Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv): Þá verður fram haldið útvarpsumr. frá Alþingi, sem gert er ráð fyrir í 53. gr. þingskapa (eldhúsumr.). Verður þeim hagað þannig, að fyrir hvern aðila (þ. e. flokk eða ríkisstjórn) er tíminn alls 45 mín., en verður nú þrískipt, eða þrjár umferðir. Röð flokkanna verður söm og í gær: Fyrst Framsóknarfl., svo Alþýðufl., svo Sameiningarfl. alþýðu - sósfl., þá Sjálfstæðisfl. og loks ríkisstjórnin. Tímanum verður skipt á þann veg, að í 1. umferð koma 20 mín. á hvern aðila, í 2. umferð 15 mín. og í 3. umferð 10 mín., og kemur niður hjá hverjum aðila í síðari umferðartíma, ef skeikar til eða frá á fyrra stigi (tími notaður fram yfir eða geymt) : Hefst nú fyrsta umferðin. Tekur fyrstur til máls hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, og talar f.h. Framsóknarflokksins.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þessar eldhúsumræður, sem hér fara fram að þessu sinni, eru með nokkuð óvenjulegum hætti. Venjulegast lætur þingið þær fara fram til að segja þeirri ríkisstjórn til syndanna, sem fer með framkvæmdavaldið í umboði þess og á þess ábyrgð. Nú hefur þingið hins vegar enga slíka ríkisstjórn til að deila á, þar sem það hefur ekki reynzt þess megnugt að mynda neina slíka ríkisstjórn, og má því segja, að eðlilegast sé, að þessar eldhúsumræður snúist um það að gefa skýringar á því, hvernig á því stendur, að þingið hefur ekki reynzt þess megnugt að sinna þessari sjálfsögðu skyldu sinni, hvar orsakirnar liggja og hvaða afleiðingar það hefur á stjórnarfar landsins. Það má jafnvel segja, að Alþingi ætti að þakka þeim mönnum, sem tekizt hafa þann vanda á hendur, sem það sjálft treystist ekki til að leysa, þótt vitanlega telji ýmsir margt orka tvímælis um gerðir þeirra, sem vonlegt er. Ég ætla ekki að fara að rekja neitt það, sem ég tel miður hafa farið í höndum núverandi ríkisstjórnar, en ég ætla að taka það fram, að eftir því, sem starfsaðstaða hennar hefur verið bæði innan þings og utan, þá tel ég, að hún hafi sýnt virðingarverða viðleitni til að halda í horfi í þýðingarmestu málum og til að verja þjóðina áföllum þeirra afglapa, sem framkvæmd hafa verið í íslenzku stjórnmálalífi upp á síðkastið, - og mun ég koma nánar inn á það hér á eftir. Á síðastliðnu ári fóru, eins og kunnugt er, fram tvennar kosningar til Alþingis um það höfuðmál að breyta kjördæmaskipun landsins í mjög verulegum atriðum. Tvö meginatriði hennar voru að draga úr áhrifum dreifbýlisins á Alþingi og að efla alræði flokkanna í stjórnmálum landsins. Forsvarsmenn þessarar örlagaríku breytingar töldu þetta „réttlætismál“, að jafna atkvæðisréttinn við kosningar, án tillits til þess, hver aðstaða kjósenda væri til að nota hann, og sumir töldu breytingunni aðallega til gildis, að hún miðaði að því að eyðileggja Framsóknarflokkinn og áhrif hans á löggjöf og stjórnarframkvæmdir í landinu. Sá, sem fastast kvað þar að orði, var þáverandi fjármálaráðherra, Jakob Möller, og dró hann enga dul á það fyrir kjósendum, að þegar sá flokkur væri að velli lagður eða áhrif hans minnkuð til mikilla muna, þá mundi einhver annar bragur og betri verða á störfum þingsins og stjórnarháttum, er Sjálfstæðisflokkurinn væri orðinn stærsti flokkur þingsins og hefði þar forustuna og þá eðlilega mesta ábyrgðina einnig. - Lítið hefur þó bólað á þessum umbótum, sem lofað var, og munu engir koma auga á þær, nema þá stjórnleysingjár einir, ef til eru í landi voru, og þeir, sem vilja ringulreið og úrræðaleysi sem mest í þjóðfélaginu við allt, sem gera þarf. Það er ekki vitað, að þessi flokkur hafi haft samhug um eitt einasta mál, sem úrlausnar krefst á þessum tímum, og ekki heldur um myndun ríkisstjórnar, svo mjög er hann sjálfum sér sundurþykkur; - og forustan fer þá einnig eftir því. - Í stað þess að kalla hann stærsta flokk landsins, væri miklu réttara að kalla hann samsafn minnstu flokksbrota þingsins, sem fátt er sameiginlegt nema nafnið. Og að mínum dómi er ein frumorsök hinna sundurlausu og máttarvana vinnubragða þingsins nú sú, að slíkur flokkur á að hafa forustuna, flokkur, sem lætur suma tala um frið, eins og 1. þm. Reykv. gerði í gær, þegar menn óttast ófrið, en aðra hefja ófrið, eins og raun var á bæði um hann sjálfan og aðra, er stofnað var til friðslita um ríkisstjórn landsins og þjóðinni att til ófriðar, - flokkur, sem aldrei getur staðið saman í einu einasta máli hér á Alþingi, hvorki stéttar- né alþjóðarmálum, ef hægt væri að greina þar á milli. - Ég hygg nú satt að segja, að hvert einasta stéttarmál svo að segja sé alþjóðarmál, og fá mál a. m. k., sem snerta ekki stéttirnar misjafnlega, eftir því hver úrlausn er á þeim gerð. Og mun ég rekja það nánar síðar. Þegar verið var að berjast um kjördæmabreytinguna í kosningum, var því alls staðar haldið fram, að við framsóknarmenn færum með öfgar og ýkjur miklar, er við lýstum þeim afleiðingum, sem af henni mundu hljótast. - En við héldum því sérstaklega fram, að hún mundi leiða til stjórnleysis, þingið yrði vanmáttugt um að mynda ríkisstjórn, - eins og alls staðar hafði reynzt í löndunum umhverfis okkur, þar sem svipaðri kjördæmaskipun hafði verið komið á, - og í öðru lagi héldum við því fram, að það mundi mjög verða hallað á hagsmuni fólksins, sem í sveitunum og sjávarþorpunum býr, þegar kaupstaðirnir og þéttbýlið hefði náð meirihlutavaldi, - hefði þingið hjá sér og meiri hl. þingmanna. Hættan væri því að okkar dómi einkum tvenns konar, 1) að veikja og grafa undan stjórnarformi landsins og 2) hins vegar að veikja mjög og torvelda aðstöðu hinna dreifðu byggða til framdráttar fyrir mesta þéttbýlið og flokka þess, og virðist þó aðstöðumunurinn á flestum sviðum vera nægilega mikill fyrir. Þar talar aðsóknin að þéttbýlinu undanfarin ár sínu máli, sem fáir munu geta misskilið. Og nú er fyrir þjóðina að meta, hvað við höfðum til okkar máls, og hvort aðvaranir okkar í þessum efnum voru ýkjur einar og blekkingar. - Ég skal játa það, að hvorki mig og sennilega engan okkar hafði órað fyrir því, að þessar afleiðingar kæmu svo fljótt og glöggt í ljós sem orðið er. Síðan þessi breyting á kjördæmaskipun landsins fór fram, hefur Alþingi enga ríkisstjórn getað myndað, og er þó nú komið á annað ár síðan. Og það er sannarlega ekki Alþingi að þakka, að fullkomið stjórnleysi hefur ekki ríkt í þessu landi allan þennan tíma, og þá ekki heldur kjósendum þeim, sem hana studdu, meira að segja hefur mikill hluti þingsins reynt að torvelda starf ríkisstj. á flesta vegu, og með breytingunni hafa því kjósendurnir, sem hana samþykktu, svipt sjálfa sig möguleikanum til áhrifa á stjórn landsins, a. m. k. þennan tíma, sem liðinn er síðan, - og hver veit hve lengi það verður? Hér tala staðreyndirnar sínu máli. Og hver ætli vilji nú halda því fram, að þetta sé betri og starfhæfari skipun þingsins heldur en hin fyrri, sem breytt var og aldrei hafði þó svipt fólkið allt möguleikanum til að mynda ríkisstjórn og hafa áhrif á það, hverjir færu með framkvæmdavaldið í landinu? Ég kem þá að hinu atriðinu, sem við héldum fram, að kjördæmabreytingin hefði í för með sér, sem sé því, að hagsmunum og högum dreifbýlisins væri mjög í hættu stefnt, - og mundu bæjarflokkarnir eflast svo, að þeir yrðu næsta einsýnir og teldu sig litlu skipta að hugsa um hag þeirra, sem utan stærstu kaupstaðanna búa, en kapphlaupið milli þeirra yrði allt um það að vinna fylgi þar, sem höfðafjöldinn er mestur, og hlyti þá svo að fara, að það kapphlaup færi fram á kostnað þeirra, sem minna máli skipti að vinna til fylgis til að ná völdum, sem sé á kostnað sveita og sjávarþorpa landsins. Þeir, sem þessa staði byggja, munu nú bezt geta dæmt um það, hvort þessar aðvaranir hafa verið ástæðulausar. Þeir munu þegar hafa fundið til þess, og það jafnvel þeir, sem blindir voru áður, að andi Alþingis og bæjarblaða í þeirra garð er æðibreyttur síðan Sjálfstæðisflokkurinn myndar sérstakt blað til að þurfa ekki að láta bændur skrifa í þau blöð, sem þeir gefa út í bæjunum. - Þannig eru þeir einangraðir um að ná til bæjarmanna, en bændur eru þar ofsóttir, eins og greinilega hefur líka nú í vetur komið í ljós. Það gætu verið hjáróma raddir í þeim áróðri, sem gegn þeim er rekinn í bænum, ef bændur tækju þar til máls og segðu satt og rétt um mál sín, fyrirtæki og stofnanir. Á þessu fyrsta reglulega þingi, sem skipað er skv. hinni nýju kjördæmabreytingu, hafa bæjarflokkarnir keppzt hver við annan í að láta rigna niður frumvörpum og þingsályktunum, sem fela í sér hreinar ofsóknir og frámunalega illkvittni og getsakir í garð bænda, samtaka þeirra og stofnana. Kommúnistar flytja frumvörp um að taka umráðaréttinn yfir miklu af framleiðsluvörum bændanna af þeim og fá hann í hendur bæjarstjórnunum, taka af þeim allan rétt til að verðleggja þessar vörur sínar og setja um það gerðardóm - það á víst að vera hið fasta skipulag, sem 5. þm. Reykv., Brynjólfur Bjarnason, var að tala hér um í gær, - og taka mikið af eignum bænda, sem þeir eiga í bæjunum, af þeim, án þess að þar komi nokkuð endurgjald fyrir. Þeir flytja ennfremur tillögu til þingsályktunar um opinbera rannsókn á fyrirtæki þeirra, fyrir það að skemmzt hefur lítils háttar af kjöti frá síðasta ári, sem varð að fleygja, þótt ekki hafi enn sézt, að þeir hafi talið ástæðu til að skipa rannsókn um það t. d., að 2000 tn. af sjávarmatvælum hafi eyðilagzt hér við Faxaflóa í sumar, að því er sagt er, á annað þús. tunnur fiskflaka hafi verið fleygt í sjóinn, hrogn hafi verið notuð sem áburður í tonnatali, að ógleymdu því, hvað mikil matvælaframleiðsla hefur verið hindruð og skemmd með verkföllum og vinnustöðvunum. Í þessari tillögu þeirra er gefið í skyn, að þær stofnanir bænda, sem fara með og selja afurðir þeirra, vinni vitandi vits og af ásetningi að því að eyðileggja þessar afurðir, sem þeim er trúað fyrir, og tók einn þm. sjálfstæðismanna undir þær fullyrðingar hér á þingi í gær. Á jafnvel að hefja allsherjar leit að því um landið, hvar þessum eyðilögðu afurðum hefur verið fyrir komið. Máske er það hugsað sem ein leið til að mæta því atvinnuleysi, sem þeir sömu menn eru þegar búnir að skapi. :Einn sjálfstæðismaður, þm. bændanna á Snæfellsnesi, flytur tillögu í svipaða átt, um allsherjar opinbera rannsókn á eitt stærsta sölufyrirtæki bænda, Mjólkursamsöluna, þótt vitað sé og viðurkennt, að engum vörum, hvorki neyzluvörum né öðru, sé dreift og þær seldar með jafnlitlum kostnaði og vörur þær, sem Mjólkursamsalan hefur með höndum. - En sami hv. þm. berst hins vegar gegn því, að nokkur slík rannsókn eða móðgun, sem hann telur, fari fram á hendur mestu auðhringum hér á landi, olíufélögunum, sem eru að miklu leyti fulltrúar erlends auðmagns hér í landi og hafa haft rúmlega þrítugfaldan sölu- og dreifingarkostnað á við fyrirtæki bændanna, sem hann vill setja undir opinbera rannsókn, að ég ekki tali um rannsókn á útgerðarfyrirtækin, heildsalana og jafnvel stofnanir ríkisins, eins og t. d. lagadeild háskólans, sem hv. þm. Snæf. starfar í og margir telja, að sé í ýmsu ábótavant. Til umr. um þetta mál fór mestur tími þingfundar í dag og áður margir þingfundir. Þá flytja jafnaðarmenn till. til þál. um að banna sölu á mjólk til setuliðsins, ef Reykvíkingar og Hafnfirðingar telja sig þurfa á henni að halda. Sömu mennirnir og hrálátlegast hafa staðið gegn því, að nokkrar takmarkanir væru settar gegn því, að vinnuaflið í landinu færi til hins erlenda setuliðs, enda þótt innlendir atvinnuvegir þyrftu á því að halda, - og þá einnig bændur, sem framleiða mjólk og mjólkurafurðir. Sömu mennirnir, sem þegja við því og telja sennilega sjálfsagðan hlut, að Reykjavíkurbær selji hinu erlenda setuliði vatn og rafmagn til að hagnast á, þótt það komi mjög óþægilega niður á bæjarbúum sjálfum, verksmiðjur, verkstæði og vinnustöðvar margar verði að stöðva vinnu nokkurn hluta dags oft og tíðum og húsmæður bæjarins geti ekki á réttum tíma eldað matinn í heimilisfólkið vegna skorts á rafmagni. Og ótalið er þó enn það, sem máske sýnir ljósast hug þessara bæjarmanna á Alþingi í garð bændanna. Eins og kunnugt er, gerði síðasta Alþingi nokkurs konar samning, svo að segja einróma, með lögum um dýrtíðarráðstafanir, til að jafna þann ágreining, sem staðið hafði í mörg undanfarandi ár um það, hvert hlutfallið skyldi vera milli kauplags og afurðaverðs meðan styrjöldin stæði. - Helztu atriði þessa samnings voru þau, 1) að skipuð skyldi 6 manna nefnd, sem reiknaði þetta hlutfall út, þannig að „heildartekjur þeirra, sem landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta“, - 2) að afla tekna með verðlækkunarskatti til framkvæmda málsins, og 3) að veita ríkisstj. heimildir til að verja fé til að greiða verð afurðanna niður á innlendum markaði, ef hún teldi þess þörf við framkvæmd laganna. - Allt var þetta því skilyrði bundið frá þingsins hálfu, að fullt samkomulag næðist milli allra þeirra 6 manna, sem í nefndina væru skipaðir. Það gleðilega skeði síðan, að þessir menn urðu allir á einu máli um það, hvaða verð bændur ættu að fá fyrir afurðir sínar til að ná þeim tilgangi, sem samningur eða lög Alþingis tilskildu. Það virtist því sem hér væri allur ágreiningur niður kveðinn og nú væri það aðeins sjálfsögð skylda þingsins að standa við þennan samning, sem gerður var, þegar öll skilyrði voru uppfyllt. En hvað skeður? Þingið er ekki fyrr komið saman en harðar og illvígar deilur eru hafnar um það, hvort standa eigi við þennan samning frá hálfu Alþingis og framkvæma hann. Og ekki er enn þá útséð um það, hvort nokkurt þessara þriggja atriða samningsins verður haldið. Um þau öll standa deilur nú, sem ekki er séð, hversu lýkur. Það er barizt gegn því að greiða verðuppbætur á útfluttar afurðir bænda, til að ná því verði, sem 6 manna nefndin taldi, að bændur ættu að fá, þótt innanlandsverðið á vörum þeirra væri ákveðið með tilliti til þess, að svo yrði gert. Og því er haldið fram, að þetta verð, sem nefndin ákvað, gildi aðeins um afurðir þær, sem seldar eru innanlands. Verður þá tæpast séð, hversu heildartekjur þeirra verða í samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta, ef nokkur hluti afurðanna á að greiðast með mun lægra verði, því að nefndin miðar verðlag sitt við það, að það gildi fyrir allar afurðir bændanna. Og ef standa á við þann samning, sem þingið gerði í fyrra um uppbætur, er það talið fátækrastyrkur. Þannig á að rifta aðalatriði og tilgangi laganna eða samningsins. Það hefur verið borið fram frumvarp um að fella niður ákvæði samningsins um heimildir handa ríkisstjórninni til að greiða niður verð afurðanna á innlendum markaði, ef hún telur þess þörf, - og þetta frumvarp er þegar búið að samþykkja í gegnum 5 umræður í þinginu og á þannig aðeins eina eftir til að verða að lögum. Væri þá sæmilega tryggður hagur bændanna eða tekjur þeirra, eða hitt þó heldur, eins og hv. 1. þm. Reykv. var að guma af í gær, ef hann og aðrir sviptu burtu möguleikanum til að halda dýrtíðinni í skefjum. Kaupgjald og aðkeyptar vörur hækkuðu svipað í ár eins og sumarmánuðina 1942, en búið væri að fastákveða verð til bændanna allt árið, sem þá mætti ekki hækka neitt fyrr en 15. ág. n.k. - Og loks virðist mjög tvísýnt um, að ríkisstjórnin eigi að fá nokkrar tekjur til dýrtíðarráðstafananna, til verðlækkunar og verðjöfnunar, eins og greiðslur á aðfluttar afurðir eru í raun og veru. - Sumir sjálfstæðismenn meira að segja greiddu atkvæði gegn verðlækkunarskattinum, sem til þessa er ætlaður, í hv. Ed. í dag við 2. umr., að ég nú ekki tali um kommúnista, og þannig vildu margir sjálfstæðismenn gera því lægra undir höfði en mjólkurfrumvarpi kommúnista, sem felur í sér það stjórnarskrárbrot, að taka eignir bænda gegn engu endurgjaldi. - En með því greiddu flestir sjálfstæðismenn atkvæði til 2. umr. í hv. Nd. Þannig er markvisst unnið að því að eyða öllum ákvæðum þessara laga frá síðasta þingi og grafa undan þeim. Það er á allan hátt reynt að koma í veg fyrir það, að bændur fái fyrir afurðir sínar eins og þingið var búið að heita þeim, ef samkomulag næðist í nefnd hinna 6 manna, og samhliða er haldið uppi stöðugum árásum á þá sjálfa, fyrirtæki þeirra og framleiðslu, eins og áður er lýst. Ef þeir þingmenn bæjarflokkanna, sem fyrir þessum vinnubrögðum standa um löggjöf og rétt til handa bændastéttinni, fengju vilja sínum framgengt, þá sé ég ekki, hver munur yrði á aðstöðu bændanna í okkar þjóðfélagi nú og þeirri, sem ríkti hjá stéttarbræðrum þeirra í mörgum löndum á miðöldum, þar sem bændaánauðin var í algleymingi. Þeir ættu að uppfylla allar skyldur og erfiði, sem af þeim væri heimtað, en aðrir ættu að hafa allan réttinn, afraksturinn og fríðindin. Ég skal játa það hreinskilnislega, að mig hafði jafnvel ekki dreymt um, að slíkur hugur og slík vinnubrögð kæmu fram í garð bændanna, þegar er þessi breyting hefði farið fram á stjórnskipunarlögum landsins, og bjóst ég þó þar við engu góðu, eins og mörgum mun kunnugt um. Það var vissulega við engu góðu að búast, eins og þingið og þjóðin snerust við þeim vanda, sem styrjöldin hafði í för með sér, hér eins og annars staðar. Allt samstarf er rofið milli flokka með miður drengilegum hætti um vandamálin, sem að sóttu, og það þegar mest reið á. Þess í stað er sett upp sú veikasta stjórn; sem enn hefur setið við völd hér á landi. Henni eru sett þau skilyrði til að fá að sitja, að hún megi ekkert aðhafast til að verjast flóðöldu hinnar ægilegu dýrtíðar, sem farin var að ógna öllu atvinnulífi landsmanna, og engin stærri átök gera, sem valdið geti ágreiningi stuðningsmanna hennar, kommúnista og jafnaðarmanna, til að leysa aðkallandi vandamál, sem styrjaldarástandið hafði í för með sér. En í þess stað er stofnað til þrálátrar og harðvítugrar baráttu innanlands, þeirrar, er enn stendur og allir óttast. Þegar alda stríðsgróðans flæddi yfir landið og tugir og hundruð milljóna bárust þjóðinni í hendur, án þess að það væri fyrir framsýni eða dugnað þeirra, sem fengu þar drýgstan skerf, þá var aðeins um tvær leiðir að velja fyrir þjóðina að fara. Annars vegar að hagnýta gróðann fyrir þjóðina alla, setja rammar skorður við vaxandi dýrtíð úr hófi fram, taka megnið af stríðsgróðanum með skattalöggjöf og hagnýta hann síðan til þess stórfelldasta landnáms og endurreisnar og nýsköpunar atvinnuvega þjóðarinnar, sem nokkurn tíma hefur gefizt tækifæri til að framkvæma. Byggja og nema landið með skipulegum og stórfelldum framkvæmdum, að styrjöldinni lokinni, og stæðum við nú þá betur að vígi en nokkur önnur þjóð í heimi, er illviðrinu mikla slotar, sem nú gengur um heim allan. - Þessa leið vildum við framsóknarmenn fara og gerðum til þess ítrekaðar tilraunir. Hin leiðin var sú að gefa dýrtíðinni og gróðaæði einstaklinganna lausan tauminn, hefja æðisgenginn dans um gullkálfinn, þar sem hver hrifsaði sem bezt hann gat með pústrum og árekstrum hver við annan, en láta hitt liggja milli hluta, hvernig framtíðin yrði fyrir þjóðina í heild og hversu henni yrði bezt þjónað og hún tryggð. Með þessari leið mælti fyrrverandi stjórnarforseti, hv. þm. G.-K. (ÓTh), er hann sagði, að frá sínu sjónarmiði væri ekki svo mjög athugavert að láta dýrtíðina vaxa, kaupgjald og afurðaverð fara upp meir og meir, því að með því móti fengi fólkið hlutdeild í stríðsgróðanum. En með þessu var fólkinu talin trú um, að það væri að græða mjög, og það fengið til að standa með þeim, sem milljónunum voru að safna, til að standa gegn réttlátum og viturlegum skattaálögum á stríðsgróðann, svo að þjóðin sjálf gengur slypp frá borði, þegar dansinn er um garð genginn, almenningur horfir móti yfirvofandi atvinnuleysi og örðugleikum, en fjárplógsmennirnir, sem bezta höfðu aðstöðuna, ganga glaðir og reifir í tuga- og hundraðatali sem milljónerar. Þannig er leiðin, sem valin var, er mesta og glæsilegasta tækifærið kom til að skapa hér velmegandi og öruggt framtíðarþjóðfélag. Gleggsta dæmið um það, hve fjöldanum var villt sýn í þessum efnum, er það, að þegar borinn var fram eignaaukaskatturinn á síðasta þingi, þar sem taka átti kúf stríðsgróðans til almenningsheilla og tryggingar framtíðinni, þá þóttust fulltrúar verkamanna, jafnaðarmenn og kommúnistar á þingi, vera því fylgjandi. Og þeir hófu á okkur framsóknarmenn miklar ádeilur í útvarpsumræðum þá í þinglokin fyrir að vilja ekki framlengja þinginu til að koma þessu á. En að það var rétt, sem við héldum þá fram, að þetta væri aðeins til að sýnast og engin alvara fylgdi máli, það kemur nú svo berlega í ljós sem hugsazt getur á þessu þingi. Mestan hluta þess tíma, sem liðinn er af þinginu, var málið ekki einu sinni tekið á dagskrá, og eiga þó kommúnistar forsetann í þeirri deildinni, sem málið var lagt fram. Og það bólar enn þá fremur lítið á neinum áhuga um að koma þessu máli fram hjá þeim. Þannig blasa myndir þjóðlífs vors og stjórnarfars fyrir augum þeirra, sem vilja sjá og athuga, hvað er að gerast. Og þegar kommúnistar skoða þetta, virðast þeir harla ánægðir, því að fyrir fáum dögum, þegar þeir stækkuðu blað sitt um helming, þá segja þeir, er þeir hafa litið yfir það, sem fram er að fara í þjóðlífi okkar, að nú sé kominn hinn ákjósanlegasti grundvöllur og tækifæri til að auka flokk sinn til áhrifa og byltinga, - og segja við flokksmenn sína: „Róið þið nú, því að nú er lagið, piltar.“ Þannig róa byltingaöflin annars vegar og gleðjast yfir því, hvaða leið hefur verið haldin hér að þeirra vilja. En hins vegar hagræða stórgróðaöflin og fjárplógsmennirnir sér, sem hjálpuðu til að halda þessa leið, og hyggja gott til valda og áhrifa einnig með gróða sinn og fjárhagslega aðstöðu. Og enn þá leika þessi öfl saman í stjórn höfuðborgar landsins og um flest mál á Alþingi, og það gengur þrálátur orðrómur um það, bæði á þingi og utan þess, að þeir hyggi til samvinnu um stjórn landsins og fá því aftur svipaða ríkisstjórn og þá, er sat í fyrrasumar og kommúnistar töldu það eitt til gildis, að hún væri veik, og almannarómur segir, að sé sú dýrasta stjórn þjóðinni, sem nokkru sinni hefur setzt í valdastól á landi hér. Vonandi á slíkt ekki eftir að endurtaka sig, þótt allir hugsandi menn geti nú sagt og hugsað eins og sagt er: „Að Íslands óhamingju verður allt að vopni“. Óheillaöflin virðast svo máttug, að bezta tækifæri og aðstaða, sem þjóðin hefur fengið til framfara og farsældar, ætli að verða henni blekking ein og böl, sem langan tíma þarf til að bæta og lækna. Aðrar þjóðir, margar, sem fjötraðar eru og rændar frelsi, eru nú að búa sig undir að sýna öllum heimi það: „að jafnvel úr hlekkjunum sjóða má sverð, í sannleiks og frelsisins þjónustu gerð“, samhliða því, sem þjóðin, er frelsi fékk að fullu og flest tækifæri til að byggja framtíð betri og bjartari en börn hennar hafa áður þekkt, er að smíða sína eigin fjötra og helsi úr gullflóðinu, sem yfir hana gekk. - Þetta er raunasaga, en þó ekki óþekkt áður. Og enn verðum við að vona það, að þjóðin vitkist svo, að hún sjái háskann og kalli fram þá krafta, sem færir eru um að bjarga á örlagastund hennar. Þar verða allir hugsandi menn að taka höndum saman, sundra blekkingunum og falskenningum, sem til þess hafa leitt, sem orðið er, og horfast einarðlega og drengilega í augu við þá erfiðleika, sem yfir okkur og fram undan eru. - Íslendingar, látum öfgarnar til beggja hliða víkja úr samkundu þjóðarinnar og frá öllum áhrifum. Þær hafa leitt aðrar þjóðir á helstigu þá, sem þær fara margar nú, og svo munu þær einnig gera með þessa litlu þjóð og eru vel á vegi með það, ef áhrifum þeirra er ekki eytt með markvissu starfi og samtökum og samhug allra þeirra, sem sjá háskann og breyta samkvæmt því.

Forseti (GSv) : Hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, sem talaði af hálfu Framsfl. sem næst tilskilinn tíma, hefur nú lokið máli sínu. Næstur tekur til máls hv. þm. Hafnf., Emil Jónsson. Hann talar fyrir Alþfl. og hefur til umráða 20 mínútur.



Herra forseti. Ég þarf ekki að svara öðru í ræðu hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörns Högnasonar, er talaði hér síðast, en því, sem hann sagði um gagnrýni okkar alþflm. á Mjólkursamsölunni og till. okkar um takmörkun á mjólkursölu til setuliðsins. Hann gleymdi reyndar að geta um það, að sú skylda er lögð á herðar mjólkursamsölunnar í l. um sölu mjólkur o. fl. frá 1935, í 7. gr., að sjá neytendum fyrir nægilegri mjólk. Hann gleymdi að geta um það, að sala til setuliðsins er því beinlínis lagabrot, á meðan ekki er séð fyrir nægilegri mjólk handa innlendum neytendum. Hann gleymdi enn að geta um það, að íslenzkir neytendur í bæjunum, sem enga mjólk fengu, voru látnir borga að verulegum hluta mjólkina handa hinu erlenda setuliði, sem þeir fengu ekki sjálfir að kaupa. Og hann gleymdi loks alveg að geta þess, að þegar kurteisar aðfinnslur voru bornar fram, vegna þessarar sölu, var ekki svarað öðru en ónotum og skömmum. - Má svo hver lá okkur sem vill, að við neyddumst til að bera fram þáltill. um þetta efni, meðal annars til þess að kenna þessum hv. þm. og öðrum hans félögum, að lögin eiga að ná til hans eins og annarra í þessu landi. Fleira þarf ég svo ekki að segja við þennan hv. þm. að svo stöddu. Það var nokkurn veginn fyrirfram vitað, að þessar eldhúsumræður mundu verða með nokkuð öðrum hætti en venjulega, þar sem alþingismenn skiptast nú ekki eftir stuðningi við núverandi hæstv. ríkisstjórn og stjórnarandstæðingar eru ekki til sem flokkur, og ekki heldur stjórnarsinnar, en hitt kemur mér dálítið undarlega fyrir sjónir, að umræðurnar skuli að langsamlega mestu leyti snúast um það málið, sem ekkert eða sama og ekkert hefur verið rætt á þessu þingi, sem nú situr. Alþingi hefur nú bráðum verið að störfum í þetta sinn í þrjá mánuði, en tillögur til úrbóta í dýrtíðarmálinu hafa verið undarlega fáar, eða réttara sagt engar enn sem komið er. Að háttv. þingmenn skuli því velja sér þetta mál að aðalumræðuefni, kemur því sjálfsagt til af því, að þeir hafa ekki góða samvizku í þessu máli og þeim finnst þeir þurfa að afsaka sig, sumir meira, aðrir minna, en allir eitthvað. Alþýðuflokkurinn mun þá ekki heldur neita því að taka þátt í þessum umræðum, einkum og sér í lagi vegna þess, að honum er fullljóst, hverja úrslitaþýðingu þessi mál geta haft fyrir afkomu þjóðarinnar í heild, og eins vegna þess, að Alþfl. hefur borið fram þær tillögur í þessum málum, sem líklegastar eru til úrbótar. Ég tel því réttast að gefa hér stutt yfirlit yfir það helzta, sem gerzt hefur í málinu, síðan fyrst var byrjað um það að tala, því að það gefur þá beztu og sönnustu mynd af því, sem hægt er að gefa. Með lögunum um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi, sem sett voru í apríl 1939, voru gerðar hinar fyrstu dýrtíðarráðstafanir, þar sem óttazt var um, að gengislækkunin mundi annars hafa í för með sér verðhækkun á ýmsum nauðsynjavörum. Þessar ráðstafanir voru í höfuðaðtriðum eftirfarandi: 1. Hækkun landbúnaðarafurða var látin hlíta sömu reglum og hækkun kaupgjalds láglaunaðs verkafólks, m. ö. o. ákveðið, að þáverandi hlutfall milli afurðaverðs og kaupgjalds skyldi haldast óbreytt. 2. Hækkun húsaleigu var bönnuð. 3. Hækkun útlánsvaxta var bönnuð. 4. Verðlagseftirlitið var skerpt. Þessar ráðstafanir gáfu yfirleitt góða raun, því að verðlag hækkaði á tímabilinu apríl-okt. þetta ár, eða fram að þeim tíma, er áhrif ófriðarins fóru að segja til sín, um aðeins 3%. Þessar dýrtíðarráðstafanir eru því áreiðanlega þær, sem langbezt hafa náð tilgangi sínum af öllum ráðstöfunum fyrr og síðar í þessa átt, sem gerðar hafa verið, og má hiklaust þakka það fyrst og fremst þeirri ráðstöfun, að haldið var föstu hlutfallinu milli afurðaverðsins og kaupgjaldsins, eins og það var þá. Strax í stríðsbyrjun hækkaði verðlagið reyndar lítilsháttar á erlendu vörunni, þannig að framfærsluvísitalan var 1. jan. 1940 komin upp í 112, en einmitt þá var stigið örlagaríkasta sporið í dýrtíðarmálunum, það spor, sem markað hefur stefnuna síðan og kom af stað því eiginlega dýrtíðarkapphlaupi, sem enn er ekki séð fyrir endann á, og á ég hér við það óheillaspor, þegar numið er úr lögum það ákvæði, að verðlagið á landbúnaðarvörunum skyldi fylgja kaupgjaldi verkafólks. Þarna var varnargarðurinn móti dýrtíðinni rofinn, en ekki 1942, eins og Hermann Jónasson sagði í gær. Hefði þetta atriði enn verið í lögum, mundi dýrtíðin ekki vera nema nokkur hluti af því, sem hún nú er. Afleiðingarnar komu líka brátt í ljós. Vísitala landbúnaðarafurða var haustið 1940 komin upp í 163 stig, en á sama tíma var vísitala framfærslukostnaðar 142 stig og kaupgjaldsvísitalan 127. Með öðrum orðum, landbúnaðarafurðirnar höfðu á þessu stutta tímabili, sem liðið var frá því að þær voru rofnar úr tengslum við kaupgjaldið, hækkað meir en helmingi meira en kaupgjaldið. Um áramótin 1940/41 gengu úr gildi kaupbindingarákvæði gengislaganna, og notuðu verklýðsfélögin sér það yfirleitt til að semja um fulla verðlagsuppbót á kaupið, og aðeins einstaka um nokkra grunnkaupshækkun. Má yfirleitt segja það verklýðsfélögunum til verðugs lofs, að þau notuðu sér ekki það tilefni, sem þá þegar var gefið með mikilli hækkun landbúnaðarafurðanna, til að fara lengra, sem þó hefði ekki verið óeðlilegt. Á miðju ári 1941 var borið fram af meiri hl. fjhn. Nd. fyrir tilmæli viðskiptamálaráðherra þáverandi, Eysteins Jónssonar, frumvarp um ráðstafanir til tekjuöflunar o. fl. vegna dýrtíðarinnar. Voru í þessu frumvarpi hin illræmdu ákvæði um launaskatt, sem þó náðu ekki fram að ganga. Annars varð frv. að lögum allbreytt frá því, sem það var upphaflega, er það var lagt fram. Aðalatriði þessara laga voru: 1. Heimild til að fella niður með öllu eða lækka tolla af tilteknum nauðsynjavörum. 2. Heimild til að ákveða farmgjald af vörum. 3. Heimild til að verja fé úr ríkissjóði til að koma í veg fyrir, eftir því sem hægt væri, að verðlag á innlendum og erlendum vörum hækki og til þess að styðja þá framleiðendur, sem af styrjaldarástæðum eru knúðir til að selja framleiðsluvörur sínar óeðlilega lágu verði. 4. Heimild til að innheimta með 10% álagi tekju- og eignarskatt og til að leggja á sérstakt útflutningsgjald á íslenzkar afurðir, allt að 10%, og enn fremur að hækka um 50% tolla á áfengi og tóbaki og gjald af innlendum tollvörum, og loks að verja úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr., allt til að halda niðri dýrtíðinni. Þessar heimildir, sem fólu í sér allmikla möguleika til að halda dýrtíðinni í skefjum, voru þó ekki notaðar nema að mjög óverulegu leyti, enda hélt dýrtíðin áfram að vaxa á árinu úr 146 stigum í ársbyrjun í 177 stig í árslok. Á síðara aukaþinginu 1941, sem aðallega eða eingöngu var kallað saman til að ræða um dýrtíðarmálin, lagði Alþfl. fram sínar tillögur. Þær voru í höfuðatriðum þessar: 1. Samræming alls verðlagseftirlits hjá einum aðila, er starfi á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Skyldi verðlagsákvörðun þessi ná til innlendra jafnt sem erlendra vörutegunda. 2. Fastari grundvöllur fyrir verðlagseftirlitið til að starfa eftir. 3. Afnám allra tolla á skömmtunarvörur og nokkrar aðrar vörutegundir. 4. Lækkun farmgjalda niður í það, sem þau voru fyrir stríð. 5. Stofnun dýrtíðarsjóðs og ákvæði um tekjuöflun til hans, til þess að koma í veg fyrir aukningu dýrtíðarinnar. Dýrtíðarsjóði séu tryggðar ca. 14 millj. kr. tekjur, auk útflutningsgjalds. 6. Úr dýrtíðarsjóði sé einnig varið fé til að styrkja þá framleiðendur, sem ekki fá viðunandi verð fyrir afurðir sínar. 7. Hinni almennu heimild um útflutningsgjald sé breytt í heimild til að leggja útflutningsgjald á vörur, sem fluttar eru út með stríðsgróða. 8. Heimild fyrir ríkisstjórnina til að kaupa birgðir af nauðsynlegum vörum og annast dreifingu þeirra á þann hátt, er hún telur heppilegastan. Óhætt má fullyrða, að ef eftir þessum tillögum hefði verið farið, hefði verið hægt að halda niðri dýrtíðinni, og sennilega hefði einnig mátt lækka hana. Kom þar til greina, hversu miklu fé hefði verið til þess varið. En í staðinn fyrir að samþykkja þetta frv. var ekkert gert, og dýrtíðin hélt áfram að vaxa upp í 177 stig um áramótin, eins og áður er sagt. Atburðirnir um áramótin 1941/42 eru enn í svo fersku minni, að ekki þarf að rifja þá upp. Nokkur iðnfélög höfðu farið fram á lítilsháttar grunnkaupshækkun, sem atvinnurekendur í viðkomandi iðngreinum höfðu ýmist gengið að eða stóðu í samningum um. Öllum samningaumleitunum var þá skyndilega, hætt og gerðardómslögin frægu sett. Alþfl. mótmælti þessari skipan málanna með öllum þeim þunga, sem hann átti til, og er þau samt sem áður voru látin ganga í gildi, hélt hann uppi á móti þeim harðri baráttu, sem endaði eins og kunnugt er með því, að kaupgjaldsákvæðin voru numin úr lögum, er þau höfðu staðið rúmlega ½ ár. Má óhikað þakka það hinni harðvítugu baráttu Alþfl., að ekki tókst að lögfesta þessi ákvæði til frambúðar, enda hefur það verið viðurkennt af höfuðandstæðingum flokksins. Á vetrarþinginu 1942 flutti Alþfl. dýrtíðarfrumvarp sitt á ný og enn fremur frv. um gengishækkun, sem ef lögfest hefði verið, hefði áreiðanlega átt drjúgan þátt í lækkun dýrtíðarinnar, auk þess sem sparifjáreign manna hefði aukizt að verðmæti. Ekkert af þessum tillögum náði þó samþykki, og vísitalan hélt áfram að vaxa á þessu ári úr 183 upp í 272, en það hefur hún hæst komizt. Þannig stóðu sakir, er núverandi hæstv. ríkisstjórn tók við. Fyrstu ráðstafanir, er hún gerði, voru að fá samþykkt verðfestingarákvæðin inn í gerðardómslögin, og voru þau í gildi í rúma 2 mánuði, en á því tímabili ætlaði ríkisstjórnin sér að hafa samið dýrtíðarlög, er færðu vísitöluna 30–40 stig niður. Þetta tókst nú ekki, því að frumvarpi því, er ríkisstjórnin bar fram í þessu skyni, var öllu gerbreytt, svo að heita mátti, að þar stæði ekki steinn yfir steini. Eina ráð núverandi hæstv. ríkisstjórnar til þess að halda ofurlítið í hemilinn á dýrtíðinni hefur verið að greiða hana niður með framlögum úr ríkissjóði, sem hæstv. fjármálaráðh. upplýsti í gær, að notaðar mundu verða til í ár hér um bil 10 millj. kr., auk þess sem greitt hefur verið á árinu til verðuppbóta á útfluttar landbúnaðarvörur, sem upplýst hefur verið áður, að næmi rúmum 15 millj. króna. Virðist því svo sem alls muni verða greitt á þessu ári um 25 millj. króna úr ríkissjóði í verðuppbætur á landbúnaðarvörur, eða rúmar 4 þús. kr. á hvert einasta býli á landinu. Hv. 1. þm. Reykv., Magnús Jónsson, sagði í ræðu sinni í gærkvöldi, að dýrtíðin væri innflutt. Ég segi nú: Dýrtíðin er að mjög verulegu leyti heimatilbúin. Það er eftirtektarvert, að þegar vísitala framfærslukostnaðar komst sem hæst, í 272, áttu tvær eða þrjár vörutegundir innlendar sök á um það bil helmingi allrar hækkunarinnar, en það voru kjöt, mjólk og egg og vörur skyldar þeim. Það hefur því alltaf verið augljóst hverjum, sem vildi sjá, að frumorsök hinnar miklu dýrtíðar er að finna í þeirri ráðstöfun, er gerð var í jan. 1940, fyrst og fremst að tilhlutan Framsfl., þegar landbúnaðarvörurnar innlendu voru teygðar langt fram fyrir verkakaupið. Nú kann einhver að segja: Þetta getur ekki verið tilfellið, því að 6 manna nefndin svokallaða, sem sett var síðastliðið vor til að finna rétt hlutfall milli kaupgjalds og verðlags á innlendum vörum, komst að þeirri niðurstöðu einróma, að enn þyrfti verðið á innlendu vörunni að hækka, samanborið við kaupgjaldið, - og það er rétt, nefndin komst að þessari merkilegu niðurstöðu. Ég hef áður hér á Alþingi lýst því nokkuð, hvernig vinnubrögð þessarar nefndar komu mér fyrir sjónir, og ég get ekki tímans vegna endurtekið það hér, en ég get sagt það samt, sem var niðurstaðan af athugunum mínum í þessu efni, að niðurstöður nefndarinnar eru í ýmsum atriðum mjög vafasamar og í sumum atriðum beinlínis rangar, eins og t. d. það, þegar sjómönnum, sem selja hlut sinn eftir föstum samningi og fá því ekki hækkun á kaup sitt samkvæmt vísitölu, er áætluð vísitöluhækkun eins og öðrum mönnum, er vinna fyrir föstu kaupi. Á þetta hefur verið bent, og því hefur ekki verið mótmælt. Með þessu móti var hægt að teygja áætlað meðalárskaup verkamanna upp í 15500 kr., sem áreiðanlega stenzt ekki, og við þessa upphæð var svo miðað, þegar verðlagið var ákveðið á landbúnaðarvörunum. Sömuleiðis var áætlað í þessum útreikningum, að útgjöld meðalbús, með 5 kýr og 80 ær, fyrir aðkeyptan vinnukraft væri talsvert á 13. þús. kr. á ári. Þessar tölur gefa ærið tilefni til umhugsunar. Hverjir bera svo ábyrgð á þessum niðurstöðum 6 manna nefndarinnar? Hv. 1. þm. Reykv., Magnús Jónsson, upplýsti í gær, að í nefndinni hefðu átt sæti 1 framsóknarm., 3 sjálfstæðismenn og 2 kommúnistar. Þessir menn bera því ábyrgðina á gerðum nefndarinnar. Gagnvart neytendum og verkamönnum verður þó sökin þyngst á fulltrúum þessara aðila, sem voru kommúnistarnir. Í fyrsta sinni fóru þeir hér einir með umboð verkalýðs- og launastéttanna í stórfelldu máli. Og strax nota þeir þetta fyrsta tækifæri til að svíkja þann málstað, sem þeim var trúað fyrir. Til hvers? spyrja menn. Brynjólfur Bjarnason gaf svarið í ræðu sinni í gær. Hann sagði, að hér hefði bændum verið veitt ofrausn og það svo, að meðalbóndi gæti nú samkvæmt þessari ákvörðun 6 manna nefndarinnar haft tvöfalt kaup á við verkamann, og það er vissulega satt. En hann krafðist líka launanna. Hann sagði, að fyrir þetta og aðra hugulsemi kommúnista við bændur bæri þeim nú að fela sér og sínum flokksmönnum umboð sitt og engum öðrum. Það var tilgangurinn. Fyrir þessa von um atkvæði bænda voru launastéttirnar sviknar. Eitt mótatkvæði dugði til þess að hindra þetta samkomulag, sem þarna var gert. En þetta atkvæði var ekki greitt af þeim, sem áttu að gera það og bar skylda til að gera það, - og árangurinn er, segir Brynjólfur Bjarnason í gær, pólitískur sigur fyrir alþýðuna í landinu. Ég skal ekkert um það fullyrða, hvort þessi aðferð verður pólitískur sigur fyrir hv. 5. þm. Reykv. (BrB) og hans flokk, en hitt vil ég fullyrða, að fyrir alla alþýðu í landinu, bæði til sjávar og sveita, verður þessi ráðstöfun til að viðhalda dýrtíðinni og hækka hana ekki pólitískur sigur fyrir þessar stéttir, heldur þeim til bölvunar. Atvinnuleysið er nú aftur að halda innreið sína. Og með sama áframhaldi verður ekki langt þangað til þeir atvinnuvegir, sem háðir eru verðlagi á erlendum markaði, geta ekki risið undir dýrtíðinni. Við getum ekki greitt 21 kr. fyrir smjörkíló, þegar það fæst frá Ameríku með gífurlegum flutningskostnaði fyrir 7 krónur hingað komið. Við getum ekki greitt 1–2 kr. fyrir kartöflukíló, þegar það kostar 40 aura í Englandi, og við getum ekki framleitt útflutningsvöru, sem á að standast samkeppni á erlendum markaði, með sífellt hækkandi dýrtíð. Og síðast, en ekki sízt, við getum ekki greitt úr ríkissjóði 25 millj. króna á einu ári í uppbætur á landbúnaðarafurðir, jafnmikla upphæð eða sennilega miklu hærri en allur okkar togarafloti kostaði nýr í upphafi. Ríkissjóðurinn verður þá alls ómegnugur að sinna öðrum og aðkallandi vandamálum. Þetta er allt sjálfskaparvíti vegna rangrar fjármálastefnu, sagði hv. þm. Str., Hermann Jónasson, í gær, og það er vissulega rétt. En hann og hans flokkur hefur staðið manna fastast að þessari pólitík. Í fyrra um þetta leyti fóru fram samningaumleitanir milli Alþfl., Framsfl. og Kommfl. um myndun vinstri stjórnar. Þessar samningaumleitanir fóru út um þúfur, aðallega eða eingöngu vegna þess, að kommúnistar vildu ekki taka þátt í þeim. Þeir hafa reynt að bera ýmsu við, eins og þegar Brynjólfur Bjarnason sagði í gærkvöldi, að Framsókn hefði viljað setja skilyrði um allsherjar kauphækkun og ýmislegt fleira, sem allt er meira og minna uppspuni. Þeir töldu sig hafa meiri pólitískan ávinning að því að standa ekki að þessari stjórnarmyndun. Nú hugsa allar þjóðir um að undirbúa framtíðina að stríðinu loknu, jafnvel alveg sérstaklega þær, sem eiga í blóðugum ófriði. Nú hafði íslenzk alþýða betra tækifæri en nokkru sinni áður til að undirbúa sína framtíð. Þjóðin hafði yfir miklu fjármagni að ráða, og ef það var notað rétt, mátti álíta, að vissa væri fyrir því, að búa mætti atvinnuvegina hinum beztu tækjum til að standast samkeppnina við aðrar þjóðir að stríðinu loknu. Í stað þessa er tekjum og eignum ríkissjóðsins dreift út í veður og vind á þann hátt, að mjög vafasamt er, hvort þetta fjármagn kemur að nokkrum framtíðarnotum, og víst er, að það kemur ekki að þeim notum, sem það hefði getað komið, ef vel hefði verið á haldið. Þetta, að þessi einstæðu tækifæri voru á úrslitastundu látin ónotuð, má íslenzk alþýða þakka kommúnistum. Það verður þeirra sögulega hlutverk í pólitík líðandi stundar, þegar meira valt á en nokkru sinni, að vel væri á haldið, ásamt því að kyngja skilyrðis- og athugasemdalaust hinu makalausa verðlagi, sem sett hefur verið á ísl. landbúnaðarafurðir af 6 manna nefndinni. Nú telur þessi flokkur sig ekki eiga annað eftir en að uppskera launin fyrir þessa rausn, eins og Brynjólfur Bjarnason sagði, sem vel mætti kalla ofrausn, - en skyldi ekki verða bið á því? Ég veit vel, að það verður gerð tilraun til að afflytja þá skoðun, sem ég hef hér látið í ljós á dýrtíðarmálunum, og við Alþýðuflokksmenn stimplaðir sem óvinir bændastéttarinnar, en það verður þá að fara sem vill með það. Ég er þeirrar skoðunar, að þegar atvinnuleysið fer að sýna sig í kaupstöðunum, kaupmáttur allrar alþýðu þar þverr, og ríkissjóður, þurrausinn eins og hann er, reynist ómegnugur til að ráða bót á ástandinu, þá muni ef til vill einhver skilja, að heppilegra hefði nú máske verið að fara ofurlítið öðruvísi að.

Forseti (GSv) : Þá hefur hv. þm. Hafnf. lokið máli sínu. Hann talaði af hálfu Alþfl. Næstur tekur til máls hv. 2. landsk. varaþm., Þóroddur Guðmundsson, og talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins.



Þó að hinir 3 gömlu þjóðstjórnarflokkar deili nú allhart hver á annan, má segja, að samvinna þeirra við afgreiðslu fjárlaganna hafi verið hin innilegasta. Fulltrúar þeirra í fjárveitinganefnd stóðu yfirleitt saman um að fella margar merkar og sjálfsagðar um bótatillögur okkar sósíalista, og skiluðu sameiginlegu áliti um fjárlögin, sem var mjög í anda gömlu þjóðstjórnarinnar. Síðan stóðu þeir saman við 2. umr. hér í þinginu um að drepa flestar þessar tillögur okkar. Á þeim fáu mínútum, sem ég hef hér til umráða, get ég ekki rakið allar fjárlagatillögur okkar sósíalista, en mun aðeins drepa á nokkrar þeirra. Við leggjum til, að styrkur til að reisa læknisbústaði og sjúkraskýli verði 500 þús. í stað 250 þús. Landlæknir skýrir svo frá, að slíkar byggingar séu ýmist byrjaðar eða standi fyrir dyrum á 17 stöðum á landinu, og má af því öllum vera ljóst, að upphæð þessi er sízt of há. Þá leggjum við til, að styrkur til viðbyggingar sjúkrahússins á Akureyri verði 500 þús. kr. í stað 200 þús. kr. Allir, sem til þekkja, vita, að hina brýnustu nauðsyn ber til að ljúka þessari viðbyggingu, en að það er ekki hægt nema þessi fjárveiting fáist. Í þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er ákveðið, að sjúkrahúsin á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði skuli fá 250 kr. styrk á hvert sjúkrarúm auk hlutfallslega sama styrks og sjúkrahúsin á Siglufirði og í Vestmannaeyjum. Við sósíalistar leggjum til, að styrkurinn til sjúkrahúsa verði nokkuð hækkaður og þau fái öll hlutfallslega jafnháan styrk. Tillagan um að mismuna þannig sjúkrahúsunum er frá þm. S.-Þ. (JJ) og er ekki annað en naglaskapur við Siglfirðinga og Vestmannaeyinga. Sjúkrahúsin á Siglufirði og í Vestmannaeyjum eiga jafnmikinn rétt til styrks úr ríkissjóði og önnur sjúkrahús. Það er því óafsakanlegt óréttlæti að taka þessi tvö sjúkrahús út úr og láta þau hafa lægri styrk en hin sjúkrahúsin, hvað svo sem Jónas frá Hriflu og hans nánustu bandamenn, kratarnir og framsóknarflokksdeildin í Sjálfstfl. segja. Allar þessar till. voru felldar. Við leggjum til, að styrkur til byggingar barnaskóla utan kaupstaða verði 750 þúsund og förum þar eftir vel rökstuddum tillögum fræðslumálastjóra. Þjóðstjórnarfl. líta hinsvegar svo á, að 400 þús. nægi. Til byggingar húsmæðraskóla í sveitum leggjum við til, að veittar verði 520 þús. kr. Þjóðstjórnarflokkarnir töldu nægilegt 340 þús. kr. Íþróttanefnd ríkisins og íþróttafulltrúi fóru fram á, að til íþróttasjóðs yrðu veittar 650 þús. kr., og var beiðnin rökstudd með því, að miklar framkvæmdir stæðu yfir á vegum íþróttasjóðs víðsvegar um land, sundlaugabyggingar, íþrótta- og leikvellir, íþróttahús o. fl., o. fl. Við lögðum til að verða við beiðninni um 650 þús. kr., en þjóðstjórnarfl. þótti upphæðin 200 þús. kr. of há og samþykktu aðeins 450 þús. Þannig sýndu þeir umhyggju sína fyrir íþróttamálunum í verki. Við lögðum til, að bókakaupastyrkur til Landsbókasafnsins yrði 100 þús. kr. Það þótti þjóðstjórnarflokkunum 20 þús. kr. of hátt. Við lögðum til, að styrkurinn til skálda og listamanna yrði 450 þús. kr. Það þótti þjóðstjórnarflokkunum 75 þús. kr. of mikið. Þá vil ég geta tveggja tillagna, sem við sósíalistar fluttum varðandi öryggismál sjómanna. Önnur um það, að til slysavarna væru veittar 100 þús. kr. Þetta var fellt og aðeins veittar 50 þús. kr. - Hin tillagan var um það að veita 700 þús. kr. til vitabygginga. Hún var einnig felld og aðeins samþ. 350 þús. Það er sannarlega hart til þess að vita, að ýmsir menn, sem kosnir eru til þings sem fulltrúar og forsvarsmenn sjómanna og útgerðarmanna, skuli hafa slíka afstöðu til öryggismála sjómanna. Að slíkum þingmönnum er hreint og beint vanvirða. Ég hef hér drepið á aðeins nokkrar fjárlagatillögur okkar sósíalista, við höfum flutt fjöldamargar aðrar tillögur um aukin framlög til verklegra framkvæmda. Margar þeirra hafa verið drepnar, en það er sjálfsagt að geta þess, sem gert er, að ýmsar af tillögum okkar um hækkuð framlög til vegagerða og annarra verklegra framkvæmda hafa verið samþ. Sama er að segja um framlög til menningar- og menntamála. Þó að margar till. okkar hafi verið drepnar, höfum við samt töluverðu áorkað til umbóta á þessum fjárlögum þrátt fyrir allt. Ég mun þá aðeins til viðbótar geta tveggja tillagna okkar við gjaldahliðina, en það eru þær tillögur, sem við teljum mestu máli skipta. Önnur till. er um að leggja 4 milljónir til eflingar íslenzkum landbúnaði og verja þeim að fengnum tillögum Búnaðarfélags Íslands til stofnunar byggðarhverfa í sveitum og til samfelldra ræktunarframkvæmda og stofnunar fyrirmyndarbúa. Þessi tillaga var felld. En hvers vegna geta Framsóknar- og Alþýðufl. ekki samþ. slíka tillögu? Framsfl. er andvígur samfærslu byggðarinnar í sveitum, hann er andvígur að framkvæma samvinnustefnuna við landbúnaðarframleiðsluna. Með samfærslu byggðarinnar og stofnun stórra samyrkjubúa er hægt að notfæra sér mikilvirkar nýtízku vélar og líkur til, að slíkt búskaparlag geti veitt þeim, sem við það vinna, lífvænleg og skemmtileg kjör. En framtíðartakmark forkólfa Framsfl. er nú: nokkrir ríkir stórbændur og margir fátækir einyrkjar dreifðir um sveitir landsins. Með slíku búskaparlagi gæti allur fjöldi bænda ekki dregið fram lífið nema með stórfelldum uppbótum á afurðir sínar og stórfelldum styrkjum úr ríkissjóði. Þessa styrki og uppbætur ætla svo framsóknarbroddarnir að kaupa atvinnurekendur og auðmenn landsins; til að láta í té af almannafé gegn því, að þeir styðji þá í kaupdeilum og öðrum átökum við launþegastéttina og tryggi áfram pólitísk völd auðmannanna í landinu. Þannig vilja framsóknarbroddarnir nota fátæklingana í sveitinni gegn fátæklingum í bæjunum til hagsmuna fyrir auðmannastéttina, og hefur þeim oft og tíðum ekki blöskrað að vinna ýmis sóðaverk, sem jafnvel auðmennina sjálfa hefur klígjað við. Sem betur fer er fjöldi bænda að skilja, hvert stefnir, og sér, að það er þeim fyrir beztu að taka höndum saman við hið vinnandi fólk kaupstaðanna gegn yfirgangi og sérréttindakröfum eignastéttanna. Slíkri samvinnu allrar alþýðu til sjávar og sveita er Sósfl. stofnaður til að koma á og stjórna. Það, sem réð því, að Alþfl. greiddi atkv. gegn þessari tillögu, er þjónslund hans við framsóknarbroddana, enda hafa framsóknarbroddarnir að mestu stjórnað Alþfl. um fjöldamörg ár. Hin aðaltillaga okkar til viðreisnar atvinnuvegunum er um það, að ríkissjóður leggi til hliðar 10 millj. til byggingar fiskiskipa, og verði síðar tekin ákvörðun um, hvernig skipunum yrði ráðstafað. Þessi tillaga var felld í fjvn., og við 2. umr. fjárlaganna hér í þinginu var hún felld með 33:13 atkv. Aðeins þrír menn úr þjóðstjórnarflokkunum gömlu gátu fylgt okkur sósíalistum að málum um till. Við Íslendingar eigum einhver beztu fiskimið í heimi, og það er okkar aðalauðlegð. Sjávarútvegurinn er sá af atvinnuvegum okkar, sem hefur verið, er og mun verða traustastur á að byggja. Þess vegna eigum við að hlynna að honum. Skipastóll okkar er gamall og úreltur, og það er hrein og bein skylda Alþingis við þjóðina nú, í öllu þessu peningaflóði, að gera ráðstafanir til að endurnýja skipastólinn með vönduðum nýtízku skipum. Það er ekki einungis skylda við fiskimannastétt okkar, sem er einhver harðsæknasta og duglegasta fiskimannastétt, sem nokkur þjóð á, heldur er þetta beinlínis lífsspursmál fyrir alla þjóðina. - Við gerðum það með vilja að fara ekkert inn á í tillögu okkar, hvernig þessum skipum yrði varið, við leggjum aðeins til, að 10 milljónum verði varið til - byggingar góðra fiskiskipa. Í okkar augum er aðalatriðið að fá skipin inn í landið, það má seinna taka ákvörðun um, hvort skipin yrðu rekin af ríkinu eða seld bæjarfélögum, hlutafélögum, samvinnufélögum eða einstaklingum. Um þetta kunna að verða skiptar skoðanir, og þess vegna vildum við ekki minnast á í till. okkar, hvernig skipunum yrði ráðstafað, af ótta við, að deilur um það kynnu að spilla fyrir, að skipin yrðu byggð. Og við héldum, að við mundum fá till. okkar samþykkta, því að við vitum að yfirgnæfandi meiri hl. kjósenda þjóðstjórnarflokkanna er okkur sammála um hana. En till. var felld. Þessi framkoma þjóðstjórnarflokkanna á Alþingi hefur þegar vakið svo mikla gremju, að þeir eru dauðhræddir og reyna nú að breiða svolítið yfir ávirðingu sína eftir á. Í fjárveitinganefnd var samþ. með shlj. atkv. núna eftir 2. umr. að leggja til að heimila ríkisstj. að verja allt að 5 millj. króna úr framkvæmdasjóði ríkisins til byggingar fiskiskipa. Þessi tillaga er samþ. einvörðungu af því, að okkar till. kom fram, og af óttanum við kjósendur. Það er dálítið gaman að Alþfl. í sambandi við þetta mál. Fulltrúi hans í fjvn., Finnur Jónsson, gat ekki fylgt þessari till. hvorki í fjvn. né við 2. umr. í þinginu. Alþýðublaðið sagði um afstöðu Finns í fjárveitinganefnd, að hann hefði staðið milli minni og meiri hlutans og þá heldur nær meiri hlutanum, - framsóknar- og sjálfstæðismönnum. M. ö. o. um þessa till., sem skipti svo langmestu máli af öllum tillögum, sem fluttar voru, stóð Finnur heldur nær meiri hl., sem ekkert vildi leggja til skipabygginga, heldur en okkur sósíalistunum í minni hl., sem vildum leggja fram 10 milljónir í þessu skyni. Þetta er rétt hjá Alþýðublaðinu, þó að það segi sjaldan satt. En Finnur er hræddur við kjósendur, enda mikið svikið sína kjósendur, og þegar hann varð var við, hve vinsæl tillaga okkar er þegar orðin, fannst honum nauðsynlegt að þvo sig og félaga sína og flytur nú tillögu ásamt þeim um 9½ millj. kr. til skipakaupa. Sá galli er þó á þessari till., að gert er ráð fyrir, að framlagi þessu verði varið í styrki og lán eftir reglum, sem eru þannig, að eingöngu efnamenn og auðmenn geta notfært sér það. Við sósíalistar munum fylgja tillögunni um 9½ millj. króna framlag til skipakaupa, en munum leggja til, að af henni verði sniðinn þessi annmarki, sem ég hef hér minnzt á. Allir vita, að Alþfl. hefði ekki flutt þessa till., hefðum við sósíalistar ekki flutt okkar till. um 10 milljónirnar. Það var ekki síður broslegt að heyra þennan þm. belgja sig út yfir einhverjum rannsóknum, sem hann og flokksmenn hans hefðu látið fara fram á því, hvort hægt væri að fá smíðuð skip í Svíþjóð. Alþfl. hefur víst af litlu að hæla sér í þessu efni, heldur er hér um þeirra venjulega raup að ræða, og þáltill. okkar sósíalista um að fela ríkisstjórninni að athuga möguleika á því að fá smíðuð og keypt skip í Svíþjóð eða annars staðar er ekki byggð á neinum upplýsingum Finns Jónssonar né annarra krata, enda er það á allra vitorði, að hægt muni að fá smíðuð skip í Svíþjóð. Í samræmi við þær kröfur okkar sósíalista, að gerðar verði nú í peningaflóðinu raunhæfar ráðstafanir til að tryggja framtíð atvinnuvega landsins, höfum við flutt þáltill. um, að Alþingi kysi 5 manna nefnd til að rannsaka möguleika á því að salta síld næsta sumar í stórum stil, útvega og smíða tunnur, kaupa vélar til að sjóða og leggja niður síld og aðrar ráðstafanir í því sambandi. Í sambandi við hjálparstofnun hinna sameinuðu þjóða ætti að athuga þessa möguleika. Slík stórfelld matvælaframleiðsla ljúffengrar og hollrar fæðu, sem síldin er, ætti að geta notið stuðnings þessarar stofnunar, og um leið og það hjálpar við atvinnuvegum þjóðarinnar, gerir það okkar þjóð mögulegt að verða liðtækur þátttakandi í hinu göfuga starfi hjálparstofnunarinnar. Ekki verður enn þá séð, hvaða afgreiðslu þessi till. fær, en ekki er hægt að segja, að þjóðstjórnarflokkarnir hafi tekið henni með neinni hrifningu, svo sjálfsögð sem hún er. En ég veit það, að bæði þessar stóru viðreisnartillögur okkar og einnig smærri umbótatillögurnar eru að skapi allrar alþýðu í landinu, ekki aðeins kjósenda Sósfl., heldur og þeirrar alþýðu, sem enn þá kýs þjóðstjórnarflokkana. - Svo er það alþýðunnar, sem kosið hefur þjóðstjórnarflokkana, að draga nú réttar ályktanir af þeirri staðreynd, að í öllum þessum áhugamálum alþýðunnar hafa þeir brugðizt, en Sósfl. einn staðið um málstað hennar. Andstæðingar okkar vita það vel, að tillögur okkar eru í samræmi við vilja meiri hluta þjóðarinnar. Þess vegna reyna þeir að afsaka sig á ýmsa lund. Ein afsökunin, sem þeir bera fyrir sig, er sú, að tekjur ríkissjóðs hrökkvi ekki fyrir útgjöldunum, sem af tillögum okkar leiðir, ef þær yrðu samþ. En þetta er firra og blekking ein, eins og ég mun nú færa sönnur á. Í fyrsta lagi er því til að svara, að samkvæmt þeirra eigin áætlun er milljóna tekjuafgangur á þessum fjárlögum. Í öðru lagi er tekjuáætlun þeirra allt of lág, og vil ég taka nokkur dæmi til að sýna það: Tekju- og eignarskattur er áætlaður 19,5 millj., en er yfirstandandi ár álagður 22 milljónir (mism. 2,5 millj.). Hluti ríkisins af stríðsgróðaskatti er áætlaður 6 millj., en er álagður 7 millj. Það er alkunna, að tekjur manna eru víða allverulega hærri en s. l. ár og því ástæðulaust að áætla tekjuskatt og stríðsgróðaskatt lægri en hann er álagður á yfirstandandi ári. Vörumagnstollur er áætlaður 8 millj., en í fyrra reyndist hann um 9,5 millj. og í ár verður hann sennilega allt að 10 millj. Verðtollurinn er áætlaður 30 millj., en reyndist í fyrra um 39,5 millj., og verður sennilega mjög svipaður í ár. Allar líkur benda til, að þessir 4 tekjuliðir, tekju- og eignarskattur, stríðsgróðaskattur, vörumagnstollur og verðtollur, verði um 78 millj. á næsta ári. En við 2. umr. var samþ. að áætla þessa tekjuliði 63,5 millj., eða 14,5 millj. lægri en sennilegt er, að þeir verði. Við förum sannarlega varlega, þó að við leggjum til, að þessir 4 liðir verði áætlaðir 75 milljónir. Þjóðstjórnarflokkarnir eru hér vitandi vits að áætla tekjurnar allt of lágar og finna sér með því afsakanir fyrir að drepa gagnlegar og vinsælar framfaratillögur, - og er þetta sami skollaleikurinn og leikinn var í fyrra við afgreiðslu fjárlaganna. Það er ekki hægt að skiljast svo við fjárlögin, að ekki sé minnzt á skrípaleik þjóðstjórnarflokkanna með tekjuauka áfengis- og tóbakseinkasölu. Allir vita, að verð á tóbaki og áfengi var hækkað í haust, og á sú verðhækkun að gilda áfram. Þrátt fyrir þetta neituðu þjóðstjórnarfl. að taka með í tekjuáætlun þessara stofnana tekjuaukann, sem af verðhækkuninni leiðir, og var þannig frá þessu gengið við 2. umr. Nú leggja þeir til að taka með þennan tekjuauka og áætla hann 8 millj. og 200 þús. Að vísu er þetta allt of lágt, en jafnhliða þessu lýsa þeir því yfir, að þeir muni flytja gjaldatillögur móti öllum þessum tekjum. En því koma þessar tillögur ekki fram samtímis? Hvaða loddaraleikur er þetta? Voru þeir hræddir að leggja þessar tillögur fram fyrir útvarpsumræðurnar? Þm. Ísaf., Finnur Jónsson, fór í gær nokkrum orðum um þingið og stjórnina. Hann kvað allt fljóta áfram stefnulaust. Munur hefði nú verið, ef kommúnistar hefðu ekki hindrað vinstri stjórn í fyrra. Ef það væru 17 alþýðuflokksmenn, sem sætu á þingi, í stað 7 alþýðuflokksmanna og 10 kommúnista, eins og nú væri, þá væri þegar mynduð vinstri stjórn, - fyrirmyndar vinstri stjórn, eins og vinstri stjórn Alþfl. og Framsfl. í gamla daga. Þá var landinu stjórnað eftir ákveðinni stefnu til hagsbóta fyrir fólkið til sjávar og sveita. „Þá skiptu verkamenn og bændur því á milli sín, sem bændur og stríðsgróðamenn skipta nú“. Já, heyr á endemi! En hvers vegna rifjaði Finnur ekki upp einhver ákveðin mál, sem komið var fram á þessum tímum? Líklega er Finnur búinn að gleyma ýmsum þessara mála, og skal ég því hressa svolítið upp á minni hans. Því miður fékk verkalýðurinn engin hagsmunamál fram hjá þessari „vinstristjórn“ þeirra kratanna og Framsóknar, sem íhaldssamir atvinnurekendaflokkar hefðu ekki getað samþykkt. Afturhaldsbroddar Framsóknar, Jónas frá Hriflu og aðrir slíkir, réðu öllu, kratarnir voru skoðaðir sem griðkonur með háu kaupi, og fengju þeir það, ættu þeir að þegja. Og kaup sitt fengu þeir allir. Þingmenn flokksins, 10 að tölu, fengu vel launuð embætti hjá ríkissjóði, og það voru atvinnuleysistímar. Það var kaupið, sem þeir fengu fyrir að svíkja verkalýðinn og hjálpa framsóknarbroddunum. Embætti handa öllum þingflokknum, 10 mönnum, það var verðið fyrir æru Alþýðuflokksins. Fyrir það gat hann hjálpað Framsfl. til myrkraverkanna - til að skipuleggja um allt land pólitíska mútustarfsemi í stórum stil, - ekkert embætti var veitt nema framsóknarmanni, meira að segja eins illa launaðar stöður og barnakennarastöður kostuðu pólitíska sannfæringu umsækjenda. Gjaldeyris- og innflutningsleyfin voru miskunnarlaust notuð til pólitísks framdráttar Framsfl. Héraðsskólarnir notaðir pólitískt, Samvinnuskólinn, sem kostaður var og er enn að nokkru leyti af ríkisfé, er opinberlega flokksskóli framsóknarmanna. Valdaaðstaða framsóknar í menntamálaráði var notuð á sama hátt, og S.Í.S., kaupfélögin og Búnaðarfélag Íslands ánetjuð Framsókn, - allt með aðstoð og hjálp kratanna. Framkoman við verkalýðinn var svo kórónuð með gengisskráningarlögunum 1939, þar sem samningarétturinn um kaup og kjör verkalýðsins var tekinn af verkalýðnum, kaup lækkað um 27% á einni nóttu og kauphækkanir bannaðar. Þessum ráðstöfunum var Emil Jónsson að hæla Alþfl. af í ræðu sinni áðan. Svona vinstri samvinnu viljum við sósíalistar ekki. Finnur Jónsson sagði, að kommúnistar hefðu aldrei viljað „vinstri stjórn“ í fyrra vetur, þeir hefðu óttazt að tapa kosningafylgi. Með þessu játar Finnur, að samvinnan, sem okkur stóð til boða, hafi verið um hluti, sem kjósendur okkar vildu ekki, - og þetta er rétt. Svo kallaða vinstri stjórn var ekki hægt að mynda í fyrra vetur nema með svikum við verkalýðinn, kauplækkunum og réttindaskerðingum, - stjórn undir forustu þrælalagahöfundarins Eysteins og falsspámannsins Jónasar. Til þessa voru kratarnir fúsir og meira en það, og það hefðu þeir gert, ef þeir hefðu haft bolmagn til. Árangurinn af því, að það sitja 10 sósíalistar og 7 kratar á þingi, en ekki 17 kratar, er sá, að slík svikastjórn var ekki mynduð. Það er þegar mikill ávinningur fyrir alþýðu manna. Öll ræða Finns Jónssonar var hatursfull, móðursýkiskennd árás á Sósfl., og tuggði hann upp ósannindaþvælu Jónasar frá Hriflu og annarra slíkra um að við sósíalistar værum undir erlendri stjórn. Sósfl. er ekki undir erlendri stjórn og er engum háður nema íslenzkri alþýðu, -hann hefur aldrei fengið erlent fé til starfsemi sinnar. En kratarnir íslenzku hafa fengið lán og gjafir ekki aðeins frá sænskum krötum, heldur og frá dönskum krötum, hundruð þúsunda króna. Það skyldi þá ekki vera, að þeir vissu, hvað þeir hafa étið og nokkuð sterkar stórdanskar taugar liggi að sálum þeirra sumra? Þá verð ég að segja það, að væri ekkert fé alþýðuflokksbroddanna verr fengið en þetta, væri vel, en eignarheimild Alþfl. og kratabroddanna á Iðnó og Alþýðubrauðgerðinni er þó enn þá svartari blettur. Verklýðsfélögin munu nú vera að leita aðstoðar dómstólanna til að sækja þessar eignir sínar í hendur kratanna, og skal ég ekki að sinni ræða meira um það. Guðsmaðurinn, sem talaði fyrir íhaldið í gærkvöldi, spilaði gömlu plötuna um flokk allra stétta og var að reyna að afsanna kenninguna um, að enginn kynni tveim herrum að þjóna. Þetta tókst eins og efni standa til, þessi flokkur er nú sundurleitur og sama sem klofinn. Eins er því farið um Framsókn, - sá flokkur er líka sama sem klofinn, og kratarnir eru að veslast upp. Eini flokkurinn, sem er samstilltur, er Sósfl., hann er eini óspillti og djarfi flokkurinn. Við viljum vinstri stjórn, - raunverulega vinstri stjórn, en það mega kratarnir og framsóknarbroddarnir vita, að við göngum aldrei til stjórnarsamvinnu upp á það að svíkja alþýðuna, - ekki þótt þeir byðu öllum þingflokki okkar embætti, þó að við gætum á einu bretti fengið fjórar forstjórastöður, dósentsembætti, vitamálastjóraembætti, landlæknisembætti, bankastjóraembætti, ráðherraembætti og fengjum að hafa mann á launum hjá ríkisskip, sem ekkert gerði árum saman. Við, sem vorum í Alþfl., og aðrir vinstri menn, sem voru í Framsfl., og höfum séð þessa flokka svíkja og traðka á þeim hugsjónum, sem þeir þóttust berjast fyrir, við höfum myndað Sósfl. til að framkvæma þessar hugsjónir, sem voru okkur hjartfólgnar. Og við ætlum ekki að láta hann stranda á sömu skerjunum og þessir flokkar. Sem betur fer, er alþýðan óðum að átta sig á þessum nýja flokki sínum. Ör hefur vöxtur þessa flokks verið - örari verður hann á næstu tímum. - Verið þið sæl.

Forseti (GSv): Hv. 2. landsk. varaþm. hefur nú lokið máli sínu, og tekur þá næstur til máls hv. 2. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Við þessar umræður hafa andstæðingar Sjálfstfl. rætt nokkuð fjárlagafrv. það, er nú liggur fyrir Alþingi. Frumv. þetta hefur verið til meðferðar í fjárveitinganefnd og tekið miklum breytingum frá því, sem það var, þegar hæstv. ríkisstjórn lagði það fram. Á fyrsta fundi fjvn. lýsti formaður hennar, hv. þm. Borgf. (PO), því sem sinni skoðun, að nauðsyn bæri til þess að hækka framlög til verklegra framkvæmda til sjós og lands, svo fremi að tekjuáætlunin fyrir fjárhagsárið leyfði það. Tekjuáætlun fyrir árið 1944 var samin svo fljótt sem tök voru á. Náðist samkomulag í nefndinni um mörg atriði, en verulegur ágreiningur varð um ýmsa tekjustofna, og skipti það liðinu að verulegu leyti innan nefndarinnar. Fulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl. urðu sammála um tekjuáætlun. Mynduðu fulltrúar þessara flokka meiri hl. í nefndinni og hindruðu, að frv. væri afgr. frá nefndinni í þeirri mynd, að svipur ábyrgðarleysis og lýðskrums væri á það settur. Með samtökum tókst að gera frv. þannig úr garði, að þótt tekjuáætlunin sé að vísu há, er hún þó það varleg, að ekki er ástæða til að óttast um, að hún standist ekki. Ágreiningur varð um tekju- og eignarskattinn. Kommúnistar í nefndinni vildu áætla hann 21 millj. króna, fulltrúi Alþfl. 20 millj., en meiri hl. 19,5 millj. króna. Þessi tekjustofn mun gefa á yfirstandandi ári ca. 21 millj. króna. En það má telja víst, að þessi skattur verði lægri fyrir næsta ár, enda upplýst, að ýmis stór fyrirtæki hafa þénað minna á þessu ári en næsta ár á undan. Það er af tekjum yfirstandandi árs, sem skattarnir reiknast á næsta fjárhagsári, eins og kunnugt er. Þegar vitað er, að þau fyrirtæki, sem mest greiða af þessum sköttum, skila ekki eins miklum ágóða og verið hefur, er það fullkomið ábyrgðarleysi að áætla tekjurnar ekki með tilliti til þess. Stríðsgróðaskatturinn er áætlaður af meiri hl. 12 millj. króna. Kommúnistar vilja áætla þann skatt 14 millj. kr., enda þótt hann hafi ekki reynzt gefa nema 12 millj. 1942 og muni sennilega ekki verða hærri fyrir yfirstandandi ár. Það liggja því engin rök til þess hjá kommúnistum að fara þetta hátt með þennan lið. Það hefur áður verið sagt, að tími stríðsgróðans sé liðinn, og ég held, að það sé rétt. Vörumagnstollurinn er nokkuð stór tekjuliður og fer eftir innflutningsmagninu. Meiri hl. áætlar þennan lið 8 millj. króna, en kommúnistar 9 millj. Vörumagnstollurinn reyndist 1942 9,4 millj. Á yfirstandandi ári mun hann verða um 9–9,5 millj. Nú er það vitanlegt, að erfiðleikarnir á því að fá vörur keyptar fara vaxandi og eiga áreiðanlega eftir að aukast mikið enn þá, ef styrjöldin heldur áfram, eins og líklegt má telja. Miklar líkur eru því til þess, að innflutningsmagnið minnki að einhverju leyti og sá tekjustofn sem hér um ræðir, þá um leið. Verðtollurinn er stærsti tekjuliður fjárlaganna. Meiri hl. hefur áætlað þann lið 30 millj. króna, fulltrúi Alþfl. 31 milljón, en kommúnistar 38 millj. kr. Þessi tollur nam árið 1942 39,3 millj. króna. Á yfirstandandi ári mun hann sennilega reynast 35 millj. krónur. Verðtollur kemur helzt af vörum, sem nú er sérstaklega erfitt að fá til landsins. Það er því alveg víst, að sá tekjuliður hlýtur að lækka á næsta ári, enda er meiri hl. í fjvn. ljóst, að 30 millj. króna á þessum lið er sú hæsta upphæð, sem forsvaranlegt er að nefna. Áætlun kommúnistanna er því ekki á neinu viti byggð, enda upphæðin, sem þeir nefna, gripin úr lausu lofti. Kommúnistar vita þetta, en þeir vilja koma tekjunum hátt á pappírnum, því að þeir vilja sýnast fyrir þjóðinni. Á móti þessum fölsku tekjum koma þeir með milljónatillögur til útgjalda, sem eingöngu eru fram bornar til áróðurs og enga stoð eiga í veruleikanum, eins og ég síðar mun sýna fram á. Fjvn. hefur hækkað tekjurnar á frumvarpinu um 28843000 kr., þar af eru vegna formsbreytinga 7.7 millj. kr., og er því raunveruleg hækkun 20643000. Tekjuáætlunin samkv. frumv. er því samtals kr. 95307997,00, og verður varla annað sagt en það sé há upphæð. Þótt tekjuáætlunin sé svo há sem hér hefur verið sagt, eru þó til menn hér í hv. Alþingi, sem láta mjög dólgslega yfir því, að hún skuli ekki vera mörgum milljónum króna hærri. Bændur, útgerðarmenn, kaupsýslumenn og aðrir atvinnurekendur munu tæplega hafa áhyggjur af því, að bú þeirra eða fyrirtæki gefi meiri hagnað en reiknað er með í ársbyrjun. Það munu því margir eiga erfitt með að skilja hugsanagang kommúnistanna, að það skuli vera þeirra mesta áhyggjuefni, að afkoma atvinnuveganna verði það góð, að ríkisbúið fái meiri tekjur en hv. Alþingi gerir ráð fyrir. Ég leyfi mér að halda því fram, að einhver ráð muni verða til að ráðstafa því fé, er þannig kynni að áskotnast, og sennilegt, að jafnvel kommúnistar fengjust til að gera tillögur um það. Formaður fjvn., hv. þm. Borgf. (PO), hefur rækt starf sitt með mikilli prýði. Undir hans forustu hafa nefndarstörfin gengið fljótt og vel. Það er mest honum að þakka, að samstarf tókst í nefndinni og frumvarpið ber ekki með sér svip ábyrgðarleysisins. Undir hans forustu hefur framlag til verklegra framkvæmda til sjós og lands verið hækkað, svo sem unnt var, enda er ekki gert ráð fyrir nema ca. 1,5 millj. króna greiðslujöfnuði, þegar frá er tekin sú upphæð, sem ætluð er í dýrtíðarráðstafanir, en þannig mun 8,5 millj. króna verða ráðstafað, enda lögum samkv. skylt að tryggja útflutningsverð landbúnaðarins, eins og ég síðar mun minna á. Eins og ég áður hef getið um, áætluðu kommúnistar tekjurnar mörgum milljónum króna hærra en meiri hl. fjvn., og hafa þeir komið með ýmsar tillögur, sem hafa í för með sér milljónaútgjöld á móti hinum ímynduðu tekjum. Þeir vilja sýnast fyrir bændum og leggja til, að varið sé 4 milljónum króna til nýsköpunar landbúnaðarins, eins og það er orðað. Þeir vilja sýnast fyrir sjómönnum og leggja til, að 10 millj. króna verði varið til nýbyggingar fiskiskipa. Þeir bera fram ýmsar fleiri tillögur til útgjalda, sem nema mörgum milljónum króna. Allir geta verið sammála um, að landbúnaðurinn þurfi að komast í nýtízku horf, þannig að helzt verði aðeins nytjað ræktað land. Einnig geta allir góðir Íslendingar verið sammála um, að stækkun og endurnýjun fiskiflotans sé þjóðarnauðsyn. En á bak við tillögur kommúnistanna er tæplega mikil alvara. Ef svo væri, hefðu þeir komið með tillögur um nýja tekjustofna til að tryggja það, að fé verði til þess að mæta útgjöldunum. - Það lítur því þannig út, að tillögurnar séu fram bornar aðeins í áróðursskyni, til þess að sýnast, og sé þetta einn þáttur í þeirri áróðursvél, sem kommúnistar hafa nú sett í gang. Fólki er ætlað að trúa því, að einlægur umbótavilji standi á bak við allt þetta Kommúnistar áætla tekjur ríkisins eins og börn, sem aldrei hafa fengizt við fjármál. Þjóðin veit, að einstaklingum, félagsheildum eða fyrirtækjum nægir ekki að blekkja sig með ímynduðum tekjuvonum og miða útgjöldin við þær fölsku vonir. Reynslan kennir mönnum, að gangur lífsins er á annan veg. Það er því ótrúlegt, að tillögur, sem þannig eru fram komnar hjá einum stjórnmálaflokki, verði til þess að auka fylgi hans eða álit hjá þjóðinni. Það er kominn tími til þess, að þjóðin krefji kommúnistana reikningsskapar fyrir þann ábyrgðarlausa leik, er sá flokkur hefur leikið bæði innan þings og utan. Alþfl. hefur oft leikið ýmislegt eftir kommúnistum. Fulltrúi hans í fjvn. var í gærkvöldi að stæra sig af tillögu, er hann bar fram í nefndinni fyrir 3. umr. fjárlaganna. Hann vildi sýna alþjóð, að Alþfl. hugsar um sjómannastéttina og framtíð þjóðarinnar, ekki síður en kommúnistar. Þess vegna bar hann fram till. um að verja 9,5 millj. króna til kaupa á fiskiskipum. Munurinn á þessari tillögu og tillögu kommúnistanna er sá, að kommúnistar hækkuðu tekjurnar á pappírnum sem þessu nam, eða ríflega það, en fulltrúi Alþfl. leggur til, að tekjurnar verði hækkaðar um 1,5 millj. króna fram yfir það, sem meiri hl. vildi, enda er ekki um annað fé að ræða upp í útgjaldatillögu Alþfl. en áðurnefnd 1,5 milljón, sem þó er aðeins ímyndun. Það er kunnugt, að meiri hl. n. leggur til, að 8,5 millj. króna af tekjuáætlun frv. verði ætlaður til dýrtíðarráðstafana, til þess að tryggja útflutningsverð landbúnaðarafurða. Alþfl. ætlast ekki til, að neitt af þeim tekjum, sem áætlaðar eru í frv., verði notað til dýrtíðarráðstafana. Ekkert fé vill hann hafa í varasjóði til að tryggja útflutningsverð á afurðum bænda. Kaldur og rólegur leggur Alþfl. til, að samkomulag sex manna nefndarinnar sé rofið. Án þess að bera kinnroða, leggja þeir til, að lög, sem þeir sjálfir stóðu að að samþykkja fyrir rúmu missiri síðan, verði brotin. Alþfl. hefur hvað eftir annað vegið aftan að sex manna nefndinni og reynt að gera það samkomulag, sem náðist þar, tortryggilegt. Þó veit hann, að meiri hl, þingmanna vill halda samkomulagið og virða þau lög, sem þeir sjálfir sömdu og samþykktu. Dýrtíðarlögin frá 14. apríl s.l. og samkomulag sex manna nefndarinnar ákveða, að útflutningsverð landbúnaðarafurða skuli tryggt. Alþfl. veit þess vegna, að hjá þeirri skyldu verður ekki komizt, að hafa fé á fjárlögum í þessu skyni. Tillaga þessa flokks um 9,5 millj. króna framlag til kaupa nýrra fiskiskipa er því hreinn skrípaleikur, þar eð flokkurinn hefur ekki bent á neinn réttmætan tekjuauka til þess að mæta þessum útgjaldalið. Hvers vegna vill Alþfl. og kommúnistar brjóta lög og bregðast þeim skyldum, sem fulltrúar þessara flokka á Alþingi hafa gengizt undir með samþykkt dýrtíðarlaganna? Það er vegna þess, að það þykir vænlegt til fylgis í kaupstöðum landsins að egna neytendur gegn framleiðendum. Ósvífnum áróðri hefur af hendi fyrrnefndra flokka verið haldið uppi í kaupstöðunum gegn Sjálfstfl., af því að hann vill halda samkomulag sex manna nefndarinnar og tryggja bændum það verð fyrir afurðirnar, sem hún hefur fundið. Deilur milli framleiðenda og neytenda eru skaðlegar. Báðir þessir aðilar þurfa að vinna saman og skilja hvor annan. Þetta virtist öllum þingflokkum vera ljóst síðastliðinn vetur, enda stóðu allir flokkar að skipun sex manna nefndarinnar og setningu dýrtíðarlaganna. Sex manna nefndin var skipuð til þess að finna rétt verð landbúnaðarafurða í hlutfalli við gildandi kaupgjald í landinu. Í nefndina voru valdir fulltrúar framleiðenda og neytenda, tveir frá hvorum aðila, og einnig tveir mætir menn, sem voru hlutlausir og hugsuðu áreiðanlega jafnt um beggja hag. Í dýrtíðarlögunum er það fram tekið, að ef nefndin verði sammála, skuli niðurstaða hennar gilda og vera bindandi fyrir þing og stjórn. Ef einn nefndarmaður gerði ágreining, var starf nefndarinnar ónýtt. Hagur neytandans var því tryggður ekki síður en framleiðandans. Eftir að nefndin hafði starfað í nokkra mánuði, hafði hún aflað nægilegra gagna til þess að gera sér grein fyrir því, hvaða verð bændur þurfa að fá fyrir framleiðsluna til þess að bera líkt úr býtum og vinnandi stéttir við sjóinn. Nefndin varð sammála, fulltrúar neytenda gerðu ekki ágreining. Neytendur höfðu haldið því fram, að það verð, sem gilti áður en nefndin tók til starfa, væri of hátt. En þegar nefnd sex manna frá öllum stéttum hafði aflað sér gagna og upplýsinga, sannfærðust allir nefndarmenn um, að það verð, sem áður gilti, var sízt of hátt, og staðfestu, að svo var ekki með því verði, sem nú gildir. Því hefur oft verið haldið fram, að verð sex manna nefndarinnar nái ekki til þeirra vara, sem kunna að verða fluttar úr landi. En um það þarf ekki mörg orð. Dýrtíðarlögin segja, að taka skuli tillit til útflutningsverðsins, og nefndin tekur það fram í áliti sínu, að hún hafi haft alla framleiðsluna í huga, þegar verðlagið var ákveðið, enda ætti öllum að vera ljóst, að bændum gagnar ekki að fá fullt verð fyrir aðeins part af framleiðslunni. Það væru bein svik við bændur og lagabrot, ef útflutningsverðið væri ekki tryggt. Þess vegna er það hæpið fyrir kommúnista og Alþfl. að nota það til áróðurs gegn sjálfstæðismönnum, að þeir vilji virða lög og halda gefin heit. Þótt kjósendur kommúnista og Alþfl. hafi ef til vill skrítnar hugmyndir um bændur og afkomu þeirra, veit ég, að ýmsir þeirra ætlast til, að alþingismenn virði lög og haldi gefin heit. Vegna þess hvað tími minn er naumur, mun ég ekki að þessu sinni hafa mörg orð um áreitni kommúnista í garð bænda og fyrirtækja þeirra. Það má segja, að sá þáttur hafi náð hámarki á þessu þingi, enda hefur blaðaáróður og frumvörp frá þeirra hendi snertandi landbúnaðinn verið hin ógeðslegasta árás, sem ég leyfi mér að lýsa andúð minni á. Frumvarp kommúnista um eignarnám á mjólkurstöðinni er mesta ofbeldismál, sem birzt hefur á þingskjali. Kommúnistar munu standa einir í því máli og enginn veita því stuðning úr öðrum flokkum. Alþfl. mun tæplega treysta sér til að ljá málinu fylgi, og eru þeir Alþýðuflokksmenn þó þekktir að því að elta kommúnista á mörgum sviðum. Afstaða Sjálfstfl. til þessa frv. hefur verið rangfærð. Því hefur verið haldið fram, að aðeins þrír sjálfstæðismenn í neðri deild séu á móti frumvarpinu. Meiri hluti flokksins greiddi atkv. með því, að málið færi í nefnd, enda er það þingvenja um mál, sem borin eru fram, að láta þau fara til nefndar, enda þótt menn séu þeim andvígir. Þannig var með þetta frv., því að eins og áður er sagt, eru allir sjálfstæðismenn andvígir frumvarpinu. Mjólkurmálið verður sennilega leyst á þann hátt, að bændur geti vel við unað, um leið og neytendum einnig er sýnd sanngirni og tilraun gerð til sætta milli þessara aðila. Tillaga hv. 2. þm. Skagf. (JS), sem getið hefur verið um í þingfréttum, mun verða samþ., enda er hún sáttatillaga, sem báðir aðilar geta unað við. Væri vissulega vel, ef þær hörðu deilur, sem um þessi mál hafa staðið, mættu hjaðna og vinsamleg samvinna takast milli framleiðenda og neytenda. Framsóknarmenn reyna oft að telja bændum trú um, að Framsfl. standi einn á verði um hagsmuni bænda. Tala þeir og skrifa um sjálfstæðismenn á þá lund, að þeir séu óvinir sveitanna, og má stundum líta svo á, sem þeir skoði Sjálfstfl. sem versta andstæðing bændanna. Bændur vita vel, að Sjálfstfl. stendur vörð um hagsmuni þeirra. Reynslan hefur sýnt, að svo er. Framsóknarmenn höfðu farið með völd um margra ára skeið. Þann tíma höfðu bændur varla meira en í sig og á með því að vinna baki brotnu. - Eftir kjördæmabreytinguna og sjálfstæðismönnum fjölgaði á þingi, var það í lög tekið, að bændur skyldu hafa sömu tekjur og vinnandi stéttir við sjóinn. Í fyrsta sinn í þingsögunni fékkst þessi viðurkenning staðfest með dýrtíðarlögum síðastliðinn vetur. Þetta hefði átt að vera komið miklu fyrr. En í þau ár, sem Framsfl. fór með völd, lét hann það líðast, að bændur bæru minna frá borði en verkamenn. Bændur sjá, hvað gerist, og munu finna, hvað að þeim snýr. Þeir munu ekki taka því með þökkum, að flokkur, sem bezt gætir hagsmuna þeirra, sé rægður. Þm. Str., Hermann Jónasson, talaði hér í gærkvöldi með miklu yfirlæti. Út úr ræðu hans skein hið sama og oft fyrr. Af því að ég er ekki forsætisráðherra, er ólag á ýmsu, dýrtíðin laus o. s. frv. „Ef dýrtíðin hefði verið stöðvuð haustið 1941,“ sagði Hermann Jónasson, fengju bændur nú 40–50 aura fyrir mjólkurlítra í stað 1,23, og 3,00 fyrir kílóið af kjöti, í stað kr. 6,80. Hermann Jónasson og Eysteinn Jónsson vildu binda verðlagið á landbúnaðarvörum haustið 1941. Þeir vildu með lögum banna það, að bændur fengju meira verð en það, sem ég áðan nefndi. Þetta var í senn óframkvæmanlegt og ósanngjarnt, ef það hefði tekizt. Kaupgjaldið var ekki hægt að binda eins og þá var gert. Þótt kaupgjald hefði verið bundið með lögum, voru ótal leiðir fyrir atvinnurekendur við sjóinn, fyrir setuliðið, sem vantaði vinnuafl, að fara í kringum það. Eftirvinna, helgidagavinna, kaup fyrir tíð, sem aldrei var unnin, hefði verið greitt, eins og til þurfti til þess að fá fólkið. Ef Hermanni og Eysteini hefði tekizt að níðast þannig á bændum, hefði straumurinn úr sveitunum í hina vel borguðu atvinnu við sjóinn vissulega orðið meiri en hann hefur verið tvö síðustu árin. Hvernig væri afkoma bænda nú, ef áðurnefndum hv. þingmönnum hefði tekizt að koma áformum sínum fram? Útlenda varan væri í svipuðu verði og hún er nú, enda dýrtíðarvísitalan hækkuð á síðasta ári aðallega vegna hækkunar á landbúnaðarvörum. - Bændur, flestar þær vörur, sem þið kaupið hjá kaupmanni ykkar eða kaupfélagi, væru með svipuðu verði og þær eru, þótt verðfesting landbúnaðarvara hefði tekizt 1941 og væri í gildi enn. Hvernig haldið þið, bændur góðir, að greiðslujöfnuðurinn væri hjá ykkur, ef Hermann og Eysteinn hefðu fengið að ráða? Mundu ekki margir ykkar eiga erfitt með að gera upp viðskiptin? Það þarf ekki mörg orð um það. Bændur hefðu verið settir á hausinn, eins og það er kallað. Skuldir hefðu safnazt og bændur væru ósjálfbjarga og sligaðir. Þannig vildu þeir, sem telja sig hina einu bændavini, búa að bændum. Hv. þm. Str., Hermann Jónasson, vill kenna Sjálfstfl. um dýrtíðina. Sjálfstfl. var. með Framsfl. í því að lögleiða gerðardómslögin frægu. Hvernig reyndust þau lög? Höfundur þeirra, Hermann Jónasson, braut þau á 3. degi eftir að þau voru sett. Meðan þessi sami maður var forsætisráðherra, var alltaf verið að opna dyrnar fyrir nýrri kauphækkun, og voru þessi lög því eins og rifið net, sem allir gátu smogið í gegnum, þegar Framsókn fór úr stjórninni. Maðurinn, sem talaði með mestri vandlætingu um dýrtíðina í gærkvöldi, hvatti alþjóð í útvarpsræðu til þess að virða gerðardómslögin að engu. Hann hafði líka bezta aðstöðu til þess eftir að hafa verið fyrsti maðurinn, sem braut þau. Dýrtíðin í landinu er vegna stríðsins, - vegna þess, að erlendar vörur hafa hækkað mjög í verði, vegna þess að fjölmennt setulið hefur dvalið í landinu, vegna þess, að Sjálfstfl. vildi ekki þola það, að bændur færu á vonarvöl og framleiðslu þeirra væri haldið niðri meðan allir aðrir höfðu nóga peninga. Ýmsir framsóknarmenn litu einnig þannig á. En þeir eru í minni hl. í flokknum, eins og bezt má sjá á því, að formaður Framsfl., Jónas Jónsson, hv. þm. Sþ., fær ekki pláss fyrir greinar í Tímanum, vegna þess að hann er mótfallinn stefnu Hermanns, að verzla með hagsmuni bænda og binda trúss við kommúnista, hvenær sem færi gefst. Það er alþjóð ljóst, að kommúnistar og Alþfl. una því verðlagi illa, sem nú er á landbúnaðarvörum, þótt það verð sé fundið af sex manna nefndinni frægu. Því halda þeir uppi stöðugum áróðri gegn bændum. Mitt í þessum áróðri ruglast kaupstaðarbúinn og telur, að bændur fái meira en nauðsyn ber til. Það er hollt fyrir kaupstaðarbúana að muna það, að minnst af tekjum bóndans verður kyrrt í hans vasa. Mest af tekjum bóndans fer í tilkostnað. Í kaupgjald, fæði verkafólks, áhöld, fóðurbæti, áburðarkaup og ýmislegt, sem fylgir búrekstri. Kaupgjald hefur margfaldazt, eins og kunnugt er. Af þessu má það ljóst vera, að framleiðslan verður að vera í háu verði. Ef bóndinn og húsfreyjan vinna 14–16 stundir á sólarhring, eins og víða mun vera, því að þrátt fyrir hátt kaupgjald er erfitt að fá fólk, munu þau hjón hafa sæmilega afkomu efnalega og ef til vill einhvern afgang. En það er fengið með því að vinna næstum tvöfaldan vinnutíma og slíta kröftum og heilsu fyrir aldur fram. Er sanngjarnt að telja eftir slíku fólki, þótt það hafi meira en aðeins til hnífs og skeiðar. Með því að vinna tvöfalt verk, hafa margir bændur létt á skuldunum eða losað sig við þær að mestu. Það er vel, að þeim hefur tekizt það. Komandi kreppa mun þá ekki leggjast eins þungt á þá, enda vonandi, að til þess þurfi ekki að koma, að bændur verði ekki héðan í frá sjálfbjarga og velmegandi. Það er stefnumál Sjálfstfl., að gera bændastétt landsins efnalega sjálfstæða stétt, sem er fær um að vinna með meiri atorku en nokkru sinni fyrr að ræktun og uppbyggingu sveitanna. Ég hef eytt nokkru af tíma mínum til að tala um ýmislegt varðandi landbúnaðinn. Skal nú aftur vikið að útgjaldatillögum kommúnista og Alþfl. vegna bygginga nýrra fiskiskipa. Ég hef fært fyrir því gild rök, að till. þessar eru út í bláinn, vegna þess að þessir flokkar hafa ekki bent á neinar handbærar tekjur til þess að mæta slíkum útgjöldum. Tillögurnar eru því aðeins til þess að sýnast, og ættu allir skynsamir menn að gera sér það fyllilega ljóst. Sjávarútvegurinn blómgast ekki eða dafnar fyrir þvílíkar aðgerðir, heldur fyrir það raunhæfa, sem skapar trausta undirstöðu. Sjálfstfl. hefur alltaf talið þjóðarnauðsyn að efla sjávarútveginn og skilið, að hann er stór þáttur í afkomu og gengi þjóðarinnar. Með þennan skilning á málefnum sjávarútvegsins bar formaður fjvn., hv. þm. Borgf. (PO), fram till. í fjvn., sem samþ. var í einu hljóði, um að verja til kaupa nýrra fiskiskipa 5 millj. króna úr framkvæmdasjóði ríkisins. Það fé er handbært, og eru því engar tyllivonir eða blekkingar við það tengdar. Sjálfstfl. hefur oftlega á það bent, að sjálfstæði landsins, efnaleg afkoma og velgengni byggist á heilbrigðum atvinnurekstri. Sjálfstfl. hefur barizt á móti því, að útgerðin og aðrir atvinnuvegir landsmanna væru sligaðir með drápssköttum. En það hefur oft verið örðug og hörð barátta, þegar allir rauðu flokkarnir hafa verið saman. Íslendingar þurfa að endurbyggja og stækka kaupskipa- og fiskiflotann. Eftir styrjöldina ber að keppa að því að gera kaupskipaflotann það stóran, að við getum annast allar siglingar sjálfir. Vér eigum að keppa að því að verða siglingaþjóð eins og frændur vorir, Norðmenn. Fiskiflotinn þarf að stækka, ekki aðeins vegna þess, að fólkinu fjölgar í landinu, heldur einnig vegna þess, að atvinnuleysi má ekki verða hér aftur. Fyrir styrjöldina var ekki nægileg atvinna. Þjóðin hefur ekki efni á því að láta vinnuafl vera ónotað. Fámenn þjóð í auðugu landi þarf á öllum tímum að hagnýta orku þegnanna og sjá um, að allir, sem vilja vinna og geta unnið, fái starf við sitt hæfi. Atvinnuleysi er böl. Því sé það stefna vor að gera það útlægt. En hvernig má svo verða? Það verður aðeins gert með því að efla Sjálfstfl. og gera stefnu hans ráðandi. Kommúnistar eiga mest af fylgi meðal verkamanna. Þeir lofa verkamönnum gulli og grænum skógum. Þeim hefur tekizt að blekkja marga heiðarlega menn með loforðum og fagurmælum. Verkamenn verða að gera sér ljóst, að kommúnistar vinna að upplausn í þjóðfélaginu. Þeir vilja grafa undan því þjóðskipulagi, sem vér nú búum við. Þeir vinna markvisst að því að eyðileggja heilbrigðan atvinnurekstur í landinu, því að það flýtir fyrir byltingunni og því, sem þeir stefna að. Þegar atvinnuvegirnir eru komnir í þrot, hugsa kommúnistar sér að taka völdin. Þá verður verkamönnum skammtað. Þá þýðir ekki að heimta hátt kaup, því að þá mun aðeins einn ráða, Stalín eða einhver undirtylla hans. Þá er okið komið á þjóðina, og hún losnar ekki úr hlekkjunum. Land vort er of gott, íslenzka þjóðin er í eðli sínu of tápmikil til þess að verða slíku að bráð. Sjálfstfl. heitir á alla góða Íslendinga og óskar eftir samstarfi til þess að koma fram stefnumálum flokksins. Flokkurinn er í minni hluta á Alþingi. En vér vitum, hvað vér viljum, að hverju ber að stefna. Þjóð vor verður efnalega sjálfstæð, ef stefnu sjálfstæðismanna er fylgt. Atvinnuvegir landsmanna verða að komast á heilbrigðan og öruggan grundvöll, - skipastóllinn að stækka, nýjar síldarverksmiðjur þarf að reisa, fullkomin skipasmíðastöð eða stöðvar þurfa að rísa upp, áburðar- og sementsverksmiðja og fleira, er að iðnaðinum lýtur. Íslenzkur iðnaður á fyrir sér að aukast, verða samkeppnisfær við erlendan iðnað og veita landsins börnum atvinnu og lífsframfæri. Ræktun landsins með rafmagni og þægindum í sveitum mun verða til þess að gera landbúnaðinn eftirsóttan og arðvænlegan atvinnuveg. Með aukningu framleiðslutækjanna og eflingu atvinnuveganna mun atvinnuleysið ekki sækja þjóð vora heim. Þjóð vor er fámenn, en hún er auðug eigi að síður. Gróðurmoldin er frjósöm, fiskimiðin þau beztu, sem til eru í heiminum, fallvötnin hafa ótakmarkaða orku, sem vér hljótum að taka í þjónustu vora. Auðlindir og möguleika landsins ber oss að nota. Borgaralegu flokkarnir á þingi verða að hafa þetta í huga og hætta hinum ógeðslega leik, sem leikinn hefur verið um hríð. Ósamkomulagið á Alþingi hefur sem kunnugt er verið þess valdandi, að ríkisstjóri skipaði stjórn utanþingsmanna. Alþingi brást þeirri skyldu að mynda þingræðisstjórn. Ríkisstjórn sú, er vér nú höfum, er skipuð starfhæfum og velviljuðum mönnum. Hún kom að völdum í því skyni að færa niður dýrtíðina. Í því skyni hefur fé verið varið úr ríkissjóði í stórum stil. En dýrtíðin er ekkert lamb við að leika. Hún er hér komin vegna stríðsins, en ekki heimatilbúin eða verk sjálfstæðismanna, eins og sumir halda fram. Dýrtíðin væri nú 290–300 stig, ef ekki væru ýmsar nauðsynjar keyptar niður með framlagi úr ríkissjóði. Eins og áður er sagt, má víst telja, að núverandi ríkisstjórn vinni störf með góðum hug. En því verður ekki neitað, að stjórnarfarið væri öruggara, ef þingið bæri ábyrgð á ríkisstjórninni. Það hlýtur því að verða verkefni þingsins að mynda stjórn, annaðhvort með alveg nýjum mönnum eða ef til vill að einhverju leyti þeim mönnum, sem nú eru í stjórn. Það er ekki höfuðatriði, að ráðherra sé þingmaður. Aðalatriðið er, að þingið beri ábyrgð á ríkisstjórninni og hún hafi þingmeirihluta með sér. Hv. þm. Str., Hermann Jónasson, lýsti því hér í gær, að lítil von væri til þess, að þetta tækist. Hann reyndi í 5 mánuði að verzla með hagsmuni bænda við kommúnista til þess að mynda stjórn með þeim. En það tókst ekki. En margir framsóknarmenn vilja stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl., en Hermann Jónasson hefur gert allt til að spilla því. Ég held, að bezta lausnin á ástandinu, sem nú ríkir á þinginu, sé að kippa út úr því þeim mönnum, sem ekki vilja semja við borgaralegu öflin. Það þarf ekki að breyta kjördæmaskipuninni til þess að heiðarleg stjórnarsamvinna geti tekizt. Aðeins að losa þingið við menn, sem ekki vilja leysa málin á skynsamlegan hátt. Þjóðin ætlast til þess, að borgaralegu flokkarnir komi sér saman. Það er réttmæt krafa til Alþingis, að það gæti skyldu sinnar í þessu efni. Sjálfstfl. vill samstarf. Hann hefur beitt sér fyrir því og lagt sig fram til þess, að það gæti tekizt. Vonandi ber þjóð vor gæfu til þess, að betri öflin megi ráða og hefnigirni og sundrung víki úr vegi. Þjóð vor á glæsilega framtíð fyrir höndum, ef vér berum gæfu til þess að sameina kraftana og vinna að málum þjóðarinnar á heilbrigðan og skynsamlegan hátt.

Forseti (GSv): Þá hefur hv. 2. þm. Rang. (IngJ) lokið máli sínu. Hann talaði af hálfu Sjálfstfl. og notaði 4 mínútur fram yfir tíma flokksins að þessu sinni. Þá hefur hæstv. ríkisstjórn tilkynnt, að hún óskaði ekki að þessu sinni að notfæra sér sinn afskammtaða tíma. Hefst þá 2. umferð, sem er ákvörðuð 15 mínútur fyrir hvern aðila. Tekur þá fyrstur til máls hv. þm. V.-Hún., Skúli Guðmundsson, og talar af hálfu Framsfl. um 15 mínútur, því að metin verða jöfnuð í síðustu umferð, miðað við það, hvaða tíma flokkar hafa notað fram yfir tiltekinn tíma fyrir hverja umferð.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það lítur út fyrir, að þau fjárlög, sem nú verða afgr., muni sýna útgjöld, sem nema fast að 100 millj. kr. Er það miklu hærra en nokkru sinni fyrr. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru gjöldin rúmlega 65 millj. kr. Til samanburðar má geta þess, að skv. landsreikningi 1938, síðasta árið fyrir styrjöldina, voru rekstrarútgjöld ríkisins 17.7 millj. kr., eða um það bil 6 sinnum lægri en þau eru áætluð á næsta ári. Af þessum 100 millj. kr. er um 1/3 launagreiðslur til opinberra starfsmanna, eða nokkuð yfir 30 millj. Launagreiðslur einar eru nú um það bil helmingi hærri en öll útgjöld ríkisins voru á árunum fyrir stríðið, og var þó einna mest deilt á þáverandi fjármálastjórn fyrir starfsmannahald og launagreiðslur. Þessar miklu fjárhæðir, sem nú þarf að verja til launagreiðslu handa ríkisstarfsmönnum, er ein af afleiðingum dýrtíðarinnar. Það er óhjákvæmilegt að greiða opinberum starfsmönnum stórfé í verðlagsuppbætur vegna dýrtíðarinnar. Hefði dýrtíðin ekki verið tvöfölduð á s. l. ári, mundu þessar greiðslur nú vera mörgum millj. kr. lægri, en launamenn þó engu verr settir. Það er mjög vafasamt, að ríkissjóður verði til lengdar fær um að greiða yfir 30 millj. á ári í laun til opinberra starfsmanna. Tekjur hans geta lækkað fyrr en varir. Þær hljóta að lækka um leið og þjóðartekjurnar, hver sem dýrtíðarvísitalan þá verður. Þess vegna er óhjákvæmilegt að setja það ákvæði í nýju launalögin, sem væntanlega verður sett innan skamms, að laun opinberra starfsmanna taki breytingum til hækkunar og lækkunar eftir heildartekjum þjóðarinnar á hverjum tíma. Með því móti verður afkoma opinberra starfsmanna í sem nánustu samræmi við lífskjör annarra manna í þjóðfélaginu. Það er réttlætismál og um leið það eina framkvæmanlega, þegar til lengdar lætur. Þeir eiga ekki að vera afskiptir, en þeim ber ekki heldur meira en sanngjarn hlutur af heildartekjum landsmanna á hverjum tíma, miðað við það, sem aðrar stéttir eiga við að búa. Um leið og ríkissjóður þarf nú að greiða milljónatugi í launauppbætur til starfsmanna sinna vegna dýrtíðarinnar, þarf hann einnig að greiða stórfé í uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur af sömu ástæðum. Þetta er óhjákvæmilegt og alveg jafnsjálfsagt eins og launauppbæturnar, þótt sósíalistar og sumir aðrir leyfi sér að nefna þessar greiðslur fátækrastyrk. Þetta er ein af óhjákvæmilegum afleiðingum þess, sem hér gerðist í fyrra, þegar dýrtíðin var tvöfölduð. Alveg á sama hátt og það er nauðsynlegt og réttmætt að greiða launamönnum verðlagsuppbætur, til þess að kjör þeirra verði bærileg, er það óhjákvæmilegt og réttlætismál að borga útflutningsuppbæturnar til landbúnaðarins til þess að koma í veg fyrir, að þeir einir, sem þann atvinnuveg stunda, lifi við allt önnur og stórum lakari kjör en allar aðrar stéttir þjóðfélagsins nú á tímum. En hér skal einnig á það bent, að bændur eiga skýlausan rétt á útflutningsuppbótunum. Vísitölunefnd landbúnaðarins, 6 manna nefndin svonefnda, varð sammála um það, hvaða verð bændur þyrftu að fá fyrir framleiðsluvörurnar frá þessu ári, hvort sem þær eru seldar innanlands eða utan, til þess að tekjur þeirra yrðu í nokkurn veginn samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Verðið, sem sett var á vörurnar innanlands í haust, var síðan beinlínis byggt á því og við það miðað, að verð 6 manna nefndarinnar fáist einnig fyrir útflutningsvörurnar. Verði bændum ekki tryggt þetta ákveðna verð fyrir útflutninginn, þá eru það bein svik. Verðið, sem sett er á vörur þeirra innanlands, er sett fast og einmitt sett með tilliti til þess, að ákveðið verð fáist fyrir þann hluta framleiðslunnar, sem út er fluttur. Fulltrúar Sjálfstfl. og sósíalista, sem töluðu hér í gærkvöldi, voru að hæla sér af því, að þeirra flokkar hefðu átt svo mikinn þátt í því, að samkomulag varð í 6 manna nefndinni. En hvaða gagn er að samkomulagi fyrir bændur, ef ekki á að framfylgja því og tryggja þeim það verð fyrir afurðirnar, sem þeim ber samkv. niðurstöðum 6 manna nefndarinnar og verðákvörðuninni innanlands? Bændur hafa ekkert gagn af samkomulaginu, ef ekki á að fylgja því fram. Sé það meiningin að nota það aðeins til þess að setja fast verð á þann hluta framleiðslunnar, sem seldur er innanlands, en skeyta ekkert um, hvað fæst fyrir útflutninginn, og þvinga bændur þannig til að selja vörur sínar fyrir verð, sem gefur þeim miklu lægri tekjur en öðrum stéttum, þá er það svo ósæmileg framkoma, að ekki verður með orðum lýst. En hvernig er þá afstaða flokkanna til þessa máls og annarra dýrtíðarráðstafana, þegar til framkvæmdanna kemur? Framsfl. er eini þingflokkurinn, sem heill og óskiptur vill fylgja fram samkomulagi 6 manna nefndarinnar. Alþfl. hefur lýst sig andvígan útflutningsuppbótunum. Vitað er, að Sjálfstfl., sem hv. 2. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, sagði hér áðan, að vissi hvað hann vildi, er klofinn í þessu máli eins og fleirum. Mun nú reyna á það næstu daga, hvernig hann stendur sig í þessu máli, m. a. hvort hann vill láta hæstv. ríkisstjórn hafa nauðsynlegar tekjur til dýrtíðarráðstafana. Mér virðist framkoma sjálfstæðismanna og sósíalista í efri deild þingsins í dag ekki spá neinu góðu. Vitanlega þurfa þeir, sem vilja halda í heiðri samkomulag 6 manna nefndarinnar, að tryggja það, að ríkissjóður hafi fé til að greiða útflutningsuppbæturnar. Einnig þarf hæstv. stjórn allmikið fé til annarra dýrtíðarráðstafana innanlands, til þess að koma í veg fyrir, að dýrtíðin taki enn stórt stökk upp á við nú þegar. Það þykir að vísu engum góður kostur að verja miklu fé til að borga niður vöruverð innanlands, en eins og nú er ástatt, er það þó eina leiðin til þess að koma í veg fyrir, að smáútvegurinn og ýmsar aðrar atvinnugreinar hrynji í rústir nú þegar, sem verða mundi, ef dýrtíðinni væri gefinn laus taumur og vísitalan kæmist upp í 300 stig eða hærra. Gott dæmi um það, hvernig nú er komið fyrir atvinnurekstri landsmanna og hvernig fara mundi, ef dýrtíðinni yrði enn leyft að hækka, eru bollaleggingar hv. þm. Ísaf., Finns Jónssonar, hér í umræðunum í gær um að fá fiskiskip handa Íslendingum smíðuð erlendis. Hann sagði, og eflaust er það rétt, að þau yrðu með því móti miklu ódýrari en ef þau væru smíðuð hér á landi. Þarna kemur greinilega fram ein afleiðingin af stjórnleysinu í fyrra, sem braut niður allar skorður gegn dýrtíðinni. Íslenzkir iðnaðarmenn eru vel færir um að smíða skip, a. m. k. af þeirri stærð, sem þm. Ísaf, talaði um, en þó flytja þm. Alþfl. og sósíalistar till. um að fela útlendum skipasmiðum þetta. Þarna blasir við íslenzkum iðnaðarmönnum, að upp úr aðförum þessara flokka og Sjálfstfl. á síðasta ári hafi þeir það að ganga iðjulausir á næstu árum, meðan útlendingar smíða fiskiskipin handa þjóðinni. Í efri deild hefur verið borið fram frv. um að framlengja verðlækkunarskattinn, sem innheimtur var í ár, og nota það fé til dýrtíðarráðstafana. Frv. kom til atkvgr. í Ed. í dag, við 1. umr. og af 7 sjálfstæðismönnum í deildinni voru aðeins 2, sem athugasemdalaust greiddu atkv. með því, að frv. færi til 2. umr. Verði ekki breyting til bóta á afstöðu flokksins þar, er sjáanlegt, að málinu er stefnt í voða, þar sem sá tekjuafgangur, sem nú er á fjárlagafrv., hrekkur hvergi nærri til þess hvors tveggja að greiða útflutningsuppbætur og afstýra hækkun vísitölunnar innanlands. Sósíalistar í Ed. greiddu einnig allir atkv. gegn þessu frv. í dag. Þeir þykjast þó annað veifið vera með því að greiða útflutningsuppbætur til smábænda, sem þeir nefna svo. En vitanlega mundu hvorki „smábændur“ né aðrir fá grænan eyri í uppbætur, ef sósíalistar mættu ráða, vegna þess að þeir eru á móti nýrri tekjuöflun fyrir ríkissjóð og vilja lækka ríkistekjurnar stórkostlega frá því sem nú er, eftir því sem fulltrúi þeirra upplýsti hér í gærkvöldi í umræðunum. Sósíalistar reyna nú eins og oftar í ræðum sínum að skipta bændum í stórbændur og smábændur eða kotbændur, eins og þeir stundum nefna þá. Í þingsályktunartill. frá þeim sósíalistum, sem lögð var hér fram fyrir fáum dögum, er talað um enn eina tegund af bændum, sem þeir nefna sauðbændur. Þeir þykjast vera með því að greiða útflutningsuppbætur til smábænda, en þó andmæla þeir einnig því aðra stundina: Þannig sagði einn þm. sósíalista hér í þinginu fyrir nokkrum dögum, að aðalgallinn við útflutningsuppbætur væri sá, að þeim væri dreift út um allt land milli kotbænda, í stað þess að nota það á annan veg, t. d. til þess að koma upp stórbúum. Þannig er hvað á móti öðru í þeirra málflutningi. Annað slagið talað um, að smábændur einir eigi að fá uppbætur, en í hinu orðinu, að háskalegt sé að dreifa fénu þannig, því að það tefji fyrir því, að kotabúskapurinn leggist niður. En ég ætla að athuga tal þeirra um stórbændurna og smábændurna nokkru nánar. Stórbændur kalla þeir sennilega þá, sem hafa eitthvað af aðkeyptu vinnuafli, hvernig sem efnahagur þeirra raunverulega er. Nú mun það vera svo, að afkoman hjá þeim bændum, sem þurfa að taka kaupafólk og vetrarmenn, mun sízt betri, heldur yfirleitt lakari en hjá þeim, sem hafa ekki stærri bú en svo, að þeir geta fleytt þeim án þess að kaupa vinnuafl. Hinir fyrrnefndu þurfa því eins á uppbótum að halda og eiga sama rétt á þeim eins og hinir. En svo ætla ég að taka eitt dæmi, sem sýnir, hvernig þessi regla, sem sósíalistar vilja taka upp, mundi verða í framkvæmdinni. Ég tek dæmi af tveim bændum, sem ég þekki, án þess að nefna nöfn. Sams konar dæmi um afstöðu manna má finna fleiri og færri í hverri sveit á landinu. Annar bóndinn er roskinn maður, sem á nokkur uppkomin börn. Aðeins eitt, það yngsta, er eftir heima hjá honum. Hin eru farin, í kauptún og til Reykjavíkur, og hafa haft þar góða atvinnu að undanförnu. Vegna þess að börnin eru farin, en bóndinn hefur ekki vinnufólk, er bú hans fremur lítið, eða minna en í meðallagi. Samkvæmt reglu sósíalista ætti hann að fá uppbætur á allar sínar afurðir. Í sömu sveitinni er annar bóndi, sem einnig á nokkur börn, komin yfir fermingaraldur. Þau hafa ekki farið burtu. Þau eru enn heima og vinna með foreldrum sínum að búskapnum og að því að bæta jörðina. Vegna þess að þar hefur verið nægur vinnukraftur á heimilinu, hefur búið stækkað smám saman á undanförnum árum og er nú orðið stærra en í meðallagi. En þá koma sósíalistar til skjalanna og segja við þennan bónda og börn hans: Þið eigið að fá minna fyrir ykkar framleiðsluvörur heldur en nágranninn, af því að ykkar bú er dálítið stærra. Börnin, sem vinna heima hjá foreldrum sínum, eiga ekki að fá tekjur fyrir sína vinnu, sambærilegar við tekjur annarra vinnandi manna í landinu. Þetta er kveðjan, sem Sósíalistaflokkurinn sendir unga fólkinu í sveitum landsins, sem enn er þar kyrrt við sín störf, en hefur ekki fylgzt með straumnum til kaupstaðanna. Það á að refsa þessu fólki fyrir, að það hefur ekki enn yfirgefið sveitina og flutt sig til Reykjavíkur til að keppa þar um takmarkað húsnæði og keppa um vinnu við verkafólkið, sem þar er fyrir. Það á að níðast á þessu unga fólki og skammta því minna fyrir afurðirnar en öðrum og þar með lægri atvinnutekjur en allir aðrir landsmenn hafa. Þetta er vitanlega ekkert einsdæmi um framkomu þessa flokks, sem þrátt fyrir slíkar aðfarir dirfist að halda því fram, að hann vilji framfarir í sveitum landsins. Á þessu þingi hafa framsóknarmenn flutt frv. um breytingar á jarðræktarlögunum, sem stefna að því að koma ræktuninni í það horf á næstu 10 árum, að allur heyfengur fáist af ræktuðu, véltæku landi. Fulltrúi Sósíalistaflokksins í þeirri þingnefnd, sem hefur frv. til meðferðar, hefur beitt sér á móti málinu í nefndinni. Hann fylgir þar að málum fulltrúa Alþýðuflokksins og öðrum af tveim fulltrúum Sjálfstæðisflokksins, flokksins, sem „veit hvað hann vill“ og getur ekki tekið óskiptur á þessu máli fremur en öðrum. Þannig haga sósíalistar sér í þessu máli, þrátt fyrir allt gaspur þeirra um, að þörf sé umbóta í landbúnaðinum. - Einnig má nefna framkomu þeirra í raforkumálum sveita og sjávarþorpa. Þeir flytja till. á þingi um, að ríkisstj. verði heimilað að verja fé til kaupa á rafveituefni. En þegar fram komu frv. um að heimila ríkisstj. að taka innanlandslán til raforkusjóðs, til þess að mögulegt verði að kaupa þetta efni, þá rísa þeir allir gegn því með hinu mesta offorsi. - Þeir hæla sér af því að hafa flutt tillögur þær á þingi um milljónaframlög til eflingar landbúnaði og sjávarútvegi. En það er ljóst, að þeir meina ekki nokkurn skapaðan hlut með þessum tillögum. Þessir sömu menn vilja afnema tollana og svipta ríkissjóð þannig mestum hluta af þeim tekjum, sem hann nú hefur, án þess að benda á nokkrar tekjur í staðinn til að mæta gjöldunum. Og þeir gera meira. Þeir beita sér á móti beinum sköttum, sem þeir hafa þó sagt kjósendum sínum, að þeir væru fylgjandi. Það kom a. m. k. fram í efri deild í dag, þar sem þeir greiddu atkv. gegn verðlækkunarskattinum, sem er beinn skattur. Sama er með eignaraukaskattinn. Þeir hafa tafið og þvælt fyrir því máli á þessu þingi, svo að það er enn í nefnd í fyrri deildinni. Þannig vilja þeir fella niður helztu tekjustofna ríkisins, án þess að finna aðra í staðinn, - og þannig lækka ríkistekjurnar stórkostlega. Það er því hreinn og beinn skrípaleikur, þegar þessir menn koma með till. um stórar fjárveitingar í eitt og annað, til viðbótar þeim gjöldum, sem fyrir eru og þeir hafa átt þátt í að samþykkja. Þetta er augljós skrípaleikur, þar sem þessir sömu menn vilja hindra það, að ríkissjóður hafi nokkra peninga til þessara framkvæmda eða annarra. Væri fylgt þeim fjármálatill. um lækkun á ríkistekjunum, mundi ríkissjóður ekki hafa einseyring til slíkra framtíðarverkefna, og ekki svipað því nóg fé í launagreiðslu og annað, sem nú er á fjárlagafrv. - Till. þeirra um milljónaframlög til verklegra framkvæmda eru því aðeins fram bornar í blekkingarskyni. Til þess að sýna það, hve snjallir þeir séu í fjármálum, flytja þeir till. um að nota sömu peningana þrisvar sinnum. Ég hef ekki áður heyrt, að neinn fjármálaspekingur hafi komizt svo langt. Í fyrsta lagi vilja þeir fella niður tolla á aðfluttum vörum og lækka með því tekjur ríkisins um tugi milljóna. Í öðru lagi flytja þeir till. um að nota þessar sömu millj. í framlög til landbúnaðar og til smíða á fiskiskipum, og í margt fleira, sem hv. 2. landsk., Þóroddur Guðmundsson, var að telja upp áðan. Og svo í þriðja lagi segja þeir, a. m. k. stundum, að þeir vilji nota þessa sömu peninga til þess að greiða útflutningsuppbætur til „smábænda“. Þannig á að nota sömu peningana þrisvar. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að aldrei áður hafi svo stórfelldar blekkingar verið fram bornar í umræðum um landsmál, og eru menn þó ýmsu vanir frá þessum mönnum nú á síðari tímum. Þannig er allur þeirra ferill. Þeir sögðu kjósendunum fyrir kosningar í fyrra, að þeir vildu taka þátt í umbótastjórn með öðrum flokkum. En eftir að þeir komu á þingið, neituðu þeir stjórnarsamvinnu um umbótamál, svo sem öruggari framkvæmd skattamálanna og margháttaðar ráðstafanir til eflingar atvinnuvegum þjóðarinnar til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi eftir styrjöldina, þar á meðal með því að verja fé til rafveituframkvæmda fyrir sveitir og sjávarþorp. Fleiri dæmi mætti nefna um falsanir sósíalista. Ég verð að segja það, að ef kjósendurnir taka slíkt fyrir góða vöru, þá horfir óglæsilega um okkar framtíð. Vonir okkar um betra þjóðfélag geta því aðeins rætzt, að þeir stjórnmálaflokkar, sem beita slíkum blekkingum og slíkum starfsaðferðum, uppskeri af þessari iðju verðskuldaða fyrirlitningu þjóðarinnar.

Forseti (GSv): Hv. þm. V.-Húnv. hefur lokið máli sínu. Þá tekur til máls hv. 4. þm. Reykv., Stefán Jóh. Stefánsson, og talar af hálfu Alþýðuflokksins.



Allir þeir háttvirtu alþingismenn, er tekið hafa þátt í þessum svokölluðu eldhúsumræðum, hafa þó verið ásáttir um eitt - og eiginlega það eitt -, að í íslenzkum stjórnmálum sé nú óvenjulegt ástand og ófremd, er skapað hafi Alþingi álitshnekki. Og þetta er vissulega rétt. En þegar komið er að því að skýra, hvað leitt hafi til þessa ástands og hvaða leiðir séu líklegastar til þess að losna við það, þá kemur í ljós mismunurinn á skýringum og stefnum flokkanna. Ég mun víkja nokkrum orðum að þessari þungamiðju íslenzkra stjórnmála, eins og sakir standa. Þegar að er gætt og íhuguð forsaga yfirstandandi tíma, þá ætla ég, að það sé ómótmælanlegt, að afstaða flokkanna til þess ógnar gróða, er borizt hefur íslenzku þjóðinni á stríðstímunum, hafi verið aðalorsökin til þess að skapa það ástand, er nú ríkir. Á árunum 1940 og 1941 berjast tveir stærstu stjórnmálaflokkar landsins beinlínis fyrir misskiptingu stríðsgróðans. En alþýðan í launastéttum landsins krefst þess þá hins vegar að fá eðlilega hlutdeild með bættum kjörum í þeim geysilega auknu tekjum, er þjóðinni berast. En baráttan fyrir misskiptingunni og til varnar sérréttindunum nær hámarki, er Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkarnir í sameiningu setja gerðardómslögin í ársbyrjun 1942. Það er án efa eitt hið mesta óhappaspor, er stigið hefur verið í íslenzkum stjórnmálum. Með þeim var gerð tilraun til þess að misbeita ríkisvaldinu á hinn ofbeldisfyllsta hátt. Og áhrifin urðu eins og til var stofnað. Réttmæt andstöðualda alþýðunnar í landinu reis þá hátt gegn óréttlætinu. Aðeins slitur gerðardómslaganna var framkvæmt af höfundum þeirra, og skorti þó ekki í upphafi stór orð og heit forustumanna Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins um röggsamlega og skelegga framkvæmd þeirra. Lögin voru samt sniðgengin og vikið til hliðar í mörgum greinum. En þau voru þó nægileg til þess að halda niðri þeim, sem veikastir voru og höfðu minnst samtök sín á milli, - einmitt þeim, sem mest var þörf bættra kjara og aukins réttlætis. Loks voru þessi óhappalög afnumin sumarið 1942, er það hafði komið í ljós, að ekki var unnt að framkvæma þau. En af öllu þessu stafaði hinn mesti glundroði og réttmæt óánægja, eins og öll misbeiting valds og augsýnilegt óréttlæti hlýtur að skapa. Í gruggugu vatni gerðardómslaganna gátu öfgar og ofstopi kommúnista komið ár sinni fyrir borð. Upplausnin í þjóðfélaginu óx. Annars vegar var ofbeldisfull tilraun auðvaldsflokkanna til þess að viðhaldá sérréttindum sínum og misskiptingu auðsins. Hins vegar var svæsin, ófyrirleitin og öfgakennd múgæsing kommúnista, sem verulega orkaði á uppæsta hugi manna. Raddir skynsemi og lýðræðislegra aðferða drukknuðu oft í öskrum og æsingi öfganna til beggja handa. Sjálfstfl. og Framsfl. hafði tekizt að skapa hinn mesta glundroða og gefa kommúnistum óvenjulegt tækifæri til þess að tæla fólk til fylgis við sig. Og háttvirtir hlustendur hafa nú hlustað á einkennandi orðbragð kommúnista, eins og það flaut af vörum hv. 2. landsk. Þórodds Guðmundssonar, og málsmeðferð og sannleiksást í ræðu hans voru einnig í fullu samræmi við stefnu flokksins og starfsaðferðir, enda er hv. 2. landsk. (ÞG) einn af mestu ráðamönnum kommúnista og hefur numið fræði sín með þriggja ára dvöl í Rússlandi. Áhrifin af náminu hafa menn heyrt, og þingmenn kannast vel við orðbragðið. Og afleiðingarnar komu brátt í ljós. Sundruð og sundurtætt þjóð gekk til tveggja kosninga. Kommúnistar juku fylgi sitt stórlega. Alþingi reyndist margskipt og ómegnugt til nýrra úrræða. Verðbólgan flæddi yfir landið. Máttlaus og úrræðalaus minnihlutastjórn Sjálfstæðisflokksins barst með straumnum um stund, en hrökklaðist síðan frá við litla sæmd. Tilraunir voru gerðar til þess að mynda nýja meirihlutastjórn, en það reyndist árangurslaust. Einn fimmti hluti Alþingis,. undir stjórn kommúnista, vildi og ætlaði sér ekki að hafa stjórnarsamstarf við aðra flokka. Fjórir fimmtu hlutar þingsins voru skiptir og það svo mjög, að hvorki tókst að mynda íhalds- eða afturhaldsstjórn né stjórn frjálslyndra umbótamanna, er með röggsemi og eftir lýðræðisháttum skapaði réttlæti og jafnvægi í þjóðfélaginu. Þess vegna situr nú að völdum stjórn utanþingsmanna, skipuð af ríkisstjóra og án nokkurs ákveðins fylgis á Alþingi. Þingið er því forustulaust af stjórnarhálfu, og hefur það leitt til margs konar mistaka og því ekki tekizt að skapa neina ákveðna stjórnarstefnu, er skipti þingmönnum og flokkum til athafna og átaka. Alþýðuflokkurinn hefur, með sinni gömlu og viðteknu lýðræðis- og umbótastefnu, eftir mætti barizt gegn því, að þetta ástand skapaðist. Hann reyndi til lengstra laga að hafa samstarf við aðra flokka um réttlátar umbætur og jöfnun kjara fólksins í landinu. En ævintýrapólitík Sjálfstfl. og Framsfl. við setningu gerðardómslaganna og misskipting auðsins rauf þá samvinnu og kastaði þjóðinni út í það ófremdarástand í stjórnmálum, er nú ríkir. Ég hef þegar varið nokkru af ræðutíma mínum til þess að gera grein fyrir, af hvaða orsökum það ófremdarástand stafar, er nú ríkir í íslenzkum stjórnmálum. Og þar sem tveir flokksbræður mínir, hv. þingmenn Ísfirðinga og Hafnfirðinga, þeir Finnur Jónsson og Emil Jónsson, hafa þegar rætt rækilega um fjárhags- atvinnu- og dýrtíðarmál, mun ég snúa máli mínu að nokkrum atriðum, er sérstaklega snerta frambúðar stjórnskipulag landsins og á hvern hátt það á að tryggja lýðræði, frelsi, réttlæti og öryggi þegnanna, og loks hvernig er hægt að hrinda því í framkvæmd. Þessi mál standa nú fyrir dyrum og vissulega tímabært að gera sér grein fyrir afstöðu til þeirra. Hvenær sem lýðveldisstjórnarskráin verður afgreidd á Alþingi, þá er það víst, að til nákvæmrar athugunar þarf að taka val og valdsvið lýðveldisforsetans. Það virðist koma betur og betur í ljós, ekki sízt eins og málum er háttað á Alþingi, að það sé hið sjálfsagðasta og eðlilegasta og í beztu samræmi við rétta lýðræðisháttu, að forsetinn sé valinn af öllum kosningabærum mönnum í landinu og það sé einnig tryggt, að hann sé þá ekki óeðlilega háður valdbeitingu Alþingis. Um þetta kunna að verða skiptar skoðanir, en Alþýðuflokkurinn mun leggja áherzlu á það að búa sem bezt og tryggilegast um þennan merkilega þátt í stjórnskipunarlögum landsins og gæta þess um leið, að lýðræðisskipulagið geti öðlazt þá festu og styrkleika, er geri það hæft að festa djúpar og öruggar rætur meðal þjóðarinnar. En val og valdsvið forsetans er aðeins einn þáttur, þó mikilsverður sé, í stjórnskipunarlögum landsins. Fyrir dyrum stendur gagngerð endurskoðun á stjórnarskránni, og er það mjög þýðingarmikið atriði í íslenzkum stjórnmálum, að vel, tryggilega og á réttlátan hátt verði búið um stjórnskipunarlög landsins. Í hinum nýju og endurbættu stjórnskipunarlögum þarf að setja ótvíræð og örugg ákvæði um aukin réttindi allra þegna þjóðfélagsins. Í stjórnarskrá þeirri, sem nú gildir, er svo fyrir mælt, að sá skuli eiga rétt á styrk úr almennum sjóði, sem ekki sé fær um að sjá fyrir sér og sínum. Í nýrri og endurbættri stjórnarskrá þarf einnig að tryggja öllum vinnufærum mönnum rétt til atvinnu, aukins félagslegs öryggis, nauðsynlegrar almennrar menntunar og jafnra áhrifa á meðferð og stjórn þjóðfélagsmálefna. Þessi atriði, ásamt öðrum og fleiri, þarf að festa í stjórnskipulögum landsins sem umgerð lýðræðisskipulagsins, er þarf að reisa á styrkum grundvelli. Og einmitt til eflingar lýðveldisskipulaginu og til varnar gegn hvers konar árásum og ofbeldi einræðisstefna þarf stjórnarskráin að hafa að geyma örugg ákvæði. Lýðræðið og frelsið eru fjöregg, sem íslenzka þjóðin þarf að meta og varðveita. Tilvist sína og heiður sem menningarþjóð á hún ekki hvað sízt undir því, að þess sé vandlega gætt. Ástandið í íslenzkum stjórnmálum gefur sérstakt tilefni til þess, að lýðræðisskipulagið í öllum stjórnarháttum verði verndað og aukið. En til þess að það megi verða, þarf einnig að skapa félagslegt öryggi allra þegna þjóðfélagsins og tryggja öllum almenningi nægilega atvinnu og nauðsynlega menntun. Heimsstyrjöld sú, er nú geisar, og rannsóknir þær, sem gerðar hafa verið um atvinnuskipulag að stríði loknu, hafa fyllilega leitt í ljós, að það er hægt að útrýma atvinnuleysinu með öllu, ef vilji og skilningur stjórnarvaldanna er fyrir hendi. Og krafa og takmark íslenzkrar alþýðu hlýtur óhjákvæmilega að vera, að eftir stríðið megi ekkert atvinnuleysi vera. Fyrir þessum stórfelldu umbótum vill Alþýðuflokkurinn berjast í samræmi við stefnu sína og viðteknar starfsaðferðir. En þá mætti spyrja, hvaða leiðir væru líklegastar til þess að hrinda þessum málefnum í framkvæmd. Auðvitað er greiðasta og bezta leiðin til þess að styrkja og efla Alþýðuflokkinn. En á næstu tímum má búast við, að til framkvæmdanna þurfi samstarf flokka og stétta. Alþýðuflokkinn skipa fyrst og fremst verkamenn, sjómenn og menntamenn, sem aðsetur hafa aðallega í bæjum landsins og við sjávarsíðuna. En mikill hluti þessa fólks er kominn úr sveitum landsins, ýmist fyrir skömmu eða löngum tíma síðan. Það hefur því fullan skilning og samúð með störfum og lífsbaráttu íslenzkra bænda og sveitafólks. Og Alþýðuflokkurinn hefur alltaf, af sinni hálfu, viljað auka samstarf bænda og launafólksins við sjávarsíðuna, svo mjög sem áhugamál þeirra geta fallið saman, ef að er gáð. Flokkurinn hefur því gert tilraunir hvað eftir annað til þess, að bændur og alþýðan við sjóinn hafi með sér samstarf, miklu réttlátara og eðlilegra en það, sem hv. 5. þm. Reykv., Brynjólfur Bjarnason, var að dásama í sambandi við ákvarðanir sex-manna-nefndarinnar, sem hv. þm. Hafnf., Emil Jónsson, hefur og réttilega skýrt og rakið. Með mjólkurskipulaginu var það yfirlýst ætlun Alþýðuflokksins og Framsóknarflokksins, að ávinningur sá, er af skipulaginu fengist, gengi bæði til bænda og neytenda, þannig að hverjir tveir aurar, er spöruðust við bætt skipulag, skiptust jafnt á milli neytenda og bænda. Og það var ekki sök Alþýðuflokksins, þó að úr því yrði ekki. Ofstopi og yfirráð Framsóknarflokksins spilltu þar góðu máli. Og í gengislögunum frá 1939 voru kjör bænda og launastétta samofin og réttlátt hlutfall skapað þeirra á milli. En eins og hv. þm. Hafnf., Emil Jónsson, hefur rækilega lýst, var það samkomulag algerlega rofið og að engu gert af Framsóknarflokknum. En allar slíkar tilraunir til samstarfs bænda og launastétta hefur verið reynt að tortryggja af hálfu kommúnista, og eiga þeir, ásamt Framsóknarflokknum, sína sök á því, hvernig farið hefur. En þrátt fyrir allt þetta vill Alþýðuflokkurinn enn sem fyrr benda á, hve nauðsynlegt og eðlilegt geti verið samstarf bænda og verkamanna til sameiginlegra átaka um bætt kjör íslenzkrar alþýðu, aukna menningu hennar, viðhald og eflingu lýðræðisskipulagsins og sjálfstæðis þjóðarinnar. En til þess að svo megi verða, þurfa stjórnmálaerindrekar bænda að breyta til, hverfa frá íhaldssamri og þröngsýnni stórbændapólitík og auka skilning sinn og stuðning við áhugamál alþýðunnar við sjávarsíðuna. Og til þess þurfa launastéttirnar einnig að snúa baki við einræðis- og ofstopakenningum kommúnista og losa sig úr læðingsfjötrum Sjálfstæðisflokksins, sem stjórnað er af höfuðauðhringum landsins. Með því móti væri hægt að mynda eðlilegt og traust samstarf alþýðunnar í landinu til sköpunar nýs og betra þjóðfélags, eftir leiðum lýðræðis og þingræðis, til öryggis og hagsmuna fyrir íslenzku þjóðina. Að þessu vill Alþýðuflokkurinn vinna.

Forseti (GSv) : Hv. 4. þm. Reykv. hefur lokið máli sínu. Næstur tekur til máls hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins.



Herra forseti. Hv. hlustendur. Funduð þið einhvern mun á því, sem hv. þm. V.-Húnv., Skúli Guðmundsson, og hv. 2. þm. Rang., Ingólfur Jónson, sögðu hér áðan? Var nokkur gráðumunur á blekkingunum, sem þeir fluttu? - Var stefnan ekki ein og hin sama hjá báðum: baráttan gegn sósíalistum, háð með álíka óskammfeilni í blekkingum og áróðri og fasistum er eiginlegt. Finnst ykkur, að það sé líklegt, að Alþýðuflokkurinn, sem gekk inn í þjóðstjórnina 1939 til þess að lækka kaup verkamanna, minnka félagslegt öryggi, hindra samtakafrelsi verkamanna, koma á skattfrelsi auðmanna, koma á atvinnuleysi, - finnst ykkur líklegt, að hann muni vinna mikið að því að framkvæma þær fögru hugsjónir, sem hv. 4. þm. Reykv., Stefán Jóh. Stefánsson, var að lýsa hér áðan? - Af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá! Alþfl. lofaði öllu fögru við kosningarnar 1937, m. a. því að berjast gegn allri gengislækkun. Og hvað gerði hann svo, er á þing kom? Lækkaði gengið. Ég læt þetta nægja um síðasta ræðumann og samstarfið við þjóðstjórnarflokkana. Formaður Framsfl., hv. þm. S.-Þ., Jónas Jónsson, lætur ekki til sín heyra í þessum umræðum. En það hefur ekki vantað að pólitík hans, haturspólitíkin gegn verkalýðnum, sú stefna að sundra bændum og verkamönnum, ætti hér fulltrúa úr báðum flokkum hans. Þó raddirnar séu Skúla, Sveinbjarnar og Ingólfs, þá er höndin, sem stjórnar pólitík þessara þm., samt Jónasar frá Hriflu. Og ég skal nú taka hér fyrir nokkrar helztu firrurnar, sem þessir menn hafa nú borið á borð fyrir hlustendur, firrurnar um ofsóknir gegn bændum. Sveinbjörn Högnason kvað kjördæmaskiptinguna nú notaða til þess að þröngva kosti bænda. En hverjar eru staðreyndirnar? Bændum hefur í fyrsta skipti - með frjálsum samningum við neytendur - verið tryggður réttur til 14500 kr. árstekna fyrir meðalbú. Sveinbjörn segir, að taka eigi umráðarétt af bændum yfir afurðunum og setja gerðardóm til að ákveða verðið á vörum þeirra. En hverjar eru staðreyndirnar? Við sósíalistar leggjum til, að verðið á landbúnaðarafurðum sé ákveðið ekki aðeins til stríðsloka, heldur líka eftir stríð, með frjálsu samkomulagi, eins og 6 manna nefndin gerði. En á móti þessu berst Framsókn og heimtar, að neytendur séu sviptir umráðarétti yfir mjólkinni, eftir að þeir hafa keypt hana ákveðnu verði við húsvegg mjólkursamsölunnar, og heimtar Framsókn, að embættismenn hennar fái að drottna yfir allri sölu og meðferð mjólkurinnar, og spilltustu embættismenn hennar, eins og þm. V.-Sk., geti notið þeirrar ánægju að neita reykvískum húsmæðrum öðru hverju um mjólk. Annars verð ég að skjóta því hér inn í, að ég held, að það væri ekki úr vegi, að bændur rannsökuðu, hve mikið það er, sem þessir Framsóknarherrar taka af þeim í milliliðakostnað Ég hef fengið upplýsingar um að SÍS taki af hverju kílói kjöts, sem það fær til geymslu, 5 aura í geymslugjald á mánuði, eða 50 aura á hverju kjötkílói fyrir 10 mánuði! Og alls sé kostnaður á hverju kjötkílói frá því kjötið fer í skip 1,60 kr. á hvert kíló umfram heildsöluálagningu. Ef t. d. 5000 tonn kjöts væru seld með svona kostnaði, þá væri það 8 millj. kr. Ef ástandið er svona víða um milliliðakostnað, þá held ég tími sé kominn til rannsóknar bæði af hálfu verkamanna og bænda. Séra Sveinbjörn heldur áfram ósannindavaðli sínum. Hann endurtekur þau ósannindi, að sósíalistar vilji taka eignir af bændum án skaðabóta. Sannleikurinn er, að í frumvarpi sósíalista um mjólkurmálin stendur skýrum orðum, að allt, sem samtök bænda hafa lagt fram, skuli að fullu endurgreitt. Hvað eignarnám snertir, þá hélt ég, að Framsókn væri ekki feimin við slíkt, - eða hvað var gert við eignir gamla Mjólkurfélags Reykjavíkur hér á árunum? En honum verður ekki óglatt af að ýkja enn betur. Hann kvað sósíalista ekki hafa hreyft skattamálunum á þingi. - En hann situr sjálfur í neðri deild, og þar liggja okkar skattatiliögur þær, sem við fluttum í vor, nú fyrir til atkvæðagreiðslu sem breytingartillögur við skattafrumvarp milliþinganefndarinnar í skattamálum, en sú nefnd var sett m. a. að tillögum Framsóknar. Og till. um eignaraukaskattinn liggja til 2. umr. í efri deild og þær verða samþykktar, ef Framsókn þorir að fylgja slíkum skattatillögum. Það vantar að vísu ekki kok-hreystina hjá hv. þm. V.-Sk. (SvbH) hér í útvarpinu, þegar hann talar um olíuhringa og annað auðvald, - en hvað verður úr Framsóknarflokknum, þegar á hólminn kemur? Nýlega lá fyrir þinginu tillaga um að fyrirskipa sakamálsrannsókn á olíuhringana. Framsókn gerði samfylkingu við íhaldið um að forða hringunum frá þessari sakamálsrannsókn og breytti með því hinni upprunalegu tillögu í meinlaust bænakvak. Svona er með hvert einasta orð, sem út gengur af munni þessa manns: Ósannindi, rangfærslur. Og á grundvelli þessara ósanninda ætlar hann svo að telja bændum trú um, að nú sé verið að leiða yfir þá bændaánauð. Bændur, sem orð mín heyrið, hafið þið hugsað ykkur bændaánauð miðaldanna í formi samninganna, sem 6 manna nefndin gerði? - Hafið þið þá hugmynd, að það sé kúgun að ætla meðalbónda 14500 kr. árstekjur! En ef ykkur finnst það rétt, sem 6 manna nefndin hefur gert, hvað finnst ykkur þá um gasprið í hv. þm. V.-Sk., Sveinbirni Högnasyni? Hverjum þjóna menn eins ok hann, sem eru að æsa bændur gegn verkamönnum í staðinn fyrir að sameina þessar stéttir. Þeir þjóna fjendum vinnandi stéttanna, afturhaldi og stríðsgróðamönnum. En samtímis því sem Framsókn spilar sína Sveinbjarnar-plötu um bændafjandskap sósíalista, þá er útibú Framsóknar, Alþýðuflokkurinn, látinn spila þá plötu, sem þið heyrðuð hjá hv. þm. Hafnf., Emil Jónssyni, hér áðan, um bændadekur sósíalista. Emil Jónsson talar um, að Sósfl. hafi svikið verkamenn með samningunum í 6 manna nefndinni. Hvað hefði orðið, ef samningarnir hefðu ekki verið gerðir? Þá hefði kjötkílóið kostað yfir 10 kr., mjólkin yfir 2 kr. samkv. yfirlýsingu hv. 2. þm. Rang., Ingólfs á Hellu. Er það að svíkja verkamenn að hindra slíka hækkun? Emil Jónsson sagði, að með þessu væri verið að viðhalda og hækka dýrtíðina, - en sannleikurinn er ómótmælanlega, að dýrtíðin hefði orðið enn þá meiri, ef 6 manna nefndar samningurinn hefði ekki verið gerður. Hv. þm. Hafnf., Emil Jónsson, fór ekki í grafgötur með, hvað hann vildi: Hann lýsti því yfir, að einmitt með gengisfallinu 1939 og þrælalögum gegn verkamönnum og bændum hefði átt að halda vísitölunni niðri. Fyrir hverja vildi hann reka slíka pólitík? Auðvitað fyrir atvinnurekendur enda er hann sjálfur fulltrúi atvinnurekenda í Hafnarfirði. Þetta var pólitík hans 1939, - og sama sinnis er hann enn! Hann vildi láta Sósfl. ganga að úrslitaskilyrðum Framsóknar í stjórnarsamningunum í vetur. En hvað var aðalatriði þeirra samninga: Það var, að verð á landbúnaðarvörum og kaupgjald væri lækkað í sama hlutfalli. Þetta þýddi, þar sem landbúnaðarvörurnar eru aðeins 40% af útgjöldum neytenda, að raunveruleg grunnkaupslækkun hefði orðið 25%. Það voru að áliti Alþfl. ekki svik að ganga að þessu! Eða var það hitt, að Alþfl. ætlaðist til þess, að Sósfl. sviki verkalýðinn eins og hann með því að selja þannig hagsmuni verkalýðsins fyrir ráðherrastólana? Við sósíalistar erum ósmeykir við gaspur Alþfl. um, að við séum að svíkja verkamenn með bændadekri, - við erum líka ósmeykir við gaspur Framsóknar um, að við séum að sýna bændastéttinni fjandskap. Við treystum á skynsemi vinnandi stéttanna í landinu, á skilning verkamanna og bænda á því, að öll framtíð, allt frelsi alþýðunnar í þessu landi sé undir því komið, að verkamenn, bændur og fiskimenn geti staðið saman, en láti ekki gömlu afturhaldsagentana úr þjóðstjórninni sundra og drottna einu sinni enn. Og við kippum okkur ekki upp við það, þótt hv. 2. þm. Rang., Ingólfur á Hellu, kalli okkur ábyrgðarlausa, - maðurinn, sem leikið hefur ábyrgðarlausasta leikinn, sem nokkurn tíma hefur verið leikinn á Íslandi: kjötverðhækkunina haustið 1942. Þessi gasprari talaði um það, að við sósíalistar vildum upplausn í þjóðfélaginu. Finnst ykkur, bændur, að 6 manna nefndar samningurinn sé gerður með það fyrir augum að skapa upplausn? - En þjóðstjórnarpólitíkin, sem þessi herra stóð að, að hverju miðaði hún? Að kúgun þjóðarinnar undir forríka auðmannastétt. Og hann klykkti út með því að skora á afturhaldsöflin í þinginu að mynda aftur þjóðstjórn, að sameina aftur borgaraflokkana þrjá, og hann kvað marga Framsóknarmenn vilja taka höndum saman við íhaldið. Honum ætti að vera það kunnugt. Hann er heimagangur í báðum flokkunum. En fyrir ykkur, hlustendur góðir, eru þessar óskir kjötkóngsins ósvikul vísbending um, hvert stefnir nú hjá borgaraflokkunum, hvers konar samsæri er á ferðinni hjá afturhaldsöflunum gegn alþýðu Íslands. Hv. þm. Str., Hermann Jónasson, talaði um það með miklum fjálgleik í gær, að nú væri atvinnuleysið að koma, þetta væri nú því að kenna, að ekki hefði verið farið að gullvægum ráðum Framsóknar. Hver er nú sannleikurinn í þessu máli? Sannleikurinn er sá, að atvinnuleysi hefði hafizt hér aftur í árslok 1941, ef Framsókn hefði mátt ráða. Um það liggur fyrir yfirlýsing hv. 2. þm. S.-M., Eysteins Jónssonar, þáv. viðskiptamálaráðherra, í þingræðu. Hann sagði, er hann var að tala um festingartillögur Framsóknar þá, að skilyrðið til þess, að hægt væri að framkvæma þær, væri, að samningar næðust við herstjórnina um að fækka í setuliðsvinnunni. Það átti að vísu, að hans sögn, ekki að koma á neinu verulegu atvinnuleysi, heldur bara svona rétt mátulega, til þess að sverð atvinnuleysisins héngi alltaf yfir höfði hvers verkamanns, svo nærri hálsinum, að hann þyrði aldrei að rétta úr sér. Og til þess að fá þetta gullvæga atvinnuleysi, sem var svo bráðnauðsynlegt fyrir Framsókn og stríðsgróðamennina, þá átti helzt að fórna allri setuliðsvinnunni, sem hæstv. fjármálaráðh. lýsti yfir í gær, að hefði átt meginþátt í að skapa þær innistæður, sem landið nú á erlendis. Nei - það tekur enginn mark á tárum Framsóknar út af atvinnuleysinu. Það, sem Framsókn harmar, er, að atvinnuleysið skuli ekki vera búið að þjá verkalýðinn í tvö ár, svo hann væri orðinn auðmjúkur og hlýðinn og reiðubúinn til að kyssa á vöndinn. Framsfl. var nógu óskammfeilinn hér í gær til að lýsa því yfir, að hann vildi, að gerðardómslögin hefðu staðið áfram. Og hefði hann getað haldið þeim við, þá hefði hann gert það með tveim aðferðum: 1. Leiða í samráði við erlenda herstjórn það mikið atvinnuleysi yfir verkamenn, að hægt væri að láta sultarsvipuna hvína yfir höfðum þeirra, til þess að láta þá una gerðardómsokinu. 2. Koma upp ríkislögreglu, vopnaðri eiturgasi og vélbyssum, sem keypt var inn fyrir 60 þús. 1940–41, til þess að beita þessum áþreifanlegu vopnum, ef sultarsvipa atvinnuleysisins dygði ekki. Svo vill Framsókn fá verkamenn til að gráta það með sér, að þessar fyrirætlanir hennar skuli ekki hafa tekizt! - Nei! Við sósíalistar tökum frammi fyrir alþjóð á okkur ábyrgðina af því að hafa hindrað það, að þessi kúgun tækist. Þessir menn, eins og Framsókn og afturhaldsmenn í öðrum flokkum, hafa aldrei séð nema eitt ráð við öllum meinsemdum mannfélagsins, og það þó mannfélagið væri svo ríkt, að hveitinu væri brennt og kjötinu hent - og þetta ráð er: kauplækkun. Og þessir menn hafa alltaf treyst á eina aðferð til þess að koma kauplækkun fram, og það er að viðhalda atvinnuleysi. Atvinnuleysið er lífakkeri valdakerfis þeirra, lífsskilyrðið til þess þeir geti kúgað verkalýðinn. Og þegar þetta atvinnuleysi hvarf fyrir þrem árum, án þess þeir fengju að gert, þá kvörtuðu þeir og kveinuðu, grátbáðu erlendar herstjórnir að lofa sér að fá atvinnuleysið sitt aftur, þeir mættu ómögulega missa það, án atvinnuleysisins væru festingarlögin þeirra, gerðardómslögin þeirra; allt kúgunarkerfið þeirra dauðadæmt. En herstjórnirnar létu hernaðarframkvæmdir Bandamanna sitja í fyrirrúmi fyrir hernaðarframkvæmdum Hermanns & Co. gegn verkalýðnum. Þá var hafinn nýr hernaður af Hriflungum, verðhækkunarherferðin mikla haustið 1942, og með kapphlaupi Sveinbjörns Högnasonar og Ingólfs Jónssonar var nú vísitalan á nokkrum mánuðum hækkuð um 80 stig. Þessir sökudólgar reyna nú frammi fyrir þjóðinni að verja sig með því, að það sé kauphækkunin hjá verkamönnum, sem sé orsök allrar verðhækkunar. Við skulum athuga þá hlið nánar. Grunnkaupshækkun verkamanna frá 1939 til nú mun að meðaltali ekki vera yfir 40%. Þáttur hennar í hækkun vísitölunnar gæti því aldrei verið meira en í hæsta lagi 30 stig. Þó bændur hefðu fengið samsvarandi hækkun á vinnulaunum, þá ætti, ef engin önnur hækkun hefði orðið, vísitalan að vera ca. 130 stig. En hún er 259. - Þessir herrar, sem veittu á árunum skattfrjálsu milljónunum stríðsgróðamannanna inn yfir landið og brjáluðu hér allt verðlag, geta svo stungið hendinni í eigin barm og vitað, hverjum 129 stiga hækkun á vísitölunni er að kenna. - Svo mikið er víst, að sú hækkun stafar ekki af grunnkaupshækkuninni. Nei, þessum mönnum er bezt að segja sannleikann eins og hann er. Þeir vildu, að verkamenn og vinnandi stéttir landsins fengju enga kauphækkun allt þetta stríð, samtímis því sem þjóðartekjurnar margfölduðust og stríðsgróðamennirnir hrúguðu saman milljónunum. Þeir vildu sliga alþýðuna undir tollabyrði og kaupkúgun, meðan hér skapaðist forrík stétt milljónamæringa, sem eftir stríð hefði í krafti auðs síns öll ráð þjóðarinnar í hendi sér og gæti drottnað yfir fátækri alþýðu þessa lands með þeirri yfirdrottnunaraðferð, sem þjóðstjórnin gaf okkur forsmekkinn að. Það voru þessar drottnunarfyrirætlanir, sem strönduðu á mótspyrnu verkalýðsins. Þeirri mótspyrnu er það að þakka, að við höfum ekki haft atvinnuleysi tvö síðustu ár, eins og Framsókn ætlaðist til. Og takist þessu afturhaldi nú loks að leiða þetta langþráða atvinnuleysi sitt yfir þjóðina, eigi að fara að búa henni aftur sömu sultarkjörin og á dýrðartímabilinu hans Finns Jónssonar, 1927–37, þá mun þeirri sultarárás mætt með meiri skerpu en nokkru sinni fyrr. Verkamenn, bændur og fiskimenn Íslands vita nú, að þeim getur öllum vegnað vel í þessu landi, og þessar vinnandi stéttir munu ekki láta gömlu þjóðstjórnarleiðtogana leiða sig aftur inn í þrælkunarhús forstríðsáranna. En það er ekki bara atvinnuleysið og dýrtíðin, sem talað er mikið um í þessum umræðum. Þið hafið líka heyrt mikið um það kvartað í þessum umræðum, að Alþingi væri ekki starfhæft. Þeir barma sér hver í kapp við annan yfir því, gömlu þjóðstjórnarflokkarnir, Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., að Alþingi sé ekki starfhæft, - mikil ósköp og lifandi skelfing séu að vita þetta. Og sumir þeirra eru þegar teknir að benda á, að það verði bara að fara að afnema löggjafarvald þingsins og fá það eins konar konungkjörnum persónum í hendur. Þeir kvörtuðu ekki undan því, að Alþingi væri óstarfhæft hér á árunum, þessir herrar, þegar þingið vann eða var notað til að vinna hvert óhæfuverkið á fætur öðru. Þeir kvörtuðu ekki um það, að Alþingi væri óstarfhæft, þegar það felldi gengið hérna um árið fyrir Kveldúlf, - þegar það lögfesti með þrælalögunum illræmdu kaupið hjá verkamönnum, - þegar það samtímis veitti stríðsgróðamönnunum skattfrelsi og skapaði þann mesta auðsójöfnuð, sem þekkzt hefur í landi þessu. Nei, þá var þingið prýðilega starfhæft að áliti allra þjóðstjórnarfl. þriggja, Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., því þá vann það allt saman - að 3 utangarðsþingmönnum undanskildum - að því að halda hér uppi þeirri ófyrirleitnustu auðmannastjórn, sem nokkurn tíma hefur setið að völdum í þessu landi. Þá var allt í lagi með þingið, - þá var það prýðilega starfhæft - fyrir Kveldúlf, SÍS og Co. - og einmitt þannig átti þingið að vera, að þeirra áliti. - Og væru einhverjir á annarri skoðun, þá var því bara lýst yfir, að þeir væru þinginu til skammar og skyldu settir utangarðs við þjóðfélagið, dæmdir óalandi og óferjandi. Auðmannastéttin hefur ráðið þessu landi síðustu áratugina. Hún hefur haft lyklavöldin að bankamálum, fjármálum, atvinnumálum þjóðarinnar, hvort sem forsætisráðherrann hefur heitið Hermann eða Ólafur, eða félagsmálaráðherrann Stefán Jóhann eða eitthvað annað. Og auðmannastéttin hefur aldrei drottnað ófyrirleitnar á landi hér en þegar hún áleit sér óhætt og nauðsynlegt að sameina alla flokkana sína þrjá í ráðherrastólunum til að vinna fyrir sig kúgunarstörfin gagnvart alþýðu manna. En þá spennti hún bogann of hátt. Hann brast. Alþýðan svaraði með því að senda okkur 10 sósíalista inn á þing. Síðan hafa þjóðstjórnarflokkarnir ekki þorað að taka höndum saman til þess að mynda á sína ábyrgð nýja afturhaldsstjórn, - ekki þorað það vegna fólksins! Og þess vegna kvarta þeir nú yfir óstarfhæfni þingsins! Og Finnur Jónsson benti alveg á rétta ráðið frá auðvaldsins og afturhaldsins sjónarmiði til að gera þingið aftur starfhæft fyrir auðvaldið: að þurrka bara Sósíalistaflokkinn út úr því og setja Alþýðuflokksmenn í staðinn! Það þyrfti svo sem ekki endilega að gerast með kosningum. Það gæti gert alveg sama gagn að banna bara Sósíalistaflokkinn og Þjóðviljann, eins og Alþýðublaðið hvað eftir annað hefur heimtað, dæma svo bara Alþýðuflokksmönnum þingsætin og fresta svo bara kosningum um óákveðinn tíma, þvert ofan í stjórnarskrána! Þá væri allt í fínasta lagi um starfshæfni þingsins. Þá mundi nefnilega Alþýðuflokkurinn þora að skríða aftur undir pilsfald Framsóknar og samþykkja hvort heldur væri þrælalög eða skattfrelsi handa auðmönnum! En meðan 10 sósíalistar sitja á þingi og ef til vill geta orðið kosningar, þá þorir hann slíkt ekki fyrir sitt litla líf og minnkandi fylgi. Þannig er því þá varið með óstarfhæfni Alþingis. Alþingi varð í rauninni óstarfhæft, að áliti Framsóknar, þegar það gat ekki komið á atvinnuleysi veturinn 1941 til að standa undir gerðardómslögunum.

Forseti (GSv) : Þá hefur hv. 2. þm. Reykv. (EOl) lokið máli sínu. Hann talaði af hálfu Sósfl. Næstur tekur til máls hv. þm. Snæf. og talar af hálfu Sjálfstfl. Hann hefur til umráða 15 mínútur.

Gunnar Thoroddsen Hv. þm. Str., Hermann Jónasson, hóf þessar umræður í gærkvöldi með því að átelja hæstv. ríkisstjórn fyrir að hafa ekki látið fram fara rannsókn út af kosningunni í Snæfellsnessýslu og kallaði það „undarlegt réttarfar“. Út af þessu vil ég taka það fram, að samkvæmt kröfu minni fór fram í fyrrahaust sakamálsrannsókn út af þeim kæruatriðum, er komu fram í bréfi því, er framsóknarmenn komu á framfæri hér á Alþingi. Við þá rannsókn kom í ljós, að allar aðdróttanir bréfritarans voru staðlausir stafir, og að af þeim mörgu vitnum, sem yfirheyrð voru, var ekki eitt einasta, sem studdi framburð hans. Var þessi söguberi dæmdur í refsingu fyrir álygar sínar. - Mig undrar, að hv. þm. Str. skuli fara að rifja þessi mál upp, svo lítinn sóma sem flokkur hans hefur haft af þessu máli. En í því sambandi er þó rétt að hafa í huga, að hefði Framsókn mátt ráða, hefðu Snæfellingar engan fulltrúa átt á síðasta þingi. En framsóknarmenn stóðu einir um þá tillögu sína í fyrrahaust að svipta þetta hérað fulltrúa á Alþingi. Þessi sami hv. þm. og hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, báru sig illa yfir kjördæmabreytingunni, hún hefði leitt til stjórnleysis, og mjög væri nú að bændum kreppt móts við það, sem áður var. Ég fæ nú ekki séð, að hagur bænda sé verri en hann var fyrir kjördæmabreytinguna. Og víst er það, að þau fyrstu lög, sem tryggja bændum tekjur til jafns við aðrar atvinnustéttir, eru sett eftir að kjördæmabreytingin komst á. Það ranglæti, sem ríkti milli flokka í kjördæmaskipuninni, gat ekki staðið til lengdar, það varð að leiðrétta fyrr eða síðar. En fáa hefði órað fyrir því, að Framsfl. sýndi slíkt pólitískt þroskaleysi að taka upp hreina hefndarpólitík, sem nú hefur staðið á annað ár, eftir að lagfæringin er um garð gengin. En sú hefur orðið raunin á. Við kjördæmabreytinguna missti flokkurinn þá forustuaðstöðu á stjórnmálum, sem hann hafði haft um 15 ára skeið. Síðan kyndir hann undir úlfúðinni, æsir upp stéttaríginn og reynir að viðhalda sem mestum glundroða í stjórnmálunum. Sumpart er þetta gert til þess að reyna að sanna, að kjördæmabreytingin hafi verið undirrót alls ills, en sumpart til þess að reka pólitíska og persónulega hefndarstarfsemi gegn Sjálfstfl. Svo langt gengur þessi heift fram úr allri skynsemi, að málgagn flokksins, Tíminn, hefur lýst því yfir, að ekki verði unnið að neinu þjóðþrifamáli með stærsta flokki þjóðarinnar, meðan tiltekinn maður skipi þar formannssæti. Háttv. 1. þm. Reykv., Magnús Jónsson, og háttv. 2. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, hafa í sínum ágætu ræðum í gærkvöldi og nú gert glögg skil ýmsum þáttum stjórnmálaviðhorfsins. Þeir hafa rætt nauðsynina á samstarfi stéttanna, dýrtíðarmálin, afgreiðslu fjárlaganna, uppbótargreiðslur á landbúnaðarafurðir o. fl. Ég vil minnast á það mál, sem mest hefur verið rætt á þessu þingi, mjólkurmálið. Mjólkursamsalan var stofnuð í ársbyrjun 1935. Mjólkursölunefnd hefur haft á hendi stjórn hennar til skamms tíma. Alla stund hefur þingmaður V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, verið formaður þessa fyrirtækis. Mjólkursamsalan hefur haft þá sérstöðu alla tíð, að um hana hafa staðið þrotlausar deilur. Þær blossuðu enn upp með óvenjulegum ákafa við mjólkurleysið í Reykjavík í haust og framkomu mjólkursölustjórnar í því sambandi. Mjólkurneytendur í Reykjavík og Hafnarfirði hafa frá öndverðu kvartað yfir ýmsu, sem þeim hefur þótt fara aflaga hjá mjólkursamsölunni. Þeir hafa kvartað yfir stirðleika gagnvart neytendum, tregðu gegn því að verða við sanngjörnum óskum um umbætur, kvartað yfir gæðum mjólkurinnar og hinum tilfinnanlega skorti, sem oft hefur gert vart við sig á mjólk, rjóma, skyri og smjöri. Þessum umkvörtunum hefur sjaldan verið sinnt. Menn skyldu þó ætla, að ein grundvallarregla hvers viðskiptafyrirtækis væri að leita góðs samkomulags við viðskiptamennina og verða við sanngjörnum óskum þeirra, sýna kurteisi og viðleitni til að halda góðum friði. En forráðamennirnir hafa viðhaft aðrar verzlunaraðferðir. Þeir virðast hafa kostað kapps um að skaprauna neytendum og egna þá til andstöðu, auðvitað í skjóli þeirrar einkasöluaðstöðu, sem mjólkursamsalan hefur. Eitt fyrsta verk þeirra var að höfða mál gegn félagsskap húsmæðranna í Reykjavík og heimta þær dæmdar í sektir og skaðabætur. Ég hef aldrei heyrt um annað verzlunarfyrirtæki, sem notaði slíkar aðferðir til að afla sér viðskiptavina. Um gæði mjólkurinnar hefur verið mikil óánægja. Ekki sízt hafa menn fundið til þessa, þegar þeir koma úr sveit, þar sem þeir hafa drukkið góða og heilnæma nýmjólk, og fá svo í staðinn samsölumjólk í Reykjavík. Þetta er ekki álit Reykvíkinga einna. Ég hef heyrt bændur og bændakonur segja alveg það sama, er þau hafa til Reykjavíkur komið. Ekki hefur það síður ýtt undir óánægjuraddirnar, hversu oft og tilfinnanlega hefur verið hér skortur á nýmjólk og mjólkurafurðum. Þó er með 7. gr. mjólkurlaganna lögð sú lagaskylda á stjórn samsölunnar að hafa ætíð til nóga neyzlumjólk til sölu. Nú er það að vísu óhjákvæmilegt, að mjólkurframleiðslan minnki verulega á haustin. En sú staðreynd er alls ekki fullnægjandi skýring eða afsökun á mjólkurskortinum í haust. Þá var ástandið þannig um margra vikna skeið, að fjöldi heimila í Reykjavík og Hafnarfirði fékk oft enga eða sáralitla mjólk. Fólkið stóð tímum saman fyrir utan mjólkurbúðirnar, þegar opnað var, til þess að ná örlitlum sopa handa börnum sínum. Stundum kom lögreglan á vettvang til að halda röð og reglu í hinum mikla troðningi. En á sama tíma og þetta vandræðaástand ríkti, leyfði samsölustjórn sér að selja mjólk daglega í stórum stíl til hins erlenda setuliðs, 1. vikuna í ágúst daglega að meðaltali rúmlega 8 þúsund lítra, 1. vikuna í september um 7400 lítra, 1. vikuna í október rúmlega 6300 lítra. Auðvitað er sjálfsagt að selja setuliðinu mjólk til sjúkra manna, en til þess þarf aðeins einn bílfarm á dag. Einnig er sjálfsagt að selja hernum þá afgangsmjólk, sem hann vill kaupa, það er til stórgagns fyrir alla aðila, þeim mun minna fer þá til vinnslu fyrir miklu lægra verð. En meðan átakanlegur mjólkurskortur er hjá Íslendingum, nær slík sala vitanlega engri átt. Þm. V.-Sk. hafði eitt svar á reiðum höndum: Setuliðið vill fá sama mjólkurmagnið allt árið, annars kaupir það ekki neitt. En þetta reyndust ósannindi. Utanríkismálaráðherra, Vilhjálmur Þór, upplýsti, að setuliðsstjórnin hefði aldrei óskað eftir né viljað kaupa annað en afgangsmjólk á hverjum tíma. En viku eftir viku, meðan börn Reykvíkinga eru í mjólkursvelti, er ausið frá 6300–8000 lítrum á dag í setuliðið að óþörfu, einum lítra á hvert heimili í bænum. Nú hefur formaður mjólkursölunefndar loks neyðzt til að stöðva þessa sölu í bili. Getur nokkurn undrað, þótt slík dæmalaus ráðsmennska sé gagnrýnd? Ég veit, að íslenzkir bændur skoða þetta ekki sem árás á sig, þótt ótrúr starfsmaður sé áfelldur fyrir slík afglöp. Mjólkursölumálin snerta daglega neyzlu- og nauðsynjavöru yfir 40 þúsund landsmanna og lífsafkomu bænda á Suður- og Suðvesturlandi. Hér er því um mikilvægt þjóðmál að ræða, viðskiptamál mikils hluta þjóðarinnar, sem Alþingi verður að láta til sín taka, ekki sízt þar sem það hefur sjálft sett mjólkursölulögin. En hvernig er svo við þessum málum snúizt á Alþingi? Þar hafa stéttarflokkarnir, Framsfl. og sósíalistar, gengið fram á vígvöllinn með öfgum og ósanngirni á báða bóga. Kommúnistar rjúka til að flytja frumvarp um eignarnámsheimild fyrir Reykjavíkurbæ á mjólkurstöðinni og öllum mjólkurbúðunum. Reykjavíkurbær á að taka allan þennan rekstur í sínar hendur. Með frumvarpi sósíalista er ekki um venjulegt eignarnám að ræða gegn fullum bótum, heldur á að taka þessar eignir með áhvílandi skuldum, en án nokkurs endurgjalds, að öðru leyti en því, að mjólkurframleiðendur eiga að fá endurgreidd bein peningaframlög, sem þeir hafa lagt fram í þessu skyni. Það situr nú að vísu sízt á framsóknarmönnum að hrópa um ofbeldi og eignarnám, því að þeir hafa sjálfir gefið fordæmið og vísað kommúnistum veginn. Fyrir nokkrum árum létu þeir taka lögnámi mjólkurstöðina af bændum í Mjólkursamlagi Kjalarnesþings. En sjálfstæðismenn ganga alls ekki inn á slíkar öfgar. Auk þess er frumvarp kommúnista engin lausn á þeim vandamálum, er fyrir liggja. En öfgarnar og óbilgirnin hefur heldur ekki riðið við einteyming hjá formanni mjólkursölunefndar, þm. V.-Sk. Hann svarar á sinn venjulega hátt og fær góðar undirtektir og bergmál hjá Tímanum. Það er allt í lagi með mjólkursöluna, mjólkursamsalan er bezt stjórnaða fyrirtæki í heimi, það hefur enginn mjólkurskortur verið í haust, allar aðfinnslur eru svívirðilegar árásir og ofsóknir gegn bændum. Meðan 40 þúsundir Reykvíkinga sjá og finna daglega hina átakanlegu mjólkureklu, segir þm. V.-Sk.: Það er enginn mjólkurskortur, þetta er bara svívirðileg árás á bændur. Meðan allir vita, að mjólkin er ekki eins góð og æskilegt er, meðan gerlafræðingur mjólkursamsölunnar hefur hvað eftir annað, einnig opinberlega, krafizt endurbóta á meðferð mjólkurinnar, segir þm. V.-Sk.: Mjólkin er ágæt og ekkert að henni að finna. Þannig stóðu málin á þingi. Öfgafullar eignarnámskröfur frá kommúnistum, þvergirðingsháttur frá framsóknarmönnum. Hér varð og verður eitthvað að gera. Sem tilraun til úrlausnar og miðlunar í þessum málum flutti ég tillögu um að skipa 5 manna nefnd til þess að athuga og gera tillögur um mjólkurmálin. Hlutverk nefndarinnar átti aðallega að vera þetta: Athuga, hvort umkvartanir um gæði mjólkurinnar hefðu við rök að styðjast og gera tillögur til umbóta, ef svo reyndist. Ekki gat þetta skaðað framleiðendur. Athugunin mundi þagga niður óánægjuraddirnar, ef þær reynast órökstuddar, ella yrði reynt að kippa misfellunum í lag. Þá á nefndin að gera tillögur til að bæta úr skortinum á mjólk og mjólkurafurðum, sem oft hefur gert vart við sig. Þá á nefndin að athuga dreifingar- og vinnslukostnað mjólkurinnar, en það hefur verið eitt deiluefnið og tilefnið til tortryggni á undanförnum árum, hversu mikill munur hefur verið á útsöluverði mjólkurinnar og því verði, sem bændur hafa fengið heim. Þá á nefndin að gera tillögur um, hversu auka megi mjólkurneyzlu Íslendinga, eftir að hið erlenda setulið hættir mjólkurkaupum hér. Er hér komið að einu allra stærsta hagsmunamáli bændanna í framtíðinni. Fyrir stríð fór verulegur hluti mjólkurframleiðslunnar til vinnslu mjólkurafurða, osta o. fl., sem miklu lægra verð fékkst fyrir en fyrir neyzlumjólk. Eftir stríð er viðbúið, að fari á sömu lund. Þess vegna er það eitt allra mesta nauðsynjamálið að reyna að auka nýmjólkurneyzlu kaupstaðarbúanna, sem hæst verð fæst fyrir. Það er sannfæring mín, að þetta sé hægt. En frumskilyrði þess, að svo megi verða, er góð samvinna framleiðenda og neytenda. En stjórnendum mjólkursamsölunnar hefur gersamlega mistekizt í þau 8–9 ár, sem hún hefur starfað, að koma á þessari nauðsynlegu samvinnu og friði. Þess vegna er síðasti liður tillögu minnar sá, að nefndinni er falið að gera tillögur um, hversu bezt verði háttað heppilegu og friðsamlegu samstarfi framleiðenda og neytenda um mjólkursölumálin. Ég vil taka það skýrt fram, að tillaga mín var hugsuð og flutt sem miðlunartillaga í þessu viðkvæma máli. Það vænti ég, að menn skilji af því, sem ég nú hef sagt. En í stað þess að taka þessari tillögu fegins hendi sem tilraun til sátta hefur Framsfl. snúizt gegn henni af mesta fjandskap. Nú er það ofur algengt, að Alþingi skipi nefndir um þýðingarmikil þjóðmál. En hvað veldur þessu viðbragði? Er hér eitthvað, sem þarf að dylja og ekki má athuga í nefnd? Það, sem virðist hafa orsakað þessar hamfarir Framsóknar mun einkum vera niðurlagsákvæði tillögunnar, sem er á þá leið, að nefndinni sé heimilt, samkvæmt 34. grein stjórnarskrárinnar, að heimta skriflegar og munnlegar skýrslur af þeim, sem hlut eiga að máli. Hafa verið spunnar hinar furðulegustu sagnir og ævintýri út af þessu. Stundum er því fram haldið, að hér sé um sakamálsrannsókn að ræða á hendur öllum bændum landsins, eða eitthvað enn þá verra. Tíminn hefur samið lélega skáldsögu um það, að nefndin muni ferðast um landið, yfirheyra hvern bónda sem glæpamann, skoða fjósin og flórinn, eins og um bruggun væri að ræða eða þjófaleit. Vitanlega er þetta heilaspuni einber. Sakamálsrannsókn er það, þegar dómari hefur réttarrannsókn út af glæpsamlegu athæfi, til þess að fá sökudólginn dæmdan til refsingar. Hér hefur ekkert slíkt komið til orða. Hér er um að ræða nefndarskipun með fulltrúum allra þingflokka til þess að athuga og gera tillögur um þýðingarmikið þjóðmál. Ekkert orð hefur komið fram í þá átt, að stjórnendur mjólkursamsölunnar hafi framið neitt glæpsamlegt eða refsivert, því fer fjarri, að mér hafi dottið nokkuð slíkt í hug. Ef svo hefði verið, hefði ég snúið mér til sakadómara, en ekki til Alþingis. Nei, þessi tillaga veitir nefndinni aðeins rétt til að heimta skýrslur. Nefndin á engan að leiða fyrir rétt, engan mann að dæma. Sams konar heimild hafa margar aðrar nefndir, til dæmis verðlagsnefnd og viðskiptaráð. Hv. þm. V.-Sk. sagði áðan í ræðu sinni: Gunnar Thoroddsen heimtar sakamálsrannsókn á alla bændur, en berst gegn sams konar rannsókn á mestu auðhringa landsins, olíufélögin. Menn sjá af því, sem ég nú hef sagt, hversu fráleitt er að tala um sakamálsrannsókn í sambandi við mjólkurtillöguna. Um olíumálin er sannleikurinn þessi: Ég var andvígur því, að Alþingi, sem alls ekki hefur ákæruvaldið í sínum höndum, færi út í það einsdæmi að fyrirskipa sakamálsrannsókn gegn forstjórum olíufélaganna, þar sem auk þess var ekkert fram komið, er benti til, að þeir hefðu gerzt sekir um afbrot, og bæði hæstv. fjármálaráðherra og verðlagsstjóri höfðu lýst því yfir, að enginn grundvöllur, engin ástæða væri til sakamálsrannsóknar. Það var því vel til fallið, að hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, skyldi vitna í orð skáldsins. Jafnvel úr hlekkjunum sjóða má sverð í sannleiks og frelsisins þjónustugerð. Það er dásamlegt sannleikans sverð, sem hann hefur soðið hér úr olíu og mjólk. Til þess að vinna starf sitt þarf nefndin að sjálfsögðu að fá ýmsar upplýsingar hjá þeim, sem stjórnað hafa þessum málum. Og það er ekki að ástæðulausu, sem ég setti þessa heimild til að heimta skýrslu í tillöguna. Það er vegna þess, að formaður mjólkursölunefndar, Sveinbjörn Högnason, hefur orðið uppvís að því að neita opinberum stjórnvöldum um upplýsingar. Þm. A.-Húnv. hefur upplýst í umræðum, að 1939 bað fjárveitinganefnd Alþingis um skýrslu frá opinberum stofnunum, fyrirtækjum og nefndum um launagreiðslur þeirra og fleira. Allir urðu við þessu nema mjólkursamsalan. Fjárveitinganefnd sneri sér þá til fjármálaráðherra, og hann lagði fyrir samsöluna að gefa umbeðnar upplýsingar. Sveinbjörn Högnason neitaði samt. En það blekkingarmoldviðri, sem Framsfl. hefur þyrlað upp um þessa tillögu, að hún færi fram á sakamálsrannsókn á alla bændur landsins, hefur því miður orðið til þess í bili að blinda ýmsa ágæta bændur, vegna þess að þeir hafa ekki fengið réttar upplýsingar. Þau mótmæli, sem sumir bændur hafa sent til Alþingis gegn tillögu minni, eru því byggð á algerum misskilningi. Þessi misskilningur kemur einkar glöggt fram í því, að í nokkrum þessara mótmæla er miðlunartillaga mín lögð að jöfnu við eignarnámsfrumvarp kommúnista á mjólkurstöðinni. Það er talað um ofsókn gegn bændum í sambandi við þessa tillögu. Hv. þm. Str. ræddi í gær um ofsóknarherferð gegn bændastéttinni, sem stærsti flokkurinn, það er Sjálfstfl., tæki þátt í. Við erum nú orðnir svo vanir því, að gagnrýni á Framsfl. og forsprökkum hans sé kölluð árás á bændur, að við erum ekki uppnæmir fyrir slíkum glímutökum. Hvaða heilvita manni dettur í hug, að til dæmis þm. A.-Húnv., bóndinn Jón Pálmason, sem mælt hefur fast fram með tillögu minni, geri það í ofsóknarskyni á sína eigin stétt og þá víst á sjálfan sig líka? Og þótt ég sé Reykvíkingur, þá flyt ég þessa tillögu ekki síður sem fulltrúi bænda í mínu kjördæmi en sem bæjarfulltrúi í Reykjavík. En til þess að sýna tvöfeldnina og fláttskapinn í þessu máli vil ég minnast hér á breytingartillögu á þskj. 176, sem þm. V.-Sk. flytur við tillögu mína. Sú brtt. er að mestu samhljóða minni tillögu, að öðru leyti en því, að í stað rannsóknar á mjólkurmálunum á að koma rannsókn á öllum innlendum neyzluvörum. Samkvæmt tillögu Sveinbjarnar Högnasonar á þessi rannsóknarnefnd innlendra neyzluvara að vera skipuð eins og hafa sama rétt, samkvæmt 34. grein stjórnarskrárinnar, til að heimta skýrslur. Munurinn er sá, að tillaga hans tekur ekki aðeins til mjólkurinnar, heldur til allra innlendra vara. Ef tillaga mín er ofsókn gegn bændum landsins, þá er brtt. Sveinbjarnar Högnasonar ekki aðeins sams konar ofsókn, heldur margfalt meiri, því að samkvæmt henni á rannsóknarnefnd að rannsaka alla framleiðslu bænda. Þm. Mýr. flytur tillögu, sem er alveg óaðgengileg. Samkvæmt henni á að skipa 3 manna nefnd, þar sem yrðu líklega tveir framsóknarmenn og einn sjálfstæðismaður. Slík nefnd mundi alls ekki ná þeim tilgangi, sem ég ætlast til, til þess þurfa fulltrúar allra flokka að eiga sæti í nefndinni. Hins vegar flytur 2. þm. Skagf. brtt. um nokkra umorðun á till., einkum að nefndarmenn séu tilnefndir á annan veg en ég ætlaðist til, og breytingar á orðalagi niðurlagsgreinarinnar. Vænti ég, að tillaga hans mundi ná þeim tilgangi, sem fyrir mér vakti, ef samþ. verður. Ég vænti þess, að mér hafi tekizt að upplýsa menn um tillögu mína. Hún verður samþykkt, ef til vill með brtt. Jóns Sigurðssonar, og það er von mín, að starf hinnar væntanlegu nefndar verði til þess að leggja framtíðargrundvöll að því skipulagi mjólkurmálanna, sem bæði framleiðendur og neytendur megi vel við una.

Forseti (GSv): Hv. þm. Snæf. (GTh) hefur nú lokið máli sínu, og er þar með lokið 2. umferð þessara útvarpsumræðna, með því að hæstv. ríkisstj. hefur tjáð mér, að hún noti ekki þann ræðutíma, sem henni var ætlaður. Hefst þá þriðja og síðasta umferðin, og hefur hver aðili rétt á 10 mínútna ræðutíma. Röð flokkanna verður hin sama og áður, og tekur þá til máls hv. þm. V.-Sk., Sveinbjörn Högnason, sem talar af hálfu Framsfl.



Herra forseti, góðir hlustendur. Eins og þið heyrðuð hæstv. forseta segja, er ekki mikill tími eftir til að hrekja þær firrur, sem hér hafa verið bornar fram. Ég ætla að leiða hjá mér mjólkurþrugl hv. þm. Snæf., sem þið hafið nú heyrt. Þar talar sekur maður, sem notar öll brögð til að reyna að þvo sig hreinan af dæmalausu athæfi gegn eigin umbjóðendum sínum. Hann hélt því fram, að mín brtt. gegni jafnvel lengra en hans till., en hann veit þó, að till. mín er flutt til þess eins að vita, hvort hugur fylgir máli, hvort hin till. er borin fram til að bæta um vöruna, þó að ástandið sé raunar víða verra en í mjólkurmálunum, eða hún er einber ofsóknartill., sem beint er gegn þessu eina fyrirtæki. Hv. þm. sagði, að ég hefði orðið uppvís að því að neita að gefa upplýsingar, en sjálfir vita þeir, að sú n., sem að þessu upplýsingastarfi vann, var fræg að hlutdrægni, eftir því hver átti í hlut. Annars átti sú n. aðeins að rannsaka opinberar stofnanir, en mjólkursamsalan er fyrirtæki bænda, og ég tel ekki, að ríkið eigi að hafa rétt til að rannsaka slík fyrirtæki. Ég vil ekki heldur fallast á, að mjólkursamsalan eigi að vera fótaþurrka fyrir hið opinbera. Ég ætla ekki að eltast við allar þær staðhæfingar og mótsagnir, sem hér hafa komið fram, enda enginn tími til þess. En ég vil þó minnast á þau orð hv. þm. Hafnf., að frumorsök dýrtíðarinnar hafi verið sú, að numið hafi verið úr l., að afurðaverð skyldi fylgja kaupgjaldi. En hv. þm. gleymir því, að kaup verkamanna hefur hækkað meira en vísitalan. Þeir hafa fengið meiri vinnu en áður og samfellda, og kaup þeirra hefði því hækkað mun meira en tekjur bænda, ef þær hefðu verið miðaðar við verðvísitöluna eina. Því var rétt að miða við tekjuvísitöluna, en ekki verðvísitöluna, ef komast átti á jafnrétti stéttanna. Þetta hefur líka 6 manna n. viðurkennt fyllilega, eins og sést af niðurstöðum hennar. Þá er merkilegt að heyra tvísöng sjálfstæðismanna, sem í öðru orðinu tala um háskann af dýrtíðinni, en í hinu um blessun hennar fyrir bændur. Mig furðar á því, hvað reynt er að telja fólki trú um, ef dýrtíðin á nú að vera blessun fyrir bændur og fleiri. Þótt nú sé helmingi hærra verð á afurðum og jafnframt helmingi hærra kaup, get ég ekki skilið, að það tákni nokkra tekjuaukningu. Mér er sama, hvort ég hef 50 aura eða krónu, ef ég fæ jafnmikið fyrir hvort tveggja. Ég hygg, að allir bændur muni vera sammála um, að fyrstu stríðsárin hafi verið bezt, að því er afkomu þeirra snertir, en dýrtíðin hafi síðan étið upp afurðahækkunina. Hv. þm. Hafnf. og Snæf. segja, að enga mjólk hefði átt að selja setuliðinu. En ég vil spyrja ykkur, áheyrendur góðir: Hver er sá á meðal ykkar, sem væri því samþykkur að taka þessa vöru af sjúkum mönum, þó að erlendir séu? Á að spyrja um það, hverrar þjóðar þeir menn séu, sem sjúkir eru og hjálparþurfi? Sá hugsunarháttur er þá nýr hér á landi og andstæður því, sem komið hefur fram af þeirra hálfu í okkar garð, er þeir hafa veitt sjúkum mönnum hér á landi margvíslega hjálp og meira að segja aðstoð um það að koma þeim til Vesturheims til lækninga. - Ég má ekki hafa fleiri orð um þetta vegna þess, hve tíminn er takmarkaður. Eitt bæjarblaðanna, Alþýðubl., sem einna kunnast er fyrir óvandaðan málflutning, þó að ekki sé mikið við að jafnast hjá öðrum blöðum hér í bæ í þeim efnum, eins og hv. þm. Ísaf. sýndi ljósast fram á í umr. þeim, sem fram fór í gærkvöldi, - þetta blað kvartaði um það, að útvarpið skuli vera tekið frá kvöldvökunni, sem fram átti að fara í gærkvöld, til þeirra umr., sem hér hafa átt sér stað. Einhver, sem í það ritar, telur víst óþarft, að reynt sé að gera þjöðinni skiljanlegt, hvernig hún hefur verið blekkt, og segir: „Ef þm. væru dálítið skemmtilegir, segðu sögur, færu með ljóð og létu leika nokkur lög á milli, þá væri öðru máli að gegna. Þá ætti að vera á þá hlustandi! Já, þannig hugsaði alþýða manna í Rómaborg í fornöld, þegar allt var að hrynja þar. „Leikir og brauð“ var eina krafan, sem það fólk gerði til lífsins. En lífið er nú einu sinni meira en leikir og skemmtilög, og er alþýða manna fer að hugsa svo, að þetta séu kröfurnar, sem gera eigi, aðrir eigi að hugsa fyrir hana og henni komi það ekkert við, hvernig það sé gert, hvort það eru blekkingar einar, sem hún fær í óvönduðum blöðum, áróður, sem spilar á lægstu strengi, eða einlæg viðleitni að leita þess, sem rétt er, og fá aðra til að gera það, - þá er sannarlega illa komið. Og ætli þjóðin sé ekki að einhverju leyti í þeim vanda stödd, sem hún er nú í, vegna þess að allt of margir greindir og góðir menn hafa gefizt upp fyrir áróðrinum, - gefizt upp við að hugsa um vandamálin og farið að gleypa við öllu, sem dagblöð flokka þeirra bera þeim með morgunkaffinu, blöð, sem hafa sjaldnast að sjónarmiði, hvað rétt er, heldur hitt, hvað er flokknum þægilegast í svip. Óneitanlega bendir margt til þessa. Og herferðin gegn bændum í blöðunum og á þingi hér í vetur hefur verið eingöngu á þessu reist. Ég þekki svo marga góða og greinda og sanngjarna Reykvíkinga, að ég veit, að það hefði verið með öllu óhugsandi, að nokkur hefði getað talið það sér til framdráttar að hefja slíka ofsóknarherferð gegn vinnusömustu og traustustu stétt þjóðfélagsins, þótt aðrar séu ólastaðar, ef menn hefðu fengið að vita það rétta, hefðu viljað leggja á sig að afla réttra upplýsinga og hafa fyrir því að draga rökréttar og drengilegar ályktanir af þeim. En þeir, sem fyrir þessu standa, vita, hvað þeir syngja. Það er hægt að segja eitt í dag og annað á morgun. Það er hægt að vefa svo blekkingavefinn, að hann sýnist sannleikur í hvert sinn, ef aldrei þarf að taka tillit til þess, sem áður var sagt, aldrei hirða um rökrétta hugsun eða samhengi við fyrri orð og gerðir, en í þessu eru sumir ótrúlega leiknir. En það verð ég að segja, að þótt ég hafi ýmislegt heyrt og séð í þessum efnum, hefur aldrei borizt mér til eyrna neitt svipað ræðu hv. 5. þm. Reykv. hér í gær. Maðurinn, sem flytur frv. til að rjúfa samkomulag sex manna n., segir, að aðrir séu að gera það. Maðurinn, sem hrósar sér í öðru orðinu af því, að tekizt hafi að fá lægra verð á innlendum afurðum með samkomulagi sex manna n., - byggt á því, að innanlandsverðið er ákveðið með tilliti til þess, að þetta verð eigi bændur að fá fyrir allar afurðir sínar, - en ætlar svo að svíkjast að bændum með því að neita að láta þá fá þetta verð fyrir það, sem út er flutt, þótt skýlaust sé því lofað, - þessi maður telur sig sérstakan vin bænda og segist bera umhyggju fyrir þeim. Maðurinn, sem stjórnar flokki þeim, er lætur sér annast um að spilla samvinnu bænda og verkamanna, svo að engin sterk stjórn geti myndazt í landinu, og setti bændum að skilyrði fyrir samvinnu, að þeir yrðu að ganga í hans flokk, - hann er að ásaka og áfellast aðra, sem hafa sýnt það í orði og verki fyrr og síðar, að þeir vilja samvinnu bænda og verkamanna, fyrir það, að þeir vilji vinna aðeins með afturhaldinu og auðvaldinu og sundra bændum og verkamönnum. Hann, maðurinn, sem gekk í samstarf við íhaldið til að vinna gegn bændum landsins og sækja á þeirra rétt og stendur nú í flokki með þeim, sem þar eru frakkastir, í öllum atkvgr. og umr. á þingi til að áfellast bændur og ofsækja þá, telja þá þiggja fátækrastyrki, ef þeir eiga að njóta sama réttar og aðrir, telja þá amlóða og atvinnurekstur þeirra í ófremd og vanrækslu, - hann þykist vera hinn sanni bændavinur. Flokkur hans, sem berst eins og ljón gegn rafveitum til dreifbýlisins, um leið og því er veitt til þéttbýlisins, og segir, að slíkt mundi aðeins verða til að seinka því, að byggðin legðist niður, eins og vera bæri, - flokkurinn, sem neitar að styðja frv. til að koma landbúnaðinum í nýtízku horf, eins og frv. um breytingu á jarðræktarl., en ber svo til að sýnast fram brtt. við fjárlagafrv. um fjögurra milljóna kr. styrk til landbúnaðarins, sennilega til að geta kallað það á eftir ölmusu og fátækrastyrk, ef það næði fram að ganga. Þetta er slíkt hyldýpi blekkingarinnar, að engum nema ofstækisfullum öfgamönnum gæti einu sinni hugkvæmzt að bera slíkt fram. En það, hvernig blöð þessara manna skrifa, að fólkið vilji aðeins fá að heyra það, sem skemmtilegt er, leiki og lög, að þessir menn eigi að hugsa og skrifa fyrir það, - þetta skýrir, að slíkur málflutningur gat skapazt og að trúað er á, að hann hafi áhrif, en ekki verðskuldaða fyrirlitningu og fulla fordæmingu allra hugsandi og viti borinna manna. Og þessi málflutningur sýnir enn fremur, hvaða öfl það eru, sem eru að naga rætur þjóðarmeiðs okkar nú í sambandi við fjárplógsmenn og stríðsgróðamenn í bezta samstarfi um stj. höfuðborgar landsins og afgreiðslu margra hinna afdrifaríkustu mála á Alþ. Ef þjóðin hættir að hugsa sjálf og lætur slíka menn hugsa fyrir sig og skrifa, þá er engin viðreisnarvon frekar en hjá hinum fornu Rómverjum. En ef alþýða manna til sjávar og sveita sér í gegnum allan þennan svikavef, tekur að hugsa sjálf og skynja hið rétta í hverjum hlut, þótt það sé stundum ekki skemmtilegt og kosti oft áreynslu og mikla fyrirhöfn, þá er ég viss um, að þá mun aftur morgna yfir íslenzkum byggðum og hin illa vættur, sem vakin hefur verið upp, verða kveðin niður. Að því þurfa allir sannir Íslendingar að vinna, hvar sem þeir eru. Það er hin eina leið til betri og bjartari framtíðar. Býð ég svo góða nótt og vona, að þið takið á ykkur þessa áreynslu.

Forseti (GSv) : Hv. þm. V.-Sk. (SvbH) hefur lokið máli sínu. Tekur þá til máls hv. 4. þm. Reykv., Stefán Jóh. Stefánsson, og talar hann af hálfu Alþfl.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, lék sína gömlu plötu um árásir á Alþfl., og voru blekkingarnar hinar sömu og áður um afstöðu Alþfl. til þjóðmála. Væri það óþarfa stagl að svara því nánar, enda er það margsinnis áður gert. Ég hirði ekki um að ræða nánar um allt það þvogl, sem flutt hefur verið í þessum útvarpsumræðum um dýrtíðarmálin. Í hinum rökföstu ræðum þeirra hv. þm. Ísaf. og Hafnf., Finns Jónssonar og Emils Jónssonar, er þetta mál rækilega skýrt. Ég vil aðeins taka það fram, að þau endurteknu ósannindi, er þeir 2. og 5. þm. Reykv., Einar Olgeirsson og Brynjólfur Bjarnason, fluttu um það, að Alþfl. hefði viljað ganga að kauphækkunarkröfum Framsóknar til stjórnarmyndunar, eru marghrakin, og urðu kommúnistar að renna þessum ósannindum niður í útvarpsumræðum á s.l. vori, er hv. 3. landsk., Haraldur Guðmundsson, rak þetta ofan í þá. Þá vil ég geta þess út af ummælum hv. 2. þm. Rang., Ingólfs Jónssonar, að í fjárveitinganefnd hafa til þessa engar till. komið fram um það, hvernig verja skuli þeim 8–9 millj. kr., sem telja má tekjuafgang, nema till. hv. þm. Ísaf. (FJ) um að nota þessa upphæð til kaupa á nýjum fiskiskipum. Við 2. umr. fjárl. lýsti hv. þm. Ísaf. yfir því, að Alþfl. mundi bera fram till, um kaup nýrra fiskiskipa við 3. umr. Hv. 2. landsk. þm., Þóroddur Guðmundsson, sagði, að alltaf hefði verið unnt og vitað, að hægt mundi að fá ný fiskiskip í Svíþjóð. Þetta er rangt. Fulltrúar Alþfl. hafa hvað eftir annað gert fyrirspurnir um þetta. Í marz í fyrra var t. d. ekki unnt að fá skip þaðan. Og fyrir rúmum mánuði komu þær fregnir fyrst frá Svíþjóð, að þetta væri unnt. Og ég mundi ráðleggja hv. þm. V.-Húnv. (SkG) að kynna sér tillögur Alþfl. um kaup og byggingu nýrra fiskiskipa. Það er gert ráð fyrir, að þau verði sumpart keypt frá útlöndum og sumpart smíðuð í landinu. Hv. 2. landsk. þm. (ÞG) var að bera blak af kommúnistum út af þeim margendurteknu sannindum, að sá flokkur væri háður erlendu valdi. Vildi hann gefa í skyn, að Alþfl. lyti stjórn erlendis frá, og afstaða Alþýðuflokksmanna, er rætt hafa um skilnaðinn við Dani, mótaðist af hlýðnisafstöðu. Alþfl. játar það af fúsum vilja, að í flestum höfuðatriðum falla saman skoðanir norrænna jafnaðarmanna, en flokkarnir þar í löndum eru algerlega óháðir hver öðrum. Hins vegar vita menn, að einn þátturinn í stuðningi rússneskra kommúnista við íslenzka flokksbræður sína hefur meðal annars komið í ljós á þann hátt, að símskeyti fyrir tugi eða hundruð þús. undir króna hafa borizt Þjóðviljanum ókeypis frá Rússlandi. Og sem dæmi um áhrif Alþjóðasambands kommúnista á stefnu og starfsaðferðir íslenzkra kommúnista má nefna það, að á öðru þingi kommúnistaflokksins, sem haldið var fyrir nokkrum árum undir forustu þeirra Brynjólfs Bjarnasonar og Einars Olgeirssonar, var komizt þannig að orði í áliti „þjóðernisnefndar“ flokksþingsins: „Frá Komintern (þ. e. Alþjóðasambandi kommúnista) hefur oftar en einu sinni komið gagnrýning á afstöðu Kommúnistaflokks Íslands til þjóðernismálsins, t. d. í bréfi POLSEKR í nóvember 1931 og nú nýlega í bréfi SKLS. Aðfinnslurnar hafa aðallega verið fólgnar í því, að Kommúnistaflokkurinn hafi vanmetið þýðingu þeirrar hreyfingar móti sambandinu við Danmörku, sem varð út af þingrofinu 1931, og því ekki gert skyldu sína í henni.“ Síðar í sama áliti, sem samþykkt var á flokksþinginu, segir, að Kommúnistaflokkurinn verði að láta skilnaðinn við Danmörku til sín taka, af þeim ástæðum, sem þar eru tilgreindar og endar sá þáttur ályktunarinnar á eftirfarandi orðum: „Þess vegna verður flokkurinn, sem gerir kröfu til að taka völdin í landinu í sínar hendur, að láta sig þetta miklu skipta, ekki aðeins að fylgjast með hinum flokkunum, heldur fyrst og fremst að taka að sér forustuna úr höndum yfirstétta Sjálfstæðisflokksins. Þannig mæltu þeir, og allir vita, hvað orðið hefur. Þessar eldhúsumræður eru nú brátt á enda. Ég veit ekki, hversu mikið þjóðin hefur grætt á þeim. En Alþfl. hefur í þessum umræðum sem alltaf endranær flutt fram rök fyrir málstað sínum og látið afstöðu sína eingöngu mótazt af málefnunum, sem fyrir liggja, og látið sér í léttu rúmi liggja orðhákshátt og illkvittni, er einkum hefur komið fram af hálfu kommúnista og þá sérstaklega frá hv. 2. landsk. (ÞG). Eru vopnin þar í fullu samræmi við málstaðinn. Alþfl. óskar einskis frekar en þess, að kjósendur landsins athugi með ró og athygli stefnur og störf stjórnmálaflokkanna og kynni sér það til hlítar, áður en dómur er felldur. Ef svo er og óhlutdrægt dæmt, þarf Alþfl. ekkert að óttast.

Forseti (GSv): Hv. 4. þm. Reykv. (StJSt) lauk máli sínu, og tekur þá til máls hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og talar f. h. Sameiningarfl. alþýðu - sósíalistaflokksins.



Ég verð að geta þess hér, að þar sem hv. 8. þm. Reykv., Sigfús Sigurhjartarson, er forfallaður vegna veikinda - en hann ætlaði að tala hér í kvöld -, tala ég fyrir Sósfl. í hans stað. Hv. 4. þm. Reykv., Stefán Jóh. Stefánson, segir, að ég segi það ósatt, að Alþfl. hafi viljað ganga að 25% grunnkaupslækkun til að mynda stjórn með Framsfl. Nú var ekki hægt að mynda stjórn með Framsfl. nema ganga að þessum skilyrðum. Alþfl. hefur nú hér í útvarpinu álasað okkur fyrir að hafa ekki gengið að þessum skilyrðum. Sem sé hlýtur hann að hafa viljað ganga að þeim sjálfur, samþ. orð og verk Framsóknar, lækka kaup bæði verkamanna og bænda. Skilgreining Skúla Guðmundssonar á stórbændum og smábændum er tóm blekking, en hann heldur því fram, að farið sé eftir því, hvort heimilið sé stórt eða smátt. Ef heimilið er stórt, er börnunum og öllum, sem við það vinna, tryggt fullt kaup, samkv. skilgreiningi 6 manna nefndarinnar. Það kemur því ekki málinu við, hvort heimilið er stórt eða smátt. Það verður aðeins farið eftir tekjum þess fólks, sem að landbúnaði vinnur, hvort sem um stórgróðamenn er að ræða eða fátækt fólk, sem ekki ber það úr býtum fyrir vinnu sína, sem það á rétt til. En blekkingar Skúla eru skiljanlegar. Það er erfitt að verja málstað þeirra, sem vilja taka skattpening verkamanna og vinnandi bænda til þess að greiða stórgróðamönnum, sem landbúnað stunda, fátækrastyrk úr ríkissjóði. Það er eðlilegt, að Skúli Guðmundsson gripi til blekkinga. Finnur Jónsson lék hér í gær á útslitna Moskva-plötu sína um erlendar fyrirskipanir með kolryðgaðri nál, svo það ískraði í eyrum þeirra, sem á hlýddu. Og hver er svo flokksnefillinn, sem spilar þessa plötu upp eftir Berlínarútvarpinu? Það er sá flokkur, sem svikið hefur þjóðina í viðkvæmasta máli hennar - sjálfstæðismálinu -, flokkurinn, sem snarsnerist frá 12 ára fylgi við skilnað og lýðveldisstofnun á einum degi, af því að Stauning, forsætisráðh. Danmerkur, sagði honum að snúast! Allar tillögur sósíalista um skipabyggingar, eflingu landbúnaðarins, skólabyggingar, vitabyggingar og auknar slysavarnir eru blekkingar, segja þeir Ingólfur á Hellu og Skúli Guðmundsson vegna þess að sósíalistar benda ekki á neinar tekjur til þess að standa undir þessum framkvæmdum. Skúli segir með miklum fjálgleik, að þannig leggi sósíalistar til að margnota sömu krónurnar. Hvað er satt í þessum ásökunum þeirra manna, sem drepið hafa framfaratilögur okkar sósíalista? Sannleikurinn er sá, að þeir hafa lagt til að falsa tekjuáætlun fjárlaganna um tugi milljóna, en við sósíalistar höfum lagt til, að tekjurnar yrðu áætlaðar sem næst því, sem skýrslur s.l. árs sýna, að þær muni verða. Sem dæmi skal bent á þetta: Tekju-, eignar- og stríðsgróðaskattur er áætlaður 5 millj. lægri en hann reyndist. Tollarnir eru áætlaðir 12 millj. lægri en þeir reyndust. Þannig eru skattarnir og tollarnir áætlaðir vísvitandi rangt um 17 milljónir króna. Auk þessara 17 milljóna er ca. 10 millj. kr. af áfengi og tóbaki óráðstafað og þannig eru því til 27 millj. til þeirra framfaratillagna, sem við sósíalistar leggjum fram. Það er hægt að leggja fram 10 millj. til skipabygginga, 4 millj. til eflingar landbúnaðarins, byggja marga skóla, vita og sjúkrahús, - bara ef vilji er fyrir hendi. Sannleikurinn er sá, að gamla þjóðstjórnarliðið vill ekki þessar framkvæmdir. Það er annað, sem fyrir þeim vakir. Hæstv. fjmrh. upplýsti hér í gær, að ríkið mundi verja í ár um 9 milljónum kr. til að kaupa niður vísitöluna. Þessi niðurborgun vísitölunnar hefur enga raunverulega lækkun dýrtíðarinnar í för með sér. Launþegar verða að borga jafnmikið fé úr sínum vasa fyrir kjöt og mjólk og annað þess háttar, en það er bara sumt af andvirðinu tekið með beinni greiðslu fyrir vörurnar, en sumt með tollum og sköttum, eða verðhækkunin er færð milli vasa. Hins vegar hefur þessi niðurborgun vísitölunnar ótvíræð áhrif á kaupgjaldið, þannig að kaupgjaldið lækkar vegna þessarar vísitölu, sem fölsuð er með þessari niðurgreiðslu. Þessi aðferð er því beinlínis kauplækkunaraðferð, en ekki barátta gegn dýrtíðinni. - Og samstundis sem þessum greiðslum væri hætt, þá þyti vísitalan upp, þessar niðurgreiðslur eru því ekkert framtíðarráð gegn hækkun vísitölunnar. Nú skulum við svo bera saman, hvað gera mætti með því að framkvæma eina af till. okkar sósíalista í dýrtíðarmálunum. Ef felldir væru niður tollar á þeim nauðsynjavörum, sem vísitala er reiknuð af, mundi vísitalan lækka um yfir 20 stig og dýrtíðin lækka enn meir: Afnám þessara tolla væri uppfylling loforða, sem meirihlutaflokkar Alþ. hafa gefið þjóðinni ár eftir ár. Afnám þessara tolla mundi valda ríkisjóði tekjumissi upp á 11 milljónir króna, en á móti kæmi, að 3–4 milljónir króna spöruðust fyrir ríkissjóð. Útkoman yrði að fyrir 7–8 milljónir króna mætti lækka vísitöluna um yfir 20 stig, lækka dýrtíðina raunverulega miklu meira, - í stað þess að borga nú hinar miklu fjárfúlgur úr ríkissjóði til þess að falsa vísitöluna á kostnað launþega, en lækka dýrtíðina ekki nokkurn skapaðan hlut. Hæstv. fjmrh. segist vilja berjast gegn dýrtíðinni „með öllum ráðum“. Fögur orð. En þegar á hólminn kemur, þá vill hann alls ekki þekkjast þau ráð, sem alþýðu manna mættu að gagni verða. Stefnumunurinn milli okkar sósíalista og ríkisstjórnarinnar er sá, að hún vill ekki lækkun dýrtíðarinnar heldur bara vísitölunnar, en við viljum hvort tveggja. Ég var áðan að minnast á þá óstarfhæfni Alþ., sem auðvaldsflokkunum verður svo tíðrætt um. Það er rétt að skilgreina þá óstarfhæfni ögn nánar frá þjóðfélagslegu sjónarmiði. Sannleikurinn er, að frelsishreyfing alþýðunnar og þá fyrst og fremst verkalýðshreyfingin er of sterk utan þings og innan til þess að auðmannastéttin geti lagt á alþýðuna þau kúgunarbönd, sem héldu henni fyrr. En alþýðan er samt enn ekki nógu sterk til að geta stjórnað landinu. Það er eins konar jafnvægisástand milli sterkustu aflanna í landinu, auðmannastéttarinnar annars vegar, sem á leiðtoga þjóðstjórnarflokkanna alltaf vísa sér til liðveizlu, þegar þeir þora, og alþýðunnar hins vegar, sem er yfirgnæfandi meiri hluti kjósenda allra flokkanna og er meir og meir að vakna til meðvitundar um vald sitt. Og meðan þetta jafnvægi helzt, verður Alþ. það, sem þjóðstjórnarflokkarnir kalla óstarfhæft, óhæft til nýrrar gerðardómskúgunar gegn alþýðunni. Hermann Jónasson sagði frá því hér í útvarpinu í gær, hvaða ráðum yfirstéttin ætti að beita til þess að skapa sér samt sem áður starfhæft kúgunarvald, þó að hún gæti ekki notað Alþ. Hann vill, að ríkisstjóri skipi stjórn, sem taki fjárveitingavaldið og löggjafarvaldið af Alþ. og beiti því eins og yfirstéttinni þóknast, sem sé í anda gerðardómslaganna frá 1942. Þar með væri yfirstéttarvaldið í landinu orðið nógu langt frá fólkinu, lýðræðið nógu vel þurrkað út, til þess að milljónamæringarnir gætu drottnað án þess að spyrja um þing eða þjóð. Þetta er aðferð afturhaldsins til að koma á einræði auðvaldsins, gera kúgunarvald yfirstéttanna starfhæft á ný. Hermann Jónasson bendir á aðferðina til að raska því jafnvægi, sem nú er, þannig að auðvaldið verði nógu sterkt til að drottna og kúga. Og Jónas sendir launbréf og Dagspistla út um allar sveitir til þess að skora á bændur að hervæðast, búast til bardaga og blóðsúthellinga, eins og hann segir í Degi. Með þessum samvizkulausu æsingum, sem þið heyrðuð m. a. dálítið af í ræðu Skúla Guðmundssonar hér áðan, á að reyna að skapa fjöldagrundvöll fyrir harðstjórn afturhaldsins gegn alþýðunni, múgæsingar, sem eiga að verða flotholt fyrir einræðisklíku Jónasar frá Hriflu og hans nánustu til valda á Íslandi í skjóli erlendrar herstjórnar. Það er þetta, sem íslenzk alþýða þarf að sameinast um að hindra. Við sósíalistar berjumst fyrir því, að raska þessu jafnvægi og þannig, að alþýðan verði sterkari og geti stjórnað landinu í anda róttækra og stórfelldra framfara og umbóta. Við álítum fyrst og fremst, að skapa þurfi tvö skilyrði til þess, að svo megi verða. Fyrra skilyrðið er að sameina verkalýðinn, sem vegna fjölda síns og samtaka hlýtur alltaf að hafa forustu í frelsisbaráttu alþýðunnar og raunverulegri ríkisstjórn hennar í landinu. Stórt spor hefur verið stigið í þá átt með sameiningu þeirri, sem verkalýðurinn hefur myndað í Alþýðusambandinu. En það, sem hindrar þá einingu enn þá, er afturhaldsklíka sú, sem ræður í Alþýðuflokknum og lætur ekkert tækifæri ónotað til að reyna að sundra verkalýðnum, meira að segja fjandskapast út af sameiningu verkamanna á Akur eyri í eitt félag, hvað þá öðru, sem verkalýðnum má til heilla verða. Annað skilyrðið er bandalag verkalýðsins við bændur, fiskimenn og aðrar millistéttir. Og eins og þið hafið heyrt, þá fjandskapast Alþfl. við fátt annað meir en það samkomulag 6 manna nefndarinnar, sem Alþýðusambandið gerði við bændur, - og Framsókn, undir forustu Jónasar Jónssonar, gengur nú berserksgang um land allt til þess að reyna að fylkja bændum með atvinnurekendum gegn verkamönnum. Þið, vinnandi stéttir Íslands, sem mál mitt heyrið. Þið getið skapað þessi skilyrði, skapað þau strax. Rísið upp, hvar sem þið eruð, og látið til ykkar heyra. Verkamenn, rísið upp í verkalýðsfélögunum og fylkið þeim 20 þús., sem þar eru, öllum í eitt bandalag alþýðustéttanna. Bændur, fiskimenn. Krefjizt þess nú þegar, í búnaðarfélögum ykkar, fiskifélögum og öðrum samtökum, að tekið sé höndum saman við verklýðssamtökin til þess að framkvæma sameiginleg hagsmunamál ykkar allra. Aldrei var því um Alþingi spáð, að ættjörðin frelsaðist þaðan. En þú vinnandi þjóð Íslands. Þú getur frelsað hana, frelsað sjálfa þig frá atvinnuleysi, kreppum og fátækt fortíðarinnar, frá atvinnuleysi og hruni því, sem afturhaldið vill fá að leiða yfir verkamenn, bændur, fiskimenn á ný, - getur frelsað hana og þig, ef þú vilt. En vilji þinn verður að vera sterkur, einbeittur. Þú vinnandi þjóð Íslands. Þú getur gert Alþ. starfhæft aftur, - ekki starfhæft til nýrra þrælalaga, nýrra hungurárása, nýrra ríkislögreglulaga o. s. frv. - heldur starfhæft til að byggja hér grundvöll að öruggu framtíðarþjóðfrelsi, - þar sem alþýðan fær að njóta auðlinda þessa lands í fullum mæli og uppskera sjálf ávextina af vinnu sinni. Og það er það, sem alþýðan ætlar sér að gera. - Góða nótt.

Forseti (GSv): Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) hefur lokið máli sínu. Tekur þá til máls hv. þm. Snæf., Gunnar Thoroddsen, og talar af hálfu Sjálfstfl.



Það var eins og vænta mátti um varnir af hálfu hv. þm. V.-Sk. Hann játaði, að hann hefði neitað að gefa þær upplýsingar, sem fjmrh. fór fram á 1939. Mundi hann gefa n. meiri upplýsingar nú, nema hann væri skyldaður til þess? Þessar upplýsingar hans staðfesta og sanna, að það er full ástæða til að krefjast þess í till., að hann sé skyldaður til að leggja fram þær skýrslur, sem kynni að verða beðið um. Þær mótbárur hans, að honum hafi ekki verið skylt að gefa þessar upplýsingar, af því að Mjólkursamsalan sé ekki opinhert fyrirtæki, heldur félagsskapur bænda, eru ekki nægilegar. N. var stjórnskipuð. Hann er stjórnskipaður. Hann var því skyldur sem stjórnskipaður embættismaður að gera grein fyrir atriðum, sem lutu að stjórn hans á fyrirtækinu. Út af till. hans, sem gengur enn lengra en till. mín, vildi hann skáka í því skjalinu, að hún væri bara til að sýnast, en hans till. nær til allrar framleiðslu bænda og meira en það. Hann spurði, hvort ég vildi láta taka mjólk frá sjúkum og særðum. Það er enginn á móti því, að hið erlenda setulið fái alla þá mjólk, sem það þarf handa sínum sjúku mönnum, en samkvæmt upplýsingum hans sjálfs nægir þeim til þessara þarfa mjólk af einum bíl á dag. Ýmsir ræðumenn hafa gert dýrtíðarmálin að umræðuefni. Hv. þm. Str. vék að verðfestingarfrv. 1941 og harmaði, að það skyldi ekki hafa verið samþ., því að það mundi hafa bjargað þjóðinni frá glötun! Það átti að festa grunnkaup, festa dýrtíðaruppbót, banna að hækka verð á landbúnaðarafurðum, þó að kostnaður hækkaði, t. d. erlend vara. Þá vil ég halda því fram, að gerðardómslögin hafi borið eins og gull af eiri af verðfestingarl. Framsóknarmenn, sem hér töluðu, gáfu í skyn, að Sjálfstfl. hefði brugðizt skyldu sinni og eyðilagt starf 6 manna nefndarinnar m. a. með því að greiða ekki atkv. með verðlækkunarskattinum. Þetta er ósatt. Það er ómögulegt að segja, að það hafi verið eina leiðin til þess að tryggja, að samkomulag 6 manna n. kæmi til framkvæmda. Hæstv. fjmrh. hélt því fram í sinni ræðu, að með dýrtíðarl. 1942 hefði dýrtíðin, sem þá fór ört vaxandi, verið stöðvuð. Þetta er rétt, svo langt sem það nær. En það ber að athuga, að þegar stjórnin tók við völdum, voru allar grunnkaupshækkanirnar í garð gengnar og engar, sem stóðu fyrir dyrum. Auk þess má geta þess, að til þess að halda dýrtíðinni í skefjum varð ríkisstjórnin að greiða 9,6 millj. króna með henni. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að Sjálfstfl. væri ævinlega skiptur. Það skal viðurkennt, að flokkur, sem á fylgi í öllum stéttum, hlýtur að eiga erfiðara með að vera ævinlega sammála en þeir flokkar, sem hafa fylgi aðeins einnar stéttar. En það fer að sitja illa á framsóknarmönnum að tala um „einingu andans í bandi friðarins“, - formaður flokksins fær ekki að skrifa í aðalmálgagn hans, eða - eins og komizt er að orði: er nú kominn á Dag-kaup í stað Tíma-kaups áður. Og það er einkennilegt, að sá sami flokkur, sem gefið hefur út bækling Eysteins, þennan „harmagrát Jeremíasar“ út af því að kommúnistar vildu ekki mynda stjórn með Framsókn, - að hann skuli bregða Sjálfstfl. um það, að hann sé í ,makki við kommúnista“. Þetta er eingöngu gert til þess að draga athygli manna frá þeirra eigin misheppnaða „makki“ við þann flokk. Hæstv. fjmrh. minntist í ræðu sinni í gær á það ástand, sem nú ríkir í málum þjóðarinnar, og að ekki væri hægt að fá lausn á vandamálunum, af því að ríkisvaldið skorti bakhjall, og að þetta gæti ekki staðið lengi. Þetta er rétt, og Sjálfstfl. var andvígur því frá öndverðu, að sú leið yrði farin, sem farin var. Hann óttaðist, að samstarfið yrði ekki nægilegt milli ríkisstjórnar og Alþ. Tími minn er nú nær því á enda, en eitt vil ég segja áður en ég lýk máli mínu. Það er oft talað um þá sundrung, sem ríkir á Alþ. En ég held, að hún sé ekki bara á Alþ., heldur meðal þjóðarinnar fyrst og fremst. Það er sú sundrung, sem þarf að hverfa. Þjóðin þarf að sameinast um þann flokk, sem hefur ekki hag einnar stéttar, heldur allra stétta fyrir augum, - En það er Sjálfstfl. - Góða nótt.

Forseti (GSv): Hæstv. ríkisstjórn hefur látið þess getið við mig, að hún sjái ekki ástæðu til að nota ræðutíma sinn, og segi ég því þessum útvarpsumr. lokið og fundi slitið.