Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að um þetta mál fari fram tvær umr. Ástæður eru þær í fyrsta lagi, að málið sjálft er með þýðingarmestu málum, sem fyrir Alþingi koma, í öðru lagi er formlega um milliríkjasamning að ræða, og samkvæmt lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1949 segir svo í 2. gr.: „Reglum þeim, sem settar verða samkv. 1. gr. laga þessara, skal framfylgt þannig, að þær séu ávallt í samræmi við milliríkjasamninga um þessi mál, sem Ísland er aðili að á hverjum tíma.“ 1. gr. laga þessara, eins og öllum er kunnugt, er heimildin til ríkisstj. um að ákveða takmörk verndarsvæðanna innan endimarka landgrunnsins. Með þeim milliríkjasamningi, sem hér er lagt til að lögfesta, mundi því lögunum um vísindalega verndun fiskimiðanna vera gerbreytt. Þeim heimildum, sem ríkisstj. hefur samkv. þeim, mundu vera þær skorður settar, að héðan í frá mætti ekki beita þar reglum, sem væru í andstöðu við þann samning, sem hér á að gera. Með þessari þáltill. er því lagt til að binda og gerbreyta lögum, sem gengið hafa gegnum sex umræður hér á Alþingi. Ég álít því rétt, að um þetta mál fari fram tvær umr., eins og þingsköp allra fyrst heimila um þáltill., og vona, að bæði forseti og hv. þm. geti á þau fallizt. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið hér í fundarbyrjun, en ég var látinn vita um það, að hér hefði komið fram ósk varðandi meðferð landhelgismálsins, og kom þess vegna hingað til þess að kynna mér, hvað um væri að vera. Ég tel ástæðu til að segja frá því, að á mánudagsmorguninn bar ég fram þá ósk við hv. 3. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Vestf., að þeir vildu koma til viðtals við mig hingað niður í þinghús kl. hálf tvö þann dag, og það gerðu þeir. Ég var þá að láta þá vita, að ríkisstj. mundi leggja till. varðandi þetta mál fyrir Alþingi þennan dag, á mánudaginn kl. 5, og vildi þá ræða við þá um meðferð málsins. Við ræddum svo þetta mál nokkuð fram og aftur. Ég bar fram ósk um, að þeir féllust á, að útvarpsumr. færu fram um málið á miðvikudagskvöld, þ.e. í dag. En ég heyrði þá þegar, að nokkur tregða var af þeirra hendi um að verða við þeirri ósk, einkum skildist mér það á hv. 2. þm. Vestf. Við ræddum svo málið áfram nokkru síðar, og þá voru fleiri þeirra flokksmenn með þeim, en ég var einn af hálfu stjórnarliðsins. Það atriði, sem hér er deilt um, var rætt einvörðungu á milli okkar þriggja, Hermanns Jónassonar, hv. 2. þm. Vestf., Einars Olgeirssonar, hv. 3. þm. Reykv., og mín. Það, sem var afgert um málsmeðferðina og allir urðu sammála um, var það, að ég tæki til athugunar, hvort ég sæi mér fært að verða við óskum um það, að útvarpsumræður færu fram á fimmtudag. Ég tjáði þeim svo síðar eftir frekari umr. um málið þennan sama dag, að við féllumst á það, stjórnarliðar, enn fremur, að að loknum þeim útvarpsumr. yrði málið sent til nefndar og yrði þá tekið aftur fyrir hér á þinginu á mánudaginn kemur. Um þetta eru allir sammála. Nokkur ágreiningur eða misskilningur hefur risið um það, hvort fram skyldi fara ein eða tvær umr. um þetta mál. Ég hef skilið þetta á ákveðinn hátt, hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, á annan veg, en hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, sagði: Ég lagði ekkert upp úr því og festi mér það ekkert í minni og læt það mig einu gilda. - Nú er það sannleikur málsins, að ég hafði engan áhuga sjálfur fyrir því, hvort það væri ein umr. eða tvær, og sannast sagna var það að mínu minni hv. 3. þm. Reykv., sem færði það í tal, núverandi gamall forseti úr hv. Nd. og kunnugur þingsköpum, og ég man, að ég sagði við hann: Tala þú um þetta, því að á því hefur þú betur vit en ég. Ég skildi hann þá svo, að það færi fram ein umr. um málið og henni yrði aðeins frestað eftir útvarpsumr. og svo yrði framhald umr., þegar málið kæmi úr nefnd. Ég segi það alveg eins og er, að ég beit mig í þetta, sem hann sagði, vegna þess að ég vissi, að hann hafði miklu meiri þekkingu en ég um þetta. Ég skýrði svo mínum flokki frá þessu. Þegar ég frétti um þann ágreining, sem hér hefur orðið, og það, að hv. 3. þm. Reykv. teldi, að um þetta hefði ekki verið samið, þá vildi ég þó festa hann á þessu, einkum til þess að slá því föstu, að viðræður okkar á milli stæðu og skilaboð, sem ég flytti mínum flokki, væru áreiðanleg, og ég held mér að þeim skilningi. Hins vegar segir hv. þm., að hann óski eftir hinu. Ég fór þá og ræddi við minn flokk, og með því að öllum mönnum í þeim flokki, Sjálfstfl., var nákvæmlega sama, hvort yrði ein eða tvær umr., þá get ég ekki að þessu sinni um þetta mál rifizt við hann meira og felist á hans óskir um það í umboði míns flokks og með heimild Alþýðuflokksins.



Herra forseti. Árið 1955 var breytt lögum nr. 29 frá 9. apríl 1947, um vernd barna og ungmenna, þannig: „Hefja skal þegar undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur. Ríkisstj, er heimilt að leita eftir hentugu húsnæði, sem til kann að vera, fyrir vistheimilið og, gera samning um afhendingu þess og afnot. Enn fremur er henni heimilt að taka til þessara nota húsnæði, sem ríkið á eða hefur umráð yfir. “ Eftir að þessi lög höfðu verið samþykkt, var skipuð nefnd til þess að athuga húsnæði, sem nota mátti, eða benda á stað, sem heppilegur væri til þess að byggja á nýtt heimili. Skilaði sú nefnd ýtarlegu nál. Síðan urðu svo stjórnarskipti, og skilst mér, að sú hæstv. ríkisstj., sem þá tók við, hafi skipað nýja nefnd í málið og síðan hafi lítið eða ekkert verið gert í málinu, og því hef ég leyft mér að bera fram spurningar á þskj. 368, svo hljóðandi: „1) Hvað liður undirbúningi að stofnun og rekstri vistheimllið fyrir stúlkur samkv. 1. nr. 20 16. apríl 1955? 2) Hve margar íslenzkar stúlkur hafa verið sendar á erlend vistheimili síðan 1956, og hve margar dveljast þar nú?“ Er mér kunnugt um, að það var tekinn upp sá háttur að senda stúlkur út í staðinn fyrir að hafa þær hér heima. Væri því fróðlegt að fá að vita um, hve margar stúlkur eru erlendis á slíkum heimilum. 3) Eru til nokkrar skýrslur um það, hve margar stúlkur þurfi heimilisvist, og ef svo er, þá hverjar?“ Í sambandi við þessa spurningu vil ég leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, til að fyrirbyggja allan misskilning, að það er ekki spurt um það, hverjar séu stúlkurnar, sem þurfi vist, heldur hverjar séu skýrslurnar, sem fyrir hendi eru. „4) Hvað hyggst ríkisstj. gera til þess að framkvæma fyrrnefnd lög frá 1955? Ég veit, að hæstv. menntmrh., sem hefur með þessi mál að gera, mun hafa kynnt sér þessi mál og er sjálfsagt kunnugur því, hvar skórinn kreppir hér að, og vænti ég því að fá svör við þessum spurningum nú á þessum fundi.



Herra forseti. 1. liður fsp. er um það, hvað líði undirbúningi að stofnun og rekstri vistheimilís fyrir stúlkur samkv. lögum nr. 20 frá 16. apríl 1955. Hinn 28. apríl 1955 fól menntmrn. stjórnarnefnd vistheimilisins að Breiðuvík þeim Gísla Jónssyni alþm., Magnúsi Sigurðssyni skólastjóra og Þorkatli Kristjánssyni fulltrúa, að athuga um undirbúning að stofnun vistheimilis fyrir stúlkur. gera tillögur um hentugt húsnæði og annað, er að málinu lyti, og var þetta gert í framhaldi af þeirri lagabreytingu, sem hv. fyrirspyrjandi gat um í ræðu sinni áðan. Þessi nefnd skilaði álitsgerð 8. okt. 1955 og lagði eftirfarandi til: .Í fyrsta lagi, að hafizt verði þegar handa um að koma upp nýrri vistheimilisbyggingu í þessu skyni fyrir a.m.k. 30 stúlkur, auk starfsmanna, með nauðsynlegum vinnustofum og kennslustofum. Húsameistari ríkisins gerði fyrir n. uppdrætti að slíku heimili, og var byggingarkostnaður þá áætlaður um 2 millj. kr. Í öðru lagi. að tekin verði árlega í fjárlög 1 millj. kr. til byggingarinnar, unz henni verði lokið, eða lægri fjárhæð að viðbættri lántökuheimild, er samtals nemi framangreindri upphæð. Í þriðja lagi var það í till. þessarar n., að stofnuninni yrði tryggt nægilegt land og hitaréttindi að Sólheimum í Grímsnesi eða Reykjanesi ásamt Reykjalundi í Grímsnesi. Og í fjórða lagi, að leitað væri eftir samkomulagi við bæjar- og sveitarfélög, sem þurfa að koma fyrir börnum og öryrkjum í sérstökum stofnunum, með samstarfi um stofnun og rekstur slíkra heimila. Þetta voru tillögur stjórnarnefndar vistheimilisins á Breiðuvík varðandi framkvæmd þeirrar lagabreytingar, þar sem gert var ráð fyrir heimild til handa ríkisstj. að koma upp nýju vistheimill fyrir stúlkur. Hins vegar var ekkert fé veitt á fjárlögum til byggingar slíks vistheimilis og þess vegna var að sjálfsögðu ekki hægt að hefjast handa um neinar framkvæmdir. Höfuðástæða þess, að Alþingi veitti ekki fé á fjárlögum til byggingar vistheimilis fyrir stúlkur, hefur án efa verið sú, að ríkið var að byggja vistheimili fyrir pilta í Breiðuvík, og Alþingi mun eflaust hafa þótt rétt að nota það fé allt, sem á annað borð væri tiltækilegt í þágu þessara málefna til þess að ljúka byggingu heimilisins í Breiðuvík, áður en hafin yrði bygging nýs heimilis fyrir stúlkur. Eftir að ég tók við forstöðu menntmrn. sumarið 1956, Varð ég þess auk þess var, að talsverður ágreiningur var meðal þeirra, sem áhuga og kunnugleika höfðu á þessum málum, um bæði stærð og staðarval slíks nýs vistheimilis fyrir stúlkur. Þess vegna var það, að hinn 2. des. 1957 skipaði menntmrh. nefnd til að athuga og gera rökstuddar tillögur um stofnun, staðsetningu og rekstur vistheimills fyrir stúlkur, sem framið hafa lögbrot eða eru á annan hátt á glapstigum, eins og segir í skipunarbréfi n. Í n. áttu sæti dr. Símon Jóhannes Ágústsson prófessor, formaður, skipaður af ráðuneytinu án tilnefningar, Halldóra Eggertsdóttir námsstjóri. tilnefnd af Bandalagi kvenna, Jóhanna Egilsdóttir, tilnefnd af Kvenréttindafélagi Íslands, Guðlaug Narfadóttir, tilnefnd af áfengisvarnanefnd kvenna, Jónína Guðmundsdóttir, tilnefnd af Kvenfélagasambandi Íslands, og Petrína Jakobsson, skipuð af rn. án tilnefningar. Í forföllum Halldóru Eggertsdóttur tók Valgerður Gísladóttir síðan sæti í n. Tillögur þessarar n. voru eftirfarandi: 1) Vistheimili verði reist fyrir 12 stúlkur, sem taldar eru á glapstigum, á aldrinum 13–18 ára. 2) Staðsetning heimilisins verði að Úlfarsá í Mosfellssveit. 3) Jafnframt því, sem Alþingi veiti fé til þess að reisa vistheimilið, geri menntmrn. ráðstafanir til þess, að a.m.k. 3 konur búi sig á beztu stöðum erlendis undir það að starfa við heimilið, tvær til að verða forstöðukonur, húsmæður, en ein til að verða árskona (socíal worker). N. taldi koma til greina að reka að Úlfarsá til bráðabirgða heimili fyrir 6 stúlkur. Þessar tillögur hafa því miður ekki heldur getað komið til framkvæmda. þar eð fjárveitingar hafa ekki heldur veríð nægilegar til að hrinda þeim í framkvæmd, þó að framkvæmd þessara tillagna mundi að vísu kosta mun minna en þeirra tillagna stjórnarnefndar Breiðuvíkurheimilisins, sem ég gat um fyrr. Þó er þess að geta, að árið 1959 voru teknar 300 þús. kr. í fjárlög til byggingar slíks vistheimilis fyrir stúlkur, og hefur sú upphæð verið á fjárlögum síðan, þannig að nú eru fyrir hendi 900 þús. kr. til byggingar slíks vistheimilis fyrir stúlkur. En til samanburðar má geta þess, að stofnkostnaður drengjaheimilisins í Breiðuvík er nú orðinn 3.5 millj. kr., en miklum stofnkostnaðarframkvæmdum er enn ólokið. Árlegur rekstrarkostnaður drengjaheimilisins í Breiðuvík er 972 þús. kr. En enn hefur ekkert fé verið veitt á fjárlögum til rekstrar vistheimilis fyrir stúlkur. Þessar 900 þús. kr., sem veittar hafa verið til stofnkostnaðarframkvæmdanna eru ekki enn nægilega mikil fjárhæð til þess, að verjandi sé að hefja með því fé byggingu vistheimilis, sem án efa mun kosta þre- eða fjórfalda þessa upphæð. En þar eð mér er og var ljóst, að hér er um mikið vandamál að ræða, datt mér á sínum tíma í hug, hvort ekki væri unnt að leysa vandræði a.m.k. sumra þeirra stúlkna, sem hér um ræðir, með því að koma þeim fyrir á viðurkenndum skóla- eða vistheimilum erlendis, enda mundi stúlkunum í mörgum tilfellum verða auðveldara í umhverfi, sem þekkir ekki bresti þeirra, að snúa inn á hollari brautir og auk þess minni hætta á, að þær lendi aftur í sömu örðugleikum heima, ef gömul áheillasambönd hafa gersamlega verið rofin með dvöl erlendis í nokkurn tíma. Menntmrn. leitaði aðstoðar danskra stjórnarvalda til að mega vista nokkrar stúlkur á slíkum heimilum þar í landi og fékk um það fyrirheit. Í samræmi við þetta hafa nokkrar stúlkur verið vistaðar erlendis. Hinn 26. febr. 1959 skipaði ráðuneytið n. til að fjalla um vandamál þeirra stúlkna, sem til greina kæmi að vista erlendis, og fylgjast með þeim. Í þessari n. eiga sæti Guðlaug Narfadóttir, formaður, Sigríður Sumarliðadóttir lögreglukona og Magnús Sigurðsson skólastjóri, en 22. sept. 1960 tók Auður Vilhjálmsdóttir stud. theol. sæti í n. í stað Sigríðar Sumarliðadóttur, sem nú dvelst erlendis við framhaldsnám. 2. liður fsp. er um það, hversu margar stúlkur hafi verið sendar á erlend vistheimili síðan 1956 og hversu margar dveljist þar nú, og 3. liðurinn er um það, hvort nokkrar skýrslur séu til um það. hversu margar stúlkur þurfi heimilisvist, og ef svo er, hverjar þær skýrslur þá séu. Samkv. skýrslu þeirrar nefndar, sem ég nú var að nefna og hefur ráðstafað stúlkum til vistar í Danmörku, hafa 9 stúlkur dvalizt erlendis á vegum n. Eru 4 þeirra nú á vistheimilum í Danmörku, en 5 komnar heim aftur, og virðist árangur af dvöl þeirra ýmist sæmilegur eða ágætur, eftir því sem segir í skýrslu n. 2 stúlkur bíða nú eftir hælisvist í Danmörku. Í skýrslu n. þeirrar, sem próf. Símon Jóh. Ágústsson var formaður fyrir og ég gat um áðan en skýrslan er dags. 11. nóv. 1958, segir svo um fjölda þeirra stúlkna, sem kynnu að þarfnast hælisvistar: Samkv. upplýsingum frá barnaverndarnefnd Reykjavíkur 1958 hefur hún haft skipti af 20 stúlkum að meðaltali á ári á aldrinum 13–16 ára undanfarin fimm ár. Kvenlögreglan í Reykjavík hafði árið 1957 skipti af 36 stúlkum á aldrinum 13–17 ára, sem neyta oft víns. Verið getur raunar, að hjálpa mætti mörgum þessum stúlkum á annan veg en með því að koma þeim á vistheimili, en hitt er á að líta, að heimili þetta tæki við stúlkum af öllu landinu. - Í framhaldi af þessum upplýsingum n. má geta þess, að á árunum 1959 og 1960 mun barnaverndarnefnd Reykjavíkur hafa haft afskipti af svipuðum fjölda stúlkna og á undan er getið, eða um 20 á ári, og telur Þorkell Kristjánsson fulltrúi barnaverndarnefndar, að um 15 þessara stúlkna mundu þurfa hælisvist, en vandræði þessara stúlkna munu hafa verið fólgin í útivist, lauslæti og drykkjuskap. Á árinu 1958 hafði kvenlögreglan í Reykjavík afskipti af 57 stúlkum á aldrinum 13–18 ára, en á árinu 1959 var fjöldi þessara stúlkna 89, en af þeim telur Guðrún Sverrisdóttir lögreglukona að um 18 muni hafa brýna þörf á hælisvist. 4. liður fsp. er um það, hvað ríkisstj. hyggist gera til þess að framkvæma áðurnefnd lög frá 1955. Eins og komið hefur fram þegar í því, sem ég hef sagt til svars við þremur fyrstu liðum fsp., hefur á undanförnum árum allmikið verið unnið að þessu máli, enda hafa þrjár nefndir manna og kvenna sem hafa reynslu og sérþekkingu í þessum efnum, unnið með ýmsum hætti að undirbúningi málsins og framkvæmdum. Í því sambandi hafa ýmsir, svo sem dr. Símon Jóh. Ágústsson, Halldóra Eggertsdóttir námsstjóri og Sigríður Sumarliðadóttir lögreglukona, kynnt sér rekstur stúlknaheimila erlendis. En ekki verður lögð nógsamlega rík áherzla á, að mál af þessu tagi hljóti mjög vandlegan og rækilegan undirbúning og ekki verði rasað í neinu um ráð fram varðandi staðarval og fyrirkomulag heimilisins að öðru leyti. En n. þær sem fjallað hafa um þetta mál og falið hefur verið að gera tillögur um það, hafa ekki verið sammála. hvorki um staðarval né heldur fjölda viststúlkna, þ.e. stærð heimilisins, en hvort tveggja þetta eru grundvallaratriði í sambandi við framtíðarlausn málsins. Þá er rétt að víkja að þeirri tilraun, sem gerð hefur verið í því skyni að leysa þetta mikla vandamál til bráðabirgða með þeim hætti að vista stúlkur á skóla- eða vistheimilum erlendis. Eins og ég gat um áðan, hafa 9 stúlkur verið vistaðar í Danmörku í þessu skyni og eru 5 þeirra komnar heim aftur, og segir svo um reynslu af dvöl þessara stúlkna í bréfi frá kvenlögreglu Reykjavíkur, dags. 29. okt. s.l.: „Stúlkur þær, sem kvenlögreglan hafði áður mikil afskipti af, en dvalið hafa um tíma á vistheimilum erlendis á vegum nefndar þeirrar, sem skipuð var af menntmrn. 26. sept. 1959, hafa eftir heimkomu sína komið vel fram og hvergi komið við sögu kvenlögreglu síðan.“ Þá eru og mjög athyglisverðar umsagnir foreldra þessara stúlkna. Um stúlku A segja foreldrar, að hún hafi mikið mannazt af dvöl sinni erlendis, og votta foreldrarnir n. og þeim, sem sáu um dvöl hennar erlendis, mikið þakklæti. Um stúlku S segir, að eftir heimkomuna hafi hún strax farið í vinnu, sem hún stundi mjög vel, sjálf sé hún mjög ánægð með veru sína í skólanum og þakklát fyrir hjálpina. Virðist hún með veru sinni erlendis hafa komizt yfir alla örðugleika. Fyrir þetta er ég þakklátur, segir faðir stúlkunnar í bréfi. Stúlka C er af móður sinni sögð hafa haft mjög, gott af veru sinni í Danmörku, sé byrjuð að vinna og sé áhugasöm fyrir starfi sínu. Foreldrar stúlku D telja, að engin leið sé ákjósanlegri en sú, sem farin var, til þess að ná góðum árangri. Foreldrar stúlku E þakka þá miklu aðstoð, sem þeim er veitt til að vista dóttur þeirra erlendis, og segir svo í umsögn þeirra: „Teljum vér, að för þessi hafi bjargað dóttur okkar af villigötum. Er hún gerbreytt stúlka eftir dvöl þessa ytra. Reynsla er komin á, að hér er ekki aðeins um skammvinna breytingu að ræða, því að nú er liðið á annað ár, frá því að hún kom heim, en hún hefur komið í hvívetna vel fram síðan.“ Þessi tilraun með vistun stúlkna erlendis virðist því greinilega hafa gefið góða raun og bætt að nokkru úr brýnustu þörf í bili, og ég tel reynsluna af þessari tilraun vera svo athyglisverða, að slíkar ráðstafanir hljóti framvegís að vera meðal þeirra úrræða, sem til greina koma, þegar velja skal í einstökum tilvikum um leiðir til að bjarga ungum stúlkum af glapstigum. Í þessu sambandi tel ég og rétt og skylt að geta þess að dansk stjórnarvöld hafa sýnt frábæra lipurð og framúrskarandi fyrirgreiðslu í sambandi við vistun framangreindra stúlkna á skóla- og vistheimilum í Danmörku, en aðsókn þarlendra að slíkum heimilum er miklum mun meiri en hægt er að fullnægja, og eiga dönsk stjórnarvöld því miklar þakkir skildar fyrir aðstoð við Íslendinga í þessum efnum. Þegar samstaða hefur fengizt um staðarval og stærð vistheimilis fyrir stúlkur og önnur grundvallarsjónarmið liggja ljóst fyrir og þegar nægilegt fé hefur verið veitt af Alþingi á fjárlögum til byggingar slíks heimilis, tel ég rétt og sjálfsagt að hefjast handa um byggingu, og er vonandi, að þessum skilyrðum, sem ég nú gat um, verði fullnægt innan tíðar, því að um það á enginn ágreiningur að þurfa að vera, að hér sé um knýjandi þjóðfélagsvandamál að ræða og auk þess viðkvæm tilfinningamál sem varða heill og hamingju margra einstaklinga og fjölskyldna. En á það vil ég aftur leggja áherzlu, að það er mjög mikilvægt, að mjög sé vandað til undirbúnings máls eins og þessa og gætt fyllstu forsjár og framsýni í hvívetna.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans glöggu upplýsingar í sambandi við þetta mál. Það gefst að sjálfsögðu ekki tími hér til þess að ræða hin einstöku atriði. Til þess að það sé hægt verður að bera málið fram í öðru formi, þar sem umræður í fyrirspurnatímum eru takmarkaðar. En hér eru svo margar upplýsingar athyglisverðar, að þær gefa mér tilefni til þess að hreyfa málinu á ný og ræða þá sérstaklega staðarvalið, þar sem ég tel, að ríkisstj. uppfylli ekki ákvæði 1. gr. l. frá 1947, nema því aðeins að hún hefjist handa strax um að ákveða stað og stærð heimilisins. Það er skýrt ákveðið í l., að þetta skuli gert. Ég er engan veginn sammála þeirri nefnd, sem skipuð var síðar, og sýnist mér, að verk hennar hafi verið til þess að torvelda þetta mál. en ekki til þess að bjarga því, því að ég hygg, að ef það verður lagt undir dóm óvilhallra manna, þá sé Úlfarsá einhver áheppilegasti staðurinn fyrir slíkt heimili og tillaga um þann stað beinlínis til skemmdar fyrir málið, en ekki til að hjálpa því áfram. Því vænti ég þess, að hæstv. ráðh. láti þegar hefjast handa um að ákveða, hvar heimilið skuli reist og hve stórt það skuli vera. 1956 lágu fyrir teikningar um bæði stúlkna- og drengjaheimili, og þá voru áætlanir um, að hvort heimilið um sig ætti að vera fyrir 30 vistmenn og kosta um 6 millj. kr. hvort á þeim tíma, svo að heimilið í Breiðuvík, sem er nú komið upp í 31/2 millj., hefur þó ekki náð þeirri upphæð enn, sem gert var ráð fyrir, enda engan veginn getað tekið við nema 15 nemendum. Hitt er svo vitað, að sá árangur, sem hefur náðst í Breiðuvík, er miklu meiri en sem svarar því fé, sem lagt er til þess árlega. Það vita þeir bezt, sem þar hafa unnið að. Ég skal ekki ræða um þetta mál nánar nú, en mér gefst kannske tækifæri til þess að ræða annan þátt málsins, sem er sending stúlknanna til útlanda, því að það er miklu alvarlegra mál en kemur fram í þessum umræðum.



Herra forseti. Sú venja. hefur skapazt að undanförnu, að lánneitingar úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitabæja hafa aðallega farið fram í desembermánuði eða á síðustu vikum hvers árs. En þær umsóknir, sem borizt hafa skömmu fyrir áramót og ekki unnt nú afgreiða fyrir áramótin, hafa að jafnaði verið afgreiddar síðari hluta vetrar, í febrúar og marzmánuði. Á þessum vetri var þessari venju fylgt að því leyti, að margar umsóknir um lán úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði voru afgreiddar fyrir áramótin. Hins vegar munu þrátt fyrir það vera óafgreiddar allmargar umsóknir um lán úr þessum sjóðum, og hygg ég, að til þess að veita lán samkv. þeim umsóknum, sem enn eru óafgreiddar, þurfi sjóðirnir að hafa til ráðstöfunar nokkrar milljónir króna. Nú eru komin mánaðamót febrúar og marz, og ég hygg, að lánneitingar hafi ekki enn þá hafizt samkv. þeim umsóknum, sem eru óafgreiddar. Þess vegna hef ég ásamt 2. þm. Sunnl. og 1. þm. Vesturl. leyft mér að bera fram fsp. þá, sem prentuð er á þskj. 396.



Herra forseti. Fsp. samhljóða þessari var svarað hér fyrir að mig minnir rúmri viku, en þá mun þessi fsp. hafa verið komin í prentun, að öðrum kosti hygg ég. að hún hefði ekki verið lögð formlega fram. Þetta var undir umr. hér í hv. Alþ., og fyrirspyrjandinn þá var hv. 1. þm. Norðurl. v. Ég get að sjálfsögðu ekkert nýtt sagt í þessu sambandi nú varðandi Þessa fsp., en ég get til áréttingar endurtekið það, sem ég þá sagði. Það er rétt, sem hv. fyrsti fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að það hefur skapazt venja í sambandi við lánamál ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sveitabæja, sú venja að lána mestan hlutann í desembermánuði ár hvert, en þær umsóknir, sem berast svo seint, að ekki gefst tími til að afgreiða þær fyrir jól, hafa alltaf verið látnar bíða a.m.k. fram í marzmánuð. Það hefur verið reglan. Á s.l. ári mun þetta hafa dregizt fram í apríl. Það sem nú er eftir að lána út á framkvæmdir fyrra árs, er ekki meira en verið hefur undanfarin ár. Það, sem fyrir liggur af umsóknum um lán úr ræktunarsjóði, er um 6.8 millj. kr. og úr byggingarsjóði um 2.3 millj. kr., samtals 9.1 millj. Ég get endurtekið það, sem ég sagði, þegar fsp. var borin fram óformlega hér áður, að þessar lánveitingar munu fara fram í marz eða apríl n. k. Hef ég svo ekki neinu verulegu við þetta að bæta, vona, að hv. fyrirspyrjendur láti sér þetta nægja.



Ég vil þakka hæstv. landbrh. þau svör, sem hann hefur gefið við þessum fyrisspurnum. En út af því, sem fram kom í svari hans, að þessu máli hefði verið svarað vegna óformlegrar fyrirspurnar fyrir viku, vil ég taka það fram, að það mun hafa átt sér stað, að ég ætla, við umr. í Nd., en þar sem ég á sæti í Ed., var mér ekki um það kunnugt. Og á hinn bóginn ber fyrirspurnin það með sér, að þetta er 199. mál þingsins, og mun þá hafa verið búið að leggja fsp. fram í handriti, þótt nokkur dráttur yrði á, að þskj. yrði prentað. Í öðru lagi má ætla, að hæstv. ráðherra finnist það ekki miður farið, að slíkar fsp. komi fram á prentuðu þskj., eins og þingsköp mæla fyrir um. En um efni málsins er það að segja, að ég fagna því, að hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir hér, að lánveitingar úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði út á þær umsóknir, sem enn eru óafgreiddar, muni fara fram í þessum mánuði eða hinum næsta, og vil ég treysta því, að þetta bregðist ekki. Ráðh. staðfesti með svari sínu það, sem ég gaf í skyn í fyrri ræðu minni, að óafgreiddar umsóknir mundu vera svo margar, að sjóðirnir þyrftu að hafa til ráðstöfunar nokkrar milljónir til að geta afgreitt þær. Það kom fram í svari hæstv. ráðh., að til þess muni þurfa 9.1 millj. kr. samtals.



Herra forseti. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. gat um í svari sínu, að fyrirspurn um þetta sama atriði bar hér að 1 hv. Nd. fyrir nálega viku. Þá gat hann þess, sem hann gerði nú, að þetta lánamál yrði leyst í marz eða ef til vill drægist það eitthvað fram í apríl. En hann gat þess þá, sem hann vék ekki að núna, hæstv. ráðh., að hann gerði ráð fyrir, að það þyrfti engrar, fjáröflunar til deildanna, byggingarsjóðs eða ræktunarsjóðs, í þessu skyni, vegna þess að þessir sjóðir ættu á tímabilinu frá janúar til marz eða í lengsta lagi til apríl að geta verið sjálfbjarga í þessu efni vegna þá innkominna afborgana og vaxta af lánum, sem hefði ekki um áramót verið búið að greiða. Ég vil ekki efa það, að hæstv. ráðh. telur sig ekki vita betur en að þetta mál leysist á þeim tíma, sem hann talar um. En ég óttast, að hæstv. ráðh. sé of bjartsýnn í því efni, ef svo er, að þessar lánadeildir bankans eigi að leysa málið algerlega með eigin handbæru fé. Ég tel það ákaflega veika von og reyndar mjög hæpna, að hægt sé að treysta því, að ræktunar- og byggingarsjóðum verði á tímabilinu jan.-marz eða jafnvel fram í apríl búnir að fá inn í vexti og afborganir af lánum nálægt 9 millj. kr., sem hægt sé svo að verja til nýrra lána. Hæstv. ráðh. hlýtur að vera það jafnljóst og öðrum, að bændur eru almennt verr settir nú en verið hefur um langt árabil í því efni að geta staðið í skilum, og það er ekki sennilegt, að þeir, sem ekki gátu greitt af lánum sínum fyrir áramót, geti það almennt í stórum stíl á þessu umrædda tímabili, ekki sízt þegar á það er að líta, að í marz og apríl er mikill útgjaldatími fyrir bændur vegna áburðarkaupa, sáðvara o.fl., o.fl. Ég vil þess vegna vænta þess. að hæstv. ráðh. íhugi þetta nánar og geri ráðstafanir til, að bætt verði við fé til deildanna, ef með þarf. Og einnig vænti ég þess, að ekki dragist lengur en fram í þennan nýbyrjaða mánuð, að umrædd lán verði öll afgreidd. Hér er um mjög aðkallandi mál að ræða, sem þolir ekki lengri bið en orðin er, eins og hv. fyrirspyrjandi vék að.



Herra. forseti. Hv. síðasti ræðumaður hefði eiginlega ekki þurft að taka í árina með flokksbróður sínum, hv. 5. þm. Austf., í sambandi við þetta og bæta við þessum athugasemdum. Hv. þm. átti að vera það nóg, að ég lýsti því hér yfir áðan, að þessi lán mundu fara fram í marz og apríl. Hvort það verður af því fé, sem bankinn innheimtir í vöxtum og afborgunum vegna útistandandi lána á þessu tímabili, eða af öðru fé þá skiptir það vitanlega ekki aðalmáli, og bændurnir, sem lánin eiga að fá, spyrja ekki að því. Þeir spyrja ekki að því, hvort það sé nýtt fé, sem ríkisstj. hefur útvegað bankanum, eða hvort það séu vaxtatekjur og afborganagreiðslur, sem bankinn hafi. Þeir spyrja að því, hvort þeir fái lánin, og þeir hafa fengið svar við því, og það eru alveg óþarfar vífilengjur hjá þessum hv. þm. eftir þau svör, sem ég hafði gefið hér áðan. Enda þótt hann sé nú orðinn bankastjóri og ætti að vera kunnugur bankarekstri þá er alveg óþarfi fyrir hann að vera að vekja alveg sérstaklega athygli á því hér við þessa umræðu. Það má benda á. að ræktunarsjóður fær fé á fjárlögum, það er lítið, en það er 1.6 millj., sem hann má þó nota í þessu skyni. Byggingarsjóður far 2.5 millj. kr. á fjárlögum, sem eitthvað mætti gera við, en ógreiddar voru úr byggingarsjóði 2.3 millj. kr. Vaxtatekjur af útistandandi skuldum ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs og afborganir á þessum tíma hljóta að verða talsverðar. Ég vek athygli á því. Að vísu eiga þessi árgjöld að greiðast fyrir áramót, en bankinn gerir sérstakar ráðstafanir, ef ekki er greitt fyrir marzlok, sendir út sérstakar rukkanir með sérstökum áminningum og vekur athygli á því, að það þurfi að greiðast í síðasta lagi fyrir marzlok. Að því leiðir að menn, sem greiddu ekki fyrir áramót, munu keppast við að greiða fyrir marzlok til þess að verða ekki vanskilamenn. Það getur verið, að einhverjum finnist, að ég ætti að þakka fyrir þær ráðleggingar, sem hv. þm. gaf mér hér áðan, en ég ætla nú að láta það vera, og ég ætla, að flestum öðrum hv. þm. nægi það svar, sem ég gaf áðan.