Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1997-03-05 13:32:33# 121. lþ. 84.92 fundur 237#B tilkynning um dagskrá#, Forseti RA Þ_121 S_84_92 X_RA B_237 M_tk R_R F_F F_A P_Ab Y_0807382269 Z_0-00-06 [prenta uppsett í dálka] 84. fundur RITARI: J LESARI: aro Forseti (Ragnar Arnalds): Forseti vekur athygli á því að í lok síðari fundarins, áður en þingflokksfundir hefjast, fara fram þær atkvæðagreiðslur sem þurfa að fara fram um 1.--7. dagskrármálið.

Herra forseti. Íslendingar hafa um árabil stundað veiðar á alþjóðlegu hafsvæði í Barentshafi sem við þekkjum öll sem Smuguna. Um það hafa vitaskuld staðið deilur en við Íslendingar höfum staðfastlega haldið því fram að við hefðum skilyrðislausan rétt til þess að veiða þarna, þarna væri alþjóðlegt hafsvæði, og veiðar okkar hafa fært milljarða í þjóðarbúið. Á sl. sumri gerðist það hins vegar, herra forseti, að norska strandgæslan tók að reka burt íslensk skip sem voru að veiðum í norðausturhorni Smugunnar. Þegar skipin skirrtust við að hlíta fyrirskipun Norðmanna var þeim einfaldlega tilkynnt að þessi hluti veiðisvæðisins væri utan Smugunnar. Þeim var sagt að samkvæmt hafréttarsáttmálanum ættu Norðmenn rétt til þessa horns af Smugunni. Norðmenn ráku sem sagt burt íslensk skip af svæði sem allir höfðu áður álitið að væri alþjóðlegt svæði. Bæði skipstjórar og viðkomandi útgerðir kvörtuðu undan þessu við utanrrn. sem gegnum sendiherrann í Ósló sendi fyrirspurn um þetta til Norðmanna. Svarið sem barst Íslendingum 3. október fól alls ekki í sér nægilega afdráttarlausa skýringu á þessari breytingu. Þar var að vísu vísað í ákveðnar greinar hafréttarsáttmálans, en aðallega var vísað í tvö sjókort sem þá höfðu nýlega verið gefin út. Það voru engar aðrar skýringar en þessi kort gefin á framferði Norðmanna. Samkvæmt kortunum er alveg ljóst að Norðmenn hafa breytt viðmiðunarpunktum sínum þannig að núna reikna þeir lögsögðuna út frá algerlega óbyggðu svæði, Abeley á Kóngs Karls landi á Svalbarða. Það út af fyrir sig er athyglisvert út frá ýmsum greinum sáttmálans, sérstaklega 3. tölul. 121. gr. þar sem er talað um að klettar sem ekki geta borið mannabyggð né eigið efnahagslíf skuli ekki hafa nokkra sérefnahagslögsögu eða landgrunn. Það er líka athyglisvert að rökstuðningur Norðmanna fyrir hinni breyttu landhelgi eins og hún er færð út á kortunum er fólgin í dómi norska hæstaréttarins frá 7. maí sama ár yfir tveimur íslenskum skipum. En hvort sem breytingar Norðmanna á grunnlínupunktunum styðjast við alþjóðlegan rétt eða ekki, þá er ljóst að þeir tilkynntu aldrei Íslendingum né íslenskum skipum um þessar breytingar. Samt er ljóst að í Noregi gilda lög um birtingu slíkra reglna. Þau gilda reyndar líka hér á landi og má geta þess að það eru hæstaréttardómar hér á Íslandi sem sýkna skipstjóra sem hafa verið teknir innan lokaðra svæða af því að framkvæmdarvaldið forsómaði að birta reglurnar. Í ljósi þessara staðreynda hef ég spurt hæstv. utanrrh. um viðbrögð Íslendinga við þessu athæfi: 1. Hefur utanrrn. mótmælt breytingum Norðmanna á grunnlínupunktum við Svalbarða? 2. Til hvaða aðgerða hyggst ráðuneytið grípa vegna málsins? 3. Hve mikið minnkar alþjóðlega hafsvæðið í Barentshafi vegna þessa? 4. Telur hæstv. ráðherra miðað við kynningu málsins að Norðmenn hafi getað rekið íslensk skip af þessu svæði? 5. Telur hæstv. utanrrh. að þjóðarréttur heimili Norðmönnum að helga sér þennan umrædda hluta Smugunnar?

Herra forseti. Utanrrn. hefur eins og fram kom hjá hv. þm. aflað upplýsinga um mörk austurhluta fiskverndarsvæðisins við Svalbarða og þar með vesturmörk Smugunnar svokölluðu. Þess ber að geta, þótt þingheimi sé það að sjálfsögðu ljóst, að réttarstaðan á fiskverndarsvæðinu er umdeild. M.a. er ágreiningur um áhrif Svalbarðasamningsins frá 1920 sem Ísland er aðili að. Samningurinn gerir ráð fyrir vissum réttindum aðildarríkja. Því er afstaða Noregs ein og sér ekki afgerandi hvað margar hliðar þessa máls snertir. Samkvæmt norskri reglugerð frá 3. júní 1977, um fiskverndarsvæðið við Svalbarða, liggja ytri mörk svæðisins 200 mílur frá þeim grunnlínum sem ákveðnar eru eða þar sem grunnlínur eru ekki ákveðnar frá línum sem tengja saman ystu punkta eyjaklasans, grunnlínur sem voru ákveðnar fyrir hluta Svalbarða með reglugerð frá 25. september 1970. Hins vegar er á svæðum í norðri og austri, þar með töldum svæðunum við Kóngs Karls land, miðað við strandlengjupunkta en ekki grunnlínur. Í málflutningi fyrir hæstarétti Noregs í Björgúlfsmálinu svokallaða sl. vor var tekið á ýmsum óvissuþáttum hvað þessi ytri mörk varðar. Ytri mörk fyrir norðan 76 gráður norðlægrar breiddar voru ekki sýnd á opinberum kortum og var það talið á ábyrgð skipstjórnarmanna að leita nánari upplýsinga um þau mörk. Í málinu var m.a. deilt um hvort nota mætti Abeley, sem er 13,2 km 2 á Kóngs Karls landi, sem viðmiðunarpunkt jafnframt Vonarey. Fiskverndarsvæðið við Svalbarða er um það bil 5.400 km 2 stærra en ef eingöngu væri miðað við Vonarey. Hæstiréttur Noregs komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að vefengja þessi mörk og tók hann í því sambandi m.a. tillit til 121. gr. hafréttarsamningsins. Árið 1996, væntanlega í tengslum við fullgildingu Noregs á hafréttarsamningnum, voru þessi mörk gefin út á opinberum kortum í fyrsta sinn og því hafa Norðmenn í raun ekki breytt viðmiðunarpunktum. Að því er varðar 2. tölul., en ég hef nú þegar svarað 1 og 3, þá hafa sem kunnugt er viðræður staðið yfir undanfarin ár við Norðmenn og Rússa um fiskveiðar Íslendinga í Barentshafi. Í þeim viðræðum hefur einnig verið fjallað um fiskveiðar á Svalbarðasvæðinu. Ég hef lengst af leyft mér að vera vongóður um niðurstöðu í þeim viðræðum sem mundi leiða til samkomulags um veiðar Íslendinga á öllu svæðinu, þar með talið Svalbarðasvæðinu. Því miður hefur lítið þokast nýlega í þeim viðræðum. Við mat á framhaldi málsins verður tekið tillit til allra óvissuþátta og verður afmörkun svæðanna metin í þessu stærra samhengi. Eins og kunnugt er hafa hvorki Íslendingar né aðrar þjóðir viðurkennt beitingu Noregs á fiskverndarlögsögu við Svalbarða. Fyrirvari Íslands gildir enn og skal það enn einu sinni áréttað þótt í reynd ætti það að vera óþarft.

Herra forseti. Það er óhætt að segja að þetta var í besta falli loðið. Það var erfitt að skilja það að öllu leyti en þó stendur eftirfarandi upp úr: Mörk þessa svæðis voru gefin út með reglugerð 1970--1977. Það er á grundvelli þessarar reglugerðar sem íslenskir skipstjórnarmenn og útgerðarmenn hafa hagað veiðum sínum og ég vænti þess að það hafi verið gert í samráði við utanrrn. á hverjum tíma. Í sumar gerist það að þessum mörkum er breytt. Þeim er breytt með útgáfu tveggja sjókorta og þar kemur þessi breyting fram. Þegar Íslendingar inna eftir skýringum er vísað til hæstaréttardóms. Þetta skiptir máli. Það sem skiptir máli er auðvitað það að hæstv. utanrrh. kemur hingað og ég gat ekki skilið mál hans öðruvísi en svo að hann tæki undir með Norðmönnum um að þeir hefðu ekki breytt viðmiðunarpunktum sínum. Það setur þetta mál í talsvert annað ljós heldur en skein á það þegar ég hóf þessa fyrirspurn. Er hæstv. utanrrh. að taka undir með málstað Norðmanna í þessari valdbeitingu þeirra því það er ekki hægt að kalla það neitt annað? Gengur það einfaldlega í samskiptum tveggja þjóða að önnur þeirra færi út sína landhelgi og hún hafi ekki einu sinni fyrir því að tilkynna hinni þjóðinni um það? Það gengur ekki, herra forseti. Ég hlýt að skilja þetta svo að hæstv. utanrrh. telji að Norðmenn hafi getað rekið íslensk skip af þessu svæði. Hann telji að þjóðarréttur heimili Norðmönnum að helga sér þennan hluta Smugunnar sem við höfum litið svo á að væri á alþjóðlegu svæði þar sem íslensk skip hafa veitt undanfarin sumur. Það sem mér finnst verst er að hæstv. utanrrh. stendur og horfir á þetta gerast og ég spurði: Hvað hefur utanrrn. gert til þess að mótmæla þessu? Svarið var: Ekkert. Þeir hafa ekkert gert. Þeir hafa farið eins og kurteisir drengir með húfuna í höndunum og beðið um skýringar og þeir hafa fengið skýringar, sem voru vondar skýringar, og þeir taka þær gildar. Þetta er óviðunandi, herra forseti.

Herra forseti. Ég hef aðeins lýst staðreyndum þessa máls og staðreyndirnar eru þær, hvort sem hv. þm. líkar betur eða verr, að það er fyrst á þessum tíma sem Norðmenn gefa út opinber sjókort af þessu svæði. Það var ekki búið að ákveða neinar viðmiðunarlínur af þeirra hálfu og þau sjókort sem kunna að vera til fyrir þann tíma eru væntanlega teiknuð upp af skipstjórnarmönnum eða öðrum aðilum. Ég tók það fram í mínu svari að hvorki Íslendingar né aðrar þjóðir, þar með talið Kanadamenn því þeir hafa ekki staðfest þann samning sem þeir gerðu við Norðmenn og eftir mínum upplýsingum stendur það ekki til, hafa viðurkennt breytingu Noregs á fiskverndarlögsögu við Svalbarða. Þessi fyrirvari okkar gildir enn í þessu máli og það ætti að vera nóg. Ég er á engan hátt að taka undir með sjónarmiðum Norðmanna hvað svo sem hv. þm. segir í þeim efnum. En ef hann þarf einhverjar frekari upplýsingar í þessu máli fyndist mér eðlilegt að hann leitaði eftir þeim á vettvangi utanrmn.

Hæstv. forseti. Þann 11. maí árið 1988 samþykkti Alþingi ályktun sem borin var fram af hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og fleirum um að settar yrðu reglur um notkun síma í bifreiðum. Á þeim tíma var notkun síma við akstur þó ekki orðin jafnútbreidd plága og síðar varð. Nú munu um 50 þúsund farsímar vera í notkun í landinu og er það að verða æ algengara að það fólk sem maður mætir t.d. á flóknum gatnamótum sé malandi í síma. Aðalvarðstjóri lögreglunnar í Reykjavík telur að þau umferðaróhöpp sem orðið hafa undanfarið og megi rekja til símanotkunar séu allmörg. Hann biður um lagasetningu um þessi mál og þykir engum mikið. Í Kanada var gerð sérstök rannsókn á hættunni sem fylgir talsímanotkun við akstur og benda niðurstöður til þess að ökumenn sem tala í síma við akstur fjórfaldi slysahættuna í umferðinni. Auðvitað eru símar í bílum mikilvæg öryggistæki og geta verið til mikilla þæginda, síst skal hér dregið úr því. En það hlýtur að þurfa að gera þá kröfu að ökutæki sé stöðvað á meðan ökumaðurinn talar í símann. Rannsóknir hafa leitt í ljós að símtal við akstur er jafnhættulegt og ölvun við akstur og þá hljóta allir að fara að skilja alvöru málsins og þörfina á lagasetningu þar sem bannað verður að tala í síma við akstur. Um setningu slíks banns hefur verið rætt á hinum Norðurlöndunum og víða um lönd hefur verið bannað að tala í síma við akstur. Sumir hafa jafnvel bannað með öllu farsíma í bílum sem ég tel nú allt of langt gengið. Fólk hefur áhyggjur af þróun þessara mála, herra forseti, og þess vegna hefur hv. þm. Guðrún Helgadóttir lagt fram eftirfarandi fyrirspurn á þskj. 634: ,,Hvað líður gerð reglna um notkun síma í bifreiðum samkvæmt ályktun sem Alþingi samþykkti 11. maí 1988?``

Herra forseti. Þess er fyrst að geta varðandi þessa fyrirspurn að þáltill. sú sem vitnað er til og samþykkt var árið 1988 var á sínum tíma send samgrn. til meðferðar. Í skýrslu um framkvæmd þál. frá 1990 segir að ályktunin hafi verið send póst- og símamálastjóra til umsagnar og að umsögn hans hafi falið í sér almennar ábendingar um notkun farsíma með umferðaröryggi í huga. Eigi að síður hefur þetta viðfangsefni verið til meðferðar bæði í dómsmrn. og hjá Umferðarráði með hliðsjón af því að notkun farsíma í bifreiðum getur eins og notkun ýmissa annarra tækja í bifreiðum haft áhrif á umferðaröryggi. Umferðarlögin hafa ekki bein ákvæði sem lúta að notkun farsíma en í 4. gr. laganna segir að vegfarandi skuli sýna tillitssemi og varúð svo að eigi leiði til hættu eða valdi tjóni eða óþægindum, þannig að eigi trufli eða tefji umferð að óþörfu. Þetta almenna ákvæði á auðvitað við um notkun farsíma og gerir mönnum skylt að nota farsímann á þann veg að ekki leiði til hættu í umferðinni. Síðan hafa verið settar sérstakar reglur í reglugerð um staðsetningu farsíma í ökutækjum sem miða að því að draga úr slysahættu. Þá hefur Umferðarráð haft þessi mál til meðferðar og í námi til almennra ökuréttinda er um þetta fjallað. Í sérstöku bréfi til þeirra sem fá ökuskírteini er minnst á ábyrgð sem fylgir því að aka bifreið og varað við hættu við notkun farsíma í akstri. Í námsefni til aukinna ökuréttinda er fjallað um hættu af slíkri notkun og í ökukennaranámi er fjallað um mikilvægi þess að ökumaður sé með hugann við akstur og í því sambandi minnst á notkun farsíma. Eigendum og ökumönnum hópferðabifreiða hafa verið send bréf þar sem fjallað er um ábyrgð ökumanna hópferðabifreiða og þeir hvattir til að nota ekki farsíma í akstri. Í útvarpsþáttum og öðrum upplýsingum á vegum Umferðarráðs hefur almennum leiðbeiningum verið komið fram. Nú alveg nýlega hefur verið gerður sérstakur samningur á milli Pósts og síma annars vegar og Umferðarráðs hins vegar um almennar leiðbeiningar um notkun farsíma í bílum í þeim tilgangi að draga úr slysahættu við notkun símanna. Það er auðvitað álitaefni hvort banna eigi notkun síma við akstur. Eitt af þeim álitaefnum sem kemur upp varðandi þá spurningu er það hvort unnt er að framkvæma eftirlit með slíku banni. Ég hygg að það sjónarmið hafi verið ráðandi á hinum Norðurlöndunum, þar sem slíkt bann hefur ekki verið sett, að óráðlegt væri að setja reglur sem ekki væri hægt að fylgja eftir. Og ég held að varðandi atriði eins og þetta sé mjög mikilvægt að við hugum að því að setja ekki reglur sem ógerlegt er að fylgja eftir. Hitt er annað mál að það er alveg rétt sem hv. fyrirspyrjandi vekur hér athygli á að notkun síma getur haft áhrif á umferðaröryggi. Og hvernig nálgumst við það verkefni? Ég held að það sé skynsamleg leið sem reynt hefur verið að fara að setja almennar reglur, leiðbeiningareglur, um notkun símanna í þeim tilgangi að stuðla að sem mestu umferðaröryggi og að við náum jafnvel meiri árangri með því en með því að setja reglur sem banna slíka notkun og sem yrði erfitt eða ógerlegt að fylgja eftir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Það kemur hér fram að þeir hafa verið að hvíslast á, samgrn. og dómsmrn., um reglugerðarsetningu vegna þessara mála og eitthvað mun þetta hafa komið fram í ábendingum í útvarpsþáttum minnir mig að væri tiltekið hér, en einhvern veginn virðist þetta ekki hafa slegið í gegn þó að það hefði verið vel meint því að hvar sem maður keyrir um götur, stræti og vegi er nánast annar hver maður sem maður mætir að tala í farsíma. Ég verð nú að bera hér fram þá frómu ósk að það muni fara að fæðast fótur hjá ráðuneytinu þar sem yrðu settar einhverjar mjög ákveðnar reglur um þessi mál sem reynt yrði að fara eftir. Það er ekki hægt að gefa sér það fyrir fram að það sé svo erfitt að fara eftir reglum að ekki þýði að setja þær. Ég á alla vega erfitt með að taka slíkum röksemdum. Við Íslendingar erum hrikalegir símaskriðdrekar og tölum alveg óhugnanlega mikið í síma og miklu meira heldur en nokkur maður hefur gott af. Það væri sannarlega þjóðinni til góðs ef reynt væri að koma ákveðið á einhverjum takmarkandi reglum um hvernig nota ætti farsíma. Í ljósi þess að hér eru 50 þúsund farsímar í notkun, þ.e. einn á rúmlega fimm íbúa, þá finnst mér satt að segja mjög brýnt að settar séu reglur um þessi mál og helst strax.