Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Við ræðum hér þrjú nefndarálit frá hv. viðskiptanefnd um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Nú er ég ekki í viðskiptanefnd þannig að ég hef ekki getað fylgt þessu máli eftir eða fengið þær upplýsingar sem nefndin hefur fengið. Ég hef sinnt heimilunum meira og því hefur þetta orðið dálítið út undan hjá mér, en þetta er óskaplega mikilvægt mál. Það er rétt sem hérna hefur komið fram, frá varaformanninum held ég, að við verðum að gera eitthvað. Núna mokum við iðgjöldum í sjóð sem er gjaldþrota. Við skulum bara hafa það alveg á tæru. Það er alveg óháð Icesave-samkomulaginu af því að Icesave-innstæðueigendur eiga kröfur fyrir þvílíkum upphæðum að það mun aldrei duga, hann er gjaldþrota. Þá er það spurning hvað getum við gert. Ég held að menn hafi farið út á dálítið hættulegar brautir. Í nefndaráliti og í frumvarpinu vísa þeir í nýja tilskipun í Evrópusambandinu sem tekur upp ríkisábyrgð á þann hátt að ríkin skulu tryggja að kerfin haldi. Eftir nokkur ár sé ég ekkert annað en ríkisbanka hjá Evrópusambandinu. Það má vel vera að það gleðji einhvern en ríkisbankar geta líka farið á hausinn og hafa gert og þá lenda ábyrgðirnar á ríkissjóði hvort sem er, þannig að það bjargar ekki neinu. Ekki nóg með það, heldur hækkuðu þeir upphæðina á hvern reikning úr 3 millj. kr. upp í 100 þúsund evrur sem er eitthvað um 16 millj. kr. Mér finnst Evrópusambandið vera á rangri leið. Það sem Evrópusambandið átti að gera svo ég kannski nefni það var að sjálfsögðu ekki að hækka upphæðina. Það átti að koma á samtryggingarkerfi milli allra innstæðutryggingarsjóða í Evrópu þannig að þeir aðstoði hver annan ef þeir verða fyrir áfalli, sérstaklega ef þeir verða fyrir hruni. Það varð ekki. Það er til önnur leið, frú forseti, og þá ætla ég að biðja formann viðskiptanefndar að hlusta. Hún er sú að stofna nýjan sjóð með nýrri kennitölu en á grundvelli gömlu tilskipunarinnar 94/19/EB sem gildir enn þá í Noregi, Íslandi og Liechtenstein. Sú tilskipun er ekki með ríkisábyrgð, það er alla vega minn skilningur. Ég er búinn að lesa báðar þessar tilskipanir í þaula út af Icesave-málinu, sem ég af vissum ástæðum varð að kynna mér mjög vel, og sú tilskipun er ekki með ríkisábyrgð. Hún tryggir upp að 20.887 evrum og er miklu viðráðanlegri. Ég legg nú í alvöru til, og þá bið ég bæði formann og varaformann að hlusta, og af því að ég veit að formaðurinn er mjög sjálfstæður einstaklingur legg ég til að hann skoði það hvort ekki væri skynsamlegt að breyta frumvarpinu þannig að það vísi í gömlu tilskipunina. Til bráðabirgða yrði settur upp nýr sjóður með nýrri kennitölu sem vísaði í gömlu tilskipunina með gömlu upphæðirnar. Þannig gætum við unnið í kannski eitt eða tvö ár og á meðan yrði leitað samstarfs við Noreg og Liechtenstein, sem eru enn þá á EES-svæðinu, um gagnkvæmar tryggingar. Ég held að þetta gæti verið góð leið. Svo ættu menn að sjálfsögðu að senda sendinefnd til Evrópusambandsins og segja þeim að þeir séu á algjörum villigötum. Tæknilega séð er þetta iðgjaldið, sem var 0,15% af innstæðum á ári og átti að fara upp í 1%, sem þýddi það að á sjö ára fresti mátti einn banki fara á hausinn. - Nei, fyrirgefið, einn af hverjum hundrað bönkum mátti fara á hausinn á sjö ára fresti af því að það fór upp í 1%. Það er ekki óvenjulegt að svona gerist reglulega. Umræðan er dálítið á villigötum. Í venjulegri bankastarfsemi standast eignir, skuldir og eigið fé á, þannig að bankinn á alltaf fyrir innstæðum. Ef illa fer verða eignirnar oft minna virði en bókhaldið gerir ráð fyrir og það er það sem við erum að lenda í. Auðvitað situr alltaf eitthvað eftir af eignum, það væri mjög undarlegt ef eignirnar hyrfu algjörlega. Innstæðusjóðurinn þarf því ekki að eiga algjörlega fyrir öllum innstæðum en menn þurfa að eiga nokkuð vel fyrir þeim af því að eignirnar rýrna mjög hratt. Í þessari nýju tilskipun er gert ráð fyrir því að þetta fari upp í 4% í staðinn fyrir 1% áður með 0,3% iðgjald. Það tekur þá 13 ár með þessu áframhaldi að ná upp í þetta hámark. Þá duga 4% ekkert voða mikið ef einn banki fer á hausinn, hvað þá þrír. Neyðarlögin gera ráð fyrir því að innstæður hafi forgang. Það er spurning hversu lengi þau gilda og það þarf að ræða. Það sem mér finnst verst við þetta er að nota á nýju tilskipunina þó að við þurfum þess ekki, þar er ríkisábyrgð og mun hærri upphæð. Ég held að menn séu að fara út á verulega hálan ís, sérstaklega af því að nú eru bankarnir komnir í eigu erlendra aðila sem munu taka yfir eftir tvö, þrjú ár. Þá bara stofna þeir reikninga í Grikklandi og úti um alla Evrópu með mjög háum vöxtum og hrúga inn peningum sem þeir lána sjálfum sér. Síðan fer bankinn á hausinn og við berum ábyrgð á innlánum úti um alla Evrópu nákvæmlega eins og Icesave. Ég ætla að vona að það gerist ekki. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn hafi augun opin þegar þeir samþykkja svona frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um þingsályktunartillögu um að Ísland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Í þessari tillögu er lagt til að Alþingi feli ríkisstjórn Íslands að leita leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi auk þess sem vernd heimildarmanna og afhjúpenda verði tryggð. Í þessu skyni er gert ráð fyrir að gerð verði sérstök úttekt sem miði að því að afmarka viðfangsefni og undirbúa lagabreytingar, en einnig að litið verði til löggjafar annarra ríkja og reynt að sameina það besta úr þeim til að skapa sérstöðu hér á landi á sviði tjáningar- og upplýsingafrelsis. Jafnframt er lagt til að kannaður verði möguleiki á að komið verði á fót alþjóðlegum tjáningarfrelsisverðlaunum á Íslandi. Með þessari tillögu er þess freistað að bregðast við alþjóðlegri þróun í upplýsingamálum og er það til komið vegna þess að hagsmunum almennings af tjáningarfrelsi og málfrelsi, óháðri upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi stendur ógn af vaxandi tilburðum alþjóðlegra stórfyrirtækja, hagsmunasamtaka og stjórnvalda víða um heim til þess að stýra upplýsingamiðlun með lögsóknum, lögbanni og meiðyrðamálsóknum sem virða engin landamæri. Tryggja þarf að allar upplýsingar sem varða almannahag komist til skila í hefðbundnum farvegi vestrænnar blaðamennsku. Í greinargerð með þessari tillögu segir að Ísland hafi það einstaka tækifæri núna að taka afgerandi forustu með því að búa til traustvekjandi lagaramma sem væri byggður á bestu löggjöf annarra ríkja. Nefndin telur að skoða þurfi í hvaða mæli Ísland er í aðstöðu til að taka sér leiðandi stöðu í að efla tjáningarfrelsi með þeim hætti að lög nágrannaríkjanna gildi ekki fyrir tölvuvinnslu um upplýsingar ef hún væri vistuð í gagnaveri á Íslandi. Ég ætla ekki að fjalla um þetta nefndarálit í lengra máli. Mjög ítarleg og vönduð greinargerð í mörgum liðum fylgir þingsályktunartillögunni. Það er skemmst frá því að segja að málið hefur vakið gríðarlega athygli á alþjóðavettvangi. Fjölmargir blaðamenn, fjölmiðlamenn og fréttamenn hafa aflað sér upplýsinga um það hjá flutningsmönnum þessa nefndarálits og er óhætt að fullyrða að þetta mál sé vandað til framgöngu þess. Það geti orðið okkur til mikillar farsældar í framtíðinni auk þess sem hér er einfaldlega verið að bregðast við þeim veruleika að upplýsingamiðlun með nútímatækni er að mörgu leyti orðin sér málaflokkur á svipaðan hátt og umhverfismál. Hin hefðbundnu landamæri gilda ekki og því þarf að bregðast við með einum eða öðrum hætti. Ég legg það til sem formaður í allsherjarnefnd og flutningsmaður þessa nefndarálits að tillagan verði samþykkt á þessu þingi.

Frú forseti. Eva Joly lét hafa það eftir sér eftir að ég sótti fundi með henni út af þingsályktunartillögu þeirri sem við fjöllum hér um, með leyfi forseta: „Ég er stolt af því að vera til ráðgjafar þingsályktunartillögu til að tryggja alþjóðlega vernd fyrir rannsóknarblaðamennsku. Í huga mér inniber þessi ályktun sterk skilaboð og hvatningu til eflingar heilinda og gagnsæis hjá ríkisstjórnum víðs vegar um heim, þar á meðal á Íslandi. Í starfi mínu við rannsóknir á spillingu hef ég orðið vitni að því hve mikilvægt það er að hafa öflugt regluverk til tryggja aðgengi almennings að upplýsingum. Ísland getur með nýstárlegri sýn á samhengi tilverunnar og vegna tilhneigingar til að fara sínar eigin leiðir orðið hinn fullkomni staður til að hrinda af stað verkefni af þessu tagi sem yrði til þess að efla gagnsæi og réttlæti á heimsvísu.“ Ísland er á einstökum tímamótum. Á slíkum tímum er mikilvægt að finna sameiginlega framtíðarsýn og stefnu sem gæti þjappað þjóð og þingi saman. Það er markmiðið með þessari ályktun, að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi hérlendis auk þess sem vernd heimildarmanna og uppljóstrara verði tryggð. Til þess að það geti orðið að veruleika þarf að undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar eða nýja löggjöf sem byggð væri á bestu mögulegu löggjöf annarra þjóða sem við berum okkur gjarnan saman við til að skapa Íslandi sérstöðu á sviði tjáningar- og upplýsingafrelsis. Frú forseti. Nú þegar hefur verið haft samband við fjölmarga aðila og tillagan kynnt fyrir þeim sem lýst hafa stuðningi við ályktunina enda gerir almenningur og sér í lagi fjölmiðlamenn og þeir sem berjast fyrir mannréttindum sér vel grein fyrir því hve mikilvægt það er að mörkuð verði heildræn stefna og löggjöf sem tryggir tjáningarfrelsi. Það hefur verið mikið ánægjuefni hvað þessari ályktun hefur verið tekið vel alls staðar og ánægjulegt að lesa í gegnum umsagnir frá aðilum víðs vegar úr samfélaginu en jafnframt hefur okkur borist mikill fjöldi af tölvupóstum og bréfum víðs vegar að úr heiminum þar sem lýst hefur verið stuðningi við þetta. Nú síðast lýstu stór samtök sem berjast fyrir upplýsingafrelsi í Indónesíu og Tælandi yfir stuðningi og óskum og vonum um að þetta verði að veruleika hérlendis því að ekki búa mörg lönd við það upplýsingafrelsi sem við búum við nú þegar. En við rákum okkur þó allhressilega á það að betur má ef duga skal því að hér hefur ríkt lítið gagnsæi þegar kemur að t.d. upplýsingum til almennings. Það hefur líka verið gríðarlega mikill áhugi meðal erlendra blaðamanna á þessu máli og ég hef ekki tölu á því hvað ég er búin að fara í mörg viðtöl út af því. Eins hafa aðrir þeir sem komið hafa að gerð þessarar þingsályktunartillögu gert það. Það er ánægjulegt að flestir þessara erlendu blaðamanna sem hafa verið í sambandi við okkur hefðu áhuga á að flytja starfsemi sína, þ.e. rannsóknarblaðamennskuþátt þeirrar vinnu eða útgáfu, til Íslands ef þessi ályktun verður að veruleika. Ég talaði síðast í gærkvöldi við einn þekktasta rannsóknarblaðamann Bandaríkjanna. Þegar ég sagði henni að þetta væri að fara í umfjöllun í þinginu í dag og yrði hugsanlega samþykkt sagði hún: Hvenær get ég flutt? Ég fer að geta flutt til Íslands. Þetta virðist vera viðkvæðið og hún meinti þetta. Ég hitti hana reyndar þegar ég var með erindi um þetta í Kaliforníu í síðasta mánuði og þar var gríðarlegu áhugi og ekki bara áhugi, heldur fann ég líka þörf fyrir þetta þar því að það er alltaf verið að þrengja að upplýsinga- og tjáningarfrelsi í heiminum okkar. Ég held að fólk geri sér ekki almennt grein fyrir hvað ástandið er slæmt fyrr en það fer að tala saman um ástandið í sínu landi. Það sem hefur kannski háð okkur mest hér á Íslandi er sjálfsritskoðun og einkennilegt eignarhald á fjölmiðlum en þetta nær náttúrlega yfir miklu fleiri þætti en það. Það hefur sem sagt verið mikill áhugi erlendra blaðamanna á fyrirhugaðri lagasetningu enda á sú stétt undir högg að sækja vegna þess að frelsi blaðamanna til að flytja fréttir er í sívaxandi mæli skert. Í þeirra huga gæti Ísland orðið að andhverfu skattaskjóla, einhvers konar rannsóknarblaðamennskuskjól. Tillögurnar í greinargerðinni eru til þess fallnar að umbreyta reglugerðinni á þann hátt að hér verði framsækið umhverfi fyrir skráningu og starfsemi alþjóðlegra fjölmiðla og útgáfufélaga, sprotafyrirtækja, mannréttindasamtaka og gagnaversfyrirtækja. Slíkar breytingar mundu treysta stoðir lýðræðis, verða hvati til nauðsynlegra umbóta hérlendis og auka gagnsæi og aðhald. Stefnumörkunin gæti gefið þjóðinni aukið vægi á erlendum vettvangi og orðið lyftistöng í atvinnu- og efnahagsmálum. Frú forseti. Vegna þess hve heimurinn er samofinn á flestum sviðum, sér í lagi þegar kemur að frjálsu flæði fjármála og upplýsinga, er deginum ljósara að þær tálmanir á birtingu upplýsinga sem almenningur á rétt á að hafa aðgang að er ekki aðeins okkar vandamál heldur hnattrænt vandamál. Það þarf að styrkja rétt almennings til að skilja hvað er að gerast í samfélögum þeirra. Það gerum við með því að setja hér bestu mögulegu löggjöf sem völ er á til að tryggja öruggt starfsumhverfi fyrir þá hugrökku blaðamenn og rithöfunda sem margir hverjir hafa misst vinnu sína við að fjalla um málefni þeirra sem eitthvað hafa að fela og vilja leggja allt í sölurnar til að halda huldu. Með því erum við að standa vörð um réttlæti, heiðarleika og mannréttindi í alþjóðasamhengi.

Virðulegi forseti. Hér er um mjög merkilegt mál að ræða og ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og öðrum þingmönnum Hreyfingarinnar fyrir að hafa forgöngu um að það skuli vera hér til umræðu og komi hérna fram. Hér ályktar Alþingi að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi. Þetta er merkilegt mál sem ég vona svo sannarlega að eigi eftir að verða að veruleika og vekja hér athygli. Ég kem hérna eingöngu upp til þess að þakka þeim fyrir það frumkvæði sem að þessu stóðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Álitið er frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Í álitinu er greint frá umfjöllun nefndarinnar um málið og gesti sem komu á fund nefndarinnar. Þar er tekið fram að frumvarpið feli í sér tvær efnisgreinar sem fjalla annars vegar um byggðakvóta og reglur varðandi meðferð hans og hins vegar um heimild ráðherra til að setja skilyrði eða koma í veg fyrir framsal eða ráðstöfun aflaheimilda. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 10. gr. laganna. Annars vegar er þar um að ræða breytingar sem hafa þann tilgang að árétta heimildir ráðherra til að setja sérstakar takmarkanir á úthlutun byggðakvóta í einstökum byggðarlögum, telji hann tilefni til. Hins vegar er þar að finna ákvæði sem heimilar ráðherra að flytja byggðakvóta á milli fiskveiðiára. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um það til bráðabirgða að ráðherra skuli fengin tímabundin heimild til að grípa til tiltekinna aðgerða. Gildistími ákvæðisins er ákvarðaður tvö og hálft fiskveiðiár. Með heimildinni er gert ráð fyrir að ráðherra geti bundið meðferð aflaheimilda ákveðnum skilyrðum eða ákveðið að óheimilt sé að framselja eða ráðstafa með öðrum hætti aflaheimildum úr einstökum sveitarfélögum eða byggðarlögum sem tilheyra gjaldþrota einstaklingum og fyrirtækjum eða einstaklingum og fyrirtækjum sem hafa fengið heimild til greiðslustöðvunar þegar um er að ræða umtalsverðan hluta aflaheimilda í viðkomandi sveitarfélagi eða byggðarlagi, a.m.k. fimmtung eða meira, og megi ætla að framsal eða önnur ráðstöfun þeirra út fyrir sveitarfélagið eða byggðarlagið muni hafa veruleg neikvæð áhrif í byggðalegu tilliti. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir umsögnum sem bárust um málið. Meiri hlutinn áréttar að 2. gr. frumvarpsins mæli fyrir um ákveðið neyðarréttarúrræði - ég ítreka það, neyðarréttarúrræði - á tímum óhefðbundinna markaðsaðstæðna sem ætlað er að hefta verulega neikvæð áhrif á atvinnustarfsemi sjávarbyggða og koma í veg fyrir búferlaflutninga. Um bráðabirgðaákvæði er að ræða og ná réttaráhrif þess einungis til þess sem eftir lifir af núverandi fiskveiðiári auk fiskveiðiáranna 2010/2011 og 2011/2012. Þá skal tekið fram að heimild ráðherra er bundin ákveðnum skilyrðum. Í fyrsta lagi verður að vera um umtalsverðan hluta aflaheimilda að ræða, a.m.k. fimmtung eða meira. Í öðru lagi verður staðan að vera sú að ætla megi að framsal eða önnur ráðstöfun hafi veruleg neikvæð áhrif í atvinnu- og byggðalegu tilliti. Telur meiri hlutinn rétt að benda á að þær ákvarðanir sem ráðherra tekur á grundvelli ákvæðisins verða ávallt bundnar af óskráðum og skráðum reglum stjórnsýsluréttar. Skal hann af þeim sökum m.a. byggja ákvarðanatöku sína á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum að meðalhófi gættu og væntanlega jafnræðisreglna. Þá eru markmið téðra laga m.a. að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Nefndinni hafa borist upplýsingar um að um 20% sjávarútvegsfyrirtækja séu nú þegar í miklum greiðsluvanda sem líkur benda til að muni valda röskun á atvinnustarfsemi tengdri sjávarútvegi og tilflutningi aflaheimilda á milli byggðarlaga. Ljóst er að óbeinar afleiðingar slíkrar stöðu geta einnig orðið miklar og haft til að mynda áhrif á aðra atvinnustarfsemi í sömu byggðarlögum. Ljóst verður að telja að staða margra byggðarlaga og sveitarfélaga verður mjög erfið, flytjist aflaheimildir á brott vegna gjaldþrots, annars konar eignauppgjörs eða endurskipulagningar einstakra fyrirtækja. Telur meiri hlutinn brýnt í ljósi framangreindra atriða að veita ráðherra heimild sem þessa en leggur til breytingar á ákvæði til bráðabirgða: Í fyrsta lagi er lagt til að þær heimildir sem ráðherra eru veittar með ákvæðinu gildi um öll tilvik framsals og þannig að þessar heimildir verði ekki takmarkaðar við að aflaheimildir sem tilheyra gjaldþrota einstaklingum og fyrirtækjum eða einstaklingum og fyrirtækjum í greiðslustöðvun. Í öðru lagi er breytt ákvæðum um tilkynningarskyldu þannig að tilkynningarskylda verður lögð á handhafa aflaheimilda Í þriðja lagi er lagt til að tilkynningin beinist til Fiskistofu eingöngu. Í fjórða lagi er loks lagt til að frestur ráðherra til að taka ákvörðun um setningu skilyrða fyrir framsali eða hvort hann banni framsal eða aðra ráðstöfun verði lengdur úr einum mánuði í tvo. Er ráðherra með þeirri tilhögun veitt svigrúm eða frestur til að leita vægari úrræða og lausna á þeim vandamálum sem upp kunna að koma vegna áforma um framsal eða aðra ráðstöfun aflaheimilda, og það allt í samstarfi við sveitarfélög, hagsmunaaðila og fjármálafyrirtæki. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þm. Róbert Marshall var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Björn Valur Gíslason, Helgi Hjörvar, Sigmundur Ernir Rúnarsson, auk þess sem talar fyrir álitinu og hér stendur. Ég vil að lokum taka fram, frú forseti, að fyrir liggur breytingartillaga frá minni hluta sjávarútvegsnefndar um breytingu á 1. gr. frumvarpsins, aðallega tilteknar breytingar sem eru mjög í anda greinargerðar með upphaflegu frumvarpi og lýsi ég því yfir fyrir mína parta að þessa breytingu get ég samþykkt sem slíka.

Virðulegi forseti. Það frumvarp um breytingu á fiskveiðistjórnarlögunum sem við ræðum hér um felur í raun í sér þrjú efnisatriði. Í fyrsta lagi er opnuð almenn heimild til ráðherra að setja takmarkanir fyrir úthlutun á byggðakvótum. Í annan stað er veittur möguleiki á að flytja aflaheimildir sem ráðstafað er á grundvelli laga og reglna um byggðakvóta á milli fiskveiðiára. Þriðja atriðið, sem er hið veigamesta í frumvarpinu, felur í sér heimild til handa ráðherra að grípa inn í ef sú staða kemur upp að fimmtungur eða meira af aflaheimildum innan byggðarlaga kann að verða seldur burtu, vegna fjárhagserfiðleika sjávarútvegsfyrirtækja í byggðarlaginu. Gallinn við þetta frumvarp er, eins og við mörg sem hæstv. ráðherra hefur flutt, að það felur í sér býsna opnar og almennar heimildir til ráðherrans sem við teljum í minni hlutanum að væri eðlilegra að væri í höndum löggjafans. Þetta er ekki nýmæli í þessum lagasetningum í vetur og við vörum mjög eindregið við þeirri þróun sem þarna hefur orðið. Þegar við skoðum a-lið 1. gr. verður ekki annað séð en að ætlunin sé að galopna heimild til ráðherrans til þess að fara nokkurn veginn með byggðakvótann að vild. Þetta er mikil afturför. Á sínum tíma tókst mjög góð samstaða í þinginu um breytingar á lögunum sem vörðuðu byggðakvótann. Það gerðist í kjölfar athugasemda sem höfðu borist frá umboðsmanni Alþingis um að það væri misræmi í framkvæmd laganna, það var í raun og veru þannig í lögunum að heilmikið vald var lagt í hendur sveitarfélaga um að fara með þessi mál. Þau framkvæmdu í raun lögin í umboði Alþingis með mismunandi hætti sem olli því að mikill mismunur varð á því hvernig staðið var að úthlutun byggðakvótans og í ljósi þessa var farið í heilmikla endurskoðun á þessu fyrirkomulagi. Með því að gera þær breytingar sem lagt er til 1. gr. a-liðar væri verið að hverfa mjög til baka til þess ástands sem ríkti áður en þessar lagabreytingar voru gerðar. Þess vegna leggur minni hlutinn til tiltekna breytingu sem felur það í sér að taka inn þann hluta úr greinargerðinni sem nefndur er sem dæmi um hvernig beita ætti þessum lögum. Okkar tillaga er sem sagt sú að þessi heimild til ráðherrans verði gerð þröng og eingöngu miðað við aðstæður sem gætu komið upp og að heimila ekki að úthluta aflaheimildum í formi byggðakvóta til skipa sem fluttar hafa verið meiri aflaheimildir frá en þær heimildir sem til skipanna hafa verið fluttar á tilteknu fiskveiðiári. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hv. formanns nefndarinnar að hann styðji þessa breytingartillögu og tel raunar að hún sé þá í anda þeirra lögskýringargagna sem getur að líta í greinargerðinni sjálfri. Í annan stað tökum við undir þá breytingu sem felst í b-lið 1. gr. Sú efnisgrein fjallar í raun um að gefa jákvæða heimild í lögunum um að hægt sé að flytja byggðakvóta milli fiskveiðiára. Það er nauðsynlegt að þessi heimild sé til staðar. Sú staða getur komið upp af ýmsum ástæðum að skip geti ekki nýtt sér allan byggðakvótann sem þeim er úthlutað á yfirstandandi fiskveiðiári og þess vegna er eðlilegt að þau hafi heimild til að færa hann yfir á næsta fiskveiðiár. Almennt talað höfum við slíka heimild í fiskveiðistjórnarlögunum. Illu heilli ákvað Alþingi núna í vetur að þrengja þessar heimildir. Það var mikið skref aftur á bak og ég lít þannig á að breytingin hér sé eins konar viðurkenning á því að það hafi kannski ekki verið alls kostar skynsamleg hugmynd sem gerð var að lögum fyrr í vetur. En aðalatriðið er þá það að hér er verið að gefa skýra lagalega heimild til þess að flytja byggðakvóta á milli ára þannig að sú deila sem hefur verið uppi um hvort þetta sé heimilt ætti þá a.m.k. að vera úr sögunni. Þýðingarmesta ákvæði frumvarpsins sem við ræðum hérna lýtur að heimild til hæstv. ráðherra um að bregðast við þegar sú hætta skapast að umtalsverður hluti aflaheimilda kunni að verða fluttur úr byggðarlagi vegna fjárhagserfiðleika útgerða. Þetta er raunverulegt og alvarlegt vandamál sem er eðlilegt að löggjafinn láti sig varða. Vinna nefndarinnar hefur að okkar mati í þessu máli verið ítarleg og vönduð og leitt í ljós mikla vankanta á þeirri leið sem farin var í vinnu nefndarinnar með því frumvarpi sem fyrir liggur. Sú niðurstaða sem meiri hlutinn hefur sammælst um er þó að mati minni hlutans afar hæpin og kann að hafa í för með sér annars konar vandamál. Þess vegna getur minni hlutinn ekki staðið að þeirri afgreiðslu. Skynsamlegast væri að okkar mati að fresta afgreiðslu þessa hluta málsins a.m.k. til hausts og freista þess að vinna að því frekar, með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi, fjármálastofnunum, Byggðastofnun og sveitarfélögunum. Undir nefndarálitið rita auk framsögumanns, þess sem hér talar, hv. þm. Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum, forsvarsmönnum meirihluta- og minnihlutaálita, fyrir framsögur þeirra. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég er aðili að minnihlutaálitinu og langar að nefna kannski tvö eða þrjú atriði til viðbótar við það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi. Eins og fram kom hjá honum er þetta þriggja atriða frumvarp. Í fyrsta hlutanum er eins og við höfum oft rætt áður hér í vetur opin heimild til ráðherra eða eins og stendur í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Við 5. mgr. bætist nýr málsliður, 3. málsl., svohljóðandi: Einnig er ráðherra heimilt að setja sérstakar takmarkanir fyrir úthlutun byggðakvóta í einstökum byggðarlögum ef talið verður að tilefni sé til þess.“ Sem sagt alveg galopin heimild sem við höfum talið að væri fulldjarfleg og er í anda þess sem við höfum þó séð frá þessu ráðuneyti upp á síðkastið. Og eins og fram hefur komið erum við með breytingartillögu sem ég held að gæti átt ágætishljómgrunn, eins og fram kom hjá formanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þm. Atla Gíslasyni. Annar liðurinn er hins vegar liður sem við getum vel stutt og snýr að því að gera þennan byggðakvóta og reglur í kringum hann sveigjanlegri og auka þar af leiðandi hagræði. Fram kom hjá forsvarsmanni nefndarálits minni hlutans að við höfum því miður verið sjá frumvörp sem hafa gengið í hina áttina. Það er því gleðilegt að hér skuli vera gengið í aðra átt, þ.e. í átt að meiri sveigjanleika og hagræðingu innan þessa kerfis sem vissulega er nokkuð flókið og þess vegna koma þessar lagaheimildir hér inn til að tryggja að það sé hægt að úthluta þeim. Eins og komið hefur fram hefur mesta vinnan við frumvarpið snúið að 2. gr. sem mun heita 3. gr. eftir breytingartillögur meiri hlutans. Þar hefur verið unnin heilmikil vinna af nefndinni og ég vil þakka og hrósa formanni nefndarinnar, hv. þm. Atla Gíslasyni, fyrir það að hafa lagt þarna mikla vinnu af mörkum. Við í nefndinni höfum verið held ég einhuga í því að horfast í augu við þann vanda sem getur komið upp ef um 20% af aflaheimildum hverfa úr byggðarlagi og inn í fjármálafyrirtækin sem hugsanlega gætu þá farið með þau að vild sem gæti auðvitað haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir viðkomandi byggðarlag. Það má því segja að maður hafi sannarlega vissa samúð og skilning á hugmyndafræðinni að geta gripið inn í. Hins vegar er þetta eins og fram hefur komið í umræðum meira og minna opin heimild. Ég vil þó ítreka að breytingartillagan sem meiri hluti nefndarinnar leggur fram er miklu betri en upphaflegu drögin en gengur hins vegar með þeim hætti fram að maður getur ekki alveg séð fyrir sér hvernig þetta á að geta gerst allt saman. Þess vegna tek ég undir það sem kemur fram í lokaáliti minni hlutans að skynsamlegt væri að fresta afgreiðslu þessa máls til hausts og freista þess, þrátt fyrir að það hafi svo sem ekki gengið vel, að fá alla þessa aðila, þ.e. aðila fjármálamarkaðarins, hagsmunaaðila í sjávarútvegi, Byggðastofnun og sveitarfélög, að málinu til að finna sameiginlega lausn. Ég held að það væri kannski skynsamlegast.

Virðulegi forseti. Enn ræðum við í sölum Alþingis breytingar á lögum um fiskveiðistjórn eða stjórn fiskveiða. Við erum búin að ræða nokkur mál tengd þessum lögum og mikil vinna er víða í nefndum og starfshópum þar sem m.a. er fjallað um þau. Ef hægt er að tala um einhvers konar þema í þeim frumvörpum og breytingum sem við höfum verið með í þinginu þá er það kannski að færa töluvert mikið af ákvörðunum og valdi til hæstv. ráðherra. Það kann að vera að það sé eðlilegt og nauðsynlegt í ákveðnum tilvikum en það virðist vera orðið frekar regla en undantekning að fara þessa leið. Það frumvarp sem við ræðum nú er, eins og fram hefur komið hjá hv. þingmönnum sem hér hafa talað, í rauninni þrenns konar. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið en vil þó segja að það er athyglisvert og í rauninni mikilvægt að meiri hlutinn skuli flytja breytingartillögu við 2. gr. frumvarpsins, því að í henni voru atriði sem erfitt var að átta sig á en ganga nú upp, þannig að ég fagna því. Hins vegar er það þriðji og síðasti hlutinn sem fær mann einna helst til að velta vöngum yfir þessu máli. Við erum væntanlega öll sammála um að það getur haft mikil áhrif ef aflaheimildum, og þá um leið atvinnu eða atvinnuréttindum fólks í sjávarplássum, er ógnað á einhvern hátt, ef þær hverfa með öllu eða annað slíkt. Hér er hins vegar tekið mjög stórt skref í átt til þess að ráðherra, kannski ekki ráðskist með en hafi mikið um það að segja hvernig farið verður með mikil verðmæti ef til þess kemur að hafa þurfi áhyggjur af því að verðmætin séu að fara úr viðkomandi sjávarplássi. Í áliti minni hlutans kemur fram að hætta sé á að þarna verði annars konar vandamál á ferðinni og það eru þá væntanlega viðskiptaleg vandamál og slíkt, eða vandamál varðandi hvernig á að veiða þær aflaheimildir sem ráðherra kýs að úthluta og hver á að veiða þær eða nýta á annan hátt. Ég tek undir það sem kemur fram í áliti minni hlutans að það hefði verið skynsamlegt að skoða þetta nánar. Ég verð að viðurkenna að ég þekki í raun ekki umræðurnar sem urðu í nefndinni um þetta mál, þ.e. hvort það sé einhver asi eða hvort það liggi á að bregðast svona við. Það kann að vera. Við vitum að það eru aðilar í sjávarútveginum sem eiga í rekstrarerfiðleikum og slíkt en sem betur fer er stór hluti þeirra í ágætum málum. Þarna er ráðherra kominn með ákveðið vald til að hafa bein áhrif inn í atvinnulífið eða jafnvel viðskipti á ákveðnum stað og því er mikilvægt að hæstv. ráðherra fari mjög vandlega með það vald. Ég vil leyfa mér að segja að ég geri ráð fyrir að frumvarpið verði samþykkt á endanum í þinginu en ég skora á okkur öll að fylgjast mjög grannt með því að framkvæmdarvaldið fari vel með það vald sem verið er að fela því. Jafnframt skora ég vitanlega á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að fara vel í gegnum það hvernig hann hyggst beita því.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum, frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið. Hafa nefndinni borist umsagnir frá Fiskistofu, Hafrannsóknastofnun, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Samtökum eigenda sjávarjarða, Sjómannasambandi Íslands, Umhverfisstofnun og Viðskiptaráði Íslands. Frumvarpið varðar nýtt fyrirkomulag tilfærslna aflaheimilda til jöfnunaraðgerða, ívilnana og uppbóta sem stoð hafa í fiskveiðistjórnarlögum. Frumvarpið var flutt af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og fleirum. Fram kom að viðfangsefni málsins hafi snertifleti við mál sem rædd eru í endurskoðunarnefnd sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og að sú nefnd ljúki væntanlega störfum áður en þing kemur saman í september. Leggur nefndin því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og var full samstaða innan nefndarinnar um það. Hv. þm. Róbert Marshall, Ólína Þorvarðardóttir og Helgi Hjörvar voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, Margrét Pétursdóttir, Ásbjörn Óttarsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Eygló Harðardóttir auk þess sem hér stendur. Frú forseti. Ég vil að endingu nota tækifærið til að þakka nefndarmönnum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fyrir afar gott samstarf í vetur um þetta mál sem önnur, einnig mál sem ágreiningur var um í nefndinni. Okkur tókst farsællega að afgreiða þau frá nefndinni þannig að öllum var til mikils sóma.

Virðulegi forseti. Sannarlega hefði ég kosið að þingið hefði getað tekið afstöðu til efnisatriða þessa máls. Ég er 1. flutningsmaður málsins ásamt hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og Gunnari Braga Sveinssyni. Hugsunin á bak við frumvarpið er ósköp einföld. Þannig er mál með vexti að allnokkrum aflaheimildum er varið til tilfærslna og millifærslna vegna byggðakvóta, skel- og rækjubóta, línuívilnunar og nú síðast vegna strandveiða. Í lögunum er gert ráð fyrir að þær fisktegundir sem koma til úthlutunar á grundvelli þessara millifærslna séu eingöngu fjórar, þ.e. þorskur, ýsa, ufsi og steinbítur. Eins og málum er háttað núna eru aflaheimildir í þessum fjórum tegundum skertar sem nemur því aflamagni sem fer til ráðstöfunar úr þessum millifærslu- og tilfærslusjóðum eða pottum eins og þeir eru oft kallaðir í daglegu tali. Þetta fyrirkomulag veldur því að skerðing á aflaheimildum þeirra báta sem eru sterkastir í tegundunum fjórum verður hlutfallslega mun meiri en hjá þeim bátum og útgerðum sem hafa tiltölulega minni aflaheimildir í þeim. Ýmsir hafa talið þetta óeðlilegt, þar á meðal við hv. flutningsmenn sem teljum miklu eðlilegra að grundvöllur þess sem menn leggja af mörkum inn í þessar millifærslu- og tilfærsluleiðir sé reiknaður út frá heildarþorskígildum viðkomandi útgerða og skipa. Þar með getum við sagt að byrðin af því að leggja af mörkum inn í þessa millifærslu- og tilfærslusjóði dreifist jafnar á allar útgerðir í landinu. Auðvitað koma upp ákveðin álitamál í þessu sambandi sem við tökumst á við í frumvarpinu sjálfu, m.a. hvernig beri að bregðast við ef útgerð er í þeirri stöðu að eiga ekki aflaheimildir í þessum fjórum tegundum. Þá er gert ráð fyrir því að viðkomandi útgerð hafi umþóttunartíma um tveggja mánaða skeið til að bæta þar úr, þannig að hún geti þá annaðhvort leigt til sín aflaheimildir í þessu skyni eða orðið sér úti um varanlegar heimildir til að geta staðið straum af þessu í framtíðinni. Það er alveg ljóst að eftir því sem slíkar millifærslur hafa aukist á undanförnum árum með hækkandi línuívilnun og núna með strandveiðum er þetta farið að hafa heilmikið að segja. Millifærslur í þorski t.d. eru sem svarar 8,3% og það telur sérstaklega hjá þeim útgerðum sem eru háðastar þorskveiðum. Þetta á ekki síst við um minni útgerðir, t.d. krókaaflamarksbátana sem fyrst og fremst hafa aflaheimildir í þorski, ýsu og að einhverju leyti ufsa og steinbít, misjafnt auðvitað eftir svæðum, og þess vegna er þetta farið að taka dálítið í. Ýmsar stærri útgerðir og aðrar útgerðir sem ekki eru með miklar aflaheimildir í þessum tegundum sleppa tiltölulega auðveldlega út úr því að taka þátt í millifærslu- og tilfærslupottunum. Þetta eru eins konar félagsleg úrræði innan sjávarútvegsins, ef við getum sagt sem svo, og þess vegna er ekkert óeðlilegt að allir sem hafa aflaheimildir á annað borð taki þátt í því að standa undir þessu. Þetta frumvarp er lagt fram til að hægt sé að jafna byrðarnar, ef þannig má að orði komast. Eins og hv. þm. Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og framsögumaður þessa máls, vakti athygli á háttar svo til að nú er að störfum sérstök nefnd sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði. Nefndin er að endurskoða fiskveiðilöggjöfina og búast má við því að hún taki m.a. afstöðu til þeirra álitamála sem frumvarpið tekur á. Það má gera ráð fyrir því að nefndin ljúki störfum áður en Alþingi kemur aftur saman til fundar í byrjun september. Þess vegna er það skynsamlegt sem nefndin komst að niðurstöðu um að málinu yrði vísað til hæstv. ríkisstjórnar með rökstuddri dagskrá þar sem gert yrði ráð fyrir því að ríkisstjórnin fæli nefndinni að taka afstöðu til þessara álitamála og notaði þetta frumvarp sem eins konar gagn í því máli. Ég vil að lokum þakka kærlega fyrir góðar óskir og þakkir hv. formanns nefndarinnar og enn fremur segja að samstarf okkar í nefndinni hefur verið mjög gott. Ég tel að hv. formaður hafi lagt sig fram um að vanda vinnu nefndarinnar. Ég hef verið ákaflega ósáttur við mjög margt af því sem við höfum fjallað um en ég hef hins vegar ekki verið ósáttur við vinnubrögð hv. formanns og fyrir það vil ég þakka.

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur er meðflutningsmaður að þessu frumvarpi ásamt forsvarsmanni málsins og flutningsmanni, hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og Ásbirni Óttarssyni. Eins og fram kom í ræðu hv. þingmanns lýtur þetta frumvarp að réttlætisjöfnun sem við teljum að full þörf sé á að fara í. Fram kom hjá hv. þingmanni að um er að ræða útgerðir sem bera í raun uppi jöfnunaraðgerðir í dag, sem eru með aflaheimildir að meginhluta til í fjórum tegundum, þ.e. það eru fjórar tegundir sem bera uppi þessa jöfnun. Hugmyndin gengur út á að dreifa þessu jafnar yfir greinina, ef svo má segja, þannig að skerðingin verði öðruvísi en í dag, því að sjálfsögðu skerðast aflaheimildir hjá þeim útgerðum sem láta af hendi heimildir til þessara jöfnunaraðgerða. Það er rétt sem kom fram hjá hv. flutningsmanni að það sem hér er lagt til er að sjálfsögðu ekki óumdeilanlegt. Fyrirkomulag það sem hefur verið við lýði er eins og oft gerist búið að festa sig í sessi. Hins vegar er það að okkar mati eðlileg krafa að þarna verði farið í ákveðnar breytingar. Það að reikna þetta út frá heildarþorskígildum er að sjálfsögðu hugmyndafræði sem lögð er fram og í raun er gefið svigrúm til þeirra sem ekki hafa slíka heimild til að verða sér úti um hana til að uppfylla það sem hér er lagt fram. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að í ljósi þeirrar vinnu sem er í gangi varðandi hina svokölluðu sáttanefnd í sjávarútvegi og endurskoðun á fiskveiðistjórnarlögunum og -kerfinu er að sjálfsögðu ekki óeðlilegt að þessu sé vísað til ríkisstjórnarinnar, eins og kemur fram í áliti nefndarmanna. Það er hins vegar mikilvægt að við fylgjum því eftir að þessi þáttur verði ekki út undan í öllum þeim breytingum sem verið er að skoða nú varðandi sjávarútvegskerfið, að hann verði tekinn til alvarlegrar skoðunar líkt og aðrir þættir. Ég vona svo sannarlega að svo verði, hvort sem er í áðurnefndri nefnd eða á öðrum vettvangi. Það er sem sagt lagt til að þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og ég styð það að sjálfsögðu og vona að þetta mál fái eðlilega umfjöllun þar sem það á við.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mikið réttlætismál sem byggist á því að allir sem eru með aflaheimildir, í hvaða tegund sem þær eru, setji að jöfnu inn í svokallaða potta sem eru notaðir til að koma til móts við þá sem verða fyrir skakkaföllum, hvort sem það eru rækju- eða skelbætur eða það sem er tekið til línuívilnunar eða strandveiða. Það er löngu tímabært að þetta verði gert vegna þess að það kemur glögglega í ljós í töflum sem fylgja þessu frumvarpi, sem ég er meðflutningsmaður að ásamt hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og Einari K. Guðfinnssyni, sem er 1. flutningsmaður frumvarpsins, hvernig ójafnvægið og óréttlætið hefur í raun og veru verið. Það eru einungis fjórar fisktegundir notaðar til að rétta af þau skakkaföll sem verða í rækju- og skelbótum eða þegar notuð er línuívilnun eða strandveiðar og það er mjög ósanngjarnt. Sumir láta ekki neitt, aðrir láta upp í 4,5–5% af sínum heimildum inn í þessar aðgerðir og síðan þegar strandveiðarnar verða dregnar frá í næstu úthlutun, þ.e. í haust, munu þeir sem eru með þorskveiðiheimildir þurfa að láta um 8,3% af sínum heimildum í þorski inn í þessar jöfnunaraðgerðir. 8,3% er rosalega há tala, ekki síst í ljósi þess að á undanförnum árum hafa aflaheimildir í þorski verið skornar niður, sem kemur þá tvöfalt niður á þeim aðilum sem eru með aflaheimildir þar. Á síðasta fiskveiðiári var um 1/3 af ýsukvótanum skorinn niður, um 34%, en samt sem áður þurfa þeir aðilar sem hafa veiðiheimildir í ýsu að setja af þeim heimildum, eftir að hafa verið skornir niður, inn í jöfnunarpottinn til þeirra sem urðu fyrir áföllum í skel- og rækjubótum, línuívilnun eða strandveiðum. Það sjá allir sem vilja hversu óréttlátt þetta er og ég vísa sérstaklega í töflur sem fylgja þessu frumvarpi sem sýna svart á hvítu hvernig þetta kemur niður á ákveðnum útgerðarfélögum. Mig langar að nefna tvö þeirra. HB Grandi, sem er afskaplega stórt fyrirtæki, lætur um 1,4% af sínum heimildum inn í jöfnunaraðgerðirnar á meðan útgerðarfélag eins og Vísir lætur um 4% af sínum heimildum til að rétta þetta af. Í þessu er fólgið mikið óréttlæti og ég tel mjög mikilvægt að þetta verði leiðrétt. Það hefði þurft að vera löngu búið að því. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að ég er mjög sáttur við að þetta mál fari inn í endurskoðunarnefnd eins og lagt er til í nefndaráliti, sem enginn ágreiningur var um í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, og verði tekið þar til umfjöllunar. Vonandi koma tillögur í þá átt sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þar sem þetta er sennilega síðasta umræðan um sjávarútvegsmál á þessu þingi vil ég nota tækifærið og þakka hv. þm. Atla Gíslasyni, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, fyrir góð störf. Hann hefur náð góðu samstarfi við stjórnarandstöðuna og gert allt sem í hans valdi stendur til að reyna að leysa málin sem best. Á sama tíma verð ég að lýsa yfir vonbrigðum með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hefur farið í þveröfuga átt, t.d. í svokölluðum strandveiðum þar sem hann neitaði að upplýsa okkur þingmenn um það hvernig hann hygðist hafa svæðaskiptinguna. Þegar við afgreiddum málið hélt hann því frá og vildi ekki gefa það upp en klúðraði henni svo algerlega, eins og við bentum á í umræðum. Það var mjög óeðlilegt að þegar lögin áttu að taka gildi daginn eftir og hann átti að gefa út reglugerðina þá neitaði hann að gefa það upp og allir þekkja hverjar afleiðingarnar eru. Þær eru svo hörmulegar að það þarf ekki að eyða mörgum orðum í þær, það var eiginlega ekki hægt að klúðra því meira. Síðan eru það einstrengingsleg áform hæstv. ráðherra um að banna dragnótaveiðar á sjö fjörðum án þess að hafa fyrir því nokkur efnisleg rök. Á sama tíma og ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir hans vönduðu vinnubrögð og störf í nefndinni verð ég að lýsa yfir jafnmiklum vonbrigðum með störf hæstv. ráðherra. Enn á ný er verið að samþykkja frumvarp þar sem hann hefur alræðisvald sem ég treysti honum engan veginn fyrir.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um vegaframkvæmdir á þingskjali 1351. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Kristján Möller samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Ingvar Sverrisson, Karl Alvarsson og Ragnhildi Hjaltadóttur frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, Kristínu H. Sigurbjörnsdóttur og Eirík Bjarnason frá Vegagerðinni, fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga, fulltrúa frá Samtökum atvinnulífsins, Árna Jóhannsson frá Samtökum iðnaðarins, fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands, frá Ríkiskaupum og Félagi íslenskra bifreiðaeigenda. Tilgangur frumvarpsins er að skapa nauðsynlega umgjörð um aðkomu lífeyrissjóða að fjármögnun vegaframkvæmda. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra verði heimilað að stofna opinbert hlutafélag sem starfa skal að lagningu, rekstri og viðhaldi tiltekinna vega og vegganga. Félaginu verði heimilað að gera þá samninga sem því er nauðsynlegt að gera í þessum tilgangi. Þá verði félaginu heimilað að innheimta gjald fyrir notkun þeirra mannvirkja sem ráðist verður í á grundvelli frumvarpsins og skal gjaldið standa undir framkvæmdakostnaði. Á fundum nefndarinnar kom ítrekað fram að gestir hennar styddu framlagningu frumvarpsins. Kom meðal annars fram í máli þeirra að með framlagningu þess væri ríkisstjórnin að efna þær skuldbindingar er hún gekkst undir með aðild að stöðugleikasáttmálanum í júní árið 2009. Þá var bent á að þær aðgerðir sem ákvæðum frumvarpsins væri ætlað að heimila mundu án nokkurs vafa hafa veruleg jákvæð áhrif á ástand atvinnumála. Lýst var verulegum áhyggjum af þeirri fækkun sem orðið hefur á starfsfólki í mannvirkjagerð að undanförnu og bent á að atvinnuástandið í þeim geira væri mjög slæmt. Fram kom á fundum nefndarinnar að áhrif frumvarpsins yrðu vafalaust mjög jákvæð á flestum sviðum, m.a. vegna þess að það skapaði grundvöll til öflugs atvinnuátaks, bóta á vegakerfi landsins og síðast en ekki síst auknu öryggi í umferðinni. Einnig var hvatt til þess að almenningssamgöngur yrðu efldar í tengslum við þær vegaframkvæmdir sem ráðist verður í á grundvelli frumvarpsins. Þau sjónarmið voru hvað helst nefnd gegn frumvarpinu að með því væri jafnræði íbúa landsins stefnt í voða þar sem raunveruleg hætta væri á að íbúar í nágrenni þeirra mannvirkja sem byggð yrðu á grundvelli heimilda frumvarpsins greiddu fyrir þau að meira leyti en aðrir. Þá var gagnrýnt að í ljósi reglna gjaldþrotaréttarins kynnu skuldbindingar félagsins á endanum að lenda á ríkissjóði ef verkefni þess gengju ekki upp fjárhagslega. Nefndin vekur athygli á því að við 1. umr. um málið á Alþingi virtist vera þverpólitísk sátt um meginmarkmið frumvarpsins. Þó komu þar fram orð er gáfu til kynna að hætta kynni að felast í stofnun hins opinbera hlutafélags og þeim framkvæmdum sem áætlað er að það leggi í þar sem fjárhagsleg skuldbinding ríkissjóðs kæmi ekki fram í ríkisreikningi. Telur nefndin rétt að benda á að samkvæmt ákvæðum hlutafélagalaga takmarkast skuldbinding hluthafa í opinberum hlutafélögum við það hlutafé sem þeir leggja til félagsins. Er það því skilningur nefndarinnar að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Þá felur frumvarpið í sér að félagið skuli með gjaldtöku standa undir kostnaði sem til fellur vegna þeirra verkefna er það leggur út í. Nefndin áréttar hér þennan skilning sinn og tekur fram að hann er veruleg forsenda fyrir því áliti hennar sem hér er sett fram. Nú þegar hefur mikið starf verið unnið af hálfu Vegagerðarinnar til undirbúnings framkvæmda sem rætt er um að ráðast í á grundvelli frumvarpsins. Er útlagður kostnaður af þeim sökum orðinn umtalsverður. Telur nefndin að gera verði ráð fyrir því að sá kostnaður og þær eignir sem þegar eru til staðar vegna umræddra verka, efnislegar sem óefnislegar, muni að minnsta kosti að hluta nýtast sem hlutafjárframlag ríkisins til þeirra félaga sem stofnuð verða á grundvelli frumvarpsins. Fyrir nefndinni voru reifaðar hugmyndir um mögulegar aðferðir þeirra félaga er stofnuð verða á grundvelli frumvarpsins við töku gjalda. Kom fram að hagkvæmast þætti til lengri tíma litið að taka upp gjaldtökuaðferðir sem hafa verið að þróast hin síðari ár í Evrópu. Þannig væri gert ráð fyrir því að tekin yrði upp svokölluð GPS-tækni sem fæli í sér að merkjasending frá örflögukubbi í bifreiðum gerði félaginu fært að skrá notkun mannvirkja fyrir tilstilli gervihnattar. Á fundum nefndarinnar kom fram það sjónarmið að í frumvarpinu væri ekki kveðið á um það hvernig gjaldtöku skyldi háttað ef sú tækni sem áætlað væri að tekin yrði upp til gjaldtöku væri ekki tilbúin eða þjónaði ekki því markmiði sem að væri stefnt. Er það skilningur nefndarinnar að líklegt væri að félögin tækju tillit til slíks við gerð samninga um fjármögnun framkvæmda. Þannig væri eins líklegt að félögin legðu út í gerð fjármögnunarsamninga með það að leiðarljósi að greiðslur af lánum hæfust ekki fyrr en aðferðir þess við gjaldtöku hefðu náð því stigi þróunar að með því væri gjaldtaka að fullu virk. Í máli samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra á fundi nefndarinnar kom fram að rætt hefði verið um það á milli allra stjórnmálaflokka á Alþingi að stofnað yrði til þverpólitísks samráðsvettvangs þar sem fjallað yrði um mögulegar leiðir ríkisins til öflunar tekna í þeim tilgangi að greiða kostnað er til fellur við framkvæmdir og rekstur samgöngukerfisins. Samgöngunefnd fagnar frumkvæði ráðherra og hvetur hann til þess að hlutast til um að settur verði á stofn þverpólitískur hópur um viðfangsefnið er ljúki störfum eigi síðar en framkvæmdum sem ráðist verður í á grundvelli frumvarpsins lýkur. Þá áréttar nefndin þann skilning sinn að með því að ráðist verði í framkvæmdir á suðvesturhorni landsins á grundvelli frumvarpsins losni um fjármagn í ríkissjóði sem ráðstafa má til framkvæmda í öðrum landshlutum. Ég hef hér reifað helstu atriði í nefndarálitinu en nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. 1. gr. orðist svo: Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra er heimilt að stofna opinbert hlutafélag sem verður að fullu í eigu ríkisins og hefur það að markmiði að standa að lagningu Suðurlandsvegar frá Vesturlandsvegi austur fyrir Ölfusárbrú að nýjum gatnamótum við núverandi Suðurlandsveg og Vesturlandsvegar frá Kollafirði að Hvalfjarðargöngum og til að ljúka við Reykjanesbraut frá Kaldárselsvegi að Víknavegi, ásamt nauðsynlegum undirbúningi. Ráðherra er heimilt að fela félaginu að annast rekstur og viðhald þessara vega. 2. Á eftir 1. gr. komi ný grein sem orðist svo: Vegagerðinni er heimilt að taka þátt í stofnun hlutafélags sem hefur það að markmiði að standa að gerð jarðganga undir Vaðlaheiði ásamt vegalagningu að þeim auk annars nauðsynlegs undirbúnings. Heimilt er Vegagerðinni að eiga allt að 51% hlutafjár í félaginu og leggja til þess hlutafé í samræmi við fjárheimildir. 3. 2. gr. orðist svo ásamt fyrirsögn: Tilgangur félaganna. Tilgangur félaganna er að annast framkvæmdir samkvæmt 1. og 2. gr., þar með talið áætlanagerð, hönnun, útboð, samningsgerð við verktaka og annað sem nauðsynlegt er til að ljúka megi framkvæmd og taka gjald af umferð um viðkomandi vegi. Félögunum er heimilt að kaupa einstaka eða alla verkþætti sem kveðið er á um í 1. mgr. af Vegagerðinni. Félögunum er heimilt, að fengnu samþykki samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, að gera hvers konar samninga við aðra aðila til að ná tilgangi sínum á sem hagkvæmastan hátt. Tilgangi félaganna skal nánar lýst í samþykktum þeirra. 4. 3. gr. orðist svo: Hlutafé félaganna skal við stofnun þeirra vera 20 millj. kr. er greiðast úr ríkissjóði. Við stofnun félaganna skal allt hlutafé þeirra vera í eigu íslenska ríkisins og skal sala þess og ráðstöfun óheimil. 5. 4. gr. orðist svo ásamt fyrirsögn: Stjórnir félaganna. Stjórnir félaganna skulu við stofnun þeirra skipaðar þremur mönnum og jafnmörgum til vara. Þeir skulu kosnir á aðalfundi ár hvert. Stjórnir félaganna skulu eins og unnt er vinna að verkefnum sem félögunum eru falin í samráði og samvinnu við helstu hagsmunaaðila verkefna. Stjórnir félaganna ráða framkvæmdastjóra sem skulu hafa reynslu af vegagerð og háskólamenntun sem nýtist í starfi. Stjórnarmenn og framkvæmdastjórar skulu hvorki taka þátt í meðferð mála þar sem þeir eiga hagsmuna að gæta né mála er varða aðila sem eru þeim tengdir persónulega eða fjárhagslega. 6. 5. gr. orðist svo ásamt fyrirsögn: Samningar ríkisins við félögin. Ráðherra er heimilt að gera samninga við félögin um uppbyggingu, rekstur og viðhald þeirra framkvæmda sem þau annast uppbyggingu á samkvæmt 1. og 2. gr. 7. 6. gr. orðist svo: Félögunum er heimilt að innheimta gjald fyrir notkun mannvirkja sem þeim hefur verið falið að annast framkvæmdir við. Gjaldið skal standa undir kostnaði við undirbúning og framkvæmd viðkomandi mannvirkja, auk eftirlits og kostnaðar við álagningu og innheimtu gjalda. Þá er heimilt að fella inn í gjaldið kostnað við rekstur og viðhald viðkomandi vegar samkvæmt nánari ákvörðun samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Félögin skulu auglýsa gjaldskrár sínar og breytingar á þeim á heimasíðu sinni. Eigandi ökutækis eða umráðamaður, ef um kaupleigu er að ræða, ber ábyrgð á greiðslu gjalda. 8. 7. gr. falli brott. 9. Fyrirsögn frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um stofnum hlutafélaga um vegaframkvæmdir. Hv. þingmenn Mörður Árnason og Árni Johnsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Að öðru leyti var nefndaráliti þetta samþykkt einum rómi í samgöngunefnd og undir það skrifa Björn Valur Gíslason, Róbert Marshall, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásbjörn Óttarsson og Ólína Þorvarðardóttir.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um vegaframkvæmdir, þ.e. einkaframkvæmdir í vegagerð. Ástæða þess að verið er að fara þá leið að stofna þetta einkahlutafélag í stað þess að gera þetta með hefðbundnum hætti, þ.e. að ríkið standi beint að framkvæmdunum, er sú sem allir hv. þingmenn gera sér grein fyrir, þ.e. að við megum ekki skuldbinda ríkissjóð meira en nú er orðið. Þá er sú leið farin að fara í þessar framkvæmdir og hugsunin er sú að vegtollar standi undir því að greiða fyrir framkvæmdirnar. Þess vegna er nú farið í þessar þrjár stofnbrautir, Suðurlandsveg, Vesturlandsveg og Reykjanesbraut. Ástæðan fyrir því er mjög einföld og blasir við hverjum manni, þar er umferðin nægjanlega mikil til að vegtollurinn þurfi ekki að vera óhóflega hár. Það kom fram á fundum hv. samgöngunefndar að samkvæmt áætlun Vegagerðarinnar og samgönguráðuneytisins þyrftu vegtollar að vera 160–170 kr. til að standa undir þessum framkvæmdum. Hugsunin er sú að þær þrjár stofnbrautir sem ég nefndi áðan, Suðurlandsvegur, Vesturlandsvegur og Reykjanesbraut, verði settar undir eina framkvæmd og einn vegtoll þannig að samræmi sé þar á milli - hlutafélögin eru þá reyndar orðin tvö í meðförum nefndarinnar og það verði þá eitt hlutafélag um þessar þrjár stofnbrautir. Því er hins vegar ekki að leyna og við verðum að vera meðvituð um það að með þessu, með þeim áætlunum sem liggja fyrir í samgönguáætlun og með því sem liggur fyrir hér, erum við að taka á næstu fjórum árum ákvarðanir um að fara hugsanlega í vegaframkvæmdir fyrir utan ríkisreikning, í einkaframkvæmdir, upp á um 33,3 milljarða. Ég ætla líka að rifja það upp að þá erum við komin með fyrir utan ríkisreikning, þ.e. með Landspítala, með hjúkrunarrýmunum og Hörpu, tónlistarhúsinu, um 110,5 milljarða fyrir utan efnahag ríkisins, þ.e. sem ekki er fært til bókar. Það er um ¼ eða 25% af heildarútgjöldum ríkisins. Ég vil koma þessu hér á framfæri, virðulegi forseti, og ég hef sagt það áður við umfjöllun um sambærileg mál þar sem við erum að taka ákvarðanir fyrir utan ríkisreikning að við þurfum að fara að skoða mjög gaumgæfilega okkar gang í þessum málum. Þessar framkvæmdir eru hins vegar hugsaðar með þeim hætti að vegtollarnir standi undir því að greiða kostnaðinn við framkvæmdirnar. Þess vegna gefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn okkur leyfi til að fara í þessar framkvæmdir þó að maður sé hugsi yfir því. Þetta þýðir, svo að maður tali bara um hlutina eins og þeir eru, auknar álögur eða aukna skattheimtu, þetta þýðir ekkert annað. Það kom líka fram að þetta mun kosta fólk sem t.d. býr á Selfossi eða í Hveragerði og þarf að sækja vinnu til Reykjavíkur um 90.000 kr. á ári, sem þýðir um 200.000 kr. tekjur til að geta staðið undir því að greiða skatta og vegtolla. Það er gríðarlega mikilvægt að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því hvernig þetta er. Það kom líka fram á fundi hv. samgöngunefndar að forustumenn FÍB gera alvarlegar athugasemdir við þetta og hafna þessu. Þeir benda á að nú þegar séu tollar á umferð í landinu um 36 milljarðar á ári og ekki er verið að nýta alla þá fjármuni til uppbyggingar eða viðhalds á vegakerfinu. Þeir benda réttilega á að því fylgi aukin skattheimta að fara þessa leið. Þeir fulltrúar FÍB sem komu á fund nefndarinnar bentu á að fyrir ári voru tekjur ríkissjóðs af hverjum bensínlítra 74 kr. á lítrann en eru í dag 106 kr. á lítrann, þ.e. að skattur sem rennur til ríkisins af hverjum bensínlítra hefur hækkað um 44% á einu ári. Það er gríðarlega mikilvægt, virðulegi forseti, að við ræðum hlutina eins og þeir eru, séum ekkert að búa þeim annan búning en þeir eiga að vera í. Í mínum huga að minnsta kosti togast þetta hins vegar á við mikilvægi þess að koma framkvæmdum af stað og hjólum atvinnulífsins í gang því að algjört hrun hefur orðið hjá þeim fyrirtækjum sem starfa í mannvirkjagerð. Þetta eru líka hugsanlega einu framkvæmdirnar sem við getum farið í sem vegtollar geta staðið undir, þ.e. með 160–170 kr. kostnaði við hverja ferð. Hins vegar er búið að bæta einni grein inn í frumvarpið sem lýtur að því að stofna má hlutafélag um framkvæmdir við Vaðlaheiði og er hlutur ríkisins allt að 51% í því hlutafélagi, sem þýðir á mæltu máli að hugsanlega muni ríkið niðurgreiða veggjöld eða vegtolla í Vaðlaheiðargöngum um allt að 51%. Það kom líka fram á fundi hv. samgöngunefndar að forustumenn Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi eystra töldu að ef framkvæmdin ætti að standa undir sér að fullu þyrfti vegtollurinn að vera 1.500–1.700 kr., og því var hafnað af heimamönnum að fara í verkið í einkaframkvæmd með þeim hætti. Ef þetta verður með því móti að ríkið fari hugsanlega að greiða niður veggjöldin í Vaðlaheiðargöngum, með eins konar skuggagjöldum, þýðir það kannski um 750 kr. í vegtoll. Það kom líka fram og var sett inn í nefndarálitið þó að því væri ekki breytt í lögunum - það hefur verið rætt um að hugsanlega verði ekki hægt að innheimta þessa vegtolla með nýju kerfi, sem er GPS-kerfi með rafrænni innheimtu, fyrr en hugsanlega árið 2017. Þessi áætlun gerir ráð fyrir því að farið verði í framkvæmdir á tímabilinu 2010–2014. Það gæti þá myndast allt að þriggja ára tímabil, eða jafnvel lengra, þar sem ekki væri hægt að innheimta fyrir framkvæmdinni. Það væri því hugsanlegt að fyrstu þrjú árin yrðu gjaldfrjáls. En niðurstaðan er sú og það kemur skýrt fram í frumvarpinu að framkvæmdin skuli greidd til baka á 25 árum, þ.e. sá vegtollur sem fylgir þessu muni vera í 25 ár. Það kom líka fram í máli hæstv. samgönguráðherra á fundi nefndarinnar að vilji væri til þess, hann hefði rætt við forustumenn allra þingflokka um það, að stofnaður yrði þverpólitískur hópur með formlegum hætti. Það hefur verið starfandi óformlegur hópur hjá hæstv. ráðherra en það er skilningur nefndarinnar, og það kom reyndar fram mjög skýrt í máli hæstv. ráðherra, að skipaður verður þverpólitískur hópur til þess einmitt að fara yfir og útfæra það með hvaða hætti hægt er að fara í þessa framkvæmd við innheimtuna. Það kom líka fram í meðförum nefndarinnar að hv. þingmenn í samgöngunefnd voru mjög hugsi yfir því að gefa þessa opnu heimild til framkvæmdarvaldsins. Við erum alltaf að ræða um það að styrkja löggjafarvaldið eða þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu og þá er það sett inn í nefndarálitið þó að það sé ekki með í lögunum sem slíkum að áður en farið er í viðkomandi framkvæmdir og búið að semja um þær muni hæstv. ráðherra kynna þær fyrir samgöngunefnd, þ.e. að þingið hafi alla vega yfirsýn yfir það sem er að gerast. Ég leyni því ekkert, virðulegi forseti, að ég er mjög hugsi yfir því að framselja þetta með þessum hætti, að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn geti tekið einhliða ákvörðun um það án þess að ég geri mér fulla grein fyrir því hvort vegtollurinn verði 160 kr. eða 260 kr. Hins vegar er lagt upp með að hann verði u.þ.b. 160–170 kr. Það kemur hins vegar fram í nefndarálitinu og það er búið að ræða það við hæstv. ráðherra og hann mun að sjálfsögðu gera það. Það kom líka til viðbótar, virðulegi forseti, og ég ætla að enda á því að nefna það, að á fundi nefndarinnar þar sem fulltrúar Ríkiskaupa komu - af því að gert er ráð fyrir því að hlutafélagið sem verður stofnað um þessar þrjár stofnbrautir sem ég nefndi áðan, þ.e. Reykjanesbraut, Suðurlandsveg og Vesturlandsveg, muni að sjálfsögðu kaupa gögnin sem fyrir liggja hjá Vegagerðinni, það er búið að fara í hönnun á þessum vegum. En þá kom ábending um að það stangaðist hugsanlega á við lög um opinber innkaup, þ.e. að menn mættu ekki kaupa þetta öðruvísi en að fara í alútboð. Það kemur reyndar fram í nefndarálitinu og er skautað aðeins í kringum það að þetta væri hlutur sem yrði að skoða betur, þ.e. með hvaða hætti þetta yrði gert þannig að tryggt væri að þetta yrði ekki gert. Það kom reyndar fram hjá lögfræðingi samgönguráðuneytisins að hann hefði ekki áhyggjur af þessum hlutum en það kom hins vegar ábending um þetta frá Ríkiskaupum. Þetta er hins vegar ekki vandamál hvað varðar Vaðlaheiði vegna þess að þá mun ríkið leggja inn meira hlutafé en það sem nemur þessum 10 eða 20 milljónum sem eru þarna þannig að þá getur Vegagerðin lagt inn í frumhönnunina þau gögn og það sem fylgir hönnun á verkefninu sem slíku því að það liggur fyrir að hönnunin á hverju verki fyrir sig hjá Vegagerðinni er um það bil 10–12% af kostnaði þannig að þetta eru mjög háar tölur. Það gæti hins vegar verið vandamál með þau þrjú atriði sem ég nefndi áðan en lögfræðingur samgönguráðuneytisins hafði ekki áhyggjur af því. Virðulegi forseti. Þó að maður sé hugsi yfir þessari auknu skattheimtu, vegtollum sem gera það þó kleift að fara í þessi verkefni, met ég þá hagsmuni meiri, eins og skrifað er inn í stöðugleikasáttmálann, hversu mikils virði það er að koma hjólum atvinnulífsins í gang og forða enn frekara hruni en orðið hefur í þeim fyrirtækjum sem starfa í framkvæmdum við mannvirkjagerð.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um stjórnlagaþing sem í rauninni hefur tekið slíkum stakkaskiptum í meðförum nefndarinnar að það er nærri að ástæða væri til þess að breyta um nafn á frumvarpinu en nafnið er í raun það eina sem eftir stendur í frumvarpinu og hefur ekki verið breytt. Þetta er orðið frumvarp til laga um endurskoðun stjórnarskrárinnar með margvíslegum hætti. Það hefur að mörgu leyti verið ákaflega ánægjulegt samstarf sem við höfum átt í allsherjarnefnd um þetta mál. Frá því að vera með fjórar eða fimm mjög ólíkar skoðanir á málinu höfum við nálgast mikið hvert annað þótt skoðanir nefndarmanna á hverjum þætti málsins séu ólíkar. Það ber að sjálfsögðu með sér að um málamiðlun er að ræða en eins og þetta mál er vaxið og til þess stofnað er það að mínu mati til mikilla bóta vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt fyrir Alþingi og fyrir þjóðina að um þetta ferli allt sé eins mikil og breið samstaða og nokkur kostur er. Ég vil gera grein fyrir málinu hér í nokkrum orðum án þess að ég fari að lesa upp allt nefndarálitið, þeim meginbreytingum sem orðið hafa á þessu frumvarpi. Nefni ég þá fyrst hinn svokallaða þjóðfund sem ákveðið hefur verið að efna til í þessu ferli. Hugmyndin er sú að með nokkurs konar slembiúrtaki af landinu öllu af kjörgengum einstaklingum eða fólki með kosningarrétt og sem er búsett á landinu verði efnt til þjóðfundar í svipuðum dúr og haldinn var í Laugardalshöll á síðasta ári þar sem fjallað var um framtíðarsýn og megingildi þjóðarinnar og landsins og horft á hlutina í svolítið víðu samhengi í ljósi þeirra atburða sem eru undangengnir í okkar samfélagi. Reynslan af þeim þjóðfundi var afar góð og var ákveðið að reyna að endurskapa þá samfélagstilraun sem þar fór fram undir nafninu „Mauraþúfan“. Er það skoðun nefndarinnar að æskilegt væri að slíkur fundur mundi standa samfellt í nokkra daga, t.d. þrjá, til þess að hann verði markvissari og að fram komi tillögur sem nýtast sem grunnur að vinnu stjórnlagaþings, sem ég mun koma að síðar í máli mínu. Í aðdraganda þjóðfundarins fer fram vinna svokallaðrar stjórnlaganefndar sem skipuð verður eða kosin af þinginu á morgun en allsherjarnefnd kom sér saman um tillögu að þeirri nefnd og verður hún kynnt hér í fyrramálið. Það er hlutverk þessarar nefndar að undirbúa og standa að þessum fyrrnefnda þjóðfundi um stjórnarskrármálefni. Þetta á að vera hópur sem tekur saman það sem skrifað hefur verið um stjórnarskrártengd málefni, hópur fólks sem hefur komið að þessum málaflokki með einum eða öðrum hætti og hefur það hlutverk að leggja e.t.v. fram þær spurningar sem æskilegt er að okkar mati að þjóðfundurinn svari. Þegar þjóðfundinum sleppir er það svo hlutverk nefndarinnar að taka saman þá vinnu og undirbúa áfram í nokkurs konar tillögugerð eða hugmyndaformi til stjórnlagaþings sem kosið verður til ekki seinna en í endaðan nóvember næsta haust. Samhliða þessari stjórnlaganefnd verður skipuð sérstök undirbúningsnefnd sem fer með framkvæmdahluta verkefnisins alls. Það kemur að vinnu stjórnlaganefndarinnar, þjóðfundinum og stjórnlagaþinginu. Nefndin fjallaði nokkuð um kjörgengið til stjórnlagaþings vegna þess að búið var að gera ráð fyrir því í frumvarpsdrögunum að forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra og ráðherrar væru ekki kjörgengir. Með tilkomu stjórnlaganefndarinnar var fjallað sérstaklega um hvort meðlimir hennar ættu að vera kjörgengir til stjórnlagaþingsins en það varð niðurstaða allsherjarnefndar að svo ætti ekki að vera. Það sama gildir í rauninni um þá sem skipaðir eru í undirbúningsnefndina, þeir geta ekki boðið sig fram til stjórnlagaþings enda eru þeir hugsaðir sem nokkurs konar starfsmenn stjórnlagaþingsins jafnframt og ættu því ekki heldur að vera þar kjörnir fulltrúar. Lagt er til að sett verði 2 millj. kr. þak á kostnað frambjóðenda í kosningum til stjórnlagaþings til þess að tryggja að þetta verði ekki kosningabarátta í hefðbundnum skilningi þess orðs heldur verði þetta hófstillt, enda er gert ráð fyrir því að kjörstjórn sjái að einhverju leyti um kynningu og að gefið verði út sameiginlegt kynningarefni þar sem fjallað er um frambjóðendur. Með þessum breytingum sem orðið hafa á frumvarpinu, þ.e. með stjórnlaganefndinni og þjóðfundinum, er starfstími stjórnlagaþings styttur niður í tvo mánuði. Er vísað þar til aukins og bætts undirbúning og starfar stjórnlagaþingið því í einni lotu í tvo mánuði samkvæmt breytingartillögu sem þegar hefur verið samþykkt í nefndinni. Miðað er við að stjórnlagaþingið komi saman um miðjan febrúar á næsta ári, starfi í tvo mánuði og geti að þeim tíma loknum óskað eftir því að tíminn verði framlengdur um tvo mánuði í stað þriggja eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nokkuð var fjallað um aukna aðkomu almennings að ferlinu öllu, þ.e. þegar frumvarpsdrögin lægju fyrir. Það var niðurstaða okkar í allsherjarnefnd að best færi á því að stjórnlagaþingið sjálft mundi kveða upp úr um hvenær atkvæðagreiðsla ætti að fara fram um stjórnarskrárdrögin. Nokkrar hugmyndir hafa verið ræddar í því sambandi: Í fyrsta lagi að halda þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að stjórnlagaþingið hefur lokið vinnu sinni og áður en drögin eru send til Alþingis verði kosið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Á meðan eða eftir að Alþingi hefur fjallað um drögin í fyrstu hendingu fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla og Alþingi taki síðan drögin aftur til sín og staðfesti þau, þing rofið og næsta þing staðfesti stjórnarskrána eða þá að atkvæðagreiðsla um stjórnarskrárdrögin fari fram samhliða alþingiskosningum í millitíðinni. Jafnframt er bent á þá leið að þjóðaratkvæðagreiðsla gæti farið fram eftir að þing númer tvö, þ.e. Alþingi eftir kosningar, hefur fjallað um drögin, þá staðfesti þjóðin í þjóðaratkvæðagreiðslu stjórnarskrána. Þessir kostir eru nefndir sem möguleikar og nefndin er þeirrar skoðunar að skoða þurfi betur kosti og galla þessara leiða enda er ekkert sem knýr á um að tekin sé afstaða til þeirra við afgreiðslu þessa frumvarps. Ég vil að endingu geta þess að við óskuðum eftir því í nefndinni við fjármálaráðuneytið að tekinn yrði saman sá kostnaður sem af þessu ferli öllu mundi hljótast og endurreiknaður miðað við breyttar forsendur. Við gáfum fjármálaráðuneytinu í sjálfu sér ekki mikinn tíma til þess að vinna þá vinnu en miðað við gróflegt mat fjármálaráðuneytisins verður kostnaðurinn um 390–480 millj. kr. og má ætla að þar af fari um 230 millj. kr. í kosningarnar sjálfar. Það hefur því orðið nokkur sparnaður af þessum breytingum þrátt fyrir að ferlið sé orðið nokkuð lengra. En áður var, miðað við þann langa starfstíma sem þinginu var ætlaður, talið að kostnaðurinn yrði um 500 milljónir. Tel ég að þar hafi verið um nokkra vanáætlun að ræða en það er fyrst og fremst byggt á tilfinningu minni fyrir því starfi sem fram undan var. Hér hefur kostnaðurinn því dregist að einhverju leyti saman af þessu ferli öllu saman án þess að ég vilji gera það að einhverju aðalatriði hér. Ég vil að endingu ítreka þakkir mínar til nefndarmanna í allsherjarnefnd fyrir þá vinnu sem lögð hefur verið í þetta mál vegna þess að hún hefur verið verulega umfangsmikil og er óhætt að fullyrða að ekkert mál hefur tekið jafnmikinn tíma hjá nefndinni og þetta á undanförnum mánuðum. Ber málið það með sér. Það er orðið virkilega þroskað og ég skynja það jafnframt í umræðunni að veruleg ánægja er með hvernig til hefur tekist hjá allsherjarnefnd í þessu máli og eiga þar allir nefndarmenn heiður skilinn.

Virðulegi forseti. Því ber að fagna að pólitísk samstaða hefur náðst á milli stjórnmálaflokkanna á Alþingi um að efna til stjórnlagaþings. Þetta stjórnlagaþing verður þó einungis ráðgefandi því að alþingismenn munu hafa lokaákvörðun í þessu máli sem stjórnlagaþing leggur til. Samt sem áður er með frumvarpi þessu gerð heiðarleg og einlæg tilraun til að ná sátt á meðal þjóðarinnar um að endurskoða og breyta, ef þurfa þykir, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég harma það, og hef sagt það áður, að ekki sé til umræðu og afgreitt á sama tíma frumvarp um persónukjör því að það eru þær mestu lýðræðisumbætur sem um getur í þessu máli ásamt þjóðaratkvæðagreiðslum sem voru hér til umræðu í dag og verða líklega að lögum. Stjórnvöld hafa því ekki stigið skrefið alveg til fulls í þessum lýðræðisumbótum en nú er frumvarp um stjórnlagaþing að verða að lögum. Ég styð þær breytingartillögur sem koma fram á þingskjali 1296 enda er þar einungis um smávægilegar tæknilegar útfærslur að ræða. En þá breytingartillögu sem er á þingskjali 1301 get ég ekki stutt og nú rökstyð ég það. Þar skal Alþingi kjósa sjö manna nefnd sem á að vera sjálfstæð í störfum sínum og undirbúa þjóðfund. Þátttakendur á þjóðfundi verða eitt þúsund talsins. Þetta finnst mér of mikill fyrirvari á stjórnlagaþingið því að Framsóknarflokkurinn hefur ætíð talað um að stjórnlagaþing skuli vera sjálfstætt. En í meðförum þingsins á milli 2. og 3. umr. sættist ég á það að sjálfsögðu, til að ná sátt hér um málið, að gera ekki athugasemdir við það, en ég vil lýsa skoðun minni eftir 2. umr. og ber að virða það. Að mínu mati, með þessu ákvæði um sjö manna nefndina og þjóðfundinn, er aðdragandinn að stjórnlagaþinginu of flókinn, pínulítið kostnaðarsamur og örlítið of langur. Framsóknarflokkurinn hefur stjórnlagaþing á stefnuskrá sinni og hugmyndir okkar hafa ætíð gengið út á það að stjórnlagaþingið sjálft verði sjálfstætt í sínum niðurstöðum. En að mínu mati er það þannig að þegar þúsund manna þjóðfundur hefur komist að niðurstöðu sem lögð er fyrir stjórnlagaþing er stjórnlagaþingið að nokkru leyti bundið af þeim niðurstöðum. Ég lít fram hjá þessu nú vegna þess að ég tel þá sátt sem náðst hefur meðal 63 þingmanna þjóðarinnar svo mikilvæga. Ég fagna þessari niðurstöðu, herra forseti. Ég tek undir með formanni Framsóknarflokksins, Jónasi frá Hriflu, sem var formaður 1941. Hann var fyrsti maðurinn sem lagði til stjórnlagaþing. Framsóknarflokkurinn hefur ætíð stutt stjórnlagaþing, það er nú orðið að veruleika. Jónas var leiðtogi Framsóknarflokksins í ýmsum lýðræðisumbótum. Ein þeirra er að verða hér að veruleika. Ég tek undir með varaformanni Framsóknarflokksins þegar hann sagði við 2. umr.: Til hamingju, Íslendingar. Til hamingju, þingmenn, nú erum við að vinna stóran sigur. Lýðræðið lifir enn þá á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég hef oft og tíðum dáðst að sögu Framsóknarflokksins og Jónasi frá Hriflu þó að hann hafi ekki verið kennifaðir minn í stjórnmálum. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en ég tel mér það skylt að koma hér upp og ræða það frumvarp sem hér liggur fyrir með áorðnum breytingum sem allsherjarnefnd leggur til um skipan stjórnlagaþings. Þær breytingar sem allsherjarnefnd leggur til eru til bóta en það breytir ekki afstöðu minni í þessu máli og ég tel að hér sé þingheimur á villigötum og að hér sé verið að blekkja almenning. Hið ráðgefandi stjórnlagaþing er ekkert annað en sjónarspil til þess að fullnægja metnaði ákveðins stjórnmálamanns, hæstv. forsætisráðherra. Ég vil ítreka það sem ég sagði við 2. umr. um þetta mál, að ég hefði kosið að hægt væri að ná samstöðu meðal þingmanna um að fara þá sáttaleið sem Njörður P. Njarðvík, einn helsti baráttumaður stjórnlagaþings, lagði til í grein í Fréttablaðinu nýlega. Það er ekki gert. Ég vil einnig benda á það sem Sigurður Líndal prófessor segir í viðtali við vefritið Pressuna í dag þar sem hann segir og fullyrðir að það sé engin þörf á því að rita nýja stjórnarskrá líkt og reynt er að telja almenningi trú um. Hann bendir á að stjórnarskránni hafi mikið verið breytt í gegnum tíðina og t.d. sé mannréttindakaflinn allur frá árinu 1995. Í fyrri ræðu minni benti ég á að af 79 greinum stjórnarskrárinnar hefur 45 verið breytt.

Allt í góðu lagi með forsetann?

Svo ég haldi áfram segir Sigurður … 

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á varnarmálalögum, nr. 34/2008. Frumvarpið er flutt í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að leggja niður Varnarmálastofnun á árinu 2010 og að samþætta verkefni hennar hlutverki annarra opinberra stofnana. Tilgangur þessa frumvarps er fyrst og fremst að ná þessu markmiði. Setning varnarmálalaganna fyrir um tveimur árum var umdeild og sýndist sitt hverjum um ágæti þess að setja á laggirnar nýja ríkisstofnun með þeim kostnaði sem það hafði í för með sér. Enn fremur var mikil umræða um þá hernaðarvæðingu sem margir töldu felast í setningu sérstakra varnarmálalaga. Þá voru einnig töluverðar umræður um hvort rétt væri að stofnsetja borgaralega stofnun að formi til er hefði svokölluð varnartengd verkefni með höndum eða hvort það væri jafnvel æskilegra að þessi verkefni yrðu falin stofnunum sem þegar voru starfandi. Þá var og gagnrýnt að ekki hefði verið beðið eftir skýrslu áhættumatsnefndar og að ákveðið hefði verið að koma þeim varnartengdu verkefnum sem fylgdu aðild okkar að NATO og brottför bandaríska herliðsins fyrir í nýrri stofnun án þess að fyrir lægi sjálfstætt mat Íslendinga á því hvort þessi verkefni væru nauðsynleg og þá að hvaða marki við vildum sinna þeim og hvernig. Afstaða manna til þessara álitaefna fór og fer mjög eftir stjórnmálaflokkum, eins og nærri má geta. Við þær aðstæður sem nú ríkja í efnahags- og ríkisfjármálum er nauðsynlegt að leita allra leiða til að hagræða í ríkisrekstrinum og draga úr starfsemi þar sem það er talið gerlegt, jafnvel æskilegt. Á fundi sínum 4. desember 2009 samþykkti ríkisstjórnin minnisblað utanríkisráðherra um öryggismál og endurskipulagningu Stjórnarráðsins og ákvað þar með að samræma ákvörðun um að leggja niður Varnarmálastofnun og færa verkefni hennar til annarra stofnana við áform um stofnun innanríkisráðuneytis. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að stefnt er að sameiningu samgöngu- og sveitarstjórnaráðuneytis og dómsmála- og mannréttindaráðuneytis í nýtt innanríkisráðuneyti fyrir lok kjörtímabilsins. Í upphafi hafði ekki sérstaklega verið gert ráð fyrir að tengja þessi tvö mál saman en í undirbúningsvinnu stjórnvalda hafði komið fram að margvísleg jákvæð samlegðaráhrif gætu náðst í öryggismálum með sameiningu tveggja ráðuneyta í eitt innanríkisráðuneyti. Þau mál á að sjálfsögðu eftir að ræða frekar á vettvangi Alþingis en sjálfsagt er að hefja undirbúning að niðurlagningu Varnarmálastofnunar í samræmi við áðurnefnd markmið ríkisstjórnarinnar. Í kjölfar samþykktar ríkisstjórnarinnar í desember skipaði hún sérstakan starfshóp til að undirbúa framangreindar breytingar. Áréttað var að áformuðum breytingum væri ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif á varnar- og öryggisskuldbindingar Íslands, svo sem þátttöku í starfi Atlantshafsbandalagsins, varnarsamninginn við Bandaríkin eða annað fjölþjóðlegt samstarf um öryggismál. Var starfshópnum ætlað að greina þau varnar- og öryggistengdu verkefni sem nú eru falin utanríkisráðuneyti og Varnarmálastofnun, innviði hins áformaða innanríkisráðuneytis og þá möguleika sem skapast á endurskipulagningu öryggismála með tilkomu þess. Á grundvelli þeirrar greiningar var starfshópnum ætlað að gera tillögur um verkaskiptingu innanríkisráðuneytis og utanríkisráðuneytis og fyrirkomulag verkefna Varnarmálastofnunar á vegum innanríkisráðuneytis. Frumvarpið kveður á um að Varnarmálastofnun verði lögð niður frá og með 1. janúar 2011 og utanríkisráðherra verði veitt heimild til að gera verksamninga og samninga um rekstrarverkefni við aðrar ríkisstofnanir að fengnu samþykki hlutaðeigandi ráðherra. Til að skapa svigrúm fyrir fyrirhugaðar breytingar á ráðstöfun verkefna var lagt til að embætti forstjóra Varnarmálastofnunar yrði lagt niður þegar við gildistöku laganna. Enn fremur var lagt til að utanríkisráðherra skipaði verkefnisstjórn til að annast daglegan rekstur Varnarmálastofnunar og þá breytingastjórnun sem nauðsynleg er vegna niðurlagningar stofnunarinnar. Í frumvarpinu er ekki kveðið á um hvert verkefni Varnarmálastofnunar munu flytjast heldur einungis gert ráð fyrir að utanríkisráðherra verði veitt heimild til að flytja verkefni hennar til annarra stofnana eins og að framan greinir. Þau sjónarmið komu fram í umsögnum og meðal gesta nefndarinnar að skýrar þyrfti að kveða á um flutning verkefna. Ekki væri fyllilega ljóst hverjum væri ætlað að vinna þau, hvernig og hvar. Í athugasemdum við frumvarpið er einkum horft til tækifæra á að samþætta verkefni Varnarmálastofnunar starfi Landhelgisgæslu og embættis ríkislögreglustjóra. Það er í samræmi við skýrslu starfshópsins en þar segir að þessar tvær stofnanir séu vegna fyrirliggjandi verkefna sinna, eðlis og uppbyggingar best til þess fallnar að taka að sér ábyrgð og fyrirsvar á verkefnum Varnarmálastofnunar. Sú afstaða var ítrekuð af fulltrúum starfshópsins og utanríkisráðuneytisins á fundum nefndarinnar. Auk þess verða umræddar stofnanir burðarstofnanir hins nýja innanríkisráðuneytis og því telur meiri hlutinn ljóst hvar stefnt er að því að vista helstu verkefni Varnarmálastofnunar. Þetta fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt af fulltrúum í minni hluta utanríkismálanefndar sem telja að nær hefði verið að þessum hlutum væri ráðið til lykta áður en frumvarpið var lagt fram að ekki sé talað um gert að lögum. Meiri hlutinn tekur ekki undir þessar áhyggjur minni hlutans í þessu efni og telur eins og áður segir að af allri umfjöllun um málið liggi ljóst fyrir að verkefnum Varnarmálastofnunar verði í öllum aðalatriðum fyrir komið hjá Landhelgisgæslunni og lögreglunni. Meiri hlutinn vill árétta að embætti ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslan hafa bæði haft með höndum mikilvæg verkefni á sviði öryggismála fyrir daga Varnarmálastofnunar. Sem dæmi má nefna að samkvæmt samningi milli aðildarríkja að Norður-Atlantshafssamningnum um upplýsingaöryggi sem nefndin hefur kynnt sér skulu samningsaðilar tryggja að komið verði á fót innlendu öryggiseftirliti (e. National Security Authority) vegna starfsemi NATO sem hefur umsjón og eftirlit með því að öryggiskröfum sé framfylgt. Samningsaðilarnir skulu setja og beita öryggisstöðlum sem tryggja jafna vernd trúnaðarupplýsinga. Fyrir daga Varnarmálastofnunar fór ríkislögreglustjóri með hlutverk hins innlenda öryggiseftirlits í umboði íslenskra stjórnvalda. Í skýrslu starfshópsins er velt upp þeim möguleika að við yfirtöku ákveðinna verkefna Varnarmálastofnunar geti reynst hagkvæmt að flytja Landhelgisgæsluna og aðra borgaralega öryggisstarfsemi á öryggissvæðið á Keflavíkurflugvelli og í því sambandi er nefnt að álitleg aðstaða sé fyrir hendi á svæðinu sem áður hefur komið til skoðunar að lögð verði til Landhelgisgæslunnar. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið og telur að fram þurfi að fara ítarleg skoðun á kostum þess og göllum að flytja Landhelgisgæsluna til Suðurnesja. Þá tekur meiri hlutinn undir með starfshópnum um möguleika á frekari endurskipulagningu og sameiningu þeirra stofnana sem heyra munu undir hið nýja innanríkisráðuneyti. Sérstaklega kemur fram sú framtíðarsýn hópsins að eftir endurskipulagningu á verkefnum Landhelgisgæslunnar, Vaktstöðvar siglinga og ríkislögreglustjóra fari undirstofnun innanríkisráðuneytisins með framkvæmd öryggismála, þ.m.t. þeirra sem áður voru falin Varnarmálastofnun. Í þessu sambandi telur meiri hlutinn að sérstaklega beri að meta hagkvæmni þess að samþætta eða sameina starfsemi Landhelgisgæslunnar, Siglingastofnunar og Vaktstöðvar siglinga og kanna eins og fyrr sagði möguleika á staðsetningu þeirrar starfsemi, a.m.k. að hluta, á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Sérstök ástæða er til að vekja athygli á þessu sjónarmiði þar sem á vegum samgönguráðuneytisins hafa verið í vinnslu hugmyndir um sameiningu allra samgöngustofnana í tvær nýjar stofnanir, stjórnsýslustofnun og framkvæmdastofnun. Er augljóst að þau áform þarf að endurskoða ef starfsemi Landhelgisgæslunnar, Siglingastofnunar og vaktstöðvar siglinga yrði samþætt en starfsmenn Siglingastofnunar sem tjáðu sig við nefndina töldu það ákjósanlegri kost. Fyrir nefndinni voru reifuð þau sjónarmið að sú starfsemi sem nú fer fram undir hatti Neyðarlínunnar í Skógarhlíð hafi gefist vel og mikilvægt sé að ekki verði röskun á henni þótt breytingar verði á starfssviði Landhelgisgæslunnar, lögreglunnar eða annarra aðila sem þeirri starfsemi tengjast. Meiri hlutinn tekur undir þetta viðhorf en bendir á að það er sjálfstætt atriði hvar sú starfsemi fer fram, aðalatriðið er að hún sé öll á einum stað. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á ákvæðum frumvarpsins. Í 3. gr. þess er að finna ákvæði þess efnis að utanríkisráðherra sé heimilt að gera verksamninga og samninga um rekstrarverkefni við aðrar ríkisstofnanir. Til að tryggja eftirlitshlutverk Alþingis telur meiri hlutinn rétt að leggja þá skyldu á herðar ráðherra að hann kynni slíka samninga fyrir utanríkismálanefnd og leggur til breytingartillögu þess efnis. Það er rétt að geta þess, frú forseti, að á sérstöku þingskjali hefur í dag verið dreift breytingartillögum frá undirrituðum sem eru breytingartillögur við breytingartillögur á þingskjali 1205 og lúta m.a. að þessu atriði en þar er gert ráð fyrir því að í 1. tölulið umræddra breytingartillagna við 3. gr. frumvarpsins komi nýr efnismálsliður um heimild utanríkisráðherra til að gera samninga um flutning verkefna, sem orðast svo, með leyfi forseta: „Áætlanir um gerð slíkra samninga skulu kynntar utanríkismálanefnd áður en til þeirra er stofnað.“ Í d-lið 2. gr. varnarmálalaga segir að eitt markmið laganna sé að auðvelda lýðræðislegt eftirlit með varnartengdri starfsemi. Fjallað er um upplýsingagjöf til utanríkismálanefndar Alþingis í 20., 23. og 25. gr. núgildandi laga. Samkvæmt 16. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að 25. gr. laganna falli brott en hún kveður á um að Varnarmálastofnun gefi utanríkisráðherra árlega skýrslu um starfsemi sína og jafnframt að utanríkisráðherra kynni efni ársskýrslunnar fyrir utanríkismálanefnd. Enda þótt meiri hlutinn geri ráð fyrir endurskoðun á varnarmálalögum við stofnun innanríkisráðuneytis, og jafnvel fyrr, leggur meiri hlutinn til að í stað þess að fella brott 25. gr. varnarmálalaga eins og frumvarpið gerir ráð fyrir verði greininni breytt á þann hátt að utanríkisráðherra flytji utanríkismálanefnd árlega skýrslu um framkvæmd laganna og hafi samráð við utanríkismálanefnd um öll meiri háttar öryggis- og varnarmál eins og raunar 24. gr. þingskapa gerir ráð fyrir. Nefndin ræddi talsvert um það fyrirkomulag sem efnisákvæði 4. tölulið 19. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir um skipan sérstakrar verkefnisstjórnar og var m.a. bent á að fyrir Alþingi liggja nú nokkur frumvörp sem varða sameiningu stofnana og að engin samræmd aðferð virðist viðhöfð hvað varðar málefni starfsmanna, einkum á það við um forstöðumenn viðkomandi stofnana. Utanríkismálanefnd telur að ákjósanlegt væri ef samræmdar reglur giltu í þessu efni en tekur ekki afstöðu til þess hvaða aðferð er heppilegust. Meiri hlutinn gerir því ekki tillögu um breytingu á þessu ákvæði frumvarpsins. En þó leggur meiri hlutinn til að í stað þess að núverandi forstjóri Varnarmálastofnunar láti af störfum við gildistöku laganna skuli hann vera verkefnisstjórninni til aðstoðar og ráðgjafar frá því að starfsskyldum er létt af honum til þess tíma er stofnunin er lögð niður svo að sem minnst röskun verði á starfsemi hennar. Á þeim tíma skal hann njóta sömu kjara og hann nýtur nú, en um rétt hans eftir að stofnunin er lögð niður fer skv. 34. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Með þessu móti telur nefndin að komið sé til móts við sjónarmið forstjórans sjálfs og Félags forstöðumanna ríkisstofnana og að sú breyting sé betur í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýslulaganna en óbreytt frumvarp. Þá er einnig þess að geta að í breytingartillögum sem ég hef lagt fram við breytingartillögur meiri hluta utanríkismálanefndar er einnig lagt til að smávægileg breyting verði hvað þetta atriði varðar en þar er þó gert ráð fyrir því að forstjóri Varnarmálastofnunar verði leystur undan reglubundnum starfsskyldum sínum frá og með 1. september 2010 í stað þess að það gerðist við gildistöku laganna eins og gert var ráð fyrir í frumvarpi utanríkisráðherra. Nefndin ræddi ábyrgð verkefnastjórnar sem tekur yfir starfsskyldur forstjóra Varnarmálastofnunar við gildistöku frumvarps þessa. Sérstaklega var rætt hver ábyrgð fjölskipaðs stjórnvalds væri samanborið við ábyrgð eins forstöðumanns. Fjölskipað stjórnvald ber sömu ábyrgð og forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila samanber 49. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins. Meiri hlutinn telur því ábyrgð verkefnisstjórnarinnar sem fjölskipaðs stjórnvalds skýra. Gildir þá einu hvort verkefnastjórnin er skipuð einstaklingum sem þegar eru í ráðningarsambandi við ríkið eða ekki en ekki er sjálfgefið að verkefnastjórnina skipi eingöngu núverandi ríkisstarfsmenn. Í umsögnum og viðræðum nefndarinnar við fulltrúa SFR – stéttarfélags í almannaþágu og Varnarmálastofnunar komu fram áhyggjur af afdrifum starfsfólks stofnunarinnar við niðurlagningu hennar. SFR telur ekki nægilega skýrt hvert inntak 5. tölulið 19. gr. frumvarpsins er en þar segir m.a. að starfsfólki Varnarmálastofnunar, sem við gildistöku laganna fæst við þau verkefni sem kunna að verða falin öðrum stofnunum, skuli boðið starf hjá þeim ríkisstofnunum sem falin verða verkefni samkvæmt lögunum til 1. janúar 2011. Nefndin hefur átt viðræður við utanríkisráðuneytið um málið og leggur áherslu á þann skilning sinn að ákvæðið feli ekki í sér að ráðningarsamband starfsmanna við nýja stofnun standi einungis til áramóta eftir að Varnarmálastofnun hefur verið lögð niður. Dagsetningin vísar til þess að samningsgerð utanríkisráðherra við stofnun, sem tekur við verkefni, geti átt sér stað á tímabilinu frá gildistöku laganna til 1. janúar 2011. Fyrir þann tíma á að vera búið að gera verksamninga og samninga um rekstrarverkefni sem flytja verkefni til annarra stofnana. Boð til starfsmanna Varnarmálastofnunar um störf hjá öðrum stofnunum, sem við verkefnum taka, munu einnig koma til á því tímabili. Til að taka af allan vafa leggur meiri hlutinn til smávægilega orðalagsbreytingu á 5. tölulið 19. gr. frumvarpsins og ítrekar jafnframt að réttarstaða og kjör starfsmanna Varnarmálastofnunar verði vel tryggð við væntanlegar breytingar. Ég vil einnig geta þess að í breytingartillögum frá mér við breytingartillögur meiri hluta utanríkismálanefndar er einnig kominn nýr efnisliður eða breyting á 6. efnislið 5. töluliðar í upphaflegum breytingartillögum á þingskjali 1205 en þar er utanríkisráðherra gert að kynna utanríkismálanefnd tillögur um hvert verkefni eigi að flytjast frá Varnarmálastofnun áður en þær koma til framkvæmda. Þessi breyting er gerð til að tryggja að utanríkismálanefnd og Alþingi séu betur upplýst um áform utanríkisráðherra hvað þetta snertir og það er jafnframt áskilið í breytingartillögu að verkefnastjórnin sem á að taka við stjórn stofnunarinnar við samþykkt laganna skuli jafnframt gera utanríkismálanefnd grein fyrir störfum sínum með reglubundnum hætti en það er nýmæli frá því sem frumvarpið og upphaflegar breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar gerðu ráð fyrir. Að síðustu áréttar meiri hlutinn að með frumvarpi þessu er einungis tekið á stjórnsýslulegri vistun varnar- og öryggistengdra verkefna. Utanríkisráðherra hefur boðað að þverpólitísk vinna um mótun heildstæðrar stefnu í varnar- og öryggismálum hefjist með haustinu og á hún m.a. að byggjast á nýrri nálgun á öryggishugtakinu á grundvelli skýrslu áhættumatsnefndar. Meiri hlutinn hvetur til þess að sú vinna verði hafin hið fyrsta en hún er reyndar löngu tímabær og mun nefndin fylgjast grannt með því starfi sem þar er fram undan. Í mínum huga er alveg ljóst að breytt staða í efnahagsmálum en einnig ný sýn að því er varðar öryggismál og áhættumat kallar á nýjar áherslur og verulegan samdrátt í útgjöldum til varnarmála víða um heim. Fyrir herlausa þjóð eins og okkur Íslendinga er engin ástæða til að eyða hundruðum milljóna í svokölluð varnartengd verkefni. Sú afstaða er einnig studd pólitískum rökum í skýrslu áhættumatsnefndar frá því í mars á síðasta ári. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir að framan og eru lagðar til í sérstökum þingskjölum, annars vegar breytingartillögur frá meiri hluta utanríkismálanefndar og síðan breytingartillögur frá mér sem var dreift inn í þessa umræðu í dag. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur Ögmundur Jónasson, Valgerður Bjarnadóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Birgitta Jónsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Það eru þrjú atriði í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem ég ætla að drepa á í þessu andsvari. Í fyrsta lagi skýtur það skökku við og hefur svo sem komið fram í umræðum áður að leggja fram frumvarp sem felur í sér að stofnun verði lögð niður og mæla síðan með því að það verði samþykkt. Það liggur í efni frumvarpsins að ekki eigi að láta af þeim verkefnum sem stofnunin hefur haft með höndum. Í öðru lagi er ekki sett fram með skýrum hætti hvar á að vista þau í framtíðinni. Aðferðin er óvenjuleg sem nota á við að breyta verkaskiptingu opinberra stofnana. Í slíkum tilvikum hafa menn tekið þetta sem heildarpakka. Þá er komið með tillögu um að leggja niður stofnanir eða sameina stofnanir og hugsað út í það hvar á að vista verkefnin. Mér finnst mjög sérstakt að menn skuli treysta sér til að fullyrða að sparnaður náist í ríkisrekstrinum með þessum aðgerðum þegar ekki liggur fyrir hvar á að vista verkefnin. Í þriðja lagi get ég ekki látið hjá líða að nefna það að ég hjó eftir því að meiri hluti utanríkismálanefndar telur það einsýnt að verkefni Varnarmálastofnunar muni færast til ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslu, sérstaklega í ljósi þess að innan ríkisstjórnarflokkanna hafa margir talað fyrir því að leggja niður embætti ríkislögreglustjóra. Sú skoðun hefur heyrst frá báðum stjórnarflokkunum en þó einkum Samfylkingunni. Ég spyr 

Frú forseti. Það kom bæði fram í máli mínu og nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar að við teljum það liggja nokkuð ljóst fyrir hvernig á að ráðstafa verkefnunum, þ.e. til Landhelgisgæslu og lögreglu. Eins og þingmaðurinn nefndi líka teljum við hægt að ná umtalsverðri hagræðingu með því að samþætta þessi verkefni þeirri starfsemi sem nú þegar fer fram hjá Landhelgisgæslunni og ríkislögreglustjóra. Ég nefndi einnig lögregluna almennt í þessu efni. Meðal þeirra sem komu á fund nefndarinnar var lögreglustjórinn á Suðurnesjum. Hann upplýsti nefndina um að lögregluembættið þar gæti að sjálfsögðu sinnt margvíslegum þáttum þeirrar starfsemi sem Varnarmálastofnun fer með í dag. Hvað verður um skipulag lögreglunnar í landinu er síðan annað mál. Ég þekki þær hugmyndir sem hv. þingmaður nefndi að hugsanlega ætti að steypa öllum lögregluembættum í landinu saman í eitt og gera breytingar á embætti ríkislögreglustjóra. Um það hafa engar ákvarðanir verið teknar. Síðar kemur til kasta Alþingis að fjalla um hugmyndir og tillögur þar að lútandi. Eins og sakir standa er það afstaða mín og nefndarinnar að það liggir nokkuð ljóst fyrir hvert þessi verkefni eiga að fara. Við teljum að það sé ágætlega rökstutt bæði í greinargerð með frumvarpinu, í nefndarálitinu og skýrslunni sem sérstaklega var unnin til undirbúnings frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki að orð mín hljómi þannig að ég telji að í þessum stofnanastrúktúr megi engu breyta. Það má mjög vel hugsa sér breytingar á fyrirkomulagi þeirra stofnana sem hér um ræðir, verkaskiptingu með aukinni samvinnu eða annað þess háttar. Mér finnst hins vegar dálítið sérstakt þegar lagt er fram frumvarp sem byggir á jafnmörgum lausum endum og þetta gerir. Í frumvarpinu er líka gert ráð fyrir að verkaskipting og verkefni Varnarmálastofnunar færist til stofnana sem munu verða hluti af hinu væntanlega innanríkisráðuneyti. Hins vegar veit enginn hvenær það kemur og hvort. Það má því segja að hér kristallist það hvað farið er tilviljanakennt í hlutina án þess að fyrir liggi heildarstefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar um það hvernig bæði stofnanastrúktúr og verkaskipting á að vera. Það eru teknir bútar hér og þar og eitthvað á að gerast. Ég efast um að mikill árangur náist í hagræðingu eða einhverri skynsamlegri verkaskiptingu ef farið er í hlutina með þessum hætti. Ég leyfi mér að halda því fram að orsökin fyrir því að Varnarmálastofnun verði lögð niður eigi sér miklu frekar pólitískar rætur en einhverja hvöt til að hagræða eða haga þessum málum með skynsamlegum hætti. Ég held að hér séu einhverjar pólitískar, jafnvel flokkspólitískar, ástæður að baki.

Virðulegur forseti. Í andsvari mínu er ég á svipuðum nótum og hv. þm. Birgir Ármannsson. Ég hnaut um það bæði í ræðu og andsvari hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar þegar hann talaði um umtalsverða hagræðingu. Hann nefndi sérstaklega að lögreglustjórinn á Suðurnesjum segðist geta tekið yfir eitthvað af verkefnunum. Ég vil benda hv. þingmanni á að þó að einhver annar vinni verkefnin þýðir það ekki að það kosti ekkert að vinna þau. Í kostnaðarmati með þessu frumvarpi segir, með leyfi forseta: „Markmiðið með þeim breytingum á stjórnsýslunni sem þessu frumvarpi er ætlað að vera liður í er að auka skilvirkni og hagræði. Ekki er endanlega búið að ákveða til hvaða stofnana verkefnin verða flutt og því liggja ekki fyrir áætlanir um hversu mikið mun sparast til lengri tíma í útgjöldum ríkissjóðs en gert er ráð fyrir að hagræðið verði umtalsvert.“ Þetta er eins nálægt og fjármálaráðuneytið treystir sér til að spá fyrir um þessa hagræðingu. Einnig segir í meirihlutaáliti sem hv. þingmaður mælti fyrir þegar hann ræddi verkefni stofnunarinnar, með leyfi forseta: „Verkefnin munu því mörg hver verða unnin áfram með sama hætti, við sömu aðstæður og af sama starfsliði og áður þótt stjórnsýsluleg ábyrgð á framkvæmd þeirra færist frá Varnarmálastofnun til annarra stofnana.“ Mér er því fyrirmunað, virðulegur forseti, að skilja orð hv. þingmanns og skilja hvar þessi meinta hagræðing á að eiga sér stað. Bæði hæstv. ráðherra og hv. þingmaður fullyrða hér að verkefnin verði sem fyrr til staðar. Það er búið að setja inn í breytingartillögur að starfsmönnum verði áfram tryggðar stöður. Ég fagna því að þarna sé ekki verið að leggja niður störf, en hvar er ávinningurinn? Hvar er hagræðingin? Hvar er hana að finna?

Frú forseti. Verkefnin verða áfram til staðar þó að ríkisstofnunum fækki og verkefnum sé slegið saman, þau hlaupa ekki frá okkur. Það er síðan sérstakt úrlausnarefni að fjalla um það hvort menn vilja draga eitthvað úr umfanginu. Þó að það verði ekki gert er það sannfæring mín að til lengri tíma litið leiðir sameining stofnana til hagræðingar. Þannig verður dregið úr yfirbyggingu en hún kostar sitt. Síðan minni ég á að við yfirferð utanríkismálanefndar á þessu máli og með heimsóknum gesta m.a. frá Landhelgisgæslu kom fram að þeir telja að hægt verði að nýta starfslið, starfsaðstöðu og slíka hluti betur ef starfsemin verður rekin undir einni yfirstjórn, í því fælist umtalsverður ávinningur. Það er hins vegar rétt sem hv. þingmaður sagði og vísar í kostnaðarmat með frumvarpinu. Það liggja ekki fyrir nákvæmar tölur um það hvað ávinningurinn getur verið mikill en hann er sagður umtalsverður. Tíminn verður að leiða í ljós hvað kemur út úr því. Mín sannfæring er sú að með því að samþætta starfsemi með þeim hætti sem hér er lagt til, draga úr yfirbyggingu og nýta betur innviði starfseminnar en gert er í dag, þá náist fram almenn hagræðing. Ég hefði haldið að við ættum öll að geta sameinast um slík markmið á Alþingi á þessum tímum.

Virðulegur forseti. Við getum öll sameinast um þau markmið að nýta betur það opinbera fjármagn sem við höfum til ráðstöfunar en það hefur farið minnkandi. Það þýðir ekki að við getum tekið rangar ákvarðanir í öllum málum og reynt að snúna þeim á hvolf og halda því fram að hér sé um hagræðingu að ræða. Þetta er einfaldlega þannig, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan, að tekin var pólitísk ákvörðun um að leggja niður Varnarmálastofnun vegna þess að Vinstri grænir vildu það. Þar sem þessi pólitíska ákvörðun var tekin getum við leitt að því líkur að það hafi verið í skiptum fyrir eitthvað annað og mér dettur helst í hug Evrópusambandið. Ég hef ekki sönnur fyrir því en þetta er ágætiskenning. Vegna þess að hv. þingmaður talar um hagræðingu þegar stofnanir eru sameinaðar, þá vil ég benda á að þrátt fyrir að óskað var eftir því í nefndinni var ekki gerð tilraun til þess af hálfu meiri hluta utanríkismálanefndar að svara og fara yfir ítarlegan spurningalista Ríkisendurskoðunar. Því þarf að svara hvernig undirbúa megi sameiningu stofnana sem best, sjá fyrir kostnað og hugsanlegan sparnað og hagræðingu. Þessum spurningalista var aldrei svarað þó kallað væri eftir því af hálfu nefndarmanna í utanríkismálanefnd. Enginn veit hvort einhver hagræðing verði þegar til lengri tíma er litið. Það var athyglisvert sem hv. þingmaður sagði að í framtíðinni ætti að athuga hvort leggja ætti einhver þessara verkefna niður. Hér er hv. þingmaður kominn í grundvallarágreining við hæstv. utanríkisráðherra, sem margendurtók í umræðu 

Frú forseti. Í fyrsta lagi um það hvort hér séu á ferðinni stefnumál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sérstaklega, þá er það alveg ljóst að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafði mjög ákveðnar skoðanir þegar varnarmálalögin voru sett og Varnarmálastofnun var sett á laggirnar. Mig minnir að sjónarmið ýmissa frammámanna í Sjálfstæðisflokknum hafi satt að segja verið á þá lund líka að ekki ætti að setja þessa stofnun á laggirnar með þeim kostnaði sem því fylgdi. Þetta var engu að síður gert. Ég vonast til þess að hv. þingmaður sé ekki undrandi yfir því þó einhver stefnumála annars af tveimur stjórnarflokkum rati inn í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Það getur varla verið nein nýlunda eða ný bóla. Hvað þetta atriði varðar sem þingmaðurinn nefndi, ég hafði orð á því að meta þyrfti hvort leggja mætti niður verkefni og setti það í samhengi við varnarskuldbindingar Íslands, þá vil ég einfaldlega minna á það sem komið hefur fram í máli hæstv. utanríkisráðherra og kom fram í vinnslu nefndarinnar að það stendur til að setja á laggirnar þverpólitískan starfshóp í haust til að móta nýja öryggis- og varnarstefnu fyrir Ísland. Að sjálfsögðu verður þá farið í kjölinn á því hvort ástæða sé til að leggja einhver verkefni af. Ég vísa einungis í þessa vinnu sem fram undan er við stefnumótun í varnar- og öryggismálum. Þá vil ég minna á að það er reyndar loforð, sem tvær fyrrverandi ríkisstjórnir sem Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild að, gáfu en stóðu ekki við en nú stendur til að efna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta utanríkismálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á varnarmálalögum. Fyrsti minni hluti gerir alvarlegar athugasemdir við fyrirliggjandi frumvarp. Markmiðið með breytingunum er í hæsta máta óskýrt og verklag og undirbúningur málsins getur engan veginn talist samræmast vönduðum stjórnsýsluháttum. 1. minni hluti telur ekki útilokað fyrir fram, og vill alls ekki gera það, að hægt sé að ná fram aukinni hagræðingu eða bættu skipulagi á verkefnum sem tengjast vörnum og öryggi landsins. En því verður að mótmæla harðlega að vinnulag sé með þeim hætti sem hér er kynnt því að þau áform sem felast í frumvarpinu sem kveða á um að veita utanríkisráðherra heimild til að færa varnar- og öryggistengd verkefni til annarra stofnana án þess að skýrt liggi fyrir hvaða stofnanir þetta eru, gengur engan veginn upp. Það kemur hvergi fram hvernig þetta skuli framkvæmt og eins og komið hefur fram í andsvörum við hv. formann utanríkismálanefndar, Árna Þór Sigurðsson, er óskýrt hver ávinningurinn með breytingunum er. Í grunninn snúast athugasemdir 1. minni hluta utanríkismálanefndar um að það sé óásættanlegt að framkvæmdarvaldið tefli fram máli á Alþingi um að leggja niður stofnun en svara því ekki um leið hvert eigi að ráðstafa verkefnunum. Ef þingið lætur það yfir sig ganga er komið upp ástand sem felur það í sér að framkvæmdarvaldið getur í raun og veru fengið óútfylltan tékka frá þinginu, en þinginu ber skylda til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Það er eitt lykilhlutverk þingsins. Þegar lögin um Varnarmálastofnun voru samþykkt var auðvitað skýrt hvert hlutverk stofnunarinnar ætti að vera og þess vegna verður að vera skýrt hvert verkefnin eiga að flytjast vilji menn leggja stofnunina niður. Í athugasemdum með frumvarpinu eru breytingarnar tengdar við væntanlega stofnun innanríkisráðuneytis og endurskipulagningu á stofnunum sem vænst er að fylgi í kjölfar hins nýja ráðuneytis. Hér bendir 1. minni hlutinn einfaldlega á það að verið er að gera hlutina í rangri röð. Ef því fylgja einhver ný tækifæri að stofna innanríkisráðuneyti, einhver tækifæri til að ná fram hagræðingu eða breyttu verklagi hvað varðar varnar- og öryggistengd mál er rétt að koma á fót viðkomandi ráðuneyti áður en ráðist er í hagræðingarverkefnið. Þetta hlýtur að segja sig sjálft. Það er rétt að rifja upp að það eru ekki nema tvö ár síðan Alþingi setti varnarmálalög og kom verkefnum er varða öryggis- og varnarmál Íslands fyrir í nýrri Varnarmálastofnun. Samkvæmt frumvarpinu sem nú liggur fyrir er ekki áformað að gera efnislegar breytingar á varnar- og öryggisskuldbindingum Íslands og verkefnum sem af þessum skuldbindingum leiðir heldur beinist frumvarpið að stjórnsýslulegri vistun þeirra verkefna sem við niðurlagningu Varnarmálastofnunar færast til annarra stofnana. Það vekur furðu að í frumvarpinu segir ekkert um hvert flytja skuli verkefnin eins og ég hef áður tekið fram. Í nefndaráliti meiri hlutans er gert lítið úr óvissunni um þetta atriði, hvert verkefni Varnarmálastofnunar verða flutt. Tvær stofnanir sem við höfum heyrt minnst á í umræðunni, þ.e. embætti ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslan, eru fyrst og fremst tilgreindar sem helstu viðtakendur þeirra verkefna. Af því tilefni er rétt að rifja upp að eitt helsta markmið varnarmálalaganna sem sett voru fyrir tveimur árum var einmitt að tryggja aðskilnað varnartengdra verkefna frá öðrum innlendum verkefnum og voru Landhelgisgæsla og lögregla tilgreind sérstaklega í því sambandi. Í athugasemdum með frumvarpinu sem varð að þeim lögum sagði þannig um verkefni sem snúa að varnarviðbúnaði ríkisins og ytra öryggi þess, með leyfi forseta: „Einnig er mikilvægt að þau séu af þessum sökum skýrt aðgreind frá öðrum innlendum stjórnsýsluverkefnum. Þetta er sérstaklega mikilvægt í tilviki lögreglu og landhelgisgæslu, sem eru í eðli sínu borgaralegar stofnanir og eiga að njóta trúnaðar sem slíkar. Það er afar mikilvægt fyrir réttaröryggi borgaranna að ekki sé blandað saman almennri löggæslu og störfum að landvörnum. Í okkar heimshluta eru lögreglu ekki falin verkefni er lúta að gæslu ytra öryggis ríkja.“ Það má alveg ræða þau sjónarmið sem þarna stangast svona bersýnilega á í nýja frumvarpinu og því gamla. Það má velta fyrir sér hvort sú stefnumörkun sem mótuð var fyrir tveimur árum hafi endilega verið rétt. En þessi kúvending vekur mikla furðu vegna þess að það er sami stjórnmálaflokkurinn, sama stjórnmálaaflið, sem ræður ríkjum í utanríkisráðuneytinu sem teflir fram þessum tveimur málum með tveggja ára millibili þar sem stefnumörkunin hefur tekið svona miklum breytingum. Það kveður við algjörlega nýjan tón í frumvarpinu því að í athugasemdum með því segir, með leyfi forseta, að „í fyrirhuguðum breytingum felist tækifæri til að samþætta verkefni sem varnarmálalög aðskilja frá hefðbundinni borgaralegri starfsemi á sviði öryggismála á borð við almannavarnir og landhelgisgæslu“. Þá segir í athugasemdunum að framtíðarsýn starfshóps um öryggismál og endurskipulagningu Stjórnarráðsins sé að „eftir endurskipulagningu á verkefnum Landhelgisgæslu Íslands, Vaktstöðvar siglinga og ríkislögreglustjóra fari undirstofnun innanríkisráðuneytis með framkvæmd verkefna á sviði varnar- og öryggismála, þ.m.t. þeirra sem áður voru falin Varnarmálastofnun“. Þessi kúvending frá fyrri sjónarmiðum um trúnað borgaralegra stofnana og ekki síst réttaröryggi borgaranna er ekki studd neinum sérstökum rökum. Eins og áður segir er einkennilegt að sjá tvö frumvörp koma úr sama ráðuneytinu sem stýrt er af sama flokknum, þ.e. Samfylkingunni, sem eru svona innbyrðis ólík um þetta atriði. Í nefndaráliti 1. minni hluta er rakið hvernig við teljum að verkefnin verði, mörg hver, unnin áfram með sama hætti. Við drögum mjög í efa að þeirri hagræðingu sem oft er minnst á í tengslum við þetta mál verði náð. Þá er auðvitað fyrst til þess að horfa að það er gengið út frá því að öllum starfsmönnum verði boðin störf hjá þeim stofnunum sem verkefnin flytjast til. Þegar horft er til umfangs þeirra verkefna sem Varnarmálastofnun hefur sinnt er engar vísbendingar að finna í málinu um að til standi að draga úr umfanginu. Í þriðja lagi verður ekki annað séð af þeim störfum sem Varnarmálastofnun sinnir en að húsnæðismál stofnunarinnar henti starfseminni ágætlega. Mig langar líka til að geta þess að það er dálítið einkennilegt hvernig stjórnarflokkarnir hafa haldið á málinu vegna þess að sé tilgangurinn raunverulega sá sem hér hefur verið kynntur, þ.e. að ná fram hagræðingu, einfaldlega að skipuleggja varnar- og öryggismálin þannig að sem minnstu sé kostað til en hvergi gefinn afsláttur af öryggi eða varnarhagsmunum okkar og við uppfyllum allar okkar skuldbindingar, erum við í Sjálfstæðisflokknum að sjálfsögðu tilbúin til viðræðna um slík mál, tilbúin til að ræða ólíkar hugmyndir um hvernig megi ná því markmiði því að sannarlega viljum við ekki kosta meiru til en þörf krefur. Í þessu ljósi verður að harma það sérstaklega að það skuli vera þrýst svo mjög, eins og gert er, á að málið sé afgreitt héðan af þinginu með vísan til þess sem ég hef rakið að það er óljóst hvað tekur við. Þess er rétt að geta að Alþingi hefur nú til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingar á lögreglulögum þar sem fram kemur í athugasemdum að draga skuli úr verkefnum embættis ríkislögreglustjóra. Um þetta hafa orðið nokkur orðaskipti í umræðunum og ég ætla ekki að fara nánar út í það en þetta er atriði sem nauðsynlegt er að hafa í huga þegar lagt er af stað í þessa, ég vil segja óvissuför. Mér finnst jafnframt nauðsynlegt að rifja upp alla umræðuna sem farið hefur fram um nauðsyn vandaðra stjórnsýsluhátta þar sem fagleg og yfirveguð vinnubrögð eru og skulu vera í hávegum höfð. Hér er nærtækt að vísa til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Mér finnst þetta mál ekki bera yfirbragð vandaðra vinnubragða. Í nefndaráliti meiri hlutans er tekið dæmi af því að embætti ríkislögreglustjóra hafi fyrir daga Varnarmálastofnunar farið með hlutverk sérstaks öryggiseftirlits en aðildarríkjum NATO ber skylda til að starfrækja slíkt eftirlit samkvæmt sérstökum samningi bandalagsríkjanna um upplýsingaöryggi. Öryggiseftirlitið hefur það hlutverk að hafa eftirlit með því hvernig íslenska ríkið framkvæmir og fer með trúnaðarupplýsingar og gögn NATO hérlendis, sem og að framfylgja öryggisreglum bandalagsins. Til þess þarf sérþjálfaða starfsmenn sem þekkja kerfi og staðla NATO til hlítar og tekur sú þjálfun marga mánuði. Fyrir daga Varnarmálastofnunar fór varnarliðið með hluta af öryggiseftirlitinu gagnvart NATO, en ríkislögreglustjóri hafði aðeins takmarkað hlutverk með höndum. Villandi er því að vísa í fyrri reynslu ríkislögreglustjóraembættisins af þessum verkefnum. Það verður að horfa til þess að þau hvíldu að hluta til annars staðar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sérstök verkefnastjórn skipuð af utanríkisráðherra taki yfir starfsskyldur forstjóra Varnarmálastofnunar við gildistöku laganna. Eins og formaður utanríkismálanefndar hefur nú gert grein fyrir hefur meiri hluti nefndarinnar ákveðið að tefla fram ákveðnum breytingum á þessu atriði frumvarpsins. Ég vil segja að þær eru mjög til bóta þó að 1. minni hluti telji engu að síður, eins og ég hef hér farið yfir, að málið í heild sinni sé vanhugsað. Ég vil leyfa mér að vísa að öðru leyti til nefndarálits 1. minni hluta sem liggur hér frammi sem þingskjal 1228. Að lokum vil ég þó segja að utanríkismálanefnd hefði átt að þiggja boð frá Varnarmálastofnun um að koma í heimsókn og kynna sér nánar starfsemi stofnunarinnar áður en þessi afdrifaríka ákvörðun var tekin. Ég tel að það liggi ekkert á að leggja stofnunina niður eins og lögð er svona mikil áhersla á af stjórnarflokkunum, sérstaklega öðrum þeirra. Ég held að flestir átti sig á því hvað er hér á ferðinni. Það sem hér er að gerast er að Vinstri grænir, sem hafa verið á móti þessari stofnun frá upphafi, eru að fá þann þátt stjórnarsáttmálans sem að þeim snýr um utanríkismál, uppfylltan, þ.e. að fá stofnunina lagða niður. Eflaust munum við sjá áherslur á að draga frekar úr áherslu á þau verkefni sem stofnunin hefur sinnt. Eins og þetta blasir við mér þá er þetta gagngjaldið fyrir að styðja það að umsókn verði lögð fram um aðild að Evrópusambandinu. Það er mikið baráttumál Samfylkingarinnar. Með vísan til alls þess sem ég hef hér rakið og þar sem það er að áliti 1. minni hluta hreinlega fyrir neðan virðingu þingsins að samþykkja lög um að flytja lögbundin verkefni frá stofnun sem á að leggja niður án þess að kveða á um það hvar þeim skuli fundinn staður, og þetta á alveg sérstaklega við þegar um er að ræða viðkvæm og vandasöm verkefni sem varða öryggi ríkisins, leggur 1. minni hluti til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem frumvarp þetta er vanbúið, markmið með breytingunum sem það kveður á um er í hæsta máta óskýrt og verklag og undirbúningur málsins getur engan veginn talist samræmast vönduðum stjórnsýsluháttum samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir þetta nefndarálit skrifar sá sem hér stendur, Bjarni Benediktsson, ásamt með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á varnarmálalögum, nr. 34/2008, og ég mæli fyrir nefndaráliti við frumvarpið frá 2. minni hluta utanríkismálanefndar. Markmið frumvarpsins er að leggja niður Varnarmálastofnun á árinu 2010. Verkefni hennar á að samþætta hlutverki annarra opinberra stofnana og samræma þessar breytingar við áform um stofnun innanríkisráðuneytis. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna var gert ráð fyrir að samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og dómsmála- og mannréttindaráðuneyti yrðu sameinuð í nýtt innanríkisráðuneyti fyrir lok kjörtímabilsins, og verkefni Varnarmálastofnunar munu þá væntanlega flytjast undir hið nýja innanríkisráðuneyti. Ef lögin um Varnarmálastofnun eru skoðuð eins og þau eru núna áður en við göngum til atkvæðagreiðslu um þetta frumvarp hefur hún það hlutverk að afmarka valdheimildir íslenskra stjórnvalda varðandi varnartengd verkefni, greina á milli varnartengdra verkefna og borgaralegra verkefna sem lúta að löggæslu og innra öryggi ríkisins, greina á milli stefnumótunar og framkvæmdaratriða á sviði varnarmála og að auðvelda lýðræðislegt eftirlit með varnartengdri starfsemi. Utanríkisráðuneytið fer með yfirstjórn varnarmála - fagna ég sérstaklega að hæstv. utanríkisráðherra er mættur í salinn til að fylgjast með umræðunni - og framkvæmd varnarmálalaga og ber ábyrgð á gerð hættumats á sviði varnarmála og mótun og framkvæmd öryggis- og varnarstefnu Íslands á alþjóðavettvangi. Utanríkisráðherra fer jafnframt með fyrirsvar af hálfu íslenska ríkisins í samskiptum og samstarfi við erlend ríki, hermálayfirvöld og alþjóðastofnanir á sviði öryggis- og varnarmála, þar með talið Atlantshafsbandalagið. Það er skoðun mín að það sé mjög mikilvægur hluti af fullveldi hvers ríkis hvernig það fer að því að tryggja öryggi þegna sinna. Í flestum öðrum ríkjum er það að hafa her talinn hluti af því að vera fullvalda þjóð þó að við höfum hins vegar viljað skilgreina fullveldi á annan máta. Frá seinni heimsstyrjöldinni hafa íslensk stjórnvöld leitast við að tryggja varnir og öryggi landsins og þegnanna með samstarfi við Bandaríkin og Atlantshafsbandalagið. Eftir brottför bandaríkjahers frá landinu stóðu íslensk stjórnvöld frammi fyrir nýjum veruleika. Þá var tekin ákvörðun af þáverandi stjórnarflokkum, Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu, um að setja á stofn Varnarmálastofnun og fela henni fyrrgreind verkefni. Hins vegar hefur lítil umræða og vinna farið í að skilgreina hvað er öryggi, greina á milli öryggismála og varnarmála og meta fyrirliggjandi skilgreiningu á öryggi í íslenskri utanríkisstefnu. Ég held að flestum sem komu að stofnun Varnarmálastofnunar hafi fundist að það ferli hefði á margan hátt getað verið mun betra en það var. Það virtist sem þetta snerist um að slást um hvert verkefnin ættu að fara, hvort þau ættu að fara undir dómsmálaráðuneytið eða utanríkisráðuneytið. Settur var á fót vinnuhópur sem átti að fara í það að skilgreina stefnu um öryggismál og varnarmál og raunar leggja það upp hvernig vinna ætti að þessum málum en þegar hann var rétt byrjaður að funda kom fram frumvarp um stofnun Varnarmálastofnunar. Í umræðum í nefndinni fór töluverður tími í að velta fyrir sér skilgreiningum eins og aðgreiningu á milli þess hvað eru varnartengd verkefni og hvað eru borgaraleg verkefni og aðskilnaði á milli löggæslu og innra öryggis ríkisins. En mér sem tiltölulega nýjum þingmanni skildist að þetta hefðu verið grundvallaratriðin sem lágu á bak við þá ákvörðun að stofna Varnarmálastofnun og aðgreina hana þannig frá öðrum löggæsluverkefnum í landinu. Annað sem mér hefur líka fundist mjög áhugavert í þessari umræðu er hugtaka- eða orðanotkunin um borgaraleg verkefni og hernaðarleg verkefni og hvort þjóð sem er ekki með her geti raunar verið með nokkuð annað en borgaralegar stofnanir þó að þær sinni hernaðartengdum eða öryggistengdum verkefnum. Það er skoðun mín að þar sem við erum ekki með her séu í raun allar opinberar stofnanir borgaralegar þó að þær geti unnið á alþjóðlegum vettvangi með stofnunum sem skilgreina sig ekki sem borgaralegar og það er alveg skýrt í mínum huga að Varnarmálastofnun er borgaraleg stofnun þó að hún sinni hernaðartengdum verkefnum. Í nefndarálitinu legg ég mjög mikla áherslu á það sem 2. minni hluti að marka verður öryggis- og varnarmálastefnu til framtíðar. Í umsögn NEXUS, rannsóknarvettvangs fyrir öryggis- og varnarmál, er bent á mikilvægi öryggis- og varnarmálastefnu og að þeirri stefnumótun þurfi að fylgja eftir með reglulegri endurskoðun, t.d. á þriggja til fjögurra ára fresti. Því hlýtur það að vekja töluverða athygli að fyrirhugað er að leggja niður stofnun sem fer með varnarmál landsins (þ.e. gera stjórnsýslulegar breytingar), án þess að fyrir liggi nokkur stefnumörkun um hvernig eigi að fara varanlega með öryggis- og varnarmál landsins. Utanríkisráðherra hefur boðað þverpólitíska vinnu í haust um mótun öryggis- og varnarmálastefnu. 2. minni hluti telur að eðlilegra hefði verið að fara fyrst í þá vinnu og móta svo stjórnsýsluna í framhaldi af markaðri stefnu. Hin óljósu, jafnvel óvönduðu, vinnubrögð sem einkennt hafa íslenska stjórnsýslu á undanförnum árum er greinilega hægt að sjá á vinnslu þessa frumvarps. Engin stefna er til um öryggis- og varnarmál. Ákvörðun er tekin við stjórnarmyndun að leggja niður Varnarmálastofnun og fela verkefni hennar nýju ráðuneyti sem verður stofnað einhvern tímann á kjörtímabilinu. Þannig á að leggja niður stofnun, ráðstafa verkefnum hennar til einhverra undirstofnana á vegum einhvers ráðuneytis sem verður stofnað á næstunni á grundvelli pólitískrar stefnumörkunar sem verður mótuð fljótlega. Annar minni hluti tekur hins vegar ekki afstöðu til þess hvort rétt sé að leggja niður Varnarmálastofnun eða ekki en leggur áherslu á að öryggis- og varnarmálum verði komið fyrir á sem bestan hátt og telur að ákvæði þessa frumvarps geri það einfaldlega ekki. Öryggis- og varnarmál skipta okkur það miklu máli að við eigum ekki að kasta til höndunum þegar við erum að vinna að jafnmikilvægum málaflokki. Ég verð líka að segja að ég hef miklar áhyggjur af því að það hvernig staðið er að þessum breytingum geti hugsanlega skaðað gott samstarf landsins við Atlantshafsbandalagið, gott og mjög mikilvægt samstarf við bandalagið. Ég legg mikla áherslu á að verði frumvarpið samþykkt eins og það liggur fyrir þinginu með þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem formaður utanríkismálanefndar, að hæstv. utanríkisráðherra vandi sig virkilega vel við þessar breytingar til að tryggja að samstarf landsins við Atlantshafsbandalagið skaðist ekki. 2. minni hluti telur einnig mikilvægt að öryggis- og varnarmálastefna landsins endurspegli sérhæfingu og þekkingu þjóðarinnar, svo sem á almannavörnum, náttúruhamförum, jafnrétti, kvenfrelsi og mannréttindum. Það getur vel verið að einhverjum finnist einkennilegt að þessi orð séu nefnd samhliða því þegar við erum að tala um öryggis- og varnarmál en þetta eru þættir sem ég tel að við höfum sýnt að við höfum þekkingu á og sem betur fer eru æ fleiri lönd og varnarmálastofnanir þeirra eða svið og herir að átta sig á því hve þessi þekking og þessi sérhæfing skiptir miklu máli líka hjá herjum. Annar minni hluti geldur einnig varhuga við því hugarfari sem birtist í frumvarpinu um að draga úr aðkomu Alþingis að öryggis- og varnarmálum sem aðhalds- og eftirlitsaðila með framkvæmdarvaldinu. Fagna ég því sérstaklega þeim breytingartillögum sem hafa komið fram í dag sem tryggja betur aðkomu Alþingis að eftirliti með þessum breytingum. Miklar áhyggjur og óöryggi starfsmanna Varnarmálastofnunar endurspeglast í þeim umsögnum sem bárust frá stofnuninni og stéttarfélögum starfsmanna. Félag forstöðumanna ríkisstofnana bendir á misræmi í framlögðum stjórnarfrumvörpum þegar kemur að stöðu forstöðumanna stofnana við niðurlagningu og sameiningu þeirra og skrifar, með leyfi forseta: „Í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar virðist það einungis ganga út á að leggja niður starf forstöðumanns stofnunar, sem ekki á þó að leggja niður strax. Dagleg stjórnun stofnunarinnar á fram að því tímamarki að vera í höndum fjölskipaðs stjórnvalds, verkefnisstjórnar, án þess þó að verkefni hennar eða verksvið sé skilgreint nánar í lögunum eða frumvarpinu. Vekur það ýmsar spurningar um ábyrgð og skiptingu verkefna sem samkvæmt lögum eða reglugerðum eru settar í hendur forstöðumanna. Má í því sambandi m.a. vísa í reglugerð um framkvæmd fjárlaga.“ Annar minni hluti hvetur til þess að ríkisstjórnin móti sér stefnu sem fyrst um hvernig eigi að standa að uppsögnum og tilfærslum forstöðumanna ríkisstofnana. Forsætisráðherra hefur í fjölmiðlum boðað að stofnunum ríkisins verði fækkað um 30–40% sem hluti af endurskipulagningu opinberrar þjónustu í öllum ráðuneytum. Standa verður að öllum slíkum málum með sambærilegum hætti eða rökstyðja það sérstaklega ef vikið er frá almennu aðferðafræðinni. Í umsögn SFR – stéttarfélags í almannaþjónustu koma fram áhyggjur af að ráðningarsamband og réttarstaða starfsmanna séu ekki nægilega vel skýrð í frumvarpinu. Lögmaður stéttarfélagsins hafði óskað sérstaklega eftir upplýsingum um þetta frá ráðuneytinu og útskýrði ráðuneytið vilja ráðherra á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Lögmaðurinn skilur ákvæðið svo að dagsetningin vísi til þess að ráðningarsamband starfsmanna við nýja stofnun skuli eingöngu standa til áramóta. Þetta er misskilningur. Dagsetningin vísar til þess að samningsgerð utanríkisráðherra við stofnun, sem tekur við verkefni, geti átt sér stað á tímabilinu frá gildistöku laganna til 1. janúar 2011. Fyrir 1. janúar 2011 á að vera búið að gera verksamninga og samninga við rekstrarverkefni sem flytja verkefni til annarra stofnana. Boð til starfsmanna Varnarmálastofnunar um störf hjá öðrum stofnunum, sem við verkefnum taka, mundi einnig koma til á því tímabili. Þiggi þeir boð um starf hjá annarri stofnun mun ráðningarsamband stofnast milli starfsmannsins og viðkomandi stofnunar. Það ráðningarsamband stendur þar til því lýkur samkvæmt almennum reglum. Með ákvæðinu er verið að tryggja störf starfsmanna Varnarmálastofnunar hjá annarri stofnun eftir að Varnarmálastofnun er lögð niður.“ Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar farið verður í þessar breytingar að hæstv. utanríkisráðherra og starfsmenn utanríkisráðuneytisins hafi þessa skilgreiningu frá ráðuneytinu sem lögmaður stéttarfélagsins fékk þannig að þetta sé alveg skýrt, því að það er mjög greinilegt á þeim umsögnum sem utanríkismálanefnd fékk að starfsmenn skildu þetta ekki alveg eins og ráðuneytið taldi að ætti að koma skýrt fram í frumvarpinu. Annar minni hluti telur að eðlilegt hefði verið að tryggja starfsmönnum Varnarmálastofnunar jafnframt ákveðinn biðlaunarétt eftir að þeir færðust til í starfi til annarrar stofnunar. Það hefur gefið góða raun við breytingar á öðrum stofnunum, dregið úr óöryggi starfsmanna á meðan þeir eru að kynnast nýjum vinnustað og samstarfsfélögum og dregið úr brotthvarfi þeirra. Ég held að það hafi verið, hvort það voru breytingarnar á Rf í Matís sem opinbert hlutafélag sem þessi ákvæði komu fram, og fyrir starfsmann sem er að fara inn í algerlega nýtt umhverfi að vita að hann hafi þrjá mánuði eða sex mánuði til að átta sig á nýjum starfsaðstæðum, átta sig á hugsanlegum breytingum á þeim verkefnum sem hann hefur með höndum gerir það að verkum að fólk er kannski frekar tilbúið til að gefa sér tíma til að aðlagast og átta sig á nýjum kringumstæðum í staðinn fyrir að segja að það ætli bara að pakka saman og fara sem fyrst. Þetta endurspeglar ákveðna umhyggju fyrir starfsmönnunum og sérstaklega í ljósi þess að Varnarmálastofnun er tiltölulega ný stofnun. Þar innan dyra eru líka starfsmenn sem hafa þurft að búa við mikið óöryggi í langan tíma frá því að Ratsjárstofnun var lögð niður þannig að þarna hefði alla vega verið viðleitni hjá hinu opinbera til að koma til móts við áhyggjur þeirra. Ég vil líka fjalla aðeins um staðsetningu, bæði stjórnsýslulega staðsetningu verkefna Varnarmálastofnunar og líka landfræðilega staðsetningu verkefnanna. Í umsögn NEXUS og Alyson Bailes er bent á áhugaverða þróun erlendis þar sem öryggis- og varnarmál hafa verið staðsett undir forsætisráðuneyti en ekki utanríkis- eða innanríkisráðuneyti. Í umsögn NEXUS segir, með leyfi forseta: „…hvetjum við Alþingi til að íhuga stofnsetningu skrifstofu öryggis- og varnarmála innan forsætisráðuneytisins. Þeirri skrifstofu yrði fengin hlutverk ábyrgðar- og samhæfingaraðila fyrir málaflokkinn og gæti tengst almannavarna- og öryggismálaráði því sem er skilgreint í lögum um almannavarnir, nr. 82/2008. Forsætisráðherra hefur óhjákvæmilega aðkomu að utanríkismálum og með þessari leið væri hægt að styrkja samskipti milli ráðuneyta og tryggja reglulega aðkomu forsætisráðherra að stefnumótun í utanríkis-, -öryggis- og varnarmálum.“ Ég verð að segja að mér finnst þetta vera mjög áhugaverð ábending og ætti að skoðast sem hugsanlegur valkostur við boðaða stefnumörkun um öryggis- og varnarmál, sem og endurskipulagningu á Stjórnarráðinu og þá í samanburði við að halda á málaflokknum áfram undir utanríkisráðuneytinu eða færa hann undir nýtt innanríkisráðuneyti. Þetta segi ég algerlega án þess að taka afstöðu til þess undir hvaða ráðuneyti best væri að setja þetta því að ég tel að við þurfum að skoða þetta sem þrjá valkosti, kostina og gallana, og taka svo þegar því er lokið afstöðu til þess með könnun eða rannsókn hvar best væri að staðsetja málaflokkinn. Hins vegar kemur ekkert afgerandi fram í frumvarpinu um hvert færa eigi verkefnin eða hvaða stofnun eigi að sinna þeim til framtíðar. Það kom einmitt fram í andsvörum hv. þingmanna Ragnheiðar E. Árnadóttur og Birgis Ármannssonar við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson þar sem þau reyndu að fá fram hver væri sýnin um það hvar best væri að staðsetja þessi verkefni. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson benti í rauninni bara á það sem kæmi fram í nefndarálitinu og það sem kom líka fram í skýrslu starfshóps um að Landhelgisgæslan væri væntanlega best til þess fallin að taka við verkefnum Varnarmálastofnunar auk þess sem ríkislögreglustjóri gæti tekið við hluta. Í umfjöllun nefndarinnar um málið kom fram að mjög lítill hluti af þeim verkefnum sem eru hjá Varnarmálastofnun virtist geta farið yfir til ríkislögreglustjóra en það væru hins vegar mun meiri möguleikar á ákveðinni samþættingu og samspili verkefna við Landhelgisgæsluna. Ég verð líka að segja að manni virtist að mörgu leyti eins og Landhelgisgæslan hefði mun meiri áhuga á að taka við þessum verkefnum en ríkislögreglustjóri. Í meðferð nefndarinnar var einnig talað um að sameina mætti starfsemi Varnarmálastofnunar, Landhelgisgæslunnar, Vaktstöðvar siglinga og jafnvel hluta af eftirliti með flugi yfir landið. Þetta er tilgreint sérstaklega í nefndaráliti meiri hlutans og fagna ég því að þetta komi þó það skýrt fram í nefndarálitinu að þeir telji þetta vera álitlegan kost. 2. minni hluti telur að höfuðstöðvum þessarar starfsemi yrði best fyrir komið á Suðurnesjum í núverandi aðstöðu Varnarmálastofnunar á öryggissvæðinu. Ef við lítum á Suðurnesin heildstætt er þar mjög góð hafnaraðstaða, besti flugvöllur landsins og húsnæði eins og ég talaði um áður sem uppfyllir alla þá öryggisstaðla sem samstarfið við Atlantshafsbandalagið og þessi verkefni gera kröfu um. Einnig kom það fram í meðförum nefndarinnar í svörum við spurningum nefndarmanna að flutningurinn ætti ekki að hafa sérstök áhrif á núverandi starfsemi samhæfingarstöðvarinnar í Skógarhlíð þar sem bent var á að það væri mjög oft þannig í þeim verkefnum sem tengjast hinum svokölluðu borgaralegu öryggismálum eða almannavörnum að borðið sem tengdist Landhelgisgæslunni væri hreinlega autt vegna þess að verkefni hennar væru bara annars konar og féllu því að mörgu leyti mun betur að verkefnum Varnarmálastofnunar. Einnig, eins og kom fram í nefndaráliti meiri hlutans, er svo með verkefnin sem eru hjá samhæfingarstöðinni að hvort þau eru í Skógarhlíðinni eða einhvers staðar annars staðar skiptir kannski ekki höfuðmáli, aðalatriðið er að þau séu á sama stað og þessi kjarni. Að lokum vil ég benda á að fá byggðarlög hafa orðið jafnilla úti við bankahrunið og Suðurnesin, en við megum ekki gleyma því að þetta svæði varð ekki bara illa úti við bankahrunið heldur varð það líka mjög illa úti þegar varnarliðið yfirgaf Ísland. Suðurnesin hafa því orðið fyrir tvöföldu áfalli á tiltölulega stuttum tíma og það sjáum við mjög greinilega á því að þar er mest atvinnuleysi á landinu og svæðið má alls ekki við meiri áföllum. Við samþykkt þessa frumvarps er framtíð 50–60 starfa á svæðinu í uppnámi og því hvetur 2. minni hluti stjórnvöld eindregið til að huga að uppbyggingu og fjölgun starfa á svæðinu en ekki fækkun og tryggja að núverandi verkefni verði áfram á Suðurnesjum og nýjum bætt við svo sem með flutningi Landhelgisgæslunnar þangað, svo ég ítreki þá afstöðu. Ég vil að lokum einnig ítreka það að með þessu áliti er ekki verið að taka afstöðu til þess hvort rétt sé að leggja niður Varnarmálastofnun eða ekki, heldur að aðferðafræðin, vinnubrögðin séu ekki að mati 2. minni hluta til þess fallin að tryggja að öryggis- og varnarmálum verði komið fyrir á sem bestan máta. Annar minni hluti leggur því til að frumvarpið verði ekki afgreitt á þessu stigi, heldur beðið þar til mótuð hefur verið ný heildarstefna í öryggis- og varnarmálum líkt og hæstv. utanríkisráðherra hefur boðað og ákvörðun tekin um hvaða ráðuneyti eigi að taka við yfirstjórn málaflokksins. Undir nefndarálit þetta skrifar Eygló Harðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið kl. 3 að nóttu. Ég vil byrja á því að lýsa andstöðu minni við að við séum að ræða þetta mikilvæga mál í skjóli nætur undir þeim kringumstæðum þar sem beðið er eftir atkvæðagreiðslum og ekki mikil stemning fyrir löngum ræðuhöldum sem ég hefði þó getað sett á. En af tillitssemi við félaga mína ætla ég að reyna að stytta mál mitt og vil byrja á því að taka undir það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson fór yfir, nefndarálit 1. minni hluta. Ég var því miður fjarverandi þegar málið var afgreitt úr nefnd og þess vegna skrifar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson undir það en ekki ég. Ég ætla ekki að endurtaka það efnislega og tek undir það sem þar kemur fram. Ég vil taka nokkur atriði til sem eru í praktískari kantinum varðandi þetta mál. Þrátt fyrir að nefndin hafi svo sem unnið málið ágætlega, kallað til gesti sem óskað var eftir og tekið ágætan tíma í þetta er það óneitanlega algerlega ljóst að það stóð aldrei annað til en að afgreiða málið út í miklu hasti. Ég er líka einstaklega ósátt við að nefndin skuli ekki hafa tekið heimboði Varnarmálastofnunar sem barst á lokadögum nefndarstarfsins vegna þess að þeir sem kynna sér þetta hljóta að sjá að þetta er ekki rétta leiðin að þessu máli. Það hefur verið farið ítarlega í það hér að byrjað var á öfugum enda. Það er algerlega óskiljanlegt þegar maður er búinn að sitja við 1. umr. málsins, lesa öll gögnin, sitja í nefndinni, að þá stendur eftir sú spurning ósvöruð: Til hvers eru menn að þessu? Þeirri spurningu er ekki svarað nema með því að hér hafi verið um að ræða pólitísk hrossakaup. Þetta var „díllinn“ sem vinstri grænir fengu. Eins og komið hefur fram í máli okkar sjálfstæðismanna stendur ekki á okkur að leita hagræðingar í þessum málaflokki og það er augljóst og hefur verið bent á það að með því að samnýta krafta og færa t.d. saman verkefni sem Landhelgisgæslan er að sinna núna er hugsanlega hægt að ná hagræðingu. En það gerist ekki þegar svona bútasaumur og handahófskenndar ákvarðanir eru látin ráða för. Það kom skýrt fram í andsvari hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar við mig áðan að það er ekkert búið að hugsa fyrir þessu, það er ekkert búið að áætla, það er ekkert búið að reikna, það er ekkert búið að gera sem bendir til þess að þessi hagræðingarmarkmið muni ná fram að ganga. Hv. þm. Bjarni Benediktsson reifaði áðan hversu óskiljanlegt það er að nú, tveimur árum seinna með sama stjórnmálaflokkinn í sama utanríkisráðuneytinu, skuli stefnunni algerlega hafa verið kúvent. Mig langar til gamans, vegna þess að við erum að fara að greiða um þetta atkvæði hér á eftir, og ég tók eftir því að hæstv. félagsmálaráðherra er í húsi og mun þá væntanlega greiða atkvæði með þessu máli, að lesa atkvæðaskýringu hæstv. ráðherra sem sýnir glögglega þá kúvendingu sem við sjálfstæðismenn höfum verið að benda á í þessu máli. Nú verður fróðlegt að sjá hvort hann er hlynntur þessu ágæta máli vegna þess að á þeim tíma sem lögin um Varnarmálastofnun voru sett var hæstv. ráðherra varaformaður hv. utanríkismálanefndar. Hér segir hæstv. núverandi ráðherra, þáverandi hv. varaformaður utanríkismálanefndar, eftir að hafa farið í örlitla söguskoðun sem ég ætla ekki að fara í hér, með leyfi forseta: „Með setningu laga um varnarmál er bundinn endir á þetta ástand. Nú verða heimildir stjórnvalda til aðgerða á sviði varnarmála í fyrst sinn takmarkaðar með lögum og gagnsæi og lýðræðislegt eftirlit með þeim tryggt. Þá er í fyrsta sinn leitt í lög að starf Íslendinga að varnarmálum skuli einungis vera borgaralegs eðlis og það aðskilið frá almennri öryggisgæslu lögreglu og landhelgisgæslu. Þessi tímamótalöggjöf er því kærkomin fyrir alla áhugamenn um sjálfstæða utanríkisstefnu þjóðarinnar. Nú er endanlega bundinn endir á tíma kalda stríðsins í íslenskum varnarmálum.“ Þetta kallar hæstv. félagsmálaráðherra 16. apríl 2008 tímamótalöggjöf og hann tiltekur sérstaklega að varnarmálin skuli einungis vera borgaralegs eðlis og þau aðskilin frá almennri öryggisgæslu. Nú er það helsta takmarkið með þessari löggjöf að sameina þetta tvennt. Tveimur árum seinna er þessu algerlega snúið á hvolf. Ég rakst á aðra atkvæðaskýringu, hún er frá hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sem var hv. þingmaður á þeim tíma. Þá er alveg greinilegt að stefnan sem verður ofan á núna er lögð fram vegna þess sem hv. formaður utanríkismálanefndar talaði um áðan, að lögin hefðu verið umdeild vegna þess að í þeim fólst svo mikil hervæðing. Ég verð að lýsa mig andsnúna því sjónarmiði. Lögin voru að vissu leyti umdeild, ég get alveg tekið undir það, og það var farið vel yfir þau sjónarmið hvernig þetta ætti að lenda allt saman, en það var ekki vegna þess að menn væru að óskapast yfir einhverri ægilegri hervæðingu. En í atkvæðaskýringu hæstv. heilbrigðisráðherra segir, með leyfi forseta: „Að frumvarpi þessu samþykktu er Ísland endanlega fastreyrt sem hlekkur í hernaðarkeðju NATO án þess að um það hafi farið fram lýðræðisleg umræða …“ Ég ætla ekki að halda áfram með þetta en þetta sýnir mismunandi sjónarmið þarna og jafnframt sýnir þetta að loksins tókst Vinstri grænum að hafa Samfylkinguna í einhverju máli. Þess vegna hefur verið lögð slík ógnaráhersla á að klára þetta mál núna þrátt fyrir að gildistakan eigi ekki að verða fyrr en um áramót, þrátt fyrir að pólitískt samráð sé boðað með haustinu og væri eðlilegt að það væri um það sem máli skiptir í þessu, og þrátt fyrir að það sé engin skynsemi í því að gera þetta með þessum hætti. Það sjá það allir og það kom fram í andsvari hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að það er engin sannfæring í þessu. Að lokum, frú forseti, þó að ég ætli ekki að lengja þessa umræðu vil ég þó vekja athygli á bókun sem bæjarráð Reykjanesbæjar sendi frá sér þann 9. júní sl. Bæjarráð Reykjanesbæjar hefur eðlilega áhyggjur af því að með þessari breytingu muni störf tapast suður með sjó. Það kemur ekki til af góðu vegna þess að við erum nýverið búin að horfa á sameiningu Keflavíkurflugvallar, Flug-Kef ohf. - ég ætla ekki einu sinni að reyna kl. 3 að nóttu að muna allar þessar skammstafanir, ég veit að þetta heitir Isavia núna, ég læt það duga - en um leið og þessar stofnanir voru sameinaðar fluttust forstjórinn og fleiri frá svæðinu til Reykjavíkur. Það er þetta sem bæjarráð Reykjanesbæjar hefur eðlilega áhyggjur af, byggt á reynslu. Ég ætla ekki að fara að lesa þessa bókun en vil ítreka þetta sjónarmið og hvetja hv. stjórnarliða til að fara vel yfir þetta mál og skoða það af einhverri skynsemi vegna þess að skynsemi hefur ekki verið beitt í málinu hingað til.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Hér er um að ræða einstaklinga sem hafa af ýmsum ástæðum sótt um undanþágu frá lögum sem þar um gilda, en lögin gera ráð fyrir því að uppfylli einstaklingar ekki skilyrði að mati Útlendingastofnunar eða ríkislögreglustjóra sé þeim unnt að sækja um undanþágu til allsherjarnefndar Alþingis sem hefur tekið jákvætt í umsóknir 35 einstaklinga sem hafa óskað eftir því að gerast íslenskir ríkisborgarar. Allsherjarnefnd fór yfir þessar umsóknir og naut við það aðstoðar embættis ríkislögreglustjóra og Útlendingastofnunar. Þeir einstaklingar sem hér um ræðir fá jákvæð svör frá nefndinni vegna þess að þeir ýmist tengjast mjög sterkum fjölskylduböndum við landið ellegar uppfylla ekki lagatæknileg skilyrði til ríkisborgararéttar vegna umferðarlagabrota á borð við hraðasektir eða öxulþungabrot. Allsherjarnefnd leggur því til að umræddir einstaklingar, 35 talsins, hljóti ríkisborgararétt með samþykkt þessa frumvarps.

Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð fagnar afgreiðslu málsins. Það er verið að breyta lögum frá 1996 um erfðabreyttar lífverur og taka upp ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins frá 2001, níu ára gamallar tilskipunar. Málið hefur verið rætt á þremur þingum án þess að vera afgreitt fyrr en nú. Það er mikilvægt að halda málinu áfram og taka upp tilskipanir um merkingu á matvælum og fóðri. Við hvetjum til þess að í þá vinnu verði farið og það klárað innan skamms.

Hæstv. forseti. Ég vil gera grein fyrir hjásetu minni og félaga minna í Sjálfstæðisflokknum. Hér er verið að bera undir atkvæði pakka af breytingartillögum og eru ýmsar þeirra til bóta. Sumar þeirra hefði ég reyndar kosið að væru á annan veg en í ljósi þess að það virðist vera meiri hluti fyrir þessu máli og þessum breytingartillögum munum við ekki leggjast gegn þeim og kjósum að horfa alla vega á það í breytingartillögunum sem til bóta horfir. Hins vegar eru þarna enn atriði sem við getum ekki fallist á þannig að við munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu en ég mun nánar gera grein fyrir afstöðu okkar til málsins þegar kemur að atkvæðagreiðslu um greinarnar svo breyttar.

Hæstv. forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu og raunar greiddum við sjálfstæðismenn atkvæði áðan gegn 2.–14. gr., svo breyttum. Við sýnum þar með þá afstöðu okkar að við teljum að málið hafi alls ekki verið komið í þann búning að fullnægjandi væri. Við gátum stutt breytingartillögurnar sem voru í rétta átt en málið er samt alls ekki í þeim búningi að það sé tilbúið eins og við gerðum grein fyrir í umræðum hér fyrr í kvöld og því getum við ekki fallist á að það verði afgreitt lengra að svo stöddu.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mjög hættulegt mál sem ég hvet hv. þingmenn í meiri hlutanum til að skoða því að það er ekki aftur snúið ef menn ganga frá því sem lögum frá Alþingi. Við leggjum áherslu á að þetta fari aftur inn í nefnd til þess að við getum farið betur yfir málið því að eins og kom fram í umræðum áðan getur farið virkilega illa ef við göngum frá þessu eins og málið er búið núna. Við munum sitja hjá við atkvæðagreiðslu um breytingartillögurnar, sem eru eðli málsins samkvæmt ekki allar alslæmar, en leggjum alla áherslu á að þetta mál megi ekki fara í gegnum þingið eins og það er núna, alls ekki.

Frú forseti. Ég tel rétt að málið fari aftur til nefndar og er því sammála en ég vek athygli á því að að óbreyttu erum við að greiða í gjaldþrota innstæðusjóð og það eru fáar og stopular greiðslur. Ef við tökum ekki þetta mál áfram erum við ekki að taka á fjölmörgum álitamálum sem við erum brennd af og erum að verja innstæður sem standa ekki almennum sparifjáreigendum til boða. Menn kvarta mikið undan ríkisábyrgð en það að hafna stofnun nýs sjóðs styrkir í sessi þá ríkisábyrgð sem er á innstæðum í dag án þess að greitt sé afgjald fyrir, án þess að við séum í raun og veru að styrkja eða búa til nýjan sjóð til að safna fjármunum frá bankastofnunum. Það er því mikilvægt að þetta mál fái framgang og frekari umræðu um leið.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, þetta er stórhættulegt mál. Við erum að hækka verndina upp í 100.000 evrur frá næstu áramótum og mér finnst þetta vera algjörlega falskt öryggi. Þetta er svona eins og að setja límmiða í gluggann í staðinn fyrir að setja öryggiskerfi og brunavarnakerfi. Ég legg til að þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að leita samstarfs við stærri og burðugri tryggingarsjóði á erlendri grund.

Hæstv. forseti. Ég vildi lýsa því hér að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd studdum afgreiðslu þessa máls og styðjum framgang þess enda er margt í því mjög áhugavert og mikilvægt að það verði skoðað. Við teljum að tillögugreinin eins og hún hljóðar sé afar góð og leggi verkefni í hendur ríkisstjórninni sem er gott og áríðandi að verði unnið. Við skrifum undir nefndarálit með fyrirvara og tökum kannski ekki undir allt sem þar stendur eða í greinargerð með frumvarpinu. Hins vegar erum við mjög sátt við meginmarkmið frumvarpsins og teljum að það sé afar áhugavert fyrir Ísland að fram fari sú athugun sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir með það að markmiði að bæta stöðu tjáningarfrelsis í íslenskri löggjöf og leita 

Frú forseti. Kæri þingheimur. Í dag er merkisdagur í sögu landsins. Við tökum afgerandi afstöðu með tjáningarfrelsi, með upplýsingafrelsi, með málfrelsi í heimi þar sem þessar grunnstoðir heilbrigðs samfélags molna með ægihraði því að upplýsingasamfélagið vex hraðar en löggjöfin sem er víðast hvar úrelt. Við leggjum hér til að löggjöf er varðar þessi mál verði nútímavædd og um málaflokkinn mynduð heildstæð löggjöf byggð á fyrirmynd sambærilegra laga víðs vegar að þar sem lögin hafa þótt sanna hlutverk sitt. Ég vil þakka innilega öllum þeim þingmönnum sem hafa komið að þessari þingsályktunartillögu og hlakka til að vinna áfram með þeim í framhaldinu að því að þetta verði að veruleika.

Frú forseti. Ég styð þessa breytingartillögu minni hlutans sem er í anda greinargerðar með frumvarpinu og nákvæmari útfærsla. Hún er til þess fallin að skapa meiri sátt um málið og greiðir fyrir afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga og raunar 2. gr. frumvarpsins er tilraun til að ná utan um raunverulegt og alvarlegt vandamál sem eðlilegt er að löggjafinn láti sig varða þegar sú hætta kann að skapast að umtalsverður hluti aflaheimilda verði fluttur úr byggðarlagi vegna fjárhagserfiðleika útgerða. Þetta mál hefur verið unnið mjög vel af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar en hins vegar er það skoðun okkar í minni hluta nefndarinnar að sú niðurstaða sem meiri hlutinn hefur komist að og sammælst um sé hæpin og kunni að hafa í för með sér annars konar vandamál. Við lögðum til að þess í stað yrði málið geymt fram á haustið og þess freistað að reyna að ná sameiginlegri niðurstöðu með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi, fjármálastofnunum, Byggðastofnun og sveitarfélögum og getum því ekki stutt málið.

Hæstv. forseti. Í þessu máli hefur legið ljóst fyrir frá upphafi að við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins styddum ekki þá hugmynd sem ríkisstjórnin lagði upp með, að efna til sérstaks stjórnlagaþings. Við höfum hins vegar tekið þátt í vinnu á vettvangi allsherjarnefndar við að reyna að lagfæra og betrumbæta frumvarpið eins og það kom hér fram og teljum að breytingar sem orðið hafa á því séu vissulega til bóta. Við teljum að með því fyrirkomulagi sem nú er gert ráð fyrir verði allt ferlið vandaðra og betra en ella. Við vekjum líka athygli á því að það verður trúlega miklu ódýrara en upphaflega var lagt upp með. Eftir stendur að við föllumst ekki á hugmyndina um 

Virðulegur forseti. Allir stjórnmálaflokkar á Íslandi nema einn vilja fá stjórnlagaþing, allir nema Sjálfstæðisflokkurinn. Framsóknarflokkurinn vill stjórnlagaþing, vildi reyndar bindandi stjórnlagaþing, hefur haft það á stefnuskrá sinni, en Sjálfstæðisflokkurinn eyðilagði það í aðdraganda síðustu kosninga með málþófi  Þess vegna styðjum við það með gleði að við fáum ráðgefandi stjórnlagaþing. Við munum gera allt sem við getum til að standa vel að baki því og erum mjög stolt af því að nú munum við greiða atkvæði saman um það að við fáum nýja stjórnarskrá í hendurnar frá ráðgefandi stjórnlagaþingi hingað inn á þingið. Þá er það undir okkur komið að rísa undir þeirri ábyrgð að taka við drögum að nýrri stjórnarskrá frá þjóðkjörnum fulltrúum Íslendinga. Þá reynir á okkur og þá reynir á alla flokka.

Virðulegi forseti. Sú málsmeðferð sem hér er lögð til mun hvetja til almennrar umræðu um lýðræði og almenn mannréttindi. Það er von mín að í kjölfarið verði í öllum skólum landsins unnið skipulega að því að efla umræðuhefð og þjálfa nemendur í málefnalegri rökræðu, gagnrýnni hugsun og skoðanaskiptum um lýðræði, réttlæti og mannréttindi, og þannig verði nemendur undirbúnir enn frekar fyrir virka þátttöku í lýðræðisþjóðfélagi. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að frumvarp til breytinga á varnarmálalögum breytir í engu því sem snertir varnar- og öryggisskuldbindingar þjóðarinnar, svo sem þátttöku í starfi Atlantshafsbandalagsins, varnarsamninginn við Bandaríkin eða annað fjölþjóðlegt samstarf um öryggismál. Hæstv. utanríkisráðherra hyggst síðar á árinu efna til þverpólitísks samráðs um heildarendurskoðun á þeim málaflokkum sem snerta þjóðaröryggismál. Það frumvarp sem hér um ræðir er eingöngu um framkvæmd og stjórnsýsluleg atriði og engin ástæða er til að vísa því frá heldur ber að ráðast strax í allar þær hagræðingaraðgerðir sem við getum, því fyrr, því betra.

Virðulegi forseti. Það dugar einfaldlega ekki að segja þetta mál snúast um einhver stjórnsýsluleg atriði. Við ákveðum með lögum héðan frá Alþingi hvernig stjórnsýslulegum verkefnum er háttað hjá framkvæmdarvaldinu. Í þessu máli er ríkisstjórnin að óska eftir opinni heimild til þess að ráðstafa varnar- og öryggismálum inni í stjórnkerfinu að eigin geðþótta. Sú ákvörðun á að vera tekin af þinginu. Þess vegna hefur það verið málflutningur okkar sjálfstæðismanna í þessu máli að ríkisstjórnin hafi ekki gert nægjanlega vel grein fyrir því hvað stendur til. Þetta leiðir okkur að þeirri niðurstöðu að best sé að leggja til að málinu verði vísað frá. Það gerum við með þessari rökstuddu dagskrá þar sem segir, með leyfi forseta: „Þar sem frumvarp þetta er vanbúið, markmið með breytingunum sem það kveður á um er í hæsta máta óskýrt og verklag og undirbúningur málsins getur engan veginn talist samræmast vönduðum stjórnsýsluháttum samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ 
             Það væri rétt að gera.

Frú forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar skrifar mjög góða grein í Fréttablaðið í dag. Hv. þingmaður er formaður efnahags- og skattanefndar og hefur verið mörgum öðrum stjórnarþingmönnum fremur með skoðanir í efnahagsmálum sem hafa að mínu mati verið í samræmi við tilefnið, í samræmi við það sem þarf. Hann hefur grein sína, með leyfi forseta, á orðunum: „Alþingi afgreiðir nú endurbætt og vönduð úrræði fyrir verst settu skuldarana. Einar sér eru slíkar lausnir þó líkt og að bera sólarljós inn í gluggalaust hús, því hætt er við að án víðtækra almennra skuldaleiðréttinga bætist við ný vandamál jafnharðan og leysist úr hinum eldri.“ Þarna tek ég undir hvert orð, frú forseti. Spurningin er hvort hæstv. forsætisráðherra sé sammála þessu mati því að það er ekki einungis hv. formaður efnahags- og skattanefndar Helgi Hjörvar sem hefur komið fram með slíkar skoðanir að undanförnu, heldur líka hv. formaður viðskiptanefndar Lilja Mósesdóttir. Formenn beggja meginefnahagsmálanefnda þingsins eru nokkurn veginn sammála um mikilvægi þess að ráðast í almennar aðgerðir í skuldamálum og einnig sammála um það, eins og færð eru ágæt rök fyrir í grein Helga Hjörvars, að möguleikinn sé til staðar, það sé hægt að ráðast í slíkar aðgerðir. Hv. þm. Helgi Hjörvar leggur til að þingmenn úr öllum flokkum vinni saman að útfærslunni. Það hljómar ákaflega vel því að það er í samræmi við tillögur framsóknarmanna um þjóðarsáttartillögur sem ganga einmitt út á að menn vinni saman að almennri skuldaleiðréttingu. Er hæstv. forsætisráðherra sammála mati hv. formanns efnahags- og skattanefndar og hv. formanns viðskiptanefndar og þingmanna Framsóknarflokksins í skuldamálum?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vísar í grein eftir Helga Hjörvar og hugmyndir hans um almenna niðurfellingu. Helgi Hjörvar er þekktur fyrir að vera með margar skemmtilegar og frjóar hugmyndir. Ég hef ekki lesið  Eins og við fórum yfir hér fyrir stuttu eru 20% almennar afskriftir hjá öllum mjög dýr aðgerð fyrir Íbúðalánasjóð sem við berum öll fyrir brjósti. Það var talað um að 20% almennar afskriftir mundu kosta um 114 milljarða kr. Það yrðu veruleg útgjöld hjá LÍN og síðar hjá bönkunum þannig að ég held að það sé miklu skynsamlegra að fara þá leið sem mér finnst að allir flokkar séu að sameinast um á Alþingi, afgreiða svokallaðan heimilispakka þar sem m.a. er að finna greiðsluaðlögun sem ég held að sé mjög skynsamleg leið. Hún gagnast þeim sem eru verst settir í öllu skuldabaslinu og gefur möguleika á að veita þeim aðilum sem verst eru settir miklu hærri afskriftir en 20% sem algengt er að menn tali um, kannski allt upp í 90% afskriftir. Við erum að nýta það sem við höfum til staðar til að hjálpa þeim sem verst eru staddir frekar en að vera líka með almennar afskriftir til þeirra sem þurfa ekki á að halda og geta komist af án þess að fá almennar afskriftir sem eru mjög dýrar fyrir samfélagið og við gætum þurft að borga aftur bæði í hærri sköttum og frekari niðurskurði. Síðan er það sannfæring mín eftir að hafa skoðað þetta mál að það mundi leiða til þess að Íbúðalánasjóður 

Frú forseti. Í ljósi svars hæstv. forsætisráðherra vil ég vísa aftur á grein hv. þm. Helga Hjörvars þar sem hann útskýrir ágætlega hvernig Íbúðalánasjóður gæti meðal annarra tekið þátt í almennri skuldaleiðréttingu. Það hefur reyndar komið fram, m.a.s. hjá hæstv. félagsmálaráðherra sem barðist hvað harðast gegn almennri skuldaleiðréttingu í upphafi, að kostnaðurinn muni ekki lenda á skattgreiðendum eins og hæstv. forsætisráðherra heldur enn fram, nú einu og hálfu ári seinna. Þetta er í raun tapað fé svo það er eðlilegt og hagkvæmt fyrir alla að viðurkenna það og afskrifa eftir því sem getur talist innan eðlilegra marka, réttara sagt leiðrétta lánin eins og eðlilegt hlýtur að teljast. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé eðlilegt að nefnd um stöðu heimilanna fái að starfa áfram að því að útfæra raunverulegar lausnir því að eins og hv. þm. Helgi Hjörvar bendir á eru þær lausnir sem hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Sú sem hér stendur væri fyrst manna til að stuðla að því að slíkar aðgerðir kæmu til framkvæmda ef ég fyndi að þær væru raunhæfar og framkvæmanlegar, ef ég fyndi að þær mundu ekki kosta skattgreiðendur, ríkið og Íbúðalánasjóð mikla fjármuni sem ríkið getur ekki staðið undir. Ég held að hér í þinginu sé verið að vinna mjög góða þverpólitíska vinnu við að finna lausnir á ýmsum vandamálum sem menn hafa verið með á borðinu til að hjálpa heimilunum enn frekar. Það er til fyrirmyndar hvernig að því er staðið og ég vil segja að það er brýnt að þessu þingi ljúki ekki fyrr en sá pakki er allur í höfn. Mér finnst ekkert að því að menn starfi hér yfir sumarið og skoði frekari aðgerðir ef menn sjá eitthvað uppi á borðum sem er raunhæft og hægt að sameinast um. Lykilatriðið er að við klárum þennan heimilispakka sem er kominn langleiðina, hvort sem 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra lýsir því yfir að það sé ekki ásetningur hennar að afgreiða mál er varða skuldavanda heimilanna ókláruð og hálfkláruð héðan frá Alþingi. Það er tilefni fyrirspurnar minnar. Ég er mjög hugsi eftir eldhúsdagsumræður í gærkvöldi sem ég vona að hæstv. forsætisráðherra hafi haft tök á að kynna sér vegna þess að það var mikið rætt um virðingu Alþingis. Það kom fram hörð gagnrýni á Alþingi og vinnubrögðin. Ég hef verið að hugsa þetta núna og er algerlega komin á þá skoðun að þetta snúist fyrst og síðast um skipulagsleysi og skort á verkstjórn. Í aðdraganda myndunar þessarar ríkisstjórnar var mikið rætt um að það hefði verið skortur á verkstjórn. Það er kannski ekki sú mynd sem menn fá af þinginu. Hér hafa fjöldamörg mál verið afgreidd. Um fjöldamörg mál sem eru á dagskrá dagsins í dag er ekki ágreiningur. Það fer minna fyrir því í fréttum. Nú þegar við stöndum hér á degi sem átti að vera seinasti dagur þingsins er staðan enn þannig að nokkur stór ágreiningsmál eru að þvælast fyrir því að við getum klárað þau mál sem sátt er um og, það sem verra er, það tefur okkur í að einbeita okkur að því verkefni sem á að vera okkar brýnasta og það er að klára skuldavandamál heimilanna. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé kominn tími til að hæstv. forsætisráðherra taki á sig rögg, sýni nú þá miklu þingreynslu sem hún býr yfir, hokin af þingreynslu, reynslumesti þingmaðurinn í þessum sal, og setji til hliðar þau ágreiningsmál sem eru, eins og formaður Sjálfstæðisflokksins sagði í ræðu sinni í gær mikilvæg, en ekki mest áríðandi 

Virðulegi forseti. Sem svar við þessu vil ég segja að ég held að allir sanngjarnir þingmenn hljóti að viðurkenna að sá vetur sem við höfum gengið í gegnum hefur verið mjög erfiður  Það er alveg ljóst að menn leggja misjafnt mat á það hvað þeir telja stór og mikilvæg mál sem brýnt er að leysa og afgreiða með einhverjum hætti fyrir þinglok. Flokkarnir leggja misjafna áherslu á hvaða mál eru brýn og þurfi að afgreiða. Ég held að eitt standi þó upp úr og það er að flokkarnir leggja allir áherslu á að klára þennan svokallaða heimilispakka, aðgerðirnar fyrir heimilin. Ég vil fyrir mitt leyti standa að því að ef við þurfum meiri tíma en gert er ráð fyrir í dagskrá þingsins tökum við hann. Mér sýnist stefna í að við þurfum að vera hér einn dag síðar í þessum mánuði til að geta endanlega klárað þessi mál þannig að réttarfarsnefnd fái tækifæri til að fara yfir atriði sem ýmsir vilja að hún fari betur yfir þannig að við séum sæmilega örugg á því að við séum með heimilispakka sem haldi í öllum atriðum Menn vilja láta skoða áður örfá þeirra mála sem þar hafa verið rædd. Við sjáum vonandi til lands með þetta allt saman í dag. Ég hef boðað til formannafundar strax að afloknum óundirbúnum fyrirspurnum, 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra ætli sér að taka ráðleggingum okkar sjálfstæðismanna og ganga þannig frá þessum skuldavandamálum að við getum verið sannfærð um að þau komi ekki í hausinn á okkur öllum sem óvönduð löggjöf. Ég fagna því. Ég er alveg sammála hæstv. forsætisráðherra um að þetta hefur verið fordæmalaus vetur og það er svo sannarlega áherslumunur á milli flokkanna um hvað eru brýn áherslumál. Það er áherslumunur á milli Vinstri grænna og Samfylkingarinnar um það hvort breytingar á Stjórnarráðinu og sameining ráðuneyta með þeim hætti sem lagt er upp með sé forgangsmál. Ég hef fengið samtöl frá þingmönnum Vinstri grænna þar sem þeir nánast grátbiðja mig um að aðstoða sig við að koma í veg fyrir að mælt verði fyrir því máli. Þetta er ekki forgangsmál. Það er ekki forgangsmál að breyta varnarmálalögum með þeim hætti að hér séu allir hlutir í uppnámi, 

Virðulegi forseti. Þetta var aldeilis athyglisverð yfirlýsing að þingmenn Vinstri grænna séu grátandi á öxl hv. þingmanns og grátbiðji hana um að koma í veg fyrir að stjórnarráðsmálið fái umræðu á þingi. Það eru bara allt aðrar upplýsingar en ég hef. Ég hef verið í góðu sambandi við vinstri græna í þessu máli, líka þá sem ég veit að hafa verið andsnúnir því að þetta mál komi á dagskrá þingsins og fari til nefndar. Við leggjum mörg áherslu á þetta mál, ekki bara í hagræðingarskyni. Hrunskýrslan svonefnda leggur áherslu á að fækka ráðuneytum og sameina m.a. til að við getum farið í hagræðingar í stofnunum. Þetta er líka brýnt mál út af fjárlagagerðinni. Ég efa það ekki að ég geti náð góðri samvinnu við stjórnarliða um að það mál sem hv. þingmaður nefnir fái að komast til nefndar. Af því að hér er talað um verkstjórn tel ég það vera kraftaverk við skyldum hafa náð stjórnlagaþinginu í gegn, sem er kannski eitt stærsta mál þingsins sem nú er að verða að 

Forseti. Nú hefur um nokkurt skeið verið fjallað um það á vettvangi Alþjóðahvalveiðiráðsins hvort unnt verði að ná svokallaðri málamiðlun á milli þeirra sem aðhyllast hvalveiðar og þeirra sem vilja bann við hvalveiðum. Ísland hefur tekið þátt í þessari vinnu. Fulltrúi Íslands hefur átt sæti í samráðshópi 12 ríkja sem var falið það verkefni á vettvangi Alþjóðahvalveiðiráðsins að reyna að ná einhverri samstöðu um málamiðlun í ráðinu og á fundi ráðsins sem fram fer í Afríku í næstu viku. Í Morgunblaðinu um helgina er fjallað um þetta mál sérstaklega og sagt að málamiðlunarviðræður séu sigldar í strand. Þar er m.a. vitnað í fulltrúa Íslands í Alþjóðahvalveiðiráðinu og haft eftir honum, með leyfi forseta: „Ljóst er að málamiðlunartillagan er óásættanleg fyrir Ísland í núverandi formi, enda gerir hún ráð fyrir því að milliríkjaviðskipti með hvalaafurðir verði bönnuð.“ Nú stefnir að vísu í að Japanir muni taka þátt í þessari málamiðlunartillögu og setja þar með stopp á milliríkjaviðskipti með hvalaafurðir þannig að það er augljóst að Japansmarkaður mun lokast gagnvart íslenskum hvalaafurðum. Í þessu viðtali við umræddan fulltrúa segir líka: „Einu mundi gilda þótt fyrir lægi að málamiðlun fæli í sér aukna hvalavernd og minni hvalveiðar en ella. Mörg þessara samtaka eru öfgafull, stjórnast af peningalegum hagsmunum og þrífast á deilu áðurnefndra ríkja og ófriði innan ráðsins.“ Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þessi afstaða endurspegli sjónarmið íslenskra stjórnvalda, hvort þessi stefnumótun hafi verið rædd í ríkisstjórn, hvort utanríkisráðherra muni þekkjast boð formanns utanríkismálanefndar sem hér er sett fram um að koma fyrir nefndina 

Frú forseti. Hv. þingmaður, formaður utanríkismálanefndar, beindi til mín fjórum spurningum. Svarið við fyrstu spurningunni er nei, svarið við öllum hinum er já. Hins vegar bendi ég hv. þingmanni og formanni utanríkismálanefndar á að beina þessari spurningu til rétts ráðherra. Þetta mál er á forræði hans ágæta flokksfélaga, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Sá starfsmaður Stjórnarráðsins sem hv. þingmaður vísaði til hefur verið lánaður frá utanríkisráðuneytinu til sjávarútvegsráðuneytisins til að fara með þessi mál og stefnan á þessu sviði hefur algerlega verið mótuð af þeim ágæta ráðherra. Ég geri ráð fyrir því að ef hv. þingmaður vill ræða þetta í utanríkismálanefnd muni utanríkisráðherra glaður skoppa á fund nefndarinnar sem jafnan en hann mundi þá kannski sér til hægari verka taka með hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra.

Frú forseti. Nú hagar svo til í þessum fyrirspurnatíma í dag að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er ekki til andsvara en þetta mál hefur verið rætt við þann ágæta ráðherra í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Utanríkisráðherra fer þó að sjálfsögðu með utanríkismál, alþjóðasamskipti og þátttöku okkar í alþjóðastofnunum þannig að það er augljóst að þótt hvalveiðarnar séu formlega á forræði sjávarútvegsráðherra snerta þær að sjálfsögðu líka afstöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Það er mjög ánægjulegt ef hæstv. utanríkisráðherra tekur sjávarútvegsráðherra með sér á fund utanríkismálanefndar til að fjalla um þessi mál. Við höfum í nokkur skipti rætt þessi mál í utanríkismálanefnd og fengið fulltrúa Íslands í Alþjóðahvalveiðiráðinu á okkar fund og rætt afstöðu Íslands. Ég fagna svörum ráðherrans um að sú afstaða sem ég vitnaði til endurspegli ekki afstöðu íslenskra stjórnvalda en úr því að þessi mál hafa verið rædd í ríkisstjórn og ráðherra hyggst beita sér fyrir því að Ísland leggi sitt af mörkum finnst mér sjálfgefið að fram fari umræða í utanríkismálanefnd og það áður en til þessa fundar kemur í Afríku í næstu viku.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er að gera sjálfum sér eða hæstv. landbúnaðar- eða sjávarútvegsráðherra nokkurn greiða með því að óska eftir því að utanríkisráðherra svari fyrir þann ágæta ráðherra í ýmsum veigamiklum málum. Hins vegar er ég reiðubúinn ef þess er óskað að taka að mér að móta afstöðu í ýmsum veigamiklum málum fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð hvenær sem formaður utanríkismálanefndar óskar eftir því. Ég gæti sjálfur lagt fram tillögur að ýmsum málum sem hafa verið nokkuð ofarlega á baugi síðustu dagana og jafnvel sérstaklega í þessari viku  Hins vegar er blæbrigðamunur á afstöðu utanríkisráðherrans og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherrans í þessu máli, blæbrigðamunur, kannski ekki meira en það. Ég er þeirrar skoðunar að í þessum efnum eigum við að nálgast þetta málefnalega. Ég er þeirrar skoðunar almennt 

Frú forseti. Að reyna að sannfæra ríkisstjórnina um nauðsyn almennra aðgerða á lánamarkaði hefur verið dálítið eins og að berja á dyr á húsi eða hringja dyrabjöllu og það kemur aldrei neinn til dyra. Við vitum að það er fólk þarna inni og sum okkar hafa farið upp á þak með rör á bárujárnið til að reyna að vekja fólkið. Einhverjir eru kannski að reyna að grafa göng til að komast þarna inn eða hrópa inn um lúguna alls konar skilaboð og við höfum fengið út alls konar skilaboð á móti. Einstaka þingmenn vilja fara í almennar aðgerðir. Hæstv. félagsmálaráðherra opnaði rauf á dögunum og sagðist vera til í almennar aðgerðir varðandi bílalánin. Við fögnum því og erum að reyna að tala við hann í gegnum raufina um það. Um daginn kom heimilispakki út um lúguna. Það eru greiðsluaðlögunarúrræði og við höfum tekið þeim pakka fagnandi og reynt að gera sem mest úr honum vegna þess að það liggur alveg fyrir að grípa þarf til sérstakra úrræða til að mæta þörfum þeirra sem eru allra verst settir. En eftir stendur alltaf sú spurning og við höldum áfram á dyrabjöllunni til að fá svör við henni: Fer ríkisstjórninni í heild sinni ekki að skiljast að það þarf auðvitað að mæta hinni almennu kjararýrnun sem orðið hefur á Íslandi eftir fall fjármálakerfisins? 30% verðbólga hefur hækkað höfuðstól lánanna allra jafnt. Hver á að bera þessar byrðar? Þess vegna þurfum við að fara í almennar aðgerðir. Núna gerðist það að einn hv. þingmaður, hinn lipri og skeleggi formaður efnahags- og skattanefndar, náði að laumast fram hjá dyravörðunum og opnaði hurðina upp á gátt. Nú blasir við spurningin: Ætla fleiri að koma í dyragættina? Eigum við að ræða saman um þetta mál? Eigum við að fara í almennar skuldaleiðréttingar? 

Virðulegi forseti. Ég viðurkenni að ég hreifst nokkuð af líkingamáli hv. þingmanns í þessari ræðu. Það hefur ekki staðið á mér að ræða við hann eða aðra fulltrúa stjórnarandstöðunnar um flatar niðurfellingar skulda. Ég hef alltaf sagt að ef menn geta útskýrt fyrir mér leið til að ná fram flötum niðurfelllingum án þess að það hafi í för með sér kostnað fyrir almenna skattborgara er ég til umræðu um það. Það má kannski taka þá líkingu aðeins lengra sem hv. þingmaður notaði í ræðu sinni með því að segja að þegar ég kem til dyra virðist alltaf hafa verið gert hjá mér bjölluat því að þá er enginn til viðræðu, þá er þar aldrei neinn til að tala við. Þeir sem kalla eftir flötum niðurfellingum verða að svara þessari spurningu: Hvernig á að fjármagna þetta? Er það með tilflutningi fjármuna frá einum til annarra í samfélaginu, sem mér sýnist það alltaf leiða af sér? Það finnst mér erfið staða, sérstaklega ef við erum að tala um að skerða lífeyrisréttindi fólks og skerða þar með kjör lífeyrisþega sérstaklega og nota þá kjaraskerðingu til að létta byrði þeirra sem eru mjög skuldsettir. Það er mjög erfitt að svara því með réttlætisrökum að það sé rétta leiðin. Ég hef alltaf verið tilbúinn til umræðu um þetta mál en mér finnst standa svolítið upp á þá sem eru í þessu bjölluati að koma fram með trúverðuga leið um það hvernig á að jafna þessum kostnaði niður. Hvað eru menn þá tilbúnir að skerða kjör lífeyrisþega mikið? Hvað eru menn tilbúnir að hækka skatta mikið til að borga fyrir þessar almennu niðurfellingar?

Frú forseti. Ég geri mér strax grein fyrir því að líkingamálið um að félagsmálaráðherra ætti að koma út í sólina er auðvitað dálítið fyndið í ljósi þess hve hann er brúnn og eins var eftir því tekið að hæstv. félagsmálaráðherra þagði algerlega þegar við greiddum atkvæði gegn ljósabekkjum á dögunum, en það kann að vera að hann hafi verið inni í ljósum. Það er mín kenning en hann er alla vega reiðubúinn að koma aðeins í gættina, sýnist mér. Ég vil benda á að sá sem kom til dyra í morgun og opnaði upp á gátt, hv. formaður efnahags- og skattanefndar, og hv. formaður viðskiptanefndar hafa ásamt okkur í Framsóknarflokknum, sem ekki höfum gert dyraat heldur staðið fyrir utan og reynt að komast inn, bent á leiðir til að gera þetta án þess að kostnaðurinn lendi á ríkissjóði. Nú síðast gerði hv. formaður efnahags- og skattanefndar það. Núna var bent á leiðir í gegnum samning Seðlabanka Íslands við seðlabanka í Lúxemborg þar sem m.a. er verið að kaupa skuldabréfapakka sem inniheldur íbúðalán. 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi skens um húðlit minn vil ég segja að ég get ekki hugsað þá hugsun til enda hvaða „trakteringar“ þeir menn fengju sem eru af erlendum uppruna og þyrftu að taka við ráðherraembætti. Við erum misjafnlega bleik af aldalangri veru í þessu landi og það er ekki við mig að sakast þó að genum mínum sé þannig fyrir komið að húðlitur minn er með nokkuð öðrum hætti en hábleikra Íslendinga. Virðulegi forseti. Það stendur ekki upp á mig að ræða þetta mál. Sú leið sem lögð er til í grein hv. þm. Helga Hjörvars í dag felur í sér kostnað fyrir almenning, það er ekki hægt að líta fram hjá því. Hún felur auðvitað í sér kostnað fyrir lífeyrissjóði í landinu og rýrnun lífeyrisréttinda. Mér finnst að menn þurfi að koma með trúverðuga áætlun og útskýra það í smáatriðum hvernig réttlæta á þá tilfærslu fjármuna 

Hæstv. forseti. Þau eru alvarleg málin sem hér eru rædd. Ég ætla reyndar að ræða annað mál sem er grafalvarlegt og hefur kannski hlotið minni athygli en efni standa til og það varðar dómstólana í landinu. Það er nefnilega svo að fjölgun dómsmála í dómskerfinu hefur, eins og hæstv. dómsmálaráðherra veit, verið gríðarleg á síðustu missirum, bæði fyrir héraðsdómi og fyrir Hæstarétti. Upplýsingar sem komu fram um daginn leiddu í ljós að þeir dómarar við Hæstarétt sem dæma flest mál við þann dómstól dæma um 300 mál á ári sem gerir u.þ.b. eitt mál á dómara á dag. Nú stefnir í að það verði alger sprenging í dómskerfinu. Fréttir í síðustu viku leiddu í ljós að dómsmálum mun ekki fjölga um þúsundir á næstu árum heldur um tugi þúsunda vegna ágreiningsmála sem varða kröfur á hendur bönkum og skilanefndum. Ég tel alveg ljóst að dómskerfið muni ekki ráða við þennan aukna málafjölda. Það segir sig sjálft að ef ekkert verður að gert mun réttaröryggi borgaranna minnka, málshraði minnkar, fyrir utan það að hætta á mistökum eykst verulega og mistök í réttarkerfinu eru þess eðlis að þau verða ekki aftur tekin. Ég vil inna hæstv. dómsmálaráðherra eftir því hvernig hún hyggst bregðast við þessari stöðu og hvenær. Hugmyndir hafa verið uppi um fjölgun dómara, millidómstig, hugsanleg sérúrræði vegna þeirra krafna sem uppi eru í bönkunum á hendur þeim og skilanefndum. En nú er kominn tími til að hæstv. ríkisstjórn gefi skýr svör 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Hún gefur mér tækifæri til að skýra frá því að í ráðuneytinu er nú unnið að því að undirbúa heildstæðar tillögur sem snúa að því að gera dómskerfinu kleift að takast á við þann aukna málafjölda sem fyrirsjáanlegur er eða öllu heldur kannski ófyrirsjáanlegur, vegna þess að það hefur komið fram að mjög erfitt er að gera sér grein fyrir því hvað er á leiðinni. Það er þó alveg ljóst að stóraukinn málafjöldi er á leiðinni og Hæstiréttur hefur metið það sem svo að fjölga þurfi dómurum við réttinn um þrjá og það þurfi að gerast nokkuð skjótt. Hef ég þá miðað við það að slíkar tillögur ættu að liggja fyrir þinginu í haust. Búið er að meta kostnaðarauka af fjölgun dómara við Hæstarétt, auk aðstoðarmanna og skrifstofumanna. Það eru á ársgrundvelli 75 millj. kr. sem í öllu samhengi má segja að sé nokkuð vel sloppið ef það er nægilegt til að gera réttinn starfhæfan í þessu mikla málaflóði. Hins vegar held ég að óhjákvæmilegt sé að taka það til skoðunar að setja á fót millidómstig, landsyfirrétt, og auk þess þarf að huga að því að gera héraðsdómstólana í stakk búna til að takast á við enn aukinn málafjölda og þar hefur nú þegar orðið fjölgun á dómurum. Það sem er á döfinni er að fyrir lok þessa mánaðar mun ráðuneytið eiga fund með fulltrúum dómstólaráðs og Hæstaréttar þar sem farið verður betur yfir það sem er í vændum og hvaða leiðir séu raunhæfar til þess að dómstólar geti tekist á við aukinn málafjölda.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að fagna því sem fram kom í máli hæstv. dómsmálaráðherra að vinna við tillögugerð í ráðuneytinu sé hafin til að taka á þeim vanda sem uppi er í dómskerfinu. Mér fannst það athyglisverð yfirlýsing hjá hæstv. ráðherra að hún teldi óhjákvæmilegt að koma á fót millidómstigi. Ég hlakka til að sjá hugmyndir hæstv. ráðherra um það. Að minnsta kosti er alveg ljóst að það þarf að bregðast við. Komið er fram á sumar og bæði dómstólarnir og borgarar landsins þurfa að vita hvert stefnir varðandi dómstólana. Eins og ég sagði áðan er alveg ljóst að réttarkerfið mun ekki ráða við fjölgun mála verði ekkert að gert. Það mun koma niður á málshraða, það mun draga úr 

Virðulegi forseti. Ég lít þannig á málið að ég sem dómsmálaráðherra geti ekki annað en skoðað þetta mál af fyllstu alvöru og verð því að byggja tillögur á því að hafa kerfið þannig að það geti sinnt auknum málafjölda. Ég ætla að geta þess að ríkisstjórnin hefur þegar samþykkt að fela þremur ráðuneytisstjórum að meta fjárþörfina hvað varðar styrkingu dómskerfisins. Ég hefði kannski talið rétt, í tilefni af orðum hv. þingmanns, að ráðuneytið gerði allsherjarnefnd grein fyrir stöðu mála, jafnvel í ágústmánuði eða svo, þannig að þinginu gæfist kostur í tíma til að átta sig á stöðu mála og einnig til þess að þingmenn viti þá það sem starfsmenn ráðuneytisins vita.

Virðulegi forseti. Af því að mikið gengur á hér á síðustu dögum þingsins og við þurfum vissulega að afgreiða mál hefur það auðvitað í för með sér að við þingmenn eigum erfitt með að vera alltaf í þingsal og á nefndarfundum og jafnframt að undirbúa okkur í ýmsum málum. Því hef ég því miður ekki átt þess kost að tjá mig í þessu máli fyrr en nú. Ég er ekki með athugasemdir við frumvarpið sjálft en vil benda á að í framhaldinu sem þarf að verða í þessu máli þarf að skoða fleiri hluti en sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands. Til að mynda hefur samskiptum sveitarfélaga við fasteignamat og sýslumannsembættin verið verulega ábótavant og verulegur misbrestur er á því að sömu skráningarnar séu hjá þessum aðilum, þ.e. þinglýstar eignir hjá sýslumannsembættunum, fasteignaskrár, og síðan í þokkabót jarðaskrá sem liggur inni í landbúnaðarráðuneytinu. Ég vildi koma upp og benda á að í framhaldinu við þessa vinnu - reyndar kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að sameinuð Þjóðskrá og Fasteignaskrá gæti orðið grunnur að nýrri stofnun sem tæki við rekstri fleiri grunnskráa ríkisins og samhliða mætti færa stjórnsýsluverkefni og ýmis verkefni á sviði skráningar og afgreiðslu til sýslumannsembættanna á landsbyggðinni - ég vildi bara koma upp og benda á að þetta er atriði sem þyrfti að kanna. Í þessu máli, eins og svo mörgum öðrum, væri oft betra að gefa sér aðeins meiri tíma til að fara yfir málin þannig að við gætum unnið þau betur. En það gerir það ekki að verkum að þetta einstaka frumvarp geti ekki út af fyrir sig verið ágætt en það þarf þá að breyta því og bæta inn í það verkefni strax á næsta hausti.

Virðulegi forseti. Ég kem upp með örstutta athugasemd varðandi sameiningar ríkisstofnana og þeirra skrifstofa sem undir ríkið heyra. Þetta mál var inni í allsherjarnefnd. Þar kemur fram að verið er að sameina hinar ýmsu stofnanir á vegum ríkisins og að notaðar eru til þess allt að sex aðferðir. Ég kalla eftir samhæfingu frá stjórnvöldum þegar svona grundvallarsameiningar liggja fyrir. Þær eru af hinu góða. Ég styð fækkun ráðuneyta sem gerð er á skynsamlegan hátt en ég styð ekki það frumvarp sem liggur núna fyrir hjá ríkisstjórninni því að þar er verið að fórna t.d. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ég kalla eftir samhæfingu þegar þetta er gert og í þeim niðurskurðartillögum sem nú liggja fyrir kalla ég fyrst og fremst eftir sparnaði. Það verður að leggja ríka sparnaðarkröfu á stofnanir þegar verið er að sameina þær. Það er ekki gert í þessu tilfelli og vil ég koma því að. Það verður að gæta að hagkvæmnissjónarmiðum. Þessu er hér með komið á framfæri, herra forseti.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Í rauninni erum við fyrst og fremst að fjalla um samgönguáætlun sem nær til áranna 2011 og 2012. Það er auðvitað ljóst, eins og glöggir menn hafa væntanlega tekið eftir, að árið 2009 er liðið og nokkuð er liðið á árið 2010, þannig að í raun og veru er þetta stefnumörkun til tveggja ára. Síðan er gert ráð fyrir að hæstv. ráðherra mæli fyrir nýrri endurskoðaðri samgönguáætlun í haust, þar sem við sjáum nokkuð lengra fram í tímann. Við gerum okkur grein fyrir því að við ræðum samgönguáætlun nú út frá sérstöku sjónarhorni í ljósi þess að helmingur hennar er þegar ákveðinn og við sjáum eingöngu fyrir okkur næstu tvö árin. Það er mjög mikilvægt að geta rætt þessi mál til lengri tíma. Það er einfaldlega þannig að samgönguáætlun er ekki útbúin af einhverri tilviljun. Hugsunin er sú að reyna að sjá verkin lengra fram í tímann. Við þekkjum það líka af reynslunni að mál hafa þróast þannig að miklu meiri undirbúningstíma þarf að ýmsum verkefnum. Við höfum sett stíf lög um m.a. umhverfismat og skipulagslög sem hafa gert það að verkum að lengri aðlögunartíma þarf. Verkin kalla einfaldlega á meiri og dýrari undirbúning og taka þarf tillit til fleiri þátta en áður. Aðkoma fjölmargra aðila að þessum málum hefur líka verið að aukast. Í vaxandi mæli eru kærðar framkvæmdir sem búið er að undirbúa, jafnvel framkvæmdir sem hafa verið árum saman í undirbúningi. Við höfum því miður allt of mörg hryggileg dæmi um að verkefni sem maður hafði gert sér vonir um að væru að fara af stað eru stopp vegna kæruferla, athugasemda o.s.frv. Það er auðvitað ekki tilviljun að við erum annars vegar með fjögurra ára samgönguáætlun og höfum síðan reynt að vera með 12 ára samgönguáætlanir til að sjá málin í lengra og meira samhengi. Við verðum því að líta svo á að sú samgönguáætlun sem við ræðum hér sé einhvers konar bráðabirgðaáætlun sem nái eingöngu til tveggja ára og heildarmyndin verði ekki almennilega skýr fyrr en við sjáum lengra fram í tímann. Svo er annað að við ræðum samgönguáætlun núna við einstaklega erfiðar aðstæður. Það er rétt sem hæstv. samgönguráðherra nefndi að árin á undan hafa verið ár mjög mikilla framkvæmda. Enn þá leifir eftir af hinni miklu framkvæmdagetu áranna á undan. Ýmis verkefni sem núna bera uppi framkvæmdastigið í samgönguáætluninni eru verkefni sem hófust í upphafi þessarar samgönguáætlunar, jafnvel fyrr. Við erum að njóta þeirra. Ég get nefnt dæmi úr mínum heimaranni, Bolungarvíkurjarðgöngin, sem ákveðið var árið 2005 að ráðast í. Það var á haustdögum 2005. Raunar get ég stært mig svolítið af því, ég sat minn fyrsta ríkisstjórnarfund haustið 2005 þegar ákvörðunin var tekin um þau göng. Núna hillir undir að göngin verði tekin í notkun í september á þessu ári, þannig að ferlið var út af fyrir sig ótrúlega stutt. Ákvörðun var tekin í september 2005 og við sjáum vonandi fyrir endann á framkvæmdunum í september 2010. Þessi stóra framkvæmd spannar því fimm ára ferli. Því miður er þessu ekki að heilsa um margar aðrar framkvæmdir. Þær hafa átt sér langan aðdraganda en ekki komist enn á koppinn og ég ætla að víkja að því hér á eftir. Í sjálfu sér geri ég ekki mjög miklar athugasemdir við þær breytingartillögur sem liggja fyrir frá samgöngunefndinni. Sá rammi sem nefndin hafði til þess að vinna út frá, var auðvitað mjög þröngur. Það er búið að skera framkvæmdir í vegamálum gífurlega mikið niður. Það var gert strax á árinu 2008. Það var enn fremur gert á árinu 2009. Illu heilli var sú ákvörðun tekin að heimila ekki yfirfærslu á fjármunum sem lágu ónotaðir á milli áranna 2009 og 2010. Að vísu endurskoðaði ríkisstjórnin það að hálfu leyti eða hluta til, sem gerði það að verkum að einhverjum framkvæmdum var hægt að hleypa af stað að nýju á þessu ári. Annars hefði stefnt í að engar nýjar framkvæmdir hefðu verið boðnar út á árinu 2010. Það sjá auðvitað allir í hendi sér hvaða afleiðingar slíkt hefði haft og hefur í raun og veru haft. Þrátt fyrir að einhverjar framkvæmdir hafi verið boðnar út, er staðan á verktakamarkaðnum nánast líkust alkuli. Litlir verktakar hafa hver á fætur öðrum lagt upp laupana. Fyrirtæki hafa hætt. Þeim hefur nánast verið parkerað, eða fyrirtæki hreinlega orðið gjaldþrota. Miklar uppsagnir hafa því miður verið daglegt brauð í þessum mikilvæga atvinnugeira. Það hefur auðvitað átt sinn þátt í því að dýpka kreppuna, auka atvinnuleysið og gera okkur erfiðara fyrir að byggja upp að nýju. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gagnrýna það að menn þurfi að draga saman seglin á þessu sviði sem öðrum. Það fer hins vegar ekki á milli mála, ef við skoðum þennan fjárlagalið í samhengi við aðra fjárlagaliði, að við höfum gengið miklu harðar fram í niðurskurði í samgöngumálum en í öðrum viðfangsefnum. Það er ekki nýtt. Þegar ríkissjóður þarf að draga saman seglin, liggja framkvæmdir alltaf mjög vel við höggi. Okkur gengur alltaf miklu erfiðlegar að skera niður reksturinn en að skera niður fjárfestingarnar. Fjárfestingarnar eru einfaldlega þannig að það þarf ekki með beinum hætti að segja upp ríkisstarfsmönnum. Þrautaráðið er einfaldlega að láta niðurskurðarhnífinn bitna harðar á stofnframkvæmdunum en fjárfestingunum. Það leiðir síðan til samdráttar utan ríkisbúskaparins sjálfs. Þetta eru hin almennu viðhorf sem ég vil hafa uppi í þessu og vekja athygli á því að í þessum efnum höfum við gengið gríðarlega hart fram. Þetta birtist okkur í mörgum myndum. Ég ætla að nefna eitt dæmi til að byrja með. Í nefndaráliti samgöngunefndarinnar er vakin athygli á eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: „Samkvæmt mati Vegagerðarinnar nægir áætluð fjárveiting [til viðhalds á vegakerfinu] einungis fyrir um 65% af þeirri lágmarksþörf sem miðað er við til að koma í veg fyrir að gæði núverandi vega rýrni hvað burðarþol þeirra og yfirborð varðar.“ Hér eru auðvitað boðuð mjög alvarleg tíðindi. Þetta segir okkur að eins og málunum er stillt upp nú í samgönguáætluninni, tökum við í raun og veru þá ákvörðun að láta fjárfestingarnar sem við höfum ráðist í á undanförnum árum með ærnum tilkostnaði og heilmikilli fyrirhöfn, eyðileggjast í höndunum á okkur. Við höfum vegakerfi, ég hef ekki tölurnar á reiðum höndum, sem hlýtur að svara til hundraða milljarða króna. Fjárfestingin sem við höfum ráðist í á undanförnum árum er núna að rýrna í höndunum á okkur. Eignin sem við höfum byggt upp í innviðum samfélagsins, þ.e. vegakerfinu sjálfu, er að verða lakari. Hún verður lakari eftir þetta ár en hún var í ársbyrjun. Þetta er auðvitað ekki viðunandi. Við getum leyft okkur það í þrengingum að draga saman í viðhaldi á vegum um eins árs skeið. Við getum sagt sem svo að það gerist engir stórir hlutir í þeim efnum þó að við drögum svo mikið saman seglin á einu ári. Hættan liggur auðvitað í framtíðinni. Hættan er sú að vegakerfið okkar verði lélegt og verði óviðunandi strax eftir þetta ár. Nógu slæmt verður að hossast í holunum og hvörfunum sem munu myndast í vegakerfinu í sumar, án þess að rönd verði reist við því. Hins vegar er öllu verra ef sú þróun heldur áfram á næstu árum, þannig að vegakerfið láti undan síga í bókstaflegum skilningi. Láti undan síga. Þess vegna vil ég árétta, vegna þess að við erum í raun og veru með samgönguáætlun til tveggja ára, að við endurskoðun áætlunarinnar á næsta hausti reynum við að auka fjármuni til viðhalds vegakerfisins á næstu árum. Annað er einfaldlega efnahagslega óskynsamlegt. Það getur ekki verið skynsamlegt að standa að vegamálum þannig að vegirnir rýrni og eyðileggist í höndunum á okkur. Ef maður skoðar tölurnar fyrir þjónustu og viðhaldsframkvæmdir í áætluninni, stendur ein tala fyrir öll fjögur árin. Ég skoðaði þetta og með mjög grófri nálgun hljóðar viðhald bundinna slitlaga upp á einn og hálfan milljarð króna, viðhald malarvega eru 600 milljónir og styrkingar og endurbætur eru tæpir 1,6 milljarðar kr. Þá undanskil ég ýmislegt annað sem þarna er nefnt, eins og vatnaskemmdir, viðhald girðinga o.s.frv. sem eru lægri tölur. Ef ég tek bara þessa þrjá helstu liði, þ.e. viðhald bundins slitlags, malarvega og styrkingar og endurbætur, hljóðar það upp á þrjá og hálfan milljarð króna, sem mér skilst að eigi við þetta fjögurra ára tímabil. Ef það dugar bara fyrir 65% af því sem við þurfum, vantar okkur kannski tvo milljarða í þennan pakka. Veit ég vel að búið er að vinna úr þessum tölum fyrir síðustu tvö árin, en hér erum við að tala um kannski 500 milljónir á ári, gróft reiknað, sem okkur skortir fyrir þennan þátt málsins. Þetta eru mín almennu viðhorf. Við getum með öðrum orðum leyft okkur svona samdrátt um eins árs skeið. Við þekkjum þetta sjálf, bæði úr rekstri fyrirtækja og í eigin heimilisrekstri að við reynum að trassa viðhaldið, reynum að trassa hluti sem við teljum okkur komast af með. En við getum auðvitað ekki gert það til lengdar. Ef um einstaklinga er að ræða fer húsið að leka. Atvinnutækin verða lélegri o.s.frv. Þetta er dálítið eins og að pissa í skóinn sinn. Ég hef hins vegar skilning á því að þetta geti verið svona um skamman tíma. Það getur hins vegar ekki verið þannig varanlega, ég held við gerum okkur líka grein fyrir því. Í annan stað vil ég líka halda því til haga sem ég nefndi í ræðu minni við fyrri umr. málsins. Það eru tengivegirnir. Við megum ekki gleyma þeim. Tengivegirnir eru að verða æ mikilvægari bæði með tilliti til atvinnu og byggða. Það er miklu meira um það en áður að menn sæki vinnu um langan veg. Þess vegna verðum við að muna eftir garminum honum Katli, muna eftir tengivegunum sem skipta okkur svo miklu máli. Þar er ekki endilega um mjög stórar tölur að ræða í heildarsamhenginu, en það er nauðsynlegt engu að síður að við höfum þetta í huga. Virðulegi forseti. Það væri kannski óábyrgt af minni hálfu að tína til einstök verkefni sem maður hefði gjarnan viljað sjá inni í samgönguáætlun, en af mörgu væri svo sem að taka. Við höfum einfaldlega þennan þrönga ramma sem leiðir af eðli málsins og gerir að verkum að framkvæmdir sem við öll hefðum gjarnan viljað sjá, líta ekki dagsins ljós í þessari samgönguáætlun. Ég ætla þó ekki að ljúka ræðu minni öðruvísi en að fjalla um mál sem er mér gríðarlegt hjartans mál eins og einhverjir hafa kannski tekið eftir. Það er uppbygging hins svokallaða Vestfjarðavegar, þ.e. vegtengingin frá Austur-Barðastrandarsýslu eða Reykhólasveitinni og í Vestur-Barðastrandarsýslu, til Vesturbyggðar og Tálknafjarðar. Þar hefur allt gengið á afturfótunum eins og við öll vitum. Þetta er þó að mínu mati mikilvægasta og brýnasta verkefnið í vegamálum á Íslandi. Það er ekkert landsvæði á Íslandi sem býr við önnur eins ósköp og sunnanverðir Vestfirðir. Það er held ég enginn pólitískur ágreiningur um það. Við erum öll sammála um að þetta verkefni verður að hafa algjöran forgang. Við höfum rætt þetta nokkrum sinnum á þinginu og það hefur ævinlega komið fram mjög mikill stuðningur við að setja meiri fjármuni í þetta og leggja sérstaka áherslu á að leggja Vestfjarðaveg 60, þ.e. frá Þorskafirði, með þverun Þorskafjarðar og að því sem sleppir í nýrri vegagerð á veginum frá Vatnsfirði og að Þverá í Kjálkafirði. Þetta er heilmikið verkefni, kostar mikla peninga, en það er kannski þeim mun sárara að vita til þess að það hefur í raun og veru ekki verið fjárskortur sem hefur hamlað því að við gætum farið í þá vegaframkvæmd. Í vegáætlun eða samgönguáætlun á undan var gert ráð fyrir því að setja það mikla peninga í verkefnið að það hefði átt að tryggja að við hefðum komist vel af stað með stóra verkefnið frá Gröf í Þorskafirði, út Þorskafjörð, um Hallsteinsnes, Grónes að Melanesi, sem er skammt innan við Skálanes í utanverðum Gufufirði. Þetta er auðvitað stærsta og mikilvægasta verkefnið á þessari leið. Þarna er um að ræða algjört torleiði, vegi sem standa ekki undir nafni. Ef við köllum það vegi sem við ökum flest eftir, vegi með bundnu slitlagi, eru þessi ósköp sem mæta okkur þarna alls ekki vegir. Þetta er eitthvað allt annað fyrirbæri. Þetta eru troðningar. Þetta eru hestakerruvegir sem standast ekki nútímakröfur. Sem dæmi er leiðin yfir Ódrjúgshálsinn sunnanverðan í bleytutíð að hausti eða vori þannig að flutningabílar og vörubílar þurfa stundum að keðja, af því þeir komast ekki upp brattann sem er með 16% halla á handónýtum vegi, háskalegum vegi, og þverhnípi á annan veginn. Þetta gerir að verkum að þetta er allt saman með ólíkindum. Það þarf ekki að hafa orð um hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir byggðina. Það blasir algjörlega við og hefur átt sinn þátt í því að byggðin í Vestur-Barðastrandarsýslu hefur verið að láta undan síga þó auðvitað komi ýmsir aðrir þættir líka við sögu. Okkur hefur rekið þarna algjörlega upp á sker. Við höfum ekki komist lönd né strönd. Nú er málið þannig að eftir fallinn hæstaréttardóm í október síðastliðnum erum við komin nánast á byrjunarreit. Ef við ætlum að halda áfram að nýju verðum við að hefjast handa við nýtt umhverfismat. Það verður að fara alla kæruleiðina og menn tala um að það geti þýtt þriggja til fimm ára algjöran óvissutíma. Enginn veit hver niðurstaðan verður af öllu því ferli. Því er alveg ljóst að við verðum að fara að höggva á þann hnút. Það er þeim mun dapurlegra að aðrir hlutar þessarar leiðar eru í sömu óvissunni. Ef verktakinn stendur við áformin á hann að ljúka vegaframkvæmdinni úr Vatnsfirði í Þverá í Kjálkafirði einhvern tímann í haust. Eins og málin standa núna, er leiðin frá Eiðinu við Vattarfjörð að Þverá í Kjálkafirði í umhverfismati. Við vitum ekki enn þá hvort það muni hafa í för með sér kæruferli, við getum allt eins búist við því. En björtustu vonir segja okkur að hugsanlega megi bjóða út framkvæmdir þarna og hefja þær á haustinu 2011, eða a.m.k. þegar liðið er á árið 2011. Það þýðir að á þessari leið þar sem þörfin er brýnust, þar sem mikilvægast er að halda áfram í uppbyggingu vegamála, verður staðan sú að um eins árs skeið verða engar framkvæmdir á þessu svæði. Jafnvel þótt á árinu 2011 sé samkvæmt þingsályktunartillögunni gert ráð fyrir fjármunum til að komast af stað með verkefnið ef ekki annað vill til. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, og draga upp þessa alvarlegu mynd af vegagerð á þessu svæði. Góð vísa verður aldrei of oft kveðin. Ég hef stundum áður farið með þessa ræðu í styttri og lengri útgáfu. Þetta er styttri útgáfan að þessu sinni. Við getum auðvitað ekki annað en reynt að einhenda okkur í þetta verkefni. Ég veit að um þetta er pólitísk samstaða. Það er ríkur vilji þingmanna kjördæmisins og ég held þingmanna úr öðrum kjördæmum sem skilja og sjá þessa miklu þörf. Við erum að velta fyrir okkur leiðinni í þessum efnum. Ég er 1. flutningsmaður að frumvarpi ásamt hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og Gunnari Braga Sveinssyni, sem kveður á um að fara í málið með tilteknum hætti. Aðrir vilja skoða málið með öðrum hætti. Ég hef fullan skilning á því og gagnrýni það ekki. En ég segi einfaldlega að við erum stödd á mikilli örlagastundu - ég vil ekki segja ögurstundu, ég vil heldur segja örlagastundu - vegna þess að við getum ekki unað lengur við óvissuna um þessa miklu framkvæmd. Íbúarnir á sunnanverðum Vestfjörðum una því ekki. Íbúarnir á sunnanverðum Vestfjörðum treysta því ekki nema þeir hafi það í hendi. Þeir treysta því ekki að í framkvæmdirnar verði farið, nema þeir hafi það í hendi. Þess vegna vil ég nota tækifærið í þessari umræðu til að brýna okkur öll á því að standa saman um að tryggja að framkvæmdir geti hafist. Það dugir ekki eitthvert hálfkák. Það dugir ekki að þvælast með þessa vegi upp á Hálsa sem verða torleiðir þegar fram í sækir. Við verðum að finna varanlega, skynsamlega lausn á láglendinu. Þess vegna verðum við að höggva á hnútinn, þennan rembihnút 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna um samgönguáætlun. Það sem hér var sagt er allt saman kunnuglegt. Ég vildi aðeins bregðast í andsvari við þeim kafla úr ræðu hv. þingmanns þar sem hann ræðir um þjónustu og viðhald. Það er eðlilega getið um það í nefndarálitinu vegna þess að það þarf meira í viðhald og þjónustu í vegakerfinu. Ég verð hins vegar að láta það koma fram, virðulegi forseti, að frá árinu 2007 til ársins 2009 - það kemur fram í svari sem ég get vonandi dreift á morgun til hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar - hefur verið aukið um hvorki meira né minna en 1,7 milljarða kr. í viðhaldsþátt Vegagerðarinnar. Þetta gerðist sem sagt frá árinu 2007 þegar 3,1 milljarður kr. var til ráðstöfunar til ársins 2009 þegar um var að ræða 4,7 milljarða kr. Hvað varðar þjónustuþáttinn á hið sama við um hann. Árið 2008 um 1.000 millj. kr. bætt í þjónustuþáttinn sem var sennilega mest út af vetrarviðhaldinu. Virðulegi forseti. Alla þá tíð sem ég sat í samgöngunefnd var ævinlega talað um að það vantaði meira í vetrarviðhald og vetrarþjónustu. Á þessum árum var sem sagt brugðist við því. Það er nauðsynlegt að það komi fram, virðulegi forseti, að í viðhald og þjónustuþættina hefur u.þ.b. 2,6 milljörðum kr. verið bætt í árin 2008 og 2009. Ég er ekki að segja með þessu svari að það sé rangt sem hér hefur verið sagt um viðhald og þjónustu, það vantar alltaf meira í það. Ég bendi líka á, virðulegi forseti, að í samgönguáætlun er núna talað um nýjar hönnunarforsendur fyrir fáfarna vegi sem er einmitt ætlað til þess að ná fleiri kílómetrum fyrir það fé sem við höfum úr að spila og komast lengra í því sem er það sem kallað er hvað mest á, malarvegunum öllum saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar sem segja okkur það að ríkisstjórnin sem við sátum í gerði svo margt skynsamlegt, svo sem eins og það að auka fjármuni til viðhalds á vegakerfinu. Auðvitað búum við að þessu. Við höfum lagt mikla peninga í vegakerfið undanfarin ár, byggt það varanlega upp og það gerir okkur kleift að svína dálítið á viðhaldinu um skamman tíma. Það er það sem ég var að segja. Ég get alveg skilið það. Það er hægt að búa við það um skamman tíma ef við vitum að fram undan er síðan eitthvert átak í því að bæta viðhaldið á vegakerfinu. Við getum hins vegar ekki gert þetta til lengri tíma, þá hrynur einfaldlega vegakerfið í höndunum á okkur og vegagerðarmenn hafa til að mynda miklar áhyggjur af því, ekki síst þeir sem sýsla með vegina frá degi til dags og sjá hvað er að gerast. Ég ætla að taka dæmi. Ég nefndi Vestfjarðaveginn margumrædda, viðhaldið á þeim vegi í sumar verður með hörmungum. Menn munu skakast þar um í holum og hvörfum í sumar og það er ekkert fram undan þar sem gefur okkur til kynna að úr þessu sé að rakna. Við vitum ekki til þess að það eigi að auka fjármuni til viðhaldsverkefna og við vitum það eitt að öll áform um frekari uppbyggingu á vegakerfinu á þessum slóðum eru í algjörri hönk. Ég fagna hins vegar því sem hæstv. ráðherra sagði um nýjar hönnunarforsendur á fáfarnari vegum. Það er hlutur sem ég hef stundum rætt í umræðu um samgönguáætlun. Vegagerðarmenn, t.d. þeir sem eru að vinna úti á vettvangi, hafa lagt áherslu á að á fáfarnari vegum þurfi ekki endilega að vera sömu hönnunarforsendur og t.d. á vegum þar sem er mikil þungaumferð þannig að þetta er mjög skynsamlegt. Ég fagna því að nú skuli hilla undir að menn fari í þetta með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um þessa aukningu á fjárframlögum í viðhald og þjónustu árin 2008 og 2009. Þetta eru miklir peningar, 2.600 millj. kr. Það er auðvitað út frá þessum tölum sem við höfum neyðst til að skera niður, 10% fyrir þetta ár og erum að vinna með 9% niðurskurð fyrir næsta ár. Það getur vel verið að það komi í ljós núna að það gangi ekki upp að taka þær 300–400 millj. kr. sem við þurfum að taka af viðhaldi fyrir næsta ár og við þurfum að færa eitthvað á milli. Það bíður okkar við fjárlagagerð. Það er veigamikið atriði að á þessum árum tókst þó að auka svo mjög við viðhalds- og þjónustupeninga eins og þarna er talað um, og niðurskurðurinn kemur út frá því. Hv. þingmaður sem kemur úr Norðvesturkjördæmi gerði eðlilega Vestfjarðaveg að umræðuefni. Þá vil ég geta þess og ítreka það sem ég hef áður sagt að brýnasta atriðið í samgöngumálum á Íslandi er að bæta vegasamgöngur á sunnanverðum Vestfjörðum. Við ástandið verður ekki unað. Ég ætla ekki að fara yfir í það sem áður hefur verið sagt um dóm Hæstaréttar, málaferli og annað slíkt, um hvað við komumst hægt áfram. Hv. þingmaður ræddi um veginn frá Eiði yfir í Kjálkafjörð. 1.700 millj. kr. eru ætlaðar í það verk 2011 og 2012 og ég er sæmilega bjartsýnn á að við komumst í framkvæmdir á þessum kafla um þetta leyti á næsta ári. Ég minni á að í nýjustu Framkvæmdafréttum Vegagerðarinnar er kynnt matsáætlun og öll sú vinna sem er verið að vinna um umræddan vegarkafla. Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði hér, og aðrir þingmenn Norðvesturkjördæmis, höfuðáherslan er á framkvæmdir á þessu svæði og þess sér stað í samgönguáætluninni. Ef eitthvað er þarf að bæta við fjármagni í þennan veg og það verður gert um leið og færi gefst.

Virðulegi forseti. Mér heyrist að við hæstv. ráðherra séum ekkert mjög ósammála um viðhald veganna. Ég held að við gerum okkur báðir grein fyrir því að það getur ekki gengið til lengdar að fresta viðhaldi á vegamálunum vegna þess einfaldlega að vegirnir munu þá láta undan síga í bókstaflegum skilningi þess orðs og verða ekki færir. Við sjáum dæmin, þegar menn hafa trassað það ár eftir ár að setja burðarefni ofan í vegina gildir einu þótt menn reyni að skrölta yfir vegina á heflunum. Ég hef t.d. áhyggjur af því, af því að ég nefndi Vestfjarðaveg og vegina í Vestur-Barðastrandarsýslu, að þar er ekki búið að vinna neitt malarefni og jafnvel þó að menn vildu fara í einhverjar viðhaldsframkvæmdir á þessum vegarkafla er efnið sem þyrfti að nota í vegina einfaldlega ekki til. Þess vegna ættum við að reyna að nýta núna tímann til að fara í vinnslu á a.m.k. malarefninu þannig að menn geti rokið í viðhaldið ef á þarf að halda, ef menn hafa forsendur til þess að fara í það. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir um að vegaframkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum séu brýnasta verkefnið í vegamálum á Íslandi. Það er gott að við erum algjörlega sammála um það. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur verið áhugasamur í þessum efnum og það er ekki við hann að sakast að þeir hlutir hafa tafist sem eiga rætur sínar að rekja til þeirra deilna sem hafa staðið um vegstæðin. Hæstv. ráðherra hefur haft ákveðna skoðun í þessum efnum og ekkert legið á henni. Ég fagna því líka ef það er mat hæstv. ráðherra að við gætum komist í vegaframkvæmdir á kaflanum frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði strax um þetta leyti á næsta ári. Maður er hins vegar orðinn svo brenndur af eilífum útistöðum sem menn eru í alltaf þegar kemur að þessum vegarköflum að ég er ekki svona bjartsýnn fyrir hönd þessarar framkvæmdar. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra sé raunsærri en ég, en allir sjá að þetta er óskapleg staða sem við erum að komast í núna. Einu framkvæmdinni sem er á þessari leið lýkur væntanlega í haust. Það er dapurlegt að í þessu máli verði ekki 

Herra forseti. Það er mikil ást og hlýja á millum hæstv. samgönguráðherra og hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Svo á það að vera. Hæstv. samgönguráðherra hefur staðið sig ákaflega vel og verið útsjónarsamur við að spila úr þeim fjármunum sem hann hefur, en hann hefur líka notið þess að skilningsríkir og glöggir þingmenn hafa verið í héraði sem hafa getað leiðbeint honum. Mig langar líka að koma með svolitlar leiðbeiningar til hæstv. samgönguráðherra og þess þingmanns sem hér talaði. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði hér. Þeir voru reyndar sammála, félagarnir, um nauðsyn úrbóta á vegakerfinu á sunnanverðum Vestfjörðum. Fyrst menn eru að tala um Vestfirði vil ég líka koma að því sem ég nefni jafnan þegar menn ræða um samgöngumál, það þarf líka að skoða Veiðileysuhálsinn. Hinum megin kjálkans þarf að sjá til þess að íbúar í smæsta sveitarfélagi landsins, í Árneshreppi, hafi a.m.k. þokkalega slarkfæran veg um að fara til annarra hluta landsins. Víðs vegar um kjördæmið setja menn nú mikla peninga í vegaframkvæmdir, m.a. á norðausturpartinum. Ég nefni t.d. að menn setja á næstu þremur árum, ef ég man eftir rosknu minni, fast að 1.300 millj. kr. í Drangsnesveg. Það er fínn vegur og sjálfsagt að bæta hann, en hann er ekki eins nauðsynlegur og Veiðileysuhálsinn. Spurningin er þessi: Er ekki hægt að ráðast í hvort tveggja, aðeins að teygja úr framkvæmdunum á Drangsnesveginum og ráðast í þær nauðsynlegu úrbætur sem hægt er að gera á Veiðileysuhálsi og kosta innan við 200 millj. kr.? Ég ætla að nota tækifærið og skora á hæstv. samgönguráðherra úr ræðustóli þingsins að finna leiðir til þess. Síðan langar mig til að varpa því fram til hv. þingmanns, sem er einn af forustumönnum Vestfirðinga, hvort hann sé mér ekki sammála um að það eigi að reyna að skoða hvort ekki sé einhvers staðar hægt að færa til þannig að hægt sé að finna þær 200 millj. kr. 

Virðulegi forseti. Félagi nr. 1 og félagi nr. 2 í Hollvinasamtökum Árneshrepps eru algjörlega sammála í þessum efnum. Við leggjum sömu áherslurnar og erum brýndir áfram af heimamönnum. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir, við verðum að komast í framkvæmd á Veiðileysuhálsinum. Það var búið að leggja að mig minnir 60 millj. kr. í þessa framkvæmd. Hins vegar var ljóst að það hefði ekki dugað. Við endurskoðun samgönguáætlunar á næsta ári átti að reyna að bæta við öðrum 60 millj. kr. til að komast í þessa framkvæmd. Í rauninni hefði það kannski ekki verið viturlegt að byrja með 60 milljónir án þess að sjá eitthvert framhald í þessum efnum. Vegurinn frá Bjarnarfjarðarhálsinum og inn í Steingrímsfjörðinn að Staðaránni er flöskuháls. Nú er búið að leggja mikla peninga í veginn um Selströndina frá Drangsnesi að Bassastöðum. Það hefur haft mikla þýðingu í för með sé. Meðan framkvæmdinni er ólokið er ekki hægt að aflétta þungatakmörkunum á vorin. Það hamlar byggð á Drangsnesi og hefur auðvitað líka áhrif á byggðina norður í Árneshreppi þar sem vegurinn er upphaf leiðarinnar þangað norður. Við þingmenn kjördæmisins ræddum það hvort kæmi til greina að taka peninga af framkvæmdum í Steingrímsfirði og setja í framkvæmdir á Bjarnarfjarðarhálsi. Við ætlum að bíða átekta og sjá hvort ekki losni um fjármuni frá útboðinu í Steingrímsfirðinum. Við hljótum að skoða þá hluti og fara í framkvæmdir á Bjarnarfjarðarhálsinum. Ég er hins vegar sammála hæstv. ráðherra að við megum ekki gleyma veginum yfir Veiðileysuhálsinn. Þótt ekki séu til fjármunir í það núna þá koma aðrir tímar. 

Frú forseti. Jafnan leggur nú hv. þingmaður  
             
             
             Frú forseti. Ég bið forseta … Herra forseti. Ég bið …  
             Ég ætlaði að hefja mál mitt með því að segja að jafnan leggur nú hv. þm. Einar K. Guðfinnsson jákvætt til málanna þegar við ræðum vegabætur á Vestfjörðum og víðar. Ég er ekki alveg sammála honum um að það sé hægt að hrapa að þeirri ályktun að það séu ekki til peningar fyrir þessu. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður nefndi það sjálfur að þingmenn kjördæmisins hefðu komið saman til þess að skoða hvort hægt væri að hnika til fjármunum úr Drangsnesveginum til þessa verks. Hann sagði að menn hefðu ekki komist að niðurstöðu. Þeir ætluðu að bíða átekta. Hugsanlega yrðu útboð það hagfelld að hægt væri að skáskjóta einhverjum peningum í þetta. Ég hef orð ekki ómerkari manns en ritara samgöngunefndar í Árneshreppi fyrir því að þetta kosti innan við 200 milljónir. Við vitum það nú báðir tveir að annar eins maður og Oliver Lodge fer ekki með neina lygi, þannig að ég trúi þessu. Þetta skiptir mjög miklu máli. Ég held að þetta skipti sköpum um byggð í Árneshreppi. Þar er það nú svo, herra forseti, að þar fæðast börn og þar byggjast upp fyrirtæki. Það er uppgangur þar. Það skiptir máli að halda áfram vaxandi uppleið. Það er úrslitaatriði að þessar vegabætur komi um Veiðileysuhálsinn. Ég skora á hv. þingmann að beita sér fyrir því. Ég veit að hann hefur vilja til að reyna og við í sameiningu að þvinga hæstv. samgönguráðherra til að finna þessa peninga einhvers staðar til að ráða bót á þessu máli. Svo þakka ég fyrir orðið, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég velti því upp hvort ekki sé ráð að kalla saman fund í Hollvinasamtökunum. Þar getum við búið til heilagt bandalag og svorfið að hæstv. samgönguráðherra til að tryggja fjármuni í Veiðileysuhálsinn. Að öllu gamni slepptu tek ég undir það að þetta eru verkefni sem við verðum að fara í. Það bíða okkar brýn verkefni norður í Árneshreppi, t.d. á Kjörvogshlíðinni og víðar. Það er alveg rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir, byggðin í Árneshreppi er gríðarlega mikilvæg. Þar gerast jákvæðir hlutir, þangað flytur ungt fólk. Nú er Arinbjörn Bernharðsson að flytja í Norðurfjörð. Þar er hann að byggja upp myndarlega ferðaþjónustu og reisir smáhýsi. Menn sjá þarna ýmis tækifæri í ferðaþjónustunni. Því skiptir auðvitað máli að við búum við betri vegi. Hins vegar er ekki við mig að sakast í þessum efnum. Ég er bara, eins og hæstv. ráðherra segir stundum, starfsmaður á plani sem reynir að hnika til aurum úr þessum litla sparibauk sem hæstv. ráðherra leggur fyrir okkur, þingmenn kjördæmisins, að ráðstafa úr. Möguleikarnir á fjárveitingum upp á 100–200 milljónir eru ekki miklir eins og í pottinn er búið. Það er óskaplega vont, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að taka peninga úr einu verkefni. Það gerir það að verkum að ekki er hægt að klára verkefnið í Steingrímsfirði. Það er vont að hafa þarna flöskuháls á vegi sem búið er að leggja milljarð í. Við verðum auðvitað að klára þetta verkefni. Með víðsýni okkar þingmanna eigum við að tryggja byggð í Árneshreppi og tryggja að þessir litlu fjármunir sem við þurfum fari í veginn. Við leggjum þessa fjármuni 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál sem að öllu jöfnu hefur verið eitt af heitu málunum í sölum Alþingis í gegnum tíðina, þ.e. samgönguáætlun og skipting fjármuna til vegaframkvæmda. Nú bregður svo við að tónninn í umræðunni er aðeins lágstemmdari. Það er væntanlega vegna þess að þingmenn, hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn gera sér grein fyrir því að minna fé er til skiptanna í vegaframkvæmdir. Það er alveg ljóst að framkvæmdir í vegamálum og samgöngubætur eru þjóðhagslega hagkvæmar. Þær skapa atvinnu á framkvæmdatíma, auðvelda samgöngur og eru greiðfær leið um landið. Þetta er stórt atriði í framtíðaruppbyggingu landsins. Okkar helstu atvinnuvegir, hvort sem það eru ferðaþjónustan, sjávarútvegur eða annað, byggjast meira og minna á greiðum samgöngum um landið. Það er mikilvægt að í þessari umræðu og áætlunum sem lagðar eru fram sé tekið tillit til þess sem gjarnan er nefnt byggðaþróun. Hún er ein af þeim forsendum eða markmiðum sem lagðar eru til grundvallar í samgönguáætlun. Það er eðlilegt að hér hafi verið töluvert rætt um Vestfirðina. Ekkert annað landsvæði þarf jafnmikið á úrbótum að halda til þess að geta staðið jafnfætis öðrum byggðarlögum. Ég er ekki að segja að samgönguúrbætur á höfuðborgarsvæðinu sé síður mikilvægar. Hér þarf að létta á umferð. Ef byggðamál eiga að skipta miklu í þessari áætlun og í aðgerðum ríkisvaldsins, er alveg ljóst að það þarf að reikna það með í þær framkvæmdir sem fara á í. Vil ég, eins og fleiri ræðumenn, nefna t.d. veg nr. 60 vestur á Barðaströnd. Það er alveg með ólíkindum núna árið 2010 að þarna skuli fjöldi fólks í stórum byggðarlögum varla vera tengdur öðrum landshlutum með þokkalegum vegasamgöngum stóran hluta ársins. Herra forseti. Ég ítreka það að hér er ekki eingöngu um að ræða málefni ríkisstjórnarinnar sem nú situr. Fyrri ríkisstjórnir hafa ekki síður „klikkað“ ef ég má orða það þannig. Þær hafa ekki staðið sig gagnvart þeim íbúum sem þarna búa. Því er ráð að bæta úr. Komið hafa fram hugmyndir og frumvarp hefur verið lagt fram um úrbætur á þessum vegi. Það er mat okkar sem málið flytja að ekki verði lengur við unað. Taka verður af skarið. Ríkisvaldið verður að segja með skýrum orðum hvað á að gera fyrir þennan hluta landsins. Við vitum hvorki hvenær framkvæmdir hefjast né hvað vegaframkvæmdir munu taka langan tíma. Á meðan þurfum við að tryggja samgöngur með öðrum hætti. Ég sakna þess svolítið að ekki skuli liggja ljóst fyrir hvernig tryggja eigi samgöngur meðan þessi hluti þjóðvegarins er í uppnámi. Ég vísa til ferjusiglinga yfir Breiðafjörð sem tengja þetta landsvæði. Það þarf að liggja klárt fyrir hvernig þær eru hugsaðar, a.m.k. þrjú til fimm ár fram í tímann. Þá geta íbúar verið öruggir um það hvernig að samgöngum verði staðið á meðan vegurinn er hvorki fær né opinn. Þá skiptir ferjan mestu máli. Ég hvet ráðamenn til þess að gefa út skýr skilaboð um þær fyrirætlanir. Það er hagkvæmt að fara í vegagerð í niðursveiflunni. Framkvæmdirnar kalla á töluvert af mannskap og tækjum. Ég held að við gerum okkur ekki grein fyrir ástandinu á verktakamarkaðnum. Verið er að flytja úr landi mikið að dýrum tækum sem búið er að fjárfesta í hér á landi síðustu ár. Eflaust er óhætt að minnka fjöldann eitthvað en við verðum að átta okkur á því að þegar kraftur kemur aftur í vegaframkvæmdir þarf að kaupa tækin aftur og að sjálfsögðu mun það kosta okkur gjaldeyri. Að hafa  Hins vegar verðum við að skoða þetta allt í samhengi. Ég tel, herra forseti, að skynsamlegt hefði verið að setja meira fé í mörg smærri verkefni en rætt er um í þessari þingsályktunartillögu. Þannig nær verktakamarkaðurinn og efnahagslíf okkar að vaxa, alla vega halda sér þokkalega við. Þannig að verkkunnátta, tæki og tól glatist ekki. Mér þykir, herra forseti, heldur - frú forseti, fyrirgefið. Það er mjög slæmt þegar skipt er um forseta svona á miðri vakt eða í miðri ræðu, þegar karl skiptir við konu. Það getur orsakað bjölluhljóm ef maður gáir ekki að sér. Samgönguáætlun er lögð fram fyrir árið 2009–2012. Eins og ég sagði áðan markast hún kannski af þeirri sýn sem ríkisvaldið hefur á möguleika til framkvæmda. Ég velti fyrir mér hvort sá sem situr nú og horfir yfir öxlina á ríkisstjórninni í öllum málum, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hafi komið eitthvað að málum um það hvernig og hversu mikið við megum setja í vegaframkvæmdir. Það þarf miklu meira að koma til til þess að við höldum hér þokkalegum samgöngum. Ég hef ekki nefnt flug, ætla að gera það á eftir. Auðvitað er það eðlilegt að þingmenn og ráðherrar hafi áhuga á ákveðnum vegum eða vegspottum. Ég deili svo sannarlega vangaveltum sem hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson veltu á milli sín. Það eru ýmsar aðrar hættulegar leiðir með miklum umferðarþunga sem við keyrum í dag. Vil ég þar nefna, maður nefnir gjarnan það sem stendur manni næst, veginn frá Blönduósi og út á Skagaströnd. Sérstaklega frá Blönduósi að Þverárfjallsvegi. Þeir sem hafa ekið þann veg vita hversu hættulegur hann er. Hann er hæðóttur og mjór og í raun erfitt að mæta þar stórum bílum. Síðan er það, frú forseti, þjóðvegur 1 sem við öll notum hvað mest. Við sem þvælumst á þjóðvegi 1 sýknt og heilagt oft í viku sjáum ástandið á þessum aðalþjóðvegi okkar. Hlutar hans þurfa gríðarlega mikið viðhaldsfé. Það er mikilvægt að horfa á það. Sveitavegir gegna ákveðnu hlutverki. Þeir eru samgönguæðar sveitanna fyrir skólabörn, til þess að flytja tæki og tól, búfénað, ferðamenn og annað. Víða um land þarf mikið fé til þess að gera ásættanlega vegi. Því miður sýnist mér lítið horft til þessara mikilvægu vega. Aðeins varðandi flugsamgöngur. Við höfum séð það í ljósi þeirra náttúruhamfara sem hafa orðið á síðustu missirum, sérstaklega eldgosanna, að náttúran hefur töluverð inngrip í flug og ferðaþjónustu. Ef ég man rétt var útlit fyrir að helstu millilandaflugvellirnir, þ.e. Akureyri, Egilsstaðir og hér á suðvesturhorninu lokuðust. Mikilvægt er að samgönguyfirvöld fari yfir það hvort ekki sé nauðsynlegt að ráðast í það að útbúa fleiri flugvelli sem geta tekið við millilandaflugi, ferðamönnum og inn- og útflutningi. þegar mest á reynir. Ég vil hvetja hæstv. samgönguráðherra til þess að skoða það sérstaklega hvort þörf sé á því. Ákveðnar flugleiðir eru niðurgreiddar af ríkinu. Þær eru taldar mikilvægar fyrir byggðarlög og samgöngur. Einhverjir samningar renna út held ég núna á næstu missirum eða vikum. Það er mikilvægt að skoða vandlega hvort ekki sé full þörf á að styrkja áfram sumar flugleiðirnar. Á suðvesturhorninu eru ríkisstofnanir, opinberar stofnanir, Stjórnarráðið og helstu fyrirtæki sem fólk á landsbyggðin þarf að eiga í daglegum eða stöðugum samskiptum við. Það skiptir miklu þegar koma á á fót atvinnustarfsemi víða um land að þar séu góðar flugsamgöngur. Fækkun ferða getur haft áhrif á það hvort stofnanir og fyrirtæki á þessum stöðum lifi eða deyi. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að skoða þetta vandlega. Í samgönguáætluninni er að sjálfsögðu farið vel yfir rekstrartölur. Ljóst er að verulegar tekjur koma inn í ríkissjóð með sköttum af bensíni og olíu og eðlilegt að það renni sem mest í vegagerð. Það hefur gjarnan verið eitt af kvörtunaratriðum þeirra sem eru í forsvari fyrir bifreiðaeigendur. Við þurfum að sjá til þess að sá hluti aukist. Ég gleymdi því áðan þegar ég talaði um Vestfjarðaveg nr. 60, að eitt af markmiðum samgönguáætlunar er öryggi í samgöngum. Það var því mjög sérkennilegt að sjá, ekki sérkennilegt kannski ég ætla ekki að setja ofan í við Hæstarétt eða dómstóla, að umhverfisráðherra mætti ekki taka tillit til umferðaröryggis. Það er of flókið mál að rifja það upp hér enda ekki ástæða til þess. Það er hins vegar alveg ljóst að ákvörðunin er í samræmi við eitt af markmiðunum sem sett eru fram í þessari samgönguáætlun. Frú forseti. Þingmönnum Norðvesturkjördæmis sem eru með, ef ég man rétt, lengsta vegakerfið í kílómetrum talið, er hjartans mál eins og öllum öðrum þingmönnum að íbúar hafi mannsæmandi samgöngur. Því verður það ekki of oft sagt að íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum verða í forgangi að fá mannsæmandi samgöngumannvirki. Ég veit að við stöndum saman. Það verður gert með einhverjum hætti. Það er ekki víst að allir verði sáttir við leiðina sem við þrír lögðum fram. Við erum sammála um það að þessi framkvæmd skiptir einna mestu máli. Baráttan um að Dýrafjarðargöng verði að veruleika í nánustu framtíð má ekki gleymast. Göngin eru ekki síður mikilvæg samgöngubót og mikilvægt samgöngumannvirki til þess að tengja saman byggðir á Vestfjörðum með eðlilegum hætti. Það er svolítið sérkennilegt að þar sem sveitarfélög og stofnanir starfa saman þá er jafnvel auðveldara fyrir Suðurfirðina að starfa með Snæfellsnesi og sveitarfélögum þar. Það er bara jákvætt. Þið megið ekki misskilja mig, háttvirtir þingmenn. En við hljótum að leggja áherslu á það að innan þessa svæðis verði eðlilegar samgöngur. Við munum því leggja mikla áherslu á að sjá Dýrafjarðargöng verða að veruleika. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra í þessari umferð. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér að ég hefði viljað nálgast samgönguframkvæmdir með öðrum hætti, að settir yrðu meiri fjármunir í samgöngubætur. Þær eru atvinnuskapandi, skapa ríkissjóði tekjur, efla byggðir og treysta fyrirtæki. Hins vegar er það verkefni Alþingis og þeirra sem ráða á hverjum tíma að hafa áhrif á það hvernig forgangsröðun fjármuna er sett fram. Við eigum auðvitað að skiptast á skoðunum um það. Á þessum stutta tíma hef ég reynt að koma inn á skoðanir mínar á þessum málum. Ég vona að við eigum eftir að ræða um samgönguáætlun og hvernig við sjáum málin þróast. Öll hljótum við að vera sammála um það að samgöngur þurfa að vera með sem jöfnustum hætti fyrir alla Íslendinga. Það er lykillinn að búsetu í landinu.

Frú forseti. Það kemur hv. þingmanni vafalaust ekki á óvart en ég var sammála nánast hverju orði sem hv. þingmaður sagði. Við erum algjörlega sammála um að í núverandi þjóðfélagsstöðu væri mjög æskilegt að hafa meira fjármagn til að geta ráðist í framkvæmdir sem tengjast samgöngubótum. Hv. þingmaður færði mjög elegant rök fyrir því, það skapar atvinnu og styrkir fyrirtækin, og mörg fyrirtækin í þessari grein eru þannig stödd að þau þurfa virkilega á þeirri innspýtingu að halda. Síðast en ekki síst treystir vegagerð innviði landsins og gerir okkur kleift að eiga viðskipti við aðra landshluta og færir okkur það frelsi að geta notið landsins okkar og iðkað fagurt mannlíf í gegnum heimsóknir og tengsl við aðra landshluta. Staðan í samfélaginu er sú að peningarnir liggja ekki á lausu. Þá vil ég segja að ég held að hæstv. samgönguráðherra hafi staðið sig ákaflega vel í því að leggja hér fram nýjar og frísklegar, vissulega umdeildar, hugmyndir um það með hvaða hætti er eigi að síður hægt að ráðast í stórframkvæmdir. Hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir því að menn fari þá leið sem tengist að hluta til veggjöldum og skuggagjöldum og reyni að laða til fjármagn úr t.d. lífeyrissjóðunum. Þær hugmyndir sem hæstv. samgönguráðherra hefur beitt sér fyrir gagnvart Vaðlaheiðargöngum finnast mér allrar athygli verðar. Hið sama gildir um aðrar stórframkvæmdir sem ég tel að væri mjög æskilegt að ráðast í sem byggjast á þessum sama grundvelli. Þá þurfa menn að fara í gegnum ákveðna grundvallarumræðu sem ég held að þinginu væri mjög hollt að gera hér og spyrja sig: Með hvaða hætti viljum við ráðast í fjármögnunina? Viljum við gera það með því að ráðast í stórar og mjög þarfar samgöngubætur sem yrðu að verulegu leyti grundvallaðar á veggjöldum? Mér finnst sjálfum að það komi alveg sterklega til greina. Ég er líka reiðubúinn til að skoða aðrar leiðir. Þetta vildi ég nú segja hérna, ég tel sem sagt að í þröngri stöðu hafi hæstv. samgönguráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir hans ágæta innlegg hérna. Það er að sjálfsögðu hárrétt að við þurfum að vera með mjög opinn huga þegar við komum að því að reyna að finna leiðir til að fjármagna vegaframkvæmdir eins og aðrar framkvæmdir, hvort sem það eru framkvæmdir við sjúkrahús eða við orkuframleiðslu - ég legg áherslu á að ég geri mun á framleiðslufyrirtæki á orku og orkunni sjálfri í jörðinni - eða svo vegaframkvæmdir. Ég lýsi mig sammála því sem kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra, við þurfum að eiga þessa umræðu, málefnalega umræðu um hvernig við ætlum að standa að frekari fjármögnun. Ég útiloka ekki fyrir fram neitt í því. Ég vil þá koma því hér að að það er mjög vandasamt að leggja á veggjöld með einhverjum hætti því að það verður alltaf að horfa til þess að það sé verið að gæta jafnræðis og sanngirni í slíkum gjöldum. Við hljótum að velta fyrir okkur þegar við ræðum þessi mál að skoða heildarmyndina: Er t.d. eðlilegt að rukka veggjöld út úr höfuðborginni, um Suðurlandsveg og Vesturlandsveg, en rukka ekki veggjöld á stórum og mjög þungum og dýrum umferðaræðum innan höfuðborgarinnar sem ríkið stendur jafnvel að? Ég velti þessu hér upp. Er ekki mikilvægt að við skoðum það líka, ekki síst þar sem er ekkert val? Sums staðar er ekkert val, maður þarf að fara tiltekna leið og greiða þá gjald. Auðvitað geta menn sagt að það sé hægt að keyra fyrir Hvalfjörðinn, en við vitum að það er mjög dýrt líka að keyra fyrir Hvalfjörðinn, það er líklega ódýrara að fara í gegnum göngin en að splæsa bíl og bensíni hina leiðina. Þetta er umræða sem við verðum að taka af sanngirni 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við þurfum að skoða þetta mál til hlítar. Við aðrar aðstæður þar sem væri gnótt fjár í samfélaginu væri auðvitað eðlilegast og best og hugsanlega þegar upp er staðið ódýrast að fara hina hefðbundnu leið með opinberri fjármögnun eins og við höfum gert. Nú er bara öldin önnur. Okkur er fjár vant. Kreppan gerir það að verkum að Íslendingum er féskipt og þá er spurningin: Getum við á einhvern sniðugan hugvitssaman hátt komist á sama áfangastað með öðrum leiðum? Ég segi fyrir mig að ég vil skoða möguleikana á þessari fjármögnun mjög rækilega og reyndar líka í þeirri tegund atvinnugreinar sem hv. þingmaður nefndi varðandi orkuframleiðslu. Ég tel alla vega að okkur beri mórölsk skylda til að skoða þetta út í hörgul. Hæstv. samgönguráðherra hefur lagt fram grunninn að þeirri umræðu. Hann hefur komið fram með hugmyndir. Hv. þingmaður segir: Ég vil skoða það. Ég tók undir það með honum, ég gef mér ekkert fyrir fram. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að það þurfi að gerast á grundvelli jafnræðis, milli landshluta, milli þeirra sem eiga heima utan hinna þéttbýlustu kjarna og þeirra sem þar búa. Ég er hins vegar sannfærður um að með nútímatækni sé hægt að búa til aðferð sem kemst nálægt því að tryggja þokkalegt jafnræði, ég tel það - ég get ekki fullyrt það á þessari stundu og ekki hef ég lausnina en til þess eru nú teknókratarnir. En eftir sem áður stendur þessi grundvallarspurning: Erum við reiðubúin til að greiða fyrir afnot af samgönguæðum við sérstakar aðstæður? Ég er þeirrar skoðunar að það sé verjandi við þessar aðstæður. Ég held að ávinningurinn af því verði svo mikill. Við þurfum á honum að halda einmitt núna næstu tvö, þrjú árin. Ég held að ef okkur tækist að vera sammála um að ráðast í framkvæmdir af þessum toga mundi það vera gríðarleg lyftistöng fyrir landið allt. Á það ber líka að horfa. Ég er ánægður með að hv. þingmaður nálgast þetta mál með opnum huga.

Virðulegi forseti. Það getur nú varla komið hæstv. utanríkisráðherra á óvart hversu lipur og frjálslyndur sá sem hér stendur er í hugsun, eins oft og við höfum rætt málin í þessum ræðustól.  Ég á kannski að vita þetta, frú forseti, en ég var að velta fyrir mér: Af hverju í ósköpunum gera lífeyrissjóðirnir, ef þeir eiga að koma að þessu, kröfu um að þetta sé einkaframkvæmd? Vilja þeir ekki lána íslenska ríkinu fjármagn þannig að íslenska ríkið geti staðið að þessu? Eða er það eitthvert annað apparat sem krefst þess að þetta fari þessa leið? Ef farið er í gjaldtöku í samgöngum verður að horfa á svo margt. Eitt er t.d. öllum ljóst, það er að á höfuðborgarsvæðinu er grunnur og meginstarfsemi læknisþjónustu og annarrar þjónustu sem flestir landsmenn þurfa að sækja sér. Er það t.d. eðlilegt að þeir sem þurfa mjög oft t.d. að hitta lækni, lögmenn sem víða um land er ekki að finna, ýmsa svona þjónustu sem menn verða að sækja til höfuðborgarinnar, borgi sérstakt veggjald til að keyra þangað og sækja sér þessa þjónustu? Það eru svona hlutir sem mér finnst þurfa að taka inn í umræðuna á einhverjum tímapunkti. Ég ítreka, frú forseti, að með því að segja þetta er ég samt sem áður ekki að útiloka að þessi leið verði farin.

Virðulegi forseti. Það gleður mig að 30% pólitíska hluta ríkisstjórnarinnar skuli vera í þingsal og hlusta á okkur þingmenn tala um samgöngumál og taka virkan þátt í umræðunni. Það er mikið gleðiefni  Það er ljóst að bót á samgöngum hefur gríðarlega mikla þýðingu fyrir allt þjóðfélagið. Margar rannsóknir sýna að bættar samgöngur auka framleiðni í þjóðfélaginu og leiða beint út í meiri hagvöxt. Stundum er hann svæðisbundinn en stundum nær hann yfir heilu þjóðfélögin. Með þessum rökum er auðvelt og gott að styðja samgönguframkvæmdir. Annað mál sem snýr að þessu er að besti byggðastyrkur sem við Íslendingar getum veitt eða besta byggðastefna sem við getum fylgt er sennilega að bæta samgöngur á landsbyggðinni vegna þess að því auðveldara og fljótlegra sem það er fyrir fólk sem býr í hinum strjálu byggðum landsins að komast í þjónustu sem ekki er eðli samkvæmt hægt að veita í litlum bæjarfélögum því líklegra er að fólk sé tilbúið til að festa rætur í litlum sveitarfélögum og í hinum dreifðu byggðum. Bættar samgöngur eru því tvímælalaust besta byggðaaðgerð sem við Íslendingar getum farið út í. Það skiptir ekki máli hvar samgöngubæturnar eru, til að mynda eins og að leggja Sundabraut bætir mjög samgöngur fyrir þá sem búa t.d. í Árneshreppi og þurfa að sækja sér þjónustu til Reykjavíkur. Það er eitt sem mér hefur mislíkað og ég hef talað mikið um, alveg frá því í fyrrasumar hér á Alþingi, og það er að ríkisstjórnin forgangsraðaði fjármunum rangt. Það hefur verið skorið gríðarlega niður til samgöngumála sem hefur bitnað á verktakastarfsemi, það hefur bitnað á þessum samgöngubótum sem ég talaði um áðan o.s.frv. Það er ljóst að með því að stöðva eða minnka jafnmikið stofnframkvæmdir og verið er að gera núna, vegna þess að þau stóru verk sem nú eru í gangi voru fyrir löngu síðan ákveðin og ekki hægt að skipta um hest í miðri á, hefur ríkisstjórnin forgangsraðað rangt. Það er ekki við hæstv. samgönguráðherra að sakast í þeim efnum vegna þess að ég veit að hann er maður sem skilur nákvæmlega það sem ég er að tala um og mundi glaður vilja hafa meiri fjármuni til að spila úr. Þetta er því ekki gagnrýni á hæstv. samgönguráðherra. Það sem sparnaður í stofnkostnaði endurspeglar, það er að hann er ekki varanlegur sparnaður. Hann er einungis einskiptissparnaður vegna þess að menn hætta ekki við sama hlutinn oftar en einu sinni. Það sem þarf að ráðast í í fjármálum ríkisins er miklu fremur rekstrarkostnaður þar sem greinilegt er að skatttekjurnar standa ekki undir rekstrinum. Þar þarf að skera niður, sameina, hagræða og annað slíkt. Það á að varast í lengstu lög að skera niður í fjárfestingunni og fjárfestingum til samgöngumála vegna þess að það að verktakarnir hafi ekkert að gera leiðir af sér mikinn kostnað fyrir samfélagið. Það leiðir af sér kostnað sem kemur fram í gjaldþrotum verktakafyrirtækja. Það leiðir af sér ónýtta afkastagetu í hagkerfinu þegar vegagerðarmenn og verktakar ganga um atvinnulausir og þurfa kannski að þiggja bætur úr ríkissjóði. Það er því ekki góð ráðstöfun að skera niður í stofnkostnaði. Mig langar aðeins til að beina augum að kjördæmi mínu, sem er Norðausturkjördæmi. Norðausturkjördæmið er um margt sérstakt og ég og hæstv. samgönguráðherra erum þingmenn kjördæmisins og vitum að kjördæmið er hálendasti hluti Íslands í vegalegu tilliti. Þar er mest um fjallvegi, hæstu fjallvegirnir o.s.frv. Þess vegna er eðli máls samkvæmt dýrt að byggja upp samgöngukerfi í kjördæminu. En þar hafa þó verið lagðir miklir fjármunir og mikil vinna í að bæta samgöngur. Þetta er náttúrlega allt annað en þegar ég var að alast upp á Neskaupstað þar sem fjallvegurinn yfir Oddsskarð var lokaður meira og minna yfir veturinn og það voru kannski margar vikur sem ekki var hægt að komast nema með snjóbíl á staðinn. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan og vegurinn er orðinn mun betri en aftur á móti er hann barn síns tíma. Göngin á milli Norðfjarðar og Eskifjarðar eru gömul göng og það að fara inn í göngin líkist því helst að fara inn í námagöng frá 18. öld. Það er brýnt að bæta þar úr. Það þurfum við líka að gera til að sameining sveitarfélaganna í Fjarðabyggð fái notið sín til fulls. Það hefur verið gert gríðarlega mikið átak í samgöngum milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar þannig að nú tekur ekki nema örskotsstund að fara á milli þessara staða og þarf ekki að fara fyrir skriðurnar sem á vetrum var oft stórhættulegt, í rigningum voru aurflóð og annað slíkt, þannig að þar hafa orðið miklar samgöngubætur. Það þarf að koma á almennilegri tengingu á milli Norðfjarðar og Eskifjarðar til að tryggja enn betur sameiningu sveitarfélagsins. Reyndar vantar aðra stóra samgönguframkvæmd í sveitarfélaginu sem ég mun koma að á eftir. Þess vegna er gleðilegt að sjá að það er sett fé til undirbúnings jarðganga á milli Norðfjarðar og Eskifjarðar, að mig minnir 200 milljónir á næsta ári og svo hefjast framkvæmdir af alvöru á þarnæsta ári, á árinu 2012, þegar settar verða 1.200, 1.300, 1.400 milljónir í þetta. Ég hefði viljað hraða þessum framkvæmdum vegna þess að það er bæði hægt, allri hönnun og öðru slíku er lokið og það er auðvelt að bjóða út göngin, og ég held því fram að gríðarlega mikil arðsemi geti komið af því. Fjarðabyggð er um margt merkilegt sveitarfélag. Úr sveitarfélaginu kemur næstum því 1/3 allra gjaldeyristekna okkar Íslendinga. Á því byggir m.a. að hægt var að gera það að einu atvinnusvæði. Á því byggir að þar hefur átt sér stað mikil erlend fjárfesting í álveri. Á því byggir að í gegnum kvótakerfið sem við höfum hefur orðið mjög mikil hagræðing og hagkvæmni í uppsjávarveiðum og í sveitarfélaginu eru stærstu fyrirtækin í uppsjávarveiðum á Íslandi. Niðurstaðan er því sú að þetta sé gjaldeyrismaskína Íslands. Syðst í sveitarfélaginu er Stöðvarfjörður sem er í nokkuð mikilli einangrun frá kjarnanum. Það stafar af því að fara þarf fyrir skriður. Þar eru enn þá gríðarlega slæmar samgöngur á milli, sérstaklega á vetrum. Því þarf að bæta úr og þess vegna getur sú ráðstöfun að byggja upp þjóðveg, eða hringveg 1, yfir Öxi orkað tvímælis. Þrátt fyrir að það stytti leiðina frá Egilsstöðum og austur fyrir og gefi möguleika á því að Djúpivogur og Fljótsdalshérað verði eitt sveitarfélag þá skilur hún eftir Stöðvarfjörð, þennan útvörð Fjarðabyggðar í suðrinu, nokkuð einangraðan auk þess sem upphaflega hugmyndin með hringveginum var sú að tengja saman byggðir landsins. Samgöngur eru orðnar greiðar alveg frá Fáskrúðsfirði og yfir á Reyðarfjörð og upp um Fagradal og til Egilsstaða, þar eru greiðar og mjög góðar samgöngur. Þarna vantar bútinn á milli sem mundi tengja Stöðvarfjörð inn í sveitarfélagið. Síðan væri hægt að halda suður úr og hringvegurinn, þjóðvegurinn, lægi þá í skaplegri hæð, færi ekki upp í 500–600 metra og þyrfti ekki að vera á vetrarvegi eins og ef farið er yfir Öxi, en það er annað mál. Þetta er álitamál og menn eru alls ekki sammála um þetta í sveitarfélögunum á Austfjörðum en ég vildi bara vekja athygli á að e.t.v. ætti að skoða þessa ákvörðun betur. En með því er ég ekki að segja að það eigi ekki að bæta samgöngur yfir Öxi. Ég mundi vilja sjá þar góðan sumarveg, a.m.k. ef mat mitt er rétt á að það sé e.t.v. hagkvæmara að tengja byggðirnar þrátt fyrir að það mundi lengja örlítið fyrir Héraðsmenn leiðina suður fyrir. Víkur þá sögunni norðar í kjördæmið. Þar er nokkuð greiður vegur þar til við komum að brú einni yfir Jökulsá. Það fer að verða mjög aðkallandi að ráðast í að endurnýja brúna og jafnvel er hægt að stytta leiðina eitthvað. Yfir farartálmann Jökulsá er einungis leyfður 30 km hámarkshraði yfir einbreiða brú. Þar er slysahætta auk þess sem við sáum í náttúruhamförunum á Suðurlandi að við öllu megi búast og að tengja þyrfti Suðurland mun betur norður fyrir til að stoppa ekki framleiðslu og aðdrætti þaðan, því er nauðsynlegt að Jökulsá geti tekið við umferð. Næst víkur sögunni að Dettifossveginum. Miklar framkvæmdir eru á efri hluta Dettifossvegar og hann er að breytast í góðan veg. En það vantar að neðri hlutinn sé greiður vegur og hann nýtist sem best. Þess vegna sakna ég þess, nákvæmlega eins og með Jökulsá, að sjá engar fjárveitingar í Dettifossveg. Eins og margir hv. þingmenn hafa sagt og hæstv. samgönguráðherra, eru ekki til peningar nema af skornum skammti á Íslandi um þessar mundir þannig að e.t.v. verðum við að bíða með þá framkvæmd. En þetta er samt sem áður mikilvæg framkvæmd og með röksemdafærslunni sem ég hóf í upphafi um að samgöngubætur séu framleiðniaukandi væri e.t.v. skynsamlegt að fara í Dettifossveginn núna á þeim tíma sem samgönguáætlunin nær yfir. Þá komum við að Vaðlaheiðargöngum. Ég deili því með hæstv. samgönguráðherra að Vaðlaheiðargöng væru gríðarlega mikil samgöngubót sem við ættum að ráðast í núna á næstunni. Ég er sammála hæstv. samgönguráðherra um að við eigum að reyna að gera þetta í einkaframkvæmd og að greiða eigi að mestu leyti fyrir framkvæmdina með vegtollum. Þarna er umferð tæplega 1.500 bíla á dag og ef við reiknum með svona 1% aukningu í framtíðinni á ári, sem er varlega áætluð aukning, er hægur vandi að sjá fyrir sér að hóflegt veggjald, kannski 800–1.000 kr. líkt og er í Hvalfjarðargöngum, mundi standa undir stórum hluta framkvæmdarinnar, en ekki allri náttúrlega. Með Vaðlaheiðargöngum stækkum við atvinnusvæðið í Eyjafirði um þetta svæði þar sem liggja gríðarlegar náttúruauðlindir. Þá er augljóst að stórt atvinnuverkefni, á Bakka t.d. sem mundi nota orkuna úr Þeistareykjum og af svæðinu þarna í sveitunum, mundi ekki bara verða mikil lyftistöng fyrir það svæði heldur fyrir Eyjafjarðarsvæðið líka, fyrir Akureyri þar sem sárlega vantar eitthvað naglfast. Akureyri byggir um of á opinberum störfum. Við sjáum að það er þörf á að skera niður og hagræða hjá hinu opinbera og það mun, sama hvað hver segir, bitna á opinberum störfum og mun bitna illa á Akureyri. Þar af leiðandi væri gott að geta boðið þarna upp á stórt verkefni sem væri tengt með göngum undir Vaðlaheiði. Ég er algjörlega sammála hæstv. samgönguráðherra um að það sé nauðsynlegt. Síðan eru það auðvitað tengivegirnir fyrir norðan sem þarf sérstaklega að lagfæra. Eitt verkefni á sviði samgöngumála mundi verða mikil lyftistöng fyrir Norðurland. Það er að bæta Akureyrarflugvöll þannig að hann geti tekið betur á móti þotuflugi sem er að mestu til útlanda. Við sáum mjög vel hlutverkið sem Akureyrarflugvöllur gegnir í flugöryggi í landinu þegar öskufallið var sem mest frá eldgosinu í Eyjafjallajökli og fólk var flutt með rútum til Akureyrar og þaðan úr landi og tekið á móti fólki til baka, jafnframt sem það sýndi þörfina á því að bæta flugstöðina. Ég er kominn í Eyjafjörð í þessari ræðu minni. Ég á eftir að tala þó nokkuð mikið í viðbót þannig að ég verð að biðja virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lagði hér af stað í ferðalag um landið, ef ég skildi hann rétt, og verður forvitnilegt að fylgjast með framhaldi á ræðum hans í dag þegar hann nálgast náttúruperlur Íslands, margar hverjar. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þá umræðu sem átti sér stað áðan hjá þeim er hér stendur og hæstv. utanríkisráðherra um gjaldtöku, veggjöld í raun. Eigum við ekki bara að orða það þannig, tala hreint út? Það var verið að tala um veggjöld. Getur það átt rétt á sér að taka upp slík gjöld á einhverjum ákveðnum umferðaræðum eða við ákveðnar aðstæður og slíkt? Það sem ég er að velta fyrir mér er tvennt, í fyrsta lagi hvernig standi á því að þessi leið sé farin í stað þess að ríkið fái í raun fjármagn að láni hjá lífeyrissjóðunum. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt er hugmyndin að lífeyrissjóðirnir okkar fjármagni þetta með einhverjum hætti eða að mestu leyti. Getur verið að þeir treysti ekki ríkissjóði til þess að lána eða er eitthvað annað sem kemur í veg fyrir það, hugsanlega krafa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna lántöku ríkisins, að ríkið megi ekki skuldsetja sig meira en það hefur gert í dag? Mig langar að fá skoðanir hv. þingmanns á þessu. Eins langar mig að vita hvort hann telji ekki að þegar verið er að fara í gjaldtöku sem þessa þurfi að gæta að jafnræði þegnanna, t.d. út frá því að fólk í nágrenni Reykjavíkur sækir mjög mikið þjónustu hingað í höfuðborgina, alls konar þjónustu. Þarf ekki að horfa til þessara þátta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þessa spurningu. Þetta hefur verið deilumál lengi, þetta með gjaldtöku fyrir samgönguframkvæmdir. Við höfum dæmi um eina framkvæmd sem hefur virkað mjög vel og fólk sætt sig mjög vel við, Hvalfjarðargöngin. Við höfum líka dæmi um framkvæmd sem var með vegskýlum þar sem borga þurfti tolla og gekk engan veginn upp og það var á Keflavíkurveginum. Ég held að framtíðin sé tvímælalaust sú að við þurfum að fjármagna samgönguframkvæmdir og viðhald einhvern veginn öðruvísi en við höfum gert núna. Það eru að koma nýir orkugjafar til að drífa áfram bifreiðar, rafmagnsdrifnar bifreiðar verða sennilega margar hér í framtíðinni o.s.frv. Ég tel réttlætanlegt að huga að nýjum leiðum til að innheimta fé til að borga fyrir samgönguframkvæmdir og er í raun fylgjandi því prinsippi að notandi greiði fyrir notkun á vegum. Ef við getum farið út í samgönguframkvæmdir sem öllum eru til ábata með því að nota veggjöld í staðinn fyrir að fresta samgönguframkvæmdunum um ókomna tíð er ég fylgjandi þeim. Jafnframt tel ég að það fyrirkomulag sem er verið að skipuleggja núna, 

Virðulegi forseti. Þetta er kannski hlutur sem hefur verið of lítið ræddur hér, þ.e. að með því að fara þessa leið er verið að létta skuldastöðu ríkisins hvað þetta varðar. Það sem við ræddum ekki hér eða ég spurði ekki að, sem hv. þingmaður kom reyndar aðeins inn á, var þetta kerfi sem talað er um að taka upp, GPS-staðsetningarkerfi í bílum, og að þá sé hægt að lesa hver er að keyra hvar og hvenær og hvernig og borgað sé eftir því. Ég sé einhvern veginn fyrir mér að utan um þetta geti byggst töluvert eftirlits- og umsjónarapparat til að fylgjast með því að þeir sem séu á ferðinni fái þann afslátt sem þeir eiga að fá og allt slíkt. Ég er ekki að segja þetta hér, frú forseti, vegna þess að ég telji að þetta komi ekki til greina heldur aðeins að við þurfum alltaf að velta upp kostum og göllum. Mig langar því að velta því upp hvort hv. þingmaður hafi engar áhyggjur af því að eftirlitskerfi sem þetta, sem getur staðsett einstaklinginn hvar sem hann er - hvort hætta sé á að það verði notað í einhverjum öðrum tilgangi og hvort það kalli þá ekki á mjög herta og jafnvel sérstaka löggjöf um persónufrelsi einstaklinga þegar þetta er komið í ökutæki þeirra. Nú kann að vera að persónuverndarlögin okkar taki á þessu, ég bara þekki það ekki, en ég óttast að þetta gæti verið upphafið að einhvers konar auknu eftirliti með einstaklingum sem við þurfum ekki endilega að vera sátt við í dag.

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt athugað hjá hv. þingmanni, að þetta kerfi þar sem bílar eru staðsettir í gegnum gervitungl og reikningar gefnir út eftir því hvar er keyrt og hvað er notað af samgöngumannvirkjum og annað slíkt - það er náttúrlega augljóst að þetta getur brotið friðhelgi einkalífsins, getum við sagt, með því að það er hægt að fylgjast með. Ég mundi aldrei nokkurn tíma sætta mig við að kerfi af þessu tagi yrði tekið upp fyrr en persónuvernd hefði verið tryggð. Það er auðvelt að sjá þetta fyrir sér með nútímatækni, eitthvert merki fer úr bílnum upp í gervitungl, gervitunglið staðsetur bílinn og síðan fer merkið niður í einhverja tölvu sem gefur út reikning mánaðarlega og það er algjörlega í svörtu boxi þannig að enginn sér nokkurn tímann nokkuð. Það er einfalt að sjá það fyrir sér. Þá er aftur á móti erfiðleikum háð að fara og kvarta yfir reikningnum, að fá að sjá hvað er verið að rukka mann fyrir. En nú er unnið að því að lagfæra þetta tæknilega til að tryggja persónuvernd og það verður spennandi að sjá hvernig þeir hlutir þróast í framtíðinni. Mér finnst það heillandi hugsun að hægt verði að gera þetta svona en með fyrirvara um persónuvernd vegna þess að mér er mjög annt um friðhelgi einkalífsins í þessu sambandi.

Frú forseti. Eins og við vitum öll munu leiðtogar Evrópusambandsins væntanlega ákveða á þjóðhátíðardaginn okkar, þann 17. júní, að hefja viðræður við Íslendinga. Í frétt sem Reuters fréttastofan birti í morgun og er greint frá á mbl.is kemur fram að Hollendingar og Bretar hafi sagt að þeir muni ekki koma í veg fyrir aðildarviðræður við Íslendinga enda hafi þeir fengið tryggingu fyrir því að Íslendingar muni standa við fjárhagslegar skuldbindingar sínar gagnvart ríkjunum tveimur þegar kemur að Icesave-skuldbindingunum. Þetta eru auðvitað stórkostlegar fréttir og það vekur undrun ef fréttin reynist rétt að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki hafa 

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Óla Birni Kárasyni og óska eftir því við hæstv. forseta og fer fram á það að utanríkismálanefnd verði kölluð saman og að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra verði fengnir til að greina frá því hvað þarna er á ferð. Það er háalvarlegt mál ef svo er að eftir tvo daga verði samþykkt aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu með þeim skilyrðum sem hv. þm. Óli Björn Kárason nefndi. Ef satt reynist er það algjörlega ljóst að ríkisstjórn Íslands hefur ekki haft neitt umboð til að semja um slíkt við Breta og Hollendinga, hvað þá með einhverjum samningum þar að lútandi við Evrópusambandið. Ég óska því eftir, frú forseti, að utanríkismálanefnd verði kölluð saman, ráðherrarnir tveir kallaðir fyrir nefndina og við fáum skýringar á þessu.

Frú forseti. Hér er grafalvarlegt mál á ferðinni og upplýsa þarf hvort hæstv. ríkisstjórn er að semja á bak við tjöldin við Breta og Hollendinga um lyktir Icesave-málsins. Ég skil þessa frétt sem hv. þm. Óli Björn Kárason reifaði hér áðan ekki öðruvísi en svo að Bretar og Hollendingar telji sig hafa fengið tryggingu fyrir því að Íslendingar ætli að fallast á þær kröfur sem Bretar og Hollendingar hafa gert á hendur tryggingarsjóðnum og íslenskum stjórnvöldum. Það er út af fyrir sig ekkert athugavert við það að Íslendingar standi við skuldbindingar sínar, auðvitað eigum við að gera það. En ekki þær skuldbindingar sem Bretar og Hollendingar telja að leiði af tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar. Ég spyr: Hafa menn ekki lesið rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem er farið kerfisbundið og lögfræðilega yfir það að íslenska ríkinu beri ekki skylda til að greiða þær kröfur sem Bretar og Hollendingar 

Virðulegi forseti. Það er eitt atriði sem hér hefur komið til umræðu, það er sú ákvörðun Evrópusambandsins að taka fyrir aðildarumsókn Íslands að sambandinu á þjóðhátíðardegi Íslendinga. Það er argasti dónaskapur. Það er smekkleysa, það er tillitsleysi og það er dómgreindarleysi. Þjóðhátíðardagur Íslendinga er helgur dagur fyrir íslenska þjóð og aðrar þjóðir, þó ekki væri nema fyrir eðlilegar kurteisissakir, ættu að virða það og ættu ekki að hreyfa við neinu sem menn vita að er umdeilanlegt og ekki samstaða um, á þeim degi. Ég óska eftir því að forseti Alþingis mótmæli fyrir hönd íslenskra alþingismanna að þessi dagur sé valinn til að fikta í þessum málum.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að ef formleg beiðni kemur um að utanríkismálanefnd sé kölluð saman til að fjalla um þetta mál verður það að sjálfsögðu gert og verður óskað eftir því að þeir ráðherrar sem tilgreindir eru sérstaklega komi á þann fund og reifi málið við utanríkismálanefnd. Í þingskapalögum er ákvæði um að ef tiltekinn fjöldi nefndarmanna óskar eftir fundi skuli fundur boðaður og það verður að sjálfsögðu gert. Varðandi hitt málið vil ég segja að allir hafa lýst því yfir að Íslendingar ætli að sjálfsögðu að standa við skuldbindingar sínar og ég hef heyrt formenn stjórnmálaflokkanna, þar á meðal Sjálfstæðisflokksins, lýsa því yfir. Það er því ekkert nýtt og ekkert sérstakt í því af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Ágreiningurinn hefur auðvitað staðið um það hverjar skuldbindingarnar eru nákvæmlega. Sá ágreiningur er ekki til lykta leiddur og verður ekki til lykta leiddur í tengslum við hugsanlega afgreiðslu 

Virðulegi forseti. Ég fagna orðum hv. formanns utanríkismálanefndar að utanríkismálanefnd verði kölluð saman hið fyrsta með þeim ráðherrum sem hér var getið um. Það er einkennilegt að við skulum fá upplýsingar um það núna að búið sé að samþykkja að Ísland verði tekið á dagskrá Evrópusambandsins ef Bretar og Hollendingar fái þá greiðslu sem þeir telja að við eigum að greiða þeim upp í Icesave-reikningana. Þetta er hreint með ólíkindum. Hvaða baktjaldamakk er hér á ferðinni, ég spyr? Hvar er jafnræðisregla Evrópusambandsins um að allir skuli vera þar jafnir? Hvers vegna þessar kúganir, hótanir og þvinganir? Gæti þetta tengst orðum hins þýska aðila sem fer með málefni Norðurlandanna í Evrópusambandinu, að þeir ásælist svona auðlindirnar okkar? Er þetta ávísun á það að Bretar og Hollendingar fá fyrir fram einhvern arð af auðlindum okkar eða 

Frú forseti. Ég tel mjög brýnt áður en forseti slítur þingi og frestar því fram á haust að þessi mál varðandi Evrópusambandið verði rædd og hvernig Bretar og Hollendingar hafa aftur og aftur kúgað íslensk stjórnvöld til að ganga að samningum um Icesave sem þeir væntanlega vita að eru ekki réttmætir. Ég vil gjarnan að utanríkismálanefnd ræði líka hvernig Kína segist hafa hjálpað Íslendingum í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að fá Breta og Hollendinga ofan af þessari kúgun. Sendiherra þeirra segir að þeir séu fyrst og fremst að leggja vinaþjóð hjálparhönd á erfiðum tímum. Ég vildi gjarnan að utanríkismálanefnd ræddi líka hvað utanríkisráðherra er að gera á tveim vígstöðvum, annars vegar gagnvart Evrópusambandinu og hins vegar gagnvart Kína. Ég vildi gjarnan að menn áttuðu sig á því að Kína er afskaplega stórt og voldugt herveldi sem virðir ekki mannréttindi.

Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að menn haldi ró sinni á þessum síðasta eða næstsíðasta eða þarnæstsíðasta degi þingsins og fari ekki alveg á límingunum. Eins og ég lýsti áðan verður utanríkismálanefnd að sjálfsögðu kölluð saman ef þess er óskað. Hvað Kína varðar og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi þá var rætt um það á síðasta fundi í utanríkismálanefnd. Ráðuneytisstjórinn í utanríkisráðuneytinu og seðlabankastjóri komu á fund utanríkismálanefndar til að gera grein fyrir því máli og fóru fram prýðileg skoðanaskipti og nefndin fékk ágætar upplýsingar um efnið. En ég ítreka varðandi Evrópusambandsmálið að ég veit ekki til annars en að allir hafi sagt að Ísland ætli að sjálfsögðu að standa við skuldbindingar sínar. Ég veit ekki til þess að það sé nein túlkun á því sem hangir á spýtunni í tengslum við þá frétt sem hv. þm. Óli Björn Kárason vísaði til. En það er sjálfsagt 

Hér hefur komið fram beiðni um að haldinn verði fundur í utanríkismálanefnd og formaður utanríkismálanefndar hefur hlustað á þá beiðni svo því sé komið til skila.

Frú forseti. Ég fullvissa hv. þm. Árna Þór Sigurðsson um að við þingmenn stjórnarandstöðunnar erum pollrólegir og erum ekkert að farast úr æsingi. En ef rétt er sem lesa má úr fréttinni frá Reuters-fréttastofunni sem hv. þm. Óli Björn Kárason reifaði, að Bretar og Hollendingar hafi fengið einhvern ávæning um að íslensk stjórnvöld séu að fallast á kröfur Breta og Hollendinga í Icesave-málinu, er ég hræddur um að ýmsir þingmenn verði býsna órólegir. Ég hygg að slíkur fréttaflutningur ætti að ýta töluvert við hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni vegna þess að það væru skelfileg tíðindi. Ég tala nú ekki um ef Icesave-málið er af hálfu hæstv. ríkisstjórnar hugsanlega notað sem skiptimynt  Ég fagna því að hv. þingmaður hafi lýst því yfir að hv. utanríkismálanefnd 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að halda sig við efni dagskrárliðar um fundarstjórn forseta. Sú ósk hefur komið fram og á hana hefur verið hlýtt.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að þingmönnum hlaupi kapp í kinn við þessar fréttir og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson verður bara að sætta sig við það. Hann ber ábyrgð gagnvart þinginu og utanríkismálum. Ég get ekki betur séð en að hæstv. utanríkisráðherra sé eins og tvíhöfða lamb með aðra löppina í Kína og hina löppina í ESB. Ég stend ekki frammi fyrir því að hér verði vílað og dílað með íslensku þjóðina í samningum við Evrópusambandið annars vegar og gagnvart Icesave-skuldinni hins vegar. Það kemur ekki til greina, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra virðist ekki átta sig á því að ekki er um neitt að semja. Íslenska þjóðin vill ekki inn í Evrópusambandið. Verður þetta skuldaaflausn ef við förum inn í Evrópusambandið? Eru þetta múturnar sem er verið að bjóða? Koma þeir heim með núllstilltan 

Ég bið hv. þingmann um að gæta orða sinna í ræðustól.

Frú forseti. Ég er einn af þeim sem æsa sig stundum og verð örugglega æstur þegar kemur að Icesave-málum því sporin hræða þegar kemur að þeim efnum og ríkisstjórn hinnar norrænu velferðar. Í hollenska útvarpinu kemur einnig fram að Bretar og Hollendingar vinni að því að gera það að skilyrði að Íslendingar greiði til baka það fé sem ríkin þurftu að greiða vegna Icesave-reikninga Landsbankans, 3,8 milljarða evra. Síðan segir Reuters, eins og ég vakti athygli á, að Bretar og Hollendingar sem gera þessa kröfu líti svo á að þeir séu búnir að fá tryggingu fyrir því að féð verði greitt. Spurningin er: Er viturlegt, frú forseti, að þingi verði slitið þegar við horfum til sögunnar og reynslu okkar af samningaviðræðum þessarar ríkisstjórnar um Icesave? 

Virðulegi forseti. Samgönguáætlun er loksins til umræðu. Hún hefur legið á milli hluta í á annað ár og nánast ekkert verið fjallað um hana í samgöngunefnd Alþingis fyrr en á lokastigi. Endurskoðunin hefur verið með mjög sérstökum hætti. Hún hefur byggst á vinnu innan ráðuneytis en ekki vinnu á Alþingi. Það er einstakt í áratugasögu samgöngunefndar Alþingis. Það hefur verið farið fram hjá Alþingi við gerð grunnáætlana og málinu hleypt út í bæ, eins og sagt er, til gesta og gangandi að geðþótta samgönguráðuneytisins. Þessu þarf að koma í samt lag aftur þannig að hægt sé að reikna með því að unnið sé samkvæmt vilja alþingismanna. Þeir hafa fullt umboð til að taka af skarið hver í sínu kjördæmi og setja ákveðna verkþætti í forgang, hvað svo sem líður ráðgjöf Vegagerðarinnar. En þetta hefur verið tekið meira og minna af þingmönnum og fært yfir í embættismannakerfi samgönguráðuneytisins. Þessu er ástæða til að mótmæla mjög harðlega, virðulegi forseti. Ef maður dettur niður í ýmsa pósta í samgönguáætlun er strax á fjórðu síðu sérstök fjármögnun samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis. Þar er m.a. talað um stækkun flugstöðvar á Akureyri og flughlað við flugstöð. Þessar hugmyndir eru með ólíkindum. Vegna aðstæðna af völdum eldgossins í Eyjafjallajökli var mikið álag í nokkra daga á flugvellinum á Akureyri og hann þjónaði sem millilandaflugvöllur vegna ösku í háloftunum. Þó að slíkar aðstæður komi upp er ástæða til að halda ró sinni og meta hver staðan er. Sagan segir að reikna megi með eldgosum í Eyjafjallajökli á 200 ára fresti en allt í einu á að fara að byggja upp á Akureyri alþjóðlega flugstöð sem kostar um milljarð króna. Það eru áform hæstv. samgönguráðherra. Það er ekki bara það að hæstv. samgönguráðherra hafi stillt vegáætlun þannig upp að eitt kjördæmi skagar langt fram úr í kostnaðartölum við framkvæmdir og hugmyndir að vegum, göngum, flugvöllum og öðru, sem nemur tugum milljarða - önnur kjördæmi eru eins og hjáleigur í því sambandi. Svo virðist einnig vera að hæstv. samgönguráðherra ætli að kaupa kjördæmi sitt í heilu lagi með fjárframlögum í gegnum samgönguáætlun. Þetta er líka einsdæmi. Þó svo að oft hafi ráðherrar verið frekir til fjárins fyrir kjördæmi sitt fer þetta langt fram úr öllu sem þekkist. Þetta þarf að skoða og fara í saumana á, þetta er ámælisvert og þetta er algjörlega óboðlegt. Alþjóðleg flugstjórnarmiðstöð á Akureyrarflugvelli er eitthvað sem enginn af þeim starfa í flugmálum, hvorki hjá stofnunum í kringum Keflavíkurflugvöll, flugfélögum eða annars staðar, telja ástæðu til að reisa. Enginn þeirra hefur mælt þessu bót, þessum hugmyndum, og þess vegna þarf að stöðva þær og koma þeim í skynsamlegan farveg. Það er nefnilega fólkið í landinu, það eru farþegarnir, sem mun þurfa að borga kostnaðinn við alþjóðlega flugstjórnarmiðstöð á Akureyri. Egilsstaðaflugvöllur getur í öllum tilvikum gegnt sama hlutverki, þó að engin ástæða sé til að nota ekki Akureyri, en það gengur ekki að miða við algjör undantekningaratvik eins og komu upp í sambandi við eldgosið í Eyjafjallajökli. Ástæða er til að vekja athygli á þessu. Þetta er svo pólitísk hugmynd og staðbundin að hún er ekki boðleg við þær aðstæður sem um er að véla í þjóðfélaginu í dag. Í samgönguáætlun, virðulegi forseti, er liður sem heitir Sjóvarnargarðar. Víða um landið er mjög brýnt að vel sé að verki staðið í sambandi við sjóvarnir. Það er nánast í flestum sjávarplássum landsins, ekki síst á Vestfjörðum og einnig víða annars staðar. Þetta eru hlutir sem þarf að tryggja að gangi fram en svo koma líka hlutir eins og beðið er eftir til að mynda varðandi Mýrdalshrepp þar sem byggðin er í stórhættu vegna þess að sjóvörn hefur ekki verið byggð upp þar á eðlilegan hátt á undanförnum árum. Land þar hefur gengið inn á annað hundrað metra á síðastliðnum 15 árum og einungis eru um 60 metrar í næstu byggingar á því svæði í dag. Þetta er þó í áætlun, því ber að fagna, en það skiptir miklu máli að fylgja því fast eftir að bjóða verkið út sem fyrst og koma framkvæmdinni í höfn þannig að ekki sé verið að bjóða hættunni heim. Það liggur líka fyrir að skipuleggja þarf mjög ákveðið byggingu stórskipahafnar í Ölfusi og sama má segja um Grindavík þar sem ljóst er að öll þróun og aðstaða kallar á að það verði gert bitastæðara en nú er til þess að sinna þjónustu stærri skipa, bæði í fragtflutningum og flutningum með stórum skipum sem flytja ferðamenn. Þetta liggur í lausu lofti í áætluninni, nema að fyrir liggja upplýsingar, sem þegar er búið að vinna, til að mynda varðandi möguleika í Ölfusi og Grindavík, en því þarf að fylgja eftir með úttekt, skipulagningu og áætlun. Það er allt innan eðlilegra marka og allt annað en það sem er í hendi varðandi alþjóðlega flugstjórnarmiðstöð á Akureyri, það er náttúrlega bara flipp hjá ráðherranum að vera að fjalla um það í alvöru. Ég er sannfærður um að hv. þingmenn kjördæmisins taka undir það því að þeir hafa alla tíð verið mjög nýtnir og skynsamir og sanngjarnir í kröfum um aðstöðu í því ágæta kjördæmi þó að stundum hafi meira verið dekrað við fólk þar en annars staðar. Virðulegi forseti. Það er fjallað um vegi sem tengjast til að mynda Suðurkjördæmi, Sprengisandsleið, Mýrdalsjökulsveg og Landeyjahafnarveg. Þar sér fyrir endann á merkilegum vegaframkvæmdum, Bræðratunguveg um Hvítá, Laugarvatnsveg að Þingvöllum, sem í daglegu tali er kallaður Lyngdalsheiðarvegur. Þannig má telja upp merkilega áfanga sem eru í ferli og sér fyrir endann á. Síðan koma þættir sem lúta að því að menn þurfa að hugsa út fyrir rammann, hugsa fram í tímann, hugsa um skref sem munu gjörbreyta samgöngum á Íslandi, sem munu umfram allt annað færa byggð að byggð, færa saman Suðurland, Suðvesturland, Norðausturland og Norðurland. Það skiptir miklu máli að opna allar leiðir milli Norðurlands og Suðurlands og stytta þannig ferðatímann. Með því að ljúka eðlilegri vegauppbyggingu um Sprengisandsleið, um Kjalveg, austur á Hérað, Gæsavatnaleið út frá Sprengisandi, er verið að stytta ferðatíma á milli þessara landshluta sem yst eru í rammanum niður í þrjá til þrjá og hálfan tíma. Þannig að austan af Héraði, norðan úr Eyjafirði, eða öfugt, yrði leiðin inn á höfuðborgarsvæðið þrír til þrír og hálfur tími. Þetta eru hlutir sem menn eiga að hugsa um, stíla upp á og setja á kortið og fylgja eftir af markvísi og áræði. Það er þetta sem lækkar kostnað fyrir fólkið á landsbyggðinni, það er þetta sem styrkir landsbyggðina í heild gagnvart forréttindasvæði höfuðborgarinnar og það er þetta sem þarf að tryggja þannig að fólkið á landsbyggðinni, hvort sem er á Suðurlandi, Austurlandi, Norðurlandi eða Vesturlandi, verði ekki út undan. Eina tengingin sem er út undan í þessu, þó að maður miði við að Uxahryggir verði byggðir upp með eðlilegri tengingu inn á Suðurland, því að það styttir alla leiðina inn á mesta þéttbýli landsins, eru Vestfirðir. Það eru hlutir sem erfitt er að eiga við af náttúrufarslegum ástæðum en þó mun það koma til góða þegar menn fara í jarðgangaframkvæmdir á því svæði. En allt hitt svæðið, landsbyggðarsvæðið hringinn í kringum landið, þarf á þessum vegum að halda, þessum tengingum um Sprengisand, Gæsavatnaleið, Kjalveg og Uxahryggi. Það er ekki boðlegt lengur að hugsa um framkvæmdir í vegáætlun eins og menn séu að reikna með því að vera á sauðskinnsskóm næstu aldirnar, eða að fara á hraða traktorsins á milli landshluta. Það er margt spennandi í þessari vegáætlun og það er ekkert óeðlilegt. Mikið fjármagn er lagt í hana. Það er því miður unnið að mörgu án þess að unnið sé á eðlilegan hátt, án þess að unnið sé með ráðum og dáð af þeim aðilum sem eiga að véla um það og þar vega þyngst þingmenn Íslendinga, samgöngunefnd, sem á samkvæmt reynslu, hefðum og lögum að koma meira að þessum málum en til að mynda hefur verið við smíði þessarar samgönguáætlunar. Samgönguráðuneytið á ekki að komast upp með að rétta samgöngunefnd Alþingis einhverjar pappírspakkningar með tillögum sem meira og minna hafa verið unnar úti í bæ. Það á ekki að viðgangast. Það afsakar ekkert þó að menn séu nú að berjast við ákveðna stöðu í fjármálum landsins. Það er gríðarlega mikið fjármagn sem er í vegaframkvæmdum og í rauninni það sama og var fyrir nokkrum árum í árlegum áætlunum um vegaframkvæmdir á Íslandi og þótti bara nokkuð gott. Síðan komu inn sértæk verkefni sem hafa verið leyst á ákveðinn hátt og það er líka eðlilegt að nýta þann möguleika þegar betur árar. En fyrst og fremst þarf að tryggja að þetta sé gert í réttri röð og á eðlilegan hátt. Það er til að mynda Suðurstrandarvegur. Því ber að fagna að á áætlun er að bjóða lokakafla þess verks út í haust og framkvæma það á næsta ári. Ég hefði að sjálfsögðu viljað spyrja hæstv. samgönguráðherra ýmissa spurninga til að fá svör hér í umræðunni en hann hefur gilda fjarvistarsönnun, fjarvistarboð, og við því er ekkert að segja. Slíkir hlutir geta komið upp og því verður það að bíða betri tíma að fara nánar í saumana á þessum hlutum. Ég vil þó nefna Þrengslaveginn frá Suðurlandsvegi og niður Þrengslin að Þorlákshöfn og undirlendinu í Ölfusi. Þar hefur staðið upp á Vegagerðina að ljúka við ákveðna þætti, sérstaklega hvað varðar lýsingu á þeirri leið sem samið hefur verið um milli Ölfushrepps, Sveitarfélagsins Ölfuss, og Hitaveitu Reykjavíkur, Orkuveitu Reykjavíkur. Þarna eru hlutir sem þarf að klára. Það stendur upp á Vegagerðina í þeim efnum, sem hefur verið með dynti í meðferð þess máls, eins og Vegagerðin reyndar er fræg fyrir ef hugmyndin er ekki hennar. Hún er fræg fyrir það, blessuð Vegagerðin, að reikna slíkar hugmyndir helst niður til Húsavíkur-Jóns.  Þetta allt þarf að hafa í huga þegar gengið er til verka og skiptir miklu máli að hugsað sé út fyrir rammann sem er vegvísirinn inn í framtíðina. Þá þarf að tryggja samfellu í því, tryggja að samstaða sé um að opna leiðirnar milli landshlutanna. Það er nú svo að mörg fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu sem þjónusta landsbyggðina hafa engan áhuga á þessu, þau mundu græða minna á því að bæta samgöngur milli höfuðborgarinnar og annarra landshluta á Íslandi. Þá þarf að keyra yfir það og þingmenn allir þurfa að standa saman um að úr því verði bætt eins og kostur er og skynsamlega unnið. 
            

Forseti. Hér liggur fyrir tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun til fjögurra ára, fyrir árin 2009–2012. Af sjálfu leiðir að þetta er mikið plagg þegar við fjöllum um helstu verkefni á sviði samgöngumála sem við stöndum frammi fyrir að reyna að koma til framkvæmda. Ég verð þó að segja eins og er að miðað við umfangið á skiliríinu er innihaldið rýrara en kannski æskilegt væri, þó svo að við sjáum að verið er að færa hér hluti í ákveðinn búning, færa í rauninni fjárveitingar til samgönguframkvæmda sem fjármagnaðar eru með beinum hætti úr rekstri ríkissjóðsins yfir til afnotagjalda. Ég get þó ekki, forseti, látið hjá líða að minnast á það við upphaf ræðu minnar að orð hv. þm. Árna Johnsens komu mér töluvert á óvart, mér þótti úr honum mesti móðurinn þegar hann ræddi það hér mjög fjálglega að það væru draumórar einir að horfa til þess að millilandaflug frá Akureyrarflugvelli gæti gengið skrykkjalaust. Öðruvísi mér áður brá, mér hefur ætíð þótt hv. þingmaður mjög stórhuga. Ég vænti þess að ég geti blásið honum kjarkinn í brjóst á ný, því að þó svo að við sjáum fram á þau áform sem uppi eru varðandi flugsamgöngur í gegnum Akureyri, get ég fullvissað hv. þingmann um að það skulu ekki verða neinar tafir á því að Vestmannaeyingar geti fengið birgðir sínar úr forðakistu norðursins, Grímsey, fyrir sína árlegu þjóðhátíð, þó svo að flugstöðin stækki. Það verður enginn skortur á slíku. Ég skal hins vegar deila áhyggjum hv. þingmanns af því að þarna eru á ferðinni dálítið stórar hugmyndir en ég er þeirrar skoðunar að okkur beri að skoða þessa hluti. Okkur ber að skoða það með hvaða hætti við getum gert framleiðslusvæði landsins í öllum landshlutum, fyrir vestan, norðan, austan og sunnan, fær um að koma afurðum sínum beint á markað öðruvísi en að þurfa að sæta því skipulagi sem er í samgöngumálum nú og hefur verið um margar aldir, að flytja þær í gegnum einn punkt á öllu landinu. Þetta var ekki svona forðum tíð og gekk þá vel. Eftir því sem við höfum þjappað þessu betur og meira saman, þeim mun verr hefur framleiðslufyrirtækjum í landinu gengið að koma afurðum sínum með lægri tilkostnaði á markaði erlendis. Þar af leiðandi er ég mjög fylgjandi því að sú hugmynd sem hv. þingmaður var að draga hér niður, allt niður undir Húsavíkur-Jón, sé skoðuð í þaula. Ég er mjög ötull talsmaður þess að greitt verði með sem bestum hætti fyrir möguleikum sjávarútvegsfyrirtækja, framleiðslufyrirtækja í landbúnaði og ferðaþjónustufyrirtækja til að gera þeim kleift að stunda milliliðalaus viðskipti inn og út af sínu svæði. Það er andstætt þeirri hugsun sem hingað til hefur verið. Einhvers staðar verður að byrja. Ég er fullviss um það að skilningur landsmanna á þessum viðhorfum sem margir þingmenn landsbyggðar hafa talað fyrir í gegnum tíðina, þar á meðal hv. þm. Árni Johnsen sem hefur verið mjög ötull talsmaður þessara sjónarmiða, hefur vaxið allnokkuð þó ekki væri nema fyrir eldgosið í Eyjafjallajökli og þá röskun á samgöngum sem það olli á milli Íslands og annarra landa. Þá gera menn sér það kannski ljóst betur en áður að við getum ekki sem eyþjóð hér við ysta haf lifað af í þessu harðbýla en gjöfula landi með þeim hætti að leggja allt okkar traust á einn punkt. Það gengur ekki. Við verðum að dreifa áhættu. Við verðum að skipuleggja búsetuna í landinu með þeim hætti að við eigum aðra kosti en einn. Þetta dæmi er í mínum huga liður í því. Fyrst ég er kominn að þessum þætti held ég að meginspurningin varðandi samgönguáætlun snúist um það hvernig við skipuleggjum þessar lífæðar íslensks samfélags með það í huga að gera okkur sem þjóð sem best í stakk búna til að hámarka þau verðmæti sem við getum fengið af því að nýta gögn og gæði til lands og sjávar. Einn þáttur sem ekkert er ræddur í samgönguáætluninni en lýtur að þessum efnum er það sem snýr að flutningskostnaði. Ekki er minnst orði á flutningskostnað eða jöfnun flutningskostnaðar í þessu langa mikla plaggi. Þó er þetta atriði sem hæstv. samgönguráðherra hefur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar kynnt í kosningabaráttu sinni, þar sem hann sækist eftir umboði kjósenda í kjördæmi sínu, sem sitt meginstefnumál. Hann er ekki einn um það. Í gegnum áranna rás hefur verið unnið plagg eftir plagg, tillaga eftir tillögu, sem lýtur að því að taka til vandlegrar skoðunar jöfnun á flutningskostnaði fyrirtækja á Íslandi, því að það er að allra mati sem þessi mál skoða augljóst að framleiðslufyrirtækin úti um land búa við þann galla, ef svo mætti segja, að þurfa að bera hærri kostnað af aðföngum til framleiðslu sinnar og síðan að koma vöru sinni á stærsta markaðssvæði landsins. Þetta snýst ekki allt um fjármuni til uppbyggingar vega eða beinar niðurgreiðslur til fyrirtækja. Það er hægt að beita ýmsum öðrum atriðum, þó ekki væri nema að skoða regluverkið sem ríkið býður fyrirtækjum í landinu að starfa eftir. Ég hef flutt þingsályktunartillögu sem lýtur að því að endurskoða reglur um móttökustöðvar áfengis í landinu. Ríkið hefur hagað þeim málum með þeim hætti að brugghús, segjum bara á Vestfjörðum, þarf að sæta því ef það er staðsett t.d. í Ísafjarðarbæ og ætlar að selja vöru sína í Bolungarvík að reglurnar séu með þeim hætti að það þarf að flytja vöruna fyrst til Reykjavíkur frá Ísafirði áður en hún kemst í verslun eða einokunarsölu ÁTVR í Bolungarvík vegna þess að dreifingarstöðin er í Reykjavík. Menn sjá það í hendi sér hvernig staða þessa fyrirtækis er í samkeppni gagnvart bjórframleiðanda sem er staðsettur svo að segja við hliðina á þessari dreifingarstöð ríkisins í Reykjavík. Enn hefur ekki fengist almennilegur framgangur þess að breyta þessu óréttláta regluverki gagnvart þeim framleiðendum sem hafa kosið að hasla sér völl í þeirri starfsgrein að brugga bjór ofan í landsmenn og sumir jafnvel farið það langt að þeir hafa sótt á erlenda markaði, a.m.k. er bjórverksmiðjan Kaldi á Árskógssandi farin að þreifa sig áfram með það að flytja bjór til Færeyja. Ég held ég fari rétt með það að bjórframleiðandi á Suðurlandi, af öllum landsvæðum, er farinn að þreifa sig áfram með það að flytja bjór til Danmerkur. Fleiri þætti mætti taka. Það er nefnt hér í samgönguáætlun, á fyrstu síðu hennar, atriði sem lýtur að sjóflutningum. Þar er gert ráð fyrir því, með leyfi forseta, að „gera úttekt á því með hvaða hætti megi koma á strandsiglingum að nýju með það að markmiði að draga úr landflutningum með tilheyrandi álagi á vegakerfið“. Þetta er örugglega ein leið. Og nýlega var kynnt skýrsla frá hæstv. samgönguráðherra, starfshópur á hans vegum skilaði af sér skýrslu um þessi mál. Þar var verið að vinna með hugmyndir um að hefja strandsiglingar frá Reykjavík norður og austur um með ströndinni til Akureyrar. Útgerð þessa skips átti að hátta með þeim hætti að ríkið þurfti að sjálfsögðu að greiða með þessu fé, en útgerðinni var háttað þannig að skipið átti að liggja af sér helgina á Akureyri og þá ætti að fara að greiða úr ríkissjóði fyrir það að skipið gæti legið í höfn heila helgi. Þetta gerir enginn útgerðarmaður sem stendur í eigin rekstri. Hann reynir að halda drift í fleytunni helst alla sólarhringa ársins ef mögulegt er. Það fór ekkert fyrir því í þessari úttekt að það er starfandi fyrirtæki í þessari grein, strandsiglingum, sem óvart gerir út frá Akureyri og hefur ekki sótt neina ríkisstyrki, gerir út sín skip og sína starfsemi án þess að þiggja krónu úr ríkissjóði. Ég tók þátt í því fyrir tveim eða þrem árum að vinna skýrslu fyrir hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra. Sá starfshópur var skipaður í desember 2007 og sú nefnd sem þar var sett á laggirnar var sett af stað fyrst og fremst vegna umræðu um flutningsjöfnunarsjóð olíuvara. Þá stóð til að leggja hana af, en með þeirri röksemdafærslu sem fram kom í störfum þessa starfshóps var sem betur fer hætt við þá fyrirætlan. Þar var m.a. rætt um möguleika á því að jafna flutningskostnaðinn í landinu með ýmsum aðferðum. Við skoðuðum m.a. hvað aðrar þjóðir voru að gera, Noregur og Svíþjóð. Við skoðuðum möguleika á því líka að skjóta með styrkari hætti stoðum undir millilandaflug á ýmsum stöðum á landinu til að gera útflutningsfyrirtækjum þar kleift að flytja afurðir sínar beint á markað. Við skiluðum frumvarpi til hæstv. ráðherra, þáverandi, um tímabundna jöfnunarstyrki. Ekkert af þessu hefur komið fram og ég undrast það stórlega að hæstv. núverandi samgönguráðherra hafi ekki tekið þetta til umræðu. Ef ég ræði síðan þingsályktunartillöguna sjálfa og einstök verkefni þar, hefur mest borið á því í morgun í þeirri umræðu um áætlunina sem hér hefur farið fram að menn hafa verið svona heldur hræddir við að fara út af hringveginum þar til hv. þm. Árni Johnsen hér áðan með einhverja sýn til lengri tíma og horfði til þess og nefndi það hvort það væri möguleiki á að stytta leiðir á milli Norður- og Suðurlands. Sú umræða hefur oftast nær, þegar hún hefur komið upp, verið skotin í kaf af einhverjum svokölluðum umhverfissjónarmiðum, eins og það sé ekki hægt að leggja vegi eða búa til samgöngur á milli landshluta án þess að þurfa að valta yfir náttúruna. Það er vel hægt að mínu mati og ber að skoða af fullri alvöru. Að minnsta kosti hef ég horft mjög til þess að við með búsetu í þessu tiltölulega stóra landi miðað við íbúafjölda þurfum að sæta því að aka alltaf hringinn um eyjuna til að komast á milli tveggja staða. Hvers vegna í ósköpunum getum við ekki skoðað aðrar leiðir? Ég held að það séu full rök fyrir því, jafnvel umhverfisleg, þó ekki væri nema að nefna fjárhagsleg rök, sparnað í eldsneyti og því um líkt. Okkur ber að ræða hugmyndir sem þessar. Þær eru og verða að sjálfsögðu framtíðarmál, ekki síst í ljósi þess sem greinir hér í áætluninni þar sem kemur fram í nefndaráliti með tillögunni að nefndin öll hefur verulegar áhyggjur af því að áætlunin eins og hún liggur hér fyrir gerir ekki einu sinni ráð fyrir því að hægt sé að sinna viðhaldi á vegum með skynsamlegum eða ásættanlegum hætti. Þá er nú illa komið fyrir garminum ríkissjóði ef við erum orðin í vandræðum með að viðhalda því vegakerfi sem fyrir er því að á sumum stöðum er það ekki mjög burðugt og nægir þá bara að nefna blessaðan hringveginn, sem menn hafa oftast nær verið fastir á í umræðunni í morgun. Ef við förum út fyrir hann og skoðum tengivegi, safnvegi - af því að hv. formaður samgöngunefndar er hér - eru menn enn í sama byggðarlaginu, Fjallabyggð, að keyra Lágheiðina á milli tveggja þéttbýliskjarna. Sem betur fer hillir undir það að menn taki ný skref í þeirri byggð með opnun Héðinsfjarðarganga í september. En þetta er veruleikinn sem fólk á þessu svæði hefur búið við í allmörg ár, allt frá því sveitarfélögin voru sameinuð. Blessaður hringvegurinn er ekki einu sinni allur í dag lagður bundnu slitlagi. Það er stutt síðan maður ók á moldarvegi um vegi í mínu kjördæmi. Ég ætla nú ekkert að fara miklu dýpra í það því að ég ætlaði helst ekki að detta niður í kjördæmaumræðuna. Ég vil nefna það líka út af viðhaldinu að við sjálfstæðismenn lögðum fram tillögu við fjárlagagerð fyrir árið 2010 þar sem við buðum upp á samstarf um meiri lækkun útgjalda en tillögur stjórnarmeirihlutans lágu til. Ein af þeim tillögum var að verja hærri fjárhæðum til viðhalds þeirra verkefna sem Vegagerðin er að glíma við og vorum við þar að ræða fjárhæð upp á 4,4 milljarða. Við því var ekki orðið af einhverjum óútskýrðum ástæðum og nú erum við að horfa fram á það að sú fjárhæð sem ætluð er í þetta eru 1,9 milljarðar kr. Það er sameiginlegt mat nefndarinnar að þetta dugi ekki með neinum hætti til. Þegar við horfum á heildardæmið allt saman sjáum við að það er gríðarlegur samdráttur í beinum framlögum ríkissjóðs til samgönguframkvæmda, hvaða nafni sem þær nefnast, og kemur væntanlega inn í fjárlagagerðina. Framkvæmdamagnið í fjárhæðum hins vegar skerðist í rauninni ekkert svo mikið. Það sem veldur því að menn geta haldið með þeim hætti á málum er í rauninni ósköp einfaldlega það að vinstri grænt framboð er farið að sætta sig við þær hugmyndir sem menn hafa þar á bæ gagnrýnt í áranna rás, að einkaframkvæmd væri ættuð frá Húsavíkur–Jóni. Nú er staðan þannig að í samgönguáætluninni og í þeim áformum sem ríkisstjórnin hefur uppi er gert ráð fyrir því að bróðurpartur framkvæmda á sviði samgöngumála verði fjármagnaður í einkaframkvæmd. Með öðrum orðum, það er áætlað að halda úti svipuðu framkvæmdamagni en það á bara að skattleggja landsmenn með öðrum hætti en gert hefur verið, þ.e. með notendagjöldum, til að standa undir þessu. Um það getur vel verið samkomulag en menn verða að ræða þessi mál undir réttum formerkjum hverju sinni og viðurkenna það að þeir hafi fallist á einhverja aðra hugmyndafræði en þeir börðust gegn á sínum tíma. Eina raunverulega viðbótin inn í samgönguáætlun eins og hún liggur hér fyrir er hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að þakka, þó ekki væri nema fyrir uppruna hans og starfsreynslu, og hún er sú að það bætast við 10 millj. kr. í öryggismál sjómanna. Þetta er eina hreina krónutöluhækkunin í samgönguáætlun, 10 millj. kr. í öryggismál sjómanna. 

Tvisvar tíu.

Tvisvar tíu, segir hv. þm. Björn Valur Gíslason og ég tek það sem satt og rétt. Ég vil þakka hv. þingmanni og fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í hv. samgöngunefnd sérstaklega fyrir framgöngu hans í þessu máli því að ekki veitir af, þetta er sá málaflokkur sem ekki má undir neinum kringumstæðum sæta því að verða skertur. Vissulega eru ærin verkefni á þessu sviði. Að lokum í fyrstu ræðu minni vil ég, forseti, nefna sérstaklega eitt atriði sem lýtur að þjónustu ríkisins við hinar smæstu byggðir. Það eru eyjarnar við landið, það er Grímsey og síðan samgöngur yfir Breiðafjörð og við Vestmannaeyjar. Það er ekki forsvaranlegt á þessum tímum, ofan á allt annað sem þarna dynur á, að við sjáum fram á að fjárveitingar til reksturs ferja dragist saman ár frá ári. Það er ekki góður gjörningur gagnvart því þrautseiga fólki sem býr á þessum svæðum. Ég skora á menn að leita allra leiða til þess að gera búsetuna bærilegri með þeim hætti að standa vörð um þær samgöngur sem nú þegar eru þar 

Virðulegi forseti. Það er sem betur fer, og kemur ekki á óvart, lítill skoðanamunur hjá mér og hv. síðasta ræðumanni um uppbyggingu samgöngumála í landinu. Hann tók undir það sem ég vara við varðandi hugmyndir um alþjóðlega flugstjórnarmiðstöð á Akureyri, að hún fari ekki úr böndum, því að það er eitt að byggja eðlilega stöð, stækka hana á eðlilegan hátt, og annað að byggja í arabískum stíl eða síberískum sem byggir á víðáttubyggingum sem eru ekkert notaðar.  Eitt sem hv. þingmaður vék líka að er hugmyndin um jarðgöng á milli lands og Eyja sem auðvitað verður að veruleika fyrr en síðar, því að hún er einfaldlega bisness, eins og hv. þm. Pétur Blöndal mundi mæla með, talsmaður fjár án hirðis. Ef slík aðstaða væri til kæmu flutningaskip frá Evrópu til að mynda til Vestmannaeyja og innan fimm klukkutíma væru gámar sem ættu að fara til Norðurlands eða öfugt komnir í heimahöfn. Það er skynsamlegt.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir andsvar hans og að hafa sýnt mér fram á það að Eyjamenn eru ekki dauðir úr öllum æðum enn.  Ég vil segja varðandi þær hugmyndir sem hv. þingmaður hefur uppi, um jarðgöng til Eyja og annað því um líkt burt séð frá því hversu skynsamleg sú framkvæmd er, að málflutningurinn ber vitni um það að menn vilji hugsa á öðrum nótum en við höfum gert og við eigum að mínu mati að skoða allar slíkar tillögur sem innlegg í það að bæta skilyrðin fyrir atvinnurekstur í landinu til að skapa meiri arðsemi. Ég skal alveg viðurkenna það í þessum ræðustól að ég hef aldrei haft trú á því að sú framkvæmd geti orðið að veruleika. Það er tilfinning mín sem byggir á þeim upplýsingum sem ég hef lesið og er ég þó ekki mjög fróður um þetta, en það er tilfinning sem ég hef fengið við yfirlestur og fréttir af þessum verkum. En ég skal vera fyrstur manna til að verja það að slíkar hugmyndir séu settar fram, því að þær geta ekki annað en skilað okkur fram á veginn, þ.e. að menn fari þá að hugsa á öðrum nótum en þeir hafa gert. Ég tek undir þau sjónarmið sem koma fram hjá hv. þingmanni í þeim efnum að leita beri leiða til að koma vöru á markað og aðföngum til fyrirtækja á sem skemmstum tíma og eftir sem stystum vegalengdum.

Virðulegi forseti. Mikill fjöldi manna vann að framgangi þessa máls, hugmyndarinnar um jarðgöng milli lands og Eyja. Þeir eru allir sammála um að þessi kostur var ekki bara fýsilegur, hann var fýsilegastur. Ef maður tekur 30 ára bil, tveggja ferja tímabil, er þetta ódýrasti kosturinn, miklu ódýrari en að gera út og berjast við náttúruöflin á hafinu. Þetta mun tíminn leiða í ljós og nú er verið að stíga merkilegt skref sem er hálfbylting sem mun gjörbreyta miklu, stytta leiðirnar og auka möguleikana. Það skiptir miklu máli að það sé gert vel. Þá er eitt atriði sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson kom inn á, rekstrarþáttur ferjanna. Nú er til að mynda verið að véla um það hjá Vegagerðinni að hafa enga þjónustu um borð í Vestmannaeyjaferjunni milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja sem má reikna með að flytji 150.000–200.000 farþega á ári, enga þernu eins og sagt er. Bæði karlar og konur gegna því starfi. Það á að vera einn kokkur en engin þerna. Hvað með þá sem verða sjóveikir? Alltaf verða einhverjir sjóveikir, og eiga þeir að hreinsa sjálfir upp? Það er svo mikið rugl í þessari uppsetningu og það er slík skrifborðsvinna úr ríki ríkisins, Vegagerðinni, að það verður að sporna við þessu, alveg sama hvort það eru ferjur til Grímseyjar, Flateyjar eða annað, og tryggja eðlilega lágmarksþjónustu. Annað er ekki boðlegt.

Forseti. Ég var spurður að því frammi í sal áðan undir ræðu hv. þingmanns hvað ég ætlaði að gera við sjóveika fólkið. Ég hef litlar áhyggjur af því, Vestmannaeyingar hafa alltaf spjarað sig. Ekki verðum við landkrabbarnir sjóveikir. Málflutningur hv. þingmanns leiðir það í rauninni í ljós við hvað er að glíma í þessum efnum. Við erum að horfa upp á að það er verið að draga saman fjárveitingar til þeirra samgönguleiða sem ferjurnar eru. Ef við líkjum þessu við veginn sem þeir nýta sem búa á stærstu eyjunni mætti líkja þessu við það að við værum að loka ákveðnum samgönguæðum þannig að menn þyrftu að fara lengri leiðir að og frá heimili eða að og frá vinnu þegar þeir sæktu sér þjónustu. Mér er til efs að við mundum láta það líðast á stærri svæðum ef í húfi væri afkoma fólks sem skapaði þau verðmæti sem við nýtum til að koma okkur í gegnum þennan brimskafl sem efnahagur þjóðarinnar er í. Þó að það væri ekki nema á þeirri forsendu um þessar mundir að við vinnum með öðrum hætti í samgöngum fjarlægustu byggðanna væri það stórt skref fyrir okkur ef við gætum séð Alþingi láta það ógert að draga úr möguleikum þeirra sem þarna búa til búsetu og þess að þeir geti lagt það af mörkum 

Virðulegur forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Eins og áður hefur komið fram í ræðum þingmanna sem hafa talað um málið er um að ræða eins konar bráðabirgðaáætlun þar sem verið er að festa í sessi og færa til bókar þegar orðnar framkvæmdir. Þannig er hún að mestu leyti uppbyggð, þessi samgönguáætlun sem við komum væntanlega til með að samþykkja í dag eða á morgun. Hér eru samt nokkur ný verkefni þótt þau séu bara fá, eins og ég segi, og það sem við getum rætt um efnislega er hvort skynsamlega sé forgangsraðað eða ekki. Ástæða þess að ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara er einkum sú að þarna eru gefin vilyrði um framkvæmdir sem ég leyfi mér að efast um að íslenska þjóðin hafi efni á að lofa nokkru um á þessari stundu. Það eru tvenn jarðgöng, annars vegar jarðgöng austur á landi, Norðfjarðargöng, og hins vegar undir Dýrafjörð, svokölluð Dýrafjarðargöng. Nú þarf enginn að velkjast í vafa um að ekkert vil ég vinum mínum á Vestfjörðum frekar en að þau geti lifað á því svæði um aldur og ævi og ég geri mér mætavel grein fyrir þýðingu Norðfjarðarganga fyrir uppbyggingu og búsetu austur á landi. Hins vegar lít ég alls ekki á það sem sjálfgefinn hlut að það séu jarðgöng í hverri einustu samgönguáætlun sem Alþingi samþykkir. Stundum þurfum við að bregða út af þeim vana og forgangsraða fjármunum öðruvísi. Eins og fram kemur líka í nefndaráliti samgöngunefndar deilum við öll þeim áhyggjum að ekki sé nægilega miklum fjármunum varið í viðhald vega, og margir gesta sem á fund nefndarinnar komu vöruðu við því að svo gæti farið að vegakerfið mundi gliðna í sundur ef ekki væri hugað að viðhaldi vega á næstu árum. Þess vegna setti ég spurningarmerki við hvort rétt væri að lofa tvennum jarðgöngum við þessar aðstæður, en svo hefur það gerst í millitíðinni að samgönguráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi um stofnun opinbers hlutafélags um samgönguframkvæmdir og þar er m.a. kveðið á um lagningu stofnbrauta út frá höfuðborgarsvæðinu og hugsanlega gerð Vaðlaheiðarganga. Ég velti fyrir mér hvort það sé skynsamlegra að setja jarðgöngin sem ég nefndi áðan inn í þá áætlun og gera þá ráð fyrir að innheimta þótt ekki sé nema hluta af þeim kostnaði sem af því hlýst að gera þessi tvenn jarðgöng. Það er væntanlega aldrei fjárhagslega arðbært, ég geri mér grein fyrir því, en við verðum að átta okkur á því að vegafé er naumt skammtað, það er þannig og verður örugglega þannig á næstu árum. Sú tillaga til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun sem hér er til umræðu er um margt gamaldags plagg en samt sem áður gætir ákveðinnar nýrrar hugsunar í henni. Inn eru komin metnaðarfull markmið á sviði samgöngumála, um greiðari samgöngur, um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna, umhverfislega sjálfbærar samgöngur, öryggi í samgöngum og jákvæða byggðaþróun. Hins vegar er ekki endilega mjög mikið samhengi á milli þessara markmiða og þess sem við sjáum í tölum og áætlunum um framkvæmdir í samgönguáætluninni. Það er að vísu mjög ánægjulegt að sjá að inn eru komnar 200 millj. kr. í lagningu hjólreiðastíga á höfuðborgarsvæðinu sem fellur algjörlega að fyrsta markmiði þessarar samgönguáætlunar um að unnið verði að því að efla reiðhjólanotkun, m.a. með markvissri uppbyggingu reiðhjólastíga. Annað sem við sjáum ekki eins vel er markmið um greiðari almenningssamgöngur en ég ætla að vona að við munum sjá þess stað í þeirri samgönguáætlun sem lögð verður fram á haustþingi að þar fylgi markmið og fjárhagslegar áætlanir. Í gegnum tíðina hefur samgönguáætlun verið sú áætlun sem landsbyggðarpólitíkin hefur snúist um og ég mundi halda að hún ætti mikinn þátt í þeirri spennu sem gjarnan er á milli höfuðborgarsvæðis og annarra landshluta. Ég hef sagt það áður í þessum stóli að mér finnst að við, þessir fáu íbúar í þessu stóra landi, eigum að sameinast um að hér séu sterk höfuðborg og sterk sóknarsvæði um allt land. Við lifum ekki án sterkrar höfuðborgar og við lifum ekki án sterkra sóknarsvæða um allt land. Við verðum að viðurkenna það hvar sem við búum, hvaðan sem við erum komin, að þannig er það bara. Fyrr í umræðunni ræddu hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson og hæstv. utanríkisráðherra um vegagerð á Vestfjörðum og þá einkum norður í Árneshreppi á Ströndum. Ég deili væntumþykju þeirra á Vestfjörðum enda bjó ég og starfaði með Vestfirðingum í mörg ár. Mér leið vel á Vestfjörðum og ég vil hag þeirra sem mestan og bestan. Ég verð þó að viðurkenna að mér þætti meiri reisn yfir Alþingi ef við ræddum samgöngumál í stærra samhengi og ræddum byggða- og svæðaþróun út frá öðrum forsendum en vegarspottum hér og þar um landið. Mér finnst við eiga að vera komin lengra í umræðunni en að við höngum enn í einstökum vegarspottum. Aftur að þeirri samgönguáætlun sem er til umræðu núna. Eins og ég sagði ligg ég ekki á þeirri skoðun minni að hún sé gamaldags plagg en ég verð þó að segja mönnum það til hróss að hún hefur tekið mikilvægum breytingum frá því sem áður var. Ef ég þekki rétt var í fyrsta sinn árið 2003 sett fram samþætt áætlun á sviði samgöngumála, þ.e. þar sem fléttað var saman siglingamálaáætlun, flugmálaáætlun og vegáætlun. Hún er hins vegar enn því marki brennd, þessi ágæta samgönguáætlun, að henni er skipt niður á kjördæmi sem ýtir undir það að menn ræða einstaka vegarspotta í einstökum kjördæmum í stað þess að horfa á stærri mynd. Við eigum að tileinka okkur heildarhugsun í svæðaþróun þar sem horft er á landið sem eina heild og síðan einstök sóknarsvæði og tengingu þeirra á milli. Við þingmenn eigum að beita okkur fyrir okkar sóknarsvæði og þá eigum við ekki að beita okkur í bútasaumi, við eigum að beita okkur í þeirri stóru hugsun sem hvert einasta landsvæði þarf á að halda. Við eigum að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að til verði sterk sóknarsvæði þar sem íbúar, hagsmunaaðilar og sérfræðingar eru sammála um hvar eigi að vera miðstöð opinberrar þjónustu, hvar sóknarfæri séu í atvinnulífinu, hvar heilsugæslunni sé best fyrir komið, hvers konar heilsugæsla, hvar við eigum að byggja upp öflugar menntastofnanir og annað því um líkt. Við eigum að samþætta þessa hugsun og vegirnir eru eingöngu til að þjóna þeim markmiðum sem þar eru sett og horft er til. Á Írlandi, svo dæmi sé tekið, er mótuð sóknaráætlun til sjö ára í senn þar sem samgöngur eru fléttaðar inn sem mikilvægur þáttur til að ná fram markmiðum um heildstæða þróun einstakra svæða. Írska samgönguáætlunin - ég er með hana hér fyrir framan mig - er upp á þrjár síður en okkar samgönguáætlun - þessi hér sem er þó bara til bráðabirgða - er upp á tæpar 90 síður. Ástæðan er sú að Írar hafa lært að búa til og fylgja eftir almennilegri, faglegri áætlanagerð. Sóknaráætlunin þeirra er að vísu upp á 200 síður þar sem horft er heildstætt yfir styrkleika einstakra landshluta. Þar setja menn markmið fyrir allt landið um það hvernig eigi að þróa þessa málaflokka sem ég gat um áðan. Síðan fylgir þessi ágæta samgönguáætlun þar sem kynntar eru fjármögnunarleiðir, áherslur í helstu samgöngumálum, en síðan eiga þeir einnig sérstaka áætlun um sveitavegi sem eiga að verða til þess að efla t.d. landbúnað og ferðaþjónustu bænda. Ég ætla að nefna eitt dæmi máli mínu til skýringar. Nú blasir við að hið mikilvæga samgöngumannvirki Landeyjahöfn verður tekið í notkun á þessu ári. Það þýðir að allar forsendur um uppbyggingu atvinnulífs, heilbrigðisþjónustu, fræðslu o.fl. í Vestmannaeyjum og í Rangárvallasýslu munu breytast. Ég veit að sveitarstjórnarmenn á þessum svæðum eru farnir að tala saman um það hvernig megi nýta þetta mannvirki. Ég vil nefna í þessu sambandi þingsályktunartillögu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar um að kannaðir verði kostir þess að hefja ferjusiglingar frá Landeyjahöfn í gegnum Vestmannaeyjar. Mörg önnur sóknarfæri munu skapast við komu hafnarinnar og verður ánægjulegt að fylgjast með því hvernig málum vindur fram. Þá vaknar sú spurning, virðulegur forseti, hvort komi á undan, hænan eða eggið. Ef við höldum okkur við Bakkafjöru, skoðum málið út frá samþættri áætlanagerð og horfum á sóknarsvæði suðursvæðis er ég ekki sannfærð um að mannvirkið sem ætlað er að tengja saman Vestmannaeyjar og meginlandið hefði endilega verið staðsett þar sem það er núna ef við hefðum nálgast viðfangsefnið út frá víðara sjónarhorni. Það er alveg ljóst að það var mjög mikilvægt og er enn mjög mikilvægt að Vestmannaeyjar fái sterka tengingu við meginlandið. Þar eru miklir hagsmunir í húfi. Hins vegar mun mannvirkið sem slíkt, Landeyjahöfn, laða að sér ýmiss konar starfsemi. Ég ætla rétt að vona að höfnin verði ekki eyland þar sem hún verður. Í tímans rás mun það kalla á mikla uppbyggingu og þjónustukjarni mun myndast í kringum Landeyjahöfn. Útflytjendur, og innflytjendur ýmiss konar vöru, og ég tala nú ekki um ef við ætlum að hefja ferjusiglingar frá Landeyjahöfn í gegnum Vestmannaeyjar, munu að sjálfsögðu byggja upp ýmiss konar þjónustu í kringum höfnina. Sú uppbygging kallar á ýmiss konar fjárfestingu, bæði hins opinbera og einkaaðila, og það er alveg ljóst að þeir fjármunir munu þá ekki nýtast annars staðar. Þá segi ég aftur, virðulegur forseti: Hv. þm. Árni Johnsen kom inn á það í ræðu sinni áðan að það þyrfti að byggja upp öfluga stórskipahöfn í Grindavík og öfluga stórskipahöfn í Þorlákshöfn. Hvar á Suðurlandi ætlum við að hafa öfluga stórskipahöfn? Svona ákvarðanir þurfa að vera vel ígrundaðar og skoðaðar í stærra samhengi en því að hægt sé að taka ákvörðun um stórskipahöfn hér og stórskipahöfn þar. Þetta þarf að skoða í miklu víðara samhengi en hér hefur verið nefnt. Svo spyr ég enn, virðulegur forseti: Hvar liggur sú stefna að mikilvægur þjónustukjarni á suðursvæði verði byggður upp í Bakkafjöru en ekki núverandi þéttbýlisstöðum? Hvar hefur sú stefnumótandi ákvörðun verið tekin? Ég hef ekki heyrt um hana en ég hef hins vegar tekið þátt í þjóðfundi sóknarsvæðis og kynnt mér áætlanagerð annars staðar og þar er ekki unnið samkvæmt hugmyndafræðinni um að byrja á mannvirkinu og fara svo í uppbygginguna. Ísland mun ekki byggjast upp á vegarbútum hér og þar um einstök kjördæmi. Einhver kann að spyrja: Er ekki konan alveg „gaga“, að vera landsbyggðarkona, landsbyggðarþingmaður, nýkomin á þing og ætla að segja svona vinnubrögðum stríð á hendur? Ég veit ekki hvort það er raunverulega þannig en þetta er sú ímynd sem þingmenn landsbyggðarinnar hafa haft á sér, þ.e. að geta reddað bút hér og bút þar, ég tala nú ekki um rétt fyrir kosningar. Ég held hins vegar að ég geri umbjóðendum mínum í Suðurkjördæmi miklu meira gagn með því að leggjast á árarnar með þeim með að horfa á suðursvæði og sóknarsvæði Reykjaness, og höfuðborgarsvæðisins ef því er að skipta, að við leggjumst saman á árarnar og veltum fyrir okkur hvar sóknarsvæði suðursvæðis og Reykjaness liggi, hvað séu styrkleikar og hvað veikleikar, hvað þurfi til þess að byggja upp atvinnulíf, hvaða auðlindir séu til staðar sem hægt er að vinna úr og hvaða menntun við þurfum að styrkja á þessum einstöku svæðum. Þegar við erum komin með stóru myndina veltum við fyrir okkur hvers konar samgöngumannvirki þurfi til að þær væntingar og þau markmið gangi eftir. Ég er t.d. sannfærð um að samkvæmt sóknaráætlun, sem verður lögð hér fram í haust, þar sem suðvesturhornið er kynnt sem eitt sóknarsvæði munu bæði Árborg og Reykjanesbær njóta mjög góðs af því og þeirri hugsun sem þar er inngróin, þ.e. að við ætlum að búa til þétt og sterkt sóknarsvæði á suðvesturhorninu. Til þess að svo megi verða þurfum við góðar samgöngur og við framfylgjum þeirri hugsun með hugsanlegu hlutafélagi um samgöngur í kringum stofnbrautir út frá höfuðborgarsvæðinu. Til að hreyfa við þessari hugsun og ýta henni úr vör þurfum við að komast út úr gömlum vinnubrögðum, gamaldags samgönguáætlun. Við þurfum að afnema lög um samgönguáætlun, a.m.k. breyta þeim, vegna þess að 1. gr. laganna - þótt ekki séu þau gömul - endurspeglar þessa þröngu nálgun við viðfangsefnið sem er samgöngur í landinu. 1. gr. laganna hljóðar svo, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að samræma áætlanagerð við framkvæmdir og rekstur í samgöngumálum. Það skal gert með samgönguáætlun til tólf ára“ o.s.frv. Með öðrum orðum er ýtt undir þá hugsun að samgöngur séu markmið út af fyrir sig. Samgöngur þjóna hins vegar engum tilgangi ef enginn ætlar að nýta þær til framvindu fyrir atvinnulíf og mannlíf á einstökum svæðum. Þær eru ekki bara til sjálfra sín vegna. Við eigum að hætta þessum bútasaumsvinnubrögðum og bútasaumshugsunarhætti í íslenskri áætlanagerð. Við eigum að horfa heildstætt á það hvernig við ætlum að vinna þetta land og byggja það til framtíðar. Við eigum öll að leggjast á árarnar um að horfa á það með metnaðarfull markmið að leiðarljósi, en við eigum að hætta að horfa á það hvort við ætlum að leggja vegarbút hér eða vegarbút þar eða bæta einum steini við einhvern sjóvarnargarð bara vegna þess að við þann sjóvarnargarð kynni að vera öflugur stuðningsmaður einstakra þingmanna.

Hæstv. forseti. Við ræðum nú samgönguáætlun fyrir árið 2009–2012, framhald á síðari umr. Sá sem hér stendur og talar hefur áður tekið til máls um þessa áætlun og lokið lofsorði á hana þótt margt megi vitaskuld betur gera eins og á við um öll mannanna verk. Samgöngumál eru í mínum huga spurning um jöfnuð, spurning um jafnaðarmennsku. Þessi mál eru spurning um byggðajöfnuð. Með öflugum samgöngum má bæta búsetuskilyrði um allt land og jafna lífsskilyrði fólks og gildir þá einu hvar fólk kýs að búa. Þetta er að mínu viti gríðarlega mikilvæg pólitík. Stjórnmálamenn og löggjafinn á að sjá til þess með gjörðum sínum að fólk eigi jafna möguleika um allt land burt séð frá því hvar það dvelur, býr og vinnur eða nemur. Byggðajöfnuður hlýtur að vera takmark hverrar samgönguáætlunar, enda er það svo að landsmenn borga að breyttu breytanda jafnmikið í skatta og skyldur hvar svo sem þeir búa á landinu. En spurningin er þá sú, frú forseti: Fá menn, þegar kemur að samgöngumálum, jafnmikið fyrir skattana sína? Fá Vestfirðingar sem búa á sunnanverðum Vestfjörðum jafnmikið fyrir skattana sína þegar kemur að því að flytja fólk og fisk og íbúar á suðvesturhorninu? Fá íbúar á Melrakkasléttu þar sem sjávarfalla gætir við þjóðveginn jafnmikið fyrir skattana sína og íbúar á Suðurlandi? Fá íbúar á sunnanverðum Austfjörðum þar sem manndrápsvegir eru í boði jafnmikið fyrir skattana sína og íbúar í uppsveitum Borgarfjarðar? Þetta hljóta að vera meginspurningar, frú forseti, þegar kemur að samgönguáætlun - byggðajöfnuður. Ætlum við með samgönguáætlun, ætlum við með þeim verkum sem ríkið ákveður í vegagerð að jafna búsetuskilyrði á landinu? Svo hefur ekki verið. Af því að hér hefur verið talað um kjördæmapot og þær meintu gjörðir landsbyggðarþingmanna, fer langsamlega mesta kjördæmapotið fram í sjálfri Reykjavík þar sem staðarval stjórnsýslunnar var ákveðið, við horfum t.d. á verk sem heitir tónlistarhúsið fara líklega nú þegar milljarð fram úr áætlun. Þar fer fram mesta kjördæmapotið og því þykir mér miður að íbúar úti á landi þurfi að heyra í sífellu að verið sé að potast í kjördæmum þeirra þegar kemur að lífsnauðsynlegum framkvæmdum hvað varðar öryggi á umferðaræðum landsins. Byggðajöfnuður er að mínu viti lykilatriði í samgönguáætlun og reyndar jöfnuður þegar kemur að allri pólitík. Ég tek hins vegar undir þau orð hv. þm. Önnu Margrétar Guðjónsdóttur, sem ræddi áðan um vegáætlun, að við þyrftum að hugsa samgönguáætlun í stærra mengi en við höfum gert. Þar hugsa ég og horfi sérstaklega til sjálfstæðari byggðasvæða á Íslandi sem vonandi verður afleiðing af sóknaráætlun 20/20 sem nú er unnið að. Sjálfstæðari byggðasvæði, mun sjálfstæðari en Íslendingar búa við nú, hljóta að vera svar við mörgum þeim vandræðum sem nú er við að glíma í hinum dreifðustu byggðum, jafnt á Vestfjörðum sem nyrst á Norðausturlandi og á suðurfjörðum Austfjarða, og reyndar víða ef út í það er farið, sjálfstæðari byggðasvæði sem taka til sín beint það framlag sem úr er að spila hverju sinni, svo sem í vegagerð, í hafnarmálum og flugvallagerð, vegna þess að ég tel að heimamenn séu best til þess fallnir að velja peningunum stað þegar til framkvæmda kemur og framfara í vegamálum. Sú samgönguáætlun sem hér er til umfjöllunar er mikið plagg og í fyrri ræðu minni um þetta mál fór ég í þaula í gegnum plaggið og þar er vitaskuld víða komið við. Vegir og bættar vegasamgöngur skipta alla Íslendinga gríðarlega miklu máli, jafnt íbúa höfuðborgarsvæðisins sem íbúa um allt land. Baráttunni um bættar vegasamgöngur má í einfaldleika sínum, frú forseti, kannski skipta í tvennt, þá sem vilja komast á milli og þá sem vilja komast hraðar á milli. Í sumum tilvikum, eins og t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum, á norðausturhorninu, á suðurfjörðum Austurlands, komast menn varla á milli staða lungann úr árinu, jafnt með fjölskyldur sínar sem og fisk og sauðfénað sem þarf að flytja á milli. Fyrir vikið er atvinnulífið drepið í dróma. Fræg dæmi, ef svo má segja, eru þau frá suðurbyggðum Vestfjarða, norðausturhorninu og suðurfjörðunum á Austurlandi sem ég gat um áðan. Og svo einfalt dæmi sé tekið get ég nefnt Vopnafjörð en þar var alla síðustu öld boðið upp á kerruslóða ofan af heiðum niður til kauptúnsins og menn urðu að sætta sig við það hlutskipti vikum og mánuðum saman að komast ekki með fisk til og frá staðnum. Með öðrum orðum, samgönguáætlun Íslands gerði ráð fyrir því að sú byggð legðist í eyði en auðvitað börðust menn áfram á þeim stað svo sem eins og víðar á landinu. Í mínum huga snúast bættari samgöngur um þrennt. Í fyrsta lagi auðvelda bættari samgöngur atvinnutengingu á milli svæða, gera stærri svæði að einu stóru vinnusvæði sem er gríðarlega mikilvægt og sér stað í samgönguáætlunum í Evrópu og reyndar í Bandaríkjunum. Þar nefni ég t.d. Kaliforníu þar sem áherslan hefur verið lögð á að dreifa atvinnutækifærum um það ágæta fylki, sem er reyndar fimmta stærsta hagkerfi í heimi, til þess að eyða umferðarhnútum, færa stóra háskóla, stór sjúkrahús, stór atvinnutæki og fyrirtæki út úr miðborgunum til að dreifa umferðinni, dreifa fólkinu og koma í veg fyrir „umferðarsultu“ sem svo er nefnd. Vinnutenging er gríðarlega mikilvægt markmið bættari samgangna. Í annan stað nefni ég gríðarlega stórt hagsmunamál á Íslandi sem er aukinn flutningsjöfnuður, bættari og beinni og styttri vegalengdir hafa í för með sér gríðarlegan flutningsjöfnuð og við þurfum ríkulega á því að halda. Ég get nefnt sem dæmi að vegurinn um Arnkötludal, sem mér skilst að heiti núna Þröskuldar, hefur haft það í för með sér að íbúar á Ísafirði og þar um kring njóta nú allt að 12% lægra vöruverðs eftir að vegurinn var lagður um það svæði en áður en hann kom. Beinni vegir og betri vegtengingar milli byggðasvæða hafa því strax í för með sér þetta atriði, ríkulega lækkun á vöruverði, og skiptir það nú sköpum fyrir fjölskyldurnar í landinu. Í annan stað nefni ég því flutningsjöfnuð. Í þriðja lagi nefni ég einn helsta vaxtarbrodd í atvinnulífi Íslendinga, ferðaþjónustuna. Betri vegir, beinni og sterkari tengsl á milli byggðasvæða auka mjög möguleikana á sókn ferðaþjónustunnar. Þar horfa menn til gríðarlegra hagsmuna á komandi árum. Sá sem hér stendur man eftir því að hafa skrifað frétt á byrjunarárum sínum í fréttamennsku, upp úr 1980, þegar erlendir ferðamenn hér á landi voru komnir yfir 100 þúsund, núna tæpum 30 árum síðar nálgast þeir eina milljón og sérfræðingar á þessu sviði segja að þá verði stutt í aðra milljón ferðamanna. Hvernig ætlum við að sinna þessum ferðamönnum í landinu? Með illa búnum vegum og lélegum tengingum á milli byggðasvæða? Nei, við hljótum að horfa til þessa mikilvæga atvinnuvegar þegar kemur að bættum samgöngum hér á landi. Frægt dæmi í þessa veru má nefna hinn gamalkunna Dettifossveg sem hélt varla rútum á veginum svo mjór var hann lengi fram eftir síðustu öld en var blessunarlega bættur undir lok aldarinnar, enda er þetta einhver vinsælasti ferðamannastaður landsins. Við verðum, frú forseti, að hafa þessa þætti í huga. Ég var nýverið á leið um Mývatnssveit, þar er búið að koma upp afskaplega snotru þjónustuhúsi fyrir ferðamenn við Dimmuborgir. Vegarslóðinn þangað er hins vegar dæmi um vegalagningu sem stóðst kröfur miðrar síðustu aldar og er allur í hlykkjum, dæmigerður íslenskur ferðavegur. En Dimmuborgir sækja á örfáum vikum yfir sumartímann 300 þúsund ferðamenn, álíka margir og Íslendingar eru að tölu. Við verðum að horfa mjög til þessa þáttar þegar kemur að bættum samgöngum. Frú forseti. Það nefndarálit sem nú liggur fyrir frá samgöngunefnd og ég hef skoðað fjallar ekki síst um Dýrafjarðargöng og undirbúning þeirra sem er hér settur á blað. Ég fagna því, alveg eins og ég fagnaði því að undirbúningur Norðfjarðarganga var settur á blað í samgönguáætlun sem var til umfjöllunar hér í síðasta mánuði. Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng verða að komast á blað vegna þess að við ætlumst til þess að fólk um allt land fái svipað fyrir skattana sína. Þetta eru þau göng ásamt reyndar göngum undir Fjarðarheiði fyrir austan sem ég tel vera brýnustu verkefni á komandi árum þegar kemur að gangagerð og er til vitnis um reyndar samstöðu þingmanna úti á landi, alltént í Norðausturkjördæmi þar sem allir 10 þingmenn kjördæmisins lögðust á eitt um að greiða Norðfjarðargöngunum leið, en þar er að finna þjóðveg í 630 metra hæð og forneskjuleg jarðgöng með blindhæð áleiðis á fjórðungssjúkrahús svæðisins og hafa óléttar mæður oftar en einu sinni þurft að snúa við á þeirri vegslóðinni. Hér er getið líka vegarins sem nefndur hefur verið leið 60, um Vestfirðina sunnanverða, um Barðaströndina. Ég tel að þverun fjarða þar sé afskaplega mikilvæg í atvinnulegu tilliti og til að auka líkur á byggð á því svæði og eins fyrir ferðaþjónustuna. Hvers vegna nefni ég þessa vegi, frú forseti, Vestfjarðaveg um sunnanverða Vestfirði, leið 60, Norðfjarðargöng og Fjarðarheiði, hvers vegna tek ég þetta beint út? Jú, það er út af þeirri pólitísku sannfæringu minni að ég vil byggðajöfnuð í landinu. Ég vil að landsmenn búi við álíka samgöngur hvar á landinu sem er og fái svipað fyrir skattana sína þegar kemur að því að keyra á milli hvort heldur er með fjölskylduna, fisk eða sauðfé eða til annarrar atvinnuuppbyggingar. Þetta er að mínu viti lykilatriði. Ég dvel reyndar líka við það sem kemur fram á þriðju blaðsíðu nefndarálits frá samgöngunefnd þar sem talað er um viðhald á vegum. Hér er goldinn varhugi við því að slá af kröfum í þeim efnum. Ég get tekið undir það. Hér er sagt, með leyfi forseta: „Þá telur nefndin rétt að taka fram að það sé ákveðið óréttlæti fólgið í því að þau verkefni í samgöngumálum sem flýtt var í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar árið 2007 og enn er ólokið skuli ekki vera í samgönguáætlun 2009–2012. Þannig hafa byggðir sem stefnt var að því að viðhalda og styrkja með flýtingu samgönguframkvæmda ekki einungis þurft að taka á sig samdráttinn sem almennt hefur orðið í íslensku efnahags- og atvinnulífi, heldur einnig samdrátt vegna skerðingar aflaheimilda í þorskveiði síðustu ár. Því er mikilvægt að þær framkvæmdir sem hér um ræðir verði í forgangi á 12 ára áætlun í samgöngumálum sem væntanleg er á næstu mánuðum.“ Ég vil ítreka að ég er þessu algerlega sammála en vek jafnframt athygli á þeim viðhaldsverkefnum sem boðuð voru og erfitt er að sjá að verði ekki sinnt því að það mun væntanlega hitta okkur illa fyrir þegar fram líða stundir. Margir vegir á landinu eru í því ásigkomulagi að ekki má fresta frekara viðhaldi á þeim og væri hægt að nefna fjöldamörg dæmi því til stuðnings. Nægir að nefna veginn um Skíðadal í Eyjafirði, nánar tiltekið í Svarfaðardal. Frú forseti. Ég hef áður lokið ágætu lofsorði á samgönguáætlun til ársins 2012. Næsta verkefni okkar er að fjalla um samgönguáætlun til enn lengri tíma. Mig langar, frú forseti, að nefna tvennt til viðbótar; uppbyggingu flugvalla hér á landi og uppbyggingu hafna, sem hvor tveggja er eðlilega partur af samgönguáætlun. Þar þurfum við, að mínu viti, að hugsa í byggðasvæðum og þar þurfum við jafnframt að hugsa í byggðajöfnuði. Ég hef oftar en einu sinni, og geri það aftur, nefnt þann fáránleika að Íslendingar flytja að ég best veit um 98%, tæplega 98% erlendra ferðamanna í gegnum eitt hlið sem er Leifsstöð. Ég held ég geti fullyrt að nánast engin önnur þjóð hagar sér með sambærilegum hætti. Menn lenda ekki í Róm á leiðinni á skíði á Ítalíu, menn lenda þar í Veróna. Í flestum þeim ríkjum sem við viljum bera okkur saman við eru vitaskuld notaðir fleiri flugvellir til að koma ferðafólki til landsins og það sem hlýtur að vera afskaplega umhverfisvænt er að dreifa ferðamönnum jafnar um landið. Þetta er lykilatriði þegar kemur að umhverfismálum ferðaþjónustunnar. Þess vegna legg ég ríka áherslu á að ekki verði aðeins staðar numið við frekari lengingu á Akureyrarflugvelli og frekari framkvæmdir á Egilsstaðaflugvelli, heldur muni hið opinbera og fara í markaðsátak til að koma þessum flugvöllum betur á kortið í alþjóðlegu flugvallasamstarfi til að koma fleiri ferðamönnum, jafnt að sumri sem vetri, á þessa staði til þess að dreifa ferðamönnum betur um landið. Ég nefni líka þær gríðarlegu fjárfestingar sem hafa orðið í hafnamálum á Íslandi. Þær fjárfestingar eigum við að nota betur og nefni ég þar t.d. Mjóeyrarhöfn hvaðan við flytjum um þriðjung útflutningsvara okkar en hana má vitaskuld nota miklu betur og koma varningi þaðan um landið frekar en að flytja hann lengri spöl alla leið til Reykjavíkur. Væri hægt að tala í löngu máli um strandsiglingar til að auka þar á nýtingu fjárfestinga. 
             Frú forseti. Ég sé að þú skammtar mér ekki lengri tíma og læt ég hér staðar numið.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fannst ég höggva of mikið í kjördæmapot landsbyggðarþingmanna en ég vil árétta það sem ég sagði í ræðu minni að mér finnst kjördæmapotið eiga að vera meira stórhuga. Við eigum að vera stærri í sniðum, stærri í hugsun þegar við vinnum að framgangi kjördæma okkar. Þess vegna talaði ég um að við landsbyggðarþingmenn ættum að leggjast á árarnar með umbjóðendum okkar í kjördæmunum, sóknarsvæðum okkar, og hugsa heildstætt um þróun svæðisins í stað þess að iðka svokallað kjördæmapot og beita okkur fyrir smávegabút hér og smávegabút þar. Að sjálfsögðu verðum við að rækta okkar kjördæmi, til þess buðum við okkur fram, en um leið landið allt og gæta hagsmuna allra sem búa hér á landi, óháð því hvar þeir eru. Að sjálfsögðu viljum við jafna búsetuskilyrði hvar á landinu sem er. Ég er viss um að við erum sammála um það. Í mínum huga er þetta ekki bara spurning um að breyta vinnubrögðum, láta af gamaldags vinnubrögðum sem endurspeglast í núverandi þingsályktunartillögu um samgönguáætlun sem er til umfjöllunar og ég geri mér vonir um að taki breytingum strax frá og með næsta hausti þegar við leggjum fram sóknaráætlun fyrir Ísland. Hins vegar hef ég uppi í erminni afar áhugavert verkefni sem mun gagnast, ekki bara Suðurkjördæmi heldur líka kjördæmi hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar. Ég mundi vilja koma  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hér má vitaskuld margt segja en ég er vissulega starfsmaður á plani þegar kemur að mínu kjördæmi og flyt þjóð minni þær kröfur sem þar eru settar fram, að mínu viti af mikilli sanngirni. Veit ég að hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem hér stendur í gættinni getur vitnað um það. 
             Við sem þingmenn reynum vitaskuld að bæta kjör fólks í landinu. Ég nefndi aukinn byggðajöfnuð. Ég tel að með stærri og sterkari byggðasvæðum, með auknum byggðajöfnuði, betri tengingum atvinnukosta og atvinnulífs á milli byggðasvæða, auknum flutningsjöfnuði og betri vegum til að sinna ferðaþjónustunni um allt land og dreifa ferðaþjónustunni betur um allt land, hugsi ég mjög stórt. Ég lít á samgöngumál í einu stóru samhengi. Ég tel reyndar að eitt af stærstu hagsmunamálum fólks úti á landi sé t.d. lagning Sundabrautar til að stytta veginn milli borgarinnar og landsbyggðarinnar. Auðvitað eigum við að horfa á þetta allt í einu stóru samhengi. Ég ítreka að mér hefur fundist, jafnt í skrifum mínum sem fréttamaður og nú á síðustu mánuðum sem þingmaður, að skiptingin sé einfaldlega ekki jöfn og menn fái misjafnlega mikið fyrir skattana sína þegar kemur að vegamálum. Og það er ójöfnuður.

Virðulegur forseti. Nú blasir við, og má nánast segja með nokkurri vissu, að við Íslendingar fáum samþykki Evrópusambandsins fyrir að hefja aðildarviðræður við sambandið. Það eru ánægjuleg tíðindi og í þessu sambandi, eins og ég minntist á í fyrra andsvari mínu, gætum við hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hugsanlega ástundað kjördæmapot saman, um að við Íslendingar fengjum aðgang að mjög merkilegu verkefni á vegum Evrópusambandsins. Það miðar að því að hanna og smíða ferjur sem henta til úthafssiglinga. Það eru einkum Írar og Skotar sem hafa haft forgöngu um þetta þróunarverkefni. Það hafa verið nokkrar takmarkanir á því að við komumst þar að, þar sem við höfum staðið fyrir utan sambandið eins og allir vita. Ég hef fylgst með þessu og hef komið þessum upplýsingum á framfæri, bæði við samgönguráðuneytið og Siglingastofnun og reyndar líka Vegagerðina. Ég tel að þetta væri mikið hagsmunamál, fljótt á litið aðallega fyrir Vestmannaeyinga, sýnist mér, ég hef aðallega beint sjónum mínum til þeirra í þessu sambandi. En ekki síður fyrir aðrar eyjar undan ströndum landsins, eins og Hrísey en þar er reyndar komin ný ferja. Þetta er mjög tæknilegt mál en ég hef kynnt mér eins og ég hef haft burði til, þær ferjur sem Írar og Skotar eru að hanna fyrir tilstuðlan mjög ríkulegs styrks frá Evrópusambandinu. Ég tel að við ættum að einhenda okkur í að komast inn í þetta verkefni, og fá til þess stuðning úr væntanlegum aðlögunarsjóðum Evrópusambandsins, svokallaðan IPA stuðning, til að kanna möguleikana á því að þetta verði næsta ferja á milli lands og Eyja.

Frú forseti. Þakka þetta andsvar frá hv. þm. Önnu Margréti Guðjónsdóttur. Ég tek fyllilega undir sjónarmið hennar í þessu efni og tel að stærsta verstöð landsins, Vestmannaeyjar, eigi einmitt þetta skilið. Ég ítreka hins vegar að hafi ég yfirleitt kjördæmapotast í ræðu minni þá hef ég potast fyrir öll kjördæmi landsins í því máli sem ég hef lagt fram í pontu Alþingis. Ég hef nefnt mikilvæg vegamál fyrir Vestfirðinga, Norðlendinga, Austfirðinga, Sunnlendinga og höfuðborgarsvæðið og hef því potast mjög víða ef á annað borð á að tala um kjördæmapot í þeim efnum. Ég hlýt að taka undir orð hv. þingmanns um möguleika okkar með inngöngu í Evrópusambandið þegar kemur að samgöngumálum. Dæmin sanna að Evrópusambandið hefur unnið gríðarlega gott verk í samgöngumálum mjög víða í aðildarríkjum sínum. Nægir þar að nefna hin svokölluðu jaðarsvæði. Írland er kannski eitt besta dæmið þar sem Evrópusambandið kom því landi mjög til hjálpar hvað varðar stoðbrautir. Þar voru styttir vegir fyrir flutning varnings milli svæða til að koma til móts við umhverfissjónarmið. Írar bjuggu lengi vel við svipað vegakerfi og við Íslendingar þar sem keyrt var með ströndum eins og árabátarnir fóru til sjós á árum áður. Þar vantaði því stoðbrautir til að tengja byggðasvæðin, krossa landið. Það hefur verið gert á undanförnum árum í nafni umhverfisverndar og reyndar er nú svo að vegum víða í Evrópu er skipt í tvennt, annars vegar flutningsvegi og hins vegar ferðaþjónustuvegi. Það er kannski nokkuð sem við þurfum að horfa til þegar við verðum komin í Evrópusambandið. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða mikið um hrifningu á Evrópusambandinu eins og hv. þingmenn á undan mér því að ég deili þeirri hrifningu ekki með þeim. Hv. þingmaður sagði í lok andsvars síns: „þegar við verðum komin í Evrópusambandið“, en ég ætla svo sannarlega að vona að við lifum það hvorugir að komast í það. Hvað um það, ég kem hér upp til að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir afskaplega góða ræðu, mér fannst hún afskaplega góð. Hann kom inn á það sem margoft hefur verið talað um í þessum ræðustól, og hv. þingmaður hefur gert áður, þ.e. misskiptinguna á skatttekjunum. Margir halda því fram, og jafnvel hv. þingmenn, að þingmenn í landshlutakjördæmunum séu í kjördæmapoti. Hv. þingmaður benti réttilega á það í ræðu sinni að þetta fjallar um hvernig skattfénu er skipt, hvort íbúar úti á landsbyggðinni njóti sanngirni í því. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni líka inn á ástand vega á sunnanverðum Vestfjörðum sem er alveg með ólíkindum og ekki hægt að lýsa þeim hörmungum í raun og veru nema í löngu máli. Það er nánast ófært að keyra þá vegi. Menn keyra þar á flutningabílum og sitja fastir í drullu. Menn sjá alveg hvernig þetta er. Ég spyr hv. þingmann af því að hann gerir sér mjög vel grein fyrir þessu: Vegur um Teigsskóg hefur verið ein hörmungarsaga. Í raun og veru hafa verið til peningar fyrir honum í 10 ár, síðan 2000, en ekki hefur verið hægt að fara í framkvæmdir vegna atriða í sambandi við umhverfismat og kærur og allt sem því fylgir. Nú liggur fyrir frumvarp um að setja sérlög um þessa einu veglagningu vegna þess að annars tekur sjö ár til viðbótar að komast fyrir óvissuna um niðurstöðuna. Hver er skoðun 

Hæstv. forseti. Mér er ljúft og skylt að svara þessari góðu spurningu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Ég hef nefnilega kynnt mér þetta mál með Teigsskóg. Ég tel að þar séu á ferðinni dæmigerðir sérhagsmunir á kostnað almannahagsmuna, með fullri virðingu fyrir því ágæta fólki sem á sumarbústaði þarna en heldur heilum landsfjórðungi í heljargreipum ef svo má segja. Nú ber ég hag þessa fólks sem á sumarbústaðina ágætlega fyrir brjósti en tel að almannahagsmunir taki þeim framar. Ég tel ekki viðunandi að svo fámennur hópur haldi heilu byggðarlagi í heljargreipum, eins og ég gat um. Ég vil jafnframt geta þess að þetta fyrirhugaða vegarstæði er að mínu viti er afskaplega fagurt og veglagningunni hefur verið hrundið úr áætlun sumpart í nafni umhverfisverndar. Ég þekki það víða um land og hef farið víða um land, sennilega um allt landið, að einhverjir fegurstu vegir á Íslandi liggja einmitt um skógræktarsvæði. Mörg skógræktarsvæði á Íslandi eru þannig að þar komast fáir að vegna þess að þeir vita einfaldlega ekki af þeim. Ég nefni t.d. Vaðlaheiðina. Þar var vegurinn fluttur úr nánast miðri hlíðinni niður undir sjávarmál í gegnum stórt skógræktarsvæði Skógræktarfélags Eyjafjarðar. Fyrir vikið er þar að finna eitthvert fegursta vegarstæði á landinu. Ég tel að svo yrði við Teigsskóg ef - og þegar - af þessu verður. Ég tek undir orð hv. þingmanns, ég tel rétt að fara þessa leið, að setja sérlög vegna þess að vegurinn verður jafnt í senn afskaplega fagur 

Forseti vill minna þingmenn á að gæta tímamarka í ræðutíma sínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög hreinskilin svör og fagna því sem hann sagði hér í máli sínu, að það sé að sjálfsögðu hægt að gera góða vegi í gegnum fallegt land án þess að skemma það. Hv. þingmaður hefur greinilega kynnt sér þessa sögu og ég fagna því að hann sé tilbúinn að styðja þetta mál vegna þess að það er einstakt að því leyti til að það eru búnir að falla um það tveir dómar, annars vegar í héraðsdómi og hins vegar í Hæstarétti, sem segja í raun hvor sína skoðunina, ef ég má orða það þannig. Málið í Hæstarétti féll ekki á þeim atriðum sem landeigendur börðust fyrir að yrðu viðurkennd heldur á tæknilegu úrlausnaratriði sem sagði að þegar umhverfisráðherra úrskurðaði á sínum tíma mátti ekki vísa til umferðaröryggis í úrskurðinum. Málið féll því á tæknilegu atriði, sem er alveg hreint með ólíkindum. Ég vil líka taka undir það sem hv. þingmaður segir að það hafa verið lagðir vegir víða um land einmitt í gegnum falleg landsvæði og það eru mjög falleg vegstæði. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni og ég tek undir það, að gerðar séu miklu minni kröfur til þess fólks sem býr á suðvesturhorninu varðandi það sem er að gerast á Stór-Reykjavíkursvæðinu ef tekið er tillit til tekjuskiptingar, skattanna og þeirrar jöfnunar sem þar á að vera. Þar ýta menn jafnvel niður hrauni og gera hvað sem er án þess að það heyrist kvak um það, en um leið og það gerist úti á landsbyggðinni þar sem er færra fólk verður allt vitlaust. Getur hv. þingmaður tekið undir þessa skoðun mína um að það séu gerðar meiri kröfur þar sem fámenni er, vegna þess að 

Frú forseti. Ég hlýt að taka undir þessi orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Sá sem hér stendur hefur tekið eftir því og haft stundum á orði að umhverfisvernd sé bundin við hinar dreifðari byggðir en svo megi í skjóli nætur t.d. umvefja sjálfa Hellisheiðina rörum án þess að nokkur bindi sig þar í gadda eins og gert hefur verið víða úti á landi þegar sömu aðferðir hafa verið viðhafðar. Það er því ekki alltaf samræmi á milli aðgerða þess ágæta fólks sem berst fyrir umhverfisvernd þegar nær dregur Reykjavík og þegar komið er út á land. Ég tek því undir það og vek athygli á því að í þessu efni hafa margir umhverfisverndarsinnar hér á suðvesturhorninu horft til þess að nánast öll strandlengja Reykjavíkur hefur verið eyðilögð fyrir atvinnustarfsemi, sums staðar sakir nauðsynjar en sums staðar algerlega að ástæðulausu. Væri hægt að nefna þar mikil svæði til landfyllingar og hafnargerðar og annars þess sem mun reyndar ekki standast tímans tönn og verður væntanlega flutt burt frá Reykjavík, e.t.v. á okkar ævitíma, þeirra manna sem hér talast við í sal Alþingis. Frú forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þingmanns. Ég tel að það mætti einmitt vera meira samræmi í kröfum í umhverfismálum úti á landi og hér á suðvesturhorninu. Svo er reyndar ekki í dag og það ber að laga.

Virðulegi forseti. Hér var verið að ræða hvort menn væru með kjördæmapot eður ei þar sem þeir vísuðu í dæmi um samgöngumannvirki í sínu kjördæmi. Ég verð að gangast við því að ég mun ræða hér mestmegnis um tvennt: Annars vegar mun ég ræða um samgöngur í mínu kjördæmi, Reykjavík, sem eru að vísu tvö kjördæmi en ég lít á þau sem eitt, og umferðaröryggismál. Samgöngumál eru þess eðlis að þau tengjast öllum landsmönnum, þetta eru hagsmunir okkar allra og ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel hins vegar að umræða um hvort tveggja, samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu og sömuleiðis umferðaröryggismál, séu málaflokkar sem allt of lítið er rætt um og séu eitthvað sem við ættum að ræða meira hér á þingi og í samfélaginu öllu. Við þekkjum einn þáttinn í þessari umræðu sem er það að flestum þykir að þessu sé misskipt, í það minnsta þeim sem búa á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. að áherslan á málefni og samgöngumannvirki á höfuðborgarsvæðinu sé ekki í samræmi við það sem ætti að vera og vísa ég þar til fólksfjölda en ekki síður til þess að samgöngumannvirki á höfuðborgarsvæðinu eru eitthvað sem allir landsmenn nota og þurfa að nota, reyndar líka þeir sem koma og heimsækja landið. Miðað við þessa áætlun virðist ekki vera nein breyting á þessu. Ef við skoðum þetta fjögurra ára tímabil, ef við tökum bara stofnkostnað í samgöngumannvirkjum, þ.e. vegamannvirkjum - ég er ekki að taka flug og hafnir sem eru hverfandi framlög til á höfuðborgarsvæðinu, heldur bara til stofnverkefna á höfuðborgarsvæðinu - er hann tekinn saman í þessari samgönguáætlun Reykjavík og Suðvesturkjördæmi, sem eru tvö kjördæmi með um 60% af íbúunum. Þar verða á þessu ári 10% af stofnverkefnunum á höfuðborgarsvæðinu en 6% 2010. Síðan 2011 hækkar þetta upp í 28% og 2012 í 33%, en miðað við þessa áætlun ber þess að geta að framlögin til stofnkostnaðar lækka mjög ef þessar áætlanir ná fram að ganga. Ef þetta er tekið saman í heild sinni mun um helmingi minna í milljónum talið fara til Reykjavíkur og Suðvesturkjördæmis samanlagt en til Norðausturkjördæmis. 13.400 milljónir fara í Norðausturkjördæmi á þessum tíma en 6.700 milljónir fara í Reykjavík og Suðvesturkjördæmi, 11.300 milljónir fara í Norðvesturkjördæmi og 8.400 í Suðurkjördæmi. Ég sakna þess þegar við förum í þessa áætlun að farið sé yfir umferðarmálin hér á höfuðborgarsvæðinu, þetta tengist allt saman. Það liggur alveg fyrir að ef menn ætla t.d. að létta þeirri þörf sem er á Sundabraut þurfa menn að koma á betra flæði fyrir bílinn í gegnum borgina. Það þýðir að við erum með mörg verkefni sem kalla á mislæg gatnamót eða stokka fyrir sérstaklega Miklubrautina og það á líka við um Grensás, Háaleitisbraut, Kringlumýrarbraut og Lönguhlíð. Það kallar á ýmsar slíkar lausnir fyrir Kringlumýrarbrautina á öðrum stöðum líka. Nú veit ég að það eru mun minni fjármunir til ráðstöfunar en áður hefur verið og ég veit líka og vil taka það fram að það er ýmislegt gott í þessari áætlun sem snýr að höfuðborgarsvæðinu, t.d. vegamótin við Leirvogstunguna, undirgöngin við Klébergsskóla og umferðarstýring á höfuðborgarsvæðinu, svo eitthvað sé nefnt. Ég er ekki að gera lítið úr mikilvægi þess að leggja áherslu á almenningssamgöngur og hjólreiðar. Ég nota sjálfur allar gerðir af samgöngum og þekki þetta ágætlega, bý í Grafarvogi. Ég keyri ekki bara minn litla einkabíl heldur hjóla ég stundum til og frá vinnu og hef sömuleiðis notað almenningssamgöngur. Ég lít svo á að við þurfum að hafa þetta allt saman. Ef við erum að tala um sjálfbærar samgöngur fyrir alla verðum við líka að tala um einkabílinn. Sem betur fer er þróunin í þá áttina að bíllinn er að verða bæði sparneytnari og mengar minna, hann er sömuleiðis öruggari. Ef við erum að tala um sjálfbærar samgöngur fyrir alla þýðir það að við þurfum að taka út bílinn líka, við verðum að skoða eftirfarandi: Stendur einkabíllinn undir sér? Hversu há eru gjöldin á bíl og umferð frá árinu 2007 og hvernig kemur það til móts við þau útgjöld sem eru fyrir? Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða og verðum að leggja til grundvallar. Ég sakna þess að hér sé ekki minnst meira á einkabílinn og nú er ég ekki að gera lítið úr almenningssamgöngum eða hjólreiðum, alls ekki. Ég hef beitt mér fyrir slíku á vettvangi borgarinnar og verið fylgjandi því alla tíð og verð það áfram, en við verðum líka að huga að bílnum. Þegar við erum að hugsa um mengun og umhverfismál er megnið af svifrykinu sem kemur hér á höfuðborgarsvæðinu til komið vegna þess að við notum malbik sem stenst ekki þá staðla sem eru annars staðar. Mér finnst okkur vanta algjörlega þennan þátt í þessa samgönguáætlun og við verðum að fara miklu betur yfir það. Það tengist öðru máli sem eru umferðaröryggismálin. Eins og hér kom fram áðan voru menn að ræða Evrópusambandið og ég hef verið fylgjandi því að við tökum góðar hugmyndir sama hvaðan þær koma. Það hefur ekkert að gera með skoðanir mínar um hvort Ísland eigi á að vera í Evrópusambandinu eða ekki. Ég tel að Ísland eigi ekki að vera aðili að Evrópusambandinu, það séu ekki okkar hagsmunir. Hins vegar veit ég að margar þær þjóðir sem eru í Evrópusambandinu eru komnar lengra en við í umferðaröryggismálum. Hvað þýðir það? Það þýðir að við skulum bara taka hugmyndirnar frá þeim. Við skulum ekkert vera að finna upp hjólið heldur bara taka þær hugmyndir og nýta þær. Mér finnst að vísu alltaf kómískt þegar menn tala um, eins og hér var talað um áðan, að menn fái eitthvað fyrir ekki neitt með því að ganga í Evrópusambandið og það þýði að þeir muni borga öll umferðaröryggismál fyrir okkur eða eitthvað slíkt. Við munum alltaf borga meira í Evrópusambandið en við fáum til baka, það eru gömul sannindi og ný. Hver er stefna Íslands á alþjóðavettvangi þegar kemur að umferðaröryggismálum? Nú eru Sameinuðu þjóðirnar búnar að samþykkja Decade of Action eða áratug aðgerða í umferðaröryggismálum í kjölfarið á fyrsta fundi samgönguráðherrafundarins í Moskvu í nóvember í fyrra. Því miður sótti samgönguráðherra Íslands ekki þann fund. Þetta er alheimsátak sem á að standa næstu tíu ár. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvar er minnst á það í þessu skjali? Þarna setja allir samgönguráðherrar heimsins, í það minnsta þeir sem eru í Sameinuðu þjóðunum, sér markmið. Þeir tala ekki bara um umferðaröryggismálin heldur gera eitthvað í málunum á næstu tíu árum. Ég get ekki séð það hér í þessari áætlun. Eftir því sem ég best veit erum við ekki búin að innleiða Vínarsáttmálann um umferð frá 1968 og eigum eftir, og ég hef vakið athygli á því hér á þinginu, að setja ýmsa löggjöf og staðla varðandi umferð og umferðaröryggi. Ég hef ekki farið í grafgötur með það að ef það er skynsamlegt að taka eitthvað upp frá Evrópusambandinu hvað það varðar eigum við að gera það. Ég nefndi áðan einkabílinn, við höfum ekki fjallað um hann í tengslum við sjálfbærar samgöngur og það er óskynsamlegt. Ég vil vekja athygli þingheims á gríðarstóru vandamáli sem ég hef ekki orðið var við í umræðunni hér. Það er það vandamál að alvarlega slösuðum í umferðinni hefur ekki fækkað og hvert og eitt mál er alveg grafalvarlegt. Ef við skoðum þetta bara frá árinu 2005 voru alvarlega slasaðir 2005 129 talsins og 2006 voru þeir 153. Þeir fóru upp í 195 2007 og í 200 árið 2008. Sem betur fer fóru þeir á árinu 2009 niður í 170 en það er þó ansi há tala. Þetta er eitthvað sem er fjallað um hér, þessi tafla er til staðar í samgönguáætluninni, nánar tiltekið á bls. 84, og við getum farið aftur fyrir 2005. Árið 2004 slösuðust 115 alvarlega í umferðinni, 145 árið 2003 og 164 árið 2002, 158 2001 og árið 2000 voru það 168. Árið 2009 voru það 170. Á bak við hvert alvarlegt tilfelli er mikil hörmung, fyrir viðkomandi einstakling og alla hans aðstandendur. Þetta finnst mér vera útgangspunktur alveg sama hvar við ræðum samgöngur, þ.e. öryggismálin. Ég þarf í rauninni ekkert að rökstyðja það neitt frekar en mér finnst vanta þetta inn í þessa samgönguáætlun. Mér finnst vanta að menn tali um sjálfbærar samgöngur í tengslum við einkabílinn og mér finnst vanta að við tölum hér um stóra málið sem eru umferðaröryggismálin. Mér finnst við ekki læra af nágrannaþjóðum okkar og alþjóðlegu átaki eins og t.d. átaki Sameinuðu þjóðanna. Ég lít svo á að þetta sé hlutverk samgöngunefndar að fara almennilega yfir. Við getum ekki afgreitt samgönguáætlun án þess að vera búin að gera þetta að stærsta málinu í þeirri áætlun. Í því samhengi og hvort heldur sem er verðum við líka að fara betur yfir samgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Ég sé t.d. ekkert um Hlíðarfót í þessari samgönguáætlun og það er eitthvað sem við þurfum að taka afstöðu til hvenær við ætlum að fara í og hvernig. Sömuleiðis verðum við að hafa skilgreindari og betri áætlun varðandi frítt flæði bíla. Það hefur ekki bara að gera með það að fólk geti komist fljótt á milli staða, það tengist mengun og öryggi því að eins og við þekkjum verða flest slysin í kringum gatnamót. Ég sé heldur ekki neitt hér um öryggisúttekt á vegum. Ég beitti mér fyrir því við fyrrverandi hæstv. ráðherra, Sturlu Böðvarsson, að það væri gert og hann fór í verkefni sem heitir EuroRAP sem er öryggisúttekt á vegum. Það ætti sérstaklega að ylja þeim um hjartaræturnar sem eru hlynntir Evrópusambandinu og horfa til Svíþjóðar í öllu því að það sameinar þetta tvennt: Svíar eru mjög framarlega þegar kemur að umferðaröyggismálum og þetta er verkefni á vegum Evrópusambandsins. Það gengur út á að hafa öryggisúttekt á öllum vegum. Það er svo skrýtið þegar menn fara að skoða það að þó svo að bílstjórinn hafi mjög mikið um það að segja og auðvitað kannski mest af öllum hvort slys verður eða ekki, skipta litlir hlutir sem kosta oft ekkert - að vísu stórir hlutir líka, hlutir sem við erum ekki meðvituð um sem ekki erum sérfræðingar í þessum málum - alveg gríðarlega miklu máli þegar kemur að öryggismálum. Á undanförnum áratugum höfum við ekki litið til þessara hluta við hönnun mannvirkja eins og við hefðum átt að gera og það hefur oft og tíðum haft slæmar og stundum skelfilegar afleiðingar í för með sér. En nú erum við byrjuð í þessu verkefni, EuroRAP, öryggisúttekt á vegum, og ég vil fá að vita: Eru menn búnir að salta það? Ætla menn að hætta í því verkefni? Ég veit ekki betur en að það hafi skilað mjög góðum árangri og komið mikið af úttektum sem hafa skilað góðum árangri fyrir okkur öll. Ég vil fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvar þetta stendur, sömuleiðis varðandi öryggisúttektina á göngunum, EuroTAP. Á Íslandi eru þó nokkur jarðgöng og við höfum verið að ræða um jarðgöng í þessari umræðu en fyrst og fremst út frá því hvort það eigi að leggja þau og hvernig eigi að fjármagna þau o.s.frv. Við höfum ekki rætt öryggismálin. Það hafa orðið skelfileg slys í öðrum löndum í göngum. Sökum þessa er það almennt að í þeim löndum sem við berum okkur saman við í Evrópu hafa menn nú gert mikið átak varðandi úttekt á öryggi í göngum. Við erum byrjuð á því, ég spurði hæstv. ráðherra að því hér í vetur og hef ýtt eftir því. Ég veit að við erum byrjuð að gera úttektir á þessu, hæstv. ráðherra upplýsti það. Það væri gaman að heyra frá honum hvaða niðurstöður hafa komið út úr því. Ég sakna þess líka að sjá ekki neitt um það í þessari áætlun. Sömuleiðis, virðulegi forseti, segir hér á bls. 87, með leyfi forseta: „Eins og að framan segir hefur umferðaröryggisgjaldi, um 90 millj. kr. á ári, ekki verið varið til umferðaröryggismála og því er óverulegum fjármunum af vegafé varið til þessa málaflokks.“ Ég endurtek, virðulegi forseti: „Eins og að framan segir hefur umferðaröryggisgjaldi, um 90 millj. kr. á ári, ekki verið varið til umferðaröryggismála.“ - Ekki verið varið til umferðaröryggismála. Ætla menn bara að halda því áfram? Umferðaröryggisgjald er borgað og það á ekki að nota það til umferðaröryggismála. Hér slösuðust 170 manns alvarlega árið 2009. Þegar við berum saman þær töflur sem búið er að gera á undanförnum árum sést að það voru færri sem lentu í alvarlegum slysum árið 2000. Sem betur fer er þróunin í heiminum sú að mönnum hefur tekist að draga úr slysum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Á ekki að verja þessu umferðaröryggisgjaldi til umferðaröryggismála, er það ekki stefnan? Er það stefna þessarar ríkisstjórnar? Ætla menn bara að ganga frá samgönguáætlun hérna með töflu um alvarlega slasaða eins og hún sé ekki til? Ég vil alla vega láta vita af því að ef svo er verður því ekki tekið þegjandi af öllum þingmönnum, í það minnsta ekki mér, það liggur alveg fyrir. Þegar ég les þessa töflu hér á bls. 84, Yfirlit yfir slasaða árið 1996–2009, segir hún mér eftirfarandi: Þetta er málið sem við eigum að leggja áherslu á, umferðaröryggismálin. Ég veit að ef allir hugsa um það komast þeir að þeirri niðurstöðu að þetta sé það mikilvægasta. Menn þurfa ekki að hitta nema einn einstakling sem hefur slasast alvarlega til þess að átta sig á því hvaða afleiðingar það hefur í för með sér ef menn slasast alvarlega, hvort sem það er af þessum völdum eða öðrum. Þarna höfum við bara mikið um það að segja hvort slys verða eða ekki. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja ráðherrann um sjálfbærar samgöngur fyrir einkabílinn og ég vil spyrja hér um umferðaröryggismálin, hvort ekki eigi að nota þennan markaða tekjustofn í það sem hann er ætlaður. Svo vil ég 

Forseti minnir hv. þingmann á að gæta tímamarka í ræðutíma sínum.

Hæstv. forseti. Í þessu stutta andsvari sem ég hef hér mun ég reyna að komast yfir sumt af þeim fjölmörgu spurningum sem hv. þingmaður bar hérna fram en aðallega leiðrétta misskilning eða kannski bara rangfærslur, ég veit ekki hvort heldur það er. Fyrst varðandi umferðaröryggisgjaldið þá ætti hv. þingmanni að vera kunnugt um að það var ríkisstjórn sem hann sat í og ég sat í eftir hrunið sem tók út fjármagn til umferðaröryggismála í fyrstu fjárlagagerð eftir hrun, þ.e. fyrir 2009. Það var ekki einu sinni talað við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið um það, það var bara gert í fjármálaráðuneytinu, bara rétt sisvona, og við lásum um það á sama tíma og aðrir. Það var sem sagt tekið þar út. Er engu varið til umferðaröryggismála, eins og mátti skilja á hv. þingmanni? Nei, það er ekki svo, það er miklu varið til öryggismála en auðvitað má alltaf verja meiru. Hér eru þrisvar sinnum 340 milljónir, það er hvorki meira né minna en 1.400 milljónum varið til umferðaröryggismála í þessari áætlun á þessu fjögurra ára tímabili. Auðvitað er verið að vinna fjölmörg önnur umferðaröryggismál með útboðum á betri vegum. Við getum tekið sem dæmi útboð á Suðurlandsvegi sem gert var í vetur, 60 km kafli. Þar er í fyrsta skipti í útboðsgögnum á stofnbraut eins og þar sett inn vegrið í útboðið, sem er nýtt. Svona má lengi telja. Ég vil minna líka á frumvarp til umferðarlaga sem er búið að flytja hér. Þar er komið inn á marga þætti. Margt mætti taka hér til og minni ég síðan á ýmislegt annað. En fyrst og fremst varðandi umferðaröryggisgjaldið vildi ég þetta sagt hafa. Ég ætla að koma að því í seinna andsvari mínu sem hv. þingmaður var að ræða, um skipt fjárframlög milli kjördæma eins og oft er gert, en þar eru líka hlutir sem snúa beint að umferðaröryggismálum fyrir utan það sem ég nefndi áðan. Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að í þessari áætlun er gert ráð fyrir 340 milljónum á ári í fjögur ár og það eru tæplega 1.400 milljónir.

Virðulegi forseti. Ef það eru einhverjar rangfærslur er rangfærslan væntanlega í þessu plaggi. Ég las bara hér beint, með leyfi forseta, get lesið það aftur, á bls. 87: „Eins og að framan segir hefur umferðaröryggisgjaldi, um 90 millj. kr. á ári, ekki verið varið til umferðaröryggismála og því er óverulegum fjármunum af vegafé varið til þessa málaflokks.” Virðulegi forseti. Hvaða plagg er þetta? Þetta er tillaga til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Virðulegi forseti. Var það ekki hæstv. samgönguráðherra sem mælti fyrir þessu? Ef hæstv. samgönguráðherra er að skamma einhvern er hann væntanlega að skamma þann sem hefur flutt þetta mál.

Lestu blaðsíðu 18.

Ekki er hann að skamma þann sem les upp úr því.

Lestu blaðsíðu 18.

Ég get alveg lesið fleiri blaðsíður í þessu, virðulegi forseti, en ef þetta er rangt held ég að hæstv. ráðherra eigi að koma og leiðrétta það. Ef þetta eru rangfærslur hérna held ég að hæstv. ráðherra verði væntanlega að vanda sig betur næst þegar hann flytur þetta mál. Hins vegar staðfesti hæstv. ráðherra að þetta væri rétt og sagði að þetta hefði gerst í þeirri ríkisstjórn sem við báðir sátum í. Ég veit ekki hvort það breytir eitthvað niðurstöðu málsins.

Þú gerðir ekki athugasemdir við það þá.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er mjög viðkvæmur fyrir þessu máli. Ég var heilbrigðisráðherra á þeim tíma og ég veit ekki til þess að aðrir heilbrigðisráðherrar hafi lagt jafnmikla áherslu á umferðaröryggismál og sá sem hér stendur og fékk jafnvel gagnrýni fyrir það. En reglan er ekki sú að menn séu að skipta sér af málaflokkum annarra ráðherra en ef þetta var þeirri ríkisstjórn að kenna sem sat á þeim tíma þá er nú komin ný sem væntanlega gerir það að verkum að hæstv. samgönguráðherra getur breytt þessu og ég hvet hann til að gera það. Ef eitthvað er rangt sem stendur í þessu plaggi á hæstv. ráðherra ekki að skamma mig fyrir það.

Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að það er í samgönguáætlun undir liðnum 5.10.5, Umferðaröryggi, 310 millj. á ári, og það er sú tala sem hér hefur verið unnið eftir. Þar sem hv. þingmaður er að tala um umferðaröryggisgjaldið ítreka ég það sem ég sagði áðan, gjaldið var tekið út af þáverandi fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins án þess að talað væri við nokkurn mann um það. Þessa upphæð, 340 millj., þarf að taka annars staðar og hún kemur af tekjustofnum Vegagerðarinnar en hún er hér inni, það er aðalatriðið. Það er ekki verið að slá neitt slöku við í umferðaröryggismálum, síður en svo. Það er verið að bæta við ef eitthvað er. Það er rétt að hafa það í huga plús það ef við förum inn í einstaka liði, hv. þingmaður talaði um að litlu væri varið t.d. til Reykjavíkur og Suðausturkjördæmis. Mér sýnist að á árunum 2011–2012 séu það 4.500 millj., sem er langhæsta upphæðin í þeim kjördæmum eða svæðum sem hér er talað um. Þá koma þættir sem snúa að umferðaröryggismálum en bæta líka umferðarflæði, almenningssamgöngur og annað. Það fer milljarður á þessum fjórum árum í bætt umferðarflæði og almenningssamgöngur. Síðan er nýr liður inni í þessu, öryggisaðgerðir, sem eru hvorki meira né minna en 400 millj., sérmerktar, 200 millj. árið 2011 og 200 millj. árið 2012. Hér eru settir inn hjóla- og göngustígar. Það má líka tala um það sem umferðaröryggisatriði að taka þá umferð af þjóðvegunum og setja hana á brautir við hliðina. Það eru 400 millj. Svo eru göngubrýr og undirgöng 200 millj., þannig að bara það sem hér er talið upp er í kringum milljarður plús 340 millj. sem þarna eru inni. Ég verð því að biðja hv. þingmann að lesa þessa samgönguáætlun aðeins betur yfir og horfa ekki bara á bls. 87 heldur skoða aðrar blaðsíður sem eru í þessu riti.

Virðulegi forseti. Mér er alveg fyrirmunað að skilja af hverju hæstv. ráðherra gerir athugasemd við að ég lesi upp úr skýrslunni eða áætluninni. Ef hæstv. ráðherra finnst framsetningin í samgönguáætluninni ekki rétt eða góð á hann auðvitað að taka á því en ekki að skamma þá sem lesa upp úr henni.

… Lestu … á blaðsíðu …

Hæstv. ráðherra getur ekki gert athugasemdir við það að vitnað sé beint í áætlunina. Aðalatriðið er að umferðaröryggismálin séu ekki út undan og ég spurði um þennan alþjóðlega vinkil á þessum málum. Við erum að fara inn í nýjan áratug í umferðaröryggismálum og ég sé þess ekki merki hér. Ég sé ekki heldur merki um sjálfbærar samgöngur varðandi einkabílinn. Varðandi framlögin til höfuðborgarsvæðisins veit ég ekki til þess að það sé rangt sem hér kemur fram um heildarframlög vegna stofnaðgerða. Ég fór yfir stofnkostnaðinn. Fór ég með eitthvað rangt þar? Það væri gott ef hæstv. ráðherra mundi þá leiðrétta þann misskilning. Ég tók bara það sem var í töflunni sem sýndi að um 6.700 millj. eiga fara í þessi mál á fjórum árum í Reykjavík og Suðvesturkjördæmi á meðan 13.400 millj. eiga að fara í Norðausturkjördæmi. Er þetta rangt? Ef þetta er rangt skulum við leiðrétta það. Við skulum ekki hafa það í þingtíðindum án þess að leiðrétta þetta. Ég hef engan áhuga á því að fara með rangt mál, ekki nokkurn. En ég var að vísa beint í skýrsluna, beint í samgönguáætlunina og spurði um stefnuna í samgöngumálum höfuðborgarsvæðisins. 

Frú forseti. Ég vil blanda mér í umræðu um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012 með þeim breytingum sem orðið hafa á henni í meðförum hv. samgöngunefndar. Mig langar að ræða þessa þingsályktunartillögu, þessa samgönguáætlun, til að byrja með í samhengi við frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu og verður væntanlega afgreitt síðar í dag um stofnun opinbers hlutafélags um vegaframkvæmdir. Verði það frumvarp að veruleika, þar sem gert er ráð fyrir því að hægt sé að fjármagna ákveðnar vegaframkvæmdir með veggjöldum, má segja að það losni fjármagn sem í mínum skilningi - og ég sé ekki betur en sé sameiginlegur skilningur hv. samgöngunefndar - ætti þá að geta nýst í öðrum landshlutum til annarra verkefna, þ.e. verkefna sem ekki er að svo stöddu unnt að fjármagna með veggjöldum. Þessum skilningi vil ég koma skýrt á framfæri og ég hef skilið ræður hæstv. samgönguráðherra þannig að hann hafi sama skilning á þessu og ég. Í því samhengi fagna ég því sömuleiðis að sjá inn á samgönguáætlun komið undirbúningsfjármagn til Arnarfjarðar-/Dýrafjarðar-ganga á árinu 2012 og vona að það sé þá til vitnis um að menn hafi heilan hug á því að ráðist verði í þær framkvæmdir þegar um hægist. Eins og fram kom í fyrri umr. um samgönguáætlun þegar við ræddum hana ekki alls fyrir löngu hlýtur það að vera vandaverk að útdeila takmörkuðum fjármunum svo sanngjarnt sé því að aðstæður landshlutanna eru misjafnar og það er afar misjafnt hversu miklar og ríkar þarfir eru fyrir samgöngubætur. Við höfum rætt í dag, og eins við fyrri umr. aðstæðurnar á afskiptasta landsvæðinu í samgöngumálum, þ.e. Norðvesturkjördæmi, nánar tiltekið á Vestfjörðum, þar sem háttar svo til að suðursvæði Vestfjarða er ekki í sómasamlegu vegasambandi við þjóðvegakerfið. Ég fagna þar af leiðandi ummælum hæstv. samgönguráðherra fyrr í dag um mikilvægi þess að bæta ástand þeirra vega og neyta allra tiltækra ráða til að flýta sem mest og ljúka vegalögninni um Barðastrandarsýslu, þessa umdeildu vegalögn sem hefur tafist árum saman og mun fyrirsjáanlega eitthvað tefjast vegna málaferla og ýmiss konar vandkvæða. Talandi um samgöngur á þessu svæði og Arnarfjarðar/Dýrafjarðargöng vil ég líka árétta það sem ég hef áður sagt að það er auðvitað forsenda þess að markmið byggðaáætlunar og sóknaráætlunar nái fram að ganga um tengingu byggðarlaga, uppbyggingu atvinnusvæða og þjónustusvæða að þessi tenging komist á. Hún er þessu byggðarlagi lífsnauðsynleg því að það má vel rifja það upp að hvergi á landinu hefur fækkun íbúa og búsetu- og atvinnuröskun verið meiri en á því svæði. Áður en ég segi skilið við Vestfirði vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram í umræðum fyrr í dag um vegaframkvæmdir í Strandasýslu, þ.e. þörfina á því að fara í framkvæmdir á Veiðileysuhálsinum. Ég styð það að sjálfsögðu heils hugar að Veiðileysuhálsinn komi inn við endurskoðun samgönguáætlunarinnar í haust. Það er þörf samgöngubót sem heimamenn hafa lengi vakið athygli á og beitt sér fyrir. Almennt séð fagna ég og lýsi mig mjög samþykka þeim megináherslum sem settar eru fram í samgönguáætlun. Ég tel að þær áherslur séu framsæknar og skýrar. Ég er mjög sátt við þau meginmarkmið sem hér eru sett fram um almenningssamgöngur, um eflingu reiðhjólanotkunar, og ég tala ekki um þá áherslu sem hér liggur á umferðaröryggi sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerði að umtalsefni áðan. En sérstaklega vil ég líka lýsa ánægju með það áform að gera úttekt á því með hvaða hætti megi koma á strandsiglingum að nýju með það að markmiði að draga úr landflutningum með tilheyrandi álagi á vegakerfið. Við vitum það sem búum úti á landi og búum við misjafna vegi að umferð þungaflutninga er mjög skaðleg og skemmir vegina, sérstaklega á vorin þegar þeir eru hvað viðkvæmastir vegna bleytu. Ég held að þetta sé hið besta mál og það er þá líka vonandi til þess fallið að lækka flutningskostnað. Samgöngurnar eru hin raunverulega grunngerð samfélagsins eins og ég hef oft sagt í umræðum um samgöngumál. Líf og viðgangur byggðanna veltur á þeim. Á þeim veltur velferðarþjónustan, löggæslan, verslunin og annað atvinnulíf. Þetta væru allt í rauninni merkingarlaus hugtök ef ekki væru samgöngur og um vegakerfið berast daglega vörur og vinnuafl sem er undirstaða verslunar, þjónustu, atvinnulífs og búsetu má segja um landið allt. Sá tími sem það tekur að koma aðföngum og afurðum milli staða hefur áhrif á verðlag og þjónustugæði og þar með markaðsstöðu fyrirtækja t.d. þegar verðmætar sjávarafurðir og landbúnaðarvörur þurfa að komast fljótt á markað. Því getur aðkoma fyrirtækja í útgerð, fiskvinnslu og landbúnaði oltið verulega á góðum og traustum samgöngum. Öflug verslunarfyrirtæki veigra sér við að setja upp útibú á stöðum sem ekki njóta greiðra samgangna sökum vandkvæða og kostnaðar við að koma varningi á milli og halda uppi þjónustugæðum þannig að ástand vega getur ráðið og ræður mjög miklu um samkeppnisstöðu byggðarlaganna og þess atvinnulífs sem þar þrífst. Þetta vil ég árétta sem almennt innlegg inn í þessa umræðu. En ég undirstrika það sem ég sagði áðan sem mér finnst mikils um vert að verði þetta frumvarp að lögum, sem liggur fyrir og verður til umræðu síðar í dag, um stofnun opinbers hlutafélags um vegaframkvæmdir, bind ég vonir við að þar með losni fjármunir sem geti runnið til þarfra og mjög brýnna samgöngubóta í þeim landshlutum þar sem þessari tegund fjármögnunar verður ekki við komið.

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um samgönguáætlun á tímabilinu 2009–2012. Nokkuð hefur verið beðið eftir því að taka umræðu í þinginu um samgönguáætlun en þetta er grundvallarstefnumótunarplagg um fyrirætlanir stjórnvalda á þessu sviði á þeim árum sem um ræðir. Töluverðar breytingar hafa orðið í áætlanagerð á umliðnum árum og ég tel að það hafi verið skynsamlegt spor þegar ákveðið var að sameina vegáætlun, hafnaáætlun og flugáætlun í eina samgönguáætlun. Ég held að á margan hátt sé líka skynsamleg sú nálgun, sem hefur nokkuð verið rædd, að ganga lengra í sameiningu áætlana til að gera sér betur grein fyrir hvert stefnt er á landsvísu með einstaka þætti en það þýðir þá jafnframt að slíkar áætlanir verða meira stefnumarkandi plagg. Ég sé ekki fyrir mér að þá verði eins mikið verið að ákveða niður á krónur og aura hvert einstakt verkefni í slíkum áætlunum. Ég tel að það sé ástæða til að gera breytingar á þessari áætlanagerð þannig að samgönguáætlunin sé fyrst og fremst stefnumörkun ríkisstjórnarinnar eða viðkomandi ráðherra á þessu sviði, en þegar kemur að því að ákveða einstök verkefni er það skoðun mín að nauðsynlegt sé að gera slíkt í samstarfi, í þessu tilviki í þinginu við fjárlaganefnd, en hv. samgöngunefnd véli ekki eingöngu um þær tölur sem hér er að tefla. Þetta eru verulegar upphæðir og það er mjög mikilvægt að nefndarmenn í fjárlaganefnd hafi þær á takteinum þegar þeir eru að meta gjaldahlið ríkissjóð og fjárfestingar. Þetta vildi ég segja í upphafi vegna áætlanagerðarinnar almennt. Ég hef orðið vör við það í vinnu minni í fjárlaganefnd þar sem ég sit að við höfum ekki nógu mikla yfirsýn yfir einstaka þætti áætlanagerðar í samgöngumálum og ég held að þarna sé ástæða til að gera bragarbót á. Mig langar til að tæpa á nokkrum atriðum í áætluninni, þetta er viðamikil áætlunargerð og líka mikilvægar upplýsingar sem hér koma fram fyrir þingmenn og fyrir okkur öll til að meta það sem fram undan er á þessu sviði. Það þarf náttúrlega ekki að ræða hvers konar breytingar hafa orðið á samgönguáætlunum eða fyrirhuguðum áætlunum eftir hrun bankanna 2008. Það stefndi í að gríðarlegir fjármunir yrðu settir í vegaframkvæmdir og ýmsar framkvæmdir fram að hruni og það hefur auðvitað verið dregið stórlega úr þeim fyrirætlunum. Núna eru menn að reyna að halda í það sem hægt er. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það sé lífsnauðsynlegt fyrir hagkerfi okkar að framkvæmdir komist af stað og ég er jafnframt þeirrar skoðunar að samgöngumannvirki séu ein af þeim framkvæmdum sem æskilegt sé að fara í við þær aðstæður sem uppi eru. Mér finnst skipta máli - og vegna þess að ég sit ekki í samgöngunefnd hef ég verið að lesa þetta í dag og í gær - mér finnst mikilvægt að við reynum að fara í smærri verk líka til að auka við atvinnustigið víða um land. Við vitum auðvitað að atvinnuleysið er mikið á höfuðborgarsvæðinu og það er það raunar líka á vissum stöðum fyrir norðan og austan og í Reykjanesbæ og því er mjög gagnlegt ef hægt er að hvetja til framkvæmda á þessum svæðum á sviði samgöngumannvirkja til að efla atvinnustigið og auka sláttinn í hagkerfinu. Ríkisstjórnin hefur verið að leita leiða ásamt aðilum vinnumarkaðarins til að gera gangskör að því að koma verkefnum af stað. Hæstv. samgönguráðherra er líka með fyrirætlanir um að koma einkaframkvæmdum í betra horf og ég get ekki annað en verið talsmaður einkaframkvæmdar, en ég vil jafnframt þó að gætt sé að því hvernig með þær er farið í efnahag og reikningum ríkissjóðs. Við sjálfstæðismenn stóðum að því að farið yrði af stað með tónlistarhúsið Hörpu og við höfum gagnrýnt það sjálf og það hefur verið gagnrýnt, við höfum verið gagnrýnd fyrir það einnig, að það hafi verið gert með heimildarákvæði í fjárlögum. Ég held að það sé háskalegt ef við göngum mjög langt í því að fara í framkvæmdir sem standa fyrir utan efnahag ríkisins. Nú sjáum við fram á að heill spítali muni væntanlega gera það og hluti af samgöngumannvirkjum einnig, og á vissan hátt skekkir það stöðu ríkissjóðs fljótt á litið þegar þessir hlutir eru færðir þarna fyrir utan. Þetta vil ég segja til áréttingar því að við þurfum að finna betri leiðir til að láta þetta birtast í fjármálum ríkissjóðs þannig að menn geri sér grein fyrir hvernig undir þessum framkvæmdum eigi að standa vegna þess að á ákveðnum tímabilum stendur ríkissjóður auðvitað á bak við slíka hluti. Ég get ekki orða bundist vegna þessarar framkvæmdar og ég er þakklát fyrir það að hæstv. samgönguráðherra er við umræðuna. Mig langar til að gera aðeins að umtalsefni höfuðborgarsvæðið í samgönguáætluninni, ég einblíni fyrst og fremst á vegaþátt samgönguáætlunarinnar. Ég fagna því reyndar mjög að við séum að komast af stað með samgöngumiðstöðina í Vatnsmýrinni. Ég er fylgismaður þess að Reykjavíkurflugvöllur sé þar og mér finnst löngu tímabært að bætt sér úr þeirri aðstöðu sem er til staðar á Reykjavíkurflugvelli. Það er í náttúrlega hróplegu ósamræmi við aðrar aðstæður á landinu hvernig aðstaðan er þar. Þar er allt of þröngt og erfitt við að eiga, ég þekki það á eigin skinni og það gera flestir sem hafa búið annars staðar en í Reykjavík. Miðstöð innanlandsflugs verður að vera í Reykjavík, í mínum huga er það alveg grundvallaratriði, og ég er eindreginn fylgismaður þess að svo sé áfram. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að hægt sé að minnka umfangið eða hvernig sem menn vilja hugsa það en í grundvallaratriðum þarf áætlunarflug á Íslandi, innanlandsflugið, að hafa miðstöð í Reykjavík að mínu viti. En ég þarf að fá upplýsingar frá hæstv. samgönguráðherra og ég er ánægð með að hann er hér. Er það rétt skilið hjá mér að það sé lítið um verklegar framkvæmdir í Reykjavík? Og þá vil ég setja það í samhengi við það sem ég sagði áðan, að við vitum að atvinnuástandið er mjög bagalegt, hér hafa verktakar unnvörpum þurft að leggja upp laupana, við erum með hálfkaraðan fasteignamarkað og gríðarlegan vanda í byggingariðnaði. Reykjavíkurborg hefur reynt að leggja sitt af mörkum með því að halda uppi störfum og reyna að fara í smærri framkvæmdir sem eru þá á vegum gatnamálastjóra Reykjavíkurborgar, en ég hygg að það væri gott ef ríkið gæti komið hér að. Ég vil því spyrja hæstv. samgönguráðherra að því: Er það rétt skilið hjá mér að það sé einungis gert ráð fyrir undirgöngum við Klébergsskóla árið 2010 og það sé 15 millj. kr. framkvæmd? En bara svo ráðherra haldi ekki að ég sé með útúrsnúning þá ég sé auðvitað að það á að fara í ýmis önnur verkefni eins og almenningssamgöngur og slíkt, sem ég held reyndar að sé mjög til bóta. Það er líka gert ráð fyrir hjóla- og göngustígum árin 2011 og 2012 og göngubrúm og undirgöngum fyrir 200 millj. á sama tímabili. Þessar tölur eru fyrir Reykjavík og Suðvesturkjördæmi saman en það stingur dálítið í stúf, ef þetta er rétt skilið hjá mér að hjá Reykjavíkurborg sé einungis gert ráð fyrir 15 millj. árið 2010 en ekkert annars staðar og það hafi samanlagt á tímabilinu verið gert ráð fyrir 89 millj. fyrir Reykjavík. Ég vildi fá áréttingu á því hvort þetta sé rétt skilið eða hvort ég sé að misskilja eitthvað og ég vil þá bara fá það leiðrétt. Og enn fremur: Sér hæstv. samgönguráðherra fram á einhver stærri verkefni á sviði samgangna í Reykjavík sem hugsanlega gætu komið til sögunnar á þessu tímabili? Ég nefndi Landspítalann áðan. Við höfum haft Landspítalann til umfjöllunar í fjárlaganefnd. Þar hefur komið fram að kostnaður við byggingu spítalans muni verða um 53 milljarðar kr.  Einnig langar mig til að nefna tvö verkefni í Reykjavík sem hafa verið nokkuð í umræðunni. Annars vegar er það svokallaður Hlíðarfótur. Hefur verið ákveðið að setja það verkefni á ís, hvernig stendur það? Skiptir það einhverju máli í þessu sambandi gagnvart spítalanum eða bara gagnvart umferðarþunga í Öskjuhlíðinni og þar um kring þar sem nú eru náttúrulega komnir gríðarlega fjölmennir vinnustaðir í kringum Háskólann í Reykjavík og tengda starfsemi? Mig langar að spyrja sérstaklega um Hlíðarfótinn. Svo verð ég að spyrja um Sundabrautina. Ég get ekki leynt því að mér finnst nauðsynlegt að fara í jarðgangagerð á strjálbýlli stöðum þar sem veruleg hætta hefur verið og þar sem yfir þunga vegi er að fara. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að hægt verði að fara af stað með mikilvæga framkvæmd á Austurlandi, Norðfjarðargöng. Ég held að það muni skipta verulegu máli fyrir byggðina þar. Ég held að menn geri sér ekki grein fyrir því nema að vera þar að vetrarlagi hvers konar ástand skapast þar vegna vegarins frá Norðfirði yfir til Eskifjarðar. Ég er ánægð með að menn ætla að fara af stað með það þótt ég geri mér fulla grein fyrir því að það á ekki að fara að byggja Norðfjarðargöng í hvelli, en það er mjög gott að geta farið í undirbúningsvinnuna og af því skapast líka störf. Ég vil spyrjast fyrir um það í leiðinni og einnig vil ég spyrja aðeins áfram um Austurlandið vegna ferðamannastaðarins Seyðisfjarðar og ferjusamgangna þar. Þar er gríðarleg umferð ferðamanna og þar er einnig yfir mikinn fjallveg að fara, Fjarðarheiðina, og við vitum að Seyðfirðingar hafa haft áhuga á því að þar verði gerð bragarbót á. Ég þekki það sjálf, það var töluvert rætt þegar ég bjó á Austurlandi hvort hægt væri í framtíðinni að fara í svona stærri og tengdari framkvæmdir og tengja þessi svæði saman í heild sinni. Menn höfðu áform uppi um að nota þá kannski þau tæki og tól sem urðu eftir vegna framkvæmdanna fyrir austan í slíkt. Það kom síðan í ljós og það var mat Vegagerðarinnar að það væri ekki hægt og því var ekkert farið í það. En mig langar að spyrja hvort ráðuneytið eða Vegagerðin séu að velta þessum hlutum eitthvað fyrir sér til framtíðar vegna þess að við ætlum náttúrlega ekki að vera í efnahagsþrengingum endalaust og þá þurfum við að gæta að því hvernig við byggjum upp vegakerfið og styrkja þær byggðir sem þarna eru og byggðina á Seyðisfirði. Ég sakna þess í þessari samgönguáætlun að Sundabrautin skuli ekki vera nefnd nema að ég held á einum stað. Reykvíkingar eru búnir að bíða eftir Sundabrautinni í óralangan tíma. Auðvitað hafa verið deilur í Reykjavík um það hvernig eigi að fara í hana og hversu stór framkvæmdin eigi að vera en engu að síður hefur þetta verið að mati Reykvíkinga meginverkefnið sem þyrfti að fara í til að stytta ferðatíma í borginni og tengja betur efri hverfi borgarinnar. Ég skil það svo að þær framkvæmdir sem nú eru á Vesturlandsvegi séu að hluta til hugsaðar til að undirbúa þá hlið Sundabrautarinnar þar sem tvöföldunin er á Vesturlandsveginum. Ég hef áhyggjur af því ef það verður svo að við sjáum ekkert framan í Sundabraut á næstu árum, það veldur mér verulegum áhyggjum, sérstaklega þegar litið er til þess að mér finnst afskaplega lítið vera að gerast í Reykjavík á þessu sviði núna. Í áætluninni er gert ráð fyrir því, það kemur fram á bls. 34 að það sé hluti af því sem kanna eigi í stöðugleikasáttmálanum hvort hægt sé að fara í vegaframkvæmdir með fjármögnun lífeyrissjóðanna og Sundabrautin er þar nefnd. Nú veit ég að samflokksmaður hæstv. samgönguráðherra, Dagur B. Eggertsson, ég hygg að hann sé orðinn í dag formaður borgarráðs, mig minnir að hann sé formaður samgönguráðs í umboði hæstv. samgönguráðherra þannig að það eru hæg heimatökin að ræða um stöðu Sundabrautarinnar. Mér hefur skilist að deilan snúist núna fyrst og fremst um það hversu umfangsmikil framkvæmdin eigi að vera og hversu dýrar eða hversu fínar leiðir, getum við sagt, við ættum að fara. Auðvitað er það alveg þarft, í því ástandi sem nú er eigum við að reyna ódýrari leiðir og ég hugsa að á margan hátt höfum við kannski leyft okkur of dýrar framkvæmdir. Það er sjálfsagt fyrir okkur að endurskoða það og við hefðum kannski átt að gera það miklu fyrr. En mig langar að spyrjast fyrir um þetta. Ég sé líka að á bls. 57 eru nefnd verkefni í sérstakri fjármögnun. Vaðlaheiðin kemur þar inn og hún er eitt af þeim verkum sem hugsuð eru að fari í einkaframkvæmd. Mig langar að spyrja hvort það hafi komið til greina að setja inn passus um Sundabrautina. Vesturlandsvegurinn er hér. Það er líka verkefni sem menn hafa verið að bíða eftir á því svæði og Suðurlandsvegur. Ég ætla ekki að fara að nefna eitt verkefni umfram annað. Mig langar bara að spyrja vegna þess að þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir Reykvíkinga að Sundabrautin komist á koppinn og því langar mig að spyrjast fyrir um hvernig það mál standi og hvort hæstv. samgönguráðherra sjái flöt á því að koma með einhverja fjármuni til að ýta því verkefni af stað. Að öðru leyti finnst mér jákvæður sá tónn sem er í áætluninni að auka eigi við í öryggismálum. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur núna og er raunar alltaf mikilvægt en ég sé að menn eru að huga sérstaklega að öryggismálum. Og enn fremur líka og það snertir auðvitað höfuðborgarsvæðið og er jákvætt fyrir það svæði að menn séu að fara lengra í því að tengja borgina með göngustígum og hjólastígum og slíkum hlutum. Mér finnst þetta svona önnur ásýnd samgöngumála sem er líka mjög mikilvægt, almennu samgöngurnar tengjast þessu auðvitað líka. En það er óhjákvæmilegt að fá nánari upplýsingar um stöðu framkvæmda í Reykjavík og það kemur verulega á óvart, ef ég skil þetta rétt, að á þessu tímabili fram til 2012 séu það 15 millj. sem eiga að fara í undirgöng við Klébergsskóla, sem er reyndar mjög brýnt verkefni vegna hættu sem þar stafar af umferð fyrir börn. En ég hygg að Reykvíkingar, í því andrými sem nú er, eigi von á meiru en hér er um að tefla. Ég ætla ekki að fara að bera saman kjördæmi, ég ætla ekki að gera það, ég er hins vegar ekki viss um að það yrði mjög hagstætt fyrir Reykvíkinga að gera slíkt.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins nefna nokkur atriði sem hv. þingmaður hefur gert að umtalsefni og spurt mig út í. Fyrst um framkvæmdir í höfuðborginni Reykjavík: Við verðum að hafa í huga að þessu er skipt niður í Reykjavík og Suðvesturkjördæmi, til og frá, og ég er ekki með nákvæma útlistun á því hvað er innan borgarmarkanna og hvað ekki. En af því að hv. þingmaður talar um undirgöng við Klébergsskóla þá er þeirri framkvæmd lokið, það var byrjað á henni í fyrra og hún var tekin í notkun. Þarna var eingöngu verið að gera upp skuld sem stóð út af með þessum 15 milljónum. Hv. þingmaður talar svo um Hlíðarfót og er ég nokkuð að ruglast á nöfnum? Hlíðarfótur er spotti sem Reykjavíkurborg var að leggja niður að Háskólanum í Reykjavík og sú framkvæmd er búin. Það var framkvæmd á vegum Reykjavíkurborgar og heitir nú, að mig minnir, Nauthólsvegur. Við verðum síðan að hafa í huga í þessu samhengi, þegar við tölum um Reykjavík og Suðvesturkjördæmið, höfuðborgarsvæðið, allar þær stóru og miklu framkvæmdir sem eru hér til og frá í nágrenninu og alveg sama í hvaða átt við erum að fara. Miklar framkvæmdir eru hugsaðar á Reykjanesbrautinni eða á Hafnarfjarðarveginum réttara sagt, gatnamót við Vífilsstaðaveg. Við erum að vinna uppi á Hafravatnsvegi/Þingvallavegi. Álftanesvegur er inni, Arnarnesvegur er inni og svo eru það, eins og hv. þingmaður gat sérstaklega vel um, og ég vil þakka henni fyrir að nefna þau atriði vegna þess þau eru ekkert lítil í þessu, öryggisaðgerðir á höfuðborgarsvæðinu fyrir 400 milljónir, hjóla- og göngustígar sömuleiðis 400 milljónir, göngubrýr/undirgöng 200. Þetta eru milljarðar og síðan er milljarður í bætt umferðarflæði, almenningssamgöngur, mest innan sveitarfélagsins Reykjavíkur, og þannig má lengi telja. 

Herra forseti. Þetta er svo umfangsmikið plagg að það er erfitt að spyrja margra spurninga - ég vonast kannski til að hæstv. ráðherra geti drepið á einhver atriði í lokaræðu sinni. Þegar ég var að tala um Hlíðarfótinn átti ég líka við tengingarnar yfir í Kópavog  Mig langar að bæta við og kannski hnykkja betur á spurningum mínum út af spítalanum, ef hæstv. ráðherra gæti brugðist við því í seinna andsvari. Í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn Jóns Gunnarssonar um samgönguframkvæmdir vegna uppbyggingar í Vatnsmýri, vegna háskólasjúkrahúss og annarrar uppbyggingar, þá er talað um göng, þessi Öskjuhlíðargöng sem hæstv. ráðherra nefndi. Reyndar er gert ráð fyrir að þau haldi áfram til suðurs frá Reykjanesbraut í Síðuhvamm og gert er ráð fyrir að öll framkvæmdin sem þyrfti að fara í til að gera þessi mannvirki vel úr garði kosti um 25 milljarða. Er það skoðun hæstv. samgönguráðherra að fara þurfi í samgönguframkvæmdir í tengslum við byggingu Landspítala? Er það skoðun hæstv. ráðherra, bæði vegna umferðarþunga og öryggissjónarmiða, og þá ekki síst gagnvart sjúklingum, að í þær þurfi að fara? Og metur hæstv. ráðherra þær framkvæmdir upp á þá upphæð sem þarna er nefnd? Það skiptir máli að við höfum heildarmyndina þegar við tökum endanlega ákvörðun, herra forseti, um þessa framkvæmd.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er orðinn þingmaður Reykjavíkurkjördæmis, annars hvors, og gerði Sundabraut að umtalsefni. Hún vitnaði í töflu á bls. 57, að mig minnir, um einkaframkvæmdir, framkvæmdir sem við ætlum að fara í með lánum frá lífeyrissjóðum til að gefa í hvað varðar atvinnulífið. Sundabraut er ekki hér inni þó að hún hafi verið í því fylgiskjali sem fylgdi með stöðugleikasáttmálanum einfaldlega vegna þess að við vildum einskorða okkur við þau verkefni, sem á næstu missirum, skulum við segja, á að bjóða út og hrinda í framkvæmd. Sundabraut var ekki tilbúin - ég man ekki hvort það var 2014, 2015 eða jafnvel síðar. Sundabraut er stórt og mikið verk, ég veit ekki hvort ég á að segja 40 milljarðar eða hvað það er eftir því hvort við gerum Sundagöng, hábrú eða lágbrú með lyftu. Það fer eftir því hvernig það er gert en ég hef líka stundum sagt í gamansömum tón að eitthvað verði að vera eftir handa samgönguráðherrum sem koma á eftir mér og þá liggur kannski vel við að taka Sundabrautina. En við höfum einskorðað þessa vinnu alla eins og menn vita við Suðurlandsveg, Vesturlandsveg og að klára Reykjanesbraut og Vaðlaheiðargöng. Og svo er það samgöngumiðstöðin sem hv. þingmaður styður vel og ég þakka fyrir það sem hún gat um áðan. Varðandi önnur atriði, virðulegi forseti, sem eru í þessari spurningu, eins og hvað varðar samgöngukerfið til og frá Landspítala, þá efast ég ekki um að rætt hefur verið við Vegagerðina, það hefur ekki komið inn á mitt borð sem slíkt í þeirri vinnu sem er núna í gangi en á vafalaust eftir að gera það. En hvað varðar það sem þarna var vitnað til og talað um þá heyrðist mér hv. þingmaður meira að segja lesa upp í þessu svari sem var frá mér - hvort það voru göng undir Kópavog líka, ég man það ekki, en það eru til ýmsir biðlistar eftir jarðgöngum vítt og breitt um landið og þar á meðal þeir sem hv. þingmaður nefndi, þeir hafa sést í samgönguáætlun áður.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt, og ég ætla að taka undir það sem kom fram fyrr í dag hjá hv. þm. Önnu Margréti Guðjónsdóttur, að líta líka heildstætt á málin þegar samgöngur eru annars vegar og ekki einungis á þau svæði sem við sjálf búum á. En hins vegar er það svo að þegar kemur að samgönguáætlunum hafa þingmenn Reykjavíkur verið hljóðari - og ég hef kannski lært það, virðulegi forseti, í hinu ágæta Norðausturkjördæmi að tala um það kjördæmi sem ég starfa fyrir þegar kemur að þessum málum líka. Ég held að tími sé kominn til þess, virðulegi forseti, að Reykvíkingar fái sinn samgönguráðherra svo að hægt sé að hefjast handa við uppbyggingu Sundabrautar og önnur brýn verkefni í samgöngumálum. Fjörutíu milljarðar, segir hæstv. ráðherra, þetta er tala sem þekkist gagnvart Sundabrautinni. Ég vil árétta enn og aftur að samgönguframkvæmdir eru mjög mikilvægar vegna alls ástandsins í þjóðfélaginu, vegna þess að á höfuðborgarsvæðinu er verulegt atvinnuleysi og kallað er eftir verklegum framkvæmdum á öllum sviðum. Ég nefndi í ræðu minni að Reykjavíkurborg hefur reynt að ýta þar undir eins og hægt er og ég held að það sé líka verkefni ríkisstjórnarinnar að líta til þess ástands sem er á höfuðborgarsvæðinu. Ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að gera það.

Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009 til 2012 og erum í síðari umr. Ég fór í ræðu minni í fyrri umferð nokkuð ítarlega yfir það sem ég taldi að sneri að því kjördæmi sem ég er þingmaður fyrir og ræddi einnig um það að hugsanlega þyrftum við nýja hugsun, ekki eingöngu um samgönguáætlun heldur um nýtingu fjármagns almennt. Að menn hættu, eins og um var rætt, svokölluðu kjördæmapoti en horfðu til hagræðingar og til landsins í heild sinni og tækju inn í peningalega og félagslega hagfræði og alla þá þætti sem skipta máli þegar fjármagni er úthlutað. Mig langar samt, herra forseti, að snúa mér aðeins að því kjördæmi sem ég er þingmaður fyrir og horfa til þess vegar sem heitir Vesturlandsvegur. Ég spurði um þennan veg í fyrri umr. og fékk ágæt svör frá ráðherra en mig langar engu að síður að gera hann að umtalsefni nokkra stund. Þegar eru hafnar framkvæmdir frá því sem Vegagerðin kallar Hafravatnsveg og við Mosfellingar köllum Kóngsveg að Þingvallaafleggjara og á að tvöfalda þann kafla, sem liggur í gegnum bæinn miðjan og í kvosinni við Brúarland og á brúnni yfir Varmá. Þar er lítið hringtorg og mig minnir að þessu hringtorgi hafi verið breytt þegar kristnihátíðin var á Þingvöllum þannig að menn hafa getað ekið yfir það og því hefur það ekki þjónað þeim tilgangi sem það átti að þjóna, að draga úr hraða á því svæði, en á því er nú að verða breyting og þarna er fyrirhuguð tvöföldun. Það er vel og því fögnum við sem í Mosfellsbænum búum og allir sem um Vesturlandsveginn fara. Menn hafa líka orðið varir við að við Leirvogstungu á mörkum nýs íbúðahverfis og Leirvogstungumela hafa verið opnuð mislæg gatnamót sem Vegagerðin og landeigendur hafa fjármagnað í sameiningu. Það er bragarbót og mikil bót á samgöngum fyrir þá sem sækja að Melunum, þá sem búa í nýju hverfi og þá sem sækja norður og suður Vesturlandsveginn vegna þeirrar hættu sem skapast hefur á því svæði. Hins vegar er, herra forseti, dálítið sérkennilegt að horfa á þau fínu mannvirki sem þar eru og sjá að við ætlum að láta staðar numið við tvöföldun Vesturlandsvegar við Þingvallaafleggjara. Þá er eftir u.þ.b. 500 metra langur bútur frá Þingvallaafleggjara að þessum vegamótum og síðan eru fyrir utan, norður að Leirvogsánni og áfram norður Kjalarnesið, einhverjir kílómetrar, sem ég þori ekki að fullyrða um hversu margir eru, sem munu mynda flöskuháls. Áætlað er að tvöfalda frá Kollafirði og þá geri ég ráð fyrir að það sé frá Kollafirði sem fyrirhugað er að Sundabrautin komi upp einhvern tíma í fjarlægri framtíð, upp að Hvalfjarðargöngum í gegnum Kjalarnesið og þéttbýlið á Kjalarnesi og er það vel. Ég ætla ekki að lasta þá hugmynd en ef við horfum til heildarinnar þá koma menn akandi norðan frá á einbreiðum Vesturlandsvegi við Akrafjallið, fara í göngin sem eru enn þá einbreið, koma upp úr göngunum sunnan megin, þar tekur þá við tvöfaldur vegur um það bil að því sem gömlu raflínurnar lágu yfir Kollafjörðinn, því að hugsanlega ætla menn að nýta sér Álfsnesið, Víðinesið og koma þar upp með Sundabrautina og halda síðan áfram upp á Kjalarnes. Þá tekur aftur við einbreiður vegur inn Kollafjörðinn í áttina að Mógilsá og síðan niður í Mosfellsbæinn, niður að þeim mislægu gatnamótum sem þar eru og einbreiður Vesturlandsvegur að Þingvallaafleggjara. Síðan er vegurinn tvöfaldur nokkurn veginn að Suðurlandsvegi þar sem Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur mætast. Ég verð að segja, herra forseti, að þegar maður horfir á þessa heildarsýn á einum fjölfarnasta vegi landsins veltir maður fyrir sér þessum svokallaða bútasaumi og hvort við séum virkilega að fara vel með fjármagn þegar við byrjum framkvæmdir og endum þær og erum alltaf að taka upp veginn á einhverjum stað aftur og aftur og aftur í stað þess að halda áfram með þessa tvöföldun. Í mínum huga, herra forseti, ætti einfaldlega að tvöfalda Vesturlandsveginn upp að Hvalfjarðargöngum vegna þess að ég sé satt best að segja ekki að við séum að fara í svokallaða Sundabraut í náinni framtíð. Hversu mikilvæg sem hún kann að vera fyrir marga þá sé ég ekki að fjárhagur íslenska ríkisins verði þannig í náinni framtíð að við höfum einfaldlega efni á því. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því að í þeim einkaframkvæmdum sem við erum að fara í munu lífeyrissjóðirnir taka að sér verkefni og ég lasta það ekki. Ég fagna því, því ef það er eitthvað sem við þurfum nú er það innspýting í atvinnulífið. Við komum til með að greiða þetta til baka. Við þurfum alltaf að vera meðvituð um það að þeir fjármunir sem fara núna utan efnahags eru fjármunir sem koma inn og við þurfum að greiða þá. Þó að einhver tími sé í það þá greiðum við þetta með einhverjum hætti og mér er umhugað um að við förum vel með fjármagnið og því velti ég því upp hvort hugsanlega sé skynsamlegra að hreinlega tvöfalda Vesturlandsveginn frá gatnamótum Vesturlandsvegar og Suðurlandsvegar og upp að Hvalfjarðarmunna og afnema þannig þá flöskuhálsa sem oftar en ekki myndast á þeim stað. Reyndar ekki oft á ári, herra forseti, ég er fullkomlega meðvituð um það, frekar en flöskuhálsar sem myndast víðs vegar um landið á annatímum. En ég held að menn þurfi og mættu skoða þá hugsun og velta henni fyrir sér. Nú kann að vera að Reykvíkingum finnist þetta ekki í samræmi við óskir þeirra fram til þessa. Það kann vel að vera enda er þessari hugmynd varpað fram til að menn velti fyrir sér sem bestri nýtingu fjármagns. Það er líka annað, virðulegi forseti, sem ég held að þurfi aðeins að skoða. Á þeim kafla Vesturlandsvegar sem ég er að tala um er brú sem heitir Kaldakvísl. Ég held að það þurfi að velta því fyrir sér hvort og þá hvernig hægt sé að styrkja þá brú þannig að hún þoli þá þungaflutninga sem eiga að fara um Vesturlandsveginn vegna þess að nú er það svo að hún ber ekki ákveðinn þunga og sömu sögu er að segja um brúna yfir Laxá í Kjós og þá þurfa þungaflutningabílarnir að fara svokallað Kjósarskarð. Það er lengi búið að lofa Kjósverjum og fleirum því að farið verði í viðhald á Kjósarskarðsveginum. Því hefur verið frestað aftur og aftur. Engu að síður er þessi vegur nýttur. Þegar ákveðnir yfirþungavigtarbílar eiga að fara um Vesturlandsveginn þurfa þeir að fara inn Þingvallaveginn og fara Kjósarskarðið vegna þess að brýrnar þola þá einfaldlega ekki. Ég þori ekki að fullyrða, frú forseti, hversu mikill þungi það er og hversu oft það er en ég veit að hann er og ég veit að Kjósarskarðið hefur nú verið algerlega ófært. Þetta er líka ákveðin flóttaleið fyrir marga, ef stórslys verður á Vesturlandsvegi eða í göngunum þá þurfa þeir sem koma norðan að geta farið Hvalfjörðinn og Kjósarskarðsveginn þannig að huga þarf að því að halda honum við. Ég held að ég sé ekki, frú forseti, að fara með neitt fleipur hvað varðar þessa þungaflutninga en ég veit að Kjósarskarðsvegurinn hefur verið á áætlun lengi. Honum hefur ætíð verið kippt út og það er ekki af hinu góða. Það eru svo sem fleiri vegir. Vegur í Kjósinni er kallaður Meðalfellsvegur og er vegurinn við Meðalfell og Meðalfellsvatn. Þar er byggð orðin nokkuð þétt. Þetta er vegur á vegum Vegagerðarinnar eftir því sem ég kemst næst. Þar er búið að lækka umferðarhraðann niður í 50 km en eins og svo oft áður virða ökumenn ekki hámarksumferðarhraða. Þarna býr margt ungt fólk sem óttast um börnin sín á þessum vegi sem allt í einu er orðinn fjölfarnari en löngum fyrr og hugsanlegt að Vegagerðin þurfi og hæstv. ráðherra í framkvæmdaáætlun sinni með einhverjum hætti að velta fyrir sér hvort ekki þurfi að horfa til þess vegar með einum eða öðrum hætti til að draga úr hraðakstri. Frú forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að í samgöngumálum almennt þyrftum við líklega nýja hugsun. Okkur hefur verið tíðrætt um nýtt Ísland eftir hrunið í október 2008. Menn hafa rætt í þessum sal um nýja Ísland. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa rætt um ný vinnubrögð hins nýja Íslands, en við sem hér sitjum höfum ekki orðið vör við þau. Við urðum því miður ekki vör við þau á þinginu sem við sátum frá því í maí 2009 og því þingi sem nú er að ljúka. Við sátum á vorþingi 2009 fram í september, hófum nýtt þing haustið 2009 og því er að ljúka hér og nú. Vinnubrögðin á hinu háa Alþingi eru nákvæmlega þau sömu. Ekkert hefur breyst. Í mínum huga, frú forseti, nægir okkur ekki að tala um nýtt Ísland, nýja hugsun og ný vinnubrögð ef við festumst svo í því sama. Það má segja, frú forseti, að það að ræða um það kjördæmi sem ég er þingmaður fyrir í þessari umræðu sé gamla hugsunin á gömlum grunni en ég var einfaldlega að velta því fyrir mér hvort fjármagninu væri ekki betur varið ef menn leyfðu sér að horfa heildrænt á t.d. þann veg sem heitir Vesturlandsvegur, fara ekki í þann bútasaum sem viðgengist hefur frá því að tvöföldun hans hófst. Frá því að gatnamótin við Víkurveg komu og frá því að gatnamótin við Suðurlandsveg komu hefur þessi vegur næstum því árlega eða á nokkurra ára fresti verið í eilífri upplausn, ef við getum orðað það svo. Ég hvet hæstv. samgönguráðherra til að velta því alvarlega fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegra að halda áfram tvöföldun Vesturlandsvegar frá Þingvallaafleggjara og upp í Kollafjörð heldur en að loka nú við Þingvallaafleggjarann og skilja eftir dágóðan bút og ætla síðan að tvöfalda frá Hvalfjarðargöngum og inn yfir þéttbyggðina á Kjalarnesi. Frú forseti. Að lokum vil ég taka fram að ég sem þingmaður Suðvesturkjördæmis styð samgönguáætlun landsins í heild. Ég styð þær framkvæmdir sem menn eru að fara í, ég styð framkvæmdir á Suðurlandsvegi, ég styð framkvæmdir í Norðvesturkjördæmi en leyfi mér að hafa skoðun á því að fjármagninu sem við höfum til skiptanna sé varið á eins hagkvæman hátt og mögulegt er. Þá er ég jafnt að taka tillit til hagfræðinnar út frá peningalegum og félagslegum sjónarmiðum. Það skiptir máli fyrir okkur sem byggjum þetta land. Margoft hefur komið fram í dag að góðar samgöngur séu forsenda fyrir byggð í landinu. Þær eru líka forsenda fyrir því að ýmis atvinnustarfsemi verði stunduð vítt og breitt um landið og að hægt sé að koma að og frá flestum stöðum á sem greiðfærastan og bestan hátt öllum nytjavörum, útflutningsvörum að og útflutningsvörum frá. Þannig eflum við landið og byggðirnar, þannig eflum við atvinnulífið og gerum það væntanlega fjölbreyttara en við horfum til akkúrat nú. En mestu skiptir, frú forseti, að það fjármagn sem við höfum í samgönguáætlun sé nýtt sem best, öryggi umferðarinnar skiptir miklu máli fyrir þjóðina, fyrir samfélagið allt og ég hvet hæstv. ráðherra til að taka þær tillögur sem ég hef lagt fram til endurskoðunar eða skoðunar og velta upp hvort þær séu til langs tíma litið kannski heppilegri lausn en sú sem við erum akkúrat að skoða hér og nú.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í seinni umræðu þingsályktunartillögu vegna samgönguáætlunar 2009–2012, sem er mikið plagg upp á tæpar 90 síður. Margir þingmenn hafa komið inn á þessi mál og frá ólíkum sjónarhóli enda skipta samgöngumál alla íbúa landsins mjög miklu máli. Ætli ekki megi segja að þau skipti þá íbúa hvað mestu máli sem búa afskekktast og eru gersamlega háðir samgöngum, hvort sem er í lofti, á láði eða á legi. Ég ætla að byrja að ræða almennt um stefnumótun. Hér hefur nokkuð verið rætt hvernig samgönguáætlanir eigi að vera uppbyggðar, hvort þær eigi að vera byggðar upp á kjördæmum, eins og venja hefur verið, en einnig með almenn sjónarmið sem grunn. Fyrst og fremst þarf auðvitað að skilgreina ýmsa hluti áður en menn fara í stefnumótun. Það hefur verið gert í samgönguáætlun síðustu ára þar sem menn hafa verið að miða að því að hafa ferðatíma til höfuðborgarinnar innan ákveðins ramma, fjögurra tíma ef ég man rétt. Það er auðvitað nauðsynlegt að hafa svona markmið sem menn stefna að. Einnig þarf að skilgreina ýmsa aðra þætti þegar litið er til vegáætlunar. Það þarf að skilgreina vegi í mismunandi flokka eftir því hvort þeir eru stofnbrautir, tengivegir, héraðsvegir eða hvað þeir heita núorðið í dag, safnvegir. Það er ágætt að rifja það upp að þegar við fyrir margt löngu vorum ekki komin eins langt í uppbyggingu á vegakerfinu eins og við erum í dag, var auðvitað fyrsta verkefnið að koma á stofnbraut, hringvegi okkar um landið. Síðan voru lagðar einstaka stofnbrautir þar út frá til að tengja stærstu þéttbýliskjarna og síðan koll af kolli. Auðvitað er það þannig að kjördæmabreytingar hafa haft ýmis áhrif á hlutföll þegar menn skoða jafnræði á milli kjördæma og milli svæða. Það er líka ljóst að atriði eins og umferðarþungi hefur haft miklu meiri áhrif en það eitt hvort hvert svæði hafi náð jafnmörgum kílómetrum í stofnbrautum, tengivegum eða safnvegum eða hvað þeir heita í dag, héraðsvegirnir. Áður fyrr var til að mynda skilgreiningin á stofnvegi sú, ef ég man rétt, að ef þar keyrðu um 100 bílar á sólarhring þyrfti að byggja upp slíkan veg. Í dag eru fjölmargir vegir sem ekki teljast til stofnbrauta en þar keyra kannski 300, 700, jafnvel yfir 1000 bílar á sólarhring á einstaka svæðum. Þeir eru samt ekki þannig skilgreindir að þeir séu í forgangi og byggja eigi þá upp sem varanlega vegi með slitlagi eða slíkt. Þess vegna er nauðsynlegt að átta sig á því að það þarf að fara yfir skilgreiningar. Ríkisstjórnin hefur verið iðin við það, og einstaka þingmenn stjórnarflokkanna, að ræða um sóknaráætlun svokallaða. Hún hefur að markmiði að sækja fram og styrkja einstök svæði á landinu og það verður að ræða það opinskátt. Ég er stuðningsmaður þeirrar hugmyndafræði að menn ræði um möguleika einstakra svæða til að sækja fram heildrænt. Þegar menn tala um niðurskurð á ólíkum sviðum, sameiningu ríkisstofnana, er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því að sóknaráætlunin gildir fyrir öll ráðuneyti og öll svið ríkisvaldsins, en á það hefur verulega skort. Menn hafa skorið niður og sameinað stofnanir á einum stað, byggt upp nýtt kerfi í öðrum ráðuneytum og því miður hefur ekki verið samræmi á milli. Ég heyrði að hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir ræddi um nauðsyn þess að fara í þessar sóknaráætlanir til að byggja upp mjög sterka kjarna og ég tek undir að það geti verið áhugavert. Það má velta því fyrir sér hvort það yrði gert á kostnað hins dreifða dreifbýlis og nú á erfiðum tímum þegar við höfum takmarkaða fjármuni muni það koma niður á þeim sem síst mega við því. Í því sambandi vil ég rifja það upp sem ég nefndi í fyrri ræðu minni að á þessum tímum gildir það um samgöngumál eins og mörg önnur mál, að það er mikilvægast að tryggja grunnþjónustuna, lágmarksþjónustu um land allt, áður en við getum dreift út fjármunum til annarra hluta. Það er augljóst af þessari áætlun, frú forseti, að við höfum úr ákaflega takmörkuðum fjármunum að spila og lítið til skiptanna, hvort sem við tölum um flugáætlun, hafnaáætlun eða vegáætlun. Fyrir vikið vantar auðvitað ýmsa þætti inn í og maður gæti rætt um. Talsverð umræða hefur verið um hvort þingmenn séu fastir í því að ræða um sitt eigið kjördæmi þegar almenn stefnumótun á að ganga út frá heildarhagsmunum landsins. Auðvitað gerum við það. Við miðum auðvitað umræðuna út frá heildarhagsmunum alls landsins en við sem erum þingmenn einstakra kjördæma höfum auðvitað betri þekkingu á þeim hluta landsins og getum þar af leiðandi tjáð okkur betur um það og vitum hvað brennur á fólkinu í kjördæminu. Þess vegna er óhjákvæmilegt og fullkomlega eðlilegt að nefna ákveðna hluti úr sínu eigin kjördæmi. Mig langaði að tæpa á einu í ræðu minni í síðari umræðu þingsályktunartillögunnar, sem ég kom reyndar inn á í fyrri ræðu en hafði takmarkaðan tíma til að fara í gegnum allt það víðfeðma efni. Í upphafskafla samgönguáætlunar eru sett nokkur yfirmarkmið sem eru út af fyrir sig nokkuð góð. Þar er til að mynda markmið um greiðari samgöngur sem gengur auðvitað fyrst og fremst út á að stytta leiðir, til að mynda með jarðgöngum og að gera betri vegi sem seinka ekki för manna. Það er víða hægt að gera það og mig langar að nefna eitt sem ekki hefur heyrst mikið um hér úr ræðustólnum. Ef við tölum um svæðið á Suðurlandi yrðu jarðgöng þar sennilega þau arðbærustu á landinu í dag, göng í gegnum Reynisfjall við Vík í Mýrdal. Þótt þar sé kannski ekki í hugum margra stórkostlegur farartálmi er það engu að síður farartálmi fyrir flutningabíla sem þurfa gjarnan að keðja þarna og talsvert er um snjómokstur og hálkuvarnir. Þetta er í raun og veru eini staðurinn á leiðinni þar sem bílarnir þurfa að gera þetta og hefur auðvitað talsverðan kostnað og seinkun í för með sér þegar vörur eru fluttar austur á land og til Reykjavíkur og eins í flug. Þetta er eitthvað sem þyrfti að skoða til lengri tíma, þótt ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að við setjum þetta ekki nú í þessa fjögurra ára áætlun. Síðan er annað markmið um hagkvæmni og uppbyggingu í rekstri samgangna. Þar koma til ýmsir hlutir sem menn vilja skoða. Þetta eru sex atriði, og eitt var svolítið áhugavert sem við höfum kannski gleymt í uppgangi síðustu ára. Við höfum oft farið dýrari leiðina og krafist þess besta en hér er lagt til að leitað verði ódýrari leiða til að leggja bundið slitlag á umferðarlitla vegi. Ég held að þetta sé ákaflega mikilvægt og skynsamlegt. Þetta gæti þýtt að þjónusta og viðhald á þessum vegum yrði minna og ódýrara til lengri tíma litið en mundi skipta íbúa og þá sem ferðast um þessa vegi miklu máli. Það sem ég saknaði við yfirlestur kaflans um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna var að ekki er minnst einu orði á umferðarþunga. Hann hlýtur að vera lykilatriði í því hvort um hagkvæmni í uppbyggingu eða rekstri viðkomandi samgangna sé að ræða. Einnig er hér fjallað um markmið um umhverfislega sjálfbærar samgöngur. Þar er tekið tillit til ýmissa þeirra þátta sem við horfum til í dag hvað varðar orkusparandi aðgerðir og að finna sjálfbærari orkueiningar sem við sjálf framleiðum innan lands og nýta bíla eins og rafmagnsbíla, metanbíla eða tvinnbíla og annað í þeim dúr. Einnig þarf að velta fyrir sér auknum almenningssamgöngum og slíkum hlutum. Rétt er að minnast á það að um leið og bílarnir verða hagkvæmari, og þeir þurfa svo sannarlega að verða það til að þessi breyting verði, þá þurfum við samhliða að velta því upp hvernig við ætlum að haga gjaldheimtu af umferðarmannvirkjum. Það ræðum við kannski síðar í dag þegar við ræðum hugsanlegt sérstakt fyrirtæki sem mundi koma að þessum samgönguverkefnum. Gjaldheimtan af vegakerfinu þyrfti að vera með öðrum hætti en olíugjald eða bensíngjald sem mundu óhjákvæmilega leggjast af ef allir bílar væru til að mynda rafmagnsbílar. Þá þurfum við að velta fyrir okkur hvernig við náum þeim tekjum til ríkisins sem þarf til að standa undir rekstri og uppbyggingu vegakerfisins. Þá komum við að öðru markmiði, markmiði um öryggi í samgöngum. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt atriði. Við þekkjum öll hversu hryllileg slysin geta verið, dauðaslys og alvarlegri slys, en ekki síður þau sem minni háttar eru. Þau geta valdið talsverðu tjóni, bæði fyrir fólk og einnig fjárhagslegu tjóni. Það má svo sem með sanni segja að þokast hefur í rétta átt ef við lítum á yfirlit yfir slasaða og látna á síðustu 15 árum. Vonandi erum við á réttri leið. Það skiptir máli að áfram sé unnið samkvæmt ákveðnum áætlunum og menn meti á hverjum tíma hvað þurfi til, m.a. fækkun eða helst útrýmingu á einbreiðum brúm, sérstaklega við svokallaða svartbletti, og annað í þeim dúr sem skiptir miklu máli. Í þessum þætti vakti það líka athygli mína að hvergi var minnst á umferðarþunga eða þá auknu umferð sem víða er og hefur einmitt valdið verulegri hættu á þeim vegum sem eru ekki uppbyggðir fyrir svo gríðarlegu umferð, t.d. malarvegir þar sem aka orðið 500–800 bílar á sólarhring og gjarnan um að ræða ökumenn sem ekki kunna eða þekkja hvernig aka skuli á slíkum vegum. Fyrir utan það að þeir vegir verða gjarnan mjög oft og fljótt ónýtir og ónothæfir vegna þess að umferðin er auðvitað langt umfram það sem eðlilegt má teljast. Svo ég minni á það sem ég sagði í upphafi var skilgreining Vegagerðarinnar sú að byggja þyrfti upp vegi þegar umferðarþunginn væri kominn yfir 100 bíla á dag. Það má víða fara inn á vefmyndavélar eða þar sem skoðaður er fjöldi bíla í umferð á vegagerdin.is og víðar, til að sjá hversu margir vegir það eru og hvernig umferðarþunginn er dreifður um landið. Síðan er hér markmið um jákvæða byggðaþróun. Það er gleðilegt að það sé sett inn líka. Þar af leiðandi verður við ákvörðun um forgangsröðun verkefna að horfa til þess hvernig við sjáum byggðaþróunina þróast á jákvæðan hátt og að menn búi í raun og veru til svokölluð heildstæð atvinnu-, búsetu- og þjónustusvæði. Það skiptir gríðarlegu máli. Vegna umræðunnar sem hefur verið talsverð í þinginu á síðastliðnu ári um markmið ríkisvaldsins og auðvitað okkar allra að auka atvinnu í landinu, þá saknaði ég þess að eitt markmiðið skyldi ekki heita markmið um mannaflskrefjandi verkefni. Það væri sannarlega hægt að lista upp fjölmörg verkefni sem væru sérlega mannaflskrefjandi og meira en önnur. Það er áhugavert að ræða það hvort fjármunum sé betur varið í jarðgangagerð einmitt á þessu ári, yfirstandandi ári 2010 og 2011 þegar við höfum takmarkaða fjármuni, eða hvort við ættum ekki einmitt á þessu ári og því næsta að útrýma til að mynda einbreiðum brúm þar sem auðvelt er að koma því í gang að hefja framkvæmdir. Ég held ég hafi nefnt það í fyrri ræðu minni að bara í Austur-Skaftafellssýslu eru um 22 einbreiðar brýr á hringvegi 1. Það væri auðvitað áhugavert að fara í slíkt. Það mætti hugsa sér að þetta yrði gert um allt landið og margir smærri verktakar kæmu að því, bæði smiðir og jarðvegsverktakar. Ég er sannfærður um að þetta verkefni væri hægt að setja af stað með til þess að gera litlum fjármunum en mundi koma mörgu í gang á mörgum stöðum. Ef við berum það saman til að mynda við ein jarðgöng, þó að ég ætli ekki að gera lítið úr þörfinni á þeim, eru þeir fjármunir lokaðir á einum stað og kostnaðurinn við tækin talsvert meiri þannig að mannaflsfjöldinn er hlutfallslega mun lægri. Ég ætlaði að nefna líka sjóvarnir og þá sjóvarnargarðinn í Vík. Ég vil hvetja ráðherra, hann er reyndar ekki staddur hér í augnablikinu, til að standa með okkur þingmönnum Suðurkjördæmis og aðstoða sveitarfélagið í Mýrdalshreppi við að tryggja að sjóvarnargarðurinn fari af stað í haust. Skipulagsmál þar að lútandi eru komin í gegn. Þar hefur verið ágreiningur um veglagningu, en ég held að ég megi segja að enginn ágreiningur sé nú um sjóvarnargarðinn og legu hans. Sá hluti er kominn í gegnum Skipulagsstofnun og er hjá hæstv. umhverfisráðherra. Það er því rétt að hvetja þá báða hæstv. ráðherrana til að koma að þessu með þingmönnum Suðurkjördæmis og tryggja að þetta fari í gang í haust. Þetta er verkefni sem gæti haft mjög jákvæð áhrif á þessum litla stað fyrir utan nauðsyn þess að verja þorpið fyrir óvæntum ágangi sjávar, eða ekki svo óvæntum, í vetur hefur gengið ágætlega að safna upp í fjöruna en það þarf ekki nema eitt gott vestanveður til að rífa það allt í burtu. Ég ætlaði að nefna einkahlutafélagið um uppbyggingu á samgöngum en ég ætla að geyma það, ég sé að tími minn gengur nokkuð hratt. Ég ætla að minnast á girðingar en ég hef sent fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra þess efnis að fá yfirlit yfir reglur um þær. Ég hef grun um að girðingar séu flokkaðar með ólíkum hætti og það þurfi að fara yfir reglur í sambandi við stofnkostnað og viðhald, ekki síst hreinsun meðfram vegum eftir umdæmum Vegagerðarinnar hringinn í kringum landið. Ég held að sé áhugavert að fara yfir þetta því þessu er víða mjög ábótavant. Sums staðar er bann við lausagöngu búfjár, annars staðar ekki. Sums staðar virðist Vegagerðin greiða til eðlilegs viðhalds, þá er ég að tala um girðingar sem kannski voru girtar fyrir 20–30 árum áður en lög um endurgreiðslur á viðhaldskostnaði voru settar. Þessi atriði þyrfti að skoða. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra og ráðuneytið ásamt Vegagerðinni að fara yfir þau mál og býst við svari við skriflegri fyrirspurn minni sem fyrst svo halda megi áfram með það. Að lokum langar mig að minnast á sóknarfærin sem víða eru og minnst hefur verið á í þessum umræðum. Hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir nefndi þingsályktunartillögu sem ég er 1. flutningsmaður að um að kanna hagkvæmni ferjusiglinga til Vestmannaeyja til að nýta Landeyjahöfnina. Það væri áhugavert að heyra hvort ráðherrann og ráðuneytið tækju ekki vel í slíkt og gætu unnið að því þó svo sú þingsályktunartillaga muni væntanlega ekki fá brautargengi á þessum síðustu klukkutímum þingsins, þ.e. seinni umr. En tillögunni var ákaflega vel tekið í fyrri umr. Ég held að ég láti þessu lokið í þessum 

Virðulegi forseti. Segja má að hæstv. ríkisstjórn hafi verið mjög mislagðar hendur í því mikla atvinnuleysi sem dunið hefur yfir þjóðina í kjölfar efnahagshrunsins með að forgangsraða ekki meira í þágu samgöngumannvirkja og samgönguframkvæmda en raun ber vitni. Þarna höfum við gott tækifæri til þess að grípa inn í strax og skapa atvinnu fyrir þá grein sem einna verst hefur farið út úr hruninu með skelfilegum afleiðingum. Það liggur fyrir að mörg verktakafyrirtæki sem hafa sinnt verkefnum eins og uppbyggingu á orkufrekum iðnaði og samgöngumannvirkjum hafa farið mjög illa. Mörg þeirra hafa orðið gjaldþrota og atvinnuleysi er hvað verst hjá þeim stéttum sem byggðu afkomu sína á þessum fyrirtækjum. Þau verkefni sem voru tilbúin hjá Vegagerðinni á þeim tíma, og annaðhvort var búið að bjóða út en það átti eftir að ganga frá samningum eða voru tilbúin til útboðs, voru upp á 8,2 milljarða og dreifðust vítt og breitt um landið. Þetta voru stór verkefni eins og Arnarnesvegur og Álftanesvegur, sem hvor um sig er upp á 1.200–1.400 milljónir, og Dettifossvegur sem er upp á aðra eins upphæð, einn og hálfan milljarð. Einnig voru mörg smærri verkefni um allt land, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi, upp á um 200–500 milljónir hvert. Með því að finna fjármögnun fyrir þessi verkefni hefði verið hægt að halda uppi öflugu atvinnustigi í þessum geira sem hefur farið hvað harðast út úr atvinnuleysinu og tilheyrandi tekjusköpun fyrir ríkissjóð en ríkisstjórnin ákvað að fara allt aðrar leiðir. Hún ákvað þess í stað að fara í niðurskurð, hækka skatta og pína þannig skattstofnana og bæta við nýjum með þeim afleiðingum sem við höfum horft upp á. Það er því í sjálfu sér ánægjuefni að við horfum núna á hugmyndir um að fara í átak á þessum vettvangi og ég held að við sjálfstæðismenn munum fylgja því fast eftir og styðja þær hugmyndir. Gjaldtaka er að mínu viti réttlætanleg við þessar erfiðu aðstæður og eitthvað sem við þurfum að skoða nánar. Í henni þarf auðvitað að taka tillit til þeirra sem sækja vinnu reglulega eftir þeim leiðum þar sem gjaldtaka verður stunduð þannig að hún verði ekki íþyngjandi. Þetta má ekki verða landsbyggðarskattur en með réttri útfærslu held ég hægt sé að nálgast þetta af skynsemi þannig að allir geti verið sáttir og við sjáum framkvæmdir fara af stað sem ella þyrftu að bíða jafnvel í mörg ár. Við megum ekki gleyma því hvað það er mikilvægt að bæta samgöngumannvirki. Við sjáum í slysatölum hvaða þróun verður með bættum samgöngumannvirkjum. Við sjáum það t.d. á Reykjanesbrautinni hvað alvarlegum slysum og banaslysum hefur fækkað þar gríðarlega eftir að tvöfölduninni var komið á. Þetta er eitthvað sem við eigum að horfa til. Þarna er gríðarlegur þjóðhagslegur sparnaður þegar upp er staðið. Virðulegi forseti. Þegar maður fer yfir samgönguáætlunina fyrir árin 2009–2012 er sláandi hið hrikalega misræmi sem enn og aftur speglast í þessum tölum, milli framlaga til framkvæmda hér á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og hins vegar á landsbyggðinni. Þetta er í raun óþolandi skipting. Mannvirki eru brýn út um allt land, ég er ekki að gera lítið úr því og það er mikilvægt að fara í þau, en það má heldur ekki gleyma mikilvægi þess að greiða fyrir umferð á þessu fjölmenna svæði. Það verður að segjast eins og er að tölurnar gefa ekki miklar vonir um það, auk þess sem forgangsröðunin í áætluninni er alls ekki ásættanleg fyrir þann stóra hóp íbúa sem hér býr. Ef við rýnum aðeins í tölurnar er áætlað að framkvæma fyrir tæpa níu milljarða í Suðurkjördæmi á þessu tímabili, 2009–2012. Þar af er áætlað að framkvæma fyrir rúmlega sex milljarða á þessu ári og því næsta. Í Norðvesturkjördæmi er áætlað að framkvæma alls fyrir um 11,5 milljarða en þar af fyrir 8,2 milljarða á árunum 2009 og 2010. Ef við tökum Norðausturkjördæmi, kjördæmi hæstv. samgönguráðherra, á að framkvæma á tímabilinu fyrir 13,7 milljarða, þar af 11,3 milljarða á árunum 2009 og 2010. Síðan þegar kemur að höfuðborgarsvæðinu, Reykjavíkurkjördæmunum og Suðvesturkjördæmi, á að framkvæma alls á þessu tímabili fyrir 6,7 milljarða en þar af eingöngu fyrir 2,3 milljarða fyrstu tvö árin. Við vitum af reynslunni að þau mál sem fá forgang á þessum fyrstu árum komast helst í framkvæmd. Þeim verkefnum sem aftar eru í áætluninni er gjarnan slegið á frest, síðan munu áherslur breytast og þeim verður jafnvel ýtt enn aftar. Við getum ekki sætt okkur við þetta og það er útilokað að þetta geti verið rétt forgangsröðun. Hér á þessu svæði erum við með verkefni sem eru þegar tilbúin til framkvæmda, var búið að bjóða út en hætt var við samningsgerð, og önnur þar sem öll útboðsgögn voru tilbúin en því var frestað að bjóða þau út. Einnig eru á borðinu verkefni sem í raun var búið að lofa að færu inn í þessa samgönguáætlun, eins og undirgöngin eða mannvirkin við Lindir í Kópavogi. Kópavogsbær gerði samkomulag við Vegagerðina um að fjármagna þessar framkvæmdir gegn vilyrði um að verkefnið færi síðan inn á samgönguáætlun og yrði greitt til baka. Auðvitað var reiknað með því að það yrði forgangsverkefni að gera verkefnið upp, um það var rætt og Kópavogsbær gekk út frá því í samkomulaginu. Þarna erum við að tala um 320 milljónir sem bærinn fjármagnaði við framkvæmdirnar og verkefnin voru kláruð en þetta er ekki einu sinni inni á áætluninni í dag. Það stendur ekki til að gera þetta upp. Við hljótum að gera kröfu um að þetta verði endurskoðað og þau verkefni sem þá var búið að samþykkja að fara í, og gengið var út frá að kæmi til greiðsla fyrir, verði sett í forgang. Það er ekki hægt að gera svona samninga við sveitarfélag. Þótt það sé kannski ekki tímasett í þaula var ákveðinn skilningur við þessa samningagerð sem er klárlega rofinn. Það vekur einnig athygli þegar skoðaðar eru framkvæmdir eins og Arnarnesvegur og Álftanesvegur að það stendur til að byrja eitthvað á Álftanesvegi á þessu ári en síðan koma framkvæmdirnar bara inn á síðustu árunum í áætluninni og það er útilokað að ætla annað en að þau geti frestast enn frekar. Í öðru tilfellinu var búið að bjóða út verkefnið en hætt var við samningagerð og í hinu tilfellinu voru öll útboðsgögn tilbúin. Þetta eru einhverjar stærstu framkvæmdir sem fyrirhugaðar voru á höfuðborgarsvæðinu en þær eru sem sagt á ís næstu árin samkvæmt þessari áætlun. Arnarnesvegur er mjög nauðsynleg tenging upp í nýjar byggðir í Kópavogi þar sem umferðartafir eru miklar í dag. Vegirnir sem eru þarna fyrir voru alls ekki reiknaðir til að bera alla þá umferð sem nú er komin. Á annatímum eru þarna gríðarlegar tafir en ekki á að bæta úr því þrátt fyrir ítrekuð loforð. Það sama á við um Álftanesveg. Þar er gamall vegur þar sem hafa orðið mjög alvarleg slys, vegurinn býður upp á mikla slysahættu og er algjörlega ófullnægjandi. Við hljótum að leggja mikla áherslu á að þessi verkefni verði færð framar í áætluninni. Það verður að forgangsraða að einhverju leyti með þarfir þessa fjölmenna, þéttbýla svæðis í huga. Síðan eru verkefni sem ekkert er minnst á í þessari áætlun, t.d. við Kaplakrika í Hafnarfirði. Það þarf úrbætur til að klára flöskuhálsinn á þeim fjölmennu gatnamótum. Þarna myndast miklar umferðarteppur á annatímum og þótt eitthvað hafi verið gert til að bæta úr þá er það engan veginn endanlegt. Á Reykjanesbrautinni í gegnum Hafnarfjörð eru staðir eins og við Fjarðarkaup, gatnamótin þar eru fjölfarin og þar er mikil slysahætta og ítrekuð umferðaróhöpp. Það er því af nægu að taka í þessu kjördæmi. Það er ömurlegt að sjá að í áætluninni eru þessar framkvæmdir allar settar aftur fyrir á meðan kjördæmi ráðherrans fær drjúgan hluta af því framkvæmdafé sem er á áætlun á næstu tveimur árum, þessu ári og því næsta. Við erum að tala um að hátt í 40% af framkvæmdafénu fari í kjördæmi samgönguráðherra. Það er ekki hægt. Það er ekki líðandi að við séum með þetta pólitíska pot og það er í raun ráðherranum til skammar að forgangsröðunin skuli vera eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni. Ég vil nefna önnur brýn verkefni á höfuðborgarsvæðinu. Við erum að ákveða að fara í miklar framkvæmdir í Vatnsmýrinni. Það á að byggja stórt sjúkrahús, það er búið að byggja Háskólann í Reykjavík og það stendur fyrir dyrum að byggja þarna samgöngumiðstöð. Í kynningu á fyrirhugaðri byggingu fyrir Landspítala – háskólasjúkrahús á haustdögum 2007 kom fram hjá formanni verkefnanefndarinnar að Hlíðarfótur væri órjúfanlegur þáttur þeirra framkvæmda. Í ljósi þeirrar miklu uppbyggingar sem þarna átti að verða var vitnað til háskólans og samgöngumiðstöðvarinnar. Í áætluninni er ekki orð um Hlíðarfót eða þá mannvirkjagerð sem þarf í framhaldi af því, sem er einhvers konar tenging yfir á Reykjanesbraut frá Hafnarfjarðarvegi. Í svari til mín í vetur kom fram hjá hæstv. samgönguráðherra að áætlaður kostnaður við þessar framkvæmdir að fullu væri um 25 milljarðar. Hluti framkvæmdanna er órjúfanlegur þáttur í þeirri miklu uppbyggingu sem á að verða í Vatnsmýrinni en það er ekki orð um það í samgönguáætluninni. Það helst ekki í hendur við gerð samgöngumannvirkja á þessu þéttbýla svæði eða allar þær framkvæmdir sem ríkisstjórnin er að setja þarna niður. Maður veltir því fyrir sér hvort hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri er að gera, eða vinstri höndin viti ekki hvað hin vinstri höndin er að gera í þessu samhengi. Það er eins og menn loki bara á þetta svæði þegar kemur að pælingum varðandi framtíðina og ráðherrann sjái ekki þetta svæði, þar sem hann býr nú sjálfur og ætti að vera vel meðvitaður um hvernig ástandið getur verið á háannatímum. Það má ekki gleyma því að hagkvæmni samgöngubóta er gríðarleg og ekki síst á þessu svæði. Eða hvað haldið þið að allar þessar tafir og sú slysahætta og þau miklu slys sem verða kosti þjóðarbúið árlega? Það eru alveg gríðarlegir fjármunir. Það felst mikil hagræðing í því að fara í mannvirkjaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og greiða fyrir umferð á þessu annasvæði og það er algjörlega ólíðandi að við skulum vera skilin út undan eins og okkur birtist í þessari samgönguáætlun. Aðeins að öðru máli, virðulegi forseti. Mig langar til að tala aðeins um öryggismál sjófarenda og fara yfir hvernig þróunin hefur verið í slysum á sjó, sérstaklega í ljósi þess að samkvæmt þessari áætlun á að skera það framlag sem Slysavarnaskóli sjómanna fær til þess að fylgja eftir áætlun um öryggi sjófarenda niður um 50%. Þetta er áætlað fyrir árið 2010, og mér skilst að það hafi hafst í gegn með herkjum í samgöngunefnd fyrir tilstuðlan fulltrúa Sjálfstæðisflokksins að halda því þó í 20 milljónum, en síðan á að skera framlagið niður í 10 milljónir árin 2011 og 2012. Okkur hefur farið mikið fram varðandi öryggismál á sjó og sérstaklega hefur okkur tekist að fækka banaslysum. Þetta var einhver mesti tollur sem þjóðin greiddi áratugum saman. Snemma á síðustu öld fórust að meðaltali um 70 manns í sjóslysum hér við land. Ungt og efnilegt fólk fórst og heilu byggðirnar urðu fyrir miklum áföllum þegar kannski fórust nokkrir bátar á sama tíma. Verstu árin voru 1906 og 1942 þegar á annað hundrað manns fórust, en það jafngildir því að um 400 manns mundu farast til sjós á einu ári nú miðað við höfðatölu. Af þessu má sjá hvers konar gríðarlegur tollur hefur verið greiddur en með skipulögðu starfi í öryggismálum til sjós og öflugu björgunarstarfi hefur tekist að breyta þessu gríðarlega mikið. Nú heyrir það frekar til undantekninga ef banaslys verða til sjós, kannski að meðaltali tveir eða þrír sjómenn á hverju ári. Það er þó of mikið. Við viljum helst að á sjómannadaginn sé engin stjarna á fána sjómannadagsráðs þegar hann er borinn inn í dómkirkjuna en á hann er sett ein stjarna fyrir hvern þann sem hefur látist á sjó. Það hefur aðeins einu sinni tekist á milli sjómannadaga, á milli áranna 2008 og 2009. Við sjáum aftur á móti á töflum sem fylgja þessari þingsályktunartillögu að slysatilfellum á sjó hefur fjölgað verulega. Öryggismálin í sjómennskunni snúast þessa dagana um að koma á nokkurs konar öryggisstjórnun um borð í fiskiskipum sérstaklega og auðvitað einnig flutningaskipum. Þarna ætlar hæstv. ráðherra að skera niður með tilheyrandi afleiðingum á sama tíma og við erum í raun að auka verkefni til þessarar fræðslu mjög mikið, vegna þess að nú er búið að koma á svokölluðum strandveiðum sem fjölga mjög fólki til sjós. Það er verið að skerpa reglurnar um að fleiri smábátasjómenn þurfi að sækja sér öryggisfræðslu og taka námskeið þannig að álagið á kennslu og öryggisuppbyggingu mun aukast mjög mikið en á sama tíma er verið að rýra framlögin. Þetta er algjörlega óásættanlegt, virðulegi forseti. Íslenskir sjómenn eiga það inni hjá þjóðinni. Við stöndum í skuld við sjómannastéttina. Íslenskir sjómenn sem standa undir grundvallarstoðum íslensks samfélags með framlagi sínu eiga það skilið að hvergi sé hvikað frá ströngustu öryggiskröfum og allt sé gert til þess að efla sem mest öryggi þeirra á hafinu. Því vil ég sjá að þessu verði breytt og að við munum ekki sjá neinn niðurskurð koma að þessum mikilvæga þætti. Við erum ekki að tala um háar upphæðir í þessu sambandi. Þarna er unnið göfugt og öflugt starf sem við verðum að standa við.

Virðulegi forseti. Sem íbúi í Reykjavík og þingmaður Reykvíkinga get ég ekki orða bundist þegar ég les þessa þingsályktunartillögu um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012 sem lögð er fram af hæstv. samgönguráðherra Kristjáni L. Möller. Ástæðan fyrir því að ég get ekki orða bundist er sú að það virðist hafa farið fram hjá hæstv. ráðherra að það býr fólk í Reykjavík og nágrenni. Það virðist hafa farið gjörsamlega fram hjá hæstv. ráðherra að það þarf að ráðast í samgöngubætur í höfuðborginni og í nágrenni hennar, alveg eins og úti á landsbyggðinni. Ég geri ekki lítið úr því að það þurfi að ráðast í vegaframkvæmdir og samgöngubætur víðs vegar á landsbyggðinni. Ég ferðaðist t.d. um Vestfirði síðasta sumar, keyrði vegina þar og kynnti mér hvernig samgönguháttum í þeim landsfjórðungi var háttað. Það er alveg hárrétt að þar þarf víða að taka til hendinni. Það sama á hins vegar við um Stór-Reykjavíkursvæðið. Hversu lengi hafa Reykvíkingar beðið eftir því að lögð yrði Sundabraut út úr borginni, vestur á land og norður? Hversu lengi höfum við Reykvíkingar beðið eftir því að ráðist yrði í samgöngubætur við hættulegustu gatnamót landsins, á mótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar? Alveg gríðarlega lengi. Íbúar í efri byggðum Reykjavíkur vita að þar eru umferðarteppur daglegt braut á álagstímum. Svo mætti lengi telja. Samkvæmt þeirri þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram virðist allt þetta hafa farið fram hjá hæstv. samgönguráðherra. Af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að þegar menn skoða þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til vegaframkvæmda á árunum 2010–2012 í Reykjavík sést að Reykvíkingar þurfa að gera sér að góðu 15 millj. kr. í vegaframkvæmdir. Það eru vissulega miklar fjárhæðir þegar lítið er til skiptanna, en þegar menn bera þær saman við þær fjárveitingar sem eiga að renna til vegaframkvæmda í kjördæmi hæstv. ráðherra er samanburðurinn ekki Reykvíkingum í hag. Samkvæmt þessari samgönguáætlun er gert ráð fyrir því að 5.500 millj. kr. - 5,5 milljörðum kr. - verði ráðstafað til samgöngubóta í kjördæmi hæstv. ráðherrans, en Reykvíkingar þurfa að gera sér 15 millj. kr. að góðu. Ég ætla ekki að fara að reikna hvernig þessir fjármunir skiptast miðað við höfðatölu, það tekur því ekki að leggjast í slíka útreikninga, en þetta sýnir það virðingarleysi sem hæstv. ráðherra sýnir okkur sem búum á suðvesturhorninu, fólkinu í borginni þar sem atvinnuleysi er hvað hæst á landinu og mest er þörfin fyrir að ráðist verði í vegaframkvæmdir og aðrar framkvæmdir. Það er ekki langt síðan gengið var til sveitarstjórnarkosninga. Hvað sagði leiðtogi Samfylkingarinnar í Reykjavík, Dagur B. Eggertsson, fyrir þær kosningar? Það átti að auka hagvöxt í Reykjavík. Það átti að auka hér atvinnu og framkvæmdir. Það átti að gera allt til þess að vinna á atvinnuleysinu sem er mikið böl, ekkert síður fyrir Reykvíkinga en aðra landsmenn. Og þá kemur hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar, Kristján L. Möller, og leggur fram þessa þingsályktunartillögu þar sem ekkert er hlustað á leiðtoga Samfylkingarinnar í Reykjavík og fjármunir skornir við nögl. Þessi samgönguáætlun er til skammar fyrir ríkisstjórnina, hún er til skammar fyrir hæstv. ráðherra. Þetta er engin framkoma gagnvart okkur sem búum á suðvesturhorninu. Maður veit heldur ekki hvað tekur síðan við. Það hafa verið uppi hugmyndir um að leggja á vegtolla inn og út úr borginni. Miðað við það sem ég sé í þessari þingsályktunartillögu kæmi mér ekki á óvart þó að hæstv. ráðherra mundi leggja slíkt til, svo ég tali nú ekki um þann nýja meiri hluta sem tók við í Reykjavík. Maður veit ekkert hvað hann ætlast fyrir annað en það að Reykjavík verði næsti vinabær Kardimommubæjar. Ég varð að koma þessum athugasemdum mínum á framfæri. Þessa þingsályktunartillögu mun ég ekki styðja. Það er alveg á hreinu. Ég lít þannig á að með því væri ég að svíkja kjósendur í Reykjavík og íbúa Reykjavíkur. Ég ætla ekki að standa að því að Alþingi Íslendinga samþykki samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012 þar sem íbúar Reykjavíkur eru algjörlega sniðgengnir af þessari ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði bara að koma á framfæri ánægju minni með þá breytingartillögu sem er gerð við frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur um að öll atkvæði skuli talin í einu á einum og sama stað og úrslit birt í einu lagi. Ég tel það hina réttu leið þegar um þjóðaratkvæði er að ræða, þá er eitt atkvæði á hvern kosningarbæran mann í landinu og ég tel eðlilegt að ekki sé gerður greinarmunur á því hvar þau atkvæði eru greidd. Ég vildi líka í leiðinni segja að við ættum að huga að því að breyta lögum um forsetakjör til samræmis við þessa breytingu.

Frú forseti. Mig langar að beina stuttri fyrirspurn til hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Við 1. umr. þessa máls var fjallað um svokallaða Lýðræðisstofu í nefndaráliti utanríkismálanefndar þar sem hv. þingmaður situr einnig og þar var fjallað um að þjóðaratkvæðagreiðsla um Evrópusambandsumsókn skyldi kynnt í gegnum Lýðræðisstofu sem skyldi fara með framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Ég hygg að þessi breyting hafi komið frá Borgarahreyfingunni þá, sem nú er Hreyfingin. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem einnig situr í allsherjarnefnd hvernig þessu hafi verið háttað í nefndinni, hvort hún telji þetta ekki brjóta í bága við þingsályktunina um Evrópusambandsumsóknina og hvort þetta frumvarp geti þá yfirtekið þjóðaratkvæðagreiðsluna er varðar ESB-umsóknina.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki fara hér út í miklar lagaskýringar en ég tel að ef hér yrðu sett lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna séu þau svo sem, ef út í það er farið, metin hærra en nefndarálit um umsókn um Evrópusambandið. Það þýðir samt ekki að ekki sé hægt að fara í gegnum Lýðræðisstofu eða eitthvert apparat til að það sé alveg öruggt að í þeirri atkvæðagreiðslu sé rétt og vel staðið að öllum málum. Ég ætla ekki að þrasa við hv. þingmann meira um þetta. Ég tel að það sem skipti mestu máli í sambandi við þjóðaratkvæðagreiðslu, hvort heldur hún er um aðild að Evrópusambandinu eða eitthvað annað, sé að rétt og vel sé að henni staðið og að fólk í landinu viti nákvæmlega um hvað það er að kjósa.

Frú forseti. Við hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að mikilvægt sé að fram fari opin og lýðræðisleg umræða um þau mál sem beint er í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil taka það fram hér að ég er mjög fylgjandi almennum þjóðaratkvæðagreiðslum og að þjóðin fái aukna möguleika á þeim, hvort heldur er að draga til baka lagafrumvörp eða þingsályktanir eða vísa ákveðnum málum beint til þjóðarinnar. Ég er einn af þeim sem höfðu miklar efasemdir um Lýðræðisstofu fyrst þegar hugmyndin kom fram. Eftir að ég kynnti mér það sem tengist til að mynda þessari Evrópusambandsumsókn, sem að öllum líkindum verður fyrsta málið sem fer í gegnum þessa stofu, hef ég miklar efasemdir um einmitt það sem hv. þingmaður er að tala um, að hér fari fram opin, lýðræðisleg og gagnsæ umræða um þessi mál. Það hefur sýnt sig. Áhyggjur manna í öðrum ríkjum þar sem greitt hefur verið atkvæði um Evrópusambandsumsókn eru einmitt þær að Evrópusambandið hefur alla jafna komið með miklar fjárhæðir inn í kosningabaráttuna, einkum á síðustu metrunum. Ég nefni til að mynda Tékkland þar sem mikil andstaða var við aðild að Evrópusambandinu, en það sem gerðist á síðustu metrunum var að ógrynni fjármagns kom þar inn, auglýsingar og annað, og almenningsálitinu var snúið með auglýsingum og öðru því um líku. Það sama gerðist í Svíþjóð. Ég er mikill fylgismaður þess að tryggð sé þessi hlutlausa aðkoma með Lýðræðisstofunni og mér líst að mörgu leyti betur á þá hugmynd eftir því sem ég skoða hana betur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann aftur hvort hún óttist ekki það mikla fjármagn sem komi hér inn og að Evrópusambandið muni gera það sama og það hefur gert annars staðar. Er það ekki nokkuð sem okkur ber að taka á og hafa áhyggjur af í heildarsamhenginu?

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála þessum útskýringum og staðhæfingum hv. þingmanns um að upplýsingar í þeim löndum sem hann nefnir hafi ekki verið veittar og að kjósendur hafi ekki verið upplýstir um það sem þeir voru að kjósa um þannig að ég deili þeim áhyggjum ekki með hv. þingmanni. Ég skal hins vegar segja það enn og aftur að ég tel það skipta mjög miklu máli að þegar efnt er til þjóðaratkvæðagreiðslu, um hvaða málefni sem er, sé kynning í hinu besta lagi þannig að kjósendur viti um hvað þeir eru að kjósa. Hvort eitthvert apparat sem heitir Lýðræðisstofa eða annað sér um það sé ég ekki að skipti meginmáli, heldur að rétt og vel sé staðið að upplýsingagjöf og fyrir bæði já- og nei-hreyfingar. Ég hef lýst því fyrr í þingsal að ég tel rétt að ríkisvaldið standi að því að svo verði.

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa tölu um þetta frumvarp. Ég er í hópi þeirra sem hafa beðið lengi eftir slíkum lýðræðisumbótum, eins og t.d. þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég er fylgjandi auknu lýðræði og auknum völdum til íbúa landsins. Þess vegna varð ég fyrir miklum vonbrigðum með þetta frumvarp. Mér finnst vanta að almenningur geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum. Það finnst mér vera mikilvægur öryggisventill í þjóðfélaginu. Við sáum hvað gerðist í janúar 2009 í hinni svokölluðu búsáhaldabyltingu. Sú bylting hefði getað orðið mun blóðugri en hún varð og ég held að við séum í raun og veru heppin að svo varð ekki. Ég óttast ástandið í haust þegar boðnar verða upp íbúðir fólks í stórum stíl. Það er nauðsynlegt að þjóðin geti á friðsaman hátt gripið inn í ákvarðanir stjórnvalda, tekið umdeild mál til sín og ákveðið að þjóðin skuli kjósa um þau. Annað sem ég sakna í þessu frumvarpi er að minni hluti þings geti ekki vísað málum til þjóðarinnar. Við sjáum t.d. að í Icesave-málinu hefði minni hluti þings viljað vísa því til þjóðarinnar en samkvæmt frumvarpinu þarf það að vera meiri hluti þings. Við vitum öll að meiri hluti þings hefði aldrei vísað því til þjóðarinnar. Þannig mætti lengi telja. Ég óttast að meiri hluti þings muni aldrei spyrja þjóðina nema það sé ljóst að niðurstaðan verði já. Þá verður bara beðið eftir rétta augnablikinu, eins og t.d. ESB-atkvæðagreiðslunni sem við vitum að verður vísað til þjóðarinnar. Auðvitað mundi ég vilja sjá slíka atkvæðagreiðslu bindandi þótt ég viti að það verður ekki meðan við búum við óbreytta stjórnarskrá, en það er framtíðarmúsík. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni sem kom áðan upp í andsvar um mikilvægi þess að fram fari hlutlaus óháð kynning sem opinberir aðilar standa fyrir þannig að tryggt verði að almenningur geti einhvers staðar gengið að hlutlausum upplýsingum. Þetta finnst mér að skipti mestu máli í þessum málaflokki og mér finnst slæmt að sjá ekkert um það í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að það væri hið besta mál að hér væru sett almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þetta frumvarp er um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég á von á því að stjórnlagaþing sem verður væntanlega næsta vetur geri tillögu um að sett verði í stjórnarskrá ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur, ég styð það. Einnig styð ég það sem hún nefndi, að minni hluti þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að það hefði mjög góð áhrif á þingstörf að meiri hluti þingsins vissi að til þessa gæti komið. Þetta getur ekki gilt um öll málefni. Við höfum fyrirmynd að þessu frá Danmörku, hvort hún er akkúrat sú eina rétta veit ég ekki. Ég tel að þetta þurfi að skoða allt saman mjög vel. Það er ekki óeðlilegt að einhver hluti kjósenda geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þarf að hugsa vel hvað það á að vera stór hluti. Hvort ég sé sammála hv. þingmanni - þessi mál þarf að vinna. Ég tel ekki rétt að setja slík lög fyrr en hægt er að gera atkvæðagreiðsluna bindandi.

Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu til að leggja hér orð í belg um málið sem hér er til umfjöllunar og varðar frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Bæði hér á þingi og úti í samfélaginu höfum við átt mikið samtal um það hvort ástæða sé til að setja lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna eða hvort auka beri hlut þjóðaratkvæðagreiðslna í okkar þjóðskipulagi. Það eru ekki mörg ákvæði í íslenskum lögum sem kveða á um þjóðaratkvæðagreiðslur. Í umræðum síðustu ár og áratugi hefur í þessu samhengi verið rætt um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna í kjölfar þess að forseti Íslands synjaði lögum staðfestingar. Það hefur tvisvar sinnum gerst, fyrst þegar forseti Íslands synjaði fjölmiðlalögum staðfestingar og síðan á þessu ári þegar forseti Íslands synjaði lögum nr. 1/2010, Icesave-lögunum svokölluðu, staðfestingar sem leiddi síðan til þess að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave-lögin sem voru stráfelld í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er reyndar dálítið spaugilegt að ríkisstjórnin skuli koma fram með frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur núna skömmu eftir að fram fór þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave-lög ríkisstjórnarinnar. Áður en til hennar var boðað höfðu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna haft um það mörg orð hversu mikilvægt það væri að auka hlut þjóðaratkvæðagreiðslna í þjóðskipulagi okkar og hversu mikilvægt það væri að veita bæði tilteknum meiri hluta á þingi og sömuleiðis hluta þjóðarinnar rétt til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu í mikilvægum málum. Þegar til stykkisins kom og forseti Íslands synjaði Icesave-lögunum staðfestingar virtist ekki vera mikil sannfæring á bak við þessar yfirlýsingar núverandi forustumanna ríkisstjórnarinnar. Hún sá auðvitað að hún hefði stefnt Icesave-málinu í fullkomið óefni. Hún vissi þá að þjóðin mundi fella frumvarpið úr gildi. Þegar loksins var boðið til þjóðaratkvæðagreiðslunnar, sem lengi hafði verið beðið eftir eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir veit, þá skoruðu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra a.m.k. óbeint á þjóðina að taka ekki þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni um sitt eigið frumvarp. Þetta sýndi raunverulegan hug forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar til þjóðaratkvæðagreiðslna. Það er voðalega auðvelt að tala fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum þegar það hentar. Síðan þegar ráðandi öfl í þjóðfélaginu, eins og ríkisstjórn, sjá að þeim stendur ógn af vilja þjóðarinnar þá er gert eins lítið úr þjóðaratkvæðagreiðslum og vilja þjóðarinnar og mögulegt er. Við urðum vitni að því í tengslum við Icesave-málið. Hæstv. ráðherrar skoruðu beinlínis á fólk að taka ekki þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni og tjá hug sinn til umdeildasta máls sem rekið hefur á fjörur Alþingis og líklega á fjörur þjóðarinnar a.m.k. í áratugi. Það er af þessum ástæðum sem það er spaugilegt að ríkisstjórnin flytji nú frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Í þeim umræðum sem ég hef tekið þátt í, bæði á Alþingi síðastliðið haust þegar við ræddum stjórnarskrárbreytingar og sömuleiðis í opinberri umræðu, hef ég verið talsmaður þess að auka vægi þjóðaratkvæðagreiðslna í þjóðskipulagi okkar og auka aðkomu fólksins að ákvarðanatöku. Ég hef lýst þeirri skoðun minni t.d. í tengslum við Evrópusambandsmálið að í ljósi þess hversu umdeilt það mál var, ekki bara innan ríkisstjórnarinnar þar sem hver höndin var upp á móti annarri eins og menn þekkja í Evrópusambandsmálinu heldur líka úti í samfélaginu, þá yrði leitað til þjóðarinnar um það hvort Ísland ætti að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það skyldi þá gert áður en ákvörðun yrði tekin. Á þau sjónarmið var ekki fallist þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn legði fram sérstaka tillögu um það í þinginu. Heldur var látið þar við sitja að um væntanlegan aðildarsamning yrði kosið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef ég man rétt treysti ríkisstjórnin sér ekki einu sinni til að lögfesta ákvæði í þá veru að sú þjóðaratkvæðagreiðsla væri bindandi fyrir ríkisstjórnina. Ég hef í grunninn verið hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum og hef viljað sjá hlut þeirra meiri í okkar þjóðskipulagi. Það vekur hins vegar furðu mína þegar ég les þetta frumvarp og rifja upp það sem fram hefur komið, bæði hjá forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna og ekki síður í ályktunum flokka þeirra, að þar hefur almennt verið gengið lengra en frumvarpið mælir fyrir um í yfirlýsingum um það með hvaða hætti eigi að tryggja þjóðinni aðkomu að ákvarðanatöku í landinu. Það vekur auðvitað athygli eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir nefndi að ekki séu ákvæði í þessu frumvarpi sem kveða á um að einhver tiltekinn hluti atkvæðisbærra manna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslna. Með því að ávarpa ekki þá kröfu kemur ríkisstjórnin ekki til móts við sjónarmið þeirra sem eru helst fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslum. Eins og segir í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar er lagt til með þessu frumvarpi að sett verði almenn lög um tilhögun og framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, bæði þegar Alþingi ákveður að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu og þegar skylt er samkvæmt stjórnarskrá að bera mál undir þjóðaratkvæði. Ég dreg ekki úr því að það er mikilvægt að hafa lög í landinu sem mæla fyrir um það með hvaða hætti eigi að standa að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Þegar Alþingi ákveður að þjóðaratkvæðagreiðslur skuli fara fram eða þegar ákvarðanir forseta Íslands leiða til þess að lögum sem Alþingi hefur samþykkt en er synjað staðfestingar, þá er mikilvægt að fyrir liggi lagaumgjörð með hvaða hætti slíkar atkvæðagreiðslur eiga að fara fram. Ég tók virkan þátt í umræðu um fjölmiðlafrumvarpið sem varð að lögum árið 2004 og samþykkti það. Í kjölfar þess að forseti Íslands synjaði fjölmiðlalögunum staðfestingar rann það upp fyrir mönnum bæði innan þings og utan að það voru ekki til nein lög um það með hvaða hætti ætti að framkvæma slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur. Íslensk löggjöf var með öðrum orðum vanbúin þeim aðstæðum sem upp komu árið 2004. Þau voru vanbúin því hvernig ætti að taka á þeirri ákvörðun enda hafði fram að þeim tíma ekki verið búist við því að nokkur forseti mundi grípa fram fyrir hendur Alþingis og synja lögum sem lýðræðislega kjörinn meiri hluti á þingi hafði samþykkt. En það gerðist og í stað þess að boðað yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um fjölmiðlalögin voru þau numin úr gildi eins og alþjóð veit. Hinn 5. janúar sl. þegar forseti Íslands synjaði lögum nr. 1/2010 staðfestingar og vísaði þeim til þjóðaratkvæðagreiðslu þá voru samþykkt á Alþingi sérstök lög um framkvæmd hennar. Eins og alþjóð man fór þjóðaratkvæðagreiðslan fram þann 6. mars og þrátt fyrir hvatningar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um að þjóðin sniðgengi þjóðaratkvæðagreiðslu þeirra eigin máls varð ríkisstjórninni ekki kápan úr því klæðinu. Góður meiri hluti kosningarbærra manna tók þátt í atkvæðagreiðslunni. 93,2% þeirra sem þátt tóku greiddu atkvæði gegn lögunum, 4,7% skiluðu auðu en einungis 1,8% studdu lögin. Eins og komið hefur fram í máli okkar sjálfstæðismanna á þessu vor- eða sumarþingi hefði sú ákvörðun undir öllum eðlilegum kringumstæðum í öðrum löndum sem við kjósum að bera okkur saman við leitt til þess að hvaða ríkisstjórn sem væri hefði séð sóma sinn í því að segja af sér eftir að hafa beðið slíkt afhroð í þjóðaratkvæðagreiðslu um eitt helsta baráttumál sitt í stjórnmálum. En það gerði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur ekki heldur lét eins og ekkert hefði í skorist að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslunni. Eins og var rifjað upp í dag undir liðnum um fundarstjórn forseta virðist ríkisstjórnin ekki af baki dottin. Það bárust fréttir frá Reuters-fréttastofunni um það að Hollendingar og Bretar ætluðu ekki að standa í vegi fyrir því að gengið yrði til aðildarviðræðna við Ísland um inngöngu okkar í Evrópusambandið vegna Icesave-málsins. Fulltrúar þjóðanna töldu sig hafa fengið tryggingu frá ríkisstjórninni um það að Íslendingar ætluðu að standa við skuldbindingar sínar. Það verður aðeins skilið þannig að Hollendingar og Bretar líti svo á að íslensk stjórnvöld ætli að fallast á kröfurnar sem Bretar og Hollendingar gera á hendur okkur Íslendingum. Það verða auðvitað ekki þær skuldbindingar sem við teljum að leiði af tilskipun Evrópusambandsins nr. 94/19 um innstæðutryggingar. Við höfum lýst því yfir og ég ítreka þær yfirlýsingar að ég óttast það mjög að núverandi ríkisstjórn ætli að hafa rannsóknarskýrsluna að engu. Ég óttast það mjög að hún sé í einhverju leynimakki að semja við Breta og Hollendinga og fara þar með á bak við þing og þjóð. Þetta var auðvitað útúrdúr. Það sem skiptir máli er auðvitað að það gildi skýrar reglur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, ekki síst í ljósi þess ef ríkisstjórnin kýs að halda til streitu umsókn landsins að Evrópusambandinu sem samþykkt var á Alþingi með miklum naumindum að skyldi ráðist í. Eins og við munum var lögð fram þingsályktunartillaga þar sem ríkisstjórninni var falið að sækja um aðild Íslands að Evrópusambandinu og það hefur verið gert. Fyrir þinginu liggur merkileg tillaga um að sú umsókn verði dregin til baka. Ekki verður betur séð en að í samfélaginu sé mikill þrýstingur á að tillagan verði tekin til umræðu og atkvæðagreiðslu. Það er algerlega morgunljóst að meiri hluti þjóðarinnar er á móti því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Burt séð frá skoðunum hv. þm. Magnúsar Orra Schrams á því máli. Skoðanakannanir sýna,  Ég tel, frú forseti, að þessu sögðu að það sé mikilvægt að um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu 

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru mjög spennandi viðfangsefni og eitthvað sem ég hef trú á að við munum sjá meira af á næstu árum og áratugum. Það er svolítið magnað og kannski ekki mikið í umræðunni að þjóðaratkvæðagreiðslur voru praktíseraðar hér nokkuð á fyrri hluta síðustu aldar. Ég veit ekki hvort það segir mikið um íslenska þjóð hvað var nákvæmlega greitt atkvæði um. Í rauninni hafa verið greidd atkvæði um þrennt, það voru fullveldismál, síðan áfengismál og þá hvort löggjöf skyldi sett um skylduvinnu. Þetta eru málin sem íslensk þjóð greiddi atkvæði um frá árinu 1905 til 1944. Það er svolítið merkilegt að það hafi ekki verið mikil pressa á þjóðaratkvæðagreiðslur alveg frá 1944 þangað til við greiddum atkvæði í Icesave-málinu fyrir nokkrum mánuðum. Það sem við þurfum að taka afstöðu til þegar við ræðum um þjóðaratkvæðagreiðslur eru nokkrir hlutir, kannski í fyrsta lagi: Eiga þessar atkvæðagreiðslur að vera ráðgefandi eða bindandi? Eigum við að hafa þær með þeim hætti að þegar þjóðin er búin að greiða atkvæði sé það endanleg niðurstaða eða á það að vera einhvers konar leiðbeining fyrir löggjafarþingið? Þetta er mjög merkileg spurning og hefur í rauninni ekki verið svarað, t.d. hvað varðar þá atkvæðagreiðslu sem er núna væntanleg ef menn klára ferlið varðandi Evrópusambandið. Þá er ég að vísa til þess ef menn klára aðildarviðræðuferlið og þjóðin fær að sjá hvað það þýðir að ganga í Evrópusambandið þá ákveði Alþingi að ganga þannig til verka að þjóðin fái að kjósa en það væri eingöngu ráðgefandi. Forsvarsmenn stjórnarflokkanna sögðu að það ætti ekki að hafa neinar áhyggjur af því ef þjóðin segði já því að þá mundu forustumenn stjórnarflokkanna sjá til þess að þingmenn segðu já líka. Nú er það bara þannig, virðulegi forseti, að það er ekki á færi forustumanna stjórnarflokkanna að ákveða hvað hv. þingmenn kjósa. Þeir eru bundnir samkvæmt stjórnarskránni af sinni eigin samvisku og ég held að flestir þeirra sem núna eru hv. þingmenn hafi gefið þá stefnu út fyrir alþingiskosningarnar að þeir vilji ekki að Ísland gangi í Evrópusambandið. Það hefur komið fram hér, virðulegi forseti, í þingsölum að í það minnsta einn hv. þingmaður í stjórnarliðinu hefur sagt að hann muni aldrei greiða atkvæði með því að ganga í Evrópusambandið alveg sama hvernig þessi atkvæðagreiðsla fer. Þá erum við komin að öðrum þætti sem við höfum kannski ekki mikið rætt en er auðvitað grundvallaratriði og það er: Gildir einu hversu margir taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni, gildir hún ávallt? Ef við værum t.d. með þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem 10% þjóðarinnar tækju þátt, væri það jafngild þjóðaratkvæðagreiðsla og ef 90% tækju þátt? Einhver mundi segja að það væri mjög fjarlægt að tala um þetta þannig. Til dæmis var atkvæðagreiðsla meðal borgarbúa um hundahald fyrir tveim áratugum, ef ég man rétt, og það tóku held ég um 10 eða 16% þátt í þeirri atkvæðagreiðslu. Það er skemmst frá því að segja að borgarstjórn fór ekki eftir niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu heldur þvert á móti var mat borgarstjórnar þannig að sökum þess hve fáir tóku þátt, hve lítill áhugi var á málinu, væri borgarstjórn ekki bundin af þeirri niðurstöðu. Þegar greidd voru atkvæði um flugvöllinn í Reykjavík tóku, ef ég man rétt, um 30% atkvæðisbærra manna þátt í þeirri atkvæðagreiðslu. Það var samþykkt naumlega að færa flugvöllinn árið 2016 og nú er ekkert sem bendir til þess, virðulegi forseti, nákvæmlega ekki neitt að farið verði eftir þeirri atkvæðagreiðslu. Það skiptir nefnilega máli þegar við setjum reglur sem þessar að þær séu skýrar og allir viti að hverju þeir ganga. Við verðum að taka efnislega og málefnalega umræðu um hvort það skipti máli hversu margir taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það gæti meira en verið að við munum horfa upp á atkvæðagreiðslur sem mjög lítill áhugi er fyrir, kannski munu einungis þeir sem hafa mjög sterka skoðun á málinu taka þátt. Erum við tilbúin til að segja að slíkar atkvæðagreiðslur séu ávallt bindandi? Þetta er eitthvað sem við þurfum að taka afstöðu til, ekki bara í lögum sem þessum heldur líka í stjórnarskrá. Ef við ætlum að fara þá leið sem svo sannarlega hefur marga kosti að nýta þjóðaratkvæðagreiðslur meira þá verðum við að fara í gegnum þessa umræðu og komast að niðurstöðu um þessa þætti. Síðan eru fleiri þættir sem sömuleiðis þarf að ræða. Það er í þriðja lagi kynningarmál. Þegar við ákveðum að bera einhverja hluti undir þjóðina verður það að vera nokkuð skýrt hvernig að kynningarmálum er staðið. Eins og staðan er núna eru völd í þjóðfélaginu kannski að stærstum hluta hjá fjölmiðlum. Þau ráða því hvað er á dagskrá og hvernig það er lagt upp og ef fjölmiðlar hafa ekki áhuga á ákveðnu máli eða þeir meta sem svo að einhver sjónarmið séu ekki þess virði að vekja athygli á þeim eða gefa þeim tækifæri þá mun halla á þann málstað. Við búum í þjóðfélagi þar sem er mikið áreiti á fólki og við sjáum t.d. af síðustu sveitarstjórnarkosningum og alþingiskosningum að það er ýmislegt sem bendir til að erfitt sé að koma málefnum sem snúa að kosningum á dagskrá. Ég vek t.d. athygli á því, burt séð frá hvað mönnum finnst um niðurstöðu kosninganna, að í síðustu sveitarstjórnarkosningum var afskaplega lítið fjallað um hvað væri í raun og veru verið að kjósa um. Menn geta haft allar skoðanir á því hvort niðurstöðurnar séu góðar eða réttar eða ásættanlegar eða eitthvað annað, það er aukaatriði, menn geta haft allar skoðanir á viðkomandi flokkum en ég held að enginn geti sagt sannfærandi að umræðan í fjölmiðlum í þjóðfélaginu hafi gengið út á hvað yrði kosið um fyrir næstu fjögur ár. Ég held að nákvæmlega það sama hafi verið uppi á teningnum hvað varðar alþingiskosningarnar fyrir rúmlega ári. Þetta er ekki vandamál einstakra stjórnmálaflokka eða stjórnmálamanna, þetta er mál sem snertir alla þjóðina. Við verðum að tryggja það, ef við ætlum að hafa hér virkt lýðræði, að þau mál sem við erum að kjósa um séu uppi á borðinu og um þau sé rætt, að það sé nokkuð tryggt. Einhver kynni að segja: Er þetta ekki svo sjálfgefið að það þarf ekki að ræða það? En því fer víðs fjarri. Það er eilífðarverk að halda úti lýðræðisþjóðfélagi. Hlutirnir hafa breyst mjög mikið frá því að menn lögðu upp með og settu upp það stjórnskipulag sem við erum með núna og við verðum að vera meðvituð um þessar breytingar. Atkvæðagreiðslan um Icesave var hins vegar þess eðlis að við vorum við búin að ræða það mál í fjölmiðlum og í þinginu í marga mánuði þannig að við þurftum ekki að hafa áhyggjur af því að fólk væri ekki upplýst um hvað væri á ferðinni. En það var ekki sjálfgefið. Ef t.d. þingið hefði komist að þeirri niðurstöðu eftir mánaðarumræður að rétt væri að vísa málinu til þjóðarinnar hvernig hefðu menn þá staðið að kynningu? Hvernig ætluðu menn að leysa þann þáttinn? Hverjir áttu að standa og kynna viðkomandi málstað? Voru það stjórnmálaflokkarnir? Áttu þeir að sjá um það? Hvernig áttu þeir að hafa tæki og fjármagn til þess? Þetta er ekki sjálfgefið. Ef menn ætla að fara þessa leið í auknum mæli, sem mér finnst mjög margt mæla með, þá verða menn að átta sig á því hvað það þýðir. Menn hafa talið það vera galla á þjóðaratkvæðagreiðslum og atkvæðagreiðslum meðal almennings almennt að fólk hafi oft og tíðum ekki tækifæri til að setja sig nægilega vel inn í flókna hluti. Í Icesave-málinu er ekki hægt að halda því fram, ég held að það hafi verið útilokað að koma meiri umræðu fyrir um Icesave-málið. Mörgum fannst nóg komið. En það á ekki við, virðulegi forseti, um mál almennt. Ég held að Icesave-málið hafi verið einstakt. Lengsta þingumræða í sögu þingsins var einmitt um Icesave-málið og ég held að við getum ekki kvartað undan því að það hafi ekki verið á dagskrá fjölmiðla. Það var mjög mikið á dagskrá fjölmiðla. En ef við förum þessa leið þurfum við að huga að því hvernig verði staðið að kynningu á þeim málum sem greidd verða atkvæði um. Auðvitað er margt sem hjálpar til, við erum með internetið og ýmislegt annað sem flestir hafa aðgang að sem auðveldar okkur þetta verkefni en þetta er verkefni engu að síður. Síðan er í fjórða lagi: Hverjir eiga að fá að ákveða að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram? Ég tel að sú umræða sé rétt farin af stað. Eins og staðan er núna er ekki samstaða um það hvernig túlka beri stjórnarskrána þó svo að færa megi rök fyrir því að með því að forseti Íslands hafi tvisvar neitað að skrifa undir lög þá hafi hann sett ákveðið fordæmi sem muni gera það að verkum að ekki verði aftur snúið, þ.e. að forseti lýðveldisins geti þegar svo ber undir neitað að skrifa undir lög og þar af leiðandi skuli greiða atkvæði um hvort þau taki gildi eða ekki. Ég held að við þurfum að fara yfir það hvort okkur finnist rétt að hafa málin með þeim hætti eða hvort við viljum annaðhvort bæta við þeim möguleika að ef ákveðið hlutfall þjóðarinnar fari fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um málefni gangi það eftir eða ef ákveðið hlutfall þingmanna fari fram á það gangi það eftir. Þetta er eitthvað sem við erum rétt að byrja að ræða en verðum að komast að niðurstöðu um ef við ætlum að fara þessa leið sem ég held að sé almenn krafa um, að þjóðin greiði oftar atkvæði. Ég held að það sama eigi við á sveitarstjórnarstiginu. Ég held að við þurfum sömuleiðis að fara yfir það hvernig standa eigi að slíkum atkvæðagreiðslum. Áður voru atkvæðagreiðslur í beinum kosningum í sveitarfélögum ýmist um áfengisútsölur eða prestkosningar sem voru kannski annars eðlis en það var í þau skipti sem íbúar sveitarfélaga fengu að kjósa um eitthvað annað en til Alþingis og sveitarstjórna. Ég tel að það sé mikilvægt í það minnsta að þróa þennan möguleika og gefa fólki aukið tækifæri til að kjósa um hina ýmsu hluti. Það má færa rök fyrir því að ýmis skipulagsmál séu þess eðlis að það sé æskilegt að fólk kjósi um þau. Sum eru að vísu erfiðari en önnur, t.d. má færa rök fyrir því að atkvæðagreiðslan um flugvöllinn hafi ekki verið hugsuð alla leið sem náttúrlega sýnir sig í því að það er ekkert sem bendir til þess að flugvöllurinn sé að fara þó að menn hafi kosið það fyrir mörgum árum að hann ætti að fara 2016 og ýmislegt bendir til að sú atkvæðagreiðsla hafi meira verið til að koma meiri hlutanum sem þá var í borgarstjórn Reykjavíkur út úr ákveðnum pólitískum vanda en að menn hafi ætlað sér að láta fara fram atkvæðagreiðslu þar sem átti að taka raunverulega ákvörðun um viðkomandi málefni. Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim stóru málum sem þarf að ræða vel. Mér finnst merkilegt í sögulegu samhengi að þjóðin hafi kosið fjórum sinnum á árunum frá 1905 til 1944 og þá hafi þátttakan verið frá 43% upp í 98,4% og síðan höfum við kosið einu sinni núna á árinu 2010. Það er svolítið merkilegt að íslenskir fræðimenn sem hafa oft og tíðum haft allra handa skoðanir á íslenskum stjórnmálum hafi ekki talað um að ríkisstjórnin ætti að segja af sér. Mér finnst það vera mjög merkilegt af því að mér fannst vera annar tónn í sumum fræðimönnum árið 2004 þegar forseti lýðveldisins vildi ekki skrifa undir fjölmiðlalögin. Ég held að það væri mjög æskilegt að fræðimannasamfélagið, þingmenn og þjóðin færu hlutlægt yfir þessi mál. Þetta snýst ekki um núið. Þetta snýst um framtíðina. Hvernig viljum við sjá málum fyrir komið? Ef við viljum fara þessa leið sem ég tel að sé mikill hljómgrunnur fyrir þá þurfum við að svara grundvallarspurningum. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að kveða upp úr um þær sérstaklega hér og nú. Ég ætla fyrst og fremst að vekja athygli á þeim því að mér hefur þótt skorta í umræðuna að menn tali um grundvallaratriðin í þessu máli. Ef við gerum það ekki og ef við komumst ekki að niðurstöðu um það getum við setið uppi með að fara í þjóðaratkvæðagreiðslur sem kalla á deilur að þeim loknum og vanda í stað lausnar. Nú er hins vegar ágætistækifæri, virðulegi forseti, til að fara yfir þessi mál, meta það hvort þjóðaratkvæðagreiðslur eiga að vera ráðgefandi eða lagalega bindandi, meta í öðru lagi hversu hátt hlutfall atkvæðisbærra manna þarf að taka þátt til að niðurstaðan verði marktæk. Það verður að fara yfir kynningarmálin. Hvernig á að standa að kynningarmálum þegar atkvæðagreiðsla er? Það er alveg skýlaus réttur þeirra sem eiga að taka afstöðu, í þessu tilfelli almennings, að þeir fái haldbærar og góðar og traustar upplýsingar. Síðan hitt: Hverjir eigi að geta kallað fram þjóðaratkvæðagreiðslur. Er það forsetinn? Er það almenningur? Er það þingið? Þetta er eitthvað, virðulegi forseti, sem við verðum að svara og þetta eru ekki spurningar sem við getum rætt á einhverjum hlaupum á síðustu klukkutímum þingsins. Þetta eru allt of stórar og merkilegar spurningar til að við getum afgreitt þær með þeim hætti.

Frú forseti. Við fjöllum um lög um þjóðaratkvæðagreiðslur, eða um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna öllu heldur, því að eins og komið hefur verið inn á í umræðunni taka þessi lög ekki til þess undir hvaða kringumstæðum við viljum hafa þjóðaratkvæðagreiðslur eða hvernig hægt er að ná þeim fram. Í þessu frumvarpi eru breytingar sem snúa að kjördæmamörkum. Ég hef haft ákveðnar efasemdir um þetta. Vissulega er bent á það í nefndarálitinu að kannski skiptir ekki öllu máli þótt niðurstöður séu ekki birtar eftir kjördæmum og að það hafi ekki áhrif á niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Hins vegar gæti verið fróðlegt að sjá hvernig atkvæðaskipting er eftir einstökum kjördæmum. Ég nefni í því samhengi til að mynda ESB-umsóknina þar sem allar líkur eru til þess að meiri andstaða sé við hana víða á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu, í það minnsta hafa kannanir sýnt það. Það er annað sem ég hef haft ákveðnar efasemdir um og það er þáttur sem snýr að opinni, gagnsærri og hlutlausri umræðu þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum. Það er ekki að ástæðulausu því að margir hafa af því áhyggjur að þjóðaratkvæðagreiðslur, til að mynda um Evrópusambandsumsókn, litist mjög af auglýsingum og öðru slíku og þar verði ójafnt skipt. Fjöldamörg dæmi, t.d. frá Írlandi, Tékklandi, Noregi og víðar þar sem farið hefur fram þjóðaratkvæðagreiðsla um Evrópusambandsumsókn, sýna mjög greinilega hversu ójafnt er skipt í þeim efnum. Gríðarlegir fjármunir hafa komið inn á síðustu vikum og mánuðum kosningabaráttunnar og blöð hafa fyllst af auglýsingum um ágæti Evrópusambandsins. Ég held að það sé full ástæða til þess að við skoðum sérstaklega að setja einhver mörk á þetta og takmörk á hvernig þessum málum er háttað. Þess vegna hafði ég ákveðnar efasemdir um þætti er varða Lýðræðisstofu og settir voru inn í nefndarálit fyrir Borgarahreyfinguna og sneru að þjóðaratkvæðagreiðslum þar sem Lýðræðisstofa ætti að fara með hlutlausa umfjöllun um viðkomandi málefni. Það er ekki inni í þessu frumvarpi. Ég hefði talið að það væri mjög eðlilegt að setja hana þarna inn rétt eins og getið var um í nefndaráliti um Evrópusambandsumsóknina. Í þetta frumvarp vantar stóran hluta. Vissulega er gott og gegnt að fá þetta frumvarp inn um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna en þetta er nú samt kannski ekki það mál sem hefði legið hvað mest á að setja lög um þegar ekki liggur fyrir hvernig þjóðin sjálf eða þingið getur kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hefði kallað eftir því að sú vinna hefði farið í gang á undan og þetta hefði svo komið þar á eftir. Þetta mál ber þess merki að vera eingöngu hugsað vegna Evrópusambandsumsóknarinnar og þess vegna hefði ekki legið svo mjög á því, frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni en mun koma í atkvæðaskýringar við atkvæðagreiðsluna.

Frú forseti. Það vill stundum verða þannig að maður er búinn að bíða lengi eftir að fá að tala í ákveðnum málum og síðan kemur allt í einu að manni. Ég taldi að einhver hefði verið á undan mér þannig að ég bið frú forseta að afsaka á meðan ég fletti upp hvernig ég hafði hugsað mér að tala í þessu máli. Ég vil byrja á að taka fram að í grundvallaratriðum er ég sammála þessu frumvarpi og þeim breytingum sem allsherjarnefnd leggur til. Ég hefði hins vegar mikinn áhuga á að tala almennt um þjóðaratkvæðagreiðslur og lýðræði, sérstaklega beint lýðræði eins og þjóðaratkvæðagreiðslur eru. Þegar ég var að undirbúa mig fyrir þessa ræðu leitaði ég uppi greinar og umfjöllun um íbúalýðræði, sem hefur meira verið á vettvangi sveitarfélaganna en hjá ríkinu. Þegar maður flettir og leitar á vefnum og í öðrum heimildum um lýðræði og beint lýðræði vill það vera þannig að mun minna hefur verið skrifað á íslensku um beint lýðræði en íbúalýðræði. Þannig virðist vera að einhverju leyti að sveitarfélögin séu komin töluvert lengra á Íslandi en við hjá hinu háa Alþingi, eða hinu opinbera, í þróun á beinu lýðræði. Það sem ég fann m.a. voru greinar eftir fræðimennina Sigurborgu Hannesdóttur, sem er að vísu orðin sveitarstjórnarmaður núna, og Gunnar Helga Kristinsson þar sem þau fjölluðu sérstaklega um íbúalýðræði. Í grein Sigurborgar Hannesdóttur, „Íbúalýðræði - hver er reynslan?“, segir hún, með leyfi forseta: „Ef horft er á þá stöðu sem nú ríkir í íslensku þjóðfélagi og í hinum vestræna heimi er ljóst að þau kerfi sem við höfum skapað til stjórnunar og skipulags í samfélaginu riða til falls. Staðan kallar á breytingar á því hvernig við iðkum lýðræðið.“ Það hefur verið, og var í kosningabaráttunni fyrir nýliðnar sveitarstjórnarkosningar, mjög mikil umræða um beint lýðræði í mörgum sveitarfélögum og þó nokkur framboð, jafnvel þvert á flokka, töluðu mjög mikið fyrir beinu lýðræði. Maður fékk líka að heyra frá þeim sem minna töluðu um beint lýðræði að það ætti raunar ekki að vera nauðsynlegt að tala svona mikið um beinar atkvæðagreiðslur og aðra þætti sem hafa fallið undir hugmyndafræði um beint lýðræði því að smæð íslensks samfélags gerði það að verkum að aðgengi að ráðamönnum væri mjög gott. Fólk hringir í fulltrúa í sveitarstjórn, bæjarstjóra, alþingismenn og ráðherra, eins og við könnumst öll við, til að koma skoðunum sínum á framfæri og ef fólk hringir ekki eru sendir tölvupóstar eða reynt að hitta viðkomandi. Sigurborg Hannesdóttir spyr í grein sinni, með leyfi forseta: „Það má því varpa fram þeirri spurningu hvort staðbundið lýðræði ríki þá kannski í reynd í hinu opinbera stjórnkerfi á Íslandi.“ En svo bendir hún á um leið, með leyfi forseta: „Gallinn við þetta „verklag“ er hins vegar sá að það ríkir ekki gagnsæi. Í stað þess að öllum sé boðið að koma sjónarmiðum á framfæri ræðst það af frumkvæði viðkomandi og e.t.v. af aðgengi að ráðamönnum. Þegar síðan ákvörðun liggur fyrir kemur ekki fram hvernig skilaboð þeirra sem létu til sín heyra höfðu áhrif á niðurstöðuna.“ Það virðist líka vera að mjög mikið sé talað um það sem við stjórnmálamenn bindum miklar vonir við, að með beinu lýðræði getum við svarað kröfum sem við heyrum í samfélaginu um aukna þátttöku og raunar að hver og einn einstaklingur í samfélaginu geti haft meira um það að segja hvernig landinu er stjórnað. Maður hefði talið að í eins litlu landi og við búum í, 320.000 manna samfélagi sem er eins og lítið sveitarfélag í flestum öðrum löndum, ættum við raunar að hafa öll tæki til að tryggja beint lýðræði. Í erindi sem Gunnar Helgi Kristinsson flutti um íbúalýðræði í skipulags- og umhverfismálum fjallar hann um ástæðuna fyrir þessari þróun. Meira er byggt á milliliðalausri aðkomu almennings að stefnumótun sem er hliðstætt því fulltrúakerfi sem við alþingismenn erum hluti af. Við erum náttúrlega hið hefðbundna fulltrúalýðræði. Aukin notkun þjóðaratkvæðagreiðslna er dæmi um þetta, sem og vaxandi tilraunir með notendafulltrúa, hugmyndir um torg/netlýðræði og fleira í þeim dúr. Gunnar nefnir í grein sinni að ýmsar ástæður séu fyrir þessari þróun. Fólk hefur aukin áhrif á nærumhverfi sitt og tekur þátt í mótun samfélagsins en ekki endilega í gegnum hefðbundna stjórnmálaflokka. Í vestrænum ríkjum hefur dregið úr skráningum í hefðbundna stjórnmálaflokka en menn hafa þá fundið sér aðra farvegi til að koma skoðunum sínum á framfæri. Einnig hefur verið bent á að hærra menntunarstig og aukin velmegun hafi haft vaxandi áhrif á stjórnmál undanfarna áratugi og að fólk hafi meiri getu til að draga í efa ýmsar ákvarðanir og koma með ábendingar um það sem betur mætti fara í stjórnarfari. Síðan er ýmislegt sem hefur orðið flóknara, t.d. er meiri samkeppni á milli stórra þéttbýlisstaða um íbúa- og atvinnustarfsemi. Þetta hefur líka verið hugsað til að beita gegn dvínandi þátttöku fólks í flestum lýðræðisríkjum í almennum kosningum og hefðbundnum stjórnmálaflokkum. Við höfum hins vegar verið svo heppin á Íslandi hingað til að þátttaka í kosningum hefur verið tiltölulega almenn þannig að það hefur kannski ekki verið sami hvati hjá okkur sem störfum á Alþingi og framkvæmdarvaldinu til þess að hvetja til beins lýðræðis. Ég tel að það sé mjög jákvætt að þetta sé að breytast og við séum búin að fara í gegnum fyrstu þjóðaratkvæðagreiðsluna frá því að við samþykktum að stofna lýðveldi og nýja stjórnarskrá. Það voru náttúrlega mjög mikil átök í kringum þjóðaratkvæðagreiðsluna en hún gekk að meginhluta mjög vel fyrir sig og meiri hluti atkvæðabærra Íslendinga tók þátt í henni. Það er mjög athyglisvert sem Gunnar Helgi Kristinsson bendir á að hafa þurfi í huga þegar unnið er með beint lýðræði, þ.e. að þeir sem hafa áhuga og eru virkir samsvara ekki endilega meðaltalinu hjá almenningi. Gunnar fjallar um skipulagsmál og bendir á að, með leyfi forseta: „Spurningin er, hversu góðir fulltrúar fyrir almannahag eru þeir einstaklingar sem mæta á fundi um skipulagsmál, veljast sem foreldrafulltrúar í skólum og þar fram eftir götunum. Rannsóknir stjórnmálafræðinga benda eindregið til þess að sá hópur sem er virkur í stjórnmálum sé ekki bara ólíkur öðrum hvað það varðar að hann er virkur. Hann hefur líka öðruvísi skoðanir. Hinir virku eru hugmyndafræðilegri og eindregnari í skoðunum sínum. Virkir repúblikanar í Bandaríkjunum eru lengra til hægri en kjósendur Repúblikanaflokksins og virkir demókratar lengra til vinstri en kjósendur demókrata, svo dæmi sé tekið.“ Kosningarannsókn á Íslandi frá árinu 2003 sýnir síðan að sama munstur er að finna í íslenskum stjórnmálum. Það vekur hins vegar athygli að Framsóknarflokkurinn hefur aðeins meiri sérstöðu þar sem kjósendur okkar flokks eru nákvæmlega á miðjunni en meðlimir eða flokksmenn, alla vega árið 2003, örlítið meira til hægri. Þetta gerir það að verkum að bæði þeir sem vilja taka þátt í beinu lýðræði með því t.d. að taka þátt í íbúaþingum og fundum og með því að blogga og skrifa, og síðan þeir sem munu hugsanlega mæta í þjóðaratkvæðagreiðslu eru ekki endilega þeir sem samsvara best skoðunum almennings í heildina. Gunnar Helgi Kristinsson segir, með leyfi forseta: „Punkturinn er þessi: ekki er hægt að ganga að því sem gefnu að þeir sem taka þátt í því að reyna að hafa áhrif hafi líkar skoðanir hinum sem heima sitja. Að opna tækifæri til áhrifa þýðir þannig ekki endilega betri samsvörun opinberrar stefnumótunar og óska almennings. Viss hætta er á því að hinn virki minni hluti kunni að draga stefnumótun í áttina frá því sem annars yrði niðurstaða fulltrúalýðræðisins (sem enn að minnsta kosti byggir á þátttöku mikils hluta almennings í kosningum - sérstaklega hér á landi).“ Einnig er áhugavert að miðað við rannsóknir sem hafa komið fram - af því að við höfum þá trú að með virkari þátttöku og því að fólk hafi meira um hlutina að segja, sem hefur kannski sérstaklega endurspeglast í skipulagsmálum þar sem menn hafa haft meiri möguleika á því að koma að málum eða alla vega fá kynningu, og þetta er fasta formið varðandi samráð versus t.d. skólamálin og félagsþjónustuna - þá virðist það ekki endilega leiða til þess að fólk sé ánægðara með þjónustuna. Það getur svo sem líka verið vegna þess að með því að tala um lýðræði og að fólk eigi að hafa meiri áhrif eru byggðar upp ákveðnar væntingar, sem gera síðan að verkum að þegar fulltrúarnir, sem eru þá þetta hefðbundna lýðræði, geta í rauninni ekki svarað því og eru ekki tilbúnir til að fara í raunverulegt valdaafsal - sem dæmi má nefna að hér eru greidd atkvæði um ákveðin mál samkvæmt þessu frumvarpi. Tillagan er samþykkt en vegna þess að það er raunar ekkert sem segir til um að Alþingi sé bundið til að fara eftir þessum tillögum getur tilraun til beins lýðræðis í sjálfu sér leitt til meiri óánægju með lýðræðið sjálft. Það var haldinn fundur 14. maí 2005, held ég, þar sem fjallað var um almennar atkvæðagreiðslur. Þar var enn á ný frummælandi dr. Gunnar Helgi Kristinsson. Í erindi sínu á þessum fundi kom hann fram með ýmsar efasemdir um kosti almennra atkvæðagreiðslna en sagði að ef vandað væri til verka gætu þær styrkt lýðræðislegan grundvöll sveitarfélaga. Eins og ég benti á getum við kannski vegna smæðar landsins sett ákveðið samasemmerki á milli þess sem teljast vera málefni sveitarfélaga og síðan ríkisins á Íslandi. Í erindi sínu talaði Gunnar mikið um almennar þjóðaratkvæðagreiðslur og fordæmi í dönsku stjórnarskránni. Þó að þær virtust við fyrstu sýn vera aðlaðandi kostur væru á þeim alvarlegir vankantar og lýðræðislegar forsendur þeirra væru jafnvel hæpnar að hans mati. Ég vil taka fram að ég er að fara í gegnum ákveðna punkta sem mér fundust áhugaverðir. Þó að ég sé mjög fylgjandi beinu og milliliðalausu lýðræði skiptir máli að við höfum samt í huga að það sé ekki þannig, eins og manni hefur stundum fundist, að þeir sem eru róttækastir í þessu máli vilji jafnvel tala um að leggja niður fulltrúalýðræði og taka upp beint og milliliðalaust lýðræði, sem ég er alls ekki sammála. Þá benti Gunnar á að við pólitíkusarnir gætum afgreitt mjög lítinn hluta mála með almennum atkvæðagreiðslum. Við gætum raunar í einhverjum mæli misnotað atkvæðagreiðsluna með því að velja mál og reyna að losa okkur frá óvinsælum málum með því að henda þeim í atkvæðagreiðslu. Þá yrði sagt t.d. þegar líða færi að kosningum að í staðinn fyrir að taka á þessu ætluðum við bara að setja þetta í atkvæðagreiðslu en það yrði eftir kosningar. Einnig gerði þetta ákveðna kröfu til tíma kjósenda, bæði til að þeir öfluðu sér upplýsinga um málin og mættu á kjörstað og kjósendur brygðust sumir við með því að reyna að spara tímann, jafnvel með því að kjósa ekki eða komast hjá því að setja sig inn í málin, t.d. með því að fylgja flokkslínu í afstöðu sinni. Í Sviss þar sem þjóðaratkvæðagreiðslur væru hvað algengastar væri þátttakan oftast undir 40% og í þingkosningum undir 50%, og svissneskir kjósendur væru líklegir til að kjósa litlar eða engar breytingar í stað þess að greiða atkvæði með róttækri tillögu sem krefðist þess að þeir kynntu sér málin rækilega. Þrátt fyrir að ýmsir teldu að Gunnar Helgi Kristinsson væri kannski einum of neikvæður í erindi sínu og hann benti á ákveðna vankanta vildi hann samt mæla fyrir tillögu um slíkar atkvæðagreiðslur og benti raunar á mjög skynsamlega leið sem Danir hafa farið, sem tekur mið af þessum annmörkum og knýr um leið valdhafa til að hlusta á óskir almennings. Sett var inn í dönsku stjórnarskrána árið 1953, eins og fjallað er um í greinargerð með frumvarpinu, að þriðjungur þingmanna gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um lagafrumvarp eftir að meiri hlutinn hefði staðfest það sem lög. Tilgangurinn með ákvæðinu var sá að ef meiri hluti þingsins ætlaði að misbeita valdi sínu og keyra í gegn niðurstöðu sem væri í andstöðu við vilja meiri hluta þjóðarinnar hefði minni hlutinn tækifæri til að hindra slíkt. Það sem er áhugavert við þetta ákvæði er að því hefur bara verið beitt einu sinni á öllum þessum tíma frá því það var sett og því getur það að hafa þetta ákvæði í stjórnarskránni haft áhrif án þess að minni hlutinn þurfi í raun og veru að beita því. Það sem ég hefði síðan gjarnan viljað sjá, og við höfum tekið lauslega á í gegnum tíðina, er að ræða hvort ákveðið lágmark þurfi að vera á þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu til að hún hafi raunverulega eitthvert gildi og síðan hvort einfaldur meiri hluti þeirra sem mæta á kjörstað sé nóg. Það hefði verið mjög gott, og þá sérstaklega í nefndarálitinu, að allsherjarnefnd hefði fjallað um rökin með og á móti því að þessi afstaða er tekin, því þetta er ákveðin afstaða. Það er sagt að það þurfi að vera einfaldur meiri hluti þeirra sem mæta, hvort sem það eru 20% eða 30%, sem segir já og þar með er tillagan samþykkt. Ég tel að sérstaklega þegar við förum að ræða um þjóðaratkvæðagreiðslur, sem eru raunar valdaafsal fyrir Alþingi, bindandi fyrir Alþingi og bindandi fyrir fulltrúalýðræðið, þurfi þetta að vera þetta eitt af því sem stjórnlagaþingið og þær nefndir sem munu starfa á þjóðfundinum ræði sérstaklega. Ég vil ítreka að ég tel að eitt af því sem við getum verið svo mjög stolt af er að við séum með vel menntaða þjóð, mjög vel upplýsta þjóð og fólk sem getur lesið. Í skólum landsins er mikil áhersla lögð á lesskilning þannig að kjósendur eiga að geta tekið afstöðu og það er óþarfi gefa sér fyrir fram að kjósendum þyki mikil fyrirhöfn að setja sig inn í málin. Það er líka annað sem kom fram í umræðunni, af því að þessi umræða um þjóðaratkvæðagreiðsluna hefur verið svolítið skipt, og það var ákveðin hræðsla. Menn bentu á fordæmi frá Bandaríkjunum þar sem beint lýðræði er mjög algengt - ég held að um helmingur fylkja í Bandaríkjunum bjóði upp á einhvers konar form af beinu lýðræði, fylkisatkvæðagreiðslur getum við kallað þær og sveitarstjórnaratkvæðagreiðslur. Menn hafa stundum notað Kaliforníu sem dæmi til að hræða frá því að bjóða upp á beint lýðræði og að með því sé raunar verið að negla stjórnvöld svo niður að þau geti ekki uppfyllt hlutverk sitt. Ég ákvað að taka ekki trúanlegt það sem maður hefur heyrt eða lesið í einstaka fréttum og á Fox News en fletti upp fræðigreinum þar sem farið var í gegnum þær atkvæðagreiðslur í Kaliforníu sem tengdust fjárlögum fylkisins. Að vísu var tiltölulega há tala, eða um 32% af fjárútlátum fylkisins, tengd svona atkvæðagreiðslu en þar var einnig bent á að langstærsti hlutinn af þessum 32% tengdist málaflokki sem hefði mátt gera ráð fyrir að stjórnvöld mundu eyða svipaðri upphæð í hvort sem er, þ.e. menntamálum. Það kom hins vegar ekki í veg fyrir að stjórnvöld gætu leitað ýmissa annarra leiða til að fá inn tekjur sem nauðsynlegar voru til að þau gætu uppfyllt skyldur sínar. Ég vildi aðeins ræða þetta þó að ég geri ekki ráð fyrir að málið fari aftur inn í nefnd. Ég tel að þetta sé svo sannarlega eitthvað sem við þurfum að hafa í huga þegar við förum að endurvinna stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að vekja athygli á því og beina því til Alþingis, þar sem við erum nú að kjósa í fyrsta sinn eftir nýjum lögum um dómstóla, þar sem Alþingi á að kjósa einn aðalmann og einn varamann, að það liggur í hlutarins eðli að samkomulag þarf að nást milli flokka um viðkomandi einstaklinga. Án þess að ég vilji á nokkurn hátt rýra þá einstaklinga sem hér hefur verið kosið um - og ég óska þeim góðs gengis í störfum sínum - held ég að það sé til athugunar fyrir okkur hér hvort þetta verklag sé nákvæmlega það sem reynist árangursríkast. Ég velti þeirri spurningu upp að jafnvel þótt Alþingi eigi að tilnefna einn fulltrúa, hvort það sé hugmynd að fram komi, ef ekki næst um það samstaða, tveir listar sem kosið er á milli.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um samgönguáætlun sem er frekar rýr í roðinu og það er kannski skiljanlegt, í ljósi efnahagshrunsins getur hún hugsanlega ekki verið með öðrum hætti. En ég hef staðið að þeirri vinnu í samgöngunefnd ásamt öllum sem þar sitja og samstarfið hefur gengið vel. Ég mun greiða atkvæði með þessari áætlun í heild sinni á eftir, en fyrst og fremst ítreka ég það að þessi áætlun er samþykkt við mjög erfið skilyrði þar sem lítið er um peninga. Ég vil þó sérstaklega geta eins liðar sem er í breytingartillögu frá hv. samgöngunefnd þar sem framlög til öryggismála sjómanna eru hækkuð um helming.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Ég vil vekja athygli á því að hlutur höfuðborgarsvæðisins er algjörlega óásættanlegur við afgreiðslu þessa máls. Þó að ekki sé úr miklu að moða er það algjörlega óþolandi að á árunum 2009 og 2010 skuli um 8% af því framlagi sem fer til samgöngumála samkvæmt þessari áætlun vera á höfuðborgarsvæðinu. Hér eru brýn verkefni sem þarf að sinna og algjörlega er litið fram hjá því. Það er í raun hróplegt óréttlæti hvernig það augljóslega er í þessu, að umdæmi hæstv. samgönguráðherra skuli ríða langfeitasta hestinum frá þessu og þangað fara öll stóru framlögin. Þetta er óásættanlegt fyrir þann mikla fjölda sem býr á höfuðborgarsvæðinu. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu.

Frú forseti. Sem íbúi í Reykjavík og þingmaður Reykjavíkur get ég ekki orða bundist og bendi á það að hæstv. samgönguráðherra virðist ekki gera ráð fyrir því að ráðast þurfi í vegaframkvæmdir á suðvesturhorninu og fólk þurfi að ferðast á milli staða hér í Reykjavík. Miðað við þær tölur sem fram koma í þessari tillögu er gert ráð fyrir því að árunum 2010–2013 verði 15 milljónum varið í vegagerð í Reykjavík. Á sama tímabili er gert ráð fyrir framkvæmdum í vegamálum í kjördæmi hæstv. ráðherra upp á 5,5 milljarða. Ég lít þannig á að þessi tillaga sé engin framkoma sem sómi er að 

Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga um samgönguáætlun 2009–2012. Ég get tekið undir margt af því sem fram kom hjá hv. þingmönnum Sigurði Kára Kristjánssyni og Jóni Gunnarssyni varðandi höfuðborgarsvæðið og landsbyggðina. Engu að síður er hér, í það minnsta í Suðvesturkjördæmi, verið að leggja til framkvæmdir í Hafnarfirði, Kópavogi, Garðabæ og Mosfellsbæ. Með það í huga, frú forseti, og framfarir á Vesturlandsvegi og Suðurlandsvegi þar sem við erum þó að gefa í hvað varðar framkvæmdir, segi ég já.

Virðulegi forseti. Í þessum breytingartillögum sem við greiðum nú atkvæði um er m.a. gert ráð fyrir fjárveitingu, þó að ekki sé hún há, vegna Dýrafjarðarganga. Það skiptir miklu máli að í upphaflegri þingsályktunartillögu, eins og hún var lögð fram af hæstv. ráðherra með samþykki ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna, var ekki gert ráð fyrir því að fjármunum væri veitt til Dýrafjarðarganga. Hins vegar hafði verið gert ráð fyrir því í þeirri samgönguáætlun sem hafði verið í gildi að lagðir væru til fjármunir og raunar gert ráð fyrir því að hefja þar framkvæmdir árið 2010 en því var slegið á frest. Þarna er með öðrum orðum verið að merkja inn litla fjárveitingu til þess að undirstrika ásetning þingsins um það að halda áfram undirbúningi að gangagerð á þessu svæði, sem er gífurlega mikilvægt. Það er ekki síst með hliðsjón af því sem ég greiði atkvæði með þessari breytingartillögu.

Frú forseti. Á meðan höfuðborgarbúar tala um að þeir þurfi að fá betri samgöngur og að laga megi og bæta samgöngur þar sem þær eru reyndar prýðilegar fyrir eru aðrir landshlutar að berjast fyrir því að fá samgöngur. Ég er sátt við þær áherslur sem lagðar eru í þessari samgönguáætlun og greiði henni þar af leiðandi atkvæði mitt um leið og ég treysti því að þegar fjármunir losna, við það að farið verður út í stórframkvæmdir með veggjöldum, muni þeir renna til þeirra byggðarlaga sem ekki geta nýtt sér slíka fjármögnun.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um allar breytingartillögur hv. samgöngunefndar í einu lagi. Ég vil vekja sérstaklega athygli á tveimur þeirra, annars vegar þar sem er lagt til að liðurinn um öryggismál sjómanna, sem í upprunalegu tillögunni var 10 milljónir bæði árið 2011 og 2012, hækki aftur upp í 20 milljónir eins og var á árinu 2010. Ég tel það mikinn sigur fyrir samgöngunefnd að fá það samþykkt vegna þess að þetta er eina útgjaldaaukningin sem er lögð til í samgönguáætlun frá því að hún var lögð fyrst fram. Það eru þessar 20 milljónir, annars vegar 10 milljónir á árinu 2011 og hins vegar 10 milljónir á árinu 2012. Ég vil ítreka þetta. Eins vil ég gera grein fyrir því að í þessari áætlun er gert ráð fyrir 20 millj. kr. til framkvæmda við Dýrafjarðargöng, sem ekki voru í upprunalegu áætluninni. Þetta er reyndar mjög lítið skref af þeim stóru sem fram undan eru 

Hæstv. forseti. Samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012 er hér til lokaatkvæðagreiðslu og ég vil nota tækifærið og þakka hv. samgöngunefnd fyrir góða vinnu við það sem hér hefur verið lagt fram. Eins og komið hefur fram er þetta gert við afar erfiðar aðstæður hjá þjóðinni, fjárhagslegir erfiðleikar eru miklir, en samt sem áður sýnist mér að við samþykkjum hér áætlun sem tekur rúma 100 milljarða á fjórum árum eða 25 milljarða á ári. Ég ætla að geyma mér þar til síðar að bregðast við því sem kom fram í atkvæðaskýringum nokkurra hv. þingmanna áðan um skiptingu milli kjördæma. Ég bendi aðeins þingmönnum á að skoða að hér eru verk í gangi í nokkrum kjördæmum sem langt er síðan að hófust. Ég get því miður ekki þakkað mér það einum, það voru margir sem komu að þeim verkum. Þau kosta mikla peninga og taka mikið til sín og eru hluti af þeim mikla  
             Ég ítreka þakkir mínar til hv. samgöngunefndar allrar fyrir góða vinnu og mikla samstöðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. umhverfisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur, á þingskjali 1211. Nefndin hefur fengið á sinn fund fjölmarga gesti sem upp eru taldir á nefndarálitinu, fimmtu uppprentun þess, og ég vísa til þess, ég ætla ekki að lesa þá alla upp. Ég vek athygli á því að það nefndarálit sem hér er kynnt er ný útgáfa, önnur en sú sem birtist á vefsíðu Alþingis fyrir helgi ef það kynni að valda misskilningi. Þetta er fimmta uppprentun, nefndarálit sem gengið var frá síðastliðinn mánudagsmorgun. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um erfðabreyttar lífverur. Breytingunum er einna helst ætlað að kveða ítarlegar á um málsmeðferðarreglur þegar sótt er um leyfi til að markaðssetja, sleppa eða dreifa af ásetningi erfðabreyttum lífverum. Meðal annars er kveðið á um að leyfisbeiðandi skuli láta fara fram mat á umhverfisáhættu þegar hann sækir um leyfi til að sleppa eða dreifa erfðabreyttum lífverum auk þess sem nýjum ákvæðum er að meginstefnu ætlað að tryggja að almenningur hafi meiri aðgang að upplýsingum og ákvarðanatöku en verið hefur þegar erfðabreyttar lífverur eru annars vegar. Þá er lagt til að við lögin bætist gjaldskrárheimild. Samkvæmt gildandi lögum er Umhverfisstofnun nú þegar heimilt að krefja umsækjanda um endurgreiðslu kostnaðar vegna sérstakra rannsókna eða úttekta sem gera þarf vegna umsóknar enda hafi umsækjanda verið tilkynnt um kostnaðinn og hann haft tækifæri til að draga umsókn sína til baka áður en til hans stofnast. Við þetta bætist nú heimild til að krefjast endurgreiðslu kostnaðar vegna kynningar sem fer fram á umsókn. Meiri hlutinn áréttar að ákvörðun um gjaldtöku fyrir kynningu og samráð skuli vera gagnsæ og skilmerkileg og telur nefndin að ákvæði 14. gr. frumvarpsins uppfylli það. Frumvarpinu er ætlað að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/18/EB um sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið og niðurfellingu á tilskipun ráðsins 90/220/ EBE. Frumvarpið var fyrst lagt fram á 136. þingi og rann frestur Íslands til að innleiða tilskipunina í íslenska löggjöf út 28. mars 2008. Á 137. þingi, þ.e. á síðasta þingi, afgreiddi umhverfisnefnd málið frá sér með nefndaráliti og breytingartillögum. Málið hlaut þó ekki lokaafgreiðslu á því þingi en frumvarpinu hefur þó að mestu leyti verið breytt, að þessu sinni til samræmis við tillögur nefndarinnar. Nefndin hefur fjallað um málið og telur meiri hlutinn mikilvægt að almenningur hafi aðgang að upplýsingum og ákvarðanatöku vegna mála er varða sleppingu, dreifingu eða markaðssetningu erfðabreyttra lífvera. Þrátt fyrir að meiri hluti þeirra breytingartillagna sem lagðar voru fram á 137. löggjafarþingi hafi verið færðar í frumvarpið telur nefndin að þörf sé á frekari breytingum. Frumvarpið leggur til breytingar á markmiðsgrein laganna til að hnykkja á varúðarreglunni, eða því sem nefnt er Precautionary Principle, sbr. 4. gr. tilskipunarinnar og 15. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar. Nefndinni hafa verið kynnt sjónarmið þess efnis að ekki væri rétt að fullyrða í markmiðssetningunni um skaðsemi erfðabreyttra lífvera og er tekið tillit til þeirra athugasemda í nefndarálitinu. Því er kveðið á í breytingartillögu um hugsanlega skaðleg og óæskileg áhrif. Er hér ekki um að ræða efnisbreytingu þar sem þetta samrýmist inntaki varúðarreglunnar. - Til að skýra þetta betur er orðinu „hugsanlega“ bætt inn. Í tengslum við 2. gr. frumvarpsins ræddi nefndin nokkuð innflutning og merkingar á vörum sem innihalda erfðabreyttar lífverur. Meiri hlutinn áréttar að þrátt fyrir að lögin taki til innflutnings og merkinga, markaðssetningar, sölu og annarrar afhendingar erfðabreyttra lífvera og vöru eða hluta úr vöru sem inniheldur þær taka þau ekki til matvæla til manneldis. Nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að rétt væri að innleiða reglugerðir Evrópusambandsins nr. 1829/2003/EB um erfðabreytt matvæli og fóður og nr. 1830/2003/EB um rekjanleika og merkingu erfðabreyttra lífvera og rekjanleika matvæla og fóðurs sem inniheldur erfðabreyttar lífverur. Meiri hlutinn tekur undir mikilvægi þess að neytendur séu upplýstir um innihald þeirra matvæla sem þeir neyta og leggur áherslu á að umræddar reglugerðir verði innleiddar sem fyrst. Þá leggur meiri hlutinn til breytingar á a-lið 2. gr. frumvarpsins enda er ákvæðið ekki í samræmi við samsvarandi ákvæði tilskipunarinnar. Til samræmis eru einnig lagðar til breytingar á a-lið 7. gr. og 2. mgr. 13. gr. Til þess að gildissvið laganna sé í samræmi við tilskipunina er lögð til breyting á þessu orðalagi. Í b-lið 2. gr. frumvarpsins er lagt til að 4. mgr. 2. gr. laganna verði felld brott þar sem kveðið er á um að við framkvæmd laganna skuli höfð í huga sérstaða landsins á norðurslóð. Fyrir nefndinni kom fram mikil og hávær gagnrýni á að fella ætti ákvæðið brott og telur meiri hlutinn ákvæðið mikilvægt vegna sérstöðu náttúru landsins, hinnar fábreyttu flóru og viðkvæms vistkerfis sem rekja má til norðlægrar legu landsins. Þá telur meiri hlutinn rökstuðningi við þessa breytingu ábótavant og leggur til að ákvæðið haldist í lögunum. Í c-lið 3. gr. frumvarpsins er að finna skilgreiningu á hugtakinu „slepping og dreifing“. Í frumvarpstextanum er víðast hvar eingöngu notað orðið „slepping“ sem hefur ekki sjálfstæða orðskýringu. Í lögunum sjálfum eru þessi orð ávallt notuð til samræmis við orðskýringu. Til að gæta lagasamræmis og þess að merking laganna sé skýr leggur meiri hlutinn til að eins verði farið með þetta í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur einnig til þá breytingu að ráðherra setji nánari ákvæði í reglugerð um fullnægjandi tálmanir sem hindra að slepping eða dreifing erfðabreyttra lífvera geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur, líffræðilega fjölbreytni eða umhverfið. Þá leggur meiri hlutinn til breytingar á 15. gr. frumvarpsins enda er ákvæðið ekki í samræmi við samsvarandi ákvæði tilskipunarinnar þar sem í 9. gr. hennar er kveðið á um að aðildarríki skuli hafa samráð um fyrirhugaða sleppingu, dreifingu eða markaðssetningu við almenning og eftir því sem við á við tiltekna hópa. Í 15. gr. frumvarpsins er lagt til að einungis verði um heimildarákvæði að ræða. Nefndin telur rétt að leiðrétta misræmi hvað þetta varðar í orðalagi íslenskrar þýðingar tilskipunarinnar og enskrar útgáfu hennar. Til að gera samráðsferlið aðgengilegt og almennt er mikilvægt að ljóst sé hvaða reglur og tímafrestir gilda um samráð og leggur því meiri hlutinn til að ráðherra verði heimilt að setja reglugerð sem kveði nánar á um fyrirkomulag samráðsins, tímafresti o.fl. Meiri hlutinn fjallaði um nauðsyn þess að útskýra nánar hvað felst í hugtökunum líffræðilegur fjölbreytileiki, í hugtakinu varúðarreglu og hugtakinu sjálfbærri þróun og leggur meiri hluti nefndarinnar til breytingartillögu þess efnis. Ég ætla að gera grein fyrir þessum orðskýringum eins og þær eru kynntar í breytingartillögunni. Líffræðileg fjölbreytni er skýrð þannig að eins og hugtakið lífríki nái hugtakið til allrar lifandi náttúru, eininganna sem hún er gerð úr og birtingarforma hennar. Líffræðileg fjölbreytni spannar náttúrulegan og manngerðan breytileika á öllum skipulagsstigum lífsins, frá erfðavísum og tegundum til vist- og lífkerfa. Sú orðskýring sem lögð er til um sjálfbæra þróun hljóðar þannig: „Sjálfbær þróun hefur verið skilgreind sem þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum kynslóða til að mæta þörfum sínum.“ - Hér á að standa komandi kynslóða, frú forseti, og ég geri þá athugasemd. - „Í þessu felst að sókn eftir efnahagslegum gæðum verður að haldast í hendur við vernd umhverfisins og grunngæða jarðar, sbr. 1. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar frá 1992.“ Hugtökin slepping eða dreifing eru skilgreind þannig: „Slepping eða dreifing er sú aðgerð þegar erfðabreyttar lífverur, eða vara eða hluti úr vöru sem hefur þær að geyma, eru ræktaðar, aldar eða þeim sleppt eða dreift af ásetningi utan húss án þess að þær séu lokaðar af með fullnægjandi tálmunum sem hindra að þær geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur, líffræðilega fjölbreytni eða umhverfið.“ Hér hefur bæst inn í orðskýringuna um sleppingu af ásetningi og vörur eða hluta úr vöru sem innihalda erfðabreyttar lífverur. Varúðarreglan er síðan skýrð þannig að hún feli í sér að þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni skuli ekki beita skorti á vísindalegri fullvissu sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Það felur í sér að þegar fyrir hendi er vísindaleg óvissa um afleiðingar aðgerða fyrir umhverfið skuli náttúran njóta vafans í samræmi við 15. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar frá 1992. Aðrar breytingartillögur sem nefndin gerir birtast í sjálfu nefndarálitinu á þingskjali 1211. Vegna misskilnings sem gætt hefur varðandi upplýsinga- og samráðsskyldu almennings vill meiri hluti umhverfisnefndar árétta að skylda Umhverfisstofnunar til að upplýsa um sleppingu erfðabreyttra lífvera, sem kveðið er á um í b-lið 7. gr., er ekki af sama toga og skylda stofnunarinnar til samráðs skv. 15. gr. frumvarpsins. Stofnuninni er skylt að upplýsa um sleppingu en áður en slík slepping á sér stað skal í samræmi við breytingartillögu nefndarinnar hafa samráð og nær það samráð til fyrirhugaðrar sleppingar, dreifingar eða markaðssetningar erfðabreyttra lífvera. Að lokum vill meiri hlutinn árétta mikilvægi þess að ráðgjöf vegna starfsemi erfðabreyttra lífvera sé ekki einungis byggð á náttúruvísindum heldur einnig á siðferðislegu og samfélagslegu mati. Mikilvægt er að þessi sjónarmið vegi jafnþungt á metum. Þá leggur meiri hlutinn til smávægilegar breytingar til leiðréttingar á tilvísunum í kafla og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hafa verið kynntar og enn fremur þeim breytingum sem fram koma á nefndarálitinu á bls. 3 og 4. Undir nefndarálitið rita Ólína Þorvarðardóttir, formaður, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Margrét Pétursdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Birgitta Jónsdóttir og Árni Þór Sigurðsson. Það má geta þess, frú forseti, í þessu samhengi að nefndin fjallaði allítarlega um frumvarpið. Hún hélt um það átta fundi og allnokkur vinna var lögð í nefndarálit sem hér liggur fyrir. Það er alveg ljóst að þetta mál snýst ekki um það hvort við erum með eða á móti starfsemi með erfðabreyttar lífverur. Sú starfsemi fer fram í landinu nú þegar og starfandi eru fjölmörg líftæknifyrirtæki sem vinna með ræktun og tilraunir með erfðabreyttar lífverur. Hér er einungis verið að styrkja lagarammann og regluverkið utan um slíka starfsemi. Ég er þeirrar skoðunar að málið hafi fengið góða og ítarlega umfjöllun í umhverfisnefnd og ég vil nota tækifærið og þakka nefndarmönnum, jafnvel þeim sem ekki eru á nefndarálitinu, fyrir samstarfið og fróðlegar og gagnlegar umræður sem fóru fram í nefndinni um málið.

Hæstv. forseti. Áður en ég geri grein fyrir því nefndaráliti sem hér liggur fyrir á þingskjali 1330 vil ég taka undir ákveðna þætti í máli hv. formanns umhverfisnefndar, Ólínu Þorvarðardóttur. Það er vissulega svo að í sambandi við þetta frumvarp er ekki verið að taka afstöðu til þess í sjálfu sér hvort fyrir hendi skuli vera starfsemi sem byggir á erfðatækninni í sambandi við erfðabreyttar lífverur og rétt er að sú tækni er nýtt hér á landi. Greinilegt að það eru gríðarlega heitar tilfinningar og mjög skiptar skoðanir víða í samfélaginu um þann þátt en frumvarpið sem slíkt snýst ekki um þá grundvallarspurningu, það er hárrétt hjá hv. formanni nefndarinnar. Hins vegar verður ekki hjá því komist að geta þess að frumvarpið snýst að hluta til, a.m.k. að nokkrum hluta, um það hversu auðvelt eða erfitt fyrirtækjum sem byggja á þessari tækni í starfsemi sinni á að vera að starfa hér á landi. Um það held ég að núningsfletirnir á málinu snúist. Vilja menn gera málsmeðferð og aðra þætti sem snúa að starfsumhverfi fyrirtækja og annarra aðila sem starfa á þessu sviði þyngri í vöfum eða vilja menn gera þá léttari? Það er önnur hliðin. Hin hliðin er auðvitað sú hlið sem snýr að hagsmunum og réttindum annarra en þeirra sem beinlínis starfa á þessu sviði, hvernig hagsmuna þeirra er gætt, og eins og getið er um í nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar er þar auðvitað stöðugt um hagsmunamat að ræða. Eins og hv. formaður umhverfisnefndar gat um hefur málið tekið nokkrum breytingum í meðförum nefndarinnar. En rétt er að geta þess að þegar meiri hluti nefndarinnar tók ákvörðun um að taka málið út úr nefndinni með afgreiðslu á frumvarpinu þann 4. júní sl. var því mótmælt eindregið af hálfu minni hlutans, sem taldi málið með engu móti fullrætt innan nefndarinnar og taldi að fjöldamörgum spurningum væri enn ósvarað og fara þyrfti betur yfir málið. Þeim sjónarmiðum minni hlutans var hafnað á þeim fundi og segja má að þar hafi skorist í odda um þá málsmeðferð. Meiri hlutinn taldi að málið væri í þannig búningi að hægt væri að klára það en minni hlutinn taldi svo ekki vera. Meiri hlutinn hefur hins vegar tekið málið upp á fleiri fundum eftir að málið var tekið út úr nefndinni og gert breytingar á nefndaráliti sínu og breytingartillögum. Vissulega ber að fagna því að meiri hlutinn hafi talið ástæðu og í verki fallist á það að tilefni væri til að skoða ákveðna þætti málsins nánar. Það er út af fyrir sig jákvætt. Og ég held að sú umræða sem farið hefur fram í nefndinni á undanförnum kannski tveimur vikum hafi verið gagnleg fyrir alla þá aðila sem tóku þátt í henni og orðið til þess að skýra frekar suma þætti málsins, alls ekki alla að mínu mati og minni hluta nefndarinnar en þó orðið til þess að varpa frekara ljósi á málið. Hitt er annað mál að í ljósi þeirrar eftirmeðferðar sem málið hefur fengið af hálfu umhverfisnefndar eftir að málið var tekið út úr henni verður sífellt erfiðara að átta sig á því af hverju málið var tekið út í snarhasti á fundi þann 4. júní því að eins og kemur fram í 5. uppprentun á nefndaráliti meiri hlutans, sem dagsett er 14. júní, hefur þetta tekið töluverðum breytingum frá því sem áður var. Sumt er til bóta, annað finnst mér umhugsunarefni og ég kem kannski nánar að þeim þáttum í sambandi við einstaka þætti á eftir. Við getum þess, minni hluti umhverfisnefndar, í áliti okkar, við byrjum á því að mótmæla afgreiðslu meiri hlutans á frumvarpinu og ítrekum að við teljum að athugun málsins og umræðu hafi ekki verið lokið með viðhlítandi hætti. Þau ummæli standa þó að málið hafi fengið betri skoðun eftir fyrstu afgreiðslu af hálfu nefndarinnar. Það er rétt, eins og við getum um í nefndarálitinu og ég ætla ekki að lesa það upp, það er að finna í 2. mgr. álitsins, að af hálfu gesta og umsagnaraðila eru mjög skiptar skoðanir um efni þessa máls og það sem kannski hlýtur að valda okkur nefndarmönnum í umhverfisnefnd og öðrum sem um þetta fjalla mestum vandræðum er þetta, eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Fullyrðingar umsagnaraðila um mikilvæga þætti málsins stangast á og gerði nefndin ekki nægar tilraunir til þess að afla viðbótarupplýsinga þannig að unnt yrði að meta með fullnægjandi hætti hvað rétt sé í þeim efnum.“ Þetta stendur að mínu mati þó að ákveðnir þættir hafi verið upplýstir frekar en ég kem nánar að þeim atriðum á eftir. Síðan segir í nefndaráliti minni hlutans: „Frumvarpið hefur þann tilgang að innleiða í íslenska löggjöf tilskipun Evrópusambandsins um erfðabreyttar lífverur í samræmi við skuldbindingar okkar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ljóst er að tilskipunin veitir aðildarríkjunum nokkurt svigrúm í sambandi við útfærslu einstakra ákvæða og er að sjálfsögðu mikilvægt að vandað sé til verka í þeim efnum. Ljóst er að útfærslan í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við er með mismunandi hætti en talsvert skortir á að upplýst sé hver sá munur er. Þetta atriði skiptir verulegu máli, enda komu fram fyrir nefndinni bæði fullyrðingar í þá átt að með frumvarpinu væri gengið of skammt miðað við sum nágrannalöndin og að gengið væri of langt.“ Samanburður við önnur lönd er veigamikið atriði í þessu sambandi, ekki síst í ljósi samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og rannsóknastofnana á þessu sviði og möguleikum Íslands á því að byggja upp aukna starfsemi í líftækni, bæði í rannsóknum og iðnaði. Á þetta vil ég leggja áherslu vegna þess að það er yfirlýst stefna stjórnvalda og ég hygg allra íslenskra stjórnmálaflokka að efla starfsemi á þessu sviði. Það hefur verið horft mjög til líftækni, eins og reyndar annarra greina í sprotastarfsemi hér á landi, að þar væri möguleiki á því að efla íslenskt atvinnulíf með því móti að fjölga störfum, vel launuðum áhugaverðum störfum fyrir fólk með mikla menntun að baki. Þegar samkeppnisstaðan er skoðuð í samanburði við önnur lönd áttum við okkur á því hvar skórinn kreppir og hvar við getum gert betur. Í sambandi við meðferð þessa frumvarps er ekki hægt að segja að umhverfisnefnd hafi af neinu viti farið yfir það hvernig löggjöf í þessum efnum er háttað í nágrannalöndunum. Við fengum norska lagatexta en ekki frá öðrum löndum sem við hljótum líka að bera okkur saman við. Þetta skiptir máli af því að það var verið að vísa í það af hálfu umsagnaraðila og gesta hvernig hlutirnir væru annars staðar. Sumir sögðu að við værum að ganga allt of langt miðað við nágrannalöndin. Aðrir sögðu að við gengum allt of skammt. Ég veit ekki til þess að kallað hafi verið eftir því eða lagt fyrir nefndina neitt sem gefur okkur upplýsingar í þessu sambandi. Hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir fór á eigin vegum í ákveðna gagnaöflun í þessu sambandi. Það var hins vegar á síðustu stigum málsins og hún á þakkir skildar fyrir framtak sitt en það verður ekki hægt að segja að nefndin hafi gefið þessum þáttum nægan gaum í störfum sínum. Í nefndarálitinu komum við inn á nokkra þætti sem við teljum að skoða þurfi betur, m.a. það að við sjáum gagnrýni frá ýmsum aðilum varðandi orðalag frumvarps og textatilskipunarinnar, að orðalagið sé ekki í samræmi við textann. Ég sé í nýjustu útgáfunni af nefndaráliti meiri hlutans að þar hefur verið komið að einhverju leyti til móts við þessar athugasemdir. Í öðru lagi nefnum við að bent hefur verið á að orðið hafi töluverð þróun í rétti innan Evrópusambandsins á þessu sviði frá því að tilskipunin sem verið er að innleiða var sett fyrir níu árum. Það verður að segjast eins og er að nefndin hafði afar takmarkaðar upplýsingar um það hvernig sú þróun hefur verið. Í þriðja lagi er atriði sem ég vék að áðan í sambandi við landsrétt annarra ríkja og við látum þá nægja að nefna bara þá þætti frumvarpsins sem eru kannski hvað umdeildastir. Í fjórða lagi og hitt atriðið sem ég nefndi áðan er spurningin um það hvernig samrýmist frumvarpið þeim markmiðum stjórnvalda að ýta undir þróun rannsókna og nýsköpun og uppbyggingu atvinnustarfsemi á sviði líftækni. Þess vegna var það afstaða okkar, eftir að málið hafði verið til umfjöllunar hjá umhverfisnefnd milli 1. og 2. umr., að það væri nauðsynlegt að málið kæmi inn milli 2. og 3. umr. en ég veit ekki, í ljósi þess samkomulags sem hefur verið gert um lok þingstarfa á morgun, hvort raunhæft er að fara fram á það eða hvort það hefur yfir höfuð nokkra þýðingu. En alla vega er ljóst að þegar málið var til umfjöllunar í nefndinni var það afstaða okkar að rétt væri að afgreiða ekki málið í vor heldur fresta því til haustsins þannig að betri tími gæfist til að skoða þá þætti sem við teljum að staldra þurfi betur við. Þetta var afstaða okkar og hún stendur þó að það hafi orðið ákveðnar breytingar á nefndaráliti og breytingartillögum meiri hlutans. Við teljum síðan upp í nefndarálitinu nokkur atriði sem við teljum að geti valdið vandkvæðum í sambandi við túlkun laganna, t.d. í sambandi við hugtakanotkun. Það er komin inn í ákvæði frumvarpsins tilvísun til líffræðilegs fjölbreytileika sem hefur ekki fastmótaða skilgreiningu í íslenskum lögum, og jafnvel þó að í tillögum meiri hlutans sé gerð tilraun til að orða það í lagatextanum, sem auðvitað hefur nokkra þýðingu og birtist m.a. í breytingartillögu 3.a í nefndaráliti meiri hlutans, erum við kannski ekki komin með neitt mjög skýrt mótaða reglu þar. Sama á við um þá skilgreiningu sem sett er fram varðandi varúðarregluna í 3.d að það er álitamál hversu mikla leiðsögn má fá út úr þeirri reglu, sérstaklega þegar maður veltir fyrir sér hvernig menn ná þeirri vísindalegu fullvissu sem vísað er til í orðskýringunni samkvæmt breytingartillögunni. Það nægir alveg að benda á, ég hygg að jafnvel raunvísindamenn þekki það og hafi bent á það að erfitt geti verið að sýna fram á vísindalega fullvissu fyrir einhverju, og þá er spurning hversu strangar kröfur eru gerðar í því sambandi og við vekjum athygli á því. Þó að við hyggjumst ekki gera stóran ágreining um þetta atriði sérstaklega vekjum við athygli á því að þetta geti valdið vandkvæðum í framkvæmd einkum ef um er að ræða mjög stífa eða stranga túlkun á þessu ákvæði. Það er vissulega rétt að hugtökin líffræðilegur fjölbreytileiki og raunar varúðarreglan líka eru liður í alþjóðlegum skuldbindingum sem Ísland á aðild að. Það breytir því hins vegar ekki að það getur verið erfitt. Við þekkjum það að alþjóðlegar yfirlýsingar og sáttmálar eru stundum orðaðir með tiltölulega almennum hætti sem getur verið erfitt að framfylgja með lögum. Þegar kemur að því að útfæra þetta og framfylgja með lögum getur verið erfitt að byggja á þeim almennu og mjög oft opnu skilgreiningum sem felast í hinum alþjóðlegu yfirlýsingum. Auðvitað er ákveðin ástæða til að ætla að ströng túlkun á þessum opnu hugtökum geti valdið vandkvæðum fyrir þá aðila sem þurfa að sækja um leyfi og annað slíkt eftir þeim reglum sem hér er verið að setja. Til að stytta mál mitt ætla ég aðeins að nefna eitt atriði sérstaklega í viðbót sem varðar reyndar þrjá þætti í frumvarpinu. Það eru atriði sem varða svona ákveðin vandamál sem leyst eru af hálfu meiri hlutans í sambandi við breytingartillögurnar með því að veita ráðherra reglugerðarheimild. Þarna er um að ræða breytingarnar sem varða t.d. 6. gr. Í tillögum meiri hlutans segir: „Við 6. gr. bætist nýr liður sem orðist svo: Við bætist ný málsgrein sem orðast svo: Ráðherra setur nánari ákvæði í reglugerð um fullnægjandi tálmanir sem hindra að slepping eða dreifing erfðabreyttra lífvera geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur, líffræðilega fjölbreytni eða umhverfið.“ Þetta er eitt. Þarna vorum við að fást við þetta og sáum kannski ekki í fljótu bragði augljósa lausn í störfum umhverfisnefndar en þarna er þessu vísað alfarið til ráðherra að finna lausnina. Í annan stað er það atriði í 10. breytingartillögu meiri hlutans, breytingartillögu við 15. gr. þar sem fjallað er um samráð við almenning o.fl. Þar segir í textanum: „Ráðherra getur í reglugerð kveðið nánar á um fyrirkomulag samráðs og funda, t.d. tímafresti o.fl.“ Þarna staldra ég og við í minni hlutanum kannski helst við tímafrestina. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til að í lagatexta sé endanlega útfært allt sem varðar framkvæmd funda af þessu tagi, en ég velti hins vegar fyrir mér hvort tímafrestir og annað séu ekki þess eðlis að kveða þyrfti á um það í lagatextanum. Mér er kunnugt um að t.d. umhverfisráðuneytið er annarrar skoðunar og telur að þetta sé í samræmi við það sem annars staðar gerist, en ég held að í ljósi þess og í ljósi ákveðinnar umræðu sem við höfum tekið um tímafresti í sambandi við málsmeðferð hjá stjórnvöldum, m.a. á sviði umhverfismála, væri til bóta ef þarna væri fjallað um tímafrest í lagatextanum. Loks ætla ég að nefna eitt atriði og það varðar 14. gr. frumvarpsins sem lýtur að gjaldtökuheimild, lýtur að heimild Umhverfisstofnunar til að krefjast endurgreiðslu á kostnaði sem stofnunin verður fyrir vegna sérstakra rannsókna, úttekta eða kynningar. Þarna viljum við árétta af hálfu minni hlutans að við teljum fulla ástæðu til að hafa þessa heimild stofnunarinnar afmarkaða með skýrari hætti þannig að hún hafi ekki sjálfdæmi um þessa gjaldtöku. Ég heyrði í framsöguræðu hv. formanns umhverfisnefndar að hún lagði áherslu á mikilvægi þess að þarna væri um að ræða gagnsæi og slíkt og ég tek eindregið undir það. Ég átta mig hins vegar ekki á því í fljótu bragði hvernig það kemur fram í breytingartillögunum eða lagatextanum. En ég tek eindregið undir það markmið sem kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar, Ólínu Þorvarðardóttur, að það væri mikilvægt að þarna væri um gagnsæi að ræða þannig að þeir aðilar sem sækja um leyfi geti fyrir fram gert sér glögga mynd af því við hvaða kostnaði þeir megi búast áður en ferlið fer af stað. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti. Þarna er um að ræða atriði sem eru kannski ekki svo stór í heildarsamhenginu, þ.e. þarna er fyrst og fremst um að ræða, við höfum séð það í umsögnum frá hagsmunaaðilum og fleirum, að það koma fram áhyggjur af því að með breytingum sem felast í frumvarpinu sé verið að opna á það að þeir þurfi að sæta strangari túlkun en áður. Ég hygg að með því að fara þá leið sem við í minni hluta umhverfisnefndar lögðum upp með í upphafi, að kæla málið niður ef svo má segja nú í vor og fresta afgreiðslu þess fram á haustið, hefði verið unnt að ná lendingu í a.m.k. talsvert fleiri af þeim álitamálum sem hér eru uppi. En það er vilji meiri hluta umhverfisnefndar að málið hljóti afgreiðslu nú og það liggur þá líka ljóst fyrir að það er í andstöðu við minni hlutann.

Frú forseti. Ég kem hér rétt aðeins til þess að gera athugasemd við upphafsorð nefndarálits minni hluta hv. umhverfisnefndar þar sem minni hlutinn mótmælir afgreiðslu meiri hlutans á frumvarpi þessu og vísar til fyrstu afgreiðslu nefndarinnar frá 4. júní. Málið var ekki afgreitt úr hv. umhverfisnefnd fyrr en 14. júní og máli er ekki lokið fyrr en því er lokið. Ég mótmæli því að nefndin hafi ekki gert tilraunir til að upplýsa með fullnægjandi hætti eða afla frekari gagna vegna afgreiðslu þessa máls. Þvert á móti var töluvert á sig lagt til þess. Hv. þingmaður sat sjálfur fundinn þar sem formaður gerði könnun á því meðal nefndarmanna hvort vilji væri fyrir því að taka málið út og sá vilji reyndist vera fyrir hendi hjá meiri hluta nefndarinnar. Síðan tók formaður það beinlínis að sér að vinna málið betur með þeim breytingum sem síðan hafa orðið á þessu frumvarpi og málsmeðferð þess. Þingmaðurinn vísar í það að þingmenn hafi á eigin vegum farið í gagnaöflun til þess að upplýsa málið frekar, það er vissulega rétt. Ég geri þá kröfu til allra nefndarmanna í öllum nefndum þingsins að þeir fari í sjálfstæða gagnaöflun vegna þeirra mála sem verið er að taka út úr nefndum. En auk þess lagði nefndin á sig töluvert starf við að afla gagna. Síðan vil ég minna á það að hv. þm. Birgir Ármannsson var sjálfur á nefndaráliti vegna þessa máls á 137. þingi en það er nákvæmlega í þeim búningi sem málið var lagt á borð umhverfisnefndar að þessu sinni. Mér finnst því athyglisvert hversu ósáttur hann er við upplýsingaöflun og þann tíma sem farið hefur í að ræða þetta frumvarp í ljósi þess að hann tók þátt í umfjöllun þess allt þingið þar á undan og var á nefndarálitinu sem 

Hæstv. forseti. Bara örstutt. Það er rétt sem hv. þm. og formaður umhverfisnefndar, Ólína Þorvarðardóttir, getur um að við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson stóðum að afgreiðslu sambærilegs máls úr umhverfisnefnd í fyrrasumar þegar var verið að afgreiða með þó nokkru hraði fjöldamörg mál af því að menn héldu á þeim tíma að verið væri að efna til stutts sumarþings. Ég man ekki dagsetningarnar í þessu sambandi. En hitt er annað mál og ég játa það fúslega að ég hefði átt að kynna mér málið betur þá. Ég játa það fúslega. Þess vegna var ég staðráðinn í að láta þau mistök ekki endurtaka sig núna. En varðandi málsmeðferðina þá hef ég aldrei orðið vitni að því áður í störfum þingsins að eitt mál sé jafnoft tekið út úr einni nefnd í sömu umræðu. Almenna reglan eins og ég hef kynnst störfum þingsins er sú að þegar mál eru tekin út úr nefnd þá er umfjöllun þeirra í nefndinni lokið, þ.e. mál eru ekki tekin út úr nefnd fyrr en umfjöllun er lokið. Síðan er sá möguleiki að taka mál aftur inn til nefndar milli 2. og 3. umr. ef frekari breytingar hafa átt sér stað. Ég er alls ekki að gagnrýna hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir að hafa tekið málið fyrir á nokkrum fundum eftir úttekt málsins, ég er ekki að gagnrýna hana fyrir það. Það eru harla óvenjuleg vinnubrögð en það er ágætt og upplýsti málið í þessu tilviki. Það sýnir að það var fullkomlega ótímabært að lýsa umfjöllun um málið lokið þann 4. júní þegar endanlegt nefndarálit meiri hlutans birtist ekki fyrr en 10 dögum síðar.

Virðulegur forseti. Ég kem upp til að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um erfðabreyttar lífverur. Mig langaði bara að segja frá því að í sjálfu sér hefði ég getað verið á hvoru nefndaráliti sem er, þ.e. bæði meirihluta- og minnihlutaálitinu. Ég er þeirrar skoðunar að þegar frumvarpið kom inn í þingið og til nefndarinnar hafi það ekki verið nægilega gott. Það sem mér þótti aðallega óþægilegt var að þar voru nokkur mjög gildishlaðin hugtök sem ég gat ekki og hef ekki enn fundið í tilskipun Evrópusambandsins sem er verið að leiða í lög með þessu frumvarpi. Frumvarpið hefur lagast mjög mikið að mínu mati með hugtakaskýringum en ég vil þó hafa þann vara á að nefndin hafði ekki tök á að ræða skýringarnar neitt sérstaklega. Þær eru að vissu leyti alþjóðlegar, að vissu leyti staðlaðar íslenskar en þó ekki alveg og eftir því sem bestu fagmenn segja mér ber að íhuga vandlega hvernig svona gildishlaðin hugtök eins og um ræðir séu fléttuð inn í lög. En vissulega hefur frumvarpið tekið miklum breytingum til batnaðar eins og ég vildi segja og ég tel mjög mikilvægt að við sjáum til þess að líftækniiðnaðurinn fái að þróast á Íslandi. Að sjálfsögðu gætum við fyllsta öryggis. Það er mjög mikilvægt að við gætum fyllsta öryggis en ég frábið okkur að vera með mikið trúarofstæki í þeim efnum. Vísindamenn hafa hvorki getað sannað né afsannað hættuna af erfðabreyttum lífverum. Ég leyfi mér í því sambandi að vísa í samtal sem ég átti við Svein Runólfsson landgræðslustjóra sem sagði að þetta væri mikill happafengur fyrir starfið fyrir austan í Gunnarsholti og það væri ekki nokkur ástæða til að hafa áhyggjur af ræktun á bygginu sem þar fer fram. Svo lýsti hann því fyrir mér og ég ætla ekki að fara nánar út í það. Við verðum að átta okkur á því að líftækniiðnaðurinn getur skapað fjöldamörg hátæknistörf fyrir hámenntað fólk út um allt land og við megum ekki setja þannig hindranir inn í frumvörp að það verði ógerningur fyrir þessi fyrirtæki að átta sig á því hvort þau geti yfirleitt fótað sig hér á landi. Það er ekki hlutverk löggjafans að standa þannig að málum. Við verðum að setja skýran ramma þannig að leyfisveitingarvaldið viti hvernig það eigi að taka á umsóknum sem til þess koma, þ.e. Umhverfisstofnun. Við eigum að stuðla að því að líftækniiðnaðurinn fái blómstrað á Íslandi. Við eigum að vera með skýrar reglur. Við eigum ekki að setja óþarfar, óútskýranlegar hindranir inn í frumvörp sem þetta. Ég ítreka enn og aftur, frumvarpið hefur tekið miklum bótum og ég tel að ekki líði á löngu þar til við þurfum að endurskoða lög um erfðabreyttar lífverur og það vonandi strax á næsta ári.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem er góðkunningi í þinginu og hefur eðlilega hlotið töluverða umræðu í þjóðfélaginu. Það hefur í raun verið mjög gaman að fylgjast með þeim vísindamönnum og aðilum sem hafa unnið að þróun eða að því að skapa iðnað á þessu sviði. Ég vil leyfa mér að segja eftir að hafa horft til og litið mjög vandlega á hvað þeir eru að gera að þar fari frumkvöðlar sem eiga eftir að ná árangri í framleiðslu sinni og verkefnum. Frumvarpið sem hér kemur fram er í sjálfu sér góðra gjalda vert og nauðsynlegt að endurskoða sífellt eða fara yfir lögin, ekki síst þegar hlutirnir breytast hratt og mikil framþróun er í öllum vísindum og tækni. En ég held að við verðum alltaf að stíga mjög varlega til jarðar þegar við setjum takmarkanir sem þessar, ekki síst þegar við fjöllum um greinar og iðnað sem er alveg ljóst og ég held að allir geti verið sammála um það að felast mikil tækifæri í. Nú veit ég að ákveðnir aðilar sem eru með starfsemi á þessu sviði hér á landi hafa m.a. kynnt starfsemi sína fyrir bændum, m.a. kornbændum sem eru líklega og hafa verið í gegnum tíðina einhverjir bestu vörslumenn lands á Íslandi. Hafa þeir sýnt áhuga á því að taka þátt í frekari framþróun hjá þessu ágæta fyrirtæki sem ég er með í huga, þar á meðal að taka þátt í að framleiða bygg sem inniheldur ákveðið iðnaðarensím eða -prótín o.s.frv. Eins og fram kemur í málsgögnum og nefndarálitum með þessu frumvarpi eru eðlilega - og ég segi eðlilega - skiptar skoðanir um það hversu langt á að ganga varðandi takmarkanir eða girðingar eða hvað á að kalla það um þessa starfsemi. Ég tek undir að það þarf að fara varlega. Ég held þó að víða sé búið að sýna fram á að hægt sé að stunda þessa starfsemi án þess að skapa verulega hættu af. Ég er mjög fylgjandi því að þessi iðnaður sem tengist t.d. framleiðslu á erfðabreyttum jurtum eða slíku sem notað er til lyfjagerðar eða framleiðslu á iðnaðarprótíni eða einhverju álíka eigi fullan rétt á sér. Við eigum í raun að styðja við þessa starfsemi sé hægt að sýna fram á, sem ég held að hafi verið gert hér, að það sé hægt að stunda hana án þess að við stofnum einstakri náttúru okkar í hættu. Eitt af því sem ég vil alls ekki að verði gert er að menn tefli náttúrunni í tvísýnu og ég tel mikilvægt að koma því á framfæri. Í nefndarálitum er ágætlega farið yfir þetta mál. Hins vegar má ráða af nefndaráliti minni hlutans að hann telur málið hafa getað fengið og átt að fá enn betri yfirferð og umfjöllun en varð í nefndinni og velti ég fyrir mér hvort í raun sé ástæða til að málið fari í gegn, ekki síst af því að bent er á það í nefndarálitinu að von sé á skýrslu um reynslu landa innan Evrópusambandsins á því hvernig tilskipun sú sem við ætlum í rauninni að fullgilda eða fylgja eftir hafi gengið. Þetta er eitt af þeim málum sem fá mann til að velta fyrir sér af hverju við séum að flýta okkur þegar gagnrýnt hefur verið hvernig þetta hafi verið unnið og framkvæmt Það eru að koma fleiri upplýsingar og eins og kom fram í ræðu hv. þingmanna hafa jafnvel einstakir nefndarmenn þurft að leggja á sig töluvert mikla vinnu við að afla sér upplýsinga og gagna. Í inngangi nefndarálits minni hlutans kemur fram að hann mótmæli afgreiðslu meiri hlutans á frumvarpinu en það hefur líka komið fram að ákveðnar breytingartillögur og breytingar við frumvarpið liggi frammi frá meiri hlutanum og því ber að fagna. Í þeim breytingartillögum er ljós vilji meiri hlutans til að skýra þau álitaefni sem klárlega voru í nefndinni og ég held að það sé til bóta og sé jafnvel grunnur að því að um þetta mál geti orðið breiðari samstaða en ella. Í áliti minni hlutans er jafnframt sagt frá því að fyrir nefndinni hafi komið fram ýmis sjónarmið, með eða á móti löggjöfinni og annað, og sneri gagnrýnin m.a. að því að menn töldu, minni hlutinn sérstaklega, ekki tilefni til að ganga lengra með þessa tilskipun en verið er að fullnægja með frumvarpinu. Það eru settar fram ákveðnar spurningar við frumvarpið í nefndaráliti minni hlutans þar sem minni hlutinn rökstyður af hverju hefði þurft að vinna þetta mál enn frekar og nánar. Ég ítreka það aftur að ég er ekki sérstaklega mikill áhugamaður um að erfðabreyttar lífverur eða þessi starfsemi fái að vera óheft hér á landi, alls ekki, heldur þurfum við að vanda okkur þegar við setjum takmarkanir sem þessar til að við stofnum ekki í hættu eða stöndum í vegi fyrir mikilvægum möguleikum til framþróunar, nýsköpunar og tæknirannsókna. Við vitum að upp úr svona starfi spretta jafnan hliðarverkefni og áhugaverð verkefni. Iðnaður sem tengist þessu er að sjálfsögðu mjög verðmætaskapandi og getur skapað mikinn gjaldeyri. Þá er vitað að landbúnaðargeirinn og aðilar innan hans hafa unnið með aðilum í þessu eins og ég nefndi áðan að rannsóknum og þróun. Það er kannski til marks um að það hefur tekist að skýra málin og benda á að það sé hægt að gera þetta án þess að stofna náttúrunni í hættu. Meðal þeirra atriða sem minni hlutinn telur að skoða þurfi er orðalag texta tilskipunarinnar, m.a. vegna þess að ekki hafi verið skýrt nógu vel hvernig það samræmist orðalagi frumvarpsins. Hér er talað um réttarþróun innan Evrópusambandsins af því að við erum vitanlega að fullnægja ákveðinni skyldu sem okkur væntanlega ber samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, hvernig tilskipunin hefur verið innleidd í öðrum ríkjum og hvernig frumvarpið samrýmist markmiðum stjórnvalda um að ýta undir þróun rannsókna um nýsköpun o.s.frv. Ég vil sérstaklega fagna því að í breytingartillögum meiri hlutans eru skýrð eins og ég sagði áðan hugtök og einstök orð. Það er t.d. komið út úr frumvarpinu að reisa veggi heldur er verið að tala um aðra þætti núna. Það er ekki eins hart kveðið að orði. Nýsköpun í þessum geira er að sjálfsögðu eitt sem við öll getum tekið undir að sé áhugaverð. Við hljótum að vilja hjálpa til við að þetta geti þróast og þeir vísindamenn sem að þessu starfa geti miðlað reynslu sinni og þekkingu en til þess þarf umhverfið vitanlega að vera í lagi. Þó að það sé kannski ekki akkúrat til umræðu hér þá er mikið rætt um erfðabreytt matvæli út um allan heim. Ég held að sem betur fer hafi okkur Íslendingum tekist að hafa matvælaframleiðslu okkar hreina og lausa við slíkt. Við munum eiga og erum að sjálfsögðu í samkeppni um matvæli og matvælaframleiðslu og sölu á matvælum og mögulega getum við átt forskot ef við náum að halda þeim hreinleika sem er í afurðum okkar. Við þekkjum deilurnar um kornið og hefur verið sýnt fram á að víða er mannskepnan að berjast um framleiðsluna á korni fyrir bílana við iðnaðinn þar sem notað er korn til að framleiða eldsneyti. Ég er ekki að mæla því bót en það kann að vera nauðsynlegt að nýta erfðatæknina til að sjá bifreiðum og öðru fyrir því eldsneyti svo að menn geti notið hreinna afurða. Lyfjageirinn er gríðarlega stór og í honum felast mikil tækifæri. Þar erum við hins vegar að tala um mjög sérhæfða starfsemi, sérhæft prótín og annað sem er verið að framleiða. Hins vegar er ljóst að í ýmsum efnaiðnaði þar sem hægt er að nota unnar afurðir með þessari tækni, þ.e. nota erfðabreyttar lífverur til að framleiða ákveðna hluti fyrir framleiðsluna, eru mikil tækifæri. Hvort við erum sátt við þær hömlur eða takmarkanir sem við getum sett án þess að takmarka möguleikana til framsóknar er eitthvað sem við verðum að velta verulega fyrir okkur. Frú forseti. Eins og ég nefndi í upphafi máls míns er þetta í sjálfu sér ekki nýtt mál í þinginu. Oft hefur verið rætt hvernig þetta eigi að líta út, þ.e. umgjörðin um þessa starfsemi. Hér í frumvarpinu er kafli um upplýsingagjöf til almennings og er hann góðra gjalda verður. Það er mikilvægt að við komum upplýsingum á framfæri við almenning um hvað þetta þýðir og hvaða starfsemi þetta er. Í athugasemdum við frumvarpið er rakin þessi breytingatilskipun og annað sem við erum að bregðast við og vona ég svo sannarlega að mál þetta verði til að skapa skýrari ramma utan um þessa starfsemi á sama tíma og ég óska þess svo sannarlega að við séum ekki að setja slíkar girðingar að þessi starfsemi geti ekki vaxið og þróast hér á landi. Umhverfisstofnun og umhverfisráðuneyti munu að sjálfsögðu skipa veigamikið hlutverk í því að fylgjast með að starfsemin sé í lagi og eðlileg. Ég hef þá trú verði þetta frumvarp að veruleika eins og það er að þá skýri það út þessa hluti sem ég nefndi. Ég hef smá áhyggjur af því að það sé enn takmarkandi. Hvort það er svo takmarkandi að það komi í veg fyrir framþróun ætla ég ekki að fullyrða. Það er búið að breyta því töluvert til batnaðar en, frú forseti, ég hef samt áhyggjur af því hvert við stefnum. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra að sinni þó að ég eigi smávegis eftir af ræðutímanum. Ég held að ég hafi komið meginsjónarmiðum mínum í málinu á framfæri. Ég hef fylgst með þessu og fleiri málum í töluvert langan tíma, fylgst með því hver þróunin í þessu er og tækifærin, setið fyrirlestra, sótt kynningarfundi og annað og ég fullyrði að mjög færir aðilar hér á landi höndla með þetta og í þessu felast mikil tækifæri.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur. Eins og fyrri ræðumenn hafa komið inn á fjallar það um umgengni við erfðabreyttar lífverur og möguleika á að nýta þær í ýmsu skyni á Íslandi. Ekki síst fjallar frumvarpið um möguleika á nýsköpun sem hefur orðið hjá hátæknifyrirtækjum, og um það ætla ég aðallega að ræða, að geta framleitt prótein, til að mynda úr íslensku byggi sem ræktað er á Íslandi. Það eru auðvitað fleiri möguleikar og fleiri fyrirtæki sem gætu komið hér við sögu. Ég get nefnt fyrirtækið ORF sem hefur staðið býsna vel að þessu og hefur í langan tíma þróað rannsóknir og vörur á þessu sviði og náð býsna góðum árangri. Það er nú þegar komið með vörur á markað sem eftir hefur verið tekið, m.a. hér innan lands, á gráa svæðinu milli snyrtivara og heilsuvara. Það sem ég óttast, og kem þess vegna hér upp til að ræða það, eru þær hugmyndir sem koma fram í frumvarpinu og gera það að verkum að þessu fyrirtæki sem og öðrum sambærilegum sem vinna á þessum markaði er gert erfiðara fyrir. Nóg er nú samt því að auðvitað snýst þetta líka um samkeppnisstöðu við önnur ríki, fyrst og fremst Evrópuríki. Við þurfum að skoða hvaða möguleika við veitum íslenskum fyrirtækjum sem og hvaða möguleika við erum að opna á. Það sem er jákvætt í frumvarpinu og ég vil gjarnan ítreka og taka undir eru nokkrir þættir sem snerta upplýsingagjöf til almennings. Einnig er skilgreint nákvæmar hvernig slíkar auglýsingar og tilkynningar eiga að fara fram, þ.e. eins og fram kemur í II. kafla um meginþætti frumvarpsins, „um upplýsingagjöf til almennings og rétt almennings til að gera athugasemdir vegna fram kominna umsókna um að setja erfðabreyttar lífverur eða vörur sem innihalda þær á markað“. Fjallað er einnig um að nauðsynlegt sé að fræða almenning um þær ráðstafanir sem gerðar eru við framkvæmd Evróputilskipunarinnar um sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið. Eins og fram hefur komið er lagt til að Umhverfisstofnun sem hefur samkvæmt lögunum yfirumsjón með framkvæmd þeirra, beri skylda til að kynna fyrir almenningi útdrátt úr umsókn sem henni berst um að setja erfðabreyttar lífverur eða vöru sem inniheldur þær á markað. Almenningur hefur þá ákveðinn rétt til að bera fram athugasemdir sem síðan er fjallað um og stofnuninni ber jafnframt að veita almenningi aðgang að svokölluðum matsskýrslum. Það er búið að tryggja með ákveðnum hætti aðgang almennings að þessu máli. Frumvarpið kveður reyndar líka á um trúnaðarskyldu Umhverfisstofnunar og umsagnaraðila um upplýsingar sem skaðað gætu samkeppnisstöðu umsækjanda. Vissar upplýsingar er þó óheimilt að fara með sem trúnaðarmál og eru þær tilgreindar sérstaklega í frumvarpinu. Einnig er nánar fjallað um það í frumvarpinu með hvaða hætti nákvæmari málsmeðferð skuli vera með umsóknum og leyfisveitingum til sleppingar eða markaðssetningar á erfðabreyttum lífverum eða vörum sem innihalda þær. Annað atriði, fyrir utan skýrari og betri almannarétt, kemur fram í I. kafla frumvarpsins og er áréttað í meirihlutaáliti hv. umhverfisnefndar. Þar er fjallað um að tekið sé sérstakt mið af varúðarreglunni en eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er varúðarreglan meginregla í umhverfisrétti. Hún er m.a. eins og stendur á bls. 5 í greinargerð frumvarpsins, með leyfi forseta: „Varúðarreglan er meginregla í umhverfisrétti sem er m.a. að finna í 15. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar. Hún felur í sér að þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni skuli ekki beita skorti á vísindalegri fullvissu sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll.“ Ég vil árétta að ekkert megum við gera ef einhver óvissa er um afleiðingar þess í náttúrunni. Náttúran skal auðvitað njóta vafans. Eins og oft áður þegar við tökum upp Evróputilskipanir er okkur gefinn ákveðinn frestur til að fjalla um þær. Ef ég man rétt er nokkuð um liðið frá því að lágmarksfrestur rann út til að fjalla um þessa tilskipun. Það var ákvörðun hinnar sameiginlegu EES-nefndar að þetta yrði hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið hinn 28. september 2007. Hefðbundinn sex mánaða frestur Íslands til að innleiða tilskipunina í íslenska löggjöf rann því út 28. mars 2008. Það er því ekki eins og við séum að fara einn mánuð fram yfir og í því ljósi er rétt að velta því upp hvort það geri svo mikið til ef við mundum fara betur yfir málið, eins og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans. Þá mætti líka velta því upp hvort menn trúi því að öll Evrópusambandsríki eins og Grikkland, Ítalía eða Rúmenía séu búin að innleiða allar þessar tilskipanir og við séum einasta landið í heiminum sem eigum það eftir. Það væri að minnsta kosti áhugavert að skoða það. Það kemur fram í nefndaráliti minni hluta að upplýst hafi verið að væntanleg sé skýrsla frá Evrópusambandinu um mat á reynslu aðildarlandanna af umræddri tilskipun og kostir hennar og gallar metnir. Þess vegna væri skynsamlegt að við mundum ekki flýta okkur um of í þessu máli. Það kemur líka fram í áliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Minni hluti umhverfisnefndar mótmælir afgreiðslu meiri hlutans á frumvarpi þessu og telur að athugun málsins og umræðu innan nefndarinnar hafi alls ekki verið lokið með viðhlítandi hætti. Málið var fyrst afgreitt frá nefndinni í miklum flýti og þótt málið hafi síðar verið tekið aftur til skoðunar er mörgum spurningum enn ósvarað og fyrir hendi ýmis álitaefni sem ekki hafa verið leidd til lykta.“ Síðan er fjallað um það að verulega skiptar skoðanir eru um frumvarpið og forsendurnar sem það byggist á og það má einnig ráða af umsögnum og orðum gesta nefndarinnar. Eins höfum við heyrt það hér í ræðustól, ef til vill ekki í kvöld en þegar málið hefur fyrr verið rætt. Þess vegna væri skynsamlegt að við gæfum okkur örlítið meiri tíma til að vanda til verka. Það er þannig með Evróputilskipanir að þær veita aðildarríkjunum yfirleitt nokkurt svigrúm þótt mismunandi sé í einstökum málum við útfærslu einstakra ákvæða. Það ættum við að tileinka okkur. Því þurfum við að velta fyrir okkur hvaða ákvæði henta íslenskum aðstæðum best en ekki taka Evróputilskipanirnar upp óbreyttar, eins og menn kannski gerðu á fjármálamarkaði með ekki svo góðum árangri. Um hvað snýst þetta? Hvaða mikilvægi er það sem ég nefndi að ég vildi ræða? Jú, víða um heim hafa menn notfært sér að hægt er að fara inn í erfðaefni plantna með prótein úr dýraríkinu sem hægt er síðan að nota í lyf og snyrtivörur til að mynda og ýmsan iðnað, ensímiðnað. Það er hægt að klippa inn í erfðaefni plantnanna upplýsingar sem gera það að verkum að plantan framleiðir þessi efni sem eru mjög dýrmæt. Þau hafa verið framleidd á annan veg hingað til en með þessum hætti er bæði hægt að framleiða mun betri efni og hreinni, líkari því sem menn sækjast eftir, og á miklu ódýrari hátt þar sem plöntur eru miklu ódýrari í framleiðslu en til að mynda dýrafrumur eða að vinna þetta á tilraunastofum. Þetta hefur sem sagt tekist með bærilegum árangri. Víða erlendis hefur þetta þó verið gert í plöntum eins og maís eða öðrum sem eru ekki einærar í þeim löndum, þ.e. þær geta farið út í náttúruna og fjölgað sér á náttúrulegan hátt. Þannig hefur komist óorð á, þetta geti farið út í náttúruna og smitað yfir í náttúrulegan maís eða aðrar þær plöntur sem hafa verið notaðar. Það er allsendis óásættanlegt og ég tel að við getum aldrei leyft það. Það þarf því að skoða hvaða hluti við mundum nota í þetta verkefni. Íslenska fyrirtækið ORF hefur komist langt með að þróa þetta í íslensku byggi. Byggið hefur þar fyrir utan þann eiginleika að það lifir ekki af íslenskan vetur og getur þar af leiðandi ekki sáð sér sjálft. Það þarf að sá til þess á hverju ári með sérstökum hætti. Líkurnar á því að erfðabreytt korn með innskotnum próteinkeðjum eða erfðaefni fari út í náttúruna eru þar af leiðandi engar eða í það minnsta hverfandi. Það þarf að fara yfir það hvort ekki sé hægt að tryggja að líkurnar séu engar. Byggið hefur verið ræktað í gróðurhúsum með ágætum árangri og þannig hefur verið hægt að sýna fram á að tæknin virkar og möguleikarnir eru fyrir hendi að framleiða vörur sem ganga á markaði. Það hefur jafnframt verið prófað í tilraunareitum svo þetta er hægt líka úti í náttúrunni. Menn hafa síðan skoðað hvort hægt væri að gera þetta í stórum stíl. Víða á landinu háttar þannig til að hægt væri að nota akra sem ekki eru notaðir til matvælaframleiðslu til að rækta erfðabreytt bygg. Þeir yrðu í varúðarskyni auðvitað hafðir sér og ekki í nánum tengslum við hina akrana sem eru notaðir til matvælaframleiðslu. Eins og ég sagði áðan er hættan hverfandi eða engin þar sem íslenskt korn getur ekki lifað af veturinn. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að hér gæti verið um að ræða umtalsverða ræktun á tugum ef ekki hundruðum hektara. Þá hættum við fljótlega að tala um milljónir króna eða hundruð milljóna og gætum talað um milljarða. Eitt af því sem menn hafa stefnt að í atvinnusköpun í landinu er að efla fjölbreytnina, efla nýsköpunina, efla hátækniiðnaðinn, þar á meðal þennan lífræna iðnað. Ég held að það væri mjög varhugavert af okkur ef við gengum á einhverjum tímapunkti lengra en til að mynda Norður-Evrópuríkin gera. Sérstaklega þegar við munum eftir að hér er ekki um að ræða plöntur sem geta farið út í náttúruna af sjálfsdáðum heldur þarf að sá til þeirra á hverju ári. Það mætti jafnframt skoða hvort hægt væri að nota afganginn sem verður til fyrir utan kornið sjálft, þ.e. hálminn. Hann mætti nota m.a. til að framleiða í verksmiðjum etanól sem hægt er að blanda í bensín, allt að 15%. Það gætum við síðan nýtt til að spara gjaldeyri og til að minnka útblástur á koltvísýringi. Þannig getur margt jákvætt skapast af þessu og mörg hliðarverkefni. Við slíka framleiðslu er þar fyrir utan hægt að framleiða alls kyns aðrar aukavörur sem menn hafa verið að skoða hjá ýmsum fyrirtækjum eins og Íslenska lífmassafélaginu og fleiri fyrirtækjum sem vinna á þessu sviði . Það skiptir máli að það sem við gerum á þinginu í málum sem þessu trufli ekki eða hindri hreinlega vöxt þessara fyrirtækja. Eins og ég sagði upphaflega megum við að sjálfsögðu heldur ekki gera neitt sem raskar ró okkar um að náttúran njóti vafans. Eins er rétt að almannarétturinn sem ég nefndi líka í inngangi mínum sé virtur Við gætum sem sagt verið að tala um stórfelldan iðnað á þessu sviði og stóraukna tekjumöguleika þeirra sem eiga aðgang að landi eða nýta land, eiga ábúðarrétt á landi, og þar með gætum við verið að styrkja byggð um stærstan hluta landsins. Staðreyndin er sú að hægt er að rækta bygg víðast hvar á landinu þó að ekkert megi bregða út af í veðráttu til þess. Það er einmitt eitt af því, svo ég ítreki það enn frekar, sem gerir það að verkum að hér á landi er einn extra þröskuldur umfram það sem menn hafa verið að skoða annars staðar. Það hefur komið fram hjá hv. þingmönnum að meiri hlutinn hefur fallið frá hugmyndum sem voru settar fram um sérstaka veggi og slíkt sem auk þess voru óskilgreindir. Við erum þannig kannski smátt og smátt að nálgast það sem við þurfum að gera í þessu máli. Við erum að fullgilda Evróputilskipun um umgengni um erfðabreyttar lífverur en við verðum jafnframt að muna að við erum líka að fjalla um fyrirtæki sem á næstu árum og áratugum eru kannski líkleg til að bera upp vaxtarbroddinn í íslensku atvinnulífi. Vonandi verður þetta eitt í þeirri fjölbreyttu flóru sem við getum nýtt okkur við að nýta náttúruauðlindir okkar. Eins og ég hef nefnt þá kemur fram í minnihlutaálitinu í síðasta kafla að minni hlutinn leggur á það áherslu að íslenskum stjórnvöldum og Alþingi beri að skapa sem hagstæðust skilyrði fyrir nýsköpun og uppbyggingu rannsókna og þróunar í atvinnulífinu eins og stendur hér, með leyfi forseta, „sem getur skilað ótvíræðum ávinningi fyrir þjóðarbúið“. Ég vil kannski ganga lengra og fullyrða að það geti ekki bara heldur muni skila ótvíræðum ávinningi fyrir þjóðarbúið og er nú þegar farið að gera það. Minni hlutinn undirstrikar jafnframt, eins og ég hef gert í ræðu minni, að það sé tekið nægilegt tillit til umhverfissjónarmiða og hagsmuna annarra eins og til að mynda almennings og viðurkennd sé nauðsyn þess að löggjafinn og stjórnvöld veiti eðlilegt aðhald til að tryggja að slíkt markmið náist. Að lokum, svo ég vitni beint til umsagnar minni hlutans, með leyfi forseta: „Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar felur í sér breytingar sem geta haft hamlandi áhrif umfram það sem nauðsynlegt er, og getur minni hlutinn því ekki stutt það nema fram fari nánari athugun á efni þess og ýmsar breytingar verði gerðar umfram þær sem finna má í áliti og breytingartillögum meiri hlutans.“ Þessi lokaorð ætla ég að gera að mínum og hvetja stjórnarmeirihlutann eða meiri hluta umhverfisnefndar til að vera tilbúinn að taka málið hreinlega til baka og fara 

Hæstv. forseti. Ég ákvað að blanda mér aðeins í þessa umræðu vegna þess að hér er á ferðinni mál sem er um margt merkilegt og ég tók þátt af fullum þunga í umræðu um svipað mál sem kom inn í þingið sl. sumar. Ljóst er að verið er að reyna að innleiða ákvæði vegna tilskipunar Evrópusambandsins og þá vakna alltaf spurningar hjá okkur þingmönnum um það með hvaða hætti það er gert og hvort við séum að gera það með opin augu. Í þessu máli tel ég algjörlega ljóst að mikill vafi leikur á hvort gengið sé of langt miðað við orðalag tilskipunarinnar sjálfrar. Þess vegna er full ástæða til þess að fara enn og aftur vel yfir málið og vinna það betur, eins og bent er á í nefndaráliti minni hlutans, og fara vel yfir þann rökstuðning sem hér liggur frammi. Sérstaklega í ljósi þess að hér eru nokkur fyrirtæki sem ætla sér og hafa þegar komið á fót öflugri starfsemi sem hætta er á að þetta frumvarp geti þrengt verulega að. Það er engin ástæða til þess að hætta á það þegar það eina sem út af stendur er að fara aðeins betur yfir málin, bera saman texta tilskipunarinnar og frumvarpið, sem hér liggur frammi, og fara yfir það með hvaða hætti aðrar þjóðir, sérstaklega í Norður-Evrópu, hafa innleitt þessa tilskipun Evrópusambandsins, einfaldlega til þess að ástunda vönduð vinnubrögð. Maður fær það stundum á tilfinninguna, frú forseti, að verið sé að drífa mál í gegnum þingið með miklum hraði einfaldlega til þess að geta sagst hafa afgreitt einhver mál. Ég hélt einhvern veginn að við hefðum lært eitthvað af því bankahruni sem hér varð, sérstaklega með hvaða hætti við innleiddum ýmsar tilskipanir Evrópusambandsins sem í ljós kom að höfðu víðtækar afleiðingar á íslenskan efnahag. Þar er ég að tala um tilskipunina um innstæðutryggingarsjóðinn. Gott og vel, frú forseti, meiri hlutinn hefur ákveðið að þetta frumvarp skuli verða að lögum og þá er rétt að fara aðeins yfir það hvaða þætti þess þarf að skoða betur. Það fyrirtæki sem fremst er í okkar ranni á þessu sviði er ORF Líftækni. Það þekkja allir þá miklu umræðu sem spannst í kringum frumvarpið sem lagt var fram í fyrrasumar um erfðabreyttar lífverur. Misskilningurinn í orðræðunni við það frumvarp og í kringum það allt saman og viljinn, eiginlega einbeittur vilji til þess að vera á móti framförum á þessu sviði var mjög bersýnilegur og endaði á því sorglega athæfi að tilraunaakur fyrirtækisins í Gunnarsholti, þar sem byggi hafði verið sáð, var eyðilagður. Einhver mikill misskilningur er í gangi varðandi þessi mál. Það bygg sem þarna var sáð var ekki ætlað til manneldis, við erum ekki að tala um erfðabreytt matvæli, þannig að ljóst er að einhver mikill misskilningur er í gangi og æsingurinn og mér liggur við að segja umhverfisfasisminn sem hér reið öllu á þeim tíma var ekki til fyrirmyndar og ég vonast til þess að við eigum aldrei eftir að sjá svona hluti aftur. Ég spyr mig hvort ástæðan fyrir því að þetta frumvarp lítur út fyrir að ganga lengra en tilskipunin eigi rætur sínar að rekja til misskilnings af því tagi. Ég vænti þess að meiri hlutinn hér í þinginu hugsi sig vel um hvort menn vilji virkilega ganga svo langt. Við höfum öll talað fyrir því að það þurfi að efla íslenskt atvinnulíf og fjölga tækifærum, það þurfi að fjölga eggjunum í körfunni, stækka markaðinn og koma með ný sóknarfæri. Við eigum slík tækifæri og eitt af flaggskipum okkar til framtíðar þar er ORF Líftækni. Ætlum við nú að segja að ástæða sé til að þrengja það verulega að starfsemi þess fyrirtækis að það gæti komið niður á því með hvaða hætti slík starfsemi þróast? Ég hef áhyggjur af þessu. Menn, m.a. vinstri menn, komu hér fram og sögðu þegar til stóð að virkja fyrir austan, Kárahnjúkavirkjun, að það væri hægt að gera svo margt annað. Það væri hægt að skapa 500 störf bara með því að gera eitthvað annað. Eitthvað annað, hvað er það? Ég man eftir því að sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum sögðu þegar ljóst var að virkja ætti á Austfjörðum þrátt fyrir allt: Fínt, viljið þið vinstri menn ekki koma með þessi 500 störf hingað vestur, hér vantar fleiri atvinnutækifæri? Komu þessi störf? Komu vinstri menn með hugmyndirnar vestur? Nei, þeir gerðu það ekki. Hér erum við akkúrat með fyrirtæki sem er að gera eitthvað annað, sem er að gera eitthvað nýtt, sem er að sækja fram og kemur til með að gera frábæra hluti ef við bara sköpum þau skilyrði að ríkið gangi ekki með einhverjum undarlegum ákvörðunum lengra en nokkurt ríki innan Evrópusambandsins eða á Evrópska efnahagssvæðinu í því að setja löggjöf sem takmarkar starfsemi slíkra fyrirtækja og takmarkar þá möguleika til framþróunar á þessu sviði, sem mér sýnist hér vera gert. Frú forseti. Ég harma að það hafi ekki verið farið betur yfir málið í nefndinni og ég vonast til þess, af því að enn er möguleiki, að fulltrúar meiri hlutans í umhverfisnefnd taki það nú upp hjá sér að fara aftur yfir þetta mál, það er engin ástæða til að vera með asa vegna þessa máls. Það væri í anda vandaðra vinnubragða að fara enn einu sinni yfir þetta. Jafnframt finnst mér svolítið vera reynt að komast fram hjá óþægilegum hlutum. Ég játa að nefndin gerir breytingar á frumvarpinu sem eru til bóta en hins vegar er verið að færa vald til ráðherra. Það er ráðherra sem setur nánari ákvæði í ýmsar reglugerðir, t.d. um fullnægjandi tálmanir sem eigi að hindra að slepping eða dreifing erfðabreyttra lífvera geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur og líffræðilega fjölbreytni í umhverfi. Það er verið að færa þetta vald yfir til ráðherra í staðinn fyrir að setja það inn í löggjöfina. Það er svo sem í lagi ef maður vissi hvaða sjónarmið mundu þá ráða. Hvaða sjónarmið eru það sem ráðherrann ætlar að hafa í huga þegar hann setur slíkar reglugerðir? Þetta eru knýjandi spurningar sem ég sé ekki að svör hafi komið við hér í umræðunni og ég tel að full ástæða væri til að ræða betur inni í umhverfisnefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur. Ég er á nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar. Það vildi svo skemmtilega til eins og oft áður að umhverfisnefnd klofnaði í afstöðu sinni og má fyrst og fremst rekja það til þess að vinnubrögðin eru eins og við þekkjum í þinginu, svona í flestum málum. Nefndin fékk til sín marga gesti og sýndist sitt hverjum. Margir eru alfarið á móti þessum breytingum og lögunum af því að þetta fjallar um sleppingu og dreifingu erfðabreyttra lífvera. Hér á landi eru starfandi fyrirtæki sem skapa mikinn gjaldeyri fyrir þjóðina og eru komin af stað með rekstur. Þetta mál hefur mikið að segja fyrir þau því að afurðin sem út úr þessu kemur nýtist til lyfjaframleiðslu og annarra slíkra hluta. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir okkur hér á Íslandi, þrátt fyrir að landið okkar sé eyja, að taka fullan þátt í þeirri þróun sem á sér stað í heiminum og þá sérstaklega í Evrópu. Þetta snýr að því að við verðum með sambærilegar kröfur og hið títtnefnda Evrópusamband, því að þetta byggist fyrst og fremst á tilskipun og reglugerð frá Evrópusambandinu. Þetta frumvarp er reyndar ekki bein þýðing á Evróputilskipunum og reglugerðum heldur eru gerðar meiri kröfur, og það hefur verið svo í gegnum tíðina, þegar um er að ræða umhverfismál hér á landi en Evrópulöggjöfin segir til um. Það er gott vegna staðsetningar landsins og einangrunar eyjunnar sem við búum á en oft og tíðum er gengið of langt í þeim efnum, alla vega að mati þeirra sem eiga í hlut. Ég sagði á nefndarfundi að mér þætti Umhverfisstofnun vera orðin ansi valdamikil stofnun. Hún sér um starfsleyfi og annað sem að rekstri lýtur og snýr að umhverfismálum og þeim rekstri sem þarf að ná markmiðum ýmissa laga. Ég er flutningsmaður á minnihlutaáliti umhverfisnefndar ásamt hv. þm. Birgi Ármannssyni og Kristjáni Þór Júlíussyni, eins og komið hefur fram í umræðunni, og hafa þeir báðir farið yfir málið. Í upphafi nefndarálitsins segir, með leyfi forseta: „Minni hluti umhverfisnefndar mótmælir afgreiðslu meiri hlutans á frumvarpi þessu og telur að athugun málsins og umræðu innan nefndarinnar hafi alls ekki verið lokið með viðhlítandi hætti. Málið var fyrst afgreitt frá nefndinni í miklum flýti og þótt málið hafi síðar verið tekið aftur til skoðunar er mörgum spurningum enn ósvarað og fyrir hendi ýmis álitaefni sem ekki hafa verið leidd til lykta.“ Það vildi þannig til, frú forseti, að við í minni hlutanum vorum ekki bara á þessari skoðun heldur var áberandi að stjórnarflokkarnir voru ekki samstiga í málinu. Það segir kannski sitt að Vinstri grænir eru umhverfisflokkur en eins og um mörg önnur mál í þinginu keyrði Samfylkingin það áfram. Vinstri grænir fljóta síðan með þrátt fyrir örlítil mótmæli oft og tíðum en yfirleitt gefa þeir eftir. Í nefndinni var mikil umræða um eitt orð, um það lögfræðilega úrlausnarefni hvað hugtakið veggur þýðir, því að þarna var komið inn í frumvarpið að til þess að mega sleppa og dreifa erfðabreyttum lífverum þyrfti að vera veggur í kringum þá ræktun. Ég fékk spurningu utan úr bæ sem laut að því hvort gróðurhús teldist veggur í lögfræðilegum skilningi og þá benti ég á að það færi eftir því hvort það hugtak væri túlkað þröngt eða vítt. Þessu var breytt á þann hátt að það var rýmkað. Eins og ég sagði áðan var Umhverfisstofnun gefin ákveðin valdheimild til að hafa samráð við almenning og eftir því sem við á tiltekna hópa um alla þætti fyrirhugaðrar sleppingar, dreifingar eða markaðssetningar. Annað sem við ræddum í umhverfisnefnd var orðanotkunin líffræðileg fjölbreytni, sjálfbær þróun, varúðarregla. Það hefur verið lenska hér á landi að vísa í þessi hugtök sem enginn veit nákvæmlega hvað þýða. Í íslenskri löggjöf hafa þau verið þýdd á mismunandi hátt þannig að það er alltaf verið að vísa í eitthvað sem áður hefur verið gert. Upphaflega var vísað í erlenda lagatexta. Raunverulega hefur varúðarreglan aldrei verið skilgreind almennilega en í ýmsum lögum er vísað í hana og hún svo skilgreind á mismunandi hátt. Það er komin skilgreining samkvæmt íslenskum rétti eða málnotkun á sjálfbærri þróun í staðardagskrá og hún hefur verið notuð í löggjöf undanfarið. Nú eru settar þarna inn skilgreiningar og held ég að það sé vel, því að þá vita þeir aðilar sem eru í rekstri og ætla að hefja rekstur á grundvelli þessara laga að hverju þeir ganga. Þá er skilgreining í breytingartillögum meiri hlutans að hugtakið líffræðileg fjölbreytni nái til allrar lifandi náttúru, eininganna sem hún er gerð úr og birtingarforma hennar o.s.frv. Varúðarreglan er einnig komin inn í lagatexta. Það er svo sem óþarft að eyða tíma þingsins í þetta öllu meir. Ég vildi koma þessu að og hnykkja á því enn og aftur að eftir stendur, eftir vinnu við þetta mál í umhverfisnefnd, að ég hvet meiri hlutann til þess að breyta vinnubrögðum sínum í takt við vinnubrögð allsherjarnefndar í vinnunni um stjórnlagaþing. Það sjá náttúrlega allir að svona vinnubrögð ganga ekki. Mál eru drifin inn í nefndir og rifin út úr þeim aftur í ósætti við nefndarmenn og þá álitsgjafa sem koma og eru þingmönnum til ráðgjafar. Lítið er hlustað og asinn er slíkur að svo virðist vera að meiri hlutinn sé tekinn fram fyrir sáttina og er það miður. Það hafa orðið tíðar mannabreytingar í umhverfisnefnd eins og í allsherjarnefnd - ég ber þær saman af því að ég sit í báðum nefndunum - og það gerir þetta kannski enn verra að þegar sífellt er skipt um formenn og varaformenn í nefndunum byggist upp mikið óöryggi. Þeir aðilar sem stjórna nefndunum þurfa þá að stóla mikið á t.d. nefndasviðið og ritara nefndanna. Málin verða náttúrlega alltaf fyrst og fremst að vera á forræði hins pólitíska afls, sem hefur á Íslandi í gegnum árin verið meiri hluti á móti minni hluta með örfáum undantekningum. Það er von mín, frú forseti, að á haustþingi breytist þessi vinnubrögð, að við þingmenn höfum þá meiri tíma til að fjalla um málin og að ríkisstjórnin færist ekki of mikið í fang eins og hún hefur gert. Eins og ég hef bent á áður stríðir sú lagasetning sem hefur verið viðhöfð oft gegn öðrum lögum og stjórnarskrá. Það er því einlæg ósk mín að meiri hlutinn taki þessi orð til sín.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands og fleiri lögum, svokölluðum siðareglum fyrir starfsmenn Stjórnarráðsins og fyrir almenna ríkisstarfsmenn. Með þessu frumvarpi er lagt til að lögfest verði umgjörð um siðareglur fyrir ráðherra, starfsmenn Stjórnarráðs Íslands og fyrir almenna ríkisstarfsmenn. Sett verði á fót samhæfingarnefnd sem hafi það hlutverk að stuðla að því að siðareglurnar nái fram að ganga. Frumvarpinu er ætlað að ná til allra starfsmanna ríkisins hvort sem þeir starfa hjá Stjórnarráðinu eða öðrum stofnunum ríkisins. Athygli nefndarinnar var vakin á því í umfjölluninni að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins taka einungis til þeirra sem hafa verið ráðnir til lengri tíma en eins mánaðar og hafa starfið að aðalstarfi en ekki þeirra sem eru í hlutastarfi. Meiri hlutinn tekur í því sambandi fram að gert er ráð fyrir að þær siðareglur sem fjármálaráðherra staðfestir samkvæmt frumvarpinu verði mjög almenns eðlis og enn fremur er gert ráð fyrir að hver stofnun setji sér sértækari siðareglur. Ég ætla ekki að lesa upp allt nefndarálitið enda liggur það hér fyrir en vil taka það fram að meiri hlutinn telur mikilvægt að markmið frumvarpsins um bætt siðferði í opinberri stjórnsýslu nái fram að ganga og telur nauðsynlegt að hafa viðmiðunarreglur um siðferðilega framgöngu í starfi eins og lagt er til í frumvarpinu. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að tryggð verði samhæfing milli ólíkra aðila innan stjórnkerfisins og gegnir fyrrnefnd samhæfingarnefnd þar stóru hlutverki. Engu að síður telur meiri hlutinn nauðsynlegt að virkja siðareglurnar með því að efla fræðslu og samhæfingu fyrir þá sem falla undir lögin og þannig verði unnt að bæta vinnubrögð stjórnsýslunnar og auka gæði og skilvirkni hennar. Meiri hlutinn telur að frumvarpið sé mikilvægt skref í þeirri viðleitni að endurreisa traust og virðingu á stjórnsýslunni. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum að 5., 7., 8. og 9. gr. falli brott. Undir þetta rita auk undirritaðs hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Ögmundur Jónasson, Valgerður Bjarnadóttir og Jónína Rós Guðmundsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir framsögu hans. Hann mælir hér fyrir breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands og fleiri lögum, hinum svokölluðu siðareglum. Nú langar mig til að spyrja þingmanninn í mestu hreinskilni: Telur hann þörf á þessum siðareglum? Störf og starfshættir og þær skyldur sem starfsmenn Stjórnarráðsins hafa eru meira og minna bundnar í lögum og fara lítið út fyrir þann ramma. Þessum aðilum ber náttúrlega að starfa eftir þeim lögum. Hvers vegna er verið að bæta hér einu lagi ofan á lögbundnar starfsreglur? Þegar starfsmaður ræður sig til Stjórnarráðsins gilda um hann ákveðin lög. Í öðru lagi mig til að spyrja þingmanninn: Hvað finnst honum um þessa frumvarpsgerð? Þessu er komið inn í allsherjarnefnd, að því er virðist til þess að uppfylla 100 loforða lista ríkisstjórnarinnar en hæstv. forsætisráðherra var búinn að lofa því fyrir kosningarnar að nýjum siðareglum yrði beitt. Svo þegar þetta er komið hér til umræðu eru hvorki meira né minna, frú forseti, en fjórar lagagreinar felldar brott úr frumvarpinu. Sýnir þetta ekki arfaslök vinnubrögð í frumvarpsgerð eins og ég hef verið að benda á í þinginu? Á hvaða leið er ríkisstjórnin raunverulega þegar hún fær frumvarp eftir frumvarp til baka í höfuðið sem liggur ljóst fyrir að hvorki stenst lög né stjórnarskrá? Mig langar til að spyrja þingmanninn að þessu þar sem hann er nýtekinn við formennsku í allsherjarnefnd.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Ég verð að svara þeim þannig að ég tel mjög jákvætt að búinn sé til rammi svo unnt sé að setja starfsmönnum Stjórnarráðsins, ráðherrum, sérstakar siðareglur. Þær eru öðruvísi en þær reglur sem gilda um framgöngu ráðherra og opinberra starfsmanna í starfi, þ.e. þær eru ekki starfsreglur í hefðbundnum skilningi orðsins heldur miklu fremur viðmiðunarreglur um framgönguna. Þarna er ekki um að ræða reglur sem menn gerast brotlegir við og eiga við t.d. um lög um ráðherraábyrgð. Sjálfur þekki ég og kannast við sem fyrrverandi blaðamaður að starfa í umhverfi þar sem siðareglur eru í bakgrunni vinnubragða sem felast kannski fyrst og fremst í því að um vandaða framgöngu eigi að vera að ræða, að menn láti ekki annarlega hagsmuni ráða för o.s.frv. Við könnumst t.d. öll við þann útbreidda misskilning í íslenskum stjórnmálum þegar kemur t.d. að því að trúnaður á milli almennings og stjórnmálamanns hefur beðið hnekki, ef til vill án þess þó að um brot í starfi sé að ræða. Eitthvað kemur upp á, einhver mistök eiga sér stað í undirstofnunum eða stofnunum sem ákveðinn stjórnmálamaður hefur yfir að segja og þá er mjög gjarnan vísað í þá reglu að hann hafi ekki brotið nein lög og sé því saklaus þar til sekt hans er sönnuð o.s.frv. Það á ekki beinlínis við heldur snýst þetta fyrst og fremst um þá staðreynd að hann nýtur ekki lengur trúnaðar og það er önnur regla sem  Ég mun svara í næsta andsvari þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín.

Frú forseti. Með framlagningu þessa frumvarps er hæstv. forsætisráðherra að gefa það í skyn að stjórnsýslan öll á Íslandi sé gjörspillt. Að mínu mati er þetta frumvarp mjög niðurlægjandi fyrir starfsmenn Stjórnarráðsins. Það getur vel verið að það séu einhverjir svartir sauðir þar innan um, ég hef ekki hugmynd um það. En að koma fram með frumvarp um siðareglur fyrir þetta sama fólk, mér finnst það ekki hægt. Þetta er mikil vantraustsyfirlýsing um fólkið sem er þó að vinna góð störf í Stjórnarráðinu. Annað sem ég nefndi áðan og ég fékk ekki fullnægjandi svar við, í breytingartillögu nú er t.d. lagt til að 9. gr. falli brott því að þar var búið að setja inn breytingu á lögum um ráðherraábyrgð. Það kom skýrt fram í allsherjarnefnd að það gilda lög um ráðherraábyrgð og hvaða ferli fer í gang þegar ráðherra brýtur lög eins og t.d. í ráðningarmálum. Enn hefur enginn ráðherra sagt af sér á Íslandi þrátt fyrir að hafa kengbeygt allar reglur varðandi þau. Og svo að sjálfsögðu komst nefndin að raun um það að þingmannanefndin, sem tók að sér vinnu eftir rannsóknarskýrslu Alþingis, eigi að taka á þeim málum. Þarna er því ein grein felld tafarlaust brott. Þrjár standa enn eftir, greinar 5, 7 og 8, sem á að fella brott. Þess vegna langar mig til að spyrja nýjan formann allsherjarnefndar, Róbert Marshall: Ætlar hann að beita sér fyrir því sem formaður nefndarinnar að tekin verði upp betri vinnubrögð, vandaðri gerð við frumvörp svo að þau taki ekki svona miklum breytingum á milli umferða í nefndum? Og líka: Er hann ekki svolítið sjokkeraður yfir því hve ofboðslega illa unnin frumvörp 

Virðulegur forseti. Jú, það er mín skoðun að stefnumótunarhlutverk Alþingis þegar kemur að löggjöf eigi að vera miklu umfangsmeira en það í raun og veru er. Ég er þeirrar skoðunar að það sé of mikið um það að heilu og hálfu frumvörpin séu smíðuð í ráðuneytunum. Ég er þeirrar skoðunar að þingið eigi að vera mun sjálfstæðara í vinnubrögðum sínum en það er og hef talað fyrir því oftar en einu sinni og oftar en tvisvar eins og ég er næstum því viss um að hv. þingmanni er kunnugt um. Taka á út ákveðnar greinar í frumvarpinu vegna þess að í gangi er vinna á vegum sérstakrar þingmannanefndar sem á eftir að skila hugsanlega tillögum um breytingar á lögum um ráðherraábyrgð. Það er því verið að bregðast við veruleika sem ég þykist fullviss um að hafi komið til eftir að frumvarpsdrögin voru lögð fram. Þetta er því ekki endilega vísbending um óvönduð vinnubrögð af hálfu ráðuneytanna. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan: Það er full ástæða til þess að búa til lagaramma þannig að stofnanir Stjórnarráðsins geti sett starfsmönnum sínum siðareglur og hver undirstofnun forsætisráðuneytisins getur svo sett þrengri reglur sem eiga betur við starfsemi viðeigandi stofnana. Ég held að það hljóti að vera til bóta fremur en ágalla eða leiði til þess að ástandið verði verra. Ég held að það hljóti alltaf að vera betra ef fólk sest niður og íhugar hvað gæti hugsanlega farið úrskeiðis í starfsemi þeirri sem þau sinna og hvernig væri hægt með almennum siðareglum að koma í veg fyrir að það gerðist.

Hæstv. forseti. Í upphafi vil ég taka fram að ég held að það sé engin sérstök þörf á að afgreiða þetta mál á vorþinginu, fremur en ýmis önnur mál sem hæstv. ríkisstjórn leggur reyndar talsverða áherslu á. Ég verð að segja að mér finnst forgangsröðunin ekki alveg í lagi í störfum þingsins þegar mál af þessu tagi er sett fram fyrir ýmis önnur mál, bæði í störfum nefnda og í umfjöllun í þingsal. Þetta segi ég ekki vegna þess að siðvæðing og siðsemi í stjórnsýslunni sé ekki mikilvægt viðfangsefni. Spurningin er bara hvort þetta frumvarp sem hér liggur fyrir er meira en orðin tóm. Þá kem ég inn á atriði sem hv. þm. Róbert Marshall og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir deildu um áðan. Spurningin er einfaldlega hvort þetta er mikilvægt skref eða ekki. Frumvarpið sem slíkt er að sjálfsögðu ekki skaðlegt á nokkurn hátt, í ljósi þess sem hv. þm. Róbert Marshall sagði hér áðan. Það er ekki skaðlegt að setja á fót eða búa til formlegan ramma utan um það að ráðherra, hvort sem er fjármálaráðherra eða forsætisráðherra, setji siðareglur fyrir tiltekinn hóp. Það er ekkert að því og enginn skaði er skeður með því. Það sem ég leyfi mér hins vegar að benda á er að með því er heldur enginn sigur unninn og ekkert mikilvægt skref stigið. Við höfum séð ótal dæmi um það að fyrirtæki og stofnanir, fjármálastofnanir sem aðrar, hafa sett sér háleit markmið, göfugar yfirlýsingar og fínar og fallega orðaðar siðareglur sem síðan hafa engu máli skipt þegar til kastanna kemur í daglegum störfum. Siðareglurnar sem slíkar eru því ekki skaðlegar en menn ættu kannski að varast að gera of mikið úr gagnsemi þeirra. Í orðaskiptum áðan var réttilega vikið að því að margar af þeim reglum sem finna má í þeim drögum að siðareglum sem frumvarpinu fylgja eru nú þegar í lögum. Það er nefnilega svo að stjórnsýslan er lögbundin og störf þeirra sem innan stjórnsýslunnar starfa eru miklu meira fyrir fram mótuð og ákveðin í löggjöf en störf annarra í þjóðfélaginu. Þess vegna þarf ekki að undra að ítarlegri lagareglur kveði á um skyldur og eftir atvikum réttindi þeirra sem starfa í stjórnsýslunni en þeirra sem starfa á öðrum vettvangi. Því er það rétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að margt af því sem ætlunin er að setja inn í þessar siðareglur, miðað við greinargerð með frumvarpinu, er nú þegar í lögum. Á fundum nefndarinnar nefndi ég m.a. að stjórnsýslulög taka á mörgum þáttum sem virðist vera ætlunin að vísa til í siðareglunum. Upplýsingalög kveða á um marga aðra þætti og lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sömuleiðis. Hvað varðar samskipti Alþingis við ráðherra og stjórnsýsluna fjalla ákvæði þingskapa og stjórnarskrár ítarlega um marga þætti í því sambandi. Ég sé ekki betur en að í þeim drögum að siðareglum sem fylgja með frumvarpinu sé ætlunin að koma inn á svið sem að jafnaði heyrir undir svið almennra hegningarlaga. Það eru atriði sem verða í rauninni ekkert bætt með því að setja þau í siðareglur. Ef eitthvað er óheimilt og refsivert samkvæmt almennum hegningarlögum fær það ekki aukið vægi þó að það sé sett í almenn orð í einhverjum siðareglum. Við skulum hafa í huga að hvað varðar fjölmarga þætti sem hér um ræðir eru þær efnislegu reglur sem eiga að gilda, annars vegar um ráðherrana og hins vegar um starfsmenn Stjórnarráðsins og aðra ríkisstarfsmenn, hreinlega orðaðar miklu skýrar og skilmerkilegar í gildandi lögum en a.m.k. í þeim drögum að siðareglum sem hér liggja fyrir. Ég fæ ekki séð að almennt orðuð og stundum óljós orðanotkun í siðareglum - þó að það sé fallegur texti sem byggir á fallegum markmiðum fæ ég ekki séð að það bæti neinu sérstöku við þegar við höfum fyrir skýrar lagareglur sem gilda um viðkomandi svið.

Og sæmilega heiðarlegt fólk.

Já, við skulum gera ráð fyrir því, eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir, að almennt sé fólk sæmilega heiðarlegt. Við vitum það hins vegar að stundum verður að setja skýran ramma utan um starfsemi með boðum og bönnum í lögum og þá viðurlögum ef við á. Ég held að það sé betra að gera það í skýrum lagatexta frekar en með almennum orðum í siðareglum sem að mínu mati, eins og þetta blasir við mér, bæta afskaplega litlu við það sem þegar er í lögum. Það er hins vegar rétt, og ég tek undir það sem hv. þm. Róbert Marshall sagði í framsöguræðu sinni, að það er gott fyrir menn að fara í gegnum vangaveltur og umræður um mál af þessu tagi. Það er gott fyrir menn að átta sig á því, ræða það og horfa bæði inn á við og í kringum sig hvað er siðlegt og gott. Það er mjög jákvætt. En ég velti fyrir mér hvort það væri ekki nær, áður en farið er út í framkvæmd þessara laga, að fara t.d. í ákveðið kynningarátak meðal starfsmanna stjórnsýslunnar, Stjórnarráðsins og opinberra starfsmanna almennt, þar á meðal jafnvel ráðherra, á því hvaða reglur gilda nú þegar á þessu sviði. Ég vísa til þess að umboðsmaður Alþingis hefur árum saman vakið athygli á því í ársskýrslu sinni að mikil þörf sé á að kynna fyrir starfsmönnum í stjórnsýslunni m.a. hvað séu góðir stjórnsýsluhættir og hverjar málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga, upplýsingalaga og annarra laga af því tagi eru. Ég held að það væri gott að byrja á því að fara í slíkt átak áður en menn fara út í lagasetningu. Ég segi fyrir sjálfan mig að málið er þess eðlis að mér finnst ekki eðlilegt að leggjast gegn lagasetningunni. Ég tel hins vegar, ólíkt því sem kemur fram í áliti meiri hluta allsherjarnefndar, að þetta sé ekki mikilvægt skref. Ég held að þetta sé ákveðin sjálfsblekking. Ég held að sjálfsblekkingin felist í því að menn segi sem svo: Við ætlum að setja siðareglur og þar með verður allt í lagi. Þar með komum við þessu öllu í góðan farveg. Menn létta sér kannski viðfangsefnið með því að reyna að búa til einhvern farveg fyrir þetta í staðinn fyrir að fara í sjálfsskoðun, skoðun á umhverfi sínu og umræður um þessi mál, með því að segja bara: Nú setjum við siðareglur, stimpill á það, búið og gert, við getum hakað við það á hundraðmálalistanum. Við erum voða góð, við erum að setja siðareglur.  Hins vegar tek ég fram, eins og ég gerði í upphafi, að málið er þess eðlis að frumvarpið býr bara til ákveðinn ramma, þ.e. heimild fyrir ráðherra til þess að setja reglur af þessu tagi, og ég get ekki lagst gegn því. Ég mun ekki leggjast gegn því að ráðherra nýti sér síðan heimildina til að setja siðareglur. Ég vara bara við því að menn telji að með því sé stór áfangi í höfn.

Frú forseti. Við ræðum afskaplega gott mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, þar sem markmiðið er að setja siðareglur fyrir starfsmenn Stjórnarráðsins. Það getur enginn verið á móti þessu, það er alveg á hreinu. Hins vegar er spurningin: Hvað gefur það? Mér finnst að menn í stjórnunarstörfum þurfi alltaf af og til að spyrja sig: Er ég að gera rétt? Ég er ansi hræddur um að margir gleymi því. Það skiptir engu máli hversu margar og góðar siðareglur við setjum, ef menn gæta ekki að því að spyrja sig öðru hverju hvort þeir séu að gera rétt fara þeir hugsanlega að gera rangt. Margir sem starfa hjá ríkinu, sérstaklega í úrskurðarstörfum, taka ákvarðanir fyrir venjulegt fólk, hverjir megi fá sumarbústað og hverjir megi fá þetta og hitt. Alls konar ákvarðanir eru teknar. Þeir gætu hugsanlega með tímanum fjarlægst þjóð sína, fjarlægst þetta venjulega fólk sem er með miklu lægri laun, á í miklu harðari lífsbaráttu, er ómenntað og alltaf í einhverju basli. Það getur vel verið að þeir hafi fínar siðareglur en það dugar ekki í samskiptum við fólk sem er í allt annarri stöðu. Þess vegna finnst mér þetta frumvarp, eins gott og það er, bara vera ákveðin friðþæging. Nú erum við búin að setja okkur siðareglur og þá getum við haldið áfram að gera bara nákvæmlega það sama og hingað til. Í starfi mínu hjá ÖSE hef ég dvalið á fimm stjörnu hóteli, afskaplega flottu og glæsilegu, borðað ríkulegan mat í veislum og fjallað um kjör fátæks fólks. Þá er ég að tala um alvöru fátæks fólks. Við fjöllum um kjör minnihlutahópa eins og sígauna, sem eru hundeltir og spottaðir úti um allt. Við fjöllum um kjör þeirra sem lenda í mansali. Mér finnst þetta vera mótsögn, frú forseti, ég get ekki að því gert. Það getur vel verið að við höfum fínar siðareglur en þegar menn átta sig ekki á raunveruleikanum og sjá ekki gjána sem er á milli þeirra og hinna sem þeir fjalla um á fínum fundum í fínum höllum, þá duga ekki hinar bestu siðareglur. Það var þetta sem ég vildi leggja áherslu á en ég styð þetta mál að sjálfsögðu. Þetta er góð friðþæging og nú getum við sagt að við séum búin að setja siðareglur fyrir starfsmenn Stjórnarráðs Íslands.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta frá meiri hluta viðskiptanefndar. Með frumvarpinu verða teknar upp í íslenskan rétt eftirfarandi tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins: 94/19/EB um innlánatryggingakerfi, 97/9/EB um bótakerfi fyrir fjárfesta og 2009/14/EB um breytingar á tilskipun um innlánatryggingakerfi. Síðastnefnda tilskipunin hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES- nefndarinnar. Auk þess eru í frumvarpinu lagðar til breytingar sem eru tilkomnar vegna bankahrunsins. Í frumvarpinu er lagt til að stofnuð verði ný deild í Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta, A-deild, sem taki við iðgjaldi frá innlánsstofnunum frá gildistöku laganna, verði frumvarpið að lögum, og mun þá núverandi innstæðudeild verða B-deild og að meginstefnu starfa samkvæmt gildandi lögum nr. 98/1999, sbr. ákvæði til bráðabirgða við frumvarpið. Frú forseti. Ég mun nú fjalla um veigamestu breytingar á frumvarpinu og helstu álitaefni sem rædd voru í hv. viðskiptanefnd. Nefndin leggur til að sjóðurinn tryggi innstæður á safnreikningum vegna séreignarsparnaðar, hvort sem um vörsluaðila eða lífeyrissjóð er að ræða. Einnig er lögð til sú breyting á 2. gr. að lántökur innlánsstofnunar, eiginfjárreikningar, peningamarkaðsinnlán, heildsöluinnlán og safnreikningar teljist ekki til innstæðna samkvæmt frumvarpinu. Tilgangur frumvarpsins og tilskipunar um innstæðutryggingar er fyrst og fremst sá að veita innstæðueigendum ákveðna tryggingavernd fari svo að innlánsstofnun geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Hér er leitast við að afmarka með skýrum hætti hvaða fjármálaafurðir njóti umræddrar verndar og teljist þar með til innstæðna í skilningi frumvarpsins. Einnig er lögð til breyting á 6. gr. Lögð er til viðbót við 3. mgr. þess efnis að kostnaður við rekstur sjóðsins greiðist af eignum hans í samræmi við hlutfall hverrar deildar í heildarkostnaði. Slíku fyrirkomulagi er ætlað að tryggja að hver deild standi undir þeim kostnaði sem stafar af henni og þannig muni t.d. ekki koma til þess að A-deild þurfi að bera kostnað af rekstri B-deildar. Þetta fyrirkomulag kemur einnig fram í 1. mgr. greinarinnar þar sem mælt er fyrir um að deildir sjóðsins hafi aðskilinn fjárhag og reikningshald og beri ekki ábyrgð á skuldbindingum hver annarrar. Þá eru lagðar til breytingar á 10. gr. sem fela í sér talsverðar breytingar á útreikningi iðgjalda. Lagt er til að ákvæði um iðgjaldagreiðslur verði einfaldað nokkuð frá því sem fram kemur í frumvarpinu, auk þess sem kveðið er á um viðbótariðgjald sem reiknast út frá áhættustuðli hverrar innlánsstofnunar. Með tillögum um breytta 2. mgr. leggur meiri hlutinn til að almennt iðgjald skuli nema á ársgrundvelli sem svarar 1% allra innstæðna sem njóta tryggingaverndar hjá viðkomandi innlánsstofnun en í frumvarpinu er hlutfallið 0,3% af tryggðum innstæðum. Álagningargrundvöllur iðgjalds er heildarfjárhæð allra innstæðna að undanskildum þeim sem njóta ekki tryggingaverndar sjóðsins. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á 12. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um greiðslur úr A-deild sjóðsins, þ.e. greiðslur til innstæðueigenda. Lagt er til að í stað fjárhæðarinnar 50.000 evrur verði vísað til 100.000 evra en nefndin leggur þó til að í ákvæði til bráðabirgða verði miðað við 50.000 evrur út árið 2010. Öðrum breytingum sem eru lagðar til er ætlað að skýra fyrirkomulagið nánar við greiðslur úr sjóðnum, framsal krafna og forgang. Í 4. mgr. er kveðið á um að innstæður samkvæmt lögunum teljist til forgangskrafna skv. 112. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Litið er svo á að kröfur innstæðueigenda og kröfur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta njóti sama forgangs í þrotabú þar sem um sambærilegar og samkynja kröfur er að ræða. Af því leiðir að framhaldskrafa innstæðueiganda umfram það sem hann fékk bætt frá tryggingarsjóðnum og endurkrafa sjóðsins vegna þeirra krafna sem hann fékk framseldar frá innstæðueigendum teljast jafnréttháar. Þá er lögð til breyting á 24. gr. um að sjóðnum fremur en Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að gera útibúum innlánsstofnana eða fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, sem hafa staðfestu í ríki sem er ekki aðildarríki, að setja frekari tryggingar fyrir því að þau geti staðið við skuldbindingar sínar. Sjóðurinn kann að vera í betri aðstöðu en Fjármálaeftirlitið til að leggja nauðsynlegt mat á umrædd fyrirtæki en til grundvallar ákvörðun um að slík stofnun setji frekari tryggingu fyrir því að hún geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt lögunum verður að liggja mat á viðkomandi stofnun. Frú forseti. Á vegum vinnunefndar hjá Evrópusambandinu er unnið að endurskoðun innstæðutryggingakerfisins og er almennt miðað við að innstæðutryggingakerfi teljist fjármögnuð á fullnægjandi hátt þegar þau ráða yfir handbæru fé sem nemur tæpum 2% af heildarupphæð tryggðra innstæðna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sambærilegt hlutfall verði 4%. Tryggingafræðilegar líkur á því að íslenska innstæðutryggingakerfið geti staðið við skuldbindingar sínar þegar sjóðsmyndun hefur náð 4% af tryggðum innstæðum eru því töluvert hærri en það sem aðrir telja fullnægjandi. Bæði á fundum og í umsögnum sem nefndinni bárust var bent á að eðlilegt væri að kveða á um það í sjálfum frumvarpstextanum að fjárskuldbindingar sjóðsins nytu ekki ábyrgðar ríkisins. Meiri hlutinn bendir á að sjóðurinn er sjálfseignarstofnun og ekki í eigu ríkisins. Tryggingarsjóðurinn nýtur ekki ríkisábyrgðar enda er ekki tekið fram að svo sé. Frú forseti. Ríkisstjórnin lýsti því yfir 9. desember 2009 að yfirlýsing hennar frá 3. febrúar 2009 væri enn í fullu gildi, þ.e. að allar innstæður í innlendum bönkum og sparisjóðum og útibúum þeirra hér á landi væru tryggðar. Fram kom að yfirlýsingin yrði ekki dregin til baka fyrr en nýtt íslenskt fjármálakerfi, með breyttri umgjörð, hefði sannað sig og þá yrði gefinn aðlögunartími. Með frumvarpinu er tryggingaverndin aukin og hækkun iðgjaldagreiðslna í sjóðinn flýtir sjóðsmyndun. Því má gera ráð fyrir að ekki verði þörf á viðbótarábyrgð í náinni framtíð. Frú forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálit meiri hlutans rita Lilja Mósesdóttir, Magnús Orri Schram, Björn Valur Gíslason, Mörður Árnason og Jónína Rós Guðmundsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir framsögu hennar og samstarf um þetta mál í nefndinni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hver sé eiginlega hugsunin á bak við þá tillögu að stofna A- og B-deild og hvort ekki hefði verið eðlilegra annaðhvort að fara þá leið að stofna algjörlega nýjan innstæðutryggingarsjóð og skilja þá gamla innstæðutryggingarsjóðinn eftir til þess að klippa algjörlega á milli eða þá hreinlega að vera áfram bara með eina deild og að þá væri hægt að nýta innborganirnar sem koma frá fjármálakerfinu út af tryggðum innstæðum til þess að borga upp í þær skuldbindingar sem innstæðutryggingarsjóðurinn gamli stendur frammi fyrir. Áhugavert væri að heyra frá þingmanninum rökin fyrir því af hverju þessi leið var valin af stjórnarliðum og hver séu rökin á móti hinum tveimur leiðunum.

Frú forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir spyr hvers vegna sú leið er farin í þessu frumvarpi að stofna A- og B-deild undir sama hatti eða á sömu kennitölu. Í frumvarpinu kemur fram að fjárhagur deildanna er algjörlega aðskilinn þannig að ef t.d. B-deild, sem er í daglegu tali kölluð Icesave-deildin, yrði gjaldþrota mundi það ekki á neinn hátt hafa áhrif á fjárhag A-deildar, sem er þá þessi nýja deild sem bankarnir eiga að byrja að greiða iðgjöld í á þessu ári. Ástæðan fyrir því að þessar tvær deildir eru undir sama hatti er þá fyrst og fremst hagræðingaratriði, þ.e. að hafa innstæðutryggingarkerfið á sama stað frekar en á mörgum kennitölum.

Virðulegi forseti. Eitthvað fundust mér þetta vera óskýr svör. Í Bretlandi var engin uppsöfnun í innstæðutryggingarsjóðnum heldur voru bara loforð frá ríkissjóði um að hann mundi hlaupa undir bagga með sjóðnum ef á þyrfti að halda og það náttúrlega reyndist vera svo þegar Bretar lentu í erfiðleikum með banka hjá sér. Síðan var hugmyndin sú að í framhaldinu mundu þeir náttúrlega taka inn frá fjármálakerfinu til að greiða þá skuld eða þá ábyrgð sem hafði orðið til gagnvart ríkinu. Er ekki langeðlilegast, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að þar sem innstæðutryggingarsjóðurinn er sjálfseignarstofnun, sjálfstæð stofnun sem ekki er í eigu ríkisins, að þeir sem nota þjónustuna og eru í raun og veru að kaupa tryggingu frá innstæðutryggingarsjóðnum borgi 

Frú forseti. Mig langar til að varpa annarri spurningu til hv. þingmanns þar sem ég skil því miður ekki alveg hvaða vandamál hún sér við það að hafa sjóðina á sömu kennitölu þegar fjárhagur þeirra er algjörlega aðskilinn. Hvaða áhætta felst þá í því að vera með sjóðina á sömu kennitölu í stað þess að vera með þá hvorn á sinni kennitölunni? Ég sé það ekki alveg og læt það duga sem svar.

Frú forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri leið sem hæstv. ríkisstjórn hefur farið í þessu og hvernig nefndin tekur á því. Í fyrsta lagi að hafa þetta í tveimur sjóðum á sömu kennitölu, það býður heim þeirri hættu að menn reyni að ná í það sem eftir situr, að þegar Icesave-deildin hefur verið gerð upp reyni þeir að ganga á hitt. Þó að einhverjar krónur sparist í rekstrarkostnaði skil ég ekki að menn skuli ekki hafa þetta á tveimur kennitölum til að vera algjörlega búnir að skipta þessu í sundur. Það sem mér þykir verst í þessu er að tilskipunin 2009/14/EB hefur alls ekki verið tekin upp á Evrópska efnahagssvæðinu. Hún hefur tekið gildi í Evrópusambandinu en ekki á Evrópska efnahagssvæðinu og þess vegna er óþarfi að taka hana upp. Það er óþarfi að taka hana upp því að í henni felst nefnilega ríkisábyrgð. Það er munurinn á þessum tveimur tilskipunum. Í tilskipun 1994/19/EB stendur mjög greinilega að kerfið skuli vera fjármagnað af innlánsstofnunum sjálfum eða fjármálastofnunum sjálfum. Þessi tilskipun segir að ríkin skuli tryggja að innstæður verði tryggðar upp að þessu marki. Það er sem sagt ríkisábyrgð á þessu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Af hverju í ósköpunum höfðu menn þetta ekki á tveimur kennitölum? Og í öðru lagi: Er ríkisábyrgð á þessum innstæðum upp að þessum mörkum?

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr hvort ríkisábyrgð sé á þessum innstæðum. Það kom skýrt fram í nefndarálitinu að þar sem um væri að ræða sjálfseignarstofnun væri ekki um að ræða ríkisábyrgð þannig að alveg skýrt er að ekki er um ríkisábyrgð á sjóðnum að ræða og að í þeirri tilskipun ESB sem við erum í raun og veru að fara hér eftir og reyna að uppfylla, um að hvert og eitt aðildarríki að EES-samningnum eigi að koma sér upp innstæðutryggingakerfi, er ekki skýrt tekið fram hvort ríkisábyrgð eigi að vera á því og jafnvel margir sem halda því fram að svo sé ekki þar sem fyrsta tilskipunin tilgreinir það ekki sérstaklega. Til þess að vera með það alveg á hreinu þá tilgreinir meiri hlutinn í nefndaráliti sínu að ekki sé um ríkisábyrgð á sjóðnum að ræða.

Hv. þingmaður svaraði ekki af hverju menn væru með þetta í tveimur deildum en ekki á tveimur kennitölum, algjörlega aðgreindum, og ég ætla að biðja hana um að svara því aftur því að ég tel að það sé óþarfaáhætta. Svo vil ég benda hv. þingmanni á það að hún breytir ekki tilskipunum Evrópusambandsins, þær gilda. Ef menn vísa í lögum og í nefndaráliti til þess að hér sé verið að innleiða ákveðna tilskipun frá Evrópusambandinu, sem ekki er búið að taka upp á Evrópska efnahagssvæðinu, vegna þess að við viljum vera svo framarlega á merinni, á undan öðrum á Evrópska efnahagssvæðinu, þá eru menn að taka á sig miklu hærri upphæðir, 50 þúsund evrur, og auk þess eru menn að taka ríkisábyrgð á þessu, því að það stendur að ríkin skuli tryggja að innstæðukerfin haldi. Það var ekki þannig í gömlu tilskipuninni frá 1994, þannig að ég óttast þetta verulega, frú forseti.

Frú forseti. Ég er enn og aftur spurð að því hvers vegna sjóðurinn er deildaskiptur en ekki tveir aðskildir sjóðir, A-sjóður og B-sjóður, sem ekki eru á sömu kennitölu. Ég get ekki séð að því fylgi meiri áhætta að vera með þetta á einni kennitölu en á tveimur kennitölum þar sem alveg skýrt er að fjárhagur þessara tveggja deilda er aðskilinn að öllu leyti og það er sama svar og ég hef gefið hér áður.

Frú forseti. Ég ætla að spyrja hv. þingmann þriggja spurninga varðandi það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Í fyrsta lagi gengur þetta frumvarp út á það að innleiða nýja tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar. Sú tilskipun hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn og það er ágreiningur, m.a. sem Norðmenn gera, um það með hvaða hætti eigi að innleiða hana í EES-samninginn. Í ljósi sögunnar og þeirrar hræðilegu reynslu sem við höfum af löggjöf Evrópusambandsins varðandi innstæðutryggingar langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hún hefði ekki talið skynsamlegt að tilskipunin yrði fyrst tekin upp í EES-samninginn áður en hún væri innleidd í íslenskan landsrétt. Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hv. þingmann, úr því að það er tekið fram í nefndaráliti meiri hlutans að tryggingarsjóðurinn njóti ekki ríkisábyrgðar, enda ekki tekið fram að svo sé, hvers vegna það sé ekki tekið fram í lagatextanum sjálfum að ríkissjóður ábyrgist ekki skuldbindingar tryggingarsjóðsins eða þær lántökur sem hann þarf hugsanlega að fara út í vegna skuldbindinga sinna. Ég bendi á að ábending kom frá stjórn Tryggingarsjóðs innstæðueigenda um að öll tvímæli yrðu tekin af um þetta og ákvæði þar um sett inn í 6. og 8. gr. frumvarpsins. Í þriðja lagi langar mig til þess að spyrja hv. þingmann spurningar sem er lykilspurning: Ef tryggingarsjóðurinn getur ekki staðið við lágmarkstrygginguna og er ekki fær um að slá lán fyrir lágmarkstryggingunni hver ber þá ábyrgð á þeim innlánum sem tryggingarsjóðurinn á að tryggja? Er það ríkið, eru það bankarnir eða enginn? 

Herra forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson spyr mig þriggja spurninga sem ég ætla að reyna að svara. Í fyrsta lagi hvort ekki sé viturlegra að bíða þar til tilskipun ESB frá 2009 verði innleidd í EES-samninginn og tilgreinir að ástæðan fyrir því að ekki er búið að gera það sé sú að Norðmenn séu andvígir henni. Samkvæmt þeim upplýsingum sem komu m.a. fram á fundi nefndarinnar hafa Norðmenn verið andvígir vegna þess að þeir tryggja hærri upphæð en sem nemur þessum 50 þúsund evrum, þeir hafa verið að tryggja 100 þúsund evrur. Það hefur nú þegar komið fram að Evrópusambandið mun ekki setja 50 þúsund evra lágmark heldur 100 þúsund evra lágmark og koma þar af leiðandi til móts við kröfur Norðmanna. Varðandi það að setja í lagatextann að ekki sé ríkisábyrgð á sjóðnum þá er það hefð í íslenskri lagagerð að þegar eitthvað er ekki tilgreint sérstaklega í lögunum er það ekki bannað. Þess vegna þótti meiri hluta nefndarinnar ekki ástæða til að tilgreina sérstaklega að ekki væri ríkisábyrgð þar sem það er ekki ríkisábyrgð. Síðan er spurt hver beri ábyrgð á því að lána tryggingarsjóðnum ef enginn viðskiptabanki lánar honum til að fjármagna bætur til innstæðutrygginga. 

Herra forseti. Hér hefur reglan verið sú að við innleiðum tilskipanir eftir að þær eru teknar upp í EES-samninginn en ekki áður en það er gert. Þannig hefur það verið í þinginu og þannig eru skuldbindingar okkar samkvæmt EES-samningnum. Okkur ber ekki skylda til að innleiða tilskipanir sem ekki hafa verið teknar upp í EES-samninginn. Hv. þingmaður talar um hefð í íslenskri lagasetningu, að tiltaka ekki það sem ekki má, ef svo má segja. Sagan segir okkur hins vegar það og saga Icesave-málsins kennir okkur það að ef við ætlum ekki að leggja ríkisábyrgð á skuldbindingar tryggingarsjóðsins hljótum við að verða að taka það sérstaklega fram í lögunum vegna þess m.a. að í tilskipuninni eru lagðar miklu ríkari skuldbindingar á hendur aðildarríkjunum en gert var samkvæmt gömlu tilskipuninni. Ég ítreka síðustu spurningu mína sem hv. þingmaður svaraði ekki: 

Herra forseti. Ef hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er svona sannfærður um að innstæðutryggingarsjóður muni ekki geta fengið lán á viðskiptalegum grunni langar mig til að vita hvort hann trúi því að hér sé einhver grundvöllur fyrir einkabanka. Vegna þess að ef innstæðutryggingarsjóðurinn fær ekki lán til að bæta innstæðueigendum tap sitt og þarf þar af leiðandi að leita til ríkissjóðs þá er bara besta kerfið að hafa ríkisbanka til að tryggja að innstæðueigendur fái alltaf lágmarkstryggingu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta um frumvarp til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Þetta er um margt merkilegt mál og mér finnst eiginlega makalaust hve lítið hefur farið fyrir því. Þetta er stórmál og gríðarlegt hagsmunamál fyrir Íslendinga og tengist einmitt því máli sem var einna mest til umræðu hér á landi á síðasta ári, þ.e. Icesave-málinu sem varðaði einmitt þennan sama sjóð. Í frumvarpinu er lagt til að eigendum innstæðna í innlánsstofnunum og viðskiptavinum fyrirtækja í verðbréfaþjónustu verði veitt lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis. Til að unnt sé að veita þá vernd sem er kveðið á um í frumvarpinu er innlánsstofnunum og fyrirtækjum í verðbréfaþjónustu skylt að greiða iðgjald til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem skal inna af hendi greiðslu hvíli greiðsluskylda á honum. Eins og kunnugt er hafa íslensk fjármálafyrirtæki greitt í Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta en eftir fall bankanna reyndist ekki nægt fé í sjóðnum til að mæta tapinu og nemur tap hans mörg hundruð milljörðum króna. Samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins 94/19/EB um innstæðutryggingar skal sérhvert aðildarríki tryggja að á yfirráðasvæði þess sé komið á einu eða fleiri innlánatryggingakerfum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir skiptingu sjóðsins í A-deild (ný deild) og B-deild (núverandi deild) og skal B-deildin lögð niður þegar greiðslu skuldbindinga hennar er lokið vegna ábyrgða sem hafa fallið á hana fyrir gildistöku laganna. Frá gildistöku frumvarpsins munu iðgjöld renna inn í A-deild verði frumvarpið að lögum og er ætlað að mæta áföllum framtíðarinnar. Í gildandi lögum er mælt fyrir um að verndin nemi 20.887 evrum - og það er okkur þingmönnum sem höfum fjallað um Icesave-málið gersamlega ógleymanleg tala. Samkvæmt frumvarpinu, sem við fjöllum um nú, er kveðið á um að verndin nemi 50.000 evrum og hefur meiri hluti nefndarinnar lagt til í breytingartillögum sínum að verndin muni nema 100.000 evrum frá og með 1. janúar 2011. Við umfjöllun um málið í nefndinni kom fram að Evrópusambandið hefði ákveðið að hækka verndina í þeim tilgangi að auka tiltrú á bankakerfi innan sambandsins. Fram kom við umfjöllun um málið í nefndinni að enginn tryggingarsjóður í heiminum væri fær um að mæta falli stærstu fjármálastofnunar sem starfsemi hans næði til. Þá var bent á að það muni taka marga áratugi að safna nægilegum sjóði til að geta mætt falli eins af hinum þremur stóru íslensku viðskiptabönkum.  Á meðan fólk treysti bönkunum var nóg fyrir flesta að trúa því og treysta að innstæður þeirra væru öruggar í bönkunum. Það var ekki fyrr en fór að hrikta verulega í bankakerfinu að það skapaðist vantraust á kerfið sem leiddi af sér áhlaup á bankana sem þeir gátu ekki staðið af sér. Af því má sjá að falskt öryggi getur virkað ágætlega, svo lengi sem tiltrú á kerfinu er fyrir hendi. Nú er trú almennings hins vegar í lágmarki og því mun tómur eða félítill innstæðutryggingarsjóður ekki virka sannfærandi í augum fólks. Þá hefur bæði almenningur og bankamenn lært það af fenginni reynslu að í raun er ríkisábyrgð á innstæðum því þegar bankakerfið hrundi greiddi ríkið allar innstæður. Rökréttast er að gera ráð fyrir að komi til annars hruns mundi ríkisvaldið bregðast eins við. Að stofna nýja en vanmáttuga deild í gjaldþrota sjóði er líkast því að sleppa því að koma upp öryggiskerfi í byggingu en setja límmiða sem gefur hið gagnstæða til kynna í gluggann. Húsið er algjörlega óvarið en einhverjir mundu hugsanlega trúa því sem á límmiðanum stendur og hætta við að brjótast inn. Þar sem ljóst er að greiðslur í nýja deild Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta eru gagnslausar mæli ég með því að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að leita samstarfs við stærri og burðugri tryggingarsjóð á erlendri grund.

Virðulegi forseti. Hér er að mínu áliti alvarlegasta málið sem við tökum fyrir á þessu þingi. Því miður er þetta frumvarp sem lagt er fyrir þingið til marks um það að ríkisstjórn Íslands, stjórnarmeirihlutinn og Alþingi hafa ekki dregið nokkurn einasta lærdóm af Icesave-málinu, því síður því sem stendur í 17. kafla skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis, þar sem fjallað er um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og ábyrgð á innlánum almennt. Við þekkjum öll Icesave-málið og ég ætla ekki að rekja það hér, það er okkur öllum í fersku minni. Hver eru tildrög þess máls? Jú, við Íslendingar tókum upp gallaða tilskipun Evrópusambandsins. Það liggur alveg fyrir og ég held að enginn sem sé að segja satt haldi því fram að sú tilskipun hafi ekki verið meingölluð,  Í örstuttu máli var innstæðutryggingarkerfið sett á laggirnar á vegum Evrópusambandsins og þar af leiðandi þurftum við sem aðili að Evrópska efnahagssvæðinu að taka það upp. Hugmyndin var sú að hver innstæðueigandi gæti gengið að rúmlega 20 þúsund evrum ef viðkomandi banki mundi falla. Hugsunin var sú að einn banki af hverjum 100 eða 200 mundi falla á nokkurra ára fresti. Ekki var gert ráð fyrir kerfishruni og því síður að um væri að ræða módel eins og er á Íslandi þar sem þrír stórir viðskiptabankar sjá um 80% af innlánunum. Ástæðan fyrir deilunni í Icesave-málinu er m.a. sú að Evrópusambandið og Bretar og Hollendingar hafa haldið því fram að ríkið beri ábyrgð á skuldbindingum innstæðutryggingarsjóðsins og samkvæmt nýju tilskipuninni frá 11. mars 2009 eru þær breytingar helstar að nú er kveðið á um að ríki skuli tryggja að vernd sérhvers innstæðueiganda nemi 50 þúsund evrum. Með leyfi virðulegs forseta stendur í frumtextanum: „Member States shall ensure that the coverage for the aggregate deposits of each depositor shall be at least EUR 50 000 in the event of deposits being unavailable.“ Í eldri tilskipun var ekki kveðið eins sterkt að orði og þar var mælt með að áskilið væri að innstæðutryggingar veittu innstæðueigendum vernd allt að 20 þúsund evrum. Í frumtextanum er það, með leyfi forseta: „Deposit-guarantee schemes shall stipulate that the aggregate deposits of each depositor must be covered up to ECU 20 000 in the event of deposits being unavailable.“ Nú vill stjórnarmeirihlutinn taka þessa tilskipun upp en af henni má ráða að um sé að ræða harðari eða ákveðnari skuldbindingar um það að ríki eigi að koma að málum. Meiri hlutinn vill að við setjum þetta í lög núna, áður en þetta kemur inn í EES-samninginn. Þrátt fyrir að búið sé að fara yfir það margoft í umfjöllun nefndarinnar og öllum sé ljóst að sjóðurinn verður aldrei tilbúinn til þess að taka við falli eins af stóru íslensku viðskiptabönkunum.

Ríkisbönkunum.

Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Lilja Mósesdóttir, sem kallar fram í ríkisbankar, telur að það sé lausn á vandanum þá má hv. þingmaður alveg eiga það við sig. Það breytir ekki eðli málsins. Virðulegi forseti. Ef vilji stjórnarmeirihlutans nær fram að ganga að klára þetta sem lög frá Alþingi og ef einhver heldur að það sé fullkomlega útilokað að einhver af stóru viðskiptabönkunum þremur fari yfir er rétt að upplýsa að fyrrverandi bankastjóri Landsbankans fór yfir það að ef stefna ríkisstjórnarinnar um fyrningarleið nái fram að ganga muni það ríða ríkisbankanum, Landsbankanum, að fullu. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn ætlar ekki að láta staðar numið við 50 þúsund evrurnar, heldur vegna þess að embættismaður fór í heimsókn í Evrópusambandið og fékk upplýsingar um að Evrópusambandið vildi að þetta færi upp í 100 þúsund er það lagt til. Ekkert af þessu er komið inn í EES-samninginn, ekkert. En svo mikið liggur á að verða einhvers konar - ég ætla ekki að segja hvað - í augum Evrópusambandsins að menn ætla að hlaupa til og gera þetta að lögum, menn ætla ekki aðeins að setja tilskipun sem er ekki komin í Evrópska efnahagssvæðið heldur ætla menn að setja ákvæði sem er ekki einu sinni komið í tilskipunina. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að þetta kerfi er svo gott að enginn innstæðutryggingarsjóður í Evrópu þolir fall stærsta bankans. En stjórnarmeirihlutinn ætlar að hlaupa til með bundið fyrir augu og setja þetta kerfi hér. Nú getur vel verið, virðulegi forseti, að í einhverjum ríkjum séu 80% innstæðna hjá þremur viðskiptabönkum. Ég veit það ekki, það má vera. En þau yrðu þá í jafnvondri stöðu og við sem munum aldrei geta þolað fall eins af viðskiptabönkunum. Þessi innstæðutryggingarsjóður veitir falskt öryggi. Bara svo því sé til haga haldið þá er þetta evrópska innstæðutryggingarkerfi svo gott að meira að segja stóru þjóðirnar gátu ekki reitt sig á það í bankakreppunni, ekki Þýskaland, ekki Bretland, ekki Írland. Þau ríki þurftu að hlaupa til og koma með önnur úrræði. Ég spyr, virðulegi forseti, eftir allar ræðurnar, alla umræðuna um að við ætluðum að læra af mistökunum, vanda okkur betur og hugsa hlutina til enda. Eftir alla þá umræðu sitjum við með frumvarp sem gæti alveg eins heitið: Við ætlum að gera sömu mistökin aftur en nú ætlum við að leggja aðeins meira í þau. Það gæti verið heitið á þessu frumvarpi.  Til að setja þetta í samhengi þá tekur það 96 ár fyrir innstæðutryggingarsjóðinn að ná innstæðum til að ráða við fall stærsta viðskiptabankans. Það er umræða um að fækka þessum viðskiptabönkum úr þremur í tvo. Í þessum útreikningum var að vísu bara gert ráð fyrir því að um væri að ræða 50 þúsund evra vernd en látum það liggja á milli hluta. Svo sannarlega er það þannig, svo við höldum öllum staðreyndum til haga, að innstæðutryggingarsjóðurinn á að ganga á undan öðrum við fall banka þannig að hann á að hafa forgang í kröfur. En það hefur líka komið fram, virðulegi forseti, að bankar á Íslandi verða trauðla fjármagnaðir nema fjármögnun fái veð á undan innstæðutryggingarsjóðnum þannig að ljóst er að menn þurfa að reiða sig á söfnun í innstæðutryggingarsjóðinn þegar menn ábyrgjast sem svarar 16 millj. á hvern reikning. Hér voru ágætisorðaskipti áðan á milli hv. þingmanna. Hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Eygló Harðardóttir og Pétur Blöndal spurðu hv. þm. Lilju Mósesdóttur út í ríkisábyrgðina. Það kom nefnilega skýrt fram hjá fulltrúum meiri hlutans að þeir túlka lögin með þeim hætti að ef - vonandi gerist það aldrei - fjármálastofnun, banki eða sparisjóður, fer á höfuðið …  Virðulegi forseti. Rök hæstv. ríkisstjórnar eru þau að nú séum við með ríkisábyrgð á öllum innstæðum og þurfum að losna út úr því og þess vegna þurfum við að koma á innstæðutryggingarkerfi. Við skulum fara yfir það því ljóst er að þetta frumvarp er ekki lausnin. Því fer víðs fjarri. Ef við förum þessa leið erum við að festa ríkisábyrgð. Virðulegi forseti. Ef einhver hefur gleymt því eða það farið fram hjá einhverjum vil ég vekja athygli á því að við eigum enn þá í harðri viðskiptadeilu út af Icesave. Það er ekki þannig að Evrópusambandið, Holland og Bretland hafi metið það sem svo að við séum laus allra mála. Nei, virðulegi forseti. Því fer víðs fjarri. Hér erum við að taka upp tilskipun frá Evrópusambandinu sem er ekki komin í EES-samninginn. Við ætlum að vísu að bæta um betur út af upplýsingum sem ágætur embættismaður fékk frá Evrópusambandinu og ganga skrefi lengra heldur en tilskipun Evrópusambandsins gerir ráð fyrir. Við vitum að þessi lagabálkur mun einungis veita falska vernd. Við ætlum að loka deildinni sem á að greiða út Icesave-skuldbindingarnar. Hvað þýðir það, virðulegi forseti? Það þýðir að það koma ekki frekari greiðslur inn í þá deild. Við ætlum að búa til nýja deild sem er algerlega ljóst að mun aldrei geta sinnt því hlutverki sem lagt er upp með. Það þýðir að ef hlutirnir fara á versta veg erum við með sín hvora deildina sem við verðum í deilum um hvort ríkið beri ábyrgð á eða ekki. Svo við höldum öllu algerlega til haga og segjum hlutina eins og þeir eru þá er enginn að tala um bankakerfið eins og það var. Allir útreikningar og allar forsendur gera ráð fyrir því að við séum að tala um stærð bankakerfisins á Íslandi, eins og hún er núna, enga útrás, ekkert slíkt. Þetta er bara bankakerfið eins og það blasir við okkur í dag og við gerum ekki ráð fyrir að það muni stækka. Virðulegi forseti. Það er ýmislegt í smærri kantinum sem menn hafa farið í sem er til bóta. Menn hafa hækkað iðgjaldið, sett áhættustuðla og ýmislegt annað og ekki ætla ég að gera lítið úr því. En það breytir ekki stóru myndinni. Ef vilji meiri hlutans nær fram að ganga þá verður þetta frumvarp að lögum. Það yrði skelfilegt slys og mér finnst ótrúlegt að við séum að taka þessa umræðu korter yfir ellefu þann 15. júní og það sé í alvöru vilji meiri hlutans að klára þetta mál. Það er fullkomin nauðsyn á því og hefur aldrei verið mikilvægara að ríkisstjórnin - og þá höfum við sjálfstæðismenn lýst yfir vilja okkar til samvinnu og ég held allir í stjórnarandstöðunni - hafi frumkvæði að samvinnu við Evrópusambandið og önnur lönd um aðra lausn á þessu máli. Nú er það svo, virðulegi forseti, að menn geta haft alls konar skoðanir á Evrópusambandinu en hins vegar er það þannig að þau lönd sem eru í Evrópusambandinu og í þessu tilfelli Evrópska efnahagssvæðinu hafa margoft gætt hagsmuna sinna gagnvart því og oftar en ekki hefur það borið árangur. Hefur sú hagsmunagæsla borið árangur? Þegar ég var ráðherra í ríkisstjórn fór ég og talaði við framkvæmdastjóra í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins út af lyfjamálum. Þá fékk ég mörgum sinnum að heyra að það þýddi ekki neitt, þetta væri Evróputilskipun og það væri eins og eitthvað sem væri greypt í stein en niðurstaðan varð sú, virðulegi forseti, að það bar árangur og hefði örugglega borið betri árangur hefðu eftirmenn mínir í embætti fylgt því betur eftir. En aðalatriðið er þetta: Þessi leið, þessi túlkun er ekki fær fyrir okkur Íslendinga, hún er ekki fær. Hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans verða að skilja það og taka það alvarlega. Þetta snýst ekki um það að ganga frá einhverju máli á færibandi.

Hvernig ætlum við að tryggja innstæður?

Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að hv. þm. Lilja Mósesdóttir kalli ekki bara úr sal heldur fari í andsvar og í orðaskipti við mig út af þessu máli. Hún spyr úr þingsal: Hvernig ætlum við að tryggja innstæður? Það er verkefnið, virðulegi forseti, því að það er alveg ljóst að þessi leið er ekki fær. Við viljum öll losna undan þeirri ríkisábyrgð sem er til staðar hjá ríkisstjórninni. Allir eru sammála um það. En það að ábyrgjast 16 millj. á hvern innlánsreikning og segjast vera með sjóð sem allir vita að er ekki burðugur og mun ekki geta tekið við þeim áföllum er ekki lausn. Þetta mál verður að vinna betur. Bent hefur verið á að hugsanleg lausn sé að taka þátt í samvinnu í stærri sjóðum. Ég veit ekki hvort það er gerlegt. Menn hafa oft talað um sameiginlegan evrópskan innstæðutryggingarsjóð, hann er a.m.k. ekki að detta inn, virðulegi forseti. Slíkt væri mjög æskilegt ef svo væri en þá ættum við að gera ráðstafanir til að vera þar og vita hvernig þau mál standa en miðað við þær upplýsingar sem við höfum og komu fram í nefndinni þá er það ekki að gerast. Og hvort einhverjar þjóðir vilja vinna með okkur að þessu, þ.e. að við gætum tekið þátt í sjóðum hjá einhverjum stærri þjóðum, ég veit ekki hvort það er fjarlægt eða raunhæft. En ég tel að málstaður okkur gæti ekki verið mikið sterkari en hann er í dag. Það þarf ekki að útskýra það fyrir einum eða neinum, hvorki forsvarsmönnum Evrópusambandsins né öðrum þjóðum að við höfum ekki áhuga á að fara sömu leið og við fórum varðandi Icesave-málið. Hver maður sér að ef túlkun meiri hlutans er rétt og ríkissjóður þarf að koma að þessu á einhverjum tímapunkti þá er það eitthvað sem hann getur ekki borið. Það liggur alveg fyrir. Þess vegna, virðulegi forseti, þurfum við að vinna þetta betur og höfum lýst okkur tilbúna til að taka þátt í þeirri vinnu. En hvort sem okkur líkar betur eða verr verður frumkvæðið að koma frá ríkisstjórninni. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að þrátt fyrir góðan vilja hv. þingmanna er mál eins og þetta á forræði hæstv. ríkisstjórnar. Ég er tilbúinn til að leggja mjög mikið á mig til að hjálpa til við að finna lausn á þessu máli því það má ekki fara í gegnum þingið eins og það liggur fyrir núna. Það er lykilatriði að það gerist ekki og ég hvet hv. þingmenn í meiri hlutanum til að vinna með okkur og hafa forustu um að finna aðra lausn því að engin málefnaleg rök hafa komið fram sem mæla með því að við klárum þetta með þeim hætti sem lagt er upp með hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við ræddum þetta mál ítarlega í viðskiptanefnd. Ég sem varaformaður nefndarinnar stend fullkomlega á bak við þá ræðu sem formaður nefndarinnar flutti áðan. Það er óþarfi fyrir mig að endurtaka það sem þar kom fram en ég vildi koma í andsvar við hv. þingmann vegna þess að þótt ég deili að einhverju leyti sumum af þeim skoðunum sem hann varpaði á loft í ræðu sinni vil ég samt sem áður gera eina athugasemd. Að óbreyttu tel ég að við séum í þó nokkuð verri málum ef við gerum ekki neitt í þeirri stöðu sem við búum við. Við höfum gjaldþrota sjóð sem fær litlar inngreiðslur og við búum í dag við 100% ríkisábyrgð á öllum innstæðum á Íslandi. Við búum líka í dag við þá stöðu að við tryggjum innstæður sem ekki er hægt að skilgreina sem valkost fyrir almennan sparifjáreiganda. Við styðjum fjárfestingarkostinn. Með nýju frumvarpi verður mikil breyting á hækkun inngreiðslna þannig að sjóðurinn mun safna fjármunum miklu hraðar. Inngreiðslur verða miklu tíðari þannig að sjóðurinn verður miklu betur í stakk búinn til að bregðast við breytingum, þ.e. sjóðsmyndunin verður óvenjuhröð. Óbreytt staða er sýnu verri en sú að takast á við vandamálið, reyna að leysa það með einhverjum hætti og þar af leiðandi styrkja sjóðinn, skilja gjaldþrota sjóðinn eftir með fortíðarvandamál, sem við þekkjum öll og óþarfi er að ræða hér, en draga línu í sandinn, horfa fram á við og byrja að safna í nýjan sjóð til að við getum horfið frá því að vera með 100% ábyrgð á öllum innstæðum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég fór aðeins yfir það í ræðunni að þetta eru röksemdir stjórnarliða. Svarið er einfalt, það breytist ekki neitt við að setja í þennan sjóð. Í versta falli erum við með hina deildina sem við skildum eftir og getum því miður ekki bara horft til framtíðar. Við þurfum að loka því máli. Þar hafa stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar deilt mjög mikið. Ég þarf ekki að rifja upp Icesave-málið. Sem betur fer felldi þjóðin þau lög sem stjórnarliðar fóru fram með þar. Ef þau hefðu verið samþykkt væri svo sannarlega útilokað annað en að við þyrftum að greiða gríðarlega háar fjárhæðir inn í þessa gjaldþrota deild. Ef við viljum hækka iðgjaldið og greiða hraðar inn getum við gert það. Við þurfum bara að breyta þeim þætti laganna. Við ráðum því alveg, virðulegi forseti, en að taka upp þá tilskipun sem er ekki einu sinni komin inn í EES-samninginn er svolítið meira í lagt. Við erum ekki komin með neina niðurstöðu í þennan gamla sjóð og þó að sjóðsmyndunin sé hraðari en hún hefur verið erum við alveg búin að reikna út að það hefur ekkert í þessa vernd að gera. Við vitum það. Ef við erum neydd til þess af Evrópusambandinu að taka það upp með þessum hætti erum við með skuldbindingar fram í hið óendanlega og þá væri kannski hreinna að greiða áfram í þessa hít sem væri gjaldþrota deildin.

Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Mín skoðun á þessu máli er sú að óbreytt staða sé verri en sú sem lögð er til í þessu frumvarpi. Óbreytt staða með gjaldþrota sjóð sem safnar litlum peningum er verri en nýr sjóður sem fer að safna peningum og getur tekið lán byggt á framtíðarfjárstreymi. Mér þykir líka eilítið skrýtið þegar sjálfstæðismenn fara í andsvör og flytja ræður og kvarta yfir því að hér sé ýjað að því að hér sé ríkisábyrgð og vilja fá skýr svör um hvort það eigi að vera ríkisábyrgð eða ekki. En bíðum við, ef ekkert er gert, ef enginn sjóður verður til og við byrjum ekki að safna peningum til að standa á bak við innstæður, sitjum við uppi með það að enn þá lengur verður 100% ríkisábyrgð á öllum innstæðum  Ef ríkisábyrgð á innstæður er ekki hluti af framtíðarsýn Sjálfstæðisflokksins hljóta sjálfstæðismenn að vilja sjá einhverjar breytingar, að menn fari að safna í nýjan sjóð, horfa alvarlega á sjóðsmyndun.

Virðulegi forseti. Þetta andsvar hv. þingmanns hræddi mig mjög og sannfærði mig um að það verður að berjast með oddi og egg gegn þessu frumvarpi. Við erum með þrjá viðskiptabanka sem eru með 80% af innstæðum. Það er alveg ljóst að þessi sjóður mun aldrei geta varið þá. Það er bara hjóm eitt að tala um að ríkisábyrgð sé eitthvað að fara. Hún er ekkert að fara. Menn geta ekkert sagt, við tókum umræðuna í nefndinni og það liggur alveg fyrir að meiri hlutinn telur að ríkið eigi að koma að málinu því að það verði að fjármagna sjóðinn. Í alversta falli sitjum við þá uppi með tvær gjaldþrota deildir. Það er ekki glæsileg framtíðarsýn. Við höfum alltaf sagt að þetta vandamál fari ekkert. Málið fer ekki og við erum alveg tilbúin til að gera allt hvað við getum til að finna aðra lausn á því. Við komumst ekki hjá því að eiga samskipti við aðrar þjóðir í tengslum við þetta. Þetta er Evróputilskipun, þetta tengist samningnum við Evrópska efnahagssvæðið, en sá aðili sem getur átt samskipti við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er hæstv. ríkisstjórn Íslands. Það þýðir ekki að gefast upp fyrir verkefninu. Þetta frumvarp er uppgjöf og menn eru að búa til í besta falli falska vernd og ímynda sér að þetta leysi málin. Það gerir það ekki. Stjórnarmeirihlutinn veit þetta, verður að horfast í augu við það og ef þeir gera það getum við unnið okkur út úr þessu, öðruvísi ekki.

Virðulegi forseti. Ég stend að nefndarálitinu með 2. minni hluta viðskiptanefndar og get líka tekið undir mjög margt af því sem kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta viðskiptanefndar. Ég er svo sem ekki komin hingað upp til að endurtaka það sem þegar hefur komið fram en í nefndaráliti meiri hlutans er talað um að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir hlutfalli af handbæru fé sem innstæðutryggingarsjóðurinn eigi að ráða yfir og eigi að vera 4% af tryggðum innstæðum, sem er þá tvöfalt hærra en það sem almennt er gert ráð fyrir að innstæðutryggingarsjóðir í Evrópu ráði yfir. Eins og komið hefur fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar var kynnt fyrir okkur í viðskiptanefnd að raunar enginn af þeim innstæðutryggingarsjóðum sem eru til staðar í Evrópu, hvorki fyrir hrun né eftir bankakreppuna, gæti staðið undir því ef einn af stærstu bönkum þeirra færi í þrot. Þessi upphæð, þar sem miðað er við 2% eða 4% af heildarupphæð tryggðra innstæðna, virðist því vera enn ein talan sem gripin er úr lausu lofti. Ef við veltum aðeins þessum tölum fyrir okkur er núna gert ráð fyrir því að það séu um 2.000 milljarðar sem skilgreina má sem innstæður í íslenska bankakerfinu. Af þeim ættu um 600 milljarðar að vera tryggðir, eða um þriðjungur af innstæðum, samkvæmt þessu frumvarpi. Þó að það sé ætlunin að fara frá því sem þegar er búið að samþykkja upp í 50 þúsund evrur og síðan samkvæmt þessari breytingartillögu meiri hlutans upp í 100 þúsund evrur þá bætast ekki svo háar upphæðir við vegna þess að það eru ekki margir reikningar með svo háar upphæðir í viðbót. Við getum því haldið okkur við að í kringum 30% af innstæðum séu tryggð þegar ríkisábyrgðin fellur úr gildi, eða yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð. Miðað við 4% af þessum 600 milljörðum er að stefnt að því að þá verði 24 milljarðar í innstæðutryggingarsjóðnum. Til að við gerum okkur grein fyrir því hvað sú upphæð er raunar fáránleg þá eru á milli 400 og 500 milljarðar inni í Nýja Landsbanka í innlánum og þriðjungur af þeirri upphæð ætti að vera í kringum 120 milljarðar. Landsbankinn er okkar stærsti banki og því sjáum við að 24 milljarðar munu duga mjög skammt. Ef við horfum síðan á þær upphæðir sem gert er ráð fyrir að verði rukkaðar inn frá fjármálafyrirtækjum árlega til að byggja upp þennan sjóð þá eru það 2,7–3 milljarðar sem verða iðgjöld í innstæðutryggingarsjóðinn. Þrír milljarðar eru þokkaleg upphæð í huga flestra en svo að við sjáum hvað þessar tölur eru afstæðar er bara vaxtakostnaðurinn við Icesave 3 milljarðar á mánuði. Þessir peningar eru því mjög fljótir að fara. Fyrir bankahrun kom fram í samráðshópnum að mig minnir, alla vega er vitnað í það í rannsóknarnefndarskýrslunni að þar hafi verið bent á að þegar Sparisjóður Mýrasýslu lenti í erfiðleikum hefðu innstæðurnar varla dugað. Upphæðin sem var í innstæðutryggingarsjóðnum hefði varla dugað til þess að tryggja innstæðurnar í Sparisjóði Mýrasýslu. Þessi 4% duga því ef lítill sparisjóður fellur. Þegar búið verður að taka af þessa yfirlýsingu um ríkisábyrgð má gera ráð fyrir því á næstu árum að einu innstæðurnar sem verða tryggðar út frá sjóðum innstæðutryggingarsjóðsins séu þær upphæðir sem eru til staðar í litlu sparisjóðunum. Við getum hins vegar huggað okkur við það að reynslan af bankahruninu sýnir að það eru kannski einmitt minnstu sparisjóðirnir sem eru líklegastir til að lifa af svona áföll. Þeir sýndu mestu íhaldssemina, mestu varkárnina og voru fyrst og fremst í hefðbundnum bankaviðskiptum. Þeir tóku við innlánum, voru í mjög hefðbundnum og þröngt skilgreindum útlánum og því sem er skilgreint sem kortaþjónusta. Þegar við vorum að ræða frumvarp um fjármálafyrirtæki sem tók gildi nýlega, umfangsmiklar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, var samþykkt tillaga um að sett yrði á stofn nefnd sem mundi vinna ákveðna pólitíska stefnumörkun um hvers konar fjármálakerfi við treystum okkur til að hafa á Íslandi og gætum í raun og veru haft. Þar talaði ég um að það væri einmitt mjög mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvort við þyrftum ekki að aðskilja - og þetta er eitthvað sem ekki bara við framsóknarmenn höfum rætt heldur líka sjálfstæðismenn og þingmenn Hreyfingarinnar - fjárfestingarbanka og viðskiptabanka þannig að innlánstryggingar nái aðeins yfir mjög hefðbundin, þröngt skilgreind fyrirtæki sem eru bara í viðskiptabankastarfsemi sem er mjög íhaldssöm. Það er mjög mikilvægt að við skoðum þetta vel vegna þess að það hefur sýnt sig að það að vera tryggður hvetur til áhættusækni. Þetta er nákvæmlega það sem menn hafa bent á að sé gallinn við innstæðutryggingar, að þær umbuna í raun og veru áhættusömum fjármálafyrirtækjum, og það getum við engan veginn sætt okkur við. Daginn eftir að skýrsla rannsóknarnefndar kom út voru umræður í þinginu. Þá kom hv. þm. Lilja Mósesdóttir, formaður viðskiptanefndar, upp í ræðustól, tilgreindi sérstaklega þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og sagði að við ættum að sitja í salnum, hlusta og læra. Ég sat og ég hlustaði og ég vona að ég hafi lært eitthvað. En þegar maður horfir á þetta frumvarp, þetta nefndarálit og þá umfjöllun sem hefur verið í nefndinni hefur maður miklar áhyggjur af því að kannski hefði frekar átt að beina þessum tilmælum til þingmanna Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, því mér finnst þetta vera mjög mikið „déjà vu“. Við erum að endurreisa gamla Ísland en við höfum því miður greinilega ekki lært nóg. Það sem er undirliggjandi - því megum við ekki gleyma og verðum svo sem að virða það við meiri hlutann - er að við erum skuldbundin samkvæmt EES-samningnum til að búa enn á ný til innstæðutryggingarkerfi sem byggir á gallaðri tilskipun og gallaðri hugmyndafræði. Þegar maður hlustar á umræður í Evrópuþinginu og les þau gögn sem unnin voru þegar þeir ætluðu sér að gera bragarbót á sinni tilskipun sést að þeir voru komnir takmarkað langt í því að gera sér virkilega grein fyrir takmörkun innstæðukerfis þeirra. Þingmenn á Evrópuþinginu, stjórnmálamenn sem sitja í framkvæmdastjórninni, voru ekki tilbúnir að gera sér grein fyrir því að innstæðutryggingakerfið sjálft er stórlega gallað. Það er því stórt verkefni. Ég tel að það þurfi að vera algert forgangsatriði hjá þessari ríkisstjórn, af því að við erum að tala um svo háar upphæðir og svo mikilvæga þætti, að nú verði farið og bankað upp á hjá Evrópusambandinu og talað um þetta, að við höldum áfram að berja á þeim. Núna er ekkert innstæðutryggingarkerfi í einu einasta Evrópuríki sem getur staðið við það sem það á að gera án þess að fá stuðning frá ríkisvaldinu. Ég tek algerlega undir það sem kemur fram í nefndarálitum minni hluta viðskiptanefndar og nefndaráliti okkar að það er nauðsynlegt að taka upp samstarf við stærri erlendan sjóð, hvort sem Norðurlandaþjóðirnar vilja vinna með okkur, sem væri langbest, eða um væri að ræða samstarf í allri Evrópu. Hér hef ég fyrst og fremst talað um falskt öryggi og hvers konar fjármálamarkað við þurfum í rauninni að hafa til að geta staðið við þessar innstæðutryggingar - en vonandi þurfum við, íslenskir skattgreiðendur, aldrei að standa við þær. Í vinnslu þessa máls hef ég líka lagt mikla áherslu á gengisáhættuna. Það er eitt af því sem ég veit að nefndarmenn í rannsóknarnefndinni höfðu miklar áhyggjur af, að við erum að tryggja innstæður í annarri mynt. Ég bið stjórnarmenn og starfsmenn innstæðutryggingarsjóðsins að hafa í huga þá ábendingu sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans um möguleika til að takmarka gengisáhættuna, að færa gengisáhættuna frá sjóðnum yfir á innstæðueigendur. Ef aftur kemur til bankahruns, jafnvel þótt einn stór banki fari, verður gengið okkar fyrir áfalli. Ég vil líka ítreka það sem ég spurði hv. þm. Lilju Mósesdóttur um varðandi A- og B-deildina. Ég tek líka að vissu leyti undir það sem hv. þm. Magnús Orri Schram sagði að ef EES-samningurinn gerir kröfu um að við þurfum að vera með innstæðutryggingarkerfi, að við þurfum að vera með þessa ábyrgð, þá er betra að ríkið ábyrgist 600 milljarða en 2.000 milljarða. Vandinn er bara sá að ríkið á hvorugt, það á hvorki 2.000 milljarða né 600 milljarða. Ég hefði raunar helst viljað að ekki hefði verið stofnaður nýr innstæðutryggingarsjóður, að við hefðum ekki haft áhyggjur af því að kröfuhafarnir út af Icesave gætu hugsanlega komist í þessa nýju peninga heldur að það væri einn sjóður áfram. Ég fagna breytingartillögum við frumvarpið sem koma frá meiri hlutanum, ég tel að þær geri það betra, en við erum ekki að taka grundvallarumræðuna um að það sé fjármálakerfið sem borgi á endanum fyrir áfallið. Það er verið að tryggja innstæðurnar og að fólk treysti sér til að setja peningana inn í bankakerfið og að sjálfsögðu eiga það að vera fjármálafyrirtækin sjálf sem borga þennan kostnað. Þegar ég fór í gegnum upphæðina áðan sást hve þessi iðgjöld ná skammt. Þrír milljarðar í vaxtakostnað á mánuði, ef við höldum okkur við þann Icesave-samning sem er á borðinu hjá okkur, og 3 milljarðar í iðgjöld á ári út af þessari tryggingu. Það var svo sem önnur spurning sem ég bar líka upp, hvort ekki væri hægt að hækka iðgjöldin enn þá frekar, en þetta er niðurstaðan. Ég er engan veginn sátt en ég skal hins vegar viðurkenna að ég hef ákveðinn skilning á afstöðu meiri hlutans út frá þeim alþjóðlegu samningum sem við höfum gert og þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem við höfum tekið á okkur. Þetta er þá væntanlega það sem við lítum á sem kostnaðinn við EES-samninginn.

Virðulegi forseti. Mörg af þeim málum sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram á þessu þingi eru að mínu mati afar vond. Slæm frumvörp og vond lagasetning sem mér hugnast ekki. En af öllum þeim frumvörpum tel ég að frumvarpið sem við ræðum hér, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, sé það versta af þeim öllum og er þó samkeppnin hörð. Eins og fram kemur í nefndaráliti 2. minni hluta viðskiptanefndar sem ég skrifa undir er frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta til marks um að ríkisstjórn Íslands og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hafi hvorki dregið nokkurn lærdóm af Icesave-málinu né af því sem fram kemur í 17. kafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem fjallað er um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og ábyrgð á innlánum almennt. Í rauninni er það svo að með því að leggja fram þetta frumvarp lætur ríkisstjórnin eins og Icesave-málið hafi aldrei komið upp og að rannsóknarskýrsla Alþingis hafi aldrei verið skrifuð. Látið er eins og þau sjónarmið sem þar koma fram og öll þau vandræði sem ríkisstjórnin hefur verið í út af Icesave-málinu og þær ábendingar sem fram koma í rannsóknarskýrslunni, mjög vandaðar og yfirgripsmiklar ábendingar, skipti engu máli. Frumvarpið sem við ræðum hér tekur ekki á stóru spurningunni, stóra álitamálinu sem uppi er í Icesave-málinu: Eiga íslenskir skattgreiðendur að ábyrgjast innlán í bönkum þegar þeir verða gjaldþrota? Það furðulega við málið er að með frumvarpinu er lagt til að innleidd verði í íslensk lög tilskipun Evrópusambandsins frá árinu 2009 um innstæðutryggingar sem ekki hefur verið tekin upp í EES-samninginn. Það segir beinlínis í greinargerð með frumvarpinu að þessi tilskipun hafi ekki verið tekin upp í EES-samninginn og hafi ekki fengið þar endanlega umfjöllun. Tilskipunin er enn þá á borði sameiginlegu EES-nefndarinnar og á eftir að fá þar efnislega umfjöllun og afgreiðslu. Það er þannig og það veit ég ágætlega, hafandi setið á þingi frá árinu 2003, að almenna reglan er ekki sú að við innleiðum í íslenskan rétt tilskipanir áður en þær eru teknar upp í EES-samninginn heldur eftir að það hefur verið gert. EES-samningurinn gengur m.a. út á að þegar Evrópusambandið samþykkir og lögfestir löggjöf fari af stað ákveðið ferli sem leiðir til þess að aðildarríkin að samningnum innleiða meginreglur þeirrar löggjafar. Því ferli er ekki lokið. Það hefur ekki einu sinni verið farið yfir það hvort íslensk stjórnvöld telji að þeim beri að innleiða allar efnisreglur tilskipunarinnar. Við höfum áður brennt okkur á því að innleiða með bundið fyrir augun tilskipanir Evrópusambandsins sem síðar kom í ljós að við þurftum ekki að innleiða. Ég nefni sem dæmi löggjöf um raforkumarkaðinn. Það er dæmi um löggjöf sem byggir á tilskipunum Evrópusambandsins og Íslendingar gengu allt of langt í að taka yfir og þurftu að gjalda fyrir það. Það er ótrúlegt að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna skuli sætta sig við að svona sé á málum haldið svo ég tali nú ekki um þingmenn Vinstri grænna sem hafa haft ákveðnar efasemdir um Evrópusambandið og aðkomu þess að löggjafarstarfi á Íslandi. Við erum þó enn sjálfstæð og fullvalda þjóð sem eigum að ráða málum okkar sjálf og það skulum við gera í málum sem varða innstæðutryggingar ef við eigum þess nokkurn kost. Eins og fram kom í andsvari mínu við hv. þm. Lilju Mósesdóttur þá tel ég að það sem er helst að þessu frumvarpi, helsti ókostur þess er að í því eru ekki tekin af öll tvímæli um hvort lagt sé til að íslenska ríkið beri ábyrgð á innstæðum bankanna og beri ábyrgð á skuldbindingum hins nýja tryggingarsjóðs og lántökum sem hann kann að þurfa að fara út í til að standa undir þeim skuldbindingum sem honum ber að standa undir. Það kom beinlínis fram hjá forsvarsmönnum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem komu á fund hv. viðskiptanefndar að taka yrði af öll tvímæli um hvort verið væri að leggja til að lögfest yrði ríkisábyrgð á starfsemi og skuldbindingum tryggingarsjóðsins. Þau hjá tryggingarsjóðnum óskuðu eftir að úr því yrði skorið, með vísan til 6. og 8. gr. frumvarpsins. Á það var ekki fallist af hálfu meiri hlutans. Það er auðvitað ótrúlegt í ljósi Icesave-málsins. Icesave-málið og sú deila öll gengur út á það hvort ríkið beri ábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins, hvort um ríkisábyrgð sé að ræða, hvort íslenskir skattgreiðendur eigi að blæða fyrir það þegar bankar fara á hausinn. Það er krafa Breta og það er krafa Hollendinga en við sem viljum standa með Íslendingum og berjast fyrir íslenskum hagsmunum höfnum því að ríkisábyrgð sé sett á skuldir einkafyrirtækja sem innlán eru. Út á það gengur Icesave-málið. Við höfnum því að íslenska ríkið eigi að ábyrgjast skuldsetningu Landsbanka Íslands. Þeir sem eru ósammála því taka undir kröfu Breta og Hollendinga og það mun ég aldrei gera. Ég spurði hv. þm. Lilju Mósesdóttur að því í andsvari áðan og varpaði þeirri spurningu reyndar einnig fram á nefndarfundi til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfa Magnússonar, hver bæri ábyrgð á því þegar bankastofnun verður gjaldþrota og fellur og tryggingarsjóðurinn kemur til skjalanna og þarf að greiða lágmarkstryggingu til innstæðueigenda en getur ekki staðið undir þeirri skuldbindingu og er heldur ekki í færum til að taka lán til að standa undir lágmarkinu. Hver ber þá ábyrgð? Er það ríkissjóður? Er það bara tryggingarsjóðurinn sjálfur? Eru það bankarnir eða hver? Hv. þm. Lilja Mósesdóttir gat ekki svarað þeirri spurningu minni áðan og það sem verra er, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem ber ábyrgð á málinu og ber það fram svaraði ekki spurningunni. Hann hefur ekki svarað spurningunni þrátt fyrir að ég hafi spurt hennar þrisvar sinnum á sama fundinum og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er auðvitað ekki viðstaddur þessa umræðu nú frekar en áður. Sá hæstv. ráðherra virðist ekki hafa neinn áhuga á því að taka þátt í umfjöllun um eigin frumvörp eða standa fyrir þeim. Ég vorkenni hv. þm. Lilju Mósesdóttur að þurfa að svara fyrir öll þau frumvörp sem frá því ráðuneyti og hæstv. ráðherra koma og sérstaklega þessu frumvarpi vegna þess að það er augljóst að hv. þingmaður hefur ekki mikla sannfæringu í málinu. Af hverju spurði ég þeirrar spurningar hver bæri ábyrgð þegar tryggingarsjóðurinn getur ekki staðið við lágmarksskuldbindinguna, er ekki í færum til að taka lán fyrir henni, af hverju spurði ég að því? Vegna þess að í 5. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er þetta ein stærsta spurningin sem rannsóknarnefndin veltir fyrir sér í umfjöllun um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og ábyrgð á innlánum almennt samkvæmt þeim reglum sem um það gilda. Hér er langur kafli, 17. kafli skýrslunnar, líklega upp á 200 blaðsíður þar sem fjallað er mjög vandlega um þetta. Þar fer rannsóknarnefndin yfir hver sé ábyrgð ríkisins á innstæðum og skuldbindingum tryggingarsjóðsins þegar hann getur ekki staðið undir lágmarksskuldbindingum sínum og er ekki í færum til að taka lán fyrir þeim. Hver er niðurstaða rannsóknarnefndarinnar? Þeir sem lesa 17. kafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis reka sig á það að þar kemur fram skipulagður, kerfisbundinn lögfræðilegur rökstuðningur fyrir því að íslenska ríkið ber ekki ábyrgð á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda samkvæmt tilskipuninni frá 1994. Það er algerlega skýrt af lestri rannsóknarskýrslunnar. Rannsóknarnefndin vísar t.d. til aðfaraorða þeirrar tilskipunar, þ.e. tilskipunar nr. 94/19/EB, með leyfi forseta: „Í 24. málsgrein aðfaraorða tilskipunar 94/19/EB sagði hins vegar þá og segir enn: „Tilskipun þessi getur ekki gert aðildarríkin eða lögbær yfirvöld þeirra ábyrg gagnvart innstæðueigendum ef þau hafa séð til þess að koma á einu eða fleiri kerfum viðurkenndum af stjórnvöldum sem ábyrgjast innlán eða lánastofnanirnar sjálfar og tryggja að innstæðueigendur fái bætur og tryggingu í samræmi við skilmálana í þessari tilskipun.““ Þetta kemur fram í rannsóknarskýrslunni á bls. 264–265. Það eru ekki bara aðfaraorð tilskipunarinnar sem rannsóknarnefndin vísar til og leiðir þessa niðurstöðu sína af. Hún vísar líka til skrifa fræðimanna eins og Mads Andenæs prófessors og Nevenko Misitas þá gestaprófessors við Stokkhólmsháskóla. Það er vísað til Michel Tisons sem er breskur fræðimaður. Það er vitnað til doktorsritgerðar Inge Kaasens við lagadeild Háskólans í Ósló, skýrslu Financial Stability Forum og skýrslu Seðlabanka Frakklands. Niðurstaðan er klár að mati rannsóknarnefndarinnar. Íslenska ríkið ber ekki ábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins. Nú er hins vegar verið að innleiða nýja tilskipun í íslensk lög og um hana fjallar rannsóknarnefndin. Þar kemur fram enn ein sterk vísbending um að íslenska ríkinu beri ekki að ábyrgjast kröfur Breta og Hollendinga á hendur Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta vegna Icesave-reikninga Landsbanka Íslands hf. Hana má finna í umfjöllun nefndarinnar um þær breytingar sem gerðar voru á innstæðutryggingum innan Evrópusambandsins með nýrri tilskipun um þær, nr. 2009/14/EB. Það er sú tilskipun sem hér er verið að leiða í lög. Um samanburð á þessari nýju tilskipun Evrópusambandsins og gömlu tilskipuninni sem Icesave-málið gengur út á segir nefndin: „Þegar hin nýja tilskipun er skoðuð vekur það athygli að til viðbótar þeim atriðum sem lagt var til að breytt væri með tillögu framkvæmdastjórnarinnar frá 15. október 2008 voru gerðar breytingar á orðalagi 1. mgr. 7. gr. tilskipunarinnar 94/19/EB en samkvæmt tilskipuninni frá 1994 hljóðaði það ákvæði svo í íslenskri þýðingu af tilskipuninni: „Innlánatryggingakerfin tryggja að samanlögð innlán hvers innstæðueiganda séu tryggð upp að 20 000 ECU ef innlánin verða ótiltæk.“ Í hinni nýju tilskipun nr. 2009/14/EB hljóðar ákvæði fyrsta málsliðar 1. mgr. 7. gr. svo: „Member States shall ensure that the coverage for the aggregate deposits of each depositor shall be at least EUR 50 000 in the event of deposits being unavailable.““ Í stað þess að gamla tilskipunin mæli fyrir um það að aðildarríkjunum sé skylt að tryggja að hér sé innstæðutryggingarkerfi þá mælir nýja tilskipunin fyrir um það að aðildarríkin skuli ábyrgjast lágmarkstrygginguna. Eins og komið hefur fram er svo sem lítið í lögskýringargögnum sem skýrir af hverju þessi breyting er gerð en það hlýtur að vera vegna þess að Evrópusambandið hefur talið að ríkisábyrgð samkvæmt nýju tilskipuninni væri ekki nógu traust þannig að breyta þyrfti orðalaginu. Nú er það þannig að samkvæmt nýju tilskipuninni sem hv. þingmaður og hæstv. ríkisstjórn ætlar að innleiða, skal leggja ríkisábyrgð á innlán og skuldbindingar tryggingarsjóðanna. Þess vegna legg ég svo mikla áherslu á að í frumvarpinu séu tekin af öll tvímæli um þetta atriði, þ.e. að í lagatextann komi inn yfirlýsing frá löggjafanum um að ekki sé ríkisábyrgð á innlánum bankanna. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt, ekki síst í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur einkavætt tvo banka og við vitum ekki einu sinni hverjir eiga þá. Þá finnst ríkisstjórninni eðlilegt að íslenskir skattgreiðendur séu gerðir ábyrgir fyrir innlánum sem í þeim finnast ef farið er á hausinn. Það er ekki svo fjarlægt að íslenskar bankastofnanir fari á hausinn. Ásmundur Stefánsson, fráfarandi bankastjóri Landsbanka Íslands, kom fyrir nefndina og lýsti því yfir að færi ríkisstjórnin eftir stefnumörkun sinni og léti framkvæma fyrningarleið í sjávarútvegi þá mundi Landsbankinn fara á hausinn. Þá kemur til kasta tryggingarsjóðsins. Það sama gildir um hina bankana. Þá eru það ekki bara 20.000 evrur heldur ætla menn að ábyrgjast 100.000 evrur, eins og skattgreiðendur séu með fulla vasa fjár og séu reiðubúnir til að greiða fimm sinnum hærri lágmarkstryggingu en var í Icesave-málinu. Virðulegi forseti. Þetta mál er afar vont. Það má ekki samþykkja með þeim hætti sem hér er lagt til. Sagan á að kenna mönnum að íslenska ríkið á ekki að taka á sig ábyrgðir vegna skulda einkabanka, ekki frekar en annarra fyrirtækja. Það er ekki sanngjarnt gagnvart íslenskum skattgreiðendum, gagnvart venjulegum launamanni að hann þurfi að standa undir þeim skuldum sem útrásarvíkingar eða kaupahéðnar ráðast í. Ég veit að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson er mér sammála um þetta. Það hlýtur að vera. Við eigum að læra af sögunni, við eigum að læra af Icesave-málinu og við eigum að draga lærdóm af skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem fjallar um þetta en því miður er það ekki gert í þessu frumvarpi. Bráðum lýkur 2. umr. um þetta mál og það gengur til nefndar milli 2. og 3. umr. Þá þarf að snúa þeirri þróun við sem fram kemur í frumvarpinu og við þurfum að reyna að finna aðrar leiðir til að leysa málið. Ég veit vel að það þarf að vera innstæðutryggingakerfi en við skulum ekki fara þá leið sem þetta frumvarp mælir fyrir um. Við skulum reyna að finna aðrar leiðir, að minnsta kosti þar til tilskipunin hefur verið tekin upp í EES-samninginn. Við skulum leita leiða til að kanna hvort önnur ríki eru reiðubúin til að fara í samstarf við okkur um tryggingakerfið eins og það er.