Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö í dag, að loknum liðnum Störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um ástæðu Breta fyrir að beita hryðjuverkalögum á Íslendinga. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Hæstv. utanríkisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson um málefni Hólaskóla en á sínum tíma í fyrri ríkisstjórn varð samkomulag á milli þáverandi stjórnarflokka að færa málefni landbúnaðarháskólanna á Hvanneyri og Hólum undir ráðuneyti menntamála. Ríkisstjórnin samþykkti á sínum tíma tillögu mína um að skipa starfshóp sem hefði það að meginmarkmiði að stuðla að eflingu og uppbyggingu Hólaskóla til framtíðar og brýnt er að svo verði. Einnig átti starfshópurinn að endurskipuleggja starfsemina á Hólum með tilliti til þess breytta umhverfis sem háskólasamfélagið hefur staðið frammi fyrir. Jafnframt átti sérstaklega að tryggja að haldið væri um málefni Hólastaðar og Hólar héldu reisn sinni og stöðu sem miðstöð mennta, menningar og ekki síst kirkjulegra málefna. Að þessu átti starfshópurinn að vinna og hann vann mikla og góða vinnu. Í hópnum var hv. þm. Guðbjartur Hannesson ásamt þingmönnunum Sigurði Kára Kristjánssyni, Guðfinnu Bjarnadóttur og Önnu Kristínu Gunnarsdóttur auk Guðmundar Árnasonar, ráðuneytisstjóra í menntamálaráðuneytinu, sem var formaður hópsins. Markmið hópsins var að huga að því hvernig Hólar væru í breyttu umhverfi en ekki síður hvernig hægt væri að koma fram með raunhæfar tillögur til að byggja upp starfsemi Hóla. Ein af niðurstöðum hópsins var að skoða fjárhagsstöðu Hóla, en hún hefur verið mjög erfið í áraraðir og á henni var sérstaklega tekið, m.a. á grundvelli skýrslunnar, við síðustu fjárlagagerð. Ein af tillögunum var að Hólaskóli yrði rekinn sem sjálfseignarstofnun með stuðningi heildarsamtaka í atvinnulífi, félagasamtaka og sveitarfélaga til að efla bakhjarla skólans og tryggja það að skólinn gæti fengið svigrúm og tækifæri til að byggjast upp til lengri tíma. Ég er sammála því en nú vill svo til að hæstv. menntamálaráðherra hefur dregið þessar tillögu til baka og því spyr ég hv. þm. Guðbjart Hannesson, sem var nefndarmaður í þessum hópi, hver afstaða hans er til þeirrar ákvörðunar ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra fyrir að taka þetta mál upp þó að mér finnist býsna mikil dirfska að draga þetta fram með þessum hætti og ætla mér svolitla ábyrgð á því hvað verður um Hólastað. Ef við lítum til baka þá áttaði ég mig á því þegar ég kom inn á hv. Alþingi á sínum tíma sem þingmaður Norðvesturkjördæmis að Hólaskóli hefði um margt verið rekinn á aukafjárveitingum eða fjáraukalögum og ekki fengið fjárveitingar í samræmi við nýjar samþykktir um háskólann. Að auki hafði skólinn dregið með sér býsna miklar skuldir frá ári til árs. Allt þetta var svo sett í þennan farveg. Rétt er hjá hv. þingmanni að samkomulag var um að skólinn færi frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins og ég var mikill stuðningsmaður þess að menntastofnun eins og háskóli væri undir menntamálaráðuneytinu og tek undir að gott var að við fengum það verkefni að efla skólahald og náðum þar niðurstöðu. Það sem út af stendur og hefur valdið verulegum erfiðleikum er fjárhagsstaðan. Í tillögunum, sem nefndin skilaði og um var spurt, var gert ráð fyrir að skólanum yrði ekki breytt í sjálfseignarstofnun fyrr en árið 2010. Það átti að taka tíma í að skoða lagabreytingar, bæði búnaðarfræðslulögin og lög um Hólastað, en ég taldi að vísu mikilvægt og hef barist fyrir því að þessi breyting yrði gerð strax, einmitt vegna þeirrar stöðu sem kom fram varðandi skólann. Það var mikill vansi - ég ætla að segja það hér og hef sagt það við fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra - að þegar skólinn var fluttur frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins átti auðvitað að gera upp gamlar skuldir skólans. Þá voru fjárlög með 80 milljarða í afgang en tækifærið var ekki nýtt og þess vegna erum við enn að kljást við þennan vanda. Mikilvægt er að tryggja að skólinn verði rekinn áfram í óbreyttri mynd á hausti komanda. 

Herra forseti. Ég vil í upphafi segja að ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum með svör hv. þingmanns, hæstv. forseta Alþingis, Guðbjarts Hannessonar við þeim spurningum sem fram komu hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um afstöðu hans til ákvörðunar hæstv. menntamálaráðherra um að leggja til hliðar allar þær tillögur sem starfshópur ráðherrans um framtíð Háskólans á Hólum skilaði frá sér á síðasta ári. Ég átti sjálfur sæti í þessum starfshópi ásamt hv. þm. Guðbjarti Hannessyni. Við vorum í öllum grundvallaratriðum sammála um að fara í þær aðgerðir og tillögur sem starfshópurinn skilaði af sér. En nú virðist vera komið annað hljóð í strokkinn hjá hv. þingmanni. Ljóst er að Háskólinn á Hólum hefur verið í fjárhagserfiðleikum, eiginlega í fjárhagslegri spennitreyju, og honum hefur verið skipaður fjárhaldsmaður. Verkefni okkar var að leggja fram tillögu til að styrkja og efla Háskólann á Hólum til framtíðar og um það var mikil samstaða í hópnum sem ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson sátum í. Þar á meðal voru tillögur um að breyta Hólaskóla í sjálfseignarstofnun, aðskilja ýmsar eignir sem falla undir Hólastað frá skólanum og gefa honum tækifæri til nýrrar sóknar á nýjum sviðum. Nú hefur það hins vegar gerst að hæstv. menntamálaráðherra hefur ýtt öllum tillögunum til hliðar og ég óttast mjög að með því verði málinu og framtíðaruppbyggingu Hólaskóla slegið á frest og ég fæ ekki betur séð en að framtíð skólans sé í mikilli óvissu. Það er auðvitað miður. 

Virðulegi forseti. Aðeins frá þessu ágæta máli að efnahagsvanda og bráðavanda heimila og fyrirtækja í landinu. Ljóst er að eldar loga í íslenskum efnahagsmálum og gjaldeyriskreppan sem við stöndum frammi fyrir er mjög djúp. Það má fullyrða að hún sé einhver alvarlegasta ógn við efnahagslegt fullveldi íslensku þjóðarinnar sem við höfum nokkurn tíma staðið frammi fyrir. Ég tel að umsóknaraðild að Evrópusambandinu sé eina færa og rétta leiðin út úr þessum bráðavanda. Þá náum við samningsstöðu gagnvart Evrópusambandinu um neyðaraðstoð til að koma verði aftur á gjaldmiðilinn. Þannig náum við að endurheimta efnahagslega stöðu þjóðarinnar sem er eina leiðin, að mínu mati, að nýjum stöðugleika í efnahags- og gjaldmiðilsmálum. Það að taka upp evruna er eina leiðin að lágum vöxtum, stöðugu gengi og afnámi verðtryggingar. Tal um afnám verðtryggingar án evruupptöku er einfaldlega ekki trúverðugt. Því vil ég spyrja hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, varaformann Sjálfstæðisflokksins, - sem hefur í vetur tekið undir mikilvægi þess að setja Evrópumálin á dagskrá og leita raunhæfra leiða til að taka upp annan gjaldmiðil á Íslandi í stað þess að ræða með einhverju loðnu orðalagi um villuljós eins og einhliða upptöku á öðrum gjaldmiðli - hvaða leiðir hún sjái fyrir sér, nú þegar tveir mánuðir eru til kosninga, að við höfum út úr þeim bráða vanda sem íslensk heimili og íslensk fyrirtæki standa nú frammi fyrir út af gengisstöðu íslensku krónunnar, verðbólgu, vöxtum og verðtryggingu. Telur hv. þingmaður að flokkur hennar afgreiði þetta mál á landsfundi sínum í mars, eins og fyrirhugað var í janúar, og leiði þannig fyrir sitt leyti til lykta langstærsta einstaka hagsmunamál íslenskra heimila og fyrirtækja í landinu? Fjölskyldur og fyrirtæki í landinu standa frammi fyrir bráðavanda og mikilli ógn og fólk verður að fá skýr svör við þessu langstærsta einstaka álitamáli  
            

Hæstv. forseti. Ég skal með glöðu geði svara hv. þm. Björgvin G. Sigurðssyni síðar þegar tími gefst til og þess vegna á morgun en við ræðum nú málefni Hólaskóla. 
             Ég hafði boðað það hér, eins og er venja núna varðandi störf þingsins, að ræða málefni Hólaskóla. Ef forseti gefur mér leyfi til skal ég koma hingað aftur og svara þá um Evrópusambandið. Ég vil klára að tala um málefni Hólaskóla. Við erum sammála um að við viljum byggja upp á Hólum. Við erum sammála um að efla á háskólastarf, hvort sem er á Hólum, Ísafirði eða Hvanneyri, en þá verður engu að síður að taka á málefnum þessara stofnana með raunhæfum hætti og það var gert í þessari skýrslu. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson tók þátt í því að móta tillögur sem stuðla að því að byggja upp á Hólum. Þess vegna kemur mér það spánskt fyrir sjónir ef síðan á að slátra þessum tillögum því lífsnauðsynlegt er að tekið verði á málefnum og fjárhagsmálefnum Hóla. Það er lífsnauðsynlegt, enda er rétt að minna á að 90 millj. voru samþykktar á fjáraukalögum og 75 millj. voru líka samþykktar til að fylgja eftir tillögunum sem síðan er búið að slátra. Ég held að þetta sé vont fyrir Hólaskóla. Verið er að slá á frest erfiðum en mikilvægum ákvörðunum sem tengjast uppbyggingu skólanna og skólakerfisins alls. Ég held að þetta sé einmitt boðberi þess sem koma skal, erfiðum ákvörðunum sem tengjast fjárlagagerðinni er slegið á frest. Þannig verður þetta næstu 60–70 daga í tíð þessarar ríkisstjórnar.

Hv. þingmaður hefur þegar talað tvisvar í þessari umræðu og tæmt rétt sinn 

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi komið ágætlega fram í umræðunni að við erum sammála um meginatriðið um markmiðið varðandi Hólaskóla. Efling skólans skiptir mjög miklu máli, háskólauppbyggingin þar og allt sem henni tilheyrir. Mér finnst engu að síður mikilvægt að vekja athygli á því af hverju við erum í þeim vanda sem skólinn er í og það verður hver að eiga sitt í þeim efnum.  Ég sagði í fyrri ræðu minni að það sé gríðarlega mikilvægt að skuldir verði gerðar upp og skólinn núllstilltur. Hann fái heimild til þess að vinna samkvæmt þeirri áætlun sem hann hefur lagt fram, á komandi hausti. Það þarf að veita það svar strax vegna þess að fólk sem fer í skóla í haust lætur innrita sig núna. Svar mitt er því algjörlega skýrt, ég vil að áfram verði unnið eftir þessari áætlun. Ég vakti líka athygli á því að þegar við skiluðum nefndaráliti var ekki gert ráð fyrir að sjálfseignarstofnunin yrði stofnuð svona hratt. Ég tel engu að síður og var talsmaður þess að það yrði gert einfaldlega vegna þess að það liggur á að koma römmum utan um þennan skóla. Það er gleðilegt að heyra að þingmenn bera hag Hólaskóla fyrir brjósti og ég mun gera allt sem ég get til þess að stuðla að því að þar verði öflugt skólastarf áfram. Þetta er mikilvæg stofnun í heimahéraði og mikilvæg stofnun í háskólaflórunni í þessu landi.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn í umræðuna um Háskólann á Hólum. Mér hefur fundist til skammar hvernig þessi háskóli hefur verið sveltur í langan tíma. Ekki bætti úr skák þegar hann fór úr landbúnaðarráðuneytinu yfir í menntamálaráðuneytið. Það menntastarf sem verið er að byggja upp í öllum þessum háskólum var unnið í tíð fyrrv. menntamálaráðherra og hún hefði átt að hafa nægan tíma til þess að vinna að þeim málum miklu hraðar og af miklu meiri krafti. Það er Sjálfstæðisflokknum til skammar hvernig staðið hefur verið bæði að Háskólanum á Hólum, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, hann er líka sveltur, að ég tali nú ekki um Stýrimannaskólann. Hann hefur algjörlega gleymst í allri þessari umræðu um háskólasetur því að það er næstum því búið að leggja hann niður. Hvað er það sem við þurfum á að halda núna í þessu þjóðfélagi? Við þurfum á grunnundirstöðunum að halda, landbúnaði og sjávarútvegi. Til þess að styrkja það starf þarf að leggja sig fram um að bæta hag þessara menntastofnana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að taka upp mjög brýnt mál hér á þingi. Staðan er þannig að það eru 15.199 manns á atvinnuleysisskrá núna. Um síðustu mánaðamót var 18,7% verðbólga á ársgrundvelli og það þýðir að u.þ.b. 310 þús. kr. lögðust á 20 millj. kr. húsnæðislán - 300 þúsund, ein mánaðarlaun. Þetta er dæmi um það sem heimilin í landinu búa við við þessar aðstæður fyrir utan að við erum hér í bullandi gjaldeyriskreppu enn þá. Þess vegna er afar sorglegt hver umræðan í þinginu hefur verið á undanförnum dögum og vikum þegar sjálfstæðismenn aðallega hafa komið hér upp í röðum til þess að verja strákana sína í kerfinu. Þetta eru stóru málin sem við þurfum að ræða hér. Umræða um Evrópusambandsaðild er þar lykilatriði. Við getum fundið ýmsa plástra og reynt að laga með smálausnum og smáskammtalækningum ýmis vandamál úti í samfélaginu en stóra spurningin er: Hvernig ætlum við að leysa þessi brýnu mál til framtíðar?  Staða heimilanna, staða fyrirtækjanna í dag og sú gjaldeyriskreppa sem við erum í er til komin út af vanrækslu hv. stjórnmálaflokks, Sjálfstæðisflokksins, í þessum efnum. Þessi umræða og þetta brýna hagsmunamál hefur verið vanrækt og það er kominn tími til, virðulegi forseti, að við ræðum það hér. Þar sem varaformaðurinn, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, er búin að tæma  
            

Herra forseti. Það er nú skrýtið að sitja undir þessum umvöndunum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur sem fram komu í ræðu hennar. Ég hef tekið til máls nokkuð oft eftir að ný ríkisstjórn tók við völdum og fjallað um endurreisn bankanna, Icesave, atvinnusköpun og menntamál. Ég held að þetta séu þau málefni sem við þurfum að ræða við þessar aðstæður og skuldastöðu ríkisins. Ég minni á að það voru umræður um gjaldmiðilsmál í gær en þá var hv. þm. Katrín Júlíusdóttir víðs fjarri og sakar okkur sjálfstæðismenn núna um að vilja ekki ræða um gjaldmiðilsmál, efnahagsmál eða Evrópumál. Við vorum gerðum það í gær en því miður var hv. þingmaður ekki viðstödd frekar en svo margir þingmenn Samfylkingarinnar við þá umræðu. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að það þarf að ræða hér um stöðugleika í efnahagsmálum og það höfum við gert. Við höfum verið að ræða um framtíðarskipan gjaldmiðilsmála og framtíðarstefnu í peningamálum.

Hver er hún?

Þetta eru meginspurningarnar sem við þurfum að svara. Ég hef sagt það sem mína skoðun að auðvitað eigum við að skoða alla möguleika í þeirri stöðu. Ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að innganga í Evrópusambandið leysi öll okkar vandamál, síður en svo. Stækkunarstjóri Evrópusambandsins sagði í viðtali við Ríkisútvarpið í nóvember að Ísland fengi aðild að Evrópusambandinu eftir fjögur ár í fyrsta lagi, ef við sæktum um, sem ég vona að við gerum ekki. 
             Við munum ekki geta tekið upp evru á grundvelli aðildar að Evrópusambandinu fyrr en tveimur árum eftir aðild, þ.e. eftir sex ár, líklega eftir lengri tíma. Ætlar hv. þingmaður að láta hagkerfið brenna á meðan hann bíður eftir að komast inn í Evrópusambandið? Ég er ekki viss um að fyrirtækin og fólkið í landinu geti beðið jafnlengi og hv. þingmaður. En maður veltir fyrir sér: Af hverju spyr hv. þingmaður ekki ráðherra Vinstri  
             Ég hlýt að spyrja hv. þingmann: Er þessu ríkisstjórnarsamstarfi Samfylkingar 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma. 
            

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að sjá hversu mjög hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kveinkar sér undan því að innt sé eftir afstöðu Sjálfstæðisflokksins til aðildar að Evrópusambandinu.  
             Atvinnugreinar eiga í miklum vanda vegna þess að óstöðugleiki gjaldmiðilsins setur þeim miklar skorður.  Sjálfstæðisflokkurinn, þessi mikli marghöfða þurs, getur enga lausn boðið upp á í þessum málum. Þegar innt er eftir afstöðu flokksins  Ég held að það hljóti að vera áhyggjuefni fyrir Sjálfstæðisflokkinn þegar ekki er hægt að komast að niðurstöðu í þessu máli. Hv. þingmaður, sem er því miður búinn að tala sig kalda í þessari umræðu, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur sýnt meiri framsýni en flestir aðrir sjálfstæðismenn í þessu máli. Mér leikur því forvitni á að vita hvort afstaða hennar er einangruð í flokknum eða hvort fleiri sjálfstæðismenn átta sig á mikilvægi þess að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu.  Að koma síðan enn og aftur með það japl, jaml og fuður að frestur sé á illu bestur í þessu máli eins og öllum öðrum undirstrikar bara það vörumerki Sjálfstæðisflokksins að hann kann það eitt að tefja, bíða, drolla og hangsa. 
            

Herra forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson segir að við eigum að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það er bara ekki svo einfalt. Eftir þær kúganir sem Evrópusambandið beitti íslenska þjóð síðasta haust - íslenska þjóðin lá svo vel við höggi, hún var búin að tapa bönkunum sínum - beitti það okkur kúgun til þess að taka ábyrgð á Icesave-reikningunum, sem þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra samþykkti. Það er þvílík skuldbinding að Íslendingar munu ekki uppfylla Maastricht-skilyrðin í Evrópusambandinu fyrr en eftir áratug. 

Herra forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson notaði orðið „villuljós“ í ræðu sinni. Ég held að málflutningur hans í dag og flokksfélaga hans úr Samfylkingunni sé einmitt villuljós. Íslendingar eiga við alvarleg vandamál að stríða, það er nauðsynlegt að grípa til margvíslegra aðgerða til þess að koma efnahagslífinu á réttan kjöl. Þess í stað talar Samfylkingin um Evrópusambandið og evruna sem er, eins og bent hefur verið á hérna - jafnvel þó að allir væru sammála um að fara þá leið - langt undan og leysir á engan hátt þau vandamál sem við eigum við að stríða í dag. Hins vegar er það óneitanlega mjög hlálegt að heyra hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hér upp og ræða Evrópumálin sem mikilvægasta og brýnasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar þegar þeir eru nýsestir í ríkisstjórn sem hefur ekki á stefnuskrá sinni að gera neitt í þessum málum, ekki neitt. Þeir fara í samstarf við Vinstri græna til að gera ekki neitt í þessu máli sem þeir telja vera brýnasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar. Hvers konar samkvæmni er það? Eru menn samkvæmir sjálfum sér? Eins og við vitum hafa þessir flokkar líka í hyggju að starfa saman eftir kosningar. Er líklegt að eitthvað þokist meira áfram í Evrópumálunum við þær aðstæður? Ég held að þetta séu allt saman sjónhverfingar samfylkingarmanna vegna þess að þeir vita ekki hvað þeir eiga að segja um efnahagsmál.

Forseti. Brýnasta úrlausnarefni í íslenskum stjórnmálum er að tryggja hag heimilanna  Það er hins vegar svo að ef ekki fæst lausn á gjaldmiðilsmálum Íslendinga á næstu mánuðum og missirum þá verður ástandið í landinu þannig að við þurfum að búa við gjaldeyrishöft og taka upp að nýju einhvers konar haftastefnu eins og þá sem stjórnmálaflokkar á Íslandi og stjórnvöld ráku hér mjög lengi eftir stríð og í raun og veru allt fram á viðreisnarárin, sem sumir muna kannski eftir. Ef það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill þá er rétt að hann komi fram fyrir kjósendur og segi okkur það. Ef hann hefur enga aðra lausn á gjaldmiðilsmálum Íslendinga og efnahagsmálum þeirra en þá að taka upp höft, að láta skammta gjaldeyrinn úr ríkisbönkum og reka hér væntanlega pólitíska útdeilingarstefnu á gæðum og verðmætum, þá væri rétt að Sjálfstæðisflokkurinn segði okkur það. Ef hann vill eitthvað annað, ef hann hefur gert upp við sig eftir öll sín 18 ár í ríkisstjórn, öll sín 18 ár við hagstjórnarvöl í samfélaginu - hér situr hv. þm. Geir H. Haarde sem í gær varð uppvís að því að halda fram óhróðri um forsætisráðherra og var afsannað með nokkrum tölvugögnum beint í fangið á honum, því miður, það var ömurlegt að sjá fyrrverandi forsætisráðherra standa í þeim sporum, hv. þingmann, en undir hagstjórn hans og annarra hefur Sjálfstæðisflokkurinn ekki hugmynd um hvernig á að leysa þessi gjaldmiðilsmál. Og landsfundurinn sem átti að halda fyrir lok janúar sem átti að gera upp Evrópumálin, sjálfstæðismenn eru ekki hænufeti, ekki tálengd 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétri Blöndal er náttúrlega töluverð vorkunn. Hann hefur meðal annarra staðið vörð um þá þjóðarlygi síðustu 15 árin að okkar málum væri vel fyrir komið með Evrópska efnahagssvæðinu þar sem við stæðum fyrir utan sambandið með peningamálastefnu okkar og gætum búið við þann háska sem alltaf blasti við okkur um óheft flæði fjármagns inn á 500 milljón manna markað og sérstakt kerfi trygginga og seðlabanka. Hann var örugglega einn þeirra þingmanna sem samþykktu í október 1999 t.d. innleiðingu á þeirri frægu tilskipun. 
             En við skulum ekki láta það villa okkur sýn. Brýnasta úrlausnarefni íslensku þjóðarinnar í dag er að vinna okkur út úr gjaldmiðilskreppunni og að koma með framtíðarlausnir í þeim málum sem tryggja þjóðinni til frambúðar lága vexti, stöðugt gengi, afnám verðtryggingar og almennilegan stöðugleika í bráð og lengd. Við getum deilt um leiðirnar að því. Ég hef hlustað grannt á hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson tala um einhliða upptöku evru síðustu mánuði. Gott og vel. Aðrir hafa bent á annað og aðrir á hið þriðja. Ég tel sjálfur að við höfum tvo kosti: Núverandi kerfi, þ.e. gera aðra tilraun með fljótandi krónu eða sækja um aðild að Evrópusambandinu og nota þá samningsaðstöðu sem strax skapast til þess að fá Evrópusambandið til að koma að því með sérstakri aðstoð að koma verði aftur á krónuna á meðan við göngum inn í sambandið. Það mun taka nokkur ár. Við þurfum ekki að deila um það. En við getum ekki beðið lengur. Kosningarnar í vor eiga að mínu mati og verða að snúast um þetta framtíðarland. Þetta framtíðarfyrirkomulag okkar peningamála. Það væri glapræði að mínu mati að mynda ríkisstjórn eftir kosningar sem ekki hefði náð samstöðu og samkomulagi um þau mál. Íslenska þjóðin þolir það ekki að þeim málum verði aftur og enn skotið á frest eftir kosningarnar í vor, kosningar sem eiga að snúast um framtíðarfyrirkomulag peninga- og gjaldmiðilsmála okkar og hvernig við vinnum okkur út úr þeirri alvarlegu  
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, fyrrverandi viðskiptaráðherra, tók hér upp umræðu um gjaldmiðilsmál og Evrópusambandsaðild gagnvart Sjálfstæðisflokknum. En við hljótum að spyrja hann og aðra þingmenn Samfylkingarinnar: Hver er stefna þeirra, hver er stefna ríkisstjórnarinnar og hver er stefna þeirra gagnvart samstarfinu við Vinstri græna? Og hver er stefna Vinstri grænna í þeim málum sem hér voru tekin upp? Ég held að það hljóti að vera meginspurningarnar og það hljóti að vera þær spurningar sem fólkið í landinu vill fá að heyra svör við. Hvernig ætlar þessi ríkisstjórn að vinna saman að þeim málum sem skipta máli við þessar aðstæður, þ.e. hag heimilanna og hag fyrirtækjanna í landinu til þess að berjast gegn atvinnuleysi? Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þeim málum? Sú umræða sem beinist hér að Sjálfstæðisflokknum er einhver undarleg Albaníu-umræða gagnvart Vinstri grænum. Maður hlýtur að taka þessa umræðu þannig þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, fyrrverandi viðskiptaráðherra, tekur upp slíka umræðu hér og beinir henni að varaformanni Sjálfstæðisflokksins, þegar hann veit að hún hefur ekki tækifæri til þess að svara þá held ég að full ástæða sé til þess að ræða þessa stöðu undir liðnum störf þingsins á morgun. Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar? Hver er afstaða Vinstri grænna 

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hér hljóðs til að tala um Hólaskóla og mikilvægi hans. En ég held að ég hafi bara eina setningu um hann og fari yfir í hina umræðuna sem er líka mjög mikilvæg. En hún klárast ekki í því stutta formi sem við höfum hér í upphafi fundar. Ég held að stóra spurningin sé sú hvernig meta menn hinn kostinn. Annar kosturinn er að ganga í Evrópusambandið og hann er gallaður segja menn og örugglega er hann það. En hinn kosturinn er bara óstöðugleiki, óðaverðbólga og okurvextir. Þetta þarf fólk að hafa í huga þegar það metur þessa hluti. En svo eru hv. þingmenn líka alltaf að svara sér sjálfir. Væri ekki skynsamlegt að fá frekar svörin frá Brussel sem við þurfum á að halda, til þess að geta tekið afstöðu? Það var niðurstaða framsóknarmanna á flokksþingi sem haldið var í janúar, að sækja um aðild að Evrópusambandinu með ákveðnum skilyrðum og finna það út hvað fæst út úr slíkum viðræðum. Ég held að það sé einfaldlega það sem þarf að gera og auðvitað vonast maður til þess að sá mikli fundur sem haldinn verður í Sjálfstæðisflokknum innan tíðar komist að slíkri niðurstöðu. En það er voðalega erfitt að segja þeim þingmönnum fyrir verkum sem þar eiga sæti. Það var umræða um þetta í gær eins og hér hefur komið fram og hún var vissulega ágæt. Þar kom m.a. hv. þm. Björn Bjarnason sem sagði að það hefði ekki verið neinn áhugi á því þegar nefndin starfaði sem hann veitti forustu um Evrópumál að fjalla um gjaldmiðilsmálin. Nú sat ég ekki í þeirri nefnd en ég reikna bara með að hann hafi stýrt því starfi öllu og ekki gefið mikið færi á því að fjalla um gjaldmiðilsmál. Það kæmi mér að minnsta kosti ekki á óvart að þannig hefði það verið.

Virðulegi forseti. Aðeins að því máli sem hér hefur verið til umræðu.  Virðulegi forseti. Í síðustu viku var lögð hér fram þingsályktunartillaga sem á sér ekki fordæmi. Hún á sér ekki fordæmi vegna þess að á henni eru 36 þingmenn, stór meiri hluti þingsins. Hún fjallar um að hefja hvalveiðar eða að halda áfram hvalveiðum. Það er vitað að auk þeirra 36 þingmanna sem lögðu fram og standa að þessari þingsályktunartillögu er fjöldi annarra þingmanna til viðbótar tilbúinn að ljá málinu lið sitt. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur sett þetta mál í óvissu og á grundvelli þess hversu mikilvægt er að hraða umræðu um málið, vegna þeirrar óvissu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur skapað í málinu og vegna þeirra tafa sem það veldur á undirbúningi þess að efna til á þriðja hundrað starfa og allrar þeirrar vinnu og verðmætasköpunar sem fæst með því að hefja hér hvalveiðar, 

Forseti vill upplýsa varðandi fyrirspurn hv. þm. Jóns Gunnarssonar að fjallað verður um málið í þinginu með svipuðum hætti og gert hefur verið, þ.e. í samráði við þingflokksformenn og forsætisnefnd þingsins og málið mun að sjálfsögðu fá þar umfjöllun með sama hætti og önnur mál. Það eru engin áform um að tefja þetta mál umfram önnur. Ég vona að þetta svari fyrirspurninni. 
            

Herra forseti. Í byrjun fundar greiddum við atkvæði um afbrigði fyrir þriðja mál á dagskrá sem er frumvarp frá ríkisstjórn Íslands, 313. mál, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra og alþingismanna og hæstaréttardómara. Því miður láðist mér þá, herra forseti, að geta þess að ég er með þingmál, nr. 308, með lægra númer sem var ekki dreift fyrr en nú í byrjun fundar. Ég vildi gjarnan að þessi mál yrðu rædd saman. Þau eru algjörlega sambærileg og ættu að ræðast saman. Ég vil því beina því til hæstv. forseta hvort hann geti fundið einhverja leið, t.d. með því að boða nýjan fund, til þess að hægt verði að ræða bæði málin saman og þetta er beiðni mín til hans.

Sem svar við þessu vill forseti segja að það er ekki venja að taka inn ný mál eftir að búið er að leita afbrigða varðandi dagskrá og því mun þetta mál koma á dagskrá síðar. Ég vil þó segja að það var einmitt ætlun mín á sínum tíma að reyna að leiða mál saman inn í þingið og það verður reynt að gæta þess að málið fái umfjöllun í nefnd samhliða hinu málinu eða að minnsta kosti þá liggur málið frammi og fær þá væntanlega umfjöllun. Ég mun reyna að hlutast til um að málið komi inn í nefnd jafnframt þó að það náist ekki á dagskrá í dag.

Herra forseti. Af reynslu minni þá hef ég oft orðið var við að fundi hefur verið slitið, mál tekin út af dagskrá og fundur boðaður í kjölfarið strax, einmitt til þess að leysa svona vandamál. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta að hann geri það í þetta skiptið. Þetta eru tvö mál en vegna anna í nefndasviði Alþingis þá var mínu máli ekki dreift fyrr en núna rétt fyrir byrjun fundar. Ég hefði átt að geta þess í byrjun fundar að fara fram á að það yrði tekið á dagskrá en því miður láðist mér það en þetta mætti sem sagt leysa með því að boða til nýs fundar.

Hæstv. forseti. Ég vil bara árétta það sem kom fram í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að það er möguleiki fyrir forseta að leysa málið með þeim hætti sem hann nefnir, þ.e. að fundi verði slitið núna og boðað til nýs fundar þannig að hægt verði að taka málið á dagskrá og ræða þessi tvö mál saman.

Forseti hefur greint frá því að hann muni ekki taka þetta mál á dagskrá í dag eða óska eftir því að fundi verði slitið, nýr settur og leitað afbrigða varðandi þetta mál. Ég tel ekkert tilefni til þess en hef komið með yfirlýsingu um að ég mun greiða fyrir því að það komist inn í nefnd engu að síður samhliða hinu málinu.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að benda á að þetta er þvert gegn því sem hæstv. forseti hefur boðað fram að þessu um það hvernig hann vilji að þingstörfin gangi fram. Hann er með þessu móti að ganga gegn eigin stefnumörkun í því hvernig hann hefur viljað haga þinghaldinu. Ég vil bara árétta að þetta er mjög vel fær möguleiki eins og fram hefur komið.

Herra forseti. Í þeim önnum sem við stöndum frammi fyrir bendi ég á að í gegnum tíðina hefur það iðulega verið gert að boða til nýs fundar til að taka málin aftur fyrir. Ef það verður ekki gert núna og ef það verður gert seinna á kjörtímabilinu sem eftir lifir þings, þá mun ég gera alvarlega athugasemd við það. Ég vil ekki að þingmönnum sé mismunað bara af því að þeir eru almennir þingmenn en ekki ráðherrar.

Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að það er rétt hjá hv. þm Arnbjörgu Sveinsdóttur að ég hafi talað um að taka tvö mál samhliða. Það var brotið að ósk Sjálfstæðisflokksins með því að krefjast þess að ég tæki inn greiðsluaðlögunarmálið á undan og biði ekki eftir stjórnarfrumvarpi sem ég var búinn að boða. Ég ætla að leyfa mér að taka það hlutverk alvarlega að stjórna þinginu en eltast ekki við óskir einstakra þingmanna eða flokka beint úr fundarsal en ég óska eftir góðu samstarfi við undirbúning funda áfram sem hingað til. Við munum svo ræða í framhaldinu við þingflokksformenn um forgangsmálin sem óskað er eftir að tekin verði til afgreiðslu. Fjölmörg þingmál bíða sem þingmenn hafa óskað eftir að koma á dagskrá og ég hef óskað eftir því við þingflokksformenn og þá sem sitja í forsætisnefnd að fulltrúar flokkanna forgangsraði málum til mín og þetta er ekki eitt af þeim málum.

Virðulegur forseti. Ég vil gjarnan inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig þetta mál stendur en aðdragandinn er sá að þann 8. október síðastliðinn ákváðu Bretar að kyrrsetja eigur Landsbankans og beittu svokölluðum hryðjuverkalögum. Aðdragandinn var nokkuð sérstakur og það komu geysilega misvísandi skilaboð frá ráðamönnum þjóðarinnar. Þar vil ég nefna sérstaklega fyrrverandi ráðherra, hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Árna M. Mathiesen og Geir H. Haarde. Þessir hv. þingmenn sem voru þá ráðherrar áttu bæði símtöl og fundi með ráðamönnum í Bretlandi og létu hafa ýmislegt eftir sér á opinberum vettvangi sem varð til þess að Bretar ákváðu að beita þessum hryðjuverkalögum. Það er skýring Bretanna. Það kom fram í neðri deild breska þingsins, og ég vil vitna beint í þetta, virðulegi forseti, hjá Ian Pearson, aðstoðarráðherra efnahagsmála í breska fjármálaráðuneytinu. Hann sagði í þinginu, með leyfi forseta: „Ýmsar yfirlýsingar voru gefnar af forsætisráðherra Íslands um að íslenskir innstæðueigendur yrðu verndaðir sem merkir að réttindi breskra kröfuhafa hefðu getað raskast í samanburði við réttindi annarra. Þrátt fyrir endurteknar tilraunir til að leita fullvissu gat ríkisstjórn Bretlands ekki fengið skýringar frá Íslandi um stöðu breskra kröfuhafa við upplausn Landsbankans. Í ljósi þessarar stöðu var fyrirskipun um kyrrsetningu eigna Landsbankans 2008 gefin út 8. október.“ Það er því alveg ljóst að að einhverju leyti komum við okkur sjálf í þessi vandræði. Það kom líka fram á opinberum vettvangi, virðulegi forseti, hjá seðlabankastjóra á morgunfundi Viðskiptaráðs 18. nóvember að seðlabankastjóri býr yfir upplýsingum og ég ætla að vitna í ræðu seðlabankastjóra, með leyfi forseta: „Ég hef engar áhyggjur af þessu vegna þess að þegar málin verða rannsökuð hljóta fleiri samtöl að verða birt. Mér er kunnugt um efni þeirra og mér er kunnugt um hvað í raun réði afstöðu breskra stjórnvalda.“ Af þessum sökum og miðað við hvernig málið er vaxið tel ég að við verðum að fá upplýsingar í þinginu um hvernig málið stendur í dag. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvert er mat hans á því, af hverju beittu Bretar okkur hryðjuverkalögum? Urðu þessi misvísandi skilaboð ráðamanna okkar til þess? Er einhverjum upplýsingum haldið frá opinberri umræðu á vegum stjórnvalda eða opinberra stofnana vegna þessa máls? Og þar vil ég sérstaklega tilgreina orð seðlabankastjóra. Af hverju er ekki búið að aflétta hryðjuverkalögunum, þ.e. þessari frystingu? Íslensk stjórnvöld báðu um það sérstaklega með bréfi og þetta er hægt að lesa í tilkynningu frá íslenskum stjórnvöldum 6. janúar. Er hægt að fara fram á það við Breta að þeir taki ábyrgð á Icesave-skuldbindingunum í ljósi þess að þeir beittu okkur þessum hryðjuverkalögum? Eiríkur Bergmann hélt þessu fram í kvöldfréttum Stöðvar 2 í fyrrakvöld. Og hvernig gengur yfirleitt að semja um þessar Icesave-skuldir? Hvernig er staðan á þeim viðræðum? Ég veit að hæstv. ráðherra hlýtur að þekkja það vel af því að viðræðurnar við Breta fara fram á vegum utanríkisráðuneytisins. Einnig vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því í ljósi þess sem hv. þm. Geir H. Haarde sagði í viðtali hjá BBC í þættinum „Hardtalk“ aðspurður um hvort hann hefði talað við Gordon Brown, forsætisráðherra Breta, eftir að Bretarnir beittu okkur hryðjuverkalögum, en þá sagði hv. þm. Geir H. Haarde: „Ég hefði kannski átt að gera það.“ Er hæstv. utanríkisráðherra kunnugt um hvort núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafi átt samtöl við breska ráðamenn og þá við forsætisráðherra Breta, Gordon Brown, í ljósi alvarleika þessa máls? Getur hæstv. ráðherra upplýst þingið og þjóðina um stöðuna á hryðjuverkalögunum, af hverju er ekki búið að aflétta frystingunni? Hvernig standa samningarnir vegna Icesave? Getum við tengt þessi mál saman í ljósi þess að Bretar fóru fram af mikilli hörku? Og því hefur verið mótmælt hér af talsverðum myndarskap, m.a. af hæstv. utanríkisráðherra. Er hægt að fara fram á það við Bretana að þeir taki meira á sig af Icesave-skuldbindingunum? Af því að eins og ég skil málið samþykkti síðasta ríkisstjórn, bæði sjálfstæðismenn og samfylkingarmenn að borga þessar skuldbindingar. Er hægt að koma sér einhvern veginn undan því, hæstv. ráðherra?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp. Það var mikið spurningaflóð sem dembt var yfir hæstv. vesalings utanríkisráðherra og ég mun reyna að svara þeim öllum. Ég vil samt segja eins og ég hef margoft sagt áður að ekki er hægt að finna nokkurt hjá íslenskum ráðamönnum, þ.e. fyrri ríkisstjórn eða núverandi ríkisstjórn, sem gefur nokkurt tilefni til þessarar framkomu bresku ríkisstjórnarinnar. Það er ekkert sem réttlætir það eða afsakar það að þeir hafi með þessum hætti beitt hermdarverkalögunum gegn fornri vinaþjóð. Og ég verð að segja að mér finnst sem hið sögulega minni Breta hafi ekki verið sterkt þegar þeir gerðu það. Við erum gömul vinaþjóð sem á sínum tíma opnuðum okkar land fyrir þeim á stund þeirra stærstu neyðar, þ.e. í baráttunni um Bretland árið 1940. Það var líka kynslóð afa okkar hv. þingmanns sem á sínum tíma hætti lífi sínu til að færa þeim mat þegar þá skorti fisk. Það er rétt að það komi hér fram að Íslendingar misstu að tiltölu í seinni heimsstyrjöldinni jafnmarga og Bandaríkjamenn í stríðinu. Þetta finnst mér þurfa að koma fram vegna þess að þeir hafa farið með svo óafsakanlegum og óverjandi hætti gagnvart okkur. Hv. þingmaður spyr hvort það hafi verið misvísandi skilaboð frá íslenskum ráðamönnum sem kunni að hafa leitt til þeirrar staðreyndar að þeir beittu hermdarverkalögunum gegn okkur. Ég tel að svo sé ekki. Ég tel ekki að það hafi verið neinar yfirlýsingar af hálfu íslenskra ráðherra sem leiddu til þessa. Og ég tel ekki að það hafi verið misvísandi yfirlýsingar millum íslenskra ráðherra á þeim tíma. Ég vísa til þess að fyrrverandi fjármálaráðherra Árni Mathiesen átti vel þekkt samtal við Alistair Darling á sínum tíma. Það samtal hefur verið birt og í því samtali kemur ekkert fram sem gefur tilefni til þess sem Alistair Darling sagði í frægu viðtali að morgni 8. október þegar hann sagði að íslenska ríkisstjórnin hefði sagt bresku ríkisstjórninni að hún hygðist ekki standa við skuldbindingar sínar. Þvert á móti kom það ítrekað fram í samtali þáverandi fjármálaráðherra að hann vísaði til bréfs frá 5. október þar sem íslenska ríkisstjórnin sagði það alveg svart á hvítu að hún mundi standa við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem hún hefði veitt. Á þessum tíma var því ekkert sem gaf tilefni til þessa. Hins vegar er rétt að rifja það upp að annar íslenskur ráðamaður sem ekki situr í ríkisstjórninni, þ.e. seðlabankastjóri, var líka í margfrægu viðtali við sjónvarpsþáttinn Kastljós kvöldið áður þar sem hann í reynd sagði að Ísland hygðist skipta um kennitölu og ekki standa við skuldbindingar sínar. Það er hugsanlegt að hér sé um að ræða þá misvísun sem hv. þingmaður vísar til. Sömuleiðis, þegar hv. þingmaður spyr um það hvort íslensk stjórnvöld sitji á upplýsingum eða hafi ekki látið allar upplýsingar koma fram, þá segi ég það að eftir því sem ég veit best er engar slíkar upplýsingar að finna í neinu ráðuneytanna. Hins vegar er það svo, eins og hv. þingmaður sagði áðan, að seðlabankastjóri flutti líka ræðu á þingi Viðskiptaráðs 18. október þar sem hann sagðist búa yfir upplýsingum úr samtölum sem hefðu átt sér stað sem mundu skýra málið. Þetta tel ég að hafi verið ákaflega gáleysisleg ummæli og þau hafi verið til þess fallin að skaða verulega málstað Íslendinga t.d. varðandi málsóknir. Ég vek líka eftirtekt hv. þingmanns á því að í Financial Times á sínum tíma voru þessi ummæli seðlabankastjóra túlkuð með nákvæmlega sama hætti og ég er að túlka, þ.e. í Financial Times voru þessi ummæli lögð út með þeim hætti að í þeim fælist viðurkenning og eins og þeir sögðu, fyrsta viðurkenningin á því af hálfu íslensks stjórnvalds að Íslendingar bæru með einhverjum hætti ábyrgð á þessu. Á ríkisstjórnarfundi í morgun var Icesave-málið rætt og meðal annars framvinda þess og á næstu dögum verður kynnt formleg samninganefnd Icesave-málsins af okkar hálfu og hver mun leiða hana, vonandi fyrir vikulokin. Það hafa ekki farið fram miklar viðræður í þessu máli síðustu vikur, hvorki af hálfu síðustu ríkisstjórnar á þessu ári né heldur þeirrar sem núna situr. Við í núverandi ríkisstjórn hyggjumst hins vegar gera gangskör að því að ná þessu máli saman með þeim hætti sem viðunandi er Hv. þingmaður spyr mig jafnframt um það hvort mér sé kunnugt um það að núverandi forsætisráðherra hafi átt samtöl við breska forsætisráðherrann. Ég held að svo sé ekki, mér er ekki kunnugt um það. Við íslenskir ráðherrar höfum hins vegar á síðustu vikum átt viðræður við sendiherra þessara þjóða og lagt drög að viðræðum um þetta mál.

Herra forseti. Vissulega var aðgerð Breta, að beita Íslendinga hryðjuverkalöggjöf, fullkomlega ófyrirgefanleg eins og ég reyndar sagði í því BBC-viðtali sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til. Það á ekki að leita sökudólga á Íslandi í því máli eins og mér heyrðist tilhneiging til í máli hv. málshefjanda. En hún gat þess að fram hefði komið í breska þinginu að fólk vildi kenna því um í Bretlandi að Íslendingar og sérstaklega þáverandi forsætisráðherra sem hér stendur hefði lýst því yfir og öll ríkisstjórnin að við mundum tryggja allar innstæður í bönkunum á Íslandi. Ég vissi ekki betur en um slíka yfirlýsingu hefði verið alger samstaða á Alþingi og hún var auðvitað lykilatriði til að koma í veg fyrir það að íslenska innlenda bankakerfið mundi hrynja. Það var algert lykilatriði að lýsa því yfir. Og ef menn halda að það hafi haft einhver áhrif á stöðu erlendu kröfuhafanna í Landsbankanum eða hinum bönkunum þá er það bara misskilningur og enn meiri misskilningur ef menn hafa nýtt það sem ástæðu fyrir því að grípa til þessarar löggjafar. Þetta er alger fjarstæða. Menn verða að setja sig inn í stöðu mála á Íslandi á þessum tíma til að skilja hversu mikilvægar þær yfirlýsingar okkar voru að við mundum verja innstæður í íslenskum bönkum og jafnvel þó að það væru prófessorar uppi í háskóla sem stóðu þar og æptu hástöfum: Bankarnir eru að hrynja, bankarnir eru að hrynja. Með þeim afleiðingum að fólk rauk í bankana til að taka þar út peninga. Þetta verður allt saman rannsakað og þetta mun allt saman koma í ljós. Varðandi samtöl mín við forsætisráðherra Bretlands þá er auðvitað því til að svara að ég gerði tilraun til að ná í hann 9. október en talaði í staðinn við fjármálaráðherrann. Ég hafði talað við hann 5. október fyrir hrunið en reyndi auðvitað að ná í hann daginn eftir að hrunið varð en úr því gat ekki orðið og því orðaði ég það þannig sem ég gerði í þessu viðtali. Ég hefði kannski átt að fylgja því eitthvað meira eftir en ég taldi nægilegt að tala um þetta við fjármálaráðherrann úr því sem komið var.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er ekki í fyrsta skiptið á dagskrá Alþingis í vetur. Það er stórt í sniðum og varðar íslensku þjóðina miklu. Það má segja að að mörgu leyti hafi lítið hreyfst eða þokast í þessu máli undanfarna tvo mánuði og ég ætla að leyfa mér að gagnrýna forustu fráfarandi ríkisstjórnar fyrir það hvernig á þessu máli var haldið. Hér hefur m.a. verið vakið máls á því að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra hafi aldrei rætt við breskan starfsbróður sinn eftir að hryðjuverkalögunum var beitt og það var m.a. staðfest í viðtali við hv. þm. Geir H. Haarde í breska sjónvarpinu nýverið. Þar sagði hann jafnframt að hann hefði ef til vill átt að gera það og ég tel að það hafi verið mikil mistök af hálfu íslenskra stjórnvalda að leggjast ekki í diplómatískan víking, ef svo má segja, strax og þetta mál kom upp til að reyna að forða því sem unnt væri að forða á þeim tímapunkti til að reyna að koma samskiptum Íslands og Bretlands í eðlilegan farveg. En því miður var það ekki gert. Þessu til viðbótar koma síðan ummæli seðlabankastjóra um að hann einn hafi vitneskju um það hvað rak Breta til þess að beita hryðjuverkalögunum gegn Íslendingum. Þær upplýsingar fást hins vegar ekki. Það er auðvitað algerlega óviðunandi að við svo sé búið. Ég hef látið það koma fram að þetta mál hefur verið á vettvangi utanríkismálanefndar hér í þinginu og verður það áfram. Ég mun gera ráðstafanir samkvæmt ósk þingmanna til að fá ráðherra, bæði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, á fund 

Virðulegur forseti. Mér finnst það kannski liggja fyrir sem aðalatriði í þessu máli að starfsemi atvinnufyrirtækja á fjármálamarkaði er á ábyrgð fyrirtækjanna sjálfra. Þetta eru einkafyrirtæki og það sem þau taka sér fyrir hendur innan ramma laganna er á þeirra ábyrgð en ekki ríkisvaldsins í þeim löndum þar sem þau starfa. Sú ákvörðun íslensku ríkisstjórnarinnar og Alþingis að grípa inn í starfsemina með því að yfirtaka hinn innlenda þátt íslensku bankanna var ekki gerð af þeim ástæðum að íslenska ríkisstjórnin teldi sig þurfa að taka ábyrgð á starfsemi bankanna, heldur til þess að geta haft hér innan lands starfandi greiðslumiðlunarkerfi og bankastarfsemi. Án þess væri íslenska þjóðfélagið óstarfhæft. Það var neyðarráðstöfun fyrir íslenska hagsmuni að grípa inn í það ferli. Það verður síðan samkomulagsatriði milli eigenda nýju íslensku bankanna og erlendu kröfuhafanna á gömlu bankana um skilin á milli nýju og gömlu bankanna. Þar er ekki um að ræða að íslensk stjórnvöld séu að grípa inn í til þess að hlunnfara erlenda kröfuhafa. Það verður unnið að málinu með því markmiði að ná samkomulagi um þessi skil. Það gengur ekki upp öðruvísi. Við getum ekki lokið málinu án samkomulags. Það sem mér finnst kannski vera óvarlegt eru ummæli hv. frummælanda sem spurði ráðherrann hvort hægt væri að koma sér undan því að borga. Okkur hefur verið borið á brýn að við ætluðum ekki að borga og það hefur verið borið til baka. Við megum ekki, að mínu viti, taka þannig til orða að það sé hægt að skilja ummæli okkar hér á Alþingi á þann veg að við ætlum að koma okkur undan því að borga það sem okkur ber. Það ætlum við okkur ekki að gera, 

Virðulegi forseti. Hér hafa talað bæði hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, en lítið kemur fram hjá þeim um það hvað olli því að Bretar beittu hryðjuverkalögunum þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi ekki verið mynduð í gær, heldur sé nú þó nokkur tími liðinn, a.m.k. sá tími að ríkisstjórnin hefði átt að getað aflað sér upplýsinga hefði verið vilji til þess. Það var upplýst á viðskiptanefndarfundi í morgun að Landsbanki Íslands er enn undir hryðjuverkalögum. Það var talað um að það hamlaði mjög starfsemi bankans sem er ríkiseign og það skiptir því máli að ríkið gæti að hagsmunum eignar sinnar og reyni að koma í veg fyrir að þessari löggjöf verði beitt áfram gagnvart þessari ríkisstofnun þannig að hún geti með eðlilegri hætti stundað starfsemi sína. Það er grundvallaratriði. En það virðist ekki hafa valdið ráðamönnum í núverandi ríkisstjórn neinum vandkvæðum að þannig skuli þetta vera. Hæstv. utanríkisráðherra kemur hér upp og talar um það hvernig hlutirnir hafi verið á sögulegum forsendum sem vissulega var allt saman rétt, og satt sagt frá. En Bretar beittu hryðjuverkalögunum og það hefur ekki fengist skýring á því á hvaða lagalega grundvelli þeir gerðu það. Miðað við það lagaákvæði enska sem um er að ræða get ég ekki séð að um þau tilvik hafi verið um að ræða sem réttlæti beitingu hryðjuverkalaganna. Þess vegna skiptir gríðarlegu máli að sækja málið af öllum þeim þunga sem mögulegt er af hálfu íslenskra stjórnvalda til þess að við verðum ekki fyrir meira tjóni en við höfum orðið og við firrum okkur tjóni sem við annars yrðum fyrir með því að þessi hryðjuverkalög voru sett og hafa verið í gildi.

Virðulegi forseti. Íslenska þjóðin situr uppi með risastóran reikning í kjölfar þess að græðgi og fjárhagsleg gredda ungra bankamanna reið þeim að fullu. Vandinn er hins vegar sá að menn vita ekki hversu stór þessi reikningur er því að ekki hefur enn fengist upplýst um lagalegan grundvöll þess að íslenska ríkið, þ.e. íslenska þjóðin, sé hinn rétti skuldari, hvað þá um réttarstöðu okkar vegna beitingar hryðjuverkalaganna í kjölfarið. Framganga íslenskra ráðamanna í málinu var mjög misvísandi þótt hæstv. utanríkisráðherra haldi öðru fram, að ekki sé minnst á pólitískt tvist algjörlega ópólitísks seðlabankastjóra í beinni útsendingu. Ég minni á að Íslendingar eru ekki eina þjóðin sem stendur frammi fyrir gölluðu regluverki sem nær ekki yfir svo víðtækt hrun eins og raunin varð á um og það hlýtur að vera hagur allra þessara þjóða að dómstólar skeri úr um ágreining og ábyrgðir. Íslendingar munu ekki láta kúga sig til að verða öðrum víti til varnaðar og stjaksetja sig í samfélagi þjóðanna þó að ráðamenn hennar hafi verið máttlausir og ráðalausir framan af. En ef ekki á að leita sökudólgsins hér á landi vil ég gjarnan vita hvort hæstv. utanríkisráðherra hefur svör við eftirfarandi spurningum. 1. Fyrrverandi ríkisstjórn hafði látið gera úttekt á því hvort dómstólaleiðin vegna þessarar framgöngu Breta væri tæk í Bretlandi. Ráðgjöfin sem ríkisstjórnin fékk var sú að það þjónaði ekki hagsmunum íslenska ríkisins en íslenska þjóðin vill vita hvers vegna. Hvaða hagsmunir eru það sem ekki er hægt að uppfylla? Og hvers vegna er ekki hægt að uppfylla þá? 2. Bent hefur verið á að hugsanlega megi skjóta málinu til Mannréttindadómstóls Evrópu en þá þarf að vera búið að reyna aðrar tiltækar kæruleiðir. Spurt er: Stendur til að láta reyna á það? 3. Að hve miklu leyti hangir leit að rétti okkar vegna beitingar hryðjuverkalaganna saman við samninga um Icesave-skuldbindingar Landsbanka þarlendis? Með öðrum orðum, voru Íslendingar fórnarlömb í þessu máli og létu þvinga sig, m.a. með þessum aðgerðum, til að setjast að 

Virðulegi forseti. Hér í þessari umræðu er grautað saman tvennu af hálfu talsmanna Framsóknarflokksins, annars vegar skuldbindingum sem stafa af Icesave-skuldbindingum og hins vegar beitingu hryðjuverkalaganna. Hér ýja talsmenn Framsóknarflokksins að því að það sé valkostur fyrir okkur að borga ekki. Það er mjög varhugavert. Við höfum að sjálfsögðu undirgengist þær skuldbindingar vegna Icesave-skuldbindinganna sem leiða af þjóðréttarlegum skuldbindingum okkar og eru í samræmi við þá stefnumörkun og þær yfirlýsingar sem gefnar voru af hálfu stjórnvalda missirum saman í aðdraganda hrunsins. Hryðjuverkamálið er allt annað. En það er ábyrgðarhluti ef Framsóknarflokkurinn ætlar að leggjast í þann lýðskrumsleiðangur nú í aðdraganda kosninga að reyna að gefa fyrirheit um það að Ísland geti sagt sig úr samfélagi þjóðanna og þurfi ekki að bera ábyrgð á skuldbindingum sínum. Að því er varðar beitingu hryðjuverkalaganna er það auðvitað aðgerð sem kom mjög illa við íslenska hagsmuni og skaðaði okkur. Það er aðgerð sem vissulega er brýnt að fá upplýsingar um af hverju stafaði. Áðan kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra að ekki hafa komið fram fullnægjandi skýringar um það. Og við leitum auðvitað enn skýringa á því. Það er mjög mikilvægt að af hálfu ráðuneyta verði greitt fyrir því sem kostur er að við fáum heildarmynd af atburðarásinni í aðdraganda hrunsins. Ég held að það skipti miklu máli fyrir opna og heiðarlega þjóðmálaumræðu hér á næstu mánuðum og missirum. Auðvitað stendur eftir sú fáránlega og fráleita yfirlýsing af hálfu seðlabankastjóra í Kastljósi að Íslendingar ætluðu ekki að efna skuldbindingar sínar sem gat gefið mönnum erlendis til kynna að við ætluðum að hlaupast frá ábyrgðum okkar. Það var mikill ábyrgðarhluti að gefa þá yfirlýsingu.

Herra forseti. Ég held að það sé löngu orðið ljóst af þeirri umræðu sem fram hefur farið um þetta mál bæði hér og erlendis að beiting hryðjuverkalaganna var fyrst og fremst til heimabrúks. Hún var fyrst og fremst til þess að leita eftir skammtímavinsældum á heimavelli. Það var hins vegar með bakgrunni í því að breskir fjármunir höfðu glatast nóttina áður en Lehman Brothers bankinn féll um miðjan september sem höfðu þá verið fluttir frá London til New York og með bakgrunni í því að bresk stjórnvöld höfðu grunsemdir um að Kaupthing Singer & Friedlander hefði flutt fjármuni frá London til Íslands og kannski eitthvað víðar út í heim. Ég veit ekki um það. Hins vegar er ljóst að beiting hryðjuverkalaganna var langt umfram það sem var nauðsynlegt, langt umfram það samhengi sem samskiptin voru í um þessi mál á þeim tíma og, eins og kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra, langt umfram það samhengi sem samskipti Íslands og Bretlands hafa verið í í gegnum tíðina. 
             Þessi aðgerð hefur líka verið mjög gagnrýnd í Bretlandi, sérstaklega af fjármálakerfinu, og mun líklega hafa veruleg áhrif í framtíðinni ásamt öðru á það hvernig fjármálamarkaðir í Bretlandi munu þróast. Yfirlýsingar íslenskra ráðamanna, eða sérstaklega íslenskra ráðherra, höfðu því ekkert með þetta að gera eins og hæstv. utanríkisráðherra fór skilmerkilega yfir í máli sínu.

Herra forseti. Efnahagsstefna Sjálfstæðisflokksins, nýfrjálshyggjan, hin óhefta einka- og markaðsvæðing þar sem frelsi var einkavætt en ábyrgðin ekki til síðustu 18 ára er gjaldþrota og þjóðinni blæðir. Maður bíður eftir því að forustumenn Sjálfstæðisflokksins, þingmenn og aðrir, biðji þjóðina afsökunar. Atvinnulausir eru 15.244 manns. Heilbrigðiskerfið hefur verið stórskaðað. Og ein grafalvarleg afleiðing er hér til umræðu í dag. Hver er ástæða þess að Bretar beittu okkur hryðjuverkalögum? Frá mínum bæjardyrum blasir það við að í raun og veru voru stórfelldir og sviksamlegir fjármagnsflutningar íslenskra auðmanna úr bönkunum, bresku bönkunum sínum eða íslensku bönkunum í Bretlandi, ástæðan fyrir þessari beitingu hryðjuverkalaganna, þ.e. þjófnaður á sparifé bresks almennings, líknarstofnana, sveitarfélaga og fleiri. Og það í kringum reikninga sem hafa verið nefndir glæpsamlegir, Icesave-reikningarnir og fleiri. Mér er spurn, herra forseti: Af hverju var málið ekki rannsakað strax í kjölfarið sem glæpamál? Af hverju voru viðkomandi ekki yfirheyrðir þá þegar vegna gruns um meint landráð? Það flokkast undir landráð þegar svona aðgerð beinist gegn þjóðinni, aðgerð sem er jafnósanngjörn og hafði jafnafdrifaríkar afleiðingar og raun ber vitni. Af hverju voru þeir ekki yfirheyrðir þegar í stað sem sakborningar vegna hugsanlegra landráða, vegna auðgunarbrota og annarra brota á íslenskri löggjöf og erlendri? Og af hverju var ekkert aðhafst annað í gegnum NATO? Árás á eitt NATO-ríki er árás á þau öll og Bretar beittu ekki sömu aðgerðum gegn Bandaríkjamönnum. Af hverju var ekki farið í gegnum stjórnmálasambandið, í viðræður, í gegnum viðskipti 

Virðulegi forseti. Síðan þetta mál kom upp hef ég furðað mig á því hvað fór á milli Gordons Browns, Alistairs Darlings, Geirs H. Haarde og Árna Mathiesens. Mér finnst þrátt fyrir allt, þrátt fyrir það sem búið er að segja, að ekki sé allt nákvæmlega komið fram sem þeim fór á milli. Mér finnst að þegar bankahrunið varð hafi fyrrverandi ríkisstjórn hreinlega farið á límingunum og misst allt niður um sig. Af hverju var sendiherra Íslands ekki kallaður heim? Af hverju var sendiherra Breta ekki sendur heim með frímerki á rassinum? Af hverju - og þá langar mig að vitna í orð virðulegs þingmanns Atla Gíslasonar - var þetta ekki rannsakað sem sakamál? Það er öruggt í þessu dæmi öllu að það er saknæmt í gangi eða hefur verið. Hvað er það sem við vitum ekki og þjóðin er ekki uppfrædd um í þessu máli? Voru miklir fjárflutningar á milli landa? Ég tel það fullvíst, ég get ekki sannað það úr þessum ræðustól en tel það fullvíst. Hvaða upplýsingar eru það sem Seðlabankinn situr á og neitar okkur um? Við skulum ekki gleyma því að hagur fólksins í landinu er í húfi. Þingheimur verður að vera í jarðsambandi við almenning og skilja og hlusta á í hverju þjóðin krefst svara í þessu máli, sem og öðrum. Ég fullvissa þingheim um að íslenskur almenningur hefur ekki kallað þessar skuldir yfir sig, svo mikið er víst.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin. Þau voru á þá leið að hann hvítþvoði fyrrum samráðherra sína og sagði svo að þetta væri bara allt saman Davíð Oddssyni seðlabankastjóra að kenna. Þetta er ekki svona einfalt, virðulegur forseti. Fyrrum samráðherrar hæstv. utanríkisráðherra tjáðu sig að mínu mati mjög óvarlega og voru með mjög misvísandi skilaboð. Bresk stjórnvöld sáu þetta, eins og allir sem skoða yfirlýsingarnar og líka útskrift af samtalinu sem hv. þm. Árni M. Mathiesen átti við Alistair Darling, fjármálaráðherra Breta. Það þarf ekki annað en að lesa það til að sjá hvað það er allt byggt á veikum grunni, og algjörlega ljóst að þessi misvísandi skilaboð hljóta að hafa geysileg áhrif á Breta á þeirri ögurstundu sem þarna var. Íslensk stjórnvöld létu skoða hvort þessi aðgerð væri ólögleg, bresk lögmannastofa kvað svo ekki vera og ríkislögmaður tók undir það álit og þjóðréttarfræðingurinn í utanríkisráðuneytinu líka. Íslensk stjórnvöld ákváðu að fara ekki í mál á grunni þessara hryðjuverkalaga í Bretlandi. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni áðan að við erum að blanda saman Icesave-reikningunum og hryðjuverkalögunum. Það er alveg rétt og það var viljandi gert. Það er vegna þeirra sjónarmiða sem hafa komið fram, m.a. á opinberum vettvangi nýlega, hvort við getum með einhverjum hætti reynt að ná fram betri samningum við Breta út af Icesave-reikningunum vegna beitingar hryðjuverkalaganna. Hér samþykktu Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin svokölluð viðmið, þ.e. að borga Icesave-reikningana - það var samþykkt hérna fyrir stuttu síðan - og fara í viðræður um þau mál. Okkur þingmönnum er svolítill vandi á höndum. Sumir segja: Við getum ráðið við að borga þetta, það er alveg hægt. Tryggvi Þór Herbertsson sagði það í Kastljósinu í gær. Aðrir segja: Við getum ekki borgað þetta, þetta er allt of erfitt. Svo segja sumir: Við getum borgað þetta ef það er vaxtalaust. Við verðum auðvitað að fá úr því skorið með einhverjum hætti hvort við getum 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég er algjörlega sammála hv. þm. Ragnheiði Ólafsdóttur um að það þarf að koma fram með allar þær upplýsingar sem eru til í þessu máli. Ég tel að stjórnvöld hafi gert það, a.m.k. er mér ekki kunnugt um neitt sem ráðuneyti liggja á í þessum efnum. Þegar hv. þingmenn, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, tala um að misvísandi yfirlýsingar millum íslenskra ráðherra hafi gert það að verkum að Bretar gripu til þess verknaðar sem fólst í að beita hryðjuverkalögunum verður hún að benda á hver þessi ummæli eru sem stangast á. Það hefur ekki verið gert. Ég las á sínum tíma, þrautlas, útskriftina af samtali Alistairs Darlings og fyrrverandi fjármálaráðherra. Ég sá ekki að þar kæmi neitt fram sem stangaðist á við fyrri yfirlýsingar, m.a. yfirlýsingu fyrrverandi viðskiptaráðherra á forsíðu Morgunblaðsins né heldur þá yfirlýsingu sem kom frá viðskiptaráðuneytinu og íslenskum stjórnvöldum 5. október. Ég hjó eftir því að eina skýringin sem Alistair Darling gaf á þessum verknaði í viðtali við BBC morguninn sem þetta gerðist var það samtal. Það var ekkert annað samtal sem mér er kunnugt um að hafi átt sér stað á þeim degi millum nokkurs íslensks ráðherra og bresks kollega nema það. Fjármálaráðherra Bretlands sagði bókstaflega að íslenska ríkisstjórnin - hann orðaði það þannig - hefði beinlínis sagt að hún hygðist ekki standa við skuldbindingar sínar. Það var rangt hjá honum. Íslenska ríkisstjórnin sagði það aldrei. Hún hefur þvert á móti sagt að hún muni leitast við, ef þörf er á, að styðja við tryggingarsjóðinn til að hann gæti staðið við þær lágmarksskuldbindingar sem honum ber. Um það verðum við hins vegar að vera sammála og við þurfum að semja um það. Hvað er það sem hægt er að semja um? Það eru auðvitað kjör sem við teljum viðunandi, ásættanleg miðað við málsaðstæður og að við getum risið undir þeim.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er lagt fram af öllum þingmönnum Framsóknarflokksins og ég tek það fram sérstaklega í upphafi að þetta mál er eitt af þeim málum sem Framsóknarflokkurinn lagði áherslu á þegar gengið var til viðræðna um að verja vantrausti þá minnihlutastjórn sem nú situr að völdum á Íslandi. Þá lögðum við áherslu á nokkur mál, m.a. um aðgerðir til að taka á erfiðleikum í atvinnulífinu og gagnvart heimilunum í landinu. Annað mál var að ná fram nýjum kosningum hið fyrsta, 25. apríl, og svo að fá stjórnlagaþing til að breyta stjórnarskrá Íslands. Það er einmitt það mál sem ég er að mæla fyrir hér núna. Þetta mál er okkur framsóknarmönnum afar mikilvægt og við teljum bráðnauðsynlegt að það fái afgreiðslu á þinginu fyrir næstu kosningar og helst sem fyrst. Frumvarpið var að verulegu leyti unnið í svokallaðri lýðræðisnefnd Framsóknarflokksins sem Jón Kristjánsson, fyrrum alþingismaður og ráðherra, veitti forustu. Sú nefnd vann að ýmsum hugmyndum varðandi meira íbúalýðræði og hvernig íbúar gætu meira komið að því að taka ákvarðanir hér í landinu með þjóðaratkvæðagreiðslum og öðrum hætti. Sú nefnd kom með hugmyndir um stjórnlagaþing og útfærði þær að einhverju leyti. Síðan fór tillaga frá þessari nefnd inn á síðasta flokksþing Framsóknarflokksins sem haldið var 16.–18. janúar sl. og þar fékk þetta mál vinnslu. Síðan var það samþykkt á því þingi og upp úr þeirri ályktun var þetta frumvarp unnið, virðulegur forseti. Frumvarpið var kynnt á blaðamannafundi 29. janúar og því dreift hér 6. febrúar. Þetta er forsagan að þessu frumvarpi. Af hverju erum við yfirleitt að velta því fyrir okkur að setja hér af stað svokallað stjórnlagaþing? Jú, virðulegur forseti, þjóðin upplifir að hún standi á krossgötum og hún vill sjálf marka sér leið til betri framtíðar. Það er alveg ljóst að efnahagshrunið sem við höfum upplifað á síðustu mánuðum er hvati að því að stór hluti þjóðarinnar vill sjá breytingar á stjórnarháttum hér á Íslandi. Við framsóknarmenn höfum skynjað þennan þunga hjá þjóðinni og höfum viljað bregðast við með því að vinna í stofnunum flokksins og síðan með því að leggja fram þetta frumvarp í þinginu og leggja svona mikla áherslu á það við þá flokka sem hér fara með völd í augnablikinu, Samfylkinguna og Vinstri græna. Það er alveg ljóst að það eru samtök hér í landinu sem horfa mjög til þessa máls, ég nefni hér sérstaklega samtökin Lýðveldisbyltinguna sem hafa nú þegar sent þingmönnum bréf og flokkunum spurningar sem flokkarnir eru að svara. Þær spurningar ganga meira og minna út á stjórnlagaþing, hvort flokkarnir hafi í hyggju að veita brautargengi þessu máli, því að hér verði sett upp stjórnlagaþing, hvort það megi treysta því að flokkarnir komi því í gegn áður en þingi lýkur og hvernig flokkarnir líti á þetta mál bara yfirleitt. Það má segja að málið tengist svokölluðu Nýja Íslandi og við sem erum í Framsóknarflokknum og upplifum miklar breytingar þar líka innan dyra - sumir kalla flokkinn núna Nýju Framsókn - erum stolt af því að geta verið í forustu við að leggja fram þetta mál á þinginu við þessar aðstæður. Tvisvar sinnum áður hefur verið lögð fram tillaga um stjórnlagaþing á Alþingi. Hún var fyrst lögð fram af Páli Zóphóníassyni, þingmanni Framsóknarflokksins, árið 1948 og svo aftur af Jóhönnu Sigurðardóttur, núverandi forsætisráðherra, árið 1995. Ef við lítum til baka sjáum við að stjórnarskrá Íslands hefur breyst alveg ótrúlega lítið í tímans rás. Stjórnarskráin okkar var gjöf frá Danakóngi 1874, fyrsta stjórnarskráin, og sú stjórnarskrá sem Kristján IX. færði okkur Íslendingum var sniðin eftir þeirri dönsku frá 1849. Í þeirri stjórnarskrá var framkvæmdarvaldið í reynd hjá konungi og ráðgjöfum hans en ráðherrarnir voru skipaðir af konungi án samráðs við þingið. Þegar Ísland varð fullvalda 1918 og síðar lýðveldi 1944 voru ekki gerðar veigamiklar breytingar á stjórnarskránni frá 1874. Þær breytingar sem voru gerðar voru að skipta konungi út fyrir þjóðkjörinn forseta. Ég vil grípa hér niður, virðulegur forseti, í grein sem Eiríkur Tómasson lagaprófessor skrifaði og ber nafnið „Nú er lag“ og birtist í Fréttablaðinu 14. febrúar sl., afar góð grein og ég skora á þá sem telja mikilvægt að koma hér upp stjórnlagaþingi til að breyta stjórnarskrá Íslands að lesa þessa grein. Í þeirri grein segir, með leyfi virðulegs forseta: „Á meðan Danir breyttu stjórnarskrá sinni á síðustu öld til samræmis við tilkomu þingræðis og aukna áherslu á lýðræðislega stjórnarhætti, þá höfum við Íslendingar ekki gert neinar umtalsverðar breytingar á stjórnarskrá okkar ef frá eru taldar gagngerar breytingar á mannréttindaákvæðum hennar og örfáar aðrar breytingar sem fyrst og fremst lúta að skipun og starfsemi Alþingis. Megindrættirnir í skiptingu valds milli forseta (í reynd ráðherra), þingsins og dómstólanna eru óbreyttir frá 1874 eða öllu heldur 1849. Því er stjórnskipuleg staða íslenskra ráðherra nánast sú sama og Danakonungs (og ráðgjafa hans) á miðri 19. öld, þó þannig að ráðherrarnir verða að njóta stuðnings eða a.m.k. hlutleysis meiri hluta Alþingis á grundvelli þingræðisreglunnar.“ Virðulegur forseti. Það liggur við að maður segi að það sé nú bara skondið að þurfa að viðurkenna að við erum með stjórnarskrá sem er allt of mikið í takt við það sem tíðkaðist 1849. Hún hefur breyst alveg ótrúlega lítið, virðulegur forseti. Síðan við fengum stjórnarskrána hafa stjórnvöld við og við reynt að breyta henni. Nokkrar nefndir hafa starfað. Þær hafa yfirleitt gefist upp og það hefur lítið komið út úr þeim með örfáum undantekningum. Það sem er næst okkur í tíma og rúmi er að í ársbyrjun 2005 skipaði þáverandi forsætisráðherra níu manna nefnd til að endurskoða stjórnarskrána og henni var ætlað að skila tillögum um breytingar á stjórnarskránni þannig að hægt væri að leggja fram frumvarp í árslok 2006. Í greinargerðinni í okkar frumvarpi, virðulegi forseti, er dregið fram að erfiðlega hafi gengið að ná samkomulagi í nefndinni um breytingar og má segja að það eina sem hún hafi komist að samkomulagi um hafi verið að breyta þeirri aðferð sem notuð skuli við breytingar á stjórnarskrá. Jón Kristjánsson, fyrrum þingmaður og ráðherra, var formaður þessarar nefndar og við þingmenn sem mörg hver erum hér og fylgdumst með málum í þessari nefnd vitum auðvitað að þetta starf gekk mjög brösuglega. Það voru miklar deilur á milli flokkanna og ég vil tilgreina sérstaklega á milli Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks - þau geta reynt að skýra það nánar í sínum ræðum á eftir - þar sem mjög erfitt var að ná einhverjum samhljómi um breytingar á stjórnarskránni og koma með tillögur um þær. Það var bara ein breyting sem menn gátu fallist á og það var hvernig ætti að breyta stjórnarskránni yfirleitt sem er þó betra en ekki neitt. Nánast ekkert kom út úr þessari nefnd. Það er vegna þess að þingmenn - það verður að viðurkennast - eru svo hagsmunatengdir og flokkarnir verja svo mikið gildandi fyrirkomulag sem okkur hefur ekki tekist að breyta stjórnarskránni. Hún er úrelt, hún er allt of gömul, hún endurspeglar ekki raunveruleikann eins og hann er í dag og hún endurspeglar ekki vilja þjóðarinnar að mínu mati þannig að við framsóknarmenn leggjum mikla áherslu á að þetta mál nái fram að ganga. Víkjum að stjórnlagaþinginu sjálfu. Eins og við setjum það upp bætist bráðabirgðaákvæði við stjórnarskrána og í því er útfærsla á stjórnlagaþingi. Það er gert ráð fyrir því að á því þingi sitji 63 fulltrúar sem eru kjörnir í almennum kosningum og að þær skuli halda innan fjögurra mánaða frá gildistöku stjórnarskipunarlaga þessara. Það má deila um þessa tölu, hún mætti vera hærri, hún mætti vera lægri og það eru skiptar skoðanir á því hve margir eiga að sitja á svona stjórnlagaþingi. Af þessum sökum vil ég skjóta inn, virðulegur forseti, að sumir hafa talað um að það sé dýrt að setja upp stjórnlagaþing. Það er ljóst að ef fulltrúarnir yrðu 63 yrði kostnaðurinn, miðað við að þeir fengju þingfararkaup, 197 millj. kr. á ári. Kostnaðurinn yrði líklega eitthvað hærri af því að menn þyrftu að fá sérfræðiálit, býst ég við. Hins vegar er örugglega hægt að fækka fulltrúunum á stjórnlagaþinginu, þó ekki þannig að þeir verði svo fáir að þeir endurspegli ekki sæmilega vilja þjóðarinnar, segjum að þeim yrði fækkað ofan í 41 sem er tala sem gæti gengið upp að mati okkar framsóknarmanna til sparnaðar og þá yrði þingfararkaup 41 fulltrúa á stjórnlagaþingi 128 millj. kr., virðulegur forseti. Þessir stjórnlagaþingsfulltrúar yrðu kjörnir ásamt einum varafulltrúa í svokölluðu persónukjöri. Í frumvarpinu er sagt að þessir frambjóðendur skuli hafa meðmæli 300 kjósenda til að fá að vera í boði. Þetta er líka álitamál sem væri hægt að skoða. Það væri hægt að fækka mjög mikið þessum meðmælendum, hugsanlega ofan í 10, og jafnvel tilgreina að meðmælendurnir ættu þá að vera opinberir, þ.e. það ætti að birta opinberlega nöfn þeirra til að sporna við því að einhverjir færu í framboð og mundu láta listann liggja á bensínstöð eða einhvers staðar þar sem hver sem er mundi skrifa og væri kannski ekkert mikið að hugsa um undir hvað hann væri að skrifa. Meðmælendur þyrfti með frambjóðendum til að einhver mundi vilja bera ábyrgð á frambjóðandanum. Við leggjum líka til, virðulegur forseti, að í stjórnlagaþingskosningunum væri landið eitt kjördæmi, það væri ekki sex kjördæmi eins og er til Alþingis. Landið væri eitt kjördæmi og hver kjósandi gæti greitt allt að sjö frambjóðendum atkvæði. Hann mætti velja sjö af þeim lista sem er í boði. Allir sem eiga kosningarrétt í dag samkvæmt 33. gr. stjórnarskrárinnar mundu eiga kosningarrétt og vera kjörgengir til stjórnlagaþings yrðu allir sem uppfylla kjörgengisskilyrði 34. gr. stjórnarskrárinnar eins og gildir um kosningar í dag að frátöldum forseta Íslands, ráðherrum, alþingismönnum og varaþingmönnum. Hér eru, virðulegur forseti, ráðamenn þjóðarinnar í dag algerlega teknir út fyrir sviga, þeir gætu ekki verið í framboði til stjórnlagaþings enda er hugmyndafræðin sú að færa valdið, tillöguréttinn á því að breyta stjórnarskránni frá þinginu, til stjórnlagaþings, í hendurnar á öðrum, og síðan yrði að sjálfsögðu þjóðaratkvæðagreiðsla um tillöguna sem kæmi frá stjórnlagaþinginu. Í frumvarpinu er líka gert ráð fyrir því að forsætisnefnd stjórnlagaþings mundi skipa 31 fulltrúa samkvæmt tilnefningum almannasamtaka, hagsmunasamtaka og stjórnmálasamtaka til setu í hlutaðeigandi starfsnefndum stjórnlagaþings með tillögurétti og málfrelsi. Þetta er gert, virðulegur forseti, til að fá breiða aðkomu afla úr samfélaginu að þeirri vinnu sem fram fer á stjórnlagaþinginu við að koma með tillögu um breytta stjórnarskrá. Í frumvarpinu er líka gert ráð fyrir því að stjórnlagaþing skuli starfa í allt að sex mánuði. Þingið mætti framlengja starfstíma sinn um allt að tvo mánuði með einföldum meiri hluta ef hægt gengi en við gerum ráð fyrir því að það gæti tekið um sex mánuði fyrir stjórnlagaþingið að semja tillögu að góðri, nýrri stjórnarskrá fyrir Ísland. Einfaldur meiri hluti mundi ráða úrslitum. Varðandi einstök ákvæði í tillögu að nýrri stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland og til samþykktar að heildartillögu að nýrri stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland á þinginu þarf samþykki tveggja þriðju kjörinna þingfulltrúa. Ef þessi tilskildi aukni meiri hluti fyrir tillögu að nýrri stjórnarskrá næst á stjórnlagaþinginu skal tillagan innan tveggja mánaða frá samþykkt hennar á þinginu borin undir alla sem eiga kosningarrétt samkvæmt 33. gr. stjórnarskrárinnar í leynilegri þjóðaratkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar með einföldum meiri hluta greiddra atkvæða. Þá mundi öll þjóðin mæta í þjóðaratkvæðagreiðslu og greiða atkvæði um tillögu stjórnlagaþings að nýrri stjórnarskrá og væntanlega samþykkja, maður gerir frekar ráð fyrir því að þjóðin mundi samþykkja tillöguna með einföldum meiri hluta. Ef svo fer hins vegar að hún geri það ekki sem skal ekki útilokast mundu varafulltrúar á stjórnlagaþingi taka sæti aðalfulltrúa sem yrðu þá varafulltrúar, það yrði sem sagt alveg nýtt þing, varafulltrúar yrðu aðalmennirnir, og þetta nýja stjórnlagaþing fengi þrjá mánuði til að vinna aðra tillögu. Síðan færi sama ferlið í gang, mætti framlengja um einn mánuð og svo ætti að bera aftur niðurstöðu stjórnlagaþings undir þjóðina með sama hætti og fyrr í þjóðaratkvæðagreiðslu til að ná fram samþykkt. Síðan eru praktísk atriði, virðulegur forseti, í 1. gr. sem lýsa því betur hvaða kjara og réttinda stjórnlagaþingsfulltrúar skuli njóta og það sem skiptir kannski mestu máli er að þeir mundu njóta þingfararkaups. Fólk þyrfti auðvitað að taka sér frí frá þeirri vinnu sem það gegnir í dag verði það kosið á stjórnlagaþing en það mundi ekki stofnast réttur til eftirlauna samkvæmt lögum um eftirlaun í dag. Það er svo sem verið að leggja til að breyta þeim hér, eins og menn vita. Meðan á stjórnlagaþingi stendur mundi Alþingi vinna eins og áður þannig að við yrðum með tvö þing í landinu, eitt hefðbundið Alþingi sem vinnur á sama hátt og áður samhliða því að stjórnlagaþing starfar. Virðulegur forseti. Hvað mundi stjórnlagaþingið ræða? Ég vil nefna nokkur atriði en ekki ber að líta á þennan lista sem ég nefni hér sem einhverja skipun til stjórnlagaþings heldur lista að tillögum sem stjórnlagaþing gæti rætt ef það vill, það fær frjálsar hendur varðandi það hvað það vill taka upp í nýja stjórnarskrá. Á stjórnlagaþinginu gætu komið til álita hugmyndir á borð við afnám þingræðis og beina kosningu handhafa framkvæmdarvalds, t.d. forseta eða forsætisráðherra. Styrking þingsins gæti verið rædd, t.d. að einn þriðji hluti þingmanna gæti vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu og ráðherrar gætu ekki setið á þingi. Hér vil ég, virðulegur forseti, staldra aðeins við af því að sú er hér stendur hefur flutt það mál nokkrum sinnum í þinginu  Þetta mál hefur verið flutt af þeirri sem hér stendur. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur líka flutt mál á þessum nótum og fleiri þingmenn sem hér eru hafa verið aðilar að þessum málum. Þau hafa komist til nefndar en svo hefur þau dagað uppi þar. Ég nefni líka að stjórnlagaþingið gæti skoðað hugmyndir á borð við betra aðhald mismunandi valdaþátta innbyrðis, þ.e. gagnvart löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi og dómsvaldi, virkari ráðherraábyrgð, óháðara vald dómara, t.d. með staðfestingu af hálfu aukins meiri hluta þings. Það verður að segjast eins og er og ég held að enginn í þessu samfélagi geti komist undan þeirri umræðu að val á dómurum hefur sætt talsverðri gagnrýni upp á síðkastið þar sem menn hafa ekki talið - og þar vísa ég sérstaklega til m.a. niðurstöðu umboðsmanns Alþingis - að réttrar stjórnsýslu hafi verið gætt við val á dómara. Hérna vil ég líka nefna aukið valfrelsi kjósenda um fulltrúa á framboðslistum stjórnmálaflokka, þ.e. svokallað persónukjör sem hefur einmitt komið til umræðu í aðdraganda þessara kosninga núna. Einnig nefni ég takmörkun kjörtímabils þingmanna og seturéttar ráðherra, aukinn möguleika á þjóðaratkvæðagreiðslu og jafnvel frumkvæði að löggjöf frá almenningi, gegnsærra stjórnkerfi, hvort þörf sé á sérstökum þjóðhöfðingja og hvert sé hlutverk hans, hlutverk umhverfisnefndar og auðlindaréttar í stjórnarskránni, samband trúfélaga og ríkis og tímabundið framsal hluta ríkisvalds til yfirþjóðlegra stofnana. Hér hafa menn m.a. í huga nánari tengsl okkar við Evrópusambandið, breytta kjördæmaskipan og síðast en ekki síst skýrt og ótvírætt sjálfstæði þriggja meginþátta ríkisvaldsins, löggjafarvaldsins, dómsvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Þetta eru líklega þau atriði sem stjórnlagaþing mundi sérstaklega skoða og hugsanlega fleiri. Það er mjög spennandi hvaða tímasetningar þingmenn sjá fyrir sér fyrir stjórnlagaþing. Við framsóknarmenn teljum þar tvennt koma til greina, annaðhvort að drífa í þessu máli og treysta á að meiri hluti alþingismanna sé það hrifinn af stjórnlagaþingi að þeir séu tilbúnir til að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir með einhverjum breytingum, drífa í að koma því í gegn sem fyrst þannig að við getum kosið til stjórnlagaþings samhliða næstu alþingiskosningum, þ.e. 25. apríl. Þetta mun mörgum þykja mjög bratt. Þetta er hægt að okkar mati og við erum tilbúin til þess að tala fyrir því en gerum okkur grein fyrir því að upp geta komið andstæð sjónarmið hér inni og þá kannski sérstaklega hjá Sjálfstæðisflokknum, a.m.k. miðað við það sem maður hefur séð á opinberum vettvangi haft eftir einum fulltrúa sem hefur tjáð sig um mál stjórnlagaþings, hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Það var þungur tónn í honum gagnvart því að fara í þessar breytingar núna og hann talaði um að það þyrfti aldeilis að ná samstöðu um allt sem ætti að gera í sambandi við stjórnarskrána, það mætti ekki rasa um ráð fram o.s.frv. Þar voru notuð öll þau hefðbundnu rök sem notuð eru þegar menn vilja ekki gera neitt. Það er annaðhvort að drífa í þessu strax og það eru ákveðin rök með því og líka rök á móti. Þetta er ansi bratt, þetta þarf að gerast hratt. Svo er líka hægt að gera þetta hægar, þ.e. að samþykkja stjórnlagaþing fyrir kosningar og þá væntanlega nákvæmlega hvernig það ætti að líta út, staðfesta það eftir kosningar og drífa í að kjósa á stjórnlagaþingið í haust. Svo væri þá væntanleg afurð, drög að nýrri stjórnarskrá, til sex mánuðum síðar, segjum það, og þá væri hægt að kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá samhliða sveitarstjórnarkosningum 2010. Það væri líka hægt. Framsóknarmenn telja báðar aðferðirnar koma til greina og vilja ekki lenda í þeirri stöðu - þess vegna hefur sú hugmynd kviknað að drífa í þessu strax - að næsta ríkisstjórn og næsta þing mundu humma þetta allt fram af sér, tefja og tafsa og það yrði ekkert úr þessu. Það væri mjög slæm niðurstaða og að því leyti er svolítið lokkandi að gera þetta bara strax. Rökin með því að gera þetta strax eru þau að samkvæmt stefnuskrá ríkisstjórnarinnar sem nú situr á að samþykkja lög um skipan og verkefni stjórnlagaþings. Það er vilji fyrir hendi að einhverju leyti, vonandi að miklu leyti. Tíminn er nægur ef viljinn er á annað borð fyrir hendi hjá meiri hluta Alþingis. Ég held að maður verði bara að viðurkenna það að hér þarf maður að fara að meiri hluta Alþingis, það þýðir ekki að tala um allt Alþingi. Öfl hér inni munu draga lappirnar þannig að sú er hér stendur er komin á þá skoðun að það að ná meiri hluta væri eðlilegt af því að annars gerist ekki neitt. Ef kosið yrði 25. apríl gæti t.d. framboðsfrestur runnið út 8. apríl og þá hefðu frambjóðendur rúman hálfan mánuð til að kynna sig. Það væri hægt að hafa þá kynningu látlausa og þess vegna á vegum hins opinbera og þyrfti ekki að vera almennt hasarprófkjör eins og vill því miður oft brenna við. Það er að vissu leyti kostur að gera þetta hratt. Það er líka hægt að segja að ef þetta er gert núna mundu stjórnmálaflokkarnir líklega ekki hafa mjög mikil áhrif á val fulltrúa á stjórnlagaþingi. Þeir eru bara uppteknir í eigin kosningabaráttu til alþingiskosninga þannig að þeir mundu ekki hafa mjög mikil áhrif á hverjir veldust til stjórnlagaþings. Þetta yrði átakaminna, býst ég við, þannig að það eru líka rök. Ef þetta yrði gert svona gæti stjórnlagaþingið komið saman í fyrsta sinn - og þetta er hugmynd frá Eiríki Tómassyni lagaprófessor sem ég gat um áðan - 17. júní næstkomandi, á 65 ára afmæli lýðveldisins. Það gæfist alveg tími til að undirbúa slíkt og þingið mundi svo starfa í 6–8 mánuði og þá væri hægt að bera nýja stjórnarskrá undir þjóðaratkvæði samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010 eins og er hægt líka ef stjórnlagaþingið verður kosið næsta haust og tekur þá til starfa. Það er margt sem mælir með því að gera þetta strax. Það sem mælir því á móti er að tíminn er naumur og það þyrfti að vera talsverður vilji innan dyra, meirihlutavilji, til að ná því í gegn að hægt sé að fara þessa leið. Virðulegur forseti. Ég sé að tími minn er á þrotum. Þetta mál, stjórnlagaþing, er mjög stórt og það er reyndar svo mikilvægt í augum margra að Lýðveldisbyltingin svokallaða er jafnvel að íhuga framboð til alþingiskosninga vegna þessa máls, þ.e. ef héðan koma mjög neikvæð skilaboð sem ég vona að verði ekki muni það hvetja Lýðveldisbyltinguna í framboð. Af því tilefni vil ég segja að framsóknarmenn eru stoltir af því að hafa frumkvæði í þessu máli, vera komnir með frumvarp hérna inn. Ég er mjög ánægð með, og undirstrika það, viðtökur bæði Samfylkingarinnar og Vinstri grænna gagnvart þessu máli. Það er nefnd að störfum við að undirbúa þetta mál og það er hægt að nýta þá vinnu ásamt þeirri vinnu sem við framsóknarmenn höfum nú þegar lagt í með þessu frumvarpi og þeim flutningi að vera með það í þinginu núna. Það fer væntanlega strax til nefndar og vinnst þar áfram. Ég vil koma því skýrt á framfæri að ég er mjög ánægð með Samfylkinguna og Vinstri græna, að þeir skuli sýna þennan vilja og ég vona að sá vilji endist út í gegn. Frjálslyndir eru aðeins óskrifaðra blað en taka væntanlega til máls á eftir. Svo er auðvitað ekki alveg skýrt hvað Sjálfstæðisflokkurinn vill í þessu en ég vona að hann falli ekki í þá gryfju að tala neikvætt um stjórnlagaþing, finna því allt til foráttu og tala um að ekki sé hægt að gera neinar breytingar nema í 100% samkomulagi af því að hér sé um stjórnarskrána að ræða. Ég er ekki lengur sammála því. Ég leit þannig á málið einu sinni, ég viðurkenni það, en ég er ekki á því máli lengur. Ef það á að bíða eftir því að allir þingmenn verði sammála um eitthvað í sambandi við stjórnarskrána bíðum við til eilífðarnóns. Nú verðum við að taka þetta mál úr höndum þingsins og flytja það til þjóðarinnar. Stjórnlagaþing er fulltrúar þjóðarinnar, er kosið í almennum kosningum þar sem landið er eitt kjördæmi og þar verða fulltrúar sem þjóðin treystir til að koma með drög að nýrri stjórnarskrá. Síðan á þjóðin að blessa þá tillögu eða hafna henni þegar þar að kemur. Ég vona að sjálfstæðismenn taki vel í þessa hugmyndafræði og vil alveg gefa þeim möguleika á að einhenda sér í þessa vinnu með okkur sem teljum mikilvægt að koma hér sem fyrst á stjórnlagaþingi svo 

Herra forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir segir að hún sé stolt af Framsóknarflokknum fyrir að hafa lagt frumvarpið fram. Ég tel að Framsóknarflokkurinn geti verið stoltur af þessu frumvarpi og ég kem hingað einungis til að lýsa yfir stuðningi við meginhugmyndir í því. Sömuleiðis er ég algjörlega sammála hv. þingmanni um að það sé hárrétt að taka þetta mál úr höndum þingsins, þ.e. breytingar á stjórnarskránni og láta í hendur stjórnlagaþings sem er kosið með þeim hætti sem lýst er í frumvarpinu. Einnig er ég þeirrar skoðunar að það séu full tækifæri til að ljúka þessu máli áður en þing lýkur störfum fyrir kosningarnar í vor. Ég held að nú sé ákveðið tækifæri til að taka á í þessum efnum og ég lýsi því alla vega fyrir mína hönd og vonandi minna vandamanna að við erum reiðubúin til að taka þátt í því starfi. Það kann að vera að við höfum einhverjar sérstakar skoðanir á ýmsu sem fram kemur í frumvarpinu, svo sem fjölda þeirra sem eiga að sitja á þinginu, en ég er til umræðu um hvaðeina í þeim efnum. Sjálfur tel ég að það sé kannski fullmikið að ætla slíku þingi sex mánuði til að ljúka störfum og eiga síðan kost á framlengingu um tvo mánuði til viðbótar. Það segi ég með vísan til þess sem kemur fram í greinargerðinni að stjórnarskrárnefndin sem sat á sínum tíma og skilaði einu frumvarpi af sér hefur bæði dregið saman miklar upplýsingar sem varða þau atriði sem hv. þingmaður nefndi sem hugsanleg umræðu- og ákvörðunarefni á stjórnlagaþingi og sömuleiðis óskaði sú nefnd eftir mjög ítarlegum útdráttum frá einmitt sumum þeirra fræðimanna sem hv. þingmaður nefndi hér um þessi efni. Ég vildi kannski leggja inn eitt efni til viðbótar sem ég tel óhjákvæmilegt að ræða á slíku 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir mjög jákvæð skilaboð gagnvart þessu máli, að hæstv. ráðherra er tilbúinn til að fara þessa leið. Það sem mér fannst eftirtektarverðast var sú yfirlýsing hæstv. utanríkisráðherra að hann væri tilbúinn til að láta kjörið á fulltrúum til stjórnlagaþingsins fara fram við næstu alþingiskosningar 25. apríl. Mér finnst það afar sterk yfirlýsing komandi frá leiðandi ráðherra í ríkisstjórninni. Ég verð að segja eins og er að Eiríkur Tómasson lagaprófessor, sem er varfærinn maður, hefur fært svo sterk rök fyrir þessu máli að ég tel að þingið eigi að skoða þetta mjög vel núna. Það er alveg ljóst að þetta er hægt, það þarf bara viljann. Við deilum því áhuga okkar, við framsóknarmenn 

Hæstv. forseti. Þetta er athyglisvert mál sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hefur kynnt hér. Það kallar auðvitað á mikla umræðu vegna þess að þarna er ekki beinlínis verið að boða neinar lagfæringar eða umbætur á stjórnarfari hér á landi, á stjórnskipan Íslands, heldur heyrist mér að verið sé að boða einhvers konar byltingu, þannig að eitthvað þurfa menn að ræða þetta út frá mismunandi hliðum. Ég ætla að koma efnislega að athugasemdum á eftir en ég vildi spyrja, af því að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vék nokkuð að því sem kalla má samspil ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins varðandi þetta mál, hvort um sé að ræða samstarf milli Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarflokkanna um vinnu við málið og hvort vænta megi að það samstarf skili einhverri niðurstöðu innan skamms.

Virðulegur forseti. Það er algjörlega fráleitt að halda því fram að þetta frumvarp boði byltingu, það er fráleitur málflutningur. Ég ætla að vona að sjálfstæðismenn og hv. þm. Birgir Ármannsson séu ekki með þessum orðum að reyna á einhvern hátt að segja að frumvarpið sé eitthvað annað en það er. Kallað er eftir breytingum á stjórnarháttum á Íslandi og kallað hefur verið eftir þeim í langan tíma. Það hafa margir þingmenn gert en við höfum ekki borið gæfu til þess, þingmenn, að ná samstöðu um breytingar. Þess vegna verðum við að setja valdið í hendur þjóðarinnar og breyta stjórnarskránni þannig. Þetta er alls ekki bylting, þetta er bara nauðsynleg breyting. Það er verið að taka gamla og úrelta stjórnarskrá og gera hana lýðræðislegri. Varðandi samstarfið við stjórnarflokkana 

Herra forseti. Ég ætla að fylgja eftir spurningu minni um samstarf. Mér er kunnugt um það sem stendur í verkefnaáætlun ríkisstjórnarinnar þar sem talað er um að sett verði lög um stjórnlagaþing. Mér er líka kunnugt um að ríkisstjórnin hefur sett á fót starfshóp til að vinna að stjórnarskrárbreytingum, þar á meðal tillögum sem varða stjórnlagaþing. En ég velti fyrir mér hvernig samspil Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarflokkanna er í þessu. Hvort ríkisstjórnarflokkarnir muni styðja frumvarp framsóknarmanna eða hvort framsóknarmenn muni leggja fram frumvarp sitt og bíða síðan eftir frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna. Ég velti líka fyrir mér hvort hv. þingmaður geti svarað því til hvort Framsóknarflokkurinn telji ástæðu til að gera aðrar breytingar á stjórnarskránni fyrir vorið, eins og ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt til, eða hvort allar stjórnarskrárbreytingar eiga að bíða þessa nýja stjórnlagaþings.

Virðulegur forseti. Við erum opin fyrir því að gera aðrar breytingar á stjórnarskránni heldur en þær að koma á stjórnlagaþingi. Við erum opin fyrir því svo framarlega sem þær breytingar eru jákvæðar og góðar. Þrátt fyrir að einhverjar breytingar verði gerðar á stjórnarskránni er ekki þar með sagt að stjórnlagaþingið hefði ekkert að gera. Það er alls ekki þannig. Ég nefndi hér mjög mörg atriði sem stjórnlagaþing þarf að taka á. Mjög mörg atriði. Þannig að þó að eitt eða tvennt þessara mála yrði afgreitt hér áður en stjórnlagaþing tekur til starfa skiptir það ekki öllu máli. Framsóknarmenn hafa sagt báðar leiðir færar. Hægt er að kjósa stjórnlagaþingið samhliða alþingiskosningum og spara pening. En það er líka hægt að gera það í haust. Ríkisstjórnin kemur hugsanlega með tillögur sem yrðu ræddar. Þær eru væntanlega í vinnslu samhliða vinnslu 

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur þar sem hún talaði m.a. um að stjórnarskrá lýðveldisins væri úrelt. Er það svo? Standast grundvallaratriði stjórnarskrárinnar ekki í meginatriðum? Þegar órói og upplausn er í þjóðfélagi er þá brýnt að grípa til og breyta grundvallarreglum og lögum þess? Eru einhverjar líkur til þess, miðað við það að stjórnlagaþing sem þarf tvo þriðju meiri hluta til að hlutir nái samþykki, að almenn viðhorf til stjórnlaga verði tekin úr sambandi þegar slíkt stjórnlagaþing kemur að? Er ekki meginatriðið að sinna þarf ákveðnum atriðum varðandi það að auka lýðræði í samfélaginu, koma á þjóðaratkvæðagreiðslu og skilja betur á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, en ekki sérstaklega önnur ákvæði í stjórnarskránni?

Virðulegur forseti. Svarið er já. Algjörlega ljóst er að stjórnarskráin er úrelt. Megindrættir skiptingu valds í stjórnarskránni milli forseta, sem eru í reynd ráðherrar, þingsins og dómstóla hafa verið óbreyttir frá 1874 eða öllu heldur frá 1849 eins og lagaprófessorinn Eiríkur Tómasson bendir á. Þetta vitum við öll. Stjórnarskráin er úrelt. Oft hefur verið reynt að breyta henni og okkur hefur mistekist. T.d. er ekki minnst á orðið lýðræði í stjórnarskránni enda var það orð ekki svo tamt í munni þegar hún var samin. Ákvæði um vald og hlutverk forseta Íslands. Allir sjá að það er alveg hrópandi hversu óljóst það er. Nú er einmitt lag að gera þessar breytingar, vegna þess að almenningur er farinn að sjá þetta, skilja og finna 

Virðulegi forseti. Er það ekki þannig að stjórnarskráin stenst í meginatriðum? Er ekki verið að tala um að breyta einungis ákveðnum litlum hlutum - ég er ekki að tala um annað en að þeir skipti verulegu máli? En er ekki talað um að mannréttindaákvæði eigi að standa svo sem þau eru? Er ekki talað um að í meginatriðum megi skipan dómsmála standa svo sem verið hefur? Er verið að tala um að breyta kirkjuskipun í landinu? Er ekki fyrst og fremst verið að tala um stjórnskipunarþátt stjórnarskrárinnar en að hún standist að öðru leyti? Miðað við hvernig stjórnlögum er háttað í nágrannaríkjum okkar, t.d. á Norðurlöndunum, er íslenska stjórnarskráin að einhverju leyti úreltari eða með öðrum hætti þannig að hún krefjist slíkrar gagngerrar endurskoðunar? Er ekki svo að í grunninn er íslenska stjórnarskráin með svipuðum hætti og á hinum Norðurlöndunum, þó með þeim frávikum sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gat um í framsöguræðu sinni?

Virðulegur forseti. Ég hef svolítið á tilfinningunni að hv. þm. Jón Magnússon sé að verja úrelta stjórnarskrá hér.  Mörg þeirra atriða eru grundvallaratriði um þrígreiningu valdsins. Ljóst er að á Norðurlöndunum hafa menn breytt stjórnarskrám sínum. Danir sem gáfu okkur stjórnarskrána sem við búum við, meira eða minna óbreytta, - henni hefur verið ótrúlega lítið breytt - hafa breytt sinni stjórnarskrá og hún endurspeglar lýðræðislegri stjórnarhætti heldur en eru hér. Virðulegi forseti. Við verðum að fara í gegnum þessa vinnu. Ég ítreka að þetta væri langbesta leiðin. Stjórnlagaþing sem tæki alla stjórnarskrána til endurskoðunar frá grunni þannig 

Herra forseti. Við ræðum hér afskaplega merkilegt mál sem er frumvarp til breytinga á stjórnskipun og það að setja nýtt stjórnlagaþing. Ég er því mjög hlynntur. Ég er sömu skoðunar og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir að núgildandi stjórnarskrá er úrelt. Það er skoðun mín. Ég er ekki að segja að hún sé það. Ég hef ekki fundið sannleikann. En ég tel að hún sé úrelt að mörgu leyti og það þurfi að endurskoða hana alveg frá byrjun og sníða hana að íslenskum veruleika en ekki dönsku kóngaveldi. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann hvernig eigi að standa að þessu kjöri. Þurfa þeir sem eru í framboði að samþykkja það? Geta 300 manns kosið hver annan eða skrifað upp á hver hjá öðrum í einum hóp? Gæti t.d. þing Framsóknarflokksins samþykkt 300 manna þing þar sem allir skrifa hjá öllum og þá eru komnir 300 manns í framboð? Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Þarf ekki að setja einhverjar takmarkanir á þetta? Ég hugsa bara svona þröngt, 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að heyra að hv. þm. Pétur Blöndal er jákvæður gagnvart málinu. Að það þurfi að breyta stjórnarskránni og ekki pikka út einhver einföld atriði, heldur endurskoða hana frá grunni. Það er meginmálið. Ég fagna því að hann mun væntanlega aðstoða við að ná málinu í höfn. Ég verð að viðurkenna að mér hefur ekki dottið í hug sú leið að menn skrifuðu hver upp á hjá öðrum, einhver 300 manna hópur, og færu allir saman í framboð. Mér hefur bara ekki dottið það í hug. Eins og ég nefndi áðan eru ýmsar leiðir færar. Hægt er að hafa 300 manns sem meðmælendur. Það er hægt að hafa þá færri og hafa þá opinbera svo hægt sé að sjá hverjir það eru. En þetta er praktískt útfærsluatriði. Aðalatriðið er að þeir sem fara í framboð verða auðvitað að fá flest atkvæði í samfélaginu. Þannig að ég á von á því að við munum kjósa hér mjög 

Herra forseti. Þá langar mig til að koma með eina grundvallarspurningu. Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar, sem við erum að fara að eyða, á að bera tillögur, hvort sem er til breytinga eða viðauka stjórnarskrár, upp á reglulegu Alþingi og aukaalþingi. Þannig að við komumst ekki hjá þessu nema brjóta stjórnarskrána. Við komumst ekki hjá 79. gr. nema að ætla okkur að brjóta stjórnarskrána. Það sem stendur hér í 2. gr. um að ný stjórnarskrá taki gildi. Sú gamla er ekki farin úr gildi. Fyrst verður að breyta 79. gr. og ég bendi á að í þessari tillögu er gert ráð fyrir því að breyta stjórnarskránni við stjórnarathöfn forseta Íslands samkvæmt stjórnskipunarlögum og þess vegna gildir 1. mgr. 13. gr. stjórnarskrárinnar ekki. Með þessu frumvarpi frá Alþingi, lögum frá Alþingi, er verið að breyta stjórnarskránni. 79. gr. stjórnarskrárinnar, sem virðist eiga að eyða, hv. þingmenn, leyfir það ekki.

Virðulegur forseti. Ljóst er að þetta frumvarp er breyting á stjórnarskrá. Það stendur skýrt í 1. gr.  Ef menn vilja fara þessa -  En það er alla vega ljóst að þetta er breyting á stjórnarskrá. Þannig að ef frumvarpið fær samþykki núna þarf líka að samþykkja það á nýju þingi til að það öðlist gildi.

Herra forseti. Eins og ég sagði í andsvari mínu áðan kallar það mál sem hér liggur fyrir á töluvert miklar og ítarlegar umræður. Við getum bara rétt hafið þær umræður hér í dag vegna þess að verið er að leggja til það sem ég kallaði byltingu en hv. þm. Siv Friðleifsdóttir mótmælti. Þetta er líkingamál en byltingin er fólgin í því að verið er að fara allt aðra leið við gerð stjórnarskrár en gert hefur verið áður og það er verið að gera ráð fyrir umbyltingu kerfisins. Hv. þingmaður gat þess í ræðu sinni að ætlunin væri að fara í heildarendurskoðun og breyta stjórnarskránni í ýmsum grundvallaratriðum og því tel ég það ekki ofmælt að boðuð sé ákveðin bylting varðandi stjórnskipun landsins miðað við það sem verið hefur. En það er ekki aðalatriði málsins. Hugmynd um stjórnlagaþing er í sjálfu sér áhugaverð. Á þessu stigi vil ég ekki hafna henni þó að ég hafi ákveðna fyrirvara. Ég hef fyrirvara vegna þess að ég velti því fyrir mér hvernig og hvers vegna þjóðkjörið stjórnlagaþing ætti að vera betur til þess fallið að fjalla um stjórnarskrármál en þjóðkjörið Alþingi. Við kjósum til Alþingis í vor. Vilji menn gera breytingar á stjórnarskránni geta menn boðið sig fram undir þeim merkjum og tekist síðan á um málið á Alþingi. Ég held að menn vanmeti það að stjórnarskrármál eru í eðli sínu pólitísk mál og menn skipast í mismunandi hópa, kannski ekki í flokka, vegna afstöðu sinnar til stjórnarskrárinnar og við getum ekki tekið stjórnarskrána og stjórnarskrárumræðu úr pólitísku samhengi. Stjórnarskrármál eru sennilega einhver pólitískustu mál sem um getur. Mér finnst ekkert óeðlilegt að þeir sem gefa kost á sér til Alþingis takist á um stjórnarskrármál eins og önnur mál og af þeirri ástæðu hef ég ákveðnar efasemdir um að þörf sé á stjórnlagaþingi. Nú hefur verið bent á að stjórnarskráin hafi lítið breyst í áranna rás og er það að hluta til rétt. Ég bendi þó á að ýmsir mikilvægir kaflar stjórnarskrárinnar hafa verið endurskoðaðir, aðrir ekki. Vilji hefur verið til þess að breyta ýmsum öðrum atriðum en ekki hefur náðst um það pólitísk samstaða vegna þess, eins og við vitum, að leitast hefur verið við að gera ekki stjórnarskrárbreytingar nema um það sé víðtæk pólitísk sátt. Það er ekki tilviljun, það er vegna þess að það er mikilvægt að grundvallarlög landsins séu í ákveðinni sátt en ekki í sundurlyndi. Það er mikilvægt að grundvallarlög landsins, stjórnarskráin, séu stöðug en séu ekki sífelldum breytingum háð. Það væri t.d. mjög óheppilegt ef ný ríkisstjórn, sem kæmi að völdum hverju sinni, teldi sig þurfa að gera einhverjar breytingar á stjórnarskrá til þess að koma stefnumálum sínum í framkvæmd. Stjórnarskráin á að vera stöðug og lifa lengur en ríkisstjórnir, lifa lengur en sveiflur sem eiga sér stað í hinu pólitíska lífi. Það er því að mínu mati ekki galli heldur kostur að stjórnarskráin breytist hægt. Með því er ég ekki að segja að ekki sé ástæða til að breyta ýmsu í núverandi stjórnarskrá. Ýmsir af þeim þáttum sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi í ræðu sinni eru vissulega þess virði að þeir séu ræddir og þar séu gerðar breytingar. Ég held að mörg þau efnisatriði sem hún getur um og koma fram í þingmáli Framsóknarflokksins séu þess eðlis að rétt sé að skoða breytingar á þeim. Ég held hins vegar að hægt sé að gera það án þess að fara í þá umbyltingu sem mér heyrist hv. þingmaður og Framsóknarflokkurinn boða í þessum efnum. Ég vildi geta hér um nokkur atriði sem ég tel að þurfi að íhuga þegar við fjöllum um þessi mál. Í fyrsta lagi þurfum við að velta því fyrir okkur - og ég tel að ekki sé ástæða til að gera lítið úr þeim þætti - að við erum stödd á þeim stað að tveir mánuðir eru til kosninga. Það eru tveir mánuðir til kosninga, við vitum ekki hversu mikið er eftir af þinginu en það er mjög skammur tími, það eru fáar vikur. Þegar við tökum ákvarðanir um grundvallarmál þurfum við að vanda okkur og við erum að fást við fjölmörg stór mál á þessum vikum. Þess vegna held ég að þegar af þeirri ástæðu sé erfitt að fara í róttækar breytingar af því tagi sem boðaðar eru í frumvarpinu á þeim stutta tíma sem nú er til stefnu. Þetta segi ég alveg óháð efni málsins og alveg óháð öðrum hugmyndum um stjórnarskrárbreytingar. Ég held bara að þegar við tökum afdrifaríkar ákvarðanir í þessum efnum eigum við að vanda til verka, við eigum að ræða hlutina vel, við eigum ekki að ana að neinu, við eigum ekki að gera neitt í fljótfærni. Annað atriði sem ég vildi nefna er það að - sem tengist auðvitað þessum tíma - það er í rauninni mjög óljóst hver áform ríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokksins eru í þessum efnum. Það er búið að gefa almenna yfirlýsingu um að koma eigi á fót stjórnlagaþingi. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram sína útfærslu, ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki kynnt sína útfærslu, við vitum ekki hvenær hún kemur. Við vitum ekki hvað þingið fær langan tíma til að fjalla um þau mál. Við vitum ekki hvort einhverjir fletir eru á því að ná samkomulagi um þau mál. Við vitum ekki hvaða tillögur um stjórnarskrárbreytingar verða þar aðrar en hugmynd um stjórnlagaþing. Ég endurtek það sem ég sagði áðan í því sambandi að það er eitthvað óskaplega órökrétt við það að ætla að fara að breyta einhverjum atriðum í stjórnarskránni, kannski þremur atriðum, núna í vor eins og ríkisstjórnin boðar, gera þrjár efnislegar breytingar á stjórnarskránni fyrir vorið og ætla svo á sama tíma að setja á fót stjórnlagaþing sem á að taka við völdum eftir kosningar og á að fara í heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, sem þýðir að þau atriði sem verða þá ákveðin í vor með hefðbundnum hætti, breytingar á stjórnarskránni, koma til endurskoðunar örfáum mánuðum síðar. Hvers virði eru þá þær breytingar sem gerðar yrðu fyrir kosningar í vor á stjórnarskránni? Hvers vegna ættum við að samþykkja slíkar breytingar þegar við erum hvort sem er að fara út í það að halda stjórnlagaþing, ef það verður ofan á? Er ekki rétt, sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði, að það yrði hlutverk stjórnlagaþings að fara í heildarendurskoðun, það væri allt undir og Alþingi gæti ekki bundið hendur stjórnlagaþingsins? Það gæti tekið fyrir þau atriði stjórnarskrárinnar sem það vildi og gert þær breytingar sem það vildi. Það er eitthvert ósamræmi í þessu sem ég held að þeir sem tala fyrir þessum hugmyndum verði aðeins að átta sig á - þeir verða að gera okkur grein fyrir því hvernig þeir sjá samspil annars vegar efnislegra breytinga á stjórnarskránni í vor og hins vegar stjórnlagaþings sem á að taka til starfa annaðhvort 17. júní, eins og nefnt var hér áðan, eða þá síðar í sumar ef skilja má tillögu Framsóknarflokksins á þann veg. Þetta þarf einhvern veginn að komast á hreint. Þar sem ég sé hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar væri mjög fróðlegt ef hann gæti aðeins upplýst okkur um þetta vegna þess að við vitum að hann átti þátt í að semja verkefnaskrána þar sem þessa mótsögn er að finna, mótsögnina um það að annars vegar eigi að gera efnislegar breytingar, nefndar eru þrjár tilteknar efnislegar breytingar á stjórnarskránni sem eiga að samþykkjast fyrir vorið, og hins vegar séu áform um stjórnlagaþing sem taka eigi til starfa sem fyrst eftir kosningar og á að hafa heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar að markmiði. Ég vona að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, geti gert okkur grein fyrir því hér í umræðunni á eftir hvernig þetta er hugsað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég ætla að lokum, herra forseti, að nefna nokkur efnisleg atriði sem ég tel að við þurfum að huga að ef niðurstaðan verður sú að þetta þing hefjist handa við að reyna að koma á fót stjórnlagaþingi. Í fyrsta lagi eru það lagatæknileg sjónarmið. Mér finnst það galli á þingmáli Framsóknarflokksins að gert er ráð fyrir alveg gríðarlega löngu stjórnarskrárákvæði. Ég tel að betur færi á því að hafa stutt og skýrt stjórnarskrárákvæði sem veitti heimild fyrir stjórnlagaþingi og útfærslan yrði síðan í almennum lögum. Í öðru lagi vildi ég nefna að það þyrfti að skoða útfærsluna, t.d. varðandi fjölda þingfulltrúa. Ég tek undir þau sjónarmið sem komið hafa fram, mér fyndist eðlilegt að þeir yrðu færri. Ég mundi líka leggja til að áhugamenn um málið skoðuðu fjölda meðmælenda með frambjóðendum til stjórnlagaþings en mér finnst talan 300 afar lág í því sambandi og skapa hættu á að óskaplega margir bjóði sig fram til stjórnlagaþings, sem mundi gera kosninguna miklu erfiðari, dreifingu atkvæða meiri og skapa meiri hættu á að þeir sem verða kosnir til stjórnlagaþings hafi í rauninni frekar lítið umboð kjósenda á bak við sig vegna þess að atkvæðadreifingin er svo mikil. Varðandi þann tíma sem þingið á að starfa verð ég að segja að mér finnst tillaga Framsóknarflokksins gera ráð fyrir allt of skömmum tíma til þess. Ef raunverulega er ætlunin að fara í grundvallarendurskoðun á stjórnarskránni þarf lengri tíma. Ég held að það þyrfti tíma fyrir fulltrúa á stjórnlagaþingi að fóta sig aðeins í því verkefni sem þeir hafa tekist á hendur. Ég held að það tæki þá tíma að fara yfir þau álitamál sem um er að ræða og ég held að það geti tekið töluverðan tíma fyrir 63 einstaklinga að koma sér saman um niðurstöðu í einhverju máli. Ég þekki það úr stjórnarskrárnefnd frá síðasta kjörtímabili að það var mjög erfitt fyrir 9 menn að ná saman um einhverja niðurstöðu, hvað þá 63. Ég bið menn að vanmeta það ekki að tilvist flokka á þingi er mjög oft til þess fallin að hjálpa mönnum að komast að niðurstöðu, einfalda samkomulag og þess háttar frekar en ef hver kemur fyrir sig með sínar hugmyndir og vill halda þeim fram. Ég bendi því á að verði þetta að veruleika tel ég að tíminn þyrfti að vera rýmri og kannski ætti ekki að setja nein skilyrði um tíma, kannski ætti bara að gefa stjórnlagaþinginu svigrúm, ef á annað borð er ákveðið að fara út í þetta ætti kannski bara að gefa stjórnlagaþinginu sjálfu svigrúm til að meta það hversu langan tíma það þyrfti til sinna starfa. Ég vil að síðustu nefna það að mér finnst hugmyndin sem fram kemur í frumvarpinu, um það að verði tillögu stjórnlagaþings um breytingar á stjórnarskrá hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu verði varafulltrúar kallaðir til til að taka við, mjög skrýtin. Þessi hugmyndafræði gengur út á það að það er þjóðin sem kýs fulltrúa sína og þeir sem ná kjöri eru þeir sem flest atkvæði fá og ég sé ekki að rök séu fyrir því að hinir sem fá miklu færri atkvæði eigi að taka við keflinu þegar þeir sem hafa miklu fleiri atkvæði og miklu meira lýðræðislegt umboð hafa sett fram tillögu sem ekki hlýtur náð fyrir augum þjóðarinnar. Ég spyr líka: Hvað gerist ef þjóðaratkvæðagreiðsla fellir mál í annað sinn? Hvað gerist þá?  Að lokum, herra forseti, vil ég segja að ég tel að góð rök geti verið til þess að gera tilteknar breytingar á stjórnarskránni og margt er þar sem mætti skýra og endurskoða. Ýmis ákvæði gætu átt þar heima sem ekki eru þar í dag. Ég held hins vegar að menn eigi að fara varlega í breytingar af þessu tagi og ég held að menn verði að hugsa sig vel um áður en menn fara út í gersamlega nýja aðferðafræði í miklum önnum hér á vorþingi þegar skammt er til kosninga.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson velti ýmsum hlutum fyrir sér í framsögu sinni, sérstaklega þar sem talað var um það að þetta væri í raun bylting. Þegar stjórnlagaþing hafa almennt verið haldin hafa þau verið haldin í kjölfar byltingar. Það má segja að við höfum verið að horfa upp á byltingu á Íslandi, sem er kölluð búsáhaldabyltingin, og því sé mjög eðlilegt að sinna þeim kröfum sem komu fram þar. Meðal þeirra krafna sem þar voru settar fram var sú að haldið yrði stjórnlagaþing og stjórnarskráin yrði endurskoðuð og erum við framsóknarmenn að svara því kalli. Við vorum að vísu byrjuð að vinna að þessu löngu áður. Eftir áralangt samstarf við Sjálfstæðisflokkinn komumst við að þeirri niðurstöðu að það eina sem mundi kannski virka væri að koma á stjórnlagaþingi og taka valdið af þinginu varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar, því að við sjáum mjög skýrt hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt allt upp úr því að halda valdinu á hendi sem fæstra, þjappa saman valdinu. Hugmyndin um stjórnlagaþing kemur einmitt úr hópi innan Framsóknarflokksins sem fjallar um íbúalýðræði og hvernig hægt sé að auka lýðræðið á Íslandi. Við höfum 65 ára reynslu af því að reyna að breyta stjórnskipan landsins og það hefur ekki gengið. Það er búið að breyta nánast öllum öðrum köflum stjórnarskrárinnar en stjórnarskipunarkaflanum. Hv. þingmaður hefur miklar áhyggjur af því að stjórnlagaþingið fái of skamman tíma en í því sambandi má geta þess að nokkrar nefndir hafa starfað undir forsæti ráðherra Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal Gunnars Thoroddsens og Bjarna Benediktssonar, og sumar mjög lengi og hafa ekki skilað neinu af sér. Ég held því að það sé mjög eðlilegt að gerðar séu ákveðnar kröfur um að stjórnlagaþingið starfi og skili ákveðnu verki af sér sem þjóðin geti síðan kosið um. Ég spyr hv. þingmann, mér fannst skorta á upplýsingar um það í ræðu hans: Hvað er það nákvæmlega 

Hæstv. forseti. Mér hefur ekki heyrst að eftirspurn væri eftir því af hálfu Framsóknarflokksins að stjórnmálamenn hefðu skoðanir á efnisatriðum stjórnarskrárinnar, en ég hef auðvitað tekið þátt í stjórnarskrárvinnu undanfarin ár og ýmsar hugmyndir hafa verið þar á lofti og verið ræddar og ég tel að full ástæða sé til þess að halda þeirri vinnu áfram. Í stjórnarskrárnefndinni sem var undir forustu Jóns Kristjánssonar var verið að velta upp mjög mörgum þáttum og sú nefnd setti sér það markmið að fara í heildarendurskoðun. Ég held að kannski væri nær að taka það starf upp aftur og halda því áfram, fylgja því eftir. Ég tek þó fram að mér finnst hugmyndin um stjórnlagaþing ekkert fráleit, ég vara menn bara við að fara út í breytingar af þessu tagi í einhverju óðagoti núna þegar við höfum mjög skamman tíma til að ræða þessi mál, þegar við höfum skamman tíma til umhugsunar, skamman tíma til þess að sjá fyrir okkur hvernig hlutirnir eiga að virka. Ég bendi á að við erum að fást við fjölmörg önnur mál hér á þinginu sem meira liggur á. Ég leyfi mér að segja það vegna þess að ég held að breytingar á stjórnarskrá Íslands muni ekki hjálpa Íslendingum út úr þeim efnahagsógöngum sem við eigum við að stríða í dag.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að hv. þm. Birgir Ármannsson telji að verið sé að vinna þetta í ákveðnu óðagoti þar sem þetta hefur væntanlega ekki verið mjög mikið uppi á borðinu innan hans flokks. Hins vegar hefur náttúrlega mikil vinna farið fram innan Framsóknarflokksins. Við nutum góðs af þeirri vinnu sem Jón Kristjánsson leiddi í síðustu stjórnarskrárnefnd og erum að nýta hans reynslu og fleiri sem komu nálægt vinnslu á þessu frumvarpi til þess einmitt að leggja þessa tillögu fram því að niðurstaða þeirra var sú að svo lengi sem þær hugmyndir sem væru uppi á borðinu ógnuðu valdi Sjálfstæðisflokksins þá kæmust engar breytingar hérna í gegnum þingið þannig að þess vegna þyrfti að taka þetta frá Alþingi og fela stjórnlagaþingi í hendur eða fela breytingar á stjórnarskránni í hendur þjóðarinnar. Það komu líka fram ýmsar vangaveltur hjá hv. þingmanni varðandi útfærsluna og þá sérstaklega um fjölda þingfulltrúa. Við höfum svo sem alveg sagt það að við séum alveg tilbúin 

Hæstv. forseti. Ég efa það ekki að framsóknarmenn hafa rætt þessi mál mikið í sínum röðum. Það hins vegar er kannski fremur ófullnægjandi undirbúningur undir það að Alþingi allt taki afstöðu til þessara mála, með fullri virðingu fyrir því hópastarfi sem á sér stað innan Framsóknarflokksins.  Það er bara ekki það sem við erum að tala um í þessu frumvarpi. Frumvarpið snýst ekki um efnisatriðin af því að það á að gera stjórnlagaþingið sjálfráða um hvaða efnisatriði það tekur fyrir. 

Virðulegi forseti. Það er nú einmitt það sem við höfum verið að gera hérna síðustu 50 ár. Við höfum verið að tala fram og til baka um stjórnarskrána en nánast ekkert hefur gerst og það veit hv. þingmaður mætavel. Ég verð að segja að hv. þm. Birgir Ármannsson finnur þessu máli allt til foráttu jafnvel þó að hann segi að hann telji hugmyndina ekki fráleita. Hann varar samt menn við.

Vara við hraðanum.

Hvernig er staðan á Íslandi í dag?

Vara við hraðanum.

Stjórnkerfi landsins er í molum. Það er staðreynd. Það er líka staðreynd að það er ekki bara Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn eða þær eftirlitsstofnanir, það er líka eftirlit eins hluta ríkisvaldsins með öðru sem hefur algjörlega brugðist. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Vill þingmaðurinn hafa óbreytt ástand þar sem Alþingi er nánast algjörlega valdalaust gagnvart framkvæmdarvaldinu? Er Sjálfstæðisflokkurinn að boða það í dag þegar hann finnur þessu máli allt til foráttu, ekki bara úr ræðustól Alþingis heldur líka í blaðagreinum? Ég verð að segja alveg eins og er að auðvitað höfum við eins og aðrir þingmenn skoðanir á efnisatriðum stjórnarskrárinnar, að sjálfsögðu. En það er líka óeðlilegt að þingmenn séu sjálfir að setja sér starfsreglur og það er bara miklu eðlilegra, sanngjarnara og lýðræðislegra að við kjósum hóp manna, hóp sérfræðinga til þess að fara yfir þetta mál. Við getum svo rætt það að sjálfsögðu hvort þeir eigi að vera fleiri eða færri en 63 eða hvort þeir eigi að starfa lengur eða skemur en í sex mánuði. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að stjórnlagaþingið verður að verða að veruleika.

Hæstv. forseti. Mér heyrist hv. þingmaður ganga út frá því að þjóðin kjósi í alþingiskosningum tóma kjána til að sitja á Alþingi en tóma snillinga ef það er kosið til stjórnlagaþings, tóma sérfræðinga. Hvernig ætlar hv. þingmaður að tryggja að sérfræðingar verði kosnir á stjórnlagaþing? Hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir að sömu element búi þar að baki, að sömu þættir ráði því hverjir verði kosnir og hverjir ekki kosnir og gildir varðandi kjör til Alþingis? 
             Varðandi það að stjórnmálamenn eigi ekki að fara með breytingar á stjórnarskránni þá verð ég að benda á að stjórnarskrármál, eins og ég sagði í ræðu minni, eru einhver pólitískustu mál sem um getur. Þau snúast oft og tíðum um kjarna stjórnmálastefna. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að þeir sem vilja breyta stjórnarskránni að einhverju leyti bjóði sig fram til Alþingis og skýri það fyrir kjósendum hvað þeir ætli að gera varðandi stjórnarskrána, reyni síðan að fá sínu framgengt með þeim hætti. Ég sé ekkert að því að sú leið sé farin. Hér verða kosningar 25. apríl, að manni skilst. Það liggur reyndar ekki ljóst fyrir hvenær á að kjósa. Það hefur ekki verið tekin formleg ákvörðun um það en það er stefnt að því 25. apríl. Þá er kosið til Alþingis. Þá geta landsmenn allir, þjóðin, þá getur þjóðin kosið þá menn sem hafa þær hugmyndir um stjórnarskrárbreytingar sem hún vill. Ekkert hindrar það. Ég held að menn megi ekki gleyma þessum þætti í þessu sambandi. Varðandi það hvort ég sé sáttur við hlutina eins og þeir eru þá vil ég segja: Nei, ég er það ekki að öllu leyti. Ég tel að breytingar séu ágætar og góðar, sumar nauðsynlegar. Ég vara hins vegar við að menn fari út í svona breytingar í óðagoti.

Það er ekkert óðagot hér á ferðinni. Það er einfaldlega brýn nauðsyn. Ég fagna því að þingmaðurinn komi hér fram og viðurkenni að það þurfi að breyta hlutunum. En af hverju hefur þeim þá ekki verið breytt í valdatíma Sjálfstæðisflokksins? Af hverju stöndum við núna frammi fyrir því að allt kerfið er einfaldlega í molum? Hvenær á að breyta ef ekki núna? Þetta snýst ekkert um það að við treystum ekki alþingismönnum. Við segjum bara: Það er miklu betra og miklu líklegra að það verði breyting á ef við búum til stjórnlagaþing þar sem koma óháðir menn og eru ekki að búa til starfsreglur fyrir sjálfa sig. Þjóðin hlýtur að sjálfsögðu að velta því fyrir sér þegar við stöndum hérna og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa komið og staðið í þessari pontu og sagt að þeim líði eins og afgreiðsludömum á kassa. Það voru orð þingmanna Sjálfstæðisflokksins, ekki annarra.

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að amast við þeirri yfirlýsingu frá núverandi hæstv. forseta sem vísað var til í andsvari hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Ég er bara ekki sammála því. Ég held að þingið hafi samkvæmt stjórnlögum, samkvæmt íslenskum stjórnlögum mjög mikið vald ef það vill beita því - ef það vill beita því. Völdin liggja hjá þinginu ef þingið vill beita þeim. Það er auðvitað undir okkur þingmönnum komið á hverjum tíma hvernig við beitum því valdi sem stjórnarskráin færir okkur. Ég bendi á að þingið samkvæmt stjórnarskránni er langsterkasti aðili stjórnarfarsins, stjórnskipunarinnar, og ef þingið beitir valdi sínu getur það stýrt öðrum þáttum ríkisvaldsins. Það er alveg ljóst og um það á ekki að vera neinn ágreiningur. Hins vegar hefur það þróast þannig að 

Virðulegi forseti. Mér þótti ræða hv. þm. Birgis Ármannssonar einkennast af óþarflega miklum áhyggjum. Hann var mjög áhyggjufullur yfir þessu frumvarpi og þær áhyggjur birtust mjög í ræðu hv. þingmanns. Hann kom einnig við í verkefnaáætlun núverandi ríkisstjórnar og spurði tíðinda, hvernig á því stæði að þar væru viðraðar hugmyndir um stjórnlagaþing og hins vegar breytingar á þremur ákvæðum stjórnarskrárinnar. Ég held að hv. þingmaður hafi svarað eiginlega spurningum sínum sjálfur vegna þess að staðreyndin er sú að stjórnlagaþing má útfæra á ýmsan hátt. Hér hafa framsóknarmenn sýnt ákveðið frumkvæði með því að setja fram sínar hugmyndir og margt ágætt er í þeim. En eins og hv. þingmaður sagði þá er ekkert áhlaupaverk og ekkert hlaupið að því að breyta stjórnarskránni og ég get tekið undir með hv. þingmanni þegar hann segir að sex til átta mánuðir séu svona skemmri skírn. Það má kannski segja sem svo að þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur um breytingar á stjórnarskránni og koma fram í verkefnaáætlun séu allt hugmyndir sem eru löngu útræddar. Hugmyndir um auðlindir í þjóðareign hafa verið ræddar í yfir tíu ár og nánast samþykktar af öllum þingflokkum. Það er svona efnisbreyting sem við höfum lagt til og hins vegar tvær breytingar sem eru annars vegar um að auðvelda almenningi að setja fram kröfu um að mál gangi til þjóðaratkvæðis og hins vegar um það hvernig samþykkja skuli stjórnarskrárbreytingar. Það er eðlilegt að ráðist sé í þetta strax. En það að breyta stjórnarskránni í heild sinni kann að taka miklu lengri tíma. Því er eðlilegt að ráðast í þetta strax enda er þverpólitísk samstaða um þetta og síðan að ganga til þess leiks að endurskoða stjórnarskrána sem ég 

Hæstv. forseti. Mér fannst andsvar hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar vekja fleiri spurningar en það svaraði.  Ég spyr vegna þess að mér finnst enn þá mjög torskilið hvers vegna ráðast eigi í tilteknar efnislegar breytingar á stjórnarskránni nú fyrir vorið - nefndar eru þrjár tilteknar efnislegar breytingar á stjórnarskránni - en síðan að setja á fót stjórnlagaþing sem á að hafa það að hlutverki og á að hafa frjálsar hendur um heildarendurskoðun stjórnarskrár. Ég fæ þetta bara ekki til að ganga upp.

Virðulegi forseti. Auðvitað geta sjálfstæðismenn hér á þingi leikið sér að því að hártoga aukaatriði, hvort stjórnlagaþing starfar í sex mánuði eða tólf eða að hugsanlega þurfi lengri tíma. Það er ekki kjarninn í þessari umræðu. 
             Hitt er hins vegar mjög athyglisvert, þ.e. að hv. þingmaður virðist vera annars vegar andvígur því að gerðar verði eðlilegar breytingar á stjórnarskránni, sem þegar hafa verið ræddar jafnvel í áratug þar sem allir flokkar hafa verið samstiga. Hv. þingmaður virðist vera á móti því og hv. þingmaður virðist einnig vera á móti því að sett verði á laggirnar stjórnlagaþing. Því er eðlilegt að maður spyrji: Hvernig sér hv. þingmaður hlutina geta breyst því eins og hér hefur komið fram þá hefur gengið mjög erfiðlega að ná fram stórum breytingum á stjórnarskránni á Alþingi? Það er ákveðin krafa um breytingar og ég held að það sé eðlilegt að við látum á það reyna hvort samstaða náist um að gera stórar breytingar á stjórnskipuninni 

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þingmaður ekki útskýra nægilega vel fyrir mér hvernig á því stendur að fara eigi í efnislegar breytingar nú fyrir vorið á sama tíma og sett er á fót stjórnlagaþing sem á að framkvæma heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Mér finnst það óskiljanlegt viðhorf nema hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi enga trú á því að stjórnlagaþingið muni ná því markmiði að endurskoða stjórnarskrána. Honum væri ekki svona mikið í mun að gera þessar tilteknu breytingar fyrir vorið ef hann hefði raunverulega trú á stjórnlagaþingi og teldi að stjórnlagaþingsfulltrúar ættu sjálfir að ákveða öll atriði stjórnarskrárinnar. Þá mundi hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sjá að engin þörf er á að gera tilteknar breytingar fyrir stjórnarskrána fyrir kannski nokkurra mánaða gildistíma ef stjórnlagaþingið tæki síðan einhverja aðra afstöðu þegar það kemur saman.

Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að það skuli vera rætt um grundvallarlöggjöf lýðveldisins í þingsölum og settar fram hugmyndir um þau atriði. Ég hef ekkert út á það að setja að menn setji slík mál í forgang, jafnvel af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég set út á eitt í aðdraganda málsins sem er að málið skuli sett fram með gamalkunnum aðferðum stjórnmálanna, með hrossakaupum. Einn flokkur með 12% atkvæða selur stuðning sinn við ríkisstjórn því verði að hinir flokkarnir, minnihlutaflokkarnir, kaupi stuðninginn með því að styðja stjórnlagaþing. Það er afar ógeðfellt og eitt af því sem hefur kannski komið óorði á stjórnmál almennt í gegnum tíðina. Kjósendur hafa séð mörg dæmi um svona hrossakaup þar sem farið hafa í gegnum þingið mál sem í raun hafa ekki notið meirihlutastuðnings en hafa fengið meiri hluta atkvæða vegna hrossakaupanna. Það er hrossakaupalykt af þessu máli. Við sjáum það á því hvað mikill hugur fylgir máli hjá ríkisstjórnarflokkunum að annar ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, er fjarverandi í umræðunni. Ekki einn einasti þingmaður Vinstri grænna hefur sést í þingsalnum síðan umræður hófust. Þeir eru allir komnir í kosningabaráttuna, komnir út á land og halda fundi og láta Samfylkingunni eftir að sitja í þingsölum og reyna að tala fyrir hönd þessarar aumu ríkisstjórnar, virðulegi forseti. Einn ráðherra Samfylkingarinnar kemur hér upp til þess að reyna að hafa framsóknarmennina góða með því að flytja í andsvari á einni mínútu loðna yfirlýsingu um almennan stuðning um grundvallaratriði málsins og er svo hlaupinn út. Það er vegna þess að þeir keyptu ríkisstjórnarstól sinn þessu verði. Það er ekki alveg ljóst hvernig málið endar. Það er ekki alveg ljóst hvernig minnihlutaríkisstjórnin mun að lokum semja við Framsóknarflokkinn um þetta mál en það er ljóst að það er hluti af verðinu fyrir ráðherrastólana. Þess vegna er þingmannamál á dagskrá á undan stjórnarfrumvarpi sem er næsta mál á dagskrá. Þetta er ógeðfellt og mælir kannski ekki með málinu.  Varðandi innihaldið sýnist mér málið byggjast á algerri vantrú á því sem fyrir er. Stjórnarskráin er afskrifuð sem ónýtt plagg og framsögumaður sagði um stjórnarskrána að hún væri úrelt. Annar þingmaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sagði: Allt kerfið er í molum. Hvaða kerfi er í molum, virðulegi forseti? Allt kerfið? Er það Alþingi sem er í molum? Er það ríkisstjórnin sem er í molum? Eru það dómstólarnir sem eru í molum? Hvað er það sem er í molum, virðulegi forseti, og kallar á að kastað sé upp í loft því sem við höfum án þess að vita hvað kemur niður? Og það sem einkennilegra er, án þess að það séu neinar hugmyndir eða tillögur um hvað það er sem þarf að breyta. Það er bara sagt: Stjórnarskráin er úrelt. Ég segi: Nei. Stjórnarskráin er ekki úrelt. Mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var samþykktur á Alþingi 1995 og hann er ekki úreltur, virðulegi forseti. Hann er mjög góður. Ýmislegt fleira í stjórnarskránni hefur verið endurskoðað síðan hún var sett árið 1944 og ég fellst ekki á að þeir kaflar séu úreltir. Ýmislegt hefur verið í stjórnarskránni óbreytt frá upphafi en það er ekki endilega úrelt fyrir það. En það er vissulega með stjórnarskrána eins og annað að hún hlýtur að taka breytingum í tímans rás og það eru á henni ágallar sem menn kunna að sjá og vilja gera breytingar á. Í desember 2005 kom út mikið rit sem unnið var á vegum stjórnarskrárnefndar um stjórnarskrána. Meðal annars var þar ágrip af þróun stjórnarskrárinnar sem unnið var af sérfræðinganefnd sem Eiríkur Tómasson, Björg Thorarensen, Gunnar Helgi Kristinsson og Kristján Andri Stefánsson skipuðu. Niðurstaða þeirra um stjórnarskrána var dregin saman í nokkrum töluliðum sem mér finnst fróðlegt að fara yfir í ljósi fullyrðinganna um stöðu stjórnarskrárinnar og kerfisins um þessar mundir. Þessir sérfræðingar segja að fram að því þegar þetta ágrip var tekið saman hafi verið lögð áhersla á að þróa stjórnarskrána í samstöðu helstu stjórnmálaaflanna. Þetta mál er ekki í samstöðu við einn eða neinn. Það er bara hrossakaupamál. Ekki er leitað eftir samstöðu við aðra flokka svo mér sé kunnugt um. Það er bara heimtað að fá það afgreitt í staðinn fyrir stuðning við ríkisstjórnina. Vikið er frá grundvallaratriðum sem menn hafa unnið eftir frá því að lýðveldið var stofnað, að reyna að ná samkomulagi um breytingar. Í öðru lagi segir, með leyfi forseta, að lítið sé hægt að álykta af þeim gögnum sem hér eru skoðunar í hvaða mæli ágreiningur ríkir um I., II. og V. kafla stjórnarskrárinnar. Deilur um þingræðið hafa ekki verið fyrirferðarmiklar frá því um miðjan níunda áratuginn. Tillöguflutningur síðustu 15 ár sem lýtur að þessum gögnum hefur einkum snúist um þjóðaratkvæðagreiðslur og þingsetu ráðherra. Það er það sem þingmenn hafa verið að bera inn á borð síðustu 15 árin og kannski má segja að það séu atriðin sem menn telja að þurfi breytinga við. Ég hef sjálfur nokkrum sinnum flutt frumvarp um að breytingar á stjórnarskrá séu aðeins gerðar með samþykki þjóðarinnar sem í upphafi setti stjórnarskrána og auðvitað á enginn annar að geta breytt henni en þjóðin sjálf. Í öðru lagi að ráðherrar sitji ekki á þingi og í þriðja lagi að ráðherrar hafi ekki löggjafarvald eins og þeir hafa með bráðabirgðalagavaldinu og hafa misbeitt, síðast á síðasta ári með bráðabirgðalögum vegna Suðurlandsskjálftans. Það var algjör misbeiting. Þetta eru atriði sem ég tel að þurfi að breyta en ég er ekki þar með að segja að stjórnarskráin sé úrelt. Ég er ekki að segja að kerfið sé ónýtt. Mér finnst líka athyglisvert að flutningsmenn ganga út frá því að stjórnmálaflokkarnir séu ónýtt gagn. Þeir hafna stjórnmálaflokkunum sjálfum. Þeir hafna kjördæmaskipaninni í landinu vegna þess að stjórnlagaþingið sem á að vera súperþingið sem á að geta gert betur en Alþingi sjálft á að vera kosið persónukjöri. Sem sé, stjórnmálaflokkarnir eiga ekki að koma að því. Hvernig stendur á því ef það er sjónarmið flutningsmanna að stjórnmálaflokkarnir séu hin óhreinu börn Evu? Af hverju á þá ekki að leiða þá alveg til lykta, banna þá líka í alþingiskosningum? Það hlýtur þá að koma út úr því miklu betra Alþingi, miklu snjallari alþingismenn en stjórnmálaflokkarnir hafa hingað til teflt fram og kjósendur sjálfir valið. Þarf kannski líka að skipta um kjósendur, virðulegi forseti? Síðan er kjördæmaskipaninni hafnað og atkvæðisréttur hvers og eins er þrengdur. Í dag getur hver kjósandi valið um jafnmarga þingmenn og eru þingsæti í því kjördæmi sem hann tilheyrir. Í Norðvesturkjördæmi eru átta og svo jöfnunarsæti, 11 og upp í 12 í Suðvesturkjördæmi. Hér á kjósandinn bara að geta valið sjö. En það má vera í einu kjördæmi og það á ekki að hafa áhrif á alla þá sem kjósa á úr þessu eina kjördæmi heldur bara sjö af þessum 63. Hvernig halda menn að muni raðast inn á stjórnlagaþingið úr þessu eina kjördæmi þar sem 70% atkvæða eru hér á höfuðborgarsvæðinu? 95% af fulltrúum stjórnlagaþingsins verða af höfuðborgarsvæðinu. Það er það sem gerist. Einstaka maður utan af landi slysast inn á stjórnlagaþing ef hann er þjóðþekktur og hefur ekki allt of slæmt orð á sér fyrir afskipti af stjórnmálum eða einhverju slíku. Þá gæti hann hugsanlega verið kosinn. Hugsanlega, en það er ekki mikið meira. Það er langur vegur frá því að þingmaður Framsóknarflokksins, Ólafur Þ. Þórðarson, lagði fram frumvarp til nýrrar stjórnarskrár árið 1986. Þá lagði hann það fram í anda Samtaka um jafnrétti á milli landshluta, sjónarmiða sem hafa nú kannski verið grundvöllur Framsóknarflokksins, að standa vörð um landsbyggðina og koma upp fylkjaskipan þar sem landshlutarnir hafa völd í eigin málum. Þar sem er ekki allt sogað suður til Reykjavíkur af landsins gæðum og sjávarins nytjum til þeirra sem spila alla rúllettuna á höfuðborgarsvæðinu. Nei. Nú eru menn komnir á þá skoðun að hafa eitt hið nýja Ísland, höfuðborgarsvæðið og áhrifalausa landsbyggð. Virðulegi forseti. Mér finnst það ekki framför og mér finnst einkennilegt að halda því fram að á stjórnlagaþing muni veljast fólk sem geti miklu frekar náð samkomulagi um mál en fólk sem þjóðin hefur kosið í alþingiskosningum. Hvaða rök standa til þess að 63 einstaklingar, valdir í persónukjöri, geti frekar náð samkomulagi um mál en 63 einstaklingar, valdir af listakjöri? Má ég biðja um útskýringar á því? Eru það flokkshagsmunir líka? Ef það eru flokkshagsmunirnir sem koma í veg fyrir að menn nái samkomulagi, eigum við þá ekki að afnema stjórnmálaflokkana? Líka í alþingiskosningum? Eða hvað? Á vinstri höndin ekki að vita hvað sú hægri gjörir? Eiga menn að hafa tvö Alþingi eftir ólíkum reglum?

Við erum enn að tala um að afnema flokksræði.

Já ég tek undir að það megi afnema flokksræði. Ég hef lagt mitt af mörkum til þess að takast á við það. Ég verð þó að viðurkenna að það er ekki með allt of góðum árangri.

Og gekk verst í Framsókn.

Ég er jafnákveðinn í því að flokkshagsmunirnir geta verið mjög slæmir. En flokkshagsmunirnir eru kannski þegar að er gáð í höndum þingmannanna sem hér sitja. Þeir hafa valdið í sínum höndum. Teknar hafa verið margar slæmar ákvarðanir á undanförnum árum vegna þess að þingmenn ákváðu að nota vald sitt í þágu forustunnar sem krafðist þess að þeir færu að þeirra vilja en ekki til þess sem þeir vissu að væri rétt að gera. Þar hefur verið hinn stóri galli í íslenskri stjórnskipan á undanförnum árum. Leysa menn þann galla upp með stjórnlagaþingi og halda svo áfram að kjósa til Alþingis eftir listakjöri? Það er það sem verið er að segja okkur. Ef stjórnmálaflokkarnir sjálfir eru vandamálið skulum við taka á því. Þá skulu menn setjast niður og velta því fyrir sér hvernig breyta á stjórnarskránni þannig að það verði ekki vandamál. En við skulum ekki tala um stjórnlagaþing þar sem má ræða allt og ekkert og enginn veit hvað kemur út úr því vegna þess að það verður bara óskipulagt, ómarkvisst og tekur langan tíma og mun litlu skila. Það er þá rétt að menn hafi kjark til að segja það sem þarf að segja, taka á því sem á þarf að taka. Þá ná menn árangri, virðulegi forseti, ef menn hika ekki við að stinga á þeim kýlum sem þeir sjá.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talar um hrossakaup. Ég verð að segja að það er í fínu lagi að hann tali um hrossakaup í sambandi við þetta. Ég tel að það hross sem við vorum að kaupa hafi verið aukið lýðræði og valddreifing í landinu. Ég tel að stór hluti af baráttu okkar framsóknarmanna sé fyrir betra Íslandi og því að Alþingi hafi raunverulegt vald. Ég verð líka að viðurkenna að mér finnst það koma úr allra hörðustu átt frá hv. þingmanni sem hefur verið baráttumaður fyrir því að draga úr flokksræði og hefur talað um skort á lýðræði innan flokkanna. Hann nefndi sérstaklega að hrossið sem við hefðum frekar átt að kaupa væru einhverjir stólar í ríkisstjórninni. Þjóðin virðist hins vegar vera frekar sammála okkur um að skiptin hafi verið betri, aukið lýðræði og valddreifing og það að leggja upp með þetta mál. Við töldum líka mikilvægt að þjóðin fengi að tjá sig í almennum kosningum og settum því fram kröfu um að kosningar yrðu haldnar sem fyrst, í síðasta lagi 25. apríl. Við töluðum líka um mikilvægi þess að gripið yrði til aðgerða til að aðstoða heimilin og atvinnulífið. Aðrar helstu athugasemdir sem komu fram í ræðu hv. þingmanns virtust snúast um tilkomu málsins frekar en innihald þess, hvort við ættum að halda stjórnlagaþing, og hugmyndir hans um hvernig við gætum tryggt aukið lýðræði á Íslandi. Ég tel að hlutverk stjórnmálaflokka sé að koma á framfæri ákveðnum hugmyndum og hugsjónum og það álít ég Framsóknarflokkinn gera með þessu máli. Við erum að framfylgja ályktunum flokksmanna okkar og þeir lögðu mikla áherslu á að þetta mál yrði flutt og þess vegna lögðu þeir líka mikla áherslu á þetta þegar óskað var eftir að við verðum núverandi ríkisstjórn vantrausti.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að hlutverk stjórnmálaflokka er að koma fram með hugmyndir. Til þess eru þeir stofnaðir. Hlutverk þeirra er að vera hópur fólks sem vinnur saman að því að móta hugmyndir, setja þær fram og bjóða sig fram til að tala fyrir þeim. Það er hlutverk stjórnmálaflokkanna. Þess vegna finnst mér einkennilegt að málið skuli grundvallast á því að endurbæturnar séu fólgnar í því að setja stjórnmálaflokkana til hliðar. Það er þá verið að segja að kerfið allt sé hrunið eða ónýtt, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði. Ég er ekki sammála því að stjórnarskráin sé úrelt en það eru gallar í kerfinu, því er ég sammála og hef látið koma fram hér í gegnum árin með frumvarpsflutningi og því að tala fyrir sjónarmiðum sem ganga jafnvel gegn vilja forustu stjórnmálaflokkanna. Mér finnst að þingmenn eigi að hafa þá staðfestu að taka það sem þeir telja rétt fram yfir það sem forustan vill, ef í odda skerst. Það er nákvæmlega það sem stjórnarskráin gerir, svo ég taki nú þann þátt málsins sem málið fjallar um, og mikill kostur er í gildandi stjórnarskrá að þingmaðurinn hefur allan rétt í málinu, flokkurinn getur ekki sett honum neinar skorður, hvorki til eða frá. Þannig á það að vera að þingmaðurinn sé einungis bundinn sjálfum sér ef í odda skerst, það er besta tryggingin sem við höfum og við eigum ekki að breyta því, 

Frú forseti. Við sem störfum á Alþingi höfum reynt í 65 ár - að vísu ekki sú sem hér stendur - að koma fram ákveðnum breytingum. Það var lagt upp með það strax þegar núverandi stjórnarskrá var samþykkt, 1944, að fara ætti í breytingar á stjórnskipun landsins. Síðan þá hafa verið skipaðar endalausar nefndir, sem hafa starfað mislengi. Niðurstaðan hefur verið sú að ekki hefur enn komist í gegnum þingið breyting á þeim kafla sem varðar stjórnskipun Íslands. Ég mundi því segja að við höfum verið í ákveðinni tilraunastarfsemi í 65 ár við að reyna að breyta stjórnskipuninni og lagfæra hana og höfum enga niðurstöðu fengið. Stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar virðast ekki geta aðskilið eigin hagsmuni frá hagsmunum þjóðarinnar og hvernig unnt er að tryggja aukið lýðræði í landinu. Sú samþjöppun sem hefur orðið á valdi - og við höfum upplifað það aftur og aftur að þingmenn hafa gefið eftir vald sitt til framkvæmdarvaldsins, þess ægivalds, jafnvel tveggja eða þriggja manna sem hafa verið oddvitar viðkomandi ríkisstjórnarflokka - gerir það að verkum að við framsóknarmenn teljum ástæðu til að taka einmitt þetta mál um endurskoðun á stjórnarskránni og færa það aftur yfir í hendur þjóðarinnar, þaðan sem valdið raunverulega kemur. Við höfum líka talað um, þó að það komi ekki fram í greinargerð með frumvarpi okkar, að ef til vill sé ástæða til að flýta enn frekar kosningum til stjórnlagaþings og jafnvel hafa þær samhliða alþingiskosningum. Við yrðum væntanlega allt of önnum kafin við að berjast fyrir okkar eigin sætum til að skipta okkur of mikið af því hverjir yrðu kosnir á stjórnlagaþingið.

Virðulegi forseti. Það geta út af fyrir sig verið rök í málinu að þingmenn eigi ekki að taka þátt í því að semja leikreglurnar sem þeir eiga að vinna eftir. Það finnast mér kannski vera bestu rökin fyrir stjórnlagaþingi. En með þeirri breytingu að þjóðin ein geti breytt stjórnarskránni höfum við náð því fram að þingmenn ráða ekki sjálfir leikreglum sínum. Jafnvel þótt málið sé tekið upp á Alþingi og breytingar lagðar þar fram og afgreiddar gerist ekkert nema það hljóti stuðning þjóðarinnar í sjálfstæðri atkvæðagreiðslu. Með þeirri tillögu, sem ég hef reyndar flutt nokkrum sinnum hér á Alþingi, er málið tekið úr höndum þeirra. Ég átta mig ekki alveg á þeirri fullyrðingu að ekki hafi tekist að breyta stjórnskipaninni á þeim 64 árum sem lýðveldið hefur verið. Hvað eiga menn við? Hverju þarf að breyta? Þarf að breyta þrígreiningu ríkisvaldsins? Ég er ekki viss um að því þurfi að breyta. Það sem þarf að breyta er að ráðherrar hafi ekki atkvæðisrétt í þingsalnum og séu ekki áhrifamenn á þinginu sjálfu. Því finnst mér að þurfi að breyta. Ef það væri gert, jafnvel þótt ekki væri gengið svo langt heldur verulega í áttina til þess sjónarmiðs, yrði það mikill áfangi. Að öðru leyti er ég ekki sammála því að stjórnarskráin sé skjal sem þurfi að kollvarpa og sé svo gallað að himnarnir séu að hrynja yfir okkur um þessar mundir af þeim sökum. Það er ekki svo, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég hef örlitlar áhyggjur af hræðslu tiltekinna hv. þingmanna sem hafa talað hér í dag. Mér finnast þeir kannski óttalegar smásálir, fyrir að skilja ekki um hvað málið snýst og hafa svona miklar áhyggjur. Ég held að ég sé þó farin að skilja að hér er um að ræða pólitískt yfirklór. Hér er til umræðu ein háværasta krafa samfélagsins, um að leiðréttur verði sá kúrs sem núverandi stjórnkerfi hefur sett okkur á, þar sem vald hefur safnast á fárra hendur, svo Alþingi er orðið óstarfhæft. Þetta má leiðrétta með því að stofna til sérstaks stjórnlagaþings sem ætlað er það hlutverk að skrifa nýja stjórnarskrá. Við höfum öll - eitt, tvö, þrjú, fjögur, fimm, sex, með virðulegum forseta, svo ég veki athygli á hversu fjölmennt er í salnum - undirritað eiðstaf um að fylgja stjórnarskránni í störfum okkar. Stjórnarskráin er að stofni til frá lýðveldisárinu 1944, þó að margar greinar eigi uppruna sinn í stjórnarskrá um hin sérstöku málefni Íslands sem gefin var út af danska konunginum 1874.

Læra að telja.

Læra að telja, er kallað hér fram í, þú varst frammi, hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Til stóð að endurskoða stjórnarskrána strax eftir setningu hennar. Árið 1945 var ákveðið að skipa 12 manna nefnd til þess verkefnis. Skemmst er frá því að segja að átta árum síðar, eða 1953, kom fram fyrirspurn í þinginu um hvað störfum nefndarinnar liði. Í máli þáverandi forsætisráðherra kom fram að lengi hafi verið leitað samkomulags um málið en ein tillaga hafi komið fram í nefndinni, um stjórnlagaþing. Hugmyndir um það þing, sem við ræðum hér árið 2009, eru fjarri því að vera nýjar af nálinni. Tillögur um stjórnlagaþingið 1953 voru útfærðar með tillögum af málaskrá og voru þar nefnd atriði sem enn er verið að ræða í dag. Þar má nefna völd forseta, reglur um stjórnarmyndun, kosningaaðferðir, Hæstarétt og aðferðir við að breyta stjórnarskrá. Um störf nefndarinnar er það þó helst að segja að hún lognaðist út af og ekki er að finna í Þjóðskjalasafni gerðabækur nefndarinnar en helstu heimildir um stjórnlagaþingshugmyndina er að finna í ræðu formanns nefndarinnar, Bjarna Benediktssonar, þáverandi utanríkisráðherra, sem birt var í Morgunblaðinu í janúar 1953. Málið er því 56 ára gamalt. Árið 1972 var aftur skipuð stjórnarskrárnefnd, sem vann til ársins 1983, eða í 11 ár, skilaði skýrslum en náði ekki samstöðu um endanlegar tillögur. Til að gera langa sögu stutta hafa nokkrar fleiri stjórnarskrárnefndir starfað, mislengi. Sú síðasta var skipuð 2005 og enn er engin heildstæð lausn fundin og enn hefur ekki farið fram sú heildstæða skoðun sem átti að fara fram á stjórnarskránni 1945, ári eftir að hún var sett. Stjórnarskráin hefur að vísu tekið einstaka breytingum á þessum tíma, aðallega hvað varðar kosningafyrirkomulag, breytingar í þinginu og auðvitað mannréttindakaflann, sem hefur verið til umræðu hér í dag. Til að varpa ljósi á alvarleika málsins hafa komið fram hér í þinginu 80 tillögur að breytingum á stjórnarskránni, sjö þeirra hafa verið samþykktar, fjórum hefur verið vísað til ríkisstjórnar og aðrar hafa ekki verið útræddar og þess vegna lognast út af. Með hliðsjón af því hvað þingið hefur átt erfitt með að ná samstöðu um málin og ekki hefur náðst samstaða um breytingar í þeim stjórnarskrárnefndum sem þó hafa verið skipaðar á síðustu 65 árum hlýtur að teljast fullreynt að kjörnir fulltrúar, sem væntanlega hafa borið hagsmuni flokka sinna fyrir brjósti að mestu, nái samstöðu um þetta stóra mál. Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson vill ekki ana að neinu um þessi mál, eins og hann sagði í ræðu áðan, en gott væri að vita hvað hann vill langan tíma. Eru 65 ár að ana að málum? Eðlilegt næsta skref í málinu er að vísa málinu til stjórnarskrárgjafans, þjóðarinnar sjálfrar, og skipa ópólitíska fulltrúa til að útkljá þau mörgu deiluefni sem uppi eru um stjórnarskrána og skrifa nýja í ljósi forsögunnar. Rétt er að kjörnir fulltrúar komi þar hvergi nærri. Þá kunna menn að spyrja um tilganginn. Meginmarkmið stjórnlagaþings er að tryggja að vilji þjóðarinnar verði aldrei settur að veði, ekki undir neinum kringumstæðum. Með því að skrifa nýja stjórnarskrá er byggður traustur grunnur undir stjórnskipulag landsins. Eins og allir vita hefur vald þjappast á fárra hendur og það hefur kristallast mjög í ástandi undanfarinna mánaða þar sem oddvitar stjórnarflokkanna hafa setið með risastórt verkefni í fanginu án þess að ráða við það og komust of lengi upp með að hleypa engum að borðinu. Slíkt vald er beinlínis hættulegt íslenskri þjóð. Í frumvarpinu er ekki kveðið ákveðið á um þau verkefni og efni þeirra mála sem til kasta stjórnlagaþings gætu komið. Þó er lagt upp með ákveðnar hugmyndir sem byggja á þeim álitaefnum sem til umræðu hafa verið hér á landi síðastliðin 65 ár, án þess að sá listi sé bindandi eða tæmandi. Ég ætla að nefna nokkur brýn mál sem taka þarf til skoðunar. Í fyrsta lagi má ekki stefna réttaröryggi borgaranna í hættu með því fyrirkomulagi sem verið hefur að dómsmálaráðherrar eins stjórnmálaflokks hafa skipað alla hæstaréttardómara landsins undanfarin 18 ár. Það eitt að einn fulltrúi framkvæmdarvaldsins skuli hafa svo stóru hlutverki að gegna við mannaval mikilvægustu stoðar réttarkerfisins, án þess að um það gildi lýðræðislegar reglur, er hrein og klár aðför að lýðræðinu og veikir sjálfstæði dómstólanna. Með þessum orðum er ekki vegið að heiðri dómara, né mat lagt á störf þeirra, en það að einn ráðherra skuli hafa svona mikið vald við val á fólki í jafnmikilvæg störf er óásættanlegt, enda bera ófá deilumál milli ráðherra og hæfisnefnda glöggan vitnisburð um það. Í öðru lagi hefur spurningunni um það hvort og hvenær beri að vísa ákvörðunum um mikilvæg mál til þjóðarinnar með þjóðaratkvæðagreiðslu ekki verið svarað. Þessu tengt eru hlutverk og völd forseta Íslands, því í stjórnarskránni er kveðið á um að forsetinn geti synjað lagafrumvarpi staðfestingar og þá skuli efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ekki voru allir sammála um virkni neitunarvalds forseta Íslands árið 2004 og sumir töldu það hreinlega ekki til staðar. Annað kom á daginn þótt ekki hafi fyllilega reynt á það því málið gekk aldrei alla leið og var dregið til baka. Undanfarnar vikur hafa menn tekist á um völd forsetans, hvaða hlutverki hann eigi að gegna við stjórnarmyndunarviðræður og hver hafi í raun og veru þingrofsréttinn. Sú umræða sem hefur farið fram undanfarið er af pólitískum toga runnin. Þá fara persónur og leikendur að skipta máli. Slík umræða er íslensku þjóðinni ekki samboðin og allra síst við þær aðstæður sem nú eru uppi og óskýr stjórnarskrárákvæði sem hægt er að túlka í allar áttir og út um allar koppagrundir mega ekki verða til þess að grundvallarspurningar um persónulegan vinskap eða heift vakna, vegna þess hvaða persóna situr í stólnum þá stundina. Til viðbótar má nefna deilur um eignarhald á auðlindum og nauðsyn þess að festa beri sameign þjóðarinnar á slíkum auðlindum í stjórnarskrá. Það má nefna spurninguna um framsal valds til yfirþjóðlegra stofnana sem komið hafa fram nokkrum sinnum og sem mest var rætt um í sambandi við EES-samninginn. Töluvert hefur verið rætt um rétt ráðherra til setningar bráðabirgðalaga, ekki síst eftir að starfstími þingsins er nú skilgreindur allt árið og greiðari samgöngur gera það auðvelt að kalla þingið saman með skömmum fyrirvara. Eftirlitshlutverk þingsins mætti einnig nefna, persónukjör til Alþingis, þingræðisregluna, og þingsetu ráðherra, sem verið hefur til umræðu í dag. Það mat sem hæstv. viðskiptaráðherra gaf í þinginu í gær var allrar athygli vert, þar sem hann telur það fyrirkomulag hafa valdið miklum vandræðum í viðskiptalífinu að stjórnarformenn geti á sama tíma verið starfandi framkvæmdastjórar eða forstjórar fyrirtækja, þar sem þeir fara þá með eftirlitshlutverk með sjálfum sér. Þetta er nákvæmlega sama fyrirkomulag og við höfum á Alþingi, virðulegi forseti, nema að það er heldur svæsnara hér. Hér fara ráðherrar ríkisstjórnarinnar ekki bara með framkvæmdarvaldið, þeir fara með stærstan hluta löggjafarvaldsins og hafa síðan, a.m.k. 8 af þeim 10 sem nú sitja, eftirlitshlutverk með sjálfum sér. Öll þessi mál eru þess eðlis að þau varða grundvallarskipulag stjórnkerfisins, þrískiptingu ríkisvaldsins og lýðræðið. Engum má blandast hugur um að leikreglurnar séu í anda lýðræðis og það hlýtur alltaf að þurfa að njóta vafans. Í ljósi þess sem áður hefur verið rakið, um vilja til breytinga á stjórnarskrá, sem birtist í á níunda tug tillagna þess efnis undanfarin 65 ár, um ósætti sem hefur verið um þær breytingar án þess að tillögur hafi náð fram að ganga og þær deilur sem uppi hafa verið um fjölmörg stjórnarskrárákvæði á undanförnum áratugum, hlýtur að vera komið að því að stjórnarskrárgjafanum sjálfum verði gefið tækifæri til að skipa sveit vaskra Íslendinga með þekkingu og áhuga að leiðarljósi við skrif nýrrar stjórnarskrár. Einhverjir hafa haft á orði að tíminn sé of skammur til undirbúnings. Ég minni hins vegar á að aðdragandinn er 65 ár. Það liggur fyrir í dómsmálum og deilum hvaða mál þarf að taka til skoðunar. Efnislega er það því ekki vandamál. Eina sjáanlega fyrirstaðan í málinu er að val þessara fulltrúa liggur ekki fyrir og þar þarf að tryggja að einn hagsmunahópur í samfélaginu nái ekki yfirhöndinni umfram aðra, svo það sé sagt beint út. Þingmenn stjórnlagaþings verða að endurspegla alla hópa samfélagsins og þeim þarf að tryggja sjálfstæði í störfum sínum. Verði þetta frumvarp ekki samþykkt núna eru mestar líkur á að það verði sett til hliðar eftir kosningarnar og farið með það eins og allar stjórnarskrárnefndirnar og þingmálin áttatíu og eitthvað, að það verði svæft af þeim öflum sem með valdið fara og hér verði ekki þær grunnbreytingar á stjórnskipaninni sem þjóðin knýr á um um þessar mundir. Þá er alls óvíst hvort og hvenær það verður næst á dagskrá og við sitjum áfram í þeirri miklu óvissu sem kristallast hefur í deilum um einstaka þætti þess. Íslenska þjóðin á betra skilið og störf þingsins þurfa að snúast um annað en flokkapólitík, embætti og titla og það sem snýr að þingmönnum og ráðherrum sjálfum og persónulegum aðstæðum þeirra, sem er auðvitað afleiðing þess að vald hefur safnast á mjög fárra hendur. Löggjafarvaldið er ekki virkt, framkvæmdarvaldið hefur tekið allt of stór skref inn í þetta hús og ákvarðanir sem varða líf og heilsu þjóðarinnar eru ekki teknar á lýðræðislegum grunni. Sú birtingarmynd af Alþingi sem fólk hefur horft upp á undanfarna mánuði og ár er til komin vegna þess að sá meiri hluti sem hér situr er nánast undir öllum kringumstæðum að verja hið mikla framkvæmdarvald. Þingmenn sitja hér og verja ráðherra sína og störf þeirra, enda fátt annað að gera, málin sem koma til kasta þingsins eru yfirleitt alltaf á forsendum framkvæmdarvaldsins og send hingað inn af því. Þingstörfin munu ekki taka breytingum og hætta að snúast um flokkapólitík fyrr en skilið verður á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og þingmenn fara að hafa öðrum hnöppum að hneppa en að verja sitt fólk sem fer með framkvæmdarvaldið. Athyglisvert er að fregnir herma að kostnaðurinn við að koma á virku lýðræði í landinu vefjist fyrir mönnum. Hér voru nefnd hrossakaup fyrr í dag og vil ég í því samhengi minna á að u.þ.b. 900 millj. kr. voru afgreiddar til ýmissa verkefna á svokölluðum safnliðum fjárlaga hér skömmu eftir bankahrun og mjög skömmu fyrir jól. Þá veltu þingmenn ekki fyrir sér sparnaði og ég vil nota þetta tækifæri, virðulegur forseti, og gagnrýna það fyrirkomulag að þingmenn skuli hafa það verkefni með höndum að deila út fjármunum í þessum mæli til einstaklinga og félagasamtaka. Safnliðirnir kostuðu fimm til sex sinnum meira en gert er ráð fyrir að stjórnlagaþingið kunni að kosta og rétt er að benda á að ef mönnum er umhugað um sparnað þá sparast 180 til 200 millj. kr. við það að kjósa til stjórnlagaþings samhliða alþingiskosningum í apríl. Ég hef áður rætt um það hér á þinginu að formaður Samfylkingarinnar hefur ítrekað rætt um beinna lýðræði og að auka þurfi atbeina borgaranna við ákvarðanatöku. Ég á því von á því að samfylkingarþingmenn veiti málinu brautargengi og hef svo sem fengið staðfestingu á því hér í dag. Ég á ekki von á því að hin lýðræðiselskandi vinstri græn leggi stein í götu málsins enda segir í stefnuyfirlýsingu þeirra að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji byggja upp lýðræðislegt og réttlátt þjóðskipulag grundvallað á virkri þátttöku almennings. Ég sakna þeirra hins vegar í umræðunni í dag, virðulegi forseti. Ég vil halda mig við málefnalegar staðreyndir í stað þess að elta órökstuddar dylgjur en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þingmaður Frjálslynda flokksins, var hér með órökstuddar dylgjur um hrossakaup og ýmislegt fleira sem ég ætla ekki að svara. Ég minni á að í málefnaskrá frjálslyndra segir að styrkja beri réttaröryggi borgaranna gegn löggjafarvaldinu og hinu opinbera eftir því sem framast er kostur og þetta er leiðin til þess. Ég verð hins vegar að viðurkenna að fram hefur komið í umræðum hér í dag að sjálfstæðismenn virðast ekki vera mjög áfram um þessar breytingar. Velta má vöngum yfir því hvort sú andstaða sem sjálfstæðismenn hafa sýnt málinu sé til komin vegna þess að þeir hafa sjálfir farið með mikil völd í samfélaginu undanfarna áratugi, það gæti verið sárt að tapa þeim völdum. Þeir hafa t.d. verið andsnúnir því að Íslendingar skoðuðu hvað möguleg aðild okkar að Evrópusambandinu gæti falið í sér og athyglisvert er að velta því fyrir sér hvort það tengist áðurnefndum völdum þeirra í samfélaginu, sem sárt væri að tapa. Ég ætla ekki að kveða upp dóm um það hér í dag hvort Íslendingum er betur borgið undir miðstýrðu valdi frá Evrópusambandinu í Brussel eða miðstýrðu valdi úr Valhöll. Ég held þó að það mundi vekja sérstaka athygli ef sjálfstæðismenn leggjast þverir gegn tillögum þáverandi utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, sem hafði forgöngu um að kynna þessar hugmyndir um stjórnlagaþing árið 1953, þar sem hann lagði áherslu á að málið væri alþjóðamál sem ekki mætti eingöngu líta á sem flokksmál og mikilsvert að vel yrði til vandað og skaplegt samkomulag tækist um. Það eina sem samkomulag þarf að nást um hér í dag, virðulegi forseti, er að viðurkenna að 65 ára þrautagöngu, sem litlu hefur skilað, sé lokið. Að öðrum kosti eru þeir að segja að bíllinn verði ekki mokaður upp úr snjóskaflinum af því að þeir nenni ekki að leita að skóflu. Einangrunarstefna og löng valdaseta Sjálfstæðisflokksins má ekki koma í veg fyrir að þjóðin fái að taka afstöðu til málsins. Ég vil þó árétta að með þessu er ég ekki að kasta rýrð á einstaka þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þeir eru eins og við hin hið besta fólk og ég verð að viðurkenna að þar er að finna hreinustu perlur innan um, virðulegi forseti. En þeir eru mannlegir og breyskir og hafa að mínu mati að nokkru leyti orðið, eins og við hin, fórnarlömb þeirrar þróunar sem orðið hefur á þingræðinu. En nú er mál að linni og þjóðin á næsta leik.

Hæstv. forseti. Í ræðu hv. þm. Helgu Sigrúnar Harðardóttur komu fram ýmis sjónarmið og má taka undir sum þeirra, sérstaklega hvað varðar ýmsar efnisbreytingar á stjórnarskránni sem vissulega þarf að veita athygli. Ég minni samt hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur, sem sér miklum ofsjónum yfir ofurvaldi Sjálfstæðisflokksins, að við erum ekki lengur í ríkisstjórn, sjálfstæðismenn, og höfum því ekki þau völd hér sem við vildum. Ég minni líka á að það verða kosningar 25. apríl, að öllum líkindum, þar sem þjóðin fær tækifæri til að velja menn og flokka til að sitja á Alþingi og í því kjöri mun þá endurspeglast hvaða áherslur þjóðin vill. Þess vegna held ég að ástæðulaust sé fyrir hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur að ímynda sér, ef raunverulegur víðtækur áhugi er hjá þjóðinni á því að sett verði á fót stjórnlagaþing, að sú hugmynd deyi ef málið frestast fram yfir alþingiskosningar. Þá er hún að ímynda sér að þeir sem kjörnir verða á þing 25. apríl muni ekki endurspegla vilja þjóðarinnar og þá spyr ég: Hvers vegna? Hvað kemur hv. þingmanni til að ætla að þeir sem kosnir verða á þing 25. apríl muni ekki endurspegla vilja þjóðarinnar á því hvort menn vilji hafa stjórnlagaþing eða ekki? Að lokum vil ég spyrja hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur hvort hún telji að ástæða sé til að gera efnislegar breytingar á stjórnarskránni fyrir vorið ef efnt verður til stjórnlagaþings þegar að kosningum loknum.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Birgir Ármannsson hafi setið í þingsal allan tímann sem ég talaði þannig að mér finnst leitt ef það hefur ekki komist til skila að 65 ára þrautaganga sem ekki hefur skilað miklum breytingum á stjórnarskránni gerir það að verkum að ég tel að taka þurfi þennan kaleik frá stjórnmálamönnum. Málið snýst fyrst og fremst um það og ég held að hv. þm. Birgir Ármannsson sé vísvitandi að reyna að snúa út úr hér. Pólitíkin hefur ekki svör við þessum spurningum og við skulum bara hætta að spyrja þeirra og vísa málinu til stjórnarskrárgjafans sjálfs, þjóðarinnar. Varðandi seinni spurninguna þá er hann væntanlega að spyrja um álit mitt á þremur breytingartillögum sem liggja fyrir í málaskrá ríkisstjórnarinnar. Ég verð að viðurkenna að sjálf hefði ég kosið að um þessar breytingar yrði fjallað á stjórnlagaþinginu. Hins vegar tilheyri ég þeim flokki sem ver núverandi ríkisstjórn vantrausti og um þau mál sem hún kann að leggja fram á þeim tíma sem þingið starfar fram að kosningum hef ég efnislega ekkert um að segja en mun taka afstöðu til þeirra þegar þau koma inn og þá ef.

Hæstv. forseti. Ég mundi vilja umorða spurningu mína. Ég geri mér grein fyrir að hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir mun taka afstöðu til einstakra mála frá ríkisstjórninni eftir því sem þau koma fram og eftir því sem hún metur rétt en þá vil ég spyrja almennt: Telur hv. þingmaður einhvern tilgang í því að samþykkja þrjár efnislegar breytingar á stjórnarskránni nú fyrir vorið ef ætlunin er að efna til stjórnlagaþings þegar í sumar?

Virðulegi forseti. Ég ætla að svara spurningunni með sama hætti og áður. Ég tek afstöðu til þessara mála ef og þegar þau koma fram. Um einstök mál þessa efnis, þ.e. einstakar tillögur sem liggja fyrir á málaskrá ríkisstjórnarinnar, ætla ég ekki að úttala mig um hér og nú. Í prinsippinu hefði ég talið að um slík mál ætti að fjalla á stjórnlagaþinginu, þ.e. ef það verður að veruleika sem ég sannarlega vona því að ég held að þjóðin kalli eftir því og þeir flokkar sem ekki munu styðja þetta mál munu eiga erfitt uppdráttar í komandi kosningum.

Herra forseti. Ég var alveg gáttaður á ræðu hv. þingmanns og þeim sleggjudómum sem þar komu fram, sjálfstæðismenn þetta og sjálfstæðismenn hitt, valdastólum stýrt frá Valhöll o.s.frv. Ég vil taka fram, frú forseti, að ég hef talið mig vera nokkuð sjálfstæðan og óháðan þingmann þannig að ég mótmæli þessu harðlega - og er ég samt sjálfstæðismaður. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um eitt vandkvæði. Hann hefur nefnilega svarið eið að stjórnarskránni og þar á meðal 79. gr. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög.“ Það er ekki hægt að breyta stjórnarskránni nema með þessum hætti.  Ef menn ætla hins vegar að búa til nýtt stjórnlagaþing og að það semji nýja stjórnarskrá og hún tekur þá gildi eru menn í rauninni að segja að það sé bara ekkert að marka stjórnarskrár yfirleitt því að einhver aðili, einhver hópur eða einhver annar geti afnumið þær hvenær sem er. Ég sé ekki eina einustu leið aðra en að menn breyti þessu ákvæði fyrst. Við verðum því miður að bera þessa virðingu fyrir löggjafanum og fyrir lýðræðinu, þetta er jú einu sinni stjórnarskrá okkar.

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að hv. þm. Pétur Blöndal er ein af þessum perlum sem ég talaði um áðan sem tilheyra þó Sjálfstæðisflokknum. Hann átti nú einn og sjálfur kannski ekki alveg skilið allt það sem ég sagði því að hann hefur skorið sig dálítið úr þeim hópi svo maður sé sanngjarn í umfjöllun um sjálfstæðismenn eins og aðra.  Varðandi 79. gr. verð ég að viðurkenna að ég næ því ekki alveg hvað hv. þingmaður er að fara, það væri gott að fá hann til að útskýra það pínulítið betur. Ef ég skil hann rétt telur hann að ekki sé hægt að samþykkja þetta frumvarp núna, svo yrði náttúrlega að boða til kosninga og við kjósum 25. apríl og svo þarf nýtt þing að samþykkja þetta frumvarp á nýjan leik til að það verði að veruleika og taki gildi. Um hvað snýst þá málið?

Það … kjósa samhliða … stjórnlagaþing.

Ég verð að fá hv. þingmann til að útskýra það aðeins betur.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ávörp sem tíðkast hér í þinginu.

Frú forseti. Mér þykir mjög ánægjulegt að vera perla - meðan ég er ekki perlufesti. Þessi 79. gr. segir fyrir um það hvernig eigi að breyta stjórnarskrá. Ef við ætlum að bera virðingu fyrir stjórnarskrám yfirleitt verðum við að virða ákvæðið, fara í gegnum það ferli og setja nýtt ákvæði í stjórnarskrána um það að þjóðaratkvæðagreiðsla breyti stjórnarskrá. Þá þarf að vera ákvæði um það hvernig sú þjóðaratkvæðagreiðsla eigi sér stað, hversu stór meiri hluti þurfi að vera o.s.frv. þannig að í vor þurfum við að samþykkja breytingu á stjórnarskránni í þessa veru. Ég er mjög hlynntur stjórnlagaþingi, ég er mjög hlynntur nýrri stjórnarskrá svo það sé alveg á tæru. En við verðum að bera þá virðingu fyrir stjórnarskránni að fara þessa leið. Við getum samþykkt í vor þá breytingu á 79. gr. að þjóðaratkvæðagreiðsla breyti stjórnarskrá. Jafnframt getum við samþykkt lög um stjórnlagaþing, það er allt í lagi. En það má ekki taka gildi fyrr en nýtt Alþingi er búið að samþykkja þetta ákvæði, þessa breytingu á 79. gr., og búið að rjúfa þing aftur. Lýðræðið bara kostar þetta og menn þurfa að horfast í augu við það. Ef þeir ætla ekki að gera það, ef þeir ætla að gera eins og frumvarp framsóknarmanna gerir ráð fyrir, að hafa nýtt stjórnlagaþing og það bara setji nýja stjórnarskrá sisona er verið að segja fólki, mér og öllum öðrum, að það sé bara ekkert að marka stjórnarskrár, það sé hægt að taka þær úr gildi eins og ekkert sé og að það ákvæði sem stendur þarna í 79. gr. sé ekkert að marka, bara allt í plati. Ég hef svarið eið að stjórnarskránni sem og aðrir þingmenn. Ég get ekki annað en farið eftir ákvæðum hennar.

Virðulegi forseti. Mér finnst dálítið athyglivert að hv. þm. Pétur Blöndal skuli standa hérna í dag og tala um að það þurfi að bera virðingu fyrir stjórnarskránni vegna þess að ég veit ekki betur en að í tvígang í vetur hafi verið sett lög sem ganga þvert gegn stjórnarskrá. Og ég veit ekki betur en að hv. þm. Pétur Blöndal hafi tekið þátt í atkvæðagreiðslu um þau mál.

Neyðarástand.

Með því er ég ekki að segja að það sé í lagi,  Ég er ekki viss um það, hv. þm. Pétur Blöndal, að þessi málflutningur þinn hafi nokkra samúð en ég er sammála þér að við eigum að bera virðingu fyrir stjórnarskránni og ég efa það ekki að þeir lögfræðingar sem hafa bæði aðstoðað okkur framsóknarmenn við að skrifa þetta frumvarp, lesið það yfir hér í þinginu og víðar, hafi svör við þessum spurningum þó að ég hafi þau ekki hér í dag enda er ég bara búin að taka stjórnskipun 101, ef svo má segja.

Virðulegi forseti. Ég hef reynt að fylgjast með umræðunni hér í dag um þetta frumvarp um stjórnlagaþing og vil leggja orð í belg vegna þessa mikilvæga máls sem snýst í grunninn um breytingar á stjórnarskránni og þörfina fyrir þær. Í mínum huga fjallar þetta mál fyrst og fremst um form, um það hvernig við eigum að standa að því að breyta stjórnarskrá. Það er út frá því gengið í þessu máli að það fyrirkomulag sem við höfum hingað til haft og höfum starfað eftir, til að mynda á síðasta kjörtímabili, sé úr sér gengið og gangi ekki lengur. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst menn hafa verið býsna snöggir að komast að niðurstöðu og ekki nóg með það heldur líka að lausn á því hvernig höggva ætti á þennan hnút. Það liggur fyrir að stjórnarskrárnefndin sem starfaði undir forustu framsóknarmanna á síðasta kjörtímabili, Jóns Kristjánssonar, hafði opnað þetta mál upp á gátt. Allir stjórnmálaflokkar voru sammála um að það þyrfti að nálgast endurskoðun á stjórnarskránni með hana meira eða minna alla undir þó að auðvitað væru nýjustu kaflarnir, til að mynda mannréttindakafli stjórnarskrárinnar, að sínu leyti undanskildir og þörfin fyrir breytingar á þeim ekki eins áríðandi og tiltektin sem menn hafa svo lengi talað um og vísað hefur verið til í umræðunni í dag. Það er auðvitað ýmislegt sem má betur fara í stjórnarskránni, margt þarf að skýra og það þarf að eiga sér stað ákveðin tiltekt, en ég er þeirrar skoðunar að menn hafi gert allt of mikið með það í umræðunni undanfarna daga og vikur og í umræðunum um þetta tiltekna mál að hér sé þörf fyrir nýja stjórnarskrá frá grunni, allt of mikið úr þessu gert. Þrátt fyrir að innbyrðissamhengi í stjórnarskránni sé að sumu leyti óskýrt og það megi segja að sumt nánast stangist á og það komi af og til upp óheppileg tilvik þar sem menn greinir á um það nákvæmlega hvernig eigi að túlka stjórnarskrána eigum við í grundvallaratriðum ekki í neinum ágreiningi um það fyrir hvað stjórnarskráin stendur eða á hvaða stjórnskipan við byggjum hér á þessu landi. Ég kannast heldur ekki við umræðu um það að það þurfi í grundvallaratriðum að kollvarpa því stjórnarfari eða þeim stjórnarskipunarreglum sem við hyggjumst beita hér í framtíðinni. Þess vegna segi ég að þetta frumvarp fjalli fyrst og fremst bara um formið. Við skulum skoða aðeins hvað hefur verið að gerast varðandi þær breytingar sem hafa verið í umræðunni. Á síðasta kjörtímabili, eins og ég vék að, starfaði stjórnarskrárnefndin mjög opið, opnaði vefsíðu og fékk til sín fjölmargar hugmyndir og tillögur að breytingum á einstökum köflum stjórnarskrárinnar. Ég verð að segja að heilt yfir gekk það starf ágætlega. Það hefði mátt vera meiri kraftur í því á köflum en heilt yfir og sérstaklega þegar horft er til þess hversu mikið var undir gekk það starf ágætlega. Það starf hefur ekki verið virkt á þessu kjörtímabili en eins og fram hefur komið, m.a. frá Geir Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, stóð til að endurvekja þetta starf á síðari hluta þess kjörtímabils sem við erum núna að fara að ljúka. Þannig hefði nefndin farið af fullum krafti í þetta starf að nýju, byggt á þeirri vinnu sem þegar hafði verið unnin og þeim ábendingum sem nefndinni hefðu borist. Ég segi bara fullum fetum að það er engin ástæða til að ætla annað en að stjórnmálaflokkarnir í landinu hefðu getað komið sér saman um veigamiklar breytingar á stjórnarskránni sem koma til móts við þær kröfur um tiltekt og skýringar sem hér hafa helst verið í umræðunni, það er engin ástæða til að ætla annað. Enda hefur það líka verið tilfellið hingað til. Þannig var það 1984 þegar kosningafyrirkomulaginu var breytt, þannig var það 1991 þegar deildaskipting Alþingis var afnumin, þannig var það 1995 þegar mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var endurskrifaður og þannig var það þegar við breyttum kjördæmaskipaninni árið 1999. Þá komu allir stjórnmálaflokkarnir sameiginlega að því máli og leiddu þessi viðfangsefni. Þeir gerðu það og þetta eru veigamiklar breytingar. Ég hygg að það hafi komið fram í umræðunni í dag að við höfum breytt okkar stjórnarskrá til að mynda miklu meira og örar en Danir hafa gert síðustu 50–60 árin. Með vísan í þetta er auðvitað rangt sem er látið liggja að hér í umræðunni að stjórnmálaflokkarnir á Íslandi geti ekki komið sér saman um nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni. Dæmin eru til vitnis um annað. Þess utan vil ég gera við það alvarlegar athugasemdir að þegar við förum í svona stórt mál eins og við ræðum hér, að endurskrifa stjórnarskrána frá grunni, skuli ekki einu sinni vera gerð tilraun til að koma stjórnmálaflokkunum saman um aðferðafræðina í því efni. Það er ekki einu sinni gerð tilraun til þess. Ég hygg að við vitum öll og það blasir við sérhverjum sem hefur fylgst með þessum málum, og það kom reyndar fram í framsögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur hér fyrr í dag, að þetta mál á uppruna sinn hjá Framsóknarflokknum.

Gott mál.


             Þetta mál ratar inn á þingið núna vegna þess að Framsóknarflokkurinn gat sett það sem skilyrði fyrir stuðningi sínum við ríkisstjórnarflokkana tvo.  Þetta mál er ekki borið upp af ríkisstjórninni, þetta mál er ekki borið upp af þeim flokkum sem skipa bekkinn hérna, ráðherrasætin.  
             Við vitum t.d. ekki í þessari umræðu hérna hvort þessi ríkisstjórn, með stuðningi Framsóknar væntanlega, hyggst tefla fram hugmynd sem þó hafði tekist samkomulag um í stjórnarskrárnefndinni um aðferðafræðina við að breyta stjórnarskránni. Ég held að þegar við skoðum málið ofan í kjölinn og ræðum það sem þetta mál snýst um í raun, sem er sem sagt formið, sé það vegna þess hvaða reglur gilda um breytingar á stjórnarskránni, að formið og aðdragandinn að slíkum breytingum sé svo gallað að við séum föst í einhverjum hjólförum. Ég held að menn hafi sitthvað til síns máls í því efni. Það hefur sýnt sig að á fyrri hluta kjörtímabila hefur enginn kraftur verið í endurskoðun stjórnarskrárákvæða. Menn vita að slíkar breytingar munu alltaf þurfa að bíða þar til undir lok kjörtímabilsins og þá fyrst ríður á að þær verði afgreiddar. Kannski er dæmið sem ég vísaði til hérna áðan, að forsætisráðherrann fyrrverandi hugðist nota síðari hluta þessa kjörtímabils, besta dæmið um að þetta hefur farið í þennan farveg. Þess vegna held ég að það hafi verið skynsamlegt og ég held að í því máli sem við erum hérna að ræða sé það reyndar skynsamlegasta leiðin, að miklu frekar en að efna til stjórnlagaþings - maður hlýtur að spyrja sig hvort það sé líklegra til að komast að einhverri niðurstöðu um þetta efni en þeir 63 sem eru kosnir til þessa þings hér vegna þess að ágreiningsefnin verða auðvitað nákvæmlega þau sömu og álitaefnin sömuleiðis. Hvers vegna ætti að vera eitthvað líklegra að þeir 63 einstaklingar ættu að komast að niðurstöðu um stór álitamál, eins og til að mynda hvort breyta ætti 26. gr., hvort hlutverk forseta Íslands eigi að taka til einhverrar endurskoðunar, með hvaða hætti ætti að fjalla um Hæstarétt í stjórnarskránni eða hvort við ættum að taka þingræðisregluna til endurskoðunar eða orða hana með öðrum hætti í stjórnarskránni? Hvar eru rökin fyrir því að nýtt stjórnlagaþing sé eitthvað líklegra en við hér, löggjafarsamkundan, til að komast að niðurstöðu um þessi atriði?

Vertu jákvæður.

Þess vegna held ég að við ættum miklu frekar en að ræða þörf - sem ég sé ekki að sé til staðar - til þess að endurskrifa stjórnarskrána frá grunni að ræða tillögu stjórnarskrárnefndarinnar um það hvernig við berum okkur að. Ef við mundum afgreiða þá tillögu og opna sem sagt fyrir möguleika fyrir þingið til að gera breytingar á stjórnarskránni án þess að boða þyrfti til kosninga í kjölfarið tökum við þetta meginatriði sem hefur kannski staðið í vegi fyrir breytingum hingað til og kraftmikilli umræðu fyrri hluta kjörtímabils um breytingar á stjórnarskránni úr sambandi. Ég held að það færi betur á því að menn mundu setja þetta mál dálítið í samhengi við þá tillögu. Hún nefnilega stafar frá fulltrúum allra flokka sem eiga sæti á þinginu. Hún er ekki beint gömul, þessi tillaga. Hvenær fæddist þessi tillaga? Hún fæddist í aðdraganda kosninganna þegar menn horfðu fram á það að þrátt fyrir þá vinnu sem var búið að leggja í og allar þær ábendingar sem borist höfðu stjórnarskrárnefndinni náðu menn ekki að klára verkefnið. Þó að í sjálfu sér megi gera við það athugasemdir og harma það - ég tók sæti í þessari nefnd eftir að breytingar urðu á mannaskipan þar - var það fyrir mitt leyti ekki neitt stórtjón. Breytingar á stjórnarskránni eru í mínum huga ekki jafnáríðandi og sumir vilja meina sem tekið hafa þátt í umræðunni hér. Við eigum samt að halda okkar striki og það verður að halda þessari vinnu áfram. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að það eru ákveðin vonbrigði að við skyldum láta málið falla í þann farveg að starfið hefur ekki verið virkt síðustu u.þ.b. tvö árin. Þegar menn sem sagt áttuðu sig á því fyrir síðustu kosningar að ekki mundi takast samkomulag um veigamiklar breytingar á stjórnarskránni tefldu menn fram þeirri hugmynd að við skyldum breyta fyrirkomulaginu við breytingar á stjórnarskránni. Ég held að það hafi verið skynsamlegt og við ættum miklu frekar að ræða hana hér en við vitum ekki einu sinni hvort þær breytingar sem ríkisstjórnin hefur kynnt að verði gerðar á stjórnarskránni muni byggja á þeirri tillögu eða ekki. Við erum hér með fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu þar sem fram kemur að ráðgjafarhópur ríkisstjórnarinnar sé að vinna að tillögum um breytingar á stjórnarskránni og það er hálfeinkennilegt að þeim ráðgjafarhópi er m.a. ætlað að móta tillögur um bráðabirgðaákvæði í stjórnarskránni vegna stjórnlagaþings. Þetta er nú öll samstaðan og samráðið sem er á milli Framsóknar og ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Við eigum sem sagt von á öðru frumvarpi um nákvæmlega sama málið frá ráðgjafarhópi ríkisstjórnarinnar, nákvæmlega þetta mál sem við erum að ræða hérna í dag. Það verður ekki annað skilið af fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins en að við eigum von á nákvæmlega sama málinu frá þeim og við erum að ræða hér. Þegar maður horfir á málið í heildarsamhengi hlutanna hefur maður enga tilfinningu fyrir því að þessi ríkisstjórn sé með einhverja sannfæringu fyrir þessu máli Framsóknar. Það er stórmerkilegt. Þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi lýst hrifningu sinni hef ég enga sannfæringu fyrir því að þingmenn stjórnarflokkanna tveggja séu með á þessu máli, ég hef enga sannfæringu fyrir því.  Ég spyr mig líka: Hvers vegna eru þeir ekki bara einfaldlega á málinu, hvers vegna eru þeir ekki á þessu máli? Hvers vegna er þetta ekki bara stjórnarfrumvarp ef það er svona gott samkomulag um þetta á milli stjórnarflokkanna og Framsóknar?

Af hverju þurfa öll frumvörp að vera stjórnarfrumvörp?

Þar fyrir utan hlýtur að vera dálítið merkilegt að þeir sem aðhyllast þessa leið við að breyta stjórnarskránni og vilja koma hér á stjórnlagaþingi í þeim tilgangi skuli á sama tíma ætla að standa að breytingartillögum á stjórnarskránni sem varða grundvallaratriði, atriði eins og það hvernig við stöndum að þjóðaratkvæðagreiðslu, hvernig verður farið með auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar og annað þess háttar. Á sama tíma og menn hafa sannfæringu fyrir því að stjórnlagaþing sé besti vettvangurinn eru menn nefnilega með ákveðnar hugmyndir sem þeir treysta sér sjálfir til þess að klára áður en stjórnlagaþingið kemur saman. Auðvitað er í þessu falin augljós mótsögn og algjör þversögn í raun og veru við grunnástæður fyrir frumvarpinu sem er hérna til umfjöllunar og menn hafa afskaplega lítið gert til þess að reyna að bregðast við athugasemdum um þetta atriði. Það er ósannfærandi málflutningur að koma á sama tíma með breytingartillögur að stjórnarskránni og menn segja í hinu orðinu að stjórnlagaþing sé rétti vettvangurinn til að breyta stjórnarskrá. Hvað halda menn annars að þessi nýju ákvæði sem menn ætla að mæla fyrir fái að lifa lengi þegar heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar á síðan að fara fram beint í kjölfarið? Ég held að ég hafi gert grein fyrir helstu athugasemdum mínum við þetta frumvarp en það gengur síðan væntanlega til nefndar og við 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum með ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Ég var þeirrar skoðunar eða vonaði að Sjálfstæðisflokkurinn mundi nú, þegar þjóðin kallar á breytingar, koma fram og viðurkenna að stjórnarfyrirkomulag síðustu ára gengur einfaldlega ekki upp. Það er ekki bara eftirlitshlutverk Seðlabankans eða Fjármálaeftirlitsins sem hefur brugðist. Þrígreining ríkisvaldsins að vald verði aðeins temprað með valdi hefur líka brugðist og það sem hv. þingmaður boðaði hér er óbreytt ástand og að ægisvaldi framkvæmdarvaldsins yfir þinginu verði fram haldið. Þannig skildi ég hv. þingmann. Eða með öðrum orðum að hinn þungi hrammur flokksræðisins á Alþingi er það sem Sjálfstæðisflokkurinn boðar. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með að ungur þingmaður skyldi koma fram og boða óbreytt ástand. Ég held að þjóðin þurfi fyrst og fremst á því að halda að við boðum til stjórnlagaþings, þingmennirnir sjálfir eiga ekki að vinna í því að breyta og móta eigin starfsreglur og ég óttast ekki, eins og hv. þingmaður ýjaði að, að þarna verði ekki unnið af fagmennsku. Ég veit að svo verður. Auðvitað munu einhverjar breytingar verða gerðar sem munu ekki hugnast Sjálfstæðisflokknum eða einhverjum öðrum flokkum. En þetta á líka  
            

Virðulegi forseti. Það sem ég gerði athugasemdir við í máli mínu var fyrst og fremst að nú hafa menn fundið upp einhverja nýja leið til að nálgast breytingar á stjórnarskránni. Ég gerði athugasemdir við að menn hafa horfið frá því að leita samráðs stjórnmálaflokka við breytingar á stjórnarskrá. Þetta er grundvallaratriði. Vel getur verið að Framsóknarflokknum þyki sú hugmynd að búa til stjórnlagaþing fín.  Ég tala ekki fyrir því að við stöndum í vegi fyrir öllum breytingum á stjórnarskránni. Ég held að það hafi komist ágætlega til skila hjá mér að ég tel að þörf sé á slíkum breytingum. En við erum að ræða um formið í dag og ég verð að lýsa mig ósammála þeim sem treysta ekki löggjafarsamkundunni til að leysa þann vanda sem við blasir, þ. e. að það þurfi að taka til og skýra ýmis ákvæði í stjórnarskránni. Ég treysti löggjafarsamkundunni ágætlega til þess. Ég nefndi dæmi um breytingu á stjórnarskránni sem ætti að vera til þess fallin að liðka fyrir að slíkar breytingar nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn viljum að sjálfsögðu hafa samráð þegar um er að ræða breytingar á stjórnarskránni. En þegar við tölum um að við ætlum að láta þjóðina ráða þá þýðir það að við ætlum að láta þjóðina ráða. Það þýðir ekki að koma hér fram og fullyrða að ekki sé breið samstaða um þetta á þingi. Þetta er í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Þetta er reyndar eitt af skilyrðum okkar, það er alveg rétt. Skilyrði eru skilyrði og við ætlumst til að þetta fari í gegn. Það er í sjálfu sér ótrúlegt að standa í þessum ræðustól eftir allt sem hefur á undan gengið, eftir óeirðirnar hér úti á Austurvelli þar sem þjóðin krafðist þess að hér yrðu viðhöfð vönduð vinnubrögð. Það þarf að breyta þessum vinnubrögðum. Eru menn ekki sammála um það? Hvað hefur verið gert á undanförnum  
             
             sem þeir hafa í ræðustól í andsvörum. )

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokknum er kennt um allt þessa dagana. Framsókn fór úr ríkisstjórn fyrir tæpum tveimur árum eftir að hafa setið þar í 12 ár en nú koma þingmenn Framsóknar hingað upp og tala eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi einn ráðið í áratugi.  Ég rakti í máli mínu áðan margar breytingar á stjórnarskránni sem flokkarnir hafa komið sér saman um og við höfum tiltölulega nýlega innleitt í stjórnarskrána eftir samráð allra flokka. Það er eins og menn vilji ekki heyra það sem ég vek athygli á hér. Það sem er óvanalegt við þetta mál er að fullkominn skortur er á samráði milli stjórnmálaflokkanna um hvernig breyta á grundvallarlögum í landinu, hvernig breyta á stjórnarskránni. Vegna víðtækra mótmæla fyrir utan er ætlast til að Sjálfstæðisflokkurinn fallist á það að vera ekki hafður með í ráðum þegar hugmyndum í þessu efni er teflt fram. 

Frú forseti. Ég hef einhvern tíma minnst á að þegar Framsóknarflokkurinn fór úr ríkisstjórnarsamstarfinu með Sjálfstæðisflokknum hafi þótt ansi mikill hjónasvipur með okkur. Það var hjónasvipur sem við vorum kannski ekkert sérstaklega sátt við en það kenndi okkur samt að við vorum margbúin að reyna að koma einhverjum breytingum í gegn og ekkert gekk þannig að við sáum svo sem ekki mikla ástæðu til að tala við þennan fyrrverandi maka okkar varðandi breytingar. Í fyrrverandi stjórnarskrárnefnd voru ýmis þungavigtarmál rædd. Hv. þm. Bjarni Benediktsson segir að hann sjái ekki neina nauðsyn á nýrri stjórnarskrá þó að sumt sé óljóst í stjórnarskránni. En það er ekki bara sumt sem er óljóst í stjórnarskránni, það eru þungavigtarmál sem eru mjög óljós. Til dæmis er ekki minnst einu orði á hina svokölluðu þingræðisreglu í stjórnarskránni þó að við séum öll að vinna samkvæmt henni. Það er einnig ýmislegt óljóst varðandi það hvert hlutverk forseta er og ég veit ekki betur en Sjálfstæðisflokkurinn hafi gert miklar athugasemdir við það hvernig núverandi forseti hefur sinnt hlutverki sínu. Margt varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur er mjög óljóst og um það urðu heilmikil átök. Það var kannski eitt af fáum málum sem Sjálfstæðisflokkurinn var tilbúinn til að taka á og sérstaklega hvað varðaði það að takmarka vald forseta og möguleika hans á því að synja málum og vísa þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það kemur hvergi fram í stjórnarskránni hvernig eigi að tryggja eftirlit einstakra hluta ríkisvaldsins og það má minna á að það hefur verið reynt í 65 ár að breyta stjórnarskránni, ekki bara á því 12 ára tímabili sem við vorum í ríkisstjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokknum eða á þeim 6 árum sem hann var síðan í viðbót, það eru … mál og hefur ekki gengið neitt og sérstaklega má minna á hvernig meiri hluti hefur troðið á minni hluta á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég er alveg tilbúinn til að ræða þörfina fyrir einstakar efnisbreytingar á stjórnarskránni og það væri ágætt ef við værum að ræða það hér, að einhverjar tilteknar efnislegar tillögur væru til breytinga á stjórnarskránni, í einstökum köflum hennar eða greinum, sem væru undir. En við erum ekki að ræða það í dag. Ég hef aldrei gert lítið úr þörfinni fyrir endurskoðun stjórnarskrárinnar, þvert á móti. Ég sat í nefndinni sem ríkisstjórnin skipaði á sínum tíma til að vinna það verk og held að ég sé því ágætlega að mér um þörfina fyrir ýmsar breytingar og ég hef þá skoðun að það þurfi margt að skýra í stjórnarskránni og taka til endurskoðunar. En við erum ekki að ræða um það hér. Við erum að ræða hvernig skuli staðið að breytingum á stjórnarskránni í framtíðinni og ekkert síður hvort þörf sé á því að endurskrifa stjórnarskrána frá grunni. Ef menn eru þeirrar skoðunar þá hljóta að vera einhver veigamikil stór atriði í stjórnskipuninni í dag sem menn telja að hafi brugðist, að hafi brostið. Mér finnst menn vera að gefa það til kynna að einhverjir slíkir brestir liggi nærri rót þess vanda sem við erum að fást við í dag í efnahagslegu tilliti. Þessu er ég einfaldlega ósammála. Ég held að það sé ekkert í grundvelli stjórnarskrárinnar eða því með hvaða hætti við flytjum valdið á milli einstakra þátta ríkisvaldsins sem hafi með það að gera hvernig fyrir er komið í efnahagsmálunum. Ég er ósammála því. Þess vegna finnst mér að menn geri of mikið úr þörfinni fyrir að endurskoða stjórnarskrána frá grunni, mér finnst það sjálfum. Ég hef setið stjórnskipunarkúrs í Háskóla Íslands og ég þykist vita að menn eru nokkurn veginn með það á hreinu hvað stendur í stjórnarskránni og hvernig eigi að túlka hana, þó að þar þurfi að taka ýmislegt til endurskoðunar.

Frú forseti. Það hvernig sjálfstæðismenn hafa háttað ræðum sínum í þessu máli sýnir bara - 

Virðulegi forseti. Nýju vinnubrögðin sem ég hef verið að gera athugasemdir við snúa að því að nú er verið að nálgast þetta viðfangsefni með nýjum hætti, þ.e. að ekki er lengur þörf fyrir samráð allra stjórnmálaflokka þegar verið er að huga að breytingum á stjórnarskránni. Ég leyfi mér að gera athugasemdir við það. Það hefur þótt farsælast hingað til til breytinga á grundvallarlögum að leita samráðs allra stjórnmálaflokkanna og ég tel enn að það sé langheppilegast. Það er ástæðan fyrir því að ég hef frammi þessar athugasemdir og ég vék að því í fyrstu ræðu minni að langheppilegast hefði verið að fara þá leið sem stjórnarskrárnefndin lagði til varðandi breytingar á stjórnarskránni. Það hefði gefið nýju Alþingi tækifæri til að fara í vinnu við breytingar á stjórnarskránni án þess að það mundi í kjölfarið leiða til þess að boðað yrði til kosninga.

Hæstv. forseti. Það var athyglisvert að heyra málflutning hins unga þingmanns hv. Bjarna Benediktssonar sem er þó örlítið eldri en ég. Hann hefur gefið kost á sér til forustustarfa í Sjálfstæðisflokknum og ég hef trú á því að honum verði vel ágengt á því sviði. Þess vegna voru það gríðarleg vonbrigði að hlusta á málflutning þingmannsins þar sem hann talar um hefðir og að það megi engu breyta. Hann finnur að því að þingflokkur framsóknarmanna skuli hafa vogað sér að leggja fram frumvarp á Alþingi um stjórnlagaþing. Hvað felur það í sér? Frumvarp um stjórnlagaþing felur það í sér að við ætlum að koma okkur upp úr því hjólfari sem við höfum verið í á undanförnum árum og við viljum breytingar og við treystum almenningi, við treystum háskólaprófessorum. Það er einfaldlega ekki þannig að það þing sem er hér starfandi sé miklu vitrara en einhverjir aðrir 63 einstaklingar. Mér fannst hv. þingmaður tala á þeim nótum að þessi mál ættu einungis að vera til endurskoðunar á vettvangi Alþingis. Af því að hv. þingmaður var að stæra sig af því að hafa setið stjórnskipulagskúrs í Háskóla Íslands þá býst ég við að lærifaðir hans á þeim stað hafi verið Eiríkur Tómasson lagaprófessor, að hann hafi einhvern tíma komið að því að kenna hv. þingmanni þessi fræði. Ég vil benda á það að sá virti fræðimaður hefur mælt mjög fyrir því að menn klári þetta mál á vettvangi þingsins þannig að samhliða næstu alþingiskosningum verði hægt að kjósa til stjórnlagaþings. Ég skammast mín ekkert fyrir það, hæstv. forseti, að hafa þá trú á mörgum hæfileikaríkum Íslendingum að þeir geti komið að því að endurskoða stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Ég skammast mín ekkert fyrir það og það er slæmur tónn hjá sjálfstæðismönnum að koma inn í umræðuna og lýsa því yfir að Framsóknarflokkurinn hafi rofið einhverja hefð á þinginu sem geti orðið til þess að þetta mál nái ekki fram að ganga. Mér heyrist sjálfstæðismenn hér á þingi ætla að leggja stein í götu þess að stjórnlagaþing verði að veruleika á næstu mánuðum.

Virðulegi forseti. Í hvert einasta sinn sem menn hafa komið fram með breytingartillögur til breytinga á stjórnarskránni þá hefur farið af stað umræða í þinginu um mikilvægi þess að menn hafi samráð um slíkar tillögur. Það er engin ástæða til að furða sig á því. Það er rangt sem sagt er hér og hv. þingmaður vék að í andsvari sínu, að ég sé að tala fyrir því að engu megi breyta. Ég skal segja það í fjórða eða fimmta sinn: Ég er þeirrar skoðunar að margt þurfi að laga í stjórnarskránni og að henni þurfi að breyta. Það þurfi að taka til í ýmsum ákvæðum hennar og skýra ýmislegt. Við erum að fjalla um það - 

Við vorum að tala um form.

Hér var vikið að sjónarmiðum Eiríks Tómassonar prófessors við háskólann. Ég ætla að taka það fyrst fram: Ég treysti líka sérfræðingum. Ég treysti háskólaprófessorum og ég treysti öðrum sérfræðingum. Ég starfaði með þessum aðilum öllum saman í stjórnarskrárnefndinni og það er látið að því liggja að með því að hafa í frammi athugasemdir við þetta frumvarp vilji maður ekki treysta sérfræðingum til ráðgjafar við breytingar á stjórnarskránni. Hvers konar þvættingur er þetta?

Það er bara þingið sem má það.

Þetta er bara alger þvættingur. Það er þingið sem stýrir umræðum um breytingar á stjórnarskránni, teflir þeim fram, að sjálfsögðu í samræmi við færustu sérfræðinga á því sviði. Að sjálfsögðu eftir slíkt samráð. Við erum að tala um formið. Eiríkur Tómasson styður þetta frumvarp. Það er fínt. Hann hefur sínar skýringar á því. Hverjar eru helstu röksemdir hans fyrir að styðja þetta mál? Jú, hann hefur vakið athygli á því að þinginu hefur gengið illa að koma í gegn breytingartillögum. Þinginu hefur ekki gengið nægilega vel að sammælast um einstakar breytingartillögur og ég vék að því áðan. Það er leið út úr þeirri stöðu og hún felst í því að taka til umfjöllunar tillögur stjórnarskrárnefndarinnar eins og þær komu fram fyrir tveimur árum síðan.

Hæstv. forseti. Það er mjög erfitt að átta sig á málflutningi þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu fyrir utan hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hefur ólíkt félögum sínum tekið nokkuð vel í þessar hugmyndir. Ég ætla héðan úr ræðustól Alþingis að skora á hv. þingmann að bjóða sig fram til forustu í Sjálfstæðisflokknum. Ég held að það væri nær lagi að þessi tónn kæmi frá forustu Sjálfstæðisflokksins. Það væri nær lagi. Þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson talar um að það hafi verið erfitt að koma fram breytingum á vettvangi þingsins þá er það alveg rétt. Þarsíðasta ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks sprakk nærri því á því að við framsóknarmenn náðum ekki í gegn að sett yrði ákvæði í stjórnarskrá um að auðlindir sjávar væru sameign þjóðarinnar. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem lagðist gegn því og ég held að Sjálfstæðisflokkurinn sé hér í grímulausu hagsmunapoti fyrir óbreytt ástand. Það má engu breyta og það mega engir aðrir koma að því en sérstaklega kjörnir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, svei mér þá.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að allar ábendingar um efnislegar breytingar á stjórnarskránni sem verið er að vísa til í umræðunni eru utan efnissviðs þessa frumvarps. Við erum bara að tala um formið. Umræðan í dag og um þetta tiltekna 

Herra forseti. Við ræðum afskaplega merkilegt mál og mér þykir mjög vænt um að það sé komið fram. Það er mjög gott að fá umræðu um stjórnlagaþing, stjórnarskrána og allt slíkt og ég tel að menn eigi að taka þetta mjög alvarlega. Þetta er gott mál. Ég hef svo sem nokkrum sinnum lagt til breytingar á stjórnarskránni. Ég hef lagt fram frumvarp um að afnema forsetaembættið vegna þess að það er mjög undarlegt fyrirbæri í stjórnskipuninni. Það er bæði framkvæmdarvald og löggjafarvald. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar stendur að forseti sé bæði löggjafarvald og fari líka með framkvæmdarvald. Þannig að það er mjög undarlegt. Svo hef ég lagt til líka að ráðherrar séu ekki þingmenn - eða verið með á því frumvarpi með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Ég hef reyndar einnig lagt til að þingmönnum verði fækkað niður í 41. Það mundi ekki breyta neinu nema kannski valdahlutföllum. Fleiri varaþingmenn kæmu inn fyrir þá flokka sem færu í ríkisstjórn. Í sjálfu sér mundi það ekki breyta neinu að hafa 41 þingmann. Þeir eru 41 núna sem eru starfandi í þinginu, í nefndum og utanlandsstarfinu og öllu slíku. Ráðherrar eru ekkert í því þannig að það mundi engu breyta og við spöruðum helling af pening. Breyting á stjórnarskrá er heimspeki. Eftir gerð frönsku stjórnarskrárinnar komust menn að því að ekki væri gott að einn maður setti lög, framkvæmdi þau og dæmdi samkvæmt þeim. Það er ekki gott. Einstaklingurinn er gjörsamlega ofurseldur slíkum manni hvort sem hann heitir keisari, kóngur, fursti eða eitthvað annað. Þannig að heimspekingarnir í frönsku byltingunni, Rousseau og fleiri, bentu á að skipta þyrfti þessu valdi í þrennt, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Þannig að stjórnlagaþing og stjórnarskrá eru heimspeki, en ekki lögfræði. Svipað og boðorðin tíu, sem eru mjög klár, mjög einföld og segja helling og eru eiginlega grundvöllur siðfræði okkar. Ég tel að hafa ætti stjórnarskrána í þremur flokkum hvað varðar mannréttindi. 1. gr. stjórnarskrárinnar segði að engan mann mætti drepa. Það er svo einfalt. Vegna þess að ef drepa má mann er allt hitt ónýtt. Málfrelsið og eignarrétturinn og allt það er ónýtt. Þannig að þetta er grundvallaratriði. Síðan kemur annar kafli mannréttinda sem verndar einstaklinga fyrir öðrum einstaklingum og ríkisvaldinu, það er málfrelsi, eignarréttur o.s.frv., mörg ákvæði sem vernda einstaklinga fyrir öðrum einstaklingum, rétturinn á lífi og limum o.s.frv. Þessi tvö atriði eru algjörlega óháð landamærum og gilda um allan heim. Við megum ekki hvika frá þessum mannréttindum. Svo eru það mannréttindi þar sem einstaklingar eiga kröfu á annað fólk eða samfélagið. Framfærslukrafa barna til foreldra sinna, framfærsluskylda sveitarfélaga og ríkisins til öryrkja og aldraðra. Þetta eru kröfur einstaklingsins á annað fólk og þær kröfur og þau mannréttindi eru háð landamærum. Það er bara þannig. Það er fólk sem sveltur í Sómalíu. Þar getur verið að réttur móðurinnar til lífs sé meiri, sbr. 1. gr., en réttur barnsins til umönnunar. Veruleikinn er bara svoleiðis. Hann er oft mjög dapurlegur. Þannig að þessi mannréttindi eru háð umhverfinu, efnahagskerfinu og öllu því. Þetta á að koma fyrst í stjórnarskránni. Síðan kemur stjórnskipunin. Af hverju þarf að koma stjórnskipun? Til að tryggja hin þrjú atriðin, réttinn á lífið, löggæslu, réttinn á vörn gegn öðrum og rétt eða kröfu á annað fólk og samfélagið. Til þess þarf stjórnskipun, ríki. Ríkið þarf að skiptast í þrennt og þessi kafli stjórnarskrárinnar á að vera í þremur pörtum. Þar á að standa: Ríkisvaldið skiptist í þrennt, og svo á að telja þessi atriði. T.d. er ekki orð um Hæstarétt í núgildandi stjórnarskrá. Hann er ekki til. Þannig að lýsingu á dómskerfinu vantar. Það vantar lýsingu á framkvæmdarvaldinu og enn betri lýsingu á löggjafarvaldinu. Þetta þarf að vera algjörlega aðskilið. Þess vegna sé ég ekki að forseti Íslands geti komið inn í þessa mynd nema sem dómsvald, löggjafarvald eða framkvæmdarvald. Stjórnarskráin á að vera stutt og hnitmiðuð og vera segjandi. Hún á að segja eitthvað og það sem hún segir á að vera rétt. Í 25. gr. núgildandi stjórnarskrár stendur, með leyfi herra forseta: „Forseti lýðveldisins getur látið leggja fyrir Alþingi frumvörp til laga og annarra samþykkta.“ - Bíddu. Er þetta eitthvað í gildi? Í 20. gr. stendur: - „Forseti lýðveldisins veitir þau embætti, er lög mæla.“ - Og hann veitir lausn. Svo er það 21. gr. Hún er merkileg, með leyfi forseta: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki.“ Mjög merkilegt. Með því að lesa stjórnarskrána gæti maður haldið að forseti Íslands væri rosalega valdamikill. En það er allt saman villa vegna þess að svo er ákvæði um að forseti láti ráðherra framkvæma vald sitt. Þá er allt hitt tekið í burtu. Ekkert er að marka það sem þar stendur. Einhver sem les stjórnarskrána heldur að þetta sé svona. En það er ekki rétt, það þarf aldeilis að laga þessi atriði þannig að stjórnarskráin sé segjandi. Ég held að það sem hafi gerst sé það að kóngurinn í Danmörku hafi þurft að afsala sér völdum af því að frelsisbylgja var komin um Evrópu. Völdin voru tekin af honum. Ég þekki söguna ekki nákvæmlega en þingið hefur örugglega tekið af honum völdin eftir eitthvert stríðið sem hann tapaði. En til að hafa þetta í lagi var hann látinn halda völdunum nokkurn veginn. Svo var bætt við fyrir aftan að ráðherra framkvæmi vald kóngsins. Síðan gaf kóngurinn okkur þessa stjórnarskrá og hún er nákvæmlega eins. Ég sé enga ástæðu til að menn hafi breytt því. Svo við lýðveldisstofnunina tóku menn hana svona „copy-paste“ og þýddu og settu forseta í staðinn fyrir kóng. Þess vegna var ekki bara kóngurinn heldur forsetinn líka skattfrjáls lengi vel. Svo var samþykkt frumvarp, sem ég flutti reyndar, um það að hann skyldi borga skatt eins og annað fólk. Þá kom í ljós að tvöfalda þurfti launin hans því skattfrelsið var svo mikið þegar hann var skattfrjáls af öllu. Virðisaukaskatt og vörugjöld og tekjuskatt og ég veit ekki hvað. Eignarskatt og alls konar. Makinn var líka skattfrjáls um allan heim. Frumvarpið sem við ræðum um stjórnarskrána er mjög merkilegt og ég tek gjarnan undir það og vil sjá eitthvað gerast. Þar eru ákveðin praktísk vandamál sem hv. nefnd, sem fær þetta til umsagnar og umfjöllunar, þarf að laga. Í fyrsta lagi meðmæli 300 kjósenda. Það er dálítið þungur þröskuldur að komast yfir að ná í 300 meðmæli. En 300 manna hópur gæti gert þetta fyrir allan hópinn, að láta blöðin ganga. Þá væru allt í einu komnir 300 frambjóðendur til stjórnlagaþingsins. Þetta gengur náttúrlega ekki. Þannig að setja þarf hámark á hvað hver maður má mæla með mörgum. Það er praktískt vandamál. Svo þarf að vera alveg klárt að sá sem býður sig fram vilji það sjálfur. Samþykki þess sem býður sig fram þarf að koma til, svo ekki sé boðið fram alls konar fólk sem segir: Heyrðu mig, ég vil þetta ekki. Svo það að undanskilja ráðherra, þingmenn og varaþingmenn. Vel getur verið að einhver hætti við að bjóða sig fram til Alþingis af því hann vill frekar fara á stjórnlagaþingið. Svo er það sem ég skildi ekki alveg að takmarkanir eru settar við hagsmunagæslu utanaðkomandi gagnvart þinginu. Ég næ því ekki alveg, en allt í lagi. Svo er það tíminn. Ég tel að vel sé hægt að vinna þetta á sex mánuðum. Ekki vandamál. Þetta fólk á jú ekki að gera neitt annað allan daginn. Ég mundi segja að stjórnlagaþingið byrjaði á því að kynna sér heimspekina á bak við stjórnarskrár og kynna sér stjórnarskrár helstu landa og fara í gegnum þær. Þetta fólk gerir ekkert annað allan daginn. Síðan fer það að mynda sér skoðun á því hvernig þetta eigi að líta út, t.d. getur vel verið að menn fallist á þessa skoðun mína. Síðan mundu menn væntanlega geta afgreitt þetta. Þá komum við að öðru vandamáli. Í þessu frumvarpi segir í 16. mgr. 1. gr., með leyfi herra forseta. „Við stjórnarathafnir forseta Íslands samkvæmt stjórnarskipunarlögum þessum gildir 1. mgr. 13. gr. stjórnarskrárinnar ekki.“ - Hún á bara ekkert að gilda. Er ekkert að marka þessa stjórnarskrá? Getur löggjafarþingið bara tekið hana úr sambandi? Samkvæmt 79. gr. er það ekki hægt. Þannig að þessi grein stenst ekki. Ég mundi nú vilja að forseti Alþingis færi í þetta. Það er auðvelt að laga þetta. - „Þá skal undirritun forseta Alþingis koma í stað undirritunar ráðherra skv. 19. gr. stjórnarskrárinnar.“ - Það sama gildir um þetta og má líka laga það. Við breytum ekki stjórnarskránni. Við skulum bera virðingu fyrir henni. Líka þeirri sem er í gildi núna þrátt fyrir alla þá annmarka sem ég nefndi hér áðan. Við þurfum að bera virðingu fyrir henni. Við höfum jú svarið eið að henni og hann á að gilda. Það á að hafa í gildi þegar þingmenn sverja eið að einhverju. Svo er það 79. gr. Ég hef farið ítarlega yfir hana og bent á að rökfræðilega gangi dæmið ekki upp svona. Þótt menn vilji og það sé neyðarástand eða eitthvað svoleiðis. Ekki er þvílík neyð eins og var í haust þegar við samþykktum neyðarlögin. Þá var virkileg neyð, því ef þau hefðu ekki verið samþykkt hefðu bankarnir farið beint á hausinn allt í einu og ekkert greiðslukerfi verið í gangi í landinu. Menn hefðu ekki getað keypt sér neitt í tvær, þrjár, fjórar vikur. Ég veit ekki hversu lengi við hefðum ekki getað keypt neitt. Engar vörur, ekki brauð, smjör, mjólk eða neitt. Ég veit ekki hvernig menn sjá svoleiðis fyrir sér. Ég sé það ekki. Þannig að ég held að það hafi verið virkilega mikil neyð sem rak menn til að ganga á svig við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, þ.e. mismuna kröfuhöfum að einhverju leyti. En það er aftur eitthvað sem þarf að skoða. En að brjóta stjórnarskrána með breytingu á henni þegar ekki er endilega þörf á því. Við gætum - og ég hef lagt það til hér áður í umræðunni og það sýnir hvað ég tek þetta alvarlega - gert það þannig að við samþykktum breytingu á 79. gr. stjórnarskrárinnar. Sú breyting færi með kosningum til Alþingis í breytingu þannig að næsta þing sem yrði þá boðað fljótlega í maí mundi strax samþykkja þá breytingu og fara aftur í kosningar, því miður verður að gera það. Þá er búið að breyta stjórnarskránni. Þá gætum við breytt stjórnarskránni með þjóðaratkvæðagreiðslu, sem við mundum gera eftir að stjórnlagaþingið hefði samþykkt hana. Að sjálfsögðu þarf að setja einhver ákvæði um það að í þjóðaratkvæðagreiðslunni sé ekki 21% kjósenda sem kjósa og 11% með stjórnarskránni. Það gengur náttúrlega ekki. Það þurfa að vera lágmarksþátttökumörk og líka það að t.d. meiri hluti þjóðarinnar standi á bak við stjórnarskrárbreytinguna. Það verður að vera eitthvað svoleiðis. Þetta eru praktískir hlutir sem þarf að laga. Ég hef nefnt hér með tímann og ég ætla að sex mánuðir mundu duga og ég væri mjög ánægður með að sjá það dæmi. Ég tek undir með Eiríki Tómassyni prófessor að ákveðinn vilji er nú til að breyta. Mikil gerjun er í þjóðfélaginu. Hættan er sú að þegar fer að ganga betur, sem gerist væntanlega í haust, muni þessi vilji dofna og löngunin til að breyta stjórnarskránni líka. Þannig að þetta er eiginlega spurning um að nýta núverandi stöðu til að ná fram þessum vilja til að breyta stjórnarskránni og gera það tiltölulega hratt. En það þarf að gerast með þessum hætti. Svo væri æskilegt að hér væru t.d. líka fulltrúar Vinstri grænna, að eitthvað meira sé á bak við þetta heldur en bara einn flokkur. Ég teldi það æskilegra. Ég sé ekkert að því að menn vinni þetta hratt og nái samstöðu um þetta á þinginu. Það er tími til þess þótt mörg önnur úrlausnarefni bíði reyndar þingsins og spurning hvað lögð er áhersla á. En ég tel þetta vera mjög mikilvægt mál og mjög merkilegt.

Herra forseti. Dag eftir dag stóðu fulltrúar íslensku þjóðarinnar á Austurvelli og börðu potta og pönnur. Aðeins með hávaða og mótmælum tókst að koma þáverandi ríkisstjórn í skilning um ástandið í samfélaginu. Það er nefnilega runnin upp ögurstund. Við þurfum að hefja endurreisn íslensks efnahagslífs eftir að þrír stærstu bankar landsins urðu gjaldþrota. Ekki er aðeins verið að krefjast róttækra aðgerða við efnahagsvandanum heldur einnig breyttrar stjórnskipunar landsins og nýrra áherslna í grundvallarréttindum borgaranna. Menn eru að krefjast raunverulegs lýðræðis. En hvað er lýðræði? Lýðræði er skilgreint annars vegar sem aðferð til að taka bindandi ákvarðanir og hins vegar sem tiltekin stjórnskipun. Engin ein skilgreining er til á lýðræði. Hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á að í raun mætti segja að lýðræði og stjórnarskrá okkar byggist á ákveðinni heimspeki. En undirliggjandi er einmitt sú heimspeki í fyrsta lagi að allir borgarar landsins eigi að hafa jafnan aðgang að valdinu og í öðru lagi að allir borgarar eigi að njóta ákveðins frelsis og réttinda. Í mannréttindayfirlýsingu frönsku byltingarinnar frá 1778 er lýst yfir að þar sem réttindi og valddreifing séu ekki tryggð sé í raun engin stjórnskipun. Ýmsir hafa jafnvel fullyrt, þar á meðal sú sem hér stendur, að ein af lykilástæðunum fyrir efnahagsörðugleikum landsins sé að óhófleg völd hafi safnast á fárra manna hendur. Páll Vilhjálmsson segir á vefsíðu sinni stuttu eftir bankahrunið, með leyfi forseta: „Bankahrunið varð vegna þess að óhófleg völd söfnuðust á fárra manna hendur. Valdakjarninn hafði í fullu tré við ríkisvaldið og notaði fjölmiðla sína til að drepa gagnrýni á dreif ef hún var ekki beinlínis kæfð. Auðsáhrifin voru meðal annars þau að eftirlitsstofnanir skirrtust við að framfylgja hlutverki sínu. Á rústum bankagjaldþrotsins þarf að verða til samfélagssátt. Liður í þeirri sátt er uppgjör við óreiðu síðustu ára. Sáttin horfir þó fyrst og fremst til framtíðar. Lykilatriði í henni er valddreifing.“ Það er ástæðan fyrir því að við framsóknarmenn settum fram sem eitt af þremur skilyrðum fyrir að verja minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna vantrausti að komið yrði á stjórnlagaþingi. Hlutverk stjórnlagaþingsins skyldi vera að skrifa nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland og hefja þannig endurreisn íslensks samfélags, endurreisn sem skyldi byggjast á nýjum vinnubrögðum, nýrri samfélagssátt og raunverulegri valddreifingu. Samhliða því kynntum við frumvarp okkar sem hér er lagt fram af þingflokki Framsóknarflokksins. Við byggjum lýðræði okkar á stjórnarskrá landsins, æðstu lögum Íslands. Núverandi stjórnarskrá var samþykkt sem lög nr. 33/1944 á Alþingi við stofnun lýðveldisins á Þingvöllum þann 17. júní 1944. Árið 1944 samþykkti Alþingi að fella niður sambandslögin við Danmörku, samþykkja nýja stjórnarskrá og boða til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort tveggja. Í maí 1944 gekk íslenska þjóðin til kosninga og greiddu um 97% atkvæði með sambandsslitum og 95% samþykktu nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið. Í stjórnarskrám lýðræðisríkja er að finna ákvæði um stjórnarform ríkisins og grundvallarreglur lýðræðisins. Þar er einnig að finna ákvæði um grundvallarréttindi borgaranna og hafa þau jafnan færst framar í nýrri stjórnarskrám en þeim eldri. Í þriðja lagi er að finna ákvæði um æðstu handhafa ríkisvaldsins, þ.e. þjóðhöfðingja, ríkisstjórn, þing og dómstóla og samspil þeirra á milli. Algjör lykilþáttur í að viðhalda lýðræðinu er að koma í veg fyrir að vald safnist á of fárra manna hendur. Vald meiri hluta er eitt af einkennum lýðræðis en alltaf með þeim mikla fyrirvara að meiri hlutinn geti ekki mismunað eða misbeitt valdi sínu gagnvart minni hlutanum. Annar lykilþáttur í uppbyggingu lýðræðis er hvernig við veljum fulltrúa á sanngjarnan máta. Val á fulltrúum tengist síðan upplýsingagjöf til borgaranna, þ.e. tjáningarfrelsinu, þannig að hver og einn hafi rétt til að tjá sig og koma á framfæri skoðunum sínum. Umræða hefur verið um að stjórnlagaþing sé of dýrt og birtist frétt þess efnis í Fréttablaðinu að ýmsir stjórnarliðar hefðu áhyggjur af kostnaði og gætu þess vegna hugsanlega ekki stutt málið. Ekki var vitnað í neina stjórnarliða í þessari frétt og ég á erfitt með að trúa því að þetta sé rétt. Menn hljóta að vera tilbúnir að kosta ýmsu til að tryggja lýðræði í landinu. Eitthvað hlýtur lýðræðið að mega kosta þegar samsöfnun valds og jafnvel misbeiting þess hefur kostað okkur svona gífurlega mikið. Hljótum við ekki að vera tilbúin til að leggja talsvert á okkur til að tryggja raunverulegt lýðræði hér á landi? Í frumvarpi okkar, sem við ræðum hér, sjáum við fyrir okkur að kosnir verði á landsvísu 63 fulltrúar á stjórnlagaþing, hver og einn kjósandi hafi allt að sjö atkvæði og geti þannig valið allt að sjö fulltrúa á þingið. Þetta er hugsað til að ná sem mestri dreifingu á fulltrúunum. Ráðherrar, þingmenn og varaþingmenn ásamt forseta Íslands verða ekki kjörgengir. Kosningin sjálf gæti jafnvel hugsanlega farið fram samhliða alþingiskosningum til að spara peninga eða í haust ef tími reynist ekki nægur. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir svaraði því játandi að lýðræðið mætti kosta þegar hún lagði fram frumvarp sitt 1995–1996, um stjórnlagaþing þar sem kjósa ætti 41 fulltrúa, í sambærilegum kosningum og við leggjum hér til. Því er það eitt af því sem taka þarf afstöðu til í þinglegri meðferð hver sé besta fulltrúatalan hvað varðar ásættanlegan fjölda lýðræðiskjörinna fulltrúa versus kostnað við stjórnlagaþingið miðað við það efnahagsástand sem við fáumst nú við. Við teljum einnig geysilega mikilvægt að stjórnlagaþingið muni ekki byggjast á venjulegum lögum heldur verði hluti af stjórnarskránni. Hugsunin með því er að þannig verði tryggt sjálfstæði stjórnlagaþingsins gagnvart Alþingi og að við stjórnmálamenn munum ekki geta skipt um skoðun ef okkur allt í einu ekki hugnast ekki niðurstaða stjórnlagaþingsins. Í þessu máli höfum við alþingismenn ítrekað sýnt að hagsmunir okkar virðast vera of miklir til að við getum farið af alvöru í raunverulegar breytingar á stjórnarskránni og þá sérstaklega hvað varðar stjórnskipun landsins. Í 65 ár hefur staðið til að endurskoða stjórnarskrána, sérstaklega einmitt þá þætti sem varða stjórnskipun landsins, en árangurinn er nákvæmlega enginn. Þegar ákveðið var að slíta sambandinu við Danmörku var skipuð sérstök stjórnarskrárnefnd. Hún lagði til að núverandi stjórnarskrá yrði að stórum hluta samhljóða stjórnarskránni frá 1920 fyrir utan það að felld voru út ákvæði um konung og sett inn í staðinn ákvæði um forseta. Einnig voru gerðar minni háttar breytingar hér og þar, meðal annars breytingar sem sneru að takmörkun á synjunarvaldi forseta. Mikilvæg forsenda þeirrar samstöðu sem ríkti við þá afgreiðslu stjórnarskrárinnar árið 1944 var að hún náði einmitt til þessara mjög afmörkuðu þátta. Eftir að stjórnarskráin hafði verið samþykkt starfaði stjórnarskrárnefndin áfram að heildrænni skoðun hennar og þegar starfsemi hennar lognaðist út af árið 1947 var ný nefnd skipuð. Sú nefnd skilaði síðan engu áliti. Í dag hefur verið farið yfir það hvernig vinna sem tengst hefur þessum umfangsmiklu breytingum á stjórnarskránni gegnum hverja nefndina á fætur annarri hafi ekki skilað neinum árangri. Í ársbyrjun 2005 skipaði þáverandi forsætisráðherra níu manna nefnd til að endurskoða stjórnarskrána. Henni var ætlað að skila tillögum um breytingar á stjórnarskránni þannig að hægt yrði að leggja fram frumvarp í árslok 2006. Það gekk hins vegar mjög erfiðlega að ná samkomulagi í nefndinni um breytingar og er það eitt sorglegasta dæmið um það hversu erfitt stjórnmálamenn hafa átt með að breyta stjórnarskránni. Það eina sem menn urðu þarna sammála um var hvernig ætti að standa að þessari breytingu, en öllu sem tengdist efnislegum breytingum á stjórnarskránni var ýtt til hliðar. Menn voru sem sagt ósammála um allt annað og voru samt sem áður - alla vega miðað við þær upplýsingar sem ég hef - lítið að ræða umfangsmiklar breytingar á stjórnskipun landsins. Hins vegar var mun frekar verið að ræða atriði sem varða auðlindir þjóðarinnar og þjóðaratkvæðagreiðslur. Mig minnir að eflaust hafi einhverjir sjálfstæðismenn jafnvel getað hugsað sér að takmarka vald forseta, sérstaklega hvað varðar það að geta synjað málum og vísað í þjóðaratkvæðagreiðslur, hafandi í huga synjun hans á fjölmiðlafrumvarpinu. Það er hins vegar ekki þannig að þingmenn hafi ekki haft áhuga á að breyta stjórnarskránni. Í gegnum tíðina hafa þingmenn borið upp bæði þingsályktunartillögur og frumvörp um einstakar breytingar og heildarendurskoðun á stjórnarskránni og nokkrar þeirra, sjö minnir mig af um 80, hafa farið í gegn. Flestar breytingar hafa verið gerðar á kafla III um þingkosningar - það segir kannski hvar áhugasvið þingmanna hefur legið - kafla IV um störf Alþingis og kafla VII um mannréttindi. Eini kaflinn sem hefur verið látinn ósnertur er kafli I um stjórnskipun og kafla V um dómsvaldið hefur aðeins verið breytt lítillega. Síðan var árið 1991 kafla II um forsetakosningar, forseta og ríkisstjórn breytt til að endurspegla afnám deildaskiptingar Alþingis og kafli VI um kirkju og trúfrelsi var endurskoðaður árið 1995. Tvisvar áður hefur tillaga um stjórnlagaþing verið borin fram á Alþingi, fyrst af Páli Zóphóníassyni, þingmanni Framsóknarflokksins, árið 1948 og svo aftur af hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur árið 1995–1996. Það hefur aldrei náðst sátt á Alþingi Íslendinga um að fara í þessa viðamiklu vinnu og því teljum við nauðsynlegt að taka þetta úr höndum Alþingis og færa í hendur þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Hvernig verður síðan staðið að því að semja nýja stjórnarskrá og hvaða áherslur verða ofan á er ekki okkar að ákveða. Við höfum þó nefnt nokkra punkta í greinargerð með frumvarpinu sem að okkar mati þyrftu eða ættu hugsanlega að koma til álita. Þar á meðal eru jafnróttækar hugmyndir og afnám þingræðis og bein kosning handhafa framkvæmdarvalds, þ.e. annaðhvort forseta eða forsætisráðherra eða sameinuð þessi tvö hlutverk, eða að menn haldi sig við þingræðisregluna en styrki þingræðið til dæmis með því að einn þriðji hluti þingmanna geti vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu og að ráðherrar geti ekki setið á þingi. Auk þess tel ég að skýra þyrfti mun betur takmörkun mismunandi valdþátta og eftirlit þeirra hver með öðrum. Þáttur í því gæti verið takmörkun kjörtímabils þingmanna og seturéttar ráðherra. Mér finnst hugmyndir um aukinn möguleika á þjóðaratkvæðagreiðslu og frumkvæði að löggjöf frá almenningi einnig mjög áhugaverðar. Annað atriði sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir er ákvæði um sameign þjóðarinnar á auðlindum sem og framsal valds til alþjóðastofnana. Allar þessar hugmyndir og þær hugmyndir, sem við sjáum fyrir okkur að stjórnlagaþingið mundi fjalla um og taka afstöðu til og síðan í framhaldi þjóðin, verða að byggja á þessum tveimur grunngildum sem ég minntist á áðan um það hvað lýðræði er, þ.e. að allir borgarar landsins eigi að hafa jafnan aðgang að valdinu og að allir borgarar eigi að njóta ákveðins frelsis og réttinda. Það gerum við ekki nema við tryggjum valddreifingu og skýrt og ótvírætt sjálfstæði hinna þriggja meginþátta ríkisvaldsins, löggjafarvaldsins, dómsvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Aðeins þannig tel ég að nýtt Ísland muni geta reist sig eins og fuglinn Fönix á grunni hugmyndafræði um raunverulega samvinnu, sanngirni og valddreifingu.

Hæstv. forseti. Það hvílir mikil ábyrgð á okkur alþingismönnum þegar kemur að umfjöllun um stjórnarskrá lýðveldisins. Til þeirra verka má ekki kasta höndum eða semja um breytingar á stjórnarskránni í fullkomnum ófriði undir leiðsögn og forustu minnihlutastjórnar sem situr um stundarsakir í skjóli flokks sem er fjarstýrt utan Alþingis. Það hefði verið góður bragur yfir nýrri forustu Framsóknarflokksins að koma með öflugt umboð þjóðarinnar inn í þingið, hafa forustu um málið hér í þinginu með því að ná sátt um breytingar á stjórnarskránni eftir að hafa lagt hugmyndir sínar fyrir þjóðina og standa síðan að breytingum og efna til kosninga svo sem lög gera ráð fyrir. Þau vinnubrögð sem hér er lagt upp með af hálfu Framsóknarflokksins eru ekki vænleg til árangurs. Í fræðiritinu Stjórnskipunarréttur eftir Gunnar Schram er vitnað til hugmynda Ólafs Jóhannessonar, lagaprófessors og fyrrum formanns Framsóknarflokksins, en þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnskipunar landsins og öðrum lögum æðri. Af þeim sökum er hún sett með öðrum og vandaðri hætti en venjuleg lög. Því er ekki rökrétt að stjórnarskránni sé breytt á sama hátt og venjulegum lögum. Hyggja þarf vel að fyrirhuguðum breytingum og ráðrúm að gefast bæði innan þings og utan til þess að gaumgæfa þær breytingar sem á henni eru gerðar.“ Hér vitnaði ég í ritið Stjórnskipunarréttur eftir Gunnar G. Schram svo að hv. þingmaður Framsóknarflokksins, sem hér var að koma í sal, átti sig á því í hvað ég var að vitna, en þar vitnaði hann í hugmyndafræði Ólafs Jóhannessonar fyrrum formanns Framsóknarflokksins. Það frumvarp sem hér er til umfjöllunar hefur ekki hlotið þá skoðun eða verið unnið með þeim hætti sem við verðum að gera kröfur til þegar kemur að grundvallarbreytingum á stjórnskipun okkar. Flytjendur eru allir þingmenn Framsóknarflokksins. Ég hef ekki orðið þess var áður að þeir hafi beint sjónum sínum mjög vel að slíkum og þvílíkum breytingum á stjórnarskránni sem þeir gera núna með því frumvarpi sem hér er til meðferðar, þ.e. breytingar sem hv. 10. þm. Suðvesturkjördæmis hefur lagt til og varða setu ráðherra á Alþingi og er annars eðlis og ég hef fullan skilning á þeirri hugmyndafræði sem þingmaðurinn hefur mælt fyrir hvað það varðar. Framsóknarflokkurinn hefur hins vegar haft betri tækifæri til þess að láta verkin tala við vandaða endurskoðun á stjórnskipun okkar hafandi haft formann úr sínum röðum í stjórnarskrárnefnd árum saman. Því miður náði stjórnarskrárnefndin ekki samstöðu á þeim tíma um teljandi breytingar og formaður hennar kom ekki fram breytingum sem sátt náðist um. Það ber að harma að þessi mál beri að með þeim hætti sem hér hefur orðið í kjölfar umróts í samfélaginu. Að óreyndu hefði ég ekki gert ráð fyrir því að Framsóknarflokkurinn minntist verka fyrrum formanns flokksins, Ólafs Jóhannessonar lagaprófessors, sem er og hefur verið höfundur meginfræðirits um stjórnskipun landsins, með því að leggja fram frumvarp sem kollvarpar stöðu Alþingis og setur stjórnskipun okkar í mikla óvissu, verði þetta frumvarp að lögum. Með þessu frumvarpi er verið að svipta Alþingi því hlutverki að vera stjórnarskrárgjafi og viðhafa vinnubrögð á Alþingi sem forðast ber við svo viðamikla breytingu á stjórnskipun okkar. Við verðum að gæta þess að láta ekki óróleika á vettvangi viðskiptalífs leiða okkur út í ófæru á sviði stjórnskipunar landsins. Næg eru þau vandræði sem við höfum ratað í og þurfum að glíma við í kjölfar bankahrunsins. Þegar litið er á frumvarpið má segja að tólfunum sé kastað strax í 1. gr. frumvarpsins þegar segir að við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði um stundarsakir. Það er vissulega rétt að samfélag okkar hefur þróast þannig að þær aðstæður hafa skapast að margs konar breytinga er þörf, þar á meðal á stjórnarskránni. Þær verðum við að gera af fyrirhyggju og yfirvegun með svipuðum hætti og við gerðum með bærilegri sátt þegar við breyttum þingsköpum og komum á nýjum, breyttum og betri vinnubrögðum hér í þinginu. Þær breytingar voru gerðar í góðu samstarfi við Framsóknarflokkinn og þær báru árangur og við sjáum breytingarnar strax í þingstörfum hér á þessum vetri. Það blasir auðvitað við að ýmislegt í stjórnarskránni er þannig að gera þarf breytingar á ekki síst hvað varðar vald forseta Íslands og það er vissulega þörf á skýrari skilum milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Mér virðist sem krafan um breytingar hafi einkum vaknað þegar mönnum varð ljóst að forseti Íslands getur blandað sér með afgerandi hætti inn í verksvið Alþingis vilji hann túlka valdsvið sitt á þann veg sem hann hefur gert. Í annan stað er rót umræðu og kröfu um breytingar á stjórnarskránni runnin undan rifjum þeirra sem fljóta með þeim straumi sem umræður í fjölmiðlum hafa sett af stað og er beint gegn Alþingi sem stofnun og þeim sem þangað eru kjörnir. Sífelldur og stöðugur áróður gegn löggjafarsamkomunni virðist runninn undan rótum þeirra sem ekki hafa náð þeim trúnaði að vera kjörnir til setu á Alþingi og hins vegar frá þeim sem sætta sig ekki við þá löggjöf sem við höfum sett hér á Alþingi. Aðferð þeirra við breytingar er að grafa undan þinginu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gera breytingar á stjórnarskránni að afloknum næstu kosningum þegar þingið hefur fjallað um stjórnskipun okkar og breytt og ganga aftur til kosninga þegar því vandasama verki er lokið. Við eigum ekki að taka stjórnarskrárgjafann frá Alþingi. Áköfustu fylgismenn mikilla breytinga á stjórnarskránni tala um að litlar sem engar breytingar hafi verið gerðar. Það er ekki rétt, enda vita þeir sem hafa kynnt sér það hvaða breytingar hafa verið gerðar og þær hafa vissulega haft afgerandi áhrif, svo sem breytingar á kjördæmaskipan og þegar deildaskipan Alþingis var aflögð. En það er þörf á að ná sátt um breytingar sem gæti orðið til þess að efla Alþingi og setja framkvæmdarvaldinu þær skorður sem þarf að setja. Það getum við gert án þess að ganga til þeirra umfangsmiklu breytinga sem þetta frumvarp sem hér er til umræðu gerir ráð fyrir. Þær breytingar sem hafa verið gerðar á Alþingi síðustu árin eru liður í þeirri vegferð. Það blasir við að með því að auka eftirlitshlutverk þingsins og styrkja störf þingmanna er staða löggjafarsamkomunnar bætt og er vissulega mikil þörf á því. Alþingi verður að bera þá virðingu fyrir stjórnarskránni að henni verði ekki breytt með þeim hætti sem frumvarpið sem hér er til umfjöllunar gerir ráð fyrir ella gæti komið til þess að forseti Íslands teldi sig knúinn til þess að stöðva málið með því að synja lagafrumvarpinu staðfestingar. Við þær aðstæður gæti komið upp áhugaverð staða sem vert er að hugleiða í ljósi þess hvernig til þessa frumvarps er stofnað. Ég hvet til þess að þetta frumvarp verði skoðað betur og stuðningsmenn minnihlutastjórnarinnar sem situr við völd gefi nýju þingi tækifæri til þess að vinna málið frá grunni í kjölfar þeirra kosninga sem fram undan eru.

Herra forseti. Ég vildi fá að koma í ræðustól og taka fram að hvað þennan þingmann varðar alla vega hefur hann haft mikinn áhuga á þrískiptingu valdsins og því sem varðar stöðu löggjafarvaldsins, sérstaklega gagnvart framkvæmdarvaldinu og einnig stöðu dómsvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hann hefur skrifað ýmsar greinar og fjallað um það í fjölmiðlum nánast frá því að ég byrjaði í pólitík. Það sem ég hef haft miklar áhyggjur af er hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið gegn breytingum, sérstaklega á þeim þáttum sem varða valddreifingu og stjórnskipunina. Það er mín skoðun. Vegna þess að búið var að safna valdi á hendur svo fárra gat ríkisvaldið varla brugðist öðruvísi við en bara með því að sitja og horfa á það hrun sem varð í október. Valdið hefur safnast á hendur mjög fárra manna og þegar hv. þm. Sturla Böðvarsson talar um að við þurfum að sýna meiri fyrirhyggju í sambandi við þetta mál, spyr ég: Hvernig getum við sýnt meiri fyrirhyggju en við erum höfum gert með því að berjast við að koma einhverjum breytingum í gegn í 65 ár? Þegar við ræðum sérstaklega um vald forseta tel ég að forsetinn hafi þurft að grípa til aðgerða vegna þess hversu mikill yfirgangur framkvæmdarvaldsins hefur verið. Ef við minnumst t.d. á fjölmiðlafrumvarpið var ekki hlustað á athugasemdir sem fram komu innan þingsins og framkvæmdarvaldið tróð gjörsamlega á löggjafarvaldinu. Það gaf því ekki færi til þess að gera þær breytingar sem nauðsynlegar hefðu verið til þess að sátt væri um það mál. Síðan var raunar enn á ný stigið á stjórnarskrána með því að synja því að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og segir í stjórnarskránni þó að það sé mun óskýrara en ég hefði kosið. 

Virðulegi forseti. Það er satt að segja mjög erfitt að ræða við þennan hv. þingmann og rökræða við hana hér vegna þess að þingmaðurinn veður alltaf þennan sama reyk um að stjórnarskránni hafi ekki verið breytt í 65 ár. Það er margbúið að fara yfir það í dag í þessari umræðu hvaða breytingar hafa verið gerðar á stjórnarskránni á þessum 65 árum sem liðin eru frá því að stjórnarskráin varð til. Þó að þær breytingar sem hv. þingmaður óskar eftir að verði hafi ekki orðið, þýðir það ekki að Sjálfstæðisflokkurinn hafi komið í veg fyrir breytingar í 65 ár. Þessi málflutningur er svo dæmalaus og ómálefnalegur að hann dæmir sig sjálfur. Það er fjarri lagi að kenna stjórnarskránni um bankahrunið eða þann vanda á fjármálamarkaði í veröldinni sem við glímum nú við. Það er nú mjög langsótt satt að segja. Framsóknarflokkurinn finnur þetta hálmstrá í vandræðum sínum þegar hann er að skipta um kennitölu í íslenskri pólitík og reynir þá að kalla til þjóðina með því að velja 63, væntanlega prófessora frá háskólanum, til þess að setja nýja stjórnarskrá. Það er mjög ótrúverðugt. Ég held að þjóðin sjái í gegnum þetta hjá framsóknarmönnum og muni átta sig á því að þarna eru nýju fötin keisarans hjá Framsóknarflokknum í öllu sínu veldi. Að minnast á fjölmiðlafrumvarpið í þessu samhengi - auðvitað væri hægt að halda langa ræðu um það. Auðvitað áttum við að setja  
            

Forseti. Ég mótmæli því harðlega að ég geri mér ekki grein fyrir hvaða breytingar hafa verið gerðar á stjórnarskránni. Ég held að ég hafi einmitt farið nákvæmlega í gegnum það í framsögu minni hvaða breytingar hafa verið gerðar. Ég tiltók þær einmitt sérstaklega af því að þeim kafla í stjórnarskránni sem varðar stjórnskipun landsins, hvernig við dreifum valdinu, hefur aldrei verið breytt. Aldrei. Ég tel að það sýni hvar áhugi okkar þingmanna hefur legið varðandi breytingar á stjórnarskránni. Við höfum oftast gert breytingar hvað varðar kjördæmaskipan og kosningar á okkur sjálfum. En menn virðast telja að best sé að breyta stjórnarskipuninni sem allra minnst, enda vildum við varla sjá að valdinu væri dreift, sérstaklega ekki sá flokkur sem haldið hefur einna fastast um valdasprotann á Íslandi. Eins og ég kom að í fyrra andsvari mínu finnst mér sú hræðsla sem við höfum orðið vör við í tali sjálfstæðismanna í dag, fyrir utan hv. þm. Pétur Blöndal, vera nákvæmlega sama hræðslan og við sjáum hjá Sjálfstæðisflokknum gagnvart Evrópusambandinu. Þetta snýst um að menn eru hræddir við að tapa völdum. Það er einmitt það sem góð stjórnarskrá á að gera. Hún á að tryggja raunverulegt lýðræði. Hún á að tryggja að það sé dreifing á valdinu og hún á líka að tryggja að fylgst sé með öllum valdhöfunum, að það sé raunverulegt eftirlit þannig að þegar við höfum þrjá arma hafi þeir eftirlit hver með öðrum og fylgist með því hvað gert er. Að öðru leyti held ég að ég hafi ekki neinar fleiri athugasemdir varðandi ræðu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar.

Virðulegi forseti. Dreifing valdsins í samfélaginu hefur í aðalatriðum verið ein af kennisetningum og hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins, valddreifing og það að tryggja framgang og afl einstaklingsins. Það kemur því úr hörðustu átt að Framsóknarflokkurinn, sem hefur viljað rata í allt aðrar áttir, skuli nú gagnrýna Sjálfstæðisflokkinn. En hvað um það. Ég vil bara undirstrika og endurtaka að það er mikill misskilningur hjá framsóknarmönnum, hv. þingmanni, að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið gegn breytingum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í forustu fyrir þeirri miklu uppbyggingarbyltingu sem orðið hefur á Íslandi, m.a. með framsóknarmönnum, þó að nú syrti í álinn um sinn. Framsóknarmenn hafa til skamms tíma viljað gera mjög mikið úr því að þeir hafi haft býsna mikið til málanna að leggja í gegnum tíðina. En hin nýja forusta Framsóknarflokksins virðist reyna að afneita öllu sem Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir á undangengnum árum og áratugum í íslensku samfélagi í þeirri von að þjóðin upplifi það sem svo að upp sé risinn nýr Framsóknarflokkur sem geti hent öllu aftur fyrir sig sem gamli Framsóknarflokkurinn hefur gert. Sjálfstæðisflokkurinn leggur mikla áherslu á að við vinnum vel að þessu máli og við vinnum þannig að breytingum á stjórnarskránni að það sé gert af yfirvegun og að vel athuguðu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að þakka virðulegum þingmönnum Framsóknarflokksins fyrir það ágæta mál sem hér er til umfjöllunar og fyrir frumkvæði sitt í málinu almennt. Ég hygg að það hafi verið undir forustu þess grandvara fyrrverandi alþingismanns og ráðherra, Jóns Kristjánssonar, sem málefnahópur starfaði á vegum flokksins að því að fara yfir tillögur um stjórnlagaþing og gera um það tillögu. Ég hef raunar sjálfur verið nokkur áhugamaður um þetta efni og lét í samvinnu við nefndasvið í janúarmánuði vinna frumvarpsdrög um stjórnlagaþing sem aðallega var byggt á málum sem þingmenn jafnaðarmanna fluttu hér áður, bæði á níunda og tíunda áratug síðustu aldar. Annað málið hefur þegar verið nefnt en það var mál sem flutt var af hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, og varðaði stjórnlagaþing en annað hygg ég að hafi ekki komið fram í umræðunni. Það var þingsályktunartillaga en ekki frumvarp til laga sem flutt var undir forustu Stefáns Benediktssonar, þingmanns Bandalags jafnaðarmanna, árið 1986 og er í því að finna margt góðra tillagna og skeleggra, eins og háttur var Bandalags jafnaðarmanna. Er raunar ástæða til að mæla sérstaklega með greinargerð þess ágæta frumvarps þar sem er að finna býsna góðan greinaflokk um efnið. Frumvarpsdrögin birti ég fyrir nokkru á heimasíðu minni, helgi.is. Fyrir áhugamenn um efnið má kynna sér þar þær tillögur sem eru í aðalatriðum auðvitað keimlíkar þeim sem hér er verið að ræða. Þó að margir deili áhuga á stjórnlagaþingi er formið auðvitað óútrætt, hvernig því sé best háttað, hvort það eigi að vera fleiri eða færri sem sitji það þing, hvort það þing eigi að starfa lengur eða skemur, hvort það eigi að kjósa um leið og kosið er til Alþingis eða eftir að alþingiskosningar eru yfirstaðnar, hvort niðurstöður þess eigi að leggja í þjóðaratkvæðagreiðslu eða hvort þær þurfi að koma fyrir þingið aftur o.s.frv. Ég held að það sé þó ótvírætt að það fari langbest á því að niðurstaða stjórnlagaþings fari beint og milliliðalaust til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu án viðkomu hér þannig að þjóðin kjósi sér sjálf sitt stjórnlagaþing beint sem leggi síðan niðurstöðu sína í dóm þjóðarinnar og án milligöngu Alþingis. Hér hefur nokkuð verið rætt í umræðunni hvers vegna eitthvert annað þing en Alþingi ætti að taka til umfjöllunar stjórnarskrána og hvort Alþingi sé ekki fullgott til þess. Ég held að út af fyrir sig sé hægt að tilfæra margar ástæður fyrir því og ein er einfaldlega sú að samfélagskerfi okkar hefur hrunið. Það hefur hrunið til grunna og sú einfalda staðreynd gefur auðvitað sjálfstætt tilefni til þess, algerlega óháð forsögunni og umræðum áður um stjórnarskrá og endurskoðun hennar, að fara ítarlega og vel yfir það með hvaða hætti við í grundvallaratriðum skipum málum í samfélaginu. Jafnvel þó að við höfum aldrei átt í neinum erfiðleikum með að gera breytingar á stjórnarskrá og hér hafi verið almenn sátt um árabil og áratugaskeið um stjórnarskrána og allir verið ánægðir með skiptingu valdsins o.s.frv., gefur það eitt að kerfið hrundi algerlega sérstakt tilefni til að gera þetta. Ég held að það sé býsna augljóst hvers vegna að kjósa á til þess sjálfstætt þing. Það er einfaldlega þannig, eins og við finnum á hverjum degi, að Alþingi er sannarlega störfum hlaðið. Hér eru sannarlega fjölmörg brýn úrlausnarefni herðum þingmanna, brýn stjórnarfrumvörp sem vinna þarf og betrumbæta og tryggja framgang, brýn úrlausnarefni fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Sú umfjöllun tekur auðvitað verulegan tíma og á að taka verulegan tíma. Sú stofnun sem hér starfar hefur enga aðstöðu til þess að leggja hér undir hálft eða eitt eða tvö ár til að ræða í þaula og einbeita sér algjörlega að því verkefni sem grunngerð samfélagsins er. Ég held þess vegna að þingmenn eigi ekki að taka það til sín eða finnast það vera sér til minnkunar að kjósa ætti sérstakt þing til að fara yfir þessi efni vegna þess að hér er um heildarendurskoðun að ræða, umræðu algerlega frá grunni. Það eru einfaldlega málefnalegar og skynsamlegar ástæður fyrir því að ástæða er til að kalla sérstakt þing að því. Það eru líka mjög sterkar málefnalegar ástæður fyrir því að við sem hér sitjum í umboði stjórnmálaflokkanna eigum sem minnst áhrif að hafa á störf þess þings og líka stjórnmálaflokkar okkar. Það er því eðlilegt að ekki sé gert ráð fyrir að þingmenn eða ráðherrar séu kjörnir til þess þings eða fyrrverandi þingmenn. Það er sjálfsagt að leita ráða til þess að kjörnir verði einstaklingar í umboði þjóðarinnar með sem allra minnstum áhrifum stjórnmálaflokkanna vegna þess að stjórnmálaflokkarnir okkar eru hluti af valdakerfinu í landinu. Stjórnmálaflokkarnir eru valdastofnanir rétt eins og dómstólarnir, framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið. Stjórnlagaþing sem á að fara yfir og endurskoða alla grunngerð samfélagsins, valdþættina og mörk þeirra og setja þeim leikreglur, á augljóslega að vera sem allra mest laust undan beinum eða óbeinum áhrifum valdastofnananna sjálfra á þinginu. Þannig tryggjum við best að almannahagsmunir séu sem allra mest hafðir að leiðarljósi í þeirri mikilvægu vinnu sem þarf að fara fram á stjórnlagaþingi. Þar eru auðvitað fjölmörg atriði sem hér hafa verið í umræðu árum og jafnvel áratugum saman og er óþarfi að fjölyrða mikið um. Þar er það t.d. grundvallaratriði að fara vel yfir mörkin á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins og kannski ekki síst að efla eftirlitshlutverk Alþingis. Ég vil segja það, eftir reynslu mína að sitja í fjárlaganefnd Alþingis á síðasta kjörtímabili, að þótt stigin hafi verið ýmis skref í þá átt að efla og styrkja eftirlitshlutverkið, einkanlega með embætti umboðsmanns Alþingis og eflingu Ríkisendurskoðunar á umliðnum árum, eigum við býsna langt í land með að efla eftirlitshlutverk Alþingis svo fullnægjandi sé. Við höfum vonir um að geta byrjað að þróa á þessu kjörtímabili, fyrir forgöngu fyrrverandi forseta Alþingis, opna nefndarfundi sem ég held að væru sannarlega mikilvægt skref í því að beita þinginu í eftirliti fyrir opnum tjöldum og í fullu gagnsæi. Það eru líka þau atriði sem varða beint lýðræði og rétt fólks til beinna áhrifa á stærstu ákvarðanir sem er löngu tímabært að ræða í þaula og tryggja almenningi aðkomu að stærstu ákvörðunum sem varða heill og hagsmuni flestra heimila og fyrirtækja í landinu, stórra deilumála sem á stundum hafa sundrað þjóðinni eftir endilöngu en almenningur hefur aldrei átt kost á að koma að. Við þurfum sömuleiðis að fjalla um fjölmörg önnur grundvallaratriði í samfélagsgerð okkar. Þess vegna er fagnaðarefni frumkvæði Framsóknarflokksins í þessu efni. Ég hygg að það muni eiga mjög marga stuðningsmenn í þinginu sem vilji ljá málinu lið sitt í vinnslu þess þó að ýmislegt í útfærslunni sé, eins og ég sagði áður, auðvitað ekki að fullu rætt.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á þessu. Ég var staddur á fundi viðskiptanefndar í hliðarherbergi, það eru mörg verkefni sem snúa að okkur þingmönnum. Ég fagna því að málið er komið á dagskrá og held að afar brýnt sé að við förum yfir það á faglegan og málefnalegan hátt hvort þingið sé reiðubúið til að taka það skref að vera með stjórnlagaþing. Þetta er stórt skref í sögu lýðveldisins vegna þess að stjórnarskrá okkar, sem hefur reynst vel, er frá árinu 1944. Engu að síður verðum við að horfast í augu við það að erfitt er að breyta henni og þingmenn og þingflokkar hafa ekki alltaf verið reiðubúnir til að stíga þau skref. Sérstaklega í ljósi þess að til þess að breyta stjórnarskránni þarf þingið að samþykkja breytingarnar, svo þarf að rjúfa þing og boða til kosninga og kjósa svo aftur um stjórnarskrárbreytingarnar. Þannig að breytingarnar vilja oft deyja í kosningaslagnum og má segja að önnur mál séu kannski kosningavænni. Alltaf stóð til að breyta stjórnarskránni frá 1944, sérstaklega í ljósi þess að stjórnarskrárnar frá 1874 og 1920 voru undirstaða hennar. Heildarendurskoðun átti að fara fram strax eftir stofnun lýðveldisins en það gerðist ekki og endurspeglar kannski þann vanda sem blasir við í dag. Mig langar til að benda á eitt atvik, hinn svokallaða aðskilnaðardóm. Jón Kristinsson lenti í árekstri á Akureyri og sætti sig ekki við að sami maður - bæjarfógetar og sýslumenn fóru þá með þau mál - skyldi bæði rannsaka málið og dæma í því. Það var ekki fyrr en niðurstaða kom frá mannréttindanefnd Evrópu um að þetta mál væri tækt fyrir Mannréttindadómstólnum sem ríkið sá sig knúið til að breyta þessu og skilja algerlega á milli framkvæmdarvalds og dómsvalds. Ég fékk tækifæri til að ræða þetta mál á hátíðarmálþingi Orators sem var haldið í gær í Háskóla Íslands og spurði þar nemendur og þá sem viðstaddir voru hvort einhverjir væru reiðubúnir að stíga skref til baka. Enginn var reiðubúinn til þess, enda held ég að menn séu algerlega sammála um að fyrirkomulagið sem var við lýði gekk ekki upp, jafnvel þó að góð og gild rök, hagkvæmnis- og kostnaðarrök, hafi verið fyrir því. Það sem ég er að reyna að segja er að þó að menn telji að þetta hafi verið fullkomlega eðlileg breyting fór hún ekki í gegnum þingið. Frumkvæði þingmanna varð ekki til þess að þessi eðlilega og sjálfsagða breyting yrði að veruleika. Þetta er staðan í dag. Íslenska þjóðin lenti líka í árekstri og stendur nú frammi fyrir því að ekki einungis hefur eftirlitskerfi Fjármálaeftirlits og Seðlabanka brugðist heldur einnig það eftirlitskerfi sem þrígreining ríkisvaldsins boðar að vald hafi eftirlit með öðru valdi, það hefur einnig brugðist. Þegar mótmælin áttu sér stað var sagt að menn vissu ekki hverju þeir væru að mótmæla. Ég segi einfaldlega að menn hafi mótmælt því að í svona krísu skyldi löggjafarvaldið, kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, hafa jafnlítið um málin að segja og raun bar vitni. Við skulum líka muna að hinn mikli meiri hluti síðustu ríkisstjórnar, 43 af 63 þingmönnum, opinberaði hversu valdalausir óbreyttir þingmenn voru. Ég held að það hafi ekki verið tilviljun þegar þingkonur stjórnarliðanna komu fram og létu falla hin frægu orð um að þeim liði hálfpartinn eins og afgreiðslukonum á kassa. Þær sögðu með öðrum orðum að þær upplifðu valdaleysi sitt og liði eins og Alþingi væri í raun afgreiðslustofnun stjórnarfrumvarpa frá ríkisstjórninni. Það er fáránlegt til þess að hugsa að þingmannafrumvörp skuli ekki fá jafngott brautargengi, eins og þau mál eru mörg hver mikilvæg og góð. Mörg þeirra hafa kveðið á um breytingar á stjórnarskránni. Frumvarpið sem við framsóknarmenn höfum lagt fram er ekki heilagt að því leyti að við teljum að þetta sé sú leið og það form sem við viljum sjá að verði. Það sem er brýnast í málinu er að stjórnlagaþing verði að veruleika, og þjóðin fái að kjósa sér fulltrúa sem eru hvorki þingmenn né ráðherrar og þessir kjörnu fulltrúar hafi fullt umboð til að fara yfir stjórnarskrána og breyta því sem þarf að breyta. Vel getur verið að stjórnlagaþingið komist að þeirri niðurstöðu að ekki þurfi að breyta svo miklu. En þá hafa þingmenn, hagsmunir flokkanna og hinn þungi hrammur flokksræðisins, sem hefur stöðvað breytingar í gegnum tíðina, ekki komið í veg fyrir nauðsynlegar breytingar og tafið málin. Ekki þarf að breyta svo miklu. Við fórum t.d. í gegnum VII. kafla stjórnarskrárinnar um mannréttindi og breyttum með góðu samráði á þinginu árið 1995 og er sá kafli grundvöllur að mannréttindum og réttindum borgara í dag. Við eigum að sjálfsögðu að skoða hvort ekki megi laga þar, breyta og bæta en ég held að við þurfum ekki að fara í einhverjar róttækar breytingar á þeim kafla. Hins vegar verðum við að fara í róttækar breytingar á því að virkja þingið og láta það fá sömu stöðu í huga fólks og það á að hafa. Þingið hefur sett niður að undanförnu og þegar við horfum upp á það að formenn stjórnarflokkanna hafa í raun algert alræðisvald er sú hugmynd athyglisverð hvort við eigum að kjósa yfirmenn framkvæmdarvaldsins í beinum kosningum. Þetta er ein af mörgum hugmyndum sem þarf að skoða og fara yfir á málefnalegan hátt. Við leggjum til að á stjórnlagaþinginu verði 63 fulltrúar. Ég held að það sé eðlileg tala. Þær raddir hafa komið fram að þeir eigi hugsanlega að vera tvöfalt fleiri og jafnvel að hægt verði að kasta upp á hverjir það væru, 63 fulltrúar verði kosnir og kastað upp á hverjir hinir væru. Ég held að betra sé að hér séu 63 fulltrúar. Ég held að betra sé að hafa þennan fjölda en færri. Einnig hefur verið rætt um að fulltrúarnir eigi að vera einhvers staðar á bilinu 20 til 30 manns en sú tala verður að endurspegla þjóðfélagið þannig að sem breiðastur hluti alþýðunnar eigi fulltrúa. Sagt er að eingöngu eigi að kjósa sjö. Þannig reynum við að tryggja að þeir hæfustu verði kjörnir. Líka hefur verið gagnrýnt að þetta eigi að vera eitt kjördæmi og menn óttast þá hugsanlega, eins og hefur komið fram þegar menn kjósa til Alþingis, að hagsmunir landsbyggðarinnar muni einfaldlega vera skildir eftir. Ég óttast það ekki í þessu máli vegna þess að í því verður hvorki rætt um landsbyggðarhagsmuni né höfuðborgarhagsmuni. Við tölum einfaldlega um að við ætlum að búa til ramma til margra ára um hvernig skipun mála á Alþingi og hjá þjóðinni verður hagað. Ekki er ætlast til þess að stjórnlagaþingið komi aftur saman, bara lagt til að farið verði út í nauðsynlegar breytingar sem átti að fara í fyrir löngu en hefur einfaldlega ekki gefist tækifæri til. Þetta mál hefur oft verið til umfjöllunar innan Framsóknarflokksins og 1954 lagði þingmaður flokksins, Páll Zóphóníasson, fram frumvarp um stjórnlagaþing. Jóhanna Sigurðardóttir lagði einnig fram frumvarp um stjórnlagaþing árið 1995 og það að hún er nú sitjandi forsætisráðherra styrkir mig í þeirri trú að þetta mál nái fram að ganga í vor. Hugmyndir hafa komið fram um að kjósa eigi til stjórnlagaþings strax í vor. Ég held að það sé vel skoðandi og mundi spara peninga. Það mundi líka tryggja að þeir sem yrðu kosnir á stjórnlagaþingið hefðu skýrt umboð þjóðarinnar til að breyta stjórnarskránni, vegna þess að ég held að hægt sé að fullyrða að kosningaþátttaka er alla jafnan mjög góð í alþingiskosningum en ef við ætlum að tefja málið fram á haust, horfum við kannski upp á minni þátttöku og það að menn fari í nokkurs konar kosningabaráttu. Ég held að við ættum að forðast í lengstu lög að þeir sem vilja sitja á þessu stjórnlagaþingi fari í harða kosningabaráttu. Það skiptir öllu máli. Ég ítreka að stjórnlagaþingið verður að verða að veruleika. Við framsóknarmenn fögnum því að þetta mál sé komið til umræðu. Við vonum að það fái brautargengi og hraða meðferð í gegnum þingið. Ég þakka þeim sem hafa komið í ræðustól og fagnað frumvarpinu, sérstaklega hv. þm. Pétri Blöndal sem talar á skjön við Sjálfstæðisflokkinn, sem hefur fundið þessu máli allt til foráttu. Ég verð að segja að það eru aum rök að halda því fram að þeir geti ekki samþykkt málið vegna þess að samráðs hafi ekki verið gætt. Þetta er mál sem fer í gegnum þingið á eðlilegum hraða og þeir geta komið að því bæði í riti og í nefndum og ef þeir vilja breyta einhverju gera þeir það á sama hátt og þeir sem hafa verið í stjórnarandstöðunni undanfarin ár hafa þurft ef þeir hafa viljað leggja eitthvað til málanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um afnám laga nr. 141/2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, með síðari breytingum, og breytingu á lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram í samræmi við verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar, frá 1. febrúar 2009, en þar kemur fram að lög nr. 141/2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, verði afnumin og að eftirleiðis skuli gilda um alþingismenn, ráðherra, hæstaréttardómara og forseta Íslands almennar reglur um lífeyriskjör opinberra starfsmanna. Með lögum þessum, nr. 141/2003, sem leystu af hólmi enn eldri ákvæði í nokkrum sérlögum, voru æðstu embættismönnum þjóðarinnar veitt betri eftirlaunaréttindi en almennt tíðkast og þeim tryggð ákveðin lágmarksréttindi til eftirlauna umfram þau réttindi sem opinberir starfsmenn njóta samkvæmt lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Reyndar höfðu umtalsverð sérkjör verið til staðar í eldri lögum eins og áður sagði. Yfirlýstur tilgangur þeirra laga var m.a. að gera alþingismönnum og ráðherrum sem verið hafa lengi í störfum á opinberum vettvangi betur kleift að draga sig í hlé og stuðla þannig að meiri endurnýjun í þjóðmálum að því leyti. En það er skemmst frá því að segja og er vel kunnugt að lögin hafa hins vegar sætt margs konar og harðri gagnrýni frá byrjun. Til að mæta henni var lögunum loks breytt á nýliðnu haustþingi og dregið nokkuð úr réttindum án þess að þau væru þó afnumin að fullu. Þrátt fyrir þær breytingar er engu að síður ljóst að ýmsir þættir í eftirlaunakerfi æðstu embættismanna þjóðarinnar víkja eftir sem áður frá almennum lífeyrisréttindum og segja má að eftirlaunakerfi æðstu embættismanna þjóðarinnar mæti ekki almennum skilningi eða stuðningi í þjóðfélaginu heldur þvert á móti. Við því þarf að bregðast, m.a. til að varðveita nauðsynlegt traust milli almennings og ráðamanna. Í þessu frumvarpi er því lagt til að gengið sé hreint til verks og að lög nr. 141/2003, verði afnumin og þannig komið á fullu samræmi í lífeyrismálum ráðamanna og almennings. Í fyrsta kafla frumvarps þess sem ég mæli hér fyrir er lagt til að frá og með 1. apríl nk., auðnist Alþingi að ljúka afgreiðslu málsins vel fyrir þann tíma, falli úr gildi lög nr. 141/2003, en þau haldi þó gildi sínu gagnvart hæstaréttardómurum sem skipaðir hafa verið fyrir gildistöku laganna sem og gagnvart núverandi forseta Íslands á yfirstandandi kjörtímabili. Er því um sólarlagsákvæði að ræða fyrir viðkomandi einstaklinga á meðan þeir gegna þeim embættum sem þeir gera í dag. Verði frumvarpið að lögum hefur afnám laga nr. 141/2003 ekki í för með sér að þau réttindi sem einstaklingar hafa áunnið sér á gildistíma laganna skerðist afturvirkt, heldur haldast þau óbreytt sem geymd réttindi. Með vísan til 19. gr. laga nr. 141/2003 er með frumvarpinu jafnframt kveðið á um að ef sá sem fær greidd eftirlaun samkvæmt lögum nr. 141/2003 eða samkvæmt eldri lögum er giltu um eftirlaun alþingismanna og ráðherra fyrir 30. desember 2003, og gegni starfi á vegum ríkisins, stofnana þess eða félaga í meirihlutaeigu þess, komi launagreiðslur fyrir það starf að fullu til frádráttar eftirlaunum. Regla þessi er til samræmis við þá umræðu sem farið hefur fram í þjóðfélaginu, allt frá gildistöku laga nr. 141/2003, að ekki þyki forsvaranlegt að greiða óskert eftirlaun samhliða störfum á vegum ríkisins. Í öðrum kafla frumvarpsins er lagt til að gerð verði nauðsynleg breyting á lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, til að tryggja að þeir aðilar sem lög nr. 141/2003 ná til, eigi við brottfall laganna aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þar sem umræddir einstaklingar eru, að frátöldum hæstaréttardómurum, ekki starfsmenn ríkisins í skilningi laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, er lagt til að viðkomandi aðilar verði sérstaklega tilgreindir í aðildargrein 3. gr. laga nr. 1/1997, við hlið annarra starfsmanna ríkisins. Um starfsmenn ríkisins og þá aðila sem tilgreindir eru í lögum nr. 141/2003, gilda þá sömu reglur samkvæmt lögum nr. 1/1997, verði frumvarp þetta að lögum. Lög nr. 141/2003 ná að jafnaði til innvinnslu eftirlaunaréttinda 77 starfandi einstaklinga, auk geymdra réttinda þeirra sem áður hafa gegnt þessum störfum. Alls áttu 633 einstaklingar réttindi samkvæmt lögunum í árslok 2007 og nam áfallin eftirlaunaskuldbinding ríkissjóðs vegna þeirra rúmlega 12 milljörðum kr. Samkvæmt frumvarpinu eru áunnin réttindi varðveitt og því munu áhrif þess á skuldbindingar ríkissjóðs koma fram smám saman eftir því sem árin líða. Þó að frumvarpið verði að lögum er ekki gert ráð fyrir að það leiði til mikillar lækkunar á eftirlaunagreiðslum ríkissjóðs næstu árin, heldur munu áhrif þess fyrst og fremst koma fram í lækkun á gjaldfærðri eftirlaunaskuldbindingu ríkissjóðs í ríkisreikningi. Megináhrif frumvarpsins á útgjöld ríkissjóðs felast í því að réttindaávinnsla samkvæmt lögum nr. 141/2003 hættir og bindur ríkissjóði ekki þyngri bagga en orðið er. Unnið hefur verið tryggingafræðilegt mat fyrir fjármálaráðuneytið á áhrifum frumvarpsins. Þar er gengið út frá hópnum sem átti réttindi samkvæmt gildandi lögum í árslok 2007 og skuldbindingar vegna hópsins reiknaðar fram í tímann að öðru óbreyttu. Til langs tíma litið mun afnám laganna leiða til þess að þessi sérstaka skuldbinding vegna alþingismanna og ráðherra mun fjara alveg út. Samkvæmt þessu mati er áætlað að verði frumvarpið að lögum megi að öðru óbreyttu gera ráð fyrir að strax við gildistöku laganna lækki heildarskuldbinding ríkissjóðs vegna alls hópsins sem lögin ná til og verði 356 millj. kr. lægri en í árslok 2007 og að eftir fjögur ár hafi skuldbindingin lækkað um 1.689 millj. kr., eða sem svarar til 14% af skuldbindingunni í árslok 2007. Ef eingöngu er litið á hóp starfandi alþingismanna og ráðherra þá námu þessar sérstöku skuldbindingar vegna þeirra um 1,8 milljörðum kr. í árslok 2007 en eru taldar lækka um tæp 4% við gildistöku, verði frumvarpið að lögum, og um nálægt 40% eða hátt í 700 millj. kr. að fjórum árum liðnum. Frú forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu. Ég segi að lokum að mér er sérstök ánægja að mæla fyrir þessu frumvarpi og vona að með því og afgreiðslu þess hér á Alþingi ljúki tiltekinni sögu sem lítil eftirsjá er að og að betri sátt komist á milli þings og þjóðar, að minnsta kosti hvað þennan þátt varðar.

Frú forseti. Við ræðum hér eins og oft áður kjör þingmanna um nætur en það hefur oft verið áður. Hér er hins vegar um að ræða jákvæða breytingu og ég vil undirstrika það, svo að fjölmiðlar fari ekki að misskilja það eins og annað sem ég segi, að ég er mjög hlynntur þessu frumvarpi, mér finnst það jákvætt. Hins vegar er lagasetningin, og þá er ég bara að fara í gegnum tæknina, ljót. Einhver lög eru felld úr gildi en samt gilda þau fyrir ákveðinn hóp, það er spurning hvernig menn fletta upp í lagasafninu í framtíðinni til þess að fá að vita þetta. En það sem ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra um eru í fyrsta lagi útreikningar fjármálaráðuneytisins, ráðuneytis hans, þ.e. að sparnaðurinn verði 1,6 milljarðar á fjórum árum. Ef maður deilir í það með fjórum og síðan með 63 eru þetta um 6 millj. kr. á mann. Þetta er sem sagt svipað og laun þingmanna. Ég spyr: Hvernig í ósköpunum getur þetta staðist? Eru réttindin þá jafnmikils virði og launin. Svo ætla ég að spyrja að öðru sem er kannski öllu alvarlegra. Nú hafa almennu lífeyrissjóðirnir orðið fyrir miklum áföllum. Ég flyt einmitt frumvarp hér á Alþingi um að þingmenn skuli njóta sams konar réttinda og almennir launþegar í landinu, ekki eins og forréttindahópurinn sem er hjá ríkinu. Og almennir launþegar þurfa að fara að skerða lífeyrinn, mjög líklega jafnvel í apríl, og sumir í haust. Lífeyrissjóður bænda ríður sennilega á vaðið. Hvernig lítur það út frá sjónarhorni hæstv. ráðherra þegar þessi réttindi eru pikkföst og iðgjaldið til ríkisins þarf að hækka vegna þess hvernig stjórnin fór með fjármunina? Á sama tíma þarf að skerða hjá almenningi sem borgar hækkunina til þingmanna og annarra opinberra starfsmanna með sköttum sínum. Hvernig gengur svona réttlæti upp? En ég vil taka það fram að ég er hlynntur frumvarpinu.

Frú forseti. Í fyrsta lagi um að það sé ekki góður svipur á þessari lagasetningu held ég að það sé kannski helst nafngiftin sem mönnum finnst sérkennileg, þ.e. að það koma til með að standa eftir í lagasafninu lög sem heita „lög um afnám laga“, en þau hafa sjálfstætt gildi því að í fyrsta lagi afnámu þau annars vegar tiltekin lög og í öðru lagi varðveita þau tiltekin ákvæði sem hafa gildi og þurfa að vera í lögum til þess að ljóst sé t.d. að menn geti ekki verið á tvöföldum launum. Þau geyma líka sólarlagsákvæðin gagnvart hæstaréttardómurum og forseta Íslands, þess vegna er þetta svona úr garði gert. Varðandi kostnaðarútreikninga skal það fúslega viðurkennt að ég hef ekki lagst ofan í þá sjálfur að neinu ráði, enda hef ég takmarkaða þekkingu til þess. Hér er byggt á tryggingarfræðilegu mati sem fjármálaráðuneytið hefur unnið eða aflað og ég get lítið annað en vísað til þess, að þar eru sérfræðingar á ferð sem hafa gert þessa útreikninga og komast að þeim niðurstöðum sem hér eru reiddar fram. Ég veit að hv. þingmaður er alkunnur áhugamaður um þessi fræði enda vel að sér á því sviði og sjálfsagt mál að fara ofan í það í hv. þingnefnd ef mönnum sýnist þess þurfa. En um það sem efnislega er þarna á ferðinni þarf ekkert að deila, þetta léttir að sjálfsögðu skuldbindingum og umtalsverðum greiðslum af ríkissjóði í framtíðinni og tryggir að þessi kjör verði algerlega stillt saman við aðra starfsmenn sem taka lífeyri samkvæmt lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna. Það fyrirkomulag sem er til staðar, eins og við þekkjum, á sér langa sögu. Vegna þess sem hv. þingmaður nefndi um stöðu lífeyrissjóðanna almennt eða almennu lífeyrissjóðanna er ég mér vel meðvitaður um að þeir hafa orðið fyrir áföllum og töpum og eru að skoða stöðu sína. Það er m.a. rætt í samráði við ráðuneytið sem fer með þau mál. En ég vonast til þess að til skerðinga þurfi ekki að koma, a.m.k. að svo stöddu, alla vega ekki fyrr en á síðari hluta ársins og helst ekki fyrr en um áramót og þá vonandi sem allra minnst.

Herra forseti. Jafnvel þó að Alþingi hafi rýmkað mörkin á milli eigna og skulda lífeyrissjóða upp í 15%, sem er mjög óvarlegt í reynd, þá held ég að flestir búist við því að það þurfi að skerða almenn réttindi í sjóðunum. Það er bara því miður, það er ekki eitthvað sem ég vil. Og þá kemur í ljós að við erum að fara með þingmenn úr einu forréttindakerfi í annað. Forréttindakerfi sem er þannig að réttindin eru föst en iðgjaldið, þ.e. iðgjald ríkisins, er breytilegt. Skatturinn - því að þetta er ekki borgað með neinu öðru en sköttum - á þjóðina verður hækkaður til að standa undir óbreyttum réttindum opinberra starfsmanna og þingmanna þar með á sama tíma og almennu sjóðirnir neyðast til að skerða lífeyrisrétt sinn. Hv. þingmaður lagði til á fundi í gær að verðtryggingin yrði afnumin en það er einmitt það sem mundi verða enn meira högg fyrir almennu lífeyrissjóðina, til viðbótar við höggið sem þeir fengu af bankahruninu. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra finnist þetta allt í lagi. Mér finnst það ekki allt í lagi. Ég hef reyndar flutt frumvarp sem ekki var sett á dagskrá í dag þó að það hafi lægra númer en frumvarp hæstv. ráðherra, það var sem sagt á undan, en ég fékk ekki að mæla fyrir því í dag. Það frestast þá í einhvern tíma því að ég er að fara til útlanda. Það gekk út á það að þingmenn gætu valið sér sjóði eins og almenningur. 80% þjóðarinnar er í almennum lífeyrissjóðum sem þurfa að sæta skerðingu og búa ekki við það öryggi sem opinberir starfsmenn búa við og sem þingmenn eiga að fara inn í samkvæmt lögum. Ég flutti frumvarpið um áramótin um að það væri heimilt fyrir þingmenn að fara út úr þessu forréttindakerfi og það var kolfellt.

Frú forseti. Það er auðvitað margt sem hefur áhrif á stöðu lífeyrissjóðanna og lífeyrissjóðakerfisins og því miður er auðvitað ekki að öllu leyti ljóst enn þá hve mikil töp þess kerfis verða tengd bankahruninu og þeim hörmungum sem gengið hafa yfir Íslendinga í efnahagsmálum, að verulegu leyti manngerðum hörmungum sem hv. þingmaður veit mætavel um og stendur nærri ásamt sínum flokki. Það er t.d. ekki alveg ljóst hvernig lífeyrissjóðirnir eiga eftir að koma út úr ýmsum uppgjörsmálum sem tengjast í raun bæði gamla og nýja bankakerfinu og fleira í þeim dúr. Það er verið að skoða hluti eins og það hvernig lífeyrissjóðirnir skuli virða örorkubyrðar sínar, hvort það sé rétt að gera með þeim hætti sem reiknað er í dag, núvirkt eða framvirkt, og fleiri hlutir geta átt eftir að hafa áhrif á það hversu mikil eða vonandi verður hægt að segja hversu lítil raunveruleg skerðingarþörf þeirra verður. Auðvitað óttast maður að það verði eitthvað en þá er líka rétt að hafa í huga að lífeyrissjóðirnir nutu mjög góðrar ávöxtunar á löngu árabili á fé sínu þannig að sú skerðing kemur frá mjög hárri viðmiðun, ef svo má að orði komast, sem myndaðist á árabili mjög góðrar ávöxtunar þar sem sjóðirnir gátu látið eftir sér að auka réttindi jafnvel umfram það sem áætlanir höfðu áður gert ráð fyrir. En skoðað í heildarsamhengi verður náttúrlega að hafa myndina alla í huga. Varðandi verðtryggingu þarf hv. þingmaður ekkert að óttast að það standi til af minni hálfu að fara að beita mér fyrir einhverri kollsteypu í þeim efnum. Ég lýsti á borgarafundi í gær almennum viðhorfum mínum til þessa máls sem hafa heldur styrkst af lífsreynslu minni og trúlega fleiri undanfarna mánuði, að um leið og aðstæður leyfa eigi það að vera markmið okkar til framtíðar litið að fara að reyna að vinda eitthvað ofan af þessari víðtæku verðtryggingu í samfélaginu. Það þýðir ekki að fótunum verði kippt undan því sem fyrir er á nokkurn hátt og þeim mun betur sem okkur tekst að ná niður verðbólgu og innleiða stöðugleika þeim mun minni áhrif hefur það í sjálfu sér hvort fjárskuldbindingar eru verðtryggðar eða óverðtryggðar.

Frú forseti. Mótmælin undanfarið í kjölfar hruns bankanna og viðskiptalífsins hafa beinst að því að koma með kröfu um gagnsæi, að ljóst sé hvernig hlutirnir eru og hvað þeir kosta. Frá því að ég kom inn á þing hefur iðulega verið ógagnsæi, frú forseti, og ég nefni sem dæmi starfskostnaðargreiðslur þingmanna. Ég hef aldrei getað vitað hvort þetta eru laun eða gjöld. Ég veit það ekki. Þetta eru bæði laun og gjöld. Ef ég hef gjöld þá er það í lagi, ef ég hef ekki gjöld, þá eru það tekjur. Ég hef aldrei viljað þessar greiðslur. Þegar ég kom inn á þing á sínum tíma bað ég um að ég mætti falla frá því. Ég hef ekki þegið þær öll þau ár sem ég hef verið á þingi, í 14 ár. Ætli það séu ekki u.þ.b. 7 millj. kr. sem ég hef tapað, frú forseti? Þarna er verið að dylja hluti og þetta er í gangi enn þá og það á ekki að breyta þessu neitt. Nei, nei, nei. Og ekki dagpeningum heldur sem er alveg út í hött. Ég er margbúinn að gagnrýna það. 80% af dagpeningum eru greiddir og hótelið líka. Maður kemur með helling af peningum aftur til baka. Ég hef reyndar lengi vel borgað inn í Hjálparstofnun kirkjunnar það sem ég græddi á þessu. En óhreinleikinn er of mikill. Hér er verið að láta undan þrýstingi frá mótmælunum, undan þrýstingi af hræðslu eru menn að fara úr einu forréttindakerfi í annað og segja að þingmenn eigi að vera eins og opinberir starfsmenn. Þingmenn eru ekki opinberir starfsmenn, frú forseti. Þingmenn eru fulltrúar, þeir eru kosnir fulltrúar þjóðarinnar og eru ekki opinberir starfsmenn. Og ég neita því að ég heyri einhvern veginn undir framkvæmdarvaldið í þeim skilningi, að ég sé starfsmaður þess. Hér er enn ein tilraunin til að víkja undan og segja: Við erum eins og opinberir starfsmenn og þá er allt í lagi. En opinberir starfsmenn eru með forréttindakerfi, frú forseti, sem felst í því að réttindin eru föst og meira að segja mjög myndarleg, miklu hærri en hjá almenningssjóðunum, miklu hærri, sennilega 30–40% hærri vegna þess að iðgjaldið er 15,5% og þarf sennilega að hækka upp í 17,5% fljótlega sem þýðir bara meiri skatta í staðinn fyrir 12% hjá almenningssjóðunum. Er ekki 17,5% hærra en 12%? Ég hélt það. Það þýðir að réttindin eru meiri og þau eru meira að segja pikkföst þannig að þegar sjóðirnir verða fyrir áföllum eða ná ekki ávöxtun eins og líka er hugsanlegt, ef þeir ná ekki 3,5% ávöxtum til að halda uppi verðtryggingunni, þá þurfa þeir að skerða líka. Almenningur í landinu, 80% af þjóðinni, býr því við óörugg lífeyrisréttindi. Á meðan opinberir starfsmenn, 20%, eru með örugg lífeyrisréttindi á kostnað hinna og þangað eru þingmenn að sigla og þykjast vera voðalega góðir. Það er bara þannig. Ég hef miklar efasemdir um þetta. Svo sagði hæstv. ráðherra að sumir sjóðirnir hafi notið góðrar ávöxtunar. Það er rétt, einstaka sjóður en alls ekki allir. Ég er ansi hræddur um að Lífeyrissjóður bænda muni ekki taka undir það eða margir aðrir sjóðir. Það er nefnilega ekki ávöxtunin sem gerir út um það hvort lífeyrissjóðir geti borgað lífeyri á Íslandi heldur aldursdreifing sjóðfélaga. Ef hún er neikvæð er alveg sama hvað ávöxtunin er góð, þeir geta ekki borgað góðan lífeyri. Það er galli í kerfinu, vissulega. Frumvarp ríkisstjórnarinnar er á margan hátt sérstakt. Eins og ég nefndi áðan í andsvari, þetta skrýtna að lögin eru tekin úr gildi en hér stendur að þessi tilteknu lög falli úr gildi. Þá hélt maður að þau féllu úr gildi. Nei, þau eiga að gilda áfram. Ákveðin ákvæði eiga að gilda áfram þannig að þau eru ekki fallin úr gildi. Þetta er lygi. Þetta er ekki rétt. Þau gilda áfram. Í staðinn fyrir að segja að ákveðin ákvæði falli niður sem hefði verið hreinlegra en lögin gilda áfram með þessum eftirmálum, þá eru lögin felld úr gildi, en þau gilda samt. Svo er það sem kemur fram í 2. mgr. 3. gr., með leyfi frú forseta: „Nú gegnir sá, sem fær greidd eftirlaun samkvæmt lögum nr. 141/2003 eða samkvæmt eldri lögum er giltu um eftirlaun alþingismanna og ráðherra fyrir 30. desember 2003, starfi á vegum ríkisins, stofnana þess eða félaga í meirihlutaeigu þess, og koma þá launagreiðslur fyrir það starf að fullu til frádráttar eftirlaunum.“ Þetta gildir um alla starfsmenn ríkisins og yfirleitt í lífeyrissjóðunum almennt, að maður sem er orðinn sjötugur má fá lífeyri sinn úr lífeyrissjóði. Hann er búinn að vinna fyrir þessu, hann er búinn að borga þetta og hann má vinna ef hann vill og það er ekkert verið að draga af honum. Þetta er mjög sérkennilegt ákvæði og það væri gaman ef hæstv. heilbrigðisráðherra gæti orðið viðstaddur umræðuna vegna þess að hann er formaður BSRB eða var það, hann er reyndar í hvíld frá þeim valdastóli núna. Er hægt að taka þessi réttindi af opinberum starfsmönnum líka? Er það svo einfalt? Ég er ansi hræddur um að margir sem eiga þennan rétt og telja sig eiga hann muni fara í mál út af því. Það er ekki hægt að taka afstöðu gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Þarna held ég að menn skauti dálítið létt yfir þetta og það útskýrir kannski af hverju skuldbindingin lækkar meira eða svipað sem nemur launum þingmanna. Það er það sem hún lækkar um á hverjum mánuði. Þetta var um frumvarp ríkisstjórnarinnar og ég er eins og ég segi hlynntur því vegna þess að það minnkar það sem er verið að fela og leyndina en það er alls ekki gagnsætt, frú forseti. Þetta er ógagnsætt. Það er verið að flytja forréttindahópinn úr einni forréttindastöðu í aðra. Ég ætla að leyfa mér, frú forseti, þótt það hafi ekki fengist heimild forseta þingsins til þess að mæla fyrir mínu máli í dag. Það vill svo til að ég er að fara til útlanda á morgun og get ekki mælt fyrir því en það er nákvæmlega samstiga og samstofna þessu máli og hefði átt að ræðast með. Þess vegna ætla ég að leyfa mér að geta þessa máls líka af því að ráðherrafrumvarpið gekk fyrir í dag. Það er öll virðingin fyrir alþingismönnum en þingmannafrumvarpið sem hafði lægra númer og var fyrr á ferðinni en tafðist á nefndasviðinu vegna anna fékkst ekki rætt. Þess vegna ætla ég að ræða það mál. Ég hef flutt þetta frumvarp áður, 1995, um það að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð, t.d. Lífeyrissjóð verslunarmanna, einhvern lífeyrissjóð úti í bæ eða Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins þannig að þeir njóti þeirra lífeyrisréttinda sem þar eru eins og kjósendur þeirra. Að þeir deili kjörum með umbjóðendum sínum og fái að kynnast því hvernig er t.d. að upplifa varanlega skerðingu á lífeyrisréttindum um alla framtíð. Þegar einhver er kannski með 50 þúsund kall á mánuði í lífeyri og það á að skerða þann lífeyri um 10%, 5 þúsund kall, þá er það ekki bara í 1–2 mánuði, það er um alla framtíð, svo menn hafi það á hreinu. Hvernig upplifun er það? Það upplifa þingmenn aldrei eða opinberir starfsmenn. Mér finnst að þingmenn eigi að deila kjörum með umbjóðendum sínum til að vita hvernig tilfinning þetta er því annars eru þeir í einhverjum fílabeinsturni og vita ekkert hvað þeir eru að tala um, í einhverjum gerviheimi. En þannig hefur það löngum verið, því miður. Ég skora á forsætisnefnd að taka í gegn alla þessa hluti sem eru ósýnilegir og ógagnsæir í þinginu, t.d. dagpeningana eða vildarpunkta flugfélaganna þar sem þingið borgar, og það gildir fyrir alla opinbera starfsmenn, hæstv. fjármálaráðherra borgar flugfarmiða fyrir sína menn út um allan heim en starfsmaðurinn fær vildarpunktana, ekki ríkið. Hvernig stendur á því? Þetta eyðileggur alla samkeppni.

Þeir eru að skoða það.

Það er verið að skoða það já, fínt, gott, ég vona að hæstv. forsætisnefnd skoði þetta líka gagnvart þinginu og sérstaklega dagpeningana, þannig að þetta sé á hreinu. Ég sem sagt legg til að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð eins og umbjóðendur þeirra og sæti þeirri skerðingu sem þar um ræðir en laun þeirra verði hækkuð þannig að það komi í ljós hvers virði þessi réttindi eru, ekki alltaf þessi feluleikur. Hafa þetta gagnsætt, sjá hversu mikils virði er að vera með lífeyrisréttindi þingmanna, sjá hversu mikils virði er að vera með lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og sjá hversu mikils virði það er að vera í Lífeyrissjóði verslunarmanna o.s.frv., þar sem menn þurfa hugsanlega að sæta í framtíðinni að lífeyrisrétturinn verði skertur. Þá loksins eru þingmenn farnir að deila kjörum með umbjóðendum sínum og þá loksins er lífeyrisrétturinn orðinn gagnsær og kjörin almennt og sérstaklega þegar menn eru farnir að laga þessa hluti, þ.e. dagpeningana og vildarpunktana og sitthvað fleira. Ég hef aldrei tekið þátt í þessu vildarpunktakerfi en því miður er það þannig að það eru flugfélögin sem græða á því en ekki ég og ekki þingið. Það er svo önnur saga, frú forseti, að nú liggja fyrir framboð til þings og mitt frumvarp átti að taka gildi frá og með næstu kosningum þannig að þeim sem finnst lífeyrisrétturinn batna eða álagið gott geta þá boðið sig fram. En það er nefnilega þannig, og sumir hafa sagt það, að kannski eru lífeyriskjör þingmanna eða alla vega launakjör þingmanna orðin of léleg. Það getur vel verið að fólk vilji ekki bjóða sig fram til þings af því að kjörin séu svo léleg. Það getur líka verið að ummæli um þingmenn sem lenda á bloggsíðum út og suður, ummæli sem þeim þykir ekki gaman að láta börnin sín lesa, ég tek þetta til dæmis, fæli menn frá að sækja um þetta starf. Það er búið að skerða launin, það er búið að skerða lífeyrisréttindin og svo allt hitt sem menn taka í kaupbæti, t.d. mistúlkanir á ummælum o.s.frv. Fjölmiðlar gera mönnum upp skoðanir og ég veit ekki hvað og hvað, eins og ég upplifði í dag að ég átti að vera á móti frumvarpi sem ég var innilega sammála. Það var bara þannig. Ég er ekki viss um að þjóðin fái sæmilegan mannskap á skútuna og hún ætti að fara að huga að því. Fáum við nógu góðan mannskap á skútuna þegar bæði er búið að skerða launin þannig að þau eru lægri en hjá millistjórnendum hjá ríkinu og ráðuneytisstjórar allir með hærri laun heldur en þingmenn svo maður tali ekki um forstjóra ríkisfyrirtækja? Ég held að menn þurfi að skoða þetta líka í alvöru og ræða þetta heiðarlega. Ég hef lagt það til og gert það nokkrum sinnum að fráfarandi þing ákveði tímanlega laun næsta þings, þ.e. hálfu ári eða einu ári fyrir kosningar ákveði þing laun næsta þings. Ákveði þingið að hafa launin mjög há þá munu væntanlega margir sækja um og þingmenn missa starfið. En ákveði þingið að hafa þau mjög lág þá halda þeir starfinu. Stundum læðist að manni sá grunur að menn séu að lækka launin og skerða lífeyrisréttindin til þess að fá enga samkeppni í prófkjörum og í kosningum, í komandi prófkjörum og kosningum. Það skyldi nú ekki vera?

Virðulegi forseti. Skammt er á milli umræðna um eftirlaun og launakjör alþingismanna þessa mánuðina. Er engu líkara en að sé stærsti vandi þjóðarinnar sé fólginn í þeim kjörum sem alþingismenn hafa haft á undanförnum árum. Ef miðað er við hávaðann í forustumönnum Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja virðist hámark alls óréttlætis á Íslandi vera fólgið í þeim kjörum sem þingmönnum hafa verið ákvörðuð, hvort sem það eru launakjör eða eftirlaunakjör. Gagnrýna má ýmislegt sem er að finna í þeim ákvörðunum og eftirlaunalögin frá 2003 voru auðvitað mjög mikið gagnrýnd en það fer kannski minna fyrir þeirri staðreynd - ég heyrði ekki að hæstv. ráðherra hefði nokkurt orð á henni í framsöguræðu sinni - að frumvarpið í desembermánuði 2003 var samkomulagsmál allra þingflokka, lagt fram með stuðningi formanna allra stjórnmálaflokkanna og að sögn handsalað m.a. við formann Vinstri grænna, þann sem nú situr í stóli hæstv. fjármálaráðherra. Í því voru ákvæði sem urðu umdeild og þá hrukku sumir frá borði eins og fúaspýtur og sáust ekki í þingsölum það sem eftir lifði umfjöllunar um málið og framsögu- og flutningsmenn úr ýmsum flokkum drógu sig af málinu og þóttust hafa verið blekktir. Það er eðlilegt að menn taki sér svigrúm til að skipta um skoðun á einhverju máli komi fram nýjar upplýsingar sem ekki lágu fyrir þegar þeir tóku sína upphaflegu ákvörðun. Í þessu máli var því ekki að heilsa. Það var einfaldlega samkomulag um efnisatriði málsins sem menn guggnuðu undan þegar hávaðamaskínurnar í Alþýðusambandi Íslands og BSRB fóru af stað. Sú gagnrýni sem þá kom fram var ekki öll að ástæðulausu því að það voru auðvitað atriði sem voru gagnrýniverð, fyrst og fremst þau atriði sem lutu að eftirlaunakjörum forsætisráðherra. Engu að síður var kjarni málsins sá í eftirlaunafrumvarpinu 2003, sem varð síðan að lögum sem núverandi hæstv. fjármálaráðherra leggur hér til að verði afnumin, að það urðu engar stórvægilegar breytingar á kjörum alþingismanna og ráðherra, forseta Íslands eða hæstaréttardómara, engar. Stærstu réttindaákvæðin hvað varðar ráðherra voru þau að þeir áunnu sér 6% réttindi á hverju ári í starfi, sem er auðvitað mun meira en almennt gerist. Í Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna er réttindaávinnslan um 2% á ári og heldur minni hjá almennu lífeyrissjóðunum. Það verður því mun hraðari ávinnsla hjá ráðherrum en gengur og gerist. Þetta voru ekki ný ákvæði, virðulegi forseti, þau ákvæði komu í lög árið 1965. Hæstv. fjármálaráðherra sat í ríkisstjórn á árunum 1988–1991 undir þessari réttindaávinnslu og fann ekkert að því þá og hefur ekki beðist undan því að þiggja þá réttindaávinnslu svo mér sé kunnugt um. Hann stóð upp úr ráðherrastólnum vorið 1991 án þess að hafa nokkur orð um það mikla óréttlæti sem þessi réttindaávinnsla hafði verið þjóð og þingi.  Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég kann ekki að meta svona tvöfeldni eða heigulshátt í umfjöllun um mál þar sem verið er að vega að þinginu sjálfu, ég kann ekki að meta það. Það er eðlilegt að ræða kjör þingmanna og gagnrýna það sem er gagnrýnivert en það er ekki eðlilegt að forustumenn stjórnmálaflokka vegi að þinginu sjálfu. Skoðum nú hver staðan er ef við berum saman þingið við einhverja aðra sambærilega hópa. Hvað gerir hæstv. fjármálaráðherra þegar hann þarf að ráða sér skrifstofustjóra? Hann borgar honum kaup ásamt fastri yfirtíð þannig að skrifstofustjórinn fái 680–750 þús. kr. í laun á mánuði. Hæstv. fjármálaráðherra leggur hér til að kjör þingmanna verði að öllu leyti eins og hjá þessum skrifstofustjóra að öðru leyti en því að þeir fá 520 þús. kr. Hækka þarf laun alþingismanna um 40% til að þau verði hin sömu og laun skrifstofustjórans sem hæstv. ráðherra mun ráða, komi til þess á komandi mánuðum.  Hvað eru forustumenn stjórnmálaflokkanna að gera?  Hvað segir forseti Alþýðusambands Íslands, sem oft er búinn að hrópa í fjölmiðlum og gera hróp að alþingismönnum, þegar hann var spurður um eigin kaup og kjör? Það eru ekki 520 þús. kr., virðulegi forseti, nei, það eru rúmar 900 þús. kr. Þá var hann spurður um réttlætið í því að vera svona miklu, miklu hærri en alþingismenn og þá var svarið: „Ja, svona gerast nú kaupin á eyrinni.“ Þetta er ekki hægt, virðulegi forseti. Lítum aðeins á þetta, kjör alþingismanna eða hvers annars samanstendur af þeim launum sem menn fá og þeim réttindum sem menn vinna sér inn. Vissulega hafa eftirlaunaréttindi alþingismanna og ráðherra verið betri en annarra, það er alveg rétt. En laun þeirra hafa líka verið lægri en sambærilegra stétta sem menn hafa borið sig saman við, m.a. vegna þess að eftirlaunaréttindin hafa verið betri. Þau hafa þó ekki verið ákvörðuð neitt öðruvísi en gengur og gerist í erlendum ríkjum. Með eftirlaunafrumvarpinu 2003 fylgdu upplýsingar um hvernig þetta væri í ýmsum erlendum ríkjum. Þar kemur margt fróðlegt fram, aðallega þó það að eftirlaunaréttindi þingmanna og ráðherra eru rífleg í þessum löndum, hvort sem það er í Finnlandi, Danmörku, Noregi, Þýskalandi eða Svíþjóð. Í Svíþjóð og Noregi var þetta þannig, og ég býst við að það sé svo enn, að þingmenn áunnu sér full eftirlaunaréttindi eftir tólf ára þingsetu. Það veldur ekki hneykslan í þeim löndum. Hvers vegna skyldi það vera? Eru Norðmenn og Svíar með annað siðferðismat en við Íslendingar? Nei, auðvitað ekki. Það er vegna þess að menn horfa á málið í heild sinni. Ef kjörin í heild sinni eru sanngjörn og eðlileg amast fólk ekki við því. Þannig er staðan á Íslandi að kjör alþingismanna og ráðherra í heild sinni hafa verið sanngjörn að flestu leyti og engin ástæða til að vera með hávaða. Lýðskrum og upphrópanir sem gengið hefur á á undanförnum árum og sú framganga öll hefur algjörlega gengið fram af mér, virðulegi forseti. Það segir meira að segja í frumvarpinu enn einu sinni, þó að margbúið sé að hrekja það, í greinargerð á bls. 5, með leyfi forseta: „Með lögum nr. 141/2003 voru gerðar gagngerar breytingar á eftirlaunakerfi æðstu embættismanna þjóðarinnar og þeim veitt betri eftirlaunaréttindi en almennt tíðkast.“ Þetta er ósatt, virðulegi forseti, og það veit hæstv. fjármálaráðherra. Það var ekki með lögunum 2003, það var með lögunum 1965. Hvað á það að þýða, virðulegi forseti, að bera ósannindi á borð hér í þingsal? Af hverju getur hæstv. fjármálaráðherra ekki bara farið fram með málið með sannleikann að vopni,  Ég er löngu hættur að gera mér rellu út af því hvort eftirlaunakerfið eigi að vera svona eða hinsegin, þessi sjóður eða hinn. Það sem ég segi bara, virðulegi forseti, er: Menn eiga að hafa launakjör alþingismanna og ráðherra þannig að þau séu góð en þau séu hófleg. Þá er þetta í lagi. Það er ekki hægt að halda því fram að launakjör alþingismanna séu óhófleg í samanburði við þau launakjör sem ráðherrar hafa samþykkt hjá starfsmönnum sínum, hvort sem þeir heita skrifstofustjórar, sendiherrar eða eitthvað annað. Eða forstjórar ríkisfyrirtækjanna, því að samkvæmt úrskurði kjararáðs eru laun embættismanna ríkisins allt upp í 1.638.885 kr. miðað við töflu í maí 2008, sem er u.þ.b. þrisvar sinnum hærri fjárhæð en þingfararkaupið var þá. Getur nokkur maður haldið öðru fram en að laun alþingismanna séu hófleg í þessum samanburði? Þau eru það. Ef rýra á kjörin eins og menn hafa verið að gera með því að fara með eftirlaunakjörin mjög langt niður eins og er verið að gera, verða menn að hækka launin til þess að halda samsvarandi kjörum. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er það ekki meiningin? Er það meining hans að þeir sem kosnir eru af þjóðinni til að sitja á þingi eigi að vera á hluta þeirra launa sem honum finnst rétt að borga starfsfólki sínu í fjármálaráðuneytinu? Er það svo, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin hafi ákveðið að þingmenn skuli bara vera hlutastarfsmenn samanborið við venjulega skrifstofustjóra í ráðuneytunum? Það gengur ekki, virðulegi forseti, það bara gengur ekki. Menn fá ekki öflugt þing sem getur sinnt hlutverki sínu að vera löggjafarvald - athugið, virðulegi forseti, löggjafarvald, ekki löggjafarþjónn ráðherranna, heldur löggjafarvald - sem getur boðið framkvæmdarvaldinu birginn og staðið á sínu. Það má ekki fara svo með starf þingmannsins að það hætti að vera eftirsóknarvert og við hættum að fá fólk til að vilja koma hingað og sem kjósendur vilja kannski allra helst að leggi sig fram um að vinna á þingi. Við megum ekki ganga þannig frá málum að löggjafarvaldið verði hornreka í þessu samhengi. Mér finnst að gengið hafi verið allt of langt í að rýra stöðu þingsins í kjörum miðað við það sem mönnum stendur til boða annars staðar, hærri laun, öruggara starf og annað slíkt.  Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, gera alvarlegar athugasemdir við útreikningana í greinargerð um kostnað. Ég held að þeir séu mjög ótrúverðugir í ljósi þeirra gagna sem hér hafa verið lögð fram áður um kostnaðarbreytinguna árið 2003.

Frú forseti. Ég hafna því að bornar séu á borð einhverjar rangfærslur eða einhver ósannindi í greinargerð með þessu frumvarpi eða í framsöguræðu minni. Þar tók ég reyndar skýrt fram að þessi lög væru að stofni til eldri, úr mismunandi sérlögum sem næðu langt aftur í tímann og voru í gildi þegar ég tók sæti og hóf hér störf fyrir margt löngu. Þetta er arfur frá gömlum tíma sem við erum vonandi að leggja til grafar. Laun þingmanna og ráðherra eru núna ákvörðuð af sérlögum sem sett voru, ef ég man rétt, rétt fyrir áramótin og festa þau. Kjararáð hefur á grundvelli þeirra laga þegar lækkað laun þingmanna og ráðherra og er, ef ég veit rétt, að undirbúa úrskurð eða vinna að því að lækka aðra embættismenn sem undir það heyra. Það er rétt að hafa það í huga þegar menn bera hér saman launatölur við skrifstofustjóra í ráðuneytum sem ég hef ekki samið um kaup við á þeim rúma hálfa mánuði sem ég hef verið þar við störf þótt ætla mætti það kannski af ræðu hv. þingmanns hér áðan. Það má sjálfsagt segja að að einhverju leyti geti virðing Alþingis birst þjóðinni eða átt að vera fólgin í því að menn meti starfið svo mikilvægt að þingmönnum séu greidd mjög rífleg laun eins og ráða mátti af ræðu síðasta ræðumanns. Ég er ekki viss um að það sé vænlegasta leiðin til að auka traust á Alþingi og ná betri sáttum milli þings og þjóðar að hækka bara launin hjá þingmönnum eða hafa þau mjög rífleg. Ég held að vænlegra sé að þingið starfi í góðri sátt við þjóðina, sé í takt við hana og tíðarandann og aðstæður eins og þær breytast á hverjum tíma. Fyrst og síðast þarf þó þingið að afla sér virðingar með verkum sínum, með vönduðum vinnubrögðum og heiðarlegum og uppbyggilegum málflutningi.

Virðulegi forseti. Laun skrifstofustjóra í Stjórnarráðinu eru ákveðin af kjararáði líkt og laun alþingismanna þannig að fyrst að ríkisstjórnin telur sér skylt að flytja ítrekað lagafrumvarp til að breyta launakjörum alþingismanna eru hæg heimatökin að taka aðrar stéttir með. Það er tímanna tákn að það sem þykir óhóflegt þegar þingmenn eiga í hlut er talið of lítið þegar aðrir eiga í hlut. Það er það sem mér finnst vera gagnrýnivert, virðulegi forseti, tvískinnungurinn sem fram kemur hjá ráðherrum í afstöðu sinni gagnvart stöðu og kjörum alþingismanna. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að með því að afnema þessi sérstöku lög frá 2003 muni frumvarpið leiða til þess að skuldbindingar lækki hjá alþingismönnum og ráðherrum um 700 millj. kr. að fjórum árum liðnum, þ.e. um 40%. Á sínum tíma, í desember 2003, voru lagðir fram útreikningar á áætluðum kostnaði vegna breytinganna og kostnaðurinn var í versta falli talinn auka útgjöld hjá alþingismönnum, ráðherrum, hæstaréttardómurum og embætti forseta Íslands um 400 millj. kr. en í besta falli lækka útgjöldin um 7 millj. kr. Það var óverulegur kostnaðarauki á skuldbindingum ríkissjóðs hjá öllum þessum hópum samtals að mati Talnakönnunar. Og Ríkisendurskoðun mat þetta 650 millj. kr. Hér kemur ráðherrann og segir að þetta geti þurrkað út 700 millj. kr. á stuttum tíma og 1.700 millj. kr. hjá hópnum í heild. Ég undrast það og mér finnst ótrúverðugt að þessar tölur geti verið réttar miðað við hinar áætlanirnar sem fram hafa verið lagðar.

Frú forseti. Annars vegar ítreka ég það sem ég sagði áðan, kjararáði var falin með lögum sem hér voru samþykkt fyrir jól sú leiðsögn að gera þær breytingar á launum þeirra sem undir það heyra. Það er væntanlega í vændum að kjararáðið ljúki störfum á grundvelli þeirra laga og þess skammt að bíða að sú launalækkun sem þar var settur rammi um gangi yfir þann hóp allan sem undir þau lög heyra. Ég held að rétt sé að hafa það í huga að útreikningarnir sem hér er um að ræða eru framreiknaðar skuldbindingar ríkisins eins og þær eru metnar með tilliti til framtíðar á hverjum tíma út frá þeim réttindum sem gilda. Á þeim grunni eru þessar tölur byggðar. Að öðru leyti vísa ég í það sem ég áður sagði hér í andsvari við hv. þm. Pétur Blöndal, þetta er unnið af fagaðilum undir handarjaðri fjármálaráðuneytisins, tryggingastærðfræðileg úttekt liggur þarna til grundvallar og ef menn hafa fagþekkingu til þess að vefengja hana er að sjálfsögðu rétt og skylt að taka slíka hluti til skoðunar. Ég legg þá til að hv. efnahags- og skattanefnd geri það og fari yfir þessa útreikninga. Ég bendi á að það er þá fyrst og fremst óvissa um það hve mikið og hve hratt þessar skuldbindingar lækka. Um hitt verður tæpast deilt að hér er um að ræða verulega léttingu á skuldbindingum ríkissjóðs til framtíðar litið.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra sé reiðubúinn að láta af hendi þessa útreikninga þannig að þingmenn geti kynnt sér þá. Þá er rétt að bíða og sjá þar til það liggur fyrir og menn hafa farið yfir þá útreikninga. Af gamalli og langri reynslu af viðskiptum við fjármálaráðuneytið veit ég að embættismönnum þar hefur verið uppálagt í gegnum tíðina af sínum ráðherra að reikna eftir þeirri forskrift sem ráðherrann telur að henti best sínum málstað. Maður hefur lært að taka með varúð þá útreikninga sem þaðan koma vegna þeirra forsendna sem menn gjarnan smíða sér til að fá hentugar niðurstöður. Ég vil, virðulegi forseti, aðeins víkja að einu sem fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég er alveg sammála að það er ekki sannleikur og réttlæti fólgið í því að vera í því kerfi sem opinberir starfsmenn eru í. Í því kerfi fá 20% ævinlega réttindi sín tryggð, sama hvað á dynur, og kostnaðurinn við að standa undir því er lagður á hin 80%. Ég er alveg undrandi á formanni BSRB að kalla ekki eftir því réttlæti að þessir launþegahópar séu á sambærilegum kjörum. Til dæmis kom fram í grein í Morgunblaðinu fyrir nokkrum árum að 220 milljarða vantaði inn í sjóðina hjá opinberum starfsmönnum til að standa undir réttindunum. Í annarri frétt kemur fram að eigið fé sjóðsins yrði uppurið árið 2025 þrátt fyrir að á árunum þar áður hafi verið greiddir rúmlega 100 milljarðar kr. inn í ríkissjóð umfram skuldbindingar. Við erum í kerfi sem á eftir að leggja þungar byrðar á aðra skattgreiðendur en þá sem eru í þessu kerfi Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér skuli hafa verið lagt fram frumvarp til laga um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Þetta er mál sem hefur verið lengi í umræðunni á hv. Alþingi og sitt hefur hverjum sýnst í þeim efnum eins og við höfum heyrt hér á ágætum ræðum sem hafa verið fluttar í kvöld. Hér er verið að færa lífeyrisréttindi alþingismanna til þess sem gengur og gerist hjá öðrum opinberum starfsmönnum. Það er verið að færa þingmenn inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, þ.e. réttindaávinnslan verður sú sama. 
             Hæstv. forseti. Ég tel og almennt er það stefna okkar framsóknarmanna að við eigum að gæta jafnræðis á milli fólks, hvort sem það vinnur á almennum vinnumarkaði eða hjá hinu opinbera eða vinnur hér á hv. Alþingi. Hér er stigið skref í þá átt að samræma þessi réttindi. Það er alveg ljóst að það þarf að ganga lengra í þeim efnum eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur í mörg ár bent á og ég tel að við séum að stíga hér skref í þeirri vegferð. Hins vegar er það svo, eins og ég sagði hér áðan, að þetta mál hefur mikið verið til umræðu. Ég man að síðast þegar við ræddum þessa breytingu á eftirlaunum æðstu embættismanna ríkisins var sérstaklega einn flokkur sem barði sér á brjóst í umræðunni og sagðist hafa skilað því máli þar sem það væri komið. Það var Samfylkingin. Formaður Samfylkingarinnar sagði á fyrri hluta síðasta árs að þáverandi ríkisstjórn mundi afgreiða þau lög þá um vorið. Það stóðst ekki. Síðan var mikill vandræðagangur á ríkisstjórnarheimilinu þar sem hver samfylkingarkappinn, hver þingmaður Samfylkingarinnar, kom fram á eftir öðrum og talaði um að það þyrfti að afnema þessi sérréttindi alþingismanna. Það er hægt að vitna til þess í umræðunni á þingi og ég vil vitna til nokkurra ummæla. Ég vitna til hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem sagði hér, með leyfi forseta: „Ég trúi því og treysti að við náum á þessu þingi samstöðu um það á hinu háa Alþingi að færa okkur aftur í rétta átt, fara í þá átt að búa til eitt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn sem hlýtur að vera hið eðlilega ástand. Það er fullkomlega óásættanlegt að löggjafinn hafi um það forgöngu að skerast úr leik í þessu efni. Ég held að það væru líka gríðarlega góð og jákvæð skilaboð til aðila vinnumarkaðarins nú þegar kjarasamningar fara í hönd að við sendum út þau skilaboð að við ætlum ekki að slíta í sundur friðinn á íslenskum vinnumarkaði til lengri tíma litið.“ Jafnframt sagði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, með leyfi forseta: „Lykilatriðið er að allir séu jafnir og það sé eitt lífeyrissjóðakerfi fyrir alla landsmenn. Um það snýst þetta mál.“ Hæstv. forseti. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa á undangengnum mánuðum og árum talað mikið fyrir því að þessi réttindi séu jöfnuð. Þess vegna komu okkur, hv. þingmönnum í Framsóknarflokknum og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, viðbrögðin verulega á óvart þegar við fluttum um það breytingartillögu fyrir örfáum mánuðum á Alþingi að við mundum jafna þessi réttindi því sem gengur og gerist hjá opinberum starfsmönnum. Við bárum fram breytingartillögu á Alþingi og þrátt fyrir hin digru loforð Samfylkingarinnar í umræðu um lífeyrismál almennt var sú breytingartillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokks felld af þingmönnum Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Það er því gleðiefni þegar ný ríkisstjórn hefur tekið til starfa með fulltingi Framsóknarflokksins sem ætlar að verja hana vantrausti með hlutleysi hér á Alþingi að þetta mál skuli líta hér dagsins ljós. Ég sagði í umræðum um stefnuræðu nýs forsætisráðherra á Alþingi fyrir skömmu að við framsóknarmenn mundum styðja öll mál, sama hvort þau kæmu frá stjórn eða stjórnarandstöðu, sem væru landi og þjóð til heilla. Og ég tel að það frumvarp sem við ræðum hér sé landi og þjóð til heilla því að mjög erfiðir tímar blasa við íslenskum heimilum, okkur öllum, almenningi, og það er alveg ljóst að allir, hvar sem þeir eru í samfélaginu, munu því miður þurfa að taka á sig kjaraskerðingu, lífskjaraskerðingu jafnvel, og við þurfum því að stuðla að því hér á Alþingi Íslendinga að allir taki þátt í því. Ég lít svo á, hæstv. forseti, að það frumvarp sem við afgreiddum fyrir jól um breytingu á lögum um kjararáð sem leiddi það af sér að laun æðstu embættismanna ríkisins hafa lækkað um 5–15% hafi verið rétt skilaboð frá stjórnvöldum út á vinnumarkaðinn í ljósi þeirra hrikalegu aðstæðna sem við okkur blasa í íslensku efnahagslífi. Eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á hér áðan ganga þær breytingar nú líka yfir til að mynda embættismenn í ráðuneytum. Það hefur sannað sig á undanförnum vikum og mánuðum að ef þing og þjóð ganga ekki í takt verður vík milli vina. Þá verður ákveðið rof þar á milli. Við þurfum hér í störfum okkar á Alþingi að koma til móts við þau sjónarmið úti í samfélaginu að allir standi saman og að allir séu jafnréttháir þegar kemur að því að jafna kjörin í samfélaginu. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, þurfa allir að taka á sig ákveðna kjaraskerðingu. Þess vegna teljum við framsóknarmenn rétt að byrja ofan frá því að ekkert réttlæti er í því að byrja á því að skerða kjör öryrkja, aldraðra og námsmanna. Við þurfum að fara á undan með góðu fordæmi vegna þess að margir hópar í samfélaginu glíma við gríðarlega mikla erfiðleika. Ef alþingismenn ætla, hvort sem það er varðandi starfskjör eða eftirlaun, að skera sig eitthvað úr er alveg ljóst að þing og þjóð ganga ekki í takt. Hæstv. forseti. Í ljósi bágborins efnahags ríkissjóðs og almennt í landinu er fagnaðarefni að með þessu frumvarpi erum við að lækka skuldbindingar ríkissjóðs og það um verulegar upphæðir. Samkvæmt umsögn frá fjármálaráðuneyti er talað um að eftir fjögur ár hafi skuldbindingin lækkað um 1,7 milljarða kr. sem svara til 14% af skuldbindingum í árslok 2007. Það skiptir máli að búa í haginn fyrir ríkissjóð, sérstaklega á þeim tímum sem nú ganga yfir, og þess vegna fagna ég þessu frumvarpi til laga um breytingar á eftirlaunum æðstu embættismanna ríkisins. Ég vek athygli á því, af því að hér í salnum er sérstakur áhugamaður, hv. þm. Pétur H. Blöndal, um það að lífeyrisréttindi verði almennt jöfnuð, að síðasta ríkisstjórn, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, treysti sér ekki til að jafna lífeyrisréttindi æðstu embættismanna ríkisins við það sem gengur og gerist hjá hinu opinbera. Það er einfaldlega staðreyndin. Ég trúi ekki öðru en að hv. þm. Pétur H. Blöndal fagni því sérstaklega að menn séu - og hann gerði það í ágætri ræðu sinni áðan en ég tek eftir því að hv. þingmaður hefur beðið um fá að veita andsvar við ræðu minni og ég ætla að gefa hv. þingmanni kost á því í sínu stutta andsvari að fagna þessu sérstaklega. Sjaldan verður sú vísa of oft kveðin. Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með það að sú minnihlutaríkisstjórn sem starfar á Íslandi í dag skuli hafa lagt fram þetta frumvarp vitandi það að þingflokkur framsóknarmanna mun styðja það eindregið. Það verður mjög fróðlegt að sjá hver afstaða Sjálfstæðisflokksins er í þessu máli. Ég veit ekki hvað olli því að síðasta ríkisstjórn treysti sér ekki til þess að jafna eftirlaun alþingismanna og annarra opinberra starfsmanna sem þingflokkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins gerðu breytingartillögu við og mæltu fyrir hér á Alþingi fyrir einungis nokkrum vikum. Maður veltir fyrir sér, og ég gerði það í máli mínu hér áðan, sinnaskiptum Samfylkingarinnar í þessu efni en við hljótum að vilja fá upp á borðið hvað olli því að þáverandi ríkisstjórn lagði fram frumvarp til laga um breytingu á þessum réttindum sem gekk ekki eins langt og það frumvarp sem hér um ræðir. Við framsóknarmenn styðjum þetta frumvarp eindregið. Við munum fara yfir þetta mál á vettvangi efnahags- og skattanefndar og ég tek undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að það er mikilvægt að við förum ofan í alla þá útreikninga sem m.a. liggja í kostnaðarmatinu og tökum þetta vandlega til meðhöndlunar á vettvangi nefndarinnar. Að mati okkar framsóknarmanna er mjög brýnt að við samþykkjum þetta mál. Hér er um að ræða skref í þá átt að jafna kjörin almennt í samfélaginu sem við hljótum öll að vera fylgjandi. Þingflokkur framsóknarmanna styður það og hvetur þessa ríkisstjórn og reyndar aðra stjórnarandstöðuflokka eins og Sjálfstæðisflokkinn til þess að leggja fram góð mál hér á Alþingi á þeim örstutta tíma sem við höfum fram að kosningum. Hér eru mörg brýn mál sem við þurfum að ræða út í hörgul, mörg mál sem við þurfum að vísa til nefnda og afgreiða þaðan því að það er brýnt að þetta þing starfi vel og það sé kraftur í störfum þingsins á þeim vikum sem fram undan eru.

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa því aftur yfir að ég er hlynntur frumvarpinu, þetta er hænuskref í átt til réttlætis, en bara hænuskref. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Nú er það svo að iðgjald í almennu lífeyrissjóðina sem flestir kjósendur hans eru í, sjómenn á Raufarhöfn og bændur í Bárðardal o.s.frv., er 4% plús 8% atvinnurekandans. Í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, A-deild, er iðgjaldið hins vegar enn þá 15,5%, 4% plús 11,5%. Það er sem sagt 30% hærra iðgjald, frú forseti, og 30% meiri réttindi í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins - ég er að byrja, já. Það er sem sagt 30% hærra iðgjald sem hv. þingmaður ætlar ríkinu að borga fyrir sig í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, samanlagt 30% hærra iðgjald, en bóndinn og sjómaðurinn, eða atvinnurekandi hans, greiða í lífeyrissjóð og þar af leiðandi 30–40% meiri réttindi. Hvernig ætlar hv. þingmaður, eftir þessa ræðu um forréttindi og að ekki eigi að skerða kjör aldraðra og allt svoleiðis, að horfast í augu við þá sem fá svona miklu lægri réttindi en hann á hverju ári, 1,4% í staðinn fyrir 1,95%? Svo er það að ekki eigi að skerða kjör aldraðra og öryrkja. Ég er ansi hræddur um að það gerist í haust, 

Hæstv. forseti. Þetta var merkilegt andsvar að því leyti til að ég held að ég og hv. þingmaður séum efnislega sammála um að jafna eigi réttindin og draga úr forréttindunum. Það var inntak ræðu minnar hér áðan ef hv. þingmaður hefði lagt betur við hlustir. 
             Hv. þingmaður segir að ég hafi sagt áðan að kjör aldraðra og öryrkja mættu ekki skerðast. Það er ekki til vinsælda fallið að segja það, en ég tel - og tók það mjög skýrt fram í ræðu minni áðan - að allir verði fyrir kjaraskerðingu. Allir verða fyrir lífskjaraskerðingu á næstu mánuðum og það er rangt af stjórnmálamönnum að segja annað. Hins vegar sagði ég áðan að ég teldi forgangsmál að byrja á þeim sem hafa hæstar tekjur og mest réttindi. Ég trúi ekki öðru en að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé mér sammála um að frumvarpið sem ég hældi hér áðan sé óneitanlega skref í þá átt að jafna þau réttindi. Þegar við framsóknarmenn horfðum upp á það í fjárlagaumræðunni að síðasta ríkisstjórn var að skerða kjör aldraðra og öryrkja sögðum við hér á þingi að byrja ætti á því að skerða laun þeirra ríkisstarfsmanna og æðstu embættismanna sem hafa hæstu launin og mestu réttindin. Þess vegna studdum við breytingar á lögum um kjararáð fyrir áramótin og þess vegna stöndum við heils hugar að því að jafna réttindi á milli opinberra starfsmanna og alþingismanna. Hins vegar þurfum við í framhaldinu að skoða leiðir til að jafna kjörin á almennum vinnumarkaði og hjá opinberum starfsmönnum, það er á hreinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvers vegna hann hafi ekki staðið að því með okkur í 

Frú forseti. Ég flutti breytingartillögu í vetur um að þingmenn mættu velja sér lífeyrissjóði á almennum markaði. Hún var kolfelld. Ég man ekki alveg en miðað við hvað taflan var rauð hef ég grun um að hv. þingmaður hafi líka greitt atkvæði gegn því að þingmenn mættu velja sér lífeyrissjóð eins og umbjóðendum þeirra er gert að greiða til, sjómanninum á Raufarhöfn, bóndanum í Bárðardal o.s.frv. Þeim er gert að borga í Lífeyrissjóð bænda og Lífeyrissjóð sjómanna, sama hvort þeir vilja eða ekki, og þeir sjóðir munu því miður líklega verða skertir - en ekki sá sjóður sem við göngum nú í og hv. þingmaður spurði hvort ég hefði samþykkt í vetur. Ég er yfirleitt á móti því að fara úr einu forréttindakerfi í annað.  Ég held að hv. þingmaður og Framsóknarflokkurinn, og þingmenn yfirleitt, ættu að styðja það ef ég flyt breytingartillögu við frumvarpið í sömu veru og í vetur um að menn geti alla vega valið sér lífeyrissjóð annars staðar og deilt kjörum með kjósendum sínum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, að mjög erfitt er að horfast í augu við það að einstaklingar, fólk á vinnumarkaði, búi við mjög ólík lífeyrisréttindi, eins og hv. þingmaður fór réttilega yfir. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að bóndinn í Bárðardal er ekki hálaunamaður  Ég trúi ekki að hv. þingmaður vilji kollvarpa öllum launakerfum og lífeyrisréttindum sem ólíkir hópar hafa áunnið sér án þess að við reynum að gera það í sæmilegri sátt hér á Alþingi Íslendinga. Til þess að svo megi verða er lágmarkið að menn byrji á því að ræða saman. Hv. þingmaður getur haldið margar ágætar ræður fullar af heilagri réttlætiskennd hér á Alþingi en ég vil minna hann á að flokkur hans og líka Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin hafa ekki á undangengnum hátt í 20 árum náð að leiðrétta þennan mismun. Til þess að menn fari í þá vinnu að reyna að jafna kjörin þarf að setja af stað eitthvert samráðsferli. Það var ekki stæll síðustu ríkisstjórnar að leita samráðs við aðila vinnumarkaðarins eða opinbera starfsmenn. Þegar við framsóknarmenn lögðum fram tillögur um að menn mundu stofna slíkan samráðsvettvang við upphaf efnahagshrunsins var ekkert á það hlustað af þáverandi ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Ef við hefðum náð að koma slíkum samráðsvettvangi á fót væri ástandið hugsanlega ekki með þeim hætti sem það er í dag, en því miður er það þannig.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér gamalkunnugt mál sem hefur verið mikið í umræðu á þinginu, ekki bara í tengslum við setningu laganna 2003 heldur ætíð síðan og síðast í vetur þegar við gerðum breytingar á eftirlaunaréttindum þeirra sem frumvarpið tekur til. Mig langar til þess að koma að örfáum athugasemdum við 1. umr. málsins. Ég vil byrja á því að segja, áður en ég fer nánar inn í efnisatriðin, að mér finnst að þingið hljóti að þurfa að horfa til þess hvort heiti laganna taki ekki breytingum. Hæstv. fjármálaráðherra vék að því í framsöguræðu sinni að það væri dálítið ankannalegt að þessi lög mundu standa sem lög um afnám laganna frá 2003 og ég vil taka undir það. Ég tel að þingið eigi að taka það til skoðunar vegna þess að fyrst og fremst eru þetta lög til breytinga á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og að mínu áliti eiga þau að bera það heiti. Varðandi efnisatriði málsins vil ég fyrst og fremst segja að verið er að gera mikla grundvallarbreytingu, breytingu sem ekki einungis lýtur að því að afnema lögin frá 2003 heldur ganga þau miklu lengra. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur í máli sínu aðeins rakið aðdragandann að lagasetningunni frá því ári og hvað bjó þar að baki. Aðeins er komið inn á það í athugasemdum við þetta frumvarp. Til að hnykkja á því var því frumvarpi ætlað að jafna kjör alþingismanna en þó sérstaklega ráðherranna við lífeyrisréttindi annarra æðstu embættismanna, þ.e. hæstaréttardómara og forseta. Breytingarnar í því frumvarpi fólust fyrst og fremst í því að auka við réttindi ráðherra, þar með talið forsætisráðherra, þannig að þau voru eftir lagasetninguna sambærileg þeim sem giltu um aðra æðstu embættismenn og þá sérstaklega hæstaréttardómara og forseta. Áður höfðu gilt mun ríkari réttindi í þessu tilliti fyrir bæði ráðherra og þingmenn en almennt um opinbera starfsmenn og þess vegna er ekki hægt að segja að með lögunum frá 2003 hafi verið komið á einhverju forréttindakerfi heldur var áherslan öll á að jafna réttindi æðstu embættismannanna. Hér er hins vegar stigið það skref að afnema með öllu ríkari lífeyrisréttindi þessara hópa, þingmanna, ráðherra, hæstaréttardómara og forseta, en almennt gildir um opinbera starfsmenn. Hér segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að tilteknar hliðar á eftirlaunakerfi æðstu embættismanna þjóðarinnar mæta ekki almennum skilningi í þjóðfélaginu. Við því þarf að bregðast, meðal annars til að varðveita nauðsynlegt traust milli almennings og ráðamanna.“ Ég sýni því sjónarmiði sem þarna er teflt fram skilning og hægt er að fallast á að það hafi verið mjög mikill ágreiningur um þessi réttindi og að við því þurfi að bregðast með einhverjum hætti. Það gerði ríkisstjórnin, sem nú er nýfarin frá, vissulega með því að lækka réttindaávinnsluna. Við þurfum að hafa í huga í því sambandi að þingmenn og ráðherrar hafa greitt hærra hlutfall launa sinna í lífeyrissjóð en almennt gildir um opinbera starfsmenn. Það var gengið svo langt að hlutfallið á milli réttindaávinnslunnar og innborgunar lífeyrisréttindanna var sambærilegt við það sem gildir hjá opinberum starfsmönnum. Í því tilliti var réttindaávinnslan ekki hraðari þegar tekið hefur verið tillit til þess að þingmenn og ráðherrar greiddu hærra hlutfall launa sinna í lífeyrissjóð. Ég vil leyfa mér að mótmæla því sem segir í athugasemdum við frumvarpið að með lögunum frá 2003 hafi alþingismönnum verið færð betri réttindi vegna þess að við alþingismenn þurftum eftir þá lagasetningu að greiða hærra hlutfall af launum okkar í lífeyrissjóð. Var það mjög háð atvikum hvort réttindin að loknum þingmannsferlinum voru eitthvað betri en hefði gilt eftir eldri lögunum. Ég vil leyfa mér að koma þessu að, það er að mínu áliti rangt að halda því fram að með lögunum frá 2003 hafi þingmönnum verið færð ríkari lífeyrisréttindi. Hvernig hafa þjóðirnar í kringum okkur hagað þessum málum? Þær þjóðir sem við horfum helst til í lagasetningartilliti hafa almennt hagað lífeyrisréttindum þeirra hópa sem við erum að fjalla um með sambærilegum hætti og gilt hefur hér á landi um langa hríð, þ.e. að réttindaávinnslan er nokkuð hröð. Þetta er samkvæmt þeim upplýsingum sem við vorum með og lágu til grundvallar umfjöllun um eftirlaunafrumvarpið frá 2003. Ég er þó með þann fyrirvara að ekki hafi orðið miklar breytingar á eftirlaunaréttindum þingmanna í Danmörku, Finnlandi, Noregi, Svíþjóð og Þýskalandi, en við tókum það til skoðunar á þeim tíma. 

Hvernig vilt þú hafa það?

Það þykir mér nú fulllangt gengið. Þegar við fjöllum um þessi mál er ákveðin hætta á því - við skulum bara orða það þannig - að hér verði ákveðið kapphlaup niður á botninn. Sá sem biður um lægstu réttindin fyrir þingmennina er líklegastur til þess að njóta mestrar hylli hjá kjósendum vegna þess að krafan er öll um það að menn gangi á sín kjör. Það er mín skoðun. Það hefur ekki verið gert neitt í því frá því að ég sem formaður allsherjarnefndar mælti fyrir nefndaráliti eftir að frumvarpið frá 2003 kom til umfjöllunar í þinginu þar sem stóð að við ættum að færa ákvörðunarvaldið um þessi efni yfir til kjararáðs. Það er auðvitað ekkert vit í því að við séum stanslaust að hringla í kjörum þingmanna almennt, hvort sem það varðar þingfararkaupið sjálft eða lífeyrisréttindin. Ég verð að segja að ég lít á þau réttindi sem við fjöllum um hér sem hluta af heildarkjörum þingmannanna. Ég held að það geri allir. Ég held að það eigi við um alla opinbera starfsmenn, alveg eins um þingmenn sem kjörnir eru beint af þjóðinni og aðra þá hópa sem eru að byggja upp lífeyrisréttindi sín, að þeir horfa til þeirra sem hluta af heildarkjörum sínum og hvers vegna skyldum við ekki gera það líka? Hvers vegna skyldi það ekki eiga við um þingmenn að lífeyrisréttindi þeirra séu skoðuð sem hluti heildarkjara þeirra? Eigum við ekki þess vegna, fyrst við ætlum á annað borð að blanda okkur í þau mál og gera breytingar á heildarkjörum þingmanna með því að hreyfa við lífeyrisréttindunum, að leyfa okkur að fjalla um það í leiðinni hvort við teljum rétt að kjararáð horfi til þeirra skerðinga sem hér verða? Eða ætla menn að vera svo feimnir við þá umræðu að sleppa henni alveg? Það er ekki langt síðan ríkisstjórnin beindi þeim tilmælum til kjararáðs að skerða réttindi þingmanna og ég held að það hafi verið skynsöm ráðstöfun að ýmsu leyti þó að ég telji reyndar að lögin um kjararáð veiti kjararáði fullt svigrúm til þess að lækka launin vegna þess að þeir eiga auðvitað m.a. að horfa til þróunar á almennum vinnumarkaði. Ég vil meina sem sagt að sú þróun hefði gefið kjararáði tilefni til þess að lækka þingfararkaupið þegar fram í sækti, þegar gögnin voru farin að sýna þá þróun sem ég vísa hér til. En það var eflaust skynsamlegt og ég studdi þá ráðstöfun ríkisstjórnarinnar að stíga þetta skref og ég held að það hafi verið mjög til sátta fallið í samfélaginu að sýna þá viðleitni. Spurningin er hins vegar sú, þegar þróunin verður á hinn veginn þegar fram í sækir, þ.e. að laun fara almennt að hækka, hvort þingið ætlar þá að senda kjararáði skilaboð um að leiðrétta þann mun sem þá er orðinn á kjörum þingmanna og annarra viðmiðunarstétta. Ég held að það væri óheillavænlegt að gera það. Ég held að það sé kominn tími til þess að við hættum að fjalla um okkar eigin kjör og, þrátt fyrir það sem ég sagði hérna áðan, mér fannst afar óheppilegt að þessum tilmælum hafi verið beint til kjararáðs. Ég vil gjarnan að við skoðum það í þinginu. Það verði þá gert á vettvangi nefndarinnar sem fær þetta mál til skoðunar, hvort ekki sé hægt að koma þessum málum til frambúðar til kjararáðs sem taki ákvarðanir um kjörin. Aðeins nánar um efnisatriði frumvarpsins. Hér segir í 3. gr.: „Nú gegnir sá sem fær greidd eftirlaun samkvæmt lögum nr. 141/2003 eða samkvæmt eldri lögum er giltu um eftirlaun alþingismanna og ráðherra fyrir 30. desember 2003, starfi á vegum ríkisins, stofnana þess eða félaga í meirihlutaeigu þess, og koma þá launagreiðslur fyrir það starf að fullu til frádráttar eftirlaunum.“ Síðan segir í greinargerð með þessu ákvæði að regla sé til samræmis við þá umræðu sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu, allt frá gildistöku laganna frá 2003, að ekki þyki forsvaranlegt að greiða óskert eftirlaun samhliða störfum á vegum ríkisins. Það er nefnilega það. Er það reglan sem er verið að innleiða með þessu frumvarpi, að menn geti ekki sótt lífeyrisréttindi og stundað starf á vegum opinberra aðila? Nei, aldeilis ekki, það er aldeilis ekki verið að gera það með þessu frumvarpi. Eftir að þetta frumvarp verður samþykkt mun sú regla gilda áfram, að þingmenn sem hefja töku lífeyris á grundvelli réttindaávinnslunnar í A-deildinni, munu, eins og allir opinberir starfsmenn sem hafa áunnið sér réttindi samkvæmt þeim lögum, geta stundað vinnu og þegið eftirlaunaréttindi í samræmi við þá ávinnslu sem átt hefur sér stað. Það er verið að festa þá reglu í sessi með þessu frumvarpi. Það er hins vegar verið að segja að þeir, sem falla í þann flokk að hafa áunnið sér réttindi samkvæmt lögunum frá 2003 eða samkvæmt eldri lögum sem giltu um eftirlaun alþingismanna og ráðherra fyrir þann tíma, megi alls ekki sinna opinberu starfi og þiggja eftirlaun á sama tíma. Hvaða samræmi er í þessu? Ég held að þetta geri ekkert annað en að slá ryki í augu fólks. Þetta opinberar bara þann misskilning sem alltaf hefur verið um lögin frá 2003, að þar hafi með einhverjum hætti verið sett ný regla um að þingmenn og ráðherrar gætu gert hvort tveggja í senn, þegið eftirlaun og starfað hjá hinu opinbera. Það var ekki reglan sem sett var með lögunum frá 2003. Sú regla hefur hins vegar gilt um opinbera starfsmenn um langa hríð og hefur verið komið aðeins inn á það hér í umræðunni um þetta frumvarp fyrr í kvöld. Það er reglan sem verið er að setja með þessum lögum að eigi að gilda áfram og ef menn telja í greinargerð með frumvarpinu að um það standi svo mikill styr, spyr ég hvers vegna menn innleiði þá þessa reglu sérstaklega. Það er hins vegar tilfellið að í mjög afmörkuðum tilvikum gátu menn, á grundvelli laganna frá 2003, hafið töku lífeyris áður en þeir urðu sextugir enda hefðu þeir þá gegnt æðstu embættisstöðum um langa hríð. Að því leytinu til má segja að frumvarpið gegni því hlutverki að koma í veg fyrir að þeir sem geta á grundvelli laganna hafið töku lífeyris fyrir sextugt, geti á sama tíma farið í stöðu hjá hinu opinbera. Hvað með það þegar þeir eru orðnir sextugir? Hvað með það þegar þeir eru orðnir 63 ára? Mega þeir þá ekki vera í opinberu starfi? Mega þingmennirnir sem starfa samkvæmt nýju reglunni einir gera það? Hvað með þegar þeir eru orðnir 64 ára? Þá mega þeir ekki enn þá fara í opinbert starf en það mega allir opinberir starfsmenn gera, aðrir en þeir sem áunnu sér réttindi á grundvelli gildra laga, laga sem við samþykktum á þinginu. Mér finnst þetta vera mikill ágalli á frumvarpinu og það virðist, eins og ég sagði áðan, byggja á þeim almenna misskilningi að við höfum sett einhverjar sérreglur í þessu efni á árinu 2003. Að öðru leyti, þannig að það sé skýrt, vil ég taka það fram að mér þykir það sanngjarnt og eðlilegt að réttindaávinnsla þingmanna og þeirra sem gegna æðstu embættisstörfum fyrir þingið sé í hlutfalli við framlag þeirra og mér finnst ágætt að miða við það sem gildir um opinbera starfsmenn. En þá verður, um leið og menn gera breytingar eins og þessa, að taka til skoðunar heildarkjör þeirra sem verið er að fjalla um. Þess vegna þurfum við að svara spurningunni: 

Forseti. Ég átti þess ekki kost að hlusta á fyrri hluta ræðu hv. þingmanns en af síðari hlutanum dró ég þá ályktun að hann vildi líta öðruvísi á málin en gert er í þessu frumvarpi og senda í raun og veru þetta frumvarp til kjararáðs til þess að ákvarða um heildarkjör þingmanna. Nú er þetta sjónarmið, eins og kurteis vinur minn segir um þá hluti sem honum geðjast lítt að, ákveðið viðhorf. En það sem þarf að svara hér er auðvitað það hvort þingmaðurinn styður þessar breytingar í sjálfu sér. Styður hann það að þingmenn og ráðherrar - ég ætla ekki að fara út í aðra þá sem þarna er um fjallað eða sem upphaflegu lögin fjölluðu um - taki lífeyri á sama hátt og opinberir starfsmenn, sem þeir eru auðvitað ekki, en þeir þiggja laun hjá ríkinu? Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að hv. þingmaður var einn af þeim 30 sem á sínum tíma, árið 2003, greiddi atkvæði með þessu frumvarpi. Þeir eru ekki orðnir margir eftir hér á þinginu af einhverjum ástæðum, hafa tínst út, en hv. þm. Bjarni Benediktsson er í þeim göfuga hópi þingmanna sem greiddi þessu frumvarpi frá 2003 atkvæði á sínum tíma. Ef hann hefur skipt um skoðun væri í fyrsta lagi gott að heyra það og í öðru lagi að vita af hverju hann skipti um skoðun. Var það af sannfæringu sem breyttist eða voru það aðstæður sem urðu öðruvísi eða getur verið að formannsframbjóðandinn, hv. þingmaður, sé að fara að pólitískum hentugleikum?

Virðulegi forseti. Ég man eftir því á haustdögum rétt fyrir jól árið 2003 þegar þingflokkur hv. þingmanns sem kom hér síðastur upp og greiddi atkvæði í öllum jólalitunum, gulur, rauður, grænn, vegna þess að þeir voru algjörlega splundraðir eins og höfuðlaus her í afstöðu sinni til málsins. 
             Mín afstaða hefur alltaf legið fyrir, sem hv. þingmaður kallar hér eftir. Það á ekki að gera breytingar á heildarkjörum þingmanna, hvort sem varðar þingfararkaup þeirra eða eftirlaunaréttindi, án þess að málið sé skoðað í einhverju samhengi. Það er mín skoðun og hefur alltaf verið. Ég mælti fyrir því hér sem formaður allsherjarnefndar á sínum tíma að ákvörðun í þessu efni yrði send til kjararáðs og ég er enn þá þeirrar skoðunar að það sé afar óheppilegt að þingið sé að fjalla um þetta vegna þess að þetta verður kapphlaup niður á botninn, alltaf endalaust. Sá sem býður lægra en sá sem mælti síðast í ræðustól nýtur meiri vinsælda hjá þjóðinni. Það hefur sýnt sig að við höfum verið að keppast við að draga úr kjörum þingmanna undanfarin ár. Eftir því sem þau hafa verið meira í umræðunni hjá almenningi höfum við brugðist við með því að ganga stanslaust á réttindi þeirra hvort sem er með því að lækka þingfararkaupið eða að draga úr eftirlaunaréttindunum. Ég er þeirrar skoðunar að réttindaávinnsla - það eru gild rök til þess að réttindaávinnsla þeirra sé hraðari en almennt tíðkast en þá verður að horfa til þess í öðrum kjörum þingmanna, t.d. í þingfararkaupinu. Sé tryggt að það sé gert hef ég ekki athugasemdir við að menn horfi til þess að það starf sem menn taka að sér hér sé fyrir margra hluta sakir sérstakt og það geti réttlætt aðra réttindaávinnslu í lífeyrisréttindum en almennt gildir. Vilji menn fara hina leiðina, sem hér er verið að mæla fyrir, þ.e. að hún sé sambærileg því sem almennt gildir, vil ég bara gera þá kröfu að menn ræði það samhliða hvort þannig sé litið á að ástæða sé til þess að skerða heildarkjör þingmanna eða hvort menn eru alveg sérstaklega að leggja sig fram við að draga úr, ekki bara réttindum heldur líka 

Forseti. Þetta var nokkuð löng ræða en ég held að meiningin sé skýr ef maður dregur hana saman og reynir að beita bókmenntalegum skýringaraðferðum á ræðuna. Þingmaðurinn stendur gegn þessu frumvarpi vegna þess að hann telur að réttindaávinnsla þingmanna, og ráðherra fyrst og fremst auðvitað - því málið fjallar í rauninni fyrst og fremst um ráðherra, sem það gerði 2003, þann rétt sem fram kom áðan í máli þingmannsins að þingmenn sjálfir, þ.e. þeir sem ekki voru ráðherrar högnuðust sáralítið á þessu og mismunandi hvað mikið - eigi að vera mun og miklu hraðari en réttindaávinnsla almennra opinberra starfsmanna, sem aftur hafa mun hraðari réttindaávinnslu og betri lífeyriskjör en fólk á almennum markaði. Það er ágætt að vita það þá klárlega að hv. þm. Bjarni Benediktsson, sá sem talaði áðan, ætlar að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi á þeim forsendum. Að viti hv. þingmanns má því aðeins skerða þessi réttindi að þau verði bætt upp í kjörum hans þannig að hann geti í séreignarsjóði eða einhverjum almennum og frjálsum lífeyrissjóðum, sem vonandi fjárfesta ekki fé sitt í Sjóð 9 hjá félögum hans í Sjálfstæðisflokknum, varðveitt það og eflt með þeim hætti. Spurningin er auðvitað sú, ef Bjarni Benediktsson er einhverrar annarrar skoðunar: Af hverju greiddi hann atkvæði á þann hátt sem hann gerði árið 2003? Því hefur þingmaðurinn eiginlega ekki svarað enn þá.

Virðulegi forseti. Það er mikið gagn að þingmönnum eins og þeim sem kom hér síðast upp til þess að túlka ræður þingmanna og sérstaklega út frá bókmenntafræðilegri nálgun eins og hann beitir að eigin sögn. Ég held að þetta sé alveg skýrt og ætti að vera hv. þingmanni skýrt hvert ég er að fara. Ég er að vekja athygli á því að okkar fyrirkomulag hefur verið hið sama og hjá nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndunum og til að mynda í Þýskalandi þar sem réttindaávinnslan er hraðari. Það eru gild rök til þess. Þau voru rakin með því máli og ég studdi það sjónarmið sem frumvarpið frá 2003 fjallaði um, þ.e. að jafna kjör þeirra sem málið tók til. Þá var ekki verið að breyta eftirlaunaréttindum hæstaréttardómara eða forseta svo neinu skipti, það var verið að aðlaga aðra sambærilega aðila að þeirra kjörum. Með þessu frumvarpi er t.d. verið að breyta kjörum forsetans verulega. Hann mun ekki geta farið á eftirlaun eins og gilt hefur samkvæmt íslenskum lögum, óháð aldri eftir að hafa setið tiltekinn tíma sem forseti. Hann mun þurfa að bíða þangað til hann hefur náð rúmlega 60 ára aldri til þess að byrja töku lífeyris. Við erum að gera slíka grundvallarbreytingu með þessu frumvarpi. Það kann vel að vera að það sé skynsamlegt en ég vil þá bara fá það skýrt frá þeim sem tefla fram þessu máli hér hvort þeir eru að horfa til heildarkjaranna, hvort þeir ætlast til þess að það verði gert í framhaldi af setningu þessara laga, í framhaldi af því að kjörin eru skert. Á að horfa til þess með því að færa upp launin, á að hækka þingfararkaupið? Ég vil að það sé gert. Ég er ekki í neinu kapphlaupi við aðra þingmenn eins og þann sem hér kemur upp í andsvar til þess að lækka kjör þingmanna. Ég ætla ekki að taka þátt í því kapphlaupi en ég sé að hv. þingmaður skammast sín fyrir þau kjör sem hann nýtur og vill endilega draga úr þeim eins og mest má verða. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir málefnalega ræðu þar sem hann fór ágætlega yfir málið. Ég ætla að játa að ég eins og hv. þingmaður var á þingi árið 2003 þar sem umdeild lagasetning var samþykkt og ég tel í ljósi reynslunnar að þar hafi verið gerð mistök og það er enginn minni maður af því að játa slíkt, en ég mundi gjarnan vilja heyra frá öðrum þingmönnum sem að þessu stóðu á þeim tíma hvaða hug þeir bera til þess gjörnings sem þá var gerður. Ég tek undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni að mér finnst hallærislegt að ræða starfskjör mín hér á þingi. Mér finnst hallærislegt að ræða um hver eftirlaun mín eigi að vera og ég tel að aðrir séu betur til þess fallnir að ræða um mín kjör en ég sjálfur. Þess vegna er það dálítið asnalegt að standa hér í púlti Alþingis og tala um sjálfan sig og því tek ég undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni, það á að færa þetta úr höndum þingmanna. Hv. þingmaður segir að hann vilji skoða þessi eftirlaun, þetta frumvarp sem hluta af starfskjörum. Í ljósi þess að það er verið að draga úr réttindum fólks á almennum launamarkaði og það er verið að lækka laun þeirra, og það er vissulega verið að lækka hér laun og réttindi þingmanna, þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Á tímum sem þessum á þá ekki það sama að gilda um okkur þingmenn og aðra launamenn, þegar réttindi þeirra eru að minnka og laun þeirra eru að lækka? Eiga sömu hlutir ekki að ganga yfir okkur? Það er líka verið að skerða kjör opinberra starfsmanna með því að draga úr yfirvinnu. Mér finnst að við þingmenn getum ekki verið eitthvert eyland í þessu og því get ekki tekið undir með hv. þingmanni að ég vilji á þessum tímum blanda kjararáði 

Virðulegi forseti. Ég tók það skýrt fram í máli mínu áðan að ég taldi það hafa verið skynsamlegt skref hjá fyrri ríkisstjórn að mælast til þess við kjararáð, þrátt fyrir prinsippið um að kjararáð eigi að fara með þessi málefni en ekki þingið sjálft, að mælast til þess við kjararáð að það lækkaði laun þingmanna, þ.e. þingfararkaupið, strax. Ástæðan er sú að það er algjörlega fyrirsjáanlegt að fram undan eru verulegar launalækkanir á almennum markaði. Þess vegna var það skynsamlegt hjá ríkisstjórninni að mælast til þess strax til þess að liðka fyrir samningum sem fram undan eru, m.a. hjá opinberum starfsmönnum og auðvitað á almennum vinnumarkaði að launin yrðu lækkuð, þ.e. þingfararkaupið. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er auðvitað alveg ómögulegt að við skulum vera sett í þá stöðu aftur og aftur að vera að fjalla um okkar eigin kjör. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég tel að þetta vald að fjalla um lífeyrisréttindi og þingfararkaup þingmanna eigi að fara héðan út úr þingsalnum og það eigi að færa þetta almennt yfir til kjararáðs. Síðan er hitt meginatriðið varðandi þetta mál, þeir sem standa að því skulda okkur skýringu á því hvort þeir líti á þetta sem mál þar sem verið er að skerða heildarkjör þingmanna, ráðherra, hæstaréttardómara og forseta Íslands vegna þess að það sé einhver brýn þörf á því eða hvort þetta mál sé einungis til þess hugsað að jafna lífeyrisréttindi þessara hópa við lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Þá situr eftir spurningin um hvort taka eigi tillit til þessa við ákvörðun á öðrum kjörum viðkomandi hópa. Ef svo er ekki gengur þetta frumvarp út á það - án þess að segja það - að skera verulega niður réttindi forsetans, hæstaréttardómara, ráðherra, þar með talið forsætisráðherra og þingmanna. Þá skulu menn bara segja það hér vegna þess að það þarf að koma fram.

Frú forseti. Mig langar að minnast aðeins á löggjöfina sem var samþykkt árið 2003 og taka undir málflutning hv. þingmanns að sá útbreiddi misskilningur virðist vera í samfélaginu að almennir þingmenn hafi með samþykki sínu á því frumvarpi sem þá lá fyrir verið að bæta kjör sín sérstaklega. Þvert á móti, við almennir þingmenn vorum, ef eitthvað er, að skerða kjör okkar því að iðgjaldið hækkaði en réttindaávinnslan jafnvel skertist á móti, þannig að við skulum halda því til haga í þessari umræðu. Ég ætla heldur ekki að vera einn af þeim sem tala kjör og réttindi alþingismanna niður á botninn, eins og hv. þingmaður orðaði það. Ég tel hins vegar í ljósi einstakra aðstæðna í samfélaginu að þjóð og þing þurfi að ganga í takt, við þurfum að samræma með einhverjum hætti þessa réttindaávinnslu og ég lít þannig á, fyrst hv. þingmaður varpar fram þeirri spurningu, að við séum fyrst og fremst að jafna réttindin eins og mál standa. Annars vil ég nefna þær ábendingar sem hv. þingmaður kom með varðandi það að eftirlaunaþegar geti stundað vinnu hjá ríkinu eða þeir sem hafa tekjur úr lífeyrissjóðum, opinberir starfsmenn, mér finnst að það þurfi að skoða þetta sérstaklega í nefndinni, þ.e. þetta misvægi á milli þeirra sem undir lögin frá árinu 2003 voru settir og gagnvart þessum lögum. Ég tel að margar ábendingar hafi komið fram í máli hv. þingmanns sem við þurfum að skoða á vettvangi efnahags- og skattanefndar, hér er náttúrlega um ákveðið prinsippmál að ræða. En ég er sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að það er hallærislegt að þingmenn standi hér í ræðupúlti Alþingis og þurfi að ræða um kjör sín og réttindi. Mér finnst slíkt ekki eiga heima í þingsölum Alþingis heldur sé annarra um það að dæma. Ég fer ekkert ofan af því og styð því viðleitni hv. þingmanns í þeim efnum að koma þessari umræðu í eitt skipti fyrir öll út úr sölum Alþingis.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendingar hans, við virðumst vera sammála um ýmis atriði í þessu máli. Mér finnst grundvallaratriði að menn átti sig á því að verði þetta frumvarp samþykkt munu þingmenn, ráðherrar, forsetinn og hæstaréttardómarar geta unnið hjá hinu opinbera á sama tíma og þeir þiggja eftirlaun, þannig að það sé alveg á hreinu. Það er reglan sem gilti fyrir 2003 og það er reglan sem verið er að leggja til að gildi framvegis. Það var eitthvað aukið við réttindi manna til að taka lífeyri fyrr með lögunum frá 2003 og það var komið til móts við það með breytingum á lögunum í vetur. En nú er tekin alveg skýr afstaða til þess að það sé ekkert athugavert við að þeir aðilar sem frumvarpið tekur til þiggi lífeyri á sama tíma og þeir eru í opinberu starfi frekar en gildir um opinbera starfsmenn. Þá er það á hreinu. Þetta frumvarp segir hins vegar að þeir sem hafa áunnið sér rétt samkvæmt lögunum frá 2003 eða hafa áunnið sér lífeyrisréttindi samkvæmt þeim lögum sem giltu um ráðherra og þingmenn frá því fyrir 2003 megi það ekki. Þeir einir mega alls ekki vinna hjá hinu opinbera og þiggja á sama tíma lífeyri. Allir opinberir starfsmenn mega það, þeir sem ávinna sér lífeyrisréttindi samkvæmt þessu frumvarpi mega gera það, en bara ekki þeir sem þiggja lífeyri á grundvelli laganna frá 2003 eða fyrir þann tíma. Mig skortir skýringar á þessu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu af því að hún er komin inn í nóttina eins og iðulega þegar rætt er um starfskjör þingmanna. Það virðist vera einkenni á þeim að þau ræðist að næturlagi. Ég ætlaði að grípa upp þetta atriði sem rætt var rétt áðan, um niðurlag 3. gr., um að menn sem falla undir lögin 2003 megi ekki starfa á vegum ríkisstofnana og félaga. Hvað gerist ef einhver er í þeirri stöðu og svo eru allt í einu sett lög á Alþingi um að eignarréttur hans sé skertur? Hvað segir 72. gr. stjórnarskrárinnar og hvað segja þeir menn sem stöðugt eru að tala og mala um stjórnarskrárbrot? Ég er ansi hræddur um að þetta sé hreinlega stjórnarskrárbrot og ég skora á hv. nefnd að skoða það mjög nákvæmlega þó að ég sé ekkert hrifinn af þessu fyrirkomulagi. En við þurfum samt að gæta þess að vera innan ramma stjórnarskrárinnar sem við höfum svarið eið að. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á alls konar forréttindalífeyri. Einu sinni var í tísku hjá ríkisbönkunum mjög góður lífeyrir fyrir bankaforstjóra eða bankastjórana, mjög hár, réttindaávinnsla var 6% á ári o.s.frv. og þessir menn njóta þess enn þann dag í dag með ríkisábyrgð. Við erum með alls konar réttindi í B-deildinni sem er nú þekkt. Skuldbindingin vegna B-deildarinnar, herra forseti, er 372 milljarðar óuppgert, áfallin skuldbinding samkvæmt reikningum lífeyrissjóðsins. Bíðum við, er þetta ekki tala sem minnir á eitthvað? Er þetta ekki nokkurn veginn framlagið í nýju bankana úr ríkissjóði? Eru þetta ekki nokkurn veginn heildarskuldbindingarnar við Icesave eða eitthvað svoleiðis? Þetta er ógreitt vegna ofurlífeyrisréttinda í B-deild. Þar eru ráðuneytisstjórarnir, þar eru fyrrverandi þingmenn o.s.frv. og bæjarstjórar og fleiri eins og þekkt er. Þessi skuldbinding er svakaleg. Hún er þess eðlis að það má segja að opinberir starfsmenn í B-deildinni hafi hirt allt sem selt hefur verið af eigum ríkisins og miklu meira en það, Símann, bankana o.s.frv. Samt er ríkið búið að borga 137 milljarða inn í þetta dæmi, þ.e. þetta eru um 500 milljarðar samtals sem iðgjaldið dugði ekki til. Ég ætlaði líka að tala um forréttindalífeyri víða um heim. Það er uppi umræða í Bretlandi núna um forréttindalífeyri. Það er nefnilega að koma í ljós að sumar stéttir hafa tryggt sér mjög góðan lífeyrisrétt, sérstaklega í opinbera geiranum, og það er komin ákveðinn uppreisn gegn þessu kerfi hjá þeim sem eru að borga. Þess vegna er það áhugavert sem verið er að gera í 3. gr., að skerða þarna réttindi, er þá ekki komið fordæmi fyrir því að skerða réttindin í B-deildinni líka fyrst hægt er að skauta svona yfir eignarréttinn á grundvelli neyðarlaga o.s.frv? Það er spurning. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra í lokin. Ég flutti breytingartillögu - ef hæstv. fjármálaráðherra gæti nú hlýtt á mál mitt, við erum að ræða hans mál. Ég bíð eftir því að hæstv. fjármálaráðherra geti hlýtt á mál mitt af því við erum að ræða hans mál í þinginu. - Ég flutti breytingartillögu í vetur við frumvarpið þá í þá veru að þingmenn mættu góðfúslega velja sér lífeyrissjóð á almennum markaði til þess að upplifa sömu tilfinningu og umbjóðendur þeirra flestir, sjómenn, verkamenn, verslunarmenn o.s.frv., að sjá skertan lífeyri, gegn hækkun launa. Og nú ætla ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki komi til greina - auðvitað á ég ekki að spyrja hann því að það er Alþingi sem fjallar um þetta - og líka framsóknarmenn sem styðja góð mál, hvort menn séu þá ekki sammála því að heimila þeim þingmönnum sem það vilja að hoppa út úr þessu forréttindakerfi og inn í eitthvað sem umbjóðendur þeirra þurfa að sæta. Hvort menn mundu ekki styðja svona breytingartillögu sem felst í því að þingmenn geti valið lífeyrissjóð að eigin vali úti í þjóðfélaginu og fái launahækkun sem því nemur miðað við það að vera í forréttindakerfi opinberra starfsmanna.

Herra forseti. Ég held í sannleika sagt að við þurfum náttúrlega miklu meiri tíma en andsvör hér á þingi ef við viljum fara út í að ræða lífeyrissjóðamálin almennt og sambúð almenna kerfisins og hins opinbera. Ég verð segja alveg eins og er að mér finnst menn fjalla dálítið léttúðugt um þá staðreynd að lífeyrissjóðakerfi okkar hefur byggst upp með þessum tvískipta hætti á löngum tíma og fyrir því eru ýmsar sögulegar ástæður. Menn skulu hafa í huga að opinberir starfsmenn eru líka hluti þjóðarinnar.

20%.

Já, það munar nú kannski um minna en fimmtung vinnumarkaðarins. Við skulum líka hafa í huga að lífeyrisréttindi þessa hóps hafa verið hluti af umsömdum kjörum þeirra um áratugaskeið og menn eiga að sýna þeirri sögu sanngirni. Það var almennt viðurkennt á löngu árabili að opinberir starfsmenn sættu sig við lakari launakjör en ella væri og fengu í staðinn kannski meira starfsöryggi og meiri ávinnslu lífeyrisréttinda. Þetta er veruleiki. Þetta eru sögulegar staðreyndir sem við þurrkum ekki út þó að menn fari hér mikinn í því að tala um samræmi eða að jafna kjör. Að sjálfsögðu er það þáttur sem líka er eðlilegt að horfa til en við þurrkum ekki út forsögu málsins með því og verðum að sýna því virðingu að svona hefur þessi staða orðið til. Og mér finnst að hv. þingmaður eigi að gera það eins og allir aðrir af því að hann er vel að sér um þessi mál. Svo er það líka alltaf spurningin í hvaða aðstæðum við erum og hvernig við ætlum þá að jafna réttindin. Verða þau jöfnuð alfarið niður á við eða að einhverju leyti upp á við hjá öðrum? Staðan er auðvitað ekki beysin til að horfa til þeirrar leiðar í augnablikinu. Það er alveg augljóst eins og lífeyrissjóðakerfið er að verða fyrir skakkaföllum þessa dagana. En þetta er forsaga málsins sem mér finnst að hafa eigi í huga og 

Herra forseti. Ég var nú eiginlega ekki að tala um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Ég var ekkert að segja að þau væru of góð eða slæm eða neitt. Ég var bara að tala um lífeyrisréttindi þingmanna. Og það er spurningin um það, fyrst menn eru að tala um að hafa lífeyrisréttindi eins og almennt gerist, af hverju í ósköpunum skyldi ég þá ekki mega velja Lífeyrissjóð verslunarmanna þar sem ég á mest af mínum réttindum? Ég hef nefnilega ekki verið á þingi í 30 ár eða 25 ár. Ég á helling af réttindum annars staðar og þar eru mínir kjósendur eins og flestra þingmanna, 80% kjósenda eru í almennu lífeyrissjóðunum. Það sem ég er að fara fram á er að ég fái að velja mér lífeyrissjóð eins og aðrir og fái hækkun á launum í staðinn og sæti þá hugsanlega þeirri skerðingu sem menn þurfa að mæta, kjósendur mínir. Aðrir þingmenn geta þá bara verið í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og með gulltryggð réttindi, forréttindaréttindi, og ég fæ þá launahækkun í staðinn. Það kemur þá í ljós hvers virði þessi forréttindi eru. Ég er bara að fara fram á þetta val. Ég ætla ekkert að breyta lífeyriskerfi opinberra starfsmanna, alls ekki. Ég veit að þetta er sögulegt og að menn fengu á vissu árabili lægri laun af því að þeir voru með góðan lífeyrisrétt. Það er alveg hárrétt og það er mjög löng saga á bak við allt lífeyriskerfið. En vandinn er sá að þingmenn eru ekki í takt við kjósendur sína. Þetta er ekki gagnsætt. Það er krafa þjóðfélagsins að menn sýni gagnsæi, sýni hvers virði réttindin eru hjá þingmönnum og hækki bara launin sem því nemur. Þá kemur það í ljós.

Herra forseti. Við sem hlustuðum hér til hliðar á hv. þingmann vorum farin að velta því fyrir okkur hvort eina lausnin á þessu máli væri ekki að setja bara sérlög um lífeyrisaðgang hv. þm. Péturs H. Blöndals þannig að hann gæti fengið það sem hann vill ótruflaður af öðrum. Almenna reglan er sú, sem hv. þingmaður þekkir auðvitað, að menn skipast þar í lífeyrissjóði sem starfsstétt þeirra og/eða vinnuveitandi segir til um. Það er hin almenna skipan á lífeyrismarkaðnum eins og kunnugt er, með því svigrúmi eða þeim frávikum sem val býður upp á í þeim tilvikum sem það er mögulegt. Með breytingunni hér verður þetta allt algerlega gagnsætt að minnsta kosti hvað þennan þátt málsins varðar, að sá hópur sem hér á undir, forsetinn, hæstaréttardómarar, ráðherrar og alþingismenn verða eins og hverjir aðrir félagsmenn í A-deild Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Og vel að merkja, þegar menn ræða þessi mál hér tala menn alltaf eins og Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna sé bara B-deildin, sé bara gamli tíminn, sem enn lifir að sjálfsögðu. Við erum að tala hér um að þeir gangi inn í nýja fyrirkomulagið, inn í A-deildina sem er reiknuð út og tryggingafræðilega uppbyggð eins og aðrir lífeyrissjóðir og þannig lagað séð tel ég að menn séu að færa þetta til rétts vegar. Hluti þessa hóps, hæstaréttardómarar ef ég veit rétt, eru opinberir embættismenn, þeir eru skilgreindir opinberir embættismenn. Það eru vissulega þingmenn, ráðherrar og forseti Íslands ekki í sama skilningi því að þeir eru kjörnir og um þá gegnir öðru máli. Þannig er það en ég held að það sé að mörgu leyti eðlilegast og liggi næst að sá hópur fylgi þá embættismönnunum inn í Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Mér finnst þetta vera tiltölulega hrein skipan sem kemst á með 

Herra forseti. Það er bara ekki rétt. Þingmenn eru kjörnir á þing af ákveðnum hópum kjósenda, þeir eru ekki opinberir starfsmenn. Þingmenn eru ekki starfsmenn framkvæmdarvaldsins. Ég harðneita því.

Það var enginn að segja það.

Nei. Og þess vegna er ekkert eðlilegt að þeir borgi inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, starfsmanna framkvæmdarvaldsins. Það er ekki eðlilegt, það er ekkert eðlilegra en að menn borgi bara í almenna lífeyrissjóði, Lífeyrissjóð verslunarmanna. Það er ekkert eðlilegra en það. Það sem ég er að fara fram á er að menn samþykki þá breytingartillögu sem ég flutti fyrir jól, sem var kolfelld. Tveir greiddu atkvæði með henni, 45 á móti og átta sátu hjá. Atkvæðataflan er sjaldan rauðari. Ég er að fara fram á það, ekki fyrir mig prívat og persónulega þó að ég væri alveg til í að fallast á það, að þingmenn hafi heimild til að velja sér lífeyrissjóð eins og umbjóðendur þeirra, eins og kjósendur þeirra, til þess að þeir deili kjörum með kjósendum sínum. Kjósendur hv. þingmanns eru sjómenn og bændur, verkamenn og skrifstofumenn á Húsavík o.s.frv.

Líka opinberir starfsmenn.

Já, líka þau 20%, þeir eru væntanlega færri úti á landi. Ætli það séu ekki svona 10% sem eru opinberir starfsmenn. Hinir eru allir í lífeyrissjóðum sem þeir eru skyldaðir til að borga í með lögum og þurfa núna hugsanlega að skerða réttindin. Þeir eru ekkert spurðir um hvort þeir vilji vera í þessum lífeyrissjóðum, þeir skulu borga í ákveðinn lífeyrissjóð eftir starfi. Þetta er spurningin um þingmenn af því að þeir eru ekki starfsmenn ríkisins, mér finnst að þeir eigi að borga í almenna lífeyrissjóði, eigi a.m.k. að geta valið um það og fengið launahækkun. Ég bið hæstv. fjármálaráðherra að skoða það alla vega hvort þetta væri ekki heimilt.

Forseti. Ég verð að viðurkenna það í byrjun að ástæða þess að ég tek til máls er kannski ekki sú að ég telji að ræða mín muni skipta sköpum í þessu þingmáli heldur er ég miklu fremur að gæla við minn eigin hégóma. Hégóma varaþingmanns á þessu kjörtímabili en þingmanns á því síðasta, sem lenti í því fyrsta veturinn að verða fyrir þessu máli, þ.e. frumvarpinu frá 2003, um gríðarleg lífeyrisréttindi, einkum ráðherra. Þetta var erfitt mál fyrir nýjan þingmann og ekki síst vegna þess, eins og Bjarni Benediktsson reyndi að nota sem einhvers konar mótrök í hefðbundnum karpstíl, að flokkur minn fór ekki rétt að í þessum efnum og gerði mistök sem hann sjálfur hefur nú gert upp. Að lokum fór svo að aðeins einn þingmaður flokksins, flutningsmaðurinn,  Hins vegar hefur verið sérkennilegt að hlusta á þá þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem ég heyrði í, hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Bjarna Benediktsson, ræða um málið eins og málfundur standi yfir í MR eða Versló og fara í tæknilega hluti. Fyrirspurnir til ráðherrans sem flytur frumvarpið eru eðlilegar en ósköp var mál þeirra fjarri kjarnanum og langt frá því að vera umræða um frumvarpið í heild sinni, eins og þingsköp leiðbeina um 1. umr. um frumvörp. Þetta er sérkennilegt vegna þess samhengis sem frumvarpið er flutt í, að hér er í raun og veru verið að endurbæta frumvarp sem flutt var fyrir jól. Því frumvarpi verður að segja til hróss að það bætti þó nokkuð úr því rugli og þeim ruddahætti sem fólst í frumvarpinu frá 2003, en þó ekki nóg og skapaði engan frið í samfélaginu eins og því var þó ætlað, eða var veikburða tilraun til, vegna þess að það kom of seint og gekk of stutt og var ekki í takt við óskir almennings, eins og þær voru þá og höfðu í raun lengi verið ljósar. Sjálfstæðisflokkurinn vildi þá ekki fara lengra. Samfylkingin, hinn stjórnarflokkurinn, reyndi að toga hann í þessa átt en það var eins og í öðrum málum frá því að hrunið mikla skall á að Sjálfstæðisflokkurinn sat með hendur í vösum, „haardaði“ eins og sagt var á götunum - ný sögn var búin til í því skyni eftir formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Geir H. Haarde. Þetta var eitt þeirra mála sem var „haardað“ þannig að í því samhengi sem það er nú flutt er verið að taka til. Nú er farið með sópinn á verk ekki bara síðustu ríkisstjórnar heldur ríkisstjórnarinnar þar áður. Ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og Geirs H. Haardes, eftir atvikum. Ríkisstjórnar græðgisvæðingarinnar, einkavæðingarinnar, góðærisins og misréttisins. Ríkisstjórnarinnar sem horfði upp á það að tiltölulegt jafnræði í kjörum, sem hafði einkennt íslenskt samfélag í marga áratugi, var skyndilega horfið og þeir fátæku voru orðnir fátækari en hinir ríku miklu ríkari og þegar þessi ríkisstjórn og fylgismenn hennar horfðu upp á þetta kom þeim helst til hugar til ráðs úr þeim vanda að hækka og bæta kjörin hjá sjálfum sér. Það var gert með hinu víðfræga frumvarpi frá 2003 sem í raun og veru var sjálftaka lífeyris af hálfu þeirra sem það fluttu og auðvitað er rétt hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni sem hér talaði áðan, að það voru fyrst og fremst ráðherrarnir sem þess nutu, einkum forsætisráðherrarnir, einkum tveir, þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, oddvitar þeirrar ríkisstjórnar. Þetta var í raun og veru svo gróft að almenningur reis strax upp á móti þessu með miklum mótmælum hér á Austurvelli, þó að þau kæmust ekki í hálfkvisti við  Eðlilegt er að grípa til gamalla gilda í þeim efnum og ekki þarf að fara lengra á Alþingi Íslendinga en aftur til gamla sjómanna- og bændasamfélagsins í leit að gildum eins og vinnusemi, nægjusemi, samtökum, samhjálp, að kapp sé best með forsjá og að við eigum að huga að því sem lengi stendur en ekki því sem endist skamma hríð. Sem og þeim gildum fornra tíma sem voru túlkuð með orðum eins og guðsgjafir og skyldu okkar til að nýta þær gjafir með hæfilegum hætti, sem í nútíma mætti líka umorða með því að tala af virðingu um náttúruna og gæði hennar og það samfélag sem áar okkar, afar og ömmur hafa fært okkur í hendurnar og er í grunninn gott samfélag, þó að við höfum villst af leið að undanförnu. Í þessu samhengi er frumvarpið flutt. Þetta er gott frumvarp og væri við hæfi að ræða það með öðrum hætti en að halda sig við tækniumræðu. Hins vegar er eðlilegt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins geri það vegna þess að það er ekki feimnislaust sem þeir taka við þessu frumvarpi. Af þeim þrjátíu sem greiddu þessu atkvæði eru t.d. enn á þingi hv. þingmenn Árni Mathiesen, Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Björn Bjarnason, Geir H. Haarde, Kjartan Ólafsson, Pétur Blöndal, Sturla Böðvarsson og reyndar nokkrir framsóknarmenn að auki sem vegna sérstakrar afsökunarbeiðni hv. þm. Birkis J. Jónssonar og þingflokksleiðtoga Framsóknarflokksins verður sleppt að geta hér og einn frá Samfylkingunni eins og áðan var rakið og ekki dregin nein fjöður yfir.  Það sýndi m.a. frumvarpið sem var flutt fyrir nokkrum - ja, hvað var það, einum og hálfum mánuði, þar sem ekki tókst að toga Sjálfstæðisflokkinn út í annað en ofurlitlar lagfæringar og viðbætur, í stað þess að hér er gengið hreint til verks og lífeyriskjör þingmanna og þá einkum ráðherra eru færð til þess sem háttar um opinbera starfsmenn og ég er alveg viss um, virðulegi forseti, að er í samræmi við vilja þjóðarinnar allt frá árinu 2003 þegar lögin voru samþykkt.

Herra forseti. Hv. þingmaður gerir eins og venjulega, talar niður til fólks og segir að við séum í málfundaæfingum og ekki sé rætt um frumvarpið í heild sinni o.s.frv. Hann hefur náttúrlega afskaplega mikið vit á þessu og veit hvernig menn eiga að vinna. Hann skrifar söguna og segir að Samfylkingin hafi neyðst til að gera þetta og hitt og hafi gert mistök 2003. Það var reyndar gert samkomulag skilst mér, handsalað, en svo hlupu menn eins og kjúklingar út og suður. Einn var ekki kjúklingur og stóð eftir, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Svo var gert frumvarp í vetur og aumingja Samfylkingin, þessi stóri flokkur, beygði sig aftur undir Sjálfstæðisflokkinn. Ingibjörg Sólrún greiddi atkvæði með frumvarpinu sem og allir.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

Einn þingmaður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson greiddi atkvæði gegn frumvarpinu. Nokkrir sátu hjá, aðallega Vinstri grænir, en Samfylkingin var beygð í duftið, aumingjarnir. Þetta er nú vesallegt. Svona er sagan skrifuð. Þeir gátu ekkert að þessu gert, algerlega meðvitundarlausir. Árið 2003 var ekki verið að bæta kjör hins almenna þingmanns, það veit hv. þingmaður, 

Forseti. Ég geri mér ljóst að hv. þingmaður hefur skilið orð mín þannig að ég væri að setja mig á háan hest gagnvart þeim umræðum sem farið hafa fram um frumvarpið. Það var ekki ætlun mín og ég biðst afsökunar á því úr því að það hefur verið svo. Það sem ég átti við var að ræður þingmannanna tveggja sem ég heyrði á fjölluðu fyrst og fremst um tæknilegar hliðar frumvarpsins, vil ég segja, en ekki um það samhengi sem það var sett í. Ég vakti athygli á því að það væri ákaflega eðlilegt miðað við þá sögu sem ég rakti af málinu og hefur ekki verið mótmælt hér. Um það hvort þingmenn hafi haft hag af frumvarpinu 2003 hélt ég að ég hefði sagt það bæði í andsvari við hv. þm. Bjarna Benediktsson og síðan í ræðu minni að ekki var um það að ræða en það hefur sennilega ekki verið nógu skýrt. Það voru fyrst og fremst ráðherrarnir sem höfðu hag af þessu frumvarpi og þessum lögum því að eins og Pétur Blöndal veit betur en ég var fyrst og fremst verið að leiðrétta ákveðinn réttindamun gagnvart þingmönnunum sem hafði komið út úr hinum fyrri lögum. Ég hef aldrei gefið annað í skyn. Hins vegar þykir mér miklu eðlilegra - eins og kom fram áðan þykir hv. þm. Bjarna Benediktssyni það ekki - að þingmenn búi einfaldlega við svipuð kjör og almenningur í landinu. Ég get rætt það lengi dags og nætur við Pétur Blöndal við hvað ætti þá að miða en nærtækasta og eðlilegasta viðmiðunin eru auðvitað sjóðir opinberra starfsmanna.

Herra forseti. Ég taldi mig vera að ræða um frumvarpið í heild sinni og hvernig það lítur út. Ég gat um frumvarp sem ég flutti um að þingmenn gætu valið sér lífeyriskjör eins og almennt gerist í þjóðfélaginu. Ég tel að þau kjör sem 80% þjóðarinnar búa við séu hin almennu kjör. Þau kjör sem 20% þjóðarinnar búa við eru ekki hin almennu kjör. Það eru sérkjör og það eru forréttindakjör eins og ég hef margoft getið um hérna. Ég ætla að vona að ræða mín sé ekki neitt annað en almennt um frumvarpið. Ég spurði að því áðan og ég spyr nú hv. þingmann hvort hann muni þá ekki greiða atkvæði með breytingartillögu frá mér um að þingmenn geti valið sér hin almennu kjör í þjóðfélaginu hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna, hjá Lífeyrissjóði sjómanna, Lífeyrissjóði bænda o.s.frv. þar sem þeir eru velkomnir. Þeir deila þá kjörum með umbjóðendum sínum, kjósendum sínum og búa ekki í neinum fílabeinsturni. Nú veit ég ekki með hv. þingmann, hvort hann á bara réttindi í opinberum sjóðum. En ég á heilmikil réttindi hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna og víðar úti í atvinnulífinu. Ég vil deila kjörum með umbjóðendum mínum, ég vil ekki búa í einhverjum fílabeinsturni og vita ekki hvað er að gerast niðri á dekki eða niðri í lest. Ég skora á hv. þingmann að styðja breytingartillögu mína um það og deila hinum almennum kjörum með almenningi í landinu eða að leyfa mér alla vega að gera það.

Forseti. Þetta er svolítið erfið umræða því að þeim hefur tekist, flokksfélögunum hv. þm. Bjarna Benediktssyni og Pétri Blöndal, að vera gjörsamlega ósammála í þessu efni.  Ég tel að það sé minni háttar mál hvort lífeyriskjör þingmanna fara að reglum sem gilda um opinbera starfsmenn eða hvort þau fara að reglum sem gilda um ... 

Virðulegi forseti. Það var á vissan hátt fróðlegt að fylgjast með hv. þingmanni gæla við hégóma sinn, eins og hann sagðist sjálfur vilja gera, og fjalla um þetta mál og afstöðu annarra þingmanna að vana án yfirlætis, sérstaklega þeirra sem eru á öndverðum meiði við hann. Honum tókst að sýna mikinn drengskap, ekki síst þeim sem eru með honum í flokki, og felldi sína dóma yfir afstöðu þeirra í þessu máli eins og honum er tamt að gera. Ég ætla að spyrja hv. þingmann að tvennu. Í fyrsta lagi: Hvað er það sem kallar sérstaklega á það að mati hv. þingmanns að þær reglur sem gilt hafa um eftirlaunaréttindi forseta Íslands verði afnumdar? Þær hafa verið þannig að eftir eitt kjörtímabil hefur forsetinn átt rétt á því að taka eftirlaun að liðnum sex mánuðum sem hann nýtir til biðlauna. Hann getur tekið 60% eftirlaun eftir eitt kjörtímabil, 70% eftir tvö en eftir það hefur hann getað notið 80% eftirlauna algjörlega óháð aldri. Hvað er það sem kallar sérstaklega á að þessi regla sé afnumin og um hann gildi sömu reglur og þá sem þiggja lífeyrisréttindi úr A-deildinni? Ég vil líka gjarnan fá afstöðu þingmannsins til þeirrar reglu sem verið er að festa í sessi og viðhalda, að þingmenn geti gegnt opinberum störfum og þegið eftirlaun á sama tíma.

Forseti. Um kjör forseta Íslands er það að segja af minni hálfu að mér eru þau ókunn. Ég hef ekki sett mig inn í kjör forseta Íslands, hvorki launakjör hans sérstaklega né önnur kjör.

Frumvarpið fjallar um hann.

Þó að ég hafi talað hér um frumvarpið í heild sinni var ég hvorki sérstaklega að mæla með né á móti þessum breytingum ef um breytingar er að ræða. Ég tel hins vegar ósköp eðlilegt að ef forseti Íslands lætur af störfum löngu fyrir aldur fram - sem ekki hefur verið venjan um forseta Íslands - bíði hann hefðbundins tíma í samfélaginu með að fara á lífeyri. Það er hægt að kjósa forseta Íslands 35 ára gamlan, ef ég man rétt, og hann gæti þess vegna setið til 39 ára aldurs. Mér þætti óeðlilegt ef t.d. hv. þm. Bjarni Benediktsson væri í þeirri stöðu að hann nyti síðan lífeyriskjara frá 39 ára aldri til sjötugs eða hvað það væri. Hvað hitt efnið varðar geri ég ráð fyrir að menn fjalli um það í nefnd. Mér þykir ekki eðlilegt að menn njóti lífeyris áður en þeir eru komnir á aldur, það er ósköp einfalt. Um yfirlæti þingmanns, þess sem hér stendur, og dómhörku hans og dómgirni er það að segja að í þessu máli er hún fullkomlega viðurkennd og ég tel að hún eigi á sér fullan rétt gagnvart þeim 30 sem sögðu já í þessu máli og gagnvart þeim sem féllust á það óréttlæti og beittu sér fyrir því sem þarna var haft í frammi. Ég er stoltur af því annars vegar að hafa sagt nei við því frumvarpi sem þá var í afgreiðslu 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara í föt hv. þingmanns og leyfa mér að túlka orð hans í ræðustóli eins og hann er vanur að gera eftir að aðrir hafa tekið til máls. Ég skil þá hv. þingmann þannig að hann telji brýna nauðsyn bera til þess að afnema þær eftirlaunareglur sem gilt hafa um forsetann. Ég geng út frá því að hið sama eigi þá við um þær eftirlaunareglur sem gilt hafa um hæstaréttardómara og aðra þá sem þetta mál fjallar um. Ég hallast nú frekar að hinu sjónarmiðinu, að það séu alveg fullgild rök til þess að forseti Íslands, sem til að mynda gæti hafa verið tvö ef ekki þrjú full kjörtímabil, geti farið á eftirlaun en þurfi ekki að vera því háður að sækja sér starf á almennum vinnumarkaði eða eftir atvikum annars staðar í stjórnkerfinu. Ég held að það séu fullgild rök fyrir þeirri reglu en hana er verið að afnema hér og það er ágætt að hv. þingmaður hefur nú gert sér grein fyrir því. Hann styður það. Hann styður, að því er mér heyrist, líka breytingar á frumvarpinu þess efnis að girt verði fyrir það að þingmenn taki á sama tíma eftirlaun og þeir eru í opinberu starfi, þ.e. í starfi á vegum ríkisins eða stofnana þess eða félaga í meirihlutaeigu þess. Ef hann er þeirrar skoðunar hlýtur hann jafnframt að ætla að beita sér fyrir því að sama reglan gildi um alla opinbera starfsmenn, þ.e. fyrir almennri breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem girðir fyrir að opinberir starfsmenn njóti þessara réttinda sem þeir hafa sannarlega gert í áratugi.

Forseti. Ræða mín var nú ekki flutt til þess að fara nákvæmlega ofan í þessi atriði. Flutningsmenn gera það og svara fyrirspurnum um þau. Ég er varaþingmaður á þessu þingi og treysti félögum mínum, stjórnarliðum og stuðningsmönnum stjórnarinnar og öðrum góðum þingmönnum fullkomlega til þess að fara í gegnum frumvarpið í þeirri háu nefnd sem það fær til umfjöllunar. Það er væntanlega allsherjarnefnd, eins og hv. þingmaður þekkir af tvöfaldri umfjöllun um frumvörp af þessum toga þar. Meginmálið fyrir mér er að hér eru afnumin forréttindi sem sérstaklega voru á sett árið 2003 í því andrúmslofti græðgi og eignagleði sem Davíð Oddsson hvatti til í kosningum - gott ef það voru ekki einmitt kosningarnar 2003 eða kosningarnar áður - og þeirri óráðsíu og rugli sem að lokum leiddi okkur á þær brautir sem við nú erum á. Ég held að ekkert frumvarp sem ég man eftir á síðari tímum hafi valdið jafnmikilli ólgu í samfélaginu og þetta frumvarp. Ekkert frumvarp hefur skapað dýpri gjá - og þá get ég jafnvel talið fjölmiðlafrumvarpið fræga með - á milli stjórnmálastéttarinnar, sem svo er stundum kölluð, og almennings í landinu og einmitt þetta frumvarp þar sem sjálfir ráðamennirnir, sjálfir flutningsmenn frumvarpsins, sem píndu þingmeirihluta sinn áfram með þeim hætti að jafnvel hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Pétur Blöndal urðu að segja já við því. Ég tel að ekkert frumvarp hafi valdið slíkum óróa og slíkri ósátt hjá þjóðinni sem frumvarpið frá árinu 2003. Ég endurtek með yfirlæti og stolti að ég er ákaflega ánægður með að ný ríkisstjórn, sem ég styð, skuli flytja nú 

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en þvert á móti þakka fyrir hana. Það er ekki hægt að saka hv. þingmenn um að sýna þessu máli ekki áhuga því það hefur verið rætt hér drjúgt inn í kvöldið. Enda er þetta auðvitað stórt og sögufrægt mál að segja má en vonandi sér nú fyrir endann á því um sinn að Alþingi þurfi að eyða miklum tíma í umræður um þessa hluti. Ég bind vonir við að nú komist á sú skipan mála sem sæmilegur friður getur orðið um í samfélaginu og sáttum við þjóðina. Það er aðeins eitt atriði sem ég vil gera að umtalsefni af því að það hefur borið nokkuð á góma, þar á meðal hefur hv. þm. Bjarni Benediktsson rætt það nokkuð ítarlega. Það er sú staðreynd að í þessu frumvarpi eins og hinu fyrra sem sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður studdi hér fyrir jólin flutti, er gert ráð fyrir því að tekið sé af það fyrirkomulag sem í raun og veru er gamalt að stofni til en fór ekki að reyna á að neinu ráði fyrr en eftir breytinguna 2003, þ.e. að þingmenn, fyrrverandi þingmenn eða ráðherrar geti jafnframt verið í vel launuðum opinberum störfum og tekið eftirlaun. Þetta ákvæði sætti auðvitað mikilli gagnrýni þegar það rann upp fyrir mönnum að með þeim breytingum sem urðu 2003 og flýttu í allmiklum mæli fyrir því að menn gætu farið á eftirlaun á yngri en áður var en jafnframt farið í vel launaðar opinberar stöður. Menn fengu því greitt úr ríkissjóði eins og átti við eftir 2003 þegar hægt var að reikna út lífeyrisskuldbindingar ríkisins að þessu leyti sérstaklega og þær greiddust beint úr ríkissjóði, þeir fengu rífleg eftirlaun, og þeir gátu jafnframt verið í vel launuðum störfum eins og sendiherrar, bankastjórar eða hvað það nú var. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að með þessu frumvarpi og þeirri skipan mála að alþingismenn og ráðherrar og síðan hæstaréttardómarar og aðrir slíkir hverfi inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og verði þar félagar í A-deild þá ganga þeir inn í þær almennu reglur sem þar gilda og eru almennar á vinnumarkaðnum, þ.e. að menn geta með tilteknum hætti þegar þeir hafa öðlast aldur til að hefja töku eftirlauna gert það, en jafnframt sinnt launuðum störfum. En það sem hv. þingmaður ræddi lítið er að þá er tökukerfið með allt, allt öðrum hætti en átt hefur við á þessu tímabili, þ.e. frá 2003, eftirlaunagreiðslurnar skerðast að sjálfsögðu og þær skerðast til frambúðar. Kerfið frá 2003 er að því leyti sérstakt að í fyrsta lagi er nú um miklu ríflegri lífeyrisgreiðslur að ræða, menn hafa miklu ríkulegri réttindi í því kerfi og þeir geta hafið töku lífeyris fyrr, eða gátu, en aðrir áttu yfirleitt kost á. Þá var að vísu um nokkuð skertar útgreiðslur að ræða sem hækkuðu í þrepum og þegar á fullan lífeyristökualdur kom var rétturinn orðinn óskertur og hélst svo til æviloka. Þarna er um gjörsamlega ósambærilega hluti að ræða. Um mikla sérreglu var að ræða í lögunum um eftirlaun forseta, hæstaréttardómara, alþingismanna og ráðherra sem eru í raun og veru ósambærileg við hinar almennu reglur um töku lífeyris samhliða launuðum störfum, bæði hjá opinberum starfsmönnum og á almenna vinnumarkaðnum. Það er eingöngu sá sérréttur sem er tekinn af með þessum lögum og síðan hverfur það fyrirkomulag smátt og smátt úr myndinni eftir því sem sá hópur sem tilheyrir hinum gamla tíma hverfur af vinnumarkaði og fer þá eingöngu á þau eftirlaun sem honum ber samkvæmt eldri ákvæðum.

Forréttindahópur.

Forréttindahópur, já.

Þessu kerfi er sem sagt lokað og sagan mun afgreiða það smátt og smátt út úr heiminum og eftir standa alþingismenn og ráðherrar og aðrir á grundvelli almennra reglna í þessum efnum eins og þær almennt eru á vinnumarkaði en í allt öðru samhengi en átt er við hér. Talandi um forréttindi þá voru þarna nefnilega vissulega veruleg forréttindi á ferðinni sem voru hin miklu ríkulegri ákvæði sem áttu við um þennan hóp og mikið ósætti varð um eins og kunnugt er. Ég tel því að það sé enginn ágalli á þessu frumvarpi, nema síður sé, að svona er frá þessu gengið, það er verið að loka hinu gamla fyrirkomulagi og leggja það af. Það deyr út í fyllingu tímans og almennar reglur gilda að þessu leyti eins og öðru um hópinn sem hér á við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hans og þær skýringar sem hann hefur komið með á þessu máli. En mig langar til þess að koma tveimur athugasemdum. Í fyrsta lagi fannst mér hæstv. fjármálaráðherra gera fullmikið úr þeim mun sem er á gildandi lögum í þessu efni og lögunum um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Staðreyndin er sú að samkvæmt gildandi lögum þurftu þingmenn að hafa verið með mjög langa þingsetu til þess að ávinna sér rétt til þess að hefja töku lífeyris áður en þeir urðu sextugir, til þess að sá réttur yrði virkur. Að hámarki gátu þeir áunnið sér rétt til að hefja töku lífeyris fimm árum fyrir sextugt, þ.e. 55 ára, en til þess að sá réttur yrði virkur þá þurftu þeir að hafa setið á þingi í 26 ár. Sama gilti fyrir ráðherrana, það var einungis þegar þeir höfðu verið í ráðherrastöðu í verulega langan tíma. Og ef frumvarpið átti að beinast sérstaklega að því að gera einfaldar breytingar á þessum ákvæðum laganna þá var það í sjálfu sér ekkert vandamál, til að mynda með því að afnema 3. tölulið 8. gr. laganna frá 2003. En hitt er að mestu leyti algjörlega óskýrt hvers vegna áralöng regla um að forseti Íslands, sem er þjóðkjörinn, eigi ekki lengur - í tilefni af umræðunni um frumvarpið frá 2003 - að njóta réttar til töku lífeyris með þeim hætti sem gilt hefur heldur sé alveg sérstakt tilefni núna til þess að gera líka breytingar á hans stöðu.

Herra forseti. Frumvarpið 2003 og sérstaklega sú regla sem birtist þegar frumvarpið kom og hafði þá verið sett inn í frumvarpið, síðbúið áður en því var dreift á Alþingi, þ.e. að forsætisráðherra væri togaður jafnhressilega upp í eftirlaunaávinnslu og raun bar vitni var einmitt rökstudd með þessu. Að það væri nauðsynlegt að jafna hann upp á við í átt að forseta Íslands. Það var þá sú hugsun að jafna menn upp á við í áttina að auknum sérréttindum eða auknum sérreglum í þessum efnum. Auðvitað má segja sem svo að menn mundu kannski sýna því skilning að um þjóðhöfðingja giltu sérstakar reglur. Nú er það svo að samkvæmt gildandi stjórnarskrá getur enginn boðið sig fram til embættis forseta Íslands fyrr en hann er orðinn 35 ára, og algengast er að þeir sem gegna embætti forseta eru komnir yfir miðjan aldur þegar þeir eru kosnir, og sitji menn lengi í því embætti þá eru þeir komnir á þó nokkurn aldur þannig að á þetta reynir kannski ekki í þeim skilningi að líklegt sé að forseti láti af embætti svo ungur að árum að hann eigi langt eftir í venjulegan lífeyristökurétt og venjuleg aldursmörk í þeim efnum. Eitt vil ég líka leggja áherslu á í þessum efnum. Þetta frumvarp dregur lagaskilin þannig að allir eiga að mínu mati að geta vel við unað. Það er að sjálfsögðu ekki hróflað við réttindunum, enda varin af stjórnarskrá, á yfirstandandi kjörtímabili forsetans og það er ekki hróflað við réttindunum hvað varðar þá hæstaréttardómara sem búið er að skipa inn í réttinn. Alþingismenn sem bjóða sig fram til alþingiskosninga nú, verði þetta nú að lögum 1. apríl eins og gert er ráð fyrir, vita að hverju þeir ganga. Það mun líka gilda um forseta Íslands, hæstaréttardómara og aðra sem taka að sér embætti og eiga hér undir. Það finnst mér vera aðalatriðið. Þá vita menn að hverju þeir ganga í þessum efnum. Ég hef ekki trú á að því verði hreyft frá því horfi sem hér er lagt til verði það lögfest um langan aldur. Og ég er alveg sannfærður um að við munum fá gott fólk til að bjóða sig fram til þings, til að gegna ráðherrastörfum 

Virðulegi forseti. Örstutt varðandi lagaskilin. Það er einn hópur sem þetta frumvarp fjallar um sem ég held að hafi ekkert sérstakt tilefni til þess að vera ánægður með lagaskilareglurnar sem er að finna í frumvarpinu. Það er sá hópur sem hefur áunnið sér réttindin samkvæmt lögunum frá 2003 eða þeim lögum sem giltu fyrir þann tíma eins og fjallað er um í frumvarpinu, vegna þess að sá hópur mun héðan í frá vera einn í þeirri stöðu að geta ekki neytt lífeyrisréttinda sinna og á sama tíma þegið laun í opinberu starfi eða á vegum stofnana og félaga sem ríkið á meiri hluta í. Það er verið að setja alveg nýjar reglur um þessa hluti með þessu frumvarpi. Þeir sem eru opinberir starfsmenn geta tekið út lífeyrisréttindi sín og á sama tíma gegnt slíku starfi. Þeir sem munu þiggja réttindi sín á grundvelli laganna sem hér er verið að setja munu geta gert slíkt hið sama en ekki þeir sem hafa áunnið sér réttindi samkvæmt lögunum frá 2003 eða lögunum sem giltu þar á undan. Það er verið að setja algera sérreglu um þá. Það er ekki einu sinni sett sú sérregla að miða við sextíu árin sem ég held að þingnefndin hljóti að skoða, þ.e. að draga markið við sextíu ára aldurinn og segja að svo miklu leyti sem eldri lög tryggðu mönnum rétt til þess taka út lífeyrisréttindi sín á sama tíma og þeir voru í opinberu starfi yngri en sextugir, þá sé sú regla felld niður en frá sextugu eigi það sama að gilda eftirleiðis og um opinbera starfsmenn almennt. Það hlýtur að koma til skoðunar í nefndinni.

Herra forseti. Þetta síðasta atriði sem hv. þingmaður nefndi er sjálfsagt mál að skoða í þingnefnd. En það er tekið á því í greinargerð eða umsögn með frumvarpinu og það var skoðað af hálfu þeirra sérfræðinga sem það unnu. Það var ekki talin ástæða til að taka þetta fram, að það væri nægjanlegt að geta þess í lögskýringargögnum að allur áunninn réttur myndar biðrétt sem er til staðar þegar þau mörk koma til sögunnar sem menn gátu nýtt sér hann á liðnum tíma. Þannig er þetta úr garði gert og ég hvet hv. þingmann til að skoða það í greinargerð með frumvarpinu. En komist þingnefndin að þeirri skoðun að ástæða sé til að kveða skýrar á um þetta og jafnvel færa það inn í frumvarpið sjálft þá er sjálfsagt mál að það verði athugað. En það var mat þeirra sérfræðinga sem þetta unnu að sú lögskýring sem þarna er sett fram væri nægjanleg. Ég vil svo bara vegna þess hvernig hv. þingmaður nefnir hér aftur og aftur þetta að þeir sem tilheyra gamla hópnum verði einum meinað að gera hvort tveggja í senn að þiggja eftirlaun eða vera í launuðum störfum hjá hinu opinbera þá veit ég ekki til þess að þetta sé breyting frá gildandi lögum. Er það ekki rétt munað hjá mér að þetta hafi verið inni í stjórnarfrumvarpinu sem flutt var fyrir jólin og samþykkt með nánast hliðstæðum hætti? Og ef svo er og ef hv. þingmaður og þáverandi stuðningsmaður ríkisstjórnar hefur greitt því atkvæði sitt þá hittir hann nú sjálfan sig fyrir þegar hann heldur sínar ræður hér. Ef ég er hér að fara með eitthvað - eða að einhverju leyti minni mitt er að bregðast mér þá biðst ég velvirðingar á því. En ég hef skilið að þetta væri svona, að þetta hefði verið aftengt í því frumvarpi sem hv. þingmaður var aðili að fyrir jólin.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra talar fagurlega um að allir geti vel við unað. Allir geti vel unað við þetta frumvarp og svo talar hann fagurlega um að þingmenn deili kjörum með almenningi í landinu. Ég er margbúinn að benda á að þingmenn deila ekki kjörum með almenningi í landinu. Hvað á ég að þurfa að segja það oft? 80% af þjóðinni borgar í almenna lífeyrissjóði. Þeim er gert samkvæmt lögum frá Alþingi að borga í sinn lífeyrissjóð, bændum í Lífeyrissjóð bænda, sjómönnum í Lífeyrissjóð sjómanna, verslunarmönnum í Lífeyrissjóð verslunarmanna o.s.frv. Þeim er gert að gera þetta. Svo eru þessir sjóðir skertir og réttindaávinnslan er 1,3–1,5% á meðan hún er 1,9% hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þetta er bara ekki sambærilegt. Réttindi hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eru pikkföst á meðan hin eru breytileg og munu lækka. Þingmenn deila því alls ekki kjörum með almenningi í landinu. Þeir deila kjörum með opinberum starfsmönnum í landinu. Það er bara allt annar handleggur. Það eru ekki nema 20% kjósenda, 20% almennings. Ég bara bið því hæstv. ráðherra að gæta þess að fara a.m.k. með rétt mál. Svo er hér lagt til að þeir sem eru með þessi ofurlaun megi ekki vinna jafnframt. Er meiningin að beita þessu á B-deildina líka? B-deildin er nefnilega líka með ofurlaun, ofurlífeyrisrétt, og þar geta menn unnið jafnframt því að taka ellilífeyri. Spurningin er því: Hvað segir hæstv. heilbrigðisráðherra sem er formaður BSRB við því? Hvað mundi hann segja við því ef hæstv. fjármálaráðherra færi nú að skerða þessi réttindi öllsömul, ef menn vinna áfram eftir þeir hefja töku ellilífeyris?

Herra forseti. Ég taldi bara að þessi orðaskipti okkar væru orðin svo rækileg nú þegar að ég þyrfti í sjálfu sér ekki að reyna að endurtaka og útskýra það sem ég hef sagt, þ.e. að sjónarmið hv. þingmanns liggi mjög skýr fyrir. Hann er búinn að margendurtaka þau hér í kvöld. Ég held að þau hafi komist skýrt til skila, ég er nú orðinn nokkuð vel upplýstur um það hvaða viðhorf hv. þingmaður hefur í þessum efnum. Ég hef á hinn bóginn reynt að útskýra það af hverju sú leið er valin sem hér er farin og að nærtækast sé að þessi hópur fari inn í lífeyrissjóðakerfi hins opinbera, það sé nærtækast og skyldast. Að hluta til er um að ræða opinbera embættismenn -  Ég er þeirrar skoðunar og bakka ekkert með það að eðlilegasta fyrirkomulagið sé á þann veg að þessi hópur tilheyri þá þeim hluta lífeyrissjóðakerfisins sem þar á undir. Ég hef hlustað á sjónarmið hv. þingmanns sem vill að þingmenn geti valið hvort þeir gera. Það má fara í orðaleiki af því tagi að þeir deili ekki kjörum með þjóðinni af því þeir séu hluti af opinbera lífeyriskerfinu en ekki hinu almenna. Það sé ekki nóg að vera að því leyti til með nákvæmlega sömu réttarstöðu og 20% vinnumarkaðarins eða þjóðarinnar. Þessu hefur hv. þingmaður öllu komið til skila og hann talar fyrir sínum sjónarmiðum. Ég hef reynt að útskýra af hverju við nálgumst málið með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, ég tel að það sé vel ígrundað, vel undirbyggt og vel rökstutt.

Herra forseti. Þá legg ég til að hæstv. fjármálaráðherra segi að þingmenn deili kjörum sínum með opinberum starfsmönnum í landinu en ekki að þingmenn deili kjörum með almenningi í landinu. Það er bara sá munur á. Orðaleikur? Jú, það getur vel verið að það sé orðaleikur. En ég vildi bara koma því á tært að menn eru að fara úr einu forréttindakerfi yfir í annað. Það er bara ekkert einfaldara. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni um 3. gr. þar sem á að skerða lífeyrisrétt þeirra sem vinna jafnframt lífeyristökunni, sem er leyfilegt í B-deildinni, sem er líka forréttindakerfi. Hvort þeir aðilar geti þá vænst þess að fjármálaráðuneytið eða fjármálaráðherra setji lög um að þetta sama gildi hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins? Hvort menn ætli að fara að skerða þann lífeyrisrétt. Þannig að ef menn vinna með ellilífeyristöku þá skuli skerða ellilífeyrinn.

Herra forseti. Nei. Það eru að sjálfsögðu engin áform um það enda hreyfir frumvarpið ekki á nokkurn hátt við því fyrirkomulagi sem er innan opinbera lífeyrissjóðakerfisins eða hins almenna. Þetta snýst bara um það að færa þennan hóp inn í A-deild Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Þriðja greinin er til þess að taka af það mikla sérréttindafyrirkomulag sem komst á með lögunum 2003 - í þeim skilningi urðu þessi ákvæði virk miklu fyrr og ríkar en áður hafði verið mögulegt þegar opnaðist fyrir það að menn gátu hafið töku lífeyris miklu fyrr og sumir jafnvel eftir alllanga þingsetu eða ráðherradóm átt umtalsverð lífeyrisréttindi og jafnframt gegnt sendiherrastöðum eða bankastjórastöðum eða forstjórastöðum hjá hinu opinbera á fullum launum. Menn voru þá á svimandi háum kjörum borguðum úr ríkissjóði í báðum tilvikum. Þetta ávinnslukerfi þarna, tökukerfi þarna, er gjörólíkt því sem gildir bæði í Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna og í almenna kerfinu.

Eins og í B-deildinni.

Að verulegu leyti ólíkt og miklu ríkara,