Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. er borið fram af hv.þm.N.- Ísf. Er þar gert ráð fyrir, að breyt. sú, sem farið er fram á í frv., skuli aðeins ná til kaupstaða og kauptúna með yfir 300 íbúa. Það er efni frv., að eigi þurfi að birta lögtak með stefnuvottum, þegar um opinber gjöld er að ræða, heldur skuli nægja að auglýsa það á venjulegan hátt. Við 1. umr. málsins óskaði hv.þm. Barð. eftir því, að ákvæði þessi væru látin gilda um land allt. Hefir allshn. fallizt á það. Leggur n. því til, að frv. sé samþ. með þeim einum breyt., að þau ákvæði, sem hingað til hafa gilt í kaupstöðum, skuli framvegis gilda um land allt. Eftir því sem opinberum gjöldum fjölgar, verður lögtak tíðara. Er það ekkert annað en óþarfa kostnaður að láta stefnuvotta birta, ef um slík gjöld er að ræða, og alveg nóg að auglýsa á venjulegan hátt. Myndi þetta spara talsverðan kostnað. Vona ég svo, að hv. d. fallist á þessar tillögur.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil þakka hv.n. fyrir það, hvernig hún hefir tekið í málið. mér finnst það þó varhugavert, að ekki skuli vera ætlazt til, að sé meira en viku birtingarfrestur í sveitum. Í kaupstöðum mun oftast vera birt með viku fyrirvara, og mætti þá varla vera minna en hálfsmanaðar birtingarfrestur í sveitunum, til þess að allir geti glöggvað sig á því. Fundarboð eru venjulega birt með viku fyrirvara í sveitum, en oft vill verða misbrestur á, að allir geti séð þau á þeim tíma. Væri því ástæða til að hafa frestinn t. d. viku lengri þar. Þetta vildi ég biðja hv.n. að athuga til 3. umr.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Ég álít það sjálfsagt, að n. verði við þessari ósk hv.þm.N.-Ísf. Þó held ég, að það sé tæplega nauðsynlegt að hafa frestinn lengri en eina viku. Með auglýsingu eða birtingu er farið að eins og venja er til um birtingar á hverjum stað, og eftir till.n. verður reglan sú, að aldrei má gera lögtak hjá neinum fyrr en viku eftir að hann hefir fengið um það að vita, að lögtak á að fara fram. Annars er sjálfsagt að athuga þetta betur við 3. umr.

Flm. (Jón Ólafsson) Frv. þetta fer fram á að heimila atvmrh. að veita Jóni Þorleifi Jósefssyni skirteini til vélstjórnar á íslenzkum skipum. Maður þessi hefir að norskum l. réttindi til vélstjórnar á norskum skipum, og þykir því sanngjarnt, að hann njóti sömu réttinda hér. Eins og af grg. frv. sest, hefir þessi maður fengið mjög mikla æfingu í iðn sinni, og auk þess hefir hann mjög gott orð á sér og er reglusamur og passasamur í sínu starfi. Hygg ég, að ekki yrðu vandfengin honum til handa meðmæli frá skipaeftirlitsmanni ríkisins eða vélaeftirlitsmanni, ef til þyrfti að taka. Það, sem gerir þessum manni nauðsynlegt, að þessi heimild verði veitt, er það, hversu atvinna hans er stopul og óviss, vegna þess, að undanþága sú, sem hann verður að fá til þess að mega gegna vélstjórastörfum á íslenzkum skipum, er bundin því skilyrði, að vöntun sé á hæfum vélstjórum. Þar sem þessi maður er hinsvegar mjög fær í sinni grein, virðist ekki nema sjálfsagt, að honum séu veitt sömu réttindi hér eins og hann hefir í Noregi, enda er ekkert útlit fyrir annað en að hörgull verði á góðum vélstjórum hér á næstunni. Þó að nokkuð hafi raknað úr í þessu efni í seinni tíð, vantar samt mikið á, að nóg sé af vélstjórum hér enn sem komið er. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar og vænti þess fastlega, að hv. d. geti fallizt á þetta sanngirnismál. Óska ég þess, að málinu verði vísað til allshn., að lokinni umr.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Till. þessi lá fyrir þinginu í fyrra. Er hún loks var tekin til umr., eftir hinar mestu hörmungar, úrskurðaði forseti (JörB) hana fellda, þótt 12 greiddu atkv. með, en enginn á móti. Þar sem allmikið var um hana rætt í fyrra, er óþarfi að tala mikið að þessu sinni. Þessi þáltill. fer fram á það, að skilja beri 14. gr. 5. lið 1. um varnir gegn berklaveiki svo: Í fyrsta lagi, að ríkisstj. sé jafnan skylt að semja fyrirfram fyrir heilt eða hálft ár við sjúkrahús um kostnað af dvöl sjúklinga, í öðru lagi, að kostnaður á Vífilsstaðahælinu sé lagður til grundvallar við samningana, en þó tekið fullt tillit til alls aðstöðumunar, og í þriðja lagi, að ef ekki semst, þá megi ríkisstj. ákveða hámark daggjalda og tilkynna með minnst 6 mán fyrirvara, enda sé þá og miðað við kostnað á Vífilsstöðum. En ástæðan til þess, að ég flyt þessa þáltill., er sú, að hæstv. stj. hefir þverbrotið þessi lagafyrirmæli, eins og nú skal greina: Hæstv. stj. hefir ákveðið daggjöld án þess að leita samninga við sjúkrahúsin, neitað að greiða fyrir ljóslækningar á öðrum stöðum en í Kristnesi, Vífilsstöðum og Reykjavík, ákveðið daggjöld eftir á og ekki lagt Vífilsstaði til grundvallar, né tekið tillit til mismunandi aðstöðu á ýmsum stöðum á landinu. Afleiðingin hefir svo orðið sú, að nokkrum hluta berklavarnakostnaðarins hefir verið velt yfir á sjúkrahúsin, og þau síðan neyðzt til þess að leggja viðbótardaggjald á sjúklingana eða sveit þeirra. Þetta eru skýlaus brot á berklavarnalögunum, sem sjálfsagt er að fyrirbyggja, að hægt sé að endurtaka. Hvað ljóslækningastofunum viðvíkur, þá hefir það við engin rök að styðjast, að ríkisstj. geti ákveðið, að aðeins á fáum, vissum stofum sé sjúklingum borgaður styrkur. Hæstv. stj. hefir sjálf verið því fylgjandi, að sjúkrahús séu styrkt til þess að fá sér ljóslækningatæki, og þar með viðurkennt nauðsyn þeirra og gagnsemi í höndum hlutaðeigandi sjúkrahúslækna. Er því alveg meiningarlaust að neita að greiða lækningastyrk við þau. Og það myndi leiða til þess, að menn yrðu að eyða ærnu fé og tíma til þess að sækja í fjarlæg sjúkrahús, eða fara á mis við lækningarnar með öllu. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum nú, en vísa til umræðna og grg. á síðasta þingi. Legg ég til, að till. verði vísað til 2. umr. og allshn. að umr. lokinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Mér finnst óviðkunnanlegt að greiða nú atkv. um efni þál. Ég legg því til, að fyrri umr. verði frestað og málinu vísað til n.

Héðinn Valdimarsson Ég skil ekki vel hæstv.forsrh. Eftir orðum hans er það að greiða atkv. um efni máls að vísa því til 2. umr. Það segir sig sjálft, að með því taka menn ekki afstöðu að öðru leyti en því, að leyfa málinu að ganga til 2. umr.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta er misskilningur hjá hv. 2. þm. Reykv. Sömu reglur gilda ekki um þáltill. sem um frv., þar sem 3 umr. eru um frv., en aðeins 2 um þáltill. Við síðari umr. um þáltill. eru því greidd atkv. um efni till. Legg ég því til, að fyrri umr. verði frestað.

Magnús Jónsson Þetta ætti ekki að vera neitt ágreiningsatriði. Það horfir öðruvísi við um fyrri umr.þáltill. en 1. umr. frv., því fyrri umr.þáltill. samsvarar 2. umr. um frv. Álít ég því réttara að fresta umr. og vísa málinu til n.

Forseti (JörB): Sættir hv.flm. sig ekki við það, að umr. sé frestað og málinu vísað til nefndar?

Jú, ég geng að því

.

Flm. (Magnús Jónsson) Þetta litla frv. er svo ljóst, að ekki þarf að fylgja því úr hlaði með mörgum orðum. Eins og kunnugt er, eru málefni tveggja aðalatvinnuvega vorra, landbúnaðar og sjávarútvegs, athuguð í sérstökum n. innan þingsins. Nú álít ég, að kominn sé tími til þess, að þriðji atvinnuvegurinn, iðnaðurinn, sem nú er farinn að aukast hér á landi að talsverðum mun, fái líka sérstaka fastanefnd, sem taki málefni hans til meðferðar. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en vil aðeins óska þess, að frv. verði látið ganga til 2. umr. og allshn., að þessari umr. lokinni.

Flm. (Jón Ólafsson) Við þm. Reykv. flytjum þetta frv. samkv. ósk bæjarstjórnarinnar hér. Hefir því nýlega verið slegið föstu með dómi hæstaréttar, að utanbæjarmenn, sem hér eiga fasteignir eða hús, sem þeir leigja út og hafa þannig miklar tekjur af, eru ekki gjaldskyldir til bæjarins. Hinsvegar eru þeir utanbæjarmenn, sem hér hafa lóðarafnot, útsvarsskyldir hér. Er hér um ósamræmi að ræða, og fer frv. fram á, að það sé leiðrétt. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um svo einfalt mál, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til allshn., að lokinni þessari umr.

Pétur Ottesen Ég vil leyfa mér að benda á það, að það er ekki rétt hjá hv.flm. þessa frv., að neitt ósamræmi sé á milli þess, þó að mönnum sé gert að skyldu að greiða útsvar að einhverju leyti þar, sem þeir hafa lóðarafnot, þó að sama gegni ekki um þá, sem eiga fasteignir. Þetta er í fullu samræmi við útsvarslögin. Segir svo í 8. gr. þeirra 1., 2. málsgr., b.-lið, að leggja megi útsvar á gjaldþegn á fleiri stöðum en einum, ef hann hefir leiguliðaafnot af landi, þótt ekki fylgi ábúð. Þar með talin laxveiði, ábúð á jörð eða jarðarhluta, lóðarafnot, ef þau gefa arð, enda má þá ekki leggja á hann að því leyti í heimilissveit hans. Hér er eingöngu átt við lóðarafnot, sem menn hafa utan heimasveitar sinnar, en hinsvegar engin heimild gefin til þess að leggja útsvar á menn þar, sem þeir kunna að eiga lóðir, þó að þeir leigi þær öðrum. Hér er því um ekkert ósamræmi að ræða. Með þessu frv. er því stefnt inn á nýjar brautir um álagningu útsvara frá því, sem nú er í l. um þessi efni, þar sem frv. fer fram á, að maður, sem á jörð í einhverjum hreppi, en býr þar ekki, verði fyrir það útsvarsskyldur í þeim sama hreppi. Þó að frv. sé að vísu fyrst og fremst miðað við Reykjavík, má ekki gleyma því, að hliðstæður geta verið annarsstaðar á landinu, og vil ég því skora á þá n., sem fær þetta mál til meðferðar, að athuga gaumgæfilega, hverjar afleiðingar slíkar breyt. á útsvarslöggjöfinni sem þessi mundu hafa í för með sér. Hér er gengið í berhögg við núgildandi útsvarslöggjöf, sem stefnir að því marki, að útsvörin gangi að sem mestu leyti til heimasveitarinnar, því að það dregur vitanlega úr þeim tekjum, sem heimasveitirnar geta haft af útsvörum gjaldþegna sinna og eiga að hafa, ef þeir verða útsvarsskyldir á mörgum stöðum.

Flm. (Jón Ólafsson) Það er svo um þetta mál sem mörg önnur, að ekki er hægt að gera svo öllum líki. Það, sem einum er nauðsynlegt, getur komið illa við annan. Þó fæ ég ekki séð, að hægt sé að mæla móti því með nokkurri sanngirni, að Reykjavíkurbær fái nokkrar tekjur með þessu móti, þar sem þeir menn, sem hér er um að ræða, raka saman fé af þessum eignum sínum. Er allt öðru máli að gegna um jarðir, þar sem þetta getur verið varasamt, en því ætti að mega treysta, að sveitarstjórnirnar gengju ekki nær þeim mönnum, sem jarðir eiga og leigja, en hæfilegt má þykja. Sumar þær jarðir, sem í leiguábúð eru, eru hinsvegar leigðar svo miklum afgjöldum, að ekki nær nokkurri átt, að þau sveitarfélög, sem verða fyrir barðinu á þessu, fái ekki eitthvað í aðra hönd. Hvað Reykjavík snertir, þá stafar bænum mikil hætta af þessu, því að þeir, sem svo eru gerðir, geta komið húseignum sínum á annara nöfn og með því komizt hjá að telja fram til skatts þær tekjur, sem þeir hafa af þessum eignum sínum. Þótt ekki hafi verið mikið um þetta, hefir þó borið á því. Til dæmis hefir enginn eyrir runnið í bæjarsjóð eftir þær húseignir, sem standa á bezta stað hér í bænum og gefið hafa fullt verðmæti sitt af sér árlega nú í 20 ár. Mega menn sjá af þessu, hvílík nauðsyn Reykjavíkurbæ er á því, að þessu sé kippt í lag, og þess vegna ekki vert fyrir þá ýmsu þm., sem svo kynni að vera ástatt um, að þeir ættu kost á einhverjum landshluta, að fara að bregða fæti fyrir þetta frv. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en mér er ekki grunlaust um, að þetta ákvæði, sem hér er farið fram á, að verði tekið upp í útsvarslögin, hafi verið fellt undan á sínum tíma, vegna þess, að einhverjir hafi verið að gæta hagsmuna sinna á kostnað annara.

Pétur Ottesen Hv. flm. var að gefa það í skyn, að ég mundi vera andvígur þessu frv. vegna þess, að ég mundi eiga jarðarpart einhversstaðar í öðrum hreppum en heimilishrepp mínum. Þessu er nú alls ekki þannig farið, eins og ég hélt reyndar, að hv.flm. vissi, heldur vildi ég aðeins benda á það, að með frv. er verið að fara inn á nýjar brautir í útsvarslöggjöfinni. og tel ég, að þar þurfi að gæta fyllstu athugunar. Síngirnisástæður einstakra manna réðu engu um útsvarsl. frá 1926, heldur voru þau fyrst og fremst miðuð við það að tryggja að sem mestu leyti tekjur heimasveitanna af eignum og atvinnu þeirra, sem til þeirra teljast. Það má vel vera, að svo sé ástatt hér í Reykjavík, að þeir menn, sem eiga hér dýrar eignir, komi þeim á hendur utanbæjarmönnum, til þess að komast hjá því að greiða af þeim skatt. Hv. 3. þm. Reykv. er kunnari því en ég, enda skal ég ekki bera neinar brigður á, að þessa séu dæmi eins og hann hélt fram. En þá verður að athuga það, hvort heldur eigi að offra hagsmunum annara sveita fyrir Reykjavík, eða hvort ástæða sé til að setja sérákvæði fyrir Reykjavík í þessu efni. Þetta er það, sem verður að taka til athugunar í þessu sambandi, og vakti ekki annað fyrir mér en að vekja athygli á því.

Hannes Jónsson Ég get að ýmsu leyti verið samþ.hv.flm. í þessu máli. Þó fæ ég ekki séð, að það sé minni ástæða fyrir sveitirnar en bæina að tryggja sér útsvarsrétt af öllum fasteignum innan sveitarinnar, þó eigendur þeirra séu búsettir í öðrum sveitum. Með þessu móti yrði hverju bæjar- og sveitarfélagi tryggður fastur stofn til útsvarsálagningar, sem ekki breyttist eftir heimilisfangi eigendanna. Ég veit þess dæmi, að álögumöguleikar hrepps hafa rýrnað svo af þessum ástæðum, að til vandræða horfði. Skal ég þó ekki fara frekar út í þetta. Hinsvegar vildi ég biðja þá n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, að hún taki til rækilegrar athugunar ýms önnur ákvæði útsvarslaganna, sem ekki veltur á minna um. Ég veit þess dæmi, og þau ekki svo fá, að menn telja sig til heimilis í öðrum sveitum en þeir búa í, til þess að komast hjá að greiða útsvör. Teldi ég heppilegast, að sett yrðu einhver ákvæði í l. um að menn yrðu að dvelja svo og svo lengi árlega í sömu sveit, til þess að geta talið sig þar til heimilis. Væri þá girt fyrir það, að menn með þessu móti gætu komið sér undan að greiða réttmæt gjöld.

Magnús Guðmundsson Þegar útsvarsl. voru endurskoðuð 1925–26, var það gert samkv. áskorun Alþingis. Þá var l. fundið það til foráttu, hve langt væri gengið í því að gera menn útsvarsskylda þar, sem þeir leituðu sér atvinnu. Væri jafnvel svo langt gengið í þessu efni, að ekkert væri skilið eftir handa heimilissveitum manna. Hin nýja útsvarslöggjöf var byggð á þeirri reglu, að heimilissveitirnar ættu að njóta sem mests af útsvarsboli sinna manna. Leit Alþingi svo á, að eftir þeirri reglu ætti fyrst og fremst að fara. Nú sé ég, að gagnstæð stefna er að skjóta hér upp höfðinu aftur. Er það ef til vill eðlilegt, því að það er erfitt að finna reglu í þessum efnum, sem sé svo að enginn geti að fundið. Út af þessu frv. vil ég hinsvegar benda á það, að það hefir aldrei verið í l. hér á landi, að maður, sem á fasteign á öðrum stað en hann er búsettur, og leigir hana út, verði útsvarsskyldur þar, sem eignin er. Frá 1905–24 var svo að segja alltaf verið að breyta útsvarslöggjöfinni að einhverju leyti, en aldrei tókst að gera öllum til hæfis. Bólar á þessu sama nú, þar sem fyrir þinginu liggja 3 frv. til breytinga í þessu efni. Þætti mér rétt, að þessum 3 frv. væri steypt saman, svo að ekki væru 2 eða fleiri breyt. á sömu l. frá sama þinginu. Hv. þm. V.-Húnv. sagði, að það væri illt, svo sem og rétt er, að menn gætu komizt undan því að greiða útsvör með því að látast eiga heima annarsstaðar en þeir í raun og veru búa. Þetta má heldur ekki líðast, og er að kenna slælegri framkvæmd útsvarsl., ef mönnum helzt þetta uppi. Ég minnist þess, að oddvitar hafa komið til mín sem lögfræðings af þessum ástæðum. Hefi ég ráðlagt þeim að fara í mál við slíka menn. Man ég sérstaklega eftir 2 tilfellum, og er hlutaðeigandi gjaldendur fengu vitneskju um þetta, vildu þeir heldur borga en skjóta málinu til dómstóla. Það er ekki útsvarsl. að kenna, þó að menn losni við útsvör með því að gefa upp rangt heimilisfang. Er hér um bil alltaf hægt að vinna slík mál fyrir dómstólunum. Ég vildi með þessum orðum vara menn við að láta gallana, sem þeim sýnist vera á þessum l., en eru þar þó ekki í raun og veru, verða til þess, að löggjöfinni í þessum efnum verði breytt í sama horf og var fyrir nokkrum árum, og þá þótti óhæft.

Bernharð Stefánsson Það er að vísu alveg rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. og þm. Borgf. hafa tekið fram, að með þessu frv. er ætlazt til að ganga inn á nýja braut í þessum útsvarsmálum. En þó að þetta sé nýmæli, sannar það ekkert um, að ekki geti verið réttmætt að ganga inn á það. Ég lít svo á, að vafasamt geti verið, hvort það verði ekki óhjákvæmilegt áður en langt um líður. Við vitum, að sum sveitarfélög í þessu landi eru illa komin fjárhagslega, atvinna rýr og eignir litlar. Þegar svo er komið, að ómögulegt sýnist í einu sveitarfélagi að ná þeim gjöldum, sem þarf, virðast utansveitarmenn, sem þar eiga fasteignir, verða að standa undir einhverju af gjöldunum. Sveitarfélögin eru ákaflega misjafnt sett. Oft er svo, að sterkt sveitarfélag og annað veikt liggja hlið við hlið, og það hefir borið á því, að voldugra sveitarfélagið hefir reynt að eignast fasteignir í því veikara, til þess m. a. að koma þangað mönnum, sem hætta var á að yrðu fátækrastyrksþurfar. Tækizt því þetta til hlítar, að leggja undir sig flestar jarðir í næsta hreppi og setja þangað fátæklinga, er ekki ósanngjarnt, þótt af þessum fasteignum verði greitt eitthvað í sveitarsjóð. Svo má og benda á annað dæmi, sem beint styður þetta mál. Það er, að flest sveitarfélög leggja nú meira eða minna í kostnað til umbóta. Þessar umbætur hækka fasteignirnar í verði. Þeirrar verðhækkunar verða eigendurnir aðnjótandi. Það er því sanngjarnt, að þeir leggi eitthvað af mörkum á móti til þess sama sveitarfélags, sem hefir orðið til þess, að eignirnar hækkuðu í verði. Mér virðist eins eðlilegt að maður, sem hefir stórtekjur af fasteign í öðrum hreppi, gjaldi til sveitarþarfa eins og annar, þótt hann hafi einhverjar atvinnutekjur þar. Ég vildi mæla sem bezt með því, að hv.allshn. afgreiði málið sem fyrst, og að eitthvað í þessa átt a. m. k. geti orðið að lögum á þessu þingi.

Hannes Jónsson Í áframhaldi af því, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði, vil ég geta þess, að eitt af því, sem mælir með að jarðeigendur, sem eiga heima utan sveitarfélags, greiði þangað sem jörðin er, er það, að útgjöld til sýslusjóða miðast við fasteignir í hreppnum; þess vegna er ekki nema réttmætt, að hlutaðeigandi jarðeigendur borgi eitthvert gjald til sveitarfélagsins.

Það byggist á afnotum jarðarinnar

. Hv. 1. þm. Skagf. hélt því fram, að það væri af slælegri framkvæmd útsvarslaganna, ef mönnum héldist uppi að létta af sér útsvarsgreiðslu með því að telja heimili sitt annarsstaðar en þeir í raun og veru búa. Ég veit reyndar ekki, á hverju þetta byggist, því að ákvæði laganna eru nokkuð skýr. En ef svona yrði lítið á af dómstólunum, þá yrði hættan minni en ég hefði haldið. Þó sýnist mér rétt, að svo verði gengið frá lögunum, að ekki orkaði tvímælis um þennan skilning á þeim, og með því útiloka deilur og málaþras, sem annars kann upp að koma vegna mismunandi skilnings á lögunum.

Flm. (Jón Ólafsson) Það er ekki ástæða til að fara mörgum orðum um þetta. Við hv. 1. þm. Skagf. fæ ég tækifæri til þess að ræða í nefnd. Hann talaði um, að æðimikill eltingarleikur hefði orðið út af því, þegar átti að leggja útsvar á menn þar, sem þeir stunduðu atvinnu aðeins um tíma. Menn kvörtuðu sáran yfir þessu og báru e. t. v. ekki réttan hlut frá borði sumstaðar, t. d. að þegar Reykjavík væri búin að taka sitt, þá væri það svo ríflegur skerfur, að þær sveitir, sem mennirnir væru útsvarsskyldir í, fengju minna en þeim bæri. Þetta kann máske að eiga sér stað um atvinnutekjur. En ég vil meina, að það sé dálítið annað að eltast við menn um atvinnutekjur þeirra heldur en þegar þeir eiga jarðeign eða aðrar fasteignir, en út af þessu varð aðalágreiningurinn. Hv. 1. þm. Skagf. talaði um, að línurnar í útsvarslöggjöfinni hefðu staðið óraskaðar um langt skeið og ættu að gera það sem mest hér eftir. Það væri sjálfsagt gott, ef öll skattalögin gætu staðið óröskuð í þessu brimróti breytinga. En í þessu tilfelli held ég, að óhætt sé að treysta því, að fyrst þetta er lagt á vald sömu mönnum og hafa lagt á eftir efnum og ástæðum, þá verði menn ekki fyrir þungum búsifjum af þeirra hálfu. Það er satt, að ekki er hægt að taka mikil útsvör af litlum jarðeignum. En þar, sem menn ávaxta fé sitt með jafngóðum árangri og húseigendur í Rvík búa við, ætti ekki að vera vorkunn að greiða nokkuð til bæjarins, enda mundi því gjaldi mjög í hóf stillt.

Magnús Guðmundsson Ég hefi litlu við það að bæta, sem ég sagði áðan. Hv. þm. V.-Húnv. efaðist um, að ég hefði skilið þessi lög rétt, en ég held fast við, að enginn efi er á því, að þeir menn, sem einungis látast eiga heimili á öðrum stað en þeir dvelja og eiga raunverulegt heimili, eru útsvarsskyldir þar, sem þeir dveljast, en ekki þar, sem þeir þykjast eiga heima. Ég er óhræddur að leggja það undir dómstólana. Út af orðum hv. 3. þm. Reykv. skal ég ekki segja margt. En hann misskilur mig, ef hann heldur, að ég hafi sagt, að útsvarslöggjöfin hafi staðið lengi.

Línurnar!

. Nei, heldur ekki línurnar, því að fyrri línan, til 1926, var að leggja meira og meira á menn annarsstaðar en þeir voru heimilisfastir. En 1926 var tekin sú stefna, að leggja aðallega á menn þar, sem heimili þeirra er. Það er skammt síðan 1926, og strax bólar á því, að menn vilja fara inn á hina stefnuna, sem „kulmineraði“ 1924, þegar lögin fyrir Reykjavík voru sett, og þó gengu þau ekki eins langt og þetta frv. gerir. Hv. þm. sagði, að vel mætti treysta niðurjöfnunarnefndum til þess að leggja einnig á þá, sem ekki eiga heimili innansveitar. En það var nú einmitt aðallega yfir því kvartað áður, að óhóflega væri lagt á þá menn, sem ekki voru búsettir á sama svæðinu og nefndirnar. Það er heldur ekki svo, að ekkert gjald sé á húsum hér í bænum. Bærinn tekur gjöld af fasteignum, og þau ekki lág. Húseigandi verður að borga þau, og koma þau upp í það, sem bærinn gerir fyrir fasteignaeigendur. Annars tel ég ekki þörf á að ræða málið frekar við 1. umr., en vil endurtaka, að ég álit heppilegt, að þessi frv., sem eru hér fyrir hv. d. um breytingar á sömu lögum, verði sett í eina heild.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil benda á, að það, sem sérstaklega vakti fyrir mönnum, þegar breytt var um álagning útsvara, var það, að menn væru ekki eltir með skatt fyrir hvað litlar framkvæmdir, sem þeir hefðu annarsstaðar, og í öðru lagi, að kunnugleiki heimasveitarmanna væri mestur til þess að ákveða útsvörin. Hitt vita allir, að þetta hefir verið misnotað herfilega. Við höfum nýlega heyrt dóm, sem fallinn er í útsvarsmáli. Málavextir voru þeir, að maður átti eign, sem var metin á 40 þús. kr.; hann leigir hana fyrir 10 þús. kr., endurbætur voru miklar, 5000– 6000 á ári. Ennfremur fylgdu eigninni bryggjuafnot. Hreppurinn lagði 5 þús. kr. útsvar á manninn, en hann hafði ekki haft meiri nettótekjur en 3700 kr. Það er óeðlilegt, að lagður sé skattur á menn fyrir að flytja peninga inn í annað hérað til þess að koma þar einhverju í framkvæmd. Annan skilning höfum við Ísfirðingar á þessu heldur en Reykvíkingar. Við yrðum fegnir því, ef menn úr Reykjavík vildu leggja fram peninga til þess að byggja hús á Ísafirði. Það er langt frá því, að okkur dytti í hug að leggja á þá útsvar þar, heldur mundum við bakka þeim fyrir og telja það bænum til hagsbóta. En þetta getur orðið hreint eignarnám, ef leyft verður. Það getur oft staðið svo á, að maður, sem t. d. í Rvík á 25 þús. kr. húseign, sem hann hefir 3 þús. kr. tekjur af, skuldi eins mikið og húseignin er virði. Og þó að einhver afgangur yrði, væri óeðlilegt að taka þennan eina gjaldstofn, sem heimasveitin hefir, þannig að hún yrði án útsvars. Ég vænti þess, að hv. d. muni ekki ganga inn á þessa skoðun og samþ. frv., því að það er ekki til hagsbóta nema allra stærstu kaupstöðunum, en til ógagns fyrir sveitir og kauptún.

Bernharð Stefánsson Þeir, sem leggja á móti þessu frv., tala um, að löggjöfin hafi áður gengið of langt í þá átt að skattleggja atvinnutekjur utansveitarmanna. Ég sé ekki, að þetta komi málinu við. Því að þótt játað sé, að of langt hafi verið gengið í þá átt, er ekki þar með sagt, að óréttmætt sé að leggja útsvar á fasteignir, því að það er töluvert annað. T. d. geta sveitarstjórnir alls ekki vitað með eins glöggri vissu um atvinnutekjur manna og tekjur þeirra af fasteignum. Auk þess er langtum eðlilegra, að á eign, sem er föst í sveitarfélagi, hvíli einhver gjöld til sveitarþarfa, heldur en á mönnum, sem koma um tíma og hafa þar atvinnu. Í útkjálkasveitum og afdölum eru byggðir alltaf að dragast saman. Vel getur svo farið innan langs tíma, að sumir hreppar leggist í eyði. En þótt þetta kæmi fyrir, yrðu oft einhver útgjöld, sem á þeim hreppum hvíldu vegna þurfamanna, sem eiga þar framfærslurétt. Hverjir eiga þá að standa straum af því? Ef það yrði ekki ríkið, lendir það á þeim mönnum, sem þar eiga fasteignir, þótt í eyði séu. Hv. þm.N.-Ísf. taldi hart að leggja útsvar á menn fyrir að flytja peninga inn í sveitarfélög. Það fer nú eftir því, hvernig þetta er gert. En hvað segja menn um það, þegar heil sveitarfélög kaupa jarðir í nágrannasveitum beinlínis með það fyrir augum að gera sína fátæklinga framfærsluskylda þar? Ekki er þetta að flytja inn peninga til þarflegra fyrirtækja. En ég veit þess áþreifanleg dæmi, að þetta hefir átt sér stað. Og þá finnst mér ekki ranglátt, þótt slíkar fasteignir séu skattlagðar til handa því sveitarfélagi, sem þær liggja í.

Pétur Ottesen Ég vil út af ummælum hv. 2. þm. Eyf. benda á það, að eftir hans hugsun ættu menn, sem eiga jörð í einhverjum hreppi og hafa af henni engin not, samt sem áður að borga til sveitarþarfa af þessari óarðberandi eign. Hitt dæmið, sem hv.þm. nefndi, var það, að einstakir hreppar eignuðust jarðir, sem þeir létu þurfamenn nytja. Þetta er ómögulegt að útiloka. En hv. 2. þm. Eyf. flutti einu sinni frv. um byggðarleyfi. Í því voru ákvæði, sem gátu komið að haldi í þessu efni; en hv.þm. hefir gersamlega heykzt á því máli og ekki hreyft því aftur. Ef hann hefir manndóm til þess að reyna að fyrirbyggja þennan háska, komi hann þá með sitt frv., en sé ekki að benda á útsvarslögin, því að þangað er ekki neitt að sækja í þessu efni. Ég vil benda á, að hér er verið að stíga inn á nýja braut í útsvarslöggjöfinni, - og hvert getur þetta leitt? Ætli næsta sporið verði ekki það, að þeir landsmenn, sem eiga fé hér í bönkunum, verði skyldaðir til þess að greiða af því útsvar hér í Reykjavík? Menn verða að athuga, að ef gengið er inn á þessa braut, er óvist, hvar verður látið staðar numið. Menn verða að gera sér ljóst, hverjar afleiðingarnar verða.

Jón Auðunn Jónsson Ég get ekki betur séð en að röksemdir hv. 2. þm. Eyf. styðji mál okkar, sem erum á móti frv. Hann var að tala um flutning manna úr útkjálkahéruðum til kaupstaðanna með peninga sína. Fyrir þann flutning verður ekki í veg komið með þessu frv., en ef það verður að lögum, verður afleiðingin sú, að útkjálkasveitirnar fá ekki neitt frá þeim, sem flytja peninga sína til kaupstaðanna. Hvað því viðvíkur, að sveitarfélög kaupi jarðeignir í öðrum hreppum og haldi þar uppi fátæklingum til að sveitfesta þá þar, er það að segja, að gegn þessu felst ekki hin minnsta vörn í þessu frv. Vörnin gegn þessu felst í lögunum um forkaupsrétt sveitarfélaga á innanhreppsjörðum. Auk þess er sá möguleiki, að leggja svo hátt útsvar á þá menn, sem sveitarfélög halda uppi til að sveitfesta þá í öðrum hreppi, að það verði ekki gróði fyrir það sveitarfélag, sem ætlar að koma fátæklingum sínum af sér á þennan hátt.

Bernharð Stefánsson Það er alger rangfærsla hjá hv.þm. Borgf., að ég hafi sagt, að ég vildi láta leggja útsvör á eignir, sem að engum notum koma. Ég tók einmitt fram, að jarðirnar gætu verið notaðar sem afréttir, þótt þær væru komnar í eyði. Hv. þm. Borgf. hafði hér eftir mér það, sem ég aldrei hafði talað. Hann vék ennfremur að frv. um byggðarleyfi, sem ég flutti hér á þinginu fyrir nokkrum árum, og taldi, að ég hefði heykzt á að fylgja því fram. Ég verð nú að segja, að mér þótti hv.þm. höggva nokkuð nærri sjálfum sér. Hann var nefnilega meðflm. minn að þessu frv., og hlýtur því það sama að eiga við um hann í þessu efni eins og um mig.

Hv. 2. þm. Eyf. var 1. flm.

. Já, það er rétt, og hitt einnig, að ég undirbjó málið í hendur stjórninni. Hv. þm. Borgf. sá frv. og lauk lofsorði á. Annars er ekki loku fyrir skotið að þetta mál geti komið inn á þingið ennþá.

Það vona ég að verði ekki

. Ég veit um hug sósíalista til þessa máls, en vel getur svo farið, ef stefna þeirra og starfsaðferðir beinast í sömu áttina og undanfarið, að óhjákvæmilegt verði að setja slíka löggjöf. Hv. þm.N.-Ísf. gaf í skyn, að þótt frv. þetta yrði að lögum, myndu menn keppast um að flytja peninga sína til kaupstaðanna eftir sem áður, og lét jafnframt á sér heyra, að kaupstaðirnir, eða Rvík að minnsta kosti, myndu misnota svo rétt þann til útsvarsálagningar, sem í þessu frv. felst, að dvalarsveitin fengi ekki neitt. Hann sagði ennfremur, að fyrirbyggja mætti, að hin efnaðri sveitar- og bæjarfélög keyptu jarðeignir í öðrum sveitum, til að koma yfir á þær fátæklingum, með forkaupsrétti hreppa á jarðeignum. En hv.þm. veit vel, að hin fátækari sveitarfélög geta alls ekki notað sér þennan forkaupsrétt oft og tíðum, og auk þess vita bæði hann og aðrir, hve oft er farið kringum þau lög. Broslegast var þó, er hv.þm. fann það ráð gegn sveitfesti fátæklinga úr öðrum hreppum, að leggja á þá svo há útsvör, að þeir yrðu að flæmast burt úr hreppnum. Slíkt er vitanlega með öllu óheimilt samkv. útsvarslögunum, og enginn sveitarstjórn myndi geta verið þekkt fyrir að beita slíkri aðferð.

Flm. (Jón Ólafsson) Hv. þm. Borgf. var að tala um, að með þessu frv. væri verið að fara inn á nýjar brautir, og virtist standa mikill stuggur af því. En ég veit ekki betur en að alltaf sé verið að fara inn á fleiri og fleiri nýjar brautir, eftir því sem þörf gerist og þjóðfélaginu vex fiskur um hrygg. Hér getur ekki heldur talizt, að um nýja braut sé að ræða, heldur er aðeins bætt einu nýju atriði inn í löggjöf, sem þegar er til. Mér þótti nú fara að hvessa í hv.þm., þegar hann fór að spá því, að samþykkt þessa frv. myndi leiða til þess, að farið yrði að leggja útsvör á sparisjóðsinneignir manna í bönkum í Reykjavík. Ég veit, að hv.þm. er svo vitur maður og gætinn, að hann veit vel, að til slíks kemur aldrei. Til slíks þyrfti samþykki þingsins, og ég vona, að hv.þm. verði þá svo vel á verði ásamt mér og fleirum, að slíkt gengi ekki greiðlega. En þegar sparifé, sem til bæjarins kemur, er lánað fyrir okurvexti, þótt óbeinlínis sé, vil ég láta skattleggja það sem hverjar aðrar óeðlilegar tekjur.

Pétur Ottesen Já, ég mun sannarlega vera á verði, ef til þess kemur, að Reykjavíkurbær ætlar sér að fara að skattleggja sparifé landsmanna, og því er ég á móti frv. þessu, að ég vil ekki fara inn á þá braut, sem hæglega getur leitt til þess, að slíkt verði gert. Ég er ekki hræddur við nýjar brautir, nema þegar ég sé fyrirfram, að verið sé að fara inn á háskabrautir. Hv. 2. þm. Eyf. var að tala um, að ég hefði heykzt á frv. um byggðarleyfi eins og hann sjálfur. En uppgjöf hans sjálfs í því máli er töluvert meira áberandi, þar sem hann flutti frv. fyrstur inn í þingið og stjórnin greiddi honum 500 kr. fyrir að gera það úr garði. Ég segi þetta ekki af því, að ég sjái eftir þessum 500 kr., því að ég álít málið meira virði en þeirri upphæð nemur. En þetta sýnir, að frv. var miklu nákomnara hv. 2. þm. Eyf. en mér.

1974Jón Auðunn Jónsson: Hv. 2. þm. Eyf. talaði um þá hættu, sem stafaði af því, að menn í útkjálkahéruðum flyttu peninga sína til bæjanna, og taldi, að frv. þetta myndi koma í veg fyrir slíkt að einhverju leyti. En ég er alveg sannfærður um, að mörg bæjarfélög myndu alls ekki nota sér þann rétt, sem frv. veitir. Þau eru skynsamari en svo, að þau fari að bægja peningum utanhéraðsmanna frá sér. Um forkaupsrétt sveitarfélaga er það að segja, að vart munu vera til þau sveitarfélög á landinu, er eigi geti fengið fé að láni til þess að nota sér hann, ef þau kæra sig um. Ég treysti því, að hv. 2. þm. Eyf. verði sveitarfélögum hjálplegur í slíkum efnum sem bankastjóri, því að þeim verður oft eigi meiri greiði gerður á annan hátt.

Flm. (Jón Ólafsson) Þetta frv. er borið fram samkv. óskum bæjarstjórnar Reykjavíkur, og ástæðan til þess að það kemur fram er sú, að menn hafa gegnt treglega skyldu sinni um greiðslu útsvara. 1924 var samþ., að menn skyldu greiða 1% dráttarvexti á mánuði. Meðan þessi lög voru í gildi, sáu menn sér hag í að greiða útsvörin í tæka tíð, enda gekk útsvarsinnheimta þá vel, einkum frá hinum stærri gjaldendum. En 1926 voru dráttarvextirnar lækkaðir niður í 1/2% á mánuði. Þar með er orðinn hagur fyrir alla hina stærri gjaldendur að draga að greiða útsvör sin og hafa fé sitt heldur í rekstri. Vextir í bönkum hafa hingað til verið allt að 8%, og hefir því komið hart niður á bænum að þurfa að taka lán með slíkum kjörum, en eiga aftur fé hjá bæjarbúum, er þeir hafa greitt aðeins 6% af, og auk þess hefir oft verið miklum erfiðleikum bundið að fá lán upp í vanskil gjaldenda. Nýmæli er það í frv. að hafa 5 gjalddaga á ári, í stað tveggja áður. Mönnum kemur betur að fá að greiða útsvör sin smátt og smátt, og því hefir orðið að samkomulagi að leggja til, að gjalddagarnir verði fimm á góðum tíma, þegar fólk hefir helzt peninga. Ég vænti þess, að frv. verði, að lokinni umræðu, vísað til 2. umr. og allshn.