Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrir síðustu kosningar samþykkti velferðarnefnd Sjálfstæðisflokksins ályktun um velferðarmál sem mig langar að spyrja hvort þingmaðurinn sé ekki sammála. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar skal haft að leiðarljósi að heilbrigðisstarfsfólk okkar eru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Leggja verður ríka áherslu á breytta forgangsröðun varðandi fjárveitingar til endurskipulagningar og uppbyggingar á heilbrigðiskerfinu í þágu sjúklinga og með bættu starfsumhverfi og kjörum heilbrigðisstétta.“ Þessi ályktun ratar að hluta inn í stjórnmálaályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar og mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann sé ekki sammála henni líka. Þar segir, með leyfi forseta: „Í þágu heimilanna mun Sjálfstæðisflokkurinn standa vörð um velferðina. Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að tryggja öryggi og velferð landsmanna með því að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi.“ Og þar er örugg heilbrigðisþjónusta nefnd í forgrunni. Þetta ratar inn í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar og kosningaloforð þar sem er sagt, með leyfi forseta, í kaflanum um heilbrigðismál: „Þar skal haft að leiðarljósi að heilbrigðisstarfsfólk okkar eru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins.“ Og að einhverju leyti ratar þetta inn í stjórnarsáttmála stjórnarflokkanna þar sem segir, með leyfi forseta, undir liðnum velferðarmál: „Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnisfært við nágrannalönd um tækjakost, aðbúnað sjúklinga og aðstæður starfsmanna.“ Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann sé ekki sammála þessari ályktun velferðarnefndar Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar, ályktun landsfundarins, kosningaloforðum flokksins í kosningabaráttunni og stjórnarsáttmálanum sem ég las hér upp.

Herra forseti. Ég hef ósköp einfalt svar við því. Ég skal svara því játandi að ég er sammála þeim ályktunum sem þingmaðurinn vitnaði til. Ég tel að Sjálfstæðisflokkurinn hafi með verkum sínum sýnt að hann meinti það sem hann sagði í þessum ályktunum, meðal annars vegna þess að við jukum strax á árinu 2014 fjármuni til reksturs heilbrigðiskerfisins. Við bættum við fjármunum til tækjakaupafjármögnunar og er nú unnið eftir sérstakri áætlun Landspítala – háskólasjúkrahúss um tækjakaup næstu ára. Við höfum staðið algjörlega við það. Við setjum á þessu ári, í breytingartillögunum núna, 100 millj. kr. til tækjakaupa á heilbrigðisstofnunum landsbyggðarinnar, þannig að nákvæmlega það sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson spurði um, að bæta starfsaðstæður starfsfólksins og tækjabúnað, tel ég að við höfum gert markverða stefnubreytingu í frá fyrri tíma.

Herra forseti. Eins og oft hefur komið fram í umræðunni í dag, í andsvörum og í ræðu hjá mér, þá eru allir sammála um að þessi ríkisstjórn er að gefa í. Við vorum í bakkgírnum, það er verið að gefa í. En það er mögulega bara verið að taka okkur upp í fyrsta eða annan gír. Hérna kemur alveg skýrt fram að við verðum að leggja fyrst skattfé í verkefni sem eru brýn og áríðandi. Mannauðurinn, það er leiðarljósið í heilbrigðiskerfinu. Við stöndum frammi fyrir því að við erum að missa mannauðurinn úr landi. Sitjandi landlæknir, sem ég talaði við í dag, sagði að við þessar kringumstæður, að halda áfram inn í næsta ár, í byrjun næsta árs, ef læknar sjá sig knúna til að fara aftur í verkfall vegna þess að þeir sjá að sínum málum sé ekki nógu vel borgið, þá getum við lent í spíral þar sem þessi flótti sem er að eiga sér stað núna úr læknastéttinni skilar sér í enn auknu vinnuálagi fyrir læknana sem skilar sér í meiri  Þannig að ég ætla að spyrja aftur þingmanninn hvort ekki sé brýnt og áríðandi að 

Herra forseti. Það sem ég tel að skipti máli, og ég var að rekja í fyrra svari mínu, eru meðal annars tækjakaup og aðbúnaður. Það er þess vegna sem ríkisstjórnin hraðar hönnun á nýju sjúkrahúsi og reynir að mála upp þá mynd að við ætlum í breytingar. Við erum þegar farin að breyta til að bæta þessar starfsaðstæður.

Ef við missum læknana.

Við höfum aldrei áður varið jafn miklum fjármunum til reksturs Landspítalans. Við heyrðum forstjóra Landspítalans segja í útvarpsviðtali að hann sé ánægður með þau viðbrögð sem koma fram við 2. umr. Við getum ekki í stórum stökkum bætt risafjárfúlgum þar inn. Þetta verður að gerast hægt og bítandi. Við erum á réttri leið.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu að mínu mati. Mér fannst hv. þingmaður fara mjög vel yfir þau mál sem við höfum verið að fjalla um í fjárlaganefnd og mér fannst sérstaklega kaflinn þar sem hv. þingmaður fór yfir fjarskiptamálin mjög upplýsandi og fróðlegur. Ég hlakka til að sjá áætlunina sem verið er að vinna að því að þarna er um að ræða mjög mikilvægt byggðamál. Það var eitt sem hv. þingmaður nefndi ekki, fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum og hvað það þýðir fyrir landsbyggðina þegar aðgengi að framhaldsskólunum er svona takmarkað. Þegar nemendur 25 ára og eldri fá ekki aðgang að bóknámi framhaldsskólanna fækkar nemendum í skólunum og það getur haft áhrif á námsframboð minni skóla. Fjölbrautaskóli Snæfellinga fer verst út úr þessu. Þar á nemendum að fækka um 18,4%. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að þessi aðgerð stjórnvalda núna muni hafa áhrif á aðgengi að framhaldsskólum? Upptökusvæðið er ekki mjög stórt, en 25 ára og eldri nemendur í bóknámi eru partur af skólasamfélaginu og verða til þess að það er hægt að bjóða upp á fjölbreyttara nám. Hættan er sú að þegar þeir eru farnir og þrengir að skólanum muni það líka skerða möguleika yngri nemenda á fjölbreyttu námi á sínu heimasvæði. Þetta hefur mest áhrif á landsbyggðinni. Hvað vill hv. þingmaður segja um þessa þróun og þessa aðgerð stjórnvalda?

Herra forseti. Ég vil staðnæmast við það sem hv. þm. Oddný Harðardóttir rekur um Fjölbrautaskóla Snæfellinga í Grundarfirði og segja: Það skiptir máli að við höfum framhaldsskóla í byggðunum. Framhaldsskólar og skólar í byggðum eru oft hryggjarstykki byggðanna. Af því að sá tiltekni skóli er nefndur sérstaklega vona ég að ég fari þokkalega rétt með tölur, þótt maður eigi aldrei að giska, en sá skóli breytti því fyrir það byggðarlag að nú fara í framhaldsnám 80–85% af krökkum í staðinn fyrir 40% áður. Þetta er gríðarlegur árangur. Ég vil ekki dæma fyrir fram þessa stefnu stjórnvalda núna um skert aðgengi 25 ára og eldri að bóknámi fyrr en við erum búin að komast fram úr þessu ári. Ég held að ekki sé tímabært að segja að það sé stórkostleg ógn fyrir dyrum. Það hefur líka komið fram í umræðunni um þetta mál að það er ekki verið að ógna verknámi eða iðnnámi í þessu sambandi. Ég skal taka undir það með hv. fyrirspyrjanda Oddnýju Harðardóttur um til dæmis fjarnámsdeildina á Patreksfirði. Það sem við þurfum að vinna með og vorum aðeins að kalla eftir í fjárlaganefnd er að þar er dreifnámsdeild sem byrjaði í 18 nemendum og er núna komin í 38 sem segir okkur að það er búið að gjörbreyta aðstöðu fyrir unglinga í því byggðarlagi þar sem hún hefur tekið til starfa. Grunnframlagið til þeirrar deildar hefur ekki fylgt þessari stækkun. Það er það sem ég hef áhyggjur af og skal alveg taka undir að við þurfum einhvern veginn að finna leið til að bregðast við. Hinn kosturinn er að stofna nýjan skóla á sunnanverðum Vestfjörðum í staðinn fyrir að nýta þessi samlegðaráhrif. Ég tel að við eigum ekki að gera það, enda hefur fjölbrautaskólinn í Grundarfirði einmitt verið rekinn á þeirri hugmyndafræði að vera fjarnámsskóli.

Virðulegur forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þessari aðgerð sem á að framkvæma á árinu 2015 vegna þess að það eru 522 ársnemendur í framhaldsskólum landsins sem eru 25 ára og eldri og stunda bóknám. Það er gert ráð fyrir að þeir hverfi allir út úr skólunum ef marka má fjárlagafrumvarpið og þær tölur sem þar koma fram. Það er talað um að nemendur geti farið á Bifröst eða í Keili á Suðurnesjunum, stundað þar nám og tekið ígildi stúdentsprófs, en auðvitað fylgir því miklu meiri kostnaður, bæði fyrir nemandann og eins fyrir Lánasjóð íslenskra námsmanna vegna þess að þetta er lánshæft nám. Síðan fá þessir skólar ekki aukið fjármagn til að taka við þessum nemendum. Ég hef áhyggjur af því að stjórnarmeirihlutinn átti sig ekki á þessum 

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hæstv. menntamálaráðherra um þá meginstefnu sem hann hefur boðað um að unglingar ljúki námi sem fyrst. Eins og ég sagði áðan finnst mér ekki ástæða til þess að við hrökkvum alveg af hjörunum á þessari stundu. Það á í sjálfu sér ekki að kasta þessum nemendum út úr skólunum þannig að við skulum skoða hvernig þetta hefur reynst þegar skólaárið er liðið og hvar vandi steðjar að. Það skal ég líka alveg segja að þannig háttar til að ekki geta unglingar eða fullorðið fólk á öllum stöðum sótt sér menntun í háskólagáttina eins og hv. þingmaður nefndi áðan eða í símenntunarstöðvar. Ég held að þegar árið er liðið og við þurfum að meta þessa reynslu þurfi með einhverjum hætti að vinna með það líka.

Herra forseti. Eins og fleiri þakka ég hv. þingmanni kærlega fyrir alveg prýðisgóða ræðu og málefnalega. Ég var ekki sammála öllu í henni, en það gladdi mig fyrir hönd landbúnaðarvængs Samfylkingarinnar að hann, einn fárra þingmanna, enda rennur honum blóðið til skyldunnar, gerir landbúnaðarmál að umræðuefni. Það er svo sjaldan sem menn komast í umræðu um landbúnaðarmál í þessum sölum og þess vegna ætla ég einungis að drepa á þau atriði. Hv. þingmaður talaði um rannsóknir í landbúnaði og að þeirra væri þörf. Ég er sannarlega sammála því og hefði viljað að hann nýtti restina af sínum tíma áðan til þess að fara dýpra í það. Ég þekki selenskort í landbúnaði og minnist þess að undir forustu hv. þingmanns þegar hann fór fyrir íslenskum bændum fremstur í fylkingarbrjósti, var fenginn maður, Grétar Hrafn Harðarson minnir mig að hann heiti, sem gerði um það skýrslu og hann dró þar samasemmerki milli Íslands og Finnlands. Þar var líka sambærilegur skortur og hann ráðlagði mönnum að fara finnsku leiðina. Það geri ég líka. Þar var sex milligrömmum af seleni bætt í hvert kíló af tilbúnum áburði. Því nefni ég þetta af því að okkur er báðum hjartfólgið stóra kaupfélagið úti í Brussel, það var það sem borgaði þessa aðgerð.  Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir að ræða hér málefni Landbúnaðarháskólans. Mér er hann kær. Ég tel að rannsóknir sem verið er að gera þar séu stórmerkilegar, bæði á heimsvísu og sömuleiðis tel ég að loftslagstengdar rannsóknir sem þeir standa fyrir eigi eftir að skipta Íslendinga mjög miklu efnahagslegu máli þegar fram í sækir og menn fara hér að véla um kaup og sölu á kolefniskvótum. En nú er ekki tími til að fara djúpt ofan í það. Hv. þingmaður sagði að þar væri verið að selja eigur. Hluta ætti að verja til þess að ráða bót á fjárhagsvanda skólans. Mig langar til að spyrja hann af hverju öllu sé ekki varið til þess og hvort hann sé mér ekki sammála um að þrátt fyrir þetta sé kannski fullmikil bjartsýni hjá honum að tala eins og þar 

Herra forseti. Ég ætla ekki að leiðast út í mjög langar umræður um finnskan landbúnað og stöðu finnskra bænda eftir að þeir urðu aðilar að stóra kaupfélaginu í Brussel. Það er mikil sorgarsaga sem ekki er fallegt -  Sannarlega er ekki allur vandi stofnunarinnar leystur, en við höfum náð góðum áfanga. Stofnunin mun halda áfram að vaxa og dafna, m.a. á þeim sviðum sem hv. þingmaður nefndi, í loftslags- og votlendisrannsóknum, en hann hefur líka gert sig gildandi í öðrum umhverfismálum, m.a. umhverfisskipulagi. Hann hefur raunverulega framleitt starfsfólk sem sveitarfélög víðast hvar á landsbyggðinni, úti um allt land þess vegna, treysta á í skipulagsmálum. Við vitum að fólk sem útskrifast úr háskólum á landsbyggðinni og þar hefur menntast er fólkið sem sest að í byggðunum, fólkið sem ber uppi byggðirnar og eyðir ævidögum sínum þar og kröftum.

Herra forseti. Þótt freistingagjarn sé ætla ég ekki að falla í þá freistni að rökræða hér finnskan landbúnað og ESB við hv. þingmann. Til þess þarf meiri tíma. Ég þakka honum fyrir svörin gagnvart Landbúnaðarháskólanum. Ég ætla heldur ekki að abbast upp á hv. þingmann og segja að staða þess skóla sé tómt klúður af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki honum að kenna. Mér finnst málið vera klúður, mér finnst fjarri því að búið sé að kippa því í liðinn. Við vitum vel að skortur á stefnufestu til að koma málum skólans í horf er honum meira en fjötur um fót. Varðandi rannsóknirnar segi ég það að rannsóknir þessa skóla eru örlítið gullegg sem hvorki stjórnvöld né bændur eru búnir að gera sér grein fyrir. Það mun koma að því. Ég held því fram að ef það á að selja eigurnar eigi þær að renna allar til skólans. Mig langar að spyrja hv. þingmann af ókunnugleika mínum gagnvart öðru máli, sauðfjárveikivörnunum, mjög einfaldrar spurningar: Telur hv. þingmaður að sú skipulagsbreyting sem gerð var og sá háttur sem er hafður núna á þeim hafi birst í því að veikari varnir hafi beinlínis leitt 

Herra forseti. Ég vil einungis um það segja að ég ætla ekki að kenna stofnanabreytingunni um að málaflokknum sauðfjárveikivarnir sé komið með þessum hætti, heldur forgangsröðun innan þeirrar stofnunar og virðingunni fyrir mikilvægi þess málaflokks. Forstöðumenn stofnana segja einfaldlega að þeir hafi ekki peninga í þetta og skera þar af leiðandi af. Það rekur mjög hratt að því sem hv. þingmaður spurði um, að það fari að valda skaða. Það hefur þegar valdið bændum tjóni þar sem varnarlínur eru ónýtar og fé gengur yfir línur og er línubrjótar. Bændur eru að missa gripi í sláturhús sem þeir hefðu kannski ætlað að búa með áfram. Svarið við spurningunni er: Já, þetta er farið að ógna stöðu þess merkilega verkefnis að berjast við búfjársjúkdóma með þessum hætti sem og afkomu bænda.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að ræða breytingartillögu sem ég hef lagt fram og er um að auka framlag til Fangelsismálastofnunar ríkisins um 8 millj. kr. á ári til að fjármagna fulla stöðu námsráðgjafa sem þjóni fangelsum landsins. Þann 28. nóvember sl. hélt ég hér ræðu undir liðnum um störf þingsins þar sem ég talaði um menntun fanga og þá sérstaklega þessa stöðu námsráðgjafa en árið 2011 fékk Fjölbrautaskóli Suðurlands aukið fjármagn til að unnt væri að hækka stöðugildi upp í 100% en það hafði verið 70% þar áður. Síðan gerðist það að staðan var skorin niður í 50% og gagnrýndi ég það í fyrrnefndri ræðu. Skólastjóri Fjölbrautaskóla Suðurlands er ekki sáttur við orð mín þann dag. Það verður eiginlega bara að hafa það. Ég fékk þær staðreyndir sem ég bar á borð staðfestar enn og aftur. Nú hef ég heyrt þetta og fengið þetta staðfest úr mörgum áttum og hafa reyndar sumir hvatt mig til þess að hafa breytingartillöguna þannig að ég færi féð frá Fjölbrautaskóla Suðurlands til Fangelsismálastofnunar en mig langar til að vera í meira lagi sanngjarn að öllu leyti sem hægt er að vera og legg því til að hv. fjárlaganefnd fari yfir staðreyndir málsins þannig að þetta sé allt uppi á borðum og það sé algjörlega á hreinu hvað hafi gerst og hvernig eigi að hafa þetta. Þess vegna legg ég að svo stöddu eingöngu til að þetta fjárframlag fari til Fangelsismálastofnunar ríkisins þannig að það sé á hreinu að námsráðgjafi fanga skuli starfa undir þeirri regnhlíf og hafa til þess hið tilgreinda fjármagn. Sömuleiðis átta ég mig á því að með því að taka burt fé af stofnun sem er fjársvelt eins og þær flestar, t.d. Fjölbrautaskóli Suðurlands, værum við alveg örugglega að riðla til náminu og það eru áhrif sem ég kæri mig ekki um að standa að, a.m.k. ekki á eigin spýtur, án þess að það fái þá alla þá umræðu sem slíkar aðgerðir verðskulda. Það er eiginlega það eina sem ég hef að segja um þessa tilteknu breytingartillögu að svo stöddu en ég vænti fastlega að hv. fjárlaganefnd taki málið til umfjöllunar, komist að hinu rétta enn og aftur og bregðist við í samræmi við það. Annað sem mig langar að nefna í sambandi við fjárlög er í samhengi við annað frumvarp sem er til umræðu á hinu háa Alþingi, frumvarp um rafræn námsgögn í framhaldsskóla og heimild til gjaldtöku. Í því frumvarpi er gjaldtökuheimild fyrir skóla, heimild til að rukka nemendur um gjald fyrir rafræn námsgögn. Þetta er eitt af þeim málum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd þar sem minni hlutinn og meiri hlutinn eru ekki alveg sammála. Minni hlutinn leggur til að þessi námsgögn verði fjármögnuð af ríkissjóði frekar en nemendum sjálfum. Mér finnst ástæða til að nefna þetta tilfelli vegna þess að kostnaðurinn er umtalsverður, ekki mjög hár að mínu mati í stóra samhenginu en þó umtalsverður. Hann er metinn á 1,6–1,9 milljarða kr. Um er að ræða tilraunaverkefni við notkun rafrænna námsgagna. Ég vil meina að ekki sé rökrétt að hafa tilraunaverkefnið þannig að nemendur greiði fyrir námsgögnin nema það sé ætlunin að nemendur borgi fyrir námsgögnin þaðan í frá og þar af leiðandi yrði þessi gjaldtökuheimild varanleg. Tilraunin hlýtur að ganga eftir þeim forsendum sem hún er gerð á og ef nemendur borga fyrir námsgögnin verða niðurstöður tilraunarinnar í samræmi við það að nemendur borgi. Ef við ætlum að hafa þetta þannig að ríkið borgi þetta til lengri tíma þykir mér tilraunaverkefnið þurfa að taka mið af því. Þessi kostnaður fellur auðvitað á einhvern og mér finnst rétt að nefna hér að við eigum annaðhvort að ræða þá varanlegu stefnubreytingu að nemendur borgi fyrir rafræn námsgögn og þessi gjaldtökuheimild verði þá varanleg eða að ríkið borgi þetta frá upphafi. Fleira ætla ég ekki að segja um það í bili. Ég þarf einnig að fagna nokkrum hlutum í breytingartillögu minni hlutans við fjárlög, þá sérstaklega 50 millj. kr. aukafjárframlagi til BUGL, barna- og unglingageðdeildar Landspítalans. Það er mikill ólestur í gangi á Íslandi gagnvart unglingum með geðsjúkdóma og mig langar að segja örstutta sorgarsögu, erfiða sögu af hjónum sem eru flóttafólk hér á landi, koma frá mjög stríðshrjáðu landi og eiga þrjú börn á þeim aldri að þau hafa upplifað hrylling í heimalandi sínu sem ég ætla ekki að koma öllum í vont skap með því að ræða. Það er að minnsta kosti mikill hryllingur. Þessi börn eru á aldrinum 7–12 ára og eiga að etja við geðræn vandamál sem íslensk börn þurfa blessunarlega sjaldan sem aldrei að kynnast. Þetta flóttafólk, þetta ágæta fólk, kemur að lokuðum dyrum og á í samskiptaerfiðleikum við yfirvöld, þekkir ekki rétt sinn, skilur ekki kerfið og kerfið skilur það ekki. Þetta er mjög erfitt og væri jafnvel mjög erfitt þótt um væri að ræða íslenskumælandi ríkisborgara þannig að þetta eru þess lags vandamál sem koma upp hér á landi vegna þess að blessunarlega tökum við við flóttafólki af og til, ekki næstum því nógu oft að mínu mati en þó af og til, og við þurfum að hafa burði til þess að geta tekist á við svona vandamál. Þetta eru börn á viðkvæmum aldri, þau eru félagslega einangruð að miklu leyti, þau eru í verulegum áhættuhópi upp á meira eða minna öll vandamál sem lífið getur haft í för með sér og því er mjög mikilvægt að við getum tekist á við þetta. Ég fagna því að minni hlutinn stingi upp á þessu aukna fjárframlagi til BUGL en minni þó á að það er ekki nóg. Það þyrfti að gera meira. Einnig fagna ég í tillögu minni hlutans 50 millj. kr. aukafjárframlagi til Útlendingastofnunar og vil þar nefna að gríðarlegt fjármagn vantar í málaflokkinn. Ég vil meina að ein vannýttasta auðlindin á Íslandi sé fólk. Það er oft litið þannig á að innflytjendur séu einhvers konar byrði á samfélaginu en að mínu mati er það byggt á þeim misskilningi að ýmist taki þeir öll störfin eða lifi bara á kerfinu. Það er einhvern veginn þannig með útlendinga að fólk hefur alltaf eitthvað út á þá að setja. Ef þeir vinna taka þeir vinnuna, ef þeir vinna ekki lifa þeir bara á kerfinu. Ekki nóg með það, heldur vil ég meina að velgengni stórþjóða á borð við Bandaríkin liggi í því að þar hafi sögulega verið ofboðslega mikið um innflutning á fólki, ofboðslega margt fólk hefur komið þangað til að setjast að og eflt efnahaginn. Efnahagur er nefnilega samansafn af fólki í samskiptum með verslun á vöru og þjónustu. Þetta er hugarfar sem mér finnst skorta á Íslandi. Mér sýnist reyndar útlendingalöggjöfin vera hönnuð fyrst og fremst til þess að halda fólki úr landinu með einstaka undantekningum og þá eru settar frekar þröngar skorður. Ég átta mig að sjálfsögðu á því að þetta er ekki stórt land og við getum ekki tekið við milljón manns á einum degi en við getum tekið við fleirum en við gerum núna og við getum vissulega afgreitt fleiri mál hvort sem um er að ræða innflytjendur sem koma til að vinna eða einfaldlega heimsækja og búa nálægt fjölskylduvinum eða bara vinum eða flóttafólki eða hvað svo sem um ræðir. Því fagna ég mjög þeirri tillögu að auka fjárframlag til Útlendingastofnunar og styð hana. Síðast en ekki síst tek ég undir orð hv. 8. þm. Reykv. s., Karls Garðarssonar, þegar hann tala um skattrannsóknarstjóra og fagna því tillögu meiri hlutans um að skera ekki niður í fjármögnun skattrannsóknarstjóra, a.m.k. ekki umtalsvert. Ég tel að það sé sú fjármögnun sem er hvað skynsamlegust. Fleira held ég að sé ekki ástæða til að ræða að svo stöddu. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir. Ég ætla ekki að lengja þennan þingfund en hann talaði fyrir breytingartillögu sem hann lagði fram í dag um stöðu námsráðgjafa við Litla-Hraun. Ég veit að honum er mjög umhugað um velferð fanga, eins og mér, því að ég held að við lítum bæði svo á að innan þessara stofnana eigi að eiga sér stað betrun. Það er afar mikilvægt að þessi staða leggist ekki af og því hefur þingmaðurinn lagt fram þá tillögu að það verði hreinlega teknar nýjar 8 milljónir og færðar beint á Fangelsismálastofnun ríkisins en ekki leitað að þessum 8 milljónum sem við höfum upplýsingar um að eigi að fylgja fjárveitingu til fjölbrautaskólans á Selfossi. Vegna þess að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson situr í allsherjar- og menntamálanefnd og að allsherjar- og menntamálanefnd hefur nú þegar lagt fram breytingartillögu við fjárlög fyrir árið 2015 um heiðurslaun listamanna langar mig til að spyrja þingmanninn: Getur verið að breytingartillagan sem hann talaði fyrir áðan varðandi námsráðgjafa til Fangelsismálastofnunar ríkisins með aðsetur fyrir austan fjall eigi að fara til umfjöllunar í hv. allsherjar- og menntamálanefnd vegna eðlis tillögunnar? Það er verið að taka ákvörðun um hvort það eigi að fara að veita fé sem er eyrnamerkt námi inn í innanríkisráðuneytið eða hvort þessi skóla- og menntamál eigi sér frekar stað í menntamálaráðuneytinu og ætti þá betur heima í allsherjar- og menntamálanefnd.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir góðan punkt. Það er eitt augljóst í þessu máli, það varðar í raun tvo málaflokka, annars vegar betrunarmál, fangelsismál, og hins vegar menntamál og tilheyrir eins og er þeim hluta sem heyrir undir menntun, enda hefur fjármagnið farið til Fjölbrautaskóla Suðurlands. Ég tek vel í það að hv. allsherjar- og menntamálanefnd fjalli um málið og jafnvel leggi þetta fram ef það er mögulegt. Ég þyrfti kannski að kynna mér aðeins betur þingskapaferlið í kringum það allt saman til að geta fullyrt nákvæmlega hvernig ætti að haga því. Þó tel ég að hv. allsherjar- og menntamálanefnd mundi alltaf vilja auka fjármögnun beggja málaflokka yfir höfuð þannig að kannski á þetta heima frekar í hv. fjárlaganefnd sem er þá betur í stakk búin til að skoða hvernig farið hefur verið með fjármagnið og hvernig best sé að búa um þetta á forsendum fjárlagafrumvarpsins. Að því sögðu sé ég ekkert því til fyrirstöðu að báðar nefndir fjalli um málið ef svo ber undir. Hvað sem því líður er vissulega ekki ásetningur minn að draga úr fjármögnun til Fjölbrautaskóla Suðurlands. Almennt er ég óttalegur menntakommi ef ég á að segja alveg eins og er og vil helst auka fjármagn bæði til Fjölbrautaskóla Suðurlands og Fangelsismálastofnunar, reyndar verulega. Það er nokkuð sem ég mundi reyndar gera sem nefndarmaður í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Málið liti óhjákvæmilega öðruvísi út ef fókusinn væri annar, nefnilega á fjárlögin og hvernig á að láta þetta allt saman ganga. Þess vegna finnst mér eðlilegt að hv. fjárlaganefnd fjalli nánar um það.

Virðulegi forseti. Það er gott að fá sjónarmið framsögumanns tillögunnar vel fram. Hann álítur að fjárlaganefnd eigi að taka þessa tillögu til sín og fjalla um hana. Við því verðum við að sjálfsögðu. Ég tel þó rétt vegna eðlis málsins að fjárlaganefnd mundi fara fram á það við nefndina að gefa okkur umsögn um tillöguna. Báðir málaflokkar eru í allsherjar- og menntamálanefnd, fangelsismálin og menntamálin, þannig að þá er hún búin að vega og meta hvorum megin þetta liggur. Fjárlaganefnd kíkir kannski á málin út frá því hvernig peningunum er varið núna og lítur yfir þau mál en við fáum þá frekar ráðgefandi álit á hvort við eigum að leggja til, ef þessi breytingartillaga fær hér hljómgrunn, að peningarnir fari inn í innanríkisráðuneytið og þaðan til Fangelsismálastofnunar eða í menntamálaráðuneytið og þaðan í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Við bara skoðum málið. Ég held að ég geti þá sagt við hv. framsögumann tillögunnar að ég gæti trúað því fyrir hönd nefndarinnar að fjárlaganefnd fengi ráðgefandi álit frá allsherjar- og menntamálanefnd eins og svo algengt er þegar það er svona óljóst um frumvörp eða þingsályktunartillögur hvar málin eiga að liggja samkvæmt þingsköpum.

Virðulegi forseti. Ég þakka viðbrögðin. Ég tel það einnig fullkomlega við hæfi og þætti það reyndar merki um rétta meðferð á þessu máli.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. - Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar um að Katrín Júlíusdóttir, hv. 11. þm. Suðvest., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir því að í dag taki Lúðvík Geirsson sæti á Alþingi en hann er 3. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu. 1. og 2. varamaður á lista í kjördæminu hafa boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Lúðvík Geirssyni. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til rannsóknar á kjörbréfi Lúðvíks Geirssonar. Var hún einróma í að mæla með samþykkt bréfsins.

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Lúðvík Geirsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi að nýju.

Virðulegi forseti. Í nýrri skýrslu Amnesty International er bent á gróf mannréttindabrot sem framin eru gagnvart stúlkum og konum í El Salvador, en þar í landi er fortakslaust bann við fóstureyðingum. Það þýðir að konur og stúlkur eru saknæmar í öllum tilvikum fari þær í slíkar aðgerðir. Gildir þá einu þótt lífi eða heilsu þeirra sé ógnað, hvort þungunin sé afleiðing nauðgunar eða sifjaspells eða fóstrið ekki lífvænlegt. Jafnvel eru dæmi um að konur sem verða fyrir fósturmissi séu ákærðar fyrir morð, handteknar og fangelsaðar leiki grunur á að þær hafi farið í fóstureyðingu. Bannið undanskilur ekki einu sinni barnungar stúlkur sem verða þungaðar í kjölfar nauðgunar. Lögin neyða allar konur og stúlkur óháð aldri til að ganga fulla meðgöngu. Dæmi er um að tíu ára gömul stúlka sem varð þunguð eftir að henni var nauðgað hafi verið látin ganga fulla meðgöngu. Samkvæmt skýrslu Amnesty International voru 129 konur handteknar í El Salvador frá janúar 2000 til apríl 2011 í kjölfar fósturmissis eða ólöglegra fóstureyðinga, flestar á aldrinum 18–25 ára. Þær geta átt yfir höfði sér tveggja til átta ára fangelsisdóm og heilbrigðisstarfsfólk sem fundið er sekt um að aðstoða við fóstureyðingar eða framkvæma þær getur hlotið allt að 12 ára dóm. Að sögn Amnesty International jafngilda lögin stofnanabundnu ofbeldi, pyntingum og annarri illri meðferð gagnvart konum og stúlkum. Þann 27. október sl. lögðu níu ríki á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hart að El Salvador að breyta úreltri og þrúgandi löggjöf um blátt bann við fóstureyðingum í landinu. Ísland var þar á meðal og var ég mjög ánægð að sjá það og stolt af okkar fulltrúum sem létu sig þetta mál varða. Ástæðan fyrir að ég vil benda á þetta hér í dag er sú að bréfamaraþon Amnesty International fer fram þessa dagana úti um allt land, verður til dæmis á Akureyri næsta laugardag. Hægt er að sjá dagskrána á heimasíðu samtakanna. Verkefnið snýst um að senda ákall, mótmæli, ítreka afstöðu okkar til stjórnvalda í löndum þar sem mannréttindi eru brotin og einnig að senda þolendum baráttukveðjur. Ég vona að það verði góð þátttaka því að við getum raunverulega haft áhrif til góðs. Það eru mörg dæmi um að stjórnvöld láti undan þrýstingi sem myndast þegar þúsundir, hundruð þúsunda, jafnvel milljónir manna, taka sig saman og mótmæla á friðsamlegan en áhrifaríkan hátt.

Hæstv. forseti. Í gær fékk ég svar við fyrirspurn sem ég sendi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir nokkru síðan. Í fyrirspurninni var hæstv. ráðherra spurður hversu há vaxtagjöld ríkisins hefðu verið vegna lána til bjargar fjármálakerfinu frá hruni til dagsins í dag. Fyrirspurninni var vel svarað og mjög skýrt: Svarið nær til þeirra vaxta sem ríkissjóður hefur greitt til dagsins í dag vegna endurfjármögnunar fjármálastofnana, bæði viðskiptabanka og sparisjóða, í kjölfar hruns fjármálakerfisins í október 2008. Jafnframt nær svarið til vaxtagjalda vegna fjármögnunar ríkissjóðs á eigin fé Seðlabanka Íslands vegna tapa á veðkröfum sem bankinn varð fyrir við fall fjármálakerfisins. Ástæða þess að ég lagði fram þessa fyrirspurn er sú að forvitnin greip mig. Mig langaði að fá að vita hverjar þessar tölur væru vegna þeirrar umræðu sem átti sér stað í kringum skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar þar sem nokkrir þingmenn töluðu um arfavitlausa útdeilingu fjármuna. Þeir 80 milljarðar sem notaðir eru í beinu niðurfellinguna, þ.e. leiðréttinguna, eru fengnir í gegnum skattlagningu á gömlu þrotabúin sem áttu þátt í að hér fóru hlutirnir eins og þeir fóru á haustmánuðum 2008. Í svari hæstv. fjármálaráðherra kemur fram að alls hafa 153 milljarðar kr. farið í vaxtagreiðslur og verðbætur ríkissjóðs vegna lána sem tekin voru til endurreisnar á fjármálakerfinu. Þetta eru fjármunir sem koma beint úr ríkissjóði, beint frá skattgreiðendum þessa lands. Ef við rýnum aðeins ofan í tölurnar hafa 15 milljarðar farið til Arion banka í vaxtagreiðslur, 11 milljarðar til Íslandsbanka, 44,2 milljarðar til Landsbankans og 2,6 milljarðar til Landsbankans vegna Sparisjóðs Keflavíkur. Áfallnir vextir og verðbætur vegna skuldabréfa Seðlabanka Íslands eru um 80 milljarðar. Þrátt fyrir þessar staðreyndir heyrist ekki mikið í þeim aðilum er gagnrýndu þá fjármuni sem fara í gegnum skattlagningu á gömlu þrotabúin til heimilanna. Einnig heyrist lítið í forustumönnum frá aðilum vinnumarkaðarins. Það hlýtur bara að vera 

Virðulegi forseti. Velferðarnefnd þingsins fór í heimsókn í morgun til umboðsmanns skuldara og hitti þar fyrir hæft og gott starfsfólk stofnunarinnar. Fjölmargir einstaklingar og fjölskyldur hafa fengið úrlausn sinna mála hjá þessari stofnun og ég hef kynnst því sjálfur að sjá fjölskyldur eignast nýja von og tilgang í lífinu eftir að hafa fengið meðferð og ráðleggingar frá þessari góðu stofnun. Hlutirnir ganga þó ekki alls staðar þannig fyrir sig og ég hef velt fyrir mér þeirri miklu hörku sem innheimtustofnanir og bankar beita. Ég kynntist því í síðustu viku að fólk af erlendu bergi brotið sem á erfitt með að skilja málið var búið að missa húsið sitt á uppboð fyrir 50 þús. kr. Krafan var komin upp í 300 þús. kr. og það átti að hirða af fólkinu húsið fyrir 300 þús. kr. Bæjarstjórinn í viðkomandi sveitarfélagi hafði samband við mig og við reyndum að útvega fólkinu 92 þús. kr. sem innheimtufyrirtækið heimtaði að yrðu greiddar en bankinn vildi ekki lána 92 þús. kr. þó að þingmaðurinn og bæjarstjórinn væru báðir tilbúnir að ábyrgjast þetta litla lán. Þarna átti tryggingafélag að eignast hús fyrir 50 þús. kr. skuld. Ég velti fyrir mér hvort það sé virkilega gengið svo nærri fólki í þessu samfélagi í dag, fólki sem hefur misskilið hlutina. Það voru engin önnur vanskil hjá þessu fólki. Ætla stofnanir eða fyrirtæki eins og tryggingafélög sem voru sópuð að innan af misvönduðu fólki að ganga svoleiðis að samborgurum okkar sem vilja þó standa í skilum?

Virðulegi forseti. Við höfum heyrt svona sögur eins og hv. þingmaður fór hér með. Ég er með eina sambærilega, hún varðar fyrirtæki sem átti í samskiptum við fjármögnunarfyrirtækið Lýsingu. Ég veit að margir þingmenn þekkja það frá verktökum og einstaklingum að þeir segja farir sínar misjafnar í samskiptum sínum við þessi fyrirtæki en maður hefur ekki haft það svart á hvítu hvernig dæmið stendur. Þannig háttar til í þessu máli að tiltölulega öflugt jarðvinnufyrirtæki fékk á sig dóm út af lítilli skuld og þurfti að skila inn tækjum til Lýsingar. Um er að ræða 11 stór vinnutæki og einn fólksbíl. Mat Lýsingar á þessum tækjum var um 46 milljónir. Viðkomandi gerði athugasemd við Lýsingu um þetta og það var farið með þessi tæki á nauðungaruppboð þar sem þau fóru á 73 milljónir. Markaðsvirði tækjanna samkvæmt mati löggildra sala á svona tækjum á markaði er tæpar 120 milljónir. Þetta er mjög sláandi dæmi. Þetta hefur haft nokkurn aðdraganda. Ég hef gert ítrekaðar tilraunir síðustu tíu daga til að ná sambandi við forustumenn Lýsingar til að fá á þessu skýringar. Satt best að segja hef ég engin svör fengið þrátt fyrir að hafa talað þar við fleiri en einn starfsmann, lagt inn skilaboð og sent tölvupósta til að ítreka mál mitt. Þetta sama fyrirtæki er núna til umfjöllunar í bréfi frá Samtökum iðnaðarins hjá Fjármálaeftirlitinu sem ég mun leita til með þetta mál. Þar er líka út af dómi sem á fyrirtækið féll verið að kvarta yfir því að það lætur dóminn sem nær yfir sambærileg mál ekki ganga yfir hjá öðrum. Samtök iðnaðarins hafa reynt að ná sambandi við fyrirtækið og fá á þessu skýringar, en það eru engin svör. Ég spyr, virðulegi forseti: Ef það er ekki vörn í lögum fyrir samborgara okkar, 

Virðulegi forseti. Í dag er 3. desember sem er alþjóðadagur fatlaðs fólks. Dagur þessi hefur verið haldinn hátíðlegur af Sameinuðu þjóðunum frá árinu 1992 til að vekja athygli á aðstæðum og baráttumálum fatlaðs fólks. Við gerumst stundum hátíðleg á svona sérstökum dögum en mig langar hins vegar í dag að vera á praktísku nótunum og tengja daginn við umræðu dagsins í þinginu, þ.e. fjárlögin. Þá vil ég bæði hafa undir útgjaldahlið ríkisins og tekjuöflun. Rannsóknir sýna að fatlað fólk og öryrkjar eru mun líklegri en margir aðrir þjóðfélagshópar til að búa við fátækt eða á mörkum fátæktar. Íslensk rannsókn sýnir að sá hópur öryrkja sem er hvað verst staddur fjárhagslega er fjölskyldur með börn og þá sérstaklega einstæðar mæður. Ég vil því spyrja ykkur, hv. þingmenn: Hvernig ætlið þið, og þá við í sameiningu, að taka á þessu? Ætlum við að gera það með því að hækka matarskatt þó að við vitum að slík aðgerð leggist með mestum þunga á tekjulága? Ætlum við að gera það með því að auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga í nauðsynlegum lyfjum þó að við vitum að sumir í hópi öryrkja hafi nú þegar ekki efni á því að leysa lyfin sín út? Ætlum við að gera það með því að falla frá þeirri fyrirhuguðu hækkun bóta almannatryggingakerfisins sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu eins og það stendur núna, fara að tillögum meiri hluta fjárlaganefndar og lækka hækkunina niður í 3%  Virðulegi forseti. Fátækt á meðal fatlaðs fólks og öryrkja er staðreynd.

Virðulegi forseti. Nýlega barst svar hæstv. dómsmálaráðherra við fyrirspurn minni um ástæður hlerana frá árinu 2008. Ég þyrfti meira en þessar tvær mínútur sem ég hef hér til að fjalla um allt sem er áhugavert í því svari en ég verð að segja að sumar tölurnar eru sláandi. Frá ársbyrjun 2009, þ.e. frá þeim tíma sem lög um meðferð sakamála tóku gildi, hafa verið 720 beiðnir um hleranir á síma samkvæmt töflu 1 í svarinu. Hversu mörgum hafnað? er spurt. Fimm. Það eru 0,69%. Með öðrum orðum er samþykktarhlutfall hleranabeiðna 99,31% samkvæmt þessu. Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í málinu Iordachi o.fl. gegn Moldavíu frá 10. febrúar 2009 var fjallað um framkvæmd á símhlustun og sambærilegum úrræðum lögreglu. Í ljósi þess að dómstólar í Moldavíu samþykktu í raun allar beiðnir lögreglu um beitingu fjarskiptarannsókna ályktaði dómurinn að viðkomandi lög í Moldavíu hefðu ekki tryggt næga vernd gegn misnotkun valds sem mælt er fyrir um í 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs. Í 13. mgr. dómsins kemur fram að árið 2005 hafi 98,81% beiðna um símhleranir verið samþykktar af dómstólum í Moldavíu. Árið 2006 voru það 97,93% og árið 2007 99,24%. Ég minni á að hlutfallið hérlendis var 99,31% sem er hærra en öll þessi hlutföll. Símhlustun er mjög alvarlegt inngrip í réttindi fólks og eingöngu ber að heimila hana á grundvelli rökstudds gruns um alvarlegan glæp. Því á ekki að fara með þessi mál af léttúð. Virðulegi forseti. Hér er greinilega eitthvað að. Ég legg til að Alþingi taki vernd gegn misnotkun valds alvarlega og beiti sér fyrir því að þær breytingar verði gerðar sem nauðsynlegar eru til að tryggja fólkinu í landinu eðlilega vernd gegn yfirvöldum. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegur forseti. Í dag eru samkvæmt starfsáætlun þingsins sex þingfundadagar eftir þangað til þingið fer í jólahlé. Það yrðu nokkuð söguleg tíðindi ef okkur tækist að láta þá starfsáætlun standa. Ég tel að þinginu öllu væri mikill sómi að því ef það tækist og ég held þess vegna að það sé nokkuð á sig leggjandi til að reyna að ná þessu markmiði. Það er ekkert í stöðunni núna sem segir að það ætti ekki að takast. En þá ríður auðvitað á að menn vandi sig í þeim störfum sem fram undan eru. Ábyrgð meiri hlutans er mikil í þeim efnum alveg eins og reyndar stjórnarandstöðunnar en þar geta menn að minnsta kosti reynt að vanda sig með það að koma ekki með ný mál inn í þingið á þessum lokaspretti, eins og oft vill verða, og jafnframt vanda sig við að stíga varlega til jarðar í málum sem allir vita fyrir fram að eru pólitísk álitamál og deilumál og líkleg til þess að valda miklum deilum og löngum fundum á þinginu. Þá hvet ég jafnframt meiri hlutann á þinginu til að skoða af mikilli athygli þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við fjárlög vegna þess að í þeim er að finna hugmyndir sem ég tel að flestir í þessum sal ættu að geta verið sammála um. Ég held að það væri til mikils vinnandi ef menn vönduðu sig á þeim fáu dögum sem eftir eru og reyndu að ná sem mestri samstöðu. Það væru, eins og ég sagði áðan, nokkuð söguleg tíðindi og jákvæð merki fyrir þjóðina að sjá þinginu takast að ljúka störfum sínum í sæmilegri sátt þó að menn séu auðvitað ekki sammála um áherslur eins og gerist og gengur í pólitík.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Svíþjóðar riðar til falls út af sínum fyrstu fjárlögum en við erum svo heppin að vera hér að hnýta síðustu endana í fjárlögum ársins 2015. Það eru fjárlög sem lyfta geði landsmanna í þessum dimmasta mánuði ársins og auka ráðstöfunartekjur. Aldrei hefur gefist lengri tími til þinglegrar meðferðar á fjárlögum. Það að tekjuhlið fjárlaga komi fram í byrjun september er algjör nýjung. Tekjuhlið fjárlaga hefur í gegnum tíðina oft komið fram akkúrat um þessar mundir, um mánaðamótin nóvember/desember. Nefndir þingsins hafa því haft frumvörpin í þrjá mánuði til skoðunar, fengið fjölbreytta flóru gesta til sín til skrafs og ráðagerða. Opið og gegnsætt ferli hefur einkennt alla þessa fjárlagameðferð. Þetta er nýtt. Seint verður unnt að uppfylla hinar margvíslegu og fjölbreyttu óskir en staðið var þó við stóra fyrirheitið um að koma skuldugum heimilum til hjálpar. Þingmenn töluðu fyrir örfáum árum um að það væri ósvinna að koma ekki til móts við hin venjulegu íslensku heimili sem tóku á sig kollsteypu þegar fasteignalán þeirra tóku stökkbreytingum þó að sömu menn vilji nú ekki kannast við það. Það var eðlileg og sanngjörn krafa að leiðrétta stökkbreyttu lánin hjá Jóni og Gunnu. Muna menn ekki, eru menn búnir að gleyma því, að á síðasta kjörtímabili voru 500 milljarðar afskrifaðir, 500 milljarðar felldir niður hjá fyrirtækjum og einstaklingum? Sem betur fer urðu ekki öll heimili fyrir stökkbreytingu húsnæðislána. Sum heimili voru á leigumarkaði og önnur heimili sátu í skuldlausri eign. Við höfum sagt að við mundum koma til móts við leigjendur með öðrum hætti og í 

Virðulegi forseti. Lyfta geði landsmanna, var sagt.

Já.

Ja, ég velti fyrir mér hvort hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins hefur fengið þá pósta sem við höfum fengið mjög ítrekað síðustu daga, m.a. frá öryrkjum. Ég held að þeirra geði sé lítið lyft með þessu fjárlagafrumvarpi, því miður, og nýjustu tíðindin auðvitað ekki til þess fallin að þeirra jólapakki verði neitt sérlega stór og merkilegur, því miður. Í sjálfu sér má velta því fyrir sér, burt séð frá því að hér sé batnandi hagur eða öllu heldur af því að það er batnandi hagur, af hverju öryrkjar eigi að gjalda fyrir það. Af hverju mega þeir ekki njóta þrátt fyrir vísitölu? Það dró í sundur á góðæristímanum, þá þótti ekki ástæða til að tengja lífeyrisgreiðslur við neysluvísitölu en hér er það gert. Launavísitalan hefur hækkað um 6,6% en örorkulífeyrisþegar um 3,6%. Því finnst mér svolítið djúpt í árinni tekið að halda þessu fram. Í viðauka alþjóðasamnings um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem Alþingi hefur fullgilt segir, með leyfi forseta: „Ríki þau sem aðilar eru að samningi þessum viðurkenna rétt sérhvers manns til viðunandi lífsafkomu fyrir hann sjálfan og fjölskyldu hans, þar á meðal viðunandi fæðis, klæða og húsnæðis og sífellt batnandi lífsskilyrða.“ Er það gert með því að hækka matarskattinn? Hvað hæstar ráðstöfunartekjur hjá öryrkjum eru 188 þúsund á mánuði og ráðstöfunin þar af leiðandi 162 þúsund fyrir utan aukna greiðsluþátttöku í heilbrigðisþjónustu sem við vitum að kemur hvað verst við lífeyrisþega. Það er alveg ljóst og er staðreynd. Mig langar í lokin að segja um það sem hér hefur komið fram um það að bæta hag öryrkja að nú er lag og borð fyrir báru í ríkisfjármálunum. Af hverju má þessi 3,5% hækkun ekki halda sér? 

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að taka upp hér þá staðreynd að svo virðist sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn áformi að leggja niður starfsemi Bankasýslu ríkisins og færa eignarhald og allt sem tengist meðferð ríkisins á eign í bönkum og fjármálafyrirtækjum inn í fjármála- og efnahagsráðuneytið. Þess sér ekki stað að tryggðar verði fjárveitingar til reksturs Bankasýslunnar á næsta ári. Vissulega gerðu lögin ráð fyrir því að hún starfaði um fimm ára skeið en menn hljóta að meta það út frá aðstæðum eins og þær eru þegar að þeim tímamótum er komið hvort það sé tímabært og skynsamlegt að leggja starfsemina niður og fara með eignarhald ríkisins á bönkum í gamla farið, inn í fjármála- og efnahagsráðuneytið. Það er þeim mun meira álitamál nú sem sú skipan er innan Stjórnarráðsins að fjármála- og efnahagsráðuneytið er jafnframt ráðuneyti fjármálamarkaðarins og hefur þar af leiðandi eftirlit með fjármálamarkaðnum með höndum. Það er orðið nokkuð vandasamt að halda á því að vera annars vegar eigandi að stærsta banka landsins og minni hlutum í hinum stóru bönkunum og ýmist meiri hluta eða verulegum hluta í einum fimm sparisjóðum en hafa jafnframt eftirlit með þeim. Falli lögin um Bankasýslu ríkisins úr gildi eða verði hætt að starfa samkvæmt þeim hverfur sú faglega skipaða stjórn sem hefur verið yfir Bankasýslunni og það fyrirkomulag hverfur sem þar er búið um í lögum, að óháð valnefnd skuli tilnefna fulltrúa ríkisins í stjórnir banka og sparisjóða í bankaráði. Það verður þá fjármálaráðherra einn sem fær þetta vald án þess að nokkur valnefnd komi við sögu. Til hefur staðið að undirbúa sölu, a.m.k. á einhverjum af eignarhlutum ríkisins. Það hlutverk er í dag lögum samkvæmt hjá Bankasýslu ríkisins sem fagstofnunar á þessu sviði. Á þetta nú allt að færast í gamla farið án nokkurra armslengdarsjónarmiða, inn í ráðuneytið án þess að mér sé kunnugt um að fjármálaráðuneytið hafi á nokkurn hátt breytt skipulagi 

Hæstv. forseti. Í síðustu viku ræddi ég hér nokkuð sölu Landsbankans á greiðslukortafyrirtækinu Borgun sem var selt eftir að einhverjir fjárfestar gerðu tilboð til bankans. Þetta var ekki í opnu söluferli og það mátti skilja á viðbrögðum bankastjóra Landsbankans að þetta fyrirkomulag væri meðal annars vegna þess að Samkeppniseftirlitið hefði eitthvað haft að athuga við þessa sölu. Ég hafði af því tilefni samband við Samkeppniseftirlitið sem staðfesti að það tekur ekki afstöðu til þess hvaða bankar fari með eignarhald í greiðslukortafyrirtækjum eða hvort Landsbankinn hafi vegna eignarhalds ríkisins átt að setja hlutinn í opið söluferli, þ.e. hvorki féllst eftirlitið á né gerði athugasemdir við útfærslu eða tilhögun sölunnar. Samkeppniseftirlitið hafði sem sagt ekkert við það að athuga að þetta söluferli yrði opið. Nú kemur upp á teningnum að Landsbankinn lætur ekki staðar numið heldur ætlar að selja annað greiðslukortafyrirtæki sem Landsbankinn á sirka jafn mikið í, þ.e. 30–35%. Það er ekki annað séð en að það verði gert á nákvæmlega sama hátt, á grundvelli eins tilboðs. Landsbankastjóri lét hafa eftir sér í fréttum í gær eða fyrradag að Landsbankinn vissi svo afskaplega lítið um rekstur þessara fyrirtækja, en samt treystir hann sér til þess að taka tilboði óðar en það er gert og leitar ekki eftir öðrum. Hann treystir sér til þess að leggja mat á það að tilboðið sé virkilega hagstætt. Síðast í gær sagði þessi sami bankastjóri um Valitor-söluna: Ja, við erum nú eiginlega alveg í myrkri með þetta mál. Og þá spyr maður: Af hverju leitar maðurinn ekki að einhverjum sem hefur ljós til þess að lýsa upp þetta myrkur sem hann er í? Og af hverju gengur hann í sömu gildruna aftur, að selja öflugt fyrirtæki á fyrsta tilboði? Ég hélt að það væru margir fjárfestar á Íslandi sem væru í vandræðum með að fjárfesta, 

Virðulegi forseti. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart að Ríkisútvarpið búi við fjandskap Sjálfstæðisflokksins því að sá flokkur hefur lengi amast við tilveru Ríkisútvarpsins og gert því jafnvel skóna að það megi leggja niður. Ungliðahreyfing flokksins hefur í gegnum árin ályktað með þeim hætti og það er ágætt í því samhengi að minnast þess sem Björn Bjarnason sagði um Ríkisútvarpið í fyrra. Hann sagði, með leyfi forseta: „Þegar ég gegndi embætti menntamálaráðherra máttu framsóknarmenn ekki heyra orðinu hallað um Ríkisútvarpið og stóðu gegn öllum róttækum breytingum á því. Nú nær óánægja með stofnunina langt inn í þingflokk framsóknarmanna og sumir ná vart andanum vegna reiðilegra ummæla Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, um útvarpið. Frosti Sigurjónsson, þingmaður Framsóknarflokksins, er í forustu fyrir fésbókarsíðu til eftirlits með Ríkisútvarpinu. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra skrifaði harða ádeilugrein á Ríkisútvarpið í Morgunblaðið.“ Þetta sagði Björn Bjarnason og fagnaði greinilega nokkuð þeim liðsauka sem honum hafði borist eða Sjálfstæðisflokknum í því. Hér er um mikilvæga pólitíska þróun að ræða sem Björn Bjarnason nefnir og bendir á. En nú ber svo við að Karl Garðarsson, þingmaður Framsóknarflokksins, snýr við blaðinu og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Eftir að hafa hugleitt málið betur tel ég rétt að stíga varlega til jarðar.“ Þetta gerðist eftir að stjórn Ríkisútvarpsins sendi frá sér harðorða ályktun, og skal tekið fram að það er stjórn Ríkisútvarpsins eins og hún leggur sig, og sagði að það væri kominn upp það mikill vandi að það þyrfti að kúvenda grundvelli Ríkisútvarpsins ef tillaga meiri hluta fjárlaganefndar stæði. Að vísu auglýsir hv. þm. Karl Garðarsson eftir stefnu Ríkisútvarpsins sem má finna bæði á heimasíðu útvarpsins og ekki síður í lögum um Ríkisútvarpið. Ég vonast fyrst og fremst til þess að fleiri í stjórnarflokkunum standi með Ríkisútvarpinu eins og hv. þm. Karl Garðarsson, að raunveruleg breyting verði á 

Hæstv. forseti. Það er orðið einhvers konar mynstur að fara með öfugmæli í samhengi við þá fjárlagagerð sem nú stendur yfir. Rétt áðan sagði formaður þingflokks Framsóknarflokksins að það ætti að auka niðurgreiðslu lyfja. Hið rétta er að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á að auka kostnaðarþátttöku sjúklinga um 305 milljónir en mótvægisaðgerðin felst í því að nú á bara að auka kostnaðarþátttöku sjúklinga um 155 milljónir. Það er byrjað á því að ákveða að skera niður og síðan er það kallað mótvægisaðgerð þegar minna er skorið niður. Fyrir kosningar gáfu Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur mjög fögur fyrirheit um að leiðrétta kjaragliðnun sem lífeyrisþegar hefðu mátt þola, enda þurftu þeir að taka á sig niðurskurð eins og allir aðrir í fjárlögum. Það var mjög erfitt tímabil en nú er búið að flytja víglínuna. Í staðinn fyrir að verja það að verið sé að svíkja kosningaloforðin og ekki að leiðrétta þessa kjaragliðnun er lækkuð verðlagsuppfærsla á bótunum á milli umræðna þannig að í staðinn fyrir að bæturnar hækki um þau smánarlegu 3,5% sem áætlað var í fjárlagafrumvarpinu eiga þær núna að hækka um 3%. Samkvæmt lögunum eiga þær að hækka í samræmi við þróun launa en að lágmarki við neysluverðsvísitölu. Hér er hangið í lágmarkinu en flokkunum sem hér stjórna landinu er að takast að færa víglínuna í þessu máli eins og 

Virðulegur forseti. Ég ætla að ræða málefni sparisjóðanna og mikilvægi þeirra á markaði til framtíðar. Heilbrigð samkeppni er nauðsynleg fyrir velferð neytenda og hagkvæmni atvinnulífsins. Mikil samþjöppun hefur átt sér stað á fjármálamarkaði. Þessi þróun birtist meðal annars í meiri vaxtamun en ella sem leggst á heimilin og atvinnulífið. Við efnahagsstjórn er nauðsynlegt að efla samkeppni og þá ekki síst á fjármálamarkaði. Ein leið til þess er að endurreisa sparisjóðina sem veittu viðskiptabönkum í senn samkeppni og aðhald í hefðbundinni viðskiptabankaþjónustu. Fyrir hrun höfðu sparisjóðirnir um 25% hlutdeild, en þeir hafa margir hverjir verið leystir upp eða yfirteknir af viðskiptabönkunum þremur. Nú er hlutdeild þeirra um 2% af heildareignum bankakerfisins. Afl sparisjóður er stærsti sparisjóðurinn í dag með starfsstöðvar á Siglufirði og Sauðárkróki. Afl stendur fyrir um 27% af heildareignum sparisjóðanna. Arion banki er síðan stærsti einstaki stofnfjáraðili Afls sparisjóðs. Ríkissjóður heldur á 13% hlut í Arion banka en Bankasýsla ríkisins fer svo með eignarhluti ríkisins. Það er þó Samkeppniseftirlitið sem hefur í raun staðið fyrir því að Afl sparisjóður hafi runnið endanlega inn í Arion banka. Nú hefur athygli hv. efnahags- og viðskiptanefndar verið vakin á því að í uppsiglingu sé atburðarás sem þurfi að skoða og hafa áhyggjur af því að Arion yfirtaki endanlega Afl sparisjóð. Nefndin telur mikilvægt að kalla á sinn fund Fjármálaeftirlitið, Bankasýsluna og landssamtök sparisjóða til að fá upplýsingar um stöðuna. Virðulegi forseti. Mikið er í húfi; eignarhluti ríkisins, samkeppnisaðstæður, vernd minnihlutaaðila á markaði og sjálfseignarfé í samfélagslegri eigu - 

Virðulegi forseti. Það gefst ekki tími til að leiðrétta allt sem komið hefur fram hjá hv. stjórnarandstöðu en ég vildi þó gera að umtalsefni eitt sem hefur komið fram í fjölmiðlum, nánar tiltekið í Ríkisútvarpinu, frétt bæði í gærkvöldi og kvöldið þar á undan. Almennt horfi ég ekki á fréttir Ríkisútvarpsins en ég fékk útskrift þar sem segir að ég hafi ekki viljað fara í viðtal. Það rétta er að á mánudaginn hafði samband við mig fréttamaður frá Ríkisútvarpinu og ég sagði honum að ef hann fengi ekki menntamálaráðherrann, sem mér finnst eðlilegt, mundi ég koma í viðtal við hann á þriðjudeginum. Reyndar átti ég samtal við forsvarsmenn Kastljóss um að koma á þriðjudeginum til að ræða nákvæmlega það mál sem Ríkisútvarpið hafði mikinn áhuga á en svo vill til að konan mín á afmæli einu sinni ári sem var í gær og þar sem ég hef ekki íþyngt fjölskyldu minni með samveru undanfarnar vikur bað ég um að þá yrði það tekið fyrr, þá gæti ég mætt, annars gæti ég komið einhvern næstu daga. Það var hins vegar sagt bæði kvöldin að ég hefði ekki viljað tala við Ríkisútvarpið út af þessu máli. Kannski er það smámál en það sem er kannski alvarlegra er að það er fullyrt að afnotagjöldin hafi verið lögð niður þegar RÚV ohf. var stofnað og tekið útvarpsgjald. Það gjald hefur félagið aldrei fengið óskert. Árin 2005, 2006, 2007, 2008 og 2009 voru meiri útgjöld ríkissjóðs af Ríkisútvarpinu en sem nam útvarpsgjaldinu. Það stendur á pari ef áætlanir ná fram að ganga 2015. Ef allt tímabilið er tekið munar þetta 500 milljónum á verðlagi hvers árs. Ef þetta er uppreiknað á verðlagi ársins 2015 eru útgjöld skattgreiðenda vegna Ríkisútvarpsins 27 milljónum meiri en tekjur af útvarpsgjaldinu. Ef við skoðum forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í fjárlögunum er lögð gríðarleg áhersla á Ríkisútvarpið eins og var gert 

Virðulegi forseti. Það er með miklu stolti sem ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um fjárlög sem sett eru hér í annað sinn í tíð hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og ríkisstjórnar hans. Í fjárlagavinnunni bæði þessi ár sem þessi ríkisstjórn hefur setið hefur forgangsröðunin verið afar skýr, forgangsraðað hefur verið í þágu grunnþátta samfélagsins. Ber þar að sjálfsögðu fyrst að nefna heilbrigðismálin en aldrei hefur nokkurn tímann verið bætt jafn miklu fjármagni við Landspítalann auk þeirrar uppbyggingar sem þessi ríkisstjórn fór í eftir langvarandi niðurskurð síðustu ríkisstjórnar til þessa málaflokks og fór það yfir 20% sem Landspítalinn var skorinn niður um svo við tölum ekki um heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni. Bæði á þessu fjárlagaári og hinu síðasta jók meiri hlutinn vel í þennan málaflokk og setti til að mynda aukalega 400 milljónir til heilbrigðisstofnana úti á landi því að þær voru komnar að fótum fram vegna langvarandi niðurskurðar. Það er gaman að vera þátttakandi í því þegar viðsnúningi er náð og uppbyggingin hafin að nýju. Auk þess að leggja áherslu á heilbrigðismálin hefur þessi ríkisstjórn tekið skólamálin, menntamálin, til sín og byggt þau upp og hefur raunverulega bætt þann skaða sem fyrri ríkisstjórn gerði bæði á háskólastigi og menntaskólastigi til stúdentsprófs. Nú síðast erum við hér að mæla fyrir tillögum sem snúa að samgöngumálum, þ.e. að nú verður lagt stórkostlegt nýtt aukið fé í flugvelli, vegi og ljósleiðaravæðingu landsins. Það er afar gleðilegt því að eins og allir vita var þessi málaflokkur mjög aðþrengdur í tíð síðustu ríkisstjórnar en nú er hægt að horfa til betri tíðar í þessum málaflokki enda eru samgöngumálin ein af grunnstoðum samfélagsins. Þetta er afar ánægjulegt og ég fer hér yfir nefndarálitið með miklu stolti. Undir það skrifar meiri hluti fjárlaganefndar sem er auk mín Guðlaugur Þór Þórðarson, hv. þingmaður og varaformaður fjárlaganefndar, og hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Þess ber að geta að hv. þm. Willum Þór Þórsson skrifar undir þetta nefndarálit vegna þess að hv. þm. Karl Garðarsson var fjarverandi þegar málið var tekið út úr hv. fjárlaganefnd á laugardaginn. Sá hv. þingmaður sem ég talaði um, Karl Garðarsson, var þá í jarðarför. Svona getur þetta verið en þessi hópur hefur unnið þétt saman að fjárlagafrumvarpinu og þeim breytingartillögum sem liggja fyrir á þingskjölum. Nefndin hefur haft frumvarpið til umfjöllunar eftir að málið gekk til hennar þann 12. september. Nefndin hefur haldið fjölda funda um málið og kallað fjölmarga gesti á sinn fund. Þar má nefna fulltrúa 43 sveitarfélaga, fulltrúa landshlutasamtaka sveitarfélaga, fulltrúa allra ráðuneyta, Hagstofunnar, Ríkisendurskoðunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Seðlabanka Íslands auk annarra gesta. Það sem er gleðilegt og ánægjulegt er að tekjurnar aukast og annað árið í röð stefnir í hallalausan ríkisrekstur. Tekjuaukning hefur verið nýtt til þess að auka framlög til grunnþjónustu ríkisins. Síðustu fjáraukalög eru í anda fjárreiðulaga og það var ánægjuleg þróun. Hins vegar er nauðsynlegt að endurskoða vinnulag við gerð fjárlaga. Það er álit meiri hluta fjárlaganefndar að skilgreina þurfi betur hlutverk nefndarinnar eftir að frumvarpið er lagt fram. Eðlilega þurfa samskipti að vera mikil og góð milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins, en hlutverk fjárlaganefndar Alþingis er verulegt þegar kemur að vinnu og tillögum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fram í þinginu. Það er mikilvægt að líta á fjárlögin í heild og forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar, eins og þessi ríkisstjórn hefur gert síðustu tvö árin. Nokkuð hefur áunnist í þessum efnum þar sem ríkissjóður er nú rekinn hallalaus sem er grundvallaratriðið og raunstefna þessarar ríkisstjórnar. Þá eigum við nokkuð í land með að hefja niðurgreiðslu skulda og vaxtakostnaðar en þriðji útgjaldamesti málaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum er þung vaxtabyrði ríkissjóðs. Vaxtakostnaðurinn nemur hærri fjárhæð en öll framlög ríkisins til reksturs Landspítalans og Sjúkratrygginga Íslands. Miklar skuldir ríkissjóðs eru ávísun á að börn okkar og barnabörn muni að öllu óbreyttu ekki njóta sömu lífsgæða og núverandi kynslóðir. Það verður því mikil vænting í loftinu þegar hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson hefur forgöngu á næstu missirum um að kynna losun hafta og samninga við kröfuhafa þannig að þá vonandi skapast svigrúm til þess að ríkið geti grynnkað á skuldum sínum og beri þar af leiðandi til framtíðar lægri vaxtakostnað. Vaxtakostnaður íslenska ríkisins er nánast óbærilegur fyrir hagkerfið. Lífeyrisskuldbindingar með bakábyrgð ríkissjóðs eru nettó 407,7 milljarðar kr. og að öllu óbreyttu munu B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga verða uppurnir árið 2027 og kallar það á 20 milljarða kr. árleg útgjöld í tíu ár þaðan í frá áður en þau fara aftur lækkandi. Breytt aldurssamsetning þjóðarinnar mun einnig kalla á aukna eftirspurn eftir heilbrigðisþjónustu. Samkvæmt meðaltali OECD er kostnaður þjóðfélaga vegna hvers einstaklings eldri en 65 ára fjórum sinnum meiri en þeirra sem yngri eru. Íslendingum eldri en 67 ára mun fjölga um 50% á næstu tíu árum. Skuldir ríkisins, lífeyrisskuldbindingar og breytt aldurssamsetning kalla á enn frekari forgangsröðun í ríkisfjármálum. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við tekjuáætlun frumvarpsins sem nemur 9.529,8 millj. kr. til hækkunar tekna og einnig breytingartillögu við sundurliðun 2, þ.e. fjármál ríkisaðila í A-hluta, sem samtals nemur 9.302,9 millj. kr. til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða því heildartekjur ársins 654.073 millj. kr., gjöldin 649.789,2 millj. kr. og heildarafkoman þar af leiðandi 4.283,8 millj. kr. afgangur, þ.e. því sem næst sá sami og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingar á 5. gr. frumvarpsins um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir, auk þess sem lagðar eru til nokkrar breytingar á 6. gr. fjárlaga sem fjallar um ýmsar heimildir til handa fjármála- og efnahagsráðherra sem snúa einkum að kaupum og sölu eigna. Loks eru lagðar til tvær breytingar á fjárreiðum Íbúðalánasjóðs í C-hluta fjárlaga. Annars vegar er um að ræða tillögu um 29 millj. kr. hækkun greiðsluheimildar vegna framlags til niðurgreiðslu vaxta á lánum til félagslegra leiguíbúða og hins vegar er um að ræða tillögu sem fram kemur í A-hluta fjárlaga um 2,4 milljarða kr. hækkun framlags til sjóðsins vegna áætlaðs tapaðs vaxtamunar í tengslum við ákvörðun stjórnvalda um flýtingu á niðurgreiðslu verðtryggðra húsnæðislána. Virðulegi forseti. Það er rétt að hér komi fram að meiri hluti fjárlaganefndar hefur miklar áhyggjur af stöðu Íbúðalánasjóðs og fór nefndin á meirihlutafundum vel yfir nákvæmlega þessar aðgerðir sem verið er að fara í hér og hefur boðað að fjárlaganefnd komi til með að halda áfram að fylgjast með sjóðnum því að þar eru grafalvarlegir hlutir að gerast, uppgreiðsluvandi og sitt af hvoru tagi sem hefur komið fram í fjölmiðlum. En fjárlaganefnd hefur fylgst mjög náið með sjóðnum síðan hún tók við. Hér er að finna breytingar á frumvarpinu frá því að það var lagt fram og þar til þessi umræða fer fram. Hér er tafla sem fólk getur nálgast á vef Alþingis. Þingskjalið sem ég er með í höndunum er að finna þar þannig að það er óþarft að lesa það upp enda skilar tölulegur upplestur ekki neinu þegar viðkomandi upplýsingar eru ekki jafnframt fyrir framan aðila sem geta fylgst með þeim. Tillögur til hækkunar tekna byggja nær alfarið á endurmati fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Endurmatið byggist á þróun innheimtu tekna það sem af er árinu 2014 og endanlegri álagningu lögaðila fyrir síðasta ár, auk þess sem tekið hefur verið tillit til nýrrar þjóðhagsspár Hagstofu Íslands sem kom út 14. nóvember sl. Það er ánægjulegt að segja frá því að vegna aukinnar bjartsýni og eftir að viðsnúningnum var náð þegar þessi ríkisstjórn tók við hefur heldur betur birt til í ríkisrekstrinum því að tekjurnar hækka í heild um 9,5 milljarða kr. og skýrist sú hækkun alfarið af hækkun tekjuskatta sem samtals hækka um 22,2 milljarða kr. Þar af eru tæplega 9,5 milljarðar kr. vegna tekjuskatts einstaklinga og ýmissa launatengdra gjalda og 11 milljarðar kr. vegna tekjuskatts lögaðila og sérstaks fjársýsluskatts. Loks er gert ráð fyrir 2,6 milljarða kr. hækkun vegna fjármagnstekjuskattsins. Þetta er afar ánægjulegt. Þarna birtist stefna ríkisstjórnarinnar, með lækkuðum sköttum skila sér frekari skattar til ríkisins og þarna hvarf sú ríkisstjórn sem nú situr frá þeirri skattpíningarstefnu sem skilaði sér ekki á síðasta kjörtímabili. Það er afar ánægjulegt að sjá þetta hér strax á fyrsta fjárlagaárinu þegar því er að ljúka, þ.e. árinu 2014, fyrsta fjárlagaári nýrrar ríkisstjórnar, að þetta skuli vera með svo afgerandi hætti. Á móti þessari miklu tekjuaukningu vegur að skattar á vöru og þjónustu lækka um 9,3 milljarða kr. og þar munar langmest um 5,2 milljarða kr. vegna virðisaukaskattsins. Í gær var farið yfir það í umræðum hér í þinginu um tekjuöflunarfrumvarpið að það á að lækka efra virðisaukaskattsþrep úr 25% niður í 24% og fara upp með neðra virðisaukaskattsþrepið úr 7% og upp í 11%. Til stóð að fara með það hærra en að lokum varð þetta niðurstaðan. Þarna er ríkið að gefa frá sér tekjur til þess að koma til móts við þá sem eru tekjuminni til að ábatinn verði eftir hjá landsmönnum eftir þessar breytingar. Það er sannað og hefur oft komið fram í máli starfandi fjármálaráðherra hér áður að virðisaukaskattskerfið skilar ekki ríkinu þeim tekjum sem það á að gera. Það er lekt og það er til endurskoðunar og það eru alþjóðlegar vísbendingar sem hafa fært okkur þann sann heim að eftir því sem lengra er á milli virðisaukaskattsbila, þeim mun meira er um skattundanskot. Það er raunverulega verið að fara þarna nær með virðisaukaskattsþrepin. Það er rétt að minnast á það að fyrri ríkisstjórn fór af stað með þær hugmyndir að fara með neðra þrepið upp í 14% en hafði ekki þau tæki sem nú eru boðuð varðandi mótvægisaðgerðir og á endanum hætti fyrrverandi ríkisstjórn við það að fara í þessar aðgerðir þannig að nú hefur verið haldið fast við það að fara með efra virðisaukaskattsþrepið upp í 11% og lækka efra skattþrepið sem fyrri ríkisstjórn fór með upp í 25,5% - það var farið með það svo hátt hér á landi, þá hafði ekkert ríki svo háan virðisaukaskatt en nú held ég að tvö eða þrjú ríki hafi bæst við í þá háu prósentu. Það er því með mikilli gleði sem ég styð það af heilum hug að efra þrepið fari niður í 24%. Sem dæmi má nefna er ávinningur sem fæst af því að lækka efra virðisaukaskattsþrepið úr 25,5% niður í 24% sá að lyf lækka um 106 milljónir. Það er nokkuð sem skilar sér til allra heimilanna, auk þess sem það var tekin ákvörðun um að þeir aðilar sem þurfa að nota lyf sem eru niðurgreidd af ríkinu nú þegar fái aukalega 5% afslátt sem skilar um 250 millj. kr. Þarna er um verulegar mótvægisaðgerðir að ræða þegar kemur að þeim sem þurfa lyfjagjafir. Ég var að fara hér yfir vörur og þjónustu sem hafa lækkað og var að tala um að það munar langmest um að tekjur ríkisins lækka um 5,2 milljarða vegna virðisaukaskattsins. Að baki því fráviki eru nokkur tilefni, m.a. breytt áform stjórnvalda, sem ég hef nú farið yfir. Samtals er áætlað að kerfisbreytingar virðisaukaskatts lækki tekjur ríkissjóðs um 3 milljarða kr. Auk þess verður tekjugrunnur skattsins veikari á árinu 2014 en reiknað hafði verið með í tekjuáætlun frumvarpsins og leiddi það til 2,2 milljarða kr. lækkunar til viðbótar. Auk lækkunar virðisaukaskattsins er nú gert ráð fyrir að svokallaður bankaskattur lækki um 4,5 milljarða kr. og er það í samræmi við álagningartölur frá því í október. Breytt áform um afnám vörugjalds í einum áfanga um næstu áramót í stað tveggja áfanga lækka einnig tekjurnar um 3 milljarða kr. Það er afar gleðilegt að geta líka tekið þátt í þeirri vinnu að vera hluti af þeirri ríkisstjórn sem tekur þá ákvörðun að afnema vörugjöldin með einu pennastriki því að oft og tíðum hefur verið bent á að það sé samkeppnishamlandi á milli tveggja, þriggja skyldra vara. Sumar vörurnar báru vörugjöld og aðrar ekki þannig að nú er þetta mikið áræði og kjarkur og það að standa við þetta alla leið í gegnum fjárlagavinnuna þetta haust, að hvika hvergi frá þeirri ákvörðun að afnema vörugjöldin í heilu lagi er afar ánægjulegt og kemur öllum til góða. Raunverulega er ríkið að gefa frá sér þær tekjur en það kemur öllum til góða sem þurfa alltaf að kaupa vörur með vörugjöldum á þannig að þetta er afar mikil og merkileg stefnubreyting. Í endurmatinu er líka gert ráð fyrir fleiri breytingum á tekjuhlið sem vega þó minna. Af einstökum tilefnum munar mest um að fallið er frá 2,5% hækkun á ýmsum krónutölugjöldum sem lækkar fyrri áætlun um 1 milljarð kr. Á móti því vegur að nú er gert ráð fyrir að arðgreiðslur hækki um 0,7 milljarða kr. með því að gera í fyrsta sinn ráð fyrir að Isavia greiði arð í ríkissjóð. Þetta er afar mikilvægt, þetta sem ég talaði hér um fyrr, að falla frá 2,5% hækkun á ýmsum krónutölugjöldum, því að þessum hækkunum hefur sjálfkrafa verið ýtt út í samfélagið, og í gegnum þingið hafa farið frumvörp sem bitna að sjálfsögðu mest á þeim sem búa í þessu landi en nú er fallið frá þessu í þessari fjárlagagerð. Ríkið afsalar sér 1 milljarði kr. í tekjur vegna þessa og þetta er afar mikilvægt í ljósi þess að nú er verðbólgan í lægstu lægðum þannig að þetta hefur enn frekari áhrif til verðhjöðnunar. Alveg ótrúlega mikill árangur hefur átt sér stað á þessu kjörtímabili varðandi það hvað það hefur tekist að halda verðbólgunni í skefjum þrátt fyrir að atvinnuleysi fari minnkandi. Allir vísar í efnahagslífi landsmanna eru á uppleið og komnir á góðan stað. Við höldum áfram að vinna í því að hér verði gott að búa. Tillögur til hækkunar gjalda eru af ýmsum tilefnum en meiri hluti fjárlaganefndar nýtir það svigrúm sem gefst með hærri tekjum til þess að forgangsraða til heilbrigðisþjónustu, framkvæmda Vegagerðarinnar, barnabóta, auk margvíslegra annarra smærri málaflokka. Í heild er gerð tillaga um 9,1 milljarðs kr. hækkun gjalda og má gróflega flokka tilefnin í þrjá flokka. Í fyrsta lagi hafa gjaldaliðir sem taka mið af ýmsum forsendum um verðlagsþróun, atvinnuleysi og útgjöld almannatrygginga, samnings- eða lögbundnir liðir verið endurmetnir. Það kallar á 3,5 milljarða kr. hækkun og þar af vegur langþyngst tillaga um 2,4 milljarða kr. aukningu á framlagi til Íbúðalánasjóðs, en eins og áður sagði er um að ræða hliðaráhrif af flýtingu á niðurgreiðslu húsnæðislána heimilanna. Næstmest munar um 1,1 milljarðs kr. hækkun til sjúkratrygginga og útgjöld almannatrygginga upp á 0,6 milljarða kr. Einnig er hér meðtalin 1 milljarðs kr. hækkun barnabóta sem ætlað er að vera mótvægisaðgerð vegna fyrirhugaðra breytinga á virðisaukaskattskerfinu. Á móti hækkunartilefnum vegur 1,6 milljarða kr. lækkun á áætlun um verðlagshækkanir þar sem nú er spáð mun lægri verðbólgu á næsta ári, auk þess sem spáð er 1,5 milljarða kr. lækkun atvinnuleysisbóta vegna þess að atvinnuleysi er hér á miklu undanhaldi og er það afar ánægjulegt. Í öðru lagi er lagt til að vaxtagjöld lækki um 1,7 milljarða kr. sem rekja má til þess að dregið hefur verið úr útgáfu ríkisbréfa frá því sem áður var gert ráð fyrir vegna bættrar afkomu ríkissjóðs. Þá hafa forsendur um stýrivexti og verðlagsbreytingar breyst til lækkunar í takt við nýja þjóðhagsspá Hagstofunnar. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að veita ný framlög samtals að fjárhæð 7,3 milljarðar kr. Þar má nefna styrkingu á rekstrargrunni Landspítalans og fleiri sjúkrahúsa, hönnun á meðferðarkjarna við nýjan Landspítala - afar ánægjulegt, þarna er ríkisstjórnin að gefa vísbendingu um það sem koma skal og raunverulega að skapa þá framtíðarsýn að Landspítalinn verði byggður upp þar sem hann er. Það er sérstaklega mikilvægt líka til þess að standa vörð um flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Það á að stórauka framlög til Vegagerðarinnar eins og ég fór yfir áðan. Einnig er gert ráð fyrir umtalsverðri styrkingu háskólakerfisins og Landhelgisgæslunnar auk margvíslegra annarra mála sem skýrð eru í athugasemdum með einstökum tillögum. Mikið vantar upp á að skilningur sé í stjórnkerfinu á mikilvægi hagræðingar og forgangsröðunar innan ríkiskerfisins. Meiri hluti fjárlaganefndar vekur sérstaklega athygli á verkefnum um útboð og innkaup ríkisstofnana. Aðföng í rekstri ríkisstofnana nema um 130 milljörðum kr. á ári. Ljóst er að endurbætur á innkaupaferlum geta skilað umtalsverðri hagræðingu fyrir ríkissjóð og ríkisstofnanir. Innkaup eru á hendi fjölmargra aðila og því er mikilvægt að leggja innkaupaaðilum í hendur markvisst verklag og skilvirk verkfæri til þess að árangur verði sem mestur. Almenn útboð á vöru eða þjónustu og rammasamningsútboð eru slík verkfæri. Rammasamningar hafa það að markmiði að veita kaupendum aðgang að hópi hæfra birgja með fullnægjandi úrvali af vöru og þjónustu sem ríkisstofnanir þurfa á að halda. Rammasamningar koma í mörgum tilfellum í stað almennra útboða og spara því útboðskostnað. Gert er ráð fyrir að velta í rammasamningum ríkisins verði um 11,3 milljarðar kr. á yfirstandandi ári. Það er þó aðeins um þriðjungur þeirra kaupa sem gætu átt sér stað innan rammasamninganna. Á þessu má ráða bót með skýrum fyrirmælum og meiri fræðslu fyrir forstöðumenn og innkaupaaðila hjá ríkinu. Það er rétt að geta þess, virðulegi forseti, að á sumardögum sendi fjárlaganefnd öll áskorun til ráðuneytanna um að þau hvettu undirstofnanir sínar til að huga frekar að þessu ferli því að það hefur margsannað sig að eftir því sem innkaup eru stærri verða þau hagkvæmari. Þarna er mikið fjármagn sem mætti ná í til sparnaðar fyrir ríkið og þá nota það í forgangsverkefni. Dæmi um jákvæða þróun rammasamninga og örútboða eru fjölmörg. Nýlega bauð rekstrarfélag Stjórnarráðsins út síma- og fjarskiptaþjónustu fyrir ráðuneytin með örútboði innan rammasamnings. Í kjölfarið lækkaði fjarskiptakostnaður félagsins um 22,5 millj. kr., þ.e. 27%. Margar stofnanir hafa nú þegar boðið út fjarskiptaþjónustu með þessum hætti. Af öðrum dæmum má nefna nýleg örútboð á raforku, tölvukaupum, hugbúnaðarleyfum og þjónustu iðnaðarmanna. Kerfið er að taka við sér en þarf að gera enn betur til sparnaðar fyrir ríkið. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur hug á að styðja við þessi verkefni eftir því sem kostur er og mun knýja á um að verulegt átak í innkaupa- og útboðsmálum hjá ríkinu skili árangri sem allra fyrst. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur þrýst á að ríkisstofnanir nýti sér útboð til að lækka kostnað og gæta jafnræðis á markaði við kaup á vörum og þjónustu. Það er óskiljanlegt að einstakar stofnanir nýti sér ekki þau tækifæri sem felast í útboðum og rammasamningum. Meiri hlutinn mun á næsta ári beita sér enn frekar og af fullum þunga fyrir því að þessi tæki verði nýtt til fulls og almenningur upplýstur um stöðu mála. Fyrir réttu ári skilaði hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar tillögum sínum. Meiri hluti fjárlaganefndar telur að of hægt gangi að koma þeim til framkvæmda. Af 95 tillögum sem voru á ábyrgðarsviði einstakra ráðherra hefur nú 14 tillögum verið hrundið í framkvæmd, 53 tillögur eru í vinnslu og 17 eru í forathugun. 11 tillögur eru ekki hafnar eða verða ekki framkvæmdar. Meiri hlutinn leggur ofuráherslu á að framkvæmdarvaldið komi þessum tillögum í framkvæmd sem fyrst til að ná fram enn frekari sparnaði í ríkisrekstrinum. Þá bendir meiri hluti fjárlaganefndar á að dæmi eru um að fyrirtæki sem ekki eru innan A-hluta ríkisins eigi við alvarlegan rekstrarvanda að glíma án þess að tekið hafi verið á því af hálfu framkvæmdarvaldsins. Framlög til Íbúðalánasjóðs hafa numið 53,5 milljörðum kr. frá árinu 2009 og að öllu óbreyttu verða framlögin 5,7 milljarðar kr. á árinu 2015. Að þeim meðtöldum hafa framlögin frá árinu 2009 numið svipaðri fjárhæð og nemur byggingarkostnaði nýs Landspítala. Ef ekkert verður að gert munu framlögin halda áfram að aukast um árabil. Vinnuhópur á vegum félagsmálaráðherra skilaði skýrslu þar sem bent var á að hagkvæmast væri að hætta starfsemi Íbúðalánasjóðs í núverandi mynd og mundi það að öllum líkindum koma í veg fyrir auknar útgreiðslur úr ríkissjóði vegna hans. Mikilvægt er að stjórnvöld taki ákvörðun sem allra fyrst um framtíð sjóðsins með það að markmiði að koma í veg fyrir frekari útgjöld úr ríkissjóði vegna hans. Ríkisútvarpið fær aukið 181,9 millj. kr. skilyrt framlag til rekstrar í þessum tillögum. Sú tímabundna fjárheimild er háð þeim skilyrðum að fram fari vinna á fjárhagslegri endurskipulagningu Ríkisútvarpsins. Þá verði útborgun fjárheimildarinnar enn fremur háð því að haldbærar rekstraráætlanir séu lagðar fram þar sem fram komi hvernig starfsemi stofnunarinnar verði komið á réttan kjöl og hún verði sjálfbær til frambúðar. Þetta felur í sér að rekstraráætlanir um starfsemina liggi fyrir eigi síðar en í lok mars 2015 og séu yfirfarnar af ráðherranefnd um ríkisfjármál. Ef það er mat nefndarinnar að þær áætlanir dugi ekki til þess að ná markmiðum um sjálfbæran rekstur stofnunarinnar er áformað að fyrrgreind fjárheimild verði felld niður í fjáraukalögum 2015. Virðulegi forseti. Nú hef ég farið í gegnum nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar. Ég mæli hér jafnframt fyrir breytingartillögum sem finna má á þskj. 639. Þær eru nokkuð margar og hér er yfirlit um ýmsar breytingar á sérstöku yfirliti. Það er allt of langt mál til að lesa þær allar upp. Við leggjum líka fram breytingartillögu um sundurliðun á tekjum í A-hluta á þskj. 640. Við leggjum fram breytingartillögu um fjármál lánastofnana í C-hluta og svo breytingartillögu varðandi lánsheimild upp á 52 milljarða kr. til fjármögnunar á eigin fé Seðlabanka Íslands. Henni er fylgt eftir með frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Seðlabankann sem er þegar komið fyrir þingið. Loks leggjum við fram breytingartillögu á þskj. 643 um fjárheimildir, söluheimildir, eða réttara sagt köllum við þetta dagsdaglega 6. gr. heimildarbreytingartillögur. Ég læt lokið máli mínu og verð hér við umræðuna á meðan hún stendur, er tilbúin að koma í andsvör og að gefa komment við ræður annarra þingmanna ef eitthvað er óljóst, en annars er þetta mjög skýrt í þingskjölum þannig að ég lýk máli mínu fyrir hönd meiri hluta fjárlaganefndar sem tók málið út og skrifaði undir þetta nefndarálit og þessar breytingartillögur. Auk mín eru það, eins og áður sagði, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Ásmundur Einar Daðason, Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson og Valgerður Gunnarsdóttir.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Haustið 2008 hrundi efnahagur landsins. Það tókst að snúa því við og hagur ríkissjóðs batnaði jafnt og þétt allt síðasta kjörtímabil. Það tókst að forða ríkissjóði frá gjaldþroti og hagvöxtur hófst að nýju og kaupmáttur óx. Þannig að allar tölur hafa farið í rétta átt. En þegar við vorum í mestum vanda þurftum við að skera niður á öllum sviðum ríkisrekstrarins, líka í heilbrigðiskerfinu. Við hættum að skera niður árið 2012 og fórum að gefa til baka í fjárlögum 2013. Það er mjög eðlileg þróun að við höldum áfram á þeirri braut að bæta heilbrigðiskerfið og ekki veitir af eins og staðan er, bæði þarf að koma til fjármagn í rekstur og eins þarf að byggja nýjar stofnanir. Virðulegur forseti. Það sem ríkisstjórnin hefur gert síðan hún tók við er að auka mjög greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Bara á árinu 2014 er aukning sem lögð er á herðar sjúklinga 611 millj. kr. Það er gert ráð fyrir því samkvæmt fjárlagafrumvarpinu að á árinu 2015 bætist við rúmur milljarður sem á að rukka sjúklinga um vegna komugjalda hjá sérgreinalæknum. Ég vil spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvort þetta samræmist stefnu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans og áherslunni á að bæta heilbrigðiskerfið og væntanlega jafnt aðgengi fyrir alla landsmenn.

Virðulegi forseti. Ekki slapp hv. þingmaður Oddný Harðardóttir í gegnum þetta andsvar án þess að segja samfylkingarsetninguna „hér varð hrun“, sem hefur verið notað sem skjól fyrir döprum tíma alls síðasta kjörtímabils, því miður. Ég get sagt það hér, af því að þingmaðurinn minntist á þetta, að fyrri ríkisstjórn hafði óteljandi tækifæri til að láta gott af sér leiða en þá var forgangsraðað í gæluverkefni, eins og ESB umsókn, misheppnað stjórnlagaþing sem var dæmt ólöglegt af Hæstarétti, stofnaðar voru nýjar hrunstofnanir og svo framvegis. Það var ekki hugað að grunnþáttum samfélagsins sem voru skornir niður. Ég fór yfir það áðan. Það voru menntamálin og það voru heilbrigðismálin. Þetta er bara staðan, virðulegi forseti. Svo er gjarnan gripið í það að fyrri ríkisstjórn hafi verið farin að gefa til baka í fjárlögum 2013. Því má enginn gleyma að fjárlög fyrir árið 2013 voru ekkert annað en kosningaloforðafjárlög sem sýndi sig að þegar ný ríkisstjórn tók við eftir að fyrri ríkisstjórn var kosin í burtu í alþingiskosningum - og það vakti athygli á heimsvísu hversu mikið kosningatapið var, einhver talaði um að það hefði verið mesta kosningatap í öllum ríkjum Evrópusambandsins svo langt aftur sem elstu menn mundu - þá fór ný ríkisstjórn í að skera niður kosningaloforðin í fjárlögum 2013 til þess að byrja á einhverjum stað og ná viðspyrnu sem ríkisstjórnin hefur núna náð. Þetta var ekkert auðvelt og við urðum ekkert vinsæl, en þetta voru verkin sem við byrjuðum á að fara í, að skera niður gæluverkefni og óþarfa fyrri ríkisstjórnar. Aukinn lyfjakostnað og 

Virðulegur forseti. Ég spurði hv. þingmann út í greiðsluþátttöku einstaklinga í heilbrigðiskerfinu. Hún notaði tíma sinn til þess að minna á fjárlög 2013 sem hún vill að enginn gleymi, enda voru það ágætisfjárlög. En ég tel þó mikilvægara að við gleymum ekki hruninu, af hverju það varð og lærum af því og komum í veg fyrir að það sama gerist aftur. Aftur að greiðsluþátttöku einstaklinga. Eurostat hefur tekið saman niðurstöður um greiðsluþátttöku einstaklinga á Norðurlöndum. Þar stóðum við mjög illa strax á árinu 2012 og greiðsluþátttaka einstaklinga í heilbrigðiskerfinu á Íslandi hefur verið mikil. Núna er verið að auka hana þrátt fyrir þann stórkostlega viðsnúning sem hv. þingmaður talar svo oft um. Þrátt fyrir miklu betri stöðu er verið að auka greiðsluþátttöku sjúklinga. Margir tala um að þeir neiti sér um heilbrigðisþjónustu af því að þeir hafi ekki efni á að borga fyrir hana. Ég vil endurtaka spurningu mína til hv. þingmanns, hvort hún telji að auknar álögur á sjúklinga samræmist stefnu stjórnvalda í heilbrigðismálum.

Virðulegi forseti. Hér fer þingmaðurinn mikinn um greiðsluþátttöku og sjúklinga. Ég vil minna á það í upphafi að samkvæmt breytingartillögum sem birtast hér frá meiri hluta fjárlaganefndar leggjum við stóraukið fjármagn til Sjúkratrygginga Íslands sem fer með samningsumboð gagnvart læknum og einnig ákvarðanir um t.d. hin svokölluðu S-merktu lyf, sem eru afar dýr lyf og oft notuð í miklum undantekningartilfellum þegar viðkomandi einstaklingar eru mjög veikir. Það er verið að auka við þá stofnun til að hún sé betur hæf og hafi meira bolmagn til að ná góðum samningum. Það er byrjunin. Ég ætla að benda á það að sérgreinalæknar eru enn þá samningslausir. Það var svo á síðasta kjörtímabili að ríkisstjórnin hafði á einhvern hátt ekki afl til þess að semja við nokkra einustu starfsstétt. Svo var farið af stað með tillögu í fjárlögum í fyrra um að fara með greiðsluþátttöku sjúklinga úr 42% niður í 37%, þá fór samfélagið á hvolf og mönnum fannst það mjög ósanngjarnt. Á meðan það er samningsleysi eru einstaklingar í samfélaginu, sem þurfa að leita sér lækninga og þurfa að kaupa lyf, að borga hærra fyrir vikið. Að lokum langar mig til þess að rifja upp þetta. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur farið fyrir vinnu nefndar þar sem afar gott starf hefur verið unnið. Þar hafa komið saman aðilar frá mörgum hópum í samfélaginu og komist að niðurstöðu og hv. þm. Pétur Blöndal er mjög ánægður með að nú er farið að sjá í land. Meginstefið í þeirri nefnd, virðulegi forseti, er að lágmarka eins og kostur er 

Forseti vill tilkynna að það hafa orðið mistök við skráningu á mælendaskrá vegna andsvara. Það verður því að skera niður ræðutíma í eina mínútu í hvorri umferð. Hv. 6. þm. Suðurkjördæmis og hv. 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður fengu ákveðið forskot á sæluna, en nú er því sælutímabili lokið.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera uppsteyt út af mínútunni, en mig langar að spyrja út í nokkra afmarkaða þætti í fjárlagafrumvarpinu sem við höfum töluvert rætt í nefndinni og ákall er um að bæta. Það varðar skólamálin. Fyrst eru það dreifnámsskólarnir, hvort við séum með þá trygga í frumvarpinu. Meðal annars eru miklar áhyggjur vegna deildarinnar á Patreksfirði sem telur sig þurfa meira fé. Mig langar að vita hvort formaður fjárlaganefndar telji það vera tryggt. Síðan er það rannsóknarstyrkurinn hjá Háskólanum á Akureyri. Það hefur komið ítrekað fram að þeir vilja fá hann inn sem rannsóknarmissiri fyrir kennara en ekki heimskautalögfræði. Einnig segir rektor að hann telji að sér sé refsað fyrir aðhald í skólanum. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hún taki undir það og hvort hún sé tilbúin til að breyta skilyrðinu sem fylgir 30 milljónunum og setja þær eingöngu í rannsóknarmissiri.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Eins og þingmaðurinn veit og birtist í þingskjölum þá stórjukum við fjármagn til menntaskólastigsins og bættum sérstaklega við 35 milljónum til að ljúka umbreytingunni á því stigi, sem birtist fyrst í fjáraukalögum fyrir 2014 og svo er framhald á því núna í fjárlögum fyrir 2015. Ég veit um þær áhyggjur sem snúa að dreifnáminu á Patreksfirði, hef fengið upphringingar með það. Ég hef bent skólafólki sem hefur áhyggjur af dreifnáminu á að setja sig beint í samband við menntamálaráðuneytið því ég trúi ekki öðru en gert sé ráð fyrir því að eitthvað af þessari aukningu fari einmitt í þá menntaskóla til að halda dreifnáminu úti. Það er svo sannarlega vilji núverandi stjórnarflokka að börn  Virðulegur forseti. Var ein mínúta líka í fyrri ræðu?

Já.

Svo að forseti taki af öll tvímæli er það þannig að úr því að í ljós hefur komið að fjórir hv. þingmenn vilja veita hv. þingmanni andsvar verðum við að skerða ræðutímann í eina mínútu í hvorri umferð.

Virðulegu forseti. Við þurfum samt að hafa það á hreinu. 35 milljónir í gólfið er eitt, við erum sammála um það og það er hið besta mál. Það er margt gott sem hefur bæst við á milli umræðna. En dreifnámið skiptir miklu máli og mér finnst að við þurfum að vera með það tryggt áður en við klárum þessa umræðu. Annað. Listaháskólinn er í óviðunandi húsnæði. það er heilsuspillandi. Búið var að ákveða að 50 milljónir ætti að greiða til að laga það húsnæði, en það var ekki greitt. Þar sem Listaháskólinn ber svolítið skarðan hlut frá borði langar mig að spyrja hvort til standi að bæta það, því eins og ég segi er húsnæðið heilsuspillandi. Önnur spurning er hvort formaður hv. fjárlaganefndar sé tilbúinn til að breyta og halda inni 3,5% hækkun til öryrkja.

Virðulegi forseti. Ég skal vera snögg. Þetta er ekki mikill tími. Varðandi Háskólann á Akureyri sem ég náði ekki að svara áðan þá kemur vel fram í fylgiskjölum við þetta mál að háskólinn fékk 30 milljónir í styrkingu rekstrar á fjáraukalögum, fær 10 milljónir núna í frumvarpinu fyrir 2015, plús 10 milljóna bætingu sem kemur úr menntamálaráðuneytinu og svo fara 20 milljónir beint í heimskautaréttinn. Það er alveg klárt, það eru lögskýringargögn og það stendur. Ég var ekki búin að heyra af því að Listaháskólinn væri í heilsuspillandi húsnæði þannig að það eru nýjar fréttir fyrir mér. Listaháskólinn er vel rekinn en hefur þurft að takmarka nemendur þar inn, þannig að við stöndum með þeim skóla eins og öðrum. Varðandi síðustu spurningu þingmannsins þá hefur þetta verið mikið í fjölmiðlum. Ég hef sent formanni Öryrkjabandalagsins skilaboð og sent út póst þar sem ég fer yfir að lækkunin á sér stað vegna þess að áætlanir um verðbólgu voru of háar. Það er verðhjöðnun miðað við þær tillögur sem voru 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir ræðu hennar. Mig langar að spyrja aðeins út í breytingartillögur meiri hlutans. Það kom mér á óvart hvað það voru margar breytingartillögur sem sneru að félagasamtökum og öðru sem var sátt um að færa inn í ráðuneytin, m.a. til þess að gæta jafnræðis. Ég geri ekki lítið úr því að það eru mörg góð verkefni þarna sem ég styð heils hugar, en ég set líka spurningarmerki við önnur. Sumar þessar breytingartillögur eru ekki útskýrðar nema bara að mjög litlu leyti í nefndarálitinu. Ég hef efasemdir um þetta vinnulag og velti fyrir mér hvort við séum að fara aftur í gamla farið. Mig langar að spyrja hv. formann hvaða skoðun hún hafi á þessu, hvort við séum núna í raun hætt við það sem var pólitísk samstaða um að breyta og hvort þetta verði svona áfram við næstu fjárlagagerð, að meiri hlutinn ráðstafi fé á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Ég fór aðeins yfir það í framsöguræðu minni að það þyrfti að skýra betur hlutverk fjárlaganefndar vegna þess að þegar búið er að leggja frumvarpið fram í þinginu, þskj. 1 á hverju hausti, hefur fjárlaganefnd það hlutverk að taka á móti gestum sem koma fyrir nefndina, fulltrúum sveitarfélaga og annarra stofnana sem ég fór yfir. Það er rétt að 2012 var lögunum breytt þannig að það svigrúm sem fjárlaganefnd hafði til að ákvarða fjárveitingar til einstakra aðila var allt fært inn í ráðuneytin í potta sem hvert ráðuneyti hefur fyrir sig. Það hefur tekið smátíma að snúa málum í þá átt að þriðji geirinn sem dæmi og margt sem snýr að ungmennum, að beiðnir úr þeirri átt fari sem verkefnaumsóknir til ráðuneytanna. Það hefur verið nokkuð erfitt að útskýra þetta. Ég tel að fjárlaganefnd verði að hafa svigrúm, eitthvert svigrúm á milli ára, til þess að geta á einhvern hátt 

Virðulegi forseti. Ég er svolítið hugsi eftir þetta svar. Er hv. formaður að segja að við séum í raun að breyta verklaginu aftur til þess sem var? Það getur líka verið vandkvæðum bundið að setja allt inn í ráðuneytin, ég get skilið það, en mér finnst þetta vera orðið svolítið tilviljanakennt. Ég hafði ekki hugmynd um það sem nefndarmaður í fjárlaganefnd að fjárlaganefnd ætlaði að fjalla um félagasamtök. Ég hefði þá kannski beitt mér fyrir því að Neytendasamtökin, sem fá 8 milljónir á fjárlögum, fengju nú aðeins meira í sinn hlut, sem dæmi. Mér finnst við vera komin á þann stað að sex manneskjur eða meiri hlutinn í fjárlaganefnd ætli að útdeila einhverjum peningum. Það var kannski það sem var verið að reyna að breyta, að úthlutanir færu ekki eftir því hver hefði tengsl við nefndarmenn í fjárlaganefnd heldur væri meira jafnræðis gætt með því að setja fé í sjóði og safnliði, menn sæktu um og allir sætu við sama borð. Ég skil það þannig að við séum þá í raun komin með þetta verklag og það verði þannig á meðan þessi stjórn situr.

Virðulegi forseti. Vegna þess að hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir situr í hv. fjárlaganefnd veit hún líklega um það flóð af umsögnum og beiðnum sem berast nefndinni alls staðar að af landinu. Það eru miklar væntingar bundnar við störf fjárlaganefndar á haustin. Það skal viðurkennast að fjárlaganefnd hefur komið mjög gleðilegum atriðum til framkvæmda sem óþarft er að tína til hér. En vegna þess að hv. þingmaður talaði um að einhverjar tillögur þarna væru með litlum skýringartexta er það einfaldlega vegna þess að verið er að leggja til fjármagn í pottana. Ráðuneytin taka tillögurnar og greiða úr sínum pottum, þannig að í raun og veru eru pottarnir stækkaðir. Ég held að þetta séu óþarfaáhyggjur sem þingmaðurinn sýnir í ræðustól, því ef frumvarp um opinber fjármál verður að lögum þurfa hvorki þingmenn né þeir aðilar sem sitja í fjárlaganefnd að hafa áhyggjur. Það á að fækka fjárlagaliðum 

Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur af heilbrigðiskerfinu og stöðu mála þar. Við Píratar létum gera skoðanakönnun þar sem kom fram að meira en 90% landsmanna setja heilbrigðiskerfið í 1. eða 2. sæti málaflokka á fjárlögum. Forstöðumenn heilbrigðiskerfisins og stofnana þess komu fyrir fjárlaganefnd og töldu upp hvað þyrfti að setja mikið fé í heilbrigðiskerfið, umfram tillögur ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram, til að hægt sé að veita þá lágmarksþjónustu sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnana meta að sé nauðsynleg. Ég vil spyrja hæstv. formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur: Að hve miklu leyti hefur fjárlaganefnd komið til móts við það mat á fjárþörf frá forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins? Til hálfs, 75%, eða kannski bara alla leið?

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Ég kunni ekki við að nefna þessa skoðanakönnun í framsöguræðu minni því Píratar létu Capacent Gallup gera hana, en hún er afar áhugaverð. Hún sýnir að það er ótrúlega hátt hlutfall Íslendinga sem setur heilbrigðismálin í forgang og þar á eftir koma mennta- og fræðslumál. Það gladdi mig sannarlega að sjá þetta skjalfest vegna þess að þetta hefur einmitt verið stefna ríkisstjórnarinnar í það eina og hálfa ár sem hún hefur setið; heilbrigðismálin og svo að styrkja menntakerfið. Til þess að bregðast við spurningunni þá er það svo t.d. varðandi Landspítalann að aldrei hafa farið hærri fjárhæðir til starfsemi spítalans en í ár. Við fjárlagagerðina 2014 var bætt við 3 milljörðum og í lokafjárlögum voru skornir niður 2,2 milljarðar af uppsöfnuðum halla, þannig að við höfum gert mjög vel við Landspítalann. En auðvitað 

Herra forseti. Já, það var bætt í á milli fjárlaga vegna þess að menn sáu að það var ekki nóg sem lagt var af stað með. Nú er spurningin: Er það sem bætt var við nóg? Þetta skiptir ofboðslega miklu máli. Ég talaði við landlækni fyrr í dag, átti fund með honum, vegna þess að ég hafði áhyggjur af þessu. Ég spurði hann um það hvað gerist þegar læknum fækkar sífellt, vinnubyrði þeirra lendir á öðrum, vaktaálagið eykst. Við getum lent í neikvæðum spíral, læknar hverfa frá og vinnuálagið lendir á öðrum og þeir fara að hætta líka. Þetta er mjög hættuleg staða. Nú eru læknar í verkfalli. Landlæknir sagði að hann hefði áhyggjur af því að ef það yrði önnur verkfallslota eftir áramót hjá læknum og heilbrigðisstarfsmönnum, þá gætum við verið komin í þennan neikvæða spíral. Forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins komu fyrir nefndina og þeir lögðu upp með faglegt mat á því hvað raunverulega þarf til þess að tryggja þá nauðsynlegu þjónustu sem landsmenn 

Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir þetta andsvar. Til þess að segja það fyrst þá skilar heilbrigðisráðherra tillögum til fjármálaráðuneytisins um mitt sumar varðandi fjárþörf og í þessu tilfelli fjárþörf heilbrigðiskerfisins alls. Svo vindur árinu fram, það er komið að haustdögum og það er komið fram í nóvember og þörfin orðin mjög knýjandi og flestar ríkisstofnanir farnar að kalla á enn meira fjármagn. Ég hef sagt alltaf: Hvenær á fjárveitingavaldið að vita hvenær nóg er nóg? Það er spurningin sem við stöndum frammi fyrir. Ég sem formaður fjárlaganefndar ber raunverulega ábyrgð á allri gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins lárétt. Þótt það sé kannski meiri krafa um aukningu í heilbrigðisgeiranum verðum við líka að sinna hinum hlutum samfélagsins. Auðvitað erum við mjög áhyggjufull út af læknaverkfallinu, en sem betur fer er til á fjárlögum liður sem heitir ófyrirséð útgjöld, t.d. vegna hækkana í kjarasamningum. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015. Afkoma ríkissjóðs hélt áfram að batna árið 2014. Sú hefur verið raunin allt frá því að mestu erfiðleikar fjármálahrunsins 2008 voru að baki. Útlit er fyrir að batinn haldi áfram árið 2015 og þess vegna eru nú enn betri tækifæri en áður til að búa vel að íslensku samfélagi. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 er illa farið með þau tækifæri, því miður. Þar er grafið undan samfélagslega mikilvægum stoðum sem samstaða hefur verið um. Vegið er að markmiðum um jafnrétti til náms þegar nemendum 25 ára og eldri er meinaður aðgangur að bóknámi í framhaldsskólum. Gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu er áfram aukin og hækkanir ríkisstjórnarinnar á veika nema 1,9 milljörðum kr. Landspítalanum er haldið við þolmörk, engir peningar veittir í viðhald, alls óvíst er hvernig eigi að leysa læknaverkfall og stytta biðlista eftir aðgerðum sem hafa lengst vegna verkfallsins. Ráðist er á langtímaatvinnulausa og réttur þeirra til atvinnuleysisbóta er styttur á sama tíma og fjármagn til starfsendurhæfingar er skorið við nögl. Sáralitlu fjármagni er varið til uppbyggingar ferðamannastaða sem liggja margir undir skemmdum. Fjárveitingar sem námu 56 millj. kr. til lögreglu og ríkissaksóknara vegna átaks sem tengist börnum sem eru þolendur kynferðisofbeldis eru teknar út og skorið niður þannig að ekki verður mögulegt að halda áfram með átakið. Á sama tíma eru settar 130 millj. kr. eins og ekkert sé í óskynsamlegan flutning Fiskistofu. Við framlagningu frumvarpsins var af óskiljanlegum ástæðum ekki gert ráð fyrir uppbyggingu nýs Landspítala eða auknu fé til vegamála, framlög til háskóla voru skorin niður og útvarpsgjald rann ekki óskert til RÚV. Það horfir til betri vegar í þeim málum og breytingar hafa verið boðaðar að hálfu stjórnarmeirihlutans. Fjárlagafrumvarpið felur í sér óskynsamlega forgangsröðun og er það í takt við önnur verk ríkisstjórnarinnar. Fyrsta verk hennar var að lækka veiðigjöld þrátt fyrir metafkomu stórra fyrirtækja í sjávarútvegi. Þar afsalaði ríkisstjórnin sér mörgum milljörðum í tekjur af nýtingu auðlinda þjóðarinnar. Ríkisstjórnin hefur ekki unnið að stöðugleika á vinnumarkaði heldur hafa aðgerðir hennar í ár gengið þvert á þau fyrirheit sem hún gaf aðilum vinnumarkaðarins við gerð síðustu kjarasamninga. Samkomulag um jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða er rofið einhliða sem mun leiða til lægri lífeyrisgreiðslna einstakra hópa og áætlun um að ríkið greiði fyrir starfsendurhæfingu samkvæmt samningum er svikin. Rifjum upp að tekjuskattsbreytingar árið 2014 komu hátekjufólki best. Með skattalækkunum til milli- og lágtekjufólks hefði verið hægt að leggja grunn að kjarasamningum til lengri tíma en eins árs. Þannig hefði verið lagður grunnur að sanngjarnri dreifingu raunverulegra kjarabóta sem hefðu ekki ógnað verðstöðugleika. Árið 2014 tókst að halda aftur af verðbólgu sem er ánægjulegt. Við gerð síðustu fjárlaga var útlit fyrir að gjaldskrárhækkanir ríkisins leiddu til verðhækkana á árinu, en sem betur fer tókst að vinda ofan af hluta þeirra. Rétt er að minna á forustuhlutverk Reykjavíkurborgar í þeim efnum. Seinustu fjárlög hefðu átt að búa til sterkari grunn undir stöðugleika og fjölbreytt atvinnulíf út um allt land. Því miður voru áform um sóknaráætlanir einstakra landshluta, fjárfestingarátak í innviðauppbyggingu og innleiðingu græna hagkerfisins öll skorin niður. Heildarjöfnuður frumvarpsins til fjárlaga árið 2015 er áætlaður 4,3 milljarðar að teknu tilliti til þeirra breytinga sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til fyrir 2. umræðu. Vakin er athygli á því að vaxtajöfnuður, sem er mismunur vaxtatekna og vaxtagjalda, verður meira en 64 þús. millj. kr. á árinu 2015, eða sem nemur um 10% af öllum tekjum ríkissjóðs á árinu. Mikilvægt er að vinna á skuldum ríkissjóðs þegar færi gefast til að búa í haginn fyrir framtíðina til að auka traust og trúverðugleika á íslensku efnahagslífi og íslenskri krónu. Það er forsenda fyrir því að hægt sé að endurfjármagna lán ríkisins á lægri vöxtum og fá aukið fjármagn erlendis frá til að standa undir frekari uppbyggingu hér á landi. Til að ná þessum markmiðum þarf ábyrgð og aga við stjórnun ríkisfjármála. Verk ríkisstjórnarinnar bera þess því miður ekki merki. Hún hefur kosið að innheimta lægri gjöld fyrir nýtingu auðlinda landsins og ráðstafa auknum skatttekjum til annarra verkefna, t.d. skuldaniðurfellingu til sterkefnaðra. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru þensluhvetjandi, kynda undir verðbólgu, auka neyslu og útflæði gjaldeyris sem er mjög slæmt ef leysa á alvarlegan greiðslujöfnunarvanda þjóðarbúsins og afnema gjaldeyrishöft. Gjaldeyrishöftum er enn viðhaldið vegna vantrausts á íslensku krónunni og íslensku efnahagslífi. Virðulegi forseti. Á árinu 2014 var hagvöxtur og afkoma ríkissjóðs betri en áætlanir gerðu ráð fyrir þrátt fyrir þung orð forustumanna ríkisstjórnarinnar við gerð síðustu fjárlaga um að þeir hefðu tekið við búi sem væri að þrotum komið. Það var leikrit til að réttlæta þungar niðurskurðaraðgerðir á uppgangstímum við gerð síðustu fjárlaga. Þessi vöxtur skilar sér áfram inn í árið 2015. Innheimta tekjuskatta af einstaklingum og lögaðilum mun aukast. Hafa skal þó í huga að stór hluti af tekjum frá lögaðilum kemur frá fjármálafyrirtækjum og aðilum sem þjónusta þrotabú fallinna fjármálafyrirtækja. Þegar öldurót hrunsins róast frekar gætu þessar tekjur orðið lægri. Lagður var sérstakur skattur á fjármálafyrirtæki árið 2014 sem lagðist af mestum þunga á þrotabú fallinna fjármálafyrirtækja og heimtur þar eru betri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Það er jákvætt og rétt að við rifjum upp að Samfylkingin studdi álagningu skattsins þótt ekki hefði verið samstaða um hvernig ríkisstjórnin ákvað að verja þeim skatttekjum. Boðaðar eru breytingar á virðisaukaskattskerfinu og vörugjöldum. Matarskattur, neðra þrep virðisaukaskattsins er hækkaður og vörugjöld eru felld niður. Að sögn ríkisstjórnarinnar eiga þessar aðgerðir að auka ráðstöfunartekjur heimila sem er göfugt markmið í sjálfu sér. Þegar ríkið afsalar sér skatttekjum verður að skoða hvert ávinningurinn skilar sér. Þegar það er gert kemur í ljós að breytingarnar munu gagnast þeim tekjuhæstu mun betur en þeim tekjulægstu. Ráðstöfunartekjur 10% ríkustu landsmanna munu aukast fjórfalt meira vegna aðgerðanna en þeirra sem eru með meðaltekjur. Áætla má að ríkustu 10% fái 40 þús. kr. frá ríkisstjórninni á ári með þessum aðgerðum meðan millitekjufólk fær fjórfalt minna eða 10 þús. kr. Tekjulægri hópar fá enn minna. Hækkun matarskattsins mun bitna harkalega á þeim sem eiga erfitt með að ná endum saman í lok hvers mánaðar og mun stuðla að óhollari matarinnkaupum. Grænmeti og hollar vörur munu hækka í verði en sykraðar vörur munu lækka í verði vegna þess að vörugjald á sykur, sykurskattur, er fellt niður. Við skulum muna það að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur sett sykur á válista vegna skaðsemi hans á heilsu manna. Hægri stjórnin ákveður að lækka sykraðar vörur og telur sér það til tekna. Annar ríkisstjórnarflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, var með fyrirvara á málinu þegar hugmyndirnar voru kynntar. Lítil innistæða var fyrir þeim fyrirvara því nú hefur verið tilkynnt að matarskatturinn muni hækka í 11% en ekki 12 og öll ríkisstjórnin styður málið. Virðulegur forseti. Heilbrigðiskerfið þarfnast sérstakrar forgangsröðunar stjórnvalda. Niðurstöður nýlegrar könnunar sem Píratar stóðu fyrir sýna að rúmlega 90% landsmanna eru þessu sammála. Á Landspítalanum er staðan mjög alvarleg og þar vantar skýrari framtíðarsýn, bæði hvað varðar fjárframlög til rekstrar og viðhalds en ekki síður til byggingar nýs spítala og bættrar aðstöðu fyrir sjúklinga og starfsfólk. Heilbrigðisstofnanir víða um land eiga einnig í rekstrarerfiðleikum. Við heilsugæsluna þarf að styðja enn betur og það á við bæði á höfuðborgarsvæðinu og starfsemi heilsugæslunnar innan heilbrigðisstofnana. Stjórnarmeirihlutinn segist forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins en skilur það þó eftir í umtalsverðum vanda með fjárlagafrumvarpi 2015 og breytingartillögum við það. Þegar fjárframlög á milli áranna 2013 og 2014 til Landspítalans eru greind kemur í ljós að aukning þeirra nýttist að takmörkuðu leyti til að auka þjónustu og bregðast við auknu álagi, enda stefnir í mikinn halla spítalans á árinu 2014. Af þeim 6.400 milljónum sem hækkunin var á milli ára til Landspítalans var aðeins gert ráð fyrir að 1.690 millj. kr. yrði varið til þess að styrkja rekstrargrunn spítalans vegna komandi verka, en stærsti hluti fjármagnsins voru verðlagsuppbætur og uppbætur vegna launamála. Spítalinn stefnir í um 3 milljarða uppsafnaðan halla og óljóst er hvernig eða hvenær stjórnvöld hyggjast bregðast við þeim halla. Halli ársins 2014 nemur um 1 milljarði kr. og er rúmur helmingur þess vegna vanbættra launagjalda, eða um 560 millj. kr. Einnig er ágreiningur á milli Sjúkratrygginga og spítalans um hver á að bera kostnað vegna lyfja upp á 220 millj. kr. sem spítalinn hefur borið. Þá eru um 180 millj. kr. af hallanum á árinu 2014 vegna aukins álags sem ekki er tekið tillit til í fjárlögum en nauðsynlegt er að gera ráð fyrir auknu álagi á spítalanum í nánustu framtíð, svo sem vegna fjölgunar eldri borgara. Aukning á dagdeildum á árinu 2014 er 4%, fjöldi skurðaðgerða hefur aukist um 2,6% og starfsemi bráðadeilda um 2%. Verkfall lækna sem nú stendur yfir er mikið áhyggjuefni. Í fyrsta lagi lýsir það alvarlegu ástandi í heilbrigðismálum að læknar séu nú í verkfalli í fyrsta sinn og lausn deilunnar er því miður ekki í sjónmáli samkvæmt síðustu fréttum. Í öðru lagi mun verkfallið draga dilk á eftir sér bæði með auknu álagi á spítala og heilbrigðisstofnanir þegar það leysist og með samfélagslegu tjóni vegna þess að sjúklingar hafa þurft að bíða lengur eftir því að fá bót meina sinna. Því munu í einhverjum tilfellum fylgja lengri meðferðir, dýrari umönnun og aukið vinnutap þeirra sem sjúkir eru. Með þeim hækkunum á greiðsluþátttöku heimila í heilbrigðiskerfinu, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu, hefur greiðsluþátttakan aukist um 1.911 millj. kr. vegna aðgerða þeirrar ríkisstjórnar sem tók við eftir kosningar til Alþingis vorið 2013. Árið 2013 voru útgjöld heimila vegna heilbrigðisþjónustu 31.717 millj. kr. Hækkunin nemur því rúmum 6% í heildina tekið en nemur tugum prósenta á ákveðnum sviðum, svo sem gjöld sem þeir greiða sem þurfa á hjálpartækjum og þjálfun að halda. Þær gjaldskrárbreytingar sem tóku gildi 1. janúar 2014 miða allar að því að svara hagræðingarkröfu fjárlaga og lækka ríkisútgjöld. Áætlað er að þessar aðgerðir skili samtals um 541 millj. kr. á ári til lækkunar á útgjöldum ríkissjóðs en þær eru rúm 91 millj. kr. vegna hækkunar komugjalda í heilsugæslu, 200 millj. kr. vegna hækkunar gjalda fyrir sérgreinalæknishjálp, rannsóknir og myndgreiningu á stofum lækna og göngudeildum sjúkrahúsa, 150 millj. kr. vegna lækkunar á greiðsluþátttöku ríkisins í hjálpartækjum og 100 millj. kr. vegna lækkunar á greiðsluþátttöku ríkisins í þjálfun. Þann 7. júlí síðastliðinn hækkuðu gjöld fyrir sérgreinalæknishjálp, rannsóknir og myndgreiningu. Gert er ráð fyrir að sú hækkun skili a.m.k. um 70 millj. kr. til lækkunar ríkisútgjalda á árinu og er liður í fjármögnun nýs samnings við sérgreinalækna, sem tók gildi 1. janúar 2014. Samtals er um að ræða áætlaða lækkun á ríkisútgjöldum á árinu 2014 með aukinni greiðsluþátttöku heimila sem nemur um 611 millj. kr. Komugjöld munu hækka hjá sérgreinalæknum með reglugerð sem tekur gildi 1. janúar 2015 ef áform stjórnvalda ganga eftir. Í þeirri reglugerð verður birt gjaldskrá sem mun auka kostnað sjúklinga um 1.100 millj. kr. Ríkisstjórnin vill að sjúklingar greiði að fullu fyrir kostnaðinn við samninga sérgreinalækna með komugjöldum. Gjöldin lögðu sérgreinalæknar einhliða á sjúklinga meðan ósamið var við þá. Gjöldin voru greidd af ríkinu eftir að samningar náðust við sérgreinalæknana en á árinu 2015 verða þau lögð á sjúklinga af ríkisstjórninni. Auk þess mun kostnaður sjúklinga hækka um 200 millj. kr. vegna hærri viðmiðunarfjárhæða í greiðsluþátttökukerfi. Þessar hækkanir á greiðsluþátttöku eru verulega slæmar vegna þess að fyrir er greiðsluþátttaka einstaklinga í heilbrigðiskerfinu of mikil. Óásættanlegt er hve margir leita sér ekki lækninga vegna þess að kostnaðurinn er of mikill. Samantekt Eurostat frá árinu 2012 sýnir muninn á Íslandi og hinum norrænu ríkjunum hvað þetta varðar. 4% Íslendinga sóttu sér ekki lækninga vegna kostnaðar sem þeir þurfa að bera árið 2012. Leiða má að því líkum að vegna þessa verði raunkostnaður ríkisins í heilbrigðiskerfinu meiri þar sem sjúklingar draga það að leita sér lækninga. Nauðsynlegt er að minnka greiðsluþátttöku einstaklinga í heilbrigðiskerfinu og brýnt er að afnema þær miklu hækkanir sem ríkisstjórnin hefur lagt á sjúklinga frá því að hún komst til valda. Óskiljanleg er sú forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að lækka gjöld greidd af þeim sem hafa ódýr sérleyfi til að nýta auðlindir þjóðarinnar en hækka gjöld sem greidd eru af sjúklingum. Einnig er rétt að geta þess að fyrirhugaðar hækkanir á gjaldskrám á árinu 2015 eru verðbólguhvetjandi og munu hækka höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána sem því nemur. Á síðasta kjörtímabili, þegar unnið var að því hörðum höndum að verja ríkissjóð falli og endurreisa samfélagið eftir efnahagsáfall, tóku margir saman höndum til að leysa það verk með farsælum hætti. Þar tóku skólarnir vel á með stjórnvöldum og tóku við fleiri nemendum en þeir fengu að fullu greitt með úr ríkissjóði. Það var mögulegt með ýmsum aðhaldsaðgerðum og frestunum á verkefnum sem þoldu tímabundna bið enda var það í áætlunum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að um leið og mögulegt væri hæfist uppbygging að nýju í skólakerfinu og á öðrum mikilvægum innviðum samfélagsins. Ný ríkisstjórn fer aðrar leiðir án nokkurs raunverulegs samráðs, leiðir sem eru sannarlega gagnrýniverðar. Róttæk stefnubreyting í menntamálum er boðuð af menntamálaráðherra og ríkisstjórn í fjárlagafrumvarpinu og stjórnarmeirihlutinn snýr ekki frá þeirri stefnu með breytingartillögum sínum. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að fjármagna kjarasamninga framhaldsskólakennara að verulegum hluta til með fjöldatakmörkunum í framhaldsskólum. Gert er ráð fyrir hærra framlagi á hvern nemanda en nemendum fækkað á móti. Fækkun nemenda í framhaldsskólum sem tilkynnt er í fjárlagafrumvarpi 2015 miðast annars vegar við fækkun nemenda í bóknámi, sem eru eldri en 25 ára, alls um 562 ársnemendur, og hins vegar við minni árgang upp í framhaldsskóla. Vegna minni árgangs og minnkandi aðsóknar í framhaldsskóla var ákveðið, að sögn menntamálaráðuneytisins, að skerða nemendafjölda jafnt á alla skóla sem nemur um 2,5%, samtals 484 ársnemendur. Þá var í frumvarpinu gert ráð fyrir fjölgun nemenda á starfsbrautum um 130 ársnemendur. Heildarbreyting milli áranna 2014 og 2015 er því 916 ársnemendur samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Með þessum upplýsingum vekur ráðuneytið athygli á innritunarreglum í framhaldsskóla, þar sem í fyrsta forgangi eru m.a. nemendur sem nú þegar stunda nám í framhaldsskólum, burt séð frá aldri. Engum sem er þegar í námi er því vísað úr framhaldsskólum, segja fulltrúar menntamálaráðuneytisins. Þrátt fyrir þessar skýringar frá menntamálaráðuneytinu þá gerir ríkisstjórnin í áætlunum sínum ráð fyrir því að allir þeir sem eru í bóknámi í framhaldsskólum og hafa náð 25 ára aldri verði ekki í framhaldsskólum á árinu 2015 og fjárveiting til skólanna miðast við það. Breytingartillögur um fjölgun ársnemenda frá ríkisstjórn eru til fimm skóla. Þeir eru Menntaskólinn á Egilsstöðum, þar fjölgar nemendum um 23, Menntaskólinn við Hamrahlíð sem fær 14 til viðbótar, Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra fær 15, Verkmenntaskólinn á Akureyri 20 og Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ fær 40. Þetta eru samtals 112 ársnemendur til viðbótar. Fjöldatakmarkanir miðast þá við, ef þær breytingartillögur verða samþykktar, 804 nemendur í fullu námi. Fjöldatakmörkunin kemur eftir sem áður mjög illa við marga skóla en verst við minni framhaldsskóla. Áætlað er að hlutfallslega verði fækkun nemenda mest hjá Framhaldsskóla Snæfellinga, eða um 18,4%. Fækkun nemenda við Menntaskólann á Tröllaskaga verður einnig mikil samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar, en þar fækkar nemendum um 17%. Um 12,2% fækkun verður í Fjölbrautaskólanum við Ármúla sem sinnir m.a. fjarnámi sem eldri nemendur nýta sér. Í breytingartillögum stjórnarmeirihlutans er komið til móts við smærri skóla með 35 millj. kr. framlagi til að styrkja svokallað „gólf“, sem rekstur þeirra skóla er byggður á. Þrátt fyrir það er ljóst að slík fækkun nemenda sem boðuð er mun hafa mikil áhrif á rekstur skólanna og námsframboð einnig. Upptökusvæði minnstu framhaldsskólanna eru ekki mjög fjölmenn. Eldri nemendur sem vilja taka stúdentspróf eru þar hluti af heildinni sem gerir skólastarfið mögulegt í núverandi mynd. Með því að skikka þá til að sækja nám annað er verið að grafa undan rekstrargrundvelli skólanna og ógna tækifærum yngri nemenda til náms í heimabyggð. Þegar nemendum fækkar verður námsframboðið einhæfara og í kjölfarið fylgja uppsagnir starfsfólks. Einn af mikilvægustu hornsteinum vænlegra búsetuskilyrða er gott aðgengi að námi á framhaldsskólastigi. Framhaldsskólarnir gegna mikilvægu hlutverki í samfélögum þar sem þeir starfa og menntunarstig í nánasta umhverfi nýrra framhaldsskóla hefur undantekningarlaust hækkað til muna eftir að þeir tóku til starfa. Nýlegustu dæmin eru Menntaskólinn á Tröllaskaga og Framhaldsskóli Snæfellinga þar sem skólarnir hafa með námsframboði sínu sinnt menntunarþörf svæðisins sem þeir starfa á með góðum árangri. Góð viðbót við starf framhaldsskólanna á landsbyggðinni eru framhaldsdeildir og dreifnám. Fjármögnun hefur sums staðar verið á reiki og háð sóknaráætlun landshluta. Til að festa starfið í sessi er nauðsynlegt að tryggja fjármögnun í gegnum fjárlagaliði mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Fjölbreytni og sveigjanleiki hefur verið einn af helstu kostum framhaldsskólakerfisins en aðgerðir stjórnvalda munu nú draga úr þeim kostum. Stjórnvöld boða nú einnig styttingu námstíma til stúdentsprófs. Þó styttingin muni bæta samkeppnisstöðu íslenskra nemenda samanborið við jafnaldra sína í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við, þá mun hún einnig hafa afdrifarík áhrif á rekstur og námsframboð minni framhaldsskóla. Fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum sem framkvæma á á árinu 2015 eru ekki góður undanfari styttingarinnar og munu vinna gegn þeim breytingum á skólakerfinu. Þá er bent á niðurskurð á fjármagni til námsráðgjafar fanga sem Fjölbrautaskóli Suðurlands hefur annast. Alþingi samþykkti í fjárlögum 2012 100% stöðu námsráðgjafa til að sinna föngum. Sú staða hefur nú verið skorin niður og er áformað að um 50% starf verði að ræða en það dugar alls ekki. Allir eru sammála um mikilvægi menntunar í betrunarferli fanga. Fjármagn til námsráðgjafar fanga þarf að koma í gegnum Fangelsismálastofnun svo það sé ekki takmarkað vegna fjárskorts Fjölbrautaskóla Suðurlands og neikvæðra afleiðinga fjöldatakmarkana í framhaldsskólum á rekstur þeirra. Menntamálaráðherra hefur svarað gagnrýni á fyrirhugaðar fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum með því að benda á að 25 ára nemendur og eldri geti leitað til „skólagjaldaskóla“, svo sem símenntunarmiðstöðva til að undirbúa sig fyrir nám á háskólabrú þar sem boðið er upp á ígildi stúdentsprófs. Engar fjárveitingar eru hins vegar settar til símenntunarmiðstöðva eða þeirra skóla sem bjóða upp á ígildi stúdentsprófs en slíkt nám er í boði á Suðurnesjum í Keili og á Bifröst í Borgarfirði. Önnin í einkaskólunum kostar 225 þús. kr. en önnin í framhaldsskólunum kostar um 13 þús. kr. sem er innritunar- og efnisgjald. Augljóslega er það kostnaðarsamara fyrir nemendur að flytja búferlum og stunda nám í Keili eða á Bifröst þó að það geti hentað sumum ágætlega. Lykilatriði er að loka ekki þeim möguleika að 25 ára nemendur og eldri geti stundað bóknám í framhaldsskólum í heimahéraði. Með því verður mikill skaði fyrir þá einstaklinga sem hætta við að fara í nám fyrir vikið og skaði fyrir samfélagið sem ekki fær að njóta þess ávinnings sem aukið menntunarstig skilar. Ríkisstjórnin var gagnrýnd harðlega fyrir að skera niður framlag til vinnustaðanámssjóðs. Því ber að fagna að þær fyrirætlanir hafi verið brotnar á bak aftur með framkomnum breytingartillögum. Háskólar hafa líkt og framhaldsskólar tekið á móti fleiri nemendum en þeir fá greitt fyrir á undanförnum árum. Ríkisstjórnin leggur til breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem bætir stöðu þeirra frá því sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Betur má ef duga skal. Sem dæmi má nefna að Háskóli Íslands mun eftir sem áður ekki fá greitt með öllum nemendum sínum. Auk þess hefur skipting viðbótarfjárveitinganna á milli skóla verið gagnrýnd. Þá þarf að styrkja samstarfsnet skólanna með fjárframlagi og styðja við þá jákvæðu þróun sem samstarfsnetið hefur skilað á undanförnum árum. Landbúnaðarháskóli Íslands hefur verið mikið í umræðunni vegna sameiningaráforma við Háskóla Íslands, en menntamálaráðherra ákvað að falla frá þeim samningum. Í staðinn hefur ekki komið ný framtíðarsýn fyrir skólann, á hana skortir bæði hvað faglegt starf varðar og fjárhagslegt. Það er óásættanlegt fyrir skólasamfélag Landbúnaðarháskólans að þurfa að una við slíkt stefnuleysi. Sömu sögu má segja af Háskólanum á Hólum sem átt hefur við viðvarandi rekstrarvanda að stríða. Mikilvægt er að auka fjölbreytni í útgáfu námsgagna og auka notkun á rafrænum námsgögnum. Samkvæmt 51. gr. laga um framhaldsskóla frá 2008 er reiknað með að ríkissjóður veiti framlag til námsgagna og nýjar skólanámskrár framhaldsskóla gera ráð fyrir nýju námsefni. Markmið framhaldsskólalaganna er að framhaldsskólinn verði gjaldfrjáls og að því ber að stefna. Menntamálaráðherra og ríkisstjórn gera tillögu um að leggja á nemendur gjald fyrir rafræn námsgögn með lagafrumvarpi þar sem stjórnarmeirihlutinn gerir enga tillögu um framlag til námsgagnagerðar í framhaldsskólum. Einsýnt er að ætlunin er að nemendur greiði þróun námsgagna með sérstakri gjaldtöku sem hingað til hefur ekki verið heimil í lögum. Lagst er gegn slíkum áformum og þegar fjárhagur ríkisins fer batnandi er eðlilegt að veita fjármuni til námsgagnagerðar, þar með talið rafrænna námsgagna. Nú þegar greiða nemendur framhaldsskólanna samtals vel á annan milljarð kr. fyrir námsgögn og ekki er á þann kostnað bætandi. Virðulegur forseti. Það virðist vera á sömu bókina lært hvort sem litið er á heilbrigðiskerfið eða skólakerfið, markmið stjórnvalda er að auka greiðsluþátttöku þeirra sem njóta þessara kerfa. Menntakerfið annars vegar og heilbrigðiskerfið hins vegar eru undirstaða velferðarkerfisins og þau tvö kerfi sem Íslendingar eru sáttir við og sammála um að styrkja. Mér sýnist að aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar hvað varðar bæði þessi kerfi stefni í þá átt að veikja kerfin og auka ójafnvægi þeirra sem í landinu búa og ójöfnuð. Því er mótmælt harðlega. Hæstv. forseti. Í húsnæðismálum birtist undarleg forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Fjármunir eru færðir til tekjuhárra fjölskyldna sem eiga tugmilljónir í húsi sínu á kostnað tekjulágra leigjenda sem búa við fátækt og lítið sem ekkert húsnæðisöryggi á yfirfullum leigumarkaði. Stórum hluta af auknum tekjum ríkissjóðs er varið í niðurgreiðslu á skuldum um 28% heimila landsins. Útfærsla aðgerðarinnar var samþykkt vorið 2014 og í nóvember sama ár voru upphæðir niðurfellinga flestra umsækjenda gerðar opinberar. Rétt er að rifja upp að þegar skuldaniðurfellingar til húsnæðiseigenda voru samþykktar á þingi þá var breytingartillögum Samfylkingarinnar hafnað. Þar var lagt til að færa líka niður verðtryggð lán félagslegra húsnæðisfélaga öryrkja, sveitarfélaga, námsmanna og búseturéttarhafa. Það hefði verið gert á kostnað niðurfellinga til 5% ríkasta fólksins í landinu. Þannig hefði verið hægt að koma til móts við húsnæðisvanda hjá fátækustu heimilum landsins sem eru á leigumarkaði. Eins kaldhæðnislegt og það er þá komu fram upplýsingar sama dag og stóra millifærslan var kynnt til hluta heimila sem eru með húsnæðislán, að 20% barna í leiguhúsnæði skortir efnisleg gæði. Þegar íbúðalán heimila eru skoðuð eftir tekjum kemur í ljós að tekjuhæstu 30% heimila skulda 64% af öllum íbúðalánum. Tekjulægstu 30% heimila skulda einungis 6% af íbúðalánum og eru skilin út undan. Fátt sýnir betur ósanngirni aðgerðarinnar nema ef vera skyldi gögn ríkisstjórnarinnar sjálfrar sem sýna að upphæð niðurfellinga til heimila vex með hærri tekjum. Hjón sem eiga meira en 25 millj. kr. í íbúð sinni fá 24 milljarða kr. í niðurfellingu, eða 30% af heildarupphæð niðurfellingarinnar. Skuldaleiðréttingin svokallaða er því stór millifærsla á fjármunum frá viðkvæmustu hópum samfélagsins, ungu fólki og leigjendum, til tekjuhárra húsnæðiseigenda sem eiga tugi milljóna í eigin fé. Á sama tíma og stóra millifærslan er greidd út má telja ljóst að ekkert verður gert til að koma til móts við raunverulegan húsnæðisvanda leigjenda og búseturéttarhafa. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað gengið eftir loforðum ráðherra þess efnis á Alþingi. Nú þegar frumvarp til fjárlaga 2015 og breytingartillögur hafa verið lagðar fram virðist útséð um að þau loforð verði efnd, ekki frekar en fyrirheit um mun hærri og víðtækari skuldaniðurfellingar sem gefin voru í kosningabaráttunni 2013. Nauðsynlegt er að samræma stuðning sem ríkið veitir í formi húsaleigubóta og vaxtabóta. Fjölskyldur eiga að njóta sama stuðnings óháð því hvort þau leigja eða eiga húsnæði. Það er best gert með upptöku húsnæðisbóta. Ríkisstjórnin segist stefna þangað en engum fjármunum var varið í verkefnið þegar frumvarpið var lagt fram og þegar breytingartillögur komu frá stjórnarmeirihlutanum var 400 millj. kr. varið til að hækka húsaleigubætur. Sú upphæð dugar skammt því grunnfjárhæðir og skerðingarmörk húsaleigubóta eru langt frá mörkum vaxtabóta. Upptaka húsnæðisbóta snýst ekki bara um að leiðrétta mismunun á milli eigenda og leigjenda heldur er hún líka forsenda fyrir því að á Íslandi myndist heilbrigður almennur leigumarkaður. Hann myndast ekki ef fjárhagslegir hvatar ríkisins ýta fólki af honum. Engin áform eru í fjárlagafrumvarpinu um að styðja við uppbyggingu almenns leigumarkaðar. Stórir hópar búa við skort á húsnæðisöryggi og ráða ekki við háan húsnæðiskostnað. Biðlistar eftir félagslegu húsnæði eru langir og sveitarfélög eru mörg hver ekki í færum til að bregðast við brýnum vanda. Engum fjármunum er varið til að bregðast við þeirri erfiðu stöðu eða til að styðja við frekari uppbyggingu á félagslegu húsnæði í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015. Þessu til viðbótar vil ég vekja athygli á því að viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta hafa nú verið óbreyttar frá árinu 2011 á sama tíma og laun, verðlag og húsnæðisverð hafa hækkað. Húsnæðisstuðningur ríkisins hefur því á liðnum árum lækkað umtalsvert að raungildi. Með fjárlagafrumvarpinu er gengið á umsamin réttindi og það er með engu móti ásættanlegt. Ekkert samráð var haft við talsmenn launþega um styttingu á tímabili atvinnuleysisbóta eða þegar ákveðið var að greiða ekki hlut ríkisins í starfsendurhæfingu og draga til baka jöfnunarframlag til lífeyrissjóða vegna örorkubyrði. Í frumvarpinu er lagt til að stytta tímabil sem atvinnuleitendur eiga rétt á til atvinnuleysisbóta um sex mánuði. Lagst er gegn þeirri breytingu. Hún mun bitna á hópi atvinnuleitenda sem er í þeirri erfiðu stöðu að hafa verið án vinnu í tvö og hálft ár. Áætlað er að 600–700 manns missi rétt sinn í upphafi árs 2015. Verði af breytingunni mun þessi hópur þurfa að reiða sig á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og kostnaður mun flytjast þangað. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaga er lægri en atvinnuleysisbætur og fátækt mun að öllum líkindum aukast. Breytingarnar eru fordæmalausar því réttindum til atvinnuleysisbóta er breytt án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Árið 2006 var tímabil atvinnuleysisbóta stytt úr fimm árum í þrjú. Eftir hrunið árið 2008 jókst atvinnuleysi og það hefur ekki gengið að fullu til baka þó að dregið hafi úr atvinnuleysi á síðustu árum. Í ljósi samráðsleysis og atvinnuleysis, sem enn er of hátt á viðkvæmum svæðum, verða breytingarnar enn óskiljanlegri. Sé tekið mið af áætlunum sem voru gerðar samhliða setningu laga nr. 60/2012, um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, hefðu fjárframlög til VIRK átt að nema 1.300 millj. kr. árið 2015. Í samráði við aðila vinnumarkaðarins við gerð fjárlaga fyrir árið 2014 var greiðslum til VIRK frestað gegn því að greiðslur hæfust árið 2015. Nú hefur það verið svikið. Með breytingartillögum upp á 200 millj. kr. til starfsendurhæfingar sem fram eru komnar frá stjórnarmeirihlutanum þarf að ganga úr skugga um að það dugi til þess að haldið verði úti góðu kerfi með jöfnum aðgangi. Leita þarf samráðs og samtals um það við fleiri aðila. Í frumvarpi til fjárlaga 2015 er gert ráð fyrir að fyrirkomulag um jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða verði tekið til endurskoðunar. Þess vegna er framlag til jöfnunar örorkubyrði lækkað um 658 millj. kr., eða um 20%, og boðuð er áframhaldandi skerðing í fimm ár til viðbótar þangað til framlagið dettur út. Þetta er þvert á samkomulag sem ríkið gerði árið 2005 við aðila vinnumarkaðarins og gert án samráðs við þá. Breytingin mun koma verst niður á sjóðum með þunga örorkubyrði, það eru t.d. sjóðir verkamanna og sjómanna, og leiðir til að allt að 4,5% skerðingar á lífeyri sjóðfélaga. Ég vil taka undir með Alþýðusambandinu þegar það mótmælir harðlega þessum fyrirætlunum stjórnvalda. Í breytingartillögum stjórnarflokkanna er skerðingunni frestað og lagt til að hún taki ekki gildi fyrr en um mitt ár 2015 sem er skammgóður vermir. Í fjárlagafrumvarpinu er lagt til að 10 milljörðum kr. verði varið til barnabóta og milljarði bætt við í breytingartillögum og telst hækkunin á úthlutun barnabóta frá árinu í ár vera mótvægisaðgerð við hærra matarverð vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Fráleitt er að upphæð sem er lægri að raunvirði en Alþingi samþykkti að verja til barnabóta í fjárlögum 2013 geti talist mótvægisaðgerð við matarskattinn. Barnabætur voru hækkaðar umtalsvert í fjárlögum 2013 og stefna síðustu ríkisstjórnar var sú að til framtíðar litið yrðu barnabætur ótekjutengdar líkt og annars staðar á Norðurlöndunum. Núverandi ríkisstjórn stefnir í þveröfuga átt því ekki er nóg með að lægri upphæð að raungildi sé látin renna til barnabóta en árið 2013 heldur eru tekjuskerðingarmörkin með þeim hætti að fólk með meðaltekjur nýtur þeirra varla. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar hefst skerðing barnabóta við 200 þús. kr. mánaðarlaun hjá einstaklingum, þ.e. áður en lágmarkstaxta launa er náð, og 400 þús. kr. mánaðarlaunum hjá hjónum. Í frumvarpinu er lagt til að framlengja bráðabirgðaákvæði um að heimilt sé að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða. Lagst er gegn framlengingunni og nauðsynlegt er að nýta allt fé úr sjóðnum til uppbyggingar á hjúkrunarheimilum. Það er sérstaklega mikilvægt í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst andstöðu við að farin verði svokölluð leiguleið til að fjármagna uppbyggingu hjúkrunarheimila. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir kjaraleiðréttingu lífeyrisþega umfram almennar hækkanir frumvarpsins sem eru 3,5%. Með breytingartillögum er þetta lækkað niður í 3%. Fjármálaráðherra lofaði í aðdraganda kosninga 2013 að afturkalla kjaraskerðingu sem eldri borgarar og öryrkjar höfðu orðið fyrir frá 1. júní 2009 og hætta skerðingum á bótaflokkum sem skerðast um krónu á móti krónu. Einu breytingarnar sem gerðar hafa verið eru að grunnlífeyrir skerðist ekki lengur vegna lífeyrissjóðstekna og frítekjumark atvinnutekna ellilífeyrisþega var hækkað. Hækkanir fyrri ríkisstjórnar tóku síðan gildi um sl. áramót en þá lækkaði skerðingarhlutfall tekjutryggingar úr 45% í 38,35%. Í skýrslu sem Talnakönnun hf. vann fyrir Öryrkjabandalagið kemur fram að meðalheildartekjur öryrkja hafa hækkað um 4,7% frá janúar 2009 til janúar 2013 en á sama tíma hækkaði launavísitala um 23,5% og verðbólga var 20,5% á tímabilinu. Lágmarksbætur héldu þó því sem næst í við launavísitölu. Það er gagnrýnivert að ríkisstjórnarflokkarnir hyggist ekki efna loforð sín hvað þetta varðar. Forseti. Samfylkingin lagði fram þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir í byggðamálum í ellefu liðum sem allir eru í samræmi við stefnumótandi byggðaáætlun sem var samþykkt samhljóða á síðasta þingi. Meginmarkmið áætlunarinnar eru að jafna tækifæri landsmanna til atvinnu og þjónustu, jafna lífskjör og stuðla að sjálfbærri þróun byggðarlaga um land allt. Tillögurnar ellefu eru um aðgerðir sem lúta allar að lausn á bráðum vanda og eru auðveldar í framkvæmd. Margar aðgerðanna voru til umfjöllunar á síðasta þingi en hlutu ekki brautargengi stjórnarmeirihlutans. Á síðustu árum hefur nýjum vinnubrögðum og nýjum meðulum verið beitt til að sporna gegn neikvæðri fólksfjöldaþróun sem hefur verið viðvarandi þrátt fyrir margvíslegar aðgerðir og góðan vilja stjórnvalda. Nýjungarnar felast m.a. í gerð sóknaráætlunar 20/20 þar sem í fyrsta sinn var unnin heildstæð sóknaráætlun með víðtæku samráði. Ráðist var í gerð sóknaráætlana landshluta og stefnumótandi byggðaáætlun unnin með nýjum hætti. Mikilvægt er að halda áfram á þeirri braut sem hefur verið mörkuð á undanförnum árum og byggist á alþjóðlega viðurkenndu verklagi sem vænlegt er til árangurs. Með sóknaráætlun eru aukin völd og ábyrgð færð til heimamanna við forgangsröðun og skiptingu opinbers fjár sem rennur til verkefna á sviði byggða- og samfélagsþróunar. Markmið sóknaráætlunar er að nýta fé betur, auka skilvirkni í samskiptum landshlutasamtaka við ríkisvaldið, stuðla að langtímaáherslum í stefnumótun og tengja þær við stefnu ríkisins í byggðamálum. Auka þarf fjárframlög til sóknaráætlunar landshluta meira en gert er ráð fyrir í breytingartillögum stjórnarmeirihlutans en í fjárlagafrumvarpinu var lagt til að 15 millj. kr. yrði varið til sóknaráætlana landshluta. Sú tillaga gengur í raun út á það að leggja sóknaráætlun niður því upphæðin er svo lág. Breytingartillögur koma frá stjórnarmeirihluta um að bæta við 85 millj. kr. Þegar skrifað var undir fyrstu samninga um sóknaráætlanir í mars 2013 var 73 verkefnum úr öllum landshlutum tryggðar 620 millj. kr., þar af voru 400 millj. kr. fjármagnaðar af ríkinu. Þverpólitísk sátt er meðal sveitarstjórnarmanna um sóknaráætlun landshluta enda er áætlunin unnin á grundvelli mikillar faglegrar vinnu þar sem aðkoma heimamanna í hverjum landshluta er tryggð og dýrmæt þekking þeirra á svæðunum nýtt. Það er ánægjulegt að breytingartillaga um 300 millj. kr. aukið framlag í Fjarskiptasjóð sé fram komin frá stjórnarmeirihlutanum. Um er að ræða fjármagn til fyrsta áfanga framkvæmda við fyrirhugaða fjarskiptaáætlun. Háhraðatengingar þurfa að ná í allar dreifðar byggðir til að tryggja jafnræði á milli svæða við ákvörðun fólks og fyrirtækja um staðsetningu. Fjöldamargar hefðbundnar atvinnugreinar reiða sig nú á öflugt netsamband. Búreikningar í landbúnaði fara um net og vinnslur sækja í sífellt ríkari mæli í útflutning fersks fisks, sem krefst að sjálfsögðu öflugrar sítengingar við erlenda markaði og flutningsaðila. Háhraðatenging er forsenda fjölbreyttra lausna í menntamálum á landsbyggðinni og auðveldar samrekstur menntastofnana um langan veg. Háhraðatengingar eru auk þess mikilvægur stuðningur við nýsköpun, uppbyggingu ferðaþjónustu og annarra atvinnugreina í heimabyggð. Fjölmargar byggðir eru varla í posahæfu sambandi, svo dæmi sé nefnt, og geta því illa nýtt tækifæri í ferðaþjónustu. Nauðsynlegt er að lögð verði fram sem fyrst tímasett og kostnaðargreind áætlun um uppbyggingu háhraðatengingar um allt land og hringtengingu ljósleiðarans. Samkvæmt fjarskiptaáætlun á ráðherra að leggja fram aðgerðaáætlun til fjögurra ára eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti en hún hefur ekki litið dagsins ljós á þessu kjörtímabili. Húshitunarkostnaður á köldum svæðum á landsbyggðinni er mun meiri en í þéttbýli og við því þarf að bregðast. Ná þarf sátt um frumvarp um jöfnunargjald á dreifingu raforku til að jafna þennan aðstöðumun. Gjaldtakan þarf að vera almenn og ná til allra, líka stóriðjunnar. Árið 2011 kom út skýrsla starfshóps iðnaðarráðuneytis um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar. Meðal tillagna sjóðsins var að grundvallarbreyting yrði á niðurgreiðslukerfi til húshitunar þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis yrði niðurgreidd að fullu. Hópurinn gerði einnig tillögu um að jöfnunargjald yrði sett á til að mæta niðurgreiðslunni. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur lagt fram frumvarp á þessu þingi og gerði það einnig á því síðasta en þar er gert ráð fyrir að gjaldtakan nái ekki til stóriðju en leggist aðeins á þá sem nýta sér dreifikerfin. Miklar athugasemdir voru gerðar við frumvarpið, einkum við það að stóriðju og öðrum stórnotendum væri hlíft við eðlilegu jöfnunargjaldi. Ef ekki er gripið til neinna aðgerða er útlit fyrir að aðstöðumunur milli þéttbýlis og dreifbýlis muni aukast vegna yfirvofandi hækkunar gjaldskrár í dreifbýli í kjölfar fækkunar notenda og einnig vegna áforma stjórnvalda um hækkun á virðisaukaskatti. Tilraunaverkefni milli ríkisins og Byggðastofnunar um stuðning við brothættar byggðir sem hófst árið 2012 heldur áfram á árinu 2015 og er það vel. Þar hefur verið leitað lausna á nýjan hátt í nánu samstarfi við íbúa byggðarlaga sem standa sérstaklega veikum fótum. Úthlutun byggðakvóta hefur reynst mikil búbót fyrir sjávarpláss víða um land. Finna þarf sambærilega leið til að styrkja sveitarfélög í landbúnaðarhéruðum sem eru í vanda. Greiðar samgöngur eru nauðsynlegar til að byggð vaxi og dafni um allt land. Þess vegna þarf að leggja aukna fjármuni til vega- og jarðgangagerðar. Mikið álag er á vegakerfinu vegna fjölgunar ferðamanna og nauðsynlegt vegna umferðaröryggis að sinna viðhaldi vega og til þess þarf auknar fjárveitingar. Á síðasta ári stóð ríkið ekki við samninga við landshlutasamtök sveitarfélaga um rekstur almenningssamgangna. Fjárframlög voru skorin niður á milli ára og fylgdu ekki verðlagsbreytingum. Standa þarf við gerða samninga svo að ekki komi til þjónustuskerðinga hjá Strætó bs. sem sér um rekstur almenningssamgangna víðs vegar um landið samkvæmt samningum við landshlutasamtök sveitarfélaga. Það er líka mikilvægt að ríkið að komi að nauðsynlegri uppbyggingu hafna á iðnaðarsvæðum þar sem fyrirvörum í samningum vegna atvinnuuppbyggingar hefur verið létt. Ríkissjóður tekur þátt í framkvæmdum við Húsavíkurhöfn og lóðaframkvæmdum vegna iðnaðarsvæðisins á Bakka og framkvæmdum við höfnina á Bíldudal vegna fiskeldisvinnslu á árinu 2015. Nú hefur fyrirvörum verið létt og framkvæmdir hafnar við kísilver við Helguvík í Reykjanesbæ. Ríkisframlag vegna framkvæmda við Helguvíkurhöfn á árinu 2015 þarf að koma til fyrir nauðsynlegar framkvæmdir við höfnina vegna starfsemi kísilversins. Engar tillögur eru þar um í fjárlagafrumvarpinu eða breytingartillögum meiri hlutans. Fjölgun ferðamanna á undanförnum árum kallar á aukna fjárfestingu sem mun styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni. Verja þarf vinsæla ferðamannastaði fyrir ágangi og auka aðdráttarafl ferðamannastaða um allt land. Þannig verður hægt að dreifa ferðamönnum betur um landið og auðveldara verður að taka á móti fleiri ferðamönnum. Á síðasta þingi urðu fyrirhuguð áform um hækkun virðisaukaskatts á gistinætur í ferðaþjónustu að engu. Í úttekt Hagfræðistofnunar HÍ var áætlað að þau áform hefðu skilað um 3,4 milljörðum kr. í viðbótartekjur til ríkissjóðs árið 2012, ef við hefðum miðað við almennt virðisaukaskattsþrep. Síðan hefur ferðamönnum fjölgað hér umtalsvert. Þær tekjur áttu meðal annars að standa undir kostnaði við uppbyggingu ferðamannastaða og sóknaráætlanir landshluta. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra boðaði strax sumarið 2013 að fjármagna ætti uppbyggingu ferðamannastaða með náttúrupassa, en hefur látið hjá líða að útfæra þær hugmyndir í lagafrumvarpi þar til nýverið og þá í andstöðu við ferðamálafyrirtæki. Á sama tíma hefur ágangur á ferðamannastaði aukist hröðum skrefum og vandinn orðinn sífellt meiri. Nú er svo komið að fulltrúar bæði sveitarfélaga og ferðamálafyrirtækja kvíða næsta ári þar sem stjórnvöld trassa að styrkja innviði á ferðamannastöðum og friðlýstum svæðum. Aðeins er gert ráð fyrir 148 millj. kr. í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á árinu 2015, en þar bíða hins vegar umsóknir upp á um 2 milljarða kr. afgreiðslu. Furðulegt er ef stjórnvöld átta sig ekki á nauðsyn þess að leggja þurfi aukið fjármagn til framkvæmda á ferðamannastöðum til að verja viðkvæmar náttúruperlur ágangi og auka öryggi ferðamanna. Svo virðist sem stefnuleysi og sinnuleysi stjórnvalda muni skaða þá vaxandi atvinnugrein sem ferðamannaiðnaðurinn er. Virðulegi forseti. Það er mat stjórnar og stjórnenda RÚV að lengra verði ekki gengið í hagræðingu hjá fyrirtækinu miðað við núverandi þjónustu enda hafi gríðarlega mikið verið hagrætt á síðustu árum. Mikilvægt er að útvarpsgjaldið gangi óskert til fyrirtækisins eins og til hafi verið ætlast með fjölmiðlalögum. Fram hefur komið að fái RÚV allt útvarpsgjaldið dugi það til og ekki þurfi að skerða þjónustu frekar. Stjórnarmeirihlutinn hefur gert um það tillögu að lækka útvarpsgjaldið úr 19.400 kr. í 17.800 kr. og jafnframt að það gangi ekki að fullu til stofnunarinnar. Ef útvarpsgjaldið yrði áfram 19.400 kr. og gengi að fullu til Ríkisútvarpsins þá væri kominn grunnur undir reksturinn sem héldi, bæði hvað dagskrá varðar og viðhald á dreifikerfi. Breytingartillaga frá stjórnarmeirihlutanum lýtur að því að 17.800 kr. útvarpsgjald gangi að fullu til stofnunarinnar en það mun kalla á niðurskurð og leysir ekki vandann. Það mundi óbreytt útvarpsgjald hins vegar gera. Við aðra umræðu fjárlaga tók meiri hlutinn ákvörðun um að leggja til að arðgreiðslur hækki um 700 millj. kr. með því að gera í fyrsta sinn ráð fyrir að Isavia greiði arð í ríkissjóð. Mál þetta hefur ekki verið kynnt í fjárlaganefnd og engin gögn lögð fram eða gestir boðaðir til að unnt sé að leggja faglegt mat á ákvörðunina sem slíka. Talsmenn Isavia segja að enginn afgangur sé af rekstri Keflavíkurflugvallar og hafi ekki verið á síðustu árum þegar tillit hefur verið tekið til fjárfestingar til að mæta síaukinni kröfu um þjónustu og aukinni umferð farþega um Keflavíkurflugvöll. Hagnaður Isavia á árinu 2013 verði að fara í það að búa í haginn fyrir stækkun og endurbætur á Keflavíkurflugvelli til að mæta þeirri síauknu umferð. Í kvöldfréttum RÚV 1. desember sl. sagði formaður stjórnar Isavia, með leyfi forseta: „Það er nú reyndar stjórnar hlutafélaga að gera tillögur um arðgreiðslur og það er eitt af verkefnum stjórnar Isavia að gera tillögu um það væntanlega þegar dregur nær aðalfundi félagsins.“ Af þessu er ljóst að engin arðgreiðslustefna hefur verið mótuð í samstarfi við stjórnendur félagsins. Það er ekki í samræmi við eigendastefnu ríkisins sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur fullyrt við fjárlaganefnd að unnið sé eftir. Dregið er úr getu félagsins til að taka á móti hraðvaxandi flugumferð á Keflavíkurflugvelli. Fram hefur komið að mikilvægt sé að endurnýja flugbrautir til þess að koma í veg fyrir mikið tjón sem kann að myndast fái þær að slitna án frekara viðhalds. Í ársskýrslu Isavia frá árinu 2014 segir m.a., með leyfi forseta: „Stóra spurningin er sú hvernig Isavia tekst að mæta þeim áskorunum sem fylgja um 10% árlegri farþegaaukningu á Keflavíkurflugvelli næstu fjögur til fimm árin. Undirbúningur að stækkun flugstöðvarinnar er því þegar hafinn. Auk þess eru fyrirhugaðar fjárfestingar við endurnýjun slitlags á flugbrautum. Sú endurnýjun er óhjákvæmileg á næstu árum en verkefnið mun kosta allt að 4 milljörðum króna eða að meðaltali um 500 milljónir króna á ári næstu átta árin.“ Óhjákvæmilegt er að milli 2. og 3. umr. verði forsvarsmenn Isavia boðaðir á fund fjárlaganefndar til að gera henni grein fyrir þeim áhrifum sem óvænt inngrip ríkisins í fjárstreymi félagsins kunna að hafa á nauðsynlega uppbyggingu á Keflavíkurflugvelli og endurnýjun og viðhald flugbrauta. Jafnframt geri fjármála- og efnahagsráðuneytið grein fyrir því hvernig inngripið fellur að eigendastefnu ríkisins. Þá þarf meiri hluti fjárlaganefndar að útskýra betur hvað felst í langtímaáætlunum ríkisins í ljósi þeirra hugdetta sem fylla breytingartillögur hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans. Virðulegi forseti. Afar mikilvægt er að auka traust almennings á því hvernig fjármunum úr ríkissjóði er úthlutað og varið. Fjárlaganefnd Alþingis hafði mikið fyrir því á síðasta kjörtímabili að breyta úthlutun á óskiptum liðum fjárlagafrumvarpsins. Fyrir þá breytingu hafði fjárlaganefnd auglýst eftir umsóknum um styrki og tekið tugi umsækjenda ár hvert í viðtal áður en styrkir voru ákveðnir. Fyrirkomulagið hafði verið gagnrýnt harðlega í mörg ár, m.a. af Ríkisendurskoðun og fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem töldu að þarna væri lögð spillingargildra fyrir alþingismenn sem mætti ekki vera til staðar. Orðrómur var um að hv. þingmenn væru að hygla sínu fólki sérstaklega. Umbætur fjárlaganefndar gengu út á gegnsæi til að auka traust á því hvernig fjármunum ríkisins var skipt, á þarfagreiningu og eftirlit, bætta stjórnsýslu, yfirsýn yfir einstaka málaflokka og faglega umsýslu. Útgangspunkturinn var að fjárlaganefnd og fagnefndir gerðu tillögur um einstaka fjárlagaliði en sjóðir og félagasamtök, menningarráð landshluta, vaxtarsamningar sveitarfélaga og ráðuneyti sjái um dreifingu til einstakra verka eftir ákveðnum viðmiðum. Það voru ekki allir ánægðir með þetta umbótastarf fjárlaganefndar. Óánægðastir voru þeir sem höfðu greiðan aðgang að hv. þingmönnum og fjárlaganefnd. Þessu umbótastarfi fjárlaganefndar á síðasta kjörtímabili ætti að fylgja eftir með aðhaldi og eftirliti frá nefndinni og bæta vinnulag ef þörf er á. Breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarpið 2015 eru hins vegar sumar hverjar í anda gamaldags vinnubragða. Meiri hluti nefndarinnar hefur með tillögugerð sinni rofið þá þverpólitísku sátt um verklag og vinnuferla sem tókst eftir mikla vinnu fulltrúa allra flokka á síðasta þingi. Vinnubrögð meiri hluta fjárlaganefndar eru gagnrýnd hvað þetta varðar og teljast þau bæði óvönduð og ógegnsæ. Virðulegur forseti. Minni hlutinn allur í sameiningu hefur lagt fram breytingartillögur sem ég mun fara betur yfir í síðari ræðu minni. Þær lúta að velferðarmálum, að greiðsluþátttaka sjúklinga verði tekin til baka, og að sókn í velferðarmálum. Þar er verið að tala um að bregðast við afleiðingum biðlista sem verkfall lækna mun valda og að sérstakt framlag verði veitt til BUGL og aukin framlög til lífeyrisþega. Lagt er til fjárframlag til þess að sjá til þess að framhaldsskólinn verði opinn fyrir alla og fjöldatakmörkun 25 ára nemenda og eldri í bóknám verði brotin á bak aftur. Lögð er áhersla á að RÚV fái framlag og sátt verði um þá stofnun og íslenska menningu með því að setja fjárframlög í nokkra þætti sem stuðla að því. Opinberir háskólar fái einnig úrlausn og lagt er til að Listaháskólinn fái fjárframlag vegna slæms ástands á skólahúsnæðinu. Við viljum standa vörð um réttindi á vinnumarkaði og leggjum til að teknar verði til baka þær skerðingar og það inngrip inn í sátt og samninga sem stjórnarmeirihlutinn gerir og hæstv. ríkisstjórn með fjárlagafrumvarpinu. Síðan er lögð til uppbygging innviða, bæði á ferðamannastöðum og við höfnina í Helguvík. Einnig er gert ráð fyrir nýju framlagi í græna hagkerfið og hugað að réttlætis- og mannréttindamálum. Virðulegur forseti. Tími minn er á þrotum og ég mun fara betur yfir breytingartillögurnar síðar í þessari umræðu, en hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns olli vonbrigðum. Ég átti von á því að hér yrði um málefnalegri umræður að ræða heldur en kom fram hjá hv. þingmanni og mun ég fara nánar í einstök atriði seinna í ræðu minni. Ég ætla þó í fullri alvöru, og horfi ég hér á glottandi hv. þingmenn Samfylkingarinnar, að spyrja hv. þingmann úr því að hv. þingmanni og Samfylkingunni og VG er allt í einu orðið svo umhugað um greiðsluþátttöku sjúklinga: Af hverju studdi hún það að sú vinna sem búið var að vinna lengi, þverpólitísk vinna undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals um greiðsluþátttöku sjúklinga, af hverju var eitt af fyrstu verkum síðustu ríkisstjórnar sem hv. þingmaður studdi og sat í að henda þeirri vinnu? Ef hv. þingmaður og hv. þingmenn VG og Samfylkingarinnar eru í alvöru á því að við eigum að hafa lágt hlutfall og reyna að vernda þá sem eru veikastir fyrir kostnaðarþátttöku, þá hefðu þeir haldið áfram og klárað það verk sem hefur fyrirmyndir sínar frá hinum Norðurlöndunum, sem stundum er talað um sem hin fullkomnu ríki. Reyndar er það þannig að ef við skoðum kostnaðarþátttökuna jókst hún verulega í tíð síðustu ríkisstjórnar. Reyndar er það þannig að ef við skoðum, af því við erum að tala um heilbrigðismálin, framlögin til heilbrigðismála þá hafa þau bæði hækkað í tölum og prósentum, m.a. sem hlutfall af ríkisútgjöldum, í stuttri tíð þessarar ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Ég spyr eftir þessa miklu ræðu um kostnaðarþátttöku sjúklinga: Af hverju var það eitt fyrsta verk síðustu ríkisstjórnar að stúta þeirri vinnu sem var hafin þegar kom að því að vernda þá sem veikastir eru fyrir kostnaðarþátttöku?

Helmingurinn kláraði …

Virðulegur forseti. Ég kannast ekki við að síðasta ríkisstjórn hafi stútað einhverri vinnu. Staðan er hins vegar þannig, ef skoðuð er niðurstaða og greining Eurostat á því hvernig staðan er, að greiðsluþátttaka Íslendinga núna er of mikil. Hún var of mikil árið 2012 og þessi ríkisstjórn sem tók við sumarið 2013, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson styður, hefur aukið greiðsluþátttöku og hefur áform um að auka hana enn á árinu 2015 þannig að hún nemi tæpum 2 milljörðum, aukningin nemur tæpum 2 milljörðum sem er aðeins verk þessarar ríkisstjórnar. Nú má vera að hv. þingmaður hafi verið ósáttur við eitthvað sem síðasta ríkisstjórn gerði en núna erum við að horfa til framtíðar, ekki satt? Við þurfum að taka á þessum málum. Varla er staðan þannig að við eigum að auka álögur á sjúklinga fyrst álögur á sjúklinga voru miklar fyrir. Í greiningum Eurostat kemur fram að Ísland sker sig úr frá öðrum Norðurlöndum hvað varðar hversu stór hluti segist ekki leita sér lækninga vegna kostnaðar við heilbrigðisþjónustu. Það er mjög alvarlegt mál. Það var árið 2012. Það átti auðvitað sérstaklega við þá sem lægst hafa launin. Nú er hægri stjórnin að auka álögurnar og væntanlega fjölga þeim sem snúa frá læknisþjónustu til að fá bót meina sinna. Það er kostnaðarsamt, bæði fyrir samfélagið sem fær ekki að njóta krafta fólks sem verður fyrr heilbrigt og auðvitað líka fyrir sjúklingana sem neita sér um lækningu.

Virðulegi forseti. Það er mjög erfitt að ræða þessi mál ef hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér þau. Það er mjög snúið. Þá ætla ég aðeins að fara yfir vinnuna sem hv. þingmaður kannast ekki við að fyrri ríkisstjórn hafi stútað. Vinnan gengur út á að koma hér á endurgreiðslukerfi þar sem tryggt er að þeir sem þurfa á þjónustunni að halda borgi aldrei umfram ákveðið hámark.

… búin á tveimur árum …

Hv. þm. Guðbjartur Hannesson 

Þið tókuð við, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Fæ ég smá tíma til þess að svara eða viltu hleypa Guðbjarti Hannessyni strax að?

Forseti vill biðja þingmenn um að veita þeim sem eru í ræðustól tíma til að flytja mál sitt, þeir einir hafa orðið.

Virðulegi forseti. Staðreyndin er sú að síðasta ríkisstjórn tók þessa vinnu og henti henni í ruslið, annars værum við kannski ekki að tala um þau mál sem hv. þingmaður var að vísa í,  Ég ætla ekki að gera athugasemd við fundarstjórnina, en það var tekinn af mér mestur hluti tímans.

Virðulegur forseti. Nú þegar afgangur er á ríkissjóði er þá virkilega ástæða til að leggja auknar álögur á sjúklinga? Finnst stjórnarmeirihlutanum það virkilega nauðsynlegt þegar afgangur er á ríkissjóði, á meðan veiðigjöld eru lækkuð svo tugum milljarða skiptir? Og ef hv. þingmaður er svona spenntur fyrir þessari vinnu og því að koma henni á og halda henni áfram, af hverju er ekki búið að koma henni á núna þegar næstum því tvö ár eru liðin frá því að ný ríkisstjórn tók við? Nei, það er ekki gert heldur er álögum létt af forríku fólki og skellt á sjúka. Það er stefna hægri stjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir greinargott nefndarálit og framsöguræðu sem því fylgdi. Ég verð að segja að ég get tekið undir það í öllum meginatriðum í það minnsta og jafnvel meira. Í upphafi máls síns vék hv. þingmaður að því að afkoma ríkissjóðs hafi verið að batna og að útlit sé fyrir að batinn muni halda áfram árið 2015. Þess vegna séu nú enn þá betri tækifæri en hafa alla vega verið á síðustu árum til að búa vel að íslensku samfélagi. Mig langar í ljósi þessa að spyrja hv. þingmann út í það hvernig það komi við hana að í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir því að kjaraleiðrétting til lífeyrisþega muni nema 3,5%, en nú hefur meiri hluti hv. fjárlaganefndar boðað að sökum þess að hér hafi verðlagsþróun verið svo hagstæð þurfi ekki að bæta meira en 3%. Hvernig slær þetta hv. þingmann?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki áttað mig á því að þetta væri í rauninni að gerast. Það er mjög mikilvægt að taka þessa aðgerð inn á milli umræðna og fara vel yfir hana. Það þarf að skoða stöðuna, hvernig þróunin hefur verið. Hækkanirnar eiga að vera þannig að ef verðbólgan er hærri en launavísitalan er bætt eftir verðbólgu. Ef launavísitala er hærri er bætt eftir launavísitölu. Það hafa ekki verið gerðar bætur aftur fyrir sig. Ég tel mjög mikilvægt að þegar við tökum málið inn á milli umræðna þá skoðum við afleiðingar þess að þegar verðbólga hefur hækkað hafa bætur ekki verið hækkaðar, af því að það er ekki gert aftur fyrir. Núna eru engar breytingar fyrir árið 2014, en gerðar þessar breytingar fyrir árið 2015. Kanna þarf hvort staða þeirra sem eiga að njóta þessara bóta hafi batnað eða versnað við það að breytingin er ekki gerð aftur fyrir sig. Það þarf að skoða það í því samhengi. Hækkun hefur ekki verið gerð þegar verðbólga hefur hækkað og oftast hefur hún nú hækkað í okkar ágæta samfélagi. Nú er hún að lækka frá spám og þá er auðvitað um leið tekið tillit til þess og lækkað inn í árið 2015. Þetta slær auðvitað fólk mjög illa einkum vegna þess að tekjur öryrkja, svo dæmi sé tekið, hafa hækkað um 4,7% samkvæmt samantekt á meðan launavísitala hefur hækkað um 23,5%. Þess vegna slær þetta fólk mjög illa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og eins fyrir að segja það að hún vilji taka þetta mál til skoðunar á milli 2. og 3. umr. Ég held að það sé mjög mikilvægt að einmitt núna þegar við höfum borð fyrir báru, afkoma ríkissjóðs hefur verið að batna, þá skerum við ekki við nögl til þeirra sem njóta greiðslna úr almannatryggingakerfinu. Rannsóknir hafa sýnt að öryrkjar eru þjóðfélagshópur sem er mjög líklegur til þess að búa við fátækt eða fátæktarmörk, þess vegna verðum við núna þegar við getum að setja peninga í málaflokkinn.

Virðulegi forseti. Það er rétt að þrír hópar eru líklegastir til þess að lenda í fátækt, ef svo má segja. Það eru einstæðir foreldrar, öryrkjar og langtímaatvinnulausir. Hæstv. ríkisstjórnin með tillögum sínum ræðst að langtímaatvinnulausum og styttir bótatímabilið um sex mánuði þannig að langtímaatvinnulausir þurfa fyrr að fara af bótum og njóta greiðslu sveitarfélaganna. Þær eru mun lægri en atvinnuleysisbætur og allt önnur viðmið þar. Þetta er gert án samninga. Síðan ætla þeir að lækka bætur hjá öryrkjum út af verðbólgubreytingu í þjóðhagsspá, en þó er vitað og góð samantekt hefur sýnt að hækkun tekna öryrkja hefur verið langt undir þróun launa. 

… hátt á þeim risið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er að velta fyrir mér tveimur atriðum - þar sem hv. þingmaður er í fjárlaganefnd, sem ég var einu sinni í sælla minninga, en ekki lengur - og það varðar framhaldsskólann. Hér hefur verið til umræðu frumvarp um framhaldsskóla, rafræn námsgögn og gjaldtökuheimildir. Það sem situr í minni hlutanum í því máli er ákveðinn ágreiningur milli minni hluta og meiri hluta. Hann lýsir sér þannig að í umræddu frumvarpi er gjaldtökuheimild til að heimila skólum að taka gjald af nemendum fyrir rafræn námsgögn. Minni hlutinn hváir við vegna þess að það hefur aldrei verið heimild til að rukka fyrir námsgögn og þar sem um er að ræða tilraunaverkefni, sem væntanlega á að vara einhvern ákveðinn tíma, óttast minni hlutinn að þetta sé í reynd varanleg breyting, enda er ekkert að marka tilraunina í sjálfu sér ef hún er framkvæmd á allt öðrum forsendum en hugsaðar eru til lengri tíma. Ég velti því fyrir mér hvort þetta hafi verið rætt í hv. fjárlaganefnd, kostnaðurinn við að ríkið taki þetta upp og borgi fyrir þessi námsgögn eins og hlýtur að þykja eðlilegt ef manni þykir óeðlilegt að bæta við nýrri heimild til að rukka um námsgögn. Þetta eru upphæðir upp á 1,6 til 1,9 milljarða sem talað er um í samhengi við þetta frumvarp. Ég velti fyrir mér hvort þetta hafi verið rætt í hv. fjárlaganefnd til þessa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og get sagt það hér að ég sakna hans stundum úr hv. fjárlaganefnd. Nei, við höfum ekki tekið þetta til umræðu en ég held að full ástæða sé til að hafa áhyggjur af þessu máli. Um leið og opnað er fyrir gjaldtöku fyrir námsgögn og aukna gjaldtöku í opinbera framhaldsskólakerfinu er viðbúið að það muni festast í sessi. Óttinn er þá sá að það muni aukast. Auðvitað þarf þróunarvinna að eiga sér stað á námsgagnasviði eins og annars staðar. Ég skil vandann við það að fara með rafræn námsgögn. En staðan hjá framhaldsskólanemum er þannig að þeir þurfa að greiða umtalsverðar fjárhæðir á hverri önn fyrir námsbækur sem ekki eru rafrænar. Þessu á síðan að bæta við. Nemendur hafa getað skipst á gögnum, keypt sér ódýrari gögn o.s.frv., en þarna er verið að bæta við hreinni gjaldtöku vegna námsgagna. Þetta er prinsippatriði sem ég tel fulla ástæðu til að mótmæla og reyna að brjóta á bak aftur. Ég skil vel að minni hlutinn í hv. allsherjar- og menntamálanefnd vilji gera það. Ég mun styðja það þegar það frumvarp kemur fram, þá styð ég tillögur minni hlutans hvað það varðar. Hins vegar þarf ríkissjóður að setja fjármuni í þróun námsgagna á framhaldsskólastigi, ég held að það sé mjög mikilvægt. Það er mjög mikilvægt að það skólastig nýti sér alla þá tækni sem möguleg er. Við megum ekki loka augunum fyrir því, en við skulum ekki heimila í lögum gjaldtöku fyrir námsgögn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Áhyggjur mínar af umræddri gjaldtöku eru mikið til vegna þess að ég held að ef við opnum þessa leið þá verði hún viðvarandi. Ég get ekki ímyndað mér að nokkurn tímann í framtíðinni muni núverandi ríkisstjórn hugsa með sér: Þetta var nú gott tilraunaverkefni, nú skulum við eyða 1,6–1,9 milljörðum í að gera eitthvað sem við hefðum getað gert alla tíð og alveg frá upphafi. Þannig að ég sé þennan þátt málsins einfaldlega ekki sem tilraun. Fyrir utan það að ef maður ætlar að gera tilraun þarf maður að gera hana á fyrirbærinu sem maður er að prófa. Ef við prófum að gera þetta þannig að gjaldið sé tekið af nemendum þá verða niðurstöðurnar af tilrauninni ekki þær sömu og ef ríkið greiddi þetta, meðal annars af þeim ástæðum sem hv. þingmaður nefndi að nemendur geta deilt gögnum á milli sín. Þeir geta það hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Afritunarverð 

Virðulegur forseti. Jú, ég held að full ástæða sé til að taka þetta mál upp, gjaldtöku yfir höfuð í helstu stoðum samfélagsins, hvort sem það er í heilbrigðiskerfinu eða menntakerfinu. Þó að gjaldtaka fyrir rafræn námsgögn sé ekki eins háskaleg og gjaldtaka á einstaklinga í heilbrigðiskerfinu er þetta samt af sama toga. Það er full ástæða til að tortryggja það þegar hægri stjórnin setur svona fram. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að þetta muni fara í þá átt að gjaldtaka af nemendum færist í vöxt. Menn munu spyrja: Hver er munurinn á rafrænum námsgögnum og öðrum námsgögnum? Og þetta fer að flækjast fyrir. Ég er tilbúin til þess að beita mér fyrir því að við tökum þessa umræðu upp í fjárlaganefnd til að fara yfir þetta, hvort greiða eigi þetta úr ríkissjóði 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til fjárlaga vegna ársins 2015. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 og meðfylgjandi ríkisfjármálaáætlun næstu fjögurra ára er sett fram ríkisfjármálastefna sem einkennist af hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar. Þessi nýfrjálshyggjustefna í ríkisfjármálunum gengur ekki aðeins gegn vilja yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar sem kýs að þróa áfram á Íslandi velferðarsamfélag af því tagi sem gerist annars staðar á Norðurlöndum heldur stangast hún jafnframt á við stefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar í fjölmörgum veigamiklum atriðum eins og ég rek hér nánar á eftir. Ríkisstjórn sem ekki er fær um að framfylgja eigin stefnu með trúverðugum fjárlögum í sátt við þjóðina á ekkert erindi við ríkisstjórnarborðið og ber að endurskoða stöðu sína. Áður en lengra er haldið er rétt að gera athugasemdir við starfshætti í fjárlagavinnunni haustið 2014. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi þess að vandað sé til verka í fjárlagavinnu hvers árs, enda um langmikilvægasta þingmál vetrarins að ræða. Af vinnubrögðunum að dæma mætti hins vegar halda að ríkisstjórnin líti á fjárlagafrumvarpið sem hvert annað vinnuskjal í stað þess stefnumarkandi skjals sem því ber auðvitað að vera. Nefna má í þessu samhengi að í fyrri hluta fjárlagafrumvarpsins sjálfs, Stefna og horfur, er gert ráð fyrir að neðra skattþrep virðisaukaskattsins verði hækkað úr 7% í 11%, en í glærukynningu fjármálaráðuneytisins á sama efni var síðari talan hins vegar sögð vera 12% í stað 11%. Gefin var út yfirlýsing í framhaldinu þar sem upplýsingarnar á glærunum voru sagðar réttar en ekki þær sem fram komu ítrekað í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Um leið og frumvarpið var lagt fram kom í ljós að allur þingflokkur Framsóknarflokksins, ráðherrarnir meðtaldir, setti fyrirvara við frumvarpið vegna áðurnefndrar hækkunar á neðra þrepi virðisaukaskattsins. Því var sú ótrúlega staða komin upp að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra gerði fyrirvara við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þótt sjálfsagt sé og eðlilegt að frumvörp taki breytingum í meðförum þingsins hlýtur þingið einnig að gera þá kröfu á framkvæmdarvaldið að fyrir liggi skýr vilji þess þegar mál eru lögð fram og eftir atvikum breytt í meðförum þingsins. Eins og umræðan um fjárlagafrumvarpið hefur þróast verður vart hjá því komist að draga þá ályktun að sett hafi verið á svið leiksýning þar sem endir leikritsins lá allan tímann ljós fyrir þegar þingmenn Framsóknarflokksins fengu 12% breytt í 11% fyrir 2. umr. Þá er einnig rétt að nefna miklar breytingar sem nefndar eru í greinargerð frumvarpsins en er ekki gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu sjálfu og útreikningum því tengdu. Ber þar helst að nefna hækkun barnabóta sem nefnt er í frumvarpinu á bls. 424 að skuli koma til móts við hækkun virðisaukaskatts á matvæli. Þetta geta ekki talist vönduð vinnubrögð og benda þau til þess að ekki sé vandað nógu vel til verka í þessu mikilvægasta máli hvers löggjafarþings sem fjárlagafrumvarpið er. Þá eru ónefndar ítrekaðar frestanir meiri hlutans á málinu sem gerir það að verkum að málið er rætt talsvert seinna en gert var ráð fyrir í starfsáætlun þingsins. Ef mér telst rétt til þá held ég að umræðunni hafi verið frestað í fjögur skipti. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir gífurlegt efnahagsáfall í tengslum við hrun íslensku bankanna síðla árs 2008, með tilheyrandi skuldsetningu og tekjutapi ríkissjóðs, hófst efnahagsbati strax í lok árs 2010. Batinn hefur skilað sér í jafnt og þétt batnandi afkomu ríkissjóðs og nú er svo komið að tekjuhalli ríkissjóðs reyndist aðeins 732 millj. kr. á árinu 2013. Þegar halli ársins 2013 er borinn saman við hallann í ríkisreikningi ársins 2010 kemur í ljós að staðan hefur batnað um rúma 120 milljarða kr. frá hruni. Hallinn hefur farið úr 123 milljörðum árið 2010 í 89 milljarða árið 2011, þaðan í tæpa 36 milljarða árið 2012 og loks er hann undir milljarði árið 2013. Það er því ljóst á þessu að staða ríkissjóðs hefur farið jafnt og þétt batnandi og ætti hún að geta haldið áfram að batna ef rétt er haldið á spilunum. Áður en lengra er haldið er rétt að spyrja: Hvernig náðist þessi viðsnúningur í ríkisfjármálunum? Hvernig stendur á því að afkoma ríkissjóðs hefur batnað jafnt og þétt eins og raun ber vitni? Til að svara þessu þurfum við að rifja upp að tekjustofnar ríkisins höfðu verið kerfisbundið veiktir í tíð ríkisstjórnanna fyrir hrun og stóðu engan veginn undir þeim miklu útgjöldum og tekjutapi ríkissjóðs sem efnahagshrunið hafði óhjákvæmilega í för með sér. Það var eitt höfuðverkefni síðustu ríkisstjórnar að styrkja aftur þessa tekjustofna, og ríkisfjármálin njóta nú góðs af því. Því kemur á óvart að hlusta á suma þingmenn meiri hlutans tala eins og niðurskurður síðasta kjörtímabils hafi verið pólitískt val; miklu heldur er rétt að tala um efnahagslega neyðarráðstöfun í kjölfar hruns og gjaldþrota efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins. Í þessu samhengi er það að sjálfsögðu höfuðatriði að tekjustofnar ríkisins verði ekki aftur veiktir frá því sem nú er. Það er því, virðulegi forseti, mikið áhyggjuefni að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar eru boðaðar áframhaldandi miklar skerðingar á tekjum ríkisins til framtíðar. Nú þegar jöfnuði hefur verið náð í ríkisfjármálum léttir stjórnarmeirihlutinn gjöldum af þeim best settu, eykur skattbyrði almenns launafólks og heldur ríkisrekstrinum stöðugt í úlfakreppu ófullnægjandi fjárveitinga. Með ítrekaðri lækkun veiðigjalda, sem samkvæmt breytingartillögum við frumvarp til fjáraukalaga við 2. umr. verða aðeins 7,5 milljarðar kr. í heild á árinu 2014, hefur stjórnarmeirihlutinn a.m.k. helmingað þær tekjur sem afkoma sjávarútvegsins býður fyllilega upp á að hann greiði. Með ákvörðun um að láta auðlegðarskatt falla niður á einu bretti á næsta ári hverfa um 10 milljarðar í viðbót. Skattalækkun á miðþrepi tekjuskatts á þessu ári sem var þannig útfærð að hún gagnaðist best hinum tekjuhærri og alls ekkert láglaunafólki kostar ríkið milli 5–6 milljarða kr. Ríkisstjórnin áformar að framlengja ekki auðlindagjöld á orkugeirann í formi raforkugjalds um næstu áramót og mun ríkissjóður þannig verða af um 1,5 milljörðum frá og með árinu 2016. Miðað við þær tillögur sem fyrir liggja um niðurfellingu vörugjalds, að meðtöldum sykurskatti og lækkun á efra þrepi virðisaukaskatts, virðist tekjugrunnur ríkissjóðs dragast saman um nálægt 8 milljarða kr. Ofantaldar breytingar leiða til þess að tekjugrunnur ríkisins er veikari svo nemur milli 30 og 40 milljörðum kr. og afkoma ríkisins að sama skapi lakari. Minna svigrúm er til að ráðast í bráðnauðsynlega styrkingu innviða þar sem myndast hefur mikil uppsöfnuð þörf og alls ekkert til að hefja niðurgreiðslu skulda ríkisins. Með því að missa þessar tekjur, sem breið samstaða er um í samfélaginu, er í raun verið að draga úr möguleikum ríkisins til að reka hér velferðarsamfélag að norrænni fyrirmynd af því tagi sem ég tel að við viljum flest sjá hér á landi. Þetta er varhugaverð þróun sem grefur undan því mikla og erfiða starfi sem unnið var í tíð síðustu ríkisstjórnar við að ná tökum á ríkisfjármálunum eftir bankahrunið síðla árs 2008. Eitt af því athyglisverðasta í fjárlagafrumvarpinu er sú fjögurra ára ríkisfjármálaáætlun sem því fylgir. Þar er meðal annars fjallað um þróunina næstu árin hvað varðar hlutfall frumgjalda ríkissjóðs af vergri landsframleiðslu, en það er einn mælikvarði á samneyslu þjóðarinnar og stærð opinbera geirans samanborið við einkageirann. Um leið er þetta ákveðinn mælikvarði á hvort um sé að ræða velferðarsamfélag að norrænni fyrirmynd eða samfélag þar sem hver og einn stendur lítt studdur af samfélaginu líkt og við þekkjum m.a. frá Bandaríkjunum. Áður en lengra er haldið er rétt að minna á í þessu samhengi að hlutfall frumútgjalda af landsframleiðslu hefur lengi verið nokkru lægra á Íslandi heldur en annars staðar á Norðurlöndunum og öðrum velferðarsamfélögum. Eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir um 28% samneyslu 2014 með óreglulegum liðum, að undanskilinni skuldaniðurfærslunni, en sambærilegt hlutfall er um og yfir 30% annars staðar á Norðurlöndum. Munurinn á Íslandi og öðrum ríkjum í þessu samhengi sést einna skýrast þegar skoðaðar eru tölur um útgjöld ríkja til velferðarmála, en eins og kemur fram á mynd sem fylgir hér með í nefndaráliti mínu. Þar var Ísland með næstlægsta hlutfall slíkra útgjalda meðal þjóða þar sem slíkar upplýsingar voru fyrirliggjandi innan OECD árið 2013. Þessi staða Íslands skýrist aðeins að litlu leyti af því að ekki teljast allar íslenskar lífeyrisgreiðslur til opinberra velferðarútgjalda í þessum tölum, en að teknu tilliti til þess væri Ísland engu síður með mun lægra hlutfall opinberra velferðarútgjalda en önnur norræn ríki. Hið átakanlegasta í ríkisfjármálaáætlun fjárlagafrumvarpsins er þó ekki staða Íslands í dag heldur hvert stefnan er tekin á næstu árum, eða fram til ársins 2018. Þar kemur fram að frumútgjöld, að undanskildum útgjöldum tengdum niðurfærslu húsnæðisskulda, lækka úr 28% árið 2014 í 24,5% árið 2018. Þetta kemur fram í fyrri hluta frumvarpsins, sem ber yfirskriftina Stefna og horfur, á bls. 9. Í ljósi framangreindrar stöðu Íslands miðað við önnur Norðurlönd þýðir þetta í raun að verið er að hverfa frá því velferðarsamfélagi sem hingað til hefur verið samstaða um að byggja upp og viðhalda á Íslandi. Þetta er raunar staðfest í áætluninni sjálfri þar sem segir um frumútgjöld ríkisins á óreglulegum liðum árið 2018, með leyfi forseta: „Framangreint útgjaldahlutfall er lágt í sögulegu samhengi og verður varla lækkað frekar nema með endurskoðun á þjónustuhlutverki ríkisins og helstu bótakerfum.“ Hér er sem sagt verið að segja að samneyslan verði orðin svo lág árið 2018 að í raun sé tæplega hægt að reka hér velferðarkerfi af því tagi sem við sjáum annars staðar á Norðurlöndum og að endurskoða þurfi hlutverk ríkisins með þessu áframhaldi. Önnur leið til að mæla samneysluhlutfall er út frá tekjuhlið ríkisfjármálanna, þ.e. út frá sköttunum sem fjármagna það velferðarsamfélag sem við viljum búa við. Eins og sést þegar skoðaðar eru nýjustu tölur um heildarskatttekjur ríkja sem hlutfall af vergri landsframleiðslu er Ísland með nokkru lægri samneyslu samkvæmt þeim mælikvarða en hin Norðurlöndin. Á Íslandi er þetta hlutfall 36% árið 2011, 37% árið 2012 samkvæmt bráðabirgðatölum OECD, en annars staðar á Norðurlöndum var hlutfallið rúm 42–48% árið 2011 og 42% til rétt ríflega 48% árið 2012. Jafnvel þótt tekið sé tillit til þess að lífeyrisgreiðslur eru ekki fjármagnaðar með skatttekjum hérlendis í sama mæli og annars staðar er engu að síður ljóst að samneysla Íslendinga er lægri en Norðurlandaþjóðanna almennt. Það er auðvitað ljóst að fleiri þættir hafa áhrif á hlutfall samneyslunnar í þessum löndum. Ísland er herlaust land og þarf því ekki að standa undir hernaðarútgjöldum, þótt vissulega séu verkefni eins og Landhelgisgæslan og fleira stundum flokkuð undir svokölluð varnarmál. Á móti kemur að Ísland er fámenn þjóð í strjálbýlu landi og því nokkru kostnaðarsamara að halda uppi sambærilegri þjónustu hérlendis en í mörgum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Af þessu er ljóst að eigi Ísland að þróa hér velferðarsamfélag að norrænni fyrirmynd þyrfti að auka nokkuð hlutfall skatttekna af vergri landsframleiðslu. Í fjárlagafrumvarpinu birtist hins vegar gagnstæð stefna sem vart verður lýst öðruvísi en sem aðför að velferðarsamfélaginu í heild. Eins og sést á ágætis skýringarmynd í fjárlagafrumvarpinu í Stefnu og horfum á bls. 58, er stefnan tekin á að draga hratt úr skatttekjum á árinu 2015 og halda áfram niðurskurði skatttekna á hverju ári fram til ársins 2018. Þetta er gert þrátt fyrir augljósa þörf á að hefja aftur uppbyggingu á ýmsum sviðum hins opinbera og nauðsyn þess að hefja áætlun um niðurgreiðslu skulda til að draga úr vaxtabyrði ríkissjóðs. Af þessu öllu er ljóst að í ríkisfjármálunum er stefnan tekin leynt og ljóst á róttækar breytingar á samfélagsskipan íslensku þjóðarinnar í samræmi við hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar. Óljóst er hvaða afleiðingar slíkar breytingar mundu hafa á íslenskt samfélag, til að mynda hvað varðar jöfnuð og félagslega aðstoð, umgengni við náttúruna, jafnrétti kynjanna, réttinn til búsetu út um allt land, og margt fleira. Stefnunni er best lýst sem eins konar tilraunaverkefni nýfrjálshyggjunnar með markmið um lágmarksríki án tillits til afleiðinganna fyrir íslenskt samfélag. Ekki þarf að fjölyrða um reynsluna af slíkri stefnu á árum áður, enda sáum við Íslendingar nýfrjálshyggjuna í framkvæmd fyrir og í efnahagshruninu árið 2008, virðulegur þingmaður. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari yfirferð um framtíðaráætlun ríkisstjórnarinnar er rétt að líta til fjárlagafrumvarpsins sjálfs. Þar ber fyrst að nefna þá staðreynd að frumvarpið stangast í veigamiklum atriðum á við yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar sem leggur það fram. Um er að ræða þau stefnumál ríkisstjórnarinnar sem taka má undir eða eru í það minnsta skaðlaus, en samkvæmt frumvarpinu er grafið undan slíkum stefnumálum með skipulegum hætti. Hér verða rakin nokkur dæmi þess. Í fyrsta lagi má benda á mjög harkalegan niðurskurð til embættis sérstaks saksóknara, en framlög til embættisins lækka úr 561 millj. kr. í 292, eða um 48%. Sú fjárhæð dugar einungis til að sinna þeim málum sem nú þegar eru fyrir dómi, og kom fram á fundi hjá okkur í fjárlaganefnd, en von er á kostnaðarsömum málum strax í ársbyrjun og ekki hafa enn verið teknar ákvarðanir um framtíðartilhögun á rannsóknum efnahagsbrota. Í öðru lagi má benda á að útgjöld til Útlendingastofnunar lækka úr tæpum 252 millj. kr. í 236. Á sama tíma hefur innanríkisráðherra lýst því yfir að átak verði gert í afgreiðslu mála hælisleitenda sem eru hér á landi og voru í því samhengi samþykktar breytingar á lögum um útlendinga síðastliðið vor. Fjárlögin fyrir árið 2015, ef þau verða samþykkt, munu því bæði grafa undan stefnu innanríkisráðherra sjálfs í málefnum hælisleitenda og torvelda framkvæmd laga sem Alþingi hefur samþykkt. Við í minni hlutanum höfum gert tillögu um að þetta verði bætt, þ.e. í þetta verði settir þeir fjármunir sem þarna vantar upp á. Vissulega vonast ég til þess að meiri hlutinn sjái til þess að þetta verkefni geti gengið vel fyrir sig, því þetta er jú kannski í þeirra anda og leiðir til sparnaðar til lengri tíma litið þegar mál taka styttri tíma í afgreiðslu. Í þriðja lagi skulu nefnd ýmis atriði er varða loftslagsmál. Ríkisstjórnin starfar eftir aðgerðaáætlun um loftslagsmál sem lögð var fram í kjölfarið á samþykkt laga um loftslagsmál á síðasta kjörtímabili. Þar er meðal annars kveðið á um að efla skuli almenningssamgöngur. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu verða framlög til almenningssamgangna, m.a. á höfuðborgarsvæðinu, hins vegar skorin niður um rúma 18 millj. kr., fyrir utan það að það vantar auðvitað fé eins og við þekkjum vel í fjárlaganefnd til almenningssamgangna í landshlutasamtökunum. Í aðgerðaáætluninni er einnig kveðið á um innleiðingu viðskiptakerfis með losunarheimildir, en það var innleitt á síðasta kjörtímabili. Sú starfsemi sem undanskilin er gildissviði viðskiptakerfisins hefur í samræmi við þetta greitt sérstakt losunargjald vegna gjaldskyldrar losunar gróðurhúsalofttegunda. Milli 2013 og 2014 var þetta sérstaka losunargjald lækkað úr 1.338 kr. í 892 kr. fyrir hvert tonn gjaldskyldrar losunar. Í tekjuöflunarfrumvarpi fjárlaga núna fyrir árið 2015 er kveðið á um að gjaldið skuli enn lækka, í þetta sinn fer það niður í 865 kr. fyrir hvert tonn gjaldskyldrar losunar. Loks er í aðgerðaáætluninni kveðið á um að efla skuli rannsóknir og nýsköpun í loftslagsmálum. Í tekjuöflunarfrumvarpi fjárlaga fyrir árið 2015 er hins vegar kveðið á um að tekjur af uppboðnum losunarheimildum skuli renna óskiptar í ríkissjóð í stað þess að helmingur þeirra renni í loftslagssjóð. Hlutverk loftslagssjóðs, svo það sé sagt, er m.a. að fjármagna rannsóknir og þróun á sviði loftslagsvænnar tækniþróunar og nýsköpunar svo að hér er um að ræða verulegt áfall fyrir rannsóknir og þróun á sviði loftslagsmála. Loftslagssjóðurinn er sem sagt skorinn niður og boðað er frumvarp til breytinga á lögum í því skyni. Í fjórða lagi er skorið niður bæði til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og í aðra þróunarsamvinnu og hjálparstarfsemi. Niðurskurðurinn er að vísu ekki mikill, en er hins vegar í hróplegu misræmi við þróunarsamvinnuáætlun Íslands sem samþykkt var sem þingsályktun á Alþingi 21. mars 2013. Þar var gert ráð fyrir að framlög til þróunarsamvinnu mundu hækka ár frá ári til að ná markmiði Sameinuðu þjóðanna um að þau næmu 0,7% af vergum þjóðartekjum árið 2019. Samkvæmt þessari áætlun áttu framlög Íslands að nema 0,35% af vergum þjóðartekjum árið 2015, en samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að þetta hlutfall lækki og verði aðeins 0,22%. Þessi svik ríkisstjórnarinnar við eigin áætlun og þurfandi fólk í öðrum heimshlutum mynda smánarblett á henni sem seint mun hverfa. Aðrar þjóðir sem hafa átt í efnahagsörðugleikum hafa ekki staðið svo slælega að verki. Þannig náðu Bretar 0,7% markinu sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett sem raunhæft markmið í fyrra og Írar sem gengið hafa í gegnum mikla kreppu eru enn þá langt fyrir ofan okkur Íslendinga. Í því samhengi er hægt að benda á að á sama tíma og við skerum niður og svíkjum gefin fyrirheit um þróunarsamvinnu er bætt í framlögum til hernaðarbandalagsins NATO. Framlög til NATO voru 186 millj. kr. árið 2013 en hækkuðu í 265 millj. kr. á fjárlögum þessa árs. Stendur nú til að halda þeirri miklu hækkun og bæta enn í, því samkvæmt fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 verða 272 millj. kr. lagðar til hernaðarbandalagsins. Þetta er gert til að standa straum af kostnaði við nýbyggingar höfuðstöðva NATO, en samtals munu framlög Íslands til þess nema 450 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu. Þá er meira að segja ótalið það viðbótarframlag sem forsætisráðherra hefur lýst yfir að til standi að veita til NATO án þess að það sé í raun nefnt nokkurs staðar í frumvarpinu sjálfu. Það kom fram í frétt þess efnis í DV 5. september. Öll þessi útgjöld til hernaðarmála, um leið og þróunarsamvinna er skorin við nögl, sýna vel forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum. Forgangsröðunin er hins vegar enn og aftur í ósamræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem hvergi er minnst á hernaðarbandalög en sagt er að, með leyfi forseta „lögð verði áhersla á þróunarsamvinnu“. Í fimmta lagi skulu nefnd framlög til samgöngumála. Í tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2013–2016 var áætlað að veita um 23 milljarða til Vegagerðarinnar árið 2015, m.a. til að standa straum af ýmsum nauðsynlegum verkefnum sem því miður hafa þurft að sitja á hakanum undanfarin ár sökum efnahagshrunsins. Miðað við 2,5% verðbólgu milli 2014 og 2015 er um að ræða 24 milljarða á verðlagi fjárlagafrumvarpsins fyrir 2015. Langur vegur er frá því að staðið sé við þessa fjárveitingartillögu í fjárlagafrumvarpinu. Og jafnvel þótt sú hækkun sem tilgreind er í breytingartillögu ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga vantar enn rúma 2 milljarða upp á framlögin. Ljóst er að nýframkvæmdir í vegamálum verða af skornum skammti ef fram fer sem horfir, eins og vegamálastjóri sjálfur hefur raunar lýst yfir. Auk þess má spyrja hvort það grafi ekki undan samgönguáætlun ef ekki er ætlun stjórnvalda að fylgja henni eftir með fjárveitingum sem eru í samræmi við hana. Virðulegi forseti. Rétt er að víkja næst að ýmsum atriðum í fjárlagafrumvarpinu sem stangast á við þá almennu hugmyndafræði, sem ríkur stuðningur hefur verið við hérlendis, að á Íslandi skuli vera öflugt velferðarkerfi þar sem fólk hafi aðgang að menntun, heilbrigðisþjónustu og annarri velferðarþjónustu, óháð efnahag. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 er ráðist að grunnstoðum þessa kerfis með ýmsum hætti og boðað þess í stað harðara samfélag í anda nýfrjálshyggjunnar. Verða hér aðeins nefnd nokkur atriði því til stuðnings. Í frumvarpinu er boðað að ríkissjóður spari 305 millj. kr. með því að auka verulega þátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði. Þetta á að annars vegar að gera með því að auka kostnað sjúklinga vegna S-merktra lyfja og hins vegar með því að hækka svokallaða viðmiðunarfjárhæð í greiðsluþátttökukerfi almennra lyfja. Ekki þarf að efast um að þessar breytingar koma verst við þá sem standa höllum fæti sökum veikinda, svo sem öryrkja, og hafa engar mótvægisaðgerðir verið boðaðar til að mæta kostnaði þessa hóps. Við þetta má líka bæta að Landspítali – háskólasjúkrahús er enn vanfjármagnaður þrátt fyrir breytingartillögur ríkisstjórnarinnar um að setja 1 milljarð kr. til viðbótar til að styrkja rekstrargrunn hans, sem er vel. Hið sama gildir um Sjúkrahúsið á Akureyri sem þarf a.m.k. 35 millj. kr. til viðbótar við breytingartillögur ríkisstjórnar til styrkja rekstrargrunn sinn og halda sig innan fjárlaga næsta árs. Annar hópur sem ráðist er að í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2015 eru þeir sem glíma við langtímaatvinnuleysi. Samkvæmt frumvarpinu á að stytta tímabil atvinnuleysisbóta úr 36 mánuðum í 30 og spara þannig 1 milljarð kr., sem að einhverju leyti fer yfir á sveitarfélögin. Ríkisstjórnin virðist ekki hafa neinar fyrirætlanir um að mæta þörfum þessa hóps sem að öllu óbreyttu mun þurfa að reiða sig á sveitarfélögin um framfærslu. Eins og kunnugt er hafa sveitarfélögin sjálf mótmælt þessum áformum harðlega enda augljóst að útgjöld þeirra munu aukast verulega án þess að til komi aukin fjárframlög frá ríkinu. Einnig má gera ráð fyrir að kostnaður færist til hjá ríkinu frá atvinnuleysistryggingum í almannatryggingar enda sjáum við það m.a. að framlög eru aukin í endurhæfingarlífeyri en skorin eru niður framlög í vinnumarkaðsúrræði. Það má leiða líkum að því að þeir sem fara á endurhæfingarlífeyri er stór hópur kvenna á barneignaraldri sem þýðir aukin útgjöld vegna þess að við bætist barnalífeyrir. Ég held því að ríkissjóður verði ekki betur staddur með þessu ef það hefði átt að vera raunin. Fjárlagafrumvarpið boðar enga leiðréttingu á kjörum öryrkja og ellilífeyrisþega sem þurftu að taka á sig verulega tekjuskerðingu á árunum eftir hrun til að mæta slæmri stöðu ríkissjóðs. Það er réttlætismál að þeir hópar, sem svo sannarlega bera enga ábyrgð á þeirri fjárglæfrastarfsemi sem orsakaði efnahagshrunið, sitji ekki óbættir hjá garði þegar svigrúm myndast í ríkisfjármálunum á næstu árum. Leiðrétting örorkubóta og ellilífeyris ætti að hefjast strax á næsta ári, en því miður virðast engin áform vera uppi um það ef marka má fjárlagafrumvarpið. Fjárlagafrumvarpið mun einnig bitna mjög á nemendum í framhaldsskólum og háskólum. Meiri hluti fjárlaganefndar kemur í tillögum sínum til móts við þá réttmætu gagnrýni sem sett hefur verið fram á þá tillögu sem finna má í frumvarpinu um að afnema afkomutryggingu minni framhaldsskóla. Því ber að fagna að lágmarksfjárveitingin, eða „gólfið“ svokallaða, er sett undir minni framhaldsskóla úti um land þar sem nemendafjöldi er oft mjög sveiflukenndur. Eftir stendur hins vegar að alvarlegast er að í frumvarpinu er boðað að aðgangur 25 ára og eldri að framhaldsskólanámi verði takmarkaður til að ná fram sparnaði í rekstri skólanna. Um leið er skorið niður í framhaldsfræðslu svo að ljóst er að margir þessara eldri nemenda munu ekki eiga annarra kosta völ en að leita til einkarekinna skóla, sem innheimta skólagjöld upp á fleiri hundruð þúsundir króna, eingöngu vegna þess að þeir hafa einhverra hluta vegna kosið að hefja framhaldsskólanám sitt síðar á ævinni. Hér er vegið mjög alvarlega að jafnrétti til náms. Þessi breyting hefur líka þær afleiðingar að minnka rekstrarhagkvæmni minni skóla landsbyggðanna og draga úr fjölbreytni námsframboðs fyrir yngri nemendur, ekki síst með því að skera líka niður fjarnám og um leið takmarkar það markvissa notkun upplýsingatækni og stendur í vegi fyrir nútímalegum náms- og kennsluaðferðum. Þetta bitnar á framsæknum skólum sem hafa verið að bjóða nám í tölvuleikjafræðum, frumkvöðlafræðum og listum svo eitthvað sé nefnt. Ekki er gerð tilraun til að styrkja framhaldsdeildirnar sem settar hafa verið á stofn víðs vegar um landið með því að setja þær á föst fjárlög en hingað til hafa þær verið fjármagnaðar með afar mismunandi hætti og sitja því ekki við sama borð. Hvað háskólastigið varðar einkennast fjárframlögin af einkennilegri forgangsröðun og fjárlagavinnan af forkastanlegum vinnubrögðum. Við framlagningu fjárlagafrumvarpsins stóð til að fækka ársnemum við Háskóla Íslands sem dæmi um 354. Fram hefur komið hjá forsvarsmönnum háskólans að nú þegar séu um 150 nemendur við skólann sem ekki er greitt fyrir á núgildandi fjárlögum og að ekki sé fyrirséð að þeim fækki neitt að ráði. Við þessu var eðlilega brugðist að nokkru leyti í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar þar sem 617 millj. kr. pottur er settur til að leiðrétta fjárveitingar vegna umframnemenda í háskólunum. Hins vegar vekur athygli einkennileg ákvörðun um skiptingu þessara fjármuna. Þar vekur sérstaka athygli að Háskólinn á Akureyri, sem hefur skorið verulega niður í almennum rekstri og m.a. lækkað laun starfsfólks, ber afskaplega lítið úr býtum. Þetta er skrýtin stjórnsýsla og getur vart fallið undir aga í ríkisfjármálum. Þá má velta því upp hvort skólum er refsað fyrir það að standa sig vel eins og rektor hefur haft orð á. Þá ber Listaháskóli Íslands verulega skarðan hlut frá borði, missir húsnæðisframlag sem skólinn hefur haft undanfarin þrjú ár og enn hefur engin framtíðarsýn fyrir húsnæði skólans verið kynnt þó að ríkisstjórnin geri stöðu skapandi greina að sérstöku umtalsefni í stefnuyfirlýsingu sinni. Listaháskóli Íslands er eina stofnunin sem annast kennslu og rannsóknir á sínu sviði og taka þarf tillit til þess við úthlutun fjármuna á háskólastigi. Það er líka vert að minnast á það að borgin skaut skjólshúsi að hluta til yfir Listaháskólann og hann er í mjög óviðunandi húsnæði. Þá ætla ég næst að nefna fjárveitingar til sýslumanna og lögreglunnar. Fulltrúar flestra sveitarfélaga hafa ítrekað að þær breytingar sem gerðar voru á embættum sýslumanna og lögreglu leiði ekki til fækkunar löglærðra fulltrúa á þeim stöðum þar sem þeir hafa verið með tilheyrandi þjónustuskerðingu. Innanríkisráðherra hefur fullyrt að þessi þjónusta verði ekki skert og ekki sé ætlunin að fækka þessum störfum. Þó er ljóst að fjárframlög duga ekki til og því hlýtur það að ganga gegn markmiðum og tilgangi lagasetningarinnar ef það verður niðurstaðan. Þrátt fyrir ábendingar er t.d. ekki gerð tilraun til að bregðast við því að sérstakar tekjur upp á 12,7 millj. kr. hjá embætti lögreglustjórans á Austurlandi munu ekki skila sér. Ráðuneytið hefur þó sagt að tímabært sé að endurskoða þetta enda voru þessar tekjur að mestu tilkomnar vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar. Þá hlýtur að vanta a.m.k. þetta fé inn í reksturinn að stóru leyti. Virðulegi forseti. Að lokum er rétt að nefna Ríkisútvarpið. Í þeim ríkjum sem við berum okkur saman við er alls staðar litið svo á að rekstur almannaútvarps sé meðal mikilvægustu hlutverka ríkisins. Almannaútvarp sem er að mestu óháð auglýsingatekjum og ekki í eigu einkaaðila sem sjálfir eiga hagsmuna að gæta er talið nauðsynlegt upplýstri opinberri umræðu og þar með lýðræðinu sjálfu. Í samræmi við þessa hugmynd um sjálfstæði ríkisfjölmiðla hefur sú leið oft verið farin að marka slíkum stofnunum tilteknar tekjur, annaðhvort með afnotagjöldum eða með útvarpsgjaldi eða sambærilegum nefskatti sem rennur óskiptur til útvarpsins. Mikilvægt er að slíkar tekjur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar til að tryggja bæði ritstjórnarlegt og menningarlegt sjálfstæði fjölmiðilsins gagnvart hinu pólitíska og efnahagslega valdi. Þótt það sé gleðiefni að gert sé ráð fyrir því í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar að útvarpsgjald renni óskipt til Ríkisútvarpsins er það óásættanlegt að skilyrða framlagið með þeim hætti sem gert er og ég tel það vera óeðlilegt inngrip gagnvart stjórn RÚV. Það er líka dapurlegt að sjá að lækka eigi útvarpsgjaldið um áramótin úr 19.400 í 17.800 kr. og skerða þannig tekjustofn RÚV. Rekstrarerfiðleikar RÚV eru vel kunnir en útvarpsstjóri hefur sjálfur sagt að með óskertu útvarpsgjaldi verði hægt og unnt að starfrækja Ríkisútvarpið án rekstrarhalla á komandi árum. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og fleiri hafa lagt fram frumvarp á Alþingi þar sem lagt er til að óskert og óbreytt útvarpsgjald verði lögfest til að tryggja að það renni framvegis óskipt til Ríkisútvarpsins. Samhliða því er hér lögð fram breytingartillaga á fjárlagafrumvarpinu þar sem framlög til RÚV eru hækkuð sem samsvarar tekjum ríkisins af útvarpsgjaldinu. Að þessari upptalningu lokinni er rétt að spyrja hvernig á því standi að skera þurfi niður í þessum stoðum íslenska velferðarsamfélagsins með jafn harkalegum hætti og raun ber vitni. Hvers vegna getur ríkisstjórnin hvorki haldið úti velferðarkerfi af því tagi sem þekkist á hinum Norðurlöndunum né staðið við eigin stefnu eins og hér hefur verið rakið? Á því er tvíþætt skýring að ég held. Annars vegar er um að ræða 20 milljarða kr. útgjöld til að efna hið risavaxna kosningaloforð Framsóknarflokksins um niðurfærslu verðtryggðra húsnæðislána og hins vegar hefur ríkisstjórnin afsalað sér svipaðri upphæð með afnámi auðlegðarskatts og stórlækkun veiðigjalda á stórútgerð landsins. Þetta sambland útgjaldaaukningar og tekjutaps er orsök þessa mikla niðurskurðar sem við sjáum í fjárlagafrumvarpi ársins 2015 og því rétt að víkja að hvorum þætti um sig í sérstökum köflum. Fyrst að skuldaniðurfærslunni. Skuldaniðurfærsla ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var með lögum um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána síðastliðið vor hlýtur að teljast dýrasta kosningaloforð Íslandssögunnar. Ekki skal þó gert lítið úr því að mikilvægt hafi verið að mæta þörfum ákveðins hóps sem kom illa út úr efnahagshruninu 2008 með frekari aðgerðum. Hins vegar er hin svokallaða leiðrétting sem Framsóknarflokkurinn lofaði kjósendum fyrir kosningar hvorki lausn á vanda þessa hóps né skynsamleg ráðstöfun almannafjár í ljósi þess hversu stórkostlega ómarkviss hún er. Framlag frá ríkinu til aðgerðanna mun nema samtals 100 milljörðum kr. samkvæmt áðurnefndum lögum og skiptist það í beinar og óbeinar aðgerðir. Það skal áréttað hér að hinir 80 milljarðar kr. í beinar aðgerðir koma beint úr ríkissjóði og koma ekki inn í ríkissjóð sem markaðar tekjur. Svonefndur bankaskattur var hækkaður 2013 og látinn ná til fjármálafyrirtækja í slitameðferð en þá fjármuni sem þannig safnast getur Alþingi ákveðið að nýta með hverjum þeim hætti sem það kýs, þar á meðal til styrkingar velferðarkerfisins og til að koma til móts við þann hóp sem mesta þörf hefur fyrir aðgerðir í húsnæðismálum. Hið sama á í raun við um 20 milljarða kr. framlag ríkissjóðs í óbeinar aðgerðir, en þar afsalar ríkissjóður sér framtíðartekjum. Engin skynsamleg rök hníga að þessari aðgerð. Hugmyndafræði skuldaniðurfærslunnar byggðist í upphafi á þeirri hugmynd að orðið hafi forsendubrestur á lánaskilmálum verðtryggðra fasteignalána, á tilteknu tímabili sem var svo reyndar endurskilgreint frá fyrstu tillögum. Sú hugmynd hefur ekki staðist neina skoðun eins og ríkisstjórnin viðurkennir í raun sjálf með því að minnast ekki orði á áðurnefndan forsendubrest í meginefni frumvarpsins til áðurnefndra laga. Um þessa vandræðalegu sögu má lesa nánar í nefndaráliti 3. minna hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarpið. Skuldaniðurfærslan verður heldur ekki réttlætt út frá almennum sjónarmiðum um sanngirni og hlutverk hins opinbera. Þótt hugmyndafræðilegur ágreiningur sé uppi milli félagshyggjufólks og frjálshyggjufólks um hvort og að hvaða marki beri að nota hið opinbera til að jafna kjör almennings hefur hvorugum hópnum fram til þessa dottið í hug að ráðstafa opinberum fjármunum með beinum hætti til þeirra sem hafa mestar tekjur og eignir. Að vísu er það svo að engin úttekt á áhrifum niðurfærslunnar eftir tekjuhópum lá fyrir þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir þar að lútandi fyrr en degi áður en útreikningar á skuldaniðurfærslu hvers og eins var gerð aðgengileg. Eins og kunnugt er var þá efnt til blaðamannafundar með glærusýningu en engin önnur gögn um skuldaleiðréttinguna gerð aðgengileg. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir lagði fram skriflega fyrirspurn á Alþingi sama dag og útreikningarnir lágu fyrir, m.a. um dreifingu skuldaniðurfærslunnar milli ýmissa hópa, en ekki enn hefur borist svar við fyrirspurninni. Það væri líka afar áhugavert að sjá hvernig þetta skiptist á milli landshluta. Það er sjálfstætt gagnrýnisatriði að ekki hafi verið farið í slíka úttekt á þessari risavöxnu aðgerð upp á 80 milljarða kr. mun fyrr í ferlinu og gögnin sem unnið var úr ekki gerð opinber um leið og þau lágu fyrir Samkvæmt þeim takmörkuðu upplýsingum sem þó birtast í áðurnefndri kynningu munu 20 milljarðar kr. renna til einstaklinga með yfir 583 þús. kr. í mánaðartekjur og hjóna með samtals yfir 1.333 þús. kr. í mánaðartekjur. Það er óforsvaranlega há upphæð sem rennur til fólks með tekjur talsvert yfir meðaltekjum. Eins og áður segir er kynningin afar spör á tölulegar upplýsingar og því ekki unnt að reikna t.d. meðaltalsskuldaniðurfærslu framteljenda á hverju tekjubili. Í kynningunni kemur þó fram að 2 þús. aðilar á efsta tekjubili fá samtals 4,7% af heildarfjárhæð skuldaniðurfærslunnar. Þetta er sett fram til marks um að skuldaniðurfærslan gagnist ekki hátekjufólki. En nú kemur líka fram að 90.819 aðilar fengu samþykkta skuldaniðurfærslu og því er ljóst að þessir 2 þús. aðilar eru 2,2% þeirra sem skuldaniðurfærslan tekur til. Með öðrum orðum fá 2 þús. tekjuhæstu aðilarnir sem fá skuldaniðurfellingu rúmlega tvöfalt meira að meðaltali en hin 97,8%. Af þeim sem aðgerðin nær til er því ljóst að hlutfallslega fer mest til þeirra sem eru með allra hæstu tekjurnar. Hér skal einnig nefnt að skuldaniðurfærslan mun að mjög miklu leyti ganga til einstaklinga og hjóna með umtalsverðar hreinar eignir eða eigið fé, þ.e. eignir umfram skuldir. Það skýrist af því eðli niðurfærslunnar að taka ekkert mið af eign þeirri sem einstaklingar kunna að hafa á móti skuldinni sem færð er niður. Fram kemur í kynningunni að 36 milljarðar kr. renna til hjóna með yfir 13 millj. kr. hreina eign í fasteign og einstaklinga með yfir 4 millj. kr. hreina eign í fasteign. Þar af renna 24 milljarðar kr. til hjóna með yfir 25 millj. kr. hreina eign í fasteign og einstaklinga með yfir 11 millj. kr. hreina eign í fasteign. Hér er því um að ræða fólk með verulegar eignir og því væntanlega ekki í neinum skuldavanda svo heitið getur nema í undantekningartilvikum. Það er líka rétt að taka það fram að hér eru aðrar eignir fólks ekki teknar með í reikninginn og því ljóst að sumir sem eru með verulegar eignir, t.d. í hlutabréfum, munu að öllum líkindum fá skuldaniðurfærslu. Í þessu samhengi hefur m.a. verið á það bent að margir þeir sem urðu fyrir hækkun höfuðstóls verðtryggðra skulda hafa einnig notið eignamyndunar vegna hækkunar á fasteignaverði á sama tíma, sérstaklega hér á stórhöfuðborgarsvæðinu. Það gerir líka skiptinguna eftir landshlutum enn áhugaverðari. Það hefur svo komið í ljós, eins og búast mátti við að um 20% af heildarniðurfærslunni mun renna til heimila sem eiga eignir yfir 40 millj. kr. samkvæmt fasteignamati. Einnig skal bent á að yfir 400 fjölskyldur sem eiga hreina eign yfir 100 millj. kr. eiga möguleika á lækkun höfuðstóls íbúðalána. Líklegt er að í þeim hópi leynist einhverjir þeirra sem gætu fengið fulla 4 millj. kr. niðurfærslu sökum mikilla skulda á mjög stórum og dýrum eignum. Ljóst er að skuldaniðurfærsla ríkisstjórnarinnar er óréttlát aðgerð, sama hvort litið er til þess hvernig hún skiptist eftir tekjum landsmanna eða hreinum eignum þeirra. Skuldaaðgerðir líkt og aðrar aðgerðir stjórnvalda ættu að sjálfsögðu að miðast við að veita þeim aðstoð sem á þurfa að halda en ekki að veita tugi milljarða kr. af opinberu fé til tekjuhárra og eignamikilla einstaklinga sem ekki eru í neinum skuldavanda. Skuldaniðurfærsla ríkisstjórnarinnar er því ekki aðeins stórkostlega kostnaðarsöm fyrir ríkissjóð og þar með velferðarkerfi þjóðarinnar, heldur einnig óréttlát í eðli sínu. Virðulegi forseti. Fyrir hrun var markvisst unnið að því að breyta skattkerfinu í samræmi við hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar sem þá réð ríkjum í íslenskum stjórnmálum. Fjármagnstekjuskattar og fyrirtækjaskattar voru lækkaðir og voru með því lægsta sem þekkist, en á sama tíma fylgdu skattleysismörk ekki verðlagi með þeim afleiðingum að lág- og millitekjufólk greiddi sífellt hærri hluta tekna sinna í skatt. Ríkisstjórnin sem tók við eftir hrun komst ekki hjá því að gera breytingar á skattkerfinu til að ná inn auknum tekjum eftir að hrunflokkarnir höfðu steypt ríkissjóði í stórfelldar skuldir. En samhliða því að sumir skattar hækkuðu voru aðrir skattar lækkaðir og eðli þeirra breytt með réttlætissjónarmið í huga. Um leið var farið í meiri háttar átak til að vinna gegn skattaundanskoti með góðum árangri fyrir ríkissjóð og skattborgara alla. Því miður staðfestir fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015 að núverandi ríkisstjórn ætlar að hverfa aftur til gamallar skattastefnu fyrirhrunsáranna. Í fjárlagafrumvarpinu kemur skýrt fram sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að afnema auðlegðarskattinn með öllu og þar tapar ríkissjóður rúmlega 10 milljörðum kr. á árinu miðað við síðasta ár. Við þetta bætist stórlækkun veiðigjalda í tíð núverandi ríkisstjórnar, sem að óbreyttu hefði skilað að jafnaði í kringum 16 milljörðum kr. árlega í stað þeirra 8 millj. kr. sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2015. Hér er því samtals um að ræða um það bil 18 milljarða kr. tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð sem hyglir allra efnamestu einstaklingum og fyrirtækjum landsins á kostnað annarra. Ljóst er að sjávarútvegurinn stendur undir veiðigjaldi af þessari stærðargráðu enda er afkoma greinarinnar mjög góð, sem endurspeglast m.a. í tæplega 12 milljarða kr. arðgreiðslum á síðasta ári. Mikill stuðningur er í samfélaginu við skattlagningu af þessu tagi. Það kom fram í könnun Fréttablaðsins og Stöðvar 2 í júní 2013 að 70% þeirra sem gáfu upp afstöðu voru á móti lækkun veiðigjalda. 35 þús. Íslendingar skrifuðu undir áskorun til forseta Íslands um að synja staðfestingar á breytingum á lögum um veiðigjöld sumarið 2013 þegar veiðigjöldin voru lækkuð. Alvarlegustu fréttirnar í fjárlagafrumvarpinu hvað skattamálin varðar hljóta þó að teljast þær breytingar sem boðaðar eru á virðisaukaskattskerfinu. Ríkissjóður mun verða af 7,5 milljarða kr. með lækkun efra þreps virðisaukaskattsins og öðrum 6,5 milljörðum kr. vegna afnáms vörugjalda. Samtals er því um að ræða 14 milljarða kr. tekjutap fyrir ríkissjóð til viðbótar við það tekjutap sem þegar hefur verið fjallað um upp á um 18 milljarða kr. Við þetta má bæta rétt tæplega 36 milljarða kr. útgjöldum vegna skuldaaðgerðanna á þessu ári og 20 milljarða kr. á hinu næsta. Samanlagt er því um að ræða 68 milljarða kr. tekjutap og útgjaldaaukningu á þessu ári og svipaðar tölur á hinu næsta sem væntanlega þarf að mæta með niðurskurði opinberrar þjónustu og auknum álögum á venjulegar fjölskyldur og lágtekjufólk. Ein áhrifamesta aðgerðin sem gripið er til í þessu skyni er hækkun lægra þreps virðisaukaskattsins úr 7% í 11%. Þessi breyting er gerð undir því hjákátlega yfirskini að einfalda virðisaukaskattskerfið. Eftir sem áður verða að sjálfsögðu enn þá tvö virðisaukaskattsþrep og því ekki um neina einföldun að ræða, hvorki nú né síðar, nema auðvitað ríkisstjórnin hafi í huga að hækka neðra þrepið enn meira á næstu árum og sameina þrepin tvö. Langflest lönd sem við berum okkur saman við eru með að minnsta kosti tvö virðisaukaskattsþrep, þar á meðal Svíþjóð, Noregur, Finnland, Frakkland, Þýskaland, Írland, Holland og Spánn. Í Bretlandi er enginn virðisaukaskattur lagður á flestar matvörur og barnaföt í ljósi þess að umræddar vörur eru álitnar algjörar nauðsynjavörur. Talsvert hefur verið fjallað um áhrif hækkunar lægra þreps virðisaukaskattsins á lægri tekjuhópa í samfélaginu. Það leikur enginn vafi á því að tekjulægri hópar eyða mun hærra hlutfalli tekna sinna í mat- og drykkjarvörur en þeir sem hafa hærri tekjur. Í úttekt VR kemur fram að neðsti tekjufjórðungurinn eyðir tæplega 18% af ráðstöfunartekjum sínum í slíkar vörur en efsti tekjufjórðungurinn aðeins um 11%. Í sambærilegri úttekt ASÍ er þetta staðfest en greint nánar. Kemur þá í ljós að neðsta tekjutíundin eyðir 21% ráðstöfunartekna sinna í mat- og drykkjarvörur en efsta tekjutíundin aðeins 10%. Þessar tölur hafa ekki verið véfengdar og því er engum vafa undirorpið að tekjulægri heimili eyða mun meira í mat og drykk sem hlutfall af ráðstöfunartekjum sínum. Á hinn bóginn er það rétt sem bent hefur verið á, m.a. af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að sem hlutfall af útgjöldum heimila minnkar þessi munur milli tekjuhæstu og tekjulægstu heimilanna. Skýringin á því misræmi er fyrst og fremst sú að tekjulægri heimili eru almennt með hærra hlutfall útgjalda sem hlutfall af ráðstöfunartekjum og jafnvel talsvert meiri útgjöld en tekjur í mörgum tilvikum og þurfa því að fjármagna mismuninn með tímabundinni lántöku. En það getur varla talist til kosta þess að hækka neðra þrep virðisaukaskattsins að þar með þurfi tekjulægri heimili, sem nú þegar eiga í erfiðleikum með að láta enda ná saman, jafnvel að skuldsetja sig til að fjármagna almennar nauðsynjavörur eins og mat og drykk. Þess í stað ætti að nálgast virðisaukaskattskerfið allt út frá þeirri hugmynd að matur og drykkur, líkt og heilbrigðisþjónusta, menntun og almenn velferðarþjónusta, sé meðal þeirra grunnþarfa sem við eigum öll að hafa aðgang að. Matur og drykkjarvara er að þessu leyti eðlisólík ýmsum vörum sem falla undir hið almenna virðisaukaskattsþrep og sérstaklega þeim vörum sem bera almennt vörugjald. Þar má nefna hluti eins og nuddpotta, spjaldtölvur og flatskjái, eldavélar og hvað það nú er. Ljóst er að hér er um vörur að ræða sem tekjuhærri verja hærri fjármunum til kaupa á en þeir tekjulægri og því kemur lækkun skatts og gjalda á slíkar vörur sér best fyrir hátekjuhópa. Þeir sem hafa hærri tekjur eru að sjálfsögðu ekki einir um að kaupa slíkar vörur en þá ber að líta til þess að hinir tekjulægri geta neitað sér um þær þegar illa árar í ljósi þess að ekki er um nauðsynjavörur að ræða. Virðulegi forseti. Um leið og fjárlagafrumvarpið var lagt fram í upphafi þings kom fram mjög hörð gagnrýni á hina ýmsu þætti þess. Því mátti búast við að ríkisstjórnin kæmi til með að bakka nokkuð með þá hörðu hægri stefnu sem birtist í frumvarpinu í samræmi við vilja meiri hluta þjóðarinnar um að varðveita velferðarsamfélagið á Íslandi. Því ber að fagna að sett er inn aukið fjármagn til Landspítalans þótt betur megi ef duga skal, auk þess sem auknir fjármunir til fjarskipta og flugvalla á landsbyggðinni eru fagnaðarefni. Ríkisstjórnin dregur nokkuð í land með sumar af sínum miður góðu aðgerðum, svo sem fækkun á nemendaígildum háskólanna og niðurskurðinn til Vinnumálastofnunar. Allt er það vel. Í breytingartillögunum eru einnig lagðar til ýmsar mótvægisaðgerðir til að mæta auknum kostnaði fjölskyldna og lágtekjuhópa vegna hækkunar virðisaukaskatts á matvæli. Má þar nefna hækkun barnabóta og niðurgreiðslu á húshitun. Hreinlegast hefði að sjálfsögðu verið að hætta við virðisaukaskattshækkunina með öllu enda ljóst að hún felur ekki í sér neina einföldun á skattkerfinu, eins og ég sagði hér áðan, og bitnar mest á þeim sem minnst hafa milli handanna. Í staðinn þráast ríkisstjórnin við að hækka neðra þrep virðisaukaskattsins þrátt fyrir hávær mótmæli víðs vegar að úr samfélaginu. Af öðrum breytingartillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans í fjárlaganefnd má nefna að gerð er tillaga um 40 millj. kr. aukna fjárveitingu til sendiráða Íslands erlendis. Á sama tíma færist Ísland sífellt fjær því að fylgja eigin áætlun um þróunarsamvinnu, eins og áður hefur verið rakið, og í breytingartillögunum er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu í aukin framlög til að leiðrétta þennan halla. Einnig má nefna að breytingartillaga ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir að 70 millj. kr. færist frá byggðaáætlun til Fiskistofu til að mæta kostnaði vegna flutnings Fiskistofu til Akureyrar. Ekki þarf að fjölyrða um það forkastanlega verklag sem viðhaft hefur verið í því máli en hitt er sérstakt gagnrýnisatriði að taka fjármagn frá öðrum byggðatengdum verkefnum til að standa straum af þessum flutningi enda vitum við öll að það er ekki vanþörf á fjármagni til styrktar viðkvæmum byggðum. Meðal annars hefur Byggðastofnun óskað eftir auknu framlagi til handa brothættum byggðum. Virðulegi forseti. Breytingartillögur 2. minni hluta fyrir hönd þingflokks Vinstri grænna eru settar fram með fulltrúum þingflokka Samfylkingar og Bjartrar framtíðar og Pírata og endurspegla þá samstöðu sem náðst hefur meðal stjórnarandstöðunnar um ýmsar nauðsynlegar breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Breytingartillögurnar miða annars vegar að því að styrkja stöðu ríkissjóðs með sanngjarnri gjaldheimtu af nýtingu sjávarauðlindarinnar og auknu skatteftirliti og hins vegar að því að varðveita og efla það norræna velferðarsamfélag sem samstaða er um að eigi að vera hér á landi. Á tekjuhliðinni er lagt til að farið verði í átak til að innheimta skatttekjur, m.a. með kaupum á upplýsingum um skattskyldar tekjur Íslendinga í svonefndum skattaskjólum og er ánægjulegt að lesa það í dag í fréttum að fjármálaráðherra hyggst gera það. Áætlað er að þetta skili um 3 milljörðum kr. samtals. Þá er lagt til að innheimt verði veiðigjöld sem samsvari þeirri upphæð sem gera má ráð fyrir að innheimtist samkvæmt fyrirkomulaginu á sérstöku veiðigjaldi sem kveðið er á um í lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld. Gert er ráð fyrir að þetta skili um 2 milljörðum kr. í það minnsta á árinu 2014, en þá er miðað við að breytingin taki gildi á nýju fiskveiðiári haustið 2014. Ljóst er að slíkt fyrirkomulag skilar mun hærri tekjum til framtíðar og í raun grátlegt að veiðigjaldið hafi nú þegar verið lækkað fyrir stærstan hluta ársins 2014. Þessum auknu tekjum er svo samkvæmt breytingartillögunum varið í ýmis nauðsynleg verkefni sem miða að því að styrkja íslenskt velferðarsamfélag. Ber þar hæst að nefna 1,9 milljarða kr. viðbótarframlag til að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu, 250 millj. kr. umfram breytingartillögu ríkisstjórnarinnar um viðbótarframlag við Landspítala – háskólasjúkrahús og 600 millj. kr. til viðhalds á spítalanum. Sérstaklega má nefna 50 millj. kr. til BUGL og 500 millj. kr. viðbótarframlag til framhaldsskólanna til að tryggja öllum nemendum aðgengi að námi óháð aldri. Þá er lagt til að veittur sé 1 milljarður kr. til að tryggja að bótatími atvinnulausra styttist ekki eins og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir og viðbótarframlag umfram breytingartillögu ríkisstjórnarinnar verði veitt til jöfnunar á lífeyrisbyrði. Einnig er gert ráð fyrir viðbótarframlagi í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða í ljósi ýmissa brýnna verkefna sem þörf er að ráðast í. Það skal tekið fram að þessar breytingartillögur sem allar má finna í sérskjali eru aðeins tilraun til að sníða helstu vankantana af fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar eins og hægt er á þessari stundu. Stóru línurnar í fjárlögum næsta árs hefðu hins vegar verið lagðar með öðrum hætti ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð væri þátttakandi í ríkisstjórn. Að lokum, virðulegi forseti. Haustið 2008 hrundi fjármálakerfi Íslands með vel þekktum afleiðingum. Hin raunverulega orsök hrunsins var sá ójöfnuður og fjárglæfrastarfsemi sem á rætur að rekja til aðgerða stjórnvalda fyrir hrun, svo sem einkavæðingar bankanna og veðsetningar fiskveiðiauðlindarinnar. Vissulega tók Ísland þátt í alþjóðlegri þróun á þessum sviðum en hafa ber í huga að sú þróun var mótuð af nýfrjálshyggju og ekki hægt að benda á einhverja ósýnilega krafta til að skýra hrunið. Rekin var flöt skattastefna sem beinlínis stuðlaði að ójöfnuði en allir mælikvarðar sýna að ójöfnuður jókst hratt á síðustu árunum fyrir hrun. Ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem tók við eftir hrun tók ákvörðun um að breyta um stefnu og hefja uppbyggingu á nýjum grunni. Nú þegar önnur fjárlög nýrrar ríkisstjórnar eru komin fram bendir hins vegar allt til þess að gamla fyrirhrunspólitíkin ráði aftur för í Stjórnarráðinu. Þetta sést ef til vill einna best á þeirri áráttu núverandi ríkisstjórnar að einfalda, eins og hún segir, virðisaukaskattskerfið án tillits til afleiðinga þess fyrir ólíka tekjuhópa í landinu, afnema vörugjöld á sykraðar vörur þrátt fyrir augljósar afleiðingar þess fyrir lýðheilsu í landinu, lækka veiðigjöld á stórútgerð og framlengja ekki hóflegan auðlegðarskatt á allra ríkustu einstaklinga landsins. Á gjaldahlið frumvarpsins sést þetta á þeirri sveltistefnu sem rekin er gagnvart heilbrigðis- og menntastofnunum landsins, opinberum eftirlitsaðilum, svo sem skattrannsóknarstjóra, sérstökum saksóknara og Samkeppniseftirlitinu, og opinberum stofnunum sem nauðsynlegar eru lýðræðinu í landinu, svo sem Ríkisútvarpinu. Ljóst er að sú stefna ræðst ekki af nauðsyn á hagræðingu hjá hinu opinbera enda stendur til að veita um 100 milljörðum kr. í skuldaniðurfærslur til einstaklinga sem í stórum hluta tilfella eru hvorki í skuldavanda né eiga í öðrum fjárhagslegum erfiðleikum af neinu tagi. Þvert á móti er þessi stefna núverandi ríkisstjórnar meðvituð hugmyndafræðileg aðgerð. Hún byggist á hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar og gengur út á að grafa undan því samfélagi jöfnuðar og samhjálpar sem einkennt hefur norrænu þjóðirnar undanfarna áratugi. Eins og hér hefur verið rakið er stefna næstu ára leynt og ljóst tekin á að skapa hér samfélag þar sem samneysla er svo lág að það stefni velferðarsamfélaginu sem slíku í hættu. Slíkar grundvallarbreytingar á íslensku samfélagi munu ekki fara fram þegjandi og hljóðalaust, hvorki af hálfu Vinstri grænna né almennings í landinu.

Virðulegi forseti. Þetta var ágætlega lesin ræða og um margt alveg ágæt. Þó svo að ljúf rödd hv. þingmanns hljómi vel þá var nú margt svolítið sérstakt í ræðunni og svolítið mikið af gamaldags sósíalisma sem kom þar fram. Ég verð að viðurkenna að það er mjög margt sem ég skildi ekki í þessari ræðu og þá sérstaklega hjalið um nýfrjálshyggjuna og hvernig hrunið varð til, það var í mínum huga fullkomlega óskiljanlegur partur. Ég vildi spyrja hv. þingmann aðeins út í auðlegðarskattinn. Í fyrsta lagi: Úr því að hv. þingmenn í núverandi stjórnarandstöðu, fyrrverandi stjórn, vilja hafa hann áfram, af hverju var hann tímabundinn? Af hverju var sagt við fólk að hann yrði tímabundinn ef menn vilja hafa hann áfram? Ég veit ekki hvaða stefna það er. Nú var þetta sett, sem er mjög sérstakt - flestar ef ekki allar þjóðir sem við berum okkur saman við hafa hætt við þannig skattheimtu að það eru ekki á tekjur heldur bara á eignir; gerði það meðal annars að verkum að fólk með mjög lágar tekjur sem gat ekki verið í lífeyrissjóðum átti að greiða skattinn, ég veit dæmi þess að þeir þurftu bara að selja ofan af sér og annað slíkt. Finnst hv. þingmanni það bara í fínu lagi? Og af hverju var þá sleppt eigninni sem er virkilega varin sem er lífeyriseign? Það er alveg ljóst að þeir sem þurftu að borga það, þeir sem áttu eignir í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, stjórnmálamenn sem voru búnir að vera lengi í starfi og embættismenn - af hverju var þessu fólki sleppt? Ég bara vildi að hv. þingmaður mundi svara þessum þremur spurningum: Fyrst. Af hverju var auðlegðarskatturinn tímabundinn? Og af hverju var sagt við fólk að hann yrði tímabundinn? Í öðru lagi: Af hverju slepptu menn embættis- og stjórnmálamönnum sem voru búnir að vera lengi í starfi? Í þriðja lagi hvort hv. þingmanni finnist sanngjarnt að fólk með lágar tekjur, sem hafði kannski nurlað sér saman einhverjum eignum, þyrfti að borga þennan skatt og jafnvel selja ofan af sér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta andsvar. Ég held að það komi fram hjá okkur varðandi auðlegðarskattinn að hann átti að vera tímabundinn. Það hefur líka verið orðað svo í gagnrýni okkar að það ætti að framlengja hann, ekki að hann verði endilega viðvarandi heldur að það ætti að framlengja hann. Það hefur líka komið fram vegna hvers. Jú, við þurftum að takast á við slæmt efnahagsástand, við þurftum að ná í tekjur og við þurftum að gera það hvar sem við gátum. Ég held að það að undanskilja einhverja - nú veit ég ekki nákvæmlega, ég bara játa það, af hverju þetta fólk var akkúrat undanskilið. En varðandi lágar tekjur - við höfum líka rætt það töluvert hér á þingi að það voru agnúar á þessari framkvæmd, það er alveg viðurkennt. Það hefði þurft að breyta því. Og það eigum við að gera hvort sem um er að ræða álögur í formi skatta eða annars. Ef það er eitthvað sem virkar ekki vel þá eigum við að breyta því. Ekkert ósvipað og hér er verið að benda mjög ítrekað á varðandi þá virðisaukaframkvæmd sem verið er að leggja til, að hún komi sér ekki nægjanlega vel fyrir allt of marga o.s.frv. Þetta er eitthvað sem við þurfum að setjast yfir nákvæmlega eins og þetta með auðlegðarskattinn. Hann var áætlaður tímabundinn af því við töldum að það dygði til á þeim tíma. Það hefur orðið ljóst að við erum lengur að ná okkur upp úr þessu hruni. Við þurfum að styrkja tekjustofna ríkisins. Það má gera með því að laga umgjörðina utan um þennan auðlegðarskatt. Að sjálfsögðu viljum við ekki að til dæmis ekkjur sem eiga ekkert nema fasteignina sína geti ekki setið í henni án þess að þurfa að selja ofan af sér. Það var auðvitað aldrei markmiðið og ætti að laga. Þetta eru háar fjárhæðir sem ríkt fólk getur vel borgað alveg eins og af eignum, hér var hátekjuskattur og fólk borgaði af eignum, þetta er bara skattur sem má vera við lýði í einhvern tíma enn þá.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekkert að velta hv. þingmanni mikið meira upp úr þessu. Hún var ekki á þingi þegar þessar ákvarðanir voru teknar, en öll sú gagnrýni sem ég nefndi kom strax fram, þetta var algjörlega vitað. Fólk fór í mál og niðurstaðan varð sú í Hæstarétti að þetta væri tímabundinn skattur og menn áttu margir von á því út af sambærilegum dómum annars staðar í álfunni, það var ekki heimilt að taka svona eigna- eða ekknaskatt. Hún hefur komið mér á óvart þessi harka, að bæði Samfylking og Vinstri grænir vilji halda þessu áfram. Ríkustu Íslendingarnir búa ekki á Íslandi og þeir greiða ekki skatt á Íslandi, þeir geta bara valið. Það komu fram fyrirspurnir í þinginu og kom í ljós að það fólk sem var að greiða þennan skatt var fólk með lágar tekjur. Oft var um að ræða fólk sem gat ekki verið í lífeyrissjóðum, fékk ekki að vera í lífeyrissjóðum á sínum tíma, þurfti að búa sér til annars konar sparnað. Almenna reglan var sú að eldra fólk var að greiða þetta, síðan var því fólki sleppt sem var með algjörlega tryggar eignir sem eru lífeyrisréttindi; það var það fólk sem setti lögin sem hlífði sjálfu sér. Virðulegi forseti. Af því að ég skildi ekki þetta nýfrjálshyggjutal allt saman, en mér skilst að við séum að fara í eitthvert lágmarksríki og nýfrjálshyggju og hvað þetta er allt saman, ég hef bara ekki hugmynd um þetta en það er allt í lagi. Nú erum við búin að hækka gríðarlega framlög í heilbrigðismálin. Er það þá nýfrjálshyggja? Meðan vinstri stjórnin var að forgangsraða tók hún verulega á heilbrigðismálum og ýmislegt annað hækkaði verulega. Það er bæði búið að hækka í tölum - þetta er búið að hækka um 20% frá því þessi ríkisstjórn tók við, til dæmis Landspítalinn og Sjúkrahúsið á Akureyri meira - og líka sem hlutfall heilbrigðismála af ríkisútgjöldum, það hefur hækkað frá því á síðasta kjörtímabili. Er þetta í samræmi við nýfrjálshyggjuna? Er þetta partur af nýfrjálshyggjunni, getur hv. þingmaður aðeins upplýst mig um það?

Virðulegi forseti. Stefnan sem tekin er í átt til nýfrjálshyggju er í raun sú að hér er verið að hræra í skattstefnu sem fyrst og fremst leggur til ójöfnuð. Það er ekkert launungarmál. Viðbótarframlög eru, eins og ég rakti í máli mínu, góðra gjalda verð en sem betur fer sá meiri hlutinn að sér og jók framlögin, en það var ekki fyrr en mikið var búið að ganga á. Samt sem áður er verið að auka álögur, það liggur alveg fyrir. Það er viðurkennt og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tekið undir það að það er verið að láta sjúklinga borga meira. Það er verið að setja reglugerð í samband sem gerir það að verkum, þetta er eitt af því sem aðgreinir okkur. Við viljum nýta fjármunina til að draga úr þessu, minnka þetta ójafnvægi, við viljum frekar reyna að greiða meira niður. Við viljum auðvitað meiri opinberan rekstur en sjálfstæðismenn, ég held að það sé alveg ljóst. Sjálfstæðisflokkurinn stendur fyrir því að vilja meiri einkarekstur, við viljum meiri opinberan rekstur. Ég er búin að svara því, hv. þingmaður, að nýfrjálshyggjan felst meðal annars í því.

En heilbrigðismálin?

Ég sagði það, ég tók undir það. Það er jákvætt að framlagið er til dæmis aukið til Landspítalans. Ég sagði það líka í ræðu minni og geri ekkert lítið úr því að sem betur fer, með miklum látum, hafðist það í gegn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 9. þm. Norðausturkjördæmis ræðuna. Mig langar að spyrja aðeins út í Ríkisútvarpið sem hv. þingmaður vék að í ræðu sinni. Eins og þekkt er hefur það tíðkast að innheimta gjald sem er sérstaklega eyrnamerkt eða ætti að vera sérstaklega eyrnamerkt Ríkisútvarpinu og er réttlætt á þeim forsendum. Þetta er í formi svokallaðs nefskatts, sem er eitt mest óþolandi skattform sem ég get ímyndað mér og hef nokkurn tímann kynnst, það tekur ekkert tillit til tekna, tekur ekkert tillit til aðstæðna og er óréttlátt á allan hátt. En burt séð frá því hefur þetta gjald verið 19.400 kr. og nú á að lækka það niður í 17.400, ef ég skil rétt, en stjórnarliðar hampa því að það eigi að renna óskert til Ríkisútvarpsins sem á auðvitað að vera sjálfsagt. Það á ekki að þurfa að taka sérstaklega fram. Að mínu mati ætti það að vera miklu meira hneyksli hvernig ríkissjóður hefur tekið skerf af þessum greiðslum og reyndar öðrum, meira að segja til þjóðkirkjunnar sem er stofnun sem ég er persónulega ekkert sérstaklega hrifinn af. Þá heyri ég að mikið hafi verið um fjárframlög til Ríkisútvarpsins. Ég heyri annars staðar frá að svo hafi ekki verið síðan 2008. Ég velti fyrir mér hvort þetta hafi komið til tals í fjárlaganefnd og hvort hv. þingmaður geti kannski útskýrt staðreyndir málsins eitthvað fyrir mér og öðrum, hvernig greiðslum til Ríkisútvarpsins hafi verið háttað með hliðsjón af þessu. Einnig vil ég spyrja hvort reynt sé með því sem boðað er með þessu frumvarpi og breytingartillögum meiri hlutans eða minni hlutans að koma til móts við þær skerðingar á framlagi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Varðandi RÚV er auðvitað ljóst að fjárhagsstaðan er mjög erfið og það hafa verið settir miklir fjármunir í það fyrirtæki. Þegar það er gert að opinberu félagi má velta því fyrir sér, ég veit ekki hvort það er þannig hjá öðrum opinberum hlutafélögum en lífeyrisskuldbindingar fylgdu þessu fyrirtæki sem ohf. Ég veit ekki hvort það er þannig með önnur fyrirtæki sem eru með ohf. en það væri áhugavert að kanna. Það er í rauninni það sem íþyngir rekstrinum hvað mest. Það er það sem Ríkisútvarpið hefur þurft að taka lán út af, það hefur verið mest íþyngjandi, og þurft að setja inn töluverða fjármuni þess vegna. Það er hins vegar með Ríkisútvarpið eins og aðrar stofnanir að eflaust má taka þar til og lagfæra og gera betur, en ég held að staðan sé orðin þannig að það verður ekki gengið mikið lengra en hefur verið gert. Það er búið að segja upp 105 starfsmönnum frá hruni og það hlýtur að segja sig sjálft að það skekkir töluvert stöðu þess. Það má segja líka að það hafi orðið til þess að til dæmis landsbyggðin hefur ekki neins staðar svæðisútvarp eins og hún hafði áður og Ríkisútvarpið hefur ekki haft möguleika á að koma til móts við það eða sinna starfi sínu almennilega, eins og útvarpsstjóri hefur lýst fyrir okkur að hann mundi vilja gera. Þessi tilraun sem meiri hlutinn leggur til núna er góðra gjalda verð en það hefur komið fram í máli útvarpsstjóra að hann telji að hann þurfi 19.400 kr., þ.e. allt útvarpsgjaldið, þá muni hann geta staðið undir rekstrinum og gert það sómasamlega. Ég tel enga ástæðu til að efast um það. Ég hef hins vegar gagnrýnt hvernig framlagið er skilyrt og velti 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég er sammála hv. þingmanni, ég staldra svolítið við þessi skilyrði, sérstaklega vegna þess að það hefur komið mjög skýrt fram í umræðunni núna og áður að það hafi verið skorið mjög mikið niður hjá Ríkisútvarpinu og ekki sé hægt að skera meira niður án þess að það bitni verulega á þjónustunni. Það getur svo vel verið að það sé eitthvað sem þurfi að ræða, en þá ber að ræða það á þeim forsendum hvernig við ætlum að líta á hlutverk Ríkisútvarpsins, ekki með því einfaldlega að kaffæra það í peningaleysi. Ég tók eftir því í breytingartillögum meiri hlutans og minni hlutans við afgreiðslu þessa máls að meiri hlutinn leggur til að framlög til Ríkisútvarpsins fari úr 3,5 milljörðum í 3,7 milljarða, og hérna námunda ég svolítið, en minni hlutinn leggur til hækkun úr 3,5 milljörðum í 4,2 milljarða. Ég velti fyrir mér hvað þessar breytingar endurspegli nákvæmlega, hvort meiri hlutinn hugsi þetta framlag sem alfarið byggt á nefskattinum eða hvort þetta sé einfaldlega nefskatturinn eða nefskatturinn plús eða mínus eitthvað annað, væntanlega ekki mínus samkvæmt því sem maður heyrir. Mér þætti gaman að fá nákvæmari skýringar á tæknilegum útfærslum á því hvernig þessum málum er háttað, vegna þess að mér finnst gæta ákveðins ósamræmis milli þess sem mér er sagt annars vegar af forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins sjálfs og hins vegar af hinum ýmsu álitsgjöfum þegar kemur að fjárlögum og jafnvel mönnum sem hljóta að þekkja þar mjög vel til. Ég verð að viðurkenna að ég á pínulítið erfitt með að skilja nákvæmlega hvernig 

Virðulegi forseti. Munurinn er kannski fyrst og fremst sá að stjórnarmeirihlutinn gerir tillögu um að lækka þetta gjald en það á samt sem áður ekki að ganga allt til stofnunarinnar. Ef það væri 19.400 kr., eins og það er í dag, og gengi til stofnunarinnar eins og ég sagði áðan, væri hægt að segja að það dygði til. En munurinn felst í þessu, það er ekki lagt til að gjaldið gangi að fullu til stofnunarinnar, þ.e. þessar 17.800 kr.

Þetta er því miður ekki rétt.

Fyrirgefðu, hv. þingmaður. Það kemur hérna fram að stjórnarmeirihlutinn hafi gert tillögu um að lækka gjaldið í 17.800. Mismunurinn er sem sagt fólginn í því að halda 19.400 í staðinn fyrir 17.800. Þeir telja að gjaldið megi ekki lækka, það dugi ekki til, ef það fjárframlag fer óskert inn til þeirra dugi það ekki til heldur þurfi fullt útvarpsgjald, hvort sem það er ósanngjarn nefskattur, eins og hv. þingmaðurinn kom inn á áðan, eða ekki, þá þarf það til til þess að reksturinn geti borið sig. Ég get ekki útskýrt þetta mikið betur. Krafan sem er gerð er kannski óeðlileg að því marki að þetta er inngrip í störf stjórna, það er stjórn RÚV sem á að gera tillögu um störf og rekstur stofnunarinnar. Það er mjög sérstakt að fá peninga fyrir fram en svo verða þeir kannski teknir ef einhverjum þingmönnum eða ríkisstjórninni líkar ekki að áætlunin hafi gengið 100% upp eða ekki. Það eru engin mörk sett í því heldur á þetta að vera raunhæf áætlun. Við getum deilt um það hvað 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp 2015. Mig langar að byrja á að ræða um vinnubrögð við fjárlagagerðina sem mér finnast um margt áhugaverð. Þetta er í annað skipti sem ég fylgist grannt með umræðunni. Framlagning fjárlagafrumvarps er stærsta mál ríkisstjórnar á hverju þingi. Það er hins vegar varla komið fram þegar ríkisstjórnin sjálf er farin að vinna að breytingum á eigin frumvarpi. Á sama tíma fjallar fjárlaganefnd um málið. Meiri hlutinn vinnur breytingartillögur sínar eftir að hafa séð breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og þá fyrst getur minni hlutinn klárað nefndarálit sín og undirbúið breytingartillögur. Fyrir fram gefnar dagsetningar virðast aldrei standast. Breytingartillögur ríkisstjórnarinnar fá framgang en breytingartillögur minni hlutans virðast fyrst og fremst hafa táknrænan tilgang og eru sjaldnast samþykktar í atkvæðagreiðslu. Betra væri ef fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar væri vandlega ígrundað þegar það er lagt fram að hausti. Auðvitað er eðlilegt að frumvarpið taki einhverjum breytingum, en þegar svo viðamiklar breytingar eru gerðar í meðferð ríkisstjórnar og síðan meiri hlutans finnst mér eiginlega liggja í augum uppi að undirbúningi við sjálft frumvarpið er ábótavant og stefna stjórnvalda virðist ekki liggja fyrir í mikilvægum málaflokkum. Óvissa um fjárveitingar til einstakra málaflokka er ekki bara á milli ára heldur líka á milli umræðna. 3. minni hluti leggur mikla áherslu á að horft sé til lengri tíma þegar verið er að áætla útgjöld ríkisins á einstaka fjárlagaliði. Það er mikilvægt til að stofnanir og aðrir þeir sem njóta framlags af fjárlögum geti gert langtímaáætlanir og séu ekki háðir óvissu fjárlaga hvers árs. Það sama á reyndar við um fjáraukalögin, þau voru varla komin úr prenti þegar búið var að boða breytingar á þeim. Það vekur líka upp spurningar um áætlanagerð. Okkur virðist ganga mjög illa að áætla tekjur fram í tímann. Þess vegna verða líka svo miklar breytingar á frumvarpinu þegar ný þjóðhagsspá kemur fram í lok árs. Dæmi um það eru til dæmis framlög til heilbrigðismála, þau hafa tekið miklum breytingum á milli umræðna, sérstaklega í fyrra, þá komu um 4 milljarðar inn á milli 2. og 3. umr. Nú koma inn meiri fjármunir og ekki nóg með það heldur er sett er fé í uppbyggingu nýs Landspítala, þ.e. fyrir hönnun meðferðarkjarna. Það er jákvæð frétt og mjög mikilvægt fyrsta skref í því verkefni. En þá veltir maður fyrir sér: Hver var þá stefna stjórnvalda í ágúst? Átti þá ekki að fara í byggingu á nýjum Landspítala? Varð það ákveðið einhvern tímann í september? Mér finnst það ekki mjög trúverðugt. Það er líka vont fyrir alls konar samtök og stofnanir að hafa aldrei neitt fast í hendi. Ég tek sem dæmi Landssamband æskulýðsfélaga sem fengu 6 millj. kr. árið 2013, svo fengu þau 4 millj. kr. 2014, framlagið var lækkað um 2 millj. kr. Þau fengu að sjálfsögðu engar útskýringar á því af hverju styrkurinn lækkaði og vita ekki hver styrkurinn verður á næsta ári fyrr en eftir áramót. Það er erfitt að meta hvenær segja á upp starfsmanni ef þess þarf, einkum ef ekki er vitað hvernig fjárhagsáætlun lítur út fyrir næsta ár. Annað dæmi er AUS, Alþjóðleg ungmennaskipti, sem fengu árið 2012 tæpar 3 millj. kr., 2013 tæpar 2 millj. kr., 400 þús. kr. í ár, en fá nú 3 millj. kr. í breytingartillögum meiri hlutans. Ég er mjög ánægð með að þessi samtök fái styrk, en þetta er samt mikill hringlandaháttur og óþægilegt fyrir samtök að vera í þeirri stöðu að vita ekki hvort þau hafi efni á starfsmanni. Þá mundi ég vilja sjá meira af þjónustusamningum eða að hafa eitthvað fast í hendi að minnsta kosti þrjú ár fram í tímann. Það vakti líka athygli okkar, minni hlutans, hve margar breytingartillögur voru frá meiri hlutanum sem falla undir verkefni sem fjárlaganefnd hafði áður ákveðið að ætti að heyra undir ráðuneytin. Það var gert til að reyna að tryggja jafnræði. Því verklagi hefur nú verið breytt án þess að umræða hafi farið fram um það í nefndinni. Mér finnst það ekki jákvætt, en við ræddum það reyndar áðan, ég og hv. formaður fjárlaganefndar sem benti á að það yrði liðin tíð þegar ný lög um opinber fjármál tækju gildi. Við setjum þau lög væntanlega til að bæta verklagið en vinnum samt ekki í anda þeirra laga núna. Það finnst mér svolítið sérstakt. Mikið hefur verið rætt um nauðsyn þess að auka aga í ríkisfjármálum. Eftir níu mánaða uppgjör nú í ár voru 167 fjárlagaliðir með neikvæða stöðu miðað við heildarheimildir og halla upp á rúma 15 milljarða kr. Af þeim eru 45 fjárlagaliðir sem auka við eldri halla. Það verður að taka af meiri festu á þeim fjárlagaliðum og stofnunum sem fara ítrekað fram úr fjárlögum. Það er stjórnvalda og ráðherra að ákveða hvort auka eigi fjárveitingar til að bregðast við vandanum eða þá að draga úr þjónustu. Þriðji minni hluti ítrekar að ráðuneyti ber ábyrgð á því samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, að undirstofnanir þess haldi sig innan fjárheimilda. Ráðherra ber síðan ábyrgð á sínu ráðuneyti og er skylt að bregðast við vanda stofnana hverju sinni en ekki ýta honum inn í framtíðina. Ef það er ekki gert verður allt tal um aga heldur marklaust. Skuldaniðurfellingin, stóra kosningaloforðið. Þar ver ríkisstjórnin 80 milljörðum kr. til að greiða niður að hluta verðtryggð fasteignalán heimilanna. Þá er ekki meðtalinn sá kostnaður sem fellur á Íbúðalánasjóð vegna þessara aðgerða. Stjórnvöld vísa í forsendubrest í þessu sambandi og eiga þar við verðbólguskotið sem varð við mikla lækkun krónunnar haustið 2008. Á fjárlögum 2014 var áætlað að verja 20 milljörðum kr. í það verkefni og í fjáraukalögum 2014 var 16 milljörðum bætt við. Í fjárlagafrumvarpi fyrir 2015 er gert ráð fyrir 18,4 milljörðum króna. 3. minni hluti telur að þeim fjármunum sem varið er í niðurgreiðslu einkaskulda væri mun betur varið til að greiða niður skuldir ríkisins og mikilvæga uppbyggingu innviða samfélagsins. Ef þessir 80 milljarðar kr. væru nýttir til að greiða niður skuldir ríkissjóðs má ætla að vaxtabyrði ríkissjóðs mundi minnka um allt að 5 milljarða kr. á ári. Í ljósi þeirra gríðarlegu upphæða sem stjórnvöld eru tilbúin að setja í skuldaniðurfellingu eða í þetta verkefni mætti ætla að skuldavandi heimilanna væri gríðarlega mikill. Svo er þó ekki, eins og fram kemur í riti Seðlabanka Íslands, Fjármálastöðugleika 2014/2. Þar kemur fram að hagtölur sýna að staða heimila og fyrirtækja hafi batnað samfara efnahagsuppgangi undanfarinna ára og það endurspeglist í lægri skuldabyrði, bættri eignastöðu og lægri vanskilahlutföllum. Orðrétt segir þar, með leyfi forseta: „Dregið hefur úr skuldavanda einstaklinga. Í árslok 2012 skulduðu um 31,3% einstaklinga 95% eða meira af eignum sínum m.v. 32,8% 2011 og 35,3% 2010.“ Þá segir að hrein eign heimila hafi aukist og að hún hafi ekki verið meiri frá aldamótum að undanskildum árunum 2005–2007. Enn fremur segir að í upphafi árs 2014 hafi í fyrsta sinn frá ársbyrjun 2009 verið marktæk fækkun einstaklinga á vanskilaskrá og að sú þróun hafi haldið áfram. Þó sé skuldastaða ungs fólks enn erfið þrátt fyrir að hún hafi batnað mikið síðustu ár. Mér finnst þetta mjög athyglisverð lesning. Hér er skuldaniðurfellingin ekki einu sinni komin til framkvæmda og þetta er staðan. Þriðji minni hluti telur að þessar dýru aðgerðir geti með engum hætti bætt tjónið sem varð af völdum efnahagshrunsins 2008. Tjónið var ekki bundið við fasteignaeigendur og því ekki talið sanngjarnt að veita háar upphæðir úr sameiginlegum sjóðum til þessa hóps á meðan til dæmis leigjendur sitja óbættir hjá garði, fólk sem selt hefur fasteign sína og er búsett í útlöndum eða þeir sem eiga hlut í búsetuúrræði. Þá er í aðgerðunum ekkert tillit tekið til tekna eða eignastöðu heimila sem fá niðurfellinguna en mörg dæmi eru um að húsnæði hafi hækkað í verði umfram hækkun verðtryggðra lána og því eru rökin um forsendubrest afar veik. Þetta finnst mér vera eitt stærsta málið vegna þess að það eru gríðarlegir peningar sem fara í þessa aðgerð á sama tíma og skuldir ríkissjóðs eru mjög háar. Ríkisstjórnin talar fyrir því að greiða niður skuldir ríkissjóðs en hún hefur samt ekkert bolmagn til þess. Þessir peningar, 20 milljarðar á ári, eða reyndar enn meira nú í ár, verða að sjálfsögðu ekki nýttir í neitt annað. Mér finnst það alvörumál þegar flokkar taka það að sér að efna svona kosningaloforð og ég sakna þess í umræðunni um þetta mál á þingi að sjá ekki þingmenn Sjálfstæðisflokksins fara upp í pontu og reyna að sannfæra okkur hin um að þetta sé gott mál og góð aðgerð. Þeir voru teljandi á fingrum annarrar handar þingmennirnir sem fóru í pontu og töluðu af sannfæringu fyrir málinu. Hins vegar fóru þrír hv. þingmenn frá Sjálfstæðisflokknum í pontu og töluðu gegn því. Það finnst mér ekki mjög þægileg tilhugsun ef menn kaupa sig inn í ríkisstjórn og senda síðan skattgreiðendum reikninginn. Þannig upplifi ég hina stóru skuldaniðurfellingu. Áhættuþættir í afkomu ríkissjóðs. Í fjárlagafrumvarpinu er réttilega bent á ýmsa áhættuþætti sem þrengt geti rekstrarafkomu ríkissjóðs til lengri tíma. Vaxtakjör hafa verið hagstæð en þau gætu versnað á næstu árum og hefur það mikil áhrif á vaxtagreiðslur ríkissjóðs sem eru nú þegar himinháar og áætlaðar 82,5 milljarðar kr. árið 2015. Lífeyrisskuldbindingar ríkisins vegna B-deildar LSR og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga voru um 408 milljarðar kr. í lok árs 2013 og stefna sjóðirnir að óbreyttu í þrot árið 2027. Á þeim vanda hefur ekki verið tekið. Íbúðalánasjóður er einnig áhættuþáttur en rekstrarframlög til hans frá árinu 2009 nema nálægt 60 milljörðum kr. samkvæmt frumvarpinu og er óvissa um rekstrarhæfi hans til framtíðar. Þá liggur einnig ljóst fyrir að vandi Íbúðalánasjóðs eykst vegna skuldaniðurfellingarinnar og snemmbúinna uppgreiðslna vegna séreignarlífeyrissparnaðar. Geta þær upphæðir numið allt að 10–15 milljörðum kr. Í frumvarpinu er einnig bent á að öldrun þjóðarinnar muni hafa í för með sér stóraukinn kostnað í framtíðinni og ríkissjóður verði að hafa svigrúm til að mæta þeirri þróun. Sú umfjöllun í fjárlagafrumvarpinu er mjög góð og sýnir að stjórnvöld eru meðvituð um mikilvægi þess að hafa borð fyrir báru enda sé ekki ásættanlegt að ýta kostnaði vegna þjónustu sem ríkið veitir á hverjum tíma inn í framtíðina. Það er því enn óskiljanlegra að ríkisstjórnin, sem er greinilega meðvituð um þessa áhættuþætti, skuli ákveða að verja 80 milljörðum kr. í niðurgreiðslur til heimila með verðtryggð fasteignalán án þess að neinar greiningar bendi til þess að þannig sé fjármunum best varið. Þá verða ríki og sveitarfélög fyrir tekjumissi vegna séreignarsparnaðarúrræðis sem koma mun fram í minni skatttekjum í framtíðinni og auknum kostnaði hjá Íbúðalánasjóði eins og áður var vikið að. Gerð er mikil krafa um aðhald og aga í ríkisfjármálum af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það er besta mál. Hins vegar langar mig til að benda á að ríkisstjórnin sjálf hefur ekki sýnt sama aga og aðhald og vekur það athygli hversu mikið kostnaður vegna ríkisstjórnar hefur aukist á síðustu tveimur árum. Kostnaður vegna þessa fjárlagaliðar var 253 millj. kr. á árinu 2012. Á árinu 2013, sem var kosningaár og það kallar yfirleitt á aukin útgjöld á þessum lið, fór hann upp í 337 millj. kr. Í fjárlögum fyrir árið 2014 er áætlað að hann nemi 311 millj. kr. og í frumvarpi fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir tæpum 340 millj. kr. Hækkun á þessum fjárlagalið nemur 34% frá árinu 2012 til 2015. Í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur gert ríka aðhaldskröfu á margar stofnanir og er tíðrætt um aga í ríkisfjármálum fyndist mér við hæfi að hún gengi sjálf fram með góðu fordæmi. Þessi kostnaður er til kominn vegna aðstoðarmanna sem eru ansi margir. Ég veit ekki hvort það hefur verið þannig í gegnum tíðina að menn hafi ráðið fólk í ráðuneytin sem er þar síðan kannski til framtíðar, pólitískar ráðningar, þannig að það er kannski snyrtilegra að ráða frekar aðstoðarmenn sem fara þá um leið og ráðherrarnir. Ég veit ekki hvort það er þannig en það vekur alla vega athygli mína hvað þessi einstaki liður hækkar gríðarlega mikið. Svo langar mig að ræða aðeins um skort á stefnu og framtíðarsýn. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða er gott dæmi um það. Sá sjóður var stofnaður árið 2011 og er ætlað að stuðla að uppbyggingu, viðhaldi og verndun ferðamannastaða í opinberri eigu. Það var talið mjög brýnt verkefni á sínum tíma. Árið 2012 var lítið fé í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða eða 69 millj. kr. en árið 2013 námu fjárheimildir sjóðsins 487 millj. kr. Þar voru miklir peningar sem komu í gegnum fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Árið 2014 fékk sjóðurinn 261 millj. kr. á fjárlögum og gagnrýndi 3. minni hluti þá ráðstöfun enda var ljóst að sú upphæð dygði engan veginn til að standa undir þeirri uppbyggingu innviða sem nauðsynleg er. Það kom líka á daginn að fjárveitingin dugði engan veginn og á fjáraukalögum fyrir árið 2014 var óskað eftir 384 millj. kr. framlagi „til að tryggja fjármuni til brýnna verkefna á ferðamannastöðum er lúta að verndun náttúru og öryggi ferðamanna í kjölfar örrar fjölgunar ferðamanna á síðustu árum“. Þá bættust við 30 milljónir vegna hærri gistináttaskatts. Ástæðan fyrir þeirri beiðni var sögð sú að vinnu við fyrirkomulag á fjármögnun framkvæmda á ferðamannastöðum hefði seinkað. Þó lá ljóst fyrir að gjaldtaka í formi ferðamannapassa hefði aldrei getað komið til framkvæmda á árinu 2014 enda ítrekaði ráðherra hversu mikilvægt það væri að fara sér hægt og vanda til verka. Fjáraukalög eiga, eins og við vitum, að tryggja fjármagn vegna óvæntra og ófyrirséðra verkefna en eru ekki til að fjármagna verkefni sem stjórnvöld vanáætla á fjárlögum. Eftir að hafa farið fram á aukafjárveitingu á árinu 2014 kemur því verulega á óvart að einungis sé gert ráð fyrir tæpum 146 millj. kr. í framkvæmdasjóðinn á fjárlögum fyrir árið 2015. Það sem hér hefur verið rakið sýnir stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Ákvarðanir virðast tilviljanakenndar og skortur er á stefnumótun til langs tíma. Það eru ekki góð vinnubrögð að ákveða að veita fé í málaflokk umfram fjárheimildir og sækja það síðan á fjáraukalögum. Þá er rétt að minna á að á sama tíma og ríkisstjórnin skar verulega niður framlög til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða hætti hún við hækkun á virðisaukaskatti á gistingu úr 7% í 14% sem koma átti til framkvæmda haustið 2013. Þar varð ríkissjóður af umtalsverðum tekjum en eðlilegt er að ferðaþjónustan leggi meira til þjóðarbúsins og njóti þess síðan í sterkari innviðum. Mig minnir að hafi verið reiknað út að þessi hækkun væri einn og hálfur milljarður á ári í tekjur, en örugglega meira því að ferðamannastraumurinn hefur verið enn meiri. Hér er kannski um að ræða tekjutap hátt í 2 milljarða. Annað dæmi sem sýnir tilviljanakennd vinnubrögð ríkisstjórnarinnar - það er kannski ekki stór liður, en mér fannst það svolítið lýsandi - eru fjárveitingar til Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Í fjárlögum fyrir árið 2014 var skorið mjög mikið niður á þeim fjárlagalið og fór framlagið úr 265 millj. kr. árið 2013 í 143,4 millj. kr. á fjárlögum 2014, auk 44,9 millj. kr. framlags á fjáraukalögum 2014. Ástæðan var samkvæmt greinargerð sú að Ísland hefði dregið aðild sína að Evrópusambandinu til baka og þess vegna fækkaði verkefnum. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 er hins vegar gert ráð fyrir mikilli hækkun og er framlagið rúmar 280 millj. kr. Í ljósi mikils niðurskurðar ári fyrr vekur skýringin í fjárlagafrumvarpinu óneitanlega athygli, en hún er svona, með leyfi forseta: „Núverandi fjárheimild dugar ekki til þess að Ísland geti staðið við skuldbindingar sínar vegna EES-samningsins þar sem blaðsíðum sem teknar eru inn í EES-samninginn hefur fjölgað ár frá ári á meðan að fjárheimildir stöðvarinnar hafa verið skornar niður vegna hagræðingarkrafna.“ Stjórnvöld virðast þannig ekki hafa getað metið umfangið á þessari starfsemi og gengið allt of hart fram í niðurskurði. Þá vekur ekki síður athygli að innan við þremur mánuðum eftir að stjórnvöld ákváðu að skera verulega niður í starfsemi Þýðingamiðstöðvarinnar samþykktu sömu stjórnvöld sérstaka Evrópustefnu. Í henni kemur fram að ríflega 3% EES-tilskipana séu óinnleiddar á Íslandi, sem er versta frammistaðan á EES-svæðinu, og að svipuð staða sé uppi varðandi EES-reglugerðir. Þá segir að meðal markmiða ríkisstjórnarinnar sé að á árinu 2014 verði upptöku gerða í EES-samninginn hraðað umtalsvert og innleiðingarhallinn minnkaður verulega. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta dæmi er að mér finnst það sýna að niðurskurðurinn á fjárlögum fyrir árið 2014 virðist hafa verið mjög illa ígrundaður. Það þarf vart að fjölyrða um mikilvægi þess að stjórnvöld móti stefnu til lengri tíma en hálfs árs í senn og að fjárveitingar til verkefna og stofnana byggi á vönduðum greiningum og séu hluti af einhverri framtíðarsýn. Hringlandaháttur hvað varðar fjárveitingar til hvaða starfsemi ríkisins sem er hlýtur að koma niður á gæðum og leiða jafnvel til meiri kostnaðar þegar upp er staðið. Annað dæmi um fjárlagalið sem mig langar að ræða er sóknaráætlanir landshluta sem voru hluti af fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar og Bjartrar framtíðar, en ný ríkisstjórn henti út nær öllum málaflokkum sem heyrðu undir fjárfestingaráætlunina. Þannig fóru sóknaráætlanir landshluta úr 400 millj. kr. á fjárlögum fyrir árið 2013 í 15 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu 2014. Sú ákvörðun var gagnrýnd harðlega því að almenn ánægja var með verkefnið og var framlagið síðan hækkað upp í 100 millj. kr. Nákvæmlega sama gerðist síðan núna í frumvarpinu fyrir árið 2015. Fyrst er gert ráð fyrir 15 millj. kr. og svo er 85 millj. kr. bætt við í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar. Þannig er 100 millj. kr. deilt á milli átta landshlutasamtaka þannig að ekki kemur mikið í hlut hvers. 3. minni hluti gagnrýnir að ekki sé meira fjármagni varið í þetta metnaðarfulla verkefni sem er afrakstur mikillar vinnu og miðar meðal annars að því að færa ákvörðunarvaldið til heimamanna. Ég heyri ekki annað en að um þetta verkefni ríki algjörlega þverpólitísk sátt. Það er eitt af því sem sveitarfélögin komu næstum öll inn á á fundi fyrir fjárlaganefnd. Ég fer þá aðeins yfir menntamálin. Mikill niðurskurður hefur verið í framhaldsskólum landsins undanfarin ár. Framlag á hvern framhaldsskólanema hér á landi er lægra en gengur og gerist í nágrannalöndunum og mun lægra en framlag á hvern nemanda í grunnskólakerfinu, sem er athyglisvert. Til að bregðast við því var lagt til í fjárlagafrumvarpinu að framlag á hvern nemenda yrði hækkað. Hins vegar var á sama tíma lagt til að fækka nemendaígildum um 916, en talið er að vegna minni árganga muni nemendum framhaldsskóla fækka eitthvað á næstu árum. Þá er gerð sú krafa að nemendur í bóknámi sem eru 25 ára og eldri sæki önnur úrræði en nám í framhaldsskóla til að ljúka stúdentsprófi. Þó er ekki lagt til aukið fjármagn til þeirra skóla sem tekið gætu á móti þeim nemendum. 3. minni hluti gagnrýnir þá stefnu að fólki eldra en 25 ára sé meinaður aðgangur að bóknámi framhaldsskóla án þess í það minnsta að fyrst fari fram greining á þeim áhrifum sem þetta kann að hafa í för með sér. Þá hefur ekki verið sýnt fram að því fylgi í raun neinn sparnaður að beina nemendum í önnur úrræði en framhaldsskólana. Þegar útgjöld á ársnema í háskólum á Íslandi eru borin saman milli landa sést að Ísland er undir meðaltali OECD-ríkjanna. Sú staða er óviðunandi enda hefur Vísinda- og tækniráð lagt áherslu á að hækka þurfi framlag á hvern nemanda svo það sé í takt við Norðurlöndin og meðaltal OECD-ríkjanna. Ríkisstjórnin leggur til 617 millj. kr. í aukið framlag til háskólanna fyrir 2. umr. Fjárframlaginu mun verða skipt samkvæmt ákveðinni reiknireglu sem tekur tillit til umframnemenda á ákveðnu árabili. Víst er að allir háskólar þurfa hærri fjárframlög ef Ísland ætlar að ná meðaltali OECD-ríkjanna en fjármunum er samt mjög misskipt milli skólanna. Þar fyrir utan fá sumir háskólar aukafjárveitingu samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans en af ólíkum ástæðum. Mér finnst það athyglisvert í þessu sambandi að stofnanir sem sýna aga í rekstri, halda sig innan fjárheimilda og greiða jafnvel niður eldri skuldir og nota afgang á hverju ári til þess að stytta skuldahalann, skuli ekki njóta þess þegar loksins er veitt meira fjármagn í málaflokkinn. Það er mjög mikilvægt að ríkið tryggi að jafnræðis sé gætt milli stofnana. Hér vísa ég til Háskólans á Akureyri. Varðandi heilbrigðismálin þá hafa forsvarsmenn Landspítalans verið óþreytandi við að benda á alvarlega fjárhagsstöðu spítalans og telja að hann þurfi að lágmarki 1,2 milljarða til að styrkja rekstrargrunninn á næsta ári og 600 millj. kr. vegna viðhalds sem ekki verði vikist undan. Ríkisstjórnin hefur við 2. umr. lagt til að veittur verði 1 milljarður í viðbót, en það dugar þó skammt nema dregið verði úr þjónustu ef marka má upplýsingar frá Landspítalanum. Þá er ekki tekið á hallarekstri spítalans, en halli ársins 2013 samkvæmt ríkisreikningi nam tæplega 1,5 milljörðum og hallarekstur 2014 gæti numið 1 milljarði. Þá þarf einnig að leysa úr þeim vandamálum sem spítalinn glímir við vegna S-merktra lyfja sem Sjúkratryggingar Íslands hafa ekki getað endurgreitt honum. Við sjáum því að fjárhagsstaða spítalans er mjög þröng og ekki liggur fyrir hvernig spítalinn á að geta haldið sig innan fjárheimilda án þess að skera niður þjónustu. Það hlýtur að vera stjórnvalda að forgangsraða, því að hvað á undan að láta? Mér finnst svolítið algengt að það sé sett í hendur forstöðumanna stofnana að ákveða það, en það finnst mér vera pólitísk ákvörðun. Í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar er lagt til að 875 millj. kr. verði veittar til hönnunar sjúkrahótels og meðferðarkjarna. Það er mjög jákvætt að ríkisstjórnin hafi nú loksins tekið af skarið í þessu máli og mikilvægt að tímasett áætlun um uppbyggingu nýs Landspítala verði lögð fram sem fyrst. Í breytingartillögunum er einnig lögð til 20 millj. kr. fjárveiting til að styrkja heilsugæslustöðvar og 80 millj. kr. til að styrkja rekstrargrunn sameinaðra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni með fjárveitingu upp í rekstrarhalla. Að mati 3. minni hluta er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af því að rekstur þessara stofnana gengur ekki upp miðað við núverandi forsendur, með tilheyrandi óöryggi fyrir íbúa landsbyggðarinnar og fjárútlátum við að sækja heilbrigðisþjónustu lengra en nauðsynlegt er. Þá bendir 3. minni hluti á að þó svo að lögð sé til 50 millj. kr. fjárveiting til að styrkja rekstrargrunn Sjúkrahússins á Akureyri við 2. umr. vanti enn fjármagn til að sjúkrahúsið geti sinnt lykilhlutverki sínu sem hornsteinn heilbrigðisþjónustu í héraði. Þriðji minni hluti telur að víða séu tækifæri til að auka hagræðingu í heilbrigðiskerfinu til lengri tíma með fjölbreyttari heilbrigðisþjónustu. Sem dæmi sýna rannsóknir að árangur hug- og atferlismeðferðar sálfræðinga fyrir fólk með geðraskanir er mikill og að samtalsmeðferðir geti verið mörgum til gagns. Samt sem áður er þjónusta sálfræðinga almennt ekki niðurgreidd. Þá þyrfti að efla heilsugæsluna til muna og auka fjarheilbrigðisþjónustu, svo fátt eitt sé nefnt. Mér finnst það líka sérstakt áhyggjuefni hvað geðheilbrigðismál eru víða í miklum ólestri, bæði þjónusta fyrir fullorðna og sérstaklega fyrir börn og unglinga. Það er óásættanlegt, það verður bara að segjast eins og er, og mikið áhyggjuefni. Það verður að forgangsraða í þessum málaflokki. Ég get tekið sem dæmi að geðdeildin á Sjúkrahúsinu á Akureyri er þannig að landlæknisembættið hefur tekið hana út, hún stenst ekki kröfur. Það er ekki útséð með hvort hægt sé að leysa það á einfaldan hátt því að væntanlega verður að byggja yfir þá deild. Þangað til það verður gert erum við með geðdeild sem landlæknisembættið getur ekki staðfest að sé ásættanleg. Við vitum hvernig ástandið er á BUGL. Ég hef líka áhyggjur af því að þau úrræði sem Barnaverndarstofa veitir nái því miður ekki út á landsbyggðina eins og staðan er í dag. Þetta er málaflokkur sem mér finnst virkilega þurfa að spýta í lófana með. Þá ætla ég að ræða aðeins um framlag til skattrannsóknarstjóra. Samkvæmt frumvarpinu átti framlagið að lækka um 40 millj. kr., en embættið hefur verið fengið aukaframlög síðustu tvö ár vegna sérstaks átaksverkefnis sem gefið hefur mjög góða raun. Meiri hluti nefndarinnar leggur til 26 millj. kr. hækkun þannig að niðurskurður til embættisins verður ekki eins mikill, en það er eftir sem áður niðurskurður. 3. minni hluti telur hins vegar afar óskynsamlegt að draga úr fjárheimildum til skattrannsóknarstjóra og ætti í raun frekar að bæta í enda liggur fyrir að mikill árangur hefur orðið af auknu eftirliti og það skilar sér í meiri tekjum til ríkissjóðs. Þá er einnig rétt að benda á að hér á landi innheimtist aðeins lítill hluti dómsekta vegna skattalagabrota og er mjög algengt að þau séu fullnustuð með samfélagsþjónustu. Það þýðir í rauninni að í stað þess að borga sektina eða sitja í fangelsi er refsingin tekin út í samfélagsþjónustu. Í Danmörku, Svíþjóð og Noregi er mun meiri áhersla lögð á að innheimta þessar sektir og hvergi nema hér á landi er leyfilegt að fullnusta vararefsingu vegna fjársekta með samfélagsþjónustu. Ætla má að ríkið verði þar af leiðandi af umtalsverðum tekjum en afskriftir skattkrafna árið 2013 námu tæpum 22 milljörðum kr. og í fjárlögum fyrir árið 2014 er gert ráð fyrir 10 milljörðum, þannig að hér er ekki um neina smápeninga að ræða. Vissulega er aldrei raunhæft að innheimta allar kröfurnar en tölurnar sýna að umfang vandans er mikið og er mjög brýnt að á því verði tekið. Niðurskurður hefur orðið á samgönguverkefnum á undanförnum árum og viðhaldi er víða orðið mjög ábótavant. Lítið hefur verið um nýframkvæmdir. Ekki er gert ráð fyrir hækkun til Vegagerðarinnar í fjárlagafrumvarpinu. Í breytingartillögum eru m.a. lagðar til hækkanir á fjárveitingum til framkvæmda upp á tæpar 600 millj. kr. og að millifært verði af fjárveitingum til nýframkvæmda til viðhaldsverkefna og aðeins aukið í vetrarþjónustu. Það er mjög mikilvægt að auka vetrarþjónustuna. Það er jákvætt að búið sé að bæta við en eftir sem áður er vegakerfið mjög fjárþurfi og mörg brýn verkefni bíða. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til 500 millj. kr. framlag til að bæta úr brýnni viðhaldsþörf á flugvöllum á landsbyggðinni og er það vel en tekjurnar á að sækja til Isavia sem verður gert að greiða arð. Það verða nú kannski einhver áhöld um það mál en það kemur þá í ljós. Framlög í fjarskiptasjóð lækka á milli ára og eru aðeins rúmar 15 millj. kr. í frumvarpinu, en góð og örugg fjarskipti eru forsenda þess að landið haldist í byggð og eru að mati 3. minni hluta eitt af mikilvægari byggðamálum. Góð nettenging er til dæmis forsenda þess að fólk geti stundað atvinnu hvar sem er, að fyrirtæki geti byggt upp starfsemi, að aðgangur að fjarnámi sé tryggður og að hægt sé að stunda fjarlækningar, svo fátt eitt sé nefnt. Það er jákvætt að meiri hluti fjárlaganefndar skuli leggja til 300 millj. kr. hækkun á þessum lið en ef fara á í þessi mál af fullri alvöru þarf enn meira til. Skuldastaða Ríkisútvarpsins er mjög slæm og er mikilvægt að bregðast við því. Þjónusta RÚV á landsbyggðinni hefur til dæmis verið skorin gríðarlega mikið niður á undanförnum árum og er brýnt að bæta úr því. Það er alveg á mörkunum að hægt sé að kalla þetta útvarp allra landsmanna. Þá er nauðsynlegt að tryggja að hljóð- og myndbandasafni Ríkisútvarpsins sé forðað frá skemmdum enda um ómetanleg menningarverðmæti að ræða. Í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að útvarpsgjaldið fyrir árið 2015 skili sér að fullu til RÚV, en það er hins vegar lækkað úr 19.400 kr. í 17.800 kr. Fjárhagsstaða RÚV verður því eftir sem áður mjög erfið. 3. minni hluti telur skynsamlegt að útvarpsgjaldið haldist óbreytt og renni óskipt til RÚV þannig að stofnunin komi sér út úr þessum vandræðum, en að sjálfsögðu þarf stofnunin að sýna aðhald í rekstri og sýna fram á að hún geti rekið sig með þær fjárheimildir sem hún hefur, þ.e. ef hún heldur því að fá 19.400 kr. nefskatt á næsta ári. Ef það er ekki gert verða stjórnvöld að segja hvar eigi að skera niður og hverju eigi að hætta. Ég hef ekki heyrt neitt frá þeim, það er eins í þessum málum og svo mörgum öðrum að boltanum er kastað á milli manna, og þá er það í rauninni bara forráðamenn stofnunarinnar sem eiga að ákveða það. En það er pólitísk ákvörðun, segi ég, rétt eins og með heilbrigðiskerfið og annað. Varðandi tekjurnar þá tekur 3. minni hluti undir mikilvægi þess að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkt, gagnsætt og auðvitað sem sanngjarnast, en 3. minni hluti telur að breytingartillögur stjórnarflokkanna séu of ómarkvissar. Afnám vörugjalda er gott skref og mjög í þágu einföldunar og eins er lækkun efra þreps virðisaukaskatts skynsamlegt skref, enda vorum við komin með efra þrepið, sem er einn hæsti virðisaukaskattur sem um getur og var hækkaður eftir hrun, þannig að það er mjög jákvætt að lækka hann. Það er gagnrýnisvert að þessar lækkanir eru aðallega fjármagnaðar með því að hækka virðisaukaskatt á matvæli og menningu. Matvæli eru nauðsynjavara og heimili með litlar tekjur eru viðkvæmari fyrir hækkun á verði matvara en önnur heimili. Þótt verð á ýmsum öðrum vörum lækki á móti, svo sem ryksugum, eldavélum og salernum, þá kaupir fólk ekki heimilistæki á hverjum degi. Hækkun matarverðs hefur því önnur og meiri áhrif á efnahag heimilanna en lækkun á heimilistækjum. Þá bendir 3. minni hluti á að matarverð á Íslandi sé hátt af ýmsum ástæðum. Við erum með tiltölulega lítinn markað fjarri helstu mörkuðum, dreifbýlt land, fákeppnismarkað og háa tolla, þannig að matvæli eru dýr á Íslandi og verða eflaust alltaf dýrari en gengur og gerist á þéttbýlli stöðum, til dæmis í Mið-Evrópu. Ef hækka á virðisaukaskatt á mat verður að grípa til mótvægisaðgerða. Þá er ekki nóg að hækka barnabæturnar, sem hjálpa nú ekki öllum, það liggur beinast við að lækka tolla á innfluttar landbúnaðarafurðir á móti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og fleiri aðilar hafa bent á að virðisaukaskattskerfið henti illa til tekjujöfnunar. 3. minni hluti hefur skilning á þeim sjónarmiðum en bendir jafnframt á að í áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sé þess iðulega getið að aðrar leiðir til tekjujöfnunar verði að koma á móti. Fátt er um fína drætti í tillögum ríkisstjórnarinnar þegar kemur að nauðsynlegum mótvægisaðgerðum. Í tilviki bóka og útgefinnar tónlistar eru mótvægisaðgerðirnar engar og vekur það furðu, en það er til mikils að vinna svo íslensk útgáfa bóka, tónlistar og önnur menning fái notið sín. Við vitum að Ísland er lítið málsvæði og ef ekki er hugað að íslenskri menningarútgáfu mun tungumálið mjög fljótt eiga undir högg að sækja. Það vekur jafnframt furðu að á sama tíma og skattur á menningu og mat hækkar þá lækka gjöld á óhollar vörur eins og gos og sælgæti. Vel kann að vera að vörugjöld á sykruð matvæli, sem nú stendur til að afnema, hafi ekki verið nægilega markviss út frá lýðheilsusjónarmiðum. 3. minni hluti fær þó ekki séð að þau sjónarmið leiði til þess að afnema skuli sérstök gjöld á sykurbætta vöru með öllu. Nær væri að halda þessum tekjum að sinni og leita svo leiða til þess að minnka sykurneyslu, svo sem með skiljanlegum merkingum til neytenda og markvissari álagningu á óhollustu sem ná lýðheilsumarkmiðum betur. Hér erum við að tala um eitthvað hátt í þrjá milljarða á ári, ef ég man rétt, sem áætlað er að sykurskatturinn skili ríkinu. Að mati 3. minni hluta má gera mun betur í því að einfalda virðisaukaskattskerfið með það að leiðarljósi að breikka skattstofna og fá meiri tekjur í ríkissjóð. Tillögur stjórnarmeirihlutans um breytingar innan virðisaukaskattskerfisins leiða hins vegar ekki til mikillar einföldunar. Sumar samgöngur verða virðisaukaskattsskyldar og aðrar ekki. Sundstaðir verða undanþegnir skatti en baðstaðir ekki. Flækjustig aðila í atvinnurekstri gagnvart virðisaukaskattskerfinu minnkar ekki, heldur þvert á móti. Mikill vilji er til þess meðal stjórnmálaflokka, almennings og hagsmunaaðila á vinnumarkaði að fara í saumana á virðisaukaskattskerfinu, og raunar skattkerfinu í heild sinni, með einföldun, meiri sanngirni og gagnsæi að leiðarljósi. Að mati 3. minni hluta ætti að blása til víðtæks samráðs og vanda vel til verka í endurskoðun kerfisins svo úr verði niðurstaða sem flestir aðilar geti sætt sig við um ókomin ár. Innan fjármála- og efnahagsráðuneytisins er slík vinna hafin en tillögur ríkisstjórnarinnar bera þess merki að henni sé hvergi nærri lokið. Hún sé í reynd rétt byrjuð. Stefnuleysi einkennir vissulega frumvarpið um breytingar á virðisaukaskatti og vörugjöldum. Hitt tekjuöflunarfrumvarp ríkisstjórnarflokkanna, mál nr. 3, þar sem fjallað er um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins, er þó öllu verra dæmi um stefnuleysi. Það frumvarp er uppfullt af ýmsum nýjum og framlengdum skammtímaráðstöfunum og samningsbrotum svo ríkissjóður geti orðið sér úti um fé. Öll sjónarmið um einföldun, sanngirni og gagnsæi fara þar fyrir lítið. Sem dæmi má nefna að tryggingagjaldið hefur á nokkrum árum þróast í það að vera eins og hver annar skattur á laun sem rennur í ríkissjóð. Þar með er tryggingagjaldið orðið skattur sem leggst til dæmis einstaklega illa á nýsköpunarfyrirtæki sem ekki hafa tekjur á sprotaárum sínum og borga því ekki tekjuskatt, en tryggingagjald þurfa hins vegar allir að greiða. Meginhugsunin með tryggingagjaldinu er að það fjármagni ýmsa mikilvæga þjónustu við vinnumarkaðinn, svo sem atvinnuleysisbætur, fæðingarorlof og starfsendurhæfingu. Í kjölfar efnahagshrunsins þurfti að hækka gjaldið mikið vegna atvinnuleysis. Nú þegar atvinnuleysi hefur minnkað mætti ætla að gjaldið lækkaði sem því næmi, en svo er ekki. Ríkisstjórnin heldur áfram að innheimta tekjurnar og lætur þær renna til annarra verkefna. Það er að mati 3. minni hluta ekki ásættanlegt. Að lokum. Ég er búin að vera hér í tvö ár, ég sat ekki hér síðasta kjörtímabili, þá gekk mikið á og stjórnarmeirihlutanum er mjög tíðrætt um að orðið hafi viðsnúningur. Það er svolítið eins og að daginn sem kosið var og ný stjórn tók við hafi einhverju töfradufti verið sáldrað yfir landið og allt hafi orðið gott; fólkið fékk aftur vonina og þá varð viðsnúningur. Mig langar aðeins til að gera athugasemd við slíkan málflutning. Rekstur ríkisins er eins og tankskip sem siglir áfram og svo getur það strandað eins og gengur, það getur beygt en það gerist frekar hægt. Ég upplifi það ekki sem íbúi í þessu landi að orðið hafi einhver stórkostlegur viðsnúningur hér í júní 2013. Það gerðist bara smátt og smátt. Frá 2010 fóru allar tölur að batna, atvinnuleysi að minnka og hagvöxtur að aukast og rekstur ríkisins fór aðeins að rétta úr kútnum. Mér finnst það virðingarleysi við það starf sem fór hér fram eftir hrun, sem hefur verið gríðarlega erfitt, að tala með þessum hætti. Þessi ríkisstjórn hefur örugglega gert eitthvað rétt, ég er ekki að gera lítið úr því, en mér finnst ekki gott að hlusta á svona málflutning. Það er enginn samfylkingarfrasi að segja „hér varð hrun“, það varð hrun og það var gríðarlega erfitt og þurfti að fara í alls konar erfiðar aðgerðir. Eflaust voru margar rangar ákvarðanir teknar, ég geri ekkert lítið úr því, en eins og ég segi þá er málið aðeins flóknara en það. Það er ekki þannig að ríkisstjórn komi og bjargi öllu. Ég man alveg hvernig fólk úr síðustu ríkisstjórn talaði þegar talað var um að það væri uppgangur og betri tíð. Þá sögðu þau: Það er ekki stjórnvöldum að þakka, það er fólkinu í landinu að þakka. Það er fólkið í landinu sem hefur lagst á árarnar og snúið þessari þróun við. Eftir kosningarnar árið 2013 er það líka fólkið í landinu sem hélt áfram að stuðla að bættri afkomu. Ég held stundum að ef orðið hefði stjórnarkreppa hérna þá hefði ekki orðið nein stjórn á síðasta ári. Embættismennirnir hefðu séð um þetta. Það hefði ekki verið neinn rosalegur munur á því. Ég held við ættum ekki alltaf að tala eins og það sem við erum að gera hér skipti öllu máli. Það er ekki alveg þannig.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ræður hennar eru alltaf pínulítið frábrugðnar þeim sem maður á að venjast hér að því leyti að hv. þingmaður fer gjarnan út í vinnubrögðin og fyrirkomulagið sem og auðvitað efnið líka. Það var mjög fróðlegt að heyra um það frá hv. þingmanni enda stendur hún að eigin nefndaráliti sem 3. minni hluti hv. fjárlaganefndar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér bætt vinnubrögð hér á bæ, bæði í víðari skilningi gagnvart því hvernig fjárlagafrumvarpið kemur til og hvernig það er síðan meðhöndlað. Sömuleiðis hvernig hægt sé að gera vinnuna skilvirkari og kannski gagnsærri í fjárlaganefndinni sjálfri. Það vill svo til að ég var sjálfur í fjárlaganefnd á sínum tíma, er þar reyndar ekki lengur, og ég man að oft fékk maður gögn á mjög misjöfnu sniði, stundum hreinlega tölur á pappír. Þá þurfti maður að spyrja sérstaklega hvort ekki væri hægt að fá þetta í pósti eða á tölvutæku formi. Jú, þá gat það svo sem komið í hinu og þessu sniðinu. Núna þegar ég skoða fjárlagafrumvarpið og er að reyna að átta mig á því öllu er ég gjarnan að vinna hreinlega í pdf-skjölum og afrita tölur inn í önnur skjöl og reyna að finna út úr því hvað mér finnist og hvað mér eigi að finnast o.s.frv. Þetta finnst mér allt saman miklu hvimleiðara en það gæti verið. Mér finnst oft eins og Alþingi hafi ekki alveg tileinkað sér tæknina og nútímavinnubrögð þegar kemur að fjárlögum eða reyndar vinnu almennt ef út í það er farið. Ég hefði mikinn áhuga á því að heyra um nánari útfærslur á því sem hv. þingmaður telur að betur megi fara í vinnubrögðum og háttalagi hér á bæ.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég vil taka það fram að mér finnst reyndar vinnubrögðin í fjárlaganefnd á þessu ári mun betri en í fyrra og að mörgu leyti finnst mér nefndin vinna gott starf. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir það. Það er samt oft hraði og asi og við fáum gögn seint í hendurnar og við fáum þau jafnvel í hendur á fundum án þess að hafa lesið þau yfir sem er óþægilegt. Tímasetningar standast yfirleitt ekki. Það er kannski ekki endilega við nefndina að sakast, það getur verið ríkisstjórnin sem er að brasa með breytingartillögur sínar. Hvað varðar vinnubrögð við fjárlagafrumvarpið bindum við öll miklar vonir við ný lög um opinber fjármál sem vonandi eru væntanleg. Ég hef stundum áhyggjur af því að við bindum of miklar vonir við þau sem slík, vegna þess að það eru auðvitað vinnubrögðin sem skipta máli. Það kemur að sjálfsögðu ekkert í veg fyrir það að við vinnum nú þegar í anda þeirra laga sem við erum öll svo hrifin af og hefur verið horft til Svíþjóðar í því sambandi og þverpólitísk sátt var um það mál, byrjað að vinna að því á síðasta kjörtímabili og með aðstoð AGS ef ég fer rétt með. Ég átta mig heldur ekki alveg á hlutverki minni hlutans í fjárlaganefnd. Ég skil það kannski þegar kemur að framkvæmd fjárlaga og eftirliti og því, en þegar kemur að vinnu við fjárlagafrumvarpið er maður í rauninni meira að vinna til þess að gera sitt eigið nefndarálit frekar en að maður sé endilega að leggja eitthvað til málanna. Mér hefði til dæmis fundist eðlilegt að öll nefndin hefði sest yfir breytingartillögur sem sneru að félagasamtökum og slíkt, en það er ekki hefð fyrir slíku. Það finnst mér miður vegna þess að betur sjá augu en auga og það er engin pólitík í þannig málum. Mér finnst því stundum hlutverk minni hlutans vera svolítið skrýtið.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. 7. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður er hress og kátur eins og venjulega. En ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að hægt væri að bæta þetta ferli. Nú hef ég ekki setið í fjárlaganefnd á þessu þingi og þekki ekki hvernig vinnulagið er þar núna. Þegar maður er í þriggja manna þingflokki þarf auðvitað svolítið að forgangsraða fundum, þeir eru oft á sama tíma. Í fyrra var yfirleitt velferðarnefndarfundur á sama tíma þannig að ég gat ekki sótt þessa fundi jafn mikið og ég hefði viljað. En mér fannst alltaf að vandamálið væri kannski ekkert endilega nefndarmönnum, nefndinni eða neinum í sjálfu sér að kenna, heldur að verklagið sem hér er til staðar sé kannski meira vegna þess að fólk vill gera hlutina eins og það er vant að gera þá og kann að gera þá á ákveðinn hátt. Við erum auðvitað með sérfræðinga til þess að vinna með okkur, hv. nefndarritara, og þeir gera hlutina á þann hátt sem þeir kunna. En ég get ekki að því gert að mér finnst vanta eitthvað meira um nánari útfærslu. Sem hugbúnaðarsmiður sé ég alltaf fyrir mér vefsíðu þar sem allir færu og logguðu sig inn og mundu gera eitthvað á sameiginlegu svæði. Það er ekki víst að það sé endilega rétt nálgun, hún er auðvitað lituð af mínu fagi. En ég sé þetta víða á þinginu og upplifði það alla vega á sínum tíma í fjárlaganefnd, með þeim fyrirvara að ég hef ekki tekið þátt í svona fjárreiðustarfi almennt heldur. Mig langar að heyra meira um útfærslur frá hv. þingmanni á því hvernig væri nákvæmlega hægt að bæta starfið, sérstaklega hvernig hægt væri að hjálpa öðrum þingmönnum sem eru ekki í fjárlaganefnd, ýmist vegna þess að þeir komast 

Virðulegi forseti. Nú er ég ekki jafn tæknivædd og hv. þingmaður þannig að það mundi kannski ekkert endilega hjálpa mér mikið að þetta færi allt á eitt svæði. Gagnagáttin er svo sem ágæt og nýtist okkur að mörgu leyti vel, en hún gæti verið betri, ég get tekið undir það. Það tekur mjög langan tíma að finna skjöl í fjárlaganefndinni, t.d. skjöl sem snúa að frumvarpinu, það eru fjölmargar síður. Það er kannski skipulagningin sem ég mundi vilja bæta og það á við um allar nefndir. Fundarboð væru svolítið langt fram í tímann þannig að maður sæi t.d. tvær, þrjár vikur fram í tímann hvernig fundum er raðað upp. Það er líka mjög mikilvægt að fá gögn í hendur fyrir fundi, ekki á fundinum sjálfum, hvort sem þau eru rafræn eða útprentuð eða hvernig sem það er. Við höfum kvartað yfir því og kallað eftir því að við fáum send gögn kvöldið áður þannig að við getum verið búin að lesa þau og getum þá spurt einhverra spurninga af viti á fundinum. Annað með fjárlaganefnd er að það liggur við að maður þyrfti meiri tíma til að sinna því starfi betur. Það að sitja í fjárlaganefnd gefur eiginlega varla tíma fyrir annað nefndastarf eða mikil þingfundastörf. Þetta er gríðarlega víðfemt og maður hefur á tilfinningunni að maður sé bara rétt að krafsa í yfirborðið. Ég mundi vilja nokkra klukkutíma í viðbót í sólarhringinn til þess að geta sinnt því betur. Ég skal ekki segja. Vandamálið er að á haustin er mikill hraði og mikil læti. Þetta gekk ágætlega núna vegna þess að fjáraukinn kom ekki beint inn í vinnuna en þetta var skelfilegt í fyrra. Þá var eins og engar dagsetningar stæðust og þetta endaði allt í einni kös. Mér finnst líka vont, eins og ég kom inn á í ræðu minni, þegar frumvarpið kemur svo vanbúið fram. Bunkinn sem við erum með af breytingartillögum finnst mér eiginlega vera ígildi nýs frumvarps. Mér finnst svolítið einkennilegt að menn skuli ekki vera búnir að móta stefnuna betur og koma með meira tilbúið frumvarp, það mundi auðvelda okkur vinnuna vegna þess að við bíðum fram á síðustu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og góða ræðu. Það var margt gott sem þar kom fram að mínu áliti. Ég verð þó að viðurkenna að mér finnst svífa yfir vötnum trú á því að ef eitthvert vandamál komi upp þá sé alltaf hægt að leysa það með því að setja pening í það. Ég sakna þess hjá hv. þingmanni að hafa ekki aðeins meiri aðhaldshugsun í málflutningi sínum. Hv. þingmaður fór réttilega yfir stöðuna í ríkisfjármálum, hvers beri að vænta. Það er algjörlega ljóst að við þurfum að nýta fjármunina betur en við gerum núna, það er nokkuð sem hv. þingmaður þekkir mjög vel. Hv. þingmaður bendir hins vegar réttilega á galla í vinnubrögðum, bæði hér á hv. Alþingi og líka hjá framkvæmdarvaldinu, og bendir réttilega á mikilvægi þess að vanda vel til verka í áætlanagerð og öðru slíku. Ég held ég geti tekið undir flest af því sem hv. þingmaður sagði hvað það varðar. Ég vildi því spyrja hv. þingmann um breytingartillögur minni hlutans sem hv. þingmaður er á. Fyrsti liðurinn er nýr liður: Betra skatteftirlit og kaup á upplýsingum 3 milljarðar. Hvernig er þessi tala fengin, virðulegi forseti? Hvernig getum við náð í 3 milljarða? Þetta eru 3 þús. milljónir. Frá því ég byrjaði í stjórnmálum, og það var ekki í gær, þá hef ég alltaf séð þetta, það er alltaf einhver upphæð sem menn setja upp og segja að hægt sé að ná í með bættu skatteftirliti. Ég er búinn að fylgjast með þessu í 20 eða jafnvel 30 ár - í 25 ár eins og leigubílstjórinn. Ég bara skil ekki af hverju þetta er aldrei gert og ég skil ekki hvernig þessar tölur eru fundnar. Ég vildi gjarnan biðja 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég er nokkuð viss um að við gætum fengið enn meiri peninga ef við tækjum okkur á og hertum skatteftirlit hér á Íslandi. Eins og ég kom inn á í ræðu minni þá innheimtum við til dæmis svo lítið af skattkröfum að það er bara hlægilegt. Eins og hv. þingmaður veit hefur Ríkisendurskoðun skrifað um þetta heila skýrslu og líka eftirfylgniskýrslu. Við gerum ekkert í þessu. Það eru milljarðar sem liggja þarna. Í það minnsta finnst mér ekki rétt að skera niður hjá skattrannsóknarstjóra vegna þess að í frumvarpinu, í greinargerðinni, kemur réttilega fram að átaksverkefnið hafi skilað árangri og það hafi skilað meira fé í ríkissjóð. Við erum á Íslandi svolítið smeyk við að taka á bótasvikum. Ég held að Vinnumálastofnun sé ekki lengur einu sinni með eftirlitsdeild og skatteftirlit; við erum eitthvað tiplandi á tánum í kringum þetta og ég held við getum gert miklu betur. Ég gæti lofað hv. þingmanni fleiri milljörðum ef við mundum raunverulega taka okkur tak og innheimta þær skattkröfur sem eru þarna. Þegar hv. þingmaður segir að ég sé ekki með aðhaldshugsun af því ég vilji setja peninga í hitt og þetta, þá veit ég ekki alveg hvaða dæmi hann er að tala um. Ég vil ekki setja 80 milljarða í skuldaniðurfellingu, það kalla ég ekki aga eða aðhaldssemi. Hvaða verkefni eru það þá þar sem ég er óöguð í fjármálum? Það vil ég fá að vita.

Virðulegi forseti. Svo að við höldum okkur við skatteftirlitið, ég skil það sem svo að þetta séu kannski ekki neinar vísindalegar forsendur, heldur frekar eitthvað sem menn telja að hægt sé að ná í. Ég held að við eigum að fara í þetta strax. Við skulum ná í þessar 3 þús. milljónir. Ég veit ekki hvort við náum því í bótasvikum, en eins og hv. þingmaður nefndi hefur verið mjög gott samstarf innan hv. nefndar og ég held að okkur sé ekki neitt að vanbúnaði að fara bara og sækja þessar 3 þús. milljónir, ég tala nú ekki um ef það er eitthvað meira. Við megum ekki missa af þessu. Það segir sig algjörlega sjálft. Bótasvik - ég geri nú ráð fyrir að sé frekar hátt, en að við náum í þessa upphæð, ég mun hlusta af athygli á tillögur þess efnis hvernig við getum náð þessu því að þetta eru gríðarlegir fjármunir. Hv. þingmaður bað um dæmi um aðhald og nefndi meðal annars RÚV, hv. þingmaður vill setja meiri fjármuni í RÚV. Nú hefur RÚV, þvert á fréttir á RÚV, fengið nokkurn veginn allt það sem hefur verið innheimt af útvarpsgjaldinu frá stofnun. Það eru alveg ótrúlegar ranghugmyndir og rangfærslur hjá fréttastofu RÚV og jafnvel hjá hv. þingmönnum um að málum sé öðruvísi farið. Hv. þingmaður segir að það eigi að vera pólitísk ákvörðun um rekstur RÚV. Ég vildi kannski aðeins fá að spyrja hv. þingmann um það. Nú er stjórn í RÚV og almenna reglan er sú - á Landspítalanum, á Sjúkrahúsinu á Akureyri, í Tryggingastofnun, hvaða stofnun er - að menn fá ákveðna fjármuni og síðan verða menn bara að spila innan fjárhagsrammans. En hér finnst mér hv. þingmaður sem og aðrir vera að tala þannig að í þessu tilfelli, þrátt fyrir að við séum með sérstaka stjórn sem á að reka fyrirtækið RÚV, eigum við þingmenn að fara inn í reksturinn. 

Virðulegi forseti. Af því að við erum að tala um tölur þá telur Ríkisendurskoðun, ef bótasvik eru sambærileg og þau eru til dæmis í Danmörku, að við séum að verða af 3 til 4 milljörðum á ári í þeim málaflokki. Ég er algjörlega tilbúin að fara í þetta verkefni með hv. þingmanni, ég lýsi mig reiðubúna til þess. Þegar ég tala um að það þurfi pólitíska ákvörðun í málum - eins og í heilbrigðiskerfinu, Landspítalanum, í Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri eða hvar sem er, RÚV - þá er ég ekki að tala um að þingmenn fari að skipta sér af því, heldur er það ráðherra sem ber pólitíska ábyrgð á því að stofnun sé haldið innan fjárheimilda. Það er auðvitað forstöðumaður stofnunarinnar, en síðan er það ráðherrann sem hefur æðsta valdið. Hann á að grípa til aðgerða. Í tilfelli RÚV má alveg hugsa sér - RÚV þarf ekkert endilega að líta út eins og það gerir í dag, en ef við viljum hætta með Rás 2, þá er það væntanlega ákvörðun sem stjórnin tekur ekki heldur menntamálaráðherra. Það finnst mér að þurfi að vera pólitísk ákvörðun. Ef Landspítalinn ætlar að skera niður þjónustu og ætlar að loka BUGL eða hvað sem er til að vera innan fjárheimilda, þá er það ráðherrann sem þarf að grípa til aðgerða og hafa eftirlit með sínum stofnunum. Mér hefur fundist skorta á það, ekki bara hjá þessari ríkisstjórn heldur bara í gegnum tíðina, að ráðherrar axli ábyrgð. Stofnanir eiga ekkert að komast upp með það ár eftir ár að fara fram úr fjárheimildum og safna skuldahala eins og mörg dæmi eru um. Það er bara þannig. Ég sé ekkert eftir nefskattinum í RÚV, en ég geri að sjálfsögðu kröfur um að reksturinn sé skynsamlegur. Ég er ekkert endilega alltaf sammála fréttastofunni, þetta snýst ekkert um það. Mér heyrist á þjóðinni að hún sé svona upp til hópa tilbúin að borga sinn nefskatt til að þessi mikilvæga stofnun megi vaxa og þrífast.

Virðulegi forseti. Það er þægilegt að koma í pontu eftir andsvör hv. þingmanna því þá getur maður haldið áfram umræðunni. Ég vil nota tækifærið og ítreka að ég er algerlega tilbúinn til að leggjast á árarnar með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur þegar kemur að því að sækja peninga sem sannarlega eiga að vera hjá ríkinu. Hún nefndi bótasvik og ætlar að fylgja því máli eftir innan hv. fjárlaganefndar og ég mun gera það sem ég get til að aðstoða hv. þingmann í því. Ég held að það sé bara hið besta mál og að sjálfsögðu erum við á svipuðum stað og þær þjóðir sem við berum okkur saman við og við eigum auðvitað að gera betur. Það á ekki að líðast að hér séu svik, hvort sem það eru bótasvik eða einhver önnur, þannig að ég bíð spenntur eftir frumkvæði hv. þingmanns og mun styðja það eftir því sem ég get. Ég vildi hins vegar aðeins út af RÚV þar sem ég vísaði í ranga frétt, sem ég hef ekki getað fengið leiðrétta þrátt fyrir að ég sé með tölur úr ríkisreikningi sem sýna að sífelldar og endurteknar yfirlýsingar um að framlög skattgreiðenda til RÚV séu ekki í samræmi við það sem er tekið af útvarpsgjaldinu, það er bara ekki rétt. Ég ætla að lesa upp tölur sem voru unnar fyrir mig, þær er úr ríkisreikningi frá 2005–2013, en tölurnar 2014 og 2015 eru fjárlög. Svo ég endurtaki það þá eru árið 2005 innheimtar tekjur af útvarpsgjaldinu sambærilegar við það sem var sett í rekstur Ríkisútvarpsins, það munar 20 millj. kr. Árið 2006 var sett 612 milljónum meira úr ríkissjóði í Ríkisútvarpið en það sem fékkst af útvarpsgjaldinu. Árið 2007 var það 77 milljónum meira, árið 2008 var það 73 milljónum meira og árið 2009 var það 995 milljónum meira sem skattgreiðendur greiddu inn í Ríkisútvarpið en það sem var innheimt af skattstofninum, útvarpsgjaldinu. Þetta var í tíð sjálfstæðismanna. Síðan kom ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Árið 2010 var innheimt útvarpsgjald 272 milljónum meira en það sem fór í Ríkisútvarpið, árið 2011 484 milljónum meira sem var innheimt af útvarpsgjaldinu en fór í Ríkisútvarpið og árið 2012 var það 375 milljónum meira það sem var tekið af útvarpsgjaldinu en það sem fór í rekstur útvarpsins. Árið 2013 var það 549 milljónum meira, þá hætti sú ríkisstjórn, ný ríkisstjórn tók við og þá var 551 milljón meira tekið af útvarpsgjaldi en fór í reksturinn. Miðað við áætlanir núna þá er það á pari. Ef þetta allt er tekið saman á verðlagi hvers árs þá er 493 milljónum meira tekið af útvarpsgjaldinu en það sem var sett í útvarpið, en ef þetta er hins vegar framreiknað miðað við verðlag 2015 snýst dæmið við og framlag skattgreiðenda er þá 27 milljónum meira en það sem innheimt er af útvarpsgjaldinu, 27 milljónum meira. Ég hef reynt núna, þegar ég uppgötvaði hvað hafi verið sagt á síðustu tveim kvöldum í Ríkisútvarpinu, að fá leiðréttingu á þessu án nokkurs árangurs. Það er ekki einu sinni leiðrétt það sem var fullyrt að ég hafi ekki viljað fara í viðtal við útvarpið á sama tíma og ég var að semja við forstöðumann Kastljóssins um að koma til að ræða um RÚV. En við vorum sammála um það, ég og forstöðumaðurinn, að það væri kannski ekki sanngjarnt, þar sem konan mín á afmæli bara einu sinni á ári, að ég mundi skrópa í það afmæli fyrir þann ágæta þátt. Ég veit ekki af hverju RÚV vill ekki leiðrétta þessa frétt, ég veit það ekki. En ég veit að þeir hv. þingmenn sem halda því fram að útvarpsgjaldið hafi ekki skilað sér - ekki það að útvarpsgjald er ekki eign neinnar stofnunar hvorki Ríkisútvarpsins né neinnar annarrar, ég mun gera það sem ég get til að koma þessum leiðréttingum áleiðis, en þú getur auðvitað ekki keppt við fjölmiðil. Ef fjölmiðill ætlar að halda einhverju öðru að fólki þá getur þú aldrei keppt við hann. Það eru nokkrir hér í salnum, ég býð hæstv. ráðherra Kristján Þór Júlíusson velkominn, kominn tími á að hann og ýmsir aðrir góðir hv. þingmenn kæmu í salinn og hlustaðu á mig en það hefur lítið að gera í keppni við fréttastofuna. Ég ætla að fara aðeins yfir helstu atriðin sem mér finnst skipta máli í frumvarpinu og fara kannski örlítið yfir gagnrýni stjórnarandstöðunnar sem er að vísu mjög mismunandi en nauðsynleg. Við verðum auðvitað að fá gagnrýni, við þurfum ekki að hafa áhyggjur af skorti á henni. Í fyrsta lagi er fagnaðarefni að um hallalaus fjárlög er að ræða og menn tala hér eins og það sé fullkomlega sjálfsagt og tala jafnvel um að það sé eitthvert náttúrulögmál að viðspyrna sé í þjóðfélaginu og síðan er tekið það dæmi að eftir bankahrunið hafi hallinn verið 120 milljarðar kr. Það er rétt, en það var einskiptiskostnaður að því leyti til að það kom út af því að menn settu fjármagn í bankana. Það var stærsta einstaka ástæðan. Ástæðan fyrir því að við erum í þeirri stöðu sem við erum í dag, sem er tiltölulega góð að mörgu leyti, er vegna þess að hér voru greiddar niður skuldir fyrir bankahrunið. Og þeir stjórnmálamenn sem voru að stærstum hluta í Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki og líka í Samfylkingunni, þrátt fyrir að það sé ekki vel þekkt staðreynd var Samfylkingin með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn, fengu litlar þakkir fyrir og litlar þakkir fengu menn fyrir að greiða inn á lífeyrisskuldbindingu hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Við erum komin á þann stað, eða ég vona það, að við tölum um að við verðum að hafa hallalaus fjárlög. En það að við skyldum greiða niður skuldirnar og fara í neyðarlögin var skynsamlegt, sem allir flokkar á Alþingi samþykktu, nema einn og það voru Vinstri grænir. Þeir treystu sér ekki til að samþykkja neyðarlögin. En sem betur fer var samstaða um að setja þau lög. Ég hef ekki hitt einn einasta mann sem hefur kynnt sér málið, hvorki hér á landi né annars staðar, sem telur að það hafi verið neitt annað en afskaplega skynsamlegur gjörningur. Rætt hefur verið um vinnulagið í nefndaráliti meiri hlutans. Vinnulagið er um margt gagnrýnisvert. Hér var rætt, m.a. af hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, um nýtt frumvarp um opinber fjármál og ég er sammála hv. þingmanni þegar hún segir að við megum ekki líta á það sem lausn á öllum vanda. Svo er ekki. Við þurfum að nota þá reynslu sem við höfum af vinnu síðustu tveggja ára í fjárlögunum til að meta það hvernig best er að hafa þau lög og einnig vinnulagið til framtíðar. Við verðum að vera með það nokkuð skýrt, sumt verður aldrei skrifað, hvert hlutverk fjárlaganefndar er í fjárlagagerðinni eftir að fjárlögin koma til þingsins. Það hefur oft verið gagnrýnt af ástæðu að framkvæmdarvaldið sé sterkt á Íslandi og ráðherraræði mikið. Það kemur að mörgu leyti fram í fjárlagavinnunni og þar þurfa menn að fara hreinskilnislega yfir þá hluti í rólegheitunum þegar fjárlagavinnunni er lokið og meta það þannig að allir séu með það á hreinu hvert hlutverk fjárlaganefndar er í því og tala hreinskilnislega um það hvaða ákvarðanir fjárlaganefnd tekur og sömuleiðis þingmeirihluti. En hvað um það. Ég nefndi að að mörgu leyti værum við í þokkalegri stöðu en það kemur líka til vegna þess að þau lönd sem við berum okkur saman við eru alveg í gríðarlega erfiðri stöðu, sérstaklega þau lönd sem eru í gömlu Evrópu. Kjarnaríkin í Evrópusambandinu eru í mun verri stöðu en maður hafði áttað sig á. Við erum í þeirri stöðu núna að að öllu óbreyttu munum við ekki byrja að greiða niður skuldir fyrr en árið 2017 og þriðji stærsti útgjaldaliður okkar er vaxtakostnaður. Fyrst eru það heilbrigðismálin, síðan eru það almanna- og velferðarmálin og síðan er það vaxtakostnaður. Vaxtakostnaðurinn er hærri en sem nemur öllum framlögum til Landspítalans og Sjúkratrygginga. Og það að við séum með svona háan vaxtakostnað þýðir bara eitt að við erum með skipulegum hætti að koma í veg fyrir það að börnin okkar og barnabörnin geti haldið sömu lífskjörum og við. Það er bara nákvæmlega það sem við erum að gera og við verðum því að ná þessum kostnaði niður eins hratt og mögulegt er. Þegar menn tala um ríkisskuldir tala menn alltaf um hluta af ríkisskuldunum. Menn tala alltaf bara um það sem kemur fram í samanburðartölum OECD og kemur fram í ríkisreikningi, allir þessir þættir eru auðvitað þar, en menn ræða hins vegar aldrei um lífeyrisskuldbindingarnar. Lífeyrisskuldbindingarnar eru nákvæmlega eins og aðrar skuldir að það þarf að greiða þær. Það er stóri gallinn við þær. Og eins og staðan er núna verður gamla deildin ógjaldfær, við getum sagt gjaldþrota árið 2027. Þá þurfa skattgreiðendur að reiða af hendi 20 milljarða á ári í tíu ár til viðbótar við það sem nú er gert og síðan fer sú upphæð lækkandi. A-deildin, sem við ætluðum ekki að safna skuldum í, við erum byrjuð að safna skuldum þar, síðast þegar ég man var það held ég um 40 milljarðar, það bætist því ofan á. Maður getur orðið mjög þungur á brún þegar maður lítur á þetta eins og þegar maður lítur á önnur lönd, meira að segja lönd eins og Þýskaland þá sjáum við að þeir eiga bara nokkurn veginn ekki neitt í lífeyrissjóði. Þetta er elsta þjóð í heimi ásamt Japönum. Þegar maður lítur á evruríkin getur maður ekki séð annað en að þar verði mjög alvarlegt ástand þegar lífeyrisgreiðslurnar falla á með enn meiri þunga en þær gera núna sem er innan tiltölulega fárra ára, því að þeir eru með skuldbindingar í lögum um að greiða lífeyri í gegnum sitt lífeyriskerfi. En munurinn liggur í því að það er gegnumstreymiskerfi, það er ríkiskerfi og það eru engir peningar til að greiða út. Hvað þetta varðar erum við í miklu betri stöðu. Síðan er það að við horfum núna á mjög breytta aldurssamsetningu íslensku þjóðarinnar. Auðvitað er það að stærstum hluta gott mál. Það er auðvitað mjög gott mál og frábært að fólk verði eldra og að lífsgæðin verði betri, en það kallar á breytta forgangsröðun hjá okkur. Það kallar á breytt þjóðfélagsskipulag vegna þess að aldurspýramídinn er að breytast mjög hratt. Einstaklingum 67 ára og eldri mun fjölga um 50% á næstu tíu árum. Samkvæmt meðaltali OECD er kostnaður þjóðfélaga vegna hvers einstaklings eldri en 65 ára fjórum sinnum meiri en þeirra sem yngri eru. Það þýðir einfaldlega þegar við sjáum slíka breytingu að miklu meiri eftirspurn verður eftir heilbrigðisþjónustu. Það er ekki bara Landspítalinn. Ein af ástæðunum fyrir því að við þurfum að byggja nýjan Landspítala er að legudögum mun fjölga þar út af breyttri aldurssamsetningu. Það mun ekki breytast þrátt fyrir fjölgun þjóðarinnar hjá yngri aldurshópunum heldur fyrst og fremst hjá 60 ára og eldri. Að auki þurfum við að öllu óbreyttu að byggja upp hjúkrunarrými fyrir um 40 milljarða kr. og ef ég man rétt yrði rekstrarkostnaður til viðbótar um 12,7 milljarðar. En ég tel að vísu að við þurfum þar að fara í fjölbreyttari úrræði, læra af þeim þjóðum sem eru lengra komnar hvað þetta varðar, þ.e. þær sem eru eldri að meðaltali, og það er þannig með flestar þjóðir OECD. Ég hef áhyggjur af því núna, þegar svo sannarlega eru ýmis jákvæð teikn á lofti í ríkisfjármálunum, að við missum sjónar á því að þurfa að halda áfram að hagræða, við þurfum að halda áfram að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar og við verðum að fá meira út úr þeim fjármunum sem eru til staðar núna og við setjum í ríkisreksturinn. Við tökum á nokkrum þáttum hér, virðulegi forseti. Í fyrsta lagi minnumst við á innkaupa- og útboðsmálin. Það er fullkomlega óþolandi að þau tæki sem til staðar eru séu ekki nýtt, þ.e. sem snýr að útboðum og rammasamningum hjá ríkisstofnunum. Það eru fjölmörg dæmi þess að það hafi sparað gríðarlega mikið. Ég ætla að taka eitt dæmi sem nefnt er í nefndarálitinu en þar segir, með leyfi forseta: „Dæmi um jákvæða þróun rammasamninga og örútboða eru fjölmörg. Nýlega bauð t.d. Rekstrarfélag Stjórnarráðsins út síma- og fjarskiptaþjónustu fyrir ráðuneytin með örútboði innan rammasamnings. Í kjölfarið lækkaði fjarskiptakostnaður félagsins um 22,5 millj. kr. eða 27%. Margar stofnanir hafa nú þegar boðið út fjarskiptaþjónustu með þessum hætti. Af öðrum dæmum má nefna nýleg örútboð á raforku, tölvukaupum, hugbúnaðarleyfum og þjónustu iðnaðarmanna.“ Fjarskiptaþátturinn, 27%, og maður spyr sig: Af hverju er ekki allt ríkiskerfið búið að fara í útboð hvað þetta varðar? Af hverju ekki? Finnst okkur það í lagi? Mér finnst eðlilegt, og ég mun beita mér fyrir því í hv. fjárlaganefnd og ég veit að það er stuðningur við það innan meiri hlutans, að við fylgjum þessu fast eftir. Mín skoðun er sú að ef viðkomandi stofnanir nýta sér ekki útboð þá á að lækka framlögin til þeirra. Ef menn vilja nýta peningana til að borga meira fyrir þjónustuna en þeir þurfa þá eiga þeir hreinlega að fá lækkun á sínum framlögum. Við förum líka yfir það í nefndaráliti okkar að hagræðingarvinnan gengur ekki eins vel og til var ætlast. Af 95 tillögum sem voru á ábyrgðarsviði einstakra ráðherra hefur nú 14 tillögum verið hrundið í framkvæmd, 53 tillögur eru í vinnslu og 17 eru í forathugun. Vinna við 11 tillögur er ekki hafin eða þeim verður ekki hrint í framkvæmd. Nú er það ekki þannig að hrinda þurfi öllum tillögum í framkvæmd. Tillögurnar eru mannanna verk og má vel vera að einhverjar séu ekki nógu góðar eða einhver galli sé á þeim og þá eiga menn að taka ákvörðun um að fara ekki í þær. En við eigum hins vegar að klára þetta verk og klára það sem allra fyrst. Ég vil þó vekja athygli á því að hér hefur mönnum verið tíðrætt um heilbrigðismálin og nú vilja allir leggja áherslu á heilbrigðismálin og ég fagna þeim áhuga. Hann hefði betur komið fram fyrr. Ég vek athygli á því að frá því að núverandi ríkisstjórn tók við hefur verið skipulag á því að hækka framlög til heilbrigðismála. Þannig hefur Landspítalinn fengið hækkanir að raungildi síðustu þrjú ár, 2013–2015. Árið 2013 er ekki á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar, það var minnst 2013 og mest 2014. Fjárheimildir spítalans hafa hækkað um tæp 20% frá 2013. Á sama tíma hefur verðbólgan verið samtals 6% og launavísitalan hækkað um 12%. Ef spítalinn hefði aðeins fengið hækkanir sínar með launavísitölu væri framlag 3 millj. kr. lægra en núverandi fjárveiting. Sjúkrahúsið á Akureyri hækkar líka um 20% á tímabilinu. Nokkrir aðrir þættir innan heilbrigðismála hækka enn meira, langmest sjúkraþjálfun og tannlækningar, eða 47% á þessum tveimur árum. Heilbrigðismál í heild sinni voru 25,3% af ríkisútgjöldum 2013 fyrir utan vexti og niðurfærsluna en verða 2015 26,2% af gjöldunum. Það er því alveg sama hvaða mælikvarða við tökum, það er algerlega ljóst að þarna hefur verið mikil hækkun. Efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins tók þessa hluti saman og telur að framlög til Landspítalans séu núna, ef ég man rétt, 1,8 milljörðum hærri en þau voru árið 2008 á sams konar verðlagi. Þetta skiptir máli og mikilvægt er að menn séu meðvitaðir um þetta. En það þarf líka að fara yfir afköstin í heilbrigðisþjónustunni. Þó að við séum ekki búin að fá nýjustu tölur þá virðist vera að framleiðsla, ef þannig má að orði komast, mæld í DRG-kerfinu, sem er búið að vera í einn áratug ef ekki lengur á Landspítalanum, sýnir minnkun á DRG-einingum á Landspítalanum sem er auðvitað áhyggjuefni. Það er ekki nægjanlegt að líta bara til fjármunanna, við verðum líka að skoða gæðin og afköstin. Það er til lítils að setja fjármuni til hans ef það skilar sér ekki í bættri þjónustu fyrir sjúklingana. Því miður eru mörg dæmi þess að aukin fjárframlög skili sér ekki með þeim hætti. Síðan er hér hlutur sem ég verð að viðurkenna að veldur mér mestum vonbrigðum og það er Íbúðalánasjóður. Tillögur liggja fyrir um hvernig væri best að koma þeim málum fyrir, þ.e. málefnum Íbúðalánasjóðs. Við erum í þeirri stöðu að 90% af lánum til húsnæðiskaupa fara í gegnum aðrar leiðir en Íbúðalánasjóð. Vandi sjóðsins felst í því að fólk vill ekki eiga viðskipti við hann og vandinn eykst þá með hverjum deginum. Rekstrarkostnaður sjóðsins er 3.000 milljónir á ári, tapið er 3.000 milljónir á þessu ári og framlögin verða að öllu óbreyttu 5,3 milljarðar, 5.300 milljónir, á næsta ári. Og núna, á vakt þessarar ríkisstjórnar, eru framlögin þegar orðin 13,3 milljarðar og þegar allt er tekið saman er þetta að verða komið upp í 60 milljarða, það er nýr landspítali. Ljóst er að við getum skrúfað fyrir þennan leka á fjármunum almennings með því að hætta útlánum og hætta hefðbundinni starfsemi sjóðsins. Það er löngu kominn tími til að taka þá ákvörðun. Ég hvet hv. þingmenn til þess. Við viljum núna allir, alveg sama í hvaða flokki við erum, það eru allra handa mál sem við viljum setja fjármuni í eðli málsins samkvæmt, enda eru verkefnin mörg og þau eru endalaus. Menn leita jafnvel að 10 milljónum, 50 milljónum eða 100 milljónum. Hér eru milli 5 og 6 milljarðar sem fara bara í umrædda stofnun á næsta ári. Auðvitað gætum við nýtt þá fjármuni til að greiða niður skuldir, og þó væri ekki nema hluti af þeim, 10% af þeim, 500 og eitthvað milljónir sem við gætum nýtt í þörf verkefni. Við verðum að ýta á framkvæmdarvaldið til að taka ákvörðun í þessum málum sem allra fyrst. Það var ekki gert á síðasta kjörtímabili. Það var slæmt og það kostaði mikið og þarna eru virkilega stórar upphæðir. Ýmislegt hefur verið rætt hérna og hafa menn farið jafnt í tekjuhlutann sem útgjaldahlutann og það er allt í lagi. Menn hafa talað um skattbreytingarnar en mér finnst ekki vera samræmi á milli þess því að ég held að í hjarta sínu séu hv. þingmenn allir sammála um að hafa hér skilvirkt skattkerfi. Og af hverju að hafa skilvirkt skattkerfi? Það er skattkerfi sem skilar mestu en það snýst ekki endilega um háa skatta. Það snýst um það að tekinn sé skattur af því sem á að taka skatta af. Ef mörg þrep eru og langt á milli þeirra þá er það ávísun á að viðkomandi skattkerfi verði óskilvirkt. Svo mikið er víst að við munum aldrei geta náð að loka því öllu með einhverju gríðarlegu eftirliti. Þá þyrftum við að hafa eftirlit með allri starfsemi, stórri og smárri, en nægt er eftirlitið samt. Einföldun er því lykilorð í þessu. Ég var að vonast til þess að þokkaleg sátt væri um það og mér finnst svo vera þegar menn tala um þetta þó svo menn grípi til allra handa popúlisma í þessu og tali eins og það eina sem fólk neyti sé matur. Það er bara ekki svo. Það er margt annað sem fólk þarf og það er mælt með vísindalegum og sambærilegum hætti alls staðar annars staðar í heiminum. Menn geta kallað það öllum nöfnum en þetta eru hreinlega mælingar sem liggja fyrir. Hagstofan mælir þetta, Hagstofan fann þetta ekki upp hjá sjálfri sér heldur eru þetta sambærilegar mælingar og eru hjá öðrum þjóðum. Og að við leggjum af vörugjöld sem eru fullkomlega skattalegur bastarður, þá er það auðvitað mikil einföldun á kerfinu og ýtir undir betri lífskjör. Það styrkir verslun á Íslandi og kemur í veg fyrir - ég veit ekki hvernig á að orða það, hvað kallar maður það þegar litlir atvinnurekendur þurfa að eyða drjúgum tíma í að vinna í því að viðkomandi vara sé í tollflokki sem ekki ber vörugjöld, þurfa jafnvel að kalla lögfræðinga til, hvað kallar maður það þegar tollverðir sitja með ljósmyndir af viðkomandi tækjum eða eru með þau í höndunum til meta það hvort brauð sé ristað lóðrétt eða lárétt því þar skilur á milli hvort vörugjald skal lagt á eða ekki? Talað er um lýðheilsu. Ég fagna því að menn hafi áhuga á henni, menn hefðu betur haft meiri áhuga á henni þegar fram kom lýðheilsustefna, heilsustefna haustið 2008, sem síðasta ríkisstjórn, því miður, illu heilli henti út um gluggann. Þar höfðu unnið fleiri, fleiri sérfræðingar, tugir ef ekki hundruð, um markaða áætlun sem var mælanleg um að vinna að lýðheilsumálum. Það var ekki hægt. Þess í stað settu menn eitthvað á sem heitir sykurskattur. Nú er það alveg sjónarmið vegna þess að sykurinn er mjög óhollur, um það er ekki deilt. Hann er hins vegar í mjög mörgum matvörum, en hann er mjög óhollur í óhófi. En það vita líka allir sem vilja vita að ef nýta á hann til neyslustýringar verður að hafa hann verulega háan. Þá erum við að tala um mörg hundruð prósent sykurskatt. Ég var í viðskiptanefnd þegar við ræddum þau mál á sínum tíma þegar sykurskatturinn var lagður á. Sykurskatturinn kom m.a. fram í hækkun á verði á hjólbörðum. Sykurskattur leiddi af sér hækkun á þeim. Einnig kom í ljós að ákveðin efni eru með miklu meiri sætu en sykur og ábatasamara væri að smygla því til landsins heldur en hörðum eiturlyfjum vegna þess að það bar svo háan sykurskatt. Danir sem fóru þá leið að vera með hærri sykurskatt hættu við það einfaldlega vegna þess að þeim fannst það ekki ná því takmarki að vera neyslustýrandi. Það er gríðarlegt flækjustig í þessu en ég tel að þegar kemur að lýðheilsunni eigum við að vinna í viðhorfum og sjónarmiðum fólks. Það er eina leiðin til að ná raunverulegum árangri. Það er hægt, og við höfum sýnt það á ýmsum öðrum sviðum og við þurfum að gera það í þessu líka. Menn ræða mikið um skuldaniðurfellinguna. Það er söngur í mínum eyrum þegar menn ræða um útgjöld ríkissjóðs hvort það sé sanngjarnt eða ósanngjarnt og hvort það sé skynsamlegt og hvort við gætum ekki nýtt það frekar til að greiða niður skuldir. En ég skil ekki hvernig forsvarsmenn síðustu ríkisstjórnar geti talið það sem algert prinsipp að einungis megi vera með húsnæðisaðstoð við þá sem hafa lægstu tekjurnar. Af hverju segi ég það? Vegna þess að ég hef tekið saman sérstakar vaxtabætur og meðaltalsvaxtabætur í hverjum tekjuflokki sem var lagt á á síðasta kjörtímabili. Það var svo sannarlega, sérstaklega með sérstöku vaxtabæturnar, að þeir sem voru með hæstu tekjurnar fengu verulegar sérstakar vaxtabætur, þannig að það var ekki prinsipp þá að sleppa þeim sem höfðu meiri tekjur. Það sama var með hækkun barnabóta á síðasta kjörtímabili. Þær komu sér fyrst og fremst vel hjá þeim sem höfðu meiri tekjur. En gallinn við vaxtabætur er sem enginn ræður, á síðustu fimm, sex árum er það sambærileg upphæð og hefur verið í núverandi skuldaniðurfellingu, að vaxtabæturnar og hátt vaxtahlutfall er vitlausasta leið sem við getum farið. Þar erum við að ýta undir skuldsetningu, við erum að hvetja fólk til að skulda. Ég hef varað við þessu síðan 1995. Í rannsóknarskýrslu Íbúðalánasjóðs komu fram orðaskipti mín og hv. þingmanna Samfylkingarinnar þegar ég benti á þá augljósu staðreynd, og það er ekki eins og ég hafi fundið það upp heldur kynnti ég mér hvað gerðist í öðrum löndum, nánar tiltekið Noregi og Svíþjóð, að svona kerfi getur bara gengið upp meðan fasteignir hækka. Um leið og þær hætta að hækka, ég tala ekki um lækka, þá gerist það sem gerðist hjá okkur. Þetta er því mjög alvarleg staða. Við eigum að hjálpa fólki til að eignast húsnæði. Séreignarleiðin er mjög góð hvað það varðar og þessi leið er fyrst og fremst, sem við ættum að einfalda, skattalækkun til ákveðinna aðila, þ.e. skuldugra heimila og þar koma meðalfjölskyldurnar vel út úr því, getum við sagt. Það er ekki neinn glæpur að styrkja efnahag millistéttarinnar. Millistéttin knýr efnahagslífið áfram og það er enginn glæpur að hún fái eitthvað í sinn hlut. Menn geta síðan deilt um hvort þetta hafi átt að vera meira eða minna. Enginn vafi er að þessir fjármunir úr ríkissjóði fari inn á höfuðstól lána er miklu betri leið en vaxtabætur. Það er alveg 100%. Menn gleyma því að hér áður átti fólk, og kannski er það enn þá, að ráðleggingu sérfræðinga að fá sér hærri lán til að fá meiri vaxtabætur. Ég hef ekki fylgst með því en mér skildist að sólarlandaferðir hefðu verið sérstaklega mikið auglýstar á sama tíma og vaxtabætur voru greiddar út, og hver sem er getur dregið sína ályktun af því. Menn skyldu í þeirri umræðu slaka kannski örlítið á í vandlætingunni og hugsa um það hvernig fyrirkomulag við viljum hafa. Það fyrirkomulag sem ég vil hafa er að hjálpa fólki til að eignast húsnæði, ekki hvetja fólk til að skulda. Ef við hvetjum til skuldsetningar mun það alltaf enda í einhverjum ógöngum eins og varð svo sannarlega hér á Íslandi. Ýmislegt annað mætti nefna. Menn tala um veiðigjald eins og það sé skattur sem sé endalaust hægt að ganga í. Hann hefur mjög lítið lækkað í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hann var millifærsla, tekið var meira af þeim sem voru með stærri fyrirtæki og nú eru það í rauninni tveir fyrirtækjahópar sem greiða miklu hærri skatta en aðrir. Það er annars vegar sjávarútvegurinn og hins vegar fjármálafyrirtækin. Það er auðvitað gott ef við getum gripið og skattlagt þau fyrirtæki en við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að þau fyrirtæki eru í samkeppni við erlenda aðila, sérstaklega sjávarútvegurinn, og nú eru komnar fréttir af því að ýmislegt bendir til þess að það sé farið að hafa áhrif á samkeppnishæfni sjávarútvegsins. Það er eðli málsins samkvæmt ekki gott. Við vitum hins vegar, og það gleymist í umræðunni, að menn eru búnir að blóta þessu fiskveiðistjórnarkerfi svo áratugum skiptir, blóta því alveg í sand og ösku. Stofnaðir hafa verið flokkar gegn því og ég held að hver einasti popúlisti á Íslandi hafi á einhverjum tímapunkti talað gegn fiskveiðistjórnarkerfinu. Og nú vil ég velta upp hvaða lönd taka veiðileyfagjald, ég veit svo sem ekki hve mörg stunda sjávarútveg, og ég hef bara fundið eitt. Það er Ísland. En hvaða lönd styrkja sjávarútveg með beinum hætti? Þar er af nógu að taka, ég nefni Bandaríkin, Japan, Suður-Kóreu, Noreg, Ítalíu, Tyrkland, Spán, Danmörk, Svíþjóð, Grikkland, Portúgal, Nýja-Sjáland, Bretland, Tékkland, Þýskaland, Finnland. Meira að segja Ungverjaland, Ástralía og Belgía styrkja sjávarútveg beint, misjafnlega mikið, en síðan er eitt land sem er með veiðileyfagjald og það er Ísland. Menn mættu hafa það í huga þegar við ræðum þessa hluti. Virðulegi forseti. Ýmislegt hefur áunnist og við erum án nokkurs vafa á réttri braut en við verðum að átta okkur á stöðu mála. Staðan er einfaldlega sú að við þurfum að forgangsraða í þágu grunnþjónustu enn frekar en við gerum núna og við verðum að halda áfram aga í ríkisfjármálum. Það hefur sem betur fer tekist. Annars væri ekki lág verðbólga hér, það er ekki eina ástæðan, forsenda fyrir stöðugleika er agi og það er mjög gott að við ætlum að ná þeim þætti. En betur má ef duga skal. Verkefnin eru mörg, ég fór yfir helstu þætti en það er svo sannarlega ekki tæmandi.

Herra forseti. 90% kjósenda vilja forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Það er afgerandi meiri hluti landsmanna sem vill forgangsraða skattfé sínu í heilbrigðiskerfið, eins og kemur fram í könnun Capacent Gallup sem gerð var fyrir þingflokk Pírata 6.–20. nóvember. Þetta á við um alla aldursflokka, alla tekjuflokka, kjósendur allra flokka úr öllum kjördæmum, konur og karla. 90% landsmanna setja heilbrigðiskerfið í fyrsta eða annað sætið og er þar á eftir menntakerfið með 44%. Það er eindreginn vilji landsmanna að setja heilbrigðiskerfið í forgang. Heilbrigðiskerfið á Íslandi hefur verið fjársvelt og er virkilega veikburða. Það tók ekki þátt í góðærinu á við aðra og eftir hrun hefur niðurskurðurinn verið mikill og ígjöfin, sem byrjað er að fara í, nær varla upp í fyrsta gír. Hún er ekki nóg ef við hlustum á forsvarsmenn heilbrigðisstofnana, annarra stofnana í heilbrigðiskerfinu, þá fjárþörf sem þeir segja að sé til staðar, þannig að það fari ekki að kosta okkur þeim mun meira að bregðast við ef við ætlum að bregðast við seinna en núna. Staðan er nefnilega þannig að fækkun heilbrigðisstarfsmanna er sífellt sýnilegri hliðarverkun þessa fjársveltis með auknu vaktaálagi heilbrigðisstarfsmanna sem eftir starfa. Ef ekki er forgangsraðað í fjárlögum til að hægt sé að veita þá lágmarksþjónustu sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnana meta að sé nauðsynleg er hætt við því að það verði ekki ráðið við þessar hliðarverkanir. Veikburða innviðir kerfisins, lág laun og aukið vaktaálag fækkar þá læknum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum enn frekar þar til þeir sem eftir eru standa ekki undir vaktaálagi. Það verður ekki auðveldlega snúið aftur með þann neikvæða spíral sem myndast þá. Ég átti gott samtal við starfandi landlækni í dag. Hann sagði mér að ef það yrði önnur verkfallslota eftir áramót telji hann að við séum komin í þennan neikvæða spíral. Það kostar meira að reyna að byggja upp heilbrigðiskerfið eftir á en að viðhalda því núna. Það kom skýrt fram hjá framkvæmdastjóra Landspítalans að ef við bregðumst ekki við því sem hann kallar eftir verður það þeim mun dýrara þegar við þurfum að bregðast við á næsta ári. Það er ekki sparnaður. Það vita allir hversu erfitt það er og kostnaðarsamt að missa starfsfólk og reyna að byggja upp aftur. Það þekkja allir sem hafa staðið í einhverjum rekstri. Svo ég taki saman nokkra punkta úr samtali mínu og starfandi landlæknis fyrr í dag þá sagði hann hvernig þetta var einu sinni. Eldri kynslóðin fór út, vann eins og skepna í fimm ár og kom aftur heim, þrátt fyrir að launin væru lægri og aðstaðan verri. Það var vegna þess að þetta var Ísland. Fólk vildi koma heim til Íslands. Staðan er ekki alveg þannig í dag vegna þess að Ísland er ekki eins langt í burtu og það var þá. Ísland er einu tölvuklikki í burtu, fjölskylda þín, þú talar við hana á Skype, þú talar við hana á hverjum degi, sendir henni skilaboð í gegnum þessi öpp öllsömul. Fjölskyldan er ekki langt í burtu og svo þegar þú þarft að fara í flug er það ódýrt, sér í lagi ef þú starfar sem læknir í Vestur-Evrópu. Þá er mjög ódýrt og stutt að fljúga. Ísland er ekki eins langt í burtu og það var fyrir eldri kynslóðina sem landlæknir talar um. Vinna er fyrir þessa lækna, fyrir íslenska lækna sem eru mjög eftirsóttir af því að heilbrigðiskerfið okkar hefur verið mjög gott. Íslenskir læknar eru þar af leiðandi mjög eftirsóttir. Hvað er í boði fyrir þá í Vestur-Evrópu? Það sem er í boði fyrir þá er að vinna eins og þeim sýnist. Þeir geta unnið lítið, geta stokkið út og unnið í einhvern tíma og þeir fá miklu betri laun. Ég spurði landlækni: Hver er launamunurinn á Íslandi og hinum Norðurlöndunum, hver er launamunur lækna? Hann sagði að munurinn væri tvöfaldur til þrefaldur og í sumum tilfellum fjórfaldur, en almennt tvöfaldur til þrefaldur. Þú getur fengið tvöfalt hærri laun fyrir töluvert minni vinnu. Í ofanálag er það sem er í boði á Íslandi síaukið vaktaálag. Þú getur ekki sinnt fjölskyldunni þinni eða hitt maka þinn ef maki þinn er líka læknir, eins og við höfum séð síðustu daga fer það fólk úr landi, og hverjir taka við vaktaálaginu? Það eru þeir læknar sem eftir eru. Þetta er hinn neikvæði spírall sem landlæknir segir að við gætum lent í eftir áramót ef deilan verður ekki leyst, ef ekki verður farið í að forgangsraða í heilbrigðiskerfinu. Annað sem landlæknir benti á er útvistun, þ.e. að Íslendingar geti farið til annarra landa og leitað sér læknisþjónustu, hann gaf ekki mikið fyrir hana. Hann nefndi sem dæmi að Danir sem geta gert þetta hoppi ekki upp í bíl til að fara til Þýskalands, þótt leiðin sé stutt. Þeir vilja sækja sína læknisþjónustu heima hjá sér. Það sama á eflaust við um Íslendinga og að sjálfsögðu ættum við að geta sótt læknisþjónustuna heima hjá okkur. Þetta á líka við um landsbyggðina sem þarf að taka allt þetta mál heildstætt. Landsbyggðin býr við skertan kost hvað þetta varðar. Hún á líka að geta sótt þjónustu heima hjá sér, að sjálfsögðu eftir því sem efni standa til. En meðan sjúklingar vilja síður fara úr landi til að sækja læknisþjónustu er það allt annað með læknana þegar aðstæðurnar eru eins og þær eru. Það sýnir umræðan síðustu daga og síðustu ár vel. Hvað sögðu framsóknarmenn fyrir kosningar þegar sendar voru spurningar af Læknafélagi Íslands til flokkanna? Hverju lofuðu framsóknarmenn hvað þetta varðar? Spurningin var: Starfsmannaflótti og lengri biðlistar eftir rannsóknum og aðgerðum eru vaxandi vandamál í heilbrigðiskerfinu. Hvernig hyggst þinn flokkur bregðast við þessum vandamálum? Þá kemur svarið, með leyfi forseta: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Það er akkúrat það sem við stöndum frammi fyrir og starfandi landlæknir segir að geti gerst eftir áramót, að við lendum í neikvæðum spíral þar sem mannauðurinn flæðir úr landi. Og áfram heldur svarið: „Áfram skal stefnt að því að árangur íslenska heilbrigðiskerfisins verði í fremstu röð og að ávallt verði í boði eins góð heilbrigðisþjónusta og mögulegt er.“ Þetta var kosningaloforð Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar til Læknafélags Íslands. Sjálfstæðisflokkurinn var aðeins myrkari í máli. 

Ekkert svar komi.

Svo ekkert svar komi, segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson.

Sem ekki kann þá list.

Sem ekki kann þá list, segir hann. Ég get alla vega ekki lesið þennan fókus á mannauð og á það að passa að við missum hann ekki, sem var mjög skýrt hjá Framsóknarflokknum. Spurningin er: Hvað ætlar Framsóknarflokkurinn að gera, sér í lagi með hv. þm. og formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur? Hann hefur það í hendi sér að kalla eftir því að fá meira fjármagn í heilbrigðiskerfið. Er það ekki það sem við viljum? 90% landsmanna vill það, setur það í fyrsta eða annað sætið og augljóslega á undan öðrum málaflokkum þar sem annað sætið er menntakerfið með 44%. Mig langar að taka nýleg dæmi um það sem er í gangi í samfélaginu akkúrat núna. 28. nóvember birti Jón Örvar Kristjánsson meltingarlæknir uppsagnarbréf sitt. Á síðu hópsins Raddir íslenskra lækna á Facebook segir, með leyfi forseta: „Fjölmargir læknar hugsa þessa dagana málin og kæmi okkur ekki á óvart þó fjölmargir myndu hverfa frá störfum, frá kerfi þar sem þegar ríkir gríðarleg mannekla. Einungis tveir læknar á Landspítala geta gert það sem Jón gerir í dag og mun annar þeirra fara á eftirlaun á næsta ári. En leyfum orðum Jóns Örvars að tala fyrir sig sjálf: Þá hef ég sagt upp starfi mínu, ég gerði það í gær. Landspítalinn getur farið að leita að eftirmanni mínum. Auglýsa þarf eftir lyf- og meltingarlækni í 60% starf við meltingardeildina. Viðkomandi þarf að hafa lokið 6 ára grunnnámi, kandidatsári og einu deildalæknisári við lyflæknisdeild og síðan 8 ára sérnámi. Kröfu þarf að gera um undirsérhæfingu í speglunaraðgerðum (advanced endoscopy) ásamt að sjálfsögðu breiðri þekkingu á meltingarlækningum. Ég er ekki viss um að skynsamlegt væri að láta viðkomandi vita að síðastliðin fimm ár hafa fjórir meltingarlæknar hætt störfum, einn vegna aldurs en hinir þrír vegna kjara sinna og aðstöðu við spítalann. Þeir leituðu í önnur störf erlendis (2) og innan lands (1). Auk þess hafa nær allir starfandi meltingarlæknar við deildina (6/8) minnkað við sig stöðuhlutfall en aukið það á öðrum vettvangi. Álagið hefur því aukist mikið á þá sem eftir eru og sífellt verður erfiðara að sinna þeim verkefnum sem berast vegna manneklu. Það myndi líklega einnig fæla frá ef viðkomandi vissi að frá 2008 hefur enginn bæst í hópinn, auglýst var staða síðastliðið vor, ein umsókn barst en sá aðili hætti við þegar honum voru ljós kjör og vinnuaðstæður. Það verður þó ekki komist hjá því að láta viðkomandi vita að fyrir þetta 60% starf greiðir Landspítalinn 358.083 kr. í mánaðarlaun og útborguð laun verða því um 180.000 kr. Launin verða þó eitthvað lægri ef reynsla umsækjanda sem sérfræðingur í meltingarlækningum er eitthvað styttri en sú tíu ára reynsla sem fyrirrennarinn hafði. Ég er ekki viss um að leitin beri árangur því að ég veit ekki til þessa að íslenskur meltingarlæknir með þessa undirsérgrein hafi hug á að flytja til Íslands og raunar veit ég ekki um neinn á síðustu árum sem lagt hefur hana fyrir sig eða er í slíku námi nú. Það mætti reyna að auglýsa eftir erlendum meltingarlækni en mér er til efs að einhver sæki um þegar erlendis bjóðast margföld laun. Ég vil óska Landspítalanum alls hins besta, vonandi finnst lausn. Ég vil líka þakka samstarfsfólki mínu á spítalanum frábært samstarf síðastliðin 8 ár. Skemmtilegra starf hef ég ekki getað hugsað mér. Mér er líka ljóst að ég kem ekki til með að finna mér meira krefjandi starf á Íslandi eða starf þar sem mín sérþekking nýtist betur. Vegna stöðu kjaramála lækna á Landspítala hef ég nú ákveðið að sinna fremur öðrum áhugamálum. Ég er viss um að fleiri sérfræðilæknar á Landspítala hyggjast gera það sama og rétt að stjórnendur íslensks heilbrigðiskerfis átti sig áður en það verður um seinan. Bestu kveðjur, Jón Örvar Kristinsson.“ Svo það sé alveg ljóst eru stjórnendur íslenska heilbrigðiskerfisins hér í þessum sal og sér í lagi náttúrlega eru það heilbrigðisráðherra, formenn stjórnarflokkanna og formaður fjárlaganefndar. Þetta eru aðilarnir sem þegar öllu er á botninn hvolft eru stjórnendur heilbrigðiskerfis Íslands. Þeir ákveða hvað verður sett í þennan málaflokk. Ég benti hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur í dag í andsvari á - ég ætla að finna spurninguna svo ég hafi þetta alveg rétt eftir - að meira en 90% landsmanna setja heilbrigðiskerfið í fyrsta eða annað sætið og hún var mjög ánægð að heyra það. Ég benti henni á að forstöðumenn heilbrigðiskerfisins og stofnana þess komu fyrir fjárlaganefnd og töldu upp hvað þyrfti að setja mikið fé í heilbrigðiskerfið umfram tillögur ríkisstjórnarinnar í fjárlögum til að hægt sé að veita þá lágmarksþjónustu sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnana meta að sé nauðsynleg. Svo spurði ég hana: Að hve miklu leyti hefur fjárlaganefnd komið til móts við það mat á fjárþörfinni frá forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins? Til hálfs, 75% eða kannski til fulls? Það varð fátt um svör við þeirri spurningu. Annaðhvort var formaður nefndarinnar ekki alveg viss eða hún vildi ekki segja það í ræðustól. Nú hefur hv. þm. Karl Garðarsson glott mikið yfir þessari ræðu minni hérna. Ég veit ekki hvort honum finnst þetta ekkert alvarlegt en hann glottir og ég vil spyrja hann: Veit hann hversu mikið hefur verið komið mikið til móts við þá fjárþörf sem forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins komu með til fjárlaganefndar, sem þingmaðurinn situr í? Veit hann þá tölu? Hann getur kannski þurrkað glottið af andlitinu á sér meðan hann leitar að því. Hann er hættur að glotta, það er ágætt. Ég biðst afsökunar, mér fannst algerlega óviðeigandi í svona mikilvægu máli að þingmaðurinn glotti, eini maðurinn í salnum sem glottir. Ég ætla að lesa aftur loforð flokks hans, Framsóknarflokksins, til Læknafélags Íslands fyrir kosningar í ljósi þess sem ég er þegar búinn að lesa. Spurningin var: Starfsmannaflótti og lengri biðlistar eftir rannsóknum og aðgerðum eru vaxandi vandamál í heilbrigðiskerfinu. Hvernig hyggst þinn flokkur bregðast við þessum vandamálum? Svarið frá Framsóknarflokknum var: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar. Áfram skal stefnt að því að árangur íslenska heilbrigðiskerfisins verði í fremstu röð og að ávallt verði í boði eins góð heilbrigðisþjónusta og mögulegt er“. Það verður ekki í boði góð heilbrigðisþjónusta á Íslandi ef við lendum í neikvæðum spíral þar sem aukið vinnuálag, léleg laun og slæm aðstaða til að sinna sjúklingum sínum þýðir að læknar hætta, og þeir eru að hætta í hrönnum, og vaktaálagið eykst þá og verður meira fyrir þá sem eftir eru. Það verður ekki neinn mannauður eftir eða þá hann minnkar og kosningaloforð Framsóknarflokksins standast engan veginn. Það kveður við sama tóninn alls staðar. Í Fréttablaðið í dag skrifar Svanur Sigurbjörnsson læknir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Það fer væntanlega fram hjá fáum að nú ríkir kreppa í heilbrigðismálum þjóðarinnar. Læknaskortur er orðinn alvarlegur á bæði sjúkrahúsum og heilsugæslu. Þá er húsakostur, ýmis tækjakostur og aðstaða miðstöðvar lækninga á landinu, Landspítalans, löngu úr sér gengin. Læknar hafa dregist aftur úr launaþróun háskólamenntaðra á Íslandi undanfarinn áratug. Sérstaklega ber að nefna þar kjör almennra lækna sem eru um 100 þúsund krónum lægri en þeirra háskólastétta sem best fá launin eftir útskrift. Samt eru læknakandídatar með lengsta háskólanámið og mestu ábyrgðina í starfi. Þetta hefur verið svartur blettur á íslensku launakerfi um langan aldur […]“ Ég ætla að gera hlé á meðan hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gengur fram hjá. Sæl.

Komdu sæll.

Ég vitnaði einmitt í andsvör okkar áðan um hversu mikið fjárlaganefnd hefði komið til móts við þá fjárþörf sem yfirstjórn heilbrigðiskerfisins og forsvarsmenn hennar hafa kallað eftir. Í andsvörunum var hv. þingmaður ekki alveg með tölurnar á hreinu. Það væri æðislegt ef tölurnar væru komnar og við gætum notað andsvör til að upplýsa landsmenn um þær. Þá ætla ég að halda áfram með lesturinn: „Þetta hefur verið svartur blettur á íslensku launakerfi um langan aldur og er ein stærsta ástæða þess að unglæknar flytjast af landi brott eins fljótt og þeir geta eftir útskrift. Ástandið er ekki boðlegt. Þeir fá hærri laun t.d. í Danmörku en sérfræðingar eftir 13 ára starf fá hérlendis. Í Noregi er þeim boðið að auki að fá námslánin sín niðurgreidd. Fjölskylda og vinatengsl toga unglækna heim en stór skuldastaða eftir 6–8 ára nám, engar eignir og annars flokks vinnuaðstaða eru ófrýnilegir valkostir miðað við það sem býðst í nágrannaríkjunum. Kjaramismunurinn er einfaldlega allt of mikill á öllum stigum læknisfræðinnar til að fara heim. Eftir þau 10–14 ár sem það svo tekur að greiða niður námslánin og eignast eitthvað sem bjóðandi er fjölskyldunni eru ræturnar orðnar það sterkar erlendis að Ísland telst ekki lengur „heima“. Þannig höfum við nú þegar misst af 1–2 kynslóðum lækna sem við sjáum ekki aftur.“ Ég vil stíga aðeins út úr þessari grein og nefna það sem starfandi landlæknir sem ég talaði við í dag sagði. Eitt af því sem hann nefndi er að læknar á vissum deildum, það eru ekki allar deildir sem eiga við manneklu að stríða en það eru vissar lífsnauðsynlegar deildir sem eiga við mikla manneklu að stríða og læknar þar hafa sagt honum að þeir séu hræddir um að þeir hafi misst kynslóð. Þegar þú missir kynslóð missir þú það að ungu læknarnir séu búnir að læra af gömlu læknunum þegar þeir fara. Þeir hafa miklar áhyggjur af þessu. Svo held ég áfram með lesturinn, með leyfi forseta: „Alþjóðavæðingin hefur gjörbreytt samkeppnisstöðu heilbrigðiskerfisins. Vinnuafl flæðir þangað sem kjörin eru best og vinnu er að fá. Ísland þarf að vera samkeppnisfært. Nú er að duga eða drepast. Sú fjársveltistefna sem einkennt hefur heilbrigðispólitík íslenskra stjórnmálamanna undanfarna tvo áratugi þarf að víkja. Góðærið kom aldrei í heilbrigðiskerfið og því varð engin uppbygging þar líkt og í svo mörgu öðru í þjóðfélaginu sem á enn stoðir í húsnæði og framþróun þrátt fyrir hrunið. Í miðju góðærinu var Landspítalinn skuldum vafinn vegna vanskila við birgja. Fjárhagsleg óráðsía og pólitísk vanræksla einkenndi málaflokkinn og við súpum áfram seyðið af því. Læknafélagið hefur beðið ríkisstjórnina um kauphækkun til handa læknum sem eitthvað munar um. Eitthvað sem sýnir hið minnsta að Ísland hafi áhuga á því að reyna að snúa við þróun landflótta íslensku læknastéttarinnar. Þegar ríkisstjórnin svarar því ítrekað með 3% tilboðum er hún einfaldlega að sýna læknum og heilbrigðiskerfi þjóðarinnar fingurinn. Það er í takt við gamalkunnuga vanrækslu. Það eru skilaboð um að hér verði áfram B-gæði og raunverulegur áhugi fyrir framförum sé ekki til staðar. Verði læknar þess ekki áskynja með viðbrögðum og samningstilboðum ríkisstjórnarinnar að það eigi að taka fyrstu skrefin í átt til uppbyggingar verður stéttin fyrir ákveðnu áfalli. Læknar munu í auknum mæli hverfa á braut utan eða hverfa frá erfiðri og álagsmikilli spítalavinnu í áhættuminni störf. Þjónustan á landsbyggðinni gæti hrunið. Fyrr en varir verðum við í C-flokki.“ Þá lýkur lestrinum. Svanur nefnir að læknastéttin verði fyrir ákveðnu áfalli ef ekki verður samið við læknana svo að um muni. Ég held að það hafi verið Stefán Ólafsson sem skrifaði grein á Eyjunni þar sem hann var að tala um að við eigum að veita læknum og heilbrigðisstarfsfólki ákveðna sérmeðferð. Ég gæti ekki verið meira sammála. Ég vil algerlega gera það og ég held að margir Íslendingar séu sammála um það. 90% landsmanna vilja sjá heilbrigðismálin í fyrsta eða öðru sæti. Ég held að það séu margir landsmenn sammála um að við eigum að setja heilbrigðisstarfsmennina okkar í ákveðinn sérflokk. Og áfram glottir góðvinur minn, hv. þm. Karl Garðarsson.  Ég hafði samband við marga lækna í dag eftir að ég átti samtal við starfandi landlækni og spurði þá um þennan neikvæða spíral sem við gætum verið komin inn í eða verið á leiðinni inn í, að missa lækna í hrönnum úr kerfinu vegna þess, eins og ég nefndi áðan, að álag sem er á læknum núna, það er yfirgnæfandi vaktaálag, mun flytjast af þeim sem fara úr stéttinni yfir á þá sem eftir eru sem þýðir að þeir eru líklegri til að fara og koll af kolli. Ég spurði líklega alla lækna sem ég þekki hvernig þeir upplifa þetta. Áður en ég les svörin frá þeim langar mig enn og aftur að lesa upp kosningaloforð Framsóknarflokksins til Læknafélags Íslands fyrir síðustu kosningar. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hann sé tilbúinn til að biðja formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, ef hún er á svæðinu, að koma í þingsal og hlýða á það, er einhver sem gæti fundið hana? 

Ég var í símanum.

Vonandi að tala við landlækni um það hvernig hægt er að leysa málið. Mig langar nefnilega að lesa fyrir hv. formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, og framsóknarskörung hverju Framsóknarflokkurinn lofaði Læknafélagi Íslands fyrir síðustu kosningar. Þetta er önnur spurning Læknafélagsins á spurningablaðinu: Starfsmannaflótti og lengri biðlistar eftir rannsóknum og aðgerðum eru vaxandi vandamál í heilbrigðiskerfinu. Hvernig hyggst þinn flokkur bregðast við þessum vandamálum? Framsóknarflokkurinn svaraði, með leyfi forseta: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar. Áfram skal stefnt að því að árangur íslenska heilbrigðiskerfisins verði í fremstu röð og að ávallt verði í boði eins góð heilbrigðisþjónusta og mögulegt er.“ Þetta eru mjög fögur orð og ég held að allir landsmenn geti tekið undir þau orð. 90% landsmanna vilja setja heilbrigðiskerfið í fyrsta eða annað sæti þegar þeir forgangsraða skattfé sínu. Þetta eru virkilega góð orð og ég held að þarna hafi margir kjósendur hugsað með sér: Þetta viljum við sjá. En núna stöndum við frammi fyrir því að lenda í neikvæðum spíral við það að missa mannauðinn í önnur störf á Íslandi eða jafnvel fleiri til útlanda þar sem menn fá betri laun, betri aðstöðu til að sinna sjúkum. Ég hef heyrt hjá öllum læknum sem ég hef talað við að það sé ástæðan fyrir því að þeir eru að þessu, læknar hafa sætt sig við slæmt ástand, miklu meira vinnuálag en er erlendis og lægri laun á Íslandi svona lengi vegna þess að sjúklingana eru þeim kærir og þeir vilja búa heima á Íslandi. Nú langar mig að fara yfir þau atriði sem komu skýrt fram, athugasemdirnar sem ég fékk frá öllum þeim læknum sem ég náði í í dag varðandi þennan neikvæða spíral sem mun kosta okkur það að mannauðurinn minnkar í heilbrigðiskerfinu í miklum mæli. Ég spurði alla hvort þeir gætu gefið mér endurgjöf um skrif mín á blogginu mínu í dag, atriði sem ég tók saman og hafa komið fram í máli mínu í dag, og svo skoðanakönnun Gallups um forgangsröðun í heilbrigðiskerfið en 90% kjósenda vilja setja heilbrigðiskerfið í forgang. Hérna fæ ég svar, dæmisögu eða lífssögu, kringumstæður eins læknis: Ég sjálf, sérfræðingur í kvensjúkdóma- og fæðingarlækningum eftir sex ára grunnnám á Íslandi, eitt kandidatsár og fimm ára sérnám erlendis, samtals 12 ára nám, vinn í 80% stöðu á kvennadeildinni sem fæðingarlæknir. Ég er ekki bara með einn sjúkling heldur í rauninni tvo á minni ábyrgð fyrir hvert tilfelli sem eru ansi mörg á hverjum degi. Ég er með 430 þús. kr. í grunnlaun, fékk útborgað um síðustu mánaðamót 316 þús. með einni bundinni 16 klukkustunda vakt í húsi og annarri 16 klukkustunda bakvakt ofan á venjulega dagvinnu. Ég er með þrjú börn á framfæri og get engan veginn séð fyrir mér og mínum. Ef ekkert breytist neyðist ég til að hætta á spítalanum og snúa mér eingöngu að stofurekstri og að pendla erlendis í hverjum mánuði, sem mér finnst svolítið ömurlegt því að mér finnst starfið mitt það skemmtilegasta sem ég get ímyndað mér og finnst forréttindi að fá að mæta í vinnuna á hverjum morgni. En því miður borgar ánægjan ekki reikninginn. Svo nefnir hún í gríni að hún sé ekki bara almennur læknir heldur sérfræðingur sem fái iðulega betur borgað í þessu kerfi, eins og hefur komið fram er bagalegt hversu lág grunnlaunin eru. Hvernig ætlum við að geta fengið nýja lækna inn í greinina þegar grunnlaunin erlendis eru á við sérfræðilaun hér á Íslandi? Annar læknir svaraði mér: Þetta lýsir ástandinu eins og það er staðfest, að almenningur er farinn að finna fyrir því að heilbrigðiskerfið er komið að þolmörkum. Hvað kaup og kjör varðar þá er vinnumarkaður lækna ekki einskorðaður við Ísland og meðan íslenskir læknar þurfa að fara utan í sérfræðimenntun þarf Ísland að vera samkeppnishæft í launum, a.m.k. við Svíþjóð þar sem langflestir sækja sína framhaldsmenntun. Langflestir vilja heim til Íslands en fólk á fertugs- og fimmtugsaldri er ekki tilbúið að fara frá góðum stöðum og fara yfir í strögl og þurfa að vinna 80–100 tíma vinnuviku til að hafa það skítsæmilegt. Einn læknir segir að vandamálið sé fyrst og fremst hversu illa gangi að manna stöður lækna hjá hinu opinbera því að launin séu í engu samræmi við menntun, ábyrgð og álag. Þessi læknir vill meina að steinsteypa reddi þessu ekki. Annar segir: Takk fyrir þetta, þetta skýrir á einfaldan hátt hver staðan er. Allir sem ég hef náð að tala við í dag eru sammála um þessa stöðu, að manneklan sem við stöndum frammi fyrir og sá spírall sem við getum lent í, að missa fólk enn þá frekar út úr heilbrigðisstéttinni, sé stóra vandamálið. Stóra vandamálið er náttúrlega aðstaðan, gríðarlegt vinnuálag, léleg laun, hvað þá þegar læknar fara að flýja úr heilbrigðiskerfinu, þá leggst vinnuálag á þá sem fyrir eru sem aftur eykur á flótta. Mig langar aftur að spyrja hv. formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, hvort hún sé komin með svör við spurningunni um það að hve miklu leyti fjárlaganefnd hefur komið til móts við mat á fjárþörf frá forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins; til hálfs, 75%, til fulls?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hans. Við erum flest sammála um að nauðsynlegt sé að ná samningum við lækna sem allra fyrst og auðvitað viljum við hækka laun lækna eins og flestra annarra stétta. Það er líka rétt hjá honum að íslenskir læknar eru mjög eftirsóttir erlendis og þeir geta fengið mun betur launuð störf þar. Það gildir reyndar líka um fleiri stéttir en lækna. Því miður höfum við Íslendingar dregist aftur úr í launum miðað við nágrannaþjóðir okkar, það liggur alveg ljóst fyrir. En það breytir því ekki að við verðum að velta því fyrir okkur hvað við getum gengið langt í launahækkunum við einstakar stéttir. Ef ég man rétt var það í fréttum að læknar hefðu farið fram á 35% eða 36% hækkun, það var launahækkunin sem þeir óskuðu eftir. Við vitum að það mun leiða til þess að aðrar stéttir koma á eftir og óska eftir svipuðum launahækkunum. Þannig hefur þetta verið í gegnum tíðina og þannig verður þetta áfram. Oftast nær hefur það leitt til þess að  Mín spurning til hv. þingmanns er: Hvað telur hann 

Herra forseti. Ég veit ekki hvað við eigum að ganga langt í prósentutölu, en ég vil ganga það langt að við komumst hjá því að lenda í þeim neikvæða spíral að missa mannauðinn, að við missum læknana. Þá lendir vaktaálagið á öðrum læknum sem eru líklegri til að fara. Ég veit ekki hver sú tala er, en það er örugglega hægt að komast að því. Hún er klárlega hærri en 3%. Ég vil spyrja hv. þingmanninn á móti: Finnst honum ekki að við eigum í þessu árferði, standandi frammi fyrir þessu, að veita heilbrigðisstarfsmönnum sérmeðferð - sérmeðferð - forgangsraða fjármunum skattgreiðenda þangað?

Jú, ég vil svo sannarlega að við veitum heilbrigðisstéttum sérmeðferð og sérstaklega læknum, og forsætisráðherra hefur m.a. minnst á hvort ekki sé rétt að hafa eins konar þjóðarsátt um að þessir aðilar fái meiri launahækkanir en aðrir. Ég er sammála því. Því miður hafa aðrir aðilar í þjóðfélaginu ekki tekið undir að þetta sé ráðlegt, þannig að þar stendur málið. En það hver launahækkunin er, sem ég minntist á í byrjun, er svolítið lykilatriði. Það er auðvitað mjög auðvelt að koma hér upp og segja: Við verðum að ganga til samninga núna. En um hvað eigum við að ganga til samninga? Eigum við að ganga til samninga um 30% launahækkun eða 10%? Við erum algjörlega sammála um að 3% er ekki nóg fyrir lækna, en hvar liggja mörkin?

Herra forseti. Það gleður mig ólýsanlega mikið að heyra að þetta sé áherslan sem hv. þingmaður hefur, að læknar, heilbrigðisstarfsmenn eiga að fá sérmeðferð og við þurfum þjóðarsátt um það, sér í lagi í þessu árferði. Hver talan er, við erum sammála um að við vitum ekki hver hún er. En við erum með, ríkið er með samningamenn, ríkið er með landlækni. Ríkisstjórnin getur komist að því og getur farið í samninga þar sem menn eru nokkuð sáttir við að með ákveðinni tölu sem menn lenda á endum við ekki í þessum neikvæða spíral og missum ekki mannauðinn okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans þar sem honum var heilbrigðisþjónustan og heilbrigðiskerfið hugleikið. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er sú staða sem ég tel vera uppi í allri þessari fjárlagaumræðu, hún birtist í raun í hverri ræðunni hér á fætur annarri, og það er að við erum með lög í landinu. Við erum með skyldur sem settar eru til að mynda á Landspítalann, heilsugæsluna og aðrar heilbrigðisstofnanir í lögum. Síðan erum við með fjárlög. Og mér finnst sú togstreita í raun ekki vera útrædd á þingi, þ.e. þegar við leggjum skyldur á stofnanir með lögum sem síðan geta ekki haldið sig innan fjárheimilda ef þær hyggjast uppfylla þann lagaramma sem þeim er ætlað að uppfylla. Mig langar að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þessa, hvort ekki sé mikilvægt við fjárlagavinnuna að við skilgreinum nákvæmlega hvort ekki sé réttara að beita sér fyrir lagabreytingum ef við ætlum okkur ekki að veita 

Herra forseti. Alltaf er hv. þm. Katrín Jakobsdóttir jafn skynsöm, þetta er nákvæmlega það sem vantar. Það vantar að skilgreina þessa grunnþjónustu. Hún situr einhvers staðar í lögum en menn vita ekki nákvæmlega hver hún er. Ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra að þessu. Það er ekki nein almenn skilgreining á því hver grunnþjónustan í heilbrigðiskerfinu er. En það er rétt hjá þingmanninum að það eru skilgreiningar í lögum um ákveðnar skyldur stofnananna og aðilarnir sem er treyst og eru ráðnir af yfirvöldum til að sinna þessum stöðum koma til fjárlaganefndar með tillögur handa heilbrigðisráðherra um raunverulega fjárþörf en síðan er ekki hlustað. Þetta þarf klárlega að skilgreina. Þetta á líka við um Ríkisútvarpið sem hefur skyldur samkvæmt lögum sem það getur ekki sinnt miðað við það fjármagn sem því er skammtað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það veldur mér miklum áhyggjum að við sjáum forstöðumenn ríkisstofnana mæta á fundi þingnefnda og lýsa því yfir að þeir geti ekki uppfyllt lagaskyldur sínar en fá um leið þau skilaboð að frumskylda þeirra sé að halda sig við fjárlög. Við þingmenn á Alþingi Íslendinga gætum lent í alvarlegri klípu. Hvar ætlum við að draga mörkin í þessu? Við getum kannski sagt: Það er allt í lagi að uppfylla ekki lagaskyldur eitt eða tvö ár í þessari stofnun. En getum við sagt um Landspítalann, þar sem við erum að tala um siðferðileg spursmál sem við ætlum að leggja forstöðumönnum á herðar og starfsmönnum þeirrar stofnunar, hvaða skyldum eigi að fylgja og hverjum ekki? Ég held að hér þurfi löggjafinn virkilega að velta nákvæmlega fyrir sér hvernig hann ætlar að nálgast þessi mál, og ekki bara innan heilbrigðisþjónustunnar. Það á líka við innan skólakerfisins. Hv. þingmaður nefndi Ríkisútvarpið. Við höfum fjöldann allan af stofnunum sem bera 

Herra forseti. Já, þetta snýst um heiðarleika. Þetta snýst um að Alþingi sé heiðarlegt í því hvaða skyldur eru til staðar. Ekki að fara einhvers konar svona baktjaldaleið varðandi til dæmis Ríkisútvarpið og segja: Já, já, ókei, við ætlum að lækka útvarpsgjaldið og við ætlum ekki að skila því til ykkar sem þó er tekið inn nema að 70% leyti. Svo eigið þið samt að halda áfram að uppfylla þessar skyldur sem þið hafið alltaf átt að uppfylla samkvæmt lögum. Þá væri miklu heiðarlegra ef Alþingi segði bara: Nei, nú eru lög um Ríkisútvarpið. Sá maður sem hefur verið treyst af stjórninni, sem er skipuð á Alþingi til að sinna hlutverkinu, segir: Ég get þetta ekki. Ég get þetta ekki eins og þið eruð að skammta mér þetta. Væri þá ekki miklu heiðarlegra að Alþingi segði bara: Nei, heyrðu, þú átt bara ekkert að sinna ákveðnum skyldum lengur? Jú, við skulum halda almannavörnunum en Alþingi verður þá að breyta lagarammanum. Og við verðum að fara að skilgreina grunnþjónustu heilbrigðiskerfisins í lögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir ræðuna. Hann beindi til mín mörgum spurningum sem formanns fjárlaganefndar. Ég tek fram að þingmaðurinn veit að heilbrigðisráðherra starfar í landinu og honum ferst það starf mjög vel úr hendi. Ég vil benda bæði þingmönnum og þeim sem hlusta á þessa ræðu að fara í þskj. nr. 1 á bls. 385 og þá sést vel hvernig þróunin í fjárveitingum til þessara viðkvæmu málaflokka er frá ríkisreikningi 2013 til frumvarps 2015 og hvernig fjárlögin koma út 2014. Á síðasta ári tók fjárlaganefnd ákvörðun um að bæta 400 milljónum í heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og það var farið í það til dæmis að bæta við 20 milljónum til SÁÁ og stórfelldum íbótum á Landspítalann, tæplega 4 milljörðum. Heilbrigðisráðherra tók tillit til 

Herra forseti. Ég fór að hugsa allt of mikið þannig að ég náði ekki alveg því síðasta sem hv. formaður fjárlaganefndar sagði. Hún nefnir það kannski aftur í seinna svari. Ég er ekki að segja að ríkisstjórnin frá 2013 hafi ekki gefið eitthvað í. Það sem ég er að segja er, vegna þess að ég heyri það alls staðar, frá læknum og frá stjórnendum heilbrigðisstofnana í landinu, að það er ekki nóg gefið í. Það er kannski verið að fara úr fyrsta gír eða bakkgírnum í sumum tilfellum upp í fyrsta gír og annan gír. En ef það þarf að fara upp í þriðja eða fjórða gír til að við missum ekki mannauðinn, er þá hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, ekki sammála um að við þurfum að gera það?

Virðulegi forseti. Ég tel að á starfstíma þessarar ríkisstjórnar, í um eitt og hálft ár, sé búinn að nást algjör viðsnúningur í málefnum heilbrigðisgeirans hér á landi. Fyrri ríkisstjórn var til dæmis búin að skera Landspítalann niður um 20% þannig að það þarf ansi mikið fjármagn til að ná jafnvægi. Við erum búin að ná því með þessum viðbótum sem koma núna inn í Landspítalann, 1 þús. milljónum aukalega við aðra umferð fjárlaga. Ég ætla líka að benda þingmanninum á að við erum að takast á við ófjármögnuð verkefni frá fyrri ríkisstjórn. Hún ákvað til dæmis að fara í jafnlaunaátak á Landspítalanum þar sem við þurftum að bæta í um 1,2 milljörðum þannig að það er svo langtum meira en bara reksturinn. Ég lýsti áhyggjum mínum yfir læknadeilunni og þeim launadeilum sem eiga sér stað í heilbrigðisgeiranum og fór yfir þær í framsöguræðu minni. Ég vona að það að fari vel. Það er á borði fjármálaráðherra 

Herra forseti. Ég er ekki að segja að það hafi ekki orðið viðsnúningur frá síðustu ríkisstjórn, alls ekki. Það var komið í bakkgírinn og við erum kannski komin í fyrsta eða annan gír. Það hefur orðið viðsnúningur en er hann nægur? Framkvæmdastjóri Landspítalans sem kom fyrir fjárlaganefnd - og við vorum bæði á þessum fundi - kallaði eftir 1,2 milljörðum, ekki 1 milljarði, og svo kallaði hann eftir 600 milljónum í ofanálag. Það getur ekki hafa farið fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formanni fjárlaganefndar, manneklan og fólkið sem við erum að missa úr landi. Landlæknir, sá embættismaður sem er treyst fyrir því starfi, starfandi landlæknir, sem ég átti samtal við í dag, nefndi að við gætum verið á mjög hættulegum stað í upphafi næsta árs með það að lenda í spíral þar sem við 

Herra forseti. Það var dálítið merkilegt að heyra einn af kvenskörungum Framsóknarflokksins lýsa því yfir áðan að hún hefði verið á móti jafnlaunaátaki á Landspítalanum.

Ég var ekki að segja að ég væri á móti … rétt mál.

Herra forseti. Ríkisstjórnin sem áður sat tók akkúrat við 12 ára arfleifð Framsóknarflokksins og allir vita hvernig það endaði. Það leiddi til þess að hún tók við 230 milljarða gati sem þurfti að stoppa upp í. Það þurfti að gera margt sem var ákaflega erfitt. Eitt af því var að skera niður í menntakerfinu og líka á Landspítalanum. Eigi að síður blasti það alltaf við að stefnan var að taka á og reisa aftur upp þegar því væri lokið. Við skildum við með þeim hætti að það hefur verið fjögurra ára hagvöxtur í landinu. Hv. þingmaður talar um kosningasvik af hálfu Framsóknarflokksins. Ég skal ekkert um það segja en klárt er að það vantar í Landspítalann og mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hann að þurfi mikið til þess að hann megi vel við una?

Herra forseti. Ég veit ekki hversu vantar mikið, ég veit ekki einu sinni hvað þarf að hækka laun lækna mikið til að þeir sætti sig við ástandið og við lendum ekki í þeim neikvæða spíral að missa starfsfólk út úr læknastéttinni, út úr heilbrigðiskerfinu. Eins og ég nefndi í andsvari við hv. þm. Karl Garðarsson höfum við samningamenn sem eiga að komast að þessu, við höfum landlækni, við höfum þessa yfirmenn heilbrigðiskerfisins og við höfum heilbrigðisráðherra. Þeir verða að komast að þessu og þeir verða að finna lendinguna þannig að við lendum ekki í þessum neikvæða spíral. Þeir hafa fjármunina, starfsfólkið og skylduna að gera það. Um almenna fjárþörf í heilbrigðiskerfinu veit ég ekki heldur en ég er búinn að undirbúa skjal í samstarfi við starfsmenn nefndarinnar til að kalla eftir nákvæmlega þessari fjárþörf frá yfirmönnum heilbrigðisstofnana. Þær upplýsingar virðist núna ekki vera aðgengilegar í fjárlaganefnd og ég ætla að kalla eftir þeim. Ég mun senda út póstinn á morgun þegar ég fæ netföng þessara aðila og vona að þeir geti svarað mjög fljótt, að svörin liggi 

Herra forseti. Ég hvet hv. þingmann og stjórnarandstöðuna alla til að láta ekki deigan síga. Þessari glímu er ekki lokið. Ríkisstjórninni og stjórnarþingmönnunum er nefnilega ekki alls varnað. Í fyrra leiddi sams konar barátta í þessum sölum til þess að þegar upp var staðið var búið að bæta 3 milljörðum við Landspítalann vegna baráttu hér í þessum sölum og þegar lokafjárlög voru afgreidd var líka skafinn af 2,5 milljarða hali. Það má þakka því að einhvers staðar blundar frækorn skilningsins í hugum stjórnarþingmanna en það þarf menn eins og hv. þingmann og aðra bardagafúsa þingmenn til að vökva það. Menn hafa velt fyrir sér hvað þurfi að hækka laun lækna mikið. Hv. þingmaður lét gera könnun sem sýndi að 90% þjóðarinnar setja heilbrigðisþjónustuna efst. Önnur könnun sýndi 80% stuðning við það að hækka laun lækna. Hvað þarf að hækka þau mikið? Til jafns við viðmiðunarhópana, það er eðlilegt. Svo skulum við ekki gleyma því að það eru fleiri sem vinna á spítölunum og hjarta mitt hrærist líka til samúðar með þeim sem eru að vinna þar við ræstingastörf 

Herra forseti. Þingmaðurinn spyr hvað þurfi að hækka launin mikið, nefndi það sem dæmi. Við vitum það ekki alveg, en við vitum samt að íslenskir læknar vilja starfa á Íslandi. Launin eru ekki aðalatriði hjá þeim. Við vitum að há laun eru ekki endilega hvetjandi, en lág laun eru letjandi. Það er þannig sem því er háttað á Íslandi, of lág laun eru greidd fyrir allt of mikið vaktaálag og lélega aðstöðu. Það er þetta sameiginlega sem er að hrekja lækna burtu. Læknum á ekki að finnast þeir þurfa að vera á endalausum vöktum til að geta framfleytt fjölskyldu sinni, læknum með alla sína reynslu, allt sitt nám, öll sín námslán og jafnvel tveir læknar í fjölskyldu sem geta varla hist út af vaktaálaginu. Það verður að hækka launin, hve mikið veit ég ekki en það þarf líklega ekki að hækka þau jafn mikið og í nágrannalöndunum af því að það er margt annað sem togar í á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta til að inna forseta eftir því hvað er fyrirhugað um framhald á fundahöldum. Við höfum átt býsna langa, góða og mikilvæga umræðu um fjárlagafrumvarpið, ég hef heyrt margar góðar framsöguræður, en klukkan er nú farin að nálgast miðnættið og mér barst fyrr í dag fundarboð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kl. 8.30 í fyrramálið þar sem á að fara yfir rannsóknarskýrslu um fall sparisjóðanna sem ég veit að hæstv. forseti þekkir vel. Hún er býsna yfirgripsmikil og menn þurfa einhvern tíma til að undirbúa sig að loknum þingfundi fyrir nefndarfundinn kl. 8.30 í fyrramálið þannig að mér leikur hugur á að vita hjá forseta hversu lengi hann hyggist halda umræðunni áfram svo hægt sé að gera ráðstafanir og skipuleggja störf sín í samræmi við það.

Forseti hyggst halda þessari umræðu áfram fram yfir miðnætti en ekkert mjög lengi. Það ræðst svolítið af því hvernig stendur á með ræður hvenær nákvæmlega þessari umræðu getur þá lokið í nótt að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að við stillum hér saman strengi varðandi framvindu fundarins, ekki síst vegna þess að hér hefur farið fram afar góð og uppbyggileg umræða. Ég veit ekki betur en að við séum rétt að ljúka fyrstu umferð fjárlaganefndarmanna með andsvörum. Þetta er fyrsti dagur 2. umr. fjárlaga og líður að miðnætti og ég bið hæstv. forseta að huga að því að það er gert ráð fyrir nefndarfundum í fyrramálið allt frá kl. 8.30, ekki bara í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd heldur í fleiri nefndum, 

Forseti telur sig hafa svarað býsna skýrt. Forseti talaði um að þessi umræða færi fram yfir miðnætti, ekki mjög langan tíma fram yfir miðnætti. Það mun ráðast af því hvernig stendur á spori. Forseti vekur athygli á því að ræðutími hv. þingmanna er 40 mínútur sem forseta sýnist flestir hafa nýtt sér auk þeirra andsvara sem þessar ræður hafa kallað fram. Þess vegna er ekki hægt að gefa nákvæmt svar um það upp á mínútu og sekúndu hvenær þessari umræðu lýkur en það eru þó áform forseta að halda áfram eitthvað fram yfir miðnætti.

Herra forseti. Ég vil segja það skýrt að ég tel að forseti hafi tekið mjög vel á þessari málaleitan. Fyrir mína parta get ég gengið snemma til náða í kvöld en ég get líka verið hér alla nóttina ef því er að skipta því að ég nýt hverrar mínútu með forseta meðan hann situr á þessum stóli. 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Hérna stöndum við vaktina fyrir afgerandi meirihlutavilja landsmanna um að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Við erum að ræða fjárlögin og við munum standa áfram vaktina þar til á verður hlustað. Svo landsmenn skilji út á hvað þessi vakt gengur gengur hún í rauninni út á það að taka sem mest af jólafríi þingmanna. Sjáið til, jólafrí þingmanna á að vera frá 12. desember til 20. janúar. Hugsið ykkur ef læknar og heilbrigðisstarfsmenn gætu leyft sér slíkt. Nei, nú stöndum við hérna vaktina og ef þessi þingfundur verður í allt kvöld og þá fáu daga sem eru til jóla verður það bara gott mál.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér nefndu að það eru nefndastörf í fyrramálið. Sjálfur þarf ég að mæta í hv. allsherjar- og menntamálanefnd kl. 8.30 að ræða þar fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Ég hafði gert mér vonir um, mig hafði dreymt um að kynna mér málið enn betur en ég hef þegar gert og hafði hugsað mér að gera það í kvöld. Hins vegar er ég á mælendaskrá og hef tekið þátt í umræðum hér. Ég hef fylgst með einmitt til að kynna mér málin eftir bestu getu en verð að segja að það getur orðið mjög erfitt, sérstaklega vegna þess að fyrirvarinn á því hvað menn ætla að ræða á nefndafundum og þingfundum hér á bæ er lítill, oft mjög lítill, yfirleitt bara dagur eða tveir. Ég óska eftir því að hæstv. forseti sýni þessu skilning og hleypi okkur frá þessari umræðu fyrir eða um miðnætti svo við getum farið vel undirbúin inn í nefndastörf morgundagsins.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að annað árið í röð skuli stefna í hallalaus fjárlög. Tekjurnar aukast og hafa þær verið nýttar til að auka framlög til grunnþjónustu ríkisins. Það eru ákveðin vonbrigði að niðurgreiðsla skulda skuli ekki vera hafin en vaxtakostnaður er þriðji mesti útgjaldaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Við greiðum hærri upphæð í vexti á ári hverju en sem nemur því sem við setjum í rekstur Landspítalans. Þetta er þróun sem við verðum að vinda ofan af og því hlýtur það að vera forgangsverkefni stjórnvalda í næstu fjárlögum að hefja niðurgreiðslu skulda ríkisins. Það er ekki bara okkur til hagsbóta heldur líka komandi kynslóðum. Það er löngu orðið tímabært að láta af þeirri skammtímahugsun sem einkennt hefur fjárlög svo lengi og reyndar líka hugsunarhátt stjórnmálamanna. Ef ekkert verður gert munu börn okkar og barnabörn ekki njóta sömu lífsgæða og við. Það hefur líka verið bent á að breytt aldurssamsetning þjóðarinnar muni kalla á aukna eftirspurn eftir heilbrigðisþjónustu. Samkvæmt meðaltali OECD er kostnaður þjóðfélaga vegna hvers einstaklings eldri en 65 ára fjórum sinnum meiri en þeirra sem yngri eru. Íslendingum eldri en 67 ára mun fjölga um 50% á næstu tíu árum. Fjölga þarf hjúkrunarrýmum fyrir aldraða um allt að 1.700 á næstu 15 árum og nemur kostnaður vegna þessa um 54 milljörðum kr. Af þessum fjölda eru um 1.100 hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu. Þessi breytta aldurssamsetning þjóðarinnar kallar á tafarlausar aðgerðir í heilbrigðismálum. Skuldir ríkisins, lífeyrisskuldbindingar og breytt aldurssamsetning kallar sem sagt á forgangsröðun í ríkisfjármálum. Tekjur ríkisins hækka um 9,5 milljarða kr. frá fjárlagafrumvarpinu og byggir sú spá á endurmati fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Tekjuskattar einstaklinga og lögaðila hækka um rúmar 20 milljarða kr. og 2,6 milljarðar eru vegna fjármagnstekjuskatts. Á móti vegur lækkun á sköttum á vöru og þjónustu um 8,8 milljarða kr. og munar þar mestu um rúma 5 milljarða vegna virðisaukaskatts. Gert er ráð fyrir að neðra þrep virðisaukaskatts hækki í 11% í stað 12%. Samhliða því er efra þrepið lækkað úr 25,5% í 24%. Samtals er áætlað að kerfisbreytingar virðisaukaskatts lækki tekjur ríkisins um 3 milljarða kr. Auk lækkunar virðisaukaskatts er nú gert ráð fyrir að svokallaður bankaskattur lækki um 4,5 milljarða kr. Breytt áform um lækkun vörugjalda um næstu áramót í einum áfanga í stað tveggja lækka einnig tekjurnar um 3 milljarða kr. Ég hef gagnrýnt þær hugmyndir að hækka virðisaukaskatt á matvæli og tel að menn verði að fylgjast mjög vel með þróun matvælaverðs á næstunni. Menn hafa bent á að vörugjöld lækki á móti og svo lækki efra þrep virðisaukaskatts. Þess utan séu margvíslegar mótvægisaðgerðir til að styðja þá sem verst standa. Heildaráhrifin verði því jákvæð fyrir neytendur, ekki neikvæð. Reynslan hefur hins vegar sýnt okkur að skattahækkanir skila sér yfirleitt fljótt inn í verðlagið, skattalækkanir síður. Það á því eftir að koma í ljós hver heildarniðurstaðan verður og þess vegna verður virkt verðlagseftirlit að vera til staðar svo að við getum fylgst með þeirri þróun sem verður á matvælaverði á næstunni. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ræddi aðeins um sykurskattinn svokallaða hér áðan og get ég tekið undir orð hans. Sykurskattur, eins og hann hefur verið framkvæmdur hér á landi, hefur ekki skilað þeim árangri sem að var stefnt, þ.e. að neysla á vörum með sykri í minnki. Til að slíkur skattur skilaði slíkum árangri yrði hann að vera margfalt hærri en hér hefur verið. Við hættum ekki að kaupa sykraðar vörur eða gosdrykki þó að verðið hækki um 1 eða 2 kr. á viðkomandi vöru. Tillögur meiri hluta fjárlaganefndar til hækkunar útgjalda eru af ýmsum toga. Forgangsraðað er til heilbrigðisþjónustu, framkvæmda Vegagerðarinnar, menntunar, barnabóta og margvíslegra annarra smærri málaflokka. Í heild er gerð tillaga um 9,3 milljarða kr. hækkun útgjalda. Hverjar eru svo tillögurnar? Hér verður aðeins stiklað á stóru enda breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar fjölbreyttar. Byrjum á menntakerfinu. Lagt er til að fjárheimild Háskóla Íslands hækki um tæplega 300 millj. kr. og að Háskólinn í Reykjavík fái tæplega 260 milljónir aukalega. Aðrir skólar á háskólastigi fá einnig fjárveitingar samkvæmt tillögu meiri hluta fjárlaganefndar. Það má endalaust deila um skiptingu fjármuna til háskóla. Hver og einn þeirra hefur sínar þarfir. Þeir eru ólíkir innbyrðis og áherslur þeirra mismunandi. Þær fjárhæðir sem ég nefndi eru hluti af 617 millj. kr. hækkun á framlagi til kennslu á háskólastigi og koma til viðbótar 463 millj. kr. framlagi í frumvarpinu til að styrkja rekstrargrundvöll kennslu á háskólastigi. Samanlagt nema viðbótarframlög tæplega 1,1 milljarði kr. árið 2015. Heildarniðurstaðan er því sú að verið er að styrkja menntakerfið verulega enda flestir sammála um að ekki hafi verið vanþörf á. Ríkisútvarpið hefur verið í sviðsljósinu undanfarna daga vegna fjárhagsörðugleika. Lagt er til að veitt verði 182 millj. kr. viðbótarframlag til að styrkja rekstur Ríkisútvarpsins. Ljóst er að ekki hefur tekist að halda fjárhagsstöðu þess í viðunandi horfi á undanförnum árum og hefur ríkissjóður nokkrum sinnum þurft að taka á sig veruleg útgjöld til að bæta stöðu þess. Þannig voru afskrifaðar skuldir hlutafélagsins við ríkissjóð sem námu 625 millj. kr. árið 2006 þegar verið var að koma félaginu á fót, 65 millj. kr. árið 2007 og 123 millj. kr. árið 2008. Árið 2009 var síðan afskrifaður 563 millj. kr. hlutur ríkisins í Ríkisútvarpinu sem var færður til gjalda hjá ríkissjóði. Samtals nema afskriftir vegna Ríkisútvarpsins ríflega 2 milljörðum kr. á verðlagi ársins. Sú tímabundna fjárheimild sem veita á nú til RÚV og útgreiðsla hennar er háð skilyrðum um að fram fari fjárhagsleg endurskipulagning og raunhæfar rekstraráætlanir líti dagsins ljós. Ég hef hingað til verið talsmaður þess að skera niður fjárveitingar til Ríkisútvarpsins og að reksturinn verði endurskoðaður frá grunni; jafnframt fari fram opinská umræða um framtíðarhlutverk RÚV. Hvernig fyrirtæki á þetta að vera? Hvert á þjónustuhlutverk þess að vera? Á það að vera stofnun sem reynir að höfða til sem flestra á öllum sviðum eða þarf að afmarka hlutverk stofnunarinnar nánar? Fjölmiðill í almannaþágu er sveigjanlegt hugtak svo ekki sé meira sagt. Það er hins vegar rétt að ganga ekki of langt í niðurskurði á framlögum til RÚV á þessari stundu. Nýr útvarpsstjóri þarf að fá meiri tíma til að koma hugmyndum sínum í framkvæmd. Skoðum hvernig til tekst á næsta ári; tökum síðan ákvörðun um framhaldið. Ef ekki verður gripið til nauðsynlegra aðgerða þar innan dyra þarf að taka á því máli og endurskoða hlutverk RÚV. Talsverður niðurskurður var á framlögum til utanríkisþjónustu í fyrra, á sama tíma og alþjóðavæðing og mikilvægi alþjóðlegrar samvinnu eykst ár frá ári. Það er því gleðilegt að lagt sé til að aukafjárveiting fari að þessu sinni til að styrkja rekstur sendiskrifstofa, 40 milljónir. Fjárhæðin verður notuð til að styrkja hagsmunagæslu Íslands í milliríkjaviðskiptum, t.d. varðandi EES-samninginn, gerð viðskiptasamninga og tvíhliða samskipti við mikilvægar viðskiptaþjóðir. Lagt er til að Landhelgisgæslan fái 200 millj. kr. hækkun á framlagi sínu til að styrkja lágmarks leitar- og björgunarþjónustu auk þess sem lagt er til að 25 milljónum verði varið tímabundið til undirbúnings alþjóðlegrar björgunarmiðstöðvar á Íslandi. Þetta eru jákvæð mál bæði tvö. Fjárskortur hefur valdið því að Vegagerðin hefur ekki getað sinnt því starfi sem henni ber. Þá erum við að tala um snjómokstur, viðhald vega og nýframkvæmdir. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til 250 millj. kr. hækkun á framlagi til vetrarþjónustu Vegagerðarinnar en árlegur kostnaður vegna þeirrar þjónustu hefur verið umfram fjárheimildir undanfarin ár. Þá er lagt til að 570 millj. kr. verði veittar til viðbótar til framkvæmda Vegagerðarinnar. Þar er horft til framkvæmda við safn- og tengivegi auk nýframkvæmda á dreifbýlum svæðum. Hér er samtals um 820 millj. kr. að ræða. Vegagerð og viðhald vega má ekki verða út undan enda greiðar samgöngur mikilvægar fyrir landsmenn alla. Viðhaldi á flugvöllum á landsbyggðinni hefur verið ábótavant undanfarin ár og verður ekki unað við það lengur. Gerð er tillaga um 500 millj. kr. tímabundið framlag til að koma til móts við uppsafnaða þörf fyrir uppbyggingu á flugvöllum sem þjóna innanlandsflugi. Isavia hefur þegar unnið tillögu að forgangsröðun verkefna sem nær meðal annars til flugvalla í Vestmannaeyjum, Ísafirði, á Gjögri, Vopnafirði, Hornafirði auk Þingeyrar og Akureyrar. Samhliða þessum aðgerðum leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að gerð verði breyting á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins þannig að Isavia greiði 700 millj. kr. arð í ríkissjóð. Þá má nefna 300 millj. kr. tímabundið framlag til fyrsta áfanga framkvæmda fyrirhugaðrar fjarskiptaáætlunar en löngu er orðið tímabært að koma fjarskiptamálum landsins, ekki síst ljósleiðaravæðingu, í viðunandi horf svo að allir landsmenn sitji við sama borð. Segja má að staða þessara mála hafi verið fullkomlega óviðunandi og hafi staðið í vegi fyrir framþróun ýmissa byggðarlaga. Það er því fyrir löngu orðið tímabært að setja fjarskiptamálin í forgang. Ég er sannfærður um að flestir þingmenn eru sammála því. Uppbyggingin kostar milljarða en þessar 300 milljónir eru mikilvægt fyrsta skref til að við getum komið framkvæmdum af stað. Lagt er til 400 millj. kr. framlag til aukinna húsaleigubóta. Unnið hefur verið að uppbyggingu að nýju húsnæðisbótakerfi sem ætlað er að leysa af hólmi núverandi vaxtahúsaleigubótakerfi. Með hinu nýja kerfi er stefnt að því að jafna stöðu leigjenda við stöðu eigenda íbúðarhúsnæðis sem fá greiddar vaxtabætur svo að stuðningur hins opinbera taki mið af fjölskyldustærð í stað búsetuforms. Þetta 400 millj. kr. framlag er áfangi í því að sameina framangreind styrktarkerfi með því að auka stuðning við leigjendur. Heilbrigðiskerfið hefur verið mikið í umræðunni að undanförnu, ekki síst hér í kvöld, enda ein helsta grunnstoð samfélagsins sem við verðum að standa vörð um. Lagt er til að Landspítalinn fái 1 milljarð kr. í viðbótarfjárveitingu til að styrkja reksturinn. Þetta kemur til viðbótar 120 millj. kr. viðbótarframlagi samkvæmt frumvarpinu. Nemur heildarviðbótin því 1.120 millj. kr. Því til viðbótar er gerð tillaga um 875 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til hönnunar á meðferðarkjarna vegna nýrra bygginga á lóð Landspítala við Hringbraut og til framkvæmda á nýju sjúkrahóteli. Þetta framlag kemur til viðbótar 70 millj. kr. framlagi sem var fyrir í frumvarpinu til að ljúka við hönnun á nýju sjúkrahóteli. Segja má að ákveðin yfirlýsing felist í þessari tillögu, yfirlýsing um að uppbyggingu Landspítalans verði haldið áfram og ber að fagna því. Spítalinn er í afar slæmu ásigkomulagi og það er ekki spurning um hvort heldur hvenær við verðum að taka byggingarmál hans föstum tökum. Það er lítill hagnaður í að fresta því óhjákvæmilega. Fjárlög þessa árs bera vitni um áherslubreytingar til batnaðar í heilbrigðismálum. Ríkisstjórnin setur heilbrigðiskerfið í forgang og hefur okkur sannarlega tekið að snúa við blaðinu. Fjárlög sýna það svart á hvítu. Kostnaðarhlutdeild sjúklinga sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda lækkar og þátttaka einstaklinga í einstökum lyfjakostnaði minnkar um 5% með 150 millj. kr. aukinni greiðsluþátttöku ríkisins. Lyfjakostnaður sjúklinga lækkar jafnframt sem er lækkun efra þreps virðisaukaskatts úr 25,5% í 24%. Framlög til Landspítalans hafa aldrei verið hærri en í fjárlögum nú frá stofnun spítalans eða 49,4 milljarðar kr. Sérstök framlög til rekstrar og stofnkostnaðar heilbrigðisstofnana aukast um rúman 2,1 milljarð kr. Rekstrarframlög til heilbrigðismála almennt eru aukin, þ.e. tækjakaup á landsbyggðinni um 100 millj. kr., styrking á rekstrargrunni heilbrigðisstofnana og heilsugæslustöðva um 100 millj. kr. og FSA um 50 millj. kr. Allt tal um endalausan niðurskurð í framlögum til heilbrigðismála er rangt, tölurnar tala sínu máli. Það er líka verið að auka framlög til öldrunarstofnana. Gert er ráð fyrir að framlög til þeirra aukist um 710 millj. kr. Með þessu á að styrkja daggjaldagrunninn. Hjúkrunarheimili glíma mörg við mikla rekstrarerfiðleika og hefur ríkið þurft að greiða úr þeim með ýmsum hætti, m.a. með því að taka nýverið yfir rekstur eins heimilis. Nauðsynlegt er að endurskoða rekstrarfyrirkomulagið en það hefur reynst mörgum smærri sveitarfélögum erfitt að halda þjónustunni gangandi þar sem stór hluti af tekjum viðkomandi sveitarfélaga fer til reksturs hjúkrunarheimila. Jafnframt þarf að vinna að áætlun um uppbyggingu hjúkrunarheimila til framtíðar. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að veitt verði tímabundið 210 millj. kr. framlag til starfsemi starfsendurhæfingarsjóða sem annast atvinnutengda starfsendurhæfingu og kemur sú upphæð beint úr ríkissjóði. Þetta er mikilvægt framlag enda starfsendurhæfing mikilvæg fyrir fjölda einstaklinga. Það er kunnara en frá þurfi að segja að staða Íbúðalánasjóðs er grafalvarleg og nauðsynlegt að ná tökum á fjármálum sjóðsins og fá niðurstöðu um framtíð hans. Það hefur dregist allt of lengi að taka á þessu máli, það hefði þurft að gera fyrir mörgum árum. Lagt er til að fjárheimild til Íbúðalánasjóðs hækki tímabundið um 2,4 milljarða kr. Tilefnið er ákvörðun ríkisstjórnar um að flýta niðurfærslu á verðtryggðum húsnæðisskuldum. Með flýtingunni sparast umtalsverður vaxtakostnaður sem annars hefði runnið til lánastofnana. Þessir fjármunir nýtast frekar til leiðréttingar á húsnæðisskuldum heimila. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir 40 millj. kr. niðurskurði á framlögum til skattrannsóknarstjóra. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að niðurskurðurinn verði ekki svo mikill heldur aðeins 14 millj. kr. Viðbótarfjárheimild verður því um 26 milljónir. Fjölmörg viðamikil verkefni liggja á borði skattrannsóknarstjóra en talið hefur verið að skattsvik geti numið að minnsta kosti 50 milljörðum kr. á ári. Eftirlit skattrannsóknarstjóra hefur skilað ríkissjóði tugum milljarða á liðnum árum og því er hreinlega galið að skera framlög til þessarar stofnunar niður, nær hefði verið að auka við þau. Það er varla hægt að vorkenna ríkissjóði sem hreinlega nennir ekki eða hefur ekki áhuga á að ná í þær tekjur sem honum ber. Það þýðir lítið að tala sífellt um peningaskort á meðan við tökum ekki á þeim vanda sem er í eigin bakgarði. Hvaða tölur erum við að tala um varðandi eftirlit skattrannsóknarstjóra? Samkvæmt upplýsingum frá honum sjálfum sem birtar voru í tímariti skattrannsóknarstjóra skilaði eftirlit skattyfirvalda árið 2008 2.734 millj. kr., 2009 2.874 milljónir, 2010 3.841 milljón og 2011 5.969 milljónir. Til viðbótar var yfirfæranlegt tap félaga lækkað um samtals 59,7 milljarða kr. á þessum árum. Um umtalsverða peninga er því að ræða. Það er ýmislegt fleira markvert í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Lagt er til að tugum milljóna verði varið í rannsóknir sem tengjast ferðamennsku. Þannig safnast upplýsingar sem nýtast okkur vel við uppbyggingu og þróun á þessari mikilvægu atvinnugrein. Lagt er til að um 20 millj. kr. fari í að bæta öryggismál á Litla-Hrauni og lokið verði við að byggja yfir hluta fangelsisins á Sogni en þar hefur vantað fjármagn. Lagt er til að 20 millj. kr. verði varið til að halda úti miðstöð sem aðstoðar foreldra ungbarna með geðræn vandamál. Aukið er við framlög til menningar og lista. Svo fátt eitt sé nefnt; listinn er langur. Það eru mörg mikilvæg mál í samfélaginu sem þurfa stuðning frá ríkinu og það eru ætíð skiptar skoðanir um hvert sameiginlegir fjármunir okkar allra eiga að fara. Rétt er að minnast á eitt mikilvægt atriði í lokin. Lífeyrisskuldbindingar með bakábyrgð ríkissjóðs eru nettó tæpir 408 milljarðar kr. og að öllu óbreyttu verður B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga uppurinn árið 2027 sem kallar á 20 milljarða kr. árleg útgjöld í tíu ár þaðan í frá áður en þau fara aftur lækkandi - 20 milljarðar kr. árlega í tíu ár. Þetta eru engar smáupphæðir. Lífeyrissjóðsmálin eru dæmi um vandamál sem menn hafa ýtt á undan sér. Svo hefur verið í fjölmörg ár. Þetta er gífurlega stórt verkefni sem nauðsynlegt er að taka á sem fyrst. Ég er sannfærður um að almennt hafi tekist vel til með fjárlagafrumvarpið að þessu sinni. Að því sögðu tel ég nauðsynlegt að endurskoða hlutverk fjárlaganefndar eftir að frumvarp ríkisstjórnar kemur fram. Ég hef haft vaxandi áhyggjur af því að verkaskipting löggjafarvalds og framkvæmdarvalds sé ekki virt, hún á að vera skýr og verður að vera skýr. Hlutverk fjárlaganefndar er mikilvægt. Nefndin fær til sín hundruð einstaklinga, fulltrúa sveitarfélaga og hinna ýmsu samtaka og félaga. Hlutverk fjárlaganefndar er að hlusta á þessa aðila og bregðast við óskum þeirra eins og hægt er. Mikilvægt er að standa vörð um þetta hlutverk og um það verða allir þingmenn að sameinast.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann hóf mál sitt á því að tala um mikilvægi þess að greiða niður ríkisskuldir og háan vaxtakostnað ríkissjóðs. Við skuldum um það bil 1.500 milljarða og við þyrftum að eiga 50 milljarða í afgang í 30 ár til að ná að greiða upp allar þær skuldir. Í fjögurra ára áætlun hæstv. ríkisstjórnar er ekki gert ráð fyrir miklum afkomubata og auk þess hefur ríkisstjórnin afsalað sér ýmsum tekjum, bæði veiðigjöldum, auðlegðarskatti, sykurskatti o.fl. sem er hátt í 50 milljarðar eða svo, náttúrlega fyrir utan stóru skuldaniðurfellinguna. Ég spyr hv. þingmann: Hvenær sér hann fyrir sér að við getum farið að vinna á skuldastabbanum og hvenær við munum hafa nægilegan afgang af tekjum ríkissjóðs til að geta hafið niðurgreiðsluna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir spurninguna. Þetta er mjög góð spurning. Ég hefði persónulega talið að við þyrftum að byrja á því á þessu ári, það er um slíkar fjárhæðir að ræða. En það verður ekki. Ég tel að það sé algerlega nauðsynlegt að við förum að vinna á þessum stabba á næstu tveimur til þremur árum. Það verður að fara að gerast. Ef við aukum tekjur okkar eins og við gerum nú, getum við ekki endalaust sett þá tekjuaukningu inn í kerfið hjá okkur sjálfum í aukin útgjöld. Við verðum að nota hana til að borga niður skuldir og vexti, við verðum að ná því niður. Þetta er bara eins og hvert annað heimilisbókhald; ef maður tekur ekki á lánamálunum endar það með ósköpum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við getum auðvitað tekið lengri tíma í að ræða skuldirnar en mig langar að spyrja aðeins út í sykurskattinn. Hv. þingmaður talaði um að hann væri ekki nægilega hár til að þjóna lýðheilsumarkmiðum sínum en samt sem áður er það þannig að ef lítill krakki fær 100 kr. til að kaupa bland í poka fær hann færri mola í pokann ef sykurskatturinn er fyrir hendi en ef skatturinn er tekinn af og það er gott fyrir barnið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum hefði ekki þótt koma til greina að hækka skattinn þannig að hann næði þá markmiðum sínum. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin er með sykur á válista sínum ásamt tóbaki og áfengi og sykurát Íslendinga skapar heilsutjón og kostnað í heilbrigðiskerfinu. Kom til greina af hálfu stjórnvalda að hækka sykurskattinn? Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu máli?

Virðulegi forseti. Svarið er já. Ég hefði talið að það þyrfti að hækka sykurskattinn verulega frá því sem var. Eins og ég sagði í ræðu minni held ég að hann þjóni ekki tilgangi sínum nema hann sé hækkaður. Annaðhvort sleppa menn honum eða hækka hann verulega. Skoðun mín er sú að við hefðum gjarnan mátt fara þá leið að hækka þann skatt að ósekju. Ég ætla ekki að tala fyrir hönd annarra í stjórnarflokkunum, þetta er bara mín persónulega skoðun að það hefði verið ágætisleið til tekjuöflunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 8. þm. Reykv. s. kærlega fyrir ræðuna. Ég vil byrja á því að segja að ég er hjartanlega sammála honum um skattrannsóknarstjóra og ég hjó eftir því þegar ég skoðaði breytingartillögu meiri hlutans hvers vegna framlagið væri ekki hækkað meira. Reyndar varð ég meira hissa á því að það skyldi vera lækkað í frumvarpinu til að byrja með. Mér sýnist upphæðin samt sem áður lækka frá fyrra ári, hún var rúmar 299 millj. kr. í fyrra en er 297,9 millj. kr. núna. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega að hann vildi hækka fjárhæðina enn meira til að taka á skattsvikum og undanbrögðum í skatti. Mundi hv. þingmaður styðja tillögu þess efnis að hækka þá tölu enn þá meira? Er þetta ekki sá liður sem skynsamlegast væri að eyða meiri peningum í? Sér hv. þingmaður fyrir sér að breytingartillaga meiri hlutans standi þar sem hún er?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er alveg rétt hjá honum að ég er þeirrar skoðunar að setja hefði mátt meiri peninga í skattrannsóknir, ég hef lengi verið þeirrar skoðunar. Mér finnst ekki nóg að gert. Hér er um gríðarlega fjármuni að ræða sem við náum ekki í sem gætu breytt stöðu ríkisins verulega. Ég er þeirrar skoðunar að setja eigi meiri peninga í þetta. Ég er þeirrar skoðunar að ríkið eigi að gera það. Það eru skiptar skoðanir um það. Margir telja að ekki sé sjálfgefið að auknar fjárhæðir til þessara mála skili sér í betri skattskilum. Ég hef heyrt þá skoðun og það er skoðun út af fyrir sig, en það er ekki neitt sem styður hana þannig að ég tel að setja eigi meiri peninga í þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er sammála, ég tel að setja eigi meira fjármagn í þessi mál og hef ekki heldur heyrt nein rök fyrir því að skynsamlegt sé að draga úr þessum málaflokki yfir höfuð. En hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að skýra þyrfti betur hlutverk hv. fjárlaganefndar eftir að fjárlagafrumvarp er komið fram. Ég heyrði það einnig í ræðu hv. 2. þm. Reykv. n. og hjá hv. 10. þm. Norðaust. Ég velti fyrir mér hvað átt sé við með því. Hvaða vandamál eru þar? Hvernig sér hv. þingmaður hlutverk fjárlaganefndar fyrir sér í framtíðinni? Hvað telur hv. þingmaður að þurfi að skerpa varðandi hlutverk fjárlaganefndar og samskipti hennar við yfirvöld eða endurskilgreina og bæta með einhverjum hætti? Ég hef mikinn á huga á að heyra allar hugmyndir um 

Virðulegi forseti. Almennt er ég þeirrar skoðunar að þingnefndir séu ekki nógu sjálfstæðar gagnvart framkvæmdarvaldinu, það hefur verið skoðun mín mjög lengi. Ég var þeirrar skoðunar áður en ég kom sjálfur á þing og sú skoðun mín hefur eflst eftir að ég kom hingað. Mér finnst að við þurfum að sýna meiri sjálfstæði hér sem þingmenn, við eigum að gera það, okkur ber að gera það. Mér finnst oft og tíðum að framkvæmdarvaldið hafi of mikil áhrif á gerðir okkar og ákvarðanir. Það er ekki viðunandi og það er einmitt það sem ég benti á í ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil nota tækifærið og fagna þeim breytta tón sem ég hef fundið hjá hv. þingmanni hvað varðar málefni Ríkisútvarpsins. Ég hjó eftir því sem hann sagði áðan um framtíðarsýn og hlutverk og nú hefur verið gerð atlaga að því í lögum sem þingmenn Framsóknarflokksins samþykktu hér vorið 2013 til að skilgreina hlutverk almannaútvarps en vissulega er það víðfeðmt. Eins og hv. þingmaður þekkir þegar við lítum til almannaútvarpa um alla Evrópu er hlutverk þeirra mjög víðfeðmt. Nú hefur útvarpsstjóri lagt fram ákveðna framtíðarsýn en stjórn Ríkisútvarpsins, sem hefur lýst yfir stuðningi við þá sýn, segir líka að það sé mjög mikilvægt að útvarpsgjaldið verði ekki lækkað. Þau styðja þá ákvörðun meiri hlutans að nú fari útvarpsgjaldið að renna óskert til RÚV, og ég styð það að sjálfsögðu líka, tel það mikið kappsmál, en telja hins vegar að gjaldið eins og það er lagt til núna sé of lágt, of lágt í alþjóðlegum samanburði, of lágt til að geta framfylgt þessu hlutverki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telur einhverja forsendu til að endurskoða þessar fyrirætlanir?

Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að útvarpsgjald er ekki mjög hátt hérlendis miðað við það sem þekkist víða annars staðar. Sjálfur er ég fylgjandi því að lækka skatta eins og hægt er á almenning þannig að ég út af fyrir sig hef ekki verið á móti því að lækka útvarpsgjaldið. Ég held að það nauðsynlega í þessu máli sé að við verðum að skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins betur. Menn segja: Það er skilgreint. Það er ekki skilgreint nógu vel. Ríkisútvarpið getur sinnt hlutverki sínu í raun með mun minni fjármunum en það hefur í dag ef litið er kalt á málið hvað felst í þessum ramma. Það er mjög teygjanlegt í hvaða áttir við förum með það hvaða skyldur Ríkisútvarpið hefur og hvaða fjármuni það hefur. Um það snýst þessi barátta. Hvað þarf stofnunin mikið til að sinna sínu hlutverki og hvað á hlutverkið að vera stórt?

Virðulegi forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sé þá ekki að horfa til þess að lögin séu ekki skýr heldur snúist þetta um túlkun á lögunum. En þá langar mig að spyrja hv. þingmann að öðru, það er sú staðreynd að lífeyrisskuldbindingar eru um það bil 65% af skuldum Ríkisútvarpsins. Lífeyrisskuldbindingar hafa ekki verið settar á öll þau opinberu hlutafélög sem við eigum. Málum er ekki þannig háttað til að mynda hjá öllum nágrannaþjóðum okkar sem hafa gert ríkisútvörp sín ýmist að opinberum hlutafélögum eða sjálfseignarstofnunum. Telur hv. þingmaður í ljósi erfiðrar stöðu Ríkisútvarpsins réttmætt að lífeyrisskuldbindingarnar verði skoðaðar sérstaklega hvað varðar Ríkisútvarpið til að útvarpið geti fyrst og fremst farið að einbeita sér að rekstri og síður að skuldum, því að hv. þingmaður nefndi lífeyrismálin í ræðu sinni, og vorum við að gera Ríkisútvarpinu óleik með því að hafa fært í raun og veru lífeyrisskuldbindingarnar þangað sem gert var í upphafi þegar stofnuninni var breytt í hlutafélag?

Virðulegi forseti. Lífeyrisskuldbindingar eru í rauninni bara skuldir sem þarf að greiða eins og hverjar aðrar skuldir í mínum huga. Sú ákvörðun var tekin á sínum tíma að hafa þær þarna inni og ég geri ekkert athugasemdir við það. Það verður að reka þessa stofnun og framlög til hennar þurfa að vera í samræmi við þær skuldbindingar sem hún hefur. Auðvitað er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er alveg gífurlega stór baggi á einu fjölmiðlafyrirtæki að þurfa að standa í að greiða af þessu og auðvitað ber að líta til þess þegar kemur að framlögum til RÚV. En að aflétta sérstaklega þessum skuldbindingum, ég er ekki viss um að það sé kannski rétta leiðin en það þarf vissulega að taka tillit til þeirra skuldbindinga.

Herra forseti. Mig langar að velta þeirri spurningu upp við hv. þingmann hvernig hann sér fyrir sér afkomu þess stóra hóps sem missir réttinn til atvinnuleysisbóta nú um áramótin. Talað er um að það geti verið 600–700 manns sem munu missa þann rétt með styttingu atvinnubótatímabilsins. Það kemur auðvitað sérstaklega illa við þennan hóp í þjóðfélaginu sem er illa staddur fyrir og fer þá væntanlega fram á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, sem er miklu lægri upphæð. Og með frumvarpinu er dregið úr möguleikum fólks á vinnumarkaði að sækja sér menntun með því að 25 ára og eldri hafa ekki aðgengi að framhaldsskólunum og framlög til fullorðinsfræðslu fyrir fólk með litla formlega menntun eru skert verulega. Hvað gengur ríkisstjórninni til með þessum vinnubrögðum og að hafa ekki neitt samráð við verkalýðshreyfinguna um þessi mál?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt að stytting á atvinnuleysistímabili kemur mjög mörgum illa. Við skulum hins vegar gæta að því að atvinnulausum hefur sem betur fer farið mjög fækkandi á undanförnum árum, þetta er því mun minni hópur en áður. Það þarf að koma með úrræði fyrir þann hóp. Efla þarf atvinnuúrræði og úrræði til starfsendurhæfingar og annað slíkt og það er það sem er að vissu leyti verið að gera í fjárlagafrumvarpinu, en það þarf samt að huga að þessum hópi sérstaklega. Það þarf vissulega líka, og það er rétt hjá hv. þingmanni, að hafa meira samráð við verkalýðshreyfinguna og sveitarfélög um það mál. Ég er algerlega sammála þingmanninum um það.

Herra forseti. Já, það hefði vissulega mátt hafa meira samráð um ýmis mál. Mig langar líka að velta því upp að í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að gert sé ráð fyrir 3,5% hækkun á bótum almannatrygginga en nú er lagt til í breytingartillögunum að það verði einungis 3% og ég veit að það er tengt verðlagsvísitölu. Var ekkert rætt að þessi hópur sem hefur auðvitað mjög litlar ráðstöfunartekjur, frá kannski 170–190 þús. kr. á mánuði, fengi að njóta lækkunar verðbólgu í þessu samhengi miðað við loforð ríkisstjórnarinnar um að bæta í þennan málaflokk? Vitað er að matur, húshitun og lyfjakostnaður, allt er þetta að hækka og aukinn kostnaður er í þessum málaflokkum. Lyf og hjálpartæki eru í efra skattþrepi. Það er mikið sem fólk með mjög lágar ráðstöfunartekjur þarf að leggja út.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að gera þarf mun betur við öryrkja og aldraða líka. Þetta eru hópar sem enginn öfundar af því sem þeir hafa milli handanna í hverjum mánuði. Þessi tiltekna lækkun sem hv. þingmaður minnist á er til komin vegna verðlagsbreytinga eins og hún sagði réttilega. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir ákveðinni verðbólgu og að framlög til öryrkja mundu hækka til samræmis við það. Áætlað var að það yrði 3,5%. Raunin varð sú að verðbólgan var lægri, þess vegna er þetta lækkað niður í 3% þannig að þetta er mjög eðlileg ráðstöfun að öllu leyti.

Herra forseti. Ég vil reyna að varpa eilitlu ljósi á störfin í fjárlaganefnd á þessu hausti og kannski nálgast umræðuna með öðrum hætti en þeir sem á undan hafa talað. Fjárlaganefnd hefur setið á fjölmörgum fundum eftir að frumvarpið kom fram og þar safnast saman heilmikið efni sem rétt er að draga saman og gera grein fyrir og það hef ég reynt að gera samviskusamlega í starfi nefndarinnar. Ég vil í upphafi þakka bæði meiri hluta og minni hluta í fjárlaganefnd vinnuna í haust og minni hlutanum fyrir nefndarálit þeirra sem þau hafa flutt hér í dag. Þó að það sé margt í þeim sem mér finnst gott þá er ég nú ósammála mjög mörgu sem þar stendur en svona er þetta bara. En ég vil ekkert síður þakka þeim sem komu til nefndarinnar, höfðu fyrir því að heimsækja hana, komu um langan veg. Við tókum á móti fulltrúum 43 sveitarfélaga og fimm landshlutasamtaka. Mér telst til að nefndin hafi tekið á móti ríflega 100 gestum og til viðbótar hafa þingmenn að sjálfsögðu átt þess kost að heimsækja eða hitta sveitarstjórnarfólk í kjördæmum sínum í kjördæmaviku og þar á ofan haldið fjölmarga almenna fundi í kjördæmunum um ríkisfjármál og um önnur þingmál. Mig langar að segja við þessa umræðu að fyrir mig sem er nýlega kjörinn á Alþingi að þótt ég hafi talið mig þekkja ágætlega vel til starfa löggjafarsamkomunnar var nýtt að upplifa hérna megin frá hversu mikil áhrif almenningur í landinu hefur á lagasetningu og hversu stórt hlutverk hann spilar við vinnslu þingmála. Ég tel að kannski sé ekki öllum ljóst hve greiðan aðgang almenningur hefur til að hafa raunveruleg áhrif á gang mála. Mér finnst að við mættum halda því mun meira á lofti. Þannig er það sannarlega með fjárlagafrumvarpið, þar koma fram mörg gild sjónarmið sem verður síðan að taka tillit til og ég lít á að það sé að mörgu leyti hlutverk fjárlaganefndar hverju sinni að hlusta á þær raddir og reyna að bregðast við með tækjum sínum og tólum. Ef ég dreg saman þau málefni sem sveitarfélögin og landshlutasamtökin hafa dregið fram í minnisblöðum sínum og erindum til fjárlaganefndar - og erindi fjárlaganefndar voru einhvern tíma þegar ég gáði á 1.703 blaðsíðum, ég ætla alls ekki að halda því fram að ég hafi lesið þau öll en svona 80–90% af þeim - þá kemur það okkur í þessum sal kannski ekki á óvart hvaða málefni eru þar efst á baugi. Ég ætla að rekja mig eilítið niður þann lista yfir hvaða málefni menn hafa sett efst á blað og ég ætla að byrja á fjarskiptamálum. Af 43 sveitarfélögum sem fyrir fjárlaganefnd komu og sendu erindi fjölluðu 24 eða 25 sérstaklega um fjarskiptamál. Við höfum áður tekið umræðu um fjarskiptamál á þessu þingi og okkur er flestum ljóst hvert ástand þeirra mála er almennt. Fjarskiptamál í þessum skilningi fjalla fyrst og fremst um internettengingar og háhraðatengingar. Það blasir þannig við mér, en ég hef fengið það hlutverk að vinna að fjarskiptamálum á undanförnum mánuðum, að það sé offjárfesting í innviðum fjarskipta á suðvesturhorninu meðan landsbyggðin hefur setið algerlega eftir. Hún er núna með grunnkerfi fjarskipta sem er orðið ákaflega dapurt og annar engan veginn þeim kröfum sem almenningur gerir til slíkra hluta í dag. Þess vegna eru kröfur og ábendingar um að vinna að þessum málum lagðar fyrir nefndina í svo ríkum mæli. Stjórnvöld hafa ákaflega takmarkaða möguleika á að stíga inn á fjarskiptamarkaðinn og beita sér þar. Það er ekki þannig að ríkið muni leggja ljósleiðara. Fjarskiptamarkaðurinn er bundinn miklu regluverki og markaðsskipulagi sem hann verður að beygja sig undir og því er nokkuð flókið að nálgast viðfangsefnið. En það er algerlega ljóst að fara verður í miklar fjárfestingar á næstu árum ef ná á markmiðum um alvöruháhraðatengingar og þá verður að virkja marga aðila saman í þeim efnum. Þegar ég tala um grunnkerfi fjarskipta á ég fyrst og fremst við þann hluta fjarskiptanna sem flytur merkin sjálf, þ.e. lagnirnar. Ég á ekki við endabúnaðinn sem í mínum huga markaðsfyrirtækin ættu að eiga og síðan að selja neytendunum fjarskiptavörurnar. Það er grunnkerfið sem við horfum til að þurfi að endurbæta og byggja upp. Þar hafa sveitarfélög stigið inn á sviðið og á árum áður hefur ríkið líka komið þar að og lagðir hafa verið fram verulegir fjármunir til fjarskiptamála í gegnum fjarskiptaáætlanir. En nú er komið að ákveðnum vatnaskilum í þeim efnum og við verðum að vinna málið að mínu viti með miklu skýrari markmið en við höfum getað mörg undanfarin ár. Að þessum málum hefur verið unnið á undanförnum mánuðum af nokkurri fyrirhyggju og ég ætla að leitast við að rekja það eilítið áður en ég geri grein fyrir tillögu meiri hluta fjárlaganefndar til að bregðast við þessum erindum. Í fyrsta lagi er það að segja að fjarskipti eru ekki á ábyrgð sveitarfélaga eða ríkis en það er hins vegar ljóst að mörg sveitarfélög hafa þegar fjárfest í grunnkerfi fjarskipta, þ.e. ljósleiðaralögnum. Í þeim efnum eru miklar reglur sem þarf að huga að og þess vegna var það fyrsta verk í aðkomu innanríkisráðherra á fjarskiptamarkaði að óska eftir því að Póst- og fjarskiptastofnun gerði ákveðna greiningu á regluverkinu og ynni leiðbeiningar um hvernig sveitarfélög og hið opinbera ættu að haga sér í þessum efnum. Póst- og fjarskiptastofnun vann þær leiðbeiningar og í skýrslu sem stofnunin hefur nýlega birt á vef sínum er í meginatriðum fjallað um lagaumhverfið sem skoða þarf vegna ríkisaðstoðar og skilyrði sem þarf að uppfylla svo ríkisaðstoð teljist ekki brjóta í bága við ríkisaðstoðarreglur EES-samningsins. Í viðaukum við þá skýrslu er síðan að finna gátlista um upplýsingar um stöðu og þróun á íslenskum fjarskiptamarkaði. Þar er að finna fyrirmynd að samtengissamningum, almennar upplýsingar um búnað og tæki og ýmsar hagnýtar upplýsingar sem því tengjast. Stefnt er að því að fylgja þessum leiðbeiningum úr hlaði á næstu vikum og mánuðum með kynningum fyrir sveitarstjórnarfólk í hverjum landshluta. Leiðbeiningarnar eiga að styðja við allt ferlið sem lýtur að margþættum undirbúningi og framkvæmd ljósleiðaraframkvæmda, ekki síst á vegum sveitarfélaga. Í samræmi við ályktun sem Alþingi samþykkti síðastliðið vor, byggðaáætlun, þar sem lögð var sérstök áhersla á samskiptamál og leiðbeiningarhlutverk stjórnvalda, hefur verið ákveðið að verja fjármunum úr byggðamálum til að keyra þetta leiðbeiningaverkefni á næstu árum og halda þannig utan um sveitarfélögin. Ég bendi fólki á að kynna sér hvernig verður nánar að þessu staðið á vef Póst- og fjarskiptastofnunar. Í öðru lagi hefur verið unnið í starfshópi er fjallar um alþjónustu og alþjónustuhópurinn hefur haft það verkefni að huga að framtíð uppbyggingar í fjarskiptainnviðum. Meginviðfangsefni okkar í þeim hópi, en ég stýri honum ásamt hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, hefur verið að greina með sama hætti hvernig við getum breytt lögum sem varða alþjónustu til að laða fram hraðari framkvæmdir á þessu sviði og byggja upp tillögur og skila greinargerð um hvernig við sjáum fyrir okkur að hér geti orðið alvöruátak í uppbyggingu fjarskiptainnviða á næstu árum. Í þriðja lagi stendur yfir endurskoðun á fjarskiptaáætlun 2015–2016 og verður væntanlega flutt um það þingsályktunartillaga á Alþingi í febrúar eða mars á næsta ári. Það er algerlega ljóst að stórt samstillt átak þarf ef árangur á að nást á þessu sviði því að fyrir liggur að uppbygging fullkominna fjarskiptainnviða á borð við ljósleiðara og 4G kerfi er mjög kostnaðarsöm. Þess vegna leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að í málaflokkinn verði lagðar 300 millj. kr. til að hefjast handa við verk sem kannski var horfið frá vegna fjárskorts á fyrri árum. Með greinargerð sem fylgir þessu framlagi leggur meiri hluti fjárlaganefndar fyrst og fremst áherslu á að áfram verði unnið að skipulagningu, áætlunargerð og kortlagningu stjórnvalda við svokallaðan innviðagagnagrunn og í að verkefni fari 40 millj. kr. Í öðru lagi verði ljósleiðarastofnnetið eflt, þ.e. hringtengingar ljósleiðara og það verður sérstakt verkefni á næsta ári að styðja við hringtengiframkvæmdir. Í þriðja lagi verði stuðlað að því að ótengdir byggðakjarnar sem ekki njóta ljósleiðaratenginga í dag verði tengdir. Þar getum við nefnt þéttbýlisstað eins og Kópasker, Raufarhöfn, Rif og Drangsnes. Heildaráætlun um kostnað við hringtengingu ljósleiðara er um 390 millj. kr. og um 160 millj. kr. að ljósleiðaratengja þéttbýlisstaði. Þá er í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar horft til nýsamþykktrar ályktunar Alþingis um byggðamál að styðja við uppbyggingu aðgangsneta í veikum byggðum. Því er lagt til í greinargerð með því framlagi sem meiri hlutinn leggur til sem breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið að 60 millj. kr. verði notaðar til að stuðla að uppbyggingu aðgangsnets í Skaftárhreppi. Í starfi alþjónustuhópsins sem við hv. þm. Páll Jóhann Pálsson stýrum er nú á lokametrunum mjög umfangsmikil greining á kostnaði við háhraðanetsuppbyggingu. Það er einmitt hluti af því verkfæri sem við þurfum á að halda til að við getum unnið markvisst að málum. Út úr þeim gagnagrunni ætti m.a. að vera hægt að sjá hvað kostar að tengja tiltekinn hrepp og byggja upp aðgangsnet sem síðan ætti að geta undirbyggt það hvernig hið opinbera leggur til fjármagn og kemur að uppbyggingu eða stuðningi við uppbyggingu í þeim efnum. Ég vil líka tala um það, herra forseti, að nú sé tími nýrrar hugsunar í uppbyggingu fjarskiptainnviða. Ég á þar fyrst og fremst við það sem ég nefndi áðan að koma þyrfti því umhverfi á að við gætum sameinast um eitt grunnkerfi. Þetta er engin sérstök uppfinning mín og engin sérstaða Íslands því þegar við skoðum hvað er að gerast í fjarskiptamálum í nágrannalöndum okkar eru þau flest að fást við það sama og við. Það er komin ákveðin stöðnun í uppbyggingu á fjarskiptainnviðum og stjórnvöld verða með einhverjum hætti að stíga inn á það svið til að hraða uppbyggingu háhraðainternetstenginga. Þegar við lesum til dæmis á síðum internetsins um áætlun sem hefur verið byggð upp í Bretlandi þar sem segir að Bretland sé bæði of stórt land og allt of fámennt til að þar geti mörg fjarskiptafyrirtæki rekið grunnkerfi, getum við kannski litið okkur nær og velt vöngum yfir því hvernig þessu er fyrir komið hjá okkur. Það má segja líka að hér hafi fæðst ákveðinn vísir að sams konar fyrirkomulagi. Það er starfandi félag um hringtengingu ljósleiðara um Ísafjarðardjúp þar sem einmitt er verið að safna saman mörgum hagsmunaaðilum til að sameinast um eina framkvæmd þar til að ljúka því mikilvæga verki. Hver niðurstaðan verður úr því er kannski of snemmt að spá um. Virðulegi forseti. Af þeim efnum sem sveitarfélög bera til fjárlaganefndar og leggja höfuðáherslu á vil ég nefna næst hjúkrunarheimili og rekstur þeirra. 22 sveitarfélög af 43 lýstu yfir sérstökum áhyggjum af stöðu hjúkrunar- og dvalarheimila. Í fjárlögum árið 2014 var verulega bætt við rýmum á höfuðborgarsvæðinu. Til viðbótar var settur í fjárlög ársins 2014 sjóður sem átti að nota til að fjölga hjúkrunarrýmum á landsbyggðinni og var 240 millj. kr. varið í að nýta laus pláss á hjúkrunarheimilum sem sveitarfélögin áttu. Þær ráðstafanir hafa sannarlega bætt rekstur margra hjúkrunarheimila verulega. En rekstur hjúkrunarheimila er óskaplega þungur og heilbrigðisráðherra hefur á árinu unnið að úttekt á málaflokknum. Fyrir liggur ítarleg skýrsla Ríkisendurskoðunar sem ráðherra hefur óskað eftir að Ríkisendurskoðun rýni frekar og komi með tillögur til úrbóta, m.a. úrbóta á þeim reiknigrunni sem framlögum er skipt eftir á milli heimilanna. En þegar við í fjárlaganefnd rýnum erindi sveitarfélaganna til nefndarinnar og ræðum um hvað þau raunverulega fjalla má í raun segja að flokka megi erindin eftir stærð sveitarfélaganna. Lítil hjúkrunarheimili í sveitarfélögum sem þar af leiðandi eru kannski ekkert stór eða burðug geta reynst sveitarsjóðum sínum óskaplega þungur baggi. Það eru nokkur dæmi um það þar sem tiltölulega lítil heimili í sveitarfélagi soga til sín næstum þriðjung af öllu lausu framkvæmdafé sveitarfélags á hverjum stað sem verður þá að ráðstafa upp í hallarekstur. Það er samt alls ekki svo þegar maður les skýrslu Ríkisendurskoðunar að það sé algert samhengi á milli stærðar hjúkrunarheimila og þess hvort reksturinn sé góður eða tap á honum. Í huga okkar í fjárlaganefnd verður að rýna skýrslu Ríkisendurskoðunar vel um rekstur hjúkrunarheimila og það þarf líka að vinna miklu nákvæmari greiningu á rekstri heimilanna og bera saman kostnaðarmyndun í rekstri þeirra og gera samanburð á milli heimila. Það verður verkefni á nýju ári að vinna að því. Þá var einnig í erindum sveitarfélaga til fjárlaganefndar talsvert fjallað um samninga sem gerðir hafa verið við ríkið um byggingu hjúkrunarheimila. Bolungarvíkurkaupstaður lagði fram greinargóða greiningu sem styður að mörgu leyti málflutning sveitarfélaga um að þar þurfi að endurskoða fyrirkomulag og reiknireglur. Það er einn af þeim þáttum sem við þurfum að setjast yfir. Til að vinna úr þessum óskum sveitarfélaga leggur meiri hluti fjárlaganefndar til breytingu á fjárlagafrumvarpinu þannig að 50 millj. kr. framlag komi til að styðja við rekstur minni heimila. Jafnframt segir meiri hluti fjárlaganefndar að það verði að vera sérstakt forgangsmál Sjúkratrygginga að horfa til minni hjúkrunarheimila og gera við þau samninga og reyna með þeim hætti að koma rekstrarumhverfi þeirra sem fyrst í viðunandi horf. Það eru síðan margir aðrir þættir sem ástæða er til að fjalla um í rekstri hjúkrunarheimila og voru bornir upp við fjárlaganefnd eins og t.d. framtíð eftirlaunaskuldbindinga. Hvatningarorð okkar til ríkisins og þeirra sem um það semja eru þau að ljúka hið fyrsta frágangi á fyrirkomulagi á eftirlaunaskuldbindingum hjúkrunarheimila. Virðulegi forseti. Í þriðja lagi af þeim erindum sem til fjárlaganefndar koma hafa mjög mörg sveitarfélög rætt um rafmagnsmál og um húshitunarkostnað. Rafmagnsmál geta verið víður málaflokkur í þeirri umræðu. Þar er fjallað um allt frá línulögnum yfir í þrífösunarrafmagn. Við landsbyggðarfólk þekkjum mörg í þessari umræðu þar sem mjög hægt gengur að endurnýja loftlínur Rafmagnsveitna ríkisins og plægja þær í jörð og um leið sem þær verða að þriggja fasa rafmagnstengingum. Það hefði kannski mátt bæta því við í umfjöllun um fjarskiptamál að það eru gríðarleg samlegðaráhrif með þrífösun rafmagns eða jarðstrengjavæðingunni og ljósleiðaravæðingu og ég held að stjórnvöld ættu ekki að láta það tækifæri fara fram hjá sér og reyna að nota ferðina þegar loftlínur rafmagns verða endurnýjaðar. Í mörgum erindum sveitarfélaga er líka fjallað um rafmagnsmál og afhendingaröryggi á raforku. Í sjálfu sér er það ekki á verksviði fjárlaganefndar að gera tillögur til úrbóta í þeim efnum en þar strandar á nokkrum stöðum þar sem þyrfti að efla flutningskerfi raflína. Það eru til kaupendur að rafmagni eins og fiskimjölsverksmiðjur á Norðausturlandi o.s.frv. sem mögulega gætu notað meira rafmagn ef hægt væri að flytja það til þeirra. Það sem flest sveitarfélög nefna í rafmagnsmálum er húshitunarkostnaður. Það kemur okkur landsbyggðarfólki ekki verulega á óvart og hefur verið mál til umræðu hér í langan tíma. Ég leyfi mér að vitna í vef atvinnuvegaráðuneytisins þar sem segir núna í nýbirtri frétt, með leyfi forseta: „Tæplega 10% landsmanna hafa ekki möguleika á notkun jarðvarma til húshitunar og búa því við niðurgreidda rafhitun og að óbreyttu munu framangreindar breytingar á virðisaukaskatti og upptaka jöfnunargjalds raforku koma óhagstæðast út fyrir þann hlut þessara íbúa sem búa í þéttbýli. Í dreifbýli vega hins vegar auknar niðurgreiðslur í formi jöfnunargjalds mun þyngra en hækkun vegna breytinga á virðisaukaskatti.“ Svo segir áfram, með leyfi forseta, að stefna ráðherra sé að leggja fram tillögu til þingsályktunar „til að fá fram afstöðu þingsins til lengri tíma stefnumörkunar um að niðurgreiða að fullu kostnað við flutning og dreifingu á raforku til húshitunar frá og með árinu 2016. Til að ná því markmiði er áætlað að auka þurfi niðurgreiðslur vegna húshitunar um 240 millj. kr. til viðbótar.“ Í þeim breytingartillögum sem við ræðum í dag er lögð til hækkun á niðurgreiðslum til húshitunar um 70 millj. kr. sem á þá eingöngu koma til móts við hækkun á virðisaukaskatti. Jöfnun raforku- og húshitunarkostnaðar er eitt af þeim atriðum byggðamála sem fjallað er um sérstaklega í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Ég segi að endingu um þetta mál sérstaklega að ég vonast til að sú tillaga til þingsályktunar sem ráðherra gefur yfirlýsingu um á heimasíðu ráðuneytisins, tillögu sem kalli fram stefnumörkun þingsins um að ljúka að fullu stefnumótun um niðurgreiðslu á flutningi og dreifingu raforku til húshitunar, nái fram að ganga. Ég vona að um það mál geti myndast góð samstaða á þinginu þannig að við getum lokið því með sóma. Herra forseti. Í fjórða lagi er í erindum sveitarfélaga og landshlutasamtaka fjallað mikið um vegagerð. Þar eru mörg svið undir; auknir fjármunir til lagningar tengivega, ósk um fjármuni til þjónustu og aukaþjónustu og viðhald vega og um forgangsröðun framkvæmda. Í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar eru lagðar til nokkrar breytingar á fjármögnun til Vegagerðarinnar. Lögð er til hækkun á framlagi til Vegagerðarinnar bæði í tillögum ríkisstjórnar og fjárlaganefndar. Um 570 millj. kr. hækkun verður á framlagi til framkvæmda, en eins og segir í greinargerðinni verður lögð áhersla á að horft verði til framkvæmda við safn- og tengivegi auk nýframkvæmda á dreifbýlum svæðum. Þá eru 250 millj. kr. lagðar til vetrarþjónustu Vegagerðarinnar. Að ósk og tillögu innanríkisráðuneytisins og Vegagerðarinnar hefur verið ákveðið að færa 850 millj. kr. hækkun framlags til framkvæmda sem birt var í fjárlagafrumvarpi til viðhalds á vegakerfinu. Það er einfaldlega þannig komið fyrir vegakerfinu að ef ekki verður forgangsraðað fyrir viðhaldi á því getur það valdið verulegum skaða. Í áherslum sveitarfélaga er líka fjallað um flugvelli og viðhald þeirra. Það eru kannski með einhverjum hætti tíðindi í breytingartillögum meiri hlutans að ráðist er í það að brjótast út úr þeirri stöðu, svo við tölum bara af hreinskilni um það mál. Við erum búnir að velkjast með það í talsverðan tíma hvort nota megi fjármuni úr millilandaflugi til að byggja undir innanlandsflug. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir að tillögu sinni að taka arð út úr Isavia og ráðstafa honum til uppbyggingar flugvalla. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir sér fullkomlega grein fyrir því að það er ekki hans að mæta á aðalfund og segja að þetta skuli taka. En þetta er stefnumörkun sem lögð er fram í fjárlagafrumvarpinu og er þar af leiðandi gagn fyrir þann sem heldur á hlutabréfi ríkisins í Isavia til að fara eftir. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir að sama skapi tillögu um ráðstöfun á þeim fjármunum til viðhaldsframkvæmda á allmörgum flugvöllum sem lengi hafa beðið. Virðulegi forseti. Mig langar til að fjalla aðeins um hvað þetta raunverulega snýst. Þetta snýst t.d. um það að við höfum flugvöll á Gjögri sem þjónar Árneshreppi á Ströndum. Þar er búnaður orðinn gamall og slitinn og það er farið að tala um lokun á þeim flugvelli. Það hefur í langan tíma staðið til að malbika flugvöllinn. Fyrir allnokkru síðan var malað efni í þá malbikunarframkvæmd en ekki hafa verið til fjármunir til að leggja klæðninguna á völlinn. Það þýðir að við erum ekki að nota besta flugvélakostinn til að þjónusta þann flugvöll. Það þýðir líka að ef ekki verður brugðist við, ef ekki verður farið út í viðhaldsframkvæmdir, verður flugvellinum lokað. Þá er það einfaldlega þannig, herra forseti, að þessi byggð hefur ekki neina opna samgönguæð og þangað geta ekki borist vistir eða nauðsynjavörur. Um þetta snúast þessi mál. Síðan getum við nefnt fjölmarga aðra flugvelli sem vantar viðhald og sem er ákaflega mikilvægt fyrir viðkomandi byggðir að verði áfram opnir og þjónustaðir. Þá hef ég í aðalatriðum lokið við að fara yfir það sem stendur upp úr úr heimsóknum og innsendum erindum til fjárlaganefndar. Erindin voru mikil að vöxtum en þetta eru kannski þeir málaflokkar sem standa hæst þegar maður telur saman efnisatriði innsendra erinda. Þótt það sé kannski ekki góður mælikvarði er það samt ákveðinn mælikvarði á það hvað fólkið sjálft vill leggja áherslu á og sem við eigum að sönnu að bregðast við og vinna með. Aðeins meira um nokkur önnur atriði í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Í fjárlagafrumvarpinu eru lagðir fram verulegir fjármunir til að efla vísinda- og tækniþróun. Það er gleðiefni, ég ætla að taka það fram, en við megum aldrei gleyma því að hér eru líka vísindamenn og rannsóknir sem við þurfum að stunda sem passa ekki endilega inn í samkeppnissjóði. Ég á þar við ákveðnar grunnrannsóknir eins og t.d. rannsóknir sem unnar eru hjá Hafrannsóknastofnun. Þess vegna er m.a. verið að leggja aukna fjármuni til Hafrannsóknastofnunar. Það er líka þess vegna sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um að aukið verði um 55 millj. kr. í rannsóknir í þágu landbúnaðarins. Tilurð þess fyrirkomulags að það er sérstakur fjárlagaliður um rannsóknir í þágu landbúnaðarins má rekja allt til ársins 2005 þegar Landbúnaðarháskólinn var sameinaður úr þremur stofnunum. Þá var rannsóknarfé gömlu Rannsóknastofnunar landbúnaðarins sett í þann sjóð og hann vistaður í fagráðuneyti landbúnaðar. Það er síðan ráðherra landbúnaðarmála á hverjum tíma að gera samning við Landbúnaðarháskóla Íslands um áherslur í rannsóknum. Um langan tíma hefur þessi samningur ekki hækkað í takt við verðlag og þar af leiðandi hefur gildi Landbúnaðarháskólans rýrnað býsna hratt á undanförnum árum. Ég get algerlega vottað að það er orðið vandamál í íslenskum landbúnaði að ekki hefur tekist að sinna rannsóknum á ákveðnum grunnþáttum nægilega vel á undanförnum árum. Ég ætla kannski ekki að fara út í það í efnisatriðum hér  Herra forseti. Það var athyglisverð mynd í ríkissjónvarpinu í gærkvöldi þar sem fjallað var um svínaflutninga í Evrópu. Mig langar að verja aðeins tíma mínum að ræða um það.

Hættum að borða svín eftir þann þátt.

Þar kom fram það sem við þorum aldrei að ræða og ég ætla að vera algerlega ærlegur í því að það er ljóður á ráði okkar margra að tala ekki um það sem raunverulega er að. Burt séð frá því hvað sem okkur finnst um dýravelferðarþáttinn þá fannst mér skína svo vel út úr þessum þætti hvernig afkoma bænda er. Það er í raun og veru nákvæmlega það sama sem við upplifum í flestum íslenskum búgreinum líka. Hvort sem við trúum á verslunarkerfi tolllausra viðskipta eða annað þá er það einfaldlega alltaf valdastaðan í enda dags sem skiptir máli, þ.e. valdastaða verslunarinnar og hvaða tak hún hefur á frumframleiðendum. Þetta er orðið í heimi bænda hvar sem er í heiminum eitt og sama vandamálið. Ég veit í sjálfu sér ekki hvaða tækjum við getum beitt til að taka á því og hvernig við eigum að taka á því. Það er kannski hluti vandans, við vitum það ekki. Bændur stækka bú sín ár frá ári, þau eru stærri og stærri, það virðist alltaf vera eina ráðið að stækka búið. Þeir vinna meira en bera minna úr býtum. Síðan koma allar neikvæðu afleiðingarnar í ljós sem varða dýravelferðarmál, slæm meðferð dýra og slæmur aðbúnaður sem er okkur engum til sóma. En við ræðum það kannski ekki nánar í tengslum við fjárlagavinnuna fyrir árið 2015. Af öðrum úrræðum til að bregðast við vanda Landbúnaðarháskóla Íslands má nefna að sett er inn í 6. greinar heimildir tillaga um að heimilt verði að selja hlut af eignum skólans og ráðstafa þeim að hluta til að greiða upp í halla skólans, því hann hefur verið gerður að umtalsefni og hefur safnast upp. Það er mikilvægt að við höfum í huga varðandi þennan tiltekna skóla að hann er gríðarlega sterkur að eignum. Það er mjög varlega áætlað að eignir stofnunarinnar séu 2,5–3 milljarðar kr. og það er engin ástæða að hún sitji uppi með eignir sem hún þarf ekki að nota og hefur mögulega íþyngjandi kvaðir af að halda á, að hún sé ekki losuð við þær og salan notuð til að efla starfsemina. Einn þáttur enn sem ég vil fjalla um varðandi rannsóknir er sjóður um aukið virði sjávarfangs, AVS-sjóðurinn sem nú fær um 43 millj. kr. í fjárveitingu. Hann er á sama hátt og rannsóknasjóður í þágu landbúnaðar gríðarlega mikilvægur til að sinna mörgum litlum rannsóknarverkefnum sem m.a. eru unnin úti á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Þau atriði sem ég hef rakið í þessari ræðu snúa mörg hver mjög að landsbyggðinni og skipta hana miklu máli og það er kannski ekki síst vegna þess að það eru fyrst og fremst landsbyggðarsveitarfélögin sem bera fram þessi erindi, en þau eru mikilvæg fyrir alla landsmenn því góður vöxtur og viðgangur landsbyggðarinnar skiptir alla máli. Mig langar aðeins að fjalla um hlutverk fjárlaganefndar að því leyti að fást við fjárhag sameinaðra stórra eftirlitsstofnana. Það er umhugsunarefni hver á að stýra eftirlitsstofnunum. Nú er ég ekki að tala um að veikja eftirlitsstofnanir heldur að við sem kjörnir fulltrúar þjóðarinnar veitum það aðhald að þær sinni því lögboðna hlutverki sem þær eru stofnaðar til að sinna. Ég hef sérstaklega eitt mál í huga. Við sameinuðum margir og miklar stofnanir í eina landbúnaðarstofnun sem núna heitir Matvælastofnun. Eitt af þeim embættum og verkefnum sem fylgdu við sameiningu þeirrar stofnunar var sauðfjárveikivarnir og sauðfjárveikivarnalínur sem eru viðhald á girðingarhólfum til að verjast búfjársjúkdómum. Síðan gerist það í áranna rás að fjárlagaliður sem áður var í fjárlögum hvers árs er lagður niður og stofnunin og stjórnendur stofnunarinnar segja: Þetta er allt í lagi, þetta má fara út því við munum forgangsraða fjármunum til að sinna þessu verkefni. Svo gerist það bara að stofnunin hættir að sinna verkefninu. Við höfum áður talað um skyldur stofnana og í þessu tilfelli er ekki verið að sinna þeim skyldum. Þó þetta sé kannski ekki stórir fjármunir fyrir efnahag þjóðarinnar er gríðarlega mikilvægt að sinna viðhaldi á girðingum og bera virðingu fyrir því merkilega starfi að vinna að því að halda niðri búfjársjúkdómum á Íslandi. Það er líka efnahagslegt mál fyrir sumar sveitir landsins. Í ákveðnum sveitum er stór hluti af innkomu bænda einfaldlega sala á líflömbum eða gripum til kynbóta og til áframræktunar og með því að trassa þann málaflokk sérstaklega ógnum við stöðu þeirra sveita. Þess vegna var það talsverður hausverkur fyrir okkur í fjárlaganefnd núna þegar við veltum fyrir okkur hvaða tæki og tól við hefðum til að segja t.d. Matvælastofnun að sinna þessu hlutverki. Við gerum ekki tillögu um það beint í breytingartillögum okkar núna en það má vel vera að við þurfum að gera það á næstu árum því í raun og veru getum við ekki hunsað þetta; að spyrja ekki og stuðla ekki að því að stofnanir geti sinnt lögboðnum skyldum sínum. Tekist er á um marga hluti við gerð fjárlaga hverju sinni og ég gæti nefnt fjölmörg önnur atriði. Við erum örugglega öll missátt, hvort sem við erum í meiri hluta fjárlaganefndar eða meiri hlutanum í þinginu eða minni hlutanum um áherslurnar sem birtast. Ég ætla ekki að halda því fram að ég sé fullkomlega sáttur við allt í fjárlagafrumvarpinu. Þetta er málamiðlun á milli sjónarmiða og hagsmuna. Það sem ég vil að endingu segja er að þegar við erum búin að loka þessu verki og leggja frá okkur tillögurnar þá veltir maður fyrir sér: Hvað gat maður gert betur? Hvað var það sem maður átti að slást meira fyrir? Þá vil ég segja, vegna umræðu sem hefur farið fram hér í dag sem er mjög innihaldsrík og góð, t.d. um áherslur í heilbrigðismálum, að ég tel að heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni séu kannski veikasti hlekkurinn í velferðarkerfi okkar í dag. Fjárhagur þeirra er einfaldlega á svo þunnum ís að ekki þarf nema veikindi lykilstarfsmanna til að ógna verulega rekstrarstöðu þeirra. Þetta er hlutur sem við þurfum að vinna með á næstunni. Hvort við bregðumst við því í þessum fjárlögum ætla ég ekkert að boða, en ég er verulega hugsi yfir því hvernig við göngum frá málum að þessu sinni og þá sérstaklega heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Það tel ég að sé einn af þeim þáttum sem við megum taka með okkur í þessa umræðu og íhuga fyrir næstu umræðu eða næstu fjárlagagerð hvernig við bregðumst við til að forða þar alvarlegum áföllum.