Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er milli forseta og þingflokksformanna um að þingfundur geti staðið þar til umræðu um 2. dagskrármálið er lokið.

Virðulegi forseti. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og dómsorð landsdóms eru gríðarlegur áfellisdómur yfir þeim vinnubrögðum sem tíðkast hafa við stjórn landsins síðustu ár og áratugi. Ef það er raunverulegur vilji Alþingis að brjótast út úr þeim viðjum foringjaræðis sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og leitt okkur í þær hremmingar sem við nú erum í er nauðsynlegt að við drögum lærdóm af því sem þar kemur fram og tökum starfshætti okkar til endurskoðunar. Það virðist hins vegar reynast mörgum erfitt. Tilfinningar og geðshræring geta afvegaleitt fólk og ég tel að það hafi gerst í gær í umræðu undir liðnum um störf þingsins. Þar komu fram fullyrðingar sem eiga ekki við rök að styðjast hvað mig varðar. Því miður fékk ég ekki tækifæri til að bregðast við í gær en vil gjarnan gera það hér og nú. Í öllum mínum málflutningi í tengslum við landsdómsmálið hef ég lagt áherslu á alvarleika þess stjórnarskrárbrots sem fyrrverandi forsætisráðherra var dæmdur fyrir. Nægir þar að benda á ræður sem ég flutti 20. september 2010 og 20. janúar 2012. Það er staðföst trú mín að ef við eigum að bera til þess gæfu að byggja upp betra Ísland í kjölfar hrunsins þurfum við að ráðast gegn foringjaræði og efla lýðræðið. Áhersla á peninga og völd verður að víkja fyrir áherslu á lýðræði og samvinnu. Rannsóknarnefnd Alþingis og landsdómur staðfestu þá trú mína. Grundvöllur þess er virðing fyrir stjórnarskrá lýðveldisins og þeirri stjórnskipun sem hún kveður á um.

Virðulegur forseti. Þegar lagt var af stað með umsóknarferli um aðild að Evrópusambandinu var mikið rætt um að þar ættu að viðgangast fagleg vinnubrögð en umfram allt lýðræðisleg og upplýst umræða. Því miður hefur reyndin orðið önnur. Hvað eftir annað höfum við rekið okkur á það að grundvallaratriðum málsins er annaðhvort haldið úr umræðu hér, málin hreinlega þögguð niður, eða út úr þeim snúið. Nú hefur málið hins vegar þróast enn á verri veg því að við verðum hvað eftir annað vör við að sú staða sem umsóknarferlið er komið í hefur orðið til þess að stjórnarmeirihlutinn beitir brögðum til að þoka málinu áfram. Ég nefni sem dæmi hvernig haldið hefur verið á umræðu um svokallaða IPA-styrki. Það hefur ekki verið gefið tækifæri til þess að það mál væri yfirfarið sem vera skyldi og það hefur ekki verið gefið tækifæri til að ræða þau mál sem var eðlilegt og nauðsynlegt að ræða áður en IPA-styrkir yrðu afgreiddir úr nefndum. Nokkrir nefndarmenn í utanríkismálanefnd eru margítrekað búnir að biðja um að staða umsóknar að Evrópusambandsaðild yrði rædd í nefndinni og hér í þinginu. Það hefur líka verið margbeðið um að staðan í makríldeilunni yrði rædd. Það hefur ekki fengist sett á dagskrá. Hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hefur beðið líklega í nokkra mánuði eftir að fá að ræða við hæstv. forsætisráðherra um Evrópusambandsumsóknina. Þessu er öllu haldið í bið, umræðan þögguð niður en á sama tíma er brögðum beitt til að 

Virðulegur forseti. Ég var ekki hér í gær og tók ekki þátt í þeirri umræðu sem átti sér stað um landsdóm og þann dóm sem féll á mánudaginn. Ég sat hins vegar í þingmannanefndinni sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem hluti nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu að ákæra fjóra og hluti nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu að ákæra þrjá og aðrir tveir nefndarmenn komust að þeirri niðurstöðu að ekki ætti að ákæra. Ákært var í þingsályktunartillögu í sex liðum. Strax í upphafi vísaði landsdómur tveimur liðum frá, landsdómur sýknaði síðan í þremur en dæmdi fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde til sakfellingar en ekki refsingar í einum lið. Í umræðu þingmannanefndarinnar, og ég tel mig ekki brjóta nokkurn trúnað þegar ég segi svo, var aldrei rætt hvaða ákæruatriði væri veigameira en önnur, aldrei. Lögð voru fram atriði sem þingmannanefndin taldi að ákæra ætti fyrir. Hún raðaði aldrei ákæruatriðum eftir þyngd. Hún lagði fram sína þingsályktunartillögu, þær komu tvær og þar voru ákæruatriðin nánast þau sömu en í fyrri þingsályktunartillögunni voru fjórir ákærðir, í seinni þrír. Það var aldrei raðað eftir þyngd ákæruatriða, 

Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu gott að halda þessum staðreyndum til haga og ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að koma fram með sína afstöðu til þeirrar umræðu sem skapast hefur í kjölfar dóms landsdóms. Það mikilvægasta af öllu í dag og á næstu vikum og mánuðum fyrir íslenska þjóð er að við sem störfum á þinginu hættum að velta okkur upp úr fortíðinni, hættum að reyna að hefja sjálf okkur upp á mistökum annarra eða með því að þykjast hafa átt hugmyndina að því að einhver einn ákæruliður hafi verið merkilegri en annar eða eitthvað slíkt. Við þurfum að fara að einbeita okkur að því sem skiptir virkilega máli sem er að fjalla um það hvernig við ætlum að leysa skuldavanda heimilanna. Mikið hefur verið talað um það í þessum sal. Nú hefur verið boðað að einhverjar lausnir komi fram fyrir vorið. Fresturinn til að leggja fram þingmál sem á að afgreiða í vor er liðinn og þess vegna liggur á að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir komi fram með þau mál sem þeir ætla sér að koma fram með í þessum málaflokki líkt og sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa boðað að eigi að gera. Við skulum einbeita okkur að þessu verkefni, við skulum tala um hvernig við ætlum að ná tökum á ríkisfjármálunum vegna þess að það er það brýnasta fyrir íslenska þjóð til framtíðar, að við náum okkur upp úr því skuldafeni sem þjóðin er komin í.

Virðulegi forseti. Mig langar að hefja mál mitt á því að segja: Til hamingju, Ísland, með nýjan biskup. Enn eitt karlavígið er fallið sem hlýtur að teljast merkilegur áfangi í jafnréttisbaráttunni á Íslandi. Mörg karlavígi hafa fallið á undanförnum árum, ekki síst í stjórnartíð núverandi ríkisstjórnar. Fyrstu konurnar gegna nú embætti forsætisráðherra og fjármálaráðherra og karlavígið formaður fjárlaganefndar féll líka í stjórnartíð Jóhönnu Sigurðardóttur. Fleira mætti telja upp. Þetta hlýtur að teljast frábær árangur en enn er margt óunnið í jafnréttisbaráttunni. Launamunur kynjanna er þar svartasti bletturinn sem verður að finna markvissar leiðir til að vinna á. Því tengt má nefna launamat starfa. Þannig virðist það að höndla með peninga og lagaflækjur mun betur metið til launa en störf sem krefjast sambærilegrar menntunar en felast í því að vinna með börn, ungmenni og sjúklinga, þ.e. að vinna með fólk. Það er algengt að konur hafi áhuga á þeim störfum og vinni þau. Enn eitt atriði sem mig langar til að nefna er orðræða og umræðuhefð. Þar hafa konur oft tamið sér aðrar venjur en hið fyrrum ráðandi karlkyn. Í þessum ræðustól er til dæmis algengt að stórkarlalegar fullyrðingar fjúki, oft lítt rökstuddar, þar sem hjólað er í manninn en ekki málefnið. Konur nota oft aðrar aðferðir í málflutningi sínum, vilja vega og meta rök, ræða málefni og hafa ekki þörfina fyrir að hafa mjög hátt. Þær nýta sér oft ágætlega þá líffræðilegu staðreynd að maðurinn hefur tvö eyru en bara einn munn. Fjölmiðlar virðast hafa mun meiri áhuga á aðferðum karlanna en kvennanna og rata þeirra athugasemdir, hefðir og gildi því oftar í fjölmiðla. Konur sitja nú í mörgum valdastöðum í þjóðfélaginu. Gildismat þeirra og starfshættir þurfa að verða áberandi og gildandi. Slíkt tekur auðvitað tíma en við þurfum að fara að sjá þess fleiri og fleiri merki. Að lokum, sem betur fer eru margir karlar í góðu sambandi við sínar kvenlegu hliðar og til í slaginn með okkur.  
            

Frú forseti. Ég vil taka upp umræðu sem hv. þm. Sigmundur Davíð var með áðan og snýr að Evrópusambands… 
            

Forseti biður hv. þingmann um að nefna þingmenn fullu nafni.

Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vakti áðan máls á klækjabrögðum í tengslum við Evrópusambandsumsóknina. Ég rakti það hér í gær hvernig samningamanni Íslands í deilistofnum hefði verið vikið frá af hæstv. ríkisstjórn vegna makríldeilunnar. Við höfum séð hvernig haldið hefur verið á Icesave-málinu. Nú berast þær fréttir hér í morgunsárið að búið sé að taka svokallaða IPA-þingsályktunartillögu út úr utanríkismálanefnd. Samkvæmt umræðum sem voru um þetta mál hér og eftir mínum bestu heimildum hefur verið rík andstaða við það og jafnvel ekki meiri hluti fyrir IPA-málinu í utanríkismálanefnd. Fyrir þá sem ekki þekkja má geta þess að þetta mál snýr að því að taka við milljörðum í aðlögunarstyrki frá Evrópusambandinu og veita jafnframt Evrópusambandinu algert skattfrelsi með þessa fjármuni. 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað með ólíkindum ef það er hin nýja lýðræðishefð að beita klækjabrögðum við að taka mál út úr nefndum, ef það er satt sem hér hefur heyrst að hafi gerst í morgunsárið. En það er svo sem ekki nýtt. Það hefur komið mér á óvart á undanförnum dögum hvað stjórnarliðar hafa verið að þakka sér ýmislegt og kenna okkur í minni hlutanum um ýmsar ófarir stjórnarsinna og ríkisstjórnarinnar um hversu hægt gangi. En það kom mér reyndar verulega á óvart að meiri hlutinn sé farinn að þakka sér að biskupskjör í þjóðkirkjunni hafi farið á þann ágæta veg að við höfum fengið glæsilegan biskup og ég óska þjóðinni til hamingju með það. Ég hef ekki séð stjórnarflokkana berjast svo hart fyrir hagsmunum þjóðkirkjunnar að það kemur mér á óvart að þeir hafi svona víðtæk völd inn í þjóðkirkjuna. Ég kom hér upp og ætlaði að vekja athygli á stöðu umræðu um sjávarútvegsmál í atvinnuveganefnd. Það er búið að skila allmörgum umsögnum og reyndar allar komnar sem um var beðið. Þær eru því marki brenndar, allar nánast, að vera mjög neikvæðar í garð frumvarpanna sem komið hafa og þeir gestir sem hafa komið fyrir nefndina frá því um páska hafa talað um að ef ekki verði horfið af þessari braut verði greininni gersamlega rústað, það verður að segjast eins og er. Talað er um fjöldagjaldþrot, uppsagnir, og að Landsbankinn þurfi að afskrifa kannski tvöfalda þá upphæð sem ríkissjóður telur sig geta fengið í veiðileyfagjöld. ASÍ var síðast hjá okkur í morgun og það er ánægjulegt að segja þingheimi frá því að stefna ASÍ er orðin mun líkari stefnu Framsóknarflokksins og gagnrýndi harðlega stefnu ríkisstjórnarinnar, bæði frumvörpin sem þar komu fram, 

Virðulegi forseti. Ég vil taka þátt í þeirri umræðu sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hóf varðandi meðferð IPA-styrkjamálsins svokallaða í utanríkismálanefnd í morgun. Það vakti furðu mína þegar ég kom á fundinn, að vísu skal ég játa að ég kom 13 mínútum of seint á fundinn, að þá var verið að greiða atkvæði um hvort taka skyldi málið út. Nefndin var ekki fullskipuð og ég verð að leyfa mér að fullyrða að það er alsiða að beðið er með að taka mál út úr nefnd á fundum þar til nefndarmenn eru komnir, þeir sem ekki hafa boðað forföll, og að í það minnsta sé tekið tillit til þess þegar nefndin er sérstaklega fáliðuð. Nú var það þannig að búið var að kalla til tvo varamenn sem sátu einungis við þessa atkvæðagreiðslu og þurftu svo að vera annars staðar og nú mætti spyrja: Af hverju lá svona mikið á að taka þetta mál út? Er það á dagskrá á morgun? Nei, þá er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þannig að þar eru mál til 1. umr.. Er það á dagskrá á mánudaginn? Nei, þá er fyrirspurnafundur á þinginu. Er það kannski á dagskrá á þriðjudaginn? Nei, þá er 1. maí. Hvað hastaði? Nú ætla ég að segja mína skoðun á því hvað hastaði. Það var þannig að þetta mál hefur legið í utanríkismálanefnd vegna þess að ég held að formaður nefndarinnar viti að hann hafi ástæðu til að óttast að ekki sé meiri hluti fyrir þessu máli í nefndinni, meiri hluti fyrir að taka það út úr nefnd ef nefndin er fullskipuð þeim nefndarmönnum sem sæti eiga í þeirri ágætu nefnd. Þess vegna var gripið til, og ég nota orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar hér, klækjabragða og kalla þá inn á þeim tíma þegar nefndin var ekki fullskipuð til að koma málinu út. Ég óskaði eftir því vegna þess að umræða um Evrópusambandið hefur tafist  
            

Forseti minnir á ræðutímann. Hann er tvær mínútur undir þessum lið og biður hv. þingmenn um að virða hann.

Virðulegur forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við afgreiddum í morgun IPA-styrkina úr utanríkismálanefnd  Hvað á þessi hentiafstaða eiginlega að þýða af hálfu forustumanna Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins? Vilja þeir kannski hætta almennt viðskiptum við Evrópu? Á að loka landamærunum eða segja upp öllum samningum við ríki Evrópusambandsins af því að þeir vilja ekki verða aðilar að því? Nei, og auðvitað var ekki nema sjálfsagt að afgreiða málið í utanríkismálanefnd í morgun og það með fullkomlega eðlilegum hætti gert. Ég get fullvissað stjórnarandstöðuna um að hv. þingmenn Róbert Marshall og Lúðvík Geirsson greiddu atkvæði með nákvæmlega sama hætti og félagar okkar og andlegir bræður, þeir hv. þingmenn Árni Páll Árnason og Mörður Árnason, aðalmenn þeirra í nefndinni, hefðu gert ef þeir hefðu verið viðstaddir.  
            

Frú forseti. Fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur verið sakfelldur í landsdómi fyrir brot á stjórnarskrá Íslands. Eins og fram kemur í dómnum er þetta alvarlegt brot en ekki formbrot. Við getum svo deilt um það í pólitískum tilgangi hvort um alvarlegasta brotið sem ákært var fyrir sé að ræða eða ekki en það sem slíkt skiptir kannski litlu máli. Það sem skiptir máli, frú forseti, er að Alþingi og stjórnsýslan og stjórnmálin skilji og viðurkenni að hér er einnig um mikinn áfellisdóm að ræða hvað þessa aðila varðar og þá stjórnmálamenningu sem viðgengist hefur á Íslandi undanfarna áratugi. Það er skylda Alþingis að bregðast við og tryggja að þetta gerist ekki aftur. Fyrsta skrefið er að taka upp nýsamþykkt lög um Stjórnarráð Íslands sem samþykkt voru á síðasta þingi og fara í kringum nánast allar ráðleggingar sem lagðar voru til í þeim fjórum skýrslum sem höfundar frumvarpsins sögðust hafa til hliðsjónar. Í þeim lögum var gagnsæi hafnað af núverandi stjórnarmeirihluta og því var líka hafnað að rita og birta fundargerðir ríkisstjórnarinnar svo fátt eitt sé nefnt. Upplýsingalögin sem verið er að vinna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd núna verður líka að skoða með hliðsjón af þessum dómi. Endurskoðun laganna um Stjórnarráðið og vönduð upplýsingalög eru þó bara fyrsta skrefið ef einhvern tíma á að takast að endurreisa trúverðugleika Alþingis og stjórnmálanna á Íslandi og það veltur því mikið á okkur í þinginu að við tökum höndum saman og viðurkennum og skiljum að hér þarf að gera mikla bragarbót á og því fyrr sem við byrjum því betra því að við berum einfaldlega ábyrgð á framtíð lýðræðisins í þessu landi hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Umræða um úrskurð og niðurstöðu landsdóms hefur komið inn í þingsali í gær og í dag en í raun og veru er úrskurðurinn 400 síðna áfellisdómur yfir þeirri stjórnsýslu sem Sjálfstæðisflokkurinn byggði upp hér á landi undanfarin ár, áfellisdómur yfir vinnulagi, verklagi, ákvarðanatöku og ekki ákvarðanatöku. Ég hef aldrei undanskilið minn eigin stjórnmálaflokk og ábyrgð hans í þessu öllu saman. Til dæmis fer landsdómur hörðum orðum um vinnubrögð í ríkisstjórn frá árinu 2007. En munurinn á flokkunum tveimur er sá að Samfylkingin hefur ítarlega farið yfir sína ábyrgð, endurskrifað vinnureglur sínar og samið ítarlegar siðareglur um háttalag og hegðun kjörinna fulltrúa, allt til þess að læra af. Þá hefur ríkisstjórnin tekið allt verklag Stjórnarráðsins til endurskoðunar. Hins vegar hefur Sjálfstæðisflokkurinn tætt sína endurreisnarskýrslu í sig og hló landsfundur flokksins sig máttlausan þegar fyrrverandi formaður flokksins gerði lítið úr þeirri miklu vinnu sem grasrót flokksins hafði staðið að. Ég tel að við eigum að nota úrskurð landsdóms til að horfa fram á veginn, nýta hann sem stökkpall til nýrra vinnubragða í stjórnmálum en það gerum við ekki nema þingmenn og lykilfólk Sjálfstæðisflokksins nálgist niðurstöðu landsdóms af auðmýkt og virðingu og viðurkenni ábyrgð sína. Þar skortir á. Það mundi hjálpa mikið íslenskri stjórnmálamenningu ef flokkurinn mundi nálgast þennan úrskurð og viðurkenna þá slæmu stöðu sem til dæmis íslensk heimili voru í þegar flokkurinn skildi við efnahagsmálin. 

Frú forseti. Allsherjar- og menntamálanefnd og velferðarnefnd hafa á tveimur fundum fjallað um stöðu Íslenskrar ættleiðingar og stöðu ættleiðingarmála hér á landi. Það voru fréttir af því um daginn að nokkurt uppnám væri í þeim viðkvæma málaflokki og kölluðum við til fundar forustumenn Íslenskrar ættleiðingar og innanríkisráðuneytisins í dag. Þar er unnið að gerð þjónustusamnings þar sem um er að ræða verulega aukningu á verkefnum og fjármunum til þessa félags sem hefur mikilvægt og flókið stjórnsýslulegt hlutverk við að eiga, t.d. að tryggja þjónustu við börnin og fólkið sem er að ættleiða á milli landa, og sérstaklega það að ná samningum við ný lönd. Nú eru um 100 manns á biðlista eftir ættleiðingum og markmiðið er auðvitað að bæta og efla þessa þjónustu og fjölga verulega ættleiðingum. Hæstv. utanríkisráðherra tók þetta upp á fundum sínum við ráðamenn í Rússlandi á dögunum og unnið er að því í ráðuneytinu og hjá ættleiðingarfélaginu að ná samningi við Rússland um ættleiðingar á milli landa. Það stefnir í það samkvæmt upplýsingum úr ráðuneytinu að áfangi náist, a.m.k. núna í vor, í þjónustusamningsgerðinni en auk þess er unnið að endurskoðun laganna í heild og von er á niðurstöðu í þeim málaflokki í haust. Þetta er hugsjónarekið félag með lítil fjárráð en gríðarlega mikið hlutverk í því flókna ferli sem ættleiðing á milli landa er. Það er ánægjulegt að geta sagt frá því að þetta mál er í afar jákvæðum farvegi á milli ráðuneytis og félagsins þannig að ættleiðingar og þeir sem bíða og standa í því ferli núna þurfa ekki að óttast að það verði neitt hik á því eða að þetta flókna ferli verði með neinum hætti tafið út af því að ekki náist samningar á milli ráðuneytis og ættleiðingarfélagsins um framvindu og framhald þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að standa í stælum við hv. þm. Magnús Orra Schram út af ræðu hans áðan. Ég held að hún dæmi sig sjálf. Við getum farið yfir það hver málflutningur þess ágæta þingmanns hefur verið í þessum málum á fyrri stigum, hvaða tillögur hann kom með inn í þingið og mælti fyrir og hvað eftir stendur af því. Við skulum fara aðeins yfir það við betra tækifæri. Ég ætlaði hins vegar að nefna atriði sem kom upp í umræðunni áðan og varðar IPA-styrki og afgreiðslu á þeim. Ég vildi setja það í samhengi, það sem virðist hafa gerst í utanríkismálanefnd í morgun og nokkrir þingmenn hafa lýst hér í umræðunni, við hversu naumt það er á þessu þingi að koma málum sem tengjast Evrópusambandsaðildinni í gegn. Það kann að vera að einhver örlítil breyting á samsetningu utanríkismálanefndar í morgun hefði gert það að verkum að ekki hefði verið hægt að afgreiða það mál út. Ég bið hv. þingmenn að hugsa um það. Hvernig skyldi nú vera þegar þetta mál kemur hingað inn til þings? Það kann að vera að þeir sem stóðu að þessari afgreiðslu úr utanríkismálanefnd eigi eftir að reka sig á að sigurinn er ekki unninn þó að þeir hafi unnið klukkan korter yfir átta í morgun þennan áfanga.

Virðulegi forseti. Ég tek undir og fagna kjöri nýs biskups. Það er sannarlega ánægjulegt að sóknarprestur okkar Bolvíkinga sé nú orðin biskup og ég veit að þar var vel valið  Það hefur verið dálítið áhugavert að fylgjast með umræðunni í morgun. Umræðan hefur beinst að tvennu sem má kannski kalla eins konar helgimyndir eða táknmyndir sem ríkisstjórnin hefur viljað festa upp. Annars vegar lýtur hún að jafnréttismálum og það var sagt að það væri til marks um mikinn árangur í jafnréttismálum að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og formaður fjárlaganefndar væru allt saman konur. En hvernig hafa nú þessar konur beitt valdi sínu? Þær hafa gert það meðal annars með fjárlagagerðinni og við munum að það var í tíð hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra - sem var kona - sem sérstaklega hart var gengið fram í niðurskurði gagnvart heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og það var undir forustu formanns fjárlaganefndar - sem var kona - sem það var síðan innsiglað í löggjöfinni. Það var gert með þeim hætti að þessi niðurskurður leiddi sérstaklega til uppsagna á konum á landsbyggðinni. Þetta er raunveruleikinn. Það getur vel verið að menn geti fest upp einhverjar helgimyndir, einhverjar táknmyndir eins og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir var að gera áðan, en raunveruleikinn er hins vegar þessi og hann er svona bitur. Síðan var líka áhugavert að fylgjast með umræðunni og frásögninni af því hvernig unnið hefði verið í utanríkismálanefnd í morgun. Hæstv. ríkisstjórn hefur stært sig mjög mikið af lýðræðisumbótum og nú sjáum við hvernig lýðræðisumbæturnar koma fram í verki. Þær koma þannig fram að það er beitt gamaldags og úreltri klækjapólitík - sem ekki er þó úrelt, nei, vegna þess að ríkisstjórnin hefur tileinkað sér hana með alveg sérstökum ágætum og beitt henni núna í krafti stjórnarmeirihluta síns  
            

Frú forseti. Líkt og aðrir velunnarar kvenréttinda og kristinnar kirkju ætla ég að hefja mál mitt á því að óska nýkjörnum biskupi yfir Íslandi, frú Agnesi Sigurðardóttur, hjartanlega til hamingju með kjörið og óska henni farsældar í starfi. Ég tel að hún sé mjög vel að þessu starfi komin þar sem ég þekki hana og til starfa hennar í hlutverki sóknarprests og prófasts. Í dag hefur verið deilt um dómsniðurstöðu landsdóms og menn eru farnir að streyma í ræðustól til að túlka þá niðurstöðu í þingsal. Ég lít ekki á það sem hlutverk þingsins að deila um niðurstöðu æðstu dómstóla og mér finnst það óviðeigandi í máli sem þessu. Dómsorðið stendur og það talar fyrir sig sjálft. Í því segir, með leyfi forseta: „Ákærði er í máli þessu sakfelldur fyrir að hafa af stórfelldu gáleysi látið farast fyrir að halda ráðherrafundi um mikilvæg stjórnarmálefni eins og fyrirskipað er í 17. gr. stjórnarskrárinnar, þrátt fyrir að honum hlaut að vera ljós sá háski, sem vofði yfir bankakerfinu og þar með heill ríkisins …“ Þetta er alvarlegur og þungur dómur, frú forseti, sem mér finnst ekki efni til að deila mikið um hér. Túlkanir og eftiráskýringar eru þar af leiðandi ekki mjög viðeigandi eins og sakir standa. Góðu tíðindin eru kannski þau í ljósi þessarar niðurstöðu að þau stjórnsýsluatriði sem sakfellt er fyrir hafa verið og er verið að færa til betri vegar hjá æðstu stjórn ríkisins eins og sakir standa. Verið er að taka á því sleifarlagi sem fólst í hinni slöku og óformlegu stjórnsýslu sem viðgengist hefur um langt árabil og var sjúkdómseinkenni þess að litið var meðal annars á málefni fjármálakerfisins sem innanflokksmál Sjálfstæðisflokksins og þau rædd í óformlegu spjalli milli manna en ekki á formlegum vettvangi.  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Forseta hefur borist ósk um nokkru rýmri tíma til að ræða um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál. Forseti hefur skilning á þessari ósk og hefur ákveðið í samræmi við 2. mgr. 62. gr. þingskapa að lengja ræðutíma hvers þingmanns í fyrra sinn um fimm mínútur.

Frú forseti. Hér er næst á dagskrá skýrsla utanríkisráðherra um utanríkismál og alþjóðamál. Ég spyr hæstv. forseta hvers vegna ekki hafi verið svarað erindi mínu sem ég sendi til forseta hinn 21. febrúar 2012 þar sem ég bað forseta um sérstaka umræðu á Alþingi um stöðu aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu og þá var sérstakt tilefni í ljósi ályktunar utanríkismálanefndar Evrópuþingsins sem síðan var staðfest af Evrópuþinginu hinn 14. mars sl. Ég óskaði þá eftir lengri umræðu samkvæmt 3. mgr. 57. gr. þingskapa og óskaði eftir því að forsætisráðherra yrði til svara fyrir hönd ríkisstjórnarinnar en hún hefur tjáð sig afdráttarlaust um Evrópusambandsmál. Auk þess laut þessi ályktun sem Evrópusambandið samþykkti hinn 14. mars sl. að fullveldi og sjálfstæði Íslands og inngripi samkomu þessa ríkjasambands í sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt Íslands  Ég spyr hæstv. forseta: Hvers vegna hefur ekki verið orðið við þessari ósk minni? Ég hef ítrekað hana 

Forseti vill geta þess að hann hefur ítrekað verið í sambandi við hv. þingmann vegna þessarar óskar hans um lengri sérstaka umræðu um málið og hefur reynt til hins ýtrasta að koma henni á dagskrá. Það hefur því miður ekki tekist. Nú gefst tækifæri í dag undir umræðunni um utanríkismál að taka upp umræðu um Evrópusambandsmálin eins og ljóst er af efni máls.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir þær aukalegu fimm mínútur sem veittar voru til umræðunnar sem verður á eftir. Það var vel gert. Um leið vil ég taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni og gagnrýna það að hér á eftir skuli utanríkismálaumræða fara fram án þess að hin sérstaka umræða um stöðuna í Evrópusambandsviðræðunum hafi farið fram á þinginu. Þessi beiðni hefur legið fyrir mjög lengi. Skýrsla hæstv. utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál snertir margt fleira en Evrópusambandið og ég hef áhuga á að ræða þau mál sérstaklega. Varðandi það að hv. þingmanni hafi verið svarað því til að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki áhuga á að taka þessa umræðu vil ég geta þess líka að til að leysa þennan ágreining óskaði ég eftir því við hæstv. utanríkisráðherra fyrir allnokkru að hæstv. ráðherra 

Forseti ítrekar að það voru gerðar ítrekaðar tilraunir til að koma þeirri umræðu á eins og þingflokksformenn og fleiri þingmenn vita.

Frú forseti. Því hefur verið haldið fram í umræðunni í morgun að það hafi reynst erfitt að fá utandagskrárumræðu við mig um stöðuna í aðildarviðræðunum. Ég vil þess vegna að það komi algjörlega skýrt fram að á sínum tíma kom hv. þm. Jón Bjarnason að máli við mig og óskaði eftir umræðu sem lyti meðal annars að þeirri ályktun sem gerð var í tiltekinni nefnd Evrópuþingsins. Hann kom síðan aftur til mín og sagði mér að hann hefði snúið þeirri umræðu frá mér og að öðrum ráðherra. Ég vil líka að það komi algjörlega skýrt fram út af því sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði að gagnvart forseta var ég að minnsta kosti einu sinni búinn að fallast á slíka umræðu fyrir páska þannig að það er engan veginn hægt að saka mig um að hafa ekki viljað tala við þingið um þetta. Ég er alltaf boðinn og búinn til þess alveg eins og ég hef alltaf verið boðinn og búinn að ræða það í utanríkismálanefnd, og hef gert það nýlega tvisvar sinnum. Það er alveg nauðsynlegt að þetta liggi fyrir.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar og beini því til hæstv. forseta að fram fari sérstök umræða um þessi mál. Frú forseti sagði áðan að það væri hægt að ræða um Evrópusambandsmál undir umræðu um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál hér á eftir. Utanríkismál eru fleira en ESB þrátt fyrir að þingflokkur Samfylkingarinnar telji svo ekki vera. Það er mjög mikilvægt að það fari fram umræða um stöðu þessarar umsóknar. Það er ekki nægilegt að hæstv. utanríkisráðherra komi hingað og segi gagnvart gríðarlegum hótunum frá Evrópusambandinu og gagnvart klækjabrögðum félaga sinna í utanríkismálanefnd: Það mikilvægasta er að halda kúlinu. Hvenær fáum svör frá hæstv. utanríkisráðherra sem eru á einhverjum öðrum nótum en skætingur og bull?

Forseti biður þingmenn um að gæta orða sinna.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í þessari umræðu bara til að ítreka það að ég hef nokkrum sinnum á þessum vettvangi óskað eftir því að fram færi ítarleg umræða um stöðu Evrópusambandsaðildarinnar í ljósi breyttra aðstæðna að mörgu leyti. Ég hef bæði gert það í þingsal við nokkur tækifæri og eins á einum eða tveimur fundum formanna þingflokka sem ég hef setið sem staðgengill. Ég hef jafnan lýst því yfir að ég hafi persónulega ekkert ofboðslega sterkar skoðanir á því hvert formið á þeirri umræðu ætti að vera, ég legði mesta áherslu á að sú umræða færi fram. Ég hygg að ég hafi fyrst nefnt þetta 20. janúar. Ég bendi á þetta í ljósi þess að það er miklu brýnna núna en það var 20. janúar að þessi umræða fari fram. Ég tek undir það sem fram hefur komið, hin almenna skýrsla utanríkisráðherra tæmir ekki þessa umræðu. Það verður talað um Evrópumálin í dag en það tæmir ekki þá sérstöku umræðu um stöðu aðildarviðræðna sem þarf að eiga sér stað 

Virðulegi forseti. Við erum nýbúin að hlusta á hástemmdar ræður hv. þingmanna stjórnarliðsins en ég man ekki nákvæmlega hvaða hugtök þau notuðu núna, væntanlega „virðing fyrir þinginu“, „umbætur í stjórnsýslunni“, „formlegri og faglegri vinnubrögð“. Síðan er það upplýst að hv. þm. Jón Bjarnason fór fram á það við hæstv. forsætisráðherra 21. febrúar af gildri ástæðu að ræða stöðuna í aðildarviðræðunum. Virðulegur forseti reynir hvað hann getur til að koma því á 

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vildi sagt hafa um þá umræðu sem hér hefur orðið. Í fyrsta lagi er það eðlilegasti og sjálfsagðasti hlutur í heimi að umræður um stöðu aðildarviðræðna við ESB eigi sér stað við utanríkisráðherra sem er manna fróðastur um stöðuna á þeim málum  
             Hitt sem ég vildi sagt hafa, virðulegi forseti,  
            

Frú forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar um að forseti hafi beitt öllum sínum áhrifum til að forsætisráðherra kæmi hingað og tæki þátt í þessari umræðu. Ég bendi á að umsóknin um inngöngu í Evrópusambandið er stærsta mál þingsins og þjóðarinnar. Hún snýst um fullveldisafsal. Hún snýst um það hvernig við semjum og um margháttaða þætti í okkar samfélagi.  Ég vildi ræða það við forsætisráðherra 

Forseti minnir á ræðutímann og biður hv. þingmenn um að virða hann.

Hæstv. forseti. Það efast enginn um að hæstv. utanríkisráðherra hefur margt að segja um umsóknarferlið og aðildarferlið að Evrópusambandinu. Hins vegar er ljóst að þegar þingmaður óskar eftir því að forsætisráðherra ræði þetta mikilvæga mál við þingheim hlýtur leiðtogi ríkisstjórnarinnar, verkstjórinn sjálfur, sem hafði ekki svo lítil orð um hversu mikilvægt það væri að skýra verkstjórnarvaldið og breyta öllu í ríkisstjórnarmynstrinu þannig að verkstjórinn sjálfur hefði skýrt vald, að hafa kjark til að koma hingað og tala við okkur um stærsta verkefni ríkisstjórnarinnar, eins og margir hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa komist að orði.

Og besta.

Að halda því fram, eins og hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar gerði, að ekki sé hægt að eiga djúpa umræðu um málið við forsætisráðherra 

Það sagði ég ekki.

Ég veit ekki á hvaða leið við erum 

Hæstv. forseti. Ég vil koma hingað upp undir þessum lið, fundarstjórn forseta, og taka undir beiðni hv. þm. Jóns Bjarnasonar um að eiga viðræður við forsætisráðherra um það stefnumál ríkisstjórnarinnar sem forsætisráðherra hefur lagt ríka áherslu á að sé helsta og jafnvel eina stefnumál ríkisstjórnarinnar. Hæstv. utanríkisráðherra hefur látið að því liggja í blaðagreinum að fljótlega þurfi Samfylkingin að taka upp nýja stefnu þar sem sú umræða fari fram um að þetta stefnumál sé að detta út. Það er líka rétt sem fram kom hjá hæstv. utanríkisráðherra, að hann hafi verið tilbúinn að taka þessa umræðu að sér og hafa hana síðasta mánudag, en það varð samkomulag allra um að falla frá því vegna þess að það mundi falla saman við þann tíma þegar landsdómur yrði kveðinn upp. Hv. þm. Jón Bjarnason óskaði eftir umræðu, sú beiðni stendur enn og ég tel að forseti verði að verða við henni. Umræðan í dag, um stöðu ESB-viðræðna, mun hins vegar 

Virðulegi forseti. Mönnum hefur verið tíðrætt um klækjabrögð á fundi utanríkismálanefndar í morgun þegar ég og hv. þm. Lúðvík Geirsson komu þar inn til að taka út eitt mál. Ég verð að segja af því tilefni að hér hafa nýlega heilu og hálfu þingflokkarnir horfið út í nóttina til að koma í veg fyrir atkvæðagreiðslu um miðja nótt og aðrir þingflokkar hafa staðið að málþófi fram yfir miðnætti til að koma í veg fyrir afgreiðslu mála í tæka tíð fyrir tímafresti. 

Virðulegi forseti. Ég beini orðum mínum til hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og vil að gefnu tilefni grípa til varna fyrir hæstv. forsætisráðherra. Ég hef ekki hikað við, af góðri ástæðu, að gagnrýna hæstv. forsætisráðherra en að koma hér upp og segja að ekki sé hægt að eiga djúpa umræðu við hæstv. forsætisráðherra er náttúrlega ekki maklegt. 
             Það má ýmislegt segja um hæstv. forsætisráðherra en þetta er of langt gengið. Ég hvet hv. þingmenn til þess að huga aðeins að orðum sínum og mér finnst jafnvel að virðulegur forseti hefði átt að grípa inn í þegar svona langt er gengið í gagnrýninni. En ég tek hins vegar undir það að það sýnir ekki mikla virðingu fyrir þinginu að ekki sé orðið við því þegar hv. þm. Jón Bjarnason fer fram á þessa umræðu, eðlilega, það er bara mjög alvarlegt mál.

Virðulegur forseti. Við höfum heyrt allmarga stjórnarliða ræða það á undanförnum dögum og reyna að færa rök fyrir því að forsætisráðherra hverrar ríkisstjórnar beri í rauninni ábyrgð á öllu heila klabbinu. Skipstjóralíkingar hafa verið tíðar. En það sama virðist ekki eiga við um hæstv. forsætisráðherra núverandi ríkisstjórnar og sjálfur þingflokksformaður Samfylkingarinnar gengur svo langt að halda því fram að ekki sé hægt að eiga djúpa umræðu um mál við hæstv. forsætisráðherra og það meira að segja í samanburði við hæstv. utanríkisráðherra. 
             Það má margt gott segja um hæstv. utanríkisráðherra en umræðustíll hans er kannski ekki þess eðlis að menn almennt tengi það við djúpa umræðu, það eru uppnefningar og gamanmál, en samt heldur hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar því fram að miðað við forsætisráðherra sé það djúp umræða.

Frú forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil beina til hæstv. forseta. Ég vil í fyrsta lagi, í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um klækjabrögð á utanríkismálanefndarfundi í morgun, óska eftir því að frú forseti taki það mál til skoðunar því að það er algerlega ótækt, ef sú er raunin, að formaður utanríkismálanefndar, sem hefur reyndar ekki séð ástæðu til að taka þátt í þessari umræðu, hefur með klækjabrögðum komið máli út úr utanríkismálanefnd sem ekki var meiri hluti fyrir. Ég held að það sé mikið atriði að það mál verði skoðað. Í öðru lagi vil ég taka undir þá kröfu að hér fari fram sérstök umræða um Evrópusambandsmálin og stöðu þeirra. Það er alveg ljóst að margt hefur breyst síðan þessi umsókn fór af stað og ég beini því enn á ný til hæstv. forseta, vegna þess að frú forseti sagði áðan að hægt væri að taka umræðu um Evrópusambandsmálið í umræðum um utanríkismál, að utanríkismál snúast um fleira en Evrópusambandsmál, þrátt fyrir að þingflokkur Samfylkingarinnar telji svo ekki vera.

Frú forseti. Ég þakka þær skýringar komið hafa fram frá frú forseta, að hún hafi margreynt að koma þessari sérstöku umræðu á dagskrá en ekki haft erindi sem erfiði, en þær skýringar vekja áleitnar spurningar: Af hverju ekki? Hvaða ljón eða ljónynjur stóðu í vegi fyrir þessum umræðum?  Ég tel að það eigi að taka umræðu um málið þegar í stað, á undan 2. dagskrárlið dagsins, því að það snýst um fullveldi og sjálfstæði landsins.

Frú forseti. Ég hef alltaf litið á það sem sérstök forréttindi að fá að ræða við þingið um utanríkismál og það er mér sérstakt gleðiefni að geta flutt hér árlega skýrslu til þingsins. Hún er um það bil hundrað síður og lýsir ákaflega vel því starfi sem er bæði lifandi og öflugt sem okkar smáa en knáa utanríkisþjónusta sinnir. Ég vil líka segja út af þeim umræðum sem hér hafa orðið á þessum morgni að ég hef aldrei hafnað því að eiga viðræður við þingið um aðildarumsóknina sem ég hef borið fram í þinginu og mér þykir illt að sitja undir þeim ávirðingum. Mér þykir vænt um að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson staðfesti áðan í umræðunni að ég hefði fallist á umræðu og að búið hefði verið að tímasetja hana. Staðreyndin er sú að ég tel að það sé fátt mikilvægara að ræða milli mín og þingsins en einmitt aðildarumsóknina. Vitaskuld eru mörg önnur mál líka ákaflega mikilvæg og á þessu ári sem ég er núna að flytja skýrslu um hefur fjögur mál borið hæst sem mjög mikilvægt er fyrir okkur að eiga samræður um. Allt eru það mál sem við höfum að mörgu leyti, og í sumum efnum að verulegu leyti, átt gott samstarf um. Þar er um að ræða umsóknina um aðild að Evrópusambandinu, viðurkenningu á fullveldi Palestínu, aukna áherslu á þróunarsamvinnu og sömuleiðis á málefni norðurslóða. Ég þakka þinginu afar gott samstarf í þessum efnum. Það kann vel að vera að það sé ágreiningur, og sums staðar djúpstæður, á millum þings, einstakra þingmanna og þingflokka, um aðildarumsóknina en hitt er algjörlega ljóst að samstarfið hefur verið gott. Ég hef hvenær sem er komið til fundar við nefndina til að ræða þau mál. Ég var til dæmis nýlega á tveimur opnum fundum hjá nefndinni þar sem fjölmiðlar mættu og ég hef farið yfir stöðuna eins og hún er og svarað öllum spurningum. Staða viðræðnanna er núna þannig að í lok mars höfðu 15 kaflar verið opnaðir og tíu lokað. Það þýðir að á þeim níu mánuðum sem sjálfar viðræðurnar höfðu staðið höfum við opnað tæplega helming þeirra 33 kafla sem um þarf að semja og höfum samið um næstum því þriðjung. Við gerum líka ráð fyrir því að opna allt að fimm kafla í júní og við gerum sömuleiðis ráð fyrir því að í lok dönsku formennskunnar verði Ísland búið að afhenda samningsafstöðu í alls 29 köflum, þar á meðal ákaflega mikilvægum köflum sem við höfum beðið eftir að komast í samninga um, svo sem um gjaldmiðilinn, umhverfismál, byggðir og matvæli. Við höfum oftsinnis tekið umræðu um stöðuna í landbúnaðarmálum gagnvart Evrópusambandinu í þessum sal. Frá því er að greina að í landbúnaði vinna menn nú kappsamlega að því að mæta opnunarviðmiðum sem tengjast þeim kafla. Það er von mín að sú vinna skapi góðan grunn að samningsafstöðunni sem við leggjum vonandi fram í haust. Frá upphafi höfum við lagt þunga áherslu á að opna sjávarútvegskaflann sem fyrst. Menn þekkja umræðuna í þessum sal. Endurskoðun fiskveiðistefnu ESB hefur tafist um ár. Sambandið á væntanlega erfitt með að ganga til samninga á grundvelli stefnu sem það ætlar sjálft að breyta marktækt í lok næsta árs. Við skulum heldur ekki ganga að því gruflandi að makríll kunni að hafa þvælst inn í gangvirkið. Við heyrðum öll yfirlýsingar írska sjávarútvegsráðherrans fyrir örskömmu og þó að það liggi algjörlega skýrt fyrir, síðast með yfirlýsingu Barrosos í vikunni til hv. formanns utanríkismálanefndar, að hér sé um óskyld mál að ræða er alveg ljóst að frændur okkar Írar eru reiðir. Svo er um fleiri. Ég vek hins vegar líka athygli þingheims á orðum stækkunarstjórans. Hann sagði í síðustu viku að hann teldi hægt að opna alla kafla á þessu ári. Í því felast vitaskuld fyrirheit um opnun sjávarútvegskaflans fyrr en seinna og Íslendingar tóku vel eftir því. Frú forseti. Sjálfur tel ég að auk fiskjar verði mikilvægustu málin myntin og gjaldeyrishöftin. Íslenskt efnahagslíf, með öll sín tækifæri, auðlindir til lands og sjávar, vel menntað og kraftmikið fólk, að ógleymdri mjög sterkri stöðu á norðurslóðum, glímir enn við þá innbyggðu kerfisgalla sem hafa valdið óstöðugleika um áratugaskeið og sem áttu sinn ríka þátt í efnahagshruninu. Staðan í dag er þannig, eins og við vitum, að yfir okkur hangir snjóhengja í formi ríflega þúsund milljarða strokgjarnra króna í eigu útlendinga. Eitt mikilvægasta viðfangsefni samninganna verður að ná samstarfi við Evrópu um afnám gjaldeyrishaftanna og bræða snjóhengjuna án þess að hún breytist í efnahagslegt hamfarahlaup sem flæðir yfir efnahagskerfi okkar. Þetta tvennt tel ég að sé líklega mikilvægasta viðfangsefni Íslendinga í dag. Í því efni er rétt að undirstrika að aðild opnar okkur líka leið til að koma krónunni í var. Alveg eins og Slóvenía og Eistland getur Ísland hafið þátttöku í hinu svokallaða ERM II samstarfi aðeins örfáum mánuðum eftir formlega aðild. Um leið kemst íslenska krónan í skjól. Um leið kemst á langþráður stöðugleiki með stuðningi Evrópska seðlabankans, vextir lækka og verðbólgan líka. Aðild að ERM II samstarfinu er háð afnámi gjaldeyrishafta og þess vegna tel ég að þessi leið í gegnum ESB sé besti kosturinn til að losna við þau og snjóhengjuna líka. Ég tel út af þeirri umræðu sem farið hefur fram að það verkefni sé einfaldlega of brýnt til þess að bíða. Frú forseti. Í umræðunni sem hefur tengst Evrópusambandinu hefur margt borið á góma og menn hafa notað ýmislegt sem upp á hefur komið til að setja fram fullyrðingar um að það sé nauðsynlegt að slá umræðunni á frest. Það er alveg rétt að kringumstæðurnar í aðildarferlinu hafa að mörgu leyti verið óvenjulegar. Evruvandinn er ekki að fullu leystur og Icesave og makríll hafa truflað marga. Þess vegna tel ég að það sé ekkert óvænt við það að andstæðingar aðildar noti þetta sem átyllu til að fresta ferlinu. Það gleður mig hins vegar að þeir eru flestir nógu skynsamir, a.m.k. í þessum sal, til að ganga ekki lengra en það. Það þykir mér athyglisvert. Siglingin á evrusvæðinu verður vafalítið kröpp enn um sinn. Þar hafa menn, eins og við vitum og höfum rætt í þessum sal, gripið til mjög róttækra ráðstafana til að takast á við núverandi vanda og til að koma í veg fyrir að hann vakni upp aftur. Það sem skiptir mestu fyrir Íslendinga er hins vegar að þegar kemur að þeim tímamótum að við getum gengið í myntbandalagið verður evran orðin sterkari, hún verður komin á traustari þverbita og hún verður orðin betri gjaldmiðill fyrir Ísland en hún var þegar við lögðum af stað í þetta ferðalag. 
             Icesave er í farvegi dómsmáls eins og Íslendingar vildu sjálfir svo varla ætti það að trufla viðræðurnar. Andstæðingar Icesave sögðu sjálfir að málið væri svo stórt að það hyggi að rótum fjármálakerfisins í Evrópu. Í því ljósi hefði ekki átt að koma nokkrum manni á óvart að framkvæmdastjórnin notaði rétt sinn til meðalgöngu í málinu. Ég vakti raunar athygli á þeim möguleika í tilkynningu í fyrri hluta mars. Málflutningsmaður okkar, Tim Ward, sagði fulltrúum þingsins sömuleiðis að hann teldi meðalgönguna líklega. Það vill hins vegar svo til að hann og málsvarnarteymið telja það einróma styrkja stöðu málsóknar Íslands fyrir dómstólnum. Þetta snýst um að vinna mál sem við erum með í töluvert þröngri stöðu. Er þá rökrétt að fresta viðræðum, eins og sumir kröfðust, af því að ESB fer leið sem okkar eigin málsvarar telja að auki vinningslíkur Íslands? Það sjá allir þverstæðuna í málflutningi af þessu tagi. 
             Makríldeiluna sem mjög hefur verið hér til umræðu, og eðlilega hefur skotið mörgum skelk í bringu, höfum við rekið eins og hverja aðra hefðbundna fiskveiðideilu og í slíku eru Íslendingar þjóða bestir. Eins og menn muna vorum við í upphafi útilokuð frá viðræðunum en við höfum náð þeim árangri í krafti reynslu okkar að brjótast að samningaborðinu. Íslendingar banna sjálfir skipum frá Noregi og ESB að landa makrílafla hér á landi. Við gerum ekki athugasemdir við að framkvæmdastjórnin afli sér sams konar heimilda. Sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins lítur hins vegar svo á að tillaga framkvæmdastjórnarinnar sé vitabitlaus og hefur í reynd lagt til að heimilt verði að banna innflutning á öllum sjávarafurðum. Það brýtur augljóslega gegn alþjóðlegum samningum og því er að sjálfsögðu harðlega mótmælt af okkar hálfu. Það er hins vegar mikilvægt að menn geri sér grein fyrir stöðu málsins. Þetta er ekki hin endanlega niðurstaða, tillaga framkvæmdastjórnarinnar var önnur. Nú fer af stað samráð á milli þingsins og ráðsins um hvernig niðurstaðan verður, með aðkomu framkvæmdastjórnarinnar, og það eru þrír til fimm mánuðir í þá niðurstöðu. Þá þarf síðan enn aðra ákvörðun af hálfu framkvæmdastjórnarinnar um hvaða heimildir hún kjósi að nota gegn einstökum ríkjum og þá hugsanlega Færeyjum og Íslandi. Það er alveg ljóst að ef ESB kýs að grípa til einhverra vitlausra aðgerða sem ekki standast munum við að sjálfsögðu meta viðbrögð okkar út frá því. Ég tel að kröfur um að slá aðildarviðræðum á frest séu óðagot og yfirskot í þessu samhengi. Má ég þá minna á það hverjir gengu á fund stækkunarstjórans í síðustu viku og kröfðust þess að viðræðum við Íslendinga yrði slitið? Það voru einmitt þeir sem vilja ráðast í hvað harkalegastar aðgerðir gegn okkur og harkalegri en framkvæmdastjórnin lagði til. Eigum við þá að taka undir kröfur hörðustu andstæðinga okkar í deilunni? Það tel ég öldungis fráleitt. Við hefðum ekki unnið landhelgisstríðin með því að falla með þeim hætti fyrir kröfum þeirra sem verst vilja okkur. Það sama gildir um þetta mál.

… sem mest.

Af því að ég heyri hér hvíslað úti í sal þá var það einmitt þessi utanríkisráðherra sem sagði að við kysstum ekki á vönd kvalara okkar.  Frú forseti. Ég tel að aðild að Evrópusambandinu snúist um langtímahagsmuni fyrir Ísland. Hún snýst um efnahagslegan stöðugleika, afnám gjaldeyrishafta, lægri vexti, helst um þýska vexti í framtíðinni, um lægri verðbólgu, afnám verðtryggingar og auknar evrópskar fjárfestingar. Hún snýst um að skapa þau störf sem við þurfum á að halda, hún snýst um valkost fyrir íslensku þjóðina inn í framtíðina. Við þurfum að hafa úthald. Við þurfum að hafa úthald í aðildarviðræðunum en við þurfum líka að hafa úthald í deilunni um makrílinn. Ég segi alveg fullum fetum að við getum lokið hvoru tveggja en þá þarf vitaskuld þolgæði og þokkalegt stöðumat hverju sinni.

Búið að sækja menn?

Það eru margir góðir samningamann sem hægt er finna, bæði í því ráðuneyti sem ég stýri og öðrum og hugsanlega líka í þessum sal, hv. þingmaður, án þess að ég nefni nein nöfn um það. 
             Frú forseti. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég hefði átt gott samstarf við þingið um fjölmörg mál sem ég tel rísa mjög hátt á himni utanríkismála. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þinginu fyrir gott samstarf í þessum málum. Það eru sérstaklega þrjú mál sem ég vil draga fram þar sem mér þykir samvinna okkar yfir flokksbönd hafa tekist sérlega vel. Fyrst vil ég auðvitað nefna þau stórtíðindi sem urðu þegar Alþingi samþykkti skömmu fyrir jól að viðurkenna sjálfstæði Palestínu. Þar með varð Ísland fyrsta ríkið í Evrópu og á Vesturlöndum öllum til að taka það sögulega skref. Enginn þingmaður greiddi atkvæði gegn því. Það var táknrænt og það var sögulegt. Og mér fannst það sýna stórlyndi þingsins. Fyrir það vil ég þakka þingheimi í dag. Afstöðuna til Palestínu tel ég vera dæmi um sjálfstæði Íslendinga í utanríkismálum. Ég gæti líka rakið hvernig það er hægt að taka hana sem dæmi um hvernig lítil þjóð undirbýr af kostgæfni og metur afleiðingarnar af stórpólitískri ákvörðun. Það sem skiptir þó mestu máli í dag er sú staðreynd að við ætlum ekki að sleppa hendinni af Palestínu. Það gleður mig að geta sagt frá því að í mínu góða ráðuneyti vinnum við um þessar mundir að áætlun um það hvernig við getum stutt við palestínsku þjóðina gegnum þróunarsamvinnu. Það væri líka gott að geta notið liðsinnis þingsins í því efni. Annað mál sem ég vil líka þakka samstarf um er áætlun vegna þróunarsamvinnu Íslands sem þingið samþykkti einróma í fyrrasumar. Ég hef sjálfur notið þeirrar gæfu að upplifa af eigin raun þau áhrif sem framlög til þróunarlanda hafa. Það var áhrifamikil stund fyrir mig þegar ég og nokkrir aðrir Íslendingar afhentum fullgerðan spítala í Monkey Bay í Malaví í síðasta mánuði sem þjónar jafnmörgum íbúum og búa á öllu Reykjavíkursvæðinu. Ég hugsa að líklega gleymi ég seint orðunum sem örlítil ljósmóðir í drifhvítum búningi í íslenskri heilsugæslustöð langt inni í skógi í Nankumbasveit lét falla: Börnin lifa hjá okkur. Og nú eiga Íslendingar örlítinn hlut í 16 þús. börnum sem hafa fæðst á þremur íslenskum fæðingardeildum í héraðinu. Heimsókn eins og sú sem ég fór í sem fulltrúi Íslands til eins af fátækustu svæðum Afríku breytir viðhorfum manna. Ég játa það fúslega að heim kominn sá ég okkar eigið líf og okkar eigin vandamál í öðru ljósi. Í dag finnst mér að það sé brýnna en áður og brýnna en margt annað að okkur takist að halda hraðanum sem þið, hv. þingheimur, ákváðuð í fyrra um að 0,7% af þjóðartekjum fari til þróunarsamvinnu. Ég tel ekki síst mikilvægt núna að við höldum þeirri áætlun sem, eins og þið munið, þið hröðuðuð henni umfram það sem tillaga mín var, vegna þess að fram undan er eitt stærsta þróunarverkefni Íslendinga sem við leggjum nú drög að. Það felst í samkomulagi sem við höfum gert við Alþjóðabankann um að kosta í samvinnu við Norræna þróunarsjóðinn allar rannsóknir til að 13 ríki í Austur-Afríku geti aflað orku úr iðrum jarðar. Alþjóðabankinn mun síðan í samstarfi við aðra koma sjálfri orkuvinnslunni á legg. Við eigum jafnframt í viðræðum við Norðmenn, Breta, Þjóðverja, OPEC-sjóðinn og Japani um að koma til liðs við okkur í þessu stóra verkefni sem ég tel að gæti leitt til gjörbyltingar á högum 150 milljón manna á nokkrum fátækustu svæðum heims. Í tengslum við þetta er líka rétt að geta þess að í síðustu viku skrifaði ég undir samning við ráðherra auðlindamála frá Kína, sem hér var á ferð með forsætisráðherra sínum, um þátttöku Kínverja í verkefnum af þessu tagi. Það er því óhætt að segja að þetta verkefni sé sögulegur áfangi í þróunarsamvinnu okkar. Frú forseti. Ég minntist á norðurslóðir í upphafi. Ég hef skilgreint þær sem forgangsmál og ég vil síðast en ekki síst þakka þinginu fyrir virkan áhuga á þeim og öfluga þátttöku í stefnumótun. Hugmyndir sem við ræddum hér saman undir ræðu minni til þingsins fyrir tveimur árum eru sem óðast að komast til framkvæmda. Við höfum hert róðurinn gegn hlýnun af mannavöldum og þar með bráðnun. Við höfum tryggt að það verður aukin starfsemi á vegum Norðurskautsráðsins á Íslandi. Við höfum tekið frumkvæði í viðræðum um kortlagningu umhverfisþátta til að undirbúa val á hentugri skipaleið yfir norðurpólinn þegar ísa leysir. Við höfum átt viðræður við grannþjóðir um að Ísland verði miðstöð þjónustu við svæði sem kunna að opnast til auðlindanýtingar. Við höfum átt viðræður við allar norðurskautsþjóðirnar um að flýta gerð alþjóðlegs mengunarvarnasamnings gagnvart olíu. Við höfum sömuleiðis fengið góðar undirtektir í viðræðum við þær allar um að alþjóðleg björgunarmiðstöð rísi hér í framtíðinni. Við höfum einnig gert þrjá alþjóðlega samninga um samstarf um rannsóknir á norðurslóðum sem verða mikil lyftistöng fyrir íslenska fræðasamfélagið og þá ekki síst okkar ágæta norðurslóðakjarna á Akureyri. Við höfum líka gert sérstakan samning við Noreg sem felur í sér nýtt embætti prófessors, kennt við Friðþjóf Nansen, í norðurslóðafræðum við Háskólann á Akureyri, sömuleiðis um námsstyrki handa tíu námsmönnum og um aðgang að rannsóknum á Svalbarða. Það er þess vegna góður snúningur í þessu máli sem við öll höfum haft mikinn áhuga á að koma fram. Frú forseti. Ég vil svo í lok þessarar framsögu nota tækifærið og þakka þinginu, sérstaklega utanríkismálanefnd og ötulum og úrræðagóðum formanni hennar, og öllum þeim sem starfa fyrir Íslands hönd að utanríkismálum fyrir þeirra góða starf í okkar þágu. Utanríkismál eru snúið viðfangsefni og þar er ekkert gefið. Við búum sem betur fer að því, bæði í ráðuneyti mínu og hér í þinginu, að þar er reynt fólk. Reyndar er á báðum stöðum vaxandi reynsla sem er gott fyrir Ísland. Við munum í vaxandi mæli þurfa á slíku fólki að halda í framtíðinni. Í því ljósi ber mér kannski sérstaklega að þakka samninganefnd Íslands í viðræðunum við Evrópusambandið og um leið þeim fjölmörgu fulltrúum hagsmunaaðila, félagasamtaka og stjórnsýslu sem taka þátt í því brýna verkefni. Í þeim hópi eru vafalítið skiptar skoðanir um Evrópumálin rétt eins og ríkja á meðal okkar Íslendinga en ég get hins vegar staðfest að í samningaliðinu ríkir góður andi, þar ríkir breið samstaða um að standa þétt saman um hagsmuni Íslands og koma heim með sem bestan aðildarsamning. Þegar öllu er á botninn hvolft, frú forseti, erum við nefnilega öll í sama liði þegar kemur að hagsmunum Íslands.

Frú forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir skýrsluna. Ég held að við sjáum það öll ár eftir ár að það var heillaskref hjá okkur á sínum tíma að taka ákvörðun um að slík skýrsla yrði flutt í þinginu árlega. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að bregðast við því sem fram koma á Evrópuþinginu í vikunni þegar Martin Schultz, forseti Evrópuþingsins, sagði að það væri raunhæfur möguleiki nú í fyrsta sinn í Evrópusamstarfinu að Evrópusambandið mundi liðast í sundur. Hvernig sér utanríkisráðherrann þá þróun sem þar er undirliggjandi, nefnilega kröfu einstakra þjóðríkja um að fá til baka völd sem þau höfðu áður framselt til Evrópusambandsins, einkum í því ljósi að frá Evrópusambandinu og sérstaklega frá framkvæmdastjórninni stafar sífellt sterkari krafa um að fá til sín enn frekari völd en þegar er orðið?

Frú forseti. Við vitum að það eru pólar innan Evrópusambandsins sem hafa algjörlega mismunandi skoðanir á því hvernig það á að þróast. Fransk-þýski öxullinn hefur yfirleitt haft þau viðhorf að það eigi að dýpka og samþætta Evrópusamrunann eins og hægt er. Við vitum að önnur ríki, t.d. Bretar, hafa verið allt annarrar skoðunar og sú krafa og þau viðhorf hafa komið sterkar fram hjá Bretum núna undir núverandi forsætisráðherra og raunar sérstaklega núna eftir að evruvandinn varð svona stór. Ég lít svo á að þessi ummæli Schultz, sem er Þjóðverji, spegli þau viðhorf. Ég leit svo á að hann væri þar í reynd að setja upp ákveðið gult spjald og draga fram þær ógnir sem hann taldi fylgja því ef menn gerðu þær kröfur að flytja þau völd frá framkvæmdastjórninni sem hún hefur haft yfir til þjóðríkja eins og til dæmis Breta. Ég hef litið svo á að þetta væri sú rökræða þar sem menn vegast á með vopnum orða. 
            

Frú forseti. Þetta er mjög mikið kjarnaatriði í tengslum við aðildarviðræður Íslendinga að Evrópusambandinu. Hvernig mun Evrópusambandið þróast inn í framtíðina, hvernig mun fara með þau átök sem ráðherrann vísar hér til og öllum er ljóst að eru til staðar? Ég ætla að nota tíma minn hér til að taka upp annað mál sem ráðherrann vék að í ræðu sinni sem eru þær reglur sem eru í smíðum hjá Evrópusambandinu og snerta makríldeiluna. Það dylst engum sem þekkir til að reglurnar eru í smíðum vegna makríldeilunnar þó að þar sé hvergi minnst á makríl. Ráðherrann segir hér í þinginu að málið eigi ekki að hafa nein áhrif á Evrópusambandsviðræðurnar og vísar til þess að það viðhorf sé jafnframt hinum megin við borðið. En hvernig verður það ef til þess kemur að reglunum verði beitt eða því hótað að beita þeim? Hvaða áhrif telur ráðherrann að það muni hafa á aðildarviðræðurnar? Hvað ætla menn að gera á Íslandi? Ætla menn að vera í friðsamlegum viðræðum við Evrópusambandið ef það hefur lagt viðskiptabann 

Frú forseti. Varðandi fyrri spurninguna sem við ræddum áðan þá vek ég athygli hv. þingmanns á því að þær hugmyndir sem komu fram í upphafi evruvandans um að safna enn frekari völdum með breytingum á sáttmálum yfir til Brussel hafa kannski ekki að öllu leyti fjarað út en þær hafa dvínað mjög og niðurstaðan hefur orðið allt önnur en menn töluðu um og vafalaust ekki mjög óhugnanleg hv. þingmanni og hugsanlega mér líka. Varðandi makríldeiluna sagði ég í ræðu minni áðan að það væru þrír til fimm mánuðir þangað til við sæjum það verkfærabox sem ESB hyggst búa til og taka síðan ákvarðanir um með hvaða hætti það notar það. Ég sagði líka: Við skulum þegar og ef að því kemur að því verði beitt ræða saman okkar viðbrögð og ég geri ráð fyrir að við gerum ekkert í því efni öðruvísi en að hafa náið samráð við utanríkismálanefnd.

Virðulegi forseti. Á bls. 20 í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra er fullyrt að krónan komist í skjól með stuðningi Evrópska seðlabankans eftir að aðild að Evrópusambandinu hefur verið samþykkt. Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hér sé verið að segja að taka eigi 1.000 milljarða kr. lán hjá Seðlabanka Evrópu til að losa gíruga fjármagnseigendur undan áhættunni sem þeir tóku þegar þeir fjárfestu hérna í útrásinni og koma þeirri áhættu yfir á íslenska skattgreiðendur. Fram kemur að aðildarviðræðurnar muni taka eitt ár í viðbót en þá á eftir að samþykkja aðildarsamninginn bæði hér á landi og í öllum aðildarlöndum Evrópusambandsins. Þetta þýðir að mínu mati að gjaldeyrishöftin munu verða hér að minnsta kosti í tvö eða þrjú ár. 

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ef við förum ekki þá leið sem ég hef verið að berjast fyrir, og hv. þingmaður tók undir á sínum tíma einmitt út frá stöðu gjaldmiðilsins eins og ég skildi hana þá, í júní 2009, munum við hafa gjaldeyrishöft hér miklu lengur en tvö til þrjú ár, miklu lengur. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé - ég er ekki að útiloka að til séu aðrar leiðir en ég held að þetta sé langbesta leiðin, þ.e. að ganga í Evrópusambandið og að lokum taka upp evruna til að afnema gjaldeyrishöftin og ná samningum um samstarf um að bræða þessa snjóhengju, eins og ég kallaði það. Hv. þingmaður beindi til mín þeirri handtæku spurningu hvort þetta þýddi að verið væri að leggja til að við tækjum gjaldeyrislán upp á þúsund milljarða til að borga þeim sem eiga snjóhengjuna. Um það segi ég bara: Það er samningahópur að vinna fyrir okkur, við erum að fara í samninga um þetta en ég er einungis að segja að við þurfum og eigum kost á því í gegnum samningaviðræðuna að freista samstarfs um að leysa þennan vanda.

Frú forseti. Ég er þeirrar trúar að við verðum sjálf að leysa þessa snjóhengju. Eigendur þeirra krafna sem eru í snjóhengjunni eru evrópskir, ekki síst að hluta til evrópskir bankar, og lausnirnar sem Evrópusambandið hefur haft uppi á lausn skuldavandans eru einmitt að koma áhættufjárfestingum einkaaðila yfir á skattgreiðendur. Ég hef meðal annars lagt til að við færum þá leið að leggja á útstreymisskatt og taka upp nýjan gjaldmiðil með mismunandi skiptigengi. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að á nýlegri ráðstefnu í Háskóla Íslands voru sérfræðingar sem hafa metið stefnu framkvæmdastjórnar ESB sammála um að norræna módelið sé ekki lengur uppi á borðum hjá framkvæmdastjórninni heldur nýfrjálshyggjumódelið sem þýðir með öðrum orðum að við Íslendingar erum að sækja um aðild að nýfrjálshyggjuklúbbi 

Frú forseti. Ef síðasttalda fullyrðing hv. þingmanns er rétt kynni það að gera Evrópusambandið eftirsóknarverðara í augum sumra í þessum sal. 

Af hverju studdir þú mig ekki?

Þingmaðurinn spyr af hverju ég hafi ekki stutt hana. Ég hef oft stutt hana með ýmsum hætti og ég tel að hugmynd hv. þingmanns um útstreymisskatt sé ein af þeim sem við þurfum að hafa á borðinu þegar verið er að ræða þennan mikla vanda því að klárt er að þeim sem ekki vilja fara þá leið sem ég legg til ber þá skylda til að leggja fram aðra betri. 

Virðulegur forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra varðandi öryggis- og varnarmál. Á bls. 63 í skýrslunni er rætt um samkomulag sem utanríkisráðherra og innanríkisráðherra gerðu með sér 11. desember 2010 við niðurlagningu Varnarmálastofnunar. Þar er talað um að samkomulagið „sem þó telst tímabundin ráðstöfun“, eins og segir hér, með leyfi forseta, feli í sér að Landhelgisgæsla Íslands yfirtók nær öll meginverkefni Varnarmálastofnunar o.s.frv. Síðan er rætt um að varnarmálalögum hafi verið breytt í september sl. og um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta er áfram kveðið á um að pólitískt forræði varnarmála liggi hjá utanríkisráðherra. Nú spyr ég, þar sem Landhelgisgæslan er á forræði hæstv. innanríkisráðherra og þessi verkefni eru borgaraleg, er sinnt af borgaralegum stofnunum: Hvernig fer það saman að hæstv. utanríkisráðherra fari með forræði á málefnum sem heyra í raun og sann eftir nýju skipulagi undir hæstv. innanríkisráðherra?

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður höfum oft tekið orðaglímu um þessi mál. Nú er reynslan farin að koma á þetta og ég fær ekki betur séð en þetta gangi ákaflega vel. Hingað streyma nú fulltrúar erlendra ríkja sem hafa her og sjóheri og hver einasti þeirra, hvort heldur eru Rússar, Bandaríkjamenn, Þjóðverjar eða Frakkar, ljúka miklu lofsorði á hvernig þessi tengsl hafa tekist og hvernig okkur hefur tekist að ráðast í þessar breytingar. Eins og hv. þingmaður veit eru þær ekki að fullu fram gengnar en hv. þingmaður veit jafn vel og ég að fulltrúar þessara nánustu samstarfsríkja okkar á sviði öryggis- og varnarmála hafa bara lokið lofsorði á það með hvaða hætti framkvæmd þessara breytinga hefur verið. Það er staðreyndin.

Frú forseti. Sökum tímaskorts ætla ég bara að ítreka fyrri spurningar mínar og biðja hæstv. ráðherra að svara þeim. Ég vil líka spyrja: Ef þetta samkomulag hefur gengið svona vel, sem ég er ekkert að draga dul á eða efast um og tek orð hæstv. ráðherra fyrir því, af hverju er þetta enn tímabundið, af hverju er ekki búið að ganga formlega frá þessu? Hvernig er verkaskiptingin á milli ráðuneytanna? Hver er yfirhershöfðinginn þegar allir þessir sjóherir og landherir með æfingar og loftrýmisgæslu og allt það koma hingað? Fer hæstv. utanríkisráðherra með forsvar varnarmála samkvæmt þessum forsetaúrskurði eða er hæstv. innanríkisráðherra yfirmaður þeirra stofnana sem samkvæmt þessu samkomulagi sinna þeim verkefnum sem um er rætt?

Frú forseti. Allt er óbreytt frá því sem lagt var fyrir utanríkismálanefnd á sínum tíma. Sá strúktúr sem þar var dreginn upp er enn í gildi. Nú er komin reynsla á hann og hann hefur gengið vel. Hv. þingmaður spyr af hverju ekki sé búið að ganga frá þessum málum endanlega. Það er rétt hjá henni að þetta var tímabundið samkomulag. Ég get greint henni frá því að vinna hefur verið í gangi millum ráðuneytisstjóranna til að útfæra ákveðna hluti og eftir því sem ég best veit er það langt komið. Varðandi síðan, eins og ég skil hv. þingmann, hvernig það gangi pólitískt að ég sjái um tengslin við Atlantshafsbandalagið á sama tíma og innanríkisráðherra er yfir Landhelgisgæslunni þá hefur það gengið mjög vel. Við höfum t.d. verið saman á fundum með erlendum fulltrúum annarra ríkja sem hafa komið til að ræða þessi mál 

Virðulegi forseti. Á bls. 99 í skýrslu utanríkisráðherra er fjallað um fríverslunarviðræður við Kína. Eins og flestir vita voru kínversk stjórnvöld hér í opinberri heimsókn nýverið, forsætisráðherra Kína og viðskiptaráðherra, og heyrðum við meðal annars fregnir af fjárfestingu upp á 127 milljarða íslenskra króna í íslensku atvinnulífi. Útflutningur frá Íslandi til Kína hefur aukist um 60% á milli áranna 2010 og 2011. Innflutningur frá Kína til Íslands hefur aukist um 20%. Þetta er ört vaxandi hagkerfi og bárust fregnir af því að það væru að hefjast fríverslunarviðræður milli þessara landa. Það sem mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að er: Munum við sjá stefnubreytingu hvað það snertir að í auknum mæli verði leitast við að gera fríverslunarsamninga sem þessa? Í annan stað: Getur hæstv. utanríkisráðherra staðfest það sem hefur verið í fregnum, að verðum við aðilar að Evrópusambandinu muni þessi fríverslunarsamningur, verði hann að veruleika, falla úr gildi?

Frú forseti. Varðandi síðari spurninguna hef ég mörgum sinnum svarað henni í þessum sal. Svarið við henni er já. Hv. þingmaður spyr líka hvort það sé ný stefna hjá Íslendingum að reyna með þessum hætti að freista fríverslunarsamninga. Það er ekki ný stefna. Við höfum í áratugi reynt að bæta stöðu okkar í viðskiptum við aðrar þjóðir með því að ná samningum af þessu tagi. Tæki okkar til þess hefur verið EFTA. Það er helsta viðfangsefni og verkefni þeirra góðu samtaka sem við höfum áratugum saman verið í. Þar höfum við alltaf lagt áherslu á tvennt, niðurfellingu á tollum af sjávarafurðum og höfum jafnframt alltaf reynt að greiða götu útflutnings á landbúnaðarafurðum líka. Þetta er algjörlega óbreytt af okkar hálfu. Að því er Kína varðar er rétt að það hafa verið verulega aukin viðskipti og samskipti millum ríkjanna. Ferðamönnum fjölgaði t.d. um 80% frá Kína millum ára. Það er því eftir nokkru að slægjast þegar horft er til framtíðar en því miður eru viðskiptin enn allt of, allt of lítil.

Frú forseti. Þær fregnir um að hefja eigi fríverslunarviðræður á nýjan leik hljóta að benda til þess að jafnvel hæstv. utanríkisráðherra sé að átta sig á því að víðsýn utanríkisstefna er betri en þröngsýn og mikilvægt er að horfa til þeirra hagkerfa sem eru að vaxa og hafa bolmagn fremur en þeirra hagkerfa sem eru að dragast saman og meðalaldur fólks að hækka o.s.frv. Það sem mig langar síðan að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að snýr að þeirri umræðu sem var hér áðan um að forsætisráðherra hefði ekki enn gefið kost á því að ræða Evrópusambandsmál og að hæstv. utanríkisráðherra yrði í síauknum mæli fyrir því að fjallað væri um að hann kæmi ekki öllum upplýsingum upp á borðið hvað snertir Evrópusambandsviðræðurnar. Til að mynda hafa fulltrúar í utanríkismálanefnd lengi óskað eftir því að Timo Summa komi fyrir nefndina til að fjalla um ýmis mál og fleira í þeim dúr. Er það ekki áhyggjuefni fyrir hæstv. utanríkisráðherra að svo virðist vera sem enginn vilji tala fyrir Evrópusambandsumsókninni nema hann sjálfur 

Frú forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að í öllum flokkum á Alþingi Íslendinga er að finna menn sem glaðir tala fyrir umsókn um aðild að Evrópusambandinu,  
            

Frú forseti. Hér gerðist það rétt í þessu, eins og ítrekað hefur gerst, að hæstv. utanríkisráðherra kemur fram með staðhæfingar sem standast engin rök. Hæstv. utanríkisráðherra heldur því fram …

Hv. þingmaður, samkvæmt þingsköpum er óheimilt að ræða undir fundarstjórn forseta um framhald þeirrar umræðu sem fór fram.

Hæstv. forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta að ræða við hæstv. utanríkisráðherra um að fjalla um þau mál sem eru til umræðu hverju sinni. Hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki upplýsingar um það hvernig staðan er í þingsal varðandi þetta mál í dag. Ég vil beina því til hæstv. forseta að ræða við hæstv. utanríkisráðherra um það hvernig málum háttar hvað þetta snertir.

Frú forseti. Ég vil ítreka orð mín úr andsvari um þakkir til ráðherrans fyrir skýrsluna. Hún er nokkuð ítarleg, yfir 100 blaðsíður að lengd. Ég hygg að það hafi verið, eins og ég lét hér áður getið, mjög skynsamlegt af okkur í þinginu að efna til sérstakrar umræðu um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál. Í inngangi skýrslunnar er komið inn á ýmis atriði. Skýrslan er brotin upp í kafla þar sem víða er komið við. Eins og gefur að skilja er Evrópusambandskaflinn mjög fyrirferðarmikill og ég mun nota mestan hluta ræðutíma míns í að ræða stöðu viðræðna við Evrópusambandið en ætla að láta þess stuttlega getið í upphafi að það er auðvitað fjölmargt annað að gerast í utanríkismálum okkar sem máli skiptir og þarf að taka umræðu um á þinginu og gefa gaum. Ráðherrann kom inn á nokkur þeirra atriða. Þau eru mörg hver rakin ágætlega í skýrslunni. Þar er að sjálfsögðu um nokkra ólíka þætti að ræða. Ég get nefnt þróunarsamvinnuna og eins og ráðherrann hefur gert í inngangi skýrslunnar er komið inn á ánægjuleg verkefni sem við höfum stuðlað að í Afríku. Það eru áfangar sem ber að fagna og engum vafa undirorpið að við getum látið mjög gott af okkur leiða í þróunarsamvinnustarfi. Mér finnst hafa tekist ágætlega til á þeim vettvangi. Samstarf við önnur lönd um jarðhita er málaflokkur sem skiptir líka miklu. Hann skiptir ekki bara miklu í pólitísku samhengi, hann skiptir líka miklu máli í viðskiptalegu samhengi vegna þess að þar eru undir fjölmörg störf fyrir sérfræðinga okkar til að láta gott af sér leiða á viðkomandi svæðum. Norðurslóðamálin eru málaflokkur sem verður í vaxandi fókus á næstu árum, þeim eru gerð ágæt skil. Ég ætla að fara að vinda mér í Evrópumálin sem mér finnst að verðskuldi mestan tíma í umræðunni í dag. Um Evrópumálin vildi ég fyrst segja að ekki var farið af stað í viðræðurnar með eðlilegum hætti. Það vita allir að það var hluti af stjórnarsáttmála flokka sem hafa ólíka stefnu í Evrópusambandsmálum, það var hluti af samstarfssamningi þeirra að leggja inn aðildarumsóknina. Þingskjalið sjálft bar það með sér hversu mikil málamiðlun hafði verið gerð af hálfu Vinstri grænna í málinu þar sem því var haldið til haga að menn mundu eftir atvikum leggjast gegn aðild þegar fram í sækti. Í umræðum um þingsályktunartillöguna á Alþingi kom síðan fram, jafnvel frá ráðherrum, að það kynni að gerast í viðræðuferlinu sjálfu að menn teldu rétt að stöðva viðræðurnar ef eitthvað það kæmi upp á sem gæfi tilefni til þess. Allt var þetta svona háð mikilli þoku. Talað var óskýrt og ljóst að menn voru að reyna að komast yfir erfiðan kafla á upphafsdögum ríkisstjórnarinnar. Það sem gerst hefur síðan þetta var er að menn hafa þurft að takast á við verkefnið, vegna þess að það hefur ekki beðið. Þá hefur komið upp hvert málið á fætur öðru þar sem þessi veika byrjun, þessar veiku forsendur sem lagt var af stað með, hefur þvælst fyrir ríkisstjórninni. Ég ætla að fara inn á nokkur mál til vitnis um þetta sem draga fram þann vandræðagang sem verið hefur og hann er allur ríkisstjórninni sjálfri að kenna. Þetta er heimatilbúinn vandi. Höfum það í huga hvað sagt var strax í upphafi. Það var sagt að við þyrftum að koma umsókninni inn sem allra fyrst, þá strax um sumarið 2009 vegna þess að Svíar væru þá í forsæti í Evrópusambandinu, þá sex mánuði. Það mundi hafa úrslitaáhrif á það hvernig málinu yrði tekið. Gott og vel. Tekin var ákvörðun um að hefja samningaviðræður við Íslendinga. Ég hygg að það hafi engin EES-þjóð, engin þjóð sem þegar var inni á Evrópska efnahagssvæðinu verið jafnlengi að semja við Evrópusambandið um að fá niðurstöður í sín mál. Það er staðreynd málsins. Frá því Svíarnir hurfu á braut voru tvær þjóðir með forustu í Evrópusambandinu árið 2010, aðrar tvær árið 2011 og svo eru Danir að taka við núna. Hver þjóðin á fætur annarri hefur tekið að sér að leiða Evrópusambandsviðræðurnar við Ísland fyrir þeirra hönd, það hefur nákvæmlega engin áhrif haft á framgang viðræðnanna. Þegar maður skoðar stöðu viðræðnanna samkvæmt köflum sem raktir eru á bls. 22 og áfram og síðan í aðdraganda þess á bls. 20–21 kemur í ljós að það eru 33 samningskaflar sem við þurfum að ræða við Evrópusambandið um. Viðræður eru hafnar um 15 kafla og hefur þegar lokið til bráðabirgða í tíu köflum af þessum 15. En, takið eftir, flestir þessara kafla samræmast íslenskri löggjöf nú þegar vegna þátttöku Íslands í EES-samstarfinu. Síðan segir, með leyfi forseta: „Til viðbótar við þá 15 kafla sem viðræður hafa þegar hafist um hefur samningsafstaða Íslands í fimm öðrum samningsköflum verið kynnt Evrópusambandinu …“ Þá eru eftir rúmlega tíu kaflar þar sem samningsafstaðan hefur enn ekki verið kynnt. Þegar maður skoðar kaflann um framgang viðræðna segir á bls. 22: „Frá upphafi hefur það verið markmiðið að hefja samningaviðræður sem allra fyrst um þá kafla þar sem grundvallarhagsmunir Íslands liggja. Reiknað er með að samningsafstaða í slíkum köflum verði kynnt Alþingi innan tíðar, …“ Árið 2009 leið, árið 2010 og árið 2011 leið. Við erum komin á vormánuði 2012 og við höfum ekki einu sinni mótað okkur samningsafstöðu í erfiðu köflunum, en samt er alltaf verið að klifa á því í þinginu að þetta séu kaflarnir sem við krefjumst að fá að ræða við Evrópusambandið sem allra fyrst. Og eins og ég segi, ég hygg að það hafi engin EES-þjóð verið jafnlengi að komast að niðurstöðu við Evrópusambandið. Hvers vegna er þetta að gerast? Hvers vegna er þetta svona? Er það vegna tregðu Evrópusambands megin? Nei, það er vegna þess að á Íslandi er ekki ríkisstjórn sem er samstiga í málinu. Á Alþingi er ekki raunverulegur meiri hluti fyrir öðru en því að styðja ríkisstjórnina, ekki fyrir því að ganga í Evrópusambandið. Það er allt hlaðið fyrirvörum, allar yfirlýsingar um slíkt og vegna þess að mælingar sýna að stuðningur fer dvínandi við viðræðuferlið. Þetta er ástæðan. Heimatilbúið vandamál frá upphafi sem hefur leitt okkur áfram í þessa stöðu. Það er meðal annars af þeirri ástæðu sem við í Sjálfstæðisflokknum höfum sagt: Það er ekki rétt á jafnveikum forsendum og hér er verið að gera að standa í viðræðum við Evrópusambandið. Við skulum gera hlé á viðræðunum, meta þetta mál frá grunni að nýju og láta síðan þjóðina ráða því, láta þjóðina ráða því hvort málinu verður haldið áfram. Ég hygg að Evrópusambandið mundi sýna þessu sjónarmiði mjög góðan skilning. Komið hafa upp einstök mál á undanförnum vikum og mánuðum sem ástæða er til að staldra við í tengslum við aðildarviðræður við Evrópusambandið. Í fyrsta lagi er það undirbúningur að refsiaðgerðum vegna deilunnar um makrílveiðar. Ég vék að því í andsvari áðan að það dylst engum að þær reglur sem nú eru í smíðum og ég hef hjá mér í drögum, sú smíði að þeim reglum hófst vegna makríldeilunnar, engum blöðum er um það að fletta. Hins vegar er þetta kynnt sem skjal sem almennt tekur á þeim vanda þegar ekki nást samningar um deilistofna. Evrópusambandið hefur þegar talað nokkuð skýrt í þessum málum. Á fundi utanríkisráðherra fyrir skemmstu kom fram að ef ekki tækjust samningar við Íslendinga og Færeyinga væri það vilji þeirra að grípa til refsiaðgerða. Skömmu síðar eru þessi drög komin til umræðu. Í þeim drögum er að geyma heimildir fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins til að beita þá sem aðgerðirnar beinast að, í þessu tilviki gætu það verið við Íslendingar, mjög harkalegum refsiaðgerðum á viðskiptasviðinu. Utanríkisráðherra sagði hér í framsögu sinni að það kynni að stangast á við alþjóðasamninga að beita svo harkalegum viðurlögum. En ætli það sé svo, þegar Evrópusambandið hefur farið í gegnum þessar reglur og velt þeirri spurningu fyrir sér, að hægt sé að treysta því að sú vörn muni halda? Er ekki líklegra, eftir að Evrópusambandið hefur komið reglunum á, að næst þegar sest verður niður við samningaborðið vegna makríldeilunnar muni þeir halla sér aftur í sætunum og segja við Íslendinga: Hvað ætlið þið að gera? Hvað hafið þið að bjóða? Boltinn er hjá ykkur. Ef þið komið ekki með lausn sem við metum sanngjarna þá er það þetta hér sem þið þurfið að horfa framan í. Sem getur verið allt frá viðskiptabanni við einstakar útgerðir, yfir í löndunarbann, almennt hafnarbann. Í raun og veru gætu þeir farið að loka á viðskipti með sjávarafurðir frá Íslandi inn í Evrópusambandið verði reglurnar lögfestar eins og ég hef kynnt mér þær. Þetta er háalvarlegt mál sem ekki er rétt að gera lítið úr. Ég vil þakka hæstv. formanni utanríkismálanefndar fyrir að hafa tekið málið upp við forseta framkvæmdastjórnarinnar, Barroso, nú í vikunni þar sem hann spurði sérstaklega út í þetta og fékk þau svör, eins og ég skildi þau, að þessar reglur væru í smíðum til þess að liðka fyrir friðsamlegri lausn deilunnar, liðka fyrir því að samningar gætu tekist. Þetta er sú taktík sem Evrópusambandið ætlar að beita. Ég segi fullum fetum: Verði slíkum refsiaðgerðum beitt er sjálfhætt í viðræðum við Evrópusambandið. Þá munu þær hvort eð er stöðvast. Ég hygg að utanríkisráðherrann viti það. Vonandi verður það þó ekki til þess að menn ætli að fara að gefa eftir sjálfsagðan og eðlilegan rétt okkar í viðræðum um lausn makríldeilunnar til þess eins að forðast beitingu þessara reglna. Það má ekki verða. Það var jafnframt minnst á meðalgöngu Evrópusambandsins í dómsmálinu sem nú er rekið hjá eftirlitsstofnuninni vegna Icesave-samninganna. Það má nálgast málið eins og ráðherrann gerði hér áðan og segja: Þetta styrkir lagalega stöðu okkar í málinu. Það er erfitt að mótmæla því í sjálfu sér vegna þess að þetta gefur tækifæri fyrir okkur til að koma á framfæri mótmælum við þeim sjónarmiðum sem Evrópusambandið hyggst tefla þar fram sem við ella hefðum ekki getað gert samkvæmt þeim réttarfarsreglum sem um þetta gilda. Hins vegar er ekki hægt að horfa fram hjá hinu pólitíska eðli málsins og sögu þess þar sem Evrópusambandið hefur oft haft aðkomu. Fyrst haustið 2008 hafði Evrópusambandið aðkomu að því að leiða saman hinar deilandi þjóðir þegar fyrir Evrópusambandinu fóru Frakkar og sú sem nú er orðin stýra yfir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafði milligöngu um það að koma á hinum sameiginlegu viðmiðum sem kölluð voru á ensku „agreed guidelines“. Maður veltir því fyrir sér eftir á að hyggja hvort það hafi verið mikið hlutleysi af Evrópusambandsins hálfu við þessa meðalgöngu þegar nú er komið í ljós að Evrópusambandið segist hafa beina hagsmuni af niðurstöðum málsins, það er það sem birtist í skjölunum þegar Evrópusambandið stefnir sér núna inn. Í hvert sinn sem okkur fannst sem Evrópusambandið væri að beita sér gegn íslenskum hagsmunum, til dæmis hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða með því að samræma sjónarmið á vettvangi, við skulum segja fjármálaráðherranna á ECOFIN-fundum vegna þess að Evrópusambandið hefði sameiginlega hagsmuni af niðurstöðu Icesave-málsins, þá sögu þessir menn alltaf við okkur: Nei, hvað - það mundi aldrei hvarfla að okkur, þetta er tvíhliða deila, þetta er tvíhliða deila, við komum ekki nálægt þessu. Nú er búið að svipta hulunni af því sem raunverulega var að gerast á bak við tjöldin. Það skiptir máli. Menn eiga ekki að gera lítið úr því. Það er í þessu pólitíska samhengi sem það er stórmál að Evrópusambandið skuli stefna sér inn í málið og segja: Við höfum - og það þýðir - við höfum alltaf haft beina hagsmuni af niðurstöðu í Icesave-málinu. Þannig hafa þeir haft hagsmuni af því að einangra okkur Íslendinga. Við höfum fundið fyrir því svo sannarlega. Ég spurði til dæmis að því á Norðurlandaráðsþingi á sínum tíma hvernig á því stæði að allar Norðurlandaþjóðirnar hefðu farið að gera þessa samninga að skilyrði fyrir fyrirgreiðslu hjá okkur? Það skyldi þó ekki vera vegna þess að þær voru undir þrýstingi frá þeim þjóðum sem eru með þeim í Evrópusambandinu, eins og t.d. Svíar og Finnar? Þetta skiptir máli og þessu verður að halda til haga í samhengi við meðalgönguna fyrir ESA. Ég vil nefna eitt atriði sem tekið er upp í skýrslunni sem við erum að ræða. Í innganginum segir ráðherrann orðrétt, með leyfi forseta: „Enginn, allra síst þeir sem eru á móti aðild, mega heldur gleyma að Alþingi veitti þjóðinni þann sjálfsagða rétt að eiga síðasta orðið í Evrópumálunum.“ Síðan segir nokkru síðar að málið verði lagt fyrir þjóðina. Gott og vel. Ég hygg að ráðherrann hafi tekið of mikið upp í sig í inngangsorðunum með því að segja að Alþingi hafi ákveðið að þjóðin ætti síðasta orðið. Það sem hefur verið ákveðið er að hér fari fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla ef og þegar samningar hafa tekist. Það hefur alltaf staðið í mér að skilja hvernig sá meiri hluti sem að þessu stóð hyggst hrinda þeim vilja í framkvæmd sem hugsanlega birtist í hinni ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, vegna þess að svo sannarlega bindur sú niðurstaða ekki þingmenn sem hafa aðra sannfæringu en þar verður að finna. Þetta kann að verða mjög flókin staða sem er rétt að ræða í tíma. Hér á Alþingi kann að vera meiri hluti gegn samningunum - gegn samningunum - hvað sem líður niðurstöðunni í slíkri ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Er verið að segja með þessum orðum í innganginum og almennt í umræðu um þennan möguleika að þingmenn eigi að láta af sannfæringu sinni og gefa hana frá sér? Ég segi: Þetta ferli er vanhugsað og við hefðum aldrei átt að velja þá leið að fara með samninginn fyrst í þjóðaratkvæði áður en hann kemur hingað inn í þingið. Það er forsenda og hefur hvarvetna verið forsenda fyrir því að ríki gangi inn í Evrópusambandið að þjóðþingin séu fylgjandi því. Það getur síðan verið endanlega í höndum þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu, en þjóðþingin hafa aldrei verið með meiri hluta gegn aðild að Evrópusambandinu en þurft að lúta í lægra haldi fyrir atkvæðagreiðslu meðal þjóðarinnar. Ég hygg að það hafi bara aldrei gerst. Þetta er eitt flækjustigið sem boðið hefur verið upp á í málinu og skiptir miklu fyrir framhaldið náist yfir höfuð samningar. Ég vék jafnframt að því í andsvari mínu að gríðarlega mikil átök væru innan Evrópusambandsins. Þau birtast meðal annars í orðum forseta Evrópuþingsins frá í þessari viku þar sem hann segir að raunveruleg hætta sé á því að Evrópusambandið liðist í sundur, í fyrsta skipti sé raunveruleg hætta á því. Utanríkisráðherra segir að þetta sé til vitnis um gamalkunnug átök, en þau eru engu að síður alvarleg. Þau fara vaxandi. Þau hafa vaxið mjög eftir að evruvandinn komst upp á yfirborðið vegna þess að þar er eina lausnin, eina raunhæfa lausnin fyrir þær þjóðir sem eru inni í evrusamstarfinu, að samþætta aðgerðir og auka samrunann. Það er eina leiðin, ella mun evrusamstarfið liðast í sundur. Það er líka eina leiðin á svo fjölmörgum öðrum sviðum sem er ástæða þeirrar kröfu sem uppi er höfð, m.a. af Þjóðverjum, Frökkum og fleirum, að halda samþættingarferlinu áfram. Utanríkisráðherra virtist taka því fagnandi að ekki hefðu öll áform um samþættingu, til dæmis vegna evrunnar, gengið eftir heldur hefði verið dregið úr á síðustu metrunum, en það er kannski ekki ástæða til þess að fagna því. Kannski er það nefnilega svo fyrir þá sem 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans, yfirgripsmikla og málefnalega. Það var kannski eitt atriði efnislega sem ég vildi staldra við og ræða við þingmanninn. Það er þegar hann fjallar um EES-ríkin sem hafi gengið til liðs við Evrópusambandið og að ekkert þeirra hafi notað jafnmikinn tíma og virðist stefna í hvað Ísland varðar. Nú er það þannig að það hefur ekkert EES-ríki gengið í Evrópusambandið frá því fyrir miðjan 10. áratuginn þegar Norðurlöndin, Svíþjóð og Finnland auk Austurríkis gengu þangað inn. Mikið vatn er runnið til sjávar síðan það var. Vinnubrögð Evrópusambandsins sjálfs hvað þetta varðar voru einnig með öðrum hætti á þeim tíma. Evrópusambandið var þá að fara í 15 ríki, en eru nú 27 eins og við þekkjum. Ég vil inna þingmanninn eftir því hvort hann sé ekki sammála mér um að það hafi að sjálfsögðu mikil áhrif í þessu efni að verklagsreglur Evrópusambandsins varðandi stækkun og það hvernig farið er í viðræður við ný umsóknarríki eru með allt öðrum hætti núna en voru á þeim tíma. Það kann, að minnsta kosti að talsverðu leyti, að valda því að Ísland þarf meiri tíma í þessu aðildarferli en önnur EES-ríki sem á fyrri stigum gengu til liðs við Evrópusambandið.

Frú forseti. Í fljóti bragði sé ég nú ekki að svo sé. Ég skil reyndar að þegar semja þarf við fleiri ríki sem eru þegar komin inn og þegar menn hafa fjölgað köflunum sem þarf að semja um kann flækjustigið eitthvað að hafa aukist. En það sem breyst hefur varðandi viðræðuferlið sem hv. þingmaður vísar til er að nú gerir Evrópusambandið almennt kröfu um aðlögun áður en til samnings kemur, en ég hélt að við hefðum samið okkur frá því atriði. Að því leytinu til er aðstaðan á Íslandi sambærileg við það sem var þegar til að mynda Svíar gengu þarna inn. Hvað sem öllu þessu líður er augljóst að hinar hástemmdu yfirlýsingar sem voru hér uppi á vormánuðum og sumar 2009, um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu kjörtímabili eða ljúka aðildarviðræðum, jafnvel að fara að taka upp evruna eða komast í ERM-samstarf - við höfum haft hér ráðherra lengi vel sem hefur verið vongóður um að komast í samstarf við Evrópusambandið jafnvel á meðan á viðræðum stæði um upptöku evru o.s.frv. Ekkert af þessu hefur staðist. Ekki neitt. Ég held við eigum að horfast í augu við það að þrátt fyrir öll fögru orðin um að taka erfiðu og mikilvægu kaflana á dagskrá sem allra fyrst hefur ekkert annað gerst í þrjú ár en að við höfum lokað köflum sem ekki þurfti að semja um þar sem aðlögun var svo einföld að það var varla fundarins virði að ræða það hvort breyta þyrfti löggjöf á Íslandi. Við höfum komið frá okkur samningsafstöðu í nokkrum köflum, en allt kjötið, allt það sem mest hefur verið rætt um hér á þinginu og ber uppi nefndarálit utanríkismálanefndar, bíður þó að liðin séu þrjú ár.

Frú forseti. Ég held nú engu að síður að hv. þingmaður verði að viðurkenna að regluverk Evrópusambandsins er breytt frá því á miðjum 10. áratugnum að því er varðar stækkunarmál og viðræður við umsóknarríki. Bæði er það, eins og hann reyndar nefndi sjálfur, að kaflarnir sem samið er um eru fleiri, löndin eru síðan mun fleiri sem í hlut eiga og ákveðið ferli var innleitt þegar stækkunin var sem mest, 10 ríkja stækkunin. Þá var innleitt ákveðið ferli sem við síðan lendum inni í. Þó að vissulega sé það þannig að við höfum þegar innleitt mjög marga kafla sem þau ríki höfðu ekki gert er ákveðið ferli sett í gang. Þessu ferli er reyndar ágætlega lýst í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2009. Þess vegna hefur það jafnan komið mér á óvart þegar menn láta það koma sér á óvart hvernig ferlið er, vegna þess að því er ágætlega lýst þar. Ef menn fara yfir þann texta sjá þeir nákvæmlega hverju er gert ráð fyrir í því efni. Síðan vil ég bara segja varðandi það sem hv. þingmaður sagði um heitstrengingar hér í þingsal um að ljúka viðræðuferlinu á stuttum tíma innan kjörtímabils. Einhverjir kunna að hafa lýst þeim sjónarmiðum - ég held að þingmaðurinn muni ekki finna til að mynda neinar yfirlýsingar af minni hálfu hvað það snertir að það gæti gerst. Vissulega höfðum við vonir til þess að hægt væri að byrja á þungu köflunum sem allra fyrst. Ég hef allan tímann verið þeirrar skoðunar að það þyrfti að gera vegna þess að ég hef gert mér grein fyrir því að þeir munu taka lengstan tíma í viðræðum. Það eru vissulega vonbrigði, en af minni hálfu hefur því aldrei verið haldið fram að hægt væri að ljúka þessum aðildarviðræðum innan kjörtímabilsins þó að það sé jafnframt mín skoðun að æskilegt hefði verið að gera það. En ég hef aldrei haldið hinu fram, að það væri eitthvað sem menn gætu gengið að sem vísu.

Frú forseti. Ég hygg að það sé staðfest, sem ég hef hér haldið fram, að ósamræmið í áherslum stjórnarflokkanna í Evrópusambandsmálum sé meðal þeirra ástæðna sem liggja að baki. Þetta kemur til dæmis fram á bls. 24 og 25 í skýrslunni þar sem segir að Evrópusambandið hafi ákveðið að setja opnunarviðmið og óska eftir því að Ísland legði fram tímasetta aðgerðaáætlun um undirbúning á sviði landbúnaðarmála. Í upphafi næstu málsgreinar segir síðan: „Stjórnvöld vinna nú að umræddri aðgerðaráætlun en vinna við hana komst ekki á skrið fyrr en í ársbyrjun 2012.“ Hvers vegna skyldi það nú vera? Hvers vegna skyldi það nú vera að það fór ekkert af stað fyrr en Steingrímur varð landbúnaðarráðherra?  Ef á Alþingi væri skýr meiri hluti með ákveðna stefnu fyrir því að ganga í Evrópusambandið, fá samning, hef ég nokkuð góða sannfæringu fyrir því að sá samningur væri þegar kominn fram.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Sérstaklega vil ég þakka honum fyrir þann skilning sem birtist á mikilvægi þróunarsamvinnustarfsins og líka það mat hans að vel hafi tekist til. Mér þykir vænt um það og eins og ég sagði í ræðu minni var ég þakklátur fyrir þann stuðning sem hv. þingmaður og flokkur hans sýndi því máli í fyrra. Mér fannst ræða hv. þingmanns vera mjög málefnaleg og skemmtileg að mörgu leyti. Við byrjuðum í morgun á að eiga orðastað um þróunina sem er innan Evrópusambandsins. Það þarf engan að undra þegar þessi tvö sjónarmið takast á að menn taki til orða eins og Martin Schultz gerði. Þetta hafa verið átök mjög lengi. Við vitum það og við finnum það í samningaviðræðunum að Frakkar hafa verið mjög fastir á þeirri skoðun að betra sé að hafa hemil á stækkuninni og dýpka frekar samvinnuna. Það hefur verið þeirra forgangsmál. Við höfum verið á annarri skoðun. Bretar hafa verið á annarri skoðun. Átökin hafa meðal annars birst í því að þegar evruglíman var stigin af hvað mestu kappi komu fram mjög róttækar skoðanir um aukið miðstýringarvald til höfuðstöðvanna í Brussel. Því var andæft af mjög mörgum. Það andóf hefur að mörgu leyti tekist. Þó að ekki sjái algjörlega til lands í þeim efnum sýnist mér samt sem áður að allt hnígi að því, ef ég tek eftirlitsstofnanirnar frá, að valdið sem menn vildu beinlínis kalla til Brussel sé öðruvísi en upp á var lagt. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í meðalgönguna, þ.e. hvernig hann hefði brugðist við ef hann hefði verið utanríkisráðherra og fengið skýra leiðbeiningu um það hvað málflutningsmanni og málsvarnarteymi þótti best.

Frú forseti. Ég hefði komið á framfæri athugasemdum við Evrópusambandið þar sem það hefur komið svo skýrt fram margítrekað frá Evrópusambandinu að um væri að ræða tvíhliða deilu. Ég hefði gert athugasemd við það að nú settu þeir niður á blað formlega kröfu um ákveðna niðurstöðu í málinu og rökstuðning fyrir henni á þeirri forsendu að Evrópusambandið og öll ríki þess hefðu beina hagsmuni af niðurstöðunni. Ég hefði sagt: Heyrðu, það er ekki samræmi í þeim málflutningi og maður getur ekki treyst samskiptum við menn sem segja eitt í dag og annað á morgun. Það breytir því hins vegar ekki að út frá réttarfarslegu sjónarmiði, út frá lagatæknilegu sjónarmiði, fyrir framgang málsins og fyrir málsvörn okkar fyrir dómstólum, er þetta ekkert verra. Hitt skiptir samt máli og það verður ekkert horft fram hjá því. Þetta sem snertir Evrópusamrunann og átökin innan Evrópusamstarfsins hefur helst verið á dagskrá út af evrunni sjálfri. Þetta hefur svo sem áður verið á dagskrá, til dæmis út af Schengen. Menn hafa spurt sig: Viljum við ganga þetta langt? Þar völdu menn þá leið að leyfa mönnum að vera fyrir utan. Nýjustu aðgerðirnar vegna evrunnar eru sama eðlis. Þar komast menn upp með að vera ekki með. Þeir sem eru ekki inni í evrusamstarfinu þurfa ekki að undirgangast ströng viðmið í ríkisfjármálum og fyrir sinn fjármálageira með mögulegri skattlagningu og öðru því sem fylgir þessum hugmyndum. Taka mætti til fleiri dæmi um ný svið þar sem Evrópusambandið er að færa út kvíarnar, þar sem ríki hafa sagt: Kannski ættum við ekki að vera með í þessu. Þetta er það Evrópusamstarf sem ég hefði helst viljað sjá þróast áfram þar sem ríki geta til dæmis verið sátt við samning á borð við Evrópska efnahagssvæðið og fengið að taka þátt í hluta samstarfsins að öðru leyti. Þannig geta menn verið misjafnlega djúpt 

Ég sé að viðbrögð hv. þingmanns yrðu ekki öðruvísi en mín ef hann settist einhvern tímann á stól utanríkisráðherra. Staðreyndin er sú að það sem hv. þingmaður lýsti sem háttsemi sinni hefði hann verið í minni stöðu er nákvæmlega það sem ég gerði. Það var nákvæmlega þetta sem hv. þingmaður lýsti eins og hann veit. Að öðru leyti vil ég segja að það ætti ekki að koma hv. þingmanni á óvart varðandi meðalgönguna að hún birti það viðhorf Evrópusambandsins að það hefði beinna hagsmuna að gæta af þessu máli. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir, algjörlega skýrt. Ég var þeirrar skoðunar. Þess vegna heyrði hv. þingmaður mig aldrei tala fjálglega um Brussel-viðmiðin á sínum tíma eins og sumir aðrir, meðal annars hv. þingmaður sem gerði það að leiðarstefi í ræðum sínum um skeið hér í þinginu. Ég var alltaf þeirrar skoðunar að í Brussel-viðmiðunum birtist nákvæmlega það að Evrópusambandið teldi sig hafa beina hagsmuni af því að skapa aðstæður til að við borguðum þetta allt saman með tómat og sinnepi á þeim tíma. Þess vegna heyrði hv. þingmaður mig aldrei fagna þeim. Ég taldi að þar lægi sá fiskur undir steini. Sá steinn skaut að minnsta kosti upp kolli á frægum fundi þar sem kúga átti fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma til eftirgjafar til að halda ákveðinn fund. Sá fundur var ekki haldinn vegna þess að utanríkisráðherra bannaði sínum mönnum að fara þangað. Stundum tökum við réttar ákvarðanir. Ég vil líka segja að þessi afstaða Evrópusambandsins hefur komið fram mörgum sinnum, til dæmis með bréfi 2010 frá Barnier, einum af stjórum þess, til fjármálaráðherrans. Gæti ég svo átt lengri viðræður við hann um margt sem hann sagði skynsamlegt, en hv. þingmaður má ekki svara mér aftur. Ég ætlaði að spyrja hann. 
             Jú, er hann þeirrar skoðunar að Ísland ætti þá hugsanlega að ganga í Evrópusambandið án þess að notfæra sér þann möguleika að taka upp evruna?

Frú forseti. Ég held að Evrópusambandið, þegar það reyndi að miðla málum veturinn 2008–2009, hafi fyrst og fremst viljað forða því að deila Íslendinga við Breta og Hollendinga færi fyrir dómstóla. Það held ég hafi verið aðalhvatinn. Þeir hafa örugglega óttast að niðurstaðan gæti orðið skaðleg fyrir Evrópusambandið í heild sinni. Þeir hafa örugglega gert sér grein fyrir gallanum á regluverkinu og þeir hafa einfaldlega verið að vonast eftir friðsamlegri niðurstöðu. Hagsmunir þeirra lágu í því að veikleiki kerfisins yrði ekki dreginn fram í dagsljósið á þeim tíma sérstaklega og reyndar alveg síðan. Bretar og Hollendingar hefðu þannig getað uppfyllt þessar væntingar framkvæmdastjórnarinnar með því að halda ekki á lofti svona stífum kröfum, heldur semja um eitthvað sem var sanngjarnt í uppgjörinu við Íslendinga. Það gerðu þeir alls ekki, sérstaklega ekki framan af. Varðandi Evrópusamrunann að öðru leyti er erfitt að tjá sig um það með hvaða hætti maður mundi vilja ganga inn í Evrópusamband sem ekki er til, þ.e. að notfæra sér mismunandi útfærslur á Evrópusamstarfi þegar þær hafa ekki verið þróaðar. Evrópusambandið hefur einfaldlega fram til þessa sagt: EES-samningurinn er úreltur. Hann þvælist fyrir okkur. Við mundum mjög gjarnan vilja vera lausir undan honum, en við ætlum að virða hann. Að öðru leyti er það bara eitt skapalón fyrir alla sem eru hér inni. Undantekningarnar eru þessar nýjustu aðgerðir varðandi evruna og Schengen sérstaklega. Það eru þessar fábrotnu undantekningar sem við höfum séð. Ég hefði viljað sjá að við þróuðum EES-samninginn áfram, skoðuðum valkostina sem okkur stæðu til boða. Gjaldmiðilsmálin þurfa að koma þar til skoðunar líka. Ég mundi líka vilja opna viðræður við Evrópusambandið, til dæmis um tollamál og frjálsari viðskipti, að við 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að ræða aðeins um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og sjá svo til hvort tími gefst til að fara yfir fleiri atriði sem fjallað er um í skýrslu utanríkisráðherra. Ég tel sérstaka ástæðu til að fara aðeins yfir Evrópusambandsmálin vegna þess að í skýrslunni birtist enn og aftur röng mynd af þessu ferli, a.m.k. eru áherslurnar hvað umfjöllunina varðar dálítið sérkennilegar. Það er reyndar í samræmi við hvernig að þessari umsókn hefur verið staðið frá upphafi en hún hefur verið kynnt af ríkisstjórninni á þann hátt að Ísland væri að sækja um aðild að Evrópusambandinu, ekki endilega til að ganga í Evrópusambandið, heldur til að kanna hvað okkur stæði þar til boða. Þetta er algjörlega ný nálgun á umsókn um aðild að Evrópusambandinu eins og þeir sem tekið hafa þátt í Evrópusamstarfi á undanförnum árum hafa svo oft fengið að heyra frá fulltrúum Evrópusambandsins, þingmönnum af þingum Evrópusambandsþjóða og öðrum sem hafa skoðun á þessari umsókn, að þetta sé kolröng nálgun hjá Íslendingum, menn sæki um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að þeir vilji verða aðilar að Evrópusambandinu. Þegar 300 þúsund manna þjóð sæki um að verða þátttakandi í sambandi 27 ríkja og mörg hundruð milljóna manna sé sú þjóð að sækja um að verða þátttakandi í því sem það samstarf gengur út á, það sé ekki um sameiningarviðræður að ræða. Jafnframt höfum við margoft fengið að heyra að umræðan á Íslandi sé dálítið skökk vegna þess hversu mikil áhersla sé lögð á hugsanlegan efnahagslegan ávinning af aðild að Evrópusambandinu eða hvort um slíkan ávinning sé að ræða. Hvað eftir annað hefur okkur verið bent á að menn eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að þeir vilji vera þátttakendur í þeirri hugsjón sem Evrópusamstarfið gengur út á, það sé ekki viðeigandi að velta því fyrst og fremst fyrir sér hvort menn geti grætt peninga á því að ganga í Evrópusambandið. Þannig að öll þessi umræða um Evrópusambandið á Íslandi og aðild að því hefur frá upphafi verið mjög á skjön við það sem eðlilegt geti talist og það hefur ekki breyst sama á hverju hefur gengið. Við höfum horft upp á heimssögulega efnahagskrísu, evrukrísuna svokölluðu, sem orðin er til vegna þess hvernig Evrópusambandslöndin hafa haldið á málum og af áhrifum evrunnar á skuldavanda þeirra. Það hefur ekki truflað hæstv. utanríkisráðherra eða aðra stjórnarliða nokkurn skapaðan hlut, raunar hafa menn gengið alveg ótrúlega langt í hreinni og klárri afneitun hvað þessa hluti varðar í stað þess að ræða nauðsynleg viðbrögð við þessari þróun. Ég ætla að koma aðeins betur inn á það á eftir en klára þetta með forsendur umsóknarinnar vegna þess að því hefur verið mótmælt, og það er liður í þessari afneitun eða villandi umræðu, að Ísland sé í nokkurs konar aðlögun að Evrópusambandinu. Og þá virðist ekki skipta nokkru einasta máli þótt Evrópusambandið sjálft reyni hvað eftir annað að benda Íslendingum á að þeir séu í aðlögun og þurfi að herða á aðlöguninni, og sjái jafnvel ástæðu til þess að skipta sér af innlendum stjórnmálum með þeim hætti að fagna sérstaklega brotthvarfi eins ráðherra úr ríkisstjórn, þeim ráðherra sem hafði kannski einna mest þvælst fyrir, að þeirra mati, þeirri aðlögun sem gerð er krafa um af hálfu Íslendinga. Þetta hefur komið fram bæði munnlega og skriflega, til að mynda strax haustið 2010 þegar komið var á svokallaðri sameiginlegri þingmannanefnd Íslands og Evrópusambandsins. Í framhaldi af því lýsti Evrópusambandið því yfir að laga þyrfti stjórn- og dómskerfi Íslands að regluverki Evrópusambandsins áður en til aðildar kæmi og það hversu hratt aðildarviðræður gengju færi eftir því hversu hratt Íslendingum tækist að uppfylla kröfur vegna aðildar. Þetta getur ekki verið miklu skýrara. Reyndar var við sama tækifæri ítrekað að Ísland þyrfti að klára Icesave-samningana og það þar með tengt beint við aðildarviðræðurnar. En það eins og svo margt annað hefur engu breytt hvað varðar viðhorf eða svör hæstv. utanríkisráðherra og fleiri stjórnarliða, menn loka bara augunum fyrir því sem þeim þykir óþægilegt og halda áfram að ræða hlutina eins og þeir hafi ekki heyrt það sem frá Evrópusambandinu kemur. Það var afskaplega óheppilegt að farið skyldi af stað í þessa vegferð á þennan hátt og í rauninni á fölskum forsendum. Það var líka óheppilegt að þetta skyldi gert án þess að almenningur, þjóðin, yrði spurð álits vegna þess að ef ríkisstjórnin hefði þorað, ef Samfylkingin hefði þorað að heyra álit almennings á því hvort menn vildu sækja um aðild að Evrópusambandinu og meiri hluti hefði verið fyrir því hefði verið eitthvert umboð til staðar til að fara í þessa vegferð. En þegar farið er af stað í þetta sem hluta af hrossakaupum milli ríkisstjórnarflokka þar sem annar stjórnarflokkurinn lýsir því yfir um leið og hann greiðir atkvæði með umsókninni að hann ætli frá þeim degi að gera hvað sem hann geti til þess að berjast gegn henni er ekki von á góðu með umsóknarferlið eins og komið hefur á daginn. Ýmsu var haldið fram til að fá þessa umsókn samþykkta eða til að reyna að skapa stuðning við að lagt yrði af stað í þessa vegferð. Því var haldið fram að Íslendingar gætu fengið hraðferð, sérstaka hraðferð inn í Evrópusambandið, Ísland gæti jafnvel verið komið inn á undan Króatíu. Menn vita hvernig það fór. Heil kosningabarátta Samfylkingarinnar árið 2009 var rekin út á það að ef við sæktum um aðild, bara við það að sækja um aðild, mundi krónan styrkjast og fjárfesting mundi byrja að streyma til landsins. Bara það að leggja inn umsókn mundi styrkja gengi gjaldmiðilsins og auka verulega á fjárfestingu. Hver varð raunin hvað þetta varðar? Daginn eftir að Alþingi samþykkti umsókn um aðild að Evrópusambandinu féll gengi krónunnar og fjárfesting er í sögulegu lágmarki. Fjárfesting er sú lægsta sem hún hefur verið á Íslandi sem hlutfall af landsframleiðslu frá því að mælingar hófust. Þetta er hin raunverulega niðurstaða af loforðunum sem gefin voru fyrir kosningarnar 2009, loforðum eða fyrirheitum sem eins og svo margt annað í þessu eiga ekki við rök að styðjast. En menn láta það ekki trufla sig einhverra hluta vegna þó að þeir séu hvað eftir annað staðnir að því að fara með rangt mál, afneituninni er hreinlega haldið áfram. Reyndar hafa stundum komið meldingar frá Evrópusambandinu um að umsóknin gæti gengið hratt fyrir sig, frá ákveðnum aðilum þar. Má þar nefna fyrrverandi utanríkisráðherra Spánar sem sagði, hugsanlega sem lið í því að fá Ísland til að sækja um aðild, eða rétt eftir að aðildarumsókn var samþykkt, og til að stappa stálinu í Íslendinga hvað það varðaði, að samningur gæti verið í höfn í júní 2010. Það eru nú að verða komin tvö ár síðan. En hann sagði líka að Íslendingar ættu ekki að hafa áhyggjur af sjávarútvegsmálum, utanríkisráðherra Spánar. Ég veit vel að Spánverjar hefðu ekki miklar áhyggjur af því að fá Ísland inn í Evrópusambandið, þeir hafa nú nokkrir lýst sérstökum áhuga á því að geta orðið þátttakendur í nýtingu íslenskra sjávarauðlinda. En hver er staðan í þeim málum? Það var ýmsu haldið fram hvað varðar sjávarútvegsmálin, eins og svo mörgu öðru, þegar farið var af stað með þessa vegferð og er enn. Því var haldið fram að Íslendingar gætu, einir þjóða, fengið sérstakar undanþágur í sjávarútvegsmálum. Svo var reyndar breytt um tón hjá hæstv. utanríkisráðherra sem allt í einu fór að halda því fram að Íslendingar þyrftu jafnvel ekki sérstakar undanþágur í sjávarútvegsmálum, regluverkið dygði okkur. Hvað þetta varðar eins og svo margt annað hafa fulltrúar Evrópusambandsins sjálfs reynt að útskýra fyrir Íslendingum að um undanþágu sé ekki að ræða. Gekk þetta meira að segja svo langt að á þessum fundi sameiginlegrar þingmannanefndar Íslands og Evrópusambandsins sem ég nefndi áðan stóð til að setja í ályktun sérstaka klausu um mikilvægi sérstöðu íslensku fiskveiðilögsögunnar eða eins og það var orðað, með leyfi forseta, um „einstæð landfræðileg einkenni íslensku fiskveiðilögsögunnar“. Þetta átti að nefna í ályktun nefndarinnar. Að kröfu Evrópusambandsins var þessi lína felld út. Evrópusambandið benti í staðinn á það að menn ættu að temja sér uppbyggjandi viðhorf til sameiginlegrar fiskveiðistefnu Evrópusambandsins. Íslendingar ættu, í viðræðum við Evrópusambandið, að temja sér uppbyggjandi viðhorf til fiskveiðistefnu Evrópusambandsins. Við höfum svo fengið að heyra það ítrekað að sameiginlega fiskveiðistefnan sé ein af grunnstoðum ESB og ekki hægt að ætlast til þess að fá varanlegar undanþágur frá henni, menn skuli ekki reyna það. Enda kemur á daginn að Evrópusambandið treysti sér ekki til að hefja viðræður við Ísland um sjávarútvegsmál vegna þess að sameiginlega fiskveiðistefnan er í endurskoðun, sameiginlega sjávarútvegsstefnan. Menn héldu, sumir hverjir, að Ísland mundi hafa svo mikil áhrif á sjávarútvegsmál að Evrópusambandið færi nánast að aðlaga sig að íslenskum aðstæðum og taka upp íslenskar reglur, þær reglur sem hentuðu Íslandi best. Sú hefur nú ekki orðið raunin. Verið er að endurskoða sjávarútvegsstefnuna og Ísland verður að bíða á meðan það er gert. Hins vegar virðist ekki stranda eingöngu á Evrópusambandinu hvað þetta varðar því að fulltrúar Íslands eru ekki einu sinni búnir að móta samningsafstöðu sína um sjávarútvegskaflann þrátt fyrir allt talið um að þetta yrði sett í forgang, menn mundu byrja á því að ræða sjávarútvegsmálin til að fá niðurstöðu í þau mál. Forgangurinn hefur ekki verið meiri en svo að menn vita ekki almennilega hvað ríkisstjórnin er tilbúin að samþykkja í sjávarútvegsmálum. Þó fullyrti hæstv. utanríkisráðherra fyrir kosningarnar 2009 að Íslendingar mundu ekki sækja um aðild að Evrópusambandinu nema fyrir lægju skilyrði í sjávarútvegs-, landbúnaðar- og myntmálum. Nú er búið að sækja um aðild og menn vita ekki almennilega enn þá hvað þeir ætla að semja um í sjávarútvegsmálunum. En skilaboðin frá Evrópusambandinu eru skýr: Menn skulu aðlaga sig að stefnu ESB. Svo mikilvægt töldu menn að reyna að koma Íslendingum í skilning um hvers eðlis það væri að sækja um aðild að ESB að í bréfi frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins til fyrrnefndrar sameiginlegrar þingmannanefndar Íslands og Evrópusambandsins er tekið fram að það geti verið villandi að tala um samningaviðræður Íslands og Evrópusambandsins vegna þess að það gefi til kynna að verið sé að semja um eitthvað. Raunin sé hins vegar sú að viðræðurnar snúist um hvernig Ísland ætli að aðlaga sig að Evrópusambandinu. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir tilraunir Evrópusambandsins sjálfs til að útskýra fyrir Íslendingum út á hvað umsókn um aðild að Evrópusambandinu gengur, sitjum við uppi með ríkisstjórn sem heldur því enn þá fram að við séum að sækja um aðild að Evrópusambandinu til að sjá hvers konar samningur okkur verði boðinn, hvað komi út úr viðræðum um sameiningu Íslands og Evrópusambandsins og ekki sé hægt að taka afstöðu til aðildar að ESB vegna þess að við vitum ekki hvað í samningnum verður. Þetta gengur í berhögg við það sem Evrópusambandið sjálft reynir hvað eftir annað að útskýra fyrir Íslendingum. Til viðbótar við þann áróður sem ég hef áður nefnt er því haldið fram að Evrópusambandinu fylgi ýmis fríðindi, einkum efnahagsleg. Ég kom reyndar aðeins inn á þetta í byrjun, þessa áherslu í Evrópusambandsáróðrinum, áherslu á hugsanlegan gróða. Já Ísland eru samtök sem hafa tekið upp á því að auglýsa núna í útvarpi og blöðum, væntanlega talið ástæðu til þess vegna þess hversu lítill stuðningur við aðildarferlið er, en þar er fólki nánast lofað ókeypis peningum ef það styðji aðild að Evrópusambandinu, að vextir verði lægri og matur ódýrari. Og þá kjósa menn að líta fram hjá því að hafi evrukrísan sýnt okkur eitthvað, hafi einhver rauður þráður verið í allri umræðu, hvort heldur er fræðimanna eða stjórnmálamanna, um þá krísu, eða menn skoðað tölur á blaði, þá er það að sameiginleg mynt tryggir ekki sameiginlega vexti. Spyrjið bara Spánverja, Íra, Ítala. Spánverjar og Ítalir til að mynda hafa að undanförnu verið að borga 5, 6, 7 og jafnvel meira en 7% vexti á ríkisskuldum, ríkistryggðum lánum, 7% vexti á evrur. Menn geta því ímyndað sér hvaða áhrif það hefur fyrir heimilin ef menn ætla ekki, sem þeir geta auðvitað ekki, að halda endalaust áfram að niðurgreiða útlán bankanna. Þessi áróður um lægri vexti með aðild að ESB er vægast sagt sérkennilegur ef menn hafa fyrir því að fylgjast með því sem er að gerast utan landsteinanna. Og hvað með ódýra matinn? Könnun Evrópusambandsins sjálfs á matvælaverði í Evrópu leiddi í ljós að matur væri einna ódýrastur á Íslandi. Matur væri sem sagt að jafnaði orðinn ódýrari á Íslandi en í flestum Evrópulöndum og átti það sérstaklega við um innlend matvæli, innlendar landbúnaðarafurðir. Hæstv. utanríkisráðherra sagði þegar hann fór yfir skýrslu sína áðan að nauðsynlegt væri að ganga í Evrópusambandið til að skapa störf, lægri verðbólgu, afnám verðtryggingar og gott ef hann fór ekki líka að tala um lægri vexti og lægra matvælaverð. Er þetta raunin? Hver er staða þessara mála í Evrópusambandinu? Skapa störf með því að ganga í Evrópusambandið, var það fyrsta sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi. Hvernig er atvinnuleysið í Evrópusambandinu samanborið við á Íslandi? Hér gengum við í gegnum hrun nánast alls fjármálakerfisins og atvinnuleysi er nú 6–7% á meðan það fór í 15% á Írlandi. Ekki hvað síst vegna þess að Írar sátu uppi með evruna og gátu ekki aukið framleiðslu og útflutning eins og Íslendingar hafa gert. Það hlífði hins vegar ekki írskum heimilum vegna þess að launin á Írlandi voru einfaldlega lækkuð. Opinberir starfsmenn á Írlandi til að mynda hafa mátt þola tugprósenta lækkun launa sinna og vextir á lánum hafa hækkað, vextir á fasteignalánum. Dálítil hækkun á prósentustigi vaxta þar þýðir veruleg hækkun á mánaðarlegum greiðslum. Atvinnuleysi í Evrópusambandinu hefur ekki verið jafnmikið og það er núna árum eða áratugum saman. Á Spáni er atvinnuleysi ungs fólks komið yfir 50%. Og meðaltalsatvinnuleysi í Evrópusambandinu er auðvitað miklu meira en jafnvel á Íslandi þó að ástand þeirra mála hafi í gegnum tíðina yfirleitt verið miklu betra á Íslandi en það er nú. Hæstv. utanríkisráðherra talaði líka um snjóhengjuna svokölluðu upp á rúmlega þúsund milljarða. Já, menn viðurkenna þó núna að þessi snjóhengja sé komin yfir þúsund milljarða. Það var reynt að fela þá staðreynd þegar reynt var að fá almenning til að taka á sig Icesave-skuldbindingarnar, þá var reynt að fela raunverulega stöðu ríkisins eða Íslands hvað varðar gjaldeyrisjafnvægi.

Ég held hún sé 1.200.

Nú kallar hæstv. utanríkisráðherra fram í að talan sé líklega um 1.200 milljarðar, hún er alla vega gríðarlega há. En leysum við það með því að ganga í Evrópusambandið? Hæstv. ráðherra nefndi að koma mætti krónunni í skjól með þátttöku í ERM II samstarfinu og með stuðningi Evrópska seðlabankans. Telur hæstv. ráðherra að það sé ókeypis? Telur hæstv. ráðherra að Seðlabanki Evrópu ætli að láta Íslendinga fá peninga ókeypis? Eða leggur hæstv. ráðherra til að Ísland taki gríðarlega háar upphæðir að láni hjá Evrópska seðlabankanum í erlendri mynt til að borga út þessa erlendu krónubréfaeigendur? Það væri mikið hættuspil. Raunar er margt hættulegt í þessu spili öllu saman sem ég næ ekki að fara yfir vegna þess að ræðutíminn er nú liðinn. Því vil ég biðja þingforseta að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt er það stefna Framsóknarflokksins að hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið strax. Ég velti því fyrir mér hvað eigi þá að taka við samkvæmt stefnu Framsóknarflokksins. Ég hef ekki fengið skýra mynd af því og vil því biðja hv. þingmann að skýra það aðeins út fyrir okkur. Hvaða framtíðarsýn hefur Framsókn varðandi t.d. það að losa okkur við gjaldeyrishöftin? Hvaða leiðir vill Framsókn fara til að losa okkur við þessa 1 þús. milljarða? Þetta er ekki viðbótarskuld við Icesave-skuldina, heldur eru í þessari snjóhengju útborganir úr þrotabúi Landsbankans sem munu fara í að greiða niður hina svokölluðu Icesave-skuldbindingu. Virðulegi forseti. Ég vil biðja hv. þingmann um að gefa okkur aðeins innsýn í framtíðarstefnu Framsóknar þegar búið er að draga aðildarumsóknina til baka. Hvers konar efnahagsstefna verður þá við lýði og hvernig á að afnema gjaldeyrishöftin og losa okkur við þessa snjóhengju?

Virðulegur forseti. Stefna Framsóknarflokksins er sú að Íslandi sé best borgið utan Evrópusambandsins. Ég hef hins vegar bent á að það gæti verið skynsamlegast fyrir alla, þar með talið Samfylkinguna, að gert yrði hlé á viðræðum á meðan í ljós kemur hvernig samband Evrópusambandið ætlar að vera og á meðan friður kemst á milli Íslands og Evrópusambandsins. Þegar sú verður raunin að Evrópusambandið veit hvernig það ætlar að vera, m.a. hvernig sjávarútvegsstefnu það ætlar að reka, og búið verður að semja frið milli Íslands og ESB þá ætti þjóðin að fá að taka um það ákvörðun hvort hún vildi halda þessu aðildarferli áfram. Ef menn samþykktu það í þjóðaratkvæðagreiðslu væri umsóknin komin með það umboð sem umsókn um aðild að Evrópusambandinu þarf að hafa til að vera marktæk og raunhæf. Ef ekki þá þarf ekki að hugsa meira um það næstu árin. En hv. þingmaður spurði líka út í afstöðu til gjaldmiðilsmála. Við framsóknarmenn höfum staðið fyrir mikilli umræðu um ólíka kosti hvað það varðar en aðalatriðið og það sem ekki má missa sjónar á er að sama hvaða við ætlum að gera þá þurfum við að byrja á sömu hlutunum óháð því hver niðurstaðan á að verða. Ég gleð oft samfylkingarmenn í þinginu og annars staðar með því að segja að menn ættu að sammælast um það að reyna fyrst að uppfylla Maastricht-skilyrðin eða eitthvað í líkingu við þau vegna þess að við munum alltaf þurfa að ná tökum á skuldavanda ríkisins og á verðbólgunni. Ekki er hægt að gera neitt í gjaldmiðilsmálum, ekki taka upp evru með aðild að ESB eða nokkuð annað nema fjárfesting fari af stað á Íslandi. Allt veltur þetta á því að það séu einhver tækifæri til að fjárfesta hér á landi til að skapa verðmæti, flytja meira út og rétta stöðu Íslands 

Virðulegi forseti. Þetta voru ekki mjög skýr svör varðandi framtíðarsýn Framsóknar þegar við erum ekki búin að hætta við aðildarumsóknina heldur leggja hana til hliðar, en það er víst stefna Framsóknar. Í framhaldi af því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki hræddur um að við munum halda áfram að ræða óraunhæfar lausnir Samfylkingarinnar ef við ýtum bara umsókninni til hliðar í einhver ár. Ég er þeirrar skoðunar að setja þurfi í þjóðaratkvæðagreiðslu ákvörðunina um það hvort við eigum að halda áfram þessum aðildarviðræðum og að sú þjóðaratkvæðagreiðsla þurfi að fara fram á þessu ári til að þjóðin geti sagt hug sinn til þeirra tafa sem hafa orðið á umsagnarferlinu. Þjóðinni var lofað ásamt þingheimi að umsóknarferlið mundi ekki taka nema eitt og hálft ár. Það er búið að taka þrjú ár og mun sennilega taka a.m.k. þrjú ár í viðbót. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að við sendum inn umsóknina höfum við ekki gert neitt annað en að ræða lausnir Samfylkingarinnar á efnahagsvanda þjóðarinnar, lausnir sem eru algjörlega óraunhæfar og munu ekki standa okkur til boða fyrr en einhvern tímann í framtíðinni. Því spyr ég: Er það ekki svolítið veik stefna að ætla bara að ýta umsókninni til hliðar og eiga á hættu á sama tíma að endalaust sé verið að ræða óraunhæfar lausnir á vanda okkar?

Það breytist.

Virðulegur forseti. Það styttist í kosningar og nýir flokkar þurfa auðvitað að marka sér einhverja sérstöðu, svoleiðis að ég skil þá tilburði hjá hv. þingmanni vel. Ég skil hins vegar ekki alveg stefnu Samstöðu, eins og flokkurinn er kallaður, en mér heyrist hún vera sú að það sé rétt að halda atkvæðagreiðslu um ESB út frá þeim töfum sem hafa orðið á umsóknarferlinu og þar af leiðandi sé hv. þingmaður þeirrar skoðunar að niðurstaðan úr þjóðaratkvæðagreiðslunni verði sú að hætta eigi aðildarviðræðum. Ég er svo sem alveg til í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu, en ég held bara að það væri skynsamlegra að hún færi fram þegar Evrópusambandið veit hvernig samband það ætlar að verða. Ég get fallist á það sem málamiðlun að halda slíka þjóðaratkvæðagreiðslu strax. Ég er bara að reyna að vera sanngjarn við alla og þar með talið hæstv. utanríkisráðherra og gefa honum séns því að hann heldur því fram að eftir ekki svo langan tíma verði Evrópusambandið orðið sterkara en nokkru sinni fyrr og evran verði frábær. Það er alveg sjálfsagt mál að gefa honum tækifæri í tvö ár eða hversu langan tíma sem hann telur að það taki og halda atkvæðagreiðsluna þá. Ég er líka tilbúinn að halda atkvæðagreiðslu um aðild að Evrópusambandinu strax og skil vel rök hv. þingmanns um að það þurfi að koma þessu máli út úr heiminum til þess að við sitjum ekki endalaust undir vitleysisumræðu Samfylkingarinnar um að Evrópusambandið leysi alla hluti. Ég skil þau rök mjög vel. Raunin er hins vegar sú að heljartak Samfylkingarinnar á Vinstri hreyfingunni – grænu framboði virðist vera slíkt að þessu ferli verði haldið áfram, sama þó að ekkert gangi og sama þó að allt sé í tómu rugli, og ekki verði þjóðaratkvæðagreiðsla fyrr en búið verði að knýja fram meiri hluta með auglýsingaherferðum eða tilbúningi eins og þeim sem ég fór yfir í ræðunni áðan, svoleiðis að ég er 

Miðjumoð?

Já.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram um utanríkismál og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu hans um utanríkis- og alþjóðamál sem er að finna á þskj. 1229 og einnig fyrir munnlega framsögu hans með skýrslunni. Þetta er yfirgripsmikil skýrsla eins og hér hefur þegar komið fram og farið er yfir mörg mál sem varða samskipti okkar á alþjóðavettvangi eins og eðlilegt er. Í þessari umræðu er kannski ekki tími til að tæpa á nema nokkrum meginatriðum. Eðlilega hefur Evrópusambandsumsóknin fengið mikið vægi í umræðunni enda eitt af umfangsmestu verkefnunum sem við erum að takast á við í utanríkismálum okkar. Ég get enn fremur sagt að það er jafnframt eitt af þeim málefnum sem tekið hefur hvað mestan tíma í starfi utanríkismálanefndar á liðnu ári. Ég ætla þó ekki fjalla eingöngu um ESB-umsóknina, heldur reyna að komast yfir fleiri mál sem eru til umfjöllunar í skýrslunni en ætla engu að síður að byrja á því máli sem lýtur að samningaviðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er ljóst að um þetta mál eru afar skiptar skoðanir í íslensku samfélagi og í stjórnmálaflokkunum flestum. Allt frá því sjónarmiði að vera eindregið andsnúinn því að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu og andsnúinn því að Ísland eigi yfirleitt í viðræðum um aðild að Evrópusambandinu, yfir í það að á sumum bæjum er ríkur stuðningur við það að Ísland fari í Evrópusambandið. Þarna á milli kunna að vera ýmis sjónarmið uppi líka og ég hygg að ég geti sagt fyrir mína parta að ég sé staðsettur einhvers staðar þarna á milli. Ég er og minn flokkur er þeirrar skoðunar að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins en hins vegar eru skiptar skoðanir um aðildarviðræðuferlið, hvort við ættum yfirleitt að standa í því eða ekki. Ég hef margoft lýst þeirri skoðun minni að ég telji að ljúka eigi því aðildarviðræðuferli sem Alþingi ákvað að setja af stað og bera niðurstöðuna undir þjóðina í allsherjarþjóðaratkvæðagreiðslu þegar hún verður fengin. Þetta hefur verið skoðun mín alveg frá því málið var afgreitt í þinginu og reyndar lengur, því að í samþykkt landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í mars 2009 var mörkuð stefna varðandi aðildina að ESB í þremur meginpunktum. Í fyrsta lagi að flokkurinn teldi hagsmunum Íslands betur borgið utan ESB en innan. Í öðru lagi að flokkurinn vildi að fram færi opin og lýðræðisleg umræða í samfélaginu um kosti og galla ESB-aðildar. Og í þriðja lagi að niðurstöðu málsins yrði ráðið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef litið svo á að ein besta leiðin til að fá opna og lýðræðislega umræðu um kosti og galla aðildar væri það viðræðuferli sem við eigum í og hefur ekki skort á að einmitt það ferli hefur orðið tilefni til mikillar umræðu bæði hér á þingi og í samfélaginu um ESB og kosti þess og galla. Ég tel fínt að slík umræða eigi sér stað og menn skiptist á skoðunum og leiði fram rök, kafi dýpra í einstök málefni og móti sér svo afstöðu. Ég tel því að sú stefna sem hér er fylgt sé í góðu samræmi við þá samþykkt sem landsfundur VG gerði í aðdraganda kosninganna 2009 og varð síðar niðurstaða í samningaviðræðum flokkanna tveggja sem nú mynda ríkisstjórn. En eins og ég segi eru vissulega skiptar skoðanir um þetta og það er í sjálfu sér ekkert athugavert við að skoðanir séu skiptar í svo ríku hagsmunamáli. Hér hefur talsvert verið vikið að því hvernig standa eigi að þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál og hvort hún geti orðið bindandi eða hvort hún verði eingöngu ráðgefandi. Nú er það svo að í stjórnarskrá okkar eru fyrirmæli um hvernig eigi að fara með breytingar á stjórnarskránni. Varðandi framsal á ríkisvaldi eru þar ákvæði um að Alþingi taki slíkar ákvarðanir. Í umræðu um endurskoðun stjórnarskrárinnar hefur það sjónarmið hins vegar verið uppi að slíkt ætti að binda, a.m.k. yrði að taka framsal á ríkisvaldi í umtalsverðum mæli sem helgaðist af þátttöku okkar í ríkjabandalagi eins og Evrópusambandið er með bindandi ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að það sé í sjálfu sér ágæt leið að binda það í stjórnarskrána en breytir ekki hinu að ég tel einnig að niðurstöður samningaviðræðna eigi að leggja fyrir dóm þjóðarinnar þegar þær liggja fyrir í samræmi við það sem lagt er upp með í þingsályktuninni frá 2009 og í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Þar er ferlinu, viðræðuferlinu, mjög ítarlega lýst. Mér finnst menn stundum segja í almennri umræðu að ferlið komi þeim á óvart, það sé ekki eins og lagt hafi verið upp með, menn hafi lofað því að viðræðum yrði lokið á einu og hálfu ári eða tveimur eða á kjörtímabilinu.  Ég vil líka nefna að það er skiljanlegt að Evrópusambandskaflinn í skýrslu utanríkisráðherra sé fyrirferðarmikill í umræðunni og er að mínu viti óheppilegt að önnur utanríkismál líða dálítið fyrir það. Önnur utanríkismál eiga að sjálfsögðu skilið að fá ítarlega og góða umræðu á vettvangi Alþingis. Í nefndaráliti utanríkismálanefndar frá 2009 er viðruð sú hugmynd að utanríkisráðherra flytji sérstaka skýrslu um framgang aðildarviðræðnanna um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel reyndar í ljósi sjónarmiða sem hér hafa komið fram, og komu meðal annars fram í umræðu í morgun og ég er í raun sammála, að það ætti að fara fram sérstök umræða um Evrópusambandsferlið, stöðu viðræðnanna og efnislegt innihald. Ég hvet því eindregið til þess að slíkri umræðu sé komið á á vettvangi Alþingis. Ég tel reyndar, eins og margir í morgun, að það hefði verið heppilegra að sú umræða hefði farið fram fyrir þessa umræðu en þetta er hins vegar ferli sem er í sífelldum gangi þannig að það er ekkert að því að slíkar skýrslur séu fluttar oftar en einu sinni eftir því sem viðræðunum vindur fram. Það vildi ég segja sérstaklega um þetta mál. Ég ætla að víkja aðeins að EES-málum líka og tengja það Evrópusambandsumræðunni, en EES-mál hafa verið mjög fyrirferðarmikil í verkefnum og vinnu utanríkismálanefndar á því tímabili sem hér er til umfjöllunar. Við höfum tekið til umfjöllunar mjög margar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar og unnið að innleiðingu á tilskipunum sem heyra undir EES-mál. Eins og kunnugt er má segja að stærsti hlutinn af regluverki Evrópusambandsins, að minnsta kosti í tölum talið, talað er um að það séu allt að 20 af rúmlega 30 köflum sem við er að glíma í aðildarviðræðunum, sé að öllu eða að verulegu leyti undir EES-samningnum. Það segir okkur að Ísland hefur nú þegar á undanförnum árum innleitt mjög mikið af regluverki Evrópusambandsins og lagað sig að þeim aðstæðum sem þar eru, sem helgast af meginmarkmiðum EES-samningsins um hið svokallaða fjórfrelsi. Um það voru að sjálfsögðu skiptar skoðanir á sínum tíma hvort það væri rétt leið að fara og hvort efna hefði átt til þjóðaratkvæðagreiðslu um það mál á sínum tíma en við erum stödd þar sem við erum í því máli og verðum að vinna út frá því. Ég nefni þetta ekki síst vegna þess að ég tel að í umræðunni um fullveldismálin, sem m.a. lúta að aðild að Evrópusambandinu, þurfi að draga EES-samninginn inn í þá umræðu af því að Ísland er nú þegar að afsala sér eða framselja ríkisvald í verulegum mæli í gegnum EES-samninginn. Þess vegna er það mitt viðhorf þegar talað er um að samskiptin við Evrópu snúist fyrst og fremst um fullveldismál Íslands að menn verði að spyrja sig þeirrar spurningar jafnframt: Erum við kannski komin svo langt í EES-samningnum að setja þurfi spurningarmerki við það hvort innleiðingin á tilskipunum Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn sé á vissum sviðum komin út fyrir það sem stjórnarskráin heimilar og er túlkað sem framsal á ríkisvaldi? Mér finnst því alveg gilt sjónarmið í þessari umræðu, ef menn telja að í aðild að ESB felist svo mikið framsal á ríkisvaldi að það sé óviðunandi, að hið sama ætti að gilda um EES-samninginn og þá ættu menn að taka afleiðingum af því eða fylgja því eftir og segja að þá þyrftum við að losa okkur undan EES-samningnum. Það er umræða sem hefur ekki farið mikið fyrir hér á landi en í nýlegri skýrslu sem unnin var í Noregi um EES og er kölluð Seierstad-skýrslan er fjallað mjög mikið um ávinninginn og má segja afleiðingarnar af EES-samningnum. Ég hvet þingmenn eindregið til að kynna sér meginniðurstöður í þeirri skýrslu hvað það varðar. Af nokkrum öðrum málum sem ég vildi nefna hér í sambandi við utanríkismálin vil ég leggja áherslu á norðurslóðamálin sem fengu ítarlega umfjöllun á vettvangi utanríkismálanefndar þegar þar var til umfjöllunar þingsályktunartillaga frá ríkisstjórninni um norðurslóðastefnu. Það er engum blöðum um það að fletta að norðurslóðirnar vekja æ meiri áhuga og athygli víða í alþjóðasamfélaginu. Mörg ríki láta sig þau mál varða, ekki bara ríkin átta sem eiga aðild að Norðurskautsráðinu, heldur mörg önnur ríki sem hafa lýst áhuga á einhvers konar aðild eða áheyrnaraðild að því. Jafnframt er ljóst að þær breytingar sem eru að verða af völdum loftslagsbreytinga og möguleikar til að nýta norðurslóðirnar bæði sem siglingaleiðir en einnig vegna auðlindanýtingar, í þeim tækifærum felast líka ýmsar ógnir sem við sem þjóð sem byggir allt sitt á sjávarauðlindinni í Norður-Atlantshafi þarf að vera vakandi gagnvart. Því er mjög mikilvægt að við höfum markað okkur stefnu í málefnum norðurslóða sem við gerðum með þingsályktun hér á síðasta ári. Þriðja málið sem ég vildi nefna sérstaklega er viðurkenningin á Palestínu sem sjálfstæðu ríki. Ég tel eins og hæstv. utanríkisráðherra að það hafi verið mjög merkileg ákvörðun sem Alþingi tók í því efni og ég er mjög ánægður með að um hana skapaðist býsna breið samstaða á Alþingi og að enginn þingmaður lagðist gegn því að Ísland tæki þetta skref. Ísland hefur áður tekið mikilvæg skref af þessum toga eins og þegar Ísland var fyrsta ríki til að viðurkenna sjálfstæði Eystrasaltsríkjanna þriggja, en Ísland var líka fyrsta ríki til að viðurkenna sjálfstæði Króatíu og Svartfjallalands svo dæmi séu tekin. Við höfum markað braut í þessu efni og eigum að gera það óhikað, eins og við gerðum varðandi málefni Palestínu, og ég hef orðið var við að sú afstaða og það frumkvæði sem Ísland tók í því efni hefur vakið verðskuldaða athygli á alþjóðavettvangi. Þá vil ég einnig víkja að þróunarsamvinnumálum. Á árinu 2011 var lögð fram á Alþingi á grundvelli nýrra laga um þróunarsamvinnu fyrsta þingsályktunartillagan um stefnumótun í alþjóðlegri þróunarsamvinnu af Íslands hálfu. Hún fékk sömuleiðis mikla umfjöllun á vettvangi utanríkismálanefndar og margir komu að þeirri vinnu og komu til fundar við nefndina. Það er rétt sem kemur fram í skýrslu utanríkisráðherra að utanríkismálanefnd sá ástæðu til þess að hnykkja á markmiðum um aukningu framlaga Íslands til þróunarsamvinnu. Hæstv. utanríkisráðherra orðar það svo í skýrslu sinni og trúi ég því að hann hafi þar sjálfur haldið á penna, a.m.k. í þessum inngangsorðum þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Þingið sló meira að segja undir nára og vildi hraða aukningu fjárframlaga til þróunarsamvinnu. Sæll er sá ráðherra sem við slíkan viðurgjörning býr á sínu þingi.“ Það er auðvitað mjög ánægjulegt að hæstv. utanríkisráðherra var ánægður með þær breytingar sem voru gerðar á þessu máli í meðförum þingsins og utanríkismálanefndar. Ég er þeirrar skoðunar að Ísland sé, þrátt fyrir áföll í efnahagsmálum á umliðnum árum, með best stæðustu ríkjum í heimi og því ber að sjálfsögðu í hlutfalli við stærð sína skylda til að leggja sitt af mörkum til að draga úr fátækt og misskiptingu í heiminum, draga úr hungursneyð og að sjálfsögðu að reyna í gegnum þróunarsamvinnu að stuðla að uppbyggingu og friði í heimshlutum sem þurfa sannarlega á því að halda. Ég er því stoltur af því að Ísland og Alþingi skyldi hafa tekið þau skref við afgreiðslu á þingsályktunartillögu um þróunarsamvinnu. Loks vildi ég, herra forseti, nefna hér aðeins mál sem ekki hafa komið mikið til umræðu um þessa skýrslu, a.m.k. ekki enn sem komið er, og það varðar öryggis- og varnarmálin og meðal annars aðgerðir Atlantshafsbandalagsins í tengslum við þróun mála í Norður-Afríku á síðasta ári. Ég held að flestir hafi verið samdóma um að þær hræringar sem fóru um Norður-Afríku á síðasta ári hafi verið til vitnis um mikla vakningu á þessum slóðum, lýðræðisvakningu sem alþjóðasamfélagið vildi gjarnan hjálpa til við að koma á laggirnar. Ég er þeirrar skoðunar að í þessum efnum sé mikilvægt að leikreglur alþjóðasamfélagsins séu virtar og þær hafðar sem útgangspunktur. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að ákvarðanir sem lúta að því að alþjóðasamfélagið gangi inn í mál af þessum toga séu byggðar á samþykktum Sameinuðu þjóðanna og það var ástæðan fyrir því að ég var þeirrar skoðunar að það væri rétt að gera ekki athugasemd við að Atlantshafsbandalagið færi inn í Líbíu vegna þess að það byggði á umboði og samþykkt Sameinuðu þjóðanna. Síðan er það aftur annað mál að miklar umræður urðu um hvort hernaðaraðgerðir Atlantshafsbandalagsins væru farnar út fyrir það umboð sem Sameinuðu þjóðirnar veittu og ég tel að full rök hafi verið fyrir þeim sjónarmiðum sem komu upp í því efni. Við eigum að styrkja okkar starf á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og á vettvangi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu þegar kemur að málum af þessum toga. Ég er ekki trúaður sjálfur á mátt eða afkastagetu eða árangur hernaðarbandalaga og er almennt ekki stuðningsmaður þess að Ísland sé aðili að hernaðarbandalagi. Ég tel miklu heillavænlegra að reynt sé að leiða til lykta svæðisbundnar deilur sem upp koma af þeim aðilum sem helst eiga hagsmuna að gæta og á grundvelli alþjóðastofnana eins og Sameinuðu þjóðanna og ÖSE. Ég er þess vegna ánægður með að skipuð hefur verið sérstök nefnd, þjóðaröryggisnefnd, sem á að marka stefnu í þjóðaröryggismálum. Ég tel brýnt að við gerum það, Íslendingar. Ýmislegt hefur gerst hefur í þeim efnum á undanförnum árum, t.d. brottför bandaríska herliðsins, sem kallar á það að við mörkum okkur stefnu í þessum málum. Ég bind auðvitað vonir við að náðst geti nokkuð breið pólitísk samstaða um þá stefnumótun. Því miður hafa þessi mál klofið íslenska þjóð um áratugaskeið. Ég er alla vega vongóður um að við getum markað okkur stefnu, Íslendingar, sem breið samstaða ríkir um. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir að það eru skiptar skoðanir um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og það er meiri hluti fyrir því, a.m.k. á Alþingi, að við séum þar þó að ég sé annarrar skoðunar, en ég er líka jafnframt þeirrar skoðunar að miðað við þá staðreynd að við erum aðilar að því bandalagi eigum við að sjálfsögðu að reyna að beita áhrifum okkar til góðs á þeim vettvangi eins og hægt er og vera gagnrýnin á það sem við teljum að sé röng stefna og það hefur ekki verið skortur á tilefnum til að gagnrýna Atlantshafsbandalagið. Ég tel reyndar að tími hernaðarbandalaga sé liðinn og að takast eigi á við svæðisbundin átök og aðgerðir sem þarf að fara í til að tryggja frið og heill þjóða á vettvangi alþjóðastofnana eins og ég hef þegar nefnt og  Virðulegur forseti. Þetta voru nokkur mál sem ég hljóp á við þessa umræðu sem ég tel mikilvægt að hafa í huga, en ég ítreka jafnframt það sem ég 

Herra forseti. Ég vil fyrst leiðrétta hv. þingmann í því að sú stefna þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að sækja um aðild að Evrópusambandinu og sú umsókn sem er í gangi núna er ekki samkvæmt stefnu VG. Hitt er rétt að það var áréttað í landsfundarsamþykkt að kæmi til slíkrar umsóknar og samningur kæmi yrði hann borinn undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég talaði gegn því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð beitti sér fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það má vel vera að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hafi talað fyrir því að sækja um aðild en stefna flokksins var að gera það ekki og ég tel þetta brot á henni. Ég ætla síðan að spyrja hv. þingmann. Nú liggja fyrir samningsdrög í kafla 29 og 30. Þar eru ekki settar þær varnarlínur sem Bændasamtökin hafa sett, t.d. varðandi heimild til að leggja tolla á innfluttar búvörur, 

Herra forseti. Ég verð líka að leiðrétta hv. þm. Jón Bjarnason því að ég sagði ekki í máli mínu að það væri stefna VG að sækja um aðild. Ég rakti þá þrjá liði sem samþykktir voru í landsfundarsamþykkt VG 2009 og að ég teldi að það ferli sem nú væri í gangi væri ekki á skjön við það sem þar var samþykkt vegna þess að Alþingi samþykkti jú að sækja um aðildina og miðað við þá niðurstöðu Alþingis tel ég að það sem við sögðum í landsfundarsamþykkt okkar 2009 fjalli einmitt um opna og lýðræðislega umræðu og um þjóðaratkvæðagreiðslu um niðurstöðu samninga. Varðandi landbúnaðar- og matvælamálin vil ég líka segja að það er rétt að Bændasamtökin hafa sett ákveðnar varnarlínur í því efni. En Bændasamtökin setja ekki samningsskilyrði fyrir hönd Alþingis eða íslenskra stjórnvalda, þau koma bara sjónarmiðum sínum á framfæri. 

Herra forseti. Aftur verð ég að leiðrétta hv. þingmann vegna þess að í greinargerð með þingsályktunartillögunni að umsókninni eru tilgreindir þeir meginhagsmunir sem Íslendingum ber að standa vörð um og ef vikið er frá þeim verði málið að koma til kasta Alþingis. Þar á meðal eru þessi atriði sem ég nefndi og eru grunnhagsmunamál íslensks landbúnaðar, þ.e. matvæla- og fæðuöryggi. Það er því misskilningur hjá hv. þingmanni að hægt sé að hunsa það eins og hann er að segja. Ég vil síðan örstutt víkja að öðru atriði, herra forseti. Skýrt er kveðið á um að við skulum ekki hefja neina aðlögun á samningstímanum. Samt er á bls. 28 í skýrslunni vikið að því að koma eigi í veg fyrir möguleika komufarþega til Keflavíkurflugvallar að versla í fríhöfninni. Það sé í samræmi við reglur innan Evrópusambandsins að þegar farþegar koma inn í landið 

Ég vil minna þingmenn á að virða þau tímamörk sem sett eru, sem allir þurfa að fara eftir og sætta sig við.

Herra forseti. Ég reikna með að fá jafnlangan tíma og hv. þingmaður til að svara því sem hann beindi til mín í andsvari sínu. Því er lýst í nefndaráliti utanríkismálanefndar hvaða viðmið eigi að hafa varðandi landbúnaðar- og matvælamál. Hv. þingmaður þarf ekki að kenna mér hvað stendur í því nefndaráliti. Ég er sammála því að fari menn út fyrir það umboð þurfi málið að koma til umfjöllunar á vettvangi Alþingis. Þess vegna hefur það vinnulag verið haft að samninganefndin kynni drög að samningsafstöðu fyrir utanríkismálanefnd og eftir atvikum öðrum fagnefndum áður en gengið er frá málum. Ég vil líka segja, af því að hann nefndi tollamálin sérstaklega, að ég er ekki sammála þeirri túlkun hans að í nefndaráliti utanríkismálanefndar sé sú afstaða afdráttarlaus að tollvernd verði áfram við lýði í íslenskum landbúnaði. Það tel ég að sé oftúlkun á því sem stendur í nefndaráliti utanríkismálanefndar. Þar er hins vegar sagt að verði hún ekki til staðar skuli koma sambærilegar  Varðandi fríhöfnina í Keflavík, herra forseti, 

… utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Jón Bjarnason skildi við hann. Daginn fyrir síðustu alþingiskosningar var formaður Vinstri grænna, hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, í sjónvarpsviðtali þar sem hann sagði að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu á næsta kjörtímabili. Þessi orð hans voru afdráttarlaus af því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson notaði orðið afdráttarlaus hér áðan. Nú langar mig að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að því hvort hann telji að formaður Vinstri grænna hafi þarna vísvitandi sagt ósatt daginn fyrir kosningar. Lá það ekki fyrir að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu? Ef svo er, af hverju sagði formaður Vinstri grænna ósatt daginn fyrir kosningar þegar hann sagði að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu á næsta kjörtímabili?

Herra forseti. Ég hef í svari mínu við fyrra andsvari lýst því hver samþykkt landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var í aðdraganda þingkosninganna 2009. Ég get sagt það fyrir mína parta að í kosningabaráttunni fyrir kosningarnar 2009, þar sem ég kom víða að fundum, þá lýsti ég nákvæmlega þeim þremur atriðum sem ég hef þegar lýst úr samþykkt landsfundar 2009 og að ég teldi fyrir mína parta að það kæmi vel til greina að setja málið í það ferli sem síðar varð. Síðan, eins og hv. þingmaður þekkir af því að hann var á þessum tíma þeirrar gæfu aðnjótandi að vera í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, var kjörinn á þing fyrir þann flokk, þá varð það niðurstaða í viðræðum Samfylkingar og Vinstri grænna við myndun ríkisstjórnar að leggja tillögu um þetta fyrir Alþingi. Það var alveg ljóst af hálfu beggja flokka að engin vissa væri fyrir því fyrir fram 

Herra forseti. Það er hárrétt, ég og hv. þingmaður vorum einu sinni í sama stjórnmálaflokki. Það var einmitt á þeim tíma þegar formaður Vinstri grænna sagði daginn fyrir kosningar að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson skýlir sér jafnan á bak við að það hafi verið Alþingi sem hafi tekið þessa ákvörðun. Einn af þeim sem tóku þessa ákvörðun var formaður Vinstri grænna og studdi það að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu, en einungis mánuði áður hafði hann sagt í sjónvarpsviðtali daginn fyrir kosningar að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu á næsta kjörtímabili. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvor Steingrímur J. sagði þetta daginn fyrir kosningar? Sagði formaður Vinstri grænna vísvitandi ósatt daginn fyrir kosningar um að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu? Hann var komin á allt aðra skoðun mánuði seinna  Jafnframt langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hægt sé að vænta þess að trúverðugleiki þeirra 

Ég vil minna þingmenn á að nota rétt ávörp í ræðustól Alþingis, nota fullt nafn manna og titil.

Herra forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefði þurft að vera í andsvari við hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon vegna þess að hann er fyrst og fremst að spyrja um afstöðu hans og orð sem hann lét falla á tilteknum tímapunkti við tilteknar aðstæður. 
             Eins og menn vita ber að beina andsvörum að ræðumanni og ekkert um þetta efni kom fram í ræðu minni þannig að þingmaðurinn fer um víðan völl og krefur mig svara við ummælum sem aðrir kunna að hafa látið falla  Fyrir mína parta fór ég rækilega í gegnum þetta Evrópusambandsmál þegar það var til umfjöllunar 2009 í utanríkismálanefnd, eins og þingmaðurinn veit, og ég sannfærðist um það við þá vinnu að rétt væri, m.a. á grundvelli þeirrar afstöðu sem við höfðum tekið í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að láta reyna á kosti og galla Evrópusambandsaðildarinnar, fá fram góða og ítarlega, opna og lýðræðislega umræðu í samfélaginu og leggja fram niðurstöðu úr viðræðum við Evrópusambandið fyrir þjóðina. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hv. þingmann út í það sem fram kom í ræðu hans. Til að byrja með um ummæli um aðgerðir Atlantshafsbandalagsins í Líbíu, sem hv. þingmaður sagði að væru réttilega byggðar á samþykkt Sameinuðu þjóðanna og hefðu verið ræddar á þeim vettvangi. Þess vegna taldi hv. þingmaður þær hafa átt rétt á sér ef ég skildi hann rétt. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefði ekki líka þurft að ræða þessar aðgerðir í ríkisstjórn Íslands? Það hefur komið fram hér á Alþingi að svo var ekki gert. Hvað finnst hv. þingmanni um það þar sem þetta er jú ákvörðun um aðild Íslands að hernaðarátökum? Í öðru lagi talaði hv. þingmaður um að hann væri andvígur aðild okkar að þessu ágæta bandalagi en fyrst við værum þar ættum við að beita áhrifum okkar til góðs á þeim vettvangi. Nú spyr ég: 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ég vil ítreka það varðandi hernaðaraðgerðir NATO í Líbíu að það var mikilvægt fyrir mig og marga í mínum flokki að ákvörðun um það var tekin á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það var ekki bara rætt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna heldur var tekin formleg ákvörðun á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og Sameinuðu þjóðirnar veittu ákveðið umboð með tilteknum skilyrðum og skilmálum. Síðan varð umræðan í kjölfarið um það hvort aðgerðirnar sem NATO fór í væru komnar út fyrir það umboð og ég tel að rök hafi verið fyrir þeirri gagnrýni. Ákvörðun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna var eftir því sem ég best veit rædd í ríkisstjórn á sínum tíma. Það var hins vegar ekki sérstök umræða um það þegar kom að ákvörðuninni á vettvangi Atlantshafsbandalagsins og það var gagnrýnt, meðal annars af ráðherrum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og eftir því sem ég best veit einnig bókað um það á ríkisstjórnarfundi. Ég tel mig vita að það hafi verið gert. 

Virðulegur forseti. Í svari hv. þingmanns eins og ég skil það kom fram að umboðið fyrir ríkisstjórn Íslands kom þá beint frá Sameinuðu þjóðunum og það þurfti þá væntanlega ekkert að ræða það í ríkisstjórn Íslands. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef þessi túlkun er röng. Við vitum að þetta var ekki rætt þegar ákvörðun var tekin um að Ísland yrði formlegur aðili að aðgerðum Atlantshafsbandalagsins með því að beita ekki neitunarvaldi. Það var ekki rætt í ríkisstjórn. Nú er nýgenginn dómur í landsdómi þar sem sakborningur var fundinn sekur um að hafa ekki haldið fund um mikilvæg mál. Ég bið hv. þingmann um að heimfæra þetta yfir á það, skiptir þetta máli? Ég vil aftur ítreka spurningu mína frá fyrra andsvari um hvernig hv. þingmaður og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hugsar sér að beita áhrifum sínum til góðs 

Herra forseti. Eins og ég hef skilið þetta mál gagnvart ríkisstjórninni á vettvangi hennar var það rætt þegar öryggisráðið gerði sína samþykkt með umboði sínu hvað þetta snertir,  Hins vegar verður afstaða sem Ísland tekur á alþjóðavettvangi og utanríkisráðherra ber stjórnskipulega ábyrgð á að vera þannig að hún hafi 

Herra forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gerði fullveldisframsal nokkuð að umtalsefni í ræðu sinni. Þar kom meðal annars fram hjá þingmanninum að nú þegar hafi töluvert fullveldisframsal átt sér stað í EES-samningnum. Það mátti skilja það sem svo að vegna þess væri ekki endilega svo mikill munur á því framsali sem þar hefði farið fram og því framsali sem fylgdi því að ganga í Evrópusambandið ef af því yrði. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að töluvert mikill eðlismunur sé á því þegar þarf að leita til Alþingis í hvert skipti sem tilskipun kemur frá Evrópusambandinu sem felur í sér framsal á fullveldi þegar sjálfstæð ákvörðun er tekin í hvert skipti, eða eins og er um að ræða í tilviki inngöngu í Evrópusambandið að fullveldisframsalið hefur að fullu orðið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt að ég gerði þetta fullveldisframsal sérstaklega að umræðuefni. Hún steig reyndar næsta skref á eftir í rökræðu minni eða máli mínu um þetta. Ég sagði í sjálfu sér ekki að vegna þess að umtalsvert fullveldisafsal væri í EES-samningnum væri lítill munur á því og ESB. Hv. þingmaður leyfði sér að fara heldur lengra í þessari umræðu en ég gaf tilefni til. Nei, ég tel að heilmikill munur sé á því fullveldisframsali sem felst í aðild að Evrópusambandinu og því sem felst í EES-samningnum. Ég var bara að vekja máls á því að í EES-samningnum sjálfum er heilmikið fullveldisframsal fólgið og við höfum verið að glíma við það hér í þinginu og á vettvangi utanríkismálanefndar að ræða hvort ýmsar tilskipanir sem eru að koma í gegnum EES, og við erum skuldbundin til að taka inn í íslenskan rétt, séu jafnvel þess eðlis sumar hverjar orðnar 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé einmitt sjálfstætt álitaefni hversu langt EES-samningurinn gengur og hefur þróast á umliðnum árum í þessa átt. Mig langar hins vegar, af því að hér er afar skammur tími til ráðstöfunar og margoft hefur verið vísað til meirihlutaálits utanríkismálanefndar þegar kemur að aðildarviðræðum við Evrópusambandið, að segja: Nú er það svo, virðulegi forseti, að það hefur ansi mikið breyst frá sumrinu 2009 á vettvangi Evrópusambandsins og ekki síst í samskiptum okkar Íslendinga við það út af sjálfstæðum deilumálum sem hafa skapast. Við getum nefnt makríldeiluna, við getum nefnt þær deilur sem við eigum í við tiltekin aðildarríki út af Icesave-málinu. Við getum líka nefnt það umrót sem er á Evrópusvæðinu vegna evrunnar. Af því að þetta meirihlutaálit er stöðugt í umræðunni langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki ástæðu til þess, vegna þeirra miklu breytinga sem orðið hafa og umróts, að þetta nefndarálit 

Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að taka nefndarálitið sem slíkt upp enda talar það bara fyrir sig og er skrifað á þeim tíma sem það er skrifað og við þær aðstæður sem það er skrifað. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að margt hefur gerst í Evrópusambandinu en það er líka margt sem hefur gerst á Íslandi. Flestir stjórnmálaflokkar tóku afstöðu til ESB-spurningarinnar fyrir meira en áratug eða svo. Er ekki tilefni til að taka þá stefnumótun til umræðu í ljósi breyttra aðstæðna á Íslandi?

ESB? Bara hvenær sem er.

Ég bara velti því fyrir mér. Það kann vel að vera að menn komist að sömu niðurstöðu en það eru samt breyttar aðstæður hjá okkur líka. Svo er það auðvitað ekki þannig að þó að ESB sé að ganga í gegnum erfiðleika núna verði bara allt í einu á einhverjum tilteknum tímapunkti í framtíðinni kominn endapunktur á það og ró og friður verði á öllu í Evrópu. Efnahagsmálin, stjórnmálin í Evrópu eru auðvitað á sífelldri ferð rétt eins og hjá okkur. Mér finnst því eðlilegt að við ljúkum viðræðunum um aðildarferlið og þjóðin  
             Ég tel að þjóðin verði að taka afstöðu til þessa máls þegar það er tilbúið til að setja það í þjóðaratkvæðagreiðslu og út frá þeim aðstæðum sem þá eru uppi, hverjar sem þær kunna að verða.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um utanríkismál. Hún er 113 blaðsíður og full af merkilegum upplýsingum um hvað Ísland reynir að teygja sig þó langt í utanríkismálum og samskiptum við umheiminn og aðrar þjóðir. Þrátt fyrir að landið okkar sé lítið og íbúar tiltölulega fáir drífum við ansi langt á alþjóðavettvangi og það finnst mér vel. Mig langar að tæpa á nokkrum atriðum í umfjöllun minni og það fyrsta er aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið og sú umræða sem er að verða hér æ háværari um að slíta eigi þeim aðildarviðræðum eða ljúka þeim fyrir einhvern ákveðinn tímapunkt, m.a. vegna þess að Evrópusambandið sé að breytast. Evrópusambandið hefur verið að breytast frá því að það var stofnað og mun halda áfram að breytast þangað til það líður undir lok, hvenær svo sem það verður. Þó að ákveðin niðursveifla og jafnvel upplausn sé í Evrópusambandinu þessa dagana mun Ísland taka afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar þar að kemur til þess Evrópusambands sem verður þá til en ekki til Evrópusambandsins eins og það er í dag eða verður á morgun eða var í gær. Ég held að menn ættu að hafa þetta í huga og láta af þessu karpi um að Evrópusambandið sé ef til vill að hrynja í sundur. Ef það hrynur í sundur verður einfaldlega ekkert Evrópusamband til að sækja um þegar þar að kemur. Ég tel að af mörgum vitleysum sem Ísland hefur gert í gegnum áratugina væri það alvitlausasta sem Ísland gæti gert að hætta aðildarviðræðum í miðju kafi án þess að klára þær. Eftir alla þá vinnu sem sett hefur verið í verkefnið og alla þá peninga sem settir hafa verið í það væri ábyrgðarleysi að ætla sér svo að loka dyrunum og hætta, í rauninni bara „af því bara“, af því að það hentar einhverjum ágætlega á kosningaári sem er fram undan. Það væri algjört ábyrgðarleysi og í rauninni heimskulegt, svo að ég taki nú sterkt til orða, að ætla sér að hætta verkinu í miðju kafi. Með því væri líka komið beinlínis í veg fyrir að Íslendingar, eftir áratugadeilur um Evrópusambandsaðild, fengju að greiða atkvæði um það sjálfir í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort gengið yrði í ESB eða ekki. Lítill hópur þingmanna ætlar einfaldlega að taka valdið af þjóðinni í þeim málum og þeir hafa ekkert leyfi til þess. Þó að þeir geti vísað í samvisku sína og stjórnarskrá á þjóðin að sjálfsögðu að fá að ráða þessu en ekki þingmenn sem eru útverðir sérhagsmunaafla á Íslandi. Það er ekki lýðræði, það er sérhagsmunagæsla sem er gengin of langt. Ég lýsi hins vegar eftir við hæstv. utanríkisráðherra, þar sem ekki lítur út fyrir að þjóðin muni samþykkja aðild, plani B vegna þess að það er líka ábyrgðarlaust að klára viðræðurnar og setja aðild sem ekki lítur út fyrir að verði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu, án þess að hafa plan B til að styðjast við í kjölfarið. Plan B þarf að vera þannig að allir möguleikar á alþjóðasamstarfi Íslendinga verði kannaðir. Það þarf líka að taka upp EES-samninginn og skoða í grunninn hvort hann henti okkur eins vel og margir vilja vera láta eða hvort það mundi henta okkur betur að takmarka með einhverjum hætti allt það flæði fjármagns, vöru og fólks sem hann býður upp á. Slíkt hefur ekki verið skoðað í mjög langan tíma og að sjálfsögðu þarf það að vera hluti af þeirri endurskoðun, ef við förum ekki í Evrópusambandið. Það þarf líka að skoða ýmislegt varðandi fríverslunarsamninga við önnur ríki í kjölfarið og hvort þeir séu heppilegir. Ég lýsi þess vegna eftir því við hæstv. utanríkisráðherra að farið verði af stað, helst innan mjög skamms tíma, og því velt upp hvað væri æskilegt að hafa í plani B ef við göngum ekki í Evrópusambandið. Þar skipta máli atriði sem eru mjög mikilvæg og sum hver náttúrlega með brýnustu atriðum dagsins í dag eins og gjaldmiðilsmálin og hvort hugsanlega sé hægt að ná samningum við önnur ríki um annaðhvort sameiginleg gjaldmiðilsmál eða einhvers konar stuðning í gjaldmiðilsmálum. Þetta skiptir efnahag þjóðarinnar gríðarlega miklu og við munum aldrei komast af neinu viti úr því efnahagsástandi sem ríkir í dag án þess að kanna alla slíka möguleika til hlítar. Rætt hefur verið um NATO í þessari umræðu og í skýrslunni. NATO var á sínum tíma stofnað með ákveðin markmið í huga, við ákveðnar aðstæður í alþjóðasamfélaginu, og sem slíkt má e.t.v. segja að NATO hafi gert sitt gagn, því verður ekki auðveldlega á móti mælt. Og þó að margir hafi haft ímugust á aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, með réttu að mínu viti vegna þess með hvaða hætti aðild að því var samþykkt, virðist NATO hafa gert ákveðið gagn. Í þeirri heimsmynd sem við búum við í dag er NATO hins vegar úrelt bandalag. Umræðan um það hvar Ísland eigi að skapa sér stöðu, annars vegar hvað varðar NATO og vestræna samvinnu og hins vegar einfaldlega sem örríki í heimi sem tekur mjög örum breytingum, og hverjir möguleikar Íslands eru á sjálfstæði í slíku umhverfi eru, hefur ekki farið fram hér á landi, hvorki á vegum hæstv. utanríkisráðherra, ríkisstjórnarinnar né Alþingis. Vissulega mun þjóðin njóta einhverrar verndar með ESB-aðild, ef af henni yrði, en það er alls ekki öruggt að við förum nokkurn tíma þar inn þannig að aðild að NATO og staða Íslands utan NATO er eitthvað sem ég lýsi eftir að verði skoðað. Mig langar að tæpa hér einnig á nýliðnum atburði sem er heimsókn forsætisráðherra Kína til Íslands. Heimsóknin var tilkynnt með mjög skömmum fyrirvara. Hún var tilkynnt eftir að frestur rann út til að leggja fram ný þingmál. Við í Hreyfingunni lögðum nánast strax fram tillögu til þingsályktunar um framferði kínverskra yfirvalda gagnvart tíbesku þjóðinni og óskuðum eftir því að hún yrði tekin á dagskrá áður en kínverski forsætisráðherrann kæmi, til að Alþingi gæti rætt og komið á framfæri afstöðu sinni vegna þeirrar heimsóknar. Forseti Alþingis hafnaði því að málið yrði tekið á dagskrá og formenn annarra þingflokka höfðu ekki áhuga á því heldur. Það finnast mér slæm vinnubrögð af hálfu Alþingis og hefði viljað sjá málið afgreitt með öðrum hætti. Vonandi kemst sú tillaga á dagskrá áður en þessu vorþingi lýkur en nokkur atriði í tillögunni hefði svo sannarlega verið viðeigandi að Alþingi hefði fengið að taka afstöðu til, m.a. vaxandi ofbeldi og kúgun kínverskra yfirvalda gagnvart tíbesku þjóðinni þar sem m.a. sex mótmælendur, Tíbetar, hafa verið myrtir, endurmenntunarþvinganir á munkum og nunnum þar sem þau eru þvinguð til að fordæma andlegan leiðtoga sinn Dalai Lama og hafna honum, þvinganir til að koma í veg fyrir að Tíbetar læri tíbesku sem móðurmál og tali kínversku í staðinn og 60 ára herseta Kínverja á Tíbet sem landi. Eitt atriði sem við nefnum líka í tillögunni, sem hefði verið mjög gott að koma á framfæri á vegum Alþingis ef það hefði fengið tækifæri til að ræða það, var að hvetja Sameinuðu þjóðirnar til að senda sendinefnd til Kína til að kanna meint mannréttindabrot, þar á meðal, eins og segir í tillögunni, með leyfi forseta: … þvingaðar ófrjósemisaðgerðir á tíbeskum konum, nauðungarflutninga hirðingja af hjarðlandi í einangrunarbúðir, pyndingar og morð á föngum, og til að kanna hvað varð um þá sem hafa horfið í tengslum við handtökur á þátttakendum í mótmælaaðgerðum 2008. Ekkert af þessum atriðum fékkst rætt á Alþingi Íslendinga í aðdraganda heimsóknar kínverska forsætisráðherrans. Í kjölfarið var athygli minni beint að skýrslu sem kom út á vegum utanríkisráðuneytisins og heitir Mannréttindi í íslenskri utanríkisstefnu. Þetta er mjög merkileg skýrsla, skrifuð árið 2007 þegar Valgerður Sverrisdóttir var utanríkisráðherra, og fjallar á mjög víðum grundvelli um mannréttindi í íslenskri utanríkisstefnu. Þessa skýrslu tel ég mikilvæga vegna þess að þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafi lýst því yfir að þau hafi sérstaklega rætt um mannréttindi við forsætisráðherra Kína hefur ekki komið fram hvaða mál þau ræddu, utan að forsætisráðherra talaði við hann um dauðarefsingar. Það hefur ekki komið fram hvort þau hafi rætt um málefni Tíbets eða nein önnur mál tengd mannréttindum. Í framhaldi af því vil ég því velta upp þeirri hugmynd hér úr ræðustóli Alþingis, í tengslum við alþjóðasamskipti Íslands, hvort tilefni sé til að lögfesta eða binda í reglur með einhverjum hætti skyldu íslenskra ráðamanna sem funda með erlendum þjóðhöfðingjum eða fulltrúum erlendra þjóða hér á landi til að ræða mannréttindabrot viðkomandi landa og skýra íslenska þinginu frá þeim viðræðum í kjölfarið. Ef við tökum sem dæmi heimsókn kínverska forsætisráðherrans á íslenska grund hefði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra einfaldlega verið skylt að ræða tiltekin alvarleg mannréttindabrot við hann og skýra svo þinginu frá því í kjölfarið hver viðbrögðin hefðu verið. Vissulega gæti þetta sett fleyg í samskipti við aðrar þjóðir en er það svo slæmt? Hér er um að ræða gróf, alvarleg mannréttindabrot og við eigum ekki að vera að fá hingað fólk í heimsókn sem ber ábyrgð á slíkum brotum og vill ekki ræða þau. Mannréttindi eru algild manngildi og þau eiga ekki að vera verslunarvara í samskiptum við aðrar þjóðir þrátt fyrir að e.t.v. sé hægt að gera einhverja arðvænlega viðskiptasamninga við þær. Að lokum langar mig að ræða og fagna sérstaklega því sem gerst hefur á vegum utanríkisráðuneytisins um áframhaldandi framlag þess til þróunarmála þrátt fyrir hrunið. Sjálfur hef ég starfað hjá alþjóðastofnunum og á alþjóðavettvangi og veit persónulega að litið er á það sem aðdáunarvert hvernig Ísland hélt áfram að veita fé til verkefna þess í þróunarlöndum og styðja málefni þróunarlanda. Ísland hefur tekið að sér verkefni í einu fátækasta landi heims, Malaví, þar sem ég hef m.a. hitt fólk sem hefur vakið athygli mína á því að í fjármálaráðuneyti Malaví er tæknivæðingin slík að þar eru tveir símar. Það veitir því svo sannarlega ekki af og í slíkum löndum er hægt að ná mjög langt með mjög litlum fjármunum. Þó að vissulega megi færa fyrir því rök að verja mætti þeim fjármunum vel innan lands þá setur engu að síður framlag Íslands, og sérstaklega framlagið þrátt fyrir hrunið, Ísland á ákveðinn stall í alþjóðasamhengi hvað þetta varðar. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra hefur beitt sér mjög fyrir því að framlagi til þróunarmála verði haldið eins háu og mögulegt er og niðurskurður á þeim árin 2008 og 2009 verði færður eins hratt til baka og hægt er. Það er fátt eða ekkert sem gagnast íslensku orðspori betur á alþjóðavettvangi en þegar það spyrst út að okkar litla land verji fjármunum til þróunarmála þrátt fyrir allt sem á undan er gengið. Það er fagnaðarefni að því skuli vera haldið áfram. Að lokum langar mig að ljúka þessu máli á því að segja að ég fagna þessari skýrslu. Ég hef gagnrýnt margt og mikið í íslenskri stjórnsýslu undanfarin þrjú ár síðan ég settist á þing. Það má kannski segja að utanríkisráðuneytið sé sú stofnun sem ég hef gagnrýnt minnst, en það er einfaldlega vegna þess að tilefni hefur ekki verið til þess.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, það var margt sem hann kom inn á sem væri vert að ræða hér. Ég ætla aðeins að fjalla um þau ummæli hv. þingmanns að það væri mjög heimskulegt að draga umsóknina til baka. Ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni um þetta og tel að hægt væri að finna margt heimskulegra en það. Ég er á þeirri skoðun að það sé vitlausara að halda áfram þessu aðildarferli sem enginn virðist hafa sannfæringu fyrir eða fylgja eftir nema nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar. Að fara í þessa vegferð með Vinstri grænum með því hugarfari að þeir séu að kíkja í pakkann en hafi í raun engan áhuga á að fara þarna inn er að mínu mati enn þá vitlausara en sú tillaga sem ég hef lagt fram í þinginu og fjölmargir hafa tjáð sig um að sé eina rétta leiðin, þ.e. að draga umsóknina til baka. Margir aðildarsinnar eru á þeirri skoðun að ekki sé verið að gera þeim og þeirra málstað neinn greiða með því að halda áfram umsóknarferlinu undir þessum formerkjum og hafa komið því á framfæri að þeir telji rétt að setja málið á ís.

Herra forseti. Ég er ekki í þeim flokki sem kallast aðildarsinnar en ég er heldur ekki á móti aðild að ESB. Ég hef sveiflast fram og til baka í þessu máli í gegnum árin eftir því sem ég hef reynt að meta hverjir hagsmunir Íslands væru í því. Niðurstaða mín er einfaldlega sú að það er ekki hægt að gera út um það hvar hagsmunir Íslands liggja fyrr en aðildarviðræðum er lokið. Það er bara staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Óskhyggja hvers og eins í því máli, hvorum megin hryggjar sem þeir eru, breytir engu um það. Við vitum ekki hverjir hagsmunir Íslands eru fyrr en upp verður staðið að loknum aðildarviðræðum, fyrir utan að búið er að deila um þetta mál hér í 20 ár og það að ætla sér að kippa því til baka á miðri leið og halda áfram þeim deilum í önnur 20 ár er vont fyrir íslenskt samfélag. Það er vont að hrifsa þetta mál frá þjóðinni sem á að sjálfsögðu sjálf að taka ákvörðun um það, það á ekki að vera ákvörðun einstakra þingmanna eða þingflokka. 

Hæstv. forseti. Það er enginn sem hefur hafnað því eða hindrað það að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um þetta mál aðrir en þeir sem höfnuðu tillögu hér um það hvort ætti að sækja um aðild að Evrópusambandinu fengi framgang. Það er rétt að það komi fram. Mig langar í mínu seinna andsvari að beina annarri fyrirspurn til hv. þingmanns sem sagði í sinni ræðu að þingmenn væru fulltrúar sérhagsmuna á Alþingi en ekki þjóðarinnar. Ég er því algjörlega ósammála af því að ég veit ekki betur en að hér sé kosið og það sé þjóðin sem mæti á kjörstað og kjósi sína fulltrúa. Í ljósi þessara ummæla þingmannsins finnst mér rétt að hann upplýsi okkur þar sem hann er þingmaður: Fulltrúi hvaða sérhagsmuna er þingmaðurinn Þór Saari?

Herra forseti. Í aðdraganda síðustu alþingiskosninga var það á stefnuskrá þriggja af fjórum flokkum að sækja um aðild að Evrópusambandinu með einum eða öðrum hætti. Sumir þeirra hafa skipt um skoðun á leiðinni en þetta er það sem þeir voru kosnir út á og að mínu viti er það einfaldlega það sem þeir eiga þá að standa við. Meira að segja Framsóknarflokkurinn, sem nú hefur snúist algjörlega gegn þessu, var kosinn út á eitthvað allt annað.

Rangt.

Framsóknarflokkurinn hefur ekki umboð frá sínum kjósendum til að vera með þá stefnu sem hann rekur hér í þingsal varðandi Evrópusambandið,  Hvað varðar sérhagsmuni er það augljóst að þingmenn fjölmargra flokka hér gæta sérhagsmuna en ekki almannahagsmuna. Almannahagsmunir í Evrópusambandsmálum eru fyrst og fremst þeir að almenningur fái að ráða því hvort gengið verði í Evrópusambandið eða ekki. 

Herra forseti. Það hefði verið eðlilegast að fram hefði farið þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál áður en sótt var um aðild. Nú er sú staðreynd ljós að Samfylkingin vill Evrópusambandsaðild meira en nokkuð annað og hv. þingmaður kallaði eftir einhverju öðru plani varðandi utanríkisstefnu. Það er engin von til þess að slíkt fari í gang meðan hæstv. utanríkisráðherra og hv. Samfylking fá ráðið þar um og ég tek undir með hv. þingmanni hvað það snertir. Um síðustu áramót voru nokkrar umræður um það að þingflokkur Hreyfingarinnar væri hugsanlega að verða aðili að stjórnarsamstarfinu og Samfylkingin hygðist þannig styrkja stjórnarsamstarfið og þessa Evrópuvegferð. Í fréttum í þessari viku kom fram hjá Hreyfingunni, mig langar að lesa það, með leyfi frú forseta, að hún boði að „þau muni styðja vantrauststillögu á hendur ríkisstjórninni ef ekki verður komið til móts við kröfur flokksins í nokkrum málaflokkum, þar með talið í skuldamálum heimila“. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, sem tengist þessu máli, í ljósi þess að Samfylkingin vill þetta fremur en nokkuð annað er: Er Hreyfingin í einhvers konar viðræðum við ríkisstjórnina um stuðning við hana 

Frú forseti. Fyrst varðandi plan B er það einfaldlega eins og ég sagði, ég tel ábyrgðarlaust að vera ekki með plan B í handraðanum vegna þess að ekki eru líkur á að Íslendingar gangi í Evrópusambandið. Vonandi fara ríkisstjórnin og utanríkisráðherra af stað með einhverjar hugleiðingar í þá veru en eins og ég sagði í ræðu minni væri annað ábyrgðarlaust. Hreyfingin hefur aldrei átt í neinum leyniviðræðum við ríkisstjórn Íslands. Við áttum í viðræðum við oddvita hennar milli jóla og nýárs, yfir tveggja daga tímabil, og þegar þeim viðræðum lauk án árangurs, algjörlega án árangurs, sendum við strax í kjölfarið frá okkur tilkynningu um viðræðurnar og hvað hefði komið út úr þeim. Það kom einfaldlega ekkert út úr þeim. Við höfum ekki lýst stuðningi við neina sérstaka stefnu aðra en þá að við styðjum öll þrjú persónulega að aðildarviðræðurnar verði kláraðar, en það er ekki nein verslunarvara í neinum stuðningi við einhver mál og það eru engar slíkar viðræður í gangi sem stendur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því auðvitað að Hreyfingin sé farin að kalla eftir plani B því að við framsóknarmenn höfum kynnt plan B mjög ítarlega og hv. þingmaður getur  Mig langar þá að ítreka spurninguna sem ég lagði fram áðan: Kæmi fram vantrauststillaga á hendur ríkisstjórninni, mundi þingflokkur Hreyfingarinnar í heild sinni styðja hana? Fréttin í Morgunblaðinu bendir til þess að einhverjar kröfur séu í gangi innan ríkisstjórnar um einhver ákveðin mál og verði ekki gengið að þeim muni Hreyfingin styðja vantrauststillögu. Mér leikur forvitni á að vita, sérstaklega í ljósi þess að hv. þingmaður kallar eftir annarri stefnu hér og að það sé hugað að meiri víðsýni í utanríkismálum, hvort þingflokkur Hreyfingarinnar mundi í heild sinni styðja vantrauststillögu á hendur ríkisstjórninni ef hún kæmi fram.

Frú forseti. Hvað varðar vantrauststillögu hefur Hreyfingin og þingflokkur hennar ekki tekið neina afstöðu til þess. Mig langar að vekja athygli á því að grein Morgunblaðsins í gær, forsíðufréttin, tekur miklu dýpra í árinni en tilefni var til vegna þeirra viðtala sem var átt t.d. við mig. Þar kemur hvergi fram að ég muni styðja vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Það viðhorf mitt kemur hins vegar fram að ég telji að það eigi að reyna að vinna að framgangi lýðræðisumbóta, það eigi að vinna í skuldamálum heimilanna, að afnámi verðtryggingar og því að fiskveiðistjórnarmál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef ríkisstjórnin sem situr ætlar ekki að sinna þeim málum sé ég persónulega enga ástæðu fyrir þá ríkisstjórn til að sitja í heilt ár í viðbót. Þetta eru atriði sem voru ákall búsáhaldabyltingarinnar á sínum tíma og fleyttu mér og fleirum inn á þing. Ég hef sjálfur heldur enga ástæðu til að sitja hér eitt ár í viðbót og standa í einhverju orðaskaki við ríkisstjórn sem ætlar ekki að taka á neinum þessara 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna um utanríkismál sem eru víðfeðmur málaflokkur og mikilvægur. Ég er alþjóðasinni, m.a. vegna mannréttindamála sem þingmaðurinn fór ítarlega yfir í ræðu sinni, og ESB-sinni  Ég kem hér upp vegna orða þingmannsins um að við þurfum að ræða miklu frekar hvort við viljum vera aðilar að NATO og hvert NATO sé að fara, Atlantshafsbandalagið. Ég tek undir með þingmanninum, ég hef ekki tekið afstöðu í því máli en tel mikilvægt að sú umræða fari fram, og vildi spyrja þingmanninn: Hvernig telur hann að þeirri umræðu yrði best háttað?

Frú forseti. Ef ég man rétt er nú í gangi smíði á einhverri þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Ég veit ekki hvort NATO mundi passa sérstaklega þar inn í en ég tel að á vettvangi ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans væri ef til vill best að velta því alvarlega - ég hef ekki svör við því nákvæmlega hvernig sú umræða ætti að fara fram eða hvernig hún ætti að hefjast. Ég bendi á að við höfum farið út í umræður um ýmis mikilvæg mál og málaflokka, til dæmis var á sínum tíma ákveðið að hefja umræður um aðgang að EES-samningnum. Slík umræða hefst einhvern veginn, einhverjir telja sig knúna til að koma á koppinn og hvetja til þeirrar umræðu og umfjöllunar. Ég er að sjálfsögðu fús að taka þátt í því þó að ég hafi ekki neinar beinar hugmyndir um með hvaða hætti það ætti að vera. Mér finnst mjög nauðsynlegt að Íslendingar velti því fyrir sér, og þá ætti eðli málsins samkvæmt sú umræða að hefjast á Alþingi, hver afstaða 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og tek undir með honum, ég vona að það gefist tilefni til umfjöllunar í sambandi við þjóðaröryggisstefnu sem mun koma til umræðu í þinginu. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir leiðir einmitt þá nefnd. En ég tel það umhugsunarefni að við sem lítið sjálfstætt ríki og aðili að mörgum alþjóðastofnunum skulum í raun ekki geta einbeitt okkur í opinberri umræðu að öðru en karpi um ESB. Ég fagna mjög þeim orðum þingmannsins að við lítum aðeins út fyrir túngarðinn heima í pólitísku karpi og förum að ræða af alvöru um þátttöku okkar í alþjóðasamstarfi. Fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og þá vildi ég vita hvort þingmaðurinn telji þetta eðlilegt fyrsta skref í þessari umræðu eða hvort hann telji óeðlilegt að áður en 

Frú forseti. Þetta er risastórt mál í utanríkisráðuneytinu. Stór hluti þeirra 70 starfsmanna sem þar vinna er núna bundinn í Evrópusambandsviðræðunum og það er kannski ekki hægt að krefjast þess að þeir fari einhvern tímann á næstu vikum út í mjög viðamikla vinnu til að kanna hvort Ísland eigi betur heima utan NATO eða innan þess. Það er þó rétt að fyrir liggur frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildina að NATO. Auðvitað þarf rækileg og ítarleg umræða að fara fram áður en af þjóðaratkvæðagreiðslunni verður vegna þess að þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi eru í mjög einkennilegum farvegi. Þær eru eiginlega til en samt ekki til og það vantar allan strúktúr í kringum umgjörð fyrir þær, eins og gert er ráð fyrir í þingsályktunartillögunni um aðildina að ESB þar sem gert er ráð fyrir stofnun lýðræðisstofu sem mundi þá stýra umræðu um slíkar atkvæðagreiðslur og taka til þess þann tíma sem þarf, eitt ár eða tvö, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fullyrti að það væri heimskuleg sérhagsmunagæsla að vilja hætta umsóknarferlinu, eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur boðað, eða leggja það á ís eins og stefna Framsóknarflokksins er. Nú sýna skoðanakannanir að meiri hluti þjóðarinnar vill ekki aðild að ESB og nýlega hefur komið fram að umsóknarferlið mun dragast í alla vega tvo til þrjú ár. Ég vil því spyrja hv. þingmann, sem er mikill lýðræðissinni, hvort hann geti stutt tillögu um að hér fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda eigi umsóknarferlinu áfram eða ekki. Með öðrum orðum mun hv. þingmaður standa gegn því að þjóðin fái að ákveða hvort það eigi að halda umsóknarferlinu áfram?

Frú forseti. Ég mun að sjálfsögðu ekki standa gegn því að þjóðin fái að taka ákvörðun um sem flest mál og ekki heldur hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðnanna. Ég tel hins vegar að það væri mjög heimskulegt að hætta þeim viðræðum, en ef þjóðin tekur ákvörðun um slíkt í atkvæðagreiðslu mundi ég styðja slíka ákvörðun eða alla vega fylgja henni. Ég er talsmaður þjóðaratkvæðagreiðslna vegna þess að þær grípa fram fyrir hendurnar á flokkunum á Alþingi sem kosnir eru út á ákveðna stefnuskrá en gera svo oftar en ekki eitthvað allt annað í kjölfarið. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að þrír flokkar af fjórum voru kosnir út á stefnuskrá sem snerist um aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Þó að tveir þeirra hafi snúist gegn aðild á kjörtímabilinu og misnota þar með það umboð sem þeir voru kosnir út á mundi ég að sjálfsögðu styðja það að þjóðin fengi að greiða atkvæði um það 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður styðji það að þjóðin fái að ákveða í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort halda eigi umsóknarferlinu áfram því að það þýðir að meiri hluti er á þingi fyrir slíkri þingsályktunartillögu, en eins og hv. þingmaður veit þarf að samþykkja slíka þingsályktunartillögu á þinginu til þess að farið verði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar líka til að spyrja út í plan B sem hv. þingmaður ræddi og lýsir eftir. Hvert er í raun plan B hjá Hreyfingunni sem hefur nú gengið í Dögun? Ég hef ekki getað fundið neitt plan B í stefnuskrá Dögunar og ekki er mikið um efnahagstillögur í henni. Er Hreyfingin kannski að bíða eftir einhvers konar vegvísi frá Samfylkingunni? Hvert er plan B hjá Hreyfingunni?

Frú forseti. Ef það hefur ekki komið skýrt fram þá styð ég ekki að aðildarviðræðum verði hætt. Ég set mig hins vegar ekki á móti því að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um það. Það er ekki sama málið. Hvað varðar plan B er Dögun einfaldlega ekki komin með stefnuskrá. Hún er komin með fimm eða sex atriði í svokallaðri kjarnastefnu og það eina sem talað er um þar í utanríkismálum er að ljúka eigi aðildarviðræðum að Evrópusambandinu nema þjóðin taki ákvörðun um annað í millitíðinni. Hvað varðar stefnuskrá Dögunar í efnahagsmálum eru að fara af stað málefnahópar á vegum Dögunar til að útbúa stefnuskrá þess flokks. Ég er sjálfur ekki aðili að neinum slíkum hóp og ég veit ekki enn þá um hvað þeir munu fjalla en það er bara verkefni sem er í smíðum og stefnuskráin er ókláruð. Þar af leiðandi er plan B ekki enn þá á kortinu, en það verður vonandi til staðar þegar 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari skýrslu. Mér finnst margt mjög gott í henni og mér finnst hún almennt lýsa talsverðum dugnaði í utanríkisþjónustunni. Ég er ánægður með mjög margt sem gerst hefur í utanríkis- og alþjóðamálum á þessu kjörtímabili. Til dæmis er það mjög mikið ánægjuefni að við höfum viðurkennt sjálfstæði Palestínu í þessum þingsal mótatkvæðalaust, ég tel það vera einn af hornsteinum utanríkisstefnunnar á kjörtímabilinu. Mér finnst það líka mikið fagnaðarefni að við skulum vinna eftir áætlun um þróunarsamvinnu Íslands sem samþykkt var hér og að við skulum halda áfram þróunaraðstoð þrátt fyrir kreppuástand hér á landi, það hefur verið rakið ágætlega í ræðum annarra í dag. Mér finnst það líka mikið ánægjuefni að gerð hafi verið metnaðarfull stefnumótun í norðurslóðamálum og möguleikar okkar þar kortlagðir. Ég legg ríka áherslu á það, eins og margir aðrir sem hér hafa talað, að utanríkisstefna Íslendinga litist mjög af afstöðu til mannréttindamála og að við séum fánaberar í mannréttindamálum á heimsvísu. Þá vil ég minna á það í því samhengi að að minnsta kosti tvær þingsályktunartillögur liggja nú fyrir þinginu sem mér fyndist mikilvægt að taka til umfjöllunar og helst samþykkja. Það væri þá liður í mannréttindaáherslu utanríkismálastefnu Íslendinga, en þessar ályktanir fjalla meðal annars um það að biðja iðkendur Falun Gong afsökunar á framferði íslenskra stjórnvalda í þeirra garð í júní 2002. Um þessar mundir eru tíu ár liðin frá þeirri hneisu og mér fyndist það auka trúverðugleika okkar í mannréttindamálum á alþjóðavísu ef við mundum biðjast formlega afsökunar á þessu framferði. Ég tel alla vega að það sé verra fyrir okkur ef við ætlum að vera málsvarar mannréttinda á heimsvísu ef við biðjumst ekki formlega afsökunar. Eins liggur yfir þingsályktunartillaga um að við tökum afstöðu gegn framferði Kínastjórnar gagnvart Tíbet. Ég tel að við ættum að taka þessar tvær þingsályktunartillögur hér til umfjöllunar og samþykkja þær. Það yrði til að styrkja mannréttindaþátt utanríkisstefnu okkar. Ég er ánægður með margt í þessari skýrslu og hversu yfirgripsmikil hún er. Það sýnir í raun hve víða er borið niður í málaflokkum í utanríkismálum á kjörtímabilinu. Mér finnst skýrslan afsanna ákveðna meinloku sem oft heyrist í umræðunni, að utanríkisþjónustan sé ekki að gera neitt um þessar mundir annað en að sækja um aðild að ESB. Mér finnst það koma frekar skýrt fram í skýrslunni að það er rangt. Veröldin er ekki svo svart/hvít að við getum bara gert eitt í einu. Við erum að gera margt í einu í stjórnsýslunni og á Íslandi. Við höfum einbeitt okkur að norðurslóðum, við eigum í viðræðum við Kína, við tölum við mörg viðskiptalönd sem ekki eru innan Evrópu, á sama tíma og við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þar að auki stöndum við í mjög umfangsmiklum og erfiðum deilumálum fyrir dómstólum innan EFTA. Mér finnst utanríkisþjónustan því eiga hrós skilið og virðist hún taka vel á yfirgripsmiklum verkefnum. Ég ætla að fjalla aðeins um stærsta þáttinn í utanríkismálum Íslendinga um þessar mundir sem eru aðildarviðræðurnar við ESB. Mér finnst menn hér í umræðunni tala frekar fjálglega um þetta og segja annaðhvort að hæstv. utanríkisráðherra sé sá eini á Íslandi sem vilji ganga inn í ESB eða að bara Samfylkingin vilji ganga inn í ESB. Ég stóð nýverið, ásamt fjölmennum hópi fólks, að stofnun nýs stjórnmálaafls á Íslandi sem heitir Björt framtíð. Innan þeirra raða er mjög margt Evrópusinnað og alþjóðlega sinnað fólk sem ekki er í Samfylkingunni og heitir ekki heldur Össur Skarphéðinsson. Þetta fólk kemur víða að, það er óflokksbundið, það var kannski í Sjálfstæðisflokknum, Vinstri grænum, Samfylkingu eða í Framsóknarflokknum. Almennt talað finnst mér það samt svolítið skeytingarleysi gagnvart mannlífinu að vera yfirleitt að flokka fólk svona niður. Fólk á sér alls konar fortíð, alla vega get ég upplýst að í þeim flokki sem ég tilheyri, Bjartri framtíð, er urmull af Evrópusinnuðu fólki og ég er þar á meðal, ég er Evrópusinnaður. Maður verður þó auðvitað alltaf að hafa fyrirvara og taka fram að maður hafi ekki séð samninginn varðandi inngöngu okkar í Evrópusambandið. Mér finnst það vera algjört lykilatriði að við einbeitum okkur að því um þessar mundir að ná góðum samningi. Það hlýtur að vera meginverkefni utanríkisþjónustunnar og meginviðfangsefni okkar sem Íslendinga. Það er alltaf vont ef samningurinn sem við stöndum uppi með á endanum er vondur. Það væri versta niðurstaðan í þessu öllu saman fyrir Ísland ef vondur samningur yrði samþykktur. Það hlýtur að vera lögð höfuðáhersla á það frá sjónarhóli íslenskra hagsmuna að við náum góðum samningi. Það hefur vakið athygli mína í dag að mér finnst ekki sérstaklega margir draga í efa, eins og haldið er fram í skýrslu utanríkisráðherra, að samningaviðræðurnar gangi vel. Ég hef ekki heyrt neitt styggðaryrði til dæmis gangvart viðræðunefndinni. Ég held raunar að staðreyndin sé sú að við séum í þessum viðræðum með mjög vel skipaða viðræðunefnd og samningamenn sem taldir eru vera á heimsmælikvarða. Ég vil leyfa mér að segja að það sé lykilatriði fyrir okkur sem þjóð að standa dyggilega við bakið á þeim hópi í samningaviðræðunum. Það vekur sem sagt athygli mína að mér finnst enginn halda öðru fram en að viðræðunefndin hafi haldið vel á málum og að efnislegar viðræður hafi gengið vel. Mér finnst það merkilegt að einum áfanga var náð um daginn, búið er að loka 10 liðum af 33 og í einum var sem sagt kveðið á um það algjörlega skýrt að Ísland yrði hér eftir sem hingað til herlaust land. Af hverju finnst mér það merkilegt? Það er vegna þess að því var haldið mjög stíft fram í upphafi viðræðnanna að Íslendingar þyrftu jafnvel allir að ganga í einhvers konar evrópskan her ef við gengjum í Evrópusambandið, ég þurfti í alvöru að rökræða það við fólk. Ég sá engar forsendur fyrir því að það mundi gerast og það voru engar forsendur fyrir því. Ég held því fram að eftir því sem samningaviðræðunum vindur fram muni fleiri svona upphrópanir reynast marklausar og þegar ég segi að mikilvægt sé að klára þessar viðræður er það meðal annars vegna þess að mér finnst mjög mikilvægt að íslenska þjóðin sjái hvaða upphrópanir eru réttar og hverjar ekki. Til dæmis höfum við nú komist að því að staðhæfingar um að Íslendingar þurfi að stofna her eða ganga í her ef við göngum í Evrópusambandið eru rangar, það er þá frá. Fleiri svona mál þurfum við að útkljá. Ég held því til dæmis fram að í sjávarútvegsmálunum verði það algjört lykilatriði að við veiðum ekki úr sameiginlegum stofni í Evrópu, við veiðum úr okkar eigin stofni. Og ég held því fram varðandi landbúnaðinn og Evrópusambandsaðild að fjölmörg tækifæri muni felast þar fyrir bændur þegar upp verður staðið, eins og raunin hefur verið í þeim ríkjum sem gengið hafa í Evrópusambandið. Til dæmis verður fólk að átta sig á að það er ekki til neitt sem heitir landbúnaðarstefna Evrópusambandsins, hún er margs konar. Þau mál eru í raun öll undir því komin hvað við viljum. Þá umræðu þurfum við að taka og við þurfum að geta staðið undir því að taka hana. Við þurfum að spyrja okkur spurninga eins og: Er æskilegt fyrir íslenskan landbúnað að búa við þríhliða vernd; fjarlægðarvernd, tollavernd og styrkjavernd? Það hefur sýnt sig til dæmis varðandi grænmetið, gúrku og tómata, að þegar tollaverndin var felld niður jókst innlend framleiðsla, hún rauk upp. Við þurfum að ræða um fjölmarga þætti af þeim toga. Menn tala um skoðanakannanir. Ég bendi á reynslu úr Eystrasaltsríkjunum þar sem yfirgnæfandi meiri hluti var á móti í aðdraganda aðildar og meðan viðræður voru í gangi. Svo nokkrum mánuðum fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu snerust skoðanakannanir algjörlega við og að lokum var skýr meiri hluti hlynntur aðild. Hvað gerðist í millitíðinni? Jú, samningurinn kom fram. Hann er þrátt fyrir allt stóra stærðin sem við þurfum að fá upp á borðið til að móta afstöðu okkar til þessa máls. Þegar samningurinn er kominn fram breytir hann öllu, allt annað eru spekúlasjónir. Það verðum við að hafa í huga. Annað mál sem mér finnst gríðarlega mikilvægt að við fáum upp á borðið með samningi varðar gjaldeyrismálin. Sú umræða er mjög spekúlatíf hér á landi. Ég skil ekki af hverju við könnum ekki til hlítar þá augljósu leið sem Framsóknarflokkurinn vildi kanna þegar hann fór í kosningar 2009, þ.e. aðild að evru og ERM II, fram að evru. Ég held að Íslendingar þurfi að vita hvað felst í þeirri leið. Sú leið felur það í sér að jafnvel bara nokkrum mánuðum eftir að aðild yrði samþykkt gætum við hafið gjaldmiðilssamstarf við Evrópu í gegnum ERM II. Það felur í sér að Seðlabanki Evrópu kemur á stöðugleika íslensks gengis með ákveðnum vikmörkum, sem mundi þýða stórbrotin umskipti fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Það sem gerir þessa leið öðruvísi en til dæmis einhliða upptöku annarrar myntar er að við verðum aðilar að Evrópska seðlabankanum, við erum aðilar að honum. Því þurfa allir að velta fyrir sér og vega og meta. Einhliða upptaka annarrar myntar felur ekki í sér slíka aðild að öðrum seðlabanka og ég velti því stundum fyrir mér þegar menn spila út ákveðnu þjóðernisspili í þessari umræðu allri saman: Væri ekki miklu ríkara tilefni til að hafa áhyggjur af fullveldi og sjálfstæði Íslendinga ef við tækjum einhliða upp gjaldeyris- og efnahagsstefnu annars ríkis án aðildar að seðlabanka þess ríkis en nokkurn tíma þeirri hættu sem steðjaði að fullveldinu ef við gerðumst aðilar að Evrópska seðlabankanum og tækjum upp með samningum þá mynt, evruna, sem er notuð í Evrópu? Ég held að þetta sé augljósasta leiðin og sú sigurstranglegasta til að leysa það gríðarlega vandamál sem við stöndum frammi fyrir varðandi gjaldmiðil Íslendinga. Það hefur reynst Íslendingum gríðarlegt vandamál allan lýðveldistímann og lengur að koma á stöðugleika í íslensku hagkerfi. Nú kem ég að lokaorðunum í ræðu minni hér. Mér virðist sem þingheimur skipti sér í tvær fylkingar: Önnur fylkingin virðist aðhyllast það viðhorf til Evrópu að þar séu 27 þjóðir sem séu í einhvers konar samtökum um samsæri gegn Íslendingum 

Heyr, heyr.

Mér sýnist að flest stærstu verkefni íslensks þjóðarbús og íslenskrar þjóðar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu, það fer ekki á milli mála hvar hjarta hans slær í þessu efni. Tvennt sem kom fram í máli hv. þingmanns á ekki við rök að styðjast. Í fyrsta lagi að einhver þjóðernisstimpill sé á því að menn vilji ekki skoða Evrópusambandsaðild. Ég kom hér í andsvar áðan við hæstv. utanríkisráðherra og fjallaði um fríverslunarsamning við Kína og stóra fjárfestingu sem var að koma þaðan. Í annan stað kom hv. þingmaður inn á einhliða upptöku annarra gjaldmiðla. Þannig vill til að Framsóknarflokkurinn hefur skoðað upptöku á kanadadollar og norskri krónu og vill skoða það en í báðum tilfellum hefur verið um tvíhliða upptöku að ræða og pólitískur vilji af hálfu þessara ríkja. Af því að hv. þingmaður talaði um Evrópska seðlabankann, hve gott væri að verða aðili að honum, langar mig að spyrja hv. þingmann að því hvað honum finnist um það að þau ríki sem eigi aðild að Evrópska seðlabankanum þurfi að greiða tugi og jafnvel hundruð milljarða í björgunarsjóð til handa evrópskum bönkum. Hefur hv. þingmaður skoðað hve háar fjárhæðir Íslendingar mundu þurfa að greiða inn í þessa björgunarsjóði ef þeir verði aðilar? Ef svo er mundi ég vilja fá hv. þingmann til að upplýsa það hér hver sú upphæð væri. Hv. þingmaður fór mjög jákvæðum orðum um þessa stefnu og um þessa skýrslu og stefnu ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum. Er eitthvað í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og í utanríkisstefnunni sem hv. þingmaður er beinlínis ósammála? Ég gat ekki skynjað á máli hans annað en það að hann væri í megindráttum sammála utanríkisstefnunni í heild sinni og mig langaði bara að fá að vita hvort hv. þingmaður væri ósáttur 

Frú forseti. Þetta voru náttúrlega óendanlega margar spurningar.

Þær voru þrjár.

- Nei, þær voru nú svolítið fleiri en það. Fyrst varðandi þjóðernishyggjuna og það allt. Það er ekkert launungarmál að þeir sem eru fylgjandi aðild að Evrópusambandinu með góðum samningi - það þarf alltaf að taka fram þann fyrirvara - eru hvað eftir annað í umræðunni vændir um að vera ekki málsvarar hagsmuna Íslendinga. Það kalla ég ákveðið þjóðernisspil. Ég legg áherslu á það að ég tel aðild að Evrópusambandinu með góðum samningi vera hagsmunamál Íslands sem sjálfstæðrar þjóðar þannig að ég tala um þetta sem Íslendingur. Þegar kemur að einhliða upptöku annars gjaldmiðils  Varðandi þátttöku í Evrópska seðlabankanum er mér umhugað um að reyna að koma í veg fyrir að framtíðin á Íslandi verði þannig fyrir heimilin að við Íslendingar þurfum að vinna að meðaltali 11 árum lengur fyrir því að eignast okkar íbúð en Evrópubúar. Vaxtastigið hefur verið með þeim hætti, grundvöllur efnahagslífsins hefur verið með þeim hætti að við erum að greiða umtalsvert fé á ári hverju í kostnað fyrir að reyna að halda úti þessum gjaldmiðli. Ég tel að það sé til mikils að vinna 

Virðulegi forseti. Það gæti verið fróðlegt fyrir hv. þingmann að kynna sér aðeins ástandið í Grikklandi, Spáni og fleiri ríkjum Suður-Evrópu, vaxtastigið þar, atvinnustigið. Þá er staðreyndin sú að við Íslendingar eigum auðvitað í ákveðnum vandræðum en það eru líka vandamál innan Evrópusambandsins. Ég held að umræðurnar í Suður-Evrópu og fréttirnar þaðan beri þess glögglega merki. Mig langaði að spyrja hv. þingmann að einu. Hann kom inn á að lykilatriði í sjávarútvegsviðræðunum væri að koma Evrópusambandinu í skilning um að við værum ekki að veiða úr sameiginlegum stofnum. Getur hv. þingmaður útskýrt þetta aðeins frekar og getur hann einnig útskýrt fyrir okkur hvað honum finnist um makríldeiluna svokölluðu? Þar erum við Íslendingar einmitt að veiða úr sameiginlegum stofni 

Frú forseti. Að meginuppistöðu erum við ekki að veiða úr sameiginlegum stofnum.

30% eru sameiginlegir stofnar.

- Já, að meginuppistöðu. 70% eru ekki sameiginlegir stofnar svo að ég skýri mál mitt betur. Þetta tel ég vera ákveðið lykilatriði í því að Íslendingar muni landa viðunandi sérlausnum í sjávarútvegi vegna þess að Evrópusambandið hefur ekki hingað til ásælst auðlindir annarra þjóða og þessi 70% fiskveiðiauðlinda Íslendinga eru stofnar sem eru okkar og við ein höfum veitt úr. Það væri því stílbrot á sjávarútvegsstefnu og stefnu Evrópusambandsins að seilast inn í þá auðlind. Varðandi makríldeiluna já, það eru sameiginlegir stofnar og mér finnst það til dæmis bara góð spurning: Hvort er betra að leysa þau mál, þegar sameiginlegir stofnar eru annars vegar, með því að vera í Evrópusambandinu eða fyrir utan það? Síðan vil ég líka vekja athygli á því að við erum bara ekkert í deilum við Evrópusambandið um sameiginlega stofna, við höfum í gegnum tíðina og erum í blússandi deilum við Noreg. 

Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á íslenskan landbúnað í ræðu sinni þegar hann fjallaði um aðild að Evrópusambandinu. Mig langar aðeins til að rökræða það við hv. þingmann. Hann fór yfir það að þrenns konar vernd væri á íslenskum landbúnaði, það væri fjarlægðarvernd, tollvernd og svo styrkir íslenska ríkisins. Allt er þetta nú satt og rétt en mig langaði aðeins til að rökræða þetta við hann. Hann talaði um grænmeti. Þegar leyfður var innflutningur á grænmeti þá þurrkaðist paprikurækt til dæmis algjörlega út á Íslandi. Menn fóru meira í þessa lýsingu, þetta varð til ákveðinnar hagræðingar og varð heilmikil strúktúrbreyting í þeirri grein - væri ánægjulegt ef íslenskir garðyrkjubændur fengju nú rafmagnið á sama verði og álverin í alla þessa lýsingu. En varðandi þessa tollvernd og þessa ríkisstyrki velti ég fyrir mér: Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér að á Íslandi fara á milli 1,5 og 2% af ríkisútgjöldum í styrki til landbúnaðar? Um 40% af heildarútgjöldum Evrópusambandsins fara í landbúnað og við gerum okkur grein fyrir því að við þurfum að borga eitthvað með okkur þangað inn. Megum við ekki líta á það sem svo að það fari jafnvel bara meiri peningur í landbúnað með þessum hætti en annars? Það má kannski líka velta því fyrir sér af hverju ekki má styrkja landbúnað á Íslandi eins og gert er í öðrum ríkjum. Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér að kannski sé þjóðhagslega hagkvæmt að styrkja landbúnað til að hafa matvörurnar ódýrari og gera fólki kleift að kaupa þær, fólki sem er kannski ekkert með mjög há laun, að þetta sé kannski hagstjórnartæki í sumum tilfellum?

Frú forseti. Ég sagði nú ekkert um það í ræðu minni hvort ég vildi styrkja landbúnað eða ekki. Ég tel þó ríkar röksemdir fyrir því að komast að sömu niðurstöðu og Evrópuþjóðir hafa komist að, að styrkja eigi landbúnað. En í þessum aðildarviðræðum hafa fjölmargar spurningar vaknað sem okkur er hollt að glíma við. Við höfum til dæmis mjög ríkulega framleiðslutengda styrki í landbúnaði, við styrkjum lambakjötsframleiðslu, mjólkurframleiðslu. Svo er önnur framleiðsla í landbúnaði sem við styrkjum ekki, bara ekki neitt. Evrópusambandið virðist mér því heilt yfir nálgast þetta öðruvísi, þeir styrkja ekki framleiðslutengt, þeir styrkja bara bændur beint til þess að gera það sem þeim sýnist á jörðum sínum. Mér finnst það áleitin spurning fyrir Ísland hvort við ættum að taka upp sömu hugsun hér. Mér finnst það málefnalegt að velta því fyrir sér hvort við ættum kannski að hætta að styrkja framleiðslu sem er í mörgum tilvikum óhagkvæm og reyna frekar að opna leiðir fyrir bændur til að fara í aðra hagkvæmari framleiðslu eða þjónustu á jörðum sínum. Ég held að þetta gætum við hugsanlega lært af Evrópusambandinu. Mér verður tíðrætt um grænmetið, íslenskt grænmeti er mjög mikið tekið og það er bara ferlega gott og samt voru tollar alveg felldir niður, til dæmis á tómötum og gúrku. Það er mjög gaman og athyglisvert og merkilegt að sjá línuritin yfir innlenda framleiðslu eftir að tollar voru felldir niður. Innlend framleiðsla rauk upp, hún rauk upp. Og vegna hvers skyldi það vera? Það getur til dæmis verið út af því að það sé slæmt fyrir landbúnaðinn að búa við ofvernd. Ef það er tollavernd, styrkjavernd og fjarlægðarvernd komi það bara niður á landbúnaðinum. 

Frú forseti. Það er ákaflega gaman að eiga orðastað við hv. þingmann um íslensku landbúnaðarstefnuna. Mér finnst mikilvægt að taka vel í allar hugmyndir sem þar koma fram og við bændur - ég get sagt það því að ég er starfandi bóndi - höfum alltaf verið til viðræðu um hvernig landbúnaðarstefnu okkar sé best fyrir komið. Það er mikilvægt að menn hafi það í huga. Við undirritun búvörusamninga árið 2009 var samþykkt bókun þar sem kom fram að bændur og ríkisvald ynnu sameiginlega að því að skoða landbúnaðarstefnuna og hverju mætti breyta. Við bændur erum því til í það á hverjum tíma. Varðandi þessa ríkisstyrki og umræðuna um þá er ég tilbúinn að skoða einhvers konar breytingar á þeim, en það verður að hafa í huga að í Evrópusambandinu er svolítið verið að verja fjármunum í að hafa fólk á ákveðnum stöðum. Ég er tilbúinn að breyta strúktúrnum á útdeilingu ríkisstyrkja, en við verðum alltaf að hafa í huga að það er mjög mikilvægt að menn fái styrki eða niðurgreiðslur fyrir að 

Frú forseti. Mér finnst þetta í rauninni snúast um að nálgast aðildarviðræðurnar hvað varðar landbúnað með opnum huga. Ég fór t.d. á ágætan fyrirlestur fyrir nokkrum mánuðum þar sem fjallað var um landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Ég held að ekkert allt of margir hafi velt því fyrir sér hve ótalmargar útfærslur eru á því sem heitir landbúnaðarstefna Evrópusambandsins. Í þessum tiltekna fyrirlestri voru um það bil 27 taldar upp. Ef við sækjum það mjög hart að hafa einhverja sérstaka tegund af íslenskum styrkjum er ég bjartsýnn á og heyri það frá viðræðunefndinni að við getum vel haft árangur sem erfiði í því ef við viljum. Lykilatriði er að mér finnst aðildarviðræðurnar opna stórkostlega möguleika á því að endurskipuleggja íslenskan landbúnað í þágu íslensks landbúnaðar og íslensku þjóðarinnar. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég er með spurningu til þingmannsins sem varðar tillögur sem sumir reifa hér um þjóðaratkvæðagreiðslu sem feli það í sér að hætt verði við aðildarviðræður. Sumir hv. þingmenn hér inni eru á þessari skoðun og ýmsir eldri stjórnmálamenn, sérstaklega úr Sjálfstæðisflokki og Alþýðubandalagi, og vilja þeir að þjóðin greiði atkvæði um hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Mér finnst það flaustursleg tillaga og ég skil satt best að segja ekki tilganginn. Ég hef velt því fyrir mér, frú forseti, hvort slík tillaga komi til af því að þessir einstaklingar óttist að fullbúinn samningur kunni að fela í sér umtalsverðar hagsbætur fyrir íslenska ríkið og íbúa þess. Ef það er rétt þá spyr ég hv. þingmann, því að hann kom svolítið inn á þessi atriði í máli sínu, hvort hann hafi einhverja hugmynd um af hverju sumir einstaklingar og fulltrúar ýmissa hópa líka séu á móti því að Íslendingar gangi til móts við framtíðina með almannahagsmuni að leiðarljósi.

Frú forseti.

Bjartrar framtíðar.

Stórt er spurt, en ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni. Þetta er tortryggileg umræða. Um hvað snýst málið? Við erum í samningaviðræðum. Þar mun spurningum verða svarað. Við erum fyrst og fremst að afla upplýsinga. Það sem hefur gerst í mörgum ríkjum, ég rakti dæmi frá Eystrasaltsríkjunum þar sem aðildarviðræður voru mjög óvinsælar og menn höfðu ýmislegt um samninginn að segja, alls konar fullyrðingar voru á lofti, flestir voru á móti, en svo kom samningur og þá breyttust allt í einu viðhorfin. Þá var spurningunum svarað. Ég tel algjört lykilatriði að þetta ferli fari fram. Síðan er líka lykilatriði hjá mér og fullnægir lýðræðisþörf minni í málinu að þjóðin mun á endanum greiða atkvæði með allar upplýsingar fyrirliggjandi um það hvort hún vilji fara inn eða ekki. Það er sú atkvæðagreiðsla sem skiptir öllu máli í þessu. Ég rakti líka í ræðu minni áðan að mér fyndist undarlegt að þeir sem væru einna mest á móti þessum aðildarviðræðum töluðu ekkert endilega mikið um að þær gengju illa. Þær eru ekkert mikið efnislega gagnrýndar, finnst mér. Stundum hvarflar að manni hvort þeim hinum sömu finnist það kannski vera slæmt hversu vel þær ganga og að spurningum muni verða svarað og ekki endilega á þann veg sem umræddir einstaklingar eru búnir að boða.

Frú forseti. Þetta eru auðvitað vangaveltur hjá mér og hv. þingmanni. Þetta er mjög einkennileg staða. Ég er með aðra spurningu, frú forseti, til hv. þingmanns sem varðar lýðræðisgrundvöll þessarar tillögu. Ég vil spyrja hvort hv. þingmanni finnist það lýðræðislegt að stöðva samningaferli, sem Alþingi samþykkti fyrir tæpum þremur árum að setja í gang, án þess að upplýsingar um grundvallarhagsmuni sem samningurinn kann að bera í sér séu á borð bornar fyrir þjóðina. 
             Þó að ég sé ESB-sinni vil ég nálgast þetta út frá sjónarhorni lýðræðisins. Það er beinlínis andlýðræðislegt að reyna að koma í veg fyrir að kjósendur á Íslandi fái að vega og meta hvernig 

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að nálgast ekki bara lýðræði sem atkvæðagreiðslu eða kosningu. Lýðræði verður líka að vera viðvarandi sem hugsjón og trú. Ég er sammála því að það sé í anda lýðræðisins að klára það sem réttkjörið Alþingi er búið að ákveða að gera og vera ekkert að hringla of mikið með það. Mér finnst það vera í anda lýðræðisins þegar sagt er að fara eigi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um mjög mikilvægan samning að stjórnsýslan og þingheimur einbeiti sér að því að landa sem bestum samningi og reyni að svara sem flestum spurningum sem kunna að vakna, efna til umræðu og þar fram eftir götunum. Þannig sé 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu sína og framgöngu alla í því embætti, sérstaklega fyrir að hefja umfjöllun sína hér á því að nefna norðurskautið. Í þeirri þróun sem þar verður á næstu árum mun mikið ráðast um ýmis brýn hagsmunamál okkar Íslendinga. Við erum svo nærri því svæði og munum því verða fyrir svo miklum áhrifum af þeirri þróun sem verður á þessum hluta heimsins sem er nú 1/6 hluti jarðarkringlunnar og er óðum að opnast fyrir bæði umferð og möguleikum manna til að nýta náttúruauðlindir þar. Það felur auðvitað í sér gríðarleg tækifæri og ný verkefni en um leið hættur sem við þarf að bregðast. Auk þess sem loftslagsþróun og almenn þróun á þeim svæðum getur haft umtalsverð áhrif fyrir lífskjör í Norðurhöfum og er til dæmis þegar farin að hafa áhrif á fiskgengd í höfunum í kringum okkur. Það var mikið fagnaðarefni þegar utanríkisráðherrar landa sem liggja að norðurskautinu náðu samkomulagi um verkaskiptingu í björgunarmálum því að menn þurfa að takast á við gríðarlega mikil og hratt vaxandi verkefni með aukinni umferð skipa. Sannarlega þarf að ná fleiri og stærri áföngum en náðist á ráðherrafundinum í Nuuk. Fyrirætlanir og hvatningar Norðurskautsráðsins til Alþjóðasiglingastofnunar eru að hluti af siglingareglum á norðurskautinu verði að stærri skemmtiferðaskip þurfi að sigla saman tvö og tvö af öryggisástæðum vegna vaxandi umferðar skemmtiferðaskipa í Norðurhöfum á áður óþekktum hafsvæðum, jafnvel hafsvæðum sem ekki hafa verið mæld. Við þurfum ekki að hugsa lengra aftur en til sjóslyssins við Ítalíu, þegar skipið Costa Concordia strandaði, til að átta okkur á því hvers konar aðstæður geta skapast fyrir skemmtiferðaskip sem lendir í hafnauð eða erfiðleikum í óþekktu og erfiðu umhverfi eins og höfunum norður af okkur og nauðsyn þess að ýtrasta öryggis sé gætt. Þess vegna hefur verið hvatt til þess að skip þar fari tvö og tvö saman til að einhver geti bjargað fólki af öðru fleyinu ef hitt lendir í erfiðleikum. Ég held að það sé mikilvægt að Norðurskautsráðið haldi áfram að þrýsta á um að þessar og aðrar strangari öryggisreglur um siglingar á norðurslóðum verði innleiddar til að koma í veg fyrir slys og mannskaða, jafnvel umtalsverðan, sem fylgi aukinni ásókn á þau hafsvæði sem eru að opnast í Norðurhöfum. Það er um leið gríðarlega mikilvægt að samkomulag náist innan Norðurskautsráðsins um að efla mjög björgunarviðbúnað í Norðurhöfum. Það er mikilvægur áfangi að aðildarríkin hafi þar verkaskipti. Aukin umferð kallar auðvitað á aukinn viðbúnað. Við megum vænta þess að æ stærri skip sæki inn á þessi svæði, einkum þegar opnast siglingaleiðir norðaustur um og norðvestur um þar sem tækifæri geta skapast fyrir töluverða vöruflutninga. Annað praktískt atriði sem er okkur mikilvægt er að unnið verði að því að reglur um olíuvinnslu og flutning á olíu til og frá nýjum vinnslusvæðum í Norðurhöfum séu sem allra bestar. Það er auðvitað ástæða fyrir okkur að huga að öryggismálum miðað við þá miklu hagsmuni sem við höfum af því að ekki verði alvarleg umhverfisslys í höfunum í kringum okkur þar sem við Íslendingar byggjum lífsafkomu okkar á fiskinum í sjónum. Ég fagna því sérstaklega þeirri miklu áherslu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt á málefni norðurslóða og hvet hann áfram til dáða í þeim efnum. Þessu tengt og loftslagsbreytingunum höfum við fylgst með breytingum á náttúrunni í höfunum kringum Ísland, m.a. breytingu á gengd fiskstofna. Hingað hafa leitað nýjar tegundir, einkanlega makríll, sem við höfum með réttu veitt í talsverðu magni á undanförnum árum og hefur verið mikilvægur hluti í vexti í efnahagsumsvifum hér á landi. Þetta hefur verið nokkuð umdeilt og verður að teljast brýnasta úrlausnarefni okkar til skamms tíma í alþjóðasamskiptum að leysa úr þeim deilum sem fylgja breyttri fiskgengd vegna loftslagsbreytinga. Við verðum að leysa úr þeim deilum sem við eigum við nágranna okkar með samkomulagi um það hversu mikinn hlut hver og einn skuli fá í þessum makrílstofni. Þó að við eigum auðvitað að standa fast á rétti okkar og sækja fram kröfur okkar eins og fært er verða þau 230 þús. tonn sem við erum að veiða af þessari fisktegund skammgóður vermir ef hér verður ár eftir ár gegndarlaus veiði á stofninum. Þá er einfaldlega hætt við því að stofninn hrynji og allir deiluaðilar sitji eftir með verulega skarðan hlut og hafi fórnað meiri hagsmunum fyrir minni með skammsýni og því að vera ekki tilbúnir til þeirra tilslakana sem nauðsynlegar voru. Það er mikilvægt fyrir hagsmunaaðila sem í þessu eru, þá sem sækja þennan fisk og þá sem vinna úr honum og selja hann í öllum þeim löndum sem deila þessum stofni, að skynsamleg niðurstaða náist sem taki mið af ólíkum sjónarmiðum, að menn láti ekki milliríkjadeilur og pólitískan æsing stranda það mikilvæga hagsmunamál að nýting á makrílstofninum verði sjálfbær. Um leið verður það auðvitað að segjast að þær kröfur sem aðrir aðilar, einkanlega Evrópusambandið, hafa gert í þessum efnum hafa verið þannig að það er langt því frá að við Íslendingar getum sætt okkur við þær. Við hljótum í ljósi þess mikla magns af æti sem þessi fiskur tekur á Íslandsmiðum að gera verulega kröfu til hlutdeildar í stofninum. Meginhagsmunir okkar eru þeir að þessi stofn verði sjálfbær, hann verði ekki ofveiddur árum saman, og að samningar náist um nýtingu hans. Þessi deila kann á komandi mánuðum og missirum að hafa nokkur áhrif á samningaviðræður okkar við Evrópusambandið sem hafa gengið hægar en við höfum mörg óskað okkur. Ég bind þó vonir við þær yfirlýsingar sem stækkunarstjóri sambandsins hefur gefið, að það megi takast fyrir næstu áramót að opna alla kaflana í viðræðunum. Ég held að í því efni sé einkanlega mikilvægt að opna þá kafla sem líklegast er að mestar deilur verði um, eða mestu hagsmunirnir felast í, þá ekki síst sjávarútvegskaflann. Það er auðvitað lykilatriði í viðræðum okkar að við Íslendingar tryggjum í samningum það forræði yfir auðlindum okkar sem nauðsynlegt er til að við getum talið að aðildarsamningur sé ákjósanlegur fyrir langtímahagsmuni Íslands. Það er stórkostlegir ávinningar sem við getum í þeim viðræðum sótt. Við Íslendingar verðum að horfa til þess að nokkuð er sótt að sjálfstæði okkar. Því miður höfum við þurft að leita neyðaraðstoðar erlendra þjóða því að við höfum ekki reynst fær um að vera efnahagslega sjálfstæð og óháð öðrum ríkjum. Við erum í þeirri stöðu að þurfa að leita til annarra þjóða eftir lágmarksviðbúnaði í loftvörnum hér. Við erum sömuleiðis í þeirri stöðu að hafa orðið að setja gjaldeyrishöft um efnahag okkar og banna erlendu fólki að taka það fjármagn sem það á í landi okkar með sér úr landinu. Allt vitnar þetta um fremur veika, þrönga og erfiða stöðu og verði hún viðvarandi, einkanlega gjaldeyrishöftin, er hætt við að hún grafi til langframa mjög undan samkeppnishæfni okkar og lífskjörum almennt. Það er þess vegna brýnna nú en nokkru sinni fyrr, til þess að við getum verið sjálfstæð þjóð, að við fáum leyst úr þeim alvarlegu verkefnum og vandamálum sem við eigum við að glíma með þeim hætti að það geti dugað okkur til framtíðar. Ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra um að það að eiga aðild að evrópska myntsamstarfinu ERM II nokkrum mánuðum eftir að til aðildar kemur er langraunhæfasta leiðin til að vinna okkur út úr þessum vanda. Um leið og við leggjum áherslu á samningaviðræður við Evrópusambandið er líka mikilvægt að leggja áherslu á norðurskautsmálin eins og ég nefndi áðan og á samstarf við önnur þau ríki sem að skautinu liggja, þ.e. norræna samstarfið sem við höfum lagt mikla áherslu á en ekki síður samstarf við Kanada, enda vaxandi áhugi og vilji til samstarfs af hálfu beggja landa, og við Rússland og þá einkum norðvesturhluta þess. Við á Norðurlöndum hljótum að horfa til þess að það landamæraleysi og þau auknu samskipti í norðurhluta Evrópu hafa skapað gagnkvæm viðskipti og fjárfestingar á Norðurlöndunum og falið í sér mikla lífskjarasókn fyrir öll ríki Norðurlandanna og svæðin í norðvestur Rússlandi - þar býr svipaður fjöldi og á Norðurlöndunum - og í Eystrasaltslöndunum. Til lengri framtíðar litið er aukið samstarf þessara svæða í austur- og vesturhluta Norður-Evrópu mikilvægur hlekkur í því að efla frjálsa verslun og viðskipti í okkar heimshluta og styrkja lífskjör á svæðunum með auknum gagnkvæmum viðskiptum og fjárfestingum, ekki síst með því að nýta þá möguleika sem á svæðunum eru í orkumálum og þá sérþekkingu á einstökum sviðum hennar sem er að finna í einstökum ríkjum. Ég held að við Íslendingar eigum sannarlega ýmis tækifæri þar. Ég fagna líka sérstaklega þeirri áherslu sem nú er lögð á orkunýtingu í þróunarsamvinnu okkar Íslendinga og því verkefni sem lýst var í skýrslu ráðherrans um orkunýtingu fyrir svæði þar sem búa 150 milljónir manna í mörgum af fátækustu ríkjum heims. Þar sem við erum lítil þjóð og getum auðvitað ekki lagt óendanlega mikið af mörkum til þróunarsamvinnu held ég að nauðsynlegt sé fyrir okkur að sérhæfa okkur og veita bestu þekkingu og reynslu sem við höfum fram að færa. Við getum þannig miðlað af reynslu okkar og þekkingu í orkugeiranum og sjávarútveginum til að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og vil hrósa hv. þingmanni sérstaklega fyrir seinni hluta hennar því að þar virtist örla á ákveðinni víðsýni þegar hv. þingmaður fór að tala um Kanada og möguleikann á samstarfi í þá áttina og eins varðandi Rússland. Við vorum með forsætisráðherra Kína á landinu í síðustu viku þar sem aldeilis voru jákvæðar fréttir, sumar hverjar sem fylgdu þeirri heimsókn, um fjárfestingu upp á 127 milljarða í atvinnuuppbyggingu og vilja til frekara samstarfs við Kína. Við höfum fylgst með umræðunum í Evrópu frá því að umsóknin var lögð inn, við höfum horft upp á efnahagsvandann í Suður-Evrópu, Grikklandi og vanda evrunnar. Núna eru fréttir í dag, bara svo dæmi sé tekið, um að framkvæmdastjórnin sé að tala um að hún vilji tæplega 7% aukningu frá aðildarríkjum inn til framkvæmdastjórnarinnar fyrir næsta ár. Sarkozy, forseti Frakklands, fjallar um að hann sé tilbúinn að láta nýjan sáttmála í þjóðaratkvæðagreiðslu í þeirri örvæntingu að ná völdum. Slíkt mundi þýða endalok evrunnar samkvæmt því sem Angela Merkel segir sjálf. Svona mætti áfram telja. Skuldavandinn og evruvandinn er á engan hátt leystur og atvinnuleysi í Suður-Evrópu er í hæstu hæðum. Hv. þingmaður talaði hér af ákveðinni víðsýni í utanríkismálum og því langar mig að spyrja hann: Hvernig metur hv. þingmaður stöðuna nú versus það þegar sótt var um aðild á sínum tíma? Finnst hv. þingmanni Evrópusambandið jafnspennandi kostur fyrir Íslendinga núna og það var fyrir þremur árum? Margir hafa talað um að þetta hafi breyst töluvert. Mig langar að vita hver sýn hv. þingmanns er á þær breytingar sem orðið hafa síðustu þrjú árin á innviðum Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Það er rétt að ýmis verkefni hafa blasað við Evrópusambandinu og vandamál komið þar upp sem menn hafa þurft að takast á við eins og alltaf er frá einum tíma til annars. Það eru hins vegar langtímasjónarmið sem gera það að verkum að ég tel að við eigum að vera fullgildur aðili að því sambandi. Það er annars vegar sú menningarpólitíska afstaða að við séum hluti af þessari heimsálfu, menningarlega, sögulega og pólitískt, og eigum að taka fullan þátt í samstarfi hennar. Á hinn bóginn er sú staðreynd að þarna eru helstu markaðir okkar. Þetta eru helstu viðskiptalönd okkar og það er eðlilegt að við eigum aukið og vaxandi pólitískt samstarf við helstu viðskiptalönd okkar. Hvað varðar vanda evrunnar er nú að mörgu leyti ágætt að við getum sagt með nokkurri vissu að þegar við sjáum fyrir endann á aðildarviðræðunum hafi nú mjög skýrst um framtíð evrunnar og þá enn frekar þegar við komum síðar að þeim tímamörkum að ákveða hvort við viljum fara inn í hana eða ekki. Hvað svo sem sagt verður um vanda evrunnar er það þannig að hvar í heiminum sem er getur hv. þingmaður fundið fólk sem vill kaupa evrur. Það vill láta af hendi raunveruleg verðmæti til að fá evrur í hendurnar. Það verður því miður ekki sagt um íslensku krónuna. Það er einfaldlega þannig um íslensku krónuna að miklu fleiri vilja losna við hana en eignast hana og þess vegna erum við hér með 1 þús. milljarða snjóhengju hangandi yfir hagkerfinu sem gerir það að verkum að við höfum þurft að loka því og læsa. Það er til lengri tíma stærsta ógnin við lífskjör á Íslandi og við sjálfstæði okkar sem þjóðar. Þess vegna er nauðsynlegt að við leitum samstarfs 

Virðulegi forseti. Sú snjóhengja sem hv. þingmaður lýsti í ræðu sinni á ekkert skylt við evruna. Það þarf að finna lausn á þeim vanda sem sú snjóhengja er og það er óháð evrunni. Það er orðið dálítið þreytt þegar hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hér ítrekað og fjalla um að evran sé lausn á vanda okkar frá A til Ö. Vextir heimilanna eiga að lækka. Hver eru vaxtakjörin núna til gríska ríkisins? Það á að lækka hér matvælaverð. Hver er staðan í dag varðandi verð á matvælum á Íslandi versus meginland Evrópu? Svona mætti áfram telja. Maður finnur það á mörgum samfylkingarmönnum í dag að þeir eru að verða smeykir um að þessi Evrópuvegferð njóti ekki eins mikils stuðnings og áður var. Það hefur komið skýrt fram, hvert vígið á fætur öðru er að falla. Meiri hluti fyrirtækja innan Samtaka iðnaðarins er til að mynda mótfallinn ESB-aðild og þá segja kannski sumir að þar hafi síðasta vígið fallið. Af því að ég kom hér inn á samskipti Íslands og Kína áðan og þá sóknarmöguleika sem við Íslendingar eigum á auknu samstarfi við þessa þjóð, og fjallað er lítillega um í skýrslu utanríkisráðherra, má benda á að útflutningur frá Íslandi til Kína hefur aukist um 60% milli áranna 2010 og 2011. Það er fullur vilji til fjárfestinga í atvinnulífi og annað því um líkt. Það er alveg ljóst að það sama er að gerast um Evrópu og þetta hagkerfi mun rísa mjög á næstu árum. Það var opnað á að hefja á nýjan leik samningaviðræður um fríverslunarsamning milli Íslands og Kína. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er hvort hann telji í fyrsta lagi ekki veruleg sóknarfæri fólgin í auknum viðskiptum og samskiptum á milli Íslands og Kína. Í annan stað spyr ég hvort 

Virðulegur forseti. Það er engin ástæða fyrir Ísland til að einangra sig. Auðvitað eigum við að eiga viðskipti við fjölmargar þjóðir og ríkjasambönd og gæta þess að við eigum bandamenn í fleiri stöðum en færri. Þess vegna nefndi ég til að mynda að við ættum að rækta samskipti okkar við Kanada og Rússland. Ég get tekið undir að það má rækta viðskiptasambönd okkar við Kína. Þar geta verið ýmis tækifæri og fjárfestingar sannarlega komið af þeirra hálfu. 60% vöxtur í útflutningsviðskiptum þangað er auðvitað fagnaðarefni, en það eru hverfandi stærðir þegar við horfum  Sem lítið dæmi um það hvaða vandkvæði fylgja þeirri stöðu sem við erum í í dag vorum við í utanríkismálanefnd í morgun að fjalla um eðlilega eftirlitsstarfsemi á fjármálamörkuðum í Evrópu sem getur komið í veg fyrir vandamál í því þegar menn stunda bankaviðskipti yfir landamæri, vandamál sem við þekkjum eins og til að mynda í Icesave. Það veitir slíkum eftirlitsaðila svigrúm og tækifæri til að grípa inn í áður en upp rísa vandamál eins og þar urðu. Þar sem við erum ekki með fulla aðild að sambandinu getum við út frá stjórnskipunarlegri stöðu okkar illa tekið þátt í jafnmikilvægu samstarfi 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja eins og margir hér og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa skýrslu. Hún er ágæt, hún er yfirgripsmikil, en ég vil ítreka þær athugasemdir sem komu fram fyrr í dag um sérstaka Evrópusambandsumræðu vegna þess að, eins og við höfum orðið vitni að í dag, er þessi umræða lituð af því að tappa þarf af Evrópusambandsferlinu, fyrir það líða önnur utanríkismál. Ég hef reynt í andsvörum, bæði við hæstv. ráðherra og formann utanríkismálanefndar, að ræða um önnur mál en Evrópusambandið, en nú er mér orðið dálítið mál að ræða Evrópusambandið. Ég ætla að beina máli mínu að hæstv. utanríkisráðherra og bið hann um að taka niður þær spurningar sem ég ber fram og vænti þess að annaðhvort seinna í umræðunni eða í andsvörum geti hann svarað mér. Mig langar að vinda mér beint í þetta. Aðeins um samningaviðræðurnar sjálfar. Í formála skýrslunnar, sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson benti réttilega á að væri líklega skrifaður af hæstv. utanríkisráðherra sjálfum, segir á bls. 7, með leyfi forseta: „Erfiðar lotur eru fram undan, ekki síst þegar samningar hefjast um sjávarútvegsmálin. Vitaskuld munu rísa öldur fyrir stafni. Þá er að kljúfa þær með sömu elju og æðruleysi og hefur einkennt vinnu okkar fólks til þessa. Ég hef lært að virða það fyrir einstaka samningatækni og úthald.“ Í ljósi þess að engir eiginlegir samningar eru hafnir um nein stór íslensk hagsmunamál í aðildarviðræðunum og erfiðu loturnar eru ekki að baki heldur fram undan, eins og segir í skýrslu utanríkisráðherra, þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvar hefur reynt á einstaka samningatækni og úthald okkar fólks? Hafa átt sér stað erfiðar samningaviðræður við ESB um aðild Íslands sem Alþingi er ekki kunnugt um? Í framhaldinu af þessu segir, með leyfi forseta: „Miklir hagsmunir eru í húfi fyrir Ísland. Þeir sem hafa réttlætið sín megin sigra alltaf að lokum, en þurfa þá að vísu að vera væddir úthaldi, góðum skammti af þolgæði og helst þokkalegu taugakerfi.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað hann eigi við með réttlæti í þessari setningu. Eru hagsmunir Íslands gagnvart Evrópusambandinu réttlætið í þessu? Eða er réttlætið sjónarmið þeirra sem vilja ganga í ESB? Við hvað á hæstv. ráðherra með réttlæti? Þetta var um samningaviðræðurnar sjálfar. Ég ætla að víkja að hinu margumrædda skjóli í gjaldmiðilsmálum og afnámi gjaldeyrishafta. Á bls. 8 í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Staðreyndin er hins vegar sú, að fáum mánuðum eftir formlega aðild getur Ísland komið krónunni í skjól fram að upptöku evrunnar, með því að taka þátt í gjaldmiðilssamstarfinu ERM II með stuðningi Seðlabanka Evrópu. Um þetta þarf hins vegar að semja …“ Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Er ráðherra með þessu að segja að í aðildarsamningi í pakkanum yrði ekkert um hið margumtalaða skjól að ræða fyrir krónuna, um það þyrfti að semja einhverjum mánuðum eftir formlega aðild? Þannig skil ég þá tilvitnun sem ég las. Er það réttur skilningur? Ef ekki, hver er þá hinn rétti skilningur? Tengt þessu segir á bls. 20 í skýrslunni: „Með upptöku nýrrar myntar verða gjaldeyrishöft úr sögunni og raunar fyrr, því afnám gjaldeyrishafta er eitt af skilyrðum aðildar Íslands að Evrópusambandinu.“ Ég spyr hvað þetta þýði fyrir hið margumrædda skjól. Ef Ísland verður að afnema gjaldeyrishöftin áður en til aðildar kemur, fengi krónan væntanlega ekkert skjól á meðan þau eru afnumin. Væntanlega, því að á bls. 8 sem ég var að lesa áðan segir skýrt að það yrði ekki fyrr en fáum mánuðum eftir formlega aðild að skjólið fengist. Ég legg mikla áherslu á að utanríkisráðherra svari þessari spurningu mjög skýrt. Þetta er stórt mál. Þetta er ákveðin þversögn og rímar kannski ekki alveg við það sem kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra fyrr í umræðunni og haft er einnig eftir honum á vef Ríkisútvarpsins, en hæstv. utanríkisráðherra sagði, með leyfi forseta: „Eitt mikilvægasta viðfangsefni samninganna verður að ná samningi við Evrópu um afnám gjaldeyrishaftanna og bræða snjóhengjuna“, o.s.frv. Þetta kom fram í andsvari við hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Þarna erum við farin að semja við Evrópusambandið um afnám gjaldeyrishaftanna, en í skýrslunni er talað um að skilyrði þess að við getum gengið í Evrópusambandið sé að við verðum sjálf búin að afnema gjaldeyrishöftin. Þetta finnst mér að þurfi að skýra vegna þess að orðalagið er ekki skýrt. Ég ætla að vinda mér í sjávarútvegskaflann og Evrópusambandið. Sagt er á bls. 24 í skýrslunni, í kaflanum um sjávarútvegsmálin, að stefnt sé að því að ljúka gerð samningsafstöðu í sjávarútvegskaflanum fyrir sumarfrí. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hverra sumarfrí er átt við? Ég gef mér reyndar að átt sé við sumarfrí Alþingis vegna þess að Alþingi á jú síðasta orðið um samningsafstöðu í einstökum köflum, enda kemur umboðið frá Alþingi eins og margrætt hefur verið, ekki síst hér í dag. Þó ég gefi mér þetta skiljanlega, vil ég engu að síður að hæstv. ráðherra útskýri fyrir mér við hvað er átt með orðunum „fyrir sumarfrí“, því orðalagið í skýrslunni er ekki skýrt. Einnig vil ég spyrja um annað á þessari sömu blaðsíðu, bls. 24. Þar er talað um að rædd hafi verið frumdrög þess hluta samningsafstöðu Íslands sem fjallar um ákveðnar staðreyndir í íslenskum sjávarútvegi, svo sem þjóðhagslegt mikilvægi og fleira, í samningahópi um sjávarútvegsmál. Síðan er sagt, eins og ég vitnaði til áðan, að ljúka eigi gerð samningsafstöðu fyrir sumarfrí. Ég spyr: Af hverju er ekki búið að kynna þessi frumdrög fyrir Alþingi og utanríkismálanefnd? Þá kem ég að því sem við höfum rætt á vettvangi utanríkismálanefndar, en það er samráðið. Í meirihlutaálitinu um tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu segir á bls. 11, sem ég hef lesið og ítrekað á mörgum fundum í nefndinni, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að Alþingi komi með sem beinustum hætti að ferlinu á öllum stigum þess. Tryggja verður að þingið standi ekki frammi fyrir orðnum hlut heldur sé virkur þátttakandi og eftirlitsaðili frá upphafi og í ferlinu öllu. Í því efni verður að taka tillit til þess að á endanum verður það hlutverk Alþingis að fjalla um þann samning sem kann að verða gerður …“ Að þingið standi ekki frammi fyrir orðnum hlut. Nú liggur fyrir í skýrslu hæstv. ráðherra að til eru frumdrög að samningsafstöðu. Ég óska eftir því að þau verði kynnt utanríkismálanefnd. Ég vil víkja aðeins að kaflanum um öryggis- og varnarmál í skýrslunni. Á bls. 20 segir, með leyfi forseta: „Þá urðu einnig þau tíðindi í utanríkis-, öryggis- og varnarmálunum að samþykkt var sameiginleg yfirlýsing Íslands og Evrópusambandsríkjanna þar sem herleysi Íslands er áréttað.“ Það segir hér: „Þessi yfirlýsing verður hluti af aðildarsamningi Íslands. Yfirlýsingin er mikilvæg í því ljósi að hún sýnir svigrúm í aðildarferlinu til að fá sérstöðu Íslands viðurkennda.“ Það er mikið gert úr þessu og hefur verið veifað áður. En herleysi Íslands var viðurkennt 1949 þegar Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið. Á bls. 32 segir varðandi samningaviðræður um 31. kafla um utanríkis-, öryggis- og varnarmál: „Samningaviðræður um 31. kafla hófust á ríkjaráðstefnu Íslands og Evrópusambandsins 30. mars sl. og lauk þeim samdægurs. Endurspeglar það í raun hve mikla samleið Ísland á nú þegar með aðildarríkjum ESB í utanríkis-, öryggis- og varnarmálum. Þar skiptir m.a. máli aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, en 21 af 27 ríkjum ESB eru einnig bandamenn Íslands á vettvangi NATO.“ Án þess að ég geri lítið úr því að þessi kafli hafi verið opnaður og honum lokað samdægurs verð ég að varpa þeirri spurningu til hæstv. ráðherra: Hvað hefði ESB átt að gera? Hefðu þeir átt að neita okkur um aðild vegna þess að við erum herlaus? Hefðu þeir átt að knýja okkur til þess að stofna eigin her? Auðvitað ekki. Það er fjarstæðukennt. Þess vegna finnst mér aðeins of vel í lagt að halda þessu á lofti sem einhver stórsigur væri í samningatækni. Við ræddum í andsvari fyrr í dag um öryggis- og varnarmál almennt og verkaskiptinguna milli innanríkis- og utanríkisráðuneytis. Ég ítreka spurningu mína sem ég fékk ekki svar við þá, af hverju þetta sé enn þá tímabundið og hvenær standi til að breyta samningnum á milli ráðuneytanna um þessi mál í formlegt samstarf. Ég mundi gjarnan vilja fá svör við því. Ég vil að lokum ræða aðeins um það sem við ræddum á fundi utanríkismálanefndar í morgun, sem eru IPA-styrkirnir. Ég verð að lýsa aftur vonbrigðum mínum með þann fund og framkvæmdina og afgreiðslu málsins út úr nefndinni. Við vissum að þessi umræða hér lá fyrir. Við vissum að það er fundur í nefndinni á morgun. Við vissum það líka að nefndin var ekki fullskipuð á fyrsta korterinu á fundi hennar. Hv. formaður nefndarinnar hefði mátt vita að von væri á fleirum þar sem menn höfðu ekki boðað forföll. Þá hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið pressa frá honum sem varð til þess að afgreiða þurfti þetta í morgun, og eigi síðar en á fyrsta korterinu, vegna þess að þetta er ótrúlega klúðursleg afgreiðsla, svo ekki sé meira sagt. Aðeins um þessa styrki alla saman. Rætt er í skýrslunni um IPA-styrkina og verkefni þar sem sótt hefur verið um þá og þeir fengist, væntanlega með þeim fyrirvara um samþykki Alþingis. Þegar maður lítur yfir verkefnin veltir maður fyrir sér hvað þetta komi allt saman aðildinni við. Jú, maður skilur að Hagstofan þurfi að aðlaga sig, en við ræddum á opnum fundi utanríkismálanefndar fyrr í vor um starf sem var auglýst hjá ríkisskattstjóra þar sem sagt var beint í auglýsingunni að verksvið viðkomandi starfsmanns væri að aðlaga tölvukerfi að Evrópusambandinu. Hæstv. utanríkisráðherra þekkti ekki þá það einstaka dæmi og hlýt ég að spyrja hvort hann sé búinn að leita sér upplýsinga um það og hvort veitt hafi verið heimild einhvers staðar í fjárlögum. Hefur Alþingi einhvern tímann veitt heimild fyrir fjárheimildum til stofnana til að sinna aðlögunarverkefnum? Þvert á móti hefur mikið verið rætt um að slík verkefni séu ekki í gangi. Ég held hér áfram með listann minn. Á bls. 29–30 er kafli sem heitir „Framlagsmál“. Þar er rætt hver ballansinn yrði, ef ég má sletta aðeins, á milli Íslands og Evróupsambandsins, hvort við mundum greiða meira til sambandsins en við fengjum frá því. Ég tek eftir því þar sem þetta er rætt fram og til baka að EES-samningurinn er nefndur, og segir á bls. 30, með leyfi forseta: „… gert ráð fyrir því að framlög Íslands yrðu á svipuðu róli og framlög Finna.“ Sagt er að greiðslurnar við aðild yrðu rúmlega 3 milljarðar og framlög Íslands yrðu á svipuðu róli og framlög Finna, en ég tek eftir að engin tala er nefnd þar. Ég mundi óska eftir því að það yrði upplýst hvert framlag Finna er þannig að maður gæti reynt að átta sig á því hvort við kæmum út í plús eða mínus. Ég er ekki búin með þessa 

Frú forseti. Ráðherra pressaði ekki á að IPA-málið yrði afgreitt út á neinum tilteknum tíma. Í öðru lagi að því er varðar 31. kafla þá er sérstakt að það tókst að ná þessari niðurstöðu í ljósi þess að skoðanasystkin hv. fyrirspyrjanda hafa haldið því fram að aðild að ESB fæli í sér innleiðingu herskyldu. Það var meðal annars auglýst hér af samtökum - og þær auglýsingar, eins og annar hv. þingmaður sem situr hér í salnum veit örugglega, voru styrktar af Bændasamtökum Íslands. Sumarfrí - það er bara hefðbundinn skilningur sem ber að leggja í það, það er júlí/ágúst, sem sagt að vera tilbúið fyrir júlí/ágúst. Að því er varðar gjaldeyrismálin las hv. þingmaður upp texta sem hafður var eftir mér væntanlega í dag á einhverjum miðli. Því ætla ég að lesa upp fyrir hana úr ræðu minni það sem ég sagði, því að aldrei þessu vant hafði ég hana skrifaða.  „Eitt mikilvægasta viðfangsefni samninganna verður að ná samstarfi við Evrópu um afnám gjaldeyrishaftanna, og bræða snjóhengjuna …“ Hugsanlega urðu mér á mistök í andsvarinu og hafði ekki nákvæmlega það sama orðalag og ég hafði í ræðu minni, en það er stór meiningarmunur á annars vegar ræðunni og því sem ég kann þá að hafa sagt í andsvarinu. Biðst ég forláts á því. Varðandi þau frumdrög sem eru að samningsafstöðu var því lýst mjög nákvæmlega á gestafundi utanríkismálanefndar hvernig vinnubrögðum yrði háttað og hvernig vinnunni væri komið, m.a. tvískiptingu álitsins og lokið væri við fyrri partinn þar sem farið væri yfir sérstöðu Íslands og skýrt með hvaða hætti hún væri grunnur að samningsafstöðunni sjálfri. Hins vegar 

Forseti vill beina því til hæstv. ráðherra að ávarpa forseta á tilhlýðilegan hátt. Hér situr herra en ekki frú.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem voru - og má ég hrósa honum fyrir það - óvenju skýr að þessu sinni, það var kannski af því spurningarnar voru ef til vill í skýrari kantinum líka. Við þurfum að taka upp þetta verklag. Varðandi meiningarmuninn á því sem hæstv. ráðherra las upp og það sem haft var eftir honum á vef Ríkisútvarpsins, þá er það gríðarlegur meiningarmunur. Þess vegna tók ég það upp hér. Ég legg til að hæstv. ráðherra kíki á ruv.is og fari fram á leiðréttingu, en ég verð að hryggja hann með því að ég held að þetta sé rétt eftir honum haft í þessu ágæta andsvari.

Ég sagði hins vegar að mér kynni að hafa orðið á.

Nákvæmlega. Þannig að sú afsökunarbeiðni er tekin til greina. Varðandi rýniskýrslu Evrópusambandsins, ég ætla að fá að bæta við einni spurningu hér í púkkið. Á umræddum gestafundi sem hæstv. ráðherra vísar væntanlega til með nefndinni fyrir nokkru upplýsti ráðherra og starfsmenn hans að rýniskýrslan væri farin út til aðildarríkjanna til umfjöllunar eða nefnd aðildarríkjanna sem er, eftir því sem mér skilst, í Brussel. Hvar er þetta statt núna? Á hverju strandar með rýniskýrsluna? Af hverju er hún ekki komin? Vegna þess að sá fundur sem við erum að vísa til var örugglega fyrir um mánuði síðan eða meira og það bólar ekkert á þessu. Frumdrögin - ég hefði samt sem áður gaman af því að fá að lesa þau á þessu stigi og ítreka ég þá ósk mína. En þá kemur líka að því sem ég sagði með samráðið. Mér hefur fundist í öllu þessu ferli, og það hefur verið ákveðin „frústrasjón“ í nefndinni, að við séum ekki að uppfylla þetta ákvæði í meirihlutaálitinu, biblíunni, um að samráð skuli vera - ekki þegar við stöndum frammi fyrir orðnum hlut, heldur sé um raunverulegt samráð að ræða. Mér finnst ég sem nefndarmaður í utanríkismálanefnd ekki hafa tíma eða tækifæri til þess að 

Herra forseti. Ég hef reynt að leggja mig fram um að hafa allt þetta ferli sem opnast. Ég bendi sérstaklega á að ég held að það sé einsdæmi í sögu stækkunar Evrópusambandsins að öll gögn máls meira og minna sem fram koma séu lögð jafnóðum fram á netið. Á sínum tíma ræddum við það hér í ræðustól Alþingis með hvað hætti ætti að gera það. Ég sagði þá að ég teldi að leggja ætti öll gögn á netið nema þau sem samninganefndin teldi á þeirri stundu að kynnu að skaða samningshagsmunina, þ.e. að gera það með svo opnum hætti. Ég fer bara eftir því. Ég get ekki leyst til utanríkismálanefndar gögn sem eru ekki fullbúin af hálfu samningahópsins. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um það að í sama bili og málið er komið á þann punkt að ég teldi það eðlilegt verður það gert. Ég hef fengið lýsingu á álitinu og ég fór nokkuð sannferðuglega með þá lýsingu eins og hún var mér gefin þegar ég mætti á fund nefndarinnar, ég held raunar tveimur sinnum. Hv. þingmaður spurði mig síðar um hvar rýniskýrsla sambandsins sé stödd og hvað dvelji orminn langa. Samkvæmt mínum upplýsingum er hún komin til aðildarlandanna, hún er komin í hinn svokallaða COELA-hóp, eða er a.m.k. á leiðinni þangað, fer síðan höndum um hana. Ég reyndi í máli mínu í morgun að skýra það hverjar kynnu að vera helstu ástæðurnar fyrir því að orminn langa dvelur. Það var þá aðallega tvennt. Það var í fyrsta lagi endurskoðun á fiskveiðistefnu eins og fleiri þingmenn hafa fjallað um hér í dag. ESB hefur ekki lokið henni. Hún hefur tafist um ár. Ég hef heldur ekkert dregið dul á að það getur vel verið að makríll sé farinn að spila þarna inn í með einhverjum hætti.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra segir að það sé einstakt í aðildarviðræðum ríkis að þetta sé svo opið og gegnsætt og allt uppi á borðum, svo ég skreyti þetta nú með mínu orðalagi. En þá verð ég líka að segja við hæstv. utanríkisráðherra að það er ekki bara það sem er einstakt við þessar viðræður. Venjulega eru ríki að sækja um í Evrópusambandinu vegna þess að þau vilja vera þar en það er frekar einstakt hér að því er ekki til að dreifa, heldur eru menn að kíkja í einhverja pakka. Það er einmitt það með gjaldmiðilsmálin, pakkann og skjólin, það er kannski það sem ég vil ítreka að hæstv. ráðherra skýri einhvern tímann síðar í umræðunni. Er það ekki örugglega réttur skilningur hjá mér að skjólið meinta og margumrædda, það verður ekkert um slíkt skjól að ræða vegna þess að það verður að vera búið að afnema gjaldeyrishöftin fyrir aðild, því það er eitt af skilyrðunum? Ég átta mig ekki alveg á því í hverju þetta skjól felst. Það er ekkert samið um evruaðild eða aðild að ERM II í aðildarviðræðunum, heldur gerist það eftir að aðild hefur verið samþykkt. Ég átta mig ekki alveg á því þegar hæstv. ráðherra ræðir um þetta skjól, hvað í því felst. Mér finnst þetta vera mjög mikilvægt, vegna þess að nú finnst mér vera síðasta haldreipið hjá Samfylkingunni í Evrópusambandsaðildinni - það eina sem stendur eftir er gjaldmiðilsspurningin. Ég er ekki alveg að sjá hvernig þetta meinta skjól á að virka. Þessi vinnuhópur sem boðaður er í skýrslunni á bara að ræða um einhverja möguleika hingað og þangað. Ég held að allir sjái að það kemur ekki einhver stórkostleg 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðu hans í morgun. Það er margt sem mig langar til að ræða við hann í tengslum við þetta. Í hinni yfirgripsmiklu skýrslu hans er fjallað um Alþjóðaviðskiptastofnunina WTO og mig langar til að forvitnast um hvort hann deili þeirri skoðun með mér að Doha-viðræðurnar sem þar hafa staðið séu í ákveðnu uppnámi. Þegar hrunið varð hér 2008 varð hrun í fleiri ríkjum en á Íslandi og hefur víða verið erfitt síðan. Á þessum tímamótum virðist sem þjóðir innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar hafi farið að hugsa mjög mikið inn á við og horft kannski meira til þess að styðja við sinn landbúnað en þær höfðu áður gert. Þess vegna hef ég áhyggjur og held að tilhneigingin sé í viðræðum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar að Doha-viðræðurnar séu í ákveðnu uppnámi. Það væri gaman að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála mér um þetta. Mig langar enn fremur til að ræða svolítið um skipan hópa og tilnefningar í bæði samningahópa og svo samráðshóp. Ég fylgdist svolítið með þeim samráðshópi sem stofnaður var undir forustu Salvarar Nordal og mig langar til að forvitnast um vinnubrögð utanríkisráðuneytisins við slíkar hópaskipanir og tilnefningar. Þarna eru meðal annars skipaðir menn sem eru bændur, prýðismenn, en það virðist ekki hafa verið haft samráð í þessu tilfelli við hagsmunaaðila. Það er eins og utanríkisráðuneytið handvelji í þessa hópa menn sem eru því þóknanlegir. Enn fremur hef ég oft verið hugsi yfir skipan samningahóps t.d. um landbúnaðarmál þar sem í rúmlega 20 manna hópi eru þrír fulltrúar hagsmunaaðila landbúnaðarins, ég velti því mjög fyrir mér hvort faglega hafi verið að því staðið á sínum tíma. Í þessari skýrslu er þó nokkuð talað um fríverslunarsamninga sem eru góðir og gildir og áhugavert að verða vitni að því að um leið og þessi Evrópusambandsumsókn eða umsóknarferli stendur yfir stefni menn að fríverslunarsamningi við Kína sem er hið besta mál en segir manni jafnframt að ríkisstjórnin heldur þó áfram að vinna og heldur taktinum þrátt fyrir Evrópusambandsumsókn sem segir okkur kannski meira um það hve menn eru óvissir um að það geti gengið eftir. En það er alveg ljóst að ef af inngöngu í Evrópusambandið verður munu allir fríverslunarsamningar falla brott. Það mun meðal annars þýða að tollur leggst á ýmis aðföng til álframleiðslu sem eru flutt inn tollfrjálst í dag frá löndum utan Evrópusambandsins. Þetta getur þýtt milljarða kostnaðarauka fyrir áliðnaðinn en því hefur verið slegið fram að það gæti numið allt að 3 milljörðum. Enn fremur mun tollur leggjast á ýmis aðföng fyrir fiskvinnslu og fiskeldi. Eins er rétt að geta þess að við erum með tvo mjög hagstæða samninga um útflutning á lambakjöti, annan við Noreg og svo Hoyvíkursamninginn við Færeyjar, og við þessa breytingu mun koma 10% tollur á Færeyjar. Það er ljóst að með þessu mundi Noregsmarkaðurinn, sem er einn stærsti útflutningsmarkaðurinn fyrir íslenskt lambakjöt, þurrkast út og Færeyjamarkaðurinn yrði fyrir verulegu tjóni. Það er líka áhugavert að hafa í huga varðandi þessa tolla að samkvæmt tollskrá eru um 27% tollskrárnúmera á Íslandi tolluð í dag en um 60% innan Evrópusambandsins. Við megum því gera ráð fyrir að mjög margar vörutegundir sem fluttar eru hingað í dag muni hækka í verði vegna þeirra tolla sem Evrópusambandið er með. Ef ég fókusera kannski aðeins meira á landbúnaðinn langar mig í framhaldi af því sem kom fram í andsvörum hæstv. ráðherra við ræðu hv. þm. Ragnheiðar Elínar - hvers dóttir er hún nú aftur?

Árnadóttir.

Árnadóttur, ég biðst afsökunar á þessu - þar sem talað var um að ferlið væri opið og gegnsætt og þar ætti allt að birtast á netinu um leið og mögulegt væri yrði það ekki til þess, eins og fram kom, að skaða samningsafstöðu eða hagsmuni. Nú er það svo að fundir í samningahópi um landbúnaðarmál voru tveir á árinu 2011 og enginn fundur hefur verið haldinn á árinu 2012. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er að gerast í kaflanum um landbúnaðarmál? Hvernig gengur sú vinna? Hvað líður samningsafstöðu Íslands í landbúnaðarmálum? Hver stýrir þeirri vinnu? Það er ljóst að þessi hópur hefur ekki komið saman og það er náttúrlega ákaflega undarlegt og menn tali svo um opið og gegnsætt ferli hér. Ég minni á að fyrrverandi hæstv. ráðherra landbúnaðarmála og núverandi hv. þingmaður, Jón Bjarnason, gerði lágmarkskröfur Bændasamtakanna í viðræðum við Evrópusambandið að sínum og sagði að varnarlínur Bændasamtaka Íslands væru grunnurinn að samningsmarkmiðum í landbúnaðarkaflanum. Aðeins til upprifjunar þá eru þessar varnarlínur sjö. Sú fyrsta fjallar um rétt Íslands til þess að vernda heilsu manna og dýra og varðar meðal annars innflutning á lifandi dýrum, plöntum o.fl. Önnur er um frelsi til að styrkja íslenskan landbúnað og innlendan úrvinnsluiðnað. Sú þriðja er heimild til að leggja tolla á búvörur frá löndum Evrópusambandsins. Fjórða er um að tryggja félagslega stöðu bænda og afkomu þeirra. Ljóst er að margir bændur á Íslandi hafa fjárfest þó nokkuð mikið í framleiðslurétti eins og í mjólkurframleiðslu. Hver verður staða þeirra með nýrri landbúnaðarstefnu ef við göngum í Evrópusambandið? Sú fimmta er að Ísland verði skilgreint sem eitt svæði með hliðsjón af landbúnaði. Sú sjötta er réttur til sjálfbærrar nýtingar hlunninda, eins og dúntekju og fleiri hlunninda. Menn þekkja veiðar á svartfugli og fleira, þ.e. nýtingu svartfugls, og svo eru eðlilegar varnir gegn rándýrum og meindýrum. Við þekkjum öll umræðuna um ref og mink en það hefur í gegnum tíðina verið erfitt mál og ljóst er að umhverfisráðherra hefur ekki mikinn áhuga á þeim málaflokki alla vega. Sú sjöunda er um að eignarréttarlegri stöðu bænda og landeigenda verði ekki raskað og aðgengi að góðu ræktunarlandi tryggt. Þetta voru þær kröfur sem Bændasamtökin settu fram og eru í fullu gildi og voru ítrekaðar og yfirfarnar á nýafstöðnu búnaðarþingi. Það er mjög mikilvægt að fá svör við því hver stefna ríkisstjórnarinnar og utanríkisráðherra er varðandi landbúnaðarkaflann, því að eins og þekkt er eru landbúnaðar- og sjávarútvegskaflarnir taldir þeir kaflar sem verða kannski hvað erfiðastir. Ég man eftir að menn töluðu frjálslega um að eðlilegt væri að byrja á þeim köflum til að klára erfiðustu kaflana fyrst en það varð nú ekki raunin. Bændasamtökin hafa verið mjög öflug í málstað sínum. Þau hafa legið yfir þessu og fært góð rök fyrir því hvernig möguleg aðild að Evrópusambandinu kæmi niður á íslenskum landbúnaði. Þau rök hafa ekki verið hrakin og er mikilvægt að hafa það í huga. Þessi öfluga vinna hefur farið mjög í taugarnar á mörgum í þjóðfélaginu og ríkisstjórnin virðist hafa sent sína helstu varðhunda og leigupenna í að reyna að tala niður íslenskan landbúnað. Við þekkjum það vel, bændurnir, þegar kratískir hatursmenn íslensks landbúnaðar stíga á stokk en við verðum ekki beygðir og fögnum allri umræðu ef hún er málefnaleg. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar um aðild að Evrópusambandinu segir, með leyfi með forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að skýr stuðningur við mjólkurframleiðslu og annan hefðbundinn búskap verði eitt af samningsmarkmiðum Íslands. Það á t.d. við um afnám tolla þar sem tollverndin hefur verið ein af stoðum íslensks landbúnaðar, ekki síst hefðbundins landbúnaðar.“ Það kom fram að mig minnir í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar í dag varðandi tollverndina að menn verði að fara í sambærilegar aðgerðir í stað tollverndar. Ég vildi forvitnast um hvað menn eiga við með því. Ég veit að komið hefur út skýrsla þar sem reynt er að leggja fjárhagslegt mat á tollverndina, hvað tollverndin kostar, hvernig hægt er, ef hún verður felld niður, að rétta mönnum einhverja dúsu til þægðar. Þeir útreikningar hafa að mínu mati verið mjög ófullnægjandi þar sem ekkert tillit hefur verið tekið til meðal annars úrvinnsluiðnaðarins. Það hefði mikil áhrif á íslenskan úrvinnsluiðnað á landbúnaðarvörum ef hingað flæða innfluttar kjötvörur frá Evrópusambandinu, því að það er alveg ljóst að alifugla- og svínarækt á Íslandi mundi aldrei standast þá samkeppni og þar af leiðandi yrði allur rekstur á afurðastöðvum og kjötvinnslum hér á landi mun erfiðari. Ég hef nú farið aðeins yfir það sem tengist landbúnaðinum í þessu. Ég legg áherslu á og geri alvarlega athugasemd við það að ekki séu enn komin fram samningsmarkmið fyrir landbúnaðarkaflann, því að það er löngu tímabært að þau komi fram. Ég geri athugasemdir við að samningahópurinn sem fjallar um það málefni hafi ekki fundað og spyr: Hvað líður samningsafstöðu í landbúnaðarkaflanum og hver stýrir þeirri vinnu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson kom inn á að ég sem ráðherra gerði varnarlínur Bændasamtakanna að mínum grunnforsendum og grunnkröfum í viðræðum við Evrópusambandið. Það var öllum ljóst. Ég gerði grein fyrir því á þingi, ég gerði grein fyrir því meðal Bændasamtakanna og einnig í ríkisstjórn, fór með það skriflegt inn í ríkisstjórn að mig minnir. Það er líka kveðið á um það í greinargerð með þingsályktunartillögunni hverjir meginhagsmunir Íslendinga í viðræðum við Evrópusambandið eru, m.a. varðandi landbúnað, fæðuöryggi, matvælaöryggi, dreifða búsetu í landinu og mikilvægu hlutverki landbúnaðarins í þeim efnum. Þess vegna kemur mér á óvart að heyra það og ég spyr hv. þingmann af því að hann fylgist líka vel með innan Bændasamtakanna sem ekki hefur verið haft mikið samráð við, eftir því sem kom fram í máli þingmannsins, að í drögum að samningsafstöðu sem verið er að móta væntanlega af hálfu utanríkisráðuneytisins í köflunum sem lúta að utanríkisviðskiptum, köflum 29 og 30, séu þessi grunnatriði ekki sett fram sem samningsmarkmið, eins og að viðhalda tollvernd, eins og að vera með innflutningsbann á hráu kjöti, hráu ófrosnu kjöti og lifandi dýrum. Ef við stillum ekki upp samningskröfunum, hvernig eigum við þá að ná einhverjum viðhlítandi samningum? Eigum við bara að leggjast flatir fyrir fram fyrir þeim kröfum sem 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Það er nú svo að ég spurðist fyrir um samningsafstöðuna varðandi kafla 30 í dag og mér skilst að hún hafi ekki verið kynnt í utanríkismálanefnd enn. Sé það rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að þar séu ekki gerðar kröfur og ekki farið fram á undanþágur varðandi þetta, þá tel ég mjög mikilvægt að það verði gert. Ég vil hvetja hv. þingmenn sem sitja í hv. utanríkismálanefnd að standa í lappirnar hvað það varðar. Það er mjög mikilvægt og það er ekki bara kaflinn um landbúnaðarmál sem þetta varðar, heldur verða menn að taka afstöðu til þessara mála í kaflanum um utanríkisviðskipti, kafla 30. Það er mjög mikilvægt að það sé gert. Mér hefur borist til eyrna að uppi séu ýmsar hugmyndir um að fá einhverjar sérundanþágur varðandi tolla á aðföngum til álframleiðslu. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti sagt okkur hvort það sé rétt. Sé það rétt, sem mér finnst bara mjög skynsamlegt að gera, hlýtur að vera komið fordæmi fyrir því að skoða mjög vel hvort ekki sé möguleiki á að sækja um undanþágur varðandi tolla á íslenskum landbúnaðarvörum.

Herra forseti. Ég get alveg upplýst þá afstöðu mína og ítreka það sem ég sagði hér að kröfur Íslendinga í þessum viðræðum varðandi landbúnaðinn ættu að minnsta kosti að vera þær sem ég tilgreindi hér og hv. þingmaður minntist einnig á kröfur Bændasamtakanna. Ég viðurkenni hins vegar að það var mikill þrýstingur á mig, ekki endilega af hálfu utanríkisráðherra en af hálfu annarra ráðherra, að gefa fyrir fram eftir í þessum efnum og að það mundi ekkert þýða að halda fram þessum kröfum því að Evrópusambandið mundi aldrei samþykkja þær. Þannig samningatækni kann ég ekki fyrir utan það að ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt að halda þessum kröfum fram og þess vegna endurtek ég spurningu hv. þingmanns sem hann spurði hér: Hverjar verða kröfurnar af hálfu Íslendinga og samningsafstaða í þeim málaflokkum sem hér um ræðir í þessum viðræðum? Munu þær koma til umræðu á Alþingi ef þær víkja mikið frá því sem greint er frá meðal annars sem meginhagsmunum í greinargerð með þingsályktunartillögunni um umsókn að Evrópusambandinu? Þetta er gríðarlega mikið mál hvort við leggjumst fyrir fram flatir eða ekki.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að við leggjumst ekki flatir. Það er mjög mikilvægt. Manni hefur stundum fundist í þessum viðræðum að menn ætli að leggjast flatir og jafnvel kyssa vöndinn. Það er alveg ljóst af nýjustu fréttum um þetta ágæta Evrópusamband sem menn ætla að fara að ganga inn í að það ætlar að fara að beita okkur refsiaðgerðum út af makrílveiðunum og er einnig að fara í mál við okkur út af Icesave-samningnum eins og þekkt er. Þannig að ég tek undir með hv. þingmanni að það sé mjög mikilvægt að standa í lappirnar í þessu. Ég hef velt fyrir mér hver afstaða núverandi hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra er varðandi varnarlínurnar. Það er alveg rétt að sú varnarlína sem kveður á um að heimilt verði að leggja hér á tolla áfram er af mörgum sögð óraunhæf. Menn segja að Evrópusambandið sé tollabandalag og það sé frjálst flæði á vörum innan þess og því óraunhæft að fara fram á það og jafnvel móðgandi að fara fram með þá samningsafstöðu að menn vilji sérlausnir fyrir íslenskan landbúnað. Það er mjög mikilvægt að standa í lappirnar hvað það varðar að verja íslenskan landbúnað, eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar, eða ætla menn að gefa strax eftir?

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hvar vinna við gerð samningsafstöðu standi núna. Því er til að svara að núna stendur yfir af fullum krafti í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, líka með aðstoð sérfræðinga úr mínu ráðuneyti, gerð svokallaðrar aðgerðaáætlunar sem er svar okkar við opnunarviðmiði sem við þurfum að mæta til að geta hafið samninga í kaflanum. Krafturinn hefur að undanförnu farið í að vinna þessa áætlun en þegar sér fyrir endann á henni munu menn taka til óspilltra málanna við það að skrifa samningsafstöðu. Um tollverndina sem hv. þingmaður gerir eðlilega að umræðuefni hérna, miðað við uppruna hans, gat hann þess í sömu setningunni að hann liti svo á að Evrópusambandið væri öðrum þræði tollabandalag. Ég lít líka svo á. Hvað sem varðar eðli Evrópusambandsins eru mínar hendur bundnar af því að framfylgja þingsályktun sem Alþingi samþykkti á ákveðnum grundvelli. Sá grundvöllur var álit utanríkismálanefndar. Þar er kveðið mjög skýrt að orði um tollvernd og í framhaldi af því er sagt að einmitt vegna þeirrar afstöðu sem þar kemur fram þurfi sérstaklega að skoða aðgerðir til að styðja hefðbundin fjölskyldubú í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt. Á grundvelli þeirrar skýrslu sem hv. þingmaður vísaði til hafa mörgum sinnum komið fram yfirlýsingar um að menn séu reiðubúnir að ganga það langt að fara þá leið og afla heimilda til þess, bæði í samningunum en líka hér á Alþingi, að mæta ígildi tollverndar með öðrum hætti. Ég man svo ekki betur en að í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður vísar til sé líka vísað til úrvinnsluiðnaðarins og meira að segja slegið tölu á það.

Herra forseti. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar í þessu máli, um aðildarumsókn að Evrópusambandinu, segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ísland nýti sér og skoði eftir atvikum hvort nauðsyn beri til að útvíkka gildandi reglur ESB til að ná fram heimildum fyrir Ísland til að tryggja sem best stöðu íslenskra bænda.“ Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra og fá bara hrein svör: Telur hæstv. utanríkisráðherra óraunhæft og mun hann ekki fyrir hönd landsins fara fram með þá varnarlínu Bændasamtaka Íslands að áfram verði heimilt að leggja á tolla á Íslandi? Í annan stað, ef hann telur það ekki, hvernig hefur hann hugsað sér að bæta upp þetta ígildi tollverndar og framkvæma það ef hitt gengur ekki eftir?

Herra forseti. Ég mun fara fram með þá línu sem verður mótuð í samningahópnum. Þar eiga bændur fulltrúa. Ég mun fylgja fram þeirri meginlínu sem birtist varðandi þetta og önnur mál sem landbúnað varða í nefndaráliti utanríkismálanefndar. Það er skylda mín, það er ekkert öðruvísi. Mér er falinn sá trúnaður að fylgja henni eftir. Ég mun síðan að sjálfsögðu skoða rækilega þau rök sem koma fram með eða móti tilteknum aðferðum. Þær eru ýmsar. Hv. þingmaður spurði mig líka um skipan samningahópa. Það var haft fullt samráð varðandi samningahópinn. Gæti ég nú sagt honum frá því með hvaða hætti ég kom að því samráði um alla hluti sem þann hóp varðar. Að því er varðar samráðshópinn hins vegar hafði ég ýmsar hugmyndir og fór meðal annars með þær til utanríkismálanefndar. Þær féllu í grýtta jörð. Mín upphaflega hugmynd var sem sagt sú að skipa í samráðshópinn fulltrúa allra þeirra sem skiluðu inn áliti á sínum tíma. Á endanum var afráðið að þau þrjú sem eru í forustu samráðshópsins gerðu tillögur um ákveðna þætti sem hópurinn þyrfti að uppfylla, hann varðaði kyn, aldur, landsbyggð og þéttbýli. Það var reynt að velja í hópinn með þeim hætti að þar væri þverskurður af þjóð, gætum við sagt. Þar eiga bændur til dæmis mjög gildan fulltrúa sem örugglega lætur til sín taka en sömuleiðis marga góða stuðningsmenn, eins og þeir reyndar eiga í þessum karli sem hér talar yfir ræðustól Alþingis.


             Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra utanríkismála fyrir að sverja það af sér að vera kratískur hatursmaður landbúnaðarins  Ég þekki til þess að varðandi samráðshóp um aðildarviðræðurnar fékk framkvæmdastjóri Bændasamtaka Íslands á ákveðnum tímapunkti tölvupóst um að þaðan kæmu hugmyndir að nöfnum í þennan hóp. Það var gert. Það fólk þótti ekki henta og það var handvalið eitthvert annað fólk í staðinn. Þess vegna spyr ég um þetta. En nú er búið að skýra ágætlega út hvernig þetta var hugsað og annað slíkt. Þetta var kannski ekki þverskurður hagsmunaaðila heldur voru menn að reyna að velja í þetta hvaða skoðun sem við höfum á slíkri skipun á hópi. Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra í lokaræðu sinni hér í dag eða kvöld að deila með okkur, ef hann hefur einhverja hugmynd um það sem ég kom inn á áðan, hvort það sé rétt að fyrirhugað sé að óska eftir undanþágu varðandi aðföng til álframleiðslu. Svo fór hann ekkert yfir spurningu mína um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Hann hefur sjálfsagt ætlað að gera það seinna í dag, ég vil gjarnan að hann hafi það í huga. Ég tel mjög mikilvægt að sem allra fyrst verði farið í að móta samningsafstöðu fyrir landbúnaðarkaflann, þar verði bændur hafðir með í för. Það þarf að móta afstöðuna í samráði við þá því að það er mjög mikilvægt. Hagsmunir þeirra eru að sjálfsögðu miklir, eins og þjóðarinnar allrar, og það er mjög mikilvægt að farið verði í þessa vinnu sem allra fyrst og að sjálfsögðu á samningahópurinn að fara að funda og koma að þessu.

Herra forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál sem er efnismikil og tekur á hinum ýmsu þáttum utanríkismála. Ég lagði áherslu á og það kom fram í máli mínu undir liðnum um fundarstjórn forseta að taka ætti sérstaka umræðu um Evrópusambandsmálin, um stöðu Evrópusambandsviðræðnanna, um það hvernig Evrópusambandið beitir okkur stöðugt þvingunum, hvernig Evrópusambandið er farið bæði beint og óbeint að hafa inngrip í íslenska stjórnsýslu. Ég hefði viljað og vil enn taka þetta sem sérstaka umræðu. Ég óskaði eftir því hinn 21. febrúar sl. að þá yrði tekin sérstök umræða á Alþingi um stöðu Evrópusambandsviðræðnanna, ekki hvað síst út af þeirri skýrslu og þeirri ályktun sem þá lá fyrir sem drög frá utanríkismálanefnd Evrópuþingsins um mat hennar, tillögur og nánast tilmæli eða skilyrði fyrir áframhaldandi viðræðum í skýrslu sem utanríkismálanefnd Evrópusambandsins samþykkti og lagði síðan fyrir Evrópuþingið sem það samþykkti sem ályktun sína hinn 14. mars sl. Ég lagði þessa beiðni fram þá og hef ítrekað hana hvað eftir annað, eins og kom fram í máli mínu í morgun, og þá að hæstv. forsætisráðherra yrði til svara vegna þess að hún er samnefnari ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Það er nokkur vandi fyrir forsætisráðherra að vera forsætisráðherra fyrir samsteypustjórn þar sem flokkarnir hafa opinberlega hvor sína skoðun á málinu. Þá gæti maður haldið að forsætisráðherra ætti að koma fram sem eitthvert sameiningartákn en ekki sundrungarafl innan ríkisstjórnarinnar. Ég er alveg klár á því að utanríkisráðherra fer með framkvæmdina á einstaka þáttum í því umsóknar- og aðlögunarferli sem sett var í gang eftir að umsóknin var send inn. En þetta er eitt stærsta mál þjóðarinnar og hefði átt að vera löngu búið að taka um þetta sérstaka umræðu. Sú krafa mín að tekin verði sérstök umræða um Evrópusambandsmálin í ljósi þessa sem ég hef nefnt stendur óbreytt þó að þessi umræða um utanríkismál af hálfu utanríkisráðherra fari fram. Það er samt sorglegt og óréttmætt að önnur utanríkismál skuli þá falla í skuggann af þessari umræðu. Ég minni á að forsætisráðherra þessarar samsteypuríkisstjórnar sagði í ræðu í fyrirspurnatíma á Alþingi 16. febrúar sl., með leyfi forseta: „… við þurfum að snúa okkur að því að klára það verkefni sem lagt var af stað með í þessari ríkisstjórn, að ljúka aðildarferli okkar að ESB og snúa okkur að því að breyta gjaldmiðlinum.“ Þarna var ekki forsætisráðherra að tala sem forsætisráðherra fyrir tvo ríkisstjórnarflokka sem annar ætlaði að fara inn í Evrópusambandið og hinn aldrei, heldur var forsætisráðherra að segja: Við skulum „klára það verkefni sem lagt var af stað með í þessari ríkisstjórn, að ljúka aðildarferli okkar að ESB …“ 
             Ég kannast aldrei við að þetta hafi verið samþykkt með þeim hætti sem forsætisráðherra segir. Það má vel vera þess vegna, frú forseti, að það sé of mikið til í því sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar lét liggja að í morgun í umræðum um fundarstjórn forseta, einmitt út af þessu máli, eitthvað á þann veg að ekki þýddi að taka of djúpa umræðu um málefni eins og ESB við forsætisráðherra. Ég tel það samt ekki nægileg rök, herra forseti. Látum það vera en krafa mín um sérstaka umræðu um þetta stendur. Þá vil ég víkja að því sem barst aðeins í tal hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, formanni utanríkismálanefndar, um stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Fyrir mér hefur það verið alveg fullkomlega ljóst, alla tíð frá því að ég gerðist félagi í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og átti ásamt mörgum góðum öðrum mönnum, körlum og konum, þátt í að móta grunnstefnu flokksins, að hluti af grunnstoðum hans væri einmitt sjálfstæð utanríkisstefna og það að berjast gegn áformum um aðild að Evrópusambandinu. Ég leyfi mér að minna á samþykktir flokksins í þessum efnum, t.d. í málefnahandbók flokksins sem er einn af grunnhornsteinum í starfi hans. Þar er áréttuð stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ég hef staðið fyrir, og fleiri en mér hafa fundist sumir félagar mínir vera þar of linir í hnjánum og heldur betur kiknað. Með leyfi forseta segir í málefnahandbók Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: „Samskipti við Evrópusambandið ber að þróa í átt til samninga um viðskipti og samvinnu, m.a. á sviði menntamála, vinnumarkaðsmála og umhverfismála. Hugsanlegur ávinningur af aðild Íslands að Evrópusambandinu réttlætir ekki frekara framsal á ákvörðunarrétti um málefni íslensku þjóðarinnar … Lýðræðislega kjörin stjórnvöld á Íslandi geta sjálf tekið ákvarðanir um lagabreytingar hliðstæðar þeim sem ákveðnar eru innan ESB, ef þau svo kjósa og þá út frá eigin forsendum. Aðild að ESB mundi skerða fullveldi Íslands enn frekar en orðið er með EES-samningnum og tefla í tvísýnu yfirráðum Íslendinga yfir auðlindum sínum.“ Þetta hefur verið Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ljóst allt frá byrjun og er hornsteinn í hennar stefnu. Hvers vegna erum við þá að víkja frá því? Það segir enn fremur í þessari málefnahandbók, með leyfi forseta: „Áróður um að Ísland geti gengið í ESB en fengið undanþágur frá grundvallarsáttmálum þess er varasamur. Undanþágur eru jafnan hugsaðar til skamms tíma á meðan aðlögun á sér stað. Íslendingar eiga ekki að sækjast eftir sérsamningum heldur axla sömu ábyrgð og önnur fullvalda ríki á alþjóðavettvangi“ og það utan aðildar að ESB. Þessi stefna hefur síðan verið áréttuð ítrekað, bæði á landsfundum og flokksráðsfundum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þannig að hún ætti að vera öllum ljós. Hitt er því miður staðreynd að eftir síðustu kosningar féllst meiri hluti þingflokksins á að mynda ríkisstjórn með Samfylkingunni undir þeirri kröfu sem sett hafði verið fram með beinum og óbeinum hætti um að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Ég var því andvígur, taldi þetta hvorki samrýmast stefnu flokksins né því sem við höfðum lofað í okkar kosningabaráttu. Auk þess væri þetta ekki brýnasta málið til að leggja upp með eftir kosningar þar sem verkefnið var fyrst og fremst að takast á við hrun og erfiðleika sem stöfuðu af efnahagshruninu og óstjórn ríkisstjórna, fyrst ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar og síðan keyrði um þverbak í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem á endanum hrökklaðist frá eins og við munum. Þetta hefur síðan verið einn mesti fleinn í öllu holdi sem lýtur að störfum Alþingis, samstarfi þessarar ríkisstjórnar og verkefnum sem hún hefur þurft að takast á við, það að þjóðin, þingið og ríkisstjórnin hefur verið klofin í afstöðu sinni til þess gjörnings að hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu. Það er alveg hárrétt að þetta hefur kostað okkar flokk, Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, blóð, svita og tár. Sumir segja að þetta hafi verið jafnvel bein eða óbein svik við stefnu flokksins, það að samþykkja að senda inn þessa aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Við erum búin að missa þingmenn úr þingflokknum, ekki hvað síst út af ágreiningi um þá vegferð sem þarna var lagt í, öfluga þingmenn sem ekki gátu fylgt þessu frekar. Það var mjög dýrkeypt. Við þekkjum síðan þann klofning sem hefur verið bæði á Alþingi og innan ríkisstjórnar í þessum efnum. Ég þekki vel afstöðu kjósenda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um allt land sem eru afar óhressir með þá vegferð sem flokkurinn þarna lagði upp í og telja að hún sé ekki í samræmi við þau kosningaloforð og stefnu sem flokkurinn lagði upp með. Það eru komin nærri þrjú ár síðan þessi umsókn var send inn og þá var sagt að henni yrði kannski lokið og lægi fyrir niðurstaða í málinu innan þriggja ára en nú heyrum við að það séu líkur til að það verði enn lengri tími þangað til það verður. Ég virði skoðanir þeirra sem vilja leggja allt á sig til að komast inn í Evrópusambandið og berjast fyrir því fyrir opnum tjöldum, eins og hæstv. utanríkisráðherra gerir og fleiri í hans flokki. Þeir segja: Við viljum inn í Evrópusambandið, við viljum gera allt til þess að það geti gengið sem hraðast fyrir sig. Utanríkisráðherra segist vilja vinna það þokkalega efnislega án þess að skýra það nánar. Það er í sjálfu sér virðingarvert en fyrir okkur, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa allt aðra stefnu og vilja ekki lengur halda þessari vegferð áfram, alveg er óásættanlegt að reka hér umsókn og segja: Ég er algjörlega á móti henni en samt er ég að vinna að þessu. Slíkt skapar ekki mikinn trúverðugleika. Ég hef stutt þær hugmyndir sem hafa komið fram um að þessi umsókn verði stöðvuð og það verði kosið um framhald hennar ef menn vilja svo. Alþingi sendi þessa umsókn af stað og Alþingi getur stöðvað hana. Við vitum alveg hverjar kröfur Evrópusambandsins eru, við vitum að það hefur sett opnunarskilmála á landbúnaðarkaflann, vill ekki frekari viðræður við okkur um landbúnaðarmálin nema við föllumst á að gera grein fyrir því hvernig við viljum laga íslenskan landbúnað að Evrópusambandinu og leggja fram áætlun þar um áður en samningar halda áfram. Við þekkjum kröfu þeirra í sjávarútvegsmálum, við þekkjum kröfu þeirra núna svo berlega í makríldeilunni þar sem við sækjum á grundvelli alþjóðahafréttarlegra möguleika og hafréttarsáttmála okkar rétt til að veiða makríl sem kemur hingað upp að ströndinni í gríðarlega miklu magni. Við veiðum hann allan innan íslenskrar lögsögu og þá kemur Evrópusambandið og segir: Heyrðu, ég á þennan makríl. Nú á að stilla okkur upp við vegg og hóta okkur efnahagsþvingunum fyrir að sækja okkar eigin rétt í þessum efnum. Menn hafa sagt að þessar kröfur tengist ekkert Evrópusambandsviðræðunum, þessar þvingunaráætlanir og þessar þvingunarkröfur Evrópusambandsins. En auðvitað gera þær það. Einstakir þingmenn og ráðherrar af hálfu Evrópusambandsins hafa lýst því yfir, en undirliggjandi er krafan að Evrópusambandið vill náttúrlega ráða skiptingu deilistofna. Um það takast menn á. Þess vegna er makríllinn núna prófsteinn á það hvort við fáum að halda okkar sjálfstæða rétti til að semja á okkar eigin forsendum sem sjálfstæð þjóð um hlutdeild okkar í fiskveiðiauðlindinni og núna beint makrílnum. Ég vona að ég þurfi ekki að óttast það en ég óttast samt að hnén bogni of fljótt í einstaka forustumönnum íslensku ríkisstjórnarinnar gagnvart kröfum Evrópusambandsins varðandi makrílinn til að Evrópusambandsumsóknin geti haldið áfram hvað það varðar. Alþingi verður að veita ríkisstjórn og þeim sem fara hér með þessi samningamál öflugt aðhald til að koma í veg fyrir að menn þar láti undan kröfum Evrópusambandsins. Evrópusambandið hefur svo sannarlega sýnt 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það sem mig langar að ræða um við hv. þingmann - af því að hann gegndi eitt sinn embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og var eins og kunnugt er flestum látinn víkja úr því embætti vegna afstöðu sinnar til Evrópusambandsumsóknarinnar og vegna afstöðu sinnar til þess að ekki færi fram aðlögun áður en þjóðin hefði sagt hug sinn í atkvæðagreiðslu. Mig langar að taka smáumræðu við hv. þingmann um þessa svokölluðu makríldeilu Íslands og Evrópusambandsins. Eins og kunnugt er var samningamaður Íslands látinn fara sem hefur haldið á þessum málum gríðarlega vel fyrir Íslands hönd, deilunni milli Íslands og Evrópusambandsins hvað varðar makrílinn. Búið er að láta þann samningamann fara og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort einhver undirbúningur að því hafi verið hafinn áður en hann fór úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eða hvort þetta hafi verið stefnubreyting af hálfu þess sem tók við embættinu, þ.e. formanns Vinstri grænna. Vegna þess að það lá alveg ljóst fyrir að Tómas H. Heiðar, samningamaðurinn, hafði mikið traust flestra hér inni, en það var líka alveg ljóst að hann var ekki tilbúinn til þess að fara fram með það að gefa eftir hagsmuni Íslands gagnvart hótunum Evrópusambandsins. Spurningin er einföld: Voru einhver drög, vinna eða eitthvað því um líkt í gangi við að láta þennan samningamann hætta meðan hv. þingmaður gegndi embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða er þetta eitthvað sem gerðist fullkomlega eftir að hv. þingmanni var hent út úr ráðuneytinu?

Herra forseti. Aðalsamningamaður Íslands, Tómas H. Heiðar, var mjög fær í sínu fagi og ég bar mikið traust til hans. Að sjálfsögðu gerði hann ekkert annað á samningafundum sínum en það sem ráðherra hafði bakkað hann upp með eða lagði upp með, þannig að hann var ekki að vinna beint á eigin vegum hvað það varðaði, hann vann á ábyrgð síns ráðherra. Hann var mjög vel að sér í þessum málum og mjög einarður í afstöðu sinni og las stöðuna að mínu mati alltaf hárrétt. Það er síðan alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ég vissi af óánægju og óróa meðal ESB-sinna bæði í íslenskri stjórnsýslu og ég tala nú ekki um innan Evrópusambandsins varðandi þátttöku hans. Án þess að ég ætli að fara að gera honum upp neinar skoðanir fann ég ekki að hann væri neinn sérstakur baráttumaður fyrir inngöngu í Evrópusambandið og alls ekki, hann var fyrst og fremst fagmaður í sinni vinnu. Ég tel að það hafi verið mjög, mjög misráðið að láta hann fara. Það má vel vera að það hafi verið gert að kröfu Evrópusambandsins eða samninganefndar þeirra, það má vel vera, ég skal ekkert útiloka það, en ég tel það mjög misráðið. Ég tel að við þurfum núna að sýna það með ákveðnari hætti en íslensk stjórnvöld gera í dag, finnst mér, að halda fram rétti okkar til að stunda þær makrílveiðar sem við erum að gera samkvæmt alþjóðalögum. Það eru alveg eins Norðmenn og Evrópusambandsríkin sem stunda ofveiði á honum eins og Íslendingar, það bera þarna allir sameiginlega ábyrgð ef menn kalla það svo. Það er alveg óþolandi áróður og yfirlýsingar af hálfu fulltrúa Evrópusambandsins að skella því einhliða á Íslendinga að við séum að stunda ofveiði.  En ég tel mjög slæmt að þessum manni skuli hafa verið sagt upp.

Herra forseti. Þegar hv. þingmanni var vikið úr embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði hann við fjölmiðla að það væri hreint og klárt vegna kröfu Evrópusambandsins og það lægi ljóst fyrir að það væri vegna þess að ekki væri vilji til þess að gefa eftir grundvallarhagsmuni Íslands vegna viðræðna við Evrópusambandið. Sama kvöld í sjónvarpsfréttum kom formaður Vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon, og sagði eitthvað á þá leið, aðspurður að því hvort hann mundi gefa eftir hagsmuni Íslands í veigamiklum málum og hvort þetta tengdist á einhvern hátt Evrópusambandsviðræðunum, að þetta væri ekki með nokkrum hætti tengt og það yrði engin stefnubreyting í veigamiklum málum við það að hann kæmi inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Nú erum við að fá upplýsingar um það hjá hv. þingmanni að samningamanni Íslands í makríldeilunni hafi verið vikið úr embætti eða sagt upp um leið og Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna og hæstv. ráðherra, kom inn í ráðuneytið. Það styður það auðvitað sem margir hafa haldið fram að hann mundi koma inn í ráðuneytið með það að markmiði að gefa eftir í grundvallaratriðum. Það sem mig langar þá að spyrja hv. þingmann að er hvort hann sé ekki sammála mér í því að að þessu leyti hafi arftaki hans gefið eftir í grundvallaratriðum hvað þetta snertir og hvað búi að baki því að formaður Vinstri grænna skuli með þessum hætti gefa eftir í grundvallarmálum bæði hvað varðar sjávarútveg og landbúnað, eins og komið hefur fram hér í umræðum fyrr í dag.

Herra forseti. Já, það er alveg hárrétt að ein meginástæðan fyrir ráðherraskiptum er einmitt afstaða mín í Evrópusambandsmálunum og það að gefa ekki eftir fyrir fram í þeim efnum. Það er hins vegar athyglisvert í ljósi spurningar hv. þingmanns að Evrópusambandið sjálft, Evrópuþingið, telur ástæðu til að álykta sérstaklega um ráðherrabreytingarnar um áramótin. Í ályktun Evrópuþingsins segir að það fagni eða taki með velþóknun eftir uppstokkun í íslensku ríkisstjórninni þann 31. desember 2011 og lýsir ánægju, trausti og tiltrú á að hin nýja ríkisstjórn muni halda áfram samningum af enn meiri áherslu og þrautseigju á sviði skuldbindingar um aðildarferlið. Þetta var lausleg þýðing á þessum enska texta ályktunar Evrópuþingsins. Evrópuþingið sá alla vega sérstaka ástæðu til að fagna ráðherraskiptunum 

Herra forseti. Ég er komin hingað upp til að ræða afstöðu mína til ESB-aðildarumsóknarinnar. Ég studdi þingsályktunartillögu þess efnis að Ísland sækti um aðild að ESB. Það var fyrir tæpum þremur árum og ástæðan fyrir stuðningi mínum var meðal annars sú að ég vildi kanna alla þá valkosti sem Ísland hefði eftir bæði bankahrun og gjaldmiðilshrun. Ég trúði líka loforðum sem féllu, meðal annars hér í þingsal, í umræðum um þingsályktunartillöguna, um að Ísland gæti fengið aðstoð við að afnema gjaldeyrishöftin og þar með til að leysa gjaldeyriskreppuna á innan við sex mánuðum. Það var líka rætt um að við fengjum hraðmeðferð og að umsóknarferlið tæki sennilega ekki nema eitt og hálft ár. Nú eru liðin tæplega þrjú ár og ekkert bólar á aðstoð Evrópska seðlabankans við okkur og umsóknarferlið sjálft hefur tekið tvöfalt lengri tíma en gert var ráð fyrir. Það kemur reyndar fram í skýrslunni sem við ræðum núna að allar líkur séu á því að umsóknarferlið muni lengjast fram yfir kosningar, þ.e. í að minnsta kosti eitt ár í viðbót. Þegar búið er að klára umsóknarferlið þarf að leggja samninginn fyrir þjóðina og ef þjóðin samþykkir eiga aðildarlönd ESB eftir að samþykkja þannig að hætta er á að við vitum ekki fyrr en eftir nokkur ár hvort Ísland verður aðildarland í Evrópusambandinu. Þjóðin er á móti aðild að ESB. Hún var ekki á móti aðildinni samkvæmt skoðanakönnun þegar umsóknin var send inn en meiri hlutinn hefur snúist gegn aðild á þeim tíma sem núverandi ríkisstjórn hefur setið og á Icesave-málið örugglega drjúgan hlut að máli. Ég er nú orðin þeirrar skoðunar að tímabært sé að leggja það í dóm þjóðarinnar hvort halda eigi áfram þessu umsóknarferli. Ástæðan er sú að ég óttast að umsóknarferlið muni standa yfir í mörg ár, meðal annars vegna vandræða Suður-Evrópuþjóða sem eru hluti af evrusvæðinu. Ég óttast að aðildarumsóknin skyggi á brýn úrlausnarmál í næstu kosningum ef ekki verður búið að taka afstöðu til þess hvort halda eigi aðildarumræðunum áfram. Í ályktun Samstöðu, sem ég er formaður fyrir, og er stjórnmálaflokkur sem stofnaður var í febrúar á þessu ári, er talað um að mikilvægt sé að leggja það í dóm þjóðarinnar hvort halda eigi áfram umsóknarferlinu vegna þess að það megi ekki gerast að aðildarviðræður komi í veg fyrir að fundin verði lausn á skuldavanda heimila og lítilla og meðalstórra fyrirtækja, lausn á gjaldmiðilskreppunni eða lausn sem gerir okkur kleift að afnema gjaldeyrishöftin. Í dag starfar Seðlabanki Íslands í samræmi við þá pólitísku stefnu að taka eigi upp evru og er ekki að skoða í alvöru aðra möguleika til að leysa gjaldmiðilskreppuna og afnema gjaldeyrishöftin í tengslum við upptöku annars gjaldmiðils. Kjósendur standa frammi fyrir þremur möguleikum hvað varðar leiðir til að afnema gjaldeyrishöftin. Þetta eru möguleikar sem eru í boði hjá nokkrum af þeim flokkum sem munu bjóða fram við næstu kosningar. Þetta er í fyrsta lagi skuldsetningarleið Samfylkingarinnar til að afnema gjaldeyrishöftin, harðindaleið, eins ég kalla hana, margra sjálfstæðismanna við að afnema höftin, og síðan skiptigengisleiðin, sem Samstaða, flokkur lýðræðis og velferðar, leggur til sem leið út úr gjaldeyrishöftunum og til að leysa gjaldmiðilskreppuna. Þetta eru leiðir til að afnema gjaldeyrishöft sem hafa ólíkar afleiðingar fyrir lífskjör í landinu. Skuldsetningarleið Samfylkingarinnar gengur út á það, eins og kemur fram í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, að bíða eftir að aðild Íslands að Evrópusambandinu verði samþykkt, bæði hér á landi og í aðildarlöndunum, og fá þá yfirdráttarlán hjá Evrópska seðlabankanum til að fjármagna útstreymi snjóhengjunnar svokölluðu eða útstreymi hrægamma sem keyptu eignir sínar af kröfuhöfum gömlu bankanna á brotabroti af andvirði þeirra. Það er næstum því sama á hvaða verði þessar eignir verða að fara út, þeir munu alltaf koma út með gróða. Samfylkingin ætlar að leyfa þessum eignum að fara út á fullu verði og taka þúsund milljarða lán hjá Evrópska seðlabankanum sem greiða þarf vexti af og vextir í Evrópu eru háir, sérstaklega hjá svokölluðum vandræðalöndum eða löndum sem eru að fara í gegnum skuldakreppu eins og Ísland og fleiri lönd Suður-Evrópu. Við getum því átt von á því að greiða 30–50 milljarða á ári fyrir þetta yfirdráttarlán sem hefur það eitt markmið að aðstoða gíruga fjárfesta við að komast út úr hagkerfinu með því að setja áhættu þeirra yfir á skattgreiðendur, og ekki bara skattgreiðendur dagsins í dag heldur framtíðarinnar líka. Síðan er það harðindaleið Sjálfstæðisflokksins. Margir stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað um að afnema eigi gjaldeyrishöftin í einu vetfangi og leyfa þetta útstreymi á þúsund milljörðum, það sé ekkert vandamál að gengið falli vegna þess að það muni síðan hækka aftur. Þessir aðilar virðast ekki hafa áhyggjur af gríðarlegum hækkunum verðs á innfluttum vörum þar til gengið fer upp aftur og ekki heldur af áhrifum þess á skuldir heimila og fyrirtækja sem eru verðtryggðar. Það er augljóst mál að jafnvel þó að gengi krónunnar hækki seinna meir aftur mun verðlag, verð á matvælum, hækka mikið og mörg fyrirtæki og einstaklingar verða gjaldþrota vegna verðbólgunnar sem fer inn í skuldir þeirra í gegnum verðtrygginguna. Þess vegna kalla ég þessa leið harðindaleið með tilvísun í móðuharðindin. Fylgjendur þessara leiða tala líka um að nauðsynlegt sé að skera niður útgjöld ríkisins um 200 milljarða sem aflandskrónueigendur hafa keypt af ríkisskuldabréfum. Hallinn á ríkissjóði er að hluta til fjármagnaður með aflandskrónum eða útgáfu ríkisskuldabréfa sem aflandskrónueigendur hafa keypt. Þetta eru skammtímaríkisskuldabréf sem þeir munu selja um leið og þeir komast út úr landinu. Þá myndast gat í fjármálum ríkissjóðs upp á 200 milljarða og það á að skera niður til að loka því gati, samkvæmt þeim sem vilja fara hina svokölluðu harðindaleið. Af tvennu illu verð ég að segja að skuldsetningarleið Samfylkingarinnar er þó skárri leið. Hún gefur þó möguleika á að dreifa lífskjaraskerðingunni yfir á lengra tímabil en harðindaleiðin. Hún kemur niður á fólki strax og það af miklum þunga. Þriðja leiðin sem kjósendur geta valið er skiptigengisleiðin. Hún gengur út á það að leiðrétta gengi froðueignanna sem eru aflandskrónurnar og þessar kröfur sem hafa gengið kaupum og sölum milli þeirra sem áttu kröfur á eða lánuðu gömlu bönkunum og þeirra sem eru núna með þessar kröfur í höndunum, sem eru hrægammar. Ástæðan fyrir því að nauðsynlegt er að leiðrétta gengi þessara eigna er sú að þær voru upprunalega lánaðar hingað, streymdu hingað inn í landið til að fjármagna fjárfestingar útrásarvíkinganna sem nú eru orðnar verðlausar. Það er sem sagt ójafnvægi í hagkerfinu sem gerir það að verkum að eignirnar, sem þetta fjármagn, aflandskrónurnar og kröfurnar, voru notaðar til að fjármagna, hafa hrapað í verði og það þarf að leiðrétta það ójafnvægi. Það þarf að leiðrétta virði aflandskróna og eignir kröfuhafanna svokölluðu í samræmi við verðhrun á eignunum sem þessir peningar voru notaðir til þess að fjárfesta í. Ég hef lagt til að við tökum upp nýkrónu. Það eru viðbrögð mín við gagnrýni á skatt á útstreymi fjármagns. Það er í raun og veru bara annað form á því að leggja skatt á útstreymi fjármagns. Skattur á útstreymi fjármagns hefur verið gagnrýndur fyrir það að ganga á eignarrétt kröfuhafa vegna þess að við þurfum að skattleggja útstreymið með mjög hárri prósentu, allt upp í 80%. Ástæðan er sú að þetta er mikið fjármagn sem bíður eftir að streyma út. Ef við tökum upp nýkrónu komumst við hjá þessum eignarrétti vegna þess að við erum þá bara að bjóða aflandskrónueigendum og eigendum krafna gömlu þrotabúanna að halda áfram að vera með eignir sínar í gömlu krónunni eða skipta þeim yfir í nýkrónu, það er bara þeirra val, og það væri náttúrlega best fyrir íslenskt hagkerfi að þeir héldu bara þessum froðueignum sínum í gömlu krónunni. En ef þeir kjósa geta þeir skipt yfir í nýkrónur á mjög lágu gengi. Sem dæmi um hvernig þetta yrði gert og hefur verið gert, meðal annars í Vestur-Þýskalandi, mundu laun fara á 1:1 og síðan mundu skuldir heimilanna, sem líka þarf að leiðrétta um 20%, fara yfir þannig að 10 millj. kr. lán yrði 8 millj. kr. lán en 10 milljóna froðueign færi til dæmis á 2 milljónir, sem mundi jafngilda þá 80% skatti. Þessi leið, skiptigengisleiðin, eins og ég kalla hana, með upptöku nýrrar krónu mun leiðrétta bæði ytra ójafnvægi, sem sagt eyða þessari snjóhengju, og líka innra ójafnvægi, sem er ójafnvægið milli þeirra hér innan lands sem eiga og hinna sem skulda. 
             Herra forseti. Ég vil bara segja að lokum að ég tel að aðildarumsókn okkar sé komin í öngstræti og nauðsynlegt sé að leggja það í dóm þjóðarinnar hvort ekki eigi að draga hana til baka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hv. þingmaður hefur skipt um skoðun varðandi framgang aðildarumsóknarinnar og telur að umsóknin sé komin í öngstræti. Skýringin sem hún gefur eru skoðanakannanir. Nú vil ég ekki sneiða að hv. þingmanni en má ég minna hana á að hún hefur nýstofnað flokk sem fékk í fyrstu skoðanakönnun 22% en í annarri skoðanakönnun fékk hann 8%. Megum við draga af því þá ályktun að Samstaða sé komin í öngstræti? Mér kemur það ekki til hugar, síður en svo, þvert á móti hefur hún ýmislegt fram að færa þó að ég sjái mér ekki fært af tæknilegum ástæðum að kjósa hana. Ég held að hv. þingmaður geti ekki hrapað að ályktunum af þessu tagi. Ég gæti bent hv. þingmanni á hvernig þróun skoðanakannana hefur verið í ýmsum löndum sem eru nú í Evrópusambandinu og sýnt henni fram á að meira að segja tiltölulega skömmu fyrir lyktir aðildarviðræðna voru skoðanakannanir mjög neikvæðar. Í dag þegar þessi lönd eru gengin inn, þ.e. sum þeirra sem gengu síðast í Evrópusambandið, hefur álit manna á ESB gjörbreyst vegna þess að þeir hafa fundið á eigin skinni að aðildin gerði gott. Ég bendi á Möltu sem dæmi þar sem er 80% stuðningur við ESB núna en oft og tíðum var minni hluti með. Menn þurfa ekki að undrast stöðuna, eins og hv. þingmaður sagði sjálf, út af atburðum sem hafa hent okkur á þessari vegferð eins og Icesave. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að Icesave hafði verulega afgerandi neikvæð áhrif á fylgið á sínum tíma. En ég tek undir með þeim sem hafa sagt hér í dag að það verður fyrst þegar við sjáum þennan samning sem menn geta tekið afstöðu. Ég bendi hv. þingmanni á að hún stofnaði stjórnmálaflokk fyrir tveimur mánuðum og skrifaði þá með eigin hendi í stofnsáttmála hans allt aðra skoðun en hún fór með hér 

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég er búin að skipta um skoðun eru ekki skoðanakannanir, það er útúrsnúningur.

Það var …

Ástæðan er fyrst og fremst sú að það var talað um að aðildarferlið mundi bara taka eitt og hálft ár. Ég sat hér þolinmóð og beið í helmingi lengri tíma en það. Nú er ljóst að aðildarviðræðurnar munu dragast enn meir á langinn, reyndar er ég þeirrar skoðunar að við séum ekki bara að tala um nokkur ár heldur jafnvel áratug vegna þess að aðildarlönd ESB hafa engan áhuga á nýju aðildarlandi fyrr en búið er að leysa kreppuna á evrusvæðinu. Það tel ég að sé algjörlega ljóst. Hvað varðar afstöðu mína þá fellur hún mjög vel að stefnu Samstöðu – flokks lýðræðis vegna þess að við leggjum áherslu á lýðræði. Við teljum að það hafi orðið forsendubreyting frá því í janúar og er tíundað mjög vel í ályktun Samstöðu Reykjavíkur hvaða breytingar hafa orðið á undanförnum mánuðum, m.a. þær upplýsingar frá hæstv. ráðherra að aðildarumsóknarferlið muni dragast fram yfir kosningar. Við getum ekki sætt okkur við það. Þess vegna viljum við fá lýðræðislega niðurstöðu um hvort halda eigi þessum viðræðum áfram. Við erum ekki að tala um að leggja umsóknina á ís eða hætta henni, við erum að tala um að fólk fái að segja skoðun sína miðað við þá stöðu sem uppi er í aðildarviðræðunum hér og nú. Hvað varðar stöðu Evrópusambandsins tel ég að það sé að koma betur og betur í ljós að þetta er nýfrjálshyggjubandalag.

Frú forseti. Ég held þvert á móti að Evrópusambandið sé í vaxandi mæli að komast undir stjórn manna sem hafa þokkalega jafnaðarstefnu í hjarta sér. Aðeins aftur að forsendum fyrir afstöðubreytingu Samstöðu. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að nýjar upplýsingar hafi komið fram eftir að Samstaða var stofnuð opinberlega í febrúar um að aðildarviðræðum yrði ekki lokið fyrir kosningar. Ég sagði það strax undir lok sumars. Ég hef reyndar aldrei sagt að þeim yrði lokið fyrir kosningar og hef heldur aldrei sagt að við værum á hraðferð í Evrópusambandið. Einhverjir aðrir hafa sagt það við hv. þingmann. Ég veit að hún gat lesið það í Morgunblaðinu á sínum tíma.

Hjá forsætisráðherra.

Það orkar samt dálítið skrýtið að hv. þingmaður leggi lykkju á leið sína til að segja að hún sé ekkert á móti því að við förum í Evrópusambandið ef fólkið vill það því að það var skýrt skrifað í stofnsáttmála Samstöðu, sem birtur var opinberlega í febrúar, að ljúka ætti aðildarviðræðum. Það var stefnan þá. Engar nýjar upplýsingar hafa komið fram síðan, en hv. þingmaður og hennar flokkur hafa samt skipt um skoðun. Þá geta menn kannski velt því fyrir sér hver hin málefnalega undirstaða Samstöðu er ef menn bara breyta stefnu í meginmálum eftir því hvernig vindurinn kann að blása í ból þeirra dag hvern. Svo vil ég líka segja við hv. þingmann að ég kannast ekki við það í þeirri skýrslu sem ég að vísu skrifaði ekki sjálfur heldur sérfræðingar mínir en las og leiðrétti, fann að og bætti inn í, að þar sé talað um yfirdráttarlán frá ESB. Ég held að hv. þingmaður ætti að spara sér slíkar yfirlýsingar. Raunar tel ég að ýmislegt af því sem Samfylkingin vill gera væri jafnvel enn betra í framkvæmd með einhvers konar samþættingu við sumar hugmyndir hv.  
            

Virðulegur forseti. Það er rétt að Samfylkingin hefur ekki nefnt það beinum orðum að hún ætli að taka yfirdráttarlán en það er augljóst að nákvæmlega það liggur að baki aðildarumsókninni. Þess vegna er svo nauðsynlegt að hætta að tala um annaðhvort aðild eða ekki aðild og fara að ræða um það hvernig við ætlum að leysa þetta vandamál. Ætlið þið að taka lán eða ekki? Hvaða leið ætlið þið að fara? Ég mundi vilja fá svar við því frá hæstv. utanríkisráðherra í lok þessarar umræðu. Síðan vil ég geta þess að ég hef miklar efasemdir um það bandalag sem Evrópusambandið er. Ég fékk bréf frá hagfræðingi sem ég hef haft samskipti við í mörg ár, hagfræðingi sem býr í Grikklandi, sem gat þess að við síðustu skuldaleiðréttingu hefðu háskólar og spítalar verið neyddir til að setja reiðufé sitt til ríkisins með því að kaupa ríkisskuldabréf sem síðan voru lækkuð um helming að virði. Það var gert til þess að einkageirinn í Grikklandi þyrfti ekki að taka jafnmikið á sig og annars hefði orðið. Háskólar og spítalar voru látnir kaupa verðlaus ríkisskuldabréf til að hlífa einkageiranum og þá sérstaklega þýskum fjárfestum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ágæta ræðu og fagna þeim tillögum hennar og áherslu á að sem fyrst verði kosið um það meðal þjóðarinnar hvort halda skuli áfram þessari vegferð eða ekki. Staðreyndin er sú að við erum akkúrat á þeim krossgötum núna að ef við höldum áfram er bara fram undan aðlögun að Evrópusambandinu, það er svo einfalt. Fyrir þá sem vilja ganga í Evrópusambandið er þetta gott og blessað, en þeir sem ekki vilja ganga í Evrópusambandið vilja heldur ekki fara í aðlögunarferlið sem blasir við. Þá er eins gott að þjóðin taki ákvörðun um það. Þeir sem halda því fram að hægt sé að halda áfram með Evrópusambandsaðildarumsóknina og aðlögunarferlið, sem fram undan er í þeim efnum, og ætla síðan að segja nei eru í rauninni að blekkja þjóðina. Það er nefnilega ekkert sem heitir, annaðhvort förum við inn eða við ætlum ekki að fara inn og sá tímapunktur er nú að koma. Annað er blekkingaleikur, að vera á móti en halda samt ferlinu áfram. Eitt er líka mikilvægt í þessu og ég veit að hv. þingmaður hefur gert sér grein fyrir því en það er að í þessu samningaferli er það Evrópusambandið sem lokar samningsköflunum, ekki Íslendingar. Það eru þeir sem loka þeim og segja: Núna erum við komnir að þeirri niðurstöðu sem er ásættanleg fyrir okkur og þá lokum við, annars ekki. Og þó svo að heildarsamningurinn yrði felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu þá standa eftir þeir 

Herra forseti. Ég hef heyrt frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að við séum í aðlögunarferli en ekki umsóknarferli. Ég hef oft beðið hv. þingmann um að sýna mér fram á að svo sé en hef ekki fengið staðfestingu á því þannig að ég hef ekki verið þeirrar skoðunar að við eigum að hætta þessu umsóknarferli. Það var ekki fyrr en það kom skjalfest, m.a. í þeirri skýrslu sem við ræðum núna, að umsóknarferlið mundi taka mun lengri tíma en gert var ráð fyrir sem ég áttaði mig á því að við þyrftum að fara að taka ákvörðun um hvort halda ætti þessu áfram eða ekki. Mér finnst brýnt að það sé lagt í hendur þjóðarinnar að ákveða það. Ég tel að það sé hennar að ákveða hvort ljúka eigi þessum samningaviðræðum og leggja síðan samninginn í dóm þjóðarinnar eða ekki. Ég velti fyrir mér, herra forseti, hvort það sé ekki besta lausnin á öllum þeim ágreiningsefnum sem eru í kringum þetta umsóknarferli að klára það bara og takast á við vandamál sem eru mun brýnni, eins og afnám gjaldeyrishafta sem munu jafnvel verða til þess að okkur verði vísað úr EES vegna þess að til þess að afnema þau þurfum við að brjóta fjórfrelsið.

Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi áþreifanlegar röksemdir fyrir því að við séum komin í aðlögunarferli. Ég get bara vísað til þeirra krafna sem settar voru fram af hálfu Evrópusambandsins um svokallaða opnunarskilmála fyrir samningum um landbúnað þar sem ég hafnaði því að fara fyrir fram í aðlögun með íslenskan landbúnað áður en búið væri greiða atkvæði um það hvort við ætluðum að samþykkja samninginn eða ekki - ég hafnaði fyrirframaðlögun. Það varð til þess að settir voru þessir opnunarskilmálar á samninga um íslenskan landbúnað og núna er krafist aðlögunaráætlunar þar. Ef við lítum á bls. 35 í þessari skýrslu er í 2. málsgrein, um IPA-styrkina, gert er ráð fyrir að taka á móti 12 milljónum evra í IPA-styrkjum og gera landsáætlun árin 2011, 2012 og 2013. IPA-styrkirnir verða veittir til að undirbúa þátttöku í stoðkerfissjóðum árið 2012 og til uppbyggingar stofnana árið 2013. Þessi verkefni geta ekki farið fram nema að undangenginni lagasetningu sem er þvert á það sem er fullyrt að stefna íslenskra stjórnvalda í samningaferlinu sé. Hvað var verið að gera í morgun? Jú, það var verið að taka úr utanríkismálanefnd heimild til að taka við þessum IPA-styrkjum sem beinlínis er ætlað til þess að aðlaga íslenska stoðkerfið og uppbyggingu stofnana til að taka að sér verkefni og stjórnsýslu í takt við kröfur Evrópusambandsins. Við erum því alls staðar komin að því að ekki verður haldið áfram nema að fara í 

Herra forseti. Ég tel að það sé miklu heldur réttur þjóðarinnar að ákveða hvort við hættum þessu umsóknarferli  Varðandi aðlögunarferlið er ég sammála hv. þingmanni um að við séum að hefja aðlögunarferli ef við samþykkjum IPA-styrkina, sem við höfum reyndar ekki gert enn þá. Hvað varðar landbúnaðarskilyrði framkvæmdastjórnar ESB skildist mér á forustumönnum ríkisstjórnarinnar að þetta væri bara spurning um einhverja áætlun um hvernig ætti að aðlaga landbúnaðarkerfið. Við höfum því fengið tvíbent skilaboð frá ríkisstjórninni því að hv. þm. Jón Bjarnason sagði okkur að um væri að ræða kröfu um aðlögun. Ég hef bara staðið og beðið eftir að sjá einhver merki um að annar aðilinn hefði rétt fyrir sér og hinn rangt. Það er kannski mitt vandamál að ég beið eftir því að sjá það skjalfest hjá hæstv. utanríkisráðherra að umsóknarferlið mundi tefjast um ár áður en ég tók þá ákvörðun að réttast væri að setja umsóknarferlið í þjóðaratkvæðagreiðslu og leyfa þjóðinni að ákveða hvort ætti að halda því áfram.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að drepa niður fæti í inngangi hæstv. utanríkisráðherra að skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál, en þar segir, með leyfi forseta: „Ég tel að í gegnum samninga við Evrópusambandið sé hægt að stinga leið fyrir Ísland út úr höftum og inn í nýjan gjaldmiðil sem gæti skapað fjölmörgum heimilum og fyrirtækjum tryggari framtíð.“ Svo segir utanríkisráðherra: „Staðreyndin er hins vegar sú, að fáum mánuðum eftir formlega aðild getur Ísland komið krónunni í skjól fram að upptöku evrunnar, með því að taka þátt í gjaldmiðilssamstarfinu ERM II með stuðningi Seðlabanka Evrópu. Um þetta þarf hins vegar að semja og þessvegna er nú nauðsynlegra en nokkru sinni fyrr að halda viðræðunum við Evrópusambandið áfram af fullum þrótti. Í því felast langtímahagsmunir Íslands.“ Það er fyrir mitt leyti brýnasta verkefnið sem íslenskir stjórnmálamenn geta staðið frammi fyrir um þessar mundir, þ.e. að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið einmitt vegna þeirra álitaefna sem utanríkisráðherra tæpir þarna á. Saga peningastefnu og gjaldmiðlamála á Íslandi er þyrnum stráð allt frá upphafi. Frá því íslenska krónan var skilin frá þeirri dönsku á pari árið 1920 hefur verðmæti hennar rýrnað sem næst því stöðugt. Gengi íslensku krónunnar hefur lækkað um 99,95% gagnvart dönsku krónunni á tímabilinu 1920–2009. Á þessu langa tímabili hefur verið rekin peninga- og gengisstefna af ýmsu tagi, en lengst af innan ramma heftra utanríkis- og fjármagnsviðskipta. Öllum þessum tilraunum til missjálfstæðrar peningastefnu hefur lokið með rýrnun kaupmáttar krónunnar, hvort heldur horft er til innra virðis hennar gagnvart vöru eða þjónustu eða ytra virðist gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Það hefur um langt skeið verið öllum ljóst að íslenska krónan ógnar efnahagslegu sjálfstæði landsmanna. Opin hagkerfi með lítinn gjaldmiðil er auðveldur skotspónn erlendra og innlendra spákaupmanna. Á árunum eftir aldamót var krónan lengst af of hátt skráð og vann þannig gegn hagsmunum útflutningsgreina sem veiktust og þurftu að skuldsetja sig. En nú er hún of lágt skráð svo að ungt fólk á erfitt með að sækja nám erlendis og erlend lyf og matvæli hafa tvöfaldast í verði. Laun á Íslandi eru nú svo lág í alþjóðlegum samanburði að margt ungt fólk íhugar að flytja úr landi. Stöðugt efnahagsumhverfi er forsenda þess að þjóðin geti byggt upp atvinnulíf sem getur selt verðmætar vörur og þjónustu úr landi. Og sveiflur í mynt ógna bæði fyrirtækjum og einstaklingum. Sumir þingmenn telja að með töfralausnum sé hægt að koma í veg fyrir verðbólgu og afnema verðtryggingu, en mér fannst því sjónarmiði ágætlega svarað í nýlegum pistli Jóns Steinssonar hagfræðings þar sem hann fjallar um mikilvægi þess að Seðlabankinn hækki vexti til að halda aftur af verðbólgu. Jón segir, með leyfi forseta: „Talsmenn þess að við höldum í krónuna segja að það þurfi „bara“ agaðri hagstjórn í framtíð en í fortíð. Sannleikurinn er sá að það er enginn stuðningur á Íslandi fyrir agaðri hagstjórn þegar kemur að peningamálum.“ Jón tekur sem dæmi viðbrögð forráðamanna í íslenskum stjórnmálum er kemur að eina tæki Seðlabankans til að halda aftur af verðbólgunni, það er að hækka vexti. Svo heldur Jón áfram: „Ef við getum ekki haldið aftur af verðbólgu þegar hagkerfið er verndað á bak við gjaldeyrishöft og atvinnuleysi er 6%, er borin von að við getum rekið okkar eigin gjaldmiðil með góðum árangri í opnu hagkerfi.“ Hagstjórnarumbætur eru nauðsynlegar og að þeim er verið að vinna, en íslenskir stjórnmálamenn geta hins vegar ekki varið skuldir heimilanna gegn sveiflum á verði olíu nema með upptöku annarrar myntar. Verðbólga og verðtrygging verða alltaf fylgifiskar krónunnar nema við viljum hverfa aftur til haftastefnu fortíðar eða eiga á hættu að sparnaður hverfi. Upptaka annarrar myntar er því eina raunhæfa leiðin til að losna undan verðtryggingu og afleiðingum hennar eins og t.d. við sjáum svo vel í tengslum olíuverðs við skuldir íslenskra heimila. Staðreyndirnar tala þannig skýru máli. Gengisfellingar gátu á sínum tíma vissulega leyst tiltekin vandamál. Þær rýrðu kjör almennings og lækkuðu skuldir útflutningsgreina í lokuðu hagkerfi en krónan var hins vegar lykilástæða fyrir vanda okkar í aðdraganda hrunsins og gengislækkun hennar í hruninu hefur búið til alvarlegasta efnahagsvanda þjóðarinnar, þ.e. skuldavanda heimilanna. Úrlausn á ofskuldsetningu atvinnulífs og heimila er stærsta vandamálið sem við stöndum frammi fyrir og stafar af því að þorri skulda er annaðhvort tengdur verðbólgu eða gengi. Þessar staðreyndir benda til þess að gjaldmiðillinn sé einmitt frekar hluti af vandanum en forsenda lausnarinnar. Láglaunastefna af þessu tagi sem hefur tíðkast hér er þó í góðu samræmi við kjarnaröksemd þeirra sem eru á móti aðild að Evrópusambandinu. Og þeir telja meira að segja svo að allir sannir Íslendingar eigi að taka undir með þeim í þeim háværa margradda kór, eins og einhvers staðar var skrifað, að sveigjanleiki krónunnar sé hagstæður. Sveigjanleiki krónunnar gerir ekkert annað en að tryggja samkeppnisstöðu landsins með rýrnun lífskjara í gegnum gengislækkanir. Ljóst er, virðulegi forseti, að við inngöngu í ERM II lýsir viðkomandi land því yfir að það festi gengi gjaldmiðils síns við evru á ákveðnu föstu gengi. Þó er möguleiki á því að breyta því gengi ef samkomulag næst um það milli viðkomandi ríkis og Seðlabanka Evrópu. Ef þjóðin tekur þá ákvörðun að ganga í Evrópusambandið getur hún strax gengið inn í þetta evrópska gjaldmiðlasamstarf ERM II sem er hugsað þannig að það auðveldi nýjum aðildarríkjum að taka upp evru án þess að það raski evrópska myntsamstarfinu um of, jafnframt því sem viðkomandi land nái að aðlagast fyrirkomulagi fast gengis - svo ég vitni til Gylfa Zoëga í Tímariti um viðskipti og efnahagsmál árið 2010. Hann segir jafnframt, með leyfi forseta: „Ef Ísland gengi í ESB er ekkert sem hindrar það að ganga strax í ERM II og það mundi í raun þýða að landið þyrfti að fylgja fastgengisstefnu gagnvart evrunni.“ Þar með mundi krónan komast í skjól. Virðulegi forseti. Með því að taka upp aðra mynt er lagður grunnur að fjölbreyttu atvinnulífi hér á landi til lengri tíma litið. Gjaldeyrismál yrðu ekki sama hindrunin í íslenskum fyrirtækjarekstri og áður, því síður er líklegt að félög í öðrum geirum en þeim staðbundnu mundu flýja land. Fyrirkomulagið mundi þannig efla fjölbreytni í íslensku atvinnulífi og skjóta fleiri stoðum undir vöxt hagkerfisins til lengri tíma. Að auki mundi breytt fyrirkomulag gjaldeyrismála greiða fyrir fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi til bóta fyrir efnahagslífið. Ljóst er að með upptöku annarrar myntar mundu líkurnar aukast á fjölbreyttu atvinnulífi til viðbótar við gömlu grunnstoðirnar sem byggja á nýtingu náttúruauðlinda. Þar með aukast möguleikar til sköpunar nýrra starfa fyrir Íslendinga og vaxtarmöguleikar hagkerfisins margfaldast. Að taka upp aðra mynt í sátt við alþjóðasamfélagið er þannig til þess fallið að stuðla að bættum lífskjörum sem hlýtur að vera höfuðmarkmið allra stjórnmálamanna sama í hvaða flokki þeir standa. Að mínu mati er innganga í Evrópusambandið forsenda hraðrar endurreisnar í íslensku efnahagslífi og valið sem Íslendingar standa í raun frammi fyrir er: Tökum við þátt í samstarfi Evrópuríkjanna innan ESB eða ætlum við að festast hér í kerfi gjaldeyrishafta og óstöðugleika hinnar íslensku krónu? Í raun má segja að á hverjum degi stöndum við á krossgötum. Ætlum við að stíga skrefið til fulls og eiga virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi þeirra ríkja sem við eigum hvað mesta samleið með eða ætlum við að sætta okkur við lokað hagkerfi, lakari lífskjör og hægari og brokkgengari uppbyggingu á allan máta? Ljóst er að það er mikill efnahagslegur ávinningur fyrir heimilin af Evrópusambandsaðild, lægri vextir, lægra vöruverð og tryggari atvinnuuppbyggingu. Efnahagslegur ávinningur fyrirtækjanna felst í sterkari tengslum við alþjóðlega afurða- og aðfangamarkaði, stöðugan gjaldmiðil, lægri viðskiptakostnað, lægri fjármagnskostnað o.s.frv. Það má spyrja: Er von til þess að stöðugleiki skapist í fyrirsjáanlegri framtíð á grundvelli íslenskrar krónu? Það er ljóst að ekki verður unnt að láta krónuna fljóta aftur án einhvers konar hafta eða stýringar, t.d. með því að banna erlenda lántöku einstaklinga eða lögaðila. Ljóst er að slík höft og bönn hafa með sér kostnað sem birtist meðal annars í hærri vöxtum og áhættuálagi. Og vitna ég hér til orða Vilhjálms Þorsteinssonar í séráliti hans í verðtryggingarnefnd sem var undir stjórn hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. Vilhjálmur segir enn fremur, með leyfi forseta: „En jafnvel þótt krónan verði ekki að fullu fljótandi á ný, er tilvistarforsenda og réttlæting hennar einkum sú að unnt sé að láta gengi hennar endurspegla viðskiptakjör landsins hverju sinni. Þannig sé gengið notað til að jafna sveiflur í utanríkisviðskiptum, með veikingu til að efla innlenda framleiðslu og draga úr innflutningi þegar illa árar, en styrkingu með öfugum afleiðingum þegar vel gengur. Í þessari forsendu liggur að krónan muni áfram sveiflast með hinu smáa íslenska hagkerfi, aflabrögðum, fiskverði, álverði og svo framvegis. Það þýðir þá jafnframt að gengi og verðbólga - sem ræðst að talsverðu leyti af innflutningsverðlagi - verða áfram sveiflukennd.“ Vilhjálmur Þorsteinsson heldur áfram og segir: „Það er álit undirritaðs að verðtryggingin sé, eins og áður segir, afleiðing og herkostnaður þeirrar hagstjórnar sem viðhöfð hefur verið lengst af á fullveldistímanum. Sú hagstjórn hefur mótast af því að leyfa gjaldmiðlinum að falla til að bregðast við ytri sveiflum og í samræmi við viðtekna forgangsröðun í stjórnmála-, efnahags- og atvinnustefnu.“ Vilhjálmur segir svo: „Undirritaður álítur að raunhæfasta og fljótlegasta leiðin til að ná flestum þeim markmiðum sem að ofan eru talin, og stuðla að afnámi verðtryggingar, sé sú að stefna að upptöku evru eftir inngöngu Íslands í Evrópusambandið.“ Undir það vill sá sem hér stendur taka, enda er ég að leiða rök að því að það óskynsamlegasta sem við getum nokkurn tímann gert fyrir íslensk heimili eða fyrirtæki sé að draga til baka þá aðildarumsókn sem er nú í ferli. Mitt mat er það að stjórnmálamenn eiga að takast á við málefni líðandi stundar sem og að marka stefnu til framtíðar. Ég segi: Sjaldan er meiri þörf á skýrri framtíðarsýn en einmitt þegar við göngum í gegnum erfiðleika eins og nú. Langtímamarkmið okkar allra er að hér verði mögulegt að búa áfram. Það er hlutverk stjórnmálamanna að skapa skilyrði og umhverfi til þess að svo megi verða. Stærsta álitaefni í því er líklega það hvort almenningur á Íslandi fái sanngjörn laun fyrir vinnu sína eða viljum við áfram búa almenningi þann veruleika að hér séu tvær myntir í landinu; launakrónan í launaumslaginu og verðtryggða krónan í gluggaumslaginu? Það var sveiflan á milli þessara tveggja mynta sem orsakaði eignatjón almennings haustið 2008. Ef við ráðumst ekki að rót þessa vanda er ekkert því til fyrirstöðu að við bjóðum börnum okkar upp á sama óréttlætið eftir 10–15 ár eins og við höfum nú upplifað á undangengnum árum. Stærstur hluti erfiðleika íslenskra fyrirtækja og heimila snýst ekki um hrun bankakerfisins heldur miklu fremur um sveiflur í gengi erlendra mynta við launakrónu og verðtryggða krónu. Ríkið tók á sig mikið högg vegna hruns bankanna en tókst með neyðarlögum að minnka það tjón og senda reikninginn að einhverju leyti til erlendra kröfuhafa. Tjón almennings er hins vegar miklu fremur tengt gengi krónunnar og því verðbólguskoti sem var því samfara. Þannig hittir hrun launakrónunnar íslensk heimili miklu verr en bankahrunið. Íslendingar upplifa þannig bæði banka- og myntkreppu þegar önnur lönd glíma bara við bankakreppu. Það er mitt mat, virðulegi forseti, að stjórnmálamenn eigi að skapa skilyrði og umhverfi til að fólk vilji búa hér áfram og til að fyrirtæki vilji hafa höfuðstöðvar sínar á Íslandi. Sumir stjórnmálamenn hafa lagt á það áherslu að framtíð íslenskra neytenda, íslenskra skuldara og íslenskra launamanna sé best borgið í landi þar sem unnið er í myntsamstarfi við vinaþjóðir í Evrópu. Aðrir stjórnmálamenn hafa ekki lagt fram neina framtíðarsýn í þessum efnum. Ég tel að kominn sé tími til að almenningur standi með sjálfum sér og krefjist breytinga. Íslenskur almenningur á skilið að laun og skuldir séu í sömu mynt. Íslenskur almenningur á það skilið að vita hvernig aðildarsamningur við Evrópusambandið lítur út. Hann á skilið að vita með hvaða hætti hann getur losnað undan oki íslenskrar krónu, oki verðtryggingarinnar, oki hárra vaxta og mikils fjármagnskostnaðar, bæði fyrir heimili og fyrirtæki. Íslenskur almenningur á skilið að taka afstöðu til aðildarsamnings sem er fulllokið, er tilbúinn, vegna þess að að mínu mati getur þjóðin ekki tekið upplýsta ákvörðun um hvort aðild að Evrópusambandinu sé henni hentug, hvort hún sé skynsamleg, nema fyrir liggi fullbúinn samningur þar sem tekið er á öllum þeim helstu álitamálum sem við höfum velt fyrir okkur hér í þessum sal, sem er staða sjávarútvegsins, staða byggðanna, staða landbúnaðarins og eins og hæstv. utanríkisráðherra fór í gegnum í inngangi sínum að þeirri skýrslu sem hér er til umræðu, staða gjaldmiðlamálanna. Hvernig getum við losnað við hina íslensku krónu? Með því að ganga inn í Evrópusambandið. Með hvaða hætti getum við losað þúsund milljarða snjóhengju sem hér varð til vegna þess að Seðlabankinn hækkaði vexti til að vinna á verðbólgunni sem þá geisaði? Hvernig losnum við undan höftum og sköpum íslenskum fyrirtækjum aðbúnað til þess að vaxa og dafna í hinu íslenska hagkerfi? Hvernig ætlum við að svara öllum þessum spurningum? Við getum ekki svarað þeim með fullnægjandi hætti fyrr en við höfum fyrir framan okkur samning sem þjóðin getur tekið afstöðu til með upplýstum hætti eftir ítarlega umræðu hér í þessum sal og ekki síður meðal þjóðarinnar allrar.

Frú forseti. Þessi ræða var flutt af mikilli innlifun og það er kannski ágætt fyrir þá sem fylgjast með umræðum á þingi að heyra þessa ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams því að hún lýsir því mjög vel við hvað við glímum hér. Meiri hluti þjóðarinnar er mótfallinn Evrópusambandsaðild. Þeim fer fjölgandi sem ekki vilja standa í aðildarferli, nú síðast lýsti meiri hluti Samtaka iðnaðarins því yfir að hann væri mótfallinn því. Það sem kallað er eftir úti í samfélaginu er að farið verði að fjalla um það hvernig við ætlum að bregðast við þegar  Það er hægt að taka mörg atriði í ræðu hv. þingmanns sem ekki eiga við rök að styðjast eins og til dæmis að Evrópusambandsaðild sé lykillinn að því að greiða fyrir fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi. Í síðustu viku voru erlendir aðilar hér á landi og ætluðu að setja af stað gríðarlegt fjárfestingarverkefni upp á 127 milljarða. Þeir sem starfa í þessum geira fjalla um að vandinn sé einkum pólitísk óvissa og þá fyrst og fremst á stjórnarheimilinu, en ekki að við séum ekki í Evrópusambandinu. Við erum búin að heyra svona mýtur mjög ítrekað hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Til að mynda var sagt að þegar við sæktum um aðild að Evrópusambandinu mundu fjárfestingar aukast, lánshæfismatið mundi hækka o.s.frv. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann að í ljósi þess að allt bendir til þess að þjóðin mun ekki ganga í Evrópusambandið: Hvað ætlar Samfylkingin að taka til bragðs þegar ljóst verður að við munum ekki ganga í Evrópusambandið 

Virðulegi forseti. Það er margt sem hægt er að tæpa á í svari við spurningum hv. þingmanns. Eitt er að þjóðin virðist almennt vera frekar mótfallin því að ganga í Evrópusambandið. Hins vegar vill hún ljúka viðræðunum. Þjóðin vill fá að taka upplýsta ákvörðun um hvernig samningurinn lítur út. Það er mjög auðvelt að halda röngum upplýsingum að þjóðinni. Ég held að það sé mjög einkennandi fyrir þá umræðu sem á sér stað og hefur átt sér stað á undanförnum árum og það eru í raun og veru bestu rökin gegn því að við eigum að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu eða hvort við eigum að halda áfram aðildarviðræðum. Það er mjög auðvelt að slá upp fyrirsögnum um að þetta og hitt sé nú vont við Evrópusambandið. Ég vil því leggja áherslu á að það sem er mikilvægast fyrir okkur öll, hvort sem við erum fylgjandi Evrópusambandinu eða mótfallin, er að við fáum að vita hvernig pakkinn lítur út. Erum við hrædd við að sjá hvernig samningurinn mun líta út eða hvaða lausnir verða í sjávarútvegi, landbúnaði, byggðamálum og gjaldmiðilsmálum? Nei, ég er ekki hræddur við að við getum ekki tekið afstöðu til þess. Þess vegna segi ég við hv. þingmann: Verum óhræddir, sjáum hvernig pakkinn lítur út. Ég tel að stjórnmálamenn eigi að hafa dug í sér til að horfa fram á veginn. Þeir eru kosnir hingað inn til að taka upplýstar ákvarðanir um hvernig við getum skapað fyrirtækjum og heimilum góðan aðbúnað til þess að vaxa og dafna. Það eigum við að gera. Hluti af þeirri lausn sem stór hluti þjóðarinnar horfir til er innganga í Evrópusambandið vegna þess að þjóðin hefur í raun og veru gefist upp á íslensku krónunni. Við höfum séð dæmi um að allir stjórnmálaflokkarnir vilja í raun og veru skoða möguleika á upptöku annarrar myntar. En hins vegar hefur þeim ekki tekist, nema Samfylkingunni, að sýna með hvaða hætti það beri að gera. Samfylkingin einn flokka hefur lagt fram raunhæfa áætlun um hvernig við getum losað okkur við íslensku krónuna.

Frú forseti. Samkvæmt skoðanakönnunum bendir margt til þess að þjóðin vilji ekki ljúka aðildarviðræðum. Kannanir sýna það sitt á hvað, en fleiri kannanir en færri hafa sýnt að þjóðin vill draga Evrópusambandsumsóknina til baka ef teknar eru saman kannanir sem gerðar hafa verið síðasta árið. Varðandi þá umræðu um hvað sé í pakkanum er það mjög augljóst því að það er sellófan utan um pakkann og við sjáum öll hvað er í honum. Það er kannski þess vegna sem þjóðin er að verða andsnúnari Evrópusambandsaðild. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni. Ég spurði hv. þingmann: Hvað ætlar Samfylkingin að gera þegar sá dagur rennur upp og sú staðreynd verður ljós að við munum ekki ganga í Evrópusambandið? Meiri hluti þjóðarinnar vill ekki ganga í Evrópusambandið. Meiri hluti fyrirtækja vill ekki ganga í Evrópusambandið, til að mynda sýnir nýleg könnun Samtaka iðnaðarins það. Þar hefur orðið algjör stefnubreyting. Þá langar mig að vita: Hefur Samfylkingin einhverja aðra lausn en Evrópusambandsaðild? Það er gríðarlega mikilvægt og hefur verið kallað eftir því í umræðunni í dag að förum við að tileinka okkur víðsýnni utanríkisstefnu og á fleiri sviðum. Ég benti til að mynda á samskiptin við Kína og fjárfestingar sem komið hafa þaðan og fleira í þeim dúr. Hvað ætlar Samfylkingin að gera þegar þetta verður ljóst? Hv. þingmanni var tíðrætt í ræðu sinni um að þjóðin ætti skilið samning og fleira í þeim dúr. Treystir hv. þm. Magnús Orri Schram þjóðinni ekki til að taka ákvörðun um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort þessum viðræðum skuli haldið áfram? 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að svara því sem fram kom í fyrra andsvari hv. þingmanns um fjárfestingar erlendra aðila. Skýrsla efnahags- og viðskiptaráðherra um beina erlenda fjárfestingu dregur það skýrt fram að einn helsti þröskuldurinn sem er í vegi fyrir fjárfestingum erlendra aðila hingað til lands er myntin og það ójafnvægi sem felst í því 

Einföld spurning

Ég legg áherslu á það í þessu sambandi. Hvað mun Samfylkingin gera ef þjóðin segir nei við aðildarsamningi að ESB?  Hv. þingmaður segist tilheyra flokki jafnaðarmanna, hins vegar er flokkur hans hvorki nútímasinnaður né alþjóðlegur og það er munurinn á flokkunum okkar. Þess vegna verður alltaf eftirspurn eftir Samfylkingunni meðal kjósenda hér á landi, flokki sem nær að gæta að jafnvægis á milli velferðarsamfélags og atvinnulífs.

Treystirðu þjóðinni til að kjósa?

Því segi ég: Það verður alltaf pláss fyrir Samfylkinguna í litrófi íslenskra stjórnmála vegna þess að það er alltaf hægt að horfa til þess að eiga gott samstarf við hið alþjóða hagkerfi, hvort sem þjóðin gengur í Evrópusambandið eða ekki. Hins vegar er það alveg ljóst að taki þjóðin ákvörðun um að ganga í Evrópusambandið mun hún losna við hærri vexti, við hina íslensku krónu, við verðtrygginguna 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að leyfa ræðumönnum að svara andsvari án mikillar truflunar.

Hæstv. forseti. Mér kom í hug hin ágæta tilvitnun: „Mikil er trú þín kona“, þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schram, þegar hann hélt hér mikla lofræðu um Evrópusambandið og kosti þess. Ég held að enginn annar þingmaður hafi komist með tærnar þar sem hann hafði hælana í þessu máli, nema ef vera skyldi hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni þegar hann ræddi kosti Evrópusambandsins og evrunnar og efnahagsmál þar. Hann ræddi hér meðal annars um áhrif á gengi og olíu. Nú flytjum við inn olíu fyrir 55 milljarða á ári. Hv. þingmaður hefur haft mikinn áhuga á hinu græna hagkerfi. Við erum að eflast í því að nýta náttúru landsins til að framleiða eldsneyti. Við erum að reyna að nýta raforku til að framleiða eldsneyti á samgöngutæki og gætum náð gríðarlegum árangri í því ef við einsettum okkur það, mun meiri en nokkur Evrópusambandsþjóð. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki hin rétta leið að reyna að framleiða sem mest hér innan lands af þessum hlutum og fara í aukna framleiðslu til að auka útflutning, hvort það sé raunverulega ekki eina leiðin til að tryggja efnahag í landinu. Þá mun það engu skipta hvort við höfum krónu eða einhvern annan gjaldmiðil; ég kem aðeins inn á evruna í seinna andsvari mínu. Lykillinn að því að hér sé traust efnahagslíf er sá að við flytjum mun meira út en við þurfum að flytja inn. Við þurfum sennilega að flytja út fyrir um 60–80 milljörðum meira en við gerum í dag, það er mismunurinn á innflutningi og útflutningi. Ég vil gjarnan að þingmaðurinn komi aftur upp og svari því hvort hann treysti því ekki að við getum framleitt okkur út úr þessu og treyst efnahag landsins með þeim hætti og þar með gjaldmiðlinum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið sem og félaga hans hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Ég er hjartanlega sammála þeirri nálgun sem þingmaðurinn leggur upp með hér að mikilvægt er fyrir okkur að styrkja útflutningsstarfsemi vegna þess að við þurfum að færa verðmætið hingað inn til lands. Þar á meðal eigum við að horfa til innlendra orkugjafa. Vil ég í því sambandi minna á þingsályktunartillögu sem ég hef nýlega lagt fram um að við tryggjum að álögur hins opinbera á innlenda orkugjafa hækki ekki í tiltekinn tíma til að gefa fólki vissu fyrir því að það er betri valkostur að kaupa innlendan orkugjafa en aðkeypt bensín eða olíu. Vegna þess að við teljum báðir mikilvægt að styðja við innlend fyrirtæki sem geta skapað verðmæti sem hægt er að selja erlendis eða minnka innflutning vil ég benda honum á að mörg af efnilegustu fyrirtækjum okkur sem eru í hátækni eða þjónustugeira hafa því miður gefið það skýrt út að framtíð þeirra sé ekki innan hinnar íslensku krónu í hinu íslenska hagkerfi. Koma þurfi til breytinga á ytri aðbúnaði peningamála ef þau eigi að geta starfað hér áfram. Vissulega munum við áfram geta haft fyrirtæki í raforkuframleiðslu. Við munum hafa verksmiðjur í hrávöruframleiðslu. Við munum hafa öflugan sjávarútveg og við munum geta byggt upp ferðaþjónustu. Hins vegar mun þessum geirum atvinnulífsins ekki takast að skapa öll þau störf sem við þurfum að búa til á næstu árum, vel launuð, spennandi og áhugaverð störf fyrir unga og háskólamenntaða fólkið okkar sem sækist eftir áhugaverðu starfi til frambúðar þar sem það getur byggt upp sína fjölskyldu og sest að til langtíma. Við náum því ekki ef við getum ekki skapað fyrirtækjum eins og Marel, Össuri og Actavis aðbúnað og umhverfi til að þau geti dafnað. Annars eigum við á hættu að missa þau úr landi. Það tel ég vera brýnasta hagsmunamálið eins og sakir standa í atvinnumálum okkar.

Hæstv. forseti. Ekki fara þau til Írlands, þar er evra, þar er 14,5% atvinnuleysi. Ég var þar fyrir nokkrum dögum. Þar var það mál manna að á næstu tveimur til fimm árum muni ekkert breytast þar. Þar muni engin fjárfesting koma inn þrátt fyrir að þeir hafi evru og stöðugleika og atvinnuleysi muni ekkert minnka. Þar er stöðugur samdráttur. Ástæðan er einfaldlega sú að þeir geta ekki nýtt þær náttúruauðlindir og auðlindir sem við höfum til að framleiða sig út úr þeirri kreppu sem hér er og er í allri Evrópu. Þess vegna er það óskiljanlegt þegar menn koma hingað og fjalla um lægri vexti og stöðugleika og ég veit ekki hvað, há laun fólks, þegar einmitt hið gagnstæða er að gerast í allri sunnanverðri Evrópu og á jaðarsvæðum eins og til dæmis Írlandi, sem er nú gott dæmi til að bera saman við Ísland. Hann er óskiljanlegur sá málflutningur sem þeir sem aðhyllast evruna og Evrópusambandið hafa haldið fram blint, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams. Hér á landi er okkur sagt og ríkisstjórnin og stjórnarliðar hreyki sér af því að erlendir aðilar standi í röðum að koma hér inn til að fjárfesta og það sé aðallega stjórnarandstöðunni að kenna að hlutirnir gangi ekki nógu hratt fyrir sig. Hvað með hina kínversku fjárfestingu sem er að koma inn upp á 127 milljarða? Hún er ekki á leiðinni til Írlands. Við getum nefnt, og ég veit að hv. þingmaður er sammála mér í því, verkefni eins og Allir vinna og sambærilega hugmyndafræði í kvikmynda- og tónlistargeiranum - og það var nú að frumkvæði Framsóknarflokksins svo að ég komi því að af því að hann er nútímalegur og framúrstefnulegur flokkur sem hugsar um alla atvinnugeira lífsins, ekki bara sjávarútveg og landbúnað. Og hvað með það að í sjávarútveginum vinna 5–7 þúsund manns en í sjávarklasanum eru 35 þúsund manns? Þar er einmitt þessi hátækniiðnaður, spennandi störf, vel greidd störf, þar sem verið er að færa leiðinlega vinnu, handfæravinnu, yfir í hátækniiðnað í geira sem við þekkjum út og inn. Hvað með það? Eigum við ekki að nýta það frekar en horfa blint inn í Evrópusambandið með lokuð augun?

Virðulegi forseti. Ég horfi ekki blint inn í Evrópusambandið. Ég tel hins vegar að svo margir kostir geti legið til grundvallar aðild okkar að Evrópusambandinu að við eigum að skoða þann möguleika alvarlega og við eigum ekki að draga til baka þessa aðildarumsókn og við eigum að leyfa þjóðinni að taka upplýsta ákvörðun um hvort hún vilji ganga inn í Evrópusambandið. Hún mun gera það með opin augu og þar mun mitt atkvæði telja jafnþungt og atkvæði hv. þingmanns. Þar stöndum við öll jöfn og þjóðin á að taka þessa ákvörðun. Ef staða Íra og Íslendinga er borin saman er alveg ljóst að hin íslenska leið, að skrifa skuldir bankakerfisins algjörlega frá og setja þær yfir á kröfuhafa hinna stóru banka sem hér störfuðu, er stóri munurinn á stöðunni á Írlandi og Íslandi. Írar tóku hins vegar til sín allt þetta bankakerfi og ríkisvæddu skuldirnar að miklu leyti. Það er kostur neyðarlaganna sem við settum á sínum tíma. Það var skynsamleg ákvörðun í þeirri stöðu sem við vorum í og Íslendingar gátu farið. Við megum hins vegar ekki gleyma því, eins og ég kom að í ræðu minni, að þegar menn tala um kosti þess að hafa sína eigin mynt, vegna þess að hægt er að laga hana að stöðu atvinnuveganna, erum við alltaf líka um leið að tala um að gengisfella laun hins íslenska almennings og við erum ekki bara að gera það, við erum líka að auka skuldir almennings vegna þess að verðbólgan og verðtryggingin eru nátengd stöðu íslensku krónunnar gagnvart hinni erlendu mynt. Maður spyr sig líka: Hvernig stendur á því að öll þessi öflugu fyrirtæki sem við eigum, öll okkar verðmætustu og stærstu fyrirtæki, gera upp í erlendum myntum? Það er vegna þess að þau vilja komast í fjármagn á hagstæðari vöxtum. Ég segi: Eigum við ekki að leyfa almenningi að njóta sömu kjara og þessi stóru og öflugu fyrirtæki í sjávarútvegi, í raforkuframleiðslu, í ferðaþjónustu? Jú, þess vegna tel ég skynsamlegt að halda áfram aðildarviðræðum við ESB og vonandi að taka upp erlenda mynt.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða hér oft í dag og eins og kom fram í umræðum um fundarstjórn forseta fyrr í dag hefur hún litast dálítið af því að það tækifæri hefur verið hunsað í tvo mánuði að taka sérstaka umræðu um Evrópusambandið og stöðu Evrópusambandsviðræðnanna. Því hefur umræðan, bæði í ágætri ræðu hæstv. utanríkisráðherra og ræðum allflestra í dag, snúist að 70–80% leyti um Evrópusambandið en aðeins 20–30% um allt hitt áhugaverða og nauðsynlega umræðuefni um utanríkismál. Við hv. þm. Magnús Orri Schram áttum í orðaskiptum áðan og það hefur verið tónn samfylkingarþingmanna og annarra þeirra þingmanna sem aðhyllast Evrópusambandið að tala mjög mikið um kosti evrunnar sem stöðugs og góðs gjaldmiðils. Það kom meira að segja fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að það væri mikilvægt að komast í skjól Evrópska seðlabankans til að fá hjálp við að losna við gjaldeyrishöftin. Það er mjög sérstakt að í andsvari áðan sagði hv. þm. Magnús Orri Schram, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, að aðalmunurinn á Írlandi og Íslandi væri sá að á Íslandi hefðu menn borið gæfu til að skera skuldir einkabanka frá og ekki setja þær yfir á skattgreiðendur, á íbúa landsins, en það hefðu Írar gert. Það er sérkennilegt vegna þess að þetta er akkúrat sú leið sem Samfylkingin leggur til. Það kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra og hefur komið fram hjá öðrum samfylkingarþingmönnum, það er leiðin sem snýst um að komast í skjól hjá Evrópska seðlabankanum og fá aðstoð við að losna við gjaldeyrishöftin. Það kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Lilju Mósesdóttur og samtali hennar við hæstv. utanríkisráðherra. Það er fólgið í þeirri snjóhengju sem er að mati utanríkisráðherra orðin 1.200 milljarðar og tengist auðvitað hinum föllnu bönkum. Þá getum við tekið enn og aftur umræðuna um hvernig hafi tekist til hjá ríkisstjórninni þegar hún skipti upp bönkunum á sínum tíma og endurreisti þá. Svo voru jöklabréfin þar fyrir utan sem við höfum þekkt um nokkurt skeið. Hugmyndafræðin er einmitt sú og Evrópusambandið hefur sýnt það í viðtölum og samningaviðræðum, ef samningaviðræður skyldi kalla, við Grikkland, Spán og Ítalíu þar sem það hefur sett inn sína embættismenn til að stjórna þessum löndum, farið í harðan niðurskurð en látið skuldir bankakerfisins lenda á íbúum og skattgreiðendum þessara landa, alveg eins og gerðist á Írlandi. Ef það er lausnin sem er fólgin í að láta snjóhengju upp á 1.200 milljarða hverfa með því að fara inn í Evrópska seðlabankann, fá til þess lán og koma svo skuldunum yfir á skattborgara Íslands er það nákvæmlega sama aðferðin og Írar fóru í. Það sem verra er er að Samfylkingunni mun í seinni tilraun sinni takast að koma skuldum einkabanka yfir á þjóðina. Ég man umræðuna hér um Icesave-málið. Sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar töldu það í það minnsta siðferðilega skyldu okkar Íslendinga að greiða þessa skuld og þess vegna ættum við að taka þær kvaðir á okkar herðar. Nú vitum við betur og allir vita hvers lags áþján það hefði verið ef við hefðum tekið Icesave-samning 1 og sett hann á herðar okkar ofan á allt annað. Hér hefur verið tæpt á ýmsu í umræðunni. Hvorki hv. þm. Magnús Orri Schram né aðrir sem hafa verið spurðir svöruðu nægilega skilmerkilega hvort þeir treystu þjóðinni til að taka þá umræðu og atkvæðagreiðslu núna um hvort við ættum að halda áfram þessum viðræðum og aðlögun að Evrópusambandslagakerfinu og öðrum kerfum þar. Fyrr en það liggur fyrir mun Evrópusambandið aldrei samþykkja aðildarsamning eða sá aðildarsamningur mun aldrei koma fram ef við erum ekki búin að beygja okkur undir þau kerfi. Það vita allir í hjarta sínu að 300 þús. manna þjóð, ein þjóð, mun ekki beygja 27 þjóðríki í Evrópu og 500 milljóna manna markað til að breyta sínum lögum og kerfum og aðlaga sig Íslandi. Það vita allir. Hæstv. utanríkisráðherra vildi ekki gera hlé á viðræðunum og það þrátt fyrir til að mynda þær hótanir sem Evrópusambandið hefur verið með á okkur, bæði vegna makríldeilunnar og svo aftur Icesave-málsins þar sem Evrópusambandið henti hinni gráu skikkju sem það hafði yfir sér allan Icesave-samningatímann þegar það þóttist aldrei koma að máli, frú forseti. Hér vorum við með hverja yfirlýsinguna á fætur annarri og hver benti á annan en Evrópusambandið sagðist aldrei koma nálægt þessu, þetta væru bara tvíhliða samningar milli annars vegar Hollands og hins vegar Íslands og Bretlands og Íslands. Annað hefur komið á daginn en þrátt fyrir þessa stöðu vill hæstv. utanríkisráðherra og Samfylkingin, og það verður þá að segja ríkisstjórnin með Vinstri græna í eftirdragi, halda áfram þessari vegferð, kyssa á vönd þeirra kvalara sem eru í málaferlum við okkur hægri og vinstri. Það þykir mér sérkennilegt. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi í andsvari áðan að þrátt fyrir að skoðanakannanir séu anddregnar Evrópusambandinu hafi það oft komið upp áður í öðrum löndum og nefndi Möltu sem dæmi. Það má hins vegar einmitt taka Möltu sem dæmi um þjóð sem hætti umsóknarferlinu í fjögur ár. Þeir sem aðhyllast það í raun að Ísland gangi í Evrópusambandið og að það muni takast að ná fram samningum ættu einmitt að horfa til Möltu og fordæmisins þar, að menn ýttu samningaviðræðunum til hliðar í fjögur ár, tóku þær þá upp aftur, og þá töldu menn að umræðan í landinu væri nægilega þroskuð. Þá lá fyrir samningur, Evrópusambandið var þá tilbúið að gera samning og Malta gekk í það. Ég ætla ekki að tala fyrir því. Ég hitti um daginn þingflokksformenn þeirra tveggja flokka sem þar eru á þingi og ég spurði þann þingflokksformanninn sem vissulega var í stjórnarandstöðu hvernig sjávarútvegi og landbúnaði hefði reitt af innan Evrópusambandsins. Hér hefur oft og tíðum verið tekið fram að Maltverjar hafi fengið alls kyns undanþágur varðandi sjávarútveginn. Hann sagði einfaldlega, frú forseti, og ég biðst afsökunar á orðbragðinu, að landbúnaður og sjávarútvegur væri dauður á Möltu, að Evrópusambandið og stefna ríkisstjórnarinnar væri búin að drepa niður þessar atvinnugreinar á Möltu vegna þess að ríkisstjórnin var ekki tilbúin að verja þær. Maltverjar eru nú orðnir gjörháðir innflutningi á matvælum. Á sama hátt uppgötvuðu Grikkir í sinni kreppu að þeir hefðu gengið of langt og ættu ekki einu sinni gjaldeyri eða fjármuni til að flytja inn mat til þess kreppuhrjáða lands. Fordæmi fyrir því að draga umsóknir til baka eru því fyrir hendi og þau þurfa ekki endilega að leiða til þess að menn taki aldrei umræðuna upp aftur eins og í Sviss. Það getur gerst á hinn veginn en klárlega er það þannig, frú forseti, að sumarið 2009 þegar Ísland var á hnjánum og menn sáu ekki alveg út úr augum hvaða leiðir við ættum fram á við voru miklu fleiri sem töldu að það að skoða Evrópusambandið, að kíkja í pakkann eins og menn tala jafnvel um enn þann dag í dag, væri einhver leið fyrir okkur Íslendinga. Núna, 2012, er öldin önnur. Það er allt annar svipur á landinu, við erum búin að ná vopnum okkar hvað það varðar að við erum búin að átta okkur á því að við eigum gríðarlegar auðlindir til lands og sjávar sem og mannauð sem við getum nýtt til að byggja hér upp eitt öflugasta og ríkasta samfélag hins vestræna heims og alls heimsins. Ég treysti þjóðinni til að fara hér fram með þjóðaratkvæðagreiðslu og svara spurningunni hvort við eigum að halda aðildarviðræðunum áfram. Ég treysti líka þjóðinni til að greiða atkvæði um samning sem hugsanlega verður lagður fram einhvern tíma í framtíðinni. Ég held að það séu mörg ár í það. Ég treysti reyndar þjóðinni til að fella þann samning vegna þess að hagsmunir okkar eru einfaldlega meiri utan Evrópusambandsins en innan. Ég ætlaði aðeins að koma inn á aðra þætti og ætla að nota síðustu mínútur mínar af ræðunni til þess. Skýrsla frá utanríkisráðherra og ráðuneytinu er ítarleg og inniheldur margt efni. Það er eðlilegt að Evrópusambandið og staðan þar sé umfangsmikil í þessu en það er þó ánægjulegt að sjá að samstarf Norðurlanda og styrking samstarfs við Grænland og Færeyjar skuli raðast fremst í þá skýrslu því að það er skoðun mín að norðurslóðir séu það svæði sem við eigum að efla samstarfið mun meira við. Ég ætlaði að koma aðeins inn á norðurskautsumræðuna. Ég var á þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins á Grænlandi um daginn þar sem norðurslóðaástandið og staðan var til umræðu. Í skýrslunni er talað um að fleiri ríki séu á leiðinni að sækja um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu og að íslensk stjórnvöld séu frekar jákvæð á það eftir því sem ég best get lesið út úr skýrslunni. Fyrir utan ýmis lönd Evrópu hafa Kína, Japan, Singapúr og Suður-Kórea óskað eftir að fá áheyrn að þessu ráði. Á þessari þemaráðstefnu sem ég nefndi kom fram að áheyrnarfulltrúar geta haft áhrif, Bretland kom til dæmis með því að vera áheyrnarfulltrúi þarna í veg fyrir umræðu um Sellafield-kjarnorkuendurvinnsluna. Ótti okkar Íslendinga til margra áratuga er að Sellafield gæti valdið mengunarslysi á norðurslóðum og í hafinu við Ísland og haft gríðarleg áhrif. Það hljómar lýðræðislega og ágætt að hafa áheyrnarfulltrúa með til að allir geti tekið þátt í að móta stefnuna og það sé líklegra að menn framfylgi henni en þeir geta haft veruleg áhrif. Ég ætla að fara hratt yfir sögu svo ég geti undir lok ræðu minnar komið aðeins inn á nokkra aðra þætti. Það er mjög jákvætt að fjalla um vaxandi samstarf um borgaralegt öryggi og viðbrögð við umhverfisvá á vestnorræna svæðinu. Á bls. 14 er líka fjallað ágætlega um styrkingu samstarfs við Færeyjar og Grænland. Ég held að þetta séu allt saman hin jákvæðustu mál og hefði viljað sjá að við settum meiri kraft í þau. Það væri gaman ef hæstv. utanríkisráðherra mundi upplýsa um það í lokaræðu sinni hvað það væri hlutfallslega miklu meiri kraftur í þeirri vinnu miðað við þá gríðarlegu orku og mannafla sem settur er í Evrópusambandsaðildarviðræðurnar og þann þátt utanríkismálanna. Undir lokin ætla ég aðeins að fjalla um viðskipta- og fríverslunarsamninga. Af hverju hafa samningar sem lágu fyrir ekki tekið gildi? Það kemur bara fram að þeir hafi ekki tekið gildi. Ég ætlaði líka að spyrja hæstv. ráðherra út í fríverslunarviðræður við Indland, hvenær þeim muni ljúka og af hverju. Eins var um margfrægar viðræður við Kínverja. Upphaflega var þeim slitið og mig minnir að það hafi komið fram hjá ráðherra á fyrri þingum að Kínverjar hafi slitið þeim vegna þess að við værum í viðræðum við Evrópusambandið, en nú er aftur á móti af hálfu Íslands óskað eftir því að næsta lota fari fram sem fyrst. Það virðist þá vera stefnubreyting af hálfu Íslands, kannski vísbending um að ráðherra sé búinn að gefast upp á því trúboði að koma Íslandi inn í Evrópusambandið og nú sé hann að reyna að bjarga því sem bjargað verður með því að setja af stað undir lok kjörtímabilsins viðræður við önnur ríki. Ég kemst ekki lengra í þessari ræðu, frú forseti, og lýk hér máli mínu. Ég ætlaði reyndar að komast aðeins inn í Hoyvíkursamninginn en geri það við seinna tækifæri.

Frú forseti. Ég vil byrja á því í upphafi máls míns að þakka fyrir þessa skýrslu. Ég held að það sé mjög jákvætt að utanríkisráðherra hverju sinni færi Alþingi skýrslu um helstu störf utanríkisþjónustunnar og alþjóðamál þjóðarinnar og ég vil þakka fyrir það. Í upphafi langar mig að segja að heppilegra hefði verið að áður en þessi umræða um skýrsluna færi fram hefðum við verið búin að taka hér sérstaka umræðu um Evrópusambandsmálin, eins og kom fram í umræðu um störf þingsins í upphafi þingfundar. Enda liggur fyrir beiðni um sérstaka umræðu um stöðu Evrópusambandsviðræðnanna, hún hefur legið hér fyrir svo mánuðum skiptir. En fyrst svo varð ekki er ljóst að umræða um skýrslu utanríkisráðherra mun alltaf litast af Evrópusambandsmálinu. Hæstv. forseti sagði fyrr í dag að hún teldi nægilega rúman ræðutíma um skýrslu utanríkisráðherra og þar með væri búið að svara kallinu um þessa sérstöku umræðu um Evrópusambandsmálin. En það er nú einu sinni svo að utanríkismál eru meira en Evrópusambandsmál þrátt fyrir að þingflokkur Samfylkingarinnar og hæstv. ráðherrar telji svo ekki vera, þetta sé einn og sami hluturinn. Í upphafi vil ég segja að það er alveg ljóst að mestur hluti af tíma utanríkisþjónustunnar og fjármunir fara greinilega í Evrópusambandsumsóknina. Við erum að tapa dýrmætum tíma vegna þess að það liggur eiginlega ljóst fyrir að andstaða þjóðarinnar er gríðarlega mikil við Evrópusambandsaðild. Allar skoðanakannanir sýna mikla og vaxandi andstöðu við Evrópusambandsaðild. Fyrirtæki í atvinnulífinu eru hvert á fætur öðru að snúa bakinu við Evrópusambandsumsókn Samfylkingarinnar og ríkisstjórnarinnar, nú síðast Samtök iðnaðarins sem voru eiginlega það sem Evrópusambandssinnar og Samfylkingin gátu alltaf skýlt sér á bak við, að iðnaðurinn vildi þó ganga í Evrópusambandið. Skemmst er þess að minnast að hæstv. fjármálaráðherra sagði við setningu iðnaðarþings að iðnaðurinn og Samfylkingin væru þó bandamenn í því að ganga í Evrópusambandið. En svo kom könnun, birtist viku seinna, þar sem kom skýrt fram að iðnaðurinn hafði engan áhuga á því að ganga í Evrópusambandið og var þar með búinn að snúa baki við Samfylkingunni. Þetta er auðvitað að gerast alls staðar í þjóðfélaginu, það verða allir varir við þetta. Andstaðan er að aukast og þjóðin er farin að kalla eftir því að við förum að taka víðsýnni umræðu um utanríkismál. Kannanir hafa líka sýnt fram á að meiri hluti þjóðarinnar vill draga Evrópusambandsumsóknina til baka. Þrátt fyrir að þingmenn Samfylkingarinnar komi hér og segi að meiri hluti þjóðarinnar vilji klára ferlið, þá er það svo að af þeim könnunum sem gerðar hafa verið síðasta árið hefur meiri hluti þeirra sýnt fram á að þjóðin, Íslendingar vilja hætta viðræðum við Evrópusambandið, telja að önnur mál brýnni eigi að vera á dagskrá þingsins heldur en þetta gæluverkefni Samfylkingarinnar. Tillögur liggja hér fyrir þinginu, tillögur um að hætta Evrópusambandsferlinu og ein slík tillaga er í vinnslu þingsins. Það er líka tillaga um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hætt verði aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég tel að það væri mjög jákvætt skref og mjög mikilvægt ef þingheimur gæti sameinast um að leyfa þjóðinni, sem ekki fékk að koma að málinu áður en sótt var um aðild vegna andstöðu ríkisstjórnarflokkanna, af meiri hluta þeirra, að taka ákvörðun um það hvort hún vilji halda þessu ferli áfram. Það er mjög dapurlegt að fylgjast með því hvernig hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa komið hér í dag, þó ekki margir, en þeir sem hafa tjáð sig hafa sagt að þeir teldu ekki eðlilegt að þjóðin fengi að taka ákvörðun um það hvort ferlinu yrði haldið áfram. Það er alveg ljóst að við erum að fara inn í aðlögunarferli, við erum í aðlögunarferli sem kostar gríðarlega fjármuni. Þetta tekur mikla vinnu hjá stjórnsýslunni á niðurskurðartímum og það er ótrúlegt að stjórnmálaflokkar sem tala í öðru orðinu fyrir lýðræði og fyrir beinu lýðræði skuli ekki vera tilbúnir til þess að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál. Það lýsir því í rauninni bara best að þeir ágætu stjórnmálaflokkar og þingmenn sem tala með þessum hætti eru eingöngu fylgjandi beinu lýðræði, virðist vera, þegar það hentar málstað þeirra. Eins og ég sagði er gríðarleg andstaða við Evrópusambandsaðild. Það sem kallað hefur verið eftir hér í umræðunum í dag er hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Hvað ætla stjórnmálaflokkar, til að mynda Samfylkingin að gera þegar nei-ið kemur? Hvort sem það verður í þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu ári með ákvörðun um að draga umsóknina til baka eða síðar, liggur alveg ljóst fyrir að þjóðin vill ekki ganga í Evrópusambandið. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði áðan að það skipti engu þó að meiri hluti þjóðarinnar segði nei við ESB-aðild, það yrði alltaf eftirspurn eftir þessum sjónarmiðum í samfélaginu. Það er alveg rétt. Það er lítill hluti þjóðarinnar sem vill ganga í Evrópusambandið. En það er hins vegar gríðarlega alvarlegt og mikill ábyrgðarhluti þegar svo er komið að einn stjórnmálaflokkur sem hefur þetta á stefnuskrá sinni geti haldið utanríkisstefnu heillar þjóðar í gíslingu vegna þess að hann er að hugsa um eigin hagsmuni, hann er að hugsa um það að halda lífi og halda þessum ósamstæða stjórnmálaflokki saman. Þá er líka mikil ábyrgð hjá samstarfsflokknum sem heldur lífi í þessu máli, sem er Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Það er auðvitað Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem gerir Samfylkingunni kleift að halda lífi í málinu með stuðningi sínum og eftirgjöf gagnvart Samfylkingunni ítrekað. Aftur og aftur erum við að sjá að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er að halda lífi í Evrópusambandsumsókninni, Evrópusambandsumsókn Samfylkingarinnar. Ekkert virðist hagga því. Það virðist engu skipta þó að hótanir komi vegna makríldeilunnar, hótanir um löndunarbann, viðskiptaþvinganir og annað því um líkt, það virðist engu skipta þó að Evrópusambandið ætli í mál við Íslendinga út af Icesave, það virðist engu skipta þó að milljarðar streymi inn í landið til aðlögunar og aðlögun sé að hefjast um allt stjórnkerfið. Ja, frú forseti, það hefði nú einhvern tíma heyrst í Steingrími J. Sigfússyni, formanni Vinstri grænna, áður en hann umbyltist og gerðist ráðherra. Það er auðvitað svo að ábyrgð Vinstri grænna er gríðarlega mikil. Það er mjög alvarlegt hvernig menn hafa ítrekað verið að gefa eftir gagnvart kröfum Evrópusambandsins, eins og til að mynda þeirri kröfu að Jóni Bjarnasyni yrði hent út úr ríkisstjórn og þeirri staðreynd að samningamanni Íslands í makríldeilunni var kastað út vegna þess að hann var ekki alveg nógu leiðitamur í því að gefa eftir hagsmuni Íslands. Það er auðvitað gríðarlega alvarlegt að við skulum ítrekað horfa upp á svona lagað þegar kemur að utanríkismálum þjóðarinnar. Eins og ég sagði áðan er mjög erfitt að ræða þessi mál því að það liggur alveg ljóst fyrir að Samfylkingin og þingflokkur Samfylkingarinnar ræður algjörlega för í málinu. Það ber lítið á þingmönnum eða ráðherrum Vinstri grænna. Það hefur enginn ráðherra Vinstri grænna tjáð sig opinberlega um Evrópumál svo mánuðum skiptir. En þingmenn Samfylkingarinnar virðast trúa því, og það hefur komið fram í umræðum og kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram, að Evrópusambandsaðild, þrátt fyrir að allt bendi til hins gagnstæða, sé töfralausn á öllum vanda. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði áðan að flokkar sem ekki vildu ganga í Evrópusambandið hefðu enga framtíðarsýn og væru ekki nútímalegir. Hv. þingmaður sagði einnig að flokkar sem ekki vildu ganga í Evrópusambandið vildu hafa láglaunastefnu á Íslandi. Hann sagði einnig að flokkar sem ekki vildu ganga í Evrópusambandið væru mótfallnir fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi. Hann sagði einnig að flokkar og stjórnmálamenn sem ekki vildu ganga í Evrópusambandið hefðu ekki áhuga á því að taka virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi. Þeir hefðu ekki heldur áhuga á því að leggja niður verðtrygginguna eða lækka vexti hér á landi. Engu þessara markmiða væri mögulegt að ná öðruvísi en að ganga í Evrópusambandið. Það er náttúrlega mjög erfitt að rökræða mál og reyna að komast að einhverri niðurstöðu þegar menn trúa svo statt og stöðugt á að þetta sé einhver töfralausn. Það liggur auðvitað ljóst fyrir, svo við tökum bara eitt atriði af þessum lista, að til að mynda varðandi fjárfestingu í atvinnulífinu tengist það Evrópusambandsaðild ekki nokkurn skapaðan hlut. Við sáum það hér í síðustu viku að erlent fyrirtæki - skrifað var undir viljayfirlýsingu þess efnis upp á 127 milljarða kr. fjárfestingu. Var þetta fyrirtæki innan Evrópusambandsins? Nei. Þetta var fjárfesting frá Kína. Hvað svo sem mönnum kann að finnast um það eru gríðarleg sóknarfæri fólgin í því fyrir okkur Íslendinga og ekki hvað síst á þeim tímum sem eru nú í heiminum að auka víðsýni í utanríkismálum. Önnur nýleg frétt um stórt verkefni sem var að koma til landsins, en er kannski lítið í samanburði við þessa kínversku fjárfestingu, er nokkurra milljarða samningur við fyrirtæki á Akranesi um að setja upp vinnslu- og frystilínu í Færeyjum fyrir frystingu á makríl. Er það vegna Evrópusambandsins? Þvert á móti. Færeyingar standa í sömu deilu og við Íslendingar vegna makrílveiðanna og þessi fjárfesting er að koma inn í landið vegna þess að Færeyingar, líkt og Íslendingar, hafa haldið kröfu sinni skýrt á lofti um réttláta hlutdeild í makrílstofninum. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan er mjög mikið atriði að við förum að huga að því að svara þeirri spurningu hvert við ætlum að stefna á svo fjölmörgum sviðum þegar þessu Evrópusambandsbrölti verður hætt og mjög mikilvægt er að ekki tapist meiri tími hvað þetta snertir. Við Íslendingar eigum alla möguleika í þessu og það er mjög mikið atriði að utanríkisstefna þjóðarinnar á þeim tímum sem við lifum núna, þegar við sjáum Evrópu vera að síga niður á við, lífsgæðin þar eru að versna, atvinnuleysið er að aukast, meðalaldurinn er að hækka, fjárfestingar eru að dragast saman, atvinnuuppbygging er að dragast saman, þá er mjög mikið atriði að við Íslendingar notumst við það sem við höfum ávallt gert, þ.e. þá sjálfstæðu utanríkisstefnu sem við höfum getað byggt á, sem sóknarfæri okkar byggjast á og sem styrkur okkar hefur byggst á og þau lífskjör sem í gegnum tíðina hefur tekist að byggja hér upp. Við þurfum að fara að horfa til hagkerfa sem eru í vexti og hagkerfa sem eru að rísa. Þar nefni ég til að mynda Kína, þar nefni ég Kanada, þar nefni ég Rússland, Brasilíu og tækifærin á norðurslóðum. Við þurfum að auka víðsýni, og reyndar, svo því sé til haga haldið, virðist jafnvel örla á því hjá hæstv. utanríkisráðherra að hann sé búinn að gera sér grein fyrir því, vegna þess að í skýrslu utanríkisráðherra er meðal annars fjallað um það að til standi að taka upp á nýjan leik fríverslunarviðræður við Kína. Menn hafa einbeitt sér meira að norðurslóðum en verið hefur. Hins vegar þarf að ganga lengra. Við þurfum að fara í gjaldeyrisumræðuna. Það er alveg rétt sem margir þingmenn hafa bent á, við þurfum að taka þá umræðu. En það er ekki hægt að taka hana þegar ríkisstjórnin, sem hefur öll völd í landinu og hefur til þess liðhlaupa úr litlum flokkum á þinginu, er ekki tilbúin til að taka þá umræðu á víðsýnum grunni. Það er bara eitt sem kemst að og það kom svo glögglega fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams hér áðan. En á meðan tapast dýrmætur tími. Hvert árið sem líður á meðan við erum á vegferð sem allir sjá að mun ekki leiða til niðurstöðu, þjóðin er mótfallin henni, erum við að tapa tíma. Og sá tími kostar peninga. Þessi tími kostar peninga fyrir fyrirtækin og fyrir fjölskyldurnar í landinu. Það verður að fara að koma hér að ríkisstjórn í landinu sem mun hugsa af víðsýni og mun fara að byggja upp utanríkisstefnu sem byggir ekki á Evrópusambandsþröngsýninni einni saman.

Hæstv. forseti. Umræðan í dag hefur að töluvert miklu leyti snúist um þann þátt skýrslu utanríkisráðherra sem lýtur að Evrópumálum. Þetta er eðlilegt því að aðildin að Evrópusambandinu er auðvitað stærsta viðfangsefnið á sviði utanríkispólitíkur sem við stöndum frammi fyrir núna og því hefur það gerst sem líklegt var, að aðrir þættir í utanríkistefnunni hafa að nokkru leyti legið óbættir hjá garði og kannski ekki fengið þá athygli í þessari umræðu sem eðlilegt væri. Ég verð því miður að beina sjónum mínum fyrst og fremst að þeim þáttum sem lúta að Evrópumálunum eins og flestir aðrir ræðumenn í dag, vegna þess að mér þykir töluvert skorta á að í þinginu hafi verið tekin sú umræða sem ég tel að þurfi að eiga sér stað um framhaldið á aðildarviðræðum okkar við Evrópusambandið, sem eru á margan hátt í uppnámi að mínu mati. Áður en ég kem að því vildi ég bara rétt nefna að þegar sótt var um aðild að Evrópusambandinu sumarið 2009 voru höfð uppi ýmis orð, og ýmis gylliboð getum við kallað það, um hvaða áhrif þau skref mundu hafa. Það var gefið í skyn og beinlínis sagt í þessum sal, ekki síst af hæstv. ráðherrum Samfylkingarinnar og öðrum talsmönnum þess flokks, að efnahagslíf tæki þegar að glæðast þegar aðildarumsókn hefði verið send inn. Það var ekki einu sinni nauðsynlegt að bíða eftir aðild, það var nóg að sækja bara um, það var nauðsynlegt. Það varð að klára þessa umsókn í júlí 2009 vegna þess að það var forsenda þess að uppbygging gæti hafist að nýju í íslensku efnahagslífi. Talað var um jákvæðar breytingar varðandi peningamál, gjaldeyrismál og efnahagsmál í breiðum skilningi. Allt þetta átti að fara til betri vegar við það eitt að sækja um aðild. Auðvitað hefur ekkert af því staðist. Annað sem rétt er að minna á eru væntingar um hraðann í viðræðunum sem margir úr þessum ranni reyndu að byggja upp inni á þingi og meðal þjóðarinnar. Ég bendi á, hv. þingmenn, að í dag er komið fram í apríl 2012 en umsókn var samþykkt hér á þingi um mitt sumar 2009. Það eru bráðum þrjú ár síðan sótt var um aðild og enn erum við í þeirri stöðu að viðræður eru ekki hafnar, eiginlegar samningaviðræður eru ekki hafnar um þá kafla samningsins við Evrópusambandið sem öllum hefur verið ljóst frá upphafi að mundu verða erfiðastir og vekja mestar deilur. Núna næstum því þremur árum eftir að sótt var um aðild er ekki byrjað að ræða sjávarútvegsmálin, það er ekki byrjað að ræða landbúnaðarmálin eða byggðamálin eða aðra þá þætti sem erfiðastir verða í viðræðunum, verði þeim haldið áfram. Við getum að minnsta kosti sagt tvennt, annars vegar að undirbúningsferlið hefur reynst tímafrekara en margir vildu láta í veðri vaka þegar sótt var um sumarið 2009. Ég minni nú á, fyrst hæstv. utanríkisráðherra gengur í salinn, að hann var í ummælum sínum sennilega bæði varfærnari og raunsærri en ýmsir kollegar hans úr ríkisstjórn við þessar aðstæður. Ég minnist þess að ýmsir úr forustusveit Samfylkingarinnar höfðu uppi stór orð um hversu hratt þetta gæti gengið. Hins vegar, án þess að ég vilji dvelja lengi við þann þátt, held ég að það sé ákveðið rannsóknarefni hvaða gylliboð voru uppi vorið og sumarið 2009 í sambandi við Evrópusambandsaðildina og áhrif hennar og væntingar sem reynt var að byggja upp um hraða viðræðna. Nú erum við komin fram á vorið 2012 og samningaviðræður um sjávarútvegsmál eru ekki byrjaðar, samningar um landbúnaðarmál eru ekki byrjaðir né um byggðamál og þeir þættir sem viðræðum er lokið um eru kaflar aðildarsamnings, ef svo má segja, sem allan tímann, allt frá upphafi lá ljóst fyrir að enginn sérstakur ágreiningur væri um enda fyrst og fremst um að ræða hluti í löggjöf Evrópusambandsins sem Ísland hefur fyrir löngu tekið upp sem hluta af samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Að þessu leyti hefur því ferlið gengið miklu hægar en reynt var að láta í veðri vaka í upphafi og af einhverjum ástæðum, ég ætla ekkert að reyna að gera það tortryggilegt, er staðan sú að menn hafa ýtt því á undan sér og frestað því að fara í umræður um þá þætti sem eru hvað erfiðastir. Nú er okkur sagt að sennilega verði byrjað á öllum þessum þáttum einhvern tíma síðar á þessu ári og það má vel vera. Ég veit ekki hvort hæstv. utanríkisráðherra getur brugðist við því hér á eftir en ég vildi gjarnan að hann gerði aðeins nánari grein fyrir því, miðað við það sem stendur í skýrslunni sjálfri, ef hann gæti. Ég velti fyrir mér, ef hæstv. utanríkisráðherra getur svarað því í umræðunni á eftir, hvort og hvenær hann sjái fyrir sér að samningsafstaða Íslands liggi fyrir og umræður geti hafist við Evrópusambandið um landbúnaðarmál, um sjávarútvegsmál og um byggðamál svo dæmi sé tekið. Væri ég þakklátur ef hæstv. ráðherra gæti upplýst um það. Ég ætla ekki að dvelja lengi við þætti sem aðrir hv. þingmenn hafa rakið ítarlega og hafa auðvitað áhrif á samskipti okkar við Evrópusambandið meðan á aðildarviðræðunum stendur. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að makríldeilan er tæknilega ekki hluti af aðildarviðræðum okkar við Evrópusambandið, ekki nema Evrópusambandið taki það upp hjá sér að gera að skilyrði áframhalds viðræðna að Ísland gefi eftir hagsmuni sína á sviði makrílveiða. Það sem gerðist í sambandi við Icesave-málið fyrir EFTA-dómstólnum er heldur ekki eiginlegur hluti af Evrópusambandsaðildarviðræðunum, en þegar tveir aðilar standa í samningaviðræðum hljóta menn að veita því athygli þegar annar aðilinn beitir aðgerðum sem að mínu mati hljóta að teljast fjandsamlegar og að mati sumra annarra teljast jafnvel fruntalegar, svo vitnað sé til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Þetta hefur auðvitað áhrif, þetta eykur ekki líkurnar á því að samningum sé haldið áfram í góðum vilja. Af þessum sökum, hæstv. forseti, hef ég lagt áherslu á að efnt verði til sérstakrar umræðu um stöðuna í Evrópusambandsaðildarviðræðunum og jafnframt út frá þeim breyttu aðstæðum sem að mörgu leyti eru fyrir hendi hér á landi - kannski sérstaklega pólitískt - og þegar horft er til þróunar efnahagsmála í Evrópu frá því að aðildarumsóknin var samþykkt. Umhverfið er með öðrum orðum allt annað í dag en það var þegar aðildarumsóknin var samþykkt og telja má að jafnvel þótt hæstv. ríkisstjórn hafi komið aðildarumsókninni í gegnum þingið, sennilega í raunverulegri andstöðu við vilja meiri hluta þingmanna þegar horft er afstöðu þeirra til Evrópusambandsaðildar, er alls ekki víst að sú afstaða sé óbreytt í dag þegar horft er til alls þess sem breyst hefur. Ég ætla, hæstv. forseti, ekki að hafa þessa ræðu lengri. Ég vil þakka fyrir hina ágætu skýrslu utanríkisráðherra og væri, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, þakklátur ef hann gæti upplýst okkur nánar um þá þætti sem ég spurði sérstaklega um. Ég er þá fyrst og fremst að velta fyrir mér: Hvenær liggur samningsafstaða fyrir í þeim umdeildu köflum sem geymdir hafa verið í viðræðunum og hvenær telur hæstv. ráðherra að viðræður um þá geti hafist? Bið ég hann að svara ef hann mögulega getur af meiri nákvæmni en kemur fram í skýrslunni sem hér hefur verið lögð fyrir þingið.

Frú forseti. Hv. þingmaður er nú yfirleitt með allra gleggstu hlustendum á þinginu. Ég svaraði þessum spurningum hans í ræðu minni í morgun og áréttaði í andsvörum. Varðandi landbúnaðarkaflann sagði ég að unnið væri af fullum krafti að því núna að mæta opnunarviðmiði sem tengist landbúnaðarkafla. Um leið og sú tímasetta áætlun sem þar er óskað eftir liggur fyrir verður hún kynnt utanríkismálanefnd. Hún verður jafnframt með vissum hætti undirstaða samningsafstöðu sem þá verður tekið til við að vinna að. Um það hvenær verður hægt að opna kaflann til samningaviðræðna sagði ég í dag að ég vænti þess að það yrði í haust. Það er stutt yfirlýsingu stækkunarstjórans í síðustu viku sem sagðist meta stöðuna þannig að hægt yrði að opna alla kafla fyrir lok ársins. Varðandi fisk hef ég skýrt utanríkismálanefnd frá því hvernig vinnan við samningsafstöðuna er. Hún er í tveimur hlutum. Hún er gildur kafli þar sem lögð er áhersla á sérstöðu Íslands, sem síðan er notuð til að rökstyðja sjálfa samningsafstöðuna. Hún byggir líka að verulegu leyti á þeim grófu línum sem lagðar eru í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar. Þess er sömuleiðis vænst að hægt verði að opna þann kafla fyrir lok ársins. Þá styðst ég aftur við yfirlýsingu Stefans Füles stækkunarstjóra. Ég verð þó að segja - ég hef sagt það á opnum fundi í utanríkismálanefnd og get sagt það hér - að ég tel að það gæti allt eins verið að það mundi dragast fram yfir áramót. Í öllu falli mun þjóðin sjá samningsafstöðu Íslands í tíma til þess að geta tekið afstöðu til þeirra sem þar fara höndum um fyrir kosningar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Ég geri mér grein fyrir því að sennileg er ekki unnt á þessari stundu að svara af meiri nákvæmni en hann gerir. Ég velti fyrir mér hvort hugsanlega væri hægt að fá nánari svör um hvernig vinnan til dæmis á sviði landbúnaðarmála gengur, með tilliti til samráðs við hagsmunaaðila og breiðara samráðs á því sviði. Sama má í rauninni spyrja um í sambandi við sjávarútvegsmálin vegna þess að á fyrri stigum að minnsta kosti, ég veit ekki hvernig staðan er í dag, hafa komið kvartanir frá helstu hagsmunasamtökum á þessu sviði um skort á samráði eða erfiðleika í samráði. Ég vildi því kanna hvort hæstv. ráðherra gæti upplýst um þetta, vegna þess að það hlýtur auðvitað að skipta gríðarlega miklu máli við mótun samningsafstöðu á þessum viðkvæmu sviðum hver afstaða helstu hagsmunaaðila er til þeirrar stöðu.

Hv. þingmaður verður að virða mér það til vorkunnar að ég hef enga kristalskúlu til þess að geta spáð nákvæmlega fyrir um framvindu framtíðarinnar. Ef svo væri væri ég sennilega ekki ráðherra heldur stundaði eitthvað allt annað og miklu ábatasamara. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður varpaði til mín í fyrra andsvari sínu svaraði ég þeim eins nákvæmlega og ég gat. Ég lýsti meira að segja ákveðnum efasemdum mínum. Um samráðið er það að segja að fulltrúar hagsmunasamtakanna sitja í samningahópunum þar sem þessar afstöður verða að lokum teknar og mótaðar. Að því er varðar sjávarútveginn og fulltrúa hans segi ég bara þetta: Ég og ráðuneytið höfum átt gott samstarf við þá. Enginn dregur dul á meiningarmuninn sem þar er, en ég tel að fulltrúar sjávarútvegsins hafi komið sjónarmiðum sínum mjög skýrt á framfæri og þeir hafa í alla staði verið heilir í afstöðu sinni. Ég kvarta að engu leyti undan samstarfi við þá og ég hef getað átt það í þeim trúnaði sem stundum þarf til þess að máta hluti. Ég hef tekið tillit til óska þeirra varðandi þá sem sitja í samningahópnum. Um samráðið við bændur tel ég alveg klárt að þeir eigi allan kost á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í gegnum sína öflugu fulltrúa sem þar sitja. Þeir hafa sömuleiðis lagt til mannskap til að búa til miklar skýrslur sem ég tel að gætu orðið undirstaða ákveðinnar sáttar í ágreiningsefnum. Að öðru leyti lýsti ég því töluvert nákvæmlega, fannst mér, að nú er unnið að þessari tímasettu aðgerðaáætlun sem óskað var eftir og sett í opnunarviðmiðin, og að umfjöllun um hana lokinni í utanríkismálanefnd taka menn til við samningsafstöðugerðina. Sérfræðingar mínir segja mér hins vegar að aðgerðaáætlun sé að ýmsu leyti unnin á forsendum sem nýtast við gerð og skrif samningsafstöðunnar.

Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem er til umræðu. Hún veitir ágæta yfirsýn yfir starfsemi utanríkisþjónustunnar og er ágæt áminning um mikilvægi þess að við Íslendingar höldum vel utan um okkar utanríkismál, sinnum þeim af kostgæfni. Það má vel halda því fram með gildum rökum, sögulegum og öðrum, að þjóð vorri farnist best ef samstarf okkar og samvinna við önnur ríki er hvað nánust hvað varðar viðskipti og menningu, vísindi, rannsóknir og menntun og alla þá þætti sem til framfara geta horft fyrir íslenska þjóð. Ég vil í upphafi máls míns nefna nokkur atriði er snúa að samstarfi Íslands við ríkin innan Norðurlandaráðsins. Það samstarf hvílir á gömlum og traustum merg. Það má segja að Norðurlöndin hafi með sér samstarf sem um margt er einstakt í veröldinni og það er hægt, frú forseti, vegna þess að þessi ríki deila sameiginlegri sögu en fyrst og síðast sameiginlegum gildum, sameiginlegum skilningi á mannréttindum, mikilvægi frelsis einstaklingsins, lýðræðis og þeim þáttum sem skipta hvað mestu máli í því að byggja upp þau samfélög sem við þekkjum á Norðurlöndunum og eru um margra hluta sakir til fyrirmyndar í samfélagi þjóðanna. Ég staðnæmist, frú forseti, í skýrslu utanríkisráðherra við fund utanríkisráðherranna í apríl 2011 í Helsinki þar sem skrifað var undir svokallaða samstöðuyfirlýsingu sem var í anda þeirra tillagna sem Thorvald Stoltenberg hafði lagt fram nokkru áður. Ég tel að þetta samstarf, sem snýr að öryggismálum og utanríkismálum, skipti miklu máli og að norrænu þjóðirnar hafi með sér sem nánasta samvinnu hvað varðar viðbrögð við til dæmis náttúruhamförum, hamförum af völdum athafnamanna, netógn o.s.frv. Ég vil líka, frú forseti, nefna að fundur utanríkisráðherra Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna í Helsinki í ágúst 2011 markar m.a. þau 20 ár sem liðin eru frá því að Eystrasaltsríkin komust undan hæl kommúnismans. Þar tel ég skipta máli að vekja athygli á mikilvægi norrænnar samvinnu á sviði utanríkismála, sem sést einna best á því mikla starfi sem unnið hefur verið af hálfu Norðurlandanna í Eystrasaltinu, og styðja við þá þróun sem þar hefur verið á undanförnum áratugum í átt til markaðsbúskapar og lýðræðis því að það eru gríðarlegir hagsmunir fyrir Norðurlönd að þróun mála þar verði sem best þannig að Norðurlöndin eignist þar góða bandamenn, en fyrst og síðast verði mannlíf þar með þeim hætti að við getum átt góð samskipti og örugg á sviði utanríkismála en líka á sviði verslunar og viðskipta og stuðlað þannig um leið að öryggi og farsæld okkar landa. Þessu tengt vil ég líka vekja athygli á því að samstarf Norðurlandanna opnar heilmikla möguleika fyrir okkur Íslendinga til að leggja gott af mörkum. Þá kemur upp hugann það starf sem Norðurlöndin hafa meðal annars unnið í Hvíta-Rússlandi með því að reyna að koma á sameiginlegum grunni fyrir stjórn og stjórnarandstöðu þar til að eiga samtal. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi fyrir nokkru síðan að fá að taka þátt í starfi á vegum Norðurlandanna til að leiða saman hin ólíku sjónarmið í Hvíta-Rússlandi þar sem stjórnarandstaðan á undir högg að sækja og gefa þeim í stjórnarandstöðunni tækifæri til að viðra sjónarmið sín á hlutlausum vettvangi, þ.e. undir forustu Norðurlandaráðs. Eins fagna ég því að Ísland skuli taka þátt í því að fordæma þau mannréttindabrot sem framin eru í Hvíta-Rússlandi. Í skýrslu utanríkisráðherra er sérstaklega sagt frá því að Íslandi hafi tekið þátt í því á vettvangi mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna að fordæma þau mannréttindabrot sem þar hafa verið framin. Þetta vildi ég segja, frú forseti, varðandi samstarf Íslendinga í Norðurlandasamstarfinu en vil leggja áherslu á að við Íslendingar eigum að sinna því af enn meiri kostgæfni en gert hefur verið því að á Norðurlöndunum eru stórkostleg tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki og fyrir íslenska menningu. Það má segja að ef við höldum vel á málum þá eru Norðurlöndin okkar heimamarkaður. Á Norðurlöndum eru tæplega 25 milljónir manna og fyrir okkur Íslendinga sem lifum í svo fámennu landi er mikið tækifæri að eiga möguleika á markaðssvæði sem byggir á sömu grunngildum og við leggjum til grundvallar okkar samfélagi því að sögu okkar og menningu eigum við sameiginlega með þessum þjóðum. Frú forseti. Vík ég þá að Evrópumálunum. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði verið affarasælast fyrir þá umsókn sem hefur verið lögð fram og samþykkt á Alþingi að fara þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði til sumarið 2009 og halda þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort við Íslendingar ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Það var ljóst strax frá upphafi þessa máls að gríðarlega deildar meiningar væru á Alþingi og það sem meira væri að innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar væri fullkominn klofningur í málinu. Annar ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, hefur opinberlega og í orði kveðnu sagst vera alfarið á móti inngöngu í Evrópusambandinu en taldi einhverra hluta vegna nauðsynlegt að gefa frá sér þá afstöðu og sækja um aðild. Eins og sumir forustumenn þess flokks hafa sagt ætla þeir að sjá til hvað kemur út úr þeim samningum en um leið muni þeir alltaf og ætíð verða á móti slíkum samningum. Augljóst er, frú forseti, að þetta fyrirkomulag gat aldrei verið gæfulegt og hefur skapað ýmis vandamál á Íslandi í samskiptum okkar við Evrópusambandið. Það er ekki eðlilegt hversu langan tíma umsóknarferlið hefur tekið og má meðal annars færa að því rök að það eigi sér að hluta til þá skýringu hvernig komið er fyrir þessum málum innan ríkisstjórnarinnar. Ég vek athygli á því, frú forseti, að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sagði í þessum ræðustól sumarið 2009 að hann áskildi sér þann rétt að ef ekki næðust nægjanlega góðir samningar í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum og það lægi fyrir væri sjálfgefið að þeim samningaviðræðum við Evrópusambandið yrði hætt. Þá hljóta spurningar að rísa. Mun mat þess einstaka hæstv. ráðherra nægja? Verður það háð mati hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, hvort haldið verði áfram með þessa samninga eða er hugsunin sú að þá þegar komið er að því að loka köflunum um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál verði þeir kaflar færðir sérstaklega inn í þingið til að hægt sé að taka afstöðu til þess hvort þeir séu boðlegir eða ekki og í framhaldi af því verði tekin ákvörðun, þ.e. á vettvangi Alþingis, hvort haldið verði áfram eða ekki? Það má ljóst vera, frú forseti, að það er uppi heilmikill vafi um þennan þátt málsins, þ.e. hvernig þetta ferli á að klárast. Ef sumarið 2009 hefði verið efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja ætti um aðild eða ekki hefði það þýtt að ef þjóðin hefði sagt já við því þá hefði verið skýrt pólitískt umboð um að klára samningaviðræðurnar og færa samning heim til atkvæðagreiðslu. En vegna þess að ekki var hlustað á það eru menn núna í þessari stöðu. Þess vegna held ég að eðlilegt væri að fram færi atkvæðagreiðsla um það hvort þjóðin vilji klára þessar samningaviðræður eða ekki. Það er sérkennilegt, frú forseti, að hlýða á þá sem oftast tala um það í þessum þingsal að sá flokkur sem ég tilheyri sé einhverra hluta vegna hræddur við þjóðina og vilji ekki færa mál til þjóðarinnar. Ég tel að í máli eins og þessu þar sem um er að ræða spurningu um fullveldi þjóðarinnar og samskipti hennar við önnur ríki til langs tíma sé eðlilegt að spyrja þjóðina oftar en einu sinni í þeirri vegferð. Það hafa, frú forseti, aldrei komið nein skýr svör við því hvað það þýddi þegar hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra lýsti því yfir að hann ætlaði sér að hafa að því er virðist sjálfdæmi um það hvort samningaviðræðunum yrði haldið áfram. En eitt er víst að það hefur ekki gengið eftir sem sagt var sumarið 2009, að fyrst ætti að fara í þá kafla sem mestur styr gæti staðið um og mestu skipti fyrir okkur Íslendinga sem væru sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Frú forseti. Við Íslendingar búum að EES-samstarfinu og það hefur reynst þjóðinni vel. Það er ekki gallalaust fyrirkomulag en það hefur gert að verkum að við Íslendingar höfum haft aðgang að innri markaði Evrópusambandsins allt að því eins og við værum fullgildir meðlimir. Auðvitað hafa menn velt því fyrir sér, og ég var einn af þeim, af hverju ekki væri eðlilegt að þessu samstarfi, þessu djúpa efnahagslega samstarfi, fylgdi möguleiki fyrir Íslendinga og aðrar EFTA-þjóðir, sem eru í þessu samstarfi, að taka upp hina sameiginlegu mynt. Það má vel halda því fram að með upptöku myntarinnar hafi orðið til ákveðnar viðskiptahindranir úr því að Íslendingum og þessum þjóðum er gert að taka upp allt regluverk Evrópusambandsins hafi þeir í það minnsta velt fyrir sér þeim möguleika. Ég er í hópi þeirra sem hafa verið tilbúnir að ræða það hvort nauðsynlegt sé fyrir okkur Íslendinga að skipta um mynt eða ekki. Ég verð þó að segja að eftir því sem fram vindur í Evrópu tel ég að eftir minnu og minnu sé að slægjast með því að ganga í sambandið upp á það að gera að taka upp aðra mynt. Ég tel hægt að færa fyrir því veigamikil rök að Evrópusambandið verði að taka ákveðnum grundvallarbreytingum og samstarfið þar innan ef evran á að lifa af sem hin sameiginlega mynt. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þeir sem um véluðu, þeir sem stóðu fremstir í flokki fyrir því að Evrópusambandið tæki upp þessa sameiginlegu mynt, gerðu það fyrst og síðast af pólitískum ástæðum til að þrýsta á aukinn samruna innan Evrópusambandsins. Ég er þeirrar skoðunar að það sé affarasælla fyrir okkur Íslendinga að búa áfram við hina íslensku krónu. Við því sem ég hef heyrt í umræðunni í dag um ágæti þess að taka upp evru, hvernig öll efnahagsleg vandamál okkar Íslendinga leysast eiginlega við upptöku evru, verð ég að segja að þegar ég hlýði á slíkar ræður er það næstum því eins og þeir sem þær halda séu enn staddir á árinu 2007 þegar talað var um alla þá miklu kosti sem fylgdu upptöku evru. Vitanlega geta kostir fylgt upptöku sameiginlegrar myntar en það er svo augljóst þegar menn horfa til stöðu mála í Evrópusambandinu og stöðu einstakra ríkja að það að tala eins og hér er stundum gert, að hin sameiginlega mynt verði tekin upp að kostnaðarlausu fyrir ríkið, að eitthvert eitt sameiginlegt vaxtastig verði miklu lægra en hefur áður verið í Evrópu o.s.frv., ber merki þess að menn hafa ekki skipt um efni í ræðubók sinni frá árinu 2007. Vandinn fyrir okkur Íslendinga, sem ég vil nefna undir lok ræðu minnar, er sá að við stöndum frammi fyrir gríðarlegu vandamáli sem felst í gjaldeyrishöftunum. Það leysum við ekki nema breytt verði um stjórnarstefnu og tekið verði af miklu meiri festu á því máli. Í þinginu og á borði ríkisstjórnarinnar ætti þetta að vera fyrsta mál og aðalmál alla daga. Það er ekkert eitt hagsmunamál jafnmikilvægt fyrir okkur Íslendinga og að gera allt sem við getum til að leysa þennan vanda og það eru leiðir til að gera það. Vandinn er svolítið sá eftir því sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar segja að þeir eru búnir að gefa sér það að eina lausnin sé sú taka upp evruna. Það verður líka að segjast eins og er að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa með tillöguflutningi sínum og áherslum staðið í vegi fyrir flestöllu ef ekki 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að geta rætt, og haft til þess ágætan tíma, þau fjölmörgu álitamál sem snúa að okkur Íslendingum hvað varðar utanríkismál. Ég held að aldrei hafi verið brýnna að ræða þessi mál í þinginu og þess vegna fagna ég framlagningu þessarar skýrslu. Eftir að hafa rennt yfir hana tel ég að aðalatriðið fyrir okkur Íslendinga sé að móta styrkari stefnu hvað norðurslóðir varðar. Að sjálfsögðu skipta mál tengd aðildarferlinu að ESB líka miklu máli en hagsmunir okkar Íslendinga liggja fyrst og fremst í legu landsins og þeim óþrjótandi tækifærum og auðlindum sem finnast á norðurslóðum. Það er kannski best að byrja á því að rifja upp að Hillary Clinton gekk út af fundi til að mótmæla því að Íslendingar ættu ekki aðild að fundi þar sem málefni norðurslóða voru rædd. Ég benti á það og þá vaknaði hæstv. utanríkisráðherra til lífsins og ég get alveg sagt að ég hef verið frekar ánægður með að sjá hinn nýtilkomna áhuga utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar á norðurslóðum vegna þess að þar búa óþrjótandi tækifæri, eins og ég sagði áðan. Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu um að ríkisstjórnin gæti vel að hagsmunum Íslands þegar kemur að siglingum yfir norðurheimskautið sem nú er talað um. Ótrúleg tækifæri felast í því að byggja umskipunar- eða uppskipunarhöfn á norðausturhorni landsins. Það liggja fyrir samþykktir, bæði hjá Sambandi sveitarfélaga á norðausturhorninu og Austurlandi, um að sú höfn verði staðsett milli Vopnafjarðar og Þórshafnar. Ég tel skynsamlegt að Íslendingar standi saman að staðsetningu slíkrar hafnar. Hrepparígur og deilur um staðsetningu gætu einfaldlega eyðilagt verkefnin fyrir okkur vegna þess að mörg lönd vilja fá slíka höfn. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ríkisstjórnin ekki alveg hafa vaknað til lífsins um hversu mikla hagsmuni er að ræða fyrir Ísland. Ég bendi á grein sem prófessor í opinberri stefnumótun frá Harvard skrifaði í Boston Globe fyrir um tveimur, þremur vikum, birtist í Herald Tribune , þar sem hann var að benda Bandaríkjunum á hversu gríðarlega miklir hagsmunir gætu falist í því að reisa uppskipunarhöfn á eyjunni St. Paul í Beringssundi. Þar búa um 40 þúsund manns. Eyjan er þannig staðsett að hún yrði þá væntanlega fyrsti viðkomustaður skipa sem mundu sigla frá Kína, Suður-Kóreu og Japan upp Kyrrahafið. Þau mundu væntanlega umskipa í stóra fraktara sem færu svo yfir heimsskautssvæðið. Þessi prófessor frá Harvard benti á að þeir hagsmunir sem gætu verið í húfi jöfnuðust á við uppbyggingu Hoover-stíflunnar til að setja þetta í samhengi fyrir Bandaríkjamenn, sem átta sig á því hversu miklu máli Hoover-stíflan skiptir fyrir efnahag landsins. Nú er það þannig að Norðmenn og Rússar hugsa sér líka gott til glóðarinnar. Það má í raun segja að við séum í samkeppni við þau lönd og einnig hina risastóru höfn í Rotterdam. En fróðir menn segja að hagkvæmast geti verið að sigla skipunum bæði fram hjá Rússlandi og Noregi alla leið til Íslands vegna þess að þetta eru stór og öflug skip og sá ís sem hugsanlega væri á hafinu fyrir norðan okkur og meðfram strönd Noregs gæti einfaldlega fælt frá þau skip sem kæmu frá Rotterdam að sækja þann farm sem kæmi frá Asíu. Þeir telja að þetta sé jafnvel hagkvæmara en að stóru skipin mundu sigla alla leið til Rotterdam vegna þess að stór hluti af þessum vörum fer væntanlega til Norður-Ameríku. En til þess að þetta verði að veruleika verða íslensk stjórnvöld að berjast fyrir þessu og vera með puttann á púlsinum. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra, sem fer með samgöngumálin í landinu, og að hans mati var tími til að skoða og bíða vegna þess að þessar siglingar væru ekki að hefjast, hann nefndi 10–20 ár. En nú er staðan þannig að þetta getur gerst á allra næstu árum. Þetta eru gríðarlegir hagsmunir, ekki bara fyrir norðausturhornið sem er kalt í atvinnulegu tilliti heldur fyrir allt Ísland, mundi minnka atvinnuleysi og skipa Íslandi sess sem viðkomustað þessara flutninga. Ég hef verið svo heppin að fá að fara til Taívans og sjá svona uppskipunarhöfn. Það var ótrúlegt að sjá fraktara lóna þar fyrir utan í tugatali til að bíða eftir þjónustu. Þá gerði ég mér ljóst hversu gríðarlega miklir hagsmunir eru í húfi. Ég held að þetta sé ástæða þess að fjölmörg ríki hafa að undanförnu sótt um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu, eins og Ítalía, Japan, Kína og Suður-Kórea. Af hverju skyldu þessi lönd vilja komast þar inn? Jú, ég tel að það sé fyrst og fremst út af þessum norðurslóðasiglingum. Ég bendi á að Singapúr hefur sótt um áheyrnaraðild og í fyrstu virðist það land koma eins og skrattinn úr sauðarleggnum inn í þessa umræðu. Af hverju í ósköpunum er Singapúr að sækja um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu? Það er vegna þess að Singapúr á gríðarlegra hagsmuna að gæta, sú uppskipunarhöfn sem þar er mundi missa gríðarlega mikið ef markvisst yrði farið í norðurslóðasiglingar sem miklar vonir eru bundnar við. Ríkisstjórnin hefur lagt fram gríðarlega mörg mál og áhöld eru um hvort hægt verður að ljúka þeim öllum fyrir þinglok í byrjun júní. En ég vil samt beina því til hæstv. utanríkisráðherra að hann hlutist til um það að þessi þingsályktunartillaga nái fram að ganga. Ég þykist vita að hann sé henni samþykkur eða ég vil að minnsta kosti vona það. Ég tel gríðarlega mikilvægt að af framkvæmdarvaldinu verði mótuð sú stefna að gæta að þessum hagsmunum með ráðum og dáð. Þá hef ég ekki einu sinni nefnt hina miklu möguleika sem felast í auðlindanýtingu á norðurslóðum, t.d. í olíu, gasi og ýmsum málum. Menn tala um að þarna séu auðlindir framtíðarinnar. Við vitum um mikilvægi þess að vera með hreint vatn og legu Íslands hvað matvælaframleiðslu varðar en ótrúlegir möguleikar eru fólgnir í vinnslu á olíugasi og málmum. Ég veit að Íslendingar binda miklar vonir við að olía finnist við Drekasvæðið vegna þess að það getur skapað vinnu og aukið umsvif á Íslandi. Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu. Á flokksþingi Framsóknarflokksins árið 2009 var sagt að Framsóknarflokkurinn væri reiðubúinn að sækja um aðild að undangengnum mjög ströngum skilyrðum. Nú er það þannig að þessi skilyrði er hvergi að finna í þessari skýrslu og í raun hafa þau skilyrði aldrei litið dagsins ljós. Það er nú þannig með skilyrði almennt að ef menn setja skilyrði fyrir einhverju þá verða skilyrðin að vera til staðar ef menn ætla að leggja af stað í ferðalag. Þess vegna hef ég sagt að það hafi verið skýr stefna Framsóknarflokksins að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu, sú stefna hefur nú verið staðfest ítrekað. Framsóknarflokkurinn er sá flokkur sem mun berjast harðast gegn aðild að Evrópusambandinu. Það er sorglegt að hugsa til þess að tekist hafi að selja umsóknina og umsóknarferlið sem einhvers konar lottóvinning, að fá að kíkja í pakkann, sjáum hvað við fáum, eins og upp úr hattinum verði dregin einhvers konar töfrakanína sem leysi allan vanda Íslands. Það er í raun hlálegt að lesa upp úr skýrslunni þar sem fullyrt er að ljóst sé að í aðild að sambandinu felist margvísleg tækifæri sem mikilvægt sé að horfa til. Það er svo að sjálfsögðu ekki rökfært frekar. Svo er talað um að byggðastefna Evrópusambandsins skapi margvísleg tækifæri fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni. Ég veit ekki hvaða tækifæri það eiga að vera vegna þess að það er ekki rökstutt frekar í þessari skýrslu. Sagt er að Evrópuviðræðurnar séu vel á veg komnar. Ég held að það sé rangt vegna þess að það á eftir að semja um langstærstu málin og í raun einu málin sem þarf að semja um. Ísland er jú aðili að EES-samningnum þar sem við tökum yfir marga flokka sem heyra til Evrópusambandsins. Í fyrsta lagi er það sjávarútvegur. Ég get bara sagt það mjög skýrt að ég vil ekki semja um sjávarútveg Íslendinga. Ég vil ekki að aðrar þjóðir hafi heimild til að veiða fiskinn í sjónum. Ég tel engar aðrar þjóðir hafa heimild til að veiða fiskinn í sjónum. Ég tel enga hagsmuni geta komið í staðinn fyrir þessa mikilvægu auðlind landsins. Fyrir tveimur, þremur árum sögðu þingmenn Samfylkingarinnar að bankakerfið væri það sem Íslendingar ættu að vinna að og upptaka evru mundi leysa allan vanda. Ég hef aldrei áður haft jafnsterka skoðun á því að Íslendingar eigi að halda í íslensku krónuna. Fullyrt hefur verið að við búum ekki yfir þeim aga sem þurfi til að stjórna eigin gjaldmiðli en ég vil benda á að hvort sem menn í Svíþjóð vilja hafa Evrópusambandið áfram eða ekki þá er engin umræða um að taka upp evruna. Svíar bjuggu við sama ástand og við Íslendingar búum við í dag, agaleysi í fjármálum. Þeir sögðu mér reyndar þann brandara að fyrir 20 árum hefðu ráðherrar haft ráðstöfunarfé, sögðu að engri þjóð dytti í hug að hafa þann háttinn á lengur. En þannig er staðan hér á Íslandi og nýlega var verið að auka þetta ráðstöfunarfé, það var verið að tífalda ráðstöfunarfé menntamálaráðherra. Virðulegi forseti. Ég veit að ég er búinn með tímann. Ég vil bara að lokum segja: Það er gott að geta rætt þessi mál. Ég hef hlustað á margar ræður í dag. Þær hafa flestar verið góðar og málefnalegar og ég vona að stefna mín og míns flokks hafi komið mjög skýrt fram í ræðum okkar framsóknarmanna.

Virðulegi forseti. Það fer nú að síga á seinni hlutann á þessari umræðu en ég vildi nota þann stutta tíma sem ég hef í minni síðari ræðu til að víkja aðeins að öðrum utanríkismálum en málefnum Evrópusambandsins sem hafa verið mest til umræðu í dag. Mig langar til að byrja á samskiptum Íslands og Bandaríkjanna. Það er rætt um þau í skýrslunni og ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að horfa vestur um haf, einblína ekki á  Síðan vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra um fyrirhugaðan NATO-leiðtogafund í Chicago. Það er fjallað aðeins um hann og ég vil athuga við ráðherra hvort hann geti frætt okkur aðeins um það hvernig þeim undirbúningi er háttað, hvort það verði ekki örugglega þannig að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra, sem ég treysti að sæki þennan fund sameiginlega,  Ég vil spyrja hvort hæstv. utanríkisráðherra geti farið aðeins nánar yfir það sem rætt er um sérstaklega í skýrslunni, á að ræða á leiðtogafundinum og varðar samstarfsríki bandalagsins, hvort til standi að gera einhverjar breytingar. Ég sé að nefndir eru til sögunnar frændur okkar Svíar og Finnar sem eins og kunnugt er taka mikinn þátt í verkefnum bandalagsins, meira að mörgu leyti en aðrar þjóðir sem eru þó aðilar að bandalaginu. Ég vil rétt í lokin þakka fyrir þessa umræðu og ítreka að þrátt fyrir að mikið hafi verið rætt um Evrópusambandið og stöðuna í aðildarviðræðunum er þeirri umræðu ekki lokið og ég vona svo sannarlega að okkur takist í sameiningu að finna tíma sem allra fyrst til að taka sérstaka umræðu um það sem ég tel fulla þörf á.

Forseti. Vegna aðstæðna hef ég því miður ekki getað fylgst nægilega vel með þessum umræðum sem fram hafa farið í dag en ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra kærlega fyrir þessa skýrslu og yfirferð. Í því sem ég hef þó getað fylgst með af umræðunum hefur komið bersýnilega fram að þingheimi liggur eðlilega langmest á hjarta aðildarviðræðuferlið við Evrópusambandið. Þess vegna tek ég heils hugar undir með þeim sem brýna fyrir stjórn þingsins að um það hvernig við höldum á þessum málum fari fram alveg sérstök umræða. Það má ekki gerast að önnur veigamikil mál í utanríkismálum og hvað varðar utanríkisstefnu okkar Íslendinga falli algjörlega í skuggann af því einu. Vegna þess hversu mikill tími hefur farið í að ræða Evrópusambandið og þess hversu oft og ítrekað ég hef lýst skoðunum mínum í þeim efnum, skoðunum sem ýmsir hafa í raun endurspeglað í sínum ræðum og andsvörum í dag, langar mig til að byrja á ýmsum öðrum þáttum. Mig langar fyrst að þakka hæstv. ráðherra fyrir framgöngu hans hvað varðar viðurkenningu á sjálfstæði Palestínuríkis. Þetta var stund á þingi og í sögu okkar utanríkismála þar sem ég var stolt og glöð. Ég tel okkur hafa tekið þann málstað sem okkar litla land á að taka yfir línuna í utanríkismálum. Á stórum ráðstefnum, fundum og samkomum úti í hinum stóra heimi er það ekki beinlínis þannig að allir standi á öndinni að hlusta eftir því hvað litla Ísland hefur að segja. Ef við einblínum hins vegar á það að taka upp málstað þeirra sem minna mega sín, þeirra sem þurfa svo mikið og jafnvel örvæntingarfullt á því að halda að heyra einhverja rödd þarna úti sem heldur á lofti þeirra efnum getum við, jafnvel þótt við séum lítil og vanmegnug á ýmsan hátt, farið fram af reisn og verið stolt af okkar hlut. Varðandi Palestínu sérstaklega skiptir máli að fylgja þessari viðurkenningu eftir, efla þátttöku okkar í þróunarsamvinnuverkefnum og sýna áfram í verki og fjármögnun hug okkar. Þetta mál er nátengt hinu stóra málefnasviði mannréttinda og það er mjög athyglisvert sem hefur komið fram og er minnt á í þessari skýrslu hæstv. ráðherra að staða mannréttinda á Íslandi var tekin fyrir í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna nýlega, í október sl. Ef það er þannig sem ég vona að við flest, ef ekki öll, getum verið sammála um, að við Íslendingar eigum fyrst og fremst að vera rödd lítilmagnans, þ.e. rödd mannréttinda í heiminum, gerum við það best með því að taka okkur á heima fyrir og sýna í verki hvernig við ætlum að ganga fram heima til að vera trúverðug annars staðar. Það var bent á ýmislegt athyglisvert í þessu samhengi, og reyndar hefur Evrópuráðið einnig bent á það, tilmæli til okkar sjálfra sem lúta að fjölmörgum þáttum, svo sem fangelsismálum og kynferðislegu ofbeldi gegn börnum, alþjóðlegum skuldbindingum okkar, stöðu viðkvæmra hópa og kynbundnu ofbeldi. Þarna blasir strax við verðug heimavinna okkar. Um leið er sitthvað í þessum efnum sem við getum fagnað og verið ánægð með, eins og fullgilding ýmissa alþjóðasamninga, Árósasamningsins um aðgang að upplýsingum og þátttöku almennings og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Reyndar gekk okkar leið ekki eins langt og ég hefði helst kosið. Það er annað mál, við gerðum þetta samt og höfum gert þetta. Það er stórt skref í rétta átt. Hið sama má segja um Evrópuráðssamning um aðgerðir gagn mansali, samning Evrópuráðsins um að berjast gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi og að lögð verði fram þingsályktunartillaga um fullgildingu á Lanzarote-samningi Evrópuráðsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun. Það væri hægt að halda langt mál um einmitt þessi efni. Sú sem hér stendur hefur að sjálfsögðu mjög mikinn áhuga á mannréttindum kvenna og barna sem í reynd eru lykillinn að öflugri þróunaraðstoð og þróunarvinnu og svo að sjálfsögðu mannréttindum samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og transgenderfólks. Um það hef ég fjallað hér áður þannig að ég ætla ekki að fjölyrða um það ýkja lengi á svo skömmum tíma. Eitt er þó víst og það er að þörf er á auknum framlögum til mannréttindamála. Við þurfum að efla samstarf okkar og rödd í þessum efnum á vettvangi ýmissa alþjóðasamtaka, þar á meðal Evrópuráðsins, en þar hefur dregið úr þátttöku okkar. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að beita sér fyrir slíku samstarfi. Ég var svo heppin að fá að vera á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York í haust og kynnast starfi okkar þar. Ég tek undir með þeim sem hér hafa sagt að utanríkisþjónustan okkar, af því sem ég hef kynnst henni, ekki bara í New York heldur víða um lönd, sé að vinna mjög ötult og gott starf sem við eigum að vera þakklát fyrir og ekki vanmeta. En þetta sem ég hef talað um hér tengist að sjálfsögðu því sem ég nefndi áðan sem er þróunarsamvinna. Eins og við vitum eru markmið Sameinuðu þjóðanna um framlög 0,7% af vergum þjóðartekjum og okkar framlag er enn sem komið er talsvert undir þessu viðmiði, stefnir í um 0,2% á árinu 2012. Ég er mjög ánægð með að við höfum, þrátt fyrir okkar krísu, sagt að við ætlum og munum stefna að því með hraði að ná þessu lágmarksviðmiði. Ég legg áherslu á orðið lágmark því að auðvitað er það þannig, og það er nokkuð sem við ættum að minna okkur sjálf á á hverjum einasta degi, að okkar krísa er barnaleikur við hliðina á því sem svo margir þurfa að þola. Það er mjög mikilvægt að fylgja eftir þessari fyrstu heildaráætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu. Það er margt gott að gerast þar og við þurfum stöðugt að minna á í verki að mæður og börn eru alfa og omega árangursríkrar þróunarsamvinnu. Þar eiga áherslur Íslands að liggja. Sérstakt áhugamál mitt hefur um langa hríð verið málefni norðurslóða og þar erum við líka að taka jákvæð skref fram á við, búin að samþykkja heildstæða norðurslóðastefnu sem miði að því að tryggja hagsmuni Íslands með margvíslegum hætti. Það er mjög margt að gerast í þessu samstarfi. Ég hef verið mjög virk í þingmannanefnd þessa samstarfs og þar fara saman ýmsar áherslur sem ríma við áherslur Íslands, m.a. það að tryggja og treysta með öllum ráðum áhrif Norðurskautsráðsins. Ég var síðast fyrir nokkrum dögum að flytja erindi um þessi mál, um hvernig hugmyndir okkar í þingmannanefndinni miða að því að efla Norðurskautsráðið, gera það formfastara, tryggja að það sé einmitt sá vettvangur þar sem á að leysa málefni norðurslóða, vinna að strategíu til lengri tíma á þeim vettvangi og gera ákvarðanir Norðurskautsráðsins lagalega bindandi í mun ríkari mæli en nú er þótt þar hafi einmitt verið tekin áhrifamikil og góð skref nýlega. Ég gæti flutt hér langt mál um réttindi frumbyggja. Í takt við mannréttindaáherslur og þróunarsamvinnu finnst mér að Ísland eigi skýlaust að hafa þau efst á sínu blaði. Um það hef ég einnig talað hér áður og ætla ekki að fjölyrða um það, en það er algjör lykill að hjartanu að velgengni og velferð norðurslóða til framtíðar og augljóslega eiga umhverfismálin að haldast þar í hendur við réttindi þeirra sem þau og gera. Þá kem ég að lokum að stóra málinu sem langflestir hafa talað um í dag, eðlilega. Ég ítreka að auðvitað ætti að fara fram alveg sérstök umræða um Evrópusambandið því að annað má ekki falla gjörsamlega í skuggann. Það er svo margt annað sem er mikilvægt í þessum efnum. Nú endurtek ég væntanlega það sem ég hef sagt oft áður, það er augljóslega mín skoðun og þar á ég að vera í samhljómi við stefnu minnar hreyfingar um að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Ég taldi alltaf nauðsynlegt að kalla fram vilja þjóðarinnar áður en þetta ferli færi af stað og tel enn mjög mikilvægt að það gerist hið fyrsta. Sumir hafa talað fyrir því að flýta því að framkalla efnislega niðurstöðu og að það þjóni ekki hagsmunum Íslands að draga viðræður á langinn. Ég tek einnig undir það. Það er talað um að setja tímamörk og leyfa þjóðinni að taka afstöðu eins og henni var lofað. Í það minnsta er í mínum huga alveg ljóst að það verður að endurskoða þetta viðræðuferli og stinga ekki hausnum í þann sand að láta eins og ekkert sé að gerast í Evrópu. Augljóslega, bara á þessum þremur árum sem við horfum á frá því að þetta ferli byrjaði, horfir Evrópusambandið framan í einhverja mestu kreppu frá seinni heimsstyrjöld, og Evrópuþjóðir þar með. Þegar talað er eins og valkostir Íslands séu eingöngu milli hafta og ESB, engra fjárfestinga á Íslandi og ESB, engrar uppbyggingar á íslensku efnahagslífi og ESB, stenst það enga skoðun og við verðum að líta á þessi mál út frá miklu víðara sjónarhorni en oft vill verða. Gjaldmiðlamál heimsins almennt eru í uppnámi. Þau okkar sem hafa fylgst með erlendum fjölmiðlum vita að þar eru stærstu fréttirnar vikulega og daglega hvort evran yfir höfuð hafi það af og þá með hvaða félagslega tilkostnaði, hvað fólk í Grikklandi, á Spáni og í hinum ýmsu Evrópuríkjum þurfi að greiða  Um þetta er augljóslega hægt að halda langa tölu og þess vegna held ég, eins og ég hef sagt áður, að það væri mjög mikilvægt að halda 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það er margt í hennar máli sem ég get tekið heils hugar undir varðandi hin ýmsu mál sem tengjast utanríkisstefnu Íslands. Hv. þingmaður kom inn á það í lok ræðu sinnar að hann teldi að þjóðin ætti að komast fyrr að þessu máli en í það minnsta utanríkisráðherra og forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa talað um að sé mögulegt. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Nú liggur fyrir tillaga, að ég hygg í utanríkismálanefnd, þar sem hv. þingmaður á sæti, sem snýr að því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort þjóðin vilji draga Evrópusambandsumsóknina til baka. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hver afstaða hans sé til þeirrar tillögu. Mundi hv. þingmaður styðja slíka tillögu kæmi hún fram hér á þinginu, til að mynda á þessu vorþingi? Þessari spurningu hafa fleiri verið að velta upp í dag, til að mynda hv. þm. Þór Saari, þingmaður Hreyfingarinnar, sem er ekki andvígur eða fylgjandi Evrópusambandsaðild en mundi styðja það að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort þjóðin vildi að umsóknin yrði dregin til baka. Mér leikur forvitni á því að vita hver afstaða hv. þingmanns er til þeirrar tillögu og hvort hann teldi eðlilegt að sú tillaga yrði lögð fram á þinginu í vor til atkvæðagreiðslu.

Forseti. Ég bý kannski við þann galla almennt í stjórnmálum að kunna ekki að tala þvert um hug mér eða láta eins og ég sé einhverrar annarrar skoðunar en ég er. Ég var eins og fram hefur komið þeirrar skoðunar strax í upphafi að fást ætti fram skýrt lýðræðislegt umboð af eða á um þá spurningu hvort Ísland ætti yfir höfuð að ganga þessa vegferð. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi engan samning til að taka upplýsta afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu, langt í frá. Þess vegna erum við með ríka og sterka Evrópusinna hér á þingi og ríka og sterka Evrópuandstæðinga vegna þess að við vitum í öllum meginatriðum um hvað spurningarnar snúast. Ef fram færi upplýst, viðamikið upplýsingaferli til þjóðarinnar um hvað Evrópusambandið er, og hvað Ísland þarf að gangast undir almennt til að ganga þar inn, væri það liður í almennri upplýstri ákvörðun í þessu máli. Ég er að sjálfsögðu fylgjandi því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort þjóðin vill halda þessum viðræðum áfram. Mér finnst það rétt og skylt að slík atkvæðagreiðsla fari fram. Það sem mér finnst kannski mest um vert í slíku ferli er að ef vel er að verki staðið þá fáum við einmitt tækifæri til upplýstrar umræðu um hvað þetta allt þýðir, á hvaða leið Evrópusambandið er og hvar Evrópusambandið stendur með tilliti til allra þeirra sáttmála sem fyrir liggja. Það væri mjög þarft og gott að mínu mati.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og ég vil taka undir það með hv. þingmanni að það liggur nokkuð ljóst fyrir hvað í boði er þegar talað er um Evrópusambandsaðild. Þessi margumræddi pakki er pakkaður inn í sellófan fremur en pappír. Það er mjög auðvelt að sjá í gegnum sellófan og það er mjög auðvelt að sjá inn í þennan pakka ef menn hafa áhuga á því að kynna sér hvað er í honum. Ég vil líka fagna þessari niðurstöðu hv. þingmanns. Þetta hefur raunar komið fram hjá fleiri þingmönnum í dag eins og reyndar þingmönnum Hreyfingarinnar. Hv. þm. Þór Saari sagði við umræður í dag að Hreyfingin mundi styðja það að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort Evrópusambandsumsóknin yrði dregin til baka eða ekki. Í fljótheitum reiknast manni til, þegar horft er yfir þessa umræðu, að hún hafi þó skilað þeirri niðurstöðu að farið sé að hrikta verulega í stoðum Evrópusambandsumsóknarinnar. Það má kannski draga þá ályktun að meirihlutastuðningur sé við það á þinginu að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort viðræðum um Evrópusambandsumsóknina verði áfram haldið. Þá reynir á hvort ríkisstjórnarmeirihlutinn er tilbúinn til að hleypa þessu máli inn í þingið nú á vorþinginu. Þegar mælt var fyrir tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu skoraði ég á ríkisstjórnina og ríkisstjórnarliða að hleypa nú þessu máli hingað í atkvæðagreiðslu þannig að við gætum fengið að sjá hvort meirihlutavilji væri fyrir því að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál jafnvel í haust. Ég fagna því að hv. þingmaður styður slíkt og þá sýnist mér líka í fljótheitum að kominn sé nýr meiri hluti í utanríkismálanefnd fyrir þessu máli, fyrir því að taka málið út úr utanríkismálanefnd, og jafnvel meiri hluti í þinginu. Það kallar þá á það, frú forseti, að við tökum þetta mál á 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar ræðu og ég get verið sammála þingmanninum um ansi margt en ekki allt. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í fund utanríkismálanefndar sem við sátum sameiginlega í morgun. Það hefur verið rætt á þinginu í dag hvað þar gerðist og ætla ég ekki að rekja það í smáatriðum. En í stuttu útgáfunni er það það að þingsályktunartillaga um samþykkt rammasamnings Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, svokallað IPA-mál, var tekin út með harla óvenjulegum hætti. Ég kom 13 mínútum, að ég held, of seint á fundinn og rétt náði að malda í móinn árangurslaust. En hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir kom stuttu síðar, nokkrum mínútum síðar, og missti af tækifærinu til að taka þátt í þeirri atkvæðagreiðslu sem þarna fór fram. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Þau sjónarmið eru vissulega uppi að ekki eigi að taka við styrkjum í gegnum IPA en þó er ljóst að af einhverjum verkefnum verður og í fjárlögum 2012 er gert ráð fyrir á tekjuhlið 400 millj. kr. …“ Nú er það þannig, ef mig misminnir ekki, að flokksráð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur ályktað um þessa styrki. Því vildi ég, þar sem þingmaðurinn hafði ekki tækifæri í morgun til að láta sitt álit í ljós á þessu máli, inna þingmanninn eftir því og þá kannski spyrja bara beint út hvort hún hefði stutt það að málið yrði tekið út úr nefndinni á fundinum í morgun.

Forseti. Svar mitt í þessum efnum er skýrt og skorinort og getur verið þó nokkuð stutt. Þar tala ég í takt við það sem flokksráð VG hefur samþykkt og það sem kom efnislega fram á síðasta landsfundi VG um túlkun ályktunar í utanríkismálum á því sem varðar ESB-ferlið þar sem framsögumaður ályktunar landsfundar VG tók fram að litið væri svo á að í þessari ályktun fælist að VG samþykkti ekki IPA-styrki. Það liggur ljóst fyrir í mínum huga hvers vegna það er ef maður les bara frumtextann um það hvað þessir IPA-styrkir eru, þá eru þetta aðlögunarstyrkir. Þetta er til að laga landið að Evrópusambandinu fyrir fram og það er það sem við höfum nákvæmlega sagt að við ætlum ekki að gera. Maður er settur í rosalega erfiða stöðu í þessum efnum. Eins og hv. þingmaður veit þá er ég mikill náttúruverndarsinni og álpaðist út í stjórnmál fyrst og fremst út af þeim málum. Fjársveltar stofnanir, sem þyrstir í peninga til að vinna gríðarlega góð og mikilvæg verk, fagna þessu að sjálfsögðu og ég skil það mjög vel. En siðferðislega finnst mér rétt að segja: Heyrðu, allt í lagi, þegar við erum komin í Evrópusambandið, þegar við erum komin þangað inn, þegar þjóðin er búin að segjast ætla að vera hluti af Evrópusambandinu þá skulum við taka á móti hvaða styrkjum sem er og gefa á móti en ekki í þessu viðkvæma ferli sem hefur klárlega áhrif á það hvernig fólki líður í þessum efnum, bíða þar til við erum orðin hluti af Evrópusambandinu. Mitt svar er skýrt: Ég er ekki samþykk þessum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem var, eins og hún boðaði í upphafi, alveg skýrt. En þá hlýt ég að spyrja þingmanninn hvort hún geti útskýrt fyrir mér þennan sprett sem var á málinu á fundinum í morgun. Við höfum haft þetta mál til umfjöllunar, ekki rætt það í að minnsta kosti mánuð held ég, alla vega það, fengið gesti og það hefur legið. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra í umræðunni í dag hvort fyrirskipun hefði komið frá honum um að ljúka málinu og hann sagði svo ekki vera. En í morgun lá svo mikið á að afgreiða málið út úr nefndinni að ekki mátti bíða í nokkrar mínútur eftir fundarmönnum sem voru væntanlegir. Getur verið að formaður nefndarinnar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, hafi metið það þannig, eins og ég sagði í ræðu fyrr í dag, að þetta væri eina tækifærið til að ná málinu út úr nefndinni? Getur verið að hann hafi gert sér grein fyrir því að þarna væri staðan orðin sú að ekki væri meiri hluti í nefndinni fyrir því að taka málið út? Ég heyri svör hv. þingmanns og við vorum þrjú, tveir fulltrúar Framsóknarflokksins og ég, sem greiddum atkvæði gegn þessu og ég geri ráð fyrir að félagi minn úr Sjálfstæðisflokknum, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hefði líka verið á því máli. Getur verið að það sé ástæðan fyrir að verið var að þröngva málinu út úr nefndinni til að nýta það tækifæri að menn voru fjarverandi jafnvel þó fyrir lægi að menn höfðu ekki boðað forföll? Getur verið að það gæti skýrt sprettinn?

Forseti. Ég ætla ekki að fara í neinar ágiskanir um þetta eða ætla mönnum nokkuð í þessum efnum. Ég kom of seint á fundinn sem var af bara erfiðleikum sem ég réð ekki við, ætlaði hins vegar alltaf að mæta á þennan fund sem ég og gerði. Mér þótti að sjálfsögðu miður að vera ekki aðili að úttektinni á þessu viðamikla máli því að afstaða mín hefur legið fyrir í þessum efnum innan þingflokksins og í raun engu við það að bæta. Nú er málið væntanlega komið til þinglegrar meðferðar og þá þarf hver og einn að svara fyrir sig hvort honum finnist rétt að Ísland þiggi peninga sem eru til þess gerðir að hafa áhrif á fólk í þessu ferli. Auðvitað eru þetta á endanum engar gjafir heldur skattpeningar framtíðarinnar sem verða borgaðir til baka með einum eða öðrum hætti. En eins og ég segi þá þykir mér miður að hafa ekki verið hluti af þessu máli.

Frú forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka öllum þeim sem tekið hafa þátt í henni og þakka fyrir málefnalegar umræður sem hér hafa átt sér stað. Ég hef undir þessari umræðu gert mér far um að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint og held að ég hafi svarað flestum þeirra en þó ekki öllum og mun ég koma að þeim á eftir. Ég vil segja það í tilefni af ræðu hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur áðan að ég er alveg sammála henni um að utanríkisþjónustan, undir minni stjórn en líka áður, hefur unnið mjög gott starf, ekki síst á mannréttindasviðinu. Þótt menn geri sér ekki alveg grein fyrir því hefur utanríkisstefna Íslands um langt skeið verið lituð ofan frá og allt um kring af ákveðnum viðhorfum í mannréttindum sem einkenna Ísland og hinar Norðurlandaþjóðirnar. Það veitir okkur ákveðna sérstöðu og ég held að það megi segja að hvar sem við getum drepið niður fæti reynum við að ýta fram þeim sjónarmiðum sem til heilla horfa gagnvart mannréttindum. Af því tilefni langar mig til að svara því sem hv. þm. Þór Saari spurði mig að í dag og ég komst ekki til að svara þá. Hann reifaði nokkur mannréttindamál og varpaði fram spurningu til mín um hvort ég væri hlynntur því að sett væru lög sem skylduðu ríkisstjórn til að taka upp öll mannréttindabrot gagnvart fulltrúum þjóða sem heimsækja Ísland. Sömuleiðis vildi hann fá álit mitt á því hvort í slíkum lögum ætti að vera ákvæði um að ríkisstjórn mundi síðan veita þinginu jafnan skýrslu um slíkt. Svo það sé afdráttarlaust sagt af minni hálfu tel ég að það sé ekki rétt aðferð. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að halda þeim hætti sem hingað til að tala við aðrar þjóðir um mannréttindabrot. Það gerum við jafnan, en ég tel ekki að það eigi endilega að fara með þær umræður í þingsal, bara svo það liggi algerlega ljóst fyrir. Ég er líka þeirrar skoðunar að við þurfum að líta í eigin barm. Hv. þingmenn sem talað hafa um mannréttindamál í kvöld hafa til dæmis bent á að á sama tíma og við Íslendingar ýtum fram mannréttindum hvar sem við getum á erlendri grundu er þó sums staðar pottur brotinn hjá okkur. Ég segi það sem ráðherra að mér hnykkti við þegar ég fór yfir skýrslu sem okkur barst frá fulltrúum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna, sem var hér á ferð og gefur árlega skýrslu, mér brá við þegar ég sá að okkur höfðu borist 80 eða 90 ábendingar um mannréttindamál. Ég held að við þurfum að skoða þessi mál hjá okkur. Við þurfum að skoða betur með hvaða hætti við getum uppfyllt alþjóðlega sáttmála, til dæmis varðandi vernd og réttindi barna og vernd og réttindi fanga. Þá vil ég nefna það sérstaklega að ég er þeirrar skoðunar, af því að ég og mitt fólk höfum komið töluvert að því að liðsinna föngum sem fjarri eru Íslands grænu grundum, að við þurfum með einhverjum hætti að geta sem stjórnvöld aðstoðað þá betur. Rými okkar er ekki meira en svo að ef í miklar nauðir stefnir getum við sent menn frá Íslandi til að liðsinna föngum. Við gerðum það nýlega, þá sendum við háttsettan sendiherra í aðra heimsálfu til að tala máli fanga sem þar var illa staddur og við töldum að réttur væri brotinn á. Við þurfum með einhverjum hætti að marka því bás í fjárlögum að stunda liðsinni gagnvart föngum. Við höfum það ekki í dag Stundum eru það fangar sem eru kannski lengi bak við rimla og sem enginn sinnir, eiga enga fjölskyldu eða hafa tapað tengslum við hana. Ég held að það væri með ýmsum hætti hægt að létta þeim lífið, til dæmis með því að koma til þeirra sendingum, fatnaði og öðru slíku sem leyfilegt er. Ég tók það upp í ráðuneyti mínu og komst að því að við höfum ekki heimild til að gera slíkt. Þetta er eitt af því sem við þurfum skoða og gera, það kostar ekki mikla peninga en það þarf eigi að síður lagastoð undir svona starfsemi. Við eigum líka að hugsa um okkar minnstu bræður og systur. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir varpaði til mín ýmsum spurningum í dag, raunar dembdi hún yfir mig spurningaflóði. Ég svaraði því flestu eins og ég gat en hún hefur ítrekað við mig að ég þurfi að skýra betur það sem segir í inngangi mínum þar sem ég lofa starfsmenn mína fyrir einstaka samningatækni og úthald. Hv. þingmaður veltir því fyrir sér hvort einhverjir samningar séu í gangi á bak við tjöldin gagnvart ESB. Það er ekki svo. Ef hv. þingmaður skoðar þá setningu sér hún að hún er almenn og tengist ekki endilega öldunum sem hv. þingmaður sagði að senn mundu rísa fyrir stafni í sjávarútvegsmálum, og hafði það eftir mér. Ég er í því sambandi til dæmis að hugsa um starfsmenn sem ég hef yfir að ráða og hef gert að sendiherrum í krafti verðleika sinna sem unnið hafa alveg ótrúlega gott starf með snerpu á skömmum tíma við að leysa alþjóðleg vandamál, til dæmis á sviði flugsamgangna. Ég gæti rifjað upp nokkur nýleg dæmi um slíkt. Hitt sem hv. þingmaður spurði mig um varðar meiningu orðsins réttlæti í setningunni sem ég vitna í, með leyfi forseta: „Þeir sem hafa réttlætið sín megin sigra alltaf að lokum, en þurfa þá að vísu að vera væddir úthaldi, góðum skammti af þolgæði og helst þokkalegu taugakerfi.“ Mér hefur stundum fundist upp á það skorta í þessum sal að menn hafi taugar til að horfast í augu við erfiðleika eins og til dæmis deilur sem upp spretta. Menn verða að hafa þolgæði, menn verða að hafa taugar til að gera ekki mistök,  Hv. þingmaður spurði mig líka um samskiptin við Bandaríkin. Þá skal ég vera hreinskilinn við hv. þingmann. Það hefur ekki skort á vilja okkar að ýta á eftir ýmsum hlutum en ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst áhugi Bandaríkjanna á okkur vera ákaflega lítill. Hann hefur verið það frá árinu 2006. Öll önnur stórveldi heimsins hafa sýnt okkur miklu meiri áhuga; Rússland, Kína og Evrópusambandið, sem ég kalla stórveldi þó að það sé ríkjabandalag, það er sjálfsagt að segja það. Hv. þingmaður spurði um samráð við Bandaríkin. Það var aldeilis ýtt á eftir því af okkur og að lokum tókst það, en það var eftir að búið var að setja fundi á dagskrá sem því miður féllu niður. Það er bara þannig. Hv. þingmaður spyr um fjárfestingarsamning við Bandaríkin. Íslendingar hafa ýtt á eftir slíkum samningi, ekki bara í tíð þessarar ríkisstjórnar heldur líka í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þingmaður starfaði fyrir á sínum tíma. Í 10 ár hafa Íslendingar ýtt á eftir því  Bara til að draga þetta saman í lítið dæmi um samskipti okkar við Bandaríkin þá hefur Ísland verri samning við Bandaríkin um vegabréfaáritanir en önnur Norðurlönd. Menn geta dregið þá ályktun sem menn vilja af því. Ég vísa líka til þess, svo það sé líka sagt, að frá því að ég varð ráðherra í þessari lotu, sem er að verða bráðum sex ár, það er ekkert minna, minnist ég þess ekki að hingað hafi komið nokkur háttsettur stjórnmálamaður eða ráðherra frá Bandaríkjunum, ég man ekki eftir því.  Hv. þingmaður spurði mig síðan af þeim einlæga áhuga sem hún hefur á samskiptum okkar og Bandaríkjanna og Atlantshafsbandalagsins um leiðtogafundinn í Chicago í maí. Ég komst því miður ekki á undirbúningsfundinn. Hann bar upp á sama dag og dóttir mín fermdist þannig að ég átti ekki heimangengt. En ég hef fylgst með því sem þar verður rætt. Á þeim fundi munu menn velta fyrir sér þróun grunnstefnunnar, til dæmis með hvaða hætti menn útfæra varnarstefnuna. Þar verður sérstaklega rætt um hinar svokölluðu snjallvarnir. Dæmi um þær er nýleg ákvörðun bandalagsins um ómönnuð könnunarför og sömuleiðis er loftrýmisgæsla dæmi um snjallvarnir. Ég hef svo ákveðnir skoðanir á skotflaugavörnum. Ég hef stutt þær en ég hef líka stutt það mjög fast að við gerum það sem við getum til að uppfylla það sem bæði Anders Fogh Rasmussen sagði á fundunum í Lissabon og áður í Strassborg/Kehl og því sem Medvedev, sem er að verða forsætisráðherra en var þá forseti Rússlands, sagði á sama fundi. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að Rússland og Atlantshafsbandalagið nái saman í þeim efnum. Ég tel að það skipti máli varðandi heill álfu okkar til lengri tíma litið.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa lokaræðu og get tekið undir margt af því sem kom fram í máli hans í lokaræðunni, sérstaklega varðandi mannréttindamál og þá punkta sem hann nefndi hvað þau snertir. Umræður í dag hafa hins vegar snúist að verulegu leyti um það mál sem tekur hvað mest pláss í utanríkisþjónustunni um þessar mundir og er Evrópusambandsumsóknin. Í þessum umræðum hefur komið fram sú skoðun mjög margra að skynsamlegt væri að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort aðildarviðræðum við Evrópusambandið yrði slitið eða haldið áfram. Þetta kom meðal annars fram hjá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og hjá hv. þm. Þór Saari og sagði sá þingmaður að hann vænti þess að Hreyfingin mundi styðja tillögu um að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort aðildarviðræðum yrði hætt. Þá kann að vera, í ljósi þeirra ræðna sem hafa verið haldnar, að jafnvel sé kominn meiri hluti í þinginu fyrir því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort viðræðum skuli áfram haldið eða ekki. Það væri gríðarlega mikilvægt fyrir svo veigamikið mál að vita hvort raunverulegur þjóðarvilji búi að baki því að halda ferlinu áfram. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé andsnúinn því að hleypa því þingmáli sem liggur fyrir þinginu um slíka þjóðaratkvæðagreiðslu inn í þingið, þannig að það komist í atkvæðagreiðslu og hægt sé að fá fram hvort meirihlutastuðningur sé við það í þinginu að leyfa þjóðinni að koma að málinu og veita þar með hæstv. utanríkisráðherra annaðhvort umboð sitt til að halda viðræðum áfram eða draga umsóknina til baka.

Frú forseti. Ég þarf að leiðrétta hv. þingmann. Það er rangt hjá honum að komið hafi fram hjá mörgum einskær vilji til að draga umsóknina til baka. Það hefur ekki komið fram hjá neinum þingflokki heilt yfir nema hjá þingflokki Framsóknarflokksins.

Sjálfstæðisflokknum.

Nei. Hv. þm. Bjarni Benediktsson tók það algerlega skýrt fram í ræðu sinni í dag. Hann notaði orðin að skjóta á frest.  Hv. þingmaður getur skoðað ræður síns eigin formanns. En auðvitað er það þannig að þingmenn Framsóknarflokksins eru gleymnir á fortíð sína. Í þeirri umræðu um gjaldmiðilinn sem hér hefur átt sér stað hafa til dæmis bæði hv. þm. Höskuldur Þórhallsson og formaður Framsóknarflokksins gleymt þeirri staðreynd að þeir háðu kosningabaráttu á grundvelli stefnu um gjaldmiðil sem er nákvæmlega eins og sú stefna sem ég lýsi í inngangi minnar skýrslu. Komum þá að spurningu hv. þingmanns um þjóðaratkvæði. Í fyrsta lagi vísa ég um það efni til svars míns við nákvæmlega sömu spurningu sem borin var fram við mig einhvern tíma á síðasta hausti. Ég er ekkert hræddur við slíka atkvæðagreiðslu. En ég gef engar fyrirskipanir, hvorki um að menn taki sprettinn í IPA-málum né því máli. Nefndirnar gera þetta upp við sig. Hins vegar get ég sagt hv. þingmanni hvernig niðurstaðan yrði í þeirri atkvæðagreiðslu. Ég veit hver hún yrði. Ég kann að telja hausa. Ég veit hvernig staðan er. Og ég hafna því algerlega að það sé meirihlutavilji meðal þjóðarinnar fyrir því að hætta viðræðum. Hv. þingmaður fór með rangt mál í fyrri ræðum sínum í dag þegar hann sagði að ef menn tækju saman skoðanakannanir á árinu kæmi það í ljós. Hið þveröfuga birtist þá.

Frú forseti. Það er ekki nema von að hæstv. utanríkisráðherra sé, þó að liðið sé aðeins á kvöldið, eilítið hvekktur, vegna þess að staðreyndin er sú að þær skoðanakannanir sem gerðar hafa verið undanfarið ár hafa sýnt mjög nauman meiri hluta, ýmist fyrir því að draga Evrópusambandsumsóknina til baka eða halda henni áfram. Hæstv. utanríkisráðherra getur bara kynnt sér þetta sjálfur með því að fletta upp þeim könnunum sem gerðar hafa verið, bæði netkönnunum, símakönnunum o.fl. Það er gott að fá á hreint að hæstv. utanríkisráðherra mun ekki beita sér gegn því að þessi tillaga komist inn í þingið en við þekkjum auðvitað að framkvæmdarvaldið hefur beitt sér fyrir því að ákveðin mál komist áfram eða gegn því að þau komist áfram. Miðað við það sem komið hefur fram hjá þeim sem hafa talað í dag og léð máls á þessu þá hygg ég að töluvert mikill stuðningur sé í þingsalnum fyrir því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort aðildarviðræðum við Evrópusambandið skuli áfram haldið eða ekki. Það voru talsverðar fréttir að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og hv. þingmenn Hreyfingarinnar skyldu taka undir þetta og ég held að það væri mjög fróðlegt bæði fyrir mig og hæstv. utanríkisráðherra að hleypa þessu máli inn í þingið, fá það í atkvæðagreiðslu því þá sjáum við hvor okkar hefur rétt fyrir sér.

Frú forseti. Ég fellst á að það hefur komið fyrir í mínu lífi að ég hafi haft rangt fyrir mér, en ég held að svo sé ekki núna. En það skiptir ekki máli vegna þess að ég er aldrei hræddur við að horfast í augu við veruleikann þegar hann starir á mig. Ef það er svo sem hv. þingmaður segir þá kemur það bara í ljós. Ég held hins vegar að svo sé ekki. Ég held því fram að það sé rangt hjá hv. þingmanni að þær kannanir sem hafa verið gerðar sýni þetta - hugsanlega einhverjar netkannanir, til dæmis á ákveðnum útvarpsstöðvum, en alvörukannanir sýna þetta ekki. Og tek ég hv. þingmanni vara fyrir netkönnunum eins og lektor í Háskóla Íslands var að segja við þjóðina í útvarpi af allt öðru tilefni í fyrradag. Í þessu efni hef ég algerlega sett minn vilja fram skýran. En ég er ráðherra, ég er handhafi framkvæmdarvalds og ég skipa ekki þinginu fyrir. Hv. þingmaður hefur aldrei orðið þess var. Hann starfar í ýmsum nefndum sem örugglega tengjast málasviði mínu með einhverjum hætti og ég hef aldrei gert það, samanber hversu fast ég hef svarið af mér þann morgunsprett sem tekinn var í tiltekinni nefnd fyrr í dag. Ég er þeirrar skoðunar að til þess að menn geti tekið upplýsta ákvörðun þurfi allt að liggja fyrir um málið sem taka á ákvörðun um. Núna er staðan þannig að við erum komin á lokasprettinn að því marki að eftir eru örfáir kaflar, sem við vitum að verða auðvitað erfiðir. Ég dreg enga dul á það. Kostnaðurinn er meira og minna frá. Við erum búin að vinna rýnivinnuna og alla spurningavinnuna. Við erum búin að klára stóran hluta af samningunum. Það er ekkert öðruvísi. Og ef menn ætla að reyna að fá sem mest út úr því sem fram er reitt af peningum þá er auðvitað, eins og hv. þingmaður Þór Saari sagði í dag, það allra vitlausasta sem hægt er að hugsa sér að stöðva samningana. Ég bið hv. þingmann 

Virðulegi forseti. Ég get því miður ekki lengt þessa umræðu þar sem ég hef fullnýtt ræðutíma minn, hæstv. utanríkisráðherra. Það var eitt í ræðu ráðherrans frá því í dag sem ég gleymdi hreinlega að spyrja um  Ég hafði skilið það þannig að Evrópuþingið mundi greiða atkvæði um þessar breytingartillögur og tillögu framkvæmdastjórnarinnar í júní næstkomandi. Er það rangt hjá mér? Tók ég rétt eftir hjá hæstv. utanríkisráðherra? Ég las það einhvers staðar og það var minn skilningur að úr þessu fengist skorið þá. Ég ætla að koma aðeins inn í umræðu sem varð í fyrra andsvari um afstöðu Sjálfstæðisflokksins. Af því að vitnað var í ummæli formanns Sjálfstæðisflokksins ætla ég að lesa klausuna úr landsfundarsamþykkt míns flokks fyrir hæstv. utanríkisráðherra  „Landsfundur ályktar að gera skuli hlé á aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þær ekki hafnar að nýju nema það verði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Við þurfum ekkert að karpa um það orðalag, það liggur fyrir og við mundum væntanlega styðja þá tillögu sem þarna um ræðir, sérstaklega ef við gætum breytt orðalaginu þannig að það félli algerlega að þessari samþykkt.

Frú forseti. Auðvitað mun Sjálfstæðisflokkurinn gera það. Ég þekki þá tegund af flokkum sem hann er, í þeirri stöðu sem hann er núna, tækifærissinnaður stjórnarandstöðuflokkur. Þeir gera nú margt. 
             Bara til að rifja það upp fyrir hv. þingmanni, það sem var markvert við landsfund Sjálfstæðisflokksins var að hann felldi, ekki einu sinni heldur tvisvar á sama fundinum, tillögu um að slíta viðræðunum. Það er ekkert flóknara en það. Varðandi síðan þá spurningu sem hv. þingmaður beindi til mín er það flest rétt sem hún hafði eftir mér að því marki að ég sagði að nú tæki við þriggja til fimm mánaða ferli áður en niðurstaða lægi fyrir. Ég sagði hins vegar ekkert um að síðan tæki við einhverra mánaða bið á meðan þeir taka ákvörðun um hvaða heimildir þeir hyggist nota. Það getur allt eins verið, ég þekki það ekki, að það verði 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að það er fundur í utanríkismálanefnd á morgun þar sem þessi mál verða rædd og ég hef sérstaklega óskað einmitt eftir því að samningamaðurinn fyrrverandi, Tómas Heiðar, verði kallaður á fundinn vegna þess að ég vil ræða þessi mál við hann. Mig langar að gera athugasemd við ummæli hæstv. utanríkisráðherra sem þakkaði fyrir málefnalegar umræður fyrr í kvöld og grípur svo til þess ómálefnalega málflutnings að kalla aðra stjórnmálaflokka tækifærissinnaða. Þá segi ég, eins og þeir segja í Ameríkunni af því að við vorum að tala um Bandaríkin áðan: It takes one to know one. Afsakaðu, frú forseti.

Gjöra svo vel að …


             Þingmálið er íslenska.  Varðandi það sem við ræddum líka um við Bandaríkin er það áhyggjuefni að mér fannst vera ákveðin kergja í svörum hæstv. utanríkisráðherra í því að Bandaríkjamenn hefðu ekki gert þetta og Bandaríkjamenn hefðu ekki gert hitt. Ég legg því til við hæstv. utanríkisráðherra, eins og ég gerði í ræðu minni, að hann horfi meira í vestur og leggi sig nú fram um að bæta þessi samskipti. Ég veit og hef fundið það á mínum samskiptum að þar er áhugi á Íslandi 

Frú forseti. Ekki finn ég þann áhuga eða skilning á honum, t.d. í  Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er aldrei nein kergja í samskiptum af minni hálfu við neinar þjóðir en ég svara ærlega. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að koma hingað og spyrja mig spurninga og verða svo hálfkörg sjálf ef ég svara þeim af hreinskilni. Ég sagði hv. þingmanni nákvæmlega hvað mér fannst. Þetta voru efnislegar staðreyndir sem ég fór með um fjárfestingarsamninginn og vegabréfaáritanir. Auðvitað er ég hundspældur yfir því. Ég bara viðurkenni það. Mér finnst ekkert gott að vera eitt af Norðurlöndunum og hafa öðruvísi kerfi en þau gagnvart þessu mikla stórveldi. Það skaðar að ýmsu leyti getu okkar í viðskiptamöguleikum, a.m.k. er kvartað undan þessu við mig af hálfu þeirra sem þau stunda. Ég fel það ekki. Ég get líka sagt hv. þingmanni frá því að ég er nú að senda einn minn besta mann, sjálfan ráðgjafa utanríkisráðherra, til Bandaríkjanna bráðlega, m.a. til að ræða ákveðin mál sem þessu tengjast. Auðvitað er sumt sem er líka hægt að hrósa. Við höfum náð ákveðnum árangri, en ég hefði viljað sjá betri og gagnkvæm tengsl millum okkar. Ég neita því ekki neitt. Að öðru leyti, frú forseti, þakka ég hv. þingmanni sérstaklega fyrir áhuga hennar á utanríkismálum. Í dag, eins og oft áður, hefur hún opnað augum mín fyrir ýmsum hlutum og það er algjörlega hárrétt sem hv. þingmaður sagði á engilsaxnesku áðan, en ég sagði það líka sjálfur. Ég sagði að ég þekkti alveg þetta ástand sem Sjálfstæðisflokkurinn er í núna vegna þess að ég hef sjálfur verið í því.