Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til athugunar kjörbréf þau sem landskjörstjórn gaf út 7. nóvember 2016 í samræmi við úrslit alþingiskosninga sem fóru fram 29. október sl. Áður en þing kom saman hafði verið unnin nokkur undirbúningsvinna sem að komu fulltrúar frá öllum þingflokkum á Alþingi. Þeir undirbúningsfundir voru þrír og var þar farið yfir þau álitamál sem upp höfðu komið vegna kosninganna og vegna álitamála og ágreinings sem upp kom í yfirkjörstjórnum einstakra kjördæma. Kjörbréfanefnd hefur fjallað um tvenns konar málefni, annars vegar ágreiningsatkvæði, sem eru allnokkur og koma til umfjöllunar hjá kjörbréfanefnd þar sem ekki hefur verið samstaða um afgreiðslu þeirra innan yfirkjörstjórna. Hins vegar fjallaði kjörbréfanefnd um nokkur kærumál sem borist hafa í kjölfar kosninganna. Um ágreiningsatkvæði er fjallað með allítarlegum hætti í nefndaráliti sem hér liggur fyrir og ætla ég ekki að rekja þau í smáatriðum. Ég vil bara geta þess að nokkuð hefur fjölgað þeim ágreiningsatkvæðum sem koma til meðferðar hjá kjörbréfanefnd frá kosningum til kosninga og eru nokkur atriði þess eðlis að kjörbréfanefnd telur ástæðu til þess að vekja athygli á þeim í nefndarálitinu með það fyrir augum að hægt verði að huga að þeim álitaefnum við endurskoðun kosningalaga sem hefur staðið yfir um nokkurt skeið. Við fjöllum um það í álitinu með þeim hætti að þeir sem að endurskoðun kosningalaganna koma geti áttað sig á því hvaða atriði það eru sem á hefur reynt í þessu sambandi. Til þess að gera langa sögu stutta er rétt að geta þess að hvernig sem niðurstaða kjörbréfanefndar hefði verið í sambandi við mat á gildi þessara atkvæða hefði það ekki með neinum hætti haft áhrif á úrslit kosninganna, en álit kjörbréfanefndar skiptir hins vegar máli þegar horft er til fordæma þegar síðar kemur að því að meta sambærileg álitamál og þarna eru uppi. Að öðru leyti vísa ég til þess sem hér er greint í nefndarálitinu og ætla ekki að hafa um það fleiri orð. Kosningakærurnar voru allnokkrar. Í einu tilviki var gerð athugasemd við framkvæmd kosningar af hálfu embættismanns og var það mat nefndarinnar í því tilviki að það varði ekki atriði sem leitt geti til ógildingar kosninganna. Ef athugasemdir eru við störf einstakra manna um framkvæmd kosninga er það ekki atriði sem kjörbréfanefnd tekur afstöðu til heldur getur eftir atvikum, ef um alvarleg mál er að ræða, leitt til lögreglurannsóknar og slíkra þátta þó að ekkert gefi tilefni til þess í þessu tilviki að því er mér sýnist. Hin atriðin sem sneru að kærum vegna kosninganna varða fyrst og fremst atriði sem ekki heldur eiga undir kjörbréfanefnd. Gerð er athugasemd við úthlutun þingsæta eftir þeim reglum sem kosningalög og stjórnarskrá kveða á um, tvíþætt athugasemd, annars vegar varðandi misvægi atkvæða og hins vegar að í gildi sé svokölluð 5% regla um lágmark eða lágmarksþröskuld varðandi kjör stjórnmálasamtaka til þings. Þessar athugasemdir lúta að ákvæðum kosningalaga og stjórnarskrár og því kosningakerfi sem við búum við. Það er ekki hlutverk kjörbréfanefndar að leggja mat á þetta og niðurstaða kjörbréfanefndar var á þá leið að vilji menn fá fram breytingar hvað þetta varðar þá þurfi að breyta ákvæðum stjórnarskrár og kosningalaga en kæra til kjörbréfanefndar sé ekki leiðin til þess að hnekkja niðurstöðu kosninganna á þessum grundvelli. Í lok nefndarálits okkar setjum við fram nokkurn texta þar sem við drögum saman þau álitamál sem við höfum verið að fjalla um. Við fjöllum um bæði þau ágreiningsmál sem upp hafa komið og vekjum athygli á í sambandi við endurskoðun kosningalaganna. Við vekjum jafnframt athygli á nauðsyn þess að leiðbeiningar og upplýsingar liggi fyrir með greiðum hætti þegar gengið er til kosninga og komum þeim athugasemdum á framfæri við innanríkisráðuneytið að því leyti sem framkvæmdina varðar. Niðurstaða kjörbréfanefndar var á þá leið að þau kjörbréf sem landskjörstjórn hefur gefið út til aðalmanna og varamanna verði samþykkt í samræmi við þann nafnalista sem finna má í nefndarálitinu. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Björn Leví Gunnarsson, Björt Ólafsdóttir, Hanna Katrín Friðriksson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Teitur Björn Einarsson.

Við þökkum formanni kjörbréfanefndar og kjörbréfanefnd allri fyrir hennar störf. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðum þá lokið um álit og tillögur kjörbréfanefndar og er gengið til atkvæða um þær. Það er tillaga kjörbréfanefndar að kosningin sé talin gild, svo og kjörgengi þingmanna, og að kjörbréf allra alþingismanna, svo og kjörbréf jafn margra varamanna, sem landskjörstjórn gaf út að loknum alþingiskosningum 29. október sl., séu samþykkt. Ég ber upp í einu lagi kjörbréfin öll, þ.e. kjörbréf aðalmanna og varamanna, sem fram koma í áliti kjörbréfanefndar, og skoðast þau samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Borist hefur bréf frá 1. þm. Reykv. s., Ólöfu Nordal, um að hún geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Hildur Sverrisdóttir.



Samkvæmt 2. gr. þingskapa ber þeim alþingismönnum sem nú taka sæti á Alþingi í fyrsta sinn að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni. Af hinum 32 nýkjörnu alþingismönnum hafa tíu áður tekið sæti á Alþingi, einn þingmaður er fjarverandi og undirritar heit sitt síðar, svo að 21 nýr þingmaður mun undirrita drengskaparheit á þessum fundi.



Kjörbréf Hildar Sverrisdóttur, varamanns 1. þm. Reykv. s., hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Þeir hv. alþingismenn sem nú taka sæti á Alþingi í fyrsta sinn hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og ég vil bjóða þá alla sérstaklega velkomna til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Áður en kjör í nefndir hefst á þessum fundi vil ég tilkynna þingheimi að á fundi formanna stjórnmálaflokkanna sem fulltrúa eiga á Alþingi og sem haldinn var í gær varð samkomulag um meðferð mála nú við upphaf þings. Í því samkomulagi felst að kjörið verður til forsætisnefndar og tveggja þingnefnda, fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar, en öðrum nefndakosningum frestað um sinn, svo og að þessi skipan mála kemur til endurskoðunar þegar myndast hefur nýr meiri hluti hér á Alþingi samhliða myndun nýrrar ríkisstjórnar. Er það jafnframt í samræmi við 6. gr. laga um þingsköp Alþingis.

Nú fer fram kosning forseta Alþingis samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þingskapa og eru þeir einir í kjöri sem tilnefndir eru. Mér hefur borist ein tilnefning um Steingrím J. Sigfússon 3. þingmann Norðausturkjördæmis. Eru fleiri tilnefningar? Aðrar tilnefningar hafa ekki borist og er þá Steingrímur J. Sigfússon einn í kjöri. Þar sem aðeins er einn í kjöri er ætlun forseta að láta kosninguna fara fram með atkvæðagreiðslukerfinu. Ef ekki eru gerðar athugasemdir við þann hátt á kosningunni fer hún fram með þeim hætti. Kerfið er þannig stillt að jafna má við leynilega kosningu. Töflurnar á veggjunum munu aðeins sýna hverjir hafa neytt atkvæðisréttar síns en ekki hvernig þeir greiða atkvæði. Það sama gildir um geymsluminni tölvunnar. Þeir sem kjósa Steingrím J. Sigfússon ýta á já-hnappinn en þeir sem skila vilja auðu ýta á hnappinn sem merktur er „Greiðir ekki atkvæði“. Gult ljós kviknar við miðhnappinn þegar atkvæði hefur verið greitt, sama á hvorn hnappinn er ýtt, og eins kviknar gult ljós á veggtöflunni. [Gengið var til forsetakosningar. Atkvæði féllu þannig að Steingrímur J. Sigfússon, 3. þm. Norðaust., hlaut 60 atkvæði, 1 þingmaður greiddi ekki atkvæði og 2 voru fjarverandi.]

Hv. alþingismenn. Ég vil þakka ykkur það traust sem þið hafið sýnt mér, að kjósa mig, starfsaldursforseta ykkar, til embættis forseta Alþingis. Ég mun gera mitt besta til að vera þess trausts verður og vona að þó nokkur þingreynsla reynist mér hjálpleg í þeim efnum. Alþingi hefur nú störf við óhefðbundnar aðstæður eins og okkur er öllum kunnugt. Enn standa yfir stjórnarmyndunarviðræður eða -þreifingar. Því er engum meiri hluta og engum minni hluta á að skipa hér á þingi. Við þessar aðstæður er ábyrgð þingsins í heild, þingsins alls, óvenjuskýr. Um leið er ljóst að samstarfsvilji og góður samstarfsandi er enn mikilvægari en endranær. Forseti mun leitast við að leggja sitt af mörkum í þeim efnum með nánu samstarfi við formenn þingflokka og formenn stjórnmálaflokka ásamt því að forsætisnefnd sem hér verður kjörin á eftir taki þegar til starfa. Eins og jafnan reiðum við okkur á hið dugmikla og hæfa starfsfólk Alþingis sem við erum svo gæfusöm að hafa á að skipa. Með þessum orðum ítreka ég þakkir mínar fyrir það traust sem mér hefur verið sýnt og vænti góðrar samvinnu við þingheim allan um þau mikilvægu verkefni sem okkar bíða á næstunni.

Hefst nú kosning sex varaforseta. Mér hefur borist einn listi sem á eru nöfnin: Þórunn Egilsdóttir, Birgir Ármannsson, Jón Þór Ólafsson, Valgerður Gunnarsdóttir, Jóna Sólveig Elínardóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Samkvæmt samkomulagi þingflokkanna verða áheyrnarfulltrúar þau Nichole Leigh Mosty og Guðjón S. Brjánsson fyrir hönd sinna þingflokka. Þar sem ekki eru fleiri tilnefndir en kjósa skal lýsi ég réttkjörna sem 1. varaforseta Þórunni Egilsdóttur, 2. varaforseta Birgi Ármannsson, 3. varaforseta Jón Þór Ólafsson, 4. varaforseta Valgerði Gunnarsdóttur, 5. varaforseta Jónu Sólveigu Elínardóttur og 6. varaforseta Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Ég óska varaforsetum til hamingju með kjörið og velfarnaðar í starfi og vænti þess að eiga góða samvinnu við varaforsetana um fundarstjórnina og önnur verkefni forsætisnefndar.

Eftirfarandi tilkynningar hafa borist um stjórnir þingflokka: Þingflokkur Pírata: Birgitta Jónsdóttir formaður, Ásta Guðrún Helgadóttir varaformaður og Einar Brynjólfsson ritari. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins: Guðlaugur Þór Þórðarson formaður, Brynjar Níelsson varaformaður og Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir ritari. Þingflokkur Samfylkingarinnar: Oddný G. Harðardóttir formaður og Guðjón S. Brjánsson varaformaður. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Svandís Svavarsdóttir formaður, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir varaformaður og Lilja Rafney Magnúsdóttir ritari. Þingflokkur Bjartrar framtíðar: Björt Ólafsdóttir formaður. Þingflokkur Framsóknarflokksins: Þórunn Egilsdóttir formaður, Silja Dögg Gunnarsdóttir varaformaður og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ritari. Þingflokkur Viðreisnar: Hanna Katrín Friðriksson formaður, Jón Steindór Valdimarsson varaformaður og Pawel Bartoszek ritari.

Samkomulag er um það milli þingflokka að þessu sinni að aðeins verði kosið til fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar en kjöri í aðrar fastanefndir svo og til alþjóðanefnda verði frestað um sinn. Skoðast afbrigði um það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Svo er ekki og er það samþykkt.

Forseti vill geta þess að á borðum hv. þingmanna liggur þingsályktun um siðareglur fyrir alþingismenn sem samþykktar voru á Alþingi 16. mars síðastliðinn. Reglurnar koma til framkvæmda við setningu þings nú í dag. Þegar hv. þingmenn hafa kynnt sér reglurnar eru þeir beðnir að afhenda undirritaða yfirlýsingu á þingfundaskrifstofu um að þeir hafi kynnt sér siðareglurnar.

Leita þarf afbrigða frá 62. gr. þingskapa um að við upphaf hvers þings skuli forsætisráðherra flytja stefnuræðu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Afbrigðanna er leitað til þess að horfið verði frá þessu við núverandi aðstæður og skoðast þau afbrigði samþykkt ef enginn hreyfir andmælum. Svo er ekki.

Þá þarf að leita afbrigða frá þingsköpum, þ.e. lokamálsgrein 3. gr. þingskapa, þannig að hluta megi um sæti formanna þingflokka sérstaklega og að þeir hafi sæti næst innganginum í salnum svo sem venja er til og til hægðarauka og dragi innbyrðis um þau sæti. Skoðast þau afbrigði sömuleiðis samþykkt ef enginn hreyfir andmælum. Formenn þingflokka drógu um þessi sæti sín á milli á fundi með forseta í morgun og eru sæti þeirra þessi: Birgitta Jónsdóttir hlýtur sæti 7, Hanna Katrín Friðriksson sæti 8, Björt Ólafsdóttir sæti 13, Svandís Svavarsdóttir sæti 22, Þórunn Egilsdóttir sæti 23, Oddný G. Harðardóttir sæti 44 og Guðlaugur Þór Þórðarson sæti 45.