Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. á þskj. 601 um frv. til laga um gjaldþrotaskipti. Það er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,, Nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. Á fund nefndarinnar kom Markús Sigurbjörnsson prófessor og umsagnir um frv. bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Gjaldheimtunni í Reykjavík, Sýslumannafélagi Íslands, Dómarafélagi Íslands, Lögmannafélagi Íslands, G-samtökunum, Neytendasamtökunum og Verslunarráði Íslands. Frv. þetta er flutt vegna breytinga sem verða við aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds 1. júlí 1992. Jafnframt hefur átt sér stað endurskoðun á núverandi löggjöf. Í frv. er m.a. fjallað um nauðasamninga, auk greiðslustöðvunar og gjaldþrotaskipta, en með því eru öll ákvæði, sem varða gjaldþrotameðferð, á einum stað. Ákvæði um skuldaröð eru flutt úr skiptalögum og hlutverk skiptastjóra er aukið. Nefndin leggur til eina breytingu á frv. og varðar hún breytingu á lögum um ríkisábyrgð á launum. Með henni er félmrh. heimilt að greiða ríkisábyrgð á launum til einhvers sem er nákominn þrotamanni þótt krafa hafi ekki verið viðurkennd forgangskrafa sakir ákvæða 112. gr. frv. ef það er augljóslega sanngjarnt. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Undir þetta nefndarálit rita allir nefndarmenn og einnig standa allir nefndarmenn að brtt. allshn. sem er svohljóðandi: ,,Við 11. tölul. 182. gr. bætist ný málsgrein er verði 3. mgr., svohljóðandi: Við d-lið 5. gr. sömu laga bætist nýr málsliður svohljóðandi: Með sama hætti má ráðherra heimila greiðslu þótt krafa einhvers þess sem hér um ræðir verði ekki viðurkennd forgangskrafa við skipti vegna þess að hlutaðeigandi sé talinn nákominn þrotamanni.`` Ég tel rétt að fara nokkrum orðum um þetta frv. umfram það sem ég hef þegar sagt og lesið upp úr nál. Að mínu mati er hér um mikla og stóra breytingu að ræða frá þeirri löggjöf sem nú er í gildi. Hér er verið að taka upp nokkuð nýja skipan á lögum um gjaldþrotaskipti og steypa saman þeim þremur meginþáttum sem mynda gjaldþrotaskiptameðferðina, þ.e. nauðungarsamninga, greiðslustöðvun og gjaldþrotaskipti, og setja saman í einn heilsteyptan lagabálk. Mjög ítarlegar reglur eru samdar um einstök atriði í þeirri meðferð. Ég held að ég geti ekki lýst því betur en með því að vitna til þeirra umsagna sem nefndinni bárust en þar eru allir aðilar sammála um að hér horfi til mikillar réttarbótar og saman komi á heilsteyptan hátt öll meginatriði gjaldþrotaskiptamála, og vitna ég þar sérstaklega til umsagnar Dómarafélags Íslands, Sýslumannafélags Íslands og Lögmannafélagsins, en þetta eru þeir aðilar sem mest fjalla um þessi mál og hafa með að gera. Það er þó eitt atriði sem ég vil minnast á og sem hefur orðið tilefni til mestra umræðna um þetta frv. en það er sú fullyrðing að þetta frv. komi til með að fækka mjög verulega gjaldþrotaskiptum. Eitt og sér fækkar frv., verði það að lögum, ekki gjaldþrotaskiptum út af því að það eru sömu heimildir og eru í lögunum í dag fyrir gjaldþrotaskiptum. Það eitt út af fyrir sig fækkar þeim ekki. Hins vegar verður gert nokkuð erfiðara að biðja um gjaldþrotaskipti og er það aðallega vegna þess að nú þarf sá sem biður um gjaldþrotaskipti að bera allan þann kostnað sem af gjaldþrotaskiptunum leiðir. En samkvæmt upplýsingum sem nefndinni bárust kostar hvert gjaldþrot um 40 þús. kr. Hins vegar kemur það á móti að einnig var upplýst í nefndinni að upp undir 90% af öllum gjaldþrotaskiptum eru að kröfu opinberra aðila og fara þar fremstir í flokki innheimtumenn ríkissjóðs. Hér í Reykjavík er talið að yfir 60% af öllum gjaldþrotaskiptum séu að kröfu Gjaldheimtunnar og yfir 20% á vegum tollstjóra. Þar að auki eru upp undir 10% af gjaldþrotaskiptum að kröfu hálfopinberra stofnana eins og Landsbanka Íslands og Búnaðarbankans. Það eru því aðeins um 10% sem eru að kröfu lögmanna eða allra annarra landsmanna sem hugsanlega eiga kröfu á skuldara. Þessar upplýsingar tel ég mjög nauðsynlegt að komi fram í þessari umræðu þegar þessi mál eru rædd og reynt er að gera sér grein fyrir því hvort frv. komi til með að breyta fjölda gjaldþrotaskipta þar sem ég held að menn hafi yfirleitt ekki gert sér grein fyrir því hve hlutur ríkisins í gjaldþrotum er stór. Það ætti að gilda það sama fyrir ríkið hvort krafist er gjaldþrota því það er bara verið að taka úr einum vasanum og setja í hinn. Að vísu eru þetta spurning um tekjufærslur og gjaldafærslur hjá hinum og þessum ríkisfyrirtækjum en þegar upp er staðið, þó svo að þetta verði að lögum, þá ætti það ekki að breyta því að heimildirnar allar sem fyrir eru í dag verða áfram fyrir hendi. Það kemur mjög skýrt fram í umsögn Gjaldheimtunnar í Reykjavík að þar er talið að þó að frv. verði að lögum verði ekki tekin upp breytt stefna í meðferð gjaldþrotamála. Ég vil, með leyfi forseta, lesa aðeins upp það sem gjaldheimtustjórinn í Reykjavík, Guðmundur Vignir Jósefsson, segir. Hann segir m.a.: ,,Um annað atriði langar mig að fara nokkrum orðum að gefnu tilefni. Í athugasemdum með frv. er gefið í skyn að oft sé beðið um gjaldþrotaskipti án þess að í reynd sé ásetningur um að knýja á um skiptalok. Skiptaráðandinn í Reykjavík hefur opinberlega lýst því yfir að hann telji þá sem eru í fyrirsvari fyrir skattheimtu í Reykjavík vera framarlega í hópi þeirra sem misnota skiptaréttinn á þennan hátt. Hann hefur haldið því fram að skattheimtumenn teldu sig þurfa gjaldþrotaúrskurð til þess að fá fullnægjandi ástæðu til þess að afskrifa skuld. Þetta getur að vísu verið rétt en á þó engan veginn við sem meginregla. Þess eru mörg dæmi í Gjaldheimtunni í Reykjavík að skuldir einstaklinga eru afskrifaðar án þess að komi til gjaldþrotaskipta. Ákvörðun um afskrift byggist á almennu mati á því hvort líkur eru á að skuldin sé innheimtanleg. Oft er augljóst að svo er ekki, t.d. vegna þess að fyrir liggur vitneskja um að gjaldandi er látinn og bú er eignalaust. E.t.v. finnst gjaldandi hvergi með skráð heimilisfang. Vitneskja kann að liggja fyrir um sjúkdóm og getuleysi til greiðslu af þeim sökum. Í mörgum tilvikum liggur fyrir árangurslaust lögtak en þó þarf það ekki að vera þar sem stundum hefur ekki tekist að ná neinu sambandi við gjaldanda. Að hinu leytinu er fjarri því að skuldir séu alltaf afskrifaðar þar sem gert hefur verið árangurslaust lögtak og raunar heldur ekki þó búskiptum sé lokið skv. 120. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Skuldir geta innheimst eftir skiptalok, t.d. vegna möguleika á launaafdrætti eða skuldajöfnuði á móti framlagi ríkissjóðs í formi barnabóta, vaxtafrádráttar o.s.frv. Beiðnir um gjaldþrotaskipti á búum einstaklinga eru einkum sendar ef fyrir liggur að viðkomandi hefur haft með höndum rekstur af einhverju tagi þar sem eðlilegt er að fram fari eignakönnun í skiptarétti umfram það sem gerist í fógetarétti auk þess sem fjárhæð skulda skiptir máli. Hinu er svo ekki að neita og þarf að mínum dómi ekki að biðja afsökunar á, að í sumum tilvikum er beðið um gjaldþrotaskipti hjá einstaklingum sem ekki er sérstök ástæða til þess að ætla að eigi eignir til skipta. Þetta á t.d. við um alla þá sem skulda staðgreiðslu og gert hefur verið árangurslaust lögtak hjá. Enn fremur um einstaklinga sem láta aldrei í sér heyra, þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir og tilkynningar m.a. um árangurslaus lögtök. Þeir hirða ekki um að telja fram og fá áætlaða skatta ár eftir ár og gera enga tilraun til þess að leita samkomulags um greiðslu né leiðbeininga um hvernig hægt er að fá skattálagningu breytt eftir eðlilegum boðleiðum. Þetta eru með öðrum orðum einstaklingar sem hafa tilhneigingu til þess að gefa ,,kerfinu`` langt nef. Vitaskuld væri hægt að afskrifa allar slíkar skuldir að afloknu árangurslausu lögtaki og forða þannig skiptaréttinum frá því álagi sem nú er svo mjög kvartað yfir. En til hvers halda menn að slík vinnuregla mundi leiða? Að sjálfsögðu til þess að með hverju ári bætist fleiri í þann hóp sem ekki teldi ómaksins vert að telja fram til skatts, því þeir mættu þá ganga að því vísu að álagning yrði fljótlega felld niður. Margir einstaklingar láta sér í léttu rúmi liggja þó hjá þeim sé gert árangurslaust lögtak. Hins vegar á það sama ekki við þegar beðið er um gjaldþrotaskipti. Í mörgum tilvikum er þá fyrst hægt að ná sambandi við gjaldandann og leiðir það oft til samkomulags um greiðslu. Hann tekur þá fyrst við sér og telur fram og er þá beiðni um skipti gjarnan afturkölluð. Það er því ekki fyrir það að synja að þessi háttur hafi borið sterkan keim af því að verið væri að ,,ógna skuldara til efnda á skuldbindingum sínum``, eins og höfundur frv. orðar það í athugasemdum við 70. gr. frv. Hins vegar fæ ég ekki séð að hér sé um neina ,,óviðeigandi beitingu réttarfarsúrræða`` að ræða. Það má til að segja það alveg tæpitungulaust að skattar verða aldrei innheimtir nema með þvingunaraðgerðum. Ef ekki má nota þessa aðferð verður að finna eitthvað sem kemur í staðinn. Þess er að vísu skylt að geta að frv. gerir ekki ráð fyrir neinni takmörkun á því að unnt sé að biðja um gjaldþrotaskipti, umfram það sem verið hefur, það á aðeins að leggja kostnaðinn á þann sem um skipti biður. Mér hefur þó þótt rétt að benda á framangreind atriði vegna þeirra athugasemda sem fram koma með frv. og í fjölmiðlaviðtali skiptaráðandans í Reykjavík nú núverið þar sem hann lét í ljós þá skoðun að til skiptaréttar væri leitað að óþörfu og hann jafnvel misnotaður og alveg sérstaklega af fyrirsvarsmönnum opinberra skatta og gjalda.`` Eins og fram kemur í þessari tilvitnuðu umsögn virðist ekki vera neinn beygur í gjaldheimtustjóranum í Reykjavík. Þrátt fyrir að þetta nýja frv. komi til framkvæmda virðist hann ekki ætla að breyta þeirri stefnu sem fram kemur í þessum málum, að biðja um gjaldþrot þegar það á við og forsenda er fyrir hendi. Ég held því að það atriði, að þetta muni draga verulega úr gjaldþrotum, komi til með að standa á sér nema þá að sú stefna verði tekin upp í fjmrn. að fyrirskipa innheimtumönnum ríkissjóðs að hægja á sér eftir að árangurslaust fjárnám eða lögtak liggur fyrir. Það virðist a.m.k. ekki vera stefna hæstv. núv. fjmrh. að gefa skuldurum neitt eftir í þeim efnum. Þetta vildi ég að fram kæmi í þessari umræðu um þetta frv. um gjaldþrotaskipti og skýra það sem fram kom í nefndinni um frv. Á heildina litið, þrátt fyrir þessar ábendingar sem ég hef nú gert, þá er hér um mjög heilsteypt og gott frv. að ræða og ég mæli svo sannarlega með því að það verði samþykkt. En það sem ég minntist á hér áðan er kannski ekki atriði sem tengist frv. beint heldur er frekar um að ræða verklagsreglu hjá ríkinu hvernig það eigi að haga sér í tengslum við borgarana við innheimtu skatta.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) : Herra forseti. Landbn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund Ólaf R. Dýrmundsson ráðunaut, Sigurð Sigurðsson dýralækni og Jón Höskuldsson, deildarstjóra í landbrn. Umsagnir bárust frá Búnaðarfélagi Íslands, Brynjólfi Sandholt yfirdýralækni, Páli A. Pálssyni dýralækni, Landgræðslu ríkisins, Stéttarsambandi bænda, Sambandi dýraverndunarfélaga Íslands og Búnaðarfélagi Íslands. Nefndin ræddi frv. á nokkrum fundum og leggur til eftirfarandi breytingar á því. 1. Gerðar verði orðalagsbreytingar á fyrri mgr. 1. gr. þannig að búfjárhaldi verði hagað eins og kostur er í samræmi við þarfir dýranna, en ekki er hægt að miða allt búfjárhald við eðli dýra þótt vitaskuld sé nauðsynlegt að vel sé búið að búfénaði. Í því sambandi er lagt til að orðin ,,góð aðbúð`` verði notuð í stað orðsins ,,vellíðan`` þar sem þau orð eiga betur við. Einnig að notað verði orðið ,,drykkur`` í stað orðsins ,,drykkjarvatn`` þar sem nauðsynlegt er stundum að búfénaður hafi ekki bara vatn að drekka heldur líka annað, t.d. mjólk. 2. Gerð verði orðalagsbreyting í 1. mgr. 2. gr. Þau dýr, sem talin eru upp í 1. málslið 1. mgr. samkvæmt breytingartillögunni, teljast búfé, sama í hvaða tilgangi menn halda þau, þ.e. til nytja eða til ánægju. Einnig er lagt til að öll önnur dýr en talin eru upp í 1. málslið og haldin eru til nytja falli einnig undir skilgreiningu laganna á búfénaði. Nokkuð var rætt um skilgreiningu lokamálsgreinar 2. gr. á lausagöngu búfjár. Skilgreiningin kom fram á búnaðarþingi og sér nefndin ekki ástæðu til að breyta henni, enda hefur þessi nefnd jafnan verið nokkuð höll undir búnaðarþing. 3. Samþykktir, sem sveitarfélög gera um búfjárhald, sbr. 3. gr., verði sendar til umsagnar Búnaðarfélags Íslands áður en landbrh. staðfestir þær. Félagið hefur á að skipa sérfræðingum um málefni sem frv. þetta varðar og hafa þeir faglega yfirsýn og staðþekkingu. Þá telur nefndin óþarft að taka fram að samþykktir sveitarfélaga skuli birtar í Stjórnartíðindum. 4. Kveðið verði á um bótarétt þeirra sem verða fyrir atvinnutjóni vegna banns eða takmarkana á búfjárhaldi í samræmi við 4. gr. frv. Greinin er að mestu leyti byggð á lögum um búfjárhald í kaupstöðum og kauptúnum, nr. 44/1964, og tengist búfjárhaldi við svipaðar aðstæður. Í þeim lögum er mælt fyrir um slíkan bótarétt úr hendi sveitarsjóðs ef unnt er að sýna fram á tjón. Eðlilegt er að ákvæðið haldist í lögum. Þá er einnig lagt til að 3. málsliður 2. mgr. falli brott vegna breytinga sem lagðar eru til á 7. gr. 5. Graðhestar séu í öruggri vörslu allt árið frá 16 mánaða aldri í stað 18 mánaða. 6. 1. -- 4. mgr. 7. gr. verði umorðaðar og felldar í eina málsgrein og ákvæðin þannig gerð hnitmiðaðari. Ákvæði 5. og 6. mgr. eru hins vegar felld brott en í þeim er gert ráð fyrir að landbrh. geti með reglugerð ákveðið að leyfi sé veitt til búfjárhalds í einstökum búfjárgreinum og að hægt sé að takmarka búfjárhald í samræmi við leyfi búfjáreiganda til framleiðslu á hinum einstöku búfjárafurðum. Nefndin telur ekki rétt að setja reglur um slíkar leyfisveitingar og takmarkanir í lög um búfjárhald. Þessi málaflokkur á frekar heima í löggjöf um framleiðslustjórnun á búfjárafurðum. Sumir nefndarmenn töldu þó greinina eiga rétt á sér. 7. Í stað þess að héraðsdýralæknar skv. 4. mgr. 9. gr. séu skyldugir til að hafa eftirlit með þeim þáttum er varða heilbrigði búfjár þá er kveðið á um í brtt. að leitað skuli til héraðsdýralækna um eftirlit með þessum þáttum. Nefndin taldi ekki rétt að skylda héraðsdýralækna til að hafa svipað eftirlit og búfjáreftirlitsmaður. 8. Eftirlitsferð búfjáreftirlitsmanns verði lokið 1. des. á hverju ári í stað 15. nóv., sbr. 10. gr. Þá er víkkað ákvæði í 4. málslið 1. mgr. með því að talað er um ,,einstakar tegundir`` búfjár í stað ,,viðkomandi tegund``. Einnig er lagt til að allar fóðurbirgðir hvers búfjáreiganda verði kannaðar og skráðar, en ekki einungis gróffóðurbirgðir, og að búfjáreftirlitsmaður fylgist með beitilandi í byggð á starfssvæði sínu, m.a. til að tryggja að hólf, sem dýr eru geymd í, séu ekki nauðbitin. Í 3. mgr. 10. gr. er landbrn. veitt heimild til þess að veita opinberum aðilum aðgang að skýrslum Búnaðarfélags Íslands um búfjárfjölda og forðagæslu. Lagt er til að í stað heimildar til aðgangs að skýrslum þessum verði kveðið á um aðgang að upplýsingum úr skýrslunum. Að lokum er lagt til að þrengja heimild landbrh. til þess að ákveða sérstaka talningu búfjár þannig að rökstuddur grunur liggi fyrir um að talningu hafi verið ábótavant. 9. 11. gr. verði talsvert aukin frá því sem nú er í frv. Í fyrsta lagi er búfjáreftirlitsmanni heimilað að grípa til aðgerða ef búfénað skortir beit. Þá er lagt til að mun skýrar verði kveðið á um aðhaldsaðgerðir gagnvart þeim búfjáreiganda sem sinnir ekki aðfinnslum sveitarstjórnar eða búfjáreftirlitsmanns um aðbúnað. Er hlutverk dýralæknis og lögreglustjóra mun betur skilgreint en gert er í frv. Eru úrræði svipuð þessum í gildandi lögum en höfðu fallið niður við gerð frv. 10. Nefndin telur nauðsynlegt að kveða skýrar á um gjaldtöku skv. 12. gr. frv. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir því að sveitarfélag geti bannað búfjárhald án leyfis. Lagt er til að sveitarfélögum, sem nýta þessa heimild, sé leyft að innheimta leyfisgjald til að standa undir kostnaði við búfjáreftirlit skv. 9. gr. Gjaldið skiptist í grunngjald fyrir leyfi til búfjárhalds og síðan gjald af hverjum grip sem haldinn er. Ekki er þó heimilt að leggja slíkt gjald á þá sem eiga og halda búfé á lögbýli þar sem þeir eru búsettir. Ráðherra skal ákveða í gjaldskrá hver upphæð leyfisgjalds skuli vera. Eru þessi ákvæði í samræmi við ákvæði um gjaldskrá fyrir hundahaldsleyfi, sbr. 22. gr. laga nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. 11. Í 14. gr. er bætt við upptalningu þeirra laga er falla úr gildi við gildistöku þessa lagafrumvarps. Eins og ég nefndi í upphafi hélt nefndin nokkuð marga fundi um þetta frv. og lagði í það þó nokkuð mikla vinnu. Ég þakka samnefndarmönnum mínum fyrir gott samstarf í nefndinni. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir og flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir nál. skrifa allir landbúnaðarnefndarmenn en Danfríður Skarphéðinsdóttir skrifar undir það með fyrirvara.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. landbn. skrifaði ég undir frv. með fyrirvara. Vil ég í örstuttu máli gera grein fyrir á hverju sá fyrirvari byggist. Það eru einkum atriði sem varða 4. og 7. gr. frv., þ.e. ákvæði um hvað megi standa í samþykktum sveitarfélaga, þ.e. hvað í þeim megi felast. Ég tel til bóta að sveitarfélög fái meira um sín eigin mál að segja á öllum sviðum og þá auðvitað ábyrgð á málum heima hvert á sínum stað. Í þessum samþykktum er m.a. kveðið á um leyfisveitingu til búfjárhalds skv. greinunum eins og þær stóðu upphaflega í frv. og fjölda búfjár í sveitarfélögum. Ég hefði talið það mjög til bóta ef þetta hefði fengið að standa áfram í frv. Það kom einnig fram í máli hv. frsm. að það hefðu komið fram skoðanir um að slík ákvæði ættu frekar að vera í öðrum lögum, þ.e. í búvörulögum. Það má að sumu leyti taka undir það sjónarmið en hins vegar finnst mér að það geti allt eins varðað aðbúnað búfjár hvernig til háttar í sveitarfélögum. Þar gæti verið um að ræða t.d. haga, beitarhólf, jafnvel umferð um sveitarfélögin. Að því leytinu til gætu þessi ákvæði vel átt heima í þessu frv. sem við fjöllum um hér núna. Ég hefði því viljað sjá þessi ákvæði 4. og 7. gr. standa óbreytt og undirstrika þá skoðun mína að ég tel að með því að dreifa ábyrgðinni á þessum málum, þá dreifum við um leið valdinu til sveitarfélaganna og það er einmitt mjög í umræðunni nú um stundir að dreifa valdi og ábyrgð. Minni ég á að það fellur mjög vel að hugmyndum og stefnu Kvennalistans. Þá ætla ég að víkja hér aðeins að 9. gr. þar sem kveðið er á um ráðningu búfjáreftirlitsmanns. Við töluðum dálítið mikið um búfénaðinn á þeim nefndafundum sem við héldum um málið og verð ég að játa það að e.t.v. skaust mér yfir búfjáreftirlitsmanninn í einni setningu þar sem sagt er í 9. gr. að hann skuli ráðinn til starfa af sveitarstjórn til fjögurra ára í senn að afloknum kosningum. Ég tel að búfjáreftirlitsmaður eigi að vera ráðinn á faglegum forsendum en ekki pólitískt ráðinn og hefði talið mun skynsamlegra að sveitarfélögum væri í sjálfsvald sett hvers konar ráðningarsamninga þau gera við búfjáreftirlitsmenn og til hve langs tíma. Þess vegna finnst mér það slæmt að við skyldum ekki ræða þetta atriði í nefndinni en þar verð ég að játa að mér skaust líka yfir. Varðandi 11. gr. vildi ég aðeins benda á að þar tel ég að landbn. hafi með brtt. sinni e.t.v. flækt það mál nokkuð. Þar er kveðið á um að héraðsdýralæknir skuli, ef hann hefur athugasemdir við búfjárhald einhvers búfjáreiganda, í samráði við yfirdýralækni gefa ákveðin fyrirmæli. Þetta kemur aftur inn á sama atriði og ég nefndi áðan. Ég vildi sjá okkur treysta héraðsdýralækninum fyrir því að gefa búfjáreigendum á svæðinu fyrirmæli skv. sínu eigin faglega mati en teldi ekkert því til fyrirstöðu að þeir tilkynntu þau fyrirmæli til yfirdýralæknis, sveitarstjórnar og trúnaðarmanns Búnaðarsambandsins. Þetta atriði á eingöngu við þegar um það er að ræða að meðferð á skepnum brýtur í bága við lög og reglur og þegar þær líða vegna hirðuleysis. Því tel ég mikilvægt að málin geti gengið hratt og greiðlega fyrir sig án nokkurs vafsturs. Dýralæknar heima í héruðum hafa fagþekkingu til að meta ástand skepna og héraðsdýralæknar sem opinberir starfsmenn ættu að hafa vald til að gefa fyrirmæli um ráðstafanir en það væri ekki óeðlilegt að hugsa sér að búfjáreigandi gæti skotið máli sínu til yfirdýralæknis ef honum þykja kröfurnar óréttmætar. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér, virðulegi forseti, en að öðru leyti tel ég að öll önnur atriði í þessu frv. til laga um búfjárhald séu til bóta. Það vantar hins vegar á varðandi 4. og 7. gr., um heimildir til sveitarfélaga til þess að gera samþykktir sínar með ákveðnum hætti. Tillagan um að fella þær burtu er það sem ég get verst sætt mig við í þessu frv. eins og það liggur fyrir núna.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) : Herra forseti. Fyrirvari hv. 6. þm. Vesturl. kom mér nokkuð á óvart og þó sérstaklega sá fyrirvari sem hún gerði grein fyrir í sambandi við 4. og 7. gr. Hún hafði upplýst mig hér í hliðarherbergi um hina síðari þætti sem hún nefndi.

4. og 6. gr. voru upphaflegi fyrirvarinn.

Mikið rétt, hv. þm., 4. og 6. gr. voru upphaflegi fyrirvarinn en í umræðum í landbn. byggðist hann ekki á frelsi sveitarfélaga. Það er í fyrsta skipti sem ég heyri það hér að ákvæðunum í 4. og 7. gr. hafi verið komið þar inn af einhverjum áhugamönnum um frelsi og ákvörðunarvald sveitarfélaga. Ég lít svo á að það hafi ekki verið, heldur hafi þau verið sett inn til þess að hjálpa til í landbúnaðarpólitíkinni við að stjórna málum þar. Að athuguðu máli var síðan talið, jafnvel af þeim aðilum sem sömdu frv., að þetta samræmdist ekki alveg lögum um búfjárhald heldur væri þetta, eins og ég sagði áður, búfjárstjórnun og ætti frekar heima í búfjárlögum eða einhverjum öðrum lögum. Það má náttúrlega lengi spjalla um frelsi sveitarfélaga til að gera þessa eða hina samþykktina en í þeim málum hljóta þó að vera einhver takmörk. Sveitarfélögin verða náttúrlega ekki löggjafi. Hv. Alþingi verður áfram löggjafi þó að sveitarfélögunum verði gefið aukið athafnafrelsi. Síst af öllu held ég að hægt sé að gefa sveitarfélögunum sérstakt athafnafrelsi á vettvangi sem þessum. Ef þessi hugmynd hefði komið upp í landbn. hugsa ég að við hefðum nú tekið ákveðna snerru um þessa skoðun. Ég tel náttúrlega mjög vafasamt að veita sveitarfélögum heimild til aðgerða eins og þarna var lagt til og eiga það svo á hættu að sveitarfélög hlið við hlið séu með breytilegar reglur í málum eins og þessum, sem, eins og kom vel fram í hv. landbn., fyrst og fremst eða að stórum hluta til varða framleiðslustjórnun, sérstaklega 7. gr. Það sem okkur greindi því á um í nefndinni var fyrst og fremst það hvort þessir hlutir tilheyrðu búfjárhaldi og ættu að tengjast samþykktum sveitarfélaga um búfjárhald en ekki í eðli sínu um frelsi eða möguleika sveitarfélaga til að gera þetta eða hitt með beinum og einföldum samþykktum. Varðandi hina þættina sem hv. þm. nefndi, þ.e. hvenær búfjáreftirlitsmaður skuli leita til dýralæknis og síðan áfram til yfirdýralæknis, tel ég rétt að gefa okkur aðeins tíma til að skoða það á milli umræðna. Sjálfsagt er að líta á það mál en ég tel þó að þar sé innifalin eftirlitsskylda yfirdýralæknis með ákvarðanatökum héraðsdýralæknis sem lagt er til í þessari grein. Og um það að kjósa búfjáreftirlitsmann eða ráða búfjáreftirlitsmann faglega, þá vona ég að sveitarstjórnir geri það alltaf. En að leggja til að ráðinn sé starfsmaður til þessara hluta utan kjörtímabils sveitarstjórna, þá finnst mér svolítið verið að snúast upp á það sem verið er að tala um frelsi sveitarstjórnanna. Ég held að það sé gott að ráðning starfsmanna sem þessara sé takmörkuð við ákveðið tímabil og ekkert tímabil er eðlilegra en kjörtímabil sveitarstjórna. Ég hef ekki nokkra trú á því að í einhverjum tilfellum verði farið að kjósa þarna mann pólitískt. Hann sé að einhverju leyti betri sem framsóknarmaður ef framsóknarmeirihluti er í sveitarstjórninni. Ég held að það gæti alveg eins farið þannig að þeir mundu kjósa annan til þeirra starfa ef þeir teldu hann vera hæfari til starfsins. Ég sé því ekki að þær breytingar sem hv. þm. leggur til séu beinlínis á þann veg að bæta það frv. eins og við eru búin að betrumbæta það í mikilli sameiningu og einingu í landbn. en sjálfsagt er að skoða þessa báða þætti á milli umræðna.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir hennar störf að þessu máli. Hér er á ferðinni síðari hluti þeirrar heildarendurskoðunar löggjafar um búfjárrækt og búfjárhald sem hófst á árinu 1989 má segja með skipan nefndar sem þá tók til starfa. Lögfest var síðan frv. um búfjárrækt í framhaldinu eða vorið 1989. Þá var jafnframt boðað að þessari lagaendurskoðun yrði síðan lokið með því að setja sérstök lög um búfjárhald. Það væri í samræmi við upphaflegar hugmyndir nefndar, sem að þessu starfaði, að eðlilegra væri að haga löggjöf á þessu sviði þannig að lagaákvæðum væri skipt upp í þessa tvo meginþætti. Allt sem lyti að búfjárræktarstarfinu og lagaákvæði um það annars vegar og búfjárhaldsákvæði, um forðagæslu, eftirlit og því um líkt hins vegar. Hér er sem sagt á ferðinni síðari hluti þeirrar endurskoðunar. Eru hér samræmd í ein lög ákvæði nokkurra eldri laga sem um þetta hafa fjallað, einkum ákvæði búfjárræktarlaga frá 1973, með síðari breytingum, laga um búfjárhald í kaupstöðum og kauptúnum frá 1980 og síðan laga um loðdýrarækt. Ég hef yfirfarið þær brtt. sem hv. landbn. leggur til og er bærilega sáttur við þær allar. Ég tel að þær séu í raun flestar til bóta og lagfæringar á frv. þó að auðvitað megi hafa mismunandi skoðanir á til að mynda þeim breytingum sem gerðar eru á ákvæðum 4. og 7. gr. eins og hér kom fram í umræðum áðan. Þar er valin sú leið að einfalda lagaákvæðin fyrst og fremst, gera einfaldari í sniðum og fáorðari þær heimildir sérstaklega sem t.d. sveitarfélög hafi til leyfisbindingar búfjárhalds. Um það vil ég segja að ég get að mörgu leyti tekið undir með formanni landbn. að það orkar tvímælis að færa inn í almenn lög um búfjárhald heimildir til framleiðslustjórnunar eða takmarkana og stjórnunar á einstökum greinum. Vel má vera að heppilegast sé að hafa þarna sem hreinust skipti þannig að búfjárhaldslöggjöfin sé mjög almenns eðlis og sem mest óháð slíkum stjórnvaldsaðgerðum á hverjum tíma eins og þeim sem lotið geta að framleiðslustjórnun eða öðru slíku. Hitt er nauðsynlegt að mínu mati að sveitarstjórnir hafi sterka stöðu til að stýra þessum málum og það hafa þær, leyfi ég mér að segja, þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar eru hér í tillögum landbn. Ég held að staða sveitarfélaganna til þess að kveða á um búfjárhald með leyfisbindingu og stjórnun sé áfram nægjanlega sterk til þess að unnt sé að hafa þau mál í góðu horfi. Það er afstaða landbrn., og hefur verið unnið skv. því undanfarin ár, að mikilvægt væri að fá sveitarfélögin, ekki síst þéttbýlissveitarfélögin, til samstarfs um meðferð þessara mála, búfjárhalds í þéttbýli, og afar mikilvægt að unnt sé að koma þeim málum í sem best horf. Þar hefur mikið áunnist, t.d. hafa nokkur sveitarfélög undanfarin ár verið að setja sérstakar samþykktir um búfjárhald og í framhaldinu jafnvel gripið til ráðstafana til þess að fella allt búfjárhald á sínu svæði undir slíkar samþykktir. Sem dæmi má nefna Hafnarfjarðarkaupstað sem á undanförnum tveimur árum hefur tekið myndarlega á þeim málum, ráðist í girðingarframkvæmdir og gert ýmsar ráðstafanir til þess að koma búfjárhaldi þeirra sem þar dútla við þá hluti, fyrst og fremst í tómstundum sínum, í gott horf þannig að það samrýmist fullkomlega hagsmunum annarra íbúa sveitarfélagsins hvað varðar útivist og landnýtingu af öðru tagi. Um þetta er í sjálfu sér ástæðulaust að fjölyrða en ég tel, og segi það sérstaklega vegna orða hv. 6. þm. Vesturl., að eftir sem áður, þrátt fyrir þessar breytingar, sé réttarstaða sveitarfélaganna í raun og veru nægilega sterk til þess að stjórna þessum málum með farsælum hætti. Að lokum vil ég svo ítreka þakkir mínar til hv. landbn. deildarinnar fyrir hennar störf að þessu frv. Ég vænti þess að með því að það verði lögfest hafi þessi heildarendurskoðun lagaákvæða um búfjárrækt og búfjárhald komist í gott og nútímalegt horf.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar. Ég vildi aðeins minnast aftur á það sem ég var að tala um áðan sem mína fyrirvara. Það kom skýrt og greinilega fram í umræðunni hjá okkur í hv. landbn. að samþykktir sveitarfélaga um takmörkun á búfjárhaldi ættu auðvitað fyrst og fremst við þar sem þéttbýlisstaðir eru og það var skilningur allra nefndarmanna. Hv. 4. þm. Vesturl., formaður landbn., minntist á að skv. 4. og 7. gr. eins og þær stóðu sé verið að leita hjálpar sveitarfélaga í landbúnaðarpólitíkinni. Það hafi mátt skilja þessar samþykktir á þann veg. Það er okkur e.t.v. umhugsunarefni hvort það veiti nokkuð af að fá alla sem geta til þess að hjálpa okkur í landbúnaðarpólitíkinni því að það er eitt af þeim vandamálum sem okkur hefur ekki tekist að leysa og við þurfum e.t.v. að hugsa einhverjar nýjar leiðir í þeim efnum. Ég óttast það ekki að sjálfseyðingarhvöt dreifbýlissveitarfélaga sem hafa landbúnað að sinni einu atvinnu sé svo rík að slík sveitarfélög fari að setja samþykktir þvert á eigin hagsmuni.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem hér er flutt á þskj. 592. Í 1. gr. frv. eru talin upp nöfn sex manna sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt. Að mati dómsmrn. uppfylla þeir þau skilyrði sem Alþingi hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar á undanförnum árum. Í 2. gr. eru sömu ákvæði um nafnabreytingar og gilt hafa síðustu árin. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Flm. (Valgerður Sverrisdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, með síðari breytingum, um tekjuskatt og eignarskatt. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðmundur Ágústsson, Eiður Guðnason, Margrét Frímannsdóttir og Salome Þorkelsdóttir. Frv. þetta fjallar um tvö óskyld atriði tekjuskattslaga. Með frv. er í fyrsta lagi gerð tillaga um breytingu sem lýtur að leigutekjum. Hugmyndin er sú að auðvelda fólki, sem áhuga hefur á, að flytja í annan landshluta um óákveðinn tíma án þess að hafa tekið ákvörðun um að flytja aðsetur sitt endanlega. En skv. lögum um tekjuskatt og eignarskatt eru leigutekjur skattskyldar án tillits til þess hvort viðkomandi aðili greiðir leigugjöld. Dæmi eru um að ungt fólk, t.d. hér í Reykjavík, sem hefur áhuga á og vill reyna fyrir sér á landsbyggðinni hefur hætt við þegar það hefur áttað sig á þessum staðreyndum. Þarna á ég ekki síst við Akureyri. Eins og hv. þm. vita þá hefur Akureyri upp á margt áhugavert að bjóða sem ég hirði ekki um að telja hér upp, en mér er kunnugt um að ungt fólk á Stór - Reykjavíkursvæðinu hefur hætt við að flytja til Akureyrar tímabundið þegar það hefur áttað sig á að það getur ekki dregið leigugjöld frá leigutekjum á meðan það leigir eignir sínar hér. Þetta er svona um stundarsakir kannski meðan fólk er að velta því fyrir sér hvort það í alvöru getur hugsað sér að flytja í annað byggðarlag eða ekki. Því finnst kannski of mikil áhætta að selja strax sína húseign og kaupa aðra í öðrum landshluta án þess að vita með vissu að því komi til með að líka staðurinn. Í öðru lagi er í 2. gr. frv. tillaga um að breyta ákvæðum c - liðar 7. gr. vegna þess óréttlætis sem viðgengst í núgildandi skattalögum í þeim tilfellum þegar hjón telja fram sameiginlega og annar aðilinn er með einhvers konar rekstur á sínum vegum en makinn starfar hjá opinberum aðilum. Telji hjónin ekki fram til skatts innan tilskilins frests má skattstjóri bæta 25% álagi við þá skattstofna sem hann áætlar þrátt fyrir það að annar aðilinn sé í skilum skv. staðgreiðsluskatti. Eðlilegt hlýtur að vera að álagi í slíkum tilfellum sé einungis beitt gagnvart þeim aðila sem ekki er í skilum. Reynsla mín hefur sagt mér að hér sé um atriði að ræða sem er nokkuð algengt og hér er, þó ekki fari mikið fyrir þessu frv., um réttlætismál að ræða. Nú er það svo að í þeim tilfellum þar sem mál sem þetta hafa komið upp hefur þetta fólk fengið leiðréttingu hjá ríkisskattanefnd eftir því sem ég best þekki til. Oft hefur verið komið fram á næsta ár þegar sú leiðrétting hefur legið fyrir og það fólk sem á í hlut hefur því orðið fyrir verulegum óþægindum af þessu. Ég hef einnig heyrt það hjá fleiri en einum skattstjóra að þeim finnst að þetta ákvæði vanti í lögin þannig að þeir þurfi ekki að vera að láta þessi mál ganga í gegnum allt kerfið þar sem, eins og kom fram áður, þau hafa fengið leiðréttingu. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.