Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með því að embætti landnámsstjóra er eftir sem áður í frv. þrátt fyrir þá breyt., sem gerð hefur verið á 2. gr., álít ég, að það hefði átt að láta hann hafa það valdsvið, sem honum var upprunalega ætlað. Ég er því mótfallinn að strika þannig nafn hans út og setja nýbýlastjórn í staðinn og segi því nei. 37. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 565,28 samþ. með 20:2 atkv. 38. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 565,29 samþ. með 18:3 atkv. 39. gr., svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. 40 gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 565,30 samþ. með 18:4 atkv. 41. gr., svo breytt, samþ. með 22 shlj. atkv. Brtt. 565,31 samþ. með 20 shlj. atkv. 42. gr., svo breytt, samþ. með 23 shlj. atkv. Brtt. 565,32 samþ. með 21 shlj. atkv. 43. gr., svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 565,33.a-g (nýr kafli, verður VIII. kafli, með 7 greinum, 44.-50. gr.) samþ. með 22 shlj. atkv. - 565,34 (44. gr. fellur niður) samþ. með 25 shlj. atkv. 45.–46. gr. (verða 51.–52. gr.) samþ. með 23 shlj. atkv. Brtt. 565,35 (ný 47. gr., verður 53. gr.) samþ. með 18:3 atkv. 48. gr. (verður 54. gr.) samþ. með 20 shlj. atkv. Fyrirsögn frv. og fyrirsagnir kafla þess samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 20 shlj. atkv.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Frv. til l. um menntaskóla er samið af mþn. í skólamálum. Eftir 1. umr. hefur menntmn. tekið málið til athugunar og rætt það allýtarlega, meðal annars við fræðslumálastjóra, rektor menntaskólans og Kristin Ármannsson yfirkennara, sem sæti átti í mþn. og hefur mjög fjallað um málið. Auk þess óskaði n., að skólameistari Akureyrarskólans kæmi til viðræðna, en hann gat ekki komið vegna veikinda. Nefndin leggur til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem eru á þskj. 582. Eins og hv. þm. er kunnugt, starfar Menntaskólinn á Akureyri samkvæmt lögum, sem sett voru um hann 1930, en Menntaskólinn í Reykjavík hefur aftur á móti aldrei starfað eftir l., heldur eftir reglugerð. En þessi l., sem hér er um að ræða, er ætlazt til, að nái til beggja. Fyrsta spurningin, sem kom til athugunar, var sú, hvort ætti að ákveða, að menntaskólarnir væru tveir, eins og verið hefði, eða veita heimild til þess að fjölga þeim. Í frv. er gert ráð fyrir að lögfesta tvo, en heimild verði til fyrir ríkisstj. að ákveða fleiri menntaskóla þegar veitt verði fé í fjárl. til þess. N. þótti rétt að binda þetta fastari tökum, þannig að það væri skýrt tekið fram, hvað margir þeir skuli verða fram yfir þá, sem nú eru, og enn fremur þótti n. það rétt vegna þess, hversu háværar raddir hafa verið um það að stofna menntaskóla í sveit, að setja inn ákvæði í 1. gr., sem verður þá á þá leið : Menntaskólar eru tveir, annar í Reykjavík, hinn á Akureyri. Stofna skal hinn þriðja í sveit, þegar fé er veitt til þess í fjárl. Hins vegar er það ætlun n., ef stofna á fleiri menntaskóla en þessa tvo, að fyrir þá, sem kunna að verða stofnaðir samkv. fjárlagaákvæðum, þurfi til þess líka lagaákvæði. Og í sambandi við þá skóla, sem hafa fengið heimild til þess að útskrifa stúdenta, eins og Verzlunarskólinn, þá er ætlazt til þess, að þessi l. haggi ekki þeim réttindum, sem hann hefur fengið til þess að brautskrá stúdenta, og kemur það skýrt fram í 7. brtt. n. 2. brtt. er við 3. gr. og felur aðeins í sér skýrari ákvæði, meðal annars það, að til þess að fjölga megi deildum umfram máladeild og stærðfræðideild þurfi samþykki hlutaðeigandi skólastjórnar. 3. brtt. er um það, að 6. gr. falli niður. 4. brtt. er um inntökuskilyrði, að í staðinn fyrir 15 ára komi 16 ára, en jafnframt sé skólastjórn heimilt að veita undanþágu frá þessu aldurstakmarki. 5. brtt. er við 10. gr. Þar er rætt um kennslugreinar skólanna, og er þar bætt við: íslenzk fræði. - Við 11. gr. er brtt., sem er fyrst og fremst orðalagsbreyting. - 7. brtt. er við 12. gr., en ekki við 2. gr., eins og stendur á þskj. 582. Er það prentvilla, og vil ég biðja hv. þm. að leiðrétta það. Þar segir, að stúdentspróf veiti rétt til inngöngu inn í háskóla, en menntaskólar einir hafi rétt til að burtskrá stúdenta. Hingað til hafa ráðherrar haft heimild til að veita skólum rétt til að brautskrá stúdenta. Hér eftir er ráðgert, að lagaheimild komi til. Hins vegar raskar 2. málsgr. í engu þeim rétti, er einstakir skólar hafa nú. - 8. brtt., við 13. gr., felur í sér ákvæði um prófdómendur. Skulu þeir skipaðir af yfirstjórn skólanna að fengnum tillögum o. s. frv. - í stað : samkv. tillögum. - 9. brtt., við 15. gr., tekur bæði yfir 15. gr. og 17. gr., þar sem efnið er svo nátengt. Þar er tekið fram, að skólastjórar og fastir kennarar taki laun skv. launalögum. Í 15. gr. frv. var tala fastra kennara ákveðin tólf hið fæsta, en réttara þótti, að fastur kennari kæmi að jafnaði á hverja bekksögn. Í samræmi við þetta er lagt til, að 17. gr. falli brott. Brtt. við 18. gr. er í samræmi við frv. um gagnfræðanám. 12. og 13. brtt. er í rauninni ekki efnisbreyting, heldur er 20. og 21. gr. frv. felldar saman. 14. brtt. kveður svo á, að þrem köflum, VII., VIII. og IX., er steypt saman í einn undir fyrirsögninni: Ýmis ákvæði. Um sum atriði þessa kafla er ætlazt til, að ákveðið verði í reglugerð. Um 15. brtt. er ekki ástæða til að ræða. Sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um brtt., en vænti, að hv. deild fallist á þær.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram brtt. á þskj. 609, og er hún við 2. gr. frv. 4. j., en þessi 4. tölul. er um það, að ríkisstj. hafi heimild til að endurgreiða aðflutningsgjöld eða hluta af aðflutningsgjöldum á efni í umbúðir um innlendar framleiðsluvörur, sem fluttar eru til útlanda til sölu þar, og af vörum, sem notaðar eru í vörur þessar til þess að gera þær söluhæfari eða til þess að þær geymist betur. En síðan segir í frv., í j-lið þessa 4. töluliðar: „Nú eru búnar til hér á landi umbúðir þær og aðrar vörur, sem nefndar voru, og skal þá ekki lækka aðflutningsgjöldin af þeim meir en svo, að vörugerðir þær, sem búa hér til þessar vörur, hafi hæfilega tollvernd fyrir vörur sínar að dómi ráðuneytisins.“ Ég álít að þetta sé mjög hæpið, í fyrsta lagi vegna þess, að óeðlilegt sé að fara eftir mati ríkisstj. á hverjum tíma, hvað sé hæfileg tollvernd fyrir þessar framleiðsluvörur, og ríkisstj. hafi heimild til þess að ákveða þannig tollana. Það er líka mjög vafasamt, eins og nú er háttað í okkar atvinnumálum, að gera ráð fyrir verðtolli á umbúðum og efni í umbúðir um íslenzkar útflutningsvörur, þar sem útflutningsverzlunin er ekki þannig á vegi stödd, að ástæða sé að fara inn á þessa braut. Eftir tilmælum frá hv. form. fjhn. vil ég taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Mér hefur skilizt á öðrum mönnum í n., að þeir vildu geta athugað þetta á milli 2. og 3. umr., og vænti ég, að orðið geti samkomulag í n. um þessa brtt. og að hún taki þessa brtt. til greina. Ég mun því taka hana aftur til 3. umr.



Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er sú, að ég flutti 6. febr. s. l. frv. til l. um breytingu á tollskránni. Þessu frv. var þegar vísað til n., og hefur engin afgreiðsla orðið mér vitanlega í n. að öðru leyti en því, sem máske kemur fram í því frv. um breyt. á l. um tollskrána, sem hér liggur fyrir. En ef svo er, þá eru sumar breyt. að mínum dómi ákaflega ófullnægjandi til þess að mæta þeim óskum, sem komu fram í því frv., sem ég flutti um þetta efni. En þar sem form. n., hv. 4. þm. Reykv., sessunautur minn, hefur sagt mér, að þetta mál muni verða tekið rækilega til athugunar á ný nú, þ. e. a. s. á milli 2. og 3. umr. málsins, þá vænti ég, að sú athugun leiði til þess, að í n. fáist samkomulag um það að verða við þeim beiðnum, sem felast í þeim brtt., sem ég flutti á þskj. 272, og skal ég að svo stöddu ekki láta frekar aðgert í þessu máli. Ég vil aðeins taka það fram til þess að upplýsa málið, að eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá sölusamtökum hraðfrystihúsanna, að einmitt tollur sá, sem er t. d. á pappakössum, utan um fisk til útflutnings, verði felldur niður. Enda ef miðað er við þá pökkun á fiski, sem hefur verið á heimsmarkaðinum, þá nemur hann hvorki meira né minna en 47 kr. á hverja smálest. Þetta eru vitanlega sárar búsifjar fyrir eigendur hraðfrystihúsanna og alla þá, sem eiga allt undir því, að hraðfrystihúsin geti starfað til hagnaðar fyrir sig og þjóðfélagið í heild. Ég vænti þess, að n. taki þetta mál til rækilegrar athugunar og athugi þá um leið þau rök, sem fylgdu því frv., sem ég flutti um þetta efni.



Herra forseti. Það er aðeins út af einum lið á tollskránni, sem ég vildi segja nokkur orð. Það er í sambandi við 11. og 12. lið. Það segir í grg. um þessa liði, að upphaflega hafi verið gerður greinarmunur á verðtolli og vörutolli eftir því, hvort um sívalar flöskur var að ræða eða ekki sívalar, því að flest meðalaglös, sem flutt voru inn, voru sívöl, og var þess vegna talið rétt að gera þann toll lægri, en nú er svo komið, að seld eru oft meðul á glösum, sem ekki eru sívöl. Innflytjendurnir hafa farið fram á, að umbúðaglös séu sett í lægri toll, og þess vegna er það lagt til, að 17. liður 60. kafla l. falli niður, en verðtollur í nr. 19 í 60. kafla lækki úr 15% í 10%. Afleiðingin af þessu verður sú, að allir þeir, sem nota sívöl glös, eins og t. d. ölgerðir og verksmiðjur, sem framleiða gosdrykki, hækka verðtoll þessara aðila úr 8% í 10%. Ég sé satt að segja ekki, hvers vegna það ætti að vera þannig, þó að iðnrekendur vildu fá verðtollinn lækkaðan hjá sér, að þá skuli þurfa að hækka hjá öðrum, þó að lækki hjá hinum. Ég fæ ekki skilið sjónarmið 17. liðar í l. frá 1939, þó hins vegar í 19. lið sömu l. sé farið úr 30% í 15% verðtoll, eins og gert er ráð fyrir í frv., er ríkissjóður þarna að ganga á móts við ósk eins atvinnurekanda á kostnað annars. Við skulum hugsa okkur tvær verksmiðjur eins og Coca-Cola og Sanitas, þær eiga ekki að borga sama verðtoll af flöskum. Mér virðist þess vegna eðlilegast að fella burt 11. liðinn, sem er í frvgr., og láta verðtollinn halda sér eins og hann var í l., sem sé 8%, en samþ. hins vegar 12. liðinn, þannig að verðtollurinn lækki í þeim greinum. Ef á að fara að ósk nokkurra þeirra, sem beðið hafa um að lækka tollinn, sem sé atvinnurekenda, þá verður ríkissjóður að sjá um, að um leið og það er gert, verði ekki níðzt á öðrum, sem þetta mundi bitna á. Ég hef þess vegna leyft mér að bera fram skrifl. brtt. um það, að 11. liður falli niður.



Herra forseti. Það var eiginlega samkomulag um það innan fjhn. að hreyfa ekki ýmsum þeim brtt., sem eru á leiðinni, og þar með farið fram á það við hv. þm. V.-Húnv., að hann frestaði að tala fyrir sinni brtt., sem nú er komin hér fram á þskj. 609. Í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Eyf. minntist á nú, skal það tekið fram, að við í fjhn. höfum litið til þessa, og er þar byggt á misskilningi einmitt þetta atriði, og ég býst við, að það verði tilmæli fjhn., að þetta verði leiðrétt og eftir ósk félags ísl. atvinnurekenda, sem á sínum tíma fóru fram á það við fjármálaráðuneytið, að það breytti nokkrum atriðum í tollal. til samræmis fyrir annan atvinnurekstur í landinu. Ég hef fengið upplýsingar út af þessu sama atriði, og eru tekin nokkur atriði í frv. samkv. þeim upplýsingum, enda segir í grg., að ráðuneytið hafi tekið til greina þau atriði, sem ástæða þótti að taka tillit til. En út af því, sem hv. 2. þm. Eyf. var að tala um, þá var það svo, eins og hv. þm. gat um, að það var ákveðinn lægri tollur á sívölum glösum en öðrum, vegna þess að sívöl glös voru álitin eða talin „typisk“ lyfjaglös. Hins vegar leggjum við einmitt til nú, að orðinu „sívöl“ verði sleppt. Samkv. beiðni frá iðnrekendum leggjum við til, að nr. 17 í 60. kafla verði fellt niður og verðtollurinn eftir nr. 19 í sama kafla lækki úr 15% í 10%. Það má því segja, að reynt hafi verið að fara eftir ósk iðnrekenda sjálfra, eftir því sem fært þótti.



Herra forseti. Ég vildi aðeins út af orðum hv. 3. þm. Reykv. taka það fram, að mér þykir vænt um að heyra, að hann virðist sömu skoðunar og ég um þetta atriði og að orðið sívöl glös falli niður. Ég tek svo till. aftur til 3. umr., því að ég vil, að n. fjalli um hana, því að þá ætti henni að vera frekar borgið með því að komast í gegn og verða samþ.

Flm. (Sigurður Guðnason) : Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 578, sem ég flyt, er um orlofsheimili verkalýðsins. Það er ekki ætlun mín að ræða frv. ýtarlega, og vil ég vísa til greinargerðarinnar. Síðan er orlofslögin tóku gildi, hefur það komið í ljós, að verkalýðsfélögin vantar yfirleitt griðastað fyrir fólkið, þar sem það gæti dvalizt og fengið hvíld. Þetta eru menn, sem vinna erfiðisvinnu og æskja hvíldar. En það hefur verið erfitt að ráða fram úr þessu. Í fyrsta lagi er illmögulegt að fá gistihús. Í öðru lagi eru þetta eldri menn, sem hvergi eiga samastað. Það er nú einu sinni svo, að ferðamenn, sem dveljast á hótelum, og fólk, sem er í sumarfríi, á ekki saman. Það hefur reynslan sannað. Nú hefur verið hafizt handa um byggingu hvíldarheimilis, og reynslan hefur orðið sú, að verklýðsfélögin geta ekki komið heimilunum upp á þann hátt, sem helzt er kosið. Enn má líta á það, að mörg félög hafa undanfarið fengið styrk frá hinu opinbera, og frómt sagt finnst okkur, að þau eigi það ekki fremur skilið en þeir, sem inna af hendi erfiðustu störfin í þjóðfélaginu. Það verður of dýrt fyrir verkamennina að dveljast á gistihúsum, og auk þess veitir það ekki næga hvíld. Við höfum hugsað okkur, að svona heimili gæti orðið keðja á milli verklýðsfélaganna, svo að fólk af öðrum svæðum gæti dvalizt þar einnig. - Ég vona, að mál þetta hljóti góðar undirtektir, og legg til, að því verði vísað til fjhn. að lokinni þessari umræðu.



Ég tel, að hér sé um þarft mál að ræða og sjálfsagt að veita því stuðning. Það er mjög mikilvægt að geta hjálpað verkamönnum, svo að þeir geti haft góðan samastað í sumarfríi sínu. Þetta er í alla staði vel skiljanlegt. En ég vil láta það koma í ljós, að stuðningur minn er ekki sprottinn af þakklætisskuld til flm. né flokksbræðra hans, þar sem þeir hafa lýst sig mjög fjandsamlega ýmsum málefnum bænda. Er þar skemmst að minnast á búnaðarmálasjóðinn. Ég vil láta þessi orð fylgja meðmælum mínum með frv. þessu.



Ég hef leyft mér að bera fram frv. til l. á þskj. 589 um að fella niður bifreiðaskatt á svonefndum jeppabifreiðum, sem bændur ætla sér að nota við landbúnaðarstörf. Það mun nú vera fengin reynsla fyrir því, að bifreiðar þessar eru mjög hentugar við ýmis búnaðarstörf. Það er talið ákaflega heppilegt að nota þær við jarðrækt í stað hesta. Bændur hafa sent margar umsóknir til Búnaðarfélags Íslands um þessa jeppabíla, og eru þær miklu fleiri en hægt er að afgreiða að þessu sinni. Sýnir þetta áhuga bænda fyrir því að fá þessi tæki og skilning þeirra á því, að það megi nota þau við ýmiss konar störf í þágu landbúnaðarins. Ég geri ráð fyrir, ef þessir bílar reynast vel, eins og kunnugir telja, þá verði á næsta ári haldið áfram að flytja þá til landsins og gefa sem flestum bændum kost á að eignast þá. Mikið er rætt um skort á vinnukrafti í sveitunum, og væri því af þeirri ástæðu mjög æskilegt, að sem flestir bændur ættu kost á þessum tækjum, ef það mætti verða til þess að létta undir með þeim við heimilisstörfin, svo og til þess að skreppa milli bæja í nauðsynlegum erindum. Það er vitað, að vélar, sem reknar eru með benzíni, eru dýrar í rekstri og benzínskattur hér á landi hár. Í þessu frv. er ekki farið fram á að undanþiggja jeppabílana benzínskatti, vegna þess að ég tel, að flest mæli á móti því, en það er hinn svokallaði þungaskattur, sem hér er um að ræða, og hygg ég, að hv. þdm. geti verið mér sammála um það, að engin sanngirni sé í því að leggja sams konar skatt á þessar bifreiðar, sem á að nota við heimilisstörf. eins og t. d. „luxus“ bíla, sem menn leyfa sér að eiga, þótt það sé að flestu leyti óþarft. - Ég held, að ástæðulaust sé að halda langa ræðu um frv. þetta á þessu stigi málsins. Frv. fer auðvitað til n., verður athugað þar nánar, og vildi ég mælast til, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vil mæla hið bezta með þessu frv., en af því að hv. flm. lét orð falla á þann veg, að þessi undanþága, sem hér er um að ræða, ætti að miðast við þá jeppabíla, sem nú er verið að hefja innflutning á, þá vil ég benda á, að bændur víðsvegar um land hafa keypt slíka bíla af sölunefnd setuliðsviðskipta og nota þá mjög mikið við störf sín, t. d. heyskap. Það leiðir af sjálfu sér, að slíkir bílar, þótt þeir hafi verið keyptir áður, ættu að koma undir þessi ákvæði. - Ég taldi rétt að láta þetta koma fram, af því að hv. flm. virtist eingöngu hafa í huga þá bíla, sem nú er verið að hefja innflutning á.



Herra forseti. Það er aðeins til athugunar fyrir þá menn, sem fá þetta mál til meðferðar, að ég vil segja örfá orð út af þessu frv. Það hefur verið stungið upp á, að mál þetta fari til hv. fjhn., og vildi ég sízt mæla því í gegn, þótt hitt sé að vísu venjulegra, að slík mál fari til samgmn. - Mér virtist koma fram hjá hv. flm. nokkur ókunnugleiki á því, hvernig farið hefur verið að með skattlagningu á þessum jeppabílum. Það er sem sé þannig og hefur verið undanfarið, að samkomulag hefur verið milli þeirra aðila, sem hér fjalla um, þ. e. bifreiðaeftirlitsins og embættismanna í héruðum annars vegar og eigenda þessara farartækja hins vegar, að þau hafa verið skrásett með örlitlum tilbreytingum sem vörubifreiðar, ef þess er óskað, en um leið er sá skattur, sem frv. ræðir um, úr sögunni, því að hann er aðeins á þeim bifreiðum, sem skrásettar eru sem fólksbifreiðar. Það eru vissulega fáar jeppabifreiðar, sem skrásettar eru sem fólksbifreiðar, sem sé aðeins þær, sem einstaklingar hafa viljað tryggja, að gætu verið í fólksflutningum, og eru þær þá sumpart notaðar sem leigubifreiðar, og eru þær þá skattlagðar með hinum minni skatti eða sem einkabifreiðar, og er þá skatturinn tvöfaldur. Þessi skattur er 60 krónur á leigubifreiðar til mannflutninga, en 120 kr. á einkabifreiðar. Málið leysist algerlega, því að hægt er að skrá þessar jeppabifreiðar sem vörubifreiðar í framtíðinni, eins og gert hefur verið, ef þess er óskað, en þetta mun verða athugað nánar í þeirri n., sem fær málið til meðferðar. - Ég geri ráð fyrir, að bændum hafi ekki dottið í hug að fara fram á, að þær bifreiðar, sem þeir hafa keypt og síðan notað svo að segja einvörðungu í þjónustu landbúnaðarins, væru skrásettar sem vörubifreiðar. Það raskar ekki gildi þess, að þessar bifreiðar eigi að nota við landbúnaðarstörf, þótt aftursætið sé tekið úr þeim við skrásetningu þeirra sem vörubifreiða, og er ekki hægt að telja það brot á skrásetningu, eftir því sem viðgengst með vörubifreiðar, þó að þetta aftursæti sé undir vissum kringumstæðum sett aftur í bílana. M. ö. o. eru því litlar líkur til annars en að þessar bifreiðar verði skrásettar sem vörubifreiðar, nema þar sem beinlínis til stendur að nota þær til mannflutninga, en þá er það hins vegar álitamál, hvort hægt sé að segja, að þær séu í þjónustu landbúnaðarins.



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál, sem væntanlega fer til n., vildi ég koma að einu atriði. - Í fyrra var á hv. Alþ. samþ. till. um það að gefa læknum úti á landi kost á því að kaupa jeppabíla með innkaupsverði, og kom þá fram í umr., enda ómótmælanlegt, að leggja skyldi toll á þær samsvarandi þeim, sem lagður er á vörubifreiðar, þ. e. 10%. Nú hefur þetta hins vegar ekki verið framkvæmt þannig, svo að þessar bifreiðar hafa verið seldar læknum fyrir 5–6 þús. kr. og af þeim reiknaður 30% tollur. Vil ég biðja hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, að athuga, hvort ekki hafi verið farið hér ranglega að gagnvart því, sem hv. Alþ. ætlaðist til. Það er alveg skýlaus vilji Alþ. fyrir því, þegar ákveðið var að selja þessa bíla til læknanna, að þeir væru seldir með innkaupsverði að viðbættum 10% tolli, en ekki 30% tolli. Skal ég svo ekki fara nánar út í þetta mál, þar eð hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur, en vænti þess, að n. athugi í þessu sambandi, hvort ekki væri rétt að taka málið upp og láta hæstv. ráðh. hlíta þeim fyrirmælum, sem síðasta Alþ. hefur gefið í þessu máli.