Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálin er lokið.

Ráðgert var að halda utandagskrárumræðu um upplýsingar um Icesave-samningana kl. 3 í dag þar sem málshefjandi væri hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon yrði til andsvara en ekki er ljóst hvort umræðan verður. Forseti mun halda stuttan fund með þingflokksformönnum að lokinni umræðu í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Að loknum þeim stutta fundi verður gert ljóst hvort utandagskrárumræðan verður í dag eður ei.

Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Í þeirri þingsályktunartillögu er þess getið að samhliða því máli verði lagt fram frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur. Nú liggur það fyrir samkvæmt stjórnskipun Íslands að þingið getur ekki afgreitt mögulegan aðildarsamning að Evrópusambandinu að óbreyttri stjórnarskrá. En því hefur hins vegar ekki verið fylgt eftir með neinum skýringum hvað vakir fyrir ríkisstjórninni að koma fram með frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þar sem augljóst er að í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu gæti aldrei verið tekin endanleg ákvörðun um hvort skrifa ætti undir samning eða ekki virðist sem þarna sé einungis um að ræða einhvers konar ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar sem þetta mál er algerlega óútskýrt af hálfu ríkisstjórnarinnar og tillagan um aðildarumsókn að Evrópusambandinu er til meðferðar í þinginu verð ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða þýðingu möguleg þjóðaratkvæðagreiðsla muni hafa, hvaða samhengi er á milli aðildarumsóknar að Evrópusambandinu og þess frumvarps sem boðað hefur verið um þjóðaratkvæðagreiðslur. Kemur til álita af hálfu hæstv. forsætisráðherra, m.a. í ljósi nýrra skoðanakannana um mikinn áhuga þjóðarinnar á því að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort yfir höfuð eigi að leggja fram umsókn, að hafa slíka þjóðaratkvæðagreiðslu t.d. síðar á þessu ári? Hvert er heildarsamhengið á milli aðildarumsóknar að Evrópusambandinu og væntanlegs frumvarps 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að verið hefur til skoðunar frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu sem fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna hafa komið að og ef ég skil málið rétt er ágæt samstaða um það frumvarp. Ég veit að einn flokkurinn vill hafa það víðtækara en þar er lagt til og þá kemur það fram í þinginu. Um er að ræða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég veit líka að í utanríkismálanefnd er verið að fjalla sérstaklega um þetta mál m.a. með tilliti til hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu og þá verður það skoðað sérstaklega. Ef farið yrði í aðildarumsókn að Evrópusambandinu og niðurstaðan yrði sú að menn vildu leggja það fyrir þjóðina, sem á auðvitað að gera, væri það frumvarp sem núna er til umræðu meðal stjórnarflokkanna og er á leið inn í þingið, nægjanlegt í mínum huga. Ég held að frumvarpið sé a.m.k. komið til þingflokkanna en það er nægjanlegt til að fara með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að ég er alveg viss um að farið yrði eftir þeirri niðurstöðu sem þar fengist þó að að forminu til sé hún ráðgefandi. En síðan þarf auðvitað að leggja fram breytingu á stjórnarskránni sem slíkri ef menn ganga inn í Evrópusambandið. Í mínum huga nægir þetta frumvarp, ef að lögum verður, til að fara í almenna þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamninginn, ég veit að utanríkismálanefnd fjallar nú um málið. 

Virðulegi forseti. Þetta eru þó nokkur tíðindi sem hæstv. forsætisráðherra færir okkur hér, nefnilega þau að þjóðin muni ekki fá að eiga síðasta orðið um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að hún mun einungis fá að taka þátt í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu áður en samningurinn um mögulega aðild að Evrópusambandinu kemur hingað fyrir þingið. Og þingið ætlar síðan í framhaldinu að afgreiða málið alla leið, m.a. með stjórnarskrárbreytingu. Þetta eru þó nokkuð mikil tíðindi fyrir mér. Ég hef alltaf gengið út frá því að þjóðin fengi að eiga síðasta orðið. En sú vegferð sem nú á að fara í er svo illa ígrunduð, svo illa undirbúin að grundvallaratriði á borð við þetta eru smám saman að koma í ljós. Við getum ekki haldið áfram, við getum ekki látið okkur detta í hug að halda áfram og afgreiða þingsályktunartillöguna 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað bara útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að halda því fram að þjóðin fái ekki að hafa síðasta orðið í þessu stóra máli. Hún mun auðvitað hafa það í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar fyrir liggja þeir kostir og gallar sem eru á því að ganga í Evrópusambandið, þá verður þjóðaratkvæðagreiðsla. Hún er að vísu ráðgefandi  
             Varðandi tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðsluna finnst mér að fólkið eigi að fá að vita hvað í boði er að því er varðar Evrópusambandið, hvaða kostir og hvaða gallar fylgja því. Þegar það liggur fyrir á þjóðin að fá að segja álit sitt í því efni og ég tel hana geta gert það 

Frú forseti. Hv. þingmenn stjórnarliða, þ.e. stjórnarflokkarnir, veittu ríkisstjórninni heimild til að undirrita samninginn um Icesave án þess að hafa séð hann. Hæstv. ríkisstjórn, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra, veitti hæstv. fjármálaráðherra heimild til að undirrita samninginn væntanlega eftir að hafa séð hann. Nú reikna ég með því að hæstv. forsætisráðherra hafi kynnt sér samninginn í hörgul, kynnt sér lögfræðilegar og hagfræðilegar afleiðingar hans og að hún hafi sérstaklega kynnt sér áhættugreiningu sem fylgir slíkum samningi. Nú langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra Íslands: Hvað eru miklar líkur á, sem hún hlýtur að vita, að eignir Landsbankans um allan heim dugi ekki fyrir 30% af þeim skuldbindingum sem við erum að gangast inn á, þ.e. á gjaldþroti Íslands?

Virðulegi forseti. Ég tel engar líkur á því að með þessum samningi sé stefnt að gjaldþroti Íslands, eins og hv. þingmaður nefndi. Það eru öryggisákvæði í þessum samningi. Það öryggisákvæði er mjög mikilvægt að ef gjaldþol þjóðarinnar verður þannig þegar kemur að því að Ísland þarf hugsanlega 

Frú forseti. Það er greinilegt að hæstv. forsætisráðherra Íslands hefur ekki kynnt sér áhættugreiningu í sambandi við þennan samning. Það hljóta að vera einhverjar líkur á því að eignir dugi að fullu en það hljóta líka að vera einhverjar líkur á því að þær dugi ekki nema fyrir 30% eða minna. Það hljóta að vera þessar líkur. Og hæstv. forsætisráðherra getur ekki komið hingað og lagt þjóðina og fjöregg þjóðarinnar undir án þess að nefna þessar líkur, án þess að hafa kynnt sér þær. 

Hæstv. forseti. Það hefur nú varla farið fram hjá hv. þingmanni að lagt hefur verið mat á þessar eignir Landsbankans sem eiga að ganga upp í þessar skuldir. Þær eru allt frá því að vera 75% sem muni geta gengið upp í að greiða þessar skuldir og alveg upp í 95%.  Ég skil ekki af hverju verið er að sá þessari tortryggni hjá þjóðinni um að þjóðin geti jafnvel orðið gjaldþrota með þessum samningi. Það er ekki hætta á neinu slíku.  
            

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Í rökstuðningi sínum fyrir Icesave-neyðarsamningnum hefur ríkisstjórnin iðulega beitt fyrir sér þeim fullyrðingum að eignir Landsbankans muni duga fyrir stærstum hluta skuldanna. Um þá fullyrðingu er deilt enda er enn á huldu hverjar þessar eignir eru og ómögulegt að geta sér til verðmæti þeirra á grundvelli þeirra upplýsinga sem þó liggja fyrir. Þá hafa ráðamenn fullyrt að strax verði byrjað að greiða inn á höfuðstólinn og það verði gert hratt og örugglega eftir því sem eignir Landsbankans seljist til að lækka höfuðstólinn og draga úr vaxtabyrði. Breska ríkisstjórnin lagði hald á 230 millj. breskra punda að jafnvirði um 50 milljarða íslenskra króna sem setið hafa vaxtalaust í seðlabanka Englands. Hæstv. fjármálaráðherra sagði á blaðamannafundi, með leyfi forseta: „Þar eigum við nú rúmar 230 millj. punda, um 50 milljarða kr. sem losna núna og hægt er að nota til að greiða höfuðstólinn strax.“ Samkvæmt lögum hins vegar er skilanefndum aðeins heimilt að greiða skuldir vegna innlána eftir fyrsta kröfuhafafund eftir að kröfufresti lýkur ef víst er að nægilegt fé sé til að greiða að fullu eða í jöfnu hlutfalli kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð eftir ákvæðum laga sem nýlega var breytt á Alþingi. Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Fara þessar 230 millj. punda beint í að greiða niður höfuðstól Icesave-skuldbindinganna eða þarf að bíða þess að hefðbundin kröfumeðferð þrotabús Landsbankans ljúki þar til hægt verður að ráðstafa þeim til lækkunar höfuðstólsins? Getur forsætisráðherra fullyrt að allar eignir Landsbankans muni renna til þess að greiða Icesave-skuldbindingarnar eða þarf innstæðutryggingarsjóður að bíða eins og aðrir kröfuhafar eftir að eignum þrotabúsins verði ráðstafað á lögbundinn hátt? Samkvæmt fréttum stefnir í málsókn á hendur íslenska ríkinu til að fá neyðarlögunum hnekkt. Verði þeim hnekkt, hver verður þá staða innstæðutryggingarsjóðs gagnvart öðrum kröfuhöfum í þrotabú Landsbankans?

Virðulegi forseti. Varðandi spurninguna um þær eignir sem voru í bankanum í Englandi og hafa verið frystar þar, þá hefur því verið aflétt. Og hvort þetta gangi beint inn í þrotabúin í hendurnar á slitastjórnunum og til kröfuhafa get ég bara ekki svarað. Ég hef ekki skoðað það nákvæmlega. Það sem er mikilvægast er þó að búið er að létta af frystingunni og það verður að skoða hvernig með þetta er farið, hvort þetta þarf samkvæmt lögum að renna til slitastjórnarinnar og sameinast við þær eignir sem eru þá til ráðstöfunar fyrir kröfuhafana. Þetta verður bara að koma í ljós.

Frú forseti. Ég er eiginlega bara slegin yfir svörum hæstv. forsætisráðherra, sem segir það að hún viti raunverulega ekki hvort við munum geta ráðstafað eignum Landsbankans. Er það ekki meginforsendan fyrir því að við séum tilbúin að samþykkja hugsanlega ríkisábyrgð að ríkisstjórnin segir að eignir Landsbankans muni ganga upp í að greiða lánið sem verið er að taka? Svo er að koma hér fram að hæstv. forsætisráðherra veit ekki hvort svo verður eða ekki. 

Hv. þingmaður veit væntanlega hvernig sú breyting var.

Já, og þar kemur fram, ef víst er að nægilegt fé sé til að greiða að fullu eða í jöfnu hlutfalli kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð. 

Virðulegi forseti. Það er líklegt að samkvæmt neyðarlögunum séu þessar Icesave-kröfur hærra settar og njóti þar ákveðins forgangs. En eins og ég sagði, þetta verður bara að koma í ljós. 
            

Frú forseti. Mig langar að fá að vita og spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi séð hið meinta eignasafn sem liggur að baki Icesave-skuldbindingunum. Mig langar jafnframt að spyrja hvort hún sé tilbúin til að beita sér fyrir því að þingheimur fái að sjá eignasafnið og þá ekki þann brandara sem okkur var sýndur á fundi utanríkismálanefndar. Þá langar mig líka að spyrja hvort þú getir tryggt það að staðfest verði af alþjóðlegu 

Hæstv. ráðherra.

... hæstvirtur, fáist til að staðfesta að lánshæfismat Íslands muni ekki lækka vegna samningsins eða hann komi í veg fyrir eðlilega hækkun í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að lánshæfismatið muni fremur batna við þennan samning heldur en hitt ef þessi samningur liggur fyrir. 

Gefa ræðumanni hljóð.

... og Seðlabankans að eftir að þessi samningur verður gerður megi ætla að lánshæfismatið verði betra en það var á meðan samningurinn lá ekki fyrir. Varðandi eignirnar þá verð ég að treysta sérfræðingum sem ég hef rætt við um þessi eignasöfn að þau séu með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, að 75–95% af eignunum muni geta gengið upp í þessar skuldir. Og ef hægt eitthvað er hægt að opna það nákvæmlega þannig að þingmenn geti farið ofan í það og það er ekkert sem hindrar það finnst mér alveg sjálfsagt að gera það. Vegna þess að ég vil hafa eins mikið gagnsæi í þessu öllu og hægt er, þannig að ef ekkert hindrar það mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir því. Ég hef farið ofan í þetta með sérfræðingum sem hafa farið nákvæmlega yfir þetta með mér og ég treysti þessum sérfræðingum að þeir hafi rétt fyrir sér í þessu efni. Það er nú svo að bæði forsætisráðherra og aðrir hafa kannski ekki tíma til að leggjast yfir einstaka hluti í smáatriðum og verða að geta treyst sérfræðingum í þessu efni sem ýmsum öðrum. 
             Ég treysti því sem fyrir mig hefur verið lagt í þessu, að eignasafnið dugi eins og við höfum farið yfir og síðan er þetta öryggisákvæði, sem ég bið hv. þingmenn að vanmeta ekki, að ef gjaldþol þjóðarinnar fer yfir það sem það er eða var í nóvember 2008, þá getum við tekið allan þennan samning upp. Ég bið hv. þingmenn um að vanmeta það ekki. 
            

Það vill nú svo til að ég bað formlega ...

Forseti vill biðja hv. þingmann um að ávarpa forseta í upphafi máls síns.

Frú forseti. Það vill svo til að ég er margoft búin að biðja formlega um það að fá að sjá þetta meinta eignasafn og ég er ekki enn búin að fá að sjá það. Ég bað um það strax á föstudeginum þegar ljóst var að skrifa átti undir þessa samninga. Ég hef alla vega upplýsingar um að þetta sem þú varst að nefna að hefði verið staðfest í Seðlabankanum …  Þá svaraði hæstv. forsætisráðherra því ekki hvort það væru alþjóðleg lánshæfismatsfyrirtæki sem mundu meta lánshæfismat Íslands og mér þætti gott að fá svar við því.

Virðulegi forseti. Ég hef upplýst það sem ég veit um þetta mál að því er varðar mat á þessum eignum og hef engu við það að bæta. En það er alveg ljóst að þingmenn munu fá öll tækifæri til að fara yfir þetta mál þegar það kemur fyrir þingið varðandi ríkisábyrgðina. Það er alveg ljóst að fjármálaráðherra verður einungis veitt heimildin á grundvelli þess fyrirvara að það sé fyrirvari þar að því er varðar greiðsluþol ríkisins og stöðu Íslands sem fullvalda ríkis. Ég hef farið yfir það í hverri fyrirspurninni á fætur annarri síðastliðinn hálftíma hvernig það hefur verið allt saman.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra sem tengist máli sem brennur mjög á íbúum þess hverfis í Reykjavík sem heitir Kjalarnes. Þar hefur verið mikil og gild umræða um öryggisleysi sem stafar af ástandi í umferðarmálum. Hafa kröfur íbúanna verið um að gerðar verði tafarlausar úrbætur á hlutum sem ég held að flestum þyki mjög sjálfsagðar. Í örstuttu máli gengur málið út á það að í gegnum þetta hverfi, þvert á það sem gerist við bæjarfélög víða um land, er keyrt mjög hratt sem skapar mikla hættu fyrir alla en sérstaklega börn sem fara þar í og úr skóla. Krafa íbúanna er einföld, þau vilja sjá þjóðveginn girtan af, sömuleiðis að komið verði fyrir hraðahindrunum og undirgöngum. Nú hafa þau bent á að nágrannarnir í Kjós hafi t.d. undirgöng fyrir skepnur, nánar tiltekið beljur, og fyndist þeim sjálfsagt að eitthvað sambærilegt yrði gert fyrir íbúa Kjalarness. Það er ekki alveg ljóst, virðulegi forseti, miðað við þær umræður sem verið hafa hvar þessi mál standa. Ég vek athygli á því að þetta hlýtur að vera algjört forgangsmál. Hér er ekki um að ræða milljarða. Hér er verið að ræða um milljónir, kannski tug milljóna, en málið er þess eðlis að við viljum ekki að komi til mjög alvarlegs slyss. Því miður hefur munað mjög litlu að svo hafi orðið á síðustu vikum og ég vildi gjarnan fá svör frá hæstv. ráðherra um hvar þetta mál stendur og hvernig hann hyggst bregðast við.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður notaði orðin, held ég, „ekki ljóst“ hvað á að gera á Kjalarnesi hvað varðar undirgöng. Jú, það er nefnilega allt ljóst um hvað á að gera þar. Það hefur áður komið fram að ég sem samgönguráðherra og borgarfulltrúar og fulltrúar í samgöngunefnd vorum boðuð á borgarafund þarna upp frá 1. apríl sl. Þar stóð upp úr sem aðalkrafa um fyrstu aðgerðir umræða um umrædd undirgöng. Ég hlustaði með mjög mikilli athygli á íbúana sem færðu þar fram þau rök sem voru mjög sannfærandi. 2. apríl áttum við vegamálastjóri fund saman þar sem þessu máli var hrint í framkvæmd. 3. apríl var opinn fundur samgöngunefndar þar sem ég var spurður út í þetta atriði og svaraði þá strax að þetta væri komið í þann farveg og væri komið í gang til undirbúnings. Nú er það svo, virðulegi forseti, að það er alveg klárt af hálfu Vegagerðarinnar að þetta mál á að vinna en það á að vinna það þannig að það standi til framtíðar. Þess vegna vill Vegagerðin m.a. fá að vita frá borginni hvernig gangstígar til og frá eiga að vera þarna, með öðrum orðum að þetta sé unnið til framtíðar en ekki bráðabirgðaaðgerðir. Þrátt fyrir allt er þetta framkvæmd upp á 60–70 millj. kr. og telst þá auðvitað inni í því kostnaður að búa til nýjan veg fram hjá meðan verið er að gera þessi undirgöng. Það er alveg klárt. Eftir því sem ég best veit, virðulegi forseti, hefur verið brugðist við því og átti að hefja framkvæmdir við þessa girðingu sem hefur verið talað um. Þó að ég viti ekki nákvæmlega hvað hefur gerst í morgun vona ég að það sé komið í gang. Virðulegi forseti. Það er alveg klárt að þetta var ferillinn, strax í apríl var þetta sett í gang. Hvenær þau koma, þessi útboð, veit ég ekki nákvæmlega en það er kannski ekki alveg allra besti tíminn 

Virðulegi forseti. Ég var ásamt fleiri þingmönnum á fundi fyrir nokkrum dögum og ég held að allir sem þar voru geti tekið undir með mér að það ber mjög mikið á milli upplýsinga frá hæstv. ráðherra og borginni. Mjög mikið ber á milli. Aðalatriðið er að það má engan tíma missa. Ég hvet hæstv. ráðherra til að setjast niður með borginni og ganga frá þessum málum. Þetta eru öryggismál fyrir börnin okkar. Það getur ekki verið flókið fyrir þessa ágætu aðila að fá niðurstöðu í þetta mál. Hæstv. ráðherra vék eingöngu að undirgöngunum og girðingunum. Þá eru eftir hraðahindranirnar. Það verður að minnka hraðann. Nú fer í hönd mesti ferðatími ársins og það er ekki viðunandi að hafa ástandið eins og það er núna. Ég hvet hæstv. ráðherra til að ganga í þetta mál með borginni og kynna okkur síðan niðurstöðuna - sem allra fyrst. 
            

Virðulegi forseti. Það ber ekki mikið á milli í þessu sambandi. Ef Reykjavíkurborg er með allt klárt hjá sér, hvernig gangstígar og annað slíkt eiga að vera þarna, er Vegagerðin tilbúin að klára þetta mál. Ég ætla ekki að fara út í karp um hvernig skipulagsmál ganga hjá Reykjavíkurborg. Kannski gefst betri tími til þess síðar. Mætti ég, virðulegi forseti, biðja hv. þingmann ef þess væri nokkur kostur að hjálpa okkur kannski við að flýta ýmsum skipulagsmálum sem stundum hefur staðið á varðandi ýmsar samgönguframkvæmdir í höfuðborginni? Aðeins varðandi hraðann, ef ég man rétt er þarna 70 kílómetra hámarkshraði. Ég þykist líka hafa séð það í gögnum frá borginni að Reykjavíkurborg hafi óskað eftir því við lögreglustjórann í Reykjavík að þarna verði bætt úr hvað varðar hraðamyndavélar og aukið eftirlit með hraðanum þannig að öllum vegfarendum þarna sé kunnugt um að löggæsluvélar eru í nágrenninu 

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram ágætisumræða um Icesave-samningana. Ég get tekið undir allar þær spurningar sem hér hafa komið fram en því miður ekki fengist nægilega skýr svör við. Þetta mál verður sífellt undarlegra og því miður einkennist það allt af hálfsannleik, leynd og blekkingum. Það er ótrúlegt til þess að hugsa að við þingmenn höfum ekki enn þá fengið afrit af þessum samningum sem átti að hvíla svo mikil leynd yfir sem reyndist svo ekki fótur fyrir. Nú hefur komið í ljós að þetta er í rauninni ekki alþjóðasamningur eins og ríki gera sín á milli heldur ber þessi samningur, miðað við fréttaflutning, öll einkenni lánasamnings þar sem annar aðilinn fer á hnjánum til lánardrottins og gengst undir þá skilmála sem hann setur. Og það skýrir af hverju breskir dómstólar eiga að leysa úr ágreiningi en ekki gerðardómar eða Alþjóðadómstóllinn í Haag sem er annars venjan í alþjóðasamningum. Hæstv. forsætisráðherra hélt því fram hér áðan að ekki væri verið að setja eignir þjóðarinnar að veði. Ég vildi bara fá skýr svör við spurningunni: Á hverju ætlar meiri hluti stjórnarinnar að veita ríkisábyrgð? Ég get ekki betur séð en að við séum að veðsetja eigur þjóðarinnar, þar á meðal gjaldeyrisvarasjóðinn sem er í rauninni blóð íslenska hagkerfisins. Ég mundi vilja fá skýr svör: Hvaða eignir er verið að veðsetja? Fyrir hvaða eignum er væntanlega meiri hluti Alþingis, nema vinstri grænir fylgi sinni fyrri 

Virðulegi forseti. Ég er aftur og aftur að svara sömu spurningunum. Mér finnst að það eigi að verða við þeim óskum þingmanna sem hér hafa kallað eftir langri og ítarlegri utandagskrárumræðu um hana  Þegar spurt er aftur og aftur: Hvað kemur mikið á íslenska ríkið? hefur margsinnis verið sagt að það hefur verið farið yfir eignirnar og þær eiga að duga fyrir 75%–95% af þessari Icesave-skuld.  
             Mig undrar sá málflutningur  
            

Áður en ég gef hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni orðið vill forseti geta þess að eins og þingmenn vita er ráðgerð utandagskrárumræða um Icesave-samningana og upplýsingar um þá síðdegis. Forseti hyggst ræða það mál við þingflokksformenn á eftir á stuttum þingflokksformannafundi, að loknum þessum umræðum, en hyggst áður klára hér atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er algjörlega óvíst hvort það verður utandagskrárumræða um Icesave-samningana á eftir eins og hefur komið fram auk þess sem hæstv. forsætisráðherra verður ekki til svara þá heldur hæstv. fjármálaráðherra. Ég vil líka taka fram að spurning mín snýst um hvað verið er að setja að veði. Hér spurði hv. þm. Eygló Harðardóttir um forgangskröfur. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir spurði um leyndina á eignasöfnunum. Af hverju er þeim ekki aflétt ef þetta á allt að vera uppi á borðum? Eigum við að treysta erlendum sérfræðingum eins og hæstv. forsætisráðherra sagði hérna? Af hverju fáum við ekki bara að sjá safnið? Eins og við viljum fá að sjá samninginn. Og hv. þm. Pétur Blöndal spurði um áhættugreiningu og lánshæfismat. Ég ber aftur fram spurninguna: Hvað erum við að setja að veði? Hvaða eignir íslensku þjóðarinnar erum við að setja að veði? Er það gjaldeyrisvaraforðinn? Er 

Virðulegi forseti. Ég hef margsvarað þessari spurningu. Ég er mjög hissa á því að hv. þingmaður skuli hvorki heyra né skilja það sem hér er sagt úr ræðustól. Það er ekki verið að veðsetja gjaldeyrisvaraforðann ef sérstaklega er spurt um það.  
            

Virðulegi forseti. Nú er það þannig að frú forseti er með nýja túlkun á þingskapalögunum þannig að þegar við þingmenn, og þá kannski sérstaklega nýir þingmenn, ávarpa ekki rétt stendur hún upp … 

Forseti vill geta þess að hér eru engar nýjar túlkanir á þingsköpum. Nú hefst atkvæðagreiðsla.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls óskaði minni hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eftir því að málið gengi að nýju til nefndarinnar til að fara yfir a.m.k. þau nokkur álitaatriði sem höfðu komið fram, bæði í störfum nefndarinnar og eins hér í umræðunni. Þessi nefndarfundur fór fram og afrakstur þeirrar vinnu er m.a. sá sem við sjáum hér í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar sem eru sannarlega til bóta. Það er alveg ljóst mál að hefði þessi fundur ekki verið haldinn fyrir atbeina minni hluta nefndarinnar stæðum við uppi með enn þá verra mál en raun ber vitni um þrátt fyrir allt. Þetta er til bóta og þess vegna sjálfsagt að styðja þessar breytingartillögur.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um frumkvæði minni hlutans að þessari breytingu. Breytingarnar eru sannarlega til bóta og mun ég leggja til að þær verði studdar þrátt fyrir að við hefðum kosið að gerðar yrðu frekari breytingar á frumvarpinu í heild sinni. Við framsóknarmenn munum ekki geta stutt það, eins og kom fram í nefndinni, að öllu leyti þar sem þær breytingar sem við fórum fram á snerta fyrst og fremst byggðakvóta og annað slíkt en koma því miður ekki fram hér við 3. umr. Þær breytingar sem hér eru munu snúast fyrst og fremst um öryggismál, minna brottkast og frekara aðgengi sjómanna til að geta farið betur með auðlindina og nýtt hana betur. Við óttumst þó að þessi breyting muni hafa það í för með sér í heild sinni að 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram hefur komið hér í máli tveggja hv. þingmanna, að frumvarpið tók svolítilli breytingu við 3. umr. Ég vil hins vegar, svo að það sé sagt úr þessum ræðustóli, koma því skýrt á framfæri við þingheim að minni hluti nefndarinnar hefur ekki flutt eina einustu breytingartillögu við þetta frumvarp.

Frú forseti. Ég tel að með því að samþykkja þetta frumvarp sé verið að draga úr hagkvæmni sjávarútvegs á Íslandi. Það gerist þannig að það er ákveðið magn sem má veiða á hverju sumri, það er opinn aðgangur sem þýðir að þeim bátum sem notaðir eru við veiðarnar mun fjölga jafnt og þétt. Þar með verður minni afrakstur af greininni fyrir íslenskt þjóðfélag og því er ástæða til að vera á móti. Jafnframt tel ég þetta vera margreynda tilraun. Það sem mun gerast núna er að það mun fjölga bátum á þessu sumri, ekki óhóflega, en á næsta ári mun þeim fjölga enn meira. Það er búið að skipta landinu upp í ákveðin svæði, ákveðið magn sem má veiða á hverju svæði í hverjum mánuði og eftir því sem bátunum fjölgar mun fækka dögunum sem má nota þá. Þannig mun það halda áfram þangað til enginn arður er eftir í greininni. Þá er annaðhvort að auka aflann eða, sem er langlíklegast, að lokað verður á og 

Forseti vill minna þingmenn á að greiða atkvæði.

Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp sem hér um ræðir var lagt fram bæði vanbúið og illa úr garði gert á allan hátt. Það hefur verið hlutskipti okkar í minni hluta nefndarinnar að reka þann mikla flótta sem hefur brostið á í þessu máli af hálfu stjórnarliðsins og með okkar atbeina hafa verið knúnar fram ýmsar breytingar sem stjórnarliðið hefur síðan neyðst til að gera á þessu frumvarpi. Þetta frumvarp er hins vegar þannig samansett að í því eru ýmsir hlutir sem eru sjálfsagðir og við höfum stutt við meðferð málsins. Hins vegar er strandveiðihluti þess algjörlega óviðunandi og felur m.a. í sér að með þessari lagabreytingu er verið að færa meira en helminginn af byggðakvótanum frá þeim byggðarlögum þar sem íbúum hefur fækkað, þar sem fiskvinnsla hefur dregist saman, þar sem kvóti hefur minnkað. Þess vegna er ekki undir nokkrum kringumstæðum hægt að styðja frumvarpið.

Frú forseti. Hér kemur til lokaafgreiðslu stórmerkilegt mál. Það er verið að opna upp möguleika fyrir fólk, fyrir sjómenn, til að fara á sjó án þess að hafa keypt sér til þess sérstakar veiðiheimildir.  Það er athyglisvert að heyra hér að þeir sem leggjast gegn þessu séu þingmenn Sjálfstæðisflokksins, einmitt þeir sem vilja halda óbreyttu fiskveiðistjórnarkerfi. Það er athyglisvert. Ég þakka nefndinni fyrir afar vel unnin og góð störf í þessu máli og fagna því að þetta skuli vera á lokastigi þannig að hægt sé að fara að vinna eftir þessum nýjum lögum þegar þau hljóta endanlega staðfestingu.

Virðulegi forseti. Það er sérstakt að heyra hæstv. ráðherra nefna hér að þetta frumvarp sé til mikils framdráttar fyrir samfélagið. Það liggur fyrir að um vanreifað mál er að ræða og þá sérstaklega strandveiðihluta frumvarpsins. Það er engum blöðum um það að fletta að allflestir, langflestir, eiginlega allir umsagnaraðilar sem komu fyrir nefndina eða sendu henni umsagnir sínar, það er sama hvort um er að ræða samtök sjómanna, útgerðarmanna, sveitarfélaga, ferðaþjónustu, allir hafa mjög alvarlegar athugasemdir við þetta frumvarp og lýsa yfir miklum áhyggjum. Alvarlegustu áhrif þess verða á hinar veikari byggðir, á þær byggðir sem hafa treyst á byggðakvótann sem grunn að fiskvinnslu í sinni heimabyggð. Það liggja fyrir yfirlýsingar 

Virðulegi forseti. Það eru nokkrir punktar sem gera það að verkum að það er ómögulegt að samþykkja þetta, í fyrsta lagi það sem hv. þm. Illugi Gunnarsson lýsti svo vel, að þetta mun leiða til ólympískra fiskveiða sem verður að lokum til þess að mikið óréttlæti skapast þegar einhverjir hópar manna geta jafnvel fengið í hendur verðmæti sem þeir geta selt í fjórða skiptið. Svo er punktur sem ekki hefur verið nefndur hér, hér er talið að það séu staðbundnir þorskstofnar, staðbundnir fiskstofnar. Það er algjörlega ljóst að strandveiðarnar munu leiða inn í þessa staðbundnu stofna sem eru inni á fjörðum og flóum. Í anda vinstri grænna vil ég því láta náttúruna njóta vafans og segi nei.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur tíðindi að svona mikil samstaða sé að takast um búvörusamningana í landinu. Þetta eru auðvitað tíðindi að því leytinu að Samfylkingin hefur þá horfið frá því að vilja ekki styðja búvörusamninga eins og við vitum að hefur verið reyndin í fortíðinni. Batnandi mönnum er best að lifa. Aðalatriði málsins er þó að með þessari atkvæðagreiðslu er verið að staðfesta það sem lá fyrir í afgreiðslu þingsins fyrir áramótin, nauðsyn þess að grípa inn í búvörusamningana með því að skerða vísitölubindinguna. Þá var það harðlega gagnrýnt. Við sem að því máli stóðum þá gerðum hins vegar grein fyrir röksemdunum sem að baki eru og að lokum hafa þeir sem andmæltu fyrir áramótin komist að sömu niðurstöðu og við. Í því tilviki á líka við að batnandi mönnum er best að lifa.

Forseti vill geta þess að það er bilun í klukkunni þannig að menn verða bara að hlýða hér tímamælingu af forsetastóli.

Frú forseti. Já, hér erum við að samþykkja breytingu á búvörulögum sem felur í sér tveggja ára lengingu á búvörusamningi. Aðdragandi þessa máls er sá að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson tilkynnti þegar hann var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra einhliða lækkun á verðtryggingu á búvörusamningum án þess að ráðist yrði í einhverjar framkvæmdir á móti, samninga við bændur og annað því um líkt, þannig að það er hlutverk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að breiða yfir för Einars í þessu máli. Ég þakka Einari hólið sem hann sendir vinstri grænum í þessu máli því að við sjáum hér að hv. þingmenn Samfylkingarinnar 

Forseti vill minna þingmenn á að þegar menn gera grein fyrir atkvæði sínu fara menn ekki í efnislega umræðu, heldur gera grein fyrir atkvæði sínu.

Frú forseti. Þrátt fyrir að samningurinn innihaldi skerðingar sem kúabændur og sauðfjárbændur eru tilbúnir að taka á sig munum við framsóknarmenn styðja þennan samning, ekki síst í ljósi þess að um er að ræða framlengingu sem hér hefur komið fram, um tvö ár og tvö og hálft ár, á samningum sem við framsóknarmenn erum afar stoltir af að hafi verið gerðir við bændur og að allur þingheimur, allir flokkar, skuli nú sameinast um að festa í sessi. Við gerum hins vegar ekki greinarmun á því hvort þessari stöðu hafi verið náð með einhliða uppsögn eða því að semja undir þvingunum sem núverandi ríkisstjórn virðist kjósa að setja sig í þegar hún gerir samninga, hvort sem er við bændur eða Breta. Við munum því samþykkja þennan samning.

Forseti vill geta þess að ef menn vilja gera grein fyrir atkvæði sínu eiga þeir að láta vita áður en fyrsti maður byrjar að gera grein fyrir atkvæði sínu. Menn verða að biðja um að fá að gera grein fyrir atkvæði sínu áður. Var hv. þingmaður að óska eftir því að gera grein fyrir atkvæði sínu?

Nei, ég var að óska eftir …

Hv. þingmaður var of seinn, en forseti leyfir - af mildi sinni - hv. þingmanni að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Frú forseti. Ég heyri að forseti tekur upp betri og hógværari siði gagnvart okkur. Það er vel. 
            

Gera grein fyrir atkvæði sínu.

Við vonum það að minnsta kosti. Við framsóknarmenn segjum já og mig langar að geta þess að á bændafundi á Hótel KEA á Akureyri rétt fyrir kosningar var þar staddur hæstv. þáverandi landbúnaðarráðherra og við framsóknarmenn skoruðum á hann að lengja í búvörusamningunum. Það vildi svo skemmtilega til að sólarhring seinna gaf hann út að það yrði gert. Við framsóknarmenn fögnum því að þessi lenging hafi átt sér stað vegna þess að í þessari búgrein skiptir öllu máli að menn geti séð fram í tímann. Margir hafa farið í uppbyggingu á búum sínum og út í miklar fjárfestingar þannig að þetta er jákvætt skref. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. maí sl. eru boðaðar víðtækar breytingar á skipulagi Stjórnarráðs Íslands, verkefnum ráðuneyta og stofnana ríkisins. Markmið breytinganna eru að auka skilvirkni í ríkisrekstri, einfalda stjórnsýslu og bæta þá þjónustu sem sérstök áhersla verður lögð á. Þetta kallar m.a. á breytta verkaskiptingu milli ráðuneyta og stofnana en einnig þarf að huga að því að auka samstarf þannig að ríkið í heild og einstök ráðuneyti og stofnanir vinni saman sem ein heild. Byggja þarf upp öflugar einingar á öllum málefnasviðum ríkisins og vinna þannig með skilvirkum hætti að þeim verkefnum sem löggjafinn felur framkvæmdarvaldinu að sinna á hverjum tíma með sem minnstum tilkostnaði. Við þær breytingar sem fram undan eru er mikilvægt að forgangsraða og tryggja sem minnsta skerðingu á grunnþjónustu og þeim verkefnum sem samstaða er um að ríkið sinni. Liður í því er að stækka og fækka einingum, gera þær hagkvæmari og skilvirkari og forgangsraða betur en gert hefur verið og draga þannig úr kostnaði ríkissjóðs til frambúðar. Þeir þættir sem huga þarf að við fyrirhugaðar breytingar eru: Hvernig má hagræða án þess að skerða þjónustu? Hvernig má hagræða og bæta þjónustu? Hvernig má efla rafræna þjónustu og draga úr kostnaði til lengri tíma? Hvernig má samþætta þjónustu ýmissa stofnana ríkis og sveitarfélaga? Hvernig má gera þjónustu ríkisins sveigjanlegri og hagkvæmari? Hvernig má auka skilvirkni? Hvernig má virkja starfsfólk betur og auka sveigjanleika í starfi? Hvernig má efla þróun og nýsköpun innan stjórnsýslunnar? Breytingarnar verða innleiddar í áföngum á kjörtímabilinu. Þessar breytingar kalla í sumum tilfellum á lagabreytingar, í öðrum tilvikum nægja breytingar á reglugerð nr. 177/2007, um Stjórnarráð Íslands, og í einhverjum tilfellum duga einföld bréfaskipti á milli ráðuneyta. Í frumvarpi því sem hér er lagt fram eru lagðar til þær lagabreytingar sem gera þarf til að hrinda fyrsta áfanga í þessari endurskipulagningu ríkiskerfisins í framkvæmd. Í athugasemdum með frumvarpinu er lýst nánar þeim breytingum sem til stendur að ná fram á þessu ári. Þær snúast um tilfærslu verkefna milli ráðuneyta til þess að efla þau og samsvarandi breytingar á heitum ráðuneyta. Verður nú stiklað á stóru í þessum breytingum en þær hafa verið útfærðar í samráði við hlutaðeigandi ráðuneyti. Lagt er til að heitum ráðuneyta verði breytt á eftirfarandi hátt: Efnahags- og viðskiptaráðuneyti komi í stað viðskiptaráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneyti í stað menntamálaráðuneytis, dómsmála- og mannréttindaráðuneyti í stað dóms- og kirkjumálaráðuneytis og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti í stað samgönguráðuneytis. Þessum nafnbreytingum er ætlað að endurspegla betur meginverkefni viðkomandi ráðuneyta. Jafnframt er að því stefnt að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og iðnaðarráðuneytið verði sameinað í einu öflugu atvinnuvegaráðuneyti og að til verði umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Verkefni sem tengjast efnahagsstjórn munu flytjast frá forsætisráðuneyti og fjármálaráðuneyti til efnahags- og viðskiptaráðuneytis. Þar er einkum um að ræða Hagstofu Íslands, Seðlabanka Íslands og verkefni af efnahagsskrifstofum forsætis- og fjármálaráðuneyta. Til að þessi efling efnahags- og viðskiptaráðuneytis nái fram að ganga þarf að breyta lögum um Hagstofu Íslands og opinbera hagsýslugerð og lögum um Seðlabanka Íslands. Vert er að leggja áherslu á að með því að Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið heyri undir eitt og sama ráðuneytið er hrint í framkvæmd einni helstu tillögu finnska bankasérfræðingsins Kaarlos Jännäris sem skilaði skýrslu í lok mars um orsakir hruns íslensku bankanna. Fram undan er að meta jafnframt hvort sameina beri Fjármálaeftirlitið og Seðlabanka Íslands eins og Jännäri fjallaði m.a. um í skýrslu sinni en ekki hefur verið tekin afstaða til þess. Einnig verður skipulag hins nýja efnahags- og viðskiptaráðuneytis endurskoðað í ljósi aukinna verkefna. Þá er lagt til að við Hagstofu Íslands verði starfrækt sjálfstæð rannsóknareining sem er aðskilin frá þeirri hagskýrslustarfsemi sem fyrir er. Rannsóknareiningin skal fylgjast með afkomu þjóðarbúsins, semja þjóðhagsspár og áætlanir og birta opinberlega. Með þessu fyrirkomulagi er undirstrikað mikilvægi þess að efnahagsspá innan ríkisins sé sjálfstæð og trúverðug. Aðilar innan ríkisins eins og efnahags- og viðskiptaráðuneytið, fjármálaráðuneytið og fleiri munu síðan nota þessar upplýsingar frá Hagstofunni við sína vinnu. Er þarna um að ræða hluta þeirrar starfsemi sem nú fer fram í efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þá er lagt til að dómsmálaráðuneytið fái aukin verkefni. Þannig verða verkefni sem tengjast fasteignamati og fasteignaskráningu flutt, samkvæmt frumvarpinu, frá fjármálaráðuneyti til dómsmála- og mannréttindaráðuneytis og framkvæmd sveitarstjórnarkosninga frá samgönguráðuneyti. Flutningur málefna er varða mansal verður flutt frá félags- og tryggingamálaráðuneyti til dómsmála- og mannréttindaráðuneytis. Flutningur neytendamála verður úr viðskiptaráðuneyti í dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Er þar um að ræða ýmis lög er varða verkefni Neytendastofu og talsmanns neytenda. Fjármálaráðuneytið verður eflt sem ráðuneyti er fer með eignarhlut ríkisins í opinberum hlutafélögum. Er gert ráð fyrir að þetta forræði flytjist til fjármálaráðuneytisins 1. september nk. ef frumvarpið verður að lögum. Um næstu áramót flyst svo forræðið yfir Keflavíkurflugvelli ohf. og Flugstoðum ohf. Leggja ber áherslu á að þessi tilfærsla eignarhalds í félögunum breytir engu um það að önnur fagráðuneyti munu áfram fara með stjórn viðkomandi málaflokka. Af svipuðum toga eru tillögur um að umsýsla með eignum ríkisins færist alfarið til fjármálaráðuneytisins, svo sem þjóðlendum frá forsætisráðuneytinu, jarðeignum frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og varnar- og öryggissvæðum á Keflavíkurflugvelli frá utanríkisráðuneytinu. Þannig verður þekking á eignaumsýslu samhæfð á einum stað innan stjórnkerfisins. Þessar breytingar munu taka gildi eigi síðar en 1. júlí 2010 og gefst fjármálaráðuneytinu því ráðrúm til að fara yfir og endurskipuleggja fyrirkomulag eignaumsýslu ríkisins, m.a. í tengslum við stofnanir sínar, Fasteignir ríkissjóðs og Framkvæmdasýslu ríkisins. Síðar á árinu verður lagt fram frumvarp um nauðsynlegar lagabreytingar vegna þessa. Vinnuhópar á vettvangi hlutaðeigandi ráðuneyta munu fjalla um þessar breytingar. Þá mun forræði menningarstofnana, menningarverkefna og sjóða, svo sem Gljúfrasteins og Þjóðmenningarhússins, stafkirkjunnar í Heimaey, þjóðveldisbæjarins í Þjórsárdal og Grænlandssjóðs flytjast frá forsætisráðuneytinu til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Einungis flutningur Grænlandssjóðs kallar á lagabreytingu. Í greinargerð með frumvarpi þessu er jafnframt tilgreint að samningur um Vesturfarasetur á Hofsósi skuli flytjast til, frá forsætisráðuneyti til menntamálaráðuneytis, en horfið hefur verið frá því í ljósi sérstaks eðlis starfsemi Vesturfaraseturs og sérstökum tengslum við Vestur-Íslendinga sem talið er eðlilegt að haldist í forsætisráðuneyti. Eins og fram kemur í stjórnarsáttmálanum stendur til að efla forsætisráðuneytið sem verkstjóra- og stefnumótandi ráðuneyti innan Stjórnarráðsins. Er þar m.a. byggt á skipulagi forsætisráðuneyta í öðrum löndum og þá ekki síst í Danmörku. Meðal einkenna forsætisráðuneyta annars staðar á Norðurlöndum er að þar eru fáir eða engir málefnaflokkar eða verkefni, heldur gegna slík ráðuneyti fyrst og fremst samræmingarhlutverki og verkstjórn. Flutningur hefðbundinna stjórnsýsluverkefna til annarra ráðuneyta skýrist af þessari fyrirætlan. Jafnframt verður þá svigrúm fyrir ríkisstjórn að fela forsætisráðuneytinu samræmingu varðandi ýmis sérstök forgangsmál. Þannig verður nú sett á fót ráðherranefnd um jafnréttismál undir forustu forsætisráðherra en jafnréttismálin almennt (Jafnréttisstofa, Jafnréttisráð, kærunefnd jafnréttismála og jafnréttisskrifstofa) verða áfram í félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Önnur ráðherranefnd mun tryggja eftirfylgni með verkefnum sem heyra undir önnur ráðuneyti á sviði efnahagsmála og samskipti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Skipurit forsætisráðuneytisins verður endurskoðað með það að markmiði að gera því betur kleift að sinna forustuhlutverki við stefnumótun og samhæfingu milli ráðuneyta og á vettvangi stjórnsýslunnar almennt. Meðal annars er þegar hafin vinna við sóknaráætlun fyrir alla landshluta og þar verður m.a. tekið til umfjöllunar hvernig samræma megi og einfalda þjónustu um land allt. Verður þar horft til þess hvernig þjónusta á vegum ríkisins annars vegar og sveitarfélaga hins vegar er skipulögð og hvort samræma megi þjónustu opinberra aðila. Um önnur áform ríkisstjórnarinnar í síðari áföngum vísast til stefnuyfirlýsingar hennar. Þar er t.d. boðuð fækkun ráðuneytanna á kjörtímabilinu úr tólf í níu. Settur hefur verið á fót starfshópur um skipulag og verkefni ríkisstofnana. Verkefninu er stýrt af forsætisráðuneytinu og unnið í samráði við ráðuneytisstjóra allra ráðuneyta. Starfshópurinn mun vinna með ráðuneytum og stofnunum að breytingum á skipulagi og stofnanagerð ríkisins og í samráði við aðila vinnumarkaðarins, Samband íslenskra sveitarfélaga og aðra hagsmunaaðila. Annar vinnuhópur mun fjalla um fyrirkomulag stjórnsýsluumbóta og hagræðingarmála hjá ríkinu, svo sem er varða rafræna stjórnsýslu. Markmiðið er skýrari verkaskipting og öflug samvinna milli forsætis- og fjármálaráðuneyta. Þá verður sett á fót nefnd til að fara yfir fyrirkomulag og mögulega hagræðingu vegna reksturs grunnskráa hjá ríkinu, þ.e. þjóðskrá, fasteignaskrá, fyrirtækjaskrá, ársreikningaskrá og ökutækjaskrá. Í öllum þessum verkefnum er mikilvægt að haft verði samráð við starfsmenn og hvernig hugsanlega megi flytja til starfsmenn í samræmi við breytt verkefni, en ekki er gert ráð fyrir að starfsmönnum verði fækkað. Á hinn bóginn tel ég afar mikilvægt að í þessum breytingum verði byggt á skýrum markmiðum og leiðarljósum sem séu öllum kunn fyrir fram og byggð á jafnræðissjónarmiðum. Eins og áður segir er eitt meginmarkmið umræddra breytinga að gera ráðuneytum betur kleift að sinna verkefnum sínum með sem minnstum tilkostnaði, skyldum málefnum verði þannig skipað saman og sérþekking nýtt sem best. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að starfsmenn fylgi verkefnum og flytjist milli ráðuneyta í samræmi við það og sama eigi við varðandi flutning starfsmanna frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins til Hagstofu Íslands. Ég tel afar mikilvægt að sveigjanleiki innan stjórnkerfisins verði aukinn með það að markmiði að nýta þann mikla mannauð sem býr innan ráðuneyta og stofnana enn betur en gert hefur verið. Þar tel ég að við eigum m.a. að horfa til Danmerkur þar sem gert er ráð fyrir umtalsverðum breytingum innan stjórnsýslunnar við ríkisstjórnarskipti og jafnvel oftar eftir áherslum og breytingum í samfélaginu. Við eigum stöðugt að endurskoða málaflokka og forgangsröðun með það að markmiði að auka skilvirkni og bæta þjónustu um leið og fyllstu hagræðingar er gætt. Ég finn fyrir áhuga meðal starfsmanna Stjórnarráðsins og einstakra stofnana, og mörg ráðuneyti og stofnanir hafa þegar margar hugmyndir um breytingar sem verða teknar til skoðunar. Ég nefni þar m.a. fyrirhugaða sameiningu Tryggingastofnunar ríkisins og Vinnumálastofnunar sem ég tel að sé afar skynsamleg. Með frumvarpi þessu er stigið fyrsta skref af mörgum í átt til breytinga og hagræðingar. Við verðum að horfa opnum augum á alla möguleika til breytinga, ekki síst á þessum erfiðu tímum sem við göngum nú í gegnum. Ég tel að nú sé tími til þess að taka höndum saman um að skoða allar hugsanlegar leiðir og ég finn fyrir miklum samstarfsvilja innan stjórnkerfisins til að vinna að þessu máli. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég er með spurningar til hæstv. forsætisráðherra af þessu tilefni. Frumvarpið er um margt athyglisvert og ég fagna því að þarna virðist, alla vega í orði kveðnu, í breyttum titlum ráðuneytanna, vera lögð meiri áhersla á mannréttinda- og menningarmál, það er ánægjuefni. Mig langar að spyrja í tengslum við þessar breytingar á lögum um Hagstofu Íslands, þar sem Hagstofu Íslands er falið að starfrækja sjálfstæða rannsóknareiningu um afkomu þjóðarbúsins, semja þjóðhagsspár o.s.frv., hvort hér sé komið eitthvert ígildi fyrrum Þjóðhagsstofnunar en margir núverandi og fyrrverandi þingmenn hafa verið áhugasamir um að endurreisa þá merku stofnun. Lítur hæstv. forsætisráðherra svo á að hér sé verið að endurvekja Þjóðhagsstofnun? Mig langar líka að spyrja hæstv. forsætisráðherra, hún fór aðeins inn á það í ræðu sinni, hvaða málaflokkar verða þá eftir í 

Virðulegi forseti. Ég er ein af þeim mörgu sem saknaði þess og sá eftir því þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður af þáverandi ríkisstjórn. Mikil umræða var um það mál á sínum tíma, að það væri ekki skynsamleg leið að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Ég held að reynslan sýni að það hafi verið rétt mat. Það er mjög mikilvægt að stjórnarandstaðan ekki síst hafi aðgang að stofnun eins og Þjóðhagsstofnun og með því að styrkja Hagstofuna, eins og hv. þingmaður nefndi, er verið að styrkja sjálfstæða rannsóknareiningu á sviði efnahagsmála og hagrannsókna. Ég er alveg sannfærð um að það mun nýtast mjög vel fyrir þingið í heild þannig að hluta til er hægt að svara því að menn hafi aðeins verið að horfa til þessa þáttar þegar þessi breyting var gerð á Hagstofunni. Ég sé að það er komið rautt ljós á mig þannig að ég vil svara því síðar og þá í næstu umferð.

Frú forseti. Ég skil hæstv. forsætisráðherra svo að það sé að nokkru leyti verið að stofna hér einhvers konar ígildi Þjóðhagsstofnunar. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það standi þá til að efla þennan þátt starfseminnar eitthvað enn frekar, t.d. hvað varðar aðgang stjórnarandstöðuþingmanna að þjónustu þessa þáttar í starfsemi Hagstofunnar? Það hefur t.d. verið rætt, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi, að ein röksemdin fyrir því að stofna Þjóðhagsstofnun aftur, eða endurreisa hana, sé sú að slík stofnun mundi gagnast þinginu einkar vel og ekki síst stjórnarandstöðuþingmönnum. Ég spyr því hvort þetta sé vísir að einhverju stærra í því samhengi eða einhvers konar stofnun sem muni gagnast þinginu í efnahagsmálum? Ég ítreka svo fyrri spurningu um það hvort engir málaflokkar verði þá eftir í forsætisráðuneytinu eftir þessar breytingar?

Hæstv. forseti. Það hefur líka verið kallað eftir því hér innan þingsins að hafa sérstaka hagfræðideild en miðað við stöðu efnahagsmála tel ég að við verðum að halda okkur við það sem fyrir er í því efni og reyna að nýta það sem best. Það verður auðvitað þröngt um vik að fara að setja aukafjármagn eða peninga í Hagstofuna, menn hugsa þá frekar til þess að flytja starfsfólk þarna á milli. En ég vona sannarlega að þessi breyting á Hagstofunni verði til þess að þingið geti þá nýtt sér þetta sem best, þessa breytingu. Varðandi forsætisráðuneytið þá kom fram í ræðu minni að hér er verið að efla verkstjórnarhlutverk forsætisráðuneytisins þannig að þetta er með líkum hætti og er hjá hinum Norðurlandaþjóðunum. En það er ýmislegt sem stendur eftir inni í forsætisráðuneytinu og ég bið hv. þingmenn bara að fara í gegnum það því að ég á fjórar sekúndur eftir. Þarna eru 22 meginatriði sem eru inni í forsætisráðuneytinu en það eru sennilega ein fimm eða sex mál, að vísu mikilvæg mál, 

Hæstv. forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var þess getið að ýmsar breytingar væru fyrirhugaðar varðandi Stjórnarráðið og skiptingu verka þar. Ég held að flestir sem sáu þær hugmyndir hafi hugsað með sér að það gæti alla vega verið byrjun á umræðu um skynsamlegar breytingar í þeim efnum. Ég held að allir geti verið sammála um að slík verkefni og fyrirkomulag þeirra og skipulag kallar auðvitað alltaf á stöðuga endurskoðun. Það kom mér hins vegar á óvart, þegar frumvarpið kom hér fyrir þingið, að þarna er aðeins um að ræða eitthvert brot af því sem við getum leitt líkum að að von sé á frá ríkisstjórninni. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort ekki hefði verið eðlilegt að leggja fram einhverja heildstæða mynd af því hvernig ríkisstjórnin sér fyrir sér breytingar á Stjórnarráðinu. Í annan stað spyr ég líka eftir því, sem kom fram í stjórnarsáttmálanum, hvað líði hugmyndum um fækkun ráðuneyta? Og hvað líður hugmyndum um hagræðingu og sparnað sem einnig voru nefndar í stjórnarsáttmálanum?

Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um það að hagræðing og sparnaður eru á fullri ferð innan ráðuneyta. Hvert einasta ráðuneyti er nú að snúa við hverjum hlut hjá sér til þess að athuga hvar hægt er að hagræða og spara. Menn munu sjá það þegar ríkisfjármálin koma hér inn í þingið í frumvarpsformi að gerð er mjög hörð atlaga að rekstri ríkisstofnana, kannski harðari en hægt er að ætlast til að ráðuneytin geti náð fram. Engu að síður er það markmiðið að gera það. Það eru sett ákveðin leiðarljós í því efni, hvernig hægt er að ná niður rekstrinum, og ég held að það sé hægt ef menn vinna eftir því og samræma vinnubrögð í því efni. Það er heildarsýn í þessu frumvarpi og það hefur líka komið í ljós, og er í samstarfssáttmála ríkisstjórnarinnar, að ráðuneytum á að fækka úr tólf í níu á kjörtímabilinu. Stefnt er að því að til verði eitt atvinnuvegaráðuneyti, hugsanlega þegar á næsta ári, og að einnig verði lögfest hér innanríkisráðuneyti 

Hæstv. forseti. Ég vil kannski umorða spurningu mína og spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort ekki hafi verið ástæða til að nýta ferðina, ef svo má segja, þegar verið er að leggja frumvarp um breytingu á Stjórnarráðinu fram með þessum hætti til þess að ná fram einhverjum markmiðum um aðhald og sparnað. Í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er aðeins tekið fram að ekki sé gert ráð fyrir kostnaðaraukningu af þessum breytingum. Ekki er gert ráð fyrir sparnaði af þessum breytingum. Raunar má velta fyrir sér hvort það stenst að ekki komi til kostnaðaraukningar eins og yfirleitt gerist alla vega fyrst í stað þegar farið er í skipulagsbreytingar af þessu tagi. En nóg um það. Ég vil taka það fram að mér finnst engin ástæða til að agnúast út í það að farið sé í endurskoðun á verkefnum í Stjórnarráðinu, við stóðum að því fyrir tæpum tveimur árum og ég held að enginn sjái fyrir sér að ástæða sé til að fara til baka. En ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Af hverju var ekki ákveðið að nýta ferðina 

Virðulegi forseti. Ég held að það liggi nú alveg í augum uppi að þegar verið er að fækka ráðuneytum, eins og að er stefnt á þessu kjörtímabili, úr tólf í níu, þá eru menn að stefna að því að hagræða. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi varðandi þann sparnað sem kemur þegar verið er að hagræða og sameina innan stjórnkerfisins að það tekur nokkurn tíma þar til hann skilar sér. Þó að það komi ekki fram í þessu frumvarpi að það sé gert, að það muni t.d. gerast á þessu ári, þá er ég viss um það, og ég held að það liggi alveg í augum uppi, að til lengri tíma litið mun verða veruleg hagræðing af þessari breytingu sem ríkisstjórnin er að fara í. Ég held að það sé alveg ljóst og liggi í augum uppi.

Virðulegi forseti. Mig langar við þessa 1. umr. að varpa fram einni eða tveimur spurningum til hæstv. forsætisráðherra um frumvarpið sem hér er til umræðu. Ég vil þó fyrst segja að mér finnst umhugsunarvert hvort æskilegt sé að taka efnahagsmálin undan forsætisráðuneytinu nú þegar það skiptir hvað mestu máli fyrir hæstv. forsætisráðherra að vera mjög djúpt sokkinn í þau mál. Hafi einhvern tímann verið þörf á því að hæstv. forsætisráðherra sé vel inni í efnahagsmálum þá er það nú. Mig langar hins vegar að spyrja, vegna þess að það kemur fram í greinargerð að gert sé ráð fyrir því að starfrækja hér ráðgjafarnefnd í tengslum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og að það verði undir forustu hæstv. forsætisráðherra, hvort það sé þá tímabundið þannig að þegar við ljúkum samstarfi okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn muni forsætisráðuneytið að öllu leyti láta eftir stjórn á efnahagsmálum eins og verið hefur? Já, ég sé það að ég þarf að geyma 

Hæstv. forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að þetta var nú eitt af því sem lagt var fram í skýrslu Finnans Jännäris sem eitt aðalmálið, þ.e. að sameina efnahagsþættina úr fjármálaráðuneytinu og forsætisráðuneytinu á einn stað. Meira að segja var bent á að þetta væri m.a. ein ástæðan fyrir því að ekki hefði tekist betur til að því er það varðar að koma með einhverjum hætti í veg fyrir þetta efnahagshrun, þ.e. að efnahagsmálin voru dreifð á þrjá staði. Það væri miklu skynsamlegra að hafa þetta á einum stað, að halda utan um þetta allt saman og það er eins og gerist hjá ýmsum Norðurlandanna að þetta er á einum stað. Það var líka lagt til að Fjármálaeftirlitið yrði sameinað Seðlabanka. Það er að hluta gert - komið allt saman, allir þættirnir sem voru í viðskiptaráðuneytinu,  En ég verð að svara síðari spurningunni hér 

Virðulegi forseti. Það má til sanns vegar færa að ekki sé óeðlilegt að efnahagsmál séu undir einu ráðuneyti, ég held að við þurfum kannski ekki endilega að deila mjög mikið um það. En það vekur spurningar hvort heppilegt sé að það sé tekið undan forræði hæstv. forsætisráðherra. Efnahagsstjórn er lykilatriði í rekstri hvers lands og ég hefði haldið, og ekki síst við þær aðstæður sem nú eru, að það væri afar óheppilegt að fara að rugga þessum bát núna. Raunar held ég að hægt sé að færa fyrir því ýmis rök að þetta séu umfangsmestu og mikilvægustu störf hverrar ríkisstjórnar og ég hefði haldið að slík verkefni ættu að sjálfsögðu að vera á forræði forsætisráðuneytisins. Mig langar líka til að spyrja gagnvart Seðlabanka Íslands - nú er líka ákvörðun um það að færa hann undan hæstv. forsætisráðherra. Þá geri ég ráð fyrir því að skipunarvaldið muni væntanlega flytjast um leið frá forsætisráðuneytinu yfir til þessa efnahagsmálaráðuneytis. Þetta ber allt að þeim brunni að hið mikla vald sem felst í stjórn efnahagsmála er fært frá forsætisráðuneytinu til einhvers annars ráðherra og þá spyr maður sig: Hvað ætlar hæstv. forsætisráðherra að hafa fyrir stafni? 
            

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú alveg óþarfi að gera lítið úr forsætisráðuneytinu þó að þessar breytingar verði á skipulaginu, þetta er lagt til af þessum sérfræðingi sem ég nefndi til þess að hafa þetta allt á einum stað. Ég held að það sé vel til fundið að þetta sé í einu efnahags- og viðskiptaráðuneyti. En það er alveg ljóst að þó að þessir þættir flytjist inn í eitt efnahagsráðuneyti munu forsætisráðherra og forsætisráðuneytið að sjálfsögðu fylgjast vel með öllum gangi efnahagsmála. Það er alveg ljóst að með ákveðnum hætti er verið að auka verkstjórnarvald forsætisráðuneytisins. Auðvitað verða reglubundnir fundir haldnir með þeim ráðherrum sem á einn eða annan hátt koma nálægt þessu máli þó að utanumhald sé á einum stað eins og t.d. málefni Seðlabankans, sem hér var nefnt, og Hagstofunnar. Ég held að til lengri tíma litið muni menn sjá að 

Virðulegur forseti. Nú er tækifæri til að gera breytingar. Þegar við stöndum illa fjárhagslega er einmitt mjög spennandi að gera svona breytingar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í tvennt. Það er í fyrsta lagi, og það sjá það allir, verið að taka mjög mikið af málaflokkum frá forsætisráðuneytinu en þó er verið að færa til forsætisráðuneytisins nefnd sem heitir nefnd um jafnréttismál. Mig langar að heyra hvað hæstv. ráðherra hefur að segja um væntingar til hennar af því að stofnanir á sviði jafnréttismála eiga að vera áfram hjá félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Einnig er talað um eitthvað sem heitir ráðherranefnd um jafnréttismál og tel ég það mjög spennandi tækifæri og vil gjarnan heyra meira um það. Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég koma með ábendingu til hæstv. forsætisráðherra og spyrja eftir viðbrögðum við henni, ábendingin er sú að það þurfi að skoða hvað ráðuneytin eru hlutfallslega veik miðað við stofnanirnar. Ég er ekki að segja að stofnanirnar séu almennt sterkar en það er alla vega ljóst í mínum huga að ráðuneytin eru allt 

Hæstv. forseti. Mér kemur ekki á óvart að hv. þingmaður skuli spyrja um jafnréttismálin, eins mikinn áhuga og hún hefur á þeim málaflokki. Það var mjög huglægt hvernig fara ætti með þessi mál og stóð til að flytja þau jafnvel alfarið í forsætisráðuneytið. Margir hafa áhuga á því vegna þess að jafnréttismálin falla með einum og öðrum hætti undir hvert einasta ráðuneyti þannig að á margan hátt er skynsamlegt að hafa þau í forsætisráðuneytinu. Innanríkisráðuneytið kom líka upp í huga margra í þessu sambandi en það verður stofnað, eins og ég nefndi hér áðan, síðar á þessu kjörtímabili. Menn vildu aðeins meta hvort það væri þá rétt til frambúðar að fella þessi mál undir innanríkisráðuneytið eða forsætisráðuneytið en töldu rétt að hafa ákveðið verkstjórnarvald að því er varðar þessa hluti í forsætisráðuneytinu. Þar yrði skipaður hópur ráðherra, fjármálaráðherra, félags- og tryggingamálaráðherra og forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu og heyri að hæstv. ráðherra undirstrikar það sem ég var að vonast til í þessu andsvari, að reynt er að veita jafnréttismálum meira pólitískt vægi og ég fagna því svo sannarlega. Ég ítreka ábendingu mína sem kom fram áðan varðandi ráðuneytin, það er mjög sérstakt hvað ráðuneytin okkar eru veik hlutfallslega miðað við stofnanirnar. Ég tel að það verði að gera hér breytingu á. Það eru dæmi um að ráðuneyti hafi ekkert getað ráðið við stofnanir sem farið hafa t.d. mjög mikið fram út fjárlögum. Það fylgjast kannski ein eða tvær manneskjur í ráðuneyti með stofnunum sem velta mjög háum fjárhæðum og hafa eiginlega engin tök á því að halda utan um þau mál, fyrir utan það að það vantar líka mjög mikið upp á stefnumótun í mörgum málaflokkum innan ýmissa ráðuneyta. Ég held að við þurfum að endurskoða svolítið þetta kerfi og styrkja ráðuneytin á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Þeir sem hafa verið ráðherrar þekkja nákvæmlega það sem hv. þingmaður talar um, hve mörg ráðuneyti eru veik samanborið við þær stofnanir sem undir þau heyra. Þetta er vandamál innan stjórnsýslunnar og nú þegar verið er að taka á þessum málum í heild sinni innan Stjórnarráðsins er þetta sannarlega mikilvægt atriði sem þarf að huga að.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns árétta það sem fram kom í andsvari mínu hér áðan að ég tel að það sé skynsamlegt og eigi fullan rétt á sér að gera með reglulegum hætti úttekt á stöðu mála og málaflokka innan Stjórnarráðsins, færa málaflokka til, breyta fyrirkomulagi, þess vegna heitum ráðuneyta, fækka ráðuneytum ef möguleikar eru á því o.s.frv. Ég tel að það sé afar jákvætt að stjórnsýslan sé sveigjanleg að þessu leyti og nái að laga sig að þeim breytingum sem verða í umgjörðinni og í þeim málaflokkum sem undir þau heyra. Þess vegna fagna ég því að við hér á nýkjörnu þingi fáum tækifæri til þess að ræða um Stjórnarráðið og skipulag þess en ég hefði þó vænst þess þegar frumvarp er lagt fram til breytinga á lögum sem varða Stjórnarráð Íslands að þar kæmi fram einhver skýr heildarsýn á hvað ríkisstjórnin ætlar sér í þessum efnum. Við þekkjum auðvitað það sem fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra, að ýmis atriði eru nefnd í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sum af þeim eru tiltekin hér, önnur ekki. Ég held að þegar málið er í meðförum þingsins hefði verið miklu æskilegra ef hægt væri að fjalla um breytingar á ráðuneytum á heildstæðan hátt en ekki að taka út mjög afmarkaða þætti eins og hér er gert. Eftir að hafa farið yfir frumvarpið sýnist mér að frumvarpið sjálft feli fyrst og fremst í sér tvenns konar breytingar, annars vegar er tilflutningur efnahagsmála, sem í dag heyra undir a.m.k. þrjú ráðuneyti, til viðskiptaráðuneytisins, sem á þá að heita efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Það er stóra breytingin sem felst í þessu frumvarpi. Svo eru ýmsar smávægilegar breytingar sem eru fæstar veigamiklar, að mér sýnist, heldur frekar tæknilegar breytingar og tilflutningur á mjög afmörkuðum verkefnum sem ég hef ekki tekið neina afstöðu til. Sumt af því sýnist mér í fljótu bragði vera til bóta, annað hef ég meiri efasemdir um en ég held að það séu allt atriði sem hægt er að ræða með yfirveguðum hætti í allsherjarnefnd þegar málið kemur þangað. Varðandi stóra málið, þ.e. tilflutning efnahagsmála vil ég áður en lengra er haldið láta í ljósi þá skoðun mína að það sé eðlilegt að þunginn í efnahagsmálum sé í forsætisráðuneytinu. Í dag er það þannig hugsað að þunginn er hjá forsætisráðuneytinu. Fjármálaráðuneytið hefur auðvitað mikilvægu hlutverki að gegna að því er varðar ríkisfjármálin, bæði tekju- og gjaldahlið, auk þess sem það hefur ákveðna áætlunargerð með höndum. Viðskiptaráðuneytið er hins vegar, eins og nafnið ber með sér, annars vegar viðskiptaráðuneyti og hins vegar bankamálaráðuneyti. Ég verð að segja að í ljósi reynslunnar og í ljósi aðstæðna hefði ég frekar talið að ástæða væri til þess að styrkja efnahagsþáttinn hjá forsætisráðuneytinu frekar en að færa efnahagsmálin í heild sinni frá forsætisráðuneytinu og veigamikla þætti frá fjármálaráðuneytinu til viðskiptaráðuneytisins. Það er ólík nálgun. Auðvitað stefnum við öll að því og höfum öll þau markmið að það sé, a.m.k. á einum stað og helst auðvitað víðar, mjög mikill þungi í efnahagsmálunum, varðandi þekkingu á efnahagsmálum og fagmennsku á því sviði. Ég hefði talið að forsætisráðuneytið þyrfti að hafa það með höndum. Þess vegna hefði ég frekar stutt tilflutning verkefna frá öðrum ráðuneytum til forsætisráðuneytisins, ekki síst í ljósi þeirra aðstæðna sem eru uppi í þjóðfélaginu þar sem efnahagsmálin eru langsamlega mikilvægasta viðfangsefni allra stjórnvalda, allrar ríkisstjórnarinnar, og vandséð annað en að forsætisráðuneytið og forsætisráðherra þurfi hvort sem er ekki aðeins að vera með fingurinn á púlsinum heldur líka með daglega stjórnun á mörgum þáttum efnahagsmála, samskiptum við aðila, t.d. aðila vinnumarkaðarins, samskiptum við erlenda aðila, sérfræðistofnanir og ég veit ekki hverja og hverja. Forsætisráðuneytið mun þurfa að sinna þessu hvort sem er. Forsætisráðherra mun þurfa öfluga efnahagsráðgjafa eftir sem áður. Ég sé ekki að sú breyting verði að hægt sé að flytja efnahagsskrifstofu forsætisráðuneytisins út úr forsætisráðuneytinu án þess að í staðinn komi sérfróðir aðilar sem veitt geti forsætisráðherra sem verkstjóra ríkisstjórnar góð ráð um stöðu efnahagsmála. Það er sjónarmið, við erum ekki kannski sammála um það, það er hægt að nálgast þetta með ýmsum hætti. Eins og staðan er hefði ég frekar talið að rétt væri að styrkja efnahagsþáttinn í forsætisráðuneytinu en að færa verkefnin á því sviði þaðan. Það var reyndar athyglisvert að heyra orðaskipti hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og forsætisráðherra hæstv. áðan um jafnréttismálin þegar talað var um að til þess að veita jafnréttismálum meira vægi ætti að setja þau undir forsætisráðuneytið. Nefnt var að jafnréttismálin kæmu við sögu í flestum ráðuneytum. Ég bendi á að hægt er að segja það nákvæmlega sama um efnahagsmálin, efnahagsmálin koma öllum ráðuneytum við. Efnahagsmálin eru ekki einangraður málaflokkur í þeim skilningi að hann snerti ekki svið hvers einasta ráðuneytis hvort sem um er að ræða atvinnuvegamálaráðuneytin, umhverfisráðuneytið, utanríkisráðuneytið eða hvað þið viljið nefna, efnahagsmálin eru alls staðar nálæg. Með sömu rökum og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir töluðu um að eðlilegt væri að færa jafnréttismálin til forsætisráðuneytisins vil ég segja að mér finnst eðlilegt að efnahagsmálin séu hjá forsætisráðuneytinu. Auðvitað vitum við, eins og hæstv. forsætisráðherra gat um í ræðu sinni, að þessum málum er skipað með mjög mismunandi hætti í löndunum í kringum okkur. Sums staðar eru efnahagsmálin hjá leiðtoga ríkisstjórnarinnar, stundum eru þau hjá fjármálaráðherra, stundum er um að ræða sérstakt efnahagsmálaráðuneyti, það er hægt að velja mjög mörg mismunandi „módel“ í því sambandi. Ég verð að játa að ég hef ekki á þessari stundu forsendur til að dæma nákvæmlega um það en fyrst farið er út í einhverjar breytingar á þessu sumri hefði ég haldið að réttara væri að fara þá leið sem ég talaði hér fyrir, að veita efnahagsmálunum meira vægi í forsætisráðuneytinu og hugsanlega að færa þá verkefni til forsætisráðuneytisins. En látum þeirri umræðu lokið, við getum deilt um þetta og það er enginn sannleikur í þessu. Það er annað atriði sem ég vildi víkja að í þessu sambandi og það varðar undirbúning þessa máls. Ég les greinargerð með frumvarpinu og velti því fyrir mér þegar ég skoða hvaða undirbúningur hefur átt sér stað í aðdraganda þessarar tillögugerðar. Ég kem ekki alveg auga á að greint sé frá því hvernig þessar tillögur verða til. Ég minnist þess að þegar fram komu tillögur um breytingar á Stjórnarráðinu haustið 2007 var að baki nokkurra mánaða vinna innan Stjórnarráðsins þar sem lagt var upp með töluverðar skipulagsbreytingar. Ég er ekki alveg klár á því eftir að hafa lesið almennar athugasemdir við frumvarpið hvers konar vinna hefur átt sér stað í aðdraganda þessa frumvarps og mér er heldur ekki ljóst eftir að hafa lesið þetta hvernig handbók um framlagningu og samningu lagafrumvarpa hefur verið fylgt við undirbúninginn, hvernig hefur t.d. verið haft samráð við hagsmunaaðila, þær stofnanir sem málið varðar og annað þess háttar, mér er það bara ekki ljóst. Ég held því ekki fram að ekki hafi verið um slíkt samráð að ræða, ég veit það ekki, en frumvarpið ber ekki með sér að neitt slíkt samráð hafi átt sér stað. Það kemur ekkert fram í frumvarpinu um að talað hafi verið við stofnanirnar, að talað hafi verið við hagsmunasamtök sem koma að þessum málum eða aðra aðila sem það gæti hugsanlega varðað. Ég velti því fyrir mér og spyr hæstv. forsætisráðherra í því sambandi hvort henni finnist þetta mál vera þess eðlis að ekki sé ástæða til þess að fara eftir leiðbeiningum handbókarinnar um undirbúning lagafrumvarpa og þá hvers vegna eða hvort þær leiðbeiningar, tilmæli og athugasemdir sem fram koma í handbókinni séu einfaldlega þess eðlis að ekki sé ástæða fyrir ráðuneytið að taka mark á þeim þegar lagafrumvörp eru samin. Er handbókin eitthvað sem við þurfum ekki að hugsa um eða eru einhverjar sérstakar ástæður sem gera það að verkum að handbókinni er ekki fylgt þegar undirbúningur lagafrumvarpa á sér stað? Gæti hæstv. forsætisráðherra í leiðinni upplýst aðeins um aðdraganda þessa máls og undirbúning fyrir utan það sem við vitum að stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar? Stefnuyfirlýsing pólitískrar ríkisstjórnar er auðvitað ekki faglegur undirbúningur að samningu lagafrumvarpa, alla vega ekki mér vitanlega. Ég vildi að lokum, hæstv. forseti, árétta að í þessu frumvarpi er ekkert vikið að hagræðingu eða sparnaði, ekki er gert ráð fyrir því að þetta frumvarp hafi í för með sér hagræðingu eða sparnað. Fjármálaráðuneytið gerir ekki ráð fyrir því í mati sínu að um verði að ræða kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, fjármálaráðuneytið gerir ekki ráð fyrir því en það gerir heldur ekki ráð fyrir því að um neina hagræðingu verði að ræða enda er ekki verið að leggja niður nein verkefni, það er bara verið að færa þau til. Fjármálaráðuneytið segir í fjárhagsmati sínu á frumvarpinu, með leyfi forseta: „Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir að áhrif frumvarpsins og þeirra breytinga sem um er fjallað í athugasemdum á kostnað ríkissjóðs verði einkum í formi tilflutnings á kostnaði milli ráðuneyta og stofnana og auki þannig ekki heildarkostnað ríkissjóðs. Í fjárlögum munu áhrifin koma fram í tilflutningi fjárlagaliða og fjárheimilda milli ráðuneyta. Í einhverjum tilvikum kann þó að koma til breytinga á kostnaði, svo sem vegna breytinga á starfsmannafjölda eða húsnæði, en komi til slíkra ófyrirséðra útgjalda eða biðlauna verður að fjalla um það sérstaklega.“ Fjármálaráðuneytið gerir sem sagt ráð fyrir því að kostnaðaráhrifin af frumvarpinu sem slíku verði núll, að ekki verði um að ræða aukinn kostnað og að ekki verði um að ræða minni kostnað. Ekki verður ráðið af því sem stendur í þessu fjárhagsmati að þessar breytingar sem er verið að fjalla um í frumvarpinu leiði til neins sparnaðar í framtíðinni, það eru ekki neinar ráðagerðir um það. Þess vegna ítreka ég þá spurningu sem ég lagði fram í andsvari hér áðan: Af hverju nota menn ekki tækifærið fyrst lögin sem varða Stjórnarráð Íslands eru opnuð, og taka ákvarðanir um tillögugerð um breytingar þar, að ná fram einhverjum sparnaði, einhverri þeirri hagræðingu sem allir eru sammála um, og ég efast ekki um að hæstv. forsætisráðherra er sammála, að æskilegt er að ná fram? Af hverju er verið að leggja í þessa vinnu og koma með þetta frumvarp inn í þingið án þess að þar sé einhver heildarmynd af því sem gera á? Þarna er bara brot af því sem á að gera í Stjórnarráðinu. Fyrst menn eru að leggja upp í þennan leiðangur, svo vinsælt orðalag sé notað, af hverju er ferðin þá ekki notuð til þess að ná fram einhverjum sparnaði eða einhverri hagræðingu?

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands sem hæstv. forsætisráðherra hefur nú nýlega mælt fyrir. Margt í frumvarpinu horfir við fyrstu sýn til bóta og allt gott um það að segja. Ég vil hins vegar setja það frumvarp sem við ræðum hér í samhengi við þá stöðu efnahagsmála sem blasir við samfélaginu og þá staðreynd að tekjur ríkissjóðs munu núna og hafa verið að dragast saman. Skuldirnar eru að stórhækka og það er alveg ljóst að í ríkisrekstrinum þurfum við að gæta mikils aðhalds og því miður að skera niður á næstu mánuðum og árum. Það veldur mér því vissulega vonbrigðum að í frumvarpinu sem hér er mælt fyrir skuli ríkisstjórnin ekki kveða meira á um sparnað á eigin heimili, þ.e. í rekstri ráðuneyta ríkisstjórnarinnar. Það vakti líka dálitla athygli þegar þessi ríkisstjórn var mynduð í kjölfar síðustu kosninga að eitt af fyrstu verkefnum hennar var að fjölga ráðherrum um tvo. Það var nú upphafið að sparnaðaráformum ríkisstjórnarinnar að fjölga ráðherrastólunum. Það er nú, frú forseti, ekki beint í samræmi við þau skilaboð sem ríkisstjórnin er að senda út til stofnana sinna, til skólanna, til heilbrigðisstofnana, þar sem verulegur samdráttur er fram undan og hagræðing því að að sjálfsögðu felst í því mikill útgjaldaauki fyrir ríkissjóð þegar ráðherrastólunum er fjölgað, það er mikið fyrirtæki sem fylgir hverjum og einum ráðherra. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra, í ljósi þess að hún hefur talað fyrir því að nú sé þörf á samvinnu og samstöðu um gríðarlegan sparnað í rekstri ríkissjóðs, hvers vegna hún flýti ekki þeirri vinnu að sameina og fækka ráðuneytunum, þannig mætti slá tvær flugur í einu höggi. Með því að sameina ráðuneytin og efla þau gætum við fengið skilvirkari stjórnsýslu og með því að fækka ráðherrum í ríkisstjórninni mætti ná fram einhvers konar hagræðingu að því leytinu til. Því hljótum við að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem er verkstjóri í ríkisstjórninni, hvenær það standi til á þeim bænum að fækka ráðherrastólunum á sama tíma og hinir sömu ráðherrar gera gríðarlegar aðhaldskröfur til stofnana á sínum vegum. Það er mikilvægt að ríkisstjórnin vinni með öllum opinberum stofnunum þegar kemur að niðurskurði og í raun og veru gæti ríkisstjórnin gengið á undan með góðu fordæmi og byrjað á því að taka til heima hjá sér. Reyndar er búið að gefa það út að trúlega verði ráðherrum fækkað um tvo á kjörtímabilinu. Ég mundi gjarnan vilja vita, fyrst ekki er kveðið á um það hér, hvenær hæstv. forsætisráðherra, sem er verkstjóri í ríkisstjórninni, hyggist beita sé fyrir slíkum aðhaldsaðgerðum á þeim bænum. Mig langar að nefna það að innan Framsóknarflokksins hefur verið unnin mikil vinna á undangengnum árum hvað það varðar að skoða hvernig stjórnskipulagi framkvæmdarvaldsins gæti verið háttað. Samband ungra framsóknarmanna gaf m.a. út skýrslu þar að lútandi. Nú síðast var gefin út skýrsla árið 2007, skýrsla stjórnarráðsnefndar Framsóknarflokksins, þar sem kveðið er á um ýmsa hluti, m.a. um fækkun ráðuneytanna, sem Framsóknarflokkurinn ætlaði að hafa sem forgangsverkefni í kjölfar síðustu kosninga hefði hann komist í aðstöðu til þess að gera fyrirkomulagið skilvirkara og fækka þar af leiðandi ráðherrum í ríkisstjórninni. Mig langar í þessu samhengi að vitna til þess sem ungir framsóknarmenn ályktuðu á sínum tíma í skýrslu sinni, með leyfi forseta: „Í dag er ráðuneytum sem fara með atvinnumál skipt eftir einstökum atvinnuvegum. Sjávarútvegsráðuneytið fer með málefni útgerðar og fiskvinnslu, landbúnaðarráðuneytið fer með málefni landbúnaðarins, samgönguráðuneytið fer með málefni ferðaþjónustu og samgöngufyrirtækja, viðskiptaráðuneytið fer með málefni fjármagnsmarkaðarins og iðnaðarráðuneytið fer með málefni iðnaðar og orkugeirans. Þessi skipan er barn síns tíma þegar það tíðkaðist að ríkisvaldið gripi til sértækra aðgerða til að vernda tilteknar atvinnugreinar. Þessi skipan á hins vegar illa við þegar leitast er við að móta almenna atvinnustefnu þar sem ekki á að hygla hagsmunum tiltekinna atvinnugreina framar öðrum.“ Reyndar er það svo að hæstv. forsætisráðherra hefur boðað að stofna og setja á fót eitt atvinnumálaráðuneyti og lýsi ég yfir mikilli ánægju með það. Ég hefði þó haldið, eins og staða mála er í dag í íslensku samfélagi, að mikilvægt væri að hraða þeirri vinnu þannig að heildaryfirsýn fáist yfir atvinnugreinarnar hér á landi og menn geti í ljósi nýrra aðstæðna markað heildarstefnu gagnvart íslenskum atvinnuvegum og veitir svo sannarlega ekki af því á þeim tímum sem við lifum þessa dagana. Frú forseti. Þrátt fyrir að ég hafi rætt hér áður um mikilvægi hagræðingar, sérstaklega hjá ráðuneytunum, hjá hinu opinbera, sem er nauðsynleg, hljótum við í þessari umræðu að velta því fyrir okkur, í ljósi þess með hvaða hætti framkvæmdarvaldið hefur haldið á málum á undangengnum vikum, hvort ráðherrar eigi samhliða sínum mikilvægu störfum að gegna störfum hér á Alþingi sem alþingismenn. Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað ályktað um nauðsyn þess að koma á skýrari skilum á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds og mér er það til efs að á undangengnum vikum og mánuðum hefðu ráðherrar sem sækja umboð sitt til Alþingis en eru ekki jafnframt alþingismenn leyft sér að haga ákvörðunum sínum og samráðsleysi gagnvart Alþingi Íslendinga með þeim hætti sem raun ber vitni, sem er sorglegt. Nýlegasta dæmið er í gærkvöldi þegar kjörnir alþingismenn hafa beðið hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni um aðgang að mikilvægum upplýsingum sem snerta stærstu ríkisábyrgð Íslandssögunnar, Icesave-skuldbindingarnar - ég var staddur í afmælisveislu norður í Skagafirði í gærkvöldi og þurfti að horfa upp á það þar hvað stendur í þessu samkomulagi þrátt fyrir að við alþingismenn höfum í hálfan mánuð farið fram á það við hæstv. ríkisstjórn að fá aðgengi að þessu samkomulagi. Alltaf var þessari leynd borið við og því var borið við að samningsaðilar okkar þyrftu að samþykkja slíkt. Ég spyr: Þurfti hálfan mánuð til þess hjá ríkisstjórninni að fá já eða nei frá samningsaðilum okkar vegna Icesave-skuldbindinganna um það hvort kjörnir fulltrúar íslensku þjóðarinnar fengju aðgengi að slíkum upplýsingum? Mér er það til efs, og ég endurtek það enn og aftur, að ráðherrar sem ekki eru alþingismenn og sækja sitt umboð til þingsins og hafa þar ekki atkvæðisrétt, mundu haga sér með viðlíka hætti. Mér er það reyndar líka til efs að framkoma sem þessi gagnvart löggjafarþingi hverrar þjóðar mundi viðgangast í einhverju öðru vestrænu samfélagi. Við erum komin að endimörkum þess að horfa upp á það að framkvæmdarvaldið traðkar í hverju málinu á fætur öðru á löggjafarsamkundunni sem á að veita framkvæmdarvaldinu umboð til starfa. Það er framkvæmdarvaldið sem á að sækja umboð sitt til Alþingis, það er ekki Alþingi sem á að hlusta á fréttir og blaðamannafundi ráðherra í ríkisstjórninni um það hvað Alþingi eigi að samþykkja eftir tiltekna daga eða vikur. Þessum tímum þarf að ljúka. Við þurfum að hætta þessum vinnubrögðum og ég velti því fyrir mér hvort alþingismenn og hæstv. ráðherrar, eins og Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, og Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, sem hafa setið hér á Alþingi um áratugaskeið og þekkja einfaldlega ekki vinnubrögð af annarri tegund en þessari - hvort ekki þurfi aðra kynslóð af stjórnmálamönnum til þess að innleiða vinnubrögð af þessu tagi. Þeir tímar eru liðnir í íslensku samfélagi að Alþingi Íslendinga taki við einhverjum skipunum frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar og hlusti á mikilvægar upplýsingar eins og öll þjóðin í fjölmiðlum. En nú megum við þakka fyrir það, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að fá aðgang að leyndarhjúpi Icesave-samninganna. Og hvers vegna? Jú, vegna þess að þeim var lekið í fréttir Ríkisútvarpsins í gærkvöldi. Ef Ríkisútvarpið hefði ekki náð þessum upplýsingum í gær værum við trúlega enn hér að ræða um fundarstjórn forseta og af hverju við fengjum ekki aðgang að þessum samningum. En ríkisstjórnin neyðist nú, í ljósi þess að fjölmiðlar hafa komist yfir þetta samkomulag, til að gjöra svo vel að sýna okkur þingmönnum, hvort sem það er í stjórn eða stjórnarandstöðu, út á hvað þetta samkomulag gengur. Ég vil hér í umræðum um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands ræða það að við þurfum ný og breytt vinnubrögð. Við köllum á það að ríkisstjórnin taki fyrst til heima hjá sér þegar kemur að hagræðingu í opinberum rekstri og við hljótum að spyrja forsætisráðherra að því hvernig stóð á því í kjölfar síðustu kosninga að fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var að fjölga ráðherrastólunum um tvo? Í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra hefur nú á sumarmánuðum sagt að staðan í ríkisfjármálum og í samfélaginu væri miklu verri en menn hefðu gert sér grein fyrir stendur þá ekki upp á ríkisstjórnina að grípa til erfiðra ákvarðana innan sinna raða, stuðla að hagræðingu hjá hinu opinbera þó ekki væri nema með því að hafa ráðherrana jafnmarga og þeir voru fyrir síðustu alþingiskosningar hjá þeirri ríkisstjórn sem við framsóknarmenn veittum hlutleysi okkar. Það er mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, svari þessum spurningum hér. En annars vil ég segja um frumvarpið sem við ræðum hér: Það eru vissulega ákveðin mál í þessu sem ég hlýt að fagna og styðja. En mér finnst einfaldlega ekki tekið á stóru heildarmyndinni. Hvernig á að spara í rekstri hins opinbera? Það er alveg örugglega ekki með því að fjölga ráðherrum í ríkisstjórn Íslands. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra komi þá inn á það hér, væntanlega í seinni ræðu sinni, hvernig hún sjái það til framtíðar litið að við skiljum í rauninni á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það fyrirkomulag að ráðherrar gegni starfi alþingismanns og starfi ráðherra er að mínu viti orðið barn síns tíma, sérstaklega í ljósi þess hvernig sömu hæstv. ráðherrar koma fram gagnvart þingmönnum á Alþingi Íslendinga. Mér finnst það sorglegt, frú forseti, hvernig stjórnarliðar, og þá sérstaklega nýir þingmenn í ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, virðast taka hlutskipti sitt, þ.e. að þeir taki við skipunum frá ráðherrum í ríkisstjórninni. Ég ætla að minna á það í þessu samhengi að í fréttum Ríkisútvarpsins fyrir hálfum mánuði staðfestu nokkir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þeir mundu styðja við undirskrift íslenska ríkisins, þ.e. fjármálaráðherrans, gagnvart Icesave-skuldbindingunum, að þeir mundu bara styðja það án þess að hafa séð hvaða gögn liggja þar að baki. Mér þykir það nú þrælslund af hálfu þingmanna Vinstri grænna í þessari umræðu að lýsa yfir stuðningi við eitthvert mál sem þeir hafa efnislega ekki hugmynd um út á hvað gengur - þeir hafa ekki hugmynd um hversu verðmætt eignasafn Landsbankans er í Bretlandi, þeir ætla bara að samþykkja það sem ríkisstjórnin leggur fram. Þetta er áhyggjuefni, verulegt áhyggjuefni, og það er skiljanlegt að samtök á borð við Indefence og almenningur hér á landi skuli lýsa algjörri andstöðu við vinnubrögð af þessu tagi. Þetta er eitthvað sem við þurfum að uppræta. Því miður horfum við upp á það að ríkisstjórnin, sem nú hefur setið í einn og hálfan mánuð, ætlar sér að sitja í tólf ár, samkvæmt upplýsingum sem við fengum frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég vona fyrir hönd íslensks almennings að við þurfum ekki að horfa upp á vinnubrögð sem þessi næstu tólf árin hér í vestrænu siðuðu samfélagi þar sem stjórnvöld sækja sér vanalega umboðið til þjóðþings viðkomandi þjóðar, til fólks sem hefur verið kjörið til þess að taka ákvarðanir. Við þurfum að fara að koma hlutunum í það horf að Alþingi Íslendinga hafi völdin svo að þingmenn þurfi ekki að hlusta á fréttamannafundi frá ráðherrum í ríkisstjórninni sem gera grein fyrir því hvernig þeir ætli að hafa þetta - þingið skal svo bara gjöra svo vel að samþykkja það sem hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafa ákveðið. Slíkt er ekki líðandi og við, þingmenn Framsóknarflokksins, munum ekki vera slíkar gungur og druslur, svo að ég nefni nú þau frægu orð, að sitja undir vinnubrögðum sem þessum.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðsins. Ég segi nú: Ekki seinna vænna. Reyndar er frumvarpið frekar lítil breyting. Aðallega er verið að einblína á efnahagsmál sem eru reyndar afskaplega mikilvæg sem stendur en maður hefði gjarnan viljað sjá metnaðarfyllra starf og það á kannski eftir að koma. Ég get á margan hátt tekið undir það sem hér hefur verið lagt til. En ef maður kemur að lagasafninu og ætlar að skoða t.d. hluti um bætur, t.d. barnabætur, hvar skyldi maður þá leita að þeim? Í skattalögunum, frú forseti. Tekjuöflunartæki ríkissjóðs - þar leitar maður að barnabótum. Hvar skyldi maður finna ákvæði um húsnæðisstyrki eins og vaxtabætur? Það er líka í skattalögunum og heyrir undir fjármálaráðherra. Hvar skyldi maður finna bætur eins og sjómannaafslátt - sem er nú reyndar spurning hvort eru bætur til sjómanna eða útgerðar, sennilega til útgerðar? Það finnur maður líka í skattalögunum. Síðan heyra lífeyrissjóðirnir, sem greiða svona helming af lífeyri í landinu, undir fjármálaráðuneytið, merkilegt nokk. Tryggingastofnun og heilbrigðisráðuneytið, þetta heyrir hist og her undir ráðuneyti, út og suður. Þetta er ekki bara afskaplega hvimleitt heldur veldur því að skipulag þessara mála er allt einhvern veginn í molum. Það er ekkert samræmi. Ég nefni t.d., frú forseti, að ekkert hefur verið rætt hér á Alþingi um skerðingar lífeyrissjóðanna vegna hrunsins. Það er kannski vegna þess að allir þingmenn völdu sér besta lífeyrissjóð í landinu, sem er Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins. Þeir völdu hann í vetur og hann sætir engum skerðingum. En það þarf að hækka iðgjöldin til hans, þ.e. að hækka skatta á hina sem borga í almennu sjóðina. En þetta hefur ekkert verið rætt, sennilega vegna þess að lífeyrissjóðirnir heyra undir fjármálaráðuneytið. Lengi hefur verið talað um að slengja saman atvinnuvegaráðuneytunum, landbúnaðarráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti og iðnaðarráðuneyti, og taka hugsanlega hluta af viðskiptaráðuneytinu inn í það líka. Ekki er gerð tilraun til þess í þessu frumvarpi og hefði getað sparað ansi mikið því að ég hygg að sérstaklega í landbúnaðarráðuneytinu, sem er orðið mjög verkefnalítið, er eiginlega bara farið að fjalla um menntamál því að landbúnaðarháskólarnir falla undir landbúnaðarráðuneytið - það væri mjög skynsamlegt að sameina þessi ráðuneyti öll og flytja þá menntamálin undir menntamálaráðuneytið. Ég tel því að hér sé mjór vísir að einhverju sem getur orðið meira og ég ætla að vona að hæstv. ríkisstjórn standi í stykkinu og haldi áfram að breyta. Því það er rétt sem hér hefur komið fram í umræðunni að eftir svona áfall og eftir svona mikið hrun er tækifæri til breytinga. Ekki er heldur tekið hér á skipulagi stjórnsýslunnar og ég hef grun um það, frú forseti, án þess að það hafi verið kannað sérstaklega, að skipulag stjórnsýslunnar skýri að hluta til þau viðbrögð sem urðu við hruninu sem sumir segja að hefðu getað verið skipulegri og markvissari. Stundum var utanríkisráðuneytið t.d. að semja um Icesave, stundum var það fjármálaráðuneytið, stundum var það viðskiptaráðuneytið og menn voru sendandi pappíra og minnisblöð út og suður. Það er því ekki spurning að skipulag stjórnsýslunnar má bæta mjög mikið og ég ætla að vona að hv. nefnd sem fær frumvarpið til skoðunar skoði aðeins hvernig skipulagi stjórnsýslunnar er háttað. Ég hef þó mestar áhyggjur af því, frú forseti, að við erum að fjalla hér um mjög mörg stór mál á mjög stuttum tíma. Mér finnst menn ekki vera markvissir í störfum sínum. Hér hefur í allan dag verið rætt um Icesave-reikningana. Það er mjög stórt mál, verulega stórt, og mundi duga venjulegum þjóðþingum í einhvern tíma. Svo erum við að fjalla um Evrópusambandið. Verið er að leggja til að Ísland gangi í Evrópusambandið sem mun, ef af verður, binda öll ráðuneyti meira og minna í þau verkefni í tvö eða þrjú ár. Hver á þá að sinna hruninu og stöðu heimila og fyrirtækja? Hver á að taka á vandamálunum ef öll stjórnsýslan er bundin við það að sækja um Evrópusambandið? Svo erum við meira að segja með fjárlögin fyrir 2009. Árið er nánast hálfnað og ekki er enn komið á hreint hvernig eigi að vinna fjárlögin, og tillögur eru bara væntanlegar í dag um það. Menn eru að tala um þjóðaratkvæðagreiðslur og ræða það. Það er verið að gera alla hluti á sama tíma. Maður óttast dálítið að það sé dálítið ofmat á getu Alþingis til að leysa mjög stór mál þannig að vit sé í. Það kom t.d. fram í dag, í umræðu um Icesave, að það er greinilegt að menn hafa ekki gert á þessu áhættugreiningu. Það er alveg með ólíkindum að menn ætli sér að fara út í svona stórt dæmi án þess að hafa gert á því áhættugreiningu - hvað eru miklar líkur á því að meira en 100% greiðist, hvað eru miklar líkur á að minna en 30% greiðist o.s.frv. - þannig að menn átti sig á því hvaða áhættu þeir eru að taka fyrir hönd þjóðarinnar. Það er greinilegt á svörum hæstv. forsætisráðherra að það hefur ekki verið gert. Því hún nefndi nánast, ég veit ekki hvort hún hefur sagt það orðrétt, að það væru engar líkur á því, 0% líkur á því, að það greiddist minna en 30%. Ég fullyrði sem líkindafræðingur að það eru ákveðnar líkur á því. Þær eru til og ég hef grun um að þær séu löngu reiknaðar og liggi fyrir í greiningardeild og áhættustýringardeild Landsbankans. Þetta liggi allt saman fyrir. En menn vaða áfram inn í þessi mál. Mér finnst hætta í því fólgin, frú forseti, að taka svona óskaplega mörg mál fyrir í einu og vinna þau meira og minna ekki nægilega vel.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Við fyrsta lestur frumvarpsins má sjá margt í því sem horfir til betri vegar. Margar af þeim tillögum sem þarna eru lagðar fram fyrir þingið eru þarfar og eru til mikils gagns, skipulagsbreytingar. Þetta er hins vegar stórt og viðamikið verkefni og ég hef ákveðnar efasemdir um að nú sé rétti tíminn til að fara í slíka vinnu þrátt fyrir að hér séu mörg góð verkefni og ég styðji mörg þeirra. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á hér áðan, að mörg stór verkefni liggja fyrir þessu þingi. Það er Evrópusambandsaðild, sem ég hygg að ég og hv. þingmaður séum sammála um, við munum vonandi báðir fella þá tillögu. Ég mun fylgja sannfæringu minni í því máli eins og alls staðar annars staðar. Síðan er það náttúrlega, eins og hann kom inn á, Icesave-málið. Rétt eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á hér áðan þá er það mál líka hér til umræðu. Það er náttúrlega alveg rétt að því fylgir mikil vinna. Ég náði ekki að svara hv. þingmanni áðan varðandi það mál - hann kom mjög rækilega inn á það í sinni ræðu - en það er algjörlega rangt að ekki hafi verið ætlunin að Alþingi fengi allar upplýsingar í því máli. Það er algjörlega rangt hjá honum líka að þingmenn hafi samþykkt þetta mál án þess að hafa gögn í höndum. Ég get bara sagt fyrir mitt leyti að sú heimild sem veitt var á þingflokksfundi fyrir þessu máli var á þann veg að þetta mál yrði lagt fram og það klárað en hins vegar var það alltaf til staðar að samningurinn kæmi og öll gögn kæmu. Ég hef ávallt sagt að ég mundi ekki taka afstöðu í þessu máli fyrr en öll gögn lægju fyrir. Hv. þingmaður er því þarna að leggja okkur þingmönnum Vinstri grænna orð í munn. En ég hef hins vegar sagt að vel kunni að vera að ég samþykki þetta en til þess þurfi maður að hafa öll gögn. Ég hef ávallt lagt áherslu á það þannig að þetta er svolítið úr lausu lofti gripið. En svo við snúum okkur að frumvarpinu þá eru þættir í því sem ég hef ákveðnar efasemdir um. Í athugasemdum við frumvarpið kemur m.a. fram, í b-lið, þar fjallað er um að til fjármálaráðuneytis skuli flutt allt jarðnæði, þar á meðal þjóðlendur og jarðeignir frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti - ég hef ákveðnar efasemdir um þetta, í það minnsta að forsvar þessara jarða verði flutt yfir til fjármálaráðuneytis. Ég vil, með leyfi forseta, vitna hér í fyrirspurn frá hv. þm. Drífu Hjartardóttur, sem sat á þingi fyrir nokkru, sem varðar þetta mál. Þar kemur fram að 437 lögbýli séu ríkisjarðir - þessi fyrirspurn er frá árinu 2005 - þar af séu 62 lögbýli undir umsjón ráðuneytis, þ.e. Landgræðslu ríkisins, Skógræktar ríkisins, Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla. Síðan séu lögbýli í ábúð 280. Það er mjög mikilvægt að þessi lögbýli, sem eru ríkisjarðir, og eru margar hverjar nýttar til búrekstrar, verði áfram í umsjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, að forræði yfir þeim verði að minnsta kosti ekki flutt yfir til fjármálaráðuneytisins. Á 17. bls. í athugasemdum við einstaka þætti frumvarpsins er lítill kafli. Þar segir, með leyfi forseta: „Á undanförnum árum hefur þróunin innan landa OECD verið í þá átt að færa eignarhald fyrirtækja í eigu ríkisins frá hlutaðeigandi fagráðuneyti til eins ráðuneytis þar sem lögð er áhersla á ríkið sem eiganda. Markmið með breytingunum er m.a. að tryggja að ríkið hafi eina samræmda eigendastefnu til að auka trúverðugleika og einingu um hlutverk ríkisins sem eiganda.“ Síðar í þessum kafla segir: „Þá eru fagráðuneyti oft og tíðum kaupendur þjónustu frá opinberum hlutafélögum sem undir þau heyra. Slíkir samningar eru gerðir með þjónustusamningum og aðgreining hlutverka innan ríkisins er til þess fallin að efla kaupendahlutverk ríkisins gagnvart slíkri þjónustu.“ Ég hef ákveðnar efasemdir um þetta. Tökum til að mynda sem dæmi flutning Íslandspósts yfir til fjármálaráðuneytisins og þessa skilgreiningu á kaupenda- og þjónustuhlutverki ríkisins. Mörg þeirra fyrirtækja sem þarna um ræðir eru einfaldlega grunnstoðir í samfélagi okkar og allt forræði og öll stjórnun þeirra á í mínum huga að heyra undir það fagráðuneyti sem það snertir. Að öðru leyti held ég að þetta mál hljóti málefnalega umfjöllun og fari til nefndar. Ég vonast til þess að í það minnsta það sem varðar ríkisjarðirnar í landbúnaðinum - að ríkisjarðir sem heyra undir landgræðslu, skógrækt og annað verði áfram í umsjá þeirra ráðuneyta sem þær eiga svo sannarlega að heyra undir.

Forseti vill tilkynna að hlé verður gert á þingfundi frá kl. 16.30 til 17.30 fyrir þingflokksfundi. Áður boðuð utandagskrárumræða um upplýsingar um Icesave-samningana fer fram kl. 18.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir útskýringu á sínu máli sem snýr að Evrópumálum og Icesave-skuldbindingum. Ég gat ekki heyrt annað á hv. þingmanni en að hann væri ekki reiðubúinn til að lýsa yfir stuðningi við það að ríkisstjórnin staðfesti Icesave-samkomulagið. En ég vil minna hv. þingmann á umfjöllun í Ríkisútvarpinu á laugardegi fyrir hálfum mánuði þar sem fjallað var um afstöðu einstakra þingmanna Vinstri grænna til málsins, þannig að annaðhvort fer Ríkisútvarpið með rangt mál, sem ég hef satt að segja ekki reynt útvarpið oft að, eða hugsanlega gæti verið um einhvern meinlegan misskilning að ræða í svo stóru máli sem þessu. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að við erum að tala um eitt stærsta mál sem þingið hefur horfst í augu við í lýðveldissögunni: Hver er afstaða hv. þingmanns til þess að ekkert hámark skuli vera á skuldbindingum Íslands í því samkomulagi sem um er rætt, þ.e. að íslenskur almenningur eigi að bera alla ábyrgðina ef illa fer með tilheyrandi afleiðingum eins og við þekkjum öll? Ég vil líka spyrja hv. þingmann að því hvort honum finnist eðlilegt að skorið verði úr ágreiningsefnum sem geta komið upp vegna þessa samkomulags fyrir breskum dómstólum. Mér finnst það algjörlega með ólíkindum ef við þurfum að fara að senda sækjendur okkar eða málsverjendur til Bretlands til að verja hagsmuni þjóðarinnar í þessum efnum þar. Varðandi Evrópusambandið vil ég minna hv. þingmann á það að á forsíðu Fréttablaðsins ekki fyrir löngu síðan var einmitt haft eftir hæstv. forsætisráðherra að vel hefði verið tekið í ESB-plan ríkisstjórnarinnar. Ég vil minna hv. þingmann á að hann á aðild að umræddri ríkisstjórn 

Frú forseti. Ég taldi mig hafa talað nokkuð skýrt varðandi Icesave. Það sem ég sagði við hv. þm. Birki Jón Jónsson er að á umræddum þingflokksfundi gaf þingflokkurinn heimild til þess að gengið yrði frá þessum samningum. Varðandi hámark á því sem íslenskur almenningur á að taka á sig og það að skorið skuli úr þessu fyrir breskum dómstólum segi ég bara það sem ég hef sagt áður, að ég hef ekki sagt hvort ég muni styðja þetta eða ekki. Ég hef talað um að það sé mikilvægt að öll gögn komi til þingsins í þessu máli. Þau gögn sem þú vitnar í eru gögn sem RÚV hefur undir höndum og þingmenn fá í þinginu þegar frumvarpið verður lagt fram og þá tökum við málefnalega umræðu um þetta en ekki núna því að þú ert að vitna þarna til gagna sem ekki hafa verið lögð fram í þinginu. Þegar þau koma fyrir þingið tökum við um þetta málefnalega umræðu. Varðandi ESB-aðild þá held ég að það hafi tíðkast áður í sögunni að ekki styðji allir þingmenn stjórnarfrumvörp. Það segir ekkert um stuðning minn við ríkisstjórnina í heild sinni enda gerði ég fyrirvara um það við myndun ríkisstjórnarinnar að ég mundi hvorki styðja þetta mál í þinginu né tala gegn því úti í samfélaginu alls staðar þar sem ég kæmi. Það breytir engu um stuðning minn við ríkisstjórnina.

Ég minni hv. þingmenn á að ávarpa aðra hv. þingmenn á réttan hátt.

Frú forseti. Ég ætla að vitna hér, með leyfi forseta, til kvöldfrétta Ríkisútvarpsins af því að hv. þingmaður sagði að ég hefði ekki farið rétt með: „Fréttastofa ræddi í dag við sjö af níu óbreyttum þingmönnum Vinstri grænna. Tveir þeirra vildu ekki lýsa yfir stuðningi við samningana. Atli Gíslason sagðist hafa alla fyrirvara á þessu samkomulagi og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sagðist ætla að skoða málið vel og taka ákvörðun í framhaldi af því. Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Ásmundur Einar Daðason, Björn Valur Gíslason og Lilja Rafney Magnúsdóttir reikna hins vegar með að styðja samkomulagið. Ekki náðist í Lilju Mósesdóttur og Þuríði Backman.“ Hæstv. forseti. Það er ómögulegt að ætla annað af þessari frétt en að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hafi ætlað sér að styðja þetta mál. Ég spyr hv. þingmann enn og aftur að því hvort hann sé tilbúinn, ef svo er að ekkert hámark verður á skuldbindingum íslensks almennings gagnvart þessum samningum ef illa fer, hvort hann sé reiðubúinn til að taka slíka áhættu óháð því hvort það er inni í samningnum eða ekki. Er hann yfir höfuð reiðubúinn til slíks? Hv. þingmaður svaraði því ekki heldur hvort honum þyki það eðlilegt og í raun og veru forsvaranlegt að við sem þjóð þurfum að sækja eða verja málstað okkar fyrir breskum dómstólum í þessu máli. Ég vil spyrja hv. þingmann - svo ég fari úr Icesave yfir í Evrópumál sem eru náskyld mál vegna þess að margir Evrópusinnar vilja halda því fram að það að ná niðurstöðu í Icesave-deilunni sé grundvöllur aðildarviðræðna að Evrópusambandinu - hvort hann telji að ríkisstjórnin sé í raun og veru starfhæf fari svo að hún hafi ekki meiri hluta í þessu máli. Í ljósi þess að þetta er skilyrði Samfylkingarinnar fyrir stjórnarmyndun og stjórnarþátttöku, er þá í raun og veru um einhverja ríkisstjórn að ræða? Ef ekki er meiri hluti í þessu máli er núverandi ríkisstjórn þá yfirleitt starfhæf?

Frú forseti. Ég vil í fyrstu biðjast velvirðingar á því að hafa ekki ávarpað hv. þm. Birki Jón Jónsson rétt. Varðandi skilmála þarna vitnar hv. þingmaður enn og aftur til atriða sem ekki hafa verið birt þinginu. Það sem ég sagði í umræddu ríkisútvarpsviðtali var að ég teldi allar líkur á því að ég mundi styðja þetta samkomulag, það er alveg rétt. Ég mun hins vegar setja alla fyrirvara við það hvernig þessir samningar eru. Í stórum málum kynnir maður sér öll gögn og það mun ég gera. Það var með þeim fyrirvara, sem ég nefndi hér, að ég mundi kynna mér öll þessi gögn. Síðan tekur Ríkisútvarpið þetta upp eins og það vill. Það segir ekkert um hvort ég muni styðja þetta mál eða ekki. Það kemur bara í ljós þegar ég lít á þetta og fer yfir þessi gögn. Ég tel verulegar líkur á að ég muni gera það en hef allan fyrirvara á því. Varðandi Evrópusambandið og Icesave og hvort það tengist að einhverju leyti þá vísa ég bara til þess að þetta sé eitthvað sem menn hafi slegið upp en ég vil engan veginn taka undir þetta. Ég ítreka enn og aftur að afstaða mín til Evrópusambandsins er óbreytt og ég mun fella það mál í þinginu og tengi það á engan hátt við Icesave og mun skoða Icesave sem sjálfstætt mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur orðið um þetta mál þó að hún hafi aðeins farið út fyrir efnið eins og fram kom hjá síðustu ræðumönnum. Ég held, miðað við þær undirtektir sem málið hefur fengið, að flestir séu á því að hægt sé að hagræða og skipuleggja betur innan Stjórnarráðsins enda hefur það verið á borðinu hjá ýmsum ríkisstjórnum að skoða hvað hægt væri að gera í þessum efnum. Ég held að með því frumvarpi sem hér er lagt fram sé tekið á ýmsum málum sem lengi hafa raunar verið til skoðunar í ráðuneytunum. Ég nefni t.d. að ýmislegt varðandi nýsköpun og hagræðingu í ríkisrekstri hefur verið til skoðunar í fjármálaráðuneytinu í mörg ár. Innan þess ráðuneytis hefur starfað sérfræðingur sem hefur skoðað það mál og verið með margar hugmyndir á borðinu sem við höfum sannarlega tekið til skoðunar í þessu verkefni og sjá má stað í þessu frumvarpi þó að sjálfstæðismenn hafi ekki hrint þeim í framkvæmd á sinni tíð. Ég held að margar þeirra séu til verulegra bóta. Af því að hér var spurt um við hvern haft hafi verið samráð í þessu efni vil ég segja að haft var samráð við ýmsa aðila í ráðuneytunum og stofnunum sem þekkja vel til þessara mála og nýttar voru margar athyglisverðar hugmyndir og tillögur sem þar hafa komið fram. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að nefna þá vinnu sem framsóknarmenn hafa einmitt lagt í það að vinna hugmyndir og tillögur að endurskipulagningu á Stjórnarráðinu. Það er auðvitað sjálfsagt að hafa þær til skoðunar og hliðsjónar í þeirri vinnu sem er fram undan í þessu efni vegna þess að henni er hvergi nærri lokið jafnvel þó að þetta frumvarp sé í höfn. Það er mikið spurt um sparnað og hagræðingu vegna þessa máls. Ég kom inn á það í ræðu minni og það þekkja allir að fyrsta kastið þegar farið í svona hagræðingu og breytingar þá skilar það ekki sparnaði og stundum auknum útgjöldum en menn sjá til lengri tíma litið að muni skila sparnaði. En það er alveg ljóst, og ég held að engum blandist hugur um það, að miðað við þær miklu breytingar sem hér er verið að fara í þá skilar það sparnaði til lengri tíma litið. Nokkuð hefur verið spurt um það af hverju verið er að búa til efnahagsráðuneyti og af hverju þessi mál eigi ekki að vera áfram hjá forsætisráðuneytinu. Það er auðvitað skoðun út af fyrir sig en ég held að þegar menn horfa til reynslunnar og til þeirrar skýrslu sem finnski sérfræðingurinn Jännäri gerði í þessu efni þá taldi hann rétt að hafa þessi mál á einum stað í einu ráðuneyti. Við þær breytingar sem við höfum gert í þessu efni var horft til Danmerkur sem er þekkt fyrir vandaða stjórnsýslu og sterka stöðu efnahagsmála en þar er fyrirkomulagið með þessum hætti. Ef þessu er betur komið fyrir með þessum hætti, burt séð frá því hver gegnir stöðu forsætisráðherra, þá held ég að við eigum að horfa til þess, enda er reynslan kannski ekki mjög góð þegar litið er til undanfarinna ára að hafa málin með þeim hætti sem þau hafa verið í, t.d. í forsætisráðuneytinu þar sem Seðlabankinn heyrir undir o.s.frv. Að athuguðu máli held ég að skynsamlegt sé að gera þetta með þessum hætti. Hér var m.a. rætt og ríkisstjórnin gagnrýnd fyrir það að hafa ekki gagnsæi í störfum sínum, leyna upplýsingum o.s.frv. Ég held að það sé alveg ljóst að ekki er hægt að brigsla þessari ríkisstjórn um að vera með einhverja leyndarhyggju varðandi gögn sem hún getur gert opinber. Hún hefur gert öll þau gögn opinber, ég hef lagt mig fram um það í mínu ráðuneyti að gera þau gögn opinber sem hægt er, m.a. um einkavæðingu í ríkisrekstri sem ekki höfðu verið gerð opinber, um einkavæðingu bankanna o.s.frv. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði mikið um að skoða þyrfti betur skil milli ríkisvaldsins og framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Ég alveg sammála honum í því og hef flutt margar tillögur um það, en ég minni samt hv. þingmann á það og get ekki setið á mér í því efni, að Framsóknarflokkurinn hefur verið ansi lengi við stjórnvölinn þar sem maður þurfti að búa mjög við það að það var ýmislegt sem fékkst ekki upp á borðið. 
             Hv. þingmaður verður líka að geta hlustað á forsöguna í þessu efni þar sem Framsóknarflokkurinn var við stjórnvölinn síðastliðin 12 ár þegar ýmislegt var gert í sambandi við einkavæðingu á bönkunum sem var ekki mjög gott að fá upp á borðið þegar kallað var eftir upplýsingum, m.a. til að geta tekið ákvörðun um það hvort það væri rétt og skynsamlegt að hlutafélagavæða bankana. Ég gæti vitnað hér í mörg svör sem ég hef fengið frá fyrrverandi viðskiptaráðherra bæði varðandi bankana og þá leynd sem þar hvíldi yfir og varðandi ýmsar upplýsingar sem maður var að kalla eftir hjá Fjármálaeftirlitinu og menn skýldu sér alltaf á bak við álitsgerð sem stjórnarflokkarnir létu gera hjá lögfræðingi um að það væri ekki hægt að fá þessar og hinar upplýsingar af því að búið væri að hlutafélagavæða bankana. Það var ekki mjög gott að fá upplýsingar um ýmislegt sem þar var kallað eftir. Mér finnst bara ástæða til að nefna það af þessu tilefni sem hér var gefið að það var ýmislegt í tíð fyrri ríkisstjórna sem draga má fram í þessu sambandi þegar menn kjósa að kalla það fram hér að núverandi ríkisstjórn sé að leyna gögnum eða vilji ekki upplýsa um hlutina o.s.frv. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, 9. þm. Norðvest., sem er nú ekki í þingsal, var með ákveðnar skoðanir að því er varðar jarðamálin og fyrirkomulag á þeim málum þar sem verið er að flytja umsýslu á eignum ekki bara úr ráðuneyti landbúnaðarmála yfir í fjármálaráðuneytið heldur er svo víða. Hugmyndin að baki því hefur kannski lengi vakað og lengi verið rædd að umsýsla eigna sé á einum stað enda þótt stefnumörkun t.d. varðandi nýtingu lögbýla verði áfram undir stjórn landbúnaðarráðherra. Það sama á við um annað sem hann nefndi að þó að umsýsla eignahluta flytjist til fjármálaráðuneytisins varðandi Íslandspóst mun stefnumörkun áfram verða undir samgönguráðuneytinu. Ég held að það fáist betri yfirsýn að hafa umsýslu eigna á einum stað þannig að hægt sé að hafa heildaryfirsýnina og þar með hagkvæmnina í sem bestu formi að því er þetta varðar. Spurt var, sem ég ætla sannarlega að svara, hvort fjölga ætti ráðherrum og það sé ekki sparnaður fólginn í því. Það er alveg rétt að ráðherrum var fjölgað úr tíu í tólf. Við verðum að muna eftir því að þegar ráðherrarnir voru tíu - þeir voru nú tólf lengst af eða var ekki svo allan tímann í tíð framsóknarmanna og sjálfstæðismanna? - þá var það í minnihlutastjórn Samfylkingar og VG sem voru tíu ráðherrar. Á þessum kannski erfiðustu tímum sem þjóðin gekk í gegnum voru tíu ráðherrar sem varð til þess að a.m.k. tveir ráðherrar þurftu að gegna tveimur þungum ráðuneytum á sama tíma, þar af fjármálaráðherra fjármálaráðuneyti og sjávarútvegsráðuneyti. Sömuleiðis var utanríkisráðherra með iðnaðarráðuneytið. Þó að það gangi í stuttan tíma að gera þetta með þeim hætti að hafa tvö erfið ráðuneyti undir stjórn eins og sama ráðherrans gengur það ekki til lengri tíma. Því var þetta ákveðið til að byrja með í þeirri nýju ríkisstjórn. Engu að síður er stefnumörkunin alveg skýr og ljós í þessu. Það er sérstaklega sameiningin á atvinnuvegaráðuneytunum sem ég vona að geti gerst fyrr en seinna og þá mun það fylgja um leið að ráðuneytum fækkar. Sömuleiðis leiðir það sjálfkrafa til fækkunar á ráðuneytum þegar sameinað verður dóms- og kirkjumálaráðuneytið og samgönguráðuneytið og því mega menn ekki gleyma þegar þeir setja þetta fram sem gagnrýnispunkt í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir síðari ræðuna. Ég verð þó að segja að ekkert sem kom fram í máli hennar gerir það að verkum að ég styðji málið frekar en varð við fyrsta lestur á frumvarpinu þó að ég vilji alls ekki halda því fram að það sé alslæmt og held að í því séu ýmsar hugmyndir sem vel geta átt rétt á sér. Ég vil samt hafa allan fyrirvara á þessu máli og tel að það þurfi góða og yfirvegaða meðferð í þinginu til þess að hægt sé að átta sig á því hvaða rökstuðningur er á bak við einstaka tillögur þarna og hvernig þessum málum verði best háttað. Ég sakna þess enn að málið skuli ekki vera tekið heildstætt, þ.e. að það skuli ekki vera farið yfir sviðið í heildinni og lögð fram tillaga um heildstæða endurskoðun á Stjórnarráðinu. Jafnvel þótt það hefði þurft að bíða einhverjum mánuðum lengur þá sé ég ekki að það hefði verið skaði ef niðurstaðan hefði orðið heildstæð uppstokkun á Stjórnarráðinu sem hefði getað leitt til sparnaðar og hagræðingar. En ég ítreka það sem kom fram í máli mínu áðan að í þessu frumvarpi er ekkert sem leiðir til sparnaðar og það er ekkert í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins sem gefur til kynna að hagræðingarsparnaður muni nást til framtíðar. Það er bara vísað til þess í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins að þarna sé um að ræða tilflutning verkefna en ekki verið að draga úr verkefnum með neinum hætti eða ná fram sparnaði öðruvísi. Ef hæstv. forsætisráðherra hefur einhverjar hugmyndir um að það megi ná fram sparnaði með þessu frumvarpi eins og það lítur hér út þá hefur fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins greinilega sést yfir það. Því ella hefði sú ágæta skrifstofa væntanlega getið þess í kostnaðarmati sínu, ef hún hefði ímyndað sér að einhver hagræðing kæmi fram eða sparnaður næðist með þessu til framtíðar litið.

Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki gert mér neinar vonir um að ræða mín mundi breyta afstöðu hv. þingmanns til þessa frumvarps. En fagna því þó að hv. þingmaður sér nú ýmis ljós í þessu frumvarpi sem hann horfir á jákvæðum augum og það er gott. Málið fer til meðferðar í nefnd og við skulum sjá hvað setur þar. En ég held að það sé ómögulegt annað en að halda því fram að ákveðin hagræðing sé fólgin í þessu frumvarpi þó að við sjáum það ekki strax. Í kostnaðarmatinu er sagt að ekki sé um aukningu að ræða. Það verður þá um tilfærslu á starfsfólki að ræða. En til lengri tíma litið þá hljóta menn að sjá sparnað í því að búa til t.d. eitt atvinnuvegaráðuneyti og það er alveg augljóst að úr því verður sparnaður. Það er líka sparnaður í því fólginn að fella saman tvö ráðuneyti, dóms- og samgönguráðuneyti í eitt ráðuneyti. Það tekur allt tíma. Hv. þingmaður er nú það vanur hér í þingsölum og að vinna að því að skoða hvernig hægt er að hagræða og ná fram sparnaði, t.d. með því að fella saman stofnanir, að hann veit að það getur falist í því kostnaðarauki til skemmri tíma litið þó að sparnaður sjáist þegar horft er til lengri tíma. Þannig eru nú bara málin og ég held að það sé einmitt málið að því er þennan málaflokk varðar.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að sá sparnaður og hagræðing sem hæstv. forsætisráðherra vísaði til varðandi sameiningu ráðuneyta og þess háttar fjallar um mál sem er utan sviðs þessa frumvarps. Það eiga þá eftir að koma fram frumvörp síðar sem fela í sér ráðagerðir um slíka hagræðingu eða sparnað. Það er ekki inni í þessu frumvarpi og því munum við enn þurfa að bíða eftir tillögum ríkisstjórnarinnar sem leiða til hagræðingar og sparnaðar.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að öll áform ríkisstjórnarinnar í þessum breytingum innan Stjórnarráðsins sjá sér ekki stað í þessu frumvarpi sem slíku. En ég bið þá hv. þingmann að bera saman samstarfsáætlun þessarar ríkisstjórnar, verkefnaáætlun út kjörtímabilið með þessu frumvarpi og þá mun hv. þingmaður sjá heildarmyndina á öllu saman.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hins vegar veldur það mér óneitanlega vonbrigðum að hæstv. ráðherra hefur ekki tímasett hvenær hún hyggist taka til í eigin ranni með því að fækka ráðherrum um tvo, í það minnsta. Það hefur ekki verið tímasett. Má ég þá skilja orð hæstv. forsætisráðherra þannig að það sé ekkert sérstakt forgangsmál núna þegar verið er að taka mjög erfiðar ákvarðanir á öllum stigum í hinu opinbera kerfi, að þá skuli ekki vera hægt að grípa til róttækra aðgerða eða til slíkra breytinga hjá hæstv. ríkisstjórn? Skil ég það rétt? Og þegar hæstv. ráðherra talar um að enginn leyndarhjúpur hafi verið í hennar ríkisstjórn eða væntanlega þeim ríkisstjórnum sem hún hefur setið í, þá minni ég á að við fréttum af skilmálum af Icesave í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi. Við lásum um skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í dagblaðinu DV og fleira mætti nefna í þessum efnum. Hæstv. forsætisráðherra vill tala um fortíðina á meðan við hér viljum mörg hver tala fyrir nýjum vinnubrögðum og ræða á opinn hátt um það hvernig við getum bætt vinnubrögðin hér á Alþingi og þá sérstaklega samskipti framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Ef hæstv. forsætisráðherra vill endilega festa sig í fortíðinni þá má nefna það að ég held að hún sé eini sitjandi þingmaðurinn hér á Alþingi sem setti frjálsa framsalið á í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki rétt og hver afstaða hennar sé til þess gjörnings því hún sat í ríkisstjórn þann tíma sem frjálsa framsalið var sett á. Ég bið því hæstv. forsætisráðherra sem er þingreyndur einstaklingur að horfa fram á veginn, hætta að tala um fortíðina. Ég vil benda hæstv. forsætisráðherra á að það er mikið af nýju fólki sem kom inn fyrir þingflokk Framsóknarflokksins nú í kjölfar þessara kosninga og það ágæta fólk á ekki að þurfa að eyða hálfu ræðunum í það að tala um hvað gerðist jafnvel fyrir 25 árum. Við skulum fara að horfa til framtíðar.

Hæstv. forseti. Ég geri mér auðvitað fyllilega grein fyrir því að það er stundum viðkvæmt fyrir suma að rifja upp fortíðina en stundum gefa þeir nú sjálfir sem eru að tala um að það eigi ekki að tala um fortíðina heldur um framtíðina, bara tilefni til þess að hún sé rifjuð upp. Það er auðvitað full ástæða til þess að gera það ekki síst varðandi það stóra mál sem var einkavæðing bankanna og hvernig að því var staðið og hvernig þingið var leynt ýmsum upplýsingum sem þarf að vera að kalla eftir. Það er bara nauðsynlegt að halda því til haga. Varðandi Icesave-samninginn sem hv. þingmaður nefndi þá þykir mér það mjög miður að þetta hafi farið í fjölmiðlana með þessum hætti áður en þingmenn fengu tækifæri til þess að sjá þennan samning. Ríkisstjórnin hafði reynt að gera sínar ráðstafanir til þess að létta því af að það væri hægt að sýna þennan samning. En með einhverjum hætti barst þetta til fjölmiðla á meðan við vorum að bíða eftir svörum frá Hollendingum og Englendingum um það að létta því af að ekki mætti sýna þennan samning. Ég er alveg sammála því að það hefur auðvitað ekki verið hægt að bjóða þinginu upp á það að fara að afgreiða hér Icesave-ríkisábyrgðina án þess að sjá þennan samning. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. En menn verða stundum að þola það að fortíðin sé stöku sinnum rifjuð upp hér í ræðustól. Það væri þá mikil breyting á þingstörfum ef menn teldu að það væri alveg óhæfa að gera það.

Frú forseti. Það er hæstv. forsætisráðherra í sjálfsvald sett hvort hún vilji eyða megninu af ræðutíma sínum í að ræða orðna hluti og fortíðina. Jafnvel hluti sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa ekki komið nálægt, margir hverjir. Ég bið nú hæstv. forsætisráðherra að gefa því nýja fólki sem er komið inn á Alþingi og vill vinna að málum sem horfa til framfara það svigrúm í umræðunni að skiptast á skoðunum um nútíðina og framtíðina. Getur það verið rétt, af því við erum að fara að ræða um Icesave-samkomulagið á eftir, að við höfum orðið fyrir þeirri niðurlægjandi aðgerð að eignir okkar erlendis voru frystar vaxtalaust? En ef við skrifum undir Icesave-samkomulagið þá eru afturvirkir vextir á því samkomulagi til 1. janúar. Á meðan að eignir okkar erlendis báru enga vexti þá skulu Íslendingar gjöra svo vel að borga vexti afturvirkt. 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðsins. Alveg er hreint með ólíkindum að ég sem nýr þingmaður þurfi að hlusta á málatilbúnað hæstv. forsætisráðherra eins og hann er settur hér fram. Hér fór flokkur hæstv. forsætisráðherra fram með miklum gassagangi fyrir kosningarnar og talaði um gegnsæi, lýðræðisleg vinnubrögð og opna stjórnsýslu. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra enn einu sinni dottið í þá gryfju að fara að velta Framsóknarflokknum upp úr fortíð sinni. Við getum alveg staðið frammi fyrir fortíðinni og horfst í augu við hana, hæstv. forsætisráðherra, en við erum að tala um núið hér á Íslandi, það skiptir máli hvernig við sem þjóð ætlum að koma okkur út úr þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir. Að mínu mati var margt gert rangt í fortíðinni en fortíðinni breytum við ekki en á framtíðina getum við haft áhrif. Einn þáttur í hruninu var jafnvel sú aðgerð þegar Samfylkingin fer í ríkisstjórn á sínum tíma - minni á það að Samfylkingin hefur nú setið í þremur ríkisstjórnum. Þegar Samfylkingin fer í fyrsta sinn í ríkisstjórn sem fullburða stjórnmálaflokkur voru settar fram svo miklar kröfur um það að breyta og færa til verkefni innan Stjórnarráðsins, það er jafnvel einn þáttur í því hvers vegna hrunið var svona alvarlegt. Það er mjög hagstætt fyrir vanhæf stjórnvöld að hafa stjórnsýsluna svo veikburða og ruglaða að enginn veit hvað hann á að gera eða hvað er hvers og hvað hver á að gera. Ég minni hæstv. forsætisráðherra á það að Samfylkingin hefur setið í þremur ríkisstjórnum. Ef við erum að tala um fortíð, eins og verið er að tala hér um, þá er það líka fortíð þó að fortíðin sé kannski örlítið yngri en fortíð Framsóknarflokksins í ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli síðasta ræðumanns á því að með því frumvarpi sem við erum að ræða hér, um breytingar á Stjórnarráðinu, þá erum við að styrkja verulega stjórnsýsluna og veitti ekki af. Við höfum nú farið í gegnum það að það var nauðsynlegt að gera það með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég held að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir - þó að hún sé ný hér inni sem kosinn þingmaður þá er hún enginn nýgræðingur í pólitík. Eftir því sem ég best veit hefur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lengi verið starfandi innan Framsóknarflokksins og vitað hvað þar hefur farið fram. Það er bara með þeim hætti, þó að hv. þingmaður vilji ekki hlusta á fortíð Framsóknarflokksins og  
            

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðustól hér áðan að ég gæti algjörlega horfst í augu við fortíð Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn er öflugur og stöndugur flokkur og hann er atvinnumálaflokkur fyrst og fremst og hefur þurft að taka á í gegnum tíðina, hvort sem hann hefur verið í stjórnarandstöðu eða stjórn, með það að bera hag þjóðarinnar fyrir brjósti sem núverandi ríkisstjórn gerir alls ekki. Hér er verið að binda þjóðina á skuldaklafa og hæstv. forsætisráðherra verður að horfast í augu við það. Varðandi það að með frumvarpinu sé verið að styrkja stjórnsýsluna - ég hef einungis orð hæstv. forsætisráðherra fyrir því. Það er margt ansi illa rökstutt í þessu frumvarpi og eins og annað eru það orð forsætisráðherra sem eru lög í þessu landi. Áður en búið er að afgreiða hér lagafrumvörp eða samþykkja nokkurn hlut, þegar hæstv. forsætisráðherra talar er það það sem gildir og ekkert annað.

Virðulegi forseti. Ef ég réði nú ein ferðinni væri landið eitthvað öðruvísi en það er í dag, en því miður er það ekki svoleiðis. Ég vil líka segja, af því að hv. þingmaður talar um að Framsóknarflokkurinn sé atvinnumálaflokkur, hvaða flokkur er ekki atvinnumálaflokkur? Ég vildi gjarnan að Framsóknarflokkurinn hefði verið meiri velferðarflokkur þegar hann stjórnaði hér í tólf ár. Það er hörmulegt til þess að hugsa að þegar við vorum í uppsveiflu í efnahagslífinu, með kannski 80 milljarða afgang á ríkissjóði, leyfði Framsóknarflokkurinn sér að standa við hlið Sjálfstæðisflokksins og vinna að því að láta þetta velferðarkerfi drabbast niður.  
            

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um upplýsingar um Icesave-samningana. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í um klukkustund. Málshefjandi og ráðherra hafa átta mínútur í upphafi, talsmenn annarra flokka fimm mínútur hver í fyrri umferð. Í seinni umferð hefur hver þingflokkur fjórar mínútur og málshefjandi og ráðherra fimm mínútur í lokin.

Frú forseti. Frá því að ríkisstjórnin kynnti áform um Icesave-samningana á þann hátt að samningurinn væri góður - mjög góður, sögðu sumir, og jafnvel stórglæsilegur - hefur komið á daginn að allt það sem stjórnin hafði fram að færa sem rök fyrir því að þetta væri góður samningur, eðlileg og æskileg niðurstaða, hefur reynst rangt. Því var haldið fram að ekki hefði verið um annað að ræða en að semja um það sem raunin varð vegna þess að undirritað hefði verið minnisblað í fyrrahaust sem hefði orðið til þess að menn ættu engan annan kost, það væri sem sagt með minnisblaði búið að skuldbinda ríkið, og þetta minnisblað hefði elt núverandi ríkisstjórn eins og draugur. Svo kemur fram að hæstv. forsætisráðherra hafði nýverið samband við forsætisráðherra Bretlands, landsins sem réðist að okkur með beitingu hryðjuverkalaga, og gerði honum ljóst að til stæði að semja við Breta, íslensku samninganefndinni hefði verið falið að semja við Breta á grundvelli þessa minnisblaðs, minnisblaðsins sem menn þóttust hafa verið á harðahlaupum undan, minnisblaðsins sem sagt var vera eins og draugur sem elti þessa nýju ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra magnaði upp þennan draug og tilkynnti forsætisráðherra Bretlands að á þessum nótum yrði samið. Þetta hlýtur að vera nýtt met í samningatækni Samfylkingarinnar sem er búin að koma íslensku þjóðinni í þá stöðu sem hún er í nú í þessu Icesave-máli og hófst með því að menn vonuðust til að ef við sýndum ákveðinn velvilja og segðumst vera reiðubúin til að taka á okkur skuldbindingar - sem okkur ber ekki lagaleg skylda til - ef við segðumst vera tilbúin til að taka þetta á okkur yrði okkur líklega sýnd miskunn, sýnd linkind, sýnt þakklæti fyrir að taka þetta á okkur. Annað hefur heldur betur komið á daginn og sú hefur verið raunin í þessu máli alla tíð, það kemur á daginn að ekkert stenst sem haldið er fram. Þegar þessi samningur var kynntur var talað um að 250–300 milljónir punda lægju tilbúnar í Englandsbanka og að strax við undirritun væri hægt að ná í þessa peninga og byrja að borga niður skuldirnar. Svo kemur á daginn núna að þessir peningar sitja fastir sem fyrr og ástæðan er sú að það er óljóst hvernig þeir eiga að skiptast. Íslendingar eru að taka á sig miklu meiri skuldbindingar en sem nemur þessari margumræddu 20.000 evra skuldbindingu Evrópusambandsins. Aðeins helmingur af eignum Landsbankans fer í það, hinn helmingurinn fer til annarra kröfuhafa en þó ekki allra kröfuhafa. Þar er gert upp á milli kröfuhafa með hætti sem mjög hæpið er að fái staðist og með því móti setur íslenska ríkið sig í stórkostlega hættu gagnvart þeim kröfuhöfum sem gengið er fram hjá. Það var fullyrt að við fengjum sjö ára skjól með undirritun þessa samnings. Flestum má nú vera ljóst hversu fráleitt er að halda því fram að þessar gríðarlegu skuldbindingar hafi ekki áhrif á ríkið vegna þess að þær komi ekki til greiðslu fyrr en eftir sjö ár. Nú er meira að segja komið í ljós að getið er um það í samningunum að uppfylli íslenska ríkið ekki tiltekin skilyrði eða innstæðutryggingarsjóðurinn, eitt af fjölmörgum skilyrðum - óvenjulegum skilyrðum, skilyrðum sem lögmenn sem leitað hefur verið ráða hjá hafa aldrei séð í samningi áður - sé strax hægt að gjaldfella allt lánið, hvenær sem er á þessu sjö ára tímabili eða eftir það. Það verður þá lítið úr þessu sjö ára skjóli eftir allt saman fyrir utan það að halda því fram að þetta veiti skjól af því að það er í framtíðinni ber bara vott um það að ríkisstjórnin tekur á öllum vanda með því að reyna að fresta honum, ýta honum fram fyrir sig og stinga höfðinu í sandinn. Því var haldið fram að þetta hefði ekki áhrif á lánshæfismat. Hvernig í ósköpunum á það að vera að það hafi ekki áhrif á lánshæfismat að taka á sig þessar gífurlegu skuldbindingar? Þá segja menn: Vissu menn ekki af þessu fyrir? Nei, menn hljóta að hafa gert ráð fyrir því að farið yrði að því sem þingið lagði upp með og því sem okkur þingmönnum var sagt, að Bretar og Hollendingar hefðu fallist á að koma til móts við okkur í ljósi efnahagsaðstæðna hér. Svo er það ekki gert. Hvernig taka lánshæfismatsfyrirtækin á því? Því var haldið fram að þetta mundi draga úr óvissu. Óvissan hefur aldrei verið meiri. Framtíðarhorfurnar geta sveiflast dag frá degi, bara eftir hagspám um það hvernig efnahagsástandið verður næstu árin, eftir nýjum upplýsingum um lánshæfismat, vexti eða hvaðeina, þannig að við getum horft upp á tugmilljarða króna sveiflur dag frá degi í framtíðarstöðu íslenska ríkisins. Óvissunni var aldeilis ekki eytt. Svo var talað um að þetta væru góðir vextir. Margir hagfræðingar hafa komið fram og bent á að það sé ekki alveg rétt túlkun og þá er sagt: Ja, miðað við aðra lánasamninga. Þetta er samningur milli þriggja ríkja sem er gerður við mjög óvenjulegar aðstæður þar sem eitt ríkið er í gríðarlegum efnahagsvandræðum, er að gera pólitískan samning og var búið að fá fyrirheit um aðstoð við að komast í gegnum vandann. Að bera vextina á þessum samningi saman við vexti sem einhver áhættufjárfesting fær er náttúrlega algjörlega fráleitt. Því var haldið fram að við hefðum verið beitt þvingunum. Þó er það aldrei sagt berum orðum, það er gefið í skyn. Hvað gerist svo? Utanríkisráðherrar Norðurlanda koma og segja: Þessir samningar um lán frá Norðurlöndum höfðu ekkert með Icesave að gera, það var ekki skilyrði. Samt er því haldið mjög á lofti að ef við gengjum ekki að þessum samningum kæmi eitthvað voðalega slæmt fyrir okkur, eitthvað ógurlegt, við mundum einangrast, við yrðum ein í heiminum. Ég efast ekkert um að Evrópusambandinu er mikið í mun að við tökum á okkur þessar ábyrgðir, enda er um að ræða galla í regluverki Evrópusambandsins. Skárra væri það nú, þeir hljóta að vilja komast hjá því að sá galli setji allt í uppnám. Hann hefði átt að vinna með okkur og styrkja samningsstöðu okkar en, nei, hann virðist ekki hafa gert það. Vegna þess að Evrópusambandið hafði svo miklar áhyggjur af því að allt innstæðutryggingakerfið og allt bankakerfi Evrópu gæti hrunið töldum við að við þyrftum nauðsynlega að ganga að skilyrðum þess. Svo er því haldið fram að í þessum samningi - og hæstv. fjármálaráðherra veifaði samningnum - væri ákvæði sem mundi bjarga okkur ef allt færi á versta veg, flóttaleið svoleiðis að við þyrftum ekki að hafa svona miklar áhyggjur. Hvernig er þetta ákvæði? Það er þess eðlis að komi í ljós að Ísland geti ekki staðið við skuldbindingar sínar, sé lent í enn meiri vandræðum en við erum í núna, skuldbinda Hollendingar og Bretar sig til að setjast niður með fulltrúum Íslands á fundi og ræða málið, ekki meira en það. Þeir ætla að setjast niður á fundi og ræða málið, sjá hvort eitthvað er hægt að gera. Þetta er flóttaleiðin sem hæstv. fjármálaráðherra boðar sem lausn þessa máls. Ósvífnast af öllu væri líklega að halda því fram að þetta mundi styrkja gengi íslensku krónunnar. Það getur hver sem er séð að það að skuldbinda ríki svona gríðarlega í erlendri mynt, taka stóran hluta af tekjum ríkisins í erlendri mynt á hverju ári og leggja til hliðar, getur ekki annað en veikt gengið verulega enda hefur gengið fallið hratt síðan og verður að öllum líkindum veikt a.m.k. næstu 15 árin og líklega lengur en það. Ekkert hefur því staðist, ekkert hefur staðist sem sagt hefur verið um þennan samning og samt ætlast hæstv. fjármálaráðherra og þessi ríkisstjórn til þess að við trúum því að þetta verði allt í lagi því að líklega munum við geta staðið undir þessu - líklega - og ef ekki, verði líklega komið til móts við okkur af þessum sömu löndum og búin eru að þvinga okkur til að gangast í ábyrgðir fyrir það sem við bárum ekki lagalega skyldu til og getum ekki staðið undir. Það er ekki boðlegt að ætlast til þess að alþingismenn staðfesti þennan samning.

Frú forseti. Það er ágætt að fá tækifæri til að ræða þetta mál aftur, það var gert hér þarsíðasta mánudag í framhaldi af því að samningar tókust milli Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og íslenska ríkisins annars vegar og Breta og Hollendinga hins vegar. Þeir voru undirritaðir að kvöldi 5. júní sl. Ég geri tvær athugasemdir við málflutning málshefjanda, örstutt. Sú fyrri varðar það að ég kannast ekki við að forsætisráðherra Íslands hafi tilkynnt Bretum, hvorki núverandi né fyrrverandi forsætisráðherrar okkar, að við vildum ganga til samninga á grundvelli minnisblaðsins við Hollendinga. Það eru mér nýjar fréttir 

… staðfestingarblaðið …

Í öðru lagi verð ég að gera þá athugasemd að það að tala um þetta mál í samhengi við gengi krónunnar eða lánshæfismat eins og að þessar kröfur og þetta mál hafi ekki legið fyrir eða eins og að það hverfi ef ekki er samið um það er dálítið sérkennilegt. Ætli það sé svo gott að það geti gufað upp frekar en skuldir? Þetta hefur hangið yfir Íslandi, allir hafa vitað það, lánsmatsfyrirtæki sem og aðrir, og það er ærin ástæða til að ætla að það sé fremur til bóta og eyði óvissu að ganga frá því en að hafa það þannig áfram. Varðandi aðgang að upplýsingum um þetta mál vil ég í fyrsta lagi segja að það er litið svo á af hálfu viðsemjenda okkar, og reyndar ekki um það deilt, að hér er um að ræða lánasamning einkaréttarlegs eðlis. Það er almennt ekki venjan að gera slíka samninga opinbera nema allir aðilar samþykki það. Engu að síður óskaði íslenska ríkið eftir því að fá að gera samningana opinbera, í öllu falli að tryggja aðgang alþingismanna að þeim og alveg frá því að samningurinn var undirritaður hafa bréfaskriftir verið í gangi milli Íslands og gagnaðilanna um þetta mál. Það er því fjarri öllum sanni að vilja hafi skort til þess af hálfu okkar að gera málin opinber, það er þvert á móti öfugt, og enn er það svo að það er andstaða við að þessir samningar séu gerðir að fullu og öllu opinberir og var m.a. áréttuð í dag af hálfu annars aðilans og sendiherra þess ríkis á Íslandi. Engu að síður er ætlunin að gera það eins og nú er í pottinn búið. Varðandi tvennt efnislega sem borið hefur upp í umræðunni frá því í kvöldfréttum sjónvarpsins er það í fyrra lagi ákvæðið um lögsögu í þessu máli. Eins og þeir þingmenn nú sjá sem hafa fengið samninginn er í báðum tilvikum gert ráð fyrir því að bresk lög og breskir dómstólar hafi lögsögu. Það er venja í alþjóðlegum lánasamningum að um ágreining gildi annaðhvort lög þess ríkis sem veitir lánið eða bresk lög. Það skýrist m.a. af stöðu London sem alþjóðlegrar fjármálamiðstöðvar og þeirrar sterku og ríku hefðar sem breskur réttur hefur um allan heim á þessu sviði. Það varð því að samkomulagi þrátt fyrir óskir okkar um annað, sem hefðum gjarnan og að sjálfsögðu viljað íslenska lögsögu í þessu eða óháða lögsögu, að fallast á þessa niðurstöðu í samræmi við venju. Má til samanburðar nefna að í þeim lánasamningum sem eru í burðarliðnum við Norðurlöndin og í þeim tilvikum þremur þar sem ríki lánar ríki, þ.e. sænska, finnska og danska ríkið, er lögsagan í heimaríki lánveitandans. Annað atriði hefur mönnum orðið tíðrætt um og það er sú takmörkun friðhelgisréttinda sem er að finna í samningnum. Ísland nýtur að þjóðarrétti friðhelgi og friðhelgisréttinda í lögsögum annarra ríkja. Þessi friðhelgisréttindi stæðu í vegi fyrir því að lagaleg úrlausn deilumála vegna samningsins gætu gengið fram ef ekkert væri við því gert. Því er það föst venja í lánasamningum milli ríkja að víkja þessum friðhelgisréttindum til hliðar. Slík ákvæði hafa eðli málsins samkvæmt eingöngu gildi í landinu þar sem friðhelgin er, þ.e. í lögsögulandinu. Án slíks fráfalls friðhelgisréttinda væri hvorki hægt að stefna máli né reka það eða koma því fyrir dómstóla. Ákvæði þetta hefur engin áhrif á innanlandsrétt. Það skapar því ekki á nokkurn hátt grundvöll fyrir aðför að eigum íslenska ríkisins hér á landi. Öll umræða um að með ákvæðinu hafi verið opnað fyrir aðför eða fullnustu á eigum íslenska ríkisins hér á landi er því úr lausu lofti gripin. Það er auðvitað enn langsóttara og fráleitara að tala um mögulega aðför að íslenskum náttúruauðlindum í þessu sambandi.  Það er líka rétt að minna á í öllu þessu samhengi að eignir Landsbankans eiga að stærstum hluta að standa undir skuldinni og ábyrgð ríkissjóðs er eftirstæð í þessu máli. Öll rök standa til þess að íslenska ríkið muni ráða vel við skuldbindingarnar eins og nú horfir.  Af framansögðu er ljóst, virðulegur forseti, að það er með öllu ástæðulaust að hafa af því áhyggjur eins og borið hefur á í gærkvöldi og í dag að hér sé á nokkurn hátt um að ræða gjörning sem sé óvenjulegur eða sérstakur og sem stofni á nokkurn hátt hættur hvað varðar stöðu íslenska ríkisins og eignir þess og auðlindir hér á landi. Færi einhvern tímann svo að að undangengnum árangurslausum tilraunum til að endurskoða samninginn að ágreiningur lenti fyrir dómstóla yrði málsvörn Íslands væntanlega sú að um forsendubrest væri orðið að ræða og málið færi þá allt til umfjöllunar í því samhengi. Það er ekki, virðulegur forseti, ástæða til að hafa þær áhyggjur sem menn hafa hér uppi haft. Ég hvet þingmenn til að kynna sér svo rækilega og vel öll þau gögn sem fram verða reidd með þessu máli þegar það kemur hingað til þingsins. Nú hafa menn  
            

Virðulegi forseti. Mér finnst framan af þessari umræðu að hún hafi verið tekin á röngum forsendum. Hún hefur verið rekin áfram í þingsal á þeirri forsendu að sá samningur sem nú er í höfn við Breta og Hollendinga sé miklu betri en samningurinn sem fyrri ríkisstjórn ætlaði að gera. Það stenst auðvitað enga skoðun. Upp á síðkastið hefur okkur verið sagt að það sé eitt og annað í þessum samningi sem eigi að veita okkur öryggi, sannfæringu um að jafnvel þó að hlutirnir mundu þróast á versta veg sé búið að tryggja í samningnum sjálfum að við eigum undankomuleið. Ég get ekki betur skilið þegar hæstv. forsætisráðherra, og núna hæstv. fjármálaráðherra, kemur hér upp og fjallar um þennan samning en að virðulegir ráðherrar séu ánægðir með hann og séu að reyna að telja okkur trú um það og þar með þjóðinni allri að samningurinn sé bara býsna góður og að með honum séu þau vandamál sem tengjast innstæðum Íslands, Landsbankans í útlöndum, leyst og við getum farið að snúa okkur að öðru. Ekkert af þessu stenst skoðun. Ekki eitt af þessu stenst skoðun. Öryggisákvæðið sem okkur var kynnt í fjölmiðlum um daginn, öryggisákvæðið sem svo rík áhersla var lögð á, er auðvitað bara loft, gjörsamlega innihaldslaus yfirlýsing viðkomandi stjórnvalda um að ef íslenska ríkið lendir í meiri greiðsluvanda en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mat að ríkið væri í sl. nóvember sé hann tilbúinn til að ræða við okkur um það hvort hann muni bregðast við því með einhverjum hætti. Hann er tilbúinn að ræða við okkur hvort hann muni gera það. Hann er ekki tilbúinn til þess að skrifa upp á samning þar sem hann lofar því að það verði gert. Nei, hann er tilbúinn til þess að ræða við okkur um það hvort það komi til greina. Ég verð að segja að öll sú umræða sem átt hefur sér stað í fjölmiðlum og kemur nú fram frá hæstv. fjármálaráðherra um fullveldið og ákvæði samningsins sem okkur hefur nú loksins verið kynntur er afar einkennileg. Það er eiginlega þannig með flest það sem hæstv. ráðherrar forsætis og fjármála hafa túlkað ofan í okkur með samningi sem þau ætluðu örugglega ekki að sýna okkur. Það stenst ekkert af því sem verið er að túlka úr þessum samningi, ekki nokkur skapaður hlutur, svo sem að það sé bara eðlilegt, og sjálfsögð venja í samningum á milli ríkja, að gefa frá sér réttinn til þess að bera fyrir sig fullveldið og komast undan málssókn annars staðar. Að það sé vísað til einhverrar samningsvenju þegar við erum að ræða um samninga sem eru álíka stórir og fjárlög íslenska ríkisins. Yfir þúsund milljarða samningur. Og það er veittur aðgangur að eigum Íslendinga, til að mynda erlendis. Það er ekki hægt að lesa þennan samning öðruvísi. Við munum fá lögfræðilegt álit um þetta efni, en samningurinn er alveg skýr um það að til að mynda væri hægt að ganga að sendiráðum Íslands erlendis ef menn lentu í vanskilum. Ekki bara vanskilum í þessum samningi, nei, ef íslenska ríkið lendir einhvers staðar annars staðar í einhverjum öðrum samningi í vanskilum er hægt að gjaldfella þennan samning upp á þúsund milljarða. Það er hægt að gjaldfella hann allan og byrja að ganga að eigum íslenska ríkisins, eftir atvikum í útlöndum eða annars staðar. Það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur og þegar ég segi að umræðan sé tekin á röngum forsendum segi ég: Við eigum að vera að ræða um það hér hvað mundi gerast ef þessi samningur yrði ekki staðfestur. Og við skulum spyrja eftir því hvers vegna ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir tveir hafi ekki eytt allri óvissu um það að hér sé meiri hluti fyrir samningnum á þinginu. Það eru stjórnarflokkarnir sjálfir sem valda allri óvissunni og óróanum í tengslum við þetta mál. Þeir treysta sér ekki til að eyða henni. Og ég fullyrði að það er ástæða fyrir því, mjög einföld. Hún er þessi: Þingmennirnir í þessum sal eru ekki að fara að staðfesta þennan samning. [Lófatak og háreysti á þingpöllum.] Það er ástæðan og það er hin dapurlega staðreynd. Þess vegna er dapurlegt að ekki hafi verið haft ríkara samráð við þingmenn stjórnarandstöðunnar áður en gengið var til samninganna. Við þurfum núna að fara að ræða það hvaða staða er komin upp þegar þessi samningur verður ekki 

Forseti vill biðja gesti á pöllum að hafa hljóð á meðan umræðan fer fram.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að þessi umræða er tekin á röngum forsendum. Hv. þingmenn sem hér hafa talað í dag gefa sér þá forsendu, sem verður aðallega til í þeirra eigin hugskoti, að ríkisstjórnin hafi farið um með fagnaðarlátum og trumbuslætti og talið að þetta væri sérstaklega og einstaklega góður samningur. 
            

Glæsileg niðurstaða.


             Ég minni á það að þegar hæstv. fjármálaráðherra hélt ræðu sína hið fyrsta sinni um efni þessa samnings talaði hann ekki með þeim hætti. Hann sagði að þetta væru mjög erfiðir samningar.  Hitt er rétt sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði, menn ættu að velta fyrir sér hvað það mundi kosta okkur ef menn gerðu ekki þennan samning. Staðan er einfaldlega þannig að í þessari erfiðu og þröngu stöðu sem við Íslendingar erum í tel ég að við þessar aðstæður hafi verið rétt að ganga til samninga á þeim forsendum sem er að finna í samningnum. En ég sagði líka um daginn í umræðu að ég hefði glaður gefið vinstri höndina til að það væru skaplegri vaxtakjör en eru í samningnum. En hv. þm. Bjarni Benediktsson segir: Þingmenn ættu heldur að ræða um það hér hvað það mundi kosta okkur sem þjóð ef þessi samningur yrði ekki gerður. Frú forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur þegar fyrir sitt leyti svarað þessari vangaveltu í ræðu sem hann hélt 5. desember. Þar lýsti hann því með nokkuð skýrum hætti hvers vegna menn ættu heldur að ganga til samninga en, eins og hann sagði, að festa sig í einhverjum lagadeilum. Og hann lýsti því þar, alveg eins og kom fram í nefndaráliti meiri hlutans þá, hvað það mundi kosta okkur að axla ekki samninga. Þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kemur hingað sem formaður Framsóknarflokksins finnst mér sem hann setji allt á hvolf miðað við það sem hann hefur áður sagt. Hvað hefur þessi hv. þingmaður áður sagt um það hvernig ríkisstjórnir eiga að vinna og hvernig þingmenn eigi að vinna þegar þeir eru að skoða erfiða hluti eins og þessa? Jú, eins og þegar við vorum að ræða efnahagsaðgerðir hér fyrr í vetur og hann var nýorðinn formaður Framsóknarflokksins sem þá veitti minnihlutastjórn hlutleysi krafðist hann þess að faglegir, hlutlausir aðilar úr akademíunni kæmu að. Hann kallaði sjálfur til einn slíkan, Jón Daníelsson, sem er kennari við London School of Economics. Hann var sérstaklega skipaður hagfræðilegur fulltrúi Framsóknarflokksins. Tekur hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ekki mark á þessum skipaða fulltrúa sínum frá því í vetur? Nei, hann gerir það ekki. Hví segi ég þetta? Vegna þess að Jón Daníelsson hefur sagt að það sé óhjákvæmilegt að samþykkja þennan samning. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur talað um að við ættum að fara upp í háskóla og leita að fólki sem hefur vit á þessum hlutum. Einn af þeim mönnum sem hv. þingmaður hefur kallað til liðsinnis og ráðslags við Framsóknarflokkinn er Gylfi Zoëga. Sá ágæti maður er prófessor í hagfræði. Hv. þm. Sigmundur Davíð veit ekki um nokkurn samning sem er jafnvondur og sá sem hér er til umræðu. Hann talar sérstaklega um vaxtakjörin. Hvað segir þessi ágæti maður uppi í háskóla sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur stundum sagt að við ættum að hlusta á og hefur sjálfur kallað til ráðslags? Hann hefur sagt að þetta séu hagstæðir vextir miðað við það sem gerist á alþjóðlegum lánamörkuðum. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur líka sagt að við verðum að reikna út gjaldþol okkar og skoða það. Til þess eigum við að fá hverja? Jú, akademíuna, sjálfstæða, óháða, hlutlausa fræðimenn. Nú, það vill svo til að einn þeirra hefur þegar gert það. Hann hefur birt útreikninga sem Framsóknarflokkurinn hefur ekki gert. Þegar Framsóknarflokkurinn segir að þessi samningur, sem ég fellst alveg á að hefði mátt vera betri fyrir íslenska hagsmuni -  
            

Forseti vill minna hæstv. ráðherra og hv. þingmenn á að nefna hv. þingmenn fullu nafni.

Gunnlaugsson.

Virðulegi forseti. Við erum hér saman komin í kvöld vegna skelfilegs samkomulags íslenskra stjórnvalda við Breta og Hollendinga um greiðslur innstæðna á Icesave-reikningum Landsbankans. Mér er málið skylt, verið er að velta skuldum einkaaðila yfir á almenning og þar með mig, alla þá sem hér sitja, fólkið í landinu og jafnvel ófædd börn. Ég stofnaði ekki til þessara skulda og mér finnst ekki að ég eða börnin mín eða barnabörn eða nokkur annar hér á landi eigi að greiða þær. Þetta er bara algjört prinsippmál. Við verðum að ljúka þessum málum með einhverjum hætti, ég get alveg tekið undir það. Bjóðum Bretum og Hollendingum allar eignir Icesave og fáum aðstoð þeirra við að negla þá sem komu okkur í þessa stöðu. Þeir eiga öflugar eftirlitsstofnanir, þeir eiga leyniþjónustu, þeir eiga ýmis úrræði sem við höfum ekki yfir að ráða, og eins og við höfum komist að og hæstv. ríkisstjórn, eru þeir mjög harðir í samningum sem við erum greinilega ekki. Hér erum við að tala um ríkisábyrgð. Ég var að ræða við sérfræðing í Evrópurétti sem segir að það sé alls ekki víst að ríkið eigi að bera ábyrgð á þessum samningum og við verðum að skoða þetta betur og gefa okkur lengri tíma í þetta. Krafa Breta og Hollendinga er algjörlega skiljanleg en það er ógerlegt fyrir Alþingi að ganga að öllum kröfum þeirra. Ríkisstjórnin vill ekki fara með málið fyrir dómstóla og rökstyður það ekki frekar. Af hverju ekki? Við verðum að fá að vita það. Við getum ekki flýtt okkur svona mikið, við getum ekki tekið alla áhættuna á okkur vegna þess að ef þetta er einhver hluti, þótt það sé ekki nema lítill hluti, getum við ekki borgað þetta, það er svo einfalt. Eignirnar eru ótryggar, sérstaklega í því árferði sem er núna, og það er ætlast til þess að við tökum á okkur alla áhættuna. Það er miklu heiðarlegra að horfast í augu við það núna áður en skrifað er undir þennan samning og skrifa hreinlega ekki undir hann. Ef við skrifum undir hann getum við hugsanlega farið í nauðasamninga eftir sjö ár en þá mun ekki standa til boða að leita til alþjóðlegra dómstóla. Við verðum að skoða þetta betur og við verðum að fá hæft fólk í samninganefndina. Ísland er gömul nýlenda og við erum að semja við rótgróna nýlenduherra sem hafa ekki hlíft nýlendum sínum í gegnum tíðina. Ætlum við að gerast nýlenda þeirra? Mér barst í dag íslensk þýðing á grein 16.3 í samningnum við Hollendinga, það er Magnús Thoroddsen hæstaréttarlögmaður sem þýddi hana og, með leyfi forseta, langar mig að lesa hér byrjun greinarinnar. Fyrirsögnin er: Afsal á griðhelgi fullveldis. „Bæði tryggingasjóðurinn og Ísland samþykkja algerlega hvers konar málsókn gegn sér í sambandi við hvaða deiluefni sem upp kunna að koma og hvers konar annað réttarúrræði gegn sér, þar á meðal aðför eða fjárnám, í hvaða eignum eða réttindum án tillits til hvaða nota þau eru ætluð samkvæmt hvers konar úrskurði eða dómi.“ Þetta er algjört afsal á fullveldinu. Svona semja evrópsk lýðræðisríki ekki. Því miður eru mörg Afríkuríki og þriðja heims ríki í þeirri stöðu að svona samningar eru þar daglegt brauð en þetta hefur ekki viðgengist í okkar heimshluta. Þýðir þetta t.d. það að flugvélar Icelandair, sem nú eru í ríkiseigu, verði gerðar upptækar við lendingu í Evrópu, íslensk skip sem sigla til Evrópu, verða þau gerð upptæk þar? Í þessu hafa ýmsar skuldugar þjóðir með ríkisflugfélög lent, t.d. Tyrkir. Hæstv. forseti. Ég óska eftir hugrekki fyrir Íslands hönd. Við mótmælum öll.

Frú forseti. Við erum búin að fá í dag örstutta kynningu á samningi sem eru afarkostir fyrir íslenska þjóð. Þetta er samningur sem ekki má samþykkja á Alþingi. Mér leikur forvitni á að vita frá hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann ætlar að sjá til þess að eignir okkar verði ekki teknar ef við getum ekki borgað. Ef við eigum ekki gjaldeyri til að borga þær skuldir hvað kemur þá til fullnustu? Hvaða eignir geta Hollendingar þá tekið til dæmis? Þessi samningur er allur á kostnað Íslendinga, allur. Það vakti athygli okkar í þeirri kynningu sem við fengum áðan að þegar sá sem kom og kynnti samninginn fyrir hönd ríkisins var spurður um greiðsluáætlun, þá er verið að vinna hana núna. Er það virkilega svo að það hafi ekki verið gerð nein áætlun um það hvernig við eigum að geta borgað af þessum samningi? Það er mjög merkilegt ef svo er. Síðan leikur mér líka forvitni á að vita og velti því hér upp: Var það virkilega þannig að ríkisstjórnin hélt að af því að þetta væri samningur sem er einkaréttareðlis gæti hún bara samþykkt hann án þess að þingið fengi að vita nokkurn skapaðan hlut?

Aldrei.

Það lá í orðum áðan, hæstv. utanríkisráðherra, að hér yrði farið í gegn með samninginn án þess að kynna hann fyrir þinginu vegna þess að þetta væru einkaréttarákvæði. Ég bara spyr: Er þetta þannig? Og ráðherra segir líklega þá að svo sé ekki. Mig langar aðeins að vitna í þennan samning. Í 7. gr. samningsins er talað um að ef við gerum aðra samninga sem bera t.d. hærri vexti en sá samningur sem við erum væntanlega að gera nú við Hollendinga eða ríkisstjórnin vill gera við Hollendinga - ég vona að þingið ætli ekki að samþykkja þennan óskapnað - geta Hollendingar gjaldfellt samninginn og heimtað sömu vexti, þeir geta hækkað vextina á samningnum. Finnst mönnum þetta eðlilegt? Er ráðherra klár á því, spyr ég bara, hvort þetta sé svona? Í 16. gr., eins og kom fram áðan að nokkru leyti, kemur fram að Íslendingar verði að reka sín mál fyrir breskum og hollenskum dómstólum, ef eitthvað kemur upp. En Hollendingar mega sækja okkur í hvaða lögsögu sem er, hvar sem er í heiminum, það er ekkert sem bindur þá. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé samningatækni sem menn eru stoltir af. Svo er það 11. gr. þessa samnings við Hollendinga og hún er mjög athyglisverð. Þar eru fjölmörg ákvæði um hvað gerist verði samningurinn gjaldfelldur, ef Hollendingar ætla að gjaldfella samninginn. Það er hreint með ólíkindum að svona lagað skuli vera sett á blað, að hollenska ríkið geti gjaldfellt samninginn án þess í raun að spyrja Ísland. Þeir þurfa að fá uppáskrift frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, ef ég skil þetta rétt. Síðan er grein 11.1.11, sem er mjög merkileg. Það er dæmi um það sem við erum að afsala okkur hér. Ef Íslendingar breyta lögum til þess t.d. að vernda eignir sínar sem hér eru geta Hollendingar gjaldfellt samninginn. Hvaða skjól er í slíkum samningi? Hvað er eitthvert sjö ára skjól ef þetta er þannig að ef við ætlum að verja eigur okkar, breyta lögum sem snerta þennan samning megi annar samningsaðilinn einfaldlega fella hann, gjaldfella hann? Þá vaknar aftur sú spurning: Hvaða eignir verða þá til á móti? 14. maí 2004 átti hæstv. fjármálaráðherra, þá þingmaður, orðastað við þáverandi forsætisráðherra og kallaði þann forsætisráðherra gungu og druslu. Ég ætla ekki að leggja þessi orð mér hér í munn en einhverra hluta vegna koma þau upp í huga mér. 
            

Frú forseti. Umræðan um Icesave-samningana hefur tekið á sig ýmsar sérkennilegar myndir að undanförnu. Þegar mál af þessum toga kemur upp er eðlilegt að margvíslegar spurningar vakni, bæði um efnishlið málsins og formhlið þess. Það skiptir miklu máli að þessi umræða sé málefnaleg og hún sé byggð á traustum og réttum upplýsingum en ekki slagorðum og órökstuddum dylgjum. Því miður hefur á það skort að stjórnvöld hafi gert þjóðinni nægilega vel grein fyrir því hvað í samningnum felst og hvaða leiðir, ef einhverjar, voru færar út úr þeim ógöngum sem Icesave-skuldbindingarnar sannarlega eru. Gagnrýnendur samninganna hafa heldur ekki gert með trúverðugum hætti grein fyrir því hvernig þeir hefðu staðið að málum, hvaða leiðir þeir hefðu valið og hvaða afleiðingar það hefði haft í för með sér. Þegar horft er til baka er það í raun með hreinum ólíkindum að stjórnendum Landsbankans hafi verið heimilað að stofna til þeirra skuldbindinga sem innlánssöfnunin í gegnum Icesave fól í sér. Það eru ýmsir sem kenna regluverki Evrópusambandsins um en í gegnum EES-samninginn erum við aðilar að evrópsku innlánstryggingarreglunum. Sannarlega má halda því fram að þær reglur hefðu átt að vera þannig úr garði gerðar að þær kæmu í veg fyrir taumlausa skuldsetningu heillar þjóðar. Það breytir þó ekki hinu að íslensk stjórnvöld og eftirlitsaðilar áttu að bregðast við þegar allar viðvörunarbjöllur gullu og stöðva ósómann hjá stjórnendum Landsbankans. Í lok september skrifaði Fjármálaeftirlitið íslenska hollenskum stjórnvöldum og fullvissaði þau um sterka stöðu Landsbankans. Hvernig mátti það vera? Breskum og hollenskum almenningi verður að sjálfsögðu ekki kennt um hrun íslenska bankakerfisins og syndir stjórnvalda og eftirlitsaðila hér á landi. Hversu sárt sem okkur kann að þykja það lendir sú ábyrgð á íslenskum herðum. Það breytir ekki því að við Íslendingar hljótum að gera allt sem við getum til að endurheimta það fé sem sólundað var í boði Landsbankans og draga þá til ábyrgðar sem hana sannarlega bera og það er ekki almenningur, hvorki hér á landi né annars staðar. Ég vil leggja á það áherslu að ég tel að við vinnslu þessa máls á Alþingi þurfi allar upplýsingar að liggja fyrir, bæði fyrir þing og fyrir þjóð. Þær þingnefndir sem fá þetta mál til umfjöllunar verða líka að vera í aðstöðu til að kalla eftir frekari gögnum og eiga orðastað við þá sem unnið hafa að málinu og leita annarrar sérfræðilegrar ráðgjafar eftir atvikum. 
             Hér hefur mikið verið talað um einstök efnisatriði í þessum samningi. Honum var dreift til þingmanna síðdegis í dag. Ég fæ ekki séð annað en að margir af þeim sem hér hafa tekið til máls, sérstaklega úr röðum stjórnarandstöðunnar, hafi mótað sér afstöðu til málsins fyrir fram og taki ekkert tillit til þeirra svara og þeirra röksemda sem hafa komið fram hjá þeim aðilum sem hafa verið að skýra þetta mál af hálfu samninganefndanna.  Það er eðlilegt að það sé mikil reiði í samfélaginu í dag út af þessu máli. Hún beinist að og er auðvitað vegna bankahrunsins,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að vitna til greinar eftir Stefán Má Stefánsson lagaprófessor og Lárus Blöndal hæstaréttarlögmann sem var skrifuð í Morgunblaðið 12. júní sl. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Samninganefnd Íslands hefur skilað sínu verki. Forsendan í starfi hennar virðist hafa verið sú að okkur bæri skylda til að greiða og því ekki annað að gera en að semja um greiðslukjör. Þessi nálgun er hvorki í samræmi við þá þingsályktun sem samþykkt var þann 5. desember sl. á Alþingi né þá kynningu sem fram fór á hlutverki samninganefndarinnar þegar hún var skipuð. … Ef til eru lögfræðileg rök fyrir þeim niðurstöðum sem samninganefndin hefur samið um, þá verður að kynna þau. … Séu niðurstöður samninganna byggðar á pólitískum sjónarmiðum, t.d. vegna mögulegrar aðildarumsóknar Íslands að ESB, eða beinum eða óbeinum þvingunum, verður að upplýsa það. Síðan verða þingmenn að taka upplýsta ákvörðun um hvort þau sjónarmið réttlæti skuldsetningu þjóðarinnar sem hljóða upp á óvissar en gríðarlegar fjárhæðir þrátt fyrir að lögfræðileg rök hnígi í aðra átt.“ Þess vegna er spurt: Hver voru þau markmið sem ríkisstjórnin, sem tók við þessu máli 1. febrúar, setti samninganefndinni undir forustu Svavars Gestssonar? Það er eðlilegt að svo sé spurt, ekki síst í ljósi orða þáverandi hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hæstv. fjármálaráðherra í dag sem borið hefur ábyrgð á úrvinnslu þessa máls hátt á fimmta mánuð. Einungis viku áður en hann tók við forræði málsins taldi hann að samningarnir um Icesave væru bæði riftanlegir og ógildanlegir nauðasamningar og enn væri unnt að afstýra stórslysi fyrir íslenska þjóð. Nú er þessi sami stjórnmálamaður borinn þeim sökum að hafa blekkt íslenska kjósendur þegar hann leggur fyrir Alþingi, og óskar eftir staðfestingu alþingismanna á, plagg sem hann sjálfur gaf nafn við hæfi, nauðasamningar fyrir íslenska þjóð. Hæstv. ráðherra fjármála hefur reynt að halda því fram að hann hafi tekið við þessu máli fullbúnu og niðurstaðan hafi svo að segja verið gefin fyrir fram. Svo langt ganga forustumenn ríkisstjórnarinnar í því að segjast vera bundnir af fyrri vinnu að hæstv. forsætisráðherra leyfir sér að halda því fram opinberlega að hún treysti því að sjálfstæðismenn muni styðja nauðasamninginn á þingi í ljósi forsögunnar. Í þessum efnum eru margar skoðanir. Fróðlegt er að lesa álit lögfræðingsins sem var aðstoðarmaður utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þegar átökin um þessi mál stóðu sem hæst, en Kristrún Heimisdóttir hefur m.a. haldið því fram að staðreyndin væri sú að ný ríkisstjórn er við tók hefði hæglega getað snúið við ákvörðunum fyrri ríkisstjórnar um Icesave-samningana hefði verið pólitískur vilji fyrir því. Forræði á Icesave-samningnum hefur verið hjá fjármálaráðherra í öllum ríkisstjórnum sem starfað hafa á þessum erfiða vetri og núverandi ráðherra og flokkur hans hefur sama frjálsa svigrúmið til ákvarðana og aðrir höfðu á undan að mati Kristrúnar Heimisdóttur. Það er ekkert undarlegt þó að alþingismenn í þessu landi og almenningur allur hafi ríka fyrirvara á afstöðu sinni til þessa máls þegar það er borið á borð fyrir fólk með þeim hætti sem raun ber vitni. Að sjálfsögðu gera allir sem þessu máli tengjast sér fullkomlega grein fyrir alvarleika og innihaldi þess. En það er grundvallaratriði að áður en ætlast er til þess að Alþingi Íslendinga taki afstöðu til þess nauðasamnings sem ríkisstjórnin hefur nú loksins, fyrir örfáum mínútum, kynnt þingmönnum, hafi alþingismenn fengið þær upplýsingar sem þörf er á svo þeir geti tekið upplýsta afstöðu til viðfangsefnisins. Grunnspurningin sem hver og einn alþingismaður stendur frammi fyrir og þarf að svara á næstu vikum er sú hvort hann sé tilbúinn til þess að ríkissjóður taki ábyrgð á 600–750 milljarða skuld sem 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir rakti hér áðan. Þetta er ósanngjarnt mál. Þetta er erfitt mál og það er meira að segja hægt að segja að þetta sé andstyggilegt mál. Það er hins vegar okkar að leysa úr því og það verðum við að gera eins og best við getum. Bretar þurfa að inna af hendi 2,4 milljarða punda og Hollendingar 1,7 milljarða evra vegna Icesave, meira en Íslendingar þurfa að bera.  
             Virðulegi forseti. Þetta er hin bitra staðreynd sem við þurfum að horfast í augu við og jafnvel þótt við gætum lagt málið fyrir dóm er það ekki heldur einhlítt að af því hefðum við ávinning. Eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson rakti hér í desember er mjög vafasamt að gera því skóna að við höfum endilega hag af því að tefla málinu fyrir dóm og eiga á hættu að tapa því.  Það er vegna þessara erfiðu aðstæðna sem við þurfum að taka á þessu máli og ljúka því. Vegna þess að lausn á því er nauðsynleg forsenda þeirrar efnahagslegu endurreisnar sem við verðum að ná.  
             Virðulegi forseti. Einnig hefur verið leitt í ljós í þessari umræðu af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að þau samningsákvæði, sem mikið hefur verið vísað til á síðustu dögum og verið talin standa fyrir einhvers konar fullveldisafsal eða geti haft í för með sér hættu á afsali auðlinda þjóðarinnar, eru vanabundin samningsákvæði  Allt er málið hins vegar þannig vaxið að það sýnir okkur hvernig við þurfum að læra að vinna í nýju Íslandi.  Hér hefur verið bent á að kalla þurfi til sérfræðinga til þess að fjalla um lánakjörin, um samningsákvæðin, og það er mikilvægt að það starf fari fram fyrir opnum tjöldum eins og kostur er til þess að eyða óvissu og áhyggjum og greiða úr misskilningi. Ég held því að það sé mikilvægt að við tökum þann tíma sem nauðsynlegur er til að fjalla um málið í nefnd. Það skipta ekki máli dagar til eða frá í því efni. Það er algjört grundvallaratriði að við upplýsum þetta mál eins vel og kostur er. Ég held að flestum áhyggjum varðandi þennan samning verði svarað með vandaðri umfjöllun í nefnd og ég treysti því að sjálfsögðu að þingið standi undir því að tryggja glæsilega og góða þingmeðferð málsins þannig að við getum öll verið viss um að velt hafi verið við hverjum steini og málið upplýst til fulls.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar. Við höfum legið yfir þessum samningi eins og mögulegt er á þeim örfáu mínútum sem við höfum haft síðan við fengum hann í hendurnar. Að okkar mati hefur ríkisstjórn Íslands einfaldlega lagst í duftið og brugðist þjóðinni og er þá kannski vægt til orða tekið. Ríkisstjórn og þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna hafa tekið þann kost og munu gera það nánast hver og einn að velta skuldum einkaaðila, svokallaðra útrásarvíkinga, yfir á almenning í landinu sem stofnaði ekki til þeirra skulda. Það er algjörlega óásættanlegt. Það er algjörlega óréttlátt og algjörlega siðlaust. Mér býður einfaldlega við þeirri hugsun að menn vogi sér að taka slíkar ákvarðanir og velta þessu yfir á almenning í landinu, á börnin okkar og barnabörnin. Hvernig vogið þið ykkur að gera það? Hvers konar hugsun býr eiginlega að baki? Það er ekki verið að gera neitt sem mark er á takandi til þess að elta þá menn sem stofnuðu til þessara skulda. Þeir eru enn þá að afgreiða sjálfa sig um tugi milljóna út úr einhverjum lagakrókum og einkalífeyrissjóðum til þess að skemmta sjálfum sér á meðan verið er að leggja hér fram bandorm sem sýnir alveg greinilega hvernig allur íslenskur „infrastrúktúr“ mun molna niður á næstu árum fyrir framan augu okkar vegna þess að sumir þingmenn ætla að nota peninga þjóðarinnar til þess að borga skuldir einkaaðila. Skammist þið ykkar! Skammist þið ykkar fyrir að láta ykkur detta þetta í hug og það meira að segja sennilega að óþörfu. Við höfum heyrt hér mat Stefáns Más. Við vorum með einn fremsta sérfræðing landsins í Evrópurétti, Elviru Pineda, hjá okkur áðan sem heldur því alveg hiklaust fram að það sé fyllilega sanngjarnt að Ísland láti reyna á þetta mál fyrir Evrópudómstólnum. Evrópudómstóllinn hefur þegar kveðið upp dóm í sambærilegu máli þar sem kom skýrt fram að það er ekki sjálfkrafa ríkisábyrgð þegar svona stendur á. Hér er ekki hlustað á það, 700 milljarðar kr. skuld og það er ekki hlustað á það. Hvers konar eiginlega virðing er það fyrir landi og þjóð sem þessi ríkisstjórn ber? Þetta er svo skammarlegt að mér verður orðfall, ég verð að viðurkenna það. En þetta er eitthvað sem íslensk stjórnvöld, þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna, þora ekki að láta reyna á. Eins og kom fram áðan hjá hv. þm. Gunnari Braga, sem stal nú frá mér glæpnum, hafa orðin gunga og drusla verið sögð hér úr þessum stól og það af mun minna tilefni. Þau er nú hægt að herma upp á þá þingmenn alla sem styðja þennan samning,  Samfylking og Vinstri grænir munu velta 700–1000 milljörðum króna yfir á íslenskan almenning án þess að hafa fengið upplýsingar um þær eignir sem komið hafa á móti. Samninganefndarmaðurinn sem kom á fund okkar áðan hafði ekki séð eignasafnið. Hvar er réttlætið? Hverjir hafa verið handteknir? Hvaða eignir hafa verið frystar? Rannsóknarnefnd Alþingis er í uppnámi vegna þess að íslenskir embættismenn eru að agnúast út í eina alvörusérfræðing nefndarinnar. Rannsókn sérstaks saksóknara er í uppnámi vegna þess að hann veldur ekki verkefninu. Hann er skipaður af dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem ber meginábyrgð á því sem gerðist og það er ekki hnikað við manninum. Hvers konar 

Forseti verður að gera athugasemdir við hv. þingmann. Honum ber að nefna þingmenn með fullu nafni og beina orðum sínum til forsetans og ávarpa hv. þingmenn ekki í annarri persónu úti í sal.

Frú forseti. Ég get nú ekki annað en tekið undir með hv. þm. Þór Saari. Ég skil ekki hvernig þingmenn sem hafa lesið þennan samning hafa geð í sér til að koma hér og tala fyrir honum og reyna að halda því fram að það sé ásættanlegt að skuldbinda þjóðina með þeim hætti sem þar er lýst. Hæstv. utanríkis- og fjármálaráðherrar tala mikið um hvað ég sé neikvæður, svartsýnn. Ég má væntanlega ekki tala markaðinn niður.  Ég er svolítið hræddur um það að ríkisstjórnin skilji einfaldlega ekki þann gjörning sem hún talar fyrir hér. Það er eina skýringin sem ég get fundið fyrir því að hún haldi nú áfram að tala fyrir þessum samningi. Það er einfaldlega tekið fram í samningnum, það er ekki hægt að misskilja það, að hægt sé að ganga að eignum íslenska ríkisins hvar sem er ef stjórnvöld þessara ríkja telja að vanefndir hafi orðið á samningnum. Hvers vegna skilur hæstv. ríkisstjórn það ekki? Hugsanlega vegna þess að hún virðist ekkert hafa leitað ráðgjafar í þessu máli. Hæstv. utanríkisráðherra lagði nú verulega lykkju á leið sína til þess að reyna að sýna fram á að mér hefði snúist hugur í þessu máli með því að fara að fjalla um einhverja háskólaprófessora sem hann taldi að einhvern tímann hefðu komið á minn fund. Ég kannast nú reyndar ekki við að Gylfi Zoëga hafi verið efnahagsráðgjafi Framsóknarflokksins.  
             Það er einmitt heila málið í þessu öllu saman. Í Icesave-málinu höfum við lagastöðu. Við höfum rétt, við getum farið og varist núna. En ef við gerum það ekki núna er afleiðingin sú að við lendum í þeirri stöðu sem Jón Daníelsson sagði, að engin þjóð gæti leyft sér að lenda í, þjóðargjaldþroti. Við skulum því líta til ráðgjafa og huga að því sem þeir hafa um þetta mál að segja. Ég held að það sé reyndar alveg rétt sem hæstv. utanríkisráðherra nefnir, að menn hafi verið sjálfum sér samkvæmir. Menn eins og hæstv. félagsmálaráðherra, Árni Páll Árnason, hann hefur svo sannarlega verið sjálfum sér samkvæmur í þessu máli. Hér kom hæstv. ráðherra á sínum tíma og talaði nánast eins og hann hefði verið ráðinn til starfans af Evrópusambandinu. Það vottaði ekki fyrir áhuga hjá honum á því að kynna sér lagalega stöðu Íslands, hvað þá að láta reyna á hana. Nei. Hæstv. ráðherra vildi fyrir alla muni ekki styggja vini sína innan Evrópusambandsins. Og við hvað er þessi hræðsla? Stjórnarandstaðan er sökuð um hræðsluáróður. Hvað með ríkisstjórnina sem hvað eftir annað gefur í skyn að ef við samþykkjum ekki þennan agalega samning gerist eitthvað enn þá hræðilegra. Og hvað á það að vera? Við einangrumst og vinaþjóðir okkar fara væntanlega í einhvers konar efnahagslegar refsiaðgerðir gegn okkur. Hvers vegna ættu Bretar, Hollendingar eða Þjóðverjar að vilja leggja íslenskt efnahagslíf í rúst?  Um hvað snýst þetta þá?  
            

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta úr ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði, sem flutti hér málefnalega og hófstillta ræðu, að það er að sjálfsögðu afar mikilvægt að hv. alþingismönnum verði gerð aðgengileg gögn og að þeim gefist tími til að setja sig mjög vel inn í þetta mál, ég mæli eindregið með því að það verði gert,  Ég get ekki gefið málflutningi sumra annarra stjórnarandstæðinga sömu einkunn og Margréti Tryggvadóttur.  Auðvitað eru það stjórnendur Landsbankans sáluga fyrrverandi sem bera mestu ábyrgðina á þeirri ógæfu sem þetta hefur leitt yfir okkur 

Hún liggur hjá þér …

Liggur öll ábyrgðin á þeim sem eru að reyna að leysa úr málinu?

Lestu eigin greinar.

Það mætti ætla af málflutningi hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hann vill skjóta sendiboðann í þessu máli en ekki boðskapinn. 
             Aðalatriði málsins er að mínu mati, frú forseti, að hér hefur enginn getað hrakið það með neinum rökum að þær fullyrðingar sem uppi hafa verið í gærkvöldi og í dag um að ákvæði þessa samnings stofni á nokkurn hátt í hættu stöðu okkar, eignum okkar og auðlindum innan lands vegna þessa máls, engin rök hafa komið fram fyrir slíku.  Hvers vegna í ósköpunum ætti það að geta gerst í þessu tilviki? Ákvæðin sem hér er vitnað til eru algerlega hliðstæð þeim sem verða væntanlega í lánasamningum við hin Norðurlöndin. Halda menn að frændþjóðir okkar á Norðurlöndum fari að setja slík ákvæði inn í samning til þess að geta með krókaleiðum ásælst auðlindir Íslendinga? Nei.  Ég verð að segja alveg eins og er, frú forseti, að ég er hugsi yfir því hversu margir velja það að nota ræðutíma sinn til að útmála þetta mál og sjá ekkert nema hættur og vonleysi í tengslum við þetta.  
             Þetta er hluti af lausn þeirra vandamála sem að okkur hafa steðjað, það er það, það verða hv. þingmenn að horfast í augu við. Þetta hangir saman við fjölmörg önnur vandamál og úrlausnarefni sem við þurfum að hafa okkur í gegnum. Á meðan ég verð í einhverju hlutverki í þeim efnum verður það í trúnni á það að Ísland ætli sem sjálfstæð þjóð að glíma við þessi vandamál á eigin forsendum og sigrast á þeim en ekki gefast upp. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 47/2006, um kjararáð, og breytingu á fleiri lögum. Með frumvarpi þessu eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar á ýmsum lögum í þeim tilgangi að færa til kjararáðs ákvörðunarvald um launakjör forstöðumanna hlutafélaga og annars konar félaga sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins. Undir þetta falla m.a. hlutafélögin Nýi Kaupþing banki, Nýi Landsbankinn og Íslandsbanki, opinberu hlutafélögin Flugstoðir, Íslandspóstur, Keflavíkurflugvöllur, Matís, Neyðarlínan, Orkubú Vestfjarða, Rafmagnsveitur ríkisins og Ríkisútvarpið, auk Byggðastofnunar og Seðlabanka Íslands. Sjóðirnir Íbúðalánasjóður og Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins og sameignarfyrirtækið Landsvirkjun munu sömuleiðis falla hér undir. Þetta frumvarp tekur einnig til félaga sem eru í meirihlutaeigu nefndra félaga. Hafa verður þó þann fyrirvara á að ekki gert ráð fyrir að þetta eigi við um félög sem eru í eigu félaga sem aftur eru að meiri hluta í eigu félags sem er að meiri hluta í eigu ríkisins. Sem dæmi má nefna ef að sameignarfélagið Landsvirkjun á hlutafélagið Landsvirkjun Invest hf. þá mundi hlutafélag sem væri að meiri hluta í eigu Landsvirkjunar Invest hf. ekki falla hér undir. Þessu frumvarpi er að sjálfsögðu ekki heldur ætlað að taka til félaga, rekstrarfélaga eða almennra hlutafélaga sem tímabundið gætu lent í óbeinni eigu ríkisins í gegnum banka í eigu ríkisins o.s.frv. Þessi landamæri þarf ef til vill að draga upp með skýrari hætti en gert er í frumvarpinu sjálfu og ég beini því til hv. þingnefndar að huga m.a. að þessu máli í meðförum málsins. Ákvarðanir um launa- og starfskjör forstöðumanna Fjármálaeftirlitsins og Samkeppniseftirlitsins, sem eru A-hluta stofnanir, verða sömuleiðis færðar undir kjararáð. Jafnframt er tekið fram að í ákvörðunum sínum skuli kjararáð gæta þess að föst laun fyrir dagvinnu þeirra aðila sem undir kjararáð heyra annarra en forseta Íslands verði ekki hærri en föst laun forsætisráðherra fyrir dagvinnu. Þetta á jafnt við um þá aðila sem færast undir ráðið nú og þá aðila sem kjararáð hefur úrskurðað um launa- og starfskjör til þessa. Í öðru lagi er kveðið á um það í 2. gr. að frumvarpið taki ekki til forseta Íslands. Helgast það að sjálfsögðu af ákvæði 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að óheimilt skuli að lækka greiðslur af ríkisfé til forseta á kjörtímabili hans. Í þriðja lagi eru í 3.–14. gr. lagðar til nauðsynlegar breytingar á ýmsum lögum til að færa ákvörðun um starfskjör forstöðumanna stofnana ríkisins þar sem stjórnir ákveða starfskjör þeirra og forstöðumanna hlutafélaga og annars konar félaga, einkaréttareðlis, sem eru að meiri hluta í eigu ríkisins til kjararáðs og forstöðumanna í eigu þeirra. Meginverkefni efnahagsmála næstu missirin er að ná aftur jafnvægi í rekstri ríkissjóðs, endurreisa fjármálakerfið, ná þjóðarsátt um lykilmarkmið og viðamiklar efnahagsráðstafanir eftir hrun fjármálakerfisins í haust. Eitt af mikilvægustu verkefnum í efnahagsmálum næstu missirin er því á sviði ríkisfjármála. Lykillinn að endurreisn íslensks efnahagslífs felst í víðtækum aðgerðum á sviði ríkisfjármála með það að markmiði að mæta hinu mikla tekjufalli sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna efnahagshrunsins og þeim miklu skuldum sem það skilur eftir sig. Meginmarkmið þessa frumvarps er að laga rekstur ríkisins að þessu leyti að gjörbreyttum efnahagslegum raunveruleika og til þess að mæta stórfelldum tekjusamdrætti vegna efnahagskreppunnar. Það má því segja að frumvarp þetta sé liður í mun víðtækari aðgerðum, sem sumar hverjar munu verða til umfjöllunar á Alþingi á næstu dögum, til þess að jafna kjörin og setja þau inn í núverandi samhengi efnahagsumhverfisins á Íslandi og í sanngirnisátt frá því sem var á tíma ofurlauna sem vissulega leiddu inn í launaákvarðanir innan hins opinbera, sérstaklega í tilviki þeirra sem sömdu sjálfir um sín laun við stjórnir sjálfstæðra eininga innan ríkisrekstrarins. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál að öðru leyti, það er tiltölulega einfalt að formi og gerð og markmiðið með því sömuleiðis. Ég legg því til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.

Virðulegi forseti. Það er sérstakt fagnaðarefni að þetta mál skuli vera komið til hér umræðu. Það er rétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði að það lætur ekki mikið yfir sér en þetta er afskaplega mikilvægt mál og mikilvægur þáttur í þeirri heildarmynd sem þarf að draga upp á næstu vikum, mánuðum og missirum um nýjan sáttmála, nýja þjóðarsátt um launamyndun og launakerfi í landinu. Við horfumst nú í augu við erfiðar aðgerðir og erfiða stöðu í þjóðarbúinu og munum þurfa að grípa til erfiðra aðgerða sem reyna munu á heimili og það verður ekki einfalt fyrir okkur að takast á við þennan vanda. Við leggjum líka í dag fram á Alþingi frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem rætt verður á morgun þar sem m.a. er að finna tillögu um sérstakt hátekjuskattþrep á tekjur yfir 700 þús. kr. En þar er líka að finna ákvæði sem fela í sér kjaraskerðingu fyrir lífeyrisþega jafnt ellilífeyris- sem örorkulífeyrisþega. Við þær aðgerðir höfum við reynt að verja sem kostur er hag þeirra sem lakast standa en það er samt sem áður afar erfitt að horfast í augu við það að þurfa að grípa til aðgerða sem bitna á þeim sem ekki hafa valið sér hlutskipti sitt og eiga ekki í annað hús að venda um tekjumöguleika við þessar aðstæður, en við verðum að axla ábyrgðina af því. Þess vegna er þetta frumvarp svo mikilvægt því það fyllir inn í þá heildarmynd sem nauðsynleg er til að skapast geti samfélagslegt sátt um þær erfiðu aðgerðir sem fram undan eru, erfiðar aðgerðir sem fela að sjálfsögðu í sér hátekjuskatt á hæstu tekjur og auðvitað hækkandi skattbyrðar fyrir þorra fólks og kjaraskerðingu fyrir þá lakast settu í formi skerðinga á bótum. Við þær aðstæður er mjög mikilvægt að taka skýrt og hart á þeirri öfugþróun í launamálum sem einkennt hefur útþenslu hjá hinu opinbera á undanförnum árum þar sem tilteknir toppar í sjálfstæðum félögum hafa í reynd sagt sig úr lögum við samfélagið hvað varðar launakjör og umgjörð um starfskjör. Það er mikilvægt að snúa þessari öfugþróun við og það er mikilvægt að stemma þessa á að ósi. Í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að sparnaður ríkissjóðs af þessari aðgerð verði í kringum 38 millj. kr. Sjálfur ég sannfærður um að hann verður meiri vegna þess að aðgerðin mun að sjálfsögðu hafa áhrif áfram niður launastrúktúrinn í kerfinu og mun koma böndum á millistjórnendalaun jafnt í bönkunum sem í þeim stofnunum sem hér um ræðir. Það eru einfaldlega þeir tímar að við verðum að ætlast til þess að þeir sem betur eru í stakk búnir til að bera byrðar geri það og við verðum að grípa til afgerandi aðgerða til að koma þeim skilaboðum á framfæri. Þeir tímar eru liðnir að sjálftökulið geti valsað um opinbera sjóði og þeir tímar eru liðnir að hægt sé að sætta sig við margfaldan launamun. Nú er einfaldlega runninn upp sá dagur að við þurfum að taka með afgerandi hætti á því rofi sem orðið hefur á milli hópa í samfélaginu og koma eðlilegum viðmiðum á í ákvörðunum um laun hjá æðstu stjórnendum í stofnunum sem í eðli sínu eru þjónustustofnanir við almenning í landinu og áttu aldrei að fá að komast úr samhengi við önnur laun í landinu eða önnur laun hjá hinu opinbera. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja frekar þetta mál en ég vil þó minna á að í 2. gr. frumvarpsins er tekið fram að við ákvörðun sína skuli kjararáð gæta þess að föst laun fyrir dagvinnu verði ekki hærri en föst laun forsætisráðherra. Ég tel þetta óþarflega loðið orðalag og sé ekki ástæðu fyrir því af hverju þarna þurfi að höfða til dagvinnu þegar fyrir liggur að forsætisráðherra fær öll sín laun fyrir alla sína vinnu og þar því um heildarlaun að ræða. Ég vil beina því til nefndarinnar að kanna þetta atriði sérstaklega. Það er a.m.k. vilji minn að við göngum hér enn skýrar fram og það verði þannig að ákvarðanir kjararáðs að þessu leyti lúti að heildarlaunum þeirra forstjóra sem hér um ræðir og að þau verði þá í öllum tilvikum ekki hærri en heildarlaun forsætisráðherra. Það tel ég sanngjarnt, eðlilegt og að öllu leyti skynsamlegt. Við þurfum síðan að gera fleiri breytingar til að festa í sessi önnur viðmið en þau sem gilt hafa í opinberum rekstri hingað til.

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frumvarp til laga um breytingu á lögum um kjararáð og fleiri lögum. Það er svolítið merkilegt og mikil upplifun að heyra hæstv. félagsmálaráðherra kalla það fólk sem hér um ræðir sjálftökulið í opinberum sjóðum og opinberum störfum, en það er að sjálfsögðu hans skoðun. Mig langar til að fara aðeins yfir út á hvað þetta gengur. Kjaranefnd og Kjaradómur voru sameinuð og breytt í kjararáð með lögum nr. 47/2006 um kjararáð. Helstu rök fyrir því að kjararáð var stofnað voru þau að tvær stofnanir, kjaranefnd og Kjaradómur, fjölluðu um laun opinberra starfsmanna. Kjaradómur fjallaði um alþingismenn, ráðherra, forseta og hæstaréttardómara en kjaranefnd fjallaði um opinbera starfsmenn í ýmsum stöðum. Ástæðan fyrir því að þessu var breytt og sett undir einn hatt var sú að þarna lægi of mikið undir, þarna væru of margir komnir undir, því að eins og allir vita fjallar kjararáð eingöngu um þá opinberu aðila sem ekki hafa verkfallsrétt. Í 1. gr. laga um kjararáð segir að verkefni þess sé að ákveða laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, ráðherra, dómara og annarra ríkisstarfsmanna sem svo er háttað um að þau geta ekki ráðist með samningum á venjulegan hátt. Nú er komið fram frumvarp þar sem þeim fjölgar sem heyra undir kjararáð og hæstv. fjármálaráðherra las hér upp áðan hverjir þeir væru þannig að óþarft er að tíunda það orð fyrir orð, en þarna eru m.a. bankastjórar bankanna og þeirra félaga sem bætast við. Aðeins til upprifjunar um það hve hættuleg aðgerð þetta er sem verið er að fara hér í þar sem framkvæmdarvaldið er með puttana í úrskurðarnefnd eins og kjararáð er, þá langar mig til að lesa upp úr greinargerð formanns Kjaradóms frá því 17. febrúar 2006 sem fylgdi með sem fylgiskjal með frumvarpi til laga um kjararáð en þar segir, með leyfi forseta: „Kjaradómur, sem starfar í samræmi við gildandi lög á hverjum tíma, getur komist að niðurstöðu sem hentar ekki á hinu pólitíska leiksviði þá og þá stundina. Kjaradómur fer ekki eftir fyrir fram gefnum pólitískum línum og menn verða að geta treyst því að hann starfi óháður stjórnvöldum. Með lögum nr. 1/2006 var hins vegar raskað því innbyrðis kerfi sem Kjaradómur hafði komið sér upp í samræmi við fyrirmæli til hans í lögum …“ Þarna bendir formaður Kjaradóms á hve það er í raun og veru hættuleg aðgerð þegar pólitíkin fer að skipta sér af launum þeirra aðila sem þarna um ræðir sem hafa, eins og ég kom inn á áðan, ekki verkfallsrétt. Það hefur gerst tvisvar eða þrisvar síðustu ár sem ég man eftir að löggjafinn gekk fram í því að fá því hnekkt þegar Kjaradómur og kjararáð höfðu ákvarðað laun þessara aðila sem byggðust fyrst og fremst á þróun á launamarkaði og tóku tillit til þess hver þróunin var. Þá sá löggjafinn sig knúinn til að hnekkja þeirri niðurstöðu þvert á lög því að þessir aðilar áttu að starfa algjörlega sjálfstætt án þess að pólitískir puttar kæmu þar nærri. Hins vegar þegar kjararáð var stofnað upp úr kjaranefnd og Kjaradómi var samsetningin á kjararáði sú að þrír aðilar eru skipaðir af Alþingi og tveir koma annars staðar frá. En áður en lögunum var breytt voru þessar stofnanir algjörlega sjálfstæðar og hvorki framkvæmdarvaldið né löggjafarvaldið hafði aðkomu þar að. Með því að skipa lögum um kjararáð með þessum hætti var jafnframt gefið í skyn að löggjafinn hefði þarna ákveðið hlutverk og það er akkúrat það sem er að gerast núna því að nú er búið að leggja fram frumvarp þar sem lagt er til að fjölga þeim sem heyra undir kjararáð og löggjafinn hefur í raun og veru aðgang þarna inn. Að mínu mati er sparnaðurinn sem fólginn er í þessum launalækkunum afar lítill. Við þingmenn, minni hlutinn og örugglega meiri hlutinn líka erum í raun og veru að bíða eftir því hvaða aðgerðir ríkisstjórnin ætlar að fara í til að sýna fram á einhvern niðurskurð. Ég bendi á að þegar lög beinast að einstökum aðilum eins og í þessu frumvarpi, það á að spara hér 12 millj. kr. á þremur einstaklingum, 38 millj. kr. sparnaður bitnar á níu aðilum, þá langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því hvort það sé ekki örugglega vanhugsað að fara fram með málið á þessum grunni. Fallið hafa hæstaréttardómar þar sem hægt er að rekja lög til einstakra aðila, þar sem einstakir aðilar eru teknir út úr einhverju heildarmengi, þeir hafa fallið á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar um að verið sé að taka einstakling eða fyrirtæki út úr heilu mengi og það hefur bakað íslenska ríkinu bótaskyldu, hæstv. forseti. Ég hef áhyggjur af eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar sem laun eru varin með, laun og lífeyrissjóðsgreiðslur eru varin með eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Það hefur ekki reynt á það en ég veit að héraðsdómari ætlaði á sínum tíma að láta reyna á það, að einhliða lækkun löggjafans á launahækkun Kjaradóms varð til þess að héraðsdómari ætlaði jafnvel að fara í málssókn á þessu ákvæði en varð ekki úr, hefur kannski brostið kjark vegna ástæðna í þjóðfélaginu þá og ef til vill leita þeir aðilar sem um ræðir í þessu frumvarpi ekki réttar síns vegna aðstæðna í samfélaginu sem leiðir þá til þess, eins og ég hef bent á áður, að réttarríki okkar er í gríðarlegri hættu á þeim tímum sem við lifum núna, því að í raun og veru er verið að fara út á ystu nöf með ýmis mál varðandi réttinn sem varinn er í stjórnarskránni og annað. Að lokum langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort segja eigi upp þeim aðilum sem hér falla undir og frumvarpið nær til og endurráða þá. Er búið að gera eitthvert samkomulag við þá um að þeir taki á sig launaskerðingu? Er búið að ganga frá því að þeir fari ekki í málssókn við íslenska ríkið verði frumvarpið að lögum og skaðabótakröfur? Hvernig ætlar hæstv. fjármálaráðherra að leysa vandamálið varðandi eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og rétt þessara aðila til að lækka þessi laun?

Frú forseti. Varðandi sparnaðinn er það alveg rétt að hann er ekki mjög mikill reikningslega séð ef aðeins eru teknir þeir aðilar sem hér færast beint undir kjararáð. Þó er skotið á að laun eða launakostnaður mundi lækka strax um u.þ.b. 50 millj. kr. sem laun eða launakostnaður af þeim sökum. Þá er rétt að hafa í huga að enginn afleiddur sparnaður er reiknaður inn í dæmið og ekki er heldur tekið tillit til þess sparnaðar sem væntanlega verður þegar allmikill fjöldi dótturfélaga sem hér munu eiga í hlut sætir sömu meðferð. Ég held að það sé hafið yfir allan vafa að löggjafinn getur ákveðið þessa breytingu á fyrirkomulagi launaákvarðana starfsmanna sinna. Kjararáði hafa áður verið falin verkefni sem eru á grundvelli tiltekinna markmiða sem löggjafinn vill ná fram í sambandi við launakjör eins og gert var í vetur þegar kjararáði var falið beint að lækka laun þeirra sem það hafði áður úrskurðað um. Kjararáð hefur nú lokið því verkefni, því voru falin ákveðin viðmiðunarmörk í þeim efnum og hefur það leyst það vel af hendi. Síðasti hópurinn sem þar á í hlut er núna að fá nýjan úrskurð. Ég held að það skapi heldur enga réttaróvissu þegar kjararáð kemst að sinni niðurstöðu. Þá gera viðkomandi forstöðumenn það einfaldlega upp við sig hvort þeir vilji vinna áfram á þeim launakjörum sem þannig hafa verið ákvörðuð af hálfu vinnuveitandans eða hvort þeir kjósa ef svo bæri undir að segja frekar starfi sínu lausu. Þannig geng ég út frá því að þetta gerist og ég held að það skapi alls enga óvissu í þessum efnum. Það er að sjálfsögðu ekki þannig að menn eigi stjórnarskrárvarinn rétt á því að halda einhverjum tilteknum launakjörum gagnvart vinnuveitanda sínum og allra síst þeir sem ekki falla undir 

Frú forseti. Jú, það er nákvæmlega það fólk sem hefur launaréttinn varinn með stjórnarskrárbundnu ákvæði sem ekki getur farið í verkfall og barist fyrir rétti sínum á þeim grunni þannig að ég tel að hæstv. fjármálaráðherra misskilji málið. Þó að kjararáð hafi úrskurðað um lækkun launa á sl. vetri og hefur gert það áður að tilmælum Alþingis er ekki þar með sagt að það þurfi að vera svo um ókomna tíð því að í lögum um kjararáð segir að það skuli vera sjálfstætt. Komum við þá aftur að því sem við höfum svo oft orðið vör við á þessu vorþingi að ríkisstjórnin, sú sem nú situr, lítur svo á að hafi einhver ákveðin framkvæmd verið eins um ómunatíð, hefur jafnvel ekki verið í takt við það sem gerist og gengur, eigi hún að vera þannig áfram. Erum við ekki að tala um það á þessu sumarþingi eftir nýafstaðnar kosningar að hér eigi að ríkja gegnsæi og heiðarleiki  Því segi ég að þó að þessi aðgerð hafi verið gerð í vetur er ekki þar með sagt að allir falli undir það. Það myndast ákveðinn móralskur stuðningur fyrir því að lækka laun. Auðvitað lækkar almenni vinnumarkaðurinn líka laun og fólk missir vinnuna o.s.frv. En ég bendi á aðalatriðið að mínu mati í því frumvarpi sem liggur fyrir, þ.e. hinn stjórnarskrárvarða eignarrétt hvað varðar laun og launatengd gjöld sem þessi hópur hefur svo sannarlega unnið sér inn.

Frú forseti. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því að ráðningarsamningar verði teknir til skoðunar þegar kjararáð fer að vinna sína vinnu og afla sér gagna. Frumvarpið hefur verið undirbúið af færum lögfræðingum á sviði vinnuréttar þannig að ég treysti því að það sé vel úr garði gert sem slíkt en að sjálfsögðu getur hv. þingnefnd sannreynt það og kallað til sín sérfræðinga á þessum sviðum. Kjararáði hafa alltaf verið sett einhver viðmið í sambandi við störf sín af hálfu löggjafans, alltaf. Til dæmis hafa verið sett viðmið um að taka mið af almennri launaþróun eða öðrum slíkum hlutum. Kjararáð vinnur síðan sjálfstætt í þeim skilningi að það starfar á grundvelli laganna og þeirra viðmiða sem með lögum eru sett og það leysir af hendi þau verkefni sem því eru falin af hálfu löggjafans. Ég tel að þetta frumvarp sé einmitt spor í átt til samræmis og gagnsæis og sé fráhvarf frá því sem myndaðist t.d. með hlutafélagavæðingu opinberra stofnana sem varð skjól fyrir ógagnsæi í launaákvörðunum og ýmis fríðindi sem við vitum að viðgangast, svo sem bílafríðindi og aðra slíka hluti sem eru ígildi kjara. Það er því ekki nokkur minnsti vafi í mínum huga að þetta er til bóta í þessum efnum og til samræmingar og er sanngjarnt. Það er ósanngjarnt að opinberir starfsmenn séu á mjög mismunandi kjörum eftir því hvert rekstrarform þeirrar opinberu einingar er sem þeir starfa hjá. Og það er að mínu mati löngu tímabært að launaákvarðanir opinberra, háttsettra embættismanna eins og yfirmanns Ríkisútvarpsins eða annarra slíkra aðila séu með sambærilegum hætti og forstöðumanna annarra stofnana sem heyra undur kjararáð, ráðuneytisstjóra og fleiri. Ég held að það megi þvert á móti færa sterk rök fyrir því að þetta sé framfaraspor í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi sem færir fleiri forstöðumenn sem núna eru orðnir ríkisstarfsmenn undir kjararáð. Það hefur nefnilega verið þannig á undanförnum árum að stjórnir ýmissa ríkisfyrirtækja hafa umbunað þessum forstöðumönnum ríkulega fyrir árangur í starfi sem hreinlega gufaði upp eftir bankahrunið. Þetta frumvarp felur í sér skipulagsbreytingu sem ætti, ef rétt er á málum haldið, að leiða til kjarajöfnunar og færa hæstu laun í opinbera geiranum niður. Slíkt mun hafa þau áhrif að kynbundinn launamunur mun minnka þar sem karlar eru miklu oftar forstöðumenn hjá ríkinu eða hjá hinu opinbera en konur. Þessi skipulagsbreyting mun ekki taka á rót vandans eða ástæðu þess að við höfum hér á landi mun meiri launamun kynjanna en gerist almennt í öðrum EES-löndum. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú að það er mjög mikill launamunur milli einkageirans og opinbera geirans. Meiri hluti karla eða um 80% karla unnu árið 2008 í einkageiranum þar sem greidd eru mun hærri laun en í opinbera geiranum en konur skiptast tiltölulega jafnt milli einkageirans og opinbera geirans. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af varðandi þetta frumvarp er að það muni leiða til þess að laun lækki almennt hjá hinu opinbera, sérstaklega hjá menntuðu starfsfólki. Það mun gera það að verkum að spekileki mun aukast frá opinbera geiranum til einkageirans. Meðalheildartekjur í einkageiranum voru t.d. 22% hærri en í opinbera geiranum árið 2008, eins og fram kom í könnun sem gerð var af Félagsvísindastofnun. Í henni var fjármálageirinn ekki inni og má geta þess að fjármálageirinn tók yfirleitt ekki þátt í launakönnunum vegna þess að það hefði þýtt miklu meiri launamun milli stétta og karla og kvenna. Þessi spekileki mun ekki einskorðast við að fólk flýi úr opinbera geiranum yfir í einkageirann heldur líka til útlanda. Gengishrunið hefur þýtt að laun hér á landi eru umtalsvert lægri en á Norðurlöndunum. Af því hef ég miklar áhyggjur og þess vegna langar mig til að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um hvort fyrirhugað sé að endurmeta eða endurskoða laun forsætisráðherra þannig að laun fyrir það starf séu í einhverju samræmi við laun í einkageiranum.

Virðulegi forseti. Því ber að fagna að við séum farin að sjá efnahagsaðgerðirnar líta dagsins ljós eina af annarri. Mig langar til þess, með leyfi forseta, að lesa hér aðeins upp úr greinargerð með frumvarpinu sem sýnir rökstuðninginn fyrir þessari aðgerð. Það hljómar einhvern veginn svona, með leyfi forseta: „Meginverkefni efnahagsmála næstu missiri er að ná aftur jafnvægi í rekstri ríkissjóðs, endurreisa fjármálakerfið, ná þjóðarsátt um lykilmarkmið og viðamiklar efnahagsráðstafanir eftir hrun fjármálakerfisins.“ Síðan segir, með leyfi forseta, hér aðeins aftar: „Meginmarkmið frumvarpsins er að laga rekstur ríkisins að gjörbreyttum efnahagslegum raunveruleika til þess að mæta stórfelldum tekjusamdrætti vegna efnahagskreppunnar.“ Þessi breyting gefur okkur 12 milljónir í A-hluta og 38 milljónir í B-hluta samkvæmt mati sem fram kemur í frumvarpinu. Þetta er því gríðarlega mikil efnahagsaðgerð sem hér er á ferðinni. Það er fleira sem hangir á spýtunni. Núna eftir hrunið stöndum við Íslendingar frammi fyrir því að það verða gríðarlega miklar launalækkanir í þjóðfélaginu. Þessi breyting setur ný viðmið og þessi viðmið eru skemmandi fyrir launastrúktúrinn í ríkiskerfinu. Það er algjörlega ljóst að nema laun forsætisráðherra verði þá hækkuð verulega frá því sem nú er mun þessi launalækkun raunverulega með tímanum ná niður allt kerfið. Það er nákvæmlega það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti hér réttilega á. Það er annar vinkill á málinu og hann er sá að þetta eykur launamun á milli opinbera geirans og einkageirans til langframa. Það sem það gerir er annars vegar að það leiðir til spekileka, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti réttilega á, að fólk mun fremur leita í einkageirann en í opinbera geirann og að opinberi geirinn mun ekki hafa yfir jafnhæfu starfsfólki að ráða. Jafnframt fyrir æðstu stjórnendur hjá ríkinu, sem frumvarpið á greinilega að ná til - það er augljóst að það fólk mun ekki leita eftir störfum hjá hinu opinbera heldur mun annaðhvort fara til útlanda eða út í einkageirann. Önnur hlið á málinu er sú að við höfum verið að reyna að ná fólki heim frá útlöndum, það var t.d. gert með sérstöku átaki í Háskóla Íslands. Við sáum þetta núna gerast á Landspítalanum o.s.frv. Hvernig eigum við að geta fengið fólk sem við viljum fá hingað heim vegna sérþekkingar sinnar og hæfileika til þess að snúa aftur ef við gerum það ekki með launum? Viðmiðið fyrir kjararáð verður þá í framtíðinni: hæstu laun; laun forsætisráðherra. Við vitum að þetta er popúlismi og ekkert annað, þetta er til að slá ryki í augun á almenningi, láta fólk halda að það sé verið að ná einhverju. Orðalag eins og hæstv. tryggingamálaráðherra notaði hér áðan, sjálftökulið og annað slíkt, um menn eins og Pál Magnússon útvarpsstjóra, menn eins og Þorgeir Pálsson hjá Flugstoðum, og svona menn, nokkra menn sem hægt er að telja á tíu fingrum - þetta er popúlismi, ómerkilegur popúlismi. Við vitum að laun þingmanna eru allt of lág. Það er þess vegna sem ekki er meira atgervi í sölum Alþingis en raun ber vitni. Við höfum ekki fengið fólk, klárt fólk, sem hefur víðtæka reynslu, mikla reynslu, til þess að koma hér inn og taka að sér þessi störf vegna þess að fólk hefur einfaldlega ekki efni á því. Ég ætla að endurtaka það: Það er þess vegna sem atgervið er ekki meira hér í sölum Alþingis en það er. Hæstv. tryggingamálaráðherra, þetta snýst ekki um sjálftökufólk. Þetta snýst um atgervi, atgervi fólksins sem á að stjórna þessum ríkisstofnunum, atgervi okkar hér inni á þingi. Þetta er popúlismi af ódýrustu sort, ódýrustu sort. Mig langar að beina orðum mínum til hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talaði um samræmingu í launakjörum og annað slíkt: Munu þá ríkisforstjórar fá einkabílstjóra? Munu ríkisforstjórar fá þá þau hlunnindi sem ráðherrar fá nú þegar? Munu ríkisforstjórar fá þau eftirlaunakjör sem ráðherrar fá nú? Hvernig verður þessu öllu saman háttað? Ég segi: Þetta er vanhugsað, áhrifin hafa ekki verið hugsuð. Það er yfirmáta hallærislegt að segja að þessi aðgerð sé vegna erfiðleika í efnahagsmálum. Það er miklu heiðarlegra að segja, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði: Þetta snýst ekki um peninga, þetta snýst um einhvers konar tekjujöfnun í þjóðfélaginu. Ég segi enn og aftur: Þetta mál er popúlismi og ríkisstjórnin er að reyna að skora ódýr stig.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur mér nokkuð á óvart því að hann hefur gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir lítinn dug í efnahagsaðgerðum. Hann hefur kallað eftir því að ríkisstjórnin kæmi með trúverðugar tillögur um samdrátt í ríkisrekstri. Hann veit það afskaplega vel að af rekstrarútgjöldum ríkisins eru 70% laun og hann talar hér um það sem eina hina mestu vá sem að ríkinu geti steðjað að laun lækki hjá ríkinu. Ef hv. þingmaður meinar eitthvað með því sem hann segir, og hann hefur líka sagt að hann vilji verja velferðarútgjöld, og þar er nú yfirgnæfandi hluti laun, m.a.s. allmikið, gríðarlega miklu lægri laun en hér er verið að ræða um, þá hlýtur hann að skilja það að ein af forsendunum fyrir því að við getum náð t.d. þeim 14 milljörðum sem við erum að vonast til að ná í rekstraraðhaldi á næsta ári er sú að okkur takist að feta í fótspor lýðskrumaranna, flokksbræðra hans og -systra í Reykjavík, sem hafa gert nákvæmlega það að semja við starfsmenn sína um endurskoðun á ósamningsbundnum launagreiðslum og náð með því 4% samdrætti í launaútgjöldum, hinir miklu lýðskrumarar, meiri hluti Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks í Reykjavík. Nú eða lýðskrumaranna flokksbræðra hans í kjördæmi hans á Akureyri sem eru í því með Samfylkingunni, hv. þingmaður, hafa unnið að því að lækka ósamningsbundin laun umfram 200 þús. kr. Það er auðvitað þannig að við þurfum að lækka ósamningsbundin laun ef við ætlum að ná einhverjum markmiðum um aðhald í ríkisrekstri. Það, hv. þingmaður, að átelja ríkisstjórnina fyrir að ganga hvívetna fram til þess að draga úr launamun og þétta launabilið, það er lýðskrum.

Virðulegi forseti. Ég átti svo sem ekki von á miklu úr þessari átt. Ég var að gagnrýna að það væri kynnt sem meiri háttar efnahagsaðgerð að spara ætti 12 milljónir í A-hluta ríkissjóðs, 38 milljónir í B-hluta ríkissjóðs. Hv. þingmaður ber það saman við þær aðgerðir sem verið er að framfylgja af festu og raunhæfni bæði í Reykjavíkurborg og á Akureyri og eru til umræðu á fleiri stöðum þar sem verið er að lækka laun yfir línuna. Hann ruglar síðan saman samningsbundnum launum annars vegar, sem við erum að ræða hér, og ósamningsbundnum launum hins vegar. Það er eins og ég segi, ég átti svo sem ekki von á miklu úr þessari átt sem sýnir raunverulega hvað málefnin eru lítil, að við skulum vera að eyða tíma Alþingis í að ræða einhvern sparnað sem á heildina litið, á ársgrundvelli, er 50 milljónir meðan heimilunum blæðir og fyrirtækin brenna - þetta er bara ómerkilegur popúlismi og lýðskrum, hæstv. tryggingamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi bara ekki hlustað á ræðuna sína hér í upphafi. Hann sagði þar alveg skýrt að ein mesta vá sem að ríkinu stafaði væri ef laun hjá ríkinu lækkuðu og launastrúktúr ríkisins lækkaði. Ég tel að við þurfum öll í samfélaginu núna að taka á. Það eru allir að taka á sig launalækkanir, hvort sem það er á hinum almenna markaði eða bótaþegar, og það er auðvitað þannig að við þurfum líka að leita eftir því að lækka ósamningsbundin laun. Hér eru líka fyrirtæki sem eru í grunninn að sinna opinberum þjónustuverkefnum en eru komin algjörlega út úr korti við aðra launaþróun í landinu. Með þessari aðgerð er hafin sú vegferð að laga það. Hv. þingmaður getur komið hér með háðsglósur eins og hann vill og gert lítið úr því að sú vegferð sé hafin, en henni lýkur auðvitað ekki með því að kjararáð úrskurði um laun forstjóranna heldur mun leiða af því að launastrúktúr viðkomandi fyrirtækja og stofnana hlýtur þá líka að taka mið af því því að eftir höfðinu dansa limirnir. Þetta mun þá vonandi hafa þau áhrif inni í stofnunum að ósamningsbundin laun verði líka tekin upp þar og menn horfi á leiðir til þess að draga úr launakostnaði inni í stofnunum í kjölfarið. Ég tel allar líkur á að það verði niðurstaðan. Það er þess vegna sem þetta er ein af mörgum aðgerðum og ekki mun standa á ríkisstjórninni, hv. þingmaður, að vinna að því í góðu samstarfi við stéttarfélög opinberra starfsmanna að ná tökum á ósamningsbundnum launagreiðslum með sama hætti og gert hefur verið á Akureyri og í Reykjavík. Í því felst ekkert lýðskrum heldur viðurkenning þess að það þarf að taka á ríkisrekstrinum alls staðar. Hv. þingmaður virðist vera að gera því skóna hér að það eigi að skilja hin opinberu hlutafélög eftir á einhvers konar einskismannslandi ofurlauna. Því er ég bara algjörlega ósammála.

Virðulegi forseti. Já, ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að svara þessu en það sem ég var að reyna að koma til skila hér áðan var það að með því að klippa ofan af launum í fyrirtækjum, ríkisfyrirtækjum og ríkisstofnunum, mun sú klipping leka niður launastrúktúrinn í fyrirtækjunum. Þetta þýðir að opinber laun verða enn minna samkeppnishæf við einkageirann, sem þýðir spekileka úr ríkisgeiranum og yfir í einkageirann og ég nefndi sem mjög gott dæmi um það atgervi sem er hér á Alþingi. Það að halda því fram að þessi áhrif sem koma fram á lengri tíma séu eitthvað sambærileg aðgerð við það sem sveitarfélögin hafa verið að gera er bara grundvallarmisskilningur hjá hæstv. tryggingamálaráðherra, grundvallarmisskilningur. Þetta eru langtímaáhrif sem munu leiða til breyttrar launasamsetningar hjá hinu opinbera og að þau verða ekki jafnsamkeppnishæf. Jafnframt minntist ég á það: Hvernig eigum við að ná í forstjóra í stofnanir og í yfirmannsstöður hjá ríkinu, sem við viljum fá þar inn vegna hæfileika þeirra, ef grunnviðmiðið eru laun forsætisráðherra sem eru allt of lág vegna þess að í lýðskruminu - þannig að við notum það orð einu sinni aftur - hafa þingmenn og ráðherrar tekið á sig launalækkanir og þóst vera að ganga fyrir með einhverri góðri fyrirmynd í því efni.

Frú forseti. Við ræðum hér einn ganginn enn breytingu á lögum um kjararáð og fleiri lögum. Það hefur mikið verið til umræðu undanfarin ár og stefnan hefur lengi vel verið sú að fækka þeim hópum og þeim einstaklingum sem heyra undir kjararáð vegna þess að talið var æskilegra að menn semdu sjálfir um sín laun og myndaðist þar ákveðið jafnræði. Hér verður ákveðin stefnubreyting og má segja að það sé í samræmi við margt annað. Það varð hrun hérna og margt hefur breyst. Menn gera margar ráðstafanir mjög víða en flestar eru þær ráðstafanir tímabundnar. Hér er hins vegar verið að gera varanlega ráðstöfun og ég hlýt að setja spurningarmerki við að menn breyti til frambúðar ákveðnum strúktúr sem hefði kannski mátt breyta til tveggja ára eða eitthvað svoleiðis. Ég tek undir það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sagði áðan um samkeppni ríkisins við einkageirann og við útlönd sérstaklega. Ég vil benda á það að margar stéttir þurfa að fjárfesta í dýrri menntun til margra ára og hafa þar af leiðandi styttri starfsævi. Þeir þurfa á þeirri stuttu starfsævi að hafa hærri laun en aðrar stéttir bara til að ná sömu ævitekjum og til að fá til baka það fé sem þeir hafa fest í menntuninni. Þetta frumvarp tekur ekkert mið af því þannig að það borgar sig hreinlega ekki fyrir fólk að mennta sig vegna þess hámarks sem hér er sett. Nú er ljóst að ekki ná allir hæstu laununum sem í boði eru að menntun lokinni, margir eru kallaðir og fáir útvaldir. Ég nefni lækna, flugumferðarstjóra, flugstjóra og fleiri sem þurfa jafnvel að hætta starfi 55 ára og aðra sem ekki geta hafið störf að fullu fyrr en 35 ára. Þetta frumvarp tekur lítið sem ekkert mið af því og er dálítið hugsunarlaust að því leyti. Hér hefur verið nefnt að við gætum misst hæft og gott fólk frá ríkisstarfi og kannski sérstaklega til útlanda. Ég hugsa að það sé kannski það sem okkur stafar mest hætta af núna. Sumir segja að krónan hafi bjargað stöðunni hér á landi og að við skulum ekki vera með einhverja pikkfasta evru eða eitthvað slíkt. Krónan hefur bjargað því að hér hefur ekki orðið eins mikið um gjaldþrot og hefði getað orðið, hvorki hjá einstaklingum né fyrirtækjum. Hún gerir það líka að verkum að búið er að lækka laun allra Íslendinga mjög verulega. Þeir sem eru í stöðu til þess að geta unnið bæði erlendis og heima - þá á ég við langskólamenntað fólk - horfa náttúrlega á allan heiminn sem starfsvettvang. Það fer nú heldur betur að halla á Ísland ef krónan lækkar launin fyrst, svo koma aukaskattar sem búið er að setja á laun yfir 700 þús. kr. og síðan kemur þetta til viðbótar. Þá hugsa ég að sumir fari nú að kíkja hvar ferðataskan er geymd. Á sama tíma ráðum við hingað erlenda sérfræðinga á mörgum sviðum - ég nefni erlendan sérfræðing í sakamálum - og við borgum þeim væntanlega töluvert hærri laun en hér er verið að tala um og það eiginlega eingöngu vegna þess að þeir eru erlendir. Þetta rekst því allt saman hvað á annars horn. Þetta er í sjálfu sér ekkert annað, frú forseti, en birting þess að við erum með vinstri stjórn sem vill jafna laun og auka skattlagningu. Hún hefur ekki tekið á niðurskurði af neinu viti í velferðarkerfinu, hún hefur guggnað á því verkefni og leggur frekar á skatta og lækkar laun en að reyna að fjölga störfum og bæta stöðu ríkissjóðs með því að breyta fólki sem er með atvinnuleysisbætur yfir í vinnandi fólk sem borgar skatta, sem er náttúrlega miklu gáfulegra. Hér er verið að spara 50 milljónir og ef maður lítur á allan pakkann er það pínulítil baun. Og ef hægt er að gefa þessu eitthvert nafn mundi ég ekki endilega kalla það lýðskrum, þetta er svona öfundarskattur, menn eru með öfund og keyra á öfundinni í þjóðfélaginu. Margt af þessu er bara þannig að það gefur afskaplega lítið. Ég geri ráð fyrir að hátekjuskatturinn gefi mjög lítið hlutfallslega en hann róar þann sem öfundast yfir því að einhver sé með há laun og má þá flokka hátekjuskattinn undir öfundarskatt. Skattlagning og hvatning til að hætta að sækjast eftir háum launum gera það að verkum að menn verða annaðhvort áhugalausir eða fara bara eitthvað annað, þeim sem hafa virkilega hæfileika og dýrmæta menntun standa yfirleitt allar dyr opnar. Mér finnst þetta vera frekar slæm þróun og alveg sérstaklega vegna þess að hún er ekki tímabundin. Ef staðið hefði til að breyta lögunum í tvö ár eða þrjú ár hefði ég getað fallist á það en með tilliti til alveg sérstakra aðstæðna. Við erum að brúa ákveðið bil, en að breytingin sé varanleg finnst mér ekki nógu sniðugt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu málsins og hv. þingmönnum fyrir ýmsar ábendingar og ágæt innlegg. Mér koma þó nokkuð á óvart þau innlegg sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa lagt inn í umræðuna vegna þess að ég átti einmitt orðastað við fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesen, um þessi sömu efni í kjölfar hrunsins í nóvemberbyrjun, hvort ekki væri eðlilegt að líta svo á í ríkiskerfinu að forsætisráðherra ætti að vera sá sem hæst laun bæri úr býtum. Að við hefðum misst stjórn á launaþróun hjá hinu opinbera á undanförnum árum og misst marga forstöðumenn upp fyrir almenna launaþróun og þess vegna væri ástæða til þess að vinda ofan af því. Ég fékk við því góðar undirtektir hjá hæstv. fjármálaráðherra og hygg að ýmsir fleiri úr þeim röðum hafi tekið undir svipuð sjónarmið í vetur án þess að nokkur hafi til þessa kallað þá lýðskrumara eða eitthvað þaðan af verra fyrir að hafa þá skoðun. Ég held að það sé ósköp málefnalegt sjónarmið að forsætisráðherra eigi að vera hæst launaður í launaskipulagi ríkisins. Svo geta menn deilt um það hversu hátt launaður forsætisráðherra á að vera, það er önnur saga. Menn verða auðvitað að hafa í huga að eitt af því sem gerðist í aðdraganda hrunsins var að hér varð ákveðið hömluleysi, ákveðið óhóf, og menn misstu tökin á ýmsu. Eitt af því var launaþróun yfirmanna, ekki bara hjá ríkinu heldur auðvitað líka og ekki síst í einkageiranum. Það er verkefni okkar að vinda ofan af því. Ég bið menn nú að tala varlega um atgervi í þessu efni vegna þess að ég vísa því á bug að það sé einhver algildur mælikvarði á milli atgervis og launa. Ég held að það sé líka eitt af því sem undanfarin ár hafa kennt okkur og ættu að hafa kennt ýmsum þeim sem tekið hafa þátt í þessari umræðu að sumir þeir sem hér á síðustu árum voru rómaðir mjög fyrir atgervi og áttu fyrir það að njóta gríðarlegra launa og hlunninda og starfslokasamninga reyndust þegar bækurnar voru skoðaðar betur, ekki hafa verið þeir miklu atgervismenn sem öll orðræðan stóð um. Nei, ég held að oft sé að finna mikið atgervisfólk á lágum launum og stundum líka fólk á háum launum sem er lítið eða ekkert atgervisfólk. Ég held að við eigum að fara okkur varlega í því að blanda þessu saman. Auðvitað er mikilvægt að launa fólki fyrir ábyrgð, menntun og fyrir að taka á í störfum sínum. Það er sannarlega málefnalegt, eins og hér hefur komið fram við umræðuna að hafa áhyggjur af spekileka milli opinbera kerfisins og einkamarkaðarins eða af því að fólk leiti héðan úr landinu. Ég er hins vegar dálítið hugsi yfir orðræðu okkar og í raun og veru afstöðu vegna þess að við eigum því miður fram undan gríðarlega erfiða mánuði og ár. Við þurfum að vinna okkur út úr stærsta áfallinu frá því í kreppunni miklu. Við þurfum að brúa bilið í ríkisrekstrinum, 170 milljarða gat eða sem nemur hátt í tveimur millj. kr. á hvert heimili í landinu á ári. Við þurfum að vinna upp mikinn og tilfinnanlegan samdrátt í landsframleiðslu um leið og við þurfum að standa undir miklum fjármagnskostnaði af erlendum skuldum okkar. Við þessar aðstæður er ákaflega mikilvægt að við séum okkur öll mjög vel meðvituð um að í þeim leiðangri munu allir þurfa að leggja af mörkum, kjör allra munu meira og minna lækka og auðvitað erum við öll sammála um það að þar þurfa þeir sem mest hafa að leggja mest til. Við getum ekki farið í gegnum þessar aðgerðir, sem sumar verða stórar en aðrar smáar, eins og þessi er í sjálfu sér í upphæðum talið, og rætt málið út frá þeim forsendum að allir eigi að halda sínu, það væri best. Ef við tökum þá afstöðu og höfum orðræðu okkar þannig að verja eigi hagsmuni allra og að gæta eigi að stöðu og sjónarmiðum allra þannig að þeir séu óskertir eftir það sem á undan er gengið munum við ekki ná árangri. Þetta vitum við öll og ég veit að það eru allir meðvitaðir um það. Ef við ekki nálgumst verkefnið og lausn þess með þessum hætti og ef við missum samfélagið í það að hér standi bara allir vörð um hagsmuni sína, munu lífskjörin náttúrlega verða brennd með öðrum hætti eins og við höfum svo langa sögu af. Það mun verða miklu verri úrlausn en hér er lögð til fyrir alla hópa, líka fyrir þá sem við fjöllum hér um. Ég held ekki að það sé af neinni öfund sem þetta mál er lagt fram. Ég held að það séu ósköp einfaldlega eðlileg málefnaleg sjónarmið að forsætisráðherra eigi að vera hæstlaunaði forstöðumaðurinn í stjórnkerfi ríkisins.

Virðulegi forseti. Þetta er að mörgu leyti sérstakt mál. Ég ætla að taka undir með þeim sem hér hafa gefið í skyn að það sé svolítil vinsældalykt af þessu máli en ég tek samt líka undir orð hv. þm. Helga Hjörvars áðan um að í samfélagi okkar hafi verið orðið ákveðið hömluleysi og óhóf. Ég held hins vegar að það hömluleysi og óhóf hafi að stórum hluta átt sér stað einhvers staðar annars staðar en akkúrat þar sem þetta lagafrumvarp á að taka til en tel eðlilegt að allir hlutir séu skoðaðir. Það sem ég undra mig svolítið á í þessu eru stríðsfyrirsagnir um að mikið sé hægt að spara í kerfinu með einhverjum aðgerðum eins og þessum en svo kemur fram í frumvarpinu sjálfu að það eru einar 50 millj. kr. sem þetta sparar. Ef það er markmið löggjafans eða ríkisstjórnarinnar að setja fram einhvers konar yfirlýsingu með þessu þá er rétt að þetta komi fram. Ég hef hins vegar áhyggjur af nokkrum atriðum í frumvarpinu. Í fyrsta lagi velti ég því fyrir mér hver skilaboðin eru til þeirra sérfræðinga og þess hámenntaða fólks sem vinnur hjá ríkinu núna og vitna þá til orða formanns Læknafélagsins sem veltir því fyrir sér hvort læknar muni nú flykkjast úr landi vegna þess að lækka eigi laun þeirra. Hann orðaði það svo skemmtilega að það væri meiri eftirspurn eftir læknum erlendis en íslenskum pólitíkusum. Ég hugsa að það sé nokkuð rétt hjá honum. Ég velti því síðan fyrir mér á hvaða vegferð ríkið er með þessu máli þegar við horfum upp á það að stjórnandi einhvers spjallþáttar í Ríkisútvarpinu hefur gefið upp að hann sé með 800 þús. kr. á mánuði í laun, sveitarstjórar og bæjarstjórar eru gjarnan með 700–800 og alveg upp í 1.100 þús. kr. á mánuði í laun, ef ég man rétt var rætt um að forseti ASÍ væri á verulega góðum launum, gott ef það var bara ekki upp undir milljón.  Það sem ég hef þó mestar áhyggjur af er það að með þessu sé ríkisvaldið að setja ákveðna línu í launastrúktúrinn, ef ég má nota það orð, sem mun gera hinum almenna launþega, hinum almennu stéttum í landinu erfiðara fyrir að sækja sér hærri laun. Hvað ætlum við að segja við hinn almenna verkamann, við t.d. sjúkraliða eða hjúkrunarfræðing eða einhverja slíka þegar þeir fara að reyna að sækja sér kjarabætur ef við erum búin að segja að enginn megi hafa hærri laun en svo og svo mikið? Að enginn megi vera hærri en forsætisráðherra og eitthvað slíkt? Hvað erum við að segja við þetta fólk? Ég held að um leið séum við að segja að vegna þess að þetta fólk sem gegnir svona miklum ábyrgðarstöðum, ráðherrar, forsætisráðherra, hugsanlega forstjórar einhverra ríkisstofnana, megi ekki hafa hærri laun en þetta geti menn eðlilega ekki samið um hærri laun. Eða erum við að segja að almennir starfsmenn ríkisins, sem hafa væntanlega einhverja menntun, eða almennir verkamenn geti sótt upp að þeim mörkum sem stjórnendur hafa? Ég held að við þurfum að velta þessu svolítið fyrir okkur því að þetta skiptir verulegu máli. Svo er hins vegar hægt að taka umræðu um það hvort laun forsætisráðherra eru yfirleitt nógu há. Hvort það sé ekki hreinlega meinið. Ég velti því fyrir mér í ljósi þeirrar stöðu sem það embætti hefur. En megináhyggjur mínar snúa að því að með því að samþykkja þetta frumvarp, ef það fer í gegn, sé verið að setja tappa, jafnvel varanlegan tappa í þær launa- og kjarabætur sem almenningur getur í raun sótt sér og almennir starfsmenn ríkisins.

Frú forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa reifað áhyggjuefni sem fylgja því frumvarpi sem við ræðum nú. Það eru mjög réttmæt sjónarmið að með þeirri aðgerð sem við ræðum hér gætum við m.a. horft upp á það að fá ekki jafnhæft fólk til starfa og ella hefði verið og jafnvel horft upp á meiri fólksflutninga frá landinu en nú eru, því að nú þegar á fyrstu mánuðum hrunsins eru fjölskyldur í nokkrum mæli að yfirgefa Ísland. Vonandi að ekki verði framhald á því, en eins og horfurnar eru og aðgerðir ríkisstjórnarinnar sýnist mér, því miður, að áframhald verði þar á. Mér finnst mikilvægt að ríkisstjórnin og fjármálaráðherra svari ákveðnum spurningum um það hvernig menn ætli að hefja þá vegferð að skera niður ríkisútgjöld. Í þessu bráðsnjalla frumvarpi sem stjórnarliðar guma sig af er talað um að hægt verði að ná um 50 millj. kr. á ári í sparnað. Ég vil í því samhengi minna á hvert fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar var þegar hún var mynduð í kjölfar síðustu kosninga en það var að fjölga ráðherrum um tvo. Mér telst svo til að laun og launatengd gjöld tveggja ráðherra séu um 22 millj. kr., um 18 millj. fyrir tvo aðstoðarmenn, síðan þurfa þessir ágætu ráðherrar bílstjóra og þeir þurfa að reka bíl, þannig að við erum komin vel yfir þær 50 millj. kr. sem ríkisstjórnin hefur kynnt svo mjög með þessu frumvarpi. Ég held að það væri efni og ástæða til þess að hæstv. fjármálaráðherra svaraði okkur þingmönnum því hvenær núverandi ríkisstjórn ætlar að byrja á að taka til heima hjá sér. Ljóst er að það eru uppi tillögur um hvernig sameina megi ráðuneyti. Það væri hægt að fækka ráðherrum um tvo, ráðuneytisstjórum um tvo, aðstoðarmönnum um tvo, bílstjórum um tvo og annað utanumhald upp á tugi milljóna króna. Þegar hæstv. ráðherrar tala fyrir því að nú séu erfiðir tímar fram undan hjá opinberum starfsmönnum og opinberum stofnunum, og þá erum við að tala um skóla og heilbrigðisstofnanir, er þá ekki rétt að ríkisstjórnin gangi á undan með góðu fordæmi og byrji heima hjá sér á einhverjum samdrætti í þeim efnum með því að fækka ráðuneytum úr tólf í tíu? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna gengur ekki ríkisstjórnin, í ljósi þess að staða mála er svo miklu alvarlegri en hún hafði gert sér grein fyrir - og það eru tilbúnar tillögur um það að sameina ráðuneyti - á undan með góðu fordæmi og sameinar ráðuneyti og fækkar þeim úr tólf í tíu? Spyr sá sem ekki veit. Ef ríkisstjórninni færi nú í þá aðgerð mundi maður sýna hörðum aðgerðum í opinberum fjármálum meiri skilning en ella en það fyrsta sem núverandi ríkisstjórn gerði eftir að hún tók til starfa var að fjölga ráðherrum um tvo með öllu sem því fylgir. Ég heiti á hæstv. fjármálaráðherra að ganga á undan með góðu fordæmi og taka til á borði ríkisstjórnarinnar í þessum efnum því að þar er svo sannarlega líka hægt að hagræða, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að lýsa undrun minni á málflutningi sem hafður hefur verið frammi í kvöld að hér tali hv. þingmenn eins og að við eigum fullt af peningum og það sem við þurfum helst að gera núna sé að hækka laun. Það var þannig á þeim árum sem við erum nú að hreinsa upp eftir öll saman að menn hækkuðu mikið í launum og þá var alltaf sagt að það væri vegna þess að ef þeir fengju ekki þessi laun færu þeir til útlanda. Ég segi nú bara: Guð gæfi að þeir hefðu farið til útlanda.  Ég held og ég veit að fólk kann að meta það að tekið er á þessum málum þó að vissulega sé hér ekki um stórar upphæðir að ræða. Vegna þess að athöfn skiptir oft miklu máli, það eru ekki alltaf upphæðirnar sem skipta máli. Ég held að í þessu sambandi skipti athöfnin máli, að við sýnum að við ætlum að reyna að hafa stjórn á því sem hér fer fram.

Frú forseti. Þar sem ég tók þátt í þessari umræðu vil ég árétta það að ég talaði ekki fyrir því að laun þyrftu að hækka hjá hinu opinbera eins og sakir standa í dag. Ég geri mér alveg grein fyrir því að erfiðra ákvarðana er þörf. En ég vil spyrja hv. þingmann, sem talaði réttilega um að hið opinbera á sannarlega ekki of mikið af fjármunum: Hvað finnst henni um það að ríkisstjórnin skuli hafa fjölgað ráðherrum úr tíu í tólf í kjölfar síðustu alþingiskosninga? Væri ekki rétt að sameina nokkur ráðuneyti með hraði og fækka þar af leiðandi ráðherrastólunum úr tólf í tíu? Svo vil ég minna hv. þingmann á, um leið og ég árétta þessa spurningu mína og ég þykist vita að hún gerir sér grein fyrir því, að við erum að missa úr landi núna þessa mánuði venjulegt fólk, fjölskyldufólk, fólk af minni kynslóð, því miður, og ég þekki sjálfur þess dæmi, en við erum líka að missa mjög hæfileikaríkt fólk, langskólagengið fólk. Ef við keyrum alla launastefnu niður úr öllu þá finnst mér það alveg réttmæt ábending að við gætum horfst í augu við það að missa kannski fleira fólk úr landi en við höfum efni á. Ég bið hv. þingmann um að segja álit sitt á þessu. Hann er vandrataður meðalvegurinn, ég geri mér grein fyrir því, en ég er sammála hv. þingmanni að við þurfum að taka til og sýna aðhald hjá hinu opinbera. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji ekki rétt að samflokksbræður hennar og -systur ásamt Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem sitja í ríkisstjórn Íslands byrji á niðurskurðinum þar áður en menn halda lengra niður eftir ríkisstiganum í því kerfi sem við ætlum að reyna að hagræða í.

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að gera lítið úr þeim ósköpum sem mér finnst það vera að fólk flýr nú úr landi af því að lífskjör hér eru ekki eins og þau hafa verið vegna þess að fólk hefur ekki atvinnu. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Mér finnst heldur ekki að hv. þingmaður geti sagt að byrjað sé einhvers staðar neðarlega í kerfinu þegar hæstu laun í ohf.-fyrirtækjunum eru snert. Þar er verið að koma við toppana en ekki láglaunafólk. Og hvað það varðar að ráðherrar séu tólf en ekki tíu þá vildi ég gjarnan að þeir væru sjö.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð svör.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, hún er ágætisundirbúningur, held ég, undir það að málið gangi til nefndar og fái þar góða skoðun. Hér hefur verið hreyft ýmsum sjónarmiðum og ég vil aðeins bregðast við nokkrum spurningum eða ábendingum sem komu fram í málinu. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Lilja Mósesdóttir hvort áform væru um að breyta frekar launum forsætisráðherra. Það er ekki ætlunin að svo stöddu, það ég best veit, þau laun voru lækkuð umtalsvert í vetur, um hátt í 15% ef ég man rétt.  Hér er fyrst og fremst verið að stíga skref til launajöfnunar og samræmingar eins og ég áður sagði og ég held að við verðum að horfast í augu við það að það dró verulega í sundur og launamunur fór vaxandi innan opinbera geirans á ákveðnum tíma. Og það var því miður ekki þannig að laun hækkuðu þá almennt í takt við það sem einstakir toppar risu, hvorki í opinbera kerfinu né þaðan af síður á hinum almenna vinnumarkaði. Það er því ekki endilega þar með sagt að það eigi að gagnálykta af því að allt muni þrýstast niður með sama hætti þó að þeir hinir sömu toppar verði núna færðir til meira samræmis við laun annarra almennt. Ég held að óhóflegur launamunur sé ekki af hinu góða og ég held að það hafi ekki bætt starfsandann í ýmsum þessum fyrirtækjum eða stofnunum þegar hlutafélagavæðingin hélt innreið sína sem yfirleitt leiddi fyrst og fremst til þess að topparnir og fámennur hópur yfirstjórnenda steig mjög í launum og fékk jafnvel ýmis hlunnindi með en almennir starfsmenn sátu meira og minna óbættir hjá garði. Þetta eru veruleikinn þegar þetta er skoðað, held ég. Á þessu fór strax að bera þegar stofnanir voru hlutafélagavæddar hér á landi á tíunda áratugnum og á fyrri hluta þessa áratugar. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vék að spurningunni um afleidd áhrif út í launakerfið annars staðar hjá hinu opinberlega, t.d. eins og í tekjuháum hópum innan heilbrigðisgeirans þar sem menn vinna mikla yfirvinnu, taka margar vaktir o.s.frv. og heildarlaun verða eðlilega mjög há. Eftir því sem ég best þekki mun þessi viðmiðun í fæstum eða nokkrum tilvikum hafa áhrif á föst umsamin dagvinnulaun. Eins og ég þekki t.d. kjarasamninga lækna þá eru þeir undir þessum mörkum fyrir föst dagvinnulaun. Háar tekjur þar myndast yfirleitt fyrst og fremst vegna mikillar yfirvinnu og mikillar vaktatöku, einkum á fámennari heilbrigðisstofnunum þar sem menn standa tíðar vaktir. Þetta hróflar að sjálfsögðu ekki á nokkurn hátt við því. Það er augljóst mál að innan opinbera geirans munu áfram verða aðilar sem fá hærri heildarlaun en hér er miðað við enda skýrt tekið fram í frumvarpinu að þetta snýst um samanburð og jöfnuð í föstum umsömdum dagvinnulaunum. Varðandi spurningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um það hvort ríkisstjórnin eigi ekki að taka til hjá sjálfri sér og byrja á því að fækka ráðuneytum þá svarið jú, það stendur til. Hins vegar var sú leið valin við stjórnarmyndun í vor að fara ekki þá braut að láta einhverja tiltekna ráðherra gegna tveimur ráðuneytum heldur hafa fullmannaða ríkisstjórn og fækka síðan ráðuneytunum með skipulagsbreytingum sem á að ráðast í í áföngum á þessu kjörtímabili. Ég held að ég verði að segja hafandi af því þó nokkra reynslu því að ég hef í tvígang glímt við það að gegna tveimur ráðuneytum, með nokkurra ára millibili að vísu, að ég get ekkert sérstaklega mælt með því til lengdar að það sé gert. Ég held að verkefnin séu yfirleitt ærin í hverju ráðuneyti fyrir sig, ég tala ekki um við aðstæður eins og nú eru. Hins vegar er ég algjörlega sammála því að þessar breytingar á að gera og þær munu ekki bara taka til ráðuneyta, þær munu líka taka til stofnana og ég spái mönnum því að stofnanalandslagið muni, sem liður í víðtækum hagræðingaraðgerðum innan opinbera geirans, taka miklum breytingum á næstu árum. Ég bendi mönnum á að skoða frumvarpið ekki einangrað heldur setja það í samhengi við ýmislegt annað sem bæði hefur verið gert og mun verða gert á næstunni til að draga úr kostnaði þar sem mönnum finnst að hann geti farið niður. Það er búið að afnema, og hér var reyndar að því spurt, öll eftirlaunaforréttindi kjörinna fulltrúa, en þeir mynda nú lífeyrisréttindi með sama hætti og aðrir opinberir starfsmenn. Þau voru einfaldlega afnumin í vetur. Það er búið að lækka t.d. verulega dagpeningagreiðslur og það er búið að afnema ýmis forréttindi einmitt í því kerfi,  Ég minni menn líka á siðferðilega þáttinn í þessu máli, að allir hlutir af þessu tagi hljóta að verða í því sviðsljósi að við munum þurfa að taka erfiðar ákvarðanir um að skerða hér þjónustu og skerða hér kjör og það mun ganga yfir allt samfélagið. Að síðustu er rétt að hafa í huga að á almenna vinnumarkaðnum, sem menn tala hér mikið um, hefur orðið mikil breyting. Fjölmargir stjórnendur og forstjórar hafa sjálfir riðið á vaðið og gefið gott fordæmi og lækkað sín laun og deila í ríkari mæli kjörum með starfsmönnum sínum en áður var. Er það ekki þannig hugarfar sem við þurfum í raun og veru einmitt á að halda núna? Að menn axli byrðarnar sjálfviljugir, þeir sem sjá það og eru sannanlega vel aflögufærir? Til dæmis og ekki síst til þess að við getum jafnað kjörin og jafnað vinnunni og reynt að verjast því eins og kostur er að til uppsagna þurfi að koma. Þá munar um allt, margt smátt gerir eitt stórt. Ég held að þegar búið verður að fara yfir hinn opinbera rekstur allan með þessu hugarfari komi í ljós að það má heyja saman í býsna myndarlegar upphæðir ef farið er með þessu hugarfari áfram yfir allan rekstur hins opinbera. Þetta eru sveitarfélögin líka að gera. Þar hafa fjölmargir, vissulega ekki allir, bæði kjörnir fulltrúar og stjórnendur tekið á sig launalækkun eða kjaraskerðingu. Kannski meiri kjaraskerðingu en endilega beinar launalækkanir því að menn hafa auðvitað reynt að bera niður í þeim þáttum sem eru utan við og ofan við hin föstu umsömdu laun. Og það er munur á, menn skulu hafa það í huga, launalækkun, ef menn leggja í hana þann skilning að þá sé verið að tala um föst umsamin laun, og kjaraskerðingu sem tekur niður aðra þætti eins og hefur þegar gerst í ríkum mæli. Þannig hafa t.d. yfirvinnugreiðslur og ýmsar aðrar kostnaðargreiðslur aðrar en launaútgjöld hins opinbera lækkað svo nemur stórum fjárhæðum núna á um sex mánaða tímabili. Þegar keyrðar eru yfirvinnugreiðslur í septembermánuði síðastliðnum og aftur núna í apríl lætur nærri að þar sé um 22% samdráttur og enn meiri í ýmsum öðrum kostnaðargreiðslum. Þessi þróun er í gangi og hví skyldu þá ekki þessir hæst launuðu, einstöku opinberu embættismenn eða toppar innan kerfisins einnig taka á sig byrðar í þessum efnum? Það held ég að öll sanngirnisrök standi til. Að öðru leyti þakka ég umræðuna.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hins vegar fannst mér þau ekki nægilega skýr að því leyti að hæstv. ráðherra sagði að ráðuneytum yrði væntanlega fækkað um tvö á kjörtímabilinu og það eru næstum fjögur ár eftir af þessu kjörtímabili. Í ljósi þess tók það ríkisstjórnina ekki nema einungis nokkrar vikur að setja á fót, sem verður gert í haust, sérstakt viðskipta- og efnahagsráðuneyti sem á að samþætta ýmsa þætti innan viðskiptaráðuneytisins, forsætisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins. Mjög flókin framkvæmd, trúlega miklu flóknari framkvæmd en til að mynda gera eitt atvinnuvegaráðuneyti eða að sameina dómsmálaráðuneyti og samgönguráðuneyti. Ég spyr: Hvar er viljinn til þess að sameina þessi ráðuneyti og ráðast í einhverjar raunverulegar hagræðingaraðgerðir? Miðað við þann tíma sem það tók hæstv. ríkisstjórn að búa til nýtt efnahags- og viðskiptaráðuneyti ætti það einungis að vera nokkurra vikna verk að sameina þessi ráðuneyti og ná þar af leiðandi tugmilljóna króna sparnaði í rekstri hins opinbera og veitir svo sannarlega ekki af því. Ég inni hæstv. ráðherra aftur eftir því hvar viljinn sé til að spara á þessum sviðum. Er það virkilega svo að stólarnir eru mikilvægari fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð og Samfylkinguna en það að spara í ríkisrekstri? Ég er alveg sannfærður um það, þ.e. ef viljinn er fyrir hendi, að það er hægur vandi að sameina þessi ráðuneyti og við þurfum ekki hátt í fjögur ár til þess. Ég óska eftir einhverjum tímasetningum á því frá hæstv. ráðherra. Svo væri fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra tjá sig um hugmyndir hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um að hafa ráðuneytin bara sjö.

Frú forseti. Það má deila um það hversu þægilegir stólarnir eru um þessar mundir. Minn er lítið slitinn og rúmið enn þá minna. Ég veit ekki betur en að á dagskrá í dag hafi einmitt verið frumvarp til laga um breytingu á Stjórnarráðinu þar sem verið er að leggja lagagrunninn að þessum breytingum á ýmsan hátt. Varðandi stofnun efnahags- og viðskiptaráðuneytisins þá er það tiltölulega einföld aðgerð að ég tel en mikilvæg engu að síður, því að þar verða sameinuð á einn stað helstu stjórntæki efnahagsmálanna önnur en ríkisfjármálin. Gert er ráð fyrir því að sú breyting, ef ég veit rétt, nafnbreytingin að minnsta kosti, geti orðið með haustinu. Það er nokkuð viðameira að stofna atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það er mun meiri færsla að hluta en sú einfalda aðgerð að færa efnahagsskrifstofuna úr forsætisráðuneytinu yfir í viðskiptaráðuneytið og hluta af efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins og þjóðhagsspá og annað því um líkt. Nákvæm tímasetning þessara breytinga verður náttúrlega unnin samhliða því að frumvarpið verði gert að lögum en gert er ráð fyrir því að þessi hluti gerist á fyrri hluta tímabilsins allir nema þá það sem talað er um að gerist í lok kjörtímabilsins sem er enn þá víðtækari sameining málefna í innanríkisráðuneyti. En sú fækkun ráðuneyta sem að er stefnt áður er ráðgerð á fyrri hluta kjörtímabilsins.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar um mál nr. 1 á þskj. 1, en álitið er að finna á þskj. 145. Að því standa allir þingmenn nefndarinnar utan einn, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sem gerir grein fyrir sínu áliti, áliti minni hluta á þskj. 148, á eftir. Það er skemmst frá því að segja að það mál sem hér er til umfjöllunar hefur nú verið flutt á tveimur þingum, fyrst fyrir nýafstaðnar alþingiskosningar og síðan endurflutt að þeim loknum á þessu þingi. Er óhætt að segja að það hafi á tímabili a.m.k. verið nokkuð umdeilt og kannski einkum vegna þess að menn höfðu ýmsar áhyggjur af hvaða fyrirætlanir kynnu að liggja hér að baki og ýmisleg tortryggni sem málið vakti og kannski hve skammur aðdragandinn var. Málið átti rót sína að rekja í tillögum sérfræðinga í því að fást við fjármála- og bankakreppur sem hingað voru fengnir, undir forustu Mats Josefssons, og skiluðu okkur skýrslu um tillögur sínar. Ríkisstjórnin vann síðan upp mál sem var flutt fyrir þingkosningarnar en náði þá ekki fram að ganga þar sem ekki náðist samstaða um málið í þáverandi hv. efnahags- og skattanefnd og kom aldrei til 2. umr. Það var síðan endurflutt talsvert breytt á yfirstandandi þingi og ég held að óhætt sé að segja að ýmis ákvæði hafi verið langtum sterkari í fyrri útgáfu þess og það hafi verið mjög dregið úr öllum tækjum og tólum í málinu eins og það var endurflutt núna til að koma til móts við gagnrýni. Við umfjöllun í efnahags- og skattanefnd kom fram nokkuð eindreginn vilji nefndarmanna til að skapa þessu fyrirtæki þá aðstöðu sem nauðsynleg væri í þeim gríðarlega brýnu verkefnum sem það þarf að koma að sem er fjárhagsleg endurskipulagning atvinnufyrirtækja. Það er auðvitað eitt af þeim lykilverkefnum sem við verðum að fást við næstu mánuði og missiri til að ná hjólum efnahagslífsins aftur í gang, því að eins og fram kom hjá hv. fyrrverandi formanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Pétri H. Blöndal, í umræðu um málið á undan þá er það auðvitað það sem mestu máli skiptir að við vinnum okkur út úr þeim vanda. Það er hvorki niðurskurður né skattar heldur þvert á móti verðmætasköpunin sjálf, að við tryggjum það að tjónið í atvinnulífinu verði eins lítið og mögulegt er úr því sem komið er og að fyrirtækin komist á skrið aftur og þar er auðvitað fjárhagsleg endurskipulagning þeirra lykilatriði. Nefndin fékk m.a. á sinn fund nefndan Mats Josefsson, sem hefur mikla reynslu af því að eiga við sambærilegar aðstæður frá fjármálakreppunni í Svíþjóð, og hlýddi á þær athugasemdir sem hann hafði fram að færa við málið. Ég held að þær breytingartillögur sem hér eru fluttar, raunar er málið flutt sem breytingartillaga nokkuð breytt, miði mjög að því að flytja málið aftur til fyrra horfs og þeirra tillagna sem komu upphaflega frá hinum erlendu sérfræðingum, þó með þeirri veigamiklu breytingu að hér er fyrst og fremst gert ráð fyrir því að þetta fyrirtæki aðstoði með ráðgjöf bankana við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja en að fyrirtækin sem í hlut eiga verði ekki tekin yfir af þessu nýja félagi, þ.e. að fyrirtækin verði endurskipulögð í bókum bankanna þar sem þau nú eru. Þess vegna verði eðli þessa fyrirtækis ekki það risavaxna eignarhaldsfélag sem sumir sáu fyrir sér með nokkurri skelfingu að ríkið ætlaði að fara að starfrækja, heldur sé eðli þess það að vera ráðgjafarfyrirtæki við hina fjárhagslegu endurskipulagningu. Og í stað þess sem upphaflega var ætlað að fjalla um að það gæti tekið yfir þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki, sem var ákaflega umdeild skilgreining í fyrri umfjöllun um málið, kaus nefndin einfaldlega að orða það svo að í undantekningartilfellum geti félagið tekið yfir rekstur. Þar er þá átt við fyrirtæki sem eru svo stór og umfangsmikil og í viðskiptum við fleiri en eina fjármálastofnun að það sé niðurstaða manna að í undantekningartilfellum geti það komið til álita að félagið taki yfir eignarhaldið. Meginreglan sé sú í starfsemi og afskiptum félagsins að það komi til ráðgjafar við þetta mikilvæga verkefni og að þar byggist upp sérfræðiþekking í því að takast á við þessi verkefni. Að þetta geri sem allra best í því að hjálpa bönkunum við að horfa til framtíðarinnar, til morgundagsins, til uppbyggingar verkefnanna, en létti sem mest á þeim í því verki að grafast fyrir í fortíðinni og um þann vanda sem skapaðist í atvinnulífinu í kjölfar hrunsins heldur komi ráðgjöf og sérfræðiþekking þarna inn til að aðstoða við það. Fjárhagsleg endurskipulagning er líka ákaflega viðkvæm og þar eru margar flóknar spurningar. Almenningi er alls ekki sama hvernig að því er staðið, sérstaklega ekki eftir hrunið þegar svo margar stofnanir í okkar samfélagi, m.a. okkar eigin stofnun, eru algerlega rúnar trausti. Þá eru auðvitað uppi áhyggjur og efasemdir um að rétt sé staðið að þeim miklu hagsmunamálum sem verið er að taka ákvarðanir um við fjárhagslega endurskipulagningu í atvinnulífinu. Þess vegna taldi nefndin mikilvægt að styrkja mjög þá þætti málsins sem lúta að því að þetta sé sem opnast ferli og gagnsæjast, að þar sé eftirlit sterkt og þar sé líka um að ræða aðkomu þingsins bæði með eftirliti hv. efnahags- og skattanefndar en líka með því að hæstv. fjármálaráðherra, sem fer með forræði þessara mála, þurfi að gefa þinginu skýrslu um hina fjárhagslegu endurskipulagningu með reglulegu millibili. Með þessum ýmsu úrræðum á að reyna að tryggja eftir fremsta megni að stjórnmálamenn og samfélagið allt, almenningur, hafi sem bestan og gleggstan aðgang að upplýsingum um það með hvaða hætti er staðið að þessum verkefnum. Við höfum því miður þess dæmi í löndum sem farið hafa í gegnum svipaða hluti og við að þar hefur orðið mikið ósætti um það með hvaða hætti staðið var að fjárhagslegri endurskipulagningu, hverjir fengu að eiga, hverjir fengu afskrifað o.s.frv. Þess vegna er afar mikilvægt atriði fyrir okkur til að geta skapað sátt í samfélaginu og endurvakið traust að ferlið sé eins opið og gagnsætt og mögulegt er eðli mála samkvæmt. Af þeim álitaefnum sem ekki tókst að vinna úr held ég að helst sé að geta um það með hvaða hætti staðið er að stjórnarkjöri. Gert er ráð fyrir því að stjórn félagsins sé kjörin á aðalfundi og að það geri hæstv. fjármálaráðherra. Nefndin ræddi mikið um hvernig mætti tryggja sem best að hér væru hæfustu einstaklingar á faglegum forsendum kjörnir í stjórn. Hún skerpti nokkuð á því orðalagi sem laut að hæfniskröfum til stjórnarmanna og ég held að það sé út af fyrir sig framför. Hins vegar voru uppi nokkuð ólík sjónarmið um það hvaða eiginleikum stjórnarmenn ættu að vera búnir, m.a. allt frá því að mikilvægt væri að meiri hluti stjórnarmanna væru íslenskir menn og yfir í sjónarmið um það að þeir ættu allir að vera erlendir menn og hafa engin óeðlileg tengsl í samfélaginu hér og ýmis önnur sjónarmið. Það var kannski ekki gott að samræma svo ólíka sýn en jafnframt var hitt að við ræddum ýmsar aðferðir við að haga stjórnarkjöri með öðrum hætti, tilnefningarnefndir og ýmsar slíkar útfærslur. Engin þeirra var sannarlega gallalaus og niðurstaðan var sú að hafa þá skipan óbreytta í tillögum okkar hér við 2. umr. Hv. þm. Þór Saari er í okkar hópi sá sem hefur fyrirvara um þetta og ég hygg að álit minni hlutans, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, byggi m.a. á þessu atriði auk eðlilegra sjónarmiða um að málið, sem hefur tekið miklum breytingum, megi fara aftur til umsagnaraðila og hljóta frekari og vandaðri umfjöllun til að tryggja eðlilega málsmeðferð. Ég hef gert ráð fyrir því að málið komi til umfjöllunar, og við höfum rætt það í nefndinni, milli 2. og 3. umr. enda um gríðarlega mikla hagsmuni og viðamikla að ræða og mikilvægt að við reynum að stuðla að því að það sé bæði sem best vandað en líka að um það megi takast sem mest og breiðust sátt. Við þær aðstæður sem við búum á Íslandi í dag þar sem traust er að verulegu leyti horfið og þar sem áhyggjur einkenna mjög orðræðu manna, er það síst til að létta okkur þann erfiða leiðangur sem við eigum fyrir höndum ef við ölum á sundrungu í okkar hópi. Þess vegna er ánægjulegt þegar tekst að ná með málefnalegri umfjöllun að breikka samstöðu og fækka álitaefnum. Ég vil sérstaklega þakka öllum nefndarmönnum fyrir málefnalega umfjöllun um málið og góðar ábendingar og tillegg í þessari umfjöllun. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Magnús Orri Schram, Þór Saari, með fyrirvara eins og áður var getið um, Tryggvi Þór Herbertsson og Pétur H. Blöndal.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags til að stuðla að endurskipulagning þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Ég mæli fyrir minni hluta efnahags- og skattanefndar. Frumvarp til laga um stofnun hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja kemur nú fram í annað skipti frá ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Frumvarpið náði ekki fram að ganga á síðasta löggjafarþingi vegna andstöðu flestra umsagnaraðila og stjórnarandstöðu þar sem við fyrstu sýn virtist vera um ríkisvæðingu atvinnulífsins að ræða. Frumvarpið hefur tekið miklum breytingum frá síðasta löggjafarþingi og horfir sumt þar til framfara. Ágæt samvinna hefur verið um málið innan efnahags- og skattanefndar en í ljósi þess hversu miklar breytingar meiri hlutinn leggur til við frumvarpið má færa fyrir því gild rök að eðlilegt sé að senda málið aftur út til umsagnar. Svo mikilvægt mál sem þetta þarf að fá vandaða efnismeðferð þannig að yfir vafa sé hafið að ekki séu mistök falin í lagasetningunni. Enn eru miklar efasemdir um frumvarpið hjá aðilum sem gegna lykilhlutverki í endurreisn íslensks efnahagslífs í samvinnu við stjórnvöld. Má þar nefna Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaráð Íslands og stjórnendur ríkisbankanna þriggja. Eins og áður sagði er þess vegna mikilvægt að á milli 2. og 3. umræðu fjalli nefndin aftur efnislega um málið í samráði við helstu hagsmunaaðila. Það hlýtur að vera keppikefli stjórnvalda á tímum sem þessum að eiga sem víðtækast samráð, m.a. við aðila vinnumarkaðarins, og að sem mest sátt ríki um þær aðgerðir sem frá stjórnvöldum koma. Á tímum gjaldeyrishafta og þegar ríkið fer með eignarhald fjármálafyrirtækja sem eru með um 90% markaðshlutdeild þarf að tryggja að viðskiptalíf og stjórnmál blandist ekki um of. Sagan kennir Íslendingum að slík tengsl eru vægast sagt varhugaverð. Ekki er svo ýkja langt síðan almenningur fékk húsnæðislán á grundvelli flokksskírteinis og það sama má segja um innflutning á atvinnutækjum. Gjaldeyrishöft voru sett á í kjölfar kreppunnar miklu í upphafi fjórða áratugar síðustu aldar, það tók þjóðina hálfa öld að vinna sig út úr þeim gjaldeyrishöftum. Þess vegna er nauðsynlegt að Ísland vinni sig sem allra fyrst út úr höftum í ljósi þeirrar reynslu á gjaldeyri og að frjálsræði komist á að nýju í rekstri fjármálastofnana. Í þessu ljósi er varhugavert að gera ráð fyrir að einungis einn ráðherra skipi stjórn hins nýja eignaumsýslufélags. Ekki eru dregin í efa heilindi þess fjármálaráðherra sem nú starfar en það er ekki við hæfi að Alþingi setji lög á grundvelli persónu fjármálaráðherrans. Að ráðherrann einn komi að skipun á stjórn félagsins, sem er falið mjög vítt valdsvið samkvæmt frumvarpinu, felur í sér hættu á því að pólitískir samherjar verði skipaðir í stjórn félagsins. Alþingi Íslendinga á ekki að samþykkja löggjöf sem felur þessa hættu í sér. Þess vegna er mikilvægt að fleiri en einn aðili komi að skipan stjórnar félagsins og því leggur minni hlutinn til að að minnsta kosti þrír af fimm stjórnarmönnum hafi íslenskan ríkisborgararétt, sem ég mun kom nánar að á eftir, auk þess sem sérstök hæfnisnefnd mun fara yfir þá aðila sem eiga að sitja í stjórn félagsins. Mikilvægt er og það verður seint ofmælt að við endurskipulagningu fyrirtækja sé faglegra vinnubragða gætt í hvívetna til að draga megi úr óhjákvæmilegri gagnrýni sem upp hlýtur að koma frá samkeppnisaðilum á markaði og starfsmönnum fyrirtækjanna sjálfra. Að sama skapi tekur minni hlutinn undir ábendingu Ríkisendurskoðunar um að reglur um sölu á eignarhlutum ríkisins í hlutafélögum verði lögfestar fremur en að byggja skuli í því efni á reglugerð. Skýrt þarf að liggja fyrir hvernig félagið mun standa að sölu eignarhluta í atvinnufyrirtækjum. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram ítarlegar tillögur í efnahagsmálum á undanförnum mánuðum. Því miður hafa stjórnarflokkarnir ekki gert þær tillögur að sínum og í raun má segja að þörfin á róttækum aðgerðum í efnahagsmálum hafi aldrei verið eins knýjandi og í dag. Tækifæri Íslands til að sigla út úr ólgusjó kreppunnar eru einnig mikil en núverandi stjórn hefur hins vegar ekki séð til lands í þeim efnum, því miður. Verði ráðist í tillögur Framsóknarflokksins má færa fyrir því gild rök að Íslendingar verði fyrstir þjóða komnir í uppbyggingarstarf á ný. Reyndar hangir fleira á spýtunni en aðgerðir í þágu heimila og fyrirtækja. Ógnvænlegt er ef Alþingi Íslendinga ætlar að staðfesta Icesave-ríkisábyrgðina án þess að hafa kynnt sér til hlítar hvað slíkt þýðir fyrir íslenskt samfélag til lengri tíma litið. Frekari skuldsetningu ríkisins þarf því hindra með öllum tiltækum ráðum. Eins og fram kemur í umsögn Viðskiptaráðs Íslands um frumvarp þetta segir í skýrslu OECD frá árinu 2005 að félög af þeim toga sem kveðið er á um í frumvarpi þessu hafi leitt til óhóflegrar skuldsetningar og séu hvorki skilvirk þegar kemur að endurskipulagningu rekstrar né fjármálastjórn. Að mati minni hlutans þarf því að koma í veg fyrir að eignaumsýslufélagið verði áhættusamur þáttur í hinni erfiðu fjárhagslegu stöðu sem vinna þarf úr á næstu árum. Við þær aðstæður sem nú eru í íslensku efnahagslífi þar sem undantekningartilfelli geta orðið að venjum er mikilvægt að vandað sé til verka. Kallað er á nýjar og auknar kröfur á hendur stjórnendum opinberra fyrirtækja. Því væri rétt að mati minni hlutans, eins og áður sagði, að koma á fót sérstakri tilnefningarnefnd sem hefði það hlutverk að finna tilvonandi stjórnarmenn og meta hæfi þeirra. Niðurstöður nefndarinnar yrðu að því búnu lagðar fyrir ráðherra. Í tilnefningarnefnd ættu sæti fulltrúi ráðherra og fulltrúar frá aðilum vinnumarkaðarins, eftirlitsstofnunum og háskólasamfélaginu. Þá telur minni hlutinn að brýnt sé að ríkið setji sér skýra eigendastefnu gagnvart eignaumsýslufélaginu. Eftirfarandi málaflokkar þurfa að vera skýrt afmarkaðir: markmið eignarhaldsins, skuldbindingar ríkisins í dag og í framtíðinni, rammi um starfsemina sem slíka, hverjar séu helstu skyldur og hlutverk stjórnarinnar, hvernig upplýsingaflæðinu eigi að vera háttað og í hvaða tilvikum ríkið megi beita eigendarétti sínum umfram aðalfundi. Í ljósi framangreinds telur minni hlutinn það ekki forsvaranlegt að samþykkja frumvarpið í núverandi horfi. Undir þetta ritar Birkir Jón Jónsson. Eins og hv. framsögumaður meiri hlutans benti á ræðum við þetta mál hér í annað skipti. Samstarfið innan nefndarinnar hefur verið með ágætum en ég vek athygli á því að við 2. umr. sem er aðalumræða um þetta mál liggur ekki fyrir skýr skilningur helstu hagsmunaaðila, m.a. aðila vinnumarkaðarins, um tilganginn með þessu frumvarpi. Og upphafið var þannig, sem var hugsanlega misskilið af mörgum, að um mögulega ríkisvæðingu væri að ræða til þess að þetta eignarhaldsfélag ætti að taka yfir hlutafélög sem væru í viðskiptum við bankana og væru orðin skuldug. Við framsóknarmenn lögðumst harðlega gegn því á sínum tíma ásamt helstu hagsmunaaðilum í samfélaginu sem fjölluðu um þetta mál. Nú er málið komið í annan og nýjan búning og nú á að leysa vanda fyrirtækjanna innan veggja bankanna og horfir það til framfara. Það á sem sagt ekki að rífa þau þaðan út jafnvel í ósætti við stjórnendur og eigendur þeirra heldur á að vinna að lausnum vandans innan bankanna. Þetta félag á, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi hér, fyrst og fremst að einbeita sér að ráðgjöf, að það verði sanngjörn og réttlát meðferð gagnvart skuldugum fyrirtækjum þannig að ekki vakni tortryggni í samfélaginu. En það er ákvæðið sem fjallar um undantekningartilvikin sem ég hef áhyggjur af, að stjórn félagsins eða félagið megi taka yfir skuldsett fyrirtæki í undantekningartilvikum. Það er mjög rík valdheimild sem þessi stjórn hefur því að við lifum vissulega á undantekningartímum. Áhyggjur mínar snúa að því að stjórn þessa félags geti rökstutt jafnvel með óyggjandi hætti að við lifum á undantekningartímum og hér sé þess vegna um undantekningaraðgerðir að ræða sem hægt væri að réttlæta í ljósi ástandsins. Og ég hefði í raun og veru ekki miklar áhyggjur af því ef ég hefði vissu fyrir því að stjórn þessa félags væri samkvæmt lagatexta algjörlega fagleg. Það er þess vegna sem ég hef lagt til og mun væntanlega leggja til við 3. umr., vegna þess að ég lít svo á að við eigum eftir að ræða þetta mál mikið á milli 2. og 3. umr., að sérstök tilnefningarnefnd fari yfir og finni hæfa einstaklinga. Í þessari tilnefningarnefnd væri fulltrúi ráðherra, fulltrúi frá háskólasamfélaginu og aðilum vinnumarkaðarins sem færu mjög faglega yfir málið og reyndu að finna hæft fólk til að sitja í stjórn þessa félags. Ég sé einfaldlega ekki rökin gegn því að það sé slæmt fyrir fjármálaráðherra, sama hver hann verður, að fá slíkar tilnefningar og síðan getur ráðherrann á grundvelli þeirra tilnefninga jafnvel verið ósammála mér. Þá skal ráðherrann líka takast á við þá umræðu að hafa ekki farið að ráðum mjög faglegra aðila varðandi skipan í stjórn á þessu félagi sem mun geta haft veruleg völd í íslensku samfélagi til lengri tíma litið. Ef menn túlka þessi undantekningartilvik í ljósi þess að við lifum í undantekningarástandi þannig að menn taki yfir fyrirtæki í miklum mæli er mikilvægt að þar sé vandað til verka. Og þó að hæstv. fjármálaráðherra sé eflaust ágætur embættismaður og ráðherra finnst mér ekki hægt að við afgreiðum lög frá Alþingi Íslendinga á grundvelli persónu ráðherrans því að það getur einhver allt annar ráðherra verið kominn við völd í næstu viku. Þess vegna verðum við þingmenn að ganga haganlega frá þessu. Ég minni á að þegar við afgreiddum lög um Seðlabanka Íslands lögðum við framsóknarmenn mjög mikla áherslu á að seðlabankastjórinn yrði ráðinn á faglegum forsendum. Sérstök nefnd var látin fara yfir hæfni umsækjenda sem sóttu um starfið og skilaði niðurstöðu í þeim efnum til þess, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti réttilega á, að minnka tortryggnina í samfélaginu og reyna að ná sem víðtækastri sátt um aðgerðir stjórnvalda hverju sinni. Þess vegna er svo mikilvægt fyrir ríkisstjórnina að geta vitnað í það að hún hafi farið eftir ráðleggingum faglegrar nefndar sem lagði til ákveðna hluti. Ef hæstv. ráðherra er ósammála nefndinni varðandi val á mönnum í stjórn þessa félag hlýtur hann að leggja rök gegn valinu á borðið og að sjálfsögðu tökum við efnislega afstöðu til þess. En eins og frumvarpið lítur út núna finnst mér ótækt að við afgreiðum það að þessu leyti til, að það sé einungis undir einum ráðherra komið hvernig þessi valdamikla stjórn verður skipuð. Ég mun ekki hætta að vara við því sem við höfum upplifað á undangengnum áratugum sem eru tengsl viðskiptalífs og atvinnulífs og flestir stjórnmálaflokkar eiga sína sögu í því, ég dreg ekki dul á það. Við hljótum öll að stefna að sama marki í þeim efnum að koma í veg fyrir að slíkt endurtaki sig. Þá er það enn og aftur sú hætta sem ég nefndi hér áðan að það sé undir einum ráðherra komið hvernig þessi stjórn verður skipuð. Þá finnst mér að okkur beri skylda til þess að koma í veg fyrir að það verði allt einstaklingar úr sama stjórnmálaflokknum án þess að nokkur annar aðili geti komið þar að varðandi umsögn eins og sú tilnefningarnefnd sem ég legg til í þessu frumvarpi að verði skipuð. Við verðum að gjöra svo vel og ganga hægt um gleðinnar dyr á mjög viðkvæmum tímum þegar ríkið er um og yfir og allt um kring á fjármálamarkaðnum með 90% markaðshlutdeild og eignast vel flest fyrirtæki og atvinnustarfsemi í landinu. Við verðum að slá einhverja varnagla til að viðskiptalífið og pólitíkin fari ekki að tengjast órjúfanlegum böndum á ný. Við þurfum að skera á þessa líflínu ef hún er þá einhver í dag. Að öðru leyti vonast ég til þess að þau fyrirtæki sem ríkið mun eignast verði seld einhvern tímann og þá með gagnsæjum hætti. Í gegnum árin hafa einstakir ráðherrar haft reglugerðarvald til þess að útfæra söluna, sem sagt að búa til leikreglurnar. Ég tel í ljósi þess hvernig við höfum séð mál þróast í öðrum löndum að mikilvægt sé að Alþingi Íslendinga komi að því hvernig þessar reglur eru settar og að Alþingi lögfesti reglurnar gagnvart söluferlinu þannig að það sé yfir vafa hafið og vonandi þá í breiðri sátt og samstöðu. Ríkisendurskoðun hefur bent okkur á að heppilegast væri að gera það með þessum hætti og ég nefni það í þessari umræðu vegna þess að við erum að stíga fyrsta skrefið í þessari endurreisn og óhjákvæmilega mun það gerast í einhverjum tilvikum að ríkið mun taka yfir einhvern rekstur, hvort sem það er í þessu félagi eða annars staðar. Mér finnst óraunhæft að halda annað. Þá þurfum við að horfa fram á veginn. Vonandi getum við komið þessum fyrirtækjum sem fyrst út á markaðinn aftur en þá þurfa leikreglurnar að vera alveg skýrar í þeim efnum. Það kemur kannski spánskt fyrir sjónir af hverju lagt er til og tilkynnt í breytingartillögu að tveir af fimm stjórnarmönnum í þessu félagi verði með íslenskan ríkisborgararétt. Það er einfaldlega sú sjálfsvirðing sem ég tel að við Íslendingar þurfum að hafa í þeirri endurreisn sem fram undan er. Íslendingar eiga að koma að uppbyggingu þjóðfélagsins að nýju og það segi ég í ljósi þeirrar umræðu og þeirra áherslna að jafnvel eingöngu útlendingar eigi að koma að þessu félagi meira eða minna. Við höfum séð það undanfarnar vikur og mánuði að við höfum fengið norskan seðlabankastjóra. Við höfum fengið sænskan efnahagsráðgjafa. Við höfum fengið franskan rannsóknarmann, allt mætasta fólk.  Ég tek fullt mark á því að við þurfum að fá aðstoð og ráðgjöf annars staðar frá og jafnvel aðila inn í þessa stjórn frá útlöndum til þess að tryggja að fólk komi sem víðast að. En ég hef þá trú að það verði samt á endanum fyrst og síðast við Íslendingar sem þurfum að vinna okkur upp úr þessu og þess vegna megum við ekki að öllu leyti leggja traust okkar á ágæta erlenda sérfræðinga. Ég verð ekki einn af þeim sem munu halda því fram þegar sögubækurnar verða skrifaðar eftir nokkur ár og bankahrunið gert upp að allt fólk sem starfaði í íslenskum bönkum sé slæmt fólk. Þar er fullt af afbragðsfólki sem vann af heilindum. En hins vegar er ljóst að einhverjir aðilar fóru mjög óvarlega, svo vægt sé til orða tekið, og við erum að súpa seyðið af því. En í þessum bönkum og í íslensku samfélagi er fullt af hæfileikaríku fólki sem vill búa hér, sem vill byggja upp íslenskt samfélag til framtíðar, og þess vegna geld ég varhuga við því ef við ætlum að fara að stofna eignarhaldsfélag sem yrði nær algjörlega stýrt af erlendum aðilum, svo ágætir sem þeir kunna að vera. Það er í ljósi þess sem ég legg þetta fram til umræðu í nefndinni milli 2. og 3. umr. Við þurfum að fara enn ítarlegar yfir þetta mál og ég tel að við þurfum að fá umsagnir frá þeim helstu hagsmunaaðilum sem ég nefndi hér áðan varðandi það frumvarp sem er nú reyndar orðið opinbert, frá aðilum vinnumarkaðarins og jafnvel þeim sem starfa í þessum bönkum í dag og fleiri aðilum til þess að koma í veg fyrir að við endurtökum einhverja vitleysu sem hefur því miður verið gerð á undangengnum vikum og mánuðum í lagasetningu. Við eigum að stuðla að vandaðri lagasetningu hér á landi og þetta mál er af þeirri stærðargráðu að við þurfum að vanda vel til verka. Ég er mjög ánægður með það samstarf sem átt hefur sér stað innan nefndarinnar. En hversu gott sem samstarfið kann að vera í málum sem þessu leiðir það ekki alltaf til þess að menn geti komist að einróma niðurstöðu. Ég á einfaldlega eftir að sjá það þegar við skoðum þessi mál betur af fullri sanngirni að það sé heppilegasta fyrirkomulagið að fjármálaráðherrann einn, hver sem hann er, eigi að skipa fimm manna stjórn yfir þetta valdamikla félag. Það samræmist einhvern veginn ekki þeirri lýðræðishugsun sem ég hef heyrt svo marga stjórnmálamenn tala fyrir á undangengnum mánuðum, fyrir kosningar og eftir kosningar. Ég spyr enn og aftur sem innlegg í þessa umræðu: Hverju töpum við á því að skipa faglega nefnd sem meira að segja fulltrúi ráðherra mætti eiga sæti í, sem mundi fara og leita, jafnvel auglýsa eftir þeim sem vildu vera í stjórn þessa félags og leggja mat á hæfi viðkomandi einstaklinga og ráðherrann tæki síðan afstöðu út frá því? Ég held að það væri miklu heppilegra, ekki síst fyrir hæstv. ráðherrann sjálfan sem situr undir því ámæli dag eftir dag að betur hefði mátt gera í hinum og þessum málum og það mundi þar af leiðandi veita hans andstæðingum gott vopn sem vilja gera skipan þessarar stjórnar tortryggilega. Mér finnst samstarfið innan nefndarinnar í raun og veru hafa verið hafið yfir flokkspólitískar línur. Við höfum öll lagt okkar af mörkum í þessu og hv. formaður nefndarinnar hefur tekið tillit til allra sjónarmiða okkar. En mér þykir miður ef þetta sjónarmið, hvernig sem við útfærum það, verður ekki ofan á, að fleiri aðilar komi að skipan í stjórn þessa félags. Ég fer fram á málefnalegu umræðu um það af hverju ráðherrann á einn að koma að þessu og hleypa engum öðrum að. Eins og þessi breytingartillaga hljómar, þ.e. ef hún yrði flutt við 3. umr. um málið og ég legg fram sem hugmynd á milli 2. og 3. umr., er hér einungis um tilnefningar að ræða, hugmyndir til ráðherra sem hann getur svo síðar meir í ferlinu samþykkt eða hafnað. En þá höfum við þó eitthvert faglegt mat í höndunum frá einhverri nefnd sem hefur ráðist í að skoða það faglega hvaða einstaklingar séu heppilegastir í svo viðamikið verk sem það er að stýra þessu fyrirtæki. Hér er um gjörbreytt mál að ræða en þar sem ekki er ljóst hvernig staðið verður að stjórn þessa félags eða skipan í stjórn en eins og það er núna er það bara fjármálaráðherrann sem verður þar. Ég get því miður ekki sæst á það og minni á að við lifum á undantekningartímum þar sem auðvelt er að færa rök fyrir einhverjum undantekningarákvörðunum fyrir yfirtöku á hinum og þessum fyrirtækjum. Ef það er gert á grundvelli stjórnmálanna af einhverjum pólitískt kjörnum fulltrúum fer það að verða eins og áður fyrr þegar fólk fékk húsnæðislán á grundvelli flokksskírteinis. Ég trúi því ekki að við viljum upplifa slíka tíma aftur og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn muni skipa í þessa stjórn með þessum hætti. Ég ætla ekki að fullyrða það hér. Eins og ég sagði er hæstv. fjármálaráðherra án efa ágætismaður. En þetta er mál sem við þurfum að ræða mun betur í efnahags- og skattanefnd um leið og ég þakka þetta samstarf og bið hv. nefndarmenn, hina átta sem ekki eru með mér á þessu áliti, að hugleiða hvort við værum í raun og veru ekki að gera hæstv. fjármálaráðherra mestan greiða með því að koma einhverju faglegu ferli af stað í kringum skipan þessarar stjórnar því að þessi stjórn og þetta félag mun hugsanlega þurfa að taka mjög erfiðar og umdeildar ákvarðanir. Ég vona svo sannarlega að það komi ekki í hlut stjórnmálamanna eða aðila sem nátengdir eru stjórnmálaflokkunum að taka slíkar ákvarðanir því að sporin hræða í þeim efnum. Og ég tel að ef vel heppnast í þessu og þetta verður einungis „apparat“ sem mun veita bönkunum ráðgjöf með hóflegum hætti og tryggja að það sé sanngjörn og réttlát meðferð hjá skuldugum fyrirtækjum í þessu landi er þetta mál vissulega af hinu góða. Tilgangurinn núna er allur annar en í því frumvarpi sem lagt var fram á síðasta kjörtímabili. Ég man eftir því að við framsóknarmenn lágum undir miklum ámælum af hálfu ríkisstjórnarinnar þá að hafa ekki hleypt því máli í gegn og vilja ekki styðja það mál. Það mál var margsinnis gagnrýnt en ég held að það séu flestallir sammála því í dag að það var rétt að það mál fór ekki í gegn á sínum tíma og þess vegna þurfum við að hugsa vandlega um hvort við getum ekki náð einhverri sameiginlegri lendingu. Ég vona það og miðað við það samstarf sem verið hefur í þessari nefnd hingað til eigum við eftir að eiga gott samstarf áfram. En að mínu viti þurfum við að kalla til þessa aðila til þess að fá álit þeirra á þessu frumvarpi sem er enn í meðförum nefndarinnar um leið og ég þakka öllum samnefndarmönnum fyrir gott samstarf. Það mættu fleiri mál vera meðhöndluð með þessum hætti hér á Alþingi Íslendinga innan nefnda og formaðurinn á réttilega hrós skilið fyrir það. Við erum búin að gera málið miklu betra en það var og þar hafa stjórn og stjórnarandstaða lagst á eitt og að sjálfsögðu ættu vinnubrögðin að vera með þeim hætti frekar en að við þurfum að hlusta á ýmsar yfirlýsingar ráðherra ríkisstjórnarinnar sem virðist í sumum málum geta gefið út dagskipanir og þá fara málin nær óbreytt í gegn. Við eigum að vinna saman á þinginu og þetta mál, sem er eitt af fyrstu málunum sem efnahags- og skattanefnd tók fyrir, lofar góðu í þeim efnum og ég hlakka til vinnunnar á milli 2. og 3. umr. um þetta mál.

Frú forseti. Mig langar að taka undir það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði hér um störf nefndarinnar. Sem nýliði á þingi hef ég haft mikla ánægju af því að vinna þetta mál í efnahags- og skattanefnd og hv. formaður nefndarinnar, Helgi Hjörvar, hefur höndlað málið með stakri prýði og mikilli yfirvegun og mikilli sanngirni. Ég met það mikils hve ólík sjónarmið hafa fengið mikið vægi og góða umfjöllun og hef haft ánægju af því, eins og ég sagði, að vinna þetta mál með þessum hætti. Ég ber það svolítið saman við önnur störf sem ég verð vitni að á þinginu og þetta hefur verið til mikillar fyrirmyndar. Málið hefur tekið miklum breytingum. Ráðherra sjálfur hefur samþykkt þær breytingar og það ber líka að virða sanngirni hæstv. ráðherra í málinu. Þetta er mikið mál, þetta gæti orðið stórt og erfitt batterí við að eiga en efnahags- og skattanefnd hefur tæklað það með þeim hætti að það hefur breyst út því sem menn kölluðu sovét ohf. við 1. umr. í kannski eitthvað sem mætti kalla krækiber ehf. í dag. Deilan snýst kannski fyrst og fremst um það í dag hver á að eiga krækiberið og ráða því. Minnihlutaálit Birkis Jóns Jónssonar er fyllilega réttmætt að því marki að við höfum kannski oft frekar slæma reynslu af því að vera með pólitískt skipaðar stjórnir og ég hef að ýmsu leyti aðhyllst það að skipuð yrði stjórn yfir þessu félagi með öðrum hætti en gert hefur verið hingað til hér á landi. Við fórum mjög rækilega í gegnum þetta og ræddum málið fram og til baka. Ég taldi og tel að hluta til enn að að þessu þurfi að koma erlendir stjórnendur einfaldlega vegna þess að hér þarf menn með mjög greinargóða og ítarlega þekkingu á þessum málum. Vonandi verður það raunin að hér komi inn einhverjir menn með slíka kunnáttu og reynslu. Önnur ástæðan fyrir því að ég skrifa undir þetta nefndarálit með fyrirvara er að þetta snýst mjög mikið um trúverðugleika og traust. Trúverðugleiki er tvenns konar, það er trúverðugleiki í reynd og trúverðugleiki í ásýnd. Ég sagði hér um daginn að ég væri feginn því að við hefðum þó alla vega núverandi fjármálaráðherra til að skipa þessa stjórn en ekki einhvern annan sem hefði þá kannski verið forveri hans eða jafnvel einhver enn lengra síðan, því að ég treysti hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni til að fara vel með þetta vald í þessu tilviki. Það verður svo bara að koma í ljós hvort hann stendur undir því trausti. Trúverðugleiki í ásýnd er aftur annað mál og það er það sem blasir við fólki utan þessa salar og kannski fólki úti í samfélaginu og fólki erlendis líka. Það er sú aðferð að einn ráðherra skipi alla í stjórn svo mikilvægs félags, hver svo sem sá ráðherra er, sú ásýnd er kannski ekki eins skotheld og hún mætti vera. Ég tel því nokkuð víst að skipan stjórnar þessa félags muni sæta gagnrýni nánast sama hverjir verða skipaðir í stjórnina einfaldlega vegna þess að hún verður með þeim hætti að það er ráðherrann sem ræður. Það er miður í þessu tilviki, það þarf ekki endilega að vera svoleiðis, en ég treysti því að Alþingi beiti sér fyrir breytingum þar á ef það kemur í ljós að sú stjórn sem verður skipuð verði að einhverju leyti pólitísk og starfi á pólitískum nótum eða á byggðalegum forsendum því að við megum ekki heldur missa þetta mál út í hreppapólitík, það gæti orðið vont og jafnvel enn verra. Ég treysti því að þingið og ráðherrann standi sig með sömu prýði í þessu máli og hefur verið gert hingað til. Eins og ég sagði þá hefur verið ánægjulegt fyrir mig sem nýjan þingmann að taka þátt í þessu starfi og ég er feginn að eiga aðild að því og mun styðja það áfram.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit meiri hluta efnahags- og skattanefndar um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Frumvarpið er gjörbreytt og fjallar ekki lengur um þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki sem enginn gat reyndar skilgreint nákvæmlega, ýmist féllu öll fyrirtæki undir það eða ekkert, það hefur sem sagt tekið mjög miklum breytingum. Fyrir þá sem gagnrýna þessi frumvörp öll vil ég benda á að ríkið er í gegnum ríkisbankana þrjá að eignast fjöldamörg fyrirtæki í landinu og er búið að eignast þau og er komið með þau sem eigandi. Við búum því við þann vanda að vera með fjölda fyrirtækja sem eru í miklum vandræðum og eru gjörsamlega háð ríkisvaldinu. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir er sá að samræma þarf hvernig tekið er á þessum fyrirtækjum þannig að jafnræðis sé gætt á milli kröfuhafa, jafnræðis milli eigenda, jafnræðis milli starfsmanna einstakra fyrirtækja og þess að gagnsæi sé viðhaldið í öllu ferlinu. Þetta er mjög mikilvægt. Mér finnst að unnið hafi verið mjög faglega í hv. efnahags- og skattanefnd að því að gera breytingar á þessu og mér finnst að þessi markmið hafi að mestu leyti náðst fram og eiginlega að öllu leyti. Ég er því tiltölulega ánægður með niðurstöðuna. Þegar fyrirtæki lendir í vandræðum, hvort sem það er af eigin sökum eða vegna þess að það verður fyrir dómínóáhrifum af einhverju öðru fyrirtæki sem lendir í vandræðum, fara mikil verðmæti forgörðum yfirleitt. Þar er um að ræða stjórnendaþekkingu, ég nefndi þetta við 1. umr., þar er stjórnendaþekking, þar eru tengsl við birgja og umboðsmenn og annað slíkt, þar er „good-will“ sem fyrirtækið býr að meðal almennings o.s.frv. Það er mjög mikilvægt, frú forseti, að þessum verðmætum sé viðhaldið eins og hægt er. Það er reyndar mjög erfitt að viðhalda þeim en við þurfum að stefna að því að viðhalda þessum verðmætum og einn þáttur í því er að búa til fyrirtæki sem veitir bönkunum ráðgjöf við þetta uppgjör og samræmingu á reglum þannig að það séu ekki mismunandi reglur í bönkunum þremur og jafnvel innan hvers banka fyrir sig. Að fyrirtæki séu ekki stundum meðhöndluð svona og stundum hinsegin, að það sé einhver aðili sem hefur vald til þess og líka þekkingu innan borðs til að beina þessu ferli inn í samræmt og gagnsætt ferli. Það er nefnilega alls ekkert einfalt að ráða við þann vanda sem við erum með í dag, svona mikið og almennt gjaldþrot fyrirtækja hefur aldrei verið á Íslandi áður. Það er eitthvað sem við þurfum að taka á og mér sýnist að þetta fyrirtæki, eftir að breytingar hafa verið gerðar á því, nái því markmiði. Það kemur fram í greinargerð á síðu 3, með leyfi forseta: „Eins og áður sagði lagði Josefsson áherslu á að félagið ætti ekki að kaupa lánskröfur eða eignarhluta í fyrirtækjum nema nauðsyn bæri til.“ Ég skil þá nauðsyn eingöngu þannig að ef viðkomandi banki eða bankar ef allir bankarnir eiga kröfu á eitt fyrirtæki sem sé svo mikið í sniðum að bankarnir hver um sig ráða ekki við það. Það er minn skilningur á þessari setningu. Það stendur líka í lögunum um tilgang félagsins að það eigi eingöngu í undantekningartilvikum að kaupa lánskröfur og eftir atvikum eignarhluti í hlutaðeigandi atvinnufyrirtækjum. Þetta á að vera algjör undantekning og það er ekki undantekning í þeirri stöðu sem við búum við í dag heldur undantekning í þeim fjölda fyrirtækja sem við erum að fjalla um. Þannig lít ég á það. Það verður vonandi aldrei að fyrirtæki þurfi að kaupa kröfur, svo ég tali nú ekki um hluti í fyrirtækjum. Svo kemur hinn endinn og það er ráðstöfun eignanna og það er ekki minni vandi. Hann er eiginlega öllu stærri, hann er miklu, miklu stærri, frú forseti. Ríkisstjórnin er alltaf pólitískt valin - hún hlýtur að vera það, hún er kjörin af Alþingi og hún er pólitískt kjörin - og hún ráðstafar bönkunum sem eru ríkisbankar, þannig að allt er þetta, ef ég má nota það orð, löðrandi í pólitík. Bankaráðin eru þar af leiðandi undir pólitískum áhrifum og ráðstöfun á fyrirtækjunum sem á að fara að selja gæti þar af leiðandi - ég legg áherslu á gæti - orðið pólitísk.  Það náðist líka fram sú breyting að það væri hugað að samkeppni í þessu bæði þegar fyrirtækin eru tekin yfir og eins þegar þau eru seld. Það er mjög mikilvægt líka og bent var á það og nefndin breytti því. Síðan var líka hugað að því að aðrir aðilar gætu komið að ásamt með bönkunum við söluna, t.d. lífeyrissjóðir eða samtök þeirra, fyrirtæki einstaklinga, það gæti verið að einstaklingar stofnuðu hlutafélag til þess að kaupa svona fyrirtæki, útlendingar gætu komið að ásamt með þeim aðilum sem er verið að selja, þannig að þetta verði almennur kaupendamarkaður að þessum fyrirtækjum. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta, ég bendi á að markmið laganna er gjörbreytt, það á ekki að kaupa eitt eða neitt, það á að tryggja skjóta úrlausn fjármálafyrirtækja á skuldavanda rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja og sama er með tilgang félagsins, hann er gjörbreyttur líka. Hv. þingmaður Birkir Jón Jónsson ræddi dálítið um stjórnina og sá vandi var töluvert ræddur í nefndinni. Ég legg til eins og hér hefur komið fram að nefndin fjalli um málið á milli 2. og 3. umr. og fái til sín gesti sem gefa væntanlega breytt álit á þessu frumvarpi, það er jú breytt, og einnig að menn fjalli faglega um vandamálið með stjórnina og ég treysti því að það verði gert áfram. Í þeirri stöðu sem við stöndum í dag er verulega mikilvægt að menn vinni að lausn þessara fyrirtækja, að lausn bankanna og öllu slíku með miklum hraða. Það er nefnilega þannig að allt er einhvern veginn í frosti, bankarnir geta ekki lánað, það er enginn að kaupa fyrirtæki, það er enginn að ganga frá fyrirtækjum. Mér finnst mjög brýnt að frumvarpið nái fljótt fram vegna þess að vandinn er vaxandi. Það er mjög mikilvægt að svona fyrirtæki fari í gang, byrji jafnvel að selja fyrirtæki ef áhugi er fyrir því, og ég held, frú forseti, að það sé töluvert meiri áhugi á því að kaupa fyrirtæki á Íslandi en menn átta sig á og töluvert meiri kraftur sem stendur á bak við það. Lífeyrissjóðirnir hafa mjög mikið lausafé, það telst í tugum milljarða. Bankarnir eru fullir af lausafé og vextir eru meira að segja farnir að lækka langt niður fyrir stýrivexti, stýrivextir eru hættir að stýra á Íslandi. Vextir eru ekki lengur 12% eins og menn gætu haldið, þeir eru eitthvað um 9%, 9,5%, og fara lækkandi vegna þess hve miklir peningar eru í umferð. Þetta gerir það að verkum að mikið fé bíður eftir því að fara að vinna og þetta frumvarp gæti stuðlað að því, ef vel tekst til, að þessir peningar fari að vinna. Það er svo mikilvægt, eins og ég hef bent á, að við fækkum þeim sem þiggja atvinnuleysisbætur og fjölgum þeim sem borga skatta með því að auka atvinnutækifærin í þjóðfélaginu. Þetta frumvarp gæti eftir allar þessar breytingar, sem eru mjög jákvæðar, orðið einn þáttur í því að koma því í gang. Frú forseti. Ég get ekki lokið þessu máli án þess að bera lof á hv. formann nefndarinnar, Helga Hjörvar, sem nú er reyndar horfinn úr þingsal en hann heyrir þetta sennilega seinna. Hann hefur unnið þetta mjög faglega og hefur tekið mið af öllum sjónarmiðum sem hafa komið fram. Allar hugmyndir hafa verið ræddar, sumar hafa náð fram, aðrar ekki eins og gengur en menn hafa það á tilfinningunni að unnið hafi verið mjög faglega. Ég tel að sú niðurstaða sem við erum með hér, þetta gjörbreytta frumvarp sé miklu betra en það sem lagt var af stað með og það er hv. formanni nefndarinnar að þakka.

Frú forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið til 2. umr. Það er alveg ljóst að á sínum tíma var ráðherra og nefndinni nokkur vandi á höndum. Þetta er eitt af þeim stóru málum sem komið er inn til Alþingis sem þarf að vinna hratt en samt gríðarlega vel. Atvinnulíf landsmanna er komið í hendur bankanna og víða um samfélagið er til staðar mikið vantraust á vinnubrögðum þeirra. Ég held að það sé ekki réttmætt því að ég held að bankarnir séu að miklu leyti að gera sitt besta í mjög erfiðri stöðu. Markmið nefndarinnar var að móta reglur til að tryggja góð vinnubrögð innan bankanna, að tryggja gagnsæi og kannski ekki síst að veita ráðgjöf erlendis frá, einhvern farveg inn í íslenskt bankakerfi. Þá var það ekki síður markmið nefndarinnar að móta einhverjar reglur um hvernig þingið gæti haft eftirlit með að góðum vinnubrögðum væri fylgt, gætt væri jafnræðis og gætt væri að samkeppni o.s.frv. Heilt yfir var það mat nefndarinnar að starfsemi miðlægs eignaumsýslufélags kynni að reynast vel í ákveðnum tilvikum þegar um væri að ræða endurskipulagningu mikilvægra atvinnufyrirtækja og þá sérstaklega þegar vinna við slíka endurskipulagningu væri umfangsmikil og erfið viðfangs fyrir hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki. Athuga ber að þarna er gengið út frá þeirri forsendu að nýju bankarnir þrír muni í flestum tilvikum hafa alla burði til að leysa úr skuldavanda fyrirtækjanna sem væru í viðskiptum við þá. Hins vegar má ekki gleyma því að það er áhyggjuefni að við núverandi efnahagsaðstæður er fjöldi atvinnufyrirtækja í skuldaerfiðleikum og að geta og færni hinna nýstofnuðu banka til að annast þessa endurskipulagningu er takmörkunum háð. Við umfjöllun málsins innan nefndarinnar var lögð áhersla á mikilvægi þess að aðferðir við skuldameðferð atvinnufyrirtækja byggist á hlutlægum og gagnsæjum viðmiðum þar sem gætt væri jafnræðis milli fyrirtækja og gagnvart kröfuhöfum þeirra. Meiri hlutinn hefur lagt á það ríka áherslu að úrræðin komi að gagni til að fyrirbyggja að verðmæt og rekstrarhæf fyrirtæki fari forgörðum í meira mæli en orðið hefur vegna hrunsins. Innan nefndarinnar hafa komið fram þau sjónarmið að þeir sem misst hafa fyrirtækin þrátt fyrir skynsamlegan rekstur eigi að fá tækifæri til að eignast þau aftur. Um þessi sjónarmið hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal t.d. rætt bæði í 1. umr. og í 2. umr. og ég get tekið undir sjónarmið hans. Það er mikilvægt að tryggt verði að hæfir stjórnendur fyrirtækjanna eigi að fá einhverja hlutdeild í því að endurreisn þeirra takist vel, og ég held að það sé mikilvægt að við stöldrum aðeins við þennan punkt því ákveðins misskilnings hefur gætt í almennri umræðu. Ég held að langstærstur hluti stjórnenda í íslenskum fyrirtækjum hafi stýrt fyrirtækjum sínum með ágætum hætti en eru hins vegar í dag með fyrirtæki sín í miklum vandræðum vegna utanaðkomandi áhrifa. Meðal þessara stjórnenda leynist margt hæfileikafólk sem gegna þarf lykilhlutverki við endurreisn þessara fyrirtækja og því þarf að gæta að þeirri þekkingu sem þar býr. Það þarf að tryggja að þetta fólk geti haft aðkomu að endurskipulagningu sem á sér stað innan bankakerfisins á þeim atvinnufyrirtækjum sem þar eru. Mig langar einnig að staldra við í frumvarpinu þar sem við ræðum um rekstrarhæf atvinnufyrirtæki. Þar á meiri hlutinn við þau fyrirtæki sem skila framlegð eða eru líkleg til þess eftir endurskipulagningu. Hér erum við að horfa til vænlegra fyrirtækja sem búa við jákvætt sjóðstreymi og horfum þá til þess að breyta þurfi samsetningu skulda þeirra til að þau komist klakklaust út úr þeim erfiðleikum sem þau búa við. Í frumvarpinu gerum við einnig ráð fyrir að félagið hafi heimild til þess að kaupa eignarhluta í atvinnufyrirtækjum ef nauðsyn ber til og einkum þá vegna mikils umfangs endurskipulagningarinnar. Hins vegar ber að leggja áherslu á að hér er aðeins verið að tala um undantekningartilfelli þegar gert er ráð fyrir að félagið þurfi að kaupa veðkröfur í þessum fyrirtækjum. Í umsögnum til nefndarinnar taldi Samkeppniseftirlitið að tillögudrögin kynnu að fara í bága við markmið samkeppnislaga og að gefin fyrirheit um samræmdar lausnir fjármálafyrirtækja við skuldavanda atvinnufyrirtækja drægju verulega úr þeim sjónarmiðum. Ég held að það sé mikilvægt að halda því til haga að meiri hlutinn ítrekar það sem áður hefur komið fram um mikilvægi þess að félagið gæti hlutlægni, gagnsæis og jafnræðis við meðferð rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Það er alls ekki markmið laganna að hindra samkeppni með nokkrum hætti og raunar tel ég ekki að það verði raunin. Eins og segir í a-lið 3. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Félagið skal starfa eftir gagnsæjum og hlutlægum reglum um endurskipulagningu og kaup á eignum að teknu tilliti til sjónarmiða um jafnræði og samkeppni.“ Það er að segja gagnsæi í störfum félagsins og vinnubrögðum bankanna ætti þannig að mínu mati að virkja samkeppnina miklu fremur. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir að það er mikilvægt að félagið ráðstafi eignarhlutum í fyrirtækjum eins skjótt og markaðsaðstæður leyfa og jafnframt að teknu tilliti til sjónarmiða um virka samkeppni og dreifða eignaraðild. Undirstrikað hefur verið á fundum nefndarinnar mikilvægi þess að heimila aðkomu áhugasamra fjárfesta að söluferlinu, einkum einstaklinga og lífeyrissjóða. Hér erum við að snerta á mikilvægi þess að atvinnufyrirtækjum þessum sé ráðstafað með skynsamlegum hætti. Í c-lið 3. gr. frumvarpsins segir að tilgangur félagsins sé eftirfarandi, með leyfi forseta: „Að ráðstafa eignum sem félagið kaupir, sbr. a-lið, eins fljótt og markaðsaðstæður leyfa með gagnsæjum hætti og að teknu tilliti til sjónarmiða um jafnræði, virka samkeppni, dreifða eignaraðild, þar með talið eignaraðild starfsfólks, hámörkun verðmæta ríkissjóðs og byggðafestu.“ Þetta er mikilvægur þáttur og ég held að sé fyrsta skrefið tekið í þá átt að tryggja að þessi fyrirtæki komist aftur út á markaðinn og úr eigu bankanna. Meiri hlutinn er sammála því að mikilvægt er að tryggja gagnsæi í störfum félagsins og eftir ítarlegar umræður var lagt til að Ríkisendurskoðun annist fjárhagsendurskoðun félagsins og að stjórn félagsins verði heimilað að ráða innri endurskoðanda eða endurskoðunarfélag. Þar er enn fremur lagt til að félagið gefi efnahags- og skattanefnd Alþingis að lágmarki tvisvar á ári skýrslu um starfsemi þess og að fjármálaráðherra gefi þingheimi ítarlega skýrslu um starfsemina með sama millibili og þá um leið um ráðningu framkvæmdastjóra stjórnar. Eða eins og segir í 6. gr., með leyfi forseta: „Þá skal gerð grein fyrir hvernig könnun hefur farið fram á almennum og sérstökum hæfisskilyrðum stjórnar, framkvæmdastjóra og annarra sem starfa á vegum félagsins auk þess sem getið skal um hagsmunatengsl og önnur atriði sem til þess eru fallin að draga óhlutdrægni þessara aðila í efa.“ Þessi hæfismál eru vissulega vandmeðfarið verkefni eins og kom fram í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og ég tel og tek að mörgu leyti undir með þeim sjónarmiðum sem hann reifaði, að nefndin þurfi að skoða þetta vandlega í meðförum málsins á milli 2. og 3. umr. Ég tel þó að með þessu ákvæði séum við að skapa nauðsynlegt aðhald við ákvarðanir fjármálaráðherra við skipun stjórnar og framkvæmdastjóra og formaður nefndarinnar rakti sömuleiðis þau álitamál hér áður. Frú forseti. Að lokum við ég segja þetta: Markmið þessarar lagasetningar er að tryggja hlutlæga ráðgjöf, sanngjörn og gegnsæ vinnubrögð og að tryggja jafnræði og heiðarlega samkeppni. Því markmiði er náð með þessu frumvarpi og ég vil einnig leggja á það áherslu að aðeins í undantekningartilfellum á þetta umsýslufélag að fara inn í atvinnufyrirtækin sjálf, aðeins í algjörum undantekningum, því þetta eignaumsýslufélag á fyrst og fremst að vera ráðgefandi og tryggja góð vinnubrögð. Í gegnum eignarhald sitt á bönkunum situr ríkið nú uppi með stóran hluta af atvinnulífi landsmanna. Það er í raun og veru grábölvað. Hér erum við um leið að reyna að móta farveg fyrir gagnsæi í vinnubrögðum á þeim þáttum sem snúa að þeirri tengingu sem við komumst ekki hjá, þ.e. tengingunni á milli stjórnmálanna og atvinnulífsins. Ekki síður þurfum við öll, og það erum við að reyna með þessu frumvarpi, að byggja upp traust á þessari tengingu. Lykilsetningin í þessu öllu saman er kannski sú setning sem sjaldan eða að ég held ekki er að finna í þessu frumvarpi, þ.e. að við erum að reyna að endurvinna traust á bankakerfi landsmanna og skapa traust á endurreisn atvinnulífsins. Ég tel að þetta frumvarp hafi náð þeim markmiðum, ekki síst fyrir tilstilli vinnu nefndarmanna og góðri vinnu formanns nefndarinnar, hv. þm. Helga Hjörvars, og ég tek undir með nefndarmönnum sem hafa rætt um gott starf hans á undanförnum vikum.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er í raun alveg nýtt mál fyrir mér, frú forseti. Það hefur tekið það miklum breytingum að maður veltir því fyrir sér hvernig smíðin á frumskjalinu var, hvernig því var háttað og hvaða vinna var lögð þar í, breytingin er þvílík. Þetta er miklu betra skjal eða betra mál sem nú er verið að fjalla um og kynna fyrir okkur, því er ekki að neita. Ég get tekið undir það sem sagt hefur verið varðandi þær breytingar sem hafa verið gerðar á frumvarpinu. Ég vil samt árétta nokkur atriði sem koma fram í áliti minni hluta nefndarinnar, þ.e. í áliti hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Það hefði mátt gera örlítið meiri breytingar á því til þess að þetta mál fengi algjöran stuðning í þinginu. Það er þó gott og rétt að halda því til haga að það virðist vera horfið frá því að búa til einhvers konar ríkisfyrirtæki sem ætti að sýsla með helstu fyrirtæki í landinu, heldur er þetta orðið miklu nær því að geta talist eðlilegt fyrirtæki eða eðlileg ráðstöfun sem hér er verið að fara fram með. Þær efasemdir, eins og kom fram í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar áðan, eru ekki eingöngu bundnar við álit hans heldur hafa aðilar sem hafa komið fyrir nefndina, að mér skilst eða fjallað um málið, haft ákveðnar efasemdir við einstaka þætti og má þar nefna Alþýðusambandið, Samtök atvinnulífsins o.fl. Ég held að það sé mikilvægt, eins og ég skildi þingmenn fyrr í kvöld, að það sé eðlilegt að þetta verði rætt aðeins betur milli umræðna og jafnvel að þeir umsagnaraðilar sem komið hafa áður verði kallaðir aftur fyrir nefndina því að það er ljóst að þetta er ekki sama mál og þeir voru látnir fjalla um á sínum tíma. Varðandi einstök atriði í frumvarpinu er ljóst að þar er gert ráð fyrir að ráðherra fái töluvert mikið vald og þær efasemdir sem ég hef varðandi það snúast ekki um þann ágæta ráðherra sem er nú í stóli fjármálaráðherra heldur það að við séum að skilja þetta eftir nokkuð opið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að í þessu félagi og þessu máli sem og öðrum sem við fjöllum um að sagt sé með skýrum hætti skilið við þá hluti eða þau vinnubrögð sem tíðkuðust á sínum tíma og voru kannski ekkert óeðlileg á þeim tíma en nú eru uppi önnur sjónarmið í samfélaginu og hér á hinu háa Alþingi. Ég tel einnig mikilvægt að ítreka að það sé tekið fram að í stjórninni skuli sitja aðilar sem eru íslenskir ríkisborgarar. Það er mikilvægt að tryggt sé að inn í þetta fyrirtæki eða inn í þetta félag verði skýr og öflug tengsl við þjóðfélagið og þá starfsemi eða þá menningu sem hér er, en að sama skapi sé tryggt að utanaðkomandi aðilar komi, með nýja sýn á hlutina. Það eru nokkrir hlutir sem þarf að skýra og ég tek undir það sem kemur fram í áliti minni hlutans að það er mikilvægt að taka undir ábendingu Ríkisendurskoðunar um að reglur um sölu á eignarhlutum ríkisins verði lögfestar. Það er mjög mikilvægt að þau atriði séu mjög skýr og það liggi ljóst fyrir um leið og fyrsta skrefið er tekið í þessu hvernig menn ætli að halda áfram, hvernig á að klára þau mál sem hér er verið að fara af stað með. Við gerum okkur kannski ekki öll grein fyrir því hvaða fyrirtæki, félög eða starfsemi gætu lent eða endað inni í þessu eignarhaldsfélagi eða þessu félagi en það er að sama skapi alveg ljóst að áhrif þess og völd geta orðið mjög mikil og haft því áhrif á uppbyggingu efnahagslífsins og framtíð þess. Ég tek undir það sem fram hefur komið að þetta er eflaust mikilvægur þáttur í því að endurreisa efnahagslíf okkar og því er mjög mikilvægt að við vöndum vel til verka. Það eru, eins og kemur fram í áliti minni hlutans, ekki allir sérfræðiaðilar sammála því að þetta sé besta leiðin en ég held að við eigum kannski ekki svo marga aðra möguleika til þess að koma að þessum málum og því ber að fagna að tillit hafi verið tekið til þeirrar gagnrýni sem kom fram við 1. umr. og unnið að málinu öllu með vandaðri og betri hætti. Alþingi ákvað þegar verið var að ráða seðlabankastjóra að sérstök hæfisnefnd yrði skipuð til þess að fjalla um þá umsækjendur. Þetta er kannski ekki jafnmikilvægt og Seðlabankinn en engu að síður tel ég það mjög mikilvægt og í rauninni eðlilegt að gerð sé sama krafa þar, að það sé einhvers konar hæfisnefnd sem fjalli um þá sem tilnefndir verða í þessa stjórn, að það sé ekki eingöngu bundið við ráðherra á hverjum tíma að ákveða það og skipa. Ráðherra á að sjálfsögðu síðasta orðið um það og þarf að gefa sitt samþykki. Hér er talað um að í tilnefninganefnd gætu setið fulltrúar ráðherra, eða ættu að sitja, og frá aðilum vinnumarkaðarins, eftirlitsstofnunum og háskólasamfélaginu. Með því móti er verið að tryggja sem breiðasta sýn á það hverjir séu hæfastir til þess að vera í stjórn. Að lokum er í minnihlutaálitinu kveðið á um að minni hlutinn telji brýnt að ríkið setji sér skýra eigendastefnu. Ég held að það sé afar mikilvægt því að það er ekki sama hvernig á þessu er haldið og hvernig upplýsingar og annað er veitt út úr slíku félagi. Ég ætla ekkert að hafa þessi orð mikið lengri, ég vil bara ítreka að það mál sem við fjöllum um hér er allt annars eðlis og í raun nýtt mál sem kemur nú frá nefndinni og það er alveg hægt að hrósa nefndinni fyrir að hafa tekið duglega til hendinni með að breyta því frumvarpi sem fyrst kom fram og þeirri tillögu. Hins vegar vil ég ítreka að nefndinni verði gefið færi á að kalla til sín eða leita umsagnar þeirra aðila sem gáfu umsögn um frumdrögin því að þetta er allt annað og er í rauninni nýtt mál eins og ég sagði áðan. Að lokum ítreka ég að ég tel að það hefði verið hægt að gera örlítið betur og tek því undir álit minni hlutans.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir innlegg þeirra í umræðu um málið og hlý orð í minn garð en það hefur nú ekki verið erfitt að stjórna hv. efnahags- og skattanefnd eins vel og hún er mönnuð. Mér telst til að ég hafi þar á að skipa ekki færri en fjórum hagfræðingum, einum stærðfræðingi og tveimur með meistaragráðu í viðskiptastjórnun auk eins fyrrverandi framkvæmdastjóra úr atvinnulífinu sjálfu þannig að ég hef búið að því að hafa mikla og góða þekkingu sem varðar þetta málasvið í nefndinni. Sömuleiðis að þeirri yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra við 1. umr. málsins um að hann legði það í raun og veru fram eins og hann hefði fengið það útfært frá tæknimönnunum og hann gaf í framsöguræðu sinni við 1. umr. nefndinni mjög frjálsar hendur með að vinna með málið eins vel og hún gæti. Það umboð frá hæstv. fjármálaráðherra er þakkarvert. Við munum auðvitað, þó að mikilvægt sé að vinna hratt og vel að endurreisn íslensks atvinnulífs, taka þann tíma í meðferð þessa máls sem þarf til þess að sem best verði til þess vandað og hægt að koma til móts við sem flest sjónarmið. Við munum áfram fjalla um þau sjónarmið sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson reifaði milli 2. og 3. umr. þó að það verði trúlega alltaf deilt um stjórnarskipunina, eins og hv. þm. Þór Saari nefndi hér, á hvern veg sem hún verður. En ef við getum fundið leiðir til þess að styrkja þann þátt málsins frekar til að skapa meiri sátt og eyða tortryggni hljótum við að leitast við að gera það. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir að skýra vel ýmsa þætti málsins og vil að lokum taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal um að við verðum að fjalla um þessi mál með þeim hætti sem veruleikinn hefur búið okkur. Öll stærstu fjármálafyrirtæki landsins eru orðin ríkisfyrirtæki. Þau hafa hjá sér mikinn fjölda af fyrirtækjum í miklum skuldavanda og eiga ýmist eða gætu átt gríðarlegan fjölda fyrirtækja sem hjá þeim eru í viðskiptum. Þess vegna er óhjákvæmilegt að ríkið hafi skýra stefnu og sterka aðkomu að þessari uppbyggingu því að eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði er þetta allt löðrandi í pólitík. En einmitt vegna þess að við höfum lært það af reynslunni að við þurfum að gæta sem allra best faglegra sjónarmiða í atvinnulífinu og reyna að draga úr pólitískum áhrifum sem mest er hér reynt að skipa málum þannig að þau séu armslengd frá stjórnmálunum og milli 2. og 3. umr. geri ég ráð fyrir að í þinginu komi líka fram stjórnarfrumvarp um sérstaka eignarhaldsstofnun fyrir þetta félag og sömuleiðis fyrir ríkisbankana sem er þá gefinn möguleiki á að skipað gæti stjórn þessa félags. Þannig væri stjórnarskipunin í rauninni færð úr höndum ráðherrans og við hljótum að skoða það milli umræðna um málið um leið og ég þakka fyrir þessa góðu umræðu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þingskjali 141, 112. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um hvali. Þann 10. mars 1999 ályktaði Alþingi að hefja skyldi hvalveiðar hið fyrsta hér við land. Í kjölfar þeirrar ályktunar voru ýmis skref stigin að þessu markmiði. Ber þar m.a. að nefna kynningu á málstað Íslands erlendis, endurinngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið, virka þátttöku innan Alþjóðahvalveiðiráðsins við tilraunir til að koma þar á stjórnkerfi fyrir hvalveiðar í atvinnuskyni sem og málflutning á vettvangi samningsins um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu, virka þátttöku innan Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðsins og viðamiklar talningar á hvalastofnum og framkvæmd hrefnuhluta vísindaáætlunar Hafrannsóknastofnunar. Það var síðan þann 17. október 2006 sem þáverandi sjávarútvegsráðherra lýsti því yfir á Alþingi að atvinnuveiðar á hrefnu og langreyði mundu hefjast að nýju hér við land eftir tuttugu og eins árs hlé. 
             Frá því í febrúar sl. hefur verið unnið að því í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að yfirfara og endurmeta ákvörðun fyrrverandi ráðherra sem heimilaði veiðar á langreyði og hrefnu næstu fimm ár með útgáfu reglugerðar og fjögurra veiðileyfa þann 27. janúar sl. Víðtækt samráð hefur átt sér stað við fulltrúa mismunandi hagsmuna og sjónarmiða, sem og við Hafrannsóknastofnunina auk þess sem leitað var til hæstaréttarlögmanns til þess að meta lagalega stöðu málsins. Niðurstaða í málinu var sú að ákvörðun fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um hvalveiðar í atvinnuskyni skyldi standa óbreytt fyrir yfirstandandi ár. Á hinn bóginn var tekið fram að hvalveiðimenn geta ekki gengið að því sem vísu að ákvörðun hans standi hvað varðar veiðar næstu fjögur ár. Stjórnvöld munu fylgjast grannt með framvindu veiðanna og málum þeim tengdum og áskilja sér allan rétt til að grípa inn í verði breytingar á forsendum. Þá mun grundvöllur hvalveiða verða endurmetinn og því starfi mun verða lokið fyrir undirbúning vertíðar ársins 2010. Það endurmat felst m.a. í rannsókn á þjóðhagslegri þýðingu hvalveiða þar sem vegnir verða og metnir mismunandi hagsmunir. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið gerði samning við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands í apríl sl. um að taka að sér að leggja mat á þjóðhagsleg áhrif hvalveiða við Ísland. Í matinu verður litið til áhrifa hvalveiða á atvinnustig, fjárfestingar og útflutningstekjur auk afleiddra áhrifa á ferðaþjónustu og önnur hugsanleg áhrif á aðrar atvinnugreinar. Í því skyni verður beitt kostnaðar- og nytjagreiningu til að vega saman jákvæð og neikvæð áhrif af hvalveiðum fyrir þjóðarhag. Í kjölfar ofangreindrar athugunar skipaði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nefnd til að gera tillögu að endurskoðun laga um hvalveiðar, nr. 26/1949. Í skipunarbréfinu sagði að lögin bæru sterk kennimerki liðins tíma og þörfnuðust endurskoðunar með hliðsjón af breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu. Var nefndinni ætlað að hafa hliðsjón af öðrum lögum um nýtingu sjávarauðlinda í því skyni að tryggt yrði, eftir því sem kostur væri, að samræmis og jafnræðis væri gætt við framkvæmd laganna. Í samræmi við skipunarbréf sitt endurskoðaði nefndin lög nr. 26/1949, um hvalveiðar, og hefur nú skilað af sér frumvarpi því sem hér er mælt fyrir. Frumvarpið byggir á þeirri meginforsendu að verði hvalveiðar stundaðar hér við land verði það gert á ábyrgan og sjálfbæran hátt. Það er á valdi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvort hvalveiðar eru stundaðar og í hve miklum mæli. Hafrannsóknastofnun gerir tillögur til ráðherra um nýtingu hvalastofnanna í upphafi árs. Ráðherra kynnir þessar tillögur og forsendur þeirra og gefur þeim sem það kjósa frest til að koma athugasemdum sínum á framfæri vegna þeirra. Að þeim fresti liðnum tekur ráðherra ákvörðun um hvaða tegundir hvala skuli veiða og hve marga af hverri tegund. Þetta gefur ráðherra færi á að taka tillit til rökstuddra athugasemda um hagsmunaárekstra og önnur sjónarmið við aðrar atvinnugreinar svo sem hvalaskoðun. Þegar fyrir liggur hvort veiða megi hvali á sjálfbæran hátt og þá hvaða hvali megi veiða og hve marga af einstökum tegundum tekur ráðherra ákvörðun um það með hvaða hætti þeim veiðum er stjórnað. Hann getur valið milli aðferða í því efni samkvæmt frumvarpinu. Honum væri heimilt að skipta leyfilegum fjölda dýra eða hluta þeirra á milli skipa og við það taka mið t.d. af reynslu þeirra eða stærð. Hann getur einnig ákveðið að veiðar skyldu frjálsar uns tiltekinn heildarfjöldi dýra væri veiddur eða ákveðið að takmarkanir yrðu á fjölda veiddra hvala á tilteknum tíma. Þá eru í frumvarpinu ýmis ákvæði sem lúta að skilyrðum fyrir veitingu leyfa til hvalveiða en þar er gert ráð fyrir að mun ítarlegar verði kveðið á um þau í reglugerðum. Auk þess sem frumvarpið opnar víðtæka möguleika við stjórn hvalveiða og eftirlit með þeim til að tryggja m.a. mannúðlega aflífun eru í frumvarpinu ákvæði sem tryggja eiga að fullkomnum veiðitækjum sé beitt og að aðilar sem veiðarnar stundi hafi þjálfun í meðferð veiðitækja. Að lokum má nefna að ráðherra hefur heimildir til þessa að binda hvalveiðar við ákveðin svæði, m.a. í því skyni að tryggja að þær trufli ekki hvalaskoðun. Nauðsynlegt er að frumvarp þetta verði samþykkt nú á þessu sumarþingi til þess að afla megi heimilda m.a. fyrir hvalveiðigjaldi til þess að mæta kostnaði eftirlitsaðila, sem engar fjárheimildir eru nú fyrir. Frú forseti. Að öðru leyti vísa ég til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjals með því sem hefur að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Ég vil minnast á hér að undirbúningi þessa frumvarps hefur verið hagað með þeim hætti að drög að frumvarpinu hafa verið um allnokkurn tíma aðgengileg á vef eða heimasíðu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins þar sem allir sem þess hafa óskað hafa getað komið athugasemdum og ábendingum á framfæri varðandi þau efnisatriði sem frumvarpið mætti innihalda. Ég legg ríka áherslu á að þetta frumvarp lýtur að fjölþættri umgjörð sem hið opinbera getur verið ábyrgt fyrir varðandi hvali í lögsögu Íslands og þess vegna er mjög mikilvægt að þetta mál komist sem fyrst til meðferðar þingsins af þeim ástæðum sem ég hef greint frá áður, að færa hin gömlu lög um hvalveiðar til nútímahorfs í þeim efnum en líka til þess að hinir ýmsu aðilar sem vilja koma ábendingum og athugasemdum á framfæri geti í meðförum þingsins fengið þar beinan aðgang að. Það er því mjög brýnt að málið fái meðferð í þinginu til þess að taka á atriðum sem eru löngu orðin úrelt í lögunum frá 1949 sem gilt hafa um hvalveiðar. Ég legg því til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég geri í sjálfu sér ekki athugasemdir við að settur skuli lagarammi um veiðar á hvölum sem fyrrverandi sjávarútvegsráðherra leyfði korteri fyrir kosningar og það til nokkurra ára. Það eru hér mörg ákvæði sem vert er að taka vel í og fagna og ég vona að þau atriði sem mér líkar miður í þessu frumvarpi verði lagfærð í nefnd. Mig langar aðeins til að nefna tvennt í stuttu andsvari. Annars vegar er gerð tillaga um að þetta frumvarp til laga fari til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Ég vil hvetja formann þeirrar nefndar til að vísa málinu til umsagnar umhverfisnefndar vegna þess að það skiptir verulega miklu máli að verndunarsjónarmið fái aðkomu að umfjöllun um þetta mál. Ég tel að það skorti svolítið á það. Ég tel tilvísun til alþjóðasamninga of þrönga. Hér er aðeins vísað til alþjóðahafréttarsáttmálans en Bernarsáttmálinn og jafnvel Osmar-sáttmálinn, sáttmálar sem við Íslendingar höfum gert fyrirvara við eru hvergi nefndir. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hverju það sætir að hvalveiðigjald sem hér er gert ráð fyrir að renni til Fiskistofu skuli ekki áætlað nema 1.000 kr. á þessu ári en að öðru leyti er reiknað með að það sé miklum mun hærra, eitthvað um 2.800 kr. á kíló.

Frú forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir minntist á að umhverfisnefnd fengi frumvarp þetta til umsagnar. Ég hvet til þess af minni hálfu að leitað verði umsagnar umhverfisnefndar um það mál. Það er alveg sjálfsagt að leggja áherslu á þau sjónarmið sem lúta að þessum málaflokki, að koma þeim á framfæri við þingið við meðferð þessa máls í heild sinni. Ég vil líka taka fram að varðandi hvali eru mörg sjónarmið uppi og einnig mjög sterk tilfinningasjónarmið sem ber líka að taka fullt tillit til. Ég legg áherslu á að það er hugað að öllu þessu í meðferð þingsins. Ég vil geta þess hér um leið að nú stendur yfir fundur í Alþjóðahvalveiðiráðinu sem við eigum aðild að. Varðandi gjaldtökuna sem hv. þingmaður minntist á treystu menn sér til að vera með fullt gjald núna í ár vegna þess að það er þegar búið að veita leyfin samkvæmt lögunum frá 1949 þar sem ekki var gjaldskylda. Annars væri verið að koma aftan að þeim sem voru búnir að fá leyfin. Því var lögð áhersla á að ná á þessu ári a.m.k. inn ríflegum raunkostnaði fyrir eftirlitinu. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég átta mig ekki alveg á þessum rökum eins og ég sagði. Ég tel eðlilegt að ef verið er að taka upp hvalveiðigjald á annað borð eigi að gera það á þessu ári jafnt sem á öðrum. Hæstv. ráðherra nefndi tilfinningamál og tilfinningasjónarmið sem blönduðust í þetta. Við skulum ekki loka augunum fyrir því að hvalveiðar eru í augum mjög margra, sérstaklega Vestur-Evrópubúa og Norður-Ameríkubúa, tákn um rányrkju, um það hvernig maðurinn hefur farið með auðlindir sjávar. Við Íslendingar höfum því miður ekki tekið nægilegan þátt í alþjóðasamstarfi um verndun hvala. Við höfum haft, eins og ég nefndi áðan, fyrirvara við verndunarákvæðið að því er lýtur að sjávarspendýrum m.a. í Bernarsáttmálanum. Ég nefndi áðan að það væri ýmislegt sem ég gæti gert athugasemdir við, t.d. að í 1. gr. er vísað til þess að hvalastofnarnir séu sameign íslensku þjóðarinnar og það er áréttað í skýringum við þessa grein að Íslendingar hafi fullt forræði við nýtingu þessarar auðlindar. Ég vil minna á að stórhvelin eru flökkustofnar sem eru ekki bara eign okkar Íslendinga heldur sameign mannkyns og það verður að horfa til þeirra sem slíkra. Í nótt munu fyrstu tvær langreyðarnar koma á land. Það voru fréttir af því í dag að verið væri að flytja tvær fyrstu langreyðarnar til lands og ég tel að hér hafi í rauninni meiri hagsmunum verið fórnað fyrir minni og ég óttast að áhrif þess að við tökum nú upp 

Frú forseti. Ég vil að það komi einnig fram að það hefur verið svo eins og er kveðið á um í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna að Íslendingar áskilja sér hér eftir sem hingað til rétt til nýtingar sjávarauðlinda samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum og forsendur fyrir veiðum á nýtingu sjávarspendýra verða jú bara endurmetnar með tilliti til sjálfbærni og efnahagslegrar þýðingar fyrir þjóðarbúið í heild og alþjóðlegra skuldbindinga og ímyndar Íslands. Ég legg áherslu á að við þær veiðar sem stundaðar eru, hversu svo umdeildar sem þær eru frá þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður vakti athygli á, er lögð rík áhersla á vísindalegan grunn sem staðfestur er á alþjóðavettvangi að um sjálfbærar veiðar sé að ræða hvað varðar viðkomandi stofna sem slíka þannig að það á ekki að vera hætta á rányrkju hvað það varðar. En það er mjög mikilvægt að taka tillit til sem flestra sjónarmiða sem lúta að umgengni, verndun og nýtingu á þessum auðlindum sem öðrum og þess vegna hefur verið sett í gang mjög vönduð úttekt á þessum hagsmunum sem hægt er að leggja mat á með tölulegum hætti. Það er mjög mikilvægt í þessari umræðu að allar þær forsendur séu til staðar þegar ákvarðanir eru teknar en með þessu frumvarpi er verið að gefa ráðherra og þingheimi heimild til að stöðva 

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvað hvalveiðar skapa mörg störf. Nú er mikill skortur á störfum í landinu, atvinnuleysi og atvinnunauð. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki alveg öruggt að hann tryggi hvalveiðar áfram. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti ekki séð fyrir sér að tengja saman ferðaþjónustu og hvalveiðar. Nú hefur ferðaþjónusta blómgast mjög mikið, líka eftir að hvalveiðar voru teknar upp og virðist það ekki hafa nein áhrif á ferðaþjónustuna þrátt fyrir spádóma um annað. Getur hæstv. ráðherra hugsað sér að tengja saman t.d. 8. gr. um þekkingu og reynslu af hvalveiðum þannig að seld verði veiðileyfi á hval? Það þykir mjög gott og fínt víða í Afríkuríkjum að menn veiði dýr af ýmsum stærðum og spurningin er hvort hæstv. ráðherra geti hugsað sér að selja veiðileyfi á hval, við skulum segja á 10 millj. eða 20 millj. á stykkið. Því fylgi kennsla á skutul og þriggja vikna námskeið þar sem veiðimennirnir búa á fimm stjörnu hóteli og borga svo fyrir hvern veiddan hval upp á 10 millj. Svo mega þeir hirða beinagrindina fyrir 1 eða 2 millj. í viðbót og fá svo mynd af sér. Sér hæstv. ráðherra það sem möguleika í ferðaþjónustu að tengja saman hvalveiðar og ferðaþjónustu?

Frú forseti. Það er vandi fyrir ráðherra að blanda eigin tilfinningum inn í það að meta spurningu hv. þingmanns en varðandi þá veiðiaðferð sem hv. þingmaður lýsti síðast þá get ég eiginlega ekki hugsað mér það. En það er svo aftur bara mín tilfinning sem segir mér það. Hitt vil ég leggja áherslu á varðandi spurningar hv. þingmanns um störf og aðra verðmætasköpun í þessu sambandi að nú í ár er verið að hefja hvalveiðar eftir langt hlé og því er erfitt að leggja mat á það og upplýsingar um markað og markaðsverð og annað því um líkt. Þetta er eitt af því sem sú stofnun sem ráðuneytið hefur falið að gera þessa úttekt á að fylgjast vel með, hverju þessar veiðar eru að skila og koma með upplýsingar um í lok veiðitímabilsins í ár. Varðandi ferðaþjónustuna þá er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að huga þarf sérstaklega að ferðaþjónustu sem tengist þessu og hann minntist þar á hvalaskoðun. Núna er svæðisskipt hvar megi stunda þær hvalveiðar sem fóru af stað samkvæmt ákvörðun fyrrverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra eða þar á undan og hvar er frátekið svæði fyrir hvalaskoðun. Það má vel vera að færa verði til þessi svæði þannig að tekið sé tillit til þessara sjónarmiða. 

Frú forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki vera nógu bjartsýnn og ekki nógu vakandi yfir möguleikum í sínu ráðuneyti við að búa til enn meiri verðmæti úr hvalveiðum en gert er í dag. Ég man þá tíð að það þótti mikill viðburður fyrir erlenda ferðamenn og allir mínir erlendu vinir sem heimsóttu mig á Íslandi á þeim tíma fóru upp í hvalstöð til að sjá hvalskurð. Það var ógleymanlegt fyrir þá ferðamenn og þeir tala um það enn þann dag í dag hvað það var mikilfenglegt að sjá hvalskurð. Ég vil að menn séu opnir fyrir því að nýta hvalinn að öllu leyti til ferðaþjónustu. Það að skoða lifandi hval, að sjá hval skorinn, að borða hval og fá að veiða hval, fá veiðileyfi til að veiða hval hugsa ég að gæti verið ógleymanlegt fyrir þá sem hafa gaman af því að veiða stór dýr. Ég vil endilega að hæstv. ráðherra sé opnari fyrir möguleikum í sínu ráðuneytis í því að skapa atvinnu og búa til verðmæti í landinu.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að hvalveiðar og neysla á hvalaafurðum er hluti af menningu strandríkja eins og Íslands og fleiri ríkja, enda er skýrt kveðið á um það og Ísland hefur ávallt haldið því fram að nýting sjávarauðlinda sé réttur strandríkja ef það er gert á sjálfbæran hátt og í sátt við alþjóðasamfélagið og á það er einmitt lögð áhersla í þessu sambandi. Ég vil líka taka undir þau sjónarmið hv. þingmanns að hvalur meðfram ströndum landsins er ein af auðlindum okkar og bendi á að nú þegar er hann undirstaða undir mjög víðtæka og sterka ferðamannaþjónustu sem skapar gjaldeyri til landsins og skapar fjölda starfa í landinu sem ég vonast einnig til að fá úttekt á í þeirri greinargerð sem við höfum beðið Háskóla Íslands að vinna fyrir ráðuneytið, að öll þessi sjónarmið og allir þeir möguleikar sem hvalurinn gefur í atvinnusköpun fyrir þjóðina séu þar vegnir og metnir saman. Ég legg áherslu á hversu mikilvægt það er fyrir okkur að hafa mjög sundurgreindar upplýsingar um þá miklu hagsmuni sem eru í húfi fyrir íslenska þjóð að hvalastofnar við Ísland 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að frumvarp til laga um hvali er komið fram í þinginu og óska sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til hamingju með það. Það kemur til endurnýjunar á lögum sem eru ívið eldri en ég, lög frá 1949, og kominn tími til að lögfesta veiðarnar í því umhverfi sem við búum við í dag. Ég fagna því líka að í lagafrumvarpinu er sett fram það markmið að sameina bæði verndun og nýtingu og að verið er að tryggja þann rétt okkar að nýta sjávarauðlindina hvað varðar hvalveiðar og er mikilvægt að halda því til haga að við höldum þessum rétti þrátt fyrir töluverða pressu í alþjóðlegu umhverfi um að við hættum hvalveiðum. Ég verð að segja það hreinskilnislega að þegar ég sem skólastjóri var á ferðalagi í Bandaríkjunum fyrir nokkrum árum og heimsótti þar skóla og sá hvernig fjallað var um hvali sem gæludýr þá fylltist ég ákveðinni svartsýni á að hér yrðu hafnar hvalveiðar að nýju. Það var einfaldlega þannig að skólabörn í miðri Washington-borg voru að teikna myndir af hvölum, eignuðust hvali sem sagðir voru hvalir á Íslandsmiðum og greiddu jafnvel framlög til að fylgjast með þessum hvölum. Á einhvern hátt virkaði þetta á mig sem alveg ótrúleg firring að hægt væri að ljúga því að börnum að það væri verið að fylgjast með ákveðnum hvölum í Norðurhöfum og hafa af þeim peninga til að vernda þessa hvali. Sjálfur hef ég alltaf litið á hvali sem hluta af lífríkinu sem við eigum að nýta okkur en auðvitað eigum við að ganga að lífríkinu þannig að við göngum ekki á hvalastofninn, að við tryggjum verndina og þess vegna fagna ég því að hér er reynt að setja lagaramma sem gerir hvort tveggja hvað þetta varðar. Ég fagna því líka að í 1. gr. kemur skýrt fram að þeir sem fá leyfi til að nýta hvalakvóta eða fá að stunda veiðar myndar ekki eignarrétt eða ígildi eignarréttar eins og kvótakerfið hefur gert, að það sé afdráttarlaust tekið fram að hér fá menn eingöngu afnotarétt. Ég fagna því líka að það sé sett á þetta veiðileyfisgjald þannig að þeir sem nýta auðlindina þurfi að greiða fyrir það og bera kostnaðinn sem fylgir því að vel sé staðið að málum og að sú þjónusta sem hvort heldur Fiskistofa eða Matvælastofnun inna af hendi í sambandi við eftirlit hvort sem er með veiðum eða vinnslu, sé greidd af viðkomandi fyrirtækjum sjálfum. Mér brá svolítið þegar ég las frumvarpið af því að það er mikið af ákvæðum þar sem hæstv. ráðherra er falið að túlka lögin með ýmsum hætti og leyfin eru gefin út af hæstv. ráðherra eins og verið hefur um áraraðir. Sjálfsagt er óhjákvæmilegt að hafa valdsvið ráðherra svo viðamikið, sérstaklega í byrjun meðan við erum að læra og laga og nýta þá reynslu sem við erum að skapa okkur að nýju við hvalveiðar. Ég treysti á það, vitandi hversu vel hefur verið staðið að hvalarannsóknum á undanförnum árum og hversu vel menn hafa fylgst með hvalastofnunum í gegnum árin í alþjóðlegu samstarfi og með rannsóknum á heimavelli, að hér sé hvergi verið að ógna hvalastofninum, árlegur kvóti sé hæfilegur og það er tryggt enn frekar í 6. gr. þessa frumvarps með því að þegar kvóti hefur verið tilkynntur hafa menn andmælarétt og geta gert athugasemdir við kvótann og fengið til þess ákveðinn tíma þannig að ráðherra tekur ákvörðun að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar og eftir ábendingar frá þeim sem vilja gera athugasemdir varðandi magnið. Um leið ber að fagna því að það er öryggisákvæði í sömu 6. gr. þar sem kveðið er skýrt á um það að á hverjum tíma skuli meta heildarhagsmuni af slíkum veiðum. Mikil umræða hefur verið um það að veiðar á hval geti spillt fyrir ferðaþjónustu og það er auðvitað bæði skylt og nauðsynlegt að fylgjast vel með því hver áhrifin verða og reyna þá að mæla með einhverjum hætti hvaða hagsmunir eru þar mikilvægastir. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að þetta fari mjög vel saman og ég er óhræddur við það að við veiðum hval og ég held af fenginni reynslu, hafandi farið í hvalaskoðun, að það sé engin hætta á því að þeir verði margir sem hætta við að koma til Íslands vegna þess að við séum hvalveiðiþjóð. Að minnsta kosti komi jafnmargir hingað til að fylgjast með hvalveiðunum og gera þá jafnvel hvort tveggja, að fara í hvalaskoðun, fylgjast með því hvernig hvalurinn hegðar sér í lífríkinu, og fá um leið tækifæri til að sjá hvernig unnið er úr hvalaafurðum. Það er líka tekið fram í frumvarpinu að gæta þurfi að því að hagsmunir hvalaskoðunar og þeirra sem veiða hval geti farið saman og menn haldi ákveðnum svæðum utan við veiðisvæðin til að tryggja það að hvalaskoðun geti farið fram því að það er augljóst að það er gríðarlega eftirsótt að fá að fara og fylgjast með hval við strendur landsins. Það er tekið fram hér að úthlutun á veiðileyfum sé aðeins til eins árs í senn og ég hef ákveðnar efasemdir við það ákvæði. Ég held að það sé mikilvægt að menn úthluti hvalveiðileyfunum til lengri tíma, jafnvel þó að þau séu framlengd um ákveðinn tíma og það sé fyrirvari líka um magn frá ári til árs að fenginni veiðireynslu og könnunum á lífríkinu á hverjum tíma, en ég held að það sé mikilvægt fyrir atvinnugreinina sem slíka að menn viti það aðeins lengra fram í tímann en eitt ár í senn og það sé mikilvægt fyrir þá sem stunda þessa vinnu eða hafa það sem möguleika að vinna við þessa grein. Þar komum við kannski að því sem skiptir mestu máli í augnablikinu að við erum að frétta af því að búið sé að veiða fyrstu tvö stórhvelin eða langreyðarnar og þær séu á leiðinni í land. Það minnir okkur á að hér bíður fólk sem þegar hefur verið ráðið til starfa, jafnvel hátt á annað hundrað manns sem fær vinnu næstu mánuðina í tengslum við þessar veiðar og það er ómetanlegt á þessum tíma að slíkt komi fram. Við vonum svo að það gangi vel að selja afurðirnar þannig að það geti orðið framhald á þessu. Það er sett gjald á þessar veiðar. Eins og ég sagði áður finnst mér sjálfsagt að kostnaður við þessar veiðar sé greiddur af greininni sjálfri. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess hvort upphæðin er hæfilega há en ég tel að það sé nauðsynlegt núna þegar við tökum upp hvalveiðar að við höfum einmitt þetta kerfi að þeir sem fá heimild til að nýta þjóðarauðlindir okkar borgi hæfilegt afgjald fyrir þá notkun. Ég vil ítreka þá skoðun mína og það hefur verið sagt svona í gríni og alvöru að þegar menn koma til landsins og fara í hvalaskoðun og annað, þá geti farið ágætlega saman eins og ég segi og menn hafa sagt að skoða, skjóta og éta. Sjálfur hef ég farið í hvalaskoðun þar sem menn hafa borðað hval um borð í sömu skipunum og stunda hvalaskoðun og mér fannst það leggjast ágætlega í þann útlendingahóp sem ég var með. Ég hef raunar gert það tvisvar sinnum. Í annað skiptið var það ekki alveg marktækt því að þá vorum við með Færeyingum, Grænlendingum og Íslendingum sem allir eru vanir hvalveiðum en í hitt skiptið var ég með breskum viðskiptamönnum og ég gat ekki séð annað en þeim líkaði mjög vel að á hlaðborðinu væri einmitt hrefna til að borða í þeirri hvalaskoðunarferð. Ég held að þetta sé meira spurning um með hvaða hætti við kynnum þetta, að við tryggjum rétt okkar til að nýta þessa sjávarauðlind og nýtum áralanga hefð fyrir því að nýta hval til matar. Ég fagna því að fram er komið frumvarp til að ná utan um þetta og veit að það mun fá góða umfjöllun og þá gagnrýna umfjöllun vegna þess að þetta er auðvitað farið inn á netið og menn geta gert athugasemdir og komið með tillögur um að skapa þessari atvinnugrein einhverja framtíð og eðlilegt umhverfi. Ég fagna því um leið að margt fólk skuli geta farið að vinna við vinnslu á hvalaafurðum að nýju.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. sjávarútvegsráðherra til hamingju með daginn. Ég geri ráð fyrir að það sé mjög ánægjulegt fyrir hann að vera í stól sjávarútvegsráðherra nú þegar hvalveiðar á stórhval fara af stað fyrir alvöru á Íslandi eftir 24 ára bið. En eins og kom fram í ræðustól áðan fór Hvalur 9 á miðin klukkan eitt í nótt og það var tignarlegt að sjá skipið sigla út úr höfninni hljóðlaust eins og þau sigla þessi skip. Það er eins og saumavél sé í gangi þegar þessi stóru skip fara af stað en stuttu seinna komu fréttir af því að veiðarnar gengju vel og hann er á leiðinni í land með tvö fyrstu dýrin. Hvalveiðar verða okkur mjög nauðsynlegar, virðulegi forseti, til að halda jafnvægi í lífríkinu í hafinu kringum landið. Það er enginn ágreiningur um það í alþjóðavísindasamfélaginu að þeir stofnar sem við erum að veiða núna, hrefna, langreyður og sá fjöldi dýra sem við ætlum að veiða er langt innan þeirra marka sem getur flokkast undir ógn við þessa stofna. Þetta eru algerlega sjálfbærar veiðar og í fullkominni sátt. Það á reyndar við um sandreyði líka en það hefur komið fram í skýrslu Hafrannsóknastofnunar að veiðar eins og þær voru stundaðar á þeim stofni áður höfðu engin áhrif á stofninn, en frekari rannsóknir þarf til að gefa þar út veiðileyfi. Það er mjög mikilvægt að hraða rannsóknum á fleiri hvalastofnum, t.d. hnúfubak sem vitað er að hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum. Talið er að stofninn sé í dag 14–16 þúsund dýr en þegar talningar hófust var hann vel innan við þúsund dýr. Þetta er stofn sem fjölgar sér um 11% á ári samkvæmt upplýsingum frá vísindamönnum. Þarna þurfum við að fara að grípa í taumana til að viðhalda jafnvægi í lífríkinu. Ég tek undir að það er ástæða til að endurskoða löggjöf sem er orðin 60 ára gömul, ekki síst á þessum tímamótum þegar hvalveiðar eru að fara af stað aftur. Hættan er sú þegar þetta nálgast, eins og manni finnst aðeins bera á í þessu frumvarpi, að við verðum kaþólskari en páfinn. Ég vil nefna það sérstaklega í þessu sambandi að Ísland uppfyllir öll skilyrði sem sett eru á í alþjóðasamfélaginu gagnvart veiðum og viðskiptum með hvalaafurðir. Við höfum lagt okkur fram við að uppfylla þær reglur og það eru fáar þjóðir ef nokkrar sem hafa í raun stundað eins miklar rannsóknir á hvalategundum hér við land og í eins langan tíma og við. Okkar saga í hvalveiðum er í raun þannig að hér var aldrei nauðsynlegt að setja á hvalveiðibann. Hér var ekki um að ræða ofveiði af hálfu þeirra sem stunduðu hvalveiðar og af hálfu íslenskra stjórnvalda sem að hluta til takmörkuðu þær veiðar þegar þeir voru í gangi. Miklu frekar voru menn fyrir löngu búnir að gera sér grein fyrir mikilvægi þess að ganga af virðingu um þessa stofna og gæta þess að um ofveiði yrði ekki að ræða. Það má því segja að við séum, líkt og gagnvart fiskstofnunum leiðandi á alþjóðavettvangi, að vera sem næst sjálfbærri nýtingu á þessum stofnum. Alþjóðahvalveiðiráðið er með mjög strangar reglur um margt sem lýtur að hvalveiðum og við erum ekki með fyrirvara gagnvart neinu af því sem er í þeirra sáttmála eða reglum nema því sem lýtur að hvalveiðibanninu en það er eins og menn vita líka mjög óeðlilegt hvernig Alþjóðahvalveiðiráðið hefur höndlað hvalveiðibannið. Við erum með alþjóðastofnun sem árið 1983 tekur þá ákvörðun að setja á hvalveiðibann frá og með árinu 1986 og til að koma skikki á veiðarnar og vera búnir að gefa út sinn kvóta og viðmið árið 1990. Sá kvóti eða viðmið hafa ekki enn litið dagsins ljós vegna þess að mörg þeirra landa sem þarna hafa náð undirtökum í hvalveiðimálum, hafa sjónarmið sem byggja ekki á skynsamlegri nýtingu heldur eru í raun fylgjandi banni á nákvæmlega engum forsendum. Í vinnu nefndarinnar mun ég leggja mikla áherslu á að við séum ekki að setja reglur sem gangi lengra en þær alþjóðareglur sem við þurfum að uppfylla og það bar aðeins á því í reglugerð sem var verið að gefa út í ráðuneytunum að þar væru menn að ganga lengra en kallað er eftir hjá þeim viðskiptalöndum sem við eigum viðskipti við og hjá þeim löndum og samkvæmt þeim reglum sem gilda á alþjóðavettvangi. Það er alger óþarfi hjá okkur að vera að ganga eitthvað lengra en eðlilegt getur talist. Það er ekki nýtt að til standi að gera úttekt á áhrifum hvalveiða, m.a. á aðrar atvinnugreinar og það er ekkert nýtt að gerðar séu kannanir meðal þjóða um afstöðu þeirra gagnvart sjálfbærum hvalveiðum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að kynna sér það sem hefur verið gert í þessum málum á undanförnum árum. En það er þannig að allar þær athuganir og rannsóknir sem hafa verið gerðar sýna okkur fram á að það er sáralítil eða engin andstæða við hvalveiðar og allar þessar fréttir um hina miklu andstöðu á alþjóðavettvangi um áhrif á aðrar atvinnugreinar eru ofsögum sagðar og reynslan sýnir okkur það. Hver er reynsla okkar sl. 6 ár, hæstv. ráðherra og virðulegi forseti? Hver er reynsla okkar af því að stunda hvalveiðar og hver er reynsla þeirra þjóða sem fara fremst í hvalveiðum í heiminum eins og Noregs, Japana og fleiri? Þetta er sama reynslan alls staðar, þetta er stormur í vatnsglasi og við verðum að taka mið af því og reyna að standa í lappirnar í þessum efnum þegar kemur að því að ákvarða framtíðina. Það hefur ekki unnist mikill tími til að skoða endanlega útgáfu þessa frumvarps og því mun maður gefa sér betri tíma í það í meðferð málsins en við fyrstu yfirsýn virðist málið vera mjög opið til frekari útfærslu og ákvörðunar á borð við ráðherra. Það eru þó svona atriði sem stinga í augun og ég vil nefna alveg sérstaklega það sem segir í lokamálsgrein 8. gr., að leyfi til hvalveiða verði gefin út til eins árs í senn. Það er grundvallaratriði, virðulegi forseti, að atvinnuvegir sem eru stundaðir í landinu búi við eitthvert rekstraröryggi gagnvart framtíðinni og það sér hver maður sem það vill skoða að það getur engin atvinnugrein búið við það að hafa leyfi fyrir starfsemi sína eingöngu til eins árs í senn. Það dregur úr allri fjárfestingu og öllum kjarki manna til að leggja í þetta það sem þarf að gera til að atvinnugreinin skili sem mestum arði. Þetta er atriði sem við verðum klárlega að skoða. Það eru fleiri atriði eins og í 5. og 6. gr. þessa frumvarps sem ég tel að við þurfum að horfa til og það vekur aðeins áhyggjur, sérstaklega ef höfð er í huga afstaða margra þingmanna í þingflokki hæstv. ráðherra Vinstri grænna gagnvart þessu máli, að málið skuli vera svona opið eða eins og segir síðan í athugasemdum með frumvarpinu að það byggist á þeirri meginforsendu að „ef hvalveiðar verði stundaðar hér við land“. Það eru þessir fyrirvarar sem vekja ákveðnar áhyggjur hjá okkur sem viljum sjá þennan atvinnuveg blómstra og færa sem mesta atvinnusköpun og útflutningsverðmæti fyrir þessa þjóð. Það sama á við um gjaldtökuna. Hæstv. ráðherra setur inn gjaldtöku á veiðar á hval fyrir þau fyrirtæki sem munu stunda þessar veiðar og á það bæði við um hrefnu og langreyði og það er mismunandi hvað er rukkað fyrir þetta. Þetta fer eftir þyngd skepnunnar. Ég velti því fyrir mér á sama tíma og talað er um að ferðaþjónusta og hvalaskoðun geti fært okkur miklar tekjur af hvalastofnum í framtíðinni, hvort ekki sé ástæða til að sama gjaldtaka eigi við um þau fyrirtæki sem stunda hvalaskoðun. Það er verið að nýta hvalastofna með misjöfnum hætti, annars vegar með því að veiða þá og hins vegar með því að sýna ferðamönnum hvalina. Eiga þessar atvinnugreinar ekki að sitja við sama borð þegar kemur að gjaldtöku á nýtingu náttúruauðlindanna? Ég tel að svo vera. Það þarf eftirlit við hvort tveggja. Það þarf heilmikið eftirlit með útgerð ferðamannaskipa og báta sem stunda þetta, bæði gagnvart frístundaveiðum og gagnvart áhöfnum og öðrum öryggisbúnaði sem þarf að vera í þessum skipum og það er eðlilegt að horft sé til þessa þáttar að öllu leyti þannig að atvinnugreinarnar starfi við sambærileg skilyrði. En mér sýnist fljótt á litið að hæstv. ráðherra ætti að skoða sérstaklega þá gjaldtöku sem hann hyggur á að taka af hvalveiðifyrirtækjum. Mér sýnist í lauslegum útreikningi að hún muni gefa meiri tekjur en heildarskatttekjur af hvalaskoðunarfyrirtækjum í landinu eru nú. Mér sýnist að heildarskatttekjur hvalaskoðunarfyrirtækjanna séu mun lægri upphæð en ætlað er að þau fyrirtæki sem stunda veiðarnar borgi í veiðileyfi og getum við þá haldið áfram að velta fyrir okkur arðseminni af hvoru sem er. Ég er ekki að tala niður til hvalaskoðunar nema síður sé. Ég vil þeirri grein allt hið besta en mér finnst sú gagnrýni sem hefur komið af þeim vettvangi vera mjög ómakleg og ekki átt við rök að styðjast eins og dæmin hafa sýnt og það auðvitað er slæmt þegar svo ómálefnaleg umræða er síðan tekin marktæk í sölum Alþingis. Það er mjög mikilvægt þegar kemur að nýtingu náttúruauðlinda að það séu þjóðarhagsmunir sem fái að ráða og það er vissulega áhyggjuefni hvernig vinstri stjórnum og þessum vinstri flokkum sem nú eru við stjórn virðist vera það mikið kappsmál að þegar verið er að fjalla um atvinnumál snýr það meira og minna að því að leggja einhverja þröskulda eða stein í götu atvinnugreina og frekari atvinnuuppbyggingar. Það á vissulega við í þessu máli vegna þess að hér hafa verið settir fyrirvarar í hvalveiðimálinu sem eru þess eðlis að sú atvinnustarfsemi fór alls ekki af stað með þeim áformum sem áætluð voru og það eru ákvæði í þessu frumvarpi sem klárlega skapa mikla óvissu og munu draga úr kjarki og vilja manna til að leggja fjármagn og mikla vinnu í þessi mál og til uppbyggingar fyrirtækjanna til lengri tíma litið meðan svo mörg óvissuatriði eru höfð opin í frumvarpi sem þessu. Þetta sama á við um fiskveiðistjórnarkerfið og þá óvissu sem núverandi ríkisstjórn hefur sett inn í íslenskan sjávarútveg með aðgerðum sínum og ummælum, með fyrningarleiðinni svokölluðu, með þessu strandveiðifrumvarpi sem fór í gegnum þingið í dag. Einnig má tala um það þegar kemur að nýtingu orkuauðlinda í landinu en eins og ítrekað hefur komið fram hjá hæstv. iðnaðarráðherra í ræðustól Alþingis eru þessi mál öll meira og minna til skoðunar í einhverjum nefndum. Nefndirnar eiga að skila vinnu sinni í lok þessa árs og á árinu 2010, á sama tíma og Róm brennur. Virðulegi forseti. Það er tími til kominn til að við förum einbeitt að gera okkur grein fyrir því hvað það er sem þjóðin mun byggja á. Hún mun byggja á nýtingu náttúruauðlinda landsins og þetta er stór þáttur í því og það er þar sem við munum geta sett þá atvinnusköpun í gang sem mikilvæg er. Það kom enn einu sinni fram forsjárhyggja hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur þegar hún fór að tala um að hér væri verið að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Þetta eru sjónarmið sem við höfum orðið vör við en ég legg á það áherslu að gagnvart framtíðinni náum við samstöðu um að koma á fót atvinnugrein sem mun geta skilað sem mestum verðmætum í þjóðarbúið í framtíðinni, atvinnugrein sem getur unnið í sátt við aðrar atvinnugreinar í landinu.

Frú forseti. Það vill þannig til með það mál sem við ræðum hér að það er nokkur sérstakt sjónarhorn sem felst í 1. gr. en það snýr að síðustu málsgrein, með leyfi forseta: „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Hv. þm. Guðbjartur Hannesson gerði þetta að nokkru umtalsefni í ræðu sinni fyrr í kvöld og mig langar aðeins að snerta á þessum þætti því að hér er mjög áhugavert úrlausnarefni sem snýr að einu af grundvallaratriðum í stjórnmálum og efnahagsmálum en það er hvernig eignarréttur verður til á náttúruauðlindum. Í þessu tilviki er til löng nýtingarsaga einkaaðila í hvalveiðum við Íslandsstrendur, bæði innlendra aðila og erlendra. Síðan gerist það að fyrir tilstuðlan hins opinbera á grundvelli vísindalegra niðurstaðna er ákveðið að hætta hvalveiðum fyrir einum 24 árum síðan. Svo líður og bíður og við ákváðum að hefja hvalveiðar aftur. Þá kemur spurningin: Hvernig á að útdeila slíkum réttindum? Það er ekki einfalt mál. Ein rökin væru þau að þeir sem stundað hefðu slíkar veiðar áður, lagt fé sitt í að þróa veiðitækni, tekið áhættu af slíku með fjármuni sína, líf og limi, þeir aðilar ættu að sitja fyrir og fá útdeilt í einhverju hlutfalli möguleikanum á því að nýta auðlindina. Eða eins og mér sýnist vera niðurstaðan varðandi þetta mál af hálfu tillöguflytjanda að þau ár sem liðin eru frá því að veiðum lauk séu það langur tími að engin slík réttindi séu til staðar og það sé eðlilegt að hið opinbera kasti eign sinni á þessa auðlind. Við höfum áður rætt nokkuð, núna síðast í vor, um hugtakið þjóðareign og þá réttaróvissu sem er um það hugtak. Hugtakið „sameign íslensku þjóðarinnar“ fellur þar undir og í mínum huga er um að ræða eign hins opinbera, eign ríkisins. Það er ekkert annað sem um er að ræða enda er það svo þegar menn skoða frumvarpið að það gjald sem tekið er vegna þessara veiða, bæði veiðigjald og líka sérstakt gjald sem lagt er á hvert kíló af veiddum hval rennur að sjálfsögðu í ríkissjóð enda eðlilegt þegar menn nálgast það út frá þeirri hugsun að það sé ríkið sem eigi þessi réttindi. Þótt ég viti að það sé skrautlegra og skemmtilegra að tala um sameign íslensku þjóðarinnar er miklu nær sanni og réttara að segja að þetta sé eign ríkisins. En gott og vel. Þetta er áhugavert mál. Ég ætla ekki að skera úr um hvort 24 ára tími sé það langur að hægt sé að líta svo á að réttindi manna séu fyrnd. Það er eitthvert mat og ég reikna með að menn munu ræða það í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þegar málið kemur þangað inn. Ég vil þó taka undir m.a. með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og fleirum - hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi það einnig í sinni ágætu ræðu - að í 8. gr., þar sem kveðið er á um þann tíma sem leyfi eru gefin út, þ.e. til eins árs í senn, að það er allt of mikil óvissa uppi til að menn geti réttlætt það að fjárfesta í þessari grein. Eins árs leyfi er bara of stuttur tími. Nú veit ég að hæstv. sjávarútvegsráðherra er mikill áhugamaður um hvalveiðar og hvaladráp og ég treysti því að hann vilji byggja upp og skapa grunn fyrir nýja atvinnugrein eða endurreisn þessarar atvinnugreinar. Þess vegna er mikið atriði að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra endurskoði þennan þátt vegna þess að það er ljóst þegar menn lesa textann í 6. gr. frumvarpsins og eins ef menn fara yfir í athugasemdirnar að ráðherrann hefur með reglugerðarvaldi alveg gríðarlega mikið vald þegar kemur að því að ákveða hvernig úthluta á þessum veiðiheimildum. Með leyfi forseta vil ég fá að grípa niður í athugasemdirnar á bls. 5 þar sem eftirfarandi kemur fram: „Heimilt væri honum að skipta leyfilegum fjölda dýra eða hluta þeirra á milli skipa og við það taka mið af t.d. reynslu þeirra eða stærð. Hann gæti einnig ákveðið að veiðar skyldu frjálsar uns tiltekinn heildarfjöldi dýra væri veiddur eða ákveðið að takmarkanir yrðu á fjölda veiddra hvala á tilteknum tíma.“ Þetta er það breytt og það er svo mikið vald sem ráðherrann hefur að þrátt fyrir að við höfum ágætan hæstv. sjávarútvegsráðherra er erfitt að spá því hvað honum dettur í hug á milli ára þegar kemur að því að úthluta þessum leyfum. Það er bara einn aðili sem ég sé í hendi mér að geti lifað við þessar aðstæður, það er sá aðili sem hefur lengi átt skip, haldið þeim við, hefur þau tilbúin. Sá aðili getur auðvitað unnið í þessu umhverfi af því að hann hefur hvort eð er fyrir löngu tekið þá ákvörðun að halda þessum skipum sínum tilbúnum til hvalveiða og virðist vera tilbúinn til að bíða lengi eftir að fá slík tækifæri en ég sé ekki að aðrir mundu leggja út í slíkar fjárfestingar. Ég á erfitt með að sjá það í það minnsta á grunni þessa frumvarps, óvissan er einfaldlega allt of mikil. Ofan á allt annað má nefna að í síðustu mgr. 6. gr. er kveðið á um að ráðherrann geti ákveðið að heimila engar hvalveiðar ef hann telur að þær gangi gegn heildarhagsmunum þjóðarinnar þrátt fyrir að Hafrannsóknastofnun hafi gefið leyfi til þess eða telji óhætt að veiða hval. Saman tekið er óvissan því um þetta svo mikil að ég tel að þarna þurfi að kveða svolítið fastar á í lögunum þannig að menn hafi fastara land undir fótum. Ég ítreka að þetta eru mjög áhugaverð úrlausnarefni og ég hvet hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að kalla til sín lögfræðinga og lögspekinga sem margir hverjir hafa sérhæft sig í réttindum og því lagaumhverfi sem er um nýtingu á náttúruauðlindum, sérstaklega hafsins, til þess að velta fyrir þeim þætti sem ég hóf mál mitt á sem er hvernig fyrningu slíkra réttinda er háttað, hafi þau verið til staðar, og hvort 24–25 ár séu eðlilegur tími til að ríkið geti slegið eign sinni á slíkt eða hvort jafnvel megi líta svo á að það sé enginn eigandi eftir þann tíma sem liðið hefur og þar með hafi ríkið slegið eign sinni á auðlindina.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og koma aðeins aftur í ræðustól af tilefni ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar og því sem hann lagði út af í fyrstu greinum frumvarpsins og benda á að nú þegar verið er að reikna með því í þessu frumvarpi að atvinnuleyfin verði gefin út til eins árs í senn, sem er algerlega útilokað fyrir nokkra starfsmenn að vinna eftir, er verið að afnema atvinnuleyfi sem gefið var út árið 1949. Það er búið að vera í gildi í 60 ár og hefur aldrei verið afturkallað. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra og ráðuneytin hafi skoðað það alveg sérstaklega hvaða lagaleg rök eru að baki því að nema úr gildi atvinnuréttindi manna sem verið hafa í gildi í 60 ár og hafa aldrei verið endurútgefin á þeim tíma, eins og atvinnuleyfi Hvals hf. Það var gefið út árið 1949 og hefur aldrei verið endurnýjað. Hvaða breytingar hefur þetta í för með sér og hver er réttarstaða viðkomandi fyrirtækja? Þetta leiðir einnig hugann að stöðu þeirra sem stunduðu hrefnuveiðar á árum áður og voru komnir í þann farveg í hrefnuveiðunum að búið var að gefa út heildarkvóta. Þeir sem stunduðu þessar veiðar voru komnir með sinn kvóta á þeim tíma og búið að skipta heildarveiðinni upp á milli þeirra. En við þær breytingar sem gerðar hafa verið á hvalveiðum á þessu ári eru þau réttindi numin úr gildi. 

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Jóni Gunnarssyni að þetta er áhugavert sjónarhorn á þessu máli. Mér er tjáð að hrefnuveiðimönnum hafi á sínum tíma verið færðar nokkrar bætur vegna atvinnumissis en slíkt hafi ekki átt við um þá sem sinntu stórhvalaveiðum og er það auðvitað umhugsunarefni að einhverjar slíkar bætur hafi verið inntar af hendi. Í því er fólgin ákveðin viðurkenning á réttarstöðu í krafti nýtingarsögu og væri áhugavert að hv. landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd skoðaði þann þátt áður en lengra er haldið. Ég vil reyndar benda á að aftur kemur upp sú staða sem við ræddum varðandi fiskveiðar að frumvarpið gerir ráð fyrir því að allir sem uppfylla ákveðin skilyrði geti stundað veiðarnar og ef hægt er að hafa af þeim góðan hagnað má auðvitað reikna með því að fleiri verði um hituna. Sagan segir okkur að hinn mikli gróði hvalveiðanna á Íslandsmiðum leiddi til þess að sóknin í þær stórjókst, skipunum fjölgaði og að lokum leiddi það til ofveiði og hvalveiðibanns á fyrri hluta 20. aldar og svo aftur síðar á síðari hluta 20. aldar. Það er því líka umhugsunarefni hvort það sé skynsamlegt út frá nýtingarsjónarmiðum, ég tala ekki um ef við viljum ekki láta hvalveiðikvótann vaxa mjög hratt, að hafa þetta opið með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu ansi merkilegt mál, frumvarp til laga um hvali, mál sem menn hafa verið að velta fyrir sér frá ýmsum hliðum. Hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði athugasemdir og velti sérstaklega fyrir sér síðari hluta 1. gr. frumvarpsins en þar segir, með leyfi forseta: „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Þetta er í raun og veru sama setningin og er í lögum um stjórn fiskveiða á árinu 2006 þar sem segir, með leyfi forseta: „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Vangaveltur hv. þm. Illuga Gunnarssonar snúa að því hvort hér sé um að ræða sameign þjóðarinnar eða ríkiseign eins og hann vill kalla eða hvort rétt sé að úthluta veiðiheimildum til þeirra sem einhvern tíma áður hafa stundað hvalveiðar. Þarna ber allt að sama brunni eins og hvað annað varðar þegar kemur að umræðum um stjórn fiskveiða. Það er fyrst og fremst eignarrétturinn sem sjálfstæðismönnum er annt um að verja og þeir vörðu með kjafti og klóm í vetur og gera enn. Ég vil spyrja þingmanninn að því svo það sé alveg á hreinu hvort hann telji að það þurfi að vera með þeim hætti að þeir sem fá úthlutað veiðiheimildum myndi einhvers konar eignarrétt á nýtingu hvala, bæði til veiða og til annarra nota, hvort það megi skilja það þannig að hann telji að rétt sé að þarna myndist einhvers konar eign.

Frú forseti. Munurinn á fiskveiðum annars vegar og hvalveiðum hins vegar sem lúta að spurningunni um eignarréttinn felst einkum í því að það er óslitin saga nýtingar á Íslandsmiðum langt aftur þar sem á ferðinni hafa verið einstaklingar og fyrirtæki þeirra sem hafa þróað tækni til fiskveiða, fiskvinnslu, markaðssetningar og annars slíks og þar með gefið auðlindinni gildi. Þess vegna er ég og margir aðrir þeirrar skoðunar að þetta sé ekki ríkiseign heldur sé þetta eign einstaklinga, þ.e. veiðirétturinn, heimildin til að veiða, en fiskstofnarnir séu síðan sjálfir einhvers konar sameign eða eign ríkisins eða hvernig menn vilja horfa á það. Hér er aftur á móti uppi sú staða að slíkar veiðar hafa ekki verið stundaðar í rúma tvo áratugi á Íslandsmiðum. Þá kemur upp sú spurning sem ég lagði upp í ræðu minni áðan hvort menn væru komnir á þá skoðun, og það kann vel að vera réttmæt skoðun, að ríkið teldi að það hefði eignarrétt á þessari auðlind. Síðan má lesa það út úr lagafrumvarpinu eða út úr frumvarpinu að menn ætla sér að útdeila þessu með föstu veiðigjaldi annars vegar og hins vegar kílóagjaldi sem sýnir þá hugsun að um sé að ræða eign ríkisins og þar með er það eðlileg niðurstaða í sjálfu sér að það sé ekki myndun séreignarréttar úr því að ríkið telur sig eiga þetta. Það væri þá á þeim rökum að þarna sé þetta bil, þar sem slíkar veiðar hafa ekki verið stundaðar, og þar með geti einstaklingar ekki krafist séreignarréttar. Um þetta vil ég gera ágreining, að þeir sem eiga sér þessa veiðisögu samanber fyrirtækið Hval og fleiri gætu ábyggilega verið þeirrar skoðunar að þeirra væri einhver réttur. Það er þá annað sjónarmið.

Virðulegi forseti. Það er tæplega hægt að skilja hv. þm. Illuga Gunnarsson með öðrum hætti en að hann telji svo vera þrátt fyrir það sem kemur fram í frumvarpinu að hér sé ekki um þjóðareign að ræða eða sameign eða eign ríkisins eða hvaða orðum hann kýs að koma að þeirri hugsun heldur standi hugur hans nærri því að þetta sé séreign ákveðinna fyrirtækja, einstaklinga í samfélaginu sem einhvern tíma hafa nýtt auðlindina með þessum hætti. Það er í sjálfu sér ekki mikill munur á fiskveiðum og hvalveiðum, í hvoru tilfellinu er verið að nýta auðlind, auðlindir sjávar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður orðaði það í ræðu sinni fyrr í kvöld að hið opinbera sé að kasta eign sinni á auðlindina. Það finnst mér ansi djúpt í árinni tekið hjá hv. þingmanni og undirstrikar enn frekar að hann telur þessar sjávarauðlindir og líklega aðrar auðlindir lands og sjávar ekki sameign þjóðarinnar, ekki sameign fólksins í landinu heldur séreign óskilgreindra aðila oft og tíðum. Réttarstaða fyrirtækisins Hvals hefur borist ítrekað til tals í ræðum þingmanna í kvöld. Menn velta því fyrir sér hver réttarstaða fyrirtækisins Hvals sé. Menn hafa nefnt sömuleiðis hrefnuveiðimenn sem í eina tíð veiddu hrefnur og ég man eftir því þegar ég var ungur drengur norður í landi og hrefnubátar voru að koma í land og ég var sendur að heiman til að kaupa hrefnukjöt af bryggjunni. Ég velti fyrir mér réttarstöðu hrefnuveiðimanna hvort hann liti þannig á - einhverjir eru farnir að róa á önnur mið hinum megin móðunnar - hvort hann telji að þeir eigi rétt og fylgi þeim þannig að jafnvel sé hægt að gera kröfu í dánarbú og arf þeirra sem þá voru við hrefnuveiðar.

Frú forseti. Það var einmitt lóðið. Hrefnuveiðimennirnir margir hverjir fengu bætur vegna þess að þeir misstu möguleikana á því að sinna þessum veiðum. Einhver hafa rökin verið fyrir þeim bótum vegna þess að almennt fá menn ekki bætur þótt þannig breyting verði í hagkerfinu að fyrirtæki þeirra fari á hausinn vegna þess að þau séu ekki lengur samkeppnishæf eða eitthvað þess háttar. Þarna er um eitthvað annað að ræða. Þetta annað snýr þá væntanlega að spurningunni um réttindi og það er alveg rétt. Fiskveiðar og hvalveiðar snúa að því að nýta auðlindir hafsins. Það sem ég var að benda á og er áhugavert í þessari umræðu er að hérna hefur liðið nokkur tími þar sem engin nýting á sér stað. Þá kemur upp sú spurning: Hvernig ætla menn á að halda þegar aftur er hafist handa við nýtinguna? Í þessu tilviki er það ríkið sem ákveður að kasta eign sinni á auðlindina. Það er það sem ég átti við. Þar með kemur ríkið og segir: Við ætlum að útdeila þessu með þeim hætti að við ætlum að innheimta gjald. Við ætlum að innheimta fast gjald og síðan breytilegt kílóagjald. Í því er fólgin heilmikil stefnuyfirlýsing. Þetta hefur auðvitað með að gera grundvallarspurningu um það hvernig við nýtum náttúruauðlindir og ég er þeirrar skoðunar að þar sem um er að ræða nýtingarsögu, þar sem einstaklingar hafa þróað auðlindir og auðlindanýtingu þá sé hægt að réttlæta það og sé skynsamlegt og þeim sjóðum hafi farnast best sem hafa farið þá leiðina að láta einstaklingana eiga nýtingarréttinn en þar sem slíkri nýtingarsögu er ekki að dreifa eru rök fyrir því að hið opinbera, ríkisvaldið slái eign sinni á auðlindina. Þess vegna er ég ekki að segja - og hv. þingmaður má ekki misskilja mig - að það sé óeðlilegt eða útilokað að ríkisvaldið geri slíkt. Menn verða auðvitað að gera það með opin augun og átta sig á því hver munurinn er á hvalveiðunum annars vegar þar sem er hið langa rof í nýtingarsögunni og fiskveiðum hins vegar þar sem ekkert slíkt rof hefur átt sér stað.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið fram um þetta frumvarp til laga um hvali. Eins og greinilega hefur komið fram í máli hv. þingmanna eru ýmis sjónarmið uppi um hvernig megi best halda á þessum málum. Ég vil leggja áherslu á það sem ég sagði í framsögu minni að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafi gert samning við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands um að leggja mat á þjóðhagsleg áhrif hvalveiða og að í matinu verði tekið tillit til áhrifa hvalveiða á atvinnustig fjárfestingar, útflutningstekjur og afleidd áhrif á ferðaþjónustu og önnur hugsanleg áhrif á aðrar atvinnugreina. Og þó að hv. þingmenn hafi vísað til þess að einhverjar viðlíka athuganir hafi farið fram einhvern tíma áður þá er mjög mikilvægt að upplýsingar um áhrif þess hvernig gengið er um þessa auðlind og þær upplýsingar séu stöðugt endurnýjaðar og stöðugt nýtt mat lagt á mikilvægi einstakra þátta í þessum málum. Ég vil vekja athygli á því að ferðaþjónustan, sem byggir á og tengist hvalaskoðun, er atvinnugrein sem hefur vaxið mjög hratt og mikið á síðustu árum, nokkuð sem var ekki til staðar þegar hvalveiði var stunduð sem atvinnugrein fyrir áratugum síðan, líklega um 1980, um það leyti sem veiðar í atvinnuskyni voru lagðar af. Það eru því komin svo fjöldamörg ný sjónarmið inn sem ber að taka tillit til og síðan áhrif á alþjóðavettvangi. Nú fer í hönd sá tími sem hvalveiðar hafa verið heimilaðar og það þarf að fylgjast mjög vel með öllum þáttum hvað það varðar. Réttur strandríkja, bæði réttindi og ábyrgð strandríkja, hefur verið áréttaður og ég vil ekki gera minna úr ábyrgð strandríkja til að afla sem gleggstrar vitneskju um lífríki innan lögsögu sinnar þar sem þau bera ábyrgð og verndun og þá sjálfbæra nýtingu þeirra auðlinda eftir atvikum eftir því hvernig hún er stunduð. Það kom fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur ábending um að umhverfisnefnd fengi einnig að gefa umsögn um málið til hv. landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar sem fer með forræði málsins í þingnefndum. Ég styð það eindregið en ítreka mikilvægi þess að þetta mál fái eins hraða meðferð í þinginu og nokkur kostur er og legg einnig áherslu á vandaða vinnu. Það er mikilvægt að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu en einnig að þau sjónarmið sem þurfa að koma fram fái tækifæri til að vera metin í þingnefnd. Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu og ítreka þá ósk að þetta mál gangi til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að umræðu lokinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um heilbrigðisstarfsmenn. Löggiltar heilbrigðisstéttir eru nú 33 talsins. Sérlög gilda um 14 heilbrigðisstéttir en 19 stéttir hafa verið löggiltar með reglugerðum með stoð í lögum nr. 24/1985, um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Vinna við heildarfrumvarp um heilbrigðisstéttir hófst á vegum ráðuneytisins fyrir meira en tíu árum. Drög að frumvarpi til laga um heilbrigðisstarfsmenn hafa þrisvar verið send til umsagnar, síðast í desember 2008, en þá voru drög að frumvarpi send til landlæknis, allra fagfélaga löggiltra heilbrigðisstétta, kennslustofnana og stærstu heilbrigðisstofnana. Umsagnir bárust frá 25 aðilum og voru þær flestar jákvæðar. Farið hefur verið yfir frumvarpið með tilliti til umsagna sem bárust í janúar síðastliðnum og gerðar á því nokkrar breytingar. Gildandi laga- og reglugerðaákvæði um heilbrigðisstéttir eru að ýmsu leyti úrelt og gætir talsverðs ósamræmis, til dæmis varðandi það hvaða heilbrigðisstéttir geta starfað sjálfstætt og hverjar starfa á ábyrgð annarrar heilbrigðisstéttar, hvaða heilbrigðisstéttir mega hafa aðstoðarmenn og hverjar ekki og hvaða heilbrigðisstéttir þurfa að halda skýrslur um störf sín og hverjar ekki. Megintilgangur frumvarpsins er að samræma og einfalda gildandi ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur til heilbrigðisstarfsmanna. Í frumvarpinu er leitast við að gera ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn markvissari og hnitmiðaðri en áður, felldar eru brott ónauðsynlegar takmarkanir á starfssviði heilbrigðisstétta og þau færð til nútímahorfs þannig að heilbrigðisþjónustan og störf og starfssvið heilbrigðisstétta geti þróast með eðlilegum hætti innan ramma löggjafar. Frumvarp þetta byggir að stofni til á ákvæðum læknalaga, nr. 53/1988, enda er tilvísun til læknalaga í flestum lögum og reglugerðum um heilbrigðisstéttir. Ýmis ákvæði læknalaga gilda því almennt um heilbrigðisstarfsmenn og má því segja að þau séu að vissu marki grundvallarlög um heilbrigðisstéttir. Með setningu laga um landlækni, nr. 41/2007, var stigið skref í átt til samræmingar ákvæða um eftirlit landlæknis með heilbrigðisstarfsmönnum með því að taka upp í þau lög ákvæði um veitingu áminninga, sviptingu starfsleyfis og endurveitingu starfsleyfis heilbrigðisstarfsmanna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ráðherra geti með reglugerðum kveðið á um ýmis atriði sem eru þess eðlis að betur fer á að þau séu ákveðin í stjórnvaldsfyrirmælum. Má þar meðal annars nefna kröfur um nám og námsskilyrði og eftir atvikum starfsþjálfun, ákvæði um afmörkun starfssviðs og fleira. Við undirbúning slíkra reglugerða er gert ráð fyrir að haft verði samráð við aðila eins og landlækni, fagfélög, kennslustofnanir og eftir atvikum aðra sem málið kann að varða. Við undirbúning frumvarpsins hefur verið höfð hliðsjón af norskum lögum um heilbrigðisstéttir frá árinu 1999, en þau lög taka til allra heilbrigðisstétta, þar á meðal lækna og hjúkrunarfræðinga. Meðal helstu breytinga og nýmæla sem felast í frumvarpinu eru í fyrsta lagi að ein samræmd rammalög um heilbrigðisstarfsmenn koma í stað fjórtán laga um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að heimild til að löggilda nýjar heilbrigðisstéttir með reglugerð falli brott. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að starfssvið heilbrigðisstétta verði ákveðið á grundvelli þekkingar og hæfni með tilliti til hagsmuna sjúklinga og úrelt ákvæði um takmarkanir á starfsréttindum felld brott. Í fjórða lagi er kveðið á um það í frumvarpinu að heilbrigðisstarfsmaður skuli virða faglegar takmarkanir sínar og vísa sjúklingi til annars heilbrigðisstarfsmanns þegar við á. Í fimmta lagi er það undirstrikað í frumvarpinu að óheimilt sé að starfa undir áhrifum áfengis eða vímuefna og heilbrigðisstofnunum heimilað að setja reglur um bann við notkun áfengis og vímuefna í tiltekinn tíma áður en vinna hefst. Í sjötta lagi er kveðið er á um að heilbrigðisstarfsmenn skuli gæta þess að sjúklingar, sjúkratryggingar eða aðrir verði ekki fyrir óþarfaútgjöldum eða óþægindum. Í sjöunda lagi er skylda heilbrigðisstarfsmanna til að færa sjúkraskrá samkvæmt lögum um sjúkraskrár áréttuð. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og helstu breytingum frá núgildandi ákvæðum þeirra fjórtán laga sem nú gilda um heilbrigðisstéttir. Ég legg áherslu á að frumvarpið felur ekki í sér verulegar efnisbreytingar heldur fyrst og fremst nauðsynlega samræmingu og einföldun þess flókna og að mörgu leyti úrelta regluverks sem nú gildir um heilbrigðisstéttir, en eins og komið hefur fram gilda nú fjórtán lög og milli 30 og 40 reglugerðir um heilbrigðisstéttir. Frumvarpið hefur, eins og komið hefur fram, verið mjög lengi í vinnslu og er því löngu tímabært að ráðist verði í fyrrgreindar endurbætur á löggjöf um heilbrigðisstarfsmenn. Ég leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn, rammalög sem ætlað er að tryggja gæði og öryggi sjúklinga varðandi þjónustu og skilgreina kröfur og færni og starfshætti heilbrigðisstarfsmanna. Þetta er lagarammi sem fellir úr gildi alls fjórtán sérlög og kveðið er á um það einmitt í 32. gr. frumvarpsins að þessi lög falli öll úr gildi. Á sama tíma er í frumvarpinu, í greinargerðinni fjallað um ákvæði gildandi laga. Það er á blaðsíðu 10 í greinargerðinni. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Þegar þessir lagabálkar falla úr gildi og þau ákvæði sem lýst er þarna á blaðsíðu 10 falla úr gildi hvernig verður þá framkvæmdin í framhaldinu? Koma þá reglugerðir sem kveða nánar á um hvernig menn skuli haga störfum sínum eins og fjallað er um í lögunum, þ.e. um hvort menn geti starfað sjálfstætt og hverjir þá og hverjir þurfi að starfa á ábyrgð annarra heilbrigðisstétta og þá hvaða heilbrigðisstéttir megi hafa aðstoðarmenn og svo framvegis? Ástæðan fyrir að ég spyr er að þarna eru nefndar meðal annars stéttir eins og sjúkraþjálfar og iðjuþjálfar. Starfssvið þessara starfsstétta hefur breyst mjög, til dæmis iðjuþjálfanna sem unnið hafa í skólum og við alls konar ráðgjöf. Vandséð er að slíkar starfsstéttir sem hafa góða og öfluga menntun þurfi að starfa undir handleiðslu lækna eða vera undir stjórn lækna eins og kveðið var á um í eldri lögum. Mig langar aðeins að fá skýrt hvernig framhaldið verður í sambandi við framkvæmdina ef þetta frumvarp verður að lögum.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns falla með þessum lögum, ef Alþingi samþykkir þau, alls fjórtán sérlög um heilbrigðisstéttir úr gildi og breyting verður á fjölmörgum reglugerðum sem snúa að heilbrigðisstéttum. Hv. þingmaður vísaði í stéttir sem sérlög gilda um, til dæmis iðjuþjálfa og sjúkraþjálfa, en í lögum sem gilda um þá eru ýmsar takmarkanir, til dæmis í þá veru að iðjuþjálfi má ekki taka sjúkling til meðferðar án samráðs við lækni. Það er kveðið á um þetta í lögum um iðjuþjálfa og um fjölmargar aðrar heilbrigðisstéttir eru slíkar takmarkanir. Með samþykkt þessara laga falla þessi ákvæði úr gildi. Í sumum tilvikum þarf að setja reglugerðir. Í öðrum tilvikum er óþarfi að gera það. En þar sem þær eru settar þá er það gert með það að leiðarljósi að starfssvið heilbrigðisstétta verði ákveðið á grundvelli þekkingar og hæfni með tilliti til hagsmuna sjúklinga og, eins og segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „úrelt ákvæði um takmarkanir á starfsréttindum felld brott“. Með þessum lögum er því verið að nema úr gildi ýmsar takmarkanir sem snúa meðal annars að þeim starfsstéttum sem hv. þingmaður vék að.

Hæstv. forseti. Ég tek til máls eingöngu til þess að fagna því að fram skuli komið frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn og þakka hæstv. ráðherra fyrir að gera hér grein fyrir innihaldi frumvarpsins, en eins og hæstv. ráðherra nefndi þá hefur þessi lagasmíð verið lengi í undirbúningi. Það er löngu tímabært að fara vel yfir lög og reglugerðir um heilbrigðisstéttir því að eins og fram hefur komið hafa í dag 32 heilbrigðisstéttir löggildingu og þar af eru um fjórtán heilbrigðisstéttir til sérstök lög. Ör þróun er innan heilbrigðisþjónustunnar og stöðugt koma fram ný svið. Starfsvettvangur heilbrigðisstarfsmanna hefur breyst, sjálfstæði þeirra hefur aukist með aukinni menntun og starfsumhverfið er líka stöðugt að breytast. Því er eðlilegt að skoða og fara vel yfir hvort heildarlöggjöf um alla heilbrigðisstarfsmenn sé ekki tímabær og að það fari þá frekar inn í reglugerð og reglugerðarverk, þ.e. starfssvið ákveðinna stétta ef farið er út fyrir það, eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Á undirbúningstímanum hafa frumvarpsdrögin verið send þrisvar sinnum til umsagnar, nú síðast í haust og frumvarpið, eins og það lítur nú út, er samið með tilliti til þeirra athugasemda sem fram hafa komið. Þó er svo trúlega ekki að öllu leyti því að geta má sér þess til að einhverjar starfsstéttir sem hafa haft sérstök lög um sín starfsréttindi vilji standa vörð akkúrat um þau réttindi og vilji þá sjá hvernig þau réttindi séu best tryggð og að þeirra starfssvið sé áfram jafn vel tryggt og það er nú. Ég tel ekki að þetta frumvarp sé hápólitískt. Þetta er miklu frekar frumvarp sem snertir margar stéttir. Þar af leiðandi er mikilvægt að vanda undirbúninginn hér á hinu háa Alþingi eins og ég tel að hafi verið gert af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég fagna því að fá þetta frumvarp nú svo hægt sé að gefa því tíma í hv. heilbrigðisnefnd, senda það til umsagnar, fá til nefndarinnar þá sem nefndin telur að þurfi og eigi að koma fyrir nefndina til þess að gefa álit sitt á frumvarpinu og hugsanlegum afleiðingum þess að breyta þessari lagaumgjörð. Ég vona að hv. heilbrigðisnefnd takist að ljúka þessari vinnu á þessu þingi sem þýðir að það yrði þá fyrir - okkur ætti vonandi að takast að ljúka því fyrir 1. október næstkomandi, sem sé fyrir nýtt þing. Ég ætla ekki að fara í einstakar greinar. Fyrst og fremst er verið að líta til þess núna að breyting á starfssviði viðkomandi heilbrigðisstétta þjóni sjúklingunum sem best, að þjónustan sé út frá sjúklingunum eða réttara sagt að löggjöfin sé sniðin að þörfum sjúklinganna og að kostnaði við þjónustuna sé haldið í lágmarki.