Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt það frv., sem hér liggur fyrir, á nokkrum fundum, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Við, sem stöndum að nál. á þskj. 300, leggjum til, að frv. verði samþykkt. Hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) áskilur sér þó rétt til að flytja við frv. frekari brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Þá eru fluttar við frv. brtt. á þskj. 301 varðandi aðrar greinar almannatryggingalaganna, þ.e.a.s. brtt. við 26. og 72. gr., sem ég mun koma að síðar. Hv. 9. þm. Reykv. (AG) skilar séráliti. En hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) var fjarverandi, þegar málið var afgr. í nefndinni. Með þessu frv. er lagt til, að ráðh. sé heimilað, að fengnum tillögum tryggingaráðs, að breyta upphæðum bóta almannatrygginga til samræmis við þær breytingar, sem verða á grunnkaupstaxta verkamanna í almennri fiskvinnu, og í bráðabirgðaákvæðinu, að ráðh. sé heimilað að greiða 5% uppbót á elli- og örorkulífeyri frá 1. júlí 1964, þar til frv. öðlast lagagildi. En það er áætlað, að sú hækkun, sem varð á árinu 1964 á grunnkaupstaxta verkamanna við almenna fiskvinnu, sé alveg um 5%. Sú breyting, sem á yrði skv. þessu frv., yrði sú, að eftirleiðis yrði ráðh., að fengnum tillögum tryggingaráðs, heimilað að ákveða upphæðir bóta skv. því, sem áður segir, í stað þess að nú þarf til þess lög hverju sinni. Það hefur, eins og hv. þm. muna, oft verið gert. Hefur þá verið miðað við almennar launahækkanir, sem orðið hafa, ýmist á launum verkamanna almennt eða launum opinberra starfsmanna, en það síðast talda hefur þó ekki getað verið viðmiðunargrundvöllur, eftir að lögin um kjaradóm komu til framkvæmda. Ég skal þá víkja að brtt. á þskj. 301, sem eins og áður segir eru við 26. og 72. gr. almannatryggingalaganna. Eins og hv. þdm. eflaust muna, voru fram til ársins 1960 undanþegnir iðgjaldagreiðslu til almannatrygginga þeir, sem hvorki greiddu tekju- né eignarskatt. En þegar ríkisstj. á árinu 1960 beitti sér fyrir hinni miklu skattalækkun með stórkostlegum persónufrádrætti, lækkaði tala þeirra, sem tekjuskatt greiddu, niður í eitthvað milli fjórða og fimmta hluta þess, sem áður var. Þá var þessi viðmiðun almannatryggingalaganna þar með orðin næsta óeðlileg, og var tekinn upp sá háttur að miða við útsvarsskyldar tekjur, og í núgildandi lögum um almannatryggingar, frá árinu 1963, er í samræmi við það miðað við ákveðnar upphæðir í krónutölu, þ.e.a.s. hreinar tekjur á skattárinu hafi ekki farið yfir 15 þús. kr. fyrir einstakling, 25 þús. kr. fyrir hjón og 6 þús. kr. til viðbótar fyrir hvern ómaga á framfæri. Á s.l. ári var með l. nr. 51 frá 1964 gerð sú breyt, á l. um tekjustofna sveitarfélaga, að persónufrádráttur við útsvarsálagningu var aukinn í 25 þús. kr. fyrir einstaklinga, 35 þús. fyrir hjón og 5 þús. fyrir hvert barn innan 16 ára á framfæri, og útsvarsstiganum var jafnframt breytt. Eftir þessa breytingu á tekjustofnal. eru ákvæði almannatryggingalaganna, þar sem iðgjaldaskylda er bundin við ákveðnar tekjur í krónutölu, ekki lengur í fullu samræmi við þá hugmynd, sem að baki lá, nefnilega að skylda til iðgjaldagreiðslu miðist við það, að hlutaðeigandi hafi haft útsvarsskyldar tek jur. Til samræmingar eru því brtt. á þskj. 301 fluttar, og þær eru um það eitt, að í stað tiltekinna upphæða í krónutölu, skuli miðað við það, að gjaldandi hafi haft útsvarsskyldar tekjur á skattárinu, eins og þær eru ákveðnar í 2. og 3. mgr. 31. gr. l. nr. 51 frá 1964, um tekjustofna sveitarfélaga. Ég hef þá gert grein fyrir brtt. Ég sé, að hv. 9. þm. Reykv. hefur flutt á þskj. 298 brtt. við frv., sem hann að sjálfsögðu mun gera grein fyrir, og sé ég ekki að svo komnu ástæðu til að fjölyrða frekar um málið.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að taka það fram, að að brtt. á þskj. 301 stendur öll heilbr.- og félmn. Hér er ekki um meiri eða minni hl. að ræða, eins og segir á þskj., heldur hafa þær till., sem eru viðbót við frv. sjálft, verið samþ. ágreiningslaust. Hins vegar varð ekki samkomulag í n. um afgreiðslu frv. í því formi, sem það hefur lagt fram. Ég flyt sem minni hl. tvær brtt. við sjálft frv., og eru þær á þskj. 298. Ég vil gera stuttlega grein fyrir þessum brtt. Í 1. gr. frv. segir, að verði breyting á grunnkaupstaxta verkamanna við almenna fiskvinnu, sé ráðh. heimilt, að fengnum till. tryggingaráðs, að breyta upphæðum bóta samkv. l. þessum í samræmi við það. Hér er m.ö.o. heimil að að hækka bótafjárhæðir almannatrygginga í samræmi við hækkun á grunnkaupstaxta verkamanna. Hér er um mikið réttlætis- og sanngirnismál að ræða, og ber að fagna því, að þetta komi fram. Hið eina, sem mér finnst að í þessu sambandi, er, að hér er aðeins um heimild að ræða, en ekki skyldu. Hingað til hefur hið háa Alþingi haft þessi mál í sínum höndum og tekið hverju sinni afstöðu til breytinga á upphæðum bóta almannatrygginga. Nú ætlar Alþ. með þessu að afhenda ráðh. þetta vald. Það á að vera komið undir vilja eða geðþótta ráðh., hvort og hvenær þessari heimild skuli beitt. Þetta finnst mér ekki rétt, mér finnst það ekki sanngjarnt, og ég held, að þetta vaki ekki fyrir frv.- flytjendum. Ég hygg, að fyrir þeim vaki, að þetta skuli gert hverju sinni. Og ef svo er, hvers vegna skyldi það þá ekki koma fram í orðalagi greinarinnar. Ég legg sem sagt til, að í staðinn fyrir þessa heimild komi skylda, að bætur almannatrygginga skuli hækka til samræmis við grunnkaupshækkanir verkamanna við almenna fiskvinnu. Í ákvæðum til bráðabirgða kemur nokkuð svipað fram. Þar er ráðh. heimilað, að fengnum till. tryggingaráðs, að ákveða greiðslu 5% uppbóta á elli- og örorkulifeyri á tímabilinu frá 1. júlí til gildistöku þessara laga. Finnst mér um hreinan óþarfa að ræða að tala hér um heimild. Annaðhvort hefur það verið ætlun frv.-flytjenda, að þetta skyldi gert í eitt skipti fyrir öll, eða það hefur ekki verið meining þeirra. Ég tel því sérstaka ástæðu til þess, að þetta sé orðað svo í þessu tilviki, að greidd skuli 5% uppbót á elli- og örorkulífeyri á tímabilinu frá 1. júli 1964 o.s.frv. Hitt er út í loftið, að tala hér um heimild eða fara að leita álíts tryggingaráðs, eftir að Alþingi væri búið að samþykkja þetta. Hér mun það einnig vera ákveðin ætlun frv.-flytjenda, að þetta skuli gert, og þá er rétt að orða frv. í samræmi við það. Í þessu ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir, að greidd skuli 5% uppbót á elli- og örorkulífeyri á þessu ákveðna tímabili. En það á ekki að greiða þessar uppbætur á neinar aðrar bótafjárhæðir almannatrygginganna. Meiningin með þessu ákvæði um 5% hækkun er sú, að talið er, að grunnkaup verkamanna við almenna fiskvinnu hafi á árinu 1964 hækkað sem svarar þessu, hækkað um 11%. Hvers vegna er þetta ekki látið ná til allra bótafjárhæða almannatrygginganna, en aðeins til tveggja tegunda? Nú er það þó ætlunin, að í framtíðinni skuli fylgjast að hækkun á grunnkaupi og hækkun á bótafjárhæðum, öllum bótafjárhæðum almannatrygginganna. En í þetta sinn á að skera við nögl sér og aðeins láta tvær bótategundir njóta þessa? Ég tel þetta vera sanngirnismál, að 5% uppbót sé greidd fyrir árið 1964, þótt það sé gert eftir á, en ég tel það sjálfsagt, að þetta nái til allra bóta. Sú stefna er tekin upp með frv. að láta þetta fylgjast að, og engin ástæða er til þess að gera undantekningu fyrir þetta tímabil. Ég legg því eindregið til, að allir bótaþegar almannatrygginganna verði þessarar hækkunar aðnjótandi frá 1. júli 1964, Ég sé ekki betur en þetta sé sanngirniskrafa. Og ég efast ekki um, að þeim, sem frv. þetta flytja, finnist það í raun og veru líka. Hvers vegna á að skilja tiltekinn fjölda bóta undan í þessu efni? Ég vil meina, að þetta eigi einnig að ná til fjölskyldubóta, sem þó að margra dómi hafa nokkra sérstöðu innan tryggingakerfisins. Úr því að verið er að halda í fjölskyldubætur í því formi, sem þær eru nú, eiga þær vitanlega að njóta hækkana í samræmi við dýrtíð, enda er það ætlunin í framtíðinni samkvæmt þessu frv. Nei, það eina, sem mælir á móti því að láta réttlætið gilda fyrir alla í þessu efni, er að sjálfsögðu kostnaðurinn. Þetta kostar fé, og það er í sjálfu sér dyggð af stjórnarvöldum að vera sparsöm á fé þjóðarinnar. En ég tel það þó koma sérstaklega illa niður í þessu tilfelli, þar sem um er að ræða yfirleitt það fólk í þjóðfélaginu, sem lakast er sett og verður tilneytt að njóta þessarar hjálpar, að sparnaður hæstv. ríkisstj. skuli sérstaklega koma niður á þessu fólki. Fé til 5% hækkunar þessara tveggja bótategunda er ekki talið vera fyrir hendi nú, heldur verði að greiða það upp á næsta ári, og það er hægt að gera það sama um allar bætur, jafnvel þótt það kosti fáeinum milljónatugum meira. Ég legg því eindregið til, að allar bætur almannatrygginga verði aðnjótandi þessarar hækkunar frá 1. júlí 1964 til gildistöku laganna.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera lítils háttar nánar grein fyrir því, sem virðist vera ágreiningsefni á milli hv. 9. þm. Reykv. og þess eða þeirra, sem frv. hafa samið. Hv. þm. veit það eins vel og ég, að allar bætur almannatrygginganna hafa ekki verið taldar - ég vil segja jafnréttháar, ef ég má kveða svo að orði. Fjölskyldubætur t.d. hafa ekki verið látnar fylgja öðrum bótahækkunum, og sama má segja, að sé gert í öðrum tilvikum. T.d. undirstrikaði hv. þm., að hann væri aðili að brtt: á þskj. 301, en þar er gerður munur á bótum og það verulegur. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undanþegnir gjaldskyldu eru þeir, sem hafa notið bóta samkv. þessum kafla, annarra en fjölskyldubóta, barnalífeyris, mæðralauna og fæðingarstyrks, tvo mánuði eða lengur.“ Þarna eru þeir, sem hafa notið þessara bóta, sem nefndar eru í till. hv. þm. sjálfs, ekki jafnréttháir um það, að iðgjöld þeirra verði greidd af sveitarfélögunum, eins og hinir, sem njóta annarra bóta. Þess vegna er það út af fyrir sig ekkert nýtt, að það sé nokkur munur á gerður í ýmsum tilvikum, hvernig þessar bætur eru hækkaðar. Ég held, að það sé ágreiningslaust, að ellilífeyririnn og örorkubæturnar séu þær viðkvæmustu og þær, sem þurfi að leiðréttast mjög fljótlega við verðbreytingar í landinu, og þess vegna hafa þær verið teknar út úr í ákvæðunum um að greiða þessar hækkanir frá 1. júlí til gildistöku frv. En náttúrlega má endalaust um það deila, hvort ekki ætti þá að taka eitthvað fleira með. En ég undirstrika bara, að jafnvel í huga hv. þm. sjálfs er gert upp á milli bótaþeganna, eins og kemur fram í brtt. á þskj. 301, sem hann telur sig vera aðila að. Hitt atriðið, sem virðist hafa valdið nokkrum ágreiningi hjá honum, er það, að hér er einungis um heimildarákvæði að ræða, en hann telur sjálfsagt að hafa þetta skyldu. Nú skal ég segja honum það alveg skýlaust sem mína meiningu, eins og hann líka tók fram í sinni ræðu, að ég held, að ég geti fullyrt, að það sé ákveðinn vilji, a.m.k. núv. ríkisstj., að þessi heimild verði notuð. En einmitt þetta atriði, sem ég nefndi áðan um það, að það geta verið tilvik, þar sem mismunandi aðstaða kemur til greina, gerir það að verkum, að það er betra að hafa ákvæðið það rúmt, að það sé hægt að víkja til, ef það sýnist rétt og nauðsynlegt. Ég skal taka fjölskyldubæturnar t.d. Þær eru að mjög verulegu leyti tengdar skatta- og útsvarsákvæðum og raunverulega eiga þær fullkomlega sammerkt við þá lagasetningu. Þess vegna getur verið nauðsynlegt að hafa heimild til þess, ef það þykir að athuguðu máli réttara, að láta fjölskyldubæturnar ekki njóta þessara hækkana, hafa það sem sagt á valdi ríkisstj., hvort gert er. Og það er sú hugsun, sem liggur á bak við þetta ákvæði, að hafa þetta heimild, en ekki skyldu. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að þessi háttur, sem hafður er á í frv., að hafa þetta heimildarákvæði, er ekki á neinn hátt fram kominn vegna þess, að ríkisstj. vilji skjóta sér undan því að gera þessar hækkanir á bótunum, en einungis vegna þess, að hún telur, að það geti verið praktískara í framkvæmd að hafa þetta þannig, að það megi nokkuð hnika til eftir ástæðum, sem nauðsynlega verður að taka tillit til. Ef svo væri ekki, gæti ég fyrir mitt leyti alveg fallizt á að hafa þetta skyldu. En ég tel þetta praktiskara, ekki til þess að svíkjast undan því að greiða þessar hækkanir, heldur til þess að þær séu praktískt framkvæmanlegar.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af tilmælum hv. 9. þm. Reykv. varðandi brtt. á þskj. 301. Ég hlýt að taka það á mig, ef hér hafa orðið mistök, því að ég efa ekki, að hann skýri rétt frá því, að það hafi verið fullt samkomulag í n. um brtt. Ég hafði samið nál. eftir bókun á nefndarfundi, en þar er ég nú reyndar sjálf fundaskrifari, svo að alla vega mun þetta vera mín sök. En ég skal þá hlutast til um, að þskj. verði prentað upp og brtt. séu frá allri n., enda hygg ég, að það sé rétt, að hv. þm. muni hafa þar tjáð sig samþykkan þeim. Ég vil aðeins bæta nokkrum orðum við það, sem hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni áðan varðandi bótagreiðslur aftur í tímann. Það er alveg rétt, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði, að fjárhagssjónarmið hljóta alltaf að ráða miklu og mestu um, þegar ákveða skal breytingar eða hækkanir á bótum, og ég býst við, að það hafi alla tíð verið svo. En á bótagreiðslum eða uppbótum á tryggingabætur aftur í tímann eru ýmsir annmarkar í framkvæmd. Ég vil t.d. nefna barnalífeyrinn, sem, þegar sleppir elli- og örorkulífeyri, mun vera sú tegund bóta, sem mestu nemur í krónutölu, ég ætla um 80 millj., barnalífeyririnn samanlagt. Hins vegar eru 2/3 af því endurkræfur barnalífeyrir, sem Tryggingastofnunin krefur sveitarfélögin um. Nú er það svo, að um áramót er gert upp og sveitarfélögin kvittuð fyrir árið, og það mundi vera mjög vafasamt, að Tryggingastofnunin gæti svo, þegar kemur fram á næsta ár og búið að gera upp reikninga og kvitta, að Tryggingastofnunin gæti þá komið með reikninga fyrir uppbætur, sem hafi verið ákveðið að greiða, kannske mörgum mánuðum eftir að reikningsuppgjöri er lokið. Svo má líka nefna það, að það er ákaflega erfitt, og forstjóri Tryggingastofnunarinnar tjáði mér, að það mundi vart vera hægt að koma til bótaþega smáupphæðum á minni háttar bótagreiðslur, við skulum segja t.d. sjúkradagpeninga o.fl. Uppbætur nema þar svo smáum upphæðum, að fyrirhöfn svarar varla kostnaðinum. Þá sagði hv. 9. þm. Reykv., að með þessu sé verið að afhenda ráðh. vald, ef frv. um heimild honum til handa verði samþ., það sé verið að afhenda ráðh. vald, sem áður hafi verið, að mér skilst, í höndum Alþingis. Ég fæ ekki annað séð en Alþingi geti hvenær sem er haft það vald í sinni hendi. Ef ráðh. þætti beita heimildinni á þann veg, að menn væru einhverra hluta vegna ekki ánægðir með, er það auðvitað Alþingi, sem fyrst og fremst hefur valdið í sínum höndum. Þá sagði hv. þm., að þetta væri ekki nema sjálfsagt réttlætismál, að bótaupphæðirnar breyttust til samræmis við kauphækkanir, sem verða. Ég man það nú að vísu ekki svo glöggt, enda átti ég ekki sæti á Alþingi í tíð vinstri stjórnarinnar, en mig grunar þó, að þá hafi ekki alltaf verið fylgt jafnt og þétt eftir þeim launahækkunum, sem urðu, með hækkun á bótum almannatrygginga. Það mun þó að sjálfsögðu einhver leiðrétta, ef ég fer ekki þar með rétt mál. En hafi það ekki verið, sem er grunur minn, skil ég ekki, hvernig hann hefur getað séð réttlætinu svo traðkað, þegar þeir voru við völdin, sem hann átti þó að hafa aðstöðu til þess að hafa áhrif á.



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að gefin verði út nafnskírteini af nánar tiltekinni gerð til allra einstaklinga 12 ára og eldri, sem skráðir eru hér á landi. Um alllangt skeið hefur mikið verið rætt um nauðsyn þess, að gefin væru út einhvers konar persónuskilríki til ungmenna, til þess að hægt væri að framfylgja fyrirmælum í áfengislögum, barnaverndarlögum, lögreglusamþykktum og víðar varðandi ýmsar athafnir og lífshætti ungmenna. Er það einn aðaltilgangur þessa frv. að auðvelda framkvæmd slikra ákvæða. Annar megintilgangur frv. er sá að fullnægja tilfinnanlegri þörf fyrir persónuskilríki almennt, sem menn geta notað til þess að sanna, hverjir þeir séu og hver aldur þeirra sé. Þriðji megintilgangur frv. er að skapa grundvöll fyrir fullri hagnýtingu þjóðskrárinnar eða réttara sagt hins svonefnda nafnnúmers þjóðskrárinnar. Á síðari árum hefur notkun skýrsluvéla farið mikið í vöxt á ýmsum sviðum opinberrar starfsemi. Hagstofan tók í notkun skýrsluvélar á árinu 1949, en þær voru aðeins til töluúrvinnslu, enda ætlaðar til hagskýrslugerðar eingöngu. Á árinu 1952 komu til landsins fyrstu svokölluðu alfabetisku skýrsluvélar fyrir frumkvæði Rafmagnsveitu Reykjavikur, sem þá hafði fyrir nokkru ákveðið að hefja notkun skýrsluvéla við útreikning og útskrift á rafmagns- og hitaveitureikningum. Upp úr því gerðu ríkisstj. og Reykjavíkurborg með sér samning um sameiginlegan rekstur skýrsluvéla, og hlaut fyrirtækið nafnið Skýrsluvélar ríkisins og Reykjavíkurborgar. Þar hefur síðan verið unnið að hvers konar úrvinnslu vélspjalda fyrir ríkið og Reykjavíkurborg og raunar fyrir ýmsa aðra aðila. Á sínum tíma var ákveðið að nota þessa nýju véltækni til að koma á fót og starfrækja framvegis vélspjaldskrá yfir alla landsmenn, þjóðskrá, eins og hún hefur verið kölluð. Hún var sett á laggirnar á árunum 1952-54. Þjóðskráin hefur svo að segja frá stofnun hennar látið í té íbúaskrár og hvers konar aðrar skrár til opinberra nota, og síðan á árinu 1954 hafa vélspjöld þjóðskrárinnar í vaxandi mæli verið notuð sem grundvöllur að vélrænum útreikningi skatta og gjalda til hins opinbera. Á árinu 1963, eftir að nýju skattumdæmin höfðu komið í stað á þriðja hundrað skattumdæma, voru í fyrsta sinn öll skattframtöl landsmanna tekin til meðferðar í vélum að því er snertir tekjuskatt og önnur iðgjöld. Til þess að auka og bæta þjónustu þjóðskrárinnar var á árinu 1959 öllum landsmönnum, 12 ára og eldri, gefið nafnnúmer, og síðan hafa þeir, sem hafa náð þeim aldri, fengið nafnnúmer árlega. Nafnnúmerið, sem er 8 stafa tala, er auðkenni hvers manns og greinir hann frá öllum öðrum í þjóðfélaginu. Nafnnúmer var tekið upp til þess, að unnt væri að hagnýta vélarnar með meiri árangri á ýmsum sviðum, og nýlega hefur notagildi nafnnúmersins verið stóraukið með því, að bætt hefur verið við það svonefndri baktölu, sem hefur það sérstaka hlutverk að láta vélarnar segja til strax á fyrsta stigi vélaúrvinnslu, ef rangt númer er á spjaldi einstaklings. Nafnnúmerið hefur komið að miklum notum, m.a. við álagningu og útreikning opinberra gjalda og við launabókhald ríkissjóðs og Reykjavíkurborgar, sem nú um nokkurra ára skeið hefur farið fram með skýrsluvélum. Þess má og geta, að Sjúkrasamlag Reykjavíkur hefur síðan á árinu 1962 notað nafnnúmer þjóðskrárinnar sem sjúkrasamlagsnúmer. Hins vegar er nú komið að mörkum þess, sem hægt er að nota hið umrædda nafnnúmer, nema hver einstaklingur á starfsaldri þekki sitt númer og geti, þegar þörf krefur, sannað fyrir aðilum, sem hann á skipti við, hvert númerið sé. Svo getur því aðeins orðið, að gefið sé út nafnskírteini til hvers og eins, sem náð hefur ákveðnum aldri, og sé á skírteininu nafnnúmer skírteinishafa auk nafns hans, fæðingardags og ef til vill fleiri upplýsinga. Í athugasemdum með þessu frv. eru ýtarlegar upplýsingar um notkunarmöguleika nafnnúmersins og þýðingu nafnskírteinis í því sambandi, og vil ég vísa til þess án þess að fara frekar út í það í þessari ræðu. Á síðustu árum hafa komið fram nýjar rafeindavélar til úrvinnslu gatspjalda, sem hafa skapað algerlega ný viðhorf að því er varðar starfsaðferðir og starfsafköst í opinberri starfsemi og raunar í hvers konar bókhalds- og skrifstofustörfum. Hér er um að ræða víðtæka vélvæðingu skrifstofustarfa, sem nú ryður sér til rúms hvarvetna. Ef rétt er á haldið, fylgir þessari nýju tækni mikill vinnusparnaður, stóraukið öryggi í störfum og ólíkt meiri vinnuhraði en áður hefur þekkzt. Almenn notkun nafnskírteinis skapar mjög aukna möguleika til þess að nota þessa nýju véltækni bæði í opinberri starfsemi og í einkarekstri, þar sem skilyrði eru til að hagnýta allar þessar nýju vélar. Þetta er aðalástæðan fyrir því, að nú er lagt til, að nafnskírteini verði gefin út til allra einstaklinga á starfsaldri. Það má fullyrða, að möguleikar séu til að hagnýta nafnskírteini með ávinningi á svo að segja öllum sviðum opinberrar starfsemi, þar sem um er að ræða samskipti borgara og opinberra aðila. Þeir Baldur Möller ráðuneytisstjóri, Klemenz Tryggvason hagstofustjóri og Sigtryggur Klemenzson ráðuneytisstjóri hafa látið í té álít um útgáfu nafnskírteinis og er það prentað sem fylgiskjal með frv., á bls. 9 og 10. Þeir leggja eindregið til, að hafizt verði handa um almenna útgáfu nafnskírteinis. Þeir benda á, að stofnkostnaðurinn ásamt árlegum viðhaldskostnaði fyrir ríkið er hverfandi samanborið við þann ávinning, sem þeir telja að fylgi almennri útgáfu nafnskírteina. Stofnkostnaður við útgáfu nafnskírteina er áætlaður 450 þús. kr., en árlegur viðhaldskostnaður í framtíðinni 30-40 þús. kr. á ári, miðað við núgildandi verðlag. Um einstök atriði frv. vísa ég til ýtarlegra skýringa við einstakar greinar þess. Rétt er þó að nefna ákvæði 5. gr., þar sem heimilað er, að ökuskírteini komi í stað nafnskírteinis. Þetta getur þó ekki orðið frá byrjun, heldur jafnóðum og gildistími ökuskírteina rennur út, vegna þess að í nýjum ökuskírteinum þurfa að vera þær upplýsingar flestar eða allar, sem ætlazt er til að verði í nafnskírteininu. Ég vænti þess, að frv. fái góðar undirtektir í hv. þd., og legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það er fyrst og fremst eitt ákvæði í þessu frv., sem mér finnst ástæða til að staldra við og óska eftir upplýsingum um, á hverju það sé byggt, en samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að það sé ekki skylda að hafa ljósmynd í nafnskírteininu. Það er að vísu tekið fram í niðurlagi 3. gr.: „Heimilt er að ákveða, að mynd skuli vera á öllum nafnskírteinum,“ - ef þau eru ætluð til nánar ákveðinna nota, en annars er alls ekki um það að ræða, að það sé skylt að hafa mynd í nafnskírteininu, heldur ýmist gert ráð fyrir því, að það sé lagt á vald hvers og eins, hvort hann vill hafa mynd í nafnskírteini sínu eða ekki, og svo aftur tekið fram, nú þegar nota á nafnskírteinið sem persónuskilríki í sambandi við það, þegar lög eða reglugerðir eða reglur áskilja ákveðinn aldur sem skilyrði fyrir því að mega koma á stað, t.d. veitingastað, eða skilyrði fyrir viðskiptum, þá skuli nafnskírteinið þó því aðeins vera gilt sem sönnunargagn um aldur, að mynd sé í því. En það sýnist vera eftir þessu frv. lagt þannig á vald hlutaðeiganda sjálfs, hvort hann vill hafa mynd í skírteininu eða ekki. Ef hann óskar ekki að hafa mynd, þá getur hann það. Að vísu getur það haft þessar afleiðingar fyrir hann, að skírteinið dugi honum ekki sem skilríki, þegar hann vill eiga viss viðskipti eða komast á einhvern tiltekinn stað. En ég verð að segja það, að ég er dálítið hissa á þessu, úr því að verið er með löggjöf sem þessa, að það skuli ekki vera stigið hér greinilegt skref og gert að skyldu, að ljósmynd skuli vera í nafnskírteini. Ég held, að það hljóti flestir að vera sammála um það, að nafnskírteini sé lítilsvirði sem persónuskilríki og sönnunargagn, í vissum tilfellum a.m.k., nema það sé mynd í því, og hvers vegna þá ekki að áskilja það og hafa það sem skyldu. Við vitum, að það er mjög mikil nauðsyn á því í sambandi við viss málefni, að menn gangi með persónuskilríki, sem gefa glögga hugmynd um aldur þeirra. Ég sé eiginlega ekki, hvað mælir á móti því að áskilja það strax í lögunum, að mynd skuli vera í nafnskírteininu. Ég sé að vísu í athugasemdum, að það er lauslega imprað á því, að því muni vera samfara nokkur kostnaður. Jú, auðvitað er því samfara nokkur kostnaður að láta taka mynd af sér. En þó er það ekki svo veigamikið atriði, að það sé rétt að láta það ráða. En ég gat ekki séð í athugasemdum, að það væri bent á annað, sem mælti gegn því að kveða alveg skýrt á um það í þessum lögum, að ljósmynd skyldi vera í nafnskírteini. Ég held, að það þurfi að vera, ef þetta nafnskírteini á að vera persónuskilríki og sönnunargagn, sem að gagni á að koma. Það er að sjálfsögðu ljóst, að númer mannsins getur komið að notum í vissum samböndum, og við sjáum, að með þessu frv. er sjálfsagt vegna aukinnar tækni siglt hraðbyri í þá átt, að það verður farið að kenna menn bara við númer í stað þess að nota þeirra nöfn. En þótt það geti gengið á vissum stöðum og í vissum samböndum, á það ekki við alls staðar. Ég vil sem sagt segja það, að ég álít, að það sé mikil þörf á því, einmitt sérstaklega vegna unglinga, að taka þannig upp almenna nafnskírteinisskyldu eða vegabréfaskyldu, ef þeir vilja kalla það svo. En þá á líka að gera vegabréfin eða nafnskírteinin þannig úr garði, að þau komi að fullum notum. Það á ekki að vera með neina hálfvelgju í þeim efnum, þannig að vera að leggja þetta á vald hlutaðeigandi unglings eða hlutaðeigandi aðila, hvort hann lætur gera nafnskírteinið þannig úr garði, að það sé auðvelt að átta sig á því, eða ekki. Það á að lögbjóða þetta að mínum dómi þegar í upphafi. Ég vildi aðeins drepa á þetta hér við 1. umr., þó að ég að vísu eigi sæti í þeirri n., sem málið fer til, ef því verður vísað til allshn., eins og hæstv. ráðh. gerði till. um. En ég vildi samt vekja athygli á þessu hér og þá ef til vill heyra skýringar á þessu, ef til eru, hvers vegna þessi leið er farin í stað þeirrar, sem hér virðist sjálfsögð, að lögbjóða alveg hreinlega fullkomið nafnskírteini, en vera ekki með neitt hik í þessum efnum. Það er alveg víst, og það víta þeir, sem kunnugir eru þessum málum, að það er full þörf nú á slíkum skírteinum, hér í þessari borg a.m.k.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) fyrir undirtektir hans, þar sem hann lýsir sig sammála því, að það sé brýn nauðsyn á nafnskírteinum. Hann gerði hins vegar aths. við 3. gr. frv. og taldi réttara að lögbjóða, að ljósmynd skuli fylgja hverju nafnskírteini. Í frv., eins og það liggur fyrir, er þetta látið frjálst að öðru leyti en því, að þegar tiltekinn aldur er tilskilinn í lögum eða reglugerðum, t.d. áfengislögum, lögreglusamþykktum eða öðrum ákvæðum, verði nafnskírteininu að fylgja mynd, til þess að það sé fullt sönnunargagn um aldurinn. En að þessu slepptu, sem sagt þegar ekki er áskilinn tiltekinn aldur fyrir því, að ungmenni megi koma á vissa staði eða eiga viss viðskipti, er ekki lögboðið, að mynd skuli fylgja nafnskírteini. Hins vegar er í niðurlagi 13. gr. heimild til að ákveða með framkvæmdarvaldsráðstöfun, að mynd skuli vera á öllum nafnskírteinum, ef þau eru ætluð til nánar ákveðinna nota. Það þótti ekki rétt að lögbjóða það strax í fyrstu umferð, að ljósmynd skyldi jafnan fylgja, og er komið inn á þetta í grg. um 3. gr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er talið rétt að lögbjóða, að mynd skuli vera á öllum skírteinum, enda mundi það leiða af sér óþörf fjárútlát fyrir marga.“ Þetta er byggt á því, að þegar sleppir þeim ungmennum, sem þurfa oft og tíðum að sanna aldur sinn, sé í mörgum tilfellum ekki nauðsyn að hafa mynd, þ.e.a.s. af fullorðnu fólki. Hins vegar tel ég alveg sjálfsagt, að hv. allshn., sem væntanlega fær málið til meðferðar, taki þessa ábendingu hv. 3. þm. Norðurl. v. til athugunar, og ég mun að sjálfsögðu ræða þessa athugasemd við aðalhöfund frv., sem er hagstofustjóri, sem hefur mest undirbúið þetta mál, og er ábendingin vissulega þess virði, að hún sé athuguð gaumgæfilega.



Herra forseti. Það ber mjög að fagna því, að þetta frv. er hér fram komið, margra hluta vegna, svo sem hér hefur verið rætt um af hæstv. fjmrh. og síðan að vikið af hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ). Ég vil geta þess hér, að milliþn. í áfengismálum, sem kosin var á síðasta þingi og hefur starfað allmikið síðan að athugun þeirra verkefna, sem henni voru fengin, komst mjög fljótlega að raun um það í viðræðum við þá aðila, sem hafa með að gera framkvæmd áfengislaga, að framkvæmd þeirrar löggjafar væri í rauninni útilokuð með öllu, nema algerlega af handarhófi, ef ekki kæmu til nafnskírteini eða vegabréf unglinga. Það var því fyrsta tillagan, sem þessi nefnd sendi frá sér til ríkisstj., þegar á s.l. sumri, að hafizt yrði handa sem skjótast um setningu löggjafar, er innleiddi vegabréfaskyldu eða persónuskilríkjaskyldu, a.m.k. að vissu aldursskeiði, þannig að öruggt væri, að hægt væri að framkvæma áfengislögin að þessu leyti. Svo sem hv. þm. muna, var hér til meðferðar í þingi í fyrra frv. um breyt. á áfengislögum, þar sem gert var ráð fyrir ýmsum nýjum ákvæðum til þess að vinna gegn áfengisneyzlu unglinga, og voru þær tillögur undirbúnar af sérstakri nefnd, sem hafði verið skipuð vegna vandræða, sem risið höfðu í sambandi við ýmsar samkomur, sem haldnar voru þá. Þetta frv. varð ekki útrætt vegna ágreinings, sem um það varð, og hefur það síðan verið til athugunar í þessari milliþn. En það var ljóst, að lögfesting þess var tilgangslítil og í rauninni algerlega út í hött, nema því aðeins að vegabréfaskylda eða nafnskírteinaskylda yrði jafnframt lögleidd. Ég vildi láta þetta koma hér fram til þess að leggja áherzlu á það til viðbótar því, sem þegar hefur verið sagt, að það er brýnasta nauðsyn, að löggjöf um þetta efni verði sett og það sem allra fyrst, og með setningu þeirrar löggjafar mundi vera orðið tímabært að ganga frá þeim tillögum, sem orðaðar voru í fyrra í sambandi við sérstakar breytingar á áfengislögum, til þess að reyna að stemma stigu við óhóflegri áfengisneyzlu unglinga. Ég vil þess vegna mjög leggja áherzlu á það, að lagt verði allt kapp á, að þetta frv. nái endanlegu samþykki á þessu þingi, og þykist reyndar vita, að allir hv. þm. séu sammála um, að það sé af mörgum ástæðum hin mesta nauðsyn, að tekin verði upp nafnskírteini, ekki eingöngu vegna þessara atriða, sem ég hef hér nefnt, heldur vegna hins, að þegar er orðið hér svo mikið fjölmenni, t.d. hér í höfuðborginni og í hinum stærri kaupstöðum, að það er úr sögunni, að hver þekki annan, ef svo má segja. Og það hafa komið fyrir ýmis vandamál, bæði í sambandi við kosningar og á mörgum öðrum sviðum, sem hafa til orðið vegna þess, að ekki hefur verið fyrir hendi möguleiki til þess að hafa slíkar sannanir á, um hvaða persónu væri að ræða. Þar sem þetta frv. mun koma til athugunar í nefnd, sem ég á sæti í, sé ég ekki ástæðu til að ræða það nánar í einstökum atriðum. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi hér fram, öllum hv. þm. til vitneskju um það, að á þessu sérstaka sviði, sem ég nefndi, hefur þingmannanefnd sú, sem að þeim málum hefur unnið, verið sammála um, að það væri óumflýjanlegt til frekari aðgerða til úrbóta í áfengismálum, að þessi vegabréfaskylda verði lögleidd.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Vesturl. að bera fram frv. það til breytinga á íþróttalögum, sem nú er hér til 1. umr. Með íþróttal., sem sett voru 1940, var stigið stórt og heillarikt skref á sviði uppeldismála. Þá var með skipulegum hætti tekið að framkvæma af hálfu ríkisvaldsins eftirlit með íþróttastarfsemi í landinu og veita árlega fjárupphæð til stuðnings þessari starfsemi. Íþróttasjóður hefur að sönnu verið mjög fjárvana, eins og hv. alþm. kannast við, til þess að fullnægja eftirspurn eftir fjárframlögum til íþróttamannvirkja, en eigi að síður hefur verið stigið verulegt skref áleiðis á þessari braut á þessum árum, síðan íþróttal. voru sett. Tilgangur íþróttal. er að auka heilbrigði manna og hreysti, líkamsfegurð, vinnuþrek og táp. Síðan íþróttal. voru sett, hefur sund verið gert að skyldunámsgrein í skólum, svo og fleiri íþróttir og er þar með fyrir því séð, að æska landsins almennt leggi nokkra stund á íþróttaiðkanir. Samhliða þessu hefur þróazt frjáls íþróttastarfsemi, sem nýtur stuðnings samkv. íþróttal., bæði með fjárframlögum úr íþróttasjóði til íþróttamannvirkja og með fyrirgreiðslu af hálfu íþróttafulltrúa á ýmsan hátt. Þetta er svo undirstaða að því, að þjóðin á í sínum hópi afreksmenn í ýmsum greinum íþrótta, sem hafa unnið íþróttaafrek bæði á innlendum og erlendum vettvangi, bæði sjálfum sér og þjóðinni í heild til vegs. Þótt það sé mikilvægt, tel ég þó uppeldisgildi íþróttanna enn þá mikilvægara í þessu sambandi. Atvinnuhættir þjóðarinnar breytast mjög ört á þá leið, að það verður hlutfallslega stærri og stærri hluti þjóðarinnar, sem vinnur störf sín innanhúss við kyrrsetur, en hlutfallslega minni hl., sem hefur þannig starfsaðstöðu að njóta við starfið útivistar og hreyfingar. Af þessu leiðir, að íþróttir hafa auknu hlutverki að gegna með þjóðinni í samræmi við þessa breytingu á atvinnuháttum hennar. Stjórn íþróttamála er þannig háttað og svo hefur verið nú um nærri aldarfjórðungsskeið, að íþróttafulltrúi hefur á hendi daglega stjórn íþróttamála og yfirlit um þau mál, yfir landið í heild. Íþróttanefnd tilnefnd af félagasamtökum áhugamanna kemur saman á fundi við og við og leggur meginlínur um starfið, en aðallega hvílir það á íþróttafulltrúa. Við, sem stöndum að þessu frv., lítum þannig á, að með fjölgun þjóðarinnar og stórauknu íþróttastarfi, bæði í sambandi við skólastarfið og hin frjálsu íþróttafélög, sé það nægilegt starf fyrir íþróttafulltrúa að hafa á hendi yfirlit um þessi málefni og daglega stjórn íþróttamála. Það sé mjög takmarkað, sem hann geti komið því við að ferðast úti um land og hafa persónulegt samband og á þann hátt örvandi áhrif á starf íþróttafélaganna og starfsemi skólanna á þessu sviði. Við leggjum því til með þessu frv., að landinu verði skipt í íþróttaumdæmi og skuli miða skiptinguna við landsfjórðunga og í hverju íþróttaumdæmi starfi íþróttanámsstjóri. Hann sé ráðinn af menntmrn. til þriggja ára í senn, að fengnum till. íþróttanefndar. Samkv. frv. á íþróttanámsstjóri að hafa á hendi þessi störf á sínu svæði: Að vera íþróttafulltrúa og íþróttanefnd til aðstoðar um stjórn og framkvæmd íþróttamála í íþróttaumdæminu, að efla frjálsa íþróttastarfsemi og veita íþróttafélögum og einstaklingum aðstoð og leiðbeiningar um íþróttamál, enn fremur að hafa eftirlit með íþróttanámi í skólum og vinna að því að gera það sem fjölbreyttast. Í fjórða lagi ber íþróttanámsstjóra samkv. frv. að leitast við að efla hollt félagsstarf og reglusemi æskufólks. Það er kunnugt, að áfengisnautn fer því miður vaxandi með þjóðinni og hefur það í för með sér margvísleg vandamál. Sérstaklega geta þau vandamál orðið alvarleg, þegar í hlut eiga unglingar á örasta þroskaskeiði. Margra ráða hefur verið leitað til að koma í veg fyrir þessa þróun eða draga úr þessari þróun. Ég tel og það er álit okkar flm. þessa frv., að ekki sé þess að vænta, að ein ráðstöfun eða aðferð reynist fullnægjandi til þess að koma í veg fyrir áfengisnautn æskufólks, í því efni þurfi að beita fleiri ráðum samtímis og reyna á þann hátt að færa þetta til betra horfs, en nú er og verið hefur um sinn. En íþróttaiðkanir hafa mikil og góð áhrif í þessu efni. Íþróttamaðurinn, sem stefnir að því að auka hreysti sína, vinnuþrek og táp, á ekki samleið með þeim, sem oft neytir áfengis. Nú er það alkunnugt, að félagsskapurinn, sem æskumaðurinn tekur þátt í, hefur mjög mikil áhrif á hið persónulega viðhorf unglingsins. Og sá æskumaður, sem starfar í félagsskap íþróttamanna, er líklegur til þess að gæta að sér í sambandi við áfengisnautnina og þau vandamál, sem af henni stafa. Samkv. frv. á því íþróttanámsstjóri að hafa áhrif á að efla hollt félagsstarf og reglusemi æskufólks á því svæði, þar sem hann starfar og teljum við, að af því megi vænta góðs árangurs. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta mál fleiri orðum, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.