Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 119 svohljóðandi þáltill. um aukin gæði fiskafla: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj, að beita sér fyrir í samstarfi við hagsmunaaðila sjávarútvegsins að gæði fiskafla verði bætt til muna og þá sérstaklega með ísun í kassa eða samsvarandi geymsluaðferðum.“ Það ætti öllum að vera ljóst, að samhliða veiðitakmörkunum, eins og nú eiga sér stað í verulegum mæli, ber einnig að leggja ríka áherslu á að sá afli, er berst að landi, sé nýttur eins vel og kostur er á. Nú er það svo, að meiri gæðakröfur eru gerðar til hráefnis, sem fara skal í frystingu, heldur en ef um söltun eða herslu er að ræða. Með tilliti til þess óvissuástands, sem nú ríkir á mörkuðum Íslendinga fyrir hertan fisk, svo og vegna þeirrar sölutregðu á saltfiski, sem átt hefur sér stað í Portúgal, ber að mati mínu að leggja aukna áherslu á frystingu sjávarafla. Nú er það einnig svo, að fiskur, er fer til herslu til Nígeríu, er af lægri gæðaflokkum heldur en sú skreið sem fer t.a.m. til Ítalíu. Sama gildir um saltfiskmarkað okkar í Portúgal, en hann er einkum ætlaður fyrir lægri gæðaflokka saltfisks. Ber því að leggja ríka áherslu á að gæði fiskafla séu slík, allt frá því að fiskurinn er veiddur til þess að hann er tekinn í vinnslu og í vinnslunni sjálfri, að hann fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru til góðs saltfisks eða góðrar skreiðar en þó sérstaklega til frystingar. Að mínu mati er árangursríkasta aðferðin til að ná þessu markmiði að kassa fisk um borð í veiðiskipi, en sú vinnslu- og geymsluaðferð hefur rutt sér til rúms í fiskvinnslunni hérlendis. Nú eru það einungis tiltölulega fá skip sem eru sérstaklega hönnuð með kössun á fiski í huga. Er þar einkum um að ræða hina minni skuttogara. Einungis lítill hluti bátaflotans er þannig útbúinn að koma megi við kössun með góðu móti. Einnig má nefna að hinir stóru skuttogarar svonefndu voru fæstir miðaðir við notkun kassa er þeir voru byggðir. Þó eru til undantekningar frá því, og fjölmörgum þeirra hefur verið breytt í þá átt, að þeir geti einnig kassað fiskinn um borð. Það er ekkert vafaatriði, að kassavæðing skipaflotans muni skila sér mjög fljótt aftur í auknum gjaldeyristekjum. Má nefna fjölmarga kosti varðandi þetta atriði og vil ég nefna hér nokkra. Við kössun á fiski á hafi úti reynist gæðamat fisksins vera mun betra en ef um lausan fisk er að ræða. Nefna má að einungis eru greiddar svokallaðar kassauppbætur þegar fiskurinn er metinn í 1. flokk. Jafnframt má ekki setja meira í fiskkassa en ákveðið hámarksmagn. Einnig má nefna það, að fyrir vinnsluna skiptir miklu máli að fá fiskinn án þess að greiða fyrir ís í afla, en tekin er meðalvigt úr tíunda hverjum kassa til þess að fá út aflamagn. Þegar um lausan fisk er að ræða reynist oft, sérstaklega hjá bátaflotanum, vera töluvert ísmagn í afla. Einnig skilar kassafiskur mun betri árangri í flökun og er það stórt atriði í nýtingu hráefnis. Jafnframt hefur kassafiskur meira geymsluþol en laus fiskur sé hann rétt meðhöndlaður í frystihúsi. Sömuleiðis má geta þess, að hlutfall neytendapakkninga í vinnslu eykst til muna sé unnið úr kassafiski, en þessar neytendapakkningar skila að öðru jöfnu betri útborgunarverði en blokk. Einnig má benda á að við löndun úr skipi, ef aflinn er í kössum, skapast margs konar hagræði sem vert er að drepa á. Bæði er um að ræða einfaldari og erfiðisminni vinnu við löndunina sjálfa svo og við flutninga frá bryggju til vinnsluhúss. Þessir flutningar eru mun auðveldari og fara mun betur með fiskinn heldur en ef um lausan fisk er að ræða. Vinnslurásin með lausan fisk er sú, eins og hv. alþm. þekkja vafalaust, að honum er landað í málum, sturtað á vörubíl, 8–9 tonn á hvern vörubíl, keyrt upp í hús, sturtað þar á gólfið og ísað yfir og síðan pikkaður upp á færibönd til flökunar og frekari vinnslu. Þarf ekki að hafa mörg orð um það, að slík meðferð á hráefni bætir það ekki þegar kemur að úrvinnslu fisksins. Mig langar til að víkja nokkuð að aðstöðu um borð í skipum með tilliti til kössunar. Ég nefndi fyrr að litlir skuttogarar væru yfirleitt þannig útbúnir að kassa megi afla að verulegu leyti. En iðulega er talið að ekki megi koma með kassafisk að landi sé veiðiferð lengri en 10–11 daga. Því er það algengt á skuttogurunum, sem eru lengri tíma úti, að afli fyrstu tveggja daganna er hafður laus og eftir fyrstu tvo, þrjá dagana er kassað. Þetta gefur betri árangur en að kassa frá upphafi veiðiferðar. Hins vegar má nefna það, að víðs vegar um landið eru minni skuttogarar einungis viku til tíu daga á veiðum og þá kemur ekki upp það vandamál er ég drap á áðan. Hins vegar er um vandamál að ræða í sambandi við bátaflotann sem þarf að bæta úr. Það þarf að gera margvíslegar breytingar á bátum til að þeir geti kassað aflann með góðu móti. En vert er að geta þess, að miðað við kössun nýtist rúm í skipum mun verr en ella. Má þar til nefna um síldveiðarnar, sem hafa stóraukist undanfarin ár, að ekki hefur tekist að fá menn til að kassa síldina, þótt ekkert vafaatriði sé að slíkt mundi bæta verulega hráefnið, þ.e. síldina. Geta má þess í þessu sambandi, að við verðlagningu síldar eru ekki greiddar kassauppbætur, en gert ráð fyrir að síldin sé í kössum, en slíkt þekkist varla, þannig að þar er um að ræða misbrest í verðlagningu. Einnig má nefna sem kost varðandi kassavæðingu að koma má upp kældum geymslum, jafnvel við bryggjur, sem gætu nýst húsunum sameiginlega, en stórt atriði í kassavæðingunni, er að ekki einungis er nóg að koma kössum um borð í skip, heldur verður að útbúa aðstöðuna í landi þannig að sem best nýting fáist, og höfuðatriðið í því sambandi er að komið verði upp sem víðast kældum hráefnisgeymslum. Það eru dýrar framkvæmdir, og eins og staðan er núna hjá fiskvinnslufyrirtækjum er mjög erfitt að koma kældum hráefnisgeymslum upp. Einnig má nefna það, að húsrými í frystihúsum hérlendis er oft takmarkað. Í tengslum við kælingu og geymslu á kassafiski í húsum þarf að koma upp þvottavél fyrir kassana svo og geymslu fyrir tóma kassa. En kassar taka mjög mikið pláss í frystihúsum og víða horfir til mikilla vandræða með húsrýmið. Er því sérstök ástæða til að vekja athygli á þeirri hugmynd að sameinast verði í einstökum byggðarlögum um a.m.k. geymslur fyrir tóma kassa við bryggju þess byggðarlags. Hitt málið, að koma upp sameiginlegri kældri geymslu fyrir stærri byggðarlög, það er stærra mál og erfiðara í framkvæmd en geymsla fyrir tóma kassa, þó að vissulega beri að stefna að því að menn geti nýtt sameiginlega stærri einingar. Jafnframt má benda á það, að með kassanotkun er hægt að auka sjálfvirkni að miklum mun, bæði við löndun, eins og fyrr var á drepið, svo og í húsunum sjálfum. Á ég hér við sérstök færibönd sem losa kassana sjálfkrafa, þeir renna sjálfkrafa inn í þvottavél þegar búið er að tæma þá og fiskurinn gengur áfram í vinnslurásina. Mér er kunnugt um að hugvitsmenn í Vestmannaeyjum hjá vélsmiðjunni Völundi eru að hanna slíkt kerfi um þessar mundir, og ber að lofa framtak þeirra í þessum málum hér á hinu háa Alþingi. En eins og mönnum er kunnugt um stóðu bræðurnir Halldór og Gunnlaugur Axelssynir fyrir þróun og smíði hinna svokölluðu fiskflokkunarvéla sem reynst hafa vel í mörgum frystihúsum hérlendis og eru orðnar útflutningsvara frá Íslandi. Mig langar að víkja nokkrum orðum að kostnaði varðandi kassavæðingu. Fiskkassar eru dýrir, kosta u.þ.b. 400–500 kr. kassinn. Engin kassaverksmiðja er hérlendis sem getur smíðað þessa kassa og eru kassarnir yfirleitt keyptir frá Noregi, en þó eitthvað frá Frakklandi. Ekki er ólíklegt að gera ráð fyrir að bátur, sem bera ætti 30–40 tonn, yrði að fjárfesta sem svaraði 5–6 millj. kr. í kössum, einungis í kössunum einum. Fyrir togara, sem verið væri að kassavæða, þyrfti að kaupa kassa fyrir u.þ.b. 25 millj. kr. Gera verður ráð fyrir að fjöldi kassanna sé slíkur, að eitt og hálft til tvöfalt gengi sé til af þeim. Vert er að geta þess í sambandi við kassa, að það er grátlegt, ef þessi geymsluaðferð á að vera til frambúðar, að við höfum ekki manndóm í okkur til að koma upp verksmiðju sem geti framleitt slíka kassa hérlendis. En það er mitt mat, og fer ég þar reyndar örlítið út fyrir það efni sem ég er að ræða um, að við þyrftum að auka iðnað í tengslum við sjávarútveg, því að það er iðngrein sem við kunnum. Varðandi breytingar á lestum og aðstöðu um borð í skipum er stórt verkefni fram undan og mjög kostnaðarsamt. Þess má líka geta í sambandi við kassa, sem ég hef nú gert að miklu umræðuefni, að eitt bretti fyrir kassa, sem ber um 8 kassa, kostar 40–50 þús. og það þarf hundruð af þeim. Menn geta því reiknað út að verulegar upphæðir eru bundnar við þessa þróun. Nú hefur sú venja komist á við kassakaup á undanförnum árum, að skipið fjármagni helming og vinnslustöðin helming, enda er um að ræða kosti fyrir báða aðila. Fiskveiðasjóður lánar út á kassakaup, en að mínu mati er ekki nóg gert til að stuðla að þessari þróun sem ég tel vera mjög jákvæða. Að mínu mati er nauðsynlegt að veitt verði hagstæð lán til kaupa á kössum og til breytinga á skipum svo og til að koma upp kæligeymslum í einstökum vinnsluhúsum. Það er mitt mat, að gera beri sérstaka áætlun með því markmiði að kassavæða togara - og bátaflotann en eins og áður er vikið að mun slík fjárfesting skila sér mjög fljótlega aftur. Varðandi vertíðarafla báta má taka fram, að vertíðir eru ekki lengur þar sem þær voru. Er full ástæða til að taka mið af því í þessu samhengi, að þeir toppar, sem áður fyrr voru á vertíð, eru ekki lengur fyrir hendi. Þau vinnubrögð að koma með óslægðan netafisk, tveggja nátta eða svo, eru varhugaverð og ekki nauðsynleg. Það er vitað mál, að netafiskur er ekki í sama gæðaflokki og annar fiskur, og ef hann er orðinn eldri en góðu hófi gegnir kemur það einungis niður á verði til sjómanna í gegnum gæðamatið svo og í erfiðari vinnslu, þannig að fiskurinn fer í lægri gæðaflokka í saltfiski og skreið. Mér þykir vert að geta þess hér, að einn bátur frá Hafnarfirði, Pétur Jónsson, var á síðustu vertíð á netaveiðum. Þetta er stór bátur og er við loðnuveiðar. Þegar hann fór á net á vertíðinni í vetur slægðu þeir fiskinn um borð, kössuðu hann og tóku netin upp í hvert skipti sem báturinn fór í land. Þessi tilraun, - ef má kalla það svo, þetta hefur sjálfsagt verið gert oft áður, - kom mjög vel út og ég held að það verði mun almennara, að þetta verði gert á næstu árum. 
             Kassavæðing bátaflotans þýðir að bátar geta ekki komið með jafnmikið magn að landi og áður var. Það álít ég ekki sérstaklega stórvægileg rök gegn kassavæðingu, þar sem orðið er býsna sjaldgæft að bátar komi með fullfermi að landi þó að á vertíð sé. Varðandi þá hugmynd, sem ég drap á fyrr, að komið verði upp sameiginlegri kassamóttöku eða kassageymslu fyrir frystihús, má geta þess, að vísir átti að vera kominn að því hér í Reykjavík, þar sem ég þekki vel til fiskvinnslu, en líklegt er að það mál strandi á peningaleysi. Ég álít reyndar að það sé ekkert höfuðatriði, hvort fiskurinn sé geymdur í húsunum sjálfum, ef pláss er fyrir hann, eða í sameiginlegri móttöku. Það er svo með flesta, sem eru að vinna úr fiski í frystihúsum, að þeir vilja gjarnan hafa fiskinn hjá sér, vilja e.t.v. ekki sækja hann jafnóðum eftir hendinni. Hins vegar er óhætt að vekja athygli á því, að með tilkomu kassa verða skipti á fiski, sem eru bráðnauðsynleg til að jafna hráefnisöflun, auðveldari en nú er. Þróun þessa skiptimarkaðar er komin lengst hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu, þar sem er einstaklega góð samvinna meðal allra frystihúsanna í Reykjavík og Hafnarfirði um skiptingu á hráefni. Það er sama hvaða skip er inni, menn ganga í það, borga aftur í fiski þegar annað skip kemur, og væri ástæða til að fleiri landshlutar tækju sér það samstarf til fyrirmyndar. Þó að mér hafi orðið tíðrætt um kassa, þá er það ekki svo, að það sé eini hluturinn í heiminum til þess að geta bætt gæði hráefnis. Það eru til aðrar aðferðir, og má nefna fisktanka í frystihúsunum sjálfum, en við þekkjum dæmi slíks hér á landi á Húsavík. Þar er laus fiskur settur í tank sem er fylltur með vatni. Það er stöðugt rennsli á vatninu, og þetta eykur geymsluþol fisksins verulega. Hafa verið gerðar miklar tilraunir á þessu sviði í Noregi og þetta er orðið algengt þar. Einnig má nefna þá þróun, að tankar séu hafðir um borð í skipum. Við þekkjum reyndar lítið af því hérlendis, en það er í sambandi við bræðslufisk, loðnu eða kolmunna. Varðandi tankskip hér man ég ekki eftir nema einu dæmi. Hins vegar er þetta mjög útbreitt í Noregi og talið mjög jákvætt í þeirra bræðslufisksútgerð. Það er ekki að efa að fiskur, sem geymdur er í rennandi vatni eða sjó, geymist mun betur ísaður fiskur, hvort sem hann er laus eða í kössum. Hins vegar eru vandamál í sambandi við losun á fiski úr tönkum sem eru um borð í skipum, og þá er ég að tala um bolfisk. Það eru vitanlega engin vandræði að losa bræðslufisk úr tönkum þar sem dælt er. Það eru til og verið að þróa nánar í Noregi sérstakar dælur fyrir bolfisk. Þetta hefur reyndar verið reynt í Kanada líka og að ég best veit notað þar verulega. Varðandi tanka held ég að það sé þróun sem stefni rétt, en ekki sé tímabært að ganga út frá þeim í þau skip sem við eigum núna og ég hef lagt aðaláherslu á í þessu máli varðandi kössun. Við erum að ljúka núna norsku byltingunni. Hátindurinn er nýi Júlíus Geirmundsson, sem er mjög reyndar svipaður og allir Vestfjarðatogararnir voru. Það eru skip sem er kynslóð út af fyrir sig. Næst þegar við kaupum togara, en það verður innan tveggja, þriggja ára, verður þetta tekið strax upp við byggingu skipanna. Hins vegar er mjög erfitt varðandi bátaflotann að breyta skipum þannig að tankar komist í þau. Ég álít að það sé dýrara en að setja kassa um borð. Einnig langar mig til að geta um hugmynd sem hefur verið prófuð í tilraunaskyni. Það er að setja fisk í gáma um borð í fiskiskipum. Það eru gámar sem rúma eitt tonn, tvö tonn og upp í tuttugu tonn. Þá er fiskurinn einfaldlega settur í gám sem er fylltur af sjó þannig að ekkert loftrúm myndast. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef frá Birni Dagbjartssyni sem hefur mikinn áhuga á þessu máli, hefur þetta reynst mjög vel og ég veit að hann hefur persónulega mjög mikla trú á þessu máli. Þá er það hugsað þannig við löndunina, að gámarnir eru einfaldlega teknir úr skipunum, eins og þegar verið er að losa flutningaskip, og fluttir á bílum upp í vinnslustöð, þar sem gámarnir eru síðan geymdir þar til fiskinum hefur verið dælt úr þeim eða runnið úr þeim. Þetta er athyglisverð þróun og ég er nokkuð hrifinn af þessu. Þetta leysir mörg vandamál, t.a.m. við losun og geymslu í frystihúsum, að geta staflað fiski upp í gámum. Við verðum að fylgjast vel með þessum atriðum. Þessi gámamál eru hins vegar líka atriði sem koma í næstu kynslóð skipa okkar, og við höfum hingað til fylgst með öllu því sem er að gerast á markaðnum varðandi nýjar aðferðir við fiskveiðar. Hins vegar getur verið að þessi gámageymsla henti mun betur fyrir heitari lönd, svo að kostur við þetta væri e.t.v. takmarkaðri hér en þar. Samt sem áður er rétt að fylgjast mjög vel með þessum málum. Ég nefni í grg. eitt atriði sem ég tel vera mjög stórt í sambandi við þetta, og það er að sjómenn njóti verulega aukinna gæða aflans. Eru fordæmi fyrir því í kassaprósentunni, sem er núna 12% fyrir 1. flokks fisk í kassa. Þessi kassauppbót ætti að mínu mati að vera hærri og það á að vera miklu meiri munur á 1. og 2. flokki og ég tala nú ekki um 3. flokks fisk, sem sést nú orðið sjaldan til allrar hamingju. Þessi munur ætti að vera meiri því að fiskurinn er takmarkaður í sjónum og það er aðalatriðið hjá okkur að fá sem mest út úr honum. Það er ótrúlegt fé sem liggur í 1% af fiski. Mig langar til að nefna líka varðandi kössunina, - ég hef gert smávegis tilraunir með það, - að sennilega er einn aðalkosturinn við kassa sá, að fiskurinn rýrnar sáralítið í þeim. Hins vegar laus fiskur, sem liggur á gólfi móttöku, það er ótrúlega mikið sem sígur úr honum á nokkrum dögum. Það er svo hjá flestum húsum, að þau verða að taka inn afla til nokkurra daga, og þá er oft á síðasta degi orðið lítið eftir af fiskinum nema í blokkarvinnslu. Að lokum langar mig að geta þess, að það er von mín að þetta mál fái framgang. Ég tel að ég hafi fært ýmisleg rök að því, að hægt sé að bæta sjávarafla, og bent á ýmsar leiðir í því sambandi, og ég legg þar höfuðáherslu á fjármagnshliðina. Ég held að þeir, sem eru við sjávarútveg, geri sér grein fyrir, bæði sjómenn og aðrir, að þetta er stórt atriði og skilar sér mjög fljótt. En þar verður að koma til, að það verður að vera tryggt að menn geti gert þetta fjárhagslega séð. Ég lít á þetta mál sem einn lið, kannske lítinn þátt í þeirri viðleitni að gera þá stóriðju okkar Íslendinga, sem sjávarútvegurinn er, enn fullkomnari og betri til að kljást við erlendar þjóðir á heimsmörkuðum. Og ég vil að lokum, herra forseti, leggja til að þessari till. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. sjútvn.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hv. þm. Ágúst Einarsson flytur hér og leggur til að Alþ. feli ríkisstj. að hafa forgang um, varðandi það að stuðlað verði að auknum gæðum fiskafla og þá sérstaklega með ísun í kassa, er vissulega þess virði að Alþ. fjalli um hana. Það mun nefnilega mála sannast, að einmitt á leiðinni frá því fiskur kemur inn yfir borðstokkinn og þangað til hann kemur á vinnsluborð í frystihúsi getur verðmæti afla rýrnað ákaflega mikið. Mér segja sérfræðingar að með tiltölulega ódýrum aðgerðum væri hægt að auka stórlega verðmæti þessa afla frá því sem það yfirleitt er núna. Aftur á móti, eins og hv. flm. má vera vel kunnugt, er ekki með öllu ljóst á þessari stundu til hvaða ríkisstj. eða hvers konar máli þessu yrði vikið. En þau mál eru nú rædd annars staðar. Mér þótti hv. þm. gera þessu máli góð skil í ræðu sinni, enda er hér um að ræða sérgrein hans, og ég er honum þakklátur fyrir þá fræðslu sem hann veitti okkur hér í d. um grundvallaratriði í þessu sambandi. Því fer að vísu víðs fjarri, að ég geti stært mig af því að hafa það sem kalla mætti brúklegt vit prívat og persónulega á þessum málum. Þó var það svo, að þegar ég vann á fréttastofu ríkisútvarpsins, þá hafði ég það aukastarf í ein fjögur ár í samvinnu við fisksölusamtökin að vinna að fræðslu um þessi mál í útvarpi, þ.e.a.s. meðferð á ferskum fiski upp úr sjó, og er minnisstætt að einmitt árið 1963 lágu fyrir upplýsingar um það, sem taldar voru áreiðanlegar, að verðmæti vertíðarafla upp úr lest hér sunnanlands á hávertíðinni var talið rýrna um 18% vegna illrar eða ófullkominnar meðferðar á fiskinum frá bátshlið og á vinnsluborð í frystihúsi. Samkv. upplýsingum hv. flm. mun að langmestu leyti hafa tekist að sneiða hjá skemmdum af þessu tagi við það að tekin var upp ísun í kassa um borð í fiskiskipum, þar sem síðan þarf ekki að hrófla við aflanum fyrr en hann er beinlínis tekinn til vinnslu á borði í frystihúsi. Ef ég man rétt hófst fyrsta tilraunin, sem gerð var með annars konar kælingu og geymslu á fiski um borð í skipi, raunverulega 1963 með tilkomu Héðins frá Húsavík, sem Jón Ármann Héðinsson og bræður hans stóðu að því að láta byggja úti í Noregi. Þetta skip var þá, ef svo má segja, framúrstefnuskip á ýmsa lund að útbúnaði, ákaflega vandað, enda vel undirbúin smíði þess, en skipið var búið tanklest til þess að geyma í afla, og þá var fyrst og fremst hugsað til síldarinnar, til þess að geyma fisk í kældum sjó. Hér kem ég einmitt að því, sem gerir það að verkum að ég leyfi mér að efast um það hól sem hv. frsm. og flm. bar á íslenska útvegsmenn fyrir það að fylgjast vel með nýjungum í fiskiskipasmíði erlendis. Reyndin varð sú með Héðin, að tanklestin góða kom aldrei að gagni vegna þess að þeir eigendur og útgerðarmenn stóðu einir að þessu geymsluformi og síldarmatið neitaði að taka við síld, sem geymd var í kældum sjó til söltunar, á þeirri forsendu að það hefði fækkað, eins og var komist að orði, - ekki skemmst hreistur, heldur fækkað hreistrum, eins og ég las í bréfi, á síldunum sem geymdar voru í þessum tanki, enda þótt það væri efalaust, að vikugömul síld geymd í þessum kælda sjó var jafngóð og síld veidd fyrir nokkrum klukkustundum. Vegna þess að þeir stóðu einir að þessu, þá fékkst ekki neinn þrýstingur til þess að knýja fram að það yrði þó gerð tilraun með að salta þessa síld og ganga úr skugga um hvort hún þætti ekki betri verslunarvara fyrir bragðið. Við skulum hrósa íslenskum útvegsmönnum og skipstjórnarmönnum og fiskimönnum fyrir ótalmargt annað en það, að þeir hafi fylgst vel með nýjungum og verið fljótir að tileinka sér nýjungar í gerð fiskiskipa erlendis. Þeir eru duglegir, þeir eru áræðnir, þeir kunna öllum mönnum betur að standa að verki um borð í þeim skipum sem við gerum út, en þeir eru sannarlega oft og tíðum seinir til að tileinka sér nýjungar, sem m.a. sést á því, að þeir skuli ekki einu sinni hafa fengist til þess að gera tilraun til þess að gera út færeysku maritimetýpuna af bátum hérna, þ.e.a.s. samsteypuskipin, línuskip, skuttogara og netaveiðiskip, eins og Færeyingar hafa gert þessi skip út með ágætum árangri nú í 8 ár frá upphafi. Ég vil taka heils hugar undir þá skoðun hv. flm. þessarar till., Ágústs Einarssonar, að nauðsynlegt sé að við verðlaunum fremur en við nú gerum sérstaklega góða meðferð á sjávarafla um borð í bátunum. Það tek ég undir heilshugar. Á þetta atriði var einmitt lögð ákaflega mikil áhersla undir lokin á síðustu góðu vetrarvertíðunum hér við land, frá 1961 og fram til 1965, einmitt á þeim árum þegar landburður. var af vænum þorski sunnanlands og hér við Faxaflóa, á árunum þegar stóri þorskurinn, Grænlandsþorskurinn, var tekinn í nót og bátarnir komu með upp í 110 tonn af þessum þorski, svo sannarlega glænýjum, veturinn þegar allt í einu vantaði salt til þess að verka þennan stórfallega þorsk og varð að senda hann nýjan í gúanó hér á Faxaflóahöfnunum vegna þess að það vantaði salt til þess að verka hann. Á þeim vetri var af skiljanlegum ástæðum hengt upp ákaflega mikið af fiski, þó í óvissu væri að verka hann í skreið, og jafnt úrvalsfiskur í því formi sem hann kom í land sem netamorkur og svokallaður draslfiskur. Þá var ágætur markaður, þá var ágætt verð fyrir Afríkuskreiðina okkar, prýðisverð. Mér er það minnisstætt þegar forsvarsmenn fiskkaupenda voru að kvarta undan því, að morkurnar væru keyptar svo háu verði til þess að hengja þær upp, að slagaði hátt upp í það verð sem borgað var fyrir úrvalshráefni. Þá voru svörin af hálfu Sambands skreiðarframleiðenda einfaldlega þau, að svona gott verð fengist fyrir „beinin,“ eins og þessi vara var kölluð, í Afríku. Enn liggur sú ástæða til grundvallar fyrir tiltölulega litlum verðmun á úrvalsfiskinum og annars flokks fiski. Hv. frsm. prísaði raunverulega guð fyrir það, að þriðja flokks fiskurinn skyldi h.u.b. vera horfinn. Það er miklu minna um hann núna en áður var. Ástæðan fyrir því, hvað verðmismunurinn er lítill, er beinlínis sú, að það fæst tiltölulega gott verð fyrir þessa vöru enn í dag á markaðnum og menn fást þá ekki til þess að hugsa út í það, að ástæðan fyrir því, að við getum selt annars flokks fisk á tiltölulega háu verði, er sú, hvað við getum boðið fram mikið af fyrsta flokks fiski. Ég hygg að það sé nefnilega rétt, að þetta dæmi hafi ekki verið reiknað til enda. Ég hygg að einnig beri að þakka það, að við losnum nú við tveggja og þriggja nátta fiskinn úr þorskanetunum hér sunnanlands. Það ber að þakka, þótt ástæðan sé nú efalítið sú hryggilega staðreynd, hvað fiskigengd hefur minnkað hérna á fiskislóðinni, því það er satt, það veit ég, að þær reglur um takmarkanir, sem settar voru við netafjölda á fiskislóðinni hérna, bæði á miðum Eyjabáta og á Selvogsbankanum, voru þverbrotnar. Dæmið, sem hv. þm. Ágúst Einarsson nefndi um útgerðina á Pétri Jónssyni á netavertíðinni í fyrravetur, er merkilegt vegna þess að þar kom í ljós ekki aðeins að verðmæti afla, þrátt fyrir þennan tiltölulega litla verðmun á úrvalsvörunni og annars flokks vörunni, jókst stórlega við þessa aðferð, heldur stórminnkaði veiðarfærakostnaður með því að standa þannig að veiðunum að taka netin um borð. Ég geri ráð fyrir að ýmsir þeir útgerðarmenn, sem hafa til þess skip, því sannleikurinn mun vera sá, að þetta er ekki auðvelt nema á tiltölulega stóru netaskipi, það er ekki auðvelt að standa að veiðum á þennan hátt nema á tiltölulega stóru netaskipi, en ég hef ástæðu til þess að ætla að fleiri útgerðarmenn muni nú fara út á þessa braut, því það er ljóst mál að við getum, ef rétt er að staðið, fengið afbragðsvöru úr netunum. Við fáum fullt eins góðan fisk til vinnslu úr netunum og við fáum af línu ef þannig er að málunum staðið. Það er efalaust rétt, sem hv. flm. sagði, að við eigum óhægt um vik að breyta a.m.k. sumum hverjum af þeim togurum sem ekki voru hannaðir með kassanotkun í huga svo það verði skip framtíðarinnar. Ég tek undir ósk hans um að þetta muni einmitt gerast á næstu 3–4 árum, að við förum að fá hin nýju skip. Hafi nokkur vitleysa verið étin upp af manni eftir mann í óhófi í stjórnmálaumr. hér á landi síðustu árin, þá er það sú, að við þurfum ekki að halda áfram að bæta við okkur nýjum skipum. Ég geri ráð fyrir að skipin, sem hönnuð verða fyrir okkur á næstu tveimur árum og við fáum í not á næstu 3–4 árum, verði þannig úr garði gerð að við getum náð hinni bestu geymslu á aflanum um borð, og þá vildi ég gjarnan að við huguðum að því hvort ekki væri rétt að ætla þar einnig pláss undir slóg, sem nú er öllu hent í sjóinn, og undir þann smáfisk sem drepst í vörpunni hjá okkur og lendir um borð í skipunum. Honum er nú fleygt af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi vegna þess að ekki er geymsla um borð til þess að flytja þessi verðmæti í land til mjölvinnslu og úrvinnslu - fyrst og fremst af þeim sökum, en einnig til þess að fela hinn ótrúlega og ólögmæta feng aftur undir voðum Ægis konungs. Það er nefnilega orðið mjög aðkallandi að við festum í lög að hvert einasti uggi, hvert snifsi af lífrænum efnum, sem úr sjónum kemur um borð í skipin, verði flutt til lands, fyrst og fremst til þess að nýta fenginn til verðmætasköpunar og í öðru lagi til að auðvelda það að fylgst sé með því hvernig að veiðunum er staðið. Ég ítreka það, að mér finnst gott að mál þessarar tegundar skuli koma til umr. inni á hinu háa Alþingi, þótt ég sé þeirrar skoðunar, að e.t.v. hefði verið rétt að búa þetta á þá lund, að sjútvrn. og stofnunum þess yrðu falin ákveðin sérstök verkefni til að standa að í þessu sambandi og þá ætlaðir til þeirra starfa fjármunir. Það er ákaflega margt sem lýtur að meðferð aflans í landi fyrir utan frystinguna sem verða mætti til þess að auka verðmæti hans. Meginástæðan fyrir því, að okkur hefur ekki tekist eins og Norður-Norðmönnum í skreiðarverkun, sem þurrka fisk til sölu á Ítalíumarkaði, markaði í Grikklandi, og í Norður-Evrópu, er ekki sú, að við höfum ekki jafngott hráefni til þess að herða í þessu skyni og kunnum ekki til þeirra verka. Meginástæðan er veðráttan hjá okkur, þar sem við hengjum upp skreið okkar, harðfisk okkar á vetrarvertíð eða síðari hluta vetrar og eigum hann undir frostum. Fiskurinn má ekki frjósa, þá verður hann að svartri skreið sem ekki er nógu góð til þess að selja á hina dýru markaði. Mér er kunnugt um það, að einstakir framtakssamir hugvitsmenn hafa gert tilraun með það að herða fisk á þessum tíma með þeim hætti, að frostinu er bægt frá honum. Það hefur verið sett plastrjáfur yfir hjallana og hitað undir lítils háttar, þannig að ekki hefur frosið fiskurinn á meðan hann er að harðna. Þetta hefur verið ákaflega kostnaðarsamt með þessum frumstæðu aðferðum sem þeir hafa notað, þannig að vonlítið er e.t.v. að þurrka á þann hátt mikið magn af fiski á vetrarvertíð. En fullkomin ástæða er til þess að ætla að hægt væri að gera þetta á hagstæðari hátt, sérstaklega þó þar sem nóg er af heitu vatni og þyrfti ekki beinlínis að kynda með olíu undir slíkum hjöllum. Við komum sannarlega allmiklum fiski í dágott verð sem svartri Afríkuskreið á sínum tíma og gátum tínt úr stundum, þar sem vel tókst til og vel viðraði - eins og í Grindavík, að mig minnir 1956. Þá tókst að tína úr 15% af því, sem upp var hengt um veturinn, og selja á Ítalíumarkað fiska sem ekki höfðu frosið og fékkst fyrir ágætisverð. En yfirleitt miðuðum við skreiðarframleiðslu okkar við það að framleiða 3. og 4. flokks vöru og stóðum að þessu af ómyndarskap og stundum af óskaplegum sóðaskap. Mér er það minnisstætt einn veturinn af þessum sem ég fyrr tilgreindi, að ég vann á vegum sölusamtakanna að þessum fræðslumálum um meðferð á fiski að við sáum fisktegund í stórum hjöllum hér sunnalands, - staðinn vil ég ekki nafngreina, því þar býr gott fólk, - þar sem þorraufsinn var orðinn ýmist rauður eða grænn á lítinn. Ég man eftir stórum keiluförmum í Sandgerði sem komu að landi um miðjan janúar, en voru hengdir upp í marsbyrjun úr kösinni þar sem þeir höfðu legið fram að þeim tíma, - þá barst þar á land mikill afli og var lítið um vinnuafl, - og þegar eigendur þessa fisks voru spurðir að því, hvort úr þessu yrði nokkurn tíma matvara, þá var svarið það: Keilan er þannig gerð, væni minn, að það er svo sterkt á henni roðið. Hún heldur þessu. - Við höfum vafalaust spillt miklu fyrir okkur með göslarahætti og skeytingarleysi einmitt í meðferð þess afla sem við höfðum ekki vinnuafl eða afköst í frystihúsunum til að koma í verðmæta vöru, en mynduðumst þó við að verka úr eitthvað sem hægt væri að kalla matvæli til sölu. Við höfum vafalaust spillt stórlega fyrir okkur á erlendum mörkuðum með þessum hætti og einnig spillt viðhorfi fólks, sem að þessari matvælaframleiðslu vann, með því að setja það í að vinna á þennan hátt. Það er geysilega mikilsvert atriði fyrir okkur að brýna það fyrir vaxandi fjölda fólks, sem vinnur í fiskiðnaðinum, að það er að framleiða matvæli, það er að framleiða mat sem á að bjóða öðru fólki að borða. Þetta er ákaflega þýðingarmikið atriði í sambandi við vöruvöndun, að þeir einstaklingar, sem við þetta vinna, geri sér grein fyrir þessu. Enginn góður maður vill láta það um sig spyrjast, að hann gefi manni slæman fisk í soðið - hvað þá selji honum hann. Og ég efast ekki um að ákaflega þýðingarmikið atriði í sambandi við það mál, sem hv. þm. Ágúst Einarsson reifar hér, sé einnig þetta: að veita fólkinu okkar tilsögn í meðferð á þessu hráefni og vekja hjá því metnað til þess að framleiða góðar vörur. Herra forseti. Ég ítreka það, að ég tel þetta gott mál og ákaflega þýðingarmikið atriði fyrir þm. þessarar hv. d. að sérfræðingur á þessu sviði, sem þarna hefur reynsluna, Ágúst Einarsson, skyldi flytja þetta mál hér og gera grein fyrir því á þann hátt sem hann gerði.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 1. landsk þm., Ágúst Einarssyni, fyrir að flytja þessa till. hér á þingi. Það er vel þess virði að ræða hér um nauðsyn á að auka gæði fiskaflans nú þegar hann minnkar stöðugt ár frá ári. Mér finnst ekki úr vegi að skýra nokkuð frá því, sem mönnum er kannske ekki kunnugt hér, sem áður hefur gerst í þessum efnum, t.d. á þeim tíma sem við í Vestmannaeyjum höfðum sæmilega rúm fjárráð og gátum, má segja, gert það sem við töldum nauðsyn á. Þá voru þar uppi allskemmtilegar hugmyndir um kassavæðingu einmitt fyrir bátaflotann. Þetta var á árunum 1971 og 1972. Við komumst í samband við ágætt danskt fyrirtæki, og það vann með okkur að tillögum og skipulagi að algjörri breytingu og nýjung við löndun á fiskinum og meðhöndlun hans í fiskvinnslufyrirtækjunum. Þetta mátti heita að vera komið á framkvæmdastig í lok ársins 1972. En því miður breyttust aðstæður okkar mikið í upphafi árs 1973, þegar eldgosið varð, svo að ekki varð meira af framkvæmdum. Því miður voru engir aðrir á Íslandi, sem höfðu frekari áhuga á þessu, en við. Þetta starf, sem þarna hafði farið fram og var komið í rauninni á framkvæmdastig, fór því yfir til Færeyja. Og það er það sem gerðist í Færeyjum, að þeir tóku við þessu sem búið var að vinna hér, framkvæmdu það. Það er það sem Íslendingar og aðrir hafa streymt til að skoða í Færeyjum, þ.e. þetta starf sem hér var búið að vinna, og þar er það í framkvæmd. Þetta er einnig komið til Grænlands og reyndar að nokkru til Kanada. En engir aðrir en við höfðum áhuga á þessu á sínum tíma á Íslandi. Það er kannske ekki ástæða til að skýra frá því, að út úr þessu kom 500 lítra gerviefniskassi sem fyrirtæki í Noregi framleiddi og fór reyndar á hausinn á að framleiða, svo þetta, sem við vorum byrjaðir á hafði ýmis áhrif sem menn gerðu sér ekki grein fyrir í upphafi. Það er enginn vafi að kassavæðing hefur í sjálfu sér haft mjög mikil áhrif í togaraflotanum. En ég held að það verði ákaflega erfitt fyrir okkur að koma við kassavæðingu á bátaflotanum okkar, vertíðarflotanum. Þess vegna þurfum við að fara aðrar leiðir á meðan við notum hann, en ég sé nú ekki fram á annað en að það verði gert. Ég held að það megi alveg eins ná sama árangri með aukinni hillulagningu og auknum kröfum um meðferð aflans um borð í bátunum. Það er einnig margt sem hefur áhrif á gæði hráefnisins. Það er útivera skipanna sem er allt of löng orðið hjá okkur, það er togtími togskipanna, það er fjöldi veiðarfæra, fjöldi neta og reyndar hve lengi þau liggja í sjó hjá netaveiðibátunum og ýmislegt annað. Til þess að bæta þetta þarf náttúrlega að auka áróður og kannske setja strangari reglur en nú gilda. Ég tel t.d. ekki útilokað að við settum reglur um útivist veiðiskipa okkar, nákvæmlega eins og Færeyingar hafa gert. Þeir eru t.d. með hámarkstímann fjóra sólarhringa fyrir minni veiðiskip sín, eftir því sem mér er sagt. Á þessum tíma sem við vorum að vinna að þessu í Vestmannaeyjum, þá höfðum við líka fullan hug á því að byggja sameiginlega fiskmóttöku, sameiginlega ísframleiðslu og annað sem að gagni mætti koma. Því miður hafa aðstæður okkar breyst svo mikið nú á síðustu árunum, að við höfum ekki haft fjármagn til eins eða neins og orðið að berjast fyrir lífinu, eins og aðrir Sunnlendingar sem í þessum atvinnuvegi starfa. Ágúst benti á það, að toppar hefðu minnkað. Það er nú ekki alveg að topparnir séu gengnir yfir, því á hverri vertíð fáum við ansi erfiða toppa, a.m.k. hér sunnanlands. Það er ekki allra álit að tankvæðing sé það sem koma skal. Héðinn kom hér fyrstur með hana. Síðan var settur tankur í Dagrúnu, skuttogara Bolvíkinga. Því miður tókst mjög illa til um notkun hans og þeir áttu í miklum erfiðleikum með að leysa þau vandamál. Hvort þeim hefur tekist það enn þá er mér ekki kunnugt um.  Ég held að við getum vafalaust haft mikil áhrif á aukin gæði fiskaflans með auknum upplýsingum til fólksins sem í þessum atvinnuvegi starfar, bæði sjómanna og fiskvinnslufólks, og með áróðri, bæði meðal þess og annarra. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að við búum í mjög breyttu samfélagi frá því sem áður var, þegar allir uxu upp við það að fara strax - a.m.k. þeir sem voru við sjávarsíðuna - að kynnast sjávarfanginu og meðhöndlun þess frá fyrstu tíð og frá blautu barnsbeini. Nú er hér allt annað samfélag. Unglingarnir vita ekki mun á haus og sporði þegar þeir koma til starfa, því miður. Það er sú breyting orðin á. Ég held líka að stofnun eins og Fiskvinnsluskólinn gæti unnið þarna þarft starf, t.d. með endurmenntun fiskvinnslufólks, og Framleiðslueftirlit sjávarafurða gæti vafalaust orðið þarna að góðu liði með því að efla það og gera það virkara en það nú er. Það er full þörf á því að hækka vinnslustig sjávarafurða okkar, en hvað sem í því verður gert útheimtir það fjármagn. Ég held að það sé það fyrsta sem þarf að hyggja að, hvar á að taka það fjármagn og á hvern hátt á að nota það.



Herra forseti. Ég vil einungis þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa til máls um þetta atriði. Það væri hægt að ræða það lengur, en tíminn er orðinn naumur. Ég vil einungis taka heils hugar undir þær ábendingar og till. er komu fram í máli þeirra hv. þm., er töluðu, og vænti þess, að við eigum eftir að ræða þetta mál nánar, þar sem við sitjum allir í þeirri n. sem þetta mál fer til. Ég vil þakka þeim góðar umr.