Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla, að ég geti látið mér nægja að vísa að mestu leyti til nál. allshn. um þetta mál. Þar er drepið á þau helztu atriði, sem þessi lög eru á annan veg heldur en gildandi lög um ríkisborgararétt. Þetta frv. er sniðið eftir löggjöf Norðurlandaþjóðanna í höfuðatriðum. Aðeins eru meiri hömlur á það lagðar hér hjá okkur eftir þessu frv. að öðlast ríkisborgararétt heldur en er hjá Norðurlandaþjóðunum hinum, og er það í alla staði eðlilegt. Það er enn meira samband milli þeirra þjóða heldur en okkar og nokkurrar þeirra. Þær eru að kalla álíka fjölmennar hver um sig, - það eru áhöld um það, - og þess vegna er ekki nema náttúrlegt, að þær geti haft svipuð ákvæði í sinni löggjöf um þetta efni, eins og líka er. Hér eru aftur meiri skorður settar við því, að menn geti öðlazt ríkisborgararéttinn á mjög einfaldan hátt, eftir ákvæðum þessa frv. um ríkisborgararétt. Með sérstökum lögum samkv. ákvæðum stjórnarskrárinnar, 68. gr., er vitaskuld hægt að veita ríkisborgararétt. Það hefur verið svo, eins og stjórnarskráin veitir heimild til, og mun verða svo áfram. Í l. um ríkisborgararétt er nú gert ráð fyrir, að hafi um útlending verið að ræða, þá hefur það verið algenga reglan, að hann hafi orðið að eiga heima óslitið hér á landi í 10 ár. Þetta ákvæði er nú fellt niður úr þessu frv., og ég ætla, að slíkt skipti ekki máli. Það hefur verið nær undantekningarlaust, bara með sárafáum undantekningum, haft af hálfu þingsins sem lítt frávíkjanleg regla, að menn þyrftu að hafa hér átt lögheimili óslitið í 10 ár samfleytt. Og ég geng út frá því, að svipuð regla verði viðhöfð framvegis, þó að ekki sé hún lögfest í þessum lögum. Þess ber að gæta, að það hefur ekki út af fyrir sig neitt sérstakt að segja, þar sem með nýrri lagasetningu er ætíð hægt að víkja frá ákvæðinu hvort sem er. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja ákvæði hinna einstöku greina frv. N. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. með lítils háttar orðabreytingu á síðustu málsgr. 11. gr. Það er ekki efnisbreyt., sem þar er um að ræða, heldur er það viðkunnanlegra orðalag. Í nál. er að því vikið, að dómsmrh. sé ætlað að hafa gætur á framkvæmd þessara laga, - það er til þess ætlazt í þessu frv., - og hann á að skera úr ágreiningi, ef verður um réttindi manns til þess að öðlast ríkisborgararétt. Sá, er óskar eftir að fá ríkisborgararétt, á rétt á því, ef hann uppfyllir öll skilyrði þessa frv. til þess að öðlast hann. Og sú skylda er lögð á dómsmrh. í raun og veru, að það séu gefnar gætur að því, hvort sá, er óskar eftir ríkisborgararéttinum, uppfylli skilyrði laganna, og ef ágreiningur er, þá sker dómsmrh. úr. þeim ágreiningi. En sá maður, er óskar eftir ríkisborgararéttinum, á rétt á, ef hann er óánægður með þann úrskurð, að sækja sitt mál fyrir dómstóli. Ég veit, að hv. þm. gefa því gætur um niðurlag 11. gr., einmitt þá málsgr., sem brtt. n. fjallar um, að það er til þess ætlazt, að varðandi þá, sem eiga rétt á því að fá ríkisborgararétt eftir ákvæðum þessa frv., ef þeir uppfylla öll þau skilyrði, sem sett eru fyrir því, að menn eigi rétt á að öðlast hann, þá verki þetta ákvæði l. aftur fyrir sig, þeir geti öðlazt hann, eins og þau hefðu gilt áður, en það er ekki nema um tiltekið árabil. Og þetta er ekki nýtt ákvæði í þessari löggjöf hér hjá okkur, því að í eldri l. um þetta efni er einmitt sams konar ákvæði, þó að það sé orðað á dálitið annan veg, en hér er gert. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið og vænti þess, að hv. d. greiði fyrir því, að það geti gengið áfram.



Herra forseti. Ég þarf ekki mörg orð að segja um þetta mál. Það er ekki nema smávægileg breyt., sem lagt er til af hálfu n. að verði gerð á frv. Það er aðeins upphaf 1. og 6. gr., sem lagt er til að breytt verði. Það er sakir þess, að n. telur, að það kunni að verða fleiri en eitt hreppsfélag eða bæjarfélag í félagi um hitaveitur og sé þess vegna réttara, að l. taki einnig til þess konar framkvæmda. - Þá er það, að á eftir 7. gr. komi ný gr., sem veiti því félagi, sem nú rekur hitaveitu, sams konar rétt og ætlazt er til að bæjar- og hreppsfélög hafi eftir þessum l., unz bæjar- eða sveitarstj. kann að óska eftir að innleysa til sín fyrirtækið. Núna er eitt félag, þ.e. Kaupfélag Árnesinga, sem hefur lagt hitaveitu á Selfossi og rekið hana, og ég ætla, að ég viti það rétt, að engir samningar eru til staðar milli kaupfélagsins og hreppsfélagsins á Selfossi um þetta. Eftir frv., eins og það er, mundi tæpast vera hægt að telja, að það tæki til slíks fyrirtækis. En við teljum réttara, að það sé gert ráð fyrir því. Ég skal geta þess viðvíkjandi undirskrift nál., að það vantar þar einn nm. undir, hv. 5. þm. Reykv. (JóhH). Það er af misgáningi. Hann tók þátt í undirbúningi og afgreiðslu málsins, en hefur láðst að ná til hans með að fá hans undirskrift, og leiðréttist það hér með. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar. Ég vænti, að hæstv. forseti láti það ganga áfram.



Herra forseti. Vegna þess að þetta frv., sem nú er til umr., hefur breytzt lítils háttar í Ed., þá vildi ég gjarnan óska eftir því, að málinu yrði frestað nú og tekið fyrirsíðar, eftir að hv. landbn. hefur gefizt kostur á að athuga það nánar.



Herra forseti. Þetta frv. er um heimild til eignarnáms. Jörðin Svínadalur er í Kelduneshreppi í Norður-Þingeyjarsýslu, og er þannig ástatt um hana, að hún hefur alllengi, eða síðan 1914 að því er virðist, verið í eign erlends félags. Í seinni tíð hafa hins vegar farið litlar sögur af þessu félagi. Það hefur engin afskipti haft af jörðinni, og af ýmsum er það jafnvel dregið í efa, að félagið sé til nú. Hér er um að ræða allmikinn hluta af því afréttarlandi, sem hreppurinn notar, og það virðist í alla staði eðlilegt, eins og sakir standa, að hreppurinn fái eignarhald á jörðinni. Meginhluti landsins mundi þá verða notaður sem afréttarland fyrir sveitina. Frv. er flutt í samráði við hlutaðeigandi hreppsnefnd. Ég vænti þess, að hv. d. hafi ekkert á móti því, að þetta eignarnám verði heimilað, og vildi mælast til þess, að sú n., sem væntanlega fær málið til meðferðar, reyndi að hraða meðferð þess, þannig að það gæti náð fram að ganga á þessu þingi. Ég vil leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég tel rétt, að þetta mál fái eins og önnur þingmál venjulega þinglega meðferð, og segi þess vegna já.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð í framsögu fyrir þessu máli, vegna þess að í grg. er tekið fram svo að segja allt, sem þarf að segja til skýringar á því. Það er kunnugt, að fjárskortur hefur mjög háð starfsemi Búnaðarbanka Íslands, og núna stendur mjög illa á gagnvart því atriði, sem þetta frv. fjallar um. Það hefur verið um það rætt hér í Alþ., og hv. þdm. muna það vel, að á síðasta þingi var samþ. frv. til l. um lántökuheimild fyrir ríkisstj. handa Búnaðarbankanum, og skyldi það lán tekið í Alþjóðabankanum. Þetta lán var tekið á þessu ári, og það er það fé, sem bankinn hefur yfirleitt til að lána út nú sem stendur. En þessu láni fylgdu þau skilyrði, að það má ekki lána neitt af því fé til framkvæmda, sem unnar voru fyrir 1. nóv. 1951. Þetta hefur komið til umr. hér í d. fyrr á þessu þingi. Nú stendur svo á, að það fé, sem bankinn hafði til umráða, áður en hann fékk þetta lán, hefur ekki hrokkið til þess að greiða út lán til allra þeirra framkvæmda, sem unnar voru fyrir þennan tíma, og þess vegna er þar bil á milli, sem alveg nauðsynlegt er að brúa, því að eins og ástandið er núna, eru allmargir menn, sem búnir voru að vinna ákveðnar framkvæmdir í þeirri góðu trú, að þeir fengju lán í bankanum eins og aðrir, þ. e. a. s. þeir nytu sömu réttinda eins og aðrir, en hafa lent á þessu tímabili, og þess vegna er það hreinn óréttur gagnvart þeim, ef ekki verður leyst úr þessu hið allra bráðasta. Þess vegna er það, að ég flyt þetta frv. um, að ríkisstj. skuli heimilt að lána Búnaðarbankanum allt að 3 millj. kr. úr mótvirðissjóði til þess að leysa úr þessu eina atriði, sem hér er um að ræða. Ég vil benda á það í sambandi við þetta, að það er hér á leiðinni í gegnum þingið frv. frá ríkisstj. um 22 millj. kr. lán í Alþjóðabankanum vegna Búnaðarbanka Íslands. En það má ganga út frá því sem vísu, að þó að þetta lán fáist, sem ekki mun þó vera einu sinni víst um enn þá, þá muni því fylgja sömu skilyrði eins og hinu fyrra, svo að það mundi alls ekki leysa úr þessu vandamáli, sem hér er um að ræða, og alls ekki bæta úr þeim órétti, sem þessum mönnum verður gerður, ef ekki verður fljótlega leyst úr lánaþörf þeirra hvað þetta snertir. Mér virðist þess vegna eðlilegt, að það verði gripið til þess ráðs að lána þetta fé úr mótvirðissjóði, a. m. k. núna í bili, til þess að leysa úr þessu sérstaka vandamáli, og ég geri mér von um það, að þetta frv. geti, vegna þess að hér er svo lítið um að ræða, komizt mjög fljótt í gegnum þingið. Það vita að vísu allir, að það eru fleiri frv. í þinginu um aukið fé handa Búnaðarbankanum, en það eru yfirleitt miklu stærri mál, og má búast við, að þau tefjist meira. En þetta verkefni þarf að leysa svo fljótt, að ég tel ástæðu til þess að taka það sérstaklega út úr. Ég skal ekki hafa miklu fleiri orð um þetta. Ég mundi út af fyrir sig alveg eins sætta mig við það, ef hæstv. ríkisstj. sæi einhverja aðra leið til þess að leysa úr þessu sérstaka vandamáli. Þá er það út af fyrir sig gott og blessað. Mér hefur komið þessi lausn til hugar, og ég tel hana tiltölulega mjög auðvelda vegna þess fjár, sem er núna í mótvirðissjóði, og hef þess vegna flutt þetta frv.



Það er rétt, sem kemur fram í grg. þessa frv. og framsöguræðu hv. þm., að hér er bil nokkurt, sem brúa þarf, til þess að allt geti faríð vel fram um lánveitingar úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði og engir verði útundan. Ríkisstj. hefur þetta mál í athugun, og geri ég mér vonir um, að hún muni áður en langt um liður finna á því heppilega lausn. En þessa leið, sem hv. þm. stingur upp á í frv., er aftur á móti ekki hægt að fara af ýmsum ástæðum, sem ég sé ekki ástæðu til að greina nú.