Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði í fjölmiðlum í gær að tengsl Íslands við Evrópu væru langmikilvægasta málið sem Íslendingar stæðu frammi fyrir. Ég er honum sammála um það. Hæstv. viðskrh. sagði í gær að til greina kæmi að Íslendingar gerðust aðilar að ESB og tækju upp evruna. Ég er einnig sammála henni um það. Ég tel, herra forseti, að við þurfum umræðu af þessu tagi. Við þurfum upplýsingu og að lokum að taka ákvörðun um hvernig við eigum að haga tengslum okkar við Evrópu. Sú ákvörðun snýst ekki um annað en hvort við ætlum að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða hvort við ætlum að dragast hægt en bítandi aftur úr öðrum Evrópuþjóðum hvað velsæld varðar. Þetta eru kostirnir og þeir sem halda öðru fram gera það ekki með rökum. Sannarlega hefur EES-samningurinn dugað okkur vel. Enginn hefur þó bent á það af jafnmikilli elju og hæstv. utanrrh. að hann hefur veðrast og trosnað. Þróunin sýnir að með tímanum muni hann ekki þjóna þörfum okkar jafn vel og í upphafi. Þetta speglast mjög vel í tengslum við stækkun Evrópusambandsins sem núna er á fullu skriði. Við Íslendingar höfum gert fríverslunarsamninga í gegnum EFTA við tíu lönd sem eru núna að ganga í ESB. Um leið og þessi lönd ganga inn falla fríverslunarsamningarnir úr gildi. Þetta veldur því að nauðsynlegt er að breyta samningnum þannig að staða Íslands og EFTA-ríkjanna versni ekki hvað fríverslun áhrærir þó að Evrópusambandið stækki. Þetta er viðurkennt af ESB sem á síðasta ári opnaði fyrir viðræður um endurskoðun á EES-samningnum. Þessir fríverslunarsamningar hafa að geyma ákvæði um fríverslun fyrir fisk sem eru okkur ákaflega mikilvæg. Ég tel því eðlilegt að viðræður um endurbætur á EES-samningnum taki líka á tollfríðindum með fisk og þar með á hinni svokölluðu bókun 9. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann sé mér sammála um þetta. Nú hafa þau slæmu tíðindi borist að ESB hefur kippt að sér höndunum. Viðræður munu ekki hefjast fyrr en núverandi stækkun ESB er lokið en þangað til getur liðið langur tími eins og hæstv. ráðherra hefur bent á. Á meðan má segja að stækun ESB hafi reist nýjar viðskiptahömlur gagnvart EFTA-ríkjunum sem geta verið ákaflega neikvæðar fyrir þjóð eins og okkur sem þarf að auka útflutning á unnum fiski. Fyrr í þessari viku áttum við þingmenn Íslands sem sitjum í EES-nefnd EFTA gagnlegar viðræður við fulltrúa Dana sem nú eru að taka við formennsku ESB. Þegar ég spurði þennan fulltrúa formlega á fundinum hverju þessi langa töf sætti sagði hann einfaldlega: Það er ekki hægt að ræða breytingar á EES-samningnum nema fyrir liggi tillögur frá EFTA. Í dag liggja engar tillögur fyrir. Ég held því fram, herra forseti, að í þessu felist mikill veikleiki hjá EFTA. Samtökin sem nú eru undir stjórn Norðmanna gátu ekki mótað sameiginlega stefnu þegar tækifæri gafst, m.a. um hvernig ætti að taka á tollfríðindum varðandi fisk. Mér finnst af þessu tilefni nauðsynlegt að segja að ég tel að samtökin skorti skýra sýn og forustu. Ég tel að þennan veikleika hafi ESB notað til að loka á viðræður um breytingar á EES-samningnum til ærið margra ára. Það opnaðist gluggi um stund en hann lokaðist aftur. Ég vil því líka spyrja hæstv. utanrrh.: Voru uppi mismunandi viðhorf milli Norðmanna og Íslendinga um hvort freista ætti þess að láta viðræðurnar ná til almennrar fríverslunar á fiski? Var það ástæðan fyrir því að ekki hefur náðst að móta sameiginlega stefnu EFTA í málinu? Eftir stendur svo þetta: Það mun líða langur tími þangað til Evrópusambandið er reiðubúið að ræða við okkur um breytingar á samningnum og við höfum enga hugmynd um það í dag til hvers þessar viðræður kunna að lokum að leiða. Meginspurning mín til hæstv. ráðherra er því þessi: Getum við beðið þangað til án þess að fara sjálf að undirbúa umsókn um aðild að ESB með því t.d. að skilgreina á vettvangi ríkisstjórnarinnar þau samningsmarkmið sem þarf að hafa á hreinu ef það þjónar hagsmunum okkar að ganga til viðræðna með skömmum fyrirvara? En ég tel að margt bendi til að svo kunni að fara.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að taka fram í upphafi að aðildarviðræður eru ekki á stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar. Þar af leiðandi er ekki verið að undirbúa slíka umsókn. Að því er varðar EES-samninginn hefur farið fram mjög mikil vinna bæði á vettvangi EFTA og á vettvangi landanna þriggja í tengslum við þá erfiðleika sem þar blasa við. Ljóst er að mikil þörf er á að aðlaga samninginn þeim breytingum sem hafa orðið á löggjöf Evrópusambandsins. Um það ríkir samstaða milli ríkjanna og Evrópusambandið viðurkennir líka að slíkar breytingar séu nauðsynlegar. Hins vegar liggur það líka fyrir að Evrópusambandið er ekki tilbúið að fara í þá vinnu fyrr en að lokinni stækkun. Einnig er ljóst að Norðmenn hafa ekki talið rétt að angra framkvæmdastjórnina of mikið með það og hafa verið tilbúnari en við að sætta sig við að sú endurskoðun fari ekki fram fyrr en að loknu stækkunarferlinu. Ef það verður niðurstaðan er alveg ljóst að það mun taka mörg ár. Það liggur hins vegar fyrir, er viðurkennt af öllum aðilum, að slíkar breytingar eru nauðsynlegar og auðvitað verður þá reynt að hraða því eins og kostur er. Að því er varðar önnur atriði, t.d. þátttöku í nefndum, hefur Evrópusambandið neitað því. Þar skortir lagagrunn til að við eigum aðgang að tilteknum nefndum. Það er mikilvægt fyrir okkur að verja þá stöðu sem við höfum á þessu sviði og halda áfram að reyna að ná aðgangi að nefndum sem eru okkur mikilvægar til þess að geta haft nauðsynleg áhrif á löggjöf. Að þessu munum við vinna áfram. Hins vegar er alveg fullreynt að við fáum ekki meiri aðgang að valdastofnunum Evrópusambandsins sem hafa fengið meiri völd en áður var, t.d. og ráðherraráðinu og ákveðnum stofnunum sem hafa verið settar á fót og hafa yfirtekið hlutverk framkvæmdastjórnarinnar að nokkru leyti. Það liggur alveg ljóst fyrir að við fáum ekki meiri aðgang að þeim stofnunum en hins vegar er nauðsynlegt fyrir okkur að rækta góð samskipti við þær hvort sem það er í gegnum ráðherraráðið eða Evrópuþingið. Við höfum að sjálfsögðu möguleika til þess án þess að þar sé um formlegan aðgang að ræða. Að því er varðar bókun 9 og tollaréttindi er þar ekki beint um breytingar á EES-samningnum að ræða heldur endurskoðun á bókun 9 sem við höfum margoft farið fram á. Nú er það svo að Norðmenn hafa annarra hagsmuna að gæta en við í því sambandi. Þau mál verða því líklega rekin tvíhliða, þ.e. annars vegar af Norðmönnum um sín mál og okkur um okkar mál. Það er ljóst að með nýjum fríverslunarsamningum sem við höfum náð höfum við náð mjög miklum réttindum í Mið- og Austur-Evrópu. Þessi réttindi falla niður og við leggjum á það áherslu að þau verði óbreytt. Við höfum haldið því til haga að við komum til með að áskilja okkur rétt til að reka þau mál á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Við viljum vinsamlega lausn við Evrópusambandið um þau mál en þeir hafa algerlega hafnað því að þetta mál geti heyrt undir Alþjóðaviðskiptastofnunina. Við höfum hins vegar haldið þessu til haga. Það hefur ekki orðið nein hreyfing í þessu máli enn sem komið er af hálfu framkvæmdastjórnarinnar en við munum leggja mikla áherslu á að viðhalda réttindum okkar á þessu sviði að því er varðar tollfrjálsan aðgang með fiskafurðir okkar í Mið- og Austur-Evrópu en því miður liggur ekkert fyrir um það enn sem komið er.

Herra forseti. Það eru nokkuð sérkennileg þróun í Evrópuumræðunni. Sjálfstfl. vill halda sig við EES-samninginn, þróa hann áfram en standa utan Evrópusambandsins. Frjálslyndi flokkurinn er á sömu skoðun og skírskotar til sjávarútvegshagsmuna Íslendinga. Samfylkingin er að gera upp hug sinn en formaður flokksins talar skýrri röddu og segir það skoðun sína að við eigum að ganga í Evrópusambandið, jafnvel taka upp evruna. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur tekið skýra efnislega afstöðu í þessu máli. Við segjum: Þegar kostir og gallar eru vegnir og metnir þjónar það ekki hagsmunum Íslendinga að ganga í Evrópusambandið. En þá er komið að Framsfl. sem er þverklofinn í málinu. Annars vegar er það formaður flokksins og hæstv. viðskrh. sem upplýsti Alþingi um það í gær að hún fengi helst útrás í Evrópumálunum á heimasíðu sinni þar sem hún talar um hugsanlega nauðsyn þess að við göngum í Evrópusambandið, tökum jafnvel upp evruna. Hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson sagðist gefa lítið fyrir hvað menn skröfluðu á sínum heimasíðum. Hann er greinilega á öndverðum meiði í þessu efni. Nú er ekkert við það að athuga að flokkar eigi í erfiðleikum með að gera upp hug sinn þó að vissulega séu takmörk fyrir því hvað menn gefi sér langan tíma. En vandinn er sá að formaður Framsfl. er jafnframt utanrrh. Íslendinga. Þess vegna er hans vandi jafnframt vandi íslensku þjóðarinnar. Þegar formaður Samfylkingarinnar talar um stefnuleysi innan EES þá spyr ég: Er það ekki stefnuleysi Framsfl. og stefnuleysi hæstv. utanrrh. sem er rótin að þeim vanda? Framsfl. verður að ganga heill til þessara verka. Við eigum að sýna samstöðu með þeim þjóðum sem við eigum aðild að EES-samningnum með. Við eigum ekki að veikja þá samstöðu eins og hæstv. utanrrh. og Framsfl. hafa gert.

Herra forseti. Endurskoðun EES-samningsins hefur verið nokkuð til umræðu að undanförnu. Það er eðlilegt þar sem langt er liðið, tæp níu ár, síðan Alþingi Íslendinga samþykkti EES-samninginn árið 1993. Samningurinn er langmikilvægasti viðskiptasamningur okkar Íslendinga. Hann tryggir okkur aðgang að innri markaði Evrópusambandsins og stendur enn fyllilega undir þeim væntingum sem til hans voru gerðar á sínum tíma. Hann hefur gagnast okkur afar vel. Fá lönd eru jafnháð utanríkisviðskiptum og Ísland. Innan ESB liggja þýðingarmestu viðskiptahagsmunir okkar. Hæstv. utanrrh. hefur beitt sér fyrir því innan EFTA að EES-samningurinn verði uppfærður. í fyrsta lagi hvað varðar efnislega aðlögun samningsins, í öðru lagi tryggari þátttöku í nefndum og í þriðja lagi aukin áhrif á störf stofnana ESB. Einnig er endurskoðun á bókun 9, sem liggur á tollfrjálsum viðskiptum með sjávarafurðir, verkefni sem nauðsynlegt er að skoða. Þessar hugmyndir hafa hins vegar ekki fengið undirtektir af hálfu ESB. Stækkun ESB leiðir af sér stækkun Evrópska efnahagssvæðisins þar sem nýjum aðildarríkjum verður skylt að sækja um aðild að EES. Það kallar síðan á sérstakar viðræður og samninga við EFTA-ríkin eftir stækkunarferlið. Herra forseti. Evrópumálin hafa verið töluvert í fréttum síðustu daga í kjölfar skoðanakönnunar um viðhorf þjóðarinnar til Evrópusambandsaðildar. Að gefnu tilefni er rétt að árétta að það er ekki stefna ríkisstjórnar Íslands að sækja um aðild að ESB. Enginn íslenskur stjórnmálaflokkur hefur á stefnuskrá sinni að sækja um inngöngu í Evrópusambandið. Þetta eru staðreyndir sem vert er að hafa í huga þegar þessi mikilvægu mál eru rædd.

Herra forseti. Enn einu sinni hefjum við æðibunuumræðu um hið allra mikilvægasta mál. Ég hlýt þess vegna að hafa mjög stutt erindi nú: Hverra kosta á Ísland völ við inngöngu í ESB? Er það rétt að áður en við getum gengið úr skugga um hverjir þeir kostir eru verðum við að gerast félagar í ESB? Svo er mér sagt og ég verð þá leiðréttur ef þetta er misskilningur. Þeim sem hér stendur hefur löngum orðið starsýnt á sjávarútvegsmálin. Ýmsar fréttir hafa að vísu borist um að við eigum þar möguleika á breytingu frá því sem nú er í þessu klíkusambandi, en ekkert er handfast í þeim sökum og meðan svo er ekki kemur auðvitað ekki til nokkurra greina að við sækjum þar um aðild. Var ekki þetta samband að hafna Möltu um 25 mílur núna á dögunum af því þar er gengið á fiskstofnana með ósköpum? Ég leyfi mér að spyrja: Hver hefði staðan orðið hjá útflutningsatvinnuvegunum ef gjaldmiðillinn hefði verið óhagganlegur undanfarin missiri og hvernig hefði þá staðið á um viðskipti við útlönd, viðskiptahallann fræga? Við eigum auðvitað mjög mikið að sækja til Evrópu. Við erum Evrópuland og það hefur verið afstaða flokks míns að við ræddum málið og gerðum á því ítarlegar athuganir hverra kosta við eigum völ. Eins og sakir standa er þetta mjög fjarlægt og við hljótum þess vegna að sækja á um framhald EES-samningsins. Hann hefur að vísu veikst. Atlaga okkar hefur að vísu veikst við það að hæstv. utanrrh. stígur ölduna eins og hann gerir. Að vísu er einkennilegt umboð hans því að örugglega er mikill meiri hluti sem vill ekki veita honum umboð á hinu háa Alþingi til að ganga til þeirra hluta.

Virðulegi forseti. Ég vil sjá okkur ræða um Evrópumálin eins og bandamenn í stað þess að hlusta á stöðuga sleggjudóma frá Sjálfstfl. um þau mál. Hvaða rökvísi er það í umræðum okkar um sjávarútvegsmálin að vísa t.d. á Möltu sem er með sameiginlega fiskstofna? Bað Malta um aðlögun? Malta er að sækja í styrkina. Förum í þá vinnu að kanna hvort næst aðlögun að sjónarmiðum okkar í sjávarútvegsmálum. Við erum þjóð sem ekki deilir stærstum hluta fiskstofnanna og á trúlega rétt á að veiða afganginn samkvæmt veiðireynslu. Könnum þetta. Við erum kannski sammála um það í öllum flokkum að vera fyrir utan Evrópusambandið en þá verðum við að ræða málin á réttum nótum. Hvaða fráleita umræða skýtur upp kollinum á Alþingi að vextir séu lægri hér en í Evrópusambandinu? Reynum að segja fólkinu með stóru lánin sem á sl. ári var með 8% verðtryggingu og 7% vexti á lánum sínum eða þeim sem borga yfir 5% hjá Íbúðalánasjóði auk verðtryggingar, auk þess að taka afföll upp á 11--12%. Hvaða rugl er þetta? Felum utanrrh. að láta skoða samanburð á vöxtum og komumst út úr þessu og ræðum hlutina nákvæmlega eins og þeir eru. Ber okkur e.t.v., herra forseti, að breyta stjórnarskránni núna eins og aðrir hafa gert út af breytingunum á umhverfi EES, út af Schengen og öllu því sem hefur gerst síðan EES-samningurinn varð til í stað þess að tala umræðu fólksins niður sem storm í vatnsglasi og af því að það séu minnst 12 ár þangað til, ef við viljum ganga í ESB, að það geti orðið? Við viljum kannski ekkert fara í Evrópusambandið en þjóðin mun ákveða það. En væri ekki munur ef hægt væri að tala um þessi mál almennt við Sjálfstfl. og komast að raun um hvort þetta snýst um sjávarútveg, herra forseti, eða um völd?

Herra forseti. Nauðsynlegt er fyrir okkur Íslendinga sem þjóð að fjalla um stöðu okkar og framtíðarmöguleika í alþjóðlegu tilliti, ekki síst út frá þeim breytingum og þróun sem á sér stað í Evrópusamfélaginu. Við Íslendingar verðum að fjalla um stöðu EES-samningsins út frá hagsmunum okkar. Það er ekki rökrétt að EES-samningurinn geti haldið gildi sínu og tryggt hagsmuni okkar óbreyttur fyrst og fremst vegna þeirrar þróunar sem á sér stað innan Evrópusambandsins og vegna fyrirsjáanlegrar stækkunar þess. Hvers konar pólitík er það að hyggjast aðeins standa vörð um óbreytt ástand, herra forseti? Það hlýtur að vera skylda ábyrgra stjórnmálamanna að velta upp möguleikum okkar til framtíðar því að kyrrstaða í þessum efnum þjónar ekki framtíðarhagsmunum okkar. Það er alveg ljóst og upplýsta umræðu á vegum hæstv. utanrrh., Halldórs Ágrímssonar, að undanförnu ber að skilja í því ljósi. Ef breytingar á EES-samningnum nást ekki fram í samningum við Evrópusambandið hljótum við að verða að skilgreina stöðu okkar út frá því með framtíðina í huga. Aðild að Evrópusambandinu er ekki á dagskrá núverandi ríkisstjórnar og enginn stjórnmálaflokkur hefur það á stefnuskrá sinni.  Framtíðin krefst þess að við sem nú störfum í stjórnmálum fjöllum um stöðu okkar og hagsmuni í Evrópusamfélaginu og veljum okkur leið með rökstuddum og málefnalegum hætti. Það gerum við best með því að stuðla að upplýstri og málefnalegri umræðu um þessi mál þar sem við fjöllum um sem flestar hliðar og leggjum okkur fram um að hafa sjálfstjórn á því hvernig við tryggjum sem best hagsmuni þjóðar okkar. Þróun EES-samningsins og þróun Evrópusambandsins og það hvernig við ákveðum að skipa málum okkar er eitt stærsta verkefni íslenskra stjórnmála í nánustu framtíð og varðar jafnframt mest framtíð íslensku þjóðarinnar.

Herra forseti. Afar eðlilegt er að við ræðum viðskiptasambönd okkar við önnur ríki og hlýtur að vera í hæsta máta eðlilegt að þar sé stöðug vinna í gangi. Ég veit ekki betur en nú sé í gangi vinna við að afla betri og sterkari viðskiptasamninga við Kína. Við vorum að stofna sendiráð í Japan sem mörgum þótti ærið dýrt, en það er talið mikilvægt til þess að styrkja viðskiptahagsmuni og viðskiptatengsl við Japan. Ég minnist þess ekki að hæstv. utanrrh. hafi kveinkað sér undan þeirri vinnu heldur talið það skyldu sína. Þess vegna kemur það afar spánskt fyrir sjónir að heyra þennan vaska hæstv. ráðherra kveinka sér undan því að vinna að styrkingu viðskiptasamninga við Evrópulönd. Þetta er bara hlutverk hæstv. ráðherra. En varðandi það hvort við eigum að ganga inn í Evrópusambandið, þá eru þau atriði öll í meginatriðum ljós. Evrópusambandið er á leið í að verða sambandsríki og viljum við gerast aðilar að ríkjasambandi Evrópu? Nei, það er a.m.k. ekki mitt mat. Þar á að fara að stofna erlenda evrópska stjórnmálaflokka. Viljum við leggja niður okkar flokka, Framsfl., Vinstri græna og Sjálfstfl. og stofna evrópska stjórnmálaflokka? Ég er ekki viss um að hæstv. utanrrh. geri sér grein fyrir því að fylgi hann eftir óbreyttri stefnu þá er hann að leggja niður sinn Framsfl. Ég held að bændur a.m.k. sem stóðu vörð um hugsjónir Framsfl. í árdaga og fram eftir öldinni, fram á þessa öld, muni ekki fylgja hæstv. utanrrh. þegar hann leggur niður Framsfl. og gengur í hinn evrópska framsóknarflokk.

Herra forseti. Þeir sem vilja kynna sér hverra kosta Ísland á völ hjá Evrópusambandinu skulu lesa Rómarsáttmálann. Hann er alveg skýr, þar fer ekkert milli mála. Við gengum að þessum samningi EES sem var eitt mesta gæfuspor lýðveldisins, mesta og stærsta. Það hefur líka skilað sér ríkulega eins og sjá má á allri efnahagsumgjörð Íslands í dag. Ég held að segja megi að Ísland sé örugglega meðal smáþjóða heims einir mestu lukkunnar pamfílar. Við höfum okkar góðu vini í vestri, Kanadamenn og Bandaríkjamenn, eigum svo þennan samning sem auðvitað þarf að endurskoða eins og annað. Allt hefur sinn tíma. Staða íslensks iðnaðar hefur aldrei verið sterkari en í dag. Samkeppnishæfni hans er aldrei meiri, arðsemi hans aldrei meiri. Þess vegna er það heldur leiðinlegt, herra forseti, að sumir talsmenn þessa iðnaðar skuli ekki finna sér annað til dundurs þessa dagana en að skattyrðast við Sjálfstfl. Fyrir ekki margt löngu var það mál flestra að málefni Evrópu yrðu ekki á dagskrá næstu kosninga á Íslandi. En ef heldur fram sem horfir, þá mætti ætla að svo gæti orðið. Menn skulu vera alveg vissir að ef til þeirra slagsmála kemur, þá hlægir það mig, herra forseti. Menn skulu vera alveg vissir að Sjálfstfl. gengur til þeirrar baráttu af þeirri trúmennsku og einurð sem hann var stofnaður til að standa vörð um. Það dyljist engum.

Herra forseti. Haft er á orði í fjölmiðlum og í heitum pottum sundlauganna að umræðunni um aðild Íslands að Evrópusambandinu sé í raun lokið, þjóðin hafi kveðið upp sinn dóm og það þrátt fyrir að hér hafi setið ríkisstjórn sl. 11 ár undir forustu Davíðs Oddssonar sem eins og kunnugt er hefur haft lítið sem ekkert til Evrópuumræðunnar að leggja í áratug eða svo. Er það nema von, herra forseti, ef sjálfstæðismenn halda að Rómarsáttmálanum hafi ekki verið breytt í fjörutíu og eitthvað ár? Má minna á Maastricht og Amsterdam og kannski Nizza líka? 
             Auðvitað er Íslendingum fullljóst að samskipti okkar við Evrópusambandið og framtíð EES-samningsins eru meðal stærstu verkefna samtímans hér á landi. Undan því verkefni verður ekki vikist og undan því verkefni hefur Samfylkingin ekki vikist, herra forseti. Innan vébanda okkar fer fram öflug og upplýst umræða um Evrópustefnuna. Þar er flokksfólki treyst til að taka upplýsta ákvörðun um aðildarumsókn á hausti komanda. Það er skylda stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna að leiða umræðuna um Ísland í Evrópu, en að mörgu leyti hafa aðrir hér á landi tekið forustuna, svo sem Samtök iðnaðarins, samtök atvinnulífsins og verkalýðshreyfingin en í raun er það svo að íslenska þjóðin hefur sjálf komist að þeirri niðurstöðu að eina vitið sé að sækja um aðild að ESB og þeirrar skoðunar er sú sem hér stendur. Herra forseti. Það er til lítils að þrefa um aðildarsamning sem ekki er til. Tökum skrefið, sækjum um aðild að Evrópusambandinu og látum það svo í hendur íslensku þjóðarinnar að dæma um hvort niðurstaðan er henni að skapi eða ekki.

Herra forseti. Í raun voru miklar og hatrammar deilur í þinginu þegar aðildin að EES-samningnum var rædd og samþykkt árið 1993. Miklar hrakspár voru og mikill tilfinningahiti í umræðunni en það er alveg ljóst að samningurinn er þjóðinni afar mikilvægur. Ég hyggst leggja fram í þinginu fyrirspurn þar sem mikilvægi samningsins er vegið og metið þannig að áhrif samningsins komi í raun og veru í ljós. Danski skattamálaráðherrann núverandi, Svend Erik Hovmand, spurði mig einu sinni að því hvað Liechtenstein og Norðmenn hefðu upp á að bjóða sem aðrar Evrópuþjóðir hefðu ekki. Það varð í raun og veru fátt um svör hjá mér. Gallinn við EES-samninginn er reyndar sá að hann er lítið sem ekkert að þróast í augnablikinu. Í því felast auðvitað ákveðin hættumerki. ESB virðist hins vegar vera að þróast en við höfum ekki aðild að æðstu valdastofnunum þeirra samtaka. Við verðum að horfa til framtíðar með hagsmuni Íslands að leiðarljósi. Aðildarviðræður eru alls ekki á dagskrá íslensku ríkisstjórnarinnar, það er alveg ljóst. En það er alls ekkert óeðlilegt við það að umræða fari fram, að menn velti fyrir sér kostum og göllum þeirra samninga. Vinnan er algerlega óháð því hvort við á endanum göngum í ESB eða sækjum um aðild að ESB eða ekki. Ég minni þingmenn á að orð eru auðvitað til alls fyrst og menn verða að velta fyrir sér kostum og göllum og það getur vel verið að menn komist að því að óbreytt ástand sé það sem við viljum.

Herra forseti. Einn af hv. þm. Sjálfstfl., Einar Oddur Kristjánsson, vísaði í Biblíuna og sagði: ,,Allt hefur sinn tíma.`` Og það er rétt. Við vitum það sem höfum kynnt okkur þessi mál að tími EES-samningsins er hægt en bítandi að renna út og það er þess vegna sem við erum í þessari umræðu, herra forseti. Hv. þm. og nýkjörinn formaður utanrmn. gerði frekar lítið fannst mér úr niðurstöðum skoðanakönnunar og auðvitað er það þannig að menn eiga ekki að lifa og hrærast eftir þeim. En nýleg skoðanakönnun um Evrópusambandið og afstöðu okkar til þess sýnir að við þingmenn stöndum frammi fyrir því að þingið er orðið viðskila við þjóðina í þessum efnum. Herra forseti. Menn verða að tala skýrt og ég er þakklátur hæstv. utanrrh. fyrir þá umræðu sem hann hefur sett á dagskrá um ESB. En Framsfl. verður að tala skýrt. Ef það er þannig eins og þeir tveir hv. þm. sem komu hér og töluðu fyrir hönd flokksins segja, að aðildarumsókn sé ekki á dagskrá þá dreg ég einhverja allt aðra ályktun af því sem Framsfl. er að segja. Ég fæ ekki betur séð en öll rök sem lögð eru fram af hálfu hæstv. utanrrh. hnígi að einu, hnígi að því að EES-samningurinn þjóni ekki lengur hagsmunum okkar og þess vegna sé ekki hægt annað en stefna á inngöngu í ESB. Þetta finnst mér vera kjarninn í máli hæstv. utanrrh. og það fer að koma tími á það að hann tali skýrt í þessu máli. Ég tala skýrt. Ég er þeirrar skoðunar að sú niðurstaða sem felst í orðum hæstv. utanrrh., en hann virðist ekki enn hafa fengið pólitískan kjark til að segja, sé rétt. Ég sé það líka, herra forseti, að það sem hann hefur sagt um stöðu EFTA sýnir að það eru misstemmingar innan EFTA, misstemmingar milli okkar og Norðmanna, misstemmingar sem gera það að verkum að okkur tekist ekki að nýta EFTA sem það tæki sem við höfðum áður til þess að þjóna hagsmunum okkar. Því segi ég: Það hlýtur að vera tímabært að fara að kanna hvort við eigum ekki að sækja um aðild.

Herra forseti. Hér er til umræðu endurskoðun á EES-samningnum og ég rifja það upp að ákveðnar pólitískar forsendur voru til staðar þegar EES-samningurinn var gerður. Þessar forsendur voru í fyrsta lagi að það væri viðunandi þátttaka í undirbúningi löggjafar á þessu sviði. Og er þá ekki nauðsynlegt af okkur að halda þannig á málum að við reynum að styrkja þá þátttöku? Í öðru lagi var tveggja stoða kerfið með ákveðnu jafnræði og verkaskiptingu forsenda fyrir þessum samningi. Þetta tveggja stoða kerfi hefur verið að veikjast. Er það þá ekki pólitískt verkefni okkar að reyna að styrkja það? Í þriðja lagi var það forsenda að fullkomið samræmi væri í allri löggjöf sem varðar innri markaðinn. Það er ekki til staðar fullkomið samræmi í þessari löggjöf í dag. Er það þá ekki viðfangsefnið að bæta úr því? Síðan var það jafnframt forsenda að það væri mögulegt að aðlaga löggjöf okkar að ESB-löggjöf með því að taka upp mál, t.d. að fá undanþágu frá ákveðnum tilskipunum. Það hefur reynst afskaplega erfitt. Í síðasta lagi var það pólitísk forsenda að mögulegt væri að hafna ESB-löggjöf. Það hefur reynst afskaplega erfitt og hefur í reynd reynst fræðilegur möguleiki en ekki raunverulegur möguleiki. Ég sem utanrrh. hef tekið þetta mál upp á þessum pólitísku forsendum og ég hef talið það skyldu mína. Felst í því eitthvert stefnuleysi? Ég get ekki að því gert þó að ekki leggi allir sama mat á það. Auðvitað er ekki stefnuleysi í því heldur skylda til þess að fylgja þessu máli eftir á þeim forsendum sem Alþingi samþykkir, herra forseti.

Herra forseti. Í því nál. um þetta mál sem fulltrúar Samfylkingarinnar standa að er lagt til að málið verði fellt. Með þessu frv. er verið að skapa lagaramma um það fyrirkomulag að stjórnsýsla og eftirlit með fiskeldi sé skipt á milli tveggja ráðuneyta með því óhagræði sem fylgir og þvert á ráðleggingar þeirra sem gerst þekkja til. Ég veit ekki hvort þetta segir meira um úreltan hugsunarhátt eða úrelt stjórnkerfi, úrelta skipan Stjórnarráðsins. En málið er ótækt að okkar mati. Samkvæmt þessu frv. er auk þess hvorki gert ráð fyrir því að innheimta gjald fyrir leyfin né heldur fyrir þau afnot af sameiginlegum auðlindum sem það sannarlega er að fá að nýta firði og flóa undir fiskeldi. Þar er líka byggt á gamaldagshugsun og 

Hv. þm. er að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Við þessa atkvæðagreiðslu munum við sitja hjá við einstakar greinar frv. og þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til. En við lokaafgreiðslu málsins munum við greiða atkvæði gegn frv.

Áður en umræða hefst er rétt að taka fram að samkomulag er milli þingflokka um að þessi umræða standi í klukkustund. Umferðir verða tvær og hefur hver þingflokkur til umráða samtals 12 mínútur, að hámarki átta mínútur í fyrri umferð. Röð flokkanna er þessi: Samfylking, Framsfl., Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, Sjálfstfl., og Frjálslyndi flokkurinn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um sjálfstæði Palestínu. Flutningsmenn eru allir þingmenn Samfylkingarinnar, 17 að tölu. Í tillgreininni stendur, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi að Ísraelsmenn dragi heri sína frá hernumdu svæðunum í Palestínu, í samræmi við friðarsamkomulagið sem gert var í Ósló árið 1993, og geri þannig Palestínumönnum kleift að lifa sem frjáls þjóð í eigin landi. Alþingi lýsir yfir að þjóðum heims beri að stuðla að því að Palestínumenn og Ísraelsmenn leysi úr ágreiningsmálum sínum á grundvelli alþjóðaréttar, samþykkta Sameinuðu þjóðanna og mannréttindasamninga. Alþingi styður hugmyndir um að alþjóðlegt gæslu- og eftirlitslið verði sent á vettvang til að koma í veg fyrir vopnahlésbrot.`` Herra forseti. Þessi tillaga var lögð fram í lok nóvember og síðan eru liðnir tæpir fjórir mánuðir. Margt hefur gerst í Ísrael og Palestínu frá þeim tíma og því miður hefur þar flest færst til verri vegar. Þar er mikið ofbeldi, dauðsföll, sjálfsmorðsárásir, árásir ísraelska hersins á hernumdu svæðin og þessu virðist ekki ætla að linna, herra forseti. Ástandið sem Palestínumenn búa við er að sjálfsögðu með öllu óviðunandi. Ófriðarbálið hefur magnast og þar með hörmungar hins almenna borgara, ekki síst barna og ungmenna. Heilar kynslóðir Palestínumanna alast upp í flóttamannabúðum og sjá ekki annan tilgang með lífinu en að ganga ofbeldi og hryðjuverkum á hönd. Eina leiðin út úr ógöngunum og til að stöðva mannréttindabrotin, ofbeldið og hryðjuverkin er að gera palestínsku þjóðinni kleift að lifa sem frjáls þjóð í eigin landi. Þar getur frumkvæði og stuðningur Íslendinga skipt miklu. Ísland, sem eitt elsta lýðræðisríki veraldar, nýtur virðingar á alþjóðasviðinu langt umfram það sem stærð lands og þjóðar gefa tilefni til. Okkur ber skylda til þess sem frelsisunnandi lýðræðisþjóð að beita áhrifum okkar í þágu friðar fyrir botni Miðjarðarhafs, og vera frumkvöðlar og brautryðjendur á sviði friðar og mannréttindamála í heiminum. Baráttan fyrir því að gera palestínsku þjóðinni kleift að lifa frjálsri í eigin landi fellur undir hvort tveggja. Herra forseti. Intifata hin síðari hefur nú staðið í eitt og hálft ár. Meira en þúsund manns hafa týnt lífi, tugþúsundir hafa örkumlast, gífurleg eyðilegging hefur átt sér stað á Gaza og Vesturbakkanum og í raun er búið að eyðileggja innviði samfélagsins á hernumdu svæðunum. Heilsugæslustöðar eru sprengdar upp, skólar lagðir í rúst, lögreglustöðvar og samgöngumannvirki. Skotið er á sjúkraflutningamenn sem eru að reyna að aðstoða sært fólk. Konur í barnsnauð komast ekki á spítala og börn með slöngvubyssur eru skotin á færi. Þjáning og sorg palentínsku þjóðarinnar og ísraelsku þjóðarinnar verður aldrei mæld. Um það snýst ekki þetta mál. En við sem hér inni erum vitum að þetta ofbeldi mun engan vanda leysa. Sagan hefur ekki verið palentínsku þjóðinni hliðholl undanfarna rúma hálfa öld. Við stofnun Ísraelsríkis árið 1948 sem við Íslendingar studdum dyggilega var 700 þúsund flóttamönnum stökkt á flótta frá Ísrael og Palestínu. Í dag er talið að flóttamenn frá Palestínu séu um 4 milljónir. Í sexdagastríðinu árið 1967 hófst hernámið sem enn í dag er í fullu gildi. Í júní nk. verða 35 ár liðin frá sexdagastríðinu og hernámi Vesturbakkans og Gaza. Þrátt fyrir friðarsamningana, þrátt fyrir viðræður í Madrid árið 1991 og Óslóarsamningana 1993 þá hefur það því miður gerst að stjórnvöld í Ísrael undir forustu Likud-bandalagsins, og skiptir þá engu hvort forsætisráðherrann heitir Nethanyahu, Barak eða Sharon, hafa virt Óslóarfriðarsamkomulagið að vettugi. Þeir hafa í raun verið því algjörlega andsnúnir. Herra forseti. Það er ljóst að hernáminu verður að ljúka skilyrðislaust. Annars er ekki hægt að semja um frið á milli Ísraels og Palestínu. Ísraelsmenn verða að draga heri sína burt frá hernumdu svæðunum. Það hlýtur að vera upphafspunktur friðarumræðna eða upphafsstaða þeirra umræðna og þeirra samninga sem þarf að uppfylla. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, og Samfylkingin öll að það sé mjög mikilvægt að Alþingi Íslendinga sendi skýr skilaboð til heimsbyggðarinnar, álykti um þetta mál, samþykki þá þáltill. sem hér er lögð fyrir og sendi þar með skýr skilaboð ekki bara hér á landi heldur til bandamanna okkar á Vesturlöndum og til Ísraels og Palestínu. Við vitum að það er svo, herra forseti, að það er hlustað á það sem hér er sagt. Það er mark á okkur tekið og það er auðvitað ekki að ástæðulausu. Við höfum stutt Ísrael og baráttu Palestínumanna dyggilega og við skulum halda því áfram og þetta er liður í þeim stuðningi. Mustafa Barghouthi, læknir og baráttumaður, var heiðursgestur Samfylkingarinnar á landsfundi okkar í nóvember sl. Hann sagði þar, með leyfi forseta: ,,Ofbeldið og öryggisleysið eru einkennin en hernámið er orsökin. Hernámið er að verða að krabbameini sem getur orðið báðum þjóðunum að bana og breiðst út til annarra landa.`` Herra forseti. Hér er ekkert ofsagt. Það eru blikur á lofti í Miðausturlöndum. Vissulega er það svo að margir þar vilja kynda ófriðarbálið og meðan stríð geisar í Afganistan, á meðan Bandaríkjastjórn hugleiðir það í alvöru að gera árás á Írak þá er það skylda okkar að reyna með öllum ráðum að stuðla að friði milli Palestínumanna og Ísraelsmanna, koma í veg fyrir vígbúnaðaráætlanir Bandaríkjastjórnar í Miðausturlöndum og stuðla að því að stríðinu í Afganistan ljúki sem allra fyrst. Allt hangir þetta saman, herra forseti. Ekkert getur án annars verið. Ég hygg og vona að á hinu háa Alþingi sé þverpólitískur stuðningur við ályktun af þessu tagi og geri ráð fyrir því að hún verði strax tekin til umfjöllunar í hv. utanrmn. og að fulltrúar flokkanna þar geti sammælst um að afgreiða hana sem allra fyrst, herra forseti.

Herra forseti. Afstaða Íslands til átakanna í Miðausturlöndum er skýr og hefur komið fram á norrænum, evrópskum og alþjóðlegum vettvangi. Við höfum fordæmt ofbeldisverk beggja aðila og krafist þess að deiluaðilar semji vopnahlé og hefji friðarviðræður sem leiði til stofnunar sjálfstæðs ríkis Palestínu um leið og öryggi Ísraels verði tryggt innan alþjóðlegra viðurkenndra landamæra. Stjórnmálaþróunin í Miðausturlöndum hefur löngum einkennst af átökum og ófriði. Ekkert lát hefur verið á ofbeldinu og öryggisleysinu á því svæði. Það er því miður bæði gömul saga og ný. Óhófleg beiting hervalds Ísraels gegn Palestínumönnum á hernumdu svæðunum ætlar engan endi að taka og hefur leitt til mikils vonleysis meðal Palestínumanna. Sjálfsmorðsárásir Palestínumanna á saklausa borgara hafa einnig vakið mikinn óhug og öryggisleysi innan Ísraels og eru algerlega óverjandi. Eftir marga dimma mánuði er loks vonarglæta að vopnahlé komist á, a.m.k. skulum við vona það, fyrir atbeina Bandaríkjamanna, erindreka þeirra, Zinni, hershöfðingja. Allar friðarviðræður hafa runnið út í sandinn. Hvert samkomulag lítið meira en orðin tóm og vopnahlé hafa ekki verið haldin. Áframhaldandi ofbeldi og neitun samningaviðræðna styrkir eingöngu þau öfl sem hvorki vilja framhald friðarferlisins né pólitíska lausn á átökunum í Miðausturlöndum. Við megum ekki gleyma því að Vesturbakkinn, Gaza og Austur-Jerúsalem eru hernumin af Ísrael og Ísraelsmönnum ber að skila þessum svæðum aftur til Palestínumanna samkvæmt fjölmörgum ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Krafa okkar hlýtur að vera sú að deiluaðilar fallist á tafarlaust vopnahlé og hefji strax án allra skilyrða samningaviðræður á grundvelli tilmæla Mitchell-skýrslunnar frá 30. apríl sl. Friðarferlið hefur verið í uppnámi og vonir okkar um varanlegan frið fyrir botni Miðjarðarhafs hafa fram að þessu að engu orðið. Neikvæð ummæli forsætisráðherra Ísraels um endalok Óslóarferlisins valda einnig mjög miklum áhyggjum. Ógnaratburðir undanfarinna mánaða hafa ekki gefið tilefni til mikillar bjartsýni og báðir aðilar verða að koma í veg fyrir beitingu frekara ofbeldis. Það liggur alveg ljóst fyrir að lausn deilumála fyrir botni Miðjarðarhafs getur aldrei orðið hernaðarleg. Hún getur aðeins orðið pólitísk. Því er full ástæða til að fagna aðkomu Bandaríkjamanna á nýjan leik að málefnum Mið-Austurlanda og það liggur í mínum huga alveg ljóst fyrir að friður mun ekki komast á án atbeina Bandaríkjamanna þó fleiri þurfi þar að koma að málum, Evrópusambandið, lönd eins og Egyptaland, Jórdanía og síðast en ekki síst framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Kofi Annan. Ástæða er til að fagna öllum nýjum tillögum sem hafa komið fram. Ástæða er til að fagna tillögum utanríkisráðherra Frakka og tillögum Abdullah, krónprins Sádí-Arabíu, sem hefur lagt fram athyglisverðar hugmyndir. Það er kannski ekki það sem í þeim stendur heldur aðallega hvaðan þær koma. Það er alveg ljóst að Arabaríkin hafa ekki í heild sinni verið tilbúin til að viðurkenna öryggi Ísraelsríkis. Þess vegna eru það viss vatnaskil að sá tónn skuli heyrast frá þeim. Ég vil einnig leggja áherslu á hversu mikilvægt það er að Ísraelar hleypi Arafat úr því stofufangelsi sem þeir hafa haldið honum í í Ramallah og ekki síst til þess að hann eigi þess kost að sækja fund Arababandalagsins í Beirut þar sem hann getur lagt mikið af mörkum og lagt á það áherslu að Arabaríkin styðji friðarferli og Arabaríkin styðji örugg landamæri Ísraels. Herra forseti. Þetta er eitt af langalvarlegustu málunum sem nú er við að glíma á alþjóðavettvangi og þau tengjast mörgum öðrum málum. Ég vil ítreka skýra stefnu ríkisstjórnar Íslands í þessu máli. Við teljum að vinna verði að pólitískri lausn, það verði að gera tafarlaust vopnahlé. Við fordæmum allt ofbeldi á svæðinu hvort sem það er af hálfu Ísraelsmanna eða Palestínumanna og höfum ávallt hvatt deiluaðila til að hefja alvarlegar samningaviðræður. Lausnin á þessari deilu liggur nokkurn veginn fyrir. Hún liggur í því að tryggja landamæri þessara ríkja. Hún liggur í því að hætta öllu ofbeldi. Hún liggur í því að Ísraelsmenn skili hernumdum svæðum og þeir sem hafa verið að byggja þessi svæði á vegum Ísraelsmanna fari tafarlaust af þeim og snúi til annarra heimkynna. Það er að sjálfsögðu erfitt mál en það er nauðsynlegt og forsenda þess að friður geti skapast á því svæði.

Herra forseti. Við eins og öll heimsbyggðin fylgjumst agndofa með þeim harmleik sem á sér stað við botn Miðjarðarhafsins. Núverandi átök eiga upptök sín í ferð öfgamannsins Ariels Sharons á hina helgu musterishæð og síðan átökin hófust, þau sem nú standa og enn standa, hafa þúsundir mannslífa tapast, tugir þúsunda slasast og ómælt annað tjón orðið af þessu ástandi. Tillagan sem hér er rædd um sjálfstæði Palestínu gengur út á að Alþingi álykti og vísar þar til Óslóarsamkomulagsins frá 1993, vísar til ályktana Sameinuðu þjóðanna og loks þess að við styðjum hugmyndir um að alþjóðlegt gæslu- og eftirlitslið verði sent á vettvang. Ég tel tímabært að Alþingi álykti á nýjan leik um málefni Palestínu, eða deilu Ísraelsmanna og Palestínumanna. Í gildi er hin merka samþykkt frá 18. maí 1989 og það sem við værum þá að gera væri að álykta í framhaldi af henni og með hliðsjón af þeim aðstæðum sem blasa við okkur í dag. Sú samþykkt var í raun og veru tímamótasamþykkt og ég held að óhætt sé að fullyrða að með henni skipaði Ísland sér þá í allra fremstu röð, a.m.k. Evrópuríkja, hvað varðaði stuðning við Palestínumenn, sjálfsákvörðunarrétt þeirra og þá nálgun að leysa yrði þessa deilu á þeim grunni að réttur beggja aðila yrði að fullu virtur. Samþykktin er svohljóðandi, með leyfi forseta, sú sem gerð var 18. maí 1989: ,,Alþingi ályktar að lýsa áhyggjum sínum yfir því ástandi sem ríkir fyrir botni Miðjarðarhafs og telur það stöðuga ógnun við heimsfriðinn.`` --- Það gildir víst enn. ,,Alþingi skorar á ísraelsk stjórnvöld að koma í veg fyrir manndráp á varnarlausum borgurum og leggur áherslu á að þau virði mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og 4. Genfarsáttmálann um vernd óbreyttra borgara á stríðstímum. Nauðsynlegt er að báðir aðilar forðist ofbeldisverk. Alþingi styður kröfuna um að tafarlaust verði haldin alþjóðleg friðarráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna með þátttöku allra deiluaðila. Nauðsynlegt er að báðir aðilar sýni raunverulegan samkomulagsvilja og viðurkenni rétt hvor annars í samræmi við ályktun Sameinuðu þjóðanna nr. 181 frá 29. nóvember 1947 sem ásamt ályktunum öryggisráðsins nr. 242 frá 1967 og nr. 338 frá 1973 eru sá grundvöllur er skapað getur varanlegan frið og öryggi í Austurlöndum nær. Alþingi leggur áherslu á að viðurkenna beri sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar og tilverurétt Ísraelsríkis. Einnig ber að viðurkenna rétt palestínskra flóttamanna til að snúa aftur til fyrri heimkynna sinna í samræmi við margítrekaðar ályktanir Sameinuðu þjóðanna. Alþingi telur að Ísland eigi að hafa vinsamleg samskipti við Frelsissamtök Palestínu, PLO.`` Ég held, herra forseti, að þessi samþykkt tali fyrir sig sjálf og það hversu framsækin hún var á sínum tíma. Mér er t.d. ekki kunnugt um að neitt annað þjóðþing á Vesturlöndum hafi, þegar þarna var komið sögu, jafnafdráttarlaust viðurkennt stöðu Frelsissamtaka Palestínu. Þá er staðan þannig, herra forseti, að stefna Íslands er, því að sjálfsögðu er ríkisstjórn bundin af gildandi ályktun Alþingis, að viðurkenna eigi rétt beggja aðila í samræmi við ályktun Sameinuðu þjóðanna frá 1947, þ.e. þeirra sem tilvist Ísraelsríkis er byggð á, þar með talið væntanlega þau landamæri sem þá voru dregin upp. Í öðru lagi rétt Palestínumanna til sjálfsákvörðunar, þar með talið að stofna sjálfstætt ríki. Í þriðja lagi rétt sambærilegan tilverurétt Ísraelsríkis. Í fjórða lagi að Ísraelsmenn skili hernumdu landi. Í fimmta lagi grundvallarrétt flóttamanna til að snúa aftur. Í sjötta lagi, ef við samþykktum tillögu af því tagi sem hér er rædd og flutt af þingflokki Samfylkingarinnar, að Ísland tæki afdráttarlausa afstöðu með því að alþjóðlegt gæslulið kæmi á svæðið. Herra forseti. Þetta mætti að mínu mati setja saman í nýjan texta eða eftir atvikum vísa í eldri samþykkt og tækist um það pólitísk samstaða á Alþingi væri það sannarlega gleðilegt. Lykillinn að lausn deilumálanna eru auðvitað Bandaríkin. Þau eru það af mörgum ástæðum. Bandaríkin eru ekki einasta eina heimsveldið um þessar mundir heldur gera Bandaríkin Ísrael út. Ísraelsríki fær ekki staðist deginum lengur ef Bandaríkjamenn hætta að halda því uppi með gríðarlegum fjárframlögum og hernaðarlegum stuðningi. Hvernig sem á málið er litið verður að gera þá kröfu til Bandaríkja Norður-Ameríku að þau beiti sér til lausnar þessari deilu. Það er kaldhæðnislegt að að einhverju leyti eru þær vonir sem nú eru uppi um frið og vopnahlé bundnar við þau áform Bandaríkjamanna að ráðast inn í Írak og tilraunir þeirra til að afla sér nauðsynlegs stuðnings í arabaheiminum við þau áform. En vonandi, herra forseti, tekst að halda þessu aðgreindu og einhverjir möguleikar eru til staðar til að koma á vopnahléi og friði því að jafnvel þó að vopnahlé og skárra ástand að því leyti til á svæðinu mundi ekki fela í sér sjálfkrafa og jafnvel alls ekki mikla möguleika á pólitískri lausn deilunnar, þá bjargar það þó þeim mannslífum sem eru að tapast á hverjum einasta sólarhring á umræddu svæði. Ég, herra forseti, og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði styðjum það þess vegna heils hugar að utanrmn. Alþingis taki það til skoðunar að reynt verði að ná saman aftur um ályktun Alþingis sem vonandi allir flokkar og allir þingmenn geta staðið á bak við. 1998--1999 gerðist það þannig að þrír þingmenn úr þremur þingflokkum fluttu tillögu að ályktun sem utanrmn. tók til umfjöllunar og lagði síðan fram sameiginlega nýjan texta sem góð samstaða tókst um. Þetta voru þingmennirnir Hjörleifur Guttormsson úr Alþb., Kristín Einarsdóttir úr Kvennalistanum og Páll Pétursson úr Framsfl., núv. félmrh., sem einn þeirra þremenninga situr eftir á Alþingi. Í framhaldinu tókst þverpólitísk samstaða í utanrmn. um afgreiðslu merkrar ályktunar og það væri sannarlega ánægjulegt ef við næðum áður en þing lýkur störfum og helst bara á allra næstu dögum samanber það hversu brennandi ástandið er að sameinast um áherslur í þessum efnum. Það má ætla af ræðum manna og yfirlýsingum jafnt hæstv. utanrrh. sem annarra í umræðunni á undanförnum dögum að nokkuð breið og góð pólitísk samstaða sé efnislega um málin hér á þingi og þá eigum við að sjálfsögðu að nýta okkur það til þess að Alþingi láti eitthvað frá sér fara í málinu.

Herra forseti. Árum saman höfum við fylgst með deilum Ísraelsmanna og Palestínumanna og séð í fréttum hvernig saklausir borgarar, jafnt börn sem aðrir, hafa orðið fórnarlömb grimmdarlegra átaka. Það minnir okkur á að deilur af þessu tagi verða ekki leystar með ofbeldi heldur hlýtur það að vera frumskylda deiluaðila að ræða saman og finna lausnir sem duga til að friður náist. Ísland hefur frá upphafi stutt stofnun og tilverurétt Ísraelsríkis en styður einnig sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna. Sá stuðningur kemur gleggst fram á vettvangi Sameinuð þjóðanna þar sem fjöldi ályktana eru samþykktar um deilur Ísraels og Palestínumanna ár hvert. Íslensk stjórnvöld telja að leysa verði deilumál aðila á friðsamlegan hátt með samningum á grundvelli Óslóarsamkomulagsins. Brýnt er að á alþjóðlegum vettvangi verði auknum kröftum beitt í að leysa deilurnar fyrir botni Miðjarðarhafsins en slík lausn þarf að fela í sér að Ísrael verði tryggt öryggi innan alþjóðlegra viðurkennda landamæra og stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínu. Að þessu er unnið hörðum höndum undir forustu Bandaríkjamanna. Fyrir mörgum árum átti ég þess kost að ferðast um Ísrael og hernumdu svæðin. Sú ógn og spenna sem þar ríkti þá er síst minni nú. Það hlýtur að vera óbærilegt fyrir íbúa þessa svæðis að búa við slíkt ástand, þar sem enginn veit hver verður næsta bráð árása á saklaust fólk. Þess vegna er brýnt að ráðast að rótum vandans og finna samkomulagsgrundvöll milli deiluaðila sem báðir geta sætt sig við. Það er einfaldlega forsenda þess að friður ríki, að bæði Ísraelsmenn og Palestínumenn viðurkenni sjónarmið hver annars. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti 12. mars sl. ályktun þar sem í fyrsta sinn er talað um ísraelskt og palestínskt ríki í sömu andrá. Þessi ályktun gefur von um raunverulegan vilja til að miðla málum og átak til friðarsamkomulags milli Ísraels og PLO. Í ályktuninni er talað um svæði þar sem tvö ríki, Ísrael og Palestína, þrífist hlið við hlið innan öruggra og viðurkenndra landamæra. Orðalagið er sótt í ræðu Colins Powells, utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Sáttafulltrúi Bandaríkjastjórnar, Anthony Zinni, hefur nú dvalið á svæðinu í rúma viku og freistað þess að miðla málum og koma deiuluaðilum að sáttaborði. Á ýmsu hefur gengið. Einkanlega sló í bakseglin í gær við sjálfsmorðsárásina í miðborg Jerúsalems. Í morgun bárust hins vegar þær fréttir að öryggisráð Ísraels hefði ákveðið að bregðast ekki við þeim. Fulltrúar Ísraelsstjórnar lýstu því yfir að ákveðið hefði verið að sýna stillingu og bregðast ekki við árásunum að svo stöddu. Sú stefna yrði hins vegar endurskoðuð ef tilefni væri til. Yasser Arafat, leiðtogi Palestínumanna, fordæmdi árásina í Jerúsalem og hét því að grípa til aðgerða gegn þeim sem að henni stóðu. Þessi atburðarás sýnir í hnotskurn hversu eldfimt, viðkvæmt og alvarlegt ástandið er í þessum heimshluta. Þrátt fyrir samningaviðræður sem miklar vonir allra aðila eru bundnar við skirrast ákveðin öfl ekki við að fremja hryðjuverk eingöngu í þeim tilgangi að spilla fyrir friðarumræðum. Vonandi tekst það ætlunarverk ekki. Það er afar mikilvægt að skapa skjól fyrir þessar mikilvægu friðartilraunir sem standa nú yfir til að vænta megi árangurs. Því hvílir mikil ábyrgð og skylda á deiluaðilum, að sjá til þess að það svigrúm og tími til viðræðna sem nauðsynlegur er fáist. Þá fyrst er árangurs að vænta, að menn stilli sig og setji sig í spor hver annars.

Herra forseti. Sá er hér stendur játar hreinskilnislega að það er með hálfum hug að hann blandar sér í umræður um hin skelfilegu deilumál fyrir Miðjarðarhafsbotni. Áróðursstríðið er svo heiftarlegt að menn vita vart frá degi til dags hvað upp eða niður snýr. Hins vegar, ef okkar litla lóð er einhvers virði, eigum við auðvitað að leggja það á vogarskálina í þessum málum. Það eru að vísu betri tíðindi að austan. Af hverju skyldu þau vera betri? Af því að Bandaríkjamenn hafa breytt um stefnu eða a.m.k. um framkvæmd stefnu sinnar. Bush Bandaríkjaforseti virtist draga taum Sharons á næstliðnum mánuðum. Afleiðingin var stóraukið ofbeldi og yfirgangur Ísraelsmanna. Oft má heyra því haldið fram að Ísraelsmenn og Palestínumenn eigi sjálfir að leysa þessa deilu. Það geta þeir ekki, ekki með nokkru móti. Í Palestínu eru um 4 milljónir flóttamanna frá gömlu heimilunum sínum sem þeir áttu þar sem stofnað var Ísraelsríkið, 4 milljónir manna og afkomenda þeirra. Forusta Palestínu getur aldrei gert samning þar sem þeir heimta ekkert af átthögum sínum aftur. Það geta þeir blátt áfram aldrei skrifað upp á og ekkert frekar Ísraelsmenn, vegna þess að þá væru þeir að leggja landið sitt niður, væru í raun að afmá það. Fyrir því er það að hér er járn í járn sem enginn getur leyst nema hinir voldugu Bandaríkjamenn, enda ber þeim skylda til þess vegna þess að hinir auðugu frændur Ísraelsmanna í Bandaríkjunum hafa vissulega séð fyrir því að þetta mikla og eldsterka herveldi er við lýði. En hvað ætli hafi breytt stefnu Bandaríkjamanna hinar síðustu vikurnar? Það er dálítið dapurlegt og kom raunar fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að það skuli af þeim orsökum að arabaríkin eru tregari í taumi við Bandaríkjamenn til þess að hefja árásir á Írak. Ekki er þetta nú geðfellt eða skapfellilegt, eins og Vestfirðingar eru vanir að segja. Þetta er samt staðreyndin. Það skyldi þó ekki vera beint orsaskasamhengi milli hinna skelfilegu atburðir 11. sept. í Bandaríkjunum og þessara illvígu deilna fyrir botni Miðjarðarhafs? Það skyldi þó ekki vera að ástæðurnar til þess arna séu þær að Bandaríkjamenn hafi dregið taum Ísraelsmanna og múslimar hafi verið að hefna sín þess vegna ekki síst? Þessi skoðun hefur heyrst og hana hef ég lesið á prenti, í amerískum blöðum meðal annars. Þeim mun meiri ástæða ætti að vera fyrir Bandaríkjamenn að grípa í taumana. Málið er mjög viðkvæmt eins og menn geta rétt ímyndað sér. Þess vegna er þess að vænta að utanrmn. skoði sig vel um bekki áður en hún skilar áliti sínu, athugi þessa tilögugerð af mikilli kostgæfni, vegna þess að báðir áróðursmeistararnir munu reyna að telja fólki trú um að þessi ályktun sé þeim í vil. Ég hef samúð með Palestínumönnum. Það er eðli okkar Íslendinga að hafa samúð með þeim sem minni máttar er. En ég er ekki tilbúinn til að samþykkja tillögu sem Hamas í Palestínu mundi með einhverjum hætti geta túlkað sér í vil. Þetta bið ég hv. utanrmn. að athuga sérstaklega. Frjálslyndi flokkurinn er sammála megintilgangi og andlagi þáltill. sem hér liggur fyrir. En það kunna að vera, bæði í andlagi hennar og greinargerð, ýmis atriði sem sérstakrar íhugunar þurfa við og því er treyst að ekkert verði látið frá okkur fara fyrr en siglt er fyrir öll sker með fingurbrjóta sem ella kynnu að finnast.

Virðulegi forseti. Megininntak þeirrar tillögu sem við ræðum hér er að ríkisstjórnin beiti sér fyrir því á alþjóðavettvangi að Ísraelsmenn dragi heri sína frá hernumdu svæðunum, að Palestínumönnum verði gert kleift að lifa sem frjáls þjóð í eigin landi og að stuðlað verði að því að Palestínumenn og Ísraelsmenn leysi úr ágreiningsmálum sínum á grundvelli alþjóðsamninga og samþykkta. Í lok ræðu sinnar kom hæstv. utanrrh. inn á þessa sömu þætti, þegar hann, eins og hann hefur gert áður, kvað upp úr með að Palestína yrði sjálfstætt ríki, lausnin lægi í að tryggja landamærin, að Ísraelsmenn yfirgæfu hernumdu svæðin og sneru til heimkynna sinna og þetta væri forsenda friðar. Að því leyti tók hæstv. utanrrh. undir þau meginsjónarmið sem hér eru sett fram. Ég hef auðvitað tekið eftir því að aðeins þeir sem hafa talað af hálfu stjórnarandstöðunnar hafa stutt að það verði ályktað. Ég beini sérstaklega þeirri áskorun til formanns utanrmn., Sigríðar Önnu Þórðardóttur, sem hér hélt ágætisræðu, að hún taki þetta mál upp hið fyrsta í utanrmn. --- þar bíða eiginlega engin mál --- og að við komum okkur saman um ályktun sem innihaldi þau sjónarmið sem hér hafa verið studd af þeim sem hafa talað. Ég gerði mér grein fyrir því að kominn væri nokkur samhljómur í umræðum um málið á Alþingi. Hann kom fram í umræðum utan dagskrár hér í byrjun mars þegar Þórunn Sveinbjarnardóttir, hv. þm. Samfylkingarinnar, vakti máls á friðartillögum Sádi-Araba. Ég vona því að tillagan sem við erum að ræða hér sé formsatriði sem þarf til að Alþingi taki málið formlega fyrir og afgreiði frá sér ályktun um þetta stóra og mikla mál. Það skiptir mjög miklu máli í þessari umræðu að öryggisráðið hefur nú nýverið samþykkt ályktun þar sem í fyrsta sinn er talað um ísraelskt og palestínskt ríki í sömu andrá. Við verðum að gera okkur grein fyrir því hvaða gjörbreytingar hafa orðið í alþjóðasamfélaginu með því að náðst hefur samstaða um slíka ályktun, að tvö ríki, Ísrael og Palestína, þrífist hlið við hlið innan öruggra og viðurkenndra landamæra. Bandaríkin hafa hægt og sígandi snúist á sveif með þeim sem vilja leysa deiluna á þann hátt að Palestína verði sjálfstætt ríki. Þetta er mjög mikilvægt og þessu hefur verið hreyft, eins og kom fram í máli framsögumanns, af bæði Colin Powell og Anthony Zinni. Þetta er stórmál þar sem Bandaríkjamenn hafa hingað til þaggað niður í þeim sem gagnrýnt hafa Ísrael. Mér hefur þótt sem Ísraelsmenn færu fram í trausti þess að Bandaríkjamenn beittu sér ekki gegn þeim. Það er nú breytt og ég fagna því. Ég vil líka benda hv. þingmönnum á orð Lioru Herzl, sem var hér nýverið, og sagði í viðtali við Morgunblaðið að Palestínumenn mundu að lokum fá sitt Palestínuríki. Þetta er mjög mikilvægt. Herra forseti. Þegar Mustafa Barghouthi heimsótti Ísland vann hann málum þjóðar sinnar fylgi með hófsamlegum en einörðum málflutningi. Hann hitti ráðamenn að máli og lýsti m.a. mikilli þörf fyrir heilsugæslustöð á hjólum í heimalandi sínu, þar sem hægt væri að aka til svæða þar sem engin heilsugæsla væri fyrir hendi. Hann hvatti til að Ísland legði af mörkum í því máli, hefði jafnvel frumkvæði eða eignaðist eina slíka stöð. Ég vil í þessari umræðu minna á þetta og þá miklu eyðileggingu sem orðið hefur síðan. Lögreglustöðvar og sjúkrahús hafa verið jöfnuð við jörðu og sjúkrabílar eyðilagðir. Skoðum hvort við getum með einhverjum hætti orðið við þessum óskum.

Herra forseti. Við höfum öll áhyggjur af þróun mála fyrir botni Miðjarðarhafsins og þeirri óöld sem þar hefur ríkt um langt árabil. Það hefur komið fram í umræðunni hér í dag og það hefur margoft komið fram í umræðum á liðnum árum, bæði á Alþingi og annars staðar. Umheimurinn stendur á öndinni yfir fregnum af voðaverkum nánast hvern dag og heimsbyggðin, hvort sem er í nágrenni átakanna eða óravegu frá þeim, veltir fyrir sér hvernig unnt er að binda endi á blóðsúthellingar og ofbeldisverk. Þetta er alvarlegasta málið á alþjóðavettvangi sem þarfnast úrlausnar. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur samþykkt ályktun þar sem í fyrsta sinn er talað um ísraelskt og palestínskt ríki í sömu andrá. Ályktun þessi er ekki síst merkileg fyrir það að hún er runnin undan rifjum Bandaríkjamanna sem undanfarna tvo áratugi hafa verið tregir, svo ekki sé fastar að orði kveðið, til að taka undir ályktanir um málefni Ísraels- og Palestínumanna og hafa iðulega beitt neitunarvaldi til að þagga niður í gagnrýnendum Ísraels. Að þessu sinni brugðust Bandaríkjamenn hins vegar við tillögu Sýrlendinga um ályktun um málefni Miðausturlanda með því að leggja fram eigin drög að ályktun. Eins og greint hefur verið frá er í ályktuninni talað um sýnina um svæði þar sem tvö ríki, Ísrael og Palestína, þrífist hlið við hlið innan öruggra og viðurkenndra landamæra. Þetta orðalag er sótt í ræðu Colins Powells, utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Það er auðvitað ástæða til að fagna þessari ályktun öryggisráðsins og sömuleiðis aðkomu Bandaríkjanna að málinu. Um leið er ljóst að friður er langt undan fyrir botni Miðjarðarhafsins og verða báðir aðilar að taka til í sínum ranni til að raunverulegur friður geti komist á. Þrátt fyrir dagleg ofbeldisverk sem við höfum orðið vitni að í fjölmiðlum að undanförnu er þó núna komin vonarglæta sem er komin til fyrst og fremst vegna aðkomu Bandaríkjamanna og annarra þjóða að málinu, svo sem Sádi-Araba. En eitt af því sem verður að fylgja varanlegri lausn málanna hlýtur að vera sjálfstætt ríki Palestínu og örugg landamæri Ísraels. Það er alveg á hreinu að Palestínumenn munu ekki sætta sig við minna en að Ísraelar hverfi nokkurn veginn inn fyrir landamærin eins og þau voru fyrir sexdagastríðið árið 1967. Herra forseti. Fyrir nokkrum árum mátti varla nefna hugmyndir um sjálfstæði Palestínu í Ísrael en nú kveður þar við annan tón og skynsemisraddir skilja að hjá því verður ekki komist vilji menn á annað borð frið í þessum heimshluta. Herra forseti. Íslensk stjórnvöld hafa undir forustu hæstv. utanrrh. sett fram skýra stefnu í málefnum Miðausturlanda og þar hefur að mörgu leyti kveðið við nýjan tón. Samfélag þjóðanna sættir sig ekki við óbreytt ástand og það gerum við Íslendingar ekki heldur. Það er því ástæða til að brýna íslensk stjórnvöld og hv. Alþingi til að halda áfram á þeirri braut sem mótuð hefur verið og taka höndum saman við önnur ríki í þeirri viðleitni að koma stríðandi aðilum að samningaborðinu svo að friður komist á fyrir botni Miðjarðarhafs í eitt skipti fyrir öll.

Herra forseti. Orð hæstv. utanrrh. í ræðustóli áðan eru í fullu samræmi við tímamótaályktun Alþingis frá 18. maí 1989 og það er ástæða til að þakka það hvernig hæstv. ráðherra undirstrikaði afdráttarlausa stefnu Alþingis og ríkisstjórnar en sú stefna er efnislega sú sama og orðuð er í þeirri þáltill. hv. samfylkingarþingmanna sem hér er rædd. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður þessa stefnu. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður það að ályktunin verði afgreidd frá utanrmn. og síðan á Alþingi Íslendinga. Fyrir fáum dögum, herra forseti, barst sú frétt frá ófriðarsvæðunum fyrir botni Miðjarðarhafsins að ísraelskar hersveitir hefðu verið kallaðar frá borgunum Betlehem og Beit Jala. Þetta virtust hinar jákvæðustu fréttir í fyrstu en síðan þær bárust hefur auðvitað komið í ljós að ísraelskar hersveitir hafa eingöngu hörfað frá þeim borgum sem hafa þurft að þola mestu hernaðarátökin upp á síðkastið en umkringja auðvitað enn allar palestínskar borgir og þorp á Vesturbakkanum og Gaza-svæðinu. Þannig má segja að ísraelskar hersveitir séu nú staðsettar þannig að þær eigi auðvelt með að ráðast að nýju inn í allar palestínskar borgir og þorp þegar merki um slíkt berst. Þessar sömu hersveitir, herra forseti, halda áfram að hefta frjálsa för Palestínumanna um eigið land auk þess sem vöruflutningar eru heftir og jafnvel för lækna og hjúkrunarliðs. Þannig hefur þessi frétt um brotthvarf ísraelskra hersveita ekki sagt allan sannleikann, staðan er enn þá sú að Palestínumenn hafa eingöngu takmarkaða heimastjórn á rúmum 17% lands á Vesturbakkanum. Þar að auki heldur ísraelski herinn áfram að banna umferð palestínskra bifreiða um Vesturbakkann og Gaza. Herra forseti. Nýr sendiherra Ísraels, Liora Herzl, var stödd hér á landi fyrr í mánuðinum og af því tilefni var haft við hana viðtal í Morgunblaðinu. Það var eitt öðru fremur sem vakti athygli mína í því viðtali. Það var setning sem tekin var út í stækkuðu letri á miðri síðunni og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við buðumst til að leggja niður um það bil 80% af landnemabyggðunum, þar á meðal allar byggðirnar á Gaza.`` Ég kann, herra forseti, auðvitað ekki allan sannleikann um Camp David samningana undir lok valdatíma Clintons þegar Ehud Barak var enn við völd í Ísrael en veit þó það að landið sem Barak bauð í þeim viðræðum átti að vera sundurbrytjað og umkringt svokölluðum öryggissvæðum undir stjórn Ísraela þar sem ljóst var að þeir mundu koma fyrir skriðdrekum og hersveitum til svokallaðrar öryggisgæslu. Slíkt víggirt land átti að umkringja landamæri Palestínumanna við Jórdaníu. Þannig hefðu eiginleg landamæri breyst í hernaðarlega víglínu. Þetta var það sem í boði var, nokkur afmörkuð svæði sem hvert um sig átti að vera herkví. Auðvitað höfnuðu Palestínumenn þessu boði, boði um að lifa fangelsaðir í hersetnu landi sínu. Þetta boð stóð raunar ekki lengi því að auðvitað hafnaði Sharon þessum hugmyndum Baraks um leið og hann komst til valda eins og hann hefur hafnað öllum raunhæfum tilraunum til að koma á friði eða friðarumleitunum á svæðinu. Herra forseti. Í ljósi þessa má kalla það skrýtið að ísraelski sendiherrann skyldi nefna þetta atriði sem dæmi um samningsvilja Ísraelsmanna. Í ljósi þess sem hún sagði samt í viðtalinu um að Palestínumenn fengju auðvitað sitt ríki að lokum skulum við halda þeirri setningu á lofti. Kröfurnar sem hljóma í dag eru þær sömu og hljómað hafa frá 1949, þær snúast um sjálfstætt ríki Palestínu, sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna og rétt palestínskra flóttamanna til að snúa heim aftur. Sá réttur á raunar að vera tryggður í öllum mannréttindasáttmálum en hefur ekki náð fram að ganga gagnvart palestínskum flóttamönnum. Síðast en ekki síst verða Ísraelsmenn að skila herteknu svæðunum frá 1967. Þessum kröfum hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð haldið á lofti frá stofnun hreyfingarinnar og þessum kröfum, herra forseti, þurfa íslensk stjórnvöld að fylgja fast eftir enda eru þær forsendur þess að friður komist á í Palestínu og Ísrael.

Herra forseti. Það var aldrei neinn vafi í mínum huga og hefur ekki verið að Ísland gerði rétt þegar ákveðið var að styðja stofnun Ísraelsríkis. Þær hörmungar sem gyðingar gengu í gegnum í seinni heimsstyrjöldinni réttlættu þá ákvörðun. Það er samt ekki auðvelt að sjá hvernig samlaga átti gyðinga þeim arabaþjóðflokkum sem voru fyrir í þessu landi. Ég held þó að skoðun flestra vestrænna ríkja hafi verið að treysta mætti Ísraelsmönnum til að leysa samskiptamálin. Fyrstu leiðtogar Ísraels, Ben Gurion og fleiri, virtust geta leyst þau mál af hendi. Eins og allir vita hefur það ekki tekist eins vel seinni árin. Auga fyrir auga og tönn fyrir tönn hefur verið mottóið síðustu mánuði og ár. Það er erfitt fyrir okkur sem búum við öryggi hér uppi á Íslandi að setja okkur í spor þessa fólks. Enginn er óhultur í Ísrael lengur eða Palestínu, það sem átti að vera griðastaður fyrir gyðinga er að snúast upp í blóðvöll. Það verður að segjast eins og er að Arafat, leiðtoga Palestínumanna, hefur tekist með klókindum að telja mörgum Vesturlandabúum trú um að átökin séu alfarið Sharon og Ísraelsmönnum að kenna. Fyrir vikið er stuðningur við Ísrael ekki eins víðtækur og hann var áður. Að mínu áliti er mjög nauðsynlegt að Ísraelsmenn breyti um taktík og sýni meiri vilja til sátta en þeir hafa gert. Öllum hlýtur að vera ljóst að mikil harðlínustefna í þessum málum gengur ekki. Palestínumenn eru í rauninni litli bróðirinn í þessu tafli og aðstaða þeirra auðvitað allt önnur en Ísraelsmanna. Ég trúi því samt ekki að fólkið í Palestínu vilji ekki frið. Allir vilja öryggi fyrir börnin sín og fjölskyldur sínar. Ábyrgð Arafats er því mikil. Fullyrt er að hann hafi fullt vald á málefnum Palestínumanna og stjórni í raun þeim aðgerðum sem hryðjuverkamenn standa fyrir í Ísrael dag eftir dag. Það er mjög alvarlegt að málin skuli vera komin í þennan farveg. Arafat fékk friðarverðlaun Nóbels ásamt Yitzhak Rabin árið 1994. Vilji Rabins til að ná friði var aldrei vefengdur. Vilji Arafats til að semja við Barak í Camp David var aftur á móti vefengdur. Herra forseti. Báðir deiluaðilar í þessu viðkvæma máli verða að viðurkenna tilverurétt hvors annars og landamæri hvors annars. Jafnframt sýnist mér að fleiri þjóðir en Ísraelsmenn og Palestínumenn verði að koma að lausn þeirra viðkvæmu mála sem eru flóttamannamálið og landnemamálið. Sameinuðu þjóðirnar, Bandaríkjamenn, Evrópusambandið og Rússar verða að koma að í sameiginlegri lausn. Það verður að komast á friður í þessum heimshluta. Miklar vonir eru bundnar við það að Anthony Zinni, samningamaður Bandaríkjanna, nái því sem til er ætlast, að koma á friði. Við bindum miklar vonir við það og ég vona svo sannarlega að friður sé í nánd í Austurlöndum nær.

Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum sat ég fund ásamt fleiri þingmönnum með Omar Sapri Kittmitto, sendiherra heimastjórnar Palestínumanna á Íslandi, og var fróðlegt að heyra það sem hann hafði að segja um ástandið í landi sínu. Ég hef eins og fleiri þingmenn komið til Ísraels. Það var árið 1989, fyrir 13 árum. Það var sérkennilegt að upplifa ungmenni á götum úti á fögrum sumarkvöldum leiðast hönd í hönd en grá fyrir járnum. Og aldrei hef ég orðið vitni að annarri eins öryggisleit á flugvelli og þar. Einum af farþegunum varð að orði, eftir að hafa undirgengist ítarlega líkamsleit, að hann byggi reyndar enn yfir nokkrum hugsunum í hjarta sínu sem ekki hefðu komið fram við leitina. Herra forseti. Ísraelsríki var stofnað árið 1948 á landsvæði sem áður var kallað Palestína. Þar höfðu þá búið arabar í ein 1.300 ár. Palestína féll undir yfirráð Breta í fyrri heimsstyrjöldinni. Stofnun Ísraelsríkis í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar mætti mikilli andstöðu þeirra sem fyrir bjuggu á svæðinu. Yfirráð Ísraels yfir eigin málefnum hafa ekki verið vefengd á alþjóðavettvangi og Íslendingar hafa ávallt verið hliðhollir þeim. Þó hafa aðgerðir ísraelskra stjórnvalda gegn palestínsku fólki oft verið harðlega gagnrýndar og almenningi um víða veröld blöskrað hvernig hægt hefur verið að líta fram hjá þeim hörmungum sem margar kynslóðir Palestínumanna hafa þurft að líða. Í átökum þeim sem átt hafa sér stað síðan ríki Ísraels var stofnað hafa Ísraelar hernumið ný landsvæði og hefur þess lengi verið krafist að Ísrael léti hertekin svæði af hendi, án árangurs. Þegar sjálfsstjórnarsvæði Palestínumanna var stofnað undir lok síðustu aldar með samþykki Ísraels töldu margir stórt skref stigið og að friður hlyti að vera í augsýn. Seinna komu fram kröfur Palestínumanna um að stofna sjálfstætt ríki en þeim hefur enn ekki verið mætt þótt svo virðist sem fylgi við þá skoðun hafi farið vaxandi. Herra forseti. Málefni Palestínu og Ísraels hafa verið í hámæli á alþjóðavettvangi í áratugi. Þar hafa stríð blossað upp margsinnis. Fátækt í Palestínu, lélegur aðbúnaður, skortur á menntun, matvælum og heilbrigðisþjónustu og þar með ónóg ungbarna- og mæðravernd með hryggilegum afleiðingum, ofbeldi og hryðjuverk hafa verið mikið áhyggjuefni. Jafnframt hefur það opnað augu manns fyrir því að við slík kjör er engum bjóðandi að búa. Fyrr í þessum mánuði samþykkti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna fyrir tilstilli Bandaríkjamanna ályktun þar sem í fyrsta sinn er talað um ísraelskt og palestínskt ríki í sömu andrá. Flestum hugsandi mönnum í heiminum hlýtur að vera sú ályktun fagnaðarefni. Herra forseti. Deilur Ísraela og Palestínumanna verður að leysa á friðsamlegan hátt. Núverandi ástand er óþolandi og ógnar heimsfriði. Arabaríkin verða að viðurkenna Ísraelsríki og stofna þarf ríki Palestínu og viðurkenna það af heimsbyggðinni. Ég vil taka undir orð hæstv. utanrrh. hér fyrr á fundinum svo og undir ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og þá sýn að þessi tvö ríki megi þrífast hlið við hlið innan öruggra og viðurkenndra landamæra eins og haft er eftir Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Herra forseti. Sendiherra Palestínu telur meiri líkur á að menn setjist nú niður til viðræðna um frið þegar Bandaríkjastjórn hefur ákveðið að miðla málum. Hann er þess fullviss að Ísraelar muni ekki bera sigurorð af Palestínumönnum frekar en Palestínumenn geti unnið sigur á Ísraelum.

Herra forseti. Ekki verður fundin varanleg lausn sem stöðvað getur átökin, manndrápin og hörmungarnar sem geisað hafa milli Ísraela og Palestínumanna fyrr en palestínsku þjóðinni verða búnir þeir kostir að geta lifað sem frjáls þjóð í eigin landi. Ástandið sem verið hefur undanfarna daga og vikur er óþolandi með öllu og hörmungar almennra borgara, barna sem fullorðinna, með þeim ósköpum að enginn veit hver verður á líkbörum að morgni. Alþjóðasamfélagið verður að leggjast á eitt með því að þvinga fram vopnahlé og stöðva ofbeldið, hryðjuverkin og brot á mannréttindum. Sendimaður Bandaríkjanna virðist hafa náð fram vopnahléi með viðræðum við Ísraelsmenn og vonandi hefur sá þrýstingur varanleg áhrif á friðarferlið. Ferðabanni Ísraela gegn Arafat þarf að aflétta sem lið í friðarferlinu sem fyrst. Íslendingar geta beitt sér í málinu og eiga að leita stuðnings við það hjá norrænum þjóðum að á alþjóðavettvangi verði þrýst á Ísraelsmenn til þess að þeir dragi herlið sitt heim frá hernumdum svæðum í Palestínu. Taka ber málið upp á vettvangi Sameinuðu þjóðanna með stuðningi annarra Norðurlandaþjóða. Þó að við séum lítil þjóð þá hafa ákvarðanir okkar og stuðningur einnig áhrif á alþjóðavettvangi eins og dæmin sanna. Má þar nefna áhrif okkar á hafréttarmál á sínum tíma og viðurkenningu okkar á sjálfstæði Eystrasaltsþjóða. Við getum lagt okkar af mörkum í þá veru að stuðla að friði milli Ísraelsmanna og Palestínumanna. Með Óslóarviðræðunum var samið um að af stað skyldi fara ákveðið ferli og að því að Palestínumenn gætu þróað með sér samfélag sem frjáls þjóð sem gæti smám saman veitt þegnum sínum þjónustu sem bráðnauðsynleg er, t.d. heilbrigðisþjónustu og aukna menntun. Allt þjónustukerfið er nú meira og minna í molum. Friður fyrir botni Miðjarðarhafs getur ekki komist á nema því aðeins að Palestínumenn fái að byggja upp sitt samfélag. Til þess kemur ekki með öðrum aðferðum en að koma sem fyrst á friði. Til þess kann að þurfa alþjóðlegt gæslulið en eitt er víst að blóðbaðið verður að stöðva varanlega. Geti þessi tillaga orðið lóð á þá vogarskál er betur af stað farið en heima setið og um þáltill. ættu því allir þingmenn að geta orðið sammála.

Herra forseti. Við höldum áfram að ræða frv. til laga um breytingar á virkjanaröð sem tekur nafn af virkjunum Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Ég held að óhjákvæmilegt sé í byrjun að fara nokkrum orðum um almennar aðstæður í málinu og vinnubrögðin sem þessu hafa tengst. --- Spurning er hvort ég mætti geyma bunkann minn hérna hjá forseta og fá hann síðan til afnota. Það vantar hér alveg stórlega pláss í ræðustólnum, herra forseti, ef maður ætlar að hafa eitthvað af gögnum við höndina svo orð sé á gerandi. Í fyrsta lagi, herra forseti, ætti þetta frv. náttúrlega ekki að vera á dagskrá. Það er algjörlega augljóst mál að veigamiklar forsendur skortir til að ræða þetta hér. Og það er ljótur svipur á því fyrir hið háa Alþingi að allir horfi upp á það að verið sé að þröngva í gegn máli sem ætti að sjálfsögðu að bíða með þangað til hlutirnir skýrast. Við getum bara sett það í samhengi við almenna vinnu hér og almennt afgreiðslu mála, ef þannig háttar til að Alþingi er með í höndunum mikilvæg viðfangsefni og svo koma upp einhverjar aðstæður sem skapa óvissu um forsendur málsins. Er það þá venjan að menn láti sem ekkert sé og keyri hlutina áfram með þeim hætti sem hér á að gera? Nei, yfirleitt mundi maður treysta því að menn dokuðu við a.m.k. og skoðuðu sinn gang. Við höfum farið fram á að það verði gert í þessu máli en á það hefur ekki verið fallist og það segir auðvitað sína sögu. Það staðfestir að þetta mál er pólitískt í grunninn, það er keyrt áfram með pólitísku valdi, pólitískri valdbeitingu þegar á þarf að halda, og lýtur ekki lögmálum faglegrar eða vandaðrar málsmeðferðar. Þetta mál sem fjárfesting eða sem fyrirtæki er ekki á markaðslegum forsendum. Það er eiginlega alveg augljóst mál að ef markaðsöflin hefðu átt að sjá um málið ein og sér þá væri það ekkert á dagskrá í dag. Þetta er rétt að menn hafi í huga, herra forseti. Þetta er pólitískt mál, var frá byrjun og er það enn. Það var utanrrh. hæstv., 1. þm. Austurl., sem ætlaði að koma með álver í föðurhendi til Austfirðinga og leysa allan þeirra vanda þar með. Boðaði fagnaðarerindið í aðdraganda eða nokkru fyrir alþingiskosningar 1999, eins og menn muna. Síðan hefur allmikið vatn til sjávar runnið og ekki síst í farvegi Jökulsár á Brú eða Dal, sem er nú eitt af mestu stórfljótum landsins, og ýmislegt breyst. Aftur og aftur hafa tímaáætlanir raskast og forsendur í málinu breyst, sem segir sína sögu um hversu ótrúverðugur og ótraustur málatilbúnaðurinn var í byrjun, að upphafsáformin öll eru hrunin og horfin á öskuhaug sögunnar. En það eru prjónaðar nýjar og nýjar ermar á þá peysu til að reyna að halda málinu áfram. Þetta minnir mann á það, herra forseti, hversu ótrúlega tilhneigingu sagan hefur til að endurtaka sig. Þetta er svo nauðalíkt atburðarásinni t.d. á níunda áratugnum þegar mikið brölt stóð í kringum álver við Eyjafjörð og þá var hópur manna sem tók trú á það fyrirbæri, var á góðri leið með að sannfæra sig um að Eyjafjarðarsvæðisins biði ekkert nema niðurlæging og vesöld nema þangað kæmi álver. Hópur forustumanna í héraði og pólitískir ráðamenn lágu í ferðalögum, þeim var flogið á einkaþotum milli landa til að fá smjörþef af dýrðinni. Þetta var gert þrátt fyrir að allan tímann lægi ljóst fyrir að grundvallarforsendur málsins skorti í raun og veru. Það skorti í fyrsta lagi stuðning heimamanna því að heiftarlegar deilur risu strax í héraði og skoðanakannanir sýndu að a.m.k. helmingur ef ekki meiri hluti Eyfirðinga var á móti því að fá stórt, mengandi álver inn í þennan þrönga, fagra og staðviðrasama fjörð. Og það skorti líka allt sem við átti að éta, þ.e. einhvern raunverulegan áhuga erlendra aðila og trúverðugar forsendur fyrir málinu, og það hrundi að lokum ofan í sjálft sig og segir ekki af því meir, sem betur fer, því að þá gátu Eyfirðingar hætt að bíða eftir álverinu sem aldrei kom og snúið sér að öðrum hlutum. Og hvað hefur sagan sannað á Akureyri og við Eyjafjörð? Hefur hún ekki sannað að hægt er að lifa á fleiru en álverum? Hægt er að efla byggð og gera góða hluti á fleiri vegu, t.d. með því að reyna að snúa vörn í sókn í þeim undirstöðuatvinnuvegum sem fyrir eru á svæðinu, og það hefur gerst þar í sjávarútvegi og að nokkru leyti í iðnaði á nýjan leik. Hægt er að byggja á menntun, rannsóknum og sérhæfðri þjónustu, háskóla, deildaskiptu sjúkrahúsi o.s.frv. Næsta lota í þessum málum var Keilisnesævintýrið. Hvernig byrjaði það? Það byrjaði á því að menn fóru hringinn og buðu mönnum álver. Boðið var upp á álver á Akureyri og við Eyjafjörð. Boðið var upp á álver við Húsavík, á Reyðarfirði, gott ef ekki fleiri stöðum. En að lokum var borið niður á Keilisnesi og þar átti að reisa risaálver. Og þar var nákvæmlega sama uppi á teningnum. Hópur heimamanna í héraði tók mikla trú á fyrirbærið, fasteignaverð fór að hækka á Vatnsleysuströnd og menn fóru í leiðangra. Menn fóru til Svíþjóðar að skoða aðstæður hjá Gränges. Menn fóru til Hollands að skoða hjá Hoogovens og menn fóru vestur til Kanada því að þessir aðilar ætluðu að leggja í púkk. En svo fóru tímaáætlanir að bresta og það vantaði grundvallarforsendur málsins. Menn börðu höfðinu við steininn og skrifuðu jafnvel undir viljayfirlýsingar eftir að ljóst var að enginn áhugi var lengur hjá hinum erlendu aðilum á að byggja neitt álver. En sjálfsblekkingin komst á það stig að menn börðu höfðinu við steininn fram í rauðan dauðann og neituðu að horfast í augu við staðreyndir. Svipað má svo segja að nokkru leyti um Fljótsdalsáætlanirnar, fyrstu Noral-áformin sem byggðu á hugmyndum um minna álver og virkjun Jökulsár í Fljótsdal. Það fór eins og það fór og allir muna. Og nú erum við þannig stödd að aftur og aftur bresta tímaáætlanir í þessu seinna Noral-verkefni og eina ferðina enn er komin upp óvissa um það hvort tímarammar haldi, svo ekki sé nú talað um málið sjálft, hvort raunverulega séu einhverjar efnislegar undirstöður undir því að ráðist verði í þessar framkvæmdir. Svona lítur þetta nú út, herra forseti, og áfram aðeins í sögunni. Hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn., hefur bæði í framsöguræðu sinni á Alþingi sem mun hafa verið flutt í gær og í fjölmiðlum farið mikinn í, svo vægt sé til orða tekið, ákaflega einhliða og einlitum áróðurssöng sínum fyrir þessari framkvæmd. Hv. þm. hefur gengið svo langt að hann hefur í raun skrifað allan hagvöxt og alla velmegun á Íslandi í ein hundrað ár á reikning þess sem hann kallar rafvæðingar landsins og stóriðjunnar.

Er það nú alveg rétt?

Já, það var nú nærri lagi hér í gær, hv. þm. Að vísu kom hv. þm. í ræðustól þegar honum var bent á að kannski hefði sjávarútvegurinn skipt einhverju máli og útfærsla landhelginnar og aðrir slíkir hlutir. Jú, hv. þm. tók undir það. En hann mundi lítið eftir því þegar hann fór hamförum hér í því að gylla það sögulega séð hvað stóriðjuuppbyggingin hefði verið gríðarlega mikilvæg. Fegurstum orðum fór þó hv. þm. um byggingu Búrfellsvirkjunar og álverið í Straumsvík og hafði háðuleg orð um þá sem á sínum tíma hefðu haft efasemdir eða lagst gegn þeim áformum. Talað var um heimsósómatal eða heimsendaspár. Hv. þm. reyndi, og það hafa fleiri gert, að draga upp eitthvert samasemmerki á milli þeirra sem á sínum tíma höfðu efasemdir eða lýstu andstöðu við upphaflegu samningana um álverið í Straumsvík og byggingu Búrfells og þeirra sem nú eru í pólitík og nú eru á dögum og andæfa áformum um virkjun við Kárahnjúka. Það leyndi sér ekki að hv. þm. var að reyna að skrifa málflutning manna fyrir áratugum síðan með vissum hætti á kostnað þeirra sem nú standa kannski í sambærilegum sporum en eru að sjálfsögðu aðrir stjórnmálamenn á öðrum tíma og við aðrar aðstæður. Þetta er nú heldur ómerkilegur málflutningur, herra forseti, því að hvert mál lýtur sínum efnislegu lögmálum og er í samhengi þess tíma sem það er statt í þannig að svona aðferð í málflutningi og röksemdafærslu dæmir sig sjálf, gefur sjálfri sér falleinkunn. Það versta er þó ef menn vita ekki hvað þeir eru að tala um, ef menn hafa bara alls ekki þekkingu á því, hafa ekki hirt um að setja sig inn í málin, og það fullyrði ég að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi ekki gert. Það getur ekki verið að hv. þm. Hjálmar Árnason þekki þessa sögu um Búrfellsvirkjun og álverið í Straumsvík eins og hún í reynd er, því að þá mundi hv. þm. örugglega ekki tala eins og hann gerði. Þess vegna, herra forseti, ætla ég aðeins að hlaupa yfir þessa sögu. Kannski ég fái nú bunkann minn því að ég ætla að sækja mér í hann svolítið hráefni. Ég held að það veiti ekkert af að gerð sé tilraun til þess að setja hlutina í eitthvert samhengi. Ég geri það að sjálfsögðu á minn hátt og aðrir geta þá bætt um betur eða gert athugasemdir við það, allt eftir því sem þeim finnst við eiga. Herra forseti. Það var á miðjum eða öndverðum sjöunda áratugnum sem menn fóru að leggja drög að samningum, þ.e. að fyrirtækið Alusuisse fékk allt í einu áhuga á Íslandi. Það er til skemmtileg frásögn af því hvernig það gerðist. Tveir höfðingjar, Müller og Mayer voru staddir í flugvél sem var að fljúga yfir pólinn og þá opnaðist allt í einu gluggi niður úr skýjunum og þeir sáu land, snævi þakið og jöklum, og hugsuðu méð sér: ,,Heyrðu, það hlýtur að vera heilmikil orka þarna á þessu landi. Væri ekki sniðugt að kíkja á þetta? Það heitir víst Ísland.`` Og af því varð síðan mikil saga. Það var farið í að skoða málið og þeir bönkuðu hér upp á, þessir menn, forstjórar eða ráðamenn fyrirtækisins Alusuisse, sem er svissneskur álframleiðandi, nokkuð stór. Og það hófust viðræður milli íslenskra aðila, viðreisnarstjórnarinnar sem þá sat að völdum og þessa erlenda álfyrirtækis og leiddu að lokum til samninga og lagasetningar á Alþingi um álver í Straumsvík og byggingar Búrfellsvirkjunar. Hvernig var það nú, herra forseti? Var þetta svona rósum baðað eins og hv. þm. Hjálmar Árnason ímyndar sér að það hafi verið og gengur út frá í máli sínu, að þetta hafi verið svo óumdeilt og glæsilegt mál frá byrjun að ekki þurfi um að deila? Gullmola eða -kvörn held ég að hv. þm. hafi kallað Búrfellsvirkjun og fór miklum og hátíðlegum orðum um hinn góða vinnustað álverið í Straumsvík, og má til sanns vegar færa hvort tveggja. En er ekki eitthvað fleira í þessari sögu en það að við Búrfell var hagstæður virkjunarkostur? Álverið í Straumsvík er í dag að mörgu leyti prýðilegur vinnustaður og hefur farið batnandi, verulega batnandi miðað við það sem var í byrjun þegar þar voru opin ker, mikil loftmengun og fleira mætti tína til. Jú, það er meira í þessari sögu, herra forseti. Trúboðendur stóriðju á Íslandi í dag ættu a.m.k. að varast að verða sér til skammar með því að afhjúpa algjöra vanþekkingu á bakgrunni og sögu þessara mála, en það tel ég að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi gert. Hv. þm. skautaði algjörlega yfir þá hluti sem lúta að viðskiptum Íslendinga og þessa álfyrirtækis, Alusuisse. Hann skautaði yfir deilurnar um raforkuverðið, yfir erfiðleika Landsvirkjunar sem var að fara á hausinn vegna þess að hún fékk svo lítið fyrir rafmagnið og hann skautaði yfir svindlið sem fyrirtækið var staðið að, þ.e. að hafa haft milljarða á núgildandi verðlagi af íslenska þjóðarbúinu í skatttekjum sem okkur réttilega báru, með því að svindla, með því að hækka aðföngin í hafi á leiðinni frá Ástralíu til Íslands og með fleiri ráðstöfunum fela hagnaðinn og koma honum með ólögmætum hætti úr landi. Við skulum aðeins fara yfir þessa sögu því að það kann að vera hollt fyrir þá menn sem véla um í dag að reyna þá að forðast að gera sömu mistökin, sömu mistökin og gerð voru í samningunum við Alusuisse á sínum tíma, 1964--1965, og reyndar sömu mistökin og gerð voru aftur í samningum við norska fyrirtækið Elkem um járnblendiverksmiðju á Grundartanga. Af því að sagan hefur þessa undarlegu tilhneigingu til að endurtaka sig þá er maður órólegur þegar maður sér menn koma gjörsamlega heittrúaða og sannfærða þannig að engar efasemdir komast að um að þeir séu að gera rétt og þeirra málstaður sé lýtalaus og óaðfinnanlegur. Veit hv. þm. Hjálmar Árnason hvert upphafsverðið á rafmagni frá Búrfellsvirkjun til Alusuisse var? Veit hv. þm. það? Ég er ekki viss um það. Það voru 3 mill, 3/1000 úr dollara. Það var nú allt og sumt. Eru það ekki 30 aurar í dag? Jú. Vissulega hefur verið ákveðin alþjóðleg verðrýrnun á þessum tíma sem við skulum taka inn í myndina. En þá kemur nú að öðrum þætti. Samningurinn var svo forkostulega gerður að það voru engar verðtryggingar í honum, engar. Þó að hann tæki mið af dollar þá rýrnaði hann því jafnt og þétt um verðbólgu í Bandaríkjunum eða alþjóðlega verðrýrnun sem dollarinn tók á sig. 3 mill á kílóvattstund var upphafsverðið. Þessir samningar reyndust Íslendingum svo dýrkeyptir að eins og áður sagði var Landsvirkjun við það að fara á hausinn á árunum áður en tókst að knýja þarna fram leiðréttingar. Aftur og aftur á áttunda áratugnum varð að hækka raforkuverð til almennings sérstaklega til þess að Landsvirkjun réði við skuldbindingar sínar. Þessu geta menn flett upp ef þeir trúa því ekki. Enda segir það sig sjálft að þetta hörmulega orkuverð án nokkurra verðtrygginga bar dauðann í sér. Í tengslum við stækkun álversins í Straumsvík á árunum 1974--1975, þ.e. einum sex, sjö árum eftir að það tók til starfa --- það tók til starfa 1969 --- náðist fram hækkun á orkuverðinu í 6,5 mill. Og við það sat alveg fram um 1980 og reyndar í aðalatriðum alveg til 1984 þegar stóra stökkið náðist í leiðréttingu á orkuverðinu. Platan hjá þeim sem vörðu þessa samninga á sínum tíma var sú að samningurinn væri svo góður, að upphafssamningurinn væri svo góður að hann mundi borga sig upp á 19 árum. Íhaldið stóð hér í ræðustólnum, hvort sem það var nú þessi eða annar og eldri panell, og þandi sig með það að samningurinn væri svo góður að Búrfellsvirkjun mundi borga sig á 19 árum. Annað kom á daginn. Landsvirkjun var að sligast undan þessum samningi enda voru hlutirnir þannig í pott búnir að þegar verst lét fóru tekjurnar sem Landsvirkjun fékk af orkusölunni til Straumsvíkur niður í 20% af heildartekjum fyrirtækisins þó að Alusuisse væri að kaupa helminginn eða meira en helminginn af orkunni. Fyrsta heila árið sem rafmagn var selt til Straumsvíkur skilaði það 55% af tekjum Landsvirkjunar. En þetta hlutfall fór niður í 20% árið 1975 og hafði þá ekki orkunotkun í landinu aukist að neinu ráði þannig að hlutföllin í orkunotkuninni voru í aðalatriðum óbreytt. Stóriðjan ein tók þessa miklu orku frá þessari langstærstu virkjun þjóðarinnar, sem var. En hún borgaði bara 20% af verðinu sem greitt var fyrir rafmagn á Íslandi árið 1975. Þetta hlutfall rokkaði þarna á bilinu kannski 20--34% á árabilinu 1973, 1974 og fram um 1980. Árið 1981 var þetta hlutfall 24,5%, tæpur fjórðungur, og um 20% aftur í árslok 1982. En þá var búið að hækka verðið til almenningsveitna ítrekað umfram verðlag til þess að reyna að rétta af stöðu Landsvirkjunar og var í reynd með því augljóslega verið að brjóta lögin sem segja og sögðu þá eins og þau gera enn í dag, að óheimilt væri að hækka verð til almennings vegna framleiðslu til stóriðju. Upphafssamningurinn um Búrfell var þannig að hann var til mjög langs tíma, sumpart til 45 ára ef ég man rétt. Alla vega man ég að í ræðustóli á Alþingi gerði Einar Olgeirsson þá athugasemd að hann teldi að Alþingi hefði ekki leyfi til þess að hneppa þjóðina í slík ólög til svona langs tíma. Önnur ákvæði samningsins voru til 25 ára. Ég held að raforkuverðið hafi a.m.k. verið alveg bundið í 25 ár og það var þetta hörmulega lága upphafsverð sem ég hef hér farið yfir. Það er ekki fyrr en ný ríkisstjórn er tekin við völdum 1980 að skriður kemst á þessi mál enda sáu allir að það var algjörlega knýjandi og brýnt að ná þarna breytingum fram. Almennir orkunotendur í landinu voru að kikna undan byrðunum af því að borga niður fjárfestingarnar vegna stóriðjunnar. Og þá gerist það að það tekst að sanna á fyrirtækið þetta svindl. Það kemur í ljós að fyrirtækið er ekki barasta að fá niðurgreiðslur á orkunni í landinu heldur svindlar það og borgar ekki eðlilega skatta af þeim hagnaði sem með réttu hefði átt að telja fram hér á Íslandi. Það gerði það þannig að það falsaði tölur um verð á súráli og þegar því var skipað upp í Straumsvík og það talið fram til skatts á Íslandi þá var það orðið miklu dýrara en það hafði raunverulega verið keypt á á grundvelli leynisamninga niðri í Ástralíu. Þetta fékk á sig heitið ,,hækkun í hafi`` og varð frægt mál. Á þágildandi verðlagi kom í ljós að fyrirtækið Alusuisse hafði snuðað íslenska ríkið um 10 millj. dollara. Í tengslum við þetta brot á samningnum sköpuðust aðstæður til að krefja fyrirtækið um breytingar á honum, þar með talið á raforkuverði. Fyrirtækið þverskallaðist við, málinu var skotið í gerðardóm í New York og það var orðið bundið í þessum gerðardómi sem betur fer þegar stjórnarskipti urðu 1983. Íhaldsframsóknarstjórnin sem tók við gat því ekki losað málið út úr dómnum og allir vissu að það var gjörunnið fyrir íslenska ríkið. Engu að síður valdi sú stjórn að gera dómsátt en hún fól þó í sér tvöföldun til þreföldun á raforkuverðinu sem stóð, eins og áður sagði, í 6,5 eða kannski rúmlega 7 mill, fór í 12,5--18,5 eftir því hvernig heimsmarkaðsverð á áli þróaðist. Tvöföldun til þreföldun á beinum tekjum Landsvirkjunar vegna orkusölu til Straumsvíkur náðist í gegn þarna. Og það er einn maður öllum öðrum fremur sem á heiðurinn af því, og hann heitir Hjörleifur Guttormsson. Hann stóð í þessum slag við risann og vann. Fyrirtækið Alusuisse var neytt til þess að greiða stórhækkað raforkuverð og fara að hafa rétt við í sambandi við skattgreiðslur til íslenska ríkisins. Þetta geta glöggir menn síðan reiknað, og það var gert fyrir allmörgum árum. Þá stóð það á þágildandi verðlagi, ef ég man rétt, í 8 milljörðum sem Landsvirkjun var búin að fá í viðbótartekjur vegna þess að það tókst að brjóta upp hörmungarsamningana frá 1965 og knýja fram hækkun á orkuverðinu. Það er sennilega á bilinu 15--20 milljarðar á núgildandi verðlagi. Ég tek þó fram að ég hef þá fyrirvara á þessum tölum að ég hef ekki haft tíma til að reikna þær nákvæmlega. En ég skýt því svona fram að það gæti a.m.k. verið af þeirri stærðargráðu sem Landsvirkjun er búin að fá í hreinar viðbótartekjur því að fasti kostnaðurinn er nákvæmlega sá sami. Til viðbótar er íslenska ríkið án nokkurs vafa búið að fá talsverðar viðbótarskatttekjur vegna þess að flett var ofan af svindlinu. Er ekki svolítið brothætt hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni að tala eins og hann gerði í gær og hefur gert í fjölmiðlum, að láta annaðhvort eins og hann viti ekki af þessari sögu eða kannski bara að sanna að hann þekki hana ekki? Hann þekkir ekki betur en þetta til málanna sem hann er að tala um. Hann skautar yfir þetta allt. Hver er svo rúsínan í pylsuendanum, herra forseti? Hv. þm. Hjálmar Árnason er núna í Framsfl. og talar sem sanntrúaður framsóknarmaður og ekki drögum við það í efa --- það er framsóknarmaðurinn Hjálmar Árnason, þingmaður Reyknesinga, sem fór þessum hörðu orðum um þá sem höfðu efasemdir og spyrntu gegn hörmungarsamningnum um álverið í Straumsvík á sínum tíma. Munum eftir því. Rúsínan í pylsuendanum er auðvitað sú að Framsfl. var á móti samningnum 1965. Hjálmar Árnason er að reka rýtinginn í bakið á öllum þeim ágætu þingmönnum Framsfl. sem stóðu í lappirnar og greiddu atkvæði gegn hörmungarsamningnum, raforkuverðinu og öllu því á sínum tíma, undir forustu Eysteins Jónssonar. Og þá verð ég að segja að lítið verður úr kappanum Hjálmari Árnasyni þegar hann er settur í þetta sögulega samhengi og stendur eins og peð við hliðina á risanum Eysteini Jónssyni. Sá stóð í lappirnar, var framsýnn maður sem reyndi að gera Framsfl. að grænum flokki fyrir 20--30 árum. Því verki reyndi seinni formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson, að halda áfram. En hvar er Framsfl. nú staddur í þessum efnum? Undirlægjan er algjör, umhverfisviðhorf flokksins eru forneskja. Framsókn er orðin að hægri sinnuðum Evrópukratastóriðjuflokki. Hann er það. Hann hefur gjörsamlega skautað yfir sögu sína og lítilsvirðir minningu fyrrverandi foringja sinna og afstöðu þeirra á Alþingi. Það gerir hv. þm. Hjálmar Árnason og það er sjálfsagt órólegt í gröfunum víða þegar hv. þm. talar um málin eins og hann gerir hér. 
             Herra forseti. Árið 1965, 23. apríl, voru í þessum sal greidd atkvæði um lagafrv. um álbræðslu við Straumsvík. --- Stundum er sagt að menn snúi sér við í gröfinni, og það þykir ekki dónalegt að taka svo til orða, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason. Það var til þess sem ég var að vísa. Mér þykir ekki ólíklegt að ýmsir framliðnir mætir framsóknarmenn næstum snúi sér við í gröfinni þegar þeir heyra fjallað um söguna með þessum hætti sem hv. þm. Hjálmar Árnason hefur gert hér. --- Þá voru þannig greidd atkvæði að þingmenn viðreisnarflokkanna, sem báru auðvitað málið fram sem stjfrv., greiddu því atkvæði en nei sögðu allir þingmenn Alþýðubandalagsins og þingmenn Framsfl. aðrir en Björn Pálsson og Jón Skaftason sem sátu hjá. En nei sögðu Ágúst Þorvaldsson, 2. þm. Suðurl., faðir núv. landbrh., Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Suðurl., Einar Ágústsson, 11. þm. Reykv., Eysteinn Jónsson, 1. þm. Austurl., Hjörtur Eldjárn Þórarinsson frá Tjörn í Svarfaðardal sem þá sat á þingi sem varaþingmaður, Halldór E. Sigurðsson, 3. þm. Vesturl., Sigurvin Einarsson, 3. þm. Vestf., Vilhjálmur Hjálmarsson sem þá sat á þingi sem varaþingmaður fyrir Austurland og Þórarinn Þórarinsson, 5. þm. Reykv. Þessir ágætu framsóknarmenn greiddu allir atkvæði gegn samningnum og eiga heiður skilið fyrir það. Og þeir gerðu það vegna þess að þeir sáu að hann var vondur. Hann var ekki í þágu íslenskra hagsmuna enda hefði íslenska þjóðarbúið farið illa út úr þeim hlutum ef ekki hefði, þótt seint væri, tekist að leiðrétta þessi mistök. Og það var ekki sjálfgefið að það tækist en aðstæður til þess sköpuðust vegna þess að fyrirtækið var staðið að svindli, eins og ég hef áður farið yfir. Þarf nú ekki hv. þm. Hjálmar Árnason að endurskoða aðeins söguþekkingu sína að þessu leyti og taka öðruvísi til orða um þessi mál? Ég held það. Ég held að það væri hyggilegt af hv. þm. Út af fyrir sig getum við farið betur yfir hlutina ef hv. þm. hefur áhuga á því. Það er sjálfsagt að lengja þennan fyrirlestur, þetta smánámskeið fyrir framsóknarmenn í sögu síns eigin flokks, ef þeir vilja meira. Af nógu er að taka. Svona er þetta, herra forseti. Í öðru lagi og þriðja, herra forseti, finnst mér nauðsynlegt í þessu máli að vera vel á verði gagnvart því hvernig hlutirnir eru lagðir upp af hálfu okkar Íslendinga. Ég er í engum vafa um að mistökin sem menn hafa aftur og aftur gert eru ekki bara vegna þess að menn eru glámskyggnir, klaufar, aular og láta plata sig í samningum. Þau eru vegna þess að nálgunin er röng, hugarfarið er vitlaust. Menn mæta á hnjánum í örvæntingu, þeirri trú að þeir verði að fara bónarveg að samstarfsaðilum sínum, biðja þá að koma, hafa allar gáttir opnar og lýsa því í raun og veru yfir fyrir fram að bara ef menn vilji vera svo góðir að koma og gera eitthvað séu þeir velkomnir.

Þeir eru eins og Sovét og Pólland.

Rafmagnsverðið og umhverfismálin, skattamálin og annað því um líkt séu aukaatriði. Já, hv. þm. nefnir Sovét og Pólland. Það var gott að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason sem mér heyrðist kominn í Evrópusambandsklúbbinn áðan --- ég get ekki óskað honum til hamingju með það enda sá ég að hæstv. landbrh. var fölur sem nár þegar menn töluðu hér, óbreyttir liðsmenn Framsfl., og virtust heldur vera að hallast að Evrópulínu formannsins. Sovét og Pólland, já. Er ekki einmitt hægt að læra ýmislegt af mistökunum þar?

Og leggja niður Alþýðubandalagið.

Gerðu menn ekki heilmikil mistök? Ja, það á nú að leggja niður Framsfl. líka með því að ganga inn í Evrópusambandið, það var upplýst hér áðan. Það var upplýst áðan að Framsókn mundi þá heyra sögunni til því að menn yrðu að ganga í hinn evrópska miðjuflokk. Ég held nefnilega að þessi risaáform við Kárahnjúka og risaálverið á Reyðarfirði séu angi af nákvæmlega sömu feilhugsuninni og menn gerðu sig stundum seka um þarna eystra. Það átti að leysa hlutina með gríðarlegum verksmiðjum sem miðstjórnarvaldið tæki ákvörðun um að setja hér, eða þar. Opinbert fé væri notað eftir þörfum og pólitískt vald sömuleiðis til að drífa hlutina áfram. Mönnum getur yfirsést og mistekist eins og dæmin sanna. Kárahnjúka- og Reyðarálsverkefnið er langstærsta ríkisframkvæmd sem verið hefur á dagskrá á Íslandi, a.m.k. á seinni áratugum ef ekki í allri sögu þess. Það er algjörlega ljóst. Og þetta er ekkert annað en pólitískt ríkisframtak. Það byrjaði þannig, það hefur verið rekið þannig áfram og ef það yrði að veruleika mundi það enda þannig. Hálfopinberir og opinberir aðilar bæru hitann og þungann af verkefninu, stæðu á bak við fjárfestinguna, væru ábyrgir, ríkið, Reykjavíkurborg, Akureyri og jafnvel lífeyrissjóðir landsmanna. Varla er hægt að geirnegla þetta betur þannig að það er svoleiðis gjörsamlega augljóst mál að hvað sem á dyndi yrðu menn að halda þessu á floti með peningum skattborgaranna eða í gegnum rafmagnsreikningana til almennings. Á þessum herðum hvílir áhættan. Já, herra forseti, ég held að það sé hugarfarið. Ég held að það sé þessi nauðhyggja álstóriðjusinna sem villti mönnum sýn á sjöunda áratugnum og þeim áttunda þegar þeir gerðu mistökin í sambandi við upphaf samninganna um álverið í Straumsvík og hliðstæð mistök í samningum um járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga, sem hefur auðvitað borgað dapurlega lágt rafmagnsverð lengst af, og íslenska ríkið hefur þurft að endurfjármagna aftur og aftur. Það er reiknað í nokkrum milljörðum sem hefur verið borgað þangað inn. Það er vegna þess að menn nálguðust þetta frá röngum sjónarhóli og lögðu ekki réttar grundvallarforsendur undir verkefnin, að þau sem slík stæðust hjálparlaust, væru sjálfala, sjálfbær, og að ekki þyrfti að knýja þau áfram með opinberum tilstyrk eða meðgjöf. Þetta, herra forseti, þurfum við að geta rætt einarðlega og haldið aðgreindu frá því að viðkomandi vinnustaðir eru góðir vinnustaðir í dag og þar vinnur afbragðsstarfsfólk og hefur ágæt laun. Það er bara allt annað mál.  Auðvitað er Búrfellsvirkjun smátt og smátt sem afskrifað mannvirki að verða hin ágætasta gullkvörn. Það er að sjálfsögðu rétt þegar búið er að borga niður lánin og það hafa almennir notendur gert í verulegum mæli. Stóriðjan hefur auðvitað gert það líka, einkum eftir að tókst að hækka rafmagnsverðið. Og þannig er það náttúrlega með aðrar slíkar framkvæmdir, þegar menn hafa borgað niður stofnkostnaðinn eru þær, ef allt gengur vel, hin þörfustu og mætustu fyrirbæri. Og það er hverju orði sannara að hagkvæmar vatnsaflsvirkjanir hverra rekstur gengur vel eru einhverjar mestu gullkvarnir sem til eru. Það þekkja menn vítt um land, bændur og aðrir sem hafa reist smáar virkjanir. Eins og einn ágætur vinur minn fyrir norðan orðaði það: Eftir að ég er búinn að borga niður virkjunina þarf ég ekki að gera annað en skipta um legur á tíu ára fresti. Að öðru leyti hef ég ókeypis rafmagn. Það er t.d. alveg ljóst að Laxárvirkjun var orðin að algerri gullkvörn í höndum Akureyringa þegar þeir gerðu, að mínu mati, þau reginmistök að setja hana inn í Landsvirkjun. Sogsvirkjanirnar voru geysilega hagkvæmar og þjónuðu Reykvíkingum vel, enda var auðvitað borið niður þar sem hvað ódýrast og einfaldast var að virkja. Þetta eru góðar virkjanir, beinar rennslisvirkjanir í ám með jafnt rennsli, Laxá og Soginu sem báðar eru miðlaðar gegnum stöðuvötn. Það er ekki að spyrja að útkomunni í slíkum tilvikum. En ruglum þessu ekki saman við það að sagan geymir hluti sem við getum lært af, dýr mistök sem menn gerðu í samningum og samskiptum við erlenda aðila, blindaðir af glýjunni um að þetta væri það eina sem gæti orðið þeim til bjargar. Er nema von að þannig fari, herra forseti, þegar hugarfarið er eins og t.d. það var þegar menn gáfu út þennan bækling hér, þennan fræga bækling sem var tekinn úr umferð og er næstum því jafnverðmætur safngripur og ónefnd eintök af Speglinum, af því að höfundarnir vilja nú lítið við hann kannast. Lægsta raforkuverð í Evrópu, stendur á forsíðu: ,,Lowest energy prices in Europe``, stóð þar. Meira var í þessum ágæta kynningarbæklingi sem Markaðsskrifstofa ríkisins eða ráðuneytis og Landsvirkjunar, eða hvað það nú var, MIL, gaf út á sínum tíma. Mér er sagt að náðst hafi að innkalla þennan bækling eiginlega alls staðar nema í sendiráðinu í Washington, þar muni eitthvert upplag hafa verið í umferð mun lengur en annars staðar. Á þessu kann ég ekki skýringar. En í bæklingnum er gengið lengra. Því er t.d. lofað að það sé ekkert verið að þvælast fyrir mönnum með umhverfiskröfur, ef þeir vilji vera svo góðir að koma til Íslands og reisa þar stóriðju þá fái þeir ekki bara lægsta raforkuverð í Evrópu --- það er fín samningsstaða að gefa það út fyrir fram, er það ekki? --- heldur sé ,,minimum of red tape``. Það er sem sagt ekki verið að þvælast fyrir mönnum með miklum umhverfiskröfum eða öðrum kröfum sem svona starfsemi þarf að uppfylla, bara ef þið komið. Svo er talað um launin. Það vantar nú ekki. Í boði eru einhver lægstu laun í Evrópu þannig að álfyrirtækið eða stóriðjufyrirtækið þarf ekki að hafa áhyggjur af því að kröfuharðir menn verði með kjaft og ætli að heimta hátt kaup því að það er búið að segja þeim það í bæklingnum að ef þeir komi þá fái þeir einhver lægstu laun sem þekkt séu á byggðu bóli, og að sérstaklega sé allur launatengdur kostnaður algjörlega í lágmarki, sem er út af fyrir sig rétt og liggur fyrir samkvæmt skattalögum. Fleira er stórkostlegt í þessum bæklingi, herra forseti, eða öllu heldur sorglegt, því að auðvitað er það neðan við allar hellur að menn skuli leyfa sér að láta svona frá sér fara í nafni þjóðarinnar í raun og veru. Það er yfirgengilegt, herra forseti, að svo seint sem í janúar 1995 fór þetta í prentun, þar sem Ísland er falboðið erlendum auðhringum eins og þriðja heims ríki sem gerir hvað sem er til þess að fá einhverja erlenda fjárfestingu til sín. Það er lofað svo gott sem lægsta rafmagnsverði á byggðu bóli. Það er lofað því að vera ekki með umhverfiskröfur sem valdi mönnum erfiðleikum. Það er lofað lágum launum o.s.frv. Er þá von að menn geri góða samninga? Er ekki von að menn segi: ,,Já heyrðu, kíkjum þarna á Ísland. Það er nú ansi áhugavert. Þeir bara svo gott sem lofast til að gefa okkur rafmagnið og að vera ekkert að þvælast fyrir okkur með umhverfismál og annað í þeim dúr.`` Herra forseti. Menn byrja samningana með öðrum orðum á hnjánum. Það er auðvitað það sem hefur gerst, því miður. Aftur og aftur hafa menn gengið til svona leiks, verið búnir fyrir fram að taka sig alveg gjörsamlega niður að gólfinu. Þessi bæklingur, þessi frægi safngripur hér var afturkallaður. Hann hvarf. Ég tel það nú ekki þakkarvert.

Saknarðu þess?

Menn skömmuðust til þess að taka hann úr umferð því að einhverjir urðu auðvitað til þess að benda þeim á að þetta væri nú ekki mjög gáfulegt. En hefur svo mikið breyst? Hefur mikið breyst? Nei. Það nefnilega er það sorglega. Ég er hér með næsta eintak eða eitt af nýlegri eintökunum. Kápan er sömuleiðis mjög falleg. Það er glæsileg mynd af höfuðborgarsvæðinu á forsíðu, staðsetning á Íslandi, vaxtarmöguleikar og það er Fjárfestingarskrifstofan sem gefur út. Ég fór að fletta þessu og bera saman, herra forseti. Það er vissulega búið að ritskoða aðeins orðalagið. Það er ekki lengur lofað lægsta orkuverði í Evrópu. En tónninn er gefinn í þá átt. Það er talað um mjög samkeppnishæft orkuverð. Svo er talað um hreint, náttúrulegt umhverfi. Því er lofað þeim sem kynnu að vilja koma til landsins og menga það svolítið. Reyndar er líka talað um lýðræðislegt og stöðugt stjórnmálaumhverfi. Það má kannski segja að það hafi verið stöðugt síðustu tíu, ellefu árin, sami forsrh. En hefur það að öllu leyti verið svo lýðræðislegt? Um það er nú deilt. Herra forseti. Þegar þessu er flett betur sést að verið er að reyna að gera það fýsilegt á alla enda og kanta að koma til landsins og það er gengið mjög langt í því að segja það fyrir fram að Íslendingar verði nú viðráðanlegir í öllum samningum og hvað alla kröfugerð snertir. Hér er t.d. talað um umhverfismál og að það kunni að þurfa umhverfismat. ,,Environmental impact assessment may be required.`` En það er hægt að fá góða ráðgjafa til að leysa þau mál, segir svo í næstu setningu. Nú, það vantar ekki, sem er sjálfsagt rétt að nokkru leyti, að hér sé menntað vinnuafl og mjög vinnufúst. Og svo kemur það: ,,Competitive labour costs.`` Þeir eru líka viðráðanlegir í samningum, þessir launamenn á Íslandi, ekki mjög kröfuharðir. Þar eru mjög samkeppnisfær laun, já. Fleira er á þessum nótum, herra forseti. Orkulindir landsins bara eins og þær leggja sig eru falboðnar. Það er sagt að Ísland sé eina landið í Vestur-Evrópu sem enn þá eigi miklar orkulindir sem séu mjög hagkvæmar til að virkja og svo sé jarðhitinn þar að auki sem eigi eftir að virkja, vel að merkja, ,,remaining to be harnessed``. Það á virkja það sem sagt. Það á bara eftir að gera það. ,,Komið þið. Okkur vantar menn til að virkja.`` Það er tónninn í þessu. Aftur og aftur er talað um mjög samkeppnishæft eða samkeppnisfært orkuverð sem þegar hafi dregið að sér nokkra erlenda fjárfesta. Talað er um 30 gígavattstundir í rafmagni og síðan jarðhitann til viðbótar. Svo kemur nú rúsínan í pylsuendanum, herra forseti, sem ágætt er að hafa í huga þegar við erum að ræða hana Kárahnjúkavirkjun með öllum þeim hrikalegu umhverfisspjöllum sem henni fylgja. Mér þykir leitt að hafa ekki haft tíma til að þýða þetta allt saman á góða íslensku. En hér segir, með leyfi forseta: ,,Bæði vatnsafl og jarðhiti eru endurnýtanleg eða sjálfbær og`` --- þetta treysti ég mér nú eiginlega ekki til að þýða. Ég held að það verði að hljóma á frummálinu --- ,,supremely environmentally friendly/,,green``.`` ,,Supremely environmentally friendly/,,green````, þ.e. að orkan okkar íslenska sé ekki bara vistvæn, hún er alveg súper ...  Við erum með öðrum orðum að reyna að telja útlendingum trú um það t.d. að ef við færum í Jökulsá á Fjöllum eða Kárahnjúkavirkjun þá séum við með einkar umhverfisvinsamlega framkvæmd, græna framkvæmd. Er þetta nú ekki innstæðulaust? Er þetta ekki villandi? Er ekki verið að reyna að lokka menn til landsins á fölskum forsendum? Ég segi jú. Þetta er auðvitað áfram ósæmandi framsetning mála. Ég mótmæli þessu fyrir hönd þjóðarinnar, því að þeir menn sem eru á roklaunum við að selja landið geri það með þessum hætti. Þessi bæklingur á líka að fara úr umferð og höfundarnir eiga að skammast sín. Það á ekki að standa svona að málum. Það er allt annar hlutur að kynna Ísland og kosti þess málefnalega og heiðarlega en að lofa svona hlutum upp í ermina á sér og vera með rangar fullyrðingar af því tagi að öll íslenska vatnsorkan og jarðorkan sé einkar umhverfisvinsamleg og græn. Það er rangt. Það er það. Mundi einhver heilvita maður reyna að halda því fram  Herra forseti. Það tel ég að eigi að hafa í huga í þessu sambandi að þessi nálgun er röng. Hún hefur leitt okkur í ógöngur aftur og aftur og við höfum því miður allt of lítið lært, eins og sést af því að enn eru bæklingarnir svona. Nú hef ég að vísu ekki ártal á þessu. Mér gekk illa að finna það, herra forseti. En þetta er tiltölulega mjög  Saga Kárahnjúkaverkefnisins hingað til, til dagsins í dag, er himinhrópandi sönnun þess hve lítið hefur í raun breyst. Valdbeiting umhvrh. þegar afdráttarlausum úrskurði skipulagsstjóra var snúið við segir sína sögu um það hvernig þessi mál standa á Íslandi enn þann dag í dag.

Forseti vill biðja hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á.

Það stendur einstaklega vel á núna því að ég ætlaði að segja skilið við þessa sögufræðslu og upprifjun í aðalatriðum u.þ.b. núna og snúa mér að Kárahnjúkavirkjuninni sjálfri og ræða svolítið um hana sem framkvæmd. Þar af leiðandi er það alveg prýðilegt, herra forseti, ef forseti fellst á það að ég geri hlé á máli mínu einmitt núna.

Herra forseti. Ég náði ekki að ljúka máli mínu fyrir hádegisverðarhlé enda málið stórt og margt sem leitar á hugann í tengslum við það. Ég hafði aðeins hlaupið yfir ýmislegt sem lýtur að almennum kringumstæðum málsins og sögunni. Mér finnst mönnum skylt að halda henni til haga og segja má að það sé öðrum þræði uppeldislegt atriði að menn hafi í huga, ef þeir eru fullyrðingasamir, að einhverjir kunni að nenna að leggja á sig að afla sér gagna, setja sig inn í málin og láta söguna njóta sannmælis, ef svo má að orði komast. Menn geti ekki vaðið áfram með fullyrðingar út og suður og gildishlaðna framsetningu mála þvert á staðreyndir sögunnar í trausti þess að enginn hafi fyrir því að leiðrétta það sem þar kann að vera missagt. Því miður virðist það æðioft vera svo að mönnum finnist þeir hafa sjálfdæmi gagnvart því og geti sagt hvað sem er um hluti strax og liðin eru 5--10, svo maður tali nú ekki um 20--40 ár frá því að atburðirnir gerðust. Þannig á það auðvitað ekki að vera. Menn eiga ekki að komast upp með að umskrifa söguna eftir geðþótta sínum og hag í pólitískri orrahríð á líðandi stundu. Menn eiga það þá a.m.k. á hættu að einhverjir kunni að taka þá í karphúsið og leiðrétta það sem þar er farið rangt með. Ég taldi þar af leiðandi óhjákvæmilegt að gera nokkrar athugasemdir við málflutning hv. þm. Hjálmars Árnasonar eins og hann kom mér fyrir sjónir í þessum umræðum. Reyndar hefur hv. þm. verið með svipaðan málflutning uppi í fjölmiðlum að undanförnu. En ég ætla að snúa sjónum að Kárahnjúkavirkjuninni hinni miklu, fyrirhugðu, og ræða aðeins um þá framkvæmd og það svæði þar sem hún yrði staðsett. Ég passa mig að vanda mig á að tala jafnan í viðtengingarhætti því að ég bind enn vonir við að ekki verði af þessari framkvæmd því að ég held að hún sé ekki skynsamleg og ekki réttlætanleg, herra forseti, með þeim miklu fórnum sem henni yrðu samfara. Það fyrsta sem menn verða auðvitað að líta á er sú staðreynd að með því að ráðast í Kárahnjúkavirkjun og allar tilheyrandi framkvæmdir og mannvirkjagerð þá hefjast menn handa um mannvirkjagerð og röskun á stærsta ósnortna víðerni landsins, hálendinu norðan og norðaustan Vatnajökuls, og þó víðar væri leitað. Þetta er eitt af stærri svæðum af því tagi sem eftir eru á byggðu bóli á jörðinni. Slík ákvörðun verður ekki aftur tekin. Það er ljóst að ef menn fara þarna í risaframkvæmdir með tilheyrandi mannvirkjagerð, vegalögnum, línulögnum, uppistöðulónum og vatnaflutningum verður þetta svæði aldrei samt aftur. Þessi ákvörðun er óafturkræf og hún er alveg gríðarlega stór. Ég held að þessi ákvörðun sé stærst í þessu samhengi. Fjárfestingin er vissulega mikil. Það yrðu miklar skuldir sem þjóðarbúið fengi á herðarnar og efnahagslega óvissan og áhættan er mikil. En í mínum huga er þessi ákvörðun stærst í samhengi við að þarna yrði hafist handa og raskað þessu stóra svæði sem enn er lítt eða ósnortið. Því yrði aldrei aftur breytt. Þar af leiðandi er íslenska þjóðin, sem auðvitað á þetta land saman, stödd frammi fyrir gríðarlega stórri ákvörðun. Þannig er þetta sem ákvörðun í landnýtingar- og skipulagsmálum gríðarlega stór ákvörðun. Menn takast á um og deila oft um spurningar um einstakar framkvæmdir eða breytingar á umhverfi í sínu nærumhverfi. Þar verða heitar og harðar deilur um hvort byggja eigi hverfi á útfyllingu í þessari vík, leggja hraðbraut um þennan græna dal o.s.frv. En þar eru menn að tala um litla staðbundna framkvæmd sem hefur áhrif á umhverfi sem nær yfir nokkra ferkílómetra eða minna. En hérna erum við að tala um stórt svæði um miðbik landsins. Það má heita að eftir að hættir að sjá til mannvirkja á Sprengisandsleið ofan við Kvíslarveitur sé um ósnortið eða lítt snortið víðerni að ræða norður um Sprengisand.

Engir vegir?

Það eru vegaslóðar, ekki uppbyggðir, sem að miklu leyti hverfa, verða sandi orpnir og hverfa á 5--50 árum ef náttúran fengi að hafa sinn gang. Það sæi ekki mikið af slóðunum við Fjórðungsöldu í sandinum þar ef þeim væri ekki viðhaldið árlega, hv. þm. Pétur Blöndal.

Engir ferðamenn?

Ferðamenn jú. Það er ekki verið að tala um, herra forseti, --- ef þessi frammíköll eiga kannski að standa til þess að spurningin hér snúist um hvort miðhálendið verði girt af og umferð bönnuð --- að mönnum verði bönnuð umferð þar. Það er enginn að tala um slíkt. Ég held að hv. þm. viti betur. Það að vegaslóðir liggi í landslaginu og láta lítið fyrir sér fara og um svæðið fari ferðamenn er algjörlega ósambærilegt við að ráðast í risamannvirkjagerð og gjörbreyta ásýnd og náttúrufari á tugum og hundruðum ferkílómetra, þúsundum ferkílómetra, ef vatnasviðin eru tekin. En þetta er þannig, herra forseti. Þegar fer að halla í Nýjadal eða Jökuldal og við erum hætt að sjá til Kvíslarveitumannvirkja, komin fram hjá Versölum á Sprengisandsleið, þá komum við inn á þetta ósnortna svæði. Það nær niður í byggð í aðalatriðum. Eins og mál standa í dag nær það niður í byggð, hvort sem farið er niður til Eyjafjarðar, niður í Bárðardal, niður hjá Öskju og Herðubreiðarlindum eða yfir Brú við Upptyppinga og inn á norðausturhálendið og þá niður að byggð á Hólsfjöllum eða Jökuldal. Svæðið nær austur um með Vatnajökli, frá honum og niður að byggðum á Austfjörðum, á Austurlandi og Suðausturlandi. Inni á miðju þessu stóra svæði kæmi Kárahnjúkavirkjun nokkurn veginn miðja vegu, ef hún yrði reist, þ.e. stíflan og Hálslón. Það þýðir ekkert, herra forseti, að halda því fram að þetta svæði verði samt á einhvern hátt eftir. Það verður það ekki. Með því er ég að sjálfsögðu ekki að segja frekar en nokkur annar að þar með sé svæðið ónýtt, hafi ekki áfram mikið gildi og þar séu ekki áfram verðmætar náttúruperlur sem skipta máli bæði innan þessa svæðis, sem verður fyrir áhrifum af virkjuninni sjálfri og í nágrenni við það. Að sjálfsögðu er það ekki svo. En það verður ekki samt aftur, það verður búið að plokka út úr því nokkrar fallegustu rúsínurnar, ef svo má að orði komast. Það kæmi gat í myndina eða hvernig sem við nú viljum orða það. Er ekki líka hætt við því, herra forseti, að þegar menn væru einu sinni byrjaðir fyndist mönnum fórnarkostnaðurinn minni, þröskuldurinn lægri, gagnvart því að halda áfram? Auðvitað er það þannig. Staðreyndin er auðvitað sú að eitt af því sem hefur áhrif og maður finnur, t.d. þegar virkjanir á Þjórsársvæðinu eru á dagskrá núna, stækkanir eða viðbætur þar, er að allir skynja að þær framkvæmdir eru í allt öðru samhengi en ef við værum að nema land á því svæði. Eðli þessa svæðis hefur breyst. Ég hef farið upp á Þjórsársvæðið flestöll ár, held ég, frá því að þar hófst meiri háttar mannvirkjagerð. Ég kom þangað einu sinni nánast sem unglingur þegar framkvæmdir voru á lokastigi við Búrfell. Ég hef komið þangað iðulega síðan, m.a. oft og iðulega á námsárum mínum, og fylgst með því hvernig þetta svæði hefur smátt og smátt breytt um eðli. Þar sem einu sinni sinni ríkti öræfakyrrðin og maður fékk þessa tilfinningu, að maður væri kominn inn á ósnortið land --- sú kyrrð er horfin með öllu. Að aka í fólksbíl malbikaðan veg með mannvirki á báðar hendur, hús, brýr, línur, sjoppur, ljósastaura, upplýst hverfi og hvað eina. Þar er bara allt önnur veröld og allt önnur tilfinning. Þannig er það. Þegar við ráðumst í svona framkvæmdir og opnum upp ný svæði þá verður þar eðlisbreyting. Ég held, herra forseti, að það sé jafnframt óhjákvæmilegt að minna aðeins á hversu umhverfisáhrifin af þessari virkjun eru margþætt og gríðarleg. Mér hefur fundist, herra forseti, það þoka svolítið til hliðar. Sérstaklega vilja stuðningsmenn þessa máls líta svo á að það sé bara afgreitt mál, bara búið og þurfi ekkert að ræða um það meir, af því að umhvrh. hafi fellt úrskurð. En bíðum við, breytir hann eðli framkvæmdanna? Breytir hann þeim áhrifum sem þær hafa í för með sér á náttúrufar á svæðinu? Nei. Það eina sem úrskurður umhvrh. breytir er að það kann að verða ráðist í þessar framkvæmdir. Menn kunna að láta sig hafa þau náttúruspjöll sem þeim eru samfara en þau eru þarna áfram. Þau verða, ef framkvæmdin fer fram. Eigum við ekki að rifja aðeins upp, herra forseti, hvað þar er á ferðinni? Þar tapast fyrir það fyrsta, herra forseti, tugir ferkílómetra af mjög sérstæðu grónu landi. Menn gefa kannski lítið fyrir það. Mikið af mólendi, valllendi og sumpart votlendi fer undir þetta lón eða raskast í næsta nágrenni þess, t.d. við lónmörkin. Gróður á Vestur-Öræfum getur þar til viðbótar skaðast svo nemur tugum ferkílómetra vegna aukins sandfoks og áfoks frá strönd lónsins, frá strandlengjunni sem verður opin árlega og síðan smátt og smátt í æ ríkari mæli frá sléttunum sem myndast þegar lónið fyllist upp innan frá jökli og út eftir lónsstæðinu. Burðarsvæði hreindýra á Hálsi skerðast, vorbeitiland hreindýranna skerðist og farleiðir hreindýranna truflast. Varpstöðvar heiðargæsa skerðast. Það myndast rofbakki, strandlína. Sandfok inn á Vestur-Öræfi eykst og fokmistur frá aurasvæðunum. Allt yrðu þetta áhrif af tilkomu Hálslóns eins og sér. Jökulframburður sest til í lóninu og eyrar byrja að myndast strax á fyrstu árum og áratugum lónsins sem fyllist af framburði að mesta lagi á 400 árum. Það er nú einu sinni þannig, herra forseti, að Jökulsá á Dal er aurugasta stórfljót landsins svo nokkru nemur. Ef minni mitt svíkur ekki eru það 10 milljónir tonna af framburði sem áin ber til sjávar á ári hverju. Ég man ekki hvort það eru 10 eða 100 vörubílshlöss á klukkutímann eða hvað það nú er. Undir lón fara merkilegar jarðfræðimyndanir. Þar er stuðlaberg, sjaldgæfar bergtegundir og fleira. Eitt af merkari friðlöndum landsins, hinn sérstæði Kringilsárrani, sem er landspilda girt jökulvötnum og var í raun og veru ósnortin af öðru en hreindýrum, viðkomu hreindýra hluta úr árinu, geysilega sérstakt gróðurlendi, í mikilli hæð yfir sjó, með jökla að baki og jökulvötn á báðar hendur, skerðist svo nemur um fjórðungi. Þar á meðal glatast einstæðar jarðmyndanir í heiminum sem aðeins eru til á tveimur stöðum öðrum svo vitað sé, við Eyjabakka og á Svalbarða. Allmargir minjastaðir fara undir lónið og fornleifar glatast þar af leiðandi. Allmargir fossar í þverám Jökulsár á Dal hverfa, sumir hluta úr ári en sumir alveg. Loks hverfa margir þeirra endanlega með því að lónið fyllist af seti. Herra forseti. Ég tel að í sambandi við Hálslón sem slíkt sé þrennt alvarlegast. Það fyrsta er auðvitað sú staðreynd sem merkilega lítið er talað um, að lónið á að mynda með stærstu jarðvegsstíflu í Evrópu, einni af stærstu jarðvegsstíflum sem nokkurn tíma hefur verið reynt að byggja í heiminum. Ég vil ekki vera með hrakfallaspár en svo mikið þykist ég vita að það er ekki alveg einfalt mál að byggja slíkt mannvirki. Það þarf að vanda verulega til verka þannig að engin áhætta sé tekin í sambandi við að undirstöður gefi sig, að jarðhræringar geti ekki valdið veikleikum eða veikingu slíks mannvirkis og að ekki sé tekin nein áhætta gagnvart því landi og þeirri byggð sem neðan við stífluna er. Í öðru lagi, herra forseti, myndast mikil strandlengja vegna breytilegrar vatnshæðar í lóninu sem verður eiginlega einstök í sinni röð hér á landi. Vatnshæðarsveifla upp á tugi metra innan hvers árs er ekki algengt fyrirbæri. Mönnum þykir nóg um, held ég, þeim sem hafa nennt að rölta út úr bílum sínum þegar þeir hafa keyrt Kjalveg norður og skoðað strandlengjurnar sem smátt og smátt myndast við Blöndulón. En þær eru smámunir hjá því sem verður við Hálslón og vatnsborðssveiflan margföld. Það er algjörlega ljóst, herra forseti, að þessi strandlengja sem sker að verulegu leyti gróið land mun skapa mönnum gríðarlegan höfuðverk. Enginn reynir að bera á móti því. Þá hafa menn farið að tala um mótvægisaðgerðir en verða að gæta sín að fara ekki úr öskunni í eldinn því sum þeirra mannvirkja eru sjálf svo mikil og umdeilanleg að í raun og veru þyrfti að meta það sjálfstætt hvort umhverfisáhrifin af þeim eru ekki jafnvel verri en þau vandamál sem þeim er ætlað að leysa, skurðir eða hryggir eða hvað það ætti að vera. Síðast og að mínu mati langalvarlegast við Hálslón er uppfylling þess og sú staðreynd að virkjunin er auðvitað ekki sjálfbær heldur verður hún ónýt og auðvitað löngu áður en lónið er að endingu fullt því það verður engin einasta leið að ráða við það þegar miðlunargeta þess er farin að minnka verulega og framburðurinn nálgast sífellt inntaksmannvirki virkjunarinnar. Þá verður ekki við neitt ráðið svo fremi sem Jökulsá á Brú breyti ekki í grundvallaratriðum um eðli, verði áfram aurugt jökulvatn, á þessum hundruðum ára sem fram undan yrðu þá í líftíma virkjunarinnar. Ég sé ekki hvernig menn ætla sér tæknilega eða verkfræðilega að ráða við það, að neitt annað blasi við en að virkjunin verði óstarfhæf, ónýt eins og það heitir á íslensku, einhverjum sennilega árhundruðum eða í öllu falli mörgum áratugum áður en lónið er fullt. Trúlega mætti vel við það una ef líftími virkjunarinnar yrði u.þ.b. hálfur sá tími sem það tekur lónið að fyllast. Hvernig yrðu aðstæðurnar við innanvert lónið þegar áratugirnir mundu líða? Jú, þær verða þannig að smátt og smátt myndast í þessari miklu hæð yfir sjó gríðarlega miklar flatar leirsléttur, sléttur þar sem set, gróft eða fínt eftir atvikum, framburður, hefur sest til og smátt og smátt fyllt lónstæðið þannig að áin fer að renna þar á eyrum eða velur sér e.t.v. einhvern farveg og til hliðanna verða gríðarmiklar setsléttur. Menn geta aðeins reynt að gera sér í hugarlund hvernig aðstæður verða þarna, t.d. á þeim tíma árs þegar lónið er tómt eða a.m.k. fjarri því að vera fullt og þetta stendur langt upp úr. Þá verða þarna á yfirborði tugir ferkílómetra af lausu seti. Við getum ímyndað okkur að þetta séu sambærilegar aðstæður að einhverju leyti við þær sem ríkja t.d. á aurunum framan við Dyngjujökul á vorin nema að þarna má ætla að setþykktin verði miklu meiri og setið lausara í sér. Ég þykist ímynda mér, herra forseti, og sjá að þessar aðstæður verði ekki mjög félegar við að eiga. Hafa menn trú á því að auðvelt reynist að græða upp þessar sléttur? Nei, það held ég varla. Ég á eftir að sjá að það reynist auðvelt. Og hvað er þá verið að bjóða upp á? Jú, þarna er verið að bjóða upp á miklar sléttur þar sem laust set hefur sest til sem getur sópast upp, fokið upp og myndað hættu á gríðarlegu áfoki, gríðarlegu mistri í lofti, sem berst aðallega væntanlega til norðurs, norðausturs eða austnorðausturs eftir því hvernig vindurinn blæs. Menn þekkja vel þessar aðstæður sums staðar um norðan- og norðaustanvert landið, t.d. þekkja Norður-Þingeyingar þetta mjög vel og íbúar á Hólsfjöllum, og þykir þeim alveg nóg um ástandið eins og það er í dag, þegar mekkirnir taka sig upp í hlýrri og sterkri suðvestanátt af aurunum framan við Dyngjujökul þannig að mistur verður í lofti á stóru svæði, allt frá jökli á haf út yfir norðaustan- og austanverðu landinu. Stundum er sólin blóðrauð að sjá þótt um miðjan dag sé. Ég held að það gætu átt eftir að reynast smámunir borið saman við hitt sem menn gætu átt í vændum ef allt færi á versta veg á þessari miklu sléttu sem menn mundu búa til framan við Brúarjökul. Og hverjum ætlum við svo að leysa höfuðverkinn? Landsvirkjun? Okkur? Nei, komandi kynslóðum. Þetta allt saman ætlum við að skilja eftir sem hausverk handa þeim sem vonandi koma til með að byggja þetta land eftir eitt, tvö, þrjú, fjögur hundruð ár. Og menn hafa ekki meiri áhyggjur af þessu en svo, þessir höfðingjar sem véla um af hálfu ríkisstjórnar, Landsvirkjunar og co., að virkjunin verði löngu afskrifuð. Hvað eru menn að röfla? ,,Virkjunin verður löngu afskrifuð,`` er sagt við okkur. Er það fullgild og boðleg röksemd? Nei. Ég kaupi hana ekki. Þannig höfum við ekkert leyfi til að umgangast þetta land. Við erum ekki herrar bæði nútíðar og framtíðar í þeim skilningi að við getum leyft okkur að gera hvað sem er og stíla reikninginn á börnin okkar og barnabörnin. Við skulum aðeins gæta að okkur, herra forseti. Önnur megináhrif þessarar virkjunar í umhverfislegu tilliti eru tengd vatnaflutningunum. Þeir yrðu einstæðir í íslenskri röð og þeir yrðu einstæðir víðar í heiminum. Menn hafa að vísu sullast til með stórfljót hér og þar í heiminum en með afar misjöfnum árangri svo ekki sé meira sagt. Einhver sorglegustu og hroðalegustu umhverfisslys í heiminum eru einmitt tengd vatnaflutningum. Austur á sléttum Sovétríkjanna sálugu eru sennilega einhver mestu umhverfisslys heimssögunnar  Mörg af ljótustu umhverfisslysum sem sagan geymir, herra forseti, eru nefnilega tengd vatnaflutningum. Og það er auðvitað ekki hægt að hugsa sér svakalegri röskun og afdrifaríkara inngrip í náttúruna en það að taka í burtu heilt fyrirbæri eins og vatnsfall er, fara með það eitthvað annað og skilja bara eftir tóman farveginn. Þetta hafa menn lengi vitað. Þetta vissu menn á Alþingi 1926 þegar þeir settu vatnalögin. Og ég held að þessir höfðingjar sem afgreiða hlutina með því hugarfari að virkjunin verði löngu afskrifuð ættu að lesa vatnalögin, greinargerðina og umræðurnar sem urðu um þau. Það er mjög merkilegt fyrir okkur að átta okkur á því að fyrir hartnær 100 árum voru menn hér á Alþingi þó þetta framsýnir að þeir settu lög til verndar vatnsföllunum í landinu, og það gengur eins og rauður þráður í gegnum þau að allri röskun skuli haldið í lágmarki. Í 7. gr. þessara laga stendur svo fallega orðað, með leyfi forseta: ,,Vötn öll skulu renna sem að fornu hafa runnið.`` Og hvort sem vatn er tekið á grundvelli undanþáguheimilda í lögunum til áveitna eða virkjunar skal markmiðið vera að halda röskuninni í lágmarki og skila vatninu aftur í sama farveg. Mætti ég biðja um nokkur stykki af þeim þingmönnum sem þá voru á Alþingi og afgreiddu þessi lög og þau viðhorf sem þarna voru uppi í staðinn fyrir suma sem hér eru núna. Herra forseti. Ég held því fram að yrði af þessu óráði með flutning Jökulsár á Dal eða Brú yfir í Lagarfljót þá verði það einstæður atburður í heiminum því mér er ekki kunnugt um að nokkurn tímann og nokkurs staðar annars staðar hafi verið reynt að taka korgugt jökulfljót úr farvegi sínum og sulla því yfir á annað vatnasvið. Þær ár aðrar sem menn hafa yfirleitt flutt eru annars eðlis. Þær eru bergvatnsár eða stórfljót sem ekki eru sambærileg að eðli og einkennum og jökulárnar okkar íslensku sem eru auðvitað sjaldgæf fyrirbæri í heiminum og fyrst og fremst finnanlegar þar sem eru jöklar, þýðjöklar við aðstæður þar sem mikil bráðnun á sér stað og undan jöklunum streyma fljót. Það er fyrst og fremst á Íslandi, að nokkru leyti á Grænlandi og kannski að einhverju litlu leyti á Svalbarða sem slíkar aðstæður finnast. Á Suðurskautinu er vatnið frosið, jöklarnir gaddjöklar og yfirleitt ekki bráðnun við botninn. Við erum að tala um tiltölulega einstæðar aðstæður í heiminum því aðrir jöklar eru svo litlir að þó að frá þeim renni einhver lituð vötn þá eru þau hvergi sambærileg við stórárnar, stórfljótin okkar, Jöklu, Jökulsá á Fjöllum, Þjórsá eins og hún var áður og aðrar slíkar. Herra forseti. Á þessu hafa menn að mínu mati verulega flaskað. Það hefur ekki fengið nægjanlega athygli og umræðu að við erum að glíma hérna við nánast einstæðar aðstæður í heiminum. Það er yfirleitt ekki um það að ræða annars staðar að menn séu að reyna að virkja jökulár. Svo er ekki, nema e.t.v. að einhverju litlu leyti séu ár í Noregi og mögulega Kanada eða einhvers staðar annars staðar blanda af slíku vatni. Ég hef velt því æ meira fyrir mér, herra forseti, hvort það sé ekki í raun þannig að við ættum bara að hverfa frá því að ráðast í stærstu jökulvötnin vegna þess að því fylgja óleysanleg framtíðarvandamál. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að smátt og smátt búum við okkur til eða kynslóðunum sem landið erfa gríðarleg næstum óleysanleg vandamál með því að byggja uppistöðulón, safna öllu setinu saman, fylla þau og skilja eftir eyðimerkursléttur í mikilli hæð yfir sjó sem ég held að verði algjörlega óviðráðanlegar, verði að líflausum fokgjörnum og rokgjörnum eyðimörkum sem engin leið verði að hemja. Herra forseti. Það er auðvitað ótal margt fleira sem mætti ræða af þessu tagi í sambandi við umhverfisáhrifin af þessum miklu framkvæmdum ef einhvern tímann yrði farið út í þær. En ég held ég láti hér staðar numið og tímans vegna. Ýmsir aðrir hafa gert þessu góð skil. Það vantar ekki gögn til þess að lesa sér til um þessa hluti ef menn vilja hafa fyrir því og nenna því. En ég bið menn a.m.k. um að gerast ekki svo forherta í sínum málflutningi hér að þeir reyni að gera lítið úr eða skauta yfir þennan þátt málsins eins og hann sé bara ekki til staðar lengur, hann hafi bara horfið efnislega í burtu með einum úrskurði eins umhverfisráðherra, einni pólitískri valdbeitingu þar sem faglegri niðurstöðu Skipulagsstofnunar var snúið á haus með algerlega óframbærilegum rökum að mínu mati. Það var látið heita svo að sett séu þar skilyrði sem fæst breyta neinu í grundvallaratriðum um framkvæmdina sem er leyfð þvert ofan í niðurstöðu hins faglega úttektaraðila. Þó það sé í sjálfu sér til bóta, eða væri frekar en ekki neitt, að eltast við bæjarlækinn í Snæfelli þá breytir það ekki hinu að hæstv. ráðherra sneri niðurstöðunni við og féllst á framkvæmdina, og reyndar það sem merkilegra var og í raun og veru ótrúlegra, ráðherra gerði það þrátt fyrir að fallist væri á að ekki bæri að reikna til mótvægis hin efnahagslegu rök. Það var jú þannig að þegar Landsvirkjun setti fram sína skýrslu þá teiknaði hún vog og í annarri vogarskálinni voru umhverfisáhrifin, náttúruspjöllin sem Landsvirkjunarmenn viðurkenndu. Þeir viðurkenndu að umhverfisáhrifin væru umtalsverð, verulega neikvæð mörg hver og óafturkræf. En þeir sögðu: ,,Það er svo mikið gull í hinni skálinni að hún vegur þyngra.`` Það var réttlæting Landsvirkjunar fyrir því að ráðast í framkvæmdina. ,,Gullið í hinni skálinni vegur þyngra.`` Hvað gerist svo? Skipulagsstjóri kemst að því að þetta sé ekki rétt mat, umhverfisröskunin sé svo mikil og óafturkræf að meintur þjóðhagslegur ávinningur af verkinu dugi ekki til. Með öðrum orðum: Skipulagsstjóri segir: ,,Þetta er öfugt. Hin skálin er þyngri.`` Og hann fellir virkjunina. Hún fær falleinkunn. Þá fer málið til umhvrh. Þá gerast þau undur og stórmerki að ráðherra segir: ,,Það er rétt hjá Náttúruverndarsamtökum Austurlands að lögin um mat á umhverfisáhrifum gera ekki ráð fyrir því að þjóðhagslegum ávinningum eða tapi eftir atvikum af framkvæmdum sé blandað inn í matið. Það er annað og óskylt mál. Við hér í umhvrn. metum bara umhverfisáhrifin.`` Þá hefðu menn nú haldið að málið væri einfalt úr því skipulagsstjóri, matsstofnunin komst að þeirri niðurstöðu að umhverfisáhrifin ein væru þyngri en gullið og þá yrði nú ekki umhvrh. í vandræðum þegar gullið væri farið burtu, þegar sú skál er tóm. Það er ekkert eftir nema umhverfisáhrifin í annarri. Þá yrði umhvrh. ekki í vandræðum með að segja: ,,Þetta gengur aldrei því ég er hér með í höndunum niðurstöðu skipulagsstjóra um að það séu veruleg neikvæð óafturkræf umhverfisáhrif samfara þessari framkvæmd og það á ekki að blanda meintum þjóðhagslegum ávinningi neitt inn í það mál. Það er annað mál.`` En hvernig í ósköpunum gat þá umhvrh. komist að annarri niðurstöðu en þeirri að úrskurður skipulagsstjóra skyldi standa? Hvernig í ósköpunum gat hún það? Jú, bara með því að beita pólitísku valdi. Það var ekki hin faglega eða efnislega niðurstaða málsins sem átti að ráða ferðinni heldur pólitík. Og ráðherra var búinn að lýsa þessu yfir fyrir fram þannig að hún var auðvitað vanhæf í málinu. Hæstv. umhvrh. hafði sagt: ,,Ég er bundin af stefnu ríkisstjórnarinnar.`` Þegar úrskurður skipulagsstjóra lá fyrir sögðu hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh.: ,,Það er stefna ríkisstjóranrinnar að byggja þessa virkjun. Við höfum valdið. Það er stefna okkar að byggja þessa virkjun.`` Svo miklu skiptir eitt stykki skipulagsstjóri og vinna hans. Svona er málið í hnotskurn, herra forseti. Þetta er einhver naktasta valdbeiting sem lengi hefur farið fram þvert á fagleg og efnisleg rök og sjónarmið í einu máli. Það er algerlega nakið og það sem afhjúpar það umfram allt annað er sú uppákoma í málinu að umhvrh. fellst á, sem eðlilegt og rétt er því þannig eru lögin um mat á umhverfisáhrifum, að það beri ekki að blanda þjóðhagslegum þáttum inn í matið, að eingöngu eigi að meta umhverfisáhrifin sem slík. Þess vegna var það auðvitað með ólíkindum að niðurstaðan skyldi geta orðið þessi. Herra forseti. Um arðsemi þessa fyrirtækis hefur mikið verið deilt. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur farið þar með miklar þulur sem hv. þm. hefur lært um 10--14, eða hvað það nú er, margra milljarða arð af þessu öllu saman, gefnum miðað við tilteknar forsendur. En staðreyndin er engu að síður sú að fjöldi hagfræðinga, óháðra aðila sem á eigin forsendum og af sjálfsdáðum eða vegna verkefna sinna hjá stofnunum eða fyrir samtök hafa sest yfir að reikna þetta mál, hefur komist að gagnstæðri niðurstöðu. Og það rignir inn efasemdum ofan á allt annað um að ekki sé nokkur glóra í þessu dæmi þjóðhagslega, í fyrsta lagi vegna framkvæmdarinnar sem slíkrar óháð öllu öðru, að arðsemin af því að reisa og reka virkjunina og selja rafmagnið til álversins á Reyðarfirði, ef það yrði nú einhvern tímann, sé bara einfaldlega ekki nóg miðað við þá áhættu sem tekin er og miðað við þá fjármuni sem bundnir eru. Ef þetta er nú svona eins og margir hagfræðingar hafa metið og í raun flestir, held ég, sem komið hafa að málinu á óháðum forsendum --- það eru fyrst og fremst hinir sem eru í vinnu við að hafa þá skoðun að þetta gangi upp sem hafa komist að þeirri niðurstöðu --- hvernig lítur þá dæmið út þegar við tökum heildarmyndina fyrir, þegar við munum eftir því að í reikniverkinu þar sem sumir fá út plúsa en aðrir mínusa er náttúran metin á núll, 0,0 krónur? Hún er ókeypis fyrir Landsvirkjun í þessu dæmi. Kringilsárrani er ókeypis. Lindur eru ókeypis. Dimmugljúfur eru ókeypis. Lagarfljót er ókeypis. Það er þannig. Er sú tilfinning sem menn hafa yfirleitt að þetta sé einskis virði? Nei, ég held ekki. Síðan þurfum við að muna eftir því að þó að íslenska hagkerfið hafi stækkað frá dögum Búrfellsvirkjunar --- og það er rétt hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni --- þá er það nú samt ekki stærra en svo að þetta verður verulegur viðbótarskuldabaggi á þjóðarbúið, mældur í a.m.k. 100 milljörðum eða eitthvað vel inn á annað hundrað milljarða króna, því að verulegu leyti mun þetta fé koma erlendis að sem lánsfé. Þó menn horfi á lífeyrissjóði í landinu þá dugar það ekki til vegna þess að þeir mega ekki setja svo mikið fé í einstakt verkefni eins og þyrfti til þess að um þá munaði eitthvað að ráði í þessu dæmi. Landsvirkjun verður að taka sinn kostnað upp á kannski 120 milljarða, eða hvað það nú yrði, að langmestu leyti að láni erlendis. Ekki tekur hún það úr vasanum. Þó að fjármunamyndun í því fyrirtæki kunni að vera 4--6 eða jafnvel 8 milljarðar á ári þá dugar það skammt upp þá í 120 milljarða sem þarf að reiða fram á tveimur til þremur árum. Er það ekki? Síðan bætast auðvitað erlendar viðbótarskuldir á þjóðarbúið vegna álversframkvæmdanna, ef þær yrðu o.s.frv. Þetta ber upp á tíma þegar íslenska þjóðarbúið er skuldsettara erlendis en nokkru sinni fyrr. Það er nú allur árangurinn af góðærinu margumtalaða að skuldir Íslendinga erlendis eru meiri en þær hafa nokkurn tíma áður orðið í sögunni og þær hafa aukist með ískyggilegum hraða á síðustu árum. Ofan á þessar skuldir mundu þessar framkvæmdir bætast. Það er algjörlega ljóst að það mun hafa áhrif á lánstraust ríkisins út á við. Matsfyrirtæki munu horfa til þess ef ofan á erlendar skuldir sem mælast nú meiri en landsframleiðsla í fyrsta sinn í sögunni --- þær fóru fram úr því á miðju síðasta ári, eru orðnar um 240% af útflutningstekjum þjóðarinnar þannig að þó að við keyptum ekkert einasta hæti frá útlöndum og notuðum hverja einustu krónu sem inn kæmi vegna útflutnings í tvö og hálft ár þá dygði það varla til að borga upp skuldirnar að viðbættum vöxtum á þeim tíma. Við erum því ekkert í sérstaklega góðri stöðu til þess að ráðast í risafjárfestingu og risaskuldsetningu af þessu tagi. Það mun hafa áhrif á lánshæfismatsstöðu Íslands. Ég er algjörlega sannfærður um það og það mun hafa áhrif á margt fleira. Fyrir liggur að hækka verður vexti um jafnvel allt að 2,5%, þ.e. stýrivexti sem yfirleitt leita nú beint út í útlánsvexti bankanna. Þess vegna heita þeir stýrivextir að þeir eru tæki til að hafa áhrif á vaxtastigið upp og niður. Ef menn skoða þróunina síðustu missirin af því menn hafa haft tilhneigingu til þess og tilburði uppi til að reyna að útlista það að stýrivextir hafi engin áhrif ...

Voru ekki bankarnir að lækka vexti núna?

Já, bankarnir að lækka vexti. Kætast þeir geysilega hér hv. þm. Hjálmar Árnason og Einar Már Sigurðarson, bankarnir voru að lækka vexti.  En hvað um það, þetta blasir við. Vaxtahækkun, aukin verðbólga og spenna á vinnumarkaði. Allt mun það fylgja þessum framkvæmdum ef í þær verður ráðist. Svo ræða menn um mótvægisaðgerðir, að draga úr öðrum opinberum framkvæmdum á meðan, skera niður ríkisútgjöld og guð má vita hvað. Þessi þáttur málsins, herra forseti, er því ekki mjög félegur í beinu framhaldi af náttúruspjöllunum og umhverfisáhrifunum. Þá skulum við víkja að þeim þætti sem sumir hafa gert að aðalatriði þessa máls, rekið það eins og það snerist eingöngu um eitt, þ.e. byggðamál. Sumir hafa látið sem þetta sé eingöngu byggðamál. Vegna erfiðleika á Austfjörðum, eins og reyndar víðar í landinu, að þar hafi fólki fækkað og séu framtíðarhorfurnar ekki nógu góðar þá sé þetta rakið mál af því þessu muni fylgja atvinna og störf. Fyrir vikið á að ráðast í Kárahnjúkavirkjun og byggja risaálver á Reyðarfirði. Er það þannig að það dugi okkur og nægi?

Það segir Byggðastofnun.

Er alveg sama hvað við gerum bara ef því fylgja störf, atvinna? Erum við á því stigi stödd i umræðum um umhverfismál og þjóðhagsmál á Íslandi að okkur nægi svo einföld röksemdafærsla? Við þurfum ekki að deila um að það er erfitt á Austfjörðum eins og víðast hvar á landsbyggðinni á Íslandi, byggðastefna stjórnvalda meira og minna ónýt og mislukkuð. Við þurfum ekki að deila um að það er erfitt að vera í forsvari fyrir byggðarlög sem eru í endalausri vörn og menn gengnir þar upp að hnjám. Það skiljum við öll og með þeim mönnum höfum við samúð. En þar með er ekki komin réttlæting fyrir því að gera hvað sem er. Það getur aldrei verið svoleiðis. Við verðum að hafa kjark til þess að standa upprétt og skoða efnislega um hvað málið snýst þó að við vildum gjarnan geta rétt mönnum hjálparhönd sem eiga í erfiðri baráttu í atvinnu- og byggðamálum hvar sem er á landinu. Þá kemur að því, herra forseti: Er þetta sérstaklega rakið mál til að nota sem inngrip í atvinnu- og byggðaþróun, hvort sem er í landinu almennt eða á einhverjum tilteknum svæðum? Ég held ekki. Ég held að það sé þvert á móti, herra forseti, eitthvað það allra vitlausasta sem menn geta látið sér detta í hug, að taka einstakar stórframkvæmdir af þessu tagi sem e.t.v. verður af og e.t.v. ekki og ætla að setja þær í hið almenna samhengi atvinnu- og byggðamála eða tengja það vanda landsbyggðarinnar í atvinnu- og byggðamálum. Þegar af þeirri einu ástæðu að það hlýtur að vera svo mikilli óvissu undirorpið hvort af svona framkvæmdum verður er mjög vont að menn einblíni á svona hlut. Eða hefur sagan ekkert kennt mönnum? Eru menn ekkert meiddir eftir að hafa beðið eftir álverum hér og álverum þar sem aldrei komu og þurfti að seinka aftur tímaáætlunum vegna? Hefur það ekki dugað mönnum til að átta sig á því að það er hættulegt að setja allt sitt traust á að eitthvað svona komi að lokum og leysi vandann?

Norðurál kom.

Það hlýtur að vera varhugavert. Herra forseti. Kannski er þetta síðan að koma á daginn. Menn hefðu betur gáð að sér á Austurlandi. Þeir voru kannski ekki komnir til himnaríkis þó svo miklir kallar sem hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson riðu um héruð og byðu þar álver. Það er spottakorn síðan. Var það ekki síðsumars 1998 sem utanrrh. kom með álver í föðurhendi til Austfirðinga, sem enn bólar ekki á og er eina ferðina enn í óvissu? Þetta reyndi maður að benda á og segja á sínum tíma: Er ekki svolítið hættulegt að treysta því og trúa á það að þetta komi og leysi vandann? Er ekki reynslan svolítið slæm af því að telja sjálfum sér trú um að eitthvað af þessu tagi komi og kippi öllu í lag, ég tala nú ekki um ef menn ganga lengra og sannfæra sjálfa sig um að ekkert annað komi til greina, ekkert annað sé í boði í staðinn og engir aðrir möguleikar uppi? Það er alltaf hættan þó menn ætli auðvitað ekki að hafa það þannig. Það vill fara þannig að menn setja allt traust sitt á svona tálsýn. Nú er kannski, herra forseti, að koma upp í þessu máli sú staða --- það skýrist e.t.v. á næstu dögum eða mánuðum --- að aðrir þurfi að svara spurningunni sem iðulega hefur verið dembt á undirritaðan og hans flokkssystkin: Hvað ætlið þið að gera ef þið viljið ekki álver? Hvað ætlið þið að gera annað en að hafa álver? Getur verið að hæstv. iðn.- og viðskrh. hafi stundum spurt að því? Getur verið að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hafi stundum spurt að því eða hæstv. utanrrh.?

Nóg er af tillögum.

Hvað viljið þið ef þið viljið ekki álver? Það hefur átt að vera verkefni okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði umfram alla aðra flokka að svara því. Það er allt í góðu lagi með það, það skulum við gera.

Hver ætlar að svara því fyrir ykkur?

Það skulum við gera og það höfum við gert, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir. En hvað ætlið þið nú að gera?

Við erum alltaf að svara því.

Hvað ætlar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir að gera, sem hefur verið ötulasti talsmaður álvers eða dauðalínunnar um mörg undanfarin ár? Hvað ætlar hæstv. iðnrh. að gera? Hvernig gengur með fjarvinnsluna og annað slíkt? Hvernig er staðan á byggðareikningi ríkisstjórnarinnar ef álverið sem búið er að tala um sem stærsta byggðamál allra tíma kemur ekki? Ég spurði þá á Vestfjörðum um daginn hvort þeir væru ekki miklu nær, með ónýta sjávarútvegsstefnu og allt á niðurleið í landbúnaði, ef risi álver á Austfjörðum. Nei, þeir voru ekki vissir um að það mundi gjörbreyta byggðaaðstæðum á Vestfjörðum, það væri út af fyrir sig ágætt að Austfirðingar teldu sig mundu græða á þessu álveri, ekki sæju þeir eftir því. En þeir sáu ekki að það breytti miklu fyrir þá. Hver er þá staðan ef ekki einu sinni álverið á Austurlandi kemur? Er þá enginn með móral yfir því að hafa í hartnær fimm ár, eða hvað það nú er, talað út í eitt líkt og þetta væri bjargráðið mikla? Og hæstv. utanrrh. hefur spurt með þjósti hvað annað ætti að halda uppi hagvexti í landinu ef álverið kæmi ekki. Hann setti fram þá merku kenningu að það væri sérstaklega erfitt viðfangsefni fyrir Íslendinga að halda hér uppi nógu miklum hagvexti vegna þess að þjóðin væri hlutfallslega ung og margt ungt fólk á leiðinni á vinnumarkað. Það er undarlegasta hagfærðikenning sem ég hef heyrt norðan Alpafjalla af því aðrar þjóðir líta á það sem auðlind að eiga fjölmenna árganga ungs og vel menntaðs fólks á leiðinni á vinnumarkaðinn. En það er af því menn hugsa þetta öðruvísi heldur en álnauðhyggjumennirnir. Menn hugsa sem svo: Ef við sköpum skilyrðin mun unga fólkið vinna úr þeim og skapa sér störfin sjálft, við þurfum ekki að búa þau til fyrir það. Herra forseti. Ég tel að einna verstur við þessa þrönghyggju og nauðhyggjunálgun sé sá hugsunarháttur að það séu stjórnmálamennirnir, helst ráðherrar, sem eigi að koma með kassa, risafabrikkur, slengja þeim niður og búa til störf. En þó að undirstöðurnar séu allar að hrynja og það hafi aldrei verið erfiðara en einmitt nú, hlutfallslega, borið saman við höfuðborgarsvæðið að reka atvinnustarfsemi á landsbyggðinni er ekki tekist á við það. Flutningskostnaðurinn er hærri en nokkru sinni og annað í þeim dúr. Nei, það á að leysa þetta með verksmiðjum. Kössum. Komum með þessa og skellum henni hér. Störf til þess að unga fólkið okkar fái vinnu. Þetta er að mínu mati einhver vitlaustasta nálgun sem hugsast getur í sambandi við atvinnuuppbyggingu og þróunarmál og algjörlega öfug við það sem aðrar þjóðir sem náð hafa árangri að undanförnu hafa gert. Írar telja sig ekki þurfa að hafa vit fyrir sínu unga fólki og ákveða að allt eigi að vinna í álverum. Mér er ekki kunnugt um að það sé verið að byggja eitt einasta álver þar. En þar eru lagðir miklir fjármunir í menntun, samgöngur og í innviði samfélagsins.

Gerum við það ekki líka?

Nei, við gerum það ekki, hv. þm. Það þyrfti að gera miklu betur í því. Við erum mjög aftarlega á merinni í hópi OECD-þjóða þegar þær mælistikur eru skoðaðar, því miður.

Hvar á að taka peningana? Á tunglinu?

Mér sýnist að þar gætu ýmsir lagt svolítið í sameiginlega sjóði, hæstv. ráðherra, t.d. stjórn Landssímans. Hún er aflögufær, held ég --- getur borgað skatta og ýmsir fleiri. 
             Herra forseti. Betra væri að menn hefðu manndóm í sér til þess að standa að því að leggja á skatta með eðlilegum hætti til að afla tekna í sameiginlega sjóði, reka hér öflugt samábyrgt velferðarkerfi og greiða götu nýsköpunar, menntunar, rannsókna og þróunar í landinu eins og aðrar þjóðir gera, kappkosta að gera og verja miklu fé til. Tökum Finna sem dæmi. Þar eru meðaltekjur þó nokkru lægri en á Íslandi. Þar eru menn nýkomnir út úr gríðarlegum erfiðleikum sem leiddu af hruni Sovétríkjanna, þegar á einu bretti hurfu yfir 20% af útflutningstekjum Finnlands, gufuðu nánast upp á einu ári. En þeir gáfust ekki upp með markvissa stefnu sína í átt að því að hlúa að vísindum, rannsóknum og þróun. Þeir leggja miklu hærri hundraðshluta af ríkisútgjöldum sínum til slíkra hluta en við. Þeir uppskera líka bærilega. Halda menn að Nokia sé orðið það stórveldi í heimi fjarskipta sem það er í dag bara upp úr þurru, af tilefnislausu, það hafi bara dottið af himnum ofan eins og álver? Nei, slíkum hlutum rignir ekki af himnum. Nokia og það mikla net undirverktaka sem það byggir á er afleiðing af markvissri stefnu í Finnlandi um að leggja fjármuni í rannsóknir og þróun, veðja á hátækni og þekkingargreinar og reka framsækna stefnu. Af einhverjum ástæðum, herra forseti, er það þannig að álver eru yfirleitt ekki efst á lista hjá þeim þjóðum sem þykja skara fram úr og reka framsækna atvinnustefnu. Að lokum, í sambandi við álver sem byggðaaðgerð og til að skapa atvinnu: Er það ekki u.þ.b. þannig, herra forseti, að hvert starf sem verður til ef þessi virkjun yrði reist og þetta álver, kostaði um 400 millj. kr., um 400 millj. kr., sem að uppistöðu til yrðu teknar að láni erlendis? Það þarf nú pínulítið til að borga það niður. Þau þurfa að gera vel í blóðið sitt, þau störf, ef maður horfir á þetta þannig. Auðvitað er það þannig að það er leitun að dýrari aðferð í heiminum til að skapa atvinnutækifæri en þeirri að byggja álver. Setjum þetta í íslenskt samhengi sem við skiljum vel. Það eru 400 milljónir hvert starf. Hvað skapast mörg störf? Er það rangt? Hver er talan? Er ekki pakkinn talsvert á þriðja hundrað milljarða króna? Það hlýtur einhver að vera með reiknivél hérna og geta slegið þetta inn. Ég er nú ekki með hana í ræðustólnum. Sú var tíðin að ég reiknaði hér út dæmi einu sinni við mikla hrifningu og fögnuð. En það er nokkuð síðan. En þetta er u.þ.b. svona. Stærðargráðan er alla vega þessi. Hvað kostar starf á nýjum frystitogara? Jú, þetta er sambærilegt við það, herra forseti, að þrír menn fengju vinnu ef keyptur væri inn í landið 1.200 millj. kr. frystitogari. Þá sjá menn kannski samhengið. En þeir eru náttúrlega 30--50 þegar áhöfn, afleysingamenn og umsvif í landi á bak við eitt stykki frystitogara eru tekin.  Það þykja nokkuð dýr tæki, stórir skuttogarar, er það ekki? Jú. Ég man eftir því að hér var einu sinni þingmaður sem hneykslaðist yfir því að rekstur Háskóla Íslands kostaði jafn mikið og tveir togarar. Hann taldi það til marks um fráleita ráðstöfun fjármuna. Sú var tíðin. En það er önnur saga. En það var nú til marks um það hvað togarar væru dýrir eða háskólinn óþarfur, held ég. En þetta er svona, herra forseti. Það er auðvelt að sanna með dæmum að það er eiginlega leitun að dýrari leið ef menn vilja búa til störf, en að ráðast í svona stóriðju. Í ferðaþjónustu, ef ég man rétt, herra forseti, voru kenningar uppi um að hvert ársverk kostaði í mesta lagi 10 milljónir vegna þess að þar er yfirleitt ekki um mjög fjárfestingarfreka atvinnugrein að ræða. Auðvitað verður að hafa í öllum þessum samanburði að afraksturinn eftir hvert starf er ekki endilega sá sami, að sjálfsögðu ekki.

Nú, er það ekki?

Nei, nei.

Nú, þarf að taka það með?

Vissi hv. þm. þetta ekki?

Þú varst að segja að ...

Það er gott að geta frætt hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur um þetta. Það er ekki endilega víst að þjóðhagslegur ávinningur hvers starfs sé sá sami eða framleiðni. En þó er það þannig ef við erum að horfa á þetta sem spurningu um að skapa störf, að þá er ársverk ársverk. Tekjurnar eru eitthvað mismunandi og það er fullkomlega gilt að horfa á stofnkostnaðinn sem hverju ársverki í hverju starfi er þá samfara. Svo getum við farið út í víðtækari samanburð og skoðað framleiðnina á bak við störf í mismunandi greinum o.s.frv. allt saman. Það er verkefni fyrir Hagstofu og Þjóðhagsstofnun og aðra slíka aðila. En ef við segjum að stofnkostnaður við ársverk í ferðaþjónustu t.d. sem er ört vaxandi atvinnugrein og skilar miklum gjaldeyristekjum og skaut m.a. stóriðjunni ref fyrir rass á árinu 2000 og varð gjaldeyrisskapandi landsins númer tvö, þá erum við að tala um að kostnaðurinn sé 1 / 40 á bak við ársverk af því sem hann er í stóriðjuuppbyggingunni. Þarf ekki eitthvað að huga að þessu? Jú, ég held það. Ég held það skipti máli. Sérstaklega af því að við erum ekki í þeirri stöðu, herra forseti, að geta leyft okkur hvað sem er. Við erum ekki skuldlausir olíubarónar á Íslandi. Ég segi nú eiginlega, sem betur fer því ég er ekki viss um að það væri öfundsvert hlutskipti.  Herra forseti. Ég held að það sé mjög hollt að gera sér grein fyrir því undir öllum þessum málflutningi um þetta mál sem byggðamál og að það sé eitthvað sérstaklega sniðug, einföld og ódýr aðferð til þess að búa til störf, að það er þvert á móti akkúrat öfugt, fyrir nú utan það að þó svo að þetta kynni að ganga eftir á eins og einum stað á landinu --- það verður nú varla meira að gert í þessum efnum á næstu tíu árum eða svo --- plús kannski eftir atvikum einhver stækkun annars staðar, hvað þá með alla hina? Hvað með alla hina? Það virðist aldrei mega nefna það --- en ég geri það nú samt þó það fari óskaplega í taugarnar á mönnum, veit ég, sem eru að reyna að selja mönnum þetta sem byggðamálið mikla --- að menn eru nákvæmlega engu nær og sennilega heldur verr staddir að óbreyttu annars staðar í landinu þó þetta gerðist þarna eystra. Það verður að ræða þessa hluti eins og þeir eru. Strax þegar kemur norður til Vopnafjarðar eða suður á Djúpavog þá viðurkenna menn það fúslega að þeir sjái ekki að þó þetta álver risi á Reyðarfirði mundi það breyta miklu fyrir þá. Það er frekar uggur í mönnum en hitt af því þeir sjá þann möguleika að þetta dragi eitthvað af starfskröftum frá þeim, gjarnan þá sem þeir síst mega missa, vélstjórana af skipunum eða tæknimennina úr fyrirtækjunum í landi og eftir stæðu menn jafnvel verr settir en áður ef eitthvað er, og svo hringinn í kringum landið, norður um og vestur um þangað til fer að gæta áhrifa frá höfuðborgarsvæðinu upp á Akranes og upp á Vesturland, og suður hringinn svona austur um Þjórsá og eitthvað lengra kannski, austur undir Eyjafjöll. En ætli menn telji sig njóta nálægðar höfuðborgarinnar mjög þegar lengra austar kemur. Herra forseti. Ef engin breyting verður að öðru leyti á hinum undirliggjandi orsökum byggðavandans, atvinnu- og byggðavandans, þá þýðir ekkert að reyna að selja mönnum það að þetta einstaka verkefni geri menn betur setta annars staðar. Það er bara algjörlega ómögulegt. Það gengur ekki. Sú röksemdafærsla hrynur um sjálfa sig eins og spilaborg. Og er þá eftir sá þáttur málsins að það er boðað af fjmrn., af Seðlabankanum og af Þjóðhagsstofnun að óhjákvæmilegt verði að draga úr öðrum framkvæmdum og skera niður ríkisútgjöld á meðan þannig að í raun snýr málið svo að Vestfirðingum, Norðlendingum og Sunnlendingum og okkur öllum að það yrði sennilega að draga úr opinberum framkvæmdum og skerða ríkisútgjöld á meðan til að aftra því að hér færi eina ferðina enn allt á hvolf og við læstumst í vítahring þenslu, spennu á vinnumarkaði, vaxandi verðbólgu, hærri vaxta o.s.frv. Hvað er hægt að skera niður? Örorku- og ellilífeyri? Ja, ég vona nú að menn hlífi því í lengstu lög. En þá eru það hlutir eins og vegaframkvæmdir og annað slíkt þar sem menn bera alltaf niður. Hverju frestuðu menn til að slá á þenslu hérna fyrir tveimur, þremur árum? Það var aðallega tvennt. Það var skálinn hérna við þinghúsið. Ekki verður hægt að fresta honum endalaust nema menn passi sig á að hætta strax til að sé hægt að halda áfram að fresta. Og svo eru það vegir. Ha! Skálinn og vegir! Er það þá það sem menn sjá fyrir sér?  Herra forseti. Ég tel þess vegna í ljósi þeirrar óvissu sem orðin er uppi með þetta verkefni að menn eigi að horfast í augu við það að veruleg hætta er á því að mikið bakslag komi í þróun atvinnu- og byggðamála eystra ef heldur sem horfir og ekki verður af þessum framkvæmdum, einfaldlega vegna þess að þar hafa verið kynntar upp og byggst upp miklar væntingar. Og það er algjörlega skiljanlegt. Skárra væri það nú eftir allan málflutninginn um allt hið góða sem þessu ætti að fylgja. Þess vegna hlýtur það að verða áfall, a.m.k. fyrir þá forustumenn sem hafa lagt allt í sölurnar, lagt sjálfa sig gjörsamlega undir og tekið svo trú á þetta mál að um það mætti ýmislegt segja í sjálfu sér. Þeir hljóta að eiga um sárt að binda. Ég segi: Það er skylda okkar allra að reyna þá að standa þannig að málum að reynt verði að draga úr þeim neikvæðu áhrifum sem slíku verða samfara. Ég tel að stjórnvöldum sé skylt að huga strax að aðgerðum eystra til þess að fullvissa menn þannig að hvað sem þessari óvissu líði þá skynji menn ábyrgð sína á því að þarna séu að skapast sérstakar aðstæður sem þurfi að taka á. Það er hægt að ráðast strax í jarðgangagerð milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Það er þörf og góð samgönguframkvæmd, tiltölulega arðsöm. Það á að mínu mati að drífa í henni algerlega óháð því hvað verður með þetta stóriðjumál og jafnvel setja á hönnunarborðið fleiri stórframkvæmdir þarna eystra sem líka er brýnt og þarft að ráðast í. Með því erum við að vinna það að þessar samgöngubætur koma, en við erum líka að segja við fólkið að það verði ekki skilið eftir. Þó að þessi áform gufi upp þá verða menn ekki skildir einir eftir. Nú eru auðvitað nákvæmlega sambærilegar og mjög erfiðar aðstæður víða annars staðar í landinu. Það vitum við. En þetta mál og allt sem kynnt hefur verið upp í kringum það gerir aðstæður þarna eystra núna nokkuð sérstakar. Það held ég við hljótum að geta verið sammála um. Ég ætla nú ekki að fara að líkja þessu við einhverjar náttúruhamfarir eins og Vestmannaeyjagosið eða aðra slíka hluti sem gengið hafa yfir önnur byggðarlög. En í öllu falli er algjörlega ljóst að fyrir því eru ótal fordæmi að þegar sérstakar aðstæður skapast af þessu tagi sé gripið til sérstakra aðgerða. Við höfum lagt þetta til. Hér er til meðhöndlunar í þinginu till. til þál. um sértækar byggðaaðgerðir, svæðisbundna byggðaáætlun fyrir Austurland, sem við hugsum að vísu sem lið í stærra átaki af því tagi sem taki til landsins í heild. En það mætti gjarnan og ætti að mínu mati og okkar að hefjast handa á Austurlandi eins og aðstæður eru þar nú. Herra forseti. Tímans vegna held ég að ég snúi mér næst lítillega að framtíðaráformum og stöðu í virkjunarmálum sem tengist auðvitað efni þessa frv. og hafi það svona aðalinntakið í því sem ég læt hér sagt til viðbótar. Vísa ég þá m.a. í fylgiskjal með frv. sjálfu þar sem er greinargerð Orkustofnunar um orkuöflun fyrir álver í Reyðarfirði með hliðsjón af stækkun álvera á Suðvesturlandi og öðrum orkuþörfum. Ég tek það fram að prýðilegt er að fá þessa greinargerð því hún setur hlutina í mjög glöggt samhengi. En hún er líka afar áhugaverð lesning og þörf. Ég hvet hv. þm., ef einhverjir væru sem ekki hafa skoðað hana enn þá, að gera það hið snarasta, af því, herra forseti, að hún dregur upp þá mynd sem að óbreyttu blasir við mönnum í orkumálum ef --- og ég tek það skýrt fram --- ef öll áform stjórnvalda í þeim efnum gengju eftir. Á bls. 23 í grg. með frv. er þetta dregið upp eins og það blasir við okkur núna. Með hliðsjón af áformum stjórnvalda um byggingu Reyðaráls, um stækkun Norðuráls í tveimur áföngum og um stækkun Ísals um þau 30.000 tonn sem álverið þar hefur þegar starfsleyfi fyrir, mundi þetta þýða, herra forseti, að raforkunotkun í landinu ykist á tiltölulega skömmum tíma, úr 8.400 gígavattstundum í 17.500 gígavattstundir. Sem sagt rúmlega tvöfaldast. Það er á borðinu, að rúmlega tvöfalda orkuframleiðsluna í landinu. Munum eftir því að þessi 17.500 gígavattastunda tala rímar við 30.000 gígavattstundir sem ég nefndi fyrr í ræðu minni í samhengi við markaðssetningu landsins erlendis í tilteknum skrautbæklingum. Við erum þar með að tala um að ef þessi áform mundu öll gengin fram þá væri búið að beisla helminginn af því vatnsafli sem menn hafa reiknað með að sé ásættanlegt að nýta og beisla. Menn skyldu hafa í huga að 30 teravattstundir, 30.000 gígavattstundir, eru hátt hlutfall af öllu nýtanlegu vatnsafli í landinu. Þá yrðu fá vatnsföll á Íslandi eftir ósnortin ef framleiðslan hefði náð 30.000 gígavattstundum. Það sjá menn ef þeir fletta áfram og skoða töflurnar á bls. 24 og aftur á bls. 27, þar sem dregnir eru upp virkjunarkostirnir. Orkustofnun skráir þar af stakri samviskusemi virkjanirnar sem þarf að ráðast í ef þetta á allt að ganga eftir. Það er ekkert smáræði, herra forseti, sem til þarf ef á að skammta þessum orkuhungruðu úlfum öllum saman rafmagn. Það er Kröfluvirkjun, bæði þriðji og fjórði og fimmti áfangi, þ.e. væntanlega nokkurn veginn fullnýting svæðisins við Kröflu. Það er Búðarhálsvirkjun. Norðlingaölduveita, það þarf hana líka. Hvað er Norðlingaölduveita? Jú, það eru Þjórsárver, herra forseti. Í Bjarnarflagsvirkjun á að fara inn á nýtt, viðkvæmt háhitasvæði sem m.a. hefur gríðarlegt náttúruverndargildi og er aðdráttarafl í ferðaþjónustu, samanber hveraröndina. Ef til vill má taka þaðan einhverja orku þannig að vel fari en svo mikið er víst að það er vandasamt og svæðið er viðkvæmt. Hér er einnig nefnt Reykjanes og Villinganes. Hvað er Villinganes? Það er Jökulsá í Skagafirði og gljúfrin þar. Nefnd er Fljótsdalsvirkjun, þ.e. Fljótsdalsvirkjun með stíflu, væntanlega rétt neðan við Eyjabakka, sú útgáfa. Þar tapast fossaröðin fallega fyrir neðan. Skaftárveita er einnig talin upp. Eru allir með það á hreinu hvað Skaftárveita er? Það mun vera að veita Skaftá í Langasjó, nota hann sem miðlunarlón. Áfram má telja nokkuð hrikalegar framkvæmdir, satt best að segja. Ég geri ráð fyrir að flestum finnist það sem hafa notið náttúrufegurðarinnar á þeim slóðum. Áfram eru taldar Urriðafossvirkjun og Núps- og Búðarfossvirkjun, þ.e. virkjanirnar í Neðri-Þjórsá, sem ég tel vel að merkja að mörgu leyti sjálfsagt að nýta. Einhvers staðar verður virkjað. Segja má að úr því sem komið er séu fyrir því nokkur rök að nýta fallið í Þjórsá, að sjálfsögðu þannig að það sé ásættanlegt frá umhverfisaðstæðum á viðkomandi stöðum. En það hefur mikla kosti úr því sem komið er að nýta þá þá miðlun Þjórsár sem þegar er til staðar. Ekki þarf að reisa ný miðlunarlón vegna Núpa- og Urriðafossvirkjana. Svo fremi sem ásættanleg lausn finnst vegna nærumhverfisins vil ég láta koma fram að ég ég tel þær virkjanir að mörgu leyti heppilegri en að raska nýjum og ósnortnum svæðum eða ráðast í virkjun vatnsfalla sem enn renna ósnert til sjávar. Þarna er og talin upp Hellisheiði, Hengillinn og Þeistareykir, þá þarf líka. Hvað eru Þeistareykir? Það er ákaflega sérstætt og fallegt háhitasvæði upp af Kelduhverfi. Það kemur hrollur í suma þegar talað er um að virkja þar.  Varðandi Þeistareyki veit ég auðvitað að heimamenn hafa lengi rennt hýru auga til jarðhitans á Þeistareykjasvæðinu. Þar hafa menn ekki síður verið að hugsa um að ná jarðgufu, leiða hana t.d. til Húsavíkur og nota í iðnað heldur en kannski endilega raforkuframleiðsluna eina og sér. Ég verð að segja alveg eins og er að það fyndist mér sorgleg nýting á svæðinu ef þar yrði eingöngu virkjað til að framleiða rafmagn og orkunni hent að öðru leyti. Það væri þá a.m.k. mun æskilegra ef hægt væri að gera hvort tveggja. Í þetta þarf að sjálfsögðu Kárahnjúkavirkjun I og Kárahnjúkavirkjun II, einnig Hólmsárvirkjun. Það er Reykjanes, 2. áfangi, og það er Skatastaðavirkjun. Hvað er Skatastaðavirkjun? Jú, það er virkjunin ofan við Villinganesvirkjun í Jökulsá í Skagafirði sem er í raun sjálfgefið að þurfi að reisa ef ráðist verður í Villinganesvirkjunina sem slíka. Hún mun endast skammt nema til komi miðlunarlón ofar að fanga setið sem áin ber með sér. En það er ekki allt búið enn, herra forseti, því að í þessari greinargerð Orkustofnunar er haldið áfram. Á bls. 28 er rætt um orkuþörf til vetnisframleiðslu. Það er í sjálfu sér ágætt að Orkustofnun fari líka yfir það. Það vantar nú ekki að hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn., ætlar að vetnisvæða landið. En það þarf orku til þess. Þá bætast 4.300 gígavattstundir við. Þá erum við komin vel yfir 20.000 gígavattstundir, búin með meira en 2 / 3 af allri nýtanlegri vatnsorku sem Orkustofnun og slíkir aðilar telja að hér sé hægt að beisla með skikkanlegu móti. Ég hef vel að merkja alla fyrirvara á þeirri tölu því að ég tel að það sé nær að hún sé 20.000--25.000 gígavattstundir, ef við ætlum ekki að raska stórfljótum eins og Jökulsá á Fjöllum, Skjálfandafljóti, Hvítá og öðrum slíkum. Ég er andvígur því að raska þeim. Ég tel að við eigum að taka á dagskrá að friða nokkur verðmætustu og sérstæðustu vatnsföll Íslendinga frá upptökum til ósa með öllu sem því fylgir. Þá kemur rúsínan í pylsuendanum, herra forseti, og Orkustofnun á þakkir skildar fyrir hreinskilnina. Kollegar mínir þar skulu teljast menn að meiri að vera jafnhreinskilnir og þeir eru. Þeir segja auðvitað, til viðbótar öllum langa listanum sem ég las upp áðan með Skaftá í Langasjó og öllu því, að meira muni vanta ef það eigi að vetnisvæða, hv. þm. Hjálmar Árnason vill og kannski hv. þm. Drífa Hjartardóttir líka. Nei, ekki endilega.  Eigi að vetnisvæða þarf meiri virkjanir, segir Orkustofnun, en bætir við að í töflu II, þeirri sem ég las yfir áðan, séu hvergi nærri allir orkukostir okkar upp taldir. Þeir séu taldir u.þ.b. tvöfalt meiri. Meðal annars er Jökulsá á Fjöllum ekki með í II. töflu en virkjun þess fljóts ein sér gæti nægt til að standa undir nánast allri vetnisvæðingunni. Aha, nema hvað? Ef þessi villtu áform öll um stóriðju eiga að ganga fram eru menn búnir að ganga svo nærri virkjunarkostunum, svo mikið á orkuforðann í vatnsaflinu og að hluta til í jarðhitanum, að það verður fátt annað til að benda á en Jökulsá á Fjöllum þegar á að fara að vetnisvæða. Það er nefnilega það. Svo mikið fer í Dettifoss og Jökulsárgljúfur og þjóðgarðinn þar. Það er nefnilega þannig að það er ekkert að verða óskaplega mikið eftir nema Dettifoss, Aldeyjarfoss, Goðafoss, Gullfoss, Dynjandi og einhverjir nokkrir slíkir, ef þetta á allt saman fram að ganga. Þá skiljum við börnunum okkar eftir þá stöðu að gera upp við sig þegar meiri orku vantar í framtíðinni: Ætlum við að verða án hennar eða að hjóla í þessa kosti? Þetta, herra forseti, þarf að ræða hér. Það er ekki bara verið að taka afdrifaríka ákvörðun í þeim skilningi að hefja röskun norðausturhálendisins og taka mikla þjóðhagslega áhættu og allt sem því fylgir. Það er verið að ráðstafa gríðarlega stórum hluta af ónýttum orkuforða landsins í þessi risaverkefni og skilja eftir þær erfiðu aðstæður að menn standi frammi fyrir enn þá sársaukafyllra vali gagnvart forgangsröðun virkjunarkosta, friðun eða nýtingu, á komandi árum og áratugum. Hér er því ekkert smámál á ferðinni. Einhver mesta blekkingin sem uppi hefur vaðið í þessari umræðu er að það sé bara nóg orka, þetta sé ekkert vandamál, við getum tekið álverin hérna inn á færibandi: Komið, komið, opið hús endalaust. Menn láta eins og það sjái hvergi högg á vatni. Það er ekki þannig. Ísland er hlutfallslega orkuríkt samfélag af því að við erum fámenn þjóð og ekki mjög iðnvædd enn þá. En þegar við setjum það í samhengi við orkunotkun í heiminum erum við dvergur. Möguleikar til orkuframleiðslu á Íslandi eru, að mér er sagt, eitthvað svipaðir og í fylkinu Hamborg, þ.e. ef öll nýtanleg vatnsorka og jarðhiti á háhitasvæðum yrðu beisluð þá yrði orkuframleiðslan sem út úr því kæmi svo sem 50 teravött, eitthvað svipuð og notuð er í fylkinu Hamborg. Það er allt og sumt. Svo halda menn hér alveg endalausar ræður um framlag sitt til umhverfismála í heiminum með því að leggja fram hina umhverfisvænu íslensku orku, eins og hún sé drjúgur hluti, gæti orðið drjúgur hluti af orkunotkun heimsins. Það er nú óskaplega smátt þegar þetta er sett í eitthvert samhengi. Herra forseti. Auðvitað ætti að ljúka vinnunni að rammaáætluninni Maður, nýting, náttúra. Það á að draga upp heildarmynd af virkjunarmöguleikunum og til hvers við viljum ráðstafa þeim. Það er ekki eins og okkur sé einhver nauð á höndum að rjúka í þetta allt núna. Það er heimatilbúin tímanauð. Ísland er í prýðilega stöðu til þess og hefur vel efni á að taka sér nokkur ár í að ljúka heimavinnunni, kortleggja möguleikana, forgangsraða virkjunarkostunum og leggja niður fyrir sér hvernig við viljum fara í hlutina. Hluti af þeirri ákvörðun á auðvitað að vera að friðlýsa tiltekin vatnsföll og háhitasvæði. Af því að Torfajökulssvæði var nefnt áðan þá ég tel að það eigi að friðlýsa. Það er ákaflega sérstætt og fallegt svæði með mikla litadýrð og í raun allt svæðið frá Landmannalaugum og niður í Þórsmörk. Það svæði á ekki að hugsa sér til neinnar nýtingar. Það á að friðlýsa Jökulsá á Fjöllum og Kreppu, það á að mínu mati að friðlýsa Skjálfandafljót, a.m.k. vona ég að mönnum detti ekki Goðafoss í hug. Það á að friðlýsa Hvítá, með Gullfossi, og nokkur fleiri verðmæt vatnasvið. Þetta hafa ýmsar nágrannaþjóðir þegar gert. Þekkt er tímamótaákvörðun Norðmanna frá því fyrir tveimur, þremur árum, að þar væri lokið uppbyggingu stórra vatnsaflsvirkjana og yrði ekki farið í fleiri slíkar og raskað fleiri vatnasvæðum. Í Svíþjóð gildir sama og hefur lengi gert, ég hygg að það séu ein 20 ár síðan Svíar friðlýstu þau fjögur stórfljót sem eftir eru í Svíþjóð og ekki er miðlað rennsli í. Það er nú allt og sumt í hinu stóra landi, Svíþjóð. Þar eru fjórar stórár eftir sem ekki hefur verið raskað náttúrulegum rennslisháttum í með stíflum, áveitum, skipaskurðum eða öðru slíku. Við verðum að fara að koma þessum málum á dagskrá, á blað hjá okkur. Þegar menn skoða arðsemi svona verkefna, herra forseti, og skynsemi þess að ráðast í þau, er náttúrlega hægt að hugsa sér að gera þar á samanburð við ýmislegt, einhverjar aðrar framkvæmdir, við að gera þetta öðruvísi en einnig væri hægt að gera samanburðinn við það að gera þetta bara alls ekki. Ég sé það hvergi í þessum plöggum, herra forseti, ekki í nefndarálitunum, alla vega ekki frá meiri hlutanum, að það sem menn hafa þarna í hyggju sé borið saman við núllkostinn. Bíðum við, þarf ekki að reikna það út hvort kemur betur út að gera þetta eða gera þetta ekki? Eigum við ekki að reikna það út? Ég hélt að málið snerist ekki síst um það. Hvar eru útreikningarnir á því að Landsvirkjun geri þetta ekki, að Landsvirkjun ráðist ekki í slíka fjárfestingu, noti núverandi tekjur sínar til að borga hratt niður skuldir eða eitthvað aðeins hægar og verði annaðhvort skuldlaus á 15 árum eða lækki rafmagnið strax um 20, 30, 40% og verði þá ekki skuldlaus fyrr en eftir 25 ár? Hvaða þjóðhagslegt gildi hefur það? Hvaða möguleikar opnast íslenskum iðnaði? Hvaða möguleikar opnast garðyrkjubændum, t.d. til stórfellds útflutnings í blómarækt, ef þeir fá allt í einu helmingslækkun á orku? Hefur þetta verið reiknað? Ég sé það hvergi. Fleira getur ýtt undir hagvöxt en viðbótarfjárfestingar. Það getur líka ýtt undir hagvöxt að skapa atvinnulífinu hagstæðari skilyrði. Þeir muna eftir því, íhaldmennirnir, þegar þeir eru að rökstyðja lækkun skatta. Eða skapar það ekki atvinnulífinu hagstæð skilyrði að lækka orkuverð? Jú, og það er nákvæmlega það sem Landsvirkjun getur gert, mér liggur við að segja ef hún fengi frið til þess. Ætli það kæmi sér ekki víða vel ef við gætum stórlækkað hérna orkuverðið sem --- svo hlálegt sem það er --- er hátt, mun hærra en víða í Evrópu. Svo halda menn ræður og gefa út bæklinga um hið geysilega hagkvæma raforkuverð á Íslandi. Hagkvæmt fyrir hverja? Bara fyrir erlendu stóriðjuna sem verið er að lokka hingað inn en ekki fyrir okkur hin sem borgum fimmfalt verð, eða hvað það nú er, á við stóriðjuna. Menn muna kannski eftir því að í pakkanum gagnvart vanda garðyrkjunnar í landinu, sem landbrh. var að baksast með hérna fyrr í vetur, var m.a. eitt atriði sem sneri að orkukostnaðinum hjá gróðurhúsabændum? Hvert var markmiðið? Það var að reyna að fara í aðgerðir til þess að ná rafmagnsverðinu niður í það sem það er í samkeppnislöndunum. Ergo: það er hærra. Hin græna stóriðja okkar, gróðurhúsin, er að borga hærra raforkuverð en úti á meginlandi Evrópu þar sem það er framleitt með kolum, olíu, jarðgasi eða kjarnorku. Og svo halda menn endalausar ræður og gefa út bæklinga um hinn hagstæða orkubissness á Íslandi --- já, hagstæðan fyrir erlenda stóriðju, sem verið er að reyna að lokka hingað inn, en ekki fyrir innlenda notendur. Þarna hafa menn ekki unnið heimavinnuna sína, herra forseti, eins og á mörgum öðrum sviðum. Eða er það ekki t.d. svolítið nöturlegt og hlálegt að ein helsta stóriðja landsmanna, mjöliðnaðurinn, fiskimjölsiðnaðurinn, keyrir næstum allur á innfluttri olíu? Það eru kannski eitt eða tvö fyrirtæki sem að einhverju leyti nota rafskautskatla en hafa olíu til vara eða nota hana aðallega. Af hverju er það? Jú, það er af því að orkan er svo dýr. Jafnvel rofin orka, afgangsorka á þeim kjörum, er annaðhvort svo dýr eða illfáanleg að þessi stóri orkunotandi okkar, allar mjölverksmiðjurnar, sem hafa gengið á fullu núna í bráðum þrjá mánuði sem betur fer eða tvo og hálfan, eru allar á olíu. Þar væri nú verk að vinna til dæmis að bjóða þeim hagstæðari samninga og nota þar okkar vistvænu orku. Svo mikil eru ræðuhöldin um það hvað þetta sé allt saman óskaplega, einstaklega umhverfisvinsamlegt, eins og stendur í bæklingnum góða. Herra forseti. Ég ræddi svo mikið við hv. þm. Hjálmar Árnason hérna fyrir hádegið að ég held ég sleppi því að bæta þar í. Það voru að vísu nokkur atriði sem hann kom inn á sem vöktu nokkra undrun mína, en það er kannski eitt atriði sem ég læt þá nægja að staldra aðeins við og það eru hugmyndirnar um virkjanaþjóðgarða, sem mér finnst vera nokkuð svona geðklofin hugmynd, ég verð eiginlega að játa það. Mér finnst það vera óskaplega mótsagnakennt í eðli sínu að baksast með það í farteskinu í sömu ferðinni að virkja og stofna þjóðgarða því að yfirleitt eru þetta heldur andsnúin markmið hvort öðru. Þau mál standa þannig, ef ég best veit, að um þetta er eitthvert orðalag í nál. meiri hlutans. En hvað er í hendi í þeim efnum? Hverju eru menn nær? Ég held ekki miklu. Jú, það kann að vera að mönnum hafi verið lofað að nefnd verði sett í málið. Það er ekki eins og það sé algjörlega öruggt þar með að þjóðgarðurinn sé kominn, er það? Það hefur nú ein og ein nefnd verið að störfum eitthvað og ekki komið mikið út úr því. Staðreyndin er sú að þær hugmyndir eru allar á floti og ekkert í hendi, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég mundi ekki gera lítið úr því ef raunverulega væri í sjónmáli einhver árangur gagnvart því að friða svæðið að öðru leyti. Ef þessi ósköp ættu yfir okkur að ganga á annað borð væri það að sjálfsögðu árangur ef við fengjum t.d. gjörsamlega handföst, geirnegld, lögbundin, helst stjórnarskrárbundin ákvæði sem friðuðu Jökulsá á Fjöllum frá upptökum til ósa og allt svæðið þar í kring. En það er bara ekki í boði. Í sama frv., við hvert er skilað nál. þar sem þessar hugmyndir eru reifaðar, bendir Orkustofnun á Jökulsá á Fjöllum sem álitlegan virkjunarkost ef þurfi að vetnisvæða. Það er nú bara svona dapurlegt. Hvað gerir Landsvirkjun þegar hún þarf að ná sér í viðbótarorku, t.d. um norðan- og austanvert svæðið eftir að Kárahnjúkavirkjun og Jökulsá í Fljótsdal væru virkjaðar? Það þarf ekki mikla hugmyndaauðgi til að sjá að áberandi mest spennandi kosturinn þar á eftir er Kreppa, ef ekki bara Jökulsá á Fjöllum eins og hún leggur sig, að taka hana inn í Fagradals- eða Arnardalslón og síðan austur. Og er það ekki ansi líklegt að það verði verkfræðingar og alls konar spekingar, pólitíkusar og leiðtogar í héraði sem sjái störfin og hagvöxtinn og allt sem því verður samfara að reisa nú annað álver eða Guð má vita hvaða fabrikku og taka til þess orku úr þessari geysilega hagkvæmu virkjun sem kemur með því að bæta Kreppu og Jökulsá á Fjöllum við Jökulsá á Brú og Jökulsá í Fljótsdal og sulla þessu helst öllu saman austur í Lagarfljót? Ég treysti því varlega, herra forseti, þó að það séu einhver orð á blaði um að kannski verði sett nefnd í að skoða það að stækka þjóðgarð til norðurs frá Vatnajökli. Var ekki lofað friðun Þjórsárvera í eina tíð og hvar stendur hún nú? Landsvirkjun vinnur að því hörðum höndum, rær að því öllum árum að taka drjúga sneið af Þjórsárverum með Norðlingaöldumiðlun á næstu missirum. Svo mikið fyrir þau loforð.  Að lokum, herra forseti, af því að ég hef talað í nokkurn veginn þær þrjár klukkustundir sem ég hafði hugsað mér og hafði glatt vini mína hér sem spurðu mig áður en ég fór í ræðustólinn með því að svo kynni að fara að mér dygði ekki minna en tvær til þrjár klukkustundir til að koma öllu frá mér,  Það sem ég vil segja að lokum, herra forseti, um þetta mál er að best væri ef við gætum rætt það einarðlega og heiðarlega eins og það er og værum ekki í neinum feluleik hvort gagnvart öðru. Ég er auðvitað á móti málinu. Það er algjörlega ljóst, vona ég. Þá hefur til lítils verið talað í þrjá tíma ef það hefur ekki komist til skila. En einhvern veginn verður þessu auðvitað að ljúka og við verðum að lifa með niðurstöðunni. Það er ágætt að hafa það í huga. Í öllum svona málum sem umdeild eru verður einhvers konar niðurstaða, stundum óljós eða engin, stundum á annan veginn eða hinn og lífið heldur áfram. Þetta mál er fyrst og fremst pólitískt, enda hefur það verið keyrt áfram sem slíkt. Þetta er ekki faglegt mál. Þetta er ekki á forsendum markaðarins heldur er þetta pólitískt verkefni sem ríkisstjórn er að keyra áfram. Umhverfisspjöllin sem af þessum framkvæmdum hljótast eru óverjanleg. Þau eru það vegna þess að þau eru svo umfangsmikil vegna þess að stóru ósnortnu svæði er raskað, og þau eru það ekki síst vegna þess að þau eru óafturkræf. Alls staðar þar sem þessum málum hefur þokað eitthvað áfram er það látið ráða miklu: Er um að ræða óafturkræfa hluti sem við getum aldrei bætt aftur ef við fórnum þeim einu sinni? Og svarið er já í þessu tilviki. Það er augljóst mál að þetta svæði verður aldrei endurheimt með sínum náttúrlegu gæðum eins og þau eru í dag ef ráðist verður í framkvæmdina. Arðsemin í þessu verkefni er í þriðja lagi alls ónóg. Þjóðhagslega er þetta ekki spennandi kostur. Fyrir skuldsett íslenskt þjóðarbú er ekki ráðlegt að ráðast í risafjárfestingu fyrir erlend lán af þessu tagi þar sem hvert einasta starf kostar 400 milljónir. Það er heldur ekkert fjöldaatvinnuleysi eða neyð í landinu sem kallar á slíkt, og fjölmargir aðrir kostir eru miklu vænlegri en þessi hér. Hlúum frekar að þeim greinum sem eru álitlegar og í vexti, eins og ferðaþjónustu, lyfja-, heilsu- og snyrtivöruiðnaði, eða stöndum betur við bakið á öðrum sem eiga í vörn. Er það hyggileg atvinnupólitík fyrir Austurland að láta sjávarútveg og landbúnað hrynja en byggja álver í staðinn? Nei.  Ofan í allt þetta, herra forseti, er málið svo enn þá í hengjandi óvissu. Það er afraksturinn af þessu brölti frá því síðsumars 1998, er það ekki, að enn er allt í óvissu? Finnst mönnum þar vel að verki staðið? Eru menn stoltir af því hvernig þetta hefur gengið, að Austfirðingar eru enn, og landsmenn allir, í sömu hengjandi óvissunni, í raun í heljargreipum málsins þar til niðurstaða fæst í það á annan hvorn veginn? Það væri held ég öllum fyrir bestu að það yrði sem fyrst. Að lokum, herra forseti, tel ég að sú aðferðafræði, sá hugsunarháttur, sú nálgun mála sem ég hef leyft mér að kalla ,,álver eða dauði``, og eflaust sært einhverja --- en það var nú til þess gert að ýta við þeim og menn fara þá kannski að hugsa --- er ákaflega gallaður framgangsmáti. Reynum að forðast það eins og við mögulega getum í lengstu lög að setja okkur í þær stellingar að við setjum allt okkar traust á einn hlut af þessu tagi sem kannski verður svo ekki og við sitjum eftir eins og illa gerðir hlutir. Við ættum að reyna að læra af sögunni að standa öðruvísi að málum. Herra forseti. Málið á að leggja til hliðar --- það var óráð frá byrjun og hefur ekki batnað eftir því sem tíminn hefur liðið --- og snúa sér að öðrum og uppbyggilegri, viðráðanlegri og skynsamlegri verkefnum en þeim sem hér hafa verið til umræðu.

Hæstv. forseti. Það er tvennt sem ég vildi gera athugasemd við eða fá nánari skýringar á hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég gat að vísu ekki gefið mér tíma til að hlusta á alla ræðu hans, í þessa þrjá klukkutíma, en ég vil bregðast við einhverju af því sem fram kom á þeim tíma sem ég gat hlustað á hann. Það er þessi makalausi málflutningur Vinstri grænna, að verðleggja störf eins og við værum að leggja það fé fram úr ríkissjóði eða einhverjum ákveðnum sjóði sem ætti að borga þau. Auðvitað er verið að fjárfesta í atvinnutæki eins og álveri af því að arðsamt er að reka það fyrirtæki. Verið er að bera saman einhverjar tölur um að eitt starf í álveri kosti 400 milljónir en 10 milljónir einhvers staðar annars staðar. Þetta er náttúrlega algjörlega fráleitur málflutningur. Eigum við ekki að hætta allri tæknivæðingu í landinu? Hvað t.d. með Síldarvinnsluna í Neskaupstað sem er búin að tæknivæðast mjög verulega? Átti hún ekki bara að vera enn þá með flökunarborðin, hætta að nota Baader-vélar og hafa bara fleira fólk til að sinna þessum störfum? Og hver skyldi þá framleiðnin vera á hvert starf? Ég spyr af því að slíkt kom lítillega fram í máli hv. þingmanns. Síðan er þessi umræða um að ekkert annað sé verið að gera á Austurlandi. Mér er farið að leiðast þetta, sérstaklega af því að þessir ágætu þingmenn vita betur. Það hefur verið bætt í stuðning við ferðaþjónustuna, LTU ætlar að fljúga beint á Egilsstaði með stuðningi ríkisins. Einstaklingar vinna að mörgum góðum málum og verið er að stuðla að því að laxeldi og ýmiss konar fiskeldi geti orðið, skógrækt og fleira. Þessi umræða er auðvitað fráleit hjá Vinstri grænum.

Herra forseti. Ég tel ekki að hv. þingmaður eigi að vera að ómaka sig upp í andsvör ef þetta er allt svo fráleitt eins og hv. þm. vildi vera láta. Það sem mér fannst heldur dapurlegt voru útúrsnúningar hv. þm. Er með því að draga athyglina að því að sum störf eru dýrari í stofnkostnaði en önnur verið að leggjast gegn allri tæknivæðingu? Er það sambærilegt við það að Síldarvinnslan í Neskaupstað hefði ekki átt að vélvæðast? Á hún kannski að taka vélarnar úr skipunum? Sagði ég það kannski í ræðu minni? Hvers konar þvættingur er þetta? Það sem ég er að benda á er að það er hægt að gera fleira en vinna í álverum. Það er t.d. hægt að nota ,,þetta hérna``, og margar þjóðir skapa mikinn auð með því að nota ,,þetta hérna``. Danir eru kannski besta dæmið. Af hverju er Bang & Olufsen stórveldi um allan heim og selur sig helmingi dýrara en öll önnur hljómflutningstæki? Það er af því að hönnunin er svo flott. Af hverju er Lego stórveldi um allan heim? Það er af því að Danir eru klókir hönnuðir og góðir markaðsmenn og þeir eru það fyrst og fremst með því að nota ,,þetta hérna``. Það er líka auðlind. Málflutningur minn gekk út á að það eru fleiri möguleikar en álverin ein sem mér finnst menn hafa verið allt of blindir á. Ég hef aldrei sagt að ekkert annað sé að gerast á Austurlandi. Það sem ég talaði um var hættan sem er því samfara að einblína svona mikið á einn hlut. Hún er til staðar hvað sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir segir. Og ég tel að hægt eigi að vera að ræða það málefnalega og áreitnislaust. Við þekkjum úr sögunni að oft hefur farið illa með menn að bíða og bíða árum saman í óvissu með væntingar um hið stóra sem svo aldrei kom. Það er þannig. Og ég held að í sjálfu sér þurfi ekki að rökstyðja það neitt frekar þó að mönnum sé sárt að viðurkenna það, og ég skil það vel í ljósi þessarar sögu eins og hún liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Í samanburði á því hvað störfin kostuðu var farið að draga upp að hægt væri að kaupa svo og svo marga frystitogara. Hv. þm. ætlaði að kaupa nokkra frystitogara á móti álversframkvæmdum. Þá eru spurningarnar: Hver vill fjárfesta í framkvæmdinni, hver vill fjármagna hana? Hvaða arð mun hún bera og hvaða fisk eiga þeir frystitogarar að veiða? Við hljótum að gera þær kröfur að þingmaðurinn svari því. Og þessar spurningar endalaust: Hvað viljum við gera? Það er verið að stuðla að ýmiss konar frumkvöðlastarfi. Spurningin er: Af hverju hefur enginn viljað koma og fjárfesta í þessum Bang & Olufsen eða Lego á Austurlandi eða hverju sem nafn má gefa í því sambandi? Ég vænti þess að hv. þingmaður muni koma með einhver svör við þessu. Til að bregðast síðan við þeim orðum sem hann hafði uppi um menntamál og menningarmál í ræðu sinni fyrr hafa Austfirðingar gengið á undan öðrum landsfjórðungum varðandi menningarmál og þangað er horft mjög í þeim efnum. Auk þess hafa menn verið þar mjög öflugir og áhugasamir í uppbyggingu á háskólamenntun, og er ekkert útlit fyrir annað en að hún muni eflast mjög mikið á næstunni. Þar er mikill áhugi fyrir hendi.

Herra forseti. Þessi umræða þarf ekki að snúast um það sem við öll vitum og erum sammála um, að Austfirðingar eru duglegt og gott fólk og eru að berjast hetjulega í sínum málum, atvinnuuppbyggingu jafnt sem öðru --- enda hefur aldrei neinu öðru verið haldið fram --- og að sjálfsögðu styðjum við við allt gott framtak sem þar er. Af því að hv. þm. nefndi skólamálin hafa einmitt verið fluttar hér tillögur, m.a. af hv. þm. Þuríði Backman, um að efla nám á háskólastigi á Austurlandi. Mig minnir að á undan henni hafi hv. þm. Hjörleifur Guttormsson flutt tillögur um hið sama. Sjálfsagt hafa allir þingmenn Austurlands verið saman í báti að róa fyrir því, ég efa það ekki, eins og t.d. þingmenn Norðurlands hafa staðið saman um Háskólann á Akureyri. Það er voðalega snúið í svona umræðu, herra forseti, ef maður má ekki taka dæmi til að setja hluti í samhengi. Dæmið sem ég tók var af stofnkostnaði starfa í mismunandi atvinnuuppbyggingu. Þar með var ég farinn að gera út frystitogara og vantaði kvóta fyrir hann í munni hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur af því að ég leyfði mér að benda á að fjárfestingin á bak við hvert starf í álveri væri sambærileg við störf þriggja manna á nýjum frystitogara. Það mátti greinilega ekki því að þar með var ég farinn að gera út, kvótalaus maðurinn. Herra forseti. Mér finnst eiginlega að skynseminnar vegna verði það að fá að lifa í þessari umræðu að það eru svo miklir möguleikar aðrir sem við erum að missa allt of mikið sjónar af þegar öll þessi óskapaorka fer í þetta mál ár eftir ár. Ég hvet hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttir næst þegar hún fer í gegnum fríhöfnina á Keflavíkurflugvelli að líta þar í rekka og reka augun í vörur frá Purity Herbs fyrirtækinu. Hvað er það? Það eru heilsu- og snyrtivörur sem eru til orðnar, og orðnar að verðmætri framleiðslu og útflutningsvöru fyrir hugvit kvenna norður í landi. Kraftaverkin eru úti um allt af því tagi sem sýna að það er fleira matur en feitt kjöt, það er fleira í lífinu en álver.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur skilið ummæli mín um Búrfellsvirkjun og áhrif hennar þannig að ég hafi verið að veitast að félaga hans og einum hugmyndafræðingi Vinstri grænna, Hjörleifi Guttormssyni. Það var alls ekki svo. Það sem ég var að reyna að draga fram er sú staðreynd að heildaráhrif Búrfellsvirkjunar --- þrátt fyrir erfiða sögu hennar í byrjun --- og stóriðjunnar í Ísal við Hafnarfjörð og annarrar starfsemi sem hefur fylgt í kjölfarið af Búrfellsvirkjun eru þegar upp er staðið gífurleg verðmæti fyrir þjóðarbúið og munu skapa frekari verðmæti um ókomna tíð. Það er það sem ég var að draga fram. Ég er hins vegar ósammála mati hv. þm. um að Búrfellsvirkjun hafi verið þjóðarbúinu, þegar upp er staðið, erfið. Um það erum við ósammála. Ég hef hér spurningar til hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar af því að hann gerir mikið úr því að arðsemi Kárahnjúkavirkjunar sé afskaplega vafasöm. Nú hefur það komið fram að stjórn Landsvirkjunar hefur lagt mikla áherslu á það og lagt fram afskaplega vandað mat, yfirfarið af eigin sérfræðingum og hlutlausum utanaðkomandi aðilum. Þeirra mat er að þetta sé mjög arðvænlegt. Telur hv. þm. að stjórn Landsvirkjunar, sem við höfum falið umboð til að fara með þetta mikla fyrirtæki, sé vísvitandi að brjóta lög? Í annan stað hvað varðar byggðaáhrifin. Byggðastofnun og Austfirðingar, þar á meðal aðalfundir Sambands sveitarfélaga á Austurlandi sem ítrekað hafa ályktað og telja að þetta sé ein árangursríkasta byggðaaðgerð hvað varðar Austfirði sem hægt er að grípa til. Telur hv. þm. að bæði Byggðastofnun og Samband sveitarfélaga á Austurlandi hafi rangt fyrir sér í þeim efnum?

Herra forseti. Mér þykir vænt um að það var ákaflega hógvær maður sem ræddi um Búrfell núna og sögu þess, og ég hef kannski haft nokkurt erindi sem erfiði í fyrirlestri mínum í morgun í þeim efnum og læt lokið umfjöllun um það mál. Varðandi arðsemina og mat stjórnar Landsvirkjunar á henni verða menn að hafa í huga að hér er um pólitískt verkefni að ræða. Í stjórn Landsvirkjunar sitja náttúrlega menn sem vel vita af því að ríkisstjórn landsins er að knýja þetta verkefni áfram þannig að reynt er til hins ýtrasta að setja það í það samhengi og leggja til grundvallar matinu þannig forsendur að þetta fái staðist. Ég segi ekki að þessir menn séu óheiðarlegir eða séu að reyna að falsa tölur. En við vitum auðvitað að miklu máli skiptir hvernig hlutirnir eru lagðir upp. Aðferðir eins og t.d. að reikna ekki inn ríkisábyrgðina sem í reynd er á bak við Landsvirkjun --- hún er þá ókeypis eins og náttúran eystra --- breyta dæminu. Eru það forsendur sem við föllumst á? Það er ekki sjálfgefið. Aðferð eins og að velja sér hagstæða spá um þróun álverðs er alþekkt til þess að réttlæta tiltekna niðurstöðu í samningum. Búrfellssamningarnir, upphafssamningarnir, jafnlélegir og þeir voru --- vita menn hver réttlætingin var fyrir því að sættast á svo lágt orkuverð þegar það varð heyrinkunnugt? Jú, þeir sögðu: Ja, okkur er sagt að rafmagnið verði svo ódýrt í framtíðinni vegna kjarnorkunnar að það sé réttlætanlegt að semja um svona lágt verð. Ergo: Forsendurnar sem menn gefa sér ráða alltaf svo miklu um útkomuna að það er í raun og veru mjög erfitt að greina þetta tvennt í sundur. Þess vegna er hvorki hægt að spyrja spurningar af því tagi sem hv. þm. gerði né svara henni í raun og veru nema þá í samhengi við allar forsendur málsins.

Herra forseti. Af því að hv. þingmanni verður tíðrætt um Búrfell og fyrstu ár stóriðju er rétt að minna á að þegar gengið var til samninga vegna Búrfells gerðu menn mörg mistök. Um það efast enginn. En telur hv. þm. virkilega að Landsvirkjun og okkur hafi ekkert lærst á þeim árum sem liðin eru? Þar vorum við að stíga fyrstu skref okkar í átt til stóriðju, og auðvitað gerðum við ýmis mistök þar. Telur hv. þm. virkilega að við höfum ekkert lært af þeim? Hann nefndi töluna 3 mill í upphafi. Hér er ekki verið að tala um neitt slíkt. En ég ítreka spurningu mína vegna þess að Landsvirkjun er óheimilt samkvæmt lögum að varpa kostnaði vegna stóriðju yfir á almenning: Telur hv. þm. að stjórn Landsvirkjunar sé annaðhvort að hagræða forsendum eða gefa sér niðurstöðu til að ná sér í eitthvert dekurverkefni og þar með vísvitandi að brjóta lög? Er það virkilega skoðun hv. þingmanns? Þá vil ég líka árétta síðari spurningu mína sem hv. þm. svaraði ekki en ég vona að hann geri í síðara andsvari sínu. Sérfræðingar okkar í Byggðastofnun hafa sagt einfaldlega að þetta sé sú aðgerð sem muni virka sem langsamlega skjótvirkasta aðgerðin til að byggja upp og styrkja byggð á Austfjörðum, og Samband sveitarfélaga á Austurlandi hefur margítrekað samþykkt þetta og skorað á stjórnvöld að stuðla að þessu. Telur hv. þm. að þessir aðilar, Byggðastofnun, sveitarfélög og íbúar almennt á Austfjörðum, hafi rangt fyrir sér um hin byggðalegu áhrif --- sem auðvitað eru líka mikil fyrir utan hin þjóðhagslegu áhrif --- af hugsanlegri virkjun við Kárahnjúka og álveri við Reyðarfjörð?

Herra forseti. Í fyrsta lagi er ekki talað fyrir hönd allra Austfirðinga með þeim hætti sem hv. þm. hér gerir, það er rangt. Það er ósæmilegt að láta alltaf að því liggja að allir Austfirðingar, hver einasti maður, 

Samband sveitarfélaga.

Í öðru lagi man ég ekki eftir að hafa lesið það í plöggum frá Byggðastofnun að þetta sé langárangursríkasta byggðaaðgerðin gagnvart Austurlandi. Ég man að það var mat Byggðastofnunar að þetta væri jákvæð aðgerð í byggðalegum skilningi, en hvort þetta orðalag nákvæmlega stendur þar í plöggum skal ég ósagt látið. Ef svo er, þá er ég ekki sammála því. Þá held ég að Byggðastofnun sé á villigötum ef hún ætlar að bjarga byggðavandanum í landinu með slíkum risaframkvæmdum og þá væntanlega í öllum héruðum landsins. Þá mundi Hafliði dýr allur ef svo skyldi hver limur. Varðandi arðsemina og stjórn Landsvirkjunar. Ef það er svo að þetta sé svona arðsamt og engin minnsta hætta á því að almennir notendur leggi með fyrirtækinu, af hverju er þá ekki hægt að stofna um það sjálfstætt fyrirtæki? Hvers vegna segja sérfræðingar Landsvirkjunar samt: Það er ekki hægt, það yrði aldrei ráðist í þetta fyrirtæki svona ef það ætti að gera að sjálfstæðu fyrirtæki? Af því að til þess að þetta sé viðráðanlegt verður Landsvirkjun að leggja að veði allar eignir sínar og framtíðartekjur, líka til almenna notendamarkaðarins með ríkisábyrgðina og eigendaábyrgð ríkis og sveitarfélaga að baki.

Þetta svarar spurningunni.

Þetta hljóta, herra forseti, að vera ákveðin rök fyrir því að arðsemin sé ekki eins óumdeilanleg og hv. þm. Hjálmar Árnason telur. Síðan fagna ég aftur þeim miklu framförum sem þingmaðurinn tekur nú í sambandi við Búrfellsvirkjun og Straumsvík því að hér stendur sami maðurinn og í gær flutti lofræðuna og segir: Það voru gerð mikil mistök, en við höfum lært af þeim. Ég held að við höfum lært of lítið samanber bæklingana sem ég sýndi mönnum fyrr í dag.

Hæstv. forseti. Ég ætla að lesa upp yfirlýsingu sem aðilar hafa orðið sammála um sem standa að Noral-verkefninu. Yfirlýsingin er óformleg þýðing úr ensku þannig að hún gæti átt eftir að breytast örlítið þegar hún hefur farið í gegnum lögformlega þýðingu. Ég hef þá lesturinn, hæstv. forseti: ,,Noral-verkefnið um byggingu álvers á Austurlandi og tilheyrandi orkumannvirkja hefur gengið vel og í samræmi við markmið sem sett voru um að ljúka undirbúningsvinnu fyrir endanlega ákvörðun eigi síðar en 1. sept. 2002. Undirbúningsvinnan hefur rennt frekari stoðum undir trúverðugleika verkefnisins og niðurstöður hagkvæmniathugana eru uppörvandi. Engu að síður hefur Hydro tilkynnt samstarfsaðilum sínum að fyrirtækið sé ekki í aðstöðu til þess að taka endanlega ákvörðun varðandi áframhald verkefnisins fyrir 1. sept. 2002 eins og gert er ráð fyrir í sameiginlegri tilkynningu sem tengdist yfirlýsingu um Noral-verkefnið. Ástæða þessarar ákvörðunar Hydro er einvörðungu sú að fyrirtækið þarf lengri tíma til þess að meta fjárfestingarstefnu sína til næstu ára í kjölfar kaupa þess á þýska fyrirtækinu VAW. Þessi þörf fyrirtækisins fyrir stefnumarkandi endurmat tengist ekki á nokkurn hátt mati á arðsemi Noral-verkefnisins. Í ljósi þessa munu aðilar að yfirlýsingunni halda áfram að starfa að verkefninu með það að markmiði að ákvarða endurnýjaða tímaáætlun. Þátttakendur í Reyðaráli eru sammála um að það væri ákjósanlegt að fá nýjan aðila að Reyðaráli og þannig minnka eignarhlut íslenskra fjárfesta. Í þeirri vinnu sem er fram undan verði því einnig skoðuð aðkoma fleiri aðila. Sú vinna mun taka aukinn tíma sem erfitt er að setja nákvæm tímamörk. Þetta millibilsástand dregur fram í dagsljósið ólíka hagsmuni. Hagsmunir íslenskra yfirvalda og Landsvirkjunar hvað varðar tímasetningar fara ekki saman við hagsmuni fjárfesta í sjálfu álverinu. Það er því skilningur þeirra sem standa að Noral-verkefninu að ríkisstjórn Íslands og Landsvirkjun hafi rétt til þess að leita nýrra samstarfsaðila að verkefninu þangað til núverandi aðilar hafa komið sér saman um nýja formlega yfirlýsingu. Þetta breytir hins vegar ekki þeim áformum allra samstarfsaðila að ganga eins skjótt og verða má frá vinnuáætlun til þess að ná endanlegri ákvörðun í Noral-verkefninu. Í samræmi við þetta verður fundur í júníbyrjun þar sem staða mála verður endurmetin.`` Þá hef ég lokið lestri yfirlýsingarinnar en mig langar til, hæstv. forseti, að nefna í nokkrum orðum þau atriði sem mér finnst mikilvægust og þarna koma fram. Í fyrsta lagi það að samstarfið við Norsk Hydro heldur áfram. Í öðru lagi. Verkefnið er hagkvæmt þannig að það stendur ekki í vegi fyrir áframhaldandi vinnu. Í þriðja lagi. Norsk Hydro er ekki í aðstöðu til að taka endanlega ákvörðun fyrir 1. sept. 2002. Ástæðan er sú að fyrirtækið telur sig þurfa lengri tíma til að meta fjárfestingarstefnu sína til næstu ára. Í fjórða lagi. Hydro og Hæfi hafa í hyggju að ljúka þeirri vinnu sem fram undan er við mat á stöðu mála eins fljótt og auðið er. Í fimmta lagi. Það sem er mikilvægast er að stjórnvöld og Landsvirkjun hafa áskilið sér rétt til að leita nýrra samstarfsaðila, annarra en Hydro, að verkefninu þar til núverandi aðilar hafa komið sér saman um nýja formlega yfirlýsingu. Í sjötta lagi. Engu að síður munu allir aðilar ganga frá vinnuáætlun um endanlega ákvörðun um Noral-verkefnið eins skjótt og auðið er. Og í síðasta lagi. Í samræmi við það verður fundur í júníbyrjun þar sem staða mála verður endurmetin. Þetta vildi ég að kæmi fram í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þessi yfirlýsing komi nú frá hæstv. iðnrh. varðandi stöðu málsins. Ég vil draga það sérstaklega fram að ég tel mjög mikilvægt að nú sé hægt að snúa sér að því að leita nýrra samstarfsaðila til þess að styrkja þetta verkefni frekar. Auðvitað að Hydro muni halda áfram að meta stöðu sína og það hvort þeir hafi nógu mikið bolmagn til að koma að þessu verkefni auk þeirra fjárfestinga sem þeir nú hafa lagt í í Þýskalandi. En fyrir Austfirðinga skiptir meginmáli að haldið er áfram af fullum krafti að vinna þetta mál og að búast megi við niðurstöðu fyrr en ella með því að nú er komin heimild til þess að leita nýrra samstarfsaðila.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að ég tel mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld og Landsvirkjun geti nú farið í viðræður við önnur fyrirtæki vegna þess að okkur er kunnugt um að áhugi er til staðar hjá virtum og stórum aðilum sem eru í slíkri framleiðslu. Ég vil þá tengja það við það frv. sem hér er til umfjöllunar, frv. til laga um Kárahnjúkavirkjun, sem er mjög mikilvægt að verði sem allra fyrst að lögum til þess að auðvelda okkur þá vinnu sem fram undan er. Ég legg líka áherslu á að við segjum ekki skilið við Norsk Hydro, a.m.k. ekki á þessu stigi. Við erum áfram í samstarfi um Noral-verkefnið en við erum ekki læst inni, ef má orða það þannig.

Hæstv. forseti. Það er einmitt gott að heyra af því að komið hefur fram áhugi frá fleirum til að sinna þessu verkefni og fjárfesta í því. Það er auðvitað af þeim niðurstöðum sem hafa komið út úr hagkvæmniathugunum varðandi þetta mál, að álheimurinn lítur til þess að hér er um mjög góðan fjárfestingarkost að ræða og gott verkefni sem er spennandi að fara í. Það held ég að séu þrátt fyrir allt mjög góðar fréttir.

Herra forseti. Það er deginum ljósara að verið er að slá Noral-verkefnið af. Það er búið að því. Hér er ekki bara verið að fresta tímaáætlun. Það er engin tímaáætlun eftir. Og samstarfið er opnað upp og því í raun og veru slitið í þeim skilningi að Norsk Hydro fellst á að ríkisstjórn Íslands megi leita að nýjum samstarfsaðilum. Næsti fundur í júní, eftir tvo og hálfan mánuð. Það er óþarft, herra forseti, að eyða meiri tíma í að ræða frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og við getum snúið okkur að öðrum verkum, m.a. og ekki síst þeim að ræða þegar í stað þær mótvægisaðgerðir sem gripið verði til eystra. Nú þarf að gera áætlun um að hraða samgönguframkvæmdum og grípa til fleiri aðgerða til þess að tryggja að sá fjórðungur verði ekki fyrir áfalli í ljósi þeirrar niðurstöðu sem nú er, hafandi beðið eftir slíku bjargræði og bundið við það óraunhæfar vonir, eins og niðurstaðan sem liggur fyrir nú sýnir að voru.

Hæstv. forseti. Ég tel að hv. þm. hafi verið aðeins of fljótur á sér að gleðjast því að ekki er búið að slá Noral-verkefnið af. Það verður haldið áfram að vinna að því. En það sem ég tel mikilvægt og lét koma fram áðan er að við getum líka talað við aðra aðila. Og það sem hv. þm. talar um í sambandi við samgönguaðgerðir og framkvæmdir er mikilvægt mál. En samgöngur eru ekki nóg. Það er mikið atriði að fólk búi í fjórðungnum til að nýta þau samgöngumannvirki sem væntanlega verða byggð upp. Hv. þm. hefur sagt á fundi þar sem ég var með honum að vel væri hægt að lifa með slíkum framkvæmdum. Hann sagði á fundi með sveitarstjórarmönnum úr Norðausturkjördæmi að vel væri hægt að lifa með þeim aðgerðum og framkvæmdum öllum og ég vona að hann standi við þau orð.

Herra forseti. Það get ég endurtekið. Auðvitað hefðu menn lifað með slíkum framkvæmdum þó að þær hefðu orðið. Ég hef held ég aldrei haldið því fram né nokkur maður að menn tækju upp á því að deyja í stórum stíl, falla eins og mýflugur þó að farið yrði í umræddar framkvæmdir. En það er líka hægt að lifa án þeirra og það er það verkefni sem snýr að okkur núna. Og menn hefðu fyrr mátt gera ráð fyrir þeim möguleika að sú yrði niðurstaðan. Þess vegna fagna ég þeim orðum iðn.- og viðskrh. að ríkisstjórnin sé tilbúin til þess að fara núna í að skoða aðgerðir eystra, hraða samgönguframkvæmdum og öðru slíku. Nei, ekki er verið að slá Noral-verkefnið af. Það er nefnilega það. Það á að funda í júní. En það er samt heimilt að leita að nýjum aðila, bjóða nýjum aðila upp í dansinn. Og hvað gæti það þýtt? Búið er að tala við Norsk Hydro í fimm ár og niðurstaðan, uppskeran liggur fyrir. Hún liggur fyrir í þessari yfirlýsingu og einhverjum 3, 4 milljörðum austur á landi í rannsóknum og undirbúningi undir verkefni sem nú er úti í vindinum. Hver segir að næsta lota taki ekki fimm ár líka?

Hæstv. forseti. Það er einmitt vegna þess að við erum búin að tala svo lengi við Norsk Hydro að við teljum mikilvægt og það mikilvægasta í yfirlýsingunni einmitt vera það að við erum ekki bundin við það fyrirtæki núna. Við getum farið að tala við aðra aðila. Það er aðalatriði málsins og þess vegna legg ég áherslu á það sem ég sagði áðan að Kárahnjúkafrumvarpið þarf endilega að verða að lögum sem allra fyrst til þess að auðvelda okkur það starf sem nú er fram undan. Það er ýmislegt hægt að nefna sem skiptir máli og er jákvætt, við höfum t.d. umhverfismatið. Við höfum ýmsar framkvæmdir sem farið hefur verið í fyrir austan, t.d. hvað varðar vegi og hafnir. Við höfum Kyoto-bókunina, fyrir utan það að vita að þessi framkvæmd er hagkvæm og arðbær. Það styrkir mig í þeirri trú að við munum ná þessu verkefni í höfn þó að það geti hugsanlega orðið eitthvað síðar en við ætluðum okkur.

Herra forseti. Túlkun hv. formanns Vinstri grænna lýsir óskhyggju þeirra sem eru á móti þessu verkefni. Yfirlýsing hæstv. iðnrh. skýrir stöðuna. Í henni felst í fyrsta lagi að þeir aðilar sem koma að Noral-verkefninu eru sammála um að þar sé um arðbært verkefni að ræða. Í öðru lagi kemur fram að Norsk Hydro vill halda áfram viðræðum á grundvelli samningsdraga sem þegar liggja fyrir en telja sig þurfa lengri tíma til þess meðan þeir melta mikla fjárfestingu í Þýskalandi. Í þriðja lagi felur yfirlýsingin í sér að íslensk stjórnvöld hafa greinilega beitt þrýstingi til þess að hleypa öðrum aðilum að þessu samningaborði og setja þar með enn frekari þrýsting á Norsk Hydro. Herra forseti. Aukast nú enn líkur á að þetta þjóðþrifamál verði að raunveruleika. Þess vegna er mikilvægt að Alþingi ljúki heimavinnu sinni.

Hæstv. forseti. Út af orðum hv. þm. er ekkert launungarmál að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með Norsk Hydro. Það að þeir skuli hafa komið fram með þessum hætti á þessu stigi málsins kemur okkur í opna skjöldu.

Erfiðir þessir Norðmenn.

Það er tilfellið, sem sagt var utan úr sal, að þeir geta verið erfiðir þessir Norðmenn.

Ég vil byrja á því að taka undir með hæstv. iðnrh. Vissulega hljóta að vera mikil vonbrigði með Norsk Hydro. Því er ekki að neita að það lá áður fyrir yfirlýsing frá Norsk Hydro um að fjárfestingar þeirra í hinu þýska fyrirtæki mundu ekki hafa áhrif á verkefni þeirra hér á landi. Nú kemur því miður í ljós að þær fjárfestingar hafa áhrif. Að sjálfsögðu eru þetta vonbrigði vegna þess að þar hefur verið gott samstarf og miklum tíma verið eytt í það. Hins vegar er auðvitað jafnljóst að nú bíður hæstv. iðnrh. og samstarfsmanna hæstv. ráðherra að vinna að þessu verkefni á þessu nótum. Auðvitað hljótum við að vona að þetta nái í gegn sem allra fyrst. Það eru vonbrigði að hér skuli ekki vera nánari tímasetningar eins og vissulega hefði verið þörf fyrir. Við vissum að það yrði fundur í júní en sú breyting sem hér verður kallar auðvitað á að sá fundur verði allt öðruvísi en ætlað var.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Auðvitað hef ég verið að velta því fyrir mér síðustu dagana hvort þetta tímabil og þessi ár hafi öll verið til ónýtis. Auðvitað eru þau það ekki. Það hefur þó tekist á þessum árum og þessu tímabili að undirbúa málið og hvað varðar íslensk stjórnvöld og hvað varðar Landsvirkjun þá höfum við staðið okkur mjög vel. Í sjálfu sér er allt klárt af okkur hálfu. En þá gerist það að fjárfestarnir eru ekki tilbúnir að standa við tímaáætlanir. Mér finnst, til þess að maður reyni að horfa á jákvæðu hliðarnar, alls ekki hægt að tala um að þessi tími hafi verið til einskis. Í rauninni, vegna þess hvað Landsvirkjun þarf að vera langt á undan uppbyggingu álverksmiðjunnar, er ekkert útilokað að tímaramminn breytist ekki svo mjög mikið. Það er reyndar ekki fyrr en á árinu 2004 sem hægt er að tala um að fjárfestarnir þurfi að fara að leggja fram fjármuni til álversins sjálfs. En Landsvirkjun hefði svo sannarlega þurft að byrja í sumar.

Herra forseti. Vonandi mun tímaramminn breytast sem allra minnst. En ég vil einnig taka undir með nokkrum hv. þm., að frv. sem hér er til umræðu þarf að sjálfsögðu að fara til afgreiðslu sem allra fyrst. Ég tek undir m.a. með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem sagði það í langri ræðu sinni áðan, að það væri öllum fyrir bestu að því máli lyki sem allra fyrst og fengi afgreiðslu sem allra fyrst.

Nei nei.

Því ef eitthvað er, herra forseti, mun það að sjálfsögðu bæta samningsstöðu okkar. Við verðum þá búin að stíga enn með eitt skrefið í átt að því að ljúka okkar heimavinnu. Þess vegna er mun betra fyrir okkur að gera það og við höfum þá styrkt okkur í þeim efnum. Hins vegar, herra forseti, er ljóst að nú bíður mikil vinna hæstv. iðnrh. vegna þess að m.a. austur á landi þarf að vinna gegn þeim vonbrigðum sem yfirlýsingin sem hér var lesin augljóslega veldur þar. Það eru mínar helstu áhyggjur í málinu á þessari stundu.

Hæstv. forseti. Af því hv. þm. nefndi ástandið á Austurlandi og Austfirðinga í þessu sambandi vil ég að hér komi fram að við munum að sjálfsögðu funda með Austfirðingum sem allra fyrst þó ekki sé hægt að nefna daginn á þessari stundu. En ég held að það sé nauðsynlegt að fara yfir málið með þeim á opnum fundi. Ég mun beita mér fyrir því að sá fundur geti farið fram sem allra fyrst.

Herra forseti. Málið snýst ekki um stórar sakir en þingsköpin leyfa ekki annað form. Það sem ég vil leiðrétta hér er að ég hafi sagt í ræðu minni að ég vildi fá botn í og ljúka afgreiðslu þessa frv. Það sagði ég að sjálfsögðu aldrei heldur margendurtók ég að ekki ætti að eyða frekari tíma í að ræða um það. Okkur bauð í grun að í vændum væru hlutir af því tagi sem nú hafa verið skýrðir og þar af leiðandi hefur verið tímasóun frá upphafi að sarga á þessu frv. Ég sagði hins vegar, og við það stend ég, og það hefur hv. þm. væntanlega heyrst eða misheyrst, að auðvitað væri það öllum fyrir bestu að botn kæmist í þetta mál, að því lyki á einhvern hátt. Þessi áralanga bið í óvissu og miklum og hörðum deilum hefur engum verið til góðs. Það er allt annar hlutur og snýr ekki að þessu frv. Að öðru leyti, herra forseti, er svo sem engu okkar hlátur í hug, hvaða afstöðu sem við höfum haft til þessara mála. Við áttum okkur öll á að hér hafa miklir atburðir orðið. Ég fagna yfirlýsingum hæstv. ráðherra um að gengið verði til viðræðna við Austfirðinga um að grípa nú til mótvægisaðgerða þar í fjórðungnum. Ég bið um að reynt verði að halda þannig á því máli að sem mest og best pólitísk samstaða geti orðið um þá hluti. Nóg er komið af deilum.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að misskilningur minn var nákvæmlega enginn í málinu vegna þess að hv. þm. endurtók það sem hann sagði, að vísu með örlítið öðrum orðum áðan. Hann talaði um að ná botni í málið. Hvernig ætlar hann að fá niðurstöðu í málið í þessum þingsal öðruvísi en að ljúka afgreiðslu þess? Það er ekki hægt á neinn annan hátt. Ég tel mig ekki hafa misskilið nokkurn skapaðan hlut. Hugsanlega hefur hins vegar gætt ónákvæmni í hinu langa máli hv. þm. en ég held að við séum þá sáttir um það að niðurstaðan fáist sem allra, allra fyrst. Við getum þá lagt mismunandi merkingu í orðið ,,niðurstöðu``. Mín merking er sú að niðurstaðan hér í þessum þingsal gagnvart þessu máli geti ekki orðið önnur en sú að ljúka afgreiðslu þess máls sem hér er á dagskrá.

Virðulegi forseti. Það er sérkennileg tilfinning að ræða það þingmál sem hér liggur fyrir eftir að hæstv. iðnrh. hefur flutt þá yfirlýsingu sem hún las áðan. Ráðherrann gefur okkur vel til kynna þær efasemdir sem á hana hafa leitað að undanförnu og það er ekki undarlegt. Á okkur hljóta einnig að leita ákveðnar efasemdir varðandi tímasetningarnar miðað við orðalagið í þessari yfirlýsingu. Hæstv. forsrh. sagði í fréttum að það yrði ekki virkjað nema samningur um álver lægi fyrir. Við hljótum því öll að vera ringluð miðað við niðurlag yfirlýsingarinnar. Herra forseti, ég ætla að leyfa mér að lesa niðurlagið vegna þess að það hljómar e.t.v. öðruvísi þegar það er lesið eitt og og sér. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Hagsmunir íslenskra yfirvalda og Landsvirkjunar hvað varðar tímasetningar fara ekki saman við hagsmuni fjárfesta í sjálfu álverinu. Það er því skilningur þeirra sem standa að Noral-verkefninu að ríkisstjórn Íslands og Landsvirkjun hafi rétt til þess að leita nýrra samstarfsaðila að verkefninu þangað til núverandi aðilar hafa komið sér saman um nýja formlega yfirlýsingu. Þetta breytir hins vegar ekki þeim áformum allra samstarfsaðila að ganga eins skjótt og verða má frá vinnuáætlun til þess að ná endanlegri ákvörðun í Noral-verkefninu.`` Herra forseti. Ég hef talið að ég væri allsæmilega vel gefin. Þessi yfirlýsing þarna virkar mjög afdráttarlaust á mig og ég þarf afskaplega góðan vilja til að túlka hana þannig að hér hafi eiginlega ekkert gerst nema einhver smáfrestur orðið. Herra forseti. Hér fóru fram, áður en ráðherrann las yfirlýsingu sína, orðaskipti um framtíð Austfjarða ef ekki yrði virkjað. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að það sé ekkert ósennilegt að þar eigi einmitt eftir að rísa ígildi Bang & Olufsen eða ígildi Lego. Mannvit og menntun verða þeir virkjanakostir sem í langri framtíð munu skipta mestu máli í þessu landi, hvort sem við munum þá verða búin að virkja allt sem unnt er að virkja eða höfum tekið formlega ákvörðun um að snúa okkur að öðrum þáttum og virkja það sem annars staðar rennur. Hins vegar skulum við ekki búast við því að helsti forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar ræði á þessum nótum um virkjanir og virkjun mannvitsins. Oddviti ríkisstjórnarinnar hefur alveg sérstakt tungutak hér í salnum þegar hann ræðir um mannvit og notar það í sérstökum tilgangi, eins og við höfum fengið að heyra allnokkrum sinnum, þegar honum er þungt í hug og það sem við segjum hentar ekki. Þá er mannviti í þessum sal ákaflega ábótavant. Herra forseti. Á undan mér ræddi um þingmálið Steingrímur J. Sigfússon. Hann spurði þeirrar spurningar í lok ræðu sinnar, sem spannaði hátt í fjórar klukkustundir, hvort hann hefði örugglega komið skoðun sinni vel til skila. Ég ætla að svara honum í upphafi ræðu minnar sem verður mjög stutt í samanburði. Hann kom skoðun sinni vel til skila og okkur blandast ekki hugur um hvernig hann vill að þessi mál fari. Hann drap á að Hjörleifur Guttormsson hefði haldið hér alllengri ræður og að það hefði verið mikill fróðleikur að hlusta á ræður þess manns. Já, það hef ég upplifað. Ég hef ekki alltaf verið sammála honum en það hefur líka gerst að Hjörleifur Guttormsson hafi í náttúruverndarmálum haft mjög mikil áhrif m.a. á hvernig ég greiddi atkvæði. Ég get hins vegar líka sagt að margt af því sem var farið yfir hér í yfirgripsmikilli ræðu Steingríms J. Sigfússonar var fræðandi. Sérstaklega tók hann ómakið af mér með að fara vítt og breitt yfir víðernin með tilliti til náttúrufars og náttúrufarsbreytinga í kjölfar virkjunar, gangi virkjanaáformin eftir. Það get ég sagt, herra forseti, að fá óbyggð svæði hafa fengið jafnmikla umfjöllun í sölum Alþingis og víðernin norðan Vatnajökuls, hvort sem mælt er í klukkustundum, í ræðutíma þingmanna, fjölda daga sem um hefur verið rætt og bara yfirleitt hvaða mælikvarða sem við notum. Auðvitað eru skiptar skoðanir um þetta svæði. Inn í þær fléttast líka heitar tilfinningar. Það fengum við að heyra í umræðunni um Eyjabakka og það hefur komið fram þegar í umræðunni um virkjun Kárahnjúkanna. Það er bara eðlilegt. Í öllum flokkum er fólk sem vill varðveita ósnortið landsvæðið á þessum slóðum. Það er svo sérstakt og er stærsta ósnortna landsvæðið í allri Evrópu sem nú er orðin svo afskaplega manngerð. Meðal kjósenda flokkanna eru jafnframt skiptar skoðanir um þetta stóra mál. Þó býst ég við að þær séu misjafnlega skiptar. Ég gæti t.d. trúað því að skiptari skoðanir séu meðal kjósenda Samfylkingarinnar en Sjálfstfl. svo ég taki dæmi. Það er líka sérkennilegt að ræða virkjunarheimildina til Landsvirkjunar í þessu umhverfi, undir þeirri yfirlýsingu sem hér liggur fyrir og í því andrúmslofti sem hefur verið um þetta mál frá því að hæstv. iðnrh. flutti ræðu í fyrradag og lýsti því að málið væri í nokkru uppnámi. Ég ætla hins vegar að halda mig ótrauð við það sjónarmið sem ég set hér fram og reyna að stytta mál mitt. Samfylkingin hefur skoðað þetta mál mjög ítarlega og fram hafa farið góðar umræður um virkjun á svæðinu norðan Vatnajökuls, fyrst þegar til stóð að virkja á Eyjabökkum og síðan núna þegar breytt áform eru og ákveðið er að virkja við Kárahnjúka. Umfjöllunin hefur verið lýðræðisleg eins og Samfylkingin vill viðhafa. Samfylkingin hefur ákveðið þannig vinnubrögð að í öllum málum, stórum og smáum, en ekki síst þeim þar sem heitar tilfinningar eru og skiptar skoðanir, fylgir mjög lýðræðisleg umfjöllun og afgreiðsla í kjölfarið í þessum flokki. Og það sem myndast meiri hluti um er stefna Samfylkingarinnar og sú stefna hefur verið kynnt hér í þessu máli. Það er stefna Samfylkingarinnar að styðja virkjun við Kárahnjúka. Þetta var ekki auðvelt mál og það er ábyggilega ekki auðvelt mál í nokkrum flokki þótt fólk beri sig mismunandi borginmannlega. Þess vegna er það undirstrikað af minni hálfu að það er stefna Samfylkingarinnar að virkja við Kárahnjúka. En ég fylgi hvorki félögum mínum í þeirri afstöðu né ákvörðun. Ég er andvíg virkjun á svæðinu norðan Vatnajökuls og það kemur fram í máli mínu og ég kýs að láta það koma fram í þessari umræðu. Og það er bara viðurkennt af félögum mínum að þannig geti mál skipast í stórum flokki að við erum einhver í þingflokknum sem ekki erum sammála endanlegri niðurstöðu, og það eru mjög margir í okkar flokki sem ekki eru sammála þeirri niðurstöðu og örugglega mjög margir í kjósendahópi Samfylkingarinnar. Það er afdráttarlaus afstaða mín að umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar séu óásættanleg fyrir utan þá meginstaðreynd sem hlýtur að hafa mjög mikil áhrif þegar verið er að taka lokaákvörðun í svona máli, að umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar eru óafturkræf. Því segi ég að það til dæmis að taka ákvörðun um að styðja ekki virkjun við Eyjabakka sé afturkræf ákvörðun en það að ákveða að styðja virkjun á Kárahnjúkum og verði verkefnið að veruleika er óafturkræf ákvörðun. Þetta er mjög mikilvægt. Ég sagði áðan að sá þingmaður sem talaði á undan mér hefði farið ítarlega yfir náttúrufar á svæðinu norðan Vatnajökuls og það kom vel fram hvaða náttúruspjöll verða þar og að hvaða leyti þau eru óviðunandi. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að engin ein framkvæmd á Íslandi muni hafa önnur eins áhrif á umhverfi sitt og þessi virkjun. Það er líka skoðun mín að það sé löngu tímabært að vinna framkvæmdaáætlun fyrir virkjanir á Íslandi, virkjanir og stóriðju að því marki sem hægt er að meta seinni hlutann. Það þarf að meta hvaða ár er ásættanlegt að virkja og það að ákveða að spilla ekki núna strax stærsta hálendisvíðerni Evrópu er afstaða mín af því að ég veit að við eigum aðrar ár sem meiri sátt væri um að virkja ef við værum eingöngu að hugsa um það að virkja og skaffa rafmagn fyrir stóriðju en ekki upptekin af því á hvaða svæði sú stóriðja ætti að vera. Miðað við hversu mjög virkjunin er tengd stóriðju á Austfjörðum vil ég líka segja að ég skil afskaplega vel viðbrögð félaga míns, Einars Más Sigurðarsonar, hér áðan og hvað þetta er erfitt mál fyrir Austfirðinga, og það held ég að ég hafi látið koma fram í öllum ræðum mínum um svæðið norðan Vatnajökuls hversu ofboðslega erfitt það verður ef þetta mál endar þannig að þeir fái ekki það stóra verkefni sem álverið er. Það er mín skoðun að það eigi að geyma þetta svæði fyrir komandi kynslóðir, að það eigi að vera síðari tíma ákvörðun hvort þessari dýrmætu auðlind verður fórnað á altari stóriðjuverkefnis. Það er líka mín skoðun að hér þurfum við að finna leiðir til að vinna ekki bara auðlindastefnu heldur auðlindamat. Samfylkingin tekur það fram í undirritun sinni á nál. meiri hlutans að mikilvægt sé að mótuð verði heildstæð auðlindastefna. Það er mjög mikilvægt að árétta það að þetta kemur fram í nál. meiri hluta flokkanna. Ég vildi óska að við hefðum haft auðlindapólitík að vinna eftir. Það hefði verið miklu auðveldara fyrir alla sem koma að málinu. Það kom fram í framsögu talsmanns Samfylkingarinnar í þessu máli að afskaplega mikilvægt væri að fá auðlindastefnu. Svanfríður Jónasdóttir mælti fyrir nál. af okkar hálfu og hún vakti einmitt athygli á því að það væri engin samræmd stefna og fór mjög vel yfir það hvernig þetta varðar sjávarútveg, orkumálin, land og eldismál. Hún gerði það svo vel að ég vil fyrst og fremst benda á hvað hún dró það vel fram hversu ólíkt er tekið á þessum þáttum, án þess að fara nánar í það. Virðulegi forseti. Ég á rætur í flokki sem hefur alltaf viljað nýta fallvötn, sem hefur viljað virkja og fá hingað stóriðju. Ég á heima í flokki sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vildi eiginlega nota eins og skammaryrði um Framsfl. í upphafi ræðu sinnar fyrr í dag þegar hann sagði að Framsfl. væri orðinn að eins konar krata-Evrópusinna-stóriðjuflokki. Ég er alveg viss um að það er hægt að segja það um mig að í þannig flokki hafi ég alla tíð átt heima og það er alveg ljóst að ég á í slíkum flokki rætur. Þá vaknar spurningin: Hef ég þá færst frá þeim meginsjónarmiðum með afstöðu minni til verndar svæðisins norðan Vatnajökuls? Svarið er hreinskiptið. Það er nei. Ég mun áfram skoða virkjunarkosti með félögum mínum. Ég er áfram fylgjandi stóriðju að því marki sem unnt er að gera viðunandi samninga og að virkjanir og áhrif þeirra á umhverfið og áhrif stóriðjunnar, þar sem hún er staðsett, á umhverfið séu ásættanleg. Þetta eru bara grunnviðhorf og eiga að vera grunnviðhorf allra þeirra sem standa frammi fyrir því að taka slíkar ákvarðanir.

Má ég biðja þingmenn í hliðarsal um að gefa betra hljóð í salnum.

Þakka forseta kærlega fyrir að ýta við forseta Alþingis í hliðarsal með þessum hætti. Herra forseti. Ég hóf mál mitt á því að segja að við værum að ræða þetta í sérkennilegu umhverfi og spyrja má hvað sé að gerast, hvort álver komi ekki, hvort við verðum að skoða annað, hvort við verðum að skoða minni skref í að virkja og fá stóriðjuverkefni sem þá mundu e.t.v. falla betur að umhverfi og efnahagslífi okkar Íslendinga. Af hverju segi ég minni skref? Ég hef þegar lýst því að hluta. En mér er til efs að menn geri sér almennt grein fyrir hvílíkar rosastærðir er um að tefla í þessu verkefni. Ég ætla að gera tilraun til að lýsa stærðinni. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar fyrir árið 2000 er heildarfjármunaeign okkar Íslendinga 2.000 milljarðar. Heildarfjármunaeign þýðir allt sem við eigum saman, allar eignir, allar virkjanir, öll hús, sjúkrahús, atvinnuhúsnæði, heimilin okkar, íbúðarhús, hafnir, vegir, tæki og tól í atvinnulífi og einkalífi, allt. Af þessum 2.000 milljörðum í fjármunaeign eru 900 milljarðar eign atvinnulífsins. Þessir 900 milljarðar eru virkjanirnar, álverin tvö, járnblendið, allt atvinnuhúsnæði í landinu, vélar og tæki atvinnulífs, öll einakfyrirtæki, öll hús og eignir, tæki og tól í atvinnulífinu. Það eru 900 milljarðar. Þau áform sem við erum að ræða hér þýða að það eigi að skella inn í samfélagsmaskínuna verkefni sem á verðlagi 2001 --- og ég vek athygli á því að hitt var verðlag árið 2000. En það munar ekki mjög miklu --- er 250 milljarðar kr. Við bætum inn í fjármunaeignina 250 milljarða pakka sem er liðlega einn fjórði af því sem fyrir er. Nú er ég ekki að tala um þetta fjárhagslega. Ræða mín snýst ekki um hvernig þetta verkefni er fjárhagslega. Ég veit að það eykur verga þjóðarframleiðslu um 1%. Að öðru leyti ætla ég ekkert að fara inn í efnahagsstærðir í þessu máli vegna þess að afstaða mín byggist á umhverfissjónarmiði. En stærðin er svo rosaleg að um leið og við sjáum það í þessu samhengi vitum við að verkefnið er svo risastórt að það er engin leið og ekki leyfilegt að líta á það sem byggðaverkefni. Þetta er samfélagsverkefni af þeirri stærðargráðu að enginn má afgreiða það öðruvísi en vita um stærðina. Herra forseti. Ef yfirlýsing ráðherrans þýðir að álverið kemur ekki, erum við þá komin að nýju ferli? Ber okkur e.t.v. að ræða málin á nýjan hátt, ekki að taka við því eina sem okkur býðst og búa til virkjun utan um það þegar verkefnin detta inn heldur reyna að ræða málin upp á nýtt með öðrum formerkjum? Erum við komin þangað núna árið 2002, eftir þá reynslu sem við nú höfum farið í gegnum, að við eigum t.d. að ræða opið um svæði sem eigi að vernda og ræða opið um svæði þar sem megi virkja, þar sem ásættanlegt er að verði virkjað, að við séum þegar búin að taka fyrir einhver þau svæði sem eru svo manngerð að viðbætur breyti ekki miklu í ásýndinni? Eigum við e.t.v. að skoða enn þá betur hver eigi að vera ímynd Íslands? Það hefur komið fram í þessari umræðu að ferðamenn svara í könnunum að hún sé þetta ósnortna, náttúrlegt umhverfið og þeir vilja koma aftur og aftur til að njóta þessa sem ekki fæst annars staðar. Ég þekki þetta. Ég hef mætt frönskum ferðamönnum uppi á hálendinu og þeir hafa sagt við mig: ,,Ofboðslega auðlind eigið þið. Ofboðslega eruð þið rík. Það á enginn svona auðæfi eins og þið. Þó að þið ættuð gullnámu hér í fjallinu væri hún lítils virði miðað við þetta.`` Þetta er alveg rétt. Við erum ofboðslega rík. Við eigum svo miklar auðlindir. Samkvæmt skýrslum OECD eru þær skilgreindar þannig: Hafið, fallvötnin og náttúra Íslands. Það er auðvelt að gefa sér það þegar maður lítur á það þannig að e.t.v. verðum við að horfast í augu við að þetta þrennt, hafið, fallvötnin og náttúra Íslands, sé jafnverðmætt og við eigum að meta það þannig en ekki að leyfa einhverjum að koma að segja: ,,Halló! Ég er tilbúinn að koma hérna með rosalega stóriðju ef þið virkið hér fyrir mig.`` Spurning mín er: Þar sem víðernin verða sífellt verðmætari og Evrópa æ manngerðari, er þá ekki komið svo að við verðum að horfa á þetta frá nýjum sjónarhóli með auðlindamati og búa til auðlindastefnu og gera tilraun til að meta þessar auðlindir hverja fyrir sig og ákveða hvernig við meðhöndlum þær? Okkur ber að vera tilbúin að leggja þessa þjóðareign undir mælistiku en það er okkur ekki unnt í dag. Enginn í þessum sal treystir sér til að leggja víðernin norðan Vatnajökuls undir mælistiku. Ég hef auðvitað velt því fyrir mér hvort nokkur möguleiki væri á því af minni hálfu að vera með félögum mínum í þessari ákvörðun. Er sú afstaða, að fylgja þeim ekki, óábyrg? Hef ég og fólk sem þannig tekur afstöðu gleymt upprunanum, þýðingunni sem þróun orkumála hafði á síðustu öld? Veit ég ekki að á árum áður þýddi meira rafmagn betra líf, að rafmagnið var á sínum tíma hagsældin? Auðvitað vitum við þetta öll og ég líka, en líka að velsæld verður ekki lengur fyrst og fremst til í gegnum rafmagn. Hún verður líka til með öðrum hætti. Þess vegna munum við áfram, samhliða því að framleiða rafmagn og selja orku til eftirsóknarverðra verkefna, hlúa að hefðbundnum greinum, að menntun, að byggja upp fjölbreyttar atvinnugreinar í þéttbýli, vega þessa þætti á móti öðrum í matinu á velsæld og hvernig samfélag við byggjum. Við vitum að búskapur, ferðaþjónusta, skógrækt, landgræðsla --- allt þetta snýr að náttúrunni og landinu og dreifbýlinu. Það vegur kannski þyngra í þéttbýlinu hvernig við höldum á öðrum málum. En að sjálfsögðu virkjum við áfram. Ég stend ekki hér og held því fram að nú sé orðið gott og hér verði ekki meira virkjað. En við eigum líka aðra kosti í stóriðjunni sem við munum skoða, aðrar virkjunarleiðir, bæði fallvötn og gufuafl. Ég hef á tilfinningunni í dag að þetta risaverkefni sé fyrir bí. Ég held að andrúmsloftið sem skapaðist í þessum sal hafi ekki farið fram hjá neinum, hvorki í fyrradag við boðaða yfirlýsingu ráðherrans --- nokkrar væntingar voru komnar um að þetta væri kannski ekki eins og það væri --- né það andrúmsloft sem hékk yfir vegna endanlegrar yfirlýsingar ráðherrans hér í dag. Í fréttum í fyrrakvöld var einmitt farið yfir hvað biði afgreiðslu okkar í framtíðinni vegna óska og áforma þeirra tveggja álvera sem vilja stækka, og óska þeirra um raforku. Samkvæmt ýtrustu hugmyndum, og ég er búin að skoða að þetta er líka að finna í frv., er verið að tala um að fara úr 240 þús. tonna framleiðslu upp í 740 þús. tonn. Ég er alveg viss um það, og að því leyti get ég tekið undir ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að ef við klárum það verkefni sem við ræðum hér er mjög ólíklegt að við förum fljótlega í að afgreiða þessi tvö erindi og fara í önnur 500 þús. tonn í álverum. Það er meira en allt Reyðarál eins og sú beiðni liggur fyrir. Jafnframt er fróðlegt að skoða þær töflur um virkjanir sem eru hér í frv. Þegar ég skoða það sem þar er að finna held ég að ekki verði eins sársaukafullt að fara í margt af því sem tínt er til á bls. 26 og 27 í frv. og það sem við erum að fjalla um hér. Ég veit hins vegar að Norðlingaölduveita verður mjög erfitt mál og við verðum ábyggilega með enn þá heitari tilfinningar eða jafnheitar þar og varðandi svæðið norðan Vatnajökuls. Ég býst við að Skaftárveita, ef þar á að veita á í Langasjó, verði líka mjög erfitt mál. Af því að Villinganes var nefnt hér fyrr í dag vil ég segja að ég held ekki að það sé almennt hitamál fólks af því að það snýr fyrst og fremst að ,,rafting``-ferðum, þ.e. flúðasiglingum, en ekki beinlínis að náttúruviðhorfum. En ég tek eftir því þegar ég skoða töflur á bls. 26 og 27 í frv. að Reykjanes I og II er nefnt. Ég sé ekki að Nesjavellir séu nefndir og ég átta mig ekki á því hvort Reykjanes I og II eru í raun Svartsengi. En það eru áform uppi um að stækka Nesjavelli --- það er verkefni borgarinnar --- og áform eru uppi um að stækka Svartsengi og að því eru líka aðrir eigendur. Getur verið að þegar fjallað verður um hugsanlegar orkuþarfir og orkugetu séu þessar veitur ekki teknar inn? Það er sannfæring mín að komi að því að við förum að reyna að afgreiða óskir álveranna sem fyrir eru um orku muni bæði Nesjavellir og Svartsengi koma mjög alvarlega upp varðandi hluta af orkunni. Þetta fannst mér fróðlegt þegar ég fór að skoða hvað fram undan er, en get líka tekið undir það og minnt á að orkuþörf vegna vetnisvæðingar er talin 4,3 teravattstundir þegar maður þýðir gwh/a. Það er hinn spennandi kostur framtíðarinnar, að fara í vetnið og að eiga orku fyrir því. Þess vegna munum við fljótlega standa frammi fyrir spurningunni um hvað af þessu við ætlum að virkja til að vetnisvæða bíla- og bátaflota og hvað til þess að veita raforkunni í stóriðju. Þetta er spennandi umræða sem ekki hefur farið fram að neinu gagni og tengist því auðvitað að rammaáætlun um virkjanamál komi fram. En við ræðum aldrei málin í samhengi. Við ræðum málin hvert í sínu lagi, fyrst Eyjabakkavirkjun, svo Kárahnjúkavirkjun vegna Reyðaráls, svo munum við ræða einhverjar stækkanir álveranna og hvert við getum sótt raforku vegna þeirrar stækkunar sem þá verður þörf, og einn góðan veðurdag munum við ræða vetnið. Þegar þar að kemur trúi ég að almenningur verði almennt meðvitaðri um landið. Herra forseti. Mér finnst þetta snúast um ásýnd lands, líka um framtíðina og vistvænt hagkerfi sem getur orðið hjá okkur. Erlendis hefur verið talað um Ísland með miklum fjálgleik, möguleika Íslands á að verða fyrsta hreina hagkerfið. En hér eru fyrst og fremst fyrirtæki úti í bæ að fást við vetnisáformin og það er fullkomlega óljóst hvert og hvenær orka verður sótt til þeirra verkefna. Herra forseti. Eins og fram hefur komið byggir afstaða mín á umhverfissjónarmiðum. Ég hef að sjálfsögðu skoðun á flestu öðru sem varðar þetta en ég held mig við umhverfisþáttinn. Hér var fyrr í dag talað um Kringilsárrana, friðlandið sem fer undir lónið, setlögin, strandlengju lónsins, vatnshæðarsveifluna sem er meiri en áður hefur þekkst, þilið og líftíma virkjunarinnar. Talað var um einstæða vatnaflutninga og óleysanlegar afleiðingar af virkjun stóru jökulánna. Hugsanleg áhrif á lífríki hafsins hafa hins vegar ekki verið nefnd hér en fyrir þeim hefur t.d. Guðmundur Páll Ólafsson fært rök verði þessar virkjanir að veruleika. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að minna á hvernig Landvernd hefur lýst því hvað gerist á svæðinu verði þessi virkjun að veruleika, með leyfi forseta: ,,Kárahnjúkavirkjun mun eyðileggja eitt stærsta hálendisvíðerni í Evrópu með mannvirkjagerð á um 1.000 km 2 svæði og spilla fjölbreyttu gróðurlendi á allt að 600 km 2 svæði sem er hluti af samfelldri gróðurþekju frá sjó inn til jökla. ... Ómetanlegar jarðfræðiminjar og landslagsheildir á heimsvísu yrðu eyðilagðar eða þeim raskað verulega með virkjunarframkvæmdunum. Meira en 100 fossar yrðu fyrir röskun af völdum virkjunarinnar og sumir hyrfu alveg. Stórfelldir vatnaflutningar einkenna virkjunina þar sem m.a. eitt stærsta vatnsfall landsins, Jökulsá á Dal, yrði flutt á milli vatnasviða og veitt í Lagarfljót. Nánast ekkert vatnakerfi á virkjunarsvæðinu stæði eftir óraskað. Lífríki í stöðuvötnum og fjölmörgum ám mun eyðast eða raskast verulega, einangruðum stofnum verður útrýmt eða þeim blandað saman við aðra stofna. Þýðingarmikil varpsvæði og fjaðrafellistaðir fugla eyðilegðust á sjálfu virkjanasvæðinu samfara vatnaflutningum á Úthéraði. Mikilvæg búsvæði hreindýra og sela mundu raskast eða eyðileggjast.`` Ég hvet líka þá sem heyra mál mitt að lesa upphaf skýrslu sem unnin er af umsjónarnefnd verkefnisstjórnar rammaáætlunar um mat á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð. Ég hafði hugsað mér að lesa upphafið á þeirri skýrslu en ég ætla að lesa tvær stuttar efnisgreinar, herra forseti. Önnur er þessi: ,,Samkvæmt matsskýrslu Landsvirkjunar felst ávinningur af Kárahnjúkavirkjun í aukinni landsframleiðslu, auknum útflutningstekjum, auknum efnahagsumsvifum á Austurlandi og aukinni atvinnu í landinu. Um 20 störf skapast vegna virkjunarinnar sjálfrar auk aðkeyptrar verktakavinnu. Góður vegur opnast úr Fljótsdal að Kárahnjúkastíflu og brú á stíflunni opnar leið ofan byggðar milli Fljótsdals og Jökuldals.`` Hin efnisgreinin er þessi: ,,Áhrif Kárahnjúkavirkjunar á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd, útivist og ferðaþjónustu eru þau að rýra það verulega. Stærsta ósnortna víðerni landsins yrði hlutað í sundur með mannvirkjum og því yrði hæpið að markaðssetja svæðið frá Kreppu austur á Hraun sem ósnortið víðerni. Ímynd hugsanlegs Vatnajökulsþjóðgarðs í sambúð við virkjun mundi mótast af því að hann væri rammaður inn á þrjá vegu af vega- og veitumannvirkjum.`` Innihaldi þessara tveggja efnisgreina er í raun teflt hvoru gegn öðru í umræðunni hér og málið snýst um að sumir telja þetta fyrra yfirgnæfa hið seinna en aðrir telja að hið síðara sé svo stórt að ekki sé hægt að sættast á hið fyrra. Það er mikilvægt að við munum hvers vegna við erum að ræða þetta. Í lokin á þessari fyrstu síðu segir: ,,Ekki var hægt að meta þessa gildisrýrnun náttúruauðlinda til fjár.`` Herra forseti. Lokaorð mín eru þessi: Af hverju finnst mér svæðið norðan Vatnajökuls svo einstakt? Eru það tignarleg fjöllin sem rísa upp úr víðáttunni, sum hver eins konar útverðir svæðisins, eins og Herðubreið og Snæfell? Eru það jöklarnir sem ber við himin eða skriðjöklarnir sem skríða fram og mæta fíngerðum gróðurfláka eða svörtum söndum? Er það auðnin öll og þögnin? Er það víðátta sanda og gróðurlausra landflæma? Eru það óumræðilega fallegir staðir þar sem fjallagróður og unaðsreitir takast á við sanda, björg og jökla, lækur sem liðast um afskekktan dal, heit uppspretta þar sem enginn á hennar von? Er það allt þetta og miklu meira sem saman skapar þá stórkostlegu auðlind sem við eigum að mínu mati að vernda? Já, ég held það.

Herra forseti. Ég ætla að reyna að hafa hér við höndina þau gögn sem ég tel mig þurfa að styðjast við í ræðu minni. Virðulegi forseti. Á skammri stund skipast veður í lofti. Við höfum nú í þessum sal hlýtt á yfirlýsingu hæstv. iðn.- og viðskrh. um breytingar á áætlunum Noral-verkefnisins. Það fylgir að vísu sögunni og segir í yfirlýsingunni sem hæstv. iðnrh. las að Noral-verkefnið gangi nú í aðalatriðum vel. Mér finnst það hálfkaldhæðnislegt að því skuli vera lýst yfir að það gangi vel að framfylgja Noral-yfirlýsingunni á sama tíma og ljóst er að leita verður nýrra leiða til að lokka hingað erlenda álframleiðendur. Það var ljóst í máli hæstv. ráðherra að hún vill fjölga gulrótunum á spýtunni svo að auðveldara verði að lokka hingað til lands fyrirtæki og framleiðendur sem geta framleitt alúminíum með orku unninni úr vatnsföllunum okkar. Og hvað sagði hæstv. ráðherra? Hún sagði: ,,Við höfum umhverfismatið.`` Já, herra forseti. Við höfum umhverfismat knúið fram af pólitískri valdbeitingu og það umhverfismat sætir nú meðferð dómstóla. Það er nú sú gulrót, herra forseti. Gulrót númer tvö er að við höfum áætlun um álver sem Norsk Hydro og Reyðarál voru sammála um á sínum tíma að leggja til grundvallar áætlunum sínum. En hver veit hvort sú stærð eða sú gerð hentar mögulegum nýjum erlendum álframleiðendum? Og hver veit, herra forseti, nema umhverfismat álversins geti líka orðið dómsmál því að ekki eru allir á eitt sáttir um ágæti niðurstöðu Skipulagsstofnunar í því umhverfismati og hafa menn bent á að þar sé um að ræða ákveðna galla sem felist í því að ekki eigi að nýta bestu fáanlegu tækni við framleiðsluna eins og við þó teljum okkur vera skuldbundin til að gera samkvæmt alþjóðasamningum og tilskipunum frá Evrópusambandinu. Herra forseti. Gulrót númer þrjú sem hæstv. ráðherra nefndi í máli sínu áðan var að hún sagði: ,,Við höfum Kyoto-bókunina.`` Já, mikið rétt. Við höfum heimild fyrir því að losa 1.600 þús. tonn koltvísýringsígilda án þess að fyrir komi greiðsla fyrir losunarkvóta. Við höfum sem sagt gífurlega meðgjöf fyrir erlenda álframleiðendur sem íslensk stjórnvöld ætla að láta ganga áfram án þess að þjóðin viti hvort það verður endurgjaldslaust. Sú gulrót hangir á spýtunni líka og nú viljum við líka, þ.e. hæstv. ráðherra, að Alþingi heimili að gefið verði út virkjunarleyfi, galopið virkjunarleyfi fyrir Kárahnjúkavirkjun og mikla stækkum Kröfluvirkjuna. Ég segi ,,galopið leyfi``, herra forseti, því að það er ekki bundið neinum skilyrðum. Þetta frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar er ekki bundið því skilyrði að orkan sé nýtt á Austurlandi. Það kann allt eins að verða að orkan sem ráðherra verður heimilað að gefa út virkjunarleyfi á verði nýtt á suðvesturhorninu. Það eru sem sagt engin skilyrði í þeim efnum. Þetta frv. er heldur ekki bundið neinum skilyrðum eða alla vega ekki ásættanlegum skilyrðum varðandi tíma því að gert er ráð fyrir að leyfi sem yrði gefið á grundvelli þessara laga, ef af verður, muni falla úr gildi tíu árum eftir gildistöku laganna ef leyfishafi hefur þá ekki hafið framkvæmdir og fimmtán árum eftir gildistöku laganna ef virkjunin er þá ekki komin í rekstur. Herra forseti. Þessar tímasetningar stangast í grundvallaratriðum á við það sem íslensk stjórnvöld leggja til að við innleiðum með nýjum raforkulögum. Í þeim lögum er gert ráð fyrir því að virkjunarleyfi af þessu tagi komi til með að falla úr gildi fimm árum eftir gildistöku og sömuleiðis tíu árum eftir gildistöku laganna ef virkjunin verður ekki komin í rekstur. Hér er því um galopið leyfi að ræða hvað varðar stað og stund. Og svo að lokum, herra forseti, er ekki orð í þessu frv., í hinum eiginlega texta sem yrði gerður að lögum verði þetta samþykkt, sem bindur framkvæmdina skilyrðum þeim sem umhvrh. setti í sínum úrskurði. Þannig dingla nú, herra forseti, einar fjórar gulrætur, mislögulegar, á spýtunni sem hæstv. iðnrh. vill nota til að lokka hingað til lands erlenda álframleiðendur. Ég spyr, herra forseti, því að það kom ekki fram í ræðu hæstv. ráðherra: Er algerlega sama hverjir framleiðendurnir eru? Á nú bara að gefa út ákall til allra þeirra sem eiga eitthvað undir sér í áliðnaði og eru dyrnar nú galopnar fyrir hverjum sem er? Það er ástæða til þess að leita svara við spurningu af þessu tagi, herra forseti, þegar málin hafa nú breyst til þess horfs sem hæstv. ráðherra lýsti yfir í máli sínu hér áðan. Ég geri líka athugasemd við það, herra forseti, að okkur skuli gert að halda áfram umræðum um málið í ljósi þessarar nýju yfirlýsingar. Hv. þm. hafa verið að undirbúa ræður í ljósi annarra hluta en í raun koma í ljós í máli hæstv. ráðherrans þannig að ég tel okkur vera gert enn erfiðara fyrir að halda umræðunni áfram hér þar sem nýjar staðreyndir hafa nú komið inn í málið og við hv. þm. höfum ekki haft tækifæri til að leggja mat á eða skoða og haga þá orðum okkar út frá þessum nýju staðreyndum. Mér hefur skilist að ekki eigi gera neinar breytingar á þessum fundi þannig að honum skal fram haldið og skal ég þá líka, herra forseti, halda áfram ræðu minni þó að hún sé örlítið kannski á skjön við þá yfirlýsingu sem hæstv. iðnrh. las hér áðan. Herra forseti. Í 1. umr. um þetta mál var ýmsum spurningum hreyft og hæstv. ráðherra var spurður ýmissa spurninga sem enn er ósvarað. Svo ég hlaupi í stuttu máli yfir þær spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra í ræðu minni þann 14. febrúar sl., fyrir rúmum mánuði síðan, þá get ég af handahófi tínt út úr ræðu minni eftirfarandi spurningar. Ég spurði um arðsemismál og sérstaklega spurði ég um álit Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem Skipulagsstofnun kallaði eftir þegar hún var með þetta mál allt til athugunar. Enn hefur ekki verið svarað spurningum sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands varpar fram í áliti sínu og ég sé ekki að í áliti meiri hluta iðnn. sé nein tilraun gerð til þess að svara spurningum sem þetta álit Hagfræðistofnunar vakti. Það sætir furðu því ég sá sjálf til þess að álitinu var dreift til allra nefndarmanna í iðnn. þannig að ég geri ráð fyrir að hún hafi haft málið í sínum gögnum og átt að hafa tækifæri til þess að kynna sér það. Herra forseti. Ég spurði ráðherrann líka um meðgjöf hins opinbera með framkvæmdunum. Ég vildi fá umræðu við hæstv. ráðherra um þá meðgjöf sem hefur verið nefnd sem ríkið er að leggja til þessari virkjun og er í þremur liðum. Í fyrsta lagi ábyrgist ríkið lán sem tekin eru vegna virkjunarinnar. Þar af leiðandi eru vextir af lánunum mjög lágir og lægri en ef þetta væri eðlilegt fyrirtæki á frjálsum markaði. Í öðru lagi er hér um að ræða fyrirtæki, Landsvirkjun, sem ekki greiðir tekju- eða eignarskatt þannig að virkjunin verður tekju- og eignarskattsfrjáls. Þetta er meðgjöf númer tvö. Og í þriðja lagi er meðgjöfin sú að landið sem látið er í té undir þessa virkjun er ekki metið til nokkurs skapaðs hlutar í þessum áætlunum. Herra forseti. Í fjórða lagi mætti nefna að ef svo færi að af þessari virkjun yrði, sem við vonum nú ekki, alla vega þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og reyndar hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sem talaði á undan mér, þá er alveg ljóst að lónið kemur til með að fyllast og hæfni virkjunarinnar til þess að framleiða orku verður stórlega skert strax að loknum einhverjum áratugum, 50--80 árum. Því spyrjum við að sjálfsögðu, herra forseti, í þessu sambandi við meðgjöf hins opinbera með þessum framkvæmdum: Á ekki að setja neitt inn í kostnaðaráætlun þessara framkvæmda sem mundi lúta að því að mannvirkin yrðu tekin niður þegar virkjunin hættir að framleiða orku og þá að landinu verði komið að einhverju leyti í það horf sem áður var? Þessi umræða hefur ekki farið fram við hæstv. ráðherra. Hún hefur ekki gefið kost á því þó svo að hún hafi verið spurð í umræðunum sem fram fóru hér um miðjan febrúar. Þá má líka fjalla um spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra um auðlindapólitík. Ekki svaraði hæstv. ráðherra því hvers vegna við ættum að láta undir höfuð leggjast að fjalla hér um einhvers konar afgjald af þessari auðlind, sem er ósnortin náttúra, á sama tíma og stjórnvöld þykjast vera að leggja til eitthvert afgjald af auðlindinni sem við köllum fiskstofna. Ég spurði hæstv. ráðherra hvers vegna ekki væri samræmi í þessum hlutum og hvort ekki væri eðlilegt að krafa væri gerð um slíkt. En ekki kom orð um það, engin svör, herra forseti, enn sem komið er. Þá vildi ég fá hæstv. ráðherra til þess að ræða við mig um breytingar á raforkumarkaði. Ég varpaði fram spurningum á borð við þessa: Er verið að koma hér í framkvæmd þessari tröllauknu, óafturkræfu Kárahnjúkavirkjun áður en umhverfi á raforkumarkaði breytist svo mikið að hægt verði að virkja fyrir stóriðju meir? Ekki svaraði hæstv. ráðherra spurningum mínum sem lutu að þessu, ekki orði, þannig að þær standa enn þá og óma í loftinu. Þeim er ósvarað, herra forseti, og ég sé ekki að hæstv. ráðherra sitji hér á bekk eða sé að punkta hjá sér spurningar mínar til þess þá að reyna að safna þeim saman og svara þeim núna við 2. umr. málsins. Þá spurði ég um rammaáætlun sem ég held að ég hafi kallað í ræðu minni ,,rammaáætlun hæstv. ráðherra`` því að við verðum að sjálfsögðu að fá svör hæstv. ráðherra varðandi þá lista sem Orkustofnun setur upp í fylgiskjali með frv. því að á þeim lista er alveg ljóst að ákveðin stóriðjuáform eru í pípunum sem Orkustofnun metur að þurfi á svo og svo mikilli orku að halda. Og ekki nóg með það heldur nefnir hún til ákveðna virkjunarkosti og Alþingi verður að sjálfsögðu að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvaða plön séu í gangi hjá stjórnvöldum sem eigi samhljóm í þeim listum sem Orkustofnun leggur fram í fylgiskjali með málinu. Þessu hefur ekki enn verið svarað og að sjálfsögðu svaraði hæstv. ráðherra heldur ekki því hvernig við ættum að meta unaðsstundir, öræfakyrrð eða fuglasöng í óbyggðum. Herra forseti. Ég get fullvissað þingheim um að spurningum þeim sem ég lagði fram við 1. umr. málsins er enn ósvarað og er það nú til marks um hversu málefnaleg umræðan hefur verið. Ég lýsi eftir því, herra forseti, að hún verði málefnalegri í þetta sinn. Við skulum gefa hæstv. ráðherra og þá öðrum ráðherrum ríkisstjórnarinnar tækifæri til að koma upp og eiga orðastað við þingmenn um þessar framkvæmdir, um þau vafamál sem hafa skotið upp kollinum og um þær spurningar sem lagðar hafa verið fram. Herra forseti. Ég sem sæti á í umhvn. Alþingis stend að umsögn eða áliti sem birt hefur verið í nál. um frv. frá minni hluta iðnn. Það kemur nú sennilega fram í nál. meiri hlutans líka. Ég ætla að fá að vitna nú í upphafi ræðu minnar, herra forseti, til þessarar umsagnar minnar því að hún lýsir í grundvallaratriðum þeim sjónarmiðum sem ég hef hreyft í þessu máli. Ég byrja þessa umsögn mína á tilvitnun í bók Böðvars Guðmundssonar, Lífsins tré, og hún er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Allt þetta ofbeldi manns á náttúru: Sjá ég er herra sköpunarverksins, vötnin skulu ekki ná að frjósa gegn vilja mínum, sjálfur skal ég ráða hvar skógar vaxa og akrar spretta, vilji dýrin fá hlutdeild í þeirri veröld sem ég ræð, þá skal það allt á mínum forsendum, standi fjöllin í vegi mínum ryð ég þeim burt, streymi fljótin móti þörf minni sný ég þeim aftur að uppsprettunum. Flestir kalla þetta framfarir. Ég kalla það ofbeldi, ofbeldi manns á náttúru. Það er náskylt ofbeldi manns á manni og situr til borðs með sorginni.`` Herra forseti. Þessi orð koma manni í hug og lýsa afar vel tilfinningum þeirra sem hafa talað gegn þessum framkvæmdum og talað fyrir því að náttúra landsins og víðernin séu nýtt með öðrum hætti en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar stefnir að. Það er alveg ljóst að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður ekki stóriðjustefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur aðra sýn á framtíðarnýtingu þeirra náttúrauðlinda sem fólgnar eru í vatnsföllum hálendisins en þá sem fólgin er í orkufrekju stóriðjusinna. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram fjöldamörg þingmál sem lýsa þessari stefnu og nægir þar að nefna þingmál á borð við sjálfbæra atvinnustefnu þar sem taldar eru upp fjölmargar hugmyndir sem lúta að annars konar atvinnuuppbyggingu en þeirri sem byggir allt sitt og á allt sitt undir stóriðju eða stórframkvæmdum. Þar er talað fyrir stefnumótun sem miði að því að atvinnuvegir landsmanna lúti allir lögmálum sjálfbærrar þróunar og þeir miðist allir við hrein framleiðsluferli og sjálfbæra nýtingu auðlindanna. Um slíkt er ekki að ræða í þeim tillögum, herra forseti, sem við ræðum nú hér. Tillaga Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um sjálfbæra atvinnustefnu byggir líka á því að nýjum atvinnugreinum á sviði þekkingar og tækni í umhverfismálum verði sköpuð hagstæð vaxtarskilyrði, atvinnulíf þannig eflt og fjölbreytni þess víða um land aukin. Þá hefur sú atvinnustefna sem við höfum talað fyrir líka að geyma ákvæði um beislun innlendra orkulinda en á allt öðrum nótum en hér er fjallað um því að við mælum fyrir því að orkulindir okkar og beislun þeirra hafi það að markmiði að vistvæn orka komi í stað innflutts jarðefnaeldsneytis samhliða því sem komið verði í veg fyrir orkusóun. Og, herra forseti, við teldum það mun göfugra markmið, og uppbyggilegra, jákvæðara og öflugra í alla staði ef ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. iðnrh. væru að tala fyrir orkustefnu af því tagi. Það er alveg ljóst að slík orkustefna væri ekki síður atvinnuskapandi en þröngar hugmyndir núv. ríkisstjórnar um uppbyggingu stóriðju. Þær mundu gefa allt öðruvísi atvinnutækifæri, tækifæri þar sem unnið væri í sátt við náttúru landsins og þar sem gengið væri út frá sjálfbærri auðlindanýtingu. Stefna sú sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur talað fyrir byggir á því að fylgt verði alþjóðlegum skuldbindingum um losun gróðurhúsalofttegunda í samræmi við markmið rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og Kyoto-bókunarinnar. Og við mótmælum tilraunum ríkisstjórnarinnar til annars, t.d. í Marrakesh á síðasta hausti, þar sem ríkisstjórnin fékk heimild fyrir gífurlegum losunarheimildum til viðbótar við þær heimildir sem þegar hafði verið samið um fyrir Íslands hönd. Nú er það alveg ljóst, herra forseti, að ríkisstjórnin situr á þessum heimildum, og auðvitað telja álframleiðendur heimsins þetta vera gullkistu fyrir sig. Í vasa hverra geta þeir, álframleiðendur um allan heim, sótt ókeypis losunarkvóta nema í vasa íslensku ríkisstjórnarinnar? Og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð pípir á málflutning ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sem heldur því fram að íslenska undanþáguákvæðið sem náðist við Kyoto-bókunina sé umhverfisvænt ákvæði. Það er það ekki, herra forseti. Hæstv. ráðherra lýsti þessu áðan sem gulrót á spýtunni sem á að dingla framan í erlenda álframleiðendur. Mér finnst þetta ekki til sóma, herra forseti. Miklu nær væri að móta sjálfbæra orkustefnu, sjálfbæra umhverfisstefnu, ganga fram fyrir skjöldu í samfélagi þjóðanna og búa til vetnissamfélag. Ég ítreka, herra forseti, að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er ekki á móti virkjanaframkvæmdum. Ég ítreka það, segi enn og aftur það sem ég hef áður sagt í þessum stól, að virkjun fyrir vetnisframleiðslu lýtur öðrum lögmálum en virkjun fyrir stóriðju. Grundvallarmunurinn á þessu tvennu felst í því að stóriðjan krefst jafnrar raforkuframleiðslu allan ársins hring, stöðugt sama orkumagns. Þess vegna þarf, þegar virkjað er fyrir stóriðju, að gera það á þann hátt að setja upp gífurleg lón sem miðlað er úr inn í virkjunina yfir vetrartímann meðan rennsli í ánni er lítið, eðli málsins samkvæmt. En virki maður fyrir vetnisframleiðslu er ekki gerð sama krafa um stöðuga raforkuframleiðslu allan ársins hring. Það þýðir að virkjanir sem ætlaðar eru til að framleiða vetni geta verið rennslisvirkjanir þar sem ár eru virkjaðar í farvegi sínum. Eðli málsins samkvæmt eru virkjanir af því tagi mun umhverfisvænni og skaðminni fyrir umhverfið en þær virkjanir sem útheimta uppistöðulón. Ég get nefnt sem dæmi virkjun af því tagi sem ég hef alltaf talað um sem fyrirmyndarvirkjun. Það er Mjólkárvirkjun á Vestfjörðum, herra forseti, þar sem fall vatnsins er virkjað í pípum niður fjallið og ef við einn góðan veðurdag þurfum ekki á orkunni úr Mjólkárvirkjun að halda eru pípurnar teknar niður og fossunum aftur hleypt í farveg sinn. Engin spjöll á náttúru landsins í kring verða sýnileg. Virkjanir af þessu tagi lúta allt öðrum lögmálum en Kárahnjúkavirkjun. Virkjanir af þessu tagi eru sjálfbærar virkjanir, virkjanir sem væru til sóma fyrir íslensk stjórnvöld og íslenska þjóð ef íslensk stjórnvöld væru nægilega áræðin til að ganga fram fyrir skjöldu í vetnissamfélaginu og segja: Við ætlum í alvöru að afskaffa jarðefnaeldsneyti og koma á vetnissamfélagi á Íslandi þar sem skipaflotinn okkar og bílaflotinn verða keyrðir á þeirri vistvænu orku sem vetnið getur gert okkur kleift. En, herra forseti, það verður ekki bæði sleppt og haldið, kakan verður ekki bæði étin og geymd. Við getum ekki bæði virkjað allar þær ár sem hæstv. ríkisstjórn virðist ætla að gera fyrir væntanleg stóriðjuverkefni og tekið forustuna í vetnissamfélagi framtíðarinnar. Það gengur ekki upp. Það verður að vera annaðhvort eða, því að það þýðir ekki að stunda umhverfisvernd með hægri hendinni á meðan maður rífur hana niður með þeirri vinstri. En það er nákvæmlega það sem íslensk stjórnvöld virðast ætla að gera, þau hafa talað tveimur tungum í þessum efnum og látið okkur og umheiminn trúa því að þau vilji vetnisvæðingu. Hæstv. forsrh. hefur m.a.s. tekið við umhverfisverðlaunum á erlendri grund úr höndum Gorbatsjovs, fyrrverandi leiðtoga Sovétríkjanna, fyrir það að Ísland ætli að stunda vistvæna orkuframleiðslu og ganga fram fyrir fylkingu þjóðanna með góðu fordæmi. Ekki var verið að veita hæstv. forsrh. þau verðlaun fyrir að setja upp virkjanir af þeirri tegund sem Kárahnjúkavirkjun er. Alls ekki, herra forseti. Ég var að nefna í þessum orðum mínum tillögu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til þál. um sjálfbæra atvinnustefnu. Ég nefni fleiri þingmál sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram sem eru atvinnuskapandi og vistvæn og umhverfisvæn í senn. Þar get ég nefnt till. til þál. um stofnun Snæfellsþjóðgarðs. Sömuleiðis get ég nefnt tillögu sem reyndar var ekki flutt í nafni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs en Hjörleifur Guttormsson, núv. varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, flutti á 123. löggjafarþingi mjög öfluga þáltill. um þjóðgarða á miðhálendinu, mjög framsýna tillögu sem hefði sannarlega getað búið til annað atvinnuumhverfi en stóriðjuumhverfið sem hæstv. ríkisstjórn stefnir að hefði hún verið samþykkt. Síðan get ég nefnt tillögu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til þál. um sjálfbæra orkustefnu en hún er fólgin í þeim áherslum sem ég lýsti rétt áðan. Í síðasta lagi vil ég nefna þáltill. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagði fram í upphafi þessa þings og er að finna á þskj. 5 frá þessu þingi, ef ég man rétt, en það er þáltill. um sérstakt átak til atvinnusköpunar á Austfjörðum. Eins og komið hefur fram í ræðum þeirra þingmanna sem talað hafa í nafni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hingað til er það vitað og alveg ljóst að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð talar fyrir --- og hefur ævinlega gert --- öflugri atvinnuuppbyggingu á Austfjörðum. Í því þingmáli sem hv. þm. Þuríður Backman er 1. flm. að lagði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð það til að Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að gera á næstu árum átak til að efla byggð um land allt og stuðla að jákvæðri þróun atvinnulífs og mannlífs. Gert var ráð fyrir að átakið mundi hefjast árið 2002 á Austurlandi og því var gert að beinast að verkefnum á sviði þróunar-, byggða-, viðskipta- og menningarmála. Til þessa átaksverkefnis á Austurlandi gerði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ráð fyrir að 400 millj. kr. yrðu veittar árlega í sex ár af fjárlögum íslenska ríkisins, Þróunarfélagi Austurlands yrði falin ábyrgð á ráðstöfun fjárins að því er Austurland varðar, árangur og framvinda verkefnisins yrðu metin áður en tímabilið yrði hálfnað og í ljósi þess yrði síðan öðrum landshlutabundnum átaksverkefnum hrundið af stað. Samkvæmt þessari tillögu, herra forseti, átti hvert átaksverkefni að standa í allt að sex ár og þau áttu hvert um sig að vera metin á sama hátt og það fyrsta. Við val verkefna var gert ráð fyrir að annars vegar yrði lögð áhersla á fjölbreytni í atvinnusköpun og hins vegar stuðning við hvers kyns nýsköpun og þróun. Herra forseti. Af því að niðurlagsgrein þessarar þáltill. fjallar um fjölbreytni í atvinnusköpun get ég ekki látið hjá líða að nefna sérstaklega að atvinnuuppbyggingin sem tengist álveri því sem hæstv. iðnrh. talar nú fyrir og vill að verði reist á Austfjörðum býður ekki upp á fjölbreytta atvinnusköpun. Það er alkunna og ekki þarf að fara um það mörgum orðum að risastórt álver með u.þ.b. 600 störfum í litlu bæjarfélagi úti á landi mundi bjóða upp á einhæf atvinnutækifæri. Og sannleikurinn er sá að Íslendingar hafa látið vinna skýrslur og gögn sem renna stoðum undir þessa fullyrðingu mína. Ég er hér með skýrslu sem staðarvalsnefnd um iðnrekstur, sem starfaði undir iðnrn., vann fyrir þáv. ríkisstjórn í mars árið 1983. Þó að nokkur ár séu liðin síðan, herra forseti, er margt af því sem kemur fram í þessari skýrslu enn í fullu gildi. Vil ég þá sérstaklega nefna til kafla sem ber heitið ,,Einhæfir iðnaðarstaðir``. Í þeim kafla er rakið í nokkuð löngu máli hvernig vissir staðir, t.d. í Noregi, sem byggt hafa atvinnulíf sitt og tilveru í kringum eina stóra verksmiðju eiga á þessum tíma við margháttuð vandamál að etja í atvinnu- og félagsmálum, hvernig þessi vandamál megi rekja annars vegar til hins öra vaxtar samfélaganna í upphafi og hins vegar til þess hversu háðir þessir staðir verða síðan stóriðjunni. Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði áðan um Gävle í Svíþjóð þar sem er stóriðjuver sem framleiðendurnir og eigendurnir vilja fara að loka. Menn sem fylgjast með vita að íbúar í Gävle í Svíþjóð vita ekki hvaðan á sig stendur veðrið núna eða hvað þeir eiga að gera ef framleiðendurnir loka verksmiðjunni og fara í burtu með allt sitt. Á hverju eiga íbúarnir þá að lifa? Hver er þá þeirra von? Herra forseti. Einhæfir iðnaðarstaðir hafa aldrei verið eftirsóknarverðir staðir fyrir fólk til að búa á. Það byggir á því að samfélagið sem til staðar er þar sem settar eru niður risastórar verksmiðjur er lítið og innviðir þess veikir. Samfélag af því tagi á skilið öðruvísi atvinnuuppbyggingu en álver getur boðið upp á. Og, herra forseti, það er munur á því að setja álver niður í 700 manna byggðarlagi eða 1.000 manna byggðarlagi, jafnvel þó að það væri 3.000 manna byggðarlag, eða að setja álver niður þar sem tugþúsundir, hundruð þúsunda eða milljónir manna búa fyrir. Við getum ekki annað en horfst í augu við það að við erum að tala um ólíka hluti, annars vegar álverksmiðju í litlu samfélagi og hins vegar í stóru samfélagi. Við reyndum aldeilis, herra forseti, í umræðunni um Fljótsdalsvirkjun á Alþingi á sínum tíma, haustið 1999, að stjórnvöld voru þá mun hlynntari lítilli álverksmiðju en Norsk Hydro var. Eða minnast menn þess hvernig hv. þm. Hjálmar Árnason, sem situr nú hér á bak við mig, talaði um 120 þús. tonna byrjunaráfanga í álverksmiðjunni á Reyðarfirði og þrýstinginn sem hv. þm. vildi beita til þess að slík eining fengi jákvætt mat á umhverfisáhrifum? Ég skildi hv. þm. mætavel í þeirri baráttu sinni og ég viðurkenni fúslega að 120 þús. tonna álverksmiðja á Reyðarfirði er allt annað mál en 420 þús. tonna álverksmiðja sem Reyðarál og Norsk Hydro gerðu síðan kröfu um og við stöndum nú frammi fyrir að samþykkja eða hafna. Herra forseti. Sómi væri af því ef stjórnvöld vildu horfast í augu við að einhæfir iðnaðarstaðir eru ekki til fyrirmyndar. En það er einmitt slíkur staður sem stjórnvöld leggja til að Reyðarfjörður eða Fjarðabyggð verði. Reyðarfjörður og Fjarðabyggð eiga skilið aðrar hugmyndir, miklu nær þeim hugmyndum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt til í þingmálum sínum og ég hef lýst í nokkrum orðum. Enn er hægt að vitna í þingmál Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að útlista frekar þá atvinnustefnu sem við viljum standa fyrir sem hæstv. iðnrh. hefur útmálað sem handónýta. Hún segir ætíð að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafi ekkert til málanna að leggja og hafi ekkert annað í staðinn.

Er það eitthvað annað?

Herra forseti. Eins og ég hef áður bent hæstv. ráðherra á eru langir listar í þingmálum Vinstri grænna sem segja í smáatriðum hvers konar atvinnustefnu Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill reka, m.a. í því þingmáli sem ég er hér að ræða um sem lagt var fram á þskj. 5 á þessu þingi, herra forseti, þar sem rakið er hvað fjölbreytt atvinnulíf telst út frá sjónarmiðum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það má líka segja frá því, herra forseti, að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur á fundum sínum vítt og breitt um landið spjallað við fólk í byggðum landsins og lagt hugmyndirnar fyrir þá fundargesti. Þær hafa hvarvetna hlotið mikinn og góðan hljómgrunn og satt að segja er ósköp dapurlegt til þess að vita hvernig Framsfl. hefur tekist að búa til villandi mynd af hugmyndum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, m.a. að þær snúist um hundasúrur og njóla eins og hv. þm. Framsfl. er svo tamt að tala þegar atvinnustefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ber á góma. En nú vil ég segja, herra forseti, að atvinnustefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er eitthvað sem við erum stolt af og við gætum staðið við bakið á þeim stjórnvöldum sem tækju slíka stefnu upp á sína arma. Hún byggir á því að tækni og þekkingargreinar verði í alvöru efldar en ekki af einhverri sýndarmennsku eins og hæstv. ríkisstjórn virðist ætla að gera með risastórum frumvörpum um breytingu á stuðningi við vísindastarfsemi og rannsóknir á þessu landi, þar sem ekki virðist eiga að bæta við fjármagni frekar en ég veit ekki hvað. Þar á að breyta strúktúr, yfirbyggingu, umfangi, og fjölga í einhverjum ráðum og nefndum en, herra forseti, enginn veit hvað út úr því kemur. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill í alvöru efla tækni- og þekkingargreinar með því að setja í þær fjármagn, ekki með því að einbeita sér stöðugt að einhverjum formsatriðum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur líka talað fyrir iðnaði, frekari úrvinnsluiðnaði, fullvinnslu allrar framleiðsluvöru okkar á ýmsum sviðum, hvort sem það er á sviði fiskvinnslu eða jafnvel álframleiðslu. Herra forseti. Við höfum í því sambandi nefnt verksmiðjur á borð við þær sem Danir hafa verið duglegir við að koma sér upp. Þeir hafa komið sér upp einföldum verksmiðjum sem fullvinna vöru úr áli. Hvers vegna eru ekki verksmiðjur af því tagi á Íslandi? Hvers vegna eru stjórnvöld stöðugt að bjóða Ísland fram sem hráefnisframleiðanda eins og eitthvert þriðja heims ríki? Íslendingar eru ein ríkasta þjóð í heimi. Við eigum ekki að vera hráefnaframleiðandi fyrir aðrar þjóðir. Við eigum og höfum fulla möguleika á að fullvinna vörur sem framleiddar eru í þessu landi, hvort sem það er ál, fiskur, önnur matvara eða hvað annað. Stjórnvöld á Íslandi hafa ekki talað fyrir fullvinnslu framleiðsluvara. Það hefur Vinstri heyfingin -- grænt framboð hins vegar gert. Við höfum sömuleiðis talað fyrir uppbyggingu íslensks skipaiðnaðar og flutt þingmál í þeim efnum. En hvað gera íslensk stjórnvöld? Bjóða skipasmíðarnar okkar út í Kína til að fá sem lægst tilboð og íslenskur skipaiðnaður er nánast aflagður. Er þetta til sóma fyrir íslensk stjórnvöld? Vinstri hreyfingin -- grænt framboð segir nei. Við tölum fyrir þjónustu og iðnaði sem er tengdur hefðbundnum greinum sjávarútvegsins. Við eigum t.d. snillinga á sviði framleiðslu og viðgerða og viðhalds á veiðarfærum. Hverjir eru flinkari eða vita meira um toghlera og veiðarfæri en Íslendingar? Þetta hefur sannast víða um heim, m.a. í forustu okkar í sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna. Það eru störf af þessu tagi sem íslensk þjóð vill vinna, kann að vinna og á að fá tækifæri til að vinna. Eða matvælastóriðjan. Hvers vegna má ekki framleiða matvæli hér á miklu hærri skala en gerist í dag? Auðvitað kostar það mikið markaðsátak í útlöndum, mikla vinnu og fé. En það er ekki eins og Kárahnjúkavirkjun eða álversdraumarnir fyrir austan eigi ekki að kosta opinbert fé, herra forseti. Hvað með lyf, heilsu- og snyrtivörur? Gott og vel. Við getum notað efnin í íslensku jurtunum í lyf, heilsu- og snyrtivörur. Hver hefur ekki heyrt tala um angelicu, efnið sem unnið er úr íslensku hvönninni og virðist öflugt náttúrulyf sem hægt er að nota til þess að bæta heilsu þjóðarinnar, ekki bara íslensku þjóðarinnar heldur koma á erlendan markað? Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi konur á Norðurlandi sem stunda nú framleiðslu á snyrtivörum undir vörumerki sem ég man ekki í augnablikinu hvert er en hefur verið komið á markað í útlöndum og gengur mjög vel. Atvinnuskapandi tækifæri af þessu tagi, í lyfjaframleiðslu, heilsu- og snyrtivöruframleiðslu eru auðvitað til fyrirmyndar. Hvað með aðra heilbrigðisþjónustu eða líkamsrækt? Bláa lónið? Ég get nefnt, herra forseti, að í Stykkishólmi eru hugmyndir um að koma upp heilsutengdri ferðaþjónustu sem eru ofboðslega framsæknar. Þar þarf fólk sannarlega á að halda að fá öflugan stuðning stjórnvalda til þess að af geti orðið. Hvað með þá staðreynd að ferðaþjónustan okkar er öflug og ferðamennskan hefur verið að aukast? Við fáum inn fleiri og fleiri ferðamenn á hverju einasta ári. Vöxturinn er gífurlegur og ekkert sem bendir til þess að hann hætti. Ferðamenn leita í auknum mæli til landa eins og Íslands til að heimsækja þar hreina og óspillta náttúru, þar sem öræfakyrrð og fuglasöngur eru til staðar, þar sem fólk getur farið út í víðáttuna og notið þess að vera til og skynja kraftaverk náttúrunnar. Það gera ferðamennirnir ekki innan um virkjanir og önnur mannvirki sem tengjast virkjununum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð talaði síðast í gær, í umræðum um stefnu okkar í fiskeldinu, hvernig við vildum styðja við bakið á þeim sem stunda fiskeldi af ýmsu tagi, t.d. kræklingarækt eða lúðurækt þó svo að við tölum gegn þauleldi á laxfiskum, í svo gífurlegum mæli að líkja má við örgustu verksmiðjuframleiðslu landbúnaðarafurða. Og þó að við gerum kröfu um að eldi af þeirri stærðargráðu sem menn hafa fjallað um hér lúti mati á umhverfisáhrifum er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hlynnt fiskeldi á Íslandi. Við erum hlynnt því að fara í þær tegundir sem aðrar þjóðir eru ekki komnar með eða farnar að framleiða í miklum mæli. Þá nefnum við sérstaklega kræklinginn og lúðuna til sögunnar. Hvað með sportveiðmennskuna og það að efla í alvöru eða auka möguleika okkar á að vernda íslenska laxastofninn? Það vita það allir sem vilja vita hversu gífurlegar tekjur eru af sportveiðimennskunni á Íslandi. Við vitum það öll að þar er um að ræða gífurleg hlunnindi 1.800 bújarða á landinu. Vitum það líka að laxeldi undan ströndum landsins getur og mun að öllum líkindum stefna íslenska villta laxastofninum í enn meiri voða en orðið er. Við eigum að gera allt, herra forseti, sem í okkar valdi stendur til að varðveita, vernda og bjarga íslenska laxastofninum vegna þess að hann er okkur tekjulind eins og önnur auðæfi í náttúru Íslands. Við eigum ekki að sitja aðgerðalaus hjá og sjá hann verða að engu, sjá hlunnindi bújarða vítt og breitt um landið verða að engu. Nei, við eigum að taka saman höndum og efla þetta. Alla ferðaþjónustu sem hægt er að stunda allt árið eigum við auðvitað að efla, m.a. hvalaskoðun og hvers konar menningartengda ferðaþjónustu. Síðan held ég að við getum líka nefnt það sem kallað er ,,eco-túrismi``, þ.e. græn ferðamennska. Það er ákveðin tegund ferðamennsku sem lýtur öðrum stöðlum en venjuleg ferðamennska. Af því að hv. þm. Pétur Blöndal hefur komið hér hvað eftir annað í ræðustól og hefur miklar áhyggjur af ágangi ferðamanna vítt og breitt um landið þá get ég huggað hann með því að það er til skilgreind ferðaþjónusta sem kallast ,,eco-túrismi``, vistvæn ferðaþjónusta eða græn ferðaþjónusta sem byggir á lögmálum sjálfbærrar þróunar. Til þess að fullnægja þeim kröfum þurfa þeir ferðaþjónustuaðilar sem vilja geta flokkast undir slíka þjónustu að geta uppfyllt ákveðna staðla. Það er eftirsóknarvert fyrir Ísland að sækjast eftir því að uppfylla slíka staðla. Þannig geta Íslendingar skapað sér sérstöðu á sviði ferðaþjónustu, sérstöðu sem aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu eiga mjög erfitt með að skapa sér af því að þar er ekki nægilega mikið eftir af ósnortinni náttúru. Það er jafnframt erfiðara fyrir önnur samfélög en okkar smáa samfélag að ná að uppfylla þá staðla sem settir eru í ,,eco-túrisma``. Þá hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ævinlega talað fyrir þeirri stóriðju sem fólgin er í ylræktinni okkar. Við höfum ævinlega talað fyrir því að garðyrkjubændur fái orkuna á sama verði og stóriðjan. Við höfum viljað taka undir kröfur garðyrkjubænda um að þeim verði gert kleift að rækta t.d. rósir til útflutnings. Það segjast þeir geta nokkuð auðveldlega ef þeir fái lækkað orkuverð til að geta selt afurðir sínar á samkeppnishæfu verði í útlöndum. Ég þarf ekki að fara fleiri orðum vistvænan orkubúskap og tengdan iðnað, t.d. vetnisframleiðslu eða vindorku. Ég þarf svo sem ekki að segja neitt meira um umhverfistengdar greinar, þekkingu, tækni eða búnað á sviði umhverfisverndar sem að sjálfsögðu er allt afar atvinnuskapandi. Vonandi tekst okkur einhvern tíma að vísa því til föðurhúsanna, þ.e. í fangið á framsóknarmönnum, að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafi ekki hugmyndir í atvinnumálum. Það er argasta öfugmæli. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram öflugar hugmyndir í atvinnumálum og talað fyrir þeim kinnroðalaust hvar sem nokkur hefur viljað hlusta. Það er ekki okkur að kenna þó að framsóknarmenn vilji ekki taka bananana úr eyrunum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, herra forseti, telur atvinnumálum Austfirðinga betur borgið á annan hátt en með því að setja niður 420 þús. tonna álverksmiðju í Reyðarfirði. Erfiðleikar í atvinnumálum heils landsfjórðungs verða ekki leystir með einni álverksmiðju. Þessa vísu höfum við nú kveðið ansi oft og þegar maður hittir fólk á öðrum stöðum á landinu, t.d. í Grundarfirði, og spyr: Hvað finnst ykkur um álverksmiðjuna á Reyðarfirði, hvað teljið þið að álverksmiðjan á Reyðarfirði muni færa ykkur? Þá fær maður setningar eins og þessa: Er ekki miklu nær að setja peningana í að ljúka við að útrýma einbreiðum brúm á þjóðvegi 1? Ég er ekki að gera lítið úr neinum með því að vitna til svona setninga. En setningar á borð við þessar heyrir maður frá fólki á Vesturlandi eða Vestfjörðum sem jafnvel veit að álverksmiðja á Reyðarfirði getur haft neikvæð áhrif í þeirra byggðarlög. Það er alkunna, herra forseti, að verksmiðja af þessu tagi dregur til sín, sogar til sín og eyðileggur fyrir jaðarbyggðunum. Við vitum enn ekki hversu langt áhrifin af verksmiðju af þessu tagi gætu náð. Sú atvinnumálastefna sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur boðað er valkostur, raunhæfur valkostur við stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar sem byggir á öðrum prinsippum, á öðrum lögmálum. En hvað er það sem menn sjá sem helstu kosti stóriðjunnar á Reyðarfirði, herra forseti? Það er tvennt. Hún skapar hagvöxt og hún skapar störf. En, herra forseti, það gerir öll atvinnustarfsemi. Öll atvinnustarfsemi skapar hagvöxt og býr til störf. Það er ekki nauðugur einn kostur að fara út í álframleiðslu, það er ekki þannig, herra forseti, því að við eigum svo mikið af öðrum mögleikum. Ef ríkið getur greitt með þeirri framkvæmd sem við erum að ræða um, af hverju getur ríkið þá ekki greitt með öðrum atvinnutækifærum sem eru búin til í landinu? Hvers vegna fær metnaðarfullt fyrirtæki á Ólafsfirði sem smíðar slökkvibíla og hefur gert samninga um sölu bílanna til Reykjavíkur og einnig út fyrir landsteinana, hvers vegna fær það ekki möguleika á að sækja um sambærilega meðgjöf með framleiðslu sinni og Reyðarál virðist eiga vísa hjá ríkisstjórninni? Eru störfin sem metnaðarfullir frumkvöðlar á Ólafsfirði búa til eitthvað ómerkilegri en störfin sem Reyðarál þykist geta búið til með tilstyrk ríkisstjórnarinnar og lífeyrissjóðanna í landinu? Eða hvers vegna kaupir ríkissjóður þá vinnuna við mat á umhverfisáhrifum fyrir Reyðarál á sínum tíma? Herra forseti. Slökkviliðsbílasmiðirnir á Ólafsfirði eiga að því er virðist ekki einu sinni rétt á að fá styrk úr Nýsköpunarsjóði, hefur í öllu falli gengið það afar illa. Hvað varðar fullyrðingar mínar héðan úr þessum ræðustól um að ríkissjóður hafi greitt fyrir mat á umhverfisáhrifum Reyðaráls bendi ég mönnum á 45 millj. kr. heimild á fjáraukalögum til iðnrh. sem átti að nota til að greiða fyrir matið og kom fram í umræðum um fjáraukalögin fyrir jól á Alþingi. Ísal þarf að greiða sjálft fyrir sitt umhverfismat og ég geri ráð fyrir að Norðurál greiði sjálft fyrir sitt. En Reyðarál nýtur ríkismeðgjafar. Eða hvernig réttlætir ríkisstjórnin það að tilkostnaðurinn við hvert starf í álverinu á Reyðarfirði skuli vera 400 millj. kr. þegar meðalkostnaður við nýtt starf á landinu er annars um 10 milljónir? Nei, herra forseti, þetta ber allt að einum brunni. Að því er virðist er meðvitaður ásetningur ríkisstjórnarinnar að gera allt öðruvísi við Landsvirkjun og Reyðarál en til stendur að gera við aðra. Það er auðvitað ekki við það búandi, herra forseti, að fólki skuli mismunað svona á þennan hátt. Varðandi vinnslu málsins, herra forseti, í nefndum Alþingis hef ég gert grein fyrir því í umsögn minni til iðnn. að áhugaleysi hafi ríkt hjá meiri hluta umhvn. og ég held því fram í umsögn minni að málið hafi ekki verið skoðað til hlítar af nefndinni. Málið var einungis á dagskrá tveggja funda nefndarinnar og eingöngu voru þrír aðilar, herra forseti, kallaðir fyrir nefndina. Það var ekki áhugi fyrir því hjá nefndinni að fara sameiginlega yfir umsagnir þær sem iðnn. bárust heldur var ákveðið í nefndinni að nefndarmönnum væri í sjálfsvald sett með hvaða hætti þeir kynntu sér umsagnirnar. Og, herra forseti, meiri hluti umhvn. taldi ekki ástæðu til að fara yfir skýrslu þá sem samin var í nafni umsjónarnefndar verkefnisstjórnar rammaáætlunar um mat á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð. Þá var ekki heldur áhugi fyrir því hjá meiri hluta nefndarinnar að kalla til fleiri sérfróða gesti um málefnið þó að í orði kveðnu hafi nefndarmönnum verið gefinn kostur á slíku. Herra forseti. Það var mat mitt, og ég gagnrýndi það í nefndinni og lét bóka sérstök mótmæli, að umhvn. hafi ekki unnið málið sem skyldi því að svo viðamikið mál sem hér um ræðir á það skilið að umhvn. fjalli um það af alvöru og festu. Ég nefndi hér til sögunnar, herra forseti, mat það sem gert var á gildi lands norðan Vatnajökuls sem var undir vernd umsjónarnefndar verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Ég hef lagt drög að því í öllu falli, ef ekki er þegar búið að dreifa því á borð þingmanna, hjá skjalaafgreiðslu að lögð verði fram fyrirspurn frá mér um hvernig hæstv. ráðherra hyggist kynna þetta mat sem búið er að liggja á borðum hæstv. ríkisstjórnar, hæstv. iðnrh. síðan í október sl. Og hvernig er það komið til að þetta mat var gert? Jú, herra forseti, það var þannig að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og raunar náttúruverndarsamtök og umhverfisverndarsamtök, ef ég man rétt ein níu talsins, gerðu um það kröfu að samhliða mati á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar yrðu metin umhverfisáhrif þjóðgarðs á svæðinu þannig að við hefðum í matsferlinu til samanburðar þann kost að af Kárahnjúkavirkjun yrði ekki, heldur að stofnaður yrði þjóðgarður. Ákveðin tregða var í málinu, herra forseti, en til að gera langa sögu stutta endaði það þannig að hæstv. umhvrh. mælti svo fyrir í ræðu á Kirkjubæjarklaustri á ráðstefnu sem Landvernd og fleiri aðilar, ef ég man rétt, gengust fyrir um Vatnajökulsþjóðgarð að hún skyldi beita sér fyrir því að mat af þessu tagi færi fram. Hún sneri sér síðan til hæstv. iðnrh., skrifaði bréf til hæstv. ráðherra og óskaði eftir því að rammaáætlun ríkisstjórnarinnar, þ.e. verkefnisstjórn rammaáætlunar, yrði falið það verkefni að láta framkvæma þetta mat. Hæstv. iðnrh. varð við beiðni hæstv. umhvrh. og fór þess á leit við verkefnisstjórn rammaáætlunarinnar að matið yrði framkvæmt. Það var og gert. Það mat liggur nú fyrir og hefur legið á borði hæstv. ráðherra síðan 9. eða 10. okt. sl. Það er skömm að því, herra forseti, að meiri hluti umhvn. skyldi ekki hafa sýnt því áhuga að umhvn. færi yfir matið. Og það er ekki bara að hér liggi fyrir mat umsjónarnefndarinnar sem unnið var undir verndarvæng Náttúruverndar ríkisins og af starfsmanni Náttúruverndar ríkisins, heldur liggur líka fyrir í tengslum við matið skýrsla um efnahagslegt umfang þjóðgarðs norðan Vatnajökuls sem Þjóðhagsstofnun vann að beiðni umsjónarnefndarinnar í ágúst 2001. Herra forseti. Á sínum tíma lagði ég spurningu fyrir hæstv. iðnrh. um það hvort svona mat færi fram, hvort af því yrði og með hvaða hætti því yrði þá beitt. Hæstv. iðnrh. svaraði mér á þá leið, og geta allir þingmenn kynnt sér það á þingskjali, að þetta yrði ekki eiginlegt umhverfismat, en hún mundi beita sér fyrir því að matið færi fram og það kæmi til með að liggja fyrir á sama tíma og menn væru að skoða skýrslu Landsvirkjunar um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Herra forseti. Ekki þarf að segja í mörgum orðum að af því varð ekki. Það er öllum kunnugt, herra forseti, að matsferli Kárahnjúkavirkjunar er svo gott sem lokið nema þá hjá meðferð dómstóla. En enn hefur hæstv. iðnrh. ekki séð sóma sinn í því að kynna eða láta vita af því að þetta mat hafi farið fram og það liggi hjá henni, á borðum hennar óyfirfarið að því er virðist. Ekki einu sinni þeir aðilar sem fóru þess formlega á leit að slíkt mat yrði framkvæmt hafa fengið um það vitneskju. Aldrei hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð fengið svar við bréfi sínu til hæstv. umhvrh. þar sem þess var óskað formlega í bréfi að mat af þessu tagi yrði lagt fram og yrði til skoðunar samhliða umhverfismati Kárahnjúkavirkjunar. Þetta er nú allur aðgangurinn, herra forseti, sem við höfum að stjórnsýslunni. Svona ,,praktíserar`` hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar opna stjórnsýslu, aðgang almennings og frjálsra félagasamtaka. Mér er ekki kunnugt um að hinum frjálsu félagasamtökum sem óskuðu eftir því að þetta mat færi fram hafi verið það formlega kynnt. Þess vegna tel ég fullt tilefni til, herra forseti, að hæstv. ráðherra svari okkur formlega á Alþingi hvað hún hyggist gera við þær skýrslur og hverju sæti að þær liggja á borðum hennar mánuðum saman án þess að hún láti svo mikið sem vita af þeim. Herra forseti. Ég vil fá að vitna í ágrip sem er fremst í því mati sem ég hef verið að reifa, en þar segir varðandi tilgang skýrslunnar, með leyfi herra forseta: ,,Tilgangur þessarar skýrslu er að meta gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð sem yrði hluti fyrirhugaðs Vatnajökulsþjóðgarðs. Hugsanlegt þjóðgarðsland hefur mikið útivistargildi. Ályktun þessi byggir á því að fjölbreytni og andstæður sem fyrir hendi eru á þessu svæði muni standa undir væntingum gesta um jákvæða og ánægjulega upplifun og er dregin eftir skoðun land- og náttúrufarslýsinga og enn fremur studd skoðunum gesta og ferðaskipuleggjenda. Aðdráttarafl hugsanlegs þjóðgarðslands byggir á því að um mjög stórt, tiltölulega lítt snortið svæði er að ræða sem er stærra, fjölbreyttara og minna snortið af mannavöldum en fyrirfinnst annars staðar á landinu. Verndargildi einstakra svæða, minja og lífkerfa innan hugsanlegs þjóðgarðslands er mikið. Ályktun þessi er studd af niðurstöðum þeirra vísindamanna sem um þetta svæði hafa fjallað undanfarin 30 ár. Fjögur viðmið vega mest: hátt verndargildi jarðmyndana, landslags, gróðurs og dýralífs. Skipulagi hugsanlegs þjóðgarðs er ætlað að stuðla að þrennu: að vernda og varðveita náttúru, styrkja atvinnulíf aðliggjandi sveita og skapa aðgengi að víðáttumiklu lítt snortnu útivistarlandi. Þjóðgarðsskipulag sem miðaði að langri dvöl gesta á svæðinu mundi örva atvinnulíf. Náttúrufegurð ein og sér nægir ekki sem aðdráttarafl. Náttúruvernd og skipulögð þjónusta er nauðsynleg forsenda árangurs. Jákvæð efnahagsleg áhrif þjóðgarða eru byggðastyrking. Samkvæmt matsskýrslu Landsvirkjunar felst ávinningur af Kárahnjúkavirkjun í aukinni landsframleiðslu, auknum útflutningstekjum, auknum efnahagsumsvifum á Austurlandi og aukinni atvinnu í landinu. Um 20 störf skapast vegna virkjunarinnar sjálfrar auk aðkeyptrar verktakavinnu. Góður vegur opnast úr Fljótsdal að Kárahnjúkastíflu og brú á stíflunni opnar leið ofan byggðar milli Fljótsdals og Jökuldals. Áhrif Kárahnjúkavirkjunar á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd, útivist og ferðaþjónustu eru þau að rýra það verulega.`` Herra forseti. Ég endurtek að úr ágripinu sem ég er að lesa úr, ágripi mats á gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð, er það staðfest að tilvist Kárahnjúkavirkjunar mundi rýra gildi þessa lands verulega. Ég segi þetta sérstaklega við hv. þm. Samfylkingarinnar sem hafa fallist á það að mæla með virkjunarþjóðgarði, þjóðgarði sem er málamyndaþjóðgarður og er bara friðþæging og ekkert annað og yrði aldrei sú lyftistöng sem þjóðgarður án virkjunar gæti orðið fyrir íslenska ferðaþjónustu, sem gæti orðið miklu, miklu meira stolt. Þess vegna lýsi ég enn í þessu innskoti mínu, herra forseti, vonbrigðum mínum með það Samfylkingin skyldi hafa ákveðið að meiri hluta til að styðja þetta mál ríkisstjórnarinnar. En þá held ég áfram, herra forseti, að lesa niðurlag ágrips af umræddu mati, en þar segir áfram: ,,Stærsta ósnortna víðerni landsins yrði hlutað í sundur með mannvirkjum og því yrði hæpið að markaðssetja svæðið frá Kreppu austur á Hraun sem ósnortið víðerni. Ímynd hugsanlegs Snæfellsþjóðgarðs í sambúð við virkjun mundi mótast af því að hann væri rammaður inn á þrjá vegu af vega- og veitumannvirkjum.`` Herra forseti. Ég hef lokið lestri upp úr skýrslunni og nota þau orð sem hér eru eingöngu til þess að styrkja þann málflutning minn og annarra þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að við teljum að landið norðan Vatnajökuls eigi að verða stór, ósnortinn þjóðgarður elds og ísa. Við erum ekki tilbúin í málamiðlun af því tagi sem Samfylkingin hefur talað fyrir. Enda höfum við, herra forseti, rannsóknir og viðhorfskannanir sem sýna okkur að ferðamenn vilja ekki þjóðgarð af því tagi. Þeir vilja ekki landslag af því tagi sem býður upp á virkjanamannvirki, stíflur, háspennulínur, skurði, veitumannvirki, göng, stöðvarhús. Það er ekki það sem erlendir ferðamenn eða innlendir ferðamenn eru að sækja upp á hálendi Íslands. Fyrirtækið Rannsóknir og ráðgjöf ferðþjónustunnar hefur framkvæmt þrjár kannanir um ferðamennsku og ferðaþjónustu á því landsvæði sem hér um ræðir. Þeim viðhorfskönnunum eru gerð skil í þeirri skýrslu sem ég hef verið að vitna til og í þeim kafla er fjallað um niðurstöður þeirra viðhorfskannana. Ein þeirra sem er verið að fjalla um í byrjun kaflans leiðir í ljós að ferðamenn á hálendinu og skipuleggjendur hálendisferða hafi mjög svo ákveðnar skoðanir á þessum málum. Sagt er hér að um 1.100 manns hafi tekið þátt í almennri símakönnun sem hafi verið ætlað að meta svæðisbundinn og heildarfjölda ferðamanna og könnuð hafi verið viðhorf 34 forráðamanna ferðaskrifstofa og útivistarfélaga varðandi ferðaþjónustu norðan Vatnajökuls og virkjanaáforma við Kárahnjúka. Hér er getið um hvar er hægt að finna niðurstöður þeirrar könnunar. Svo er getið hér um aðra könnun þar sem 1.800 manns tóku þátt í viðhorfskönnun sem fram fór á hálendinu með samanburðarkönnunum á láglendi og í henni kemur fram að um 90% ferðamanna koma upp á hálendið til að njóta náttúrunnar, um 85% til að njóta útsýnis, 86% til að stunda útiveru, um 66% koma til að njóta kyrrðar eða komast burt úr stressi og um 49% til að skoða ákveðna staði, vera með fjölskyldu eða skoða menningar- og söguminjar. Herra forseti. Í niðurlagi þar sem fjallað er um þessa tilteknu könnun fyrirtækisins Rannsóknir og ráðgjöf ferðaþjónustunnar kemur fram að einungis 13% þeirra ferðamanna sem lögðu leið sína upp á hálendið hafi þetta sumar verið að koma til að skoða mannvirki. Herra forseti. Virkjanaþjóðgarður er ekki eitthvað sem kemur til með að laða ferðamenn, erlenda eða innlenda, upp á hálendið.

En það er samt eitthvað mannlegt við hann.

Hv. 1. þm. Norðurl. e. telur vera eitthvað mannlegt við hann og ég skal ekki neita því. Manngert umhverfi er að sjálfsögðu mannlegt og við höfum nóg af því. Við höfum það í öllum borgum og bæjum og við þurfum að vanda okkur við okkar manngerða umhverfi og við þurfum að sinna því af alúð og natni. En við skulum láta hálendið vera í friði fyrir mannvirkjum og mannvirkjagerð. Herra forseti. Þegar spurt er um viðhorf ferðamanna til mannvirkja á hálendinu er niðurstaða meiri hluta svarenda í þeim könnunum sem ég hér er að vitna til sú, svo ég vitni beint í texta, með leyfi forseta, ,,að þjónusta á svæðunum eigi almennt að vera einföld í sniðum og ekki eigi að skipta á óuppbyggðum vegum fyrir slitlagða vegi nema að takmörkuðu leyti, né fjallaskálum og tjaldstæðum fyrir hótel og gistiheimili``. Þess vegna vara ég, herra forseti, við þeim hugmyndum, sem koma fram hjá ferðaþjónustuaðilum á Austurlandi sem hafa verið að koma að þessu núna, um það hvernig megi sameina ferðaþjónustuna og virkjanamannvirkin. Þeir hafa viljað byggja hálendismiðstöðvar úr vinnubúðunum sem reistar verða á vegum Landsvirkjunar. Gott og vel. Ég mæli ekki gegn nýtni en við skulum aðeins skoða þær viðhorfskannanir sem segja okkur nákvæmlega hvað það er sem ferðamennirnir eru að sækjast eftir. Þeir vilja ekki stórar hálendismiðstöðvar þar sem hægt er að gista undir þaki með rennandi vatni og klósettum sem hægt er að sturta niður úr á hverju horni heldur vilja þeir tjaldstæði og fjallakofa. Það er ferðamennska af því tagi sem ferðamenn eru að sækja upp á hin ósnortnu víðerni. Hálendismiðstöðvarnar geta menn sótt til Noregs eða hvert sem er annað þar sem slíkt hefur verið framkvæmt. Sú skoðun að virkjanamannvirki séu óæskileg á viðkomandi hálendissvæðum, m.a. norðan Vatnajökuls, var mjög almenn meðal þeirra sem tóku þátt í þessum skoðanakönnunum. Þannig töldu 88--94% þeirra sem afstöðu tóku að virkjanamannvirki ættu alls ekki heima á hálendinu. Og hvað ætla forráðamenn Landsvirkjunar og hæstv. iðnrh. lengi að jarma um að ferðamenn vilji skoða mannvirki? Við höfum kannanir sem hafa sýnt að þeir vilja það ekki. Og þessar kannanir sýna að með framkvæmdunum sem við erum að fjalla um hér erum við að eyðileggja möguleika okkar á því að fá ferðamenn af þessu tagi upp á hálendið. Vilja menn það eða vilja menn bara loka augunum fyrir þessu og ekki vega hagsmunina hverja á móti öðrum? Það er skammsýni, herra forseti. Það er skammsýni að vilja ekki skoða þessi mál til hlítar. Það er skammsýni að vilja ekki vega ólíka kosti og taka þá hagsmuni sem eru okkur dýrmætastir. Og ég fullyrði, herra forseti, að það eru okkur dýrmætari hagsmunir að halda hálendinu norðan Vatnajökuls ósköðuðu af virkjanamannvirkjum en að fara út í þá óráðsíu sem framkvæmdirnar fela í sér. Já, herra forseti, ferðafólk og ferðaþjónustuaðilar á landinu öllu telja háspennulínur hafa neikvæð áhrif, að stóriðjuver hafi neikvæð áhrif, að miðlunarlón og stíflur hafi neikvæð áhrif og að virkjana- og línuvegir hafi jákvæð áhrif. Þetta sýnir okkur að fólk vill samgöngur inn á hálendið en það vill ekki uppbyggða vegi. Það vill láta sér nægja línuvegina sem við höfum haft. Það vill ekki uppbyggða, malbikaða vegi með ræsum úti um allar trissur. Það er önnur sýn sem ferðamenn hafa sem heimsækja hálendi Íslands og við hér í þessum sal, sem erum að véla með náttúru landsins, verðum að opna augu okkar fyrir því. Herra forseti. Það er alkunna að unnið er að gerð náttúruverndaráætlunar en í lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, er ákvæði sem gerir hæstv. umhvrh. skylt að leggja fyrir Alþingi náttúruverndaráætlun. Hæstv. umhvrh. hefur látið okkur vita af því að náttúruverndaráætlun verði lögð fyrir Alþingi á hausti komanda. Við höfum auðvitað fagnað því þó að við sem hér í þessum sal erum vitum að ekki hefur verið sett nægilegt fjármagn í þá náttúruverndaráætlun og við verðum auðvitað að bíða og sjá og athuga hvað Náttúruvernd ríkisins hefur getað gert úr því fjármagni sem henni hefur þó verið ætlað til þessa og Náttúrufræðistofnun Íslands sömuleiðis. Þessar stofnanir hafa mótað aðferðir sem ætlunin er að byggja á við gerð þessarar áætlunar og þetta er allt af hinu góða. Ég tel að þegar við höfum í hendi náttúruverndaráætlun getum við tekið næsta skref í ákvörðunum um nýtingu hálendisins norðan Vatnajökuls. Náttúruverndaráætlun á að líta dagsins ljós í haust. Því segi ég, herra forseti: Af hverju þetta óðagot núna? Af hverju að ýta svo á þessar framkvæmdahugmyndir að við verðum búin að eyðileggja fyrir okkur möguleikana sem náttúruverndaráætlunin --- sem enn hefur ekki litið dagsins ljós --- opnar? Enn segi ég, herra forseti: Við getum ekki bæði geymt kökuna og étið hana. Við getum ekki verið umhverfissinnuð með hægri hendinni og síðan misþyrmt umhverfinu með þeirri vinstri. Það er ekki hægt. Og náttúruverndaráætlun er í eðli sínu svipuð áætlun og rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það er alkunna að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur af alefli talað fyrir því að vinna við rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma njóti forgangs og að frekari ákvarðanir um stórvirkjanir uppi á hálendinu verði ekki teknar fyrr en rammaáætlunin hefur verið unnin og endanleg niðurstaða hennar liggur fyrir. Það hefur líka komið fram í máli hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að við gefum ekkert fyrir tilraunamat það sem hæstv. iðnrh. er að láta fara fram núna og pressar mjög á verkefnisstjórn rammaáætlunarinnar með það að vera tilbúin með eitthvert bráðabirgða- eða tilraunamat á virkjanakostum á miðhálendinu. Það eru vinnubrögð sem við viljum ekki líða. Það eru hroðvirknisleg vinnubrögð. Við eigum að gefa okkur tíma til að gera þessar áætlanir eins vandaðar og efni standa til, eins vandaðar og viðamiklar og vísindamennirnir okkar og þeir einstaklingar sem eru að vinna að þessum áætlunum hafa mögulega burði til að gera þær. Þarna er ég að tala um rammaáætlunina og ég er að tala um náttúruverndaráætlunina. Þessar tvær áætlanir verða að fá frið og þær verða að líta dagsins ljós áður en við tökum þær gífurlega afdrifaríku ákvarðanir sem stjórnvöld eru að pressa okkur inn í núna. Og ég segi, herra forseti, og það er kannski ekki hvað síst í ljósi yfirlýsingar hæstv. ráðherra áðan: Það liggur ekki lífið á. Það liggur ekki lífið á að gefa ráðherranum heimild til að hleypa Landsvirkjun upp á hálendið til að rassakastast þar og byrja spjöll sín áður en nokkur orkukaupandi er í hendi. Nú vitum við það, herra forseti, svo óyggjandi er að orkukaupandinn er ekki til staðar. Norsk Hydro grátbænir okkur um frest. Við viljum ekki gefa Norsk Hydro frest. Við viljum miklu frekar veifa einhverju gulrótarpriki framan í einhverja aðra fjárfesta sem mögulega vilja koma inn með eitthvað og eitthvað. Og guð má vita hvort þeir aðilar vilja reisa verksmiðjuna þar sem hæstv. iðnrh. vill reisa hana. Og guð má vita hvort þeir aðilar vilja hafa hana svona stóra eða svona í laginu eða með þessum hætti tæknilega búna eða ekki. Það veit guð einn, herra forseti. Þess vegna fullyrði ég hér: Það er ósanngjarnt að pressa Alþingi Íslendinga inn í ákvörðun um þetta mál á þessu stigi, fullkomlega ótímabært og óásættanlegt. Auðvitað hefði verið miklu meiri bragur á því ef stjórn Alþingis, hæstv. forseti, hefði tekið málið út af dagskrá að beiðni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og lofað okkur að anda rólega, helst með nefinu eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur beðið um að Íslendingar fái að gera í öðru tilliti og óskyldu. Það skiptir máli, herra forseti, að við fáum svigrúm, við fáum tóm, til að vega og meta hagsmuni okkar. Þennan hluta ræðu minnar, herra forseti, hóf ég á því að gagnrýna störf nefndanna og gagnrýna það að umhvn. skyldi ekki hafa sýnt því áhuga að fjalla um þá skýrslu sem ég hef hér verið að vitna til. Ég fullyrði, herra forseti, að umhvn. veit ekkert um hvað þetta mál snýst, ekkert. Og ég þori að fullyrða líka að þó að þau í iðnn. hafi vitað af þessu plaggi hafi tími þeirra ekki verið nægur til að iðnn. gæti kynnt sér það. Þessu hefur ekki verið dreift meðal alþingismanna og meðan ástandið er svona, meðan alþingismenn hafa ekki fengið tök og tækifæri til að kynna sér þá hluti sem hér hafa komið fram, erum við ekki í stakk búin til að taka ákvörðun um Kárahnjúkavirkjun, stækkun Kröflu eða byggingu álvers á Reyðarfirði. Það er svo einfalt, herra forseti. Ef við snúum okkur þá að orkunni í fallvötnum landsins vita það allir sem vilja vita að þar er um takmarkaða auðlind að ræða. Við sem hér höfum talað fyrir annars konar atvinnustefnu, annars konar atvinnuuppbyggingu en þessar framkvæmdir fela í sér, höfum gagnrýnt þann málflutning ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna að einlægt skuli talað eins og orkan í fallvötnunum sé ótakmörkuð. Það er ekki svo, herra forseti, jafnvel þó að Orkustofnun mundi gjarnan vilja að svo væri. Orkugræðgi orkumálastjóra, Þorkels Helgasonar, lýsir sér ágætlega í grein sem hann birti í Morgunblaðinu fyrir fáeinum dögum, og kemur reyndar líka fram í greinargerð þeirri sem fylgir frv. sem hér um ræðir. Þar kemur fram ákveðin orkugræðgi sem mér finnst ekki til sóma fyrir íslenska stofnun eða íslenska embættismenn. Í greinargerðinni sem fylgir frv. kemur fram að lengi hafi verið talið að framleiða megi um 50 teravattstundir af raforku á Íslandi, 30 með vatnsafli og 20 með jarðgufu. Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að kröfur um varúð í umhverfismálum hafa stöðugt farið vaxandi á síðustu árum. Þær vaxa hröðum skrefum og þær hafa mikið breyst upp á síðkastið. Þess vegna fullyrði ég að það sem lengi hefur verið talið ásættanlegt að virkja megi af vatnsafli, að teknu tilliti til umhverfisþátta, sé minna í dag en það var fyrir tíu árum, jafnvel fyrir fimm árum. Þess vegna gagnrýni ég Orkustofnun fyrir að hanga eins og hundur á roði á þessum 50 teravattstundum. Það er ekkert fast í hendi með það, herra forseti, fyrr en við höfum séð niðurstöðu rammaáætlunar ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma. Þá gætum við kannski talað um hvað við ættum í alvöru eftir af ásættanlega virkjanlegu vatnsafli í landinu. Það hefur lengi verið talið, segir Orkustofnun, að það séu 30 teravattstundir. Ég fullyrði að svo sé ekki og ég hef fyrir því ýmis haldbær og gild rök. Líka ber að minna á fullyrðingu Orkustofnunar í því plaggi sem fylgir frv. Það kemur algjörlega í ljós að hún byggir eingöngu á lauslegu mati stofnunarinnar en ekki á vísindalegri úttekt. Hin vísindalega úttekt fer nú fram á vettvangi verkefnisstjórnar rammaáætlunar og þeirri vinnu á að sjálfsögðu að gefa frið. Þess vegna held ég því fram, herra forseti, að stefna stjórnvalda núna í stóriðjumálum hafi farið fram með þeim hætti að þjóðinni sé talin trú um að virkjanlegt vatnsafl á landinu sé meira en hægt verður að fallast á með nokkurri sanngirni út frá umhverfissjónarmiðum. Það kemur líka fram, herra forseti, í umsögn Orkustofnunar sem er að mörgu leyti mjög gagnrýnisvert plagg. Það er gagnrýnisvert, ég endurtek þau orð mín frá 1. umr. um þetta mál, að hæstv. iðnrh. skyldi ekki hafa séð sóma sinn í að láta fleiri plögg, annars konar plögg, fylgja þessu frv. sem hefði gefið okkur víðara sjónhorn á þessa hluti, ólíkari sjónarmið fleiri aðila. Í umsögninni segir Orkustofnun um raforkuþörf hins almenna markaðar að auk þeirra stóriðjuáforma sem nú virðast í pípunum eigi að setja í þessa tvo þætti, þ.e. stóriðjuáformin sem stjórnvöld virðast vera að pressa í gegn og stækkun almenna markaðarins, 22 teravattstundir, 22 af þeim 30 sem talið er að sé mögulega virkjanlegt vatnsafl í landinu. Ég segi, herra forseti, að í ummælum Orkustofnunar kemur fram þvílík græðgi og þvílík frekja að enginn sómi er að. Stjórnvöld eiga að láta þær yfirlýsingar Orkustofnunar sér að kenningu verða og segja: Nei, hér er augljóslega ekki nægilega mikið vatnsafl til að fara út í allar þær stækkanir sem í pípunum eru. Við höfum ekki ráð á því að byggja 420 þús. tonna álver á Reyðarfirði, heimila stækkun Ísals í 460 þús. tonn, heimila stækkun á Norðuráli upp í 300 þús. tonn eða þaðan af meira. Og hvar stendur svo magnesíumverksmiðjan og hvar standa aðrar stóriðjuhugmyndir ríkisstjórnarinnar um orkufrekan iðnað? Herra forseti. Við eigum ekki nægilegt vatnsafl í landinu til að standa undir stóriðjudraumum af þessum stærðargráðum, það er alveg ljóst. Það sýnir greinargerð Orkustofnunar sem fylgir frv. Og það er nöturleg staðreynd, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli leggja fram frv. um þessa gífurlegu stækkun Kröfluvirkjunar og virkjun á borð við Kárahnjúkavirkjun áður en rammaáætlunin hefur fengið að skila af sér verkefni sínu. Ég vitna í umsögn minni til iðnn., herra forseti, til orða sem standa á heimasíðu rammaáætlunarinnar, en þar er vitnað í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun til aldamóta. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Iðnaðarráðherra, í samráði við umhverfisráðherra, láti gera rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og skal henni lokið fyrir árið 2000. Áætlunin sé í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku-, iðnaðar- og efnahagsmálum. Í henni verði sérstaklega fjallað um verndargildi einstakra vatnasvæða og niðurstöður færðar að skipulagi. Í því sambandi verði sérstaklega könnuð áhrif smárra virkjana.`` Strax kom í ljós, herra forseti, að þetta verkefni var miklu umfangsmeira og tímafrekara en ríkisstjórnin hefði óskað sér. Í þeirri yfirlýsingu sem ég vitnaði til ætlaði ríkisstjórnin að láta verkefninu lokið á árinu 2000. Ég held ég sé ekki að fara með fleipur, herra forseti, þegar ég segi að Norðmenn tóku a.m.k. 15 eða 16 ár í að búa til rammaáætlun sína og þeir skiluðu henni í áföngum. Þar voru vinnubrögð raunhæf og ríkisstjórn Íslands gat auðveldlega litið til Noregs eftir fyrirmynd með vinnubrögðin sem þar voru viðhöfð. Það eina sem við höfum heyrt frá ríkisstjórninni varðandi vinnubrögðin í Noregi er: Já, þeir voru nú svo illa settir þegar þeir loksins drusluðust til að gera sína rammaáætlun að þeir voru eiginlega búnir að virkja allt sitt mögulega virkjanlega vatnsafl þegar þeir ákváðu að gera rammáætlunina. Ríkisstjórnin hefur stært sig af því að við séum að gera rammaáætlun á réttum tíma. En við erum ekki að gera hana á réttum hraða, herra forseti. Við erum að gera hana eins og rófuskertir refir og úr henni verður auðvitað ekkert annað en bastarður ef því verður haldið áfram. Herra forseti. Haustið 1999 lá fyrir að líta þyrfti á rúmlega 60 mögulegar hugmyndir að vatnsaflsvirkjunum og um 30 hugmyndir að jarðvarmavirkjunum. Þetta eru 90 hugmyndir í heildina sem verkefnisstjórn rammaáætlunar var í upphafi ætlað að líta á. Áður en vinnan hófst gerði verkefnisstjórnin sér vonir um að af þeim hugmyndum yrði hægt að ljúka vinnu við u.þ.b. 25 hugmyndir sem kynntar yrðu haustið 2002. Þetta kom fram á fyrsta kynningarfundi verkefnisstjórnarinanr sem haldinn var í Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands haustið 1999, ef ég man rétt. Þetta hefur auðvitað ekki gengið eftir, herra forseti, og nú er svo komið að hæstv. iðnrh. leggur hart að verkefnisstjórninni, eins og ég sagði áðan, um að skila einhvers konar tilraunamati. Hvað á þetta tilraunamat að fela í sér? Virkjanakostina á miðhálendinu. Hvað gerir þetta nú, herra forseti, hvernig hæstv. iðnrh. pressar verkefnisstjórnina til að skila einhverju, bara einhverju? Þetta gerir ekkert annað en að rýra trúverðugleika verkefnisins, lætur fólkinu sem er að vinna þetta, sem eru margir okkar hæfustu vísindamanna, líða illa með vinnuna. Það er í tímapressu hvern einasta dag því að þetta er auðvitað vinna sem menn eru að vinna samhliða öðrum störfum. Það er ekki farsælt, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli koma svona fram og hæstv. ráðherra iðnaðarmála skuli koma svona fram við þetta hæfa fólk og sýnir í raun og veru ekkert annað en að hæstv. iðnrh. er sammála því og samþykk að þessu öfluga tæki, rammaáætlun, sé breytt í einhvers konar sýndarmennsku- eða málamyndaáætlun. Þetta er ekki boðlegt, herra forseti. Við eigum annað skilið, íslensk náttúra á annað skilið, þjóðin á annað skilið, Austfirðingar eiga annað skilið. Herra forseti. Í umræðunni hefur verið getið um það að auðlindastefna sé ekki til staðar. Ég vil gera að umræðuefni í nokkrum orðum orð hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur sem talaði fyrir hönd Samfylkingarinnar í gær í umræðunum og gerði að umtalsefni auðlindapólitík. Það gerði hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir líka í fyrstu ræðu sinni um málið, ræðu sem haldin var 14. febrúar þegar 1. umr. um málið fór fram. Í fyrri ræðu sinni gagnrýndi hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir stjórnvöld fyrir að koma fram með þetta mál, frv. til laga um virkjun Jökulsár á Dal, Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar, á þeim tíma þegar frv. til nýrra raforkulaga væri á leiðinni, væri nánast tilbúið og örfáir dagar í að það yrði lagt fram á Alþingi. Hv. þm. taldi að mun affarasælla hefði verið að afgreiða ný raforkulög fyrst áður en frv. sem hér um ræðir yrði afgreitt. Hún sagði í ræðu sinni þá, herra forseti, að þetta væru ekki boðleg vinnubrögð, að menn yrðu að gera hlutina í réttri röð. Síðar í ræðu sinni, herra forseti, kallaði hv. þm. Svanfríður Jónasdótttir á auðlindapólitíkina og vildi fá að vita samræmda stefnu ríkisstjórnarinnar í auðlindamálum áður en teknar væru ákvarðanir um það mál sem við erum að ræða hér. En ég varð fyrir miklum vonbrigðum og lýsti því reyndar í andsvari við hv. þm. í gær hvernig mér fannst hún hafa bakkað út úr þeirri röksemdafærslu sem hún flutti við 1. umr. málsins. Ég verð að segja, herra forseti, að það veldur mér miklum vonbrigðum að meiri hluti Samfylkingarinnar skuli telja sig þurfa að styðja þetta stjórnarmál þegar mér hefði fundist það svo miklu eðlilegra af stórum stjórnarandstöðuflokki að hann sæti hjá, sérstaklega í ljósi orða hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur við 1. umr. þessa máls. Í ræðu sinni í gær fjallaði hv. þm. um að Samfylkingin væri sátt við arðsemi verkefnisins út frá þeim veruleika sem við byggjum við núna. Mátti þá skilja af máli hv. þm. að úr því að ekki væri komið nýtt umhverfi í raforkuiðnaðinn, í raforkumálin, og úr því að við byggjum ekki við neina auðlindapólitík yrðum við víst bara að samþykkja þetta mál. Herra forseti. Ég þarf kannski ekki að fara um það mörgum orðum, en mér hefði fundist meiri reisn yfir Samfylkingunni ef hún hefði getað sagt: Látum ríkisstjórnina þá halda áfram sínu striki, en við þurfum ekki að styðja hana. En það ætlar meiri hluti Samfylkingarinnar greinilega ekki að gera. Það eru einhverjar undantekningar í þingmannaliði flokksins, en mér sýnist obbinn af þingmönnunum ætla að styðja þetta. Ég endurtek hér vonbrigði mín með það álit þingmannanna. Á hitt ber að líta að auðlindapólitík þarf auðvitað að vera mótuð. Í skýrslu auðlindanefndar sem gefin var út í september árið 2000 er gerð ítarleg grein fyrir þeirri skoðun nefndarinnar að móta beri stefnu varðandi auðlindarentu sem nýting vatnsafls í eigu þjóðarinnar skapar. Ég vitna, herra forseti, í umsögn minni til iðnn. á bls. 55 og 56 í álitsgerð nefndarinnar en ég ætla að spara tímann og vera ekkert að vitna í þetta hér. Hv. þm. eiga allir þetta plagg og geta kynnt sér það sjálfir. En á bls. 55--61 í þeirri ágætu og gagnmerku bók er gerð grein fyrir því hvernig auðlindarentu yrði best háttað að mati nefndarinnar, auðlindarentu varðandi nýtingu vatnsafls, enda lítur nefndin svo á að orka fallvatnanna sé ein helsta auðlind þjóðarinnar. Herra forseti. Ég gagnrýni það harðlega að þetta álit auðlindanefndar skuli ekki hafa verið tekið fyrir til sérstakrar umfjöllunar í tengslum við það frv. sem við nú ræðum. Með hvaða rökum leyfir ríkisstjórnin sér að sniðganga algerlega álit og hugmyndir auðlindanefndarinnar og leggja þetta mál fyrir eins og ríkisstjórnin hefur gert? Eigum við að búa við það, herra forseti, að stjórnskipuð, öflug nefnd skuli hafa ákveðnar skoðanir um auðlindapólitík og auðlindarentu af fallvötnunum en ekki einu sinni rætt í tengslum við umfjöllun málsins um Kárahnjúkavirkjun, ekki litið á það? Þetta eru vinnubrögð sem ég kalla slæleg, herra forseti. Það þýðir ekki að láta eins og þetta plagg sé ekki til. Það hafa allir þingmenn fengið og það vita allir þingmenn á Alþingi Íslendinga hvað í því stendur. Og það hefur aldrei neinn mótmælt því að sú skoðun auðlindanefndar sé þess virði að eftir henni sé mótuð stefna. Hvað með tillöguna að stjórnarskrárákvæðinu sem er fólgin í tillögum auðlindanefndarinnar? Á ekkert að ræða hana hér á hv. Alþingi? Á ekki að nota tækifærið eftir að slík vinna hefur farið fram og móta auðlindastefnu? Eiga hv. alþm. ekki að fá tækifæri til að fjalla um auðlindastefnu, auðlindapólitík á þessu þingi, sama þingi og menn ætla að heimila hæstv. iðnrh. að leyfa stærstu og afdrifaríkustu herför gegn náttúru Íslands sem leyfð hefur verið? Herra forseti. Ég gagnrýni þau vinnubrögð harðlega. Þau eru engri ríkisstjórn til sóma, bara til skammar. Herra forseti. Það er alveg ljóst að ekki hefur verið lögð nein vinna í að meta verðgildi þess lands sem ljóst er að muni tapast og eyðileggjast við þær framkvæmdir sem við ætlum nú að heimila hæstv. iðnrh. að fara út í. Ég vitna aftur í plagg auðlindanefndar sem lýsir því á bls. 70 að til þess að ákvarða fjárhæð eða hlutfall auðlindaskatts sé nauðsynlegt að framkvæma yfirgripsmikið mat á þeim verðmætum sem um er að tefla, ekki síst umhverfisverðmætum, og eru nefndar í því sambandi tvær af aðferðum hagfræðinnar, herra forseti, sem hagfræðin hefur verið að þróa með ágætum árangri á seinni árum til að mæla slík verðmæti. Þær aðferðir eru nefndar í skýrslu auðlindanefndar og við höfum reyndar heyrt flutta lærða fyrirlestra um þær aðferðir, m.a. af hagfræðingum Þjóðhagsstofnunar sem hafa verið að kynna sér þessi mál sérstaklega og hafa flutt opinberlega fjölmörg erindi um þær. Þær aðferðir sem getið er um, a.m.k. í skýrslu auðlindanefndar, eru annars vegar skilyrt verðmætamat, ,,contingent valuation`` á ensku, og hins vegar nokkuð sem kallað er ánægjuverð eða ,,hedonic prices``. Þessar aðferðir eru skilgreindar, ekki reyndar í hörgul, í skýrslu auðlindanefndar en þær eru nefndar og þeirra er getið sem ákjósanlegra aðferða til að meta verðgildi lands. Ekki er að sjá í niðurstöðum auðlindanefndarinnar okkar ágætu að bornar séu einhverjar brigður á þær aðferðir. Auðvitað er vitað að þær eru ekki öruggar um eitt eða neitt, en þó er vitað að þær eru bestu fáanlegu aðferðir til að meta verðgildi lands. Það er eðlilegt að við fáum svör frá hæstv. iðnrh. um það hvers vegna sú ákvörðun virðist hafa verið tekin að verðgildi lands sé ekki skoðað í tengslum við þessar framkvæmdir. Hvers vegna er sú ákvörðun tekin þegar hún stríðir algerlega gegn áliti auðlindanefndar, meirihlutaáliti auðlindanefndar? Við verðum að fá svör við því, herra forseti, við krefjumst málefnalegrar umræðu um atriði á borð við þetta. Það þýðir ekki að mæta okkur með þegjandi þögninni með þetta atriði eins og önnur. Þessu verðum við að fá svarað. Meðgjöf af þessu tagi er meðgjöf sem við erum að taka úr vösum barnanna okkar og komandi kynslóða. Ég fullyrði, herra forseti, að börnin okkar eiga eftir að hugsa okkur þegjandi þörfina ef við heimilum þetta án þess svo mikið sem að ræða um mögulegt afgjald fyrir auðlind þjóðarinnar í fallvötnuum uppi á hálendinu. Við ætlum ekki að ræða það. Það er skömm að því, herra forseti, að koma svona fram gagnvart náttúru landsins sem við höfum að láni frá börnunum okkar. Sannleikurinn er auðvitað sá að við höfum ekki fengið jörðina í arf eins og frægt máltæki getur um. Við höfum hana að láni frá börnunum okkar. Við erum ekki herrar jarðarinnar og verðum aldrei, herra forseti. Það væri óskandi að hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar færi að átta sig á því. En af því ég var að fjalla hér, herra forseti, um atriði hagfræðinnar við að leggja mat á verðgildi lands vil ég ítreka það sem ég sagði í fyrstu ræðu minni við 1. umr. þessa máls. Það hefur farið fram könnun eða mat á hluta landsins norðan Vatnajökuls út frá þessum atriðum hagfræðinnar. Þar getur að líta í síðasta tölublaði Glettings, þess ágæta austfirska rits, en þar er bent á það að kona að nafni Nele Lienhoop, sem stundar nám í hagfræði við háskólann í Aberdeen í Skotlandi, hafi beitt aðferðum skilyrts verðmætamats á náttúruverðmæti þess svæðis sem tapast mundi við Hálslón. Í grein í þessu blaði kemur fram, herra forseti, að hún hafi komist að þeirri niðurstöðu að verðgildi þess lands sem fer undir vatn við Hálslón sé tæpar 400 millj. kr. Herra forseti. Það hefur sem sagt farið fram skilyrt verðmætamat á því landsvæði sem fer undir Hálslón. Samkvæmt því mati hagfræðinnar og hagfræðingsins er verðgildi þessa lands 400 millj. kr. Ég ætla ekki að leggja mat á þessa upphæð en hún er nægilega há til að sannfæra mig um að hér sé um verulega verðmætt land að ræða út frá stöðlum og skilgreiningum hagfræðinnar. Af því að menn eru að tala um þjóðhagslega arðsemi, þjóðhagslegan hagnað, fyrst allt skal vegið á þeirri mælistiku, hvers vegna má þá ekki vega verðgildi landsins á þeirri mælistiku líka, þegar það er hægt? Hvaða börn erum við að binda fyrir augun og ætla ekki að meta verðgildi landsins? Ef við ætlum að meta hinn þjóðhagslega arð, herra forseti, yrði hann enginn ef við mundum meta verðgildi landsins. Það er auðvitað þess vegna sem ríkisstjórnin vill ekki meta verðgildi landsins, af því hagnaðurinn yrði þá enginn. Það er ekki sá sómi að þessu, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli hafa tiltækustu tæki og vísbendingar um verðmæti landsins og ætli ekkert að gera með þau, ekkert að gera með þessar upplýsingar, lætur þetta sem vind um eyru þjóta. Hv. þm. Framsfl. eru náttúrlega fjarri góðu gamni í þessum umræðum og þykjast trúlega ekki hafa neitt að læra af ræðu minni, ég læt það svo sem ekki á mig fá, en hv. þm. Framsfl. hefðu auðvitað mjög mikið gagn af því að lesa grein Nele Lienhoop í Glettingi til að kynna sér það sem þegar hefur verið gert varðandi mat á verðgildi landsins. Ég ítreka, herra fosreti, að hún var bara að meta gildi lands sem færi undir Hálslón. Þá á algjörlega eftir að meta gildi lands sem færi undir önnur lón, skurði eða landið sem færi um Haugsvæðin, þar sem þarf að ganga frá öllum þeim milljónum rúmmetra af jarðvegi sem kæmi út úr öllum þeim tugum kílómetra af göngum sem þyrfti að grafa ef af þessari virkjun yrði. Hér erum við að tala um lítið landsvæði, 57 ferkílómetra, miðað við allt það land sem verður fyrir áhrifum af framkvæmdunum. Þetta landsvæði, sem er lítið í þessu tilliti, 57 ferkílómetrar, yrði að verðgildi 400 millj. kr. á þessari mælistiku hagfræðinnar um skilyrt verðmætamat. En það ætlar ríkisstjórnin ekki að líta á. Það er líka rétt að geta þess, herra forseti, að ákveðin greiningaraðferð hefur verið notuð og er notuð hjá siðuðum þjóðum, nágrannaþjóðum okkar, þegar framkvæmdir af þessu tagi eru vegnar og metnar. Sú greiningaraðferð heitir kostnaðar- og ábatagreining fyrir verkefnið. Kostnaðar- og ábatagreining fyrir þau verkefni sem Alþingi ætlar hér að heimila hæstv. iðnrh. að gefa heimild til hefur ekki farið fram. Herra forseti. Við sitjum uppi með það að hæstv. umhvrh. mat það svo í úrskurði sínum að arðsemi og þjóðhagslegur ávinningur af verkefninu skyldi ekki heyra til mati á umhverfisáhrifum heldur skyldi hann metinn af leyfisveitendum og hún nefnir í úrskurði sínum alþingismenn í því sambandi. Nú er ljóst að slíkt mat hefur ekki farið fram og á ekki að fara fram. Með því að hæstv. umhvrh. skildi á milli umhverfismats annars vegar og arðsemis- eða hagkvæmnimats hins vegar þýðir bara að umhverfismatinu var snúið við, falleinkunn Skipulagsstofnunar snúið upp í einhverja meðgjöf sem hleypti málinu í gegn út frá umhverfissjónarmiðunum. Arðsemismatið á ekki að fara fram, ekki kostnaðar- og ábatagreining og ekki skilyrt verðmætamat, engum tækjum hagfræðinnar sem taka umhverfiskostnaðinn inn í á að beita á þetta verkefni. Það er alveg ljóst. Herra forseti. Eitt af því sem við þurfum auðvitað að skoða og horfa til langs tíma með er orkunýting og orkusparnaður. Það er ekki eins og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi ekki gert sér grein fyrir því. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er boðað átak til orkusparnaðar. Ríkisstjórnin boðaði þetta í framkvæmdaáætlun sinni um sjálfbæra þróun til aldamóta. Hún kom þeirri áætlun frá sér og samþykkti ef ég man rétt 1997. Mér þykir rétt, herra forseti, að benda á að á umhverfisþingi sem var haldið í janúar 2001 lagði umhvrh. fram ný og endurnýjuð drög að áframhaldandi stefnumörkun fyrir sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi. Það leiðinlega gerist hins vegar að hugmyndir um orkusparnaðaráætlun, sem voru í fyrri samþykkt ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun, virðast týnast í nýjum drögum um sjálfbæra. Í nýju drögunum sem fólk getur kynnt sér á heimasíðu umhvrn. er ekkert fjallað um orkusparnaðinn sem þó var inni í eldri áætlun. Herra forseti. Þetta er enn eitt atriðið sem lýsir vel stefnu ríkjandi ríkisstjórnar, orkugræðgistefnu. Já, herra forseti, það er ágætt að hæstv. forseti skuli reyna að leggja á minnið orð og hugtök sem má nota um hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Það eru að vísu kannski ekki uppáhaldshugtökin, ekki hin jákvæðustu og ekki hin fáguðustu. Ég mundi ekki vilja láta segja það um mig að ég keyrði fram orkugræðgistefnu. En hæstv. ríkisstjórn virðist gera það því orkusparnaðurinn sem var í áætluninni um sjálfbæra þróun til ársins 2000 er ekki lengur þar. Það er eðlilegt að í þessu sambandi sé það gagnrýnt. Það má líka gagnrýna að ekki hefur miðað nægilega vel hjá hæstv. umhvrh. í að fullmóta þau drög sem lögð voru fram í janúar 2001 og ég hef nú lagt fram, herra forseti, á sérstöku þingskjali fyrirspurn til hæstv. umhvrh. um hvenær við megum eiga von á að fá þessa stefnumörkun og hvernig aðkomu frjálsra félagasamtaka og almennings að henni hafi verið háttað. Það er alveg ljóst að við getum ekki búið við að fá tveggja ára gat í stefnu ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun, sérstaklega ekki þegar ríkisstjórnin er búin að lofa og prísa áætlun um sjálfbær Norðurlönd og þykist aðili að henni. Þá er ekki hægt annað en við búum til okkar eigin stefnu í þeim málum. En í drögunum eru ekki neinar hugmyndir um átak til orusparnaðar sem fjallað var um í eldri stefnumörkun. Það er líka ljóst á þessum drögum að hagsmunir og sjónarmið orkuvinnslufyrirtækja eru það sem á að vera leiðarljós ríkisstjórnarinnar í umhverfismálunum á nýrri öld, en ekki sjónarmið náttúruverndar. Þetta er auðvitað einkennandi fyrir alla meðferð og umfjöllun þess máls sem við nú ræðum, virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Þá er ekki hægt, herra forseti, annað en að fara nokkrum orðum um platmatið, þ.e. framhaldsmatið sem hæstv. umhvrh. efndi til þegar ljóst var að Skipulagsstofnun gaf þessum virkjanahugmyndum falleinkunn út frá umhverfissjónarmiðum. Hæstv. umhvrh. tók þetta allt inn á sitt borð og á eigin forræði bjó ráðherrann til framhaldsmat. Ég hef gagnrýnt það og tel það ekki samrýmast lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Ég tel það ekki geta samrýmst þeim lögum að ráðherrann skuli hafa fjallað efnislega um umhverfisþætti þessa máls eftir að 122 aðilar höfðu kært úrskurð Skipulagsstofnunar til ráðherra. Ég tel öll efni hafa staðið til þess að umhvrh. hefði, sérstaklega í ljósi viðbótargagna sem bárust inn á hennar borð, átt að vísa málinu aftur inn í hinn lögboðna feril, umhverfismat. Sannleikurinn er sá, herra forseti, að þegar málið var í vinnslu --- nú er ég að segja frá því sem umhvn. hefur fengið vitneskju um í ferli málsins --- var alveg ljóst að Landsvirkjun var vel kunnugt um það þegar hún lagði endanlega fram sín gögn vegna matsskýrslu á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar að hún hafði ekki nægilega mikið af gögnum. Hún var ekki með gögn um mótvægisaðgerðir vegna áfoks og rofs. Það var alveg ljóst, herra forseti, að Landsvirkjun tók sénsinn og þrýsti á Skipulagsstofnun með að auglýsa matsskýrsluna án þess að Landsvirkjun væri búin að leggja fram þau gögn sem Skipulagsstofnun gerði kröfu um. Það var þess vegna eðlileg niðurstaða hjá Skipulagsstofnun að gera það að máli í úrskurði sínum að ekki hefðu legið fyrir nægileg gögn til þess að meta til hlítar umhverfisáhrif mótvægisaðgerðanna. Skipulagsstofnun hefur staðið við þessi orð sín. Í bréfi til umhvrn. sem skrifað var á þeim tíma sem málið var á borðum umhvrh. í þessu framhaldsmatsferli hefur komið í ljós svo óyggjandi sé að Landsvirkjun vissi allan tímann að hún mætti búast við að málinu yrði hafnað á þeirri forsendu að ekki lægju næg gögn fyrir. Hvað gerist þegar niðurstaða Skipulagsstofnunar er sú sem hún er, falleinkunnin? Þá drífur Landsvirkjun sinn vaska her í að útbúa gögnin. Það er hönnuð gífurleg mótvægisaðgerð gegn foki og rofi, mótvægisaðgerð sem að mínu mati og margra annarra hefði auðvitað þurft að lúta sjálfstæðu mati á umhverfisáhrifum. Þessi viðbótargögn ásamt með fjölda annarra gagna auglýsir hæstv. umhvrh. með einhverjum tilbúnum fresti sem hæstv. umhvrh. sjálf ákvað hversu langur skyldi vera. Á þennan hátt framlengdi umhvrh. matsferilinn sem hefði að sjálfsögðu átt að fara aftur til þeirra stofnana sem venjulega véla með þessi mál og Landsvirkjun hefði auðvitað átt að búa til nýja skýrslu þegar í ljós var komið og opinbert orðið að ekki höfðu verið lögð fram öll þau gögn sem Skipulagsstofnun hafði gert ráð fyrir að yrðu þarna lögð fram. Ég gagnrýni það, herra forseti, að umhvrh. skyldi hafa tekið málið inn á sitt borð með þessum hætti. Mér finnst stórfurðulegt að mat umhverfisráðherrans skyldi vera á þennan hátt. Ég hef sömuleiðis gagnrýnt að hæstv. ráðherrann skuli byggja það á áliti eins lögfræðings, Eiríks Tómassonar, sem veitti umhvrn. leiðsögn í þessu máli. Ég hefði talið fullt efni til að þarna kæmu að fleiri lögfræðingar og aðrir aðilar að málinu. Það voru skiptar skoðanir um hvort þetta væri heimilt. Ég hefði talið ástæðu til að þetta mál hefði verið skoðað til hlítar. Ég hef haldið því fram áður, herra forseti, og kemur engum á óvart, að úrskurður hæstv. umhvrh. væri pólitískur úrskurður en ekki málefnalegur. Ég tel, herra forseti, að hann gangi gegn markmiðum alþjóðasamninga og tilskipana þeirra sem lög um mat á umhverfisáhrifum byggja á, það hef ég röstutt í löngu máli og ætla ekki að endurtaka þann rökstuðning. Þegar við skoðum í heildina þau áhrif sem þessi virkjun getur haft á náttúru Íslands þá eru þau auðvitað geigvænleg. Það kemur fram í umsögn minni til iðnn. að aðilar eins og Náttúruvernd ríkisins og Landvernd og SUNN, Samtök um náttúruvernd á Norðurlandi, hafa allir bent á þá gífurlegu umhverfisröskun sem af mun hljótast og vara við því að af þessum framkvæmdum verði nú látið verða. Árni Bragason, forstöðumaður Náttúruverndar ríkisins, kom á fund umhvrn., herra forseti, og í máli hans kom fram ákveðin gagnrýni á að iðnrh. skuli ekki hafa sett inn í frv. að framkvæmdaraðila væri skylt að fara eftir þeim niðurstöðum sem hæstv. umhvrh. komst þó að í sínum úrskurði. Það er einmitt eitt sem ég hef gagnrýnt hér, herra forseti, og verður ekkert of oft sagt, að það er auðvitað með ólíkindum hversu opið þetta frv. er. Það er ekki skilyrt á einn eða neinn hátt. Framkvæmdaraðila virðist ekki vera gert skylt að fara eftir niðurstöðum eða skilyrðum umhvrh. Það er ekki skrýtið þó Náttúruvernd ríkisins gagnrýni það. Þá má sömuleiðis nefna að Náttúruvernd ríkisins gagnrýnir ummæli í greinargerð Orkustofnunar sem fyrr er getið um að erfitt sé að meta Kárahnjúkavirkjun inn í rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Náttúruvernd ríkisins telur fullkomlega eðlilegt að Kárahnjúkavirkjun verði metin með öðrum virkjanakostum í rammaáætluninni og ég lýsi því yfir, herra forseti, að ég er hjartanlega sammála því áliti Náttúruverndar ríkisins. Það kemur líka fram í áliti Náttúruverndar ríkisins að hún varar við öllum hugmyndum um sambúð friðlanda og virkjana á svæðinu norðan Vatnajökuls. Ég held að Náttúruvernd ríkisins sé nú þegar búin að segja það sem segja þarf um málamiðlunarhugmynd Samfylkingarinnar um virkjanaþjóðgarð. Hann er greinilega ekki að skapi Náttúruverndar ríkisins. Svo mikið er hægt að lesa út úr umsögn Náttúruverndarinnar sem barst hv. iðnn. Herra forseti. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um þátt Kröfluvirkjunar í þessu máli. Það er eðlilegt að það sé gagnrýnt að stækkunin á Kröfluvirkjun skuli vera hnýtt inn í þetta frv. Gagnrýnisraddirnar byggjast fyrst og fremst á því að stækkun sú hefur ekki farið í mat á umhverfisáhrifum. Það er auðvitað sagt í greininni eins og hún er orðuð, þ.e. 2. gr. frv. sem, með leyfi forseta, hljóðar svo: ,,Iðnaðarráðherra er heimilt að veita Landsvirkjun leyfi til að stækka Kröfluvirkjun í allt að 220 MW ásamt aðalorkuveitum, enda liggi fyrir mat á umhverfisáhrifum framkvæmda.`` Þetta er alveg eðlilega orðað og reynt hefur verið að friðþægja okkur með því að auðvitað verði ekki veitt heimild fyrir virkjuninni nema að undangengnu mati á umhverfisáhrifum. En hvað eigum við að gera, herra forseti, ef þessi stækkunarhugmynd fær falleinkunn hjá Skipulagsstofnun? Eigum við þá bara að fá hæstv. umhvrh. til þess að snúa þeim úrskurði við eins og hún var fengin til að snúa við úrskurðinum um Kárahnjúkavirkjun? Herra forseti. Það hefur skapast ákveðin hefð um veitingu virkjunarleyfa, um heimildarákvæði af þessu tagi til handa hæstv. iðnrh. Sú hefð hefur núna á seinustu árum, eftir að lög um mat á umhverfisáhrifum tóku gildi, verið sú að heimildanna er ekki leitað fyrr en mat á umhverfisáhrifum hefur farið fram. Því er alveg ljóst að hér er verið að fara gegn hefðinni með 2. gr. í frv. Ég hefði talið alveg eðlilegt að hæstv. iðnrh. hefði beðið með heimild sína til að veita framkvæmdaleyfi við Kröflu þangað til ljóst hefði verið hvernig niðurstaða mats á umhverfisáhrifum hefði orðið. En óðagotið er svo mikið, herra forseti, og það er svo mikil þörf á að búa til gulrótina fyrir stóriðjuframleiðendurna í útlöndum, það skiptir svo miklu máli fyrir hæstv. ráðherra að hafa það í hendi að hún hafi heimildina, að hún geti veifað heimild Alþingis, heimild sem Alþingi veitir henni til þess að virkja hvort heldur er Kárahnjúkana, Kröflu eða Bjarnarflag og allt heila galleríið að hún verður að fá það til þess að gulrótin sé nógu feit og nógu stór. Herra forseti. En ég sé ekki að Alþingi hafi neina ástæðu til þess að fita þessa gulrót hæstv. ráðherra umfram efni. Rýr og mögur gulrót hefði mín vegna mátt dingla á þessari spýtu, en 220 MW stöð í Kröflu hefði ekki þurft að hanga á henni að svo komnu máli.  Herra forseti. Það er alveg ljóst og kemur fram í umsögn Náttúruverndar ríkisins, Landverndar og SUNN, Samtaka um náttúruvernd á Norðurlandi, að Kröfluvirkjun hefði átt að bíða umhverfismats og síðan hefði þá mátt samþykkja heimildarlög fyrir því ef það hefði verið vilji manna á þeim tíma. Þeir aðilar sem ég nú nefndi hafa bent á að samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum megi ekki gefa út leyfi fyrir framkvæmd fyrr en úrskurður um mat á umhverfisáhrifum liggur fyrir. Þess er einnig getið í umsögnum þessara aðila að um Kröfluvirkjun beri að fjalla á vettvangi rammaáætlunar um nýtingu vatnafls og jarðvarma og ég tek í einlægni undir það, herra forseti. Það er algjörlega ólíðandi að allir þessir virkjanakostir skuli eiga að hverfa undan umfjöllunarsviði verkefnisstjórnar rammaáætlunarinnar. Það sýnir enn einu sinni að hæstv. ríkisstjórn hefur aldrei verið nein alvara með vinnunni við rammaáætlun. Í umsögn Náttúruverndarsamtaka Austurlands er gerð krafa um það, herra forseti, að mótvægisaðgerðirnar vegna áfoksins við Hálslón og Kárahnjúkavegur skuli sæta sjálfstæðu mati á umhverfisáhrifum, enda sé hér um að ræða viðamiklar framkvæmdir sem hafi ekki verið metnar á sama hátt og aðrir þættir sem tengjast framkvæmdum Kárahnjúkavirkjunar. Þetta er auðvitað réttmæt krafa, herra forseti, því vegur á borð við Kárahnjúkaveg, sem er uppbyggður vegur með ræsum og öllu tilheyrandi, á lögum samkvæmt að sæta mati. En núna er hann hlekkjaður við framkvæmd um Kárahnjúkavirkjun og þar með telur umhvrh. að ekki skuli setja þennan veg í sérstakt mat. Þetta er algerlega óásættanlegt. Það er líka óásættanlegt, herra forseti, að vegurinn sem á að liggja austur á hraun sé látinn enda í ósnortnu víðerni hraunanna samkvæmt úrskurði umhvrh. og enginn veit hvernig á að ganga frá honum eða hvernig hann verður lagður eða hvernig hann kemur til með að líta út þegar á heildina er litið. Herra forseti. Það er skammarlegt að svona margar framkvæmdir sem ættu hver um sig að lúta sérstöku mati skuli vera spyrtar saman og hengdar á þessa einu spýtu, Kárahnjúkavirkjun sem er eðli málsins samkvæmt ekkert annað en landshlutaáætlun. Landshlutaáætlun af þessu tagi ætti að lúta sérstöku mati á umhverfisáhrifum. Ef við værum svo heppin að vera komin með lög um umhverfismat skipulagsáætlana þá hefði auðvitað ekki verið hægt að fara þá leið sem nú er verið að fara með Kárahnjúkavirkjun. Það hefði orðið að meta Kárahnjúkavirkjun sem landshlutaáætlun sem hefði áhrif á gífurlega stóru landsvæði og hún hefði aldrei farið í mat sem einstök framkvæmd, aldrei. En í þessu tilliti er ríkisstjórnin að svindla og fara fjallabaksleið að málunum. Ríkisstjórnin gerir það sama og hún gerir varðandi raforkulögin. Hún svindlar þessu máli fram hjá raforkulögunum sem við komum til með að samþykkja núna alveg á næstunni, en bara áður en þau verða samþykkt. Áður en það umhverfi verður orðið að ómögulegt verði að það verði arðbært að virkja fyrir stóriðju þá skulum við gefa svona rosalega mikið með Kárahnjúkavirkjun og þessu stóra, stóra Noral-verkefni til þess eins að það þurfi ekki að stoppa á einhverjum formsatriðum sem væntanleg lög koma til með að setja því. Nákvæmlega hið sama á við um umhverfismat skipulagsáætlana. Ef við værum komin með það lagaumhverfi sem þær setja okkur mundi þessi áætlun vera metin á allt annan hátt en hér er verið að gera. Á þetta benda Náttúruverndarsamtök Austurlands og hafa sannarlega rétt fyrir sér í þeim efnum. Herra forseti. Ég gæti líka haft hérna nokkur orð um álit Landverndar sem barst iðnn. Í því áliti var tekið undir með Náttúruvernd ríkisins, SUNN og Náttúruverndarsamtökum Austurlands um þá umhverfisþætti sem ég hef rakið að framan og lúta að stækkun Kröfluvirkjunar. Að öðru leyti fjallar umsögn Landverndar um jarðminjar, áfok og endurheimt gróðurs, hönnun virkunarinnar, virkjunarleyfi og efnahagsmálin. Hún hefur að geyma þarfar áminningar til þingmanna sem undirstrika mitt álit, þ.e. það álit að með áformum um Kárahnjúkavirkjun og álver á Austurlandi séu stjórnvöld að tjalda til einnar nætur og séu að láta undir höfuð leggjast að líta til langs tíma. Herra forseti. Á vegum Landverndar hefur farið fram mjög öflug rýni fjölmargra sérfræðinga í matsskýrslur Landsvirkjunar og Reyðaráls sumarið 2001 og það voru haldnar ótal málstofur í þeim efnum. Afraksturinn hefur reyndar verið gefinn út í skýrslu sem fylgdi umsögninni til þingnefndanna og niðurstaða þeirrar skoðunar, herra forseti, var sú að umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar væru umtalsverð og óafturkræf og lögð var áhersla á það í mati sérfræðinganna sem Landvernd fékk til þess að rýna í skýrsluna að niðurstaða Skipulagsstofnunar væri fullkomlega eðlileg og í samræmi við mat þeirra sérfræðinga, óháðra sérfræðinga sem komu að málinu eftir að matsskýrsla Landsvirkjunar var gefin út. Þeir óháðu sérfræðingar sem litu yfir skýrslu Landsvirkjunar á sínum tíma sumarið 2001 gáfu henni margir, allir sem Landvernd kallaði til, svipaða einkunn og jafnvel verri einkun en Skipulagsstofnun gaf, en sambærilega að því leytinu til að menn töldu að ekkert réttlætti það að fara út í þessar gífurlegu framkvæmdir og allra síst hinn meinti þjóðhagslegi ávinningur. Í umsögnum frá Náttúruverndarsamtökum Austurlands hefur verið getið um ákveðna hættu af áhrifum flóða í Jökulsá á Dal, m.a. vegna jökulhlaupa, sem tengjast hugmynd hæstv. umhvrh. sem kom fram í skilyrðum hennar þar sem hún breytir fyrirkomulagi á yfirfalli úr Hálslóni. Það sem um er að ræða hér, herra forseti, er að það er allsendis óljóst hvernig þetta breytta yfirfall verður vegna þess að sú hönnun og það mat sem á þá hönnun var lagt var bara gert hjá umhvrh. Það er ekki búið að skila nægilegri vinnu eða láta skoða það vísindalega nægilega vel til þess að vitum hvort sú breyting gengur upp, t.d. með tilliti til jökulhlaupa eða flóða í Jökulsá á Dal. Herra forseti. Það er líka hægt að nefna það að samkvæmt skilyrðum umhvrh. er stöðu stíflunnar breytt og enn höfum við ekki fengið að sjá neinar yfirlitsteikningar, ekki neinar tölvuteikningar með þeirri breyttu útfærslu þannig að þær teikningar sem hafa verið aðgengilegar almenningi, þingmönnum og öllum þeim sem vilja kynna sér þessi mál, miða við allt aðra staðsetningu eða útfærslu stíflunnar en verður eftir að úrskurður umhvrh. var felldur. Þetta er m.a. einn af þeim þáttum sem ég hef gagnrýnt, þ.e. að hæstv. umhvrn. skuli geta tekið svona mál inn á sín borð og vélað um þau þar án þess að farið sé eftir forskrift laga um mat á umhverfisáhrifum. Ég veit að Skipulagsstofnun hefði aldrei hleypt í gegn útfærslu sem ekki var kynnt í þrívíðum teikningum á risastórri jarðvegsstíflu sem er 190 m há og ég man ekki hversu margar milljónir rúmmetra af jarðvegi eiga að fara í hana. Náttúruverndarsamtök Austurlands vekja líka athygli á því að ekki hafi verið gefnar neinar skýringar á misvísandi upplýsingum um virkjað rennsli í fyrri áfanga Kárahnjúkavirkjunar. Í athugasemdum með frv. sem hér er um fjallað á bls. 8 kemur fram að í fyrri áfanga verði virkjað 120 rúmmetra rennsli á sekúndu. En í matsskýrslu Landsvirkjunar á bls. 4 og reyndar víðar í skýrslunni er gert ráð fyrir að í fyrri áfanga verði virkjað 90 rúmmetra rennsli á sekúndu. Landvernd tekur reyndar undir þetta í umsögn sinni. Því er nú algjört tilefni til að spyrja hæstv. iðnrh., sem ég treysti að sé í húsinu, herra forseti, hverju sæti. Af hverju eru svona misvísandi tölur í þessu frv. um hið virkjaða rennsli? Þetta er ekki eina dæmið um misvísandi tölur. Á ótal stöðum er ónákvæmt sagt frá og sums staðar eru hreinlega villur. Þannig get ég tekið sem dæmi að á bls. 22 í greinargerðinni er sagt að stefnt sé að því að fyrri áfangi álversins með 260 þús. tonna framleiðslugetu á ári taki til starfa á árinu 2008 en það vita allir sem hafa kynnt sér þessi gögn að auðvitað er átt við 2006. Ég gæti tínt til fleiri dæmi um það hversu hroðvirknislega málið allt er unnið þar sem númer á fylgiskjölum eru vitlaus, t.d. á bls. 12, og vitlaus ártöl, jafnvel vitlausar gígavattstundir. Svo er óþolandi hversu misvísandi fjallað er um stærð álversins. Á bls. 3, í byrjun greinargerðarinnar, er sagt um álverið að það eigi að vera 240--280 þús. tonn í fyrri áfanga en 360--420 þús. tonn í seinni áfanga. Ég veit ekki betur en Reyðarál hafi lofað því að þessum ruglingi yrði eytt um leið og matsskýrslan á álverinu var kynnt. Þeir lofuðu þeim sem voru að fylgjast með og vildu fylgjast með málinu að þessar misvísandi tölur yrðu ekki notaðar, það yrði ævinlega talað um 280 og 420 þús. tonn. En, herra forseti, á þessu hefur orðið virkilegur misbrestur og hæstv. ráðherra eða hennar menn í ráðuneytinu hafa fallið í þá gryfju að rugla fólk í ríminu með misvísandi tölum í frv. á fleiri en einum stað. Ég get sannarlega tekið undir þá gagnrýni sem ég var að gera grein fyrir og hefur komið fram hér frá Náttúruverndarsamtökum Austurlands og Landvernd hvað varðar þessa misvísun. Þá, herra forseti, er ég komin að máli sem mér er afar kært og ég hef reynt að fjalla hér um á viti borinn hátt, a.m.k. af einhverju því litla viti sem mér er unnt eftir að hafa kynnt mér málið nokkuð vel. Það varðar sjálfbærni Kárahnjúkavirkjunar. Ég hef haldið því fram í ræðum mínum hér, herra forseti, og ég ætla að ítreka það enn einu sinni að Kárahnjúkavirkjun er ekki sjálfbær. Nú treysti ég því, herra forseti, að hæstv. ráðherra sé í húsinu og vildi gjarnan að hv. þm. Hjálmar Árnason, ef hann væri í húsinu líka ...

Hvorugur þessara hv. þm. er í húsinu.

Herra forseti. Það veldur mér sárum vonbrigðum að heyra að hæstv. ráðherra skuli hafa yfirgefið okkur því 

Ég skal gera ráðstafanir til þess að hæstv. iðnrh., Valgerði Sverrisdóttur, og formanni iðnn., hv. þm. Hjálmari Árnasyni, sé gert viðvart um að þeirra sé óskað í salinn.

Já, ég þakka, hæstv. forseti. Ég ætla svo sem ekki að láta þetta stoppa mig í ræðunni, er komin að þeim kafla þar sem mig langaði til að fjalla um sjálfbærni Kárahnjúkavirkjunar sem ég tel ekki vera til staðar. Nú eru mál með vexti þannig, herra forseti, að Sameinuðu þjóðirnar skipuðu fyrir nokkuð mörgum árum stóra og mikla nefnd sem kalla má alþjóðlega nefnd um stíflur. Á enskri tungu kallaðist þessi nefnd World Commission on Dams. Hún skilaði af sér árið 2000 minnir mig, frekar en árið 2001, risastórri skýrslu sem fjallar um stíflur, bæði stíflur sem gerðar eru í áveitutilgangi og líka stíflur sem gerðar eru í þeim tilgangi að virkja fallvötn til orkuframleiðslu. Sannleikurinn er sá, herra forseti, að árið 2000 höfðu yfir 45 þús. stórar stíflur verið byggðar í heiminum og þær hafa gerbreytt stjórnun á vatnsauðlindum og orkugjöfum jarðarinnar. En á sama tíma og þessar risastóru stíflur hafa verið reistar er svo langt í frá að menn hafi verið á einu máli um ágæti þeirra, og hafa samfélagsleg áhrif þessara stóru stíflna oft og tíðum valdið miklum deilum og átökum. Það er algjört forgangsmál til framtíðar að unnt verði að skilgreina hlutverk stíflna hvað varðar eftirspurn á vatni og orku, og þetta lýsir afar vel hversu mikilvægt það er að leiða jafnflókin álitamál til lykta svo þær standi þjóðfélögum ekki fyrir þrifum. Skýrsla alþjóðanefndarinnar um stíflur, sem er til á bókasafni Alþingis, herra forseti, er afrakstur þess sem kalla má ,,hnattrænt átak`` sem á sér enga hliðstæðu. Þetta átak var hugsað sem tæki til að leiða saman stjórnvöld, fulltrúa einkageirans og frjáls félagasamtök. Skýrsla þessi kemur fram með fyrstu heildstæðu, sjálfstæðu úttektina á áhrifum stíflna og hún lýsir nýju skipulagi, nýjum hugmyndum í þróun vatns- og orkugjafa. Hún kemur fram með aðgerðaáætlun með sjö forgangsmálum og skilyrðum sem nýta má í stefnumótun til framtíðar en nefndin hafnar í skýrslunni viðteknum hugmyndum um ágæti risastíflna. Og, herra forseti, ég hvet hv. alþm. til að kynna sér efni skýrslunnar sem reiðir fram beinharðar, heildstæðar, hlutlægar upplýsingar sem hafa ber til hliðsjónar fyrir þjóðir heims þegar þær standa frammi fyrir spurningum á borð við: Hvers vegna hyggjum við á byggingu stíflna? Hvernig á byggingu þeirra að vera háttað? Hvers konar áhrif koma þessar byggingar, þessar stíflur, til með að hafa á samfélag manna, plantna og dýra, hvort sem það er til góðs eða ills? 
             
             Herra forseti. Það er auðvitað ekki hægt að sætta sig alveg við það að þingmönnum sé ekki sýnd meiri virðing en svo þegar um hjartans mál fólks er að ræða og það gerir allt sem hægt er til að undirbúa sig vel og eiga hér góðan málefnalegan orðastað við þá sem með völdin fara. Það er ekki hægt, herra forseti, að koma svona fram við okkur. Hæstv. forseti veit ósköp vel að ég sagðist mundu sakna hæstv. ráðherra úr salnum í gær þegar hún átti leið norður til Akureyrar, og hæstv. forseti sýndi mér mikla tillitssemi og frestaði umræðunni þar til hæstv. ráðherra væri komin í salinn. Eins og allt fór í gær komst ég ekki að með ræðu mína. Hæstv. ráðherra hefur þess vegna ekki heyrt nema brot af henni, smábyrjun, og mér þykir mjög miður að hæstv. ráðherra skuli ekki sýna mér meiri tillitssemi en svo að hún skuli hverfa úr salnum þegar hún veit að ég hafði óskað eftir því sérstaklega í gær að hún yrði hér til að hlýða á mál mitt og svara fyrirspurnum.

Er það ósk hv. þm. að fresta ræðu sinni?

Já, herra forseti, ég held að ég þiggi það. Það er úr mér allur máttur. Mér finnst erfitt að tala um þetta mál eins og ég sagði áðan, herra forseti, vegna yfirlýsinga hæstv. ráðherra. Ég er að reyna að skoða það í því nýja ljósi og þess vegna hefði ég talið enn meiri ástæðu fyrir hæstv. ráðherra að vera hér til staðar og svara þá þeim spurningum sem ég hef fyrir hana lagt.

Hv. þm. gerir hlé á ræðu sinni og er umræðu frestað.