Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta frv. var til umr. hér í hv. d. á síðasta þingi lýsti ég nokkuð afstöðu minni til þessa máls í heild. Ég vil byrja á því að taka það fram, að ég efast ekki um góðan vilja flm. þessa frv. og skilning þeirra á hinum miklu vandamálum sem við er að eiga hjá þjóðinni í sambandi við áfengismálin. Það hefur svo oftlega komið fram, bæði í ræðu og riti, hjá þeim hv. alþm. sem standa að þessu frv., að þeir hafa miklar áhyggjur af því hvernig komið er fyrir þjóðinni í sambandi við þessi mál. Þeir hafa mikinn vilja á að leggja sinn skerf af mörkum til þess að leysa þau, og aðgerðir þeirra, sem felast í flutningi þessa frv., eru þakkarverðar svo langt sem þær þá. Aðeins vil ég taka það fram um meginstefnu þessa frv., sem felur í sér aukin bönn, auknar hömlur á meðferð áfengra drykkja og stórkostlega aukin sektarákvæði, að ég er þeirrar skoðunar að samþykkt slíkra ákvæða eins og felast í þessu frv. lækni engan vanda, en kannske komi til með að skapa enn meiri vandkvæði en við eigum við að etja í dag. Hins vegar ber að fagna því að flutningur frv. eins og þessa, sem hér liggur fyrir, gefur tilefni og opnar möguleikana til að ræða þessi alvarlegu mál á víðtækum og almennum grundvelli. Ég held að sú staðreynd sé ljós öllum þeim sem af raunsæi og alvöru vilja hugsa og tala um þessi mál, að okkur er mikil nauðsyn að taka öll þessi mál til alvarlegrar athugunar og þá ekki síst núgildandi áfengislöggjöf. Ég held að þó að víða væri leitað fanga muni vera torvelt að finna meðal siðaðra þjóða löggjöf um meðferð og sölu áfengis sem er jafngölluð og sú löggjöf sem við eigum við að búa. Vil ég þá t. a. m. nefna sem kannske einhvern mesta agnúann, að það skuli vera löglegt að selja, kaupa og neyta sterkra, brenndra drykkja í lítra- og ámatali, en á sama tíma er ekki hægt að fá með máltíð mannsæmandi drykk sem kallaður er áfengt öl. Maður verður að fara til mjög frumstæðra þjóða til þess að finna dæmi til að slíkur háttur sé hafður á um meðferð þessara mála. Þess vegna fyndist mér ekki óeðlilegt að við meðferð þessa máls í n. yrði tekið til gaumgæfilegrar athugunar að endurskoða áfengislöggjöfina og reyna að taka af henni verstu agnúana, og þá tel ég að lægi fyrst fyrir að heimila sölu áfengs öls í landinu. Ég ætla ekki að fara að eyða löngu máli til þess að réttlæta þá ráðstöfun, því að menn geta deilt um slíka hluti óendanlega. En ég er þeirrar skoðunar og þykist tala af nokkurri reynslu og það kannske dýrkeyptri reynslu, að það er bjargföst sannfæring mín að við værum betur settir með að hafa þá tilhögun að leyfa neyslu áfengs öls. Hef ég þá sérstaklega í huga ungu kynslóðina sem ég held að við séum allir sammála um að við berum alveg sérstaklega fyrir brjósti í sambandi við þessi málefni. Ég held að þegar menn eru að ræða um áfengismál, þá vilji því miður allt of oft bera á því að skoðanir manna mótist af tilfinningasemi, stundum af óskhyggju og jafnvel af ofstæki, en við gefum okkur ekki nógu mikinn tíma til að setjast niður og athuga þessi mál af raunsæi og stillingu. Frá mínum bæjardyrum séð eru áfengismálin kannske eitt af mestu uppeldismálum þjóðarinnar. Það hefur verið mikið talað um það nú á síðari árum, að það væri mjög nauðsynlegt að taka upp fræðslu í kynferðismálum og hefja þá fræðslu allsnemma í skólum landsins. Ég vil í því sambandi varpa fram hvort það mundi ekki vera fyllsta ástæða til þess að taka upp fræðslu í skólum landsins og byrja snemma í sambandi við áfengismálin. Við búum í þjóðfélagi þar sem þær staðreyndir blasa við, hvort sem okkur er það ljúft eða leitt, að áfengið er fylgifiskur mannkynsins. Það hefur verið það frá örófi alda. Staða okkar sem þjóðar er nú á tímum þannig að við erum í miðri þjóðbraut og okkur er enginn kostur að hafa annan hátt á um meðferð þessara mála heldur en gengur og gerist hjá nágrannaþjóðum okkar sem eru taldar vera komnar kannske lengst á braut þroska, menningar og siðgæðis. Gagnvart þessum málum hlýtur því að vera skylda okkar að reyna að miða stefnuna í þjóðfélaginu, bæði frá hendi löggjafans, hendi uppalendanna og hendi allra sem þetta mál snertir, svipað því sem gerist meðal frjálsra, siðaðra þjóða. Þeir tímar eru liðnir að við vegna einangrunar gátum haft annan hátt á í sambandi við þessi mál. Þeir eru löngu liðnir, svo að því fyrr sem við almennt viðurkennum þær staðreyndir, sem við er að búa, og tökum af manndómi á þessum málum, því betra. Ég held að okkur sé öllum ljóst að það hefur orðið mikilsverð breyting á lífsvenjum t. d. unga fólksins, æskunnar, nú á síðari árum. Það skiptir engu hvort menn koma frá svokölluðum góðum heimilum þar sem allt er vel búið, bæði að því er snertir tæki, húsrými og annað, eða hvort unga fólkið kemur frá heimilum sem hafa verri aðbúnað. Þróunin hefur orðið sú, að unglingarnir tolla ekki á heimilunum. Þeir vilja halda hópinn. Þeir vilja eyða frístundum sínum í hópi sinna aldursfélaga, skólafélaga og annarra, utan heimilanna. Þeir vilja hafa samastað og þeir vilja hafa frelsi til þess að ræða sín mál innan síns hóps. Og það er ótrúlega skjótt og miklu fyrr en gerðist áður að unglingar vilja hafa eitthvað í glasi. Þess vegna held ég að í ljósi þeirra staðreynda sem við getum ekki breytt, höfum ekki nokkra minnstu möguleika á að breyta, gefum við okkur of lítinn tíma til þess að athuga það alveg niður í kjölinn hvernig er best að bregðast við þessu vandamáli, - því mér er ljóst eins og öllum öðrum að hér er við gífurlega mikið vandamál að etja, - hvernig við getum brugðist við þessu vandamáli og reynt að leysa það á þann veg að við getum snúið við dæminu, að þetta verði ekki til jafnmikillar ógæfu og valdi ekki jafnmiklum hörmungum og áfengismálin því miður hafa valdið og valda í dag með þjóðinni. Ég er þeirrar skoðunar að höft, hömlur, bönn, viðurlög séu ekki rétt. Það verður eitthvað annað að koma til. Ég hef miklu meiri trú á fræðslu, leiðbeiningum, heldur en þeim aðgerðum sem ég nefndi hér á undan. Ég nefni sem dæmi um rangt viðhorf í þessum málum þegar Félagsstofnun stúdenta við Háskólann, sem að mínu mati hefur merkilega starfsemi, Félagsstofnun stúdenta, þegar hún á sínum tíma sækir um leyfi til að veita létt vín innan sinna veggja. Þessu er synjað. Þetta tel ég mjög ranga afstöðu af hálfu hins opinbera. Þetta er að bregðast við vanda alveg þvert á móti því sem ég tel hyggilegt. Það er vitanlegt hverjum manni, sem það vill skynja, að líkast til er hvergi farið frjálslegar með áfenga drykki heldur en í híbýlum stúdenta. Og svo er verið með slíkt yfirskin og yfirvarp að neita stofnun, sem þeir vilja bera ábyrgð á, um jafnsjálfsagða þjónustu að selja innan veggja félagsskapar síns létt vin, sem auk þess hefði mikla fjárhagslega þýðingu fyrir rekstur og afkomu þessarar stofnunar sem þeir hafa að mörgu leyti rekið af miklum myndarskap. Þetta eru viðhorf sem ég tel mjög neikvæð af þjóðfélagsins hálfu. Og þegar svona er brugðist við vanda, þá er ekki við góðu að búast. Enn fremur blasir sú staðreynd við, að til að mynda í þessari borg, í Reykjavík, er um hverja helgi þannig ástatt að það eru þúsundir unglinga og æskumanna sem hvergi hafa athvarf. Þó að samkomuhúsin séu mörg hér í borginni, þá er þannig háttað að það eru þúsundir unglinga sem hvergi hafa afdrep og hvergi hafa aðgang. Hvað á að verða um þetta fólk? Það reikar hér um hvippinn og hvappinn, það eigrar um í eirðarleysi í leit að einhverju, heim fer það ekki, og þessar aðstæður valda oft því að ungir, óharnaðir unglingar lenda út á miklu verri götur en kannske hefði orðið ef þeir hefðu átt aðgang að sæmilegri krá eða veitingahúsi. Löggjöf okkar um veitingastaði og vínsölustaði er að mínu mati svo geysilega áfátt að þar er nauðsyn á mjög mikilvægri endurskoðun. Að meta einhvern stað, sem hefur leyfi til að selja áfenga drykki, eftir því hvernig eldhús er útbúið og hversu það er fullkomið, hvort það hafi verið settar svo og svo margar milljónir í einhvern útbúnað í eldhúsi til að hægt sé að kaupa sér glas af léttu víni eða staup af brennivíni, það stenst ekkert mat heilbrigðrar skynsemi. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef veitingalöggjöfinni yrði breytt þannig að hér í Reykjavík t. a. m. væri opnuð leið til þess að hafa eina 40–50 eða sem sagt ótakmarkaða litla smáveitingastaði, þar sem menn gætu setið yfir glasi af öli, yfir víni, þá mundi það gjörbreyta þessum slæmu áhrifum og þessu mikla vandamáli sem við er að etja. Ég held að því fyrr sem hv. alþm., sem eiga að vera leiðtogar þjóðarinnar og stefnumarkandi í þessum málum eins og svo mörgum öðrum, því fyrr sem þeir gera sér ljósa þá skyldu að takmarkið hlýtur að vera að reyna á uppeldislegan hátt að skapa hjá þjóðinni og þá fyrst og fremst æskunni skilning á því vandamáli, sem við er að etja í sambandi við neyslu áfengis, og á þann hátt að beita kröftunum til þess að skapa þann manndóm sem þarf til þess að umgangast áfengi og neyslu þess á þann hátt sem frjálsbornu fólki sæmir, - því fyrr sem hv. Alþ. markar það sem stefnumið sitt að halda þannig á þessu viðkvæma máli, því fyrr lifum við þá stund að við komumst frá því mikla vandamáli sem við er að etja í dag, og ráðum við það. Við ráðum ekki við það með því að auka höftin, hömlurnar og auka sektarákvæðin. Við verðum að reyna að lækna þetta vandamál með því að taka á því í byrjuninni, líta á það sem uppeldismál, sem fræðslumál. Boð og bönn duga ekki. Ég vil boða í sambandi við meðferð þessa frv. að það mun verða flutt till. um að breyta áfengislögunum þannig að heimiluð verði bruggun og sala áfengs bjórs og um aðrar breytingar á framkvæmd laganna sem að mínu mati verka á þann hátt að af meiri skynsemi verði farið með þessi mál en nú ríkir með þjóðinni.



Herra forseti. Hér er til umr., eins og nokkuð oft áður ákaflega viðkvæmt mál, þar sem gerð er tilraun af löggjafans hálfu til að gera þær breyt., sem nauðsynlegastar eru taldar á gildandi löggjöf til þess að koma í veg fyrir eða draga úr neyslu áfengis. Nú hygg ég að okkur greini ekki á um það, að hér er um alvarlegt þjóðfélagsvandamál að ræða, - vandamál sem hefur á undanförnum árum og áratugum, eins og sagt var hér áðan, því miður fylgt þjóðinni of lengi og ekki verið krufið að mínu viti til mergjar. Þess í stað samþykkjum við hér árlega ákveðinn tekjulið til almennra þarfa í landinu, - tekjur sem byggðar eru á nægjanlega mikilli sölu áfengra drykkja. Á sama tíma þykjumst við vera að gera upp hug okkar um afstöðu til þessa vandamáls og erum að betrumbæta löggjöf okkar í þeim efnum, og til þess er það frv., sem hér er til umr., að sjálfsögðu flutt. Ég efast ekkert um þann vilja sem að baki liggur, flm. fjögurra, að það er þeirra vilji að koma á betra skipulagi, ef það má orða það svo, meira mannsæmandi skipulagi á neyslu áfengis heldur en er í dag. Eins og þegar hefur verið bent á er þjóðin ekki alveg reynslulaus í sambandi við þennan vanda. Við höfum reynt algjört vínbann. Við höfum leyft sölu léttra vína um ákveðið skeið, svonefnda púrtvínsöld. Og við höfum leyft - með takmörkunum þó - sölu sterkra drykkja eins og gert er í dag, þó með þeim fyrirvara að ekki væri um sterkt öl að ræða. Það er atriði sem ég skal ekki fara inn á hér, þær röksemdir sem liggja til þess, að meiri hluti Alþingis hefur ekki á það fallist að leyfa framleiðslu sterks öls. En á það er gjarnan bent, að reynsla annarra þjóða sé sú að sterka ölið komi einungis til viðbótar sterkum drykkjum. Í þessum efnum ríkir fullyrðing á móti fullyrðingu, og hirði ég ekki um það að ræða. Skoðun mín er sú, að það sé eðlilegt og sjálfsagt að gera þær breyt. á gildandi löggjöf sem mættu draga úr áfengisneyslu eða stuðla að slíku. Þarna er ekki stefnt að kjarna málsins, nema að því leyti sem minnst hefur verið á nauðsynlega fræðslu. Þar höfum við einnig nokkra reynslu, sem ekki er sérlega fögur, í sambandi við reykingar. Það er fullyrt eftir áratugalangar rannsóknir færustu sérfræðinga í heimi, að þær boði ekki minni hættu líkamlegri hreysti manna og andlegu atgervi heldur en jafnvel áfengisneysla, a. m. k. þeirra sem geta með góðu móti umgengist áfengi án þess að það verði þeim til áberandi tjóns. Það eru líka stífar reglur um boð og bönn í sambandi við auglýsingar og alls konar hvatningu til kaupa á þessari tegundinni eða hinni af tóbaki. Sjáanlegur árangur er því miður ekki af þessu. En eigi að síður er það skoðun mín, - og ég get tekið undir það með hv. þm. Jóni Sólnes, segi ég það ekki alveg reynslulaust, ég hef hlotið af því dýrkeypta reynslu eins og hann að sjá hvílíka erfiðleika neysla þessara drykkja skapar viðkomandi persónu og þá ekki síður - að seint verði slíkt til fullnustu mælt eða vegið á vogarskálum. Megingrunnurinn í þessari viðleitni finnst mér að ætti að vera að efla þær stofnanir sem til eru í landinu. Við höfum sett lög um áfengisvarnaráð sem er algjörlega fjárvana og getur sig lítið hreyft þrátt fyrir góðan vilja til þess að breiða út boðskapinn og auglýsa fyrir mönnum þær hættur sem af áfengisneyslu hljótast. Við höfum nánast aldargróið starf Góðtemplarareglunnar á Íslandi, sem einnig hefur mætt takmörkuðum skilningi, svo ekki sé meira sagt, á sinni starfsemi. Vaxandi eru nú í landinu frjáls samtök manna sem eiga í erfiðleikum og hafa átt í þessum efnum undanfarin ár, svonefnd AA-samtök, sem ég veit ekki til að njóti neinnar opinberrar aðstoðar til sinna starfa. Það var fróðlegt viðtal í útvarpinu nú á dögunum, sem tekið var upp. að mér virtist, á Akureyri, við menn úr báðum þessum stofnunum, þ. e. a. s. annars vegar úr Góðtemplarareglunni og hins vegar AA-samtökunum. Ég verð að játa að persónulega féll mér málflutningur AA-mannsins mun betur og var mun betur við mitt hæfi eða mínar skoðanir heldur en málflutningur hins þó báðir vildu í raun og veru keppa að sama marki, þ. e. a. s. draga úr áfengisneyslu. Ég held að grundvöllurinn undir raunhæfu starfi til þess að ná því marki sem unnt er í þessum efnum verði að koma innan frá, frá viðkomandi persónu sem við vandann á að etja, og það verði aldrei nógsamlega veitt fé til slíkrar fræðslu, þannig að menn geti ekki raunverulega borið við innra með sjálfum sér a. m. k. að þeir viti ekki hvaða hætta er á ferðum. Tveir kunnir menn í þessari baráttu eða tveir nánast heimskunnir menn, er vist óhætt að fullyrða, í baráttunni gegn alkóhóli og neyslu þess hafa komið til landsins á s. l. ári og haldið hér fyrirlestra. Báðir veita þeir forstöðu stofnunum sem eru til aðstoðar fólki sem Bakkus konungur hefur náð of miklum tökum á. Þeir sögðu frá reynslu sinni. Ég átti þess kost að ræða við annan þessara manna og sagði við hann: „Hvernig er hægt fyrir mann, sem komist hefur yfir það að neyta áfengis og getur hætt því, að kyngja þeirri kenningu að einu sinni alkóhólisti sé alltaf alkóhólisti?“ Þá benti hann á brjóstið á sjálfum sér og sagði: „Hér er einn ! Ég var drykkjusjúkur maður fyrir 25 árum, en ég á enn þá í vök að verjast að losna við þetta ofurveldi Bakkusar. Allt starfsfólk á þeirri stofnun, sem ég veiti forstöðu,“ sagði hann, „er fyrrverandi drykkjusjúklingar, og þeir hafa reynst hinir bestu starfskraftar vegna þeirrar döpru reynslu sem þeir höfðu persónulega hlotið.“ Þannig leit hann á þessi mál og þannig var niðurstaðan af hans ræðu, að menn gætu aldrei lokað bókinni með það í huga að hún væri fulllesin í þessum efnum, heldur yrðu þeir að vera sífellt vakandi ef þeir hefðu einhvern tíma hrasað á þessu hættulega svelli. Þetta er að mínu viti næst mínum skoðunum, að hvetja menn, sem hafa hrasað, með fræðslu um hvað sé þarna á ferðinni annars vegar, og svo er fyrirbyggjandi fræðslan hins vegar. Það ætti að vera skyldunámsgrein í skólum á vissu aldurskeiði, þegar unglingar væru komnir á þann aldur að það væri talið fullvíst að þeir skildu þann vanda sem hér er á höndum, ef þeir hefðu þá ekki meiri og minni persónuleg eða fjölskylduleg tengsl við þennan vanda, en þeir munu ófáir sem þannig er ástatt um. Ég held að það væri langtum raunhæfara til úrbóta af okkar hálfu heldur en e. t. v. nauðsynlegar, en smávægilegar breytingar á lögum, í hinu daglega lífi einstaklinga þjóðfélagsins, að einbeita sér af hálfu löggjafans að fræðslustörfum í stað boða og banna, eins og of mikið hefur borið á að væru talin allsherjarlausn í þessum efnum. Ég held að við mundum með góðu móti geta á þann hátt stuðlað að því að koma fyrir almenningssjónir allri þeirri fræðslu sem í mannlegu valdi er, með því að styrkja þær stofnanir, sem þegar eru til í landinu, og efla framkvæmd þeirrar löggjafar, sem um þessi efni er, en þó umfram allt að það, sem gert er, byggist á raunhæfri fræðslu til allra þeirra sem hlut eiga að máli. Jafnframt verður að fylgjast að hin fyrirbyggjandi fræðsla til þeirra sem enn þá hafa losnað við þann vanda sem áfengisbölið boðar. Ég vil svo að lokum, herra forseti, lýsa því yfir að ég get vel fellt mig við það frv., sem hér er til umr., og mun á engan hátt leggja stein í götu þess. Það er sjálfsagt til úrbóta á þeirri löggjöf sem við höfum. En ég held að við ættum að snúa okkur meira að hinni hlið málsins, þ. e. a. s. bæði fyrirbyggjandi fræðslu og fræðslu til þeirra sem vilja af fúsum og frjálsum vilja losna úr þessum viðjum, og þá umfram allt að gera þeim aðilum, sem til eru í landinu og hafa sannað gildi sitt, eins og Góðtemplarareglan og AA-samtökin, kleift að njóta sín svo sem kostur er með fjárhagslegum stuðningi gegn þeim vágesti sem áfengismálin tvímælalaust eru.



Herra forseti. Það er ánægjulegt út af fyrir sig til þess að vita, að allir eru á einu máli um þörfina fyrir að minnka drykkjuskap í landinu. Menn greinir á um leiðir að markinu eins og oft. Ég held að afstaða hv. 2. þm. Norðurl. e. stafi að nokkru leyti af misskilningi. Hann lítur svo á að það sé hægt að ala okkar unga fólk upp með því að gefa því áfengan bjór nógu snemma, það mundi verða til þess að það félli síður fyrir drykkjuskapnum síðar. En það er búið að gera svo miklar tilraunir með þetta og það er búið að reyna þetta svo víða, að það fer ekki neitt á milli mála. Við erum ekki með þeim verstu í veröldinni hvað drykkjuskap áhrærir og vandamál vegna drykkjuskapar. Nágrannar okkar og frændur á Norðurlöndunum, bandaríkjamenn og rússar eru ekkert betur settir. Allar þessar þjóðir hafa haft í ríkum mæli áfengt öl til drykkjar um áratugi, en það hefur sýnt sig að það er annað sem ræður mjög miklu um hvort ástandið fer batnandi eða versnandi í löndunum. Vafalaust er óhætt að fullyrða að bætt afkoma fjárhagsleg valdi miklu þar um. Ég las nýlega grein í dönsku blaði, ég held læknablaði, þar sem þess var getið að það væri vaxandi vandamál nú hjá dönum að svo mörg börn innan fermingaraldurs kæmu inn á sjúkrahúsin með delirium tremens, sem er lokastig áfengissýkinnar, að það væri með ólíkindum og hafi orðið á þessu snögg breyting til hins verra nú á síðustu árum. Þarna er sannarlega nóg af öli til að drekka, en vandamálið virðist vera vaxandi hjá þeim og einmitt á sama hátt og er hjá okkur reyndar líka, þ.e. a.s. það eru konur og það eru börn og unglingar sem drekka meira nú en áður hefur þekkst. Það verður því að leita orsakanna einhvers staðar annars staðar en hjá ölinu eða ölskortinum. Það er kannske ekkert óeðlilegt að mönnum detti í hug að þetta vandamál muni verða leyst með fræðslu. En það er ekki einhlítt. Ég held að sé óhætt að fullyrða að þeir, sem best þekkja til og ekki ættu að þurfa frekari fræðslu um áfengi og vandamál þess, sem sé heilbrigðisstéttirnar, séu ekkert betri í þessum efnum og ekkert öruggari en almenningur. Það er vitað mál að þetta er ekki siður vandamál lækna en annarra í þjóðfélaginu. En það er eitt sem hvarvetna hefur komið að haldi, og það eru hömlur. Það eru fyrst og fremst fjárhagslegar hömlur, þ. e. a. s. að selja áfengi dýru verði. Það mun vera orðið nokkuð algengt að menn viðurkenni að það hjálpar og það minnkar drykkjuskapinn. Ég kemst ekki hjá að hafa orð á því, að í viðleitni okkar til að hamla gegn drykkjuskap hafa fjárhagsmál háð okkur allmikið. Einkum hefur það verið áberandi nú á undanförnum árum að ýmislegt sem menn hafa verið sammála um að þyrfti að gera, hefur ekki verið hægt að leysa af hendi vegna fjárskorts. Ed. samþ. fyrir tveimur árum frv. sem mundi hafa bætt úr í þessum efnum. Því miður var þetta frv. fellt í Nd., en það er ekki við okkur að sakast um það. Það er ekki vafi á því, að ef við hefðum fyrir alllöngu getað komið fótum undir þær stofnanir, sem við vitum að víða hafa heppnast vel til að hamla gegn mikilli drykkju, þá værum við betur settir í dag en við erum. Það er ekki oft sem dagblöð sýna áfengismálum svo mikinn sóma að taka þau inn í leiðara. En fyrir nokkru var hluti leiðara í dagblaðinu Tímanum um áfengismál og með leyfi forseta langar mig til að lesa hann. Yfirskriftin er: „Á villigötum“. „Það fer varla lengur á milli mála að við höfum kallað yfir okkur mikla ógæfu þar sem eru hin fjölmörgu vínveitingahús með óteljandi börum. Drykkjuskapur er orðinn svo hemjulaus að engu tali tekur, og í kjölfar hans koma svo slys og afbrot, heimiliserjur og meiðingar og síaukinn fjöldi drykkjusjúklinga auk alls vinnutaps sem áreiðanlega er jafnmikið eða meira en af öllum verkföllum og vinnudeilum sem þó þykir þungt undir að búa. Ekki má heldur gleyma stórauknum kostnaði við löggæslu, sem að langmestu leyti tengist drykkjuskapnum, sjúkrahús, fangelsi og margs konar stofnanir. Tæpast er of harkalega til orða tekið að kalla það kraðak vinveitingabara, sem upp hefur verið komið, drykkjuskaparskóla, og við höfum þegar séð nóg af hroðalegum dæmum um það, hvað það gildir að stunda þá. Þegar þessum börum er lokað á lögskyldum tíma er haldið úr þeim af allt of mörgum á vit hvers konar ógæfuverka sem verða einstaklingum og þjóðfélaginu í heild þyngri í skauti en tárum taki. Þessi ofboðslegi drykkjuskapur er hvort tveggja í senn þjóðarböl og þjóðarsmán.“ Þetta er sannarlega rétt. Og þegar við höfum það í huga sem nú er orðið nokkuð öruggt og hefur verið rannsakað, hlutfallslega mikill fjöldi af þeim, sem liggja í okkar sjúkrahúsum, bæði geðsjúkrahúsum og almennum sjúkrahúsum, liggur þar vegna beinna eða óbeinna afleiðinga af drykkju, þá er ekki furða þó að við förum að líta þessi mál svolítið alvarlegri augum en við höfum gert áður. Það er hins vegar rétt, að það er engin einföld lausn á þessu og það talar enginn um það lengur að banna áfenga drykki. Þó er því ekki að leyna að það eru hundruð milljóna í heiminum sem nota ekki áfengi. Okkur hefur aldrei dottið í hug að banna sígarettur fyrr en núna. Nú eru uppi háar raddir um að það muni ekki líða margir áratugir þangað til sígarettur verði beinlínis bannaðar í framleiðslu. Og það gæti svo farið, ef áfram héldi rannsókn á almennri skaðsemi áfengis á líkamann, bæði andlega og líkamlega starfsemi, að þá komi að því að bann verði ekki eins fjarri hugum manna og það er nú. Hitt er jafnrétt, að það þýðir að sjálfsögðu ekki neitt að við förum að banna áfengi ef allir í kringum okkur veita það fullum fetum og leyfa drykkju og leyfa sölu á því. En það er engin fjarstæða að hugsa sér að þeir tímar geti komið að það verði raunhæft að tala um bann aftur. Og ég hef það fyrir satt, hvað sem hver segir, að þá muni ástandið í þjóðfélaginu á bannárunum hafa verið miklu betra og ekkert sambærilegt við það sem er nú. Þá á ég ekki við í því efni að sjá drykkjumenn, heldur hvað varðar alls konar afbrot og glæpi sem gjarnan eru fylgifiskar áfengisdrykkju, og það svo mjög, að ég held að lögreglan haldi því fram að um 90% af öllum glæpum, sem hún fær með að gera, séu bein eða óbein afleiðing af drykkju. Sannarlega er því von og eðlilegt að við öll séum á því að um þurfi að bæta í þessum efnum, þótt okkur greini á um leiðirnar. Eins og ég hef oft sagt áður, er ég ekki í nokkrum vafa um að áfengisvandamálið er okkar erfiðasta félagslega vandamál. Það er það vandamál sem eyðileggur flestar fjölskyldur, eyðileggur flest hjónabönd og eyðileggur flesta unglinga. Það vill nú þannig til að tiltölulega er nýkomin út bók um starf nefndar í Svíþjóð sem hafði það markmið að gera till. um hvað ætti að gera við vandamálinu þar í landi, sem er líklega enn þá verra en hérna, miklum mun verra. Með leyfi forseta ætla ég að lesa glefsur úr till. þessarar nefndar: 1) Það á að svipta áfengi dýrðarljómanum. Það verður vafalaust ekki gert á meðan t. d. okkar sjónvarp er eins og það er í dag. Það þarf fræðslu og upplýsingastarf, auglýsingabann, jákvæða dagskrárþætti í útvarpi og sjónvarpi, bann við kynningu áfengistegunda. 2) Aukin bindindisfræðsla barna, unglinga og fullorðinna. Áfengisvarnarráðið fái 11 millj. sænskra kr. árlega til upplýsingastarfsemi og námsefni skóla sé ákveðið í þessu efni. 3) Fjölgun bindindismanna. Það skal fyrst og fremst gert með auknum fjárhagslegum stuðningi við bindindishreyfinguna. Hreyfingin fái 5.4 millj. sænskra kr. árlega og auk þess möguleika á að sækja um styrk til sérstakrar fræðslu- og upplýsingastarfsemi til áfengísvarnaráðsins. 4) Aukin bindindissemi þar sem sérstök þörf er viðbragðsflýtis og dómgreindar. Styrkir til upplýsingastarfs á vinnustöðum. Upplýsingaherferð varðandi hættur af áfengisneyslu í umferð, á baðstöðum, við veiðar og siglingar. 5) Neyslu sé beint að veikum drykkjum. Því hærra áfengismagn, þeim mun hærri skattur. Áfengismagn milliöls minnki. 6) Aukning neyslu óáfengra drykkja í stað áfengis. Reynt að koma á neysluvenjum sem binda neysluna máltíðum. 7 ) Öflun áfengis verði gerð erfiðari. Stefna í verðlagningu grundvallist á samræmdri áfengismálastefnu. Verðið hækki í hlutfalli við almennar verðhækkanir. Um áfengisveitingar í skipum gildi sömu reglur og í landi. 8) Unnið skal að því að engin áfengisneysla eigi sér stað meðal barna og unglinga. Aldurstakmörk verði óbreytt. 9) Tekið skal tillít til áfengismála þegar gerðar eru áætlanir um félagslegar breytingar og umbætur. 10) Stuðlað skal að eflingu stofnana þar sem áfengi er bannað og unnið að því að samskipti fólks fari fram án áfengis. Samkomustaðir og félagsheimili, þar sem áfengisbann ríkir, skulu efld, áfengi ekki veitt á skemmtistöðum og íþróttaleikvöngum. Áfengisbann í leikhúsum. Bönnuð áfengisneysla á almannafæri. 11) Unnið skal gegn bruggun, smygli, leynisölu og annars konar ólöglegri meðferð áfengis. 12) Stofna skal áfengisvarnaráð er hafi það hlutverk að samræma baráttu opinberra aðila og einstaklinga gegn áfengisböli og vinna að mótun heilbrigðrar áfengismálastefnu með athugun og aðgerðum. Í áfengisvarnaráðinu verði 15 fulltrúar, m. a. frá þingflokkum. 13) Rannsóknir verði efldar. Aukið verði starfslið áfengisrannsóknastofnunarinnar. Vísindalegar athuganir fari fram víða um land. Þetta er það sem þessi n., sem hefur starfað í mörg ár, leggur til. Og hún gerir í formála ljóst að hér sé um geysilegt vandamál að ræða. Athugun á skaðsemi áfengis hefur aukist mjög mikið og rannsóknir á afdrifum drykkjumanna, vegna þess að það hefur, eins og ég gat um áðan, nýlega komið í ljós hve geysimargir af þeim sjúklingum, sem eru langvinnir sjúklingar á stofnunum og reyndar sjúklingar bæði á almennum spítölum og geðsjúkrahúsum, geta kennt áfengisneyslu um sjúkdóma sína. Þar sem heilbrigðisþjónusta er mjög í sviðsljósinu víða um lönd, þá er ekki óeðlilegt þó að athyglin beinist einmitt að þessu atriði sem svo mjög veldur fjölgun sjúkrahúsdaga. Smitandi sjúkdómar voru ein höfuðorsök sjúkrahúsdaga áður fyrr, og margir bjuggust við því, þegar ráðið varð við þá hroðalegu sjúkdóma marga, að þá mundi batna í ári. En það hefur ekki gerst eins mikið og menn bjuggust við, m. a. vegna óhófs í neyslu áfengis, vegna reykinga, vegna aukinnar slysatíðni og neyslu ýmissa annarra efna sem komið hafa fram í dagsljósið síðan. Ég vil svo að lokum leggja áherslu á það, að þetta frv., þótt samþ. verði, mun ekki valda neinum stórbreytingum. Ég held að það sé sjálfsögð lagfæring þar sem tölum er breytt í okkar verðbólguþjóðfélagi og fært nokkuð upp, enn fremur að fella niður ákvæðið sem var hér áður um skírteini. Það á ekki við okkur, a. m. k. ekki enn þá. En ég vil eindregið benda á það, að allt, sem við getum gert til þess að reyna að tefja fyrir því, að einstaklingurinn verði drykkjusjúklingur, er mjög mikils virði, því að unglingur innan við tvítugt þarf að allt að því tíu sinnum styttri tíma til að verða alvarlegur áfengissjúklingur heldur en sá sem er kominn yfir tvítugt. Þetta er ein af þeim ástæðum sem valda því, að fulla nauðsyn ber til að leggja mikla áherslu á einmitt að reyna að forða unglingunum frá því að fara snemma að neyta áfengis.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykn. flutti hér mjög athyglisverða ræðu um þessi mál, og ég held, að það væri mjög gagnlegt mörgum, sem virðast hafa ótvíræðan áhuga á því að draga úr drykkjuskap, að kynna sér örlítið betur staðreyndir erlendra þjóða um það, hvar þær standa í þessum málum. Og mér þætti fróðlegt að vita hvaða þjóðir það eru sem eru komnar langt á þroskabraut siðgæðis og menningar fyrir áhrif sterks öls. Aftur á móti er það eitt atriði í þessu frv. sem ég vil sérstaklega gera að umræðuefni, og það er 3. gr. Þann veg hagar til hér á Reykjavíkursvæðinu, að skemmtistaðir fyrir ungt fólk á aldrinum 17–24 ára eru ekki til staðar til að taka á móti þeirri æsku sem leitar að heiman frá sér á laugardagskvöldum og vill njóta samvista. Það tel ég að sé mjög alvarlegt mál, vegna þess að ég er sannfærður um að á skemmtihúsum, þar sem hægt er að koma við einhverjum lögum og reglum, boðum og bönnum, er hægt að hafa meira eftirlít með hegðun þessara unglinga heldur en með því að ýta þeim út frá þessum stöðum. Ég vil þess vegna draga mjög í efa að það sé rétt, eins og hagað er málum hér á þessu svæði í dag, að banna unglingum að fara inn á vínveitingahúsin fyrr en þeir eru 20 ára. Engu að síður hlusta ég til þeirra raka sem hér komu fram, að unglingar undir tvítugu þyrfti margfalt styttri tíma til að verða að ofdrykkjumanni heldur en maður sem hefur drykkju eftir það. En það verður þá annaðhvort, er þetta er gert, að byggja hús, skemmtistaði fyrir þetta fólk, þar sem það getur komið saman og verið saman, eða þá að opna skólana og gera þeim að skyldu að hafa samkomur, til þess að ekki skapist öngþveitisástand sem fyrirsjáanlegt er, helmingi verra en Hallærisplansins, ef við ýtum út af skemmtistöðunum öllum unglingum sem eru á bilinu frá 18–20 ára. Þess vegna vil ég lýsa því hér yfir, að ég áskil mér rétt til að gera athugasemdir við 3. gr. síðar, og vil skora á flm. að athuga það mál mjög svo náið, hvaða hliðarráðstafanir þeir teldu að væru skynsamlegar til þess að sjá til þess að þetta fólk safnaðist ekki saman í hópum í borginni, heldur nyti einhvers staðar heilbrigðrar skemmtunar.

Flm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Þetta skulu vera fá orð. „Tökum af manndómi á þessum málum,“ voru orð hv. þm. Jóns G. Sólness. Það eru orð að sönnu. Ekki held ég að honum hafi nú verið alvara þegar hann í framhaldi af þessu eða framhjáhlaupi sagði að sá manndómur ætti að felast í ótakmörkuðum fjölda kráa sem ætti að koma upp á hverju götuhorni. Ég held að hann hafi frekar slegið því fram í framhaldi af því sem hann hafði áður sagt um áfenga bjórinn sem ég ætla ekki að fara að deila við hann um. Þar segir reynsla annarra þjóða okkur allt of mikið, eins og hv. þm. Oddur Ólafsson kom nægilega vel inn á. Ég skal líka taka undir það, þar sem hann minntist á æskuna sem vildi vera ein, vildi vera sér í hóp, að það er kannske það óheppilegasta og versta sem er að gerast í dag í okkar uppeldismálum og þjóðfélagsmálum, það er sambandsleysi okkar við þetta unga fólk, sambandsleysi, þetta margumrædda kynslóðabil sem er auðvitað fyrst og fremst okkur að kenna, en ekki því. Við höfum ekki samlagast því nægilega vel, ekki náð þeim trúnaði þess og þeirri samkennd sem þarna þarf að vera á milli, kannske einmitt af því að við höfum verið að reyna allt of mikið að losa okkur við það og hafa frið fyrir því á bernsku- og unglingsárum. Það eru þúsundir unglinga sem hvergi eiga aðgang hér í borginni, það er rétt. En ég er viss um það, ef hv. þm. Jón G. Sólnes skoðar það mál betur, þá veit hann að skemmtistaðir geta verið án þess að þar sé veitt vin og þar skemmtir fólk sér mætavel og það eru slíkir skemmtistaðir, sem varla fyrirfinnast hér í borg. Það er nefnilega töluvert mikið af hinum. Það eru skemmtistaðir án áfengis sem eru nær ófinnanlegir hér í borginni. Ef við hefðum manndóm í okkur til þess að koma þeim upp og reka þá almennilega án þess gróðasjónarmiðs, sem ræður í vinveitingahúsunum nr. 1, þar sem dansgólfið er haft sem allra minnst til þess að menn sitji sem mest og drekki sem mest, - ef við kæmum upp slíkum skemmtistöðum hér í borginni, þá yrðu ekki þúsundir ungmenna í vandræðum eins og sá hv. þm. tók réttilega fram. Ég tek fyllilega undir orð hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar um það, að það þarf vissulega að efla þær stofnanir í landinu sem þegar fást við þessi mál. Og það er kannske, eins og hann sagði, fljótvirkasta aðferðin í þessum efnum vegna þess að þessar stofnanir hafa þegar aflað sér mikillar vitneskju um þau og hafa kynnt sér vandamálin vel og vita hvar skórinn kreppir og vinna af alúð og dugnaði að málinu. Hér hefur staðið algjörlega á fjárveitingavaldinu. Það var líka merkilegt að heyra einmitt úr sænsku skýrslunni, sem ég hafði kynnt mér allnáið, þær tölur sem hv. þm. Oddur Ólafsson las upp áðan um hvað mikil áhersla var í till. þn. sænsku lögð á auknar fjárveitingar til þessara samtaka allra. En varðandi fræðsluþáttinn, sem báðir hv. þm., Jón G. Sólnes og Eggert G. Þorsteinsson, lögðu áherslu á hér, þá er rétt að undirstrika að við höfum lagt á hann gífurlega áherslu. Mjög fær skólamaður, Hörður Zóphaníasson, sem á sæti í áfengismálanefndinni, vann að þáltill. og grg. með henni sem hefur verið flutt í Sþ., - mjög vel upp byggð grg. um ráð til úrbóta. Við fluttum þessa till. einmitt núna á undan þessu frv. vegna áhersluaukans, vegna þess að við vildum gefa þessum þætti aukið gildi. Ég vil svo aðeins segja það, að það má alltaf deila um hvort við grípum nægilega á meinsemdinni. En hinu neita ég alfarið, að nokkur af þeim till., sem þarna eru, skapi meiri vanda, nema sú sem er í 3. gr. frv. og ég hef vissar efasemdir óneitanlega um og þarf reglulega vel að athuga. Aukin boð og bönn, auknar hömlur er varla hægt að tala um í þessu sambandi, nema þá varðandi þá grein. Um sektarákvæðin vil ég aðeins taka það fram, að hér eru þau aðeins framreiknuð til núverandi verðgildis, en sektarákvæðin ekkert hækkuð miðað við það þegar þessi lög voru upphaflega sett að forgöngu hæstv. þáv. dómsmrh. Bjarna heitins Benediktssonar. Þetta eru nákvæmlega sömu sektarákvæðin, aðeins framreiknuð til núgildandi verðlags. Löggjöfin kann að vera gölluð. En við vitum öll að það er framkvæmdin, sem er enn gallaðri, og lausnina höfum við því miður ekki. Ég held að hv. þm. Jón G. Sólnes hafi ekki átt við það áðan, að af hálfu okkar flm. væri um að ræða tilfinningasemi og ofstæki í þessum efnum. Það vona ég að ég hafi ekki mátt taka til mín í því efni. En auðvitað ber þetta mál oft þannig á góma að þessir þættir verða ríkjandi, því miður. Við höfum þess vegna kosið að fara í raun og veru aðra leið og leggja þetta mál fyrir eins hógværlega og við höfum getað. Ég held að það sé óþarfi að fara miklu frekari orðum um þetta mál en þegar hefur verið gert. Þegar menn tala um boð og bönn í þessu sambandi, þá held ég að það sé rétt að hafa það vel í huga, að við búum við í raun og veru geysilegt frjálsræði almennt í þessum efnum - geysilegt frjálsræði, og við búum við hömlulausa drykkju, ekki síst vegna þess hvað frjálsræðið í meðferð áfengis er orðið mikið. Ég minni á það hvað viðhorfið er orðið breytt frá því t. d. ég var ungur maður. Þá komu menn til manns á samkomu og sögðu í feimnisróm: Sér nokkuð á mér? Og þeir voru hinir varkárustu ef maður sagði þeim að svo væri. Nú segja menn aftur: Mikið fjandi var ég fullur. Ég var bara alveg á skallanum. Þetta var alveg dýrlegt. - Þetta er viðhorfsbreyting, og hún hefur ekki stafað af því að á þessum tíma hafi komið einhver aukin boð eða bönn inn í þetta dæmi. Þetta er viðhorfsbreyting sem stafar fyrst og fremst af þessu mikla frjálsræði, sem er ekki fólgið í löggjöf, heldur frjálsræði og taumleysi úti í þjóðfélaginu, svo sem hv. þm. Oddur Ólafsson vék hér vel að áðan.



Herra forseti. Ég vék að því í ræðu minni áðan og reyndi, eftir því sem ég taldi nauðsynlegt, að leggja áherslu á aukna fræðslu um þessi mál, sem byggðist upp með tvennum hætti, þ. e. a. s. fyrirbyggjandi fræðslu og fræðslu til þeirra sem þegar hefðu með einum eða öðrum hætti ánetjast þessum vanda og ættu erfitt með að losna við hann, jafnvel þó að þeir sæju fram á hann. Ég vil undirstrika það sem ég sagði þá einnig, að eftir að menn hafa með einhverjum hætti átt í erfiðleikum með þessi mál, þá verða bæturnar eða breytt líferni í þessum efnum að koma frá viðkomandi persónum sjálfum, svo mjög sem þær eru persónubundnar í einu og öllu. Það er þýðingarlaust að ætla sér að lækna þann mann, sem sjúkur er af áfengisneyslu, án eigin vilja hans. Það er skoðun allra þeirra sem lengst hafa barist til úrbóta í þessum efnum, að það sé nánast þýðingarlaust. Það var á það minnst hér af frsm. þessa frv., að bið fjölritaða blað, Snepill, sem gefið er út - að mér skilst fjárhagslega stuðningslaust einkaframtak - af Steinari Guðmundssyni, það væri æðioft hvassyrt í garð okkar þm. Ég hef með athygli lesið þetta blað þegar mér hefur borist það, og ég met mikils þann skerf sem þessi maður leggur til þess að vekja áhuga manna og opna augu manna fyrir þessum vanda sem við er að etja, enda mun hann sjálfur hafa eins og margir fleiri dýrmæta, kannske þungbæra reynslu í þessum efnum. Fyrir þá sem hafa hrasað, og það eiga allir á hættu eftir að hafa tekið sitt fyrsta glas, á ég þá ósk besta til þjóðarinnar allrar, og þar ættum við hafa forustu sem sitjum á hv. Alþ., að okkur sé gefið æðruleysi til að sætta okkur við það sem við fáum ekki breytt, en jafnframt kjarkur til að breyta því, sem við getum breytt, og vit til þess að greina á milli. Ég held að þetta sé meginkjarninn, hið raunverulega inntak allra umr. hér. En því miður verður það að segjast eins og er, að við eigum margt af þeim ádeilum skilið sem fram koma í hinu umrædda, fjölritaða blaði Steinars Guðmundssonar. Það fer ekki saman í hugum fólks að áætla á hverju einasta ári ákveðnar tekjur af áfengiskaupum, til almenningsþarfa að sjálfsögðu á sama tíma og við ætlum að reyna að útiloka það, þegar ekki liggja fyrir neinar tölur, sem kannske er skiljanlegt, um það hve mikið tjón og hve mikil útgjöld vegna þessarar tekjulindar ríkisins eiga sér stað, hvað fer í töpuðum vinnustundum og sjúkralegu sem beint eða óbeint leiðir af þessu, eins og hv. 2. þm. Reykn. kom hér inn á áðan. Þetta eru hlutir sem eru ómældir, og þess vegna má einskis láta ófreistað til þess að efla þær stofnanir, sem til eru skv. gildandi lögum, og gera þeim kleift að vinna að sínu umbótastarfi svo sem frekast er unnt.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mjög. Aðeins að gefnu tilefni vil ég taka það alveg skýrt fram, að þegar ég var að ræða um að það kæmi stundum fyrir að þessi mál væru rædd af ofstæki og tilfinningasemi, þar átti ég vissulega ekki - ég hélt ég hefði tekið það fram í ræðu minni - þar átti ég ekki við hv. flm. þessa frv. sem í alla staði eru þekktir að öðru en því að bera slíkt á borð. Þetta eru hófsamir, ráðsettir menn sem bera sínar till. fram heils hugar að mjög íhuguðu máli. Ég kemst ekki hjá því að gera smáathugasemd við ummæli hv. 2. þm. Reykn., þar sem hann sagði að það væri eitt sem hvarvetna hefði komið að haldi, það væru hömlur og þá alveg sérstaklega fjárhagslegar. Mér er það mjög til efs. Ég held að í því ríki, sem víðfeðmast er og hvað dýrkeyptasta reynslu hefur af hömlum, Bandaríkjunum, þegar þau reyndu þessa hömluleið, settu á algert áfengisbann, þá skilst mér að sú framkvæmd hafi skapað svo stórkostlega glæpaöldu og glæpahneigð að sjaldan hafi meira gengið yfir af slíku hjá þeirri þjóð. Sumir segja að þeir séu ekki enn búnir að bíða þess bætur. Ég verð því að hryggja vin minn, hv. 2. þm. Reykn., að ég er honum algjörlega ósammála um að hömlur sem slíkar lækni þau miklu vandamál sem hér er um að ræða, að ég tali nú ekki um fjárhagslegar hömlur, heldur að þær auki á óhamingjuna sem notkun áfengis fylgir. Mönnum er mjög gjarnt, þegar þeir ræða þessi mál, að vísa til bannáranna. Ég skal viðurkenna að ég get ekki talað af reynslu um þau mál. Ég var það ungur þegar síðustu tætlurnar af áfengisbanninu voru við lýði, að ég man það ekki gjörla. Aðeins vil ég í því sambandi benda á að allar aðstæður eru allt aðrar nú en þær voru þá. Þá nutum við, ef svo mætti segja, einangrunar þannig að það var tiltölulega auðvelt að viðhalda banni hér, að framfylgja lögum um aðflutningsbann. En miðað við þær aðstæður sem þjóðin býr við í dag, þá held ég að engum dytti í hug að það sé nokkur vegur að framfylgja slíku banni þannig að það kæmi að nokkrum notum, eins og nú er ástatt með samgöngur milli þjóðarinnar og umheimsins. Hv. ræðumenn sem hér hafa talað fyrir þessu frv., hafa gert sér nokkuð tíðrætt um reynslu svía í þessum málum og till. og ábendingar sem þaðan hafa komið. Ég vil aðeins taka það fram, að ég geri ákaflega lítið með reynslu svía og till. og ábendingar sem koma þaðan. Þó margt sé hægt að finna til ágætis þeirri göfugu þjóð, svíum, þá held ég að hvernig þeir hafa haldið á áfengismálum alla tið. það sé ekki til fyrirmyndar. Yfirskinið og yfirdrepsskapurinn hafa verið svo mikið í hávegum hjá heim að þeir hafa aldrei náð neinu valdi á meðferð þeirra mála og það er orðið svo, að þeir eru orðnir að viðundri í umheiminum, því eiginlega hvarvetna a. m. k. hér í Evrópu þar sem sést ölvaður maður á almannafæri, þá er fyrsta hugsunin: Þetta er svíi. - Þannig hafa þeir haldið á þeim málum. Ég tel því mjög vafasamt að það sé hægt að hafa reynslu svía sem nokkurn grundvöll til viðmiðunar, hvað þá að till. þeirra til úrbóta séu miklu betri. Þeim er mjög tamt að nefna fé, en þeir eru ríkir og þeir geta vel eytt fjármunum og það miklum fjármunum. Stundum nýta þeir þá kannske nokkuð vel, en persónulega hef ég enga trú á lausnum þeirra í þessum málum og vil ógjarnan hlíta leiðsögu þeirra, því þó að þeir hafi margt vel gert, þá hefur þeim mistekist hrapallega í þessum málum. Ég vil svo til að taka af öll tvímæli rétt minnast á í sambandi við ummæli hv. 2. þm. Vestf., að ég held að það gæti misskilnings hjá honum, ef hann hefur tekið mál mitt þannig, að ég hafi haldið því fram að sterkt öl hafi aukið menningu og siðgæði einhverrar þjóðar. Það var ekki meginmál skoðana minna í sambandi við afgreiðslu þessa frv. Hitt er það, að ég fer ekki ofan af því að það þykir ákaflega andhælislegt að koma til lands eins og okkar þar sem, eins og ég lýsti áðan, er hægt að kaupa sterka, brennda drykki í ótakmörkuðum mæli, en milliöl og áfengt öl er algjör bannvara. Það þykir ekki bera vott um að menn hafi öðlast þann þroska sem talinn er nauðsynlegur til þess að geta umgengist slík mál á menningarlegan hátt, ef leyfist að tala um það. Hv. 7. landsk. þm. var mér nokkuð sammála um það, eins og hann orðaði það, að sambandsleysi við unglingana væri orðið áberandi mikið. Hv. þm. vildi kenna eldri kynslóðinni um það. Það má kannske til sanns vegar færa. Ég skal ekki fullyrða um það. Þar hefur hann meiri þekkingu og reynslu til að bera heldur en ég. En ég hygg að þarna sé um tíðaranda að ræða sem ákaflega sé erfitt að ráða við og hafa áhrif í þá átt að beina á annan veg. Skoðun mín er nú sú, að sú stefna, sem er uppi í félagsmálum þjóðarinnar og allir keppa nú að, ég undanskil engan stjórnmálaflokk, að allt uppeldi æskunnar á að fara út af heimilunum, á dagvistunarheimili, vöggustofur, leikskóla og skólavistunarheimili, burt af heimilunum, það kann ekki góðri lukku að stýra að mínum dómi. Ef svo heldur áfram um nokkra framtíð, þá hygg ég að sambandsleysið milli æskunnar og eldri kynslóðarinnar eigi eftir að verða mun meira en það er í dag - og eru menn þá ekki ánægðir! Ég held að ef við ætlum að lækna þetta sambandsleysi, þá sé best að hafa kúvendingu á þeirri stefnu, sem nú er ríkjandi í þjóðfélaginu, að uppeldi barnanna sé ekki á heimilunum. Heimilin eru að mínu mati hornsteinninn í þjóðfélaginu og þar á uppeldið að fara fram, en ekki á einhverjum opinberum stofnunum á kostnað skattborgaranna. Hv. 7. landsk. þm. gerði mikið úr því að við byggjum við geysilegt frjálsræði í þeim málum sem snerta neyslu áfengra drykkja. Ég tel að það sé ekki alls kostar rétt. A. m. k. að mínum dómi, þá held ég að við séum með ákaflega margar og mjög vafasamar takmarkanir á því hvernig er farið með heimildir til neyslu áfengra drykkja. Nefni ég sem dæmi að það er eiginlega ekki hægt að kaupa hér minna en heila eða hálfa flösku. Það er ákaflega erfitt á auðveldan og eðlilegan hátt að kaupa sér, sem maður segir, glas af víni, heldur virðist skipulagið vera á þann hátt, að þetta er ein af stærstu tekjulindum ríkisins, og tilhögunin er á þann veg, að þú skalt annaðhvort vera hálfur eða fullur. Minna magn er þér ekki ætlað að taka á þægilegan hátt. Það getur vel verið að það sé óskadraumurinn að afnema algerlega alla neyslu áfengis, sölu þess og framleiðslu og slíkt eigi líka við um tóbak og þess háttar neysluvörur. Þó veit ég ekki. Öllum kemur saman um að þetta örvandi lyf eða hvað við viljum kalla það, áfengi, sé einhvern veginn búið að vera fylgifiskur mannkynsins frá örófi alda. Sumir segja að þetta sé komið frá guði. Mér er mjög til efs að það sé í mannlegu valdi að útrýma því. Þess vegna held ég að það sé miklu skynsamlegra að viðurkenna þá staðreynd að mannkynið verður að búa með áfengi. Við getum ekki útrýmt því, og þess vegna er miklu skynsamlegra fyrir okkur að takast á við þann vanda sem umgengni við áfengi er, að við reynum að njóta kosta áfengisins sem vissulega eru gífurlega margir. Þetta er kannske skaðlausasti gleðigjafi sem mannkynið á, ef rétt er á haldið. Fyrir suma er það beinlínis heilsusamlegt og hollt að fá sér áfengi, jafnvel drekka sig fullan. Þeir hafa ekki minnsta skaða af því. Þetta þarf allt að vega og meta. Og það er með hliðsjón af þessum staðreyndum sem við eigum að ræða þessi mál. Við skulum fræða æskuna um þessi mál. Við skulum vara menn við. En við skulum umfram allt ekki vera með einhverjar tálvonir um að við getum útrýmt þessu. Fyrir utan það, að það er engin ástæða til þess. Þess þarf ekki. Ef skynsamlega er á haldið geta menn umgengist áfengi án þess að bíða tjón af.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. lengi. En ég verð að segja hv. síðasta ræðumanni, að þótt honum finnist ósköp erfitt um öflun áfengis, þá virðist öðru fólki of auðvelt að ná sér í staup af áfengi þrátt fyrir alla erfiðleikana. Það er hins vegar rétt, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði, að það er skortur á aðstöðu fyrir unglingana hér og það er mikil skömm að því. Sérstaklega á Reykjavíkursvæðinu er þetta vandamál sem mjög lengi hefur verið alvarlegt og virðist alls ekki vera nein von um úrbót. Þetta er örugglega mjög stór líður í því slæma ástandi sem er á þessu svæði. Mig langar aðeins til að lofa hv. þdm. að heyra hvað merkur læknir segir um ástandið hér, með leyfi forseta: „Annars er drykkjufólk sívaxandi vandamál slysadeildarinnar, og kemur þar til afrakstur gleðihúsa borgarinnar svo og svallveislur í heimahúsum. Einkum ber mikið á þessu síðari hluta vikunnar. Það má heita stanslaus straumur drukkins fólks á öllum aldri alla nóttina.“ Og í þessum dúr heldur hann svo áfram. Varðandi hömlurnar átti ég við það, að með því að hafa verðlag hátt á áfengi tekst að hamla talsvert gegn óhófsneyslu. Þetta er ekki bara okkar reynsla. Þetta er reynsla þeirra sem athugað hafa þessi mál. Þetta er augljóst og skýrir líka hvers vegna við, sem komnir erum yfir miðjan aldur eða á gamalsaldur, við vorum ekki í þessari hættu, því við höfðum bókstaflega aldrei aura til þess að kaupa fyrir brennivín þó við hefðum viljað gera það. Hvað varðar frekari hömlur, þá veit ég ekki betur en það séu beinlínis lagafyrirmæli hjá Múhameðstrúarmönnum að nota ekki brennivín, og það bjargar þeim. Þeir eru mestu reglumenn á þessu sviði sem til eru í heiminum. En hins vegar er t. d. með Bandaríkin, að þar er banninu kennt um allar mögulegar ávirðingar, en ég held að það sé ekki rétt allt saman. Ég veit ekki betur en að öll sú glæpamennska, sem cowboy-myndirnar geta um, gerðist löngu fyrir bann. Og það er enginn vafi á því, að þar hafa á bannárunum verið framdir glæpir, en vafalaust ekki eins miklir og fyrir og eftir bannið, hef ég trú á. En ég ætla aðeins að geta um svíana. Það mun vera rétt að það sjáist drukknir svíar erlendis. En þeir eru mjög miklir vísindamenn, svíar, og þeir eru mjög nákvæmir í öllum sínum rannsóknum. Þeir vita líka hvernig þeir eiga að fara að því ef þeir komast að því að þeir eigi við mikið vandamál að stríða. Þá reyna þeir að ráða bót á því. Þeir eru að taka brennivínið í gegn núna, og ég held að þeir séu að snúa til baka með ölið að einhverju leyti, og ég hef trú á því að þeir verði okkur til fyrirmyndar í þeim efnum. En í sambandi við svíana ætlaði ég t. d. að geta þess, að þeir eru farnir að nota sjónvarp sitt til að tilkynna fólki um hvaða matvörur það eigi að nota og borða og hverjar ekki. Sumum finnst þetta óviðfelldið, t. d. að þeim sé sýndur í sjónvarpi munurinn á brauðum, hvaða brauð sé hollt að borða og hvaða brauð sé ekki hollt að borða. Og enn fremur á félagslega sviðinu, þá er þeim beinlínis tilkynnt inn á milli skemmtiþátta hvernig þeir eigi að lifa. Að sjálfsögðu er þetta áróður sem er líklega sú eina raunhæfa fræðsla sem gæti komið að gagni t. d. í þessum málum.