Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Á nýafstöðnu flokksþingi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sagði formaður flokksins, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, m.a. svo í setningarræðu sinni: „Það eru hins vegar mikil vonbrigði hve hlutur kvenna virðist ætla að verða rýr og minnkandi hjá öðrum flokkum, með þeirri undantekningu þó að Framsóknarflokkurinn stendur sig vel að þessu leyti og er við hliðina á okkur í því að tryggja jafnan hlut kynja - ekki oft sem manni gefst færi á að hrósa Framsókn en þá er líka rétt og skylt að gera það. Þeir verða líka að eiga það sem þeir eiga, framsóknarmenn þar með talið, að það er þeim að þakka að hlutur kvenna er þó það sem hann er í ríkisstjórn.“ Það er ekki á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að heyra að Framsóknarflokkurinn hafi gætt þess við skipan ráðherra að hlutur kvenna og karla sé jafnmikill. Þannig eru þrjár konur ráðherrar og þrír karlar af hálfu Framsóknarflokksins en fimm karlar og ein kona á vegum Sjálfstæðisflokks. Ég vek líka athygli á því að hæstv. utanríkisráðherra Valgerður Sverrisdóttir hefur setið lengst allra kvenna í ríkisstjórn og ef tekin eru saman samanlögð starfsár kvenna í ráðherraembætti hafa kvenráðherrar Framsóknarflokksins setið í samtals 20 ár, Sjálfstæðisflokksins í 13,75 ár og konur úr Samfylkingunni eða Alþýðuflokknum í 7,25 ár en engin kona úr Vinstri grænum eða Alþýðubandalaginu. Ég vek líka athygli á því að af þingmönnum Framsóknarflokksins eru fimm konur, 45,4%, Samfylkingin er með svipað hlutfall, þ.e. níu konur af 19, Vinstri grænir koma þar fyrir neðan með tvær konur af fimm þingmönnum og síðan eru Sjálfstæðisflokkur og Frjálslyndir með öllu lægra. Ef horft er til framboðslista og oddvita framboðslistanna fyrir komandi kosningar sker Framsóknarflokkurinn sig úr að þessu leyti þar sem þrjár konur og þrír karlar skipa oddvitasæti lista flokksins. Hins vegar er þetta sem svarar einni konu hjá öllum hinum flokkunum af oddvitum framboðslistanna. Það er ljóst að Framsóknarflokkurinn hefur staðið sig best í því að jafna hlut kvenna og karla í stjórnmálum á Íslandi. Það er nefnilega ekki nóg, hæstv. forseti, að tala. Það þarf líka að framkvæma. 
            

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Þorgerður K. Gunnarsdóttir menntamálaráðherra, 6. þingmaður Suðvesturkjördæmis, er erlendis í opinberum erindagjörðum og getur ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Bryndís Haraldsdóttir, taki sæti hennar á Alþingi, en 1. varamaður flokksins í Suðvesturkjördæmi, Þórdís Sigurðardóttir, getur ekki tekið sæti að þessu sinni.“ Þá hefur forseta borist tilkynning frá 1. varaþingmanni Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, Þórdísi Sigurðardóttur, um forföll hennar. Bryndís Haraldsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Herra forseti. Nýlega féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur sem undirstrikar þá réttaróvissu sem er talin ríkja um tvísköttunarsamninga íslenska ríkisins. Vangaveltur eru uppi um hvort núverandi fyrirkomulag standist kröfur stjórnarskrárinnar en þegar slíkar pælingar koma frá dómstól eiga allir í þessum sal að sperra eyrun. Stjórnarskráin felur Alþingi skattlagningarheimildina en stjórnvöld hafa heimild til að gera þjóðréttarsamninga. Tvísköttunarsamningar hafa hins vegar þá sérstöðu að þeir eru alþjóðasamningar sem eiga að hafa bein réttaráhrif hér á landi. Fjölmargir sérfræðingar í skattarétti hafa lýst yfir áhyggjum sínum af ástandinu og telja að það sé jafnvel rétt að tvísköttunarsamningar verði lagðir fyrir þingið og samþykktir sem lög, en það er ekki gert nú. Alþingi hefur enga aðkomu að tvísköttunarsamningum í dag. Viðskiptablaðið kallaði þetta fúsk hjá framkvæmdarvaldinu í leiðara sínum. Herra forseti. Ég kalla eftir viðbrögðum frá hæstv. fjármálaráðherra í ljósi þessa dóms en ég á ekki að þurfa að útlista þá hagsmuni sem liggja í þeim 32 tvísköttunarsamningum sem Íslendingar hafa gert. Mun hæstv. fjármálaráðherra beita sér fyrir því að tvísköttunarsamningar verði lagðir fyrir þingið og telur hæstv. ráðherra að 119. gr. tekjuskattslaga þurfi að koma sérstaklega til skoðunar í ljósi þessa nýfallna dóms?

Herra forseti. Það er út af fyrir sig áhugavert álitaefni hvort tvísköttunarsamningar eigi að vera bornir upp á Alþingi eða ekki. Það hefur hins vegar ekki verið hefðin hjá okkur sem hefur m.a. byggst á því að í skattalögum felur Alþingi ríkisstjórninni að gera tvísköttunarsamninga. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni hafa lögfræðingar velt fyrir sér hvort það væri rétt að þeir væru samt sem áður bornir upp á Alþingi, m.a. dómarinn í því máli sem þingmaður vísar til. Það er hins vegar athyglisvert að dómarinn kemst að þeirri niðurstöðu, þrátt fyrir þær vangaveltur sem hann er með um það hvort samþykkja beri samningana á Alþingi eða ekki, að eftir sem áður beri að fara eftir samningunum því að þeir séu ívilnandi fyrir skattborgarana og jafnframt að vegna hefðarinnar sé um lögmætar væntingar að ræða hjá borgurunum að eftir tvísköttunarsamningunum sé farið. Þar af leiðandi er ekki hægt á grundvelli þessa dóms að tala um réttaróvissu. Þvert á móti kveður dómarinn mjög skýrt á um að fara beri eftir samningunum þrátt fyrir að þeir hafi ekki verið bornir undir Alþingi. Ég hef ekki uppi neinar vangaveltur eða fyrirætlanir byggðar á þessum dómi um að breyta þeirri hefð sem hingað til hefur verið ríkjandi í þessum efnum. Það þarf eitthvað meira að koma til en þessi dómur því að hann undirstrikar að ekki er um réttaróvissu að ræða hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni fyrir að vekja athygli á ræðu formanns Vinstri grænna, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, og ég vil nota tækifærið og þakka honum fyrir að vekja máls á góðri stöðu framsóknarmanna um þessar mundir hvað varðar jafnréttismálin þar sem við höfum á að skipa þremur konum og þremur körlum af sex ráðherrum okkar í ríkisstjórn. Það er mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir axli ábyrgð sína í jafnréttismálunum og veiti þar með bæði körlum og konum framgang í stjórnmálunum. Í gær spunnust miklar umræður um störf þingsins og tækifæri okkar þingmanna til að vekja athygli á þingmálum sem upp koma. Mér finnst grafalvarlegt til þess að hugsa eftir þessa umræðu í gær að það hefur komið í ljós að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir notaði tækifærið og vakti máls á framkvæmd Tryggingastofnunar ríkisins á reglugerð og tiltók þar mál einstaklings sem snýr að yngri hjúkrunarsjúklingi inni á hjúkrunarheimili. Bestu upplýsingar segja mér, það sem ég veit, að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gerði sér mörgum klukkustundum fyrir umræðuna grein fyrir því að Tryggingastofnun hefði viðurkennt að þarna hefðu átt sér stað mistök og þess vegna ákveðið að draga til baka þetta sérstaka mál gagnvart þessum einstaklingi. Mér finnst það ábyrgðarhluti, herra forseti, þar sem við þingmenn höfum ekki mörg tækifæri á þingi til að taka upp mál sem eru mikilvæg á hverri stundu að þarna kjósi hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir að mínu mati að vekja athygli á máli sem ég tel að hún hafi vitað að væri komið í vissan farveg. Vegna þeirra miklu umræðna sem við áttum hér í gær um af hvaða tilefni við gætum kvatt okkur hljóðs undir liðnum um störf þingsins finnst mér mikilvægt að þetta komi fram í umræðunni. Ég er, herra forseti, satt að segja hálfundrandi á þessu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að tala um landsfund Vinstri grænna. Steingrímur J. sagðist selja stefnuna dýrt. Hvernig á að túlka svona? Þar sem Vinstri grænir þykjast vera umhverfis- eða náttúruverndarflokkur á að túlka það …

Ég vil minna hv. þingmann á að ávarpa þingmenn með númeri þeirra.

Sá sem borgar best, er stefnan látin fjúka. Það er hægt að spyrja sig hvað þurfti að borga sveitarstjórnarfulltrúum fyrir að taka vinkilbeygju frá stefnu sinni. Þetta er skrýtin stefna, alltaf á móti, en að vera á móti sinni eigin stefnu er frekar furðulegt. Ég tók mér rúnt þangað sem landsfundurinn var um helgina. Ég gat ekki séð að það væri mikið um reiðhjól, það var ekki mikið um rafmagnsbíla en þar sem má ekki virkja er kannski lítil þörf fyrir rafmagnsbíla. Mér skilst að einn félagsmaður Vinstri grænna hafi spurt hversu margir hafi komið labbandi eða á reiðhjóli. Það var einn, og það var spyrjandinn. Þetta er skrýtinn umhverfisverndarflokkur.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þau orð sem hér hafa verið sögð um jafnréttismálin og Vinstri græna. Ég vil líka bæta Samfylkingunni við. Báðir þessir flokkar eru í því núna að sleikja upp Sjálfstæðisflokkinn og vonast til þess að komast í ríkisstjórn með honum. Þetta hafa allir séð sem fylgjast með stjórnmálum.  
             Virðulegur forseti. Hv. þingmenn …

Ég vil biðja hv. þingmenn um að hafa hljóð í salnum og stilla frammíköllum í hóf, bæði hjá þessum ræðumanni og öðrum.

Ég skal orða það öðruvísi fyrst hv. þingmenn þola ekki að heyra þetta: Þeir gera hosur sínar grænar fyrir Sjálfstæðisflokknum en það er þannig að báðir þessir flokkar þykjast ætla að hafa jafnt hlutfall kvenna og karla í ríkisstjórn. Ef við skoðum hverjir leiða í kjördæmunum sex hjá þessum flokkum er það ein kona sem leiðir hjá Samfylkingunni, það er bara hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.  Það eru karlar sem leiða alla hina listana, og ég bara spyr: Hvernig í ósköpunum þykjast þessir tveir flokkar vera trúverðugir þegar þeir segjast ætla að hafa jafnt kynjahlutfall í ríkisstjórn? Segjum að þessir flokkar komist í ríkisstjórn og fái 5–6 ráðherra, við erum svolítið örlát á sætin. Ætla þá karlarnir sem eru oddvitar og hafa verið valdir í prófkjörum af sínum flokkum að sitja hjá  
            

Herra forseti. Það sem skiptir hér máli er sú réttaróvissa sem nýfallinn dómur segir að ríki hér um tvísköttunarsamninga.  Í viðskiptum þýðir óvissa aukinn kostnað eða töpuð viðskipti. Hvorugt viljum við sjá. Eins og viðskiptalífið veit best hefur þessari ríkisstjórn mistekist að laða hingað erlenda fjárfesta sem finnst þetta hagstjórnarumhverfi einfaldlega ekki aðlaðandi, og ekki batnar það ef réttaróvissa ríkir um tvísköttunarsamninga. Það er mjög brýnt að hér sé brugðist við. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við hefðina því að það liggur alveg fyrir að skattlagningarheimildin er hjá Alþingi en ekki hjá ráðherranum. Ég sé sömuleiðis ekkert því til fyrirstöðu að tvísköttunarsamningar geti ekki verið lagðir fyrir þjóðþingið til samþykktar eða synjunar. Því langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra af hverju hann vilji ekki bregðast við þessari réttaróvissu sem nú hefur fengist staðfest hjá dómstóli þessa lands og af hverju hann vilji ekki að þingið komi að tvísköttunarsamningum sem þó eiga að hafa bein réttaráhrif á fólkið í landinu.

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur farið út um víðan völl og á köflum verið dálítið dularfull. Kemst ég þess vegna ekki hjá því að fara nokkuð víða í ræðu minni þótt stutt verði. Bara út af einu atriði sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson nefndi í síðustu ræðu sinni vil ég geta þess að fáar ríkisstjórnir, ef nokkur, hafa gert meira til að búa til hagkvæmt, skilvirkt og gott umhverfi fyrir íslenskt atvinnulíf en sú sem nú situr. Ég held að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson ætti ekki að ræða þau mál mikið vegna þess að sá samanburður sem kemur út úr því miðað við þær hugmyndir sem eru á sveimi í hans flokki varðandi atvinnulífið verður honum ekki í hag. Varðandi aðra umræðu sem hefur átt sér stað hérna og vikið var að ætla ég í sjálfu sér ekki að blanda mér í hana að öðru leyti en því að lengi framan af umræðunni var næstum því vandræðalegt hvað hv. þingmenn Framsóknarflokksins struku formanni Vinstri grænna, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, blíðlega þangað til hv. 9. þm. Norðaust. kom úr allt annarri átt og gagnrýndi hann. Ég verð að segja að eftir flokksþing Vinstri grænna blasir auðvitað við að Vinstri grænir þurfa að svara því aðeins skýrar hvað það er sem þeir eru tilbúnir að selja í umhverfismálunum, og fyrir hvað og hvernig. Það er líka mikilvægt að Vinstri grænir geri aðeins grein fyrir þeim hugmyndum sem þeir orðuðu, hugmyndum sem ganga út á óvenjumikla forsjárhyggju, eftirlit og annað þess háttar 

Herra forseti. Það er nú misskilningur hjá hv. þingmanni sem hér talaði síðast að þetta snúist um einhvern prúttmarkað. Það kann vel að vera að þannig sé það í samningum hjá Sjálfstæðisflokknum en það gildir ekki um okkur. Við setjum ekki verðmiða, hv. þingmaður, á málefni okkar þegar við erum að semja um þau. Mér fannst þessi umræða fara mjög vel af stað hjá framsóknarmönnum og mikið er nú gott að ég skyldi geta glatt þá svona með bút í ræðu minni og hjálpað upp á móralinn. Að slepptri kannski einni ræðu frá þeim var þetta virkilega ánægjulegt að verða þess vitni hvað svona einn lítill kafli í ræðu getur gert mikið gagn. Ég var ósköp einfaldlega að vekja athygli á því sem er staðreynd, að tveir flokkar fyrst og fremst munu sjá til þess að hlutur kynja verði jafn á framboðslistum þeirra, það gildir um Framsókn hvað varðar efstu sætin og okkur hvað varðar framboðslistana í heild.  Varðandi Framsókn er sennilega best að þeir fái bara einn mann í hverju kjördæmi. Þá eru hlutföllin best hjá þeim, þannig að það sígur á ógæfuhliðina ef Framsókn fær 

Herra forseti. Af því að hér er runninn upp tími gagnkvæmra ástarjátninga vil ég viðurkenna alveg fúslega að ég hef alltaf verið hrifinn af hæstv. heilbrigðisráðherra.  Mér fannst reyndar, herra forseti, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon væri fullvonbjartur fyrir hönd Framsóknarflokksins að gera því skóna, miðað við stöður úr könnunum, að hann næði einum þingmanni í hverju kjördæmi, en guð láti gott á vita.  Ég kem hins vegar hingað upp til að mótmæla þeim árásum sem hv. þingmenn Framsóknar hafa komið með á hv. þingmann Samfylkingarinnar, Ástu R. Jóhannesdóttur. Það er fullkomlega eðlilegt að hún hafi komið hingað, eins og hún gerði í gær, og spurt um það hvernig á því standi að verið er að rukka fólk sem er heilabilað og er á sjúkrastofnun um 142 þúsund kr. á mánuði eftir að ráðherra skrifaði undir reglugerð sem breytti því. Hvað sem líður einhverjum samtölum Tryggingastofnunar við þingmanninn á þingið rétt á að fá að vita það og það kom fram hér í gær, 

Virðulegur forseti. Hér er ég sökuð um að hafa ekki lesið reglugerð. Það er algjörlega fráleitt að halda því fram  Ég vil algjörlega mótmæla því sem ég er sökuð um. Það hefur aldrei komið fram í þessum stól og ég hef aldrei sagt það sem hv. þingmaður er að bera hér upp á mig. Þetta er mjög ómerkilegt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að segja þetta hér. Umræðan var hins vegar ómerkileg af hálfu Samfylkingarinnar sem tekur hér upp mál sem var búið að leiðrétta við hv. þingmann og samt er það dregið hér inn. Starfsfólk Tryggingastofnunar er mjög óhresst með þetta, mér er kunnugt um það. Ég vil bara að þetta sé alveg á hreinu, virðulegur forseti, að það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að fara með hér er algjört fleipur og ég vísa því til föðurhúsanna.

Ég vil geta þess og beini því til hv. þingmanna að það er nokkuð svona á grensunni að hér sé um mikil sakarefni að ræða og vil biðja hv. þingmenn að nota þennan dagskrárlið í hófi. Hins vegar gef ég hv. þingmanni orðið til að bera af sér sakir.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa mér að bera af mér sakir vegna þess að í gær vakti ég athygli á tvennu sem varðar alzheimersjúklinga. Annars vegar að rýmum í skammtímavistun fyrir þá hefur á tveimur árum fækkað fyrst úr fjórum niður í tvö á Landakoti og síðan niður í eitt. Hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir minntist ekki á það, hvernig þeir hafa fækkað rýmum í skammtímavistuninni á kjörtímabilinu. Hitt atriðið var að ég lýsti hér erindi sem maki alzheimersjúklings sendi mér vegna þess að verið var að rukka hann fyrir vistina. Þessi maki er undir 67 ára. Ég vildi vekja athygli á þessu. Reyndar er það rétt að Tryggingastofnun lét mig vita rétt áður en ég fór í salinn að þetta hefðu verið mistök,  
             Það er full 

Forseti vill enn einu sinni beina því til þingmanna að óróleikinn í salnum er fyrir ofan meðallag. Ég vil biðja hv. þingmenn að gefa hvort sem er ræðumönnum eða forseta hljóð og vil beina því í fullri vinsemd til þingheims.

Áður en gengið er til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um málefni byggðarlaga utan landshlutakjarna. Málshefjandi er hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir. Hæstv. iðnaðarráðherra Jón Sigurðsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Hvarvetna í grannríkjum okkar hafa stjórnvöld í frammi aðgerðir til að stýra eða hafa hönd í bagga með byggðaþróun og hamla gegn því að landsvæði leggist í eyði. Nú hefur ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks setið að völdum í heil 12 ár. Á þeim tíma hefur orðið einhver mesta byggðaröskun sögunnar á Íslandi. Hér eru stór landsvæði þar sem byggð hangir á bláþræði, jafnvel á heilum landshlutum eins og á Vestfjörðum. Fólksfækkun þar er um 20%, meðaltekjur langt undir landsmeðaltali og meðalaldur stöðugt upp á við. Sömu sögu er að segja af Norðurlandi vestra, úr Dölum, úr Þingeyjarsýslum, úr Norður-Múlasýslu og af Suðausturlandi. Jafnvel í byggðarlagi sem útnefnt hefur verið landshlutakjarni eins og Ísafjörður hefur mistekist að skapa almennar aðstæður þannig að atvinnulíf geti þrifist og þróast eðlilega. Það lafir á lyginni einni eins og nýjustu fréttir sanna. Samkvæmt mínum heimildum eru fréttir af lokun Marels á Ísafirði ekki síðustu slæmu fréttirnar sem við eigum von á af svæðinu, því miður. En hvers vegna skyldi ástand mála vera eins og raun ber vitni á þessum svæðum? Ætli það hafi eitthvað að gera með vanrækslu Sjálfstæðisflokksins í samgöngumálum eða að fólki er lofað framkvæmdum fyrir kosningar sem svo eru skornar miskunnarlaust niður um marga milljarða á einu kjörtímabili? Allar á svæðum sem hallar á. Eða að enn er ekið á malarvegum á köflum hringvegarins austanlands og á aðalleiðum á Vestfjörðum eftir sextán ára þrásetu sjálfstæðismanns í stóli samgönguráðherra? Eða að þverskallast er gegn stuðningi við strandsiglingar og Evrópusambandið gert að blóraböggli þótt það sé einmitt eitt af markmiðum þess að koma flutningum á sjó og vötn? Er þetta sinnuleysi, viljaleysi eða getuleysi? Hvers vegna er ekki gengið til samstarfs við þá sveitarstjórnarmenn sem koma hverja sendiförina á fætur annarri til stjórnvalda til að leggja áherslu á mikilvægi samgöngumála, til að leita stuðnings við hugmyndir um fjölbreyttara atvinnulíf, bjóða aðstöðu til ýmissa verka og þjónustu, með hugmyndir um nýtingu á húsnæði á landsbyggðinni? Nei. Ráðherrar standa hér í ræðustóli og fórna höndum eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar Kristinn Guðfinnsson gerði í gær og segir þetta alþjóðlega þróun. Sem sagt, viðurkennir að þeir ráði ekki við verkefni sitt, að hann hafi gefist upp. Ríkisstjórnin hagræðir burt af landsbyggðinni. Starfsmönnum Ratsjárstofnunar var boðin flutningsstyrkur ef þeir vildu ráða sig til starfa á höfuðborgarsvæðinu og þar með lækkuðu útsvarstekjur Bolungarvíkur um 5%. Og hæstv. utanríkisráðherra skýldi sér á bak við bandarísk stjórnvöld. Hún yppti líka öxlum og gat ekkert gert. Og íbúarnir sem biðja um að fá að sitja við sama borð og aðrir landsmenn, hvers eiga þeir að gjalda? Þeir eru ekki að biðja um ölmusu heldur almennar aðstæður til að geta bjargað sér sjálfir og í því efni hefur ríkisstjórnin heldur betur brugðist þeim. Ég er því miður ekki búin að fá svar við fyrirspurn minni um þróun opinberra starfa á landsbyggðinni sem ég þó lagði fram fyrir nokkrum vikum. Þar veit ég að koma mun í ljós að fjöldi opinberra starfa hefur dregist stórlega saman, jafnvel þar sem ríkisstjórnin þykist ætla að byggja upp eins og á Ísafirði. Markmiðin sem sett eru fram í byggðaáætlun eru ekki sett í framkvæmd, t.d. um stuðning við atvinnumál kvenna á landsbyggðinni. Það er bara í athugun og verður þar væntanlega þar til næsta ríkisstjórn tekur við. Unga fólkið á landsbyggðinni menntar sig eins og annað ungt fólk á landinu. En þeir sem þurfa að fara burtu til náms komast ekki til baka aftur heim né annað út á land nema í undantekningartilfellum. Það vantar viljann hjá ríkisstjórnarflokkunum til að koma upp störfum við hæfi eða skapa aðstæður til atvinnusköpunar. Samfylkingin hefur bent á að árlega losna um 300–400 störf hjá ríkinu sem hægt er að vinna hvar sem er ef einföld grundvallaratriði eru til staðar. Samfylkingin hefur sett fram þingsályktunartillögu um að skilgreind verði öll störf á vegum ríkisins sem unnt er að vinna að mestu eða öllu leyti óháð staðsetningu, m.a. til að auka möguleika fólks á landsbyggðinni til gegna störfum á vegum ríkisins. Beiðni um umræðuna sem nú fer fram var sett fram fyrir jól og er því ekki sett fram í tilefni lokunar Marels á Ísafirði sem þó út af fyrir sig hefði verið nóg ástæða. Hún var sett fram vegna þess að mér hefur blöskrað 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga umræðuefni. Í samstarfssamningi ríkisstjórnarinnar eru rækileg ákvæði þar sem vikið er að byggðaþróun, að byggðarlögum utan svokallaðra landshlutakjarna og að byggðamálum yfirleitt. Fjöldamörg verkefni og aðgerðir koma einnig fram í byggðaáætlun en nú er unnið samkvæmt byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 sem afgreidd var að venju hér á Alþingi. Á þeim grundvelli hafa verið gerðir vaxtarsamningar fyrir byggðir Eyjafjarðar, fyrir Vestfirði, fyrir Vesturland, fyrir Suðurland og Vestmannaeyjar, fyrir Austurland allt og unnið hefur verið að undirbúningsþáttum vaxtarsamninga fyrir svæði fyrrverandi Þingeyjarsýslna og einnig fyrir svæðið sem áður var Norðurlandskjördæmi vestra. Enn er unnið að þessum verkefnum sem eru fjöldamörg og miklu fleiri en upp verði talið hér en alls staðar þyrfti að sönnu að bæta í og auka umsvifin. Vaxtarsamningar eru mjög merkileg aðferð og aðgerð í byggðamálum og þeir eru nýjung á síðari árum. Að vaxtarsamningi, þegar vel tekst til, koma sveitarfélög, fyrirtæki, stofnanir, skólar og samtök auk ríkisvaldsins. Þess eru líka dæmi að tekist hafi að fá fyrirtæki og stofnanir í höfuðborginni með í vaxtarsamning fyrir fjarlægan landshluta. Þannig kemur þá fjármagn og þekking og vinnuframlög til viðbótar því sem heimamenn færa fram í vaxtarsamninginn. Meginstefnumið ríkisstjórnarinnar mætti setja fram með þessum hætti: Í fyrsta lagi jafnræði landsmanna í öllum byggðum landsins, atvinnuöryggi og atvinnuþróun. Í öðru lagi aðgengi að þjónustu, menntun, samgöngum og opinberum stofnunum. Í þriðja lagi, síðast en ekki síst, frumkvæði og forusta heimamanna sem skapa sér sjálfir örlög og vinna sjálfir í framvarðarsveit og forustu að framförum í heimahögum. Það er mjög mikilvægt að forusta og forsjá sé sem allra mest í höndum heimamanna. Nú hefur þróunin á landsbyggðinni að sönnu verið misjöfn og ólík milli einstakra landsvæða. Þau svæði sem einkum vekja áhyggjur um þessar mundir eru Vestfirðir, Norðurland vestra, norðaustursvæðið, suðaustursvæðið og Vestmannaeyjar. Á þessum svæðum er viðvarandi mannfækkun. Í byggðaáætlun er ákvæði um athugun á stöðu byggðarlaga sem glíma við viðvarandi fólksfækkun. Byggðastofnun hefur verið falið þetta verkefni og vinnur það ásamt Impru, atvinnuþróunarfélögum, Háskóla Íslands, ráðuneytum og fleirum. Þetta verkefni er í vinnslu og verður gerð grein fyrir því síðar á þessu ári. Ástæður byggðaröskunar og skýringarnar eru auðvitað margar en einkum þó að á þessum svæðum sem ég áður taldi upp eru hefðbundnar frumframleiðslugreinar mjög ráðandi í atvinnulífi. Þær eru í harðri hagræðingarþróun og fækka við sig fólki sem kunnugt er. Það er ekki áhlaupaverk að umstafla í atvinnulífinu, en rétt er að taka það fram að víða hafa nýsköpunarsprotar náð þroska og nægir í því efni að vísa til ferðaþjónustunnar. Það er þess vegna enn þá meira áfall þegar forustufyrirtæki eins og Marel ákveður að pakka saman, kveðja og halda brott. Ráðuneytið mun á næstunni í samstarfi við Byggðastofnun leggja áherslu á að kynna sér allar aðstæður þessa sem best og aðstoða eftir föngum til að tryggja sambærilegt atvinnuframboð á Ísafirði áfram. Loks vil ég nefna að Byggðastofnun kemur margvíða við sögu með framlög, lán og aðra aðstoð og fyrirgreiðslu á þeim svæðum sem hér voru nefnd. Vaxtarsamningarnir skipta auk þess auðvitað úrslitamiklu máli og þeir eru í framkvæmd. Auk þess má vísa til framkvæmda í samgöngumálum og skólamálum. Nýtt verkefni á vegum Þjóðskjalasafns verður unnið að hluta til í söfnum úti á landi. Enn fremur vil ég benda á eða minna á það að Byggðastofnun vakti fyrir nokkru athygli á flutningamálum landsbyggðarinnar varðandi jöfnun kostnaðar á svipaðan hátt og sveitarstjórinn í Bolungarvík hefur nýlega gert. En mestu máli skiptir að nýjar atvinnugreinar, nýsköpun og framþróun þjónustugreina nái að skjóta rótum sem allra víðast. Nýjar atvinnugreinar og nýtt framtak á nýjum sviðum verða að koma í staðinn fyrir þau atvinnusvið sem fækka við sig mannskap. Þessi eru þau langtímaverkefni sem við verðum að vinna áfram að. Þau eru ekki áhlaupaverk eða átaksverk heldur 

Herra forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á fjölbreytt atvinnulíf og samkeppnishæfa búsetu um allt land. Við viljum vera ein þjóð í okkar ágæta landi þar sem allir eiga sama rétt og sömu tækifæri en það er ekki svo. Fólki og fyrirtækjum er mismunað eftir búsetu og það af stjórnvöldum. Einkavæðing þjónustustofnana eins og t.d. Símans kemur mjög hart niður á dreifbýlinu, bæði í hærri gjöldum, skertri þjónustu og lokun starfsstöðva. Lokun starfsstöðva á Sauðárkróki, Blönduósi, Ísafirði og víðar. Það getur verið svo sem gott og blessað að skilgreina einhverja staði sem landshlutakjarna eins og hæstv. iðnaðarráðherra kom hér inn á. Nú er það svo að Akureyri er skilgreindur landshlutakjarni, svo Ísafjörður og svo Reykjavík. Eða væntanlega er Reykjavík skilgreindur landshlutakjarni, er ekki svo? Öll hin svæðin eru skilgreind sem einhvers konar fóðursvæði fyrir viðkomandi landshlutakjarna. En þetta er líka blekking. Tökum Ísafjörð. Íbúum Ísafjarðar hefur verið talin trú um að þeir væru landshlutakjarni. Því hefur á engan hátt verið fylgt eftir. Síður en svo. Vaxtarsamningar sem hæstv. ráðherra var að guma af eru svo lítilfjörlegir að meira að segja sveitarfélögin á Norðurlandi vestra neituðu að skrifa undir þann smánarsamning sem iðnaðarráðherra kynnti fyrir þeim. Þetta er það sem hann kallar byggðaaðgerð. Hæstv. ráðherra minntist á flutningsjöfnunarkostnaðinn. Ráðherrann ætti að rifja upp loforð Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar um jöfnun flutningskostnaðar. Þau hafa ekki verið efnd á neinn hátt og sagt að stæðu föst í ríkisstjórninni. Nei, herra forseti. Byggðamálin hafa svo stórkostlega verið vanrækt og þeir 

Hæstv. forseti. Ég vill þakka hv. frummælanda fyrir að taka þessa umræðu upp. Málefni minni byggðarlaga og dreifbýlisins í heild eru auðvitað alltaf, eins og gefur að skilja og hér hefur komið fram, mjög margþætt og að þeim þarf að huga. Byggðarlögin eru fjölbreytt og búa við mismunandi atvinnuskilyrði og grunnþjónustu. Það skiptir auðvitað allt samfélagið og þjóðfélagið mjög miklu máli að dreifbýlið fái að dafna og það gerist ekki nema innviðirnir séu traustir. Til innviða vil ég sérstaklega telja í þessu samhengi gott samgöngukerfi, aðgengi að menntun og gott fjarskiptakerfi sem innifelur m.a. háhraðatengingar sem verða til þess að hægt er að hafa gott aðgengi að menntun. Samgönguáætlun miðar einmitt að því að styrkja hinar dreifðu byggðir og það hefur þá í för með sér að hægt verður að hafa lengri veg til atvinnusóknar. Það hefur aldrei verið lagt jafnmikið í samgöngumál, þrátt fyrir orð hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur áðan, bein framlög úr ríkissjóði hafa bæst við hefðbundnar tekjur Vegasjóðs og söluandvirði Símans þar að auki. En við vitum að grunnatvinnuvegirnir eru að tæknivæðast æ meir. Hagræðingin er sífellt að verða meiri og færri mannshendur þarf til í þau störf. Hins vegar verða til önnur störf sem taka við í tæknigreinum og þjónustugreinum. Vandinn er m.a. að leiða þau störf meira út í hinar dreifðu byggðir. Stoðkerfi atvinnulífsins þarf að líta til þessara þátta í hinum dreifðu byggðum og við þurfum að styrkja atvinnuþróunarfélögin. Byggðastofnun er til staðar, 

Virðulegi forseti. Þessi umræða er að nafninu til um stöðu byggðarlaga utan landshlutakjarna. Kennitölur um þróun á síðasta ári eru þó þannig að það er ekki hægt að skipta landinu upp í tvennt með þessum hætti vegna þess að þróunin á landshlutakjörnunum er jafnslæm og verið hefur á undanförnum árum á þeim svæðum sem eru tilefni utandagskrárumræðunnar. Meira að segja á Akureyri var á síðasta ári staðan þannig að brottfluttir voru fleiri en aðfluttir. Menn hljóta að kalla eftir aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að breyta þessu ástandi. Við trúum því að það sé ekki yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að fækka fólki á landsbyggðinni og fjölga því á höfuðborgarsvæðinu. Ráðaleysi hæstv. ráðherra hér áðan veldur hins vegar miklum vonbrigðum. Þá voru engar tillögur, enginn kraftur, enginn vilji, aðeins skoða, athuga, heimsækja, ræða við - búið. Ef menn ætla að ná árangri sem við vitum að er hægt verða menn að hafa kraft í sér og dug til að grípa til aðgerða. Menn vita hvaða aðgerðir þarf. Menn vita að það þarf fé. Við þekkjum á Austurlandi að aðgerðir í atvinnumálum eru það sem skiptir máli. Ef menn taka ekki á í atvinnumálum ná menn engum árangri. 

Virðulegur forseti. Ég hlustaði grannt eftir ræðu hæstv. iðnaðarráðherra áðan þegar hann svaraði þingmanni Samfylkingarinnar, Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, um það hvað ríkisstjórnin hefði gert í þessum málum og hvernig ríkisstjórnin útskýrði það að ekkert sem hún hefur gert í byggðamálum hefur í rauninni tekist. Staðan er sú að fólki hefur fækkað víðs vegar um landið, ekki síst í þeim jaðarbyggðum sem komið var inn á í ræðu framsögumannsins, Önnu Kristínar Gunnarsdóttur. Tekjugrunnur sveitarfélaganna hefur verið að hrynja, atvinnufyrirtækin eru að leggja upp laupana og hagvöxtur á þessum svæðum hefur verið enginn, hann hefur verið neikvæður á undanförnum árum á þessum svæðum. Ég hlustaði grannt, eins og ég segi, eftir því sem hæstv. ráðherra sagði. Hann sagði okkur að í samstarfssamningi ríkisstjórnarinnar væru fjölmörg atriði um byggðamál. Hann sagði að það væri markmið ríkisstjórnarinnar að það ætti að ríkja jafnræði, atvinnuöryggi og atvinnuþróun um allt land. En það er ekki jafnræði sem fólk býr við um allt land. Engin atvinnuþróun hefur átt sér stað víða um landið og atvinnuöryggi fólks er lítið sem ekkert, eins og við sjáum núna á þeim uppsögnum sem hafa átt sér stað fyrir vestan. Ef ráðherrann hefði flutt þessa ræðu í upphafi kjörtímabilsins, í upphafi þess 12 ára ferils sem þessi ríkisstjórn á núna að baki, hefði þetta kannski verið ágætlega samin ræða og skiljanleg en það er ekki hægt að bjóða þingheimi og þjóð upp á þessa ræðu núna. Þessi ríkisstjórn er búin að sitja í 12 ár og þessum byggðum blæðir út. Það þýðir ekkert núna að tala með þessum hætti. Ríkisstjórnin er að verða uppvís að vanrækslusyndum sínum á hverju sviðinu á fætur öðru, í efnahagsmálum, öldrunarmálum og byggðamálum. Aðgerðir hafa verið of litlar 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur markað þá stefnu að áfram verði unnið að uppbyggingu byggðarkjarna. Eitt meginmarkmið gildandi byggðaáætlunar er að treysta búsetuskilyrði á landsbyggðinni með því að efla þau byggðarlög sem eru fjölmennust, hafa mest aðdráttarafl fyrir fólk og bestu möguleika til uppbyggingar atvinnulífs, skóla, menningarlífs og opinberrar þjónustu. Samhliða styrkingu landshlutakjarna á líka að huga heildstætt að þróun byggðar í landinu öllu og hlúa að svæðum sem standa höllum fæti, bregðast þarf við vanda þeirra byggðarlaga sem búa við mikla fólksfækkun og mynda sameiginlega framtíðarsýn. Í framtíðarsýn fyrir hvert svæði þarf að horfa til menningar, menningararfs, félagslegra og hagrænna þátta og náttúrufars með það að markmiði að styrkja samkeppnishæfni svæðisins og skilyrði til sjálfbærrar þróunar. Staðan hefur verið einna erfiðust hjá byggðarlögum sem liggja það fjarri þéttbýliskjörnum að ekki er hagkvæmt að sækja vinnu þangað og erfitt er um vik að njóta þeirrar þjónustu sem þar er í boði. Því er mikilvægt að huga sérstaklega að þessum byggðarlögum. Af þessum sökum var lagt til í byggðaáætlun sem samþykkt var á Alþingi vorið 2006 að gerð yrði athugun á stöðu byggðarlaga sem glímt hafa við fólksfækkun, styrkleikar þeirra og veikleikar metnir og greindir möguleikar til eflingar byggðarlaganna. Vinnan við verkefnið hófst á haustdögum 2006 og reiknað er með að niðurstöður verði kynntar síðla árs 2007. Búið er að vinna verklagsáætlun og gera tillögur um skilgreiningu þeirra svæða sem til athugunar verða, unnin verði stöðugreining þessara svæða og aflað upplýsinga um hugmyndir heimamanna til eflingar byggðarlaganna. Að auki er í byggðaáætlun að finna fjölmörg verkefni og áætlanir um verkefni sem lúta að þessu málefni. Þar vega t.d. þungt bættar samgöngur, bætt fjarskipti, framkvæmd vaxtarsamninga o.fl. Þetta eru þau verkefni sem eru vel á veg komin. Þá er einnig rétt að benda á nokkra aðgerðaaðila 

Herra forseti. Það er alveg sama hvort við tölum um þau svæði landsbyggðarinnar sem liggja utan hinna skilgreindu byggðarkjarna eða landsbyggðina almennt, staðan þar er grafalvarleg. Svo að aðeins sé nefnt tvennt, fjársvelti sveitarfélaganna, gjörsamlega óviðunandi afkoma minni og meðalstórra sveitarfélaga á landsbyggðinni, eða niðurskorin samgönguáætlun, nægir það til að rökstyðja hversu hörmulega illa hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að málum í þessum efnum. Ef við tökum svæði eins og suðurfirði Austfjarða, Djúpavog og Breiðdalsvík, eða norðausturhornið upplifa menn sig þar meira og minna utan garðs og yfirgefna í sinni erfiðu varnarbaráttu í byggðamálum. Vandinn er sá að almennt eru ráðstafanir á sviði byggða- og jöfnunaraðgerða máttlausari en þær hafa verið um langt árabil. Það er ósköp einfaldlega minna lagt til þeirra hluta og verr þar að verki staðið en verið hefur sennilega nokkru sinni síðan við fórum yfir höfuð að tala um eitthvað sem héti byggðamál, byggðaaðgerðir, byggðajöfnunaraðgerðir á Íslandi. Veruleikinn er sá að þessi málaflokkur hefur verið að dragast upp æ síðan hann var fluttur frá forsætisráðuneytinu og til iðnaðarráðuneytisins, til Framsóknarflokksins. Það er veruleikinn sem menn verða að horfast í augu við, að Framsóknarflokkurinn tók við þessum málaflokki fyrir bráðum átta árum og það hefur aldrei verið jafnilla og -sleifarlega að verki staðið þrátt fyrir eitthvert hjal um annað. Þetta er veruleikinn. Þar af leiðandi er það þannig að eitt af því brýnasta sem þarf að gera í þessum efnum, fyrir utan auðvitað að fella ríkisstjórnina og skipta þar um, er að frelsa málaflokkinn undan Framsóknarflokknum, frelsa byggðamálin undan Framsókn sem gjörsamlega hefur brugðist í þessum efnum. Þetta verður hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að horfast í augu við, og því fyrr sem hann viðurkennir uppgjöf sína og lætur 

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu og þakka fyrir hana. Staða byggða mjög víða á Íslandi er hættuleg. Það er mjög hættulegt fyrir eina þjóð ef svo horfir að stór hluti landsins fái ekki að vera í byggð. Við skulum líta á þetta alvarlegum augum og tala um þetta af mikilli alvöru. Ég fullyrði að sú skipting á milli þenslu og samdráttar sem er í þessu landi gefi augaleið um að við það vaxtastig sem er í þessu landi fær enginn atvinnurekstur þrifist. Þar sem stýrivextir eru milli 14 og 15% fær engin framleiðslugrein staðist, alls ekki. Það er bara ávísun á að hún leggist af. Það er grundvallaratriði að komast út úr þessum vaxtamálum. Öðruvísi verða allar tilraunir okkar til einskis. Ég fagna því þeim ummælum sem hér hafa komið fram frá fólki úr öllum flokkum um þá brýnu nauðsyn að standa vörð um byggðir landsins. Ég vek athygli á því að innan tíðar, innan nokkurra daga á ég von á, kemur fram frumvarp sem styður veikustu byggðir Íslands, þar sem fátækasta fólkið býr. 

Herra forseti. Ef litið er yfir tölur um þróun mannfjölda á landinu sést svart á hvítu að Framsóknarflokkurinn hefur með hjálp Sjálfstæðisflokksins rekið glerharða stefnu gegn þessum byggðum. Og mér finnst ósvífið að verða vitni að því þegar hæstv. ráðherra byggðamála flytur mál sitt og ætlar ekki að nýta neitt síðasta mánuð sinn í starfi til að koma til móts við það fólk sem hann hefur leikið svo illa á undanförnum árum, þ.e. flokkur hans og stefna. Mér finnst alveg ótrúlegt að horfa upp á það að hann skuli ekkert ætla að gera, heldur kemur hann bara með eitthvert taut úr ráðuneytinu og ætlar að fela Byggðastofnun að gera eitthvað, Byggðastofnun sem hann ætlar að leggja niður. Fyrir þinginu liggur frumvarp um að leggja Byggðastofnun niður. Og hann ætlar að fela Byggðastofnun að gera eitthvað. Þetta er alveg fáheyrt. Ég minni á að þessar byggðir eru í vanda út af sjávarútvegsmálum, út af því hvernig ríkisstjórnin hefur komið sjávarútvegi fyrir, bundið fyrir alla nýliðun í greininni. Það er þess vegna sem þessir bæir eiga um sárt að binda hringinn í kringum landið, og ekki út af neinu öðru. Ef ríkisstjórnin ætlar á einhvern hátt að koma til móts við þessar byggðir þarf að opna fyrir nýliðun í þessum greinum. En sú er alls ekki raunin, alls ekki. Þetta gengur meira að segja svo langt að unglingum er meinað að leggja færi í fjöru. Bændum er bannað að nýta fjörur sínar, og maður spyr sig: Hvað ætlar Framsóknarflokkurinn að ganga langt í að hefta atvinnufrelsi fólks á landinu? Mér finnst alveg ótrúlegt að verða vitni að því að Framsóknarflokkurinn sem kenndi sig einhvern tíma við það að standa vörð um byggðir landsins skuli vera í þessum verkum, vera í því að eyða byggðum landsins og búa til borgríki. Ég veit að byggðamálaráðherra er 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hæstv. iðnaðarráðherra svaraði ekki síðari spurningu minni, þ.e.: Hvaða ástæður telur hæstv. ráðherra liggja að baki því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi ekki skilað árangri? Það er nefnilega það sem málið snýst um, það sem kann að heita aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur ekki borið árangur. Það lá við, virðulegi forseti, að maður vorkenndi hæstv. ráðherra á tímabili í ræðu hans áðan en svo þegar hugurinn hvarflar aftur að því fólki sem hefur orðið fyrir barðinu á hæstv. ríkisstjórn hættir maður að vorkenna hæstv. ráðherra. Þessi ríkisstjórn hefur nefnilega staðið fyrir ýmsu sem hefur komið mjög hart niður á íbúum landsbyggðarinnar. Vil ég nefna t.d. hækkun raforkuverðs sem varð með raforkulögunum. Ég nefni stöðu sveitarfélaganna sem fer stöðugt versnandi og það er ekki einu sinni hirt um að grafast fyrir um afleiðingar gerða eins og t.d. laga um einkahlutavæðingu sem er þó vitað að hefur haft mjög miklar afleiðingar á vissum svæðum landsins. Það er alveg dagljóst að hæstv. ríkisstjórn hefur gefist upp. Sennilega hefur hún aldrei heldur haft neinn vilja til að taka á málunum eins og raunverulega þarf. Þessir vaxtarsamningar sem hljóma svo vel eru ágætt dæmi um það af því að þeim fylgja eingöngu smáaurar, hæstv. forseti, smáaurar þegar tekið er tillit til þess sem raunverulega þarf að gera á þeim svæðum sem við erum að tala hér um. Ríkisstjórninni hefur mistekist og það bitnar á íbúum landsbyggðarinnar með mjög alvarlegum hætti. Við sjáum það í hnotskurn núna á Ísafirði þessa dagana. 
            

Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu mikill misskilningur að stjórnvöld standi á bak við þær breytingar sem hafa nýlega verið kynntar í atvinnumálum á Ísafirði.  Ég geri ekki lítið úr vanda margra byggðarlaga og sveitarfélaga sem hér hefur verið nefndur en ég geri mikið úr því að byggðaþróun verður ekki efld og byggðarlögum ekki hjálpað með stóryrðum einum. Það er þvert á móti þannig að víða í landinu hefur verið hagfelld atvinnuþróun, ferðaþjónustu fleygir fram, menntaþróun og samgöngum mjög víða. Það er mikill misskilningur að meta vaxtarsamninga aðeins eftir þeim fjárframlögum sem koma úr ríkissjóði. Hér var sagt að vaxtarsamningar væru lítilfjörlegir, ég er því algjörlega ósammála og það lýsir miklum misskilningi á eðli þeirra. Til dæmis er í vaxtarsamningi fyrir Austurland mikil þátttaka stofnana og fyrirtækja úr höfuðstaðnum sem leggja þar fram bæði sérfræðivinnu og fjármagn. Í vaxtarsamningi fyrir Vestfirði sem er í framkvæmd út árið 2008 er ráðstafað 75 millj. úr ríkissjóði auk 3,5 millj. frá Byggðastofnun svo að dæmi sé tekið. Auk þess er Byggðastofnun í verkefnum á Vestfjörðum með tæplega 27 millj. kr. auk lánafyrirgreiðslu, og kostuð eru 3,5 stöðugildi í háskólasetri þar. Meginástæðurnar eins og komu fram í minni fyrri ræðu eru breytingar í samsetningu atvinnulífsins þar sem frumvinnslugreinar eru á undanhaldi og tímans vegna vil ég ljúka máli mínu með því að benda á, og endurtaka það, að það er þvert á móti svo að margvíða er ágæt atvinnuþróun á landsbyggðinni þó að svo sé ekki alls staðar. Ég vil ekki gera lítið úr vandanum 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, en það er að finna á þskj. 963. Með frumvarpinu eru lagðar til tvenns konar breytingar. Annars vegar er um að ræða tvær tæknilegar breytingar sem nauðsynlegt er að gera á lögum um virðisaukaskatt. Ástæða þess eru þær breytingar sem urðu á lögum um virðisaukaskatt með lögum nr. 175/2006 þar sem lægra skattþrep virðisaukaskatts var fært úr 14% í 7%. Hins vegar er lagt til að heimild til að nota skemmra uppgjörstímabil en einn mánuð verði afnumin. Þessi heimild var upphaflega sett til að draga úr áhrifum fjárbindinga við yfirfærsluna á söluskattskerfi í virðisaukaskattskerfi en þjónar nú einungis örfáum gjaldendum og veldur flækjum við almenna framkvæmd og við þróun rafrænnar þjónustu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ágúst Ólafur Ágústsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ögmundur Jónasson ritar undir álit þetta með fyrirvara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ólafur Níels Eiríksson, Birgir Ármannsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um lög um virðisaukaskatt og breytingu á þeim. Eins og fram kom hjá hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar, sem talar fyrir nefndaráliti með frumvarpinu, skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Þann fyrirvara vil ég skýra. Í fyrsta lagi ætla ég ekki að standa í vegi fyrir því að þetta frumvarp nái fram að ganga. Hér er um að ræða fyrst og fremst tæknilegar leiðréttingar á lögum um virðisaukaskatt þannig að ákvörðun Alþingis frá því í desember sl. um að breytingar á skattlagningu á matvöru nái fram að ganga, en þá var ákveðið að gera tvennt, að færa virðisauka á matvöru niður í 7%, í sumum tilvikum úr efra skattþrepinu sem liggur í 24,5% og öðrum tilvikum úr 14%, og einnig nema brott vörugjöld af matvöru. Ég stend ekki í vegi fyrir því að þessar lagabreytingar nái fram að ganga eða þeirri leiðréttingu sem nauðsynlegt er að gera á frumvarpinu til að svo verði. Ég geri hins vegar tillögur um breytingu á frumvarpinu sem snýr að því að virðisaukaskatturinn haldist á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum í efra þrepi og að gosdrykkir beri að auki vörugjald. Þetta er gert í samræmi við óskir Lýðheilsustöðvar en samkvæmt tillögum sérfræðinga hennar sem efnahags- og viðskiptanefnd bárust í desember ætti virðisaukaskatturinn á gosi að fara niður í 7% en vörugjaldið að haldast á þeim vörum, þ.e. gosdrykkjum og sykruðum drykkjum, og hækka að auki, vörugjaldið yrði hækkað þannig að þessi vara lækkaði ekki í verði. Þótt við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði förum þarna eilítið aðrar leiðir erum við í reynd á höttunum eftir sama markmiði og Lýðheilsustöð. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að hinn 1. mars, á fimmtudaginn, lækkar verð á matvöru vegna lækkunar á virðisaukaskatti á matvæli niður í 7% eins og ég gat um. Sem ég einnig nefndi er þessi skattur núna í tveimur þrepum, annars vegar 14% og hins vegar 24,5%, þannig að um verulega breytingu er að ræða. Frá sama tíma verða vörugjöld sem nú eru lögð á matvæli einnig felld niður, að undanskildum vörugjöldum á sykur og önnur sætindi. Þannig er um að ræða talsverða lækkun á verði á matvöru, mismikla þó. Þá erum við komin að því sem ég nefndi hér: Hvar skyldi þessi lækkun verða mest? Lækkunin er mest á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum. Þótt sykurinn og sætindin séu undanskilin hvað vörugjöldin varðar gildir ekki hið sama um gosið og um sykurdrykki. Þessir vöruflokkar voru í efra skattstiginu og á þeim hvíldu vörugjöld. Nú fjúka sem sagt vörugjöldin og þessir vöruflokkar verða færðir í lægra virðisaukaskattsþrepið. Sem áður segir fékk efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis erindi frá Lýðheilsustöð þegar frumvarpið var til umfjöllunar í nefndinni í desembermánuði en í bréfi Lýðheilsustöðvar segir m.a., með leyfi forseta: „Vert er að benda á að rannsóknir sýna að verðnæmni gosdrykkja er töluverð og verðlækkun þeirra hefur mest áhrif á neyslu þeirra þjóðfélagshópa sem almennt er erfitt að ná til með heilsuhvetjandi skilaboðum. Í því samhengi má nefna að unglingar eru mjög næmir fyrir verðbreytingum. Einnig ber að geta þess að næmni þeirra sem neyta mikils magns gosdrykkja er töluverð. Verðbreyting hefur hins vegar minni áhrif á þá sem drekka sykraða gosdrykki í hófi. Hér er því um að ræða aðgerð sem mun hafa neysluhvetjandi áhrif á unglingana okkar og þá sem nú þegar neyta mikils magns gosdrykkja.“ Ég hvatti til þess við umræður um þetta mál á Alþingi í desember sl. að fallið yrði frá þessari ákvörðun og þess í stað farið að ráðum Lýðheilsustöðvar. Ekki fékk það sjónarmið almennan stuðning utan þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þó voru á því undantekningar. Þingmenn úr röðum sjálfstæðismanna sem eiga bakgrunn í heilbrigðiskerfinu sýndu sjónarmiðum Lýðheilsustöðvar skilning við umræðuna og var svo að skilja á þeim að unnið yrði að því að sannfæra ríkisstjórnina um að breyta um kúrs áður en lögin tækju gildi hinn 1. mars. Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis í liðinni viku tók ég málið upp að nýju og spurðist fyrir um framgang þess. Þau svör fengust að ekki hefði verið fallist á að verða við óskum Lýðheilsustöðvar hvað þetta snertir. Í því samhengi er rétt að spyrja hver sé eiginlega tilgangurinn með því að setja á fót stofnun sem hefur það hlutverk að ráðleggja stjórnvöldum um stefnu í manneldismálum en hunsa síðan sjónarmið hennar þegar á reynir. Vega þyngra peningahagsmunir gosdrykkjaframleiðenda en heilsufar barna og unglinga? Ég vitnaði áðan í bréf Lýðheilsustöðvar og ætla, með leyfi forseta, að lesa þetta bréf frá orði til orðs og vekja jafnframt athygli á því að áður en þessari umræðu lýkur, áður en umræðu um þetta frumvarp lýkur, sem þarf að gerast fljótlega vegna þess að frumvarpið þarf að verða að lögum fyrir hinn 1. mars sem áður getur er nauðsynlegt að hæstv. heilbrigðisráðherra mæti í þingsal og svari nokkrum spurningum sem lúta að starfssviði hennar. Ég vek athygli hæstv. forseta á þessari ósk, að áður en umræðu um þetta frumvarp lýkur - ég er ekki að gera kröfu um það núna - og málið kemur til afgreiðslu geri hæstv. heilbrigðisráðherra grein fyrir viðhorfum sínum og sjónarmiðum og svari nokkrum spurningum sem ég kem til með að beina til hennar. En aftur að álitsgerð Lýðheilsustöðvar. Bréfið er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Á Alþingi hefur verið lagt fram frumvarp er varðar breytingu á lögum um vörugjald og virðisaukaskatt á matvæli, ásamt lögum um gjald af áfengi og tóbaki. Samkvæmt frumvarpinu mun virðisaukaskattur af matvælum lækka úr 14% og 24,5% í 7% auk þess sem vörugjald af matvælum, öðrum en sykri, sykurvörum og súkkulaðivörum, verður fellt niður. Það vekur athygli að gosdrykkir og sykraðir svaladrykkir eru ekki undanskildir niðurfellingu vörugjalds, líkt og önnur sætindi. Niðurstaðan er því sú að þessir drykkir eru meðal þeirra matvara sem koma til með að lækka hlutfallslega mest þegar bæði kemur til lækkun á virðisaukaskatti úr 24,5% og niðurfelling á vörugjaldi (8 kr./lítra). Þessar aðgerðir samræmast ekki manneldissjónarmiðum sem ættu að vera lögð til grundvallar breytingum sem þessum. Hins vegar er jákvætt að vatn á flöskum skuli vera undanþegið vörugjaldi. Slíkt gjald ætti aftur á móti að vera áfram á öllum drykkjum með viðbættum sykri. Íslendingar hafa ekki farið varhluta af offitufaraldrinum sem eykst stöðugt í öllum löndum Evrópu sem og heiminum. Yfir helmingur fullorðinna og fimmti hluti barna hér á landi er yfir kjörþyngd. Þó að ýmsar jákvæðar breytingar hafi orðið á mataræði hér á landi á undanförnum árum hafa einnig orðið neikvæðar breytingar. Neysla gosdrykkja er gífurleg og drekka unglingsstrákar mest af gosi og sykruðum svaladrykkjum, eða að meðaltali tæpan lítra á dag, og 55% af sykri í fæði þeirra kemur úr gosdrykkjum (Landskönnun á mataræði 15–19 ára, 2002). Þótt unglingsstúlkur drekki minna er neysla gosdrykkja of mikil hjá flestu ungu fólki. Mikið magn gosdrykkja og annarra sykraðra svaladrykkja hefur verið tengt við aukna tíðni ofþyngdar og offitu, ásamt öðrum þáttum, því er mikilvægt að reyna að takmarka neyslu þessara orkuríku drykkja. Niðurstöður rannsóknar á mataræði 9 og 15 ára barna (Rannsóknastofa í næringarfræði, 2003–2004) leiddi í ljós að þriðjungur orku hjá 15 ára börnum kemur úr fæðuflokkum sem gefa mjög lítið af vítamínum, steinefnum og trefjum, þ.e. fæðuflokkum eins og drykkjarvörum (öðrum en mjólk), sælgæti, ís, kökum og kexi. Þessar tölur, sem nefndar hafa verið, greina frá meðaltalsneyslu en breytileiki á milli samfélagshópa er mikill. Rannsóknir, sem gerðar hafa verið á áhrifum verðbreytinga á fæðu, hafa sýnt að verðlækkanir virka neysluhvetjandi. Vert er að benda á að rannsóknir sýna að verðnæmi gosdrykkja er töluverð og verðlækkun þeirra hefur mest áhrif á neyslu þeirra þjóðfélagshópa sem almennt er erfitt að ná til með heilsuhvetjandi skilaboðum. Í því samhengi má nefna að unglingar eru mjög næmir fyrir verðbreytingum. Einnig ber að geta þess að næmni þeirra sem neyta mikils magns gosdrykkja er töluverð. Verðbreyting hefur hins vegar minni áhrif á þá sem drekka sykraða gosdrykki í hófi. Hér er því um að ræða aðgerð sem mun hafa neysluhvetjandi áhrif á unglingana okkar og þá sem nú þegar neyta mikils magns gosdrykkja. Þann 16. nóvember sl. var undirritaður í Istanbúl í Tyrklandi sáttmáli milli Evrópulanda og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, um baráttuna við aukna tíðni ofþyngdar og er Ísland aðili að þeim samningi. Í sáttmálanum eru stjórnvöld kölluð til ábyrgðar auk þess sem kallað er eftir enn meiri samstöðu og samvinnu milli allra hagsmunaaðila en verið hefur: opinberra aðila, iðnaðarins og einkamarkaðar, frjálsra félagasamtaka, einstaklinga og fjölskyldna. Því skýtur skökku við að á sama tíma skuli stjórnvöld hér á landi leggja til breytingar á sköttum og gjöldum sem leiða til lækkunar á verði sykraðra drykkja og þar með væntanlega um leið aukinnar neyslu þeirra. Virðingarfyllst, Anna Elísabet Ólafsdóttir, Inga Þórsdóttir, Hólmfríður Þorgeirsdóttir.“ Þær eru allar starfsmenn Lýðheilsustöðvar. Hér las ég erindi frá Lýðheilsustöð sem efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis barst í desembermánuði þegar Alþingi fjallaði um lækkun á virðisaukaskatti og afnám vörugjalda af matvörum. Þar kemur fram að heilbrigðisyfirvöld hafa að því er ég tel ekki staðið sína vakt. Þess vegna hef ég óskað eftir því að áður en þessari umræðu ljúki, áður en þetta frumvarp verður að lögum sem sýnt er að verður vegna þess að þingið er sameinað að því leyti að við viljum að matarskattslækkunin nái fram að ganga fyrir 1. mars, komi hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þingið og svari þeim alvarlegu - ég vil ekki kalla það ásökunum - ábendingum sem er að finna í álitsgerð Lýðheilsustöðvar til Alþingis. Mér fyndist það mikill ábyrgðarhluti af hálfu þingsins að ganga þvert á álitsgerð Lýðheilsustöðvar. Lýðheilsustöð er ekki mjög gömul stofnun. Hún er stofnuð samkvæmt lögum sem samþykkt voru á löggjafarþinginu 2002–2003. Og þar er rækilega skilgreint markmið með Lýðheilsustöð. Hvað segir í 1. gr. þeirra laga? Þar er markmiðið skilgreint og hér segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að efla lýðheilsu. Með eflingu lýðheilsu er átt við aðgerðir sem ætlað er að viðhalda og bæta heilbrigði þjóðarinnar eða tilgreindra hópa í þjóðfélaginu með skipulegum og viðurkenndum aðferðum.“ Síðan segir í 2. gr. um hvernig hátta skuli stjórnsýslu og yfirstjórn þeirrar stofnunar en í 3. gr. er kveðið á um hlutverk Lýðheilsustöðvar. Þar segir, með leyfi forseta: „Hlutverk stöðvarinnar er að efla lýðheilsustarf og samræma það, annast fræðslu til almennings um heilbrigði og heilsueflingu í samstarfi og samvinnu við landlækni og aðra eftir því sem við á og styðja starfsemi stofnana og frjálsra félagasamtaka til eflingar lýðheilsu. Lýðheilsustöð skal vera stjórnvöldum til ráðgjafar um stefnumótun á sviði lýðheilsu. Forgangsröðun verkefna skal vera í samræmi við heilbrigðisáætlun. Stöðin fylgist með árangri af lýðheilsustarfi og stuðlar að rannsóknum á sviði lýðheilsu í samvinnu við landlækni og mennta- og rannsóknastofnanir. Helstu verkefni Lýðheilsustöðvar eru: a. að efla lýðheilsustarf í samvinnu við aðra sem að þeim málum starfa, b. að annast áfengis- og vímuvarnir, manneldi, slysavarnir, tóbaksvarnir og önnur forvarna- og heilsueflingarverkefni á vegum ríkisins, c. að fylgjast með og koma á framfæri nýrri þekkingu og reynslu sem að gagni mætti koma í lýðheilsustarfi, d. að meta reglulega árangur af lýðheilsustarfi og bera hann saman við sett markmið, e. að efla þekkingu og færni þeirra sem starfa að eflingu lýðheilsu, f. að miðla upplýsingum og fræðslu til landsmanna og einstakra hópa í samfélaginu, eftir því sem við á, í samvinnu við landlækni og aðra, g. að stuðla að eflingu kennslu og rannsókna á sviði lýðheilsu og samstarfi við háskóla og aðrar menntastofnanir, h. að beina tillögum til stjórnvalda um aðgerðir til að efla lýðheilsu og forgangsröðun verkefna. Ráðherra er heimilt að skilgreina verkefni stöðvarinnar á sviði lýðheilsu nánar með reglugerð.“ Þetta er alllangur lagabálkur, en í greinargerð sem fylgdi frumvarpinu segir m.a., með leyfi forseta: „Helsta markmið heilbrigðisyfirvalda á hverjum tíma er að stuðla að heilbrigði allra landsmanna. Þetta markmið er m.a. að finna í 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu. Hlutverk heilbrigðisstarfsmanna og heilbrigðisstofnana er þó ekki einskorðað við að veita þjónustu þegar eftir henni er leitað vegna heilsuvanda heldur er það miklu víðtækara. Þótt aldrei verði lögð nógu mikil áhersla á ábyrgð fólks á eigin heilbrigði er ljóst að samfélagið og stofnanir þess bera einnig ábyrgð og hafa víðtæk áhrif á heilsufar þjóðarinnar og einstakra hópa á hverjum tíma. Þannig hafa ákvarðanir og aðgerðir stjórnvalda bein og óbein áhrif á líf þegnanna og heilbrigði þeirra þótt áhrifin séu ekki alltaf ljós þegar ákvörðun er tekin.“ Hér eru áhrifin ljós samkvæmt rannsóknum, áhrifin á þeirri lagabreytingu sem nú stendur fyrir dyrum eru ljós. Það er vitað hvað gerist. Menn eru með ákvörðunum sínum að verðstýra óhollustu ofan í ungmenni landsins. Um það snýst málið. Lýðheilsustöð sem er sett Alþingi og stjórnvöldum til ráðgjafar um lýðheilsu og manneldisstefnu biður okkur um að samþykkja þessi lög ekki eins og þau liggja hér fyrir. Þess vegna flytur Vinstri hreyfingin – grænt framboð, þingflokkur VG, þessa breytingartillögu til að koma til móts við þau sjónarmið og þær óskir sem Lýðheilsustöð hefur sett fram. Ég hef lesið hér bréf frá Lýðheilsustöð, ákall til Alþingis og ríkisstjórnarinnar. Ég hef vitnað í lögin sem gilda um Lýðheilsustöð og hvaða markmiðum þessi stofnun á að þjóna. Hún á að sinna rannsóknum, koma niðurstöðum rannsókna á framfæri við stjórnvöld og Alþingi, og það er það sem hún er að gera. Ætlum við ekki að taka neitt mark á því? Á að hlusta meira á eigendur Vífilfells og gosdrykkjaframleiðenda? Er verið að þjóna hagsmunum gosdrykkjaframleiðenda, er það það sem menn eru að gera? Vilja menn hlusta meira á þá sem sækja hagnað í sölu á þessum drykkjum en hina sem vara við óhollustunni? Eru menn að taka afstöðu eftir slíkum línum? Getur það verið að það ráði meira? Ég trúi ekki öðru en að alþingismenn endurskoði hug sinn þegar þeim verður ljóst bæði hver alvara er á ferðum og hversu eindregin tilmæli þeirra aðila sem við höfum falið að standa vörð um lýðheilsu eru til okkar í þessu máli. Það eru mjög eindregin tilmæli. Ætlum við ekki að hlusta á þau? Ætlum við að hunsa þau? Til hvers í ósköpunum að vera að eyða peningum í þessa Lýðheilsustöð þá? Ég bara spyr, þegar hún kemur með ábendingar, þegar hún framkvæmir annaðhvort sjálf rannsóknir eða leiðir niðurstöðu rannsóknar upp á okkar vinnuborð, ætlum við þá að hunsa þær?

Ekki horfa á mig.

Ekki horfa á mig, segir hv. þm. Ellert Schram. Ég er aldeilis ekki að eigna honum neina afstöðu í þessu máli, mér er hún ekki kunn. Ég er að sjálfsögðu fyrst og fremst að beina orðum mínum til ríkisstjórnarinnar að sjálfsögðu. Ég beini orðum mínum til hæstv. heilbrigðisráðherra fyrst og fremst sem á að standa vörð um þau sjónarmið sem Lýðheilsustöð hefur verið gert skylt, lögum samkvæmt, að rækja. Þess vegna mun þessari umræðu ekki ljúka fyrr en hæstv. heilbrigðisráðherra hefur mætt hér í þingið til að skýra hvers vegna ríkisstjórnin ætlar að hunsa tilmæli og óskir frá Lýðheilsustöð um að við föllum frá áformum um að verðstýra óhollustu ofan í ungmenni landsins. Umræðunni mun ekki ljúka af okkar hálfu fyrr en hæstv. heilbrigðisráðherra hefur gert grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í manneldismálum með hliðsjón af því frumvarpi sem liggur fyrir. Ég mun koma að nýju til umræðunnar, þessi orð voru fyrst og fremst til að fylgja úr hlaði þeim breytingartillögum sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum gert við þetta stjórnarfrumvarp og að sjálfsögðu er það ríkisstjórnarinnar að svara fyrir frumvarpið og hvers vegna hún ætlar að slá á ábendingar frá Lýðheilsustöð.

Frú forseti. Þær breytingartillögur sem hér hafa verið fluttar eru í raun um nýtt frumvarp. Frumvarpið sem við ræðum um er um tæknilega útfærslu en breytingartillögurnar sem hv. þingmaður flytur eru um nýtt frumvarp. Ég geri athugasemd við það því að það fer ekki í þrjár umræður. Það fer ekki til nefndar og fer ekki til umsagnar. Ég minnist þess einnig að þegar við samþykktum lögin í vetur þá felldum við svipaða tillögu. Það er samkvæmt þingsköpum ekki leyfilegt að flytja sama málið tvisvar á sama þingi. En burt séð frá þessu tvennu er náttúrlega afskaplega mikil forsjárhyggja í frumvarpinu. Það á að hafa vit fyrir fullorðnu fólki, hvað það eigi að kaupa og hvað það eigi að gera. Það er svo merkilegt að þær vörur sem um er að ræða eru hátt skattlagðar í dag þannig að ætla mætti, með nákvæmlega sömu rökum og hv. þingmaður færir, að neyslan sé lítil. Maður mundi ætla að neyslan væri í lágmarki vegna þeirrar háu skattlagningar, bæði vörugjöld og hár virðisaukaskattur. Nei, neyslan er óskaplega mikil. Hún er svo mikil hjá unglingsdrengjum að ég efast um að þeir gætu torgað meiru. Fræðin um að hægt sé að stýra neyslunni með verðlagningu falla um sjálf sig með orðum hv. þingmanns. Svo vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann vilji þá ekki leggja til að hörð fita verði bönnuð eða skattlögð mikið, t.d. lambakjöt sem er gjörsamlega skattfrjálst. Með sömu rökum ættu menn að skattleggja það líka með vörugjöldum og virðisaukaskatti. Varðandi það hvort við séum að þjóna gosdrykkjaframleiðendum þá er það náttúrlega út í hött. Þetta gengur út á að ekki þarf að hafa vit fyrir fullorðnu fólki.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir hluttekningu í garð Sjálfstæðisflokksins fyrir að fulltrúi hans við þessa umræðu skuli hafa þetta alvarlega mál í flimtingum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal vill finna tæknilegar hindranir og reisa tæknilega þröskulda fyrir því að þetta mál nái fram að ganga. Það var rætt við umræðuna í desember af hálfu fleiri en eins, alla vega tveggja, samþingsmanna hv. þm. Péturs H. Blöndals og samflokksmanna, að þeir vildu freista þess að endurskoða afstöðu stjórnarmeirihlutans fyrir 1. mars. Ég átti sannast von á að fá einhvern liðsstyrk frá viðkomandi þingmönnum við þessa umræðu. Síðan er hv. þingmaður svolítið seinheppinn þegar hann talar um að ég vilji hafa vit fyrir fullorðnu fólki. Málflutningur minn gekk fyrst og fremst út á að hafa áhrif á neyslu barna og unglinga. Út á það gekk þessi málflutningur og út á það ganga ábendingar Lýðheilsustöðvar einnig. Lýðheilsustöð bendir á að þar sé um mikið verðnæmi að ræða, að lækkun á þessum drykkjum hafi veruleg áhrif á neyslu barna og unglinga á gosdrykkjum. Á hvorn veginn sem verðinu er stýrt, hvort sem það er gert af hálfu framleiðandans eða annarra aðila, þá má segja að á einn eða annan hátt felist í því forsjárhyggja. Niðurstaðan er sú að verðið 

Frú forseti. Þetta eru ekki tæknilegar hindranir heldur hreinlega spurningin um þingsköp og lög. Að hafa vit fyrir fullorðnu fólki. Foreldrar þessara barna stýra neyslu þeirra. Öll fjárráð þeirra eru á forræði foreldranna. Það eru foreldrarnir sem stýra því hvað þau drekka mikið gos. Ég ætla að vona að hv. þingmaður sé ekki farinn að hafa áhyggjur af og vilji hafa áhrif á uppeldi annarra manna barna. Varðandi Lýðheilsustöð þá nefndi hv. þingmaður mörgum sinnum að ekki hefði verið farið að tillögum hennar. Ég vil benda á að Lýðheilsustöð hefur ekki löggjafarvald í landinu. Hún getur komið með góð ráð og síðan meta hv. þingmenn það hvort þau ráð eigi rétt á sér en horfa jafnframt til annarra sjónarmiða, t.d. hvort eigi að hafa vit fyrir og stunda þá forsjárhyggju sem Vinstri grænum er svo töm. Eigum við að hafa vit fyrir þeim sem neyta gosdrykkja og eins fullorðnu fólki sem er að ala upp börn?

Hæstv. forseti. Ég vona að við fáum ekki innsýn í sálarlíf Sjálfstæðisflokksins í þeim undarlegu yfirlýsingum sem við heyrum hér. Foreldrar þessara barna stýra neyslu barna sinna. Staðreyndin er sú að það gera þau að sjálfsögðu að takmörkuðu leyti. Börnin hafa peninga handa á milli og síðan er spurningin hvernig þau verja þeim fjármunum, úti í búð, í frímínútum, í skóla eða þar sem þau fara. Vil ég hafa vit fyrir börnum og unglingum í landinu? Já, okkur ber að gera það. Alþingi ber að setja lög og reglur sem eru líklegar til þess að stuðla að heilbrigði þjóðarinnar, þar með æsku landsins. Að sjálfsögðu reynum við það. Lýðheilsustöð, segir hv. þingmaður, hefur ekki löggjafarvald. Það er rétt. En Lýðheilsustöð starfar samkvæmt lögum. Lögum sem eru sett í þessum sal. Í lögum sem við settum um Lýðheilsustöð, ég held að hv. þingmaður hafi verið einn af þeim sem samþykkti þau lög, 

Hæstv. forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar er rétt að rifja upp að sú breyting sem hér liggur fyrir þinginu, það frumvarp, gengur fyrst og fremst út á tæknilegar lagfæringar til að auðvelda lækkun matarverðs sem taka á gildi um mánaðamótin. Þær breytingartillögur sem hv. þingmaður kemur með eru settar fram í kjölfar þess að þau sjónarmið sem þar búa að baki urðu undir þegar málið í heild var til meðferðar í þinginu í desember. Ég hef ekki kannað hvernig það kemur út gagnvart þingsköpum. Það skiptir ekki höfuðmáli. Hins vegar er rétt að rifja upp að þingmenn tóku afstöðu til þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður nefnir, í atkvæðagreiðslum í desember. Þar kom fram að verulegur meiri hluti þingsins, úr stjórnarflokkunum og Samfylkingu, studdi fyrirkomulagið sem varð að lögum og tekur gildi á morgun. En þau sjónarmið sem hv. þingmaður hafði uppi urðu undir í þeirri umræðu. Ástæðan fyrir því er að breytingarnar byggðu á nokkrum meginforsendum. Breytingarnar sem fóru í gegn byggðu á því að lækka ætti matvælaverð í landinu, bæði á hollum vörum og óhollum ef út í það er farið og þær áttu að ganga út á það að einfalda kerfið. Einfalda átti skattlagninguna til þess að gera framkvæmdina skilvirkari og ódýrari. Það voru mjög skýr rök á bak við þessa breytingu. Öll þessi rök sem fram komu, að ná fram lækkun matarverðs, lækka kostnað við dreifingu og sölu viðkomandi vöruflokka og að einfalda skattkerfið, 

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir nánast allt sem hv. þingmaður sagði. Í fyrsta lagi er í frumvarpinu um að ræða tæknilegar lagfæringar. Ég tek undir það. Þau sjónarmið sem ég talaði fyrir í desember urðu undir. Ég tek undir það. Þau urðu undir í nefndinni. Þau urðu undir á þingi en það kom jafnframt fram við umræðuna að ýmsir sem töldu ástæðu til að menn skoðuðu hug sinn fyrir 1. mars. Ég vil með þessari tillögu, fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, við erum einhuga í þessu máli, freista þess að ná fram lagabreytingu fyrir 1. mars, á fimmtudaginn næsta. Þetta er alveg rétt. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að það að vera með einsleita stefnu er einfaldara. Það er vissulega rétt. Ég get tekið undir það. En það er líka rétt, hefði ég haldið, að Lýðheilsustöð hefur beðið okkur um að gera þessar undantekningar á lagabreytingunni til þess að manneldissjónarmið séu virt. Það held ég að hv. þingmaður hljóti að taka undir með mér að beri að virða. Ég held að hann hljóti líka að taka undir það með mér að fulltrúar framleiðenda voru eindregið á því að lækka ætti þessi gjöld. Nú vil ég spyrja hv. þingmann. Hvort telur hann líklegra eður ei að sala gosdrykkja og sykraðra drykkja muni dragast saman eða aukast við þessa skattbreytingu?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kom í raun að kjarna málsins þegar hann nefndi að málið snerist um það hvort við ætluðum að reyna að stýra neyslu landsmanna í gegnum skattkerfið. Þar held ég að liggi grundvallarágreiningurinn milli mín og hv. þingmanns. Ég er andvígur því í grundvallaratriðum að nota skattkerfið, þar á meðal kerfi óbeinna skatta, til að reyna að stýra neyslu neytenda frá einni vöru til annarrar. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt að hafa skattkerfið einfalt. Ég tel mikilvægt að hafa það skilvirkt. 

Hæstv. forseti. Ég tel þvert á móti að við eigum að reyna að stíga skref í þá átt að stuðla að því að landsmenn, ekki síst börn og unglingar, hafi heilnæma matvöru á boðstólum og neyti heilnæmrar matvöru. Það er markmið í sjálfu sér. Gott heilsufar þjóðarinnar er markmið í sjálfu sér. Skattkerfi, það er ekki markmið í sjálfu sér. Það er tæki til að ná tilteknum markmiðum. Þessu markmiði eigum við að stefna að og hlíta góðri ráðgjöf Lýðheilsustöðvar.

Frú forseti. Ég gæti fært ýmis rök hér gegn þeim röksemdum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur flutt hér. Ég ætla hins vegar ekki að gera það í þessu stutta andsvari. Ég tel að hv. þingmaður hafi fullt frelsi til að setja þessi sjónarmið fram og það sem meira er, mér finnst krafa hv. þingmanns um að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hér til fundar og skýri sjónarmið sín í þessu máli fullkomlega eðlileg. Því tel ég það? Þegar við ræddum þetta í tengslum við hið stærra frumvarp sem kom hér fyrr í vetur, þá kom hæstv. heilbrigðisráðherra og skýrði rök sín varðandi tiltekna breytingu sem tengist þessu. Í millitíðinni hefur það síðan gerst að ein af stofnunum hæstv. heilbrigðisráðherra, Lýðheilsustöð, hefur sent mjög eindregin mótmæli gegn þeim breytingum og af þeim mótmælum leiðir þessi tillaga hv. þingmanna Vinstri grænna. Þess vegna finnst mér það bara sjálfsagt að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað og skýri hvers vegna hún er á móti þeirri stefnu sem hennar eigin stofnun leggur fram. Ef einhver tiltekin ríkisstofnun er með stefnu sem gengur öndvert við stefnu viðkomandi fagráðherra, þá er sjálfsagt að þingið fái að vita af hverju. Það felur ekki í sér stuðning minn við sjónarmið hv. þingmanns heldur einungis við þá kröfu hans að ráðherrann komi hingað og skýri þetta. Menn verða að standa fyrir máli sínu. Ég kem hingað þó aðallega til að spyrja hv. þingmann um það sem varðar lækkunina á matarverðinu. Hún á að taka gildi eftir tvo daga. Hæstv. ríkisstjórn lofaði 16% meðallækkun. Það átti að vera 16% lækkun á heimilisútgjöldum sem varða þann flokk sem hér er undir. Hefur formaður BSRB, svo ég víki mér nú að honum, ekki áhyggjur af því að allt bendir til þess að lækkunin verði einungis helmingur af því, eða 8%? Á hann ekki að láta sér svolítið annt um þetta sökum þess að hann er náttúrlega baráttumaður fyrir mikinn fjölda 

Hæstv. forseti. Hvort er alvarlegra, að lækkun á skattlagningu á matvöru komi ekki að fullu til framkvæmda og skili sér ekki í vasa neytenda, eða hitt að þessi breytingartillaga okkar nái ekki fram að ganga. Ég skal ekki dæma um það. Ég tel að vísu að þessi breyting á skattlagningu óhollustunnar sé alvarlegri vegna þess að hún er til langframa. Hitt er til skemmri tíma. Ég tek undir með hv. þingmanni, formanni þingflokks Samfylkingarinnar, að tvennu leyti. Það er mjög mikilvægt að samfélagið sameinist um að þrýsta á um að þessar skattalækkanir skili sér í vasa neytenda. Það er mjög mikilvægt. Þar ríður á að neytendasamtök, verkalýðssamtök og hver og einn fylgist með og sýni vörudreifendum aðhald. Hitt er einnig mikilvægt, og ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka undir þá kröfu mína og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að hæstv. heilbrigðisráðherra komi og skýri fyrir okkur hvers vegna hún styður frumvarp sem gengur þvert á þá stofnun sem heyrir undir heilbrigðisráðuneytið og þar með hæstv. heilbrigðisráðherra. Hvernig í ósköpunum stendur á því að hæstv. heilbrigðisráðherra er tilbúinn að virða að vettugi eindregnar óskir sem koma frá Lýðheilsustöð í þessu efni?

Frú forseti. Ég er sannfærður um að afstaða formanns þingflokks Samfylkingarinnar hefur á stundum orðið hv. þingmanni hryggðarefni. Það verður engin breyting á því varðandi þetta tiltekna mál. Ég get haft ákaflega skýr rök fyrir afstöðu minni í þessu. Hins vegar er krafa hv. þingmanns alveg sjálfsögð, að hæstv. heilbrigðisráðherra komi og geri grein fyrir muninum á sinni stefnu og þeirrar stofnunar sem hún fer með yfirstjórn fyrir. Það finnst mér sjálfsagt. Hún er í húsinu er mér bent á, og hímir hér í afhýsi. Það er sjálfsagt að hún komi og geri grein fyrir þessu, alveg eins og ég mun gera grein fyrir afstöðu minni í spennuþrunginni ræðu vonandi á eftir. En hitt verð ég að segja, að ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni að þetta sé mikilvægara mál en sú staðreynd að allt bendir til þess að ríkisstjórnin sé að svíkja þau loforð sem hún gaf um verulega lækkun á matarkostnaði heimilanna. Það er þess vegna sem hv. þingmaður og hinn skeleggi formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja 

Hæstv. forseti. Verðlag í verslunum landsins ræðst ekki nema að hluta til af ákvörðunum sem teknar eru í þessum sal eða í Stjórnarráðinu. Þar skiptir skattlagning vissulega miklu máli. Mjög miklu máli. Þar koma einnig aðrir aðilar að sem eru framleiðendur og ekki síst dreifendur vörunnar. Og ábyrgð þeirra sem dreifa vörunni er hér mjög mikil. Menn hafa verið að gera að því skóna að matvöruverslanir og ekki síst stóru aðilarnir á matvörumarkaði hafi verið að hækka matvöruna fyrir skattalækkunina í stað þess að láta hana að öllu leyti renna í vasa neytenda. Það er mjög alvarlegur hlutur. Ég er að lýsa ábyrgð, ég held að það gangi allt of skammt að tala um ábyrgð stjórnvalda í þessu efni því það er ekki síst ábyrgð þeirra sem dreifa vörunni sem hér skiptir 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta í upphafi hvort hún muni ekki gera reka að því að draga hæstv. heilbrigðisráðherra sem er í húsinu hingað til salar til þess að svara þeim fyrirspurnum sem fyrir hana hafa verið lagðar. Mér fyndist nú vera mannsbragur á hæstv. ríkisstjórn ef hún hlypi ekki undan í felur með röksemdir sínar í þessu máli. Ég vil hins vegar segja það alveg skýrt frú forseti, að ég er ekki sammála þeim viðhorfum sem hér hafa komið fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Ég tel að úr því að menn eru á annað borð að leggja í þennan leiðangur þá sé rétt að gera ekki þessar undantekningar. Þetta gerði ég algjörlega skýrt í máli mínu þegar það var rætt hið fyrsta sinni. Reyndar hafði ég nokkrar athugasemdir við þá meðferð sem hæstv. ríkisstjórn hafði þá á þessum þætti málsins. Ég vil hins vegar, frú forseti, koma hingað til þess að inna hv. þingmenn stjórnarliðsins eftir því hvort þeir geti komið hér upp og staðið við þau stóru orð sem þeir létu falla þegar verið var að ræða frumvarp ríkisstjórnarinnar um lækkun á matarverði síðastliðið haust. Af því að einn af talsmönnum og vonarpeningum hæstv. stjórnarliðs er hér staddur, hv. þm. Birgir Ármannsson og einnig hv. þingmaður Sæunn Stefánsdóttir, sem bæði hafa góð tök á því að skýra mál sitt og eru með efnilegustu þingmönnum sinna flokka, þá fyndist mér ekki að úr vegi væri að þeir tveir þingmenn kæmu hér og greindu okkur, hinu háa Alþingi frá því hvernig er komið með þá verðlækkun sem hæstv. ríkisstjórn lofaði. Á sínum tíma var það Samfylkingin sem klappaði hér steininn og lagði fram ár eftir ár það frumvarp sem að síðustu var samþykkt að hluta til af hæstv. ríkisstjórn. Samfylkingin lagði hér fram á þremur eða fjórum þingum frumvarp til laga um að lækka virðisaukaskatt, taka neðra þrepið úr 14% niður í 7%. Þetta var hluti af kosningastefnu okkar. Og reyndar líka kosningastefnu Sjálfstæðisflokksins. Þessi tillöguflutningur okkar og sá flutningur sem við höfðum hér uppi fyrr í haust þegar við lögðum fram ítarlegar tillögur sem miðuðu að því að lækka verulega þann 750 þús. kr. kostnað sem heimilin hafa í þessum flokki útgjalda, eða um 200 þús. kr. Það var einungis það sem leiddi til óðagots og írafárs í liði ríkisstjórnarinnar og varð til þess að korteri fyrir þing þá var boðað að slíkar tillögur yrðu lagðar fram. Við munum síðan vandræðaganginn sem var þegar þær tillögur komu. Þær voru ekki tilbúnar og það lá alveg ljóst fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafði svo hratt á hælum í þessu máli að hann hafði ekki tíma til þess að undirbúa þær tollalækkanir sem hann lofaði þá og enn hafa ekki séð dagsins ljós. En punctum saliens í þessu máli, frú forseti, er að ríkisstjórnin lofaði þá að þessi lækkun leiddi til 16% minnkunar á kostnaði heimilanna á þessu sviði útgjalda. Nú liggur það fyrir að það eru bornar miklar brigður á að það gangi eftir. Það er að sönnu rétt að hæstv. ríkisstjórn hefur lækkað sig niður í 14,5%. Þannig að það liggur alveg ljóst fyrir að 16% sem hún lofaði í upphafi hafa þegar verið svikin. En þar að auki hafa bæði talsmenn neytenda, talsmenn þeirra sem selja matvöru og líka forustuliðið í Alþýðusambandi Íslands lagt fram gögn sem sýna fram á að lækkunin verður miklu minni. Því er haldið fram að hún verði í besta falli 12%. Í versta falli einungis 8%. Margt bendir til þess að hún verði þar mitt á milli, í kringum 10%. Þess vegna langar mig að spyrja þennan samanlagða her hv. stjórnarþingmanna hvað valdi þessu. Og hvort það sé þannig að þeir geti staðfest að sú lækkun sem nú er undir og á að koma til framkvæmda 1. mars, verði þessi 16%. Eða er það rétt sem menn halda fram að hún verði hugsanlega helmingi minni? Þar skakkar býsna miklu og ég tel að stjórnmálamenn sem vilja taka mark á sjálfum sér verði að vera ábyrgir og þeir verði að standa við orð sín. Þess vegna finnst mér af þessu tilefni að það sé tímabært að hv. talsmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í þessum málaflokki komi hér upp og segi okkur undanbragðalaust, hver staðan sé í þessu máli. Er það þannig að hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur H. Blöndal, hafi verið að fara með rangt mál þegar hann mærði þessar tillögur hæstv. ríkisstjórnar í haust og tók undir að líklegt væri að þarna yrði dregið úr kostnaði heimilanna á þessu útgjaldasviði um 16%? Ég held að það sé rétt að hv. þingmaður svari því og mér þætti líka vænt um að hv. þm. Birgir Ármannsson sem er einn af þeim sem er í talsmannshlutverki í efnahagsmálum fyrir Sjálfstæðisflokkinn skýri þetta líka. Spurningin er einfaldlega þessi: Hvað munu þessar breytingar sem taka gildi 1. mars, eftir tvo daga, leiða til mikillar lækkunar? Standa þeir við þessi 16% eða var það bara partur af kosningaskruminu? Var það bara partur af loforðaflaumnum sem virðist að mörgu leyti eigi ekkert að standa við? En ég tel að það sé nauðsynlegt að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn gefi skýr svör við þessu og þeir verða örugglega inntir eftir því 1. mars þegar hinn náðugi dagur rennur upp en mér finnst að hv. þingmenn eigi að taka aðför að því að byrja að tala sig út úr þeim vanda sem þeir hafa komið sjálfum sér í með hástemmdum yfirlýsingum sínum og taugaveiklun í upphafi þingsins. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar að það væri hægur leikur að ná þessum 16%. En það verður ekki gert með þeirri aðgerð sem samþykkt var í haust og nú er verið að gera tæknilegar útfærslubreytingar á. Það verður einungis gert með því að taka rösklegt skref varðandi afnám tolla á innfluttum varningi af þessum toga. Á sínum tíma sagði hæstv. fjármálaráðherra að þær tollalækkanir sem hann áformaði mundu duga til þess að samanlagt afnám af vörugjaldalækkun virðisaukaskatts og tollalækkanir mundu ná þessum 16%. En það hefur enginn heilvita maður enn þá getað sýnt fram á það með nokkrum rökum og enginn óheilvita hefur einu sinni reynt það. Þannig að ég bíð nú eftir því að hinir vösku þingmenn þessara tveggja flokka skýri þetta út fyrir mér. Því eins og kom fram fyrr í dag þá deili ég því með hv. þm. Birgi Ármannssyni, að miðað við þingmenn hef ég bara slaka meðalgreind og mér gengur illa að ná þessari tölu, 16%, og nú skora ég á hv. þingmann að sýna fram á að hann standi mér framar í reikningskúnstinni að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Ekki veit ég hvort ég er fremri hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í reikningskúnstinni. En hitt veit ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson er fremri hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í skilningi á markaðskerfinu. Vegna þess að í andsvari áðan kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni ákveðinn skilningur á því að það er margt annað sem hefur áhrif á matvælaverð í landinu en þær ákvarðanir sem eru teknar hér í þessum sölum. Þannig að mat á því hvaða áhrif einstakar aðgerðir hafa er auðvitað aldrei 100% eða óumdeilanlegt. Það hefur komið fram í þessu máli að þrátt fyrir að allir séu sammála um að þær breytingar sem við samþykktum á skattalögunum fyrir jólin og munu koma til framkvæmda á fimmtudaginn muni skila verulegum lækkunum, þá eru ekki til vísindalegar aðferðir til að komast að óyggjandi niðurstöðu um það hver sú prósenta verður. Það er alveg rétt að í upphafi þegar ríkisstjórnin kynnti tillögur sínar eða áform í október, þá voru menn að vinna með töluna eða miðuðu við töluna 16%. Þá var verið að skoða lækkunina á virðisaukaskattinum. Þá var verið að skoða lækkun eða niðurfellingu á vörugjöldum og breytingar á tollum. Og það var mat fjármálaráðuneytisins á þeim tíma að það væri um að ræða að þessar aðgerðir ásamt og með, sem er reyndar rétt að nefna, samkomulagi við mjólkurframleiðendur um verðstöðvun á mjólk, mundu skila 16% þegar upp væri staðið. Nú hafa menn verið að taka einstaka þætti og endurmeta þetta. Þegar við afgreiddum frumvarpið fyrir jólin þá voru tölurnar sem við vorum að vinna með þær að sennilega mundu breytingarnar skila svona 12–14% lækkun. Það er auðvitað rétt eins og komið hefur fram að talsmenn í versluninni og fleiri aðilar hafa haldið fram að lækkunin yrði 

Frú forseti. Það er hugsanlegt að við hv. þm. Birgir Ármannsson getum komist sameiginlega að þeirri niðurstöðu að hv. þm. Ögmundur Jónasson standi okkur báðum framar í reikningskúnstinni  Nú hefur hv. þingmaður allt í einu fundið upp ný vísindi sem eru þau að í rauninni séu engin algild vísindi á þessu sviði. Hv. þm. segir í dag að ekki sé hægt að reikna sig til niðurstöðu um það til hvers lagabreytingarnar leiði. Rétt er hjá honum að margt hefur áhrif á verð matvæla annað en það sem við gerum í þessum sölum en það var óvart mat hans og flokks hans á því í haust að þær aðgerðir sem hér voru samþykktar mundu leiða til þess. 

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað með ólíkindum, hv. þm. Össur Skarphéðinsson veit betur. Hann veit auðvitað að þegar við tökum ákvarðanir í þessum þingsal um breytingar á skattalögum getum við ekki sagt með fullri vissu fyrir um hvaða afleiðingar það nákvæmlega muni hafa. Við getum haft áhrif á þróunina en við getum ekki stýrt hlutum í smáatriðum þannig að það skili einhverri tiltekinni útkomu, t.d. á matvörumarkaðnum þar sem verðlagning er almennt frjáls. Það er ekki svo að verðlag út úr búð sé ákveðið af opinberri nefnd. Það er ekki svo. Við stjórnum sköttunum. Ríkisstjórnin hefur staðið við það sem sagt var í sambandi við skattana. Skattarnir, virðisaukaskattur og vörugjöld, eru raunar lækkaðir meira en fram kom í áformum manna í upphafi. Stærri skref eru stigin í skattalækkunum núna 1. mars en áformin stóðu til. Það er gengið lengra í þeim efnum og það er það sem við höfum fulla stjórn á. Við höfum stjórn á því hvaða prósenta er úr skattinum, hvert útsöluverðið verður nákvæmlega ræðst af fleiri þáttum. Það er lykilatriði í þessu máli. Hins vegar vildi ég bara geta þess af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson flutti ágæta ræðu hér áðan að ég saknaði þess nokkuð að hann kom aðeins að óverulegu leyti inn á það í máli sínu hvað frumvarpið sem við fjöllum um felur í sér. Kannski saknaði ég sárlegast að hann skyldi ekki gera okkur grein fyrir sjónarmiðum sínum um þær breytingartillögur sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur mælt fyrir, að hann skyldi ekki koma með ítarlegan rökstuðning fyrir sínu máli af því að í þeim efnum held ég að við hv. þm. Össur Skarphéðinsson eigum góða samleið.

Herra forseti. Hv. þingmaður talaði um að hæstv. ríkisstjórn hefði góða stjórn á þessu máli.  
             Frú forseti. Það sem eftir stendur í umræðunum milli mín og hv. þm. Birgis Ármannssonar er að hann getur ekki fullyrt að það sem ríkisstjórnin sagði í haust um 16% lækkun hafi verið rétt. Þvert á móti fer hann undan í flæmingi og segir að ekki sé hægt að reikna þetta nákvæmlega út. Eftir liggur þó sú staðreynd að ríkisstjórnin fullyrti hverjar afleiðingar þessarar lagabreytingar yrðu. Það átti að vera lækkun á matarkostnaði heimilanna sem næmi 16% en nú er það eitthvað allt annað þannig að hv. þingmaður hefur þó a.m.k. staðfest að ríkisstjórnin fór ekki með rétt mál í haust. Hún lofaði upp í ermina.

Frú forseti. Það er afskaplega leiðinlegt að heyra fullyrðingar frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að ég hafi sagt eitthvað um 16% lækkun á verðlagi. Ég sagði það aldrei nokkurn tímann. Ég hafði uppi miklar efasemdir um að sú tala væri rétt. Ég spurði meira að segja hæstv. fjármálaráðherra, frú forseti, hvort hann hefði nýlega endurreiknað þá lækkun sem hann gerði ráð fyrir. Ég skil ekki þessa staðhæfingu og skora á hv. þingmann að sýna hvar ég sagði þetta, eða vera minni maður ella. Lækkunin úr 24,5% niður í 7% er samkvæmt stærðfræðinni lækkun upp á mínus 14,056%, og með meiri nákvæmni ef menn vilja. Lækkunin úr 14% niður í 7% er lækkun upp á mínus 6,140%. Það er svo einfalt. Þetta er það sem þessar vörur ættu fræðilega séð að lækka, eingöngu út af virðisaukaskattinum. En svo voru vörugjöldin lækkuð líka og þau virka seinna. Virðisaukaskatturinn á að virka strax á fimmtudaginn, eftir tvo daga, en vörugjöldin virka seinna. Þau koma inn þegar birgðir klárast og munu koma inn á næstu 2–3 mánuðum. Síðan er algerlega óljóst hvaða áhrif tollalagabreytingarnar hafa, tollkvótabreytingarnar o.s.frv. Svo vil ég benda á að við erum með frjálsa álagningu, við erum með frjálsan markað þannig að það sem við erum að tala um hér á sér stað á markaði sem býr við fullkomna samkeppni og því miður virðist ýmislegt benda til þess að það eigi ekki við hér, við séum ekki með fullkomna samkeppni hér á landi og kannski dálítið langt frá því.

Frú forseti. Sé það svo, eins og hv. þingmaður heldur fram, að hann hafi ekki viðhaft þau ummæli sem ég taldi að minni mitt hefði togað upp úr hugardjúpum mínum er mér sæmd að því að biðja hann afsökunar á því að ég hafi farið með rangt mál. Þetta var það sem mig minnti. Það breytir engu um það að þetta var það sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins yfir línuna sögðu, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson gekkst hóflega við áðan. Það sem skiptir hins vegar máli er það, frú forseti, að hv. þingmaður hélt núna ræðuna sem hann átti að flytja í haust. Hv. þingmaður sagði núna að það sem ríkisstjórnin sagði, a.m.k. hæstv. fjármálaráðherra, stenst ekki. Hæstv. fjármálaráðherra hélt því fram og gekk lengra en nokkur annar í að staðhæfa að þær breytingar sem ríkisstjórnin lögfesti þá á hinu háa Alþingi með tilstyrk þingmanna leiddu til þess að matarútgjöld heimilanna mundu lækka um 16%. Þetta margtuggði hann og hélt sérstakan blaðamannafund um það mál. Nú kemur í ljós að allan tímann hefur hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar vitað betur. Í fyrsta lagi var hann ekki sammála hæstv. ráðherra um að þessi tala, 16%, væri endilega það sem mundi nást fram. Í öðru lagi bendir hann á tvö ef ekki þrjú atriði sem hugsanlega gætu leitt til þess að þessi tala, þ.e. það hlutfall sem matarútgjöldin lækka um, verði enn þá lægri en hann gerði sjálfur skóna. Það sýnir auðvitað að hæstv. ríkisstjórn var á ákaflega hálum og veikburða ís þegar hún hélt þessu fram, en hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur staðfest að hæstv. fjármálaráðherra greindi bara ekki rétt frá stöðu mála hér í haust. Það var eðlilegt, hann var að flýta sér. Ríkisstjórnin fór á taugum vegna þess að Samfylkingin knúði hana til þessara aðgerða með forskoti sínu og 

Frú forseti. Það er þekkt í umræðupólitík að nota orð eins og að menn eigi að viðurkenna eitthvað, eins og þeir séu sekir. Ég viðurkenni ekki neitt vegna þess að ég hélt þessa ræðu í haust, ég efaðist um þessa prósentu en auðvitað veit ég að þetta er stórkostleg skattalækkun sem við sjáum frammi fyrir okkur eftir tvo daga, stórkostleg skattalækkun. Hún mun hafa mikil áhrif á verðlag. Hún mun hafa mikil áhrif strax, hún mun hafa mikil áhrif á næstu 2–3 mánuðum og hún mun hafa varanleg áhrif ef samkeppni er til staðar á markaðnum. Það er ljóst að þegar skattar eru lækkaðir um fleiri milljarða á ákveðinni vöru á ári, tug milljarða, hefur það áhrif á verðlag. Það er enginn sem mælir því í mót. Auk þess var inni í pakkanum að mjólkurvinnslustöðvar, ef ég man rétt, héldu verðlagi sínu föstu í heilt ár. Það hefur líka heilmikið að segja þegar um er að ræða verðbólgu eins og við höfum upplifað síðasta ár, þetta er verðbólguskot upp á 7% sem núna reyndar sér fyrir endann á. Vegna þessara aðgerða, þessarar skattalækkunar, sér fyrir endann á verðbólgunni og flestallir spá núna að verðbólgan verði jafnvel í haust komin niður í mörk Seðlabankans sem er mjög jákvætt. Ég skil ekki það upphlaup hjá hv. þingmanni að halda því fram að ég hafi sagt eitthvað og halda því stöðugt fram að ég hafi ekki haldið einhverja ræðu. Ég spurði einmitt fjármálaráðherra að þessu í haust. Svo vil ég bara benda á að þetta er síðasti liðurinn í langri röð skattalækkana sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir. Því miður gefst ekki tími til að telja upp alla skattana sem hafa verið lækkaðir á kjörtímabilinu, svo margir eru þeir.

Frú forseti. Ég hef aldrei haldið því fram að þetta væri skattalækkun sem ekki munaði um. Ég held því einungis fram að ríkisstjórnin hafi lofað miklu meiri lækkun á matarútgjöldum heimilanna en nú er að koma fram. Samfylkingin lagði fram ítarlegar tillögur með útreikningum sem ekki voru bornar brigður á. Þeir sýndu að tillögur Samfylkingarinnar mundu lækka matarkostnað heimilanna úr 750 þús. kr. að meðaltali niður í 500 þús. kr. Þetta er ríflega fjórðungslækkun. Ríkisstjórnin greip þá til þess korteri fyrir þingbyrjun að setja fram tillögur með miklu fumi þar sem ýmislegt var tekið úr tillögum Samfylkingarinnar, annað sett fram með ákaflega óskýrum hætti og því þriðja, eins og tollalækkunum, lofað en hefur ekki enn komið til framkvæmda. Ég spyr hv. þingmann og formann efnahags- og viðskiptanefndar: Hvað munu þessar tollalækkanir  Ríkisstjórnin lofaði að beita sér fyrir aðgerðum sem mundu leiða til þess að matarverð hér á landi mundi ná meðalverði á Norðurlöndum. Það vantar mikið upp á að því hafi verið náð. Það er einfaldlega að koma í ljós að sú lækkun á matarverði sem á að eiga sér stað nk. fimmtudag, 1. mars, er miklu lægri en ríkisstjórnin lofaði fyrir fram. Ríkisstjórnin lofaði upp í ermina á sér. Hún sveik, og þetta er enn eitt dæmið um vanrækslusyndir hennar. Hún hefur lofað mjög mörgu í aðfara þessara kosninga en það er fátt sem hún getur staðið við. Eins og ég sagði áðan hefur hún ekki stjórn á sínum eigin gerðum, ekki stjórn á afleiðingum sínum. Það eina sem hún hefur sterk tök á eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, 

Hæstv. forseti. Um leið og ég óska eftir því að verða settur á mælendaskrá leyfi ég mér að mælast til þess að hæstv. heilbrigðisráðherra verði gert viðvart þannig að hún geti orðið við ósk minni eða kröfu um að vera viðstödd þegar ég beini spurningum til hennar hér á eftir.

Forseti hefur hlýtt á beiðni hv. þingmanns og kemur henni á framfæri.

Frú forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg um frumvarpið sem hér er til umræðu. Það er enn ein staðfesting á því hversu illa undirbúin ríkisstjórnin var þegar Samfylkingin kom fram með tillögur sínar til lækkunar matvælaverðs sl. haust. Ég ætla að taka sjö dæmi því til staðfestingar að ríkisstjórnin hafi einungis verið að bregðast við tillöguflutningi Samfylkingarinnar þegar kemur að lækkun matvælaverðs. Byrjum á frumvarpinu. Verið er að gera tæknilegar breytingar á lögum um virðisaukaskatt, breytingar sem vel hefði mátt sjá fyrir þegar ákvörðun var tekin í haust. Því er um ákveðna eftirlegukind að ræða, lagfæringu á því sem ríkisstjórninni sást yfir í öllum flumbruganginum í haust og þeirri örvæntingu sem greip hana þegar tillögur Samfylkingarinnar lágu fyrir. Í öðru lagi varð heilmikið uppnám hjá ríkisstjórnarflokkunum þegar kemur að áfengisgjaldinu. Ríkisstjórnin byrjaði á því að leggja til að vaskurinn á áfengi yrði lækkaður og hækkun á áfengisgjaldi mundi vega þar upp á móti. Það var svo vanhugsað og vanreifað að hæstv. fjármálaráðherra kom í þingsal og bað hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skilja það mál einfaldlega eftir, svo illa var það unnið og engar breytingar voru gerðar hvað það varðar. Í þriðja lagi voru strax efasemdir um þær tölur sem lágu á bak við frumvarp ríkisstjórnarinnar, um hversu mikið matvælaverð mundi lækka. Það sýndi að undirbúningurinn var ekki nógu góður hjá ríkisstjórninni. Fjórða atriðið sem bendir til örvæntingar ríkisstjórnarinnar er það að hagsmunaaðilarnir sem komu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd í haust bentu nánast allir á slaka útreikninga hvað varðar frumvarpið sem var samþykkt fyrir jól. Fimmta atriðið lýtur að tollunum. Ekki var minnst á tollana, hvað þeir ættu að kosta í fjárlagavinnunni, þannig að við sáum svart á hvítu að menn voru ekki búnir að hugsa hlutina til enda hvað það varðar. Einnig má nefna að á síðustu stundu var bætt við frumvarpið í desember fjöldanum öllum af tollanúmerum, tollskrárnúmerum, vegna þess að það gleymdist að taka þessa tollaflokka inn í lækkunarhrinuna. Sjöunda atriðið lýtur einnig að tollunum, enn er ekki víst hversu mikið tollarnir eiga að lækka og á hvaða vörum o.s.frv. Þessi sjö atriði benda í mínum huga afskaplega skýrt á þá staðreynd að ríkisstjórnin hefur einungis verið að bregðast við tillöguflutningi Samfylkingarinnar um að lækka matvælaverð. Ríkisstjórnin hefur haft tólf ár til að lækka t.d. virðisaukaskatt á matvælum, hefur ítrekað beinlínis fellt tillögur þess efnis á þingi. Við í Samfylkingunni höfum árlega lagt fram tillögu um að lækka virðisaukaskatt á matvælum og sjálfstæðisþingmenn í þessum sal hafa allir með tölu ýtt á nei-hnappinn þegar kemur að afgreiðslu þeirra mála þar til nú í haust enda kosningar í nánd. Mikið er rætt um hversu mikil lækkun verður á matvælaverði við þessar aðgerðir og ákvarðanir ríkisstjórnarinnar og takast menn á um það. Auðvitað skiptir máli að þetta liggi tiltölulega vel fyrir. Það eru tveir dagar þangað til þessi lækkun á að taka gildi. Við í stjórnarandstöðunni lögðum fram tillögu, og það er ágætt að rifja það upp, um að tryggt yrði verðlagseftirlit sem tæki til starfa strax um áramótin til að fylgjast með hvort verðlag mundi lækka eins og það á að gera 1. mars. Sú tillaga var felld. Framsóknarmenn og sjálfstæðismenn felldu tillögu um að tryggja verðlagseftirlit sem stjórnarandstaðan sameinaðist um að þyrfti að sjálfsögðu að vera fyrir hendi. Það er einnig mjög fróðlegt í þessu sambandi að benda þingheimi á minnisblað frá fjármálaráðuneytinu sem okkur í efnahags- og viðskiptanefnd var sýnt. Það minnisblað sýnir áætluð verðlags- og tekjuáhrif. Beinlínis er gert ráð fyrir 14,8% lækkun á matarverði. Áður en við fengum þetta minnisblað hafði talan 16% heyrst, hagsmunaaðilar efuðust stórlega um að 16% talan næðist, en umrætt minnisblað sýnir svart á hvítu að ríkisstjórnin gerir ráð fyrir 14,8% lækkun á matarverði við þessar aðgerðir. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi sérstaklega að áhrif vörugjalda kæmu seinna fram. Ég tek undir það, í ljósi birgðastöðu viðkomandi fyrirtækja. En samkvæmt þessu minnisblaði eru einungis 2% lækkunar matvæla rakin til lækkunar vörugjalda - 2% af 14,8% er ekki mikið og eftir stæði þá væntanlega mismunurinn, þ.e. 12,8% lækkun, að því gefnu að enginn hluti vörugjaldalækkunar mundi virka 1. mars. Hv. þm. Pétur Blöndal benti einnig á að horfið væri frá 9% hækkun mjólkurafurða og að það mundi vega þungt í neysluverðsvísitölunni. Samkvæmt minnisblaði fjármálaráðuneytisins vegur þetta 0,1% af neysluverðsvísitölunni, það eru nú öll ósköpin. Ég ætlaði bara að upplýsa menn um þetta og þetta eru tölur frá fjármálaráðuneytinu. Það er heilmikið á reiki hve mikið matarverð mun lækka við aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ég held að ríkisstjórnin hafi gerst sek um ákveðið yfirskot hvað þetta varðar og það sannar þá örvæntingu sem blasti við henni nú í haust þegar Samfylkingin hreyfði þessu máli enn og aftur. Þær raddir hafa heyrst, og ég held að nokkrir ráðherrar hafi meira að segja sagt það, að við þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar mundum við ná meðalverðlagi á Norðurlöndunum. Eftir því sem ég best veit eigum við enn talsvert langt í land með það og við erum langt fyrir neðan meðaltal hinna Evrópusambandsríkjanna. Ég get alveg sætt mig við að bera matarverð hjá okkur saman við matarverð á öðrum Norðurlöndum og það er enn allt of hátt. Tollarnir vega langþyngst þegar kemur að því að lækka matarverðið. Það eru flestir sammála um að allar breytingar á tollaumhverfinu skipti neytendur hvað mestu máli. Hins vegar er enn óljóst, tveimur dögum áður en þessar aðgerðir eiga að taka gildi, að hvaða marki þessar tollalækkanir verða, á hvaða vörum, hversu mikið o.s.frv. og hvað þær kosta. Það er sérkennilegt í ljósi þess að 1. mars er núna á fimmtudaginn að við getum ekki fengið skýrari svör frá ríkisstjórnarflokkunum um hversu mikið á að lækka tolla, af hvaða vörum o.s.frv. Við sjáum líka í áætlun ríkisstjórnarinnar að hún gerir ráð fyrir að lækka tolla um allt að 40% en aðilar á markaðnum hafa nú bent á að 40% lækkun á ofurtollum skilji einfaldlega eftir sig ofurtolla. Ég tel að ganga þurfi talsvert lengra þegar kemur að breyttu tollaumhverfi og að sjálfsögðu ættum við að gera það í samráði við bændastéttina, en tollarnir eru stóra málið þegar kemur að lækkun matarverðs. Þessi umræða hófst á því að hv. þm. Ögmundur Jónasson kynnti fyrir fram breytingartillögu. Mig langar að nota tækifærið og lýsa mig gjörsamlega andsnúinn þeirri breytingartillögu. Ég tel ekki skynsamlegt að samþykkja þá tillögu að hafa virðisaukaskattinn hærri á gosi eða hækka vörugjöldin. Ég er einfaldlega ósammála honum, en þetta kemur svo sem ekkert á óvart, við höfum rætt þetta áður og við tókumst á um svipað mál nú í desember. Ég tel að röksemdir hv. þingmanns haldi ekki vatni ef litið er á reynsluna. Gosdrykkir á Íslandi eru mjög hátt skattlagðir, það kom fram hjá efnahags- og viðskiptanefnd. Engu að síður er neyslan mjög mikil á gosdrykkjum. Við eigum það sameiginlegt með Norðmönnum að hafa háa sykurskatta en hins vegar mjög miklu neyslu á gosdrykkjum. Ég held að það sé skýr vísbending um að sú hugmyndafræði að beita skattlagningu í þágu neyslustýringar gangi ekki upp, ég held bara að sagan sýni það og reynslan. Það má líka benda á hin svokölluð staðkvæmdaráhrif, þau eru mikilvæg í þessu sambandi. Ef við ætlum að halda uppi háu verði á gosi, t.d. kóki, mun það halda uppi verði á öðrum drykkjum, svo sem vatni, sódavatni og öðrum hollari drykkjum. Í dag er hálfur lítri af kóki á svipuðu verði og hálfur lítri af vatni, sem er auðvitað galið í ljósi þess að á kók eru lagðir meiri skattar en á vatnið. Þó að við tækjum þau skref að lækka verð á gosi mun neyslan á hollari drykkjum jafnvel aukast þar sem þeir munu verða ódýrari. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði hvaða hagsmuni þeir sem væru á móti tillögu hans væru að verja. Ég ætla ekki að leggja honum orð í munn en hann talaði um hvort verið væri að vernda hagsmuni gosframleiðenda o.s.frv. Að sjálfsögðu tel ég mig ekki vera að gera það. Ég er einfaldlega að benda á að neyslustýringarhugsunin hefur ekki virkað, hún heldur uppi háu verði á hollari vörum og hún er óhagstæð neytendum. Ég lít á mig sem málsvara neytenda enda hafa flestir hagsmunaaðilar talað fyrir því að lækka þurfi virðisaukaskatt og vörugjöld á þessum matvælum, einnig hinum svokölluðu óhollu matvælum. Neytendasamtökin, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu, allt stór hagsmunasamtök, sum hver hagsmunasamtök neytenda, sem við tilheyrum öll, sem hafa álitið að það sé neytendum í hag að lækka verð á matvælum og einnig gosi. Við eigum að taka myndarlega til hendinni í forvarnastarfi hér á landi og verja talsverðum fjármunum í að upplýsa ungt fólk um gildi þess að neyta hollrar vöru og drekka holla drykki. Bent hefur verið á stórglæsilegt forvarnaverkefni Latabæjar. Ég held að slík verkefni séu talsvert farsælli en sú leið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson og Vinstri grænir bjóða upp á. Það er ákveðinn munur á Samfylkingu og Vinstri grænum og það er allt í lagi að draga hann fram í dagsljósið enda er um að ræða tvo ólíka flokka, ólíkt kannski ríkisstjórnarflokkunum sem virðast telja sér það til tekna að vera nákvæmlega eins í öllum málum. Ágreiningurinn kemur kannski ekkert sérstaklega á óvart en við sem sagt metum það svo að hagsmunum neytenda sé betur borgið með því að lækka þetta verð. Mig langar einnig að koma inn á afstöðu hv. þingmanna sem hér hafa talað, eins og hv. þm. Birgis Ármannssonar og Péturs Blöndals. Þeir hafa kastað steinum úr glerhúsi. Þeir hafa báðir, a.m.k. hv. þm. Pétur Blöndal, gagnrýnt neyslustýringarhugmyndina sem liggur að baki háum sköttum og háum vörugjöldum á óhollum vörum. Hv. þingmenn Pétur Blöndal og Birgir Ármannsson stóðu hins vegar frammi fyrir því einstaka tækifæri fyrir aðeins örfáum mánuðum, nánar tiltekið í desember, að greiða atkvæði með afnámi vörugjalda á öllum matvælum. Samfylkingin ein flokka lagði fram tillögu um að öll vörugjöld yrðu lækkuð eða afnumin af öllum matvælum. Þetta felldu hv. þingmenn sem í þessum þingsal hafa haft á orði að þeir aðhyllist ekki neyslustýringu, enda er það þá sérkennilegt að þeir slái sér á brjóst og gagnrýni hv. þm. Ögmund Jónasson sem þó er samkvæmur sjálfum sér. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um að hann sé á móti neyslustýringu með skattlagningu, en þegar hann fær tækifæri til að sýna það í verki kýs hann neyslustýringuna eins og flokkur hans. Ef við snúum þessu yfir á aðra þingmenn stjórnarflokkanna sem telja að neyslustýringin með skattlagningu virki - nokkrir þingmenn stjórnarliðsins töldu það rétta stefnu og greiddu þar af leiðandi atkvæði gegn tillögu Samfylkingarinnar um að lækka vörugjald á öllum matvælum. Það er sérkennilegt að þeir sömu þingmenn styðji frumvarp um að lækka vaskinn á óhollu vörunum. Þeir eru líka í mótsögn við sjálfa sig. Annaðhvort aðhyllist fólk neyslustýringarrökin eða ekki. Það gengur ekki að fólk geri það stundum en stundum ekki. Allir þingmenn stjórnarliðsins eru í bullandi mótsögn við sjálfa sig og eftir standa þingmenn Samfylkingarinnar og þingmenn Vinstri grænna sem þó eru á öndverðum meiði hvað þetta varðar. Við höfum þó haldið sjó og kúrs og verið samkvæmir sjálfum okkur. Það væri afskaplega upplýsandi að fá hæstv. heilbrigðisráðherra í salinn og fleiri þingmenn sem vildu halda uppi háum vörugjöldum á hinum svokölluðu óhollu vörum á forsendum neyslustýringar. Það væri fróðlegt að fá þá til að ræða af hverju þeir vilji lækka vaskinn á óhollum vörum en ekki vörugjöldin. Ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra er í húsinu eða var það og hann á næsta mál á dagskrá. Ég sá líka hæstv. fjármálaráðherra í hliðarsölum áðan og það væri mjög gagnlegt að fá hann í þessa umræðu í ljósi þeirrar spurningar sem ég varpaði fram um tollamál. Þau mál eru að mínu mati í fullkominni óvissu. Að lokum vil ég ítreka að Samfylkingin vill ganga lengra þegar kemur að lækkun matvælaverðs. Við viljum ganga allt að helmingi lengra en ríkisstjórnin. Við erum ekki tilbúin að sætta okkur við að almenningur á Íslandi þurfi að borga eitt hæsta matvælaverð í heimi. Við erum búin að fá nóg af því. Við höfum bent á leiðir til að lækka matarverðið, fella niður vörugjöldin, lækka vaskinn, endurskoða tollana. Það eru allt leiðir sem munu lækka matarverð og bæta hag allra Íslendinga og ekki síst þeirra sem bera minnst úr býtum. Það þurfa jú allir að kaupa í matinn. Það er hluti af lífskjarapólitík okkar að lækka verðið. Við erum að gæta hagsmuna almennings, gæta hagsmuna neytenda. Við munum að sjálfsögðu reyna að halda áfram að berjast fyrir lækkuðu matarverði. Það er óásættanlegt að íslenska þjóðin þurfi að sætta sig við að greiða eitt hæsta matarverð í heimi. Sú ríkisstjórn sem nú situr og sú sem tekur við af henni hafa að okkar mati tæki til að lækka verð á matvælum.

Hæstv. forseti. Ég ætla að láta ákveðin frýjunarorð hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar fram hjá mér fara því að ég held að við hv. þingmaður séum í meginatriðum samherjar í þessum málum. Ég held að þau viðhorf sem móta afstöðu okkar séu í grundvallaratriðum svipuð, eins og birtist í ummælum hv. þingmanns um breytingartillögur hv. þm. Ögmundar Jónassonar og Vinstri grænna sem fram hafa komið við þessa umræðu. Þar mótast afstaða okkar af sömu sjónarmiðum, við erum á því að skattkerfið eigi að vera einfalt og skilvirkt og eigi ekki að mótast af hugmyndum um neyslustýringu. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að við umræðuna í desember lagði hann og fleiri þingmenn Samfylkingarinnar fram breytingartillögur sem gengu lengra en þær sem ríkisstjórnin stóð að og fólu í sér að einnig yrðu afnumin vörugjöld af sykri og sætindum samkvæmt tollskrá. Það er það eina sem stendur eftir af matvörum sem eru með vörugjaldi. Ég hef samúð með þeim sjónarmiðum sem hann hefur kynnt í þeim efnum en hins vegar er ljóst að um það var ekki samstaða meðal ríkisstjórnarflokkanna að ganga svo langt og þess vegna var skrefið sem stigið var ekki lengra. Hins vegar finnst mér mjög mikilvægt að því sé haldið til haga í þessari umræðu, af því að mér finnst umræðan fara dálítið út og suður, að 1. mars nk. verður mesta breyting, mesta lækkun á skattlagningu matvæla sem dæmi eru um í síðari tíma sögu Íslands. Ég held að við ættum ekki að draga athyglina frá því. Það er alveg klárt að þeir skattar sem lagðir eru á matvæli með ýmsum hætti hafa aldrei verið lækkaðir jafnmikið í einum áfanga.

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson segir að við séum samherjar í þessu máli. Að þeim orðum sögðum langar mig að spyrja hv. þingmann, ef við erum samherjar í þessu máli, af hverju hann kaus þá gegn tillögu Samfylkingarinnar um að fella vörugjöld af öllum matvælum. Ég veit ekki betur en hv. þingmaður hafi beinlínis ýtt á nei-hnappinn þegar hann stóð frammi fyrir því tækifæri að sýna hugsanlega vilja sinn í verki með því að lækka matarverð enn meira hér á landi, einmitt á þeim forsendum sem ég held að við séum sammála um að neyslustýringarrökin halda ekki vatni. Hv. þingmaður minnist einnig á að vörugjöld á sykri og sætindum séu skilin eftir og það er fróðlegt að skoða það að þrátt fyrir að menn ætli að skilja það eftir blasir við að meira en helmingur vörugjaldanna er skilinn eftir þegar kemur að þeim upphæðum sem fara í ríkissjóð. Einnig hefur verið bent á að mörkin um hvað séu óhollar vörur og hvað ekki eru mjög óljós og jafnvel órökrétt og þess vegna væri langhreinlegast að afnema þessi gjöld að öllu leyti enda er þetta vondur skattur sem hefur uppsöfnunaráhrif og er mjög óhagstæður fyrir neytendur og flækir kerfið til muna. Mig langar endilega að nota þetta tækifæri og spyrja hann hreint út: Af hverju greiddi hv. þingmaður atkvæði gegn tillögum okkar um að lækka vörugjöld á öllum matvælum úr því að hann hafði tækifæri til annars fyrir örfáum vikum?

Hæstv. forseti. Ég vona að við náum þeim áfanga innan fárra ára, vonandi sem fyrst, að stíga skrefið jafnlangt og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson lagði til. Hins verða menn að búa svo sem á bæ er títt og klára málið, stíga skref í þeim áföngum sem raunverulega skila árangri. Þegar menn eru í stjórnarsamvinnu vinna þeir saman að markmiðum og auðvitað felast í því málamiðlanir eins og hv. þingmaður hlýtur að gera sér grein fyrir. Ég trúi ekki öðru en að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson þekki málamiðlanir innan síns eigin flokks um einstök málefni. Hins vegar vil ég gjarnan ítreka það sem ég sagði áðan að þrátt fyrir að ég hefði viljað ganga lengra erum við að stíga stærri skref í að lækka skattlagningu á matvæli 1. mars nk. en nokkru sinni fyrr.

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson segir að hann voni að við náum einhvern tíma lengra en ríkisstjórn hv. þingmanns er búin að vera við völd í 12 ár. Það eru örfáar vikur eftir af þessu kjörtímabili og tíminn er einfaldlega að renna út hjá ríkisstjórninni. Þess vegna kemur mér það, og ég ítreka það, spánskt fyrir sjónir að hv. þingmaður og þingmenn í hans flokki hafi ekki sýnt þann vilja í verki sem þeir þó segja út á við að þeir styðji. Það er líka fróðlegt að rifja það upp að þessir sömu þingmenn felldu þrjú ár í röð tillögu Samfylkingarinnar um að lækka matarskattinn um helming þó að það væri hluti af kosningaloforðum Sjálfstæðisflokksins. Síðan bregðast þeir loksins við á lokaspretti kjörtímabilsins og ætla að láta þær framkvæmdir taka gildi tveimur mánuðum fyrir kosningar. Því miður, herra forseti, finnst mér þetta ekki vera sérstaklega trúverðugt þegar við höfum einmitt dæmi og aðgerðir sömu þingmanna sem ganga þvert á það sem þeir hafa verið að boða og segja, bæði úr þessum ræðustól og annars staðar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði að hér væri á ferðinni svipað frumvarp og var til umfjöllunar í desember. Í reynd er þetta er þetta nákvæmlega sama frumvarpið vegna þess að þetta er tæknileg lagfæring á frumvarpi sem þá var lagt fyrir þingið og er ekki enn orðið að lögum. Við erum því að fjalla um sama málið en það gengur m.a. út á það að lækka skatta, virðisauka og vörugjöld á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum meira en á nokkra aðra matvöru í landinu. Þetta er mergurinn málsins. Hv. þingmaður segir að hann vilji ekki stýra neyslu á matvöru eða vöru yfirleitt með sköttum en hvernig skyldi standa á því að gosdrykkjaframleiðendur leggja slíkt ofurkapp á að fá þetta fram? Það er einfaldlega vegna þess að þeir vita sem er að sala gosdrykkja mun aukast fyrir vikið. Er það ekki verðstýring á þeirri vöru? Þegar það síðan kemur í ljós að börn og unglingar eru sá hópur í þjóðfélaginu sem mest neytir þessarar vöru er þá ekki verið að verðstýra henni ofan í börn og unglinga? Við erum að gera það og Lýðheilsustöð varar okkur við því. Ég tel breytingartillögu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vera hagstæða neytendum. Hv. þm. Ágúst Ólafur telur svo ekki vera. Spurningin er: Á hvaða forsendum? Það er hagstætt neytendum að bjóða upp á heilnæma vöru og reyna að bægja óhollustunni frá sérstaklega börnum og unglingum. Út á það gengur tillaga okkar. Hún er í anda manneldisstefnu og samkvæmt ráðleggingum Lýðheilsustöðvar.

Frú forseti. Ég get vel skilið þær röksemdir sem hv. þingmaður teflir fram um að hann ali þá von í brjósti að geta stýrt neyslu einstaklinga frá óhollum vörum yfir í þær hollari en reynslan sýnir að það virkar ekki. Við höfum reynt leið hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Við erum með hæstu sykurskatta í heimi á gosdrykkjum en hins vegar er hér einna mest neysla á gosdrykkjum. Það er skýr vísbending um að þessi aðferðafræði virkar ekki. Hv. þingmaður spyr af hverju gosdrykkjaframleiðendur vilji fá þessa lækkun í gegn en á móti bendi ég á að Neytendasamtökin vilja líka fá þessa lækkun í gegn. Aðilar markaðarins vilja fá þessa hagsmuni gegn. Ég get fullyrt að almenningur vill sjá þessa lækkun komast í gegn. Að sjálfsögðu get ég alveg deilt þeirri skoðun og því markmiði hv. þingmanns að við eigum að auka möguleika almennings á að neyta hollrar vöru á sem hagstæðustu verði. Ég tek að sjálfsögðu undir það en þá bendi ég aftur á hin svokölluðu staðkvæmdaráhrif, að hátt verð á gosdrykkjum heldur uppi háu verði á hollum drykkjum þannig að ef við lækkum verð á gosi mun verð á t.d. vatni, sódavatni, lækka. Ég el þá von í brjósti að vörur sem við almennt teljum hollar vörur muni verða ódýrari. Ég held að rétta leiðin til að sporna við óhollustunni sé ekki að fara skattlagningarleið Vinstri grænna heldur frekar í gegnum forvarnirnar. Það er leið sem hefur sýnt árangur og ég nefni aftur Latabæ. Skattlagningarleiðin hefur verið farin en hún hefur því miður ekki gengið. Ég væri alveg til í umræðu um hana ef hægt væri að benda á að há skattlagning hefði áhrif á almenna neyslu og þá skal ég vera til umræðu um þá stöðu. Sú staða er ekki uppi, aftur á móti hefur þetta þær afleiðingar að hollari vörurnar verða dýrari fyrir vikið eins skrýtið og það hljómar.

Hæstv. forseti. Sem betur fer getum við enn þá drukkið vatn beint úr krananum og það kostar okkur ekki neitt, a.m.k. sáralítið,  Síðan er spurningin hvernig eigi að stýra neyslunni. Það er dýrara að framleiða mjólk en kók. Á þá framleiðslukostnaðurinn einn að ráða? Menn vilja ekki hafa það þannig. Þess vegna hefur verið brugðið á það ráð með verðstýringu og niðurgreiðslum að lækka verðið á mjólk. Hvers vegna? Vegna þess að mjólk er meiri 

Frú forseti. Ég tel að afstaða mín í dag sé ekki ábyrgðarleysi. Ég tel það ábyrgðarleysi að verja kerfi sem er gengið sér til húðar, kerfi sem heldur háu verði á hollum vörum. Ég held að hver einasti hagfræðingur geti staðfest það að þessi staðkvæmdaráhrif eru svo sannarlega til staðar. Þetta er ekki hugarburður minn eða einhverra örfárra. Ítrekað hefur verið bent á það, og m.a. í skýrslu hagstofustjóra, að þessi staðkvæmdaráhrif og þetta háa verð á hinum óhollu vörum og öðrum vörum sem búa við hátt verð eins og landbúnaðarvörur haldi uppi háu verði á öðrum vöruflokkum. Ég ætla ekki að hætta mér í umræðuna um landbúnaðarkerfið en við höfum, eins og hv. þingmaður veit auðvitað, opinbera verðlagningu á mjólk. Þá mætti spyrja á móti: Vill hv. þingmaður frekari opinbera verðlagningu á öðrum vörum, að opinberar nefndir ákveði einfaldlega hvað hlutirnir kosti? Við erum flest komin frá þeirri hugmyndafræði sem var kannski 

Frú forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var að frýja mig þess að ég hefði ekki greitt atkvæði með tillögum Samfylkingarinnar í vetur. Þá langar mig til að lesa ræðu sem ég flutti orðrétt 9. desember, með leyfi frú forseta: „Ég hafði efasemdir um sykurskattinn. Nú liggja fyrir ágætar tillögur frá Samfylkingunni um að afnema hann. Því miður erum við búin að afgreiða fjárlög. Á það var bent í umræðunni í gær að fjárlögin mundu varla þola stóraukin útgjöld til aldraðra og öryrkja. Ég tel að fjárlögin séu þanin til hins ýtrasta og get því ekki fallist á tillögu Samfylkingarinnar um 800 millj. kr. lækkun á sykurskatti  Þá er ég, frú forseti, að ræða um risaskref ríkisstjórnarinnar. Trekk í trekk allt kjörtímabilið hefur ríkisstjórnin verið að lækka skatta. Þetta er síðasta skrefið og auðvitað varð eitthvert skref að vera síðast. En ég tek undir með hv. þingmanni. Á næsta kjörtímabili höfum við tækifæri til að lækka öll vörugjöld eða fella þau alveg niður því að þau eru afskaplega dýr í framkvæmd og flækja allt kerfið mjög mikið, auka vinnu og gera ekkert annað en að valda kostnaði. Þetta er svo ástæðan fyrir því að ég greiddi atkvæði gegn þessu. Ég gat ekki verið svo óforsjáll að samþykkja eitthvað sem við erum nýbúin að samþykkja í fjárlögum að ekki væri pláss fyrir.

Frú forseti. Mér finnst þetta nokkuð sérkennilegur málflutningur í ljósi þess að þingmaður vílar oft ekki fyrir sér í þessum þingsal að samþykkja hin ýmsu loforð hingað og þangað í nafni ríkissjóðs þegar kemur að afgreiðslu mála í þessum þingsal. Hann segir að þessi tillaga Samfylkingarinnar hafi komið of seint fram. Hún kom beinlínis fram á undan tillögum ríkisstjórnarinnar. Við tefldum fram okkar tillögum á undan tillögum ríkisstjórnarinnar vegna aðgerða til að lækka matarverðið. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar og hafði næg tækifæri til að koma því áleiðis bæði innan síns þingflokks og innan þeirrar nefndar sem hann stýrir, af hverju hann beitti sér ekki fyrir því að stærri skref yrðu tekin en raun ber vitni. Hann hefur sjálfur lýst því enn og aftur að hann sé efnislega sammála okkur um að stærri skrefa sé þörf. Svo langar mig að benda á það að hv. þingmaður vísar til næsta kjörtímabils um að þá verði þetta skref loksins tekið. Þessir ríkisstjórnarflokkar eru búnir að vera við völd í 12 ár, þeir eru búnir að hafa næg tækifæri til að ná sínu fram á þeim 12 árum og ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að það er alls óvíst hvort hann verði í næstu ríkisstjórn. Þá er hann einfaldlega búinn að glata tækifæri sínu til að lækka matarverð myndarlega eins og Samfylkingin vill gera.

Frú forseti. Ég gat þess áðan í andsvari að ríkisstjórnin hefði tekið risaskref í að lækka skatta allt kjörtímabilið. Ég náði því miður ekki þá að telja upp allar skattalækkanirnar en ég mun gera það í ræðu á eftir, eftir minni og ég ætla að vona að ég gleymi þá engu. Það er svo mikill fjöldi af skattalækkunum að það eru vandræði að muna þær allar saman. Við erum hér með síðasta skrefið af fjöldamörgum ágætum skrefum í stórlækkun á sköttum. Það er ágætt að hv. þingmaður minni mig á það hvað skattarnir hafa lækkað mikið. Auðvitað verður eitthvert skref síðast. Það liggur í hlutarins eðli. Ekki geta öll skref verið fyrstu skrefin þannig að ég býst við að menn muni halda áfram á þeirri braut að lækka skatta hér eftir sem hingað til ef minn flokkur heldur velli. Þetta er á stefnuskrá hans og hann hefur sýnt það að hann stendur við það að lækka skatta. Það hefur gefið atvinnulífi og einstaklingum nýjan kraft sem við sjáum 

Ég held að hv. þingmaður ætti að fara varlega í að stæra sig af skattalækkunum. Hér hefur ítrekað verið staðfest, m.a. af hæstv. fjármálaráðherra, að skattbyrði, þ.e. sá hluti sem maður greiðir í skatt af tekjum sínum, allra tekjuhópa hafi þyngst í valdatíð þessarar ríkisstjórnar fyrir utan topp 10% hópinn. Hinir allra ríkustu hafa uppskorið minni skattbyrði í tíð þessarar ríkisstjórnar. Allir hinir hóparnir hafa þurft að þola meiri skattbyrði. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að ef við berum saman ríkissjóð núna og hvernig hann var þegar þessi ríkisstjórn tók við 1995 hefur ríkissjóður 160 milljörðum kr. meira á milli handanna á þessu ári en hann hafði 1995. 

Frú forseti. Þetta frumvarp til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt með síðari breytingum er kannski fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Verið er að lækka gjöld á ákveðnum vöruflokkum og í þessu tilviki er verið að lækka gjöld á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs teljum ekki rétta stefnu að lækka gjöld á þessum sykurríku drykkjum eins og gosdrykkjum. Þess vegna hefur fulltrúi okkar í efnahags- og viðskiptanefnd, Ögmundur Jónasson, flutt breytingartillögu sem lýtur að því að innflutningsgjöld og vörugjöld haldist í hærra þrepinu, eins og þau hafa verið, á gosdrykkjum og sykurdrykkjum. Við vísum m.a. til mjög afdráttarlausra yfirlýsinga frá aðilum sem bera hollustu og heilbrigði fyrir brjósti, eins og Lýðheilsustöð sem hefur gert mjög alvarlegar athugasemdir við þessa stefnumörkun frumvarpsins og það sem í því er. Lýðheilsustöð var sett á laggirnar fyrir nokkrum árum til að vera stjórnvöldum til ráðgjafar um stefnumótun á sviði lýðheilsu. Nú, við umræðu og ákvörðun í þessu máli hér, reynir fyrst á stjórnvöld hvort þau vilji hlíta ráðum Lýðheilsustöðvar sem þau sjálf settu á stofn í þessu skyni. Við erum einmitt að fjalla um frumvarp sem lýtur að því að breyta gjöldum á sykurdrykkjum sem að sjálfsögðu hafa áhrif á neyslu þeirra. Í bréfi sem efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis var sent í desember frá Lýðheilsustöð segir, með leyfi forseta: „Það vekur athygli að gosdrykkir og sykraðir svaladrykkir eru ekki undanskildir niðurfellingu vörugjalds, líkt og önnur sætindi. Niðurstaðan er því sú að þessir drykkir eru meðal þeirra matvara sem koma til með að lækka hlutfallslega mest þegar bæði kemur til lækkun á virðisaukaskatti úr 24,5% og niðurfelling á vörugjaldi (8 kr./lítra).“ Í bréfi frá Lýðheilsustöð er lögð áhersla á að þetta samræmist ekki manneldissjónarmiðum. Orðrétt segir í beinu framhaldi, með leyfi forseta: „Þessar aðgerðir samræmast ekki manneldissjónarmiðum sem ættu að vera lögð til grundvallar breytingum sem þessum. Hins vegar er jákvætt að vatn á flöskum skuli vera undanþegið vörugjaldi. Slíkt gjald ætti aftur á móti að vera áfram á öllum drykkjum með viðbættum sykri.“ Við þekkjum þá umræðu sem hefur verið hér á undanförnum vikum og mánuðum um offituvandann sem hrjáir Íslendinga og aðra íbúa í Vesturheimi. Lýðheilsustöð ítrekar einmitt þetta í bréfi sínu þar sem segir, með leyfi forseta: „Yfir helmingur fullorðinna og fimmti hluti barna hér á landi er yfir kjörþyngd. Þó að ýmsar jákvæðar breytingar hafi orðið á mataræði hér á landi á undanförnum árum hafa einnig orðið neikvæðar breytingar. Neysla gosdrykkja er gífurleg og drekka unglingsstrákar mest af gosi og sykruðum svaladrykkjum, eða að meðaltali tæpan lítra á dag, og 55% af sykri í fæði þeirra kemur úr gosdrykkjum (Landskönnun á mataræði 15–19 ára, 2002). Þótt unglingsstúlkur drekki minna er neysla gosdrykkja of mikil hjá flestu ungu fólki. Mikið magn gosdrykkja og annarra sykraðra svaladrykkja hefur verið tengt við aukna tíðni ofþyngdar og offitu, ásamt öðrum þáttum, því er mikilvægt að reyna að takmarka neyslu þessara orkuríku drykkja.“ - Þetta segir m.a. í bréfi frá Lýðheilsustöð. Lýðheilsustöð vísar í bréfi sínu til rannsókna þar sem sýnt er fram á að verðbreytingar á fæði hafi áhrif á neyslu og séu verðlækkanir neysluhvetjandi. Áfram segir í bréfi frá Lýðheilsustöð: „Vert er að benda á að rannsóknir sýna að verðnæmni gosdrykkja er töluverð og verðlækkun þeirra hefur mest áhrif á neyslu þeirra þjóðfélagshópa sem almennt er erfitt að ná til með heilsuhvetjandi skilaboðum. Í því samhengi má nefna að unglingar eru mjög næmir fyrir verðbreytingum. Einnig ber að geta þess að næmni þeirra sem neyta mikils magns gosdrykkja er töluverð. Verðbreyting hefur hins vegar minni áhrif á þá sem drekka sykraða gosdrykki í hófi. Hér er því um að ræða aðgerð sem mun hafa neysluhvetjandi áhrif á unglingana okkar og þá sem nú þegar neyta mikils magns gosdrykkja.“ Svo segir í þessu bréfi Lýðheilsustöðvar til Alþingis, Lýðheilsustöðvar sem átti að vera og er ráðgefandi fyrir Alþingi varðandi lagasetningar sem lúta að hollustu og heilbrigðismálum. Í bréfi sínu vísar Lýðheilsustöð til yfirlýsingar og sáttmála sem stjórnvöld gerðust aðilar að á alþjóðavettvangi um að leggja rækt við manneldissjónarmið og segir í bréfinu: „Því skýtur skökku við að á sama tíma skuli stjórnvöld hér á landi leggja til breytingar á sköttum og gjöldum sem leiða til lækkunar á verði sykraðra drykkja og þar með væntanlega um leið aukinnar neyslu þeirra.“ Frú forseti. Það hlýtur að vekja furðu og við hljótum að spyrja okkur hvers vegna stjórnvöld ætla ekki að taka neitt tillit til þessara afdráttarlausu ábendinga Lýðheilsustöðvar sem ég hef hér rakið varðandi það mál að lækka gjöld á þessum sykruðu drykkjum. Við vorum sammála um það þegar gjöld voru t.d. felld niður af grænmeti að það yrði neysluhvetjandi og við töldum að það að fella niður gjöld af grænmeti mundi örva neyslu og hvetja til aukinnar hollustu. Við hefðum ekki gert það ef við teldum það engin áhrif hafa. Frú forseti. Ég legg því áherslu á þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um að við stöndum vörð um manneldissjónarmiðin, um að við hvetjum ekki í gegnum skattlagningu til aukinnar neyslu á óhollum vörum eins og hér er verið að gera verði þetta óbreytt að lögum. Þess vegna er brýnt að við stöndum vörð um hollustuna og heilbrigði og hlustum á ráð Lýðheilsustöðvar í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Mér er kunnugt um að hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, er hér til staðar að minni ósk til að svara spurningum sem ég hyggst beina til hennar. Við erum að fjalla um frumvarp sem kveður á um lækkun gjalda á matvöru. Fram hefur komið að mest lækkun verður á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum. Það er sú vara sem kemur til með að lækka mest með fyrirhuguðum lagabreytingum hinn 1. mars, nk. fimmtudag. Þegar um þetta var fjallað í desembermánuði fengum við bréf frá Lýðheilsustöð, stofnun sem sett var á laggirnar í júlímánuði samkvæmt lögum frá Alþingi árið 2003. Sú stofnun heyrir undir heilbrigðisráðuneytið og hefur það lögbundna hlutverk með höndum að annast rannsóknir á sviði manneldismála, koma niðurstöðum rannsókna á því sviði á framfæri við þjóðfélagið og þá ekki síst stjórnvöld, þar með talið Alþingi. Nú bregður svo við að sú stofnun fer mjög eindregið fram á það í erindi til Alþingis að fallið verði frá þeirri ákvörðun að lækka virðisaukaskatt og afnema vörugjöld af gosdrykkjum og sykruðum drykkjum og færir mjög góð og ítarleg rök fyrir því. Í álitsgerð Lýðheilsustöðvar segir m.a., með leyfi forseta: „Vert er að benda á að rannsóknir sýna að verðnæmi gosdrykkja er töluverð og verðlækkun þeirra hefur mest áhrif á neyslu þeirra þjóðfélagshópa sem almennt er erfitt að ná til með heilsuhvetjandi skilaboðum. Í því samhengi má nefna að unglingar eru mjög næmir fyrir verðbreytingum. Einnig ber að geta þess að næmni þeirra sem neyta mikils magns gosdrykkja er töluverð. Verðbreyting hefur hins vegar minni áhrif á þá sem drekka sykraða gosdrykki í hófi. Hér er því um að ræða aðgerð sem mun hafa neysluhvetjandi áhrif á unglingana okkar og þá sem nú þegar neyta mikils magns gosdrykkja.“ Þetta er erindi og álitsgerð sem kemur frá Lýðheilsustöð og felur í sér áskorun til Alþingis og stjórnvalda að falla frá þeim áformum. Sú breyting við frumvarpið sem ég hef talað fyrir er í þeim anda sem erindi Lýðheilsustöðvar lýtur að. Í niðurlagi erindis Lýðheilsustöðvar til Alþingis segir síðan, með leyfi forseta: „Þann 16. nóvember sl. var undirritaður í Istanbúl í Tyrklandi sáttmáli milli Evrópulanda og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, um baráttuna við aukna tíðni ofþyngdar og er Ísland aðili að þeim samningi. Í sáttmálanum eru stjórnvöld kölluð til ábyrgðar auk þess sem kallað er eftir enn meiri samstöðu og samvinnu milli allra hagsmunaaðila en verið hefur; opinberra aðila, iðnaðarins og einkamarkaðar, frjálsra félagasamtaka, einstaklinga og fjölskyldna. Því skýtur skökku við að á sama tíma skuli stjórnvöld hér á landi leggja til breytingar á sköttum og gjöldum sem leiða til lækkunar á verði sykraðra gosdrykkja og þar með væntanlega um leið aukinnar neyslu þeirra.“ Undir þetta skrifa forsvarsmenn Lýðheilsustöðvar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Ég hef gert grein fyrir sjónarmiðum mínum í fyrri ræðu minni en hér er komin hæstv. heilbrigðisráðherra. Undir ráðherrann heyrir Lýðheilsustöð sem skorar á Alþingi, og gerir það samkvæmt lögboðnum kvöðum sem á þeirri stofnun hvíla, að við föllum frá fyrirhugaðri skattalækkun á gosdrykkjum og sykruðum vörum. Hverju svarar hæstv. ráðherra þessu til? Ætlar ráðherrann og ríkisstjórnin að hunsa ábendingar og áskoranir Lýðheilsustöðvar?

Virðulegur forseti. Þetta er umræða sem við fórum í gegnum fyrir jól og ekkert nýtt sem kemur fram í henni. Þá var erindi Lýðheilsustöðvar líka til umræðu og þá var sagt og hægt er að endurtaka það að sú leið sem er farin er nokkurs konar millileið. Ljóst er að stjórnarandstaðan er afar ósammála í málinu og ef ég reyni að draga upp helstu línur í stuttu andsvari þá er það þannig að Samfylkingin er yst á öðrum kantinum ef svo má segja, vill einfalt skattkerfi og hefur litla trú á því að hinar svokölluðu neyslustýringar hafi mikil áhrif miðað við hvernig þeir orðlögðu sig hér fyrir jól og Samfylkingin vill sem sagt ekki hærri gjöld hvorki á gosi, sykri né sætindum. Þetta er sem sagt annað sjónarmiðið og þetta styður Samfylkingin. Vinstri grænir eru yst á hinum kantinum og vilja halda gjöldunum háum á, eins og ég hef skilið það, sykri og sætindum og líka gosdrykkjunum.

En Frjálslyndir?

Ég man ekki í augnablikinu hvað Frjálslyndir nákvæmlega vilja, en stjórnarflokkarnir hafa valið millileiðina, þ.e. að halda gjöldunum háum á sykri og sætindum. Það er sú leið sem var valin. Ég legg mikla áherslu á að við höfum áhrif á neysluna með fræðslu. Ég held að mjög mikilvægt sé að draga það fram og vísum sérstaklega til ábyrgðar foreldra varðandi það hvað börnin láta ofan í sig. Þá er ekki eingöngu verið að tala um gosið heldur sykur, sætindi og skyndibita sem því miður er allt of mikið á boðstólum í dag. Ábyrgð foreldra er því geysimikil í þessu sambandi.

Hæstv. forseti. Við fengum hér útlistanir á afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar,  Hæstv. ráðherra er að segja okkur að ríkisstjórnin sé að reyna að fara einhverja millileið í þessum málum. Ríkisstjórnin er ekki að fara neina millileið. Staðreyndin er sú að gosdrykkir og sykraðir drykkir eru að lækka mest allra vörutegunda sem lækka núna við breytingar á virðisaukaskattslögunum og afnámi vörugjalda á matvöru hinn 1. mars. Lýðheilsustöð er að vara við þessu, færir fram ítarleg rök og vitnar í ítarlegar rannsóknir máli sínu til stuðnings. Þess vegna skal ég eiga þetta við Samfylkinguna hvað hún hugsar og Frjálslyndir hvað þeir hugsa, ég er að spyrja hæstv. ráðherra, hvernig hún réttlætir það að hunsa með öllu ábendingar, ráðleggingar og áskoranir frá Lýðheilsustöð sem hefur það lögboðna verkefni með höndum að ráðleggja stjórnvöldum hvað varðar 

Virðulegur forseti. Það var nú einmitt það sem ég var að gera, ég var að lýsa því að við værum að fara ákveðna millileið og dró það upp að stjórnarandstaðan væri mjög ósammála í afstöðu sinni í þessu máli þar sem Samfylkingin vill annars vegar hafa einfaldar línur og vill ekki halda gjöldunum háum á þeim vöruflokkum sem við erum að ræða um, gosi, sykri og sætindum.

Mjög skýrar línur hjá okkur.

Mjög skýrar línur, segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og hefur ekki trú á neyslustýringunni sem í þessu felst og hefur fært rök fyrir því og það voru svo sem ágæt rök sem voru færð fyrir því hér fyrir jól af þeirra hálfu. Vinstri grænir eru yst á hinum kantinum og vilja halda gjöldunum háum á þessum vöruflokkum, sykri, sætindum og gosi, en ríkisstjórnarflokkarnir hafa valið millileiðina, þ.e. að halda gjöldunum háum á sykri og sætindum. Það er það sem ég er að draga hér fram. Þetta er sú millileið sem valin var og ég get endurtekið það aftur að ábyrgð foreldranna er að mínu mati geysilega mikil og við eigum að einbeita okkur að því að reyna að hafa áhrif á þá og ekki bara gagnvart sætindum og sykri heldur líka gagnvart öðrum matvælum sem börn eru að láta ofan í sig í of miklum mæli. Ekki má heldur gleyma mikilvægi hreyfingar í sambandi við offituna en þar er vandi á ferðinni og foreldrar þurfa að koma miklu sterkar inn í að taka á þeim málum með skólakerfinu og ég bind vonir við að menn fari að taka sig á í þeim efnum. Ríkisstjórnin valdi sem sagt þessa millileið á meðan stjórnarandstaðan er mjög klofin í afstöðu til málsins og styður algjörlega sitt hvora hugmyndafræðina.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin valdi enga millileið. Hún er að lækka verð á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum mest allra vörutegunda við skattabreytingarnar 1. mars. Þetta er staðreynd. Ég veit að gosdrykkjaframleiðendur og framleiðendur sykraðra drykkja kunna ríkisstjórninni þakkir fyrir þá gjörð. Það gerir Lýðheilsustöð hins vegar ekki og þeir sem hafa það verk með höndum í þjóðfélaginu að passa upp á slík sjónarmið. Hæstv. ráðherra verður tíðrætt um afstöðu stjórnarandstöðunnar. Við erum að spyrja um afstöðu ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega hæstv. heilbrigðisráðherra en undir ráðherrann heyrir Lýðheilsustöð. Mér finnst þetta vera mikið áhyggjuefni og ég lýsi miklum vonbrigðum með svör hæstv. heilbrigðisráðherra en það er áhyggjuefni að hún skuli hlaupast undan ábyrgð í þessu efni og vísa ábyrgðinni frá ríkisstjórninni yfir á börnin og foreldra þeirra.

Virðulegur forseti. Ég mæli nú í þriðja sinn á Alþingi Íslendinga fyrir frumvarpi til laga um íslenska táknmálið sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Ég mæli fyrir tveimur frumvörpum, frumvarpi um viðurkenningu táknmáls annars vegar og hins vegar frumvarpi á þskj. 939, svokölluðum bandormi, þar sem gerðar eru nauðsynlegar breytingar á ýmsum lögum til að styðja réttarstöðu þeirra sem nota íslenska táknmálið, einkum hvað varðar rétt til að nota það í samskiptum við ríki, sveitarfélög og stofnanir. Sem fyrr eru margir mætir meðflutningsmenn, og að þessu sinni úr öllum þingflokkum, með mér á frumvarpinu. Í því er að finna réttindaskrá um stöðu og réttindi þeirra sem tala íslenska táknmálið jafnframt því sem kveðið er á um að táknmál verði viðurkennt sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra Íslendinga og réttur þeirra tryggður til hvers konar táknmálstúlkaþjónustu. Ég ákvað að nota hugtakið „fyrsta mál“ í 1. gr. frumvarpsins af því að skilgreiningin sem gefin hefur verið á hugtakinu móðurmál í orðabanka Íslenskrar málstöðvar er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Það mál sem er talað í því landi sem maður fæðist í og er talað af þeirri fjölskyldu sem elur mann upp telst vera móðurmál manns.“ Þessi skilgreining getur ekki gilt um heyrnarlausa almennt því að 98% heyrnarlausra fæðast í heyrandi fjölskyldum. Táknmálið er því í flestum tilfellum áunnið mál á heimilinu þegar barn fæðist heyrnarlaust í heyrandi fjölskyldu sem hefur íslensku að móðurmáli sínu. Líf heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra mun taka miklum stakkaskiptum við viðurkenningu á íslenska táknmálinu. Sjálfsmynd og sjálfstraust þeirra mun eflast til muna. Þeir munu finna hvers virði það er að geta sinnt daglegum félagslegum þörfum hindrunarlaust og geta rofið þá einangrun sem hefur heft þá í langan tíma. Þeir munu geta tekið fullan þátt í atvinnulífinu. Þeir þurfa ekki lengur að betla af t.d. vinnuveitendum að þeir greiði fyrir þjónustu túlks á starfsmannafundum. Það styrkir sjálfsmynd töluvert, sérstaklega á vinnustað, að vita að maður hefur sömu möguleika til bæði launahækkana og þess að vinna sig upp og heyrandi starfsmenn. Daufblindir eru þeir sem hafa skerta eða enga heyrn og skerta eða enga sjón samtímis. Daufblinda, sem nota snertitáknmál, er þess vegna sjálfsagt að taka með enda er þar um að ræða fámennasta hóp fatlaðra hér á landi ef svo má að orði komast. Þeir þurfa þó einhverja sérhæfðustu þjónustuna á forsendum samskipta og á táknmál að skipa þar stóran sess. Þessir þrír hópar, heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir, eiga táknmálið sameiginlegt og því má enginn þeirra vera settur út undan. Táknmál á að vera þessum þremur hópum sjálfsagt aðgengistæki að upplýsingum, námi, menningu og daglegu lífi. Í þessu frumvarpi eiga réttindi þessara þriggja hópa á forsendum táknmálsins að vera tryggð, vera þeirra réttindaskrá. Táknmál er á undanförnum áratug farið að sjást víða í samfélaginu. Má þar nefna grunn-, framhalds- og háskóla þar sem heyrnarlausir stunda nám með túlk sem aðgengistæki sitt að náminu. Heyrnarlausir hafa á síðustu missirum mikið látið að sér kveða, sér í lagi hvað varðar hagsmunamál sín. Þeir eru ekki lengur sá hógværi hópur sem löngum var nánast gleymdur. Þetta er megininntak frumvarpsins. Virðulegur forseti. Ég hef tvívegis flutt þetta sama frumvarp hér. Þá hef ég stiklað á stóru um þá hluti sem nú þegar eru til staðar í þjóðfélaginu til handa heyrnarlausum. Núna langar mig að tala aðeins um núverandi stöðu mála og þá vísa ég í reynslu heyrnarlausra sjálfra í málum sínum í nútíð og fortíð. Einnig mun ég koma lítillega að sjálfsmynd heyrnarlausra. Undanfarnar vikur hefur mikið verið talað um niðurstöður könnunar á tíðni kynferðisofbeldisglæpa gagnvart heyrnarlausum fyrr á árum. Rannsókn þessi spratt af sögum sem voru annars fastar inni í samfélagi heyrnarlausra, þær komu upp á yfirborðið og urðu þjóðinni sýnilegar fyrir nokkrum árum, á svipuðum tíma og eiginleg umræða í þjóðfélaginu um kynferðisofbeldi var opnuð. Nú hefur verið gerð könnun sem staðfestir þennan orðróm „táknmáls götunnar“ ef svo má að orði komast um það sem hefur farið heyrnarlausum á milli í mörg ár í einangruðu samfélagi. Þeir reyndu að koma glæpnum sem framinn var á þeim á framfæri við stjórnendur skólans en uppskáru háð og þeim var ekki trúað. Þetta var bara meðhöndlað eins og kvittur á kreiki. Á þessum tíma var táknmál ekki talið æskilegt í kennslu heyrnarlausra hér á landi, þannig að mikilvæg skilaboð um velferð barna fóru forgörðum og komust aldrei til réttra aðila. Þetta voru ekki þjóðsögur um einangruð tilfelli. Þetta eru staðreyndir sem blasa við okkur í dag og ég fagna því sérstaklega hér að verið sé að vinna í þessum málum í ráðuneyti félagsmála nú í dag í samvinnu við Félag heyrnarlausra, Stígamót og aðra aðila sem að málunum koma. Það er líka annað mál sem hefur angrað heyrnarlausa lengi og orðið þeim fjötur um fót í gegnum líf sitt, sérstaklega hvað varðar menntunartækifæri og starfsval fyrr á árum. Þeir voru sviknir um grunnskólamenntun og af sjálfu leiðir að þeir voru þá líka hlunnfarnir um framhaldsskólamenntun. Þetta er afar sérstakt. Ég ætla aðeins að fara aftur í tímann, nú til ársins 1964 en það ár fæddust 36 heyrnarlausir einstaklingar vegna rauðra hunda faraldurs sem reið yfir landið veturinn 1963–1964. Þetta er stærsti aldurshópur heyrnarlausra og þeir gætu jafnvel verið fleiri því að á síðustu árum hafa sprottið upp í samfélagi heyrnarlausra einstaklingar sem tilheyra þessum hópi en komu aldrei í samfélagið af því að þeir bjuggu úti á landi, þeir kunna ekki táknmál og eru þar af leiðandi í enn verri stöðu en sá hópur sem er þó líka í slæmri stöðu hvað varðar menntun og atvinnumöguleika. Við eðlilegar kringumstæður fæðast tvö til fimm heyrnarlaus börn á ári, litlu fleiri gætu bæst við sem missa heyrn af öðrum orsökum. Þessi hópur var sviptur grunnskólamenntun sinni og möguleikunum á framhaldsmenntun þegar til átti að taka við eðlileg aldursmörk framhaldsmenntunar. Það viðhorf sem var við lýði hjá skólastjórnendum á þessum tíma, sem var 1981–1982, þegar kom að starfsvali einstakra nemenda var einfaldlega „þú getur ekki“. Orðin „þú getur ekki“ ómuðu í hugum heyrnarlausra sem höfðu metnað fyrir framtíð sinni og að lokum fóru þau að trúa því að svo væri, hugsunin varð „ég get ekki“ og metnaðurinn hvarf. Það voru karlar og konur æðri heyrnarlausum sem sögðu þetta, orð þeirra voru heilög, þau heyrðu, voru eldri, menntaðri og í meira áliti hjá meiri hlutanum. Minni hlutinn tapaði í vali sínu á framhaldsmenntun sem átti að gefa þeim færi á framtíðarstarfi að eigin vali. Nú, röskum tuttugu árum síðar eða jafnvel rúmlega það því að þetta bind ég ekki við þennan eina hóp sem fæddur er 1964, þetta varðar líka þá sem á undan honum komu, heyr þessi hópur enn baráttu fyrir lífsgæðum sínum sem framhaldsmenntunin átti að færa honum en gerði ekki. Lífsgæði aukast ekki af völdum grunnskólans sem lagði ekki þann grunn að menntun sem honum var þó skylt að gera. Þessir einstaklingar eru núna komnir hingað til löggjafarvaldsins og vilja fá stuðning ríkisvaldsins. Þeir vilja ekki fá sömu svör og síðast, „þú getur ekki“, eða í þá veru að stjórnvöld beiti fyrir sig vanmætti sínum enn og aftur, „við getum ekki“. Nei, heyrnarlausir vilja fá meira en það, þeir vilja viðurkenningu á tilveru sinni í landi sínu, viðurkenningu á getu, mannauði og réttindum sem þeim fylgja á forsendum táknmálsins. Virðulegur forseti. Öllum sitjandi þingmönnum og ráðherrum þessa þings barst bréf frá heyrnarlausri konu, Önnu Jónu Lárusdóttur. Í bréfinu fór hún yfir minningar sínar frá barnæsku til dagsins í dag. Bréf hennar hljóðar upp á tvenn svik stjórnvalda við sig á ævinni. Fyrst þegar hún var ung stúlka í námi í Heyrnleysingjaskólanum þar sem hún fékk lélega kennslu, svo síðar þegar hún vann fyrir sér við að kenna heyrnarlausum börnum táknmál og menningu heyrnarlausra en var sagt upp vegna þess að hún hafði ekki kennararéttindi. Í lokaorðum bréfs síns segir hún orðrétt, með leyfi forseta: „…ég vil ekki þola meiri útilokun. Mér finnst kominn tími til þess fyrir mig að fá tækifæri í lífinu og fá að njóta þeirra tækifæra sem mér finnst ríkið hafa svikið mig um.“ Þessi orð hennar eru líka orð alls samfélags heyrnarlausra. Ég spyr: Hvaða tækifæri? Ég geri mér í hugarlund hvaða tækifæra hún vill njóta, hún er 56 ára, hana langar að njóta þess sem lífið býður upp á núna. Hún vill vera laus við hindranir, vill sjá hvað samfélagið býður upp á og hvað er að gerast í því, fá að njóta þess að vera með fjölskyldu sinni, fá að nema og starfa laus við hindranir. Hún vill vera laus við áhyggjur af því hver borgar fyrir aðgengi hennar að þessu öllu, vill fá réttindi sín á forsendum táknmálsins tryggð í lögum. Hún vill gera það sama og þið gerið, hvað sem ykkur dettur í hug á hverjum tíma á líðandi stundu. Hún vill eiga sínar stundir rétt eins og aðrir. Er hún að biðja um mikið? Þurftuð þið að biðja um þetta? Þurftuð þið sérstaklega að bera fram svo fróma ósk á hinu háa Alþingi, og það oftar en einu sinni? Ég bið þess að stjórnvöld svíki hana ekki í þriðja sinn. Ég get ekki séð að það muni gerast, vil ekki trúa því, það er ekki hægt, ekki í landi okkar sem hefur verið dásamað fyrir að vera besta velferðarríki heims og með mestan hagvöxtinn af öllum. Jafnvel kaupmátturinn er dásamaður. Það er allt í lukkunnar velstandi hér ef marka má tölur sem stjórnvöld hafa gefið upp. Það eru til peningar fyrir þennan litla hóp. Góð spurning er: Hvað kostar þetta allt? Ég spyr á móti: Hversu verðmætur er mannauðurinn? Og ég reyni að svara með því svari sem ég vil fá: Hann er það verðmætur að hann verður ekki metinn í stöðlum, prósentum, stigum og verðlagi. Mannauðurinn er það sem landið hefur orðið ríkt á, við Íslendingar eigum ekki bara miklar auðlindir til sjávar og sveita. Auðlindir okkar liggja líka í mannfólkinu, líka í táknmálsnotendum, reyndar öllum þegnum þessa lands. Það er auðlind í frumvarpinu sem ég flyt nú. Því miður eru enn að koma upp tilfelli þar sem mannauð er sóað. Það nýjasta er að sjö ára blindur drengur fær ekki kennslu í blindraletri og hann missir því af mikilvægu atriði í grunnskólamenntun sinni sem og fyrir alla lífstíð. Hann verður að fá að læra blindraletur svo að hann geti meðtekið þá grunnskólamenntun sem hann á fullan rétt á. Það verður að koma til móts við þarfir hans sem og annarra fötlunarhópa. Ég veit að ég fór hérna aðeins út fyrir frumvarpið en ég varð bara að koma þessu að til að sýna enn frekar fram á að blindir, heyrnarlausir og aðrir fatlaðir eru ekkert frábrugðnir öðrum landsmönnum. Þeir hafa hæfileika, og hæfileika þeirra verður að virkja og nýta sem mannauð landsins. Til þess þurfa þeir sérstaka tækni, blindir þurfa blindraletur og hljóðbækur, heyrnarlausir þurfa táknmál o.s.frv. Þetta eru hlutir sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Ekkert kemur í stað þeirra. Það er því á ábyrgð ríkisvaldsins að sjá til þess að þessir hópar njóti fyllsta jafnræðis á við aðra og að enginn aðstöðumunur sé gerður hvað velferð þeirra varðar og framtíðarvæntingar til sjálfra sín. Ég minni líka á áskorun sem Félag heyrnarlausra sendi öllum þingmönnum nú á dögunum. Virðulegur forseti. Nú að nútímanum. Ég ætla að segja ykkur frá dæmum sem sýna hvað heyrnarlausir þurfa að kljást við dagsdaglega í samfélaginu þar sem réttindi þeirra á forsendum táknmálsins eru hvergi tryggð í lögum. Ég ætla að segja ykkur frá ungri konu. Hún er 30 ára og starfar sem leiðbeinandi í leikskóla sem heyrnarskert börn stunda leikskólanám sitt í. Hún skrifaði fyrir tæpri viku litla sögu um reynslu sína af að fá túlk. Eða að fá ekki túlk. Í meginatriðum sagði hún frá því þegar allir starfsmenn leikskólans áttu að fara á námskeið í nóvember sl. Hún komst ekki af því að ekki var til túlkur. Hún frestaði því til næsta námskeiðs sem var núna í febrúar. Þetta var tveggja daga námskeið, hún fékk bara túlk seinni daginn en ekki þann fyrri. Þetta var námskeið í skyndihjálp og slysaviðbrögðum. Hún fær ekki launahækkun af því að hún kláraði ekki námskeiðið að því ógleymdu að e.t.v. fór hún á mis við gagnlegar upplýsingar sem gætu komið sér vel í starfi. Til er líka dæmi um heyrnarlausa foreldra heyrandi grunnskólabarns sem boðuð voru í foreldraviðtal í skólanum. Þau fóru á staðinn en þegar komið var á fundinn var enginn táknmálstúlkur til staðar. Þetta er bara dropi í hafið. Af stóru dæmunum er það að segja að í október 2004 var að tillögu menntamálaráðherra samþykkt af ríkisstjórn að hækka fjárframlag félagslegrar túlkaþjónustu sem yrði 10 millj. kr. árlega næstu þrjú ár. Sjóðurinn er núna á sínu síðasta ári. Hann er í daglegu tali nefndur félagslegi táknmálstúlkunarsjóðurinn. Þessi sjóður sem var ætlað að sinna hvers konar félagslegum verkefnum mun ekki greiða fyrir túlk vegna áfallahjálpar eða meðferðar í málefnum heyrnarlausra kynferðisofbeldisþolenda hjá Stígamótum. Það varð því að sækja um aukafjárveitingu til félagsmálaráðuneytisins upp á kr. 4,4 millj. til að mæta kostnaði vegna táknmálstúlkunar. Lífdagar félagslega táknmálstúlkunarsjóðsins hanga á bláþræði nú á síðasta árinu sínu. Það sem honum var ætlað að sinna gekk í fyrstu en ekki lengur, það eru komnar takmarkanir á hann. Ástæðan er fyrst og fremst sú að með tilkomu hans opnaðist nýr möguleiki fyrir heyrnarlausa, þeir urðu meðvitaðri um það sem þeir gætu gert og áttu rétt á að gera rétt eins og aðrir landsmenn gera í tómstundum sínum – stunda íþróttir, taka þátt í félagslífi hvers konar og sinna erindum sem þeir mega til með að gera því að í lífi hvers manns koma tímabil þar sem þörf er á að hitta fagaðila, t.d. vegna hjúskapar, skilnaðar, fasteigna- eða bílaviðskipta, til að taka bankalán eða eiga viðtal við þjónustufulltrúa, jafnvel vera með í íþrótta- og tómstundastarfi barna sinna. Það er hægt að telja upp endalaust í hvað heyrnarlausir hafa notað það fé sem í sjóðinn var sett. Það sýnir að reynslan er komin á að tryggja verður fjármagn fyrir táknmálstúlkun á félagslegum forsendum. Ég harma að þurfa að segja það að 10 millj. kr. fjármagn sem veitt er í sjóðinn nægir engan veginn til að anna eftirspurn. Fyrsta árið eftir tilkomu hans varð hann tómur í nóvember. Notendur hans sátu því heima tvo síðustu mánuði ársins 2005. Í fyrra hefði hann átt að klárast fyrr, en gerði það ekki vegna þess að það vantaði túlka til að anna eftirspurn - aðstæður fyrir því voru barnseignarfrí og sömuleiðis eru kjaramál túlka í ólestri og nokkrir hættu. Þak var sett á yfirvinnu túlka. Sjóðurinn sem átti að koma til móts við þarfir heyrnarlausra á forsendum jafnræðis, jafnréttis og mannréttinda gerir það ekki lengur. Hann er líka skilgreindur sem bráðabirgðalausn, sett fram eftir góðvild stjórnvalda á sínum tíma. Ég ætla ekki að telja upp allar þær bráðabirgðalausnir sem hafa verið gefnar heyrnarlausum í gegnum árin, en engin þeirra hefur verið svo trygg og örugg að hún hafi fest sig í sessi. Ég get þó í stuttu máli sagt að á síðustu 13 árum hafa starfað fjórar nefndir á vegum stjórnvalda til að finna lausn á því hver eigi að greiða fyrir túlkaþjónustu heyrnarlausra. Úr starfi þeirra hafa komið einhverjar bráðabirgðalausnir en allar hafa þær verið í hálfgerðu skötulíki og engin þeirra orðið varanleg. Um ástæður þessa ætla ég ekki að vera með vangaveltur. Það er einfaldlega enginn tími núna til að líta um öxl, núna verður að horfa fram á veginn og finna haldgóða lausn, og sú lausn má alls ekki verða nein bráðabirgðalausn. Samfélag heyrnarlausra þolir ekki fleiri bráðabirgðalausnir sem eru sprottnar af góðvilja eða geðþótta stjórnvalda. Það hafnar þeim öllum. Samfélag heyrnarlausra vill núna lagasetningu og hér er ég að flytja það frumvarp sem getur leyst vanda okkar. Virðulegur forseti. Ég fer senn að ljúka máli mínu. Áður ætla ég þó aðeins að víkja að stöðu túlkamála í dag, það er mikilvægt að hún komi fram. Það þarf að huga vel að þessum starfshópi sem í daglegu tali nefnist táknmálstúlkar. Það þarf að lögvernda starfsheiti þeirra og enn fremur huga að kjaramálum þeirra. Staðan í túlkamálum í dag samkvæmt upplýsingum frá forstöðumanni Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra sem ein annast táknmálstúlkun og heyrir undir menntamálaráðuneyti er þessi: Þar starfa nú sex túlkar og einn er í barneignarfríi. Til að öllum pöntunum hefði verið sinnt nú í febrúar hefði að lágmarki þurft að bæta við þremur heilum stöðum. Á skrá eru um 100 notendur. Tölulega séð vinnur einn túlkur á hverja 17 notendur. Ef allir þeir sem frumvarpið nær til, 220 manns, reyndu að nýta sér þjónustuna væri talan 35 notendur á túlk. Virkir notendur eru núna um 30 manns, þ.e. þeir sem panta túlk og fá vikulega. Vinnutími túlka er 20 túlkaðir tímar á viku. Sé litið til kynjahlutfalls í túlkastéttinni eru bara konur sem hafa útskrifast sem túlkar hingað til. Það er rétt að geta þess að á síðustu tveimur árum hafa bæst við samfélag heyrnarlausra 18 heyrnarlausir nýbúar og þeir hafa nýtt sér táknmálstúlkaþjónustu í einhverjum mæli, með millitúlk eða þá bara sjálfir eftir því sem þeir hafa lært íslenskt táknmál. Einnig er rétt að geta þess að samkvæmt upplýsingum frá ráðgjafa Félags heyrnarlausra er von á allt að 10 heyrnarlausum útlendingum hingað til lands á næstunni og sá hópur hefur hugsað sér að setjast hér að og starfa. Frá fyrstu útskrift táknmálstúlka úr Háskóla Íslands sem var árið 1997 hafa útskrifast 22 túlkar. Samkvæmt upplýsingum frá lektor í táknmálsfræðideild Háskóla Íslands eru nú 13 nemendur í táknmálsfræðum og átta í táknmálstúlkun. Það góða við táknmálsfræðinámið er að alltaf er einhver sem sér hagnýta hlið á náminu, þ.e. fer í táknmálsfræðinám og svo í annað háskólanám, t.d. kennaranám. Námið er því mjög hagnýtt. Táknmálsfræðinámið er tveggja ára nám og á þriðja árinu gefst nemendum kostur á að fara í túlkanám sem er eitt ár til viðbótar. Ég lít á það frumvarp sem ég mæli hér fyrir sem réttindaskrá heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Þeim yrðu með samþykkt þess tryggð réttindi á forsendum táknmálsins. Frumvarp þetta kemur að hugtökum sem eru rík í okkur öllum sem höfum sterka réttlætiskennd og sýn á það hvernig lífi við viljum lifa og eigum rétt á. Þessi hugtök eru í daglegu tali nefnd jafnræði, jafnrétti, mannréttindi og frelsi einstaklingsins til að tjá sig og vera fullgildur þátttakandi í þjóðfélaginu. Frumvarpið er líka viðurkenning á tilverurétti heyrnarlausra hér á landi. Að allra síðustu bið ég alla að hafa það í huga að öllum réttindum fylgja ákveðnar skyldur. Skyldur heyrnarlausra í þessu samhengi eru þær að þeir sjálfir láti vita af sér og túlkaþörf sinni og ég er viss um að þær skyldur verða virtar. Ábyrgð er lögð á herðar samfélags heyrnarlausra með samþykkt frumvarpsins. Virðulegur forseti. Ég legg til að þessu frumvarpi og næsta dagskrármáli verði vísað til menntamálanefndar. Með fylgja góðar óskir um að afgreiðsla þeirra miði að því að horft verði til framtíðar og að stjórnvöld taki þar með stærsta skref sem hefur verið tekið í málefnum heyrnarlausra hingað til.

Hæstv. forseti. Það vildi ég óska að ég gæti flutt ræðu mína á því fallega máli sem hún Sigurlín Margrét talaði úr ræðustólnum áðan en því miður get ég það ekki. Ég er ein þeirra 26 þingmanna sem flytja þetta mál með hv. þingmanni og ég verð að segja að ég er afar stolt af því. Ég hef fylgst með Sigurlín Margréti vinna þetta mál - 
            

Ég beini því til hv. þingmanns að nota föðurnafn þingmannsins sem hún beinir máli sínu til.

Hæstv. forseti. Ég bið afsökunar, hv. þingmaður heitir Sigurlín Margrét Sigurðardóttir og ég endurtek að ég vildi óska að ég gæti talað það sama mál og hv. þingmaður talar. Ég var að hæla henni fyrir það hversu vel hún hefur unnið frumvarpið. Ég sé líka ástæðu til að segja það hér að það hefur gríðarlega mikil áhrif á okkur þingmenn að horfa á hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur tjá sig á því máli sem þau frumvörp sem hún hér flytur fjalla um. Ræða hennar var persónuleg, með dapurlegum frásögnum sem segja okkur staðreyndir um það hvernig samfélag okkar býr að fötluðu fólki. Við finnum vissulega til skömmustutilfinningar, við sem sitjum hér á Alþingi Íslendinga og teljum okkur vera að leggja grunn að öflugu velferðarsamfélagi. Svo kemur hv. þingmaður og sýnir okkur svo að óyggjandi er að okkur mistekst margt. Okkur hefur mistekist í málefnum heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra. Það er orðið löngu tímabært að við sem störfum á löggjafarsamkundunni tökum okkur tak í þessum efnum. Ég hvet til þess að hv. alþingismenn leggist nú allir á eitt með það að þessi frumvörp geti orðið að lögum fyrir vorið. Það er ekki langur tími til stefnu en við höfum haft þessi mál til skoðunar oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Við höfum fengið umsagnir um þau sem eru, ef ég man rétt, allar meira og minna á einn veg. Þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram kosta fjármuni en ekki þá fjármuni sem ríkur ríkissjóður okkar hefur ekki efni á að reiða fram. Ég hvet til þess að við hv. þingmenn skoðum það af alvöru hvort ekki sé hægt að koma þessum málum í gegn fyrir vorið. Það heyrir fyrst og fremst upp á stjórnarliða því að ríkisstjórnarmeirihlutinn ákveður hvaða örlög mál hljóta í meðferð þingnefnda. Það er skammarlegt til þess að vita að 13 ára löng barátta, ég fer ekki aftar í tímann, markviss 13 ára barátta heyrnarlausra fyrir því að fá túlkaþjónustuna viðurkennda og fá fjármuni til hennar skuli ekki vera lengra komin en raun ber vitni. Við töldum að ákveðin vandamál hefðu verið leyst fyrir tæpum þremur árum þegar sjóðurinn sem hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir talaði um í ræðu sinni var settur á laggirnar. Nú heyrum við frá henni að hann var tómur í nóvember á fyrsta ári, og hann hefur ekki getað staðið undir eða mætt þörfum samfélags heyrnarlausra fyrir túlkaþjónustu. Það er alvarlegt í mínum huga að þær lausnir sem boðið hefur verið upp á í þessu tilliti skuli allar hafa verið með þeim brag sem hv. þingmaður lýsir, þær hafa allar verið bráðabirgðalausnir. Það er löngu orðið tímabært að linni í þessum efnum. Það getur ekki verið að það vanti mikið upp á að þetta mál fái nægjanlegt brautargengi til að komast í gegn. Hér eru meðflutningsmenn úr öllum stjórnmálaflokkunum. Það vantar einungis 37 þingmenn upp á listann til að hér séu allir þingmennirnir sem sitja á löggjafarsamkundunni í dag. Hér eru 26 og það þýðir að 37 vantar til að gefa yfirlýsingu um stuðning við þetta mál. Ég treysti því og trúi að við getum komið að málum við þá í nefndarstarfi og tryggt að málið fái brautargengi. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir sagði í ræðu sinni að heyrnarlausir væru ekki lengur sá hógværi hópur sem löngum var nánast gleymdur. Ég þakka fyrir það að heyrnarlausir skuli ekki vera hógvær hópur. Heyrnarlausir eru baráttuhópur í samfélaginu sem við finnum fyrir, sem fjölmiðlar hafa tekið eftir og sem ég heyri og finn að öll þjóðin tekur eftir. Málefni heyrnarlausra eru okkur, þjóðinni, opin í gegnum fjölmiðla og í gegnum þá virku baráttu, þá kraftmiklu baráttu sem samfélag heyrnarlausra hefur rekið undanfarin ár. Þau hafa komið málefnum sínum afar vel á framfæri og kröfurnar eru að mínu mati réttmætar. Þær eiga einungis að tryggja þessum hópi aðgengi að samfélagi okkar. Til að þessir einstaklingar verði virkir þátttakendur í samfélaginu þurfa þau að hafa aðgengi að því. Þeirra aðgengi að samfélaginu liggur í gegnum táknmálið og túlkaþjónustuna. Það stendur upp á okkur að setja fjármagn í túlkaþjónustuna og það stendur upp á okkur að viðurkenna táknmálið sem fyrsta mál heyrnarlausra. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir hefur lagt upp í hendurnar á okkur leiðina sem við þurfum að fara. Við þurfum að ganga þá leið sem hún hefur markað. Ég verð stolt af því ef við á Alþingi Íslendinga getum klárað þetta mál í vor með sóma. Það er gaman að lesa fróðlega greinargerð með frumvarpinu. Þar er fróðleg grein eftir Svandísi Svavarsdóttur af Vísindavef Háskóla Íslands sem gefur okkur örlitla innsýn í það hvað táknmálið er auðugt mál, hvernig það er búið til og hvernig það er frábrugðið raddmálinu okkar. Bara það að lesa þær greinar sem eru skrifaðar í greinargerðina hjálpar upp á og fræðir okkur og sannfærir okkur enn betur um að hér er um sjálfsagt réttindamál að ræða. Við höfum tækifæri á Alþingi Íslendinga til að reka af okkur slyðruorðið núna í vor. Ég hvet til þess að við gerum það.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir fær nú tækifæri til að mæla fyrir þessu þarfa máli í þriðja sinn. Hún hefur tvisvar mælt fyrir því áður, sem þingmaður Frjálslynda flokksins, en fær nú sem óháður þingmaður í lok kjörtímabilsins tækifæri til að mæla fyrir því á nýjan leik. Ég fagna því sérstaklega að það skyldi standa henni til boða nú þótt hún sé ekki lengur þingmaður Frjálslynda flokksins. Það er málefnið sem skiptir máli, það að koma því áfram, og við í Frjálslynda flokknum styðjum þetta mál heils hugar. Við væntum þess að það fái góðan framgang og nú í lok þings verði þessu máli sýnd sú virðing í nefnd að fá afgreiðslu og fá að koma aftur inn til umræðu sem unnið mál frá nefnd til 2. umr., sem það hefur ekki fengið áður. Nú er hátt í helmingur hv. þingmanna meðflutningsmenn að þessu máli. Ég vænti þess að þeir sem á vantar til að málið nái meirihlutasamþykki átti sig á því að hér er hreyft mjög þörfu réttindamáli sem hefur verið flutt oft áður og það er algjörlega ástæðulaust og raunar eðlileg krafa að þetta mál fái nú framgang til að komast inn í lagasafn íslenska ríkisins og að íslenska táknmálið verði gert jafnrétthátt og mál okkar sem getum talað íslenska tungu. Sá hópur í þjóðfélaginu sem er hér að reyna að sækja rétt sinn á tvímælalausa kröfu til þess að við hin sem getum mælt á íslenska tungu leggjum allt okkar fram til að ná þessu máli í þann farveg sem hér er lagður til. Málið er vel unnið, því hefur verið markvisst fylgt eftir á undanförnum árum og það hefur hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir gert með okkar stuðningi í Frjálslynda flokknum meðan hún var þar innan dyra og sá stuðningur hefur ekki breyst af okkar hálfu þótt hún sé ekki lengur í Frjálslynda flokknum. Við hefðum viljað geta séð til þess að hún hefði getað mælt fyrir þessu máli á hverju einasta ári á kjörtímabilinu en fengum því ekki ráðið eftir að hv. þm. Gunnar Örlygsson gekk úr Frjálslynda flokknum. 

Skammaðu hann bara.

Menn bara taka til sín sem eiga ef þeir vilja, annars láta þeir kyrrt liggja. Þannig er nú málið komið og við í Frjálslynda flokknum höfum tekið hér upp annað mál sem snýr að réttindabaráttu heyrnarskertra og heyrnarlausra sem er textun á máli og mæltum fyrir því í vetur. Við vissum ekki hvort mál skipuðust þannig að hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir fengi að komast inn í þingsal en fögnum því sérstaklega að nú, í lok kjörtímabilsins, rétt fyrir alþingiskosningar, fáist að mæla fyrir þessu máli. Menn geta þá tekið það til umfjöllunar og þá kemur í ljós hvaða vilji er hjá ríkisstjórnarflokkunum til að klára þetta mál. Það hefur ekki staðið á stjórnarandstöðunni að styðja það. Ég held að ég þurfi ekkert að hafa fleiri orð um þetta mál, því fylgir mjög góð greinargerð og síðan fylgir því sérstakt frumvarp, bandormur um viðurkenningu á ýmsum lögum sem snúa að réttindum íslenska táknmálsins. Ég lýsi einfaldlega yfir, eins og kemur fram þegar þingmannalistinn sem flytur málið er skoðaður, að allur þingflokkur Frjálslynda flokksins stendur að málinu og mun leggja því lið hvar sem hann getur núna við lok þings.

Frú forseti. Ég þakka eins og aðrir hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir að flytja þetta mál. Mér er ákaflega minnisstætt þegar hv. þingmaður flutti málið hér í fyrsta skipti. Það var í fyrsta sinn sem ég sá ræðu hér í þingsalnum flutta með þeim hætti, og líkast til markaði það skref í þingsögunni því að það hafði ekki áður verið gert. Mér er líka minnisstætt ýmislegt sem hún sagði á þeim tímapunkti sem rammaði mjög inn þá baráttu sem hún og sá hópur sem hún hefur af nokkrum þunga og krafti barist fyrir í þessum sölum og hefur staðið fyrir. Hún sagði þá að árás á tungumálið væri í reynd árás á þann sem talaði það. Mér er ákaflega minnisstæð tilvitnun sem hún flutti í norskan málvísindamann sem, ef ég man rétt, hét Terje Basilier sem sagði efnislega að ef maður viðurkennir tungumál einstaklings viðurkenni maður hann um leið en ef maður hafnar tungumáli viðkomandi er maður að hafna honum sem einstaklingi. Þetta voru orð að sönnu sem greyptust í minni mitt vegna þess að mér fannst þau undirstrika vel þessa baráttu, en ég fann líka í henni ákveðinn samhljóm við sjálfstæðisbaráttu okkar Íslendinga. Hvað var það, þegar við Íslendingar börðumst fyrir fullveldi, sem að lokum sannfærði umheiminn um að við hefðum tilverurétt sem samfélag? Það var barátta okkar fyrir því að fá á sínum tíma að tala tungumál okkar og að koma í veg fyrir að það væri niðurlægt og fótumtroðið eins og gert var hér um alda skeið. Að þessu leyti til má segja að það séu sömu línur sem leggja sig eftir því sem hægt er að kalla sjálfstæðisbaráttu þessa hóps og líka þeirrar baráttu sem við tókumst á hendur sem þjóð. Við börðumst fyrir nákvæmlega því sama og hv. þingmaður færir fram hér og það er jafnræði. Hv. þingmaður hefur sagt hér með nokkuð áhrifaríkum hætti að bráðabirgðalausnirnar dugi ekki lengur. Ég er alveg sammála því. Ég ætla ekki að áfellast hæstv. ríkisstjórn þó að ég gæti notað þetta til að skamma hana út og suður blóðugum skömmum eins og ég hef jafnan svo gaman af, frú forseti, og hún á skilið. Ég held að þetta sé mál sem að ýmsu leyti er okkur stjórnmálamönnum öllum til vansa. Ég hef sjálfur setið í ríkisstjórn og ber vafalítið minn bagga eða minn hluta af byrðum þeirrar sektar sem sannarlega má setja á stjórnvöld fyrir framkomu þeirra í garð þessa hóps en ef við höfnum bráðabirgðalausnum hljótum við að ráðast í lausnir sem eru varanlegar. Ég er sammála hv. þingmanni um að þessi lagabálkur sem hér liggur fyrir er mikilvægt skref til þess að tryggja þá stöðu. Ég verð að viðurkenna að mig rekur ekki minni til þess hvort í því bréfi frá Félagi heyrnarlausra sem þingflokkunum barst núna í vetur var rætt um stöðu táknmáls sem tungumáls gagnvart stjórnarskránni, en ég man hins vegar eftir því að árið 2003 var nokkuð um það rætt af hálfu félagsins að það þyrfti með einhverjum hætti að verja þetta tungumál, táknmálið, innan vébanda stjórnarskrárinnar og þá í tengslum líka við stöðu íslenskrar tungu. Muni ég rétt, sem er hugsanlegt að ég geri ekki því að ég er tekinn að hníga að aldri og minni mitt að bila stundum, af því að ég sit í stjórnarskrárnefnd hæstv. forsætisráðherra þá barst þangað erindi frá Félagi heyrnarlausra þar sem einmitt var lögð rík áhersla á það að stjórnarskráin tryggði stöðu íslenskrar tungu og samhliða því yrði einmitt táknmálið sem tungumál þessa hóps líka varið. Sú nefnd hefur eins og kom rækilega fram í umræðum í gær ekki lokið störfum. Ekki er mikil von til þess að hún ljúki því að fullu leyti á þessu vori en þetta er eitt af þeim málum sem liggja fyrir stjórnarskrárnefndinni og sem ég og áreiðanlega aðrir í henni munum taka til ítarlegrar skoðunar. Ég vil segja það alveg skýrt, frú forseti, í þessari umræðu að þingmenn Samfylkingarinnar styðja heils hugar þau mál sem hv. þingmaður hefur flutt. Nokkur okkar eru meðal flutningsmanna og það er enginn vafi á því að það mun ekki verða skortur á okkar atfylgi sem leiðir til þess að þetta mál nái ekki fram að ganga. Mér þætti auðvitað gott í þessari umræðu, þegar bæði fulltrúar Vinstri grænna, Frjálslynda flokksins og Samfylkingarinnar hafa núna lýst yfir dyggum stuðningi við þetta mál að það kæmi fram af hálfu hv. þingmanna ríkisstjórnarinnar hvort þeir gera það. Við erum, held ég, öll meira og minna sammála efni þessara frumvarpa og sér í lagi stærra frumvarpsins sem hér liggur frammi sem flutningsmaður sjálf hefur sagt að megi skilgreina sem eins konar réttindaskrá hópsins. Ég held að það sé mjög mikilvægur grundvöllur undir það að koma á ástandi þar sem bráðabirgðalausnir ríkja ekki heldur varanlegar lausnir. Ég held að þarft væri að heyra hvað hv. þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins segja um þetta mál. Það eru nú einu sinni þeir sem fara með þetta mál, þ.e. þeir ráða úrslitum um hvort það nær fram að ganga. Hv. þingmaður gat þess að þingmönnum hefði fyrir skömmu borist bréf frá einni úr hennar hópi, Önnu Jónu Lárusdóttur. Það er hárrétt, mér barst það bréf og ég svaraði því fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar. Það bréf var ákaflega vel orðað en dapurleg lýsing á hlutskipti fólks sem er heyrnarskert, heyrnarlaust eða daufblint og sér í lagi rann mér til rifja sú lýsing sem þar kom fram á þeirri félagslegu einangrun og þeim skelfingum sem hún getur leitt yfir þá sem eru aldraðir í þessum hópi. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns er ekki mjög langt síðan Íslendingar sem þessum annmörkum eru háðir brutust út úr þessari einangrun og hv. þingmaður lýsti því mjög vel hvernig þjóðfélagið skuldar þeim í reynd ákveðna möguleika á að ná upp því sem þeir hafa tapað, t.d. að því er varðar möguleika til að verða sér úti um menntun. Þetta var eitt af því sem bréfritarinn, Anna Jóna Lárusdóttir, skilgreindi fyrir okkur með ákaflega ítarlegum og sorglegum hætti, fannst mér. Það varð okkur í Samfylkingunni tilefni til þess að leggja fram fyrirspurn um það hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að beita sér fyrir því að rjúfa hina félagslegu einangrun aldraðra og hvernig stefnu hún hygðist móta og hrinda í framkvæmd í því skyni. Þetta er ákaflega mikilvægt. Það kom fram í máli hv. þingmanns að í dag er það þannig að jafnvel sjö ára börn sem eru fötluð og geta ekki lesið og þurfa að læra blindraletur fá það ekki. Það virðist skorta fé, hafi ég skilið hv. þingmann rétt. Þetta er náttúrlega alveg skelfilegt að heyra, að það skuli vera þannig í þessu velferðarsamfélagi þar sem allt veður í lúxus og auðlegð að sjö ára barn skuli ekki geta orðið sér úti um grundvallarmenntun af því að ríkið sinnir ekki lögbundnum skyldum sínum til að leggja til fjármagn til að tryggja jafnræði af þessum toga. Það er átakanlegt þegar maður heyrir sögur af þessu tagi en það var alveg jafnátakanlegt, fannst mér, að fá þessar upplýsingar um hina félagslegu einangrun þeirra sem aldraðir eru. Hv. þingmaður reifaði það skelfilega mál sem kom upp fyrir nokkrum árum í sambandi við Heyrnleysingjaskólann. Það var alveg skelfilegt mál. Hún rifjaði upp að þá hefði verið staðfest kynferðisleg misnotkun sem hún sagði að hefði verið sögusveimur í því samfélagi árum saman. Sá kvittur reyndist á rökum reistur, það var fótur undir þeirri sögu þegar menn gátu brotist út fyrir þann múr félagslegrar einangrunar sem umlukti þann hóp. Það kom í ljós að skelfilegir glæpir höfðu verið framdir á þeim tíma en mér er spurn, frú forseti: Hefur það mál verið hreinsað upp? Ég spyr vegna þess að við höfum á undanförnum vikum orðið áhorfandi að því að hér hafa komið upp mál sem tengjast Breiðavík og Byrginu þar sem líka hafa verið stofnanir sem hafa verið án ytra eftirlits þar sem skelfilegir hlutir hafa komið upp. Ef ég man rétt var þarna um að ræða rannsókn og í ljós kom að í a.m.k. fjórum tilvikum hafði verið framinn glæpur. Hvert var framhaldið á því? Þegar í ljós kemur að það er staðfesta fyrir þeim sögum sem þarna voru á sveimi var ráðist í að kanna þetta mál að öllu leyti og hreinsa það upp? Ég held ekki. Á þeim tíma, muni ég rétt, var þeim sem voru þolendur í þessu tiltekna dómsmáli boðið upp á ákveðna þjónustu og áfallahjálp en spurningin er hvort þetta mál hefur, vegna þess að fáir hafa getað talað fyrir þennan hóp þangað til hv. þingmaður kom hingað, verið hreinsað upp með sama hætti og menn eru núna að ráðast í Byrgið og Breiðavík? Ég dreg það mjög í efa. Ef hv. þingmaður veit um það og getur svarað því væri mér þökk að því en að öðru leyti er þetta mál sem ætti að kanna af hálfu stjórnvalda. Ég segi að lokum, frú forseti, að ég styð þetta mál heils hugar. Og ég styð það heils hugar að með einhverjum hætti fari menn í það sérstaklega að reyna að bæta fyrir það tjón sem ég vil segja að skilningsleysi samfélagsins hafi valdið þessum hópi. Hv. þingmaður hefur lýst því hér ítarlega hvernig þeim sem núna eru kannski komnir á miðjan aldur tókst að brjótast út úr þessari félagslegu einangrun sem bæling táknmálsins í 100 ár hér á landi leiddi til, hvernig þeim hefur ekki tekist að verða sér úti um framhaldsmenntun og það má segja, með góðum rökum, að samfélagið hafi svipt þá þeim möguleikum. Nú höfum við hins vegar tækifæri til að bæta fyrir það og það eiga menn að gera. Þetta mál er fínt, það stígur mikilvægt skref að jafnræði og það er það sem skiptir máli, jafnræðið. Það kann að kosta sitt en jafnræði er ómetanlegt, það er grundvallarregla og það er stjórnarskrárvarið.

Frú forseti. Ég þakka eins og aðrir hv. þingmenn Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir hennar góða frumvarp sem við ræðum hér í dag og liggur fyrir þinginu sem og það frumvarp sem er næst á dagskrá. Ég er einmitt einn þeirra 26 meðflutningsmanna sem á frumvarpinu eru úr öllum þeim stjórnmálaflokkum sem sitja á þinginu. Ég tel það vera mjög mikilvægt því að þetta mál er einmitt þess eðlis að það er hafið yfir flokkapólitík, það er hafið yfir dægurþras líðandi stundar, þetta er mál sem við öll þurfum hreinlega að taka á. Ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, ég vildi að ég gæti farið með ræðuna á sama tungumáli og framsöguræðan var flutt á og að sama skapi af sama baráttuhug og sama krafti og ég fann fyrir í máli hv. þingmanns, framsögumanns málsins, hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur. Ræðan var sannarlega áhrifarík og frumvarpið er vel unnið og sú greinargerð sem frumvarpinu fylgir er sömuleiðis áhrifarík og upplýsandi fyrir okkur sem að málinu komum og alla aðila. Ég vil aðeins nefna hér í byrjun, frú forseti, að varðandi þau mál sem hv. þingmaður nefndi sem snúa að Heyrnleysingjaskólanum og þeim hópi sem þar var, þá er alveg rétt að þetta er mál sem samfélaginu öllu varð brugðið við. Þó að við hefðum um einhvern tíma heyrt af því og vitað af því er nauðsynlegt að fá það fram í dagsljósið og þetta er nokkuð sem við öll berum ábyrgð á og ég sem borgari í þessu samfélagi ber einnig ríka ábyrgð. Þetta er mál sem við verðum áfram að leiða til lykta, það er mikilvægt að sú rannsókn sem félagið sem um ræðir og fleiri aðilar og félagsmálaráðuneytið hefur látið vinna klárist og að menn fái öll spilin upp á borðið og vinni eins og hægt er úr afleiðingum þessa tíma. Þetta mál snertir svo marga þætti samfélagsins, svo marga mikilvæga hluti, stöðu einstaklingsins í samfélaginu, samfélagið allt, réttindi hvers og eins, þjónustuna í samfélaginu og svo miklu meira. Þetta er í raun og veru angi af mun stærra máli og ég tek undir það sem sagt hefur verið í umræðunni að það er einfaldlega til skammar, og það ætla ég bara að viðurkenna og vera óhrædd við það, að við skulum ekki vera komin lengra í þróun og mótun þjónustu við heyrnarlausa, heyrnarskerta og daufblinda. Auðvitað getur maður nefnt fleiri hópa og ég vil kannski nefna sérstaklega menntunarmál blindra, blindra barna sérstaklega. Við höfum verið svo lánsöm að á skömmum tíma hefur íslenskt samfélag gjörbreyst og færst til þess sem við þekkjum í dag. Hér ríkir sem betur fer almenn velsæld og hagsæld en það er samt okkar að tryggja að þetta verði áfram samfélag jafnra tækifæra og þá jafnra tækifæra allra sem í samfélaginu búa um leið og við getum tryggt þátttöku þeirra íbúa sem í landinu eru. Þetta frumvarp snertir nákvæmlega þetta og tekur að mínu mati á þessum grundvallaratriðum íslensks samfélags. Ég vil líka nefna, frú forseti, að vera hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur á þinginu sýnir líka hvað það er einmitt mikilvægt að þingið sjálft endurspegli kannski betur þá þjóð sem þingið er hluti af, að á þinginu sitji fulltrúar kvenna, karla, ungs fólks, eldra fólks, fulltrúar hópa úr öllu samfélaginu. Þingið verður að vera fulltrúi allrar þjóðarinnar og auðvitað reynum við það eftir bestu getu en ég held einmitt að vera hv. þingmanns um þessar mundir á þinginu sýni nauðsyn þess. Ég vildi draga það sérstaklega fram hér. Um sjálft málið vil ég segja að mér finnst greinargerðin góð og frumvarpið þannig að kannski er ekki margt um það að segja. Vona ég að það nái eftir þessa umræðu að fara inn í hv. menntamálanefnd þar sem ég sit og mun ég leggja mitt af mörkum til að málið fái þinglega meðferð og efnislega umfjöllun. Það er okkar að stíga næstu skref í málinu og það er mikilvægt að það nái fram að ganga. Mun ég gera mitt til þess sem ég þykist vita að aðrir hv. þingmenn, þeir 26 þingmenn sem styðja þetta frumvarp, muni gera. Í fyrri ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar var talað um félagslega einangrun og eins og ég segi snertir þetta mál svo marga þætti í samfélagi okkar og svo marga fleti að við gætum haldið hér langar ræður en ég vil aðeins koma inn á þetta. Það er alveg rétt að bréf, sem minnst var á fyrr í umræðunni, sem við hv. þingmenn fengum sent vakti mann sannarlega til umhugsunar. Ég er reyndar sjálf þannig af guði gerð að ég á stundum við heyrnarleysi að stríða og þá verður manni oft hugsað til þeirrar stöðu þeirra sem um leið upplifa þá félagslegu einangrun sem heyrnarskerðing, og ég tala nú ekki um heyrnarleysi, er. En ég ætla að taka fram, frú forseti, að ég vil á engan hátt líkja stöðu minni við stöðu hv. þingmanns sem er framsögumaður þessa máls því að sú er alls ekki raunin, ég hef fengið öll þau tækifæri sem ég hef þurft á að halda en svona tímabundið og af og til velti ég þessu fyrir mér vegna þess að það hefur áhrif á mann og þá hugsar maður einmitt hvað heyrnin og þessi tækifæri til þátttöku og samskipta við ekki bara fjölskylduna og fólk í kringum mann heldur allt samfélagið eru manni mikilvæg. Það er einmitt þetta sem er grundvallaratriðið í þessu frumvarpi að mínu mati, þessi jöfnu tækifæri til þátttöku í samfélaginu til samskipta og frumkvæðis og þess að fá að njóta og nota tækifæri sín og þau úrræði og þá kosti sem maður sjálfur býr yfir, að hafa hlutverk í samfélaginu og það er, held ég, það mikilvægasta. Frú forseti. Ég vil bara að lokum lýsa ánægju minni með að frumvarpið skuli vera fram komið og ítreka að ég muni gera mitt til að það fái efnislega og þinglega meðferð í hv. menntamálanefnd sem ég veit að aðrir þingmenn munu gera líka. Vonandi náum við með þessum hætti að stíga stór skref fram á við í aðlögun, þróun og mótun þessarar mikilvægu þjónustu við þennan hóp því að það er sannarlega tími til kominn.

Frú forseti. Það er auðvitað hið besta mál að hingað komi menn í ræðustólinn, bjartir og fallegir í framan, og segi að þetta sé hið besta mál, og allir eru því sammála, og segja síðan, frú forseti: Þetta er hafið yfir flokkapólitík. En sýnir reynslan það? Er þetta ekki í þriðja skiptið sem hv. þingmaður flytur þetta mál? Hafa ekki allir talað með þessum hætti, líka þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa talað hér eins og hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir, og eins og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir mun tala hér á eftir? Þetta er ekki hafið yfir flokkapólitík. Það eru tveir flokkar á Alþingi sem ráða úrslitum málsins. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur: Fyrst málið er svona gott - um það erum við sammála - mun hún þá ekki gera allt sem hún getur og beita afli sínu innan Framsóknarflokksins til að sjá um að þetta mál verði samþykkt hér í vor? Þá er hægt að segja að þetta sé hafið yfir flokkapólitík, ekki fyrr.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi nokkurn veginn sama hlutinn, að mínu mati, í ræðu sinni fyrr í umræðunni þar sem við ræddum hvernig við á einhvern hátt öll berum ábyrgð á því að þessi mál nái fram að ganga og við berum öll ábyrgð á því hvernig einmitt staðan er í dag. Ég hef verið varaþingmaður á þessu kjörtímabili en í haust tók ég sæti sem þingmaður og hef verið í vetur. Ég hef ekki áður fengið tækifæri til að styðja við frumvarpið og ég vil segja, frú forseti, að ég er ekki vön að leggja nafn mitt við frumvörp sem ég ætla mér ekki að beita mér af fullum krafti við að hljóti þinglega meðferð og nái fram að ganga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur fyrir þetta. Hún lýsir því yfir skýrt og skorinort að hún muni styðja það að þetta mál sofni ekki í nefnd, heldur verði samþykkt. Ef ég man rétt er hv. þingmaður í menntamálanefnd þangað sem málinu verður vísað og þar mun hv. þingmaður fá tækifæri til að ljá því atbeina sinn að það verði samþykkt. Ég lýsi því yfir fyrir hönd hinnar sameinuðu stjórnarandstöðu, kaffibandalagsins, að við munum þá gera allt sem við getum til að styðja hv. þingmann til að ná þessu máli í gegn. 

… landbúnaðarráðherra verði glaður.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól til að lýsa yfir stuðningi við þetta mál. Ég er ekki meðal flutningsmanna málsins en vil lýsa því yfir að ég fylgi því mjög og held að þarna sé ákaflega gott mál. Ég lýsi í rauninni því yfir að sú þrautseigja og sá dugnaður sem hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir hefur sýnt í því að vinna að málefnum heyrnarlausra og réttindamálum þeirra er mjög aðdáunarverð. Það hefur verið mjög skemmtilegur sá tími sem hún hefur setið á þingflokksfundum í Sjálfstæðisflokknum þar sem hv. þingmaður hefur kynnt málefni heyrnarlausra á mjög skemmtilegan hátt. Hún er auðvitað yndisleg manneskja og með mjög góðan húmor. Hún er mjög fylgin sér og það hefur svo sannarlega fengið að koma fram á þingflokksfundunum. Ég held að allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi upplifað það eins og ég að þarna fór mjög duglegur þingmaður sem á sannarlega góða pólitíska framtíð fyrir sér ef hún heldur áfram á þeirri braut. Það verð ég að segja.

Aldrei segirðu þetta um mig.

Það er annað með hv. þm. Össur Skarphéðinsson, það má segja ýmislegt um hann en ég held að ég muni nú samt segja um hann  
             Þetta mál er ákaflega vel unnið og það eru miklar og greinargóðar upplýsingar sem koma fram í greinargerð frumvarpsins. Þar er mikill fróðleikur sem er mjög áhugavert að fara yfir og kynnast því sem þar kemur fram. Allt vekur þetta mikinn skilning í samfélaginu á nauðsyn þess að réttarstaða heyrnarlausra verði bætt og staða þeirra efld, bæði hvað varðar táknmálstúlkun og önnur þau atriði sem fram koma í greinargerðinni. Það er einu sinni svo að til þess að vekja skilning í samfélaginu þarf að ræða málin, setja þau fram með skýrum og afdráttarlausum hætti og það hefur hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir auðvitað gert hér á sínu auðuga tungumáli, tungumáli heyrnarlausra. Ég tek undir að það hefur verið mjög ánægjulegt að verða vitni að því í þingsalnum þegar hún flytur ræður sínar. Ég tek undir það sem kom fram í máli hennar að það er mjög nauðsynlegt að finna haldgóða lausn á málefnum þeim sem getið er um í frumvarpinu, raunar báðum frumvörpunum því að sá bandormur sem fylgir frumvarpinu segir ekki síst töluverða sögu. Það er augljóst að það er víða sem þetta kemur við sögu og víða þarf að taka til í löggjöfinni þar sem bara hér í bandorminum eru þó nokkur lög sem gera þarf breytingar á. Það eru t.d. lögin um fangelsi og fangavist, breytingar á lögum um meðferð einkamála, meðferð opinberra mála, lög um aðför, lög um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, breyting á stjórnsýslulögum, breyting á lögum um heilbrigðisþjónustu, útvarpslögum, lögum um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Þetta segir mikla sögu, þessi bandormur, hversu víða þurfi að taka á og hversu margþætt þetta mál er. Auðvitað er þetta mikið mál en það þarf sína umræðu til þess að það náist sem best niðurstaða í því. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta miklu lengur. Ég óska að lokum Sigurlín, 

Hæstv. forseti. Ég tek í þessu andsvari undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan, að mál þetta væri ekki hafið yfir flokkadrætti. Nú talaði hér hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, og lýsti yfir stuðningi við málið. Ég fagna því. Þar með eru stuðningsmenn úr þingflokki hennar með þeim sem flytja málið orðnir sjö plús hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir sem situr hér sem varaþingmaður hv. þm. Gunnars Örlygssonar og ég geri ráð fyrir að hún eigi sæti í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Þar með telst mér til að það séu 16 hv. þingmenn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins sem enn hafa ekki gefið sig upp í þessu máli. Mig langar bara til að vita hvort hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins komi til með að berjast fyrir því í sínum þingflokki að málið fái það brautargengi sem það þarf til að við getum afgreitt það sem lög frá Alþingi undir vorið.

Hæstv. forseti. Það er augljóst að það er stuðningur við þetta mál innan Sjálfstæðisflokksins. Þeir hv. þingmenn sem eru meðflutningsmenn væru það ekki nema þeir styddu það. Það hefur líka komið fram í blaðaviðtali við hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur að hún hefur átt tal við menntamálaráðherra þar sem þær hafa farið yfir þetta mál og rætt það mjög í grundvallaratriðum. Ég segi bara eins og það er að það er stuðningur við málið. Það hefur reyndar komið fram í ræðum annarra þingmanna að það er stuttur tími eftir til loka þings 

Frú forseti. Ég tel mig geta lýst því yfir fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að við komum ekki til með að leggja stein í götu þessa máls á Alþingi Íslendinga þannig að við komum til með að standa með hv. þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins í því að reyna að koma þessu máli í gegn. Ég fagna þeim stuðningi sem við höfum heyrt í þingsölum við þetta mál frá hv. stjórnarliðum, þeim hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur og Arnbjörgu Sveinsdóttur. Við vitum það, eins og hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir sagði í ræðu sinni, að allar þær lausnir sem heyrnarlausir hafa þurft að búa við í sínum málum á undanförnum 13 árum hafa verið bráðabirgðalausnir. Þar hafa tveir hæstv. ráðherrar beitt sér, fyrrverandi hæstv. ráðherra Davíð Oddsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, og svo hefur hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, líka lagt lóð á vogarskálarnar. Þau lóð hafa bæði verið þeirrar náttúru að þau hafa ekki komið málunum alla leið. Þetta mál kæmi málefnum og réttarstöðu heyrnarlausra í höfn og þess vegna er núna tækifæri fyrir þá þingmenn sem vilja beita sér í stjórnarflokkunum að fylgja málinu þannig eftir að það verði gert að lögum hér í vor.

Hæstv. forseti. Ég endurtek að þetta er málefni sem er unnið að af mikilli alvöru. Ég hef trú á því að það nái framgangi og við verðum þá, eins og ég sagði áðan, að reikna með því að mál geti gengið hér býsna vel fram í þinginu. Síðan er auðvitað framkvæmdarvaldsins á ýmsum sviðum að beita sér í því að koma að málum en það eru auðvitað margir málaflokkar innan þessa máls þar sem víða er hægt að koma að. Ég hef þá trú að ef menn leggjast á eitt verði hægt að hnika þessu mjög fram á veginn og þá náist framtíðarlausn, að hér verði fundin haldgóð framtíðarlausn á þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir þá elju og þrotlausu baráttu sem hún hefur sýnt með því að berjast fyrir þessu máli hér á þingi. Ég er sannfærð um að hún muni ná árangri í þessu máli. Við erum að tala um mannréttindamál, hvorki meira né minna. Heyrnarlausir og daufblindir eru ekki að biðja um nein forréttindi, þau eru að biðja um jafnrétti á við aðra þjóðfélagsþegna eins og kostur er. Þau eru að biðja um að geta hjálpað sér sjálf í samfélaginu, notið skólagöngu og sótt sína vinnu, stundað tómstundastörf og fengið aðstoð við að gera sig skiljanleg í daglegum viðfangsefnum. Það er ótrúlegt að á árinu 2007 þurfi að setja í lög, eins og segir í þessu frumvarpi, að það sé óheimilt að neita heyrnarskertum eða daufblindum um skólavist. Hvílíkt og annað eins að á árinu 2007 þurfi að setja slík ákvæði inn í lög. Það er þó ljóst að það virðist þurfa. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir vitnaði í ýmsar reynslusögur hjá þeim sem hafa mátt þola skilningsleysi þjóðfélagsins í þessu máli. Meðal annars vitnaði hún í Önnu Jónu Lárusdóttur og bréf sem hún hefur, ef ég skildi hana rétt, sent öllum þingmönnum. Ég las það frá orði til orðs og ég held að það bréf hafi varla látið nokkurn þingmann ósnortinn. Manni svíður að þurfa að lesa, eins og þarna kom fram, hvað heyrnarlausir hafa mátt þola í æsku vegna skorts á þjónustu við heyrnarlausa. Þetta er ótrúleg lýsing á því óréttlæti sem þessi kona og örugglega margir aðrir hafa gengið í gegnum. Það er alveg ljóst að stjórnvöld eiga skuld að gjalda þessari konu og öðrum heyrnarlausum sem hafa mátt þola mikið óréttlæti og raunveruleg mannréttindabrot í gegnum tíðina vegna skorts á þjónustu við heyrnarlausa og vegna skilningsleysis á stöðu þeirra í þjóðfélaginu. Nú er það svo, og það hefur komið skýrt fram í dag, að það er meiri hluti fyrir þessu máli í þinginu. Á frumvarpinu eru níu stjórnarliðar og formaður þingflokks sjálfstæðismanna hefur lýst yfir stuðningi við málið. Ég þori að fullyrða úr þessum ræðustól að hver einn og einn einasti í stjórnarandstöðunni er sammála þessu máli og mun greiða því atkvæði sitt og þótt ekki væru nema þessir níu þá til viðbótar sem eru úr stjórnarliðunum plús formaður þingflokks er góður meiri hluti fyrir þessu máli á þingi. Það væri að níðast hreinlega á lýðræðinu ef þetta mál yrði skilið eftir í nefnd. Ég skora á þingmenn að afgreiða málið út úr nefndinni þótt stutt lifi eftir af þessu þingi. Ég skora á þingmenn að sameinast um þetta mál og afgreiða það í lok kjörtímabilsins. Það væri þinginu til mikils sóma ef niðurstaðan yrði sú að við bærum gæfu til þess að ná saman í stjórn og stjórnarandstöðu um að gera þetta mál að lögum. Ég ítreka, virðulegi forseti, að við hér inni og þjóðin öll, stjórnvöld, skuldum heyrnarlausum að gera þetta mál að lögum, bæta upp fyrir hvað heyrnarlausir hafa mátt þola í fortíðinni, hvað þeir hafa mátt líða vegna skilningsleysis stjórnvalda á þeirra málum. Ég þakka hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir ítarlega og góða greinargerð með þessu máli. Það er mjög sjaldgæft að þingmenn sem eiga stuttan stans inni á þingi flytji svona góð mál eins og þetta er úr garði gert, bæði lagatæknilega og eins með greinargerðinni, og mér finnst alveg til fyrirmyndar hvernig frá málinu er gengið og í hvernig búning það er sett. Framsaga hv. þingmanns var mjög áhugaverð og auðvitað átakanleg á köflum. Ég trúði vart mínum eigin eyrum þegar ég heyrði hv. þingmann segja hvaða framlag fer í túlkaþjónustu í gegnum þennan táknmálstúlkunarsjóð. Þetta eru ekki 10 millj. kr. Hvers lags er þetta? Að Alþingi Íslendinga - og á þessum árum sem ríkissjóður hefur verið útúrfullur af peningum - skuli leggja til ræfilslegar 10 millj. í táknmálstúlkunarsjóðinn og það eru 100 notendur að þessum sjóði sem þurfa auðvitað á margvíslegri aðstoð að halda til að geta athafnað sig í gegnum daglegt líf, sótt rétt sinn hér og þar í þjóðfélaginu og til þess að hjálpa sér sjálfir. Það eru sex túlkar, er hér upplýst, sem sinna þessari þjónustu fyrir 100 notendur. Þetta er alveg ótrúlegt og ég verð að viðurkenna að ég vissi ekki að þetta væri með þessum hætti. Það er auðvitað lágmark að nægilegir peningar verði settir í slíkan sjóð þannig að þeir sem á honum þurfa að halda geti sótt rétt sinn í gegnum sjóðinn. Hér var líka upplýst um stöðu túlkanna. Það eru bara konur sem útskrifast sem túlkar, ekki karlmenn og það segir þá sögu að þetta er greinilega ekki vel borgað. Það er kallað eftir því að starfsheiti þeirra verði lögverndað og auðvitað þarf að skoða það í framhaldinu. Af því að talað er um 100 notendur vil ég segja að ég var að fá svar við fyrirspurn sem ég lagði fram til félagsmálaráðherra um m.a. stöðu daufblindra. Í því svari kemur fram að 62 einstaklingar séu daufblindir. Þetta er stór hópur. Þar af eru nokkur börn, og maður spyr: Hver er staða þessara daufblindu barna miðað við þá þjónustu sem hér er upplýst að heyrnarlausir og daufblindir fá? Svo að ég vitni aftur í bréf Önnu Jónu Lárusdóttur talar hún um aldrað heyrnarlaust fólk sem er mjög einangrað, þarf mikla hjálp og miklu betri þjónustu. Það þarf sérstaklega að skoða stöðu þess og það kemur einmitt fram í þessu svari til mín að af 62 daufblindum einstaklingum er stór hluti þeirra eldri en 70 ára, 46 manns. Hver er staða þessa fólks? Það hlýtur að vera mjög einangrað og þurfa á mikilli hjálp að halda. Ég hef farið í gegnum þetta frumvarp. Auðvitað kostar peninga að uppfylla ákvæði þess. En lítum bara til þess hvað þessi stóri hópur hefur orðið af mikilli þjónustu sem hann hefur sannarlega átt rétt á og sem stjórnarskráin hefði átt að tryggja honum. Við erum að tala hér um jafnræði þannig að við skuldum hópnum þetta. Jafnvel þótt þetta kosti töluvert mikla peninga eigum við að sameinast um þetta verkefni. Í frumvarpinu er kveðið á um að táknmál verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra Íslendinga og réttur þeirra tryggður til hvers konar táknmálstúlkunar. Þetta er grundvallaratriði til þess að heyrnarlausir geti lifað hér við bærileg mannréttindi og við jafnrétti á við aðra þjóðfélagsþegna eins og kostur er. Hér segir í þessari ágætu greinargerð, með leyfi forseta: „Framtíðarsýnin í lagasetningunni er sú að táknmálið muni njóta sömu virðingar og önnur mál og að heyrnarlausum verði mögulegt að taka fullan þátt í þjóðfélaginu á grundvelli laganna; að heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir hafi rétt til að ákveða hvert er móðurmál þeirra og aðrir viðurkenni og virði þá ákvörðun.“ Mér finnst ekki beðið um mikið hér, virðulegi forseti. Mér finnst að við eigum að standa saman að því að svara þessu kalli sem kemur frá heyrnarskertum sem borið er fram á Alþingi undir forustu hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur. Við eigum að verða við þessu kalli og samþykkja frumvarpið. Það er auðvitað grundvallaratriði til að viðurkenning íslensks táknmáls öðlist fullt gildi að efla táknmálsfræðinám og skapa heyrnarlausum og daufblindum fullnægjandi táknmálsþjónustu. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa miklu fleiri orð um málið. Ég skora á þingheim allan að sameinast um að þetta mál verði að lögum þótt stutt lifi eftir af þinginu. Þó að ég eigi ekki sæti í menntamálanefnd mun ég sannarlega leggja mitt af mörkum til að fylgjast með því að umræðan gleymist ekki um leið og við lokum dyrunum á eftir okkur í kvöld, heldur verði málið strax tekið upp í menntamálanefnd sem fær það til skoðunar. Ég heiti á alla þingmenn sem sitja í menntamálanefnd að fylgja málinu fast eftir á næsta fundi nefndarinnar og láta reyna á það hvort ekki næst samstaða um málið þannig að við getum öll í stjórn og stjórnarandstöðu sameinast um að gera þetta mál að lögum áður en þing fer heim. Það skuldum við þessum hópi sem mun öðlast rétt samkvæmt þessu frumvarpi ef að lögum verður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurlín M. Sigurðardóttur fyrir að mæla fyrir þessu máli og vekja mig og vonandi aðra þingmenn til umhugsunar um mikilvægi þess. Ég hef ekki orðið vitni að því að þetta mál hafi verið flutt í þingsölum áður. Mér finnst það í rauninni snúa að mannréttindum og því að við tryggjum að allir hópar í þjóðfélagi okkar taki þátt í samfélaginu. Ég þekki ekki þá erfiðleika sem heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir glíma við á hverjum degi við að sinna sínum daglegu erindum. Mér fannst grátlegt að hlusta á flutningsræðuna áðan og heyra þær dæmisögur sem þar voru nefndar. Mér finnst mjög ánægjulegt að sjá hversu margir þingmenn eru meðflutningsmenn að þessu frumvarpi og ég vona svo sannarlega að þrátt fyrir að stutt sé í þinglok takist þinginu að afgreiða þetta mál í lokin.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um íslenska táknmálið sem og breytingu á ýmsum lögum og ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir þessi frumvörp. Hér er tekið á mjög mikilvægu réttindamáli sem ég styð. Mig langar þó til að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi horft til nýrrar tækni sem er að ryðja sér til rúms og ég hef kynnst persónulega af manneskju sem ég þekki, talgervla sem geta skilið talað mál og breytt því í ritað mál og sem geta breytt rituðu máli yfir í talað mál. Getur það ekki orðið lausn fyrir þennan hóp fólks eftir fimm eða tíu ár? Var það skoðað í þessu samhengi? Þeir eru miklu fleiri sem geta lesið íslensku af tölvuskjá eða hlustað á hana ef tölvan talar en þeir sem kunna táknmál. Ef hinn heyrnarlausi getur skrifað mál sitt niður í tölvu og tölvan talar geta allir Íslendingar skilið hann, og öfugt, ef tölvan skilur talað mál og breytir því í ritað gerist það sömuleiðis. Þessar tölvur eru sífellt að verða minni þannig að ég sé ekki annað en að það væri möguleiki. Hins vegar tek ég undir með hv. þingmanni sem nefndi kerfisbreytingar, eins og t.d. þegar einhverjum dettur í hug að táknmálið sé ekki gott fyrir heyrnarlausa og það veldur ómældum hörmungum eins og hv. þingmaður lýsti í framsöguræðu sinni. Hið sama hef ég heyrt frá blindum, að þjónusta við blinda hafi látið mikið á sjá eftir að tekin var upp sú stefna að dreifa þeim á alla skóla í staðinn fyrir að hafa þá á einum stað þar sem hægt er að veita góða þjónustu. Ég held að það þurfi að hlusta miklu meira á öryrkja, hvort sem þeir eru blindir, heyrnarlausir eða eitthvað annað, og finna lausnir á vanda þeirra í samvinnu við þá. Svo legg ég eindregið til að menn hverfi frá núverandi kerfi örorkumats sem byggir á því að líta á vangetu fólks. Hv. þingmaður gat þess í framsögu sinni að umhverfið hefði stöðugt verið að segja hinum heyrnarlausa að hann gæti ekki þetta og gæti ekki hitt. Ég vil að kerfið líti einmitt öfugt á þetta og spyrji: Hvað geturðu? Ekki: Hvað geturðu ekki? Ég vil nefna að það er svo gleðilegt að á hinu háa Alþingi eru í dag einn blindur þingmaður og annar heyrnarlaus og þau væru algjörlega öryrkjar ef litið væri á vangetuna en geta skilað mjög góðu starfi - eins og þetta frumvarp ber vott um - þegar litið er á getuna. Ég held að við þurfum, allt þjóðfélagið, að fara að líta á getu öryrkja en ekki vangetuna. Þetta er einmitt það sjónarmið sem er uppi í þeirri nefnd sem forsætisráðherra skipaði, sú sem fjallar um málefni öryrkja og ég á sæti í.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp þótt það sé þess efnis að í rauninni ætti umræðan að vara þar til það er orðið að lögum. Við erum ekki að fást hér við frumvörp tæknilegs eðlis, þetta er fyrst og fremst spurning um mannréttindi. Ég fékk um daginn bréf frá gamalli vinkonu minni, sem er heyrnarlaus, þar sem hún rakti gang mála í æsku, frá skólagöngu sinni og hvernig hún hefði í reynd verið svipt tækifæri til menntunar vegna þess að táknmálið var ekki viðurkennt sem mál hennar. Ég kem eiginlega óundirbúinn í pontu til að tala fyrir hönd hennar og barna framtíðarinnar sem við megum ekki svipta tækifærum til menntunar og til lífsbjargar. Ég tala einnig fyrir hönd okkar allra í samfélaginu sem viljum búa í menningar- og mannréttindasamfélagi. Þjóðfélag sem ekki virðir rétt allra þegna sinna getur ekki kallað sig mannréttindasamfélag. Þess vegna legg ég til að þessi frumvörp verði hið allra fyrsta gerð að lögum um leið og ég þakka hv. þm. Sigurlín Margréti Sigurðardóttur fyrir forgöngu hennar í þessu máli.

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég svara þeirri spurningu sem hv. þm. Pétur Blöndal beindi til mín í sambandi við tæknimálin. Ég horfi alltaf mest á táknmálið, ég er ekkert að horfa á tæknina, hvað er til hverju sinni. Auðvitað veit ég að tæknin er til, en táknmálið er lífið og verður það áfram. Tæknin er alltaf að bregðast okkur. Þess vegna verðum við að treysta á táknmálið. Auðvitað er tæknin af hinu góða, og t.d. væri kærkomið fyrir okkur ef Ríkisútvarpið setti texta á sjónvarpsefni. Ég held að þeir ættu að einbeita sér að því, það er tæknin sem við eigum að nýta okkur. Að lokum langar mig að þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa komið, stutt mál mitt og setið og fylgst með mér flytja málið. Ég hef ekki setið hér til að punkta niður hvað þau hafa sagt, alls ekki, en þetta mál er svo sjálfsagt, það er mannréttindamál sem öll þjóðfélög heims eiga að styðja. Það skiptir ekki máli hvort við erum rík þjóðfélög eða ekki, þetta á bara að vera í lagi. Þetta eiga að vera sjálfsögð réttindi hvers einstaklings. Við sem erum sögð vera öryrkjar getum gert svo margt ef við fáum einfaldlega tækifæri til þess. Tækifærið er hér, ég er hér, blindur maður er hérna, og við getum haldið áfram að vinna að þessu. Núna verðum við bara að horfa til framtíðarinnar, ekki rífast um hver eigi heiðurinn af þessu eða hinu málinu. Þetta frumvarp er gott, við eigum bara að samþykkja það, fólkið á að samþykkja það. Fyrir því er ég að berjast vegna þess að ég vil fá að njóta lífsins og ég vil fá þann rétt í lög. Ég segi bara enn og aftur: Ég þakka þeim sem studdu mig og vona að eitthvað gerist í framtíðinni. Það verður spennandi að fylgjast með hvernig þessu máli lyktar.

Umræðan sem hér á sér stað er svolítið merkileg og skrýtin. Við erum í raun að fjalla um frumvarp sem í eru fólgnar ákveðnar tæknilegar breytingar. Svo hefur komið fram breytingartillaga við það frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem er í raun nýtt frumvarp, og öll umræðan snýst um þá breytingu og fer jafnvel dálítið út um víðan völl því að menn eru eiginlega að ræða framhald af umræðunni sem var í desember þegar við samþykktum þá gífurlegu skattalækkun sem við munum upplifa eftir tvo daga. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði að ríkisstjórnin hefði komið með þetta á síðustu metrunum. Það er rétt. Þetta tekur gildi rétt fyrir kosningar en eitthvað af hinum gífurlegu skattalækkunum núverandi ríkisstjórnar hlaut að koma rétt fyrir kosningar vegna þess að við höfum lækkað skatta allt kjörtímabilið. Ég lofaði að geta þess hvaða skatta við hefðum lækkað og ég ætla að reyna að gera það, frú forseti, eftir minni. Við höfum afnumið eignarskatta, sem lengi vel var mikið baráttumál félags aldraðra, svokallaða ekknaskatta. Þeir hittu sérstaklega aldraðar ekkjur fyrir sem þurftu að fara að borga eignarskatt, sem oft var mjög þungbært fyrir fólk með lágan lífeyri. Þetta var mikið baráttumál aldraðra sem nú er komið í höfn með því að eignarskatturinn er aflagður, elsti skattur á Íslandi, svokölluð tíund forðum. Svo höfum við lækkað tekjuskatta mörgum sinnum, lækkað tekjuskatta þrisvar sinnum, um 1% í hvert skipti þannig að samanlögð lækkun er 3%. Síðan erum við búin að hækka aukalega persónuafsláttinn 1. janúar þannig að meðaljóninn, sem er með eitthvað um 350 þús. kr. á mánuði, hefur núna með 3.500 kr. meira í vasanum en í desember og hann er með 3.000 kr. meira í vasanum til viðbótar vegna hækkunar á persónuafslætti. Samanlagt 6.500, bara frá því í desember. Hjón eru þá samanlagt með 13.000 kr. meira til ráðstöfunar. Þetta bætist við þá lækkun sem hefur orðið áður sem var 1% tvisvar sinnum, þ.e. fyrir 350 þús. kr. er þetta 7.000 kr. þannig að samanlagt er hver einstaklingur með meðaltekjur núna að borga 13.500 kr. minna í skatta heldur en hann hefði gert ef skattkerfið hefði verið óbreytt frá því að kjörtímabilið hófst. Fyrir hjón eru það 27 þús. kr. á mánuði til ráðstöfunar vegna breytinga á tekjuskattinum. Við höfum lækkað skatta á hagnað fyrirtækja trekk í trekk. Það merkilega er að þegar skattarnir hafa verið lækkaðir, fyrst úr 45%, síðan niður í 32%, síðan 30%, síðan 28% og loks 18%, að tekjur ríkissjóðs af sköttunum, frú forseti, hafa stöðugt hækkað. Þá kemur upp þessi skrýtna spurning: Þegar tekjur ríkissjóðs hækka, þ.e. fyrirtækin í landinu borga meiri skatta með stórlækkaðri prósentu, hvort er það skattahækkun eða skattalækkun? Það er ekki spurning ef við lítum á krónutöluna að skattarnir hafa verið að hækka en ef við lítum á prósentuna, þá eru 18% greinilega minna en 30%, þannig hef ég alla vega litið á og þá er það skattalækkun. Hið sama á við um einstaklinga líka. Vegna þess að hvað launin hafa hækkað mikið borga einstaklingarnir hærri skatt þrátt fyrir að prósenturnar hafi verið lækkaðar. Svo geta menn rifist um það endalaust hvort það er skattahækkun.  Síðan höfum við lækkað og einfaldað erfðafjárskattinn, sem líka var illa séður af Félagi eldri borgara. Menn sáu að ef þeir ætluðu að láta gamlan vin erfa eign eftir sig þá þurfti hann að borga upp undir 45% í erfðafjárskatt. Þetta hefur verið einfaldað mjög mikið og nú erum við sennilega með einhvern lægsta erfðafjárskatt í heimi, 5% af þeirri eign sem er umfram milljón, fyrsta milljónin er erfðaskattsfrjáls. Kerfið er svo einfalt, frú forseti. Ég get lýst því hér og nú en áður var það svo flókið að það þurfti sérfræðinga til að útskýra það. Þetta eru þær helstu lækkanirnar á þessu kjörtímabili en áður höfum við lækkað alls konar skatta eins og fjármagnstekjuskattinn, með einföldun og samræmingu á honum o.s.frv. Við erum búin að taka fullt af skrefum í þessu og lækkun á matarskatti er bara síðasta skrefið af fjöldamörgum og afskaplega ánægjulegt. Menn hafa verið að rífast um hvað vöruverð muni lækka mikið. Þá kemur að því að við erum með frjálsa álagningu og frjálst vöruverð, frjálsan markað. Þá vaknar spurningin: Hversu sterk er samkeppnin á markaðnum? Mun skattalækkunin ná til neytenda eða munu verslunin og þjónustan taka eitthvað af henni? Þá kemur að hlut neytenda, að vera vel á verði á fimmtudagsmorgun þegar þetta tekur gildi. Panti maður pitsu sem kostaði 2.000 kr. áður þá ætti hún að lækka um 280 kr., um 14%. Hún á að kosta nærri 300 kr. minna, þ.e. 1.700 kr. eftir þessa breytingu nema einhver hirði skattalækkunina. Ef menn fara út að borða og borða fyrir tíu þús. kr. á veitingastað, þá tek ég ekki vínið með því að það náðist ekki að samræma virðisaukaskattinn af því, þá ætti maturinn að lækka um 14% líka, þ.e. um 1.400 kr. og munar um minna. Í stað þess að borga 10 þús. kr. borga menn 8.600. Þetta þarf neytandinn að vita og vera vel á varðbergi og sjá til að þetta gangi eftir eins og á mörgum öðrum sviðum. Síðan koma til lækkanir á vörugjöldum sem bætast við eftir því sem birgðir verslana minnka eða breytast því að vörugjöld eru lögð á við innflutning og koma ekki fram fyrr en birgðirnar hafa klárast. Sú skattalækkun gæti tekið einn eða tvo mánuði. Svo var gert samkomulag við mjólkurstöðvar, að þær hækkuðu ekki verð. Það kemur hvergi fram en þegar menn hækka ekki verð í 7% verðbólgu í heilt ár þá er það lækkun. Svo á að lækka tolla og auka tollkvóta. Sá þáttur er kannski óljósastur af þessu öllu, hvernig hann kemur til með að virka. Hér hefur komið fram í umræðunni að lágtekjufólk hagnist mest á lækkuðu matarverði. Þessu trúði ég einu sinni líka sjálfur, að lágtekjufólk þyrfti að borða eins og aðrir og það notaði stærri hluta af tekjum sínum til að kaupa mat. En nýleg könnun Háskólans á Bifröst sýnir að þessu er ekki þannig varið. Hátekjumenn eyða hlutfallslega meira af tekjum sínum í mat, það er svo merkilegt. Þá rifjaðist það allt í einu upp fyrir mér að þegar maður var blankur, á námsárunum, hvar sparaði maður fyrst og fremst? Auðvitað í mat. Maður keypti ekki nautafilet eða eitthvað svoleiðis. Maður sparaði í mat. Þessi mýta eða trú, að lágtekjufólk eyði hlutfallslega stærri hluta af launum sínum í mat, er kannski bara röng, enda sýnir könnunin frá Háskólanum á Bifröst að svo gæti verið. Hér hefur mikið verið rætt um neyslustýringu. Ég er náttúrlega á móti henni vegna þess að ég ber það mikla virðingu fyrir fullorðnu fólki að ég vil láta það ráða því hvað það kaupir og hvað það kaupir ekki. Það er talað um bréf frá Lýðheilsustöð, það var ágætt. Stofnunin getur komið með góð ráð en það er engin skylda að fylgja þeim. Hún hefur nefnilega ekki löggjafarvald. Við höfum löggjafarvaldið og við getum ákveðið að reyna ekki að stýra fullorðnu fólki eða börnum fullorðins fólks. Það sem unglingar og börn drekka af gosi hafa þau fengið pening fyrir hjá foreldrunum. Það er væntanlega með vilja foreldranna. Þeir hafa jú vald yfir þeim og geta stýrt neyslunni. Það er merkilegt að þrátt fyrir þessa óskaplegu skattlagningu á gosi er neyslan óheyrilega mikil þannig að kenningin virðist bara alls ekki virka. Ég bendi svo á eina drykkjarvöru sem er öndvegisgóð, a.m.k. hér í Reykjavík, sem er kranavatnið. Það kostar ekki neitt og er enginn skattur á því.  Þetta vildi ég sagt hafa um þetta frumvarp. Ég er á móti þessari breytingartillögu frá Vinstri grænum af því að í henni felst forsjárhyggja. Það er í sjálfu sér alveg í samræmi við heimsmynd þeirra og hugsun að hafa vit fyrir öllu fólki en það er ekki í samræmi við mína heimsmynd og mína hugsun.

Hæstv. forseti. Það má taka undir ráðleggingar hv. þingmanns um að menn eigi að drekka meira vatn en kannski ekki um að menn spari í mat, eins og þessi könnun sýnir að fólk geri ef það hefur lítið á milli handanna. Breytingar á matarverði geta orðið til þess að fólk fari að geta gert betur við sig í matarinnkaupum. Þetta eru ekki rök í þessu máli í sjálfu sér enda ekki það sem ég ætlaði að ræða við hv. þingmann heldur hitt að hann kom aðeins að tollkvótunum en meiningin er að lækka tolla og til skiptana eru tollkvótar sem á að bjóða upp á að óbreyttum lögum. Þegar tollkvótar eru boðnir upp þá velja menn tilboð út frá samkeppnisumhverfinu og út frá því hvað matvara kostar á markaði á Íslandi. Tollkvótar sem eru boðnir upp tryggja ekki að lækkun á tollum komi neytendum til góða. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að koma þurfi þessari vöru til landsins með öðrum hætti en þeim að verðið taki mið af verði á innanlandsmarkaðnum eins og gerist þegar tollkvótar eru boðnir upp. Ég tel ekki líklegt að þessar vörur komi inn á markaðinn með miklum verðmun gagnvart innlendri vöru einfaldlega vegna þess að samkeppnin um innflutninginn á þessum vörum er það mikil að menn bjóða hátt í þetta. 713 krónur voru boðnar í innflutning á kjúklingum í tollkvótauppboði á síðasta ári.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna tollkvótana. Þeir voru einu sinni teknir upp. Einu sinni var algjörlega bannað að flytja inn landbúnaðarvörur til Íslands. Síðan voru opnaðar svona glufur og hleypt inn ákveðnu magni af kjöti og grænmeti til landsins. Í staðinn fyrir að veita innflutningsleyfi og leyfa mönnum svo að selja leyfin var ákveðið að ríkið gerði það sjálft og seldi á uppboði. Spurningin er að sjálfsögðu: Hversu miklu magni hleypum við inn? Ef við mundum hleypa inn ótakmörkuðu magni mundi að sjálfsögðu verð tollkvótanna fara niður og verðið nálgast heimsmarkaðsverð á viðkomandi vöru. Spurningin um það er því: Hvenær erum við búin að opna nægilega mikið til þess að lækka verð innan lands? Ég sé það sem lausn á þessu, þ.e. að auka kvótana, fjölga því sem flytja má inn þannig að það hafi áhrif á verð innan lands. Ég held að það sé ákveðin þróun í gangi sem íslenskur landbúnaður þarf að búa sig undir, að þessir tollkvótar verði auknir. Þá lækkar líka verðið á tollinum sem menn eru tilbúnir til að borga. Þar með vex samkeppni á þessum markaði innan lands. Þetta held ég að sé þegar farið að gerast í ostum og í grænmeti en ekki kannski eins mikið í kjöti, án þess að ég hafi skoðað það sérstaklega nýverið. En þarna bjóðast tækifærin, þ.e. í að auka kvótann.

Hæstv. forseti. Það eru til ýmsar leiðir við uppboð á verðmætum og eru ekki alltaf fjármunir sem notaðir eru til að velja á milli þeirra sem sækjast eftir því sem boðið er upp. Það mætti t.d. láta sér detta í hug að þeir sem vildu selja slíka vöru á íslenskum markaði byðu fram hámarksverð á viðkomandi vöru og að valið yrði úr með tilliti til þess hvaða hámarksverð þeir ætluðu að hafa á þeirri vöru á markaðnum. Með þeim hætti gæti arðurinn gengið til neytenda. Eins og nú háttar til eru þessir tollkvótar, arðurinn, hirtur í ríkissjóð. Ef notaðar eru aðrar aðferðir eins og hafa verið reyndar, t.d. að draga á milli aðila, þá lendir arðurinn hjá þeim sem hlýtur happið og fær tollkvótann í hendur. En það væri hægt að koma honum til neytenda með aðferðum eins og þeim sem ég nefndi.

Frú forseti. Tími verðlagseftirlits er í raun liðinn. Það sem hv. þingmaður er að tala um er verðlagseftirlit.

Nei.

Jú, viðkomandi aðili yrði að flytja inn vöruna og selja á ákveðnu verði innan um eintómar vörur sem eru með frjálsa álagningu. Það þýddi það að þessar vörur gætu ekki verið með frjálsa verðlagningu eða álagningu, sem mundi eyðileggja allt það kerfi sem er byggt upp í frjálsu markaðskerfi. Ég held að slíkt verðlagseftirlit yrði ekki skynsamlegt og yrði algjör afturför frá því kerfi sem við höfum í dag. Það er miklu skynsamlegra að auka kvótann.

Frú forseti. Við ræðum hér þingmál sem okkur er vel kunnugt því að löng umræða var um það í 1. umr. Það sem tekur mest plássið í 2. umr. er kannski breytingartillaga frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, breytingartillaga Vinstri grænna eins og hún hefur verið nefnd í umræðunni. Ég kannast alveg við að sú breytingartillaga nýtur stuðnings í öllum þingflokki Vinstri grænna og hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson farið yfir það í ágætu máli hvers vegna svo er. Þá koma hér hv. þingmenn eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og talar  Við skulum bara athuga að við erum eflaust öll haldin mismikilli forræðishyggju. Ég skammast mín ekki fyrir að vera haldin þeirri hugmynd sem hv. þm. Ögmundur Jónasson leggur til grundvallar breytingartillögu sinni. Sú hugmynd á rætur að rekja til, hvorki meira né minna, en heilbrigðisáætlunar ríkisstjórnarinnar til ársins 2010, sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi líka samþykkt. Ég geri líka ráð fyrir því að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi samþykkt lög um Lýðheilsustöð sem tóku gildi þann 1. júlí 2003. Hann veltir vöngum, ég hefði gaman af að fletta því upp og ég skal gera það þegar ég hef lokið máli mínu. Lýðheilsustöð var stofnuð eins og ég sagði 1. júlí 2003 með lögum frá Alþingi Íslendinga nr. 18 og hún heyrir undir heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið. Stefna og starfsemi hennar byggist á heilbrigðisáætlun stjórnvalda til ársins 2010 og sú stefnumörkun byggir aftur á stefnumörkun Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar. Við stofnun Lýðheilsustöðvar féllu undir starfsemi hennar nokkuð mörg smærri ráð og ýmis batterí sem m.a. höfðu sinnt forvarnamálum og eitt þeirra ráða er manneldisráð. Ég minnist þess þegar ég las fyrst þau plögg sem vörðuðu manneldisráð og stefnu þess þá lagði manneldisráð beinlínis til neyslustýringu með skattlagningu sérstaklega þegar um væri að ræða óhollustuvörur sem freistuðu ungmenna. Ég hef ekki lesið heilbrigðisáætlunina frá orði til orðs en ég geri ráð fyrir að manneldisráð og grunnurinn sem það starfaði á hafi fylgt inn í heilbrigðisáætlunina. En í núgildandi heilbrigðisáætlun segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Heilbrigðisþjónustan megi ekki eingöngu snúast um lækningar og meðhöndlun sjúkdóma heldur verði hún einnig að beinast að grunnheilsugæslu, þar með töldum forvörnum og heilsueflingu.“ Þetta er að hluta til hlutverkið sem Lýðheilsustöð hefur tekið á sig. Í markmiðum og forsendum heilbrigðisáætlunarinnar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að heilsuvernd, forvarnir og heilsuefling fái viðeigandi sess innan heilbrigðisþjónustunnar og sjónum hennar verði í auknum mæli beint að því að efla heilbrigði og fyrirbyggja sjúkdóma. Í því starfi þarf að koma til samstillt átak stjórnvalda, stjórnenda í heilbrigðisþjónustu, heilbrigðisstétta, hagsmunafélaga og frjálsra félagasamtaka.“ Þetta er í kaflanum um markmið og forsendur. Í markmiðssetningunni rekst ég á markmið sem fjallar um þverfaglega ábyrgð á heilsufari og það kemur inn á nákvæmlega þá þætti sem við erum að tala um en það varðar samfélagsaðgerðir. Í kaflanum sem fjallar um það markmið sem nr. 14 í heilbrigðisáætlun segir, með leyfi forseta: „Verkefni heilbrigðisþjónustunnar eru samofin viðfangsefnum fjölmargra annarra samfélagsgeira og atvinnugreina. Mörg samfélagsleg verkefni sem miða að því að tryggja gott heilsufar fólks verða ekki leyst nema í samvinnu við aðrar atvinnugreinar, fyrirtæki, hagsmunasamtök og fleiri aðila.“ Síðar í þeim kafla segir: „Framlag fjármálageirans er sömuleiðis mikilvægt við að ná settum markmiðum varðandi heilbrigði og umhverfi. Má þar nefna aðgerðir í verðlags- og skattamálum sem stuðlað geti að aukinni heilsueflingu og heilsusamlegra umhverfi.“ Þá höfum við það, frú forseti, að það er beinlínis markmið sitjandi ríkisstjórnar í heilbrigðisáætlun til ársins 2010, samþykkt hér á Alþingi, að fara þá leið sem Lýðheilsustöð leggur til í umsögn sinni um þetta mál. Ráðlegging Lýðheilsustöðvar er hins vegar hunsuð af stjórnarliðum hér í salnum og ríkisstjórninni, það á að fara aðra leið en að taka þeim rökum sem Lýðheilsustöð færir fram fyrir hugmyndum sínum og ráðum. Þetta minnir óneitanlega á úrskurði Skipulagsstofnunar þegar úrskurður Skipulagsstofnunar féll um Kárahnjúkavirkjun, að það væri ekki hægt að fallast á hana vegna þess að hún færi í bága við lög í landinu um náttúruvernd og mat á umhverfisáhrifum. Þá gripu stjórnvöld til þess að ráðherra umhverfismála sneri við úrskurði Skipulagsstofnunar. Hér er að mínu mati verið að gera nokkuð svipað. Það er verið að snúa af þeirri braut sem stofnanirnar sem við höfum sett niður í samfélaginu til að ráðleggja okkur stjórnvöldum hafa úrskurðað að ætti að fara, það er verið að snúa niður þá faglegu ráðleggingu sem við fáum og hunsa hana. Mér finnst það mjög miður. Ég stend því alveg keik í þessum ræðustóli og leyfi hv. þm. Pétri H. Blöndal að kalla þá röksemdafærslu sem ég hef verið með í ræðu minni forræðishyggju. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sem hefur miklar athugasemdir við að beita skattlagningu í þágu neyslustýringar hélt því fram með ákveðnum rökum í máli sínu að ef leið Lýðheilsustöðvar yrði farin í þessum efnum mundi það einungis halda uppi verði á vatni og hollri drykkjarvöru. Bíðum nú hæg eitt andartak - ef sú fullyrðing væri rétt og hærra verð yrði haft á gosdrykkjum en ósykruðum drykkjum og drykkjum sem væru betri hvað hollustu varðar, mundi það þá þýða að verð á vatni og hollari drykkjum mundi haldast uppi? Þá finnst mér eitthvað vanta í samfélagslega ábyrgð, t.d. verslunarinnar, kaupmanna og framleiðenda drykkjarvöru og ég spyr - nú veit ég ekki hvort hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson er í salnum eða heyrir mál mitt - hvort þessi fullyrðing hans lýsi vantrausti á samfélagslegri ábyrgð þessara aðila. Þó svo að virðisaukaskatti og vörugjaldi yrði haldið hærra á gosdrykkjum sem væru sykraðir en á öðrum neysluvörum, hvernig mætti það þá vera að það mundi valda hækkuðu verði á vatni, sódavatni? Það væri þá ekki nema með því að sýnt fullkomið ábyrgðarleysi væri úti í samfélaginu meðal þeirra sem reka verslunina. Nú vitum við auðvitað að blikur eru á lofti varðandi það hvort neytendur fái í alvöru notið allrar þeirrar lækkunar sem að sjálfsögðu ætti að koma í gegnum þá skattalækkun sem hér er fjallað um. Og meðal annarra orða, ég fagna því auðvitað ef neytendur horfa fram á að vöruverð lækki, ekki veitir af í 7% verðbólgu að eitthvað sé gert til þess að halda vöruverði niðri, því ekki hefur ríkisstjórninni tekist að koma böndum á verðbólguna.  Ég tek að sjálfsögðu undir þá hvatningu, það skiptir verulegu máli að neytendur séu á varðbergi í þessum efnum. En ég geri mér líka grein fyrir því að neytendur eiga mjög erfitt með að standa þá vakt til hlítar, til fullnustu. Í fyrsta lagi hefur fólk annað að gera svona dagsdaglega en að vera að taka það alltaf niður með sér á litla blokk hvað hlutirnir kostuðu fyrir virðisaukaskattslækkunina og hvernig verðið þróast síðan í framhaldinu og auðvitað má tína til fleiri rök máli mínu til stuðnings í þeim efnum. En við höfum ákveðnar stofnanir sem við treystum á í þessu sambandi, við höfum Neytendasamtök, við höfum talsmann neytenda, við höfum stéttarfélögin sem hafa lofað okkur að þau komi til með að stunda ákveðna neytendavernd í þessum efnum og við treystum auðvitað á að þetta skili sér allt saman. Varðandi þetta tiltekna mál um vörugjöld og virðisaukaskatt af gosdrykkjunum þá er það alvarlegt að það skuli vera að fara í gegnum Alþingi Íslendinga ákvörðun um að þessi gjöld eigi að lækka meira en dæmi eru um af öðrum vörum á gosdrykkjum og sykruðum drykkjum. Það er þvert ofan í ráðleggingar Lýðheilsustöðvar og í mínum huga ábyrgðarhluti af okkur hér á Alþingi að fara gegn þeirri ráðleggingu sem við þar höfum fengið. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég bara segja að heilbrigðismarkmið eru allt of sjaldan rædd innan veggja Alþingis, það er allt of oft sem við látum umræðu um heilbrigðismál fara í stóru drættina í heilbrigðismálum. Við tölum lon og don um stóru fjárhæðirnar, um heilbrigðisstofnanirnar, en forvarnirnar og áhrifaríkt starf Lýðheilsustöðvar og þeirra sem starfa á þeim vettvangi fær kannski minni athygli. En það hefur fengið athygli í þessari umræðu og það er að sjálfsögðu vel. Ég hvet auðvitað til þess að breytingartillaga hv. þm. Ögmundar Jónassonar verði samþykkt. Ég tel að okkur beri skylda til að gera það, ábyrgð okkar á því að standa við heilbrigðisáætlun til ársins 2010 sé slík að það sé einboðið að við ættum að samþykkja tillöguna.

Hæstv. forseti. Ég vil segja hér nokkur orð varðandi nefndarálit um lög um virðisaukaskatt og þá breytingartillögu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lagt fram. Ég hafði kvatt mér hljóðs fyrr í dag en féll þá frá orðinu og ég geri mér grein fyrir því að það er orðið nokkuð áliðið þannig að ég ætla ekki að lengja mál mitt enda hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs - og ég vísa þá sérstaklega til orða Kolbrúnar Halldórsdóttur sem fór í raun og veru með það í ræðu sem ég vildi draga fram. En ég vil minna á þá ábyrgð sem við höfum og horfa ekki eingöngu á virðisaukaskattinn og þær aðgerðir sem verið er að fara í, bæði virðisaukaskattinn og vörugjöldin, og vera nú ekki kaþólskari en páfinn og líta á þetta eingöngu út frá tæknilegu sjónarhorni og einföldunar ef við erum með því vísvitandi að leiða til lélegri heilsu, bæði tannheilsu og heilsu margra barna og unglinga. Ég vil, hæstv. forseti, láta það koma fram að auðvitað fögnum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði því að verið er að lækka virðisaukaskatt á matvælum. Það er vonandi, og við hvetjum til þess að smásalan sýni mikla ábyrgð í þessu máli og komi þeim virðisaukaskattslækkunum sem verið er að framkvæma alla leið til neytenda og geri gott betur. Mér finnst margar blikur vera á lofti hvað varðar álagningu á ýmsar vörur, því að í þeirri veröld sem markaðshyggjan lifir og hrærist í og núverandi stjórnarliðar hrærast í, þar sem markaðurinn og samkeppnin eiga að ráða og halda niðri vöruverði, þá hefur það sýnt sig að þróunin hefur verið í þá átt að á mörgum sviðum hefur samkeppni leitt til fákeppni í okkar fámenna landi og erfitt að segja til um það hvort sú staða sem við búum við í dag hafi leitt til vörulækkunar, hvort það sé ekki einmitt hátt vöruverð sem þrífst vegna fákeppni á markaðnum. Því er það ósk okkar allra að það verði ekki bara neytendur sem verði að fylgjast grannt með heldur verði ábyrgðinni alfarið varpað yfir á þá sem með málið fara, þ.e. innflytjendur og smásöluaðila. Hvað varðar þá breytingartillögu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson flytur hér vil ég ítreka að það þýðir ekki að setja sér heilbrigðismarkmið og markmið um bætta lýðheilsu, horfandi síðan upp á þjóðina og þá sérstaklega unglinga fitna og þyngjast eins og er að gerast í nágrannalöndum okkar án þess að bregðast við. Það er ýmislegt í umhverfi okkar, lifnaðarháttum, menningu og atvinnu foreldra og þeim hraða sem er í þjóðfélaginu í dag sem veldur því að ýmislegt hefur farið úr böndunum, t.d. að börn eru meira ein heima, þau hreyfa sig minna og mörg hver borða því miður óhollari mat. Það er ljóst að gosdrykkjaþamb hefur aukist, sérstaklega hjá ungum drengjum, ungum mönnum, og samhliða sjáum við stóraukna glerungseyðingu hjá börnum og ungmennum og tannskemmdir, þannig að þetta fer saman. Það eru sérstaklega gosdrykkirnir sem eyða glerungi. Þegar við horfum svo á að það eru sömu börnin, sömu unglingarnir sem búa við krappari kjör, og það eru foreldrar þeirra sömu barna og unglinga sem ekki hafa efni á því að fara með þau til tannlæknis, þá erum við að horfa upp á stóran hóp barna sem, þegar til lengri tíma lætur, mun verða undir hvað varðar tannheilsu, hvað varðar þjóðfélagslega stöðu og mér finnst það ábyrgðarhluti að horfa ekki á þetta heildrænt. Að vera kaþólskari en páfinn þannig að skilja ekki eftir virðisaukaskattslækkunina á gosdrykki og eins vörugjaldið, að leggja út á þá braut að lækka vöruverð á gosi meira en á öðrum vörum, vitandi það hvaða áhrif þetta hefur. Sem foreldri veit ég að það eru margir foreldrar sem hafa áhyggjur af gosdrykkjaþambi barna sinna, en þau ráða ekki við gosneysluna, ekki þegar verðið er eins og það er í dag, hvað þá þegar það lækkar, þá verður þambið enn meira. Þetta getum við sagt okkur, Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin mælir með verðstýringu á vörum sem leiða til lélegri lýðheilsu eins og áfengis og tóbaks, og það eru leiðbeiningar sem við eigum að taka alvarlega. Þetta mun koma í bakið á okkur þegar við erum að tala um tekjur og útgjöld ríkisins því að útgjöld heilbrigðisþjónustunnar eiga eftir að verða meiri og koma í bakið á okkur þegar tímar líða. Við þurfum því að hafa heildarsýn, við þurfum að hafa samþætta ábyrgð og þetta er samfélagslegt verkefni sem við þurfum að taka á hér en ekki varpa ábyrgðinni yfir á foreldranna. Það má kalla það forsjárhyggju, ég kalla þetta heilsuvernd, ég kalla þetta forvarnir, ég kalla þetta aðgerðir til að efla lýðheilsu. Ég kalla þetta að fara eftir manneldismarkmiðum og ég kalla þetta slysavarnir. Ég tel að börn og ungmenni í dag eigi það skilið að við hugsum um heilsu þeirra en hugsum ekki eingöngu út frá reikningskúnstum og að útreikningurinn sé auðveldari en ella.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997, með síðari breytingum. Núgildandi sóttvarnalög tóku gildi 1. janúar 1998 og voru þau mikilvægt skref í þá átt að gera stjórnsýsluna í landinu færari um að takast á við heilbrigðisvá en áður hafði verið. Frá gildistöku laganna hafa hins vegar orðið miklar breytingar á viðhorfum til sóttvarna og heilbrigðisógnar og hafa á undanförnum árum verið gerðar nokkrar breytingar á lögunum, m.a. vegna alvarlega faraldra sem komið hafa upp hér á landi. Á alþjóðavettvangi hefur einnig orðið mikil breyting á viðhorfi vegna heilbrigðis- og öryggisógnar á borð við alnæmi, bráðalungnabólgu, heimsfaraldurs inflúensu og mögulegra hryðjuverka þar sem sýkla-, eiturefna- og geislavopnum kann að vera beitt. Alþjóðasamfélagið hefur brugðist við þessu m.a. með því að stofna sóttvarnastofnun Evrópu og með nýrri alþjóðaheilbrigðisreglugerð Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem tekur gildi 15. júní 2007. Þessi reglugerð hefur áhrif á íslenskt laga- og reglugerðaumhverfi. Megintilgangur frumvarps þess sem ég mæli hér fyrir er að breyta gildissviði sóttvarnalaganna til samræmis við nýju alþjóðaheilbrigðisreglugerðina. Eldri heilbrigðisreglugerð miðaðist eingöngu við tiltekna hættulega smitsjúkdóma sem ógnað gátu heimsbyggðinni. Markmið nýju alþjóðaheilbrigðisreglugerðarinnar er að koma í veg fyrir eða að draga úr afleiðingum og útbreiðslu sjúkdóma, hvort sem rekja má þá til smitsjúkdóma eða eiturefna og geislavirkra efna sem breiðast út af náttúrulegum ástæðum, slysni eða ásetningi. Í frumvarpinu er enn fremur lögð til breyting á stjórnsýslustöðu sóttvarnalæknis. Samkvæmt gildandi sóttvarnalögum ber landlæknisembættið ábyrgð á framkvæmd sóttvarna og þar segir jafnframt að við embættið skuli starfa sóttvarnalæknir sem beri ábyrgð á sóttvörnum. Ég tel þessi ákvæði óskýr hvað varðar stjórnsýslustöðu sóttvarnalæknis, stjórnunarheimildir landlæknis og ábyrgð á lögbundnum verkefnum sóttvarnalæknis. Því tel ég eðlilegt að kveða með ótvíræðum hætti á um stjórnsýslustöðu sóttvarnalæknis. Í frumvarpinu er því lagt til að embætti sóttvarnalæknis beri ábyrgð á sóttvörnum undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra. Tilgangur þessarar breytingar er fyrst og fremst að skýra stjórnsýslu og skilja að eftirlit og framkvæmd. Þessi breyting er einnig í samræmi við þá stefnu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins að flytja sem mest af rekstrarverkefnum frá landlæknisembættinu og efla eftirlitshlutverk embættisins. Með þeim breytingum verður staða landlæknis gagnvart sóttvarnalækni sú sama og staða landlæknis gagnvart öðrum læknum og öðrum stofnunum sem veita heilbrigðisþjónustu, þ.e. að hann hefur eftirlit með því að sóttvarnalæknir uppfylli faglegar kröfur og ákvæði heilbrigðislöggjafar og getur krafið hann um þær upplýsingar sem hann telur nauðsynlegar vegna þessa eftirlits. Eftirlitshlutverk landlæknis gagnvart sóttvarnalækni breytist því ekki. Hann verður eftir sem áður háður faglegu eftirliti landlæknis eins og aðrir sem veita heilbrigðisþjónustu. Í frumvarpinu felast engar breytingar á stöðu og hlutverki sóttvarnalæknis og landlæknis á sviði almannavarna. Hæstv. forseti. Í ræðu minni hef ég farið í stórum dráttum yfir aðdraganda þess að ég legg fram frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum. Megintilgangur breytinganna er að aðlaga sóttvarnalögin og sóttvarnareglugerðir að alþjóðaheilbrigðisreglugerðinni. Einnig er rétt og eðlilegt að skýra með ótvíræðum hætti stjórnsýslustöðu sóttvarnalæknis. Ég tel eðlilegt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar til 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða nokkuð athyglisvert frumvarp sem hæstv. ráðherra mælir fyrir og leggur fyrir Alþingi með ósk um að það verði afgreitt núna á þeim fáu dögum sem eftir eru til þingloka. Mér sýnist að meginbreytingarnar í frumvarpinu frá gildandi sóttvarnalögum séu tvenns konar, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Fyrra atriðið er að stofna nýtt embætti sóttvarnalæknis, ef ég skil þetta rétt og ráðherra leiðréttir mig þá ef ég hef ekki náð þessu rétt, en mér sýnist að breytingin sé sú að sóttvarnalæknir, sem í dag er hluti af landlæknisembættinu, eigi núna að verða sjálfstætt embætti. Það er gert til þess að ríkið verði betur í stakk búið til að bregðast við vá sem kann að koma upp í heilsufari vegna utanaðkomandi atriða. Er gerð grein fyrir því í greinargerð með frumvarpinu að þær breytingar sem orðið hafa á alþjóðavettvangi á undanförnum árum hafi gert það að verkum að ýmiss konar vá er nú kannski nær okkur en áður var og að stjórnvöld þurfi því að huga betur að viðbrögðum ef til þess kemur að þeir sjúkdómar eða það sem rakið er í greinargerðinni stingi sér niður og að þá þurfi að grípa til ákveðinna aðgerða, og dregin er upp mjög athyglisverð mynd af breytingum undanfarinna ára. Í öðru lagi eru breytingar í frumvarpinu þar sem í raun er verið að setja inn í gildandi sóttvarnalög ákvæði úr alþjóðaheilbrigðisreglugerðinni sem er lýst í greinargerð með frumvarpinu og fela í sér möguleika stjórnvalda og heilbrigðisyfirvalda til að grípa til tiltekinna aðgerða, eins og að fara fram á upplýsingar um ferðir ferðamanna, fá þá í læknisrannsókn og annað því um líkt ef grunur kemur upp um smitsjúkdóma eða smit sem ástæða er til að bregðast við. Verið er að opna á eða setja í lög möguleika fyrir stjórnvöld til að geta brugðist við vá af slíkum toga sem kann að koma upp í kjölfar breytinga sem orðið hafa á undanförnum árum og í sjálfu sér sé ég ekki annað en að þetta séu eðlilegir hlutir. Að vísu hef ég ekki tekið afstöðu til þess hvort rétt sé að stofna sérstakt embætti sóttvarnalæknis. Ég held að rétt sé að hugsa það mál áður en lengra er haldið en ég býst við að vandlega verði farið yfir þetta í heilbrigðis- og trygginganefnd og ég bíð þá eftir athugun málsins þar og þeim tillögum sem nefndarmenn kunna að bera fram eftir þá athugun. Í ljósi umræðu sem verið hefur á undanförnum vikum um kröfur á hendur þeim sem koma til landsins um heilbrigðisvottorð, sem hafa verið nokkuð í umræðunni og fundið hefur verið að því að settar yrðu fram slíkar kröfur eða slík skilyrði fyrir erlenda menn eða aðra sem koma til landsins, að þeir geti sýnt fram á heilbrigði sitt, þá vildi ég aðeins fá fram viðhorf hæstv. ráðherra til þess hvort hún telji að þær kröfur sem er að finna í gildandi sóttvarnalögum og leiða af þeim breytingum sem hér eru lagðar til, gangi ekki í andstæða átt miðað við þá gagnrýni sem komið hefur fram, m.a. frá tveimur hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Þeir hafa litið svo á að sjónarmið sem sett hafa verið fram um að menn gætu framvísað heilbrigðisvottorði bæru vott um andúð á útlendingum og jafnvel að það jaðraði við rasisma að setja fram slíkar hugmyndir. Ég vildi gjarnan fá fram frá hæstv. ráðherra hvort hún er sammála þessum viðhorfum og ef svo er, hvort hún muni þá beita sér fyrir því í þinglegri meðferð að lögunum verði breytt, bæði þessum lögum og kannski ekki hvað síst öðrum lögum, lögum um atvinnuréttindi útlendinga og útlendingalögum sem setja fram kröfur um heilbrigðisvottorð til þeirra sem hingað koma, því að það hljóta þá að vera óeðlilegar kröfur í ljósi þeirra sjónarmiða sem komið hafa fram frá tveimur þingmönnum annars stjórnarflokksins, sama flokks og hæstv. heilbrigðisráðherra er frá. Sérstaklega vil ég benda á breytingartillöguna í 9. gr. frumvarpsins en þar er bætt við gildandi 17. gr. sóttvarnalaga nokkrum ákvæðum, m.a. þessu, með leyfi forseta: „Læknisskoðun sem gerð er vegna umsóknar um dvalar- og atvinnuleyfi og er í samræmi við verklagsreglur sóttvarnalæknis skal greiðast að fullu af vinnuveitanda eða þeim sem sækir um dvalar- eða atvinnuleyfi.“ Þarna er beinlínis sett inn í sóttvarnalögin ákvæði sem er ekki í dag, skilyrði um læknisskoðun þeirra sem sækja um dvalar- og atvinnuleyfi. Er það skilyrði, virðulegi forseti, í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar? Ég get sagt að það er út af fyrir sig í samræmi við gildandi lög, t.d. lög um atvinnuréttindi útlendinga og lög um útlendinga. Ef ég rifja það aðeins upp sem er í lögunum um atvinnuréttindi útlendinga er meginreglan sú að þeir sem hingað koma til að vinna þurfa að fá atvinnuleyfi. Í 7.–13. gr. laganna um atvinnuréttindi útlendinga er skýrt kveðið á um að þau leyfi, hvort sem þau heita tímabundið atvinnuleyfi eða atvinnuleyfi til sérhæfðra starfsmanna, óbundið atvinnuleyfi, atvinnuleyfi vegna námsdvalar eða atvinnuleyfi vegna vistráðningar, að í öllum þessum tilvikum er skilyrði að viðkomandi hafi lagt fram fullnægjandi heilbrigðisvottorð. Miðað við tillöguna í frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra, í 9. gr. frumvarpsins, er ekki hægt að ráða annað en að það sé sjónarmið ráðherrans að þessi stefna í lögunum um atvinnuréttindi útlendinga sé eðlileg og verið sé að setja hana yfir í sóttvarnalögin. En vegna þeirra sjónarmiða sem sett hafa verið fram, bæði hér í þessum þingsal og utan hans af hv. tveimur þingmönnum Framsóknarflokksins - sem hafa reyndar gengið nokkuð langt að mínu viti í að gera mönnum upp skoðanir og fordæma þær - hlýt ég að kalla eftir afstöðu ráðherrans svo fyrir liggi hvort ráðherrann er sammála þingmönnum sínum eða ekki. Í reglugerðinni um atvinnuréttindi útlendinga - en lögin um atvinnuréttindi útlendinga og reglugerð eru gefin út af félagsmálaráðherra, samflokksmanni heilbrigðisráðherra - er samsvarandi ákvæði og ég gat um í lögunum að til að fá atvinnuleyfi þurfi að leggja fram fullnægjandi heilbrigðisvottorð. Ég er út af fyrir sig til í að hlusta á öll rök í því hvort rétt sé að breyta þessu, hvort rétt sé að afnema þessa meginreglu í lögunum. Hún er að vísu ekki án undanþágna, eins og þeir þekkja sem hafa kynnt sér þau lög, en það er a.m.k. meginreglan í lögunum að krefjast heilbrigðisvottorðs. Ég er út af fyrir sig til í að hlusta á röksemdir og sjónarmið í þeim efnum að hverfa eigi frá þessu sem meginreglu og hætta að gera kröfu til þess að þeir sem hingað koma, hvort sem þeir eru útlendingar eða ekki, til dvalar eða til að vinna leggi fram fullnægjandi heilbrigðisvottorð. Ég er að vísu í meginatriðum sammála því sem er í gildandi lögum og kemur reyndar fram í því frumvarpi sem hér er lagt til og þeim rökstuðningi sem fyrir breytingunum er. Heilbrigðismál eru auðvitað alvörumál, þeim er ekki beint gegn útlendingum eða fyrir Íslendinga, þeim er bara beint gegn sjúkdómum og fyrir lifandi fólk og það er bara skynsamlegt og eðlileg ráðstöfun að mínu viti að stjórnvöld hvers ríkis reyni að tryggja eftir föngum að smitsjúkdómar og annað slíkt breiðist ekki út eða nái fótfestu, eða þá að sjúkdómar sem búið er að útrýma hér á landi að meira eða minna leyti stingi ekki upp kollinum á nýjan leik, eins og t.d. berklar. Nú er vitað að berklar eru landlægir sums staðar í Evrópu, m.a. í löndum innan Evrópusambandsins og íslensk heilbrigðisyfirvöld hljóta að fylgjast með því og ég spyr hæstv. ráðherra hvernig þau bregðist við því, hvernig viðbúnaður þeirra er til að draga úr líkum á því að sá sjúkdómur stingi sér niður hér. Menn hljóta að vera sammála um að reyna að koma í veg fyrir það og menn hljóta líka að vera sammála um að þeir sem hingað koma og greinast með slíka sjúkdóma eigi að fá læknismeðferð. Við viljum greina vandann til að geta hjálpað fólkinu og til að geta komið í veg fyrir að fólk smiti aðra. Í meginatriðum er ég því sammála þeirri stefnu sem er að finna í gildandi löggjöf og því frumvarpi sem nú er lagt fram en hins vegar er það í verulegu ósamræmi við þau sjónarmið sem sett hafa verið fram á undanförnum vikum með nokkuð hörðum hætti og mönnum legið þungt á hálsi fyrir, eins og formanni Frjálslynda flokksins, af tveimur hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég hlýt að kalla eftir því að ráðherrann sem fer með þennan málaflokk fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og flokks síns kveði upp úr um það hver stefnan er og hvort gagnrýni þingmannanna eigi sér stuðning í ríkisstjórninni. Ef svo er tel ég að ráðherra þurfi að gefa þinginu frekari skýringar á því hvers vegna frumvarpið er svona úr garði gert eins og raun ber vitni, því að ég sé ekki að það fari saman. Kannski er það og kannski eru til einhverjar skýringar á því sem ráðherra getur þá reitt fram til að ég átti mig betur á því ef samræmi reynist þar á milli. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en ég tel óhjákvæmilegt að kalla eftir skýrri afstöðu ráðherrans til þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram og ég hef rakið.

Virðulegur forseti. Ég vildi einungis bregðast við þeim orðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hann vék að fyrr í ræðu sinni um afstöðu einstakra þingmanna í Framsóknarflokknum. Þar þykir mér hann hræra áfram í þessum potti en það sem ég hef alltaf sagt í þessari umræðu er að ég hef verið að mótmæla því að þegar menn ræða um málefni innflytjenda og málefni útlendinga skuli menn kjósa að nefna ætíð í sömu andrá hættu á sjúkdómum og sakavottorð. Ég er alveg sammála þeim sjónarmiðum sem komu fram í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að ég er bærilega sátt við með hvaða hætti þessum málum er háttað í dag þar sem vegna almannaheilla og vegna einstaklinganna sjálfra er farin sú leið að kanna heilsufar fólks af einstökum svæðum heimsins þar sem eru til að mynda berklar eða aðrir sjúkdómar en það á bara við svo lítinn hluta af þeim útlendingum og lítinn hluta af þeim innflytjendum sem hingað sækja og það tel ég að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson þekki. Verklagsreglur sóttvarnalæknis eru með þeim hætti, ef ég þekki þær nógu vel, að kannað er heilsufar einstakra hópa frá sérstökum svæðum heimsins, mjög fárra til að mynda innan Evrópska efnahagssvæðisins en eins og hv. þingmenn vita koma langflestir þeirra útlendinga sem hingað sækja þaðan. Ég tel að við hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson deilum að mörgu leyti sömu sjónarmiðum hvað þetta varðar en það sem ég hef gert athugasemd við er að menn skuli velja að nefna í sömu andrá innflytjendur og sjúkdóma. Þar með finnst mér að menn séu að ala á einhvers konar ótta í þeirra garð sem ég tel óþarft. Hvað hitt varðar þá held ég að við Kristinn H. Gunnarsson deilum sömu skoðunum.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur að við erum sammála í þessu máli og við erum sammála á þann veg sem ég lýsti í ræðu minni. Þingmaðurinn notaði hér orðalagið að hræra í þessum potti og ég vil eiginlega heimfæra þessi ummæli á hv. þingmann og hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson. Þau hafa verið að hræra í ákveðnum potti til þess að stimpla formann Frjálslynda flokksins, Guðjón Arnar Kristjánsson og fleiri, með óæskilegum stimpli í pólitísku áróðursskyni. Það er nefnilega þannig að í gildandi lögum er meginregla að útlendingar sem koma hingað til dvalar eða vinnu þurfi að framvísa fullgildu heilbrigðisvottorði. Það er líka meginregla í útlendingalögum, eins og hér má sjá í reglugerðinni, að menn framvísi sakavottorðum þannig að þegar formaður Frjálslynda flokksins nefndi þetta tvennt í ræðu sinni á landsþingi flokksins í janúar var hann einfaldlega að undirstrika stefnu sem er í gildandi lögum. Ég tel fráleitt að ætla að reyna að klína á formann Frjálslynda flokksins einhverjum rasistastimpli, manni sem er giftur pólskri konu, þó að hann hafi nefnt þetta og berkla sem hann er kunnugur vegna þess að hann veit að smitandi berklar eru landlægir á ákveðnum stöðum, m.a. í Póllandi, og honum er umhugað um heilbrigði þeirra sem hingað koma, bæði útlendinga og Íslendinga. Ég vil bara biðja hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur að láta af því að hræra í þessum fordæmingarpotti.

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður veit, ef hann hefur kynnt sér mál mitt, hef ég aldrei haldið því fram, og hef einmitt sérstaklega vandað mig við það, að hv. þingmaður, formaður Frjálslynda flokksins, Guðjón Arnar Kristjánsson, hafi skoðanir sem kenna megi við rasisma. Ég hef aldrei sagt að Frjálslyndi flokkurinn hafi iðkað þær skoðanir vegna þess að ég held að Frjálslyndi flokkurinn hafi að mörgu leyti verið að lýsa umræðu sem á sér stað víða í samfélaginu. Það sem ég hef sagt er að einstakir liðsmenn Frjálslynda flokksins, og þar get ég einmitt trúað að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson taki undir með mér, hafi gengið lengra en til að mynda hv. þingmaður og formaður flokksins, Guðjón Arnar Kristjánsson. Það sem ég hef verið að vara við er að menn gangi ekki svo langt í umræðunni, og það sama á við um mig, að stimplanir séu á báða bóga þannig að við komumst ekkert áfram í málefnalegri umræðu um aðlögun innflytjenda og með hvaða hætti við högum þeim málum. Ég hef reynt að vanda mig í þessari umræðu. Ég hef þó brugðist við þar sem mér hefur stundum fundist, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu, að menn tali ætíð um málefni innflytjenda, útlendinga, með þeim hætti að nefna í sömu andrá kröfuna um sakavottorð og heilbrigðisvottorð. Við deilum sömu skoðunum, ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu en mér finnst óþarft að þetta sé ætíð nefnt í sömu andrá. Það er svo margt annað sem við gætum verið að ræða í þessum efnum og ég vildi að við gætum stýrt umræðunni inn á þann vettvang.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að sú afstaða hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur liggi fyrir að gagnrýni sem hún hefur sett fram beinist ekki að formanni Frjálslynda flokksins. Það liggur þá fyrir og þarf ekki að deila um það. Það kann að vera að einhverjir aðilar sem hafa tekið þátt í umræðunni sem einstaklingar hafi látið einhver orð falla þar sem henni finnst of langt gengið. Ég get ekki svarað fyrir það. Ég get hins vegar haft skoðun á því ef þingmaðurinn lýsir þeim ummælum þannig að ég geti vegið þau og metið en ég held að þingmaðurinn verði þá að gera grein fyrir þeim ummælum og hverjir hafa látið þau falla þannig að við getum rætt þau. Ég vil alla vega segja það, ég hef að vísu ekki fylgst með öllu sem sagt hefur verið um þessi mál síðan í haust, að ég man ekki eftir neinu sem hefur stungið mig í umræðunni á þann veg að ég álíti einhvern einstakling í umræðunni uppfullan af rasisma. Ég held ekki. Jafnvel þó að ég sé ekki sammála honum fyndist mér ósanngjarnt að bera það á nokkurn mann. Ég held að enginn Íslendingur sé þeirrar skoðunar sem slíkt orð endurspeglar. Þess vegna held ég að menn eigi ekki að nota slík ummæli um menn í pólitískum deilum.  Ég vil minna á athyglisvert viðtal við forstjóra Útlendingastofnunar í Viðskiptablaðinu sl. föstudag, Hildi Dungal, sem einmitt fer yfir þessi mál og segir að margt sé til í því sem Frjálslyndi flokkurinn hefur sagt í þessari umræðu og þeir hafi ekki sagt annað en það sem almenningur er að hugsa. 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997, með síðari breytingum. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að ýmislegt hefur breyst frá því að lögin voru sett þó að þau séu ekki gömul. Meðal annars hefur komið upp sú vá sem við getum kallað heimsvá, yfirvofandi hætta á heimsfaraldri fuglaflensu, inflúensu og eins farsóttum af ýmsum toga. Til viðbótar hefur bæst við ótti manna af hryðjuverkum og efnum sem notuð eru í þeim tilgangi með eiturefnum og geislavirkum efnum. Því er augljóst að svið sóttvarnalæknis og þar af leiðandi breyting á sóttvarnalögum þarf að taka tillit til slíkra aðstæðna. Eins eru sjúkdómar sem geisa í heilum álfum og aðrir á heimsvísu eins og alnæmi, bólusótt og fleiri viðvarandi sjúkdómar og spurning hvort hægt sé að halda þeim sjúkdómum í skefjum eða hindra heimsfaraldur. Það hefur því margt breyst hvað varðar sjúkdómana sem slíka. Þar má m.a. nefna fuglaflensuna sem er alltaf að skjóta upp kollinum og nú síðast í Bretlandi tegund veiru sem er í dýrum og fuglum og hefur borist í menn. Það er bara spurning hvort hún stökkbreytir sér þannig að hún berist á milli manna og geti þar með valdið heimsfaraldri sem menn óttast, rétt eins og svarti dauði á sínum tíma. Því er full ástæða til að styrkja vel og rækilega stöðu sóttvarnalæknis og allra viðbragða hér á landi og almannavarna í þessu sambandi. Hin hlið málsins snýr að embættinu sem slíku en þar er gert ráð fyrir að draga úr óvissu eða stjórnarlegri stöðu sóttvarnalæknis sem nú er undir landlæknisembættinu. Ég tel að fara þurfi nokkuð vel yfir það mál hvort ástæða sé til að gera sóttvarnalækni eða embættið alveg að sérstöku og sjálfstæðu embætti sem heyrir beint undir ráðherra eða hvort hægt sé að skýra stöðu sóttvarnalæknis mun betur undir embætti landlæknis eins og er í dag. Þá er ég að hugsa til þess að í eðli sínu mun embætti sóttvarnalæknis ekkert breytast þó að það yrði sjálfstæð stofnun, er ég þá bara að horfa á starfsemina og ábyrgðina. Hugsanlega er í dag hagræðing og sparnaður af því að samnýta skrifstofu og starfsmenn. En ég geri mér grein fyrir að allar boðleiðir þurfa auðvitað alltaf að vera skýrar, sérstaklega ef vá ber að höndum, þá er það enn mikilvægara. Þá má ekki vera neinn vafi á því hver ber t.d. ábyrgð á innkaupum á bóluefni, vörum eða hver staða sóttvarnalæknis er gagnvart landlækni. Þetta verður að vera skýrt. Ég vil, hæstv. forseti, óska eftir því að farið verði vel yfir málið í heilbrigðis- og trygginganefnd. Úr því að þessar hugmyndir eru fram komnar skil ég mjög vel hvað varðar svið sóttvarnalæknis að það þurfi að víkka og fara þurfi að tilmælum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar og eins tilskipunum Evrópusambandsins um svið sóttvarnalæknis. En hvað varðar stöðu embættisins hefði ég óskað eftir því að frumvarpið hefði komið fyrr fram til að skoða málið betur og átta sig á í hverju annmarkar sóttvarnalæknis innan landlæknisembættisins eru fólgnir. Eru þetta einhverjir persónulegir hnökrar eða er þetta alfarið stjórnsýslulegt? Hefur eitthvað komið upp á sem verður til þess að menn telja að þetta gangi ekki eins og þetta er í dag? Er hægt að skýra einfaldlega betur stöðu sóttvarnalæknis í embættinu og kosta þá ekki til nýja stofnun, sem hlýtur alltaf að vera dýrara, auk þess gæti líka komið til tvíverknaðar ef sóttvarnalæknisembættið yrði gert að sérstakri stofnun. Við verðum líka að horfa til þess að með því erum við að veikja landlæknisembættið. Nú kann að vera að þetta sé hið eina rétta og hjá því verði ekki komist. Þá verða menn auðvitað að taka því, en ég hefði, hæstv. forseti, viljað að við hefðum meiri tíma til að fara yfir þennan þátt málsins. Ég veit ekki hvenær sá tími á að vera til því stuttur tími er eftir af þinginu. Þrír nefndardagar eru eftir og ekki nema sex þingdagar ef við förum eftir dagskrá þingsins. Ítarleg yfirferð á þessum málum og fleirum er ekki til staðar á þessu þingi. Ég tel að breytingar sem þessar, þegar verið er að breyta starfsemi og setja á nýjar stofnanir, þurfi nokkuð góða skoðun. Nú getur vel verið að þetta sé búið að vera einhvern tíma í undirbúningi og búið sé að fara vel yfir þetta í ráðuneytinu, en ég hef ekki orðið vör við umræðuna fyrr en núna. Ég óska því eftir, hæstv. forseti, að farið verði yfir stjórnskipulega þáttinn eins vel og unnt er og þá þeim þætti frekar frestað en að fara út í eitthvað sem full sátt er ekki um.

Virðulegi forseti. Við ræðum breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997, með síðari breytingum. Eins og fram hefur komið í umræðunni er tilgangur frumvarpsins tvíþættur. Annars vegar er verið að leggja til nýtt embætti sóttvarnalæknis og hins vegar að lögfesta alþjóðlegar tilskipanir eða reglugerðir um sóttvarnir vegna þeirrar heilbrigðisógna sem heimurinn stendur frammi fyrir af ýmsum ástæðum. Ég vil byrja á að furða mig á því að málið sé að koma í þingið þegar sex fundardagar eru eftir af þinginu. Ég á sæti í heilbrigðis- og trygginganefnd og þar er við nóg af verkefnum að fást þó að þetta komi ekki til viðbótar. Ég velti því fyrir mér hvernig menn ætlast til þess að nefndin taki málið núna til umfjöllunar, afgreiðslu og skili því aftur í þingið á þremur nefndardögum og sex þingdögum, en það verður náttúrlega bara að koma í ljós. Ég hef ekkert á móti því að alþjóðlegar reglugerðir eða tilskipanir verði settar í lög hér. Mér finnst það alveg sjálfsagt, en við vinnslu á máli eins og þessu verðum við að kalla eftir athugasemdum. Senda þarf málið til umsagnar og það tekur auðvitað tíma að fá umsagnir um mál eins og þetta. Hvað varðar hinn þátt málsins, að stofna nýtt embætti sóttvarnalæknis, hef ég efasemdir um að það sé sóttvörnum til framdráttar. Málið fellur undir landlæknisembættið í dag og virðist hafa gengið ágætlega. Ef einhverjir hnökrar eru þar á væri nær kannski að styrkja landlæknisembættið í stað þess að fjölga ríkisstofnunum með því að búa til nýtt embætti þarna. Ég hélt líka að það hefði verið stefna stjórnvalda að fækka frekar ríkisstofnunum en fjölga þeim. Síðan veltir maður fyrir sér hvernig embættin eiga síðan að vinna saman, þessi tvö embætti sóttvarnalæknis og landlæknis. Auðvitað er hætta á því, þegar maður skoðar reynsluna, þegar verið er að skipta stofnunum eins og landlæknisembættinu upp á þennan hátt, að þá verði án efa einhver tvíverknaður á ferðinni, jafnvel einhverjir sameiginlegir starfsmenn og þá veltir maður fyrir sér: Hver á að vera yfir þeim starfsmönnum sem eiga að vera sameiginlegir stofnuninni? Það vakna alls konar spurningar þegar maður fer að skoða þetta. Ég er ekki viss um að þetta sé eitthvað stjórnsýslulega skýrara og held að þetta sé hið mesta vandræðamál að fara að taka þetta hér og breyta þessu á síðustu dögum þingsins. Að minnsta kosti hefði ég talið fulla ástæðu til að skoða það miklu betur og nánar en sá tími sem við höfum til verksins gefur okkur kost á. Í dag er landlæknir með eftirlitsskráningu og ráðgjöf undir sínu embætti en auðvitað er það á hendi sóttvarnalæknis og ég held að það hafi gefist ágætlega. Ég tel að það eigi að vera þar áfram. Þannig er það með aðra sjúkdóma og ég get ekki séð að eitthvað annað ætti að gilda um sóttvarnir. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég óttast að ef það á að fara að breyta þessu verði það varla sóttvörnum til framdráttar og gæti jafnvel virkað hamlandi þegar fram í sækir sérstaklega hvað varðar stjórnsýsluna og sameiginleg verkefni. Síðan gagnrýni ég aftur þann stutta tíma sem við höfum til að fara í gegnum málið. Ég leyfi mér líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort stjórnarflokkar séu sammála um að gera þetta. Mér finnst það mjög ólíkt Sjálfstæðisflokknum að hann sé fylgjandi því að fara að bæta við enn einni ríkisstofnuninni núna, flokki sem hefur farið fram undir kjörorðinu Báknið burt. Ég hef því efasemdir um að þarna sé fyrir hendi stuðningur Sjálfstæðisflokksins, a.m.k. er þetta mjög ólíkt honum að styðja slíkt. Það verður bara að koma í ljós. Ég á sæti í nefndinni og mun fara yfir málið þar eftir því sem tími gefst til en hef sem sagt miklar efasemdir um að þarna eigi að fara að stofna þetta nýja embætti en finnst fullkomlega eðlilegt að við lögfestum tilskipanir frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnun og öðrum þeim sem telja ástæðu til að ríki heims taki upp slíkt í baráttunni við heilbrigðisógnir sem steðja að þjóðum heims, eins og komið hefur í ljós í dag.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins árétta ákveðna hluti sem komu fram í andsvörum áðan þannig að það lægi fyrir eins skýrt og hægt er. Ég nefndi það að hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir hefði haft það á orði að Frjálslyndi flokkurinn væri að daðra við rasisma. Ég hef ekki þau ummæli við hendina og ætla ekki að halda því fram og vil a.m.k. leiðrétta það þangað til annað sannara kemur í ljós en ég er með ummæli frá hv. þingmanni sem voru látin falla í pistli hjá Ríkisútvarpinu 6. febrúar og ég vildi lesa hér, með leyfi forseta: „Um síðustu helgi stigu Frjálslyndir skrefi lengra í andúð sinni. Þeir hættu að daðra við andúð á útlendingum og ákváðu að ganga alla leið. Það kom greinilega fram í setningarræðu Guðjóns Arnars, formanns flokksins, sem talaði á þann veg að auka og ala á ótta fólksins í landinu við fólkið sem hingað kemur í atvinnuleit. Ég ætla ekki að endurtaka hér ógeðfelldan boðskap formanns Frjálslyndra …“ o.s.frv. Þetta vildi ég láta koma fram og um leið fagna því að hv. þingmaður hefur lýst því yfir úr ræðustól að hún geri ekki athugasemdir við málflutning formanns Frjálslynda flokksins í þessum málum heldur hafi það verið ummæli annarra einstaklinga sem eru ekki á þingi fyrir flokkinn og ég veit svo sem ekki hverjir eru og veit ekki hvaða ummæli það eru sem hv. þingmaður hefur gert athugasemdir við. Það er önnur umræða og er sjálfsagt að taka hana ef þingmaðurinn er með þau ummæli og vill fara yfir þau hér eða síðar. Ég vildi alla vega láta þetta koma fram vegna yfirlýsinga hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur um það að hún væri sammála formanni Frjálslynda flokksins og ég fagna því, menn geta séð sig um hönd, vegna þess að sá kafli sem ég las upp úr pistlinum er náttúrlega alveg fráleitur og styðst ekki við nein rök. Ég vænti þess að nú sé þessu máli lokið af hálfu þingmanna Framsóknarflokksins og þeir ræði um málefni útlendinga á eðlilegum og sanngjörnum nótum eins og gert var fyrr í umræðunni. Það kom fram að við værum sammála um þau meginatriði í íslenskri löggjöf, bæði í útlendingalögum og lögum um atvinnuréttindi útlendinga, sem kveða á um að þeir sem hingað koma í atvinnuleit og til dvalar framvísi fullnægjandi heilbrigðisvottorði og sakavottorði og í frumvarpinu sem hér er til umræðu, um breytingar á sóttvarnalögum, er í raun og veru verið að færa yfir í þann lagabálk þessi meginsjónarmið úr lögunum um atvinnuréttindi útlendinga.

Frú forseti. Það eru aðeins örfá atriði sem ég vildi víkja að og spyrja um varðandi þetta frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum. Hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Þuríður Backman, hefur farið efnislega yfir einstök atriði hér við 1. umr. Það sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um er um kostnaðarhliðina. Ég get ekki séð annað en að verið sé að auka í á ýmsan hátt, verið er að stofna eitt formlegt embætti sem er sóttvarnalæknir, síðan er verið að stofna ný ráð og búa þarna til nokkurt umfang í starfi. Það má vel vera að þess þurfi. Auk þess er verið að tilgreina þarna ýmis ný verkefni á sviði sóttvarna sem ætlunin er að falli undir þessi nýju lög og það má vel vera að það sé allt saman gott og blessað, ég vona það. Ég vil ekki draga úr því að haldið sé uppi mjög öflugum sóttvörnum hér á landi, hvort heldur þær lúta að fólki eða búfénaði, grösum eða náttúru landsins, að gætt sé fyllsta öryggis til að koma í veg fyrir að smitsjúkdómar berist til landsins, hvort heldur það er í gróður, búfé eða fólk. Ég legg áherslu á það og einnig að öll þessi þjónusta sé í opinberri forsjá og ekki einkavædd eða boðin út. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir að í frumvarpinu sé lagt til að í sóttvarnalögum verði stjórnsýslustaða sóttvarnalæknis skýrð með ótvíræðum hætti, að aukinn verði viðbúnaður gegn farsóttum og ýmislegt er tíundað sem þarna er verið að auka í en í lokin segir: „Að óbreyttu hefur hvorki samþykkt frumvarpsins né gildistaka reglugerðarinnar áhrif á útgjöld ríkissjóðs“. Því er ég ekki sammála og held einfaldlega að sé rangt. Við höfum oft fengið svona umsagnir frá fjármálaráðuneytinu um kostnað vegna nýrra laga og nýrra breytinga sem hafa engan veginn staðist. Ég nefni t.d. Landbúnaðarstofnun sem hér er vitnað til. Þegar umsögn kom frá fjármálaskrifstofunni um Landbúnaðarstofnun og hvað hún kostaði var það miklu lægri upphæð en síðar varð raunin og reyndar fjarri öllum raunveruleika. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Er það einnig hennar meining að þessi lög kosti ekki neitt? Mér finnst ekki rétt að segja slíkt þegar við vitum að það er rangt en lögin geta verið jafnnauðsynleg fyrir því og þau ákvæði sem þarna eru tiltekin en ég get ekki fallist á að hægt sé að fullyrða það eins og fjármálaráðuneytið gerir hér að að óbreyttu hafi samþykkt frumvarpsins engin áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Það er bara ekki rétt og því á ekki að segja það. Slíkt sýnir bara óvönduð vinnubrögð að mínu mati, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir orð hv. þingmanns í andsvari en ég gleymdi því áðan í ræðu minni að nefna umsögnina. Umsögn fjármálaráðuneytisins sem hann vakti athygli á er ákaflega ótrúverðug þegar maður er búinn að fara í gegnum frumvarpið og sér hvað þar er á ferðinni, að stofna á nýtt embætti og taka á inn alls konar ákvæði, og fjármálaráðuneytið segir síðan að að óbreyttu hafi hvorki samþykkt frumvarpsins né gildistaka reglugerðarinnar áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þetta er náttúrlega fáránlegt og ótrúverðugt og sýnir í rauninni að þetta þingmál er óunnið, það er illa unnið. Ég tel fulla ástæðu til að við skoðum þetta mjög gaumgæfilega í nefndinni og ég er ekki viss um að þetta mál sé tilbúið til að afgreiðast fyrir þinglok í vor. Ég tek undir gagnrýni hv. þingmanns á þessa umsögn fjármálaráðuneytisins. Hún er mjög ótrúverðug svo ekki sé meira sagt.

Frú forseti. Ég þakka undirtektir hv. þingmanns hvað þetta varðar. Þetta hefur ekkert með það að gera hvort maður er sammála því sem þarna er verið að leggja til, sem ég vona að flest sé hið besta mál, að efla sóttvarnir, eins og ég sagði áðan. Það á að leggja svona frumvörp fram af trúverðugleika og eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir undirstrikaði hér það á ekki að leggja fram frumvörp og segja að þau kosti ekkert því að það er ekki satt. Það er ekki sæmandi að koma með svoleiðis vinnubrögð inn í þingið en málið verður skoðað vandlega í nefnd, frú forseti, og þá kemur þetta betur fram.

Virðulegi forseti. Það er þannig á þessum vinnustað, hinu háa Alþingi, að ráðherrar hafa einkennilega tilhneigingu til að leggja fram frumvörp sem þingmenn hafa oft ekki mikla hugmynd um að séu á leiðinni. Oftar en ekki berast þessi frumvörp hæstvirtra ráðherra inn í þingið á lokadögum þinghaldsins og við höfum því miður mörg dæmi um það. Síðan eru þessi mál keyrð í gegnum nefnd af miklu offorsi, sennilega til þess að forðast að fram geti farið ítarleg og málefnaleg umræða um efni þeirra. Virðulegi forseti. Þegar ég skoðaði frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum, þar sem m.a. er talað um að hér eigi að setja á stofn sérstakt embætti sóttvarnalæknis þá glotti ég við tönn. Það rifjuðust upp fyrir mér orðaskipti mín við þingmenn og ráðherra Framsóknarflokksins fyrir ekki svo mörgum dögum. Ég var ekki einn um að ræða þau mál við þingmenn og ráðherra, virðulegi forseti. Fleiri þingmenn Frjálslynda flokksins sem tóku þátt í þeirri orðræðu. Tilefnin voru mörg, m.a. þau að einn þingmanna Framsóknarflokksins, hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir - sem nú er horfin úr salnum en var hér fyrir örfáum mínútum síðan - sakaði Frjálslynda flokkinn um að flagga stefnu mannfyrirlitningar og haturs í pistli í Ríkisútvarpinu vegna þess að þingmenn Frjálslynda flokksins höfðu spurt spurninga varðandi innflytjendur, t.d. um hvort nægilegu eftirliti væri sinnt með þeim útlendingum sem kæmu til Íslands, m.a. með tilliti til hættulegra sjúkdóma svo sem berkla. Þeir sem fylgjast með fréttum frá nágrannalöndum okkar - ég vona nú að hæstv. heilbrigðisráðherra geri það - vita að þar eru til staðar fjölónæm afbrigði af berklabakteríunni enda ekki furða því að víða býr fólk, sérstaklega í Austur-Evrópu, við bág skilyrði. Margir búa þétt saman í köldum húsakynnum, við skilyrði sem því miður eru hagstæð fyrir þessa tilteknu bakteríu. Við þingmenn Frjálslynda flokksins höfum legið undir ámæli frá þingmönnum Framsóknarflokksins af öðru tilefni. Í gær sá ég pistil eftir manneskju sem mér skilst að sitji fyrir Framsóknarflokkinn í borgarstjórn eða í nefndum borgarinnar, Marsibil Sæmundsdóttir held ég að sú kona heiti. Henni varð það að orði, þegar hún heyrði sögur af því að sá sem hér stendur og Jón Magnússon hæstaréttarlögmaður mundu líklega leiða lista hér í Reykjavík, að nú fengi fasisminn að grassera í Reykjavík. Virðulegi forseti. Þetta rifjaðist upp fyrir mér þegar ég las frumvarpið frá hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins, um breytingu á sóttvarnalögum. Framsóknarflokkurinn hefur m.a. staðið fyrir því að innleiða lög sem banna borgurum þessa lands að koma með dauð svín, niðursoðin í dósum, til landsins, skinku öðru nafni, af hræðslu við smitsjúkdóma í búfénaði. Framsóknarflokkurinn hefur líka staðið fyrir því að gæludýr sem flutt eru til landsins séu sjálfkrafa sett í sóttkví á eyju í miðjum firði við norðanvert landið og geymd þar vikum saman. Nú er Framsóknarflokkurinn kominn með frumvarp um að hér eigi að koma upp embætti sóttvarnalæknis. Virðulegi forseti. Ég glotti við tönn þegar ég sé þetta frumvarp vegna þess að ég minntist umræðu þingmanna og ráðherra Framsóknarflokksins í garð okkar í Frjálslynda flokknum. Ég hlýt að velta því fyrir mér, virðulegi forseti: Hvers vegna kemur hæstv. heilbrigðisráðherra fram með þetta frumvarp núna? Hvers vegna nefndi hæstv. heilbrigðisráðherra ekki frumvarp þetta til að svara þingmönnum Frjálslynda flokksins og þeim sem hér stendur í fyrirspurnartíma fyrir um tveimur vikum eða svo? Þá spurði ég hvort eitthvert eftirlit væri haft með þeim mikla fjölda útlendinga sem hingað kæmi í atvinnuleit. Hvers vegna í ósköpunum sagði ekki hæstv. heilbrigðisráðherra frá því að væntanlegt væri frumvarp frá henni um aðgerðir til að gera það sem væri sjálfsagt og eðlilegt - og ég vænti þess að það felist í þessu frumvarpi og þessu embætti - að betra eftirlit verði með sóttvörnum og tryggt verði að ekki verði of mikil hætta á ferðum gagnvart borgurum þessa lands? Það hefði verið hægt að segja okkur hér á hinu háa Alþingi frá því að þetta frumvarp væri á leiðinni í stað þess að vera með skítkast og brigslyrði um að þingmenn Frjálslynda flokksins væru fasistar, við værum að ala á mannfyrirlitningu og hatri fyrir þær sakir einar, virðulegi forseti, að vilja spyrja framkvæmdarvaldið eðlilegra spurninga um mál sem þingmönnum Frjálslynda flokksins er kunnugt um að margir borgarar landsins hafa hugleitt á síðustu missirum. Virðulegi forseti. Við fengum ekki upplýsingar þá en hins vegar höfum við nú fyrir framan okkur þetta frumvarp og hljótum að fagna því. Við metum það sem gert er og tökum með jákvæðu hugarfari. Það er hátt til lofts og vítt til veggja í Frjálslynda flokknum og við erum reiðubúin til að teygja okkur langt í því að fyrirgefa fólki, jafnvel þótt að það fólk hafi sært okkur með svona ákveðnum ummælum sem okkur finnast ósanngjörn og við ekki eiga skilið.

Láttu þá biðjast afsökunar.

Virðulegur þingmaður Össur Skarphéðinsson grípur fram í og segir að ég eigi að krefjast þess að framsóknarmenn biðji Frjálslynda afsökunar. Virðulegi forseti. Ég á ekki von á því að þeir geri það. Ég ætla svo sem ekki að fara fram á það.

Ég bað Pétur Blöndal afsökunar í dag.

Já, Framsóknarflokkurinn er Framsóknarflokkurinn. Ég ætla svo sem ekki að fara fram á það í sjálfu sér. En áður en ég lýk ræðu minni vildi ég svo sem fara aðeins yfir þessa hluti. Ég verð að segja að innst inni er ég sár yfir því að ráðist skuli á okkur í Frjálslynda flokknum með þessum hætti, þótt við viljum ræða þessi mál, innflytjendamál, frá ýmsum sjónarhornum. Við gerum okkur að sjálfsögðu fulla grein fyrir því að þetta eru viðkvæm mál en við teljum ekki að við höfum sagt neitt rangt, ljótt eða farið yfir strikið í umræðu okkar þótt að sjálfsögðu höfum við hreyft við viðkvæmum málum. Það er náttúrlega ósanngjarnt að þurfa að sitja undir því að við séum vont fólk sem aðhyllist stjórnmálastefnur sem við höfum skömm og fyrirlitningu á t.d. fasisma, eins og kom fram hjá einum af borgarfulltrúum Framsóknarflokksins í gær. Lái manni hver sem vill, virðulegi forseti, að manni sárni svolítið því að það eru ekki slíkar kenndir, neinar slíkar stjórnmálaskoðanir, sem fyrir okkur vaka. Því er frekar leiðinlegt að þurfa að sitja undir því. Það er líka leiðinlegt að þurfa að sitja undir því frá þingmönnum sem gegnt hafa háum stöðum innan Framsóknar, verið aðstoðarmenn ráðherra, eru ritarar flokksins og formenn innflytjendaráðs. Það er erfitt að sitja undir orðum eins og þessum virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að vitna í það, svo að fólk viti hvað ég er að tala um, með leyfi forseta. Hér er pistill Sæunnar Stefánsdóttur úr Ríkisútvarpinu þann 5. febrúar þessa mánaðar, síðdegispistill þar sem sagði m.a., með leyfi forseta: „Um síðustu helgi stigu frjálslyndir skrefi lengra í andúð sinni. Þeir hættu að daðra við andúð á útlendingum og ákváðu að ganga alla leið. Það kom greinilega fram í setningarræðu Guðjóns Arnars formanns flokksins sem talaði á þann veg að auka og ala á ótta fólksins í landinu við fólkið sem hingað kemur í atvinnuleit. Ég ætla ekki að endurtaka hér ógeðfelldan boðskap formanns frjálslyndra en láta nægja að segja að þar komu fram viðhorf sem þær þúsundir Íslendinga sem flytja tímabundið til útlanda til náms og starfs þurfa sem betur fer ekki að mæta hjá öðrum þjóðum, viðhorf sem ég vil ekki, og veit að 90% Íslendinga eru sammála mér um, að við viljum ekki að mæti því erlenda fólki sem hingað kemur í leit að tækifærum. En líklega eru um 10% landsmanna móttækileg fyrir þessum málflutningi og það er til þess fólks sem frjálslyndir tala um þessar mundir, fólksins sem kom til liðs við þá samkvæmt skoðanakönnunum þegar daðrið hófst. Þá voru þeir með 2–3% fylgi í skoðanakönnunum, nú mælist fylgið um 9%. Frjálslyndir telja sjálfsagt að haldi þeir þessu fylgi fram yfir kosningar rætist draumurinn sem Guðjón Arnar orðaði svo í ræðu sinni: „Við viljum ná þeirri stöðu eftir næstu alþingiskosningar að eiga aðild að ríkisstjórn. Við viljum komast í þá aðstöðu að hafa áhrif og völd til þess að koma áherslum okkar að í stjórn landsins og löggjöf.“ Eins og ég sagði áðan eru til flokkar í nágrannalöndum okkar eins og Frjálslyndi flokkurinn er nú orðinn, flokkar sem gera út á andúð í garð útlendinga. Í öllum nágrannalöndum okkar hafa aðrir flokkar lýst því yfir að þeir muni ekki vinna með þeim flokkum og að þeir verði aldrei leiddir að borði ríkisstjórnar meðan þeir flagga þessari stefnu mannfyrirlitningar og haturs.“ Virðulegi forseti. Höfum við flaggað stefnu mannfyrirlitningar og haturs með því að koma með einfaldar spurningar um hluti sem læknar hafa bent á og bent hefur verið á í nágrannalöndum okkar, m.a. í mjög víðlesnum fjölmiðlum án þess að nokkrum heilvita manni í þeim löndum detti í hug að tala þar um rasisma? Þá hlýt ég að velta fyrir mér hvort það sé ekki að flagga stefnu mannfyrirlitningar og haturs og jaðri við fasisma að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli nú hafa dottið í hug að koma á fót embætti sóttvarnalæknis í þessu landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar ágætu umræður sem hafa orðið hér. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmönnum að þetta eru í eðli sínu nánast tvö mál. Þetta eru sóttvarnareglugerðir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar annars vegar og embætti sóttvarnalæknis hins vegar. Svo hefur umræða um útlendinga blandast inn í líka. Varðandi alþjóðaheilbrigðismálareglugerðirnar heyri ég að flestir þingmenn sem tekið hafa til máls í kvöld álíta að þær séu eðlilegar og eigi rétt á sér, það beri að setja þær o.s.frv. Ég vil vekja athygli á því að þær taka gildi 15. júní í sumar. Reglugerðirnar hafa þá áhrif á íslenskt laga- og reglugerðaumhverfi. Ég vil vekja athygli á því að það eru tímasetningar í því sambandi sem væri mjög æskilegt að við stæðumst. Ég bið því hv. þingmenn í heilbrigðis- og trygginganefnd að hafa það í huga. Enginn hefur gert athugasemdir við þær reglugerðir eða frumvarpsgreinar sem lúta að þeim í umræðunni. Varðandi embætti sóttvarnalæknis vil ég taka það skýrt fram að í dag erum við með sóttvarnalækni í landlæknisembættinu. Í frumvarpinu er einungis verið að tala um að skera embætti sóttvarnalæknis frá landlæknisembættinu þannig að það verði sérembætti. Það er fært fram vegna þess að samkvæmt gildandi sóttvarnalögum ber landlæknisembættið ábyrgð á framkvæmd sóttvarna. Þar segir jafnframt að við landlæknisembættið skuli starfa sóttvarnalæknir sem beri ábyrgð á sóttvörnum. Þetta er óskýr stjórnsýslustaða þannig að það er eðlilegt að þetta sé skýrt. Sú leið sem ég tel rétt að fara er að skilja þarna á milli þannig að sóttvarnalæknisembættið mundi bera ábyrgð á sóttvörnum undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra. Þetta er breyting sem ég heyri að nokkrir þingmenn sem tekið hafa til máls í umræðunni hafa efasemdir um og hafa dregið það fram að þeir telji ekki eðlilegt að gera þetta. Einn hv. þingmaður, Þuríður Backman, taldi að það væri kannski hægt að skýra betur stjórnsýslulega stöðu innan landlæknisembættisins án þess að gera þetta að sjálfstæðu embætti, þ.e. sóttvarnalæknisembættið. Ég tel eðlilegra að skera þarna alveg á milli. Ég vil taka það fram af því að það kom fram í umræðunni hvort það gætu verið einhverjir persónulegir hnökrar á milli aðila, að það er ekki. Mjög hæfir aðilar eru bæði í hlutverki sóttvarnalæknis og hlutverki landlæknis og sinna þeim störfum með prýði. Málið er ekki sett fram á slíkum grunni. Þetta er einungis til að skýra stjórnsýslulega stöðu. Sóttvarnir eru það mikilvægar, eins og hlutverk landlæknisembættisins, að það er rétt að hafa stjórnsýsluna algjörlega klára, hver ber ábyrgðina. Þess vegna er málið sett fram. Ég hef hins vegar skilning á því að þingmenn vilji kynna sér þetta í nefndinni. Það eru fáir dagar til þingloka og ég vek athygli á því að það eru ekki neinar tímatakmarkanir á þessum hluta frumvarpsins eins og hinum. Hv. heilbrigðis- og trygginganefnd verður því að meta það við vinnslu málsins hvað hún kemst langt í vinnslu þess á þessum stutta tíma, en ég vek athygli á því að það eru tímatakmarkanir á alþjóðaheilbrigðismálareglugerðinni sem er annar tveggja hluta frumvarpsins. Varðandi umræðuna um útlendinga vil ég taka fram að í frumvarpinu er ekki verið að breyta verklagsreglum sóttvarnalæknis eins og mér finnst sumir þingmenn hafa gefið í skyn. Það er ekki verið að setja á annað eftirlit en það sem er í dag. Það eftirlit sem við höfum í dag á vegum sóttvarnalæknis eða með útlendingum sem koma hingað til að sækja sér vinnu, nám eða annað slíkt er prýðilega gott. Að mínu mati er ekkert upp á það að klaga. Þær kröfur sem nú eru gerðar eru því eðlilegar og það er vel staðið að þeim. Frumvarpið breytir ekki neinu í því sambandi. Ég vil taka það skýrt fram af því að hv. þingmenn hafa gefið þetta í skyn eins og við værum að fara að breyta reglunum, að þær mundu breytast í eðli sínu ef frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Svo er alls ekki. Varðandi umræðuna um útlendinga vil ég segja að 10% af vinnumarkaðnum í dag á Íslandi eru útlendingar sem fylla í þær stöður sem eru á vinnumarkaði. Meðal annars vegna góðs eftirlits hefur ekki borið á því að hér hafi stungið sér niður neinir nýir sjúkdómar. Við sjáum ekki hækkanir á alnæmi, berklum eða neinu öðru slíku sem menn draga oft í umræðuna þegar þessi mál eru rædd. Eftirlitið er því gott í dag. Ég vil taka þetta mjög skýrt fram, virðulegi forseti. Auðvitað er ekki hægt að útiloka að hér stingi sér niður sjúkdómar, það er aldrei hægt að útiloka það, en við erum með mjög gott kerfi til að minnka líkurnar verulega og halda þeim í lágmarki en ef eitthvað slíkt kæmi upp á mundum við auðvitað bregðast við því. Berklar hafa verið nefndir og ákveðnir hópar sem koma frá löndum þar sem þeir eru útbreiddir eru sérstaklega skoðaðir gagnvart berklum og það er unnið eftir lista …  Ég virði það sem hv. þingmenn hafa sagt. Frumvarpið er tiltölulega seint fram komið. Það er rétt, það er lítið eftir af þinginu og ég bendi á að ákveðnar tímatakmarkanir gilda sem væri mjög gott að standast varðandi alþjóðaheilbrigðismálareglugerðina.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um flutning á starfsemi Fiskistofu. Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra að hefja nú þegar undirbúning að flutningi Fiskistofu út á landsbyggðina með aðalstöðvar á Akureyri og starfsstöðvar í Hafnarfirði, í Grindavík, í Ólafsvík, á Ísafirði, á Þórshöfn, í Fjarðabyggð, á Hornafirði og í Vestmannaeyjum. Leitast verði við að starfseminni verði dreift sem jafnast á starfsstöðvarnar þar sem 8–15 manns starfi í hverri stöð. Flutningi stofnunarinnar verði lokið innan tveggja ára. Grunnur allrar starfsemi Fiskistofu á rætur sínar að rekja út á landsbyggðina. Enga stofnun er auðveldara að flytja og að líkindum yrði hún mun ódýrari í rekstri með dreifðri starfsemi sem næst þeim aðilum sem stofnunin á að fylgjast með. Með þeim samskiptaleiðum sem til eru í dag á þetta að vera auðvelt. Ekki er verið að rétta landsbyggðinni neitt heldur færa starfsemi á þá staði þar sem hún á heima, þ.e. nær upprunanum. Það var stórslys þegar Fiskistofa var sett á laggirnar að hún skyldi ekki hafa aðalstöðvar úti á landi og enginn sá fyrir sér hvað þessi stofnun átti eftir að blása út. Hjá Fiskistofu starfa nú 96 starfsmenn og þar af virðast 10 vera „staðbundnir“, sem á víst að þýða að þeir séu við starfsstöðvar úti í á landi. Þess vegna eru þeir staðbundnir. Ef þeir eru á höfuðborgarsvæðinu virðast þeir ekki vera staðbundnir. Þróun ríkisstarfa hefur jafnframt verið sú að draga úr starfsemi úti á landi. Lítil byggðarlög hafa þannig tapað heilsársstörfum sem hafa verið þeim mikilvæg stoð. Með flutningi starfa sem tilheyra Fiskistofu nær upprunanum og á þá staði þar sem störfin eru unnin er jafnframt stigið mikilvægt skref í þá átt að styrkja búsetu á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Hjá Fiskistofu starfa 96 starfsmenn og þar af 13 í tölvuvinnslu. Tölvuvinnslu er hægt að vinna hvar sem er. Svo virðist sem menn af Stór-Reykjavíkursvæðinu gangi fyrir þegar verið er að ráða starfsmenn til Fiskistofu. Sem dæmi var auglýst eftir eftirlitsmanni fyrir Vestfirði. Þar sótti ágætismaður um starfið með búsetu á Ísafirði sem uppfyllti öll skilyrði. En maður af Stór-Reykjavíkursvæðinu var ráðinn í starfið. Ég hef áreiðanlegar heimildir fyrir þessu. Ég sé engin rök fyrir því að vera með Fiskistofu á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég er búinn að tala við nokkra alþingismenn og ráðamenn um þetta og þau rök sem ég heyri eru engan veginn nógu góð fyrir því að hafa Fiskistofu hér. Ég heyrði að Fiskistofa þyrfti að vera nálægt sjávarútvegsráðuneytinu. Á þetta blæs ég, með allri þeirri tækni sem er til í dag í fjarskiptabúnaði og annarri tækni. Það má ekki gleyma því að Fiskistofa er þjónustufyrirtæki fyrir sjávarútvegsfyrirtæki. Það segir sig sjálft að starfsemin þarf að vera nær sjávarútvegsfyrirtækjunum. Að mínu mati er langvitlegast að hafa aðalstöðvar Fiskistofu á Akureyri. Akureyri er miðsvæðis og flugsamgöngur þangað eru mjög góðar. Þar eru einnig stór sjávarútvegsfyrirtæki sem eru með mikla starfsemi á Eyjafjarðarsvæðinu. Má þar nefna Samherja, Útgerðarfélag Akureyringa og Þormóð ramma. Á Stór-Reykjavíkursvæðinu minnka alltaf umsvif í sjávarútvegi. Sem dæmi eru minnkuð umsvif hjá HB Granda sem er eitt stærsta sjávarútvegsfyrirtæki á Reykjavíkursvæðinu. Er verið að flytja hluta af starfseminni á Akranes og Vopnafjörð. Fiskverksmiðja þeirra sem er kölluð Faxamjöl er að hætta störfum og þeir eru að byggja upp verksmiðju á Vopnafirði. Þetta eru verkefni sem liggja fyrir. Allir þingflokkar hafa haft það á stefnuskránni að flytja störf á landsbyggðina. Ef eitthvað hefur verið flutt á landsbyggðina hafa það verið sýnishorn og aðallega láglaunastörf. Í lögum um Fiskistofu segir: ,,Fiskistofa skal starfa að stjórnsýsluverkefnum á sviði sjávarútvegsmála, svo sem nánar er kveðið á um í lögum þessum. Fiskistofa heyrir undir sjávarútvegsráðherra.“ Ég hef trú á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra sem er mikill landsbyggðarmaður taki vel í þessar tillögur. Einnig segir í 1. gr.: ,,Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ Í 2. grein segir: „Fiskistofa skal annast framkvæmd laga um stjórn fiskveiða og eftirlit með fiskveiðum, svo sem nánar er kveðið á um í lögum um það efni. Þá skal Fiskistofa hafa með hendi eftirlit með meðferð fisks og framleiðslu sjávarafurða.“ Hæstv. ráðherra og hv. þingmenn hljóta að sjá það að Fiskistofa á mikið frekar heima á landsbyggðinni og að starfsemi hennar yrði dreifð.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir áhugaverða hugmynd sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Hv. þingmaður fjallar mikið um hvar störfin eigi að vera. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sæi ekki fyrir sér að störfin ættu jafnvel að vera með öðrum hætti og áherslan sem lögð er á það að fylgjast með sjómönnum. Við sjáum að gríðarlega háar upphæðir fara í eftirlitið, eftirlit með mjög ósanngjörnu kerfi sem ekki virðist skila miklu. Við veiðum helmingi færri þorska en við gerðum áður en kerfið komst á. Þetta er svo ósanngjarnt að það þurfi alltaf meira og meira eftirlit í þetta. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki skoðað kerfið með gagnrýnum hætti og hvort ekki mætti að einhverju leyti einfalda eftirlitið og minnka það þannig að kostnaður þjóðfélagsins og útvegsins af eftirlitinu minnki. Hvort að hann hafi hugsað það til enda hvort þetta sé í raun nauðsynlegt eftirlit. Það er margfalt meira eftirlit með sjómönnum landsins en með innflutningi á fíkniefnum. Það vakna upp spurningar hjá mér þegar það þarf svona mikið eftirlit gagnvart harðduglegu fólki sem vinnur sína vinnu, miklu meira en er með harðsvíruðum glæpamönnum sem flytja inn eiturlyf sem rústa fjölskyldum landsins. Það virðist vera að það þurfi mjög mikið eftirlit með kerfinu, gæti það ekki einmitt verið áfellisdómur yfir kerfinu?

Virðulegi forseti. Ég tek alveg undir það að sjómenn og fiskvinnslufólk er mjög duglegt fólk, en ég hef trú á því að fólk sem vinnur á Fiskistofu í dag hafi nóg að gera. Ég tel nauðsynlegt að vera með eftirlitið. Þetta er ein af stærstu útflutningsgreinum þjóðarinnar. Eins og Fiskistofa er byggð upp og starfar í dag tel ég alveg hægt að flytja stofuna út á landsbyggðina. Í samhengi við þetta væri kannski líka hægt að skoða hvort hægt væri að minnka eftirlitið eða möguleika á því að draga úr því. En ég tel að þarna fari fram mikið starf og því hlýtur að vera þörf fyrir eftirlit.

Frú forseti. Ég get bent hv. þingmanni á að það er til annars konar kerfi við að stýra fiskveiðum þar sem minna eftirlit þarf þannig að kraftar fólksins sem vinnur á Fiskistofu mundu nýtast til annarra verka en að vera í eftirlitsstörfum með harðduglegu fólki eins og hv. þingmaður nefndi og benti á. Auðvitað er það öfugsnúið að við séum með miklu meira eftirlit með harðduglegum íslenskum sjómönnum en þeim sem eru að smygla inn eiturlyfjum til landsins. Það sér hver maður. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á að það eigi að fara að skoða hvernig Færeyingar stýra fiskveiðum sínum. Þar þarf ekki allt þetta eftirlit. Þar er ekkert brottkast, það er enginn hvati til þess. Kerfi sem þarf svo gríðarlegt eftirlit og gríðarlega hörð viðurlög eins og dæmin sýna, að sjómaður vestan af fjörðum var dæmdur í milljón króna sekt fyrir að henda nokkrum fiskum í sjóinn sem hann hafði ekki kvóta fyrir. Kerfið er óréttlátt, skilar ekki neinu og ég er á því að ungt fólk, sama í hvaða flokki það stendur, ætti að skoða þetta með gagnrýnum hætti hvort ekki ætti að fara í gegnum fiskveiðikerfið og eftirlit með því, einfalda það og gera það réttlátara þannig að við sitjum ekki uppi með stofnun sem þarf á að halda gríðarlega miklum fjármunum, á 9. hundrað milljón króna til þess að fylgjast með harðduglegu fólki og dugir ekki til. Fram hefur komið m.a. hjá Landssambandi íslenskra útgerðarmanna að þeir vilja fá enn þá meiri pening til þess að fylgjast með sjómönnum. Það segir auðvitað sína sögu um fiskveiðistjórnarkerfið, óréttlætið og gagnsleysið, að miklu hærri upphæðir en fara í að fylgjast með fíkniefnainnflutningi duga ekki til að fylgjast með sjómönnum.

Virðulegi forseti. Mig langaði að segja örfá orð um þessa ágætu þingsályktunartillögu frá hv. þm. Ólafi Níelsi Eiríkssyni. Ég er í meginatriðum sammála henni og hvet til þess að sú nefnd sem fær tillöguna til umfjöllunar taki hana fyrir og skoði hvort ekki sé unnt að afgreiða málið aftur frá nefndinni fyrir þinglok þannig að hægt sé að taka afstöðu til þess áður en þing kemur saman. Ég held að það sé mjög mikilvægt að Alþingi sýni að því er full alvara með því að vilja að landið sé byggt. Staðan í byggðamálum hefur verið erfið á undanförnum árum. Menn hafa þó verið vongóðir á sumum svæðum landsins. Menn hafa verið vongóðir á Austurlandi vegna stóriðju og uppbyggingar sem af henni leiðir á því svæði. Menn hafa verið sæmilega vongóðir á Akureyri og síðan þeim svæðum sem eru nálægt höfuðborgarsvæðinu. En nú hefur þetta því miður að miklu leyti snúist við. Síðustu tölur eru þær að fólki fækkaði, eða brottflutningur er meiri en aðflutningur, jafnvel á Akureyri og vestur á Ísafirði er að renna upp fyrir mönnum að ástandið í íbúaþróun og stöðu atvinnulífsins er alvarlegra en menn höfðu áttað sig á til skamms tíma. Það er skynsamlegt og eðlilegt af hálfu Alþingis að bregðast við og sýna ákveðni í því að vilja efla atvinnu um land allt. Þessi tillaga felur í sér pólitíska stefnumörkun sem miðar í rétta átt. Ég vil þó taka fram að ég er ekki viss um að það sé skynsamlegt að ætla sér að flytja heila stofnun í skyndingu. Ég stóð að vísu sjálfur að því á sínum tíma að flytja Byggðastofnun frá Reykjavík til Sauðárkróks. Það var svolítið sérstakt mál vegna eðlis stofnunarinnar en engu að síður var það ansi bratt. Ég er ekki viss um að ég mundi ráðleggja mönnum að fara að með sama hætti heldur ætla sér ákveðinn tíma til slíkra flutninga. Þeir munu óhjákvæmilega taka nokkur ár ef standa á þannig að verki að ekki tapist út úr stofnuninni verkþekking og kunnátta sem fylgir starfsfólkinu. Ég bendi á að stjórnvöld skoði líka leiðir sem eru þekktar erlendis eins og í Danmörku. Ég kom á síðasta ári í stofnun í Danmörku sem hefur þó nokkurn hluta af starfsemi sinni þannig að hún semur við starfsfólk sem vinnur heiman frá sér í gegnum tölvu og býr víða um Danmörku. Þetta er að einhverju leyti hægt að gera í Fiskistofu og að miklu leyti í ýmsum öðrum stofnunum og störfum sem ríkið hefur upp á að bjóða. Ég tek eftir því að formaður Samfylkingarinnar hefur hreyft þessari hugmynd í vetur þannig að fleiri hafa fengið fréttir af því fyrirkomulagi sem við kynntum okkur í Danmörku, stjórn Tryggingastofnunar ríkisins. Ég bendi á þetta og ég vil geta þess að ég er það róttækur í hugsun um þessi mál að ég tel að breyta eigi stjórnarskránni þannig að Stjórnarráðið sé að hluta til á Akureyri. Ég tel að vandinn liggi í miðsækni valdsins. Það að hafa allar stjórnarstofnanir á sama stað dregur allt annað í kringum þær til sín og síðan dregur það fólkið á eftir. Til þess að breyta þeirri þróun þarf að brjóta upp samansöfnun stofnanavaldsins. Ég vil a.m.k. ganga svo langt að setja niður eins og tvö ráðuneyti á Akureyri og sjá hvernig það mundi ganga næstu árin. Ég er sannfærður um að það mundi skila góðum árangri og engin vandkvæði yrðu í samskiptum milli þeirra ráðuneyta og annarra ráðuneyta og stofnana í Reykjavík, og stofnanir þessara tveggja ráðuneyta á Akureyri gætu allt eins verið í nálægum byggðarlögum. Það er engum vandkvæði bundið, samgöngur eru góðar og öruggar og fjarskiptin það fullkomin að þetta á að vera hægt án nokkurra vandkvæða. En það mundi breyta hinni pólitísku þróun. Það er það sem skiptir máli og það er það sem ég sé í þessum hugmyndum. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, taka undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni. Það er eðli frjálslyndra sjónarmiða að líta á kerfið sem við er að glíma og leitast við að stjórna með þeim hætti að sem minnstar hömlur séu lagðar á frelsi manna og athafnir og að sem minnst eftirlitskerfi þurfi til að fylgja lögum og reglum eftir. Ég er sammála þingmanninum um afstöðu hans til stjórnar fiskveiða. Það er ákaflega viðamikið kerfi. Það er dýrt kerfi. Margir starfsmenn þurfa að vera á launum til þess að hafa eftirlit með veiðum og vinnslu og sérstaklega veiðunum. Það er mjög einfalt að hugsa upp aðra útfærslu á stjórnuninni sem hefur miklu minna eftirlit í för með sér og veitir að auki miklu áreiðanlegri upplýsingar um atvinnugreinina. Ég held að menn megi ekki gleyma því að horfa á kerfið sjálft í því samhengi. Virðulegi forseti. Ég vildi stinga þessu inn í umræðuna þannig að menn hefðu það til umhugsunar ásamt því sem fram hefur komið. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þau sjónarmið sem liggja að baki þeirri tillögu sem hv. þm. Ólafur Níels Eiríksson hefur hér borið fram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Níels Eiríksson hefur mælt fyrir tillögu til þingsályktunar um flutning á starfsemi Fiskistofu. Ég vil koma hingað upp til að lýsa því yfir að ég er hjartanlega sammála þeirri hugsun sem ég tel að liggi á bak við tillögu hans, þ.e. ég tek undir þá viðleitni að við reynum eftir fremsta megni að flytja starfsemi sem ríkið stendur fyrir í auknum mæli út á landsbyggðina. Ég tel að það sé mjög þarft og mjög gott og í mörgum tilfellum hægur vandi. Við höfum hvergi nærri staðið okkur nógu vel eða kannski réttara sagt ríkisstjórnin. Þeir flokkar sem setið hafa í ríkisstjórn undanfarin kjörtímabil, þ.e. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa hvergi nærri staðið sig nægilega vel í því að flytja starfsemi á vegum ríkisins út á land. Vissulega hefur það verið gert í nokkrum tilfellum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi hér áðan Byggðastofnun. Ég get líka nefnt Landmælingar. Þær aðgerðir hafa, að ég hygg, verið vel heppnaðar og þessar stofnanir hafa fundið sér góðan farveg og starfað af miklum krafti á þeim stöðum sem þær voru færðar til, þ.e. á Sauðárkróki og Akranesi. Ég minnist þess líka að hæstv. dómsmálaráðherra hefur sýnt viðleitni í þessa átt með flutningi á ákveðnum verkefnum út á land t.d. á Blönduós og Hvammstanga. Ég vil segja, virðulegi forseti, að mér finnst það lofsvert en enn og aftur undirstrika að mér finnst hvergi nægilega að gert í þessum efnum. Við vitum náttúrlega að fjölmargar byggðir úti á landi hafa verið í mikilli varnarbaráttu um langt skeið. Ástæðurnar fyrir því eru að sjálfsögðu flóknar og kannski ekki tími til að fara yfir þær allar í stuttri ræðu. Ég hygg að það sé mjög skilvirk og góð byggðaaðgerð, eða aðgerð til að reyna að sporna við þróun sem ég tel mjög neikvæða fyrir okkur Íslendinga sem þjóð til framtíðar, að flytja starfsemi á vegum ríkisins út á landi. Við vitum náttúrlega að með tilkomu internetsins hefur orðið bylting í fjarskiptum og samgöngur verða sífellt betri. Það verður æ auðveldara að halda uppi starfsemi af þessu tagi þó að hún sé ekki endilega á höfuðborgarsvæðinu. Í sjálfu sér er þessi tillaga lofsverð og vonandi til marks um það að Framsóknarflokkurinn, sem er flokkur hv. þm. Ólafs Níelsar Eiríkssonar, sé aðeins farinn að ranka við sér í þessum efnum. Það er þá ekki nema gott eitt um það að segja. Þó grunar mig, virðulegi forseti, að þingsályktunartillagan, sem ég reikna með að verði send í sjávarútvegsnefnd, verði svæfð svefninum langa og muni ekki aftur koma til umræðu í þingsal. Engu að síður er þetta ágæt viðleitni og lofsverð. Ég held að það væri hægur vandi að gera einmitt það sem liggur hér á bak við, þ.e. að framkvæma hugsunina sem liggur á bak við, með því t.d. að flytja Fiskistofu út á land. Ég tek undir orð hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um það að þessi tiltekna stofnun, þ.e. Fiskistofa, hefur náttúrlega blásið út. Mér sýnist að hv. þm. Ólafur Níels Eiríksson sé sammála því. Hann segir m.a. í greinargerð, með leyfi forseta: „Enginn sá fyrir sér hvað þessi stofnun átti eftir að blása út.“ Hún hefur svo sannarlega gert það, virðulegi forseti. Í nýjasta frumvarpi til fjárlaga, sem ég hef fyrir framan mig, má sjá að samkvæmt ríkisreikningi, að ég vænti, árið 2005 fékk þessi stofnun 696 millj. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007 var gert ráð fyrir að 805 millj. kr. færu í Fiskistofu. Hér er um gríðarlega háar fjárhæðir að tefla. Það kemur fram í greinargerð að nú séu um 96 starfsmenn hjá Fiskistofu. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera lítið úr störfum þeirra en ég held að þessi stofnun sé að mörgu leyti afkvæmi þess óskapnaðar sem fiskveiðistjórnarkerfið er. Við kerfið er sífellt verið að bæta nýjum reglum, nýjum ákvæðum um aukið eftirlit, um það að ríkisvaldið skuli með öllum hugsanlegum hætti fara ofan í saumana á öllu því sem er gert varðandi nýtingu á fiskstofnunum umhverfis landið. Þetta er komið út í tóma vitleysu þegar við skoðum tölurnar. Ef við berum þetta til að mynda saman við Hafrannsóknastofnun, sem fær samkvæmt fjárlögum nú á þessu ári 1,2 milljarða, fara hvorki meira né minna en 805 millj. í Fiskistofu. Heildarfjárveiting til hafrannsókna og eftirlits er samkvæmt frumvarpi til fjárlaga 2,6 milljarðar rétt rúmir og af því fara hvorki meira né minna en 805 millj. í reksturinn á Fiskistofu. Það fara ekki nema 245 millj. í matvælarannsóknir og ég segi ekki nema 1,2 milljarðar í hafrannsóknir. Virðulegi forseti. Þessar tölur sýna að við erum á alvarlegum villigötum. Fiskistofa hefði aldrei orðið svona stór og umsvifamikil og dýr í rekstri ef ekki hefði til komið stjórnkerfi sem kallar á gríðarlegt eftirlit með heiðarlegu, vinnandi fólki. Fæstir eru að brjóta af sér en þó þarf til eftirlit, eins og kom fram í máli hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, sem kostar meiri peninga en veitt er til þess að berjast við raunverulegan skaðvald eins og smygl á fíkniefnum og framleiðslu og dreifingu á fíkniefnum hér á landi. Þessar tölur sýna með óyggjandi hætti að við erum á alvarlegum villigötum. Við þurfum að fara að hugsa okkur vel um. Það er kominn tími til að við tökum allt fiskveiðistjórnarkerfið til endurskoðunar og Fiskistofu líka og förum að hugleiða hvort við höfum einhvers staðar á rúmlega 20 ára vegferð gert mistök, hvort ekki sé kominn tími til að hugsa hlutina upp á nýtt. Við í Frjálslynda flokknum höfum barist fyrir því um margra ára skeið að við færum að hugsa þessa hluti upp á nýtt. Við höfum kallað eftir umræðu um þessi mál. Það er alveg hárrétt, og það er staðfest í öllum tölum, að fiskveiðistjórnarkerfið eins og það er núna hefur ekki skilað tilætluðum árangri. Fiskveiðistjórnarkerfið hefur að sjálfsögðu haft mjög mikil og neikvæð áhrif fyrir fjölmargar sjávarbyggðir umhverfis landið. Byggðirnar hafa verið sviptar sjálfsögðum rétti til að nýta náttúruauðlindir sínar og í tengslum við þessa umræðu er ég náttúrlega fyrst og fremst að tala um nýtinguna á sjávarauðlindinni. Það hefur gætt viðleitni hjá ráðherrum að flytja hluta af starfsemi Fiskistofu út á land en kannski er minnisstæðasta aðgerðin í þeim efnum þegar hæstv. fyrrv. sjávarútvegsráðherra, núverandi fjármálaráðherra, tók Fiskistofu á síðustu dögum sínum sem sjávarútvegsráðherra, setti hana í skottið á bílnum hjá sér og fór með hana suður í Hafnarfjörð. Sú hugmynd sem hér liggur fyrir gengur út á skynsamlegri aðgerðir en það.

Frú forseti. Ég verð að því lýsa yfir að ég er sammála meginefni frumvarpsins, að skoða eigi hvort opinber störf sé ekki hægt að vinna á fleiri stöðum en einum á landinu. Athyglisvert er að ég man ekki eftir því á kjörtímabilinu að einhver ráðherra eða þingmaður Framsóknarflokksins hafi komið með einhverja tillögu þess efnis að fara með opinber störf út á land. Fyrir nokkrum árum, fyrir þetta kjörtímabil, voru dæmi um það, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi, að framsóknarmenn höfðu forgöngu um að flytja opinber störf út á land eins og Byggðastofnun og Íbúðalánasjóð. Nú virðist þetta vera gleymt og þau störf sem hafa verið flutt hafa verið minni háttar störf. Þó ber að þakka fyrir það að menn muni að einhverju leyti eftir flutningum starfa út á land. Þá vil ég nefna það sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur flutt á Blönduós og verkefnin sem hann hefur flutt m.a. í Búðardal, til sýslumannsins þar, varðandi ættleiðingarstörf o.fl., en þetta hefur ekki verið stórt. Það sem fram hefur komið í svörum í þinginu er að straumurinn af opinberum störfum hefur verið af landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðið. Opinberum störfum hefur fækkað, það eru staðreyndir. Það er tímanna tákn að menn koma hér með þingsályktunartillögu um að flytja einhver störf, að það skuli vera hv. varaþingmaður, Ólafur Níels Eiríksson, sem skuli gera það og enginn þingmaður Framsóknarflokksins hafi komið með raunverulega tillögu á kjörtímabilinu um það að byggja eitthvað upp á landsbyggðinni. Það hefur ekkert verið. 
             Það var athyglisvert í dag að hæstv. byggðamálaráðherra sem er ekki í salnum, því miður, og mig undrar það ekki miðað við þann litla áhuga sem hann hefur sýnt byggðamálum, hafði engin svör í umræðum utan dagskrár í dag um hvað ætti að gera í byggðamálum. Það voru engin svör hjá hæstv. ráðherra. Hann kom bara með einhvern pistil úr ráðuneytinu sem var ekki innihaldsmikill, hann var vægast sagt innihaldsrýr. Ég spyr sjálfan mig: Er þetta það sem Framsóknarflokkurinn ætlar með í gegnum næstu alþingiskosningar, að vera með auðan seðil gagnvart landsbyggðinni og halda áfram með kerfi sem hefur rústað hverri byggðinni á fætur annarri, þá á ég við fiskveiðistjórnarkerfið? Maður spyr sig: Er þetta boðskapurinn til þeirra sem búa úti á landi og búa við það að hafa lægri laun en fólk á höfuðborgarsvæðinu? Á þetta fólk virkilega að fara að kjósa Framsóknarflokkinn, og til hvers í ósköpunum, hvað hafa þessir menn upp á að bjóða? Fram kom í dag í umræðum að það var nákvæmlega ekki neitt. Tillagan sem hér kemur fram er að mörgu leyti ágæt en samt sem áður verða menn að fara í gegnum Fiskistofu. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Ólafi Níelsi Eiríkssyni að margt gott starfsfólk vinnur þar, en það vinnur í kerfi sem er alvont. Það er verið að telja fiska upp úr sjónum og vinna í mjög ranglátu kerfi þar sem þeir sem eru að vinna og draga bein úr sjó þurfa jafnvel að leigja aflaheimildir fyrir 70%, það rennur strax út úr rekstrinum fyrir það eitt að fá að renna fyrir fisk. Þetta er auðvitað óþolandi. Þeir sem bera raunverulegan hag landsbyggðarinnar fyrir brjósti eiga ekki að sætta sig við slíkt kerfi. Þó svo að einhver störf séu flutt út á land, þó að þau væru 100 á Fiskistofu, hefur það ekkert að segja miðað við eyðingarmátt kerfisins sem stofnunin á að gæta. Stofnunin á að gæta kerfis sem er alvont í eðli sínu og hefur ekki skilað einu né neinu. Við verðum að gæta að því að fiskatalningin er hrein og klár vitleysa. Að vera að telja upp úr trillum nokkra þorska og jafnvel að sekta harðduglega menn fyrir að koma ekki með þann afla sem þeir draga í land vegna þess að þeir eiga ekki kvóta fyrir honum í ranglátu kerfi fyrir á aðra milljón er hrein og klár vitleysa. Við verðum að gæta að því að allur sjávarafli Íslendinga á síðasta ári var 1,4 milljónir tonna. Hvað er hrefnan ein að éta? Hún er að éta jafnvel á þriðju milljón tonna og við höldum að við stýrum fiskveiðum með því að binda flotann við bryggju og vera að stýra því og telja upp úr trillunum og jafnvel að loka heilu veiðisvæðunum og höldum að það verði einhver uppbygging á fiskstofnunum. Það er alrangt og ég held að kerfið þurfi að fara í rækilega endurskoðun. Þingsályktunartillagan dregur í rauninni fram og kristallar hvað kerfið er vitlaust. Það að á annað hundrað manns þurfi að fylgjast með harðduglegum sjómönnum segir það að kerfið er alvitlaust. Þegar við erum að vernda kerfi og þeir sem eiga hagsmuna að gæta í því vilja fjölga eftirlitsmönnunum enn meira og gera eftirlitið enn þá öflugra, þá spyr maður sig: Hvað á að ganga langt? Ég held að það sé löngu tímabært að fara í gegnum það hvort við eigum ekki einfaldlega að breyta kerfinu, það er rótin að því hvað byggðaröskunin hefur verið geigvænleg á landsbyggðinni. Það eina sem íbúar landsbyggðarinnar sjá er að fá mögulega að nota orkuauðlindir sínar til þess að knýja orkufrekan iðnað svo sem álver. Það er það eina sem má, en ef nýta á auðlindina sem er í firðinum þeirra, við hafnarkjaftinn, þá er það bannað og það þarf að borga fyrir fram 70% í það að leigja aflaheimild. Kerfið er alrangt og hefur ekki skilað neinu og ég vona svo sannarlega af því að hér kveður við nýjan tón hjá hv. þingmanni, hann sér að framsóknarmenn hafa ekki staðið sig á kjörtímabilinu og reynir að bjarga því sem bjargað verður og kemur þess vegna með þessa þingsályktunartillögu. Það ber auðvitað að virða það og þakka fyrir hana og það væri sómi að því ef hæstv. ráðherra byggðamála mundi taka þetta mál og nýta síðustu vikurnar til þess að renna í gegnum það og sjá hvort ekki sé hægt að 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir að það væri upplagt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skoðaði vinnureglur um lög um Fiskistofu, en í mínum huga er bara einn stjórnmálaflokkur sem hefur hugsað, framkvæmt og búið til störf úti á landsbyggðinni og það er Framsóknarflokkurinn. Í lokin vil ég þakka fyrir góðar undirtektir og góðar umræður.