Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að vekja athygli á upplýsingum sem komu fram í sérnefnd um stjórnarskipunarmál í gær. Við 1. umr. um frumvarp til stjórnarskipunarlaga var spurt um kostnað við stjórnlagaþing, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, og svör fjármálaráðuneytisins komu fyrir nefndina í gær. Til að gera langa sögu stutta er, miðað við þær forsendur sem fjármálaráðuneytið gefur sér, gert ráð fyrir að heildarkostnaður verði 1.176,5 millj. kr. standi þinghald í 10 mánuði. Ef þinghald stendur í 18 mánuði, eins og gert er ráð fyrir sem meginreglu í frumvarpinu, verður kostnaðurinn 1.731,6 millj. kr. og ef þinghald stendur í 24 mánuði, eins og heimilt er samkvæmt frumvarpinu, verður kostnaðurinn 2.148 millj. kr. Þetta eru talsvert háar tölur og raunar töluvert hærri en ég gerði ráð fyrir. Þegar málið var til 1. umr. reyndum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins örlítið að átta okkur á kostnaðinum og ég sló á það með mjög frumstæðum aðferðum að kostnaðurinn gæti verið 1,2–1,5 milljarðar kr. en þessar tölur virðast vera töluvert hærri. Ég vil af þessu tilefni spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þingflokksformann Samfylkingarinnar, hvort þessar upplýsingar eða upplýsingar í þessa veru hafi legið fyrir þegar þingflokkur Samfylkingarinnar samþykkti framlagningu frumvarpsins, hvort hann telji að upplýsingarnar hefðu breytt einhverju um samþykktina og hvort hann telji að þessi kostnaður sé 

Virðulegi forseti. Þær tölur sem hv. þingmaður vísaði til voru lagðar fram á fundi sérnefndar um stjórnarskrána í gærmorgun og gott að fá þær upplýsingar fram. Hins vegar verður að halda til haga í umræðunni, virðulegi forseti, að málið er nú til meðferðar í stjórnarskrárnefnd sem á eftir að afgreiða það. Hver hinn endanlegi kostnaður verður mun alfarið ráðast af því hvernig næsta þing afgreiðir lög um stjórnlagaþingið og útfærir það. Þar mun kostnaðurinn alfarið ráðast en hann er, eins og hv. þingmaður benti á, nefndur á bilinu 1,1 milljarður til 2,1 milljarður þannig að verulegur munur er þar á. Ég hlýt að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, sem beinir fyrirspurn til mín, á móti: Hefði einhverju breytt hver þessi tala væri varðandi afstöðu þingmannsins til að setja á fót stjórnlagaþing? Ég held að það skipti miklu máli í umræðunni að hv. þingmaður upplýsi um hvort þessar tölur breyti afstöðu hans til stjórnlagaþings og einnig hvort hv. þingmaður, sem ég tel líklegt að verði á næsta þingi miðað við niðurstöður prófkjörs, muni þá beita sér fyrir því að stjórnlagaþingið sitji skemur eða verði sett upp á annan hátt en gert er ráð fyrir í fylgiskjali með stjórnarskrárfrumvarpinu sem hér liggur fyrir og er til meðferðar í stjórnarskrárnefnd.

Hæstv. forseti. Það kemur ekki alveg á óvart að hv. þingmaður eða hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins komi hér upp og vilji ræða þetta mál því þegar álitinu var dreift í nefndinni varð ég vör við að glampi kom í augun á þeim og þeim þótti sennilegt að þarna væri komið gott vopn til að nota í baráttunni gegn stjórnlagaþinginu. En það sem ég vil segja er að í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins kemur fram, með leyfi forseta: „Erfitt er að meta kostnað við stjórnlagaþingið með nákvæmni.“ Þær tölur sem hér eru á blaði eru að miklu leyti getgátur enda geta þær ekki verið neitt annað á meðan ekki hefur verið ákveðið hversu lengi þingið skal starfa og hvort það mun starfa í áföngum o.s.frv. En ég tel nokkuð ólíklegt að það starfi jafnlengi og svigrúmið í frumvarpinu er. Við skulum hafa í huga að stjórnarskráin á að setja valdinu mörk og það er hreint ekki svo lítið hlutverk og skiptir ekki litlu máli að þessi mörk liggi fyrir og nokkuð góð sátt sé í þjóðfélaginu um hver þau eru. Það var mjög ánægjulegt að sitja nefndarfund í sérnefndinni í morgun þar sem við fengum góða gesti og mikil umræða fór fram um stjórnlagaþingið. Þar kom líka fram að mikilvægt væri að fólkið í landinu kæmi að málum og þess vegna þyrfti upplýsingagjöfin til þjóðarinnar að vera mikil á þeim tíma sem stjórnlagaþing væri að störfum. Ég tek undir það. Við skulum líka hafa í huga að kostnaður við rekstur Alþingis er alls um 2 milljarðar á ári þannig að þetta eru háar upphæðir sem fjármálaráðuneytið dregur fram en ég endurtek 

Forseti. Ég verð að segja að mér þykir þetta nokkuð hátt metið hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og kannski teygt upp í það hæsta sem til greina kemur. Út úr því koma nokkuð háar tölur. Ég átel ekki skrifstofuna fyrir það því forsendurnar eru mjög óljósar eins og þær eru núna. Hlutverk nefndarinnar er að lýsa og skýra þær forsendur. Að öðru leyti hvarflar hugurinn til miðrar 19. aldar. Þá var bágt ástand í landinu, hnípin þjóð í vanda, en fram voru komnar hugmyndir um að reisa íslenskt samfélag við með því að koma á ráðgjafarþingi og deilt var um hvort það ætti að vera í Reykjavík eða á Þingvöllum. Við höldum nú að þjóðin hafi slegið sér eindregið saman og fylkt liði um þá hugmynd, svipað og um lágmyndina af Jóni Sigurðssyni, að ryðja veginn upp að Austurvelli og öll þjóðin horft á, en það var ekki svo. Þá sögðu ýmsir hv. bændur og búalið í stíl hv. þm. Birgis Ármannssonar: Er þetta ráð? Við þetta er mikill kostnaður. Ekki er að vita hvað úr þessu verður. Hvaða gagn er að þessu? Eigum við ekki að bíða aðeins og sjá til og leyfa Danskinum að stjórna áfram? Þannig hefur það verið, forseti, um hverja nýjung, um hverja reisn í stjórnkerfinu að þar hafa komið fram menn eins og hv. þm. Birgir Ármannsson og spurt þessarar góðu spurningar: Já, en kostnaðurinn, forseti, kostnaðurinn, góðir landsmenn, hann er svo mikill að við höfum ekki efni á þessu. Ef hv. þm. Birgir Ármannsson hefði hér eilíflega ráðið hlutunum værum við enn í sporum ofanverðrar 19. aldar, þinglaus, stjórnkerfislaus, 

Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða neinum tíma í að svara því sem fram kom í síðustu ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar. En ég verð þó að lýsa því yfir að mér finnst mjög miður að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, skuli kjósa að svara ekki þeirri spurningu sem til hans var beint. Spurningunni um það hvort afstaða Samfylkingarinnar og þingflokks Samfylkingarinnar hefði verið önnur ef fyrir hefði legið hver kostnaðurinn við stjórnlagaþingið verður. Framsóknarmenn fóru fram með málið á þeim grundvelli að kostnaður við stjórnlagaþing yrði 200 millj. til 300 millj. sem eru auðvitað gríðarlegar fjárhæðir. En nú hefur fjármálaráðuneytið lagt mat á það að kostnaður við stjórnlagaþing verði 1.700 millj. til 2.100 millj. og ef ég þekki fjármálaráðuneytið rétt ofmetur það örugglega ekki þann kostnað sem til fellur vegna stjórnlagaþingsins. 
             Ég held að talsmenn stjórnlagaþings hljóti nú að endurskoða hug sinn og a.m.k. velta því fyrir sér hvort verjanlegt sé að eyða svona miklum fjármunum í þetta ævintýri. Menn hljóta að velta því fyrir sér hvort ekki sé eitthvað bogið við það að vilja eyða 1.700 millj. til 2.100 millj. af fjármunum skattgreiðenda í að koma á stjórnlagaþingi miðað við ástandið eins og það er í þjóðfélaginu. Ríkissjóður er rekinn með 150 milljarða kr. halla og við slíkar aðstæður hljóta menn að þurfa að forgangsraða fjármunum eftir mikilvægi mála. Ég hefði talið að ríkisstjórnin ætti frekar að einbeita sér að því að bjarga heimilunum í landinu og koma atvinnulífinu á eitthvert ról. Menn verða að átta sig á því að góðærið er búið. Það eru ekki til endalausir fjármunir 

Virðulegi forseti. Mjög mikilvægt er að hér verði sett á stjórnlagaþing og það hið fyrsta. Við framsóknarmenn viljum, eins og margir aðrir í samfélaginu, bæði pólitísk öfl og almenningur, aðgreina valdaþættina í íslensku samfélagi. Þeir eru ekki aðgreindir nógu vel í dag og m.a. þess vegna hefur farið illa í mjög mörgum málum. Það þarf að aðgreina löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og dómsvaldið með betri hætti en nú er gert. Alþingi hefur því miður ekki risið undir því að breyta stjórnarskránni svo nokkru nemi. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar en þær hafa ekki verið mjög veigamiklar þannig að stjórnarskráin er mjög gamaldags og þess eðlis að við erum líklega að sóa talsverðum fjármunum. Við viljum skoða valdaþættina miklu betur og hvernig á að aðgreina þá. Það þarf líka að skoða hlutverk forseta Íslands og ég veit að Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft sérstakan áhuga á því þannig að mikilvægt er að stjórnlagaþing komist á sem fyrst. Ég velti því líka fyrir mér hversu mikla fjármuni þær máttvana tilraunir, sem hingað til hafa verið gerðar varðandi breytingar á stjórnarskrá, hafa kostað. Hvað ætli þær hafi kostað?  Virðulegi forseti. Ég treysti því að nefndin, sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir veitir forstöðu og er eina konan í, líti mjög vel yfir útreikninga fjármálaráðuneytisins, sem mér finnast reyndar háir og efast um ýmislegt sem þar kemur fram, eins og háan sérfræðikostnað. Ég tel að það þurfi að horfa á þessa umsögn og að sjálfsögðu að reyna að lækka kostnaðinn eins og hægt er. En við munum ekki komast fram hjá því að stjórnlagaþing mun að sjálfsögðu kosta eitthvað en það á líka að felast mikill sparnaður í því að fá nútímalega stjórnarskrá. 

Herra forseti. Ég tel að við verðum að styrkja hv. Alþingi. Við sitjum nefnilega núna á stjórnlagaþingi en stjórnlagabreytingar eru aukaatriði í störfum þingsins og þegar almenningur greiðir atkvæði um stjórnlagabreytingar er það líka aukaatriði fyrir kjósendur. Þessu verðum við að breyta. Ég tel, og það vantar inn í kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins, að ef sett yrði á laggirnar stjórnlagaþing, þar sem sæti kannski 31 maður, og það starfaði í sex mánuði og gerði ekkert annað ætti það að nást og þá er kostnaðurinn orðinn miklu minni. Ég tel mjög mikilvægt að gjörbreyta stjórnarskránni, hún er mjög úrelt. Þeir sem hafa lesið hana sjá það. Það sem núverandi þing ætti að gera, og þá vísa því til þeirrar nefndar sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir veitir forstöðu, er að breyta 79. gr. einni, þannig að breyting á stjórnarskrá sé ekki eins þunglamaleg og er í dag og við þurfum ekki að bíða í fjögur ár eftir því að breyta stjórnarskránni. Við þurfum eingöngu að breyta 79. gr. þannig að um stjórnlagabreytingar yrði kosið í almennri kosningu þjóðarinnar og það gætum við samþykkt núna. Ég hugsa að það næðist samstaða um það. Síðan gætum við samþykkt á sumarþingi breytingar um stjórnlagaþing og annað slíkt og sent það til þjóðarinnar í júní/júlí til atkvæðagreiðslu. Þá verða allar stjórnlagabreytingar miklu liprari. Hins vegar vil ég taka það fram að hugmyndir sem hafa komið fram hingað til, um að einungis 25% þjóðarinnar þurfi að samþykkja stjórnlagabreytingu, það þykir mér allt of lágt og allt of mikil lítilsvirðing við stjórnarskrána. Ég vil hafa það helst 50% en kannski mundi ég sætta mig við 33%.

Hæstv. forseti. Mér finnst það mjög þakkarvert þegar hv. þingmenn koma hér upp og setja fram hugmyndir sem gætu orðið leið til þess að ná samstöðu og þá er ég sérstaklega að tala um það að 31 maður í sex mánuði er eitthvað sem er alveg þess virði að ræða. Það er ekki búið að festa neina ákveðna tölu hvað varðar fjöldann sem mun sitja á hinu margumtalaða stjórnlagaþingi sem ég vona að verði samstaða um að samþykkja frá Alþingi á yfirstandandi þingi. En aðeins frekar, hæstv. forseti, í sambandi við þessi mál öll. Það eru skiptar skoðanir, því verður ekki neitað, en mér finnst að það sé almenn skoðun þjóðarinnar og þeirra sérfræðinga sem ég hef heyrt setja fram skoðanir á þessu máli að það sé mjög mikilvægt að gera alvöru úr þessum hugmyndum og því sem fram kemur í frumvarpinu. Ég vonast því sannarlega til þess að það geti náðst samstaða um að gera þessa breytingu núna þannig að hægt sé að kjósa til stjórnlagaþings síðar á árinu. Ég sé ekki hvað er í húfi. Vissulega er umdeilt hversu stórt hlutverk Alþingi á að hafa í þessu öllu saman alveg frá því sem hv. sjálfstæðismenn segja, að Alþingi eigi að vera stjórnarskrárgjafinn  En ég segi bara, hæstv. forseti, að ég geri mér enn vonir um að við náum þeim árangri í nefndinni að við 

Virðulegur forseti. Mér finnst mjög holur hljómur í gagnrýni Sjálfstæðisflokksins á þetta mál. Þegar málið hefur verið rætt opinberlega og hér í þessum sal hefur Sjálfstæðisflokkurinn talað um að það væri kannski í mesta lagi hægt að hafa stjórnlagaþing sem ráðgefandi þing. Ráðgefandi þing, fyrir hverja? Fyrir Alþingi? Það kostar væntanlega jafnmikið að hafa ráðgefandi þing og að hafa hefðbundið stjórnlagaþing. Það þarf þá að koma með ráð og tillögur hingað inn. Það kostar væntanlega jafnmikið. Sjálfstæðisflokkurinn vill greinilega ekki missa þau völd sem hann hefur haft á breytingum á stjórnarskrá. Þar liggur væntanlega hundurinn grafinn, virðulegur forseti. Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki missa þau völd sem flokkurinn hefur haft gagnvart breytingum á stjórnarskrá. Nú ætla sjálfstæðismenn að beita sér á lokasprettinum á þessu þingi gegn því að við færum völdin til fólksins í landinu, að stjórnlagaþing starfi þar sem engir þingmenn verða kosnir inn, þeir verða ekki kjörgengir, hvorki þingmenn né ráðherrar, heldur fólkið í samfélaginu sem hefur örugglega mikla þekkingu og getu til að koma með tillögur um breytta stjórnarskrá og það þing starfi og leggi svo tillögur sínar fyrir þjóðina til synjunar eða samþykktar. Ég tel þess vegna að við eigum að samþykkja stjórnlagaþing og koma því á sem fyrst og það eigi að taka völdin í sínar hendur varðandi breytingar á stjórnarskrá og þær fari svo í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel hins vegar að nefndin sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir veitir forstöðu eigi að skoða allar leiðir til sparnaðar í þessu. Það má t.d. alveg hugsa sér að þingið vinni í áföngum og 

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir að það sé holur hljómur í málflutningi okkar sjálfstæðismanna í þessu máli eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir heldur fram. Við erum að benda á að ríkissjóður er nú rekinn með 150 milljarða kr. halla. og því er ljóst að skera þarf niður í ríkisrekstrinum til að endar nái saman. Á sama tíma leggur Framsóknarflokkurinn og ríkisstjórnin til að stofnað verði nýtt þing á Íslandi til hliðar við það sem fyrir er með kostnaði upp á 2 milljarða kr. Einhvers staðar verður að taka þá peninga. Mér hefur þótt þessi stjórnlagaþingshugmynd nokkuð sérstök, sérstaklega í ljósi þess að við sitjum á stjórnlagaþingi. Hér eru breytingar á stjórnskipunarlögum fluttar, þær eru ræddar og samþykktar eða synjað. Við höfum stjórnlagaþing. Að ætla sér að stofna til nýs stjórnlagaþings með kostnaði upp á 2.000 millj. kr. til hliðar við það sem fyrir er er því ákaflega sérstakt. Hins vegar er það ómerkilegur málflutningur og verið að slá ryki í augu fólks þegar því er haldið fram að Sjálfstæðisflokkurinn vilji ekki missa einhver völd. Á þessu stjórnlagaþingi munu alls ekki sitja fulltrúar einhverra sjónarmiða eða stjórnmálaflokka. Þetta verði fulltrúaþing og það verði kosið til þess. Ég efast nú ekki um að Framsóknarflokkurinn m.a. muni tilnefna sína menn til setu á stjórnlagaþingi til þess að koma fram þeim sjónarmiðum sem þeir vilja berjast fyrir varðandi breytingar 

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil nefna hér. Í fyrsta lagi tek ég undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni vannst ekki tími til að svara þeim spurningum sem ég beindi til hans hér í upphafi og vona ég að hann fái tækifæri til þess síðar. Í öðru lagi vil ég benda á eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins erum mjög opnir fyrir hugmyndum um breytingar á því ákvæði stjórnarskrárinnar sem lýtur að breytingum á stjórnarskrá, m.a. með því að koma þjóðaratkvæðagreiðslum inn í það ferli. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrárnefndinni sem sat 2005–2007 samþykktum ákveðna útfærslu í þeim efnum. Sú útfærsla sem lögð er fram í þessu frumvarpi er allt annars eðlis, er eiginlega bara bútur úr þeirri tillögu sem þá var lögð fram, en við höfum verið tilbúnir til að ræða það. Varðandi stjórnlagaþing sem slíkt höfum við sjálfstæðismenn bent á ýmsa annmarka á þeim tillögum sem hér liggja frammi. Kostnaðurinn er eitt af þeim atriðum sem við höfum vakið athygli á í því sambandi en alls ekki það eina. Annað atriði sem vekur verulegar spurningar er það að í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er annars vegar gert ráð fyrir þremur efnislegum breytingum á stjórnarskránni og hins vegar er lagt til að sett verði á fót stjórnlagaþing sem hafi það hlutverk, örfáum mánuðum eftir stjórnarskrárbreytingu í vor, að fara í heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Þetta er auðvitað gríðarleg mótsögn sem erfitt er að átta sig á. Kannski er erfiðast að átta sig á því þegar gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að sett verði ný regla um það hvernig breyta á stjórnarskrá og svo, fáum mánuðum síðar, er sett á fót stjórnlagaþing sem á að breyta stjórnarskrá eftir annarri aðferð. Og þá spyr maður: Hvað liggur á að setja inn 

Virðulegi forseti. Það er mjög erfitt að svara spurningum í þáskildagatíð, þ.e. hvað hefðum við gert hefðum við haft einhverjar tilteknar upplýsingar á staðnum.  Það liggur líka fyrir að hv. þingmaður var spurður að því hvað ráðgefandi mundi þing kosta og hvort hann væri með eða á móti því. Það kom ekkert svar fram um það. Hv. þingmaður nefndi líka að Alþingi væri stjórnlagaþing. Að sjálfsögðu er það rétt. Hins vegar er rétt að rifja upp og minna á að allt frá árinu 1944 hefur staðið til að hv. Alþingi endurskoðaði stjórnarskrána en það hefur ekki tekist. Hér er lögð fram tillaga um að gera þetta á annan hátt og ég tel mikilvægt að um það fari efnisumræða hvort skynsamlegt sé að gera það. Síðan, virðulegi forseti, munu þeir sem hér sitja eftir næstu kosningar setja lög um stjórnlagaþing, verði þessi stjórnarskrárbreyting að veruleika, og þá mun það ráðast hversu mikill þessi kostnaður verður. Og það er ekkert ólíklegt að hv. þm. Birgir Ármannsson verði á þeim vettvangi og taki fullan þátt í umræðunni um hvað þetta kunni að kosta. Hann leggur þá væntanlega sitt á vogarskálarnar í þeirri umræðu og ég vænti þess að hann geri það af stakri prýði.

Forseti. Nú vill svo til að í dag verða rædd þingmannamál þegar atkvæðagreiðslum um stjórnarfrumvörp er lokið. Það er ánægjulegt að ræða eigi þingmannamál á þinginu, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vakti athygli á í gær. Ég verð þó að segja að þrátt fyrir að 12 mál séu á dagskrá sakna ég eins þingmannamáls, þ.e. máls frá 36 þingmönnum, tillögu til þingsályktunar um veiðar á hrefnu og langreyði. En einmitt nú er verið að undirbúa veiðar á hrefnu og langreyði. Þetta kom fram í haust með miklum gauragangi og látum í fjölmiðlum en hefur ekki komist á dagskrá þingsins. Þingið hefur raunar ekki haft tækifæri til að ræða ákvörðun fyrrverandi sjávarútvegsráðherra um veiðar á hrefnu og langreyði, jafnvel þótt 36 þingmenn hafi beðið um að þingið ályktaði um það mál. Mér þykir þetta furðulegt vegna þess að annað mál sem svipað var statt um, með hátt málsnúmer og ætti því að vera seint á dagskránni, var tekið sérstaklega í forgang vegna þess að á því voru svo margir þingmenn en það var sami fjöldi, þ.e. 36 þingmenn. Hverju sætir þetta, forseti? Vilja flutningsmennirnir 

Herra forseti. Nú vill svo óvenjulega til að ég get tekið undir hvert einasta orð sem hv. þm. Mörður Árnason sagði hér. Það gerist ekki oft en ég fagna því að hann skuli hafa vakið athygli á þessu og beini því eindregið til forseta að taka þetta mál á dagskrá sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Það er svolítið óvenjulegt að stjórnarþingmaður komi og biðji um mál frá þingmönnum sem eru úr öllum öðrum flokkum en þeim sem viðkomandi er í, reyndar eru Vinstri grænir ekki heldur á þessu máli þannig að stjórnarflokkarnir eru ekki á málinu, en það eru hv. þingmenn úr öðrum stjórnmálaflokkum á þessu máli. Ég vil því þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að vilja greiða götu þingmannamáls sem framsóknarmenn, sjálfstæðismenn og frjálslyndir standa að og ég tek undir þá ósk sem hann hefur látið í ljós að við tökum málið til umræðu. Þetta er mjög óvenjulegt en ég vil gjarnan taka þátt í því að styðja hv. þingmann í því að við ræða hvalveiðar. Það er alveg ágætishugmynd en kemur mér svolítið á óvart af því að ég hélt að stjórnarflokkarnir legðu meiri áherslu á að ræða mál sem snúa að m.a. efnahag landsins og við 

Forseti vill upplýsa að við röðun mála á dagskrá er haft samráð við formenn þingflokka um forgangsröð mála auk þess sem mál frá nefndum hafa verið sett inn. Varðandi það mál sem fyrirspyrjandi ræddi þá hefur tillöguflytjandi ekki óskað eftir að það væri tekið á dagskrá enn sem komið er en það verður gert um leið og menn eru tilbúnir í þá umræðu og óska eftir henni. Ég ræddi þetta við viðkomandi á sínum tíma og hann lætur mig vita þegar hann óskar eftir að málið komi á dagskrá. Það er engin fyrirstaða fyrir því að taka málið fyrir.

Forseti. Mér þykir það fráleitt að tillöguflytjandi sé ekki áhugamaður um að málið komist á dagskrá en það eru hins vegar aðrir, hv. þm. Birgir Ármannsson og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sem finnur það að vísu að málinu að það varði ekki efnahag landsins og gengi þjóðarinnar. Ég held hins vegar að þetta mál geri það. Þær upplýsingar sem hafa borist um viðbrögð við ákvörðuninni um veiðar á hrefnu og langreyði eru einmitt þannig að þær varða efnahag þjóðarinnar, orðstír hennar og framtíð Íslands, bæði til skamms tíma og langs. Siv Friðleifsdóttur til upplýsingar og Framsóknarflokknum yfir höfuð, þá varðar ákvörðunin um veiðar á hrefnu og langreyði mjög álit okkar á því hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki en skoðun á því er mjög ofarlega á stefnuskrá Framsóknarflokksins. Þetta mál varðar líka hag ferðaiðnaðarins, hag fisksölunnar og almennan hag Íslendinga sem skiptir okkur mjög miklu máli um þessar mundir. Ég fagna þeim yfirlýsingum sem koma frá þingmönnum og legg til við forseta að þetta mál verði sett á dagskrá sem 18. mál, eða kannski frekar núna strax á eftir til að við getum rætt þetta mikla áhugamál mitt og hv. þingmanna Sivjar Friðleifsdóttur og Birgis Ármannssonar.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins benda hæstv. forseta á að á síðasta fundi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar bar flutningsmaður málsins, hv. þm. Jón Gunnarsson, upp fyrirspurn um hvenær þetta mál yrði tekið á dagskrá á þinginu og hann fékk þau svör hjá formanni nefndarinnar að þetta væri ekki forgangsmál. Ég ætla að koma því á framfæri að þetta var umræðan og á síðasta fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hnykkti hann á því að þetta mál hefði forgang og kæmist á dagskrá vegna þess að að því standa 36 þingmenn á Alþingi. Honum fannst ekki gott að þessu máli væri bara stungið undir stól. Ég ætla að koma því á framfæri að þetta var umræðan á fundi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Forseti vill upplýsa að þessi umræða hefur ekki borist forseta. Það hefur engin fyrirstaða verið á að taka þetta mál til umræðu í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki að það standi eftir í umræðunni að ég telji hvalveiðar ekki skipta máli fyrir efnahag landsins. Ég tel að þær geri það og ég held að allir sem að tillögunni standa telji að hvalveiðar skipti máli. Þær munu líklega skapa hundruð starfa, þannig að það komist vel til skila. Ég vil taka fram að forseti tók vel í aðra tillögu sem kom fram á sínum tíma. Það er tillaga sem sú er hér stendur er 1. flutningsmaður að og gengur út á Kyoto-bókunina og íslenska ákvæðið. Meiri hluti þingmanna er á þeirri skoðun að ríkisstjórnin eigi að vinna að því að við höldum íslenska ákvæðinu, útvíkkum það á samningafundinum sem verður haldinn í Kaupmannahöfn síðar á árinu. Ég vil nefna að forseti tók vel í að taka það mál á dagskrá og það var samið um umræðutíma. Ég tek því undir tillögu hv. þm. Marðar Árnasonar um að við getum tekið þessa hvalveiðitillögu á dagskrá líka, í ljósi þess að meiri hluti þingmanna er á tillögunni og við getum þess vegna samið um ræðutímann og bara klárað það mál.

Herra forseti. Ég verð að upplýsa að ástæða þess að þetta frumvarp var ekki tekið inn strax er einfaldlega sú að það á eftir að hljóta þinglega meðferð í nefndinni. Það á eftir að leita umsagna um það og annað slíkt og ég hef ekki lagt neina steina í götu þess. Það er einföld skýring á því. Hins vegar nefndi ég það á nefndarfundi að hér væri fjöldi mála sem hefði forgang umfram þetta og ég veit ekki betur en að sátt væri um þetta mál eftir að hæstv. sjávarútvegsráðherra tók ákvörðun um það í febrúar, ef ég man rétt. 

Hæstv. forseti. Ég vil með öðrum taka undir tillögu hv. þm. Marðar Árnasonar. Það er alltaf gaman að ræða hvalveiðimál og ástæða til að þetta mál fái framgang í þinginu. Ég held að það sé misskilningur hjá hæstv. forseta að það hafi ekki verið borið upp við okkur þingflokksformenn að þetta mál yrði tekið fyrir. Það hefur hins vegar ekki enn gefist færi til þess í dagskrá þingsins. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er 1. flutningsmaður að málinu og ég veit að hann er mikill áhugamaður um að þetta mál verði rætt. Ég fagna því að hv. þm. Mörður Árnason óski eftir að þessi merka tillaga verði rædd, að baki henni er meiri hluti á þingi og það er full ástæða til að ræða þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa komið upp og hvatt til þess að þessi umræða verði tekin. Það eru líka mjög merkilegir vinklar á þessu máli sem mér finnst Frjálslyndi flokkurinn þurfa að standa skil á vegna þess að þeir skrifa undir þessa tillögu og eru meðflutningsmenn, allur þingflokkur Frjálslynda flokksins. Í þessari þingsályktunartillögu er gert ráð fyrir að settur verði kvóti á hrefnuveiðar með nákvæmlega sama hætti og settur var kvóti á þorskveiðarnar 1984, með reglugerð og byggt á veiðireynslu áranna 2006–2008. Virðulegi forseti. Þarna er Frjálslyndi flokkurinn að leggja til að farin verði sama leið við kvótasetningu og þeir hafa gagnrýnt hingað til og þess vegna tek ég undir hvatningu hv. þm. Marðar Árnasonar til hæstv. forseta um að þetta mál verði tekið upp sem fyrst vegna þess að ég tel að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins þurfi að standa skil á þessu hér í umræðu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er dálítið einkennilegt að mál sem borið er fram af ríflegum meiri hluta þingmanna skuli ekki vera sett á dagskrá og tekið til umræðu. Ég held þó að hæstv. forseti hafi sér það til málsbóta að ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra var sú að staðfesta fyrri ákvörðun. Það má því segja að hann hafi gefið í skyn að það sem var tilefni til flutnings málsins mundi breyta ákvörðuninni. En það breytir ekki því að betra er að afgreiða málið og gera það að samþykkt þingsins þannig að það bindi hendur ráðherrans betur en núverandi fyrirkomulag. Mér finnst hins vegar svolítið gaman að fylgjast með hv. þm. Merði Árnasyni sem er í þessu fundaskaki augljóslega bara til að draga athyglina frá þeirri staðreynd, sem er alveg augljós, að hér er ekki hægt að halda uppi þingstörfum með málum frá ríkisstjórninni. Það er ekkert á dagskrá, ríkisstjórnin hefur engin mál til að leggja fyrir þingið. 

Hæstv. forseti. Ég taldi að við værum að ræða hér fundarstjórn forseta en ekki efni máls. En þar sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fer inn með efni máls er sjálfsagt að gera grein fyrir því að Grétar Mar Jónsson, fulltrúi okkar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hefur gert fyrirvara um það hvernig úthlutunin eigi sér stað þó að við séum sammála veiðunum.

Hvar kemur sá fyrirvari fram?

Hv. þm. Mörður Árnason. Þessi umræða fer væntanlega fram að þinni ósk og ég fagna því að þú skyldir hafa komið með þetta en ég ætla að ræða hér um fundarstjórn forseta undir þeim lið og gef einfaldlega þessa skýringu hér.

Þú gerðir aldrei grein fyrir fyrirvaranum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir einu merkilegasta þingmannamáli sem talað hefur verið fyrir á þinginu þó að talað hafi verið fyrir þeim mörgum áður, virðulegi forseti, en það er örlítil breyting á lögum um Ríkisendurskoðun. Ég vonast til þess þar sem svo víðtækur stuðningur var við málið þegar það var lagt fram að þingið veiti því brautargengi á næstu dögum eða vikum. Ástæðan er einfaldlega sú að í störfum flutningsmanna þessa frumvarps, sem eru fjárlaganefndarmenn auk mín, hv. þingmenn Ármann Kr. Ólafsson, Ásta Möller, Björgvin G. Sigurðsson, Björk Guðjónsdóttir, Ellert B. Schram, Guðbjartur Hannesson, Guðjón A. Kristjánsson, Illugi Gunnarsson, Jón Bjarnason, Kristján Þór Júlíusson, Magnús Stefánsson og Steinunn Valdís Óskarsdóttir, hefur verið nokkuð víðtæk umræða um E-hluta fyrirtæki í eigu ríkisins. Ég hef einnig tekið eftir því, virðulegi forseti, að fjölmiðlamenn hafa líka haft gífurlegan áhuga á umræddum E-hluta fyrirtækjum. Ég hef oft kallað þetta ríkin í ríkinu. Eins og alþjóð veit eru E-hluta fyrirtækin gerð upp í ríkisreikningi hverju sinni en síðan er ekki fjallað um þau neitt að ráði í fjárlaganefnd heldur fjallar nefndin hverju sinni þegar kemur að fjárlögum eða fjáraukalögum um A, B, C og D-hluta. Þegar fjárlaganefnd fer yfir hvort tveggja fjárlög og fjáraukalög eða framkvæmd fjárlaga þá hefur fjárlaganefnd og þar með talið Alþingi því að það er Alþingi sem tekur síðan við því sem fjárlaganefndin hefur fjallað um, ekki tækifæri til að skoða eða fylgjast með því starfi sem fer fram í tengslum við fjárreiður E-hluta fyrirtækjanna. Til að setja málið í samhengi fyrir þá sem eru að hlusta eða skoða þessa ræðu síðar er rétt að geta þess að E-hluta fyrirtækin eru tæplega 30 og þeim hefur fjölgað núna undanfarið í tengslum við þær breytingar sem orðið hafa á fjármálamarkaði. Þau eru til að mynda Íslandsbanki hf., Nýi Kaupþing banki hf., NBI hf.; áður Nýi Landsbankinn, Keflavíkurflugvöllur ohf. Það eru félögin Austurhöfn-TR ehf. en ríkissjóður á 54% í því félagi, Eignarhlutir ehf., Eignarhaldsfélagið Farice ehf. en ríkissjóður á 38,97% í því félagi. - Nú vonast ég til þess, virðulegi forseti, að ég fari hér með réttar og dagréttar upplýsingar. Ef ekki biðst ég velvirðingar á því ef þær hafa breyst eitthvað á umliðnum dögum. - Það er félögin Flugfjarskipti ehf. en það félag er alfarið í eigu Flugstoða ehf. en ríkissjóður á allt hlutafé í Flugstoðum, Flugkerfi hf. en það félag er alfarið í eigu Flugstoða ehf. en ríkissjóður á eins og áður sagði allt hlutafé Flugstoða, Flugstoðir ohf., Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. sem hefur síðan væntanlega verið lögð inn í Keflavíkurflugvöll ohf. um áramótin, Íslandspóstur hf., Landskerfi bókasafna hf. en ríkissjóður á 52,2% í því félagi, Landsvirkjun en ríkissjóður á 99,9% í því félagi, Matís ohf., Neyðarlínan hf. en ríkissjóður á 73,7% í félaginu, Orkubú Vestfjarða hf., Rannsókna- og háskólanet Íslands hf., Rarik ohf., Ríkisútvarpið ohf., Tæknigarður hf. en ríkissjóður á 56,3% í því félagi, Vísindagarðar Háskóla Íslands ehf., Vísindagarðurinn ehf. en ríkissjóður á 87,2% í félaginu, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf., Öryggisfjarskipti ehf. en ríkissjóður á 75,7% í því félagi. Ég tel að ég hafi nú sett málið í nokkurt samhengi að því leytinu til að hér liggur þá fyrir hvaða um hvaða félög er að ræða. Ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að umræddir fjárlaganefndarmenn taka ákvörðun um það að koma fram með þessa lagabreytingu er sú að í tengslum við yfirferð á ríkisreikningi og fjárlögum hvers árs, í samráði við Ríkisendurskoðun og ráðuneyti og jafnvel einstaka aðila í stjórnsýslunni þykir rétt að Alþingi hafi aðgang að þeim gögnum sem Ríkisendurskoðun getur aflað um E-hluta fyrirtækin. Við 10. gr. laganna - og ég er hér að tala um lög um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997 - mundi bætast ný málsgrein svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun er heimilt að veita fjárlaganefnd Alþingis aðgang að þeim gögnum sem hún aflar skv. 1. mgr. Nefndarmenn eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju sem þeir fá í nefndinni ef ríkisendurskoðandi kveður svo á um.“ Þetta gefur Alþingi tækifæri til að fjalla um fjárreiður E-hluta fyrirtækja. Í greinargerð með frumvarpinu frá hv. þingmönnum segir: „Í frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um Ríkisendurskoðun sem heimilar stofnuninni að veita fjárlaganefnd aðgang að þeim gögnum sem hún aflar skv. 1. mgr. 10. gr. laganna. Mikilvægur þáttur í störfum fjárlaganefndar er eftirlit með framkvæmd fjárlaga og að því hefur verið unnið náið með Ríkisendurskoðun og fjárreiðu- og eignaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Forsenda þess að fjárlaganefnd geti rækt eftirlitshlutverk sitt er að hún hafi greiðan aðgang að upplýsingum og því er tilefni til að bæta aðgang þingsins að upplýsingakerfum ríkisins.“ Ég gríp hér inn í lestur minn á greinargerðinni að því leyti að það er nauðsynlegt, virðulegi forseti, að koma því til leiðar að fjárlaganefnd og fjárlaganefndarskrifstofan hafi mun greiðari aðgang að upplýsingakerfum ríkisins en nú er. Það er stundum þannig að tölulegar upplýsingar berast allt of hægt. Þetta á sérstaklega við þegar fjárlaganefndin er að fara yfir og endurrýna það sem gengið hefur á mánuðina á undan fjárlagavinnunni, sem tekur yfir mjög skamman tíma og er þá mikið álag á fjárlaganefndarmönnum og þinginu og nefndasviði. Síðan segir áfram, virðulegi forseti: „Í fjárreiðulögum eru ríkisstofnanir og fyrirtæki sem eru að hálfu eða meira í eigu ríkisins flokkaðar í hluta A, B, C, D og E og hefur aðgangur fjárlaganefndar að upplýsingum um þessa aðila ráðist af því hvaða flokki þau tilheyra. Í lögunum er m.a. gert ráð fyrir að hefðbundnar ríkisstofnanir tilheyri A-hluta en sameignar- og hlutafélög sem ríkið á að hálfu eða meira heyri til E-hluta. Fram til þessa og á grundvelli 3. mgr. 25. gr. þingskapalaga hefur fjárlaganefnd átt þess kost að afla milliliðalaust upplýsinga frá forstöðumönnum ríkisstofnana en öðru máli gegnir um E-hluta fyrirtækin. Tregðu hefur gætt hjá stjórnendum þessara fyrirtækja eða, eftir atvikum, hlutaðeigandi ráðuneytum sem fara með eignarhlut ríkisins til að afhenda upplýsingar um starfsemina. Er því þá jafnan borið við að um sé að ræða viðkvæmar upplýsingar sem með hliðsjón af hagsmunum fyrirtækisins“ - ég ítreka að hér er um að ræða fyrirtæki í meirihlutaeigu ríkisins - „hluthafa eða viðsemjenda þess sé ekki hægt að afhenda enda beri ekki skylda til með hliðsjón af ákvæðum upplýsingalaga, stjórnsýslulaga og fleiri laga. Ekki verður því á móti mælt að gæta þurfi varúðar við meðferð ýmissa upplýsinga sem varða umrædd fyrirtæki eða aðila þeim tengda. Þá hagsmuni verður samt sem áður að vega á móti öðrum hagsmunum sem felast í því að fjárlaganefnd taki upplýstar ákvarðanir við rækslu eftirlitsstarfa sinna. Er farin sú leið í frumvarpinu að heimila Ríkisendurskoðun, sem starfar á vegum Alþingis, að veita fjárlaganefnd upplýsingar sem aflað er á grundvelli 10. gr. laga nr. 86/1997. Falla þar m.a. undir öll gögn sem máli skipta í tengslum við endurskoðun hlutafélags, sameignarfélags, viðskiptabanka eða sjóða sem ríkissjóður á helmingshlut í eða meira. Tilgangur frumvarpsins er ekki að þrengja heimildir fjárlaganefndar til upplýsingaöflunar samkvæmt núgildandi lögum heldur að rýmka með það að leiðarljósi að nefndin eigi þess kost að afla upplýsinga um fyrirtæki sem falla undir E-hluta. Ríkisendurskoðun verði falið vald til að ákveða hvort veita eigi umbeðnar upplýsingar og í því tilviki sem fallist er á beiðni geti ríkisendurskoðandi mælst til þess að nefndarmenn verði bundnir þagnarskyldu um það sem leynt á að fara. Á þessi regla sér hliðstæðu í 24. gr. þingskapalaga. Telja verður að mikilvægi þessa frumvarps verði ekki síst að skoða í ljósi núverandi efnahagsástands sem gert hefur að verkum að mörg fyrirtæki á markaði eru komin í ríkiseigu.“ Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en vil ítreka að að þessu máli koma allir fjárlaganefndarmenn auk tveggja hv. þingmanna sem sátu í fjárlaganefnd á síðastliðnu einu og hálfu ári en breytingar urðu á fjárlaganefnd nú í byrjun febrúar. Það eru hv. þingmenn Björk Guðjónsdóttir og Guðbjartur Hannesson. En utan þess stendur öll fjárlaganefnd á bak við þetta frumvarp. Ég fór hér í upphafi yfir E-hluta fyrirtækin og vil hvetja áhugafólk eða þá sem vilja kynna sér þetta mál betur, hvort heldur það eru hv. þingmenn eða aðrir, virðulegi forseti, að afla sér upplýsinga í ríkisreikningi eða öðrum gögnum. En í ríkisreikningi 2007 sem verður afgreiddur með lokafjárlögum ársins 2007, vonandi á næstu vikum hér á þinginu, er fjallað um rekstrarreikning þessara félaga, efnahag og sjóðstreymi og þar er sundurliðað nákvæmlega hvernig hlutirnir voru á árinu 2007. Síðan þá hafa vissulega bæst við nokkur fyrirtæki, þar með talið viðskiptabankarnir þrír, svo og félagið Keflavíkurflugvöllur ohf. sem stofnað var á síðasta ári. Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að eftir þessa umræðu verði málinu vísað til umfjöllunar í fjárlaganefnd og vonast til þess að það fari þar í umsagnarferli eins og venja er og leitað verði m.a. til Ríkisendurskoðunar og ráðuneyta hvað varðar þetta frumvarp fjárlaganefndar og tveggja hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Gunnari Svavarssyni, formanni fjárlaganefndar, sem sagði í upphafi ræðu sinnar að um stórt og merkilegt mál væri að ræða. Mér fannst á mörgum hv. þingmönnum í salnum að þeir litu svo á að þetta hefði verið sagt í einhverjum hálfkæringi, en það er svo sannarlega ekki. Hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða sem öll nefndin stendur að og flytur sameiginlega. Það snýst um að Alþingi Íslendinga geti rækt eftirlitshlutverk sitt sem skyldi. Það er ekki síður mikilvægt á þeim tímum sem við lifum í dag að gagnsæi sé mun meira áberandi en verið hefur. Ég verð að segja alveg eins og er að það var býsna sérstök upplifun að taka sæti í fjárlaganefnd Alþingis fyrir tæpum tveimur árum og rekast á þær hindranir sem í raun og veru mættu fjárlaganefndarfulltrúum varðandi upplýsingagjöf um fjármál fyrirtækja. Það var sérkennilegt að upplifa að koma gjörsamlega að lokuðum dyrum þar sem litlar sem engar upplýsingar fengust um þessi E-hluta fyrirtæki. Þess vegna tel ég þetta mjög mikilvægt mál. Í upptalningu formanns nefndarinnar áðan kom fram að það eru fjölmörg fyrirtæki, þau skipta tugum, sem eru flokkuð í E-hlutanum. Það er vandkvæðum bundið að sjá rökin á bak við það að Landskerfi bókasafna sé t.d. E-hluta fyrirtæki í ríkisreikningi, Matís, Neyðarlínan, Landsvirkjun, Flugstoðir, Austurhöfn, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, Íslandspóstur og svona mætti lengi telja. Nýjustu dæmin eru auðvitað, eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson gerði grein fyrir, viðskiptabankarnir og síðan Þróunarfélag Keflavíkur. Þróunin á síðustu árum hefur verið sú að heldur hefur fjölgað í hópi þessara fyrirtækja. Ég tel að starfsemi margra fyrirtækjanna sem þarna eru, að sjálfsögðu ekki allra, sé með þeim hætti að mjög mikilvægt er fyrir fjárlaganefndarfulltrúa Alþingis að hafa greiðar upplýsingar um það sem þar er í gangi, svo ég nefni bara Landsvirkjun og Ríkisútvarpið sem tvö dæmi sem ég tel mjög mikilvægt að fjárlaganefndarfulltrúar geti fengið upplýsingar um. Ég get líka að sjálfsögðu fallist á það að vissulega getur á stundum verið um viðkvæmar upplýsingar að ræða. Það verður þá að meðhöndla þær upplýsingar sem slíkar og það er einmitt gert ráð fyrir því að Ríkisendurskoðun veiti fjárlaganefnd slíkar upplýsingar og geti þá eftir atvikum krafist þess að með þær upplýsingar verði farið sem trúnaðarmál. Það er grundvallarmunur á því eða eins og staðan er í dag að þetta sé algerlega lokað. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta, ég fagna því að þetta er komið fram, ekki síst eins og ég sagði í upphafi á þessum sérkennilegu tímum sem við upplifum núna þar sem traust er í algjöru lágmarki á öllum stofnunum samfélagsins, á fyrirtækjum í ríkiseigu, og þess vegna skiptir máli að gagnsæið sé þannig að kjörnir fulltrúar þjóðarinnar geti fengið þær upplýsingar sem þeir þurfa hverju sinni.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisendurskoðun. Hv. þm. Gunnar Svavarsson, 1. flutningsmaður og formaður fjárlaganefndar, hefur gert mjög góða grein fyrir frumvarpinu, farið yfir greinargerð og ýmislegt fleira. Ég vil segja að ég tel að um grundvallarmál sé að ræða og tek undir með síðasta hv. ræðumanni, það var ekki í hálfkæringi sagt, held ég, hjá 1. flutningsmanni þegar hann talaði um að þetta væri merkilegt mál því það varðar eitt af grundvallarhlutverkum fjárlaganefndar og þingsins, þ.e. að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga og þeim fyrirtækjum sem ríkið á. Þetta er mikið grundvallarmál. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um málið að öðru leyti en því að taka undir það sem fram hefur komið. Ég legg fyrir mitt leyti mikla áherslu á að frumvarpið verði samþykkt sem fyrst. Það varðar það sem við höfum svo margoft rætt í umræðum, t.d. um fjárlög, þ.e. aðgang fjárlaganefndar að upplýsingum. Ég get talað af nokkurri reynslu um það og ég lýsi þeirri skoðun minni að fjárlaganefnd hefur allt of takmarkaðan aðgang að upplýsingum um framkvæmd fjárlaga hverju sinni, um rekstur stofnana o.s.frv. Upplýsingar berast fjárlaganefnd, ég held ég megi fullyrða alltaf of seint í raun og veru til að það eftirlit sem nefndinni ber að rækja geti virkað eins og skyldi. Ég held í rauninni að mikil orsök þessa sé upplýsingakerfið sem slíkt. Fjárlaganefnd ætti auðvitað að hafa beinan aðgang inn í upplýsingakerfi fjármálaráðuneytisins og geta sótt þangað þær upplýsingar sem nefndin þarf á að halda og henni ber að fá til að rækja hlutverk sitt. Þar held ég að þurfi að gera átak til úrbóta. Ég er ekki eingöngu að tala um þau E-hluta fyrirtæki sem hér eru fyrst og fremst til umræðu, heldur kerfið í heild sinni. Við höfum margoft upplifað það í fjárlaganefnd, að ræða um ríkisfjármálin og okkur skortir hreinlega upplýsingar til að slík umfjöllun geti verið, ég leyfi mér að segja af fullu viti. Þetta er stórt mál, virðulegur forseti, sem hér er til umfjöllunar. Í tillögugreininni er lagt til að nefndarmenn séu bundnir þagnarskyldu þegar það á við, ég tel það mjög eðlilegt. Þegar við ræðum um þau fjölmörgu fyrirtæki sem hv. þm. Gunnar Svavarsson fór yfir, nánast heilan frumskóg af alls konar fyrirtækjum í eigu ríkisins, liggja ýmsar upplýsingar hjá einstaka fyrirtækjum sem þarf auðvitað að vera þagnarskylda um. Það er bara eðlilegt. Þetta ákvæði er því mikilvægt. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, ég vísa bara í framsögu hv. þm. Gunnars Svavarssonar. Að málinu standa allir þeir sem eru í fjárlaganefnd núna og þar að auki tveir sem voru í henni fyrir áramótin. Þeir hv. þingmenn hafa gert sér fulla grein fyrir málinu og þörf þess að lagabreytingin verði að veruleika. Ég held að aðrir hv. þingmenn geti fullvel treyst þeirri dómgreind sem þessir hv. þingmenn hafa eftir þá reynslu sem þeir hafa farið í gegnum í störfum sínum í fjárlaganefnd. Ég ítreka, virðulegur forseti, að ég legg áherslu á að frumvarpið fái skjóta afgreiðslu á þessu þingi því að hér er um stórmál að ræða.

Frú forseti. Ég er ekki viss um að þetta frumvarp sé svo mjög mikilvægt eins og hv. 1. flutningsmaður þess sagði. Við höfum samþykkt stærri lög, t.d. neyðarlögin o.s.frv. Þetta er engu að síður mjög mikilvægt mál, alveg sérstaklega núna eftir fallið. Ég held að hv. flutningsmaður hafi kannski ekki gert sér almennilega grein fyrir hvað þetta var mikilvægt. Ég veit ekki betur en að nýju ríkisbankarnir þrír séu ohf., séu alfarið í eigu ríkisins, og þeir eiga svo hins vegar heilan her af fyrirtækjum. Ég nefni að nýbúið er að selja Árvakur. Árvakur var þá ríkisfyrirtæki á þeim tíma sem leið frá hruninu og fram að sölu og hefði þá átt að falla undir þau lög um að Ríkisendurskoðun ætti að endurskoða það. Það sem vantar inn í lögin sem ég legg til að hv. nefnd skoði er að sett verði breytingartillaga um að skoða - þetta er í 2. mgr. 6. gr., með leyfi frú forseta: „Enn fremur skal Ríkisendurskoðun annast endurskoðun reikninga stofnana sem reknar eru á ábyrgð ríkissjóðs eða ríkissjóður á að hálfu eða meira.“ Þarna er reyndar talað um „stofnana“, það þyrfti að skoða það. Ég vil segja: beint eða óbeint. „Eigi ríkissjóður helmingshlut eða meira í hlutafélagi, sameignarfélagi, viðskiptabanka eða sjóði …“ - beint eða óbeint. Þarna þarf að koma inn ákvæði um beint eða óbeint þannig að ekki sé nóg að endurskoða eitthvert eignarhaldsfélag sem svo eigi fullt af fyrirtækjum undir. Ríkið gæti stofnað eignarhaldsfélag um bankana þrjá og þá kæmist Ríkisendurskoðun ekki í að endurskoða bankana, hvað þá dótturfyrirtæki þeirra sem þeir eiga að fullu núna eftir hrunið, Eimskip o.fl. Ég spurðist sem formaður efnahags- og skattanefndar fyrir stjórnarbreytinguna fyrir um það hvað ríkið væri búið að eignast mörg fyrirtæki og hvað þau hétu. Ég fékk ekki almennilegt svar við því og hef ekki fengið enn. Það er alveg greinilegt að ríkið er búið að eignast mjög stóran hluta af atvinnulífinu, beint eða óbeint, og ég lít þannig á að hv. fjárlaganefnd sé í rauninni gæslumaður þessara eigna, þ.e. eins konar fulltrúi eigandans, ríkissjóðs. Það er mjög mikilvægt að upplýsingar um allan þennan rekstur berist til eigandans og þess sem hefur eftirlit með því. Ég legg til að frumvarpið verði afgreitt sem allra fyrst úr þeirri nefnd sem fær það til vinnslu og Alþingi afgreiði þessi lög nú þegar. Það er nefnilega orðið mjög brýnt að komið verði á endurskoðun á öllu þessu batteríi sem ríkið er búið að eignast en ég hugsa að auka þurfi mannskap, bæði hjá Ríkisendurskoðun og líka hjá fjárlaganefnd til að ráða við allt það magn af upplýsingum sem berast. Fyrst ég er kominn í ræðupúlt, frú forseti, má ég til með að tala um lög um opinber hlutafélög. Mér sýnist sem menn séu ekki að framfylgja þeim. Umræðan síðustu dagana eða síðasta dag um jafnrétti í stjórn Seðlabankans segir mér, þar sem á að fara að kæra það o.s.frv., að menn átta sig ekkert á því að í gildi eru lög um opinber hlutafélög og þau eru svo afdráttarlaus. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Opinbert hlutafélag merkir í lögum þessum félag sem hið opinbera, einn eða fleiri hluthafar, á að öllu leyti, beint eða óbeint. Slíkum félögum einum er rétt og skylt að hafa orðin opinbert hlutafélag í heiti sínu eða skammstöfunina ohf. og má tengja orðin eða skammstöfunina heiti eða skammstöfun á hlutafélagi.“ Þetta segir mér að ríkisbankarnir eru ohf. Það er bara svo einfalt. Öll fyrirtækin sem þeir eiga, beint, eru ohf., þ.e. ef þeir eiga Eimskip, Árvakur eða hvað þessi fyrirtæki öll heita er þetta ohf. Þá gerist svolítið merkilegt því að í lögunum stendur, þó að ég sé ekki alveg sáttur við svona hausatalningar: „Við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skal tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar.“ Það er dálítið undarlegt að við erum búin að byggja upp heilan jafnréttisiðnað en hann hefur ekki kveikt á þessu. Það er ég sem kveiki á þessu. Ég skora á t.d. Jafnréttisráð að skoða þetta ákvæði í lögunum í báðar áttir, bæði þar sem sitja eingöngu konur, sem er því miður allt of sjaldan, og líka þar sem sitja eingöngu karlmenn, sem er allt of algengt. Síðan er líka ákvæði um að fulltrúum fjölmiðla sé „heimilt að sækja aðalfund opinbers hlutafélags. Kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, er heimilt að sækja aðalfund með rétt til að bera fram skriflegar fyrirspurnir“. Þessu hefur ekkert verið framfylgt. Menn setja hér lög út og suður um þetta og hitt, svo er þeim ekkert framfylgt. Það er enginn sem framfylgir þeim. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra um daginn: Getur verið að allar ákvarðanir bankaráða og bankastjórna séu ógildar, vegna þess að menn hafa ekki farið að lögum við skipun þeirra, hvorki varðandi kynjajafnrétti né það hverjir megi sækja aðalfundinn, að aðalfundirnir séu ólöglegir og þar með sé stjórnin ólögleg og þar með allar ákvarðanir hennar? Mér finnst að menn þurfi að vera agaðri í framkvæmd laga og ég skora á ráðherra að fylgjast með þessu. Hæstv. fjármálaráðherra sagði reyndar í svari til mín að þetta væri til skammtíma ætlað en það stendur ekkert í lögunum um opinber hlutafélög að fyrirtækin sem eru í skammtímaeigu ríkisins séu undanskilin. Ég held að þetta sé mjög klippt og skorið, lögin eru mjög afdráttarlaus. Þetta eru opinber hlutafélög og menn þurfa að skoða nákvæmlega hvað lögin segja og fara eftir þeim.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri Blöndal um að það er vel þess virði að athuga skipulag og lagagrundvöll þessara nýju ríkisbanka. Ég lýsti því hér í umræðum í gær að ég væri ekki sátt við hversu lengi menn hafa beðið með að líta á lagaumhverfið og innra skipulag bankanna og vísa þá til þess að menn séu að bíða eftir því að þeir fái nýja efnahagsreikninga og það sé hægt að ganga frá uppgjörinu. Ég hef talið að lögin eins og þeim var breytt um opinberu hlutafélögin gangi ekki nógu langt í gagnsæisátt. Þau taka ekki jafnmikið mið af aðgangi almennings til upplýsinga eins og til að mynda dönsku lögin gera. Ég tel að við þurfum að skoða þessi lög um opinber hlutafélög betur og við þurfum að taka á því hvaða lagaramma eigi að setja þessum nýju bönkum. Við getum ekki beðið endalaust eftir því. Það eru komnir fimm mánuðir eins og ég benti á í gær. Fyrst átti að bíða í 30 daga, svo 60, svo 90 og nú eru liðnir fimm mánuðir. Alltaf er því frestað að taka ákvarðanir hvað varðar innra skipulag og ytra lagaumhverfi þessara mikilvægu stofnana.

Frú forseti. Þetta var eiginlega meðsvar þannig að ég veit ekki hvort ég geti svarað því. En í staðinn fyrir að auka enn frekar á kvaðirnar um opinber hlutafélög þá finnst mér meira um vert að lögunum sé framfylgt, að farið sé eftir þeim heldur en auka það enn frekar.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og ætla ekki að víkja að lögum um opinber hlutafélög. Hins vegar vil ég ítreka það sjónarmið fjárlaganefndarmanna að það sé mikilvægt að fjárlaganefndin fái þessar upplýsingar. Það geti þá hvílt leynd yfir ákveðnum hluta þeirra ef Ríkisendurskoðun kveður svo á um til þess meðal annars að Alþingi geti notað upplýsingarnar. Auðvitað er það sjónarmið eins og hv. þm. Pétur Blöndal kemur með að þegar umfang til að mynda ríkisbankanna verður orðið það mikið að fjölmörg félög verða þar í umsýslu, eins konar dótturfélög, þá þurfi Alþingi að bera þá ábyrgð að fylgjast með upplýsingum er varðar þau líkt og gerist með önnur félög í meirihlutaeigu ríkisins. Ég fór yfir það áðan að fjárlaganefndin heldur úti skrá yfir E-hluta fyrirtæki, stjórnir þeirra og framkvæmdastjóra. Vissulega er það þannig að sú skrá getur ekki endilega verið dagrétt samanber umræður um skrár yfirleitt og dagréttingu þeirra en ég nefndi það áðan að nýlega hefðu bæst í þennan hóp fyrirtækin Íslandsbanki hf., Nýi Kaupþing banki hf., NBI hf. sem er hinn nýi Landsbanki, Keflavíkurflugvöllur ohf. og síðan til að mynda félag sem hefur verið til umræðu núna í fjárlaganefndinni, þ.e. Austurhöfn-TR ehf. en ríkissjóður á 54% í þessu félagi. Virðulegi forseti. Hv. þingmenn geta nálgast þennan lista úti á nefndasviði hjá fjárlaganefndinni ef áhugi er á því en síðan eru öll þessi félög gerð upp í E-hluta ríkisreiknings og í ríkisreikningi ársins 2008 munu væntanlega þessir þrír nýju ríkisbankar auk annarra félaga sem eru á þriðja tug verða gerð upp í E-hluta ríkisreiknings. Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þau sjónarmið sem hafa komið fram hjá hv. þingmönnum. Ég mæltist til þess áðan að þessu frumvarpi yrði vísað til fjárlaganefndar sem mundi kalla til stjórnsýslustofnanir og meðal annars Ríkisendurskoðun til að fara yfir málið og fjárlaganefndin er á næstu dögum að fara yfir lokafjárlögin fyrir árið 2007. Það er búið að fara yfir ríkisreikning vegna 2007. Þess vegna væri tilhlýðilegt að afgreiða þetta fljótt og vel því ég er þess fullviss að málið sé í raun jafnstórt og ég vék að í upphafi þó svo það sé kannski ekki eitt af stærstu málum sem hafa verið afgreidd á þinginu. En þetta mál veitir þinginu tækifæri til að fjalla mun frekar um ýmis mál sem tengjast E-hluta stofnunum og hluta af ríkisrekstrinum og ég tel að það sé ekki vanþörf á. Síðan um leið vil ég árétta að það er afar mikilvægt fyrir Alþingi að fá aðgang að upplýsingakerfum ríkisins og að starfsmenn fjárlaganefndar fyrir hönd fjárlaganefndar og þingsins hafi beinan aðgang að kerfunum þannig að hægt sé að fá dagréttar upplýsingar. En upplýsingastreymið eins og það er í dag, þótt allir séu boðnir og búnir til að mynda í ráðuneytunum að taka saman upplýsingarnar, þá er það stundum þannig að þær koma því miður of seint. Við þurfum að vera á tánum í okkar störfum og þar af leiðandi skiptir máli að upplýsingarnar séu sem réttastar og réttastar upplýsingar koma fram ef þær eru dagréttar hverju sinni og með beinum aðgangi að upplýsingakerfunum gætum við náð því fram. Ég hef sem formaður fjárlaganefndar óskað eftir því ítrekað við fjármálaráðuneytið fyrir hönd fjárlaganefndar og í raun Alþingis. Ég bar þetta mál undir forseta þingsins og forstöðumann nefndasviðsins og allir eru sammála um að þessu þurfi að koma í lag. En þetta er kannski eitt af því sem síðan þarf að taka skrefið fram á við og framkvæma og það er von mín að fyrir lok þessa þings verði þetta komið í lag. Ef ekki þá verði það hlutverk nýs formanns fjárlaganefndar að fylgja þessu eftir fyrir hönd þingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um vöktun samfélagslegra áhrifa álvers- og virkjunarframkvæmda á Reykjanesi. Flutningsmenn þessarar tillögu auk mín eru hv. þingmenn Kjartan Ólafsson, Árni M. Mathiesen, Árni Johnsen, Grétar Mar Jónsson, Helga Sigrún Harðardóttir og Eygló Harðardóttir. Tillaga þessi er sambærileg tillögu sem hefur áður verið flutt eða var flutt á 128. löggjafarþingi um rannsóknir á samfélagslegum áhrifum álvers og virkjunarframkvæmda á Austurlandi þar sem 1. flutningsmaður var fyrrverandi hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir ásamt þeim Hjálmari Árnasyni, Arnbjörgu Sveinsdóttur, Guðjóni A. Kristjánssyni og Einari Má Sigurðarsyni. Tillaga þessi lýtur að því að Alþingi samþykki að fela Keili, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs, í samvinnu við Háskóla íslands að fylgjast með samfélagsbreytingum og þróun byggðar og atvinnulífs á því landsvæði þar sem áhrifa álvers- og virkjunarframkvæmda á Reykjanesi mun gæta mest. Verkefninu verði ætlað fé á fjárlögum í sex ár frá og með árinu 2010. Keilir skili formlegum skýrslum til ráðherra byggðamála í lok árs 2011 og 2013 og síðan í lok verkefnisins. Þá verði Keilir stjórnvöldum til ráðuneytis á tímabilinu verði þess óskað. Einnig verði ráðherra byggðamála falið að vinna að því að Norðurál, sem hyggst reisa álver í Helguvík, og HS Orka, sem mun þurfa að ráðast í umfangsmiklar virkjunarframkvæmdir vegna álversins, komi að þessu verkefni bæði með fjárhagslegum stuðningi við verkefnið og samvinnu varðandi upplýsingar og gagnaöflun eins og þurfa þykir. Bygging álvers og virkjunarframkvæmdir á Reykjanesi, svo og starfsemi álversins, munu hafa mikil áhrif á samfélags-, byggða- og atvinnuþróun á Reykjanesi. Hversu mikil eða víðtæk þau áhrif verða er ekki vitað. Verkefnið mun hafa einhver áhrif um allt land, nokkur þjóðhagsleg áhrif, annars konar og meiri áhrif á helstu áhrifasvæðum en mest verða þau væntanlega á suðvesturhluta landsins. Þessum framkvæmdum er ætlað að styrkja stoðir atvinnulífs á Reykjanesi og jafnvel víðar. En hver áhrifin verða og hversu víðtæk er ekki vitað með vissu. Við undirbúning og byggingu Kárahnjúkavirkjunar og álvers í Reyðarfirði voru unnar viðamiklar skýrslur um samfélagsleg og efnahagsleg áhrif framkvæmdanna á Austurlandi. Þær skýrslur sem liggja fyrir eftir að álver á Reyðarfirði hefur verið rannsakað og samfélagslegu áhrifin eru nú aðgengilegar alþingismönnum. Ekki hafa verið unnar skýrslur um áhrif fyrirhugaðra framkvæmda á Reykjanesi á samfélagið þar og á nærliggjandi svæðum. Nauðsynlegt er að mati flytjenda þingsályktunartillögu þessarar að vakta áhrif verkefnisins, meðal annars á eftirfarandi þætti: Efnahag og möguleika fólks til að afla sér tekna, vinnumarkað, mannfjölda og búsetuþróun, starfsemi sveitarfélaga og þjónustu þeirra, húsnæðismál, almenna þjónustu, opinbera þjónustu, nýtingu lands og auðlinda, ferðaþjónustu, félagsgerð og lífsstíl fólks svo eitthvað sé nefnt. Ljóst er að bygging álvers í Helguvík mun hafa veruleg áhrif á samfélagið á Reykjanesi og á byggða- og atvinnuþróun langt út fyrir svæðið. Nauðsynlegt er að stjórnvöld fylgist með, rannsaki áhrifin og nýti rannsóknina meðal annars til skynsamlegra inngripa með mótvægisaðgerðum ef það er talið nauðsynlegt. Fylgjast þarf með afdrifum mannfólksins, rétt eins og náttúrunnar, við framkvæmdir sem þessar. Samfélagið á Reykjanesi er að mörgu leyti frábrugðið öðrum samfélögum á landinu. Reyknesingar bjuggu við það í áratugi að í nágrenni þeirra var bandarískt samfélag varnarliðsmanna og fjölskyldna þeirra. Vissulega hafði þessi sambúð til svo margra ára áhrif á allt samfélagið. Samskipti Reyknesinga við bandarískar fjölskyldur voru alla tíð þónokkur og margir stofnuðu til vináttu við bandarískar fjölskyldur sem jafnvel heldur enn þrátt fyrir að varnarliðið sé nú horfið á brott. Varnarliðið var mjög stór vinnustaður og auðvelt var fyrir Reyknesinga að komast í góð og vel launuð störf án mikillar menntunar. Dæmi eru um fólk sem starfaði hjá varnarliðinu allan sinn starfsaldur. Þegar varnarliðið fór hurfu með því um 900 störf og atvinnuleysi á Suðurnesjum varð það langmesta á landinu við brotthvarf þess. Kjölfestuatvinnurekandi hvarf þar með af svæðinu. Ekki hefur tekist að skapa jafnmörg störf að nýju á Suðurnesjum. En með byggingu álvers mun störfum aftur fjölga á Reykjanesi. Samhliða rannsókn á áhrifum byggingar álvers og virkjunarframkvæmda á hagi fólks á Reykjanesi er eðlilegt að skoða einnig þau áhrif sem brotthvarf varnarliðsins hafði á búsetu- og atvinnumál á Suðurnesjum. Afar mikilvægt er að safna upplýsingum jafnóðum og framkvæmdir eru í gangi. Í mörgum tilfellum er ógerlegt eða til muna erfiðara að nálgast upplýsingar eftir á. Því er mikilvægt að stjórnvöld feli Keili í samstarfi við Háskóla Íslands hið fyrsta að hefja slíka rannsókn Ég tel mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að gera þessa könnun eftir að framkvæmdir fara í gang þannig að við fáum raunverulegt mat á því hvernig atvinnumál á þessu svæði, á suðvesturhorninu verða þegar framkvæmdir eru komnar í gang, hvernig atvinnulífið á þessu svæði breytist, hvernig fólk muni haga sínum búsetumálum - munu verða miklir búsetuflutningar af landsbyggðinni á Suðurnes eða mun fólk nýta sér það að búa áfram í sinni heimabyggð en starfa á Suðurnesjum? - auk þessa félagslegu þátta sem ég tilgreindi áðan að þyrfti að skoða. Eftir þessa umræðu óska ég eftir að iðnaðarnefnd fái málið til umfjöllunar. Nú er í iðnaðarnefnd til umfjöllunar frumvarp um fjárfestingarsamninginn við Norðurál og ég tel að mjög brýnt sé að þetta mál og það mál fái umfjöllun samtímis og ætla ekki að hafa frekari orð um þessa tillögu að þessu sinni.

Frú forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu og styð þar af leiðandi þetta mál. Ég tel það mjög af því góða að fela Keili að rannsaka og fylgjast með þeirri þróun sem verður á svæðinu. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það en fróðlegt verður að sjá hvaða áhrif álver hefur á svæði eins og Suðurnesin. Þetta er reyndar þekkt varðandi Kárahnjúkavirkjun, fylgst var með - af Háskólanum á Akureyri ef ég man rétt - þróun mála á Austfjörðum og á Héraði. Fylgst var með því hvernig hlutirnir hafa gengið fyrir sig og hver þróunin hefur orðið. Ég held að það sé mjög gott að við á Suðurnesjum fylgjumst vel með þessu og sjáum hvernig mál munu þróast í framtíðinni. Ég held reyndar að jafnvel megi læra eitthvað af þessu fyrir aðra staði sem munu byggja upp eða fara í stórframkvæmdir eins og álversuppbyggingu eða sambærilegar stóriðjuframkvæmdir. Og ekki þarf endilega að vera um álver að ræða. Stórir vinnustaðir sem taka til sín margt fólk í vinnu geta lært af þessu, það hefur væntanlega í för með sér fjölgun á fólki inn á svæðið - hvaða áhrif hefur það á skóla og skólagöngu og ýmislegt þess háttar. Ég sé ekki ástæðu til að vera að orðlengja þetta. Ég styð þingsályktunartillöguna og vona að hún verði samþykkt hér í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vexti og verðtryggingu. Þetta mál er sérstaklega lagt hér fram í þeim búningi sem það er í með tilliti til þess ástands sem er í þjóðfélaginu. Það er flutt af okkur þingmönnum Frjálslynda flokksins, þeim sem hér stendur og hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Við lögðum þetta mál fram á mánudaginn í síðustu viku, hygg ég að það hafi verið. Málið snýst um að taka á þeim mikla vanda sem við er að fást að því er varðar stöðu fólks, almennra íbúðareigenda í landinu, taka sérstaklega fyrir þá stöðu sem fólk lendir í vegna lána sinna og lántöku til öflunar eigin húsnæðis. Fyrir einu ári eða svo var mjög auðveldur aðgangur að lánsfé og kannski alveg fram á mitt síðasta ár. Þá var einnig mikil uppsveifla á byggingarmarkaði og íbúðaverð steig hratt. Þó að margir vöruðu við því að það gæti ekki verið til endalausrar framtíðar að byggingakranar væru á Stór-Reykjavíkursvæðinu, eins og skógur í öllum úthverfum, á fullri ferð við að byggja íbúðir, brugðust menn ekki mikið við slíkum viðvörunum. Lítið mark var tekið á þeim sem vöruðu við því að byggingarmarkaðurinn væri keyrður áfram á miklum fjölda erlendra starfsmanna sem m.a. væru notaðir við að fjölga íbúðarhúsnæði mjög og vinna fyrir verktakafyrirtæki í byggingariðnaði. Allt þetta samanlagt varð til þess að mikið framboð varð á húsnæði sem enn er óselt, einhverjar þúsundir íbúða sem enn eru óseldar. Það voru líka mikil viðskipti á húsnæðismarkaðnum og auðvelt að fá lán. Svo kom bankakreppan og dæmið hrundi, small á íslensku þjóðinni með þeim afleiðingum sem við vitum nú um. Það er ekki nýtt, hæstv. forseti, að við í Frjálslynda flokknum flytjum hér í hv. Alþingi tillögur um að afnema verðtryggingu á lánum. Við höfum flutt nokkrum sinnum mál sem snúa að þeim þætti. Meðal annars var flutt og mælt fyrir þingmáli, um afnám verðtryggingar lána, haustið 2006, 10. mál 133. þings. Fyrsti flutningsmaður var Sigurjón Þórðarson, þáverandi þingmaður Frjálslynda flokksins, en meðflutningsmaður ásamt mér var Magnús Þór Hafsteinsson, sem þá var einnig þingmaður flokksins. Það var þingsályktunartillaga um að fela þáverandi viðskiptaráðherra að hefja undirbúning að því að verðtrygging húsnæðislána yrði afnumin. Þessi upprifjun er til að minna á forgrunn þessa máls. Við í Frjálslynda flokknum höfum sem sagt flutt um það tillögur nokkrum sinnum að menn tækju til við að leggja niður það kerfi sem við erum nánast einir þjóða með, þ.e. að hafa lán verðtryggð. Við bendum á það í greinargerð með þessum tillögum okkar á árunum 2006, sennilega 2005 líka, hæstv. forseti, að eðlilegt sé að líta til þess við afnám verðtryggingarinnar hvernig staðið sé að lánakjörum í nágrannalöndum okkar, Noregi og Danmörku, þar sem fólk er vissulega að kaupa sínar íbúðir o.s.frv., að við reyndum að nálgast þann veruleika sem þar hefur viðgengist árum saman. Tillögur okkar um þetta fóru í nefnd og voru svæfðar þar eins og gerst hefur með mörg góð mál sem stjórnarandstöðuflokkar hafa flutt hér í hv. Alþingi á undanförnum árum. Betur hefði verið, hæstv. forseti, ef menn hefðu tekið til verka haustið 2006 og farið að skoða það í framhaldi af tillögu okkar hvernig rétt væri að skoða það ferli sem héti verðtrygging lána hér á landi og hvað gæti gerst þegar saman færi mikið þensluskeið og síðan mikið samdráttarskeið eins og við upplifum nú - mikið þensluskeið þar sem menn töldu að allt í lagi væri að kaupa hverja íbúð sem var til sölu vegna þess að verðið mundi hvort sem er hækka og bankastarfsmenn ráðlögðu fólki að það væri ekki mikil áhætta í því að taka bara lán, eignin mundi standa undir því, verð væri hækkandi á byggingarmarkaði og fasteignamarkaðnum almennt. Núna stöndum við því miður frammi fyrir allt öðrum veruleika, þeim veruleika sem við reynum nú að bregðast við með þessu frumvarpi. Við höfum áður reynt að koma inn með þingsályktunartillögur, ná fram vilja Alþingis til þess að vinna sig í gegn út frá verðtryggingunni og því ferli en það hefur ekki gengið eftir. Nú höfum við ákveðið að flytja mál sem tekur beinlínis á því ástandi sem ríkir í dag, ástandinu sem venjulegt fólk stendur frammi fyrir, og er full ástæða til að gera það. Við spurðum hæstv. viðskiptaráðherra í gær um hvaða kjör væru og hvaða samningar ættu sér stað í bankakerfinu þegar verið væri að yfirtaka lán frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana. Þó að ekki væri upplýst um aðferðirnar viðurkenndi hæstv. ráðherra að þar færu fram verulegar afskriftir þegar lán væru færð frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana. Ég hef hins vegar ekki orðið var við það og hef ekki fengið upplýsingar um það frá neinum lántakanda íbúðaláns í nýju bönkunum, sem áður voru þeir gömlu þar sem lánin voru tekin upphaflega, að viðkomandi einstaklingar hafi fengið afskriftir eins og þær sem gerðar hafa verið á milli gömlu og nýju bankanna. Ég hef ekki fengið upplýsingar um það, hæstv. forseti, og mér er ekki kunnugt um að bankarnir bjóði fólki almennt greiðsluaðlögun með afskriftum. Þátturinn sem við ræðum hér, hæstv. forseti, er sá sem snýr að verðtryggingunni, og tillagan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta - þetta er breyting á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/26. maí, 2001: „Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo: Þrátt fyrir ákvæði 14. gr. um að skuldbindingar séu verðtryggðar á grundvelli vísitölu neysluverðs skal engu að síður á tímabilinu frá 1. janúar 2009 til 1. janúar 2010 miða við 5% hámarkshlutfall. Verðtryggingarálag umfram 5% skal lagt inn á biðreikning.“ Ef einstaklingur kýs hins vegar að nýta sér ekki þetta almenna tilboð sem stendur öllum til boða getur hann sagt sig frá því. Þá segir í lagatextanum í 1. gr.: „Kjósi lántaki að nýta sér ekki þessa heimild getur hann sagt sig frá henni og greitt samkvæmt upphaflegum skilmálum lánanna.“ Sem sagt, þetta er almenn regla sem gengur yfir öll verðtryggð íbúðalán þar sem fasteignir eru veðsettar á móti, hvort sem þær eru veittar af Íbúðalánasjóði, lífeyrissjóðunum, bönkunum eða sparisjóðunum. Við leggjum sem sagt til að sett verði þak á þær miklu álögur sem nú bætast á venjulegt fólk vegna verðbólgunnar og vísitölu verðtryggingar sem fylgir þar á eftir. Það verði beinlínis óheimilt að láta fólk greiða meira en 5% álag ofan á vexti. Vextir hafa svo sem verið breytilegir á undanförnum á árum á íbúðalánum, ef ég man rétt fóru þeir lægst í 4,15% hjá Húsnæðisstofnun og hafa sennilega verið ríflega 6% þegar þeir voru sem hæstir undanfarin ár en með verðtrygginguna til viðbótar. Stundum hefur verið sagt að lánveitendur, sjóðirnir, bankarnir og sparisjóðirnir væru bæði með belti og axlabönd gagnvart þeim sem lánin taka. Viðkomandi lánastofnanir væru alltaf 100% tryggðar gagnvart hækkun lána burt séð frá því hvort lántakinn, íbúðareigandinn, fólkið í landinu gæti staðið við skuldbindingar sínar eða ekki, hvort launakjör í landinu hefðu þróast niður á við, eins og þau hafa gert núna, hvort íbúðaverð hefur hrunið, eins og það virðist vera að gera núna. Alltaf skulu lánin þjóta upp og höfuðstóll þeirra hækka í samræmi við verðtrygginguna. Þetta er gjörsamlega óþolandi ástand og það verður að bregðast við því. Við leggjum til að staða venjulegs fólks í þessu landi, venjulegra skuldara, sé bætt. Það má kannski orða það svo að við leggjum til að litli maðurinn hafi einhvern aðgang að skuldaívilnun eða færðar verði niður þær greiðsluskuldbindingar sem á hann hafa verið lagðar í núverandi húsnæðislánakerfi. Það hafa verið lagðar á hann ýmsar aðrar kvaðir, launin hafa ekki fylgt þeim samningum sem búið var að gera, vöruverð hefur hækkað, kaupmátturinn hefur lækkað og fasteignin sem keypt var hefur lækkað í verði. Í mörgum tilfellum er svo komið að þau lán sem tekin voru og þeir fjármunir sem fólk lagði með sér þegar það keypti húsnæðið fyrir einu, tveimur eða þremur árum síðan, eigið féð sem það lagði inn og taldi sig eiga í byrjun, er horfið. Lánið er komið upp fyrir íbúðarverðið í dag og algjört misgengi er orðið á milli lánaskuldbindinganna og eigna fólksins. Við, þingmenn Frjálslynda flokksins, segjum: Á þessu verður að taka og það er þess vegna sem við leggjum þetta mál fyrir þingið. Ég hygg að þetta mál komi alveg á réttum tíma inn í þingið og vegna hvers? Vegna þess að innan örfárra daga munu væntanlega koma fram verulega góðar upplýsingar frá Seðlabanka Íslands um tekjudreifingu hjá fólkinu, miðað við skuldastöðu þess o.s.frv., og frekari úrvinnsla á skuldum heimilanna en þegar hefur birst frá Seðlabanka Íslands. Ég tel því að fari málið í nefnd á morgun komi það algjörlega á réttum tíma þangað svo að hægt sé að meta hvaða kostnaður fylgi þeirri tillögu sem við leggjum til hér. Við höfum ekki getað metið það sjálf vegna þess að við getum ekki áætlað nákvæmlega hvernig verðbólgan verður á þessu ári eða hver greiðslugeta fólks og skuldastaða er. Við leggjum til að allt umfram 5% fari á sérstakan biðreikning og bíði þar þar til ný ríkisstjórn hefur verið mynduð í landinu að loknum kosningum sem getur þá tekið heildstætt á málunum fyrir framtíðina. Við leggjum til að sú tillaga sem hér er lögð fram gildi sem bráðabirgðaákvæði allt þetta ár þannig að menn hafi nægan tíma, í sumar og fram á haustið, til að vinna úr þeim gögnum sem okkur berast. Þessi tillaga verður þá væntanlega til þess að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot fjölskyldna sem nú stefnir í. Í greinargerð með þessu frumvarpi segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er leitast við að koma til móts við lántakendur sem eru með verðtryggð lán með fasteignaveði og búa við að höfuðstóll lána þeirra hefur hækkað mikið vegna verðbólguskotsins sem nú ríður yfir og má rekja til bankahrunsins sl. haust. Nú er svo komið að greiðslubyrði margra heimila í landinu er orðin svo þung að erfitt getur reynst að ná endum saman. Það er því afar brýnt að gripið sé til aðgerða áður en sjóðir, bankar eða lánastofnanir eignast fjölda íbúða vegna gjaldþrota.“ Hvað skyldi nú gerast, hæstv. forseti, ef menn gera ekki neitt og sjóðirnir eignast fjölda íbúða vegna gjaldþrota? Ég tel að verði ekki brugðist við nú af talsverðri festu og ákveðni og komið í veg fyrir það vegna greiðsluerfiðleika fjölda fólks sem keypti sér íbúðir eða hús meðan lánaframboðið var mikið, muni sjóðir og bankar yfirtaka eignir fólks í mörgum tilvikum. Staða margra hefur versnað hratt vegna minni atvinnu og lækkandi tekna jafnvel þó að þeir séu enn þá í fullri vinnu, hvað þá þeirra sem nú eru í hálfu starfi eða atvinnulausir. Vandinn er því mikill nú þegar og hann vex hratt. Nú eru um 17.000 manns skráðir atvinnulausir hér á landi. Geri menn ekki róttækar almennar ráðstafanir eins og lagt er til af okkur þingmönnum Frjálslynda flokksins í þessu frumvarpi verða Íbúðalánasjóður, lífeyrissjóðir, bankar og sparisjóðir fljótlega eigendur að miklum fjölda fasteigna sem venjulegt fjölskyldufólk ræður ekki lengur við að borga afborganir af og sér kannski ekki tilganginn í því að borga þar sem verðmæti eignarinnar er komið langt undir áhvílandi skuldir. Húsnæðisverðið lækkar en vísitala verðtryggingar hækkar öll verðtryggð lán mjög hratt í 17–18% verðbólgu. Vandinn er mikill og fer vaxandi og það verður að bregðast við honum. Þetta er tillaga okkar í Frjálslynda flokknum til að bregðast við vandanum, að festa hámarkshlutfall niður með 5% verðbótareikningi og gefa nýrri ríkisstjórn nægjanlegan tíma til að vinna úr málunum, en ekki að gera bara eitthvað og henda því í framkvæmd einn, tveir og þrír, nema menn séu þá tilbúnir með hugmyndir og búnir að finna réttar útfærslur og réttar niðurstöður. Það verður auðvitað að leggja mat á þær upplýsingar sem munu berast frá Seðlabankanum væntanlega innan fárra daga eða vikna. Hæstv. forseti. Til að hægt sé að leysa þann vanda sem við stöndum nú frammi fyrir verður að taka regluverkið til gagngerðrar endurskoðunar. Það þarf vafalaust að setja ný lög og reglur sem samstaða og sátt er um til frambúðar. Frjálslyndi flokkurinn telur brýnt að við þessa endurskoðun verði stefnt að því að afnema verðtrygginguna með öllu. Það er stefna okkar í Frjálslynda flokknum. Við höfum lagt það til í mörg ár að þannig verði unnið að málum. Við samþykktum tillögu um það á landsfundinum okkar í Stykkishólmi að unnið verði að því í algjörum forgangi næstu þrjú árin að afnema verðtrygginguna og koma lánafyrirkomulaginu varðandi íbúðalánin niður á sams konar fyrirgreiðslu og við þekkjum frá helstu nágrannalöndum okkar. Við lögðum fram mál á sl. hausti sem var 16. mál þingsins. Þar var lagt til afnám verðtryggingar til að tryggja hagsmuni fólksins í landinu sem best. Við sögðum líka: Þangað til heildarendurskoðun hefur farið fram er mikilvægt að koma til móts við lántakendur verðtryggðra lána með aðgerðum. Hér eru þær lagðar til. Hér eru lagðar til aðgerðir um það hvernig taka eigi á vanda fjölskyldna og einstaklinga, vanda litla mannsins í þjóðfélaginu sem einn á að bera allar verðtryggingar og skuldir. Annars staðar afskrifa menn skuldir frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana, gagnvart fyrirtækjum sem lent hafa í vandræðum en ekki hefur verið mótuð slík leið að því er varðar fjölskyldurnar í landinu. Það er mikilvægt að það verði gert. Þess vegna leggjum við hér til lagabreytingu nú sem gilda á fyrir allt árið 2009 og gefur nýrri ríkisstjórn nægan tíma til að höndla með þessi mál eins og henni sýnist best miðað við allar bestu fáanlegu upplýsingar. Af því að verið er að vinna þær teljum við að þetta mál komi alveg á réttum tíma inn í þingið og til umfjöllunar í nefnd þegar upplýsingar verða tiltækar. Við teljum að við tímabundna frystingu verðtryggingar veitist ríkisstjórninni nægilegt ráðrúm til framhaldsaðgerða, þ.e. þeirri ríkisstjórn sem tekur við eftir kosningar. Við getum alveg búist við því að jafnvel verði liðið vel á maímánuð þegar búið verður að mynda hér ríkisstjórn og hún er tilbúin til verka. Ef hægt er að taka á málunum fyrr en við gefum ríkisstjórninni svigrúm til að gera, í heilt ár, er það bara af hinu góða enda geta menn alltaf breytt lögum ef vilji er fyrir því hjá meiri hluta Alþingis. Það verður að mæta skuldaþenslu heimilanna og finna varanlega lausn á vandanum fyrir framtíðina. Eðli verðtryggðra lána er að sá sem tekur slík lán er með öllu óvarinn á tímum verðbólgu. Aukist verðbólgan hækkar endurgreiðslubyrði lántaka. Samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu er stuðst við vísitölu neysluverðs sem grundvöll verðtryggingarinnar og er hún reiknuð hverju sinni samkvæmt lögum nr. 12/1995. Höfuðstóll láns breytist í hlutfalli við breytingar á vísitölu neysluverðs og sú leið sem lagt er til að farin verði í þessu frumvarpi er að frysta viðmiðunarhlutfall til hækkunar höfuðstóls lána við 5% hámark þannig að það fari aldrei upp fyrir það mark á því tímabili sem tiltekið er í frumvarpi þessu. Sé raungildi viðmiðunarhlutfalls á tímabilinu hins vegar lægra en 5% ber að miða við það, þ.e. ef verðbólgan fer niður, sem væntanlega verður á þessu ári. Með þeirri reglu að allt verðtryggingarálag umfram 5% leggist inn á biðreikning samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu gefst ríkisstjórninni tóm til raunverulegra aðgerða og er full þörf á því. En það er ekki hægt fyrir fólkið í landinu að bíða eftir því að slíkar reglur taki gildi sem koma í veg fyrir að bankarnir og sjóðirnir verði eignaraðilar að miklum fjölda íbúða. Hvað gerist þá? Halda menn að það muni ekki þurfa að afskrifa skuldir hjá bönkum og sjóðum þegar þeir hafa eignast íbúðir eftir gjaldþrot fólks? Jú, vissulega. Það verður nefnilega ekki undan því vikist að afskrifa eitthvað af þessum skuldum. Það verður að gerast gagnvart fólkinu líka. Nákvæmlega hvernig á að gera það til að allir njóti sem mestar sanngirni og tekið verði tillit til efnahags o.s.frv. - útfærslan verður að bíða þar til menn eru komnir með þær tölur og gögn í hendurnar sem nauðsynleg eru. En það er ekki hægt að bíða áfram eftir því að fólk missi eignir sínar og verði gjaldþrota, það er ekki hægt, hæstv. forseti. Þetta frumvarp er sérstaklega samið í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að hér skapist ástand þar sem húsnæði fólksins verði að stórum hluta í eigu sjóða og banka, sem munu þá vissulega þurfa að horfast í augu við að þær eignir verða ekki seldar aftur á sama verði og þær voru teknar inn á. Við teljum að mæta eigi fólki af sanngirni í því ástandi sem núna er, fólkið í landinu bjó ekki til þetta ástand. Það tók vissulega þátt í lántökum undir þeim kringumstæðum sem voru í landinu en það er ekki hægt að ásaka venjulegt fólk í landinu fyrir að hafa búið þessa krísu til. Við verðum að sýna því sanngirni að þessu leyti og ég tel að við getum gert það með þeirri leið sem hér er lögð til. Í tengslum við gildistöku þessa ákvæðis yrði ríkisstjórnin að láta framkvæma kostnaðarmat vegna frystingarinnar og það yrði að ákvarða hvernig farið yrði með greiðslu þeirra fjármuna sem út af ganga eða afskriftir af þeim sem færðar verða á biðreikninginn. Í ljósi þess að íbúðaverð á landinu lækkar hratt liggur fyrir að endursala eignanna verður ekki auðveld, hún verður þung á næstunni. Að okkar mati er miklu betra að taka til hendinni og stuðla að því að fólkið í landinu komist af þrátt fyrir þá stöðu sem uppi er. Það haldi íbúðum sínum eins og mögulegt er í stað þess að verða þess valdandi að lánastofnanirnar, Íbúðalánasjóður, lífeyrissjóðirnir, sparisjóðirnir og bankarnir, eignist fjölda íbúða. Og hvað gerist svo? Ætla leigusalar á húsnæðismarkaði leigja út íbúðir eða ætla þeir að selja íbúðirnar á mikið lægra verði en þegar þeir tóku þær af fólkinu, þegar fólkið var sett nánast í gjaldþrot vegna þess að það réði ekki við greiðslurnar af íbúðunum? Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að endursala á eignum sem bankarnir og sjóðirnir mun eignast verður þung. Það vita allir sem vilja vita það, hún verður þung. Það eru engar líkur til þess að þær eignir sem bankarnir og sjóðirnir munu yfirtaka seljist á því verði sem þær eru yfirteknar á eða með þeim veðum og skuldbindingum sem á íbúðunum hvíla. Þannig er það sjálfsagt líka í atvinnulífinu að afskrifa verður eitthvað af skuldum hjá fjölda fyrirtækja til þess að halda atvinnulífinu gangandi. Ef ég hef skilið svör hæstv. viðskiptaráðherra í gær rétt er slíkt ferli hafið þó að ekki hafi hann getað upplýst um þær vinnureglur nákvæmlega sem þar eru í gildi. Enda geri ég ráð fyrir því að þær verði stundum að vera mismunandi alveg eins og í þeim tillögum sem við leggjum fram. Að menn þurfi að móta sér sem samstæðastar reglur að því er varðar fyrirgreiðslu sem stuðlar að eftirgjöf svo að fyrirtækin og fólkið í landinu haldi eignastöðu sinni. Fólk geti haldið áfram að lifa hér mannsæmandi lífi en flýi ekki af landinu vegna þess að það telur sig ekki komast af hér eða sér ekki neinn tilgang í því að greiða af eignum sínum. Hæstv. forseti. Í lokin vil ég minna á að fyrir örstuttu var á Alþingi samþykkt tillaga - um hvað? Um að fella niður verðtryggingarákvæði gagnvart sveitarfélögum. Það var ekki mikill vandi, menn gerðu það á mettíma, allir studdu það, ég studdi það og hv. þm. Grétar Mar studdi það og margir fleiri. Það sneri að sveitarfélögunum, að ákvæðum í 9. gr. að því er varðar greiðsludrátt o.fl. Nú er hins vegar komið að fólkinu í landinu, litla manninum, og það er nauðsynlegt fyrir okkur að sýna skynsemi og göfuglyndi í því máli sem við ræðum hér. Það er vandasamt. Það er líka vandasamt hjá fólkinu að lifa í landinu við núverandi aðstæður.

Frú forseti. Ég hef varað hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson við því áður að vera ekki með svona mikið svartnætti því að málflutningur hans er eitt allsherjarsvartnætti og þeim sem leiðast til þunglyndis í skammdeginu er hætta búin, í alvöru. En mig langar til að spyrja hv. þingmann, þar sem hann er fyrsti flutningsmaður að þessu frumvarpi, út í 14. gr. laga sem gert er ráð fyrir að breyta. Þar stendur: „Heimilt er að verðtryggja sparifé og lánsfé skv. 13. gr. sé grundvöllur verðtryggingarinnar vísitala neysluverðs …“ o.s.frv. Hagstofa Íslands birtir vísitölu neysluverðs mánaðarlega o.s.frv. Síðan stendur í þessari tillögu hv. þingmanns: „Þrátt fyrir ákvæði 14. gr. um að skuldbindingar séu verðtryggðar á grundvelli vísitölu neysluverðs skal engu að síður á tímabilinu frá 1. janúar 2009 til 1. janúar 2010 miða við 5% hámarkshlutfall.“ Mig langar til að vita: Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta að frá og með 1. janúar á þessu ári eigi þetta ekki að hækka nema um 5% út árið? Eða hvað? Svo á þetta að fara á biðreikning og ég spyr: Á hvaða kjörum er þessi biðreikningur? Er hann vaxtalaus og verðbótalaus eða er hann með vöxtum og verðbótum? Þetta skiptir verulegu máli vegna þess að tilkynningar um verðtryggingu eru í alls konar formi. Sumir eru reiknaðir mánaðarlega en þá nær það sjaldnast, sem betur fer, 5%. Stundum er það hálfsárslega, þá geta þeir alla vega náð 5% síðustu mánuði aftur í tímann o.s.frv. Spurningin er sem sé: Á vísitalan í þessum reikningum ekki að hækka meira en um 5% frá ársbyrjun til ársloka eða er þetta hugsað tólf mánuði aftur í tímann?

Hæstv. forseti. Í tillögum okkar miðum við við tímabilið frá 1. janúar 2009 til 1. janúar árið 2010, þannig að það sé alveg ljóst. Hins vegar er útreikningur verðtryggingarinnar tvo mánuði fram í tímann í hvert sinn, ef ég man rétt. Við erum auðvitað að miða við að fólk greiði almennt af lánum sínum mánaðarlega og að það sem út af stendur fari á ákveðinn biðreikning, það sé vissulega skráð á það nafn sem biðreikninginn myndar. En við leggjum ekki til að slíkur biðreikningur bætist síðar allur við höfuðstól lánsins eða verði allur greiddur upp af viðkomandi einstaklingi. Við leggjum beinlínis til að sá möguleiki verði fyrir hendi að eitthvað af þeim skuldbindingum sem lenda á fólkinu - þær virðast aðeins lenda á almenningi - verði færðar niður. Það er eins og afskrifa eigi skuldir hjá flestum öðrum en hinum almenna borgara, hjá atvinnulífinu, frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana o.s.frv. Við leggjum til að nú snúi menn sér að því að reyna að vernda afkomu fólksins í landinu.

Frú forseti. Þetta skiptir verulega máli upp á framkvæmdina á þessu. Ef ég skil það rétt á vísitalan ekki að hækka meira í þessum útreikningum en um 5% á árinu, þ.e. hún á þá að vera 351,5 1. janúar 2010. Hún er 334,8 núna og 5% í viðbót gera 351. Þetta vildi ég hafa á hreinu. Svo vil ég geta þess að sennilega er þetta úrræði tómt vegna þess að vísitalan mun ekki hækka þetta mikið. Verðbólguhraðinn var í október 29%, í nóvember 23%, síðan í desember 20%, í janúar 7%, og í febrúar 6%. Og ég geri ráð fyrir að um næstu mánaðamót verði spáin um 3,6% ef hún verður ekki 0%. Hraði verðbólgunnar er að minnka mjög mikið þannig að ég efast um að vísitalan muni hækka um 5% yfir árið. Og það er annað, fyrst við töluðum um þetta svartnætti. Gengisvísitalan er undirstaða verðbólgunnar á Íslandi og hefur verið það. Það er engin eftirspurn. Það er bara gengið. Gengið hefur nú verið að styrkjast mjög mikið, um 15–20% frá áramótum. Það þýðir að verðbólgan mun fara mjög hratt niður. Ef einhver samkeppni er í landinu ætti verðbólgan að fara mjög hratt niður þannig að hún er í rauninni farin. Þetta frumvarp kemur því dálítið seint fram.

Hæstv. forseti. Stundum var sagt í minni sveit þegar menn fluttu góð tíðindi: Guð láti gott á vita. Ég vona svo sannarlega að hv. þingmaður sé spámannlega vaxinn og að verðbólgan muni fara jafnhratt niður og hann segir að hún muni gera. Hins vegar lækkar verðbótareikningurinn ekki á sama tíma og verðbólgan lækkar. Hann er reiknaður alla vega tvo mánuði fram í tímann. Verði verðbótareikningurinn um mitt ár kominn niður fyrir 5% er það bara í fínu lagi.  Fari svo að verðbólgan verði komin niður fyrir 5% í ágúst hættir biðreikningur að myndast. Þá fer ekkert inn á hann vegna þess að þá er maður kominn niður fyrir viðmiðunina. Þá er vaxtabyrðin hjá fólki væntanlega komin niður fyrir 10%.

Frú forseti. Hér er verið að ræða um verðtrygginguna eina ferðina enn og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson fylgir úr hlaði frumvarpi til laga um breytingu á lögum um verðtrygginguna. Í andsvari áðan sagði hv þm. Pétur H. Blöndal að gætt hefði mikils svartnættis í ræðu hv. þm. Guðjóns Arnars. Því miður er staðan þannig að margir glíma við erfiðleika vegna verðbótalána. Hv. þm. Guðjón Arnar var í raun og veru að segja frá því hvernig ástandið er. Og á meðan hv. þingmaður er í salnum langar mig til að benda á að Guðjón hefur margsinnis komið mjög jákvætt innlegg í umræðuna í þinginu,  Verðtrygging er orð sem felur í sér að sá sem tekur lán skrifar undir það að ef sykur, kaffi eða mjólk hækkar muni lánið hans fylgja þeirri vísitölu, neysluvísitölunni. Núna standa margir frammi fyrir því að þurfa að borga þessi lán og lánin hafa hækkað vegna þess að verð á öllum neysluvörum hefur hækkað mjög mikið. Það var einn maður sem sagði við mig um daginn: Ég átti 8 millj. kr. í íbúðinni minni í fyrra og nú eru þær næstum því horfnar af því að verðtryggingin er búin að éta þær upp og launin mín hafa lækkað. Af hverju vegur það ekki líka inn í vísitöluna? Af hverju eru launin ekki látin fylgja með? Og fyrst launin hafa lækkað svona mikið, hefðu lánin ekki átt að lækka líka og þannig að þar væri jafnvægi á milli? Þetta er það sem mörgum finnst ósanngjarnt. Við munum eftir þeim tíma þegar stofnaður var sérstakur hópur sem hét Sigtúnshópurinn. Það var hópur fólks sem taldi sig hafa farið mjög illa út úr verðtryggingu á lánum og margir misstu húsin sín. Auðvitað er það dapurt og þegar sagt er frá því geta menn litið á það sem svartnætti og svartsýni. Því miður var það bara staðreynd og vonandi hefur þetta fólk allt komist vel áfram eftir þennan tíma. Þann 9. apríl 2002, minnir mig, fóru fram umræður í hv. Alþingi um skuldir heimila og ýmis vandræði sem fólk stóð frammi fyrir og voru mjög margir komnir á vanskilaskrá hjá bönkum. Í þeirri umræðu sagði hæstv. viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, að það gengi vart upp að bankar hefðu bæði belti og axlabönd þegar þeir væru með verðtryggð lán sem bæru breytilega vexti og þetta þyrfti að afnema. Ég er ekki alls kostar viss um að búið sé að afnema breytilega vexti af verðtryggðum lánum. En hvað sem um þetta má segja eru mjög margir í landinu sem standa frammi fyrir því að lánin sem þeir tóku við ákveðnar aðstæður, í verðlagi sem menn töldu vera stöðugt og vonuðu að væri í góðu lagi, hafa hækkað langt umfram laun þessa fólks þannig að það er ekkert samræmi á milli launavísitölunnar og lánskjaravísitölunnar. Það er ekkert samræmi á milli t.d. launanna sem verkakonan í Granda fær og lánanna sem hún þarf að greiða. Og hún var að taka á sig launaskerðingar. Ég vona að þeir sem eiga Granda hafi líka skorið niður hjá sér sem því nemur og sýnt þannig siðferðilegan styrk og samstöðu í því máli. Þetta er ekki alveg nógu gott og það þarf að breyta verðbótunum. Alþingi Íslendinga tók til umfjöllunar frumvarp fyrir þó nokkrum árum sem var um afnám verðtryggingar. Það er nákvæmlega sama stefnan og Frjálslyndi flokkurinn hefur verið með um afnám verðtryggingarinnar. Því frumvarpi var vísað til hæstv. ríkisstjórnar á þeim tíma og ekkert var við gert við það. Ég man ekki betur en að hv. þm. Eggert Haukdal og fleiri hafi verið með á því frumvarpi, þar voru mjög margir alþingismenn. Aftur og aftur með nokkurra ára millibili byrjar þjóðin að tala um að verðtryggingarfyrirkomulag á lánum sé ekki alveg nógu gott vegna þess að þegar fólk heldur að það sé komið í jafnvægi og lánin aðeins byrjuð að lækka, kemur allt í einu mikið verðbólguskot og þá hækka lánin um mörg hundruð þúsund kr. Þá er ekki aftur snúið. Á gengistryggðum lánum er þetta öðruvísi, eins og við vitum. Svo þegar gengið fellur gríðarlega er það mjög slæmt. Þess vegna vakna ýmsar spurningar upp þegar verið er að tala um að gefa þeim kost á því sem eru með gengistryggð lán, að breyta þeim yfir í íslensk verðtryggð lán þegar gengið er frekar lágt miðað við það sem verið hefur síðustu ár, þá getur það jafnvel verið varasamt. Það er hugsanlega stórhættulegt fyrir fólk að breyta dollaraláni yfir í íslenskt lán þegar gengið á krónunni er svona lágt. En við skulum vona að gengið á krónunni hækki. Ég vona líka að okkur takist að efla atvinnulífið, styrkja ferðamennskuna, styrkja þorskeldi, styrkja kræklingarækt og ýmsa góða vaxtarsprota í atvinnulífinu sem skipta miklu máli og á það viljum við líka horfa. Við viljum horfa á það með bjartsýni og sjá möguleikana sem eru í íslenskri náttúru, íslenskum miðum og íslenskri jörð. En við eigum ekki að horfa fram hjá staðreyndum. Staðreyndin er sú við stöndum frammi fyrir miklum vandamálum og mjög margar fjölskyldur standa frammi fyrir því að verðbótaþáttur lána veldur því að lánin sem hvíla á íbúðunum eru orðin hærri en íbúðarverðið. Við þessu bregst Frjálslyndi flokkurinn núna, með þessu ágæta frumvarpi sem ég vona að verði samþykkt.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um vexti og verðtryggingu sem flutt er af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni og Grétari Mar Jónssyni. Ég vil byrja á því að segja að mér líst vel á umræðu um aðgerðir til að laga stöðu heimilanna. Ég spurði að því í andsvari rétt áðan hvort þessi 5% ættu að gilda aftur í tímann eða bara frá áramótum vegna þess að verðbólguskotið sem varð aðallega í október, nóvember og desember kemur illa við fólk. Þá var verðbólguhraðinn nálægt 30% og niður í 20%. Eftir áramót hefur hraði verðbólgunnar lækkað allverulega í hverjum mánuði og ég geri ráð fyrir að við munum jafnvel upplifa verðhjöðnun þegar líður á árið þannig að verðtryggðar skuldir lækka. Það er útbreiddur misskilningur hjá fólki að verðtryggðar skuldir geti bara hækkað eða staðið í stað. Ef verðbólgan lækkar lækka verðtryggðu skuldirnar líka. Hjá flestum innlánsstofnunum verður það aldrei lægra en upphaflega lánið en það er ekki það sem menn óttast í dag. Það getur verið að þegar kemur fram á sumar í júní/júlí að við upplifum að verðtryggðu lánin lækki og afborganirnar sömuleiðis. Gengisvísitalan hefur lækkað allverulega. Hún lækkaði mikið frá áramótum og fram til stjórnarskipta. Frá stjórnarskiptum hefur hún haldið áfram að lækka nema núna síðustu 2–3 dagana hefur hún hækkað aftur vegna þess að við þurfum að ráða við vexti af útborgun á jöklabréfum. En staðan er sú, frú forseti, að vöruskiptajöfnuðurinn er jákvæður í hverjum einasta mánuði. Þjóðin er hætt að eyða og útflutningurinn malar gull, hann heldur áfram óbrotinn mjög sterkur, eins og ég hef margoft bent á. Það er heilmikil von í því, og ástæða til bjartsýni, að hafa tvöfalt meira ál til að flytja út á þessu ári en í fyrra, tvöfalt meira og jafnmikinn fisk. Reyndar er verðlag á báðum vörunum mjög lágt á heimsmarkaði og er vonandi að það lækki ekki. Vöruskiptajöfnuðurinn er því jákvæður og þannig styrkist gengi krónunnar stöðugt. Við þurfum reyndar að flytja út vexti af jöklabréfunum en ekki jöklabréfin sjálf. Það eru gjaldeyrishöft. Það hefur í för með sér að vísitalan mun lækka. Það er ekkert sem hvetur hana áfram, ekki eftirspurn, bara gengið. Ef það er samkeppni og ef neytendur gæta þess að vera mjög vandlátir við að krefjast lækkunar mun vísitalan lækka. Gengistryggðu lánin eru strax farin að bæta margt þótt ekki sé nóg að gert en benda verður á að þau lán eru yfirleitt með lágum vöxtum. Þess vegna valdi fólk gengistryggðu lánin. Talandi um verðtryggingu, mér finnst gæta mikils misskilnings um verðtryggingu. Hverjir eiga verðtryggðar eignir í landinu, frú forseti? Það eru ekki bankarnir. Bankar eiga ekki bankainnstæður. Það er alger misskilningur. Bankar taka peningalán með innlánum sem eru verðtryggð eða með bankabréfum sem eru verðtryggð eða með bankabréfum með öðrum hætti á markaði, kaupa íbúðalánabréf. Það eru lífeyrissjóðirnir, Íbúðalánasjóður og gamalt fólk oft og tíðum sem eiga verðtryggðar innstæður. Vilji menn skerða þær innstæður með því að skerða vísitöluna á einhvern hátt ganga menn á rétt þeirra sem hafa sparað og á lífeyrisréttinn. Ef menn ætla að skerða verðtryggingu er gamla fólkið með þeim fyrstu sem líða fyrir það, það er með lífeyri. Sumir lífeyrissjóðir eru í þeirri stöðu að þurfa að skerða réttindin í dag og þeir þyrftu að skerða þau enn frekar ef verðtryggingin yrði skert. Svo er talað um það, og ég er hlynntur því, að verðtryggingin verði afnumin þegar færi gefst til. En væri ekki verðtrygging núna, hvað mundum við þá horfa upp á? Hvað mundu vextirnir þurfa að vera í 18% verðbólgu? Þeir yrðu væntanlega að vera 20%. Nema menn ætli sér að hlunnfara starfs…  Verðlag á fasteignum er að lækka. Raunverðmæti fasteigna er að lækka og hefur lækkað um 22% frá því í október 2007 þegar það var hæst. Fara þarf fjögur ár aftur í tímann til að fá sama verðlag á fasteignum, þ.e. allir sem hafa keypt nýja íbúð, sína fyrstu íbúð á síðustu fjórum árum eru að tapa. Eignin hefur lækkað miðað við lánin. Allir hinir sem keyptu fyrir þann tíma eru enn í gróða og allir sem hafa keypt nýja íbúð, þ.e. bætt við sig eða minnkað við sig eða hvort heldur er síðustu fjögur árin eru enn með gróða af gömlu eigninni sem gekk upp í. Ég hugsa að það sé eingöngu það unga fólk sem keypti sína fyrstu íbúð á síðustu fjórum árum sem er virkilega að tapa á verðtryggingunni. Hinir eru að afsala sér gróða sem þeir fengu áður. Þegar verð á íbúðum hækkaði um 30% á ári og vísitalan ekki um nema 4–5% talaði enginn um þann gífurlega hagnað sem varð þar sem menn hefðu jafnvel getað sleppt því að vinna í tvö, þrjú ár, þar á meðal ég vegna þess að íbúðin mín hækkaði svo mikið. Ég gat reyndar ekki séð það sjálfur en þetta var staðreyndin að íbúðaverð hækkaði óskaplega mikið á tímabili og þá græddu landsmenn heilmikið og þessum gróða eru þeir að tapa núna hægt og rólega. Þetta er ekki alveg svona einfalt. Það að fara að skerða verðtryggingu á öllum lánum, eins og hér er gert ráð fyrir, líka hjá þeim sem eru í gróða frá fyrri tíð er dálítið fráleitt. Svona almennar reglur til að laga stöðu örfárra eða tiltölulega fárra eru mjög hættulegar því að þær koma öllum til góða líka þeim sem þurfa ekkert á því að halda. Talandi um lækkun á íbúðaverði þá má ég til með koma með það, herra forseti, sem gerist úti á landi og er búið að vera í 30–40 ár. Maður sem byggði nýtt hús á Ísafirði - og það ætti hv. 1. flutningsmaður að vita, ef hann byggði nýtt hús á Ísafirði þá tapar hann um leið - og setti kannski í það 20 millj. kr. gat ekki selt það nema fyrir 10 millj. daginn eftir að hann flutti inn. Eiginfjárstaða hans var komin í mínus 10 millj. bara við það að byggja hús úti á landi. Af hverju kvartaði enginn þá, herra forseti? Af hverju kvarta menn núna?

Þú hefur bara ekki heyrt það.

Hann var ekki eins hávær hópurinn sem krafðist leiðréttinga á þeim tíma en allir sem byggðu nýjar íbúðir úti á landi voru að tapa. Þá er það spurningin með bölsýnina og svartnættið. Könnun sem ASÍ gerði, sem er reyndar orðið dálítið gömul, sagði að 7% landsmanna hefðu misst vinnuna. Það fer nokkurn veginn saman við þau 9% sem eru orðin atvinnulaus. Hún sagði líka að 14% hefðu lækkað í launum af ýmsum ástæðum, minni yfirvinna o.s.frv. Hvað segir þetta mér? Að tæplega 80% á þeim tíma höfðu hvorki misst vinnuna né lækkað í launum. Nú hefur staðan eflaust versnað síðan. Við skulum gera ráð fyrir því að 75% hafi ekki lækkað í launum eða 70% og 30% hafi lækkað í launum eða misst vinnuna. Gefum okkur það. Þá eru 70% eftir sem ekki hafa lækkað í launum og ekki hafa misst vinnuna. Sumir hafa meira að segja hækkað eitthvað í launum, sérstaklega öryrkjar sem voru hækkaðir um 20% fyrir áramót, lægstu launin úr rúmlega 150 þús. kr. í 180. Menn þurfa rétt aðeins að gæta sín þegar þeir tala svona í svartnætti. Vissulega er staðan hjá þeim sem eru orðnir atvinnulausir mjög slæm, ég ætla ekki að gera of lítið úr því. Þetta er mikil hörmung, það er mannlegur harmleikur að verða atvinnulaus, jafnvel þó að það sé alveg að ósekju eins og á við um fólkið sem nú er atvinnulaust. Það sem verður atvinnulaust algerlega að ósekju, það var ekkert upp á það að klaga, það var bara tilviljun eins og t.d. hjá bönkunum hverjir unnu í utanlandsdeildinni og hverjir unnu í innanlandsdeildinni. Þeir sem unnu í utanlandsdeildinni misstu vinnuna. Það er mikill vandi og sérstaklega hjá því fólki sem hafði gírað sig upp í, eins og ég þekki dæmi um, milljón króna útgjöld á mánuði og missti svo allt í einu vinnuna. Það er að sjálfsögðu í miklum vandræðum, við skulum ekki gera lítið úr því. Við skulum leysa þann vanda sérstaklega. En að koma með lausnir sem leysa vanda allra, lækka verðtryggingu hjá öllum, líka þeim sem enn eru í gróða með íbúðirnar sínar, finnst mér ekki vera rétt. Það kostar allt of mikið. Tillögur framsóknarmanna um 20% niðurfellingu skulda er sama marki brennd. Það er verið að lækka skuldir hjá öllum. Fyrir utan það, hvað gerðist ef ég mundi taka núna 100 millj. kr. lán og legði það inn á bankabók með bankabókina sem veð, fengi ég þá 20% lækkun á 100 millj.? Ég bara spyr. Spyr sá sem ekki veit. Svona almennar og altækar aðgerðir til lausnar á vanda sem betur fer tiltölulega lítils hluta, finnst mér ekki vera rétt. Það eru 20–30% hugsanlega í miklum og mismiklum vanda og við þurfum að passa vel upp á þann hóp. Við þurfum að grípa til aðgerða og það er búið að grípa til aðgerða. Sett hafa verið lög um greiðsluaðlögun þar sem menn borga miðað við hækkun launa en ekki miðað við vísitöluna. Það er búið að taka það inn, það er búið að samþykkja það. Það er búið að gera heilmikið til að minnka kröfur sérstaklega á fyrirtæki um greiðslu á sköttum og öðru slíku. Í morgun var afgreitt úr efnahags- og skattanefnd frumvarp um það að menn geti dreift vörugjöldum og sköttum á lengri tímabil en verið hefur þannig að það er búið að gera heilmikið til að ráða bót á vanda þeirra tiltölulega fáu sem hafa lent í miklum vandræðum. En að fara að búa til algildar reglur sem gilda fyrir 70% líka finnst mér ekki rétt. Mér finnst ekki rétt að lækka verðtryggingu hjá manni sem tók lán og keypti íbúð árið 2004 áður en hækkunin byrjaði og er enn þá í hagnaði. Þá er í rauninni verið auka hagnaðartöku hans. Hann er ekki í vandræðum, ekki út af þessu. Menn eru kannski í vandræðum af því að þeir keyptu sér jeppa eða eitthvað slíkt en það er allt annar handleggur. Gengistryggðu lánin eru að lagast heilmikið með styrkara gengi og ég vona að sú þróun haldi áfram þannig að þeir sem eru með gengistryggð lán sjái aftur töluvert mikla lækkun. Herra forseti. Ég fagna allri umræðu um þessi mál og svona tillögu þurfum við endilega að ræða, bæði kosti og galla. Ég hef reyndar nefnt ýmsa galla við hana en kosturinn er sá að hún er náttúrlega altæk og einföld í framkvæmd og lagar stöðuna og hugsanlega og vonandi verður mengi þeirra sem þurfa á þessu að halda núll af því að verðbólguhækkunin í ár verði ekki 5%.

Herra forseti. Vegna þessara orða hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem voru ágæt, langar mig að spyrja hann þar sem hann vék að afnámi verðtryggingar. Hv. þingmaður talaði um að það væri æskilegt að afnema verðtryggingu þegar kostur væri, ég held að ég hafi skilið það rétt, og þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvaða verðbólgustig hann telur að megi vera í landinu til að verðtrygging yrði afnumin. Ég minnist þess að fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Steingrímur Hermannsson, talaði um að hægt væri að afnema verðbætur á lán og þá væntanlega bara almennt, auðvitað virkar það í báðar áttir, þegar verðbólga væri komin niður fyrir 10%. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hann vilji segja um þetta.

Herra forseti. Við getum ekki afnumið verðtrygginguna fyrr en verðbólgan er orðin svo lág að greiðslubyrðin af óverðtryggðum vöxtum verði ekki óbærileg. Ef verðbólgan er 10% og vextir eru segjum 6% eða 5% þá erum við að tala um 15% vexti. Það er óbærilegt. Maður sem skuldar 30 millj. borgar engar 4,5 millj. í vexti á ári. Hann getur það ekki. Það er því ekki fyrr en verðbólgan er komin niður í 4–5% eða jafnvel neðar að við getum farið að breyta þessu og við getum ekki breytt því á gildandi samningum. Það er ekki hægt. Það yrði að gilda frá og með deginum í dag að ekki megi lána verðtryggt. Menn geta ekki breytt gildandi samningum, hvorki gagnvart lífeyrissjóðum né öðrum. Þar kemur eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar inn í og líka það að við viljum ekki koma í bakið á lífeyrissjóðunum. Tökum sem dæmi mann með 50 þús. kr. úr lífeyrissjóði og á núna að fara að skerða um 10% vegna hrunsins í haust, ef við ætlum að fara að skerða verðtryggðar eignir lífeyrissjóðsins líka yrðum við að skerða þennan mann enn meira. Mér finnst það ekki sæmandi að skerða fólk sem er með lágar greiðslur úr lífeyrissjóði til þess að bæta stöðu annarra sem eru með miklar eignir.

Herra forseti. Ég þakka svarið sem fór aðeins út í annað en það sem spurt var um svona í lokin. Ég skil þingmanninn þannig að ef verðbólga er komin niður í 4% þá sé hægt að vera með lán, bara almennt öll lán óverðtryggð. Ef að líkum lætur ættum við þá að geta séð það á næstunni þegar fer að koma verðhjöðnun og það verður náttúrlega fróðlegt að sjá hvernig það verður. Eins og fram hefur komið virkar verðhjöðnunin þannig að þá lækka eignir og þá gerist það þegar við erum með verðbætur á lífeyriseign að lífeyriseignin minnkar líka vegna þess að verðhjöðnunin hefur þau áhrif. Þannig að þeir tapa sem lenda í verðhjöðnuninni. Það segja margir að sé mjög alvarlegt ástand ef verðhjöðnun verður í einhverju landi. En hv. þm. Pétur H. Blöndal telur að þegar verðbólga er komin í 4% sé í lagi að afnema verðtrygginguna. Við skulum vona að svo verði því að það er náttúrlega kjarni málsins sem Frjálslyndir eru að tala um, þ.e. afnám verðtryggingarinnar. Menn vita þá náttúrlega hver spilin eru á borðinu þegar við erum ekki með verðtryggingu þó að vextir rjúki allt í einu upp og niður.

Herra forseti. Í þeim löndum í kringum okkur sem eru með óverðtryggð lán eins og víðast hvar er og eiginlega alls staðar eru breytilegir vextir. Þeir fara eftir markaðsvöxtum í landinu á hverjum tíma. Þegar verðbólgan fer upp í 4% á evrusvæðinu eins og á síðasta ári hækka þessir vextir. Það getur orðið óbærilegt fyrir fólk. Ef grunnvextirnir eru kannski 3% og síðan bætast við 4% til viðbótar þá erum við að tala um rúmlega 7% vexti og það getur orðið óbærilegt á mjög háum skuldum, 30 millj. og 7% gera 2,1 millj. á ári í vexti. 

Herra forseti. Hér ræðum við frumvarp sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Fyrsti flutningsmaður, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, hefur farið yfir málin og tilganginn með frumvarpinu. Kannski er því óþarfi að fara yfir það allt saman aftur, en við mismunum fólki. Búið er að fella niður verðtryggingu hjá sveitarfélögum af gatnagerðargjöldum og holræsagerð og öðru þess háttar. Við erum að mismuna, annars vegar sveitarfélögunum og hins vegar fjölskyldunum í landinu. Það er ljóst. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um svartnættisraus og bölsýni - ég á nánast ekki til eitt einasta orð yfir þá afstöðu þingmannsins - þegar við horfum upp á það að 40% af heimilunum í landinu eru lent í mjög verulegum vandræðum og þeim á jafnvel eftir að fjölga og vandræðin að aukast. 70% af fyrirtækjum í landinu eru í mjög miklum erfiðleikum. Svo tala menn um að þetta sé ekki svo slæmt, það þurfi að horfa á þetta með bjartari - ég veit ekki hvað, björtum augum og framtíðin sé ekki svo slæm. Ég tók eftir því á ferðalögum með fyrrverandi stjórnarþingmönnum um landið að þeir vildu meina að þetta væri smáskúr og á morgun mundi stytta upp og þá yrði allt gott. Ég hef stundum sagt í gamni að þetta sé eins og að stinga hausnum í sandinn og halda að allt sé í lagi, eins og strúturinn gerir, eða þá að ekki dugi að setja sólgleraugu á þessa ágætu menn heldur þurfi þeir að vera með rafsuðuhjálm. Auðvitað er ástandið í þjóðfélaginu mjög slæmt og við höfum aldrei áður - að ég held nánast enginn núlifandi Íslendingur - lent í öðrum eins hremmingum og við göngum í gegnum núna. Það er sorglegt að hlusta á menn reyna að nálgast þetta með þeim hætti að þetta sé einhver smotterísskúr og það verði komin sól á morgun og allt í góðu lagi. Ég man eftir því að fyrir nokkrum árum - eða ætli þau séu ekki orðin yfir 20 - var hér þingmaður sem hét Eggert Haukdal og barðist fyrir því að ná verðtryggingu af. Honum ofbauð hækkun á lánum í verðbólgu. Hann var hér eins og hrópandinn í eyðimörkinni, enginn hlustaði á hann eða sárafáir og hagfræðingar gerðu nánast grín að því að hann skyldi voga sér að tala um þetta og alltaf út af því að verið væri að verja lífeyrissjóðseign fólks og sparnaðinn hjá fullorðna fólkinu og annað í þeim dúr. Ég veit ekki betur en að margt fullorðið fólk sem hefur sparað allt sitt líf og átti einhverjar krónur, í hlutabréfum, peningasjóðum eða lífeyrissjóðum, hafi alls staðar orðið fyrir skerðingu. Það má benda á að lífeyrissjóðirnir hafa orðið fyrir verulegu áfalli, séreignarsparnaður í peningasjóðum hefur orðið fyrir verulegu áfalli að ég tali nú ekki um þá sem áttu hlutabréf í bönkunum, það fólk hefur orðið fyrir miklu áfalli því að sá sparnaður sem var í hlutabréfaformi hefur nánast horfið. Hv. þm. Pétur Blöndal minntist á að gildistími frumvarpsins sé bara frá 1. janúar á þessu ári. Það er auðvitað hægt að skoða og láta hann ná lengra aftur í tímann. Atvinnuleysi og þær hörmungar sem hrjá þjóðina núna eru það sem við þurfum að reyna að bæta og koma í veg fyrir að aukist. Við höfum ákveðna möguleika til þess, við getum veitt meiri fisk úr sjónum, virkjað og nýtt fallvötnin okkar og orku jarðar og gert ýmislegt til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og búa okkur til gjaldeyristekjur og skaffa fólki atvinnu. Það er auðvitað það sem við þurfum að gera og þetta frumvarp gengur út á það að við hjálpum fjölskyldunum í landinu og sköpum svigrúm fyrir nýja ríkisstjórn til að geta tekið á því sem þarf að gera til að fólk missi ekki heimili sín og fyrirtækin fari ekki öll í þrot. Út á það gengur þetta frumvarp og skapar ríkisstjórninni, nýrri ríkisstjórn, væntanlega eftir næstu kosningar, tækifæri og tíma og möguleika til að finna út hvernig hún ætlar að mæta - ætlar hún bara að hjálpa þeim sem eru að verða gjaldþrota eða ætlar hún að hafa jafnar aðgerðir til handa öllum? Hvernig ætlar hún að útfæra þá aðstoð sem fólkið í landinu þarf? Við höfum stundum minnst á það í Frjálslynda flokknum að upphaf efnahagshörmunganna markist af frjálsa framsalinu í kvótakerfinu. Við hvikum ekkert frá því og áttum okkur á því að svo er. Þættirnir eru reyndar fleiri, eins og þegar Íbúðalánasjóður jók lánshlutfall sitt upp í 80% og einkareknu bankarnir lánuðu svo fólki 90% og upp í 100%. Það framkallaði ótrúlega þenslu í samfélaginu sem við súpum nú seyðið af. Við fengum fullt af útlendingum inn í landið til að hjálpa okkur við að byggja húsnæði sem stendur svo autt núna, bæði verslunar- og skrifstofubyggingar og íbúðarhús. Þetta eru allt hlutir sem miklir peningar tínast til og ónýttir peningar standa í þessum húsum. Mikil verðmæti liggja þar og nýtast hvorki einum né neinum. Aðalatriðið hjá okkur í Frjálslynda flokknum er að við viljum hjálpa heimilum og fyrirtækjum í landinu. Ég hef stundum sagt að það er dálítið sorglegt að horfa upp á að það er alveg sama hvort Samfylkingin er í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki eða Vinstri grænum, í svokallaðri vinstri stjórn með stuðningi Framsóknarflokksins, fjórflokkurinn er alltaf eins, það er ekkert að ske. Það er ekkert verið að gera, við verðum ekki vör við hjá fjölskyldunum í landinu eða fyrirtækjunum að neitt sé að gerast. Meira að segja næst ekki að klára sumt af því sem fyrri ríkisstjórn lagði til og var komin með í gang eða ýta því úr vör þannig að eitthvað verði úr hlutunum. Þetta er sorglegt að horfa upp á. Við í Frjálslynda flokknum eigum þá framtíðarsýn að verðtrygging verði lögð af, en eins og komið hefur hér fram, verður það ekki gert á einni nóttu og þótt teknir yrðu upp nýir skilmálar í lánafyrirgreiðslu kæmu þeir ekki nærri því strax inn í öll lán. Það þarf að skuldbreyta gömlum lánum sem eru jafnvel allt til 40 ára. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að það breytist ekkert einn, tveir og þrír. Það er kannski misskilningur hjá mörgum. En við horfum upp á það að skuldir fyrirtækja í landinu eru skornar niður, gott er dæmið um Morgunblaðið eða Árvakur, en það sama er ekki gert fyrir fjölskyldurnar í landinu. Skuldir eru ekki skornar af þeim eða þeim hjálpað. Þótt þetta sé ekki alveg eins er til fólk sem skuldar 40–50 millj. kr. í íbúðarhúsum sínum og á ættingja sem vildu yfirtaka þau ef þeir fengju felldar niður 20–30 millj. kr. af húsinu og fengju að kaupa eign á kannski 20 millj. kr. sem hvíldu á 50 millj. kr. Fyrir þá fjölskyldu væri auðvitað hægt að skipta um kennitölu og fá einhvern uppkominn krakka til að kaupa, en þetta er það sem við búum við, við erum farin að horfa upp á að fyrirtækjum er útdeilt. Ég hef lagt fram frumvarp sem gengur út á það að fjármálastofnanir í eigu ríkisins að hálfu eða öllu leyti muni sjá til þess að allar eignir verði boðnar út eða auglýstar til sölu og allir hafi tækifæri til að bjóða í þær eignir eða hluta af fyrirtækjum eða fyrirtæki til að tryggja það að ríkið og þeir sem hafa lánað í þessi fyrirtæki eða eignir fái sem mest. Hægt er að ræða margt varðandi þetta frumvarp. Það vekur auðvitað furðu að nú eru í þingsalnum þingflokkur Frjálslynda flokksins og forseti þingsins, sem er nú gamall samherji okkar,  Þetta höfum við farið yfir og kynnt frumvarpið og komið að ýmsum öðrum þáttum sem tilheyra þessum hörmungartímum. Maður væntir þess að þingmenn sjái sóma sinn í því að veita frumvarpinu brautargengi og tryggja að það fari í gegnum þingið. Fátt viturlegra hefur verið lagt fram á þinginu en þetta frumvarp. Þetta er það frumvarp sem hjálpar fólkinu og mundi hjálpa fjölskyldunum og fyrirtækjunum í landinu strax. Þess vegna skora ég á þingheim - og vonandi er hann einhver staðar að hlusta, en ekki bara að leika sér einhvers staðar úti í bæ eða kynna sig fyrir prófkjör eða kominn í kosningabaráttu - að taka þátt í störfum þingsins og ræða þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem fram hafa farið um þetta mál. Þegar rædd eru mál eins og verðtrygging á lánsfé á Íslandi við núverandi aðstæður sýnist sitt hverjum. Menn hafa ekki sömu sýn á hlutina og ekkert er við því að segja. Menn horfa á þetta frá ýmsum sjónarhornum og velta hlutunum fyrir sér. Ég vil hins vegar ítreka það hér við lok umræðunnar, um leið og ég þakka þingmönnum fyrir að hafa tekið þátt í henni, að fyrir okkur í Frjálslynda flokknum er þetta ekkert nýtt mál. Ég minni á umræðuna sem fram fór þann 21. nóvember árið 2006 um þingsályktunartillögu okkar um verðtryggingu og afnám hennar. Sú tillaga fól í sér að unnið yrði að því með skipulegum hætti, eftir gaumgæfilega skoðun við málsmeðferð, að finna leið til að afnema verðtrygginguna þannig að við stefndum út úr því ástandi að vera með verðtryggð lán, nánast ein þjóða á norðurhveli jarðar og ekki í neinu samræmi við lánakjör og lánaskilmála í löndunum í kringum okkur. Í þeirri umræðu, í nóvember 2006, bentum við á að æskilegt væri að við tækjum upp svipað fyrirkomulag og í nágrannalöndum okkar að því er varðaði verðtrygginguna. Út á það gekk sú tillaga sem við lögðum fram þá og reyndar nokkur þing þar á eftir. Hæstv. forseti. Þó að margir hafi ekki tekið eftir þessari umræðu hjá okkur haustið 2006 er ástandið þannig nú að menn hlusta. Menn sjá að verðtryggingin er mikið mál, hún hækkar skuldir heimilanna. Við bentum réttilega á það í umræðunni sem þá var að það ástand gæti komið upp að allt gengi á misvíxl og það er að gerast í dag. Eignaverðið er að lækka en lán fólks, skuldbindingar og kvaðir, eru að hækka og fólk fær ekki undir þessu risið, margt hvert. Það kann vel að vera rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að talsverður hluti fólks ráði við að borga af skuldbindingum sínum - guð láti gott á að vita ef svo er, ekki ætla ég að gera lítið úr því. En eins og ég benti á er Seðlabankinn að vinna nákvæmar upplýsingar um eignastöðu fólks, tekjur fólks og skuldastöðu þannig að þetta mál er algjörlega á réttum tímapunkti hér á þinginu, um það þarf að fjalla í nefnd og taka á því með skipulegum hætti. Hv. þm. Pétur Blöndal benti á það hér í umræðunni að kannski hefði verið eðlilegt að sú tímasetning sem við miðuðum við, 1. janúar 2009, næði lengra aftur í tímann og miðað yrði við október eða nóvember 2008. Ekki ætlum við í Frjálslynda flokknum að hafna því að menn skoði það í nefnd hvort hægt sé að útfæra þetta á þann veg að horft sé lengra aftur í tímann ef það kemur fjölskyldunum betur og hægt er að finna á því skynsamlega útfærslu. Hins vegar er það auðvitað svo að þegar verið er að meta stöðu fólks er hún mismunandi eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á og það er þess vegna sem við leggjum málið upp eins og það er. Við leggjum það þannig upp að reglan taki strax gildi gagnvart öllum og ef menn vilja síðan ekki fá biðreikninginn geti þeir sagt sig frá honum og greitt samkvæmt upphaflegum skilmálum lánanna. En ekki öfugt, að menn þurfi að leita eftir því að fá einhvers konar bið, niðurfellingu eða geymslu, á skuldunum eins og er í dag. Ég hef hringt í Íbúðalánasjóð og spurt: Hvað er mikið um það og hverju munar það fyrir fólk ef notuð er svokölluð vísitala sem tekur mið af launaþróun eða atvinnuvísitölu? Jú, það munar örfáum prósentum en sárafáir notfæra sér þá leið, hæstv. forseti, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk frá Íbúðalánasjóði. Það er eins og fólk átti sig ekki á því hvaða leið það getur farið. Fjöldamargir kvarta síðan undan því að þeir séu ekki í stöðu til þess að fá frystingu o.s.frv. Ef fólk verður atvinnulaust getur það fengið frystingu, eftir því sem mér skilst af upplýsingum frá Íbúðalánasjóði, en það tekur allt sinn tíma í afgreiðslu og þetta þrengir mjög að hag heimilanna. Það er því geysilega mikilvægt að taka á þessu á þann hátt að búinn sé til almennur farvegur sem vinnur á þessu um tíma, því að þetta er tímabundin aðgerð sem við leggjum til til þess að gefa nýrri ríkisstjórn tækifæri á að taka skipulega á málunum þegar allar upplýsingar liggja fyrir, varðandi eignastöðuna, varðandi skuldirnar, varðandi tekjur heimilanna o.s.frv., og þegar hægt er að móta skynsamlegar reglur um það hvernig fara eigi í að létta greiðslubyrði fólks að því er varðar þessi lán. Eins og ég sagði áður, hæstv. forseti, er enginn akkur í því fyrir lánastofnanir í landinu, hvorki Íbúðalánasjóð, sparisjóðina, lífeyrissjóðina eða bankana stóru - sem nú eru reyndar frekar litlir miðað við það sem áður var - að lenda í því að þurfa að yfirtaka fjölda almennra eigna fólks, íbúða, húsa, raðhúsa, einbýlishúsa, og ætla svo að reyna að selja það á markaði þar sem verð er að lækka og ef íbúðir verða teknar af fólki í gjaldþroti eða öðru slíku er ljóst að þær eru ekki söluvara í dag. Fleiri þúsund íbúðir, sérstaklega hér á suðvesturhorninu, eru óseldar. Fólk talar um að ekki sé hægt að afskrifa gagnvart venjulegum lántakendum vegna þess að það þýði einhverja niðurfærslu eða að bankar og sjóðir tapi einhverju fé en þeir munu tapa fé í núverandi ástandi. Ef bankarnir og sjóðirnir, Íbúðalánasjóður, sparisjóðirnir, lífeyrissjóðirnir, þurfa að taka yfir fjölda íbúða með því að fara með fólk í gjaldþrot eða taka af því íbúðirnar munu þeir ekki selja þær á því verði sem þeir yfirtaka þær á og ekki heldur með skuldareikningnum og verðbótareikningnum sem bæst hefur á. Það eru bara tölur á blaði, hæstv. forseti, og engin rök geta sýnt fram á að þeir peningar komi til baka inn í viðkomandi lánastofnanir. Menn standa frammi fyrir þeirri staðreynd að það mun þurfa að afskrifa og við leggjum hér til hvernig hægt er að standa að því að taka ákveðinn hluta umfram 5% inn á sérstakan biðreikning og síðan megi meta það, þegar ný ríkisstjórn er komin í landinu og hefur þá nægan tíma, út allt næsta ár, til að skoða það hvernig með eigi að fara með það að markmiði m.a. að afskrifa skuldir fólks, lækka þær. Ég benti á það áðan, hæstv. forseti, að við vorum að afgreiða hér lög að því er varðar sveitarfélögin og þar vorum við að aflétta verðtryggingu - var það ekki þegar menn skila inn húsgrunnum sem þeir ekki geta notað eða varðandi gatnagerðargjöld og annað slíkt? Ég held að ég muni það rétt, það eru bara fáeinir dagar frá því að þetta var samþykkt. Það stóð ekkert á því að afgreiða það gagnvart sveitarfélögunum. Ég bendi á grein sem var skrifuð í morgun af Sigrúnu Elsu Smáradóttur sem er borgarfulltrúi. Í niðurlagi þeirrar greinar segir hún, og er þar að tala um skuldir heimila og fyrirtækja o.s.frv., með leyfi forseta: „Það er afleitt hvað opinberum aðilum reynist auðvelt að nota sameiginlega sjóði til að bæta öllum öðrum en heimilum landsins það tjón sem hlotist hefur af þeirri verðbólgu sem efnahagshruninu hefur fylgt. Meðan ekkert er gert til að skipta tjóninu milli lánveitanda og heimila er algjörlega óþolandi að seilst sé í vasa almennings til að bæta öðrum tjón langt umfram sanngirnissjónarmið.“ - Hér er verið að tala um verktaka sem gera samninga við Reykjavíkurborg o.s.frv. Ég vek athygli á þessu, hæstv. forseti, vegna þess að þetta dregur líka fram áherslurnar sem voru hér í samræðum í gær við hæstv. viðskiptaráðherra um það hvers konar afskriftir ættu sér stað í bankakerfinu, eftir hvaða reglum og hvort þær væru raunverulegar og allt slíkt. Hæstv. ráðherra upplýsti að þær ættu sér stað. Hann gat ekki upplýst eftir hvaða reglum en sagði samt að það lægi fyrir að afskrifað væri á milli gömlu bankanna og yfir í nýju bankana. Á þetta hefur verið bent, m.a. af fólki sem skuldar í bönkunum gengistryggð lán. Það er því mjög margt að gerast hér í þjóðfélaginu sem virðist ekki ná til almennings, hvað þá litla mannsins. Það virðist vera svo að almenningur eigi að bera allar verðtryggingar og allar vaxtahækkanir og allar gengistryggingarhækkanir en hægt sé að vera með alls konar afskriftir eftir ýmsum leiðum gagnvart öðrum í bankastofnunum og sjóðum. Við teljum því meira en tímabært að komið verði til móts við fólkið í landinu með beinni aðgerð, að það þurfi ekki að setjast á biðbekkinn með að fá hlutina í gegn heldur geti gengið að því sem vísu að skorið verði niður og sett inn á biðreikning með það að markmiði, þegar ný ríkisstjórn hefur tekið við völdum og allar upplýsingar liggja fyrir, að hægt sé að ákveða lækkun afborgana fólks og skuldbindinga að því er varðar húsnæðislánin, lán sem tryggð eru með veði í íbúðarhúsnæði. Það er tillagan sem við ræðum hér, hæstv. forseti, og snýr að því ástandi sem uppi er í þjóðfélaginu. Hæstv. forseti. Mig minnir að hv. þm. Pétur Blöndal hafi sagt það hér í umræðunni að það væri kannski fyrst og fremst unga fólkið sem væri að lenda í þessu, fólk sem hefði keypt íbúðir síðustu fjögur ár. Það kann vel að vera en ætli það sé nú ekki nokkur fjöldi sem hefur verið að kaupa sér íbúðir síðustu fjögur ár. Kannski er einhver hluti af þessu fólki hættur að vinna eða hefur ekki vinnu en íbúðalánið hækkar og við það fæst ekkert ráðið og samningar eru ekki í hendi til þess að taka á því. Einnig var minnst á misgengi lána og launa sem varð fyrir mörgum árum þegar misgengishópurinn var sem öflugastur hér, ég held það hafi verið hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson, þáverandi þingmaður, sem fór fyrir þeim hópi á sínum tíma, svokölluðum misgengishópi, ásamt fleiri þekktum einstaklingum, en þá var slík eignaupptaka í gangi, verðtryggingin og verðbólgan mældu upp lán fólks en kaupið lækkaði og launabæturnar sem áttu að fylgja komu ekki fram og fólk réði ekki við mismuninn á milli hækkandi skuldbindinga og lækkandi launa. Það var eignaupptaka, hæstv. forseti, alveg eins og er að verða núna gagnvart fólki sem skuldar í íbúðunum sínum. Það gekk til þeirra samninga í góðri trú og eftir miklar ráðleggingar fólks í bankakerfinu um það hvernig haga ætti lántökum og lánveitingum og hvað fólk þyrfti að gangast undir, fór í gegnum greiðslumat þar sem lagt var mat á það hvað fólk mætti bera af lánum en þær forsendur eru allar foknar út í vindinn í kjölfar bankahruns og verðbólgu. Það verður að taka á þessu ástandi, hæstv. forseti, og ég hvet til þess að í hv. nefnd verði þetta mál vandlega unnið og skoðað. Ef menn telja að hægt sé að láta þetta virka lengra aftur en til 1. janúar 2009 hvet ég til þess en vænti þess að þær upplýsingar sem fram munu koma á næstu dögum og vikum, m.a. frá Seðlabanka Íslands, um eignastöðu, teknastöðu og skuldastöðu heimilanna í landinu, dugi til þess að vinna þetta mál skynsamlega með það að markmiði að skaðinn verði sem minnstur. Það verður alltaf einhver skaði en við getum vonandi haldið honum í lágmarki ef við förum þá leið sem hér er lögð til.

Herra forseti. Þetta verður bara örstutt. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson rakti hér um nauðsyn þess að taka verðtrygginguna niður. Ég er sammála þeim sjónarmiðum að nú eigi að leita allra leiða til þess að verðtryggingin fari niður og fari út í áföngum. Ég minni á frumvarp sem við fluttum hér, þingmenn Vinstri grænna, fyrr í haust, auk mín hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Katrín Jakobsdóttir, um að vextir af verðtryggðum lánum mættu ekki fara upp fyrir einhverja ákveðna prósentu, við nefndum þar 2%. Þegar menn eru bæði að vega saman háa vexti og háa verðtryggingu er ekki hægt að sjá neitt sérstakt réttlæti í því. Ég tek undir þau sjónarmið að eitt brýnasta mál okkar nú sé að keyra niður vextina. Við skulum vona að verðbólgan sé á niðurleið og fari niður og þá eru enn minni rök fyrir því að vera með háa vexti. Ég vona svo sannarlega að á næstu dögum verði stýrivextir, skuldavextir og vanskilavextir - að þetta verði allt saman lækkað því að hvorki heimili né atvinnulíf standa undir þessu gríðarlega vaxtastigi og með lækkun verðbólgu verður það enn óréttlátara. Ég tek alfarið undir þau sjónarmið hjá hv. þingmanni um að eitt brýnasta mál okkar er að keyra niður vexti eins og nokkur kostur er og að allra leiða sé leitað til þess að færa verðtrygginguna niður, afnema hana eða lækka, eða setja á hana þak.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður er nokkuð sammála okkur um hvernig við leggjum þetta mál upp og fagna því. Ég vil líka vekja athygli á að hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í ræðupúltinu fyrir örfáum dögum, sennilega í óundirbúnum fyrirspurnum, að hann teldi að afnema ætti verðtrygginguna og er það í samræmi við það sem hv. þingmaður sagði áðan. Ég tel að það vandaverk sem við stöndum núna frammi fyrir þurfi að vinnast skipulega og menn verði að ná þeirri lendingu að fara út úr því fari sem við erum í. Ég held að það sé tvennt í dag sem heldur uppi verðbólgunni í landinu, setur höft á atvinnulífið og eykur atvinnuleysið og vinnur þar af leiðandi gegn hagsmunum þjóðarinnar. Í fyrsta lagi okurstýrivextir sem ég held að viðhaldi atvinnuleysinu og einnig verðbólgunni. Í öðru lagi held ég að það sé verðtryggingin. Þetta samanlagt held ég að skrúfi upp verðlag í landinu og vinni okkur mikinn skaða eins og ástandið er í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar, með síðari breytingum. Í frumvarpinu eru tvær greinar. Annars vegar gildistökugreinin og hins vegar efnisgreinin sem geymir breytinguna sem lögð er til að verði gerð á lögunum. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við 14. gr. bætist ný málsgrein er verði 5. mgr., svohljóðandi: Vinnumálastofnun er heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum b–e-liðar 1. mgr. þannig að hinn tryggði geti talist vera í virkri atvinnuleit stundi hann nám sem nýtist honum beint í atvinnuleit og er ætlað að veita honum aukin starfsréttindi, auka hæfni hans til starfa og bæta vinnufærni, svo sem iðnnám eða meistaranám. Slíka heimild má þó einungis veita hinum tryggða til tveggja ára og skal hann skila viðunandi námsárangri og uppfylla önnur þau skilyrði sem skilgreind eru í reglugerð, sbr. 6. mgr. Heimildina skal einungis veita búi hinn tryggði ekki þegar yfir þeirri menntun eða réttindum sem um ræðir.“ Gert er ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi. Greinargerðin með frumvarpinu skýrir breytinguna sem lögð er til og ég vil leyfa mér að lesa hana, með leyfi forseta: Frumvarpinu er ætlað að veita atvinnulausum rétt til atvinnuleysisbóta meðan á námi stendur. Lagt er til að Vinnumálastofnun fái heimild til að veita undanþágu frá skilyrði um virka atvinnuleit stundi sá sem tryggður er samkvæmt lögunum nám sem ætlað er að auka við starfsréttindi hans og bæta vinnufærni. Tekið er fram að iðnnám sem veitir starfsréttindi geti fallið undir heimildina sem og meistaranám. Að öðru leyti er ekki gerð frekari afmörkun á því hvaða nám er um að ræða og það eftirlátið félagsmálaráðherra að útfæra slíkt nánar í reglugerð. Með því er einnig gert ráð fyrir svigrúmi til að meta hvert tilvik fyrir sig. Til viðmiðunar eru þó sett þau skilyrði að námið þurfi að nýtast hinum tryggða beint í atvinnuleit hans og veita aukin starfsréttindi ásamt því að auka hæfni til starfa og bæta vinnufærni. Þá er eðlilegt að miða við að heimildin sé einungis nýtt til náms sem leiði til starfshæfni sem líklegt er að þörf sé fyrir í þjóðfélaginu til lengri tíma litið. Með því væri t.d. hægt að opna fyrir möguleika fólks til að hefja háskólanám án þess að þurfa að geyma áunna atvinnuleysistryggingu í samræmi við 25. gr. laganna. Miðað er við að heimildin sé bundin við viðbótarréttindi eða nám og er einna helst hugsuð fyrir þann hóp atvinnulausra sem einungis býr yfir grunnmenntun til að bæta við nám sitt og auka þannig líkur á að finna starf. Samkvæmt tölum Hagstofunnar frá árinu 2007 voru 28% einstaklinga á vinnumarkaði á aldrinum 20–64 ára án viðurkenndrar starfs- og framhaldsskólamenntunar. Þetta samsvarar 45 þúsund manns. Að sama skapi er hlutfall þeirra mjög hátt meðal atvinnulausra, en tæp 60% atvinnulausra í lok árs 2008 voru einungis með grunnskólamenntun. Mikilvægt er því að bæta úrræði þessara einstaklinga til að auka vinnufærni sína með því að bæta við námsúrræðum. Í athugasemdum við frumvarp til laga um vinnumarkaðsaðgerðir, nr. 55/2006, kemur fram að námsúrræði hafi þótt mjög mikilvægt vinnumarkaðsúrræði, en slíkum úrræðum er ætlað að auka vinnufærni atvinnulausra. Þó er einnig tekið fram þar að með námsúrræðum sé ekki átt við hefðbundið framhaldsskólanám eða nám á háskólastigi, samanber einnig reglugerð nr. 13/2009, um nám og námskeið sem eru viðurkennd sem vinnumarkaðsúrræði. Í frumvarpinu er því um víkkun hugtaksins að ræða vegna aðstæðna í samfélaginu og, í samræmi við markmið vinnumarkaðsaðgerða, er gert ráð fyrir að þessi breyting nýtist atvinnuleitendum beint og auki ráðningarmöguleika þeirra til framtíðar. Sú kvöð er þó lögð á þá sem nýta sér námsúrræði laga um vinnumarkaðsaðgerðir að þeir þurfi að vera tilbúnir að taka þau störf sem þeim bjóðast, sbr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Með frumvarpinu er opnað fyrir þann möguleika að útfæra nánar vinnumarkaðsúrræðin með því að breyta viðeigandi reglugerðum þannig að til boða standi lengra nám sem ekki þarf að hætta að stunda ef starf býðst. Slíkt nám nýtist einstaklingum þegar vinnumarkaður tekur við sér að nýju og er einnig þjóðfélaginu til góða þar sem sérþekking og vinnufærni einstaklinga eykst. Svo hljóðar greinargerðin með frumvarpinu sem ætlað er að lýsa tilganginum með því og svo sem ekki miklu við það að bæta. Ég hygg að flestir geti verið sammála um að fólk sem komið er út á vinnumarkað og er yfirleitt búið að stofna fjölskyldu og koma sér þaki yfir höfuðið, með tilheyrandi skuldum og skuldbindingum, er ekki vel í stakk búið til að hefja nám þegar það hefur misst vinnuna. Það hefur engar tekjur og þarf að kosta námið eingöngu með láni frá Lánasjóði íslenskra námsmanna ef þau eru í boði. Með þessu móti gefst fólki kostur á að halda atvinnuleysisbótum í tvö ár, sem má segja að séu ígildi tekna eða launa á þeim tíma, og þörf fyrir lántöku verður þá minni sem því nemur. Þannig er líklegra að viðkomandi einstaklingar séu í færum til að kljúfa fjárhagslega að stunda það nám sem þeir hafa kosið sér og er ætlað til þess að auka vinnufærni, eins og það heitir, og gera þeim kleift að stunda störf sem þeir áður höfðu ekki kunnáttu til eða menntað sig til. Aðgerðin sem slík er því skynsamleg. Hún er líklega þjóðhagslega hagkvæm og breytir getu einstaklinga á vinnumarkaði í samræmi við þörfina á hverjum tíma, eða a.m.k. á þeim tíma sem menn sjá fram í tímann. Þetta er tilgangur málsins. Hann er brýnn núna, sérstaklega þegar fjöldi atvinnulausra er kominn upp í 17 þúsund manns samkvæmt nýjustu tölum og nálgast það 10% atvinnuleysi. Við þær aðstæður er nauðsynlegra en áður að opna slík úrræði fyrir atvinnulausa. Ég hygg að ef gripið yrði til þessa ráðs, sem auðvitað kostar töluvert fé úr ríkissjóði, muni það þegar til lengri tíma er litið skila sér til baka í vinnuafli sem hefur meiri getu á því sviði sem um er að ræða. Störf eru þá unnin af fólki sem kann til verka og það skapar tekjur fyrir ríkissjóð. Allt snýst þetta um að þessi hringrás nái að snúast og þegar upp er staðið mun ríkissjóður líklega standa vel til lengri tíma, m.a. vegna aðgerða sem þessara. Ég legg til, virðulegur forseti, að málinu verði vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, með síðari breytingum. Auk mín flytja þetta mál hv. þm. Karl Matthíasson, Ólöf Nordal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Árni Þór Sigurðsson og Ármann Kr. Ólafsson. 1. gr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við 2. gr. laganna bætist ný orðskýring í réttri stafrófsröð, svohljóðandi: Forgangsakrein: Akrein sem einungis er ætluð fyrir umferð strætisvagna og leigubifreiða.“ 2. gr. laganna er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við 2. mgr. 13. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Almenn umferð ökutækja um forgangsakreinar strætisvagna og leigubifreiða er óheimil.“ Tilgangurinn með þessum breytingum er að skilgreina svokallaðar forgangsakreinar í lögum og frumvarpið er liður í því að efla almenningssamgöngur. Á næstunni er reyndar von á endurskoðuðum umferðarlögum frá samgönguráðuneytinu og hæstv. samgönguráðherra, en engu að síður er þetta mál flutt í von um að það verði samþykkt og verður það þá vonandi skref til þess að fleiri forgangsakreinar verði í umferðinni og að almenningssamgöngur verði raunhæfur kostur í fyllingu tímans. Málið er, frú forseti, að töluvert hefur borið á því að þessar forgangsakreinar hafi ekki verið virtar, þ.e. að bílar hafi keyrt á þessum merktu akreinum. Má t.d. nefna Miklubraut og Lækjargötu. Það tefur auðvitað fyrir strætó. Vandinn er sá að vantað hefur skilgreiningu í lögunum um forgangsakreinar til þess að lögreglan geti gripið til viðeigandi ráðstafana og beitt sektum eða öðrum úrræðum þegar fólk brýtur þetta bann. Tilgangurinn með flutningi frumvarpsins er að skilgreina slíkar akreinar. Verði frumvarp þetta að lögum er lögð áhersla á að samgönguráðherra skerpi á sektarheimild vegna brots á ákvæðinu í reglugerð um sektir og önnur viðurlög vegna brota á umferðarlögum og reglum settum samkvæmt þeim, nr. 930/2006, að fengnum tillögum ríkissaksóknara, sbr. 4. mgr. 100. gr. umferðarlaga, eins og segir í greinargerðinni. Um þetta mál þarf ekki að hafa fleiri orð, frú forseti, og læt ég þetta því duga. Herra forseti. Ég vil biðjast afsökunar á því að hafa ávarpað herra forseta sem frú.

Forseti gerir engar athugasemdir við slíkt ávarp og veit að það var vel meint.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum. Meðflutningsmaður minn er hv. þm. Þuríður Backman. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting að 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga orðist svo, með leyfi herra forseta: „Hver sem gerist sekur um nauðgun skal sæta fangelsi ekki skemur en 2 ár og allt að 16 árum.“ Í XXII. kafla almennra hegningarlaga er fjallað um kynferðisbrot og er 1. mgr. 194. gr. svohljóðandi, með leyfi herra forseta: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun og skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum.“ Eins og sjá má er lögð megináhersla á verknaðaraðferð, líkamlegt ofbeldi, líkamlega áverka og hótanir. Sú áhersla hefur endurspeglast í rannsóknum nauðgunarmála þar sem andlegum áverkum hefur verið lítill gaumur gefinn. Aukin þekking á afleiðingum nauðgana hefur hins vegar fært okkur vitneskju um að andlegir áverkar eru alvarlegustu afleiðingar nauðgana. Nauðsynlegt er að lögin endurspegli þekkinguna á málum er snerta kynbundið ofbeldi. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting á 1. mgr. 194. gr. að áherslan á verknaðaraðferðina verði algjörlega felld út úr textanum enda ljóst að orðalag greinarinnar samrýmist ekki þeirri grundvallarhugsun sem býr að baki mannréttindaákvæðum um friðhelgi einkalífs. Friðhelgi einkalífs er samheiti ýmissa mannréttinda sem varin eru af stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum. Friðhelgin nær yfir heimili, fjölskyldu og persónulega hagi manns, og umfram allt það að hver maður hefur rétt til lífs og rétt til að ráða yfir eigin líkama og sálarlífi, sem eru mikilvægustu einkalífsréttindin. Rétturinn til lífs þarf einnig að samræmast sjálfsvirðingu manna, réttinn til frelsis, mannhelgi og að þurfa ekki að þola ólögmætar þvinganir. Þrátt fyrir að mannréttindin sem talin eru í mannréttindasáttmála Evrópu séu að meginstefnu réttindi sem vernda einstaklinginn fyrir óþarfa afskiptum og þvingunum af hálfu ríkisins, þá er þess krafist af ríkinu að það tryggi að þessi mannréttindi verði virk í reynd. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur nokkrum sinnum tekið á því og ég vil nefna mál gegn Hollandi. Þar var deiluefnið að ekki var hægt að ákæra mann fyrir kynferðislega misnotkun á andlega fatlaðri stúlku þar sem hollensk refsilög höfðu engin slík ákvæði. Niðurstaða dómsins var sú að athafna ríkisins væri þörf til að gera vernd þessara réttinda virka. Ég vil í öðru lagi nefna dóm Mannréttindadómstóls Evrópu þar sem búlgarska ríkið var ekki talið hafa staðið með fullnægjandi hætti að lögreglurannsókn og meðferð nauðgunarmáls og þar með ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt sáttmálanum um að gera mannréttindin virk í raun. Ég vil geta þess, herra forseti, að að mörgu leyti er staða í nauðgunarmálum áþekk hér á landi og í því máli sem búlgarska ríkið var dæmt brotlegt við mannréttindasáttmálann. Ég kem betur að því síðar. Í bók sinni „Unwanted Sex: The Culture Of Intimidation And The Failure Of Law“ leggur Stephen Schulhofer, lagaprófessor við Harvard-háskóla í Bandaríkjunum, áherslu á að refsiákvæði um nauðganir ættu að snúast um hugmyndina um kynfrelsi einstaklingsins. Schulhofer skilgreinir kynfrelsi sem kynferðislegan sjálfsákvörðunarrétt, þ.e. „réttinn til að velja og hafna kynferðislegu samneyti, hvar sem er, með hverjum sem er og hvenær sem er“, eins og Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir lögfræðingur, þýðir það í kandídatsritgerð sinni „Nauðgun frá sjónarhóli kvennaréttar“. Schulhofer telur að kynferðislegt sjálfræði eða kynfrelsi eigi að vera grundvallarhugtak í lagasetningu um kynferðisofbeldi og að brotið sé gegn kynfrelsi þegar gerandinn sýnir kynferðislega hegðun án þess að tryggja að hann hafi til þess fullgilt samþykki hjá þeim sem hegðunin beinist að. Konur hafa á grundvelli reynslu sinnar skilgreint nauðgun sem kynferðisofbeldi karla þar sem sjálfsákvörðunarréttur kvenna er virtur að vettugi og réttur þeirra til sjálfsstjórnar brotinn á bak aftur. Fyrir 4. apríl 2007 var nauðgunarákvæðið orðað nokkurn veginn með þeim hætti að hver sem með ofbeldi eða hótun um ofbeldi þröngvar manni til holdlegs samræðis. Þessu var breytt 2007 með lögum og þá er talað um að hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung. Samkvæmt orðalagi beggja þessara ákvæða, bæði fyrri ákvæðanna og ákvæðanna sem lögfest voru 2007, skiptir verknaðaraðferðin meira máli en verndarhagsmunirnir og samþykkið. Í nauðgunarmáli samkvæmt núgildandi lögum þarf ásetningur gerandans að ná til allra efnisþátta nauðgunarákvæðisins og þess virðist krafist að gerandinn hafi gert sér grein fyrir því að verknaðurinn hafi verið framinn gegn vilja brotaþola eða þolandans. Í málum þar sem engir líkamlegir áverkar sjást snýst því sönnunin oft um það hvort gerandinn hafi gert sér grein fyrir því hvort þolandi var samþykkur samræðinu eða ekki. Það er athyglisvert þegar maður skoðar þessi ákvæði og ber þau saman við önnur hegningarlagaákvæði sem vernda friðhelgi einkalífs. Það kemur til að mynda í ljós þegar maður skoðar bréfleyndarákvæði 228. gr. almennra hegningarlaga að nauðgunarákvæði 194. gr. veitir líkömum og sálarlífi kvenna minni réttarvernd en bréfleyndarákvæði 228. gr. Sama gildir um húsbrotsákvæði 231. gr. almennra hegningarlaga sem segir ef maður ryðst heimildarlaust inn í hús, þar er talað um heimildarlaust. Þar er verið að höfða til samþykkisins. Um þetta hegningarákvæði gildir hið sama og um 228. gr. almennra hegningarlaga Verndarhagsmunirnir eru minni og alls ekki jafnströng skilyrði um verknaðaraðferð og 194. gr. laganna, um nauðgun, kveður á um. Í húsbrotsákvæðinu er beinlínis höfðað til þess að samþykki þurfi að vera til sem er í fullu samræmi við 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs. Þegar gerður er samanburður á nauðgunarákvæði almennra hegningarlaga og öðrum líkamsofbeldisgreinum þá kemur hið sama í ljós. Í 211. gr. almennra hegningarlaga segir að hver sem sviptir annan mann lífi skuli sæta fangelsi ekki skemur en fimm ár. Hér skiptir engu máli hvernig manndráp er framið og líknarmorð eru líka refsiverð. Í líkamsárásarmálum skipta afleiðingarnar einnig mestu varðandi sönnun en ekki verknaðaraðferð. Þær eru refsiverðar jafnt í manndráps- og líkamsárásarmálum, sama hvernig að ofbeldinu var staðið. Afleiðingarnar, þ.e. líkið eða líkamstjónið, ráða sönnun finnist gerandinn. Í nauðgunarmálum er hins vegar eins og ég sagði áðan lögð megináhersla á að hægt sé að sanna verknaðaraðferðina, að ofbeldi hafi verið beitt eða hótunum um ofbeldi. Þessi þrenging miðað við önnur ofbeldisbrot hefur einfaldlega leitt til þess að aðeins hefur verið sakfellt í afar litlum hluta kærumála sem borist hafa lögreglu vegna nauðgana. Á árinu 2003 bárust lögreglu um 105 kærur. Ég held að það hafi verið sakfellt í innan við fimm þeirra. Þetta eru skelfilegar tölur sem er alveg ótrúlegt að skuli birtast í íslensku réttarvörslukerfi. Það er reyndar svo að réttarvörslukerfið gefur þessum andlegu afleiðingum nauðgana afar lítinn gaum og sú staðreynd er meginhvati þess að þetta frumvarp er flutt. Þessi mismunun eftir ofbeldisbrotaflokkum og núgildandi nauðgunarákvæði standast ekki mannréttindaákvæði um friðhelgi einkalífs. Afleiðingar nauðgana eru skelfilegar, bæði andlegar og aðrar. Ég ætla að víkja að þeim næst í ræðu minni. Í mars 2005 lýsti mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna yfir áhyggjum vegna ofbeldis gegn konum á Íslandi og þá sérstaklega vegna kynferðisofbeldis. Í athugasemdum eins nefndarmanns, Finna, segir m.a., með leyfi herra forseta: „Were all the women lying or did authorities just not care? Was the message that women should just not report the cases because they would only get into trouble?“ 
            

Forseti vill vekja athygli á því að ákveðið hefur verið af forsætisnefnd að þegar vitnað er í erlenda texta eigi það að vera stutt og þýtt jafnóðum á íslenskt mál.

Herra forseti. Textinn er ekki lengri og ég hélt að örstuttir textar væru leyfilegir en ég mun virða þá reglu sem hæstv. forseti tilkynnir mér hér. Textinn hljóðar í lauslegu þýðingu minni, herra forseti: Voru allar konurnar að ljúga eða var stjórnvöldum alveg sama? Voru skilaboðin þau að konur ættu ekki að kæra vegna þess eins að þær mundu lenda í meiri vandræðum með kærumál? Ég verð að ítreka að andlegar afleiðingar eru mun meiri, alvarlegri og varanlegri en hinar líkamlegu. Það eru beinlínis löglíkur, ég fullyrði það, löglíkur, lögfull sönnun að öllum sönnunarreglum í opinberum málum að nauðgun hafi verið framin ef fyrir liggur að áliti sérfræðinga að þolandi hafi orðið fyrir slíku áfalli við kynmök að þau andlegu einkenni sem ég mun telja hér upp á eftir eru til staðar ef það kemur fram. Í skýrslu nauðgunarmálanefndar frá 1989 kemur fram að 48% kvenna veittu enga mótspyrnu við nauðgunina, en í 26% tilvika var mótspyrnan aðallega fólgin í því að reyna að verja sig lítillega og mótmæla verknaðinum. Aðeins fjórðungur kvenna veitti virka líkamlega mótspyrnu. Frá því er greint í skýrslunni að rúmur helmingur kvennanna hlaut nánast enga líkamlega áverka, hjá þriðjungi þeirra voru áverkarnir minni háttar, rispur, roði á húð, þroti og marblettir. Umtalsverðir líkamlegir áverkar komu fram í aðeins um 10% tilvika. Sönnun verður því ekki sótt í líkamlega áverka nema í minni hluta nauðgunartilvika. Samkvæmt alþjóðlegum sjúkdómsgreiningaskrám er áfallið í kjölfar nauðgunar líkt því sem einstaklingar verða fyrir við stórfelldar náttúruhamfarir, stríðsátök og stórslys. Það er sameiginlegt með þessum aðstæðum að þolandinn hefur það ekki í hendi sér hvort hann lifir eða deyr. Þessum áföllum fylgja oft mjög sterk viðbrögð sem kallast áfallastreituröskun. Almennt getur slík lífsreynsla leitt til viðvarandi ástands. Líkamleg viðbrögð við nauðgun eru eftirfarandi: Skjálfti, hraður hjartsláttur, kviðverkir, niðurgangur, ógleði. Uppköst og svimi eru mjög áberandi og geta valdið hræðslu og óöryggi, eirðarleysi, grátköst og ótti sömuleiðis. Þessi fyrstu viðbrögð vara mjög stutt. Á þeim tíma geta tilfinningaviðbrögð verið frekar lítil en ekki í samræmi við aðstæður. Það er eitt alveg öruggt, herra forseti, að þær tímabundnu afleiðingar sem ég hef hér lýst koma ekki fram í kjölfar sjálfviljugra kynmaka og sanna svo ekki verður um villst að nauðgun hefur átt sér stað. Langtímaafleiðingar andlegar eru hins vegar sýnu verri og alvarlegri. Skömm er algengasta afleiðingin, það eru 85% þolenda á móti 55% sem sýna reiði. Þunglyndi eftir nauðgun getur orðið langvarandi, þunglyndi og depurð leiða oft til kvíða, svefntruflana og einangrunar. Einnig er hætta á sjálfsvígstilraunum. Erfiðleikar í kynlífi koma fram og svokallaðar svipmyndir þar sem þolandinn upplifir atburðinn aftur og aftur. Konur deyfa allar tilfinningar um atburðinn og alvarleg hegðunarvandamál og einbeitingarskortur eru þekkt dæmi. Afleiðingar eru öllu alvarlegri til langs tíma litið, sumir þolendur þróa með sér varanlegan sjúkdóm sem mótar allra þeirra tilveru og fjölskyldna þeirra til frambúðar. Stöðug spenna getur fylgt í kjölfarið og ef ekkert er að gert gefur sig eitthvað, líkamlegt eða andlegt. Fram hefur komið í viðtölum við sérfræðinga að 60–70% kvenna með geðraskanir og kvenna sem missa tök á lífi sínu, lenda til að mynda í neyslu fíkniefna og afbrotum, eiga að baki sögu um kynferðislegt ofbeldi. Ég vil líka taka það fram að kynferðisofbeldi og afleiðingar kynferðisofbeldis er eitt stærsta heilbrigðisvandamál heimsins í dag sem snýr að konum. Orðalag áður gildandi og núgildandi ákvæða almennra hegningarlaga endurspeglar ekki rétta þróun á sviði mannréttinda. Sama gildir um rannsóknir, sönnunarmat, ákærur og dóma í þessum málaflokki eins og tölulegar staðreyndir staðfesta. Ég ítreka það að af 103 tilkynningum til lögreglu 2003 um nauðganir eða kynferðisbrot leiddu aðeins 5 til sakfellinga fyrir dómi. Þessar tölur segja allt sem segja þarf um réttarvernd kynfrelsis en orðalag ákvæðanna skýrir ekki allt. Það má setja stór spurningarmerki við rannsóknir, sönnunarmat og sönnunarbyrði í kynferðisbrotamálum. Ég held því fram hér, herra forseti, að með því að samþykkja þessi lög sé alls ekki verið að breyta neinum sönnunarreglum heldur að beina sjónum réttarvörslukerfisins til hinna andlegu afleiðinga, til hinna raunverulegu sannana. Ég árétta að tímabundnar og varanlegar andlegar afleiðingar nauðgana eru augljósar og þekktar og einatt miklu alvarlegri og síður læknanlegar en líkamlegir áverkar meiri háttar líkamsmeiðinga. Komi þessar andlegu afleiðingar fram eftir kynmök eru fram komnar fullnægjandi sannanir fyrir því að þolandanum hafi verið þröngvað til kynmaka, að ofbeldi hafi verið beitt, andlegu ofbeldi. Ég ítreka að hér er verið að beina sjónum réttarvörslukerfisins að sönnunargögnum sem það hefur vanrækt að afla í nauðgunarmálum. Frumvarpið gerir alls ekki ráð fyrir að slakað verði á sönnunarkröfum, meginreglum opinbers réttarfars um sönnun, enda engin þörf á því til að ná fram sakfellingum ef réttra aðferða er gætt. Frumvarpið sýnir einnig þann vilja löggjafans að dómstólar þyngi refsingar fyrir kynferðislegt ofbeldi með því að færa lágmarksrefsingu úr einu ári í tvö. Að öðru leyti, herra forseti, varðandi þetta mál leyfi ég mér að vísa í mjög ítarlega greinargerð sem fylgdi frumvarpi þessu en hún byggir á fræðigrein sem ber heitið „Réttarvernd kynfrelsis“ og er eftir Atla Gíslason, sem hér stendur, og Jóhönnu Katrínu Magnúsdóttur og birtist greinin í afmælisriti Guðrúnar Erlendsdóttur, fyrrverandi hæstaréttardómara, Guðrúnarbók, sem gefin var út í Reykjavík í júní 2006. Ég vík þá að síðara frumvarpinu sem ég mæli fyrir, um breytingu á almennum hegningarlögum, en þar eru flutningsmenn auk mín hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þuríður Backman, Katrín Júlíusdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Siv Friðleifsdóttir, Eygló Harðardóttir og Helga Sigrún Harðardóttir. Þar er mælt fyrir því, herra forseti, að við 206. gr. almennra hegningarlaga, 1. og 2. mgr., bætist tvær nýjar málsgreinar svohljóðandi, með leyfi herra forseta: „Hver sem lætur af hendi eða heitir greiðslu eða öðrum ávinningi fyrir vændi skal sæta sektum eða fangelsi allt að 1 ári. Hver sem lætur af hendi eða heitir greiðslu eða öðrum ávinningi fyrir vændi barns undir 18 ára aldri skal sæta sektum eða fangelsi allt að 2 árum.“ Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði um refsinæmi þess að kaupa vændi. Hér skiptir ekki máli í hvaða formi greiðslan er. Hún getur verið peningar, áfengi eða fíkniefni, hlutir eða eitthvert viðvik, greiði eða þjónusta. Þá er ekki áskilið að greiðslan eða loforð um hana renni til þess sem veitir þjónustuna enda háttsemi milligöngumanns refsiverð samkvæmt 4. mgr. 206. gr. hegningarlaga. Að sama skapi er athæfið saknæmt ef vændið er keypt fyrir þriðja aðila. Löggjöf af þessu tagi er oft nefnd sænska leiðin og miðar við að það sé hlutverk löggjafans að sporna við sölu á kynlífi, enda sé ekki ásættanlegt að líta á mannslíkamann sem söluvöru. Einnig er gengið út frá því að ábyrgðin á viðskiptunum hvíli á herðum kaupandans en ekki seljandans, enda sé aðstöðumunur þeirra ævinlega mikill. Loks er litið svo á að það sé kaupandinn sem í krafti peninganna hafi eiginlegt val um að kaupa eða kaupa ekki, enda staða hans í langflestum tilvikum miklu sterkari en þess sem selur aðgang að líkama sínum til kynlífsathafna. Ég vil taka það fram, herra forseti, að sænska leiðin var lögfest í Noregi með lögum nr. 104/2008. Lögin tóku gildi 1. janúar 2009 og þar eru kaup á vændi gerð refsiverð. Í 4. mgr. 202. gr. hegningarlaga er nú þegar kveðið á um að sá sem greiðir barni eða ungmenni yngra en 18 ára endurgjald gegn því að hafa við það samræði eða önnur kynferðismök skuli sæta allt að tveggja ára fangelsi. Ákvæðið var lögfest með lögum árið 2002. Í greinargerð segir að refsinæmi brots sé bundið við að barni eða ungmenni yngra en 18 ára hafi verið greitt endurgjald gegn því að hafa við það samræði eða önnur kynferðismök. Ákvæðið nær þó ekki til þeirra sem greiða öðrum aðila fyrir samræði eða kynferðismök við barn undir 18 ára aldri. Af þessum sökum er lagt til að lögfest sé sérstakt ákvæði um refsinæmi þess að kaupa vændi af barni. Ég vil taka það fram að frumvarp sambærilegt þessu hefur verið lagt nokkrum sinnum fyrir Alþingi af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingar og Framsóknarflokksins. Að öllum ólöstuðum held ég að ég geti þó þakkað sérstaklega hv. þm. og hæstv. umhverfisráðherra fyrir framgöngu hennar í þessu máli. Hún hefur verið vakin og sofin yfir því og maður er stoltur af því að vera í flokki með konu sem lætur sig þessi mál skipta jafnmiklu og raun ber vitni. Það fellur svo í minn hlut og þeirra meðflutningsmanna minna sem ég hef nefnt að binda vonandi endahnút á þetta verk, fylgja því endanlega til lykta. Fjöldi umsagna um þetta frumvarp hefur borist áður og er það því fullunnið. Það liggur fyrir vilji einstaklinga og það er mikill meiri hluti umsagnaraðila sem fylgir þessu frumvarpi og styður það mjög eindregið. Umsagnaraðilar bentu á að vændi væri ein birtingarmynd kynferðisofbeldis, réttilega, það væri oftast til komið vegna neyðar og dæmi væru þess að konur hér á landi væru neyddar til vændis ýmist beint eða óbeint. Ég vil líka taka það fram að bann við kaupum á vændi sendir mjög skýr skilaboð út í samfélagið, að það sé litið mjög alvarlegum augum að kaupa sér aðgang að líkama fólks og það sé alls ekki ásættanlegt á Íslandi að nýta sér neyð annarra í kynferðislegum tilgangi. Ég vil taka það fram sérstaklega að Mannréttindaskrifstofa Íslands benti á í umsögn sinni rannsókn sem sænska félagsmálaráðuneytið lét gera árið 2007. Í þeirri skýrslu koma fram þær jákvæðu afleiðingar sem hin sænsku lög höfðu, þ.e. að götuvændi hafi minnkað verulega og löggjöfin hafi haft fyrirbyggjandi áhrif þannig að ungar stúlkur leiddust síður út í vændi. Í umsögn Rannsóknastofu Háskóla Íslands í kvenna- og kynjafræðum kom fram að mikill aðstöðumunur væri á kaupanda og seljanda vændis þar sem kaupandi hefði val um það hvort hann kaupir vændið en seljandi þess hefur sjaldnast sama val þar sem vændi væri oftast stundað vegna neyðar. Flestir vita að vændi tengist mjög eiturlyfjanotkun á Íslandi og því miður eru sorgleg dæmi þess að ungar stúlkur afli viðurværis og fjármagni kaup á eiturlyfjum með því að selja líkama sinn. Þetta er auðvitað skelfilegt og sorglegt og sú staða má ekki vera uppi hér á Íslandi. Ég vil taka það fram að í mars 2007 kannaði Capacent Gallup hug landsmanna til kaupa á vændi og 70% þjóðarinnar voru hlynnt því að sænska leiðin yrði farin hér á landi. Ég vil líka taka það fram, herra forseti, að við þetta frumvarp er mjög víðtækur stuðningur meðal kvennahreyfinga á Íslandi, víðtækur stuðningur þeirra við að kaup á vændi verði gerð refsiverð. Haustið 2003 sendu 14 samtök þingmönnum áskorun um að leiða slíkt bann í lög. Það voru Bríet – félag ungra femínista, Femínistafélag Íslands, Kvenfélagasamband Íslands, Kvennaathvarfið, Kvennakirkjan, Kvennaráðgjöfin, Kvenréttindafélag Íslands, Neyðarmóttaka vegna nauðgunar, Stígamót, Tímaritið Vera, UNIFEM á Íslandi, Félag kvenna í læknastétt á Íslandi, Landssamband framsóknarkvenna og V-dagssamtökin. Í greinargerð með áskoruninni var lögð áhersla á tengsl klámiðnaðarins og vændis og tekið undir það sjónarmið að vændi væri kynbundið ofbeldi sem bæri að vinna gegn. Það að gera kaup á vændi refsiverð væri virk leið til varnar. Herra forseti. Ég leyfi mér að halda því fram að umtalsverður meiri hluti þingmanna hér á þingi styðji þetta frumvarp og það verði að lögum fyrir þinglok í þessum mánuði.

Hæstv. forseti. Mér er það mikið fagnaðarefni að sjá hér á þskj. 583 mál það sem hv. þm. Atli Gíslason talaði fyrir í seinni hluta ræðu sinnar, þ.e. lagafrumvarp um að kaup á vændi verði gert refsivert á Íslandi. Eins og kom fram í máli hv. 1. flutningsmanns er þetta mál flutt af þingmönnum stjórnarflokkanna tveggja ásamt þingkonum úr Framsóknarflokknum. Sú sem hér stendur hefur barist fyrir því að frumvarp af þessu tagi verði samþykkt og mér er sérstakt gleðiefni að nú sjái fyrir endann á þeirri baráttu. Satt best að segja hefur ríkt óútskýranleg tregða gagnvart þessu máli í heilan áratug hér á Alþingi Íslendinga en ég held að vinna okkar sem höfum verið baráttufólk fyrir þessari sænsku leið sanni að dropinn holi steininn og nú erum við að ná þessari miklu réttarbót í gegn. Við skulum átta okkur á því að með samþykkt frumvarpsins er Alþingi að viðurkenna að vændi sé ákveðið birtingarform kynbundins ofbeldis. Það er með öðrum orðum staðfest að óásættanlegt sé í samfélagi okkar að líkamar geti gengið kaupum og sölum. Fyrir nokkrum árum fékkst sú réttarbót í lög að afnumið var úr lögum að þær eða þau sem leiðast út í vændi séu sek og refsinæmi þess að selja aðgang að líkama sínum var afnumið. Það var góð réttarbót en þar með var óljóst hvar ábyrgðin af vændinu og þá um leið hinu kynbundna ofbeldi lægi. Það hefur alltaf verið trú mín að hún liggi einungis hjá þeim sem hefur valdið til að velja að kaupa sér ekki aðgang að líkama annarrar manneskju. Valið sé ekki fórnarlambsins eða þess sem leiðist út í vændi vegna þess að það val er alltaf neyð. Það er ekki spurning um að fólk velji sér að stunda vændi og hafa það að atvinnu, það er einungis vegna þess að einhverra hluta vegna eru engar aðrar leiðir færar fyrir viðkomandi til að hafa viðurværi. Svo getum við farið út í það að ræða með hvaða hætti við getum aðstoðað og stutt fórnarlömb kynbundins ofbeldis, þar með talið þau sem leiðst hafa út í vændi, til sjálfshjálpar og þess að gerast virkir samfélagsþegnar á nýjan leik. Mér er gleðiefni að segja frá því að á ríkisstjórnarfundi í morgun var, eins og hefur komið fram í fréttum í dag, kynnt aðgerðaáætlun gegn mansali, sem er líka langþráð, því að í desember 2007 var stofnaður starfshópur sem gert var að semja slíka aðgerðaáætlun. Það hefur tekið á annað ár að koma starfi þess starfshóps í höfn og virkilega ánægjulegt er að á sama degi og mælt er fyrir þessu máli á Alþingi Íslendinga skuli kynnt í ríkisstjórn Íslands aðgerðaáætlun gegn mansali þar sem það er skorinorður hluti af niðurstöðunni að kaup á vændi skuli gert refsivert á Íslandi. Þetta er að mörgu leyti tímamótadagur því að nú tölum við hér einum rómi, ríkisstjórnin og löggjafarsamkundan, og það er mikið fagnaðarefni því að á það hefur skort hingað til. Ég tek undir með hv. 1. flutningsmanni að þær áskoranir sem við höfum fengið um að fara þessa leið hafa verið mjög kraftmiklar í gegnum árin. Til viðbótar við þá áskorun sem hv. þingmaður nefndi og getið er um í greinargerð með frumvarpinu má geta þess að þann 6. þessa mánaðar barst þingmönnum áskorun um að banna kaup á vændi eða gera það refsivert. Þar eru gamalkunnug nöfn samtaka sem hafa verið virk í þessari baráttu frá upphafi vega, má segja, og hafa verið frumkvöðlar í þeirri baráttu en þar hafa líka bæst við nýir aðilar. Mig langar til að vitna í texta bréfsins sem við fengum þann 6. mars. Þar segir, með leyfi forseta: „Því ber að fagna að enn einu sinni er komið fram á Alþingi frumvarp um að banna kaup á vændi. Að þessu sinni eru það nýmæli að þingmenn stjórnarflokkanna tveggja ásamt þingkonum Framsóknarflokks leggja fram frumvarpið og því ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að það verði afgreitt og samþykkt. Vændi er ein birtingarmynd kynferðisofbeldis gagnvart konum í vændi og því ber ábyrgðin að vera þeirra sem kaupa sér kynlífsþjónustu. Eftir að lögin voru endurbætt og konur í vændi eru ekki lengur sekar að lögum, sjáum við merki þess að vændi geti orðið útbreiddara en áður. Minnt skal á að útbreiddur og viðurkenndur klámiðnaður og vændi eru forsendur mansals og nær ómögulegt er að greina mansal frá annars konar kynlífsþjónustu. Við þessu þarf að bregðast.“ Ég tek heils hugar undir þá fullyrðingu sem hér stendur og er undirrituð af Stígamótum, Bríeti – félagi ungra femínista, Femínistafélagi Íslands, karlahópi Femínistafélagsins, Kvennaráðgjöfinni, Kvennakirkjunni, hópi 39 kvenna í kirkjunni, Kvenréttindafélagi Íslands, Kvenfélagasambandi Íslands, Samtökum um kvennaathvarf, Neyðarmóttöku vegna nauðgana, Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna, Landssambandi framsóknarkvenna, Mannréttindaskrifstofu, UNIFEM á Íslandi og Samtökum kvenna af erlendum uppruna. Ég held að barátta þessara samtaka sé að komast í höfn og þau eiga mikinn þátt í baráttunni. Þar hefur enginn dregið neitt af sér og ánægjulegt var hvernig samtökin brugðust við þegar Norðmenn gerðu svipaða lagabreytingu á síðasta ári, þá sáu íslenskar konur og baráttufólk úr þessum hreyfingum ástæðu til að fagna sérstaklega og kalla til fjölmiðla af því tilefni að Norðmenn höfðu stigið skrefið á eftir Svíum. Ég veit að þau samtök ásamt okkur, baráttufólkinu hér á þessari stofnun, eiga eftir að fagna þegar Ísland kemur í kjölfarið og verður þriðja landið á Norðurlöndum sem gengur alla leið í þeim efnum, að gera kaup á vændi refsiverð með þeim hætti sem hér er lagt til.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir þá góðu ræðu sem hann flutti áðan um þessi tvö mál, um nauðgun og refsingu við nauðgunum og það að gera vændi refsivert. Greinilegt er að umræðan um þessi mál hefur vaxið og fólk er farið að sýna þeim meiri áhuga og taka betur eftir ofbeldinu sem fylgir þessum gjörðum. Ég hugsa líka oft um það og hef stundum heyrt að svo illar athafnir beinist líka gegn börnum og það heyrir náttúrlega undir barnaverndarlög, líka að ungir drengir lendi oft í kynferðislegri misnotkun og kynferðislegum árásum. Reyndar er ekki eins mikið talað um það í dag en það þarf ekki endilega að vera vegna þess að svo lítið sé um það, heldur kannski vegna þess að þeir drengir sem hafa lent í svona árásum eru tregari til að tjá það og segja frá því. Við þurfum líka að hafa augun opin fyrir þessu. En sérstaklega langar mig til að þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans og þá fræðslu og þær upplýsingar sem komu fram í greinargerðinni með frumvarpinu. Hæstv. forseti. Fyrir sex árum sat ég hér á Alþingi Íslendinga og lagði þá fram þingsályktunartillögu sem hljóðaði svona, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að hlutast til um gerð fræðsluefnis fyrir grunnskólastig um misjafnt hlutskipti og kjör kvenna um víða veröld.“ Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Alþekkt er hér á landi hversu mikill munur hefur verið á réttindum kvenna og karla. Hægt er að nefna mörg hryggileg dæmi því til stuðnings. Viðhorf til kvenna hefur löngum verið í þá veru að konan eigi ekki að njóta sama réttar, sömu virðingar og sömu sæmdar og karlinn. Til dæmis sést þetta vel þegar við lítum í sögu kosningalöggjafar og menntamála. Núgildandi lög um jafnrétti kynjanna eru góðra gjalda verð en nauðsynlegt er að allir fái inngróna tilfinningu fyrir því að konunni ber sama staða og karlinum í samfélagi voru. Þá fyrst verður um raunverulegt jafnrétti og réttlæti á milli kynjanna að ræða. Víða um veröldina er hlutur kvenna mjög bágborinn og í sumum löndum ríkir mikil kvennakúgun og konur [frá þessum löndum] ganga sums staðar kaupum og sölum og eru jafnvel þvingaðar í vændi á Vesturlöndum og víðar. Sífellt er bent á slæma stöðu kvenna í mörgum þróunarríkjum og hversu illa er farið þar með konur. Nefna má mýmörg dæmi um umskurn kvenna og fleira. Frægt viðtal við sómölsku fyrirsætuna Waris Dirie vakti margan af værum blundi og einnig skelfilegar fréttir um konur í Bangladess sem brenndar höfðu verið í andliti með sýru vegna þess að þær hryggbrutu biðla sína. Á undanförnum missirum hefur umræða aukist um nauðganir, vændi, klám og kynferðislegt ofbeldi gegn börnum og konum. Er það ekki síst vegna fjölgunar ákæra og brota í þessum efnum. Margir telja að tilkoma netsins og aukin og fjölbreyttari fjölmiðlun eigi nokkurn þátt í þessu, þ.e. að virðing fyrir lífi og líkama annarra hafi farið þverrandi og einnig að kærleiksástin njóti ekki sömu viðurkenningar samfélagsins og fyrr. Hægt er að nefna mörg dæmi um sora sem unglingar og jafnvel börn hafa verið vitni að á þessu sviði. Ljóst er að slíkt hefur slæm mótandi áhrif á þá sem á horfa og getur bjagað og afskræmt það sem fallegt er og fagurt í augum Guðs og manna. Við þessu ber að sporna af alefli. Það verður einungis gert með viðhorfsbreytingu og gæti gerð námsefnis um misjöfn kjör kvenna um víða veröld verið lóð á vogarskálarnar. Það ætti líka að vera vel til þess fallið að vekja börnin almennt til umhugsunar um það hversu skammt maðurinn er kominn á leið sinni í átt til réttlætis og einnig ætti slíkt efni að auka kærleika barna og unglinga í garð hvers annars og benda þeim á hversu hver einstaklingur er mikilvægur í því að skapa betri heim með kærleiksríkri framkomu.“ Þetta segir í greinargerðinni sem ég samdi með þingsályktunartillögunni. Hún spratt einmitt upp úr þeirri hugsun, að þegar mikið framboð er á klámi og ungt fólk horfir á klám, alls konar ógeð og viðbjóð, þá fá ungir drengir - t.d. varð ég einu sinni vitni að ungir strákar á fermingaraldri voru að horfa á ömurlegar klámmyndir og ég spurði sjálfan mig: Ungir drengir sem eru 14–15 ára gamlir sem horfa á svona, hvaða hugmyndir og hugsanir fá þeir um eðlilegt samlíf kynjanna? Þegar fólk horfir á svona, þegar unglingar horfa á svona getur það ekki orðið til þess að skapa virðingu og kærleika og ást fyrir hinum. Síðan getum við hugsað um þessa hluti alla, eins og umræðuna um vændi, og í svona námsefni gæti t.d. verið spurning til drengjanna: Mundir þú vilja að dóttir þín væri vændiskona? Mundir þú vilja að systir þín væri vændiskona? Mundir þú vilja að móðir þín væri vændiskona? Þegar fólk fær svona verkefni í hendurnar og fær þessar hugsanir um lífið og virðinguna fyrir öðrum segir það: Nei, ég vil það ekki. Hvernig á ég að koma fram við aðra og hvernig ber mér að virða annað fólk? Allar slíkar pælingar og það að setja svona inn í námsefni og nálgast það kannski með því að horfa á fjarlægari lönd og færa það svo nær okkur sjálfum er vel til þess fallið að viðhorf og sjónarmið karla til kvenna, verði jákvæðari og þroskaðri en þau eru í mörgum tilvikum. Það þarf að byrja að gera þetta, við tölum hér um þá sem fremja glæpina og þá sem brjóta lögin, brjóta gegn náunga sínum en spurningin er: Er hægt að gera eitthvað til að draga úr þessu, til að þroska einstaklingana, til að auka vitund þeirra gagnvart lífi annarra? Það skiptir líka svo miklu máli. Það er grundvallaratriði og getur orðið til þess að þessum glæpum fækki. Hvað hafa margir unglingar verið á netinu í dag, frá því kl. 8 í morgun, og séð ýmislegt sem ógeðslegt er, sem enginn fullorðinn veit um? Hvað hafa börnin okkar verið að gera í dag? Geta allir foreldrar svarað því til að þeir viti með vissu hver hefur samband við börnin þeirra í gegnum facebook, msn, tölvupósta og alls konar slíka miðla? Ég vildi koma þessu inn í umræðuna, herra forseti, en vil alls ekki með þessum orðum draga úr því sem minn góði vinur, hv. þm. Atli Gíslason, leggur hér fram og bendir á með sinni góðu ræðu og sínu góða erindi. Ég vona að þetta verði til þess að fólk fari að hugsa af meiri virðingu hvert um annað í þessu öllu saman og ég ítreka það að lokum að þó að mest sé talað um konur í þessu sambandi vitum við náttúrlega að margir karlmenn verða líka fyrir þessu. Við sáum ekki fyrir löngu myndir um vestræna karlmenn sem fara í sérstakar kynlífsferðir til Tælands þar sem litlir strákar eru misnotaðir, sem er bara ógeðslegt. Þá skiptir svo miklu máli að umræða sé um þetta í samfélaginu og eitt af því sem verið var að gera hér er hluti af því og mjög gott að svo hafi verið. Af því að vikið hefur verið að öðru hér, þessu ofbeldi sem verður oft í heimi fíkniefna, í heimi áfengissýkinnar og þess ömurlega lífs sem fylgir eiturlyfjum, handrukkunum og vændi, sem er líka notað sem handrukkunartæki. Það er margt svo ljótt sem á sér stað í tengslum við áfengissýkina og fíkniefnin. Á þessu þurfum við líka að taka, við þurfum að taka mun betur á því þegar 14 ára barn er tekið undir áhrifum áfengis, amfetamíns, kannabiss eða annarra fíkniefna. Hvernig tökum við á þeim málum? Að minni hyggju þurfum við að gera það mun betur, mun markvissar, og fylgja einstaklingnum betur því að sá sem er byrjaður að nota þessi efni er kominn með annan fótinn í undirheimalíf landsins og við þurfum að bregðast við því. Sá sem er kominn með annan fótinn í undirheimana er líka á leiðinni inn í þá vansæmd sem hefur verið nefnd í þessu máli um nauðganir og vændi og alla þá kúgun sem því fylgir. Þess vegna er einn hlutur líka í þessari forvarnafræðslu sá að láta börnin vita það mikið betur að amfetamín er hættulegt og miklu hættulegra en margt annað, eins og t.d. sykur. Börn læra voðalega mikið um hættu sykurs í heilsufræði í skólanum, en læra þau eins mikið um hvað amfetamín er hættulegt? Eða alkóhól sem náttúrlega felur í sér lygina? Við sjáum það svo oft. Ég ætla ekki að segja meira um þetta að sinni en vil ljúka máli mínu aftur á því að þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir að fylgja þessum málum hér úr hlaði.

Herra forseti. Mig langar til að leggja orð í belg og halda lofræðunum áfram og þakka persónulega fyrir hönd systra minna sex og systkinabarna, fyrir hönd dóttur minnar og dótturdóttur, 1. flutningsmanni, Atla Gíslasyni, sérstaklega fyrir það að leggja þessi mál fram í þinginu. Hér er um að ræða tvö mál sem varða herta refsiramma vegna kynferðisbrota. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki áhugamanneskja um mjög harðar refsingar ef komist verður hjá þeim en ég tel að fleira þurfi að koma til í þessum málum. Ég fagna því jafnframt sem kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra áðan að aðgerðaáætlun gegn mansali hafi verið lögð fram í ríkisstjórn í dag og það er vissulega skref í rétta átt. Ég tel að með þeim málum sem hér eru til umræðu sé mikilvægt og stórt skref stigið í mannréttindabaráttu kvenna og barna hérlendis. Í máli hv. þm. Atla Gíslasonar kom fram að í mars 2007 hafi Capacent Gallup kannað hug landsmanna til kaupa á vændi. Hann nefndi í máli sínu mjög margar kvennahreyfingar sem hafa veitt þeim málum víðtækan stuðning. Ég leyfi mér að fullyrða að það eru ekki bara kvennahreyfingar í landinu sem styðja mál af þessum toga. Ég þekki mjög marga karla sem gera það líka, enda varða þessi mál þjóðarhag, heilbrigði þjóðarinnar og okkar minnstu bræður og systur. Fátt er mikilvægara en að vernda þá sem minna mega sín og ég tel það hlutverk okkar að gera það og tryggja mannréttindi þeirra sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna var samþykktur í þinginu í gær og ég tel víst að nú hljóti brautargengi þau mál sem hér eru til umræðu í dag og borin fram af hv. þm. Atla Gíslasyni sem hefur verið vakinn og sofinn í hagsmunagæslu í mannréttindamálum og ég ítreka þakkir mínar til hans hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða tvö mjög mikilvæg mál. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir að koma með þau inn í þingið og leiða umræðuna og flutning málanna. Hæstv. umhverfisráðherra nefndi það fyrr í umræðunni að í morgun samþykkti ríkisstjórnin aðgerðaáætlun gegn mansali. Það var ákaflega mikilvægur og ánægjulegur viðburður að það skyldi gerast í morgun en í gær kom hópur sem hefur verið að vinna að þessari aðgerðaáætlun á fund minn og færði mér niðurstöður sínar í 25 liðum um það hvernig berjast skyldi gegn mansali á Íslandi. Annað af þessum þingmálum er mikilvægt atriði inn í þá aðgerðaáætlun. Það er mikilvægt að þingið komi að þeirri vinnu eins og gerist nú þegar þingmál um að kaup á vændi verði refsivert, kemur að frumkvæði óbreyttra þingmanna. Mig langar að nefna það hérna vegna þess hve glöð ég er yfir því að þetta mál sé komið til umræðu og hversu mikilvægt ég tel að það verði afgreitt út úr þinginu fyrir kosningar því að við gerum ráð fyrir því í aðgerðaáætlun okkar að þetta atriði verði lögfest fyrir kosningar með samþykkt þessa þingmáls. Ég ætla ekki að fara yfir þau 25 atriði sem eru í aðgerðaáætluninni þó að ég vildi gjarnan gera það, en mig langar að nefna þrennt sem ég tel mikilvægt í aðgerðaáætluninni. Það er í fyrsta lagi það að forsætisráðuneytið mun hafa forgöngu um að setja siðareglur fyrir Stjórnarráðið og reyndar alla opinbera starfsmenn og þær munu m.a. fela í sér skýlaust bann við kaupum fulltrúa íslenskra stjórnvalda á hvers kyns kynlífsþjónustu. Þarna er verið að leggja af mörkum til að koma í veg fyrir mansal ekki aðeins hér á landi heldur einnig á erlendri grund. Síðan er annað mál sem líka varðar þingið og það þingmannafrumvarp sem hér er til umfjöllunar. Það er að girða fyrir undanþágumöguleika í lögum um veitingastaði og skemmtanahald þannig að lögin banni alfarið starfsemi nektarstaða. Eins og menn þekkja sem hafa fylgst með þeirri umræðu, þá liggur slíkt þingmál fyrir í allsherjarnefnd og við bindum miklar vonir við að það frumvarp verði einnig afgreitt sem lög frá Alþingi fyrir kosningarnar. Með því yrðu ákveðin atriði í umræddri aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar gegn mansali uppfyllt. Síðan er auðvitað það mál sem við erum að ræða hér, þ.e. að gera kaup á vændi refsiverð. Með því er fullnaðarsigur unninn í áralangri baráttu fjölmargra kvennasamtaka, mannréttindasamtaka, félagasamtaka og líka þingmanna. Ég ætla ekki að gera lítið úr því en í því skyni hafa ítrekað komið fram frumvörp á þingi. Ég er mjög ánægð með þetta en ég er einn af þeim þingmönnum sem hafa verið flytjandi að slíkum þingmálum. Þess vegna tel ég þetta mikinn gleðidag fyrir þá þingmenn sem hafa verið að vinna að þessum málum. Þarna fylgjum við fordæmi Svía og Norðmanna en í mörgum öðrum löndum er mikil umræða um sænsku leiðina svokölluðu. Hún er áberandi og ég tel það mikilvægt að þetta atriði sé inni í þessari aðgerðaáætlun og hér sé verið að leggja til að þetta verði lögfest því auðvitað er það þannig að eftirspurn eftir kynlífsþjónustu er megindrifkraftur mansals og það verður því ekki barist gegn mansali nema barist sé gegn kynlífsmarkaðnum í öllum sínum myndum. Þetta vildi ég að kæmi fram í lok umræðunnar. Ég ítreka enn þakkir til þeirra sem tóku sig til og lögðu fram þetta mikilvæga mál og ég tel mikilvægt að skilaboð Alþingis í þessum efnum séu skýr. Þau verða að vera það. Skilaboðin eru skýr í aðgerðaáætluninni sem ríkisstjórnin samþykkti í morgun. Ég geri ráð fyrir að árið 2012 munum við búa við löggjöf sem ætti að geta að mestu leyti komið í veg fyrir mansal og þau frumvörp sem hér eru rædd eru liður í því.

Herra forseti. Það hefur sannarlega orðið viðhorfsbreyting með nýrri ríkisstjórn og það gafst lag sem þingmenn hafa gengið á, meðflutningsmenn að þessum frumvörpum og aðrir, og nú er bara að óska þess að allsherjarnefnd fari með vændiskaupafrumvarpið í gegn. Ég þakka öllum fyrir sérstaklega góð viðbrögð við þeim frumvörpum sem ég mælti hér fyrir. Ég þakka líka öllum þeim sem lagt hafa hönd á plóginn og ég þakka þeim sem ruddu brautina, m.a. með vændiskaupafrumvarpinu. Hvað nauðgunarfrumvarpið varðar hef ég fyrst og fremst sótt leiðbeiningar mínar til starfskvenna Stígamóta og Kvennaathvarfsins og fjölda kvenna sem hafa ráðlagt mér og lesið yfir skrif mín. Þeim er ég öllum afar þakklátur án þess að ég nefni þær á nafn. Upphaf þess að ég fór að hugleiða afleiðingar nauðgana var reynsla mín úr starfi, af máli þar sem um hópnauðgun var að ræða og ekki var ákært fyrir - það var gjörsamlega ótrúlegt - og málaferli eftir það. Ég nefni líka dæmi af lyfjanauðgun, en þær fara mjög vaxandi, því miður, og ekki var heldur ákært út af því þótt þar hafi komið fram líkamlegir áverkar sem alls ekki stóðust frásögn glæpamannsins sem átti þar hlut að máli. Þá komu allar þessar afleiðingar fram, sem ég lýsti, í skýrslum Neyðarmóttökunnar, þessi skammvinnu eða tímabundnu viðbrögð, skjálfti og hræðsla, uppgangur, niðurgangur, ör hjartsláttur og allt slíkt sem allir vita að eru afleiðingar nauðgunar. Ég las auk þess þessar varanlegu afleiðingar út úr báðum konunum og það snerti mjög réttlætiskennd mína. Næsta verk okkar er að tryggja þolendum enn betur aðstoð. Auðvitað veita Stígamót og Kvennaathvarfið verulega aðstoð, sérstaklega Stígamót, og þarf að styrkja fjárhagsgrundvöll þeirra. Starf þeirra hefur skilað miklum árangri en það þarf meira til. Það þarf líka endurhæfingarlífeyri og endurhæfingu. Mér er mjög minnisstætt í tilviki sem ég þekkti um konu sem kom út úr svona misþyrmingu gjörsamlega dauð til augnanna, sjálfsvirðingin farin og allt. Hún fékk aðstoð hjá Tryggingastofnun með nokkrum eftirgangsmunum. Það sýndi sig að teymi sérfræðinga gat leitt hana inn á réttar brautir þannig að einn daginn birtist hún mér, einu og hálfu ári síðar, vel til höfð, sjálfsvirðingin komin og lífið hafi kviknað í augum hennar á nýjan leik. Þetta er gríðarlega mikilvægt og ég beini því til hæstv. ráðherra tryggingamála að skoða það að tryggja endurhæfingu og endurhæfingarlífeyri þolenda kynferðislegs ofbeldis. Stígamót og Kvennaathvarfið og öll þessi samtök sem hafa lagt hér hönd á plóginn og gert kraftaverk, sem maður þakkar fyrir, hafa svo sannarlega sannað gildi sitt. Við eigum í höggi við glæpastarfsemi sem er samofin starfsemi sem tengist og rennur saman í mansal, vændi, klám, eiturlyf og fleira. Þetta er gríðarlega öflug glæpastarfsemi sem teygir anga sína um allan heim og að baki henni standa jafnvel fjölþjóðlegir glæpahringir. Við verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur á Íslandi til að vinna gegn því og frumvarpið um bann á vændiskaupum er einn merkur þáttur í því starfi. Herra forseti. Ég legg til að báðum málum verði vísað til allsherjarnefndar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Flutningsmenn þessarar tillögu eru hv. þingmenn Framsóknarflokksins, en innan flokksins hefur á undangengnum vikum og mánuðum verið unnið mjög markvisst að því að leita leiða að því markmiði okkar að koma til móts við það erfiða ástand sem blasir við íslensku atvinnulífi og íslenskum almenningi. Þessi tillaga gerir ráð fyrir því að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að útfæra og koma til framkvæmdar eftirfarandi aðgerðum til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Þær eru í 18 liðum og mun ég gera nánar grein fyrir hér á eftir. Herra forseti. Eftir fall bankakerfisins í byrjun október 2008 hefur skapast ástand í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar sem verður að bregðast við af öllu afli. Við óvenjulegar aðstæður eins og nú eru þarf að beita óhefðbundnum aðgerðum sem þessi tillaga felur í sér. Minnihlutaríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tók til starfa 1. febrúar 2009. Framsóknarflokkurinn hefur heitið því að verja minnihlutaríkisstjórnina vantrausti á Alþingi og setti fyrir því tiltekin skilyrði. Í því fólst fyrst og fremst að þá strax yrði ráðist í efnahagslegar aðgerðir í þágu heimila og atvinnulífs. Framsóknarflokkurinn var þeirrar skoðunar að ekki mætti bíða með aðgerðir til að forða þjóðinni frá frekari áföllum en orðið höfðu. Þegar tillaga þessi er lögð fram á Alþingi er liðinn rúmlega einn mánuður frá því að minnihlutaríkisstjórnin tók til starfa og telja framsóknarmenn að ríkisstjórnin hafi ekki ráðist í þær nauðsynlegu og aðkallandi aðgerðir sem voru forsendur þess að ríkisstjórnin var mynduð með atbeina Framsóknarflokksins. Af þeim ástæðum er þessi þingsályktunartillaga lögð fram sem framlag Framsóknarflokksins til þess að ráðist verði í raunverulegar aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs og skapa forsendur til endurreisnar efnahagslífinu. Hér á eftir er gerð grein fyrir einstökum liðum tillögunnar, en eins og ég sagði gerum við tillögu um 18 aðgerðir sem eiga að koma til móts við bráðavanda heimilanna í landinu og íslensks atvinnulífs. Í fyrsta lagi leggjum við til að vextir verði lækkaðir í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Reyndar er það svo að formaður Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hefur átt viðræður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn með rökstuðningi okkar framsóknarmanna um hvers vegna það er þjóðhagslega mjög brýnt að hefja vaxtalækkunarferli. Þær viðræður eru reyndar bundnar trúnaði en Framsóknarflokkurinn hefur unnið mjög ítarlega greinargerð og rökstuðning fyrir því af hverju við eigum að hefja stýrivaxtalækkun nú þegar. Það segir sig sjálft í 18% verðbólgu brennur eigið fé atvinnulífsins upp og heimilin, sem eru mörg hver skuldsett, glíma við gríðarlega háar byrðar vegna skulda sinna og þess vegna er brýnt að við ráðumst í þetta. Í öðru lagi leggjum við til að lífeyrissjóðum verði veitt heimild til gjaldeyrisviðskipta. Lífeyrissjóðir eiga miklar eignir erlendis og þarf að gera þeim kleift að selja erlendar eignir og fjárfesta innan lands, kjósi þeir svo, með því að heimila þeim að eiga gjaldeyrisviðskipti. Þannig gætu lífeyrissjóðir landsins keypt krónur á hagstæðum kjörum af þeim erlendu aðilum sem eiga krónueignir hér á landi og vilja selja þær. Lífeyrissjóðirnir gætu með þessu móti selt minni hluta erlendra eigna sinna fyrr en ella fyrir sama magn af krónum og þannig nýtt ástandið sér til hagsbóta. Í þriðja lagi leggjum við til að nú þegar verði samið við erlenda eigendur krónueigna. Talið er að erlendir aðilar eigi eignir í íslenskum krónum sem nemi 350–500 milljörðum kr. Við þess aðila þarf að ræða og við þessa aðila þarf að semja þannig að hægt sé fyrr en síðar að aflétta þeim gjaldeyrishöftum sem síðasta ríkisstjórn lagði á síðasta haust. Við leggjum í fjórða lagi til að settur verði á fót uppboðsmarkaður með krónur en létta má þrýstingi á krónuna umfram það sem náð verður með fyrrgreindum aðgerðum með því að Seðlabankinn setji á fót uppboðsmarkað með íslenskar krónur. Það mun jafnframt flýta fyrir því að gjaldeyrishöft verði afnumin án þess að hafa í för með sér stórfellda veikingu krónunnar með tilheyrandi vanda fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Í fimmta lagi leggjum við til að lokið verði við stofnun nýju bankanna fyrir 1. apríl 2009, sem er lykilforsenda þess að bankakerfið geti starfað með eðlilegum hætti, sem er nauðsynlegt til að bankakerfið geti sinnt heimilunum og ekki síst atvinnulífinu. Við framsóknarmenn höfum hér á vettvangi þingsins lýst yfir miklum áhyggjum yfir því hversu mikill seinagangur virðist vera í því að ljúka við stofnefnahagsreikninga bankanna. Þeir munu ekki fyrr geta hafið eðlilega starfsemi gagnvart heimilunum og fyrirtækjunum. Í sjötta lagi leggjum við til að kröfuhafar fái hlut í nýju bönkunum. Með setningu neyðarlaga á Alþingi þann 6. október 2008 voru innlán gerð rétthærri öðrum skuldum bankanna og bönkunum skipt í gamla og nýja banka. Sá gjörningur gæti hæglega bakað ríkinu gríðarmikla skaðabótaskyldu. Til að koma til móts við kröfuhafa má færa þeim hlutafé í nýju bönkunum sem nemur skerðingu krafna þeirra. Með þessu móti færu einnig saman hagsmunir ríkisins og íslensks efnahagslífs annars vegar og kröfuhafa hins vegar við uppbyggingu bankanna. Kröfuhafar sæju sér hag í því að færa eignir úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju á lægra verði í því augnamiði að styrkja nýju bankana. Ríkið legði svo inn eigið fé og fengi hlutabréf í samræmi við það. Í sjöunda lagi leggjum við til að sameining og endurskipulagning banka og fjármálastofnana verði hafin. Við höfum spurt forustumenn ríkisstjórnarflokkanna út í hvaða hugmyndir menn hafi í ríkisstjórn Íslands, m.a. um framtíð sparisjóðanna, um fyrirkomulag á íslenskum fjármálamarkaði þar sem ríkið á orðið það að 90% leyti. Hvað ætlar ríkisstjórnin sér í þeim efnum? Við teljum að sameining tveggja ríkisbanka gæti verið fýsilegur kostur. Einnig mætti sameina einn ríkisbanka fjármálastofnun eða stofnunum í einkaeigu, sparisjóðum eða bönkum. Í áttunda lagi leggjum við til að ríkið ábyrgist lán til skamms tíma á milli banka. Millibankamarkaður með krónur hefur nánast lagst af eftir bankahrunið í október 2008. Það er verulegt áhyggjuefni, herra forseti. Ein afleiðing þess er að fjármálastofnanir þurfa að liggja með meira reiðufé í sjóðum. Það fé liggur því ónotað og bankarnir geta síður lánað fyrirtækjum fé til skemmri tíma vegna þess. Það sem atvinnulífið kallar á í dag er fjármagn. Því miður er mikil tregða í íslensku bankakerfi við að veita íslensku atvinnulífi þann stuðning sem það þarf. Á meðan segja fyrirtækin upp starfsfólki sínu í röðum, við horfum upp á eitt mesta atvinnuleysi um áraraðir og allt stefnir í að hátt í 20 þúsund Íslendingar verði atvinnulausir innan skamms. Við þessu þarf að bregðast, hæstv. forseti. Í níunda lagi leggjum við til að aukning peningamagns verði í umferð. Eftirspurn í hagkerfinu er í algjöru lágmarki. Verðbólgan stafar fyrst og fremst af mikilli veikingu krónunnar síðastliðið ár. Til að örva eftirspurnina þarf að auka peningamagn í umferð eins og gert hefur verið víðast hvar á Vesturlöndum. Slíkt má til dæmis gera með því að setja upp sjóð sem kaupir eignir af bönkum fyrir ríkisbréf. Í tíunda lagi leggjum við framsóknarmenn til að heimilt verði að skrá hlutafé í erlendri mynt. Fái hlutafélög heimild til skráningar hlutafjár í erlendri mynt mun það styðja við erlenda fjárfestingu. Enn fremur mun það treysta innlendan hlutafjármarkað og veitir svo sannarlega ekki af því. Í ellefta lagi leggjum við til að drög að fjárlögum til ársins 2012 verði gerð og það verði farið í þá vinnu hið fyrsta í ljósi þeirra gríðarlegu breytinga sem hafa orðið á umhverfi ríkissjóðs. Í tólfta lagi leggjum við til að samráðsvettvangi verði komið á fót með útflutningsfyrirtækjum og öðrum atvinnugreinum. Við leggjum til að það verði gert með þeim hætti að komið verði á fót formlegum samráðsvettvangi ríkisstjórnarinnar með helstu útflutningsfyrirtækjum og útflutningsatvinnugreinum í því augnamiði að koma í veg fyrir að starfsemi einhverra þeirra fari úr landi, til að örva starfsemi þeirra til lengri tíma og skemmri og leita leiða til að raunvöxtur útflutningsatvinnugreina verði sem mestur. Í þeirri vinnu sem Framsóknarflokkurinn vann sem endurspeglast í þeim 18 tillögum sem við ræðum hér á vettvangi þingsins fóru sérfræðingar út á akurinn, ræddu við forsvarsmenn íslensks atvinnulífs og satt best að segja kom þeim mörgum á óvart að fulltrúi frá íslenskum stjórnmálaflokki væri kominn á skrifstofu til þeirra til þess að ræða um hvaða aðgerðir þeir sæju til þess að koma til móts við íslenskt atvinnulíf. Núverandi ríkisstjórn og fyrrverandi ríkisstjórn hafa ekki leitað nægilega samráðs til þess að koma til móts við þarfir íslensks atvinnulífs. Það er á þeim samtölum og tillögum sem við byggjum málflutning okkar hér á Alþingi. Í þrettánda lagi leggjum við til að ríkið verði bakhjarl vegna fjármögnunar útflutnings. Mörg útflutningsfyrirtæki eiga í vanda m.a. vegna þess að tryggingar útgefnar af íslenskum bönkum eru ekki viðurkenndar erlendis. Við þessu þarf að bregðast. Í fjórtánda lagi leggjum við til aukinn stuðning við rannsókna- og þróunarstarf. Í fimmtánda lagi leggjum við til aðgerðir til að örva fasteignamarkaðinn. Í sextánda lagi leggjum við til að stimpilgjöld verði afnumin, og þá m.a. til þess að örva fasteignamarkaðinn. Í sautjánda lagi leggjum við til að þeim sem eiga óskattlagðar eignir erlendis, sem ekki hefur verið gerð grein fyrir, verði gefinn kostur á að gefa þær upp og greiða af þeim skatta auk vaxta og hugsanlegrar sektar, innan ákveðins frests, og gera þar með hreint fyrir sínum dyrum. Um leið fari fram rannsókn á eignum Íslendinga erlendis og í kjölfarið verði þeir sem ekki gáfu upp skattskyldar eignir beittir viðurlögum. Benda má á að bæði Þjóðverjar og Bretar hafa farið þessa leið. Þessari aðgerð verði komið til framkvæmdar fyrir 1. mars árið 2010. Og síðast en ekki síst leggjum við til í átjánda lagi að ráðist verði í niðurfellingu á hluta af skuldum heimila og atvinnufyrirtækja. Þess má geta að ýmsir aðilar hafa komið fram með hugmyndir sínar um niðurfærslu skulda. Þar get ég nefnt aðila úr Sjálfstæðisflokki og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem hafa lagt til að menn fari í niðurfærslu á skuldum íslenskra heimila. Þau 20% sem við leggjum til að verði niðurfærð af skuldum heimila og fyrirtækja getum við fært til samræmis við verðbólgu síðustu 18 mánaða. Hvers á einstaklingur að gjalda sem keypti íbúð fyrir 18 mánuðum og hefur horft upp á lánið sitt hækka um 20% á tímabilinu? Er það víst að sá einstaklingur hafi gert ráð fyrir því hruni og þeirri óðaverðbólgu sem geisað hefur í íslensku samfélagi á undanförnum 18 mánuðum? Ég spyr. Á það að vera þannig, herra forseti, að einungis þeir sem óvarlega fóru, fjárfestu mikið og eru þess vegna margir hverjir tæknilega gjaldþrota í dag, fái niðurfærslu á skuldum sínum? Á íslenskur almenningur, sem horfist í augu við gríðarlegt tekjutap, gríðarlegt atvinnuleysi, ekki að njóta neins heldur einungis stórgrósserar sem eru nú þegar að kaupa íslensk fyrirtæki gegn gríðarlegum afskriftum?  Ætla menn ekki að koma til móts við hina venjulegu fjölskyldu sem sér einfaldlega ekki fram úr vandamálum sínum, eða ætla menn að gera eins og Samfylkingin hefur lagt til, að greiðslumeta hvert einasta heimili og hvert einasta fyrirtæki í landinu? Hvaða tíma halda hv. þingmenn að það taki að greiðslumeta öll heimili í landinu? Við verðum komin á aðra hliðina þegar því verki verður lokið. Við höfum varað við því, við framsóknarmenn, að verði ekki gripið til róttækra aðgerða í því umhverfi sem við okkur blasir getur verið hætta á kerfishruni. Ætli menn að fljóta sofandi að feigðarósi og vera með einhverjar smáskammtalækningar gagnvart fyrirtækjum og heimilum getur farið illa. Það þarf róttækar aðgerðir í efnahagsmálum Íslendinga í dag. Ég vil geta þess hér í fyrri ræðu minni að ég lét hafa samband við fulltrúa allra flokka í efnahags- og skattanefnd til þess að koma og ræða þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram. Framsóknarflokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn á Alþingi sem hefur ráðist í þá vinnu að móta heildstæðar lausnir og aðgerðir fyrir heimilin og fyrirtækin. Ég krefst þess að fulltrúar annarra stjórnmálaflokka komi í þessa umræðu. Annars lít ég á það sem merki um ótta, málefnalegan ótta, vegna þess að enginn annar stjórnmálaflokkur á Alþingi hefur lagt fram þingsályktunartillögu um aðgerðir til bjargar 

Virðulegur forseti. Hér eru til umræðu hugmyndir framsóknarmanna um hvernig megi taka fyrsta skrefið í þeirri viðleitni að koma til móts við tugþúsundir fjölskyldna í landinu. Það er gert vegna þess að þjóðin hefur ekki, síðan löngu fyrir þarsíðustu aldamót, séð það svartara og hér hefur skapast alvarlegt og mjög óvenjulegt ástand sem bregðast þarf við með óvenjulegum aðgerðum. Hér hefur orðið stórslys og þá duga ekki plástrar. Mestu máli skiptir að koma í veg fyrir frekari slys, en huga þarf að slösuðum, veita þeim fyrstu hjálp og koma þeim undir læknishendur. Þá fyrst er rétti tíminn til þess að sópa saman glerbrotum og hreinsa til á vettvangi og að lokum að reyna að átta sig á því hvað gerðist. Þessi forgangsröðun virðist hafa vafist fyrir mörgum sem ættu að hafa tekið stjórnina á vettvangi og höfðu í raun það hlutverk. Vettvangsstjórarnir, veifandi plástrum, hafa verið uppteknir við að bera hver annan sökum, ákveða hver þeirra á að hringja á sjúkrabíl og einhverjir eru farnir að sópa saman glerbrotum á meðan sjúklingarnir liggja stórslasaðir. Líf sumra þeirra er að fjara út og margir eru enn í lífshættu. Framsóknarmenn hafa staðið á hliðarlínunni undanfarið með vaska sveit ungra, metnaðarfullra og óþreyttra liðsmanna og gott eitt lagt til. Fyrst var frumvarpið um stjórnlagaþing til að koma á starfhæfu og lýðræðislegu stjórnkerfi og svo nú tillögur um aðgerðir í efnahagsmálum sem einmitt eru til þess ætlaðar að koma í veg fyrir frekara slys. En vettvangsstjórarnir standa enn og veifa plástrunum sínum. Ekki er búið að tryggja slysstaðinn og frekari slys eru yfirvofandi. Hér er gert ráð fyrir almennum uppbyggingaraðgerðum, svo sem að vextir verði lækkaðir, samið verði við erlenda eigendur krónubréfa, lokið verði við stofnun nýju bankanna, að farið verði í sameiningu og endurskipulagningu banka og fjármálastofnana, að lögð verði drög að fjárlögum til ársins 2012, að komið verði á samráðsvettvangi með útflutningsfyrirtækjum og atvinnugreinum, að stimpilgjöld verði afnumin, að ráðist verði í aðgerðir til að örva fasteignamarkaðinn og fleira mætti nefna í þeim dúr. Til viðbótar er einnig um að ræða aðgerðir sem varða niðurfellingu skulda um 20%. Það er til að koma í veg fyrir að snjóflóðið fari af stað. Hengjan er að bresta og það vita þeir sem séð hafa til snjóflóða að þau verða ekki stoppuð í miðri brekku. Sértækar aðgerðir um skoðun á hverju einasta máli, hverri einustu fjölskyldu og hverju einasta fyrirtæki í landinu eru ekki í boði. Við höfum ekki þann tíma. Þeir sem gerst til þekkja fullyrða að það muni taka allt að tvö ár að meta þau mál sem nú þegar eru mæld í metrum og kílóum en ekki stykkjum. Hér er um að ræða lausn sem kemur í veg fyrir að hengjan bresti. Fari hún af stað tekur hún miklu meira með sér og sogar til sín miklu meira en óhætt er að taka áhættu með og meira en verja þarf til að koma í veg fyrir flóðið. Sem betur fer bætast fleiri og fleiri virtir hagfræðingar, sem hafa kynnt sér þessar tillögur vandlega, í hóp þeirra sem taka undir þær. Ég verð að viðurkenna að ég varð að lesa þær aftur og oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, horfa á þær í samhengi og máta þær við fyrirliggjandi upplýsingar um ástandið til að sjá mikilvægi þeirra. Nú ber svo við að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru staddir hérlendis fyrir skemmstu til að meta efnahagsástandið og hvernig ríkisstjórninni hefur tekist til með fyrirætlanir sínar. Á fundi með formanni Framsóknarflokksins og fleirum lýstu þeir mikilli ánægju með þessar tillögur. Ekki síst vegna þess að þær eru raunhæfar og framkvæmanlegar. Aðrar tillögur sem gera sama gagn hafa ekki komið fram þó að þjóðin hafi beðið svo mánuðum skiptir. Það er reyndar undarlegt að talsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi skipt um skoðun áður en hann veifaði bless á þeim forsendum að hann yrði að styðja sitjandi ríkisstjórn án þess að greiða annan hluta lánsins frá sjóðnum. Sögunni fylgdi að enn stæðu nokkur tæknileg atriðið út af borðinu. Í viðræðum í þinginu í gær upplýsti hæstv. fjármálaráðherra að eitt þessara atriða væri skuldastaða ríkissjóðs. Maður veltir því þá fyrir sér hvort það geti verið að efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar sem beðið er eftir, og beðið og beðið, geti verið ástæða þess að annan hluta lánsins vantar enn þá og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn treysti sér ekki til þess að afhenda núverandi stjórnvöldum þennan hluta og hugsanlega dregst það fram yfir kosningar. Getur verið að hugmyndaskortur ríkisstjórnarinnar og sú staðreynd að hugmyndum okkar framsóknarmanna hefur verið hafnað án þess að lögð séu fram gild rök verði þessari þjóð að falli? Sértækar aðgerðir og skoðun á hverju máli fyrir sig er ekki tæk leið. Menn hafa ekki þann tíma sem til þarf. Hættuástandið brast á í nóvember og fjölskyldurnar og fyrirtækin geta ekki beðið lengur. Stundum þarf að aflima fólk sem hefur veikst og slasast. Ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við það að sjúklingurinn deyr ef ekki verður ráðist í raunverulegar og róttækar aðgerðir strax til að koma í veg fyrir frekara slys. Sjúklingur sem verið er að beita hjartahnoði á vettvangi hefur ekkert gagn af því ef 18 hjóla trukkur ekur yfir hann á meðan á björgunaraðgerðum stendur. Ljóst er að þessar aðgerðir eru aðeins fyrsta skrefið í viðamiklum og róttækum aðgerðum sem ráðast þarf í, ekki seinna en strax.

Herra forseti. Þetta var mjög myndlíkingarík ræða og af því að Framsóknarflokkurinn er nú guðfaðir ríkisstjórnarinnar hlýtur hann náttúrlega að bera ábyrgð á henni. Hv. þingmaður líkti þessu við slys. Við skulum hugsa okkur að þrír lendi í slysi og að þrír aðstoðarmenn eða hjálparmenn séu á staðnum í hjálparsveitinni og fimm áhorfendur. Það sem Framsóknarflokkurinn ætlar að gera er að skófla öllu liðinu á sjúkrahús, láta skera af þeim lappirnar o.s.frv. Ég veit ekki hvort það er mjög gáfulegt. Hv. þingmaður sagði líka að það sem stæði í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum væri skuldastaða ríkissjóðs. Samt er hér verið að leggja til að skuldastaðan verði aukin, með Íbúðalánasjóði og öðru, upp á hundruð milljarða. Halda menn að það standi ekki dálítið í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Svo er það spurning hvenær þetta á að taka gildi. Spurningin er sú hvort að einhver maður geti nú farið í banka, tekið 100 millj. kr. lán, lagt það inn á bankabók, sem er sett að veði fyrir láninu og það alveg gulltryggt, og fengið 20 millj. kr. afslátt af öllu saman.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Ef málið væri svo einfalt að sjúklingarnir væru þrír, hjálparmennirnir þrír og áhorfendurnir fimm þá værum við ekki að ræða þessa hluti hér og nú. Við erum að tala um tugþúsundir heimila og fyrirtækja í landinu sem eru við það að fara á hausinn og ég held að hv. þingmaður viti það sjálfur að kerfið ræður ekkert við að afgreiða hvert og eitt slíkt mál. Hv. þingmaður talaði líka um það sem ég minntist á í ræðu minni, að ástæðan fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði ekki greitt út annan hluta lánsins væri sú að skuldastaða ríkissjóðs væri óörugg. Hún kemur þessu máli ekkert við og hv. þingmaður veit það líka. Það sem byggt er á í þessum tillögum er einfaldlega það að búið er að afskrifa þessi lán. Lánasöfnin voru tekin yfir í nýju bankana, með allt að 50% afskriftum. Það liggur reyndar ekki fyrir endanleg tala í því, en allt að 50% afskriftum og þar sem búið er að afskrifa lánin um helming, þá ætti að vera borð fyrir báru vegna þess að nýju bankarnir græða heldur ekkert á því ef fólk hættir að borga af lánunum sínum vegna þess að það hefur einfaldlega ekkert upp á sig. Hvenær þessar tillögur eiga að taka gildi, með 20% niðurfellinguna, hv. þm. Pétur Blöndal vildi fræðast um það. Ég held að það hljóti að geta orðið samningsatriði á milli mín og hans, ef hann styður þessar tillögur. Ég mundi halda að hrunið væri sá tímapunktur sem við horfum til.

Herra forseti. Íbúðalánasjóður á um 400 milljarða í verðtryggðum lánum til íbúða. Ef lækka á það um 20% þá eru það 80 milljarðar.  Síðan eru það bankarnir. Afskriftasjóðurinn? Bankamenn vita nákvæmlega hvað það er. Það er engin eign í honum. Það er engin eign í afskriftasjóði, og að láta sér detta í hug að erlendu kröfuhafarnir, sem tapað hafa þúsundum milljarða hér á Íslandi, vilji tapa hundruð eða tvö hundruð milljónum í viðbót.

Þeir gætu tapað öllu.

Það er alveg út í hött. Könnun sem gerð hefur verið hjá ASÍ sýndi að 7% þeirra sem tóku þátt í henni höfðu misst vinnuna að einhverju eða öllu leyti og 14% höfðu lækkað í launum. Það segir mér að á þeim tímapunkti sem könnunin var gerð höfðu tæplega 80% þjóðarinnar hvorki orðið fyrir tekjumissi né lækkun launa. Þeir höfðu reyndar orðið fyrir lækkun launa vegna verðbólgu en það át upp hækkun launa síðustu tveggja ára um það bil. Þannig að 80% þjóðarinnar á þeim tíma, kannski eru það 70% núna, höfðu ekki orðið fyrir neinum áföllum. En það á að setja alla á spítala. Það á að lækka skuldirnar hjá öllum, líka hjá þeim sem ekki hafa misst vinnuna og ekki hafa lækkað í launum. Það mun kosta óhemjumikla peninga og venjulegt fólk veit að það er einhver sem borgar. Það veit venjulegt fólk. Ég held að það sé engin stórhætta á kerfishruni þó að 30% þjóðarinnar séu í einhverjum vandræðum og kannski 10% í mjög miklum, þeir sem eru orðnir atvinnulausir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal vitnar hér í tölur sem varða þann hluta þjóðarinnar sem tilheyrir ASÍ.

Nei.

- Hv. þingmaður minntist á ASÍ og talaði um að 7% félagsmanna hefðu misst vinnuna og 14% hefðu lækkað í launum, ef ég tók rétt eftir. Ég held að þessar tölur séu kannski hærri ef aðrir hópar í samfélaginu eru skoðaðir. Hann talaði sérstaklega um Íbúðalánasjóð og hv. þingmaður veit að þegar búið er að afskrifa skuldir um 50%, en gert er ráð fyrir að 80% af þeim fáist greidd,  Eins og ég sagði áðan þá eru sífellt fleiri hagfræðingar, bæði íslenskir og erlendir, að snúast á sveif með framsóknarmönnum. Þeir sjá að þessar aðgerðir eru vissulega róttækar en þetta eru aðgerðir sem þarf að ráðast í strax. Að öðrum kosti blasir við kerfishrun og ég held að hvorki ég sjálf, hv. þm. Pétur H. Blöndal eða aðrir græði nokkurn skapaðan hlut á því.

Herra forseti. Ég vil lýsa furðu minni á því að við skulum vera að ræða átján tillögur Framsóknarflokksins, um úrbætur á vanda heimila og fyrirtækja, og hér séu einungis fimm þingmenn í salnum. Ég auglýsi eftir þingmönnum Samfylkingarinnar sem hafa á bloggi, í blaðagreinum, í sjónvarps- og útvarpsviðtölum gagnrýnt þessar tillögur. Ég vil eiga orðastað við þingmenn Samfylkingarinnar og í raun og veru þingmenn allra flokka. Við höfum kallað eftir heildstæðri stefnu þeirra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi. Hvaða stefnu hafa þeir? Það þýðir ekki að gagnrýna án þess að segja neitt annað. Ég fer þess því á leit, hæstv. forseti, að þingmönnum í efnahags- og skattanefnd eða öðrum þingmönnum verði gerð grein fyrir því að hér fer fram mjög mikilvæg umræða um málefni heimilanna og málefni fyrirtækjanna. Ég geri einfaldlega þá kröfu að betur sé mætt í þingsal þegar slík umræða fer fram en svo að hér sitji einungis fimm þingmenn.

Forseti hefur í sjálfu sér ekki það vald að kalla þingmenn til þingfundar. Ef óskað er eftir því að fresta umræðunni og taka hana upp síðar, í von um að fleiri sitji hér þá, getur forseti orðið við því.

Herra forseti. Það er brýnt að þetta mál fari hið fyrsta til nefndar þannig að aðilar í samfélaginu geti komið með ábendingar, stuðning eða jafnvel andstöðu, við þær tillögur sem við höfum hér lagt fram. Ég legg mikla áherslu á að þetta mál klárist í kvöld. Bón mín til hæstv. forseta var sú að þingmönnum yrði gerð grein fyrir því að hér fer fram mjög alvarleg umræða um málefni heimila og fyrirtækja. Þegar fjöldagjaldþrot fyrirtækja blasa við og fólk er unnvörpum að missa húsin sín sýna þingmenn ekki þá lágmarksvirðingu að senda fulltrúa þingflokka sinna til umræðunnar. Þetta er óboðlegt. Þetta er vanvirðing við vanda heimila og fyrirtækja. Ég fer fram á það við hæstv. forseta að hann geri fulltrúum og formönnum þingflokka sem sæti eiga hér á Alþingi grein fyrir því að þessi mikilvæga umræða eigi sér hér stað og að við framsóknarmenn gerum þá kröfu að fulltrúar allra þingflokka komi að henni. Það er ekki eins og ástandið úti í samfélaginu sé eðlilegt. Það hefur orðið hrun og við þurfum að ræða þessi mál. Við þurfum að ræða þær tillögur 

Herra forseti. Það getur vel verið að hv. þingmanni finnist þetta mál gríðarlega mikilvægt en svo getur verið að öðrum finnist það ekki.  Það er alveg ótrúlegt að bjóða upp á afskriftir upp á fleiri hundruð milljarða án þess að farið sé í einstakt mál. Mér fannst hæstv. forsætisráðherra skjóta þetta mál mjög snyrtilega niður um daginn, á glæsilegan hátt. 
            

Herra forseti. Í þingsköpum Alþingis, sem eru lög, stendur í 53. gr. 1. mgr.: „Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina.“

Forseta er kunnugt um þessar reglur þingskapa en hefur ekki vald til að kalla menn inn í þingsal við hverja umræðu fyrir sig. Dagskrá hefur legið fyrir í sólarhring og öllum hefur verið ljóst að þessi umræða færi fram og það er val þingmanna hvort þeir ætla að taka þátt í henni eður ei.

Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Þetta eru á margan hátt mjög góðar tillögur, ég get tekið undir það. Reyndar hefur verið farið í heilmikið af aðgerðum í allt haust. Fyrrverandi forsætisráðherra, hv. þm. Geir H. Haarde, nefndi hundrað punkta sem farið hefði verið í á hundrað dögum. Þannig að mikið hefur áunnist í þessum efnum og skal ekki vanvirða það. Búið er að setja lög um greiðsluaðlögun lána, lög um mildilega aðför að skuldurum sem lenda í vandræðum o.s.frv. Ég ætla ekki að telja það allt upp. En hér hefur einn þingflokkur, Framsóknarflokkurinn, lagt á sig mikla vinnu við að koma með tillögur og þær eru margar alveg umræðuhæfar. Þeir kvarta reyndar yfir því að ríkisstjórnin hafi lítið gert en þeir eru nú guðfeður hennar þannig að þeir bera að því leyti ábyrgð á henni. Ég hugsa að þessi ríkisstjórn hefði aldrei verið mynduð nema vegna þess að Framsóknarflokkurinn stakk upp á því. „1. Vextir verði lækkaðir í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.“ - Ég held að þetta sé alveg sjálfgefið. Ég held að verðbólga muni lækka það mikið. Ég nefndi það í ræðu fyrr í dag að verðbólguhraðinn var tæplega 30% í október, 20% í nóvember -þetta er nú samkvæmt minni - aftur 20% í desember og svo 7% í janúar. Verðbólguhraðinn í febrúar var 6% og ég reikna með því að um næstu mánaðamót verði hann 3%. Þannig að verðbólguhraðinn fer mjög hratt lækkandi. Gengisvísitalan hefur líka þróast mjög vel. Gengið var byrjað að falla fyrir ríkisstjórnarskiptin og hefur reyndar hækkað mikið síðustu tvo daga vegna þess að ein greiðsla á jöklabréfunum er í dag, það þarf að borga út 5 milljarða. En svo kemur útflutningurinn og bjargar þessu við á næstu dögum þannig að gengið mun aftur styrkjast. Það þýðir að verðbólgan lækkar, verðtryggðu lánin jafnvel lækka. Ég hugsa að það verði verðhjöðnun og erlendu gengistryggðu lánin verða bærilegri, þau voru orðin gjörsamlega óbærileg. Ég reikna með því fastlega að stýrivextir verði lækkaðir. Þeir voru réttir í verðbólgunni þegar verst lét en eru nú orðnir mjög háir, raunvextir. Ég reikna með því að þeir verði lækkaðir niður í 8% eða 10% og jafnvel neðar en það við næstu ákvörðun, annað væri skrýtið. „2. Lífeyrissjóðum verði veitt heimild til gjaldeyrisviðskipta.“ - Ég sé nú ekki alveg þörfina á því en ég held að það sé ágætt fyrir lífeyrissjóðina að hafa átt þessar erlendu eignir þó að þær hafi að einhverju leyti hrunið með verðbréfahruninu út um allan heim. „3. Samið verði við erlenda eigendur krónueigna.“ - Það er verið að reyna að gera þetta en þetta er mjög erfitt vegna þess að það eru sennilega um tugþúsundir aðila sem eiga bréfin þó það séu stórir aðilar sem sjá um þau, stórir bankar. Þetta er skynsamlegt. „4. Settur verði á fót uppboðsmarkaður með krónur.“ - Strax eftir hrunið lagði ég til að tekið yrði upp tvöfalt gengi, annars vegar vöruskiptagengi og hins vegar uppboðsgengi. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði þvert nei við því. Ég lagði þetta til formlega við Seðlabankann en það var sagt þvert nei við því. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn samþykkir ekki tvöfalt gengi þannig að sá draumur er úti.  „5. Lokið verði við stofnun nýju bankanna fyrir 1. apríl 2009.“ - Þetta er náttúrlega spurning um hvað menn geta unnið hratt og hve vel gengur að meta þessar eignir og alveg sérstaklega hve vel gengur að mynda þennan sjóð sem menn ætla að ganga í og ausa úr, þ.e. varasjóðinn fyrir kröfunum. „6. Kröfuhafar fái hlut í nýju bönkunum.“ - Þeir vilja það ekki. Bankar í Evrópu vilja ekki hlutafé í banka á Íslandi. Þeir vilja ekki eignast hlut í nýju bönkunum. Ég held að það hafi á það reynt.

Af er það sem áður var.

Það getur vel verið. En í núverandi stöðu er ekki mikill vilji hjá þeim til þess að eignast hlut en þetta þarf kannski að skoða enn frekar. „7. Unnið verði að sameiningu og endurskipulagningu banka og fjármálastofnana.“ - Það er spurning þegar ríkið á þrjá banka hvort ekki sé hægt að sameina tvo þeirra og kannski sameina einn þeirra við Íbúðalánasjóð o.s.frv. Þannig að ég get alveg tekið undir það. „8. Ríkið ábyrgist lán til skamms tíma á milli banka.“ og „13. Ríkið verði bakhjarl vegna fjármögnunar útflutnings.“ - Ég hef efasemdir um þetta hvort tveggja. Það er nefnilega ekki á bætandi hvað varðar skuldastöðu og ábyrgðir ríkissjóðs. Menn þurfa að vera mjög varkárir í því að hlaða of miklu á ríkissjóð því að hann hefur takmarkaða getu og við skulum reyna að halda honum tiltölulega hreinum. „9. Peningamagn í umferð verði aukið.“ - Það er kannski ágætt að dæla út einhverjum peningum en ég held að sparnaðarviljinn sé orðinn svo mikill hjá þjóðinni og eyðslugleðin svo lítil að erfitt verði að koma því í gang aftur. Enda sé ég ekki alveg tilgang með því, því að það er mjög gott að hafa minni innflutning en verið hefur. „10. Veitt verði heimild til skráningar hlutafjár í erlendri mynt.“ - Þetta er eflaust gott en ég sé það ekki sem meginmál. „11. Gerð verði drög að fjárlögum til ársins 2012.“ - Þetta er mjög gott og þyrfti endilega að gera, óháð þessari kreppu. Það er ekki verra núna að almenningur og allir viti hvað ríkissjóður skuldar. „12. Komið verði á fót samráðsvettvangi með útflutningsfyrirtækjum og atvinnugreinum.“ - Þetta er mjög gott. Þetta er bráðnauðsynlegt og þyrfti að gera meira. Ég var búinn að ræða 13. liðinn. „14. Stutt verði við rannsókna- og þróunarstarf.“ - Þetta er ágætt en ég hef alltaf trú á því að nýsköpunin spretti af sjálfu sér hjá einstaklingum og opinberir aðilar geti ekki stuðlað að nýsköpun. „15. Fasteignamarkaðurinn verði örvaður.“ - Eflaust er hægt að gera ýmislegt þar og þyrfti kannski að gera til þess að koma honum í gang aftur en það er náttúrlega gífurlegur fjöldi af íbúðum sem er til sölu. „16. Stimpilgjöld verði afnumin.“ - Ég hef löngum lagt til að stimpilgjöldin verði afnumin þannig að það er ljúfur söngur í mínum eyrum. „17. Skattar verði lagðir á eignir erlendis“ - sem gefa mönnum upp sakir. Þetta var reynt í Suður-Afríku og gafst vel. Hér er bent á að bæði Bretar og Þjóðverjar hafi gert þetta og mér finnst sjálfsagt að prófa þessa leið. „18. Skuldir verði felldar niður að hluta til bjargar skuldsettum heimilum og fyrirtækjum.“ - Og hefst þá ræða mín, herra forseti. Því miður er mikið liðið á tíma minn. Mér finnst þetta ekki góð tillaga, ég verð að segja eins og er. Eins og ég gat um áðan hefur íbúðaverð lækkað töluvert frá því í október 2007 en fram að því hafði það hækkað óbrotið í fimm, sex eða sjö ár, alveg gífurlega hækkanir og margir búa enn að því. Þeir kannski keyptu íbúð á 20 millj. kr., einbýlishús 2003, og tóku til þess lán. Lánið eiga þeir enn þá, það er kannski 18 millj. kr., en íbúðin fór upp í 50 millj. og hefur lækkað niður í 40 millj. kr. Ef á að fara að lækka þetta lán um 10%, um 2 millj. kr., þá er ég hættur að skilja af því að kaupandinn er enn í dúndurgróða af íbúð sinni. Því er eins varið með alla þá sem keyptu áður en skiptu svo í þessum toppi, þeir búa enn að hagnaðinum af gömlu íbúðinni. Það er eingöngu þeir aðilar sem keyptu sína fyrstu íbúð á síðustu fjórum árum sem eru að tapa. Þá vil ég benda á það að úti á landi hefur það viðgengist í áratugi að fólk sem byggði nýtt hús þar - segjum að fjölskylda á Ísafirði hafi byggt nýtt hús fyrir 20 millj. kr. Daginn eftir að þau fluttu inn í húsið var húsið 10 millj. kr. virði og eiginfjárstaðan mínus 10 millj. kr. Þetta hefur viðgengist úti á landi í fjölda ára og enginn sagt múkk. Nú allt í einu á að rjúka til þegar eignir hafa lækkað um 20–30% á Reykjavíkursvæðinu, þá er það orðið eitthvert meginmál. Herra forseti. Maðurinn sem býr í blokkinni og keypti ekki einbýlishús eins og vinur hans, hann sem keyrir um á litlu dósinni sinni og keypti ekki jeppa fyrir 7 millj. kr. eins og vinur hans, hann sem skuldar núna 1 millj. kr. í staðinn fyrir 100 millj. kr. sem vinurinn skuldar, hann á að fá 200 þús. kall en vinurinn á að fá 20 millj. kr. Ef þetta á að vera réttlæti þá næ ég því ekki. Ég næ ekki svona réttlæti, því miður, herra forseti.

Hugsanlegt hámark.

Hugsanlegt hámark, segja menn nú, já, já. Ég næ því ekki að fara eigi að verðlauna það fólk sem fór sér að voða með eyðslu og bruðli með lækkun á skuldum yfir alla línuna án tillits til þarfa. Og hver borgar? Það er að sjálfsögðu maðurinn í blokkinni, á litlu dósinni. Vegna þess að þetta fellur á skattgreiðendur. Að láta sér detta í hug að erlendir kröfuhafar, sem eru búnir tapa óhemjufé, fari að tapa meiru. Þetta verður á einhvern hátt greitt af íslenskum skattgreiðendum, mun auka skuldbindingu ríkissjóðs og gera enn verra að semja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um lánafyrirgreiðslu þar sem skuldsetning ríkissjóðs verður allt of mikil. Ég gat ekki verið jákvæður í þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal kærlega fyrir að koma inn í þessa umræðu með mjög málefnalegum hætti og fyrir stuðning hans, að mér heyrðist, við langflestar þær tillögur sem við höfum lagt fram. Við hv. þingmaður höfum mjög ólíka sýn á þá aðgerð sem við framsóknarmenn leggjum til, að lækka skuldir heimilanna um 20% eða sem nemur þeirri verðbólgu - því verðbólgubáli, vil ég segja - sem verið hefur hér á landi síðustu 18 mánuði. Skuldabréf íslensku bankanna á erlendri grundu fara á 7–20% af upphaflegu verðgildi þeirra bréfa. Alþjóðasamfélagið hefur sem sagt ekki meiri trú á pappírum íslensku bankanna en 7–20% af verðgildi. Enda er það svo að helmingur af skuldum gömlu bankanna verður færður niður þegar þeir fara yfir í nýju. Það er sem sagt búið að gera ráð fyrir því að afskrifa þurfi lán 50% fyrirtækja og heimila. Eru ekki hagsmunir kröfuhafanna þeir að við forðumst mögulegt kerfishrun? Það er eins og hv. þingmaður láti það ekki hvarfla að sér að hlutirnir geti þróast með þeim hætti að ekkert verði gert og menn ætli að fara í margra mánaða vinnu við að greiðslumeta hvert einasta fyrirtæki í landinu og hvert einasta heimili, eins og Samfylkingin hefur lagt til. Hefur þingmaðurinn virkilega engar áhyggjur af því að á haustmánuðum eða jafnvel á næsta ári, þegar menn eru búnir að fara í gegnum þessa margra kílómetra þykku bunka sem eru málefni heimilanna, hvers einasta heimilis í landinu, verði vandi íslensks samfélags orðinn of mikill, að þá sé það orðið um seinan? Ef eignir allra hér á landi hrynja í verði og ef atvinnulífið verður máttlaust, er það 

Herra forseti. Seðlabankinn er nú að gera könnun á því hvað vandinn er mikill og ekki seinna vænna því að mér sýnist umræðan vera mjög heiftarleg. Menn gera ráð fyrir kerfishruni. Þó að ég hafi nefnt könnun ASÍ sem gerð var, að ég held, á meðal allra Íslendinga um að 20% þeirra hefðu annaðhvort orðið fyrir tekjumissi eða launalækkun, sem segir mér að 80% séu ekki í vandræðum. Þó að staðan hafi versnað síðan - segjum að það séu 30% sem eru í vandræðum þá eru 70% ekki í vandræðum.

Hvernig verður staðan í haust?

Ég hef grun um að við séum núna í toppnum hvað það varðar því að í síðasta mánuði var ekki tilkynnt um neinar hópuppsagnir. Ég held því að við séum nú í verstu stöðunni og hún muni batna héðan í frá, enda ganga spár út á það. Varðandi að búið sé að afskrifa 50%, ég hef ekki séð þær tölur en það á væntanlega við um fyrirtæki sem geta ekki staðið í skilum og þó að skuldirnar séu lækkaðar um 20% munu þau ekki geta borgað þannig að þau verða gjaldþrota hvort sem er. Þá er búið að lækka skuldir hjá öllum hinum sem gátu borgað og hver á að borga það? Það er alveg sama hvernig maður snýr þessu og vendir, þegar menn lenda í vandræðum og þurfa að afskrifa kröfur - að láta sér detta það í hug að sá sjóður sé einhver eign. Halda menn virkilega að þegar bankar mynda sjóð til þess að verjast áföllum að það sé einhver eign og maður geti bara farið að ávaxta þá eign? Það er verið að fella niður kröfur, það er myndaður sjóður til að mæta kröfum sem menn eiga von á því að tapa þannig að það er ekki eign fyrir tíu aura. Að halda að hægt sé að taka hluta af þeirri eign og deila henni út - það er ekki hægt. Þetta verður borgað af skattgreiðendum og þetta mun þýða aukna skattgreiðslu ríkissjóðs sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn mun mótmæla.

Herra forseti. Það er grundvallarmisskilningur hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að þetta komi íslenskum skattgreiðendum við. Erlendir kröfuhafar tapa á fjárfestingum sínum hér á landi og það er hagur þessara kröfuhafa og þeirra sem ekki skulda, m.a. óskuldsettra heimila sem hv. þingmanni er tíðrætt um, að ráðist verði í aðgerðir til að koma íslenska hagkerfinu aftur af stað og forða fjöldagjaldþrotum. Ef stór hluti fólks mun með sama áframhaldi ekki geta staðið undir fasteignalánum og missir húsnæði sitt mun fasteignaverð hér á landi hrynja. Þá lenda fleiri heimili í vandræðum vegna þess að eigið fé þeirra verður neikvætt. Við núverandi aðstæður hafa bankar og stjórnvöld hvorki getu né tíma til þess að greiðslumeta hvert einasta heimili í landinu. Ég vil spyrja hv. þingmann að því enn og aftur: Telur hann enga hættu á því sem við framsóknarmenn höfum talið, að kerfishrun geti orðið, verði lítið eða ekkert að gert, ef menn ætla að taka sér hálft til eitt ár til þess að fara inn í bókhald tugþúsunda íslenskra heimila? Það er hagur erlendra kröfuhafa að við forðum því að kreppan verði enn dýpri en raun ber vitni. Það er hagur erlendra kröfuhafa að við grípum strax til aðgerða. Það er ekki hagur fyrir íslenskt þjóðarbú að hafa stjórnmálamenn sem hafa ekki trú á því að hægt sé að sannfæra erlenda kröfuhafa um það. Ef hæstv. forsætisráðherra er sannfærður um, áður en hann gengur til slíkra viðræðna, að þetta sé ekki hægt skulu menn útiloka það fyrir fram. Þá eru það einfaldlega rangir aðilar - og ég á þá líka við sjálfstæðismenn þar - sem „presentera“ hagsmuni íslensku þjóðarinnar. 

Herra forseti. Það kemur ekki fram í frumvarpinu hvað þessi niðurfelling muni koma til með að kosta. Ég spái því að hún kosti einhver hundruð milljarða. Ef ég hefði hundrað milljarða, herra forseti, mundi ég borga öllum atvinnuleysingjum einar 400 þús. kr. á mánuði, öllum, 20 þúsund manns, ráða þá alla í vinnu í heilt ár. Það yrði miklu betri aðgerð. Ef ég ætlaði mér að nota hundrað milljarða til einhvers mundi ég gera það þannig. Þá mundi ég ráða 20 þúsund manns í vinnu, borga þeim fimm milljónir hverjum og það eru 100 milljarðar. Það er miklu skynsamlegra. Þá er ég búinn að ráðast að rótum vandans og þetta fólk getur þá borgað. Að lækka skuldir allra Íslendinga „holt og bolt “ yfir línuna, fyrirtækja jafnt sem einstaklinga, það líst mér ekki á, fyrir utan það að verið er að mismuna þeim sem voru ráðdeildarsamir, þeir fá ekki neitt, svo ég tali nú ekki um þá sem eru skuldlausir, þeir fá bara ekki baun. Af hverju eru þeir skuldlausir? Af því að þeir keyptu sér ekki einbýlishús eða jeppa. Það er verið að refsa þeim fyrir það, þessum örfáu sem sýndu ráðdeild og hagsýni og tóku ekki áhættu í miklu gleðinni sem greip þjóðina fyrir tveim, þrem árum. Framsóknarmenn ætla sér að verðlauna þetta fólk og láta sér detta í hug að einhverjir erlendir kröfuhafar séu tilbúnir til að borga þetta. Ef þeir vilja borga það til að setja líf í atvinnulífið, sem gæti verið skynsamlegt, gera þeir það með öðrum hætti eins og t.d. með því að hækka örorkubætur eða með því að ráða alla atvinnuleysingja í vinnu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði að ef hann ætti 100 milljarða mundi hann ráða allt atvinnulaust fólk í vinnu í heilt ár. Ég held að hann gleymi að gera ráð fyrir því að það er kviknað í hjá honum og það verður líklega brunnið ofan af honum áður en hann nær að nota þessa peninga. Honum er tíðrætt um að 20% niðurfelling skulda sé ófær leið á þeirri forsendu að erlendu kröfuhafarnir muni ekki samþykkja það. Ég held að við ættum kannski að spyrja þá fyrst. Það liggur fyrir að nýju bankarnir fengu lánasafn gömlu bankanna með verulegum afslætti. Það gildir ekki bara um lán atvinnulífsins, eins og hv. þingmaður lét liggja að hér, heldur lán heimilanna líka. Það er því ekki ríkið sem tapar á skuldaniðurfærslunni heldur erlendu kröfuhafarnir. Fyrir þá er skaðinn þegar skeður og flestir þeirra hafa fært niður íslenskar eignir, margir niður í 0%. Þá vil ég gjarnan spyrja hv. þm. Pétur Blöndal einnar spurningar: Ef hann lánar mér hundraðkall og ég lendi svo í vandræðum og tilkynni hv. þingmanni að ég geti ekki borgað honum nema fimmtíukall til baka, hvort tekur hann fimmtíukallinn eða rekur mig í gjaldþrot og fær ekki neitt? Þetta er bein spurning. Síðan, af því að hv. þingmaður var tiltölulega sanngjarn - og hann er það, sanngjarn og heiðarlegur - þegar hann fór yfir tillögur okkar framsóknarmanna alveg þangað til kom að 20% niðurfellingunni. Þá upplýsti hann um það í fyrri ræðu sinni áðan að hann hefði lagt það til við Seðlabankann að farið yrði í tvöfalda gengisskráningu og að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi hafnað því algjörlega. En þar sem ég veit að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn styður sitjandi stjórnvöld, og það hlýtur að eiga við um Seðlabankann líka, vil ég benda hv. þingmanni á að það var auglýst laust starf í Seðlabankanum ekki alls fyrir löngu.

Herra forseti. Ég hélt við hefðum fengið nóg af stjórnmálamönnum í Seðlabankanum, ég veit því ekki hvernig ég á að taka þessu. Ég fann margt gott í þessum hugmyndum framsóknarmanna  Við ættum að spyrja kröfuhafa. Hefur Framsóknarflokkurinn spurt kröfuhafana hvort þeir séu tilbúnir að afskrifa kröfurnar um 50% þegar þess þarf greinilega ekki. 

Formenn skilanefndanna hafa talað um það.

Ég vil því spyrja hvort hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafi spurt kröfuhafana hvort þeir séu tilbúnir að borga 100–200 milljarða til Íslendinga með því að lækka skuldir allra Íslendinga, bara eins og þeir leggja sig. Ég er viss um að margir Þjóðverjar myndu gjarnan vilja sjá svoleiðis niðurfellingu líka og Hollendingar eða hvar þeir eru. Hv. þingmaður sagði að lánasöfnin hefðu verið flutt yfir með afslætti. Þau eru flutt yfir með afslætti vegna þess að menn reikna með því að hluti þeirra greiðist ekki, t.d. Morgunblaðið. Það eru fyrirtæki sem skulda eitthvað og eru gjaldþrota. Vandinn er sá að þau eru gjaldþrota engu að síður. Þó að skuldirnar lækki um 20% þá dygði það ekki neitt. Sú hugljómun að menn geti lækkað um 20% og svo fari allt í gang stenst ekki. Það er miklu skynsamlegra að setja þetta allt í Atvinnuleysistryggingasjóð og ráða fólk á 400 þús. kr. laun á mánuði í stað þess að fara þessa leið. En ég held að hvorugt standist vegna þess að peningar eru bara ekki til. Guð almáttugur hefur ekki látið okkur fá þá enn þá.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Tillagan er flutt af öllum þingmönnum þingflokks Framsóknarflokksins og hefur hv. þm. Birkir Jón Jónsson gert ítarlega grein fyrir tillögunni sem felur í sér aðgerðir í 18 liðum og kennir þar ýmissa grasa. Ég vil fyrst segja, virðulegur forseti, að við ræðum mál sem líklega er stærsta viðfangsefnið sem við höfum staðið frammi fyrir, ég ætla nú ekki að fullyrða í sögunni en a.m.k. mjög lengi, þ.e. að vinna okkur út úr gríðarlega erfiðum málum í efnahagslífinu eftir hrun bankanna í byrjun október. Þess vegna vekur það furðu að ekki skuli fleiri hv. þingmenn taka þátt í þessari umræðu því nú gefst kjörið tækifæri til þess fyrir hv. þingmenn og flokka að koma fram og gera grein fyrir hugmyndum sínum um lausnir á vanda okkar. En hér hefur aðeins einn hv. þingmaður, a.m.k. enn þá, tekið til máls, hv. þm. Pétur Haraldsson Blöndal og flutti góða ræðu. Ég þakka honum fyrir það. Auðvitað er það svo, virðulegur forseti, að þegar lagðar eru fram tillögur í svo ítarlegri mynd eins og hér er gert, þá eru skiptar skoðanir um sitthvað sem þar kemur fram. Af þeim tillögum um aðgerðir sem birtast í þessu skjali hefur mesta umræðan farið fram um 18. liðinn, þ.e. niðurfellingu eða lækkun skulda heimila og fyrirtækja. Þó að ýmsir aðilar hafi gagnrýnt þær hugmyndir mjög harkalega, þar á meðal forustumenn ríkisstjórnarinnar, hafa aðrir lagt upp með ýmsar hugmyndir sem í raun eru hliðstæðar þessum. Ég nefni þar sem dæmi einn frambjóðanda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Lilju Mósesdóttur, sem hefur komið fram með hugmyndir sem eru ekki óáþekkar þessari tillögu. Í gær birtist einn frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins, Tryggvi Þór Herbertsson, þar sem hann gerði grein fyrir hugmyndum sínum í nákvæmlega sömu veru og færði hann fyrir því rök sem við sáum í Kastljósi í gærkvöldi þar sem rætt var um þetta mál. Fleiri mætti nefna í þessu sambandi sem hafa verið með hugmyndir til lausna sem byggja á svipaðri hugmyndafræði og birtist í tillögu okkar. Það vakti hins vegar athygli mína, virðulegur forseti, þegar þessar tillögur voru fyrst kynntar fyrir nokkru síðan að fyrstu viðbrögð, t.d. hæstv. forsætisráðherra, voru með þeim hætti að ég a.m.k. fékk það mjög sterkt á tilfinninguna að hún hefði ekki kynnt sér tillögurnar í þaula en engu að síður voru þær skotnar niður, ef ég má orða það þannig, og út af fyrir sig ekkert við því að segja. Það eru bara sjónarmið sem þar birtast. Ég hins vegar hef saknað þess að forustumenn ríkisstjórnarinnar ræði þessi mál efnislega og komi fram með hugmyndir sínar að lausnum. Ríkisstjórnin sem nú starfar var m.a. stofnuð með það að markmiði að ráðast í aðgerðir til að koma til móts við vanda atvinnulífsins og heimilanna í landinu. Ég ætla ekki að halda því fram að ekkert hafi verið gert. Það hefur ýmislegt komið fram, ýmis frumvörp og aðgerðir, en að mínu viti hefur ríkisstjórnin ekki komið með heildstæða aðgerðaáætlun, því miður, til að taka á þessum málum í heild sinni. Eins og fram kemur í greinargerð okkar með þingsályktunartillögunni er það nú svo að við óvenjulegar aðstæður, eins og nú eru, verður að beita óhefðbundnum lausnum. Þær tillögur sem við höfum lagt fram í umræddu skjali eru að mörgu leyti þannig. Mér finnst hins vegar að núverandi stjórnvöld hugsi ekki þannig, því miður, og allt í lagi með það, það er sjónarmið þeirra. En ég sakna þess að enn þá hafi ekki komið fram róttækar aðgerðir til að taka á þessum málum. Ekki meira um það. Við mótun þessara tillagna áttum við framsóknarmenn samstarf við ýmsa sérfræðinga, hagfræðinga og aðra sérfræðinga, bæði innan lands og erlendis og lögðum töluvert mikla vinnu í það að sjálfsögðu, eins og vera ber. Við erum því búin að velta þessum málum mjög vel fyrir okkur og á því byggja tillögur okkar. Varðandi skuldsett heimili og fyrirtæki hefur komið fram að t.d. ríkisstjórnin telur að frekar eigi að fara þá leið að fjalla um einstakt mál, hvert fyrir sig, í staðinn fyrir að fara í heildstæðar aðgerðir. Ég verð að viðurkenna að miðað við stöðuna eins og hún er, og ég óttast að hún muni verða á næstu mánuðum, verði það varla vinnandi vegur að komast í gegnum það allt saman. Meðal annars þess vegna fórum við þá leið að leggja til flata niðurfærslu skulda í staðinn fyrir að taka á hverju máli fyrir sig. Við erum að tala um þúsundir mála, bæði hjá heimilum og fyrirtækjum. Við vitum og ræddum það síðast í gær held ég um bankakerfið, að mörg fyrirtæki eru í miklum vanda með rekstur sinn vegna þess að enn þá hefur ekki tekist að veita almenna bankaþjónustu og fjármagna fyrirtækin. Það er ástand sem má ekki vara lengi vegna þess að þá er hættan sú að ýmis fyrirtæki hreinlega stöðvist með tilheyrandi atvinnuleysi o.s.frv. Það er því gríðarlega krítískt ástand uppi. Að sjálfsögðu vonum við öll að úr rætist og að ástandið verði ekki eins alvarlegt og við erum að tala um, mörg hver. Ég leyfi mér hins vegar að vera ekki mjög bjartsýnn núna, því miður, fyrir næstu mánuði og missiri, en ég vona að ég hafi ekki rétt fyrir mér í því. Virðulegur forseti. Hér kom einn hv. þingmaður áðan í andsvar, núverandi þingmaður Frjálslynda flokksins, og hafði þá skýringu að hér væri ekki mikil umræða, að hv. þingmönnum fyndust þessar tillögur bara arfavitlausar og ekki þess virði að ræða þær, eða ég skildi hann þannig. Það getur verið sjónarmið út af fyrir sig, en við erum að ræða þau mál sem eru brýnust í dag og til framtíðar og eru stærsta úrlausnarefni okkar Íslendinga í heild sinni. Mér finnst menn skauta létt yfir slík mál með því að afgreiða umræðuna núna með þeim hætti. Ég verð að viðurkenna það, virðulegur forseti, og ítreka að ég sakna þess að ekki skuli fleiri taka þátt í henni. Sérstaklega hefði verið fróðlegt að heyra hugmyndir stjórnarliða, hv. þingmanna stjórnarflokkanna, ég tala nú ekki um hæstv. ráðherra, um það hvernig þeir sjá fyrir sér að við vinnum okkur út úr þessum málum. Það er virkilega umræðuefni sem vert væri að fara í gegnum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegur forseti. Ég vonast til að a.m.k. sem flestar af þeim aðgerðum sem við leggjum til komist til framkvæmdar. Það eru auðvitað skiptar skoðanir eins og gengur um hvaða leiðir skuli fara en markmið okkar er það að leggja fram hugmyndir okkar, leggja til málanna, koma fram með tillögur til úrlausna og það er megintilgangur okkar framsóknarmanna með flutningi þessa máls.

Herra forseti. Í greinargerð með tillögunni kemur fram ef ég má lesa hana, með leyfi herra forseta: „Þegar tillaga þessi er lögð fram á Alþingi er liðinn rúmlega einn mánuður frá því að minnihlutaríkisstjórnin tók til starfa og telja framsóknarmenn að ríkisstjórnin hafi ekki ráðist í þær nauðsynlegu og aðkallandi aðgerðir sem voru forsendur þess að ríkisstjórnin var mynduð með atbeina Framsóknarflokksins.“ Í ræðu hv. þingmanns kom fram að hann var mjög óhress með það aðgerðaleysi og að ríkisstjórnin geri bara ekki neitt, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með andsvar. Nei, ég tel ekki efni til þess að koma með vantraust á ríkisstjórnina. Við framsóknarmenn höfum heitið því að verja ríkisstjórnina vantrausti og við stöndum við það sem við segjum.

Þó að hún standi ekki við sitt?

Hins vegar höfum við allan rétt til þess að gagnrýna ríkisstjórnina eins og okkur sýnist þurfa. Það sem kom fram í máli mínu var að ég tel að því miður hafi ríkisstjórnin ekki, a.m.k. enn þá, ráðist í nægjanlegar aðgerðir til þess að taka á vandanum. Ég tók líka fram í ræðu minni að vissulega væri búið að gera ýmislegt í sjálfu sér. Við vitum að ýmislegt er búið að gera, en okkur þykir ekki nóg að gert. Við lögðum mikla áherslu á það þegar ríkisstjórnin var mynduð, og við komum að því með því að heita stuðningi eða verja vantrausti, að ráðist yrði í aðgerðir, alvöruaðgerðir, í þágu heimila og fyrirtækja. Við förum ekkert ofan af því. Það hefur ekkert breyst og við köllum einfaldlega eftir því að ráðist verði í frekari aðgerðir en þegar hefur verið gert. Það er það sem ég á við, hv. þingmaður.

Herra forseti. Nú eru komnar sex vikur síðan króginn fæddist,  Spurningin er hvort ekki sé kominn tími til  Í greinargerðinni með frumvarpinu kemur líka fram mjög hörð gagnrýni. Það er mjög óvenjulegt af aðila sem styður ríkisstjórnina að svo hörð gagnrýni komi á prenti um hvað ríkisstjórnin stendur sig illa. Ríkisstjórnin er ekki einu sinn mætt hérna í umræðunni. Hún gefur Framsóknarflokknum langt nef með því að tala ekki einu sinni um þetta mál, sem var Framsóknarflokknum heilmikið mál. Ég hef farið í gegnum allar þessar tillögur mjög vendilega og málefnalega. En ríkisstjórnin er ekki mætt og ríkisstjórnarflokkarnir ekki heldur, ekki almennir þingmenn. Mér sýnist því að ríkisstjórnin sé að sýna Framsóknarflokknum mikla vanvirðingu og gefi honum langt nef, en þrátt fyrir það ætlar Framsóknarflokkurinn ekki að koma fram með vantrauststillögu.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það að segja má að tillögum okkar sé að einhverju leyti sýnd vanvirðing vegna þess að ég hafði átt von á því að hér yrði töluverð umræða um málið, ekki síst að stjórnarliðar kæmu og lýstu skoðunum sínum. Varðandi það að þessi ríkisstjórn hafi ekkert gert held ég, svo alls sannmælis sé gætt, að hún hafi að mörgu leyti staðið sig mun betur en sú fyrri, sem hv. þm. Pétur H. Blöndal studdi, sem var algerlega komin að fótum fram og hafði haft margar vikur frá því að hrunið varð, en því miður var algert aðgerðaleysi ríkjandi. Ég held að þegar upp verður staðið muni reynast þjóð okkar dýrkeypt hversu máttlaus og sundurleit og verklaus fyrrverandi ríkisstjórn var. Þrátt fyrir allt held ég að ríkisstjórnin sem nú starfar hafi þó tekið betur á málum en sú fyrri.

Og leggja þau á brjóst.

Jú, jú, en við teljum ekki nóg að gert. Það er málið og við förum ekkert ofan af því. Varðandi krógann, eins og hv. þingmaður nefndi, er ég a.m.k. þannig gerður að ég vil hlúa að börnum  Ég ítreka það að ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni. Hann sýnir meiri skilning á málinu en flestir aðrir og á heiður skilið fyrir það og ég þakka honum fyrir hvernig hann fjallaði um ýmsar tillögur og aðgerðir í plagginu þó svo að ég skilji vel að hann sé ekki nákvæmlega sammála öllu sem þar stendur.

Herra forseti. Ég vil í upphafi annarrar ræðu minnar í kvöld lýsa yfir miklum vonbrigðum með þá staðreynd að hér skuli enginn stjórnarliði vera á mælendaskrá, enginn samfylkingarmaður, enginn þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Reyndar nefndi hv. þm. Jón Bjarnason það við mig áður en umræðan hófst að hann kæmi hugsanlega í hana en hann nefndi ekki hvort fleiri væru væntanlegir í umræðu um bráðavanda heimila og fyrirtækja í landinu. Mér finnst það ekki ofrausn þótt einn þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sé væntanlegur á mælendaskrá til að ræða þann mikla vanda sem blasir við okkur öllum. Það er vanvirðing við ástandið sem nú er í íslensku samfélagi að eins fáir þingmenn séu viðstaddir þessa umræðu og raun ber vitni. Það er hárrétt sem kom fram í skoðanaskiptum hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal og Magnúsi Stefánssyni að manni finnst undarlegt að hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna skuli ekki vera í hópum á mælendaskrá til að ræða þær tillögur sem við framsóknarmenn höfum lagt fram og sérstaklega hafa þingmenn Samfylkingarinnar lagt sig fram við að gagnrýna á öllum öðrum vígstöðvum en hér á Alþingi. Við sem höfum lagt fram heildstæðar tillögur um málefni heimilanna og fyrirtækjanna og hvernig við ætlum að koma til móts við þau hljótum að eiga rétt á því að geta skipst á skoðunum við hv. þingmenn sem hafa gagnrýnt, stundum með órökstuddum hætti, þær tillögur sem við höfum lagt fram. Herra forseti. Hvernig má það vera, að aflokinni margra vikna vinnu sérfræðinga og aðila í íslensku atvinnulífi sem komu að því að móta þá tillögu til þingsályktunar sem við ræðum hér, að hæstv. forsætisráðherra þurfti aðeins nokkrar mínútur til að slá þær hugmyndir út af borðinu? Hvernig stendur á því að það var gert? Getur það verið af því að hugmyndir okkar eru ekki runnar úr ranni Samfylkingarinnar? Er það þannig - og eru það ekki stjórnmálin sem við ætluðum að yfirgefa - að ef andstæðingurinn kemur fram með einhverjar hugmyndir séu þær fyrir fram vonlausar? Þetta er eitthvað sem við þurfum að snúa við, stjórnmál sem við þurfum að yfirgefa og í raun og veru sögðum við framsóknarmenn þegar við studdum þessa minnihlutaríkisstjórn og lofuðum því að verja hana vantrausti að við mundum styðja öll góð mál, sama hvort þau kæmu frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Við mundum sjálf, ef okkur þættu tillögur og aðgerðir ríkisstjórnarinnar ekki nægilegar, leggja fram okkar eigin tillögur. Þær höfum við lagt fram hér. Það hlýtur því að vera lágmarkskrafa, herra forseti, að fulltrúar ríkisstjórnarinnar mæti í umræðuna og greini frá afstöðu flokka sinna til efnahagstillagna Framsóknarflokksins sem þeir hafa margir hverjir verið svo duglegir við að gagnrýna. Reyndar er það svo, eins og hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir nefndi, að vaxandi stuðningur er í samfélaginu og hjá hagfræðingum innan lands og erlendis við þær hugmyndir okkar framsóknarmanna að við þær sérstöku aðstæður sem blasa við í íslensku samfélagi í dag sé þörf á róttækum aðgerðum. Okkur hv. þm. Pétur H. Blöndal greinir á um hversu róttækar þær eigi að vera, það er einfaldlega þannig, en hv. þingmaður er þó maður að meiri að mæta í umræðuna og skiptast á skoðunum við þingmenn Framsóknarflokksins um þann bráða vanda sem steðjar að íslensku atvinnulífi og íslenskum heimilum. Þegar maður ræðir um brennandi mál - maður heyrir frá fólki og forsvarsmönnum í íslensku atvinnulífi sem margir eru á barmi örvæntingar í dag - er undarlegt að verða vitni að því að þegar Framsóknarflokkurinn leggur fram tillögur sínar í efnahagsmálum skuli ekki nokkur einasti þingmaður Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vera kominn á mælendaskrá. En ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan að ég á von á hv. þingflokksformanni Vinstri grænna, Jóni Bjarnasyni, í umræðuna og ég vona að hann komi. Hæstv. forseti. Mér finnst ákveðinn grundvallarmisskilningur liggja í orðum hv. þm. Péturs H. Blöndals þegar kemur að þeirri hugmyndafræði okkar að færa niður skuldir íslenskra heimila sem samsvarar verðbólgu síðustu 18 mánaða. Nýju bankarnir fengu lánasöfn gömlu bankanna með verulegum afslætti. Það er því ekki ríkið sem tapar á skuldaniðurfærslunni heldur erlendu kröfuhafarnir og það er ekki spurning hvort þeir tapi 50% heldur er jafnvel hætta á að þeir tapi 90%, jafnvel öllu ef allt fer á versta veg. Ef við verðum svo lánsöm að hafa stjórnvöld og ríkisstjórn sem hefðu þann metnað og þann dug að sannfæra erlendu kröfuhafana um að ef ráðist yrði í þann heildarpakka sem við framsóknarmenn höfum lagt fram, sé verið að bæta eignasafn erlendu kröfuhafanna, og þeir fái, þegar öllu er á botninn hvolft, meira vegna þessara fyrirbyggjandi aðgerða. Eins og hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir benti á áðan verður snjóflóðið ekki stoppað í miðri hlíð þegar það er komið af stað. Mér finnst vanta skilning hjá fulltrúum annarra stjórnmálaflokka á því að mögulega geti hlutirnir farið illa hér á landi og við skulum ekki loka augunum fyrir því og það er ábyrgðarhluti ef menn ætla ekki að horfast í augu við raunveruleikann. Er þá ekki betra, hæstv. forseti, að menn hafi ráðist í einhverjar fyrirbyggjandi aðgerðir til að forðast slíkt? Þegar menn spyrja hvað aðgerðirnar kosti, spyr ég á móti: Hver er ávinningurinn fyrir íslensk heimili og íslenskt samfélag að forða mögulegu kerfishruni hér á landi? Hver er ávinningurinn fyrir íslenska þjóð að forðast það að hér geti mögulega ríkt upplausnarástand? Eru það hagsmunir erlendu kröfuhafanna að hlutirnir þróist með slíkum hætti í íslensku samfélagi? Að sjálfsögðu ekki. En það er heldur ekki gott fyrir íslenskan almenning og íslenskt atvinnulíf að hafa stjórnvöld sem sjá þetta ekki og hafa ekki skilning á því að menn þurfa að bregðast við núna. Við höfum ekki tíma til að greiðslumeta hvert einasta heimili eða fyrirtæki í landinu. Það er einfaldlega ekki ráðrúm til þess. Við höfum ekki í lýðveldissögunni upplifað aðra eins tíma og nú. Ég segi það að mér finnst margir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar fljóta sofandi að feigðarósi þegar kemur að umræðu sem þessari og ég finn vaxandi kröfu hjá almenningi í landinu um að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar hafi dug og þor í sér til að ráðast í róttækar aðgerðir til að koma til móts við þennan bráða vanda. Framsóknarflokkurinn hefur verið gagnrýndur allhressilega fyrir þær tillögur sem hann hefur lagt fram og pólitískir andstæðingar hafa reynt að setja hlutina í það samhengi að hér sé einhver kosningavíxill Framsóknarflokksins á ferðinni. Mér finnst ábyrgðarhluti hjá stjórnmálamönnum að láta slíkt út úr sér. Við framsóknarmenn erum að leggja til breytingar til hagsbóta fyrir heimilin og fyrirtækin og erum með fyrirbyggjandi aðgerðir ef vera skyldi að hlutirnir færu á versta veg og þá verður ekki aftur snúið, hæstv. forseti. Ég vil nefna það hér að ég óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra yrði við umræðuna. Hún hefur löglegar afsakanir fyrir því að vera ekki hér en mér er fyrirmunað að skilja það - um leið og ég bið hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá - að í þessari umræðu skuli ekki vera einn einasti fulltrúi frá stjórnarflokkunum. Það er vanvirðing gagnvart því starfi sem fjöldinn allur af hagfræðingum, sérfræðingum og fulltrúum úr íslensku atvinnulífi hefur lagt hönd á til að búa til þessar tillögur með okkur framsóknarmönnum. Það er alger vanvirðing að fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna skuli ekki koma í umræðuna. Ég vil minna á það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á um skyldur þingmanna þegar þingfundur stendur. Það er ótrúleg tilviljun ef allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar hafa löglegar afsakanir á fjarveru sinni í þessari umræðu. Þegar eldar brenna um allt land og alla borg þá sést ekki einn einasti þingmaður stjórnarliðsins. Ég kalla það vanvirðingu og vil helst ekki yfirgefa þessa umræðu án þess að fá fulltrúa beggja stjórnarflokka til 

Herra forseti. Það er eitt gott við þessa þingsályktunartillögu að hún skapar umræðu. Hún gefur okkur tækifæri til að ræða um vanda heimilanna í landinu. Það er lítið annað hægt að segja um þetta „ágæta“ plagg, því að það er ýmislegt í því sem kemur sérkennilega fyrir og maður áttar sig reyndar ekki á hvað er í gangi eða hvaða pólitísku keilur verið er að reyna að slá með þessu plaggi. Í fyrsta lagi er talað um úrlausnir í 18 liðum og hvað eigi að gera og hvernig eigi að bjarga hlutunum. 1. liður hljóðar svo: „Vextir verði lækkaðir í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.“ Eru ekki allir sammála því að lækka þarf vextina í landinu? Er það ekki ljóst? Reyndar er hægt að minna á það sem Vinstri grænir sögðu fyrir jól að það ætti ekki að gera samning við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og það ætti ekki að semja um Icesave-reikningana, það væri óráð. Þetta væru svo miklar skuldir að við gætum ekki greitt þær. Svo þegar þeir fengu stóla í ríkisstjórn með stuðningi Framsóknarflokksins ventu þeir kvæði sínu í kross þannig að í sjálfu sér bera framsóknarmenn ábyrgð á þessari ríkisstjórn, þeir geta ekkert þrætt fyrir það. 2. liður: „Lífeyrissjóðum verði veitt heimild til gjaldeyrisviðskipta.“ Lífeyrissjóðir hafa að hluta til heimild fyrir gjaldeyrisviðskiptum. Væntanlega er þá átt við að það eigi auka það. Er það það sem lífeyrissjóðirnir vilja, vilja þeir fara út í það að vera með allt sitt fé í gjaldeyrisviðskiptum?  3. liður: „Samið verði við erlenda eigendur krónueigna.“ Menn hafa lagt til að þetta yrði gert en þeir hafa ekki haft neinn áhuga á því að semja við okkur um eitt eða neitt, íslensku þjóðina eða stjórnmálamenn eða ríkisstjórnina. 4. liður: „Settur verði á fót uppboðsmarkaður með krónur.“ Það er fljótandi gengi á Íslandi, hvað eru menn að tala um? Það er markaðsverð á krónunni, reyndar kannski ekki þessa dagana af því að hún er bæði með kút og kork og eitthvað fleira og svo alls konar hömlur á því að það fari fram frjáls viðskipti með krónuna. Menn verða aðeins að átta sig á hvað verið er að tala um í þessum tillögum. 5. liður: „Lokið verði við stofnun nýju bankanna fyrir 1. apríl 2009.“ Er ekki verið að vinna að því að reyna að klára það sem fyrst?  6. liður: „Kröfuhafar fái hlut í nýju bönkunum.“ Það er búið að bjóða þeim það og þeir hafa hafnað því, kæra sig ekkert um það. 7. liður: „Unnið verði að sameiningu og endurskipulagningu banka og fjármálastofnana.“ Hvað er verið að gera? Í hverju er Mats Josefsson, við hvað er hann að vinna? Er hann ekki að reyna að stofna og endurskipuleggja banka og taka fjármuni úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju? Ég sé ekki hvar lausnirnar í þessu eru. 8. liður: „Ríkið ábyrgist lán til skamms tíma á milli banka.“ Er verið ekki að reyna að gera þetta allt en gengur illa og hvar á ríkið að taka peninga? 9. liður: „Peningamagn í umferð verði aukið.“ Það á sem sagt að prenta meiri peninga sem þýðir meiri verðbólga. Er það lausn? Það getur vel verið að einhverjir haldi það og trúi því, ég hef heyrt hagfræðinga segja það en á móti hefur maður líka heyrt aðra hagfræðinga halda því fram að það sé arfavitlaus gjörningur að prenta bara peninga. 10. liður: „Veitt verði heimild til skráningar hlutafjár í erlendri mynt.“ Við breyttum lögum í haust og leyfðum fyrirtækjum að gera upp í erlendum gjaldmiðli þannig að þeir geta verið með hlutafé í öðrum gjaldmiðli líka, evrum eða dollurum eftir því sem þeim sýnist. 11. liður: „Gerð verði drög að fjárlögum til ársins 2012.“ Ég get ekki betur séð en að nógu erfitt hafi verið að gera síðustu fjárlög fyrir árið núna, hvað þá heldur að spá fram í tímann tvö eða þrjú ár. Ég sé því ekki hvaða lausnir liggja í þessu og hvað þetta hjálpar fjölskyldunum í landinu. 12. liður: „Komið verði á fót samráðsvettvangi með útflutningsfyrirtækjum og atvinnugreinum.“ Þetta er í gangi, það er samráð þarna á milli. Útflutningsfyrirtækin og atvinnugreinarnar - þetta er það sama. Útflutningsfyrirtækin eru að framleiða vörur til útflutnings og selja þær. Þetta er hreinlega bull, þetta er bara þvæla sem stendur hér á prenti. Maður skilur ekki hvað menn eru að fara með þessu. 13. liður: „Ríkið verði bakhjarl vegna fjármögnunar útflutnings.“ Það er ekki það sem þarf. Ef verið er að flytja út vörur fæst gjaldeyrir fyrir þær. Það þarf nánari skýringar á því hvað verið er að tala um, maður þarf raunverulega að fá túlk til að útskýra það betur sem stendur hérna, flesta af þessum liðum. 14. liður: „Stutt verði við rannsókna- og þróunarstarf.“ Er ekki verið að gera það? Er ekki verið að styðja við bakið á rannsóknum og þróunarstarfi? Ég veit ekki betur en að hæstv. iðnaðarráðherra hafi talað um það að ríkisstjórnin sé að styðja við ýmiss konar rannsókna- og þróunarstarf á mörgum sviðum. Ég spyr: Hvað er verið að tala um fyrir fjölskyldurnar í landinu í þessari upptalningu? 15. liður: „Fasteignamarkaðurinn verði örvaður.“ Það er nú kannski eitthvað sem þarf, að bæta við og halda áfram að byggja fleiri hús og íbúðir? Ég skil ekki hvað þetta hjálpar til. Jú, auðvitað ef einhverjir fá vinnu við það, en þegar vantar fólk í 3 þúsund íbúðir, á hvaða vegferð erum við? 16. liður: „Stimpilgjöld verði afnumin.“ Það kom fram frumvarp um það í haust frá Frjálslynda flokknum að leggja þau niður og það er búið að leggja þau niður að hluta, ríkisstjórnin gerði það, tímabundið reyndar. 17. liður: „Skattar verði lagðir á eignir erlendis.“ Hvaða bull er í gangi? Hvaða möguleika höfum við til að skattleggja eignir erlendis? Það er bara eins og þetta hafi verið gert á einhverju uppboði hjá börnum í barnaskóla, ég er efins um að þau létu sér detta svona vitleysu í hug. 18. liður, sem er kannski það vitlausasta sem í þessu plaggi stendur: „Skuldir verði felldar niður að hluta til bjargar skuldsettum heimilum og fyrirtækjum.“ 20% er verið að tala um. Ég spyr: Hvað kosta þessar tillögur, hvað er verið að tala um? Það er ekki minnst á það einu einasta orði hvað þessar tillögur kosta þjóðina. Þegar við tökum peninga úr ríkissjóði og setjum þá í eitthvað þurfum við að vita hvað það kostar. Við þurfum að átta okkur á því hvernig á að borga það. Ef gera á svona barbabrellur þarf einhver að borga brúsann. Á að skattleggja almenning til að borga þessar skuldir eða þá peninga sem eiga að fara í þessar aðgerðir? Nei, því er nú verr og miður, það verður bara að segjast eins og er, hér eru engar raunhæfar tillögur. Ekkert er talað um að nýta betur fiskimiðin okkar eða nýta orkuna í iðrum jarðar eða fallvötnin til að búa til útflutningstekjur. Þetta er kosningavíxill, þetta á að vera eitthvert kosningatrix. Það er verið að plata fólk eins og gert var sínum tíma, eins og framsóknarmenn gerðu á sínum tíma þegar talað var um að hækka lánshlutfallið hjá Íbúðalánasjóði upp í 90% og svo komu bankarnir og toppuðu Íbúðalánasjóð og fóru að lána 90–100% lán til íbúðakaupa. Ég segi bara: Varið ykkur á þessum trixum.

Herra forseti. Ég held að ekki sé ofsögum sagt að þetta sé ein dapurlegasta ræða sem flutt hefur verið á þessu löggjafarþingi það sem af er. Mér er til efs að þessi ræða hv. þingmanns verði toppuð. Hv. þingmaður fór í gegnum 18 tillögur sem við framsóknarmenn höfum lagt fram og unnar voru í margar vikur af hagfræðingum, stærðfræðingum, viðskiptafræðingum og lögfræðingum. Hv. þingmanni tókst á 10 eða 15 mínútum að rakka niður hverja einustu tillögu án þess að fara mikið yfir það um hvað hver tillaga er efnislega. Hv. þingmaður talar um að þetta sé bull og þetta sé þvæla og ég mótmæli þessum málflutningi hv. þingmanns harðlega. Þetta er líka móðgun við það ágæta fólk sem vann hörðum höndum að því að móta tillögur til að koma til móts við bráðavanda heimila og fyrirtækja. Ég hef einfaldlega ekki tíma í tveggja mínútna löngu andsvari til að leiðrétta allar þær staðreyndavillur sem komu fram í arfavitlausri ræðu hv. þingmanns. Hv. þingmaður talaði um og sagði að það væri sérstakur samráðsvettvangur í gangi hjá útflutningsaðilum og atvinnulífinu. Við sendum fulltrúa til að ræða við fulltrúa þessara fyrirtækja sem bentu akkúrat á að það þyrfti meira samráð á milli ríkisins og þeirra, sérstaklega á þessum erfiðu tímum, og við leggjum til að því verði komið á. Hv. þingmaður gagnrýnir líka að við viljum efla rannsóknir og þróun og hann spyr hvort sé ekki verið að gera það. Hv. þingmaður hefði kannski þurft að kynna sér hvað við leggjum til hér, en við leggjum til sérstakan skattafslátt eða ívilnanir fyrir þann geira. Það er ekki verið að leggja það til í dag. Ég bið hv. þingmann og reyndar þingmenn Frjálslynda flokksins, sem hafa talað í þessari umræðu, að gera svo lítið 

Herra forseti. Það lagast ekkert þótt hv. þm. Birkir Jón Jónsson komi í andsvar um að hér hafi verið flutt léleg ræða sem hafi efnislega tætt niður allar tillögur framsóknarmanna. Hann svarar ekki því: Hvað kostar þessi pakki? Hvað er verið að tala um háar upphæðir og hvað mun þetta kosta? Hvað kostar að fella niður 20% af öllum skuldum allra heimila í landinu? Hvað er verið að tala um í upphæðum? Það er alveg ótrúlegt ef einhverjir fræðingar, hvort sem það eru hagfræðingar, lögfræðingar eða stærðfræðingar og jafnvel þó að hann bætti við fiskifræðingum, hversu bættari erum við með því og af hverju getum við ekki fengið að vita hverjar eru áætlaðar kostnaðartölur af þessari tillögu. Hvað kostar þetta þjóðina og hver á að borga brúsann og hvar og hvernig? Það er það sem þetta snýst um. Það er hægt að vera með einhvern loforðalista um að skera niður 20% af skuldum fólksins í landinu, 20% af skuldum heimilanna, en það þarf að segja hvernig á að borga það, hver á að borga það og hvenær. Það er það sem þetta snýst um. Þetta er sýndarmennska, þetta er kosningavíxill og þetta er kosningatrix. Það er verið að plata fólkið í landinu, verið að reyna að afla sér fylgis með ómerkilegum yfirlýsingum eins og hv. þingmaður kom með og svo gerir hann lítið úr því þegar menn benda á þessa vitleysu sem er í gangi hjá Framsóknarflokknum, þessa vitleysu sem er verið að kynna hérna og reyna að plata fólk í landinu með.

Herra forseti. Hv. þingmaður gagnrýnir allar þessar tillögur og kallar þetta mikinn kosningavíxil.

Hvað kostar þetta?

Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að þingmenn Frjálslynda flokksins ræddu hér um frystingu verðtryggingarinnar fyrr í dag: Hvað kosta þær tillögur? Það sem við erum að gera ráð fyrir með 20% niðurfellingu er að færa lánin til samræmis við hækkun verðbólgu síðustu 18 mánaða. Hver er munurinn á slíku? Ég spyr hv. þingmann: Hvað kosta þær tillögur sem Frjálslyndi flokkurinn var að enda við að mæla fyrir hér í dag? Mér þykir miður að formaður Frjálslynda flokksins skuli ekki vera hér við þessa umræðu því að hann er mun málefnalegri en þeir tveir þingmenn flokksins sem hafa tekið þátt í umræðunni, sem hafa kallað þessar tillögur bull og þvælu. Hv. þm. Karl V. Matthíasson sagði að þær væru jafnvel svo vitlausar að ekki dytti nokkrum manni í hug að tjá sig um þær. Ég spyr: Á hvaða plani eru hv. þingmenn Frjálslynda flokksins? Þetta er þeim einfaldlega ekki til sóma þegar við erum hér í efnislegri umræðu um bráðavanda heimila og fyrirtækja og ég vil lýsa yfir sérstakri ánægju með það að hæstv. fjármálaráðherra skuli vera kominn í þingsalinn, væntanlega til að taka þátt í þessari umræðu. Við þingmenn Framsóknarflokksins höfum talað fyrir því að við þurfum að ná samstöðu á vettvangi Alþingis um að greiða fyrir góðum málum. Ég fer ekkert ofan af því að hv. þingmaður getur ekki komið hér upp og gagnrýnt og sagt að það sé þvæla og bull og vitleysa sem hagfræðingar, stærðfræðingar og aðrir sérfræðingar í íslensku samfélagi hafi komið að á undangengnum vikum. Hv. þingmaður getur einfaldlega ekki leyft sér að koma hér upp og dæma allar þessar 18 efnahagstillögur Framsóknarflokksins, sem sumar kosta ekki krónu heldur eru einungis til hagsbóta fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Ég bið hv. þingmann að gæta orða sinna 

Herra forseti. Ég hef bersýnilega komið við einhverjar taugar  Ef það er eitthvað í þessu sem kostar ekkert til hvers er þá verið að hafa það? Það er málið. Það er nefnilega málið að ef þú ætlar að lækka skuldir á einstaklingum eða fyrirtækjum þá kostar það peninga.

Þið leggið það til sjálfir.

Við höfum lagt til að lækka verðtryggingu lána.

Kostar það ekki?

Það kostar. En við gerum ráð fyrir því að ný ríkisstjórn, sem tekur væntanlega við eftir 25. apríl, fái svigrúm og tækifæri til þess að vinna að lausnum og útfærslu á því hvernig á að gera það. En í þessu plaggi eru ekki til neinir peningar og þess er ekki getið í tillögunni hvað þetta kostar. Þær upplýsingar eru ekki til staðar. Og þegar menn eru að hæla sé af því að þeir séu með hagfræðinga, stærðfræðinga og lögfræðinga í vinnu við að reyna að útfæra þetta og gera þetta á vitrænan hátt þá er lágmarkskrafa að eitthvað sé sagt um  Það er heldur ekki verið að tala um hvort ekki megi nýta auðlindir þjóðarinnar betur en gert hefur verið heldur er bara verið að leggja til einhverjar svona barbabrellur af ódýrustu tegund um að skera niður 20% af skuldum heimilanna í landinu án þess að segja hvaðan taka eigi peningana og það er auðvitað það sem er að í þessari þingsályktunartillögu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Grétari Mar Jónssyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ég vil hins vegar segja það um ræðu hans hér áðan að ég hugsaði nú þegar leið á ræðuna hvort þetta væri ekki bara eitt allsherjargrín hjá hv. þingmanni. Það getur ekki verið að honum hafi verið full alvara með öllu því sem hann sagði. Þegar hann fór yfir þessa átján liði í tillögunni kom berlega í ljós að hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur ekki lesið greinargerðina sem fylgir. Hann skautaði samt sem áður í gegnum málið og skaut þetta allt niður alveg eins og hæstv. forsætisráðherra gerði, ég held að hún hafi ekki heldur lesið hvað stóð í þessum tillögum. Ég ætla í mestu vinsemd að beina því til hv. þm. Grétars Mars Jónssonar  Hann skaut niður hvern einasta lið af þessum átján en ég saknaði þess að ekki var eitt einasta orð í ræðu hv. þingmanns um það hvaða lausnir Frjálslyndi flokkurinn hefur. Ekki aukatekið orð, ekki eitt. Kannski kemur það fram hér í svari við mínu andsvari.

Herra forseti. Það er bersýnilegt að hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sem hér eru staddir í umræðunni, eiga dálítið bágt með að verja þessa þingsályktunartillögu sína sem þeir hafa lagt hér fram og mælt fyrir. Ég segi enn og aftur: Ég sé satt best að segja engan mun á fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og svo aftur núverandi stjórnarsamstarfi Samfylkingar og Vinstri grænna með stuðningi Framsóknarmanna. Ég lít svo á að þessar tillögur séu ekkert annað en einhvers konar kosningatrix, kosningavíxill. Það er verið að blekkja fólkið í landinu. Það er verið að reyna að fá það til að kjósa sig út á þessar hugmyndir. Þetta er sams konar gjörningur um skuldir heimilanna eins og gert var á sínum tíma varðandi íbúðalánasjóðstrixið sem átti að vera. Það hefur valdið mörgum fjölskyldum miklum erfiðleikum og er búið að eyðileggja margar fjölskyldur. Við erum að tala um að 40% af fjölskyldunum og heimilunum í landinu eigi í verulegum erfiðleikum. Þetta kom til út af þessum 80% lánum hjá Íbúðalánasjóði og svo því að hinir nýeinkavæddu bankar fóru, í samkeppni við Íbúðalánasjóð, að lána 90–100% lán til íbúðakaupa. En það er dálítið gaman að því að þrátt fyrir allt eru Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Samfylking og Vinstri grænir, fjórflokkurinn, í því að verja hver annað í þessum gjörningum sem þeir hafa verið að setja á svið og mæra hver annan eins og þeir geta.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta - ég biðst afsökunar á að segja það, virðulegi forseti - dapurleg framganga hér hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Hann hjakkar í sama farinu og í ræðu sinni með sama orðaflauminn og fer út um víðan völl og kemur ekki með neitt innlegg í þessa umræðu, ekki eitt orð um lausnir Frjálslynda flokksins, ekki eitt einasta orð. Það er dapurlegt, virðulegi forseti, vegna þess að hér er auðvitað tækifæri þar sem þessi umræða fer fram að koma nú með lausnirnar. Ekki bara að gagnrýna og skjóta niður það sem aðrir leggja til heldur koma með lausnir, hvaða tillögur viðkomandi hefur. En því er ekki fyrir að fara hjá hv. þingmanni Frjálslynda flokksins. Þeir hafa tveir tekið hér til máls í dag í þessari umræðu, annar í stuttu andsvari og síðan hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Það er allt á sömu bókina lært. Ég hvet hv. þingmenn Frjálslynda flokksins til að kynna sér betur það sem hér er til umræðu, lesa greinargerðina. Þar fást ýmis svör við því sem hv. þingmaður kallaði eftir. Og með því að lesa greinargerðina mun leiðréttast ýmislegt af þeim misskilningi og þeim rangfærslum sem fram komu í máli hans.

Herra forseti. Það er víst dapurleg framkoma að menn skuli voga sér að gagnrýna þessa ágætu þingsályktunartillögu framsóknarmanna. Við höfum lagt til að verðtryggingin verði ekki hærri en 5% og búinn verði til sjóður sem mismunurinn á verðtryggingunni fer í og næsta ríkisstjórn hafi til þess ákveðinn tíma.

Hvað kostar það?

Það kostar verulegar upphæðir, það er ljóst. En það er ekki ljóst hvernig - það er ekki verið að skera niður af öllum jafnt. Það er ekki verið að tala um það. Það er verið að tala um að hjálpa þeim sem standa illa og útfærsluleiðirnar eru margar til. Það þarf ekki bara að nefna eina. En það sem við erum að leggja til, til að hjálpa okkur út úr þeirri kreppu sem við erum í, er að nýta auðlindir þjóðarinnar betur. Við höfum verið hér með tillögu um að innkalla allar veiðiheimildirnar til ríkissjóðs og leigja þær út. Við höfum verið að tala um að afla tekna úr hafinu fyrir 80 milljarða í viðbót. Við höfum verið að tala um að nýta aðrar auðlindir eins og fallvötnin okkar og orkuna í iðrum jarðar til þess að skapa atvinnutækifæri og möguleika. Þessu höfum við verið að hamra á alveg frá því í haust. Við höfum lagt til fleiri leiðir til að hjálpa fólki út úr þessu atvinnuleysi eins og frjálsar handfæraveiðar og ýmislegt, nýta betur þann afla sem við erum að veiða og annað eftir því. Þið þekkið allar þær tillögur sem við höfum flutt varðandi nýtingu í sjávarútvegi. Þið þekkið líka tillögur okkar varðandi virkjanir. Við höfum stutt bæði álver í Helguvík og álver á Bakka. Við þurfum að virkja auðlindirnar til þess að geta skapað verðmæti. 
            

Herra forseti. Ég vildi að ég gæti þakkað hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins fyrir innlegg þeirra hér í umræður um bráðavanda atvinnulífsins og heimilanna í landinu. Því að málflutningur hv. þm. Grétars Mars Jónssonar, og í raun og veru líka hv. þm. Karls. V. Matthíassonar, var ekki forsvaranlegur hér í þessari umræðu. Það er ekki málefnalegt að setja sig fyrir fram upp á móti átján tillögum sem helstu sérfræðingar í íslensku samfélagi hafa lagt til. Ég held að hv. þingmaður sé ekki að bæta stöðu Frjálslynda flokksins í samfélaginu með málflutningi sem þessum, og ekki er nú staða þess ágæta flokks bærileg fyrir. Herra forseti. Við höfum fengið innlegg frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hér í þessari umræðu, og eins og ég sagði áðan lýsi ég yfir mikilli ánægju með það að hæstv. fjármálaráðherra skuli vera kominn hingað til að ræða um vanda heimila og fyrirtækja. Ég á von á því að hann muni blanda sér í þessa umræðu og fyrir það vil ég þakka. Umræða um efnahagsmál, stöðu heimila og fyrirtækja, á að vera umræða sem snertir alla stjórnmálaflokka. Nú stefnir í að allir stjórnmálaflokkar sem eiga seturétt hér á Alþingi muni leggja orð í belg um vanda heimila og fyrirtækja fyrir utan einn. Það er jafnaðarmannaflokkur Íslands, Samfylkingin, sem veitir minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna forustu. Eftir síðustu kosningar hlaut Samfylkingin 18 þingmenn hér á Alþingi Íslendinga. Einn þingmaður hefur fallið frá borði og er genginn til liðs við Frjálslynda flokkinn og eftir eru 17 þingmenn Samfylkingarinnar. Nú spyr ég hvort það geti virkilega verið svo að allir 17 þingmenn Samfylkingarinnar hafi málefnalegar ástæður til þess að taka ekki þátt í þessari umræðu um vanda heimila og fyrirtækja. Getur það verið, herra forseti, að um eitthvert samráð sé að ræða hjá þingflokki Samfylkingarinnar? Sá flokkur hefur nú hingað til ekki verið hrifinn af samráði en mér sýnist allt benda til þess að slíkt hafi verið raunin. Ég vil ekki trúa því upp á þann flokk sem fer með stjórn efnahagsmála í landinu, sem fer með forsætisráðuneytið, að hann ætli að láta umræðu um stöðu heimila og fyrirtækja á þessu kvöldi lönd og leið. Maður veltir því fyrir sér hver afstaða Samfylkingarinnar sé til þeirra átján tillagna sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt hér fram. Mér dettur reyndar ekki í hug, herra forseti, að afstaða Samfylkingarinnar til þeirra átján tillagna sem við höfum lagt hér fram verði með þeim hætti sem þingmenn Frjálslynda flokksins hafa lagt hér til í dag, að vera fyrir fram á móti þeim öllum, tala um að það séu kosningavíxlar og einhver ódýr trix, því að þessar átján tillögur eru lagðar fram af fullum heilindum. Við höfum sagt: Þær eru ekki hafnar yfir gagnrýni. Við þurfum ekki að vera sammála um allt. En við hljótum að geta sammælst um það að fara í frekari aðgerðir, meiri aðgerðir en ríkisstjórnin hefur lagt til. Því það er þannig að það er Alþingi Íslendinga sem hefur valdið. Það er Alþingi Íslendinga sem á á erfiðum tímum að beita sér fyrir róttækum aðgerðum til þess að leysa úr þeim bráðavanda sem steðjar að íslensku efnahagslífi. Það er því lágmarkskrafa, herra forseti, að fulltrúar Samfylkingarinnar komi hér á þessu kvöldi í umræðu um stöðu heimila og fyrirtækja. Eða getur það verið að 17 manna þingflokkur Samfylkingarinnar hafi ekki áhuga á því að ræða þá tillögu sem við ræðum hér um vanda heimila og fyrirtækja í landinu? Ég vil ekki trúa því. Hæstv. forseti. Ég hvet hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem vafalaust eru flestir á skrifstofum sínum að fylgjast með þessari umræðu, til að koma hér til umræðunnar í þingsal um leið og ég þakka hv. þingmönnum Vinstri grænna sem eru hér í þessum sal og reyndar hafa nú verið umræður að undanförnu um það að þessir flokkar eigi nú orðið mátulega vel saman málefnalega. Við getum tekist á í ýmsum málum þó að við séum ekki sammála. En það er mjög erfitt að eiga í samstarfi við stjórnmálaflokk sem neitar að koma til umræðu líkt og Samfylkingin hefur gert.

Herra forseti. Af fullum heilindum, segir hv. þm. Birkir Jón Jónsson, af fullum heilindum lögðum við fram frumvarp um Íbúðalánasjóðinn á sínum tíma. 

Forseti vill brýna fyrir þingmönnum að ávarpa forseta eða fundinn en ekki aðra þingmenn.

Ég biðst afsökunar á þessu, hæstv. forseti. Ég segi enn og aftur: Af fullum heilindum hafa framsóknarmenn í gegnum tíðina staðið að ýmsum gjörningum sem hafa ekki orðið til góðs fyrir íslenskt þjóðfélag. Svo mikið er víst. Þrátt fyrir að þeir leggi hér fram þingsályktunartillögu sem á að vera til að hjálpa heimilunum og fyrirtækjunum í landinu get ég ekki séð hvar hjálpin er. Án þess að geta sagt hvað þetta kostar, hvað þarf að borga og hvernig á að borga þetta get ég ekki sagt og samþykkt að þetta sé lausn á einu eða neinu. Við horfum fram á kosningavíxla, við horfum fram á ómerkilegt pólitískt trix til að reyna að fá til fylgis við sig fólk sem er kannski ekki of mikið inni í málunum og er kannski ekki of mikið að velta sér upp úr neinu, heldur vill í góðri meiningu trúa því að stjórnmálamenn leggi fram tillögur sem eru til bóta. Þegar grannt er skoðað og farið í gegnum þessar tillögur hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og flokksfélaga hans eru engar lausnir þar fyrir heimilin nema síður væri og jafnvel að þetta yrði þjóðinni baggi í framtíðinni.

Herra forseti. Það er akkúrat það sem þingflokkur framsóknarmanna er að gera með framlagningu þessa máls, koma með tillögur að lausnum, að lausnum á mjög erfiðri stöðu heimila og fyrirtækja. Það er einfaldlega ekki hægt að rökræða við hv. þingmann sem hefur ekki kynnt sér efnislega þær tillögur sem hér eru lagðar til sem færustu sérfræðingar hafa unnið að um margra vikna skeið. Hv. þingmaður getur einfaldlega ekki leyft sér að koma upp og slá þessar hugmyndir allar út af borðinu að óathuguðu máli, eins og ræða hans bar vott um. Hv. þingmaður talaði um húsnæðismál og breytingar á lögum þeim sem Framsóknarflokkurinn stóð að á síðasta kjörtímabili. Ég minni hv. þingmann á að þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn lagði fram um breytingar á lögum um húsnæðismál voru samþykktar af öllum þingmönnum á vettvangi Alþingis, þar á meðal hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins, þannig að ég held að hv. þingmaður ætti að líta sér nær þegar hann rifjar upp söguna og þegar við ræðum um húsnæðismál hér á landi.

Ég var ekki …

Ég ætla líka að minna hv. þingmann á að það var Framsóknarflokkurinn í stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn sem stóð vörð um Íbúðalánasjóð. Við höfum viljað standa vörð um starfsemi Íbúðalánasjóðs og ætli það sé ekki svo í dag að íslenskur almenningur, húsnæðiseigendur, sé ánægður með að Íbúðalánasjóður sé til staðar í dag. Í raun og veru höfum við farið fram á það að bankakerfið íslenska muni haga sér með þeim hætti, líkt og Íbúðalánasjóður hefur gert gagnvart fólki í greiðsluerfiðleikum, að þær reglur sem gilda hjá Íbúðalánasjóði verði yfirfærðar til annarra ríkisbanka. Það er mikilvægt að menn komi fram af sanngirni við skulduga húsnæðiseigendur hér á landi og þar er Íbúðalánasjóður fyrirmynd, sjóður sem við framsóknarmenn höfum staðið dyggan vörð um og ég veit að hv. þingmaður hefur talað fyrir því að 

Herra forseti. Færustu sérfræðingar hjálpuðu framsóknarmönnunum við að semja þessa þingsályktunartillögu. Höfum við ekki haft færa og hámenntaða sérfræðinga, hagfræðinga og lögfræðinga og alls konar fræðinga, til ráðgjafar í efnahagsmálum síðustu ára? Hver er árangurinn? Gjaldþrota þjóð, gjaldþrota þjóðfélag. Ég veit ekki hvað menn eru að vitna í og ef maður lendir í því að hitta tvo fræðinga eru þeir venjulega hvor á sinni skoðuninni.

Hvað vill þingmaðurinn?

Það er nú það sem blasir við. Ég minni á orð eins fyrrverandi forsætisráðherra, Ólafs Thors: Guð hjálpi þjóðinni þegar fræðingarnir fara að stjórna öllu. Það eru kannski orð að sönnu.

Góðir í bland.

Þeir geta verið ágætir í bland, eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir segir. Auðvitað á að nota þá af skynsemi og fá hjá þeim ráð en oftast þarf að fá ráð frá fleiri en einum til að átta sig á því hvað er eðlilegt að gera. Ég kem enn og aftur að þessari ágætu þingsályktunartillögu sem er ekki betri en það að hægt er að skjóta niður hvert einasta atriði af 18 í henni sem segir að þetta er ómerkilegt plagg, sýndarmennskuplagg til að reyna að plata fólk til stuðnings við Framsóknarflokkinn. Þetta er plagg sem engin not eru af og það vantar skýringar á hvað þetta kostar, það vantar að vita hver á að borga brúsann og hvernig.

Herra forseti. Þá liggur ljóst fyrir að þingflokkur Frjálslynda flokksins leggst gegn þeim 18 tillögum sem við framsóknarmenn höfum lagt fram til að koma til móts við vanda heimila og fyrirtækja. Hann hefur lýst yfir andstöðu sinni við það, einn stjórnmálaflokka á Alþingi. Reyndar sýnist sitt hverjum um einstakar tillögur og hæstv. fjármálaráðherra hefur til að mynda lagst gegn tillögum okkar um 20% niðurfærsluna en mér er til efs að hæstv. fjármálaráðherra muni koma upp á eftir og dæma allar þessar tillögur dauðar og ómerkar. Ég hugsa að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins verði einir um þá umræðu hér, enda erum við að reyna að koma fram með góð mál til að koma til móts við vanda heimila og fyrirtækja. Ég vil í seinna andsvari mínu spyrja hv. þingmann hvað þingflokkur Frjálslynda flokksins hafi lagt af mörkum til að koma til móts við þá erfiðu stöðu sem nú er uppi. Hv. þingmaður hló að því að við framsóknarmenn legðum til að hafin yrði lækkun á stýrivöxtum hið fyrsta. Það eru ekki orðin tóm. Formaður Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hefur átt fundi með forsvarsmönnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem við höfum lagt fram greinargerð með rökstuðningi okkar færustu sérfræðinga - sem hv. þingmaður hefur gagnrýnt - um af hverju við eigum að fara í og af hverju við getum nú þegar farið í lækkun á stýrivöxtum. Ég spyr hv. þingmann: Hefur Frjálslyndi flokkurinn óskað eftir einhverjum viðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Við þurfum að tala máli Íslands í þeim viðræðum. Menn þurfa að leggja sig fram. Við höfum lagt mikla vinnu í að rökstyðja af hverju við eigum að ráðast nú þegar í lækkun á stýrivöxtum. Ég spyr hv. þingmann hvort einhverjir af forustumönnum Frjálslynda flokksins hafi rætt við fulltrúa frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hverjar efnahagstillögur Frjálslynda flokksins eru og hvort þær sé einhvers staðar 

Herra forseti. Um þessa tillögu vil ég segja að þetta er ágæt upptalning á ýmsum atriðum sem öll eru umræðuverð og snúa að mögulegum aðgerðum til að aðstoða heimili og atvinnulíf. Má kalla þetta ágætan minnislista um ýmislegt sem er að sjálfsögðu á dagskrá í þeim efnum. Flest ef ekki allt af þessu er með einum eða öðrum hætti í farvegi og margt af þessu liggur nú þegar fyrir Alþingi eða kemur inn á mál sem hér hafa verið lögð fram og eru til umfjöllunar í þingnefndum. Ég held að ég geri skást í að hlaupa aðeins yfir nokkra liði þessarar tillögu og lýsa viðhorfum mínum til þeirra ef þingmönnum finnst einhver akkur í því. Ég set þau þá í samhengi við þær aðgerðir sem í gangi eru eða stöðu mála eins og hún kemur mér fyrir sjónir. Í 1. tölulið er talað um að vextir verði lækkaðir í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, eins og stendur þar. Samkvæmt lögum, þar á meðal nýsamþykktum lögum héðan frá Alþingi, eru það Seðlabankinn og peningastefnunefnd Seðlabankans sem taka ákvarðanir um stýrivexti sem aftur er ætlað að hafa áhrif á vaxtastigið almennt. Það vald verður ekki frá þessum aðila tekið nema með lögum þannig að Alþingi getur að sjálfsögðu ekki mælt fyrir um vaxtalækkun en það getur haft á því skoðun ef það vill og lýst henni. Það liggur alveg fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda og ég hef sem fjármálaráðherra m.a. hér úr þessum ræðustóli lýst því sem algjöru forgangsverkefni af okkar hálfu að vextir verði lækkaðir. Ég tók af allan vafa um að það væri í forgangi af okkar hálfu að lækka vexti fremur en að létta á gjaldeyristakmörkunum. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er vel kunnugt um þau mál. Á þremur, ef ekki fjórum, löngum fundum sem ég átti með fulltrúum hans hér bar vaxtamál á góma. Í öllum tilvikum kom ég því skýrt á framfæri að við legðum mikla áherslu á að vextir færu að lækka, allar forsendur væru til staðar og það væri almennt ákall úr atvinnulífinu og viðskiptalífinu að vaxtalækkunarferli færi af stað. Ég vænti þess að við þurfum ekki að bíða lengur en til fimmtudags að fyrstu jákvæðu fréttirnar komi í þeim efnum. Ég endurtek þó að það er í valdi Seðlabankans, það er hann sem tekur þær ákvarðanir og ber ábyrgð á þeim. Í öðru lagi er lagt til að lífeyrissjóðum verði veittar heimildir til gjaldeyrisviðskipta. Um það hef ég nokkrar efasemdir. Ég er ekki viss um að það samrýmist vel lögum og hlutverki lífeyrissjóða sem fyrst og fremst er að taka á móti lífeyrissparnaði og ávaxta hann að þeir gerist í þessum skilningi fjármálafyrirtæki eða bankar. Hitt er annað að ég held að það sé æskilegt að þeim aðilum fjölgi sem taka virkan þátt á millibankamarkaði með gjaldeyri. Ég veit um áhuga sjálfstæðra fjármálafyrirtækja á að slík þróun verði og það yrði að sjálfsögðu til góðs að þátttakendum þar fjölgaði og markaðurinn dýpkaði. Í þriðja lagi er lagt til að samið verði við erlenda eigendur krónubréfa. Ýmsar viðræður hafa verið í gangi um það mál og ýmsar hugmyndir uppi á borðum í þeim efnum sem ég hef áður gert grein fyrir. Seðlabankinn er að skoða þau mál og þau eru í hans höndum en við fylgjumst auðvitað grannt með því, m.a. í fjármálaráðuneytinu. Seðlabankinn telur að sjálfsögðu, þótt hann tali sjálfur fyrir sig, að æskilegt væri að slíkt gæti gerst á viðskiptalegum forsendum þannig að þar gætu orðið viðskipti milli aðila sem þjónuðu þeim tilgangi að festa sem kostur er það lausa fé sem hér er eftir í hagkerfinu þannig að erlendir aðilar tækju stöðu með hagkerfinu í staðinn fyrir að bíða eftir því að fara með sitt fé út. Það er lagt til í 5. lið að lokið verði við stofnun nýju bankanna fyrir 1. apríl. Það er auðvitað búið að stofna nýju bankana en það sem þá vantar er efnahagsreikningur. Það hefur kannski ekki komið eins mikið að sök og maður áður taldi, einfaldlega vegna þess að Seðlabankinn hefur m.a. veitt þeim fyrirgreiðslu þannig að þeir gætu stundað viðskipti og þeir eru ekki í vandræðum með laust fé. En að sjálfsögðu er mikilvægur liður í að ljúka stofnun þeirra og koma þeim endanlega á fót að þeir fái efnahagsreikning sem nú styttist sem betur fer í. Ég held að það sé ekki raunhæft að hægt verði að standa við þessa dagsetningu en vonandi dregst ekki margar vikur í viðbót að þeir fái efnahagsreikning, að sú endurskoðun á honum sem gert er ráð fyrir hafi farið fram af yfirskoðunarfyrirtækinu og þá er ekkert að vanbúnaði að gefa út þau skuldabréf sem frá ríkinu ganga til að mynda eigið fé nýju bankanna. Í sjötta lagi er að kröfuhafar fái hlut í nýju bönkunum. Það er að sjálfsögðu til skoðunar og er í viðræðum milli aðila. Þeim viðræðum veitir núna forustu fyrir hönd ríkisins Þorsteinn Þorsteinsson hagfræðingur og með honum til aðstoðar er hið margrómaða ráðgjafarfyrirtæki Hawkpoint þannig að ríkisstjórnin er búin að koma þeim málum í traustan farveg að ég tel og þar er unnið hörðum höndum að því að fá þessa hluti sem mest á hreint. Uppi hafa verið hugmyndir um að kröfuhafar gætu gerst eigendur að a.m.k. einum bankanna og þar hefur verið sýndur viss áhugi. Staðan er þó ólík í öllum þremur tilvikum, um ólíka aðila að ræða sem aðallega eiga kröfur á bankana og ekki víst að það sé raunhæfur kostur nema þá mögulega í einu, hugsanlega tveimur tilvikum. Ég hleyp aðeins yfir tímans vegna. Í 11. tölulið er talað um að gerð yrðu drög að fjárlögum til ársins 2012. Í raun liggja slík drög fyrir í rammafjárlögum sem hafa fylgt fjárlagafrumvörpum, ég held í tvö síðustu skipti. Það er unnið að nákvæmlega slíku samkvæmt áætlun stjórnvalda í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, þ.e. þó að áætlunin sem slík taki til áranna 2009 og 2010 er jafnframt gerð áætlun til svokallaðs meðallangs tíma og hún tekur einmitt til áranna 2011, 2012 og jafnvel 2013. Slík áætlun er í raun og veru hluti af samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og verður m.a. eitt af því sem þar verður skoðað þegar stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tekur fyrir endurskoðunarskýrsluna frá því nú á dögunum. Í 13. tölulið er talað um að ríkið verði bakhjarl vegna fjármögnunar útflutnings. Það er að sjálfsögðu fyrirkomulag og hugmynd sem vel getur komið til greina en kallar þá á að stofnaður verði væntanlega einhvers konar útflutningsábyrgðarsjóður. Slík fyrirbæri hafa áður í okkar sögu verið til í mýflugumynd. Aðrar þjóðir hafa gert þetta með skipulagðari hætti, verið með einhvers konar export-kredit-sjóði sem ábyrgjast útflutning í tilteknum tilvikum. Það er að vísu sjaldan þannig að þeir starfi samkvæmt einhverjum almennum reglum, heldur er þá oftast um einhvers konar sértækar ábyrgðir að ræða bundnar við atvinnugreinar eða svið. Slíkt fyrirkomulag mætti að sjálfsögðu hugsa sér og oftast hafa menn þá verið með útflutning á t.d. tæknivörum eða nýsköpunarvörum til að auðvelda slíkum vörum að komast á markað eða í afmörkuðum tilvikum eins og í skipaiðnaði og annars staðar þar sem sérstakar aðstæður eru til staðar. Að stutt verði við rannsókna- og þróunarstarf - að sjálfsögðu væri æskilegt að geta gert það myndarlegar en þó er gert eða verður mögulegt á næstunni í ljósi þröngrar stöðu ríkisfjármála en það er þó í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar til að örva atvinnulífið eða komið inn á það að reyna að örva nýsköpun með því að beita tilteknum skattalögum til hvatningaraðgerða. Stimpilgjöld er búið að afnema að hluta og auðvitað gæti verið leið að ganga þar alla leið en þá hverfa einhverjar tekjur af þeim sökum. Í 17. tölulið - að skattar verði lagðir á eignir erlendis - það vill svo vel til að fyrir þinginu liggur og er í þingnefnd frumvarp um að hluta til þetta, þ.e. að taka hér upp löngu tímabærar svokallaðar CFC-reglur, þ.e. möguleikana á að skattleggja móðurfyrirtæki í skattalandinu, heimalandinu, vegna starfsemi dótturfélaga, t.d. á aflandssvæðum. Það má spyrja: Hvers vegna í ósköpunum var ekki búið að grípa til slíkra ráða fyrir löngu, þar á meðal t.d. meðan flokkur hv. þingmanns var í ríkisstjórn? Það var ekki gert og það þurfti þessa nýju ríkisstjórn og nýjan húsbónda í fjármálaráðuneytinu til að koma þessum hlutum á hreyfingu. Nú er fyrir þinginu mjög mikilvægt frumvarp, satt best að segja, um slík úrræði í skattamálum að styrkja stöðu skattyfirvalda, gera skattlagningu mögulega á starfsemi á aflandssvæðum og taka upp svokallaðan afdráttarskatt á vaxtagreiðslur sem fara úr landi.  Að lokum er talað um að fella að hluta niður skuldir til að bjarga skuldsettum heimilum og fyrirtækjum. Ef hér er verið að tala um þá 20% flötu niðurfellingu allra skulda heimila og fyrirtækja sem Framsóknarflokkurinn hefur teflt fram verð ég að ítreka að ég mæli ekki með þeirri aðgerð. Lauslegt mat okkar í fjármálaráðuneytinu bendir til að slíkt mundi kosta um 1.200 milljarða kr. og eru þá ekki talin með dótturfélög íslenskra fyrirtækja sem kannski yrði að lækka skuldirnar hjá af jafnræðisástæðum. Með þeirri niðurfellingu yrði reikningurinn enn þá hærri. Þetta mundi færa niður eigið fé Íbúðalánasjóðs um 110–120 milljarða, kosta lífeyrissjóði 30–40 milljarða þar sem sannanlega engar afskriftir hafa átt sér stað. Hvaða áhrif þetta hefði á eigin fjárhag nýju ríkisbankanna skal ósagt látið. Gögn Seðlabankans sem nú liggja fyrir benda eindregið í gagnstæða átt og mér er ómögulegt að skilja að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi mælt með slíkum aðferðum vegna þess að á löngum og ströngum fundum mátti ég eyða mikilli orku í að sannfæra Alþjóðagjaldeyrissjóðinn 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir góða ræðu þar sem hann kom inn á velflestar þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn leggur til og tók vel í þær. Væntanlega mun málið ganga til nefndar þar sem það fær efnislega umfjöllun og vonandi náum við að koma einhverjum af tillögum okkar til framkvæmda. Margt áhugavert kom fram hjá hæstv. ráðherra, m.a. að hann eigi von á lækkun á stýrivöxtum á fimmtudag og hann opnar líka á það, sem ég tek mjög vel í, að við komum á fót sérstökum útflutningsábyrgðasjóði til að koma til móts við atvinnugreinar sem eru í gjaldeyrisskapandi starfsemi sem skapa þjóðarbúinu gríðarlega mikla fjármuni og glíma við mikla erfiðleika. Hæstv. forseti. Af því að hæstv. ráðherra kom inn á þá 20% leið sem við framsóknarmenn höfum mælt fyrir og telur að hún kosti um 1.200 milljarða vil ég minna hæstv. ráðherra á það að nýju bankarnir munu fá, samkvæmt því sem formenn skilanefnda hafa sagt, lánasöfn gömlu bankanna með verulegum afslætti, 50%, og efnahagsreikningar gömlu bankanna voru 6.000 milljarðar og þeir færast þá væntanlega niður í 3.000 milljarða. 20% niðurfærsla af 3.000 milljörðum eru 600 milljarðar en ekki 1.200. Ég mundi því vilja heyra frá hæstv. ráðherra hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, verði af þessari niðurfærslu. Í annan stað spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann telji að það muni ekki taka langan tíma, líkt og hæstv. forsætisráðherra hefur talað fyrir, að greiðslumeta flestöll heimili í landinu og flestöll fyrirtæki í landinu, og hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að sá tími sem það tekur geti leitt til þess að þegar brugðist verður við vandanum, trúlega á komandi hausti eða á næsta ári, verði hann orðinn svo mikill að hann verði jafnvel óyfirstíganlegur.

Herra forseti. Ég var að kynna í dag ný gögn eða samantekin gögn um íslenskan þjóðarbúskap og ríkisfjármál og ég hvet hv. þingmenn, og kannski ekki síst Framsóknarflokksins, til að glugga í þau. Ég held að þau segi okkur heilmikið um þá stöðu sem íslenskur þjóðarbúskapur og íslensk ríkisfjármál eru og verða í á næstunni. Þar er þröngur stakkur skorinn. Það er algerlega augljóst mál að við þurfum að miða allar okkar aðgerðir með mjög hnitmiðuðum og markvissum hætti að því að styðja þá sem mest þurfa á stuðningi að halda og ekki gefa hinum fé sem ekki þurfa á því að halda. Ég get tekið sem dæmi ágætan kunningja minn hér í þingmannahópnum sem er vel giftur og bæði hann og makinn í góðri vinnu og ráða prýðilega við afborganir af sínum lánum. Þau skulda um 15 milljónir í sínu 50 millj. kr. húsi. Er ástæða til með flatri niðurfellingu skulda heimila að þau fái 3 millj. kr. gjöf á kostnað barnanna okkar, því að einhver mun borga þennan reikning að uppistöðu til? Það er mikill misskilningur að hægt sé að láta skuldir hverfa með einhverjum töfrakúnstum, slíkt gerist yfirleitt ekki. Hægt er að færa þær til en þær munu, því miður, fyrst og fremst færast á okkur sjálf, á okkar sameiginlegu sjóði, á ríkissjóð, á Íbúðalánasjóðinn okkar og á lífeyrissjóðina okkar. Það er skammgóður vermir að fara út í slíkt. Ég verð að minna hv. þingmann á að umtalsverður hluti útlána til heimilanna, tæpir 600 milljarðar hjá Íbúðalánasjóði og um 150–170 milljarðar hjá lífeyrissjóðunum eru íbúðalán til heimila, fasteignaveðlán. Niðurskrift á þessum stóra lánastabba hjá þessum opinberu og hálfopinberu aðilum verður náttúrlega beint á þeirra kostnað. Það er óumflýjanlegt hvað sem segja má um þessar æfingar í sambandi við það að hægt sé að færa þetta niður í nýju bönkunum, sem er auðvitað ekki eins einfalt og það er látið líta út fyrir að vera af ýmsum, þar á meðal hagfræðilærðum mönnum. Það er náttúrlega ekki þannig. 

Herra forseti. Mér finnst ég þurfa að fá skýrari svör frá hæstv. fjármálaráðherra við þeirri spurningu minni: Ef lánasöfnin sem nýju bankarnir fengu eru með þeim afslætti sem formenn skilanefnda bankanna hafa talað um, 50%, er þá ekki rétt að eignasafnið fari úr 6.000 milljörðum niður í 3.000 milljarða, og eins þegar hæstv. ráðherra talaði um hér áðan að aðgerð okkar framsóknarmanna mundi kosta 1.200 milljarða þá kosti hún 600 milljarða? Það er mikilvægt að fá svör við þessu. Hæstv. ráðherra talar um að verið sé að færa heimilunum gjöf. Síður en svo. Það er verið að færa stöðu lána íslenskra heimila til samræmis við verðbólgu síðustu 18 eða 20 mánuði. Fólk sem gerði áætlanir þá um það hvernig það ætlaði að standa undir skuldbindingum sínum sá ekki fram á að sú óðaverðbólga sem hefur geisað mundi verða raunin. Ekki er verið að gefa neinum eitt eða neitt en ég vil minna hæstv. ráðherra á að það er mikið tekjufall í íslensku samfélagi og það er mikið atvinnuleysi undirliggjandi. Hæstv. ráðherra talaði um að hann hefði flutt skýrslu um stöðu þjóðarbúsins í dag. Ég hafði ekki tök á að kynna mér hana, enda hef ég verið upptekinn við skyldustörf á Alþingi í dag. Mér hefði þótt tilhlýðilegt að hæstv. ráðherrar hefðu flutt Alþingi Íslendinga skýrslu um stöðu þjóðarbúsins á þessum tímum þannig að við hefðum heyrt það, hv. þingmenn, á vettvangi Alþingis hver staða þjóðarbúsins er en ekki í fjölmiðlum. Þegar hæstv. ráðherra kemur hér upp og segir að ég hefði átt að vera búinn að kynna mér þetta hefði ég viljað fá að heyra það héðan úr ræðustóli Alþingis hver staða þjóðarbúsins er. Við komum hér upp dag eftir dag og spyrjum spurninga og við eigum ekki að þurfa að hlusta á það í fjölmiðlum hver staða þjóðarbúsins er. 

Herra forseti. Þetta er einhver misskilningur hjá hv. þingmanni. Ég var ekki að kvarta undan því að hann hefði ekki kynnt sér þessi gögn heldur hvetja hann til þess að gera það. Hér hafa verið umræður utan dagskrár um einmitt stöðu efnahagslífsins, atvinnuástandið og margt fleira á undanförnum dögum og vikum. Ég held að þingið geti ekki kvartað undan því að þeir hlutir hafi ekki komið hér til umræðu. Það sem við vorum að gera í dag var hlutur sem við lofuðum þjóðinni, að taka saman eins staðgóðar upplýsingar og fáanlegar væru um horfur og stöðu eins og hún kemur okkur núna fyrir sjónir - þeir hlutir eru að vísu að breytast, nýjar tölur og ný gögn koma svo að segja vikulega - og kynna þær fjölmiðlum þannig að þeir gætu orðið milliliður fyrir slíkar upplýsingar út í þjóðfélagið. Það er íslenska þjóðin sem þar er verið að hugsa um, að segja henni satt, að segja henni undanbragðalaust hvernig staðan er. Ekki til að draga úr henni kjarkinn, ekki til að mönnum fallist hendur heldur til þess að menn bara viti hvernig hlutirnir standa og hvert verkefnið er sem fram undan er, að rífa Ísland í gegnum þessa erfiðleika og fara að byggja það upp á nýjan leik. Ég verð svo bara aftur að segja og enn um þessar niðurfellingarhugmyndir varðandi skuldir: Menn geta ekki gleymt í þessu dæmi þeim aðilum sem engar niðurfærslur hafa fengið á einhverjum lánasöfnum frá öðrum, t.d. lífeyrissjóðirnir með 150–170 milljarða í íbúðalánum, sparisjóðirnir og önnur sjálfstætt starfandi fyrirtæki með umtalsverðar upphæðir og Íbúðalánasjóður með hátt í 600 milljarða, opinberir og hálfopinberir aðilar. Það eru útlánin til heimila og útlánin til fyrirtækja sem hér er verið að tala um að afskrifa. Það er auðvitað ekki þannig að lánasöfn hafi færst úr gömlu bönkunum yfir í nýja og hvert einasta lán hafi verið fært niður um einhverjar prósentur, það er mikill misskilningur. Þar er gert ráð fyrir að sum lán tapist jafnvel alveg en önnur séu borguð að fullu þannig að þá yrði niðurskrift á lánum sem þetta mat gerir ráð fyrir að greiðist að fullu. Þann reikning verður alltaf að borga. Ég skil ekki þá hagfræði, ef hagfræði skyldi kalla, 

Herra forseti. Það vakti athygli mína að hæstv. fjármálaráðherra sleppti úr nokkrum liðum í þessari þingsályktunartillögu og væri reyndar ágætt að hann færi yfir þá vegna þess að hann hafði auðvitað ekki of langan tíma í upphafi. Varðandi 17. liðinn þá talaði ég fyrr í kvöld um að íslensk dótturfyrirtæki sem starfa erlendis eru auðvitað skattlögð. Í 17. lið þessarar tillögu framsóknarmanna stendur: „Skattar verði lagðir á eignir erlendis.“ Hvað eru eignir? Það eru væntanlega húseignir og það vita náttúrlega allir að dótturfyrirtæki sem starfa erlendis eru skattlögð eins og móðurfyrirtækin. Þetta er hlutur sem er kannski rétt að ræða í þessum þætti. Ég vil svo þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirferð sína og ég sé ekki betur en að ég sé sammála honum þar í flestum atriðum. Það er bara þannig að niðurfellingu skulda er ekki hægt að framkvæma með neinni barbabrellu, einhverjir munu verða að borga. Þess vegna segi ég enn og aftur að þessi tilraun framsóknarmanna til að slá sig til riddara og til að reyna hreinlega að blekkja fólk til stuðnings við sig er ekki heiðarleg. Þeir ættu sjálfir að fara í gegnum þessar 18 tillögur sínar og endurskoða þær og þá með kannski einhverjum öðrum hagfræðingum eða ráðgjöfum en þeir hafa haft.

Herra forseti. Ég held að það sé út af fyrir sig rétt athugað hjá hv. þingmanni að það er kannski ekki heppilegt orðalag að tala um að skattar verði lagðir á eignir erlendis því að þar held ég að möguleikar okkar séu takmarkaðir. En það er hægt að ná utan um það ef rekstur íslenskra skattaðila í dótturfélögum erlendis kemur ekki til eðlilegrar skattlagningar á Íslandi og það er gert með þessum svokölluðu CFC-reglum sem ég gerði hér aðeins grein fyrir. Það undarlega er að andvaraleysi íslenskra stjórnvalda í þessum efnum á undanförnum árum hefur fyrst og fremst leitt það eitt af sér að erlendir aðilar hafa fengið skattana en ekki við, þ.e. þetta virkar þannig, og reyndar eins í tilviki afdráttarskatta á vöxtum, að í sumum tilvikum eru tvísköttunarsamningar í gildi og þá falla skattarnir niður. Í öðrum tilvikum er þetta þannig að þeir skattar sem þá eru greiddir á Íslandi koma til frádráttar skattgreiðslunum erlendis. Þannig að það eina sem gerist við breytinguna er að við fáum tekjurnar en ekki hið erlenda ríki eða lágskattasvæði þar sem starfsemin er,  Að lokum snýst þetta allt um það að við fáum eðlilegan skatt af þeirri atvinnustarfsemi sem hér er staðsett, sem hér er með skattalegt heimili, og þetta er allt samkvæmt alþjóðlegum, viðurkenndum reglum og oftast á grundvelli samninga milli ríkjanna. Það er ekki eins og við séum að fara einhverjar ótroðnar slóðir eða gera eitthvað sem við ekki megum heldur þvert á móti. Í einstöku tilvikum, og það er fyrst og fremst í skattaskjólunum, mundi þetta þýða skattaaukningu á viðkomandi aðila. En oftast á það ekki við þar sem skattarnir sem hér eru greiddir dragast einfaldlega frá því sem greitt er erlendis.

Herra forseti. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra um liði sem hann hefði sleppt. Það væri ágætt að fá þá inn í umræðuna og af hverju hann kýs að sleppa þeim. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti hér að 20% niðurskurður á skuldum heimila og fyrirtækja væru 1.200 milljarðar. Það verður að svara því í þessu máli. Hvernig á að borga þessa 1.200 milljarða? Hver á að gera það? Á að skattleggja fyrir þessu? Á að hækka skatta, tekjuskatt, til að ná þessu niður? Eða hvernig ætla menn sér að fara út úr þessu? Það er ekkert skrýtið þó að framsóknarmenn séu sárir yfir því þegar spurt er hvað þessar tillögur kosti. Þeir eru með hugmyndir um það og trúa því að þessar tillögur kosti ekki nema 600 milljarða. 

Forseti vill minna á að það er rétt að í andsvari víki ræðumenn að því sem fram kom í máli ræðumanns.

Herra forseti. Varðandi þá liði sem ég hafði ekki tíma til að fara yfir þá má t.d. nefna þann lið að peningamagn í umferð verði aukið. Þetta er hagstjórnarlegt spursmál sem auðvitað má ræða. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé okkar mesta vandamál um þessar mundir að komið verði á fót samráðsvettvangi með útflutningsfyrirtækjum og atvinnugreinum, eins og minnst er á 12. lið en að sjálfsögðu má skoða það. Auðvitað er margs konar samráð til staðar. Ríkisstjórnin hefur samráð við aðila vinnumarkaðarins og við hagsmunasamtök, fundar með þeim o.s.frv. Að fasteignamarkaðurinn verði örvaður. Já, menn hafa vissulega velt möguleikum fyrir sér í þeim efnum en væri það t.d. skynsamleg aðgerð að fara að hækka núna lánshlutfall eða hækka lágmarkslánaupphæðir hjá Íbúðalánasjóði? Hvernig mundi Íbúðalánasjóði ganga að fjármagna það? Það mundi væntanlega þýða aukin útgjöld. Væri það endilega heppilegasta aðgerðin til að koma þar við sögu? Það er að mörgu að hyggja í þessum efnum og þar á meðal hinni viðkvæmu stöðu á íslenskum skuldabréfamarkaði vegna mikillar fjármögnunarþarfar ríkissjóðs og sveitarfélaga hér innan lands af alkunnum ástæðum og þar fram eftir götunum. Hvað kosta þessar tillögur og hugmyndir varðandi stórfellda niðurfellingu og almenna niðurfellingu skulda? Í tilviki Íbúðalánasjóðs er augljóst mál að leggja yrði honum til stóraukið eigið fé, annars mundi hann ekki uppfylla kröfur um að lágmarki 5% eiginfjárhlutfall ef ég man það rétt. Hann hefur lægra hlutfall en ýmsar fjármálastofnanir vegna þess að hann er með beina ríkisábyrgð. Í tilviki lífeyrissjóða mundu þeir verða að skerða réttindi. Það er bara ósköp einfaldlega þannig. Menn skulu ekki gleyma því að í því greiðsluaðlögunarferli sem nú er fyrirhugað - annars vegar gagnvart samningskröfum og hins vegar gagnvart fasteignaveðlánum, og vonandi birtist hér á borðum þingmanna ekki seinna en morgun - er gert ráð fyrir mögulegri niðurfellingu eða afskrift skulda í lok greiðsluaðlögunartímans. En það verður þá bara sannarlega hjá þeim sem þurfa á slíku að halda, hjá þeim sem ekki munu ráða við sitt dæmi að afloknu greiðsluaðlögunartímabilinu nema með einhverri afskrift skulda. Þá er sá farvegur opinn en hann er vel skilgreindur. Hann er afmarkaður, hnitmiðaður og beinist að þeim sem sannarlega þurfa á slíku að halda.

Herra forseti. Hér hafa menn talað af nokkurri íþrótt um þær tillögur sem lagðar hafa verið fram af öllum þingflokki Framsóknarflokksins. Ég get nú bara sagt, herra forseti, að ég vildi glaður vera framsóknarmaður í dag ef Framsóknarflokkurinn endurspeglast að öllu leyti í þeim tillögum sem hér liggja fyrir vegna þess að ég er sammála ákaflega mörgum þeirra. Þegar ég skoða þessa þingsályktunartillögu sýnist mér reyndar að ekki sé mikil vík milli vina. Mér sýnist að örskammt sé á millum þessara tillagna, að minnsta kosti flestra þeirra, og margs þess sem ríkisstjórnin er að freista. Ég vil taka sérstaklega vel undir sumar tillögur hérna, eins og t.d. tillögu nr. 17 sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson var, að mér fannst, að agnúast út í. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé um að ræða tillögu sem er mjög í samhljómi við það sem ríkisstjórnin er að gera. Ríkisstjórnin hefur nýlega fengið til liðs við sig Evu Joly, sem er sérstaklega þekkt fyrir það að hafa upp á eignum og koma þeim í hendur þeirra yfirvalda sem snuðuð hafa verið. Þessi tillaga Framsóknarflokksins gengur út á það að þeim sem hafa falið eignir sínar í einhvers konar skjólum erlendis verði gefinn kostur á að gefa þær upp, borga af þeim réttmætan skatt og þeim verði þá gefnar upp sakir vegna undanskots. Þetta er svipuð leið og ýmsar aðrar þjóðir hafa farið. Þetta vil ég nú segja alveg sérstaklega vegna þess að þetta mál er mér hugleikið. Að öðru leyti eru þarna nokkrar tillögur sem tengjast mínu ráðuneyti og þeim ráðuneytum sem ég veiti forstöðu núna. Mig langar sérstaklega að nefna tillögu nr. 14, þ.e. að stutt verði við rannsókna- og þróunarstarf. Þarna er um að ræða tillögu sem Framsóknarflokkurinn hefur flutt nýlega í ítarlega útfærðu formi. Ég tók til máls þá og lýsti yfir stuðningi við þá tillögu. Þarna er um að ræða tillögu um það að fyrirtækjum í nýsköpun verði gefinn kostur á að draga frá skattstofni sínum 200% af því sem þau leggja til rannsókna og þróunar. Ég tel að það sé kannski tiltölulega opinn tékki en ég er meira en til viðtals um að það verði gert gagnvart fyrirtækjum og að rannsókna- og þróunarstarf sé þá vel skilgreint þannig að menn viti nákvæmlega hvað um er að ræða. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson og fleiri sem hér hafa talað nefna sérstaklega nauðsyn á því að koma á fót samráðsvettvangi með útflutningsfyrirtækjum og atvinnugreinum. Mér finnst það fín tillaga. Ég hef að minnsta kosti sem iðnaðarráðherra freistað þess að gera þetta með óformlegum hætti. Ég hef haft samráð við alla helstu forustumenn í okkar stóru og sterku útflutningsfyrirtækjum á sviði nýsköpunar og hátækni og frá þeim hef ég þegið tillögur, sem ég hef lagt fram og ríkisstjórnin hefur samþykkt, sem eru alls ekki óskyldar þeirri útfærslu sem er hér á tillögu Framsóknarflokksins nr. 14. Ég tel að það gæti verið ágætasta hugmynd að formgera það óformlega samráð með einhverjum hætti. Ég vil svo sérstaklega ræða um þá tillögu að ríkið verði bakhjarl vegna fjármögnunar útflutnings. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir nauðaþekkir þetta mál, ég veit ekki betur en að það hafi verið hún, eða þá forveri hennar úr sama flokki, sem kom hér í gegn lögum sem enn eru í gildi og ég man ekki alveg hvað heita. Þau eru sem sagt sérstök ábyrgðardeild á útflutningi og áttu að vera til þess að veita fyrirtækjum sem væru t.d. að skapa sér aukna markaðshlutdeild á sviði hátækniafurða - og sérstaklega minnist ég þess að úr þeirri umræðu voru fyrirtæki á borð við Marel, sem þá var að hasla sér völl í útflutningi á vogum, nefnd. Þessi lög íhugaði ríkisstjórnin í fyrra að fella úr gildi. Vegna þróunarinnar sem hefur orðið þá féll ég sem iðnaðarráðherra frá því. Lögin eru til. Ef þingið sammælist um að fara þessa leið eftir skoðun í viðkomandi nefnd þá er tækið fyrir hendi. Ég vildi bara vekja athygli hv. þingmanna á því. Sú tillaga sem kannski er þess eðlis að um hana kynni að vera mestur styr, þ.e. tillagan sem er síðust í þessari 18 liða upptalningu hún er - þegar maður skoðar greinargerð með tillögunni þá er frá því greint, af þeim sem flytja þessa tillögu, að fram hafi komið ýmsar misjafnlega útfærðar tillögur af því að fella niður hluta af skuldsettum heimilum og einstaklingum. Í þessari tillögu er mælt sérstaklega fyrir einni útfærslu en vakin er athygli á því að þeir aðilar sem hafa gagnrýnt 20% tillögu Framsóknarflokksins hafi eigi að síður sett fram hugmyndir sem í raun gangi út á hið sama. Ef menn vildu reyna að ná saman um einhvers konar millileið þá sýnist mér að flutningsmennirnir séu að bjóða upp á það. Nú kann ég ekki að skoða hjörtun og nýrun í framsóknarmönnum en svona les ég þetta. Ég segi eins og hæstv. fjármálaráðherra: Ég er nú þeirrar skoðunar að naumt skammtaða fjármuni ríkisins þurfi að nýta ákaflega vel og ég hef verið þeirrar skoðunar að þetta mundi kosta gríðarlega mikla fjármuni. Hv. þingmanna bíður að minnsta kosti það verk að sannfæra mig og aðra þingmenn, sem ekki hafa lýst fylgi við þessa skoðun, um að þeir hafi á röngu að standa. En ég hefði talið að þeir fjármunir sem við höfum úr að spila yrðu best nýttir til þess að koma þeim til aðstoðar sem verst hafa það. Ég spyr t.d. hv. þm. Birki Jón Jónsson: Á ég sem hér stend og á enn þá húsnæðisskuldir, sem ég þarf að vísu að borga töluvert minna af eftir hinar ágætu skuldbreytingar sem hægt var að fara í hér um árið - ég hef nú þakkað Framsóknarflokknum fyrir það einu sinni héðan úr ræðustóli fyrir tveimur eða þremur árum - á ég að fara að fá peninga frá ríkinu? Mér finnst það ekki sanngjarnt. Ég verð bara að segja það að ég tel að þeir sem eru bjargálna - að það sé mjög hæpið að eyða fjármunum ríkisins til þess að fara í það verk. Tvær tillögur eru hér merktar 2 og 3 sem ég tel í reynd að sé útfærslan af einni og sömu hugmyndinni. Við vitum það vel að mesta ógnin við jafnvægi og stöðugleika í hagkerfinu núna eru hin svokölluðu krónu- og jöklabréf. Það er þeirra vegna sem við höfum notað bæði axlabönd og belti, þ.e. við erum með vexti sem eru allt of háir og við erum með mjög ströng höft á flutningi á fjármagni út úr landinu. Leiðin til þess bæði að lækka vextina og að draga smám saman úr þessum gjaldeyrishöftum er auðvitað með einhverjum hætti að „neutralisera“ þessi bréf. Ég get þá greint frá því að tilraunir eru í gangi til þess eins og ég er viss um að hæstv. fjármálaráðherra hefur gert. Það eru bæði tilraunir af hálfu stjórnvalda en líka af hálfu einkaaðila á markaði sem eru að reyna að finna leiðir til þess að fara svipaða leið og er í reynd bakhjarl 2. töluliðar, þar sem lagt er til að lífeyrissjóðum verði veitt heimild til gjaldeyrisviðskipta - og þegar maður skoðar greinargerðina með þeim tölulið þá kemur m.a. í ljós að hv. flutningsmenn eru að velta fyrir sér mjög svipuðum leiðum og ríkisstjórnin og aðilar á markaði eru að reyna að vinna að, þ.e. að skipta á eignum sem Íslendingar eða íslenskir aðilar eiga erlendis og fá í staðinn einhvers konar jöklabréf eða krónubréf eða taka yfir eignir erlendra aðila í krónum innan lands. Með því yrði stórlega dregið úr hættunni á þrýstingi á gjaldeyrisflutningi út úr landinu og þar með þrýstingi á krónuna. Ég tel að þessar hugmyndir báðar séu jákvæðar en menn eru að reyna að fara þær. Ég verð hins vegar að segja það sem mína skoðun að ég tel að engin alvara hafi komið í þær tilraunir fyrr en skikk komst á Seðlabankann og ný yfirstjórn vegna þess að það er algjörlega nauðsynlegt til að það sé hægt að yfirstjórn og Seðlabankinn spili mjög rækilega með í því. Að því er varðar fyrsta liðinn, sem er kannski það sem er bráðnauðsynlegast nákvæmlega á þessari stundu, þ.e. að lækka vexti, þá eru auðvitað allir sammála því. Eins og sakir standa verður það ekki gert nema í samræmi við það samkomulag sem við gerðum á sínum tíma við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. En sem betur fer kemur í ljós að Íslendingar eru, að minnsta kosti til þessa, að vinna samkvæmt áætlun og eru á réttum stað miðað við þá áætlun sem gerð var í haust. Það blasir við að verðbólga er að fara niður, meira að segja hraðar en menn ætluðu áður, krónan er aðeins að stabíliserast og við þessar aðstæður teljum við, ég tel það að minnsta kosti, að það sé rökrétt að vextir lækki mjög hratt héðan í frá. Að endingu, herra forseti, verð ég að 

Hæstv. þingforseti. Það er einhver flensa í gangi og ég er ekki frá því að hæstv. iðnaðarráðherra hafi smitast þegar hann fer að tala um að hann gæti verið framsóknarmaður, en það er nú annað. Hæstv. iðnaðarráðherra talar um að ýmislegt sé nothæft í þessu og það sem hann minntist á er nokkuð sem engu máli skiptir, er byrjað á, búið að gera eða er í vinnslu. Svo þegar kom að aðalþættinum í þessu, þ.e. 18. lið um 20% flatan niðurskurð, stoppar hann við eins og allir aðrir þegar hann áttar sig á því að þarna er verið að tala um eitthvað sem er upp á 1.200 milljarða kr. skuld og sem hann áttar sig á að ekki er hægt að ganga í að borga niður. Þá verður að benda á hvar eigi að taka peninga í það en framsóknarmenn hafa ekki gert það. Það er líka hárrétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra að það eru punktar sem auðvitað er hægt að skoða. Þeir eru hins vegar ekki margir og ég hvet hæstv. iðnaðarráðherra til að fara betur yfir þá og skoða áður en hann gefur framsóknarmönnum byr undir báða vængi um að eitthvað af þessu sé nothæft. Ég ítreka enn og aftur að það er einhver flensa að ganga og þegar hæstv. iðnaðarráðherra talar um að hann gæti verið framsóknarmaður er eitthvað mikið að ske.

Herra forseti. Ef það er einhver flensa í gangi er það flensa jákvæðni og ég sé líka að sú flensa er smitandi vegna þess að hv. þm. Grétar Mar Jónsson talar hér með allt öðrum hætti en hann hefur gert í sínum fyrri ræðum. Ég vona að það séu áhrif af því að hafa hlustað á mína jákvæðu ræðu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé sama hvernig kötturinn er á litinn, bara ef hann veiðir mýs. Og mér er sama hvort það eru framsóknarmenn eða frjálslyndir sem koma fram með tillögur, ef þær eru nýtilegar og hægt að nota þær til að hjálpa fólki sem á erfitt er ég til í að skoða það. Ég er þeirrar skoðunar að margar af þessum tillögum séu jákvæðar og mér finnst sjálfum að margar af þeim séu alls ekki fjarskyldar því sem ríkisstjórnin hefur reynt að vinna að. Það sem hv. þingmaður hefur einkum sett hornin í í ræðum sínum í kvöld, og var að skamma mig fyrir, var að hafa ekki í reynd tekið harðar á 20% tillögu Framsóknarflokksins. Ég held að ég hafi það fram yfir hv. þm. Grétar Mar Jónsson að ég hef lesið bæði tillöguna og greinargerðina, og í greinargerðinni benda flutningsmennirnir á að menn hafi farið misjafnar leiðir til að reyna að ná því markmiði að hjálpa þeim sem skuldsettir eru og eiga mjög erfitt. Hv. flutningsmenn segja beinlínis að þeir lesi hugmyndir gagnrýnenda sinna með þeim hætti að í reynd séu þeir að vinna að hinu sama. Ég lít á það sem boð um útrétta sáttarhönd og ég tek alltaf í slíkar hendur. Jafnvel í lúkuna á hv. þm. Grétari Mar Jónssyni mundi ég taka ef mér byðist það, ef til ófriðar kæmi millum okkar sem auðvitað gerist aldrei.

Hæstv. forseti. Það er að verða nóg komið af umræðu um þessa þingsályktunartillögu og andsvörum við hæstv. iðnaðar- og utanríkisráðherra. Það er engin spurning að við erum sammála um að 18. liðurinn í þessari þingsályktunartillögu sem gengur út á 20% niðurskurð er barbabrella og kosningavíxill. Þetta er með svipuðum hætti og Íbúðalánasjóður gerði, Framsóknarflokkurinn var með tillögu um 80% lán úr Íbúðalánasjóði sem bankarnir toppuðu síðan með 90–100% lánum. Þetta var fyrir kosningar, Framsóknarflokkurinn fékk á sínum tíma fylgi út á þennan gjörning og mér sýnist  Ég minni hv. þm. Birki Jón Jónsson á að -

Forseti vill minna ræðumann á að hann er í andsvari við hæstv. utanríkisráðherra.

Já, en ég sit undir því að það eru frammíköll frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og þar af leiðandi tel ég allt í lagi að nefna hann á nafn þó að ég sé í andsvörum við hæstv. iðnaðar- og utanríkisráðherra. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til lausnir í þessu málum. Við höfum lagt til 

Herra forseti. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur hlýtt hjarta. Það er á réttum stað og það slær með þeim sem eiga erfitt. Það held ég að gildi um flesta þingmenn. Ég held að ekki sé hægt að nálgast lausn á þeim vandamálum sem við glímum núna við sem þjóð frá einhverju flokkspólitísku sjónarhorni. Ég held að í reynd séu lausnirnar sem hinir ýmsu stjórnmálaflokkar setja fram með ýmsum hætti mjög skyldar. Það er ekki til nein flóra lausna á þessum vanda. Lausnirnar felast í því að reyna að búa svo í haginn að vextir lækki. Lausnin felst í því að reyna að „afvikla“ með einhverjum hætti þessi krónubréf sem eru ógn við hagkerfið.  Ég tel þess vegna að hv. þingmaður eigi að bregða sér í þann gír sem fer honum best, þ.e. jákvæða gírinn, og hætta þessu naggi út í t.d. iðnaðar- og utanríkisráðherra og taka upp þá fyrri iðju að tala með jákvæðum hætti um þann mann, einn þingmanna. Það er ekki svo oft sem iðnaðar- og utanríkisráðherra finnur stuðningsmenn í hópi stjórnarandstöðu. Ég bið hv. þm. Grétar Mar Jónsson: Ekki láta mig tapa þeim eina sem ég taldi að ég hefði.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið fram um tillögu okkar framsóknarmanna um hvernig bregðast megi við vanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Sérstaklega þakka ég hæstv. fjármálaráðherra og nú hæstv. utanríkisráðherra fyrir að koma til þessarar umræðu. Það má segja að hæstv. utanríkisráðherra hafi bjargað andliti Samfylkingarinnar í umræðunni og ég þakka honum fyrir það hversu vel hann hefur tekið í hugmyndir okkar framsóknarmanna um hvernig við getum komið til móts við þann bráðavanda sem blasir við okkur. Ég hef trú á því á grundvelli þeirra umræðna sem hér hafa farið fram á meðal forustumanna stjórnarflokkanna að við munum á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar, þar sem þetta mál verður rætt, afgreiða einhverjar þeirra tillagna sem við höfum eytt mjög miklum tíma í að semja og mæla fyrir á vettvangi Alþingis, að við náum að koma góðum málum til leiðar, til hagsbóta fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Ég legg áherslu á að við framsóknarmenn metum það svo að staða íslenskra efnahagsmála sé með þeim hætti að við verðum að ráðast nú þegar í róttækar aðgerðir, það sé einfaldlega ekki hægt að greiðslumeta hvert einasta heimili í landinu, hvert einasta fyrirtæki í landinu. Það er einfaldlega ekki tóm til þess og við erum eingöngu með þeim tillögum sem við höfum lagt fram hér að leiðrétta óðaverðbólgu síðustu 18–20 mánaða og þar eiga allir að njóta ávaxtanna að mínu viti. Það er verið að afskrifa stóra hluti í atvinnulífinu í dag og við teljum að það þurfi innspýtingu í íslenskt hagkerfi, í íslenskt efnahagslíf, til að koma í veg fyrir að hér verði alvarlegri kreppa en ella hefði orðið  Ég vil að lokum þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa lagt þessu málefni lið í dag. Ég er sannfærður um að við munum ná að klára eitthvað af þessum málum úr efnahags- og skattanefnd. Og ég er sannfærður um að með tilstyrk hæstvirtra ráðherra og hv. þm. Péturs H. Blöndals munum við koma því í gegn þrátt fyrir andstöðu Frjálslynda flokksins í þessari umræðu.