Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál., sem er 180. mál, um stefnumótun í umhverfismálum. Auk mín flytja þessa till. þeir Friðrik Sophusson, Friðjón Þórðarson, Halldór Blöndal, Jón Magnússon, Pétur Sigurðsson og Salome Þorkelsdóttir. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa texta till., en hún hljóðar svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera áætlun um stefnumótun í umhverfismálum. Tilgangur þeirrar áætlunar verði að efla alhliða umhverfisvernd og varnir gegn hvers konar mengun og öðrum skaðlegum umhverfisáhrifum jafnframt því að vinna að varðveislu og sem skynsamlegastri nýtingu náttúrugæða landsins. Að þessum markmiðum skal unnið með því að koma á skipulegri yfirstjórn umhverfismála í Stjórnarráði Íslands og samstarfi þeirra aðila sem fjalla um náttúruvernd, mengunarmál og aðra þætti umhverfismála. Við gerð slíkrar áætlunar verði sérstaklega fjallað um endurskoðun núgildandi laga um náttúruvernd og mengunarvarnir svo að komið verði í veg fyrir frekari eyðingu gróðurs og annarra landkosta og vaxandi mengun í lofti, láði og legi. Áætlun þessi um stefnumótun í umhverfismálum skal lögð fram í upphafi næsta reglulegs Alþingis." Herra forseti. Ástæða þess að till. þessi um stefnumótun í umhverfismálum er lögð fram á Alþingi nú er sú að umhverfismál og umhverfisvandi hefur orðið æ stærri þáttur í lífi þjóða, hvort sem erum við Íslendingar eða aðrar þjóðir, nálægar og fjarlægar. Mönnum hefur orðið æ ljósara hve mikilvægur þáttur umhverfismál eru í lífsskilyrðum og í lífsgæðum þjóða. Þessi mál hafa raunar verið mjög á dagskrá á undanförnum vikum og mánuðum og minnast menn í þeim efnum Chernobyl-slyssins í Sovétríkjunum, þeirra tveggja slysa sem ollu verulegri mengun árinnar Rín og reyndar eyddu þar nánast öllu lífi fyrir örfáum vikum, einnig er kafbátur fórst í Atlantshafi sem olli reyndar nokkrum mengunaráhrifum. Allir þessir viðburðir, sem hafa átt sér stað innan tiltölulega skamms tíma, sýna að þessi mál eru ekki bundin við eitt land eða eitt ríki heldur er raunverulega við alþjóðlegt vandamál að etja sem þjóðir heims hafa í vaxandi mæli af eðlilegum ástæðum gefið mun meiri gaum síðari árin en var hér áður fyrr. Þann áhuga má að verulegu leyti rekja til umhverfismálaráðstefnu hinnar fyrstu sem Sameinuðu þjóðirnar héldu í Stokkhólmi árið 1972 þar sem samþykkt var stefnuályktun mjög víðtæk í umhverfismálum sem mörg ríki hafa síðan notfært sér til að lögleiða að hluta til í innanlandsrétti sínum. Það má spyrja hvernig þessum málum er hagað á Íslandi vegna þess að þótt umhverfismálin séu í eðli sínu að verulegu leyti alþjóðleg er það vitanlega hlutverk hverrar þjóðar og ábyrgð hennar að setja viðhlítandi reglur um umhverfismál í innanlandsrétti sínum. Því má varpa þeirri spurningu fram hvernig ástand þeirra mála er hér á landi. Eins og menn vita búum við Íslendingar ekki við neina heildarlöggjöf í umhverfismálum. Hins vegar hafa verið gerðar allnokkrar tilraunir til að fá slíka löggjöf samda og setta, en ekki hefur það tekist til þessa. Í þeim efnum má minna á að 1975 skipaði þáv. ríkisstjórn nefnd sérfræðinga til að gera drög að heildarlöggjöf um umhverfismál. Niðurstaða starfs þeirrar nefndar var lagafrv. sem þáv. ríkisstjórn lagði fyrir Alþingi á vormánuðum 1978. Það frv. kom ekki til neinnar endanlegrar afgreiðslu á Alþingi og hefur ekki verið endurflutt af þeim ríkisstjórnum sem síðan hafa setið. Hins vegar hafa þmfrv. nokkrum sinnum verið flutt sem byggja mjög á þessu fyrsta frv. Raunverulega er það fyrsta frv. með tiltölulega litlum breytingum sem felst í þeim frv. sem hafa verið lögð fyrir Alþingi. Síðast var frv. um þetta efni flutt af mér og nokkrum öðrum alþm. Sjálfstfl. á þinginu 1983-84. Samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar vorið 1978 voru umhverfismál færð með ríkisstjórnarsamþykkt undir félmrn. Þá gaf núv. félmrh. í umræðum um frv. á þinginu 1983-84 þá yfirlýsingu að væntanlegt væri ríkisstjórnarfrumvarp um málið og væri það til skoðunar og sérstakrar athugunar í ráðuneyti hans. Það frv. hefur ekki enn séð dagsins ljós. Af þeim ástæðum hafa þmfrv. ekki verið aftur flutt um þennan málaflokk. Mér er kunnugt um að í ráðuneytum, og þá fyrst og fremst á vegum félmrn., hefur farið fram allnokkur vinna til endurskoðunar því lagafrv. sem fyrst var flutt árið 1978, en sú vinna hefur ekki enn þá séð dagsins ljós í búningi lagafrv. Það er þess vegna mjög þýðingarmikið að Alþingi láti ekki öllu lengur hjá líða að taka þessi mál til umræðu. Raunar vil ég nefna að fyrir Alþingi liggur önnur till. til þál. um náttúruverndar- og umhverfismál þar sem 1. flm. er hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Það er full ástæða til þess, eins og ég sagði, að taka þessi mál til umræðu á Alþingi vegna þess að með hverju árinu sem líður verður mikilvægi þeirra meira og augljósara fyrir alla þjóðina, ekki aðeins þá sem í dreifbýli búa heldur ekki síður og kannske enn fremur fyrir þá sem í þéttbýli búa. Þetta eru mál sem snerta lífsgrundvöll allrar íslensku þjóðarinnar. Það er ekki fyrir það að synja að þótt við höfum enga heildarlöggjöf um umhverfismál enn sem komið er, sem flestar þjóðir í kringum okkur búa þó við, búum við allvel að lagasetningu engu að síður á þessu sviði. Við höfum haft í bráðum tvo áratugi náttúruverndarlöggjöf sem að vísu þarfnast endurskoðunar og er því verki nú nánast lokið. Ákvæði um mengun er allvíða að finna í lögum, þ.e. varnir gegn mengun, en helst eru það ákvæðin í lögunum nr. 109 frá 1984, um hollustuvernd og heilbrigðiseftirlit, þar sem sérstakur kafli fjallar um mengunarvarnir. Einnig höfum við ákvæði í lögum um vernd gróðurs og sérlög um vernd dýra þannig að það má segja að lagasetning sé í sjálfu sér ekki í slæmu horfi á hinum einstöku sviðum. Hins vegar, þegar litið er á stjórnun þessara mála og stefnumótun af hálfu ríkisvaldsins og samræmda yfirstjórn, kemur í ljós að þar er pottur brotinn. Umhverfismálin hér í okkar landi heyra undir átta eða níu ráðuneyti, þ.e. stjórnsýslan er öll í pörtum ef svo mætti að orði komast. Ég vil ekki segja í molum, það væri kannske heldur sterkt að orði kveðið, en með þessi mál er farið í miklum meiri hluta ráðuneytanna sem heyra til Stjórnarráði Íslands. Náttúruverndin heyrir, svo að ég taki aðeins dæmi sem þm. ugglaust þekkja, undir menntmrn., svo og friðun hreindýra. Mengunarmálin heyra undir heilbrrn., mengun sjávar hins vegar undir samgrn. Umhverfismál á öllum varnarsvæðunum heyra undir utanrrn. Þannig mætti áfram telja. Ég hygg að einhver mesti vandinn sem snýr að stjórnsýslu og lagasetningu sé því ekki á sviðum hinna einstöku efnisþátta eða málaflokka heldur liggi hann fyrst og fremst á því sviði sem við getum nefnt heildarstjórnun, yfirstjórn þessara mála. Það gefur auga leið að þar sem þau eru skipt milli svo margra ráðuneyta verður þar í fyrsta lagi um tvíverknað að ýmsum verkefnum að ræða. Það hlýtur að gæta skorts á skipulagningu um framkvæmd nauðsynlegra verkefna. Og það verða vitanlega þá á vegi manns vissir samvinnu- og skipulagsörðugleikar í því sem lýtur að yfirstjórn og stefnumótun í umhverfismálum. Þess vegna held ég að sé meginþörf á því að komið verði á fót skipulagsbundnu samstarfi allra þeirra aðila sem starfa að umhverfismálum í æðstu stjórnsýslu landsins. Þessi till. fer ekki fram á það fremur en það lagafrv. sem ég gat um og flutt var á þinginu 1983-84 að sett verði á fót sérstakt umhverfismálaráðuneyti. Það er ekki heldur útilokað með þessum tillöguflutningi, en fyrsta skrefið hlýtur alla vega að vera það, eins og fram kemur í till., að samræma og koma á skipulegri yfirstjórn umhverfismála í Stjórnarráði Íslands og samstarfi þeirra aðila sem fjalla um náttúruvernd, mengunarmál og aðra þætti umhverfismála. Slíkt skipulagsbundið samstarf er ekki fyrir hendi í dag. Það má hugsa sér það í ýmiss konar mynd, m.a. með sérstakri samstarfsnefnd eða stjórnarnefnd allra ráðuneytanna sem hér eiga hlut að máli, að slíku stjórnvaldi, slíkri stjórnarnefnd yrði einfaldlega komið á laggirnar til þess að annast framkvæmd í þessum málum þannig að um skipulegt starf yrði að ræða. Alla vega gæti þetta orðið fyrsta skrefið, það skref sem raunverulega er hægt að stíga þegar með einfaldri ríkisstjórnarsamþykkt og þarf hvorki lagasetningu né heldur reglugerðarsetningu til, þó að nauðsynlegt væri og ugglaust æskilegt að setja formbundna reglugerð um slíka yfirstjórn og samræmingu á yfirstjórn í umhverfismálum innan Stjórnarráðs Íslands. Menn geta velt því fyrir sér hvort þessi mál eru í slíku óefni hér á landi að það sé ástæða til að vera með áhyggjur eða vangaveltur í þessum efnum. Það má vel vera að vegna strjálbýlis landsins eigum við ekki við að etja þau mörgu og alvarlegu og raunar stórhættulegu umhverfisvandamál sem nágrannaþjóðirnar þurfa við að búa þar sem þéttbýlið er mun meira og iðnvæðingin. Það er alveg rétt. Það er um gífurlega mikil vandamál að ræða þó að við förum ekki lengra en til Norðurlandanna þar sem skógar og vötn eru nú í mikilli eyðingarhættu eins og menn vita vegna hins súra regns sem berst frá iðnaðarsvæðum Bretlands og Mið-Evrópu. Við þekkjum einnig ástandið á meginlandi Evrópu þar sem mengunarvandamálin eru vitanlega af allt annarri stærð en hér. En það er alveg ljóst að á skal stemma að ósi og ef við komum þessum málum ekki í skipulegt horf hjá okkur fyrr en síðar munum við standa frammi fyrir miklu meiri vandamálum en við eigum við að etja í dag. Fyrir það er þó ekki að synja að allvíða er pottur brotinn í þessum efnum og kannske er gróðureyðingin einna stærsta vandamálið sem við eigum við að etja fremur en mengunin. Að mínu mati er gróðureyðingin, sem á sér í stað í landinu í dag, og í öðru lagi ástandið í frárennslismálum frá byggð í þéttbýli mestu umhverfisvandamálin. Það mætti tala langt mál um ástandið að því er varðar gróður landsins. Ég vil í þessu tilefni, með leyfi hæstv. forseta, aðeins vitna í umræður og erindi sem voru flutt á 13. landsþingi Sambands ísl. sveitarfélaga sem fram fór þann 10.-12. sept. í haust. Þar voru umhverfismál á dagskrá og þar töluðu tveir mætir fræði- og vísindamenn á þessu sviði. Ég vildi geta stuttlega um inntak þess sem þeir sögðu þar. Annar þeirra var Ingvi Þorsteinsson magister, en hinn Sigurður Blöndal skógræktarstjóri. Svo að ég vitni í frásögn í Sveitarstjórnarmálum af þessu landsþingi sveitarstjórnarmála kvað Ingi gróðureyðingu vera eitt helsta vandamálið. Nýtanlegt gróðurlendi væri aðeins 15-20% af því sem það var á landnámsöld, hefði minnkað úr 70 þús. km2 í 25 þús. km2 og skóglendi úr 25 þús. km2 í 1250 km2. Sigurður Blöndal kvað fráleitar þær fullyrðingar, sem oft væru hafðar á lofti, um óspillta náttúru á Íslandi. Náttúra Íslands væri spilltari en í nokkru öðru nálægu landi og kvað hann landið gróðurfarslega í tötrum. Ég nefni álit þessara tveggja mætu vísindamanna um ástandið í gróðurverndar- og gróðureyðingarmálunum. Í grg. koma fram frekari upplýsingar um að landgæðin í þessum efnum eru nú aðeins 20% eða 1/2 hluti af því sem þau voru fyrr á öldum. Það mætti tala langt mál um einstaka þætti þessara mála, en meginatriðið og það sem fyrir flm. þessarar þáltill. vakir er einfaldlega að hér verði gerð skjótlega á nokkur bragarbót. Það er ekki beðið um sérstakt ráðuneyti, alla vega ekki á þessu stigi, en það er beðið um samræmdar aðgerðir sem miða að heildaryfirstjórn og nýrri skipulagningu í þessum málum öllum.



Herra forseti. Það var fyrir um tíu dögum að ég mælti hér í Sþ. fyrir þingmáli 90, sem er till. til þál. um úrbætur í umhverfismálum og náttúruvernd, flutt af þm. úr Alþb., till. sem hefur legið fyrir tveimur fyrri þingum og liggur hér fyrir í þriðja sinn og hefur nú verið vísað til allshn. þingsins. Nú er fram komin till. á þskj. 190 til þál. um stefnumótun í umhverfismálum. Það er ekki óeðlilegt að aðeins sé litið á þessi þingmál í einhverju samhengi og að hve miklu leyti þessi till. frá hv. þm. Sjálfstfl. er ólík þeirri till. sem þegar liggur fyrir í þingnefnd. Eitt er strax ljóst, þegar litið er yfir till. sjálfstæðismanna, að hún er mun almennari og gengur miklu skemur í sambandi við áherslur varðandi þessa stefnumótun, alveg sérstaklega að því er varðar samræmd tök þessara mála í Stjórnarráði Íslands. Hv. 1. flm., Gunnar G. Schram, sem mælti áðan fyrir þessu máli, tók það enn skýrar fram en lesa má út úr tillögutextanum að flm. eru ekki að hugsa um sérstakt umhverfisráðuneyti eða ráðuneyti sem fari með umhverfismálin heldur fyrst og fremst að reyna að koma á einhverri skipulegri yfirstjórn umhverfismála í Stjórnarráði Íslands og samstarfi aðila, eins og þetta er orðað í tillögutextanum. Þannig sætir þessi till. sannarlega engum tíðindum nema ef það væri fyrir þá sök að hér er verið að leggja til að horfið verði frá þeirri stefnu sem ríkisstjórnin þóttist ætla að hafa og lýsti yfir í upphafi ferils síns að hún ætlaði að hafa í sambandi við umhverfismál og náttúruvernd. Það er verið að leggja til í lok kjörtímabilsins að stíga til baka að þessu leyti og væntanlega móta um það stefnu að stofna ekki umhverfisráðuneyti því að engin áhersla er á það lögð í þessari till. og við hljótum að lesa það svo að sá sé hugur flm. Ef annað væri á döfinni hlytu þeir að leggja það til. Að öðru leyti er í þessari till. rétt tæpt á nokkrum atriðum sem er tekið miklu ákveðnar og skýrar á í þáltill. á þskj. 90 sem ég mælti fyrir í síðustu viku og drepið í grg. á nokkra áhersluþætti sem tengjast því máli og liggja þegar fyrir í þinginu. Ég ætla sannarlega ekkert að hafa á móti því að menn lýsi skoðunum sínum og flytji tillögur í sambandi við þennan geysilega þýðingarmikla málaflokk, síður en svo, og það væri sannarlega fagnaðarefni ef í þessum tillöguflutningi, sem hér er til umræðu, fælist einhver ný áhersla og einhver von um stefnubreytingu af hálfu Sjálfstfl. í þessum málaflokki. En ætli það sé á döfinni og ætli það sé í boði? Ég inni hv. 2. þm. Reykn. eftir því hver sé afstaða ráðherra Sjálfstfl. í ríkisstjórn til efnis tillögu hans og alveg sérstaklega til þess, sem ég hef flutt tillögur um og Alþb. hefur mótað um stefnu, að sameina helstu þætti umhverfismála í einu ráðuneyti sem a.m.k. bæri heiti umhverfismála ef ekki væri stigið skrefið til fulls, sem við höfum lýst fylgi við, að stofna sérstakt umhverfisráðuneyti. Hverjar hafa verið undirtektir ráðherra Sjálfstfl. í ríkisstjórninni við þeim veiku tilburðum sem hæstv. félmrh. hefur haft uppi í sambandi við þessi mál og er það efni út af fyrir sig að rekja þau ósköp sem hafa gengið á á þeim bæ eða réttara sagt þær brigður á efndum á yfirlýsingum sem hæstv. félmrh. hefur ítrekað og margoft gefið úr þessum ræðustól ár eftir ár þegar hann hefur verið inntur eftir því hverjar væru efndirnar á loforðum og fyrirheitum í þessum málum. Það hefur alltaf verið að koma, ef ekki í næstu viku þá þeirri þar næstu, sem sagt alveg innan seilingar. Nú höfum við nokkrir hv. þm. í Sþ., fyrstur hv. 7. landsk. þm. Kristín Halldórsdóttir, borið fram fsp. Enn einu sinni er borin fram fsp. til hæstv. félmrh.: Er þess að vænta að það komi fyrir yfirstandandi þing frv. til l. um umhverfismál sem fylli í þær eyður sem eru í þeim efnum í mengunarmálum og fjölmörgum öðrum þáttum og kveði á um stjórnun þessara mála og endurskipun innan Stjórnarráðs Íslands? Hæstv. félmrh. á eftir að svara þessari fsp. sem lögð var fram á þinginu í fyrradag að ég hygg. Ferill ríkisstjórnarinnar í þessum málum er alveg með fádæmum. Hann er það á mörgum sviðum, en þessi málaflokkur sker sig úr að því leyti að ríkisstjórnin þóttist ætla að taka þarna á honum stóra sínum, þóttist ætla að gera góða hluti, en efndirnar eru nákvæmlega engar og raunar minni en engar í þessum efnum. Það er hægt að fara yfir feril ráðherranna lið fyrir lið og sýna fram á hvernig þeir hafa þæfst fyrir á þeim sviðum sem heyra undir þeirra ráðuneyti. Það er alveg frá toppi og niður úr. Ég veit ekki hver virðingarröðin er nákvæmlega hjá þessum tíu. En níu ráðuneyti nefndi hv. 2. þm. Reykn. að þessi mál heyrðu undir, umhverfismálin, svo að þetta varðar níu af tíu ráðherrum samkvæmt hans skilgreiningu og allir hafa þeir þæfst fyrir í þessum efnum, gefið yfirlýsingar en svikið með félmrh. í fararbroddi. En ég tek skýrt fram: Hlutur ráðherra Sjálfstfl. er þarna síst betri og ég hef ástæðu til að ætla að enn minni hugur fylgi máli hjá þeim í þessum efnum en hjá ráðherrum Framsfl. sem ég trúi ekki öðru í ljósi flokksyfirlýsinga og annars sem þeir hafa fram haldið í orði að einhver áhugi blundi á bak við og vísa m.a. í samþykkt flokksþings Framsfl. sem var að reyna að lyfta þessu máli á pappírnum og breiða yfir vanefndirnar og aðgerðarleysið. Ég ætla, herra forseti, ekki að syndga frekar upp á náðina í þessum efnum. Ég get tekið frekari þátt í umræðunni ef ástæða er til, en ég vildi vekja athygli á þessu um leið og ég sannarlega fagna allri hreyfingu í rétta átt í þessum málaflokki og er ekkert að misvirða góðan hug hv. 2. þm. Reykv. til þessara mála sem oft hefur komið fram, bæði í tillöguflutningi í formi frumvarpa til laga og einnig í þessari þáltill. þó að ég telji að hún sé í rauninni spor aftur á bak miðað við það sem menn ættu að vera að glíma við núna.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hér hefur verið vikið að ýmsum þáttum umhverfismálanna í tilefni till. til þál. um stefnumótun í þeim málum. Ég vil segja það fyrst að mér kom þessi tillöguflutningur nokkuð á óvart, ekki síst með það í huga að ég geng ekki að því gruflandi að hv. 1. flm. er fullkunnugt um þann ásetning sem a.m.k. á sínum tíma ríkti milli stjórnarflokkanna um meðferð þessa máls. Ég ætla hins vegar ekkert að átelja hann fyrir að flytja þetta mál. Við stjórnarsinnar leggjum mörg mál í vald þeirrar ríkisstjórnar sem við styðjum þá og þá. En svo getur farið að við verðum langþreyttir á því að bíða eftir úrslitum í þeim málum sem ríkisstjórnir strengja þess heit að fylgja fram. Ég hygg þrátt fyrir allt að þessi till. til þál. sé fram komin einmitt vegna þess. Um málsmeðferðina vil ég segja það enn fremur að ég hefði þrátt fyrir allt kosið að um slíkt mál yrði breiðari samstaða. Nú get ég vel skilið að hv. alþm. hafi löngun til að hafa frumkvæði í málum og er það vel og það er nauðsynlegt. En ekki síst með í huga umhverfismálin eins og þau koma mér fyrir sjónir vegna umræðna um þau, ekki aðeins úti í samfélaginu heldur líka á meðal alþm., er ekki svo mikið sem skilur á milli okkar þarna. Ég fullyrði það. Ekki síst þess vegna hefði verið ástæða til breiðari samstöðu um flutning slíks máls. Nú er hægt að velta fyrir sér málsmeðferð. Það er rétt, sem hér hefur verið komið að, að frumvörp hafa komið fram um umhverfismálin á undanförnum árum. Það er líka rétt að það var ákveðið á sínum tíma að umhverfismálin yrðu vistuð, ef ég má svo að orði komast, í félmrn. Raunar á sú ákvörðun rót að rekja til ríkisstjórnarinnar sem sat frá 1974 til 1978, samþykkt sem gerð var innan þeirrar ríkisstjórnar, ef ég man rétt, 18. apríl 1978. Þá lá fyrir fullbúið frv. um umhverfismál og sú ríkisstjórn samþykkti að það frv. skyldi lagt fram og forgöngu um það mál hefði þáv. hæstv. félmrh. Og það var gert. Frv. var lagt fram, en það náði ekki fram að ganga eins og margoft hefur komið fram. Hér hefur ýmsum verið brigslað um vanefndir og seinagang í þessum málum. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson lét ekki sitt eftir liggja í þeim efnum. Ég tek það fram sérstaklega að ég er hv. þm. hjartanlega sammála um ýmislegt að því er varðar meðferð umhverfismála og bera þau orð mín vitni þess að hér er ekki ríkjandi neinn djúpstæður ágreiningur um meðferð þessara mála. En a.m.k. á tímabili í ræðu hv. þm. fannst mér gæta nokkurs sem stundum hefur verið kallað að kasta grjóti í glerhúsi. Ég minni á að á ríkisstjórnarárunum 1980-1983 voru samin tvö frumvörp um umhverfismál. Að vísu byggðu þau frumvörp bæði að meginhluta til á því frumvarpi sem hafið var að semja 1975 og lagt var fyrst fram 1978. Þessi tvö umræddu frumvörp, sem samin voru ekki síst undir hatti félmrn., það vita allir hver fór með félagsmálin á þeim tíma, komu aldrei fram. Þau voru samin. Líklega hafa þau verið fullbúin að mestu leyti. En þau voru aldrei lögð fram. Ég minni á þetta einfaldlega vegna þess að ég held að það sé ekki góður siður í þessu máli að við séum að kenna hver öðrum um. Við eigum öll vissa sök á því að af brautargengi þessara mála hefur ekki orðið svo sem við vildum að væri. Ég skal játa að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með framgang ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Mér er fullkunnugt um að við upphaf ríkisstjórnarinnar voru töluð stór orð og því var heitið að það skyldi allt yfir menn ganga fyrr en þetta mál yrði ekki í höfn. Því miður sér maður ekki fyrir sér á þessari stundu að frv. komi fram. Ég veit þó hins vegar að það er unnið að málinu og það hafa verið gerðar tilraunir til að ná samstöðu. Nú er sú samstaða ekki einvörðungu að því er varðar ríkisstjórnina sjálfa. Mér er kunnugt um að það hefur verið leitað viðhorfa hjá forsvarsaðilum hinna einstöku ráðuneyta sem fjalla um hina ýmsu málaflokka sem tilheyra umhverfismálum. Það er mala sannast að í ráðuneytunum, það fullyrði ég, sé hver höndin uppi á móti annarri. Sannleikurinn er sá að þar togar hver í sinn skækil. Spurningin er því þessi: Er ríkisstjórnin af slíkum myndarskap að hún treysti sér að gera um það ákveðna tillögu hvaða málaflokkar, sem tilheyra umhverfismálum, fari í eina og sömu stjórnardeildina. Ég læt liggja á milli hluta hvort stofnað yrði sérstakt umhverfismálaráðuneyti eða hvort þessi mál, eins og samþykkt hefur raunar verið og sú samþykkt er gömul, heyri undir félmrn. Það eru ýmis rök sem mæla með því. Þetta gæti gerst eða þá það að Alþingi beinlínis og þá hugsanlega í tengslum við meðferð þeirra tillagna sem hér liggja fyrir ákvæði hvaða málaflokkar umhverfismálanna færu undir svokallaða stjórnardeild sem færi þá með umhverfismál, Alþingi beinlínis tæki á því máli og ályktaði um það, bryti ísinn. Það er um þetta tvennt að ræða. Ég er að sjálfsögðu jákvæður gagnvart þeim tillögum sein hér liggja fyrir og sennilega eru fleiri en ég þeirrar gerðar að vera nokkurn veginn sama hvaðan gott kemur. En þekkilegra hefði mér þótt ef hv. flm. till. sem hér er til umræðu, og þá vil ég jafnframt víkja orðum mínum að hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni sem stóð fyrir flutningi líkrar tillögu, sem er að vísu miklu fyllri þótt ekki sé þar nefnt allt undir sólinni, hefðu sameinast um flutning tillögu og kannske aflað fulltingis fleiri pólitískra afla á hv. Alþingi.



Herra forseti. Hér er sannarlega ekki um neitt pólitískt ágreiningsmál að ræða. Ég hygg að allir þeir flokkar sem fulltrúa eiga á hinu háa Alþingi geti tekið undir og geti stutt efni þessarar tillögu vegna þess að hér er um að ræða mál sem búið er að ræða býsna lengi. Um efnishlið málsins hygg ég að sé ekki ágreiningur á Alþingi, enda þótt ríkisstjórnin hafi guggnað á því að leysa þetta mál sem var þó býsna ofarlega á verkefnalista hennar, þegar hún tók til starfa fyrir senn fjórum árum. Þetta er staðreynd sem er umhugsunarefni fyrir okkur alþm. Um efnislega hlið þessa máls er ekki ágreiningur. Hins vegar mætti sitthvað segja um þau vinnubrögð sem hv. 1. flm. og félagar hans hafa viðhaft í þessu máli. Um það mætti setja á töluvert langar ræður og hvort það er málinu vænlegast til framgangs að bera sig si svona að eins og hér hefur verið gert. Það held ég að sé ekki. Auðvitað er það út af fyrir sig athygli vert og umhugsunarefni að þessir sjö þm. Sjálfstfl., annars ríkisstjórnarflokksins, skuli þurfa að flytja hér till., skora á sína eigin ríkisstjórn að gera það sem þeirra eigin ríkisstjórn lýsti yfir í upphafi kjörtímabilsins að hún ætlaði að gera. Auðvitað hefði það, eins og hér hefur verið á bent, verið miklu vænlegra málinu til brautargengis að skapa um þetta breiðari stuðning. Ég hygg að það hefði ekki staðið á þm. úr öðrum flokkum að skrifa upp á tillögu þessa efnis. Ég er alveg sannfærður um það. En hvers vegna kusu þessir sjö sjálfstæðismenn að fara þessa leið? Var það til að tryggja að málið yrði ekki samþykkt, liggur manni við að spyrja? Ef það hefði verið ætlunin að ná þessu máli hér fram og skapa um það breiðan stuðning hefði átt að leita fulltingis alþm. úr fleiri flokkum. Um þessi mál er búið að ræða árum saman og bent hefur verið á alla þá ágalla sem eru samfara því að þessi mál heyra undir mörg ráðuneyti. Þingmenn, sem sóttu alþjóðlega ráðstefnu Norðurlandaráðs um loftmengun yfir landamæri, kynntust því m.a. þegar farið var að athuga afstöðu Íslendinga til þeirra mála hvernig þar rak sig eitt á annars horn í afstöðu ráðuneytanna og hve furðulega afstöðu það ráðuneyti, sem mestan tiltrúnað hefur nú hlotið í þessu sambandi, félmrn., hafði í sambandi við afstöðu okkar til undirskriftar eða staðfestingar á sáttmála um loftmengun sem kenndur er við Helsinki. Það kom satt að segja á óvart og þurftu ýmsir að láta segja sér tvisvar eins og ákveðin persóna í sögunum til að trúa. Það var með ólíkindum og bar satt að segja vott um að þeir embættismenn, með fullri virðingu fyrir þeim, sem mótað höfðu þá afstöðu, vissu raunar ákaflega lítið, að mínu mati, um hvað málið snerist. Við höfum séð að undanförnu hvað er að gerast á Norðurlöndunum í þessum efnum. Við höfum séð þann vanda sem Danir eiga við að glíma vegna mengunar af völdum tilbúins áburðar og af völdum mykju raunar líka sem notuð er sem áburður ekki síður. Við höfum séð, síðast í sjónvarpinu fyrir fáeinum kvöldum, hvernig selastofninn í Eystrasalti er nú kominn. Ég vona að sem flestir hv. þm. hafi séð þá mynd þar sem um 60-70% af selastofninum í Eystrasalti, sem telur ekki lengur nema 15 þúsund dýr, eru að drepast vegna mengunar og vegna sjúkdóma sem eru afleiðing af þeim óþverra sem mannskepnan hefur losað í þetta haf. Það skulum við vita að þó að við búum í eylandi úr alfaraleið, eins og sumir segja, erum við ekkert fjarri þeirri mengun eða loftmengun sem á sér stað og sköpuð er í Evrópu. Hún kemur hingað. Öll vandamál Evrópuþjóðanna, hvort sem það er Norðurlandaþjóðanna eða annars staðar í Vestur-og Mið-Evrópu, berast hingað með einhverjum hætti. Það tekur bara misjafnlega langan tíma. Þessi vandi er ekki orðinn áleitinn. Hann er ekki orðinn alvarlegur hér enn þá þótt hans sjái víða vott. Þess vegna eigum við tækifæri til þess að takast á við þessi mál með kannske betri árangri en ýmsum grönnum okkar hefur tekist. Þess vegna þurfum við að samræma stjórn þessara mála. Ég er hiklaust þeirrar skoðunar að þar sem mikilvægi umhverfisverndar á örugglega eftir að fara ört vaxandi væri skynsamlegast fyrir okkur að vera ekki að klína þessum málum á mörg ráðuneyti, illa mönnuð, illa búin, sem hafa þegar ærið á sinni könnu. Við eigum að viðurkenna hvers eðlis þetta mál er og við eigum að fela það einu, nýju ráðuneyti. Ég held að það sé eina skynsamlega leiðin í þessu máli. Herra forseti. Efnislega getur ekki verið ágreiningur um þessa tillögu í stórum dráttum. Hins vegar ber að harma hver vinnubrögð hafa verið viðhöfð við flutning málsins og þau eru ekki líkleg til að skapa málinu brautargengi, því miður. En vonandi tekst þó að ná hér á þinginu, áður en þing verður rofið, samstöðu um aðgerðir í þessum málum vegna þess að það er ljóst að ríkisstjórnin getur ekki leyst þetta verkefni, enda þótt það væri ofarlega á hennar málalista fyrir tæpum fjórum árum. Þess vegna verður þingið að taka þetta mál í sínar hendur, taka völdin af ríkisstjórninni, móta hér einarða og skynsamlega stefnu. Þau vinnubrögð sem þessir sjö þm. Sjálfstfl. hafa viðhaft eru, eins og ég segi, því miður ekki til þess fallin að veita þessu máli brautargengi og greiða leið í gegnum þingið. Þar hefði verið skynsamlegra að fara aðrar leiðir og tryggja breiðari stuðning við málið.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram hjá hv. þm. að sjálfsagt er ekki neinn skoðanaágreiningur í sambandi við þessi mál hér á hv. Alþingi. Trúlega er þetta þannig, eins og hv. 7. landsk. nefndi hér áðan, að það stafar fyrst og fremst af ósamkomulagi og samstöðuleysi innan ríkisstjórnarinnar að málin liggja ekki fyrir til samþykktar. Við gerum okkur sjálfsagt fleiri grein fyrir því en þær Kvennalistakonur að þessi mál eru í hrærigraut og það hefur verið staðfest með ræðum þm. Á svipaðan máta tel ég að það sem verið er að reyna að gera í þessum málum sé meira og minna handahófskennt. Frummælandi nefndi hér í upphafi ræðu sinnar tvö slys, tvö stórkostleg mengunarslys sem urðu á síðasta sumri, þ.e. Chernobyl-slysið og slys í sambandi við kafbát í Suður-Atlantshafi. Kafbátsslysið er kannske ekki orðið mengunarslys enn þá en það var nú það slysið sem kom mér hingað upp í ræðustól núna til að minna á þann þátt sem blasir við okkur Íslendingum ef kjarnorkuslys á sér stað í hafinu í námunda við okkur og hvernig við erum búin undir það að gera okkur grein fyrir því hvort slíkt sé nokkuð að ske. Við vorum illa undir það búin að hefja mælingar í sambandi við Chernobyl-slysið. Það leið þó nokkuð langur tími þar til úr því varð skorið hvort mengun hefði komið yfir landið. Og ég geri ráð fyrir að við séum enn þá verr búin undir það að gera okkur grein fyrir hvernig ástandið er umhverfis landið. Það yrði mjög illbætanlegt slys ef við fengjum yfir okkur svipaða mengun eins og átti sér stað í norðurhluta Skandinavíu í sambandi við Chernobylslysið. En hvers lags óskaplegt slys mundi eiga sér stað ef hér yrði kjarnorkumengun í sjónum umhverfis landið? Það hefur verið upplýst að á undanförnum árum munu hafa orðið hliðstæð slys við kafbátsslysið norður af Bermuda. Líkast til liggja sex rússneskir kafbátar einhvers staðar á botninum og nokkrir bandarískir. Fyrir skömmu varð slys í bandarískum kafbáti en sem betur fer bjargaðist sá kafbátur í land. Hver er undirbúningur og hverjir eru möguleikar okkar til þess að fylgjast með hvernig ástandið umhverfis landið er í þessum efnum? Ég held að svo nauðsynlegt sem það er að fylgjast með gróðureyðingunni og frárennslinu og öllum þeim öðrum mengunarvöldum sem eru hér hjá okkur og ekki er nógu vel framfylgt að fylgjast með sé þessi þáttur sá mikilsverðasti af öllum, að við komum upp öflugu mælingakerfi umhverfis landið þannig að við getum fylgst með og vitað hvernig ástandið er. Það er ekki aðeins að við eigum það á hættu að vígvélar stórveldanna og annarra sem hafa komist yfir kjarnorkuvopn geti skaðað lífsgrundvöll íslensku þjóðarinnar, það stafar einnig hætta frá næstu nágrannalöndum okkar. Í Skotlandi er verið að byggja kjarnorkustöð og þar mun einnig vera úrvinnsla kjarnorkuúrgangs. Þessir staðir geta vitaskuld báðir orðið mengunarvaldar við Íslandsstrendur. Ég held að ekki sé nóg með það að við séum illa undir það búin og búum við lélega löggjöf til að stjórna þessum málum, heldur erum við líka, jafnvel í stórum þáttum eins og þessum, mjög illa undir það búin og vanmegnug að takast á við það ef slys verður hér við strendur landsins, á svipaðan máta og enn þá verr búin en í sambandi við það að loftslys verði eins og varð í sumar í Chernobyl. Ég vil hvetja til þess, svo að menn séu ekki að flytja þessi mál hvert fyrir sig, kannske hver flokkur að láta bera á sér í sambandi við það að leita lausnar á þeim og að málin verði tekin föstum tökum, hvetja til þess, eins og nefnt var í ræðustól áðan, að þingið taki sig á og ef ríkisstjórnin getur ekki leitt þetta mál til farsælla lykta taki þingið skarið af og hafi forustu í þessu máli.



Herra forseti. Þessar umræður hafa verið fróðlegar og ástæða til þess að láta í ljósi ánægju yfir því, sem maður raunar vissi, að þm. hafa miklar áhyggjur af umhverfismálum og vilja koma þeim málum í fastara horf. Fyrir okkur sem stóðum að flutningi þessarar tillögu lá fyrst og fremst á bak við sú hugsun annars vegar að vekja athygli á málinu og hins vegar að undirstrika þann vilja okkar að ríkisstjórnin gerði áætlun um stefnumótun í umhverfismálum og væri tilgangur þeirrar áætlunar sá að efla alhliða umhverfisvernd og varnir gegn hvers konar mengun og öðrum skaðlegum umhverfisáhrifum, jafnframt því að vinna að varðveislu og sem skynsamlegastri nýtingu náttúrugæða landsins. Það er auðvitað rétt sem kom fram að það má hafa þennan tilgang fyllri, það má fara út í einstök atriði. Aðalatriðið er að það er mjög gott að þingið skuli taka þessi mál til meðferðar. Ég get ekki tekið undir það að við séum með þessum hætti að svíkja einn eða neinn, að við séum að bregðast einum eða neinum. Út af fyrir sig skiptir það ekki höfuðmáli hvort þessi tillaga verður samþykkt. Hitt er kjarni málsins að þm. taki höndum saman um það að samræma skoðanir sínar í umhverfismálum og að það náist fram að löggjöf verði sett um þau efni. Það er þetta sem fyrir okkur vakir. Ég get alls ekki tekið undir það að það séu eitthvað skringileg vinnubrögð þó að sjálfstæðismenn undirstriki þau viðhorf sem þeir hafa í þessum málum og setji fram almenna stefnumörkun varðandi umhverfismál. Þetta hefur verið viðtekin regla í sölum Alþingis í viðamiklum og viðkvæmum, flóknum málum að einstakir flokkar undirstriki með þessum hætti áhersluatriði sín í viðkomandi málum. Ég þykist geta sýnt fram á það um þá flokka alla sem hafa staðið að ríkisstjórnum að einstakir þm. hafi á misjöfnum tíma séð ástæðu til samsvarandi yfirlýsingar af sinni hálfu, þó svo að þeirra flokkar hafi verið í stjórnarsamstarfi við aðra flokka. Hjá Kvennalistanum hefur ekki komið til þess enn að fulltrúar hans hafi með þessum hætti séð ástæðu til þess að lýsa einstökum áherslum en ekki mundi mér þykja það vond tilhugsun ef við gömlu skólasystkinin, ég og hv. 7. landsk. þm., ættum það eftir - ég vil nú ekki segja ættum það eftir að fara í eina stjórnarsæng en: ættum eftir að standa saman að stjórn landsins og styðja sömu ríkisstjórn.



Herra forseti. Þessar umræður hafa verið fróðlegar, sagði hv. 2. þm. Norðurl. e., og má vel undir það taka. Ekki er þó sérstakt tilefni að mínum dómi til að setja upp einhvern undrunarsvip þó að sjö þm. Sjálfstfl. sameinist um að flytja þáltill. um stefnumótun í umhverfismálum. Það er kannske vonum seinna að þessi mál verði gerð að umræðuefni, svo sjálfsagt sem það er að hreyfa þessum málum og reyna að marka einhverja framtíðarstefnu í þeim. Hitt er annað mál að mönnum hefur e.t.v. ekki sýnst nákvæmlega eitt og hið sama hvernig að því ætti að standa. Sumir vilja þegar í stað stofna umhverfismálaráðuneyti með öllum þeim kostnaði og umsvifum sem því fylgja, aðrir vilja e.t.v. fara heldur vægar í sakirnar og mynda stjórnardeild í fyrstu. Og þá er ekki úr leið að víkja fyrst að því hvernig marka skuli stefnu í þessum mikilvægu málum. Ég ætla ekki á þessu stigi að ræða þetta efnislega. En það vakti óneitanlega sérstaka undrun mína að hér skyldu taka til máls, hver á eftir öðrum, þrír hv. þm. Vesturl., góðir félagar mínir. Og mér þótti leitt að þeir töluðu allir svona heldur í nöldrunartón um málið. Hv. 5. þm. Vesturl. flutti langa tölu, síðan kom hv. 5. landsk. þm, og loks hv. 4. þm. Vesturl.  En hitt vil ég láta koma fram, til þess að þingheimur vaði ekki í neinni villu um þetta efni, að allir þessir þrír menn eru ágætir í samvinnu og leggja góðum málum lið. Ég vil taka þetta sérstaklega fram svo það valdi engum misskilningi. Þessir menn eru vísir til þess að leggja þessu máli gott lið í nefnd, og í framtíðinni. Ég þekki þá það vel, að þetta eru allt saman dugandi menn og drengir góðir.



Herra forseti. Ég vil aðeins í stuttu máli andmæla því sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði áðan og þeim orðum sem hann lét sér um munn fara, að það hefði verið talað um málið í nöldurtón. Þetta er rangt. Ég hygg að allir þeir sem hafa talað hafi tekið undir efnisatriði málsins en bent á það að skynsamlegra hefði verið að haga vinnubrögðum með öðrum hætti. Það hefði verið vænlegra til að tryggja málinu framgang. Um málið sjálft talaði enginn maður í nöldurtón, þvert á móti tóku menn undir þau atriði efnislega sem hér eru til umræðu. En vinnubrögðin hefðu vissulega ekki aðeins mátt vera önnur, þau hefðu átt að vera önnur ef menn vilja þessu máli virkilega vel.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að taka undir að hv. 5. landsk. þm. talaði hvorki í nöldurtón í hinni fyrri ræðu sinni né hinni síðari.



Herra forseti. Það skiptir nú ekki öllu hvaða landshluti leggur þessum málum lið ef það er jákvætt og lasta ég það ekki þó að þm. Vesturl. hafi látið að sér kveða í umræðunni. Ég held hins vegar að það sé ekki rétt að álykta sem svo á þessu stigi máls að einhugur eða samstaða ríki um þetta efni. Ég held að ástæðan fyrir þessari hörmulegu niðurstöðu, því hversu lítið hefur miðað áfram í þessum málum, litið nokkuð til baka og þá ekki síst í tíð núverandi ríkisstjórnar sem ætlaði sér mikið skv. yfirlýsingum en hefur ekkert gert til að þoka málum fram í þá átt, sé sú að áhuginn sé ekki sá í reynd sem stundum er lýst í orði og ætla mætti af þeim tilburðum og tillöguflutningi sem hér er til umræðu. Ég held að það sé þessu máli ekki til góðs að ætla að breiða yfir að það er ljóslega verulegur ágreiningur í þessum efnum, hvert menn vilja stefna, og hann birtist m.a. í því að umræddir þm. Sjálfstfl. tala ekki um ráðuneyti sem fái yfirstjórn þessara mála í hendur, eitt ráðuneyti, heldur aðeins um samræmingu mjög almennt. Og ráðherrar sama flokks í ríkisstjórn hafa hver um annan þveran staðið gegn því að sameina þá meginþætti sem þarna eru til umræðu og tilheyra þeirra ráðuneytum undir einu ráðuneyti, félmrn., sem mest hefur verið um rætt í þessu samhengi. ég hygg að hæstv. menntmrh., sem situr hér einn úr tíu manna hópi, geti í rauninni staðfest þetta. Undir hann heyrir Náttúruverndarráð og gildir þættir þessara mála. Þannig að ég held að menn þurfi í raun að horfa framan í að þarna er greinilegur ágreiningur um málstök. Ég vil ekki þar með segja að menn séu ekki áhugasamir um það að koma í veg fyrir háskalega mengun á Íslandi og hafsvæðum í kringum landið. En það þarf talsvert til, að haga málum þannig að draga úr mengun og koma í veg fyrir hugsanlega mengun, svo dæmi sé tekið. Ég held að það sé mjög gagnlegt að þessi mál séu rædd hér, ég held að það sé nauðsynlegt að ræða þau í nokkurri hreinskilni. Og ég held að hið þýðingarmesta fyrir þennan málaflokk og fyrir þá sem hafa áhuga á framgangi hans hér, hvar í flokki sem þeir standa hér á Alþingi, sé að gera sér ljóst að líkurnar á að ná árangri í því sem mestu skiptir nú, þ.e. endurskipulagningu stjórnarráðsins með tilliti til þessa málaflokks, tengjast því fyrst og fremst að ný ríkisstjórn, því að núverandi er sem betur fer að syngja sitt síðasta og falla á tíma, marki stefnu í þessum málum í málefnasamningi og gangi frá endurskipulagningu áður en menn festast í ráðherrastólum. Þess vegna er það sannarlega mjög gott að þessi mál séu rædd og það þarf að ræða þau innan flokkanna þannig að það sé skýrt fyrir kjósendum í komandi kosningabaráttu hvert flokkarnir vilja halda í þessu stóra máli, hver stefna þeirra er í reynd, ekki bara einstakra þm. í flokkunum, hvað þeir vilja gera að kosningum loknum varðandi yfirstjórn þessara mála, áherslu á þessi mál, fjárveitingar til þessara mála. Í þeim efnum hefur Alþb. gert hreint fyrir sínum dyrum með landsfundarsamþykktum og tillöguflutningi hér á Alþingi þing eftir þing. Ég hef tekið eftir því að Framsfl. talar í orði um að leggja áherslu á þessi mál og það er byrjunin, það er vel, þó að lítið sjáist eftir þá í tíð ríkisstjórnarinnar í þessum málum. En sjálfstæðismenn sem flytja hér tillögu um þetta efni, ég hygg að þeir séu langþyngstir í þessum efnum, langþyngstir í raun, a.m.k. hef ég ekki séð neitt marktækt í yfirlýsingum og samþykktum flokksins um þessi mál.



Herra forseti. Ræða hv. 1. þm. Vesturl. vakti furðu mína, ekki síst þau orð hans að aðrir hv. þm. Vesturl. hefðu komið í þennan ræðustól einvörðungu í þeim tilgangi að nöldra út í þessa tillögu. Þá hefði maður búist við, að þeim orðum hv. 1. þm. Vesturl. sögðum, að hann hefði gert tilraun til þess að fara efnislega ofan í þessi mál, viðra skoðanir sínar sem auðvitað fara saman við tillöguflutninginn, að hann hefði gert tilraun til þess að gera frekari grein fyrir tillögunni. Hann er einn af flm. hennar. En það var aldeilis ekki. Niðurstaða mín er sú að hv. ágætur þm. hafi einvörðungu komið í þennan ræðustól til þess að nöldra og vera með ómerkilegar umvandanir vegna orða samþm. sinna.



Herra forseti. Þetta hafa orðið langar umræður, lengri en ætla hefði mátt í upphafi, og ég er síst að harma það, og einnig fróðlegar þótt ekki hafi allt verið spaklega mælt. Ég vil þó byrja á því að fagna þeim góðu efnislegu undirtektum sem þessi tillaga og efni hennar hefur fengið hjá öllum þeim ræðumönnum sem hér hafa tekið til máls. Það er ánægjulegt og það er mikils virði fyrir framgang málsins. Það sýnir að alþm. líta á umhverfismálin sem einn mikilvægasta málaflokkinn sem hefur verið til umræðu hér í þingsölum og er það vel. Ég ætla ekki nú, undir lok þessara umræðna, að tala langt mál né svara ítarlega þeim athugasemdum sem fram hafa komið vegna þessa tillöguflutnings. Þó vil ég ekki láta hjá líða að andmæla þeim ummælum sumra ræðumanna að þeir sem að þessari tillögugerð standa séu með því raunverulega að vinna gegn framgangi málsins, þetta sé frekar til þess að tefja málið heldur en hitt. Það liggur náttúrlega í augum uppi hvílík firra felst í slíkum ummælum sem við heyrðum áðan. Ég vil benda á það, m.a. vegna ummæla hv. 5. þm. Austurl., að þrisvar sinnum, hygg ég, hafa verið flutt á Alþingi frv. um umhverfismál. Í öll skiptin þrjú eru það þm. Sjálfstfl. sem hafa flutt þau frv. Þess vegna situr það síst á hv. þm. að saka sjálfstæðismenn, sem standa hér að tillöguflutningi í fjórða sinn, um áhugaleysi í þeim efnum. Ég bendi aðeins á þessa staðreynd. Ég bendi líka á að frá því að sjálfstæðismenn fluttu þetta mál fyrst á þinginu 1978 hafa setið ýmsar ríkisstjórnir, skipaðar mönnum úr ýmsum flokkum, sem ekki hafa flutt nein frumvörp um umhverfismál. Ég vil í framhaldi af þessu taka undir það sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði varðandi varnir gegn mengun hafsins hér við Ísland og þá miklu hættu sem stafað getur af slysum þar og hann vék sérstaklega að. Er full ástæða til að gefa þeim málum mun meiri gaum en gert hefur verið. Það er alveg ljóst af þeim tillöguflutningi sem er til umræðu í dag að mál hafa þokast mjög seint fram. Ég ætla þó ekki að rekja neitt syndaregistur. Það er einfaldlega staðreynd, hvort sem það er vegna tregðu í kerfinu, deilu ráðuneyta eða af öðrum ástæðum eða orsökum. Ég læt það alveg liggja á milli hluta. Hins vegar hafa nokkrir þm. Sjálfstfl. gert tilraun til að þoka málinu fram á við. Ég tel að menn ættu að meta það sem lofsvert framtak og áhuga á málsefninu fremur en hitt. Það er einfaldlega af þeim orsökum sem þessi tillaga er lögð fram. Þm. hafa ýmsir komið hér upp og gagnrýnt málsmeðferðina, eins og þeir hafa sagt, og harmað. Ég á ákaflega erfitt með að skilja hvað í slíkum ummælum felst og raunar hefur hv. 2. þm. Norðurl. e. svarað því, svo að um það þarf ekki að hafa mörg orð. Það eru ekki nema örfáir dagar síðan til umræðu var í þingsölum þáltill. um náttúruvernd og umhverfismál sem fimm þm. Alþb. fluttu, þm. eins flokks. Þá hafði enginn á orði að það væru undarleg vinnubrögð. En nú þykja það allt í einu undarleg vinnubrögð þegar sjö þm. Sjálfstfl. flytja tillögu um stefnumótun í umhverfismálum. Þannig rekur sig eitt á annars horn í þessum málflutningi. Meginatriðið er auðvitað, og sem betur fer heyrist mér þm. alinennt vera sammála um það, að það þarf að koma þessum málum á nýjan grundvöll og taka upp nýja skipan í stjórnsýslu umhverfismála. Það er meginmálið og það er vitanlega þar sem eldurinn brennur heitast í þessum efnum. Í þessari tillögu okkar er engin afstaða tekin til þess hvort það skuli vera í sérstöku umhverfismálaráðuneyti. Tillagan mælir ekki gegn því. Í því frv. sem við sjálfstæðismenn lögðum síðast fram var gert ráð fyrir að yfirstjórn þessara mála yrði öll vistuð í sérstakri stjórnardeild í Stjórnarráði Íslands. Það er leið sem að mínu mati kemur enn mjög til greina. En meginatriðið er þó að sett verði á laggirnar skipuleg yfirstjórn umhverfismála í stjórnarráðinu. Það er fyrsta skrefið og hið mikilvægasta nú af því að þessi mál eru þar á tjá og tundri og er mál að linni. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár vegna fregna sem borist hafa síðustu daga um að afurðastöðvar, eins og þær eru kallaðar í framleiðsluráðslögum frá 1985, telji sig ekki geta staðið víð ákvæði þeirra laga um að greiða bændum fullt verð mánaðarlega fyrir mjólkurafurðir og fyrir sauðfjárafurðir í áföngum fyrir 15. des. ár hvert. Varðar þetta greiðslur fyrir sauðfjárafurðir um miðjan næsta mánuð, svo og mjólkurafurðir í desembermánuði fyrir liðinn mánuð. Hér er á ferðinni mjög alvarlegt mál, sem snertir bændur í landinu, alla bændur í hefðbundnum greinum, og bætist við fjölda annarra mála sem þrengja að stöðu þeirra. Við þetta bætist að ríkissjóður, sem lýtur forustu hæstv. fjmrh., formanns Sjálfstfl., hefur ekki staðið við greiðslur á útflutningsbótum til afurðastöðva. Er mér tjáð að þar skorti á yfir 200 millj. kr. Afurðastöðvarnar, mjólkursamlög og sláturfélög, telja sig ekki fá þau afurðalán frá viðskiptabönkum sem loforð hafi verið gefin um og verðviðmiðunin sem bankarnir gangi út frá sé til muna of lág þar sem miðað sé við sama afurðaverð á einingu og í desember fyrir ári. Nefnd undir forustu Davíðs Ólafssonar, fyrrv. seðlabankastjóra, mun hafa fjallað um þessi mál í framhaldi af ákvörðun ríkisstjórnarinnar að flytja afurðalán frá Seðlabankanum yfir til viðskiptabankanna og þá verið gert ráð fyrir því að viðskiptabankarnir greiddu afurðastöðvunum afurðalán sem næmu um 74% af niðurgreiddu heildsöluverði sem þá þýddi um 67% af óniðurgreiddu verði. Síðan hefur niðurgreiðsluhlutfallið hækkað nokkuð sem valdið hefur lækkun á afurðalánum viðskiptabankanna niður í um 60% eða jafnvel meira af óniðurgreiddu heildsöluverði. Viðskiptabankarnir, sem eiga að sjá afurðastöðvunum fyrir þessum lánum svo að þær geti staðgreitt vörurnar til bænda lögum samkvæmt, telja sig ekki geta hækkað þessi lán vegna samkeppnisaðstöðu gagnvart öðrum bönkum, einkabönkunum sem engar skyldur hafa í sambandi við afurðalán til atvinnuveganna. Hér eru því á ferðinni einnig afleiðingar ekki bara af landbúnaðarstefnu heldur af bankastefnu og vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar og skipan afurðalánanna sem eru að bitna á bændastéttinni í landinu og afurðastöðvunum sem eiga að sjá um greiðslurnar. Hér er stórt dæmi á ferðinni, meira en milljarður, segja ýmsir. Nákvæmar tölur hef ég ekki. En það má ekki gerast að þessi staða og flækja í kerfinu bitni ofan á allt annað á bændum landsins sem eiga lagalegan rétt á greiðslum fyrir miðjan desembermánuð. Herra forseti. Ég vil áður en ég vík úr ræðustól inna hæstv. landbrh. eftir því hvað ríkisstjórnin hafi gert í þessu máli og hyggist gera til að tryggja að lögum verði framfylgt.



Herra forseti. Ég hygg að svo lengi sem a.m.k. ég man eftir hafi á hverju hausti verið rætt um afurðalán og þörf á að þau nægðu til að greiða út afurðaverð eins og ætlast hefur verið til. Það muna sjálfsagt margir eftir því að á s.l. hausti, eða fyrir ári voru miklar umræður og yfirlýsingar um að ríkisstjórnin mundi ekki standa við sinn hlut af staðgreiðsluláninu svokallaða sem greitt var út um miðjan desember eins og lög kváðu á um. Í sambandi við þá fsp. sem hv. 5. þm. Austurl. lagði fram vil ég lesa þá samþykkt sem ríkisstjórnin gerði síðari hluta vetrar 1985 um breytingu afurðalánanna: "Ríkisstjórnin samþykkir að fyrirgreiðsla Seðlabankans, endurkaupin á afurðalánum landbúnaðar og iðnaðar, verði færð til viðskiptabankanna í samræmi við ákvæði stjórnarsáttmála, enda verði tryggt að viðskiptabankarnir haldi áfram að veita afurðalán með sama hætti og verið hefur, en á móti hefur Seðlabankinn ákveðið að lækka bindiskyldu úr 28% í 18% af innlánum. Verði lánveitingar þessar viðskiptabönkunum engu að síður erfiðari en nú er búist við, vegna þess að aukning innlána verði hlutfallslega minni en verðmætaaukning afurðalána, mun Seðlabankinn gera ráðstafanir til þess að jafna þann mun. Einnig mun hann veita bönkum skammtímafyrirgreiðslu ef þeir lenda af óviðráðanlegum ástæðum í erfiðri greiðslufjárstöðu vegna árstíðasveiflna afurðanna." Fyrir skömmu voru þessi mál aftur tekin til umfjöllunar í ríkisstjórninni. Þá var málið rætt og ákveðið að fela landbrh. og viðskrh. að ganga eftir því að fjármögnun birgða sauðfjárafurða verði komið í það horf sem um var samið við kerfisbreytinguna. Í framhaldi af því ræddi ég við fulltrúa viðskiptabankanna og óskaði eftir því að þeir settu það niður hvað þeir teldu að til þyrfti að koma til þess að þeir gætu greitt út 72,4% af óniðurgreiddu heildsöluverði kindakjöts á þessu hausti. Bréf um það bárust mér í gær og í fyrradag og í morgun óskaði ég eftir því við viðskrh. að hann hlutaðist til um að niðurstaða fengist í þessum efnum svo að samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 1985 og ítrekun nú fyrir skömmu næði fram að ganga. Það er viðskrh. að gera nú.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu virðingarvert hjá hv. 5. þm. Austurl. að spyrja ríkisstjórnina eftir því sem hún er ýmist búin að eða er um þessar mundir að leysa. Ég vek athygli á því að það er síst meiri dráttur á lausn þessara mála núna en verið hefur, m.a. á þeim tímum sem hv. þm. og fyrirspyrjandi var í ríkisstjórn. En það sem vekur óneitanlega sérstaka eftirtekt mína er það tillitsleysi og vanmat sem hv. þm. hefur á rétti framleiðendanna í þessum efnum, á rétti bændanna í landinu, sem reyndar er alveg ótvíræður. Það er vert að undirstrika að það sem komið hefur fram, m.a. í útvarpi að undanförnu, um getuleysi afurðastöðva byggist að sjálfsögðu á þeim mikla misskilningi að afurðastöðvar eiga ekkert val í þessum efnum. Það er lögbundið að greiða út afurðaverðið. Að sjálfsögðu hafa þeir sem keyptu gert sér það ljóst þegar þeir festu kaup á vörunni. Ég vil þessu til staðfestingar lesa upp álit þriggja lögmanna við svari sem þeir voru beðnir að gefa hér á Alþingi þegar búvörulögin voru í meðferð í hv. Nd. Þessir lögmenn voru Jón Þorsteinsson, Benedikt Blöndal og Gaukur Jörundsson. Í svari þeirra segir svo, með leyfi forseta: "Að lokum viljum við taka fram að í 18. gr. frv. er því slegið föstu að enginn megi kaupa eða selja búvöru innanlands á öðru verði en ákveðið hafi verið samkvæmt ákvæðum þess. Skiptir því engu hvort um er að ræða umboðssölu eða ekki. Framleiðanda ber það grundvallarverð sem ákveðið hefur verið, hvorki hærra né lægra." - Ég endurtek, herra forseti: "Framleiðanda ber það grundvallarverð sem ákveðið hefur verið, hvorki hærra né lægra." "Í 29. gr. frv. eru ákvæði um gjalddaga. Heimilt er að semja um aðra gjalddaga, en slíkir samningar hljóta að vera einstaklingsbundnir. Ef frv. verður að lögum falla núgildandi samningar í þessu efni úr gildi, hvort sem þeir eru einstaklingsbundnir eða fólgnir í stofnsamþykktum félaga, og ber að fara eftir reglum 29. gr. nema nýir samningar takist um aðra greiðslutilhögun en þar er ákveðin." Á móti framleiðslulögunum greiddi hv. 5. þm. Austurl. atkvæði og á móti þeirri mikilvægu réttarbót sem hér fékkst greiddi hann þar af leiðandi atkvæði. Það kemur því úr hörðustu átt þegar þessi maður er að sækja rétt fyrir bændurna á Íslandi eftir þeim lögum sem hann hefur sjálfur verið á móti þegar þau hafa verið til meðferðar á Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að leggja út af lögskýringum hv. 11. landsk. þm.

Hann var ekki með neinar lögskýringar.

Það sem er meginmál í þessari umræðu er að hæstv. ríkisstjórn standi við þá stefnu sína, sem hún setti fram á sínum tíma, um það leyti sem búvörulögin voru til meðferðar, að fullt verð yrði greitt út fyrir landbúnaðarafurðir, þær afurðir sem féllu undir komandi samninga, enda yrði afurðastöðvum gert það kleift með afurðalánum. Þessar samþykktir ríkisstjórnarinnar liggja fyrir og m.a. á þessum grundvelli er það frv. og þau lög, sem hér hefur verið vitnað til, unnin og m.a. á þessum grundvelli var að þeim staðið, a.m.k. af hálfu margra okkar stjórnarliða. Það þarf ekkert að vefengja hversu brýnt er að fjárhagur afurðastöðvanna í landinu sé með þokkalegu móti. Hvernig í ósköpunum ætlumst við til þess að þau fyrirtæki sem eru svo mikilvæg og eru raunar í eigu bænda geti staðið við allar þær skuldbindingar sem við alþm., sem samþykktum búvörulögin, höfum lagt þeim á herðar ef við ætlum ekki að standa við það, sem einhver mundi segja að væru stóru orðin, að þeim yrði tryggt fé svo að þau gætu staðið við að greiða bændum fullt verð fyrir sínar afurðir? Að mínu áliti væri það heimskulegasta aðgerðin að stofna til fjársveltis afurðastöðva, ekki síst vegna þess að við þurfum aldrei í ríkari mæli á því að halda en einmitt nú að stofna til fjölbreytni, bæði í framleiðslu og markaðsmálum á sviði búvöruframleiðslunnar. Það verður ekki unnt ef afurðastöðvunum verður haldið í fjársvelti. Ég treysti því raunar að svo verði ekki. Og stuðningur minn og atfylgi við búvörulögin á sínum tíma var ekki síst bundinn því að ríkisstjórnin stæði við þá stefnu, sem hún setti fram og hefur ítrekað sameiginlega og hefur verið ítrekuð af einstökum ráðherrum síðan, að fjármagn verði tryggt til framgangs þessu máli.



Herra forseti. Það gerist nú a.m.k. í þriðja ef ekki fjórða sinn á stuttum tíma að við ræðum um landbúnaðarmál utan dagskrár og því miður ætíð í þeim símskeytastíl sem raun ber vitni. Ég vil í framhaldi af því ítreka ósk mína og áskorun til hæstv. landbrh. um að hann beitti sér fyrir opinni ótakmarkaðri umræðu um þessi efni á Alþingi á næstu dögum. Það er full þörf á eins og allar þessar umræður hafa sýnt. Það er einnig bagalegt að ræða þessi mál á svo knöppum tíma þegar tekið er tillit til þeirrar staðreyndar að yfirleitt hefur mestur hluti þess tíma farið í ræðuhöld hv. stjórnarþm. sem þurfa að tjá sig um landbúnaðarstefnu eigin ríkisstjórnar. Það er alveg ljóst að ábyrgð ríkisstjórnarinnar er ótvíræð í þessu efni ekkert síður en ábyrgð afurðastöðvanna. Ef lesin eru lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum er ábyrgð afurðastöðva bundin í 28. og 29. gr. VI. kafla og er ótvíræð, en ábyrgð ríkissjóðs eða ríkisstjórnar er bundin í VII. kafla 30. gr. þannig að það eru fyrst og fremst tveir aðilar sem bera ótvíræða lagaskyldu. En ef menn ættu að hafa ráð hv. 11. landsk. þm. mundu menn aldrei ræða þessi mál heldur trúa á lagabókstafinn í blindni. Það gæti reynst mönnum dýrkeypt, sbr. reynsluna af vinnubrögðum þessarar hæstv. ríkisstjórnar í framleiðslustjórnun landbúnaðarvara, því ég leyfi mér að halda því fram að það komi fyllilega til greina að hæstv. ríkisstjórn hafi með ráðstöfunum sínum ekki aðeins brotið margendurtekið ýmsa lagabókstafi, svo sem sveitarstjórnarlög, jarðalög og fleiri, heldur einnig ákvæði stjórnarskrárinnar um jafnrétti þegnanna þar sem fullvirðisréttur er tekinn eignarnámi af sumum á sama tíma og hann er greiddur fullu verði til annarra. Ef það er ekki mismunun veit ég ekki hvað er mismunun. Herra forseti. Það er full ástæða til að taka þessi mál upp hér m.a. vegna yfirlýsinga ábyrgra aðila, svo sem bankastjóra viðskiptabankanna og bankastjóra Seðlabanka Íslands, sem hafa í fjölmiðlum undanfarna daga fullyrt að af þeirra hálfu verði ekkert frekar gert til að gera afurðastöðvunum kleift að standa við ákvæði laganna. Það er ljóst að afurðastöðvarnar geta það ekki nema til komi meiri aðstoð. Það er spurt um þá aðstoð hér, herra forseti, og ég ítreka að ég skora á hæstv. landbrh. að lýsa því yfir að á næstu dögum verði leyst úr þessum málum þannig að við ákvæði laganna verði staðið að fullu og það á réttum tíma, til að mynda hvað varðar sauðfjárbændur þann 15. des. n.k.



Herra forseti. Þegar búvörulögin voru sett vorið 1985 var það eitt af grundvallaratriðum þeirra laga að bændur fengju grundvallarverð fyrir afurðir sínar sem næst við afhendingu. Ég held að mönnum hafi verið það ljóst, eða vonandi hefur þeim verið það ljóst, að gera þyrfti sérstakar ráðstafanir með lánafyrirgreiðslu, breyta afurðalánakerfinu þannig að afurðastöðvum væri fært að uppfylla þetta grundvallaratriði. Það var reyndar undirstrikað við afgreiðslu laganna og var forsenda fyrir stuðningi þm., þar á meðal mín, við þessa lagasetningu. Ég treysti því og fagna því að yfirlýsingar hafa gengið um það við þessa umræðu að það sé unnið að þessum málum og ríkisstjórnin hyggist standa við yfirlýsingar sínar varðandi þessi mál vegna þess að bændastéttin þarf á því að halda nú að fá sínar greiðslur á réttum tíma. Það er grundvallaratriði, eins og hv. 5. þm. Vesturl. kom inn á áðan, að afurðastöðvarnar hafi bærilegan fjárhag til að uppfylla þær skyldur sínar sem þær hafa skv. lögunum. Það er nú einu sinni þannig að þessar afurðastöðvar eru yfirleitt í eigu bændanna sjálfra og erfitt er að skilja þar á milli. Ég ætla ekki að lengja þetta mál, en treysti því að að þessu máli verði unnið af hálfu viðskrh., landbrh. og ríkisstjórnarinnar í heild í samráði við viðskiptabankana og Seðlabankann og þetta mál verði leyst á næstu dögum.



Herra forseti. Bændur eiga að sjálfsögðu skýlausan rétt samkvæmt búvörulögum á þessum greiðslum. En mér þykir rétt að það komi fram sem ég veit sannast í þessu máli. Það var árið 1985, í fyrra, að bankarnir afgreiddu 74% af niðurgreiddu heildsöluverði sem var þá um 67% af óniðurgreiddu heildsöluverði sauðfjárafurða. Til þess að vinnslustöðvar landbúnaðarins gætu greitt fullt grundvallarverð fyrir 15. des. í fyrra flýtti ríkið niðurgreiðslum og flýtti einnig hluta af vaxta- og geymslugjaldi og kom þannig með, að ég hygg, 449,5 millj. sem gerði vinnslustöðvunum kleift að greiða út afurðirnar 15. des. Árið 1986 afgreiddu bankarnir á sama hátt og í fyrra 74% af niðurgreiddu heildsöluverði, en í ár mun þetta aðeins samsvara um 61% af óniðurgreiddu heildsöluverði þar sem niðurgreiðslur hafa breyst milli ára. Þess vegna er því haldið fram af bönkunum að þeir hafi staðið við sinn hluta af gerðu samkomulagi. Hitt er annað mál að nú er vel að hæstv. landbrh. vinnur að lausn þessara mála í ríkisstjórninni.



Herra forseti. Það var gott að fá yfirlýsingu frá hæstv, landbrh. hér um það hvernig að þessum málum hefur verið staðið í ríkisstjórn og við skulum vænta þess að það sé innistæða fyrir orðum ráðherrans. í rauninni greindi hæstv. landbrh. okkur frá að málið væri nú í höndum viðskrh. og hann hefði falið viðskrh. að tryggja að við yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar verði staðið. Hæstv. landbrh. telur það sem sagt á valdsviði viðskrh. að leysa úr þeim hnút sem hér er til umræðu. Það hefur einnig verið vakin athygli á því að niðurgreiðsluþátturinn kemur inn í þetta dæmi. Þannig er það hæstv. fjmrh. sem einnig hlýtur að koma við sögu í sambandi við úrlausn á þessu efni þannig að afurðastöðvunum verði gert kleift að standa við sínar lagalegu skuldbindingar. Ég tek undir að það er nauðsynlegt að afurðasölufyrirtækin hafi aðstöðu til að standa við þessar skuldbindingar og mörg þeirra glíma nú við mjög þungt og erfitt fjárhagsdæmi þannig að það gengur auðvitað ekki að bankakerfið í landinu komist upp með að standa þarna ekki við sinn hlut. Hitt er jafnljóst, eins og ég hef vakið athygli á, að vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar í bankamálum er þetta mál nú erfiðara viðfangs og slungnara en áður þar sem viðskiptabankarnir gera kröfu til Seðlabanka sem hins vegar hefur gefið yfirlýsingar, einn bankastjóra hans, um að hann telji sig ekki skuldbundinn í þessum efnum á sama hátt og áður þar sem viðskiptabankarnir hafi fengið innlánsaukningu í sinn hlut. En meginatriði málsins er að við yfirlýsingar um þetta og lagafyrirmæli verði staðið. Hv. þm. Egill Jónsson kom hér og býsnaðist yfir því að það væri minnt á lagafyrirmæli í þessum málum  Herra forseti. Ég ætla ekki að ganga á tímamörk, en ég tel að það væri æskilegt að fá hér skýlausar yfirlýsingar landbrh. um að við skuldbindingar gagnvart afurðastöðvum verði staðið þannig að þær geti reitt af höndum greiðslur til bænda á tilsettum tíma.



Herra forseti. Í mínum huga kemur ekki annað til greina en að staðið verði við og fram nái að ganga samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því í mars 1985 um afurðalánin, að þau verði áfram á sama hátt og þá hafði verið. Ég greindi frá því hvernig að því hefur verið unnið. Mér heyrist hv. 5. þm. Austurl. undrast að viðskrh. skyldi koma þar við sögu, en ég hygg að það sé augljóst að í hans verkahring er að fjalla um málefni Seðlabankans og viðskiptabankanna og þá auðvitað sérstaklega ríkisviðskiptabankanna. Ég mun svo ekki frekar ræða þetta því að ég held að þetta sé aðalatriðið. En ég gleymdi því áðan að bera til baka fullyrðingar um stórkostlegar vanefndir ríkissjóðs, er næmu á þriðja hundrað millj. kr., í greiðslu útflutningsbóta. Það eru tölur sem eru víðs fjarri raunveruleikanum.



Herra forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að leyfa mér að gera athugasemd sem er tilraun til að stilla kompásinn hjá hv. 11. landsk. þm. sem hefur eitthvað ruglast eða í það minnsta minni hans. Það er greinilega horfið úr huga þess ágæta þm. hvernig afstaða manna var til lagasetningarinnar á sínum tíma á vordögum 1985. Afstaða Alþb. í Nd. var sú að gera tillögu um að vísa málinu aftur til ríkisstjórnarinnar og fela henni að skipa nefnd hagsmunaaðila sem ynni nýtt og betra frv. í miklu nánara samstarfi við hagsmunaaðila, bændur og aðra, en gert var og leggja það fyrir þingið að nýju að hausti. Þessi till. var felld og eftir það tókum við ekki þátt í atkvæðagreiðslum að ég best fæ séð eftir þingtíðindum. Ég skora á hv. þm., trúi hann ekki orðum mínum heldur minni sínu, sem ég mundi ekki gera í hans sporum, að lesa þingtíðindin frá þessu ári, dálk 6633 t.d. Ætti þá þessi sjálfskipaði aðstoðarlandbrh. ríkisstjórnarinnar að fá fram hið sanna í málinu.



Herra forseti. Ég kannast við það sem kom fram í umræðunni áðan að framsóknarmenn horfðu ansi mikið til afurðastöðvanna þegar var verið að ganga frá framleiðsluráðslögunum. Ég minni á að afurðastöðvarnar hafa líka með framleiðsluráðslögunum fengið rétt til að vera samningsaðili um það verð sem þær eiga að greiða. Það var gagnlegt að það skyldi koma fram hjá hv. síðasta ræðumanni hver afstaða Alþýðubandalagsmanna var. Hún var einfaldlega sú að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar, ekki var nú myndarlegar að málum staðið, í þeim tilgangi að það yrði síðar tekið til meðferðar. Þannig var þeirra afstaða og þeir treystu sér ekki til að koma með tillögur til breytinga, gerðu það að vísu í Ed., en að öðru leyti voru þeir á móti þessu máli eins og nál. bera með sér.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um varaflugvöll fyrir millilandaflug á Akureyri. Till. gengur út á það að ríkisstjórnin láti fara fram svo fljótt sem kostur er rækilega úttekt á möguleikum þess að Akureyrarflugvöllur þjóni sem varaflugvöllur fyrir millilandaflug. Kannað skal sérstaklega hvaða úrbætur þurfi að gera á flugvellinum til að hann geti þjónað sem varaflugvöllur og þá bæði miðað við núverandi aðstæður, núverandi flugleiðsögutækni, aðflugstæki og vélakost íslensku flugfélaganna og hvað slíkar úrbætur kosta, en einnig verði horft til möguleika þessa flugvallar í sama skyni, þ.e. til að þjóna sem varaflugvöllur í framtíðinni með hliðsjón af líklegri þróun mála á þessu sviði sem að hluta til er ljós en að öðru leyti hlýtur að koma fram á næstu árum. Hér er, herra forseti, sem sagt lagt til að kanna þann kost sem ég held að allir hljóti að geta orðið sammála um að væri nærtækastur og langhagkvæmastur fyrir okkur Íslendinga ef hann reynist sæmilega vel fær og það teljum við flm., sem eru auk mín allir hv. þm. Norðurl. e. sem sæti áttu á Alþingi í upphafi þessarar viku, sjö að tölu og sleppi ég því tímans vegna að lesa þá upp en það kemur fram á þskj. 194. Rökin fyrir því að gera þessa ítarlegu úttekt eru mörg. Það eru fyrst og fremst þau rök sem mæla með því að Akureyrarflugvöllur er bæði nærtækasti og hagkvæmasti kosturinn sem við eigum völ á. Í grg. er nokkuð fjallað um þetta, m.a. þann búnað og þær aðstæður sem nú eru á Akureyrarflugvelli. Um nauðsyn þess að gera þessa könnun vísa ég í upphaf grg. Þar kemur fram að allmikil umræða hefur verið um það hérlendis undanfarið að nauðsynlegt og æskilegt væri að hafa varaflugvöll fyrir okkar millilandaflug sem væri sem óskyldastur því veðurfarssvæði sem er á Keflavíkurflugvelli og gæti þar af leiðandi oftast þjónað sem fullnægjandi varaflugvöllur fyrir þann völl. Það hefur verið rætt um ýmsa staði bæði norðanlands og austan án þess að menn hafi fyllilega orðið á eitt sáttir um það hvar best væri að hafa slíkan flugvöll. En hér kemur fleira til en valið eitt, að finna besta staðinn, því að hér hagar ekki lengur til eins og þegar Úlfljótur fór um landið og valdi þingstað fyrir alþingi þjóðarinnar. Þá þurfti ekki að líta til bygginga eða annarra meiri háttar mannvirkja, vega eða samgöngumála sem fyrir voru, heldur var landið nýlega numið og þar af leiðandi var tíminn núll, eins og menn stundum segja í umræðum, til þess að velja sér stað. Við þær aðstæður búum við ekki nú og flugvellir landsins eru mjög mismunandi bæði að stærð og búnaði. Við teljum flm., og það kemur fram í grg., að það væri mjög óvarlegt að hefja bollaleggingar um jafngeysikostnaðarsamt fyrirtæki og það yrði að byggja upp og ekki síður að reka sérstakan varaflugvöll áður en kannað er til þrautar og með tilliti til nýjustu tækni hvort Akureyrarflugvöllur, sem fyrir er í fullum rekstri frá morgni til kvölds, geti þjónað þessu hlutverki með litlum úrbótum. Þetta er ekki síst rétt að undirstrika vegna þess að það eru geysileg verkefni fram undan í uppbyggingu flugsamgangnanna hér innan lands. Það er öllum ljóst sem eitthvað ferðast um landið. Því er mjög mikilvægt að handbært fé í þetta verkefni á næstu árum nýtist sem allra best. Ég vil nefna ekki síst uppbyggingu flugvallarins við Egilsstaði sem er alger miðpunktur flugsamgangna til Austfjarða. Þar er stórt verkefni fram undan sem verður að ráðast í sem fyrst. Það má koma fram hér í leiðinni að ég teldi æskilegt að þeirri uppbyggingu yrði þannig hagað að Egilsstaðaflugvöllur hefði þegar tímar líða fullan burð og getu til þess einnig að þjóna vissu varaflugvallarhlutverki og svo mætti reyndar segja um fleiri staði sem til þess henta, svo sem Sauðárkróksflugvöll og Húsavíkurflugvöll í Aðaldalshrauni. Það væri æskilegast að þessir flugvellir allir gætu með tíð og tíma, þegar uppbygging þeirra kemst á það stig, þjónað þessu hlutverki. Ég tel að að því eigi að stefna með því að gera brautir þannig úr garði að þær hafi burð til að sinna þessu hlutverki í framtíðinni þó að þær séu byggðar styttri í fyrstu áföngum. Herra forseti. Aðeins um möguleikana sem Akureyrarflugvöllur hefur upp á að bjóða í þessu sambandi. í fyrsta lagi má nefna það, sem öllum er væntanlega ljóst, að Akureyri og Eyjafjörður eru langstærsti þéttbýlisstaður landsins utan höfuðborgarsvæðisins og þar er mikið og vaxandi hótelrými og margs konar þjónusta við ferðamenn sem æskileg er í þessu skyni. Langstærsta og fullkomnasta sjúkrahús landsmanna utan Reykjavíkur er á Akureyri, deildaskipt sjúkrahús með allri aðstöðu sem slík hús hafa upp á að bjóða og einungis steinsnar frá flugvellinum. Í þriðja lagi liggur Akureyri mjög vel við mörgum vinsælustu ferðamannastöðum Íslands. Það er ekki ólíklegt, og reyndar má telja það næsta víst, að þaðan hefjist eitthvert millilandaflug innan tíðar og hafa reyndar þegar verið gerðar tilraunir með slíkt af hálfu Flugleiða. Í fjórða lagi er Akureyrarflugvöllur þegar allvel búinn flugvöllur með bundnu yfirborði og góðum tækjabúnaði á íslenskan mælikvarða. Í fimmta lagi má nefna að með tilkomu svonefnds Leiruvegar, sem lokið verður núna fyrir jól, 15.-20. des., opnast möguleikar á auðveldri og væntanlega fremur ódýrri lengingu flugbrautarinnar til suðurs, en þeir möguleikar voru ekki fyrir hendi áður miðað við þáverandi vegarstæði. Það þarf einungis að lengja flugbraut á Akureyri um nokkur hundruð metra til að hún sé fullnægjandi fyrir stærstu farþegaþotur. Við Akureyrarflugvöll er flugstöðvarbygging sem er bæði rúmgott og vandað hús og getur án vandkvæða tekið við verulegum farþegafjölda. Þá skiptir það í sjöunda lagi ekki litlu máli að á Akureyrarflugvelli er þegar við störf hópur vel þjálfaðs starfsfólks og flugvöllurinn er, eins og ég áður vék að, í fullum rekstri nær alla daga ársins frá morgni til kvölds. Það mundi því aðeins valda tiltölulega óverulegri aukningu á rekstrarkostnaði að gera Akureyrarflugvöll að varaflugvelli fyrir millilandaflug, auk þess sem beint utanlandsflug til og frá vellinum yrði auðveldara en áður. Að endingu er rétt að minna á það og undirstrika að allar úrbætur á og við Akureyrarflugvöll koma að fullum notum í rekstri langmikilvægasta flugvallarins fyrir innanlandsflugið utan Reykjavíkur og það er mikill kostur að mínu mati. Það hefur nokkuð verið rætt um tæknilega möguleika þess og landfræðilegar aðstæður sem takmarka að nokkru leyti afnot af Akureyrarflugvelli. Í því sambandi er rétt að nefna að þegar hefur fengist góð reynsla af blind-aðflugi úr suðri niður Eyjafjarðardali. Það hefur nú verið reynt í tvö ár og gefist vel að allra dómi, bæði starfsmanna við flugvöllinn og flugmanna, og er það mikilvægt í þessu sambandi. Þá er rétt að minna á að þetta blind-aðflug, með þeim tækjum sem nú eru notuð, er hægt að bæta að mati fagmanna og þar með lækka þær blindflugstölur, þær lágmarkshæðir sem notaðar eru í þessu flugi nú. Í öðru lagi er rétt að muna eftir þeim breytingum sem líklegt er að verði á samsetningu flugflota íslensku flugfélaganna á næstu árum og telja má víst að verði innan tíðar vegna aldurs núverandi flugflota. Í þriðja lagi er og ekki síst er rétt að nefna þær breytingar sem eru að verða og verða fyrirsjáanlega á næstu árum á flugleiðsögutækjum og aðflugstækjum. Það eru þegar í prófun og uppsetningu erlendis aðflugstæki og flugleiðsögutæki af alveg nýrri gerð, sem ekki þekkjast hér, og reynsla þeirra gefur góða raun. Standist þær væntingar sem við þær eru bundnar má ætla að slík tæki, stundum kölluð MLS í staðinn fyrir ILS sem nú eru notuð, muni gera nærfellt að engu þær landfræðilegu takmarkanir, sem notkun flugvalla eins og Akureyrarflugvallar, Zürich -flugvallar í Sviss, flugvallarins við Singapore o.fl., eru settar. Þetta er mat sérfræðinga. Við flugvelli í Bandaríkjunum er þegar verið að reyna þessar gerðir aðflugstækja, við þær eru bundnar miklar vonir og hef ég ekki fleiri orð um það. Gera þarf ýmsar lagfæringar við og á Akureyrarflugvelli til þess að hann geti þjónað þessu hlutverki. Það verður matsatriði hversu fullkominn völlinn á að gera, t.d. hvort leggja á alveg sjálfstæðar keyrslubrautir frá flugvallarstæði og út á enda flugbrautarinnar sitt hvoru megin. Það er nokkuð kostnaðarsamt mannvirki en hugsanlegt er að leysa tímabundið það mál með því að setja snúningsslaufur á enda flugbrautarinnar eins og hún er nú og þarf þá ekki, a.m.k. ekki fyrst um sinn, að kosta því til að leggja sjálfstæðar aðkeyrslubrautir. Það þarf einnig að breikka bundið slitlag vegna ljósa, lengja flugbrautina, eins og ég áður sagði, um einhver hundruð metra og ýmislegt fleira sem smávægilegt má telja þarf að bætast við bæði tækjakost og aðstæður. En það er ljóst að þar er um litlar fjárhæðir að ræða borið saman við það stóra verkefni að byggja nánast frá grunni sjálfstæðan flugvöll af þessari stærð og reka hann með þeim búnaði sem óhjákvæmilegur er og láta standa þar tilbúinn árið um kring þótt þau skipti sem varaflugvallar er í raun þörf séu örfá á hverju ári. Það má því ljóst vera að það er afar hagkvæmt ef hægt er að samnýta þýðingarmikinn flugvöll í innanlandsfluginu, sem er í fullum rekstri flesta daga ársins, og þennan væntanlega varaflugvöll. Það er ekki síst sá þáttur sem ég tel nauðsynlegt að athuga mjög vandlega, þ.e. samnýting þessa hvors tveggja. Ég vil svo að lokum leggja á það áherslu, herra forseti, svo það valdi ekki nokkrum misskilningi, að út af fyrir sig eru menn sammála um það að æskilegasti kosturinn landfræðilega og líklega veðurfræðilega einnig til að þjóna varaflugvallarhlutverkinu er væntanlega Skagafjörður og þar á eftir kæmu staðir eins og Húsavíkurflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur. En því fer fjarri að við búum við það öryggi sem æskilegt væri í flugsamgöngum okkar yfirleitt, á það vantar mikið. Til að mynda vantar næstum alla héraðsflugvelli landsins meiri og minni tækjakost og jafnvel sjálfar brautirnar eru þannig að það er langt frá því að við búum við það öryggi sem æskilegt væri. Því er hér um mat að ræða á verkefni sem við höfum sinnt af miklum vanefnum undanfarin ár. Æskilegast væri að við gætum leyft okkur þá ráðstöfun að byggja fullkominn varaflugvöll og hafa hann í fullum rekstri þar sem aðstæður eru til þess bestar. Um það þarf ekki að þrátta. Spurningin snýst fremur um hitt hvernig við ráðstöfum á skynsamlegastan máta þeim takmörkuðu fjármunum sem við virðumst hafa til að láta renna til flugsamgangnanna. Hér er sem sagt lögð til ákveðin tilhögun sem tvímælalaust yrði hagkvæm, mjög hagkvæm, bæði hvað varðar stofnkostnað og rekstur ef hún er fær með fullnægjandi hætti. Sem betur fer, vil ég segja, bendir ýmislegt til þess að þessi leið geti leyst þetta mál fyrir okkur á fullnægjandi hátt og vel viðunandi hátt, a.m.k. brúað það tímabil þangað til við teljum okkur það vel efnum búin og þangað komin í uppbyggingu flugsamgangnanna að við getum farið að huga að því að byggja alveg sérstaklega varaflugvöll til að þjóna því hlutverki einkum og sér í lagi. Að lokum vil ég sérstaklega leggja áherslu á það, herra forseti, að öryggi er mjög takmarkað, því er mjög ábótavant í flugsamgöngunum eins og þær ganga fyrir sig hjá okkur í dag. Þeir flugvellir eru tiltölulega fáir hér í landi sem hægt er að segja að virkilega standist þær kröfur sem gera á og gera verður til flugvalla hvað öryggismál snertir. Hvað varðar hins vegar varaflugvöllinn sem slíkan þá er hann ekki síður rekstrarlegt atriði, hagkvæmnisatriði heldur en öryggisatriði. Þess vegna er hér um mat helstu kostnaðarþátta að ræða til viðbótar öryggissjónarmiðunum. Það er ljóst að flugfélögin geta og hafa leyst það vandamál að hafa ekki fullbúinn varaflugvöll með því að notast við varaflugvelli í öðrum löndum. Að því er mikið óhagræði og má vissulega rökstyðja að það sé ekki heldur jafnæskilegt frá öryggissjónarmiðum. En þannig hefur þetta mál þó verið leyst og þar með er ekki síður um að ræða hagræðingaratriði í rekstri flugfélaganna heldur en öryggisatriði þó það fari þar að nokkru leyti saman. Síðast en ekki síst er þetta spurning um ráðstöfun fjár, fjár sem ég að vísu held fram að þyrfti verulega að auka og eigi að auka á næstu árum, því að þjóð sem byggir jafnmikið á flugsamgöngum og við Íslendingar er tæpast sæmandi að ráðstafa ekki hærri fjárhæðum í þennan málaflokk á hverju ári en raun ber vitni. Vonandi förum við á næstu árum að verja meira fé til þessara mála. Þá kann svo að fara innan tiltölulega fárra ára að ekki verði deilt um einn stað eða tvo, að við höfum þá e.t.v. möguleika á því að gera nokkra flugvelli á mismunandi landsvæðum svo úr garði að þeir geti þjónað varaflugvallarhlutverki. Ég legg svo til, herra forseti, að till. gangi til hv. allshn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Á mörgum undanförnum árum hefur verið rætt um það hver nauðsyn væri að koma upp varaflugvelli fyrir millilandaflugið að og frá Íslandi. Að athugunum á þessu máli hefur verið unnið á vegum flugmálayfirvalda og flugráð og nefndir, sem um þetta hafa fjallað, hafa komist áð niðurstöðu í þessu efni. Rætt hefur verið um a.m.k. fjóra staði sem hugsanlega fyrir varaflugvöll fyrir millilandaflugið, þ.e. Sauðárkrók, Akureyri, Húsavík og Egilsstaði. Þær nefndir sem um þetta mál hafa fjallað hafa komist að þeirri niðurstöðu að Sauðárkrókur væri álitlegasti staðurinn fyrir varaflugvöll af þessum fjórum og þar með álitlegasti staðurinn á Íslandi og flugráð hefur eindregið lagt til að slík ákvörðun verði endanlega tekin. Hæstv. samgrh. hefur lýst í raun samþykki sínu við þessa stefnu en hann hefur ekki endanlega staðfest þær tillögur sem fyrir liggja um þetta efni vegna þess að enn skortir nokkuð á að tiltekin formsatriði séu leyst varðandi lengingu flugbrautar á Sauðárkróki og aðrar þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru fyrir varaflugvöll. Væntanlega munu þau atriði leysast innan skamms og væntanlega þurfa þau formsatriði ekki að koma í veg fyrir endanlega ákvörðun eða staðfestingu á þeim tillögum sem fyrir liggja um þetta efni. Ég hef ekki við höndina þau gögn sem fyrir liggja um þetta mál, hvorki frá flugráði né frá samgrn., en ég tel að sú athugun sem fram hefur farið hafi verið gerð af fullkominni vandvirkni og þar hafi ekki einungis verið athugaðir þeir möguleikar og þau náttúrlegu skilyrði, sem eru á þessum stöðum og eru mjög breytileg, heldur einnig líklegur kostnaður við framkvæmd þessa máls. Ég tel því að e.t.v. sé verið að gera tilraun til að drepa þessu máli á dreif og hefja um það einhvern kjördæmameting með því að flytja þá till. sem hér liggur fyrir til umræðu. Að sjálfsögðu er alltaf gott um það að segja að athuga stórmál vel áður en hafist er handa um verk. Væri athugunum sem á undan eru gengnar ábótavant þá væri vissulega till. af þessu tagi tímabær. Ég hef hins vegar ekki litið svo á að þær rannsóknir og þær athuganir, sem fram hafa farið á vegum flugmálayfirvalda, hafi verið gerðar út í bláinn og tel að þar hafi verið fullrar vandvirkni gætt. Þess vegna tel ég að taka megi mark á því sem flugmálayfirvöld leggja til um þessi efni. Ég held þess vegna að við ættum heldur að sameinast um það að reyna að halda svo á málum að stefnt sé í eina átt í þessum efnum. Og að Norðlendingar ættu að sameinast um það að freista þess að fá til þess fjármagn þegar formsatriði eru leyst að hafist verði handa um þetta verk og því hrundið í framkvæmd. Ég bið því hv. flm. þessarar till. að gæta að í þessum efnum og líta til um það hvort ekki sé rétt að við höfum fullt samstarf um þessi efni og fylgjum þeirri stefnu sem yfirstjórn flugmála hefur markað í þessum efnum. Ég skal ekki flytja um þetta efni langt mál. Ég vil þó aðeins vitna í setningar í fylgiskjali I með þessari till. en það fylgiskjal er undirritað af Sigurði Aðalsteinssyni sem ég kann ekki frekari deili á.

Hann er sonur Aðalsteins Sigurðssonar.

Já, og ég þekki hann ekkert betur fyrir það.  "Ef við lítum á þá fjóra flugvelli, sem oft hafa verið nefndir í þessu sambandi, og liggja utan veðursvæðis Reykjanesskagans, þá eru aðflugs- og veðurskilyrði líklega best á Sauðárkróki. Síðan koma Egilsstaðir, Húsavík og loks Akureyri." Í fylgiskjali með þessari þáltill. er þar með þegar tekið fram að veðurskilyrði, að náttúrufarsleg skilyrði séu lökust á Akureyri af þeim fjórum stöðum sem nefndir hafa verið sem hugsanlegir í þessu skyni. Í annan stað segir hér í sama fylgiskjali, með leyfi hæstv. forseta: "Blind-aðflugið á Akureyrarflugvelli er hið lakasta af stöðunum fjórum þótt það hafi reynst mjög vel." Hér segir vissulega að blind-aðflug að Akureyrarflugvelli hafi reynst mjög vel og því fer betur. Hefði það brugðist hefðu stórslys orðið. En það segir engu að síður að blind-aðflugsskilyrði að Akureyrarflugvelli séu lakari en á öllum hinum stöðunum þremur. Hvort tveggja í senn, aðflugsskilyrði og veðurfarsskilyrði og önnur náttúrufarsleg skilyrði eru þar með lakari á Akureyrarflugvelli en á hinum stöðunum þremur sem nefndir hafa verið og er talið að líklega séu best á Sauðárkróki. Þetta er auðvitað afar mikilvægt mál í þessum efnum öllum. Ef við erum í alvöru að tala um að byggja upp öryggisflugvöll, varaflugvöll fyrir millilandaflugið, þá getum við ekki gengið fram hjá því að athuga veðurfarsskilyrði, aðflugsskilyrði og önnur náttúrufarsleg skilyrði, sem eru nauðsynleg forsenda fyrir því að um öryggi farþega og flugáhafna sé að ræða ef grípa þarf til þess að nýta sér varaflugvöll. Þetta eru meginmál, þetta eru alger meginmál. Ég leyfi mér svo enn fremur, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér nokkrar setningar úr viðtali við Ingimar K. Sveinbjörnsson, sem er einn reyndasti flugstjóri úr flugstjórnarliði Flugleiða, í blaðinu Íslendingi fyrir nokkrum árum. Í viðtalinu segir Ingimar að tvær leiðir varðandi Akureyrarflugvöll komi til greina. Í fyrsta lagi óbreytt staðsetning, í öðru lagi nýr flugvöllur út á Gáseyrum, og það er hans tillaga. En varðandi þann flugvöll á þeim stað þar sem hann er nú segir hann m.a. að hann vilji ekki leggja á sína farþega að taka í blindflugi flugvél niður úr suðri í hvössu veðri og hann ræðir mikið um erfiðleika sem fylgja því að hringsóla um Eyjafjörð utan Gáseyrar, vegna þess að þar sé oft bjart þó blint sé og lokað á Akureyrarflugvelli. Hann segir: "Við flugmenn sem fljúgum að staðaldri til Akureyrar vitum að dimmviðri er oftast meira á Akureyrarflugvelli heldur en á svæðinu við Gáseyri. Gaman hefði ég af að hafa upplýsingar um hve oft ég væri búinn að hringsóla í nálægð Gáseyrar í þokkalegu veðri þegar ekki hefur verið hægt að lenda á Akureyrarflugvelli." Flugmaður sem ætlar að lenda á Akureyrarflugvelli hringsólar fyrir utan Gáseyri ef hann ætlar að lenda á Akureyrarflugvelli frá norðri, þ.e. í sunnanátt. Og Ingimar ítrekar að gaman væri að vita hversu oft flugmenn frá Flugleiðum væru búnir að hringsóla á þessu svæði og komast ekki niður á flugbrautina við Akureyri einmitt þegar veðurskilyrði eru þannig. Þess vegna leggur hann til að framtíð Akureyrarflugvallar verði á þann máta að byggja hann upp við Gáseyri. Það er vitaskuld úr sögunni. En ég held að þessi hugmynd þeirra hv. þm. af Norðurl. e. verði líka úr sögunni.



Herra forseti. Hv. þm. munu efalaust álíta að erindi mitt upp í ræðustól sé að taka þátt í kjördæmaslag um varaflugvöll. Ég er sömu skoðunar og aðrir að auðvitað þarf að byggja varaflugvöll ef við mönnum okkur upp í það einhvern tímann að leggja til flugmála þá lágmarksfjárhæð sem verkefnin þarfnast. Hins vegar undrast ég dálítið hvað umræða síðustu vikna hefur snúist um varaflugvelli fyrir millilandaflug, en það hörmulega ástand sem ríkir í mannvirkjum fyrir innanlandsflugið er gleymt má segja. Auðvitað má halda því fram að við berum þarna nokkra sök, þingmenn, að hafa ekki haldið betur á þessum málaflokki en raun ber vitni, en ég vil ekki láta hjá líða að minna á þetta við þessa umræðu. Það er sjálfsagt að byggja varaflugvöll fyrir millilandaflug, en ég vil taka undir það, sem hefur komið fram við þessa umræðu, að það er höfuðatriðið að sú fjárfesting nýtist fyrir innanlandsflugið jafnframt því að varaflugvöllur er afskaplega lítið notaður fyrir millilandaflug. Hann er öryggisatriði og hann gerir að verkum að flugvélar þurfa ekki að bera eins mikið eldsneyti yfir hafið þó að maður hafi heyrt ýmsar skoðanir á því hve virkt það muni vera í raun, a.m.k. í Ameríkufluginu, því að flugvélar taki ætíð fullt eldsneyti á þeirri leið án tillits til varavalla. Þær skoðanir hefur maður heyrt einnig. Erindi mitt upp í þennan ræðustól nú, af því að flugmál eru til umræðu, var að minna á innanlandsflugið og m.a. að minna á að austur á Egilsstöðum er flugvöllur sem er gífurlega mikið notaður fyrir innanlandsflug. Um þann flugvöll fóru á árinu 1985 65 000 manns og hann er samgöngumiðstöð Austurlands. Þessi flugvöllur er í þannig ástandi að iðulega er hann ófær vegna aurbleytu. Það eru reyndar ekki margir dagar á ári, en hitt er öllu alvarlegra að þessi aurbleyta gerir það að verkum að öryggið minnkar. Ég hef oftlega farið sjálfur á milli Egilsstaða og Reykjavíkur og flýg mjög mikið á þeirri leið. Ég hef horft á það þegar menn hafa verið að skola aurbleytu af hjólastelli Fokker-vélanna. Mönnum er ekkert rótt í sinni þegar þeir horfa á slíkar athafnir. Vatn og aurbleyta geta gert að verkum að öryggið minnkar og þegar frýs fari hjólastellin jafnvel ekki niður með eðlilegum hætti. Svona er ástandið sjálfsagt víðar, en ég minni á að ástandið er svona á þessum mikla umferðarvelli og samgöngumiðstöð þarna fyrir austan. Það hafa gengið um það yfirlýsingar frá samgrh. að uppbygging Egilsstaðaflugvallar verði næsta stórverkefnið í uppbyggingu flugmannvirkja hér á landi og ég vonast til þess að þingheimur sé á sama máli hvað sem öllum varavallarumræðum líður. Ég minni á að Egilsstaðaflugvöllur er völlur þaðan sem stundað er millilandaflug til Evrópu, héðan frá Reykjavík í gegnum Egilsstaði til Færeyja, þannig að frá þeim velli væri hægt að stunda flug til Evrópu í vaxandi mæli ef hann væri vel upp byggður. Það væri hægt að stunda það flug frá Austurlandi. Ég vildi ekki láta hjá líða að minna á þessi atriði í ræðu við þessa umræðu án þess að blanda mér í deilur Norðlendinga um hvort varavöllur á að vera á Akureyri eða Sauðárkróki. Ég held satt að segja, eins og komið hefur fram, að veðurfarslega sé Sauðárkrókur betri til þeirra hluta, en að sjálfsögðu kemur Egilsstaðaflugvöllur fyllilega til greina sem slíkur ef út í það er farið. Hann kemur næstur Sauðárkróki hvað veðurfar snertir. Ég undirstrika að sú fjárfesting sem verður lögð í varavöll hér á landi nýtist innanlandsfluginu. Það verður a.m.k. að verða mikil breyting á fjárframlögum til flugmála ef við höfum nógum fjármunum úr að spila allt í einu, en ef menn taka jafnmikið lánsfé og til flugstöðvar í Keflavík til innanlandsflugsins rætist kannske úr, ef menn halda áfram slíkum lántökum. En ég minni á þá yfirlýsingu samgrh. að Egilsstaðaflugvöllur sé næsta stórverkefni í flugmálum og ég vona að menn séu á sama máli, að það þurfi að byggja upp þennan ónýta völl þannig að hann geti þjónað sem samgöngumiðstöð fyrir Austurland og sem stökkpallur okkar yfir til nágrannalandanna



Herra forseti. Ég ætla aðeins að leggja orð í belg. Ég verð að segja fyrir það fyrsta að ég varð undrandi þegar ég sá þá þáltill. sem hér liggur fyrir. Ég hélt satt að segja að Norðlendingar allir bæru gæfu til að standa saman í þessu máli þegar niðurstöður lægju fyrir sem hinir hæfustu menn hafa unnið að. Ekki er rétt að segja Norðlendingar allir. Þetta er ekki einkamál okkar Norðlendinga. Þetta er málefni allra. Þetta verður öryggisvöllur fyrir Íslendinga alla og reyndar miklu fleiri. Þess vegna bið ég menn að fjalla um þetta mál af sem mestri hófsemi og taka rökum í þessu máli. Það eru í þessari þáltill. nokkrir punktar sem mig langar til að byrja á að fara yfir. Hér stendur í grg., ef ég má lesa hana, með leyfi forseta: "Í því sambandi hefur verið rætt um ýmsa staði norðanlands og austan án þess að menn hafi orðið á eitt sáttir um hvar best væri að hafa slíkan flugvöll." Það má vel vera að þetta sé að einhverju leyti rétt. Auðvitað verða menn aldrei allir á eitt sáttir, en þeir menn sem kvaddir hafa verið til og unnið hafa þær áætlanir sem niðurstöður munu verða byggðar á hafa orðið á eitt sáttir. Ég hélt satt að segja að flm. þessarar till. vissu það. Hér segir neðar, með leyfi forseta: "... hvort Akureyrarflugvöllur, sem fyrir er í fullum rekstri, getur ekki þjónað þessu hlutverki með litlum úrbótum." Ég átta mig ekki alveg á því hvað menn eru að fara þarna. Ég verð að segja það. Ég næ því bara ekki, en það kemur sjálfsagt fram, um hvað menn eru að tala. Eru menn ekki fyrst og fremst að tala í þessu máli um öryggisþáttinn? Það er það sem vinnan hefur verið lögð í. Hér stendur einnig í fskj. sem merkt er I og Sigurður Aðalsteinsson skrifar undir, flugstjóri: "Mikið hefur verið rætt um hugsanlegan varaflugvöll fyrir millilandaflugið, en því miður hafa sjónarmið flestra verið lituð af eiginhagsmunum eða héraðaríg." Ég ætla að lesa aðeins á eftir áður en ég lýk máli mínu úr þeirri skýrslu sem liggur fyrir. Ég held að það hljóti að vera erfitt að átta sig á því hvað menn eru að fara. Eru það þeir menn sem hafa verið með einhvern héraðaríg, hinir hæfustu flugstjórnarmenn sem til hafa verið kallaðir eða þeir sem sitja í flugráði? Ég held að við séum ekki að gera málinu greiða með að fjalla um það á þennan hátt. Auðvitað segir Sigurður meira. Hann segir nærri neðst í sinni grg.: "Blind-aðflugið á Akureyrarflugvelli er hið lakasta af stöðunum fjórum þótt það hafi reynst mjög vel." Mér finnst að þetta sanni að Akureyrarflugvöllur er síst inni í þessari mynd. Hér er einnig á fskj. II viðtal Alberts Jónssonar fréttamanns við Hilmar Baldursson flugmann sem birtist í Ríkisútvarpinu 13. nóv. s.l. Þar segir Hilmar Baldursson: "Ég er sammála þeirri niðurstöðu, sem komist hefur verið að varðandi samanburð á Akureyri og Sauðárkróki, að flugtæknilega og veðurfarslega er Sauðárkrókur mun betri kostur, en ég sé ekki í sjónmáli að búinn verði til varaflugvöllur á Sauðárkróki kostnaðarins vegna." Hver eru rökin fyrir þessu? Vita ekki flm. þessarar till. að flugvöllurinn á Akureyri er styttri en flugvöllurinn á Sauðárkóki? Menn eru alveg klárir á því? Er það ekki? Mér heyrist það ekki. Flugbrautin á Akureyri er styttri en flugbrautin á Sauðárkróki. Að vísu er rétt að það er eftir að malbika Sauðárkróksflugvöll, en dettur mönnum í hug að Sauðárkróksflugvöllur verði ekki malbikaður hvort sem hann verður varaflugvöllur eða ekki? Dettur mönnum í hug að þó ekki sé búið að byggja flugstöð við Sauðárkróksflugvöll heldur sé þar lélegur timburskúr, einn sá lélegasti á landinu, verði svo til frambúðar hvort sem við erum að tala um varaflugvöll eða flugvöll sem á að þjóna innanlandsfluginu? Vitaskuld verður byggð flugstöð við Sauðárkróksflugvöll eins og aðra flugvelli. En af hverju er ekki búið að malbika Sauðárkróksflugvöll? Af hverju ekki?

Fara ekki peningarnir í flugstöð suður á Keflavíkurflugvelli?

Nei, ekki er það rétt. Menn hafa m.a. verið að bíða eftir ákvörðun í þessum efnum. Menn mega ekki hlaupa yfir þann þátt, sem hefur verið tekinn með inn í þessa mynd, það er að leggja hita í flugbrautirnar á Sauðárkróksflugvelli. Það á sem sé að leggja hita í brautirnar og búa hann þannig afísingarbúnaði. Það yrði fyrsti og eini flugvöllurinn í heiminum sem hefði slíkan búnað. En ég er sannfærður um það, og það segja mér fleiri sem um þetta hafa fjallað af tæknimönnum, að ekki sé vafamál að það muni fleiri vellir og það miklu fleiri fylgja á eftir ef sú tilraun, sem þarna er verið að tala um að gera, mundi gefast vel. Þess vegna hafa menn haldið að sér höndum með það að leggja slitlag á Sauðárkróksflugvöll þangað til þetta lægi fyrir og tilraunin yrði gerð. Það liggur fyrir samþykkt frá bæjarstjórn Sauðárkróks um að heitt vatn sé til staðar til að leggja í þessa framkvæmd. Í umsögn þeirra sérfræðinga sem fengnir voru til að fjalla um þessi mál kemur óyggjandi fram að Sauðárkróksflugvöllur sé heppilegastur flugvalla til að gegna því hlutverki sem hér er verið að fjalla um. Það er einnig ljóst að varaflugvöllur, og þá er sama hvort hann er á Sauðárkróki eða einhvers staðar annars staðar, en þær skýrslur sem ég hef séð um þetta byggja á því að varaflugvöllur sé á Sauðárkróki, sparar Íslendingum marga tugi milljóna króna á ári.

Er þá ekki best að fá hann sem fyrst?

Jú, það væri best að fá hann sem fyrst. En ég verð að segja um þennan sparnað að við megum ekki um of mæna á hann. Það er öryggið sem skiptir hér mestu máli og á að vera númer 1, 2 og 3. Ég viðurkenni að á Sauðárkróki, eins og kemur fram í tillögunni, eru ekki eins og á Akureyri góð hótel, veitingahús. Það er fallegt á Akureyri. Það er rétt. Það er einn fallegasti staður landsins. Það er allt rétt, en menn lenda ekki á því. Ég viðurkenni líka að þar eru fleiri sjoppur og sjallar á Akureyri en á Sauðárkróki.

Menn geta nú lent á því.

Já, menn gætu lent á því fyrir norðan, það er rétt, og hafa gert. En þetta er ekki spurningin. Spurningin er um öryggið. Spurningin er um öryggi farþega og flugáhafna. Að endingu vil ég lesa aðeins, með leyfi forseta, það sem segir í áliti þeirra manna sem til voru kvaddir um þessa fjóra valkosti. Um Akureyri segir: "Nefndin telur að möguleikinn til blindflugs á Akureyri sé fyrir ofan það mark sem nauðsynlegt telst til þess að nota þann flugvöll sem varaflugvöll í millilandaflugi." Egilsstaðir: "Brautarlengd á Egilsstöðum er um 1500 m, en hægt er að lengja brautina í 1800 m. Nauðsynlegt yrði að skipta alveg um jarðveg. Aðflugsskilyrði eru ekki góð. Umtalsverð hindrun í aðflugi." Húsavík: "Flugbrautin er 1560 m. Er talið mögulegt að lengja hana í 2700 m. Lenging þyrfti að vera til norðurs því með lengingu til suðurs yrðu aðflugstæki illa staðsett og líklega ekki hægt að fá hallageisla fyrir aðflug úr suðri. Talið er að undirstaða flugvallarins sé óviss þar sem byggt er á hrauni. Umhverfi vallarins er betra en á Egilsstöðum og Akureyri. Hindrun til suðurenda flugbrautarinnar gerir aðflug óhagstæðara en á Sauðárkróki sem er hindrunarlaust." Um Sauðárkróksflugvöll segir, herra forseti, og nú er ég alveg að ljúka máli mínu: "Lengd flugbrautarinnar er 2014 m, en talið er mögulegt að lengja hana tiltölulega kostnaðarlítið um 290 m. Með umtalsverðum kostnaði má fá nánast ótakmarkaða brautarlengingu til suðurs. Undirstaða vallarins er góð." Hér er sagt miklu meira um ágæti Sauðárkróksflugvallar, bæði um bygginguna og veðurfarsskilyrðin, en niðurlagsorðin eru þessi: "Með tilliti til ofanritaðs er það sameiginleg skoðun nefndarinnar að Sauðárkrókur sé hagstæðasta valið um varaflugvöll í millilandaflugi og mæti þeim kröfum sem gera verði til slíks flugvallar." Undir þetta rita Jóhannes Snorrason flugstjóri, sem var formaður nefndarinnar, Arngrímur Jónsson, Jón Óttar Ólafsson, Magnús Guðmundsson, Reidar Kolsö og Stefán Gunnarsson. Ég vona að menn sjái að hér hafa hinir hæfustu menn verið kvaddir til til að finna lausn á þessu máli. Ég bið þess vegna menn að tefja ekki framgang þessa máls og efna til óvinafagnaðar, allra síst á milli okkar Norðlendinga.



Herra forseti. Það kom mér ekki á óvart að hv. 5. þm. Austurl. gat ekki fjallað um samgöngumál okkar og öryggismál í öðrum tón en þeim að draga taum þeirra sem honum eru kærastir. Hann kallar það hernaðarframkvæmdir ef við Íslendingar reynum að búa þannig um okkar öryggi að við getum verið sæmilega tryggir gagnvart risanum í austri. Á sama tíma og frændur vorir á Norðurlöndum hafa vaxandi áhyggjur af yfirgangi hins austræna risa stendur þessi þm. hér upp og veifar sprota Þórarins Þórarinssonar framan í okkur og er nú ekki við góðu að búast ef það var hans gagn og gaman að lesa skrif Þórarins Þórarinssonar um utanríkismál. Ég verð nú að segja að það væri hægt að hugsa sér skemmtilegri og hollari lestur ungum piltum en þennan og raunar mesta furða hvað hv. þm. hefur á ýmsum málum þó skynsamlegar skoðanir að hafa orðið að búa við þetta í æsku sinni. Ég vil segja það fyrst að það er síður en svo að hægt sé að lesa úr þessari tillögu sem hér liggur fyrir neina andstöðu við það að hér verði byggður varaflugvöllur búinn fullkomnum tækjum annars staðar en á Akureyri ef það verður talið af okkur sjálfum og frændþjóðum okkar í Atlantshafsbandalaginu nauðsynlegt vegna öryggis okkar sjálfra og sameiginlegs öryggis þessara frændþjóða. Það skyldi enginn maður túlka þessa tillögu á þann veg og er hreinn útúrsnúningur svo ekki sé meira sagt. Hitt hlýtur að vera eðlilegt að við þm. Norðurl. e. viljum fá úr því skorið hvort þeir möguleikar sem gert er ráð fyrir í tillögunni séu raunhæfir og hvort minni háttar úrbætur á Akureyrarflugvelli teljist fullnægjandi sem varaflugvöllur. Ég held að menn verði að skilja tillöguna eins og hún er orðuð. Hitt er svo annað mál að ef menn vilja á annað borð verja miklu fé til varaflugvallar hljóta sjónarmiðin að verða önnur og þá vil ég segja að engu að síður geti komið til álita að kanna hvort sú hugmynd sé ekki enn tímabær sem sá reyndi flugmaður, Ingimar K. Sveinbjörnsson, gerði grein fyrir í Íslendingi fyrir tíu árum síðan eða svo, að kannaðir verði möguleikar á því hvað kosti að byggja nýjan flugvöll við Gáseyri og er skýringin auðvitað sú að á Akureyri er völ á miklu meiri þjónustu hvort sem við erum að tala í sambandi við öryggismál, hótelrými eða eitthvað annað. Þar er mikið og gott sjúkrahús, fullkomin læknisaðstoð við hendina ef slys ber að garði, þar er miklu fullkomnara slökkvilið en á Húsavík og þar fram eftir götunum. Um þessa hugmynd segir Ingimar K. Sveinbjörnsson í sinni grein sem hv. 1. þm. Norðurl. v. vitnaði til áðan og ég þakka honum fyrir að hafa tekið af mér ómakið að lesa það upp sem hann gerði hér og vísa til ræðu hans um þau efni. Þeir punktar sem hann minntist á verða auðvitað líka að koma fram til þess að rétt mynd fáist af því sem Ingimar vill segja. En þar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: „Um kosti þess að byggja nýjan flugvöll við Gáseyri: Þeir eru að aðflug og brottflugsmöguleikar yrðu betri, hægt væri að byggja þverbraut inn í Hörgárdal, þá yrði sennilega hægt að lenda í hvassri austan- og vestanátt. Flugvöllurinn gæfi byggðarlaginu mjög stöðugar samgöngur. Á Akureyri yrði minni hávaði frá þotum í framtíðinni. Flugvöllurinn yrði góður varaflugvöllur fyrir innanlands- og millilandaflug. Gallar: Á byggingu nýs flugvallar þar er aðeins einn galli: hann er lengra frá aðalbyggð." Enn fremur segir flugmaðurinn, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel að nýr flugvöllur á Gáseyri gæti orðið mjög fullkominn flugvöllur. Það er mjög mikill kostnaður fylgjandi því að gera flugvöll þannig úr garði að aðflugsaðstaðan verði sú sama og er í dag í Keflavík. Þá framkvæmd er ekki hægt að réttlæta nema um flugvöllinn séu miklir flutningar, þ.e. farþegar og frakt. Eins og nú er þá eru bara tveir flugvellir á landinu fyrir utan Keflavík sem hafa mikla flutninga og það eru Reykjavík og Akureyri. Ég tel að með byggingu flugvallar á Gáseyri og lagfæringu á Reykjavíkurflugvelli þá væri hægt að nálgast mjög aðflugsmöguleika þá sem eru í Keflavík í dag. Ég tel að strax ætti að hefja rannsóknir á svæðinu við Gáseyri, rannsaka jarðlag, vindátt og vindstyrkleika og gera þannig rannsóknir á sama tíma á núverandi Akureyrarflugvelli svo bera megi þær saman." Auðvitað bera þessi orð það með sér að þau eru sögð og skrifuð fyrir tíu árum en eftir stendur hitt ef við á annað borð teljum nauðsynlegt að byggja varaflugvöll sem nýtist bæði vegna öryggis okkar, vegna þeirrar gæslu sem höfð er uppi frá Íslandi til þess að við getum staðið við okkar hlut sem fullgildur aðili í varnarsamstarfi vestrænna lýðræðisþjóða og til allrar hamingju eru nú flestir þm. hér inni þannig gerðir að þeir vilji hyggja nokkuð að öryggi sjálfra sín og barna sinna og taka mark á því sem er að gerast úti í hinum stóra heimi. Ef við viljum leggja út í slíkt samstarf og ef frændur vorir eru reiðubúnir til að leggja fram fé að sínum hluta til slíks varaflugvallar verður einnig að endurskoða hvort sú gamla hugmynd um varaflugvöllinn að Gásum sé enn góð og skynsamleg. Ég held að nauðsynlegt sé að þessi skoðun komi strax inn. Það er ekkert launungarmál að það kom þm. mjög á óvart þegar það fréttist á sínum tíma að ákveðið væri að varaflugvöllur væri staðsettur á Sauðárkróki. Það má færa fyrir því rök að skynsamlegra hefði verið til dæmis að endurskoða með hliðsjón af þeirri hugmynd önnur flugvallarstæði í Aðaldal en það sem varð fyrir valinu að lokum og þar fram eftir götunum. Ég skal ekki hafa um það svo sem fleiri orð. Hv. 5. þm. Norðurl. v. segir að við Norðlendingar eigum ekki að bítast um það hvaða framkvæmdir séu gerðar beggja vegna Tröllaskaga. Þó heyrist mér á þm. Norðurl. v. að þeir kippist mjög við þegar við kollegar þeirra fyrir austan skagann óskum eftir að fá sanngjarna og eðlilega rannsókn á því hvort skynsamlegt kunni að vera að leggja í bili a.m.k. aukna áherslu á það að bæta Akureyrarflugvöll. Ég vil svo aðeins til gamans að lokum segja það að þegar ég heimsótti flugturninn á Akureyri með samgrh. fyrir tveimur árum að ég ætla hafði hæstv. samgrh. nýlega lýst því yfir að hugur hans stæði til þess að varaflugvöllur kæmi á Sauðárkróki. Einn flugstjórinn á Akureyri vatt sér þá að honum og óskaði eftir því að fá stöðu sem flugumferðarstjóri á þeim flugvelli, hann taldi að hann mundi hafa af því góðar tekjur en hins vegar yrði vinnudagurinn hægur og ekki mikil umferð sem um þann flugvöll færi þannig að ólíku væri saman að jafna eða erlinum á Akureyrarflugvelli. Þannig að það má horfa á þetta með ýmsum hætti en ég vil, herra forseti, að lokum aðeins ítreka það að útilegging hv. 5. þm. Austurl: á þessu máli er auðvitað algjörlega út í hött og eingöngu í samræmi við hans áráttu að geta aldrei litið á sjálfstæðismál Íslendinga, hvort sem þau varða samgöngur við önnur lönd eða öryggi okkar yfir höfuð að tala, án þess að halda á loft þeim sjónarmiðum sem eftirminnileg skil voru gerð á fréttamannafundi í Háskólabíói af þeim manni sem nú er æðsti maður Sovétríkjanna.



Herra forseti. Ég undraðist að hv. þm. Halldór Blöndal skyldi þurfa að byrja á því í ræðu sinni að hnýta í Þórarin Þórarinsson fyrrv. hv. þm. með svo ósmekklegum hætti. Herra forseti. Við erum að ræða um möguleika á varavelli. Og spurningin er: Er þessi varaflugvöllur millilandaflugs nauðsynlegur? Við höfum verið án hans lengi og gengið vel, en það hefur að vísu kostað talsvert fé. Í meira en 98% tilfella er hægt að lenda í Keflavík með þeim tækjum sem þar eru, þannig að þörfin er ekki mikil. Lendingar á varavelli yrðu kannske 1-3 á ári og væri þá rólegt fyrir starfslið á Sauðárkróksflugvelli. Ég vil hins vegar árétta það sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði hér áðan, að varaflugvöllur er auðvitað ekki neitt verkefni sem á að vera númer 1, 2 eða 3 í flugmálum á Íslandi. Vandamálin sem við búum við í þessum efnum í flugi á Íslandi og þarfirnar svo margar óuppfylltar að ég tel að varaflugvöllur ætti ekki að komast á dagskrá, hvorki hér né annars staðar, fyrr en eftir nokkur ár í fyrsta lagi. Það hafa verið samin allítarleg og vandlega unnin álit og áætlanir í flugmálum. T.d. var á árinu 1976 gefin út mikil bók um þetta og núna vorum við að ljúka, nokkrir saman, skýrslu um flugmál á Íslandi sem verður kynnt á morgun en það er bara ekki nóg að útbúa slíkar áætlanir þó nákvæmar séu og vandlega unnar þar sem öll verkefni eru sett í forgangsröð ef ekki eru til peningar. Heildarfjárveitingar til flugmála á Íslandi eru um 60 millj. kr. á ári. Ef við ætlum að vinna þetta verkefni sem flugmálanefnd hefur verið að vinna að á tíu árum þurfum við a.m.k. 200 millj. á ári og liðlega það. Þannig að þessi umræða er, eins og maður segir á gömlu sjómannamáli, komin svolítið út úr kortinu. Ég held að alþm. sem sitja nú og koma til með að sitja hér á þinginu eigi fyrst og fremst að huga að því sem okkur vantar til eðlilegra samgangna innanlands með sæmilegu öryggi. Ég verð að segja það hins vegar að það er auðvitað alveg ljóst að það væri mjög gott ef við gætum valið Akureyrarflugvöll sem varaflugvöll. Það er mjög "traffíkeraður" flugvöllur með 110 þús. farþega á ári. Umferðin á Sauðárkróki er tíu sinnum minni, aðeins 10%, 11 000 farþegar á ári. Til samanburðar er t.d. flugumferðin í ágúst í Vestmannaeyjum í einn mánuð meiri en árstraffíkin á Sauðárkróki. Á Sauðárkróki er hér um bil ekki neitt nema malarflugbraut, að vísu er svokallaður "lokalizer" eða miðlínusendir þarna kominn og þarna eru auðvitað hin ákjósanlegustu skilyrði á margan hátt. En þarna vantar allt. Á Akureyri vantar afar lítið miðað við það sem er á Sauðárkróki. Það er ekki einu sinni malbikuð braut en hún þyrfti helst að vera um 7500 og helst 8000 fet, 2440 m. Og það þyrfti að lengja Akureyrarflugvöll um 500 m til þess að ná því marki og það kostar enga smápeninga. Það kostar talsvert á annað hundrað millj. kr. og meira til ef fullkominn ljósabúnaður er settur upp. Þarna er eftir upplýsingum flm. allt til alls á Akureyri. Það er t.d. nefnt að þar sé stórt sjúkrahús og allir vita að þar er góð sundlaug og Sjallinn eins og var nefnt áðan og ágætt að lenda í blindflugi í norðanátt. Það er ekki vandamálið sem við erum að eiga við núna. Þegar ólendandi er í Keflavík er venjulega sunnan suðvestan átt eða sunnan suðaustan átt og mjög lágskýjað. Í slíku veðri erum við laus við það á Norðurlandi. Vandamálin liggja ekki í flugleiðsögutækjum, hvorki ILS-system eða MLS sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon nefndi. Það er ekki vandamálið. Það er vandamálið að geta tekið af flugvellinum eða hætt við lendingu við slæm skilyrði ef hreyflar bila og það er m.a. sagt í þskj. og vitnað til Hilmars Baldurssonar, með leyfi forseta: "Hilmar sagði enn fremur að eina vandamálið varðandi öryggi við Akureyrarflugvöll væri ef hreyfilbilun yrði í DC-8 eða álíka flugvél í slæmu skyggni í aðflugi inn Eyjafjörð." Í suðlægri átt er auðvitað oft bjart fyrir norðan en ef flugvélar geta ekki með fullu öryggi gert aðflug á Akureyri eða tekið af vellinum með hreyfil bilaðan getum við ekki valið Akureyri. Öryggið er númer eitt. Herra forseti. Um þetta mætti auðvitað margt fleira segja, ég er hérna með heila bók um þetta efni m.a., og auðvitað væri þörf á að ræða þessi mál miklu betur en þau eru að mínum dómi ekki knýjandi og ég held að þegar að því kemur að menn fara að velja varaflugvöll geti Egilsstaðir ekki síður komið til greina hvað öryggi snertir. Það er ákaflega þröngt fyrir hraðfleygar og miklar vélar að lækka sig niður í þröngan fjörð. Það er mjög þægilegt fyrir þá sem eru vanir þessu, sem eru búnir að stunda þetta í lengri tíma, en útlendir flugmenn, sem aldrei hafa kynnst þessum aðstæðum, miklum óróa í lofti og háum fjöllum til beggja hliða, háum fjöllum í suðri, mundu fáir leggja í það trúi ég. Ég samþykkti það á sínum tíma í þessari nefnd, og um álit okkar var beðið, að nefna Sauðárkróksflugvöll fyrst. Það kostar þó ekki meira en 188 millj. kr. á verðlagi ársins í fyrra að lengja brautina og malbika hana alla og ganga frá flugvellinum sem svari nægilega kröfum fyrir millilandaflug, það er þó ekki meira. Til samanburðar má nefna að nýja flugbrautin á Egilsstöðum á að kosta meira en 150 millj. kr. En eins og ég segi, það væri auðvitað mjög gaman ef það væri hægt með fullu öryggi að nota Akureyri þar sem allir hlutir eru fyrir hendi en flest þetta vantar á Sauðárkróki.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa umræðu sem hefur orðið og hefur um margt verið gagnleg að ég tel. Ég vil í upphafi taka það fram, sem ég vonandi þarf þó ekki að gera, að ég geng út frá því og tala um að hér sé á ferðinni íslenskt samgöngumannvirki, byggt fyrir íslenskt fé og rekið af okkur Íslendingum og ég ræði þessi mál ekki á öðrum forsendum. Eitt er staðreynd í þessu máli sem við getum gengið út frá: Akureyri er í dag miðstöð flugsamgangna á Norðurlandi og reyndar á landsbyggðinni allri. Þetta er auðvitað langmikilvægasti flugvöllur innanlandsflugsins utan Reykjavíkur eins og ég hef margtekið fram í mínu máli. Flugleiðir hafa allt frá þrem, fjórum upp í sjö, átta áætlunarferðir á dag til Akureyrar. Flugfélag Norðurlands er með frá sex og upp í tíu áætlunarferðir á dag til staða um allt Norðurland, til Ísafjarðar og Egilsstaða. Þannig er Akureyri ein höfuðtenging innanlandsflugsins, jafnvel með tilliti til Reykjavíkur, því þar tengjast saman allir fjórðungar með áætlunarflugi. Þar fyrir utan er umtalsvert leiguflug, einkaflug og kennsluflug rekið frá Akureyrarflugvelli sem er stærsti kennsluflugvöllur og þar er rekinn stærsti flugskóli utan Reykjavíkur. Það eru því tugir lendinga og flugtaka á Akureyrarflugvelli á hverjum einasta degi og farþegafjöldi sem þar fer um er geysimikill á íslenskan mælikvarða eins og kom fram í ræðu hv. 4. þm. Suðurl. Ég verð að minna hv. þm. sem hér hafa talað á það að þetta mikla áætlunarflug er allt saman rekið á Akureyrarflugvöll og ég vona að menn geri því ekki skóna að öryggi farþega í því flugi sé stofnað í hættu. Ég leyfi mér að fullyrða að svo sé ekki því ég hef mikla trú á því að íslensk flugfélög standi sig í þeim efnum og taki ekki áhættu sem óverjandi er. Það áætlunarflug sem rekið er nú á Akureyrarflugvöll næstum alla daga ársins, á skrúfuþotum, Fokker Friendship-skrúfuþotum og Boeing-farþegaþotum bæði um jól og páska, það er rekið við núverandi aðstæður og það hefur gengið vel sem betur fer eins og menn vita. Það að fullyrða að ef óhöpp hefðu orðið hefði það getað leitt til alvarlegra slysa á auðvitað við um allar flugsamgöngur. Ef óhöpp verða þar og slys verða þau oftast því miður mjög alvarleg. Það er eðli þessara samgangna. Ég vil bæta því við, herra forseti, að staða málsins er sú að erlend flugfélög nota nú þegar Akureyrarflugvöll sem varaflugvöll. Í flugturninum á Akureyri fékk ég upplýsingar um það að þeir hafa fengið fyrirspurnir, þeir hafa fengið heimsóknir fagmanna frá erlendum flugfélögum sem hafa verið að gera úttekt á vellinum og a.m.k. tvö evrópsk flugfélög hafa þegar samþykkt völlinn sem slíkan og notað hann og Pan American hefur nýlega gert á honum úttekt og er að láta meta það hvort hann geti dugað þeim sem varaflugvöllur fyrir tveggja hreyfla þotur sem þeir ætla að hefja áætlunarflug á yfir Atlantshafið. Þetta er því staðreynd nú þegar. Vandamálin eru, eins og réttilega kom fram hjá hv. 4. þm. Suðurl., fyrst og fremst þau að blindflugsaðstæður, með þeirri tækni og með þeirri blindflugsleið sem minni flugvélar nota nú, eru of þröngar fyrir vélar af gerðinni DC-8 eða sambærilegar og stærri ef hreyfilbilun verður í aðflugi úr norðri. Hvað varðar að taka af vellinum til suðurs má benda réttilega á það að sem varaflugvöllur minnkar það í raun ekki getu hans því menn tækju ósköp einfaldlega ekki af vellinum aftur við ótryggar aðstæður í þeim tilfellum. Af því gæti að vísu leitt óhagræði en það er ekki öryggisatriði. Vegna þeirra ummæla sem hér hafa komið fram, m.a. hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að algjör einhugur og samstaða ríki um það að Sauðárkróksflugvöllur verði fyrir valinu og að sú ákvörðun hafi í raun verið tekin, ef skilja mátti mál hans og hv. þm. Stefáns Guðmundssonar svo, vil ég taka fram að það er ekki rétt. Ég hef t.d. birt álit varaformanns flugráðs, Hilmars Baldurssonar, sem er reyndur flugmaður á DC-8 flugvélum og mikill flugáhugamaður, þar sem hann telur bæði nærtækasta og hagstæðasta kostinn vera, miðað við þær aðstæður sem við búum við, að láta þaulkanna hvort Akureyrarflugvöllur geti sinnt þessu hlutverki. Ég verð enn að taka fram, svo menn misskilji það ekki, að engin deila stendur um það, a.m.k. ekki af minni hálfu, að æskilegast væri að við hefðum efni á því að byggja fullkominn varaflugvöll á Sauðárkróki og það helst strax á morgun. Vissulega. Um það er ekki deilt hér. Hér er deilt um aðra hluti, svo sem forgangsröðun verkefna og hagstæðustu kostina með tilliti til þeirra fj ármuna og þeirra aðstæðna sem við búum við. Ég hlýt að benda á það, m.a. vegna þess að þm. Austurl. hafa hér nefnt Egilsstaðaflugvöll og þær óviðunandi aðstæður sem þar eru, og ég er þeim hjartanlega sammála. Hvernig yrði ástandið næstu 10-15 árin ef við bindum geysifjármuni í uppbyggingu varaflugvallar miðað við t.d. núverandi fjárveitingar til þessa málaflokks? Ég vil biðja hv. formann fjvn. að hugleiða það örlítið, ef við t.d. færum að ráðstafa af þeim takmörkuðu fjármunum sem við leggjum til þessa málaflokks, innanlandsflugsamgangnanna, hliðstæðum fjármunum og eiga nú að renna til flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli um árabil í svona verkefni, hvernig mundi okkur þá miða á Egilsstöðum og annars staðar þar sem flestu er ábótavant? Við höfum ekki efni á fyllsta öryggi alls staðar í okkar flugsamgöngum. Því miður. Ég hef sjálfur tekið þátt í því að lýsa upp flugvelli úti á landi með bílljósum og lugtum þegar verið var að fljúga sjúkraflug að næturþeli við algerlega óviðunandi aðstæður, þar sem flugmenn okkar leggja sig í lífshættu, svo ekki sé talað um sjúklinginn og lækna og aðra sem með þeim fara, við aðstæður sem eru jafnvel svo hættulegar að það er spurning hvort sjúkraflug er réttlætanlegt undir slíkum kringumstæðum. Við þetta búum við enn á fjöldamörgum stöðum landið um kring. Þarna er öryggi ábótavant vegna þess að það vantar peninga. Á þetta benti ég í umræðum hér á Alþingi, þegar til umræðu var bygging flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, við litla hrifningu sumra þm. sem töldu að ég væri í raun og veru að saka þá um óhæfu. En ég benti ósköp einfaldlega á það að við erum að velja og hafna og því miður höfum við ekki efni á því enn sem komið er, og því miður er sennilega langt í það, að kaupa okkur alls staðar fyllsta öryggi. Ég hlýt einnig í þessu sambandi að benda á, hafi menn ekki áttað sig á því, að varaflugvallardæmið er ekki eingöngu spurning um öryggi. Það er í raun og veru frekar, og það kemur fram í málsskjölum öllum, spurning um rekstrarhlið málsins. Það er miklu hagkvæmara fyrir flugrekstraraðilana að eiga fullnægjandi varaflugvöll hér á landi vegna eldsneytisbirgðanna og hleðslu flugvélanna. Þetta vita menn. Ég held þó að færa megi að því rök að það sé líka öryggisatriði, og það er það ábyggilega, að hafa varaflugvöllinn hér. Það er án efa æskilegra og þess vegna er það von mín að úr því rætist sem fyrst. Ég vona sem sagt að það að skoða Akureyri gæti leitt okkur að þeirri niðurstöðu að þessi flugvöllur gæti með tiltölulega litlum úrbótum þjónað þessu hlutverki um sinn á meðan okkur miðar eitthvað áfram í uppbyggingu flugsamgangnanna og þangað til aðrir flugvellir verða komnir í það horf að geta sinnt þessu hlutverki einnig og jafnvel yfirtekið það. Ég held að Sauðárkróksflugvöllur verði tvímælalaust þar mjög ofarlega á blaði. Egilsstaðaflugvöllur hefur einnig ýmsa kosti, m.a. staðsetningu. Hann liggur nálægt Evrópu og flugsamgöngum þangað og gæti t.d. í sambandi við vörudreifingu orðið hagkvæmur af þeim ástæðum einnig, og fleira mætti til taka. Ég flyt þetta mál ekki sem kjördæmapot og ég hlýt að harma það að menn skuli gera því sérstaklega skóna að þessi till. sé flutt til að ala á úlfúð og ýta undir einhvern kjördæmaríg. Ég nefndi það aldrei á nafn í minni ræðu og þess sér hvergi stað í þessari till. að hún sé á einhvern hátt flutt gegn öðrum valkostum eða möguleikum í þessu efni. Hún er einfaldlega flutt til þess að fá gerða þá rækilegu úttekt sem þarna er talað um og ég tel að það séu full rök fyrir því að fara fram á þessa úttekt einmitt nú. Ég vísa í álit manna eins og Hilmars Baldurssonar og Sigurðar Aðalsteinssonar, sem er flugstjóri og formaður stjórnar Flugfélags Norðurlands og sennilega sá maður íslenskur sem einna mesta reynslu hefur af aðstæðum við Akureyrarflugvöll eftir að vera búinn að fljúga þangað og stjórna flugi þaðan um árabil. Ég vísa í þá þróun, þær breytingar sem eru að eiga sér stað í þessum efnum og fyllilega réttlæta það að mínu mati að fram fari nú ítarleg úttekt á þessum málum. Ég hlýt að mega upplýsa það hér að varaformaður flugráðs hefur einmitt farið fram á það þar, flutt um það tillögur, að slík úttekt verði gerð og eitthvað hefur verið unnið í þá átt. Það er á því stigi að ekki er rétt að skýra mikið frá því hér og nú, en þessi till. er m.a. flutt í framhaldi af álitsgerð slíkra manna, sem telja að þarna sé kostur sem sé tvímælalaust rétt að þrautkanna áður en menn snúa sér að öðrum möguleikum. Ef niðurstaðan verður sú að jafnvel með tilliti til líklegrar þróunar þessara mála verði Akureyrarflugvöllur ekki mögulegur í þessu skyni, þá hafa menn þá niðurstöðu og ganga síðan út frá henni. Könnun af þessu tagi ætti ekki að þurfa að taka þann tíma né kosta þá töf máls, sem er ekki einu sinni á ákvörðunarstigi enn þá, að það sé ekki réttlætanlegt. Ég hlýt einnig að spyrja hv. þm. Norðurl. v. í framhaldi af þeirra ummælum: Hvað hræðast þeir í sambandi við þessa könnun, við þessa till., ef sú bjargfasta sannfæring þeirra er fyrir hendi að Akureyrarflugvöllur sé ónothæfur í þessu efni eins og mér fannst brydda á í þeirra máli? Hvað hræðast þeir þá? Er þá ekki þeirra hagur í raun að fá úr því skorið í eitt skipti fyrir öll með rækilegri úttekt á málinu? Ég hefði haldið það. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara út í miklar umræður um kostnað í þessu sambandi. Ég vil þó taka fram að þær upplýsingar sem ég hef um kostnað við að lengja flugbrautina á Akureyri eru nokkuð aðrar en þær sem hv. 4. þm. Suðurl. vitnaði í. Ég hef tölur um að sjálf lengingin gæti kostað innan við 30 millj., en með breikkun og malbikun flughlaða og annars slíks væri þetta nær þeirri tölu sem hann nefndi. Ég get t. d. vitnað í það að reikna má með að malbikunin ein kosti um 1000 kr. á hvern fermetra, þ.e. 4+7 cm í malbiki kosti um 1000 kr. á fermetra. Það segir okkur t.d. að malbikun á 2300 metra flugvel13, sem er 45 metra breiður, kostar ein sér á annað hundrað millj. kr. Þannig að sá hluti Akureyrarflugvallar sem þegar er malbikaður með fullnægjandi burði fyrir þotur er ekkert litil eign, akkúrat í því malbiki. Þar er sem sagt um fleiri tugi millj. kr. sparnað að ræða, bara það malbik sem þar er fyrir hendi. Hv. 5. þm. Norðurl. v. Stefán Guðmundsson ræddi hér um þessi mál og fór á köflum aðeins út fyrir efnið þegar hann tók að ræða um fegurð og sjoppufjölda á einstökum stöðum. Ég hafði nú ekki hugsað mér að draga svo fjarskylda hluti inn í málin en út af fyrir sig get ég alveg eins haldið hólræður um náttúrufegurð í Skagafirði og Stefán um fegurðina á Akureyri. Ég held að það standi Skagafirði ekkert fyrir þrifum að hann sé svo miklum mun ljótari en Akureyri. En það eru að sjálfsögðu ýmsir aðrir kostir sem menn hljóta að hafa í huga, m.a. öryggisþátturinn ef eitthvað kemur upp á, viðbúnaður í slíkum tilfellum, slökkvilið, sjúkrahús, læknisþjónusta og annað af því tagi. Þetta er fyrir hendi á Akureyri í ágætum mæli eins og nú er. Spurningin snýst um öryggi, segir hv. 5. þm. Norðurl. v. Það er að hluta til rétt en aðeins að hluta til. Spurningin snýst hér um fleira. Spurningin um öryggi í íslenskum flugmálum snýst um peninga. Spurningin snýst þar af leiðandi einnig um peninga vegna þess að menn þurfa að kaupa öryggið í þessum efnum fyrir peninga. Menn þurfa að byggja sig upp og búa sig út þannig að fyllsta öryggis sé gætt og það er ekki síst á þeim forsendum sem ég tel það í raun og veru ábyrgðarleysi að kanna ekki til hlítar þann kost sem í fyrsta lagi er nærtækastur, vegna þess að það tæki langstystan tíma að bæta þannig aðstæður á Akureyrarflugvelli að hann gæti sinnt þessu hlutverki, og sem í öðru lagi er hagkvæmastur, vegna þess að rekstrarlega séð er það óumdeilanlega hagkvæmasti kosturinn að sameina langþýðingarmesta og fjölfarnasta flugvöllinn í innanlandsfluginu utan Reykjavíkur varaflugvellinum. Það gefur auga leið. Þetta tvennt finnst mér rökstyðja það svo rækilega og segja allt sem segja þarf um að það er skynsamlegt. Og það má segja að það sé ábyrgðarleysi að kanna ekki fyrst til þrautar hvort þessi valkostur sem hér er flutt till. um, dugi. Herra forseti. Ég er rétt að ljúka máli mínu. Ég vil að lokum segja að það er ljóst að hvort sem Akureyri verður sérstaklega höfð í huga sem varaflugvöllur eða ekki, þá verður þeim flugvelli ekki haldið á einhverju núlli um áraraðir. Þar verða uppi kröfur um frekari úrbætur vegna þeirrar miklu þýðingar sem flugvöllurinn hefur af sjálfu sér í innanlandssamgöngunum. Og þar verða einhverjar úrbætur í gangi á næstu árum, það er okkur öllum nokkuð ljóst, sem og á öðrum flugvöllum. Þó að svo væri, og þó að svo sé, að Íslendingar séu allir, hver einn og einasti í hjarta sínu sammála um það að þeirra óskavaraflugvöllur gæti orðið á Sauðárkróki eða Egilsstöðum eða öðrum stað sem hefur til þess ákjósanlegar aðstæður, þá er það, og ég undirstrika, þá er það óskavaraflugvöllur. Það er eitthvað sem er okkar framtíðarsýn, okkar ósk, en við lifum í núinu og við reynum að taka tillit til aðstæðna og með það í huga held ég að því verði ekki á móti mælt að þessi till. til þál., sem hér er flutt, sé skynsamleg, hér sé um vandaða málsmeðferð að ræða, till. af vandaðri málsmeðferð, og ég sé í raun ekki hvað menn geta haft á móti slíku.



Herra forseti. Ég kem ekki hér upp til þess að hæla málsmeðferðinni. Ég ætla hins vegar aðeins að benda á fskj. II með þessari till. sem flm. var að tala um og það sem þeir nota sem vopn í sinni baráttu.

Þetta eru upplýsingar í málinu.

Þetta er vopn sem þið notið í ykkar baráttu og er flutt í útvarpinu, viðtal við Hilmar Baldursson, en þar segir hann, og ég les það enn og aftur: "Ég er sammála þeirri niðurstöðu sem komist hefur verið að varðandi samanburð á Akureyri og Sauðárkróki" - og ég bið nú hv. 1. flm. að hlusta vel - "að flugtæknilega og veðurfarslega er Sauðárkrókur mun betri kostur, en ég sé ekki í sjónmáli að búinn verði til varaflugvöllur á Sauðárkróki kostnaðarins vegna." Ég segi fyrir mig, og ég sagði það hér áðan, að í mínum huga er þetta ekki bara spursmál um Sauðárkrók eða Akureyri, Húsavík eða Egilsstaði. Það er nr. 1, 2 og 3 í mínum huga að við séum að byggja varaflugvöll öryggisins vegna, bæði farþega- og flugáhafna, hvort sem það kostar milljóninni meira eða minna. Þar sem menn eru að tala um kostnaðartölur í þessu sambandi og segja að það eigi eftir að malbika flugvöllinn á Sauðárkróki og það eigi eftir að byggja flugstöð á Sauðárkróki, þetta sé allt búið á Akureyri, vil ég spyrja: Meinar þá hv. 1. flm. þessarar till. að það eigi ekki að setja slitlag, hvort sem völlurinn verður varavöllur eða ekki? Það eigi ekki að setja slitlag á flugvöllinn á Sauðárkróki?

Hvers konar útúrsnúningar eru þetta?

Meinar þessi sami flm. það einnig að það eigi ekki að byggja flugstöð við Sauðárkróksflugvöll, hvort sem við erum að tala um að hann verði varaflugvöllur eða ekki? Vitaskuld verður þetta gert.

Auðvitað.

Já, auðvitað. Þess vegna þurfa menn að taka þetta með í reikninginn þegar þeir tala um kostnaðartölur milli þessara tveggja framkvæmda.

Ég tók það fram í bæði skiptin.

Nei, það gerði hv. flm. ekki. Það er nú svo með suma að þeir tala nú svo oft að menn hlusta ekki og það á einmitt við þennan hv. þm.

Þetta er málefnalegt.

Vegna þess að ég gat ekki klárað hér áðan í máli mínu það sem þessir ágætu menn sem sömdu skýrsluna skrifuðu undir, ætla ég aðeins að lesa niðurlagið á því sem þeir segja um álit sitt á Sauðárkróksflugvelli, og ég ætla að fara yfir það allt saman aftur þannig að það verði enginn misskilningur þar um. Þar segja þeir: "Lengd flugbrautarinnar er 2014 metrar en talið mögulegt að lengja hana tiltölulega kostnaðarlítið um 290 metra til norðurs og 60 metra til suðurs. Þannig fengist flugbrautin 2364 metrar fyrir lendingu til norðurs og 2264 metrar til lendingar til suðurs. Með verulegum kostnaði má fá nánast ótakmarkaða flugbrautarlengingu til suðurs. Undirstaða vallarins er góð. Umhverfi flugvallarins er ákjósanlegt og óhindrað aðflug úr báðum áttum. Fjarlægð frá Sauðárkróki er 4 km og ætti flugvöllur og bær að geta notað slökkvilið sameiginlega." Um þetta hafa þegar farið fram umræður sem skiptir gífurlega miklu máli í því kostnaðartali sem menn eru hér að tala um. Síðan segir: "Sauðárkrókur er næst Keflavík þeirra valla sem um ræðir." Menn hafa ekkert komið inn á það hér. Það er einnig mjög stórt mál að fjarlægðin skuli ekki vera meiri til Reykjavíkur en raun ber vitni. Innan örfárra ára munu menn fara þetta nokkuð léttilega á flutningabílum á svona fjórum tímum spái ég nú.  "Í samanburði við Húsavík mun Sauðárkrókur vera veðurfarslega hagstæðari þar sem hann stendur í skjóli Tröllaskaga sem dregur úr skýjafari og úrkomu í norðaustanátt og þar af leiðandi mun vera snjóléttara á flugvellinum og nágrenni en almennt gerist á Norðurlandi." Ég vildi að þetta kæmi hér fram af því að ég gat ekki klárað þennan lestur hér áðan sem þessir heiðursmenn höfðu skrifað undir. Ég undirstrika það enn og aftur að í mínum huga er það öryggið sem skiptir meginmáli og það hlýtur að vera það sem við erum að sækjast eftir þegar við erum að tala um að byggja upp varaflugvöll fyrir millilandaflugið.



Herra forseti. Hér tala miklir málafylgjumenn og þá vill nú stundum henda að það sé dálítið á kostnað nákvæmninnar. Ég kann illa við það, þegar verið er að tala um svona alvörumál, að menn séu að reyna að snúa pínulítið út úr, en það er einmitt háttur þeirra sem ákafast flytja sitt mál, þó skörulega sé gert. Það er ekki hægt að líkja því saman að lenda DC-8 þarna við misjöfn skilyrði eða þá fljúga inn á Akureyri á Fokker eða 727 sem er með miklu aflmeiri vél, sem getur farið næstum því beint upp í loftið. Svo er hægt að benda á það að vél getur líka bilað í flugtaki og það er tiltölulega oft sem það gerist. Varðandi þessar tveggja hreyfla flugvélar, sem hv. flm. nefndi, þá veit ég nú ekki hverjar þær eru, kannske eru það Airbus 310 eða eitthvað svoleiðis, sem er líklegast. Það er nú svo að þeir sem hugsa sér að fljúga með tveggja hreyfla vélum yfir Atlantshafið þurfa öruggan varaflugvöll og ég held að það sé hæpið, þó þekki ég það ekki nægilega vel, en þá held ég að gert sé ráð fyrir því að það sé öruggara að vera með slíkar vélar á Sauðárkróki. Í einni umsögn Flugleiða um þennan völl segir, með leyfi forseta, vegna þessa atriðis: "Bendir félagið á að flug tveggja hreyfla þota yfir Atlantshafið auki þörfina fyrir slíkan völl á Íslandi og að veðurspár verði veittar fyrir hann." Þá kemur fram að Flugleiðir eru sammála niðurstöðu nefndarinnar frá 1980 um að Sauðárkrókur sé hagstæðasti kosturinn. Um þetta er eiginlega ekki rifist. Þetta eru menn almennt sammála um og þó að hv. ákafir flm. séu að vísa í einn sérfræðing eða kannske tvo sem þykir mjög vænt um Akureyri, eins og mér líka raunar, þá eru sérfræðingar, sem við höfum aðgang að í flugmálastjórn í sambandi við okkar vinnu við þetta mikla álit, sammála um það allir að heppilegra sé að hafa völlinn á Sauðárkróki. Herra forseti. Hv. 1. flm. þessarar till. sagði réttilega að þetta væri alls ekki neitt kjördæmismál og ekki hin minnsta kjördæmislykt af málflutningnum. Þó mun það nú vera svo, ég hef að vísu ekki þskj. hér milli handanna, að flm. eru átta og allir úr Norðurl. e. Þetta er kannske tilviljun og kannske fagleg ráðstöfun, en kannske gæti maður fengið ofurlítinn grun um annað.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni ummæla sem hér hafa fallið eftir að ég lauk máli mínu síðast. Í fyrsta lagi varðandi það hverjir flm. eru á þessu þskj. þá er nú m.a. því til að svara að ég óttaðist kannske fremur hið gagnstæða. Ef ég hefði flutt þetta mál einn þm. úr þessu tiltekna kjördæmi þá hefðu menn talið einhver annarleg sjónarmið, svo sem eins og atkvæðaveiðar, liggja að baki, þannig að ég taldi ekki óeðlilegt að bjóða öðrum þm. úr þessu kjördæmi upp á að vera þarna með mér til að það væri þá í raun og veru afgreitt. En málið er í eðli sínu stærra en það að vera málefni eins einasta staðar, sérstaklega fyrir okkar hönd þar sem ekki eru í raun á ferðinni væntingar um einhver geysileg umsvif eða uppbyggingu í því tilfelli að ákveðnar úrbætur yrðu gerðar á Akureyrarflugvelli. Ég vil svo bara segja við hv. 5. þm. Norðurl. v. að það er mikill misskilningur ef hann heldur að grg. og fskj. með þessari till. séu einhver sérstaklega úthugsuð lævís vopn í þessu máli. Hann notaði orðið, með leyfi forseta, "vopn". Svo er ekki. Bæði í grg. og fskj. eru ágætar upplýsingar um málið sem hafa m.a. komið sér mjög vel fyrir hv. þm. Norðurl. v. vegna þess að málflutningurinn þar er heiðarlegur og þar eru lögð rök með og á móti málinu. Það eru lögð rök fyrir því og gegn því að Akureyrarflugvöllur gæti þjónað þessu hlutverki og þar eru sagðir kostir þess að hafa þennan flugvöll á Sauðárkróki.  Ég vil bara segja að síðustu, herra forseti, að það er mjög mikilvægt að reyna að byggja upp í okkar flugmálum með tilliti til fyllsta öryggis. En það er mjög víða í okkar þjóðfélagi sem öryggi er ábótavant og við höfum ekki efni á að veita okkur fyllsta öryggi. Væri hv. formaður fjvn. hér nærri mér mundi hann minnast þess að fátækt þjóðarinnar m.a. hefur þýtt það að öryggismál á sjúkrahúsum, á vistheimilum, á dvalarheimilum fyrir vangefna og þroskahefta og fatlaða eru í ólestri vegna peningaleysis, vegna þess að við teljum okkur væntanlega ekki hafa efni á því að leggja nægilegt fé í eldvarnar og öryggiskerfi á stöðum eins og sjúkrahúsum og Kópavogshælinu. Svo tala menn hér um það að við getum leyft okkur að ganga eingöngu út frá því að eitthvert fyllsta öryggi verði fyrir þennan varaflugvöll sem notaður yrði tvisvar til þrisvar á ári á meðan aðrir hlutir eru í jafnmiklum ólestri og raun ber vitni. Það væri æskilegt, herra forseti, að við værum svo rík þjóð að við hefðum efni á því að kaupa okkur alls staðar fyllsta öryggi í öllum tilfellum en það á langt í land, því miður. Þess vegna er hér spurning um forgangsröðun verkefna og spurning um peninga ekki síður en öryggi. Því miður. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.