Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég tel spurningu hv. þm. út af fyrir sig ekki tímabæra af þeirri einföldu ástæðu að það er engin ástæða til að ætla annað en samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið verði staðfestur og það eins fyrir því hver verða úrslit í þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss. Hitt er rétt að það er mitt mat að samningurinn sé okkur hagstæður og þess vegna ekki frágangssök af þeim sökum. Að því er varðar samningaferlið, þá liggja allar upplýsingar á borðum hv. þm. um það. Að því er varðar það atriði sem hv. þm. spurði sérstaklega um, þ.e. það mál sem hefur verið uppistaðan í orðaskiptum manna hér, hvort gengið hafi verið út frá því í upphafi að um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum eða veiddum fiski upp úr sjó væri að ræða, þá liggur það alveg ljóst fyrir. Frá upphafi vega var ráð fyrir því gert að hér væri um að ræða skipti á veiðiheimildum. Það er staðfest af þeim erindaskiptum sem undirrituð voru í Óportó. Það breytir hins vegar engu um það að eftir var að útfæra hið árlega samkomulag samkvæmt erindaskiptunum um fyrirkomulagsatriði, þar á meðal hvernig tryggt skyldi við ólík tilvik að gagnkvæmnin héldi í þessum samningi. Allar upplýsingar hafa verið fram færðar um það hvernig því er hagað.

Hv. 4. þm. Austurl. óskar að veita andsvar. Sömuleiðis hafa tveir hv. alþm. aðrir óskað eftir að veita andsvar og verður því að haga ræðutíma þannig að leyfist að tala fullan tíma eða tvær mínútur í fyrri umferð en eina mínútu í þeirri síðari. Gildir hið sama um hugsanleg svör hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Vegna þessarar ræðu hæstv. ráðherra vil ég vekja athygli á því að ekki finnst mér að allt liggi ljóst fyrir varðandi samningaferlið. Eitt atriði er það sem birtist okkur í málsskjalinu, till. til þál., á fyrstu síðu þar sem gefið er í skyn að þessir samningar séu einhvers konar beint framhald af samningsdrögum sem legið hafi fyrir 1981. Mig rekur ekki minni til að þau samningsdrög hafi komið til neinnar pólitískrar meðferðar í landinu á þeim tíma, hvað þá að þau hafi verið lögð fyrir Alþingi svoleiðis að það er mjög sérkennilegt þegar það er gefið í skyn. Þess vegna, virðulegur forseti, vakti ég athygli á þessum grundvelli sem hér er farið inn á með loðnustofninn sem ætti að koma í okkar hlut, þennan sem við höfum í rauninni notið og getað veitt undanfarin ár án þess að Evrópubandalagið sýndi nokkurn lit á því að nýta sér veiðiheimildir sem það hefur keypt af Grænlendingum. Síðan það atriðið sem snýr að gildistökuákvæðum og uppsagnarákvæðum þessa samnings. Það vekur alveg sérstaka athygli hvernig um hnútana er búið í 12. gr. hins svokallaða rammasamnings sem er nánast óuppsegjanlegur. Sé honum sagt upp að tíu árum liðnum og fái hann þá framlengingu í sex ár er sérstaklega tekið fram í 2. tölul. 12. gr. að ef samningnum er sagt upp í samræmi við ákvæði fyrri málsgreinar skuli aðilar hefja viðræður um annan samning til að tryggja lagalegan grundvöll að framkvæmd á samkomulagi því sem felst í erindaskiptunum um fiskveiðimál sem voru undirrituð í Óportó 2. maí 1992. Það er í rauninni verið að gefa þessum samningi og þessum grundvelli frá Óportó eilíft líf. Ég hef satt að segja aldrei nokkurn tíma séð svona málatilbúnað gagnvart Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég átti von á því að hæstv. utanrrh. svaraði einfaldri og skýrri spurningu sem ég beindi til hans og vil því endurtaka hana hér: Er það ekki rétt lesið hjá mér í þessum samningi að eftirlitsmönnum okkar er ekki sköpuð aðstaða til þess að fylgjast með lönduðum afla úr þeim skipum sem veiða á Íslandsmiðum?

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. eigi við eftirlit með lönduðum afla í erlendum höfnum. Svarið við því er að finna í fylgiskjölum með þáltill. þar sem taldar eru upp eru þær hafnir sem eru sérstaklega tilgreindar sem heimilaðar löndunarhafnir. Það eru hefðbundnar hafnir sem íslenskir aðilar viðurkenna þar sem íslensk skip hafa landað afla og þar sem reynsla hefur sýnt að aflaskýrslum er að treysta, enda í mörgum tilvikum um að ræða íslenska aðila sem geta staðreynt það.

Það segir ekkert um spurninguna.

Það svarar spurningu hv. þm. vegna þess að með þeim hætti er gengið frá því hvernig upplýsingar berast sem við treystum um landaðan afla í erlendum höfnum.

Herra forseti. Það er satt best að segja ekki merkilegt svar hjá hæstv. utanrrh. að ekki sé tímabært að svara því hvað skuli með þennan samskiptasamning um sjávarútvegsmál ef ekkert verður EES-ið. Það er ekki merkilegt svar. Fæst hæstv. utanrrh. ekki til þess að gefa það upp hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir með þennan samning og hver staða okkar Íslendinga verður með hann ef ekki verður af þessu Evrópska efnahagssvæði sem hlýtur a.m.k. að vera hægt að ræða hér sem fræðilegan möguleika við hæstv. utanrrh. þó að hann sé að sönnu heitttrúaður á að þetta framtíðarríki renni upp? Ber að skilja hæstv. utanrrh. svo, það litla sem lesa mátti í orð hans hér áðan, að ef ekkert verður af EES, þá munum við sitja uppi með þennan samning engu að síður og þessi dæmalausu eilífðarákvæði hans sem eru þannig að eftir tíu ár megi endurskoða hann en þó eingöngu þannig að áfram verði til einhver samningur í staðinn? Sitjum við t.d. uppi með EB-flotann inni í landhelginni á næsta ári hvað sem tautar og raular eftir að hafa afgreitt þennan samning þó svo ekkert yrði af samningnum um EES? Það var helst að heyra á orðum hæstv. utanrrh. hér áðan. Ég hvet hann til þess að koma og svara því alveg skýrt. Hann hlýtur að geta það. Varðandi svo hitt að allt sé ljóst með samningaferlið, þá er það furðulegt þegar fyrir liggja skjalfest gögn um það að hæstv. utanrrh. er alveg gersamlega í 180 gráðu mótsögn við sjálfan sig í skjalfestum heimildum sem liggja hér frammi og vitnað hefur verið til. Í plöggum utanrrn. segir annars vegar að upphafleg krafa Íslendinga hafi verið að Evrópubandalagið tæki á sig alla ábyrgðina á því hvort loðnan veiddist en í viðtali við Morgunblaðið 1. des. segir hæstv. utanrrh. að það hafi aldrei staðið til og aldrei hafi farið á milli mála að ekki væri hægt að semja um skipti á afla upp úr sjó. Er það virkilega málflutningur af þessu tagi sem á að bjóða hinu háa Alþingi í þessu máli? Ég hvet hæstv. utanrrh. til að reyna einu sinni að gera betur og koma og svara skýrar um leið og ég harma þau örlög hæstv. sjútvrh. að þurfa að sitja þegjandi undir þessu.

Herra forseti. Ég vildi aðeins gera örstutta athugasemd við svar hæstv. utanrrh. að því er varðaði hugsanlega samninga við aðrar þjóðir þannig að við gætum skipt á þeim heimildum sem við fáum frá Efnahagsbandalaginu við aðrar þjóðir. Hæstv. utanrrh. svaraði því að hann gæti ekki séð neinn flöt á því máli að semja við aðrar þjóðir um einhverjar hugsanlegar veiðiheimildir og vísaði til þess, eins og hann hefur stundum gert áður, að lítið hafi verið gert í því í fyrri ríkisstjórn. Ég vil rifja það upp fyrir hæstv. utanrrh. að engir formlegir fundir áttu sér stað um þessi mál í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það voru aðeins óformlegar viðræður og þreifingar um það hvort mögulegt væri að setjast niður í sambandi við þessi mál með formlegum hætti. Síðasti fundur sem haldinn var um þau mál var haldinn í mars 1990, ef ég man rétt. Þar voru m.a. bornar upp spurningarnar um hugsanleg skipti á jafngildum veiðiheimildum en því var algerlega hafnað af hálfu Efnahagsbandalagsins sem leið til að greiða fyrir samningum á þessu sviði. Um það þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð. Slíkar þreifingar áttu sér stað, það er alveg ljóst en engar formlegar viðræður höfðu átt sér stað. Það er hins vegar ekki fyrr en vorið 1991 að slíkar viðræður hefjast. Ég hef engar nákvæmar dagsetningar um það, enda skiptir það ekki máli. Fyrst þá kemur fram af hálfu Efnahagsbandalagsins að það sé því aðeins tilbúið að láta í skiptum fyrir veiðiheimildir frá Íslendingum loðnu sem þeir hafi fengið frá Grænlandi. Vissulega má rétt vera að einhver hefði mátt láta sér detta í hug að þeir byðu þetta fram en það er fyrst á þeim tímapunkti sem mögulegt var að ræða slíka hluti við aðrar þjóðir, taka það upp við Norðmenn og Færeyinga, sem ekki hefur verið gert en hæstv. sjútvrh. sagði að það kæmi vissulega til greina að gera það síðar. Ég er þeirrar skoðunar að þetta hefði átt að gera. Ég nefni sem dæmi að þorskveiði er nú mjög mikil í Barentshafi og veiðiheimildir þar hafa aukist verulega. Efnahagsbandalagið hefur fengið hlutdeild í þeim auknu veiðiheimildum og það er alls ekki útilokað að norsk nótaveiðiskip hefðu haft hagsmuna að gæta að fá meiri loðnuveiði úr þeim sameiginlega stofni sem við eigum með þeim og Grænlendingum og hafi verið tilbúnir að láta í staðinn þorsk í Barentshafi sem við hefðum þá hugsanlega getað framselt til Efnahagsbandalagsins. Sama á við um Færeyinga. En þetta verður að sjálfsögðu ekki gert, hæstv. utanrrh., nema teknar séu upp viðræður um það. Ég tel að það hafi verið sýnt áhugaleysi um þetta mál og ég tel að svar hæstv. utanrrh. nú sýni að svo hafi verið. Þetta vildi ég að kæmi fram því að ég tel þetta vera mikilvægt atriði. Það hefði átt að reyna allt sem hægt var til þess að halda þessum skipum utan okkar landhelgi og það hefði verið mun betra að fá norskt eða færeyskt skip í þessum skiptum. Með þessum orðum er ég ekki að halda því fram að þetta hefði tekist. Það er allt annað mál. En það tekst ekkert nema það sé reynt.

Virðulegi forseti. Eðli málsins samkvæmt teldi ég rétt að hv. þm. beindi þessari spurningu sinni til hæstv. sjútvrh. Ef hann skyldi ætla að áhugaleysi væri ráðandi um möguleika á hlutdeild í vaxandi þorskstofnum í Barentshafi, þá er það misskilningur. Það hafa farið fram viðræður við fulltrúa héraðsstjórna á Arkangelsk- og Murmansk-svæðinu um möguleika á samstarfi Íslendinga og héraðsstjórna og fyrirtækja á þessu svæði og koma þar ýmsir möguleikar til greina. Viðræður hafa farið fram. Það er ekki komið að neinni niðurstöðu en það er alllangt um liðið frá því að fyrstu sambönd voru upp tekin. Með öðrum orðum skortir ekkert áhuga á því af okkar hálfu að efna til slíks samstarfs. Það breytir hins vegar engu um það að ég hafði enga aðstöðu til þess að bjóða neinar slíkar veiðiheimildir sem um hefði verið samið við aðrar þjóðir og gætu komið til skipta við Evrópubandalagið á þeim tíma þegar þessir samningar voru í mótun.

Herra forseti. Við þingmenn erum hér að tala við ríkisstjórn Íslands og mér finnst satt best að segja nokkuð undarlegt þegar hæstv. utanrrh. segir að mér hefði borið að beina þessu máli til hæstv. sjútvrh. Það vildi svo til að hann svaraði mér þessu og ég var að gera athugasemd við svar hans. Það mætti halda af svörum hæstv. ráðherra að það skipti miklu máli til hvors ráðherrans þessu er beint. Það vill svo til að þessi mál heyra formlega undir hæstv. utanrrh. þótt eðli máls samkvæmt heyri þau jafnframt undir hæstv. sjútvrh. Hæstv. utanrrh. fer formlega með samninga um skipti í utanríkismálum, þar með talin þessi mál. Ég skildi hæstv. utanrrh. þannig að þessar viðræður sem hann vitnaði til hefðu átt sér stað við Rússa. Það er ágætt að talað sé við það fólk og leitað eftir samstarfi við þá, en ég átti ekki við þá heldur við Norðmenn og Færeyinga. Ég veit að hæstv. utanrrh. man að ég hef minnst á þessi mál. Það gerði ég fyrst við hann vorið 1991 og ég endurtek að ég tel það vera nokkurt áhugaleysi, svo ekki sé meira sagt, að hafa ekki reynt að finna einhvern flöt á þessu máli, jafnmikilvægt og það hefði getað verið.

Herra forseti. Ég tel ljóst að skipti á veiðiheimildum geta komið til greina þegar búið er að tryggja eignarrétt að viðkomandi hafsvæðum og öll réttindi tilheyra okkur. Þá getum við gjarnan ef það hentar betur fengið fisk hjá öðrum. En fyrst þarf að tryggja réttindin og tryggja líka möguleika á því að verja þau svæði sem viðurkennd eru. Það er auðvitað ekki vansalaust að við skulum ekki verja 350 mílurnar og Reykjaneshrygg. Þar eru mikil auðæfi. Menn vita að þar eru allar mögulegar fisktegundir, og raunar á Hatton-bankanum líka, fyrir utan 200 mílurnar, öll krabbadýr og allt það sem botnlægt er. Þegar við höfum tryggt öll þessi réttindi okkar og þetta gífurlega hafsbotnssvæði er ekkert sjálfsagðara en að við þreifum okkur áfram um veiðar annars staðar í heiminum jafnvel í skiptum fyrir að veiða hjá okkur.

Virðulegi forseti. Það er komið yfir á annan dag frá því að umræðan hófst og ekki eru það mín áform að hafa langt mál uppi um þetta dagskrármál. Það hefur verið ítarlega rætt og ég hef fylgst með umræðunni af athygli. Margt gagnlegt hefur komið fram í þeirri umræðu og einkum af hálfu þeirra sem hafa gagnrýnt þennan samning. Ég vildi láta koma fram af minni hálfu að ég held mig við þá skoðun, sem er ekki ný, að Íslendingar eigi einir að nýta sínar fiskveiðiauðlindir og eigi að miða við það að koma útlendingum út úr fiskveiðilögsögunni fremur en semja um heimildir fyrir þá til að koma þar inn aftur. Ég get með engu móti fellt mig við það að samningar af þessu tagi séu gerðir sem heimila sérstaklega svo öflugu bandalagi sem Evrópubandalagið er að veiða innan okkar fiskveiðilögsögu. Ég verð að segja líka að það kemur mér dálítið á óvart hver niðurstaða samningsins í öllu þessu mikla samningaferli er, bæði hvað varðar tollaívilnanir í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og þennan viðhnýtta fiskveiðisamning. Niðurstaðan er með allt öðrum hætti en búið var að gefa út áður um þetta mál og ég tel að hæstv. utanrrh. hafi í raun komið aftan að þjóðinni með þessari niðurstöðu málsins. Mig langar að minna ráðherrann á það sem hann lét frá sér fara um málið fyrir einu og hálfu ári þegar hann sagði að 98% af samningnum væri lokið. Þá segir hann, svo ég vitni til greinar í Morgunblaðinu 11. apríl 1991, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur hafnað aðild að EB en valið þann kost að semja við Evrópubandalagið um brýnustu viðskiptahagsmuni okkar, nefnilega að tryggja okkur tollfrjálsan aðgang að mörkuðum fyrir sjávarafurðir án þess að fallast á fiskveiðiheimildir í staðinn.`` Enn fremur segir í grein hæstv. utanrrh., með leyfi forseta: ,,Í samningunum um EES er nýting fiskimiða og orkulinda ekki einu sinni á samningssviðinu.`` Þetta eru skilaboð utanrrh. á þeim tíma til þjóðarinnar að samningum sé nánast lokið, 98%, og það sem menn ætli að fá út úr samningunum sé tollfrjáls aðgangur fyrir sjávarafurðir og sérstaklega tekið fram að nýting fiskimiða sé ekki einu sinni á samningssviðinu. Það er augljóst mál og þarf ekki að rökstyðja að niðurstaðan, sem er ekki um tollfrjálsan aðgang, er miklu lakari en upp var sett og að hún hefur verið keypt með fiskveiðisamningi. Það eru að mínu viti alveg óhrekjanleg rök fyrir því að þessi sjávarútvegssamningur er verð Íslendinga fyrir tollaívilnanir. Það þarf ekki annað en reikna út verðmætið á þeim afla sem við leyfum EB að veiða og bera það saman við það sem okkur er ætlað í staðinn til þess að sjá að þar erum við að láta af hendi verðmæti til annarra. Það er endurgjald að mínu viti upp í ívilnanirnar sem eru í EES-samningnum. Þetta gerir samninginn hálfu verri og er þó það eitt nægilega slæmt í mínum huga að heimila útlendingum veiðar í landhelgi okkar þó þetta bætist ekki við. Ég mun leggjast gegn því að þessi samningur verði staðfestur og tel að við séum komnir út á afar hættulega leið ef við fetum okkur inn á þessa slóð því ég óttast að með því að taka þessa stefnu verði ekki aftur snúið heldur einungis gengið enn frekar til þeirrar áttar að láta aðra ráða yfir auðlindum okkar og rýra með tímanum forræði okkar og vega að sjálfstæði okkar. Þetta er sú framtíðrsýn sem ég hef til málanna og vil ekki taka þátt í að hefja þá göngu með hæstv. utanrrh.

Út af dagskrá eru tekin 3., 10., 11. og 12. dagskrármálið. Þá er dagskrá þessa fundar tæmd. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundi er slitið.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti tilkynna að hlé verður gert á fundinum frá kl. 1--1.30 en þá verða atkvæðagreiðslur. Að þeim loknum hefst umræða um 9. dagskrármál, samninga við EB um fiskveiðmál. Gert er ráð fyrir að ljúka fyrri umræðu um þá tillögu. Ef umræður verða langar gæti orðið kvöldfundur. Áður en fyrsta dagskrármál verður tekið fyrir fer fram utandagskrárumræða samkvæmt fyrri mgr. 50. gr. þingskapa að beiðni hv. 3. þm. Vesturl., um öryggi raforkudreifingar um landið. Umræðan má standa í allt að hálftíma.

Virðulegur forseti. Ég óskaði eftir þessari umræðu utan dagskrár í tilefni af því að í fyrsta illviðri þessa vetrar varð verulegt tjón á dreifikerfi rafmagns og stórir landshlutar urðu án orku. Auðvitað verður seint hægt að girða fyrir að slíkt gerist en ég vek þessa umræðu upp vegna þess að það er ekki allt sem skyldi í yfirstjórn þessara mála. Þar á ég við hlut stjórnvalda. Dreifikerfi rafmagns er víða ábótavant og til glöggvunar er rétt að vitna til áætlunar orkuráðs, Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins frá því í nóvember 1990 og tillagna orkuráðs til hæstv. ráðherra frá sama tíma. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í skýrsluna. ,,Meginniðurstaða áætlunarinnar var sú að ólokið yrði í árslok 1990 að vinna að styrkingu rafdreifikerfanna í sveitum fyrir 1 milljarð og 60 millj. kr. á verðlagi um mitt ár 1990. Verkefnunum sem eftir eru við styrkingu dreifikerfanna var skipt í þrjá flokka. Það voru bráðaðkallandi verkefni, verkefni sem ljúka þurfti við fljótlega og verkefni sem kæmu til eftir að álagið ykist. Einungis tveir fyrstu flokkarnir voru taldir með í tillögum orkuráðs um styrkingu sveitakerfanna. Ráðið leit þannig á að í þeim fælist sérstakt átak sem gera þyrfti þar sem sérstakur atbeini ríkisins væri nauðsynlegur. Þegar sveitakerfin væru farin að anna álaginu með þeim hætti að þjónusta við notendur í strjálbýli yrði orðin eins sambærileg og sams konar þjónusta í þéttbýli sem með sanngirni væri hægt að ætlast til væri þessu átaki lokið. Þá en ekki fyrr yrði lokið að vinna það upp sem farið hefði í undandrátt á liðnum árum.`` Verkefnaflokkarnir þrír kostuðu samkvæmt áætluninni: Fyrsti flokkurinn 519 millj. kr. Annar flokkurinn 490 millj. kr. Tillögur orkuráðs voru þessar: ,,Orkuráð leggur til að tveimur fyrstu verkefnaflokkunum verði lokið á sjö árum, á árunum 1991 til 1997. Lengur má það ekki dragast að mati ráðsins að ljúka því. Íbúar strjálbýlisins hafa of lengi búið við skerta rafmagnsþjónustu borið saman við þéttbýlið. Frá því sjónarmiði kunna sjö ár að sýnast of langur tími. Á hinn bóginn er að mati ráðsins tæpast raunhæft að ætla skemmri tíma til að ljúka styrkingunni. Meðalkostnaðurinn á ári þessi sjö ár yrði rúmar 144 millj. kr. sem með engu móti verður talin óhófleg fjárhæð í þessu sambandi.`` Samdægurs skrifaði orkuráð bréf til hæstv. iðnrh. sem lauk með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Orkuráð leyfir sér að vænta samþykkis yðar, hæstv. iðnrh., við þessa tillögu og öflugs stuðnings við að hún nái fram að ganga.`` Nú langar mig að spyrja: Hver voru svör hæstv. iðnrh. til orkuráðs af þessu tilefni? Ef við lítum á þróun í fjárveitingum til þessara verkefna kemur það í ljós að fjármagn til styrkingar rafdreifikerfis til sveita hjá Rarik hefur verið eftirfarandi á verðlagi ársins 1991: Árið 1987 85 millj. kr., 1988 53 millj. kr., 1989 49 millj. kr., 1990 28 millj. kr., 1991 32 millj. kr., 1992, þ.e. þegar sú ríkisstjórn hafði tekið við sem nú situr, 18,7 millj. kr. og í ár samkvæmt fjárlögum ársins 1993 18,7 millj. kr. Þarna má sjá að ekki er hafin uppbygging rafdreifikerfisins samkvæmt tillögu orkuráðs en til þess þurfti 144 millj. á ári. Það er bersýnilegt af þeim upplýsingum sem fram hafa komið um ástand dreifikerfisins að það skortir mjög á að viðunandi öryggi sé á orkuafhendingu. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur ekki verið skýrð en ef marka má hvernig tekið hefur verið á fjárveitingaákvörðunum þá hlýtur það að vera stefna stjórnvalda að rafmagnsveiturnar eigi að fjármagna endurbyggingu dreifikerfisins af eigin fé. Ef það er ásetningur hæstv. ríkisstjórnar er mjög ádeiluvert að sú stefna skuli ekki vera sett fram á skýran og skilmerkilegan hátt. Hæstv. ráðherra þarf og verður að gera grein fyrir hugmyndum sínum um það hvernig eigi að standa að endurbótum dreifikerfisins. Það þarf að móta stefnu stjórnvalda gagnvart gjaldskrá hvort notendur til sveita eigi að bera kostnaðinn eða hvort það eigi að jafna honum niður á viðskiptavini Rariks og Orkubús Vestfjarða ef ekki á að taka fjárveitingar af almannafé. Það er mjög hæpinn rökstuðningur fyrir því að láta einungis þéttbýlisbúa kaupa raforku af Rafmagnsveitum ríkisins og borga endurbæturnar og útilokað að íbúar sveitanna geti gert það.  Ég vil bera fram tvær spurningar að lokum: Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir að áætlun um endurbætur verði hrint í framkvæmd? Hvernig á að fjármagna slíka áætlun?

Virðulegi forseti. Það virðist eins og veðurskilyrði undanfarinna ára hafi verið sérstaklega erfið. Á ákveðnum landssvæðum, sérstaklega á Norðurlandi vestra hefur ísing reynst tíðari og erfiðari viðfangs að sögn staðkunnugra manna en verið hefur undanfarin ár. Og á undanförnum tveimur árum hafa orðið þarna mjög veruleg tjón umfram það sem menn höfðu búist við. Auðvitað er það þannig að fjárhagsáætlun Rafmagnsveitna ríkisins gerir ráð fyrir því að meiri háttar tjón verði á hverju ári og áætlaður kostnaður af slíkum atburðum er hluti af verðlagingu raforku. En rafmagnsveiturnar eru hins vegar vanbúnar að mæta síendurteknum áföllum upp á tugi milljóna kr. nema með gjaldskrárhækkun eða framlögum af almannafé. Þetta er eiginlega bakgrunnur þeirra spurninga sem hv. 3. þm. Vesturl. hreyfir hér. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að orkuráð gerði um það tillögu fyrir nokkrum árum að sett yrði upp sérstök framkvæmdaáætlun sem felur það í sér að það þyrfti um 140 millj. kr. á ári til að styrkja dreifikerfið. En það er langt frá því fjárframlagi sem áætlað er fyrir á fjárlögum þessa árs og reyndar í fjárlagafrv. fyrir næsta ár eins og kom fram hjá hv. þm. Vandamálið sem í raun og veru er um að tefla er að rekstur rafmagnsveitnanna hefur ekki skilað fjármagni upp í afskriftir á línukerfinu og þess vegna er bankað á dyr hjá ríkissjóði og hann beðinn að greiða línukerfið í annað eða jafnvel þriðja sinn frá því að átakið til rafvæðingar í landinu öllu hófst. Eiginlega má segja að eftir að frumrafvæðingu landsins lauk, það má segja að hún hafi staðið allt fram til 1980, hafi rafmagnsveiturnar markvisst unnið að því að auka afhendingaröryggi. Í flutningakerfinu er endurnýjun stofnlína þegar hafin með byggingu nýrra lína sem byggðar eru fyrir meiri áraun og hafa meiri flutningsgetu en eldri línur. Við byggingu þessara lína er nýtt sú reynsla sem hefur fengist af rekstri eldri lína á sömu svæðum. Í þéttbýli hafa eldri hlutar dreifikerfisins verið endurnýjaðir og markvisst að því unnið að leggja það alfarið í jörð og er þeirri vinnu að mestu lokið. Það er ljóst að verulegt tjón og langvarandi rafmagnsleysi hefði orðið í þéttbýli ef þessari endurnýjun loftlínukerfanna hefði ekki að mestu verið lokið. Endurnýjunin í sveitum er skemmra á veg komin enda er kostnaður við hana margfalt meiri. Það er ljóst að þarna er þörf á meiri háttar átaki. Það hefur fram á síðustu ár verið talið allt of dýrt að leggja strengi í jörð á þessum svæðum. Hins vegar hefur þessi kostnaður farið lækkandi og nú er hann víða að verða svipaður og við loftlínurnar. Rafmagnsveiturnar leggja því í vaxandi mæli háspennustrengi í dreifbýli í stað þess að byggja línur. Það er útlit fyrir að notkun strengjanna muni enn vaxa á næstu árum. Allar nýlagnir eru nú í jörð sérstaklega þar sem hægt er að plægja þær niður. Á þessum árum hafa rafmagnsveiturnar einnig verið að reyna nýjar aðferðir til þess að koma í veg fyrir áhleðslu íss á línurnar. Á það verður þó að benda að tæknilega og fjárhagslega er ekki hægt að tryggja öllum fullkomið rekstraröryggi og kostnaður við það verður að sjálfsögðu þeim mun meiri sem notkunin er dreifðari. Þetta vil ég segja, virðulegi forseti, sem bakgrunn við þær spurningar sem hv. þm. hefur hér hreyft. Í raun og veru er kjarni málsins: Treystum við okkur til að leggja það á rafmagnsveiturnar einar og Orkubú Vestfjarða, sem þjóna hinum dreifðu byggðum, að standa undir þessum kostnaði eða ætlum við að finna til þess aðra fjárstofna? Það skortir ekki hugmyndir um sérstaka skattlagningu í þessu skyni en það hefur ekki reynst unnt að mynda um slíkar leiðir meiri hluta. Annar möguleiki í þessu máli væri að breyta Rafmagnsveitum ríkisins í hlutafélag og afla því síðan aukins framkvæmdafjár með hlutafjárútboði. En vegna yfirtöku ríkissjóðs á skuldum fyrirtækisins og með stöðugri hagræðingu í rekstri ætti slíkt fyrirtæki að geta staðið undir sér á komandi árum. Ég tel að þetta sé e.t.v. sú leið sem við verðum að fara. En ég vildi að lokum, virðulegi forseti, segja það eitt að vandamálið með styrkingu dreifikerfa Rafmagnsveitna ríkisins og annarra dreifbýlisveitna er verkefni sem mikil ástæða er til fyrir þingið að taka á en það er ekki mál sem verður leyst einfaldlega með því að segja: Við þurfum 140 millj. kr. á ári og ríkissjóður á að útvega þær.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vesturl. fyrir að vekja máls á því vandamáli sem hér um ræðir. Það hefur komið fram að raforkudreifikerfið í sveitum er víða komið að fótum fram og framlög til þess frá opinberri hálfu hafa verið skorin mjög niður á síðustu árum og eru óbreytt á þessu ári frá því í fyrra. Það hefur komið fram í fjárln. þegar þessi mál hefur borið á góma, eins og hefur reyndar komið fram í ræðum þeirra sem hafa talað á undan, hæstv. ráðherra og 3. þm. Vesturl., að þetta dreifikerfi er olnbogabarn. Ekki er gert ráð fyrir þessu í verðlagningu og ekki er gert ráð fyrir því að verja nema rúmlega einum tíunda hluta þess sem þarf á ári til þessara verkefna. Í svörum hæstv. ráðherra kemur fram að lausnin er, eins og hjá þessari ríkisstjórn, fólgin í því að stofna hlutafélag um rafveitur ríkisins. Þá muni þetta mál leysast. Er hægt að bjóða upp á svona svör? Ég segi nei, vegna þess að hvaða aðilar eru tilbúnir til að kaupa hlutabréf í Rarik í þessu skyni? Þetta er ekki gróðafyrirtæki. Þetta er samfélagsmál og hluti af kostnaðinum við að búa í stóru landi og halda því í byggð. Mér blöskrar að heyra svona svör frá hæstv. ráðherra að bjóða upp á að það muni leysa þessi mál að stofna hlutafélag um rafveitur ríkisins.

Virðulegi forseti. Það er vissulega þarft mál að hreyfa því hvernig á að standa að uppbyggingu dreifikerfis í sveitum. Í hvert sinn sem óveður verður hér á landi sem veldur rafmagnstruflunum í fleiri eða færri daga erum við minnt á þetta. Það kom fram hjá málshefjanda áðan að ekki hefur verið unnið eftir neinni áætlun þrátt fyrir að dreifikerfi sé mjög komið til ára sinna og þarfnist þeirra fjármuna sem þarf til að endurnýja það eins og skýrsla segir sem kom út um það mál. Þetta gildir ekki síst vegna þess að eftir árið 1980 jókst rafhitun til sveita mjög mikið og þar með álagið á línurnar enn. Víða er þannig að ekki er um að ræða nema eina línu. Þó í upphafi hafi verið byggðar tvær var seinna farið út í það að leggja ekki nema eina línu í dreifbýlinu. Hér þarf að vinna að úrbótum, það fer ekki milli mála, og vinna eftir fyrirframgerðri áætlun. Það er mikil nauðsyn á öruggu kerfi í þessum málum. Það skiptir máli vegna samskipta fólksins, fjölmiðlunar, öryggismála, atvinnumála og eigna bæði atvinnufyrirtækja og heimila. Hér kom fram að á fjárlögum næsta árs er framlagið aðeins 18,7 millj. kr. þrátt fyrir að til þess að vinna að einhverjum úrbótum í þessu þyrfti a.m.k. rúmar 100 millj. kr. Ég vil minna á að það dugar ekki, eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns, að vísa á að það leysi allan vanda að stofna hlutafélag um almenningsveiturnar. Vitaskuld leysir það engan vanda. Ég bendi á að á sama tíma og stjórnvöld hafa verð að yfirtaka lán bæði hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða standa þau líka í því að innheimta afborganir af þessum yfirteknu lánum sem skipta hundruðum milljóna kr. á ári. Væri ekki réttara að leyfa fyrirtækjunum að nota þá peninga til þess að styrkja dreifikerfið?

Virðulegi forseti. Á tæpum tveimur árum hefur þrívegis orðið stórtjón á dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins, mest á Norðurl. v. Þetta var í janúar 1991, nóvember 1991 og nóvember 1992. Dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins er víða komið nokkuð til ára sinna eða 30--40 ára gamalt og er að koma þreyta í kerfið. Dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins er samtals 6.500 km þannig að hér er um mjög viðamikið kerfi að ræða sem kostar mikla fjármuni að endurbyggja. Framlög hafa farið lækkandi frá ríkissjóði en Rafmagnsveitur ríkisins geta ekki tryggt línukerfið eða aðrar eigur vegna þess að ríkissjóður hefur bannað að eigur ríkisins væru tryggðar og ríkissjóður vill heldur greiða tjón þegar þau verða veruleg að einhverju marki. Ég geri ráð fyrir að vegna tjóns, sem nýverið hefur orðið, verði sótt til ríkissjóðs um það að greiða a.m.k. hluta tjónsins. Það er ókleift fyrir Rafmagnsveitur ríkisins að standa undir endurbyggingu dreifikerfisins án þess að annað tveggja komi til, fé af almannaframlögum ellegar með verulegum gjaldskrárbreytingum. Sums staðar hefur verið farin sú leið t.d. í Bretlandi að orkuöflunin hefur greitt fyrir hluta af dreifikerfi eins og þar er t.d. í Skotlandi og er það sú leið sem hefur verið farið fram á við stjórnvöld að hér verði reynd ella að ríkissjóður legði fram að einhverju marki fé meira en nú gerist til þessara verkefna. Ef það gerist ekki verður óhjákvæmilegt að vinna þetta verk og hækka þá gjaldskrá og auka verðmun á orku í landinu sem því nemur.

Virðulegur forseti. Í máli hæstv. iðnrh., sem svaraði hér fyrispurn áðan, kom stefnan fram. Sú stefna felur í sér að það eigi að velta kostnaði vegna viðhalds og endurbyggingar rafdreifikerfisins í landinu yfir á notendur þess. Það er alveg skýr stefna frá hæstv. iðnrh. Og það er þá væntanlega stefna ríkisstjórnarinnar í heild í þessum málum. Það þýðir augljóslega stóraukinn mismun á orkuverði í landinu nema menn ætli að greiða þann mismun niður í mjög auknum mæli. Um þetta er spurningin. Við þurfum kannski ekki að vera mjög hissa á svörunum miðað við stefnu ríkisstjórnarinnar á öðrum sviðum. Það er landauðnarstefna nánast hvert sem litið er. Hér er talað um sveitadreifikerfi. Þetta er ekki fyrst og fremst dreifikerfi í sveitum sem hér er um að ræða en það er líka slíkt dreifikerfi. Þetta eru meginlínurnar sem flytja orkuna á milli þéttbýlisstaða víða um landið fyrir utan svo byggðalínukerfið sjálft sem auðvitað þarf að vera sem traustast. Á sama tíma og menn eru með stórbrotnar áætlanir um rafstreng frá Íslandi til Evrópu þá sýna stjórnvöld ekki lit á því að leysa undirstöðumál sem varða raforkudreifingu í landinu og standa þar að málum eins og fólki sæmir í eigin landi. Þetta er alveg hliðstætt því og að halda við vegakerfinu í landinu og byggja það upp. Þetta eru leiðir orkunnar um landið sem er hluti af grunnþörfum okkar. Ég sé ekki að úr þessum málum verði bætt af núv. stjórnvöldum og með stefnu þeirra. Þannig að málið snýst auðvitað um að skipta hér um stjórnarstefnu á sviði er varðar byggðina í landinu og byggðamálin í heild.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Vesturl. fyrir að taka þetta mál upp í hæstv. þingi. Ég tel að hér sé um afar mikilvægt mál að ræða, það hefur komið fram áður. Ég flutti fsp. á síðasta þingi til hæstv. iðnrh. um hvað liði áætlun um uppbyggingu og styrkingu dreifikerfis í sveitum. Um þetta getum við rætt og haft uppi langt mál. Það liggur fyrir að dreifikerfið er veikt en spurningin er hins vegar sú hvernig á að fjármagna uppbyggingu dreifikerfisins. Ég vil vekja athygli á því sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. v. og ég undirstrikaði sérstaklega í ræðu minni hér á síðasta þingi að það verður að tryggja fjármögnun þessara dreifikerfa með því að frá orkuöflunarfyrirtækjunum komi einhvers konar framlag til uppbyggingar á dreifikerfi í sveitum landsins. Það er óhjákvæmilegt að orkuvinnslufyrirtækin taki á þann hátt þátt í styrkingu raforkudreifikerfisins. Það er vitnað til þess og kom fram í ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar að þetta tíðkast í öðrum löndum og við verðum að skoða þetta. Það er hins vegar eins og hér hefur komið fram mikill kostnaður við þessa uppbyggingu en hún er óhjákvæmileg og við verðum að líta til þess þó því miður hafi ekki verið hægt á undanförnum árum að leggja mjög mikið fjármagn í uppbyggingu dreifikerfis í sveitum.

Virðulegur forseti. Ég hef orðið fyrir verulegum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra. Það er ekki að sjá að það standi til að skera úr um þessi mál. Ég held að þá hefðu svör hans verið skýrari. Hann sagðist aftur á móti hafa verið óheppin með veður. Það hefði verið sérstaklega illviðrasamt og mikið brotnað af staurum hjá honum. Ég held að menn megi eiga von á stórviðri á Íslandi á hverju ári í framtíðinni eins og hingað til. En ég vil vekja athygli á því að það er mat þeirra manna sem best þekkja til að dreifikerfið muni halda áfram að úreldast og það muni jafnvel koma til verulegra tjóna fram yfir það sem menn hafa séð áður vegna þess að staurarnir séu álíka gamlir og þeir fúna. Eftir 35--40 ár myndast mjög snögglega veikleiki í þeim og þá mega menn búast við miklu tjóni. Þetta er það sem menn hafa verið að spá og þess vegna er það mjög fyrirkvíðanlegt ef ekki er tekin stefna í þessum málum. Við þurfum að fá að vita hver hún er. Ég hafði vænst þess að hæstv. iðnrh. gerði grein fyrir því hvernig hann vill að þessi mál gangi fram. Hann sagðist binda mestar vonir við að hér yrði stofnað hlutafélag og það yrði hægt að auka hlutafé út á þessar framkvæmdir og borga þær með hlutafé. Dettur mönnum yfirleitt í hug að einhver áhugi sé á því að fjármagna endurbætur á þessu dreifikerfi með því að setja aukið hlutafé í fyrirtæki? Það verður þá að vera einhver arður af því. Og er það þá meiningin, virðulegur ráðherra, að þeir sem njóta dreifikerfisins eigi að borga verulega hærri fjárhæðir til þess að þeir sem hafa lagt aukið hlutafé í þetta fyrirtæki fái arðinn?

Hæstv. forseti. Það er engin vafi á því að dreifikerfin til sveita eru mörg orðin úr sér gengin og gömul eru þau flest. Það þarf fjármagn til að endurnýja þau. Hér hafa menn lýst því sem mikilli blöskrunarhellu að ég hafi rætt þá hugmynd að Rafmagnsveitum ríkisins verði breytt í hlutafélag sem sjálft afli sér fjár til að standa undir rekstri og framkvæmdum og telja það hið mesta óráð. Treysta eða vilja treysta á að ríkið borgi einn kostnaðarþátt í rekstri þessa fyrirtækis. Ég verð nú að játa að mér þykir þetta furðulegt sjónarmið vegna þess að það er í raun og veru vandamálið sem við glímum við, þ.e. að hér hefur verið það kerfi um áratuga skeið að einn þáttur í rekstri fyrirtækisins er greiddur af almannafé en annað er á ábyrgð stjórnenda þess. Þetta er kerfi sem gengur ekki upp. Þess vegna er það skynsamleg stefna að létta frekar af fyrirtækinu og öðrum sem svipað standa skuldum til þess að þau geti sjálf staðið undir öllum sínum rekstri og öllum sínum framkvæmdum. Það er sú stefna sem ég vil vinna að og í því felst alls ekki --- og ég mótmæli því sem kom hér fram hjá hv. 4. þm. Austurl. --- að ríkið láti sig engu varða hvernig dreifikerfið á orkunni um landið er vaxið. Þvert á móti er spurningin um það að finna til þess færar leiðir að tryggja það sem best. Sannleikurinn er sá að sú leið sem farin hefur verið um langan aldur hefur ekki dugað. Þess vegna þurfum við nýjar leiðir, hv. þingmenn. Þess vegna þurfum við nú að finna ný úrræði en treysta ekki á þau gömlu sem ekki hafa dugað, ekki heldur á meðan hv. 4. þm. Austurl. var ábyrgðarmaður þessa sem orkumálaráðherra. Þetta vil ég láta koma mjög skýrt fram vegna þess að hér er ekki um úrræðaleysi að ræða heldur er um það að ræða að leita nýrra úrræða til að leysa alvarlegt vandamál. Og ég vil ítreka það að hér er að sjálfsögðu spurning um að láta almannavaldið taka þátt í þessu. Ég veit ekki betur en að skuldum hafi í milljarðavís verið létt af orkukerfinu. Ég veit ekki betur en ríkið hafi að sjálfsögðu greitt tjón sem orðið hafa á undanförnum árum í hundraða milljónavís og þar með styrkt kerfið um leið. Um þetta hefur enginn hér sagt eitt einasta orð. Sannleikurinn er sá að menn sjá ekki aðalatriði málsins en einblína á aukaatriðin.

Virðulegur forseti. Hæstv. iðnrh. heldur því fram eftir sem áður að einkavæðing eða það að stofna hlutafélag um þessar almenningsveitur, sem eiga að þjóna öllu landinu, sé lausnin. Ég vísa algerlega á bug svona röksemdum. Þetta er ein af þeim frumþörfum sem ríkisapparatinu, ef við getum orðað það svo, er skylt að sjá öllum landsmönnum fyrir með þokkalegu öryggi og á sæmilegu, sambærilegu verði. Það lýsir því sjónarmiði ráðherrans að einkavæðing muni leysa allan vanda. Þetta er svo fráleitt sjónarmið að það tekur í raun og veru engu tali að það skuli vera það sem fyrst kemur fram sem lausn á þessu máli.

Virðulegi forseti. Á þskj. 331 er 254. mál þingsins sem er frv. til laga um gjald af umboðsþóknun í gjaldeyrisviðskiptum. Þetta er stjórnarfrv. sem ég mæli hér fyrir og er í fjórum greinum. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að fellt verði niður í þrepum gjald það sem innheimt hefur verið af tekjum banka og innlánsstofnana af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta skv. lögum nr. 52/1984, um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Frv. þetta er ekki flutt sem breytingafrv. við lög 52/1984 heldur er gert ráð fyrir að þau lög falli úr gildi. Það byggist fyrst og fremst á því að lögunum er ætlaður stuttur líftími, eða þrjú ár. En skv. 4. gr. frv., sem er gildistökuákvæði, verður gjald þetta ekki lagt á eftir árslok 1995. Í frv. er gert ráð fyrir að heiti laganna verði: Lög um gjald af umboðsþóknun í gjaldeyrisviðskiptum. Gjaldtaka af umboðsþóknunum og gengismun á sér nokkuð langa sögu í íslenskri löggjöf. Það var fyrst innheimt á grundvelli laga nr. 86/1956, um útflutningssjóð o.fl. Gjaldið var á þeim tíma hugsað sem nokkurs konar hlutdeild í tekjum banka og innlánsstofnana í gjaldeyrisviðskiptum. Var í því sambandi haft í huga að þær stofnanir voru ekki skattskyldar. Þegar innlánsstofnanir urðu skattskyldar með lögum nr. 65/1982, um skattskyldu innlánsstofnana, var gert ráð fyrir að gjald þetta legðist af þar sem óeðlilegt þótti að skattleggja þannig sömu tekjur með tvennum hætti. Horfið var frá þeim áformum vegna tekjuþarfar ríkissjóðs á þeim tíma. Enda þótt tekjuþörf ríkissjóðs sé síst minni í dag en hún var fyrir áratug standa óhrakin þau rök sem bjuggu að baki þeim fyrirætlunum að fella gjald þetta niður á sínum tíma. Fleira kemur þó til sem gerir það enn meira knýjandi að gera hér breytingar á. Fyrr á árinu var lögum um Seðlabanka Íslands breytt með lögum nr. 14 1992 en þau fela m.a. það í sér að komið verður á fót gjaldeyrismarkaði hér á landi. Í því felst að Seðlabanki Íslands mun ekki lengur skrá sérstakt kaup- og sölugengi einstakra gjaldmiðla heldur mun ákvörðunin færast til innlánsstofnanna sjálfra. Sú breyting felur það m.a. í sér að ekki verði lengur um að ræða fast hlutfall milli sölugengis og kaupgengis heldur mun það ráðast af gjaldmiðli hverju sinni og eðli og umfangi viðskiptanna. Það er mat sérfræðinga að þetta geri það nánast óframkvæmanlegt að halda utan um stofn gjaldsins. Í því sambandi hefur verið bent á að eðli málsins samkvæmt sé gengismunur færður þannig í bókhaldi bankanna að þar renni saman annars vegar gengismunur vegna sölu galdeyris til viðskiptamanna og hins vegar gengismunur þ.e. hagnaður eða tap sem myndast við reglubundið endurmat á erlendum eignum og skuldum vegna daglegra breytinga á gengi hinna ýmsu gjaldmiðla. Í ljósi þess að ríkissjóður hefur haft verulegar tekjur af þessu gjaldi er í frv. þessu gert ráð fyrir að það verði fellt niður í þrepum enda er í frv. til fjárlaga gert ráð fyrir að tekjur af gjaldinu árið 1993 verði 200 millj. í stað 313 millj. á árinu í ár. Þannig er gert ráð fyrir í frv. að strax frá 1. jan. 1993 verði ekki innheimt neitt gjald af gengismuninum enda er það í reynd tæknilega óframkvæmanlegt eins og ég reifaði fyrr í ræðu minni. Gjaldið leggst hins vegar einungis á umboðsþóknanir. Um áramótin 1993--1994 lækkar hlutfallið úr 45% í 30% og um áramótin 1994--1995 í 15% og frá 1. jan. 1996 mun gjald þetta heyra sögunni til verði þetta frv. að lögum. Hæstv. forseti. Að svo mæltu legg ég til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti efh.- og viðskn. um frv. til laga um vog, mál og faggildingu. Um þetta mál var fjallað á síðasta þingi. Þá komu allmiklar athugasemdir við frv. eins og það var þá lagt fram. Síðan var frv. breytt í samræmi við þessar athugasemdir og flutt aftur í haust. Nefndin hefur fengið allmargra aðila til þess að tjá sig um málið og þeirra er getið í nál. á þskj. 378. Nefndin hefur gert nokkrar tillögur til breytinga á frv. með hliðsjón af þeim athugasemdum sem fram hafa komið svo og vinnu í nefndinni. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á 11. gr. frv. en í henni kemur fram að Löggildingarstofan sé sá aðili sem annist faggildingu fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Það er smábreyting á 1. málslið 2. mgr. og tillaga nefndarinnar hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nú er gerð krafa um faggildingu stofnana og fyrirtækja, sem framkvæma lögbundnar prófanir eða eftirlit eða votta vara, ferli eða þjónustu, svo og hæfni og þekking starfsmanna, uppfylli lögbundnar kröfur og skal þá slíkri kröfu fullnægt af Löggildingarstofunni eða hliðstæðum stofnunum í aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins.`` Þetta segir fyrst og fremst að sé gerð krafa um faggildingu sé það Löggildingarstofan sem annist slíkt. Síðan er gerð tillaga um að síðari mgr. 14. gr. falli brott en í frv. er kveðið á um að Löggildingarstofan skiptist í deildir samkvæmt ákvörðun ráðherra. Þetta þykir óþarft í löggjöfinni og liggur í hlutarins eðli að ef þarf að skipta Löggildingarstofunni í deildir sé það að sjálfsögðu sjálfsagt og rétt. Talið er að ekki þurfi lagaheimild til slíks. Síðan er gert ráð fyrir því að 17. gr. orðist svo sem segir í brtt., með leyfi forseta: ,,Löggildingarstofan skal, þar sem aðstæður mæla með, með samningi fela aðilum, sem þess óska og hafa sérþekkingu og nauðsynlega hæfni, að leysa verkefni sem henni eru falin samkvæmt lögum þessum.`` Hér er fyrst og fremst verið að hnykkja á því að Löggildingarstofan geti og eigi þar sem það er mögulega hægt að úthluta öðrum þeim verkefnum sem henni er falið að leysa. Það er álit nefndarinnar að það eigi að reyna að hafa þessa stofnun sem allra minnsta og ekki eigi að hlaða þarna upp einhverju bákni. Ég hygg að það sé sameiginlegt áhugamál allra þeirra sem hafa tjáð sig um þetta mál. Að lokum vil ég þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir ágætt samstarf um þetta mál og læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta félmn. á þskj. 356 um frv. til laga um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Nefndin hefur fjallað um frv. sem felur í sér lögfestingu reglugerðar Evrópubandalagsins um frjálsa flutninga launafólks ásamt þeim breytingum sem leiðir af ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og fylgiskjölum hans. Þá er með frv. komið á fót nefnd sem skal vera innlendur eftirlitsaðili með því að ákvæði reglugerðar þessarar séu virt. Á fund nefndarinnar komu Berglind Ásgeirsdóttir, Gylfi Kristinsson og Gunnar Sigurðsson frá félmrn., Hrafnhildur Stefánsdóttir og Kristján Jóhannsson frá VSÍ, Hjörtur Eiríksson frá VMSS, Ögmundur Jónasson frá BSRB, Páll Halldórsson, Birgir Björn Sigurjónsson, Björn Arnórsson og Eggert Lárusson frá BHMR og Ari Skúlason og Halldór Grönvold frá ASÍ. Nefndin studdist einnig við umsagnir er bárust frá 115. löggjafarþingi frá Vinnumálasambandinu, Sambandi byggingamanna, Sambandi ísl. kaupskipaútgerðar, BHMR, Jafnréttisráði, Sambandi ísl. sveitarfélaga, Stéttarsambandi bænda, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og ASÍ, BSRB, VSÍ, Kennarasambandi Íslands, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum og Fjórðungssambandi Vestfirðinga. Frv. er óneitanlega fremur óvenjulegt þar sem lagt er til að reglugerð Evrópubandalagsins nr. 1612/68 verði lögfest hér á landi. Reglugerð þessi byggir á 28. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þar sem launþegum er tryggð frjáls för á Evrópska efnahagssvæðinu. Reglugerðin er þannig upp byggð að hún skiptist í fjóra hluta sem síðan skiptst hver um sig í bálka. Fyrsti hluti reglugerðarinnar ber heitið Atvinna og fjölskyldur launþega. Í þessum hluta er í fyrsta lagi kveðið á um og tilgreind þau grundvallarréttindi að ríkisborgarar aðildarríkjanna skuli hafa jafnan aðgang að vinnumarkaðinum. Í öðru lagi er kveðið á um jafnrétti í launum, öðrum starfskjörum og vinnuskilyrðum hvað varðar aðgang að húsnæði, þar með talið eigin húsnæði, og þjónusta húsnæðismiðlunar. Loks er í III. bálki I. hluta kveðið á um rétt fjölskyldu launþegans til atvinnu, búsetu, húsnæðis og náms. II. hluti reglugerðarinnar ber heitið Atvinnuframboð og atvinnuumsóknir og er þar m.a. kveðið á um samvinnu ýmissa aðila í einstökum ríkjum við sambærilegar stofnanir í öðrum aðildarríkjum og við sameiginlegar stofnanir aðildarríkjanna eins og framkvæmdastjórnina, Evrópsku samráðsskrifstofuna, umsjónarnefndina og ráðgjafarnefndina. Þar kemur einnig fram að aðildarríkin skulu starfrækja sérstaka þjónustuskrifstofu sem gegnir hlutverki atvinnumiðlunar í hverju ríki. Í II. hluta reglugerðarinnar er einnig kveðið á um að gerðar skuli nauðsynlegar kannanir á atvinnutækifærum og atvinnuleysi. Loks er í þessum hluta kveðið á um hlutverk Evrópsku samráðsskrifstofunnar sem skal samræma ráðstafanir vegna atvinnutækifæra og atvinnuumsókna og almennt miðla upplýsingum um atvinnutækifæri innan EES-svæðisins. Í III. hluta reglugerðarinnar er síðan fjallað um nefndaskipan og IV. hluti skiptist í bráðabirgða- og lokaákvæði. Eðlilega urðu miklar umræður í nefndinni um það fyrirkomulag að lögfesta reglugerð þessa. Nefndin stóð í starfi sínu frammi fyrir þremur meginvalkostum: 1. Að mæla með því að 1. gr. frv. yrði samþykkt óbreytt þannig að reglugerð Evrópubandalagsins nr. 1612/68 yrði lögfest án þeirra breytinga sem leiða af EES-samningnum og fylgiskjölum hans. Sú leið hefði þýtt að þau ákvæði reglugerðarinnar sem ekki skulu gilda hér á landi hefðu áfram staðið inni í reglugerðinni. Formáli reglugerðarinnar, sem ekki skal hafa lagagildi, hefði jafnframt fylgt með í lagasafnið auk þess sem enn hefði staðið inni í reglugerðinni orð sem ekki eiga við á Evrópska efnahagssvæðinu. Þessi leið hefði haft í för með sér að ávallt hefði þurft að hafa hliðsjón af ákvæðum viðauka V og bókunar 1 við EES-samninginn við skoðun ákvæða reglugerðarinnar. 2. Hugleiddur var sá möguleiki að umskrifa reglugerðina í íslenskan lagatexta. Á því reyndust ýmis vandkvæði enda hafði sá möguleiki verið áður skoðaður í félmrn. 3. Að fara þá leið sem meiri hluti nefndarinnar leggur til hér, þ.e. að lögfesta reglugerðina en þó þannig að í stað þess að vísað sé í frv. í fskj. þau við EES-samninginn sem leiða til breytinga á reglugerðinni hefur henni verið breytt samkvæmt þeim. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til nokkrar breytingar á frv. og er gerð grein fyrir þeim tillögum á þskj. 343 og vil ég með leyfi forseta víkja að þeim breytingum sem gerðar hafa verið tillögur um. Í fyrsta lagi hefur reglugerðin sem lögtaka á samkvæmt 1. gr. frv. verið aðlöguð samkvæmt þeim fylgiskjölum sem vísað er til, þ.e. V. viðauka, bókun 1 og öðrum ákvæðum EES-samningsins og er því ekki lengur þörf á að hafa tilvísun til þeirra í greininni. Þó skal tekið fram að ekki er að öllu leyti hægt að aðlaga reglugerðina þar sem endanlegar ákvarðanir um framkvæmd EFTA-ríkjana á einstökum þáttum liggja ekki fyrir samanber t.d. d-lið 4. töluliðar bókunar 1 í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Nauðsynlegt er að hafa þennan fyrirvara á varðandi aðlögun þá sem hefur verið gerð á reglugerðinni. Í d-lið 4. töluliðar bókunar 1 við samninginn kemur fram að störf framkvæmdastjórnar EB vegna tilhögunar við sannprófun eða samþykki upplýsingar, tilkynningar eða ráðgjöf og skyld málefni skulu að því er EFTA-ríkin varðar fara fram í samræmi við starfsreglur þeirra. Þar sem ekki liggur fyrir hvernig framkvæmdin verður í þessum atriðum hjá EFTA er enn sem komið er ekki hægt að breyta ákvæðum reglugerðarinnar á þessum grundvelli. Í aðlögun reglugerðarinnar felst að felld hafa verið út þau ákvæði sem ekki skulu gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði og gerðar breytingar á orðalagi hennar. Orðalagsbreytingarnar, sem leiða af bókun 1, grundvallast á því að verið er að færa reglugerð Evrópubandalagsins inn á svið EES-samningsins. Þessar breytingar fela einkum í sér að orðinu aðildarríki hefur verið breytt í EES-ríki eða EFTA-ríki og orðinu framkvæmdastjórn í fastanefnd EFTA eða eftirlitsstofnun EFTA. Þá hafa síðari breytingar á reglugerðinni verið felldar inn í texta hennar auk þess sem ákvæði hennar eru nú felld inn í sjálfan lagatexta frv. Þessar breytingar ættu að leiða til þess að orðalag og frágangur reglugerðarinnar verði aðgengilegri fyrir almenning. Sú tilvísun til síðari breytinga á reglugerð 1612/68, sem fram kemur hér áður, felur í sér að reglugerð 312/76, sem breytir ákvæði 8. gr. reglugerðar 1612/68, hefur verið felld inn í hana. Þetta kemur nú fram í 8. gr. reglugerðar 1612 svo breytt og 1. gr. frv. orðast því svo, með leyfi forseta: ,,Ákvæði reglugerðar um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins, nr. 1612/68/EBE, sbr. reglugerð nr. 312/76/EBE, eins og henni var breytt með ákvæðum samningsins um Evrópskt efnahagssvæði, skulu hafa lagagildi hér á landi. Reglugerðin, eins og hún hefur verið aðlöguð, sbr. 1. mgr., er prentuð sem fskj. með lögum þessum.`` Þá er lagt til að við 2. gr. frv. bætist ný málsgrein sem veiti fulltrúum fleiri heildarsamtaka atvinnurekenda og launþega en kveðið er á um í frv. rétt til að taka sæti í nefnd þeirri sem hefur eftirlit með framkvæmd laganna. Brtt. þessi er málamiðlun, til komin vegna ábendinga frá launþegasamtökum sem mundu samkvæmt frv. ekki eiga þess kost að fulltrúar þeirra sætu í nefnd þessari. Ný viðbótarmálsgrein 2. gr. hljóðar því svo: ,,Þegar nefndin fjallar um mál, sem varða sérstaklega önnur heildarsamtök launþega eða atvinnurekenda en þau sem kveðið er á um í 1. og 3. mgr., skulu fulltrúar þeirra samtaka taka sæti í nefndinni.`` Loks er lögð til breyting á 3. gr. frv. sem felur í sér nánari afmörkun þeirrar heimildar sem ráðherra er veitt til reglugerðarsetningar samkvæmt frv. Þessi breyting er ekki síst lögð til til að fyrirbyggja allan misskilning um að reglugerð 1612/68 verður ekki breytt nema með lagasetningu. Allar breytingar á reglugerðinni fara skilyrðislaust í gegnum lagasetningarferil Alþingis. Meiri hluti félmn. mælir með samþykkt frv. verði frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið samþykkt. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. er fram kunna að koma. Eggert Haukdal tekur fram að stuðningur hans við frv. sé óháður því hvaða afstöðu hann muni taka við afgreiðslu frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið. Undir nál. rita Rannveig Guðmundsdóttir formaður, Ingibjörg Pálmadóttir, með fyrirvara, Eggert Haukdal, Einar K. Guðfinnsson, Jón Kristjánsson, með fyrirvara, Guðjón Guðmundsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, með fyrirvara, og Sigbjörn Gunnarsson. Ég vil að lokum þakka mjög góða og málefnalega vinnu í nefndinni að þessu mikilvæga frv. sem vissulega er nokkuð flókið og sérstaklega góðan vilja nefndarmanna til þess að gera þær breytingar á frv. og aðlögun á reglugerðinni sem nauðsynleg var til þess að hún yrði svo aðgengileg sem kostur væri fyrir almenning.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er víst óhætt að segja að sé eitt af stærri málunum sem tengjast samningabröltinu um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá formanni nefndarinnar að það hefur verið nokkuð vel að því unnið í nefndinni frá því að handrit að frv. kom fram í sumar. Frv. hefur að mörgu leyti lagast verulega við þær breytingar sem lagt er til að gert verði á því að formi til. Með þessum brtt. sem fyrir liggja má segja að formlega hliðin að málinu fari að verða nokkuð skapleg og lögtæk að mínu mati. Þannig háttaði til að þegar málið var tekið út úr nefndinni var ég veðurtepptur vestur á Fjörðum og átti þess ekki kost að sitja á fundi nefndarinnar. Ég vil því gera örlitla grein fyrir minni afstöðu til þessa máls eins og hún liggur fyrir á þessari stundu. Ég vil segja það meginatriði, sem skiptir auðvitað mestu máli í þessu, hvaða áhrif frv. kemur til með að hafa hér á landi, á atvinnu Íslendinga, rétt þeirra til vinnu hér á landi og hvaða áhrif kunna að verða af frv. á stöðu stéttarfélaga hér. Þó að hér hafi, eins og ég gat um, að mörgu leyti margt verið vel unnið í nefndinni, þá er því ekki að neita að ekki hefur tekist að eyða allri óvissu sem var né heldur að svara þeim spurningum sem fyrir lágu til hlítar. Að mínu mati eru nokkrir lausir endar í þessu máli sem krefjast frekari svara en fengist hafa. Þar vil ég fyrst nefna afmörkun sjálfs frv. en það er, eins og mönnum er kunnugt, undanþága í samningnum sem fyrir liggur, í 28. gr. hans um launafólk og sjálfstætt starfandi. Ákvæði greinarinnar eiga ekki við um störf í opinberri þjónustu. Ég óskaði eftir því strax í sumar þegar málið barst til nefndarinnar að fá yfirlit yfir undanþáguákvæði, hvaða störf væri hér um að ræða og hef nokkrum sinnum ítrekað að fá það yfirlit en því miður verður að segjast sins og er að það hafa ekki komið nein svör þar um. Það er að mínu viti bagalegt að hafa ekki ljóst hvert gildissvið frv. er því það er það ekki nema undanþáguákvæði 4. tölul. 28. gr. samningsins sjálfs séu upp talin. Því hefur verið haldið fram bæði í framsöguræðu með frv. á sínum tíma og í greinargerð að hér sé skilgreining sem sé á valdi hvers ríkis að veita. Ef við gefum okkur að það sé rétt auðveldar það innlendum stjórnvöldum að gefa upp þann lista sem ég óskaði eftir fyrst það er á valdi innlendra stjórnvalda að skilgreina hvaða störf eru undanþegin. Hins vegar hef ég reyndar efasemdir um það, eins og fram hefur komið hjá mér, að það sé á okkar valdi að skilgreina einhliða undanþáguákvæði þessa töluliðar 28. gr. Ég rakti í 1. umr. sem dæmi dómareifanir sem ég hafði fengið eintak í handriti og var dreift til þingmanna fyrir örfáum dögum. Þar kemur skýrt fram að túlkun þessa ákvæðis, sem er nákvæmlega það sama og er í Rómarsáttmálanum gagnvart Evrópubandalagsríkjunum sjálfum, hefur verið túlkað af Evrópudómstólnum. Í þessum dómareifunum, sem ég er því miður ekki með við höndina en er hægt að vitna til ef óskað er eftir, kemur skýrt fram að Evrópudómstóllinn telur að hann hafi úrskurðarvald um hvernig beri að túlka þetta undanþáguákvæði Rómarsáttmálans gagnvart Evrópubandalagsríkjunum. Hann tekur meira að segja skýrt fram í sumum dómareifununum að það sé ekki líðandi fyrir framkvæmd málsins að einstök ríki hafi rétt til að túlka þetta ákvæði að eigin vild. Með öðrum orðum er það alveg ljóst að innan Evrópubandalagsins er um að ræða einhliða túlkun Evrópudómstólsins. Það er ekki að sjá að einstök Evrópubandalagsríki hafi vefengt eða sagt sig frá úrskurðarvaldi dómstólsins í þessum efnum. Það þýðir að ef við útvíkkum þetta ákvæði Rómarsáttmálans yfir á Evrópskt efnahagssvæði mun verða innan Evrópubandalagshluta svæðisins um að ræða samræmda túlkun, útgefna af Evrópudómstólnum. Í ljósi ákvæða frv. og samningsins sjálfs um samræmda framkvæmd samningsins á öllu svæðinu leiðir það til þess að það er óhugsandi eða a.m.k. ekki í neinu samræmi við samninginn og anda hans að einstök EFTA-ríki hafi sjálfstætt vald til að skilgreina þetta í framtíðinni. Ef svo væri mundu menn taka þetta hugtak, sem er undanþáguákvæðið um opinberu störfin, eins og það er skilgreint á þeim tímapunkti sem samningurinn gengur í gildi og þróa það með mismunandi hætti eftir því hver á í hlut. Í fyrsta lagi mundi EB þróa það með sínum hætti innan síns svæðis og síðan einstök EFTA-lönd þróa hugtakið með sínum hætti. Það gætu þá verið jafnmargar ólíkar útgáfur og EFTA-löndin eru. Ég hef því ekki fallist á þá skoðun, sem fram hefur komið m.a. hjá hæstv. félmrh., að það muni verða á okkar valdi að skilgreina þetta hugtak því það brýtur augljóslega í bága við samninginn eins og hann er upp settur. Ef svo er, og það er mín skoðun, erum við í raun bundin túlkun dómstóls Evrópubandalagsins á þessu inn í framtíðina. Við erum ekki bara að taka við þeirri túlkun sem liggur fyrir í dag á þessu hugtaki af hálfu dómstóls EB heldur að binda okkur við túlkun hans á þeim tíma sem samningurinn mun gilda. Þetta er fyrsta atriðið sem ég nefni og tel ekki vera skýrt til þeirrar hlítar að ég sé sáttur eða ég telji að fullnægjandi hafi verið. Ég tel að hæstv. ráðherra, sem heldur því fram að það sé á okkar valdi að skilgreina 4. tölul. 28. gr., verði að færa betri rök fyrir þeirri skoðun sinni og m.a. koma þar að dómareifununum sem hér hefur nýlega verið dreift til þingmanna og bera það greinilega með sér að dómstóll EB telur sig hafa lögsögu í málinu og tekur skýrt fram að það gangi ekki að einstök aðildarríki EB túlki hlutina sjálfstætt. Þetta er fyrsta atriðið sem verður að liggja fyrir áður en við ljúkum afgreiðslu málsins endanlega því það verður að vera óumdeilt í hvers höndum það er að skilgreina hverjir eru undanþegnir ákvæðinu um frjálsa för launþega. Hver eru störfin í opinberri þjónustu sem eru undanþegin þessum samningi og þar með þessu frv. sem hér liggur fyrir? Það er ósamræmi á milli texta undanþáguákvæðisins og greinargerðar frv. Texti undanþáguákvæðisins er ákaflega skýr en hann er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ákvæði þessarar greinar eiga ekki við um störf í opinberri þjónustu.`` --- Þetta er ákaflega skýrt. Ég held að þingmenn þurfi ekki um það að deila á hinu háa Alþingi hvað séu störf í opinberri þjónustu. Ég held að skilningur okkar á þessum ákvæðum sé það líkur að það sé ekki nein deila um hvaða störf teljast til opinberrar þjónustu og hvaða störf teljast ekki til hennar. Ef við ættum að taka þetta orðalag og svara þeirri spurningu hvaða störf er um að ræða mundu menn skrifa það upp á einni dagstund og um það nást nokkuð bærileg samstaða. Hins vegar versnar í því þegar menn fara að lesa skýringarnar eða greinargerðina með frv. því þá er farið að gefa upp aðra skilgreiningu eða túlkun á hugtakinu ,,opinber þjónusta`` en felst í þessum tölulið að mínu mati. Sú túlkun sem þarna kemur fram er, að því er ég best fæ séð, dómsniðurstaða Evrópubandalagsdómstólsins. Hún er í raun og veru ekkert annað en útlistun á því hver niðurstaða dómstóls EB er á túlkun þessa hugtaks. Eins og frv. er sett upp, samningurinn með greinargerð, virðast þeir sem flytja málið segja: Við skilgreinum hlutina eins og EB hefur gert. Það er allt annað sjónarhorn á málinu en mætti ætla við lestur greinarinnar sjálfrar því í því felst að við erum að viðurkenna að það sé dómstóll EB sem hefur tökin og forræðið yfir því hvernig ber að skilja þetta hugtak. Það er því ekki óeðlilegt að spyrja eins og ég geri: Erum við ekki þar með að viðurkenna forræði þess sama dómstóls um áframhaldandi þróun á túlkun þessa ákvæðis? Röksemdarfærslan er sú að þróunin geti samkvæmt samningnum ekki farið í mismunandi áttir eftir aðildarlöndum því samræmingarkrafan er svo sterk í samningnum að það verða allir að fara í sömu átt. Það verða allir að ganga í takt, annars gengur samningurinn ekki upp. Af greinargerð á bls. 123 má ráða hvaða skilning dómstóll EB hefur þróað á þessu hugtaki, þ.e. að þau störf í opinberri þjónustu sem eiga að vera undanþegin eru ekki öll störf í opinberri þjónustu, heldur einungis tiltekin störf sem fela í sér, að mati dómstólsins, eitthvert trúnaðarsamband á milli starfsmanns og framkvæmdarvaldsins. Enn fremur kemur skýrt fram í greinargerðinni að störf sem í sumum löndum flokkast sem opinber störf flokkast í öðrum löndum undir einkaaðila. Þau falla á svæðinu öllu utan við skilgreininguna um opinbera þjónustu. Það vakti auðvitað upp næstu spurningu, til að átta sig á því hvernig afmörkunin er, að fá svör við því hvernig þetta er í hinum 18 löndunum í EB og EFTA. Við getum talið alla okkar opinberu þjónustu, t.d. póstþjónustu og annað slíkt, og athugað hvernig þetta er í hinum löndunum til að finna út hvaða mengi af störfum --- ef svo má orða það --- eru innan allra 19 landanna hluti af opinberum störfum. Það væru þá einu störfin sem ættu að vera undir fjórða töluliðnum. Ég hef reyndar varpað fram þessari spurningu en ekki fengið svör og kannski hef ég ekki gengið eftir þeim af þeim þunga sem spurningin í raun og veru réttlætir. Það er því ekki við formann nefndarinnar að sakast heldur tel ég að svörin við spurningunum sem var beint til ráðuneytisins hafi kannski strandað í ráðuneytinu, tekið lengri tíma að afla svara en ætlað var og kannski ekki búið að draga þau saman enn eða menn hafi ekki haft tíma til að sinna því. Hver svo sem skýringin er er þessum spurningum ósvarað. Þetta vildi ég draga fram sem fyrsta atriðið í umræðu um frv. því það skiptir auðvitað miklu máli að vita hvert gildissvið frv. er. Ef það er ekki ótvírætt eða þannig að gildissviðið sé afmarkað strax í upphafi heldur eigi að taka breytingum í framtíðinni þurfum við að vita hverjir það eru sem ráða þeirri þróun. Þá er annað atriði sem ég hef haft nokkuð miklar áhyggjur af. Það eru ákvæði í kjarasamningum stéttarfélaga hér á landi um að félagsmenn stéttarfélaga hafi forgang til vinnu á sínu svæði umfram ófélagsbundna menn. Nú er það þannig að forgangsréttarákvæðið sjálft mismunar ekki eftir þjóðerni. Þegar í lagafrv. er tekið ákvæði úr reglugerð EB sem skyldar verkalýðsfélög til að opna sig fyrir erlendu fólki er forgangsréttarákvæðið sjálft ekki mismununarákvæði eftir þjóðerni. Því er ekki hægt að hafna á þeim grundvelli. Hins vegar spyr maður sig hvernig þetta ákvæði muni halda með þennan samning í gildi og frv. sem hér liggur fyrir. Það er augljóst ef forgangsréttarákvæðið á að standa óhaggað á samningstímanum að þá er um að ræða hindrun fyrir erlent fólk til að koma hingað og leita sér að vinnu. Ég held að það sé óumdeilt því atvinnurekandi hefur skuldbundið sig til þess að ráða í laus störf félagsbundna menn umfram hina sem eru ófélagsbundnir. Erlendir launamenn sem hingað kunna að koma eða spyrjast fyrir um vinnu eru auðvitað utanfélagsmenn meðan þeir eru ekki komnir til starfa og gengnir í stéttarfélag. Þeir eru því í öðru sæti á eftir hinum. Þannig er veruleikinn. Ég held að það sé ekki hægt að deila um þetta. Þá spyr maður sig: Mun það geta gengið? Er ákvæði frv. þannig að þetta verði ótruflað? Það skiptir gríðarlega miklu máli. Þá er fyrst til að nefna að forgangsréttarákvæði er ekki lögbundið. Það er ekki varið í lögum eða stjórnsýslufyrirmælum, eins og það heitir í lagatexta núna, sem gæti verið reglugerð eða eitthvað slíkt. Það er samningsatriði. Það getur dottið út úr kjarasamningum hvenær sem er. Við skulum nú ímynda okkur fyrst þann vinkil á málinu. Ég hef spurt aðila vinnumarkaðarins um það hvort forgangsréttarákvæði stéttarfélaga verði í gildi í náinni framtíð. Fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands, sem er stærsti aðilinn þeim megin, lýsti því yfir skýrt og skorinort að Vinnuveitendasamband Íslands væri ekki tilbúið til að lýsa því yfir að forgangsréttarákvæðið yrði áfram í kjarasamningum. Það ákvæði væri ekki komið inn í kjarasamninga vegna áhuga þeirra. Það er því allt í óvissu um það hvort þeir muni fást til að hafa þetta inni í samningnum ef það er ljóst að þeir hafa engan áhuga á því. Hver er staðan ef þetta ákvæði dytti út? Þá er staðan sú að atvinnurekendur geta ráðið hvern sem er í vinnu sem hefur ríkisfang einhvers þessara 19 ríkja. Í ljósi þess að við erum með þess konar fyrirkomulag launa, við erum annars vegar með taxtalaun og hins vegar kaupauka eða yfirtíð sem hífir heildarlaunin verulega upp, að þá er augljós hætta í þessu. Atvinnurekendur geta einfaldlega sótt sér vinnuafl hvert sem þeim sýnist ef þeir finna vinnuafl erlendis sem er tilbúið til að vinna á lakari kjörum en menn neyðast til að greiða hér á landi. Hvaða áhrif gæti þetta haft á verkalýðshreyfinguna ef forgangsréttarákvæðið væri ekki inni? Þá erum við komnir með stöðu sem leiðir að mínu mati óhjákvæmilega til evrópskrar stöðu íslenskrar verkalýðshreyfingar. Eins og mönnum er e.t.v. kunnugt eru stéttarfélög í Norður-Evrópu ákaflega veikburða vegna þess að réttindin til verkfalls og sameiginlegra aðgerða eru ekki hjá félaginu sem slíku eða samtökum launafólks heldur er hann einstaklingsbundinn. Rétturinn til að fara í verkfall er hjá sérhverjum einstaklingi. Félag getur ekki lýst yfir vinnustöðvun í Evrópu. Þar er varinn í lögum hygg ég réttur hins neikvæða félagafrelsis sem kallað er, réttur manna til að standa utan stéttarfélaga. Ég óttast það að ef við hefðum ekki fullt tangarhald á því að halda forgangsréttarákvæðinu inni í kjarasamningum, ef það dytti út, mundi það brjóta niður íslenska verkalýðshreyfingu á skömmum tíma. Það er alveg augljóst mál og menn þurfa ekki að loka augunum fyrir því að auðvitað eru það markmið atvinnurekenda hér á landi sem annars staðar að hafa verkalýðshreyfinguna sem veikasta og þeir munu ekkert liggja á liði sínu við að brjóta niður samtakamátt íslenskrar verkalýðshreyfingar ef þeir sjá færi á því. Ég minni á að eins og fram hefur komið í skýrslum hæstv. félmrh. til Alþingis um Alþjóðavinnumálaþingið að þá eru deilur uppi um þetta og sérfræðinganefnd Evrópuráðsins hefur gert athugasemdir við þetta ákvæði hjá okkur. Þar er rakið í ákaflega skýru máli hvernig þau mál hafa gengið fyrir sig og hvernig vörn íslenskrar verkalýðshreyfingar og íslenskra ríkisstjórna hefur verið fram til þessa í málinu. En það er ekki víst í þeim efnum að sérfræðinganefndin fallist á okkar sjónarmið heldur haldi sig við það sjónarmið sem þeir hafa sett fram, að vinnulöggjöfin brjóti í bága við Mannréttindasáttmála Evrópu. Hinn möguleikinn er sá sem við verðum að skoða: Hefur þetta frv. einhver áhrif á forgangsréttarákvæðið? Ég vil ekki fullyrða það beint en ég hef efasemdir sem ég vil láta koma fram. Ég sé ekki hvernig á að vera hægt að framkvæma þennan lagabálk sem hér liggur fyrir ef menn ætla að hafa forgangsréttarákvæðið til vinnu eins og það hefur verið. Ég bendi mönnum á 2. gr. í fskj., I. hluta, I. bálki, Aðgangur að vinnumarkaði, sem er svoljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sérhver ríkisborgari aðildarríkis og sérhver vinnuveitandi sem rekur starfsemi á yfirráðasvæði aðildarríkis geta skipst á umsóknum og tilboðum um atvinnu og geta komið sér saman um og framkvæmt ráðningarsamninga í samræmi við ákvæði gildandi laga eða stjórnsýslufyrirmæla án þess að það leiði til nokkurrar mismununar.`` Þarna er um að ræða að veita mönnum þann rétt, bæði sem launþegum og atvinnurekendum, að geta valið sér launþega og geta valið sér atvinnurekendur. Það er í raun og veru ,,lögvarinn réttur`` samkvæmt 2. gr. Maður hlýtur að spyrja sig: Mun forgangsréttarákvæðið, sem augljóslega truflar þennan rétt og takmarkar, teljast í samræmi við þessa lagagrein? Ef ekki verður það ákvæði að víkja því lög eru ákvæðum kjarasamninga æðri eins og menn vita. Þetta er annað atriðið sem ég hef efasemdir um og hefur ekki verið eytt enn í mínum huga. Það sem fram hefur komið í heimsóknum þeirra sem hafa komið til nefndarinnar hefur ekki eytt mínum efasemdum heldur fremur styrkt þær. Ég nefni sem dæmi að fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands sagði um þetta forgangsréttarákvæði kjarasamninga að hugsanlega þyrfti að breyta því sem kallað er staðbundinn forgangsréttur. Staðbundinn forgangsréttur þýðir væntanlega réttur á svæði einstaks félags. Hvert félag eða félagsmenn hefðu ekki lengur forgang að vinnu á sínu félagsssvæði heldur yrði svæðið eitthvað stærra. Ég fæ ekki séð að ef við stækkum vinnusvæðið sem forgangsrétturinn nær til, það yrði t.d. landið í heild, samrýmist það samningnum eða frv., að það geti staðist. Þetta er atriði sem verður að vera skýrt og liggja fyrir ótvírætt áður en málið er afgreitt endanlega frá Alþingi. Mér sýnist öllu fremur að vörnin til þess að halda forgangsréttarákvæðinu sé í því fólgin að viðurkenna að hann hafi engin áhrif á svokallaðn staðbundinn forgangsrétt. Ef það hefði áhrif á staðbundinn forgangsrétt sýnist mér málið í raun og veru hrunið. Þetta eru þau tvö atriði sem ég tel mikilvægast að liggi hreint og klárt fyrir af efnisatriðum þessa samnings og frv. sem því er ætlað að fylla út í. Það er annars vegar gildissviðið og hins vegar áhrif á stöðu íslenskrar verkalýðshreyfingar. Því til viðbótar eru svo nokkur atriði sem ég hef svo sem enga sérstaka sannfæringu fyrir að séu til bóta fyrir okkur. Ég ætla að þessu sinni ekki að tíunda það í smáatriðum. Ég geymi mér það til síðari tíma en legg áherslu á að ég tel að ef málið skýrist ekki í þessari umræðu sé nauðsynlegt að fara yfir þessi efnisatriði sem ég hef getið um í félmn. að nýju til þess að leiða þau til lykta á milli 2. og 3. umr. Raunar er þetta mál kannski ekki á svo á mikilli hraðferð eða undir þeirri tímapressu að ástæða sé til þess fyrir Alþingi að flýta afgreiðslu þess meira en svo að menn leiti af sér allan grun. Ég hygg að það verði ekkert sem skiptir máli þó að þetta frestist fram yfir áramót eða fram eftir þessum mánuði. Alla vega held ég að það sé ljóst að málið muni ekki hljóta afgreiðslu frá Alþingi fyrr en samningurinn sem slíkur hefur hlotið afgreiðslu. Ég hygg því að við höfum svigrúm til þess að fara yfir þessi tvö atriði sem ég hef gert hér að aðalumtalsefni. Þriðja atriðið sem ég hef nokkrar áhyggjur af líka er væntanleg reglugerð Evrópubandalagsins um vinnu handan landamæra, um skammtímavinnuafl, sem er eins og hún lítur út samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið þannig að í reglugerðinni felast umtalsverðar hættur. Alþýðusamband Íslands hefur sérstaklega bent á þessa væntanlegu reglugerð og haft nokkrar áhyggjur af framgangi málsins og varað við því að hún verði samþykkt hér á landi í því formi sem hún lítur út. Málið er á þeim skriði, eftir því sem ég best veit, að það stefnir í að reglugerðin verði afgreidd frá Evrópubandalaginu í þeim búningi sem menn hafa haft áhyggjur af. Þá kemur næsta skref að yfirtaka hana yfir svæðið allt, yfir Evrópska efnahagssvæðið. Ég spurði hæstv. félmrh. um þetta mál í 1. umr. málsins. Fram kom hjá ráðherranum að hún mundi leggjast gegn því að þessi reglugerð yrði lögtekin hér á landi eða samþykkt ef hún lítur svona út. En ráðherrann gat enga fullvissu gefið um það hvort ríkisstjórnin mundi beita neitunarvaldi. Það liggur því ekki fyrir af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar hver viðbrögð hennar mundu verða við þessari væntanlegu reglugerð sem ég hygg að sé líklegra en ekki að við þurfum að standa frammi fyrir. Þá má heldur ekki gleyma þeim áhrifum sem frv. og þessi breyting um frjálsa för launafólks kemur til með að hafa á ýmsa aðila í þjóðfélaginu. Þau áhrif eru auðvitað á báða vegu, margt gott og annað sem þarf að hugsa um. Almennt er það að mínu viti ekki slæmt mál og heldur þjóðinni til hagsbóta að blanda geði við fólk af öðru þjóðerni. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að útlendingar komi hingað til landsins til vinnu og setjist hér að um lengri eða skemmri tíma enda aðlaga þeir sig íslensku samfélagi. Ég tel að íslensk stjórnvöld hafi öll þau vopn í höndum til að stjórna fjölda og þróun eins og menn vilja hafa það á hverjum tíma. Það verður því miður að segja um öryggisfyrirvarann að hann er afar veikur og ég hef af því nokkrar áhyggjur að hann muni ekki halda eins og menn kjósa. Ég bendi á að það er ekki hægt að beita þeim fyrirvara á grundvelli þróunar eða breytinga sem verða á einstökum svæðum á landsbyggðinni nema um sé að ræða, ef ég man rétt, lágtekjusvæði eða eitthvað slíkt. Íslenskar aðstæður eru þannig að atvinnusvæði á landsbyggðinni eru ekki endilega lágtekjusvæði. Að að mínu viti hefði þurft að hafa miklu sterkari fyrirvara en þarna er gert ráð fyrir í samningnum. Ég vil líka benda á það svo mönnum sé ljóst að hverju þeir eru að ganga, ekki endilega vegna þess að ég telji það óeðlilegan hlut heldur þvert á móti eðlilegt ef menn á annað borð kjósa að opna landð fyrir erlendu vinnuafli sem hér á að dvelja og samlagast samfélaginu, að það fólk hafi réttindi eins og Íslendingar til félagslegrar þjónustu, skóla og menntunar og þess háttar. Menn verða að hafa opin augun varðandi það að í því felst kostnaður. Það hefur ekki farið fram nein athugun á þeim þáttum, miðað við einhverjar gefnar forsendur. Ég tel það skaða og almennt vil ég segja um viðbrögð ráðherra í ríkisstjórninni við þessum samningi að þeir hafa ekkert athugað þessi mál. Það hafa ekki verið athuguð kostnaðaráhrif samningsins á sveitarfélög af hálfu ráðuneytisins. Það hafa ekki verið athuguð kostnaðaráhrif á sveitarfélög, t.d. af hálfu umhvrn. Menn grípa ekki einu sinni til þess sem eðlilegt er, að gera sér grein fyrir áhrifum tiltekinna breytinga sem þeir leggja til heldur renna nokkuð blint í sjóinn. Í umsögn frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga er bent á þennan þátt málsins og þar segir að gera verði þá kröfu til stjórnvalda að frv., ef það verður að lögum, skerði ekki í neinu rétt sveitarfélaga eða verði fjárhagslega íþyngjandi fyrir þau. Hér er verið að halda fram þessu gamalkunna sjónarmiði sveitarfélaga að ef löggjafinn ætlast til þess að þau bæti við sig verkefnum eða taki á sig skyldur verði löggjafinn að gera ráð fyrir tekjum á móti fyrir viðkomandi sveitarfélög til að mæta þessum þáttum. Það er alveg á hreinu hvað varðar þetta mál að þar er í engu hugað að hagsmunum sveitarfélaga. Þvert á móti eru lagðar á sveitarfélögin skyldur en ekki á neinn hátt reynt að gera þeim kleift að taka þessar nýju skyldur á sig með því að útvega þeim tekjustofna eða að ríkið lýsi því yfir að sú breyting sem leiðir af frv. verði sveitarfélögunum ekki til fjárhagslegrar byrði. Auðvitað getur það vel orðið þó að við skulum ekki fullyrða það á þessu stigi hvað breytingarnar verða miklar eða hversu íþyngjandi fyrir sveitarfélögin. En ég held að við getum gefið okkur að það verða breytingar. Þarna eru nýjar skyldur og það munu verða einhver útgjöld. Í ljósi þess að núv. ríkisstjórn hefur lagt mjög hart að sér að hafa mjög náið og gott samstarf við sveitarfélögin í landinu og samtök þeirra svo af ber og fer ekki sögum af fræknari framgöngu á þessu sviði hjá öðrum ríkisstjórnum þá kemur mér á óvart að þeir skuli gleyma litla bróður í stjórnsýslunni. Ég vil að svo stöddu, virðulegi forseti, ekki hafa frekari orðræðu um þetta frv. en komið er. Ég hef rakið fjögur atriði sem ég tel að hafi ekki fengist þau svör við eða verið athuguð sem skyldi og legg áherslu á það að þeim ábendingum verði mætt með frekari úrvinnslu málsins. Ég tel að við höfum öll tök á að verða við því. Við höfum bæði tíma og aðstöðu til og það væri óskynsamlegt að mínu viti að hraða svo meðferð málsins að menn sinni í engu þessum ábendingum.

Frú forseti. Ég vil aðeins í tilefni af orðum hv. ræðumanns um neikvæða félagafrelsið taka fram að þetta atriði var sérstaklega til umræðu þegar fulltrúar atvinnurekenda og verkalýðshreyfingarinnar komu á fund utanrmn. Þá var spurt ítarlega út í þetta og þar kom fram að aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu breytti engu um þessa stöðu verkalýðsfélaganna. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að á síðasta þingi Alþýðusambandsins flutti fráfarandi forseti þess, Ásmundur Stefánsson, athyglisverða ræðu þar sem hann kom inn á þetta mál og vék að því að verkalýðshreyfingin yrði að huga að breytingum á þessum forgangsrétti. Þó má um það deila hvort þær breytingar gangi nægilega langt. Ég ætla ekki að fara út í umræður um það hér. En þegar hann rakti forsögu málsins og ástæður fyrir því að hann teldi nauðsynlegt að breyta þessum ákvæðum gat hann hvergi um þátttöku í Evrópska efnahagssvæðinu. Það er ljóst að aðild að því hróflar ekki við þessum lagaákvæðum hér á landi eða þessum réttindum sem bundin eru forgangsrétti verkalýðsfélaganna. Hins vegar er rætt um þau mál á vettvangi Evrópuráðsins eins og við vitum, bæði hjá Mannréttindadómstóli þess, mannréttindanefnd og einnig í sérstakri sérfræðinganefnd sem fjallar um félagsmálasáttmála Evrópu. Það er annar vettvangur þar sem um þessi mál er rætt. Við þurfum að taka mið af því. Að því er varðar aðild að Evrópska efnahagssvæðinu krefst það engrar gerbreytingar í þessu efni á íslenskum lögum.

Virðulegi forseti. Það er meira fullyrt hér en ég get tekið undir að hægt sé að standa við að svo stöddu. Um það er ekki deilt fyrir sérfræðinganefnd Evrópuráðsins að hér er ekki skylduaðild að verkalýðsfélögum. Verkalýðshreyfingin íslenska hefur ekki haldið því fram að skylduaðild væri að stéttarfélögum heldur þvert á móti lagt áherslu á að menn hefðu rétt til að standa utan þeirra. Þar á ég við Alþýðusamband Íslands. Ég hygg að það sé með öðrum hætti hjá opinberum starfsmönnum. Málið snýst um hvaða réttindi þeir hafa sem kjósa að standa utan stéttarfélaga. Fari mál svo að þeir hafi persónubundin réttindi sem í dag eru bundin samtökum, þá mun þetta hafa gríðarlega mikla breytingu í för með sér sem menn verða að bregðast við áður en þetta vinnumarkaðssvæði verður opnað eins og til stendur með þessu frv. Ég vil geta þess, vegna andsvars hv. 3. þm. Reykv., að ég spurði að því í nefndinni hvaða áhrif 2. gr. reglugerðar 1612 hefði á forgangsréttarákvæði og óskaði eftir því að á næsta fund nefndarinnar kæmi fulltrúi frá félmrn. og Alþýðusambandi Íslands til þess að fara yfir málið þar sem menn gátu ekki svarað því á fundinum. Þannig háttaði því miður til að á þeim fundi var ég veðurtepptur fyrir vestan en enginn fulltrúi kom frá Alþýðusambandi Íslands vegna þings Alþýðusambandsins sem haldið var þá viku á Akureyri. Enn hefur því fulltrúi þeirra ekki mætt á fundi nefndarinnar. Ég tel fulla ástæðu til þess að þetta mál verði gaumgæft miklu betur en verið hefur.

Frú forseti. Ég vil lesa hér, með leyfi forseta, úr ræðu Ásmundar Stefánssonar á ASÍ þinginu þar sem hann segir: ,,Þannig eigum við að opna forgangsréttinn gagnvart öllum þeim sem búsettir eru í öðrum byggðarlögum. Markmið forgangsréttarins er að verja verkalýðsfélögin en ekki hindra einstaklinga í því að ráða sig til starfa þar sem þeir kjósa. Ég tel einnig að það eigi að verða almenn regla að forgangsrétti sé ekki beitt gagnvart einstaklingi sem af einhverjum ástæðum kýs að standa utan félags, enda greiði hann þjónustugjald, þ.e. félagsgjald, til félagsins og hlíti ákvörðunum þess t.d. ef til vinnudeilna kemur.`` Í þessum tilvitnuðu orðum kemur fram að forseti Alþýðusambandsins er að mælast til þess að reglum verði breytt á þann veg að hinn staðbundni forgangsréttur verði felldur niður og einnig, eins og þarna kemur, að staða einstaklinga verði skilgreind með þeim hætti sem hann lýsir. Það má segja að þessi spurning um staðbundna forgangsréttinn hafi vaknað vegna aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. En eins og fráfarandi forseti Alþýðusambandsins segir einnig í ræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Upphaflega var það ekki markmiðið með forgangsréttarákvæðinu að tryggja ákveðnum hópi fólks forgang til starfa umfram aðra. Verði forgangsréttinum beitt staðbundið er honum í reynd beitt gegn okkur sjálfum.`` Fráfarandi forseti Alþýðusambandsins færir fyrir því alveg sjálfstæð rök án tillits til aðildar okkar að Evrópska efnahagssvæðinu að þessi staðbundni forgangsréttur skuli felldur niður. Ég held því að hv. síðasti ræðumaður þurfi ekki að hafa áhyggjur og allt hafi komið fram um afstöðu Alþýðusambandsins í þessu máli sem unnt er og það liggi allt fyrir. Hann þarf því ekki að hafa þær áhyggjur sem hann lýsti í sinni ræðu.

Virðulegi forseti. Það er ekkert um það deilt af minni hálfu hver afstaða Alþýðusambandsins hefur verið gagnvart þessu frv. Hins vegar hef ég haft, og er reyndar ekki einn um það, efasemdir og nokkrar áhyggjur af áhrifum samningsins á forgangsréttarákvæðið því það hefur grundvallarþýðingu fyrir íslenska verkalýðshreyfingu. Þær vangaveltur sem uppi eru innan Alþýðusambandsins um að stækka félagasvæðin með því að afnema félagssvæðisbundinn forgang og taka upp stærra svæði, hvort sem það verður landið í heild eða eitthvað minna svæði, á eftir að skoða og hvaða áhrif það hefur gagnvart þessum samningi og þessu frv. Ég hef ekki neina sannfæringu fyrir því að menn geti haldið uppi annars vegar einhverju slíku svæði og hins vegar að félagar í stéttarfélögum hafi vinnuforgang umfram utanfélagsmenn. Ég efast líka um, þó það verði að veruleika sem hv. 3. þm. Reykv. gat um að hefðu verið vangaveltur fráfarandi forseta Alþýðusambandsins, að það gangi að viðurkenna rétt manna til þess að standa utan stéttarfélaga með þeim réttindum sem því fylgja og eru reyndar óljós, en halda að menn geti innheimt vinnuréttindagjald. Það hef ég miklar efasemdir um að gangi. Það verður að vera af eða á í þessum efnum. Það er ekki hægt að víkja frá forgangsréttarákvæði annars vegar og ætla sér að halda í eitthvert vinnuréttindaákvæði hins vegar.

Virðulegi forseti. Hér er um mjög viðamikið mál að ræða og eitt stærsta frv. sem fylgir EES-samningnum. Það er ekkert óeðlilegt að um það verði mikil umræða. Í félmn. var vel unnið að mínu mati varðandi þetta frv. og að mörgu leyti mikil samstaða því hér eru, eins og ég sagði, mjög mörg viðkvæm málefni sem taka verður tillit til. Eins og formaður félmn. gat um áðan var samkomulag um að gera þetta frv. aðgengilegra en það var í upphafi og setja reglugerð 1612 inn í frv. sjálft. Eins var samkomulag um það að í 2. gr. frv. bætist ný málsgrein við sem veitir fulltrúum fleiri heildarsamtaka atvinnurekenda og launþega en kveðið er á um í frv. rétt til að taka sæti í nefnd þeirri sem hefur eftirlit með framkvæmd laganna. Loks er lögð til sú formbreyting að í stað þess að reglugerð sú sem lögtaka á komi á eftir athugasemdum við frv. komi hún sem fylgiskjal á eftir 4. gr. Er það eðlileg breyting þar sem hún á að vera hluti laga þessara. Um þetta held ég að ég megi fullyrða að hafi verið víðtækt samkomulag. En í frv. felast, eins og ég sagði í upphafi, miklar breytingar. Við erum að opna okkar litla Ísland á ýmsum sviðum með samningnum. Við erum hluti af sameiginlegum vinnumarkaði hins Evrópska efnahagssvæðis, ef samþykkt verður, og það verða mjög miklar breytingar á Íslandi. Við verðum að horfast í augu við það. Mér finnst það oft vanta í umræðuna að sagt er að hér verði engin breyting. Við verðum að gera ráð fyrir því að hér verði mikil breyting. Við Íslendingar verðum líka að viðurkenna að við búum við frekar þröngan sjóndeildarhring hvað hreppamörk og atvinnusvæði varðar. Á þessum vinnumarkaði er einstökum EES-ríkjum bannað að mismuna ríkisborgurum aðildarríkja á grundvelli ríkisborgararéttar með löggjöf eða með öðrum ákvæðum um laun eða önnur starfskjör. Gagnvart félagslegri þjónustu er EES-ríkisborgari alls staðar jafnrétthár hafi hann fengið vinnu á aðildarsvæðinu. Hvort hingað streyma innflytjendur í stórum stíl verður tíminn að leiða í ljós. Þeir sem færa rök gegn því að svo verði hafa ýmislegt fram að færa. Þeir telja Ísland ekki freistandi land. Hér sé kalt, tungumálið erfitt o.s.frv. Þetta þykir öðrum ólíkleg rök. Hér sé allt mest og best og hingað hljóti að flykkjast fólk vegna bágs efnahags og atvinnuleysis aðildarríkjanna. En staða þjóðarskútunnar okkar mun þó miklu um það ráða hversu freistandi það verður fyrir fólk frá aðildarríkjunum að setjast hér að. Við höfum auðvitað í áranna rás haft fjölda útlendinga í vinnu. Aðallega höfum við haft útlendinga í vinnu í fiskvinnslu og við höfum líka haft útlendinga í vinnu í heilbrigðisstéttum. Við höfum yfirleitt mjög góða reynslu af þessu fólki. Ég held að menn séu sammála um það. Alla vega er mjög góð reynsla af því fólki sem hefur verið í fiskvinnslu og yfirleitt því fólki sem hefur verið í heilbrigðisþjónustunni. Samt verður það að viðurkennast að upp á síðkastið höfum við fengið fólk sem er með réttindi, t.d. hjúkrunarfræðimenntun, en hefur alls ekki sambærilega menntun á bak við sig og íslenskir hjúkrunarfræðingar. Það hefur oft og tíðum orðið til þess að viss vandamál hafa skapast á sjúkrahúsum. En nú erum við að viðurkenna það að þessir aðilar hafi alveg sama rétt og Íslendingar ef þeir hafa starfsheiti frá sínu landi þó að baki liggi allt önnur menntun. Þetta á við sjúkraþjálfara, meinatækna o.s.frv. Við megum ekki mismuna þessum aðilum. Á sama hátt verðum við að taka á okkur alveg nýjar skyldur gagnvart þeim aðilum sem hingað koma til vinnu. Eins og ég sagði áðan þá höfum við verið með fjölda manns í vinnu en við höfum ekki haft neinar skyldur við þetta fólk. Nú höfum við skyldur við börn þessa fólks og ég spyr: Erum við tilbúin að takast þær skyldur á herðar sem við verðum að horfast í augu við? Er skólakerfið tilbúið? Er t.d. dagvistunarkerfið tilbúið o.s.frv.? Það kemur upp í huga minn að ekki alls fyrir löngu var grein í Morgunblaðinu eftir Arthur Morthens, formann Barnaheilla, þar sem hann telur að innflytjendabörn á Íslandi séu einangruð vegna skorts á íslenskukennslu og þetta valdi vissum félagslegum erfiðleikum hjá þessum börnum. Mig langar að spyrja hæstv. félmrh. af því að hún er í salnum: Er einhver undirbúningur í gangi varðandi það að taka á móti fjölda barna, t.d. í skólum og dagvistun o.s.frv.? Hvernig er félagsleg þjónusta okkar Íslendinga í stakk búin til að taka við þessum útlendingum? Er eitthvað í gangi þar að lútandi? Er verið að vinna að því? Hv. 5. þm. Vestf. kom inn á það áðan að hann taldi að sveitarfélögin í landinu væru ekki í stakk búin til að taka við þeim skyldum sem á þau verða lögð með þessum nýju innflytjendum. Ég er sammála honum um það. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það hafi farið fram viðræður við fulltrúa sveitarfélaga um það hvaða undirbúningur sé í gangi varðandi væntanlegan samning. Mínir fyrirvarar eru kannski mjög ólíkir þeim fyrirvörum sem hv. 5. þm. Vestf. var með áðan. Hann hafði mjög miklar áhyggjur af gildissviði frv. hvað varðar opinbera starfsmenn. Ég trúi því og treysti sem hefur komið fram í þessum viðræðum, bæði í nefndinni og á hinu háa Alþingi, að lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna breytist ekki við þennan samning. Það eru þau svör sem við höfum fengið og ég treysti því að þau séu sönn. Ég veit að áhyggjur hv. þm. eru vegna þess að opinberir starfsmenn hér eru ekki það sama og t.d. opinberir starfsmenn í Bretlandi. Það kann að vera að við eigum eftir að fá á okkur kærur varðandi þetta. En mér finnst það samt ekki mjög líklegt og það er kannski ekki sá þröskuldur sem ég hræðist mest. Hv. 5. þm. Vestf. talaði líka um forgangsréttarákvæðin og neikvætt félagafrelsi. Ég hafði sömu áhyggjur til að byrja með og hv. 5. þm. Vestf. Mér fannst þetta mjög laust í böndunum en eftir að Ari Skúlason kom til okkar í nefndinni fannst mér hann sannfæra okkur um að þarna væri ekki mikið að óttast.  Minn fyrirvari við frv. er sá sem ég var að kynna áðan að ég er hrædd við að við séum að draga úr menntakröfum almennt til lengri tíma litið. Það getur t.d. komið til að Íslendingar sjái sér hag í því að fara til annarra landa og læra þar sem minni kröfur eru gerðar til menntunar og koma til Íslands með próf og miklu minni menntun á bak við sig en við höfum hingað til gert kröfu um. Þetta óttast ég. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hingað muni koma --- þó það komi kannski ekki inn á þetta frv. beint vil ég geta þess hér --- t.d. spænskir tannlæknar og opna stofu. Þeir hafa svo miklu minni menntun en íslenskri tannlæknar og eru á allan hátt miklu verri tannlæknar, vil ég segja, en pyngja fólksins mun ráða hvort það nýtir þessa kannski ódýru þjónustu. Ég hef áhyggjur af þeirri auknu skyldu sem sveitarfélögunum eru lögð á herðar og ég er hrædd um að mörg þeirra séu alls ekki í stakk búin til að takast á við þær varðandi félagslega þjónustu við innflytjendur. Ég vil líka geta þess að mér finnst t.d. 6. gr. reglugerðarinnar, sem gerð er tillaga um að fari inn í frv., æðiopin. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ráðning og skráning ríkisborgara eins EES-ríkis í stöðu í öðru EES-ríki skal ekki vera háð neinum skilyrðum varðandi heilsufar, sérþekkingu eða annað það sem gerir honum lægra undir höfði í samanburði við innlenda ríkisborgara sem gegna sama starfi í hinu EES-ríkinu. Engu að síður getur ríkisborgari, sem hefur undir höndum persónulegt starfstilboð frá vinnuveitanda í öðru EES-ríki en sínu eigin, þurft að fara í hæfnispróf hafi vinnuveitandinn sett það sem skilyrði með tilboðinu.`` Þessi grein er mjög opin. Mér finnst ekkert ólíklegt þar sem okkar heilbrigðisþjónusta er talin góð, þó hún sé nú í fjárhagskröggum og við að nokkru leyti í vandræðum með hana, að hingað sækist fólk sem er alvarlega sjúkt til að njóta hér þeirrar heilbrigðisþjónustu sem við höfum. Þó ég ætli ekki að hafa fordóma gagnvart því verðum við að horfast í augu við það að það mun kosta okkur mikla peninga. Það vil ég gera að mínum lokaorðum að allt of mikið er talað um að hér verði engar breytingar. Við gerðum að gera okkur grein fyrir og vera í stakk búin ef við samþykkjum þennan samning að hér verða miklar breytingar á mörgum sviðum.

Virðulegi forseti. Þær brtt. sem hér eru lagðar fram á þskj. frá meiri hluta félmn. eru, eins og ég held að flestum hljóti að vera ljóst, til mikilla bóta og breyta verulega því frv. sem hér lá fyrir og var satt að segja mjög gallað eins og það kom frá félmrn. Ég gerði sérstaklega að umtalsefni við 1. umr. hvernig framsetning frv. væri og að ekki væri nokkur einasta leið fyrir almenning í landinu að átta sig á því hvaða lög giltu með því að lesa texta frv. eins og hann yrði þegar hann væri kominn í lög. Þegar lög eru með þeim hætti finnst mér það vera atlaga að réttaröryggi að hafa textann svo óljósan að fólk geti ekki með því að lesa hann áttað sig á því hver réttur þess er. Nú hefur verið gerð á þessu bragarbót í félmn. og frv. breytt verulega. Ég fagna því mjög og tel að við höfum náð að vinna vel í málinu og gera það þannig úr garði að það sé viðunandi. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn er kannski ekkert ólíkur þeim fyrirvörum sem hafa verið gerðir af öðrum sem talað hafa, þ.e. hv. 5. þm. Vestf., Kristni H. Gunnarssyni, og hv. 2. þm. Vesturl., Ingibjörgu Pálmadóttur, og gengu út á það annars vegar hvort við værum tilbúin til að taka við auknum fjölda fólks hingað til lands og hins vegar fyrirvara sem varðar opinbera starfsmenn. Ég held að þessar áhyggjur og efasemdir um að íslenst samfélag sé í stakk búið til að taka við auknum fjölda útlendinga og veita þeim viðunandi þjónustu séu mjög raunhæfar. Auðvitað leggur sú reglugerð sem við erum að lögtaka hér okkur þær skyldur á herðar að veita ákveðna lágmarksþjónustu. Ég vil undirstrika það að þetta er lágmarksþjónusta. Við megum gera betur. Það er ekkert sem bannar okkur að gera betur og við eigum að leggja metnað okkar í það að gera vel við þá útlendinga sem hingað leita. Það kann vel að vera að hingað muni ekki streyma neinn fjöldi Suður-Evrópubúa eftir áramót. Sjálf á ég ekki von á að það gerist. En eins og hér kom fram hjá Ingibjörgu Pálmadóttur, þá verðum við samt að vera við því búin. Við erum að gera hér ákveðna opnun. Íslenskur vinnumarkaður hefur verið mjög lokaður. Það hefur verið erfitt að komast inn á hann nema eftir sérstökum leiðum fyrir aðra en Norðurlandarbúa. Nú er verið að breyta þessu og við verðum að vera viðbúin því að hingað gætu sótt fleiri útlendingar en hingað til. Mér finnst ýmislegt benda til þess að við séum illa í stakk búin til þess að veita útlendingum þjónustu. Það hefur m.a. komið fram í skólakerfinu að börn útlendinga sem koma hingað mállaus og þekkja illa íslenskt samfélag og íslenska menningu fá ekki nægilega góða umönnun og góðan aðbúnað sem að mínu viti er ekki í samræmi við það sem segir í einhverri grein þessarar tilskipunar að þau skuli fá menntun sína og aðbúnað í skólum við ákjósanlegustu skilyrði. Mér finnst að það þurfi að lagfæra þá hluti. Eins höfum við séð varðandi heimavinnandi eiginkonur útlendinga, sem hingað koma í atvinnuleit, að þær eru afskaplega einangraðar og eiga í mjög fá hús að venda ef þær lenda í vandræðum og eru sjálfar ekki á vinnumarkaði. Það er því ýmislegt til í þessu. Þetta er kannski ekki bundið Evrópsku efnahagssvæði heldur í rauninni sjálfstætt úrlausnarefni sem við ættum að vera búin að taka á fyrir lifandis löngu og kemur kannski ekki beinlínis EES við en það ætti þó að verða okkur tilefni til að taka á þessum málum. Það er ekki bara ég sem hef þessar áhyggjur eða hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir heldur er þetta m.a. uppistaðan í umsögn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um þetta frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þá vill stjórn BSRB leggja áherslu á hve íslenskt þjóðfélag er vanbúið til að taka á móti erlendum ríkisborgurum þannig að þeir eigi þess kost að aðlagast íslensku þjóðfélagi og njóta þeirra réttinda og svara þeim skyldum sem íslenskt þjóðfélag býður upp á og krefst. Til þess að vel megi vera þarf að vera fyrir hendi aðstaða til þess að þeir útlendingar sem hingað mundu flytja eigi raunverulegan rétt og kost á að læra íslenska tungu. Sama gildir auðvitað um fjölskyldur viðkomandi. Gera verður þá algeru lágmarkskröfu að öll skilyrði um þetta séu fyrir hendi. Auk þess er nauðsynlegt að skipulega fari fram fræðsla um íslenskt þjóðfélag, stjórnarskrá, réttindi og skyldur samkvæmt íslenskum lögum, íslenska félagskerfið, almannatryggingar, atvinnuleysistryggingar, húsnæðiskerfið, menntakerfið, vinnumarkað, þar með talið vinnurétt, kjarasamninga og efni þeim tengd og fleira. Þá þarf einnig að ræða hvort lögleiða eigi skyldu hins opinbera að veita börnum innflytjenda rétt til fræðslu á eigin móðurmáli, t.d. þannig að þau séu betur í stakk búin að flytja heim aftur, auðvelda samskipti þeirra við ættingja og fleira, en dæmi eru um þetta í Svíþjóð.`` Ef svona væri að málum staðið mundi þetta auðvitað leggja opinberum aðilum ákveðnar skyldur á herðar. Ég vil í því sambandi segja að það leggur líka verkalýðshreyfingunni ákveðnar skyldur á herðar að hún upplýsi útlendinga, sem hingað koma í vinnu og gerast félagar í stéttarfélögunum, um réttindi þeirra og skyldur og um hvernig þeir eigi að haga sér á vinnumarkaði og hvert þeir eigi að leita ef þeir lenda í vandræðum. Ég minnist þess sjálf þegar ég fór að vinna í Danmörku á sínum tíma hjá dönsku póstþjónustunni, sem er opinber aðili, að þar fór enginn inn á vinnustaðinn til að vinna fyrr en eftir að vera búinn að sitja eins dags námskeið hjá verkalýðsfélaginu á staðnum í réttindum og skyldum og því hvernig maður ætti að haga sér ef maður lenti í einhverjum vandræðum á vinnustað. Einhverju slíku þyrfti að koma á hér á landi líka. Eins og ég segi er þetta út af fyrir sig sjálfstætt úrlausnarefni. Fyrirvari minn númer tvö lýtur að opinberum starfsmönnum og kemur inn á svipaða hluti og komu fram hjá Kristni H. Gunnarssyni. Ég held að það sé ýmislegt óljóst í því sambandi og við höfum ekki fengið nógu skýr svör í nefndinni um stöðu opinberra starfsmanna og sérstaklega um stöðu þeirra laga sem gilda um opinbera starfsmenn, t.d. hvort og hvernig þurfi að breyta lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það hefur ekki komið fram tillaga um það og svo sem ekki verið sagt neitt um að þeim þurfi að breyta. En mér finnst engu að síður margt óljóst í því sambandi. Þá ætla ég fyrst að nefna það að í þeim lögum segir, með leyfi forseta, í 1. gr.: ,,Lög þessi taka til hvers manns, sem er skipaður, settur eða ráðinn í þjónustu ríkisins með föstum launum, meðan hann gegnir starfanum enda verði starf hans talið aðalstarf.`` Síðan segir í 3. gr.: ,,Almennt skilyrði til þess að fá skipun, setningu eða ráðningu í stöðu eru þessi: . . . `` og í 4. tölul. þar er talað um íslenskan ríkisborgararétt. Síðan segir: ,,Víkja má þó frá þessu ákvæði ef telja má sérstaklega eftirsóknarvert að fá erlendan ríkisborgara til að gegna starfa til bráðabirgða en eigi má skipa hann fyrr en hann hefur öðlast íslenskan ríkisborgararétt.`` Þetta er ótvírætt um skipun, setningu eða ráðningu í þjónustu ríkisins og mér vitanlega stendur ekki til að gera á þessu breytingu. Það væri gott að fá það upplýst hér ef svo er. Hins vegar er ljóst þegar maður lítur á dóma, eins og hér var komið inn á, frá Efnahagsbandalaginu að hugtakið launþegi er þar túlkað mjög vítt. Þótt fólk sé í hlutastarfi eða einhverju óhefðbundnu starfi öðlast það samt rétt sem launþegi. Það er talið að þetta sé grundvallarhugtak í EB-rétti og beri að túlka það vítt þannig að einstök aðildarríki séu ekki að skerða rétt á fólki vegna þess að þau vilji ekki skilgreina fólkið sem launþega. Þar af leiðandi er hugtakið túlkað vítt. Á móti kemur svo að undanþágur eru túlkaðar þröngt til þess einmitt að gefa ekki stjórnvöldum, eins og ég sagði, færi á því að beita alls kyns mismunun í krafti einhverra undanþáguákvæða. Þá þarf að túlka undanþáguákvæðið þröngt. Þess vegna hlýtur ákvæði 4. tölul. 28. gr. frv. að túlkast þröngt, þ.e. ákvæðið um opinbera starfsmenn. Mig langar aðeins til að nefna hérna tvo dóma sem er að finna í þeim dómareifunum EB sem hafa verið gefnar út sem sýna einmitt að hugtakið opinber starfsmaður og sú undanþága að lög og ákvæði um frjálsa för launafólks nái ekki til opinberra starfsmanna hlýtur að túlkast þröngt. En áður en ég kíki á þessa dóma langar mig til þess að vekja athygli þingmanna á því sem mér finnst athyglisvert við að lesa þessa dóma. Það er að þessir dómar eru flestir ef ekki allir launþeganum í hag. Ef launþegi telur að á sér hafi verið brotinn réttur, annaðhvort vegna almannatrygginga, búseturéttar, launa eða einhverra slíkra hluta þá er nánast undantekningarlaust dæmt launþeganum í hag. Sá þáttur finnst mér vera í rauninni betri en maður hefur séð í íslensku réttarkerfi. Væri óskandi að íslenskir dómstólar, ég tala nú ekki um Félagsdómur og aðrir slíkir, gætu tekið eitthvert mið af því.  ,,Málavextir: Lawrie-Blum, breskum ríkisborgara, var synjað um stöðu kennaranema við grunnskóla í Þýskalandi á grundvelli þjóðernis. Hún höfðaði mál til að hnekkja ákvörðuninni sem hún taldi ólögmæta þar sem ákvörðunin bryti gegn banni Rómarsamningsins við mismunun á grundvelli þjóðernis og væri andstæð reglum EB um frjálsa för launþega. Kennaranemar í Þýskalandi fá verklega þjálfun í grunnskólum og teljast til opinberra starfsmanna. Þeir fá greitt fyrir unnar stundir en vegna lítillar kennsluskyldu fá þeir lægri laun en útskrifaðir kennarar. Því var haldið fram af hálfu þýskra yfirvalda að þjálfun kennaranema félli undir menntamál en ekki efnahagsmál og því kæmi Rómarsamningurinn ekki til álita. Því var einnig haldið fram að reglur EB um frjálsa för launþega taki ekki til ráðningarsamninga sem falli undir allsherjarrétt viðkomandi aðldarríkis. Niðurstöður: Þar sem frjáls för launþega er ein af meginreglum Evrópubandalagsins, þá væri hugtakið ,,launþegi`` í 48. gr. Rómarsamningsins ekki skýrt samkvæmt landslögum einstakra aðildarríkja heldur er um sjálfstætt lagahugtak EB-réttar að ræða sem skýra verður rúmt þar sem það afmarkar efnissvið meginreglunnar. Þetta hugtak verður að skilgreina með hlutlægri viðmiðun sem afmarkar starfssamband með vísan til réttinda og skyldna viðkomandi aðila.`` Síðan segir: ,,Verkleg þjálfun kennaranema fellur ekki undir undantekningu 4. mgr. 48. gr. Þeirri undantekningu verður aðeins beitt um ákveðin störf sem fela í sér beina eða óbeina þátttöku í beitingu opinbers valds.`` Þetta hefur í sjálfu sér ekki áhrif á það að eftir sem áður virðist hægt að skilgreina kennslustarfið og kennara til opinberra starfsmanna en undanþáguákvæðið eins og það er í Rómarsáttmálanum og eins og það er í EES-samningnum virðist ekki geta náð til þessa hóps engu að síður. Síðan er hér dómur um framkvæmdastjórnina gegn aðildarríkinu Belgíu. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Málavextir: Belgísku ríkisjárnbrautirnar og nokkur belgísk sveitarfélög settu belgískan ríkisborgararétt að skilyrði fyrir ráðningu í ýmsar stöður. Framkvæmdastjórnin höfðaði því mál á hendur belgískum stjórnvöldum fyrir að gerast brotleg við 48. gr. Rómarsamningsins og tilskipun 1612/68 um frjálsa för launþega með því að gera ríkisborgararétt að skilyrði fyrir ráðningu í stöður sem ekki féllu undir undantekningu 4. mgr. 48. gr.`` Það er einmitt sú tilskipun sem við erum að tala um. ,,Niðurstöður: Með 4. mgr. 48. gr. er meginreglunni um bann við mismunun vikið til hliðar þegar um er að ræða störf hjá hinu opinbera. Af þessum sökum er ekki unnt að láta aðildarríkjunum eftir afmörkun hugtaksins ,,opinber þjónusta``. Í hinum ýmsu aðildarríkjum bandalagsins hafa yfirvöld tekið að sér félagsleg og efnahagsleg verkefni utan hefðbundins starfsramma opinberra aðila. Ef undanþágan í 4. mgr. 48. gr. næði til allra starfa á vegum opinberra aðila mundi það leiða til þess að ýmiss konar störf féllu utan meginreglna Rómarsamningsins óháð eðli starfanna þar sem verkefni opinberra aðila eru breytileg eftir ríkjum. Takmarka verður gildissvið 4. mgr. 48. gr. við störf sem fela í sér beina eða óbeina þátttöku í beitingu opinbers valds og skyldur sem stefna að því að varðveita hagsmuni ríkis eða opinberra stofnana. Slík störf gera í raun ráð fyrir sérstöku hollustu- eða trúnaðarsambandi þess sem gegnir starfinu við viðkomandi ríki og gagnkvæmni réttinda og skyldna sem mynda grundvöll þegnréttar.`` Það er kannski í þessu sem það kemur mjög skýrt fram að opinberir aðilar hafi það ekki í hendi sinni að ákveða nákvæmlega hvaða störf skulu teljast opinber, og þar af leiðandi hvort um þau gilda undanþáguákvæði 48. gr., og hver ekki heldur verði það að fela í sér mjög ákveðið trúnaðarsamband vegna þess að að öðrum kosti er hætta á því að stjórnvöld í hverju landi mismuni íbúum eftir þjóðerni. Þetta leiðir síðan hugann að því hvernig menn ætla að standa að þessu hér á landi og hvort stjórnvöld telji að þau geti haldið öllum þeim lögum sem nú gilda um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, ráðningu þeirra, lífeyriskjör eða annað slíkt óbreyttum. Mér finnst að við þessu þurfum við að fá svör. Í því sem ég segi felst ekki það sé skoðun mín að öll störf í opinberri þjónustu eigi að njóta sérstakrar undanþágu vegna þess að þau eru ekki öll þess eðlis að ástæða sé til að þau séu vernduð öðrum störfum fremur. En mér finnst skipta máli að það liggi ljóst fyrir hvernig stjórnvöld ætla að standa að þessum málum. Í þriðja lagi langar mig aðeins til þess að fjalla hérna um forgangsréttarákvæðin í kjarasamningum stéttarfélaga. Ég hef haft ákveðnar efasemdir um að þessi svokallaði staðbundni forgangur fái staðist samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég held að þegar maður hugsar um það hvernig sá samningur er upp byggður, þá sé það ákvæði í rauninni gegn anda samningsins, getum við sagt. Samningurinn felur í sér að fólk á að geta farið frjálst um frá einu landi til annars til þess að sækja sér vinnu. Þá er það óneitanlega dálítið sérkennilegt ef innan hvers lands er síðan búið að rígbinda einhver landamæri sem fólk getur ekki flutt sig á milli eins og milli landamæra ríkja. Mér finnst að hinn staðbundni forgangur stéttarfélaga, eins og hann er hér á landi í dag --- oft er félagssvæðið mjög þröngt skilgreint og nær yfir lítið svæði --- sé gegn anda samningsins vegna þess að það er svo mjög auðvelt að nota það ákvæði til þess að útiloka útlendinga algerlega. Menn á Bolungarvík geta bara sagt: Þú verður að hafa búsetu á Bolungarvík ef þú ætlar að fá vinnu hjá okkur, ef það er tiltekið félagssvæði, sem ég reikna með. Jú, það er starfandi Verkalýðs- og sjómannafélag Bolungarvíkur. Ef þú ætlar að fá vinnu hérna á Bolungarvík, þá verðurðu að hafa búsetu á Bolungarvík, en einstaklingur sem kemur til landsins í þrjá mánuði til að leita sér að vinnu hefur enga búsetu. Hann er ekki búinn að ná sér í búseturéttinn vegna þess að hann fær búseturéttinn með atvinnuréttinum. Um leið og hann fær vinnuna fylgir búseturéttur til fimm ára. Það er því mjög auðvelt að nota þetta staðbundna forgangsréttarákvæði til þess að útiloka menn frá vinnu. Við vitum að það útilokar að hluta til Íslendinga líka frá vinnu á tilteknum svæðum. Það er jafnræði að því leyti til að Bolvíkingarnir gætu beitt þessu líka gegn Reykvíkingum og sagt: Hingað kemur ekki einhver í vinnu sem er búsettur í Reykjavík vegna þess að hann þarf að hafa búsetu á svæðinu. Það má því segja að það sé jafnræði í ójafnræðinu sem af þessu ákvæði hlýst. Það er ekki mismunað eftir þjóðerni. Eftir að hafa skoðað þessi mál er ég alveg sannfærð um að það er samt ekkert í orðum samningsins eða neinum tilskipunum sem bannar þennan staðbundna forgang og vegna þess að hann mismunar ekki eftir þjóðerni megi halda honum svona. Ég veit að það eru ákveðin forgangsréttarákvæði í gildi í Danmörku, sem Danir hafa getað haft þrátt fyrir að þeir séu búnir að vera í Evrópubandalaginu í 20 ár, og hafa fallið undir þessar tilskipanir sem við erum að taka yfir núna. Hins vegar er að þeim forgangsréttarákvæðum sótt í Danmörku af danska vinnuveitendasambandinu alveg eins og er hér á landi af VSÍ. Það er sótt að þessum forgangsréttarákvæðum hérna. Varðandi staðbundinn forgang vil ég taka það fram að ég legg ríka áherslu á að hægt sé að haga málum þannig innan lands að a.m.k. sé hægt að leggja mjög ríka áherslu á aðild að stéttarfélagi --- við skulum ekki kalla það skylduaðild því það mun víst vera bannað samkvæmt Mannréttindasáttmála Evrópu og Evrópuráðssáttmálum --- séu menn á annað borð komnir í tiltekna vinnu í tilteknu fagi. Ég held að í því felist mikil vörn fyrir verkalýðshreyfinguna og stéttarfélögin. Hins vegar finnst mér í hjarta mínu að þessi staðbundni forgangur fái mjög illa staðist í nútímasamfélagi. Ég þekki ekki alveg hvernig hann kom til á sínum tíma en hann hefur væntanlega komið til til þess að tryggja stöðu stéttarfélaganna á þeirra fyrstu dögum því ef við förum aftur á síðustu öld þá fóru menn vítt og breitt um landið í vinnu frá einu landshorni til annars á vertíð, til að vera þar í verbúðum eða til sjós. Fólk hefur því verið á faraldsfæti um landið, a.m.k. á öldum áður, þó síðan hafi komið þessi staðbundni forgangur meðan verkalýðshreyfingin var að ná fótfestu og hefur kannski verið nauðsynlegur á þeim tíma. En ég held að svona múrar á milli bæði starfsgreina og félagssvæða fái ekki staðist í nútímasamfélagi. Það hefur stundum verið talað um þetta í sambandi við konur og karla. Konur eru í tilteknum starfsgreinum. Við höfum ákveðin kvennastörf í samfélaginu og svo höfum við ákveðin karlastörf. Þó þar séu ekki formlegir múrar á milli þá virðast vera óformlegir og ókleifir múrar á milli sem koma sér mjög illa í samfélaginu sérstaklega á atvinnuleysistímum vegna þess að karlar sem missa störf í byggingariðnaði fara ekki í einhver umönnunarstörf vegna þess að það eru bara kvennastörf. Þetta er að ýmsu leyti mjög erfitt í nútímasamfélagi. Sama má segja um að flytja konur úr kannski störfum þar sem atvinna er að minnka, við getum tekið saumaskap eða eitthvað slíkt, inn í iðngreinar sem hafa verið meira hefðbundnar karlagreinar. Þarna eru einhverjir ósýnilegir og ókleifir múrar sem, held ég, standa okkur oft fyrir þrifum í atvinnumálum. Þetta vil ég hafa mína fyrirvara á frv. en að öðru leyti stend ég að því nál. sem hér hefur verið talað fyrir.

Virðulegi forseti. Tveir af fremstu lögfræðingum landsins, dr. Guðmundur Alfreðsson þjóðréttarfræðingur og prófessor Björn Þ. Guðmundsson, hafa lagt fram í utanrmn. Alþingis ítarlegar álitsgerðir þar sem þeir sýna fram á það með margþættum rökum að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði stangist á við grundvallarþætti í stjórnarskrá lýðveldisins. Það er athyglisvert að síðan þessir tveir virtu fræðimenn lögðu fram sínar ítarlegu álitsgerðir hefur enginn --- ég endurtek --- enginn íslenskur lögfræðingur treyst sér til þess að leggja fram álitsgerð þar sem röksemdir þeirra eru hraktar. Í álitsgerð dr. Guðmundar Alfreðssonar er að finna veigamikil rök gegn álitsgerð þeirra fjórmenninga sem utanrrh. skipaði á sínum tíma. Það er einnig athyglisvert að enginn þessara fjórmenninga hefur treyst sér til þess að leggja fram á opinberum vettvangi greinargerð þar sem hann reynir að hrekja niðurstöður dr. Guðmundar Alfreðssonar. Það blasir því við að utanrmn. Alþingis hefur fengið tvær veigamiklar álitsgerðir frá þessum lögfræðingum sem ótvírætt sýna fram á það að ekki sé hægt að samþykkja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði nema breyta stjórnarskrá lýðveldisins og einnig að enginn íslenskur lögfræðingur hefur treyst sér til þess að leggja fram álitsgerð þar sem röksemdir þeirra eru hraktar. Það er þess vegna afar sérkennilegt að ríkisstjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi skuli ekki hafa pólitíska burði né málefnalegt hugrekki til þess að takast á við þennan vanda og standa að breytingum á stjórnarskránni svo að hægt sé með óyggjandi hætti að lögtaka samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Við teljum nauðsynlegt, hvað sem líður afstöðunni til samningsins um Evrópskt efnahagssvæði efnislega, að tryggja það að stjórnraskrá lýðveldisins sé ekki brotin. Því segi ég nei við því að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar. Það er stjórnskipuleg skylda þeirra alþingismanna sem hafa svarið eið að stjórnarskránni að taka þetta frv. til formlegrar afgreiðslu hér á Alþingi ef ætlunin er að bera samninginn um Evrópskt efnahagssvæði upp til atkvæða hér á Alþingi. Ég segi nei.

Herra forseti. Mér er ekki ljóst hvers vegna ekki er hægt að takast á um það í beinni atkvæðagreiðslu hvort samþykkja beri eða fella þetta frv. Ég veit að ríkisstjórnin hefur við margan vanda að etja og er störfum hlaðin. Ég vil ekki verða til að auka hennar vanda með því að bæta þessu við í pappírsbunkann. Ég efa að þar muni fara fram sú umræða sem verði til að bæta samkomulagið ef þeir taka þetta upp. Ég sé ekki tilgang með því að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar og segi því nei.

Frú forseti. Með þeirri furðulegu afstöðu að ætla að vísa þessu máli til hv. stjórnarskrárnefndar og geyma það þar í salti er hv. stjórnarmeirihluti hér á Alþingi að glata síðasta tækifærinu sem hann hefur til þess að geta látið lögtaka samning um Evrópskt efnahagssvæði með stjórnskipulegum hætti. Ég segi að sjálfsögðu nei við þessari óeðlilegu afgreiðslu og harma það að meiri hlutinn skuli fara þessa leið.

Virðulegi forseti. Það blasir við nú í augnablikinu eftir að Kvennalistinn og Framsfl. hafa skipt sér upp í fylkingar með og á móti frv. um Evrópska efnahagssvæðið að það verði senn að lögum. Afdrif þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir til atkvæðagreiðslu virðist ekki lengur skipta máli á þeim bæjum, svo mikil er orðin sóttin til EES. Besta jólagjöfin til íslensku þjóðarinnar auk þess að losna við atvinnuleysið hefði hins vegar verið sú að frv. um Evrópska efnahagssvæðið hefði verið fellt nú rétt fyrir jólin. Í trausti þess að það mál sem hér liggur fyrir til ákvörðunar verði gaumgæfilega skoðað og að ríkisstjórnin og allir hv. alþm. noti nú vel aðventutímann til að hugsa sitt mál, þá segi ég já.

Hæstv. forseti. Hér er til meðferðar frv. frá stjórnarandstöðunni um mjög víðtækar heimildir til að afsala úr landi fullveldi Íslands. Þetta frv. eins og það er fram borið er ekki í neinum beinum tengslum við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Á því eru margir og mikilvægir gallar eins og fram hefur komið í málsmeðferð og fram kemur í nál. meiri hlutans og eins og sést best á því að flm. þessa frv. treysta sér ekki til þess að standa að því óbreyttu og leggja þess vegna til mikilvægar breytingar á sjálfu frv. Í þessu frv. eru hins vegar hugmyndir sem meiri hluti nefndarmanna í stjórnarskrárnefnd á Alþingi telur rétt að hljóti vandaða umfjöllun á vettvangi þeirrar stjórnarskrárnefndar sem starfar utan þingsins en er kosin af Alþingi. Þess vegna er það rétt og eðlilegt og skynsamleg málsmeðferð í þessari stöðu að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar þaðan sem það væntanlega færi til hinnar starfandi stjórnarskrárnefndar. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Það hefur nú birt yfir mér á þessum fundi því að ég sannfærist um að hv. þm. Eggert Haukdal mun koma vitinu fyrir Sjálfstfl.

Og fyrir ykkur líka.

og ýmsa fleiri. Það er auðvitað af því góða. En þrátt fyrir það treysti ég ekki ríkisstjórninni betur og segi því nei.

Frú forseti. Að mínu mati er ekki nokkur vafi á því að ekki er hægt að samþykkja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði að óbreyttri stjórnarskrá. Ég harma því að meiri hluti stjórnarskrárnefndar skyldi komast að þeirri niðurstöðu að þetta frv. sé best geymt hjá ríkisstjórninni sem ætlar að þröngva samningnum um Evrópska efnahagssvæðið hér í gegnum þingð þrátt fyrir þá staðreynd að flestra mati að hann stríði gegn stjórnskipun íslenska lýðveldisins. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég tel að tekin hafi verið ákvörðun hér á Alþingi nú nýverið sem sýnir svo ekki verður um villst að nauðsynlegt er að binda í lög möguleika á að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um mikilvæg mál. Minni hluti Alþingis, 31 þingmaður, tók þá ákvörðun að meina þjóðinni að segja skoðun sína á aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Ég tel að það eigi að samþykkja þá tillögu sem hér er og segi því nei við því að vísa henni til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Hér hefur það komið fram hjá hv. 6 þm. Suðurl. að hæfilegur vinnutími til að fara yfir það frv. sem verið var að vísa til ríkisstjórnarinnar sé aðventan. Það bendir því allt til að þeir yrðu að taka jólin í þetta ef við vísuðum því til ríkisstjórnarinnar. Ég legg eindregið til að það verði ekki gert og segi því nei.

Á þskj. 395 er brtt. frá Inga Birni Albertssyni. Hún kemur ekki til atkvæða við þessa umræðu. Henni var útbýtt við umræðuna í gærkvöldi en ekki tókst að fá afbrigði til að hún fengist rædd áður en 2. umr. lauk. Kemur hún því til afgreiðslu við 3. umr.

Virðulegur forseti. Ég tek eftir því að í 4. gr. hefur hæstv. viðskrh. lagt til í lok greinarinnar að rísi ágreiningur um hvað falla skuli undir hugtök þessi sker viðskrh. úr þeim ágreiningi. En efh.- og viðskn. treystir ekki hæstv. ráðherra til þess og gerir á þessu brtt. og leggur til að í stað orðsins ,,viðskiptaráðherra`` í síðari mgr. komi: samkeppnisráð. Mér sýnist að hér sé um vantraust að ræða á viðskrh. með þessari brtt.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar makalausu yfirlýsingar hv. 4. þm. Austurl. vil ég benda á að við erum hér að greiða atkvæði um samkeppnislagafrv. sem væntanlega á að gilda afar lengi. Hér er ekki verið að fjalla um þann mann sem nú gegnir stöðu viðskrh. þótt ég skilji mætavel að hv. þm. búist við því að hann muni gegna því starfi mjög lengi.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að vekja athygli á því að í atkvæðagreiðsluskjali sem útbúið hefur verið tek ég eftir því að brtt. á þskj. 358 hefur misritast eða er ekki rétt eins og hún er á hinu eiginlega þingskjali og kann þar að gæta áhrifa af því að sambærileg eða svipuð tillaga var í fyrra þingskjali sem nú hefur verið kölluð aftur. Ég tel nauðsynlegt að allir hv. alþm. átti sig á því að rétt er tillagan eins og hún er orðuð á þskj. 358 en ekki eins og hún stendur í því atkvæðagreiðsluskjali sem menn hafa fengið í hendur. Ef ég má, með leyfi forseta, lesa þá orðalag tillögunnar eins og hún er á brtt., þá er það svohljóðandi: ,,1. Við IV. kafla bætist ný grein er verði 17. gr. og orðist svo: Fyrirtæki, sem telst markaðsráðandi á einu sviði samgangna, er óheimilt að vera ráðandi aðili eða eiga stærri eignarhlut en 25% í öðrum markaðsráðandi fyrirtækjum sem starfa að samgöngum.`` Orðið ,,markaðsráðandi`` í seinna tilvikinu hefur fallið niður í textanum eins og hann er prentaður í atkvæðagreiðsluskjalinu og það er að sjálfsögðu veruleg merkingarbreyting því að markaðsráðandi-skilgreiningin þrengir verulega gildissvið brtt. og afmarkar hana og gerir hana mildari, ef svo má að orði komast. En hér er, eins og öllum hv. alþm. er væntanlega kunnugt, á ferðinni brtt. sem tekur á hringamyndun eða óeðlilegum tengslum fyrirtækja á þessu sviði. Ég óska svo eftir því, hæstv. forseti, að atkvæðagreiðslan fari fram með nafnakalli.

Hv. þm. hefur getið um þá leiðréttingu sem þarf að gera varðandi þetta skjal, sem er að vísu fyrst og fremst vinnuskjal fyrir hv. þm., en mun vera rétt á þingskjalinu sjálfu eins og fram hefur komið.

Hæstv. forseti. Þar sem tillaga þessi, ef samþykkt yrði, veikti stöðu íslenskra fyrirtækja á sviði samgangna í samkeppni þeirra við erlend fyrirtæki og þar sem mér er gjarnt að taka tillit til íslenskra hagsmuna, þá segi ég nei.

Hæstv. forseti. Það hefur verið spurt að því hverjir eigi Ísland og haldnir um það viðfangsefni margir fundir. Það hafa farið fram miklar umræður um óheppileg hagsmunatengsl, eignatengsl og pólitísk tengsl ákveðinna stórvelda hér í hinu smáa, íslenska viðskiptalífi. Sennilega hafa á undanförnum árum verið haldnar fleiri ræður um þetta mál undir ýmsum formerkjum, áhrif fjölskyldnanna 14, undir heitinu Veldi kolkrabbans o.s.frv., en flest önnur í okkar viðskiptalífi. Hér er lögð til tiltölulega einföld og fremur væg eða mildileg aðgerð til þess að setja þessum miklu hagsmunatengslum ákveðnar skorður. Því er vísað á bug af hálfu flutningsmanns að með því séu íslenskir hagsmunir eða samkeppnisstaða íslenskra fyrirtækja borin fyrir borð á nokkurn hátt en ég leyfi mér að fullyrða að þeir menn, sem ekki eru tilbúnir til að gera einu sinni þetta, jafnvægilegt og það er, til þess að setja þessum hagsmunatengslum, þessum vexti í íslenska viðskiptalífinu ákveðnar skorður, eru ekki tilbúnir til að gera neitt. Ég met mikils kjark þeirra hv. stjórnarþingmanna sem þegar hafa greitt þessari brtt. atkvæði en því miður virðast þeir ætla að verða of fáir sem þann kjark hafa. Að sama skapi er að sjálfsögðu geðleysi hæstv. samgrh. dapurlegt. Ég legg svo til að þeir menn sem standa að því ef svo fer að fella þessa tillögu, haldi ekki miklar ræður í bráð um kolkrabbann, um fjölskyldurnar fjórtán, um það hverjir eiga Ísland eða önnur slík efni sem þeim hefur verið tamt á undanförnum árum. Ég segi já, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Að mínum dómi felur XI. kafli þessa lagafrv. í sér valdaafsal til stofnana hins Evrópska efnahagssvæðis og það leikur vafi á því að það afsal standist íslensku stjórnarskrána. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessum kafla laganna, þ.e. 44.--51. gr. þó að ég sé sammála frv. að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Í ítarlegum álitsgerðum sem dr. Guðmundur Alfreðsson þjóðréttarfræðingur --- það er eðlilegt að hæstv. utanrrh. hlægi. Það er ósköp eðlilegt. Það er í samræmi við ýmislegt annað. --- Í ítarlegum álitsgerðum sem dr. Guðmundur Alfreðsson þjóðréttarfræðingur og Björn Þ. Guðmundsson prófessor hafa sett fram í utanrmn. Alþingis, og utanrrh. hefur enn þá ekki tekist að fá neinn lögfræðing til þess að mótmæla þeim álitsgerðum með formlegum og skriflegum hætti, er sýnt fram á það með óyggjandi rökum að XI. kafli þessa frv., verði hann samþykktur hér á næstu mínútum, er brot á íslensku stjórnarskránni. Það er nauðsynlegt að vekja athygli hv. þm. á því að ýmsar af þeim greinum sem eru í þessum XI. kafla eru á tvímælalausan hátt brot á grundvallarákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar. Ef meiri hluti Alþingis samþykkir þennan kafla nú, áður en samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er samþykktur hér á Alþingi, þá er alveg ljóst að hvað sem líður örlögum frv. um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði væri meiri hluti Alþingis að ganga gegn grundvallarákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar og þar með stefna því í hættu að Hæstiréttur Íslands dæmi þessi ákvæði úr gildi og ónýta alla þá gerninga í viðskiptalífi sem kunni að byggjast á þessum greinum. Ég vil því eindregið vara við því að menn samþykki þennan kafla laganna. Það sem gerst hefur fram að þessu í atkvæðagreiðslunni er mjög breið samstaða um nær allar greinarnar fram að þessum kafla og ég skil ekki hvers vegna menn eru nú á þessari stundu að ganga þessa götu eftir að hafa í höndum þessar álitsgerðir sem ég vék að og áður en samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði kemur hér til afgreiðslu.

Forseti. Hv. síðasti ræðumaður hefði getað sparað sér þessa ræðu en notað tímann þess í stað til að kynna sér efni þeirra brtt. sem hér eru lagðar fram vegna þess að það er sérstaklega tekið fram í brtt. við 62. gr. að þessi umræddi kafli taki ekki gildi nema samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði verði að veruleika með aðild Íslands. Í þessari atkvæðagreiðslu er því alls ekki um það að ræða að það sé verið að samþykkja eitt eða neitt sem komi til framkvæmda óháð hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég bendi jafnframt á það að við ræddum það hér í gærkvöldi á þingfundi þegar þetta mál var til umræðu hvernig haga skyldi afgreiðslu þessa máls við 3. umr., hvort það kæmi til greina að fresta endanlegri afgreiðslu málsins þar til fyrir lægju lyktir í hinu stóra máli um Evrópska efnahagssvæðið sjálft. Það er auðvitað allt til skoðunar og til athugunar og vænti ég þess að um það verði gott samkomulag. En ég hlýt að mótmæla þeim fullyrðingum sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, hafði hér uppi að með því að samþykkja þennan kafla á þessu stigi væru þingmenn að brjóta stjórnarskrána. Þetta er auðvitað gersamlega fráleitt, fjarstæðukenndur málflutningur og kemur ekki til greina að þingmenn láti svona málflutning hafa áhrif á atkvæði það sem þeir fara með hér á Alþingi. Ég endurtek: Þessi kafli kemur ekki til framkvæmda, tekur ekki gildi nema samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði nái fram að ganga. Nái það ekki fram að ganga tekur þessi kafli aldrei gildi þannig að hér er ekki verið að taka neina áhættu. Það varð góð samstaða um það í hv. efh.- og viðskn. að afgreiða þetta mál með þessum hætti og ég treysti því, eins og fram kom í umræðum hér í gærkvöldi, að þeir sem stóðu að meirihlutaáliti og reyndar áliti allrar efh.- og viðskn. ásamt öðrum sem hafa verið að leggja á ráð um þinghaldið til jóla nái góðu samkomulagi um það hvenær þessu máli verður lokið við 3. umr. Fyrr verður frv. að sjálfsögðu ekki að lögum.

Virðulegi forseti. Þessi kafli er óhjákvæmilegur hluti af frv. og öll nefndin hefur unnið að brtt. við þessar greinar og tekið þátt í að bæta þær óháð því hvort einstakir nefndarmenn hafi lýst því yfir að þeir séu á móti samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði og muni greiða atkvæði gegn kaflanum sem slíkum. Og eins og var getið um hér áðan, þá mun þessi kafli ekki taka gildi nema samningurinn verði staðfestur. Engu að síður er nauðsynlegt að afgreiða þessar brtt. og þennan kafla samhliða því að þetta frv. er afgreitt. Ég tel ekki að ég sé á neinn hátt að ganga gegn íslensku stjórnarskránni sem þingmaður þótt ég bæði samþykki samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði og eins samþykki þennan kafla. Ég tel þvert á móti að þau gagnkvæmu réttindi sem í þessum ákvæðum samningsins felast styrki okkar fullveldi og færi okkur réttindi á erlendri grund langt umfram það sem við veitum í staðinn.

Virðulegi forseti. Það er sérkennileg kenning hjá hv. þm. Geir H. Haarde að það sé í lagi fyrir alþingismenn að samþykkja þennan kafla þótt fyrir liggi ítarlegar greinargerðir um það að efnisatriði hans séu brot á íslensku stjórnarskránni vegna þess að það sé ekki víst að brotið taki gildi. Þess vegna sé allt í lagi hér í salnum að brjóta stjórnarskrána af því að það eigi eftir nokkra daga að ákveða hvort brotið eigi að taka gildi. Þetta er afar sérkennileg kenning. En ég vil mótmæla henni hér að það fari að verða einhver leiðarvísir í þingstörfum að taka á málum með þeim hætti. Það kemur greinilega fram í álitsgerðum sem eru birtar í því þskj. um breytingar í stjórnarskránni þar sem formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson, er 1. flm. en við aðrir, fulltrúar Kvennalista og Alþb., erum meðflm. að í þeim álitsgerðum sem ég hef hér vikið að er það rækileg rökstutt að það eru einmitt þessi efnisákvæði sem eru hér í XI. kaflanum sem eru höfuðatriðin í því að samningurinn um EES sé brot á stjórnarskránni. Ég get ekki séð hvernig nokkur þingmaður í þessum sal getur í raun og veru greitt þessu atkvæði ef hann hefur í reynd kynnt sér efnisatriði þessara álitsgerða.

Virðulegur forseti. Það eru allmerkileg próf sem Alþingi Íslendinga er að ganga undir þessa dagana og m.a. við afgreiðslu þess máls hér. Þingmenn, sem eru nýbúnir að styðja það mat að ákvæði samningsins um Evrópskt efnahagssvæði stangist á við íslensku stjórnarskrána, virðast reiðubúnir að beygja sig undir lagaákvæði um þá þætti sem eru kjarnaatriði í þessu mati. Ég átta mig ekki á, virðulegur forseti, hvernig hugsanaferli er hjá þeim sem þannig geta staðið að málum. Ekki er síður sérkennilegt að það skuli borið fram af formanni stærsta þingflokksins á Alþingi að menn séu með atkvæðum um þetta frv. ekki að gera upp við sig hvort þeir séu að ganga gegn íslensku stjórnarskránni eða ekki. Það er furðulegt mat. Ég segi nei við þessari lagagrein, þessari tillögu sem og öðrum ákvæðum þessa kafla.

Hæstv. forseti. Í 47. gr. í XI. kafla frv. eru þau ákvæði sem langlengst ganga í beinu íslensku valdaframsali til handa erlendum stofnunum. Þar er í fyrsta lagi eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstólnum heimilað að leggja á sektir, að taka sér í hendur refsivald gagnvart innlendum aðilum. Þessar aðgerðir hinna erlendu stofnana eru aðfararhæfar að íslenskum lögum og sömuleiðis vegna leiðréttinga sem nauðsynlegt reyndist að gera frá upphaflega frv., kemur fram í staflið b í brtt. að stofnanir Evrópubandalagsins koma í þessari lagagrein inn í íslenska lagasafnið og fá þar tiltekið hlutverk, erlendar stofnanir sem við Íslendingar eigum enga aðild að. Ég hygg að það séu ekki síst þessi ákvæði um það refsivald, sem hinum erlendu stofnunum er falið, aðfararhæft, og hlutverk erlendra stofnana sem við Íslendingar eigum enga aðild að og höfum engin áhrif á hvernig starfa, sem hér kemur inn í íslenska lagasafnið, sem gerir það að verkum að lögfræðingar, flestir ef ekki allir, sem um þetta mál hafa fjallað, viðurkenna að um valdaframsal út úr landinu sé að ræða. Menn geta síðan deilt og hafa reyndar deilt um það hvort þetta valdaframsal sé nógu afmarkað til þess að það samrýmist ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar. Það er því alveg ljóst út á hversu hálan ís menn eru að fara. Jafnvel þeir sem hæstv. utanrrh. hefur haft í vinnu við að semja sér álitsgerðir í þessum efnum viðurkenna að hér sé um valdaframsal að ræða. Ég held að í þessari grein fari þess vegna fram kannski á vissan hátt afdrifaríkasta atkvæðagreiðslan í öllu þessu máli og það er e.t.v. svo að hvað efnislega afstöðu varðar er hér á ferðinni sú einstaka atkvæðagreiðsla sem mestu skiptir í reynd varðandi viðhorf manna til íslensku stjórnarskrárinnar og það hvaða tillit menn vilja taka til hennar þegar þeir gera upp hug sinn varðandi hið Evrópska efnahagssvæði. Ég segi að sjálfsögðu nei, hæstv. forseti, við þessari brtt., við greininni sjálfri og við kaflanum öllum.

Virðulegi forseti. Það er rétt að vekja athygli á því þegar þessi grein hefur nú verið samþykkt, grein sem tvímælalaust felur í sér brot á íslensku stjórnarskránni að þá er það minni hluti kjörinna alþingismanna sem treystir sér til þess að greiða því atkvæði eða vera hér viðstaddir. Það eru 29 þingmenn, ekki fleiri, sem mynda þennan meiri hluta. Það er út af fyrir sig mjög merkilegt að ríkisstjórninni skuli ekki hafa tekist að fá raunverulegan meiri hluta alþingismanna á Íslandi til þess að samþykkja það brot á stjórnarskránni sem hér er verið að fremja.

Hæstv. forseti. Ég vil biðja hv. þm. að telja sig ekki vera hæstarétt yfir okkur hinum í því hvort við teljum að verið sé að brjóta stjórnarskrána eða ekki. Ég vil bara segja fyrir mig að ég tel að með því að samþykkja þessa tillögu sé ég ekki að því og ég vil vekja athygli hv. þm. á því að af 63 þingmönnum eru ekki nema 15 sem eru sammála honum um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ljóst er að vafi leikur á því að þessi grein standist stjórnarskrá. Það hefur verið sagt að stjórnarskráin eigi að njóta vafans, því aðeins getur hún notið vafans að maður segi nei. Ég segi því nei.

Herra forseti. 47. gr. er skýlaust brot á stjórnarskrá Íslands. Þar breytir engu hvort hv. 5. þm. Norðurl. v. gerir sér grein fyrir því eða ekki. Ég gleðst að vísu yfir því að ríkisstjórn Íslands stendur þannig að verki að hún lætur samþykkja þennan samning þannig að ekki er löglegt á íslenskri grund, en ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég vildi eingöngu vekja athygli á því að XI. kaflinn er búinn og 52. gr. er í XII. kafla þannig að ég vænti þess að allir sem skrifa upp á nál. efh.- og viðskn. treysti sér nú til þess að standa að brtt. sem þeir hafa sjálfir flutt.

Virðulegi forseti. Mig langaði til að vekja athygli á því að það hefur komið fyrir áður að menn hafa ekki stutt á hnapp eins og þeir ætluðu sér og synjað hefur verið um leiðréttingu ef búið hefur verið að lýsa úrslitum. Hér varð breyting á, heyrðist mér. Ég geri í sjálfu sér ekki athugasemd við það en óska eftir því að forseti gefi út hvort skuli gilda.

Forseti reynir að fara eftir þeim reglum sem ber að fara eftir. Ef forseti hefur verið búinn að lýsa atkvæðagreiðslu og samt lýst hana ógilda og endurtekið atkvæðagreiðsluna, þá skal forseti athuga það mál, en forseti hefur tilhneigingu til þess að reyna að fara að óskum hv. þm. ef þeim verður á í atkvæðagreiðslu og vilja koma á framfæri leiðréttingu. En forseti mun taka þessa ábendingu hv. þm. til athugunar.

Virðulegur forseti. Það eru margir refilstigarnir í þessum langa lagabálki. Ég sé ekki betur en þessi 60. gr. tengist lögunum almennt og sé vísað til þeirra í heild sinni, þar á meðal til brota og refsiákvæða og með vísan til afstöðu minnar til XI. kafla segi ég nei.

Hæstv. forseti. Það eru nokkuð óvenjulegar aðstæður í þessu máli sem kalla, held ég, á skýringar á afstöðu okkar í efh.- og viðskn., þeirra sem eru þar í stjórnarandstöðu en stöndum að sameiginlegu nál. og sameiginlegum brtt. við þetta frv. Andstaða okkar, a.m.k. sumra okkar, hefur þegar komið fram við XI. kafla frv. og birst hér í atkvæðagreiðslum og þarf vonandi ekki fleiri orð um það. Hluti af því samkomulagi sem gert var um afgreiðslu málsins í nefndinni fól í sér þetta gildistökuákvæði sem er með þeim hætti að það greinir algerlega á milli hinna almennu ákvæða frv. og XI. kaflans. Úr því sem komið er, sem ég að vísu harma, að meiri hluti þeirra sem hér tóku þátt í atkvæðagreiðslu, að vísu minni hluti á hv. Alþingi, samþykkti XI. kaflann er að mínu mati ótvírætt til bóta að gildistökunni sé þó háttað með þeim hætti sem 34. brtt. við 62. gr. frv. gerir ráð fyrir. Og það er í því trausti sem við ákváðum að styðja hin almennu efnisákvæði frv. þrátt fyrir andstöðu okkar við XI. kaflann. Það er sömuleiðis í trausti þess að samkomulag takist um að málsmeðferðin verði sú sem hér var rætt í gærkvöldi að hin endanlega afgreiðsla þessa frv. bíði þess að lyktir ráðist varðandi frv. um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Í því trausti að þetta gangi eftir þá mun ég styðja þessa brtt. og styðja frv. í heild sinni þrátt fyrir andstöðu mína við XI. kaflann með vísan til þess að hann tekur ekki gildi fyrr en afdrif samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hafa ráðist.

Forseti vill gjarnan gleðja þingmenn og upplýsa þá um að nú ætlar forseti að gefa eins og tíu mínútna hlé áður en næsta mál er tekið á dagskrá. --- Fundarhlé.

Meðan verið er að sækja hæstv. utanrrh. vill forseti taka fram að talið er rétt að um þessa umræðu gildi það sem segir í 44. gr. þingskapa. Þar segir svo: ,,Forseta er heimilt að láta ákvæði 55. gr. gilda við fyrri umræðu um þáltill., er fjalla um stjórnskipun, utanríkis- eða varnarmál, staðfestingu framkvæmdaáætlana, alþjóðasáttmála eða milliríkjasamninga . . . .`` Ákvæði 55. gr. fjalla um að umræðutími sé ómældur. Telur forseti það rétt þar sem hér er um milliríkjasamninga að ræða.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um staðfestingu samninga við Efnahagsbandalag Evrópu um fiskveiðmál og lífríki hafsins. Í ályktunargreininni segir svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd: 1. samning í formi erindaskipta milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu um fiskveiðimál sem gerður var í Óportó 2. maí 1992; 2. samning um fiskveiðimál og lífríki hafsins milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu sem gerður var í Brussel 27. nóv. 1992.`` Í upphafi athugasemda við þáltill. þessa segir, með leyfi forseta: ,,Með þáltill. þessari fer ríkisstjórnin þess á leit að Alþingi heimili staðfestingu samninga þeirra milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu um fiskveiðimál og lífríki hafsins sem gerðir voru í Óportó 2. maí 1992 og í Brussel 27. nóv. 1992. Samningarnir eru birtir sem fylgiskjöl með þáltill. þessari. Einnig eru hér birtar sem fylgiskjal niðurstöður fiskimálaviðræðna milli Íslands og Efnahagsbandalagsins, sem lauk í Brussel 27. nóv. 1992, um tilhögun veiða á árinu 1993. Samkomulagið við EB er samkvæmt framansögðu þrískipt: Í fyrsta lagi erindaskiptin frá 2. maí sem eru ákvarðandi um öll atriði sem þar eru tilgreind, í öðru lagi rammasamningurinn þar sem endurtekin eru sum atriðin úr erindaskiptunum en öðrum þáttum bætt við eins og rakið verður hér á eftir og svo í þriðja lagi árlega samkomulagið þar sem einnig eru endurteknir þættir úr erindaskiptunum en einkum bætt við nánari ákvæðum um framkvæmd á skiptum umræddra veiðiheimilda loðnu og karfa og eftirlit með veiðum.`` Þessir tveir samningar um fiskveiðimál sem ég mæli hér fyrir í dag eiga sér langa forsögu og reyndar sjálfstæða tilveru frá EES-samningnum sem slíkum. Fyrir þeim er mælt sérstaklega og þeir verða afgreiddir sérstaklega þó ekkert sé því til fyrirstöðu að umræðan tengist EES-samningnum. Staðreyndin er sú að nú loks hefur tekist að fylla upp í eyðu sem verið hefur til trafala og óþæginda í samskiptum okkar við Evrópubandalagið í hartnær tvo áratugi. Margoft hefur verið farið af stað og tilraun gerð til að koma samskiptum Íslands og Evrópubandalagsins í fiskveiðimálum í viðunandi horf. Þær tilraunir hafa allar strandað hingað til á kröfum Evrópubandalagsins sem t.d. í viðræðum fyrir 10 árum síðan gerði kröfu til meir en þriðjungs loðnustofnsins milli Grænlands og Íslands. Þær kröfur Evrópubandalagsins sem allt strandaði á 1991 komu ekki upp að nýju að þessu sinni. Það er eðlilegt og sjálfsagt að samstarf sé milli allra þeirra aðila sem eiga fiskveiðilögsögur sem snertast, rétt eins og við höfum samið við Grænlendinga, Norðmenn og Færeyinga, og var engin ástæða til að slá frekar á frest samningum við nágrannaríki í suðri. Samkomulag um sjálfan kjarna þessa máls, þ.e. gagnkvæm skipti á veiðiheimildum náðist strax í Óportó í maí og var undirritað þar 2. maí sl. Í þeim erindaskiptum var kveðið á um helstu efnisatriði þó ekki ynnist tími til að ganga þar frá nauðsynlegum rammasamningi eða framkvæmd hans. Í Óportó var ákveðið hvert yrði hámarksmagn sem hvor aðili um sig fengi í sinn hlut í gagnkvæmum skiptum, annars vegar 30 þús. tonn af loðnu til Íslendinga er jafngildi í þessum samningum 3 þús. tonnum karfaígilda til Evrópubandalagsins. Gengið var frá því innan hvaða svæða mætti veiða, að eftirlitsmaður skyldi vera um borð og að verksmiðjuskip skyldu ekki vera heimil. Eftir var aðeins að ganga frá ramma fyrir samskipti okkar við Evrópubandalagið á sviði fiskveiða og kveða nánar á um ýmis framkvæmdaatriði, t.d. hversu há laun skyldi greiða eftirlitsmönnum af hálfu Evrópubandalagsins, til hvaða hafna skip Evrópubandalagsins ættu að sækja og skila eftirlitsmönnum að loknu starfi, hvernig eftirliti með vigtun afla skuli háttað, hversu mörg skip gætu stundað veiðar í einu, hvaða reglur skyldu gilda um meðafla eða aukaafla o.s.frv. Samningaviðræður frá því í maí hafa dregist á langinn og reynt hefur verið að gera það tortryggilegt. Ástæðan var einfaldlega sú að við vildum ekki flana að neinu og töldum rétt að ganga tryggilega frá jafnvel hinum smæstu smáatriðum. Í öllum helstu atriðum náðu okkar kröfur fram að ganga. Sú hin síðasta, sem styrr stóð um fram á föstudag, var hvort heimilt skyldi að hausa karfa um borð í skipum EB en niðurstaðan varð sú að sjónarmið okkar náðust fram. Eitt erfiðasta viðfangsefnið var að tryggja að raunverulegt jafnvægi ríkti í skiptum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Þar höfðum við frá upphafi visst forskot því hvort sem við notum viðmiðanir sjútvrn. eða Evrópubandalagsins eru 30 þús. tonn af loðnu verðmeiri en tilsvarandi 3 þús. tonn af karfa. Hins vegar vitum við að karfi er langlífur stofn en loðna skammlíf. Karfinn er tiltölulega stöðugur samkvæmt reynslu en göngur loðnu eru óvissar frá ári til árs. Við þurftum því að ná því fram að ef loðnan brygðist yrðu karfaveiðar teknar til endurskoðunar. Þessi krafa náði einnig fram að ganga. Ef loðnustofninn bregst og enginn kvóti er gefinn út verður ekki um neinar karfaveiðar Evrópubandalagsins að ræða nema Evrópubandalagið geti boðið fram aðrar jafngildar veiðiheimildir. Ef loðnukvótinn er skorinn niður svo skart að Evrópubandalagið getur ekki staðið við skuldbindingar sínar verður karfakvótinn skorinn niður sem því nemur. Ef veiðarnar bregðast vegna ófyrirsjáanlegra aðstæðna munu samningsaðilar koma saman til þess að gera viðeigandi ráðstafanir. Í umræðu innan Evrópubandalagsins t.d. nú nýlega á Evrópuþinginu hefur það og komið skýrt fram að Evrópubandalagið telur Noreg og Svíþjóð reiða af hendi fiskveiðiheimildir til Evrópubandalagsins en í samningi við Ísland sé aðeins gert ráð fyrir jöfnum skiptum. Þetta er að sjálfsögðu meginatriði málsins og til áréttingar rétt að taka það fram einu sinni enn vegna þess að oft hefur verið ranglega með það farið. Það er kjarni þessa máls að Íslendingar hafa hér eftir sem hingað til haldið fast við þá grundvallarreglu að gefa ekki kost á veiðiheimildum í skiptum fyrir tollfrelsi eða markaðsaðgang. Það hefur verið sjónarmið allra ríkisstjórna í samskiptum við Evrópubandalagið hingað til og því sjónarmiði hefur verið haldið til streitu. Hins vegar hafa ríkisstjórnir allt frá því að viðræður voru teknar upp í framhaldi af bókun 6 á áttunda áratugnum lýst sig reiðubúnar til viðræðna um gagnkvæm skipti ef um semdist. Það er á þeim grundvelli sem þessi samningur er gerður eins og staðfest er margsinnis af samningsaðilum. Á síðasta löggjafarþingi var Alþingi gerð grein fyrir Óportó-samningnum með skýrslu. Samningurinn er nú lagður fyrir þingið til staðfestingar ásamt nýgerðum rammasamningi um fiskveiðimál og lífríki hafsins milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu. Virðulegi forseti. Að öðru leyti vísa ég til framlagðra gagna um málið og greinargerðar með þáltill. og legg svo til að þessu máli verði að lokinni umræðu vísað til hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Hér er um mikilvægt mál að ræða sem hefur verið lengi til umfjöllunar. Ég vil í upphafi segja það að ég hef ávallt gert mér grein fyrir því að það þyrfti að koma til að slíkur samningur væri gerður ef takast ætti að leysa það mál sem hefur verið til umfjöllunar, þ.e. aðild Íslands að hinu Evrópska efnahagssvæði. Evrópubandalagið hefur gert samning um sjávarútvegsmál við flest ef ekki öll ríki í Evrópu. Einn af síðustu samningunum sem gerður var áður en samningur var gerður við Ísland var samningur við Rússland. Ég vildi óska eftir að hæstv. utanrrh. væri viðstaddur. Ég skil að hæstv. utanrrh. þurfi stundum að bregða sér frá. Hins vegar hefur það verið meginmál, eins og hæstv. utanrrh. kom hér inn á, hvort hér væri um jafngildar veiðiheimildir að ræða. Það er kjarni málsins. Þegar hæstv. utanrrh. lýsti því yfir á sínum tíma haustið 1991 að komið væri samkomulag í þessum málum mæltist hæstv. utanrrh. m.a. þannig í viðtali við fréttamann þá um nóttina: ,,Ef listinn er dreginn upp þá má segja það og það er svona samdóma álit manna hér að samningaárangur okkar hafi verið ótrúlegur.`` Hann vitnaði jafnframt í Andriessen framkvæmdastjóra og hafði eftir honum: ,,Þið hafið með ruddafengnum hætti`` --- eins og hann orðaði það, hann notaði orðið brutal --- ,,nánast fengið allt fyrir ekki neitt. Hins vegar komu fljótlega upp efasemdir um að þetta mál væri í reynd frágengið. Hæstv. utanrrh. gerði lítið úr því. Hann ræddi m.a. þannig við blöð um sjávarútvegsdeild Efnahagsbandalagsins, svo ég vitni aftur í ummæli sem voru viðhöfð nokkru áður en þessi mikli sigur vannst, en þá sagði hann m.a. með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsdeildin, svo ég taki dæmi um hana, er lítilfjörlegasta deildin í öllu apparatinu. Forstöðumaður hennar er spænskur og fulltrúi spænskra sjávarútvegshagsmuna sem auðvitað eru í uppreisnarham. Lausnin í Lúxemborg`` --- þ.e. lausnin sem kom áður en lausnin þarna um haustið --- ,,þýðir einfaldlega að Spánverjar gjörtöpuðu málinu.`` Ég hef haldið því fram og held því enn þá fram að málflutningur sem þessi sé til þess fallinn að veikja okkar samningsstöðu. Og ég tel að hann hafi veikt okkar samningsstöðu í þessu erfiða og mikilvæga máli. Ég tel ekki hægt að halda því fram, hæstv. utanrrh., að hér sé um jafngildar veiðiheimildir að ræða. Ég tel að það gæti sömu tilhneigingar að oftúlka niðurstöður í þessu máli í fréttatilkynningu utanrrn. frá 27. nóv. 1992. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ísland fær á móti`` --- þ.e. 3 þús. tonnum af karfa --- ,,30 þús. tonn af loðnu sem eru 20% verðmætari en hlutur EB.`` Með þessu er utanrrn. að túlka samningsniðurstöðuna Íslendingum í hag sem ég get ekki skilið af hverju er gert. Ég tel að með slíkum málflutningi sé verið að veikja okkar samningsstöðu. Ég þykist sjá hvernig þessi tala er fundin út. Hún er m.a. fundin út með því að telja að karfi sé um það bil 0,4% af þorski og loðna sé u.þ.b. 0,05% af þorskígildi. Samkvæmt því er verðmæti loðnunnar 1.500 en karfans um það bil 1.200. Með þessum útreikningum má að sjálfsögðu finna þessa tölu, 20%. Aðalatriðið er hvort þetta er raunveruleiki. Var það rétt af Íslendingum að túlka þessa verðmætaskiptingu með þessum hætti? Ég er þeirrar skoðunar að svo sé ekki. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er verið að selja loðnutonn til löndunar um þessar mundir á um það bil 4 þús. kr. Þótt það hafi verið lítið magn sem var selt í gær var kílóið af karfa selt á 60 kr. á flestum mörkuðum. Þann 1. des. var verðið upp í 67 kr. Það er alla vega ljóst að karfakílóið gengur á bilinu 40--60 kr. og verð fyrir karfa hefur verið mun hærra erlendis að sjálfsögðu. Eftir því sem ég best veit er meðalverð á lönduðum karfa Íslendinga á sl. ári rúmar 60 kr. Við verðum líka að líta til þess að þá loðnu sem við fáum að veiða úr þessum stofni á að veiða eftir áramót. Þá eru allar líkur á því að verð á loðnu verði allmiklu lægra en 4 þús. kr. og gæti þess vegna verið 3 þús. kr. Ég er mjög efins um að til sé nokkur sá aðili ef ríkisstjórnin færi á markað með þetta mál --- en Alþfl. er mjög umhugað um að selja sem mest af veiðiheimildum á markaði --- sem væri tilbúinn að skipta á sléttu á 30 þús. tonnum af loðnu og 3 þús. tonnum af karfa. Ég hef afar miklar efasemdir um að sá aðili sé til. Með þessum rökum held ég því að hér sé ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða og niðurstaðan sé m.a. sú að þær séu ekki jafngildar vegna þessa málflutnings. Af hverju túlkar utanrrn. þessar heimildir með þeim hætti að við séum að fá verðmætari afla? Er utanrrn. að gera það m.a. til að geta bent á að ekki sé fullvíst að við getum veitt alla þessa loðnu? Það liggur fyrir að við munum þurfa að taka upp samninga ef eitthvað það kemur fyrir að við náum ekki þessari loðnu nema af líffræðilegum ástæðum. Það ákvæði samningsins er að sjálfsögðu til bóta en það er ekki trygging. Mín niðurstaða er því sú að hér sé ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða og það sé fráleitt að túlka það með þeim hætti að við fáum meira út úr þessum skiptum og því sé ekki um raunverulegt jafnvægi að ræða í þessum samningi. Ég vildi einnig spyrja hæstv. utanrrh. hvort það hafi ekki komið til álita að fá það ákvæði inn í þennan samning að við gætum skipt á þeim veiðiheimildum sem við fengjum í okkar hlut fyrir veiðiheimildir sem við hugsanlega fengjum hjá öðrum þjóðum. Ég hef margoft komið þessu á framfæri við hæstv. utanrrh. Hann hefur aldrei svarað mér neinu í þessu máli nema í umræðum á Alþingi fyrir stuttu þegar hann sagði: Þess er ekki kostur. Það voru engin frekari svör við þessu máli. Ég minni á að þessi skoðun mín kom m.a. fram vorið 1991, án þess að ég ætli að rekja það sérstaklega, þar sem ég taldi að það væri mikilvægt að fá slík ákvæði inn í samninginn. Við erum með samninga um veiðiheimildir, bæði við Noreg og Færeyjar. Skip Evrópubandalagsins eru að veiðum í landhelgi þessara þjóða þannig að það er mjög eðlilegt að við reynum að ná því fram að skipta við þessar þjóðir á slíkum veiðiheimildum til þess að losna við það, annaðhvort að öllu leyti eða að einhverju leyti, að fá togara Evrópubandalagsins inn í okkar lögsögu. Ég tel það líka galla að skipin skuli hafa heimild til að frysta aflann um borð þótt mönnum kunni að finnast að fyrst aflinn er á annað borð kominn um borð í skipin þá sé eðlilegt að þeir hafi alla möguleika til að geyma hann með eðlilegum hætti. Það gerir skipunum auðveldara fyrir. Slík frystiskip eru skilgreind hjá Evrópubandalaginu sem verksmiðjuskip. Það eru því sams konar frystiskip og frysta karfa á okkar miðum sem þarna mundu verða að veiðum því það er afar óalgengt að karfi sé flakaður um borð í íslenskum veiðiskipum. Ég vildi jafnframt spyrja hvað sé að frétta af tollaívilnunum okkar að því er varðar síld. Það var fullyrt fyrir alllöngu síðan að það mundi fást tollfrelsi á öllum flökum, en eftir því sem ég best veit er veruleg óvissa um það hvort tollur á edikverkuðum flökum muni verða felldur niður. Ég vildi fá upplýsingar um það. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. sjútvrh. hvernig verði farið með þessar veiðiheimildir. Hverjir munu fá þær veiðiheimildir sem hér er verið að ræða um? Hér er verið að tala um 30 þús. tonn af loðnu sem bætist við hlut okkar loðnuskipa. Fá loðnuskipin þessar veiðiheimildir án þess að láta nokkuð í staðinn eða munu þessar veiðiheimildir verða að einhverju leyti notaðar til jöfnunar í flotanum? Hér er um 3 þús. tonn af karfa að ræða sem er verðmætur afli. Við þekkjum umræðuna um það hvernig ríkisstjórnin brást við þegar þorskurinn minnkaði á Íslandsmiðum síðast og það mikla áfall sem þjóðin varð fyrir. Þá náðist ekki samstaða um að jafna það áfall og þau skip sem veiða mest karfa urðu í reynd fyrir minnstu skerðingunni. Ég vildi jafnframt spyrja hæstv. utanrrh. að því hvað verður gert í framhaldi af þessum samningi að því er varðar samning við Belgíu. Belgía er hluti af Efnahagsbandalaginu og hefur haft veiðiheimildir hér frá því að landhelgisstríðinu lauk. Ég vil segja það sem mína skoðun að mér finnst eðlilegt vegna þessa máls alls að þeim samningi verði nú þegar sagt upp. Þar voru upphaflega sjö skip en aðeins þrjú eru eftir og það er að mínu mati óeðlilegt að þessi skip geti verið mikið lengur á veiðum. Ég tel eðlilegt að þessum samningi sé sagt upp með nokkrum fyrirvara en það er ólíklegt að hægt sé að halda þessum þremur skipum mikið lengur til veiða nema með umfangsmiklum endurbótum. Þau eru orðin það gömul að það hlýtur að vera eðlilegt að segja honum upp. Hér er ekki um mjög mikið magn að ræða en þó er það nálægt helmingur af því sem Efnahagsbandalagið fær nú heimild til að veiða í íslenskri lögsögu ef þessi samningur verður að veruleika. Því er eðlilegt við þær aðstæður sem nú eru á Íslandi og það aflaleysi sem við búum við að þessum samningi verði einfaldlega sagt upp. Það hefur líka heyrst að einhverjir hafi látið sér detta í hug að hægt væri að yfirfæra þessar aflaheimildir á íslensk fiskiskip, sem að mínu mati er fráleitt, en tilburðir í slíka átt mæla enn frekar með uppsögn þessa samnings. Án þess ég viti nokkuð um hvort þar eru belgískir aðilar á bak við þá finnst mér allt mæla með því að þessi samningur hafi runnið sitt skeið. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þennan samning. Ég viðurkenni að hér er um erfitt samningamál að ræða og að það eru ákvæði í þessum samningi sem eru góð, t.d. að því er varðar allt eftirlit. Ég tel að það geti ekki öllu betra verið. En þar sem ég er þeirrar skoðunar að hér sé ekki um jafngildar aflaheimildir að ræða treysti ég mér ekki til að styðja þennan samning.

Virðulegi forseti. Með þessari tillögu um staðfestingu samninga við Efnahagsbandalag Evrópu um fiskveiðimál er lokið a.m.k. að sinni, og lokið algjörlega samkvæmt áliti hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstjórnar, þeim deilum sem staðið hafa milli Íslands og Evrópubandalagsins um fiskveiðimál og sjávarútvegsmál frá árinu 1976. Það er þess vegna gagnlegt í upphafi þessarar umræðu að rifja upp hverjar hafa verið meginkröfur Íslendinga á þessum langa ferli og þá sérstaklega hverjar voru meginkröfur Íslendinga í upphafi viðræðnanna um Evrópskt efnahagssvæði. Í stuttu máli má segja að kröfur Íslendinga hafi verið fjórþættar. Í fyrsta lagi að viðurkennd yrði fríverslun með fisk í samskiptum Íslands og Evrópubandalagsins. Það merkir að íslenskur sjávarútvegur þyrfti ekki að keppa við ríkisstyrktan sjávarútveg Evrópubandalagsríkjanna, margháttuð mismunun yrði aflögð, mismunun sem hefur tíðkast í gegnum styrkjakerfi Evrópubandalagsins, svo íslensk fyrirtæki kepptu á jafnréttisgrundvelli við sjávarútvegsfyrirtæki Evrópubandalagsríkjanna. Það var fyrsta meginkrafa Íslendinga að grundvallarskipulag fríverslunar með sjávarafurðir yrði ríkjandi. Önnur grundvallarkrafa Íslendinga var að reglan um tollfrjáls viðskipti sjávarafurða yrði viðurkennd á sama hátt og við höfum viðurkennt grundvallarregluna um tollfrjáls viðskipti á vöruframleiðslu Evrópubandalagsríkjanna sem flutt er til Íslands. Sjávarafurðir væru mikilvægasta útflutningsgrein Íslendinga, í raun okkar helsti iðnaðarvarningur, og grundvallarreglan um tollfrjáls viðskipti ætti einnig að ríkja á þessum sviðum. Þriðja grundvallarreglan sem Íslendingar hafa sett fram í þessum viðræðum var að fiskveiðfloti Evrópubandalagsins kæmi ekki inn í landhelgi Íslendinga, en ef samkomulag yrði gert um slíkt þá lægi ljóst fyrir að algjörlega yrði um að ræða skipti á jafngildum veiðiheimildum. Fjórða grundvallarkrafa Íslendinga var sú að við mundum aldrei fallast á þá skipan að skipt yrði á veiðiheimildum annars vegar og tollalækkunum hins vegar. Það er skemmst frá því að segja, hæstv. utanrrh., að í þeim samningi sem utanrrh. var að mæla fyrir hafa samningamenn Íslands og ríkisstjórn Íslands fallið frá öllum þessum grundvallarkröfum. Það er mjög merkilegt þegar litið er yfir þessa 16 ára sögu að sjútvrh. og utanrrh. ríkisstjórnar Íslands skuli mæla með því við Alþingi að það staðfesti samning þar sem engin af þessum fjórum grundvallarkröfum Íslendinga er tryggð. Ég ætla að rökstyðja í stuttu máli, virðulegi forseti, á hvaða hátt það blasir við að engin af þessum kröfum hefur náðst fram. Í fyrsta lagi er það viðurkennt af öllum að Evrópubandalagið neitaði að samþykkja grundvallarskipunina um fríverslun með sjávarafurðir í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði eða í tvíhliða sjávarútvegssamningum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Þar með munum við áfram búa við það misrétti að Evrópubandalagið sem stofnun og einstök ríki þess munu styrkja sjávarútvegsfyrirtækin hjá sér með gamaldags ríkisstyrkjakerfi í stórum stíl, en íslenski sjávarútvegurinn verður eins og hann hefur orðið hingað til að keppa við frjálsar markaðsaðstæður og enga slíka ríkisstyrki að heiman. Mismununin er algjör Evrópubandalaginu í hag. Í öðru lagi er það viðurkennt, held ég af öllum, meira að segja líka hæstv. utanrrh., að Evrópubandalagið hefur í þessum samningum hafnað grundvallarreglunni um tollfrjáls viðskipti með sjávarafurðir. Í staðinn hefur bandalagið samþykkt lækkun og niðurfellingu tiltekinna tolla á afmörkuðu sviði og á einstökum sjávarafurðum. Það er auðvitað mikill munur á slíkri afmarkaðri breytingu og viðurkenningu á grundvallarreglunni um tollfrjáls viðskipti. Við höfum t.d. viðurkennt grundvallarregluna um tollfrjáls viðskipti varðandi helstu útflutningsvörur Evrópubandalagsins á sviði iðnaðarframleiðslu. Þeir samþykkja ekki sams konar reglu í viðskiptum varðandi okkar mikilvægustu útflutningsvörur. Í þriðja lagi er ljóst að Evrópubandalagið hefur náð þeim árangri að koma flota sínum inn í íslensku landhelgina. Það er ljóst að það hefur náð þeim árangri. Áður var um einstakan samning við Belga að ræða en nú er hér tillaga um samning við Evrópubandalagið sjálft þar sem lagt er til að floti Evrópubandalagsins fái aðgang samkvæmt ákveðnum reglum og skilmálum sem er að finna í þessum samningsdrögum. Áður hafði verið sagt af fjölmörgum forustumönnum íslenskra ríkisstjórna: Við munum ekki samþykkja slíkt nema um sé að ræða jafngildar veiðiheimildir. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur rakið það mjög ítarlega hér. Það er óþarfi að ergja hæstv. utanrrh. með því að endurtaka á Alþingi sigurummæli hans frá því í fyrra þegar hann kom heim ásamt hæstv. sjútvrh. og flutti boðskapinn, sem hann hafði að vísu eftir öðrum, um allt fyrir ekkert og byggðust á hinni frægu langhalakenningu. Það var kenningin um að það væri allt í lagi fyrir okkur Íslendinga að samþykkja þessar veiðiheimildir vegna þess að það sem Evrópubandalagið mundi fá væri langhali. Formaður þingflokks Alþfl. vann það sér til frægðar á þingi og utan að vera líklegast einn af fáum mönnum í þingsalnum sem hafði smakkað þennan langhala.

Þeim hefur fjölgað síðan.

Já, þeim hefur fjölgað síðan vegna þess að það eina sem hefur orðið úr þessu langhalamáli er að veitingahús í Reykjavík hafa boðið réttinn dag og dag en hann hefur hins vegar algjörlega horfið úr þeim fiskveiðisamningi Íslands og Evrópubandalagsins sem lagt er til að Alþingi staðfesti. Reyndar hefur það komið fram hjá aðalsamningamanni Íslands, Hannesi Hafstein, að hann hafi þá þegar vitað á þeim dögum þegar utanrrh. var að tilkynna sigurreifur um langhalasamninginn að Evrópubandalagið ætlaði sér aldrei að gera slíkan samning og þá þegar hafi verið komin fram í viðræðum krafan um að þetta yrðu veiðiheimildir sem Íslendingar hafa hagnýtt eingöngu sjálfir. Það er skemmst frá því að segja að í staðinn fyrir þennan langhala er kominn karfi sem tekinn er af fiskveiðikvóta Íslendinga sjálfra. Í staðinn fyrir fiskitegund sem Íslendingar höfðu aldrei nýtt er komin ein af meginfisktegundum sem Íslendingar nýta af auðæfum landhelginnar. Hæstv. utanrrh. hefur reynt að halda því fram og reyndar hefur hæstv. sjútvrh. --- mér þykir æskilegt að hæstv. sjútvrh. haldist við í salnum undir þessum umræðum. Ég skil að vísu að þetta er viðkvæmt mál fyrir hæstv. sjútvrh. en ég vil beina því til hæstv. forseta að það verði séð til þess að hæstv. sjútvrh. sé að mestu leyti í salnum við umræðuna --- reynt síðustu daga að taka undir þá kenningu að hér sé um jafngildar veiðiheimildir að ræða. Það er þó alveg augljóst að svo er ekki og það þarf satt að segja ekki að færa mjög ítarleg rök fyrir því. Annars vegar er um að ræða trygga veiði sem Evrópubandalagið fær í sinn hlut. Hins vegar er um að ræða ótrygga veiði á loðnu og ef Íslendingar ná henni ekki getum við óskað eftir fundi til að ræða málið. Hæstv. sjútvrh. hefur reynt að hugga þjóðina með því að aðeins einu sinni á síðustu 20 árum hafi slík tilvik komið upp. Ég held að þróun fiskstofnanna á síðustu missirum ætti að vera hæstv. sjútvrh. tilefni til þess að tala varlega um það að framtíðin verði eins og fortíðin varðandi fiskstofna. Hvað fjórða og síðasta atriðið snertir þá er það þannig, hæstv. utanrrh., að fulltrúar Evrópubandalagsins halda því ótvírætt fram að þeir hafi náð í þeim samningum sem hæstv. utanrrh. var að mæla fyrir viðurkenningu Íslendinga á veiðiheimildum gegn tollalækkunum. Það liggur ljóst fyrir og það lá reyndar ljóst fyrir í júlí á þessu ári samkvæmt frásögn fréttaritara Morgunblaðsins hjá Evrópubandalaginu, Kristófer M. Kristinssyni, að yrði samningurinn eins hvað veiðarnar snertir og þá lá fyrir væri það ljóst eins og stendur í fréttinni, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það er hins vegar ljóst að sé samningurinn metinn út frá þeim tollaívilnunum sem Íslendingar eiga í vændum um næstu áramót er verið að viðurkenna tengingu á milli aðgangs að mörkuðum EB fyrir aðgang að fiskimiðum við Ísland. En slík tenging hefur verið frágangssök af hálfu Íslendinga frá upphafi viðræðnanna.`` Þetta birtist í Morgunblaðinu 19. júlí 1992. Nú getur hæstv. utanrrh. haldið því fram hér að þetta sé rangt og sjálfsagt gerir hann það. Það breytir því ekki að þetta er skilningur Evrópubandalagsins og því miður er það nú þannig, hæstv. utanrrh., að ef maður lítur yfir þessa 12 mánaða sögu eða svo frá haustinu 1991, þá er það þannig að fiskveiðideild Evrópubandalagsins hefur náð fram sínum grundvallarskilningi þrátt fyrir hæðnisorðin sem hæstv. utanrrh. valdi þeirri deild þegar hann kom frá Lúxemborg á sínum tíma. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. verði sóttur.

Forseti hefur óskað eftir því að hæstv. sjútvrh. komi á fundinn. Hann mun hafa verið í símanum og ég bað um það að hann kæmi eins fljótt og kostur væri.

Þá ætla ég, virðulegi forseti, að bíða eftir hæstv. sjútvrh. vegna þess að ég get ekki flutt næsta kafla ræðu minnar nema hann sé viðstaddur. Virðulegi forseti. Það væri almennt til að greiða fyrir þingstörfum ef báðir hæstv. ráðherrar væru viðstaddir umræðuna. Nú er hæstv. utanrrh. hins vegar farinn úr salnum svo ég verð enn að gera hlé á ræðu minni.

Forseti gerir ráðstafanir til að fá hæstv. utanrrh.

Virðulegi forseti. Ég kýs frekar að bíða í sæti mínu eftir því að ráðherra komi í salinn. Ég óska eftir því að það verði gert hlé á umræðunni þar til utanrrh. má vera að því að vera við umræðuna.

Hv. þm. er heimilt að setjast í sæti sitt á meðan hæstv. utanrrh. er sóttur.

Virðulegi forseti. Ég vil segja við þá tvo ráðherra sem nauðsynlegt er að séu við þessa umræðu að það var óskað eftir því á fundi í gær með forustumönnum flokkanna og formönnum þingflokkanna að reynt væri að greiða fyrir afgreiðslu mála. Það er auðvitað nauðsynlegt að ráðherrarnir sinni umræðunni ef við eigum að taka þátt í því. Ég var kominn þar í ræðu minni að ég vildi nefna það, eins og fram kom síðasta vor, að viðræður Íslands og Evrópubandalagsins sigldu í strand og í sex mánuði var ekki talið unnt að halda viðræðum áfram vegna grundvallarágreinings. Utanrmn. Alþingis og sjútvn. Alþingis héldu fundi um þennan ágreining. Á þá fundi komu hæstv. sjútvrh., fulltrúar sjávarútvegsins og ýmsir aðrir aðilar og lýstu því mjög greinilega að grundvallarágreiningurinn snerist um það að krafa þeirra væri að í samningunum yrði um skipti á raunverulegri veiði að ræða en ekki bara heimildum til veiða. Evrópubandalagið neitaði hins vegar að fallast á þá kröfu íslensku viðræðunefndarinnar að um raunverulega veiði yrði að ræða og Evrópubandalagið bar því við að slíkt mundi stangast á við þá sjávarútvegssamninga sem Evrópubandalagið hafði gert. Fram kom á opinberum vettvangi að EB taldi það, svo ég vitni orðrétt í frásögn, ekki koma til greina að semja um veiðiheimildir á grundvelli þeirra hugmynda sem sjútvrh. Íslands hefur sett fram. Þetta kom fram í sérstakri frétt frá fulltrúa Morgunblaðsins í Brussel 19. júlí sl. Hæstv. sjútvrh. Íslands greindi utanrmn. og sjútvn. frá því að ætlunin væri að halda fast við þessar kröfur og þess vegna var ekki lagt í það að halda viðræðufund í sumar og ekki heldur í haust og ekki fyrr en í síðustu viku. Hvað gerðist? Það sem gerðist var það að sjútvrh. Íslands bakkaði frá sínum sjónarmiðum, hann hvarf frá þeim. Hann lét gera samning þar sem grundvallarreglan er grundvallarregla EB um veiðiheimildir en ekki raunverulegan afla á móti raunverulegum afla. Það sem er svo hins vegar merkilegt er að hæstv. utanrrh. gengur svo fram á völlinn í Morgunblaðinu 1. des. og gerir stólpagrín að hæstv. sjútvrh., hæðir hann og spottar fyrir að hafa ekki áttað sig á því að það hafi aldrei staðið til að semja um annað en veiðiheimildir. Lítið er nú geð hæstv. sjútvrh. að sitja undir þessu háði og spotti frá hæstv. utanrrh. í grundvallarmáli sjútvrn. Hvað segir hæstv. utanrrh. þriðjudaginn 1. des. í Morgunblaðinu þegar samningarnir eru í höfn? Þá telur hann sér óhætt að tala og Morgunblaðið birtir við hann viðtal. Hann segir með leyfi forseta: ,,Þessi niðurstaða varð eins og alltaf var við að búast.`` Hann segir meira, virðulegi forseti: ,,Í raun og veru fór aldrei á milli mála, að við vorum þar að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir en ekki að skiptast á veiddum tonnum upp úr sjó. Þetta var því aðeins heimatilbúið vandamál.`` Sjútvrh. Íslands, Þorsteinn Pálsson, er heimatilbúið vandamál, sagði hæstv. utanrrh. Ég ætla ekki að vitna hér í nýútkomið tímarit, í viðtal við hæstv. forsrh. vegna þess að það er búið að banna það af forsetadæminu að vitna í þess fínu tímarit, það má bara vitna í dagblöðin.

Hvenær var það gert?

Það var gert í fyrra, hv. þm. Páll Pétursson, af forseta þingsins, Salome Þorkelsdóttur. 
             Hvað er hæstv. utanrrh. að segja með þessum orðum? Hann er að segja það að annaðhvort hafi sjútvrh. Íslands, Þorsteinn Pálsson, greint utanrmn. og sjútvn. rangt frá síðasta sumar eða þá að hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson hafi ekki haft hugmynd um það um hvað var samið í Óportó því það getur ekki gengið upp að hæstv. utanrrh. hafi rétt fyrir sér og hæstv. sjútvrh. hafi líka haft rétt fyrir sér um hvað samið var í Óportó. En hæstv. utanrrh. hefur ekki lokið flengingu sinni og háðsyrðum gagnvart hæstv. sjútvrh. í þessu viðtali. Hann segir einnig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Og út frá íslenskum hagsmunum er samkomulagið um skipti á veiðiheimildum okkur hagstætt, að því er varðar verðgildi 3.000 tonna af karfa annars vegar og 30.000 tonna af loðnu hins vegar. Og það er alveg tryggt að það er gagnkvæmni í samningnum, því ef hlutur Grænlendinga í veiðiheimildum loðnu verður ekki nægur til að Íslendingar geti veitt þau 30 þúsund tonn, sem EB kaupir af Grænlendingum og lætur okkur í té fyrir karfann, þá hefur það bein áhrif til minnkunar karfaveiðiheimilda EB. Þannig hefur þetta legið fyrir frá upphafi og annað er aðeins misskilningur.`` Með öðrum orðum er það ekki bara einu sinni sem hann segir að þetta hafi alltaf legið ljóst fyrir. Það er ekki bara tvisvar með því að segja að þetta sé heimatilbúið vandamál heldur einnig í þriðja sinn herðir hæstv. utanrrh. á því að sjútvrh. Íslands hafi ekkert vitað hvað hann var að tala um. Er það furða þó að blaðamaður Morgunblaðsins horfi agndofa á utanrrh. og spyrji í lok þessa viðtals samkvæmt frásögn blaðsins, með leyfi virðulegs forseta: ,,Þegar blaðamaður Morgunblaðsins spurði Jón Baldvin hvort hann ætti með þessu við að Þorsteinn Pálsson hefði misskilið málið, svaraði hann: ,,Það eru þín orð en ekki mín``.`` Það er auðvitað alveg nauðsynlegt, hæstv. sjútvrh., að óska eftir því að hæstv. sjútvrh. tjái sig um þetta viðtal strax við 1. umr. málsins því ef það er rétt að hæstv. sjútvrh. hafi misskilið málið frá upphafi og allar viðræður hans við utanmrn. og fulltrúa sjávarútvegsins í sjútvn. séu byggðar á þessum misskilningi, þá er það auðvitað slík brotalöm í meðferð þessa mikilvæga máls að ótrúlegt er. Hæstv. utanrrh. er að segja að hann hafi allan tímann vitað það að Evrópubandalagið ætti að ná þessu fram, frá því hafi verið gengið í Óportó. Síðan hafi bara þurft tíma til þess að fá sjútvrh., utanrmn., sjútvn., fulltrúa sjávarútvegsins á Íslandi og nú þingið til þess að fallast á þennan skilning EB sem utanrrh. undirritaði í Óportó. Ég verð að segja eins og er að það er merkileg smekkvísi hjá hæstv. utanrrh. að segja í þessu viðtali um samstarfsráðherra sinn að hann hafi bara ekki haft hugmynd um hvað hann var að tala í alla þessa mánuði. Ef maður orðar það á hversdagslegu máli er hæstv. utanrrh. að segja að hæstv. sjútvrh. hafi bara verið eins og asni í þessu máli. Virðulegi forseti. Það er þess vegna alveg ljóst að hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, féllst á það í Óportó samkvæmt eigin orðum að kröfur Evrópubandalagsins um veiðiheimildir á móti veiðiheimildum en ekki raunverulegan afla á móti raunverulegum afla yrði grundvöllur samninganna. Allt annað er að hans dómi heimatilbúið vandamál. Margt fleira mætti segja um þennan samning. Ég vil aðeins minna á það að forstjóri Hafrannsóknastofnunar, Jakob Jakobsson, sagði fyrr á þessu ári að samningur af því tagi sem nú liggur fyrir þinginu geti ekki verið annað, svo ég noti hans óbreyttu orð, með leyfi forseta: ,,hrein undanlátssemi og uppgjöf af okkar hálfu.`` Sá samningur, sem hér liggur fyrir, er því að dómi æðsta forsvarsmanns hafrannsókna á Íslandi, sérstaks stjórnanda virtustu vísindasstofnunar Íslendinga á sviði sjávarútvegsmála, Hafrannsóknastofnunar, hrein undanlátssemi og uppgjöf. Í þessari grein sagði Jakob Jakobsson, með leyfi forseta: ,,Ef semja á um gagnkvæm veiðiréttindi verðum við að sjálfsögðu að hætta að tala um þessa loðnuvitleysu og hafa manndóm í okkur til að krefjast sams konar veiðiréttinda í lögsögu bandalagsins og það fær hér. Ég fæ ekki betur séð en allt annað sé hrein undanlátssemi og uppgjöf af okkar hálfu.`` Það er greinilegt að hæstv. sjútvrh. hefur ekki mannað sig upp í það að taka af skarið og fylgja ráðleggingum forstöðumanns Hafrannsóknastofnunar heldur hefur hann haldið áfram þessari loðnuvitleysu og gengið þá götu með hæstv. utanrrh., að binda hana í samninginn. Ég tók eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. utanrrh. var óvenjuhógvær í framsöguræðu sinni. Hann hefur yfirleitt hingað til í umfjöllun sinni um sjávarútvegssamskipti sín við Evrópubandalagið lifað á hinni miklu sigurstund. Hér var hann óvenju hógvær og ég virði það við hann því að hann er að koma til Alþingis með samning, með lokaniðurstöðu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í sextán ára deilum Íslands og EB. Niðurstaðan er skýr. Ísland hefur ekki fengið fríverslun með fisk. Ísland hefur ekki náð fram grundvallarreglunni um tollfrjáls viðskipti með sjávarfurðir. Ísland hefur samþykkt að hleypa flota Evrópubandalagsins inn í fiskveiðilögsöguna án þess að það sé byggt á jafngildum veiðiheimildum. Og Ísland hefur samþykkt hvað ríkisstjórnina snertir samning sem Evrópubandalagið túlkar sem sigur fyrir sig í sextán ára deilu um veiðiheimildir á móti tollalækkunum. Ég vona, virðulegi forseti, að um þetta mál verði ítarleg umræða á Alþingi og að hæstv. ráðherrar bæði við 1. umr. og við umfjöllun málsins í utanrmn. hafi einurð og manndóm til þess að taka af hreinskilni á þessari niðurstöðu því hún er vægast sagt harla óglæsileg.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að biðja um að hæstv. sjútvrh. verði hér viðstaddur. Einhvern veginn vill það svo til að ég bind frekar vonir við að spjalla við hann en hæstv. utanrrh. Það er mitt persónulega mat. Ég held jafnframt að það væri afskaplega jákvætt ef hæstv. utanrrh. sæi sér fært að hlýða á umræðuna, einkum fyrir hádegi. Ég hef þá mál mitt og það ekki af litlu tilefni. Það hefur nefnilega loksins gerst að undirritaður hefur verið sjávarútvegssamningur, fiskveiðisamningur á forsendum Evrópubandalagsins. Ég skil það svo sem ósköp vel hvers vegna hæstv. utanrrh. taldi það alveg koma til greina að ætla Alþingi að afgreiða EES án þess að þessi samningur lægi fyrir. En það hefur verið þrýstingur á að slík vinnubrögð væru ekki nothæf eða möguleg. Væntanlega hefur það átt þátt í því að á einhverjum átta mínútna fundi var rubbað upp því sem þegar var komið á blað og nánast engu öðru. Þessi samningur eykur ekki hróður ríkisstjórnarinnar í þessu samningaferli öllu saman. Ég er ekki að segja að samningamenn okkar hafi staðið sig illa. Þeir áttu hins vegar við ofurefli að etja og því sitjum við nú uppi með sjávarútvegssamning sem tryggir okkur ekki einu sinni þá gagnkvæmu veiði sem réttlæta átti opnun landhelginnar fyrir skipum Evrópubandalagsins. Við höfum núna fengið forsmekkinn af því hvernig er að semja við Evrópubandalagið um veiðar í íslenskri landhelgi. Fram undan eru árlegir samningar og hver verður samningsstaða okkar ef við færum inn í EES? Ég spyr og ég held að þetta sé spurning sem nauðsynlegt er að velta fyrir sér. Því miður er afstaða Evrópubandalagsins til okkar eitthvað í ætt við það sem ein ágæt kona lýsti eitt sinn fyrir mér er hún greindi frá samskiptum dóttur sinnar lítillar við nýbakaða foreldrana. Þessi kona sagði um dóttur sína að hún væri afskaplega stillt og meðfærileg ef þau, foreldrarnir, hlýddu henni alltaf strax og skilyrðislaust. Ég sé ekki annað en við getum átt býsna góð samskipti við Evrópubandalagið á þessum samskiptagrunni. Svo framarlega sem við höldum okkur innan þess ramma sem Evrópubandalagið treystir sér til að skammta okkur sé ég ekki annað en þar eigi allt að geta gengið snurðulaust fyrir sig. Ég ítreka að ég er ekki að segja þetta okkar samningamönnum til hnjóðs. Ég er ekki að gera lítið úr því sem hefur áunnist. Mér finnst það einfaldlega vera komið svo að við getum metið hver árangurinn er og árangurinn er sá að Evrópubandalagið getur unað vel við sitt. Að fengnum þessum fiskveiðisamningi er ég afskaplega hrædd um að við höfum málað okkur út í horn. Ég mun, eins og aðrir ræðumenn, líta örlítið yfir farinn veg. Sá vegur er betur þekktur en það sem fram undan er. Ég held líka að það sé nauðsynlegt til þess að skjóta stoðum undir þær fullyrðingar sem ég kem hér með því að mér finnst alls ekki verjanlegt að henda þessu bara út í loftið. Það er ég ekki að gera. Til að byrja með þá eru allir sammála um að það komi ekki til greina að opna íslensku landhelgina fyrir skipum Evrópubandalagsins. Ég tel að opnun landhelginnar verði óheillaspor ef við álpumst til að stíga það. Sú var tíðin að núv. hæstv. sjútvrh. var á sömu skoðun og rökastuddi það býsna vel. Ég kem nánar að því á eftir. Það læðist að mér sá grunur að hann sé enn sama sinnis en að hann hafi á einhvern undanlegan hátt sogast með í ólgandi iðuna án þess að vilja það. Þá er það spurningin á hvaða strönd maður nær landi og ég held að hún hafi ekki verið sú besta. Ég tek þessa straumiðulíkingu að gefnu tilefni og mun víkja nánar að því þar sem mér sýnist að hin mestu og sterkustu rök fyrir núverandi afstöðu hæstv. sjútvrh. séu að hann þurfi að fylgja þessum straumi sem hann hefur lent í. Það er hans mat. Það er ekki mitt mat. Ég held að stjórnmál snúist um það ekki síst að reyna að breyta í þá átt sem maður vill sjá hlutina þróast í stað þess að taka því sem að höndum ber og brosa þótt það sé sjálfsagt gott að einhverjum skátasið eða pollíönnusið að taka öllu afskaplega vel. Þessum kafla lauk og næst var talað um að það hefði alls ekki verið opnun landhelginnar sem var aðalmálið heldur það að við leyfðum ekki einhliða veiði Evrópubandalagsins í landhelgi okkar. Gagnkvæmar veiðiheimildir voru orð dagsins og við áttum að komast útlátalaust út úr því dæmi með því að leyfa EB að veiða langhala hjá okkur. En auðvitað sættir Evrópubandalagið sig ekki við neina óvissa veiði eða pappírsfisk sér til handa þótt þetta sama Evrópubandalag skammti okkur loðnuveiðiheimildir sem er ekki einasta sýnd veiði en ekki gefin heldur líka fiskur sem við hefðum hugsanlega fengið hvort sem var. Á þetta hefur raunar verið bent enn og aftur. Ég held að ég verði nú að hressa upp á minni manna og vitna í orð Jakobs Jakobssonar fiskifræðings sem með nístandi háði stuðlaði að því að menn tóku á sig rögg og sögðu að auðvitað kæmi ekki annað til greina en að við semdum um gagnkvæma veiði en ekki bara mistryggar heimildir. Ég minnist þess ekki fyrr en eftir að Jakob fór að sýna fram á alla þessa vitleysu sem viðgengist hefur að farið hafi verið að tala um að það væri ekki aðeins verið að semja um heimildir heldur væri verið að semja um gagnkvæma veiði. Þetta varð á ákveðnu tímabili grundvallaratriði. Við vitum hvernig það fór. Svo ég vitni í ræðu sem Jakob Jakobsson hélt í vor held ég að þar sé í hnotskurn sú háðulega saga sem liggur að baki þessum samningum sem við sitjum uppi með. Með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að taka brot úr þessari ræðu: ,,Sl. sumar buðu Íslendingar skipti á langhala og loðnu. Hvorki höfum við nýtt langhalann né Evrópubandalagið loðnuna svo látið var líta út sem hér væri um ,,pappírsviðskipti`` að ræða. Nú er staðan hins vegar gjörbreytt. Með kröfunni um alvöruveiðiheimildir er Evrópubandalagið í raun að krefjast aðgangs að auðlind gegn tollalækkunum. Þetta ætti öllum að vera ljóst vegna þess að bandalagð hefur ekki haft nokkurn hug á að nýta þær loðnuheimildir sem það hefur keypt af Grænlendingum sl. fimm ár. Þessar heimildir hafa því sjálfkrafa komið Íslendingum til góða, enda var hlutur okkar í aflanum sl. loðnuvertíð 91,2% í stað þeirra 78% sem núgildandi samningur Grænlands, Íslands og Noregs segir til um. Ef Íslendingar ætla í raun og veru að semja um gagnkvæm veiðiréttindi og afsala sér 3 þús. tonnum af karfa nær auðvitað engri átt að þiggja í staðinn loðnu sem við fengjum hvort sem væri. Til að kóróna alla vitleysuna stendur í ágripi samningsdraganna frá 22. okt.`` --- það er á síðasta ári --- ,,að í stað 3 þús. karfaígilda fái Íslendingar 30 þús. tonn af loðnu í grænlenskri lögsögu (Greenland Waters) en eins og alþjóð þá veit hefur ekki veiðst loðnubranda við Grænland í nokkur ár þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Löngu er vitað að uppeldisstöðvar loðnunnar eru að hluta til við Austur-Grænland. Það hefur því verið kappsmál Íslendinga að hindra loðnuveiðar þar. Þetta hefur í raun tekist að undanförnu. Samningsdrögin gera hins vegar beinlínis ráð fyrir því að slíkar veiðar verði stundaðar og það af hálfu Íslendinga þótt skaðlegar séu. Hvers konar hringavitleysa er þetta? Ef semja á um gagnkvæmar veiðiheimildir verðum við að sjálfsögðu að hafa manndóm í okkur til að krefjast sams konar veiðiréttar í lögsögu bandalagsins og það fær hér. Allt annað er hrein undanlátssemi og uppgjöf af okkar hálfu. Alkunnugt er að Norðmenn verða að láta umtalsverðar þorskveiðiheimildir af hendi samkvæmt EES-samningsdrögunum. Viðurkennt er að EB fær þar aðgang að auðlind gegn því að lækka tolla. Annað er látið í veðri vaka hér þótt í ljós hafi komið að við erum í raun að láta undan kröfum Evrópubandalagsins á sama hátt og Norðmenn.`` Ég tek það fram að nú hefur okkur náðarsamlegast verið leyft að veiða þessa loðnu okkar í okkar eigin lögsögu ef við viljum. Það er ekki gerður greinarmunur þar á. Mikil náð og miskunn er það. Framhaldið þekkjum við öll og nú er komið á daginn að okkur er ekki ætlað annað en að fá heimildir án tryggs fiskirís en Evrópubandalagið er reiðubúið að ræða málin ef okkar loðnuveiði yrði á pappírnum einum saman. Þakka skyldi. Áður en lengra er haldið finnst mér nauðsynlegt að fá skýringu á nokkru misræmi sem er á skilgreiningu þingskjala annars vegar og fjölmiðla sem byggja á fréttatilkynningu frá utanrrn. hins vegar. Ég vona að hæstv. utanrrh. sé að hlusta því kannski á hann einhverjar skýringar í fórum sínum. Þessar skilgreiningar varða það hvað sé loðnubrestur og sá loðnubrestur sem nauðsynlegt er að bregðast við. Það er nauðsynlegt bæði fyrir okkur og Evrópubandalagið að fá á hreint hvort það eru þingskjölin sem við fjöllum hér um eða fréttatilkynningar frá utanrrn. Það gæti verið gott að vita það fyrir víst svo að Evrópubandalagið geti ekki bara veitt karfann sinn eins og ekkert sé þó að við fáum ekki loðnubein úr sjó. Samkvæmt þeim þingskjölum sem ég hef í höndum eru allnokkur ákvæði sem varða þetta mál. Svo ég geri mig ekki seka um að skjóta neinu undan ætla ég að rekja þetta. Það er ekki margt en það er á nokkrum stöðum það sem þarna er um að ræða. Ég sé ekki að textum beri alls kostar saman, fréttatilkynningum annars vegar og þingskjölum hins vegar. Í fyrsta lagi vil ég vísa, með leyfi forseta, til bréfs frá bandalaginu sem er hluti af bréfaskiptunum sem mikið hefur verið vitnað til hér. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Til þess að hvor aðili geti úthlutað hinum aflaheimildir í fiskveiðilögsögu sinni skal ljúka gerð sjávarútvegssamningsins milli Íslands og bandalagsins eins fljótt og auðið er og talsvert fyrir 31. des. 1992. Sá samningur skal einnig hafa að geyma ákvæði um þau skilyrði sem eiga að gilda um nýtingu aflaheimildanna. Meðal þeirra yrðu að út yrði gefinn takmarkaður fjöldi veiðiheimilda til togara, annarra en verksmiðjutogara, fyrir tiltekið tímabil ársins (júlí--desember), tilkynnt yrði um komu í og brottför úr fiskveiðilögsögu hins aðilans, farið yrði eftir öllum fiskverndunarreglum sem gilda um skip hins aðilans, þar með talin yrði skuldbindingin um að hafa eftirlitsmann um borð á kostnað skipsins meðan það er innan fiskveiðilögsögu hins aðilans ef þess er krafist af þeim aðila.`` Nú ætla ég að bíða þangað til það verður hljóð í salnum. --- Næsta atriði um þetta sama mál er í fskj. 2, samningi um fiskveiðimál og lífríki hafsins milli lýðveldisins Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu. Það er 4. gr., með leyfi forseta: ,,1. Aðilar skulu árlega hafa samráð um úthlutanir á veiðiheimildum til hvors aðila með það í huga að ná ásættanlegu jafnvægi í samskiptum sínum á sviði fiskveiða. 2. Hvor aðili skal veita fiskiskipum hins aðgang til að veiða upp í heimildir sem úthlutað kann að verða í þeim viðræðum sem um getur í 1. mgr. þessarar greinar.`` Ég ætla ekki að rekja það en þetta er í þskj. sem öllum er aðgengilegt. Síðan segir í 3. tölulið 6. gr.: ,,Hvor aðili skal gefa hinum aðilanum upplýsingar með hæfilegum fyrirvara þegar gerðar eru nýjar ráðstafanir eða ný skilyrði sett um fiskveiðar á svæði innan fiskveiðilögsögu hans.`` Eitt enn þykist ég hafa fundið og ég held því hér til haga. Það er í viðauka A, 1.2. og 2., með leyfi forseta: ,,Aflaheimildir íslenskra fiskiskipa úr aflaheimildum sem úthlutað er til Evrópubandalagsins á grundvelli samnings þess við ríkisstjórn Danmerkur og heimastjórn Grænlands um fiskveiðar. Aflaheimild nemur 30.000 tonnum af loðnu, til veiða mánuðina janúar til apríl. Um öll mál er tengjast framkvæmd þessa samkomulags --- þar á meðal ef ófyrirséðar aðstæður koma upp --- skulu aðilar hafa samráð sín á milli, ef annar hvor þeirra óskar eftir því. Ef svo ber undir að lækka verður aflaheimild annars samningsaðilans, vegna ófyrirsjáanlegra líffræðilegra ástæðna, skulu samningsaðilar tafarlaust ræðast við í þeim tilgangi að koma aftur á jafnvægi.`` Hvers vegna er ég að rekja þetta allt og stinga engu undan? Það er eingöngu vegna þess að ég fæ þetta ekki alls kostar til að koma heim og saman við fullyrðingar sem ég sé síðan í fréttatilkynningu frá utanrrn., nr. 92, sem Morgunblaðið hefur augljóslega byggt á laugardaginn 28. nóvember og er því öllum aðgengileg. Þar stendur miklu ítarlegri texti svo að ég taki það nú fram. Með leyfi forseta: ,,Verði loðnuveiðar ekki leyfðar á einhverri vertíð vegna slæms ástands stofnsins, eins og gerðist á vertíðinni 1982/1983, mun Evrópubandalagið ekki fá neinar karfaveiðiheimildir á Íslandsmiðum. Sé leyfður heildarafli úr loðnustofninum minni en svo að 11% hlutdeild Grænlendinga í stofninum nægi til að tryggja Evrópubandalaginu 30.000 tonn til að framselja til Íslendinga mun karfakvóti bandalagsins það árið skerðast hlutfallslega sem því nemur. Þurfi að lækka útgefnar aflaheimildir vegna ófyrirséðra líffræðilegra aðstæðna skulu aðilar þegar hittast til að koma aftur á jafnvægi milli aflaheimilda.`` Virðulegi forseti. Það er bara þetta seinasta sem ég kannast við, það er þetta með að ná jafnvægi. Hitt hef ég ekki fundið og því spyr ég nú: Eru þessi ákvæði til skjalfest, staðfest og viðurkennd sem sameiginlegur skilningur beggja þjóðanna og ef svo er, hvar er það þá skráð? Varla dugar fréttatilkynning eða eru það þær sem gilda sem skýringargögn í milliríkjasamningum? Ef þessi ákvæði er að finna annars staðar af hverju hef ég þau þá ekki í höndum? Ég tek það fram að ég hef leitað en það getur vel verið að það hafi verið léleg leit hjá mér. Tíminn hefur ekki verið mjög langur en mig grunar að fleiri þingmenn hafi orðið fyrir því sama og ég, að finna ekki þessi atriði annars staðar en í fjölmiðlum og fréttatilkynningum. Ég spyr og ég ætlast til svars. Ég vil líka fá að vita hvaða gildi sá texti sem hér er vísað til hefur. Mér finnst sérkennilegt ef þetta hefur ekki skotið upp kollinum hér hjá okkur. Þetta hafa greinilega átt að vera trompin sem teflt er fram en komu þau úr stokknum sem spilað var með í þessari átta mínútna vist á föstudaginn. Eða voru þau bara í vasanum, rassvasanum úr allt öðrum stokk? Ég lít ekki svo á að þetta séu einhver trygg tromp. Ég er nú það gætin manneskja að ég vil ekki þurfa að treysta á það sem maður kallar í spilamennsku hunda í þeirri félagsvist sem maður spilar endrum og sinnum. Það er hægt að vinna slag á hundana en það er ekki hægt að treysta því. Ég gat þess hér áðan að ég teldi það óheillaspor að opna landhelgina okkar fyrir veiðum skipa Evrópubandalagsins. Ég hef áður bent á það í þessum stól að þessi opnun getur orðið upphafið að auknum þrýstingi á miðin okkar, þrýstingi sem ég tel að við megum ekki við. Hér er við öflugt bandalag að eiga sem er þekkt af ýmsu öðru en lipurð í samningum, svo ég segi það bara hreint út. Ég held að það dugi að nefna hér eitt lítið orð, GATT, til þess að rökstyðja það að þetta er bandalag sem hefur oft þótt býsna fast fyrir. Og við Íslendingar, 260 þúsund sálir, eigum ekki að vera með neina sjálfsblekkingu í þessu sambandi. Einn EES-andstæðingur í Noregi sagði mér sögu, ef hv. þm. hafa tóm til að hlýða á í kyrrð --- þetta skvaldur er ekki mjög þægilegt. Það var norskur EES-andstæðingur sem tók gott dæmi er hann var að tala um áhrif Noregs innan Evrópu en hann sagði þá sögu af gömlum manni sem galopnaði gluggana sína í bitru frosti að konan hans hefði ekki verið par ánægð með þetta og sagt að það kæmi svo mikill kuldi inn. En hann hafði sagt á móti: Já, en hugsaðu þér hvað ég hita upp umhverfið í kringum mig. Ég segi þetta vegna þess að þetta var mat þessa norska EES-andstæðings á stöðu Norðmanna. Þeir voru hitinn þarna inni og þeim var náttúrlega ætlað að hafa svona geypileg áhrif á frostið og fimbulveturinn fyrir utan. Ég verð líka að taka það fram og halda því enn og aftur til haga hér að það er álit þeirra þingmanna Evrópuþingsins sem ég hef átt kost á að spyrja hreint út um þessi mál að það muni verða knúið mun fastar á þegar fram líða stundir. Ég tek það fram að við erum hér að tala um 10 ára samning sem mun standa, ef við samþykkjum hann, hvort sem við förum inn í Evrópskt efnahagssvæði, ég tala nú ekki um Evrópubandalagið, ég held að þá séum við í allt öðrum málum. En þessi samningur út af fyrir sig stendur sér. Það eru í honum uppsagnarákvæði og heldur lengri tími þar. Þau uppsagnarákvæði eru sjálfstæð, þau tengjast ekki eins og menn vita væntanlega því uppsagnarákvæði sem á tímabili var mikið vísað til um Evrópska efnahagssvæðið og fram undan eru samningaviðræður við þennan sterka aðila sem á mikilla hagsmuna að gæta, þarf að tryggja hagsmuni þjóða sem hafa margvíslega og mismunandi hagsmuni innan síns bandalags. Ég geri ráð fyrir að þrýstingurinn frá þessum þjóðum vegi hugsanlega töluvert þyngra heldur en þrýstingurinn frá okkur Íslendingum innan EES. Ekki er þessi samningur alvondur. Mér sýnist í fljótu bragði að ákvæði um eftirlitsmenn eigi að geta dugað. Þótt ég sé kannski ekki svo lítilþægt skinn að mér finnist skemmtilegt að sjá orðalagið: Ísland má krefjast þess að eftirlitsmaður verði ávallt um borð í togara innan efnahagslögsögu Íslands, þá duga þessi ákvæði að mínu mati og ég vona að það mat mitt sé rétt. Hins vegar hef ég efasemdir varðandi það að vigtun og landanir geta verið úti um hvippinn og hvappinn. Við viðurkennum 19 löndunarhafnir frá Færeyjum til Portúgals og ég verð að segja það að ég tel þetta ekki nógu tryggt. Ég ætla ekki að gera neinum neitt upp en ég veit hins vegar að það er ekkert erfitt fyrir útgerð skips á leið frá Íslandsmiðum að losa sig við eftirlitsmann frá okkur í Færeyjum og skjótast svo skottúr og bæta aðeins á koppinn, t.d. á eystra svæðinu sem úthlutað er. Blessuð Landhelgisgæslan okkar, sem hefur verið skorin niður og hefur því miður mátt sæta of litlum fjárframlögum, hefur einfaldlega ekki burði til að fylgjast með landhelginni okkar og við höfum ekki burði til að fylgjast með þessum 19 höfnum eða það finnst mér a.m.k. mjög ólíklegt. Við höfum á þessari öld ekki einasta verið að heyja mikla sjálfstæðisbaráttu heldur höfum við gengið í gegnum landhelgisbaráttu sem er okkur öllum kunn. Um þorskastríð hefur ýmislegt verið skrifað og merkust slíkra bóka held ég að hljóti að vera bók sagnfræðingsins Björns Þorsteinssonar, Tíu þorskastríð, þar sem hann rekur söguna raunar alveg aftur til ársins 1400. Í stuttri grein í safnritinu Á fornum slóðum og nýjum, sem gefið var út í tilefni af afmæli Björns Þorsteinssonar 20. mars 1978, kemst hann svo að orði á einum stað, og ég vil gjarnan fá að vitna hér í, með leyfi forseta: ,,Eftir tveggja ára frið var fiskveiðilögsagan færð út í 200 mílur og þar með var harðasta hríðin gerð að landhelgisgæslunni íslensku, tíunda þorskastríðið, en því lauk eins og kunnugt er friðaraðgerð 1. júní 1976. En með þeim samningum hurfu breskir togarar á brott af Íslandsmiðum 1. des. sama ár. Þar með er 1. des. orðinn mesti sigurdagur í sögu okkar Íslendinga.`` Björn heitinn kemur víðar við í þessari stuttu úttekt og það sem hann bendir sérstaklega á er það að við erum í baráttu við mjög sterk öfl og við þurfum að beita öllum þeim þunga sem við getum og við verðum að gera okkur grein fyrir því að ef þessi 1. des. 1976 á í framtíðinni að vera það sama og Björn Þorsteinsson mat hann, þá þurfum við á öllu okkar að halda. Ég tel að það séum við ekki að gera með því að opna landhelgi okkar með þeim hætti sem við gerum nú. Það mætti svo sem alveg taka fyrir svolítið af viðbótaratriðum, t.d. skilgreiningu á verksmiðjuskipum þar sem við höfum látið okkur duga að skilgreina verksmiðjuskip hagstæðar fyrir Evrópubandalagið heldur en Evrópubandalagið sjálft gerir. Ég ætla ekki að fara út í smáatriði hér og nú. Ég treysti því að þessi samningur komi ekki einasta til umfjöllunar í utanrmn. heldur einnig í sjútvn. en sjútvn. hefur alla tíð lagt ríka áherslu á að fá að fjalla um þennan samning þegar hann lægi fyrir. Það er hlutverk okkar í stjórnarandstöðu og annarra sem eru andvígir EES-samningnum að reyna að tala um fyrir fólki og ég skal ekki telja það eftir mér. En ég verð að viðurkenna það að stundum er maður undrandi þegar maður les fyrri texta t.d. nokkurra ráðamanna hér í þjóðfélaginu --- og nú er ég að tala um hæstv. sjútvrh. eins og einhvern kann nú að hafa grunað. Ég gat þess áðan, og ég ætla ekki að svíkja ykkur um það, að ég ætlaði að lesa úr verkum hans hér örstutta kafla og ég mun gera það, aðeins þó í mýflugumynd. Af nógu er að taka.

Það er betra að hafa þá lengri en skemmri.

Ég treysti hæstv. sjútvrh. þá til þess að bæta í sjóð verkanna og að sjálfsögðu að færa okkur gleðiboðskap. En honum og okkur hinum til upprifjunar byrja ég hér á umræðu í sameinuðu þingi þann 19. mars 1990. Þá er hæstv. ráðherra að vísu enn í stjórnarandstöðu og á orðastað við hæstv. utanrrh. sem var sá sami þá og nú. Ég ætla ekki að blanda mér í orðahnippingar þeirra heldur einungis að velja hér út örstutt brot, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það liggur ljóst fyrir að Íslendingar ætla ekki að veita Evrópubandalaginu veiðiheimildir hér eða að gefa eftir rétt sinn til fiskveiðilögsögunnar. Það sjónarmið er að öðlast viðurkenningu smám saman innan Evrópubandalagsins að það verði að virða og viðurkenna þessa sérstöðu Íslendinga.`` Ég vildi óska að þetta hefði orðið að áhrínsorðum en svo varð ekki. Það er dálítið annað að lesa síðan í Morgunblaðinu núna á laugardaginn að í þessum samningi sem hér liggur nú fyrir hafi flestar okkar ýtrustu kröfur náðst. Ég virði þó hæstv. ráðherra fyrir það að segja ekki allar því að það hefði verið rangt. En hann orðar það sjálfur á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í þessum samningi fáum við ýtrustu kröfum okkar fullnægt í öllum atriðum utan einu og þar gerum við málamiðlum. Báðir aðilar láta nokkuð af ýtrustu kröfum sínum. Í heild sýnist mér að þetta sé mjög góð niðurstaða.`` Ég er ekki alveg viss um að ég trúi því að hann hafi meint það að honum þyki þetta góð niðurstaða en ég hef auðvitað ekkert leyfi til þess að kveða upp úrskurð um það. Ég hef hins vegar leyfi til að hafa skoðun á því. Og hvernig skyldi svo standa á því að hæstv. sjútvrh. er kominn í þá stöðu að þurfa að verja samning sem lítur svona út? Þá kem ég aftur að straumvötnunum og líkingu sem hæstv. sjútvrh. hefur verið mjög hugstæð núna að undanförnu og m.a. kom fram í ræðu þann 1. sept. sl. er við vorum að ræða aðaltextann um Evrópskt efnahagssvæði. Þá gefur hæstv. ráðherra þessa skýringu á sinnaskiptum sínum. Hann kallar það breyttar áherslur, ég kalla það sinnaskipti, að hann segir, með leyfi forseta: ,,Skaftfellskir vatnamenn hafa gjarnan sagt að það væri hið mesta óráð að snúa hestum við í miðju straumvatninu og ég held að það væri hið mesta óráð að fara nú að snúa við þegar við erum að ná landi í þessum samningum. En ef hv. þm. hefði á sínum tíma haft skilning á þessum sjónarmiðum, þá hafði hann tækifæri þá. Hann notaði það til annars og allar staðreyndir í þessu máli sem hann ber fyrir sig nú voru ljósar þá.`` Hann er sem sagt að gera því skóna að aðrir hafi hrundið af stað atburðarás sem þeir hefðu átt að stoppa. Fyrst þeir gerðu það ekki, þá varð hann að fara með straumnum. Við hæstv. ráðherra munum e.t.v. eftir því að hann notaði þessa líkingu einnig er hann var að ávarpa fulltrúa frá Samtökum fiskvinnslustöðva og þá vildi nú svo skemmtilega til að fljótlega eftir að hæstv. ráðherra hafði komið með þessa líkingu, þá stóð upp maður, sem mér skilst að sé bæði hestamaður og hafi lent með í straumiðunni líka, Friðrik Pálsson, og hélt allnokkra tölu um gildi þess að snúa við ef menn væru komnir ógöngur. Ég veit ekki hvort hann gerði sér grein fyrir því til hvers hann var að vísa í þessum málum og ég ætla ekki að gera honum upp neinar skoðanir, en engu að síður vil ég taka undir þessi orð hans og ég veit að hér eru fleiri sem muna eftir þessu atviki. Ég er nú langt komin með það mál sem ég tel ástæðu til að hafa hér. Ég verð að viðurkenna það að undir einum kringumstæðum get ég sætt mig við það að beygja mig undir það sem við hér sjáum og það væri ef þjóðin í heild hefði tekið þá ákvörðun að afsala okkur forræði yfir hluta miðanna með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þessum samningi. Skýlaus niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu um EES og um þennan fylgifisk væri það eina sem fengi mig til að sætta mig við þessa afgreiðslu málsins. Ég held reyndar ekki að þjóðin kæmist að þeirri niðurstöðu að það væri óhætt en það er önnur saga. En þjóðin er ekki spurð álits á þessu máli í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fulltrúar sem hafa fengið vald lánað frá þjóðinni til fjögurra ára ætla sér umboðslausir eða alla vega umboðslitlir að skenkja þjóðinni þetta. Ekki lá niðurstaða í líkingu við þessa á kjörborðinu er kjósendur völdu seinast yfir sig ríkisstjórn. Það eru allmörg gögn sem ég hef hér í fórum mínum, ályktanir og fleira sem segja mér það og þeim sem kynna sér vilja að ég er ekki ein um þær áhyggjur sem ég hef af þessum samningi og því sem honum fylgir. Mig langar undir lokin að benda á viðvörunarorð úr skýrslu samstarfsnefndar atvinnurekenda í sjávarútvegi. Þessi viðvörunarorð voru sett á blað 1989 og ég óttast að þau séu enn í fullu gildi. En, með leyfi hæstv. forseta, tíni ég það til úr þessum texta: ,,Mikið er talið skorta á að löndunarskýrslur séu áreiðanlegar`` og þá er átt við löndunarskýrslur frá Evrópubandalaginu. ,,Upplýsingar um landanir berast seint eða aldrei. Líklegt er að verðmætari fisktegundir séu frekar ofveiddar. Árið 1983 var farið fram úr 40 af 230 úthlutuðum kvótum og var ofveiðin allt að 50%. Árið 1984 er talið að ofveiðin hafi verið allt að 25% en í einhverjum tilfellum 100--200% en hafa ber í huga að margir kvótar voru aðeins nokkrir tugir tonna.`` Þetta eru viðvörunarorð sem ég veit að menn höfðu í huga í öllu þessu samningaferli og það eru ýmis ákvæði sem eiga að reyna að hindra að eitthvað slíkt gerist, að það verði tekið meira en leyft er. Ég hef hins vegar nefnt eitt dæmi af mörgum um það hvernig hægt er að svindla á kerfinu hafi menn á annað borð aðgang að því að fara inn í landhelgina okkar með löglegum hætti. Ég er afskaplega hrædd um að við munum seinna súpa seyðið af því að stíga þetta skref, ef við gerum það. Enn er hægt að hætta við. En ég vil að lokum vísa í orðskviði danska skáldsins Piet Hein sem er þekktur fyrir að koma auga á lítil atriði tilverunnar sem geta skipt okkur miklu máli. Um það hvað það getur nú verið slæmt að uppgötva hlutina aðeins of seint tekur hann þessa litlu dæmisögu: Það er auðvelt að rista brauð. Maður verður bara að muna það að þegar byrjar að rjúka úr því, þá á maður að hafa það tveimur mínútum skemur í ristinni. Við eigum ekki að vera að taka áhættu. Það er kannski í lagi þegar við erum að rista brauð. En það er ekki í lagi þegar við eigum við fiskimiðin okkar.

Frú forseti. Sá samningur sem hér liggur fyrir markar lok á löngu ferli samskipta Íslands og Evrópubandalagsins eins og fram hefur komið í ræðum hv. þm. og hæstv. utanrrh. Það er mikið rétt sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. þegar hann orðaði það einhvern veginn á þann veg að hann hefði alltaf gert sér grein fyrir því að slíkan samning yrði að gera í tengslum við samninga um Evrópskt efnahagssvæði. Enda þótt þessi samningur hafi verið lengi á döfinni og nái allt aftur til upphaflegra viðskiptasamninga okkar við Evrópubandalagið er hann nú gerður í þessum tengslum, mælir fyrir um almenn samskipti á sjávarútvegssviðinu og þar að auki skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum og ákveðna framkvæmd við þær veiðar eins og mælt er fyrir um í þeim viðaukum sem samkomulaginu fylgja. Ég tel að í heild sinni sé um mjög ágæta samninga fyrir Ísland að tefla og að þá verði að skoða í því ljósi að þeir eru um leið lokaniðurstaða í þeim samningum sem við höfum tekið þátt í um Evrópska efnahagssvæðið og hófust í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hér er um að ræða skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum, annars vegar á 30 þús. lestum á loðnu sem við fáum af aflahlut Grænlendinga í loðnustofninum og hins vegar 3 þús. tonnum af karfa sem Evrópubandalagsskipin fá í lögsögu okkar á afmörkuðum veiðisvæðum og tilteknum hluta ársins. Umræður á milli okkar og Evrópubandalagsins snerust lengst af um hvernig eðlilegast væri að tryggja þá gagnkvæmni sem er uppistaða og ívaf í samningnum. Ef ekki er unnt að gefa út kvóta til annars aðilans þá liggur fyrir í þessari niðurstöðu að kvóti hins skerðist að sama skapi. Í öðru lagi ef óhjákvæmilegt reynist að skerða útgefinn kvóta þá gildir sams konar skerðing fyrir hinn aðilann. Í þriðja lagi, og það er sú málamiðlun sem á var sæst, er unnt ef ófyrirséðar aðstæður koma upp, til að mynda ef ekki reynist unnt að veiða útgefinn kvóta, að óska eftir viðræðum um þær aðstæður. Við náðum ekki að fullu kröfum okkar fram. Evrópubandalagið gaf af sinni hálfu það eftir að fallast á slíka málsmeðferð ef aðstæður sem þessar koma upp sem vissulega er ekki mjög líklegt og reynsla undangenginna ára bendir ekki til að líklega muni koma oft fyrir. Á hinn bóginn felur þessi samningsniðurstaða í sér að við höfum með mjög tryggilegum hætti tryggt allt eftirlit með veiðunum og það er vitaskuld höfuðatriði af okkar hálfu og það atriði sem ég veit að bæði hv. þm. og eins þeir aðilar í sjávarútvegi sem helst hafa um þessi mál fjallað hafa lagt mesta áherslu á. Við höfum í samræmi við kröfur okkar náð því fram að takmarka fjölda þessara skipa sem hér mega vera að veiðum samtímis í landhelginni. Þau geta ekki orðið fleiri en fimm og aldrei fleiri en þrjú á öðru veiðisvæðinu í einu. Við höfum fengið kröfum okkar framgengt varðandi eftirlitsmenn á kostnað útgerða um borð í skipunum. Við náðum fram kröfum okkar að því er varðar verksmiðjuskip sem við töldum eðlilegt að koma í veg fyrir að stunduðu veiðar hér. Skip Evrópubandalagsins mega ekki vinna fiskinn á þann veg um borð að hann sé hausaður en á hin bóginn geta þau heilfryst slægðan fisk. Það er álit þeirra sem með þessum samningum fylgdust af hálfu hagsmunaaðila í sjávarútvegi að þetta muni að öllum líkindum leiða til þess að einungis ísfisktogarar verði hér að veiðum. Við náðum einnig fram meginkröfum okkar um það að hér yrði um að ræða hreinar veiðiferðir. Öll þessi atriði skipta miklu máli og reyndar höfuðmáli varðandi möguleika okkar til þess að framfylgja strangasta eftirliti með þessum veiðum. Það er eðlilegt og nauðsynlegt af okkar hálfu að setja fram slíkar kröfur því að vitaskuld er það svo að samningar af þessu tagi hljóta að vera viðkvæmir og eðlilegt að við áskiljum okkur rétt til ýtrasta eftirlits. Það kom hins vegar fram í máli hv. 1. þm. Austurl. að í þessum samningi fælist ekki að hans mati skipti á jafngildum veiðiheimildum. Nú er það svo að samanburðurinn sem hér er fenginn á 3.000 lestum af karfa og 30 þús. lestum af loðnu byggist á verðmætastuðlum Evrópubandalagsins en þeir verðmætastuðlar sem við höfum gefið út á grundvelli laga eru nokkuð á annan veg og fela í sér að loðnuheimildirnar geti talist nokkru meira virði en karfaheimildirnar. Við verðum þó að líta svo á að um jafngildar heimildir sé að ræða og það er grundvöllur þessarar samningsgerðar. Hv. 1. þm. Austurl. taldi að svo væri ekki með tilvísun í nokkur dæmi af nýlegri sölu á loðnu og hins vegar á karfa. Ég ætla ekki að gera neinar athugasemdir við þær upplýsingar og geri ráð fyrir því að þær séu réttar. Það er líka rétt hjá hv. þm. að verð á karfa erlendis er oftast nær hærra en hér heima en verðmætastuðlarnir sem lögin gera ráð fyrir miðast við verð á heimamarkaði. Það er hins vegar óraunhæft að bera saman verð á afurðum verksmiðjuskipa okkar eða fullvinnsluskipa og verð á ferskum fiski. En visslega er rétt að hluti karfans er seldur ferskur á erlendum mörkuðum. Aðalatriðið í þessu máli er þó það að við hljótum að miða við þá verðmætastuðla sem út eru gefnir á grundvelli gildandi laga og hafa verið gefnir út á undanförnum árum á grundvelli þeirra laga sem eru í gildi um stjórn fiskveiða. Markaðsverð getur vissulega breyst frá einum tíma til annars og verið mismunandi frá einum tíma til annars en Alþingi hefur komist að þeirri niðurstöðu að það væri rétt að gefa út í reglugerð verðmætastuðla á grundvelli reynslu um markaðsverð og það er við þá stuðla sem við miðum þennan samanburð og ég veit að hv. 1. þm. Austurl. þekkir, enda hefur hann í ráðherratíð sinni í sjútvrh. gefið þá út á grundvelli laganna. Ég tel þess vegna alveg út í bláinn að vísa því á bug að hér séu ekki jafngildar veiðiheimildir með tilvitnun í nokkrar sölur að undanförnu. Hér verðum við að taka lengri viðmiðun eins og íslensk lög gera ráð fyrir. Það er því mitt mat að um jafngildar veiðiheimildir sé að ræða og það er reyndar grundvöllur þeirrar samningsgerðar sem farið var af stað með. Hv. 1. þm. Austurl. vék einnig að því atriði hvort ekki hefði komið til álita að skipta á veiðiheimildum við einhverja þriðju þjóð þannig að veiðiskip Evrópubandalagsins gætu veitt innan lögsögu þeirrar þjóðar en við leyft skipum hennar að veiða í okkar landhelgi eins og til að mynda Færeyingum. Engar slíkar aðstæður eru fyrir hendi í dag að samningar af þessu tagi hefðu getað tekist. Ef þær aðstæður skapast í náinni framtíð tel ég að það sé fyllilega eðlilegt að taka sjónarmið af þessu tagi upp til viðræðna við Evrópubandalagið. En eins og sakir standa hafa þær aðstæður ekki verið fyrir hendi. Þá innti hv. þm. eftir því hvernig farið yrði með þessar veiðiheimildir. Ég hef gert ráð fyrir því að þeim yrði úthlutað á grundvelli gildandi fiskveiðilaga og sé ekki að til þess standi önnur rök. Loðnuskipin fengju þá væntanlega loðnukvótann. Að því er varðar þau skip sem hafa karfaheimildir þá er rétt að minna á að fram til þessa hefur ekki tíðkast varðandi þær takmörkuðu veiðiheimildir erlendra skipa sem fyrir hendi eru að draga þær frá áður en til útdeilingar á kvóta íslenskra skipa kemur. Þær eru mjög takmarkaðar og þess vegna hygg ég að það hafi ekki tíðkast að draga þessar veiðiheimildir frá. Hér er um að ræða enn takmarkaðri heimildir en til að mynda Færeyingar hafa og því sé ég ekki tilefni til þess að bregða út frá þeirri venju sem ríkt hefur í þessu efni um mörg undangengin ár. Hv. þm. vék hér síðan að veiðiheimildum Belgíumanna og taldi eðlilegt að segja þeim samningum upp, einkanlega með skírskotun til þess að þau skip væru orðin gömul og líklegt væri að ekki væri hægt að halda þeim úti til veiða hér nema með verulegum breytingum. Þetta umræðuefni hefur áður komið til tals á Alþingi. Ég minni á að á þinginu í fyrra vék hv. 17. þm. Reykv., formaður þingflokks Alþfl., að þessu máli og innti mig þá eftir því hvort ég teldi ekki rétt að segja þessum samningum upp og lýsti mjög ákveðinni skoðun af sinni hálfu að það skyldi gert. Ég svaraði því þá til að ég teldi vel koma til greina að tekið yrði til athugunar að segja samningunum við Belgíumenn upp og ég er enn þeirrar skoðunar að það geti komið til álita. Ég er alveg sammála hv. þm. um það að fráleitt væri að færa þennan kvóta yfir á íslensk skip. Á sl. sumri fékk ég fyrirspurn um það frá aðilum hvort slíkt gæti gerst og svaraði því afdráttarlaust neitandi. Ég sé engin lagarök sem leitt gætu til slíkrar niðurstöðu. Ég ætla að víkja örfáum orðum að nokkrum atriðum sem fram komu í ræðu hv. 8. þm. Reykn. Hann lýsti því í ræðu sinni að Íslendingar hefðu gert kröfur í fjórum meginþáttum um fríverslun með fisk, um regluna um tollfrjáls viðskipti, um að Evrópubandalagsflotinn kæmi ekki inn í landhelgina nema á grundvelli jafngildra veiðiheimilda og aldrei yrði fallist á skipti á veiðiheimildum og tollafríðindi. Niðurstaða hv. þm. varð sú að Ísland hefði fallið frá öllum þessum kröfum og það þarf býsna mikla leikfimikunnáttu til þess að geta komist að þessari niðurstöðu að loknu þessu samningaferli. Það er vissulega rétt að því er varðar fyrsta þáttinn, kröfuna um fríverslun með fisk, að henni hafnaði Evrópubandalagið strax í upphafi viðræðnanna og lýsti því yfir að aldrei kæmi aldrei til greina af þess hálfu að ræða um grundvallarkröfuna um fríverslun með fisk. Því var ýtt út af borðinu þegar í stað strax í upphafi viðræðnanna sem hófust í tíð fyrri ríkisstjórnar. Sú ríkisstjórn sem hv. 8. þm. Reykn. átti aðild að féllst á að halda viðræðunum við Evrópubandalagið áfram þrátt fyrir þetta og byggja áframhald viðræðnanna á nýjum kröfum, þ.e. um afnám tolla. Ef hv. þm. er þeirrar skoðunar að þetta hafi verið frágangssök í viðræðum Íslendinga við Evrópubandalagið þá hefði hann á þeim tíma átt að beita sér fyrir því að umræðunum lyki. En þvert á móti tók hann fulla pólitíska ábyrgð á því að viðræðunum var haldið áfram þrátt fyrir þessa neitun Evrópubandalagsins. Vissulega er það svo að það er mjög miður að Evrópubandalagið skyldi hafa tekið þessari kröfu á þennan veg. Ég tel hins vegar að fyrrv. ríkisstjórn hafi gert rétt í því á þeim tíma að halda viðræðunum áfram og freista þess að ná sem mestri lækkun á tollum og sem greiðustum aðgangi inn á þennan markað þó að ekki væri á þessum grundvelli. Í samningunum fáum við um 96% tollfrelsi fyrir afurðir okkar. Það er vissulega rétt að að er ekki fullt tollfrelsi. Það er ekki með öllu óskorað tollfrelsi en tollar hafa verið afnumdir af sjávarfurðum í svo verulegum mæli að við getum sagt að í öllum meginatriðum verði þeir fjarlægðir á þeim aðlögunartíma sem samningurinn gerir ráð fyrir. Það liggur líka ljóst fyrir eftir að þeim samningum er lokið sem hér eru til umræðu að um er að tefla gagnkvæmni í veiðiheimildum og að við höfum ekki farið inn á þá braut að skipta á veiðiheimildum í staðinn fyrir tolla. Það er því alveg fráleit niðurstaða hjá hv. 8. þm. Reykn. að allar þessar meginkröfur hafi fokið út í veður og vind. Þvert á móti hafa þeir í veigamestu atriðum náð fram að ganga, ekki að öllu leyti og einni var algerlega hafnað strax í upphafi en lýsing hv. þm. er algerlega fráleit og styðst ekki með nokkrum hætti við veruleikann. Hv. þm. vék svo að því atriði þeirra samninga sem eru til umræðu og tók lengstan tíma og olli mestum deilum við Evrópubandalagið, þ.e. hvernig bera skyldi saman veiðiheimildirnar og minnti á að viðræðurnar hefðu legið niðri í sex mánuði vegna kröfunnar um að veiði skyldi koma á móti veiði. Nú voru það ýmis önnur atriði sem leiddu til þess að viðræðurnar féllu niður í svo langan tíma en vissulega var þetta eitt af þeim atriðum sem ollu því að viðræðurnar drógust á langinn. Hv. þm. vitnaði svo í viðtal við hæstv utanrrh. í Morgunblaðinu frá 1. des. sl. þar sem hæstv. utanrrh. lýsir þeirri skoðun sinni að í reynd hafi verið búið að ganga frá þessu máli í Óportó og samningurinn, sem þar var undirritaður, hafi aldrei gefið tilefni til þess að taka þetta álitaefni upp. Hv. 8. þm. Reykn. orðaði það einhvern veginn svo að þessi yfirlýsing hæstv. utanrrh. væri til þess eins gerð að hafa sjútvrh. að háði og spotti. Nú ætla ég ekki að leggja neinn dóm á það hvað hæstv. utanrrh. hefur haft í huga þegar hann lét þessi ummæli falla en ég veit að bæði ég og hv. 8. þm. Reykn. getum verið sammála um að að upplagi hefur hann snoturt hjartalag. Mín skoðun á þessu byggir hins vegar á öðrum rótum. Ég verð auðvitað að gera þá játningu að ég þoli engan samjöfnuð við hæstv. utanrrh. þegar að því kemur að meta niðurstöður samninga. Þegar samningunum var lokið í Óportó mótuðum við þær kröfur sem fram skyldu settar af okkar hálfu um útfærslu á því samkomulagi og þær kröfur voru bornar fram af samninganefnd Íslands undir forustu Hannesar Hafsteins sendiherra. Í viðtali sem hæstv. utanrrh. átti í Þjóðarsál Ríkisútvarpsins 10. júní sl. kom þetta álitaefni upp. Einn af viðmælendum hæstv. ráðherra í þeim þætti dró í efa að unnt væri í öllum tilvikum að veiða loðnuna og hæstv. utanrrh. svaraði þá með þeim skilningi sem ég hef stuðst við í málinu fram til þessa. Hann sagði orðrétt í Þjóðarsálinni 10. júní: ,,Nú er það rétt sem þú sagðir að hún hefur ekki veiðst á undanförnum árum. Ef að það er hins vegar svo að þessi loðna er ekki veiðanleg þá fellur auðvitað niður hinn gagnkvæmi réttur þeirra, þ.e. ef við fáum ekki þessa loðnu þá fá ekki þeir þessi 3 þús. tonn af karfa þannig að það eru engin óheilindi eða blekkingar í því fólgnar. Þetta eru samningar um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum og þau eru skilyrt.`` Ég tileinkaði mér þessa skýringu á samningunum í Óportó. Ég var ekki viðstaddur þar og hlaut því að styðjast við mat hæstv. utanrrh. á þeim samningum sem var í samræmi við þessa lýsingu sem fram kemur í Þjóðarsálinni 10. júní en ég verð að biðja hv. þm., þó að ég viti að það sé til mikils mælst, að hafa skilning á því að hæfileikar mínar standa ekki til þess að hafa báðar skoðanirnar á því hvernig efni samninganna í Óportó ber að skilja.

Virðulegur forseti. Ég hvet landsmenn til að nota Þjóðarsálina sem mest til að koma skilaboðum á milli ráðherranna því að ekki virðist nú af veita að gera það í jafnvel enn meira mæli. En aðeins út af þessu sem hæstv. sjútvrh. sagði að þá kannast ég að sjálfsögðu við þessa verðmætastuðla. Ég tel hins vegar að það eigi ekki að nota þá þegar verið er að meta gildi þessara veiðiheimilda. Ég minni á að ríkisstjórnin túlkaði það þannig vorið 1991 að þessi 3 þús. karfatonn væru samkvæmt skilningi Evrópubandalagsins 2.600 þorskígildi. Og ég tel það fráleitt að meta þetta mál eingöngu út frá stuðlunum hér. Ég er þeirrar skoðunar að loðnustuðullinn sé of hár og hann hlýtur að koma til leiðréttingar. Og því áttu íslensku samningamennirnir að sjálfsögðu að halda til skila þannig að ég er þeirrar skoðunar að hér sé ekki um jafngildar heimildir að ræða. Það eina góða við þetta er sú staðreynd að hér er um samning til eins árs að ræða og það hlýtur að verða krafa við endurskoðun hans að þessu verði breytt. Einasta leiðin til þess að ganga úr skugga um það hvort ég hef rétt fyrir mér eða ekki er að spyrja einhverja íslenska útgerðarmenn um það hvort þeir séu tilbúnir til þess að skipta á 3 þús. tonnum af karfa og 30 þús. tonnum af loðnu. Ef einhver gefur sig fram, þá skal ég gjarnan viðurkenna að þarna geti verið um jafngildar veiðiheimildir að ræða en ég leyfi mér að efast um að nokkur þeirra geri það.

Vegna þess hve margir hafa beðið um að veita andsvar verður forseti að tilkynna að gefnar verða tvær mínútur í fyrra skiptið til andsvars en síðan ein mínúta í seinna skiptið.

Frú forseti. Ég hef ekki dregið í efa þær upplýsingar sem hv. 1. þm. Austurl. hefur komið hér með um söluverðmæti bæði loðnu og karfa í einstökum tilvikum að undanförnu. En ég veit að honum er það mætavel kunnugt að stjórnvöld geta auðvitað ekki við mat á slíkum samningum hlaupið á eftir einstökum sölum á þessum tegundum. Þar verður að miða við lengra tímabil og ég lít svo á að okkur sé rétt og skylt að miða við þá verðmætastuðla sem út eru gefnir á grundvelli laga sem hv. þm. beitti sér fyrir að yrðu sett og hann gaf mörgum sinnum út meðan hann gegndi embætti sjútvrh. Það eru engin rök til að hafa aðrar viðmiðanir í þessu efni. Þessir verðmætastuðlar koma til endurmats á hverju ári eins og hv. þm. veit á grundvelli breytinga sem verða á markaðsverði hér innan lands. Verði þar á alvarlegar breytingar hlýtur það að koma til endurmats í þessum samningum við Evrópubandalagið hvernig við metum jafngildi þessara heimilda.

Virðulegur forseti. Ég þarf ekki heila mínútu. Ég vil endurtaka það að ég tel að þegar er talað um jafngildi í þessu sambandi þá eigi að meta þjóðhagslegt gildi. Ég tel það ekki rétt hjá hæstv. sjútvrh. að það eigi að líta til lengri tíma því hér er verið að tala um veiðiheimildir til eins árs. En ég vildi að gefnu tilefni spyrja hæstv. ráðherra um það hvort hann sé sammála hæstv. utanrrh., þ.e. fréttatilkynningu hans við mat hans á samningsniðurstöðunni því að hæstv. sjútvrh. sagði að hæstv. utanrrh. væri honum mun fremri í að meta slíkar niðurstöður, enda hefur hann gert það mjög oft, hvort hann meti það svo eins og hæstv. utanrrh. að hér sé um 20% meiri verðmæti til okkar að ræða en til Evrópubandalagsins. Ég tel það fráleitt að gefa út slíka fréttatilkynningu og þessi fréttatilkynning veikir okkar stöðu til lengri tíma litið.

Frú forseti. Aðalatriðið er það að ég tel að það séu öll rök til þess að meta þetta sem jafngildar veiðiheimildir. Við sömdum ekki við Evrópubandalagið um að við fengjum meira í okkar hlut en þeir. En þegar hv. þm. dregur í efa að verðmætastuðlarnir sýni þjóðhagslega rétt mat þá finnst mér hv. þm. vera kominn út á hála braut. Ég ætla ekki að halda því fram að þessir verðmætastuðlar séu hárnákvæmir og gefi á hverjum tíma rétta mynd. En það var mat hans sjálfs þegar hann beitti sér fyrir lagasetningu af þessu tagi að með þessum hætti væri best að koma fram og mynda þessa stuðla. Og einkennilegt ef hann dregur í land með það nú og telur að þetta geti ekki talist þjóðhagslegur mælikvarði sem hann hafði sjálfur forustu um að leiða í lög.

Virðulegur forseti. Mér líkar nú eiginlega ekki hvernig þessi umræða gengur. Mér finnst að sú snautlega niðurstaða, sem í raun og veru varð, þ.e. sú að Íslendingar færu að kaupa loðnu í þessum samningum sem ekki hefur verið veidd fram að þessu, eigi að vera hér til umræðu ekki síður en hvernig menn bera saman þessar veiðiheimildir á annan hátt. Staðreyndin er nefnilega sú að það hafa ekki veiðst nema 5--6 þúsund tonn að meðaltali á ári af þessari loðnu. Það liggur beinlínis fyrir að Íslendingar eru að játa það á sig að þeir eigi að taka ábyrgð á því að þessi grænlenska loðna veiðist og fram að þessu hafa menn ekki haft neina tryggingu fyrir því. Þess vegna er verið að gefa þarna mikið á milli í raunverulegum veiðiheimildum, þ.e. nýtanlegum veiðiheimildum. Þær hafa ekki verið nýtanlegar nema að þessu leyti. Þess vegna hefðu Íslendingar auðvitað átt að gera kröfur um einhverjar allt aðrar veiðiheimildir en þær sem hafa ekki verið nýttar. Mér finnst það liggja í augum uppi. Auðvitað hefur það komið fram á þessum fundi að aðalatriði þessa samnings, þ.e. aðalkrafa Íslendinga, var sett út af borðinu strax í upphafi. Svo getur hæstv. sjútvrh. komið hér kotroskinn og sagt að þetta séu hinir ágætustu samningar. Í sumar mætti hann á fund sjútvn. og sagði að ekki yrði hvikað frá því að fá fisk fyrir fisk í þessum samningum. En hann hefur auðvitað misskilið þetta allt saman í Þjóðarsálinni.

Frú forseti. Ég stend við það að ég lít svo á og tel að til þess séu fullgild rök að þessir samningar séu í heild sinni góðir fyrir okkur. Við höfum í flestum atriðum fengið okkar ýtrustu kröfur fram. Á þessu sviði sem hv. þm. nefndi gerðum við málamiðlun en ég tel að við höfum tryggt okkar hagsmuni með fyllilega viðunandi hætti að þessu leyti. Ég minni á að þeir sem þarna eiga helstra hagsmuna að gæta eins og forustumenn útvegsmanna á Íslandi, sem tóku þátt í lokasamningaviðræðunum, styðja þessa niðurstöðu og telja hana vera viðunandi fyrir íslenska hagsmuni og það er kannski miklu betri mælikvarði á þessa niðurstöðu heldur en mat hv. þm. þó að ég beri fulla virðingu fyrir hans dómgreind.

Virðulegur forseti. Það hafa kannski ekki margir tekið eftir því að hæstv. sjútvrh. byrjaði ræðu sína á því að segja að þetta væri viðunandi niðurstaða og vísað til EES-samningsins sem heildar þannig að hann kom náttúrlega upp um þá afstöðu sína til þessa samnings að hann væri ekki góður heldur yrði að afsaka hann með því sem fengist í EES-samningnum en það var akkúrat það sem menn töldu að ætti ekki að vera samhengi í, a.m.k. fram að þessu.

Frú forseti. Það hefur aldrei verið dregin dul á það að samkomulagið um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum er í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það á ekki að vera nýmæli fyrir nokkrum hv. þm. Ég tel að hvort tveggja sé viðunandi fyrir okkur, þessir samningar sem hér liggja fyrir innbyrðis og samningarnir um Evrópska efnahagssvæðið og þessir samningar í heild.

Virðulegi forseti. Það var ekki von til þess að góður árangur næðist í þessum samningum Íslands við Evrópubandalagið um sjávarútvegsmál ef eina leið sjútvrh. til þess að komast að því hvað utanrrh. teldi væri að hlusta á hann í Þjóðarsálinni. Eru menn hættir að tala saman um svona mál á ríkisstjórnarfundum? Þegar ég rek það hér að hæstv. utanrrh. hafi í viðtali 1. des. sagt að öll afstaða sjútvrh. frá því í vor hafi verið byggð á misskilningi, þá kemur sjútvrh. hér upp, fer að hæða utanrrh. og segir blákalt að utanrrh. sé tvísaga. Annars vegar hafi utanrrh. sagt hér á Alþingi að það hafi verið samið um þetta allt í Óportó og hins vegar hafi utanrrh. komið í Þjóðarsálina og sagt að þetta ætti að vera raunveruleg veiði fyrir raunverulega veiði og sjútvrh. hafi byggt sinn skilning á ummælum utanrrh. í Þjóðarsálinni. Ég ætla að vona að Ríkisútvarpið endurskoði dagskrá sína og hafi bara opið fyrir Þjóðarsálina lon og don svo að ráðherrarnir hafi einhverja möguleika til þess að komast hvað hver þeirra telur í þessum málum. Það er auðvitað mjög merkilegt að þegar samningurinn liggur fyrir, þá kemur utanrrh. fram á fyrsta degi blaðaútgáfu eftir samninginn og hæðir sjútvrh. og svo kemur sjútvrh. hér og segir: Ég hef ekki sama hæfileika og utanrrh. til þess að túlka alþjóðasamninga --- það skildu auðvitað allir háðið í utanrrh. --- og fer svo að segja að ég hljóti að vita það eins og sjútvrh. að utanrrh. hafi snoturt hjartalag. Pillurnar halda bara áfram að fljúga milli þeirra. Sjútvrh. les svo hér upp úr Þjóðarsálinni hvað utanrrh. sagði í sumar og bætir svo við að hann, sjútvrh., hafi ekki sama hæfileika og utanrrh. til að hafa margar skoðanir á málinu. Er það nú ástand. Þessir menn áttu að gæta hagsmuna Íslendinga í sjávarútvegssamningum við Evrópubandalagið.

Frú forseti. Það var enginn ágreiningur þegar samningskröfur Íslands voru mótaðar eftir Óportó-samkomulagið. Þær voru settar fram af utanrrn. með fullu samkomulagi við sjútvrn. og ég veit að hv. þm. hljóta að gera sér grein fyrir því að við hefðum ekki farið að ræða --- og ég veit að utanrrn. hefði ekki sett fram af sinni hálfu þá ósk að ræða um skipti á veiði gegn veiði ef það hefði ekki haft þá skoðun á þeim tíma að Óportó-samkomulagið rúmaði það að slíkar kröfur væru settar fram af Íslands hálfu.

Virðulegi forseti. Þau tíðkast greinilega breiðu spjótin milli ráðherranna. Það er alveg óþarfi fyrir hæstv. sjútvrh. að vera að senda utanrrh. skeytin í gegnum mig. Þau geta farið alveg beint hérna á milli. Hæstv. sjútvrh. var að segja það með því að beina orðum sínum til mín að það sem utanrrh. sagði sl. þriðjudag í viðtali við Morgunblaðið þegar samningarnir lágu fyrir hafi verið rangt. Hæstv. sjútvrh. er að tilkynna það í þingsalnum að hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson hafi farið með rangt mál þegar hann lýsir niðurstöðum samninganna í viðtali við Morgunblaðið sl. þriðjudag, 1. des. Ég bara spyr: Ef sjútvrh. byrjar þessa umræðu með því að lýsa því yfir að utanrrh. hafi farið með rangt mál, hvað þá með okkur hina, óbreytta þingmenn? Hvernig eigum við þá að fara að því að trúa hæstv. utanrrh.?

Virðulegi forseti. Ég vil bara að þá fáist skýrt hvort sá skilningur minn sé réttur að hæstv. sjútvrh. treysti sér ekki til að útskýra hvers vegna mun ítarlegri útfærsla er á endurskoðunarþætti varðandi gagnkvæmni veiða í fréttatilkynningu en því plaggi sem við erum að fjalla um og eigum að samþykkja. Ég geri ráð fyrir að með því að svara þessu ekki sé hann að vísa á hinn fjölfróða utanrrh. sem í krafti reynslu sinnar af utanríkissamningum ætti að geta svarað þessu. Satt að segja hafði ég vonað að hæstv. sjútvrh. þekkti þetta mál, skildi og gæti skýrt það.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl. lagði það til mála í ræðu sinni áðan að spurt yrði hvort útgerðarmenn vildu kaupa loðnu fyrir karfa í þeim hlutföllum sem hér hefur verið samið um og hefur reyndar farið ýmsum orðum um þá verðmætastuðla sem byggðir eru á mati sjútvrn. í þeim efnum. Ég vil fyrst taka það fram að þeir stuðlar sem nú eru í gildi samkvæmt reglugerð frá 28. júlí 1992 eru byggðir á verðmætamati á innlendum markaði á síðasta fiskveiðiári. Samkvæmt þeim er stuðullinn 0,41 fyrir karfa en 0,05 fyrir loðnu sem þýðir einfaldlega að hér erum við að tala um 1.230 tonn þorskígilda í karfa á móti 1.500 tonnum þorskígilda fyrir loðnu. Þetta endurspeglar með öðrum orðum verðmætamat markaðsins á fiskveiðiárinu. Það er auðvitað laukrétt sem hæstv. sjútvrh. sagði að þegar menn meta þetta geta menn ekki hlaupið eftir dagprísum. Ég skil einfaldlega ekki hvers vegna hv. þm. reynir að gera þetta tortryggilegt. Hann spurði, og það kemur ekki á óvart: Hvað mundu útgerðarmenn segja um þennan samning? Hann er kunnur að því að segja að það sé nauðsynlegt að fyrir liggi hvað hagsmunaaðilarnir segi. Ég vil þá biðja hv. þm. að spyrja sjálfa sig þeirrar spurningar hvað sá fulltrúi hagsmunaaðila segi um þennan samning sem að almanna vitorði er talinn harðdrægastur og einstrengingslegastur í kröfum fyrir íslenska útgerð?

Það er nú fokið í flest skjól . . .

Virðulegi forseti, gæti forseti reynt að biðja þennan hv. þm. að gæta tungu sinnar.

Forseti vill biðja hv. 8. þm. Reykn. að hafa hemil á sér.

Það er eðlilegt þegar spurt er um sjónarmið hagsmunaaðila þá sé vitnað í þann mann sem flestir viðurkenna að lengst gangi í kröfum sínum fyrir hönd hagsmunaaðila, hv. þm., og gjarnan er vitnað til þegar menn vilja hafa það á orði hvað hagsmunaaðilarnir hafa til málanna að leggja. Samkvæmt útskrift á viðtölum við ýmsa aðila í Ríkissjónvarpi, 28. nóv. 1992, þá lýsir Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, sínum viðhorfum mjög afdráttarlaust. 
            

Forseti hlýtur að óska eftir að þingmenn leyfi hæstv. utanrrh. að tala.

Í þessari útskrift segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það eru skiptar skoðanir um ágæti samningsins sem við gerðum við EB en hann felur í sér að Evrópubandalagslöndin fái að veiða 3 þús. tonn á Íslandsmiðum en Ísland fær á móti 30 þús. tonn af loðnu. Sjútvrh. telur að Íslendingar hafi náð fram flestum kröfum sínum í samningnum en hvert er álit Kristjáns Ragnarssonar, formanns LÍÚ?`` --- Síðan kemur bein tilvitnun, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég tel að þetta sé viðunandi niðurstaða. Við fáum fram mjög mörg atriði sem við höfum lagt mikla áherslu á, eins og hvað mörg skip mega vera hér í einu, hvernig eftirlitinu sé háttað, það séu hreinar veiðiferðir, og síðan þetta atriði sem hefur mestum deilum valdið, hvort við höfum veitt loðnu þegar þeir fá að veiða karfa. Það er þannig að við fáum réttinn í ársbyrjun. Þeir svo aftur karfaréttinn síðar á árinu. Um er að ræða í þessu sambandi að ef ekki hefur verið úthlutað loðnukvóta, eins og gerðist t.d. 1983, þá mundu þeir enga veiði fá að stunda hér. Ef kvóti yrði skertur, eins og gerðist árið þar á undan eftir að honum hafði verið upphaflega úthlutað, þá mundi það líka virka eins. Þannig að ég tel að það séu ákveðnir óvissuþættir fólgnir í því ef okkur mistekst að veiða loðnuna í ársbyrjun eins og gerðist í fyrra. Það hefur hins vegar ekki gerst í 20 ár að við höfum ekki náð að veiða úthlutaðan kvóta. Þá gæti þetta komið til. Þá eigum við þó rétt á að taka málið upp og ræða það. Samningurinn er til eins árs þannig að þá er líka að fenginni reynslu á þessu eina ári hægt að taka málið til endurskoðunar og ræða það. Þannig að ég tel að við séum ekki að taka mikla áhættu í þessu sambandi.`` Fréttamaður: ,,Ólafur Ragnar var að tala um að Evrópubandalagið hefði náð fram grundvallarkröfu sinni og nánast lúffað fyrir því.`` Kristján: ,,Ég tel að það sé ekki rétt. Ég tel að það sé alls ekki rétt. Það er algilt að gera samning um veiðiheimildir en ekki um veiði. Við höfum hins vegar sagt að loðnan væri svo duttlungafull skepna að við gætum ekki treyst því að ná henni og þess vegna hafa þessir fyrirvarar verið settir. Ég tók líka eftir því að menn hafa áhyggjur af fyrstitogurum. Það var gengið frá þessu. Í sjálfu sér var þetta náttúrlega ákveðið í vor með sérstökum erindaskiptum að þeir fengju að veiða hér 3 þús. tonn af karfa og við fengjum þessa loðnu í staðinn. Það er aðeins verið að útfæra það samkomulag núna svoleiðis að stóra málið gerðist í rauninni þá. Varðandi frystingu um borð í togurum þá fengum við það fram að þeir mega ekki vinna þennan fisk. Þá verða þeir að heilfrysta karfann. Það er vinnsluaðferð sem ekki er stunduð og er ekki markaðsvara þannig að venjulega er hann hausaður og slægður með þeim hætti í leiðinni og síðan pakkað. Þetta fá þeir ekki að gera. Deilurnar í gær og ástæðan fyrir því að fundurinn hófst ekki fyrr en átta klukkutímum eftir að hann átti að hefjast voru deilur innan bandalagsins. Suðurríkin, Spánn, Portúgal og Frakkland, héldu að við hefðum gert eitthvert samkomulag við Þjóðverja og Breta um að halda þessari kröfu fram til þess að það væru meiri líkur á að Þjóðverjar og Bretar fengju þessar heimildir. Það er að vísu rétt að okkur er það geðfelldara að þeir komi hér til þessara veiða. Þeir voru hér og við þekkjum þá en við höfum meiri ótta af þessum stóru skipum suðurþjóðanna. En með þessu ákvæði sem við fengum fram tel ég að við höfum komið í veg fyrir það.`` Fréttamaður: ,,Er ekkert þá til í þeirri gagnrýni að við höfum gefið einum of mikið eftir?`` Kristján: ,,Alltaf þegar við semjum þarf að gefa eftir og mætast. Ég tel að áhætta okkar í því efni sé mjög lítil. Hún sé verjandi og þá verður bara málið endurskoðað að ári ef svo fer að við veiðum ekki úthlutað loðnumagn í vetur. Við höfum mjög öflugan flota og okkur hefur alltaf tekist það nema í fyrra vegna þess hve veiðarnar hófust þá seint. Nú erum við búnir að veiða yfir 200 þús. tonn af úthlutuðum kvóta, þannig að líkurnar eru hverfandi litlar að mínu mati að við náum ekki að veiða þessi 30 þús. tonn sem við fáum frá bandalaginu sem þeir hafa svo skipt við Grænlendinga.`` Þetta er tilvitnun í þann hagsmunaaðila sem gjarnan er vitnað til þegar menn vilja hafa það á hreinu hver það er sem lengst gengur fram í kröfum af hálfu hagsmunaaðila. Síðan kemur hins vegar hv. 8. þm. Reykn. og er orðinn miklu harðdrægari fyrir hönd hagsmunaaðilanna en Kristján Ragnarsson, og trúi nú hver sem vill. Enda er búið að heyra margt sjónarspilið frá þeim hv. þm. í þessum umræðum eins og venjulega. Þetta ætti a.m.k. að svara þeirri spurningu. Það er nauðsynlegt að það komi inn í umræðurnar áður en lengra er haldið hvert mat þessa fulltrúa íslenskra hagsmunaaðila er á niðurstöðum þessa samnings. Menn hafa heyrt það, þannig að ég þarf ekkert að túlka það. Hann túlkar það með talsvert öðrum hætti en hv. talsmenn Alþýðubandalags eða Kvennalista eins og fram kom í ræðum þeirra áðan. Virðulegi forseti. Ég vildi svara nokkrum öðrum atriðum sem fram hafa komið í máli manna til þessa. Ég vitna til ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar. Að vísu hefur hæstv. sjútvrh. svarað flestum atriðunum. Hið fyrsta var um gagnkvæmnina. Ég er sammála hæstv. sjútvrh. um að það er ekki réttmæt gagnrýni að ætla að vísa á bug þeim verðmætastuðlum sem sjútvrn. styðst við að íslenskum lögum og halda því í staðinn fram að við hefðum átt að meta þetta á grundvelli sveiflukenndra markaðsprísa. Ég hef ekki heyrt enn þá rökin fyrir því að það hafi verið rétt. Það er kannski ástæða til þess út frá umræðum um gagnkvæmni og verðmætamat að biðja menn að hugleiða svolítið hvað við erum að tala um. Það vildi svo til að ég hringdi í gamla skipstjóra minn á Viðey þar sem ég var í skipsrúmi forðum daga. Þetta er skip sem er með uppistöðu karfaveiði. Ég spurðist fyrir um það hvað hann var með í ársafla á Viðeynni í fyrra af karfa. Það eru 2.500 tonn. Ársafli eins togara, þ.e. karfaafli hans sem er uppistaðan í afla skipsins. Það er litlu minna en þær heimildir sem við höfum látið af hendi í skiptum fyrir 30 þús. tonn af loðnu sem Kristján Ragnarsson var að lýsa að hann hefði fulla trú á að ekki væri vafi á að við næðum miðað við okkar öfluga flota og við eðlilegar kringumstæður. Það hefur enginn nefnt hér að sóknarkostnaðurinn skiptir miklu máli í útgerð. Hvað halda menn að þetta sé ábatasamleg útgerð að eiga að halda úti á tveimur veiðisvæðum --- menn mega halda hér úti þremur plús tveimur skipum til þess að veiða þessa karfatitti sem í þennan ársafla fara? Hvað halda menn að útgerðarkostnaðurinn sé ef menn hafa eitthvert hugboð um þann kostnað? Menn hafa talað eins og Íslendingar hafi lúffað í samningum, látið allt af hendi við Evrópubandalagið, hið óbilgjarna Evrópubandalag, neita að viðurkenna almennan verðmætamælikvarða, sem við höfum stuðst við í þessu máli, o.s.frv. Sannleikurinn er sá og það er viðurkennt og staðfest, og menn eiga ekkert að vera að tala gegn staðreyndum, að hér er um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum að ræða. Eins og er viðurkennt í gögnum sem Evrópubandalagið sjálft leggur fram í Evrópuþinginu, þá líta þeir svo á að þeir hafi fengið veiðiheimildir í staðinn fyrir markaðsaðild að því er varðar Noreg og Svíþjóð, en þeir segja að því er Ísland varðar sé um gagnkvæmar veiðiheimildir að ræða. Það er auðvitað ekkert fyrir okkur að hafa áhyggjur af hver útgerðarkostnaður þeirra verður við að ná þessum afla á þetta mörgum skipum. En ef menn eru að tala um þetta af einhverju raunsæi og ekki af tómum leikaraskap og ábyrgðaleysi, eins og 8. þm. Reykn. gerði með öfugmælum sínum öllum áðan, ég tek það fram að ég geri mikinn mun á ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar og þeim ósköpum, þá er ljóst að það er ekki hægt að segja við fólk sem hefur komið nálægt sjósókn eða hefur einhver kynni af því sem það er að tala um að hér sé um einhvern óskaplegan fórnarkostnað að ræða og halli á Ísland í þessum viðskiptum. Ég tek það fram að ég hef ekki miklar áhyggjur af því hver kostnaður samningsaðila er. Þetta er það sem þeir hafa fengið. Þetta er það sem þeir hafa farið fram á. Þetta er samningur sem er endurskoðaður frá ári til árs. Að því er varðar þessa eilífu króníkur sem vitnað er til þegar menn eru að tala um karfa eða langhala er t.d. ágætt að benda á að ástæðan fyrir því að ekki var um samninga um það að ræða eins og óskir t.d. Frakka stóðu til, er einfaldlega sú, eins og margsinnis hefur komið fram, að við gátum ekki sýnt fram á það með áreiðanlegum rannsóknum að sá veiðistofn væri fyrirfinnanlegur og í veiðanlegu ástandi. Hins vegar er vísað til þess í texta Óportó-samningsins að ef þær rannsóknir liggi fyrir þá skuli það skoðað. Ef menn tala um þetta af einhverri sanngirni held ég að menn eigi að láta af því að draga upp af þessu falska mynd byggða á því að bera enga virðingu fyrir staðreyndum. Þá er spurt: Hvers vegna var þess ekki kostur að við semdum við Evrópubandalagið um að láta af hendi einhverjar hugsanlegar veiðiheimildir sem við gætum hugsanlega samið um við aðrar þjóðir að fá í skiptum? Ég verð satt að segja að viðurkenna að mér er vandi á höndum að átta mig á því hvort hér er verið að tala af alvöru. Við gætum út af fyrir sig sagt að ef við í tíð fyrrv. ríkisstjórnar hefðum gert slíka samninga um að afla okkur veiðiheimilda, við skulum segja hjá Norðmönnum eða Færeyingum, sem við ekki höfum, þá gætum við látið það upp í einhver skipti. Við höfðum engar slíkar veiðiheimildir og enga slíka samninga. Það getur hver sem er út af fyrir sig gert sér í hugarlund hvers vegna það var ekki. Hitt er mér ómögulegt að skilja að þess hefði verið raunverulegur kostur í viðskiptum okkar við Evrópubandalagið að bjóða upp á einhverja hugsanlega slíka samninga. Það er verið að segja að við hefðum átt að leita eftir slíkum samningum um veiðiheimildir við aðrar þjóðir og þá hefðum við orðið að gera það í tíð fyrri ríkisstjórnar með hliðsjón af því hver aðdragandi þessa samnings er. Það var spurt um edikverkaða síld og því haldið fram þegar samningunum lauk á sínum tíma hafi verið sagt: Við fengum fullkomið tollfrelsi fyrir saltsíldarflök. Staðreyndin í því máli er margrakin í umræðum á hinu háa Alþingi og í utanrmn. Sannleikurinn er sá að við fengum fram með óvæntum hætti viðurkenningu á því að saltsíldarflök samkvæmt skilgreiningu skyldu ná tollfrelsi þrátt fyrir það að Evrópubandalagið hafi lýst því yfir að þrennt skyldi algjörlega undanskilið varðandi markaðsaðgang: síld, makríll og lax. Síðan er spurningin: Á þetta við um öll saltsíldarflök? Niðurstaðan liggur ekki fyrir að því er varðar hin edikverkuðu flök. Það er einfaldlega vegna þess að það er ekki kominn endanlegur úrskurður um aukaefni og tollflokkaskipan. Tveir kostir er fyrir hendi. Annaðhvort falla edikverkuðu flökin undir tollflokkin söltuð síldarflök og eru þá í tollflokknum 0305-3014 og mundu þá bera núlltoll. Eða þau eru flokkuð sem niðurlögð flök og eru þá í öðrum tollflokki, 1604-1217, og mundu þá bera 10% toll. Þessu hefur verið skotið til úrskurðar hjá Alþjóðatollamálaráðinu og niðurstaðan liggur ekki fyrir. En hér verðum við auðvitað að styðjast við alþjóðlegar venjur um röðun í tollflokka. Menn hafa nokkuð vikið að því að sjálfsagt verði að segja belgíska samningnum upp. Ég ætla ekki að láta uppi neina skoðun um það. Belgíski samningurinn rennur út sjálfkrafa þegar síðasta skipið telst ekki lengur úthaldshæft. Að vísu er líka hægt að grípa til uppsagnarákvæða en ég ætla ekki að kveða upp neinn dóm um það hvort nú er rétti tíminn til þess að gera það. Þá er óhjákvæmilegt að víkja nokkrum orðum að makalausum málflutningi hv. 8. þm. Reykn. í þessu máli. Hann byrjaði á að telja það upp að Íslendingar hefðu sett sér ferns konar samningsmarkmið og tapað þeim öllum. Hið fyrsta: Fríverslun með fisk. Annað: 100% markaðsaðgangur. Þriðja: Að hleypa ekki erlendum EB-skipum í landhelgi nema það væri þá á gagnkvæmnisgrundvelli varðandi skipti á veiðiheimildum. Og fjórða: Að aldrei skyldi fallist á að veita veiðiheimildir fyrir markaðsaðgang. Hæstv. sjútvrh. vék að þessu hér áðan og hefur út af fyrir sig hrakið allar þessar fullyrðingar. Það sem vekur mér undrun er það að formaður Alþb., flokks sem á að taka alvarlega, maður sem er í utanrmn. og hefur þess vegna aðgang að öllum gögnum um þetta mál skuli leyfa sér málflutning af því tagi sem hann viðhafði. Vegna þess að það veit hver einasti maður í utanrmn. og allir hv. þm. sem hafa lagt sig eftir að kynna sér þetta mál að allt er þetta fleipur og öfugmæli og ótrúlegt að hv. þm. skuli leyfa sér slíkan málflutning. Rifjum upp staðreyndir þessa máls. Hver voru samningsmarkmið Evrópubandalagsins í sjávarútvegsmálum? Þau voru fyrst og fremst þessi: Í fyrsta lagi að tryggja Evrópubandalaginu veiðiheimildir í staðinn fyrir jafngildar á við tollaívilnanir á mörkuðum. Hver var önnur meginkrafa Evrópubandalagsins? Hún var að tryggja það að Evrópubandalagið mætti fjárfesta samkvæmt almennum reglum í þessari auðlind. Hvorugt þessara samningsmarkmiða náðist fram út frá þeirra bæjardyrum séð eins og öllum er kunnugt um og ekki þýðir að neita. Það er auðvitað alveg á hreinu að í þessum samningum var ekki fallist á einhliða veiðiheimildir. Því var hafnað algerlega og það er staðfest og viðurkennt og framlagt á skjölum Evrópubandalagsins. Að því er varðar fjárfestingarréttindi varðandi íslenska útgerð og fiskvinnslu liggur fyrir að Íslendingar hafa þar varanlega undanþágu sem byggir á íslenskum lögum og er háð vilja hv. Alþingis. Og að hv. þm. Stefán Guðmundsson, jafnkunnugur og hann á að vera sjávarútvegsmálum, skuli rembast við að hrista höfuðið gagnvart slíkum staðreyndum er ótrúlegt. En þetta eru staðreyndir málsins. Að því er varðar síðan samningsmarkmið okkar. Það er laukrétt að við fyrir hönd fyrrv. ríkisstjórnar settum upp samningsmarkmiðið um fríverslun með fisk. Okkur kom öllum saman um að það væri sjálfsagt og rökrétt. Við byrjuðum þessi mál með því undir forustu Steingríms Hermannssonar formanns Framsfl. að knýja fram fríverslun með fisk innan EFTA og við höfðum reynt að beita okkur fyrir í 19 ár. Það náði fram að ganga að því er varðaði viðskipti innan EFTA með vissum fyrirvörum og tímabundnum undanþágum. Þess er að geta að við höfðum síðan í framhaldi af því náð tvíhliða samningum, sem við erum að gera með hinum EFTA-þjóðunum, þar sem við erum yfirleitt að ná fram viðurkenningunni um fríverslun með fisk. Hitt var okkur öllum ljóst í fyrrv. ríkisstjórn frá upphafi vega að engar líkur væru á því að við næðum þessu ýtrasta markmiði með fríverslun með fisk og margsinnis rætt á ríkisstjórnarfundum og manna í milli í þeirri ríkisstjórn að þetta væri að sjálfsögðu samningatækni okkar og samningsmarkmið og við mundum halda því fram til þess að byggja upp stöðu okkar í þessum samningum. Líkurnar á því að Evrópubandalagið féllist á að falla frá sameiginlegri fiskveiðistefnu sinni voru auðvitað nánast engar. Það gátu allir menn sagt sér sjálfir. Engu að síður var þetta rétt af okkur og engu síður gerðum við þetta. Það verður auðvitað að taka fram að strax í upphafi hinna raunverulegu samningaviðræðna, þegar undirbúningsviðræðunum var lokið 1990, hafnaði Evrópubandalagið þessari kröfu. Þeir sem frammi fyrir því stóðu voru stjórnarflokkar í fyrrv. ríkisstjórn. Okkur var öllum kunnugt um það árið 1990. Við vissum það ósköp vel að þar með var þetta ýtrasta samningsmarkmið farið og við höfðum aldrei gert okkur vonir um að ná því fram. Hver voru viðbrögðin af hálfu þáv. ríkisstjórnar? Að sjálfsögðu ekki að falla frá samningunum heldur að byggja upp stöðu okkar um samningsmarkmið númer tvö sem var hið raunsæja, þ.e. að reyna að ná markaðsaðgangi. Hver er niðurstaðan? Krafan var þá um 100% markaðsaðgang. Hún verður 96% þegar þessir samningar eru komnir til skila. Er einhver að halda því fram í alvöru upp í opið geðið á fólki að það sé lélegur samningsárangur? Að sjálfsögðu er ekki hægt að halda því fram. Þriðja atriðið sem hv. þm. nefndi var að aldrei skyldi hleypt inn skipum Evrópubandalagsins nema það væri á grundvelli samnings um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Það samningsmarkmið náðist vegna þess að við erum hér með samning sem kveður á um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Við erum búin að fara yfir það í þessari umræðu hvort verðmætastuðlar sjútvrn. eru nothæfur mælikvarði eða ekki.  Reyndar var það ekkert undantekningarlaus regla að við hefðum samið við aðra um það að hér mættu vera skip að veiðum. Hver sá sem les vikulega blaðið Úr verinu, fylgirit Morgunblaðsins, getur fylgst með því. Þeir birta í hverri einustu viku kort með þeim skipum sem eru að veiðum innan íslenskrar landhelgi samkvæmt samningum, gömlum, endurteknum og endurnýjuðum samningum. Það er mjög algengt að yfir 20 færeysk skip séu innan landhelginnar fyrir utan belgísku skipin. Það er því í fyrsta lagi óþarflega mikil ónákvæmni í meðferð staðreynda að segja að það að erlendum skipum, í þessu tilfelli þremur plús tveimur, sé leyft að veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu á grundvelli gagnkvæmra skipta á veiðiheimildum sé brot á einhverri ginnheilagri reglu. Það er bara rangt. Færeyingar eru hér samkvæmt samningum og Belgar voru það líka. Reyndar voru til eldri samningar að því er varðaði Norðmenn þótt þeir séu úr gildi fallnir. Þá er það fjórða atriðið, sem hv. þm. fór með, að aldrei skyldi fallist á að veita veiðiheimildir fyrir markaðsaðgang. Á það hefur ekki verið fallist hvorki af fyrri ríkisstjórnum né þessari ríkisstjórn. Það er staðreynd sem þýðir ekkert að mæla í móti. Það var ein meginkrafa Evrópubandalagsins og hún náðist ekki fram. Niðurstaðan er hins vegar sú að við höfum efnt fyrirheit sem var gefið á sínum tíma þegar við vorum að ná tvíhliða samningnum við EB frá 1972--1976. Við höfum efnt það fyrirheit að gera almennan rammasamning um samstarf í fiskveiðimálum, sem enginn hefur vikið að einu orði, hann er svo sjálfsagður, og í annan stað að gera samning um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Þetta eru staðreyndir málsins. Um samningsmarkmið Evrópubandalagsins annars vegar og um þau samningsmarkmið sem við settum okkur hins vegar og um niðurstöðuna. Það er ekki hægt í viti borinni umræðu á Alþingi Íslendinga að snúa öllum staðreyndum á haus eða láta eins og staðreyndir séu ekki til og fara með tómt fleipur.

Hver er að því?

Ég hef verið að segja það, hv. þm., að þegar því er haldið fram að þessi samningsmarkmið hafi öll tapast, þá sé það fleipur og verði ekki rökstutt með vísan til neinna staðreynda. Virðulegi forseti. Mér er tjáð að margir séu á mælendaskrá en í ljósi þess sem þegar hefur verið sagt í þessum umræðum var óhjákvæmilegt að reyna að beina umræðunni aftur á braut einhverra staðreyndaumfjöllunar. Ef við erum að ræða þessa samninga þýðir ekki fjalla um þá á þeim grundvelli að við séum að tala um að fallist hafi verið á veiðiheimildir til Evrópubandalagsins í staðinn fyrir markaðsaðgang. Það er rangt. Það þýðir heldur ekkert að halda því fram að þessir samningar um skipti á veiðiheimildum séu ómarktækir af því að þeir mælikvarðar sem íslenska sjútvrn. notar og byggir á grundvelli íslenskra laga séu allt í einu ómark. Og það þýðir ekkert að reyna að gera lítið úr þeim tækifærum fyrir íslenskan sjávarútveg sem felst í þeim árangri sem náðist að því er varðaði markaðsaðgang. Ég tel að sá árangur sé ekki mestur að því er varðaði niðurfellingu tollanna, sem er mál út af fyrir sig, heldur sé þýðingarmest að með þeim breytingum á markaðsaðgangi hefur sjálfri stefnu Evrópubandalagsins gagnvart fiskveiðiþjóðum og fiskvinnsluþjóðum verið breytt vegna þess að þeirra tollakerfi var miðað við að laða inn hráefni á lágum eða engum tollum en koma í veg fyrir með háum tollum að í þessum löndum gæti þróast hátæknifiskiðnaður sem væri þannig útilokað að kæmist með sínar afurðir á neytendamarkaði vegna tollmúra. Það eru þau tækifæri sem bjóðast fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenska fiskvinnslu og þar með ekki síst fyrir íslensku landsbyggðina sem er auðvitað vinningsvonin í þessum samningi. Öllum sem í sjávarútvegi starfa er ljóst að þessi tækifæri eru raunveruleg og tugir fyrirtækja hafa á undanförnum mánuðum búið sig undir að nýta þessi tækifæri og gera sér vonir um að þessi samningur auðveldi okkur í erfiðri stöðu í sjávarútveginum að búa til meiri verðmæti úr minnkandi afla. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hv. þm., talsmenn sjávarútvegs einatt eða talsmenn landsbyggðarinnar á Íslandi, leyfi sér við þessar kringumstæður að snúa öllum staðreyndum á haus eða kynda svo elda tortryggni eða leika svo gráa pólitíska hráskinnsleiki að þeir vilji ekki taka mark á þessum staðreyndum og vilji ekki einu sinni eiga að því hlut að þau tækifæri sem þetta skapar geti nýst íslenskum sjávarútvegi. Ég lýsi ábyrgð á hendur þeim mönnum sem haga málflutningi sínum með þessum hætti. En ég tek það fram að ég geri mikinn mun á því á hvern veg menn ræða þessi mál hér. Ég hef yfirleitt farið heldur virðulegum orðum um bæði málflutning og störf hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar af kynnum mínum af honum og dreg þau orð ekkert til baka. Ég er ekki sammála honum þegar hann segir að við höfum oftúlkað niðurstöður þessa samnings eða veikt samningsniðurstöðuna. Það er reyndar algjör fjarstæða vegna þess að við veiktum ekkert samningsstöðu okkar þótt við legðum mat á hin gagnkvæmu skipti samkvæmt verðmætastuðlum íslenskra laga. En ég játa það að ég varð fyrir vonbrigðum með það að formaður Alþb., hv. 8. þm. Reykn., gerir það af einberum pólitískum leikaraskap að ræða þessi mál með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Ég átti við hann gott samstarf í ríkisstjórn, þar á meðal um þetta mál, og reyndar við báða hv. þm., og ég verð að viðurkenna að ég á erfitt með að skilja hvernig menn fara að því að snúa svo gersamlega við blaðinu frá því sem sneri upp í ríkisstjórnarsamstarfi um leið og menn eru komnir í stjórnarandstöðu bara í einum saman pólitískum leikaraskap eða í von um einhvern skyndiávinning. Þetta mál er allt af því tagi að það ber að gera a.m.k. lágmarkskröfur til virðingar fyrir staðreyndum og til ábyrgðartilfinningar.

Virðulegur forseti. Ég vil enn á ný mótmæla því að litið sé á útreikningsaðferðir sjútvrn. sem einhvern heilagan sannleik í þessu máli. Ég vil máli mínu til stuðnings vitna í hæstv. utanrrh. í einum fjölmiðlanna á árinu 1991, en þar kemur fram þrenns konar verðmætamat á þessum 3 þús. tonnum. Hann segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Fulltrúar sjávarútvegsins hafa verið að meta það að 3 þús. tonn af karfa, sem eru 2.600 þorskígildi, væru kannski svona að verðmæti um 200 millj. kr. þannig að það er ekki stór upphæð. Þetta er að mati sjútvrn. eins og við metum það 1.560 tonn. Þetta er svona eins og afli tveggja góðra vertíðarbáta.`` Í þessu viðtali kemur fram þrenns konar verðmætamat. 2.600 tonn að mati Evrópubandalagsins, 1.560 tonn að mati sjútvrn. og 200 millj. að mati útvegsmanna. Væntanlega hefur það verið Kristján Ragnarsson, sem ég heyri að hæstv. utanrrh. hefur miklar mætur á. Ef þetta væri metið loðnumegin, þá eru það 1.500 tonn að mati ráðuneytisins. Ég gæti trúað að það væru 120 millj. í dag að mati útvegsmanna, í mesta lagi 90 millj. eftir áramót, og hugsanlega væri talan af hálfu Efnahagsbandalagsins yfir þessa loðnu ekki meira en 1 þús. tonn. Að vísu eru þeirra útreikningur mjög skrýtnir að því er varðar það mál. Ég er, hæstv. utanrrh., eingöngu að benda á ákveðnar staðreyndir. Í þessum samningum átti ekki að líta á verðmætamat samkvæmt þessum stuðlum sem einhvern heilagan sannleik eins og ég heyri að hæstv. utanrrh. hefur gert því að hann hefur einfaldlega reiknað þetta út, græddi 20% og sagði við þá í Brussel: Ég fór eiginlega nokkuð illa með ykkur því að ég græddi 20% og þið töpuðuð 20% og gefur þetta út í fréttatilkynningu. Þetta er náttúrlega fráleitur málflutningur.

Virðulegi forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að halda áfram karpi um þetta við hv. þm. Halldór Ásgrímsson. Að því er mig varðar sem utanrrh. og aðila að þessum samningum, þá leita ég að sjálfsögðu til sjútvrn. um faglegt mat á slíkum hlutum. Það segir sig sjálft og það verða að teljast eðlileg vinnubrögð. Þegar hv. þm. vitnar til þess að þessir stuðlar geti lýst breytilegu verðmætamati, þá er svarið við því já. Þeir eru endurnýjaðir og endurmetnir. Þeir stuðlar sem ég vitnaði til frá 28. júlí endurspegla meðalverð og verðþróun á fiskveiðiárinu. En ég legg áherslu á það fyrst og fremst að þessi rök duga ekki, hv. þm., til þess að segja að við hefðum átt að meta þetta með einhverjum markaðsprísum. Þetta er sá mælikvarði sem sjútvrn. notar. Evrópubandalagið notar samsvarandi stuðla. Þeir eru öðruvísi en þetta eru ekki verri mælikvarðar en hverjir aðrir og breyta engu um gagnkvæmnina sem við vorum að deila um.

Virðulegi forseti. Ég skal heldur ekki halda áfram þessu karpi. Ég hef komið mínum sjónarmiðum mjög skýrt á framfæri. En ég vil benda hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. á eina staðreynd. Verðmæti karfans er nokkurn veginn það sama allt árið. Verðmæti loðnunnar fer lækkandi eftir því sem líður á vertíð. Það er ekki gert ráð fyrir því að þessi loðna veiðist í upphafi vertíðar heldur í lok vertíðar. Ég er viss um að verðmæti þessarar loðnu verður orðið mun minna í lok yfirstandandi vertíðar en verðmætið er núna. Að sjálfsögðu á að taka tillit til þessarar staðreyndar þegar þessi mál eru metin. Það er ekki tekið tillit til hennar í þeim stuðlum sem hér hefur verið vitnað til. Það má vel vera að rætt hafi verið við marga ágæta menn um þetta mál en ég minni hæstv. utanrrh. á að ég kannast ekki við að haft hafi verið samráð, a.m.k. ekki við sjútvn. þingsins, um þetta mál.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. reyndi að hrekja það hér áðan að lýsing mín á þessum fjórum atriðum hefði verið rétt. Ég vil fara yfir þetta aftur. Hæstv. utanrrh. viðurkennir að það hafi ekki náðst fríverslun með sjávarafurðir. Það er hins vegar rétt hjá honum að það var vitað á seinni hluta valdatíma síðustu ríkisstjórnar. Það er líka rétt hjá honum að við ákváðum í síðustu ríkisstjórn að láta reyna á hinar grundvallarkröfurnar þótt þessi næði ekki fram. En það breytir því ekki að þessi náðist ekki fram. Ráðherrann viðurkennir það svo líka hér að grundvallarreglan um tollfrelsi með sjávarafurðir náðist ekki fram sem grundvallarregla. Hann getur svo farið í prósentureikning um það hvernig eigi að meta þessa tolla eins og hann vill. En það breytir því ekki að þegar við ætlum að fara með nýjar sjávarafurðir, aðrar aflategundir, inn á markað Evrópubandalagsins þá þarf að semja um það sérstaklega af því að við náðum ekki fram grundvallarreglunni um tollfrelsi. Í þriðja lagi er Halldór Ásgrímsson búinn að hrekja hér mjög rækilega fullyrðingar ráðherrans um fullgildar veiðiheimildir. Og það dugir ekkert fyrir ráðherrann að hæla Halldóri Ásgrímssyni þegar það hentar honum í skaki við mig en segja svo þegar Halldór Ásgrímsson er að hrekja ummæli ráðherrans: Það er bara fjarstæða. Ef utanrrh. hæstv. tekur svona mikið mark á Halldóri Ásgrímssyni þá ætti hann að viðurkenna það mat sem Halldór Ásgrímsson hefur sett hér fram varðandi þetta þriðja atriði. Varðandi fjórða atriðið þá benti ég á það að Evrópubandalagið telur sig hafa náð fram veiðiheimildum fyrir tollalækkanir. Og utanrrh. hefur ekki hrakið það hér í ræðustólnum. Að lokum vil ég spyrja hæstv. utanrrh. af því að hann kaus að víkja að engu að merkilegum yfirlýsingum hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. sagði að utanrrh. hefði farið með mótsagnarkenndar yfirlýsingar varðandi höfuðdeiluatriði. Og hæstv. sjútvrh. dró inn í umræðurnar yfirýsingar utanrrh. frá 10. júní sem hæstv. sjútvrh. benti á að stönguðust á við yfirlýsingar utanrrh. frá 1. des. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Hvort á að taka mark á yfirlýsingum hans 10. júní eða 1. des.? Fyrst ráðherrann segir hér hvað eftir annað: það á að virða staðreyndir, þá viljum við fá að vita hvor yfirýsingin er rétt, sú frá 10. júní eða sú frá 1. des.

Virðulegi forseti. Í útskrift úr fréttatímum frá 28. nóv. segir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson: ,,Nú er það loksins komið í ljós þegar texti samningsins kemur inn um dyrnar hjá manni seint í gærkvöldi að utanrrh. og sjútvrh. hafa fallist á grundvallarkröfur EB. Hinn nýi samningur gengur út á að það séu eingöngu veiðiheimildir á móti veiðiheimildum en ekki raunverulegur afli á móti raunverulegum afla.`` Með öðrum orðum, hv. þm., sem á sæti í utanrmn., telur sig hafa verið að uppgötva það 28. nóv. sem lá fyrir í skriflegri skýrslu á borðum allra hv. þm. frá Óportó frá 2. maí. Skýrslan lá fyrir, textinn að sjálfsögðu sýndur og ræddur í utanrmn. og fer ekkert á milli mála að þar er í hinum undirskrifaða texta verið að tala um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Og hv. þm. er ágætur enskumaður og veit t.d. hvað orðin ,,catch possibilities`` þýða. Þetta hefur legið fyrir öllum, verið öllum ljóst sem málið kynntu sér þar á meðal væntanlega hv. þm. ef hann hefur viljað virða staðreyndir. Að því er varðar þessar fjóra blessuðu mælikvarða þá er ekkert um það að segja annað en það að ekki þýðir að halda áfram að endurtaka rangfærslur. Markaðsaðgangur 96%, eftirstöðvar tolla þannig að sjávarútvegurinn sjálfur metur það ekki markaðshindrun. Í öðru lagi, það er ekki verið að hleypa erlendum aðilum inn í íslenska landhelgi til að sækja þangað einhliða veiðiheimildir og hefur aldrei staðið til. Að því er varðar tvíhliða samninginn er um gagnkvæm skipti að ræða og hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur auðvitað ekkert hrakið í því efni hvað svo sem hann segir um hlutfallslegt verð á loðnu og karfa. Inn í þá umræðu má t.d. leggja að sú staðreynd að þeir mega ekki slægja karfann um borð heldur bara heilfrysta mun hafa áhrif á verðmæti þess afla og það getur enginn fullyrt neitt um endanlegt söluverð á loðnu eftir næstu vertíð.

Forseti vill biðja menn að halda sig við leyfðan tíma og nú svarar hv. 8. þm. Reykn.

Virðulegur forseti. Ég bar fram einfalda spurningu við hæstv. sjútvrh.: Hvort á að taka mark á yfirlýsingu hans 10. júní sem hæstv. sjútvrh. las hér upp í ræðustólnum, það var ekki ég sem las hana, það var hæstv. sjútvrh. sem las hana, eða á að taka mark á yfirlýsingunum 1. des.? Hæstv. utanrrh. treystir sér ekki til að svara þessari spurningu. Það er auðvitað mjög athyglisvert. Hæstv. utanrrh. treystir sér ekki til þess. Það eru svo merkileg örlög mín hér í þessum umræðum að þessir tveir ráðherrar kjósa að senda spjótalögin hvor á annan í gegnum mig og þykjast vera að mótmæla mér í ræðustólnum þegar þeir eru í reynd að ráðast á hinn. Því að þetta svar hæstv. utanrrh. þegar hann fór að lesa upp úr viðtalinu við mig í sjónvarpinu var auðvitað bara enn ein árásin á hæstv. sjútvrh. og ekkert annað. Ekkert annað en árás á hæstv. sjútvrh. Ég endurtek þess vegna ósk mína, hæstv. utanrrh.: Sjútvrh. hefur sagt að yfirlýsingar þínar stangist á, þær geti ekki báðar verið marktækar. Það er það sem sjútvrh. hefur sagt í þessum umræðum og við hér í þingsalnum viljum fá að vita það hvor yfirlýsingin er rétt. Því að það er sjútvrh. en ekki við sem segir að þú sért ómarktækur í þessum yfirlýsingum.

Ég vil áminna hv. þm. um hefðbundin ávarpsform hér í ræðustól.

Virðulegi forseti. Þessi leikaraskapur hv. þm. er enn eitt dæmi um málfluting hans sem út af fyrir sig er ekkert um að segja. Ef hann telur sér þetta sæmandi og ef hann telur þetta eitthvert innlegg í þessa umræðu þá hann um það. En það er ekki þessu máli til framdráttar og það er ekki hv. þm. til framdráttar þótt hann setji hér á svið eitthvert leikrit þar sem hann þykist vera að egna okkur, utanrrh. og sjútvrh. saman. Staðreyndin er sú að í þeirri tilvitnun sem hæstv. sjútvrh. fór með og kennd er við Þjóðarsál 10. júní kom það skýrt fram að ég var að tala um gagnkvæmar veiðiheimildir í því orðalagi sem hann las upp sjálfur. Það hefur aldrei farið neitt á milli mála og menn þurfa ekkert að vera að gera sér upp einhvern leikaraskap í því efni. Hv. þm. hafa þessar upplýsingar, þeir hafa þessar skýrslur og þessir textar liggja fyrir. Það þarf engan leikaraskap um málið, ekki neinn. Það breytir hins vegar ekki því að ég var ekkert að hafa hæstv. sjútvrh. að háði eða spotti. Staðreyndin er sú að í þeim samningum sem fram hafa farið í sumar var verið að togast á í alvöru um mörg útfærsluatriði samningsins eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra og eins og fram kom í yfirlýsingum Kristjáns Ragnarssonar hér áðan. En eitt af þeim var ekki út af fyrir sig gagnkvæm skipti á veiðiheimildum, það lá fyrir í erindaskiptunum og á borðum allra manna og þarf ekki að setja neitt leikrit á svið út af því.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég árétta það, af því að hæstv. utanrrh. hafði ekki tekið eftir því, að ég leyfði mér að víkja lítillega að rammasamningnum líka. En það er hans mál hvort hann fylgdist með því eða ekki. Hitt er verra að ég hef ekki fengið enn svar við því hvers vegna misræmi er milli féttatilkynningar annars vegar og hins vegar þess texta sem við erum að fjalla um, hins formlega texta um það hvernig muni vera háttað upptöku máls ef við fáum ekki þá loðnuveiði sem gert er ráð fyrir. Ég hef ekki fengið svar við þessu. Ég fékk það ekki hjá hæstv. sjútvrh., ég fékk það ekki hjá hæstv. utanrrh. og ég hlýt að undrast þetta mjög. Þetta getur ekki verið mjög flókið mál en ég hef reyndar heyrt að þessi fréttatilkynning hafi komið víðar við en æskilegt hefði verið. Það kom fram hér í andsvari hjá hv. 1. þm. Austurl. þannig að það getur vel verið að það sé bara um að ræða að fréttatilkynningin hafi lent á einhverju flugi sem hún ekki hefði átt að gera.

Hæstv. sjútvrh. svarar hv. þm.

Það er ekki komið að því enn þá.

Hæstv. utanrrh., nú bið ég hv. þingheim forláts á að verða á hvað eftir annað að nefna menn rangt.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hæstv. sjútvrh. að það er ekki komið að því enn þá. Ég verð hins vegar að biðja hv. þm. forláts að ég skil ekki spurninguna. Ég skil spurninguna einfaldlega ekki. Er hún um það hvernig eigi að taka málið upp ef nýta á réttinn t.d. vegna þess að loðnukvótunum hefur ekki verið úthlutað eða þeir eru minni en Grænlendingar þurfa til þess að hin gagnkvæmu skipti gangi upp? Það gerist einfaldlega með því að þetta er réttur skráður samkvæmt þessum samningi og hvor samningsaðilinn getur leitað eftir því að taka upp viðræður samkvæmt þeim ákvæðum og það eru engir baksamningar um það með hvaða hætti það gerist og þarf ekki mjög flóknar útskýringar á því.

Virðulegi forseti. Ég bið hæstv. utanrrh. forláts á því að ég var svo barnaleg að halda að hann hefði fylgst með ræðu minni. Hann mundi vita um hvað ég var að spyrja ef hann hefði gert það. Ég skal útskýra það. Í fréttatilkynningu og fréttum frá blöðum kemur það nákvæmlega fram að þau mörk sem 11% loðnukvóti EB má fara niður í eru nákvæmari útfærslur á því í hvaða tilvikum muni verða skertar karfaveiðiheimildir samkvæmt töluvert ítarlegri útfærslu heldur en ég fæ séð í þeim samningum sem okkur er ætlað að fjalla hér um. Og ég spurði hverju þetta sætti og ég ítreka þá spurningu. Ég bendi á að ég las mjög ítarlega öll þau ákvæði sem gætu varðað þetta mál, bæði í bréfaskiptum og samningi og svo hins vegar fréttatilkynningu og misræmið ætti að vera hverjum manni fullljóst. Þarna er um ítarlega útfærslu að ræða í fréttatilkynningu og ég spurði: Hefur fréttatilkynningin gildi sem eitthvert lögskýringargagn?

Hæstv. sjútvrh. svarar hv. þm.

Virðulegur forseti. Enn er ekki komið að því. En ég skal taka það fram að fréttatilkynningin er ekki lögskýringargagn.

Ég hlýt enn að biðjast forláts. Mér heyrist að ég hafi enn nefnt hæstv. utanrrh. sjútvrh. en það er svona þegar fiskur er til umræðu þá hættir manni til að hugsa til hæstv. sjútvrh.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. forseta fyrirgefist því það er auðvitað ljóst að í vissum skilningi hefur hæstv. utanrrh. rænt völdum í sjútvrn. a.m.k. í þessu máli og keyrt þar vilja sinn yfir hæstv. sjútvrh. Það verð ég að segja, hæstv. forseti, að ég dáist að ósvífni hæstv. utanrrh. í málflutningi hér. Hún er með ólíkindum, mér liggur við að segja snilldarleg ósvífni af hálfu hæstv. utanrrh. Að koma hér eftir allt sem á undan er gengið í þessu máli og segja það blákalt að það hafi aldrei staðið annað til en skipti á veiðiheimildum. Allt annað sé rugl. Er hæstv. utanrrh. virkilega að ætlast til að við föllum fyrir því og trúum því þar með að þetta hafi allt verið misskilningur og rugl? Allt talið í hæstv. sjútvrh. um nauðsyn þess að tryggja gagnkvæmni í veiði, fundir í utanrmn., fundir í sjútvn., baknefnd hagsmunaaðila í sjávarútvegi og hálfs árs stopp í viðræðunum, allt misskilningur, allt rugl segir utanrrh. Stóð aldrei til annað en skiptast á veiðiheimildum. Þetta var allt frágengið í vor. Málið er auðvitað það, hæstv. utanrrh., að menn eru ekki svo skyni skroppnir að þeir viti ekki að til þess að veiða þurfti að skiptast á veiðiheimildum en menn töldu að jafnframt ætti að tryggja að um raunveruleg skipti á afla yrði að ræða. Nú er hæstv. utanrrh. að reyna að segja okkur að það hafi aldrei staðið til. Og það er ekki bara viðtalið við hann 1. des. í Morgunblaðinu sem er auðvitað rýtingur í bakið á sjútvrh. Hann er í raun og veru að segja að það hafi allir verið hafðir að fíflum í hálft ár. Og þá væntanlega viljandi. Og svo tekur hann til þess gamalkunna bragðs, sem hann hefur áður gert, hæstv. utanrrh., að taka sér einkarétt á staðreyndunum, ,,vi alene ved`` sögðu dönsku kóngarnir. Hæstv. utanrrh. þarf að læra þessa setningu, hann einn veit, hann hefur einkaleyfi á staðreyndunum og er þess umkominn að slá til hliðar málflutningi allra annarra af því að hann hefur útgefið af guði almáttugum einkaleyfi á staðreyndum.

Virðulegur forseti. Sennilega er það svo að mönnum lætur misjafnlega að látast. En ég verð að spyrja hv. þm. sem hér talaði áðan einfaldrar spurningar: Hefur hann séð textann af erindaskiptunum sem undirrituð voru í Óportó? Hefur hann lesið skýrslu sem fram var lögð um það mál hér á hinu háa Alþingi? Sé svo, fer þá nokkuð á milli mála að í þessum undirrituðu erindaskiptum var kveðið á um skipti á veiðiheimildum? Ég kem því ekki inn í mitt höfuð að það geti hafa vafist fyrir nokkrum manni að skilja það. Þetta breytir engu um það að í ljósi þess sem áður hefur verið sagt, þar á meðal um ólíkt eðli karfa og hins duttlungafulla fisks loðnu, þá var því fylgt eftir í viðræðum við Evrópubandalagið að ganga lengra. Að því er niðurstöðurnar varðar þá liggja þær nú fyrir. Og að því er varðar mat hagsmunaaðila á þeim þá liggur það fyrir. Að því er varðar mat hæstv. sjútvrh. á því þá liggur það fyrir. Menn telja að niðurstaðan hafi verið viðunandi og sé viðunandi trygg. Um hvað eru menn að deila?

Virðulegur forseti. Hér hefur hæstv. sjútvrh. að sjálfsögðu ekki verið að rökræða um hið ólíka mat og auðvitað gera allir sér ljóst og vissu frá upphafi að til að þessi samskipti um veiðar gætu farið fram þá urðu menn að skiptast á veiðiheimildum, auðvitað. Enginn hafði hugarflug til að láta sér detta í hug að hér kæmi inn Evrópubandalagsfloti án þess að hafa veiðiheimildir. Svo langt held ég að engum hafi dottið í hug að ganga. En menn trúðu því vegna málflutnings m.a. sjútvrh. og fleiri hér á sl. vori að þessi skipti á veiðiheimildum sem koma fram í plöggunum ekki bara frá Óportó heldur strax 12. mars, ef hæstv. utanrrh. hefur lesið minnisblöðin frá því tveimur dögum að undirritað var í Brussel 12. mars, --- þá kemur auðvitað fram að þetta eru skipti á veiðiheimildum en, hæstv. utanrrh., menn trúðu því þangað til núna að það hafi staðið til að útfæra þetta þannig að þetta jafngilti raunverulegum skiptum á afla. Og það er það ótrúlega sem mér finnst vera að koma fram hér á þessari kvöldstund að utanrrh. er í raun og veru að segja okkur: Þetta stóð aldrei til. Það var bara allt saman misskilningur. Sjútvrh. misskildi þetta, sjútvn. misskildi þetta, utanrmn. misskildi þetta, íslenskir fjölmiðlar misskildu þetta, ég einn vissi, ja sennilega frá því 12. mars en ef ekki þá a.m.k. frá Óportó að þetta stóð aldrei til.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé enginn misskilningur í þessu máli. Öllum er ljóst að í erindaskiptunum var kveðið á um skipti á veiðiheimildum. Allir þekktu staðreyndir um þá fjölmörgu samninga sem eru í gildi og að þeir eru skilgreindir um skipti á gagnkvæmum á veiðiheimildum. Verkefni okkar í samningunum var að skilgreina gangkvæmnina við ólíkar aðstæður og eins og fram kom í minni framsöguræðu, að tryggja það að ef loðnan brygðist þá yrðu karfaveiðar teknar til endurskoðunar. Ef loðnustofninn bregst þá þýðir það að enginn kvóti er gefinn út og þá verður ekki um neinar karfaveiðar að ræða og sama er að segja ef kvótinn er skorinn niður eftir upphaflegar úthlutanir. Með öðrum orðum, ég held að það sé alveg óþarfi að vera að ala á misskilningi og ég held að það sé enginn misskilningur. Þetta voru erindaskipti um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum og síðan hefur verið reynt í útfærslu í tvíhliðasamningi að tryggja og skilgreina nákvæmlegar gagnkvæmnina í þessum skiptum. Og ég held að það gefi ekki tilefni til stórra orða.

Þessum fundi verður nú frestað til kl. hálfníu. En forseti vill upplýsa að mjög margir eru á mælendaskrá þannig að búast má við alllöngum fundi. --- Fundarhlé.

Herra forseti. Mér þætti eðlilegt að ábyrgðarmaður þessa máls, hæstv. utanrrh., væri viðstaddur umræðuna og vildi ég spyrjast fyrir um það hvort hæstv. forseti vildi ekki gera ráðstafanir til þess að hann mætti í salinn.

Forseti mun kanna það þegar í stað hvort hæstv. utanrrh. geti ekki verið viðstaddur umræðuna. --- Þá gengur hæstv. utanrrh. í salinn.

Herra forseti. Þá er mér ekkert að vanbúnaði að segja þessi fáu orð. Ég tel að hér sé að gerast ömurlegur atburður. Til þessa hefur verið þjóðareining um að veita ekki aðgang að fiskimiðum fyrir aðgang að markaði. Um þetta hefur verið ágæt eining í öll þessi ár sem við höfum staðið í landhelgisbaráttu og eftir það. Nú er horfið frá þessari þjóðareiningu. Að kröfu EB er gerður samningur um fiskveiðar jafnhliða EES-samningi og verði hann ekki gerður þá verður heldur ekki úr fullgildingu EES-samningsins. Við veitum sem sagt aðgang að fiskimiðum okkar. Hæstv. utanrrh. talaði um að verið væri að fylla upp í eyðu ef ég tók rétt eftir hans orðum. Einu sinni lögðum við upp með það að berjast fyrir fríverslun með fisk en það á ekki upp á pallborðið hjá hæstv. utanrrh. Hér er að vísu ekki um mikið magn að ræða og það er ekki nema í fyrstu lotu, ekki eru nema 18 skip frá Evrópubandalaginu sem fá heimildir til að veiða á Íslandsmiðum. Það eru frystitogarar, það er spurning hvernig eigi að skilgreina þessi skip. Í samningnum segir að verksmiðjuskipum verði ekki leyft að veiða. Ég hef fyrir satt að sums staðar séu þau skip sem heimildir fá til veiða á Íslandsmiðum talin til þeirrar tegundar í heimalöndum sínum. Mér sýnist líka að síðasta vígi hæstv. sjútvrh. sé fallið. Hann hefur góðu heilli barist fyrir því að fiskur kæmi gegn fiski en það er ekki svo í þessu tilfelli. Hér er heimild gegn heimild. Mér hefur þótt sorglegt að fylgjast með átökunum í ríkisstjórninni og sjá hvernig hallar á hæstv. sjútvrh. og það er ýmislegt auðmýkjandi í þessum samningi. Það er tekinn upp rammi frá 1981, drög að samningi, sem gerður var af embættismönnum 1981, --- ég undirstrika af embættismönnum --- og ekki naut þá stuðnings í þáv. ríkisstjórn og var lagður til hliðar. Nú er sá rammi vakinn upp og reyndar eru aðstæður breyttar og er enn þá óskynsamlegra að nota núna en á þeim tíma. Við föllumst á a.m.k. 10 ára rammasamning og það eru að vísu ekki nema 3.000 tonn af karfa í ár. Það kann að vera að einhverjum þyki það ekki mikið en það er bara tímabundið sem þeir láta sér nægja þetta. Þarna er verið að rétta litla fingurinn og á móti á að koma fiskur sem í allmörgum tilfellum, kannski í öllum tilfellum næstu 10 ár verður pappírsfiskur eða fiskur sem við þurfum ekki að kaupa af einum eða neinum. Eftir því sem ég best veit hefur Evrópubandalagið ekki bréf upp á loðnu við Grænland nema næsta ár og hvað vísa þeir okkur á þar á eftir? Í viðauka A og B eru viðfangsefni næsta árs skilgreind og er margt við þennan samning að athuga. Það eru 18 togarar sem fá leyfi til veiða í efnahagslögsögunni. Ísland má krefjast þess að eftirlitsmaður verði um borð. Ég ætla að vona að ríkisstjórnin haldi sig við það að setja eftirlitsmenn um borð. Af reynslu annarra þjóða af fiskveiðum flota EB held ég að draga verði í efa að þeir verði nákvæmir að fara eftir reglum því að þeir hafa ekki verið það annars staðar. Eftirlitsmaður á ekki að hafa lakari vist um borð en yfirmenn. Hann fær sjálfsagt nóg að éta og drekka og gott rúm til að sofa í. Ég er ekki að efa það. Málið er það að hann þarf að sofa og jafnvel yfirburðamönnum eins og hæstv. ráðherrum er ekki treystandi til þess að gæta þess að reglur séu ekki brotnar ef þeir væru einir á hverju skipi. Óprúttnir skipstjórar gætu jafnvel farið á bak við hæstv. utanrrh. væri hann um borð og meira að segja farið á bak við hæstv. sjútvrh. Ég held að ekki sé fullt hald í þessu eftirliti sem þarna er talað um. Menn hafa rætt í dag um hvort væri verðmætara, 3.000 tonn af karfa eða 30 þús. tonn af loðnu. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þá umræðu. En við eigum þessa loðnu ekki vísa og það er ekki einu sinni sýnd veiði. Við höfum tekist á um samninginn um EES. Réttlætingin fyrir því að gera samninginn er það að við fáum tollahagræði fyrir aðgang að fiskimiðum. Þetta hagræði er nokkuð umfram það sem er í bókun 6 sem okkur hefur reyndar reynst vel á undanförnum árum. Ég held að við hefðum getað fengið þessa tollaniðurfellingu strax 1976 með svona samningi. Ekki þótti rétt að gera hann þá og ég tel að ekki sé rétt að gera hann enn. Við opnum landhelgina í fyrstu lotu fyrir 18 skipum en hvaða hald verður í ákvæðum um bann við beinni eignaraðild útlendinga í frumfiskvinnslu og útgerð þegar fram í sækir? Ég held að óbein eignaraðild, sem er heimil, komi til með að skekkja alla þá mynd fyrr en varir. Eignarhald útlendinga í íslenskum fiskmörkuðum er heimil og eignarhald útlendinga til frekari vinnslu er heimil. Fjmrh. vill opna þetta enn þá meira en gert er í þessu samningstússi sem nú er að taka enda. Ég spyr: Hvert stefnir sú ríkisstjórn sem gerir slíkan samning? Hverja framtíð ætlar hún íslenskri þjóð og hvaða vörð stendur hún um hagsmuni þjóðarinnar? Ég er svartsýnn á að hún standi sig í stykkinu.

Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. sé ekki fjarri og reyndar er það svo að mér finnst það sæta nokkrum tíðindum, hæstv. forseti, að jafnfámennt, þó góðmennt sé, hafi verið við umræðuna. Ætla mætti að hér væri minni háttar mál á ferðum, a.m.k. ef marka má fjölda hv. svokallaðra stjórnarþingmanna sem voru ýmist einn, tveir eða enginn á meðan þessi umræða fór hér fram fyrir kvöldmatinn. Nú er hér að vísu einn hv. þm. virðingarverður og jafnvel tveir sem væntanlega á að flokka með stjórnarliðinu og þó. Það hefur allt sinn tíma að leiða það í ljós en mér finnst satt best að segja með nokkrum ólíkindum ef þessi umræða um samninginn, þennan sögulega samning, fer fram að viðstöddum einum og tveimur þingmönnum stjórnarliðsins og þar af virðist enginn ætla að taka til máls eða hefur a.m.k. ekki gert það enn sem komið er. Öðruvísi mér áður brá. Einhvern tíma hefðu mál sem vörðuðu sjálfan tilverugrundvöll íslensku þjóðarinnar, leyfi ég mér að segja, þ.e. réttindi okkar í fiskveiðilögsögu okkar dregið að sér meiri viðveru í þingsölum. Ég sakna þess, hæstv. forseti, að umræðan hefur enn sem komið er að mínu mati alls ekki verið í því víðtæka samhengi sem henni ber að vera. Ég er ekki með því að gera lítið úr þeirri efnislegu umræðu sem fór hér fram fyrir kvöldmatarleytið sem aðallega snerist um það hvort um raunverulega gagnkvæmar veiðiheimildir eða veiðiheimildaskipti væri að ræða, hvort þær veiðiheimildir væru jafnverðmætar o.s.frv. en ég tel auðvitað að á ferðinni sé miklu víðtækara mál sem varði mun stærri grundvallarhagsmuni Íslendinga en þá eina hvort í þessum afmarkaða samningi til eins árs hafi tekist sæmilegt jafnvægi í veiðiheimildum eða verðmætum. Ég tel að auðvitað sé á ferðinni mál sem óhjákvæmilegt er að setja í samhengi við baráttu okkar Íslendinga fyrir fullum umráðarétti landhelginnar og efnahagslögsögunnar og í raun og veru setja það í samhengi við grundvallarstefnu íslenskra stjórnmála fram til þessa tíma, fram til og með tilkomu þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Því verður ekki á móti mælt. Um ýmislegt geta menn þráttað í þessum efnum en því verður ekki á móti mælt hvað sem hver segir að hér er verið að taka fyrsta skrefið til baka eftir langa, langa ferð fram á við. Allt frá byrjun aldarinnar og jafnvel fyrr þegar menn fóru að ræða um nauðsyn þess að Íslendingar færðu út landhelgismörk og kæmu erlendum skipum a.m.k. út úr fjörðum og flóum hefur íslenska þjóðin verið í sókn. Hún hefur sótt sér aukinn rétt, fært út lögsögumörk sín allt fram að þessum tíma. Hér er verið að taka fyrsta skrefið til baka. Það er sama hvað hver segir. Það er sama hversu oft hæstv. utanrrh. heldur hinu gagnstæða fram og telur sig hafa einkarétt á sannleikanum. Hann mun aldrei geta þurrkað út þá sögulegu staðreynd að nú koma skip á nýjan leik inn í lögsögu sem Íslendingar voru áður búnir að sitja einir að eða svo gott sem. Ásókn erlendra skipa á Íslandsmið vex á nýjan leik. Þessa staðreynd mun hæstv. utanrrh. ekki megna að má af spjöldum sögunnar. A.m.k. vona ég að Íslands sagan verði framvegis skrifuð með það trúverðugum hætti að þessi tímamót standi þar.  Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að fara að rifja upp sjálfsögð atriði í málinu sem allir þekkja. Undanhaldið þekkja menn. Frá því að Íslendingar settu kröfur sínar fram í Ósló og hæstv. þáv. forsrh., Steingrímur Hermannsson, lýsti því sem hinum pólitíska aðgöngumiða að þessum viðræðum af Íslands hálfu að menn eygðu þar vonina um fríverslun með fisk. Það væri aðalkrafa Íslendinga og í sigurvímu vegna þess að EFTA hefði fallist samningsbundið á kröfur Íslendinga um fríverslun með fisk, þá væri rétt að láta á þessar kröfur reyna jafnframt innan Evrópubandalagsins. Ég helt því reyndar fram að sú krafa væri ekki í höfn því að þar hefðu ýmsir verið, og þar á meðal frændur okkar Norðmenn, með kaldar fætur. Ég átti eftir að sjá það að Norðmenn stæðu við samþykktir EFTA um fulla fríverslun með fisk í hinum eiginlega skilningi, þ.e. þeir afnema alla sína styrki eins og samningar EFTA stóðu til. En gott og vel. Þetta var krafan, með þetta var lagt upp og síðan þekkja menn í grófum dráttum söguna, ég vil segja fram að þeim tíma að íslenska samninganefndin og Evrópubandalagið skiptust á minnisblöðum þann 12. mars 1992. Ég tel að það sé hæverska af hæstv. utanrrh. að miða ævinlega fræga undirritun sína við Óportó sem hann gerði ódauðlega í ræðu um kvöldið þegar hann spáði því að Evrópubandalagið mundi líða undir lok snemma á næstu öld  Vegna orðaskipta sem fóru fram fyrir kvöldmatinn eða þess hnífakasts milli hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. sem hér fór fram í raun og veru með lítt dulbúnum hætti, held ég, hæstv. forseti, að alveg óhjákvæmilegt sé að ferill þessa máls verði rakinn frá og með undirritun eða skiptum á minnisblöðum í tengslum við samningaundirritunina, þ.e. þegar samningamenn settu stafina sína undir um miðjan marsmánuð sl. Ég tel ekki að boðlegt sé að skilja við það þannig að hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh kasti hnífum á milli sín með þeim hætti sem þeir gerðu fyrir kvöldmatinn og svo verði látið við það sitja á Alþingi Íslendinga. Ég fer fram á það að þetta mál verði upplýst, þar á meðal samningskröfur Íslendinga, sem hæstv. sjútvrh. vitnar hér í til marks um það, sem og viðtal við hæstv. utanrrh. frá 10. júní, að staðið hafi til að reyna að sækja Íslendingum kröfuna um gagnkvæm skipti í formi eiginlegrar veiði. Hvernig voru samningskröfur Íslendinga? Hvar eru þær til á blaði? Er hægt að fá þær birtar? Ég tel að það sé óhjákvæmilegt í framhaldi af ummælum hæstv. sjútvrh. áðan, því það er auðvitað alveg furðulegt að hæstv. utanrrh. skuli 1. des. sl. koma fram og segja ósköp einfaldlega si svona í viðtali við Morgunblaðið: ,,Ekki hægt að semja um afla upp úr sjó.`` --- Og síðar í undirfyrirsögn í sama viðtali: ,,Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. segir að niðurstaða samkomulags Íslands og Evrópubandalagsins um gagnkvæmar veiðiheimildir hafi í raun legið fyrir að mestu leyti í vor,`` --- svo kemur aldeilis gullvæg setning: ,,og aldrei hafi farið á milli mála að ekki væri hægt að semja um skipti á afla upp úr sjó.`` Þarna er nokkuð sterklega til orða tekið, að það hafi aldrei farið á milli mála að ekki væri hægt að tryggja það sem átti að heita samningskrafa Íslands frá því á sl. vori og í hálft ár olli því að engar viðræður fóru fram. Ég segi nú, hæstv. utanrrh., hvers konar skrípaleikur er á ferðinni? Er virkilega verið að segja að þetta hafi allt verið eitt sjónarspil? Hvers vegna skrifuðu menn þá ekki strax í vor undir þessar nótur sem búnar voru til í marsmánuði sl.? Staðreyndin er auðvitað sú að samninganefndarmenn utanrrh. sömdu þennan möguleika af Íslendingum 12. mars 1992. Í minnisblaði um þau nótuskipti, sem ég hef hér að vísu á ensku, er alveg ljóst að verið er að tala um skipti á veiðimöguleikum. Deilan stendur ekki um það, hæstv. utanrrh., heldur hitt að menn tóku mark á því að menn hefðu ekki samið af sér möguleikann um að tryggja að það yrði jafngilt skiptum á raunverulegri veiði. Og að koma hér nú og halda því fram að það hafi aldrei staðið til, það hafi aldrei verið inni í myndinni, það hafi aldrei verið mögulegt, er með ólíkindum. Það vill svo til að ég sat t.d. fund með hæstv. sjútvrh. í sjútvn. Við hlutuðumst til um það í sjútvn. að fá fulltrúa sjútvrn. á fund til þess að fara yfir stöðu þessa máls. Þó forræði þess sé í höndum utanrmn. er þetta í eðli sínu faglegt mál sjávarútvegsins, a.m.k. hvað stjórnun á þessum veiðum og eftirlit með þeim o.s.frv. varðar. Þar var því lýst, og hér inni eru menn sem geta staðfest það, að ekki kæmi til greina að hvika frá kröfunni um raunveruleg skipti á afla. Þannig yrðum við Íslendingar að binda um hnútana og allt annað væri undanhald og uppgjöf sem við gætum ekki sætt okkur við. Ég verð að segja að það er heldur nöturlegt fyrir hæstv. sjútvrh., sem tók þátt í því með öðrum gestum á fundinum að fullvissa sjútvn. um það á vormánuðum að frá þessum kröfum yrði ekki hvikað, að falla nú frá þessu. Er það þá annar svardaginn í sambandi við þessa samninga sem hann verður uppvís að að falla frá. Hinn er auðvitað margfrægur svardagi hæstv. sjútvrh. úr þessum ræðustól um að ekki komi til greina að samþykkja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði nema fullt tollfrelsi í eiginlegri merkingu náist fyrir allar íslenskar sjávarafurðir. Ég veit að hv. alþm. muna þetta. Auðvitað ætti þetta mál að liggja svo ljóst fyrir að ekki ætti að þurfa að fara í heimildakönnun til þess að fá staðfest að þessu var haldið að þjóðinni, ekki bara af sjútvrh. Þetta var ekki bara sagt á lokuðum fundi í sjútvn. og væntanlega í utanrmn. Þetta var í hinni almennu umræðu um málið allt sl. vor. Það vill svo til að ég lét taka saman blaðaúrklippur fyrir mig frá þessum tíma. Þær eru allar á eina lund. Þær snúast um það með hvaða hætti verði hægt að ná fram kröfu Íslendinga um raunveruleg skipti á afla. Ég er með blaðaúrklippur úr Morgunblaðinu frá því upp úr miðjum marsmánuði og úr DV þar sem Einar Oddur Kristjánsson talar m.a. um flotann ósigrandi, þ.e. hinn nýja, ekki hinn konunglega gamla flota frá Spáni heldur nýja flotann ósigrandi, EB-flotann. Einar Oddur Kristjánsson, sem þá var formaður VSÍ, sagði í viðtali við DV 17. mars, aðspurður með þessum hætti: ,,Getur þú séð fyrir þér flota Evrópubandalagsins í íslenskri landhelgi?`` --- Hverju svaraði formaður VSÍ á þessum tíma? ,,Ég get ekki séð það fyrir mér. Sá floti yrði ósigrandi kæmi hann inn.`` --- Flotinn ósigrandi. Það lá strax fyrir að þeir menn sem menn hefðu mátt taka nokkurt mark á, hygg ég, sögðu á þessum útmánuðum að auðvitað væri það til málamynda og hreinn blekkingarleikur að láta þessi skipti á loðnu koma í staðinn fyrir veiðar Evrópubandalagsins á karfa. Ég er sömuleiðis með blaðaúrklippur þar sem Jakob Jakobsson, forstjóri Hafrannsóknastofnunar, segir: ,,EB loðnan mundi engu bæta við veiðiheimildir okkar. Verðum að hætta að tala um þessa loðnuvitleysu, segir Jakob Jakobsson fiskifræðingur.`` --- Hann segir enn fremur: ,,Og við verðum að hafa manndóm í okkur til að krefjast sams konar veiðiréttar í lögsögu bandalagsins og þeir fá hér. Ég fæ ekki betur séð en allt annað sé hrein undanlátssemi og uppgjöf af okkar hálfu.`` Ég held að þarna hafi Jakob hitt naglann á höfuðið. Auðvitað mun það eiga eftir að ganga illa að útskýra fyrir ýmsum í hverju gagnkvæmnin sé fólgin þegar allar veiðarnar fara fram innan íslenskrar efnahagslögsögu. Bæði okkar veiðar og Evrópubandalagsins. Hvar er þá gagnkvæmnin? Það vantar a.m.k. eitthvað upp á í venjulegum skilningi mínum. Það er ekki gagnkvæmni í þeim skilningi að við fáum jafnmikinn umsvifarétt í lögsögu Efnahagsbandalagsins. Ó, nei. Allar veiðarnar koma væntanlega til með að fara fram í íslenskri efnahagslögsögu. Er það gagnkvæmni í sjálfu sér? Svarið er nei. Menn hafa líka í þessari umræðu að mestu leyti horft fram hjá þeirri staðreynd að í gildi er samningur milli Íslands, Noregs og Grænlands um hinn sameiginlega stofn, loðnuna, sem er okkur mjög hagstæður og hefur gert það að verkum undanfarin ár að við höfum mátt veiða megnið af þessari loðnu fyrir ekki neitt. Hver er þá gagnkvæmnin ef við erum allt í einu farnir að borga 3 þús. tonn af karfa fyrir loðnu sem við höfum flest árin veitt hvort sem er? Hver er þá gagnkvæmnin í því tilliti? Samningurinn er þannig úr garði gerður og segir skýrum orðum að nái ekki Grænlendingar eða Norðmenn sínum hluta af kvótanum á yfirstandandi vertíð þá beri Íslendingum að reyna að veiða hann. Síðan skal að vísu ef óumflýjanlegar kringumstæður hafa orðið til þess að þeir náðu ekki sínum kvóta leitast við að jafna það aftur á næstu vertíð. Niðurstaðan hefur hins vegar orðið sú að Grænlandskvótinn, eða svokallaður Evrópubandalagskvóti, hefur fallið okkur í skaut vegna þess að þessa forsendu hefur brostið. Ástæðan fyrir því að hann hefur ekki veiðst hefur verið sú að þeir hafa ekkert reynt til þess nema að mjög litlu leyti. Þá fara engar leiðréttingar fram. Það er því ekki hægt með vísan í reynsluna að mæla því í mót að við erum þarna í raun og veru að kaupa að langmestu leyti loðnu miðað við reynslu undanfarinna ára sem við höfum veitt hvort sem er. Hvar er þá gagnkvæmnin? Ég vil enn fremur vegna þeirra orða hæstv. utanrrh. --- sem vonandi hefur nennu í sér til að vera hér einhvers staðar nærstaddur og tekst mér þá vonandi að hrekja endanlega þann þvætting sem hæstv. utanrrh. ber nú á borð --- að það hafi aldrei verið inni í myndinni að samið yrði um gagnkvæmni í formi raunverulegs afla, vitna í minnisblað frá utanrrh. til utanrmn. þar sem verið er að gera grein fyrir stöðunni í þessu máli á haustmánuðum. Hvað er sagt í þessu minnisblaði sem við nefndarmenn í sjútvn. fengum í hendur meðal annarra? Það er verið að fjalla um kröfur Íslendinga í þessum viðræðum og hvernig þau mál standi. Þar segir: ,,Upphafleg krafa okkar var að EB tæki þar á sig alla ábyrgðina.`` Þ.e. að deilan stendur nú um það hvernig taka skuli á því ef ekki tekst að veiða allt það magn sem vísindamenn töldu óhætt að veiða og kvóti hafði verið gefinn út fyrir. Utanrrn. segir í þessu minnisblaði þar sem verið er að gera grein fyrir stöðu málsins rétt áður en farið var á síðasta samningafundinn: ,,Upphafleg krafa okkar var að EB tæki þar á sig alla ábyrgðina`` --- með öðrum orðum alla ábyrgðina á því ef loðnan veiddist ekki --- ,,jafnvel þótt þegar hefði verið veitt úr loðnustofninum meira magn en nægði fyrir framsali Grænlendinga til EB á þeim 30 þús. tonnum sem síðan eru framseld Íslandi.`` Það var upphafleg krafa Íslands. Það staðfestir auðvitað það sem hæstv. sjútvrh. sagði áðan og hrekur það sem utanrrh. sagði í viðtali við Morgunblaðið. Síðan segir áfram, og það eru líka merkilegar upplýsingar um það hvernig þessu undanhaldi var háttað sem hæstv. utanrrh. kannast nú ekki við: ,,Í sumar viðraði íslenska samninganefndin þá breytingu að ábyrgðin á óveiddu tonnunum í lok vertíðar skyldi skiptast hlutfallslega milli Íslands og EB.`` Það var krafan í sumar að Íslendingar og Evrópubandalagið tækju til helminga ábyrgðina ef loðnan veiddist ekki. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum sem sagði okkur á sameiginlegum fundi sjútvn. og utanrmn., sem haldinn var 16. nóv. sl., allt sem segja þurfti um það hvað í vændum var: ,,EB heldur fast við að það geti ekki tekið á sig ábyrgð á því að Íslendingar nái allri loðnunni, enda hafi EB afsalað sér réttinum til þess að ná þessari loðnu á vertíðinni, auk þess sem íslenskir vísindamenn eigi meginþátt í tillögugerð um kvóta. Hann sé yfirleitt ákveðinn af íslenskum ráðherrum og íslenskir útgerðarmenn og sjómenn stjórni sókn í veiðarnar.`` Hér lýsir utanrrh. því hvernig upphafleg krafa Íslands í þessum viðræðum hafi verið að Evrópubandalagið eitt tæki á sig alla ábyrgðina af því að loðnan veiddist. Á miðju sumri hefur það greinilega verið reifað við Evrópubandalagið að menn mættust á miðri leið og deildu til helminga ábyrgðinni af því að loðnan veiddist ekki. Utanrrn. botnar þetta með því að segja: Því miður, kæru vinir, Evrópubandalagið er ekki tilbúið til að falla frá þessu þannig að við verðum að gefast upp. Þetta minnisblað, sem tekið skal fram að var dreift sem trúnaðarmáli til utanrmn. og sjútvn. á fundi 16. okt., er í mínum höndum og ég leyfi mér að vitna í það til þess að hrekja þau ósannindi sem hæstv. utanrrh. hefur verið að reyna að bera hér á borð með skjölum frá hans eigin ráðuneyti. Ég spyr hæstv. utanrrh.: Ætlar hann að afneita þessu plaggi? Ætlar hann að mótmæla því að ég afhendi það fréttamönnum? Ég mun gera það ef hann kveinkar sér ekki eitthvað. Og komi svo hæstv. utanrrh. hér eina ferðina enn og segi að það hafi aldrei staðið til að gera kröfu um það að loðnan veiddist --- hann verður þá a.m.k. að afneita þessu plaggi tvisvar hvort sem við heyrum einhverja hana gala eða ekki. Nei, hæstv. forseti. Þetta er auðvitað slík ævintýramennska í málflutningi sem hæstv. utanrrh. hefur ástundað hér að ég hef sjaldan orðið vitni að öðru eins. Ég er satt best að segja hneykslaður og vonsvikinn á því hversu litla athygli þessi ömurlegi sjávarútvegssamingur hefur hlotið. Ég tel að frammistaða utanrrn. og auðvitað líka sjútvrh. á lokasprettinum, sem greinilega gafst upp og lét labba yfir sig í þessu máli, sé til skammar. Ég er aldeilis gáttaður á þeim forsvarsmönnum í íslenskum sjávarútvegi sem hafa lekið svona niður í málinu. Ég batt vonir við það lengi vel vegna þess að þeir voru hikandi í stuðningi sínum við þetta mál að í þeim yrði eitthvert hald í þessum efnum, en svo ætlar ekki að reynast. Því miður. Ég veit það að vísu vel af persónulegum samtölum við ýmsa menn úr röðum sjávarútvegsins að þar eru menn með hundshaus að lýsa blessun yfir EES-samningnum og þessum sjávarútvegssamningi og með fyrirvara þó. Því svo kemur að því að skoða hvað felst í þessum viðauka A um aflaheimildirnar sem er kjarni málsins og eru nótuskiptin frá 12. mars 1992 í raun og veru þýdd yfir á íslensku án þess að nokkur tilraun hafi verið gerð að því er séð verður til þess að lagfæra þau í þágu íslenskra hagsmuna. Þar er talað um skipti á veiðiheimildum en afli hvergi nefndur á nafn. Hvað segir það okkur í ljósi þess að hin upphaflega krafa Íslands var sú? Halda menn þá að það sé tilviljun að samningsniðurstaðan nefnir hvergi á nafn nauðsyn þess að skipst sé á raunverulegri veiði? Það er ósköp einfaldlega sönnun þess að þessi krafa Íslands hvarf út af borðinu og er hvergi á blaði í textanum sem bindur niðurstöðuna. Menn geta farið í gegnum þetta plagg eins og þeim sýnist og finni þeir einhvers staðar í textanum að gagnkvæmni skuli ríkja í veiðum, þá bið ég þá að láta mig vita. Ég þykist hafa lesið þetta og ég hef hvergi fundið það. Segir það ekki sína sögu í ljósi þess hver var upphafleg krafa Íslands, þ.e. sú krafa sem sett var inn á sl. vori eftir að hæstv. utanrrh. hafði samið þetta mál af Íslendingum eða samninganefndarmenn hans með nótuskiptunum frá því í mars og undirskriftinni í maí? Það er nú þannig. Það er tekið fram og því er slegið upp í fréttatilkynningu utanrrn. sem tíðindum að ef kvótinn minnki vegna þess að stofninn hrynji, þá verði minnkað hjá hinum líka. Ég segi bara: Þvílíkt hugarflug. Datt mönnum það jafnvel í hug að ef t.d. annar stofninn hryndi, segjum loðnustofninn, þá gæti það komið til greina að Evrópubandalagið fengi áfram að veiða 3 þús. tonn af karfa? Ég hafði ekki hugarflug til þess. Mér þykja það því ekki fréttir, hæstv. utanrrh., að ef kvótinn öðrum megin sé minnkaður þá verði hann líka minnkaður hinum megin. Það þykja mér ekki fréttir. Mér þykja það ekki fréttir að ef breyta þarf áður útgefnum kvóta þá breytist hann líka hinum megin. Það þykja mér ekki fréttir. Staðreyndin er sú að það er eingöngu þessi hlið mála sem fjallað er um í viðauka A um veiðiheimildir. Þar er hvergi nefnt á nafn hvað skuli gera ef þrátt fyrir það að stofninn þoli veiði þá náist hún ekki af einhverjum öðrum orsökum. Það er þá þetta fína orðalag um ,,ófyrirséðar ástæður`` sem koma upp sem á að vera haldreipið og tryggingin. Í hvaða samhengi er það orðalag þegar ljóst er og liggur fyrir að Evrópubandalagið hafnaði kröfunni um gagnkvæmni í veiðum? Hverju var Evrópubandalagið að hafna? Það var að hafna því að við gætum krafist leiðréttingar ef veiðin næðist ekki þrátt fyrir það að stofninn væri talinn þola hana. Rétturinn sem við höfum í því sambandi er --- hver er hann? Hann er að óska eftir fundi. Hann er að óska eftir því að fá að hitta þá og annað ekki.  Það er alveg sama hvernig menn reyna að snúa sig út úr því að þeirri staðreynd verður ekki neitað að Evrópubandalagið hafnaði því að inn í samningana kæmu gagnkvæmar tryggingar gagnvart raunverulegri veiði. Það skipti máli í þessu sambandi, ekki hitt. Hitt eru tómar ,,selvfølgeligheder`` eins og Þórbergur hefði sagt, þ.e. að auðvitað kom það aldrei til greina að gera svo vitlausan samning að kvótarnir gætu beinlínis verið misjafnir þegar þeir væru gefnir út. Ég held að enginn hafi haft hugarflug til þess nema höfundur fréttatilkynningar utanrrn. sem slær því upp sem miklum tíðindum að slíkur árangur hafi náðst í samningagerðinni að það sé tryggt að kvótarnir verði ekki mismunandi stórir. Þvílík ósköp. Það eru ekki tíðindi að verði loðnuveiðar alls ekki leyfðar á einhverri vertíð þá skuli Evrópubandalagið ekki fá karfa. Því er slegið upp sem mikilli frétt í fréttatilkynningu utanrrn. Það eru ekki tíðindi finnst mér að verði leyfður heildarafli úr loðnustofninum minni en svo að 11 prósentin Grænlendinganna dugi á móti karfanum þá minnki það. Það eru ekki tíðindi. Því er slegið upp sem mikilli frétt og miklu afreki í fréttatilkynningu utanrrh. Það eru heldur ekki tíðindi að ef þurfi að minnka kvótann sjálfan af líffræðilegum orsökum skuli það jafnað hinum megin. Ég held að engum hafi nokkrun tímann dottið nokkuð annað í hug en að útgefnir kvótar yrðu að minnsta kosti að standast á. Hvað er verið að reyna að gera með því að slá svona löguðu upp sem fréttum? Það er verið að breiða yfir þá staðreynd að það sem máli skiptir tapaðist. Það var tryggingin fyrir því að um raunverulega veiði á móti raunverulegri yrði að ræða. Það að leggja að jöfnu 30 þús. tonn af loðnu og 3 þús. tonn af karfa við þessar aðstæður á grundvelli svona samnings er að mínu mati svo óralangt í burtu frá því að geta talist gagnkvæm niðurstaða að það er út í hafsauga. Landsmenn þekkja væntanlega flestir hvernig loðnan hegðar sér. Þetta er skammlífur stofn sem tvisvar á sl. 10--12 árum hefur nánast horfið út úr veiðinni. Karfinn er hins vegar í hópi þeirra fiska sem langlífari verða. Stofninn er af þeim sökum með innbyggðan miklu meiri stöðugleika ef ekki verða meiri háttar náttúrulegar katastrófur og er auk þess hegðunar sinnar vegna allt annar og meðfærilegri fiskur hvað stöðugleika í veiðum snertir. Einnig að því leyti til er þessi niðurstaða óviðunandi. Hún er ekki gagnkvæm í þeim skilningi að þeir stofnar sem verið er að vísa í séu sambærilegir. Ég tel að út af fyrir sig verði ekki miklu bætt við umræður fyrr í kvöld um raunverulegt verðmæti þessara kvóta sem menn eru þarna að nafninu til að að skiptast á. Ég verð þó að játa að mér finnst alveg furðulegt þegar það liggur á borðinu bara með því að reikna þetta magn á grundvelli núverandi verðmæta upp úr sjó, sem hvert mannsbarn sem komið er upp úr sjötta eða sjöunda bekk í barnaskóla getur, þá kemur það í ljós að karfinn er mun verðmætari miðað við núverandi verð á kílói upp úr sjó og þá skuli það enn vera borið á borð fyrir okkur að Íslendingar hafi grætt einhver ósköp á þessum skiptum, jafnvel 20%. Eru menn þá að horfa fram hjá þeirri staðreynd að loðnan fer beint í bræðslu og þar eru hverfandi möguleikar á að auka verðmæti hennar? Þeir eru hins vegar miklir í karfanum og er gjarnan gert. Kílóverðið þar getur því hækkað snarlega í gegnum aukna úrvinnslu í landi o.s.frv. Ég held að það sé bara ekki mergurinn málsins. Það er minni háttar mál að mínu mati borið saman við hitt sem kom svo út úr þessu. Hvað margar krónur og aurar í einhverjum aukastöfum er hverfandi mál borið saman við stóru atriðin í þessu sem eru grundvallarréttindi Íslendinga í þessum efnum og sú stefnubreyting sem er að verða með þessum samningi og þessari aumu hæstv. ríkisstjórn í afstöðu okkar Íslendinga til landhelginnar og réttinda okkar þar. Herra forseti. Það kom líka fram og var nokkuð fróðlegt í orðaskiptum hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. --- sem ekki tolla hér í þingsalnum frekar en venjulega og er þó ekki svo vel liðað hjá þeim stjórnarliðum að þeim fáu sem eru á staðnum veiti af að sitja hér inni. Er heldur aumingjalegt verð ég að segja, hæstv. forseti, þó ég viti að ekki er við forseta að sakast sem vissi ekki fyrir þegar hann fæddist þau örlög að hann ætti að sitja sem stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar að svona illa er mætt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í kvöld.  Það komu fram mjög merkileg skilaboð, tel ég vera, í orðaskiptum hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. fyrr í kvöld. Sem með nokkuð sérkennilegum hætti eru staðfest í nýlegu tímaritsviðtali við ekki ómerkari mann, ef svo er rétt að komast að orði. Þetta er eitthvert hundkvikindi sem ég kann ekki deili á en á næstu síðu er hæstv. forsrh. og kemur svo að texta viðtalsins. Hér er enn mynd af forsrh. og enn verður bið á textanum sem byrjar undir fyrirsögninni: ,,Davíð, frelsið, fangelsið.`` Sem ég veit ekki hvaða merkingu á að leggja í. Það kom fram að gangleiðirnar milli hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. eru nokkuð sérkennilegar miðað við að mennirnir sitja báðir í sömu ríkisstjórn síðast þegar við vissum, þ.e. að hæstv. sjútvrh. fær skilaboð um viðhorf utanrrh. á einhverjum karpfundi í Þjóðarsálinni. Í viðtali í Þjóðarsálinni fer fram sú útlistun á kröfum Íslendinga og samningsstöðunni í þessu smámáli sem sjútvrh. styðst síðan við. En skýringin kemur í viðtalinu við Davíð Oddsson. Ég ætla að vona að það verði ekki talið utan við efni umræðunnar þó ég vitni í þetta viðtal. Það hefur stundum mælst illa fyrir að menn væru að vitna í ritaðar heimildir en ég tel mig geta sýnt fram á að þetta skýri þau orðaskipti sem fóru fram milli utanrrh. og sjútvrh. fyrr í kvöld. Það er nefnilega verið að fjalla um það í viðtalinu að það hafi verið stirt samkomulag milli þeirra stjórnmálamanna sem stóðu að ríkisstjórninni ósælu sem leystist upp í beinni sjónvarpsútsendingu haustið 1988. Það hafa verið sárindi milli manna. Hæstv. núv. forsrh. telur það fram sem ákveðna réttlætingu fyrir því að hann tók völdin í Sjálfstfl. með ofbeldi snemma árs 1991 að það hafi verið nauðsynlegt til þess að flokkurinn gæti myndað ríkisstjórn því undir forustu núv. hæstv. sjútvrh. mundi það ekki ganga vegna þess að það væru svo mikil sárindi milli manna. Allt er þetta nú með mjög stórbrotnum brag í viðtalinu en kemur þó að því neðarlega á síðu 14 að hæstv. forsrh. segir: ,,Við hefðum kannski sest í stjórn en ég hef ekki trú á að Þorsteini Pálssyni`` --- þar er átt við hæstv. sjútvrh. --- ,,hefði tekist að mynda hana og vera í forsæti. Slík tortryggni var enn milli manna. Á þeim fáu dögum sem ég tók í þær viðræður komu upp deilur milli Þorsteins og Jóns Baldvins`` --- þ.e. hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. --- ,,sem gerðu mér erfitt fyrir við stjórnarmyndun og raunar næstu daga á eftir. En samkomulagið``, og nú kemur rúsínan í pylsuendanum, ,,milli þeirra hefur lagast. Þeir geta þó talað saman núna.`` Þeir geta þó talað saman núna. Hér held ég að hljóti að vera fundin skýringin á því að hæstv. sjútvrh. þurfti að hlusta á þjóðarsálina til að vita hvað utanrrh. fyndist um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Þeir töluðu ekki saman og sátu þó í ríkisstjórn. Þeir gera það núna samkvæmt þessu viðtali og þá er náttúrlega spurningin: Hvenær byrjuðu hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. að tala saman? Það er úrslitaspurning í þessu máli. Því að fyrr en við fáum svar við henni vitum við ekki hvenær þessi mál tóku að skýrast á stjórnarheimilinu. Gamanlaust, herra forseti, þá er þetta auðvitað með miklum endemum. Það hlýtur að segjast eins og er að það var varla von á góðu úr því að andrúmsloftið var og er e.t.v. enn svona í hæstv. ríkisstjórn sem átti þó að gæta þessara mikilsverðu hagsmunamála fyrir okkur Íslendinga. Ég tel að niðurstaðan sé ákaflega dapurleg bæði efnislega eins og hún liggur fyrir í dag en þó er ekki versti þáttur málsins uppi enn að mínu mati sem er hins vegar sá að með þessu er verið að leiða okkur inn í ferli árlegs samningaþófs við Evrópubandalagið um fiskveiðiheimildir þeirra á Íslandsmiðum. Af öllu samanlögðu og að því meðtöldu sem mér er ákaflega óljúft og hefði ég getað farið nærri með að láta aðeins það eitt ráða úrslitum um afstöðu mína til samningsins um Evrópskt efnahagssvæði að flotarnir koma á nýjan leik inn í landhelgina. Eins og sjómaður sem ég hitti á bryggju á Austfjörðum í fyrrasumar sagði við mig: Ég þarf ekki meira en þetta. Það dugar mér til að vera á móti þessum samningi. Ég vil ekki fá þá aftur inn í landhelgina. En ég held að það sé enn verra að eiga svo að standa í árlegu samningaþófi við Evrópubandalagið um ókomna daga um fiskveiðiréttindi þeirra í íslenskri landhelgi. Vegna þess að sporin hræða í þeim efnum. Reynsla annarra þjóða hræðir í þeim efnum. Alls staðar sem Evrópubandalagið hefur komið fæti milli stafs og hurðar hefur meiri eða minni hluti af skrokknum fylgt á eftir. Þeir hafa jafnan reynt í framhaldinu að knýja á um aukin réttindi. Það er auðvitað alveg ljóst að við Íslendingar seljum okkur með þessu undir það ok að ef, sem hlýtur að verða á komandi árum, við þurfum að sækja til Evrópubandalagsins um einhver hagsmunamál í okkar samskiptum þá svari þeir: Já, en við skulum þá líta á fiskveiðiheimildirnar. Það getur vel verið að við séum tilbúnir til að taka þessa kryddsíld ykkar inn í einhvern annan tollflokk eða þennan lax, sem ekki fékkst um árið, en við skulum þá kíkja á veiðiheimildirnar. Það er mikill áhugi á því á Spáni og í Norður-Þýskalandi og víðar að fá að koma með aðeins fleiri togara inn til ykkar. Vita menn virkilega ekki við hverja þeir eru að eiga? Mér finnst menn stundum tala hér eins og algjör kornabörn í samskiptum við þetta afl, Evrópubandalagið. Og er þó furðulegt því menn hafa séð tröllaslaginn milli þess t.d. og Bandaríkja Norður-Ameríku, Japans og þriðja heims ríkjanna. Ekki hefur gengið lítið á þegar Evrópubandalagið hefur verið að gæta sinna hagsmuna í þeim efnum og af býsna mikilli harðdrægni. Hæstv. forseti. Það sem ég óttast mest, guð láti gott á vita að ég hafi rangt fyrir mér og það verði ekki þannig, í þessu máli er framtíðin, samskiptin í framhaldi af þeim farvegi sem þau eru sett í. Árlegt samningaþóf um veiðiheimildir Evrópubandalagsins í íslensku fiskveiðilögsögunni. Dettur mönnum ekki í hug að ástæðan fyrir því að Evrópubandalagið harðneitaði að tryggja okkur gagnkvæmni í raunverulegum afla sé sú að þeir vilji geta sagt: Við sömdum aldrei um það. Við sömdum um veiðiheimildir upp á 3 þús. tonn af karfa sem við höfum og komum og tökum. Það er svo ykkar mál hvort þið náið loðnunni. Ef við náum ekki loðnunni en Evrópubandalagið tekur samt sinn karfa, hvað hefur þá gerst? Þá hefur í reynd, ,,de facto``, niðurstaðan orðið sú að Evrópubandalagið náði tilteknum einhliða réttindum. Það yrði útkoman. Þeir vita vel hvað þeir eru að gera í samningum þessir karlar, því miður. En það er eins og þoka hafi verið fyrir augum Íslendinga að meira og minna leyti a.m.k. síðan 12. mars 1992 í þessu efni. Herra forseti. Ég ætla ekki að þreyta menn hér alveg fram í nóttina með lengri ræðum um þetta. Ég gæti samt vel gert það og hefði alveg geð í mér til þess en það er kannski ekki sanngjarnt að fá útrás fyrir tilfinningar sínar sem vissulega eru nokkrar í þessu máli, skal fúslega viðurkennt af minni hálfu, yfir þeim ágætu sálum sem þó eru viðstaddar. Það væri nær að lesa ýmsum pistilinn sem láta ekki svo lítið að láta sjá sig hér í þingsalnum af hvaða hvötum sem það er ef maður næði til þeirra eða fengi færi á þeim. Ég verð þó að segja að lokum að einna dapurlegust þykir mér þó þessi niðurstaða fyrir hæstv. sjútvrh. Ég hafði bundið vissar vonir við að hæstv. sjútvrh. ætlaði ekki að leka niður í þessu máli. Að hann mundi jafnvel reisa sig á því að setja hnefann borið, setja frekar málin í hnút og láta hrikta svolítið í áður en hann gæfist upp og læki niður. Ég er alveg viss um að hæstv. sjútvrh. hefði haft víðtækan stuðning á Alþingi og úti í þjóðfélaginu til að gera það. Því Íslendingar vilja standa vörð um sín réttindi í þessum efnum. Þjóðin hefur sýnt það áður að hún er tilbúin til að taka ýmislegt á sig, miklar fórnir ef því er að skipta, ef verið er að gæta þessara grundvallarréttinda okkar. Ég er alveg viss um að það væri minnsta mál í heimi, eins og sagt er á nútímaíslensku, að fylkja næstum allri þjóðinni til samstöðu um að taka frekar á sig óþægindi og jafnvel erfiðleika en að fara út á of þunnan ís þegar varðar réttindi okkar og ótvírætt fullveldi innan efnahagslögsögu okkar. Ég hélt að reynslan af þessum þjóðum bæði fyrr og síðar hefði kennt okkur það að þó við segjum gjarnan á góðri stund að þetta séu frændur okkar og vinir og góðar grannþjóðir o.s.frv., þá eru þetta líka þær þjóðir sem við höfum þurft að slást við um okkar réttindi. Eða er það ekki? Ég hélt það en furðulega eru menn fljótir að gleyma. Herra forseti. Ég bind ekki miklar vonir við það, því miður, miðað við þær upplýsingar sem fram hafa verið að koma um afstöðu manna hér á undanförnum sólarhringum til þessara mála og úr því að hæstv. sjútvrh. með því liði sem hann hefði getað haft á bak við sig hefur gefist upp í þessu máli að þessum samningi verði hnekkt. Þó læðist að mér sú hugsun að spyrja hæstv. utanrrh.: Hvað ætlar hæstv. utanrrh. að gera með þennan samning ef enginn verður samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði? Hæstv. utanrrh. hefur farið í miklar skógarferðir til að sanna að þetta sé algerlega óskylt mál og komi tollaívilnunum eða öðrum ákvæðum samningsins um Evrópskt efnahagssvæði bókstaflega ekkert við. Þess vegna er sanngjarnt að hann sé spurður: Hvað ætlar hæstv. utanrrh. að gera ef t.d. Svisslendingar fella samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, málið fer í uppnám, þolinmæði Svía og fleiri þjóða sem liggur á inn í Evrópubandalagið þrýtur, þeir gefast upp á Evrópska efnahagssvæðinu, henda því og snúa sér beint að viðræðum um fulla aðild? Þá sætu ýmsir eftir nokkuð glópslegir á skeri og meðal þeirra yrðum við Íslandsmenn kannski í vissum skilningi. Þá kæmi upp þessi spurning: Hvað ætlar hæstv. utanrrh. að gera þá með þennan samning? Yrði þá jafnmikið gleðiefni að hafa staðið í þessum svokölluðu veiðiheimildaskiptum við Evrópubandalagið eins og reynt er að vera að láta þegar þetta er til sölu á hinu háa Alþingi? Ég held að ég ljúki máli mínu, herra forseti, með því að skilja eftir þessa spurningu til hæstv. utanrrh.

Forseti vill í fullri vinsemd leyfa sér að minna á ákvæði þingskapa þess efnis að eigi má lesa upp prentað mál úr ræðustól á Alþingi nema leita leyfis forseta.

Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir þinginu till. til þál. um staðfestingu samninga við Evrópubandalag Evrópu um fiskveiðimál og lífríki hafsins eins og það heitir og er samningur um sjávarútvegsmálefni sem tengdur hefur verið samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og er lagður fyrir Alþingi Íslendinga til staðfestingar. Þetta mál sem liggur hér fyrir okkur er í þremur þáttum. Ég verð að gagnrýna það svolítið í upphafi, virðulegur forseti, að mér finnst málið vera heldur ruglingslega upp sett eins og það er fram lagt í þingskjalinu. Þar er vísað til heita á þessari þrískiptingu með þeim hætti að fljótt á litið er ekki auðvelt að átta sig á því hvernig þetta mál er upp byggt. Í greinargerð eða athugasemdum með þáltill. er vikið að þessu á fyrstu síðu þskj. og greint frá því að samkomulagið við EB sé samkvæmt framansögðu þrískipt: 1. Erindaskipti frá 2. maí sem eru ákvarðandi um öll atriði sem þar eru tilgreind. 2. Rammasamningurinn þar sem endurtekin eru sum atriðin úr erindaskiptunum en öðrum þáttum bætt við eins og rakið verður hér á eftir. 3. Árlega samkomulagið þar sem einnig eru endurteknir þættir úr erindaskiptunum en einkum bætt við nánari ákvæðum um framkvæmd á skiptum umræddra veiðiheimilda, loðnu og karfa, og eftirlit með veiðunum. Hér eru notuð heiti um þessa þrjá þætti málsins sem ekki er síðan að finna í fyrirsögnum viðkomandi mála. Ekki er haft fyrir því að tengja þetta saman, athugasemdir með þáltill. og fylgiskjölin sem þarna er vísað til. Þetta er ekki til þess að auðvelda þeim sem vilja kynna sér málið að fá um það yfirlit. Hitt er svo rétt að allt þetta þrennt er saman vafið með vissum hætti og gengur hvað inn í annað. Þannig þarf auðvitað að líta á þetta efni í heild. Ég minni á og það kemur raunar fram í þessu málsskjali að þetta er lagt þannig fyrir að hér sé um að ræða gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Það er formúla sem hefur fylgt þessu máli af hálfu stjórnvalda lengi en jafnskýrt hefur það legið fyrir að hér er ekki um slík gagnkvæm skipti á veiðiheimildum að ræða. Í þskj. segir að rammasamningur Íslands og Evrópubandalagsins eigi fyrst og fremst við um sameiginlega stofna og þar á meðal hagkvæma nýtingu þeirra með skiptum á veiðiheimildum. En hvernig horfir það mál við með þessa sameiginlegu stofna? Hvert er innihaldið í þessum samningi? Hann fjallar ekki um sameiginlega stofna heldur um tvo íslenska stofna, einvörðungu um tvo íslenska stofna: Karfastofninn og loðnustofninn. Hvort tveggja íslenskir stofnar. Í rauninni liggur máið einmitt þannig fyrir að Íslendingar eru að semja við Evrópubandalagið um veiðiheimildir á árinu 1993 sem þetta gildir um, ákvörðunin fyrir næsta ár gildir um þessa tvo íslensku stofna. Hvernig lítur þetta út með loðnustofninn? Ég held að það sé rétt að fara aðeins yfir það efni. Það er stofninn sem Íslendingar eiga að fá að veiða úr í staðinn fyrir 3 þús. lestir af karfa sem Evrópubandalagið fær að veiða innan íslenskrar lögsögu. Það er vísað á framsal Grænlendinga til Evrópubandalagsins um 30 þús. tonna loðnuafla sem samið var um framsal á af Grænlendinga hálfu til Evrópubandalagsins. Evrópubandalagið hefur hins vegar um sex ára skeið, eða eftir árið 1986, ekki veitt út á þessa úthlutun, þetta framsal Grænlendinga, ekki veitt hið minnsta af loðnu af því sem nú er vísað á sem skiptimynt á móti karfa í íslenskri fiskveiðilögsögu. Árin á undan var þarna um smávegis veiðar að ræða á fyrri hluta síðasta áratugs, á árinu 1986 um 5 þús. lestir sem veiddar voru af loðnu sem Grænlendingar framseldu. Það var í síðasta skipti fram til dagsins í dag að reynt hefur verið af hálfu Evrópubandalagsins að nýta sér þessa veiðiheimild Grænlendinga. Íslendingar hafa óheft, samkvæmt samkomulagi Íslands, Noregs og Grænlands, þ.e. samningnum frá 1989 um skipti á loðnustofninum í Norður-Atlantshafi, getað veitt sinn hlut eftir því sem aðstæður hafa leyft að fullu í vissum tilvikum og eftir skiptaprósentunni alveg óháð þessum samningi milli Grænlands og Evrópubandalagsins. Hverjar eru ástæðurnar fyrir því að Evrópubandalagið hefur ekki nýtt þessa veiðiheimild? Þeir hafa ekki getað stundað þessar veiðar með árangri. Þeir gáfust upp við þetta eftir árið 1986 eftir hörmulega niðurstöðu úr tilraun sem gerð var á árunum þar á undan. Það er kannski eitt meginatriði málsins, virðulegur forseti, þegar rætt er um þessi svokölluðu gagnkvæmu skipti að við erum að ,,kaupa`` afla af Grænlendingum sem við hefðum getað sótt óhindrað samkvæmt samningi milli Íslands, Noregs og Grænlands um loðnustofninn. Það er vissulega svo að það er ekki 100% útilokað að Evrópubandalagið kunni ekki einhvern tíma að reyna að nýta þessa heimild. Um það vil ég ekkert segja. Upplýsingar um þessar veiðar og skiptihlutföllin liggja fyrir í svari frá sjútvrh. sem lagt var fram á síðasta þingi og þarf auðvitað engin vísindi til því þetta þekkja allir sem fylgst hafa með nýtingu á loðnustofninum. Það er ekki um nein skipti að ræða. Við erum að framselja íslenskan stofn þar sem er karfinn og við erum að semja um skiptimynt á móti, um loðnu sem við höfum haft aðgang að og engar hindranir hafa verið í vegi fyrir að veiða, loðnu sem Evrópubandalagið hefur ekki getað nýtt sér þótt þeir hafi keypt hana að formi til og greitt fyrir hana til Grænlendinga. Þetta finnst mér að hafi allt of lítið komið inn í umræðuna í dag þó að ýmsir hv. þm., þar á meðal hv. síðasti ræðumaður og hv. 3. þm. Vesturl., hafi vikið að því í sínu máli. Eftir að sigursamningurinn mikli, eins og hæstv. utanrrh. kallaði hann, var gerður í október 1991 skrifaði ég grein í Morgunblaðið, 2. nóv. Þá kallaði ég þetta að greiða sigurlaunin úr eigin vasa því að annað er það ekki. Við erum að greiða fyrir þennan samning með margföldu verði og það er verið að búa hér til blekkingar og reyna að fleyta sér á blekkingum gagnvart þjóðinni í þessu máli. Mér finnst það vera einhver ómerkilegasti blekkingavefur sem reynt hefur verið að spinna gagnvart okkur í sambandi við þau mál sem tengjast Evrópsku efnahagssvæði. Ég vil biðja hæstv. utanrrh. um að upplýsa það hvaða líkur hann telji á því að Evrópubandalagið ætli að fara að hefja veiðar úr þessum stofni, hvað það er sem rekur hann til þess að ganga að slíkum skiptum. Það er aldeilis með ólíkindum. Ég held að kjarni málsins sé ekki spurningin um að velta fyrir sér verðgildi á milli þessara stofna því að það er ósambærilegt. Hvort tveggja er á reikning Íslendinga. Svo koma hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. og reyna að halda því fram að hér hafi ekki verið gengið til samninga um að skipta á auðlind og markaðsaðgangi, að við höfum ekki hleypt Evrópubandalaginu inn í veiðar á íslenskum fiskstofnum gegn því að fá lækkun á tollum á innflutningi. Það þarf mikla kokhreysti til að halda því fram og svo mikið er víst að ekki tekur Evrópubandalagið undir þann málflutning enda auðvelt að fyrirgefa þeim það eins og allt er í pottinn búið. Þeir hafa komist hér inn í íslenskar sjávarauðlindir nánast einhliða þó að síðan sé reynt að búa málið þannig að um skipti á veiðiheimildum sé að ræða. Ég tel ástæðu til, virðulegi forseti, að fara aðeins yfir viðhorf Jakobs Jakobssonar, forstjóra Hafrannsóknastofnunar, um þennan kjarna málsins. Ég vil fá að vitna í hans orð. Það sem ég ætla að vitna hér til er annars vegar grein sem Jakob Jakobsson ritaði í Fréttabréf Samstöðu á síðasta vetri og einnig í ræðu sem hann flutti á landsfundi þeirra samtaka þar sem hann var beðinn um að tala. Hann fjallaði þar um fiskveiðiheimildir til Evrópubandalagsins. Jakob Jakobsson segir, með leyfi forseta: ,,Þegar Íslendingar hafa á undanförnum árum farið fram á að Evrópubandalagið lækkaði tolla á tilteknum íslenskum sjávarafurðum hefur bandalagið, eins og allir vita, krafist veiðiheimilda í íslenskri fiskveiðilögsögu. Þessu hafa íslensk stjórnvöld hafnað hingað til og haft um það stór orð að aðgangur að auðlind gegn tollalækkunum komi aldrei til greina. Í stað þess hefur komið til tals að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir. Slíkir samningar hafa þó hingað til strandað á því að Evrópubandalagið hefur ekki boðið neitt í fiskveiðilögsögu sinni sem komið gæti í stað veiðiheimilda í lögsögu okkar. Sl. sumar [þ.e. sumarið 1991] buðu Íslendingar skipti á langhala og loðnu. Hvorki höfum við nýtt langhalann né Evrópubandalagið loðnuna svo látið var líta út sem hér væri um ,,pappírsviðskipti`` að ræða. Nú er staðan hins vegar gjörbreytt. Með kröfunni um alvöru veiðiheimildir er Evrópubandalagið í raun að krefjast aðgangs að auðlind gegn tollalækkunum. Þetta ætti öllum að vera ljóst vegna þess að bandalagið hefur ekki haft nokkurn hug á að nýta þær loðnuheimildir sem það hefur keypt af Grænlendingum sl. fimm ár. Þessar heimildir hafa því sjálfkrafa komið Íslendingum til góða enda var hlutur okkar í aflanum sl. loðnuvertíð 91,2% í stað þeirra 78% sem núgildandi samningur Grænlands, Íslands og Noregs segir til um. Ef Íslendingar ætla í raun og veru að semja um gagnkvæm veiðiréttindi og afsala sér 3 þús. tonnum af karfa nær auðvitað engri átt að þiggja í staðinn loðnu sem við fengjum hvort sem væri. Til að kóróna alla vitleysuna stendur í ágripi samningsdraganna frá 22. okt. [1991] að í stað 3 þús. karfaígilda fái Íslendingar 30 þús. tonn af loðnu í grænlenskri lögsögu (Greenland Waters) en eins og alþjóð veit þá hefur ekki veiðst loðnubranda við Grænland í nokkur ár þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Löngu er vitað að uppeldisstöðvar loðnunnar eru að hluta til við Austur-Grænland. Það hefur því verið kappsmál Íslendinga að hindra loðnuveiðar þar. Þetta hefur í raun tekist að undanförnu. Samningsdrögin gera hins vegar beinlínis ráð fyrir að slíkar veiðar verði stundaðar og það af hálfu Íslendinga þótt skaðlegar séu. Hvers konar hringavitleysa er þetta? Ef semja á um gagnkvæm veiðiréttindi verðum við að sjálfsögðu að hafa manndóm í okkur til að krefjast sams konar veiðiréttar í lögsögu bandalagsins og það fær hér. Allt annað er hrein undanlátssemi og uppgjöf af okkar hálfu.`` Þetta segir Jakob Jakobsson í grein í Fréttablaði Samstöðu veturinn 1991--1992. Á landsfundi Samstöðu 9. maí 1992 vék hann einnig frekar að þessu máli með svipuðum hætti. Ég vil, með leyfi forseta, fara yfir niðurlagið úr hans máli eins og það var birt í Fréttabréfi Samstöðu í maí sl.: ,,Aðalatriði þessa máls er e.t.v. að á svæðinu milli Íslands, Austur-Grænlands og Jan Mayen er aðeins einn veiðanlegur loðnustofn. Þessi loðna kemur venjulega að suður- og vesturströnd Íslands og hrygnir þar í mars eða byrjun apríl. Eftir hrygninguna klekjast seiðin út og berast með straumi vestur og norður fyrir land og eru að langmestu leyti innan íslenskrar lögsögu fyrsta ár sitt. Á öðru ári dreifist loðnan yfir stærra svæði og er nokkur hluti hennar þá oft innan grænlenskrar lögsögu. Á þriðja aldursári fer loðnan að verða kynþroska og veiðanleg. Þá kemur stundum fyrir, eins og t.d. á níunda áratugnum, að nokkur hluti þessa aldursflokks gekk alla leið norður undir Jan Mayen um hásumarið en sneri til Íslands aftur þegar leið á haustið og hélt svo austur með Norðurlandi og suður fyrir land þriggja ára gömul þar sem hún hrygnir og drepst að lokinni hrygningu. Um 30% hvers árgangs verður þó ekki kynþroska fyrr en fjögurra ára og dvelur því ári lengur á uppeldisstöðvunum milli Íslands og Grænlands en hér hefur verið lýst að framan. Aðalatriði þess sem ég er að reyna að koma hér til skila er sú staðreynd að veiðiheimildir þær sem Grænlendingar selja Evrópubandalaginu eru engin viðbót við þá loðnu sem er á Íslands-Grænlands-Jan Mayen svæðinu. Þetta er hluti af því sem við viljum kalla íslenska loðnustofninn. Ef Íslendingar ætla í raun og veru að semja um gagnkvæm veiðiréttindi og afsala sér 3. þús. tonnum af karfa nær auðvitað engri átt að þiggja í staðinn loðnu sem við fengjum hvort sem væri. Ef semja á um gagnkvæm veiðiréttindi verðum við að sjálfsögðu að hætta að tala um þessa loðnuvitleysu og hafa manndóm í okkur til að krefjast sams konar veiðiréttar í lögsögu bandalagsins og það fær hér. Ég fæ ekki betur séð en allt annað sé hrein undanlátssemi og uppgjöf af okkar hálfu.`` Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég sakna hæstv. sjútvrh. úr þingsal og spyr hvort hann hafi hlýtt á mál mitt og hvar hæstv. ráðherra sé, hvort hann sé hér nálægt og geti verið viðstaddur umræðuna.

Hæstv. sjútvrh. hefur verið hér í salnum eða í hliðarsal. Það er sjálfsagt að kalla eftir honum ef ræðumaður óskar.

Ég óska þess og satt að segja kemur mér mjög á óvart ef hæstv. ráðherra finnur ekki þörf til að vera viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. sjútvrh. er þegar genginn í salinn.

Hæstv. sjútvrh. Ég hef farið yfir málflutning og röksemdir, m.a. með tilvitnunum í mál forstjóra Hafrannsóknastofnunar varðandi loðnustofninn. Ég hef vitnað til orða hans til að rökstyðja það sjónarmið sem ég hef haldið fram lengi eða frá því í október 1991, að hér sé á engan hátt hægt að tala um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum vegna þess að á móti framsalinu á 3 þús. tonnum af karfa eigum við að þiggja 30 þús. tonn af hlut Evrópubandalagsins sem Grænland hefur framselt til Evrópubandalagsins en aldrei nýtt sér hið minnsta síðan á árinu 1986 að þeir veiddu rösklega 5.000 tonn úr þessum stofni. Ég verð að segja að það er með miklum fádæmum að hæstv. ráðherrar skuli ekki hafa fyrir því að reyna að útskýra að hve miklu leyti þeir eru á annarri skoðun en fram kemur frá jafnvirtum aðila og forstjóra Hafrannsóknastofnunar í þessu máli. Ég held það blasi við hverjum manni sem lítur á málið að það er þannig vaxið þótt enginn sé að útiloka það að Evrópubandalagið kunni við einhverjar aðstæður einhvern tímann í framtíðinni að reyna að nýta sér eitthvað af þessari veiðiheimild. Það hefur ekki verið talið hagkvæmt af þeirra hálfu. Þeir gáfust upp við þessar veiðar frá og með árinu 1986 fyrir fullt og allt og höfðu þá ekki nýtt sér nein 30 þús. tonn á árunum á undan heldur langtum minni afla. Þetta sem ég hef rakið sýnir það betur en flest annað hvers eðlis þessi samningur er sem hér er verið að gera, hvers konar undanlátssemi það er gagnvart Evrópubandalaginu sem birtist með því skrefi sem hér er stigið. Ekki verður málið fallegra þegar litið er á einstök atriði í þessum þríþætta samningi sem hér er lagður fyrir og ég mun víkja þar að nokkrum atriðum. Fyrst skulum við aðeins líta á erindaskiptin frá 2. maí 1992, fskj. 1 með þessum samningi, og eru kennd við Óportó, undirrituð 2. maí 1992. Þar er enn þá á lífi langhalinn sem kom inn í þetta mál í október haustið 1991. Þessi skepna sem hæstv. utanrrh. hefur sennilega aldrei augum litið, ég veit ekki um hæstv. núv. sjútvrh.

Jú, ég hef hann augum litið.

þó greint væri frá því að hann hefði þegið boð og snætt þennan fisk, langhala, sl. vor, ef ég man rétt en ég efast um að hæstv. utanrrh. hafi litið þessa skepnu augum þegar hann gekk frá samnignum og vann sigurinn mikla í október 1991. Það er út af fyrir sig ekki meginmál en þessi fiskur heitir á erlendu máli, ensku og frönsku, grenadier sem er sama orð og notað er um fræga fótgönguliða. Ég er viss um að hæstv. utanrrh. þekkir kvæði sem var nokkuð frægt um þessa fótgönguliða. Ætli Steingrímur Thorsteinsson hafi ekki þýtt það úr þýsku. Það byrjaði á þessu: ,,Nach Frankreich zogen zwei Grenadier``.

Má biðja um þýðingu á þessu? Það verður að víta menn fyrir að fara með þýsku hér í ræðustól áður en gengið verður í Evrópska efnahagssvæðið.

Það er kannski allt í lagi að minna menn á höfuðtunguna sem er að koma yfir okkur en það er sem sagt sama heitið sem notað er um fótgönguliða og langhalann. Menn geta velt því fyrir sér þegar þeir skoða fiskinn hvernig á því stendur. Í þessum erindaskiptum þar sem vikið er að langhalanum sem meginuppistöðu segir, með leyfi forseta: ,,Breyta má með samkomulagi samsetningu þessa kvóta á næstu árum á eftir í ljósi frekari vísindarannsókna á langhalastofnunum.`` Það hefur ekki verið greint frá því í umræðunum svo ég hafi heyrt hvernig þessar vísindarannsóknir ganga og hvernig að þeim er staðið. Það er önnur saga og kannski ekki mikið sem vekur okkar áhuga í bili. Í þessum erindaskiptum er að finna ákvæði eftir að dregin hafa verið upp þau svæði sem Evrópubandalaginu verður heimilað að veiða á innan íslenskrar efnahagslögsögu. Þá segir: ,,Reynist svæðin sem afmörkuð eru í I og II ekki fullnægjandi til hagkvæmra veiða samkvæmt framansögðu skulu aðilar koma sér saman um nauðsynlegar lagfæringar á þessum svæðum.`` Það liggur sem sagt fyrir samkvæmt þessum samningi að Evrópubandalagið getur gert kröfu til þess að nái það ekki sínum aflahlut á umsömdum veiðisvæðum, sem dregin eru upp með lengdar- og breiddargráðum í þessum samningi, eiga þeir kröfu á okkur að fá að fara annars staðar inn í lögsöguna, á öðrum svæðum, til þess að ná sínum hlut. Það er góð trygging sem þeir hafa fengið í þessu Óportó-samkomulagi að þessu leyti. Þarna segir varðandi loðnuna: ,,Kvóta Íslands má veiða hvort heldur er innan fiskveiðilögsögu Grænlands eða í efnahagslögsögu Íslands.`` Til að öllu sé til haga haldið hefur hæstv. utanrrh. áttað sig á því að örðugt gæti orðið að afla þessarar loðnu í fiskveiðilögsögu Grænlands einvörðungu. Við skulum síðan líta til rammasamningsins svonefnda en það sem hæstv. utanrrh. nefnir svo í greinargerð er samningurinn um fiskveiðimál og lífríki hafsins milli lýðveldisins Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu. Það er tvennt sem ég vil koma þar að sérstaklega. Það er í fyrsta lagi það sem segir í 9. gr. og hæstv. utanrrh. hefur vitnað til, ef ég hef tekið rétt eftir, þegar hann hefur verið að svara spurningum um hvað verði um veiðiheimildir Belgíu. Samkvæmt 9. gr. þessa meginsamnings eða rammasamnings hefur Evrópubandalagið tryggt sér að í gildi haldist aðrir samningar, eins og fiskveiðisamningurinn við Belgíu. Ég held a.m.k. að þessi grein veiti þeim mjög aukinn stuðning til að halda þessum réttindum, þótt í samningnum sjálfum séu sjálfstæð ákvæði. En 9. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þessi samningur hefur ekki áhrif á réttindi eða skyldur er felast í gildandi samningum um fiskveiði milli Íslands og aðildarríkis bandalagsins.`` Síðan kemur að gildisákvæðunum í þessu samkomulagi. Það er í 12. gr. og hún er þannig, með leyfi forseta: ,,Þessi samningur skal í fyrstu gilda í tíu ár frá gildistökudegi hans. Ef hvorugur aðili hefur sagt samningnum upp með tilkynningu um uppsögn að minnsta kosti níu mánuðum áður en sá tími rennur út skal hann gilda áfram í sex ár í senn upp frá því, að því tilskildu að tilkynning um uppsögn hafi ekki borist að minnsta kosti níu mánuðum áður en hvert slíkt tímabil rennur út.`` Þetta er 12. gr. og hún kveður á um tíu ára gildistíma, sex ár í viðbót og áframhaldandi á meðan samningnum hefur ekki verið sagt formlega upp áður. Hér er mjög ólíku saman að jafna við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem hefur þó að geyma ársfrest á uppsögn. Þessi samningur sem er þó af ráðherrum tengdur náið við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, og er auðvitað nátengdur þeim samningi og orðinn til vegna hans sem skipti á auðlind og markaðsaðgangi, hefur ekki sömu gildistökuákvæði. Þessi samningur skal standa um langa framtíð samkvæmt ákvæðunum sem ég hef vitnað til. Þetta finnst mér setja málið í mjög sérkennilega stöðu svo ekki sé fastar að orði kveðið. Við skulum líta á tölulið 2 sömu greinar því ég las aðeins tölulið 1. Þar segir: ,,Ef samningnum er sagt upp í samræmi við ákvæði fyrri málsgreinar skulu aðilar hefja viðræður um annan samning til að tryggja lagalegan grundvöll að framkvæmd á samkomulagi því sem felst í erindaskiptunum um fiskveiðimál sem voru undirrituð í Óportó 2. maí 1992.`` Hvað er hér á ferðinni með þessu ákvæði sem ætlunin er að við skrifum upp á á Alþingi Íslendinga og er ósk ríkisstjórnarinnar að verði staðfestur? Ekkert minna en það að Evrópubandalagið er um ókomna framtíð að tryggja sér innkomu í íslenska fiskveiðilögsögu með þessum ákvæðum. --- ,, . . . skulu aðilar hefja viðræður um annan samning til að tryggja lagalegan grundvöll að framkvæmd á samkomulagi því sem felst í erindaskiptunum um fiskveiðimál . . . `` Hvernig er hægt að standa að máli með þessum hætti, hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh.? Hvernig ætla menn að komast úr úr þessu máli? Er það hugmyndin að þetta skuli vera staða okkar gagnvart Evrópubandalaginu um langa framtíð og svo til viðbótar tengt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, bókun 46, sem fylgir samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og kveður á um það að árlega eða annað hvert ár skuli fara fram formlegar viðræður milli Íslands og Evrópubandalagsins um fiskveiðimálefni. Ég skildi eftir bókun 46 á borði mínu, virðulegur forseti, en ég mundi þiggja að fá hana til að vitna með beinum hætti í bókun 46 svo ekkert fari á milli mála hvað þar er á ferðinni. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í ljósi niðurstaðna af endurskoðun sem fram fer á tveggja ára fresti á stöðu samvinnu þeirra í sjávarútvegi munu samningsaðilarnir leitast við að þróa þessa samvinnu með jafnvægi og gagnkvæma hagsmuni í huga og innan ramma stefnu hvers um sig í sjávarútvegsmálum. Fyrsta endurskoðun mun fara fram fyrir árslok 1993.`` Þetta er bókunin sem hæstv. utanrrh. féllst á aðfaranótt 22. okt. 1992 þegar hann gekk frá sigursamningnum mikla en greiddi sigurlaunin úr eigin vasa einhliða að því er sjávarútvegsmálin varðar. Þegar á þetta allt er litið í samhengi, á gildistökuákvæðin og þá njörvun sem í þeim felst fyrir okkur Íslendinga er ekki tjaldað hér til einnar nætur, því miður. Þá er verið að leggja upp í ferð þar sem Evrópubandalagið hefur tryggt sína hagsmuni með ótrúlega skýrum og ótvíræðum hætti að því er varðar aðgang að íslenskum sjávarauðlindum. Jafnvel þó að menn vilji taka málið út frá því að menn hafi verið, eins og raunin var, að gjalda fyrir tollalækkanir er þetta mál ekki frýnilegt þótt uppsetningin væri með þeim hætti, eins og eðlilegt og sjálfsagt er að líta á þetta mál, eins og það er vaxið, eins og það er til orðið. Aðrir ræðumenn, talsmenn Alþb., hafa í kvöld og í fyrr í þessari umræðu vikið að þessu máli í víðara samhengi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði, að þeim þáttum á sjávarútvegs- og fiskveiðisviði sem var teflt um í þeim samningi. Ég ætla ekki að fara að endurtaka þau efni sem þar voru rædd. Ég vil aðeins ítreka að þegar litið er á þau mál í heild er dæmið ófagurt því hinn pólitíski aðgöngumiði að upphaflegri samningagerð og samningaviðræðum við Evrópubandalagið var krafa Íslands um fríverslun með fisk, um það að fiskveiðimálefni lytu sömu samkeppnisreglum og iðnvarningur og annar varningur. Ef það hefði orðið niðurstaðan hefði það væntanlega orðið með þeim hætti sem fram kemur í frv. sem við vorum að fjalla um og greiða atkvæði um í dag, um viðskiptahætti sem snúa að Evrópubandalaginu og samskiptum innan Evrópsks efnahagssvæðis. En það var eitthvað annað en það yrði niðurstaðan. Þegar menn eru að vísa til þess að náðst hafi lækkun á tollum á íslenskum sjávarafurðum og reiða þar fram ákveðnar prósentur er ekki víst að þær prósentur haldist um aldur og ævi. Þar er aðeins gengið frá þeim afurðum sem nú eru í viðskiptum milli aðila og eru á lista en ekki í hugsanlegum nýjum afurðum. Um slíka þætti þarf að semja sérstaklega ef til kemur og ætli þá reyni ekki á hinar árlegu viðræður um sjávarútvegsmálefni og þann hlut sem Evrópubandalagið sækir inn í íslenska fiskveiðilögsögu og kröfurnar standi á mönnum. Það kann kannski að vera skemmra að bíða slíkra tíðinda en margur heldur. Ég vænti þess að þetta mál fái þá skoðun sem það verðskuldar í hv. þingnefnd og að að þeirri skoðun lokinni þá sjái Alþingi fyrir því að þessum samningi verði vísað frá vegna þess að hann samræmist ekki okkar grundvallarhagsmunum, sérstaklega þegar til framtíðar er litið. Hann þyrfti að fá sömu meðferð og samningurinn hinn meiri sem honum tengist, samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði, sem brátt verður á dagskrá þingsins til 2. umr.

Virðulegi forseti. Mig langar til að benda forseta á þá staðreynd að í húsinu eru einungis sex stjórnarliðar. Þrjátíu stjórnarliðar sjá ekki ástæðu til að vera viðstaddir eða taka þátt í umræðum um þetta afar þýðingarmikla mál. Nú er það svo að það er ekkert einsdæmi að illa sé mætt á þingfundum því þingstörfum er þannig hagað að því er mér sýnist að mönnum er gefið frí frá þessum vettvangi sem hæstv. forsrh. líkti við gagnfræðaskóla á síðasta vetri. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort áform eru um að halda lengi áfram í kvöld að svo mörgum þingmönnum fjarstöddum og hvort forseti hafi gefið þingmönnum burtfararleyfi frá þingfundi. Mér þykir ástæða til að bera þessar spurningar fram til forseta, ekki vegna þess að hér sé um þennan fund einan að ræða, heldur af þeirri ástæðu að ítrekað kemur þetta upp. Ég vildi um leið láta í ljós nokkra vanþóknun mína á því hvernig að þingstörfum er staðið hvað þetta varðar.

Forseti vill taka fram að engum hv. alþingismanni hefur verið gefið sérstakt frí en nokkrir alþingismenn hafa fjarvistarleyfi, aðrir eru fjarstaddir vegna veikinda. Hér eru einnig í forsvari fyrir þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstjórnar þeir hæstv. ráðherrar sem málið mest varðar. Ætlun forseta er að ljúka umræðunni á þessum fundi og verður henni fram haldið.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða þann sjávarútvegssamning sem er fylgisamningur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Er búið að fara mörgum orðum um hann frá því umræðan byrjaði. Ég vil leggja áherslu á að meginatriðin í því að ganga til þess samnings sem við köllum samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði voru að fá fríverslun með fisk ef við gengjum til samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Hvarvetna sem það bar á góma að ganga til þessara samningaviðræðna var markmiðið að fá frjálsan aðgang með okkar helstu útflutnings- og iðnaðarvörur og það er engum vafa undirorpið að það eru fiskiðnaðarvörur og fiskútflutningur. Hvað gerðist síðan í því samningaferli sem þar fylgdi á eftir? Í stað þess að það væri meginatriðið að semja um fríverslun með fisk var gengið að því að semja um fjórfrelsið. Það var aðalmálið að semja um hið svokallaða fjórfrelsi. Þegar sá samningur var langt kominn var það auðséð að fríverslun með fisk var engan veginn lengur inni í dæminu. Í stað þess var fallist á að hleypa fiskiskipum EB inn í okkar lögsögu gegn því að við fengjum lækkun á tollum á fiski, gegn því að við fengjum lækkun á nokkrum tegundum af fiski. Þar er strax fallið frá því sem hafði verið grundvallaratriði í stefnu Íslendinga eftir útfærslu landhelginnar, þ.e að koma þeim þjóðum, sem samið var um við útfærslu landhelginnar, út með samningum. Það var samið um að nokkrar þjóðir hefðu áfram heimildir til að veiða áfram inni í okkar lögsögu til ákveðins tíma en stefnan og markmiðið var að við sætum einir að því, að við kæmum þeim þjóðum út með samningum. Í þessum samningum er verið að semja EB-þjóðirnar inn í okkar lögsögu. Það var strax ljóst, eins og ég sagði áðan, að EB mundi ekki samþykkja að við fengjum fríverslun með fisk og það mundi ekki samþykkja að við fengjum tollalækkanir nema gegn aðgangi að okkar fiskimiðum. Það var beinlínis haft í hótunum í september í fyrra að ekkert yrði af samningum nema Íslendingar og Norðmenn sýndu meiri sveigjanleika en áður, eins og það var orðað, og gæfu EB-ríkjum aukinn aðgang að fiskimiðum landanna gegn takmörkuðum tollalækkunum á innfluttum sjávarafurðum inn á EB-svæðið. Hver var þessi sveigjanleiki sem við áttum að sýna? Við áttum að láta af höndum þann eignarrétt sem við höfðum áunnið okkur með útfærslu fiskveiðilögsögunnar? Og hvað áttum við að fá í staðinn? Hvað skyldi Þjóðhagsstofnun hafa metið að við fengjum í staðinn? Þjóðhagsstofnun var á árinu 1991 beðin um álit á áhrifum Evrópska efnahagssvæðisins á íslenskan sjávarútveg. Í þeim niðurstöðum sem Þjóðhagsstofnun skilaði af sér segir, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegur er að mestu leyti undanþeginn því frelsi í viðskiptum sem verið er að innleiða í EB á sviði iðnaðar og þjónustu. Þær takmarkanir á viðskiptum með sjávarafurðir og aðföng veiða og vinnslu, tollar og styrkir til sjávarútvegs í EB, fela í sér kostnað fyrir Íslendinga. Líkur eru á að Íslendingar mundu þurfa að bera stóran hluta af þessum kostnaði áfram jafnvel þótt þeir gerðust aðilar að EES. Af þessum ástæðum má ætla að ábati íslensks sjávarútvegs af því að tengjast EB/EES verði minni en sá ábati sem aðrar þjóðir gera ráð fyrir í þeim greinum iðnaðar og þjónustu sem eru öflugastar í þeirra löndum. Vegna mikilvægis sjávarútvegs hér á landi má ætla að beinn þjóðhagslegur ávinningur Íslendinga af því að tengjast EB/EES verði minni heldur en aðrar þjóðir gera sér vonir um.`` Þetta var niðurstaða Þjóðhagsstofnunar fyrir rúmu ári síðan þegar verið var að semja um Evrópska efnahagssvæðið. Ræðumenn sem hafa talað á undan mér hafa rakið allvel sögu þessa samnings, bréfaskipti sem farið hafa á milli og sem eru undanfari að þeim fiskveiðisamningi sem við erum hér að ræða um. Ég ætla ekki að fara frekar yfir þau bréfaskipti. Ég bendi á að við þær greinar sem eru innan þessa samnings, það eru þó ekki margar, er ýmislegt að athuga. Það er þá fyrst í 4. gr. að aðilar skuli árlega hafa samráð um úthlutanir á veiðiheimildum til hvors aðila með það í huga að ná ásættanlegu jafnvægi í samskiptum sínum á sviði fiskveiða. Árlega á að taka upp samningaviðræður við Evrópubandalagið. Ég verð að taka undir orð þeirra sem hafa talað á undan mér og hafa miklar efasemdir og áhyggjur af því að þetta muni ganga vel og yfirleitt af því að þetta skuli vera inni í samningnum. Í 3. mgr. 5. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Þar til bært stjórnvald hvors aðila skal, eftir því sem við á, tilkynna hinum aðilanum nafn, skráningarnúmer og önnur einkenni fiskiskips sem fær heimild til veiða innan fiskveiðilögsögu hins aðilans.`` Ég veit ekki til þess að Evrópubandalagið sé að hleypa íslenskum fiskiskipum inn í sína lögsögu. Við erum að hleypa þeim með þessum samningi, ef af verður, inn í okkar lögsögu en þeir ætla að leyfa okkur, eins og það heitir, að veiða 30 þús. tonn af loðnu, ,,pappírsloðnu``, á Grænlandsmiðum eða jafnvel bara á okkar eigin miðum. Ég vil vekja athygli á þessu. Þetta kemur einnig fram í 2. tölulið 6. gr., í síðustu málsgrein. Þar er einnig talað um ,,innan fiskveiðilögsögu`` hvors aðila sem alls ekki getur verið rétt. Við erum að hleypa öllum Evrópubandalagsþjóðunum inn og gefa þeim eftir aðgang að okkar fiskimiðum. Margir hafa ýmislegt um það að segja. M.a. segir Jakob Jakobsson fiskifræðingur, með leyfi forseta: ,,Ef Íslendingar ætla í raun og veru að semja um gagnkvæm veiðiréttindi og afsala sér 3 þús. tonnum af karfa nær auðvitað engri átt að þiggja í staðinn loðnu sem við fengjum hvort sem væri. Til að kóróna alla vitleysuna stendur í ágripi samningsdraganna frá 22. okt. [1991] að í stað 3 þús. karfaígilda fái Íslendingar 30 þús. tonn af loðnu í grænlenskri lögsögu, eins og alþjóð veit hefur ekki veiðst loðnubranda við Grænland í nokkur ár þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Löngu er vitað að uppeldisstöðvar loðnunnar eru að hluta til við Austur-Grænland. Það hefur því verið kappsmál Íslendinga að hindra loðnuveiðar þar. Þetta hefur í raun tekist að undanförnu. Samningsdrögin gera hins vegar beinlínis ráð fyrir að slíkar veiðar verði stundaðar og það af hálfu Íslendinga þótt skaðlegar séu. Hvers konar hringavitleysa er þetta?`` spyr Jakob Jakobsson fiskifræðingur og forstjóri Hafrannsóknastofnunar. Það væri sjálfsagt hægt að hafa mörg orð um þennan samning. Ég ætla þó ekki að eyða miklum tíma í hann í kvöld. Mjög margir hafa rætt þessi mál á undan mér og margir eru enn á mælendaskrá. Ég ætla að lokum að vekja athygli á 12. gr. þessa samnings. Þegar verið er að ræða um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði er því oft fleygt í umræðunni, sérstaklega af hálfu stuðningsmanna samningsins, að engin hætta sé því samfara að samþykkja samninginn. Við sitjum ekkert uppi með hann til eilífðar þó svo að við gerðum nú þessa tilraun með Evrópskt efnahagssvæði. Við getum sagt samningnum upp með 12 mánaða fyrirvara. Í 12. gr. þessa fiskveiðasamnings segir í 1. lið: ,,Þessi samningur skal í fyrstu gilda í tíu ár frá gildistökudegi hans.`` Í 11. gr. segir um gildistökuna, með leyfi forseta: ,,Þessi samningur öðlast gildi þann dag sem aðilar tilkynna hvor öðrum um að nauðsynlegri málsmeðferð sé lokið.`` Það þýðir að um leið og samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði yrði hugsanlega samþykktur af Alþingi mundi ríkisstjórn Íslands að sjálfsögðu hafa hraðan á við að tilkynna að nauðsynlegri málsmeðferð sé lokið og að þessi samningur um fiskveiðimálin taki gildi. Samkvæmt 12. gr. á hann að gilda í tíu ár frá gildistöku. Það er ekki hægt að segja honum upp á þessum tíu árum. Það er hægt að segja honum upp með níu mánaða fyrirvara en ekki fyrr en eftir tíu ár. Við skulum segja að það yrðu stjórnarskipti. Við skulum segja að næsta ríkisstjórn mundi vilja segja samningnum um Evrópskt efnahagssvæði upp. Hún getur samt ekki sagt samningnum um fiskveiðimálin upp fyrr en tíu árum eftir að hann tekur gildi. Ég held að það sé alveg tímabært að þetta komi líka inn í umræðuna. Það er með þetta eins og fleira í sambandi við þennan samning og samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði að það fylgja þessu margir gallar og sífellt er verið að reyna að fela þá galla sem á þessu eru.

Virðulegi forseti. Það vekur athygli okkar þingmanna, sem hér erum í kvöld að fjalla um þetta mikilsverða mál, hversu fáir þingmenn sjá ástæðu til þess að vera við þessa umræðu. Það hlýtur að vekja upp margar spurningar. Ég hef velt því fyrir mér hvar þeir eru, þeir örfáu þingmenn Sjálfstfl. sem ég hélt að hefðu áhuga á sjávarútvegsmálum og hefðu áhyggjur af því sem hér er að gerast. Það eru hér fimm eða sex stjórnarliðar í Alþingishúsinu nú undir þessum umræðum og svo hefur það verið stóran hluta dagsins. Ég veit, virðulegi forseti, að það eru nokkuð margir enn á mælendaskrá og ég hef trú á því að umræðan eigi enn eftir að teygjast nokkuð fram eftir nóttu og kannski mun nóttin ekki duga. Ég hefði gaman af því að vita --- og ég vona að ég brjóti engar þinghefðir þótt ég spyrji virðulegan forseta svona til fróðleiks og upplýsingar fyrir mig og aðra --- hvort það eru einhverjir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar á mælendaskrá í kvöld.

Vegna fyrirspurnar hv. ræðumanns vill forseti upplýsa að á mælendaskrá er hv. 4. þm. Reykv.

Ég þakka fyrir upplýsingarnar. Ég endurtek að þetta eru býsna merkilegir siðir sem hér hafa verið teknir upp hjá ríkisstjórninni. Yfirleitt þegar mál sem þessi eru hér á dagskrá hverfa stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar úr húsinu og það eru stjórnarandstæðingar sem eru hér og fjalla um þessi mál. Hins vegar þegar kemur að atkvæðagreiðslunni um hin ýmsu mál, mörg mjög stór, er það svo að þá er leitað til stjórnarandstöðunnar til þess að tryggja framgang þeirra mála vegna þess að stjórnarliðarnir mæta ekki heldur þá til þingfunda. Ég fer að velta því fyrir mér hvort hér hafi algerlega nýir siðir verið teknir upp í hinu háa Alþingi. Liggja kannski fyrir þingflokkssamþykktir Alþfl. og Sjálfstfl. um þessi nýju vinnubrögð? Það er verðugt umhugsunarefni fyrir okkur. Hæstv. utanrrh. talaði fyrr í kvöld og vildi draga úr því sem ég skaut hér fram undir ræðu hans að nú væri unnið að því að tryggja rétt erlendra aðila til að koma inn í þessa atvinnugrein. Ráðherrann sagði að ég færi ekki með rétt mál. Mig langar, virðulegi forseti, til að lesa upp stutta lagagrein sem nú er til meðferðar hjá okkur í sjútvn. Hún er um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla, með síðari breytingum en þar segir: ,,Við 2. gr. laganna sbr. 27. gr. laga nr. 23/1991, um breytingu á lagaákvæðum er varða fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri o.fl., bætist við ný málsgrein er orðist svo: Ríkisborgarar ríkja hins Evrópska efnahagssvæðis skulu vera undanþegnir skilyrðum um ríkisfang og búsetu samkvæmt nánari reglum er ráðherra setur.`` Í stuttri athugasemd með þessu litla frv., a.m.k. lætur það ekki mikið yfir sér, segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt samningi EFTA-ríkja við Evrópubandalagið um Evrópskt efnahagssvæði, sem undirritaðaður var í Óportó í Portúgal 2. maí sl., er óheimilt að gera upp á milli borgara ríkjanna á grundvelli þjóðernis hvað varðar frelsi til að mega stunda verslunaratvinnu. Það er því nauðsynlegt að bæta inn í lög nr. 123/1989, um uppboðsmarkað fyrir sjávarafurðir, ákvæði sem undanþiggur ríkisborgara annarra ríkja EES-svæðis framangreindum skilyrðum sem kveðið er á um í umræddum lögum til að geta fengið leyfi til að reka uppboðsmarkað með sjávarafla á Íslandi.`` Það er sem sé verið að opna það upp á gátt, virðulegi forseti og ágætu þingmenn sem hér eru inni, að erlendir aðilar geti eignast og rekið fiskmarkaði á Íslandi. Hvað halda menn að það muni þýða fyrir okkur Íslendinga þegar slíkt nær fram? Að vísu skal tekið fram að hagsmunaaðilar í greininni hafa ekki séð ástæðu til að óttast þessi ákvæði. Ég er hins vegar á allt annarri skoðun. Ég tel að hér sé vægast sagt farið inn á mjög hættulega braut. Ég sé fyrir mér í stórvaxandi mæli að þá muni aflinn fara óunninn úr landi. Nóg er nú samt. Auðvitað vitum við að þessir aðilar geta á skömmum tíma knésett þau fyrirtæki sem fyrir eru og náð tangarhaldi á þennan hátt á þessum fyrirtækjum. Ég er illa svikinn ef hæstv. ráðherra hefur ekki einnig orðið var við þrýstinginn og umræðuna um það að leyfa erlendum aðilum að komast inn í íslensk fyrirtæki í sjávarútvegi í gegnum þriðja aðila. Það er alveg lífsins ómögulegt að sú umræða hafi farið fram hjá hæstv. ráðherrum. Það er einnig fleira sem mætti benda á. Ég hef undir höndum nýja skýrslu sem hefur verið unnið að nú síðustu daga. Langt því frá að hún snerti á nokkurn hátt hagsmunaaðila þessarar greinar. Það er hlutlaus skýrsla sem verið er að vinna og þar segir: ,,Sjávarútvegurinn fær bættan aðgang að markaði Evrópu og möguleikum til þess að auka fullvinnslu sjávarafurða.`` Hann fær því möguleikana í auknum mæli til þess að flytja þessar afurðir úr landi til vinnslu á öðrum stöðum þar sem vinnuaflið verður ódýrara 
             Einnig væri fróðlegt að spyrja hvort hæstv. ráðherrann hefði ekki einhvers staðar orðið var við umræðuna í Norður-Noregi um ávinning af þessum umræðum þar sem byggðin byggist að miklu leyti upp á sjávarútveginum. Engin spurning er það og liggur ljóst fyrir að Norðmenn, a.m.k. á því svæðinu, sjá ekki ávinning Norðmanna af þessari ríkjasamsteypu. Menn hafa fjallað í dag um grundvallarreglur í þessum samningsdrögum. Ég get tekið undir það þar sem það hefur komið fram. Ég nefni títtnefnda þrjá punkta, fríverslun með fisk, tollfrjáls viðskipti og síðast en ekki síst að fiskiskipum Evrópubandalagsins yrði ekki hleypt inn í landhelgina. Það liggur ljóst fyrir að nú í þessum samningsdrögum er skipt á veiðiheimildum og tollaívilnunum. Það er deginum ljósara. Þessar þrjár meginstoðir, sem um var rætt, ná engar fram. Því er samningurinn, sem hér liggur fyrir, allur annar en sá sem var þegar lagt var upp í þessa ferð. Hér hefur orðið alger stefnubreyting og raunar kúvending af Íslands hálfu. Svo sannarlega hefur margt merkilegt komið fram í þessum umræðum í dag og margt verið sagt sem ég hefði sjálfur viljað sagt hafa. Ég vil aðeins víkja stuttlega að eftirlitsþætti samninganna sem er vissulega mikið mál en þar segir svo í þessum samningsdrögum, í viðauka B, með leyfi hæstv. forseta. ,,Ísland má krefjast þess að eftirlitsmaður verði ávallt um borð í togara innan efnahagslögsögu Íslands. Skip frá Evrópubandalaginu um að óska eftir því að eftirlitsmaðurinn komi um borð eða fari frá borði þar sem skipið leggur úr höfn eða í einhverri af þeim höfnum sem skráðar eru í viðbæti 2. Skipið skal koma ósk um eftirlitsmann til íslenskra yfirvalda eigi síðar en með sjö daga fyrirvara. Eftirlitsmaður skal hafa þeim skyldum að gegna að fylgjast með veiðum og tryggja að farið sé að öllum reglum sem í gildi eru hverju sinni um veiðar í efnahagslögsögu Íslands.`` Ég vildi spyrja ráðherra sem heyra mál mitt að því hvort það sé ekki rétt skilið að íslenskir eftirlitsmenn sem eru um borð í þessum skipum muni ekki hafa rétt til þess eða vera búin aðstaða til þess að fylgjast með löndunum úr skipunum þegar landað er í erlendri höfn? Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst það vera eitt grundvallarmálið í þessu eftirlitsferli að eftirlitsmönnunum sé tryggt að geta fylgst með því þegar löndun úr þeim skipum, sem hér hafa verið við veiðar, fer fram þannig að hægt sé að fylgjast nákvæmlega með þeim tegundum sem upp úr skipunum koma og magni þeirra. Því vildi ég spyrja ráðherra að því hver túlkun þeirra er á þessu atriði? Þegar við ræðum um þessi mál koma óneitanlega málefni Landhelgisgæslunnar í huga og þau stefnumið núv. ríkisstjórnar að skerða stórlega fjárveitingar til Landhelgisgæslunnar. Þannig er það að raunlækkun á fjárveitingu til Landhelgisgæslunnar milli áranna 1991 og 1993, eins og áformað er í fjárlögum, er í raun lækkun um hvorki meira né minna en 18,5%. Ég held að a.m.k. þeir sem hér eru inni og ég horfi framan í séu örugglega sammála um að eftirlitið á hafinu er einn þýðingarmesti þátturinn í eftirlits- og öryggisstörfum okkar Íslendinga. Það ætti því að vera öllum sjáandi mönnum ljóst að með gerðum samningnum um Evrópskt efnahagssvæði eru allar líkur á að erlendar veiðiþjóðir muni í stórauknum mæli beita fiskiskipum sínum nær fiskveiðilögsögu okkar en hingað til hefur verið. Enginn efi er á því að bæði Portúgalar og Spánverjar muni sækja hingað til fanga. Undanfarið hafa meira að segja verið skip að veiðum á mörkum okkar efnahagslögsögu frá Asíulöndum þannig að það er ljóst að önnur skip og aðrar þjóðir sem nær okkur eru munu freistast til að leita hér fanga. Því er óskynsamlegt einmitt nú að taka úr rekstri eitt af þremur skipum Landhelgisgæslunnar. Þá hefur Landhelgisgæslan á örfáum árum misst tvö af fjórum skipum sínum. En hafsvæðið sem þessum skipum er ætlað að gæta innan þessara 200 sjómílna er hvorki meira né minna en um 758.000 ferkílómetrar. Þessa ákvörðun verður ríkisstjórnin auðvitað að endurskoða ætli hún sér að verða trúverðug í því að halda uppi nauðsynlegri gæslu á hafinu við væntanlegar aðstæður sem þeir stefna að að skapa hér. Ég hef einnig velt því mjög fyrir mér hversu augljóst það er að með gerð þessa samnings sé hvergi komið að því að undirgangast það að hafa samráð um frekari útfærslu lögsögu okkar. Ekki aðeins til frekari sóknar í fiskinn, einnig um möguleika okkar og rétt til frekari rannsóknar og nýtinga á hafinu og hafsbotninum. Ef við lítum aðeins á samninginn þá segir svo þar um þetta atriði í fylgiskjali 2.: ,,hafa hliðsjón af því að Ísland hefur markað sér efnahagslögsögu sem nær 200 sjómílur út frá strönd landsins þar sem Ísland hefur óskoraðan rétt til að rannsaka, nýta, vernda og stjórna lífríkinu, og að bandalagið hefur samþykkt að fiskveiðilögsaga aðildarríkja þess (sem nefnist hér eftir ,,fiskveiðilögsaga bandalagsins``) skuli vera 200 sjómílur og fiskveiði innan þeirra marka vera í samræmi við sameiginlega stefnu bandalagsins í sjávarútvegsmálum.`` Einnig segir í 3. gr.: ,,Að því er varðar verndun og skynsamlega verndun fiskiauðlindar sjávar skulu aðilar eiga samráð sín á milli eða innan viðeigandi svæðasamtaka eða alþjóðasamtaka um málefni er tengjast lífríki hafsins.`` Það segir hins vegar í 8. gr.: ,,Ekkert í þessum samningi skal hafa áhrif á eða binda afstöðu samningsaðila að því er varðar nokkurt það málefni er heyrir undir Hafréttarsáttmálann.`` Ég vona að hér séu allir endar nógu vel bundnir þannig að Íslendingar hafi einir og sér ákvörðunarrétt og fullan rétt í þessu máli. Ég vænti þess samt að hæstv. ráðherrar gefi hér frekari svör og túlkunaratriði í þessu sambandi. Ég leyni því ekki að efi minn er mikill um rétt okkar til einhliða rannsóknar á hafinu og hafsbotninum með hugsanlega nýtingarmöguleika utan núverandi viðmiðunarmarka. Þess vegna ítreka ég mjög ósk mína til ráðherra um að þeir gefi mér og okkur hér frekari skýringar á þessum túlkunaratriðum. Hér er einnig viðstaddur hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem ég held að sé á mælendaskrá, og hann þekkir þessi atriði örugglega betur en utanrrh., og það væri þess vegna fróðlegt ef hann vildi víkja að þessu örfáum orðum í sinni ræðu. Það hefur komið margsinnis fram að við mörg hér óttumst um endurskoðunarákvæði samningsins því það er ljóst að endurskoðunin mun vara nánast að eilífu í þessum samningum. En það segir svo í fylgiskjali 2, 12. gr.: ,,Þessi samningur skal í fyrstu gilda í tíu ár frá gildistökudegi hans. Ef hvorugur aðili hefur sagt samningnum upp með tilkynningu um uppsögn a.m.k. níu mánuðum áður en sá tími rennur út skal hann gilda áfram í sex ár í senn upp frá því, að því tilskildu að tilkynning um uppsögn hafi ekki borist a.m.k. níu mánuðum áður en hvert slíkt tímabil rennur út. Ef samningnum er sagt upp í samræmi við ákvæði fyrri málsgreinar skulu aðilar hefja viðræður um annan samning til að tryggja lagalegan grundvöll að framkvæmd á samkomulagi því sem felst í erindaskiptunum um fiskveiðimál sem voru undirrituð í Óportó 2. maí 1992.`` Hér höfum við forsmekkinn af því sem koma skal. Samningarnir sem gerðir voru sl. föstudag gefa okkur ekki vonir um mikinn árangur í samningum framtíðarinnar við þessa stóru og miklu ríkjasamsteypu. Það er vissulega rétt að með samþykkt samningsins lýkur um tuttugu ára ágreiningsmáli milli Íslands og EB um sjávarútveg. Það má vera að svo verði. Hæstv. sjútvrh. sagði að með þessum samningi hafi Íslendingar náð fram sínum ýtrustu kröfum. En hann bætti við: nema þeirri kröfu að jafnræði verði að vera varðandi veiddan afla, þ.e. að næðu Íslendingar ekki að veiða loðnukvóta sinn skerðist kvóti EB í sama hlutfalli. Hér hefur verulegur brestur orðið. Hæstv. utanrrh. segir hins vegar: Þessi niðurstaða varð eins og alltaf var við að búast. Þeim misskilningi að Íslendingar gætu komið eftir á og breytt samningnum um veiðiheimildir í verslun með fiskafla upp úr sjó. --- það var klárt strax með erindaskiptunum í Óportó hvað verið var að tala um, þ.e. veiðiheimildir, segir hæstv. utanrrh. Það var ljóst frá upphafi að þessu var ekki hægt að breyta eftir á þar sem það hefði kallað á riftun tuga samsvarandi samninga. Þetta eru fróðlegar yfirlýsingar sem hæstv. utanrrh. gefur þessa dagana. Þegar blaðamaðurinn spurði í þessu blaðaviðtali um þenkingar hæstv. sjútvrh. á þessu máli, hvort hæstv. sjútvrh. hefði þá misskilið þetta mál, þá svaraði hæstv. utanrrh.: ,,Ja, það eru þín orð en ekki mín.`` Þessar kveðjur hæstv. utanrrh. eru svona nokkuð með sama blæ og hann sendir hæstv. sjútvrh. þegar hann fjallaði um Þróunarsjóðinn nýja og stóryrðaflauminn þá. En við þingmenn eigum nú eftir að sjá hver étur hvað í þeim efnum. Viðræður um þetta þýðingarmikla mál hafa verið í biðstöðu frá því í júní í sumar. En Alþýðublaðið segir okkur að samkomulag hafi náðst í þessu viðkvæma máli sl. föstudag og bætir því við að á fundi sem stóð aðeins í 8 mínútur. Um hvað var verið að semja í þessar 8 mínútur? Í 8 mínútur stóð þessi fundur með samningamönnunum okkar sl. föstudag. Það er því trúlega rétt hjá hæstv. utanrrh., Jóni Baldvini Hannibalssyni, að um ekkert hafi verið að semja í þessu máli. Frá þessu öllu hafi verið búið að ganga 2. maí 1992. Auðvitað er það svo að eftirlitsþátturinn er mjög mikilvægur í þessu máli. Mikilvægast er þó og það sem áhyggjum veldur að hér er vikið frá grundvallarstefnu hvað varðar gagnkvæmni veiðiheimilda. Það er ekki hægt fyrir okkur Íslendinga að ræða um rétt til hafsins og meta það í krónum og aurum eins og hér hefur verið gert lengi dags. Réttur okkar til hafsins er íslenskri þjóð allt. Það er nánast grátlegt að menn skuli vera að meta það afsal sem hér er verið að tala um þó þeir meti það upp á milljarð. Það eru nefnilega til þau mál sem ekki er hægt að semja um og ekki er hægt að verðleggja. Þau felast m.a. í þessum samningi sem hér er til umræðu og samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Fyrrverandi forseti okkar, Kristján Eldjárn, sagði eitt sinn að okkur bæri að gæta lífbeltanna tveggja. Mér er spurn: Til hvers hefur verið barist í þessum málum og dýrmætum sigrum þjóðarinnar fagnað? Ég óttast að greifarnir í Brussel túlki þessa opnun til hafsins frjálslega og með endurskoðunarákvæðum samningsins muni ásókn þeirra vaxa í að komast enn frekar inn í fiskveiðilandhelgi okkar en þegar er samið um. Þessi lokahrina fiskveiðisamningsins var í mínum huga að mörgu leyti prófraun á samningsstöðu okkar og skilning á sérstöðu okkar gagnvart veldinu í Brussel. Nú liggur niðurstaðan mjög skýr og klár fyrir okkur þingmönnum. Því get ég sagt það hér og nú úr þessum ræðustól að þennan samning mun ég aldrei geta stutt.

Herra forseti. Í umróti liðinna daga hefur mjög sótt á mig það sem Tryggvi Þórhallsson hafði fyrir orðtak á sínum tíma: Sagan endurtekur sig. Sagan endurtekur sig, var það orðtak sem hann hafði löngum. Tryggvi var farsæll foringi Framsfl. eins og flestir vita og þetta orðtak hans var ekki út í bláinn. Ef við horfum yfir Evrópu í dag er eins og að sagan sé að endurtaka sig ef við horfum á forusturíkið í EB og forusturíkið sem yrði í hinu Evrópska efnahagssvæði ef af verður. Samt er eins með þennan reynsluheim og það sem flestir foreldrar reyna þegar þeir vilja hafa áhrif á sín börn að sérhver kynslóð þarf að reka sig á. Henni nægir ekki að fyrri kynslóð rak sig á. Hún þarf sjálf að reka sig á. Það er eins og reynsluheimur liðins tíma nýtist þess vegna mörgum í samtíðinni illa nema því aðeins að skýrt sé í þeirra hugarheimi að sagan endurtekur sig. Í ljósi þessa ætla ég að rekja í örfáum orðum þá sögu sem íslenska þjóðin hefur átt við erlendar þjóðir varðandi fiskveiðar við Ísland. Það fer ekkert á milli mála að fyrstu átök sem hér urðu um vetursetu voru við þýska kaupmenn sem vildu hafa hér vetursetu vegna útgerðar á skipum frá Hafnarfirði. Þeim var það ljóst að sá auður sem helst var hingað að sækja var auðurinn sem kom úr sjónum í kringum landið. Ég hygg að það sé sama hvort við lítum til samskiptanna við Spánverja, Breta eða Fransmenn. Allar þessar þjóðir höfðu einn hlut alveg skýran: Fiskimiðin við Ísland voru verðmæt. Við sjómenn frá tveimur þjóðum, Spáni og Bretlandi, áttum við í vopnuðum átökum. Bretar báru hærri hlut á sínum tíma eins og allir muna þegar þeir felldu íslenska hirðstjórann á Rifi og kona hans sagði þau orð sem lengi síðan hafa verið fræg í landinu: Eigi skal gráta Björn bónda heldur safna liði og leita hefnda. Spánverja, sem höfðu orðið sjóhraktir skipbrotsmenn, felldu Vestfirðingar aftur á móti seinna. Sýslumaðurinn í Ögri stjórnaði þeirri aðför. Þarna má segja að þessi átök hafi markað ein dýpstu sporin. Þó er einnig sagt frá átökum í Skagafirði við breska sjómenn. Ég held að ekki fari á milli mála að ef friður á að haldast á milli þessara þjóða og íslensku þjóðarinnar, þá sé það aðalatriðið að landamærin séu hrein. Það sé alveg á hreinu hvar okkar tekur við og hvar þeirra endar. Ef þetta á að vera deiluefni einu sinni á ári, þá fer ekki á milli mála að það leiðir til átaka. Hversu mikilla getur enginn svarað. Ef saga Evrópu er skoðuð þá blasir við að hagsæld sína hefur hún að hluta til hlotið vegna yfirgangs gagnvart öðrum heimsálfum. Þessi yfirgangur stóð í margar aldir. Evrópubúar komu sér upp nýlendum, fluttu menn nauðuga til starfa í þessum nýlendum og efldu sinn hag. Hér á landi hefur löngum verið rekinn mikill áróður gegn Bandaríkjum Norður-Ameríku. Sá áróður hefur beinst að því að þeir hafi haft svertingja fyrir þræla og drepið indíánana í stórum stíl til landvinninga. En það er miklu hljóðara um sögu Suður-Ameríku. Það er miklu hljóðara um að jafnmargir svertingjar voru fluttir til Suður-Ameríku og Norður-Ameríku en þeim var aftur á móti slátrað eins og húsdýrum þegar þeir urðu eldri. Þess vegna er í dag sáralítið af dökkum mönnum í Suður-Ameríku. Flestum sem lesið hafa söguna er það minnisstætt að af þessum þjóðum sem áttu samskipti við indíánana voru það Spánverjarnir sem gengu fram af langmestri grimmd. Þetta segi ég hér og nú vegna þess að ég er sannfærður um að þessar þjóðir lifa enn í þeim draumi að þær hafi aðstöðu til þess að arðræna önnur svæði heimsins í gegnum það sem kallað er á góðu máli í dag viðskiptasamninga og viðskiptaðstöðu. Íslendingar fengu ekki yfirráðin yfir fiskimiðunum þegar innlendur ráðherra tók við hér á landi. 1903 var samið um að hér skyldi aðeins vera þriggja sjómílna landhelgi. Það var samið í hálfa öld og það voru Danir sem sömdu við Breta. Auðvitað fengu þeir ákveðna hluti fyrir þennan samning. Það er sagt að þeir hafi fengið viðskipti með smjör og flesk í Bretlandi í staðinn. Við höfum verið að færa út þessa landhelgi. Það hefur ekki gengið átakalaust. Saga þeirra landhelgisátaka byrjar á Dýrafirði þegar sýslumaður Ísfirðinga fær þá kæru að breskur botnvörpungur sé inni á firðinum. Hann hélt til Dýrafjarðar til þess að koma lögum yfir skipstjórann á þessu skipi. Það er ekki lengra síðan að þessi átök voru á þann veg að þau kostuðu mannslíf. Þó að þeir hugrökku menn sem reru með Hannesi Hafstein út að botnvörpungnum gerðu sér grein fyrir því að Bretarnir mundu lítt meta þeirra líf létu þeir ekki storka sér af sýslumanni heldur fóru í þann róður. Mér hefur verið sagt af manni sem fékk lýsingu á því hvernig skipstjórinn sem fór þessa ferð virtist hegða sér ekki að öllu leyti þegar hann var að fara frá landi eins og hann var vanur. Það var eins og hann vissi það fyrir að þetta væri feigðarflan. En borðaklæddum Íslendingi var bjargað upp á dekkið. Það er aftur á móti staðreynd. Ég segi þetta hér og nú vegna þess að mér er enn í fersku minni þegar línubátur frá Súgandafirði, Súgfirðingur, var keyrður niður af breskum togara þar sem hann lá undir línu út af firðinum. Fyrrv. forseti þessa þings, seinna þingmaður Vestfirðinga, Þorvaldur Garðar Kristjánsson, þá ungur lögfræðingur sótti það mál á hendur þeim breska skipstjóra. Jafnt og þétt höfum við verið að færa landhelgina út, styrkja stöðu okkar og ná meiri yfirráðum yfir þeirri auðlind sem er okkar. Þó höfum við ekki að fullu lokið því eins og hv. 4. þm. Reykv. hefur oft vikið að í ræðustól. Núna virðist það vera svo að innstæðunum sem þessi þjóð hefur aflað sér á hinum ýmsu sviðum sé eytt með ævintýralegum hraða. Það er sama hvort það er Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins, Atvinnuleysistryggingasjóður eða hvort það er sú mesta innstæða sem þjóðin á, þ.e. fiskimiðin við landið. Ég veit ekki hvernig þeir sem telja að á þeim örstutta tíma, broti úr eigin æviskeiði, margfalt minna broti úr sögu heillar þjóðar, geta látið sér detta í hug að þeim verði fyrirgefið að gefa eftir af íslenskum rétti í hendur erlendum aðilum á þessum tímum. Ég hef oft heyrt að Íslendingar séu svo háðir viðskiptum við Evrópu að þeir eigi ekki annarra kosta völ. Ég hef oft heyrt þetta. Hvernig var staðan þegar við þoldum löndunarbann í Bretlandi? Var þessi þjóð þá í svo góðum viðskiptasamböndum? Var hún þá í svo góðum viðskiptasamböndum að hún þyrfti ekki að eiga viðskipti við þessi svæði? Hún var í miklu verri stöðu þá. En hún átti aftur á móti foringja sem voru reiðubúnir að leggja þær byrðar á þjóðina sem þurfti til þess að berjast til sigurs. Við vorum búnir að undirbúa þau átök á árunum milli 1930 og 1940 með því að færa viðskipti okkar yfir til Ameríku að verulegu leyti. Við vorum líka á þessum tíma færir um að leita að nýjum leiðum til þess að selja afurðir okkar og hófum sölu til Sovétríkjanna í verulega ríkum mæli. Núna boða menn það að allt sé búið ef við semjum ekki við EES, ef við semjum ekki um að gefa eftir og hleypa erlendum skipum á ný inn í íslenska landhelgi. Ég las í blaði sem einn frjálshyggjumaður þessa lands gefur út að það mundi vora á Evrópska efnahagssvæðinu og hann vildi greinilega komast í þann nýgræðing. Ég veit að þeir eru til sem trúa því og sumir hafa hlotið nafngiftir af núv. forsrh. Þá voru þeir reyndar óbreyttir borgarfulltrúar í Reykjavík. Þeir trúa því og fylkja nú liði á þann veg að íslenskri þjóð verði það mest til farsældar að eiga sem mest undir nýlenduveldunum í Evrópu.

Er það ekki helmingurinn af þínum þingflokki?

Það er rétt að ég hef rekist á þessa Evrópukrata á fleiri stöðum en ég átti von á. En hvað um það.

Ekki í Norðurl. v.

Ég ætla að halda áfram á sömu braut. Það liggur ljóst fyrir í dag að Íslendingar verða að dreifa meira sínum utanríkisviðskiptum. Þeir verða að minnka viðskiptin við Evrópu til þess að leggja ekki of mörg egg í sömu körfu. Þeir verða að beina sínum viðskiptum í ríkari mæli til Asíu og til Ameríku. Ástæðan fyrir þessu er einföld. Það er sama hvort við leitum eftir viðskiptum í Ameríku eða Asíu. Við fáum ekki stöðugt kröfuna upp á borðið á móti: Við viljum komast inn í landhelgina hjá ykkur. Við fáum enga slíka kröfu ef við beinum viðskiptunum í þessa átt. Ég hygg að sagan eigi eftir að endurtaka sig. Ég hygg að þegar menn hafa búið við þær hugmyndir sem nú munu trúlega hafa sigur fari svo að Íslendingar, sem munu verða háðari og háðari Evrópu vegna þess að viðskiptin fara þangað í ríkari mæli ef við göngum í EES, verði á nýjan leik að snúa sér að því að hreinsa óværuna út ef þjóðin ætlar að halda velli. Þá skulum við víkja örlítið að hinu atriðinu, hvers vegna Þýskalandi, Bretlandi, Frakklandi og Spáni og þessum þjóðum hefur mistekist að stjórna fiskveiðunum. Hafa þeir ekki kvótakerfi? Ég er nú hræddur um það. Þeir hafa kvótakerfi. Hafa þeir ekki fiskifræðinga? Ég er nú hræddur um að þeir hafi fiskifræðinga. Hafa þeir ekki eftirlitsmenn í höfnum Evrópu til að fylgjast með aflanum sem kemur á land? Ég er nú hræddur um það. Þeir hafa eftirlitsmenn í höfnum Evrópu. Við munum aftur á móti ekki hafa eftirlitsmenn í höfnum Evrópu til þess að fylgjast með aflanum sem kemur á land úr þessum veiðiferðum. Við höfum eftirlitsmann um borð, segja þeir. Hvers vegna hefur þeim þá ekki tekist að stjórna sínum fiskveiðum? Hver einasti alþingismaður Íslendinga veit svarið. Það er vegna þess að þeir hafa ekki virt leikreglurnar. Þeir hafa ekki virt þær leikreglur sem þeim hefur verið ætlað að fara eftir. Þegar eftirlitsmennirnir hafa verið að fara yfir hvaða fiskur kæmi upp úr skipunum, þá hafa þeir verið fúsir að breyta til bæði um tegundir og magn. Fréttir af þeim atburðum hafa verið sýndar í íslenska sjónvarpinu, þegar breskir aðilar fóru á land í Frakklandi til að fylgjast með því hvort verið væri að landa þeim fiski upp úr skipunum sem sagt var. Bretarnir vildu fá eftirlitsmennina til þess að horfa á fiskinn. Þeir vissu hvað þeir voru búnir að skrá en hinir hröðuðu sér upp hafnarkantinn og í land. Það var ekkert á dagskrá að virða þessar leikreglur. Hvers vegna skyldi Efnahagsbandalag Evrópu leggja slíkt höfuðkapp á að 18 skip fái að fara til veiða innan íslensku lögsögunnar? Er það vegna þess að verðmæti þessa karfa, um 360 milljónir, er það mikils virði? Eru það peningarnir sem þeir eru að horfa á í fyrstu veiðiferð? Nei. Það er ekki það sem verið er að tefla um. Það er aukaatriði kvöldsins. Það er álíka ómerkilegt að prútta um þá hluti og minnir mest á það þegar Bjartur í Sumarhúsum stóð í deilunni við prestinn út af ræðunum, hvort leggja bæri að jöfnu jarðarfararæðu og aðra ræðu sem presturinn ætlaði að flytja. Þá deilu mega þeir takast á um sem vilja. Deilan stendur fyrst og fremst um eitt atriði: Hvort hleypa eigi þessum skipum aftur inn í íslensku landhelgina. Auðvitað ætla þá Íslendingar að efla Landhelgisgæsluna, kaupa þyrlu, halda flugvélinni úti til að fylgjast með því að það séu þessi skip en ekki einhver önnur sem séu að veiða á þessu svæði. Hafa menn ekki lesið fjárlagafrv. þar sem þessar hugmyndir liggja fyrir? Nei. Það stendur ekki til. Við viljum eiga landhelgi en við tímum ekki að kosta því til sem þarf til að fylgjast með henni. Það veit enginn hvort það verða þessi skip eða önnur sem verða á þessu svæði vegna þess að ekkert eftirlit verður haft með því. Menn eru hér að leika sér að því að breyta stefnu sem bestu stjórnmálamenn landsins, allir sem einn, töldu á sínum tíma að bæri ekki að taka upp. Það bæri að semja um sólarlag erlendra aðila í veiðum við Ísland. Ég skil ekki hvers vegna það er stórmál að segja nú við Belgana að þeir eigi að hætta þegar á að hleypa þessu liði inn fyrir. Mér finnst eins og menn átti sig ekki á því hvernig svona þjóðir vinna. Mér finnst að menn gleymi því að þær hafa löngum fáu sleppt nema það hafi verið sótt með vopnavaldi. Eru menn búnir að gleyma uppreisninni í Boston forðum? Fengu Bandaríkin frelsi með því að tilkynna Bretum skriflega að þeir ætluðu að taka eigin mál í eigin hendur? Eða hvað með Búastríðið? Nei. Hvers vegna eru Bretar að berjast um Falklandseyjar? Það er vegna þess að heimsveldið ræður ekki við stærri valkost í bili en Falklandseyjar. Viljinn er sá sami á þessu svæði öllu. Þessi svæði hafa byggt upp þær leikreglur að þriðji heimurinn heldur áfram að safna skuldum. Leikreglurnar eru einfaldar. Hráefnið flytjum við inn tollfrjálst. Allt sem þið reynið að margfalda að verðmæti með vinnslu heima fyrir tollum við. Ég held að í þeirri stöðu sem íslenska þjóðin er í dag eigi hún að gera sér grein fyrir því að hún sækir ekki auð í hendur þessa svæðis. Hafa menn skoðað viðskiptajöfnuð Íslands á undanförnum árum við Evrópu? Hafa menn skoðað þennan viðskiptajöfnuð? Hafa þeir verið að tapa á viðskiptunum? Hvað hurfu mörg störf í iðnaði á seinasta ári? Það var að vísu upplýst í dag að núv. hæstv. iðnrh. verður ekki að eilífu og vissulega var jákvætt að fá að vita það. 
             Hér á kvöldfundi er farið yfir það sem sumir hverjir hafa gengið svo langt að kalla stórsigur Íslendinga unninn á lokasprettinum, 8 mínútum. Ég held að leiftursóknin hafi aldrei verið svo hröð hjá þýska hernum eins og sagt er frá að íslenski utanrrh. hafi náð árangri í þessum seinustu samningum. Aldrei. Hér höfum við horft á það að sá maðurinn úr liði stjórnarsinna sem fastast hefur viljað halda á málefnum Íslands og farið með forustu í utanrmn. fyrir Alþingi Íslendinga að undanförnu er settur til hliðar til þess að ryðja áfram málum sem allir vita að hann hefði aldrei veitt stuðning. Mér er ljóst hverjir hrósa sigri á Alþingi Íslendinga þessa stundina. En hafa þeir íslensku þjóðina á bak við sig? Menn hafa komið hér upp í ræðustólinn og sagt að þeir hefðu áhyggjur af skuldum barnanna. En þeir hinir sömu hafa ekki áhyggjur af því ef eignir barnanna eru minnkaðar, ef eignirnar eru látnar af hendi, eignirnar sem íslenska þjóðin á og eru slíkar að sennilega er engin þjóð í Evrópu jafnrík og sú íslenska. Seinasta áratug var hagvöxtur á Íslandi í heild jafnmikill og hann var í Vestur-Þýskalandi. Það eru miklir draumórar ef menn halda að það ástand sem er að meðaltali um Evrópu í lífskjörum sé á þann veg að við höfum eitthvað þangað að sækja. Íslenska þjóðin hefur farið sigurgöngu þann tíma sem hún hefur stjórnað eigin málum. Þetta veit hver einasti Íslendingur sem hefur ferðast erlendis og kynnt sér hvernig ástandið er á þessum svæðum. Sumir gleyma því aftur á móti hve stuttan tíma við höfum stjórnað eigin málum. Þeir gleyma því. Það væri kannski rétt fyrir þá að rifja upp hvaða forskot Evrópa hafði umfram íslensku þjóðina, rifja upp hvenær voraði í Evrópu og hvenær voraði á Íslandi, skoða skýrslurnar um barnadauðann á seinustu öld, fara yfir það hvernig ástandið var á Íslandi og hvernig ástandið var í Evrópu, hvernig ástandið var í Danmörku og átta sig á því að það var mikill munur á því hvað það voraði fyrr í Danmörku en hér vegna þess að við vorum undir erlendri stjórn. Nú virðast menn trúa því að þetta sé allt saman fyrir bí. Nú séu það útlendingarnir sem munu hafa vit fyrir okkur á öllum sviðum. Þeir muni nánast koma með gjafafé inn til Íslands til þess að auka hér hagsæld. Mikil er trú þeirra manna sem þannig tala. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Mér er ljóst að flestir stjórnarsinnar úr röðum þingsins eru heima við og hafa ekki talið það þess virði að ræða um landhelgismál á Alþingi Íslendinga. Þeir hafa ekki talið það þess virði að hlusta á umræðu um landhelgismál og hæstv. utanrrh. vill vafalaust fara að komast heim til sín líka. En sagan mun dæma og sagan gleymir engu og sagan á eftir að endurtaka sig.

Hæstv. forseti. Mig langar að koma hér inn á örfá atriði sem snerta þennan samning sem er lagður fyrir Alþingi og ræddur í dag. Ég sannfærist um það æ meir eftir því sem ég sé meira af þeim gjörningi sem varðar hið Evrópska efnahagssvæði að Evrópubandalagið mun á mjög mörgum sviðum hafa töglin og hagldirnar í okkar málefnum.  Ég ætla aðeins að minnast á landhelgina. Í mínum huga og í huga flestra Íslendinga er landhelgin heilagt vé. Fyrir henni var barist með svita, blóði og tárum. Við háðum stríð við stórveldi aftur og aftur og við sigruðum þessa orrustu. Í gegnum þá sigra er mér ljóst að þar með tryggðum við okkur þau lífskjör sem við búum við og að auki alger yfirráð yfir einni dýrmætustu auðlind í veröldinni. En samkvæmt þessum samningi erum við að opna þessar dyr á ný og hleypa á ný erlendum togurum að staðaldri inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Þegar maður hugsar um risann sem Evrópubandalagið er, þá getur maður sett sig í hans spor. Auðvitað getur maður sett sig spor heimsbyggðarinnar þegar við hugleiðum það að þessi örlitla þjóð, Íslendingar, munu veiða úr hafi sínu 1% af öllum fiski sem neytt er í heiminum. Skyldu ekki margir útlendingar hugsa þessari litlu þjóð þegjandi þörfina sem býr við þá auðlegð að veiða 1% af öllum fiski sem veiddur er í heiminum? Við skulum hugleiða það hvað þessi litla sjálfstæða þjóð okkar er lítil. Ég spurði hæstv. utanrrh. að því áðan hvað hún væri stór og hann sagði: Hún er svo lítil að hún er vart mælanleg. Hún er eitthvert prómill af mannkyninu. Auðvitað eru þetta orð að sönnu í augum heimsbyggðarinnar. Þeim getur þótt það ósanngjarnt að þessi litla þjóð ráði svo dýrmætri auðlind. Við erum 260 þús. af hátt í 5 milljörðum manna í þessum heimi.

Það hefur ekki verið talið í Kína nýlega.

Það hefur ekki verið talið í Kína síðustu árin bætir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon við sem þekkir áreiðanlega vel til þar. Þessar staðreyndir segja manni það að opna þessar dyr á ný, þá ráða Íslendingar ekki einir yfir hafi sínu, verða að semja árlega við erlent ríki um nýtingu. Menn skulu gera sér grein fyrir því að hér er ekki verið að gera samning til tíu ára. Einu sinni á hverju einasta ári skal ríkisstjórn Íslands sitja frammi fyrir Evrópubandalaginu og á ný að semja um aflaheimildir úr þessu hafi ef ég skil samninginn rétt. Ég lærði myllu sem ungur drengur. Hverja einustu myllu vann ég þegar ég hafði komið mér upp svikamyllu. Hér sýnist mér að Evrópubandalagið sé að koma á íslenska stjórnmálamenn og þjóð þeirri svikamyllu að þeir munu ráða ferðinni. Þeir munu sækja fast á hverju ári að auka sínar heimildir. En þeir munu jafnvel sjá hina leiðina vænlegri til að byrja með í einhver ár að gera frekari kröfur til að stjórnvöld opni aðrar dyr með meiri hraða, með alls konar vöruflæði og öðrum yfirráðum í þessu landi. Ég er sannfærður um, hæstv. utanrrh., að einhvern tíma á yngri árum hefði hæstv. utanrrh. talið það eðlilegt við svo stórbrotna ákvörðun, að opna landhelgi Íslands, að þjóðin yrði spurð um það atriði. Væri ekki eðlilegt að Alþingi Íslendinga kannaði hug þjóðarinnar til þessa máls? Mér finnst mjög eðlilegt og ég heyri það á förnum vegi hvar sem ég fer, ég heyri það á íslenskum sjómönnum, sem í dag eru jafnvel að amast við frændum okkar Færeyingum sem eru í mikili neyð, að þá hryllir við þeirri hugsun að þessir togarar Evrópubandalagsins, sem þeir vita lítið um hverjir verða, verði að staðaldri í okkar landhelgi, jafnvel þó að þeir verði á afmörkuðum svæðum eins og samningurinn gerir ráð fyrir. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. hafi heyrt þau viðhorf, alla vega í Vestmannaeyjum. Ég vil mælast til þess að sem flestir alþingismenn hugleiði það hversu heilög landhelgin er í huga þjóðarinnar og hvort þjóðin geti nokkurn tíma fallist á að landhelgin verði opnuð með þeim hætti að árlega skuli risinn segja við þessa litlu þjóð: Nú gefum við upp á nýtt. Þetta vildi ég láta koma fram við umræðuna. Ég vil líka við þessa umræðu segja að mér finnst margt hafa breyst á síðustu þremur árum frá því að þeir samningar hófust sem við tókum þátt í með EFTA-ríkjunum við Evrópubandalagið. Ég hygg að fæstir hafi gert sér grein fyrir því þá að önnur stoðin, sem átti að standa undir viðskiptabrúnni á milli EFTA og EB, yrði ekki til innan örfárra ára því EFTA-ríkin hafa nú öll sótt um aðild að Evrópubandalaginu nema við. Þetta segir mér það að við munum standa frammi fyrir einhvers konar ferli á næstu árum á því svæði sem við erum að fara inn á. Ég óttast, því miður, að sá ferill muni liggja í þá átt að af einhverjum ástæðum muni verða knúið á það í þessu landi að um inngöngu verði að ræða. Þá hugsun get ég ekki hugsað til enda. Mér finnst það áberandi í umræðunni að mikið er lagt upp úr fjórfrelsinu og að Íslendingar hugsi um það að þeir þurfi að hafa sama rétt úti í Evrópu og séu tilbúnir að gefa rétt sinn í þessu landi 400 millj. manna. Það þykir mér skammsýn hugsun og ég harma að fólk heldur að þetta snúist um atvinnuréttindi í staðinn fyrir að hugsa lengra og átta sig á því hversu dýrmætar og eftirsóknarverðar auðlindir íslenska þjóðin á. Það er ekki bara hafið sem er dýrmæt auðlind í þessu landi. Það er enginn vafi á því að þegar það blasir við, jafnvel innan áratuga, að olía og kol eru á þrotum verða vatnsaflsvirkjanir á Íslandi enn dýrmætari en þær eru í dag. Það er heldur enginn vafi í mínum huga að landið sjálft er mjög dýrmæt auðlind. Við eigum kalt og heitt vatn. Þess vegna hallast ég æ meira að því að við þessar breyttu aðstæður væri mikilvægt fyrir Íslendinga að leita þegar eftir því að þessum samningi verði snúið upp í tvíhliða viðræður vegna þess að hin ríkin eru að fara inn í EB. Við megum ekki falla í þá gryfju að hugsa bara rétt fram fyrir tærnar á okkur, í örfáum árum. Við verðum að hugsa í áratugum og öldum. Við verðum að hugsa í kynslóðum. Við verðum að hugsa um börnin sem nú alast upp í landinu, að þau geti eignast hér glæsta framtíð. Á þetta vildi ég leggja áherslu og ég lýsi þungum vonbrigðum mínum yfir því að íslensk stjórnvöld skuli nokkurn tíma hafa fallist á það að opna landhelgina á ný fyrir erlendum togurum.

Herra forseti. Þessar umræður hafa mestmegnis verið mjög ánægjulegar og ég trúi varla öðru en þeir sem hafa nennt að hlýða á ræðumenn, hvort sem þeir eru staddir hér eða hlýða á í sjónvarpi eða útvarpi, hafi haft nokkurt gagn að. En auðvitað er það til vansa að hv. þm. skuli ekki mæta til fundar þegar mál sem þetta er til umræðu. Hvað sem segja má um þá sem hér voru fyrr á árum og áratugum er eitt alveg áreiðanlegt, þeir hefðu hlustað á umræður sem fjölluðu um landhelgismálið og lífshagsmuni þjóðarinnar eins og nokkrir þingmenn hér. Margir eru þeir nú ekki, það eru ekki margir í salnum, en þeir sem hafa talað hafa yfirleitt vakið athygli á þessu. Við höfum byggt allt okkar á þessum auðæfum hafsins og kunnáttu á því sviði og munum verða að gera það áfram. Þar höfum við yfirleitt verið nokkuð samstiga. Við höfum lært að vera samtaka í því að vinna okkar sigra en ég vona að guð gefi að við verðum ekki sammála um það að fórna öllu því sem við höfum áunnið eða miklu af því með því að stökkva í allar áttir í staðinn fyrir að standa vörð um það sem við höfum fengið og forðast að fórna nokkru af því og reyna að sannfæra þá sem enn þá geta ekki skilið jafneinfaldan hlut og þann að við Íslendingar eigum stærri hluta af yfirborði jarðarinnar einir en allir Vestur-Evrópumenn, Norður-Evrópumenn aðrir en við og Suður-Evrópumenn raunar líka. Við eigum allt hafsvæðið, 350 mílur á Reykjaneshrygg. Það getur enginn vefengt það. Við eigum 600 mílur á Hatton-banka. Við eigum hann allan ef miðlínan væri látin ráða. En ef við hann ættum hann í sameiningu við Breta með Rockall-svæðinu hefðum við líka helminginn af því svæði. Þar er ekki bara fiskur, þar er olía. Við þurfum að passa upp á að ekki verði farið að raska svo jarðvegi og sjávarbotni að þau auðæfi gætu glatast. Síðan eigum við með Noregi allt hafsvæðið, allan hafsbotninn, á milli okkar 200 mílna og Noregs að undanskilinni mjög lítilli ræmu, smábletti nánast, þar sem dýptarlínur eru kannski ekki með þeim hætti að það sé algerlega hægt að loka því svæði öllu og síðan alveg norður í pól. Þetta er bara svona. En það er eins og menn vilji ekki lemja það inn í kollinn á sjálfum sér. Það eru til kort. Þau hafa verið hér. Þingmenn hafa fengið þau. Það getur hvert mannsbarn lesið og séð hvað það er sem við erum að berjast fyrir. Við værum svikarar ef við ætluðum að taka þessa eign barnanna okkar og komandi kynslóða og fórna henni. Þá værum við landráðamenn og ekkert annað. Nú ætla ég ekki að nota það um nokkurn mann að hann sé landráðamaður, vilji eyðileggja fyrir okkar landi og þjóð og komandi kynslóðum. Það gerum við auðvitað ekki. Málin eru komin í það gott horf með margháttuðum þingsályktunum, tilkynningum til þeirra stofnana Sameinuðu þjóðanna sem taka við tilkynningum um kröfur um hafsbotnsréttindi o.s.frv. Þetta hefur allt verið undirbúið og komið til réttra aðila. Við erum búnir að vinna okkur þessi réttindi þó hér séu enn þá því miður einstaklingar sem þvælast fyrir því að við framkvæmum þetta verk og klárum það. Við getum beðið í hálft ár eða eitt ár enn þá ef menn vilja en aldrei að eilífu samþykkt að við fórnum því sem við erum þegar búnir að ávinna okkur með bókunum í hafréttarstofnunum, Hafsbotnsstofnun Sameinuðu þjóðanna og gert kröfur til Breta, Norðmanna og annarra. Þetta er allt saman bókfest og verður ekkert aftur tekið. Þess vegna þarf enginn að óttast það að hann verði sá ógæfumaður að firra komandi kynslóðir þessari eign hennar og þeirra. Ég þarf í sjálfu sér ekki að segja mikið meira. Mér hitnar kannski mikið í hamsi af því að þetta er sjálfsagt í þúsundasta skiptið sem ég segi sömu orðin úr þessum stól á síðustu 20 árunum. Ég veit ekki til þess að annað hafi gerst ánægjulegra í okkar málum, allt hefur gerst miklu fyrr og betur en nokkur gat vonast til. Við erum langsamlega ríkasta þjóð heimsins. Það er hvorki meira né minna og það er ekki hægt að eyðileggja þau auðæfi. Það mikil er þekkingin og það mikill er skilningur fólksins í landinu á því, það verður að einangra þá menn sem reyna að segja okkur eitthvað allt annað, t.d. að við eigum að vera aðilar að Evrópsku efnahagssvæði sem guð má vita hvernig kann að líta út þegar öll sú skelfing er lögð saman, þegar menn byrja að sjá hvernig þessar þjóðir deila, og eru nú með mesta atvinnuleysi sem hugsast getur. Þó eru það menntaðar þjóðir og þróaðar þar sem hver höndin er upp á móti annarri og þeir eru helst með fingur á gikknum, og rífast og berjast. Við höfum ekkert í það samfélag að gera, ekki sem einhverjir fastalimir þar. Við viljum auðvitað eiga góð samskipti við þessar nágrannaþjóðir okkar og það verða alltaf góð samskipti við þær. Auðvitað er þarna fólk nákvæmlega eins og við. Það er bara ekki eins gæfuríkt og við að eiga þá auðlegð sem við eigum. Svo margar ferðir hef ég farið á vegum Evrópustefnunefndar og utanrmn. til þessara þjóða til að ræða um þessi mál að ég veit að þarna er úrvalsfólk auðvitað og það er vinsamlegt okkur. Af einhverri ástæðu er það það. Það vill ekki að við séum að þvælast til að gera neitt það sem við erum ekki ánægðir með sjálfir. Það ætlar sér ekki að hafa eitthvert ógnaryfirvald, eins og þeir sjálfir búa við, og þrýsta því upp á okkur. Óttinn er ekki frá þessu fólki. Hann er miklu frekar frá einhverjum einstaklingum hér innan lands. Það þarf auðvitað að gjalda við því varhug ekki síður en þeim hættum sem koma að utan. Það líður nú að miðnætti og ég ætla ekki að tala öllu lengur um þetta mál. Það sem er náttúrlega alger nauðsyn og hlýtur að vera hægt að ná samstöðu um er að enginn samningur verði gerður til tíu ára. Það er þannig að ef lemja á þennan samning í gegn með slíku ákvæði vakir eitthvað annað fyrir mönnum en að gæta hagsmuna þessarar þjóðar. Þá vill það fólk bara vera einhvers konar stórveldadraumóramenn og fórna íslenskum hagsmunum. Það getur ekki verið að ekki sé hægt að ná samningi öðruvísi en að semja til tíu ára og vera í eilífu þvargi. Ég trúi því ekki að einn einasti maður vilji gera það þegar hann hugsar málið. Ég skal játa það að ég var ekki búinn að taka eftir því að þetta átti að vera tíu ára samningur. Mér datt það aldrei í hug. Ég hélt að það væri bara þetta eina ár sem er verið að telja okkur trú um að EES mundi verða. Ef við sjálfir förum ofan í þessa gryfju verður auðvitað þrengt að okkur þar. Ef við sækjumst eftir því, þá verður það. En meðan við í þessu húsi segjum: Við ætlum ekkert að fara þangað, þá förum við ekki.

Herra forseti. Ég kynnti mér þá dagskrá sem liggur fyrir varðandi næsta fund og áttaði mig á því að þar er eitt mál ekki enn komið á dagskrá sem hefur legið alllengi fyrir þinginu. Það er frv. til laga um breytingu á jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum, 246. mál. Ég hef því leyft mér að leggja fram ályktun að dagskrá fyrir 70. fund Alþingis sem er á þann veg að þar eru öll þau mál inni sem ætlunin var að hafa inni og þetta mál þar að auki. Ástæðan fyrir því, herra forseti, að ég sæki það að þetta mál sé sett á dagskrána er sú að í allshn. hefur átt sér stað vinna í þeim frumvörpum sem varða EES, m.a. frv. til laga um breytingar á ýmsum lögum er varða réttarfar, atvinnuréttindi og fleira vegna aðildar að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Í þessu frv. er kafli sem fjallar um lög um eignarrétt og afnotarétt fasteigna. Við hann hefur komið mjög stuttorð breytingartillaga úr dómsmrn., sem er ættuð úr landbrn., hugsuð þó til að styrkja það að Íslendingar hafi meira vald varðandi þær fasteignir sem hér eru, fyrst og fremst jarðir. Fyrir þinginu liggur frv. til jarðalaga sem mjög hefur verið rætt í fjölmiðlum. Það er aftur á móti á allt annan veg en hv. þm. Geir H. Haarde og hæstv. fjmrh. lögðu til þegar þeir fjölluðu um þessi mál. Ég efa að það sé mikil vissa fyrir því að slíkt frv. hafi meiri hluta á þinginu en ég tel nauðsynlegt að fá umræðu um það mál áður en allshn. afgreiðir út úr nefnd frv. til laga um breytingar á lögum er varða réttarfar, atvinnuréttindi o.fl. því að þessi mál eru nátengd. Jarðir eru fasteignir og því er nauðsyn að fá viðhorf þingsins til þessa jarðafrv. og hvort einhver alvara er í því máli. Mér sýnist að það geti varla verið. Ég segi fyrir mig að mér finnst það mannréttindaskerðing fyrir Íslendinga verði það samþykkt og tel þess vegna nauðsyn að fá þetta fram. Ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því að það hefur enginn komið fram með neitt það sem girðir fyrir að útlendingar geti keypt land eins og þeir vilja í landinu ef við göngum í EES. Tillagan liggur fyrir, herra forseti, og ég vænti þess að hún verði borin undir atkvæði.

Hv. 2. þm. Vestf. hefur gert tillögu um breytingar á drögum að dagskrá fyrir næsta fund. Tillaga hans felur í sér þá einu breytingu að við bætist eitt mál, frv. til laga um breytingu á jarðalögum. Nú vill svo til að hv. þm. er ekki flm. þessa máls, þetta er stjfrv. en eigi að síður vill forseti taka við þessari tillögu með þeim hætti að taka það mjög til athugunar hvort eigi verði breytingar á dagskrá næsta fundar. Verði málið þá eigi tekið fyrir, þá verði leitast við að tryggja að það verði tekið fyrir á næsta fundi. Ég tel að með þessu sé komið til móts við hv. þm. og mun ræða það við aðalforseta þingsins hvort eigi verði unnt að verða við þeirri ósk hans að þetta mál megi koma á dagskrá næsta fundar.

Herra forseti. Ég hafði vænst þess að þegar mælendaskrá var tæmd mundi hæstv. utanrrh. a.m.k., ef ekki bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh., láta svo lítið að svara hér ýmsu því sem fram hefur komið eða spurt hefur verið um í umræðunni. Það virðist ekki vera ætlun þeirra hæstv. ráðherra og veldur mér nokkrum vonbrigðum. A.m.k. er það alveg skýrt að ég lagði fyrir hæstv. utanrrh. eina algerlega gagnsæja, skýra spurningu sem ég hef ekki heyrt að svör hafi komið fram við í umræðunni. Spurningin var þessi: Hvað hyggst hæstv. utanrrh. fyrir með þennan samning um samskipti á sviði sjávarútvegsmála milli Íslands og Evrópubandalagsins ef enginn verður EES-samningurinn? Ég setti það upp þannig að svo gæti farið að Svisslendingar felldu þennan samning í þjóðaratkvæðagreiðslu nk. sunnudag. Það setti málið í uppnám og mundi valda um hálfs árs töf a.m.k. á gildistöku samningsins. Það gæti síðan leitt til þess að ákveðin EFTA-ríki misstu þolinmæðina, gæfu þetta EES-samstarf upp á bátinn og styngju sér beint í aðildarviðræður um inngöngu í Evrópubandalagið og eftir sætu menn nokkuð vandræðalegir eins og kobbar á skeri, þar á meðal Íslendingar, og hver yrðu þá örlög þessa sjávarútvegssamnings? Hæstv. utanrrh. hefur gert nokkuð af því að reyna að sanna að hann sé ekki á nokkurn hátt efnislega bundinn samningi um Evrópskt efnahagssvæði, sem auðvitað stenst ekki þegar betur er skoðað vegna þess að hann er skilyrði af hálfu Evrópubandalagsins fyrir gildistöku samningsins. Engu að síður réttlætir þetta þá spurningu til hæstv. utanrrh.: Hver verður framtíð þessa samnings um sjávarútvegsmál? Hvað hyggst hæstv. ríkisstjórn fyrir með hann ef ekki verður af gildistöku og jafnvel alls ekki af samningum um Evrópskt efnahagssvæði? Telur hæstv. utanrrh. þá samninginn sem slíkan okkur það hagstæðan að eftir sem áður sé æskilegt að fullgilda hann og láta hann standa þó svo að fyrirvari Evrópubandalagsins varðandi gildistöku EES hafi þar með ekki neitt gildi gagnvart okkur og okkur sé ekki á nokkurn hátt í sjálfu sér skylt að verða við því að gera þennan samning við Evrópubandalagið? Ég hafði vænst þess sömuleiðis að þeir hæstv. sjútvrh. og/eða hæstv. utanrrh. virtu þessa umræðu, sem hefur staðið í dag, a.m.k. þess að þeir gerðu nánari grein fyrir samningaferlinu eins og það hefur gengið fyrir sig frá og með miðjum marsmánuði sl. eða frá og með maíbyrjun þegar skrifað var undir samninga í Portúgal, m.a. vegna þeirra misvísandi upplýsinga og fullyrðinga sem komu fram í umræðunni um kröfugerð Íslands og hvað þar hefði staðið til. Ég þóttist sýna fram á það með skjölum frá utanrrn. sjálfu að hæstv. utanrrh. væri, svo ekki sé fastar að orði kveðið, í verulegri mótsagnahættu með sinn málflutning þegar hann nú að gerðum samningnum fullyrðir að aldrei hafi verið inni í myndinni að um raunverulega gagnkvæmni í formi eiginlegrar veiði yrði að ræða. Samt stendur í minnisblaði frá utanrrn. til utanrmn. að þetta hafi verið krafa Íslands frá upphafi og á miðju sumri hafi verið þreifað á því að fá hana fram að hálfu gagnvart Evrópubandalaginu. Mér finnst það satt best að segja lýsandi fyrir málefnastöðu hæstv. ríkisstjórnar í þessu ef það á að verða niðurstaða umræðunnar að hæstv. ráðherrar þegi fram af sér þessar spurningar og treysti sér ekki upp til þess að svara þeim. Ég ítreka þær þess vegna að lokum, herra forseti, og læt það svo í vald hæstv. ráðherra að sjálfsögðu hvort þeir verða við því að svara þessum spurningum.