í frv. þessu miðast allur við það, að meira eftirlit verði haft með kynbótum hrossa en verið hefur og vandað til stóðhesta og þeir afkvæmaprófaðir og dæmdir eftir því. Það þykir aldrei góð mjólkurkýr, sem er skapvond og selur illa mjólkina. Eins er það með gæðinginn, hestinn, að hann getur eigi reynzt traustur og góður, nema lundin sé þjál, þótt að vísu sé nokkuð til í því, að oft verði góður hestur úr göldum fola. En þó er það nú svo, að sjaldnast verða þeir hestar góðir nema þá hjá þeim, sem hafa tamið þá og umgengist þá lengst. Nýmæli í kafla þessum er það, að 5 manna sýningarnefnd á að starfa á vegum Búnaðarfélags Íslands til þess að semja reglur um fyrirkomulag og framkvæmd sýninga og skipan dómnefnda og forsendur dóma. Búnaðarþing kýs 2 menn í þessa sýningarnefnd og Landssamband hestamannafélaga tilnefndir 2 menn, en oddamann skipar Búnaðarfélag Íslands, og skal það vera ráðunautur félagsins í hrossarækt. Þá er lagt til að koma upp svonefndum Stofnverndarsjóði, sem myndast af útflutningi hrossa, 10% af útflutningsverði hryssa og 20% af útflutningsverði óvanaðra hesta. Sjóður þessi skal notaður til þess að styrkja og lána hrossaræktarsamböndum fé til kaupa á kynbótahrossum, sem annars yrðu seld úr landi. Mundi það vera mikill skaði, ef til þess þyrfti að koma. Þá er það nýmæli í frv. þessu, að sýslunefndir og sveitarstjórnir fá heimild til þess að skylda hrossaeigendur til þess að hafa öll sín hross í vörzlu nema þann tíma, sem þau eru á afrétti. Þess má geta, að hross fara illa með haglendi, ekki sízt þegar krafsjörð er á vetrum. Auk þess er hættulegt að láta hross nöllta meðfram þjóðvegum, og getur það valdið slysum með sívaxandi umferð, eins og á sér stað hér á landi. V. kafli þessa frv. er óbreyttur frá gildandi lögum, og er hann um svína- og alifuglarækt. VI. kafli er nýr og fjallar um hundarækt, þar sem Búnaðarfélagi Íslands er heimilað að semja við einstaklinga um að rækta, ala upp og venja hreinkynja fjárhunda, annaðhvort af íslenzku eða erlendu kyni. Við Íslendingar höfum yfirleitt ekki komizt upp á lag með að hafa eins mikil not af fjárhundum við smalamennsku og fjárgæzlu og t.d. skozkir bændur hafa getað og margir aðrir. Hugsunin með þessu ákvæði frv. er að gera tilraunir til að bæta úr þessu vandamáli, því að sannarlega er mikil þörf á góðum fjárhundum, þar sem fámenni er mikið í sveitum og mjög víða erfiðar smalamennskur. VII. Kaflinn er um loðdýrarækt. Hann er nýmæli, þar sem Búnaðarfélagi Íslands er falið að hafa ráðunaut í loðdýrarækt til þess að leiðbeina um fóðrun og kynbætur loðdýra. Þeir, sem staðið hafa fyrir innflutningi minka á undanförnum árum, hafa mjög sótt á með að fá leiðbeiningar á þessu sviði, og hefur Búnaðarfélagið leitazt við að sinna þessum verkefnum með því að fá bæði innlenda og erlenda menn til þess að taka að sér leiðbeiningar á þessu sviði, en þó ekki nema skamman tíma í einu. Hugsanlegt er, að þetta geti orðið fullkomið starf fyrir einn ráðunaut, og ætlazt er til þess í þessu frv., að þarna geti orðið um svo mikið verkefni að ræða, að til þess þurfi sérstakan ráðunaut, sem hefur kynnt sér til hlítar loðdýrarækt. VIII kaflinn um æðarrækt er nýmæli í löggjöf nú í seinni tíð. Áður fyrr hafði Búnaðarfélagið leiðbeiningar á þessu sviði, og það hefur einnig haft þær með höndum í seinni tíð, enda hafa æðarræktarbændur óskað eftir leiðbeiningum á þessu sviði. Hér er líka um mjög þýðingarmikið mál að ræða, því að æðardúnninn, ef vel er til hans vandað að öllu leyti, er mjög dýrmæt vara, bæði innanlands og einnig til útflutnings. IX. kaflinn er óbreyttur frá gildandi lögum, en hann fjallar um ræktun erlendra búfjárkynja og blöndun þeirra við innlent búfé. Í þessu sambandi má minna á það, að ákveðið er að reisa sóttvarnarstöð í Hrísey. Þangað skal flytja djúpfryst sæði úr erlendum nautum af Galloway-kyni og nota fyrir þann kúastofn, sem verður einangraður á þeirri sóttvarnastöð. Vonir standa til, að innflutningur þessi skapi möguleika á meiri og betri nautakjötsframleiðslu en hér hefur verið til þessa. X. kafli frv. er um forðagæzlu. Hann er óbreyttur að öðru leyti en því, að lögð eru niður ákvæði um stofnun fóðurbirgðafélaga, þar sem reynslan hefur sýnt, að þau náðu ekki þeirri útbreiðslu, sem reiknað var með í upphafi. Því er áfram ætlazt til þess, að hlutaðeigandi sveitarstjórnir sjái um þessi mál. XL kaflinn um almenn ákvæði felur ekki í sér nein nýmæli önnur en þau, að sektarákvæði eru tvöfölduð í upphæð frá því, sem er í gildandi lögum, og mun það ekki vera til ósamræmis við ýmsar aðrar verðhækkanir í landinu frá því, að þessi löggjöf öðlaðist gildi. Þá hefur landbn. lagt fram nokkrar brtt. á þskj. 156, og eru þær að mestu teknar upp eftir till., sem hagstofstjóri sendi n. og hann taldi nauðsynlegt, að væri ákvæði um í löggjöf. Þessar brtt. fjalla um tvennt: í fyrsta lagi leiðréttingar á misritun í frv. og í öðru lagi breytingar við kaflann um forðagæzlu, en þar hefur hagstofustjóri farið fram á það við n., að hún tæki inn í frv. ákvæði um það, að bæði Reykjavíkurborg og bæjarfélögin í landinu hefðu sína forðagæzlu eins og sveitahrepparnir. Og það er ekkert óeðlilegt, að þetta sé gert, ekki sízt þegar það er haft í huga, að í öllum bæjum er nokkuð mikið um búfénað. Hestum fer fjölgandi í bæjunum og mjög ört fjölgandi hér í Reykjavík, og einnig má segja, að í fjölmörgum bæjum og kauptúnum sé mjög margt sauðfé. Allt bendir til þess, að nauðsyn sé á, að á þessum stöðum sé forðagæzla, það nái svipuð lög yfir þann búfénað, sem er í bæjum, og þann, sem er í sveitum. Það gefur líka auga leið, að þetta er miklu þægilegra á allan hátt fyrir úrvinnslu og þá upplýsingaþjónustu, sem Hagstofa Íslands veitir. Þetta mun hafa verið áður í lögum, en ég veit ekki vel, hvenær það hefur fallið úr. Það kemur ekki beint fram í gildandi löggjöf, en ég held, að það sé heppilegt og rétt, að þetta sé tekið inn. Allar brtt. að undanteknum leiðréttingum fjalla um breytingar, sem hagstofustjóri lagði til, og eru þær varðandi bæjarfélögin, og þar á að sjálfsögðu að greina frá fóðurforða, og einnig vill hann fá inn í skýrslur upplýsingar, sem aflað er í bæjum, um þá garðrækt eða garðuppskeru, sem til fellur á þeim stöðum, til þess að þær upplýsingar, sem Hagstofan veitir á þessu sviði, séu nákvæmari en annars mundi vera. 12. brtt. er bráðabirgðaákvæði, sem kemur á eftir 66. gr., og er um það, að búnaðarsamböndum verði „heimilt að innheimta á árinu 1973 gjald af innveginni mjólk samkv. a-lið 2. tölul. d-liðar 7. gr., enda tilkynni stjórn búnaðarsambands það með mánaðar fyrirvara.“ En í frv. segir, að þetta skuli tilkynnt eigi síðar en 1. des. árið áður en gjaldið skuli á lagt. En miðað við það, að senn er þessi mánuður á enda, desembermánuður, og vonandi verður þetta frv. að lögum annað tveggja nú fyrir jólin eða snemma á næsta ári, þá mundu búnaðarsamböndin geta notfært sér þennan gjaldstofn, ef þau vildu, og gætu tilkynnt það með mánaðar fyrirvara, eftir að lögin öðluðust gildi, hvenær svo sem það yrði á næsta ári. Þá kemur fram í nál., að n. bárust bréf frá fleiri en hagstofustjóra. Það kom bréf frá Landssambandi hestamannafélaga, sem óskaði eindregið eftir því, að þetta frv. yrði samþ. óbreytt. Einnig barst n. bréf frá sýslumanni Húnvetninga, þar sem hann óskaði eftir smávægilegum breytingum við frv., og eru þær einkum tvær. Það er við 31. gr., þar sem sagt er, að óheimilt sé að láta stóðhesta ganga lausa. Breytingin, sem sýslumaður fer fram á, er sú, að oddvitum verði falið þetta starf í stað hreppstjóra, og rökstyður hann það nokkuð. En n. sá ekki ástæðu til að fara að taka upp þessa breytingu, ekki sízt vegna þess, að hreppstjórarnir hafa alltaf haft þessi störf með höndum, og okkur er ekki heldur kunnugt um það, að þeir hafi ekki staðið sig vel. þar sem á slíku hefur þurft að halda. Þá er önnur breyting, sem kom fram í sama bréfi. Það er varðandi forðagæzluna, þar sem sýslumaður taldi, að það mætti gjarnan fella niður tvær greinar, sem um þau mál fjalla, þ.e. 58. og 59. gr. frv., og rökstyður hann það með því, að það, sem í þessum gr. standi, komi fram í 55. gr. og 65. gr. En n. fannst það ítarlegra að láta þessar gr. standa og gat því ekki fallizt á þær breytingar, sem þar er farið fram á. Þá barst n. bréf frá ráðunautum Búnaðarfélags Íslands. Það er um, að tekinn verði upp sérstakur styrkur til kaupa á sjálfvirkum mælum, sem nauðsynlegt er að nota, eftir að sjálfvirku mjaltavélakerfin komu og mjólkurtankar á heimilin. Þessir mælar eru alldýrir og hafa verið tollaðir nokkuð hátt að undanförnu, en vonir standa til þess, að tollskrá verði endurskoðuð nú síðar í vetur, og hef ég rætt þessi mál við fjmrn., og hafa þeir heitið bót og betrun í því, að tollur af þessum tækjum skyldi verða svipaður og af mörgum öðrum landbúnaðartækjum eða um 7%, og teljum við þá, að úr þessu sé bætt. Fleira er það ekki, sem ég sé ástæðu til að gera grein fyrir í sambandi við þetta mál, en vonast eftir því, að hv. þm. samþykki frv. og þær breytingar, sem fyrir liggja, og allir nm. eru líka á einu máli um, að svo verði gert.