Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem kveður á um afnám skattleysissvæða en flm. ásamt mér eru hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Þuríður Backman. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir afnámi skattleysissvæða.`` Í grg. er að því vikið að víðs vegar um heiminn fari nú fram umræða um hvernig unnt sé að stemma stigu við því að fjármagnseigendur og fyrirtæki komi sér hjá því að greiða skatta til samfélagsins. Svokallaðar skattaparadísir eða aflandsumdæmi, sem svo eru nefnd, hafa víða sprottið upp og hefur þeim fjölgað mjög á undanförnum árum. Vegna þrýstings frá almenningi hefur málið verið tekið upp í ýmsum alþjóðastofnunum. Á ráðherrafundi OECD árið 1998 var ákveðið að láta fara fram á því könnun hvernig hægt væri að hamla gegn því að skattleysissvæði græfu undan skattkerfum þjóða. Um það var síðan gert samkomulag að beina því til skattleysissvæðanna að þau störfuðu samkvæmt tilteknum lágmarksreglum. Ýmsum þykja þær reglur ganga allt of skammt en engu að síður gengu þær það langt að Sviss og Lúxemborg neituðu að undirrita samkomulagið. Í kjölfarið lýstu fulltrúar sex þessara skattleysissvæða því yfir að brugðist yrði jákvætt við tilmælum frá OECD. Á fundi OECD í júní árið 2000 var lýst ánægju með þær jákvæðu undirtektir sem borist höfðu og í skýrslu, sem birt var í tengslum við fundinn, voru þau svæði undanskilin sem heitið höfðu því að gera lágmarksúrbætur. Enn eru 35 skattleysissvæði á lista OECD yfir svæði sem neita að verða við tilmælum OECD. Þau eru: Andorra, Angvilla, Antígva og Barbúda, Bahamaeyjar, Barein, Barbadoseyjar, Belís, Bresku Jómfrúaeyjar, Cookseyjar, Dóminíska lýðveldið, Gíbraltar, Ermarsundseyjarnar Guernsey, Sark og Alderney, Hollensku Antillur, Jersey, Líbería, Liechtenstein, Maldíveyjar, Marshalleyjar, Mónakó, Montserrat, Mön, Nieul, Nárú, Panama, Samóa, Seychelleseyjar, Sankti Lúsía, Sankti Vinsent og Grenadíneyjar, Sankti Kristófer og Nevis, Tonga, Turk- og Caicoseyjar, Vanúatú og Bandarísku Jómfrúaeyjar. Íslensk fyrirtæki hafa á síðustu árum í vaxandi mæli sýnt á því áhuga að nýta sér skattleysisvæði og í fylgiskjali með þessari tillögu er grein sem birtist í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 6. janúar 2000 þar sem fjallað er um dótturfélag Landsbanka Íslands á eynni Guernsey á Ermarsundi. En eins og menn kunna að hafa tekið eftir var Guernsey nefnd hér í þessari upptalningu, þ.e. í upptalningu á þeim svæðum sem neita að verða við tilmælum OECD um að fylgja tilteknum lágmarksreglum. Í greininni kemur ekki fram sú aukna gagnrýni á fyrirtæki og fjármagnseigendur sem reyna að skjóta sér undan samfélagslegri ábyrgð með því að greiða ekki til samfélagsins eins og aðrir gera. Hins vegar er því lýst á opinskáan hátt hvert sé aðdráttarafl skattleysissvæða á borð við Guernsey. Og það er það sem gerir þessa grein sérstaklega athyglisverða. Ég ætla ekki að lesa þessa grein hér upp í ræðustóli en vek athygli á nokkrum þáttum sem þar koma fram. Þar er rætt við nokkra fulltrúa bankakerfisins og þá sérstaklega Landsbankans, þar á meðal Gunnar Þ. Andersen, framkvæmdastjóra Alþjóða- og fjármálasviðs Landsbanka Íslands og stjórnarformann í Landsbanka PCC Guernsey Ltd. Hann segir hér m.a., með leyfi forseta: ,,,,Við skoðuðum mörg mismunandi umdæmi, svo sem Lúxemborg, Írland, Jersey og Guernsey, og settum ákveðin skilyrði um stöðugleika og ímynd, kostnað og annað í þeim dúr. Lúxemborg og Írland voru strax útilokuð vegna kostnaðar. Í Lúxemborg var útlánastarfsemi háð ýmsum kvöðum og höftum og á Írlandi fylgdi kvöð um að ráða ákveðinn fjölda starfsmanna, sem við töldum okkur ekki þurfa í upphafi. Þá stóðu Guernsey og Jersey eftir, mjög sambærileg umhverfi, en það var deildaskipta félagaformið sem notað er á Guernsey sem réð endanlegum úrslitum,`` segir Gunnar.`` Þessi grein birtist í Morgunblaðinu 6. janúar sl. Hér kemur m.a. fram að menn hafi ekki viljað halda til Lúxemborgar eða Írlands vegna þess að þar séu settar kvaðir á fyrirtæki um að ráða tiltekinn fjölda starfsmanna. Það vakti náttúrlega ekki fyrir Landsbankanum að stofna þarna til mannfrekrar starfsemi, væntanlega var hann fyrst og fremst að búa til heimilisfang fyrir starfsemi sína. Spurningin er ekki um að reka þar mannfreka stofnun heldur að skapa þarna heimilisfang. Síðar í þessari grein er eftirfarandi haft eftir Halldóri J. Kristjánssyni, bankastjóra Landsbanka Íslands. Hann segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það sem fyrst og fremst vakti fyrir okkur þegar ákveðið var að bjóða upp á þessa tegund þjónustu var að við vildum breikka alþjóðlega þjónustu okkar og gefa kost á lögsögu, eins og Guernsey, sem sérhæfir sig í því að veita hagstæð skattaleg skilyrði til rekstrar og býður upp á einfaldar og ódýrar lausnir í alþjóðlegum viðskiptum. Við sáum mjög vaxandi þörf fyrir þessa þjónustu, bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum, ...`` Sem sagt ,,hagstæð skattaleg skilyrði``, hér er nauðsyn talin vera á því að skapa fyrirtækjum hagstæða skattalega þjónustu. Sigurður Atli Jónsson, forstjóri Landsbréfa, er einnig kallaður til vitnis í þessari blaðagrein. hann segir m.a., með leyfi forseta: ,,,,Í dag er það orðinn sjálfsagður hluti af þjónustuframboði banka að bjóða fjárfestum sínum upp á aflandsþjónustu í einhverju aflandsumdæmi. Langflestir stærri bankar í heiminum eru með starfsemi í slíku umdæmi og sumir þeirra í mörgum,`` segir Sigurður Atli.`` En síðan er haldið áfram og enn vitna ég í greinina, með leyfi forseta: ,,Hann segir ástæðurnar fyrir notkun aflandsþjónustu vera margvíslegar. Ein þeirra sé sú að fjármálaviðskipti þeirra viðskiptavina sem búa og eiga eignir víðs vegar um heiminn séu mun auðveldari í aflandsumdæmi með þekktu fjármálalegu umhverfi hvað varðar eftirlit, bankaleynd og skattalega umgjörð. Þetta sé því hagkvæmari leið fyrir marga sem ekki vilja vera háðir því að eiga sín viðskipti eingöngu á Íslandi.`` Takið eftir þessu orðalagi, herra forseti. Hér er talað um þekkt fjármálalegt umhverfi hvað varðar eftirlit, bankaleynd og skattalega umgjörð. Einmitt þetta hefur OECD verið að fást við og sett lágmarksskilyrði og lágmarksreglur sem Guernsey meðal annarra svæða neitar að verða við, neitar að hlíta. Á þau mið rær Landsbanki Íslands og menn tala opinskátt og kinnroðalaust að því virðist um þessa hluti. Í greininni segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Halldór bætir við að aflandsþjónustan sé einmitt mjög tengd þeirri þjónustu Landsbankans sem kölluð er sérbankaþjónusta (e. private banking). Sú tegund þjónustu er einkum ætluð þeim einstaklingum sem starfa og búa í ólíkum ríkjum og eiga eignir í fleiri en einu ríki. Halldór segir sérbankaþjónustuna miðast að því að auðvelda þessum einstaklingum að eiga eignir og stunda atvinnu og búa á ólíkum stöðum.`` Áfram segir síðan í þessari grein, með leyfi forseta, og er enn vitnað í sama mann: ,,Bankaleyndin er mikilvæg af mörgum ástæðum. Hún er til dæmis mikilvæg þeim sem vilja halda fjárfestingum sínum og öðrum ákvörðunum fyrir sjálfa sig. Við þekkjum það á Íslandi að margir einstaklingar vilja ekki að aðrir viti eitt eða neitt um þeirra stærri mál, af eðlilegum ástæðum.`` Þetta er hið eðlilegasta mál, að við þekkjum það að á Íslandi eru margir einstaklingar sem ekki vilja að menn viti um þeirra stærri mál og þess vegna skal haldið til Guernseyjar þar sem er þægilegt skattalegt umhverfi og reglur aðrar hvað varðar bankaleynd og aðra þætti. Enn segir í greininni, með leyfi forseta: ,,Hvað hið hagstæða skattalega umhverfi varðar segir hann að það séu einna helst stórfyrirtæki sem skráð eru á mörkuðum sem sækist eftir að nýta sér þá þjónustu. Þau nýta sér þetta til að ná betri stýringu, m.a. á skattskyldum sínum í alþjóðlegu umhverfi. Það er jú eitt af því sem svona lögsaga getur auðveldað, þ.e. stjórnun í mjög fjölbreyttu og flóknu umhverfi, til dæmis hjá stórfyrirtækjum sem reka starfsemi í nánast hverju einasta Evrópuríki, með ólíkum skattareglum og ólíkum frádráttarmöguleikum o.þ.h. Erfitt getur verið fyrir fjölþjóðlegt fyrirtæki að stýra slíku og þar af leiðandi hentugt fyrir það að nýta sér umhverfi eins og á Guernsey. Það þýðir ekki að fyrirtækið sé að skjóta sér undan skatti, heldur reynir það að stýra eignasafninu m.a. út frá skattskuldbindingum og væntanlega með það að markmiði að hámarka arðsemi og þá að sjálfsögðu að lágmarka gjöld sem leggjast á starfsemina.`` Hér er fullyrt að fyrirtækin séu ekki að reyna að skjóta sér undan skattaskyldum en jafnframt er sagt, og fylgir fast á eftir, að fyrirtækin hljóti að stýra eignasafninu út frá skattskuldbindingum með það að markmiði að hámarka arðsemi og lágmarka gjöld sem leggjast á starfsemina. Er þetta ekki tilraun til að skjóta sér undan þeirri kvöð að greiða skatta til samfélagsins? Ég fæ ekki betur skilið. Í þessari grein er einnig vikið að svokölluðum Fortuna-sjóðum en hér segir m.a á þá leið að rekstur Fortuna-sjóðanna hafi gengið vel það sem af er og Landsbankamenn séu farnir að huga að fleiri leiðum til að nýta og bæta við starfsemina á Guernsey. Þannig telur Halldór hugsanlegt að hluti útlánastarfseminnar verði, af samkeppnisástæðum, rekinn frá Guernsey. Þá gerir hann ráð fyrir að fleiri fjárfestar muni nýta sér þann möguleika að setja upp sérhæfð fjárfestingarfélög á Guernsey og þá í samstarfi við Landsbankann. Við erum að tala um svæði sem neitar að verða við tilmælum OECD um lámarksreglur í fjármálastarfsemi. Hér eru menn kinnroðalaust, bankastjóri í einum stærsta banka landsins, að dásama þessar ráðstafanir. Reyndar skal það leiðrétt að það er ekki bankastjórinn sem hér var vitnað til heldur Árni Jón Árnason, sjóðsstjóri Fortuna-sjóðanna hjá Landsbréfum. Hann heldur þessum sjónarmiðum fram en hins vegar hefur bankastjórinn Halldór Kristjánsson dásamað þessa þjónsutu og ég vitnaði til hans hér áðan. Talsmenn bankanna segja enn fremur og hér er vitnað í Halldór J. Kristjánsson, bankastjóra Landsbankans, með leyfi forseta, : ,,,,Við viljum bjóða Íslendingum sem búsettir eru erlendis upp á fjármálaþjónustu af þessu tagi,`` segir Halldór, ,,enda höfum við fundið fyrir töluvert miklum áhuga á því í sífellt stækkandi hópi Íslendinga sem gegna ábyrgðarstörfum erlendis og hafa mikil alþjóðleg tengsl.`` Hann álítur að breyting sé að verða á þessum markaði.`` Herra forseti. Hvaða hóp Íslendinga erum við hér að tala um? Það kann að vera rétt að það sé að verða breyting á þessum markaði og að sá hópur sem hér er skírskotað til sé að stækka. Við erum að tala um hóp auðkýfinga, við erum að tala um hóp íslenskra auðmanna sem á að veita sérþjónustu af þessu tagi til að auðvelda þeim að skjóta sér undan eðlilegum samfélagslegum skyldum, að greiða til samfélagsins eins og þeim ber að gera. Það er óeðlilegt í hæsta máta að Landsbankinn, banki að meiri hluta í eign íslensku þjóðarinnar, skuli hafa forgöngu í þessu efni.

Herra forseti. Ég flyt hér till. til þál. um aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Jón Bjarnason og Kolbrún Halldórsdóttir. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir aðgerðum til að veita bændum sérstakan aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað sambærilegan þeim sem veittur er annars staðar á Norðurlöndum.`` Herra forseti. Tillaga þessi var flutt á síðasta þingi en varð þá eigi útrædd. Hún er nú endurflutt óbreytt, en með aukinni og endurbættri greinargerð. Í þál. um aðlögun að lífrænum landbúnaði, sem samþykkt var á Alþingi 4. júní 1998, skoraði Alþingi á ríkisstjórnina að undirbúa viðeigandi breytingar á landbúnaðarlöggjöfinni til þess að unnt yrði að veita bændum stuðning við aðlögun búskapar að lífrænum búskaparháttum. Í 6. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, sem einnig voru samþykkt á Alþingi 4. júní 1998, er m.a. lýst því markmiði að stuðla beri að framþróun lífrænna búskaparhátta. Landbrh. og fjmrh., fyrir hönd ríkissjóðs, og Bændasamtök Íslands gerðu samning 5. mars 1999 um verkefni samkvæmt búnaðarlögum og framlög ríkisins til þeirra. Í samningnum er Bændasamtökum Íslands heimilað með tilvísun í 6. gr. búnaðarlaga að veita stuðning til lífrænnar ræktunar árin 1999--2003, nánar tiltekið til endurræktunar lands. Stuðningur mætti vera að hámarki 25.000 kr. á hektara lands og 250 kr. á fermetra í gróðurhúsi. Um eingreiðslur er að ræða. Þá veitir ÁFORM-átaksverkefni, sem unnið er samkvæmt lögum nr. 27/1995, sauðfjárbændum stuðning til lífrænnar dilkakjötsframleiðslu, þ.e. 25.000 kr. til greiðslu kostnaðar við eftirlit og vottun á fyrsta ári aðlögunar. Þar er um eingreiðslu að ræða. Auk þess eru greiddar 25 kr. á kg dilkakjöts sem er flutt út samkvæmt staðfestingu vottunarstofu. Þessi stuðningur var veittur haustin 1998 og 1999 og árið 1999 var farið að veita stuðning sam kvæmt áðurnefndum búnaðarsamningi frá 5. mars 1999. Þótt þessar greiðslur stuðli að lífrænni ræktun og búskap eru þær ekki sambærilegar þeim stuðningi sem bændur sem eru að laga búskap sinn að lífrænum landbúnaði njóta annars staðar á Norðurlöndum. Hér er einkum um eingreiðslur að ræða en þar eru greiddir styrkir um nokkurra ára skeið. Hér á landi er eðlilegt að reikna með fimm til tíu ára aðlögunartíma og væri æskilegt að miða greiðslurnar við það. Samkvæmt ályktun búnaðarþings frá 1996 starfaði vinnuhópur með fulltrúum frá VOR, --- verndun og ræktun --- félagi framleiðenda í lífrænum búskap, og Bændasamtökum Íslands. Hann skilaði áliti til Bændasamtaka Íslands í nóvember það ár. Þar voru gerðar tillögur um stuðning við aðlögun að lífrænum búskap og tilgreint hvernig það yrði best gert að teknu tilliti til aðstæðna hérlendis. Þetta álit var haft til hliðsjónar við gerð áðurnefnds búnaðarsamnings og er birt í fylgiskjali með þáltill. þessari þótt það sé orðið fjögurra ára gamalt. Búnaðarþing ályktaði aftur um stuðning við lífrænan búskap árið 1999 og taldi að stefna bæri að því að stærri hluti landbúnaðarframleiðslunnar yrði vottaður lífrænn, m.a. vegna möguleika á útflutningi lífræns dilkakjöts. Svipaðar skoðanir komu fram í skýrslu nefndar um útflutning dilkakjöts sem landbrh. skipaði sumarið 1999. Í skýrslunni, sem er frá 8. nóvember 1999, er greint frá því að náðst hafi allt að 25% hærra skilaverð til bænda fyrir lífrænt vottaða framleiðslu í útflutningi árin 1998 og 1999. Leggur nefndin til að í sjö ár verði veittar allt að 20 millj. kr. í fjárlögum hvers árs til þróunar og aðlögunarverkefna hjá bændum sem hefja lífræna framleiðslu dilkakjöts, einkum til útflutnings. Ljóst er að markaður fyrir lífrænt vottaðar vörur eykst stöðugt. Í fyrstu var einkum um að ræða grænmeti, ávexti og kornmeti en á seinni árum búfjárafurðir á borð við mjólk, egg og kjöt af ýmsum skepnum. Þessi áhugi er enn meiri erlendis en hér á landi. Stóraukinn innflutningur á lífrænt vottuðum matvælum auk ýmissa vörutegunda sem flokkast undir heilsuvörur ber vott um breytt viðhorf. Heilsubylgja hefur gengið yfir Vesturlönd síðustu áratugi og algengast er að fólk kaupi þessar vörur fyrst og fremst af hollustuástæðum. Samhliða heilsubylgjunni hefur orðið umhverfisvakning í heiminum. Nú er alls staðar lögð stóraukin áhersla á bætta umgengni, verndun umhverfisins og náttúru. Þetta tvennt stuðlar að neyslu lífrænt ræktaðrar matvöru, þ.e. matvöru, sem framleidd er með aðferðum sem uppfylla ströngustu kröfur um umhverfisvernd og er jafnframt líkleg til að stuðla að betri heilsu fólks. Matarsýkingum af ýmsum uppruna hefur fjölgað á undanförnum árum, svo sem af völdum kampýlóbakter og salmonellu. Fjölónæmar bakteríur hafa valdið alvarlegum veikindum hjá fjölda manns, fleira fólk sýkist en áður og alvarlegir faraldrar hafa orðið. Bakteríustofnar eru fjölbreyttari og sumir ónæmir fyrir hefðbundnum sýklalyfjum. Þetta breytta umhverfi hefur leitt til þess að fleiri eru meðvitaðir um hollustu þess sem þeir neyta og áhugi á lífrænt ræktuðum matvælum hefur aukist að sama skapi. Líklegt er að umhverfis- og náttúruvernd, stóraukin áhersla á heilbrigt líferni og neysla lífrænt ræktaðrar matvöru verði það sem einkenni samfélagsþróunina á Vesturlöndum næstu árin. Danir hafa tekið þessi mál föstum tökum og stefnir í að Danmörk verði fyrirmyndarland á sviði lífrænna landbúnaðarafurða. Danskar matvörur þykja ekki aðeins góðar heldur hafa danskir neytendur breytt matarvenjum sínum og kaupa lífrænar landbúnaðarvörur í stórauknum mæli. Í Danmörku er markaðshlutdeild lífrænnar mjólkur rúmlega 20%, egg, ýmsar kornvörur og gulrætur hafa yfir 10% af markaðnum en kjötvörur hafa minni hlutdeild. Í sumar hefur verið talað um ,,lífræna bylgju`` í Bretlandi. Lífrænt ræktaðar matvörur hafa náð fótfestu á breskum matvörumarkaði og leggja undir sig æ meira pláss í hillum stórmarkaða. Á Íslandi eru lífrænt vottaðar afurðir tæplega 1% af allri landbúnaðarframleiðslu og eru langt frá því að fullnægja þörfum markaðarins. Sterkar líkur má leiða að því að sama þróun verði á neysluvenjum fólks hér á landi og erlendis. Þess vegna er mikilvægt að nú þegar verði bændur hvattir og studdir til að breyta búskaparháttum svo að íslenskar lífrænt vottaðar afurðir verði á boðstólum til að mæta vaxandi eftirspurn. Í þessu sambandi er rétt að fram komi að í nýgerðum sauðfjársamningi voru engin ákvæði um stuðning við lífræna framleiðslu sauðfjárafurða. Sá samningur hefði verið tilvalinn til að stuðla að eflingu lífrænnar framleiðslu og búa sauðfjárbændur undir að verða við kröfum ört vaxandi eftirspurnar eftir lífrænt vottuðum vörum. Verð á matvöru, ásamt trausti á vörunni, hefur hvað mest áhrif á val neytenda og því skiptir máli að bændur sem stunda lífræna ræktun séu samkeppnisfærir á matvörumarkaðnum við bændur sem stunda hefðbundinn búskap. Framleiðslukostnaður við lífræna ræktun er nokkuð meiri en við hefðbundna framleiðslu en á móti vegur hæsta afurðaverð. Lífrænn landbúnaður er vaxtarbroddur nýsköpunar sem hefur mjög jákvæða ímynd enda slíkir búskaparhættir í góðu samræmi við sjálfbæra þróun og virðingu fyrir jarðvegi, gróðri og búfé. Með meiri hvatningu og stuðningi gæti lífrænn landbúnaður jafnframt stuðlað að eflingu byggðar í sveitum landsins og úrvinnsluiðnaði. Þessi valkostur getur hentað sumum bændum. Nú vantar meira lífrænt dilkakjöt til útflutnings og innan lands er markaður fyrir grænmeti og fleiri lífrænar vörur. Því verður að teljast eðlilegt að aðlögunarstuðningur við þessa grein landbúnaðar verði a.m.k. jafnmikill og í öðrum norrænum ríkjum. Herra forseti. Sem fskj. með þáltill. er hér ályktun frá búnaðarþingi frá 1999. Ég ætla að fá að lesa hana --- hún er stutt --- ályktun um stuðning við lífrænan búskap, með leyfi herra forseta: ,,Búnaðarþing felur stjórn Bændasamtaka Íslands að beita sér fyrir því að gerð verði framkvæmdaáætlun með markvissri stefnumótun um stuðning við lífrænan búskap og aðlögun að honum.`` Þessu fylgir síðan greinargerð. Með þáltill. er annað fskj., álit sem er skilað var til Bændasamtaka Íslands og unnið var af hópi sem settur var á laggirnar til þess að vinna að stefnumótun varðandi lífrænan búskap. Út frá niðurstöðum þessa hóps hefur þessi þáltill. m.a. verið unnin. Í lokaorðum þessa vinnuhóps segir, með leyfi forseta: ,,Erlendar upplýsingar sýna að sú gróska sem verið hefur í aðlögun að lífrænum búskap síðan um 1990 víða um lönd er í beinum tengslum við aðlögunarstyrki. Þessi þróun er liður í fráhvarfi frá hefðbundnum framleiðslutengdum stuðningi til umhverfistengds stuðnings við landbúnað. Um er að ræða allumfangsmiklar búháttabreytingar og nýsköpun sem leiðir til framleiðslu sérvara í hæstu gæða- og verðflokkum. Ljóst er að samkeppnisstaða bænda sem nú framleiða lífrænt vottaðar búvörur hér á landi er ekki sambærileg þeirri sem bændur njóta í nágrannalöndunum. Slíkt skiptir máli bæði varðandi útfluttar og innfluttar vörur. Vinnuhópurinn telur brýnt að sérstökum stuðningi við aðlögun að lífrænum búskap verði fundinn staður í landbúnaðarlöggjöfinni og í kjölfarið verði fjármagn tryggt og skýrar reglur settar um styrkveitingar til bænda. Þótt til greina komi að gera viðeigandi breytingar á búfjárræktar- og jarðræktarlögum bendir vinnuhópurinn þó sérstaklega á lög um lífræna landbúnaðarframleiðslu, nr. 162/1994. Ef til vill er heppilegra að fella ákvæði um stuðning við aðlögun að lífrænum búskap inn í þau lög þar sem um sérstakar afurðir er að ræða. Að áliti vinnuhópsins gæti komið til greina að sérstakar kvaðir um náttúruvernd og landbætur verði tengdar aðlögunarstyrkjum fyrir lífrænan búskap, svo sem vegna uppgræðslu og verndunar votlendis. Vegna hinna jákvæðu áhrifa lífrænnar ræktunar og búskapar á umhverfi og vistkerfi má færa gild rök fyrir því að hluta umhverfisgjalda, sem áformað er að innheimta í ríkissjóð, verði varið til eflingar lífrænum búskaparháttum í landinu, enda liður í sjálfbærri þróun sem reyndar er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar.`` Herra forseti. Að lokinni umræðu um þessa þáltill. óska ég eftir að henni verði vísað til hv. landbn.

Herra forseti. Ég kem upp fyrst og fremst til þess að lýsa stuðningi við þessa þáltill. Ég tel að verulega þurfi að taka á þessum málum. Framleiðsla lífrænna búvara hefur lengi verið til umræðu og ýmislegt hefur verið gert til að reyna að ýta þessu verkefni áfram. Ég er ekki að saka einn eða neinn um viljaleysi en hins vegar hefur gengið ákaflega illa að fá fólk til þess að fara í framleiðslu á lífrænum vörum. Þess vegna er nauðsynlegt að taka upp þá hugmynd sem rædd er í þessari tillögu, að menn beiti sér fyrir aðgerðum til að veita bændum sérstakan stuðning við framleiðslu lífrænna búvara. Það er dálítið merkilegt að fara yfir málið eins og það hefur gengið fyrir sig frá 1995 þegar ég tók fyrst þátt í umræðu og vinnu við þessi mál, hvað það hefur í raun lítið þokast, þrátt fyrir samþykktir búnaðarþings, þrátt fyrir nokkurn árangur. Það er búið að samþykkja reglugerð um lífræna ræktun. Komið hefur verið á laggirnar vottunarstofum og það eru nokkrir aðilar sem fást við lífræna framleiðslu, ég verð að segja, með góðum árangri. En ótrúlegt er hvað það hefur vakið litla athygli. Fyrir einum og hálfum mánuði kom ég í Vallanes á Héraði. Þar er eingöngu stundaður lífrænn búskapur með garðávexti og afurð af þeim búskap er komin til jafns við það þar sem notaður er tilbúinn áburður. Bóndinn í Vallanesi stefnir að því að losa sig algjörlega við sauðfjáráburð úr þeim áburði sem hann hefur búið til sjálfur og honum mun takast það vegna þess að hann hefur nýtt lúpínu, fær köfnunarefni úr lúpínu, sem stenst fyllilega samanburð í gæðum við köfnunarefni sem keypt er í tilbúnum áburði. Það merkilega í þessu máli er að nánast enginn frá íslenskum rannsóknarstofnunum í landbúnaði hefur komið til að fylgjast með hvað er að gerast á þessum stað. Það er reyndar með ólíkindum hvað áhugi er takmarkaður hjá rannsóknarstofnunum okkar á því hvaða árangri er hægt að ná. Hvað gerir þessi bóndi í Vallanesi? Það má segja að hann sé búinn að toga þetta svæði nokkrar gráður suður á við því það er miklu líkara því að vera á Jótlandi að koma í heimsókn til hans en vera á Íslandi. Þarna er ræktað hveiti, lífrænt hveiti, bygg, hafrar og kartöfluuppskera er a.m.k. tíföld ár eftir ár. Og ekki nóg með það. Þessi bóndi fær allt að þrefalt hærra verð fyrir á framleiðsluna en í hefðbundnum framleiðslugreinum þar sem notaður er tilbúinn áburður. Bóndi sem notaðar tilbúinn áburð selur kartöflurnar á 50 kr. en kartöflur frá þeim bónda sem ég er að vitna til nú eru seldar á þreföldu verði, 150 kr. kg. Og öll framleiðslan selst, 40 tonn, alveg eins hún leggur sig og er venjulega búin í febrúar. Því er undarlegt að bændur skuli ekki hafa lagt sig meira eftir því eða jafnvel ekki verið hvattir nægjanlega til þess að hefja þetta ferli. Ég hef heimsótt Skaftholt. Þar hefur verið stundaður lífrænn búskapur um árabil með góðum árangri og án nokkurs stuðnings. Benda má á Sólheima í Grímsnesi þar sem stunduð hefur verið lífræn ræktun um nokkurra ára skeið með góðum árangri. Ég vil benda á Akur þar sem Þórður Halldórsson hefur starfrækt gróðrarstöð og stundar lífrænan búskap með góðum árangri og fær 30% hærra verð, 25--30% hærra verð, en hefðbundin framleiðsla gefur af sér. Ég tel að það þurfi hvatningu. Ég tel að það þurfi að ýta undir bændur og þeir verða að sjá hvað þeir geta fengið fyrir að leggja í þann kostnað sem óneitanlega fylgir því að fara í lífræna framleiðslu. Þess vegna tel ég að hér sé á ferðinni gott mál og góður vísir að því sem koma þarf, þ.e. stuðningur við lífræna framleiðslu í landbúnaði. Vegna þess að hér var nefnt lambakjöt áðan þá hefur það legið fyrir um tveggja ára skeið að Bretar vilja fá lífrænt lambakjöt og eru reiðubúnir að greiða 25--30% hærra verð fyrir það kjöt en hefðbundið. Því má segja að undarlegt sé að árangur skuli ekki vera meiri en raun ber vitni. En staðreyndin er sú að líklega þarf að styðja bændur sem vilja framleiða lífrænt lambakjöt í fimm til tíu ár og þeir bændur verða að fá allt að 100 kr. meira fyrir hvert framleitt kíló. Þetta þarf að bjóða bændum upp á til þess að þeir leggi út í þann kostnað sem fylgir því að breyta úr hefðbundnum búskap í lífrænan búskap. Þetta eru staðreyndir sem nágrannaþjóðir okkar hafa áttað sig á. Við höfum talað hér um Danmörku sem fyrirmynd í lífrænum búskap. Ég er hér með skjöl frá 1995 þar sem við ræðum á Alþingi að okkar fyrirmynd skuli vera að fara að háttum Dana í þessum málum þar sem fyrir lá að sífelld aukning var á þessari vöru á markaði og sífellt aukin eftirspurn væri frá neytendum þó að verðið væri hærra. En við erum ekki komin lengra en raun ber vitni. Ég lýsi því aftur yfir að ég styð þessa tillögu sem hér liggur fyrir og ég veit að hún getur orðið til góðs ef hún kemst til framkvæmda.

Hæstv. forseti. Ég vildi vera viðstaddur umræðu um þessa ágætu þáltill. sem ég tel prýðilega. Ég vil þó segja það við þessa umræðu segja að á mörgum sviðum sker Ísland sig úr. Eitt sem blasir við íslenskum neytendum og sem kannski hefur gefið okkur færi á erlendum mörkuðum eru afbragðs vörur framleiddar við bestu skilyrði. Margar okkar vörur jaðra auðvitað á mörgum sviðum við að vera vistvænar eða lífrænar, lambakjötið t.d. sem mér skilst að Bandaríkjamenn vilji kaupa og þessi takmarkaði markaður fólks sem leitar eftir hreinum og öruggum vörum metur þessar vörur í d ag eins og lífrænt ræktaðar. Íslenski neytandinn býr við þær einstöku aðstæður að eiga völ á þessum vörum sem íslenskur landbúnaður framleiðir hér á norðurslóðum. Þetta er auðvitað nokkuð dýr matvælaframleiðsla og kannski er ein ástæðan sú, samanber það sem hv. þm. minntist á varðandi bóndann sem fær þrefalt hærra verð fyrir sínar lífrænu kartöflur, að markaðurinn er kannski svolítið tregur þegar hann getur fengið mjög góðar, nánast alveg öruggar og vel ræktaðar kartöflur á lægra verði. Hins vegar er það alveg rétt sem fram hefur komið í umræðunni að kannski af þessum ástæðum er neytendamarkaðurinn hér hvorki mjög vanur þessari umræðu né upptekinn af henni því bæði hvað bændur varðar og neytendur þá er áhuginn ekki mikill, því t.d. samkvæmt búnaðarlögum eru veittar 5 millj. í styrk til bænda, en aðeins var sótt um 3,7 á síðasta ári. Ég vil taka undir að við þurfum að vera með í þessari þróun. Íslendingar geta komið þarna sterkir inn í baráttunni fyrir hreinum matvælum, þess vegna lífrænum. Þó verðum við að minnast þess að við búum á norðurslóð því krafan er sú að nota ekki tilbúinn áburð. Við erum að vísu að framleiða hér geysilega góðan tilbúinn áburð sem ætti auðvitað að viðurkenna að einhverju marki til notkunar. Ég fagna þeirri byltingu sem er að fara yfir heiminn í þessu efni. Ég tel hana mjög mikilvæga. Sá hópur fólks sem gerir kröfur um lífræna ræktun hefur áhrif á umgengni við náttúruna, á meðferð á dýrum um alla veröld, berst gegn verksmiðjubúskap og hinni blindu og grimmu markaðshyggju sem víða einkennir landbúnað. Sem betur fer búum við Íslendingar smátt og fagurt og þess vegna stöndum við nokkuð vel að verki. Ég tek undir þessa þáltill. og vil auðvitað sjá að bæði verði þessi viðhorf kynnt í landbúnaðarskólanum og að bændur landsins átti sig á því að þetta er ný bylgja sem er að ganga yfir sem er íslenskum bændum og öllum heiminum mjög mikilvæg. Þess vegna vil ég sem landbrh. styðja svona hugsun og fylgjast náið með henni.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. landbrh. tekur þessari þáltill. afar vel. En ég get ekki látið hjá líða að koma í andsvar við hæstv. ráðherra vegna þess sem fram kemur í máli hans, þ.e. að hann sjálfur á afar erfitt með að læra muninn á því sem er vistvænt og því sem er lífrænt. Það verður að ítreka það hér að þó að við Íslendingar vitum að landbúnaður okkar er hreinn landbúnaður þá vitum við líka að við fáum ekki að selja vörur okkar sem lífrænar nema þær verði vottaðar sem slíkar af viðurkenndum vottunarstofum. Slíkar vottunarstofur vinna eftir alþjóðlegum stöðlum og það er alveg sama hvað við segjum um okkar hreinu og góðu landbúnaðarvörur, þær getum við aldrei selt, hvorki á neytendamarkaði hér né á neytendamarkaði í útlöndum sem lífrænar nema þær séu vottaðar. Það liggur við, herra forseti, að mig langi að leggja það til hér að hæstv. ráðherrar og allir hv. alþingimenn hætti að nota hugtakið vistvænn landbúnaður og vistvæn landbúnaðarframleiðsla því sú framleiðsla sem við teljum vera vistvæna lendir í hillunum með verksmiðjuframleidda góssinu í útlöndum þegar hún er komin á neytendamarkað þar. Og þó við búum smátt og fagurt, búum við í samfélagi þjóða og þar hafa staðlarnir verið ákveðnir og undir þá staðla þurfum við að beygja okkur og við þurfum ekkert voðalega mikið að hafa fyrir því að gera það af því við eigum hreint land og fagra náttúru og getum ræktað þessar góðu og sérstöku vörur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. verður að fyrirgefa það að menn eru mistregir og eiga misgott með að læra og ruglast endrum og eins, ég tala nú ekki um þegar rætt er um lífrænt og vistvænt. En eitt minni ég á. Staðlar eru samdir af mönnum. Staðlar eiga að vera í endurskoðun eins og stefna stjórnmálaflokka og það er leyfilegt að berjast fyrir því að inn í staðlana séu tekin ný gildi. Ísland hefur alveg sérstaka stöðu, það er viðurkennt og jafnvel hin íslenska áburðarverksmiðja, sem við erum að reka hér, hefur sérstaka stöðu og hin norðlæga slóð hefur líka sérstaka stöðu í framleiðslu sinni. Menn hafa leyft sér að breyta eftir Biblíunni og taka nýja siði upp með henni. Þess vegna hlýtur það að vera svo hvað þessa staðla um lífrænt varðar að það megi ræða þá og kanna það í viðhorfi heimsins hvort ekki megi taka ný og ný atriði. Staðreyndin er sú að íslenska matvaran fer ekki með verksmiðjubúskapnum á hina sérstöku markaði í dag. Í dag eru ákveðnir hópar fólks sem leita eftir hreinum vörum og þeir líta á íslenska vöru með sérstökum hætti. Ég minni gjarnan íslenska bændur á að þeir metti aldrei heiminn en skuli sinna þeim takmarkaða góða markaði þar sem þeir fá hátt verð fyrir. Ég kann þokkalega muninn. Ég skil að það þarf vottun en staðlarnir eru ekki heilagir að eilífu. Við megum jafnvel bera þá rödd inn í hóp þessa fólks sem ég styð fyllilega og tel að hafi áhrif á heiminn, að þeim má einnig breyta.

Herra forseti. Ég veit að í hjarta sínu er hæstv. landbrh. alveg sammála þeim grundvallarreglum sem gilda í sambandi við lífræna ræktun. Ég ætla ekki að útleggja orð hans á þann veg að hann ætli að fara að berjast fyrir því að eiturefni verði leyfð í lífrænni ræktun því að það verður auðvitað aldrei heimilað. Lífræn ræktun er ræktun án eiturefna og án tilbúinna áburðarefna. Það eru reglurnar og ég vona satt að segja, herra forseti, að ekki megi skilja orð hæstv. ráðherra svo að hann ætli að fara að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi að gildandi stöðlum verði breytt. Við verðum að hætta að bera nokkurn kinnroða fyrir framleiðslu okkar. Við eigum að stíga skrefið til fulls, efla lífrænt vottaða framleiðslu og þannig öðlast trygga stöðu á mörkuðum, bæði heima og í útlöndum. Ég minni á að stærstu verslanakeðjur í Bretlandi eru um þessar mundir að lækka talsvert mikið verð á lífrænt ræktuðum afurðum til neytenda sinna. Nú er talað um að verslun í Bretlandi með lífrænt ræktaðar vörur sé á hraðri uppleið og í kjölfar hvers er það? Jú, í kjölfar ýmissa sýkinga í matvælum sem rekja má til aðferða sem eru ónáttúrulegar. Hæstv. landbrh. á að vera stoltur af hreinum afurðum okkar. Hann á að leggjast á sveif með þeim sem vilja berjast fyrir því að magn lífrænt vottaðra vara verði aukið á markaðnum og ekki að fara að beita sér fyrir því af neinu afli að stöðlunum verði breytt eða kröfurnar í lífrænu ræktuninni verði minnkaðar.

Hæstv. forseti. Sá landbrh. sem hér stendur boðaði reglugerð um það að íslensk jörð skyldi varin fyrir kadmíum og setti reglur þar um og boðaði það. Ég sá ekki þann hóp sem stóð að baki mér í þeim efnum. Bændur skömmuðu mig fyrir að þeir hefðu ekki þann ódýra og mengaða áburð sem þeir vildu fá, stjórnmálamennirnir sögðu að með þessari aðgerð væri ég afturhaldsmaður sem væri að hækka verð á matvörum. Núna er jafnvel Evrópa að ráðast að mér í þessu efni og segja að ég hafi ekki frelsi til að taka þá ákvörðun. En gæfa Íslands hefur verið sú að alla þessa öld höfum við verið að nota nokkuð hreinan áburð þar sem kadmíuminnihald hefur verið undir 10 mg í kg. Hér er hópur manna sem vill flytja inn áburð og spyrja ekki að því hvað jörðin þolir eða matvælin. Bisnessinn skal ráða, frjálshyggjan og markaðurinn. En ég hef reynt að varða þá leið að tækifæri íslenskra bænda og matvælaframleiðenda til að koma til móts við þá heilsubylgju og hugsun sem er sú að verja náttúruna, skepnurnar sínar, og að fólkið geti borið á diska sína hrein matvæli. Ég hafna því öllum þeim áróðri sem kom fram hjá hv. þm. um að ég væri að fara aðra leið. Ég berst fyrir hreinleikanum. Ég vildi gjarnan fá hingað útlendinga til að skoða áburðarverksmiðjuna okkar og sjá að hún er að framleiða nokkuð hreinan áburð sem er skaðlaus. Við höfum sett þessar kröfur um kadmíum og eigum að fylgja því eftir.

Herra forseti. Ég skal leitast við að vera stuttorð. Ég vil byrja á því að þakka þann stuðning sem þessi tillaga hefur fengið og sérstaklega frá hæstv. landbrh. Ég minni á að veturinn 1997--1998 var lögð fram till. til þál. um framleiðslu íslenskra matvæla og forsendur sjálfbærrar þróunar sem Gísli S. Einarsson var 1. flm. að og ég var meðflutningsmaður að. Hún hljóðaði upp á það að við settum okkur ákveðið markmið, takmark um hversu háa prósentu við eigum að ná í lífrænni ræktun á ákveðnu tímabili. Þetta gerðu Danir. Þeir settu sér að 20% af landbúnaðarframleiðslunni yrði lífrænt vottað á ákveðnu tímabili, að öll framleiðslan yrði komin inn í þann farveg. Mér finnst ástæða til að skoða slíka þáltill. aftur, að við setjum okkur ákveðið markmið í lífrænni ræktun. Því miður, þrátt fyrir góða velgengni bænda eins og bóndans í Vallanesi á Héraði, sem er frumkvöðull og duglegur í vinnu sinni og mjög áhugasamur varðandi moltugerð og annað sem hann getur notað í stað tilbúins áburðar og hefur náð mjög góðum árangri, þá er framleiðslukostnaður hærri en við hefðbundinn búskap. Þrátt fyrir þessa góðu velgengi hefur hann ekki náð að vekja áhuga annarra bænda á svæðinu hvað þá þó víðar væri leitað þannig að annað þarf að koma til. Það er skortur á lífrænt vottuðum vörum innan lands og það er eftirspurn eftir þessum íslensku vörum erlendis. Mér finnst að það eigi að vera okkar að reyna að uppfylla þessar kröfur. Það þarf að efla rannsóknir til að styðja lífræna framleiðslu og fá þá samanburð á gæðum þessarar vöru og hefðbundinnar vöru. Það þarf að efla rannsóknir á jarðvegi, á lífrænum áburði, á belgjurtarækt og vegna endurræktunar túna. Það mætti hafa hér langan lista en ég ætla ekki að fara yfir hann vegna tímaskorts. Herra forseti. Sérstakir staðlar eru fyrir lífrænt ræktaðar búvörur og þetta á við um allar vörutegundir. Staðlarnir eru í sífelldri endurskoðun. Þeir eru gerðir af þeim bændum sem stunda lífræna ræktun þannig að staðlarnir eru innan þeirra marka sem bændur alls staðar í heiminum treysta sér til að uppfylla, allt frá Alaska og suður úr. Herra forseti. Ég vona að þessi þáltill. fái góða umfjöllun í landbn. og verði rædd betur síðar.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan hefur nokkrum sinnum hafið máls á málefnum Ríkisútvarpsins á vettvangi Alþingis á undanförnum árum og í þeirri umræðu hefur hæstv. menntmrh. verið gagnrýndur, t.d. fyrir að standa ekki vörð um að stofnunin geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu og fyrir að eiga þátt í að veikja innviði hennar, m.a. með því að beita pólitískum áhrifum sínum við mannaráðningar. Þá hefur hæstv. ráðherra einnig verið gagnrýndur fyrir yfirlýstan vilja sinn til þess að einkavæða veigamikla þætti í starfsemi Ríkisútvarpsins og að lokum fyrir framtíðarsýnina að vilja breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Enn kemur gagnrýni af sama toga úr þessum stóli. Ljóst er að framlag ríkisins til Ríkisútvarpsins samkvæmt fjárlagafrv. næsta árs er hið sama og á yfirstandandi ári. Þar er sagt fullum fetum að miðað sé við að rekstrarumfang dragist saman sem nemur verðlagsþróun. Þar með er líka ljóst að ekki verður um að ræða hækkun afnotagjalda. Í fjárlagafrv. kemur fram að áfram sé gert ráð fyrir að hagrætt verði í rekstri svo takast megi að ná jafnvægi eins og það er orðað, nokkuð sem forsvarsmenn Ríkisútvarpsins segja ómögulegt umfram það sem þegar hefur verið gert. Á Norðurlöndunum er sama fyrirkomulag afnotagjalda og hér á landi nema hvað þar eru afnotagjöldin bundin neysluvísitölu. Á síðustu tíu árum hefur hún hækkað um tæp 40% en á sama tíma hafa afnotagjöld Ríkisútvarpsins einungis hækkað um 17%. Dæmið lítur svo enn verr út þegar launaþróunin er skoðuð því að frá árinu 1990 til ágúst á þessu ári hefur launavísitalan hækkað um 70%. Það þarf enga snillinga, herra forseti, til að sjá að ekki er mikið fé aflögu til að kaupa eða framleiða vandað dagskrárefni þegar laun starfsmanna hafa verið greidd, en 65% af útgjöldum Ríkisútvarpsins eru laun og launatengd gjöld. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig lítur hann á það ástand sem kallað hefur verið fjárhagsleg spennitreyja og hvar telur hann réttast að dregið verði úr rekstrarumfangi? Kannski í dreifikerfinu? Er réttlætanlegt að mati hæstv. ráðherra að fólk greiði afnotagjald án þess að geta notið dagskrárinnar? Ég minni á það að a.m.k. 77 heimili í landinu njóta ekki útsendinga ríkissjónvarpsins. Hvernig kemur það heim og saman við byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar? Hvernig lítur ráðherrann á það að halli Ríkisútvarpsins sé fjármagnaður úr framkvæmdasjóði stofnunarinnar og hvernig í ósköpunum sér ráðherrann það fyrir sér að einkaaðilar ættu að geta rekið stofnun sem hefur þær lögbundnu skyldur sem Ríkisútvarpið hefur fyrir minna fé en fer til rekstrarins í núverandi mynd? Herra forseti. Ríkisútvarpið hefur verið gagnrýnt fyrir metnaðarleysi í dagskrárgerð og sú gagnrýni á fullan rétt á sér. En þeir einkaaðilar sem stunda nú sjónvarps- eða útvarpsrekstur hafa ekki beint sýnt að þeir séu samkeppnisfærir. Stöð 2 innheimtir tvöfalt áskriftargjald á mánuði miðað við afnotagjald RÚV og virðist ekki hafa mikið fé umleikis til metnaðarfullrar innlendrar dagskrárgerðar í neinum mæli og beinu útsendingarnar á Skjá einum eru náttúrlega ekki dagskrárgerð. Í ávarpi sínu þegar sjónvarpið flutti í nýtt húsnæði í útvarpshúsinu í Efstaleiti bað hæstv. ráðherra menn um að skoða með opnum huga hvort ekki væri eðlilegt að stofna til samstarfs við einkaaðila um nýtingu annarrar sjónvarpsrásar RÚV að því er virtist til að kostnaðurinn af rásinni þyrfti ekki að leggjast allur á herðar RÚV. Þannig væri meira fé aflögu til að bæta það dagskrárefni sem er þegar sent út á einni rás. Herra forseti. Sumir mundu kalla þetta hundalógík. Vilji hæstv. menntmrh. til að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins er ljós. En hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér nánustu framtíð í þeim efnum? Hefur verið gert samkomulag milli stjórnarflokkanna um rekstrarformið eða varðandi annað er lýtur að pólitískri stefnumótun fyrir stofnunina? Eru hafnar viðræður við einkaaðila um samnýtingu rekstrarþátta stofnunarinnar? Boðað hefur verið nýtt frv. til laga um Ríkisútvarp á yfirstandandi þingi. Er það á leiðinni? Fyrir skömmu var staddur hér á landi Bob Collins, útvarpsstjóri írska ríkisútvarpsins og formaður sjónvarpsnefndar Evrópusambandsins, ljósvakamiðla í ríkiseigu. Hann flutti ávarp við sama tækifæri og hæstv. ráðherra þegar sjónvarpið flutti í ný húsakynni í Efstaleitinu og hann fór í erindi sínu yfir tilvistarrök fjölmiðla í almannaeigu eins og hann kýs að skilgreina ríkisútvarp. Í máli hans kom fram að hlutverk slíkra miðla sé að framleiða og miðla gæðaefni og standa að vönduðum fréttaflutningi sem hafi hagsmuni almennings að leiðarljósi en hvorki hagsmuni pólitískra samtaka né fjárhagslega hagsmuni eigenda sinna. Undir þetta sjónarmið vil ég taka. Mig langar, herra forseti, til að gera orð Bob Collins að lokaorðum mínum er hann sagði í viðtali við blaðamann Morgunblaðsins í september, með leyfi forseta: ,,Það er mikilvægt hverju samfélagi að eiga aðgang að vandaðri fréttaþjónustu og dagskrárgerð sem er ekki bundin af öðru en hagsmunum almennings.`` Þannig stofnun á Ríkisútvarpið að vera, herra forseti. Þannig stofnun hefur meiri hluti starfsmanna Ríkisútvarpsins viljað starfa hjá en því miður verður ekki annað séð en hæstv. menntmrh. sé á öðru máli.

Herra forseti. Á undanförnum árum hefur margt verið gert til þess að efla Ríkisútvarpið og m.a. hefur verið unnið markvisst að því að búa því betri umgjörð starfslega með því að flytja alla starfsemina á einn stað eins og gert var í ágúst sl. Með því hafa skapast ný tækifæri eins og menn geta kynnt sér þegar þeir lesa, ef þeir gefa sér tíma til þess, rökstuðning Ríkisútvarpsins fyrir því á sínum tíma að flytja alla starfsemina á einn stað. Í því átti að felast verulega og mikil hagræðing þegar til lengri tíma væri litið. Þetta skref hefur verið stigið og Ríkisútvarpið starfar nú á einum stað. Þegar litið er til þess að menn ræði um tekjuöflun Ríkisútvarpsins þá hefur Ríkisútvarpið tvær tekjuöflunarleiðir, þ.e. annars vegar afnotagjöldin og hins vegar auglýsingatekjurnar. Afnotagjöldin eru þannig ákveðin að bera þarf þau undir ráðherra og ríkisstjórn og þar með einnig Alþingi, því ekki eru teknar ákvarðanir um hluti af þessu tagi nema með vitund Alþingis. Það var ákveðið af Alþingi á sínum tíma að þessi háttur skyldi hafður á varðandi afnotagjöldin. Ekki var það tillaga á þeim tíma að þetta yrði svona, heldur yrði það í höndum Ríkisútvarpsins sjálfs að ákveða afnotagjöld sín, en þessi háttur var hafður á og ég er sannfærður um að það hefur m.a. staðið í vegi fyrir því að afnotagjöldin hafi hækkað eins og ég skildi orð hv. þm. að hann vildi að þau gerðu því menn hafa þar tekið tillit til verðlagsþróunar og meginmarkmiða í efnahagsstjórn landsins þegar málið kemur á vettvang ríkisstjórnarinnar. Einnig var afnumið að hafa tengingu á milli afnotagjalda og hækkunar á vísitölu. Þetta er því sjálfstæð ákvörðun sem þarf að taka af stjórnvöldum og þau hafa frekar legið undir gagnrýni fyrir það á undanförnum mánuðum að verðþenslan væri of mikil í landinu heldur en hitt, þannig að þessi leið er mjög þröng þegar kemur að því hjá stjórnvöldum að taka ákvarðanir af þessu tagi. Ég hef hins vegar sagt að þrjár leiðir séu sem ríkið getur farið til að standa að fjárveitingu til Ríkisútvarpsins. Það er í fyrsta lagi að hafa þetta afnotagjaldakerfi áfram. Í öðru lagi að leggja á sérstakan nefskatt fyrir Ríkisútvarpið. Og í þriðja lagi að það fái fjárveitingar sínar af fjárlögum og tekjur þess verði þá að þessu leyti innheimtar í almennu skattkerfi ríkisins. Ég hallast einna helst að síðustu leiðinni og hef látið skoða það mál sérstaklega fyrir mig og tel að unnt sé að gera það og það brjóti ekki í bága við þátttöku okkar t.d. í því samstarfi sem fer fram á vegum Evrópusamtakanna innan Evrópska efnahagssvæðisins og það samrýmist einnig þeim útvarpslögum sem Alþingi samþykkti sl. ár. Ég var þeirrar skoðunar að skynsamlegt væri að fara þá leið að samþykkja fyrst þann ramma sem útvarpslögin mæla fyrir um og síðan að huga að málefnum Ríkisútvarpsins og raunar var menntmn. Alþingis sama sinnis eins og fram kemur í áliti hennar. Það frv. sem ég hef hugað að varðandi Ríkisútvarpið liggur í sjálfu sér fyrir í drögum á mínum vegum og viðræður hafa farið fram á milli mín og formanns Framsfl. um næstu skref í málinu. Við erum að ræða þau mál, og það hefur ekki komið neitt fram í samtölum okkar sem segir mér að ekki náist samkomulag á milli stjórnarflokkanna í þessu máli. Það er formanns Framsfl. að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum að þessu leyti en ekki mitt hlutverk, en ég lít ekki þannig á að neinn ágreiningur sé á milli okkar í þessu máli og þær viðræður munu halda áfram og ég tel víst að við komumst að sameiginlegri niðurstöðu. Útvarpsstjóri hefur nýlega sent mér bréf, dags. 4. október, þar sem hann fer þess á leit að ég flytji frv. til laga um breytingu á útvarpslögunum um að ákvæðið um framkvæmdasjóð útvarpsins verði lagt niður. Ég hef fullan hug á að gera það og tel að það sé brýnt eins og kom fram í máli hv. þm., að núna þegar þessum framkvæmdum er lokið og mál standa með þeim hætti sem er, þá verði þetta sérstaka ákvæði um framkvæmdasjóðinn lagt til hliðar og það fellt úr lögum. Ef samstaða er um að taka það sérstaklega fyrir hér á þinginu, þá væri það mjög æskilegt að mínu mati. Varðandi dreifikerfið, þá gerðum við samning, árangursstjórnunarsamning við Ríkisútvarpið um áramótin. Þar er gert ráð fyrir að styrkja dreifikerfið og bæta móttökuskilyrði þannig að bilunum fækki og sendistyrkur og öryggi dreifingar verði meira á viðkvæmum svæðum, og RÚV geri áætlun um nýtingu gervitungla til að fytja útvarps- og sjónvarpsefni. Ég tel að líta verði til gervitunglanna ef við ætlum að ná til landsins alls með því öryggi sem við krefjumst og þess vegna er það mikilvægur þáttur í samkomulagi okkar að RÚV nýti sér þá tækni.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt í framhaldi af orðum hæstv. menntmrh. að spyrja þá fulltrúa Framsfl. sem hér munu tala á eftir hvort enginn ágreiningur sé milli stjórnarflokkanna um framtíðarrekstrarform Ríkisútvarpsins. Því vissulega hefur í umræðum víða komið fram að áherslur eru í það minnsta mjög misjafnar. Einnig er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari því hér á eftir hvað hann á við þegar hann talar um ríkishlutafélag í sambandi við Ríkisútvarpið. Ætlast hæstv. ráðherra þá til þess að Ríkisútvarpið haldi áfram því forskoti sem það hefur með afnotagjöldum eða öðrum þeim hætti sem ákveðið verður? Ef ekki, þá verður Ríkisútvarpið að sjálfsögðu eins og hver önnur einkastöð og þá er raunverulega um einkavæðingu að ræða. Ef forskotinu verður haldið er a.m.k. hægt að benda á að það sé hæpið að slíkt standist samkeppnislög. Þessum spurningum verður hæstv. ráðherra að svara áður en alvarleg umræða getur átt sér stað um hugmyndina um ríkishlutafélag Ríkisútvarpsins. Herra forseti. Augljóst er í því fjárlagafrv. sem hér hefur verið lagt fram að enn heldur áfram að þrengja að Ríkisútvarpinu. Það hefur haldið stöðugt áfram frá árinu 1993 að þrengja að. Afnotagjöld hafa ekki hækkað nema um 5% á þessu tímabili, meðan neysluvísitala hefur hækkað um tæplega 20%. Það er augljóst með því sem segir í fjárlagafrv. að dregið verður úr tekjum Ríkisútvarpsins sem nemur rúmlega 100 millj. Menningarsjóði útvarpsstöðva var breytt með því að frjálsar útvarpsstöðvar þurfa nú ekki lengur að greiða í sjóðinn, en Ríkisútvarpið þarf áfram að greiða sömu upphæð, nú að vísu til Sinfóníuhljómsveitarinnar. Þetta mun augljóslega skerða samkeppnisstöðu Ríkisútvarpsins. Herra forseti. Ég vil, með leyfi, lesa örstutta tilvitnun í bókun fulltrúa Samfylkingarinnar í útvarpsráði varðandi þetta mál: ,,Við hljótum að vekja athygli á því að sífelld sókn Ríkisútvarpsins á auglýsinga- og kostunarmarkað stafar fyrst og fremst af því að ríkisstjórnin og Björn Bjarnason menntmrh. sérstaklega hafa kosið að halda fyrirtækinu í fjárhagslegri spennitreyju.``

Herra forseti. Starfsumhverfi Ríkisútvarpsins hefur breyst mikið undanfarin ár. Með frjálsri samkeppni ljósvakamiðla hefur stofnunin mætt algjörlega nýjum aðstæðum. Með sífellt meira framboði ljósvakaefnis hlýtur hlutverk Ríkisútvarpsins að breytast. Framsfl. hefur markað þá stefnu í samþykktum sínum að standa vörð um Ríkisútvarpið sem fjölmiðil í þjóðareign. Með þeirri afstöðu hefur verið lögð áhersla á öryggishlutverk stofnunarinnar, framlag hennar til menningarmála og þjónustu við alla landsmenn hvar á landi sem þeir búa. Við þær breyttu aðstæður sem ég hef áður lýst hlýtur að eiga sér stað umræða um hlutverk Ríkisútvarpsins og rekstrarform þess. Það er eðlilegt að spurt sé hvort ríkið eigi að standa í rekstri dægurmálaútvarps þegar slíkum stöðvum hefur fjölgað svo ört sem raun ber vitni. Því mætti segja að Rás 2 gegndi því eina hlutverki að þjóna öllum landsbyggðum, meðan flestar hinna frjálsu stöðva starfa einungis í þéttbýli. Hvað varðar rekstrarformið hlýtur einnig að koma til greina að breyta því. Í því sambandi væri rétt að skoða í hvaða formi rekstur ríkisfjölmiðla á sér stað í löndunum í kringum okkur. Í Bretlandi er starfandi þekktasti ríkisfjölmiðill heims. BBC er sjálfseignarstofnun og að stjórn hennar koma fulltrúar atvinnulífs, almannasamtaka, landshluta, háskóla og menningarlífs. Það er auðvitað mjög ólíkt þeirri skipan útvarpsráðs sem við þekkjum. Fyrirkomulagið í Bretlandi hefur gefist svo vel að það stóð meira að segja af sér einkavæðingarhrinu Margrétar Thatcher, fyrrv. forsætisráðherra. Í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað um Ríkisútvarpið í dag hefur mest farið fyrir þeirri stöðu sem stofnunin er í fjárhagslega. Það er ljóst að rekstur hennar hefur ekki gengið nægilega vel og samkvæmt fjárlagafrv. verður að hagræða í rekstri svo ekki verði farið út fyrir væntanleg fjárlög. Slík hagræðing hlýtur þó að vera möguleg þegar stofnunin hefur um 2,7 milljarða kr. til rekstursins. Hallarekstur undanfarinna ára er áhyggjuefni og verður auðvitað að taka enda annaðhvort með auknu framlagi til rekstrar eða minni umsvifum. Herra forseti. Framsfl. hafnar einkavæðingu Ríkisútvarpsins. En ég legg áherslu á að forustumenn flokksins hafa lýst yfir vilja til breytinga á formi þess og hlutverki.

Herra forseti. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af þeim boðskap sem fram kemur í fjárlagafrv. og er ávísun á að dregið verði úr rekstrarumsvifum Ríkisútvarpsins. Hér verður framhald á þróun undangenginna ára en afnotagjöldin hafa engan veginn haldist í hendur við verðlagsþróun sem þýðir að rauntekjur af afnotagjöldum hafa dregist saman. Það er að okkar dómi í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði mjög mikilvægt að efla Ríkisútvarpið, hafa hér sterkt almannaútvarp og við erum andvíg því að einkavæða þá starfsemi, að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, hvað þá að koma því í sölu. Mikilvægt er að hæstv. menntmrh. upplýsi Alþingi nánar um þær samningaviðræður sem hann segir nú fara fram á milli sín og formanns Framsfl. um það efni. Og ef marka má boðskapinn í ræðu hv. þm. Páls Magnússonar sem talaði hér fyrir hönd Framsfl. virðist Framsfl. vera að komast á þá skoðun að hann muni samþykkja að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Menn verða að tala skýrt í þessu efni. En hvað sem þessu líður er ástæða til að spyrja í ljósi niðurskurðarins sem Ríkisútvarpið þarf að sæta hvort hæstv. menntmrh. ætlar inn bakdyramegin með markaðsöflin, að þröngva Ríkisútvarpinu til að ganga í ríkari mæli en verið hefur inn á þá braut að afla tekna með auglýsingamennsku og með kostun sem hefur færst mjög í vöxt á undangengnum árum. Ég harma það sérstaklega að Ríkisútvarpið hafi ákveðið að taka upp þá nýbreytni að kosta veðurfréttir, að heimila fyrirtækjum að kosta veðurfréttir. Þetta var samþykkt með atkvæðum Samfylkingarinnar og Sjálfstfl. í útvarpsráði gegn atkvæðum Framsfl. og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs.

Herra forseti. Enn einu sinni eru málefni Ríkisútvarpsins til umfjöllunar hér á Alþingi, nú einkum í tengslum við fjárlagagerð næsta árs og hefðu þá e.t.v. átt best heima undir umræðum um fjárlagafrv. Á síðustu dögum þinghalds í vor voru samþykkt ný útvarpslög sem eru almenn löggjöf um alla útvarpsstarfsemi í landinu, bæði sjónvarp og hljóðvarp. Þessi lagasetning fól einnig í sér að ákvæðum laga um Ríkisútvarpið sem áður voru sérkafli í útvarpslögum, var breytt í sérlög. Við umfjöllun um þessi mál í hv. menntmn. komu málefni Ríkisútvarpsins mjög til umræðu. Í nál. um útvarpslagafrv. lagði nefndin áherslu á nauðsyn þess að endurskoða lagaákvæði um Ríkisútvarpið og endurmeta hlutverk þess í breyttu fjölmiðlaumhverfi og áréttaði sérstaklega að þeirri vinnu yrði hraðað. Um þetta voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga í nefndinni sammála. Endurskoðun laga um Ríkisútvarpið er löngu tímabær. Það þarf að fara vandlega ofan í málefni stofnunarinnar, breyta rekstrarformi hennar og losa hana undan úreltum lagaákvæðum, t.d. um pólitískt kjörið útvarpsráð, sem á engan rétt á sér og þrengir að faglegu frelsi og sjálfstæði stofnunarinnar. Starfshópur á vegum Ríkisútvarpsins sem settur var á fót til að móta framtíðarsýn hefur lagt til að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag í eigu ríkisins til að tryggja rekstrarlegan sveigjanleika og styrkja Ríkisútvarpið í vaxandi samkeppni. Forsvarsmenn Ríkisútvarpsins hafa einnig sett fram þessa sömu ósk við menntmrh. Þetta er fýsilegur kostur, en ýmislegt annað ber að skoða í þessu samhengi. Allt umhverfi í ljósvakarekstri er að taka miklum breytingum um þessar mundir, rásum á eftir að fjölga um tugi eða hundruð þegar stafrænt kerfi verður komið í gagnið. Það eru þess vegna mjög spennandi tímar fram undan í útvarps- og sjónvarpsrekstri. Ríkisútvarpið hefur mjög ríkar skyldur til að þjóna landsmönnum öllum og framleiða gott efni fyrir íslenska áhorfendur og áheyrendur. Það eru líka einu haldbæru rökin fyrir því að halda í ríkisfjölmiðilinn.

Herra forseti. Í heita pottinum í Degi í morgun segir að það hafi vakið óskipta athygli að Björn Bjarnason hafi nú ráðið mann í stjórnunarstöðu hjá Ríkisútvarpinu sem er ekki flokksbundinn sjálfstæðismaður. Umfjöllun á þessum nótum segir sitt um viðhorf til Ríkisútvarpsins og í hvaða stöðu hæstv. ráðherra hefur komið því með beinum eða óbeinum afskiptum sínum. En Ríkisútvarpið er ekki bara í kreppu vegna pólitískra afskipta. Ríkisútvarpið er fjárhagslega aðkreppt sem veldur sífelldri sókn þess á auglýsinga- og kostunarmarkaðinn og framtíðarstaða Ríkisútvarpsins er óljós. Frumvarpið um RÚV og þar með áætlanir ríkisstjórnarinnar um framtíð þess sem menntmrh. og formaður Framsfl. véla nú um að sögn hæstv. menntmrh. er hvergi og allt er í óvissu um rekstrarform, um tekjur og um framtíðarmöguleika. Á tímum örra breytinga í fjarskiptamálum og á fjölmiðlamarkaði er Ríkisútvarpið því eins og hornkerling í búi ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Almenningsútvarp verður að geta tekið breytingum í takti við þann fjölmiðlaveruleika sem það býr við. En það frelsi sem stjórnendur og starfsfólk þyrfti að hafa við nýjar aðstæður er ekki komið á dagskrá, er enn í pólitískum hnút ríkisstjórnarinnar. Við í Samfylkingunni erum tilbúin til að fara vandlega yfir þær leiðir sem duga til þess að Ríkisútvarpið geti sinnt myndarlega þeim miklu menningarlegu skyldum sem það hefur og á að hafa og verða sífellt mikilvægari fyrir samfélag okkar, þar sem við viljum áfram sjá menningarlega fjölbreytni. En sú spurning stendur á hæstv. ráðherra að svara hvernig hann vill mæta og hvernig á að mæta þeim kröfum sem til Ríkisútvarpsins eru gerðar á sama tíma og að því virðist þrengt á flestum sviðum.

Herra forseti. Ríkisútvarpinu og starfsfólki þess er lítill greiði gerður með því að gera málefni Ríkisútvarpsins að pólitísku þrætuepli hvað eftir annað á hinu háa Alþingi. Það sem skiptir náttúrlega langmestu máli fyrir Ríkisútvarpið er að geta starfað sem stofnun með skilgreind markmið til lengri tíma. Þannig umhverfi þarf að búa Ríkisútvarpinu. Ég hygg að flestir hv. þm. séu því sammála að Ríkisútvarpið eigi að starfa áfram sem þjóðarútvarp. Þau sjónarmið eru að vísu til hér á hinu háa Alþingi að selja eigi Ríkisútvarpið og leggja rekstur þess niður. En ég hygg að afgerandi meiri hluti þingmanna sé hlynntur því að Ríkisútvarpið starfi áfram sem þjóðarútvarp. Það er skoðun okkar framsóknarmanna að þannig eigi að reka Ríkisútvarpið. En það þýðir hins vegar ekki að við höfnum öllum breytingum. Og við verðum að horfast í augu við að Ríkisútvarpið starfar í mjög miklu samkeppnisumhverfi og það þarf að hafa það umhverfi og þann ramma og það svigrúm að það geti brugðist við og lifað af í þeirri samkeppni. Þess vegna verðum við að taka þá umræðu með nokkuð opnum huga hvaða rekstrarform á að vera á Ríkisútvarpinu. Samband ungra framsóknarmanna hefur velt upp þeirri hugmynd að Ríkisútvarpið verði almenningshlutafélag þar sem hver og einn fái sent sín hlutabréf heim í pósti og hömlur verði á meðferð þeirra. Fulltrúi okkar í útvarpsráði hefur nefnt þann möguleika að Ríkisútvarpið verði samvinnufélag, sem er ágætishugmynd líka. En aðalatriðið er að það skapist nokkuð góð þverpólitísk sátt um framtíð Ríkisútvarpsins þannig að umræður af þessu tagi verði óþarfar í framtíðinni.

Herra forseti. Ég hef áður sagt það úr þessum ræðustóli og ætla að endurtaka það hér að Sjálfstfl. leggur Ríkisútvarpið í einelti og það sannast æ frekar. Nú er stofnuninni árum saman haldið í fjársvelti sem hefur hrakið Ríkisútvarpið út í kostun á efni langt út yfir eðlileg takmörk. Flokkspólitískar mannaráðningar hafa verið þvílík regla af hálfu Sjálfstfl. í þessari stofnun að það þykja stórtíðindi ef þangað ratar inn maður sem ekki hefur flokksskírteini í Sjálfstfl. upp á vasann. Nú heyrist meira að segja hvíslað á göngum að til standi að taka af sjónvarpinu aðra sjónvarpsrásina í stað þess að standa við bakið á Ríkisútvarpinu um þá sjálfsögðu framþróun starfseminnar að sjónvarpið fari að senda út á tveimur rásum, t.d. léttara efni og íþróttaefni á annarri rásinni. Þetta ber öll merki hins sama, herra forseti. Sjálfstfl. virðist vinna markvisst að því að veikja Ríkisútvarpið sem stofnun, bæði utan frá með fjármagnssvelti og öðru slíku en líka innan frá, af augljósum ástæðum og í augljósum tilgangi. Þá verður stofnunin auðveldara fórnarlamb í þeirri einkavæðingu sem lengi hefur verið draumur Sjálfstfl. og alveg sérstaklega ungra sjálfstæðismanna sem hafa það fyrir trúarbrögð að búta eigi stofnunina niður og selja hana og einkavæða. Fróðlegt var að heyra talsmann Sjálfstfl. lýsa því yfir áðan að það þyrfti að losna við útvarpsráð, það væri stofnuninni til trafala, en það átti auðvitað að lesast: Sjálfstfl. til trafala. Auðvitað vill Sjálfstfl. losna við útvarpsráð líka þannig að hann ráði þessu bara algjörlega einn. Það væri kannski varatillaga að hæstv. menntmrh. skipaði sjálfur í útvarpsráð, t.d. níu sjálfstæðismenn. Þessi herleiðing Ríkisútvarpsins, herra forseti, er óræk sönnun þess hversu brýnt það er orðið að losna við Sjálfstfl. út úr Stjórnarráðinu og sérstaklega hæstv. menntmrh. út úr þeim húsakynnum.

Herra forseti. Ríkisútvarpið hefur alloft verið til umræðu á hinu háa Alþingi og það er ágætt, enda á stundum þörf á slíkri umræðu. Oftar en ekki hefur ætlun stjórnarandstöðunnar hins vegar verið sú að slá pólitískar keilur. Þetta hefur síðan bitnað á Ríkisútvarpinu sjálfu og veikt stofnunina sem slíka. Hæstv. menntmrh. hefur margoft ítrekað að efla beri Ríkisútvarpið enn frekar sem verði áfram í eigu þjóðarinnar. En hvernig á þá að efla Ríkisútvarpið? Til þess að Ríkisútvarpið verði reiðubúið til að takast á við ný verkefni á tímum nýrrar tækni og verða um leið í fararbroddi þeirra sem efla og styrkja þjóðarvitund okkar þarf að breyta rekstrar- og stjórnunarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins sjálfs. Hlutverk okkar á Alþingi er að skapa Ríkisútvarpinu svigrúm, bæði efnahagslegt og stjórnunarlegt, svo hægt verði að reka áfram ríkisútvarp sem ríkir sátt um. Við eigum síðan að láta faglegum stjórnendum eins og frétta- og dagskrárdeild eftir hvernig dagskráin er hverju sinni og hvaða mannskap þeir hafa yfir að ráða. Við þurfum að skilgreina með ótvíræðum hætti hlutverk Ríkisútvarpsins þar sem almannaþjónustuhlutverk þess verði ítrekað. Við þurfum að einfalda lagaákvæði um Ríkisútvarpið og auka sjálfstæði þess þannig að auðveldara verði fyrir það að takast á við síbreytilegar aðstæður í heimi ljósvakamiðla. Hlutafélagaformið, þ.e. að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi í eigu ríkisins eins og gert var í Noregi, er ein leið í átt að þessu markmiði. Að sjálfsögðu er rétt að kanna allar leiðir sem stuðla að skilvirkari og hagkvæmari stjórnun og dagskrárgerð. En að mínu mati er hlutafélagaleiðin og það aðhald sem hún veitir afar athyglisverð. Herra forseti. Ég vona að frv. um ríkisútvarp verði lagt fram hið fyrsta svo Alþingi geti á málefnalegan hátt fjallað um framtíðarhlutverk Ríkisútvarpsins þannig að hægt verði að ná fram þeirri sátt sem þarf að ríkja um jafnmerka stofnun og Ríkisútvarpið er.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Satt að segja verð ég að láta í ljós ákveðin vonbrigði því að hv. þm. Sjálfstfl., sem koma hér og segja að það sé yfirlýstur vilji hæstv. ráðherra og flokksins alls að efla beri Ríkisútvarpið, tala hjáróma röddu þar sem hugur fylgir ekki máli. Það er staðreynd að verið er að veikja Ríkisútvarpið með fjárhagssvelti og með pólitískri íhlutun innan frá. Og það þýðir ekki að snúa því alltaf upp á Alþingi að hér eigi ekki að ræða málefni Ríkisútvarpsins vegna þess að það sé það sem veiki stöðu stofnunarinnar. Herra forseti. Það er bara ekki rétt. Það er verið að veikja stofnunina mun meira innan frá og þar heldur Sjálfstfl. um stjórnartauma. Herra forseti. Svo virðist vera að nú sé búið að knýja það fram frá samstarfsflokki Sjálfstfl. í ríkisstjórn, þ.e. Framsfl., að í lagi sé að selja Rás 2. Það mátti lesa berlega úr orðum hv. þm. Páls Magnússonar. Það er greinilegt, herra forseti, að hér er siglt hraðbyri að því að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það kom fram í máli hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur. Það er verið að vinna bak við tjöldin að því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Herra forseti. Ég vara við því að flanað verði að þeim málum. Ég vil hins vegar að hér sé efld málefnaleg umræða um ríkisútvarp í almannaþágu. Og ég ítreka að dagskrárgerðarmenn á Rás 2 stunda metnaðarfulla dagskrárgerð, hafa reynt að gera það, þrátt fyrir þann niðurskurð sem Rás 2 hefur endalaut mátt þola því að dægurmenningin þarf alltaf að líða fyrir það þegar kreppir að fjárhagslega. Við vitum fullvel, herra forseti, að stundum þurfum við að passa upp á dægurmenninguna okkar. Við þurfum að passa að ganga ekki á skítugum skónum yfir hana og halda bara upp á klassísku menninguna, menningu gærdagsins. Við erum að skapa menningu í dag úr Ríkisútvarpinu sem þarf að ná til allrar þjóðarinnar og á það 

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki neinu við það að bæta sem ég sagði í upphafi þessarar umræðu. Það hefur ekkert komið fram í umræðunni sem mér finnst þess eðlis að ég þurfi að bregðast við því öðruvísi en ég gerði í upphafsorðum mínum. Verið er að vinna að því að breyta rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins. Ég hef margsinnis tekið það fram á Alþingi að ég tel skynsamlegt að fara þá leið sem farin hefur verið á Norðurlöndunum að Ríkisútvarpinu verði breytt í hlutafélag í eigu ríkisins og þannig skapaðar nýjar forsendur til þess að sækja fram. Það kom einnig fram í máli manna að ýmsir eru þeirrar skoðunar að hækka beri afnotagjöldin og það beri að ganga þannig til verks að þau séu hækkuð. Ég lýsti því hvaða vandi þar kemur til þegar menn líta á efnahagsmálin í heild sinni og þróun verðlags í landinu. En Ríkisútvarpið hefur síðan hinn möguleikann til tekjuöflunar sem felst í auglýsingaöflun og kostun þátta og ég sé ekkert athugavert við að Ríkisútvarpið nýti sér þau tækifæri sem það hefur lögum samkvæmt til þess að afla sér tekna. Ég skil það ekki þegar menn berja sér hér annars vegar á brjóst og teljast vera sérstakir talsmenn stofnunarinnar og finnst síðan mjög einkennilegt að hún nýti sér þau tækifæri sem hún hefur á hinum almenna markaði til þess að afla sér aukinna tekna. Ég er þeirrar skoðunar líka að það eigi að líta til þess þegar nýtt frv. verður kynnt og lagt fram og að þá fari menn í umræður um hvernig eigi að fjármagna Ríkisútvarpið og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að sú leið verði farin að fjármagna það alfarið úr ríkissjóði.