Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar, um að Kristrún Frostadóttir, 3. þm. Reykv. s., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því tekur Vilborg Kristín Oddsdóttir sæti á Alþingi, en hún er 3. varamaður á lista flokksins í kjördæminu og víkur þá 2. varamaður á lista, Viðar Eggertsson, af þingi en 1. og 2. varamaður hafa boðað forföll. Einnig hefur borist bréf frá Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, 7. þm. Suðvest., um að hún verði fjarverandi á næstunni. Því tekur 2. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Indriði Ingi Stefánsson, sæti á Alþingi en 1. varamaður hefur boðað forföll. Indriði Ingi Stefánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju. Landskjörstjórn hefur gefið út tilkynningu á grundvelli 1. mgr. 113. gr. kosningalaga til Vilborgar Kristínar Oddsdóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kosningu og kjörgengi hennar.

Hæstv. forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fengið til meðferðar tilkynningu landskjörstjórnar um kosningu Vilborgar Kristínar Oddsdóttur sem 3. varaþingmanns á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður. Nefndin hefur fundað til að fjalla um kosningu og kjörgengi og mælir einróma með staðfestingu kosningar Vilborgar Kristínar Oddsdóttur.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með staðfestingu kosningar Vilborgar Kristínar Oddsdóttur og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Vilborg Kristín Oddsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Vilborg Kristín Oddsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna að á fundi utanríkismálanefndar, sem haldinn var þann 4. maí sl., var Diljá Mist Einarsdóttir kosin 1. varaformaður nefndarinnar.

Borist hefur bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1578, um íþróttastarfsemi, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, matvælaráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Það fer víst ekki á milli mála hvernig andinn er í samfélaginu í dag. Síst hefði ég átt von á því að standa hér í þessum æðsta ræðustóli landsins og vera að tala um boðaðan mótmælafund á Austurvelli. Ég hélt að sá tími væri liðinn að það yrði virkilega farið að berjast fyrir því að kalla þjóðina saman til að rísa upp og mótmæla því ástandi sem tugþúsundir Íslendinga og heimili búa við í sárri fátækt, neyð og vanlíðan. Mig langar í því samhengi að lesa upp orð formanns Verkalýðsfélags Reykjavíkur, Ragnars Þórs Ingólfssonar, þar sem hann er að hvetja til samstöðumótmælafundar á Austurvelli á laugardaginn kemur. Ragnar segir: Rísum upp saman. Ef þú hefur fengið nóg af hagnaði bankanna og stórfyrirtækja, ef þú hefur fengið nóg af kerfisbundnu niðurrifi grunnstoða samfélagsins, ef þú hefur fengið nóg af aðgerðarleysi stjórnvalda, ef þú hefur fengið nóg af stýrivaxtahækkunum Seðlabankans, ef þú hefur fengið nóg af versnandi stöðu í heilbrigðiskerfinu, ef þú hefur fengið nóg af stöðunni á húsnæðismarkaði, ef þú hefur fengið nóg af versnandi afkomu, eða hefur áhyggjur af framtíð barnanna okkar. Eða hefur þú fengið nóg af einhverju öðru sem betur má fara í okkar samfélagi? Þetta þarf ekki að vera svona en staðan mun versna. Hún mun versna þangað til við rísum upp og segjum: Nú er komið nóg. Og formaður VR segir: Rísum upp saman. Hann hvetur fólk til að mæta hér næstkomandi laugardag kl. 2 til að mótmæla því hvernig þessi ríkisstjórn hefur stungið hausnum í sandinn og hefur nákvæmlega ekkert gert í núinu til að takast á við það ófremdarástand sem við erum að glíma við, sem heitir verðbólga. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er eitthvað í kortunum, hæstv. forsætisráðherra, sem við megum eiga von á að sé og verði til þess að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Mig langar að segja fyrst að það er á engan hátt hægt að bera saman stöðuna nú og stöðuna sem hér var eftir efnahagshrun. Það er algerlega fjarri lagi þó að einhverjir kjósi að tala þannig. Þar nægir að horfa á skuldastöðu heimilanna sem er mun betri nú en í kjölfar hrunsins, auk þess sem mörg heimili þá höfðu gengistryggð lán og við skulum rifja upp að það var tekið á þeim málum. Þetta er ekki raunin nú. Rifjum það upp að verðbólgan fór þá í 19% þegar verst lét og atvinnuleysi fylgdi með og fór í 9%. Þannig að þegar hv. þingmaður kemur hér upp og lætur að því liggja að hér sé staðan svipuð og eftir hrun þá held ég að við verðum að halda okkur við staðreyndir máls. Skuldir heimilanna nú eru lágar í sögulegu samhengi og mun lægri en á árunum eftir hrun og í nýjasta fjármálastöðugleikariti Seðlabankans kemur fram það mat að borið saman við fyrri stöðu hvað varðar skuldir heimila, atvinnuástand og verðbólgu þá erum við í fullum færum til að ráða vel við þessa stöðu. Það höfum við gert, sérstaklega með því að beina aðgerðum okkar að þeim hópum sem verst standa og eru viðkvæmastir fyrir verðbólgunni. Þegar hv. þingmaður talar hér eins og ekkert hafi verið gert þá neyðist ég því miður til að rifja upp fyrir henni þær aðgerðir sem var ráðist í hér fyrir áramót hvað varðar það að auka húsnæðisstuðning, bæði til eigenda og leigjenda, þær aðgerðir sem ráðist var í til að bæta stöðu barnafjölskyldna með því að hækka barnabætur og fjölga þeim sem eiga rétt á barnabótum. Ég rifja það upp líka að ríkisstjórnin hefur boðað að brugðist verði við þessari stöðu gagnvart kannski alviðkvæmasta hópnum, sem eru örorkulífeyrisþegar, með því að tryggja  Herra forseti. Ég hlýt 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, í rauninni ekkert svar. Hún er greinilega enn þá með höfuðið á kafi í sandinum og augun full af sandi. Þegar verið er að tala um stöðu heimilanna, hvað þau séu frábær akkúrat núna, gerir þá hæstv. ráðherra sér grein fyrir því að það er verið að brenna upp sparifé landsmanna? Landsmenn eru að brenna upp séreignarlífeyrissparnaðinn sinn hér og nú til þess að reyna að greiða inn á húsnæðislánin. Er hæstv. forsætisráðherra algerlega veruleikafirrt hvað lýtur að því hver raunveruleg staða er að teiknast upp á húsnæðismarkaði með skuldug heimili? Það sem hæstv. ráðherra er ítrekað að tala um, skattalækkanir og allt þetta frábæra sem er verið að gera fyrir fólkið hér - það er 0,0 sem ég gef því vegna þess að þetta er hálfkák, hæstv. forsætisráðherra. Við skulum vona að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér um að þjóðin muni hafa trú á því sem hún er að segja hér. En ég veit ekki betur en ég hafi komið hér síðustu þrjú árin og varað við þessari verðbólgu og ég veit ekki betur en að hæstv. forsætisráðherra ásamt hæstv. fjármálaráðherra hafi í engu gert neitt með það sem við höfðum hér að segja, 

Herra forseti. Ég man vel eftir þeim aðvörunarorðum sem féllu í þessum sal þegar við vorum að takast á við afleiðingar heimsfaraldurs. Þá var það atvinnuleysið sem hv. þingmenn höfðu mestar áhyggjur af  Ég ætla líka að minna hv. þingmann á að hér hefur verið lögð fram fjármálaáætlun þar sem er boðað ekki bara aðhald í ríkisrekstri heldur er líka boðuð aukin tekjuöflun. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um hvar hún eigi að leggjast. Jú, á hvað erum við að leggja þessa tekjuöflun? Er ekki verið að boða hækkun veiðigjalda, hækkun fiskeldisgjalda 

Næsta ári.

Jú, því að fjármálaáætlun 

Virðulegi forseti. Í sjónvarpsfréttum um helgina kom fram að verðlagsnefnd búvara væri að kynda undir verðbólgu með hækkunum á afurðum. Formaður Neytendasamtakanna benti réttilega á að mjólkurvörur hefðu hækkað meira en sem nemur almennri verðbólgu og neytendur væru þannig einir látnir bera þungann af hækkunum og auðvitað er þetta hrópandi óréttlæti. Ég kom reyndar upp hér í síðustu viku og innti hæstv. forsætisráðherra eftir aðgerðum til að bregðast við stöðunni, þessu verðbólgubáli sem nú logar hér í samfélaginu, en það var fátt um svör og í raun fannst mér um ákveðið fálæti að ræða. Raunveruleikatengingin var frekar lítil og á meðan hlaðast hækkanir ofan á venjulegt fólk, venjuleg heimili, sem hefur ekkert val um annað en að taka á sig hækkanir vegna verðbólgu. Ríkisstjórnin er að skila auðu og þetta eru helstu hagsmunaaðilar að ítreka aftur og aftur, ekki bara við í Viðreisn. Ólíkt 200 stærstu útflutningsfyrirtækjunum, reyndar 250, sem gera upp í erlendum gjaldmiðlum og verðbólgan snertir ekki, lætur ríkisstjórnin verðbólguna bitna á heimilum landsins. Og þetta er félagslega réttlætið sem þessi ríkisstjórn vill síðan vernda. Við höfum séð að þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn um kyrrstöðu. Það er ákvörðunarfælni í stórum sem smáum málum. Hún hefur m.a. notað þessa kyrrstöðu í að halda þessari ríkisreknu nefnd, verðlagsnefnd búvara, sem er ríkisrekið apparat sem ákvarðar hvað Jón og Gunna, venjuleg heimili, eigi að borga fyrir landbúnaðarafurðir. Nefndin kemur ekkert á óvart, ekki frekar en ríkisstjórnin; hún treystir ekki fjölbreytninni, hún treystir ekki frelsinu, neytendum eða nýsköpun á matvælamarkaði. Við þurfum auðvitað kerfi sem ver bændur og eykur vægi bænda og neytenda, ekki vægi milliliða. Bændur eru ekki að græða á núverandi kerfi, ekki frekar en neytendur. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra sem er með forræði þessarar ríkisreknu nefndar: Hefur þessi nefnd verið kölluð á teppið? Hefur hún verið spurð: Af hverju eruð þið að leggja þessar álögur á heimili landsins? 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit, sem hefur reyndar gegnt embætti landbúnaðarráðherra án þess að hafa sérstakan áhuga á að snerta á nákvæmlega þessu máli á sínum tíma, þá er verðlagsnefnd búvara sjálfstæð í sínum störfum. Hún er skipuð og starfar samkvæmt ákvæðum búvörulaga þannig að ríkið er ekki að ákveða neitt í þessu. Það er þannig að matvælaráðherra tilnefnir formann nefndarinnar en annars er hún þannig samansett að þar eru Bændasamtökin með sína fulltrúa, Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði og loks Samtök launafólks sem tilnefnir tvo fulltrúa í nefndinni. Við ákvarðanir á afurðaverði, sem verðlagsnefnd hefur með höndum samkvæmt lögum, er aðallega horft til verðlagsgrundvallar kúabús og það er ákveðið reiknilíkan sem fylgir kostnaðarþróun á helstu aðföngum, launum, fjármagnskostnaði og fleiru sem snýr að rekstri kúabús. Hagstofa Íslands útvegar upplýsingar ársfjórðungslega til að uppfæra líkanið. Þarna er í raun og veru um að ræða bæði lögbundið og samningsbundið fyrirkomulag. Ég veit því ekki á hvaða grundvelli hv. þingmaður telur að ráðherra ætti að kalla nefndina á teppið, eins og hv. þingmaður kallar það, þegar um er að ræða nefnd sem er sjálfstæð í sínum störfum. Það væri a.m.k. umhugsunarverð stjórnsýsla, tel ég vera.

Já, þar höfum við það. Nefndin er sem sagt bara upp á punt. Ríkisstjórnin á ekki að skipta sér af henni, alveg eins og ríkisstjórnin er ekkert að skipta sér af einkafyrirtækjum eða bönkum af því að þetta eru allt saman sjálfstæðir aðilar. Það má aldrei kalla þessa aðila á teppið. Hvers konar er þetta? Við erum að sjá þetta hafa áhrif á verðbólgu og áhrif á verð á matarkörfunni fyrir heimilin í landinu og ríkisstjórnin skilar bara auðu. Það er ekki að það komi á óvart en hún kallar ekki einu sinni þetta fólk í nefndinni á teppið. Og vel að merkja, já, ég skipaði m.a. Þórólf Matthíasson. Það varð allt brjálað þegar hann fór inn í verðlagsnefnd búvara. Ég skipaði líka, m.a. til þess að stokka upp í nefndinni, forsvarsmenn frá Viðskiptaráði og það varð líka allt brjálað. Allt kerfið ætlaði um koll að keyra. Því miður entist mér ekki tími til að stokka upp í þessu en fyrir vikið hef ég lagt fram ár eftir ár frumvarp um að leggja niður verðlagsnefnd búvara og auka samkeppni á markaði fyrir bændur og fyrir neytendur, ekki fyrir milliliðina, 

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður veit þá hefur rekstrarkostnaður í landbúnaði hækkað undanfarin ár. Mjólkurvinnsla hefur hækkað líkt og í öðrum atvinnugreinum og verðlagsnefnd tekur ákvörðun um það hvort gera skuli verðbreytingar þegar reiknilíkönin eru uppfærð. Það hefur verið ákveðið í þessu tilviki að standa með þessum rekstrarforsendum bænda, bænda sem eru nú ekki ofaldir af sinni afkomu og við vitum að það er sérstakt áhyggjuefni og sérstakt umhugsunarefni hversu snúið það er að draga fram lífið og ná endum saman þegar fólk stundar búskap. 

Herra forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. innviðaráðherra varðandi það samkomulag sem gert var milli m.a. hæstv. ráðherra og ráðuneytis hans, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 12. júlí 2022 þar sem römmuð voru inn áform um að byggja 35.000 íbúðir á næstu tíu árum, 4.000 íbúðir á ári fyrstu fimm ár samkomulagstímans, 3.500 íbúðir á ári seinni fimm árin. Það hafa verið haldnir ansi margir fundir þar sem því hefur verið flaggað að verið sé að vinna að framgangi þessara markmiða og þessa samkomulags. En svo ber við að í umsögn um fjármálaáætlun lýsir Samband íslenskra sveitarfélaga því að um sé að ræða fullkominn forsendubrest hvað ákveðinn hluta þessa samkomulags varðar og í síðustu viku, þann 4. maí, birtu Samtök iðnaðarins greiningu þar sem var m.a. sagt frá niðurstöðu sem unnin var á meðal verktaka sem byggja íbúðir á eigin reikning og endurselja. Verktakarnir sjá fram á 65% samdrátt hvað varðar uppbyggingu nýrra íbúða næstu 12 mánuði samanborið við 12 mánuðina á undan. Allt þetta dregur upp mjög hryggðarlega mynd af þessum áformum, því miður. Ágúst Bjarni Garðarsson, hv. þingmaður Framsóknarflokksins, var í spjallþættinum Sprengisandi, held ég, um helgina þar sem hann lýsti því að sveitarfélög utan Reykjavíkur væru orðin til þess að gera landlaus hér á höfuðborgarsvæðinu til nýrrar uppbyggingar. Með þetta allt saman í huga, og í ljósi þess að um 5.000 hælisleitendur hafi komið árlega, á síðasta ári og þessu, sem þurfi þak yfir höfuðið, spyr ég hæstv. innviðaráðherra: Þegar heildarmyndin er skoðuð hvernig sýnist hæstv. ráðherra þetta verkefni ganga?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hann málaði nokkuð dökka mynd, gæti einhver sagt, af ástandinu en ég held að hún sé því miður nokkuð trúverðug. Það er fordæmalaus fjölgun á landinu, hefur verið nú um alllangt skeið, um 1.000 manns á mánuði. Þegar þessar grunnliggjandi upplýsingar sem við vorum að byggja á komu fram, þ.e. húsnæðisáætlanir sveitarfélaganna sem við erum nú búin að gera rafrænar, og eru þar af leiðandi „up to date“ ef maður slettir hér í ræðustóli Alþingis, eins mikið og hægt er, og síðan mat Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar þá þyrfti 35.000 íbúðir. Mér kæmi ekkert á óvart að í næsta endurmati, ef þessi fjölgun heldur áfram, þurfi fleiri íbúðir. Það gerir vandann ekki minni en það gerir heldur ekki þá stöðu minna virði, skulum við segja, að loksins ætlum við að hafa einhverja sýn og stefnu í þessum málum, sem við höfum aldrei haft. Hingað til hefur markaðurinn ráðið för um það og sveiflurnar hafa verið óendanlegar. Við erum að reyna að stíga hér inn með opinbera sýn, sameiginlega með sveitarfélögunum, af því að það þarf lóðir og það hefur kannski verið eitt af vandamálunum. Hv. þingmaður nefnir þá staðreynd að sum byggðarlögin hér eru orðin aðþrengd með land. Þess vegna er jákvætt að sjá þróunarfélagið uppi á Keldum og Keldnaholti, þróunarfélagið uppi á Blikastaðalandi sem myndu geta byggt ansi margar íbúðir. Ég bind vonir við það að því fleiri fundi sem við höldum, því fleiri sem við tölum við, þeim mun fleiri komi á þann vagn með okkur að það sé nauðsynlegt að ríkið stígi inn. Það mun ekki standa á okkur að fjármagna það sem við getum fjármagnað. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Sú staða sem er uppi núna, varðandi það hversu mikið er að hægja á framkvæmdum, mun auðvitað ýta undir þá alvarlegu stöðu sem m.a. er uppi á leigumarkaði þar sem við heyrum harmakvein úr hverju horni, því miður, og það er ekkert sem bendir til annars en að það ástand sé að versna næstu misserin. Þegar illa gengur í fyrstu skrefum verkefnis sem þessa, þar sem römmuð er inn eins og hér á við uppbygging 35.000 íbúða, þá eykst auðvitað þrýstingurinn á árinu á eftir. En ég ætla ekki að þýfga hæstv. ráðherra um fleiri svör almenns eðlis. Mig langar til að spyrja um eitt verkefni tiltekið sem er í umræðunni núna og þarf að taka ákvarðanir um á næstunni, en það snýr að uppbyggingu í Nýja Skerjafirði, sem svo er kallaður. Sér hæstv. ráðherra fyrir sér að það verði farið að dæla steypu í mót þar á næstu 24 mánuðum? Þá er ég ekki að tala um jarðvinnuhluta samkomulagsins sem kynnt var 

Virðulegur forseti. Nú þekkir innviðaráðherra ekki nákvæmlega tímalínur í öllum byggingaráformum á einstökum svæðum. Ég vil hins vegar sérstaklega árétta, af því að það hefur verið hluti af misskilningnum, að það sem við hjá ríkinu getum gert í uppbyggingu á íbúðarhúsnæði lýtur að þeim hópum sem geta einmitt ekki með sjálfstæðum hætti og án hjálpar eignast húsnæði, og við notum hlutdeildarlánin til þess, og heldur ekki komist inn á leigumarkaðinn öðruvísi en að við byggjum upp almenna íbúðakerfið. Þetta er sem sagt sá hópur sem er undir ákveðnum tekjuviðmiðum. Við erum áfram að treysta á markaðinn til að byggja hitt. Svo eru það auðvitað námsmenn og líka í félagslega kerfinu, ýmsir þar, og það eru reyndar áform í Skerjafirði um að byggja. Mér er kunnugt um að það muni taka eitt og hálft ár hið minnsta að fara í jarðvegsskipti á þessu svæði, jafnvel tvö ár í þessum nýja Skerjafirði. Breytingar á deiliskipulagi þurfa að liggja fyrir til að uppfylla þau skilyrði 

Herra forseti. Heilbrigðiskerfið okkar byggir á opinberum rekstri og einkarekstri. Sterkt opinbert heilbrigðiskerfi er afar mikilvægt fyrir velferðarsamfélag, en þegar ákvörðun er tekin um að útvista heilbrigðisþjónustu til einkaaðila verða forsendur fyrir því að vera alveg skýrar; að greining á þörfum liggi fyrir, kröfulýsingar séu skýrar um magn og gæði og að vandað eftirlit sé mögulegt með aðgengi að upplýsingum. Einkarekstur má aldrei verða til þess að ýta undir ójöfnuð í samfélaginu. Þetta hljómar ágætlega. En hvernig er íslenskur raunveruleiki? Samningar við sérfræðilækna í einkarekstri hafa verið lausir í rúm fjögur ár. Sjúklingar þurfa að opna veskið og það fer eftir því hve margar krónur eru í veskinu hvort þau fá þá heilbrigðisþjónustu sem þeim ber. Fólk sem ekki hefur efni á að borga beint yfir borðið á læknastofunni þarf frá að hverfa, jafnvel þótt þau hafi verið lengi á biðlista. Já, og með því losnar pláss framar í röðinni fyrir hina efnameiri. Sjúkratryggingar Íslands eiga að semja við sérgreinalækna en það er hæstv. heilbrigðisráðherra sem á samkvæmt lögum að skilgreina þörfina og marka stefnu um skipulag, forgangsröðun, hagkvæmni, gæði og aðgengi. Skilgreina nákvæmlega hvaða þjónustu landsmenn skuli hafa aðgang að með greiðsluþátttöku hins opinbera og undir hvaða kringumstæðum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ekki liggi fyrir á samningafundum við sérgreinalækna greining á þörf fyrir heilbrigðisþjónustuna og um magn og öryggiskröfur, um skilyrði greiðsluþátttöku fyrir hverja tegund þjónustu í mismunandi aðstæðum. Veit ríkið ekki um hvað það vill semja við sérgreinalækna? Er það þess vegna sem samningaviðræður ganga hvorki né reka?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir að taka þetta málefni upp. Við höfum átt samtöl hér áður um þetta mikilvæga mál. Þetta er brýnt mál. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir hér hlutverk hvers og eins í þessu og það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður fer hér yfir; þarfir og kröfulýsingar og viðvarandi samningsleysi í þessi fjögur ár hefur gert það að verkum að rukkun utan endurgreiðslu er orðin hærri. Ég þarf ekki að rekja það hér hvers vegna það er en það ýtir vissulega undir ójöfnuð, það er rétt. Ég hef þess vegna lagt mig fram um það fyrst og fremst að ná saman og ná samningum. Ég held að það sé afar brýnt og megi ekki bíða mikið lengur. Það er rétt síðan sem hv. þingmaður kemur hér inn á, það er mjög mikilvægt og er okkar hlutverk að skilgreina þarfir, hagkvæmni, gæði og aðgengi og það hefur legið fyrir í allan þennan tíma í samningsmarkmiðum af hálfu ráðuneytisins. Ég get ekki fullyrt það en ég held að sú skýrsla sem Ríkisendurskoðun og ríkisendurskoðandi kom með hér fyrir kannski fimm árum, um það hvernig samningar ættu að vera hér inn í framtíðina og stofnanabundnir, hafi setið aðeins í - það er fjarri því fyrirkomulagi sem hefur verið á þessum samningum hingað til þannig að ég hef lagt á það áherslu, um leið og það er auðvitað ör þróun í þessum málaflokki, að við horfum saman inn í kröfulýsingar og skilgreiningar á þörfum og þjónustu. 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég átta mig alveg á því hvað hæstv. ráðherra var að segja. Ég óska bara eftir skýrum svörum. Hefur þarfagreining farið fram fyrir allar sérgreinar? Já eða nei? Eru kröfulýsingar skýrar um magn og gæði? Já eða nei? Formaður Læknafélags Reykjavíkur segir í nýlegri grein í Læknablaðinu að svo sé ekki. Þarna hefur hæstv. ráðherra skyldum að gegna sem hann virðist ekki sinna. Ríkisstjórn sem lætur það óátalið árum saman að farið sé á svig við markmið laga um aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og lætur sér fátt um finnast að þjónusta sérfræðilækna sé í raun aðeins fyrir þá sem hafa efni á henni verður að víkja. Við verðum að losna við slíka stjórnendur yfir heilbrigðiskerfi Íslands.  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir vekja máls á þessu brýna málefni. Jú, hv. þingmaður veit það jafn vel og ég að þarfagreining liggur auðvitað fyrir og kröfulýsingar liggja fyrir. Það kann að vera einhver ágreiningur um það hvað á að vera þar inni og hvað ekki og um það snúast samningaviðræður. Við vitum það að á fjölmörgum sviðum læknisfræðinnar hefur orðið þróun. Okkar er að skilgreina nákvæmlega hvaða þjónustu þegnar okkar þurfa. Um það snýst þetta. Síðan þegar samið hefur verið þá er magnþátturinn alltaf það sem þarf að semja um og þarf að horfa inn í, þ.e. hvert magnið er. Það blasir alveg við að það er ekki auðvelt mál að tilgreina magnið nákvæmlega. Það er auðveldara þegar við semjum um 

Forseti minnir bæði hv. fyrirspyrjendur og hæstv. ráðherra á það að tíminn er takmarkaður í fyrirspurnum og svörum í óundirbúnum fyrirspurnum.

Frú forseti. Það er merkilegt að þrátt fyrir þessa eðlislægu forvitni mannskepnunnar, þrátt fyrir alla þá þekkingarleit sem við höfum staðið fyrir, skuli enn margt vera á huldu, og eiginlega flest á huldu, varðandi þau 70% jarðarinnar sem hafið þekur. Oft er það þannig að við vitum minna um lífríki eða vistfræði hafsins en við vitum um yfirborð tunglsins. Staðan er því miður ekkert mikið skárri hér á Íslandi. Þrátt fyrir að við höfum lengst af stólað á sjósókn til viðurværis eru grunnrannsóknir á lífríki hafsins allt of litlar, og hafa alltaf verið. Þekkingargrunnurinn sem ákvarðanir eru teknar út frá er ófullnægjandi í ýmsa staði. Þetta hefur t.d. birst í því að hvalir hafa verið hafðir fyrir rangri sök þegar réttlæta átti veiðar á þeim. Þeir voru sakaðir um afrán, að þeir væru að éta þorskinn sem mannfólkið ætti. En raunin er sú, og vísindin hafa leitt það í ljós, að hvalir stunda einhverja mestu garðyrkju jarðarkúlunnar með því að færa næringarefni á milli laga í sjónum og viðhalda þannig ótal vistkerfum. Það hefur meira að segja verið reiknað út að þá þjónustu sem hvert stórhveli veitir við kolefnisföngun mætti meta upp á 3 milljónir bandaríkjadala. Nú er fólk farið að tala um að það stappi jafnvel nærri vistmorði að halda hvalveiðum áfram Í kjölfar uppljóstrana náttúruverndarsamtaka um ólíðandi veiðiaðferðir íslenskra hvalveiðimanna uppfærði ráðherra reglugerð og herti eftirlit stjórnvalda með veiðunum og niðurstaðan er orðin skýr: Af þeim 148 hvölum sem drepnir voru síðasta sumar var fjórðungur drepinn með fleiri en einum skutli. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og fyrir að nálgast hana með þessum hætti, þ.e. þá staðreynd sem fyrir liggur, sem er að þekking okkar er engan veginn fullnægjandi er varðar lífríki og vistkerfi hafsins. Við höfum lagt áherslu á, þessi ríkisstjórn og ég í embætti matvælaráðherra, að auka fjármuni til hafrannsókna, ekki bara til að kanna betur vistkerfisgrunninn heldur líka til að vera betur á vaktinni varðandi loftslagsbreytingar og áhrif þeirra á lífríki sjávar, sem væri mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa í huga. Hv. þingmaður nefnir hér reglugerð sem ég setti í fyrra til að MAST gæti stundað reglubundið eftirlit með velferð dýra við veiðar á hvölum og það var gríðarlega mikilvægt skref sem var stigið með því, enda lít ég svo á að það sé eitt af mínum mikilvægustu hlutverkum í embætti að undirbyggja allar ákvarðanir með bestu mögulegu vísindalegri þekkingu. Þar með talið er það að ég hef óskað eftir skýrslu Eddu Elísabetar Magnúsdóttur um áhrif hvalveiða á vistkerfi og sú vinna er í gangi, þannig að ég vil fá sem breiðastar upplýsingar um hvað liggur þarna til grundvallar og hvernig staðan er. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um niðurstöður skýrslunnar og það er þannig að niðurstaða Matvælastofnunar er sláandi, þ.e. að veiðarnar séu ekki í samræmi við markmið laga um velferð dýra. Framkvæmd laganna er í höndum Matvælastofnunar og stofnunin hefur í samræmi við lög um velferð dýra leitað álits fagráðs um velferð dýra; hvort veiðarnar geti yfir höfuð uppfyllt markmið laganna um velferð dýra. Leyfið sem þessi framkvæmdaraðilar hafa gildir til ársins 2023, þ.e. til næstu áramóta. Það er vandkvæðum háð að afturkalla leyfið sem nú er í gildi, 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég túlka það að ráðherrann vilji safna sem breiðustum upplýsingum og að það eigi að leita til fagráðs varðandi framhaldið sem svo að allar hugmyndir um endurnýjun, um framlengingu til annarra fimm ára, séu algerlega upp í loft þannig að Hvalur hf. geti reiknað með að ekki verði gefin út leyfi fimm árin eftir næstu áramót. Hæstv. ráðherra sagði það vandkvæðum háð að afturkalla leyfi yfirstandandi árs. En vegna þess að við sjáum hvalveiðibátana nú bara í slipp þessa dagana, hér rétt handan við holtið, þá verð ég að endurtaka spurninguna. Hún er skýr. Hún snýst ekkert um vandkvæði í framtíðinni. Hún snýst ekkert um breiðan grunn. Hún snýst um það að fjórðungur hvala sem voru veiddir á síðasta ári voru pyntaðir. Varúðarreglan segir okkur að hér þurfi að taka í handbremsuna. 

Virðulegur forseti. Eins og kom fram í fyrra svari mínu þá er það svo að ákvarðanir mínar þurfa auðvitað að byggja á lagagrunni og sá grundvöllur er ekki fyrir hendi að því er þekkingin í ráðuneytinu leggur til grundvallar og upplýsir mig um. Hins vegar vil ég segja það að þessar veiðar hafa verið stundaðar um langan tíma en samfélagið okkar hefur breyst. Gildin um það hvað okkur finnst í lagi og hvað okkur finnst ekki í lagi hafa sem betur fer líka breyst og það er svo sannarlega kominn tími til þess að við ræðum það á grundvelli staðreynda hvort okkur finnist ásættanlegt að stunda atvinnugrein af þessu tagi miðað við þau gildi sem við viljum vera þekkt fyrir á alþjóðavettvangi. Þau gögn sem við höfum nú undir höndum eiga að hjálpa okkur við það og við þurfum að hafa þrek til að ræða það - við getum gert það núna vegna þeirrar reglugerðar sem ég setti í fyrrasumar, en hafði ekki verið sett áður, 

Virðulegi forseti. Húsnæðismarkaðurinn og samspil hans við Airbnb-regluverk er það sem ég vil ræða við hæstv. ráðherra, enda skiptir máli að ræða um stöðu og kjör fólks á leigumarkaði sem býr margt við mjög svo erfiðar aðstæður. Hæstv. forsætisráðherra fór yfir það hér fyrr í þessum fyrirspurnatíma hvernig aðgerðum ríkisstjórnarinnar hefur verið beint til þeirra sem mest þurfa á að halda, þar með talið leigjenda og það er vel. En það er margt sem hefur áhrif á þessum húsnæðismarkaði og ferðaþjónustan heyrir jú undir hæstv. ráðherra. Ferðamenn eru taldir vera allt að 10% þeirra sem búa hér á landi eða eru hér á landi hverju sinni og talið er að eftir hrun hafi allt að fjórðungur íbúða á höfuðborgarsvæðinu fallið undir Airbnb-húsnæði. Það hefur verið sett regluverk en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort kannað hafi verið hvernig þessi staða er núna á húsnæðismarkaðnum, þ.e. áhrif Airbnb, og hvort ástæða sé til að breyta regluverkinu til þess sérstaklega að hlífa leigjendum, sem eru fyrir í viðkvæmri stöðu, fyrir áhrifum á okkar mjög svo þrönga leigumarkaði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á leigumarkaðnum og þeirri stöðu sem þar er uppi, enda brýnt samfélagslegt mál. Þeir sem eru á leigumarkaðnum finna svo sannarlega fyrir þeim þrengingum sem þar eiga sér stað. Hv. þingmaður spurði út í stöðuna á hinum svokallaða Airbnb-markaði og ef við förum aðeins yfir hana þá var það svo að framboð á gistirými var mest í ágústmánuði árið 2022 eða tæplega 4.600 heimili og þar af voru 52,8% staðsett á höfuðborgarsvæðinu og svo víða um land. Við vitum að það hefur átt sér stað breyting, m.a. út af því að Covid er búið, þannig að hlutfall þeirra leigjenda sem geta komist inn í þessar íbúðir sem voru áður á markaðinum hefur minnkað. Hv. þingmaður spurði hvað við værum að gera í því og hvernig við værum að skoða þetta. Þá er hægt að svara því til að í ráðuneytinu er til skoðunar að sveitarfélögin fái heimild til að ákveða hámarksdagafjölda heimagistingar í því skyni að mæta mismunandi aðstæðum þeirra að teknu tilliti til þarfagreiningar fyrir íbúðarhúsnæði í húsnæðisáætlunum í samræmi við tillögur í skýrslu starfshóps þjóðhagsráðs um aðgerðir og umbætur á húsnæðismarkaði. Í starfshópnum áttu sæti fulltrúar félags- og vinnumarkaðsráðherra, forsætisráðherra, innviðaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og aðila vinnumarkaðarins. Ég tel að það sé mjög brýnt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég fagna því að verið sé að skoða þennan hámarksdagafjölda. Ég tel gríðarlega mikilvægt að litið sé til miklu fleiri aðgerða, þegar kemur að því að styðja fólk á leigumarkaði, en beins stuðnings til leigjenda, eins mikilvægur og hann er svo að ég undirstriki það nú, en það er mikilvægt að sveitarfélögin komi til með að nýta þetta. Þar sem við erum hér að ræða um leigumarkaðinn langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra út í leigubremsu á markaðinn, en talsvert hefur verið rætt um það. Mig langar að heyra hver afstaða ráðherrans sé til þessa. Líkt og mér heyrðist erum við báðar hjartanlega sammála um að það verður að koma til móts við leigjendur.

Virðulegi forseti. Það sem skiptir auðvitað mestu máli á leigumarkaðnum eða á húsnæðismarkaðnum er aukið framboð. Það er langbesta leiðin til að fást við þá stöðu sem uppi er. Ég er sammála hv. þingmanni að það skiptir máli að við grípum til aðgerða, ekki bara að við séum að horfa á vaxtabætur. Við þurfum líka að einblína á það hvernig við aukum framboðið með öllum tiltækum ráðum. Það er verið að gera það á vettvangi ýmissa aðila, eins og fram kom í svari mínu. Varðandi leigubremsuna þá erum við ekki með löggjöf um slíkt en við höfum hins vegar verið að skoða leigubremsur og hvernig þær hafa verið að koma upp, þetta er til að mynda eitthvað sem Danir hafa gripið til og ýmis samfélög. Það þarf auðvitað að horfa á kosti og galla þess. En ég er sammála hv. þingmanni að þegar staðan er eins og hún er í dag þá þarf að hugsa út fyrir kassann og grípa til aðgerða sem mögulega geta gagnast.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um að festa í lög leið til að sniðganga umhverfismat, að rýra rétt almennings til að koma á framfæri athugasemdum í ákvörðunum sem snerta umhverfismál. Við greiðum sem sagt atkvæði hér um frumvarp sem dregur úr umhverfisrétti í landinu og eftir viku boðar ríkisstjórnin leiðtoga Evrópuráðsins á fund til að efla umhverfisrétt á Evrópuvísu. Þessi atkvæðagreiðsla, þar sem stjórnarflokkarnir styðja þetta mál allir sem einn, sýnir betur en margt annað tvískinnung ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur þegar kemur að mannréttindum og umhverfismálum.

Herra forseti. Hér er frumvarp sem lætur ekki mikið yfir sér en hefur samt talsverða þýðingu og ég mun nú fjalla stuttlega um efni þess. Það er í stuttu máli verið að breyta skilgreiningu á smábátum úr því að vera 15 metrar og 30 tonna, sem er allstórt skip, í 45 tonna skip, sem er miklu stærra skip. Það er sem sagt verið að teygja á umræddu krókaaflamarkskerfi og það er gert í nafni orkuskipta. Í þessu frumvarpi er verið að teygja og toga hvað krókaaflamarkssmábátur er, toga og teygja og setja það í grænan búning, með græna slikju. Hvers vegna er það gert? Jú, það er kannski verið að toga og teygja þessar skilgreiningar vegna þess að það er leynt og ljóst markmið stjórnvalda að renna þessum kerfum saman þannig að það verði bara eitt kerfi, aflamarkskerfið og krókaaflamarkskerfið, en það er sett í þennan græna búning. Hv. varaþingmaður Lilja Rafney Magnúsdóttir flutti hér ákaflega góða ræðu í fyrri umræðum um þessi mál og fór yfir það. Hún fór yfir það að þessi breyting hefði nákvæmlega ekkert með stefnu Vinstri grænna að gera og það væri í rauninni allt annað sem lægi að baki. Það hafa orðið breytingar á þessu krókaaflamarkskerfi áður með því að toga það og teygja hvað smábátur er, sem var gert um aldamótin, úr því að vera 6 tonn og færðist síðan í 15 tonna bát sem er allstór bátur. Síðan var það árið 2013 að sjálfur formaður Framsóknarflokksins sagði að smábátur væri 30 tonna skip. Það hefur leitt til þess að það hafa orðið gríðarlegar sameiningar. Þeir stóru, hákarlarnir í stóra kerfinu, hafa síðan gert sig gildandi í krókaaflamarkskerfinu, þ.e. fyrir smábáta, og eru þar að sanka að sér veiðiheimildum. Það er kannski tilgangurinn með þessu kerfi, að sameina þetta og rífa niður allar girðingar. Girðingarnar voru settar með því markmiði að setja einhverja byggðavörn, einhverja vörn fyrir minni fjölskyldufyrirtæki. Það sem hæstv. matvælaráðherra er að gera með þessu er að rýmka þessa skilgreiningu enn frekar og gefa það upp að þessi kerfi verði sameinuð. Setja þetta í grænan búning, græna slikju, það er hálfgert grænt slím sem liggur yfir þessu frumvarpi í nafni Vinstri grænna. Að vega svona að smábátaútgerð finnst mér alveg ótrúlegt. Samþjöppunin er komin yfir öll mörk. Það sem maður er mest hissa á þegar maður fer yfir þessi frumvörp sem hæstv. matvælaráðherra leggur hér fram hvert á fætur öðru, m.a. það að leyfa togskipum að toga nánast uppi í harðri fjöru, setja grásleppuna inn í gjafakvótakerfi og síðan að toga og teygja skilgreininguna á smábáti upp í 45 tonna skip, er að það er alveg ljóst að það er ekki stafkrókur í stefnu Vinstri grænna sem er ástæðan fyrir þessum breytingum heldur virðast þetta vera bara einhver mál sem hafa verið á sveimi í ráðuneytinu og hún virðist líta á það sem sitt hlutverk í ráðuneytinu að horfa ekkert til stefnu Vinstri grænna heldur bara hleypa af færibandinu. Og hver setti á þetta færiband? Jú, það er forveri hennar í starfi, Kristján Þór Júlíusson, sem á örugglega heiðurinn af þessu frumvarpi og hugsuninni á bak við það. Það er svo átakanlegt að sjá Vinstri græna hleypa hér að hverju frumvarpinu á fætur öðru sem gengur þvert á stefnu þeirra. Til þess að reyna að skilja eitthvað í þessu fór ég og las stefnu flokksins, Vinstri grænna, og leitaði einhvers staðar í gögnum hvort það væri einhvern stafkrók að finna sem gæti skýrt það að við værum hér að ræða að 45 tonna skip væri smábátur í nafni orkuskipta og hvort það væri von á einhverri tækni eða einhverju sem skýrði þetta frumvarp. Nei. Ég fór meira að segja aftur til ársins 2008. Þar er að finna í stefnuskrá Vinstri grænna, Hafið, bláa hafið, afar merkt stefnugagn sem ég tel að ætti fullt erindi við þingflokk Vinstri grænna núna og sérstaklega hæstv. matvælaráðherra. Þar kemur m.a. fram að smábátar eyða margfalt minna, bara brot af því sem þeir eyða af olíu, á hvert kíló af fiski sem þeir veiða og það ætti í rauninni að vera hið raunverulega takmark og markmið hæstv. ráðherra, að greiða götu smábáta og stuðla að því að fiskur sé veiddur með kyrrstæðum veiðarfærum. Nei, hún er ekki í því heldur kemur hvert frumvarpið á fætur öðru sem er beinlínis á móti stefnunni. Þetta ágæta frumvarp hér er bara einn liður í því að auka samþjöppun í sjávarútvegi og mörgum finnst nóg um. En hvar eru frumvörp hæstv. ráðherra í anda stefnu flokksins? Hvar eru frumvörpin t.d. um að taka á kvótaþakinu, að menn komist ekki upp með það að fara langt fram úr 12% heimildinni? Þau er ekki að finna hér. Hvar er afgreiðslan og hvar er áhuginn hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna í að leiða í gegnum nefndastarfið t.d. frumvarp um að auka félagslega þáttinn sem þeir lögðu fram allir sem einn hér á haustdögum í þinginu? Hann er enginn. En ef það á að setja eitthvað í kvóta eða rýmka fyrir togskip, stór skip eða samþjöppun, þá eru þeir allir á iði og vilja hleypa þeim frumvörpum í gegn. Herra forseti. Ég sakna þess líka að Vinstri grænir reyni að mæta því ákalli sem kemur frá þjóðinni um tiltekt í sjávarútvegsmálum. Þegar menn stjórna málaflokki eins og matvælaráðherra og fá það framan í sig að 70% þjóðarinnar telji að málaflokkurinn sem hún stýrir sé spilltur þá ætti auðvitað að vera hér eitthvert frumvarp eða áhugi eða aðgerðir til að taka á því. Er eitthvað í bígerð um það, herra forseti, að taka t.d. á byggðakvótabraskinu, þegar byggðakvótar sem fara til þorpa sem standa höllum fæti, brotnar byggðir, lenda í höndunum á norskum auðmönnum eða að menn eru með einhverja málamyndagjörninga og veiðiheimildirnar lenda hjá útgerðum sem eru jafnvel komnar upp fyrir kvótaþakið? Hvar er áhugi Vinstri grænna á þeim málum? Hann er enginn. Ef það er minnst á þau mál, hvort sem það er í atvinnuveganefnd eða annars staðar, þá verða menn bara vandræðalegir, vandræðaleg þögn. Það er eins og það sé bara eitthvað sem eigi að þegja um, í staðinn fyrir að þarna séu tækifæri til að taka á þessu. Síðan er alveg ljóst að það eru fleiri mál sem þarf að lagfæra. Það er kvótaþakið, byggðakvótarnir og síðan er það auðvitað vigtunin. Hvað á það að þýða að það séu þrjár aðferðir við að vigta fisk? Eftir því sem þú ert stærri í greininni hefur þú alltaf meiri meðgjöf frá hinu opinbera. Þá getur þú vigtað heima eða dregið frá ísprósentu sjálfur, en ef þú ert lítill og með litla vinnslu þá þarf að vigta allt á hafnarvog og helst að vera drónar og mannskapur yfir þér. Það er vitlaust gefið í þessari grein og það er kominn tími til þess að stjórnvöld girði sig í brók og taki á þessum málum því að þetta verður auðvitað bara vandræðalegra og vandræðalegra. Það er áhugavert að lesa umsagnir um þetta frumvarp og í stuttu máli þá fær það mjög lága einkunn frá Landssambandi smábátaeigenda, það er sú atvinnugrein sem heldur utan um þann málaflokk sem frumvarpið fjallar um. Þar fær það mínus. En það fær plús hjá stórútgerðinni, frekar stóran plús, þetta sé bara gott mál. Það er áhugavert að hæstv. ráðherra og hv. atvinnuveganefnd gerir voðalega lítið, alla vega eins og hún er skipuð núna, með allar umsagnir frá Landssambandi smábátaeigenda. Það er eins og það hafi bara komið tilskipun frá Evrópusambandinu þegar kemur eitthvað frá SFS og það verði bara að færa það í lög og menn verða alveg aumir og kikna í hnjáliðunum og ég veit ekki hvað. Það er aumt að horfa upp á hæstv. matvælaráðherra, að hann skuli ekki standa í lappirnar og standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar í þessari atvinnugrein. Þegar kemur einhver tilskipun frá SFS eða lítill bréfssnepill þá bugta menn sig og beygja og það er afar furðulegt. Ég held að það felist hér mjög mikil tækifæri til breytinga og ég sakna þess virkilega að við séum ekki að fá einhver uppbyggileg frumvörp og skemmtileg til þingsins um það hvernig við getum t.d. aukið veiðar, fengið meira frelsi til strandveiða. Það er eins og menn séu hræddir við frelsið. Sérstaklega er það undarlegt að horfa upp á þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem tala stundum fyrir frelsinu, þegar kemur að sjávarútvegsmálum er eins og það sé einhver heit kartafla sem megi ekki snerta. Ég sé að tíma mínum er brátt lokið hér og þess vegna langar mig að ræða eitt og það er verkstjórn hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra ber ábyrgð á verkstjórn í ríkisstjórninni og að hún skuli haga henni með þessum hætti, taki ekki á þessum málum, auðlindamálunum með neinum hætti er aumt og ég vil líka segja að eins og mál eru í pottinn búin þá virðist hæstv. matvælaráðherra ekki geta átt fund með þeim minni í greininni, Landssambandi smábátaeigenda, eða taka þau mál til umræðu sem upp koma eða fleytt einu einasta máli áfram, hvort sem það er vigtun eða verðmyndun, og tekið á einhverju. Þá verður auðvitað að horfa til þess hvers vegna í ósköpunum hæstv. forsætisráðherra skipaði málum svo að hún skipaði hæstv. matvælaráðherra þannig að Svandís Svavarsdóttir sinnti því embætti. Í þingliði Vinstri grænna er hámenntaður fiskifræðingur sem hefði alveg getað lagt kalt mat á hlutina, farið yfir byggðasjónarmið, býr í dreifðri byggð, í Norðvesturkjördæmi. Nei, það var ekki gert. Ég er alveg gáttaður á því hvernig málum er háttað hér á Alþingi. Í stað þess að vera hér með myndugan ráðherra sem gæti tekið á hlutunum og sett sig inn í málin þá sitjum við uppi með hæstv. matvælaráðherra sem hleypir bara færibandi SFS á og gerir að lögum. Það er rosalega aumt, sérstaklega í ljósi þeirra skoðanakannana sem hafa sýnt að yfir 70% þjóðarinnar telja að það sé eitthvað brogað við ástandið í sjávarútvegsmálum þjóðarinnar. Hér eru virkilega tækifæri og ég vonast svo sannarlega til þess að menn skoði þetta í ríkisstjórninni og fari ekki hér með fleiri svona mál í gegn sem eru bara aumari en allt sem aumt er.

Herra forseti. Hér er mál sem hefur göfugt og jákvætt markmið, þ.e. að rafvæða smábátaflotann. En ávinningurinn fyrir þá sem fara í þessa rafvæðingu eru mögulega 100 kíló aukalega í hverjum túr og það er deginum ljósara að sá ávinningur er ekki nægjanlegur til þess að kosta búnað sem er fjórum til sex sinnum dýrari heldur en venjulegur vélbúnaður. Þannig að hér er um svona sýndarfrumvarp að ræða sem allir smábátasjómenn sjá í gegnum og ég á allt eins von á því að aðrir sem eitthvað þekkja til í sjávarútvegi sjái að þetta er svona til að slá ryki í augu fólks. Þetta frumvarp mun auðvitað ekki hafa mikla þýðingu. En mögulega er hugmyndin með þessu að búa til svona græna slikju í kringum Vinstri græna. En önnur frumvörp sem flokkurinn er núna með í meðferð þingsins slá þetta út eins og að leggja til að vera með aflmeiri togara alveg inni á grunnslóð og vera síðan með svona lítið frumvarp sem er náttúrlega hvorki fugl né fiskur. En það eru vissulega mikil tækifæri til breytinga og til að ná fram orkuskiptum. Einfaldasta leiðin til þess að ná fram olíusparnaði væri einfaldlega að gefa meira frelsi til handfæraveiða. Það kemur fram í riti Vinstri grænna sjálfra, Hafið, bláa hafið, að það sé margfalt minni olíukostnaður á hvert veitt kíló um borð í þeim bátum. Hvers vegna gera hv. þingmenn Vinstri grænna það mál ekki að sínu og koma hér og styðja það, þótt ekki væri annað, að tryggja 48 daga strandveiðar í sumar? Þeim væri meiri sómi að því og fyrst þá væri hægt að taka þetta frumvarp sem hér er til umræðu alvarlega. Meðan svo er ekki þá er þetta nú svolítið grín á kostnað smábátasjómanna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta atvinnuveganefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003. Frumvarpið felur í sér þá breytingu á raforkulögum að lagt er til að á eftir 3. mgr. 17. gr. a laganna komi ný málsgrein þess efnis að heimild dreifiveitna til að innheimta gjald af notanda til greiðslu viðbótarkostnaðar verði styrkt þegar sýnt er að kostnaður við nýja tengingu verði umfram gjaldskrá, þ.e. þegar fyrirséð er að væntanlegar tekjur dreifiveitu standi ekki undir eðlilegum stofn- eða rekstrarkostnaði vegna tengingarinnar. Sama eigi við hafi forsendur viðskipta breyst verulega. Þá er lagt til að dreifiveitur skuli í samráði við notendur setja almennar reglur, netmála, um rekstur og stýringu raforkudreifingar sem Orkustofnun samþykkir. Framangreint er í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru til flutningsfyrirtækisins. Í báðum tilvikum er kveðið á um heimildir til setningar reglna og reglugerðar til nánari útfærslu. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hlutinn árétta sérstaklega að tilgangur þeirra breytinga sem lagðar eru til með frumvarpinu er að tryggja að viðbótarkostnaður við nýjar byggingar falli ekki á almenna notendur. Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram sjónarmið um að sú breyting sem lögð er til um heimild dreifiveitna til innheimtu viðbótarkostnaðar geti í raun losað um framkvæmdir. Núverandi ástand sé heftandi þar sem dreifiveitur verði að velta kostnaði út í tekjumörkin og dýrar tengingar hafi í för með sér kostnað fyrir alla. Með því að bæta ákvæði um heimild til innheimtu viðbótarkostnaðar við raforkulögin sé ætlunin að koma í veg fyrir að notendur dreifiveitna þurfi að bera aukinn kostnað vegna nýrra tenginga notenda þar sem ljóst er að kostnaður verði umfram gjaldskrá. Sá aðili sem óskar nýrrar tengingar verði því að bera þann umframkostnað í stað þess að hann leggist einnig á þá notendur sem fyrir eru. Meiri hlutinn leggur til eina orðalagsbreytingu tæknilegs eðlis sem ekki er ætlað að hafa efnisleg áhrif á frumvarpið og þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til nefndarálits meiri hluta atvinnuveganefndar. Forseti. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti atvinnuveganefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta atvinnuveganefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Stefán Vagn Stefánsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Friðjón R. Friðjónsson, Gísli Rafn Ólafsson, Hanna Katrín Friðriksson, Helgi Héðinsson og Teitur Björn Einarsson.

Herra forseti. Nú er það svo að Bændasamtök Íslands leggjast gegn samþykkt frumvarpsins, m.a. vegna þess að það er verið að opna á heimild á óútfærðri gjaldtöku á minni raforkuframleiðendur og geti þess vegna orðið þrándur í götu þess að dreifbýlið rafvæðist frekar og lagður verði steinn í götu orkuskipta og fleiri þátta. Það væri fróðlegt að fá að heyra frá hv. þingmanni hvernig hún telur rétt að bregðast við þessum sjónarmiðum og hvort það hafi verið tekið tillit til þeirra og hvernig verði tekið til þeirra þannig að þetta verði ekki þrándur í götu raforkuöryggis landsbyggðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Þessi sjónarmið voru reifuð fyrir nefndinni og ráðuneytið svaraði þeim einnig í greinargerð með frumvarpi til laga. Varðandi þennan viðbótarkostnað er prinsippið að það eigi ekki að leggja aukakostnað á notendur kerfisins heldur að sá sem biður um nýja tengingu sem er umfram gjaldskrá greiði fyrir það umframgjald. Frumvarpið kveður á um heimild til setningar reglna og reglugerðar og þannig verði útfært nánar hverjar forsendurnar eru fyrir gjaldskránni og þeim breytingum sem verða. Ég bendi bara hv. þingmanni á að nákvæmlega sama orðalag og sama ákvæði er að finna hvað varðar flutningskerfin og ég bendi líka hv. þingmanni á að það kemur fram í nefndarálitinu og ég kom inn á það í framsöguræðu minni að það er einmitt svo, þvert á áhyggjur þingmannsins, að talið er að frumvarpið muni frekar greiða götu nýrra framkvæmda en að standa í vegi fyrir þeim.

Herra forseti. Það er kannski rétt að taka það fram að þetta eru kannski ekki beint mínar persónulegu áhyggjur heldur er þetta álit frá Bændasamtökum Íslands sem við erum að ræða hérna. Það er alveg ljóst að gjaldtaka er ekkert að fara að greiða leiðina inn á þetta heldur fylgja augljóslega einhverjar takmarkanir. Það er rétt að taka þessa umræðu málefnalega. Það er ekki verið að auðvelda þetta heldur er miklu frekar verið að setja kostnað. Kostnaður er ekki að greiða fyrir því að menn tengist inn á netið þannig að ég held að menn verði að ræða það málefnalega hvernig við mætum því og það verði ekki einhverjir þröskuldar eins og Bændasamtök Íslands telja. Það eru þau sem hafa áhyggjur af þessu og þau eru einmitt að hugsa um raforkuöryggi og atvinnuuppbyggingu í hinum dreifðu byggðum og við megum ekki gera lítið úr því, herra forseti, þetta eru réttmætar áhyggjur. Ég held að reynslan sýni að þetta sé eitthvað sem skiptir verulega miklu máli. Við eigum miklu frekar að tryggja það og gera fólki auðveldara að fara af stað með svona framkvæmdir í stað þess að vera hér að leggja upp með óútfærða gjaldtöku. Ég held að það væri mjög gott að fá hérna betri mynd á hlutina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni síðara andsvarið. Ég er að sjálfsögðu ekki að gera lítið úr þeim umsögnum sem bárust um frumvarpið þegar það var í samráði en hins vegar tel ég að það sem kom fram fyrir nefndinni, við umfjöllun nefndarinnar, hafi skýrt þetta bara afskaplega vel. Þetta mun að sjálfsögðu ekki, og það var það sem kom fram fyrir nefndinni, eiga að hamla frekari framkvæmdum heldur kom það einmitt þvert á móti fram fyrir nefndinni að það að reglurnar voru ekki skýrar hafi hamlað framkvæmdum. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að við skýrum þessar reglur þar sem einhvern tímann hefur komið upp vafi um hver greiði fyrir þann umframkostnað sem verður af þessum nýju tengingum án þess að honum sé velt upp í tekjumörk fyrirtækjanna. Þar af leiðandi hafi hægst á framkvæmdum. Frumvarpið sé til þess fallið að auka einmitt og greiða leið þeirra framkvæmda sem þurfa að eiga sér stað því að við vitum vel að það þarf að styrkja flutningskerfi og dreifikerfi okkar, en þetta frumvarp tekur ekkert sérstaklega á akkúrat því máli. Þessum áhyggjum þingmannsins er svarað þokkalega vel, bæði í frumvarpinu og nefndarálitinu og ég hvet bara hv. þingmann til að kynna sér þau gögn.

Herra forseti. Hv. þm. Berglind Ósk Guðmundsdóttir, framsögumaður atvinnuveganefndar, hefur rakið hér nefndarálit meiri hlutans og málavexti þessa frumvarps mjög vel og engin ástæða til að fara neitt frekar ofan í þá sauma. Það var allt saman rétt og satt og málið er í grunninn einfalt og skiljanlegt í ljósi þess að komið hefur í ljós að lagastoð hafi brostið fyrir reglugerðarheimild um innheimtu viðbótarkostnaðar fyrir dreifiveitur og eðlilegt að brugðist sé við því með þessu frumvarpi. Það sem ég vildi gera hér í ræðu minni er að reifa stuttlega þau sjónarmið sem komu fram fyrir nefndinni og lýsa áhyggjum, ekki endilega af þessu frumvarpi, heldur af stöðu raforkumála í dreifikerfinu og flutningskerfinu svona heilt yfir. Vísa ég þá sérstaklega til umsagnar Vestfjarðastofu sem hefur áhyggjur af ákveðnum þáttum í ljósi þess að flutningskerfi og dreifikerfi raforku á Vestfjörðum er alls ekki í nægilega góðum málum. Það er alveg ljóst. Þessu hefur Alþingi gert sér mjög vel grein fyrir þegar samþykkt var hér þingsályktunartillaga árið 2018 um stefnu stjórnvalda í uppbyggingu flutningskerfis en í þeirri ályktun er sérstaklega kveðið á um að þrjú svæði skuli vera í forgangi við uppbyggingu kerfisáætlunar, þ.e. Vestfirðir, Eyjafjarðarsvæðið og Suðurnes. Þetta var 2018. Nú fimm árum seinna hefur ekki mikið gerst. Það er áhyggjuefni og í meðförum þessa máls fyrir nefndinni tengjast þær áhyggjur sem er verið að setja fram almennt stöðu raforkukerfisins. Áhyggjurnar eru réttmætar ef sú hætta er fyrir hendi að dreifiveita geti með einhverjum hætti velt kostnaði yfir á nýjan notanda í ljósi þess hversu veikburða kerfið er í heild sinni. En í nefndaráliti, eins og hv. þm. Berglind Ósk Guðmundsdóttir hefur farið yfir, þá er því ekki til að dreifa í þessu máli. Gjaldskrárheimildin tekur á því að um er að ræða eingöngu þann kostnað sem fellur til. En ef maður horfir á málið í aðeins stærra samhengi þá er ástæða til að staldra við og átta sig á því að í náinni framtíð er þörf á því að skoða ákveðin atriði betur. Það er ástæða til þess að skoða hvort við náum með þeim reglum sem eru í gildi og því fyrirkomulagi sem við höfum - dreifiveitum eru fengin ákveðin tekjumörk frá Orkustofnun og reiknuð út ákveðin gjaldskrá á grundvelli netmála - að byggja upp dreifikerfið og raforkukerfið nægilega vel og nægilega hratt. Þá skiptir máli að skoðað sé sögulega hvernig staðið hefur verið að málum. Sögulega er hægt að benda á að vissulega hafi einstaka landshlutar orðið illa úti miðað við þá uppsetningu sem var sett á með raforkulögum 2003. Það er svona eins og að segja að allir komi að því að fjármagna vegakerfið en þegar átti að leggja síðasta spölinn inn í síðasta dalinn þá var það einungis bóndinn á fremsta bæ sem átti að bera allan þann kostnað en þeir sem koma svo seinna og tengjast þeim vegi - áhyggjurnar snúa að því að þeir séu ekki að greiða rétt í samræmi við það sem bóndinn fremst í dalnum þurfti að greiða. Þetta eru held ég, herra forseti, réttmætar áhyggjur sem við þurfum að taka tillit til. Þess vegna segi ég að þó að við afgreiðum þetta mál núna með þessum hætti, og ég er fylgjandi því og styð þetta nefndarálit, þá verðum við að hafa í huga þessi atriði sem eru undirliggjandi og sýna að við þurfum að komast hraðar í uppbyggingu flutningskerfisins og dreifiveitna víðs vegar um landið en við erum að gera í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta atvinnuveganefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006 (afnám tegundatilfærslu í deilistofnum botnfisks o.fl.). Frumvarpið felur í sér breytingar á 11. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar tegundatilfærslu á deilistofnum botnfisks þess efnis að ekki verði hægt að nýta sveigjanleika í aflamarkskerfinu hvað varðar deilistofna botnfisks, þ.e. gullkarfa og grálúðu. Í öðru lagi er lagt til að heimilt verði að flytja allt að 15% af aflamarki deilistofna uppsjávartegunda (kolmunna, makríls og norsk-íslenskrar síldar) frá einu fiskveiðiári yfir á það næsta. Í þriðja lagi er lagt til að heimilt verði að veiða allt að 3% umfram aflamark hryggleysingja og allt að 5% umfram aflamark í deilistofnum uppsjávartegunda enda dragist umframafli frá við úthlutun aflamarks næsta fiskveiðiárs á eftir, í samræmi við heimildir sem gilda um aðra nytjastofna. Við fjölluðum um málið í atvinnuveganefnd og fengum talsvert af gestum og umsögnum sem getið er nánar í nefndarálitinu sem liggur frammi. Meiri hlutinn leggur til að gildistakan miðist við næstkomandi fiskveiðiár, þ.e. 1. september. Einnig leggur meiri hlutinn, í samráði við matvælaráðuneyti, til breytingar á b-lið 1. gr. frumvarpsins. Við vinnslu frumvarpsins var í ákvæðinu fyrst miðað við 10% flutningsheimild aflamarks uppsjávartegunda á milli ára en heimildin var hækkuð í 15% í kjölfar samráðsferlis. Þá hafi nýlega verið gerður samningur um aflareglur í kolmunna þar sem kveðið var á um 10% flutningsheimild. Algengt sé að samið sé um 10% flutningsheimildir milli ára í strandríkjasamningum, enda verði veiðar stöðugri og fyrirsjáanlegri innan samnings, t.d. vegna gagnkvæmra aðgangsheimilda og minni heildarveiði. Eðlilegt sé að hafa hærri flutningsheimildir þegar ekki er í gildi samningur en einnig mikilvægt að svigrúm sé til breytinga eða lækkunar flutningsheimilda komi strandríkin sér saman um slíkt í samningum. Markmið íslenskra stjórnvalda með stjórn fiskveiða er lögum samkvæmt að stuðla að verndun nytjastofna og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Í gildandi fjármálaáætlun er efni frumvarpsins á málefnasviði 13, Sjávarútvegur og fiskeldi, og fellur undir málaflokk 13.10. Frumvarpið fellur vel að meginmarkmiðum málefnasviðsins, þ.e. að skapa sjávarútvegi skilyrði til aukinnar verðmætasköpunar með sjálfbæra nýtingu og vistkerfisnálgun að leiðarljósi. Í aflamarkskerfið er innbyggður sveigjanleiki hvað varðar tegundatilfærslu fisktegunda. Meginmarkmiðið með honum er að auðvelda útgerðarmönnum og sjómönnum að fara að settum reglum og stuðla að ábyrgri nýtingu fiskstofna. Með tegundatilfærslu er átt við reglu sem heimilar að afli í einni tegund dragist að ákveðnu marki frá aflaheimildum skips í annarri tegund. Vegna möguleikans á tegundatilfærslu í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu hafa Íslendingar veitt töluvert umfram samningsbundinn hlut sinn úr gullkarfastofninum síðustu ár, samkvæmt tvíhliða samningi við Grænland. Heildarveiði úr gullkarfastofninum hefur því verið umfram heildaraflamark og ráðgjöf. Vegna tegundatilfærslu hefur hins vegar heildarafli grálúðu verið minni en sem svarar samningsbundnum hlut Íslands. Engu síður er sá möguleiki fyrir hendi að sambærileg staða geti komið upp varðandi grálúðu og er nú varðandi gullkarfa og því eiga sömu röksemdir við. Ef ekkert er aðhafst eykst uppsafnaður umframafli Íslands í gullkarfa frá ári til árs og þar með afli umfram ráðgjöf, sem er ekki í samræmi við stefnu íslenskra stjórnvalda um sjálfbæra nýtingu fiskistofna. Umframaflinn fer að auki í bága við samning Íslands og Grænlands um deilistofna og að óbreyttu eru líkur til að Grænland rifti þeim samningi. Umræddri breytingu, sem ég fór yfir áðan, er einnig ætlað að hafa áhrif á samningaviðræður um aðra deilistofna og bæta stöðu Íslands við samningaborð við erlend ríki. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp snertir kannski fyrst og fremst þá íslensku útgerðaraðila og erlenda aðila sem veiða úr umræddum deilistofnum. Hagsmunaaðilarnir sem ég sagði hér áðan að við hefðum átt samráð við og fengið umsagnir frá voru m.a. Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi og Landssamband smábátaeigenda. Það kom auðvitað bæði fram stuðningur og andstaða við að dregið sé úr sveigjanleika fiskveiðistjórnarkerfisins. Ráðuneytið tekur fram að það er markmið frumvarpsins að draga úr sveigjanleikanum er varðar tegundatilfærslu deilistofna botnfisks, sem er í tegundunum gullkarfa og grálúðu. Þá má segja að verið sé að lögfesta heimild til færslu á aflamarki skipa í deilistofnum uppsjávartegunda (kolmunna, makríl og norsk-íslenskri síld) á milli ára. Þá er bent á að í ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar eru ítarlegar upplýsingar sem ná tólf ár aftur í tímann er varða tillögu um veiðar, aflamark fyrir Ísland og afla á miðunum. Um áhrif tegundatilfærslu má lesa í frumvarpinu. Þá komu líka fram áhyggjur af gildistöku frumvarpsins og þess vegna lagði nefndin til breytingu um það, eins og ég sagði áðan, sem kemur til núna 1. september. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa þetta mikið lengra. Breytingunum er ætlað að tryggja að veiðar á gullkarfa og grálúðu séu í samræmi við útgefið aflamark og vísindaráðgjöf og stuðla þannig að sjálfbærri nýtingu þessara fiskstofna. Það er auðvitað mikilvægt að Ísland standi við samningsbundnar skuldbindingar sínar um skiptingu aflamarks í deilistofnum við aðrar þjóðir og þær breytingar sem hér eru lagðar til munu sporna við kerfisbundinni ofveiði gullkarfa og grálúðu ef svo ber undir. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti atvinnuveganefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir. Undir álit meiri hluta atvinnuveganefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Stefán Vagn Stefánsson, Berglind Ósk Guðmundsdóttir, Friðjón R. Friðjónsson, Helgi Héðinsson, Teitur Björn Einarsson og Hanna Katrín Friðriksson.

Herra forseti. Eins og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir kom inn á, framsögumaður nefndarálitsins, hefur nefndin haft þetta mál til skoðunar og það hafa heyrst mismunandi sjónarmið um ágæti eða ókosti þess að hafa tegundatilfærslu eða þann sveigjanleika sem er í kerfinu. Til að byrja með vil ég taka fram að sú niðurstaða sem nefndin náði er allágæt og ég er með á nefndarálitinu og styð því að málið verði samþykkt eins og það kemur frá nefndinni og sérstaklega þá með breytingartillögunni sem nefndin setur fram. Ég vil gjarnan nota tækifærið og reifa hér ákveðið sjónarmið sem ég tel að sé mikilvægt að halda til haga í þessari umræðu. Það snýr að hagsmunum og stöðu Íslands í samningum við önnur ríki sem við eigum í viðræðum við út af nýtingu deilistofna. Það er rétt sem kemur hér fram í máli hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur að eitt er grálúða og gullkarfi og enginn sérstakur ágreiningur meðal umsagnaraðila um þann þátt málsins. Þetta snýr frekar að kolmunnanum, makrílnum og síldinni og síðan vinaþjóðum okkar í austri, ef svo má segja, þar sem það er ósamið um hver okkar skuldbinding er, Íslands, nákvæmlega. Því eru uppi skiptar skoðanir um hversu langt eigi að ganga í að draga úr sveigjanleika Íslands til að nýta þá heimild eða gera réttmæta kröfu um það hver hlutdeild Íslands eigi að vera í þessum deilistofnum. Það kann að vera að talan 15% sé engin heilög tala, sem er alls kostar rétt. Þetta eru ólík sjónarmið sem vegast hérna á og auðvitað komu fram athugasemdir um að þetta ætti að vera hærra. Það byggist á því að eðli þessara veiða úr deilistofnum á úthafinu er þannig að því meiri sveigjanleiki sem er, því betra, augljóslega vegna þess að það getur verið óvissa um framgang veiðanna og aðstæður í hafi geta verið svo breytilegar á milli ára. Þetta segir sagan okkur og ástæða er til að ætla að svo verði áfram. Við verðum að hafa í huga að ef við göngum lengra í átt að því að takmarka þennan sveigjanleika getur það leitt til þess að samningsstaða Íslands gagnvart þessum vinaþjóðum okkar í austri versni sem því nemur. Þetta tel ég mikilvægt að hafa í huga því að þetta er grundvallaratriði í málinu að mínu mati. Því tel ég það vera afskaplega mikilvægt að á grunni þessa frumvarps, verði það að lögum, hafi hæstv. matvælaráðherra þau tæki og tól og samninganefnd Íslands hafi öll tæki og tól til að ná fram góðum samningum um réttmæta hlutdeild Íslands í veiðum á þeim deilistofnum sem standa út af.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta atvinnuveganefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja, nr. 65/2015. Með frumvarpinu er lagt til að lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja, nr. 65/2015, verði breytt á þann veg að afnumið verði skilyrði um að ökutækjaleiga skuli rekin á fastri starfsstöð. Jafnframt er lagt til að kveðið verði skýrar á um skilyrði fyrir útgáfu og niðurfellingu starfsleyfis með það að markmiði að fyrirbyggja mistúlkun. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að það sé einn liður í einföldun regluverks í ferðatengdri þjónustu og byggist m.a. á tillögum vinnuhóps sem skipaður var fulltrúum úr Stjórnarráðinu og Samkeppniseftirlitinu sem var falið að vinna úr tillögum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, þar um, sbr. skýrslu OECD frá 10. nóvember 2020 um samkeppnismat íslenskrar ferðaþjónustu og byggingariðnaðar. Með 2. gr. frumvarpsins er lagt til að í stað skilyrðis um fasta starfsstöð verði ökutækjaleigum skylt að hafa geymslustað fyrir skráningarskyld ökutæki sín og gert að tilkynna um hann til Samgöngustofu. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til breytingar á frumvarpinu sem eru lagatæknilegs eðlis og þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta atvinnuveganefndar rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Stefán Vagn Stefánsson, Berglind, Ósk Guðmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Friðjón R. Friðjónsson, Teitur Björn Einarsson og Hanna Katrín Friðriksson.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. mennta- og barnamálaráðherra Ásmundi Einari Daðasyni fyrir að eiga þessa umræðu hérna með mér í dag. Ástæðan er ákvörðun hæstv. ráðherra um skipun stýrihóps um eflingu framhaldsskóla sem móta á aðgerðir til að ná markmiðum menntastefnu stjórnvalda til 2030 og stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um eflingu verk- og starfsnáms. Verkefni hópsins hafa verið nokkuð í deiglunni og skiptar skoðanir á þeim, m.a. hér í þingsal. Óhætt er að segja að mesta athygli hafi vakið að kanna eigi mögulegar sameiningar framhaldsskóla, m.a. til að mæta samfélagslegum, faglegum og fjárhagslegum áskorunum, eins og kemur fram í fréttatilkynningu frá ráðuneytinu. Umræddar hugmyndir, komi þær til framkvæmda, eru eðli málsins samkvæmt nokkur breyting fyrir þá skóla sem um ræðir og munu óhjákvæmilega hafa áhrif á skipulag og kennslufyrirkomulag hlutaðeigandi skóla. Þeir skólar sem hafa verið í umræðunni eru um margt ólíkir. Í hópnum eru nokkrir af eldri skólum landsins, verkmenntaskólar, skólar með bekkjrakerfi, skólar með áfangakerfi, gamalgrónar stofnanir, skólar með nýjar áherslur í kennslutilhögun og skólar með sterk tengsl við atvinnulífið. Í þessum breiða hópi ólíkra skólastofnana er að finna ólíka menningu, ólíkan skólabrag og ólík tengsl við grenndarsamfélagið en það eru þeir þættir sem einna erfiðast er að sameina. Skólabragur er sá þáttur í starfsemi skóla sem lýsir starfsháttum og þeim anda sem ríkir innan skóla. Sá fjölbreytileiki sem er innan framhaldsskólakerfisins hér á landi hefur einmitt skapað ríka og ólíka menningu innan skólanna. Jákvæður og góður skólabragur er lykilþáttur í farsæld nemenda, hugtak sem ég veit að stendur ráðherra nærri. Skýr stefna um skólastarfið, samskipti við nærumhverfi, samskipti kennara og nemenda eru allt þættir sem hafa áhrif á anda og menningu hverrar stofnunar fyrir sig. Þetta er m.a. ólíkt með skólum sem viðhafa áfangakerfi eða bekkjarkerfi. Sú nánd sem skapast innan bekkjar getur verið það félagslega haldreipi sem margir nemendur halda í þegar á reynir og skapar oft vináttu sem varir ævilangt. Það á vissulega við framhaldsskóla yfir höfuð enda sækir flest fólk framhaldsnám á miklum mótunartíma í sínu lífi. Ég vil engu að síður vekja athygli á því að bekkjarkerfi hafa í auknum mæli vikið fyrir áfangakerfinu. Með þessum áformum myndi þeim líklega fækka enn frekar. Líklega er bekkjarkerfi kostnaðarsamara fyrirkomulag á framhaldsnámi og kemur því heim og saman við leiðarstef hópsins um hagræðingu en ég fæ með engu móti séð að breytingar í þessu veru auki skólaþjónustu eða farsæld nemenda, eins og fjallað er um í fréttatilkynningu ráðuneytisins. Ég vil í þessu samhengi minnast á skýrslu um ytra mat MS, sem unnin var árið 2019 af Margréti Friðriksdóttur og Unnari Erni Þorsteinssyni, en þar kom m.a. fram að nemendur sögðust finna fyrir breytingum úr bekkjarkerfi í áfangakerfi. Í bekkjarkerfi væri, með leyfi forseta: „…haldið betur utan um alla en í áfangakerfi eru nemendur í nýjum og nýjum hópum og þurfa að vera félagslega sterkir til að eignast nýja vini.“ Í fjölbreytilegu samfélagi, eins og við erum svo heppin að vera hluti af, er nauðsynlegt að huga að því að skólabragurinn sé sem fjölbreyttastur. Virðulegi forseti. Þróun og endurskoðun á skipulagi og kennslufyrirkomulagi í skólum er nauðsynlegur þáttur í því að skapa heilbrigt umhverfi innan skólanna. Það held ég að við getum flest verið sammála um enda mega menntastofnanir ekki staðna. Það er þó ekki þannig að allar skólastofnanir eigi að vera steyptar í sama mót, hvað sem líður hagkvæmnissjónarmiðum. Einsleitni innan menntakerfis er einmitt sú stefna sem við þurfum að hverfa frá og feta leið fjölbreytninnar. Sameiningar framhaldsskóla þurfa ekki að útiloka fjölbreytileika. Skólarnir sem um ræðir eru engu að síður einstakir hver á sinn hátt og hafa þýðingarmiklu hlutverki að gegna í nærumhverfi sínu og gagnvart nemendum sínum sem sækja þá einmitt vegna þeirrar sérstöðu og þeirrar menningar sem þar er að finna. Það er mikilvægt að fara ekki of geyst inn í umræðu sem þessa þar sem engin sjáanleg rök, í augnablikinu a.m.k., eru fyrir þeim breytingum sem kanna á. Hér eru mínar helstu spurningar til ráðherra vegna málsins. Ég veit að þær eru margar og verður flókið að reyna að svara þeim öllum hér á stuttum tíma en þær eru svona: Hvaða markmið eru það í menntastefnu stjórnvalda til 2030 sem helst verður horft til við vinnu stýrihópsins? Í fréttatilkynningu mennta- og barnamálaráðuneytis segir: Tillögur hópsins munu einnig byggja á markmiðum stjórnvalda um að auka farsæld barna og ungmenna, m.a. með samþættingu kerfa, aukinni skólaþjónustu og hagræðingu, eftirfylgni og samvinnu. Hvernig sér ráðherra fyrir sér að tillögurnar auki þjónustu? Hvernig sér ráðherra aukna skólaþjónustu og hagræðingu fara saman? Hvað er það sem ráðherra sér fyrir sér að sameiningar framhaldsskóla, t.d. verk- og bóknámsskóla, geti skilað með tilliti til samfélagslegra og faglegra áhrifa? Hvert er mat ráðherra á þeirri ályktun að fækkun framhaldsskóla leiði óhjákvæmilega til einsleitara menntasamfélags á Íslandi? Í ljósi viðbragða við skipun stýrihópsins og fjölmiðlaumfjöllunar telur ráðherra að hafa hefði mátt víðtækara samráð, m.a. við framhaldsskólana sjálfa sem undir eru og nemendur þeirra, við skipun starfshópsins og við fyrstu skref í þessari vinnu og kynningu þeirra áforma eða hugmynda sem hér eru til umræðu? Telur ráðherra að pólitískur stuðningur sé við sameiningar framhaldsskólanna? Ég þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir umræðuna því þetta er jú mjög mikilvægt málefni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu hér um menntun og skipulag menntakerfisins og segja að það er fagnaðarefni hvernig umræða hefur verið að vaxa undanfarnar vikur og mánuði um þessi mál vegna þess að við þurfum að ræða þau og það er ánægjulegt að finna áhuga samfélagsins á þeim. Varðandi vangaveltur um hvort farið hafi verið af stað í þetta án samráðs í upphafi þá vil ég segja það að hér erum við að ræða einmitt upphaf samráðs. Okkur fannst hvorki heiðarlegt né skilvirkt að hefja undirbúning og skoðun á fermetrum, kennarafjölda og fleiru án þess að fá frá upphafi að borðinu skólameistara, kennara og starfsfólk skóla og ekki síst nemendurna sjálfa. Það er engin leynileg vinna í gangi þegar kemur að þeim verkefnum sem hér eru nefnd og þingmaðurinn kom inn á og ég fagna þeirri umræðu sem hefur orðið um þessi mál, hún er öll innlegg inn í þessa vinnu. Við erum að leggja stóraukna áherslu á samtal við vettvanginn og samráð á sem flestum sviðum þegar kemur að málefnum skóla og menntunar og barna almennt. En af hverju þurfum við breytingar? Hver eru rökin fyrir þessu? Ég vil ítreka að menntakerfið á Íslandi er gott. Við eigum ótrúlegt fólk, frábæra kennara og starfsfólk sem starfar á öllum skólastigum og ekki hvað síst í framhaldsskólunum. En þó er kallað eftir markvissum breytingum og stuðningi af hálfu kennara og starfsfólks skóla, foreldra barna og nemenda. Staðreyndin er sú að við stöndum ekki frammi fyrir breytingum, þær hafa þegar orðið og svo hratt að við höfum ekki alltaf náð að fylgja þeim eftir. Örar framfarir í tækni og öll þau áhrif sem það hefur á menntun og menntakerfið, aukinn fjöldi einstaklinga með fjölbreyttan menningar- og tungumálabakgrunn, Covid og mikil umræða um aukna áherslu á vellíðan og geðheilbrigði, fjölbreyttara samfélag, stóraukin áhersla á starfsnám og raunar biðlistar eftir að komast í starfsnám, inn í þetta þurfum við að taka það og gera okkur grein fyrir því að menntun er ekki fasti sem er alltaf eins, menntun er kraftmikið, dínamískt ferli sem þarf að laga sig að áskorunum, framförum og væntingum hverrar kynslóðar. Spurt var: Hvernig tengjast þessar aðgerðir menntastefnunni? Svo að það sé á hreinu þá vil ég ítreka það hér aftur að ekki hafa verið teknar ákvarðanir um sameiningar eða samnýtingu skóla formlega. Í aðgerðaáætlun menntastefnu til 2024 er m.a. lögð áhersla á heildstæða skólaþjónustu þvert á skólastig, stóraukna þjónustu við einstaka skóla, skólaþróun um allt land þar sem við ætlum okkur með róttækum aðgerðum að styðja við skólaþróun m.a. kennara, markvissan og aukinn stuðning við nemendur með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn, stóraukna náms- og kennslugagnaútgáfu fyrir menntakerfið allt í heild sinni og ekki síst framhaldsskólann og eflingu starfsnáms þar sem við þurfum að ráðast í breytingar og uppbyggingu á starfsnámsskólum og eflingu þeirra. Þessi skref kosta sitt og eins og menn vita þá er ekki allt það fjármagn sem við þurfum til þessara aðgerða í fyrirhugaðri fjármálaáætlun. Við höfðum metið þessar breytingar á 3 milljarða árlega en erum að fá 1 milljarð kr. til að ráðast í þessar mikilvægu breytingar og þessi mikilvægu verkefni. Verkefni stýrihópsins er að leggja áherslu á það í sinni vinnu hvort hægt sé að gera breytingar á skipulagi framhaldsskólastigsins sem leiði til eflingar þess samhliða betri nýtingu fjármagns. Finnist tækifæri til að nýta fjármagn betur og skapa þannig jákvæð áhrif á skólastarf og menntun ættu slíkar breytingar að vera öllum fagnaðarefni. En stuðla slíkar breytingar að einsleitara skólasamfélagi? Þegar við tölum um sameinaðar stærri einingar þá eru á því takmörk. Einingarnar mega ekki vera of stórar og gæta þarf að hópastærðum og tryggja einstaklingsmiðun og sveigjanleika í námi. Þess vegna þurfum við áfram að huga að fjölgun kennara og annarra fagstétta. Það liggur þó fyrir að stærri einingar sem eru rétt uppsettar geta mögulega ekki bara bætt nýtingu fjármagns heldur einmitt aukið fjölbreytni, eflt gæði menntunar og þjónustu við nemendur, kennara og starfsfólk skóla. En það er rétt að taka fram að þótt stærri skólar geti boðið upp á þessa kosti er mikilvægt að tryggja fjölbreytni í skólum og að þeir haldi sérkennum sínum og menningu upp að sem mestu marki. Ég hef fulla trú á því að það sé hægt að gera bæði, að stækka einingar þannig að betri þjónusta og nýting fjármagns fáist, samhliða því að auka fjölbreytni og metnað í mismunandi skólum. Sem dæmi má nefna tilurð Tækniskólans sem á sér langa sögu og miklar rætur en er einn fjölbreyttasti og framsæknasti framhaldsskóli landsins. En er pólitískur vilji fyrir þessum breytingum? Já, ég tel meiri hluta þingmanna og ríkisstjórnar vera sammála því að skólakerfið þurfa að þróast í takt við samfélagsbreytingar. Það kallar á fjárfestingu í kennurum og jöfnuð í stuðningi fyrir þá nemendur sem það þurfa. Markmiðið er ekki að fækka framhaldsskólum, gera allt einsleitt og hagræða hagræðingarinnar vegna heldur leita leiða til að koma mikilvægum aðgerðum áfram, aðgerðum sem eru fjárfesting fyrir kerfið, og leita eftir því að nýta fjármagn betur til þess að skapa svigrúm einmitt fyrir það.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir ágætar spurningar og áherslur en þegar stjórnarþingmaður þarf að spyrja ráðherra hvort hann hafi pólitískan stuðning við áform sín hefur ráðherrann sennilega ekki pólitískan stuðning. Efasemdir um fyrirætlanir hæstv. menntamálaráðherra má einnig ráða af grein sem annar stjórnarþingmaður, Diljá Mist Einarsdóttir, skrifað á vefinn Vísir.is á dögunum. Það má vel vera að einhverjar sameiningar og aukið samstarf á milli framhaldsskóla sé af hinu góða þó að vissulega vakni margar spurningar um valið á þessum átta skólum og um hversu flausturslega málið fer af stað. Það eru engar líkur á því að húsnæði á Akureyri losni við sameiningu MA og VMA þó að eitthvert samstarf á milli skólanna kunni að bæta rekstrarafkomu beggja. Engar líkur eru á því að 600 bóknámsnemendur Flensborgarskóla fari í Tækniskólann. Rekstrarlegar flækjur þarf að leysa þegar einkaskólar og opinberir eiga að renna saman og það á líka við um hugsanlega sameiningu Fjölbrautaskóla Suðurnesja og Keilis. Svo eru það áformin um sameiningu Kvennaskólans og Menntaskólans við Sund. Það fyrsta sem kom upp í hugann þegar ég heyrði um þau áform var: Hvers vegna ekki frekar sameining miðbæjarskólanna, MR og Kvennaskólans? Það má aldrei missa sjónar á því hvert hlutverk framhaldsskólanna er og fyrir hverja þeir eru. Nemendur þurfa gott aðgengi að skóla og nám við hæfi. Einsleitara skólakerfi væri afturför. Allir skólar eiga sína sérstöku sögu og skólabrag. Hver skóli er einstakur á sinn hátt, er samfélag út af fyrir sig sem veit sínu viti og koma þarf fram við af virðingu. Hæstv. mennta- og barnamálaráðherra verður að átta sig á því.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda. Það er ánægjulegt að við ræðum hér í þessum þingsal framtíð framhaldsskólanna og þá líka í víðara samhengi. Í brennidepli er auðvitað þessi umræða um sameiningu framhaldsskólanna en fjölmörg tækifæri geta einmitt leynst í meiri samvinnu og samhæfingu milli skóla. Það er einmitt vegna stöðu drengja í skólunum, mikils brottfalls úr námi á Íslandi í alþjóðlegum samanburði, vanlíðunar íslenskra nemenda og hrakandi læsis og námsárangurs að ég set þá frumforsendu fyrir þessari umræðu um framhaldsskólana að markmiðið með uppstokkun og breytingum á skólakerfinu taki alltaf mið af því að hér sé verið að bæta gæði náms. Þegar tekin var ákvörðun um að taka upp þriggja ára kerfi var staðan slæm. Íslenska skólakerfið hafði áratugum saman skilað verri niðurstöðu en önnur skólakerfi innan OECD, við vorum eina landið innan OECD þar sem tók 14 ár að undirbúa nemendur fyrir háskólanám, brottfall var gríðarlegt. Forsendan fyrir breytingum þá var að bæta námið og nýta betur tíma framhaldsskólanema. Síðan þá hefur ekki verið framkvæmd úttekt á þessum málum. Vandinn er því miður sá að heimsfaraldurinn mun óumflýjanlega hafa veruleg áhrif á allar mælingar á þessum tíma. Andleg vanlíðan barna og ungmenna er ekki séríslenskt vandamál. Okkur er tíðrætt um vanda drengja í skólunum hér. Höfum eitt á hreinu: Strákar eru ekki verr gefnir að meðaltali en stelpur. Stærsta breytan er sú að stór hluti drengja er illa læs þegar þeir klára grunnskólann. Má vera að sú staðreynd sé ástæða þess að árangur og brottfall drengja úr framhaldsskólum er eins og raun ber vitni? Forseti. Vandamálið er ekki drengirnir heldur skólakerfið og spurningin er þessi: Erum við að mæta þessum vanda í dag? Ég vil hvetja hæstv. menntamálaráðherra að beita sér af meiri krafti fyrir bættum gæðum náms á framhaldsskólastigi með öllum ráðum og dáð.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, fyrir að hefja máls á því mikilvæga máli sem framhaldsskólinn okkar er, sem börnin okkar eru, og hæstv. ráðherra fyrir að vera með okkur hér í dag. Sérstaklega langar mig að þakka hv. þm. Berglindi Ósk Guðmundsdóttur sem var með ræðu hér á undan mér. Ég hefði ekki getað sagt þetta betur sjálf, hún hittir naglann gjörsamlega á höfuðið hvað varðar líðan barna í skólum í dag og ungs fólks. Það er bara þannig. Ég hélt næstum því að þetta væri ég sjálf sem væri að tala þarna. Þakka þér fyrir, hv. þingmaður, þetta var snilldarræða. Það sem mig langar til að vita sérstaklega og vekur furðu mína er, eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir nefndi, hvernig á að klastra þessum skólum saman. Og hvar er samtalið við nemendurna sjálfa? Mér dettur í hug kjörorð Öryrkjabandalagsins, það hefur alltaf verið: Ekkert um okkur án okkar. Er þetta enn eitt excel-skjalið, fjárhagsleg hagræðing, og skiptir engu máli hvernig þeim líður sem verða fyrir henni? Það er athyglisvert, eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir nefndi áðan, að við erum t.d. að tala um Verkmenntaskólann á Akureyri og Menntaskólann á Akureyri. Þetta er ekki bara klikkað, þetta er algerlega klikkað. Þetta getur engan veginn gengið upp. Ég segi bara enn og aftur: Hvernig væri að við byrjuðum á því að byggja grunninn undir framtíð barnanna okkar og kenndum þeim að lesa strax í grunnskóla? Þannig gæti þeim liðið betur þegar þau koma upp í framhaldsskólann. En eina ákallið sem ég fékk að heyra, og við frambjóðendur í kosningabaráttunni 2017, þegar við töluðum við nemendur var: Getum við fengið frekari sálfræðiþjónustu inn í framhaldsskólana? Okkur líður illa.

Forseti. Samkvæmt fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar eru helstu áskoranir á málefnasviði framhaldsskóla, með leyfi forseta: „Framhaldsskólar standa frammi fyrir miklum umbreytingum vegna hlýnunar jarðar og örra tæknibreytinga sem hafa áhrif á öllum sviðum samfélagsins og þurfa jafnframt að mæta fjölbreyttum námsþörfum einstaklinga og gera þeim kleift að ljúka námi.“ Í stjórnarsáttmála er lögð áhersla á að efla iðn- og verknám um allt land og fjölga útskrifuðum úr starfs- og tækninámi og samkvæmt fjármálaáætlun er gert ráð fyrir því að á hvern 6,1 útskrifaðan nemanda úr verknámi verði tíu útskrifaðir úr námi til stúdentsprófs sem er fjölgun upp á rétt rúmlega 1%, úr 36,7% í 37,9%. Það er dálítið undarlegt hlutfall því að hlutfall innritaðra í verk- og tækninám á hins vegar einungis að vera rétt rúmlega 34%. Möguleg útskýring á því gæti verið að það eru færri sem falla úr námi í verk- og tækninámi, sem er einmitt annað sem ríkisstjórnin ætlar að laga einhvern veginn, að ná útskriftarhlutfallinu innan fjögurra ára úr tæplega 62% upp í 65% og minnka brottfall úr 20% niður í 17%. Eftir þessa gríðarlega spennandi upptalningu á prósentum verðum við að staldra aðeins við og hugsa: Telst 1% hlutfallsleg aukning á fjölda þeirra sem útskrifast með verk -og tæknimenntun í alvörunni sem efling verk- og tæknináms? Svarið við því er að hluta til að finna í áhættugreiningu málefnasviðs framhaldsskóla, með leyfi forseta: „Áhætta er einnig falin í því að ekki takist að manna stöður starfsnámskennara og að tryggja nægt húsnæði til að bregðast við fjölgun nemenda í starfs- og tækninámi.“ Viðbrögðin nú virðast hins vegar vera að leggja til sameiningu Menntaskólans við Sund og Kvennaskólans í Reykjavík sem eru áhugaverð viðbrögð. Meira um það í næstu ræðu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Ríkisstjórnin talar allt of lítið um menntamál hér í þingsal og því miður virðist þurfa ósætti í hennar röðum til að svo verði. Það er reyndar ekki ýkja langt síðan þessi ríkisstjórn fór í átak til að fjölga verknámsnemum. Farið var í auglýsingaherferðir og ungu fólki var talin trú um að þetta væri rökrétt næsta skref. Hvað gerðist svo í framhaldinu? Það var ekki pláss fyrir alla þá sem sóttu um. Það gleymdist hreinlega að gera ráð fyrir að herferðin gæti skilað árangri og að eftirspurnin myndi aukast. Skólarnir voru ekki undir það búnir að taka við svona mikilli aðsókn og því þurfti að slá draumum fjölmargra unglinga á frest. Á sama tíma er staðan sú að það vantar fólk með þessa menntun út í samfélagið. Nú stefnir ríkisstjórnin að því að sameina skóla. Þar er algjört lykilatriði að sameiningar, ef af þeim verður, séu til þess fallnar að efla námið og bæta aðstæður, að skólarnir geti þannig betur nýtt þá aðstöðu sem þeir hafa yfir að ráða ásamt því að mannauðurinn sé vel nýttur. Hagræðingin þarf að skila því að skólarnir verði sterkari og betri. Ef það er ekki útkoman er betur heima setið en af stað farið. Hæstv. ráðherra þarf að hafa fulla vissu um að fari hann í þessa vegferð verði það að vel athuguðu máli og að hagsmunir nemenda verða ávallt settir í fyrsta sæti. Virðulegur forseti. Þetta er viðkvæmt verk og vandasamt. Kannski ætti ríkisstjórnin að byrja á því að æfa sig með því að sameina eitthvað af ráðuneytunum.

Frú forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir þessa mikilvægu umræðu sem hér á sér stað. Þær eru kaldar kveðjurnar sem hæstv. ráðherra barna- og menntamála, Ásmundur Einar Daðason, sendir til kvenna á Íslandi þessi dægrin. Hann hefur nú lagt til að leggja niður Kvennaskólann í Reykjavík og binda þar með enda á 150 ára sögu skólans. Það voru konur sem stofnuðu skólann á sínum tíma, konur sem ekki fengu inni í Lærða skólanum, sem nú heitir Menntaskólinn í Reykjavík, og gripu til sinna ráða, konur sem mátu menntun mikils og skildu að hún væri grundvöllur betra lífs og sjálfstæðis. Skólinn ruddi brautina í menntun kvenna og starfar enn í dag við góðan orðstír og er eftirsóttur af nemendum þessa lands ár hvert. Ráðherranum virðist standa á sama um þetta allt og telur viðeigandi að loka einfaldlega dyrunum. Þetta eru í raun ótrúleg skilaboð ráðherrans og Framsóknarflokksins til kvenna, að þeirra saga skipti ekki meira máli en þetta og að slaufa megi henni með einu pennastriki. Engar fleiri ungar konur skulu fá möguleika á því að setja mark sitt á þessa 150 ára sögu Kvennaskólans. Það má vona að af þessu verði ekki og ráðherrann verði hrakinn til baka með þessar tillögur sínar. Það er auðvelt að tala og þykjast styðja sögu og réttindi kvenna en annað er að standa við það og velja leiðir við völd sem endurspegla þá afstöðu. Virðulegur forseti. Þann 24. apríl birtist á vef mennta- og barnamálaráðuneytisins frétt undir yfirskriftinni Stýrihópur um eflingu framhaldsskóla. Þar er sagt frá því að stýrihópur, sem er til umræðu hér, eigi að skila fyrstu tillögum til menntamálaráðherra í maí. Í dag er 8. maí. Það á að skila fyrstu tillögum fyrir mánaðarlok. Hvers lags samráð halda menn að sé raunverulega að eiga sér stað þarna? Þetta er auðvitað bara enn eitt sýndarsamráð þessarar ríkisstjórnar sem við okkur blasir núna. Að halda öðru fram stenst einfaldlega enga skynsemisskoðun. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan orðrétt, með leyfi forseta: „… ekki hafa verið teknar ákvarðanir um sameiningar eða samnýtingu skóla formlega.“ Þetta sagði hann orðrétt; það hafa ekki verið teknar ákvarðanir um sameiningu formlega. 

Virðulegi forseti Ég vil þakka hv. þingmanni Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir að óska eftir þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þar sem verkefni stýrihópsins, sem ráðherra setti á laggirnar, er að móta aðgerðir til að ná megi markmiðum menntastefnu stjórnvalda til ársins 2030, auk þess sem fram kemur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um eflingu verk- og starfsnáms, leikur mér forvitni á að vita hvort undir í þeirri umræðu sé lengd námstímans á framhaldsskólastigi. Markmið menntastefnu er jú að veita framúrskarandi menntun í umhverfi þar sem öll geta lært og öll skipta máli. Í ljósi þess að meðaleinkunn nemenda sem útskrifast úr framhaldsskólum hefur lækkað frá því að bóklegt framhaldsskólanám var stytt úr fjórum árum í þrjú, kemur til álita af hálfu ráðherra að ráðast í aðgerðir til að bregðast við þessu og/eða snúa aftur til fyrra fyrirkomulags? Er það verkefni stýrihópsins að skoða reynsluna af styttingu framhaldsskólans? Í þessu samhengi kæmi alveg til greina að mínu mati að gera frekari greinarmun á verk- og bóknámi, sér í lagi vegna eðli þess og mismunandi krafna um eðli þess og lengd námstíma. Á árunum fyrir hrun var lagt af stað í það verkefni að brúa bilið enn frekar á milli grunnskólastigsins og framhaldsskólastigsins, gott ef ekki með sérstökum verkefnum til reynslu. En í kjölfar hrunsins héldu rekstraraðilar skólanna að sér höndum með margt, eðli málsins samkvæmt, og þessi brúarverkefni lögðust af ef ég man rétt, virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái tækifæri í frekari samlegð á milli skólastiga til eflingar menntunar barna og ungmenna?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur kærlega fyrir þessa mikilvægu umræðu og hæstv. ráðherra fyrir sín svör. Framhaldsskólarnir eru afskaplega mikilvægur hluti af menntakerfinu og samfélaginu okkar og staða þeirra og þróun ratar reglulega í umræðuna. Við erum með framhaldsskóla um allt land og margir þeirra hafa skapað sér sérstöðu í tengslum við nám, sögu og félagslíf. Og liggur ekki framtíð framhaldsskólanna í því, í þeirri sérstöðu sem þeir hafa skapað sér? Það er kannski óþarfi að margir skólar kenni nákvæmlega sama sérhæfða fagið og tækifæri eru fólgin í því að skólar um allt land skapi sér enn meiri sérstöðu og þrói ákveðnar námsleiðir. Nemendur gætu þá jafnvel sótt ákveðna námsleið í þeim skólum, annaðhvort með fjarnámi eða í staðnámi, og þá jafnvel í samstarfi milli skóla. En ef nemendur vilja stunda nám í heimabyggð þurfum við að skoða hvaða tækifæri við höfum til að koma til móts við þá. En við höfum fjölbreyttar lausnir. Ef nemendur vilja prófa eitthvað annað, flytja jafnvel að heiman og búa á heimavist til að stunda nám annars staðar, þá eiga þeir líka að geta það. Sjálf hef ég talað mjög mikið fyrir því að byggð verði heimavist hér á höfuðborgarsvæðinu fyrir þau sem sækja nám á höfuðborgarsvæðinu. Það er eftirspurn eftir því og það skiptir mjög miklu máli fyrir þá nemendur sem flytja á höfuðborgarsvæðið að þeir eigi möguleika á öruggu húsnæði til að geta verið í náminu sem þeir vilja vera í. Nemendur eiga að geta farið í nám á sínum eigin forsendum, sama í hvaða nám eða hvar námið er, og við þurfum að geta komið til móts við þann hóp.

Frú forseti. Það gerir umræðu um menntamál sannarlega ekki einfalda að þrír ráðherrar ólíkra ráðuneyta skuli fjalla um þennan mikilvæga málaflokk. Þegar ráðherrunum er tíðrætt um að líta þurfi á nám sem samfellu þá verður þetta nú enn fráleitara, nema ráðherrarnir séu þeim mun meira samstiga en fjölmörg dæmi sýna einmitt hið gagnstæða. Á meðan mennta- og barnamálaráðherra talar um nauðsyn þess að draga úr brottfalli drengja úr skóla, m.a. með því að fækka þeim sem sækja bóklegt nám og efla verknám á kostnað þess, hrindir háskólaráðherra átaki úr vör til að fjölga drengjum í bóklegu háskólanámi. Nú eru þessi mál vissulega ekki einföld og bæði sjónarmiðin vel þess virði að líta til en það er skrýtið í upphafi samráðs, eins og hæstv. ráðherra nefndi sjálfur, að ýja að sameiningu tiltekinna skóla, mjög ólíkra skóla sem sinna nemendum á mjög ólíkan hátt. Herra forseti. Það er stundum talað um að liðsheild og samstaða sé grundvallaratriði í góðri ríkisstjórn. Hver og einn ráðherra hafi vissulega ólíku hlutverki að gegna en allir spili þó eftir sama leikkerfi í átt að sama marki, rétt eins og gott knattspyrnulið. En ef líkja á þessari ríkisstjórn við íþróttalið þá er hún einna líkust frjálsíþróttaliði. Þau spila vissulega öll undir til sama merki og þau skarta sama búningnum en inni á vellinum þá skilja leiðir og á meðan einn reimar á sig gaddaskóna og býr sig undir að hlaupa grípur næsti þétt um spjótið og býr sig undir að kasta. Það þarf ekki að fjölyrða um hvað gæti gerst ef báðar íþróttagreinarnar eru spilaðir á sama tíma.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu, sem við mættum gjarnan taka oftar, um menntakerfið okkar. Í stjórnarsáttmálanum er lögð áhersla á að efla iðn- og verknám um land allt og fjölga útskrifuðum úr starfs- og tækninámi. Forsenda velferðar og lífsgæða á Íslandi er öflugt og fjölbreytt atvinnulíf þar sem til staðar er vel menntað fólk sem stuðlar að nýsköpun og þróun. Bregðast þarf við því misræmi sem er milli þeirrar menntunar sem er í boði og þarfa atvinnulífsins og vinnumarkaðar sem sækist eftir starfsfólki með sérhæfða færni í verk- og tæknigeira. Liður í því að hækka menntunarstig þjóðarinnar er að draga úr brotthvarfi úr framhaldsskóla og hækka hlutfall þeirra sem ljúka námi þaðan. Brotthvarf hefur aukist og þá mest hjá drengjum og staða drengja í íslensku menntakerfi er og þarf að vera sérstakt umræðuefni okkar hér. Þá vil ég sérstaklega nefna þau rauðu ljós sem blikka nú þegar við horfum á velsældarvísana okkar í fjármálaáætluninni þar sem þeim fjölgar sem ekki eru í vinnu, námi eða starfsþjálfun. Það er mikið áhyggjuefni og við því þarf að bregðast. Við höfum talað fyrir því að opna háskólana og ég var ein af þeim sem lagði fram frumvarp þess efnis að háskólar eigi ekki bara að taka við þeim sem lokið hafa stúdentsprófi heldur eigi að hafa möguleika á því að taka á móti fólki sem lokið hefur iðn- eða verknámi. Ég held því að þær áherslur sem hér hefur verið varpað fram og áherslur háskólaráðherra fari mjög vel saman, að ná því markmiði að fjölga drengjum sem stunda nám og klára nám, hvort sem það er iðn- eða verknám eða háskólanám. Og það er ekkert annaðhvort eða, það getur alveg verið bæði. Ég var ánægð að heyra hæstv. ráðherra tala um að nám sé kraftmikið og dýnamískt ferli. Það er það svo sannarlega. Þess vegna megum við ekki loka okkur of mikið í gamaldags hugsunum um box. Iðn- og starfsnám og bóknám getur vel farið saman. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að horfa til verksins Næstu skref 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir þessa umræðu og ráðherra fyrir að vera hér . Málin voru ósköp einföld hér áður fyrr. Þá var maður bara í grunnskóla, síðan á leiðinni í verknámsskólann í Ármúla og síðan í Iðnskólann. Þetta var ekkert flókið mál, maður gat bara labbað á milli og fengið að stunda sitt nám. En hvernig er þetta í dag? Ég segi fyrir mitt leyti að það kom mér mikið á óvart þegar ég hitti mann um daginn og hann fór að segja mig frá raunum sonar síns. Viðkomandi drengur var búinn að læra á bóknámsbraut og búinn að taka stúdentspróf en fann sig ekki þar í framhaldsnámi og ákvað því að fara í verknám. Þá byrjuðu erfiðleikarnir. Hann sótti þrisvar um, fékk neitun þrisvar sinnum, fékk neitun um að komast inn í verknám þó að hann væri með stúdentspróf. Þetta fannst honum svolítið furðulegt og fór að kanna það hvernig í ósköpunum gæti staðið á þessu. Þá var bara allt fullt og eina leiðin til að komast inn var eiginlega að fara fram hjá kerfinu, sækja um hlutastarfsnám, taka kúrs í teikningu eða í einhverju sem tengdist verknámi. Þá ætti hann möguleika á að komast inn. Ég spyr mig: Þegar það er búið að hvetja ungt fólk til að fara í verknám, hvernig í ósköpunum getum við látið það viðgangast í dag á sama tíma, þegar unga fólkið okkar vill virkilega fara í verknám, að þá fái það nei? Horfum líka á það að drengir fara frekar illa út úr skólakerfinu. Er eitthvað eðlilegt við það, þegar ungur drengur vill komast í verknám og er með stúdentspróf, að hann fái nei, ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur þrisvar? Við þurfum að laga þetta kerfi.

Forseti. Framhald frá því síðast. Ég var að fara yfir áhættuna sem er á sviði málasviðs framhaldsskóla um að ekki takist að tryggja nægt húsnæði til að bregðast við fjölgun nemenda í starfs- og tækninámi en ráðherra hefur nú hafið fýsileikakönnun á því hvort rétt sé að sameina Kvennaskólinn í Reykjavík og Menntaskólann við Sund. Síðustu sameiningaráform voru hér fyrir nokkrum árum þar sem var lagt til að sameina Fjölbrautaskólann við Ármúla og Tækniskólann. Það átti í rauninni að redda húsnæðisvanda Tækniskólans en eftir nokkrar umferðir af spurningum og svörum í þingnefnd hætti þáverandi menntamálaráðherra við áformin því að nánari skoðun sýndi fram á að forsendurnar sem ráðherra gaf sér stóðust ekki. Við þráspurðum: Hvað er það sem þú kemur til með að fá út úr þessari sameiningu? Sýndu okkur síðan hvernig það mun ganga upp. Þegar komið var með tölurnar þá einfaldlega gekk það ekki. Samlegðaráhrifin sem ráðherra sagði að væru til staðar var hvergi að finna. Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar segir að ein helsta áhætta málefnasviðs framhaldsskóla sé að ekki sé tryggt nægt húsnæði og bendir það þá til þess að ráðherra vilji einmitt nýta húsnæði Kvennó eða MS í verk- og tækninám, húsnæðið sem fyrrverandi menntamálaráðherra reyndi að finna í Fjölbrautaskólanum við Ármúla. Ef svo er þá er þessi fýsileikakönnun á sameiningu Kvennó og MS í rauninni framkvæmd á mjög röngum forsendum. Við þurfum að vita alla söguna í þessu. Er þetta húsnæðismál sem við erum að glíma við hérna en ekki þessi fýsileikakönnun á því hvort þessir skólar eigi í rauninni heima saman? Stærð skóla skiptir máli. Stórir skólar ná ákveðinni samhæfingu og sérhæfingu í rauninni en nemendur í smærri skólum ná að jafnaði betri námsárangri. Ef ráðherra er alvara um markmið sín um að auka gæði menntunar er mjög áhugavert að hann horfi til þess að sameina skóla því að áskoranir í læsismálunum t.d. eru nægilega miklar nú þegar.

Frú forseti. Þetta er áhugaverð umræða um mikilvægan málaflokk, góðar spurningar og hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir málið. Það er ljóst að verkefnið er ærið. Markmiðið er auðvitað betri og sterkari skólar sem svara þörfum nemenda og þar sem farið er vel með skattfé. Mig langar að leggja svolítið út af síðustu spurningu hv. málshefjanda, Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, sem spyr hvort ráðherra telji að pólitískur stuðningur sé við sameiningarnar. Það er ekki djúpt í árinni tekið hjá mér að segja að þarna felist óbein skilaboð um afstöðu Vinstri grænna, þau styðji málið ekki fyrst svona er spurt. Og Sjálfstæðismenn virðast heldur ekkert hoppandi kátir með þessi áform. Hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir skrifaði grein nýlega þar sem hún fór yfir tímasetninguna, að hún vekti furðu í ljósi þess að viku áður en sameiningaráformin voru tilkynnt hafi verið skipaður stýrihópur um eflingu framhaldsskóla sem eigi eftir að skila tillögum auðvitað um framtíðarskipulag framhaldsskólans með það fyrir augum einmitt að auka gæði náms og bregðast við breytingum í umhverfi skóla. Ég get auðvitað tekið undir það hjá hv. þingmanni að þetta er athyglisverð tímasetning hjá ráðherra. Staðreyndin er sú að það verður ljósara með hverjum deginum að þessi ríkisstjórn er höfuðlaus her. Hver ráðherra gerir bara það sem honum sýnist og vonast til að vera ekki stoppaður af samstarfsflokkunum. Þingmenn skrifa síðan greinar og efna til umræðu hér í þingsal með ekki svo mjög dulbúnum skilaboðum um andstöðu. Málið er það, þó að mér sé nokk sama um hjónabandið á stjórnarheimilinu, að á meðan stjórnarflokkarnir standa í þessum skæruhernaði hver við annan þá bíða hinar stóru áskoranir sem heimili landsins standa frammi fyrir t.d. og fyrirtæki og forsvarsfólk í skólamálum og svo mætti lengi telja eru með mjög óskýr skilaboð. Það bætist einfaldlega á biðlista ríkisstjórnarinnar, 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Hún hefur verið býsna upplýsandi að mörgu leyti. Það er auðvitað atriði sem hér hefur nokkrum sinnum komið upp sem snýr að samstöðu innan ríkisstjórnar um þessi áform. Málshefjandi þessarar umræðu, fyrrverandi samflokksmaður hæstv. ráðherra, virðist ekki gefa mikið fyrir þau áform sem kynnt hafa verið. Það hefur verið vísað hér til greinar hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur sömuleiðis. Þegar farið er af stað, byrjað að tilkynna um hluta endanlegrar niðurstöðu og síðan sett af stað einhver samráðsleiksýning þá auðvitað er það til þess fallið í sjálfu sér að valda skaða á því ferli sem mögulega er ætlunin að keyra í gegn. Óvissa sem skólastofnanir, stjórnendur og kennarar standa frammi fyrir getur ekki verið til góða, hvorki fyrir skólann né þá nemendur sem þar leggja stund á sitt nám. Svo eru auðvitað atriði í þessu sömuleiðis sem orka tvímælis að manni sýnist, til að mynda yfirlýsing í nefndri frétt á heimasíðu ráðuneytisins þar sem talað er um yfirvofandi fámennari árganga. Er það raunin að það sé að fækka í árgöngum með þeim hætti sem virðist gengið út frá í áformum ráðuneytisins? Hvernig er kostnaðarskiptingu háttað við þessar æfingar? Er það úr einhverjum sjóðum ráðuneytisins eða eru skólarnir að einhverju marki látnir bera kostnað af þessum þreifingum með sínum takmörkuðu fjárráðum? Allt eru þetta atriði sem þarf að skoða. Við stóðum hér og áttum sams konar umræðu um áhrif styttingar námsins úr fjórum árum í þrjú fyrir þó nokkru síðan. Enn hefur ekkert verið gert til að rannsaka þau áhrif. Ég vil halda því til haga hér og nefna sérstaklega að það er auðvitað ótækt að jafn viðamikil aðgerð og þar var framkvæmd, að stytta stúdentsnám úr fjórum árum í þrjú, að eftir allan þennan tíma séu ekki 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin hér áðan og þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ég ætla að taka undir það að í menntakerfinu er að sjálfsögðu mjög gott fólk og góðir nemendur. Tækniþróun er talsverð og hún á eftir að verða enn meiri og gerist í raun á ljóshraða, ef svo má að orði komast. Hér var verið að nefna fækkun nemenda o.s.frv., en við megum ekki gleyma að taka með alla innflytjendurna sem koma hingað til lands og í þeim hópi eru væntanlega líka börn og unglingar. En þetta er samt áhyggjuefni, þessi viðbrögð sem við sjáum í fréttum og á netmiðlum, m.a. að kennarafélag MS hafi ályktað um óánægju sína, og það bendir til þess að upphafið hefði átt að vera með öðrum hætti. En gott og vel, sá hópur sem nú er að störfum þyrfti væntanlega að vera öðruvísi samsettur og þar þyrfti t.d. að vera fulltrúi nemenda. Ég spyr ráðherra hvort hann sé tilbúinn til og telji ástæðu til að skoða það. Síðan vil ég segja, af því að hér var talað um námsefni og ýmislegt annað, að námsefni og námskerfi eru ólík í skólum og auðvitað einnig skólabragurinn. Liggur ekki fyrir að tíminn sem ætlaður er til þess að koma með tillögur í svona stóru og viðkvæmu máli er of skammur? Ég verð að spyrja hvort ráðherra sjái fyrir sér að ef áfangaskólar og bekkjarkerfisskólar sameinast þá verði það fyrirkomulag áfram, þ.e. hvort tveggja. Eða eigum við að gera ráð fyrir því að bekkjarkerfið hverfi? Getur hvort tveggja verið áfram? Ég ætla ekki að halda því fram að það geti ekki hentað að sameina einhverja skóla, nýta betur fjármuni eins og ráðherrann nefndi. En ég spyr líka: Hvað með litlu skólana, sem væntanlega eru erfiðari rekstrareiningar en þeir stærri? Megum við eiga von á því í framhaldinu að minni skólar í dreifbýlinu verði settir undir sameiningarhatt? Við þurfum nefnilega að sjá að þessar fyrirætlanir skili bæði faglegum og samfélagslega jákvæðum áhrifum? Það er mikið óöryggi í framhaldsskólakerfinu eftir þetta og mörgum finnst aftan að sér komið með þessari framsetningu. Það var þess vegna sem ég vildi eiga þessa umræðu við hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa mjög svo gagnlegu umræðu og ég fagna henni og þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar. Ég næ því miður ekki á tveimur mínútum að svara öllum þeim sem beindu spurningum til mín en mér finnst þetta gefa tilefni til þess að við tökum menntamál oftar upp í þingsal Alþingis. Fyrst vil ég þó segja um þessa vinnu sem nú er að fara af stað, varðandi samtal við alla aðila, og við þá sem halda því fram að þessi stýrihópur sé settur af stað með það að markmiði að ákveða nákvæmlega hvernig niðurstaðan á að vera að ég hvet þá einstaklinga til að skilgreina betur í eigin huga hvernig þeir líta á samtal og samvinnu og samráð vegna þess að m.a. í fréttatilkynningu menntamálaráðuneytisins er talað um mögulega samvinnu eða sameiningar viðkomandi skóla. Þegar við förum í svona vinnu erum við að tala um að fara í frummatsgreiningar á því hverju þetta geti mögulega skilað. Ráðherrann sem hér stendur ætlar ekki að fara að svara því nákvæmlega hvort þetta muni skila einhverju eða ekki. Það er ekki verið að horfa eingöngu á fjármagn í því sambandi, af því að einhverjir hafa nefnt það hér, heldur líka á gæði, styrkleika, möguleika á því að sækja fram fyrir nemendur á þeim svæðum og í þeim skólum sem um ræðir. Virðulegur forseti. Þegar við ræðum þetta líka, allar þær áskoranir sem nefndar voru hér, þá vil ég nefna aðgerðir sem við erum með í aðgerðaáætlun menntastefnu sem lýtur m.a. að námsgögnum, lýtur að skólaþróun þar sem við þurfum að ráðast í skólaþróunarverkefni á öllum skólastigum, aðstoð og þjónustu við kennara, m.a. til þess að takast á við breytingar sem eru að verða. Lítum á skólaþjónustu. Lítum á einstaklingana af erlendum uppruna, hvernig við þurfum að efla þá, námsgögn o.fl. Það kostar líka fjármuni og það sem ég nefndi í mínum upphafsorðum var að við höfðum metið þessar breytingar á um 3 milljarða á ársgrunni. Við erum að fá til þess 1 nýjan milljarð á hverju einasta ári en þá vantar 2 milljarða upp á. Það sem við erum að velta fyrir okkur er: Er mögulegt að nýta fjármagn betur, m.a. vegna húsnæðis, og skapa þá svigrúm til að ráðast í þessi verkefni sem þarf til þess að efla framhaldsskólastigið?