Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn, hefur rætt þetta frv. á fundi sínum. Eins og fram kemur á þskj, 220 mælir n. með því að frv. verði samþ. Frv. hefur verið borið saman við ríkisreikninginn og þannig staðreynt að tölur þess eru réttar og í samræmi við reikninginn. Aths. yfirskoðunarmanna Alþ. gefa ekki tilefni til annars en reikningurinn verði samþykktur, enda telja þeir svör við fsp. sínum fullnægjandi.

Frsm. (Tómas Árnason) Hæstv. forseti. Frv. til l. um breyt, á l. nr 110 28 des. 1910, um Lífeyrissjóð bænda, sbr. lög nr. 35/1972, lög nr. 67/1974 og lög nr. 3 frá 1977, um breyt. á þeim lögum, hefur verið til meðferðar hjá fjh.- og viðskn. og n. hefur fjallað um málið og orðið sammála um afgreiðslu þess og mælir með því á þskj. 219 að frv. verði samþykkt. Málið er því ágreiningslaust í n. og því ekki ástæða til að flytja langt mál um það til viðbótar framsögu fyrir frv. við 1, umr. í hv. þd. En þetta frv. fjallar um breytingar á löggjöfinni um Lífeyrissjóð bænda, sem var sett upphaflega 1970 og hefur verið breytt nokkrum sinnum síðan. 1. gr. fjallar um breytingar á 3. mgr. 7. gr. laganna. Sú mgr, 7. gr. var ákveðin með tveimur lagasetningum. Önnur var árið 1974 og hin árið 1977. 1. mgr. 7. gr. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Iðgjöld bænda, sem eru sjóðfélagar, skulu innheimt af búvöruverði sem tiltekinn hundraðshluti þess. Hundraðshluti þessi skal ákveðinn fyrir fram fyrir hvert almanaksár, þannig að hann samsvari 4% af grundvallarlaunum, sbr. 8. gr., í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara haustið á undan. Hundraðshlutinn skal reiknaður með tveimur aukastöfum og skal gjald þetta dregið frá búvöruverði til sjóðfélaga á sama hátt og búnaðarmálasjóðsgjald samkv. lögum nr. 38 frá 1945.“ Á þessu var gerð breyting 1977 og 2. málsl. 3. mgr. hljóðar þannig í lögunum eins og þau eru nú: „Þó skal gjaldið ekki vera lægra en svo, að það nemi 50% hærri hundraðshluta en hundraðshluta sjóðfélaga samkv. 1. mgr., reiknuðum að 3/4 hlutum heildarverðmætis búvara á almanaksárinu.“ 1. gr. þessa frv. fjallar um að breyta þessum 3/4 hlutum í 4/5 hluta. 2. gr. leggur til breytingu á 8. gr. laga um Lífeyrissjóð bænda. Þeirri gr. var breytt með lögum frá 1974, og 1. mgr. 8. gr. hljóðar svo: „Samanlögð iðgjöld sjóðfélaga hvert almanaksár skulu umreiknuð í stig er mynda grundvöll Lífeyrisréttinda hans. Nú hefur skilagrein um iðgjöld ekki borist sjóðnum innan 9 mánaða frá lokum almanaksárs, og er sjóðstjórn þá heimilt að telja þau iðgjöld með iðgjöldum næsta árs.“ Hér er lagt til samkv. 2. gr. þessa frv. að þessum 9 mánaða fresti verði breytt í 6 mánuði. Síðan er í 2. gr. í nánari atriðum greint frá framkvæmd þeirra breytinga sem gerðar eru með þessu lagafrv. og ég kem aðeins að í nokkrum orðum síðar, en sé ekki ástæðu til að lesa greinina í heild. 3. gr. fjallar um breytingu á löggjöf sem sett var fyrr á þessu ári og varðar ákvæði til bráðabirgða. Varðandi málið í heild er það að segja, að með lögum nr. 3 frá 1977 voru gerðar nokkrar breytingar á lögum nr. 101 frá 1970, um Lífeyrissjóð bænda, og var höfuðbreytingin sú, að sett voru ákvæði um sérstaka uppbót á lífeyrisgreiðslur árin 1976–1977 til samræmis við samkomulag Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda í febr. 1976 og breyt. á l. nr. 63 frá 1971, um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Launþegar og vinnuveitendur gerðu með sér nýtt samkomulag, eins og öllum er kunnugt, í júnímánuði s.l., og var höfuðefni þess varðandi lífeyrissjóðina framlenging ofangreindra ráðstafana, sem ég var að gera grein fyrir, um tvö ár, þ.e.a.s. til ársloka 1979. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að tilsvarandi framlenging eigi sér stað hjá Lífeyrissjóði bænda. Stjórn Lífeyrissjóðsins telur þessa framlengingu óhjákvæmilega, og þess vegna er þetta frv. raunverulega flutt. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv. Ég vil aðeins geta þess í sambandi við þetta frv., að upphaflega voru sett lög um Lífeyrissjóð bænda 1970. Síðan er búið að breyta þessu þrisvar sinnum og nú er verið að gera fjórðu breytinguna. Ef þm. eiga að átta sig á því, hvað eru lög í þessu efni, þá þurfa þeir að draga upp öll þessi lög, bera þau saman, vegna þess að þau hafa ekki verið felld saman í eitt meginmál. Ég vil nota tækifærið til að finna að því, að ekki skuli vera handhægt fyrir þm, að hafa aðgang að því, með stuttum fyrirvara og auðveldum hætti hvað eru lög, og læt ég í ljós undrun yfir því, að ekki skuli vera leiðrétt lagasafn til afnota fyrir þm. á ýmsum stöðum eða í ýmsum húsakynnum Alþ., t.d. fyrir þn. og fyrir þm. þegar þeir taka þátt í umr. hér á Alþ. Ég vil gjarnan beina því til hæstv. forseta, að forsetarnir hlutist til um að það verði gerð í þessum efnum breyting til batnaðar, þannig að það sé auðvelt fyrir þm., hvenær sem er, hæði við nefndarstörf og einnig við umr. hér, á Alþ., að átta sig á því, hvað raunverulega eru lög, en þurfi ekki að tína þetta til sitt úr hverju horninu til þess að vera vissir um hvað raunverulega er í gildi sem lög, þegar verið er að fjalla um breytingar á lögum.



Ég vil þakka hv. þm. fyrir ábendingar í ræðu hans nú síðast, og ég vil tjá honum að vonir standa til að nokkrar bætur verði gerðar í þessa átt með bættu registri Alþingistíðinda. Við höfum óska,ð eftir því, að inn á þá braut verði farið að gera málaskrá með hverju hefti.

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. N. hefur athugað þetta frv. og álit n. er á þskj. 218, sem fram kemur að n. mælir einróma með samþykkt frv. Hér er um að ræða frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta á árinu 1978 tiltekin gjöld með viðauka. Frv. sama efnis hefur verið flutt árlega um nokkurt skeið og hv. þm. er því kunnugt efni málsins. En í grg. með þessu frv. kemur fram fyrirheit um að sams konar frv, verði ekki á ferðinni oftar, þar sem tilbúið mun frv, til l. um stimpilgjald sem lagt verður fyrir Alþ. það sem nú situr. N. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ.



Hæstv, forseti. Frv. til l. um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum hefur verið til meðferðar hjá fjh.- og viðskn. N. hefur klofnað í málinu og stjórnarþm. flytja sérstakt nál. og leggja til að frv, verði samþykkt, en hv. þm. Lúðvík Jósepsson og Gylfi Þ. Gíslason flytja sérálit um málið. Þetta frv. er í sjö gr. alls. 1. gr. þess fjallar um álagningu 10% skyldusparnaðar og að skyldusparnaðurinn skuli lagður inn á sérstakan reikning hjá ríkissjóði og bundinn þar til alllangs tíma eða til 1, febr. 1984. Kjarni 1, gr. er fólginn í því að lögfesta 10% skyldusparnað á hátekjur. Um þetta mál sérstaklega vil ég taka fram, að það kemur raunar fram í nál. minni hl., að í sjálfu sér var n. í „prinsipinu“ sammála um skyldusparnaðinn, en minni hl, mun gera grein fyrir skoðunum sínum og sé ég ekki ástæðu til annars en aðeins að geta um þetta. 1. gr, fjallar fyrst um það, að allir menn, sem tekjuskattsskyldir eru samkv. ákvæðum laga nr. 68 frá 1971 með síðari breytingum og ekki eru orðnir 67 ára fyrir 1. jan. 1978, skuli á árinu 1978 leggja til hliðar fé til varðveislu í ríkissjóði eftir vissum reglum. Þeir einstaklingar, sem hafa yfir 2 400 000 kr. skattgjaldstekjur á árinu 1977, skulu leggja fram 10% af því sem fram yfir er, og hafi þessir aðilar börn á framfæri sínu innan 16 ára aldurs, þá bætast við 186 þús. kr, fyrir hvert barn. Á sama hátt greiða hjón sem eru samsköttuð, og sambýlisfólk, sem hefur yfir 3 millj. 100 þús. kr, skattgjaldstekjur á árinu 1977, 10% af því, sem fram yfir er, í skyldusparnað. En þetta mark hækkar einnig um 186 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára aldurs sem er á framfæri þeirra. Síðan er sett sérstök regla fyrir sérsköttuð hjón, þannig að hjá hvoru þeirra reiknast 10% skyldusparnaður af skattgjaldstekjum umfram 1860 þús. kr. Fyrir hvert barn á framfæri þeirra hækkar þetta mark um 93 þús. kr. 2. mgr. fjallar um frádrátt eða um það, að reistar verði skorður við því, hve frádráttur má vera mikill áður en skyldusparnaður er reiknaður, á hliðstæðan hátt og gert var við álagningu skyldusparnaður 1976, en eins og kunnugt er var lögfestur 5% skyldusparnaður bæði 1975 og 1976. Í lagafrv., sem flutt var árið 1974 af þáv. ríkisstj., mun hafa verið ákvæði um skyldusparnað, að því er mig minnir 4%. Vera má þó, að það hafi verið önnur prósenta. Síðan eru í 1. gr. nánari ákvæði um útfærslu og framkvæmd málsins sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér, það var gert í framsögu málsins við 1. umr, Þó er rétt að taka það fram, að skyldusparnaðurinn á að vera til ráðstöfunar fyrir ríkissjóð um nokkurra ára bil sem eins konar lán, bundinn á sérstökum reikningi, en verður síðan greiddur með verðtryggingu, eins og gerð er grein fyrir í 2, gr. frv. Þar segir svo, með leyfi hæstv, forseta: „Þann 30. jan. 1984 greiðir ríkissjóður verðbætur á höfuðstól í hlutfalli við þá hækkun sem kann að verða á vísitölu framfærslukostnaðar 1. jan. 1979 til l. jan. 1984. Sé skyldusparnaður ekki greiddur að fullu fyrir 1. jan. 1979 reiknast verðbætur þó aðeins frá 1. jan. næsta ár á eftir fullnaðarskilum“. Í 3. gr. er lagt til að skyldusparnaður hljóti sömu skattmeðferð og sparifé á hverjum tíma. 4. gr, frv. kveður svo á, að fjmrh. setji reglugerð um tilhögun alls reikningshalds svo og önnur þau atriði er varða framkvæmd skyldusparnaðarins. 5. gr. þessa frv. fjallar svo um annað mál. þ.e.a.s. um að hækka hið svonefnda flugvallagjald. Á árinu 1976 voru sett sérstök lög um flugvallagjald, sem er 1500 kr. samkv. þeim lögum fyrir hvern farþega, sem ferðast frá Íslandi til annarra landa, og 750 kr. fyrir börn á aldrinum 2–12 ára. Er lagt til í 5, gr. að þetta gjald verði tvöfaldað, verði 3000 kr. fyrir fullorðna og 1500 kr. fyrir börn á aldrinum 2–12 ára. 6, gr. frv, fjallar svo um það, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða að á árinu 1978 megi leyfisgjald af gjaldeyris- og innflutningsleyfum nema allt að 2% af fjárhæð þeirri sem leyfið hljóðar um. Er gert ráð fyrir að leyfisgjaldið hækki frá því, sem nú er, úr 1% í 2%. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um frv. að öðru leyti. Það er liður í fjáröflunaráformum ríkisstj., eins og hv. þm. er kunnugt um. Það var gerð endurskoðun á tekju- og útgjaldaáætlun ríkissjóðs á næsta ári nú nýlega, og kom í ljós að hækkun gjalda vegna nýrra forsendna eða breyttra forsendna nemur um 18.3 milljörðum kr. og hækkun tekna er að öllu óbreyttu talin nema um 10.7 milljörðum kr. Sá fjáröflunarvandi, sem við er að glíma, nemur því 7.6 milljörðum. Hugmynd ríkisstj. er að leysa þennan vanda annars vegar með því að afla viðbótarfjár til ráðstöfunar fyrir ríkissjóð og hins vegar að skera niður, eins og kunnugt er, nokkur útgjöld. Þessar fyrirætlanir ríkisstj. koma fram í ýmsum frv. sem eru til meðferðar hér í þinginu, og er þetta frv., sem ég er að tala hér fyrir, eitt af þeim. Gert er ráð fyrir að þetta frv, færi ríkissjóði aukin fjárráð á næsta ári sem nemur um 1.5 milljörðum kr. Þessi fjáröflun er þríþætt. Það er í fyrsta lagi skyldusparnaðurinn á hátekjur, sem áætlað er að muni skila einum milljarði, það er í öðru lagi tvöföldun á flugvallagjaldinu á utanlandsferðir, sem áætlað er að muni skila 300 millj. kr., og í þriðja lagi heimild til álagningar gjalds á gjaldeyrisleyfi í 2% og er talið að það muni auka tekjur ríkissjóðs um 200 millj. Samtals er þá tekjuöflun og aukin fjárráð, - það er e.t.v. réttara að tala um aukin fjárráð í þessu efni, - um 1.5 milljarða samkv. þessu frv. Það hafa orðið nokkrar almennar umr. um efnahagsmál. Ég sé að það er enginn tími til þess að fara að efna til slíkra umr. og ætla ekki að gera það. En ég vil gjarnan taka undir það, sem hefur komið fram hjá sumum hv. þm., að það væri ástæða til þess að haga vinnubrögðum þannig, að það væri hægt að koma við almennri umr, um efnahagsmál á sama tíma sem lánsfjáráætlun ríkisstj. er lögð fram og frv. í samræmi við hana og meðan fjárlög eru til meðferðar og afgreiðslu hér í þinginu. Það væri sannarlega ástæða til þess að efna til eins konar eldhúss í efnahagsmálum, En ég ætla ekki að gefa tilefni til slíkra umr., enda enginn tími til þess eins og málum er háttað.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 217 erum við í minni hl. fjh: og viðskn., ég og hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, og skilum þar séráliti. Við bendum á það, að þetta frv. er, eins og sagt hefur verið, aðeins einn liður í fjáröflunaráformum ríkisstj. í sambandi við afgreiðslu fjárl. að þessu sinni. Við erum andvígir þessum fjáröflunarplönum ríkisstj. þegar við lítum á þau sem heild, en tökum hins vegar fram um þann sérstaka skyldusparnað, sem hér er lagt til, að við erum ekki andvígir þessum skyldusparnaði sem slíkum, hann er ekki slík legund skattlagningar, en álítum þó, að réttara hefði verið að grípa til annarrar tekjuöflunar. Ef það hefði verið talið nauðsynlegt, eins og nú stendur á hjá ríkissjóði, að afla frekari tekna, þá hefði verið nærtækari önnur fjáröflunarleið en sú sem ríkisstj. hefur yfirleitt valið sér. Í þeim efnum get ég vitnað til þess sem kom fram í umr. fyrr í dag hjá hv. 9. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, þar sem hann benti á það, sem við höfum æðioft bent á, Alþb: menn líka, að fyrirtækin í landinu sleppa mjög við að greiða til samfélagslegra þarfa, þar sem það er staðreynd, að mörg hundruð fyrirtæki í landinu, sem veita hundruðum millj. kr., sleppa svo til algerlega við tekjuskattsgreiðslur til ríkissjóðs. En í sambandi við þetta frv. þykir mér ástæða til þess að benda á það í örfáum orðum, sem nokkuð hefur komið fram í umr. hér áður, að þessi breyting minnir á það, að jafnhliða þeirri breytingu á skattalöggjöf, sem í þessu felst, eru líka hér á ferðinni aðrar tvær mikilvægar breytingar sem gripa inn í skattalagaákvæðin. Það er í fyrsta lagi það frv. til breytingar á tekjuskattslögum, sem fullkomin samstaða hefur verið hér um og er til staðfestingar á brbl. frá s.l. sumri í samræmi við það samkomulag sem þá varð á milli fulltrúa vinnumarkaðarins annars vegar og ríkisstj. hins vegar um breytingar á tekjuskattslögum. Þá var sagt að sú breyting fæli í sér um það bil 2000 millj. kr. lækkun á tekjusköttum fyrir þá sem hafa heldur lágar tekjur, og það mun eflaust vera rétt. En síðan kemur aftur sú ákvörðun hæstv. ríkisstj. að ákveða í skattvísitölu fyrir næsta ár 31% hækkun frá s.I. ári, þó að fyrir liggi að launahækkun á milli ára sé 42%. Í þessu felst ný skattahækkun. Ég hef gert smáathugun á því, eftir að hafa fengið upplýsingar frá skattyfirvöldum, hvernig þetta atriði kæmi út hjá þeim sem mætti telja svona meðaltekjumann eða kannske knapplega það. Mér sýnist að þegar lagt er til grundvallar dæmi um hjón, sem hefðu haft 2 millj. kr, samanlagt í skattgjaldstekjur á s.l. ári, þá hefðu slík hjón notið skattalækkunar samkv. samkomulaginu frá s. I. sumri sem nemur kringum 64 þús. kr. í skatti. En nú þegar skattvísitalan er ákveðin á þessa lund þ.e.a.s. 31% hækkun í staðinn fyrir 42% hækkun, þá kemur í kjós að tekjuskattur þessara hjóna með skattgjaldstekjur 2 millj. kr., sem þá hafa að sjálfsögðu hækkað um 42% á milli ára mundi hækka um nálega sömu upphæð eða 63 þús. kr. svo að það er nokkurn veginn ljóst að í stórum dráttum þýðir þessi breyting á skattvísitölunni að taka til baka það sem látið var af hendi af hálfu ríkisstj. með samkomulagi við verkalýðshreyfinguna á s.l. sumri. Auðvitað kemur þetta ekki fullkomlega jafnt niður á alla skattþegna. Einhverjir geta kannske haldið einhverjum smávinningi og aðrir aftur tapað. En þegar á heildina er litið og á meðaltekjufólkið er litið þá mun þessi breyting ein þýða að þeir tapa því aftur sem ávannst með samkomulaginu á s.l. sumri. Svo kemur í þriðja lagi sú breyting sem felst í þessu frv. með skyldusparnaðarákvæðum á hærri tekjur. Um þetta frv. þarf ég ekki að fara mörgum orðum nú. Ég hef þegar rætt um það áður, þegar ég ræddi um till. ríkisstj, almennt. En ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. Sú brtt. er á þskj. 221 og er um það, að á eftir 6. gr. frv, komi ný gr., svo hljóðandi: „Frá 1. jan. 1978 skal fella niður söluskatt af kjöti og kjötvörum og verðlag á þeim vörum lækka samkv. því.“ Ég hef í umr. um þessi mál áður bent á það, að frá mínu sjónarmiði er ekki nægilegt að gera aðeins takmarkaðar ráðstafanir til þess að ná saman endum fjárl. Það þarf líka að glíma við þau vandamál, sem í sjálfu sér eru miklu stærri í efnahagslífinu, þar sem er aðstaða atvinnuveganna. Við vitum það öll að bændasamtökin hafa að undanförnu gert sínar kröfur, og er enginn vafi á því, að staða bænda er nú mjög erfið á margan hátt. Þeir hafa verið að dragast aftur úr í tekjusamanburði við aðrar stéttir. Þeir eru í alllangan tíma búnir að leggja áherslu á það, að söluskattur verði afnuminn af kjöti og kjötvörum, og við Alþb.- menn höfum flutt frv. bæði á síðasta þingi og aftur á þessu þingi í þessa átt. Það frv. hefur ekki fengið neina afgreiðslu. Nú þykir mér ljóst, að það skapast tækifæri til að það fari fram atkvgr. hér á Alþ. um það, hvort alþm. geta fallist á að verða við þessari ósk bændastéttarinnar. Ég álít að þessi ráðstöfun sé sjálfsögð og þurfi ekki að fara um hana mörgum orðum nú. Þetta yrði til þess að lækka vöruverð í landinu um allverulega upphæð og hefði sín góðu áhrif til lækkunar á framfærsluvísitölu og þar með kaupgjaldsvísitölu og sparaði ríkinu útgjöld á því sviði og auðvitað öllum atvinnurekstri í landinu. Þetta yrði til þess að auka kjötsölu í landinu og draga þannig úr þörf á útflutningi á kjöti. Auðvitað tapar ríkissjóður þarna nokkrum tekjum, hversu mikið sem það yrði þegar litið er á nettóútkomu dæmisins. En ég tel að við höfum þegar bent á það hér, stjórnarandstæðingar, að það er mjög auðvelt að fylla upp í það skarð með till. um tekjur fyrir ríkið í staðinn. Hér er um réttlætismál að ræða fyrir bændastéttina. Þetta er nauðsynleg aðgerð, og ég tel að það fari mjög vel á því að einmitt ákvæði um þetta komi inn í þetta frv. í sambandi við aðrar ráðstafanir í þessum málum, komi þar á eftir ákvæðinu um skyldusparnað, flugvallagjald og sérstakan gjaldeyrisskatt, þar yrði þetta ákvæði um að fella niður þetta vandræðagjald og leysa að nokkru vanda á því sviði sem ég tel miklu meiri en vandann sem snýr beint að ríkissjóðnum. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta, en geri mér nú sterka von um að brtt. nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja dálitla brtt. við þetta frv., þar sem lagt er til að auka svolitlu við 5. gr. Viðbótin er svo hljóðandi: „Hækkun flugvallagjaldsins samkv, þessari gr. skal renna til flugstöðvabygginga eftir nánari ákvörðun flugráðs“ Í fyrri hluta þessarar gr. segir að innheimta skuli flugvallagjald á árinu 1978 helmingi hærra heldur en það sem fyrir var. Þetta er aðeins í takt við annað sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram hér, þegar hana vantar peninga, eins og á hverju ári síðan hún tók við völdum. Ríkisstj. hefur alltaf fundið nýja möguleika í tekjuöflun með því að leggja á nýja skatta. Auk þess að leggja á nýja skatta hefur hún framlengt tímabundna skatta, eins og frægt er orðið af hinu sérstaka tímabundna vörugjaldi sem átti að standa í 6 mánuði og stendur enn eftir á fjórða ár. Auk þess að framlengja skatta, finna nýja skatta, þá hefur hún tvöfaldað aðra. Og einmitt í þessari grein er lagt til að tvöfalda þennan skatt. Ríkisstj. hefur auk þess verið ákaflega hugmyndarík í því að finna nýja tekjustofna og að þessu sinni eru tekjustofnarnir afar öruggir, ekki síst sjúklingarnir sem á nú að fá til þess að auka tekjur ríkissjóðs um 500 millj. með hækkun lyfja og læknisaðstoðar. Það væri sannarlega ástæða til þess að hver einasti þm. stjórnarandstöðunnar tæki þessi mál öll til rækilegrar meðferðar. En við höfum nú látið okkur nægja að fáir blandi sér í þessar umr. og teygi ekki um of úr þeim, en skoðanir okkar Alþb.- manna hafa að sjálfsögðu komið fram í þeim öllum. En varðandi flugvallagjaldið er það ekkert sérstakt fyrir Íslendinga, því að flugvallagjald hefur verið lagt á erlendis mjög víða. En mér er ekki kunnugt um að slíkt flugvallagjald hafi nokkurs staðar verið tekið í ríkissjóð viðkomandi lands. Það hefur í flestum tilfellum verið notað beint til þess að fjármagna rekstur viðkomanúi flugvallar, þar sem það hefur verið tekið. En dæmi eru einnig til þess, að flugvallagjald hafi verið látið renna til annarra greina flugmála. Ég er á móti slíkri gjaldheimtu af ýmsum ástæðum og vil ekki tefja tímann með því að eyða löngu máli í að rökstyðja það, ég er mjög mikið á móti því að taka flugvallagjald sem rennur í ríkissjóð, en gæti hins vegar fallist á til samræmis við það sem annars staðar þekkist, ekki síst vegna fjárskorts þeirra sem eiga að sjá um framkvæmdir í flugmálum, að leggja á slíkan skatt ef hann rennur til framkvæmda í flugmálum. Það er ekki ósanngjarnt. Í brtt. minni legg ég aðeins til að hækkun á gjaldinu - hækkunin ein - renni til sérstakra þarf í flugvallamálum, ekki allur flugvallaskatturinn, svona eins og til samkomulags, að krefjast ekki alls gjaldsins, heldur aðeins þess sem við bætist. Það er þó nokkur upphæð, þó ekki sé hún mjög há, en nógu há til þess að bæta úr sérstökum verkefnum í flugmálum. Og ég hef lagt til að þetta fari til þess að reisa flugstöðvar í landinu. Sá þáttur flugmála hefur vegna fjárskorts verið vanræktur mjög um langt árabil, því að fjárveitingar til þessara mála hafa verið svo naumt skammtaðar að ekki hefur þótt mögulegt að klípa af þeim til þess að lagfæra flugstöðvarbyggingar úti á landi eða í Reykjavík. Til þess hefur einfaldlega ekki verið fjármagn. Það er líklega áratugur síðan flugstöð var reist hér á landi, mig minnir að það hafi verið á Ísafirði, bar til nú að smíði flugstöðvar er hafin í Vestmannaeyjum. Á fjárl. er nú áætlað að andvirði flugskýlisins í Reykjavík, sem flugmálastjórn selur, renni til smíði flugstöðvar hér í höfuðborginni, - flugstöðvar sem er auðvitað alls ekki fyrir Reykvíkinga fremur en aðra landsmenn, heldur flugstöð allra landsmanna, því að um slíka flugstöð fer á ári hverju í innanlandsflugi einu saman nokkuð á þriðja hundrað þúsund manns. Svo mikið er flugið orðið hér í þessu landi, að það er flogið með alla þjóðina á ári hverju og heldur meira en það. Og það er til skammar að hafa þá aðstöðu eins og hún er. Það er braggi á bragga ofan og hver skúrinn við annan, allt saman byggt úr efni sem getur fuðrað upp á augnabliki, og það er sérstök heppni að þessi flugstöð skuli ekki vera horfin út í veður og vind fyrir löngu í þeim eldsvoðum sem orðið hafa hér á flugvellinum. Með samþykkt þessarar brtt. væri einmitt tækifæri til þess að koma þessari flugstöð upp miklu fyrr en nokkur möguleiki er til með fjárveitingum af þeirri stærð sem um er að ræða í fjárlagafrv., þar sem flugstöð, sem sæmilega mætti una við, mundi vafalaust kosta mörg hundruð millj. kr. Og nú er einmitt kjörið tækifæri fyrir þá hv. hv. alþm., sem töluðu mikið í fyrri umr. sem fram fór hér á dögunum, þegar flugmálin bar á góma um leið og fjárlagafrv. var afgreitt. Þá tóku til máls margir hv. alþm. og kvörtuðu undan sáralitlum fjárframlögum til þess landshluta sem þeir sjálfir voru frá. Einstaka maður hafði þó nægilegt viðsýni til þess að sjá ekki aðeins niður fyrir tærnar á sjálfum sér, en horfði til landsins alls. En því miður eru slíkir hv. þm. allt of fáir. Nú er tækifærið fyrir þessa hv. þm., m.a. hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur sem hafði þá nægilegt loft til þess að þenja sig í alllangan tíma yfir fjárskorti til flugmála á Vestfjörðum. Og, nú er einnig tækifæri til fyrir hv. þm. Framsfl. að taka undir sams konar söng flokksbróður síns Ólafs Þórðarsonar, hv, þm., því að með þessum fjármunum, sem þarna mundu koma, væri hægt að létta af fjárveitingafé hvers árs, því að ég geri fastlega ráð fyrir því, þó að þarna sé gert ráð fyrir fjárveitingunni aðeins árið 1978, þá verði það framlengt áfram eins og siður hefur verið hjá hæstv. ríkisstj. Ég slæ því ósköp einfaldlega föstu vegna reynslunnar. Nú er einmitt tækifæri til þess fyrir þessa hv. alþm. að bæta við það fjármagn sem til ráðstöfunar fer, þar sem þessir peningar kæmu þá til þessara sérstöku mála, þ.e. flugstöðvabygginga, og þá ætla ég endilega að taka það fram, að ég á ekki eingöngu við Reykjavík, síður en svo, því viða úti á landi eru þetta kofaskrifli sem engum manni er í rauninni bjóðandi inn í. Ég get auðvitað sagt það hér, að sú flugstöð, sem enn er t.d. í notkun í Vestmannaeyjum, er að flatarmáli minni en karlaklósettin í flugstöðinni á Egilsstöðum, og um þessa flugstöð fara um 60 þús. manns árlega. Auðvitað er slíkt okkur til vansa. Þeir kofar, sem eru við ýmsa flugvelli úti á landi, eru þannig, að það er stundum jafnvel betra að vera úti heldur en inni, þó í vondu veðri sé. Ég tel óþarft að telja upp þá staði. En ég tel hins vegar nauðsynlegt að þessi mál komi hér sem oftast til umr., þannig að menn geti ekki komist hjá því að heyra vissar staðreyndir um þetta vandræðabarn, flugmálin, sem hefur verið allt of naumt skammtað í allt of langan tíma. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð að sinni. En ég vil þó sérstaklega beina orðum mínum til hæstv. samgrh., sem ég sé að nú er kominn í salinn, að hann hvetji flokksbræður sína til að standa að samþykkja þessarar brtt., því að þeim mun meiri peningar sem koma inn í viðbót með þessum hætti, þeim mun minni áhyggjur þarf hann að hafa af því að veita meiri peninga til þessara hluta, þar sem við komumst ekki hjá því á næstu árum að bæta úr varðandi flugstöðvarbyggingar, hvort sem okkur þykir það ljúft eða leitt.



Virðulegi forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd út af ræðum tveggja síðustu hv. ræðumanna. Fjárfestingarliðir til flugmála hækka töluvert mikið í þeim fjárlögum sem við erum að ræða á Alþ., um eitthvað á fjórða hundrað milljóna, og menn átti sig á því, að þær 300 millj., sem hér er talað um, renna til flugvallarmála í þeim fjárl. og meira en það. Út af því, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði um brtt. sína, datt mér í hug, að hér væri, eins og ýmsir hafa sagt, hinn pólitíski fimleikameistari Alþingis að tala. Það var örlítil brtt. sem hann mælti með, en þegar að er gáð, þá er í frv. að öðru leyti verið að afla ríkissjóði tekna, sem brtt. gerir ráð fyrir að ríkissjóður tapi á móti, þannig að út úr dæmi hans kemur núll ef sú brtt., sem hann flutti, verður samþ.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt athugasemd. - Ég vona að flugmálastjórn hafi aðgang að þessum peningum sem hæstv. ráðh. var að tala um, Ég þekki ekki þær tölur sem hann var að tala um, því að fyrir árið 1977 voru peningar til framkvæmda í flugmálum 378 millj., en þeir peningar, sem koma inn nú til framkvæmda í flugmálum fyrir árið 1978, eru áætlaðir 530 millj. Mismunurinn á því er 152 millj., ekki á fjórða hundrað millj. Ef við eigum að taka flugskýlispeningana með, þá verður fjárveitingin til framkvæmda í flugmálum ekki 530, heldur 600 millj„ og þá verður mismunurinn 222 millj. miðað við árið í fyrra, þar sem fjárveitingar til framkvæmda voru 378 mill j. Það er ekki heldur á fjórða hundrað milljóna. Það væri kannske ástæða til að bæta nokkru við þetta. En það má öllum vera ljóst, að til framkvæmda í flugmálum um allt land, til öryggismála, til flugvalla o.s.frv., er aðeins um 530 millj. af nýju fé að ræða, sennilega talsvert lægri upphæð en flugstöðin í Reykjavík kostar ein.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Niðurfelling á söluskatti af kjöti og kjötvörum hefur margoft komið til athugunar, m.a. þegar við hv. flutningsmaður vorum í stjórnaraðstöðu. Ævinlega hefur verið frá henni horfið vegna vandkvæða sem talin eru svo veigamikil, að við einfalda niðurfellingu þessa söluskatts án mikilla hliðarráðstafana mundi botn detta úr öllu innheimtukerfi söluskattsins. Ekki hefur verið sýnt fram á að nein ný úrræði hafi verið fundin til að setja undir þennan leka, því greiði ég ekki atkvæði.



Virðulegi forseti. Í sambandi við þá fyrirgreiðslu, sem ríkisstj. lét í té við kjarasamninga s.l. sumar, lagði ég mjög þunga áherslu á að felldur yrði niður söluskattur á kjötvörum og reyndar fleiri nauðsynjum. Það náði ekki fram að ganga, ég hygg m.a. vegna þess að launþegasamtökin lögðu áherslu á að bein skattalækkun kæmi til. Ég tel ákvörðun um niðurfellingu söluskatts á kjöti og kjötvörum alls ekki eiga heima í sambandi við þetta mál. Ég tel hins vegar að þau tilmæli, sem fram hafa komið um það efni, þurfi að athuga í sambandi við almenna athugun á vandamálum landbúnaðarins. Með tilvísun til þess, sem ég hef sagt, segi ég nei.



Virðulegi forseti. Það hefur verið eindregin ósk bændasamtakanna, að felldur yrði niður söluskattur á kjöti og kjötvörum. Ég trúi því ekki að ekki sé hægt að finna sanngjarna leið til að framkvæma þetta án þess að undanbrögð verði veruleg. Ég treysti ríkisstj. fullkomlega til að láta þetta atriði fylgja öðrum sanngjörnum ráðstöfunum sem ég vonast til að hún sjái sér fært að gera í málefnum landbúnaðarins og koma þar á móts við réttmætar og sanngjarnar óskir bændasamtakanna. Ég mun gefa hæstv. ráðh. mínum dýrðina af þessu verki, en ekki hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, og segi því nei



Virðulegi forseti. Hvorki hæstv. ráðh. né Lúðvík Jósepsson þurfa frekari dýrðarljóma í mínum augum en þeir þegar hafa. Ég hef verið mikill áhugamaður um að þessi leið yrði farin og verði farin, og ég er sama sinnis enn. Ég get fallist á að þetta eigi frekar heima við afgreiðslu annarra mála, - mála sem við eigum eftir að fjalla um hér á Alþ. Þetta er í sjálfu sér ekki aðeins mál bændastéttarinnar, heldur og allra neytenda. Því hefur verið haldið fram með nokkrum rökum, að nú þegar sé allmikill söluskattur. sem ekki komi fram, af fullunnum eða hálfunnum kjötvörum, landbúnaðarvörum, og jafnvel af landbúnaðarframleiðslu ýmiss konar. Mín skoðun er líka sú, að það hafi ekki verið gert það sem þurft hefur eða fullur þungi verið á bak við það að setja botn undir þann leka sem jafnvel gæti orðið ef að þessu ráði yrði horfið. Ég er hlynntur málinu. Ég fellst hins vegar á að það eigi heima undir síðari verkefnum þessa þings og greiði því ekki atkvæði.



Virðulegi forseti. Þar sem þetta mál er til umfjöllunar hjá hæstv. ríkisstj. Að beiðni Stéttarsambands bænda og í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. verði við beiðni þeirra, annaðhvort með því að fella niður söluskatt eða auka niðurgreiðslur sem því nemur, þá segi ég nei.



Virðulegi forseti. Þetta er í sjálfu sér góð till., góð hugmynd, sem oft hefur komið fram áður, en hún þarfnast undirbúnings. Vona ég að stjórnvöld athugi þetta mál gaumgæfilega sem allra fyrst, en á þessu stigi mála segi ég nei.



Virðulegi forseti Sjútvn. hv. d. hefur haft mál þetta til athugunar og sendi það til umsagnar fjögurra aðila, þrír hafa svarað, þ.e.a.s. Landssamband ísl. Útvegsmanna, sem leggst eindregið gegn samþykkt þess, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands einnig, en Félag ísl. fiskmjölsframleiðenda mælir með samþykkt frv. Frá Sjómannasambandi Íslands hefur ekki borist umsögn. Ég skal ekki fara ítarlega út í að ræða málið efnislega, eins og gert var við 1. umr. málsins. Hins vegar vil ég í framhaldi af þeim umr., sem þá urðu, taka undir athugasemdir og varnaðarorð sem þar komu fram, þau eiga á margan hátt fullan rétt á sér. Ég bendi þó enn á að hér er um eitt og einangrað mál að ræða sem Alþ. ber að taka ákvörðun um, þetta eina sérstaka skip, og það er verið að gefa því takmarkað leyfi til veiða eða heimild til veiða um takmarkaðan tíma. Til þess að hv. þm. geri sér frekar ljóst, hvað í mótmælunum felst, vil ég aðeins geta efnisatriða sem þar koma fram. Framkvæmdastjórn Farmanna- og fiskimanasambands Íslands hefur vitnað til samþykkta sem komu fram á þingi sambandsins og að nokkru var svarað í grg. og framsögu fyrir frv. við 1. umr. Það er afskaplega vafasöm kenning, að það sé hægt að geyma þá loðnu í sjónum, sem við sjálfir veiðum ekki, sem einhvers konar varasjóð til seinni tíma. Ég held að það séu fleiri en ég og þeir, sem frv. fluttu með mér á sínum tíma, sem séu sammála um það, enda mun það stangast á við kenningar fiskifræðinga. Þeir hafa líka bent á örtröð sem ríki á miðunum við suðaustur- og suðurströndina á hefðbundinni loðnuvertíð. Þetta getur að sjálfsögðu staðist, eins og við allar veiðar okkar hér við Íslandsstrendur, ef þær eru á takmörkuðu svæði. Nú hefur þó svo þróast, að þessi veiði dreifist á nær allt árið og hún er á mjög stórum svæðum, og miðað við það stóra hafsvæði, sem loðnan fer um, má segja sem svo, að með þeim takmarkaða flota, sem við höfum yfir að ráða, á ekki að þurfa að koma til neinna árekstra á miðunum vegna þessa. Það, sem hins vegar hefur verið viss ótti uppi um, eru árekstrar í höfnum og við löndun þessa afla. En með orðalagi því, sem í frv. er, teljum við að sá ótti sé ástæðulaus, enda er það skilyrt að loðnunefndin geti beint þessu ákveðna skipi, mótorskipinu Ísafold, eftir því sem þörf er á til hafna er liggja fjarri aðalveiðisvæði hverju sinni. Athugasemdir Landssambands ísl. útvegsmanna eru í fjórum höfuðliðum. Í fyrsta lið er bent á að það sé verið að veita, eins og við að sjálfsögðu vitum, hv. þm., að það sé verið að veita erlendu skipi heimild til veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu, eða eins og þeir segja orðrétt - með leyfi forseta, - í sinni fyrstu athugasemd: „Við teljum ekki koma til greina að heimila einu tilteknu erlendu skipi veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu sem nýtur allra réttinda innan fiskveiðilögsögu Efnahagsbandalags Evrópu, og mun ekki koma til veiða hér nema þegar eigendum skipsins hentar vegna takmarkana á veiðum hjá EBE. En það mun hafa fiskað fyrir meira aflaandvirði en nokkurt íslenskt skip á þessu ári Ef slíkt leyfi yrði veitt mundi það hafa í för með sér fordæmi fyrir leigu erlendra skipa til Íslands.“ Svo að ég svari þessu strax þá bendi ég enn á þá staðreynd, að það er Alþ. sem hefur úrskurðarvald um þetta í hverju og einu tilfelli, sem kemur upp í sambandi við slíka beiðni, og getur játað eða hafnað eftir því sem það sér ástæðu til. Hvernig hagur þessa skips hafi verið fram að þessu kemur auðvitað ekki þessu máli við. Spurningin er sú, hvort við teljum okkur hafa einhvern hag að því, og það teljum við. Þá segja þeir í 2. tölulið: „Við vekjum athygli á að loðnuflotinn hefur stækkuð frá s.l. ári um 8–10 þús. burðarlestir. Á sama tíma hefur engin ný verksmiðja tekið til starfa. Á s.l. ári háði takmörkuð vinnslugeta verksmiðja veiðimöguleikum flotans og mun svo verða í enn ríkari mæli á næsta ári.“ Þetta var 2. tölul. í athugasemdum LÍÚ. Við þessu er það svar, að þetta er ekki alls kostar rétt hjá þessum mikilsvirtu samtökum. Þó að fjöldi verksmiðja hafi ekki aukist hafa verið gerðar stórkostlegar endurbætur á þeim verksmiðjum sem fyrir eru. Vinnslugeta þeirra hefur verið stóraukin og jafnframt geymslumöguleiki aflans sem að landi kemur. Auk þess er meginefni frv. það, að skip þetta, sem um er rætt, svo ég endurtaki það einu sinni enn, eigi að landa fjarri aðalveiðisvæðunum, þannig að ekki komi til þess að árekstrar verði við löndunina. Ég bendi á það í fréttum sjónvarps í gærkvöldi eða fyrrakvöld var skýrt frá framkvæmdum við ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði, en það hafa orðið mjög umtalsverðar breytingar á þeim og tæknibúnaði einnig. Sama má segja um Seyðisfjörð, Eskifjörð og Bolungarvík. Á öllum þessum stöðum hefur orðið mjög mikil breyting til hins betra til móttöku loðnuaflans. Í 3. athugasemd sinni segir LÍÚ: „Ákvæði um heimild til veiði í íslenskri fiskveiðilögsögu eiga ekki heima í lögum um löndun loðnu til bræðslu. Þau lög voru sett að beiðni samtaka útvegsmanna, sjómanna og verksmiðjueigenda til þess að ná betri nýtni á veiðiskip og verkmiðjur, og loðnulöndunarnefnd hefur aldrei verið falið að stjórna löndun á erlendum veiðiskipum. Ef henni verður falið það verkefni er allt það samstarf í hættu, því vér munum ekki kæra oss um að fulltrúar í n. komi nærri því starfi.“ Svo mörg voru þau orð. Nokkru vægar er farið í efnislegar aðfinnslur heldur en þegar mál þetta var síðast á dagskrá hér á þingi, en þá voru hinar stærstu hótanir og hin verstu orð viðhöfð frá þessum samtökum í garð Alþ. ef ekki yrði farið að þeirra till. Það kemur auðvitað engum öðrum hagsmunasamtökum við hvar Alþ. ákveður að staðsetja í lögum vilja sinn. Það verður að fara eftir því sem önnur lög heimila þinginu að gera, og það er þegar fordæmi um að þetta hefur verið samþ. hér á Alþ., í báðum deildum Alþingis, að veita slíka heimild í þeim lögum sem við erum að ræða nú. Það að kippa manni sínum út úr loðnunefnd fær auðvitað ekki staðist, og hún mun starfa áfram þrátt fyrir það. Ég fæ ekki séð heldur að það eigi að verða neitt samstarf í hættu, vegna þess einfaldlega, og það er nú það skrítna við það, að það er eins og þeir komi ekki auga á eigin hagsmuni eða hagsmuni útgerðarinnar í heild, sem slíkan flota rekur, eða sjómannanna, sem starfa á þessum skipum, því að bættur hagur verksmiðja, meiri afli til úrvinnslu þar og bættur hagur þeirra, þýðir hærra fiskverð til þeirra sem taka sitt frá skipi, bæði áhafna og eigenda. Í fjórðu athugasemd sinni segir LÍÚ: „Með öllu er óljóst hvernig aðild umrædds skips ætti að vera að því verðkerfi sem hér gildir, t.d. varðandi flutningsstyrk til loðnulöndunarnefndar, greiðslu vátryggingaiðgjalda, greiðslu í Stofnfjársjóð fiskiskipa, greiðslu útflutningsgjalda o.fl.“ Vegna þessa og líka að ósk annarra nm. leitaði ég upplýsinga hjá sjútvrn. Rn. bendir á það að sjálfsögðu, að í 1. gr, frv., setri við hér ræðum, sé gert ráð fyrir að þetta skip, eina ákveðna skip, hlíti reglum sem sjútvrn. setji, og hvað snertir aðild umrædds skip að verðkerfi því sem hér gildir, þá muni rn. setja þær reglur að skipið muni ekki njóta styrkja eða greiðslna úr neinum sjóða sjávarútvegsins né heldur flutningastyrkja loðnulöndunarnefndar. Skipið mundi einungis fá greitt verð verðtagsráðs fyrir afla sinn og mundi þá einnig njóta sambærilegra greiðslna við greiðslu í stofnfjársjóð eftir nánari reglum sem settar yrðu, en það fé, sem þar safnast upp, er skráð á hvert skip fyrir sig. Auk þess var tekið fram munnlega við mig af ráðh., að það vátryggingagjald, sem skipíð ætti að fá ef íslenskt væri, mundi ekki ganga til þess, heldur mundi því verða ráðstafað af sjútvrn. íslenskum sjávarútvegi til hagsbóta því að af nógu væri að taka þar. Ég þykist þá hafa farið yfir efni þeirra athugasemda, sem hingað hafa borist, og lesið þær veigamestu og svarað beint. Niðurstaða sjútvn. þessarar d. varð sú, að meiri hl. hennar, fimm nm., mælir með samþykkt frv., hv. 6. þm. Suðurl. mun skila séráliti, en sjöundi nm., Sighvatur Björgvinsson, hv. 8. landsk. þm., var bundinn við skyldustörf sín í fjvn. þegar fundur okkar var haldinn og var því fjarverandi.