Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var afgr. í þessari hv. d. með shlj. atkv. samkv. einróma meðmælum hv. menntmn. d. Hv. menntmn. Ed. mælti einnig einróma með frv. og gerði við það eina brtt. um að fella niður 4. gr. upphaflega frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er öllum þeim, er njóta opinbers styrks eða fyrirgreiðslu til almennra rannsókna á náttúru Íslands, að hafa samvinnu við Náttúrufræðistofnun Íslands og láta henni árlega í té skýrslur um rannsóknirnar.“ Menntmn. Ed. lagði til, að þessi gr. yrði felld niður, þar eð ástæðulaust væri að skylda alla til þess að gefa skýrslur til Náttúrufræðistofnunarinnar um starfsemi sína. Þessi brtt. menntmn. Ed. var gerð í samráði við menntmn. Nd. og mig, þannig að segja má, að eins og frv. var afgr. við 2. umr. í hv. Ed., hafi verið alger samstaða um málið. En svo gerist það við umr. í hv. Ed. í gær, að einn hv. þm., 10. þm. Reykv., Ólafur Björnsson, flytur brtt. við 5. gr., sem fjallar um annað orðalag um verkefni stofnunarinnar. Menntmn. Ed. hafði ekki viljað fallast á þessa brtt. Þess vegna flutti þm. þær einn og svo fór, að þær voru samþ. í hv. Ed. En þessar brtt. eru mjög gagnrýndar - eða orðalag þeirra - af forstöðumönnum og starfsmönnum Náttúrugripasafnsins og þess vegna vil ég leyfa mér að flytja brtt. um það að breyta 5. gr., sem fjallar um hlutverk stofnunarinnar, í upphaflegt horf og yrði þá 5. gr. eins og menntmn. beggja d. höfðu samþ. samhljóða, að 5. gr. skyldi vera, en það er 4. gr. núna. Við hv. 10. þm. Reykv., Ólafur Björnsson, höfðum samráð um þetta í gærkvöld og tjáði hann mér, að ef Nd. héldi fast við sína skoðun á orðalagi upphaflegu 5. gr., núverandi 4. gr., um verkefni stofnunarinnar, þ.e. endurtæki einróma samþykkt sína á upphaflegu orðalagi þessarar gr., þá mundi hann ekki endurflytja brtt. sínar í Ed., þannig að þá ætti frv. víst shlj. samþykki Ed. Það er alveg nauðsynlegt, að þetta frv. verði afgr. á þessu þingi, vegna þess að samkomulag er orðið um það í hv. Ed. að afgreiða frv. um rannsóknarmálin, en þessi frv. eru nátengd hvort öðru. Verði rannsóknarmálafrv. afgreitt, er skipulag málanna gallað, nema því aðeins að ákvæði þessa frv. fái lagagildi líka. Þess vegna vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skriflega brtt. um þetta efni. Ég hef haft samráð um flutning till. við þá af menntmn.-mönnum Nd., sem ég hef náð til nú í byrjun fundar og hafa þeir allir lýst sig samþykka flutningi till., enda ekki um annað að ræða, en að breyta einni frvgr. í það horf, sem þessi hv. d. hafði áður samþ. shlj.  „a) Að koma upp sem fullkomnustu vísindalegu safni íslenzkra og erlendra náttúrugripa, varðveita það og skipuleggja til afnota fyrir vísindamenn á þeim sviðum, sem safnið nær til. b) Að koma upp sýningarsafni, er sé opið fyrir skóla og almenning. Skal safn þetta miðað við það að vera liður í náttúrufræðikennslu skólanna og auk þess stefna að því að glæða áhuga og skilning almennings á náttúrunni. c) Að vinna að rannsóknum og skipulagningu almennra rannsókna á náttúru íslands, einkum að því er snertir meiri háttar verk, þar sem samvinna við aðrar stofnanir og einstaklinga er æskileg eða nauðsynleg, svo sem kerfisbundin úrvinnsla úr efnivið safnsins, efling safnsins að vísindalegum efnivið, náttúrufræðileg kortagerð og skyld verkefni.“ Segja má, að hér sé ekki um verulegar efnisbreytingar að ræða og þó er að því leyti efnismunur á þessu, að í upphaflega frv. er gert ráð fyrir því sem aðalverkefni Náttúrufræðistofnunar Íslands að vera miðstöð almennra vísindalegra rannsókna á náttúru Íslands, vinna að slíkum rannsóknum, samræma þær og efla. Þetta var talið aðalverkefni stofnunarinnar í upphaflega frv., eins og n. beggja d. mæltu með að þetta yrði. Samkv. brtt. er það gert að aðalverkefni Náttúrufræðistofnunarinnar að koma upp safni, að vera safn, og verður varla á móti því borið, að samhliða því sem nafni stofnunarinnar er breytt úr Náttúrugripasafni í Náttúrufræðistofnun, einmitt vegna þess að meiningin er, að Náttúrufræðistofnunin sé fyrst og fremst vísindaleg rannsóknarstofnun á náttúru íslands, þá er óneitanlega óeðlilegt að telja það fyrst í verkefnum þessarar stofnunar, að það skuli vera safn, einkum og sér í lagi ætlað að vera safn til leiðbeiningar við kennslu í skólum, t.d. í gagnfræðaskólum. Ég tel því tvímælalaust rétt að breyta frv. í upphaflegt horf og vona, að hv. Nd. standi við fyrri skoðanir sínar í þessu efni.



Herra forseti. Það var aðeins að fara fram á það, hvort ekki mætti fresta þessu máli, þangað til dálítið síðar á þessum fundi, svo að mönnum gæfist aðeins meira tóm til þess að athuga málið. Ég vænti, að það sé hægt að afgreiða það eigi að síður í dag, þó að því yrði frestað þangað til nokkru síðar á þessum fundi, umr. ekki lokið, svo að menn gætu borið svolítið betur saman ráð sín.



Herra forseti. Fljótt á litið verður ekki séð, að þetta hafi mikla efnisþýðingu. En þó eru hér augljós ágreiningsatriði á bak við. Úr því að forstöðumenn safnsins eru mjög á móti breytingunni, er þá ekki eðlilegast, að menntmn. d. athugi málið til morguns. Þetta getur ekki tekið mikinn tíma hvort eð er í umr. hér, en mér finnst eðlilegt, að þetta sé borið saman og liggi ljóst fyrir, í hverju ágreiningurinn liggur, sem við áttum okkur ekki á í fljótu bragði.



Herra forseti. Maður verður líklega að brýna raustina til þess að hafa betur, en efrideildarþingmaðurinn, sem er að flytja mál sitt núna. Hér liggur fyrir frv. um tekjustofna sveitarfélaga og í hv. Ed. er á sama tíma frv. um tekju- og eignarskatt eða breyt. á þeim lögum. Í báðum frv. eru ákveðin gjöld á landsmenn. Ég hygg, að segja megi, að þetta kerfi okkar, sem notað er við álagningu gjalda, sé orðið úrelt og það þurfi að koma nýtt í staðinn, einfaldara, ódýrara í framkvæmd og réttlátara. Hér eru t.d. í þeim l., sem hér er lagt til að breyta, ákvæði um aðstöðugjöld, sem sveitarfélögin fá. Hins vegar innheimtir ríkið söluskatt. Hvort tveggja er þetta lagt á það sama, ýmiss konar framleiðslu og viðskipti. Og sveitarfélögin fá hluta af söluskattinum. Hví ekki að sameina þessa skatta í einn, sem síðan væri skipt milli ríkis og sveitarfélaganna? Þetta væri stórum einfaldara. Sama má segja um útsvör á tekjur og eignir og tekju- og eignarskatt. Það væri miklu einfaldara og ódýrara í framkvæmd að sameina þetta í einn skatt, sem síðan væri skipt á milli þeirra, sem eiga að njóta hans. Einn af göllunum á núgildandi skattafyrirkomulagi er sá, að gjöldin koma mjög misjafnlega þungt á gjaldendur eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Þetta veldur miklu ranglæti. Ég hef gert athugun á því, hvernig aðstöðugjöldin voru á lögð árið 1964. Þar kemur fram, að þau eru mjög misjöfn. Til dæmis um þetta vil ég greina frá álagningu aðstöðugjalda á iðnaðar- og verzlunarfyrirtæki. Í Reykjavík voru á næstliðnu ári lögð 0.9% á iðnaðarframleiðslu yfirleitt. Í 5 kaupstöðum öðrum er álagningin á iðnaðinn 1.5% eða 67% hærri en í Reykjavík, og í 12 kauptúnahreppum er álagning á iðnaðinn einnig 1.5%. Þetta segir ljóta sögu um það ranglæti, sem iðnaðarfyrirtæki utan höfuðborgarinnar eiga við að búa. Þau verða að taka á sig langtum hærri aðstöðugjöld, en hliðstæð fyrirtæki í höfuðborginni, og samkeppnisaðstaða þeirra er verri sem því nemur, það sjá allir. Nú er það þó kunnugt mál, að þau iðnaðarfyrirtæki, sem eiga heima utan þéttbýlustu staðanna, þar sem markaðurinn er mestur fyrir iðnaðarvörurnar, hafa að öðru leyti lakari aðstöðu á margan hátt við að reka sína atvinnu en hin, sem búa þar, sem markaðurinn er mestur, þó að þau hefðu sömu gjöld, hvað þá ef þeim er íþyngt með opinberum gjöldum fram yfir aðra. Margir munu líta svo á, að mikil nauðsyn sé að dreifa iðnaðarframleiðslunni um landið, m.a. til þess að afstýra því, að fólkið þyrpist á eitt takmarkað svæði, en byggileg héruð leggist í auðn. En með því að láta fyrirtæki utan höfuðstaðarins bera langtum þyngri opinber gjöld en þau, sem þar eru rekin, er verið að vinna á móti því, að iðnaður geti þrifizt annars staðar, en í Reykjavík. Fréttir hafa borizt af því, að nágrannaþjóðir okkar styrki stofnun iðnaðarfyrirtækja í fámennum byggðarlögum til þess að stuðla að jafnvægi. Hér er farið öfugt að. Á þessu þarf að verða breyting og sú breyting þarf að gerast fljótt. Ég hef hér gert álögurnar á iðnaðarfyrirtækin að umtalsefni. Um aðstöðugjöldin á verzlanirnar er sömu sögu að segja. Í Reykjavík voru aðstöðugjöld lögð á almennar verzlanir árið 1964 0.7% af viðskiptaveltu þeirra. Í tveimur öðrum kaupstöðum voru aðstöðugjöldin 2% eða nærri þrisvar sinnum hærri. Og í fjórum kaupstöðum var álagningin á verzlanirnar 1.5%, eða 114% hærri, en í höfuðborginni. Í þrettán kauptúnum voru aðstöðugjöldin einnig 1.5% af veltunni og enn hærri í þremur kauptúnum. Í mörgum kauptúnum og kaupstöðum voru aðstöðugjöldin 1%, eða rúmlega 40% hærri, en í Reykjavík. Og nú vil ég spyrja: Hvers eiga þau verzlunarfyrirtæki að gjalda í kaupstöðum og kauptúnum víða um landið, sem eru látin borga tvisvar til þrisvar sinnum hærri aðstöðugjöld en verzlanir í höfuðborginni? Og það verða menn að gera sér ljóst, að þetta ranglæti bitnar á fólkinu, sem býr á þeim landssvæðum, þar sem háu aðstöðugjöldin eru. Háu gjöldin verða til þess að gera verzlunarviðskiptin óhagstæðari fyrir þetta fólk en höfuðstaðarbúana. Þetta má ekki svo til ganga. Meðan aðstöðugjöld eru innheimt, eiga þau að vera hin sömu um land allt. Annað er óþolandi ranglæti. Þau sveitarfélög, sem hafa meiri þörf fyrir tekjur en önnur, eiga að fá framlög úr jöfnunarsjóði sveitarfélaganna til þess að mæta hallanum. Hv. 5. þm. Vestf. bar fram brtt. um jöfnun aðstöðugjalda við 2. umr. þessa frv. Ég taldi till. hans um suma gjaldaflokkana of háa og gat því ekki greitt till. hans atkv., þótt ég sé samþykkur stefnunni, sem þar kom fram. Aðstöðugjöldin hefðu hækkað mjög víðast hvar, ef hans till. hefði verið samþ. En þetta mál þarf að undirbúa fyrir næsta þing og því hef ég leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 655. Hún er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við ákvæði til bráðabirgða bætist ný mgr., þannig: Á árinu 1965 skal ríkisstj. undirbúa þá breyt. á III. kafla laganna, að framvegis gildi sömu reglur um álagningu aðstöðugjalda í öllum sveitarfélögum.“ Ég vildi mega vænta þess, að hv. d. sjái sér fært að fallast á þessa till. mína.



Herra forseti. Það er nú sjáanlegt, hvernig hæstv. ríkisstj. og þingmeirihl. muni ætla að ganga frá skattamálum á þessu þingi. Ég ætla ekki að rekja þessi mál neitt nákvæmlega hér, það hefur þegar verið gert, en ég held, að segja megi, að í megindráttum líti nú málið þannig út, að í krónutölu muni menn yfirleitt greiða hærri gjöld á þessu ári, en hinu síðasta, vegna þess að tekjur hafa hækkað allverulega og þær lagfæringar, sem hér er gert ráð fyrir að gerðar verði, eru ekki nægar til þess, að skattar standi nokkurn veginn í stað í krónutölu, þó að tekjur hafi hækkað nokkuð, en lítið meira, en svarar til verðlagsbreytinga í landinu. Hins vegar mun hér verða lítið eitt minna hlutfall, sem menn greiða af tekjum sínum að þessu sinni, en gert var í fyrra. Hér hafa verið fluttar brtt., sem voru mjög í samræmi við það, sem samninganefnd verkalýðssamtakanna hafði áður rætt um við ríkisstj., en ekki höfðu fengið undirtektir þar og síðan verið felldar hér við 2. umr. málsins. Það var ein till, af þeim, sem 2. minni hl. n. flutti, flutt af Hannibal Valdimarssyni, varðandi sérstakan frádrátt til fólks, sem vinnur við fiskvinnu, í fiskiðnaðinum og til hafnarverkamanna. Þessi till. fékk litla náð hér í þessari hv. d., en engu að síður vil ég leyfa mér við þessa umr. að taka hana upp nokkuð breytta og freista þess enn að fá hljómgrunn fyrir efni málsins, sem þar er um að ræða. Ég vil leyfa mér, þótt komið sé nú fram í 3. umr., að flytja hér skrifl. brtt. Það var seinast í gærkvöld, sem þessi mál voru afgreidd hér úr d., og vannst því ekki tími til þá að ganga frá till., en með leyfi hæstv. forseta er þessi till. á þessa leið, - ég vil taka fram, að hún er efnislega svipuð till. þeirri, sem var á þskj. 634 2. till. á því þskj., - hún er þannig: „Á eftir 1. gr. frv. komi ný gr., svo hljóðandi: Eftir bókstafslið k í 30. gr. l. komi nýr liður, 1, svo hljóðandi: Heimilt er að veita verkafólki, sem vinnur við hvers konar fiskiðnað og hafnarverkamönnum sérstakan frádrátt, 700 kr. fyrir hverja viku, sem þeir vinna að viðkomandi störfum, enda hafi þeir unnið þau störf ekki skemur en 6 mánuði af skattárinu.“ Sú breyting, sem hér er um að ræða frá fyrri till., er sú, að hér er um heimild fyrir sveitarstjórnirnar að ræða, en ekki ákvæði, sem þær eru skyldar að fara eftir og vil ég nú rökstyðja þetta nokkru frekar. Það er tvennt fyrst og fremst, sem um er að ræða. Í fyrsta lagi tel ég það engan veginn réttlátt, heldur í hæsta máta ranglátt að leggja með sama mælikvarða á tekjur verkafólks, sem vinnur kannske 12–14 klst. á sólarhring og stundum miklu meira fyrir tekjum sínum og kemst á þann hátt kannske í æðiháar árstekjur. Þetta fólk vinnur ekki svona langan vinnutíma bara vegna þess, að það vilji vinna svona lengi, heldur er það fyrst og fremst vegna þess, að það er nauðsynlegt til þess að bjarga verðmætum, bjarga því allra verðmætasta, sem við þurfum að bjarga, þ.e.a.s. sjávarframleiðslu okkar. Það er ekki réttlátt að leggja á þetta fólk sama mælikvarða, jafnháar tekjur, skulum við segja, eins og á mann, sem vinnur 6–7 klst. á dag fyrir jafnháum tekjum. Það getur ekki verið, að það sé réttlátt að nota sama mælikvarða í báðum tilfellum. En auk þessa og það, sem þó kannske er aðaltilgangurinn með þessari till., er að reyna að jafna ofurlítið aðstöðuna á vinnumarkaðinum sjálfum. Og þar eru að sjálfsögðu ekki sömu aðstæður hvar sem er á landinu. En hér í Reykjavik og sennilega í næstu kaupstöðum er nú ástandið þannig, að það má heita, að það skiptist í tvær meginheildir, hvernig háttað er kaupgreiðslum. Það er annars vegar fiskiðnaðurinn, hafnarvinnan og opinber fyrirtæki, sem greiða einvörðungu umsamda kauptaxta, telja sig á engan hátt geta vikið frá þeim, og ef það er gert, er það þá í hæsta lagi með því að ívilna mönnum eitthvað í tímareikningi. Hins vegar eru svo hvers konar framkvæmdir, verktakaframkvæmdir, byggingarvinna, þjónustustörf margs konar, ekki sízt verzlunin, sem greiða allt annað kaup, kaup, sem er 60–70, jafnvel upp í 100% hærra á klst. en greitt er í þessum atvinnugreinum. Það sjá náttúrlega allir, að ef þannig fer fram, er stefnt í beinan voða með undirstöðuframleiðslu okkar og það er þegar komið svo, að skortur á vinnuafli í þessum greinum er mjög mikill og það má ekki aðeins segja, að það sé skortur á vinnuafli, heldur verður það vinnuafl, sem þangað kemur, lakara og lakara, eftir því sem þessi samkeppni harðnar meir. Það er annars, þriðja og fjórða flokks vinnuafl, sem þessi atvinnurekstur fær. Blóminn úr vinnukraftinum, þeim mönnum sem eru á vinnumarkaðinum og geta boðið sig hvar sem er í vinnu, fer auðvitað til þeirra, sem greiða miklu hærra kaup. Ég mundi því segja, að þessi till. sé raunverulega miklu meira til þess að jafna þessa aðstöðu á vinnumarkaðinum, sem ég tel, að sé alveg lífsnauðsyn fyrir okkur að reyna að jafna á einhvern hátt. Og hvaða leiðir eru færar aðrar en einmitt að reyna að gera það með skattaálagningu? Sú upphæð, sem hér er tilgreind, er nokkurn veginn nákvæmlega hin sama og nú felst í þeim frádrætti, sem sjómenn fá, svo til nákvæmlega hin sama. Ég mundi leggja mikla áherzlu á, að þetta mál yrði afgreitt á þennan hátt. Eins og ég tók fram áðan, er sjálfsagt aðstaða í hinum ýmsu sveitarfélögum eða bæjarfélögum ólík hvað þetta snertir. Ég get hugsað mér staði eins og helztu verstöðvar okkar hér við Flóann, jafnvel Vestmannaeyjar o.s.frv.; þar sem megin þorri fólksins vinnur að þessum atvinnurekstri einvörðungu eða svo til einvörðungu. Þar er þetta vandamál máske ekki fyrir hendi, en það er mjög tilfinnanlega fyrir hendi einmitt hér. Hér er einnig um heimild að ræða og það er þá á valdi sveitarstjórnanna, hvort þær notfæra sér þessa heimild eða ekki, hvort þær telja málið svo þýðingarmikið, að þær noti heimildina. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þessa brtt., en leyfi mér að afhenda hana forseta. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um þessi skattamál að þessu sinni. Ég hef haft aðstöðu til þess að ræða þau við hæstv. ríkisstj. og sett skoðanir mínar þar fram, en ég vænti þess, að menn séu þess minnugir, hvað upp á teningnum varð, þegar skattskráin kom út í fyrra. Ég mundi telja, að með þeim breyt., sem nú er fyrirhugað að gera á útsvars- og skattal., verði ekki mikill munur á, hvernig útkoman eða niðurstaðan verður hjá launafólki. Ég skal að vísu ekki neita því, að þær breytingar, sem gerðar hafa verið hér, eru jákvæðar, svo langt sem þær ná, en þær ganga allt of skammt. Við vitum, að í okkar þjóðfélagi eiga sér stað gífurleg skattsvik, sem sjálfsagt er erfitt við að eiga að mörgu leyti. En það á sér líka stað ranglæti gagnvart launafólkinu, vegna þess að atvinnurekstur og stóreignir er engan veginn skattlagt í þeim mæli, sem ætti að gera. Það voru athyglisverðar tölur t.d. varðandi aðstöðugjöldin, sem hér voru lesnar upp áðan. Sýnir það, að Reykjavík er sennilega mun lægri í aðstöðugjöldum, en aðrir kaupstaðir og kauptún. Ef aðstöðugjaldaskalinn væri notaður hér í Reykjavík eins og heimilt er, er enginn efi á því, að hægt væri að létta byrðum af launafólkinu. Þetta hefur ekki fengizt fram að þessu. Og þó að ég játi það, að í þeim breytingum, sem hér liggja fyrir, felist jákvæðar till. frá því, sem l. gerðu ráð fyrir, vil ég þó taka það skýrt fram og í raun og veru þar með gera grein fyrir atkv. mínu, að með þessum lögum er verið að leggja þungar og ranglátar byrðar á alþýðu manna og allt launafólk í landinu og til þess að mótmæla þeim, mun ég greiða atkv. gegn þessu máli úr deildinni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. og hef ekki heldur gert, en vil láta koma í ljós skoðun mína í sambandi við þetta mál, áður en það fer héðan út úr hv. deild. Það sem mestu máli skiptir í sambandi við útsvör á hverjum tíma, er það, að framtöl framteljenda séu rétt. Það sem hefur valdið mestu um gremju fólksins, er það, hve langt er frá því, að framtölin séu rétt og því miður hefur sú breyting, sem gerð var á skattakerfinu í landinu, ekki komið í veg fyrir það eða breytt á neinn hátt til batnaðar frá því, sem áður var um rétt framtöl. En það skiptir auðvitað máli, þegar um reikningsdæmi er að ræða eins og útsvarsálagning er orðin nú, að grundvöllurinn sé réttur, en á það skortir verulega. Mér er það fullkomlega ljóst, að þó að nú verði gerð breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga, mun sú breyting ekki lengi standa, frekar en fyrri breytingar og það er höfuðnauðsyn, þó að það hafi verið fellt hér í gær, að taka þennan lagabálk allan til endurskoðunar. Þar þarf einnig að taka til endurskoðunar reglurnar um jöfnunarsjóðinn og gera jöfnunarsjóðinn meira að jöfnunarsjóði, en hann nú er. En í sambandi við það vildi ég mega benda á, að við höfum í innheimtukerfi okkar til ríkis og sveitarfélaganna tvenns konar form. Við leggjum á beina skatta í útsvörunum og beina skatta til ríkisins, sveitarfélögin fá tekjur úr jöfnunarsjóðnum í gegnum söluskattinn. Ég held, að í framtíðinni munum við breyta þessu kerfi og það sé nauðsynlegt að gera það og það verði að vera á þann veg, að sveitarfélögin fái beinu skattana, við séum ekki að blanda þessu svo saman eins og nú er, heldur fái sveitarfélögin alla beinu skattana og taki þá að sér líka álagningu þeirra og þann kostnað, sem framtölum þeirra fylgir. En í sambandi við það, ef við breyttum því og létum einnig tekjur af beinu sköttunum ganga til jöfnunarsjóðsins, þurfum við að endurskoða reglurnar um jöfnunarsjóðinn og úthlutun hans. En ég vil undirstrika það, að það er brýn nauðsyn að endurskoða þennan lagabálk og það verður að stefna að því að gera þetta einfaldara í framkvæmd en verið hefur, og það verður bezt gert með því, að sveitarfélögin fái í sinn hlut beinu skattana, en ríkið sitji eftir með þá óbeinu.



Herra forseti. Ég vil gjarnan styðja hverja raunhæfa tilraun, sem gerð er til þess að koma í veg fyrir tóbaksneyzlu unglinga, en hún er svo að segja eingöngu vindlingareykingar, eins og mönnum er kunnugt um. Hins vegar verð ég að telja mjög vafasamt, að auglýsingabann eitt út af fyrir sig hafi veruleg áhrif í þessum efnum. Ég held, að það séu ekki sjálfar auglýsingarnar, sem kenna unglingum að reykja, heldur mennirnir, sem eru farnir að reykja og eru unglingunum eldri, unglingarnir taki sér þá til fyrirmyndar. Það er fyrst og fremst í félagsskap eldri manna, sem unglingarnir venjast á þessa neyzlu, á skemmtunum, ferðalögum og hvers konar samskiptum við sér eldri og meiri félaga. Á því læra þeir fyrst og fremst að reykja. Og þá eru þeir ekki að lesa neinar auglýsingar, svo að það er vafasamt, eins og ég sagði, hvort það sé hægt að kenna tóbaksauglýsingum um mikið í þessu efni. Þó vil ég segja það, að ég tel ekki með öllu árangurslaust að banna tóbaksauglýsingar, ef þær væru þá alfarið bannaðar. Þær auglýsingar, sem fyrir sjónum unglinga eru, eru nokkurs konar myndasamkeppni tóbaksframleiðenda um tegundir sínar af tóbaki og ég held, að unglingar, sem ekki eru farnir að reykja, setji sig ekki mikið inn í þá hluti, hvað sagt er um þessa eða hina tegundina, sem þeir eru ekki farnir að nota. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, boðar ekki neitt algert bann við tóbaksauglýsingum. Það er öðru nær. Það er að vísu svo, að fyrri málsgrein þessa frv. er all ákveðin: „Tóbaksauglýsingar hvers konar eru bannaðar:` Það vantar ekki. En svo kemur sú næsta: „Þó er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins heimilt að auglýsa verð á tóbaksvörum.“ M.ö.o.: það er sagt í öðru orðinu, að það skuli banna tóbaksauglýsingar og í hinu, að það skuli leyfa þær, og það eru þá lög í lagi þetta - eða hitt þó heldur. Það hefur komið fram till. um það að vísa þessu frv. til ríkisstj. Ef það yrði ekki gert, mundum við eiga að búa við þetta kákfrv. sem lög, þar sem í öðru orðinu eru bannaðar auglýsingarnar, en í hinu leyfðar. Það segir að vísu, að tóbakseinkasalan megi auglýsa verð á tóbaksvörum. Ég veit ekki, hvernig hægt er að auglýsa verðið nema nefna tegundirnar. Varla verða auglýsingarnar eingöngu tölustafir, þá mundi enginn skilja þær. Nei, það verður að nefna tegundirnar skýrum stöfum, jafnvel myndir með. Og þá held ég, að þetta séu fullkomnar auglýsingar. Hef ég veitt því eftirtekt, að þegar tóbakseinkasalan auglýsir, þá auglýsir hún ekki í smáum stíl, það eru heilar síður. Ég hef séð heila síðu í Morgunblaðinu, ein auglýsing frá Tóbakseinkasölunni og Tímanum og Alþýðublaðinu og víðar. Þetta eru auglýsingar, sem unglingarnir mundu kannske taka eftir, með nöfnum og lýsingu sennilega og verðinu auðvitað, það verður að fylgja, - ef það fylgir, þá er allt í lagi. Nei, slíkri löggjöf er ég ekki sérstaklega hrifinn af. Þess vegna held ég, að ef þetta frv. yrði samþykkt, þá sæti við það, þá þættust menn góðir, búnir að banna tóbaksauglýsingar, þá þarf ekki meira að gera til þess að verja unglingana frá því að reykja. Er ekki betra að vísa þessu frv. hreinlega til ríkisstj., svo að menn fái þá síðar einhverjar þær aðgerðir, sem gagn er í? En að þessu er ekkert gagn. (Gripíð fram í.) Það held ég, að geti vel verið, því að frv. er frá stuðningsmanni ríkisstj., svo að ég sé ekkert í veginum, að það geti orðið. Nei, svona frv. get ég ekki sætt mig við, af því að það felst ekkert gagnlegt í þessu, ekki nokkur hlutur. Ef því yrði vísað til ríkisstj., þá held ég, að kæmi kannske síðar eitthvað betra frv., en að þessu er ekkert gagn.

Vilhjálmur Hjálmarsson Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér kom í stanz í gær, þegar hv. þm. Birgir Finnsson flutti hér till. um að vísa þessu frv. til ríkisstj. Ég veit ekki betur en þetta frv. hafi verið samþykkt frá Ed. með 13 shlj. atkv. og afgreitt við 2. umr. hér í þessari hv. deild með 20:13 atkv. Og þar með hefur það komið fyllilega fram, að meiri hluti Alþingis er málinu samþykkur. Svo er flutt hér till. um að vísa þessu sama máli til ríkisstj. Rökin, sem fram voru flutt fyrir þessari till., virtust mér vera einkum tvenns konar: annað það, að það væri auglýst tóbak í erlendum blöðum, sem hingað bærust og það hefði þess vegna ekkert gildi að banna auglýsingar í innlendum blöðum og hitt, að það þurfi að gera meira í málinu og þess vegna megi nú ekki gera neitt! Þetta hvort tveggja, tillöguflutningurinn og röksemdaleiðslan, voru mér fullkomið undrunarefni. Sömuleiðis þau rök, sem hv. 3. þm. Vestf. hafði fram að færa, þar hallast ekki á. Hann virðist aldrei hafa vitað, að til séu undantekningarákvæði í lögum. Það getur vel verið, að hann hafi ekki séð það, en ég hugsa, að ýmsir aðrir hafi séð lög þannig úr garði gerð. Ég ætla ekki að fara að lengja umr. um þetta mál. Það er ástæðulaust að elta ólar við svona hluti. Menn finna alveg, hvað hér hangir á spýtunni. Og málið er ekkert flókið: Það er almenn skoðun manna og það þm. eins og annarra, að tóbaksnautn sé háskaleg og ekki sízt unglingunum. Engum lifandi manni kemur til hugar, að tóbaksframleiðendur séu að hefja hér auglýsingaherferð, ef það hefði ekki örvandi áhrif á neyzluna. Allar auglýsingar verka í þá átt. Hér er um það að ræða að draga úr þeim áróðri og ekkert annað. Þetta er mergurinn málsins. Ég vildi aðeins lýsa þessari skoðun minni og vitanlega legg ég eindregið til, að frávísunartill. verði felld og sá vilji, sem þegar er kominn fram í hv. Alþingi, nái fram að ganga.



Herra forseti. Sú till., sem ég bar fram í gær við umr. um þetta mál, að vísa málinu til ríkisstj. til nánari athugunar, virðist hafa komið sumum hv. þm. í nokkurt uppnám. En það er einmitt þegar menn eru í slíku hugarástandi, sem mönnum hættir til að láta fara frá sér fljóthugsaðar tillögur. Sumum mönnum, sem vilja beita sér gegn neyzlu áfengis og tóbaks, hættir því miður stundum við að leggja of mikið upp úr hvers konar boðum og bönnum, en eins og alkunnugt er, geta boð og bönn verið ákaflega misheppnuð oft og tíðum. Það bann, sem lagt er til að sett verði á tóbaksauglýsingar í þessu frv., sérstaklega tóbaksauglýsingar í blöðum, mundi áreiðanlega vera misheppnað hér á landi. Það er vegna þess, eins og ég tók fram í þeim orðum, sem ég lét fylgja till. minni í gær, að það streyma inn í landið erlend blöð og tímarit, sem eru full af skrautlegum og áberandi auglýsingum um tóbak, og þessi blöð liggja frammi almenningi til sýnis við hliðina á íslenzku blöðunum. Þótt bannað væri að auglýsa í íslenzkum blöðum, mundu unglingar okkar hafa þetta fyrir augunum eftir sem áður. Það þarf ekki lengra að fara, en fram á lestrarsal þingsins til að sjá þetta, þar liggja bæði íslenzk og erlend blöð. Við skulum segja, að það væru engar tóbaksauglýsingar í íslenzku blöðunum, en það væru samt margar auglýsingar svipaðar þessari, sem ég held á, að finna í þeim erlendu. Þetta hafa þingsveinarnir okkar fyrir framan sig og ef við ætluðum að gera eitthvað raunhæft, þá ættum við kannske að byrja á því að láta ekki slík blöð liggja frammi þingsveinunum til sýnis hér á þinginu. Hér er önnur auglýsing af sama tagi. Í þessum tveimur blöðum, sem eru í þessari möppu, sem ég held á, eru auglýstar sígarettur af tegundunum Marlboro, Players, 2 tegundir, Pall Mall, Piccadilly, Benson Hedges, Chesterfield, Rothmans o.s.frv. Þetta, sem ég hef nú verið að reyna að útskýra fyrir hv. þm., er aðalástæðan fyrir því, að ég tel, að frv. þurfi nánari athugunar við, vegna þess að það bann, sem þar er gert ráð fyrir á auglýsingum á tóbaki í íslenzkum blöðum, muni ekki koma að gagni. Hv. 5. þm. Austf. (LJós) varpaði fram þeirri spurningu til mín í gær, hvort ég vildi þá ekki alveg eins taka upp auglýsingar á áfengi. Ég hef ekki lagt það til og ætla mér ekki að leggja það til. Hins vegar álít ég, að auglýsingabannið á áfengi sé tiltölulega gagnslitið, meðan erlendar auglýsingar eru hér yfirfljótandi á bóka- og blaðamarkaðinum. Í þessum sömu heftum, sem ég held hér á, eru auglýstar þessar tegundir af áfengi með mjög áberandi og skrautlegum auglýsingum: Courvoisier, VAT 69, Haig, Stoek 84 Brandy, Ballantine's Whisky, Cinzano Vermouth Highland Queen, Martini Vermouth, Dubonnet og Martell. Þetta geta þingsveinarnir leikið sér að því að stúdera hér frammi á borðinu hjá okkur í lestrarsalnum og auðvitað hv. þm. líka. - Nei, ég held, að bann sem þetta nái varla tilgangi sinum, því miður, þótt ég viti, að fyrir flm. frv. og þeim, sem styðja það hér á Alþ., vaki það auðvitað fyrst og fremst, að einhver árangur verði af þeirri lagasetningu, sem við erum að ráðgera. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Ég held, að málið liggi alveg ljóst fyrir. Ég tel, að ef málinu verður vísað til ríkisstj., eigi fyrst og fremst að athuga það gaumgæfilega, hvort ekki sé rétt að banna auglýsingar á tóbaki í kvikmyndahúsum, en þær tíðkast þar mjög, að ég hygg, flestum sýningargestum til mikils ama. Einnig álít ég, að það sé rétt að athuga, hvort ekki eigi að taka upp einhvers konar merkingar á tóbaksumbúðum í þá átt að vara menn við hættunum af reykingum.