Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég get verið stuttorður. Ég vakti athygli á því á síðasta fundi að orðin ,,án ríkisábyrgðar`` í 4. gr. eiga jafnt við orðin ,,banka`` sem ,,öðrum lánastofnunum.`` Það er skilyrði fyrir veitingu sjálfskuldarábyrgðar að viðkomandi fiskeldisfyrirtæki fái samningsbundin eldislán frá banka eða öðrum lánastofnunum án ríkisábyrgðar. Ég tel óeðlilegt að aðrar reglur gildi í þessu efni um ríkisbankana en banka og sparisjóði. Mér er ekki ljóst hvers vegna orðin ,,án ríkisábyrgðar`` hafa komið þarna inn í texta frv. en ég ítreka það sem ég sagði á síðasta fundi. Mér sýnist þeim orðum hafa verið bætt inn eftir að búið var að semja frv. ef horft er til skýringa við 4. gr. frv. í athugasemdum við þetta lagafrv. Ég hygg að frv. með leiðréttingu í brtt. minni sé í samræmi við vilja þingmanna eins og ég skil hann, bæði í þessari deild og Nd.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Kl. 1 í dag var haldinn fundur í fjh.- og viðskn. eins og boðað var í umræðunni í gær. Var þar farið yfir þessa grein frv. Menn voru sammála um að orðalagið væri e.t.v. ekki nógu skýrt. Ekki væri ljóst hvort ,,án ríkisábyrgðar`` næði til orðsins ,,banka`` í 4. gr. eða hvort aðeins væri verið að tala um aðrar lánastofnanir. Til að forðast að sá misskilningur geti verið uppi mun meiri hl. nefndarinnar, og vonandi fleiri ef gefinn verður smáfrestur á þessari umræðu, leggja fram brtt. um að greinin orðist þannig: ,,Það er skilyrði fyrir veitingu sjálfskuldarábyrgðar að viðkomandi fiskeldisfyrirtæki fái samningsbundin eldislán án sjálfskuldarábyrgðar ríkissjóðs frá banka eða öðrum lánastofnunum og að fyrirtækin hafi þær tryggingar sem fullnægja skilyrðum lánastofnunar`` o.s.frv. Þarna er verið að taka af öll tvímæli um það, sem fram kom í nefndinni, hvort ríkisbankarnir gætu veitt afurðalán eða ekki. Vil ég fara þess á leit við hæstv. forseta hvort það mætti fresta umræðunni þangað til búið væri að ganga frá þessari brtt.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Það er rétt að það var fundur í fjh.- og viðskn. kl. 1 í dag um þetta mál. Það kom líka í ljós að málið hafði ekki verið undirbúið fyrir þann fund nefndarinnar og skoðanir stjórnarsinna vægast sagt mjög sundurleitar um þetta efni. Ég held að það sé nauðsynlegt, herra forseti, að gefa stjórnarandstöðunni svigrúm til að athuga hinn nýja texta. Ég fer fram á það að málinu verði frestað til næsta fundar þannig að við getum áttað okkur á þessum nýja texta sem hér á að leggja fram. Við erum að tala hér um stórt mál. Á síðasta fundi hjá hæstv. fjmrh. kom fram að það stendur ekki á frv. Ekki liggja fyrir nein drög um reglugerðina. Vilji þingsins liggur fyrir í stórum dráttum. Það er verið að athuga þetta eina atriði. En undirbúningur málsins í ráðuneyti er kominn það skammt á veg að ég tel nauðsynlegt að við reynum að vanda lagasetninguna sjálfa hvað þetta atriði áhrærir. Ég vil biðja forseta deildarinnar í fullkominni vinsemd um að bera þá virðingu fyrir þinginu og lagasetningu að við fáum að skoða hinn nýja texta til næsta fundar. Annað gengur bara ekki.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Mér sýnist á látbragði manna hér í deildinni að það sé hugmynd formanns fjh.- og viðskn. að reyna að setja einhver orð núna niður á pappír sem brtt. við 4. gr. Það er þó komið í ljós að hann hefur tekið mark á þeim ummælum sem ég viðhafði á síðasta fundi þó hann léti öðruvísi þá. Nú sætti ég mig illa við að lagatextinn sé saminn á einhverjum hlaupum í deildinni. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég óska eftir því að þetta mál sé tekið af dagskrá og ég óska eftir því að stjórnarandstaðan fái svigrúm til að skoða hinn nýja lagatexta varðandi ríkisábyrgðina. Sá texti var nokkuð óljós eins og hann kom áðan úr munni formanns fjh.- og viðskn. Ég náði alls ekki hvaða merkingu orðalagið hafði eins og mér fannst hann tala. Ég óska eftir því í fullkominni vinsemd að við fáum að vinna að þessu máli eðlilega. Það er ekki verið að tefja neitt. Það er kannski nauðsynlegt að fá hæstv. fjmrh. hér í deildina til þess að hann geti sagt sitt orð um það hvernig hann vilji standa að málinu. Ég held það sé alveg óhjákvæmilegt. Það var samkomulag um það á síðasta fundi að boðað yrði til fundar í fjh.- og viðskn. Þeim fundi mátti ekki fresta. Sá fundur átti að vera kl. 1 og þó var málið óundirbúið af meiri hl. nefndarinnar. Þeim stjórnarandstöðuþingmanni sem mætti var hálft í hvoru, ég vil segja misboðið með því að þetta var auðvitað gabbfundur.

Forseti (Jón Helgason) Ég hef þegar frestað umræðu um 1. dagskrármálið og það verður ekki tekið hér fyrir án vinsamlegs samkomulags við hv. 2. þm. Norðurl. e.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. á þskj. 357 eins og það hefur verið afgreitt af hv. Nd. Þetta er frv. til nýrra laga um kyrrsetningu, lögbann o.fl. sem einkum er ætlað að leysa af hólmi núgildandi lög um kyrrsetningu og lögbann frá árinu 1949. Frv. þetta er samið sem þáttur í heildarendurskoðun löggjafar um dómstólaskipan og réttarfar og um meðferð framkvæmdarvalds í héraði. Það er sniðið að þeirri skipan, sem kveðið er á um í lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92 1. júní 1989, og að þeim forsendum sem gengið var út frá við samningu frv. að þeim lögum og nánar er lýst í athugasemdum með því. Frv. að núgildandi lögum um kyrrsetningu og lögbann mun á sínum tíma hafa verið samið með hliðsjón af þágildandi lagareglum um sama efni í Danmörku. Á þeim 40 árum, sem lög þessi hafa verið í gildi hér á landi, hefur aðeins verið gerð ein lítils háttar breyting á þeim. Hún varð með lögum nr. 48/1978 og tengdist setningu þinglýsingalaga, nr. 39/1978. Hefur því ekki áður farið fram nein heildarskoðun á því, hvort efni séu til breytinga á núgildandi lögum þótt á tíðum hafi orðið nokkur slík umræða um afmörkuð atriði þeirra, einkum um skilyrði fyrir kyrrsetningu og lögbanni. Sú endurskoðun, sem á sér stað á núgildandi lögum með frv. þessu, er nauðsynleg þegar vegna breyttra reglna um skipan dómstóla og framkvæmdarvalds í héraði, en um leið hefur verið hugað að því hvort rétt sé að breyta einstökum reglum þeirra í ljósi reynslu undanfarinna áratuga. Varð niðurstaðan að gera tillögur um ýmsar slíkar breytingar, sem nánar er lýst hér á eftir, en við mótun þeirra hefur einnig verið höfð hliðsjón af endurskoðun löggjafar í Danmörku sem leiddi til setningar nýrra reglna um þessi efni með lögum nr. 731/1988 þar í landi. Eins og nánar er lýst í athugasemdum með frv. er viðfangsefni þess líkt og núgildandi laga fyrst og fremst að kveða á um heimildir til bráðabirgðaverndar réttinda, sem ekki verður þegar fullnægt með aðför, með því að tryggja að óbreytt ástand vari meðan aflað er úrlausnar dómstóla um þau. Samkvæmt frv. verður þetta einkum gert með tvennu móti, eins og núgildandi lög mæla einnig fyrir um. Er annars vegar um að ræða að valdsmanni er með tilteknum skilyrðum heimilað að kyrrsetja eign skuldara samkvæmt kröfu þess sem á peningakröfu á hendur honum. Tilgangur gerðarinnar er þá að tryggja að viðkomandi eign verði fyrir hendi til að gera fjárnám í þegar skuldareigandi hefur aflað sér aðfararheimildar fyrir kröfu sinni. Hins vegar er kveðið á um heimildir valdsmanns til að leggja lögbann við byrjaðri eða yfirvofandi athöfn manns, sem brýtur eða brjóta mundi gegn rétti annars, til að tryggja að viðkomandi athöfn fari ekki fram meðan leitað er úrlausnar dómstóla um heimildir til hennar. Þessu til viðbótar er ráðgert í frv. að taka megi eignir skuldara í löggeymslu til tryggingar kröfu, sem héraðsdómur hefur gengið um, ef þeim dómi er áfrýjað til æðra dóms þannig að ekki geti orðið af aðför fyrir kröfunni. Löggeymslu svipar mjög til kyrrsetningar fyrir peningakröfu. Í báðum tilvikum er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða sem á að tryggja tilvist eigna til tryggingar kröfu þar til endanlegur dómur gengur um hana og unnt er að gera aðför fyrir henni eftir almennum reglum. Fyrirmælum frv. um þetta efni er ætlað að koma í stað reglu um löggeymslu í norskum lögum Kristjáns V. frá 15. apríl 1687, ákvæði I--22--24. Tilgangur þessara þrenns konar gerða er visslega ólíkur og hið sama má að nokkru segja um skilyrði fyrir þeim. Allt að einu er ýmislegt þeim sammerkt, þannig að til hagræðis horfi að reglur um þær komi fram í einni og sömu löggjöf, auk þess að söguleg hefð er fyrir þeirri skipan, bæði hér á landi og í ýmsum nágrannalöndum. Efni frv. er rakið og skýrt í mjög ítarlegum athugasemdum sem því fylgja og því mun ég takmarka framsögu mína við helstu breytingarnar sem í frv. felast. Meginbreytingin frá núgildandi lögum sem lögð er til í frv. snýr að því hverjum er falið að annast framkvæmd kyrrsetningar, löggeymslu og lögbannsgerða en þetta varðar um leið grundvallaratriði um eðli þessara gerða. Núgildandi lög byggja á þeirri skipan að dómari framkvæmi þessar gerðir og að þær séu dómsathafnir. Í frv. er hins vegar gengið út frá að framkvæmdarvaldshafar í héraði, sýslumenn, annist framkvæmd þessara gerða sem þannig verða stjórnsýsluathafnir. Sú breyting sem hér er lögð til í þessum efnum byggist á sömu röksemdum og viðhorfum og hin breytta skipan aðfarargerða samkvæmt lögum nr. 90/1989. Þessi breytta skipan hefur ein út af fyrir sig í för með sér að óhjákvæmilegt er að gera tillögur um talsverðar breytingar frá núgildandi lögum í frv. Þá sný ég mér að efni einstakra greina frv. 1. gr. felur í sér almenna afmörkun á efni þess, að til bráðabirgða megi kyrrsetja fjármuni, taka fjármuni í löggeymslu eða leggja lögbann við athöfn. Hér er enn fremur dregið fram það megineinkenni þessara gerða að um bráðabirgðaaðgerðir sé að ræða og er greinin að því leyti sambærileg við 1. mgr. 1. gr. núgildandi laga. Vakin er athygli á því að lagt er til að heimild til kyrrsetningar á manni vegna skuldakröfu sem bæði er mælt fyrir um í 8. gr. laga nr. 18/1949 og sérákvæðum annarra laga er með öllu felld brott. Slík heimild samrýmist tæplega orðið almennum viðhorfum um hverjar ráðstafanir verði taldar eðlilegar til innheimtu eða tryggingar peningakröfum. Enda hefur hennar ekki verið neytt nema fáein skipti í gildistíð laga nr. 18/1949 eftir því sem næst verður komist. Afnám þeirrar heimildar er enn fremur í samræmi við löggjafarstefnu í næstu nágrannaríkjum. Í 1. mgr. 2. gr. frv. er mælt fyrir um að sýslumenn og löglærðir fulltrúar þeirra fari með kyrrsetningar-, löggeymslu- og lögbannsgerðir. Í ljósi fyrirmæla laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92/1989, felst í þessu að umræddar gerðir verði stjórnvaldsathafnir í stað þess að teljast til dómsathafna eins og núgildandi lög byggja á. Hér er því um að ræða sömu skipan og gildir um framkvæmd aðfarargerða samkvæmt lögum nr. 90/1989. Í 3. gr. frv. er sú regla lögð til að ágreiningur um gerð verði borinn undir þann héraðsdómstól sem hefur lögsögu í umdæmi hlutaðeigandi sýslumanns. Sambærilegt ákvæði er í aðfararlögum. Í II. kafla er fjallað sérstaklega um kyrrsetningu. Í 5. gr. eru lagðar til breytingar á skilyrðum kyrrsetningar sem vert er að fara um nokkrum orðum. Auk nokkurra orðalagsbreytinga sem lagðar eru til í frv., án þess þó að þær hafi í för með sér efnislegan merkingarmun, ber að geta nánar tillagna um efnisbreytingar sem einkum eru fólgnar í tveimur atriðum. Í 1. mgr. 5. gr. frv. er lagt til að kyrrsetning verði heimiluð til tryggingar fullnustu lögvarinnar kröfu um greiðslu peninga. Samkvæmt núgildandi lögum er kyrrsetning heimiluð til tryggingar fullnustu lögvarinnar kröfu til peninga eða peningaverðmætis. Hér á milli er ekki teljandi munur að öðru leyti en því að með ívitnuðu orðalagi frv. er leitast við að taka af tvímæli um að kyrrsetning geti ekki farið fram til að tryggja kröfu til peningaverðmætis í þeim skilningi að um kröfu sé að ræða sem gæti, eftir aðalefni sínu, varðað skyldu til annars en greiðslu peninga. Telja verður þessa breytingu samræmast ríkjandi skilningi í framkvæmd hér á landi. Hin efnislega breytingin lýtur að því að þrengja nokkuð skilyrði fyrir kyrrsetningu fjármuna. En í 1. mgr. 5. gr. frv. er lagt til að heimild til kyrrsetningar verði því háð að ef kyrrsetning færi ekki fram mundi annað hvort draga mjög úr líkindum til að fullnusta kröfunnar tækist eða að fullnustan yrði verulega örðugri. Meginatriði er að kyrrsetning fari ekki fram nema raunhæfa nauðsyn beri til vegna hagsmuna kröfueiganda. Í 2. mgr. 5. gr. frv. er sú umtalsverða breyting lögð til að þótt það verði ekki frekar en hingað til skilyrði kyrrsetningar að gerðarbeiðandi færi sönnur að réttmæti kröfu sinnar skuli synja um gerðina ef ætla verður af fram komnum gögnum að hann eigi ekki þau réttindi sem hann hyggst tryggja. Með þessari tillögu er dregið úr þeirri sönnunarbyrði sem hvílir eftir reglu 2. mgr. 1. gr. núgildandi laga á gerðarþola um óréttmæti kröfu gerðarbeiðandans ef hann leitast við að varna kyrrsetningar á þessum grundvelli. Rétt er að vekja athygli á 3. tölul. 1. mgr. 6. gr. frv. þar sem lagt er til að gerðarbeiðandi tiltaki sérstaklega í beiðninni á hverjum atvikum hann byggi heimild sína til kyrrsetningar. Að öðru leyti er ákvæðið sambærilegt við hliðstæðar reglur aðfararlaga. Í 7. gr. frv. segir í hverju umdæmi megi beiðast kyrrsetningar hverju sinni. Er efni hennar að mestu leyti sama efnis og 16. gr. aðfararlaga. Þá er þess að geta að fyrirmæli 8. gr. frv. um upphafsathugun sýslumanns á kyrrsetningarbeiðni og heimildir hans til að vísa henni á bug af sjálfsdáðum eru hliðstæð reglum aðfararlaga um upphafsathugun sýslumanns á aðfararbeiðni. Gert er ráð fyrir mun nánari reglum um tryggingar í tengslum við kyrrsetningar- og lögbannsgerðir en nú er mælt fyrir um. Ber þá einkum að nefna 10., 16. og 17. gr. frv. Einnig má vekja athygli á því að í frv. eru lagðar til mun ítarlegri reglur en nú gilda um möguleika gerðarþola til að afstýra gerð með peningatryggingu. Í 23. gr. frv., sem er eina ákvæði III. kafla þess, koma fram fyrirmæli um heimildir til að fá eignir skuldara teknar í löggeymslu, hvernig staðið verði að slíkri gerð og hver áhrif hennar eru. Löggeymslu svipar mjög til kyrrsetningar en sá meginmunur er þó á þessum bráðabirgðagerðum að gert er ráð fyrir að skilyrði fyrir löggeymslu verði hvergi nærri jafnströng og skilyrði kyrrsetningar eftir 5. gr. frv., að staða löggeymslu gagnvart síðara fjárnámi verði önnur en staða kyrrsetningar undir sömu kringumstæðum, að gerðarbeiðandi þurfi ekki að setja tryggingu fyrir löggeymslu og loks að gerðarbeiðandi þurfi ekki að höfða mál til staðfestingar löggeymslu. Þessi atriði koma nánar fram í einstökum mgr. 23. gr. frv. en eldri reglur um löggeymslu í ákvæði I--22--24 í norskum lögum Kristjáns V. frá 1687 eru í flestu tilliti samsvarandi. Þá kem ég að IV. kafla sem fjallar um lögbann. Þar ber einkum að vekja athygli á 24. gr. þar sem mælt er fyrir um skilyrði lögbanns. Helsta breytingin er sú að gert er ráð fyrir að heimildir til lögbannsgerða verði þrengdar talsvert frá því sem ákveðið er í núgildandi lögum. Í 2. mgr. 24. gr. frv. er nokkur breyting lögð til frá núgildandi lögum með því að lögbann verður ekki lagt við stjórnarathöfn þess sem fer með framkvæmdarvald ríkis eða sveitarfélags. Með orðalagi frv. um þetta atriði er miðað við að lögbann verði ekki lagt við töku stjórnvaldsákvörðunar eða framkvæmd hennar sem hefur verið mögulegt að einhverju marki eftir núgildandi lögum. Hins vegar er lagt til að eftir sem áður verði heimilt að fá lögbann lagt á þegar um athafnir hins opinbera er að ræða á vettvangi einkaréttar. Slíkar athafnir gætu einkum tengst mannvirkjagerð hins opinbera eða atvinnustarfsemi þess. Í öðru lagi geymir regla 1. mgr. 24. gr. frv. tillögu um breytingu frá núverandi skipan með því skilyrði lögbanns að gerðarbeiðandi þurfi að sanna eða að gera sennilegt að athöfn gerðarþola brjóti eða muni brjóta gegn rétti hans. Eftir núgildandi lögum er nánast um hið gagnstæða að ræða því áðurnefnd 2. mgr. 1. gr. þeirra gildir í þessum efnum eins og við kyrrsetningu og leggur þannig á gerðarþola að hnekkja rétti gerðarbeiðanda ótvírætt ef honum á að takast að varna lögbanni. Þessi regla núgildandi laga hefur ekki síður en við kyrrsetningu haft óeðlilega notkun lögbannsúrræðisins í för með sér sem talsvert hefur verið deilt á. Tillaga frv. um breytingu í þessum efnum yrði til að auka réttarvernd gerðarþola sem vart verður deilt um að skortir á í þessu tilliti eftir núgildandi lögum. Þá vil ég enn fremur nefna tillögur um þrjú skilyrði sem fullnægja yrði til að lögbanni yrði beitt. Það eru nýjar reglur lokamálsgreinar 24. gr. frv. Gerðarbeiðandi verður að sanna eða gera sennilegt að hagsmunir hans fari forgörðum verði hann knúinn til að bíða dómsúrlausnar um vernd þeirra. Lögbann verður ekki lagt við athöfn ef réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggja þá nægilega. Synjað verður um lögbann ef hagsmunir gerðarþola af athöfn eru stórfelldir í samanburði við hagsmuni gerðarbeiðanda af stöðvun hennar. Í 25. gr. frv. er lögð til bein heimild til að skylda gerðarþola við lögbannsgerð til að leysa af hendi afmarkaðar athafnir í því skyni að tryggja að hann hlíti lögbanninu. Þá er í sömu grein gert ráð fyrir heimild til að taka muni úr vörslu gerðarþola sem brýn ástæða er til að ætla að hann muni nýta til að brjóta lögbann. Samsvarandi reglur eru ekki fyrir hendi í núgildandi lögum. En í framkvæmd hefur þótt heimilt að fara áþekkar leiðir í skjóli 30. gr. þeirra. Reglur IV. kafla frv. um framkvæmd lögbannsgerðar eru til muna ítarlegri en núgildandi lagafyrirmæli sem vísa svo til alfarið til fyrirmæla laganna um framkvæmd kyrrsetningargerðar að þessu leyti. Sú skipan núgildandi laga hefur ekki tekið nægilegt tillit til sérstaks eðlis lögbannsgerða í samanburði við kyrrsetningargerðir. Er þannig leitast við að ráða nokkra bót á því í frv. Með fyrirmælum 1. mgr. 32. gr. frv. er lögð til breyting á núgildandi lögum með því að kveðið er á um skyldu sýslumanns til að gera ráðstafanir til að halda uppi lögbanni eftir lok gerðarinnar ef gerðarbeiðandi krefst þess. Getur sýslumaður leitað atbeina lögreglu í því skyni. Samkvæmt núgildandi lögum er lögreglumönnum hins vegar gert skylt að halda uppi lögbanni án þess að sá komi nærri sem hefur lagt lögbann á. Í VII. kafla er fjallað um skaðabætur vegna kyrrsetningar-, löggeymslu- eða lögbannsgerða og svara þær að mestu til þess sem leitt verður af núgildandi reglu. Þess ber að geta að reglur laga nr. 18 frá 1949, sem hér er vísað til, hafa aðeins gilt um skaðabætur vegna kyrrsetningar- og lögbannsgerða en lögfestar reglur hafa hins vegar ekki tekið til bóta vegna löggeymslu. Rétt þykir að leggja til að sömu reglur taki til þessara þriggja afbrigða bráðabirgðagerða enda má ætla að réttur til bóta vegna ólögmætrar löggeymslugerðar yrði hvort sem er talinn áþekkur reglum skaðabótaréttar. Þá er loks í VIII. kafla frv. að finna fyrirmæli um gildistöku, brottfellingu eldri laga og skil milli reglna frv. og núgildandi laga. Rétt er að vekja athygli á 2. mgr. 44. gr. frv. þar sem m.a. er kveðið á um brottfallin lagaákvæði. Um ástæðu þeirra ráðagerða vísast að öðru leyti til athugasemda með frv. Í frv. er lagt til að það taki gildi sem lög, ef samþykkt verða, hinn 1. júlí 1992. Er þá miðað við sama gildistökutíma og lög nr. 92/1989, um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, og aðrar lagabreytingar sem þeim fylgja. Hæstv. forseti. Ég hef lokið því að skýra efni þessa frv. Hér er um að ræða frv. sem er mjög vandlega undirbúið og ég legg áherslu á að það geti orðið að lögum á þessu þingi. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Herra forseti. Skv. lögum nr. 7/1975 hafa alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó, frá 1972 og 1981, haft lagagildi hér á landi. En árið 1987 voru gerðar breytingar á reglunum sem gerð er grein fyrir í greinargerð með frv. þessu. Með þessu frv. er lagt til að lögum nr. 7/1975 verði breytt til þess að þessar breytingar fái lagagildi. Enn fremur er texti svokallaðrar 26. reglu, d-liður, leiðréttur. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.