Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavík, Haraldur Ólafsson dósent, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Guðmundur G. Þórarinsson, 12. þm. Reykv.“ Haraldur Ólafsson hefur átt sæti á Alþingi eftir síðustu kosningar og rannsókn kjörbréfs hans því farið fram. Býð ég hann velkominn til starfa. Tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex, frv. (þskj. 37). - Frh. 1. umr.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin sem hann gaf á þeim fundi þegar þetta mál var til umr., en nú er nokkuð langt um liðið. Það kom helst merkilegt fram í máli hæstv. ráðh., að ríkisstj. hyggst hafa svo kallaðan virðisaukaskatt enn til athugunar um hríð. Í ræðu hæstv. ráðh. var aðeins sagt að ríkisstj. hygðist athuga það mál frekar og að hann og aðrir í hæstv. ríkisstj. teldu að fleiri gallar væru á virðisaukaskatti en kostir. Ástæðan fyrir því, að ég kem hér í ræðustól aftur í þessu máli sem hér er til 1. umr., er sú, að í umr. var ég sakaður um óskýr svör um afstöðu mína til málsins. Af því tilefni vil ég taka fram sérstaklega að ég er með fríverslun, og ég fagna ummælum hæstv. ráðh. sem varla verða skilin öðruvísi en á þann veg, að hann sér fremur hlynntur fríverslun. Þetta þýðir að við sjálfstæðismenn erum á móti varanlegum innflutningstollum og kvótakerfi á innflutningi. Við teljum að þetta lagafrv. eigi því aðeins rétt á sér að hér sé um að ræða undantekningu sem komi til af því að tiltekin samkeppnisskilyrði hafi ekki verið fyrir hendi varðandi þessa grein íslensks iðnaðar. Ég vil leyfa mér að benda á og tel ástæðu til að hv. nefnd taki það til íhugunar, að Félag ísl. iðnrekenda gerði að tillögu sinni í sumar í bréfi til iðnrn. að innflutningsgjaldið yrði stiglækkandi þannig að það yrði 40% í fyrstu, en lækkaði síðan niður í 20% þegar líða tæki á tímabilið. Þetta mál finnst mér þurfa að athuga með tilliti til þessarar tillögu Félags ísl. iðnrekenda, en það á einmitt að gæta hagsmuna fyrirtækja í sælgætisiðnaðinum. Þá vil ég nota þetta tækifæri til að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að nú sé á lokastigi könnun fjmrn. á aðflutningsgjaldi af iðnaðarvörum. Ég leyfi mér að skilja hæstv. ráðh. þannig, að í undirbúningi á lokastigi sé frv. um þetta efni, en hann eigi ekki einungis við þá auglýsingu sem hæstv. iðnrh. lofaði að kæmi til framkvæmda 1. okt. n.k., eins og sést á fréttatilkynningu frá iðnrn. sem gefin var út 20. ágúst. Sé það rétt til getið hjá mér, að hæstv. fjmrh. ætli sér innan tíðar að leggja fram frv. til breytinga á lögum er varða aðflutningsgjöld til iðnaðarins, þá vil ég fagna þeirri yfirlýsingu sérstaklega. Alveg nýlega lét Félag ísl. iðnrekenda frá sér fara álit um það efni. Í bréfi félagsins segir m.a., með leyfi forseta: „Félag ísl. iðnrekenda minnir á, að vorið 1979 samþykkti Alþingi að fela ríkisstj. að semja frv. til laga sem tryggði að felldar verði endanlegar niður allar greiðslur aðflutningsgjalda af aðföngum til iðnaðar sem á í beinni eða óbeinni samkeppni við erlendar iðnaðarvörur. Þetta frv. skyldi flutt á þingi 1979–1980. Í öðru lagi, að allar ríkisstjórnir, sem verið hafa í landinu frá því Ísland gerðist aðili að EFTA, hafa heitið iðnaðinum að hann muni ekki þurfa að búa við lakari kjör í þessum efnum en keppinautarnir. Í þriðja lagi, að í sáttmála núv. ríkisstj. er lögð sérstök áhersla á mikilvægi framleiðniaukandi aðgerða í atvinnulífinu. Aðflutningsgjöld af ýmiss konar hjálpartækjum vinna gegn þessu markmiði. Í fjórða lagi, að rúmlega hálft ár er liðið frá því að Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna sendu rn. lista yfir aðföng sem enn eru greidd aðflutningsgjöld af. Í fimmta lagi, að í fréttatilkynningu iðnrn. frá 20. ágúst s.l. segir að stefnt sé að því að ljúka endurskoðun á aðflutningsgjöldum samkeppnisiðnaðar fyrir 1. okt. 1980.“ Lýk ég hér lestrinum úr þessu bréfi Félags ísl. iðnrekenda, en þar er staðfest það sjónarmið sem kom fram í ræðu minni fyrr í þessu máli. Ég vil því leyfa mér að nota þetta tækifæri nú til að spyrja hæstv. iðnrh. hvað þessu líði, hvort endanlega sé búið að ganga frá því máli, sem boðað var í fréttatilkynningu 20. ágúst, og hvort það sé rétt skilið, að hæstv. fjmrh. hafi með ræðu sinni hér á Alþingi, þegar þetta mál, sem nú er verið að ræða, var fyrr til umr., gefið til kynna að í vændum sé frv. til breytinga á lögum vegna aðflutningsgjalda af efnum til iðnaðar. Að lokum vil ég aðeins geta um eitt mál sem mér finnst koma þessu umræðuefni verulega við. Það er samkeppnishæfni íslenskra iðnfyrirtækja vegna sjónvarpsauglýsinga. Alkunna er að flutt er til landsins sjónvarpsefni frá erlendum framleiðsluaðilum. Slíkt efni er ótollað með öllu. Þess vegna er raunin sú, að íslensk framleiðsluvara á í vök að verjast á þessu sviði í samkeppni við innflutta framleiðslu. Mér finnst kominn tími til að kannað sé hvort ekki eigi að gera mun á auglýsingum framleiddum hér á landi og hinum sem eru framleiddar erlendis, einkum og sér í lagi vegna þess að ýmis efni, sem notuð eru til framleiðslu á sjónvarpskvikmyndum hér á landi, eru tolluð, þannig að samkeppnisaðstaða þeirra, sem framleiða sjónvarpskvikmyndir hér á landi, er lakari en þeirra sem framleiða auglýsingakvikmyndir fyrir sjónvarp erlendis. Auðvitað má halda því fram, að með þessum hætti sé verið að mismuna framleiðsluaðilum. En það er í þessu máli alveg eins og með sælgætisiðnaðinn, að kvörtunarefnið er það, að íslensk stjórnvöld hafa með aðgerðum sínum í tollamálum í raun gert stöðu íslenskra framleiðslufyrirtækja lakari. Ég nefni þetta mál með sjónvarpsauglýsingarnar sérstaklega, því að það er mál sem snertir sælgætis- og kexiðnaðinn, en jafnframt fjölmargar aðrar íslenskar framleiðslugreinar. Ég vænti þess, herra forseti, að lokum, að hæstv. iðnrh. sjái sér fært að svara þeim spurningum sem ég hef beint til hans.



Herra forseti. Svo langt er um liðið síðan umr. fór síðast fram um þetta mál, að það er e.t.v. ástæðulaust fyrir mig að kveðja mér hljóðs til þess að varna misskilningi sem kom fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni í ræðu hans þegar frv. var siðast til umr. Hv. þm. lét svo um mælt í ræðu sinni, að mér hefði orðið á að segja eitthvað í þá veru, að þessi tegund atvinnustarfsemi, sælgætis- og kexiðnaður, stæði ekki í skilum með launagreiðslur við starfsfólk sitt. Ég er nýbúinn að lesa yfir ræðu mína úr þingritun og tek það fram, að þar er hvergi eitt aukatekið orð sem má skilja í þessa veru, svo að hv. þm. hlýtur að hafa misheyrst. Það, sem ég sagði og lagði áherslu á í sambandi við umræður um þetta mál, var einfaldlega þetta: Því miður er það svo, að víða í verksmiðjuiðnaðinum á Íslandi er boðið upp á lökust lífskjör sem þekkjast hér í þessu landi. Starfsfólk, sem vinnur samkvæmt launatöxtum Iðju, er yfirleitt mesta láglaunafólkið í þessu þjóðfélagi. Og menn verða að hafa það í huga, þegar þeir taka ákvörðun um með hvaða hætti eigi að styðja atvinnustarfsemi af opinberu fé, hvort sem það er beinlínis gert með styrkveitingum eða óbeinlínis með aðgerðum af því tagi sem frv. felur í sér, þá verða menn að hafa hugfast að það er ekki nóg að líta einvörðungu á atvinnutækifærin, sem þessi viðkomandi framleiðslustarfsemi skapar, heldur verða menn einnig að gera það upp við sig, hvort hún sé æskileg og lífvænleg í þessu landi miðað við þau launakjör sem viðkomandi starfsemi getur boðið. Á þetta lagði ég áherslu, að ég hefði áhuga á því að fá að vita hvaða launakjör sælgætis- og kexiðnaðurinn teldi sig geta boðið starfsfólki sem þar vinnur, hvort þau launakjör væru þess eðlis, að ástæða væri til að ætla að þessi framleiðslustarfsemi ætti framtíð fyrir sér og að vert væri að styðja við bakið á henni með miklum fjármagnsfyrirgreiðslum af opinberu fé eða aðgerðum af því tagi sem hér er um að ræða, - m.ö.o. þegar neysluvara er skattlögð og fólk látið kaupa hana á hærra verði en það gæti fengið hana á ef það væri frjálst að því að kaupa hana þaðan sem það vildi, hvort hagur þessarar atvinnustarfsemi er slíkur og þau launakjör, sem hún getur boðið, að það réttlæti slíkar aðgerðir. Í þessu er ekki fólgin nein ásökun á þessa atvinnustarfsemi um að hún standi ekki í skilum við starfsfólk um greiðslu á umsömdu kaupgjaldi, aðeins ábending til umhugsunar um að það nær auðvitað ekki nokkurri átt að einblína bara á atvinnutækifærin sem tiltekin framleiðslugrein getur skapað, heldur verða menn einnig að horfa á þau kjör sem hún býður fólkinu. Það er ekki vansalaust ef Alþingi og stjórnvöld telja nauðsynlegt að styðja þá framleiðslustarfsemi mest sem minnst og lélegust laun getur boðið fólki sem þar starfar. Þess vegna hafði ég áhuga á því, og ég lét það koma fram í ræðu minni hér áðan, að jafnframt því sem stjórnvöld hugleiða möguleika á að styðja við alls konar iðnaðarstarfsemi í landinu til að skapa aukin atvinnutækifæri, þá reyni menn einnig að velja og hafna í þessum efnum út frá því viðhorfi, hvaða atvinnugreinar það séu í iðnaði og annarri atvinnustarfsemi sem geti boðið íslensku starfsfólki mannsæmandi laun. Því miður á það við um margt, einkum og sér í lagi starfsemi sem kennd er við verksmiðjuiðnað, að slíkur atvinnurekstur virðist ekki geta, eins og að honum er staðið í dag, boðið nema lægstu laun sem greidd eru í þjóðfélaginu. Og ég benti á að reynslan hefur sýnt fram á að sú tegund iðnaðar, sem verst var spáð fyrir hér á landi, stóriðjan, sem ýmsir álitu fyrir 10–15 árum að mundi gera Ísland að varanlegu láglaunasvæði, - þessi tegund iðnaðar virðist nú, ef á hann er litið sem verksmiðjuiðnað, vera raunverulega eini verksmiðjuiðnaðurinn sem getur boðið starfsfólki mannsæmandi laun. Þetta verða menn að athuga þegar þeir velja þau atvinnutækifæri sem á að bjóða í landinu. Það er ekki nóg að viðkomandi starfsemi geti boðið fjölbreytt atvinnutækifæri. Hún verður líka að geta boðið mannsæmandi lífskjör. Nú er mér ekki kunnugt um hvaða kaup er greitt við sælgætis- og kexframleiðslu. Mér er ekki kunnugt um hvernig sú atvinnustarfsemi stendur sig í kaupgreiðslum miðað við ýmsan annan verksmiðjuiðnað. En ég lét það koma fram í máli mínu fyrir nokkrum dögum, að ég hefði áhuga á að sjá upplýsingar þar að lútandi í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar, m.a. til að gera mér grein fyrir hvort líklegt sé að þessi atvinnustarfsemi- mér liggur nærri að segja: eigi skilið að fá þann stuðning sem aðgerðir af því tagi, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, skapa. Ég sé að hv. þm. Albert Guðmundsson hefur aflað sér upplýsinga um málið og getur þá væntanlega gefið svör við einhverjum af þessum spurningum.



Herra forseti. Þetta eru orðnar miklar umræður um lítið mál. Sannleikurinn er sá, að þeim sætindum, sem hér er um fjallað, sælgæti og kexi, fylgir beiskur biti. Á bak við þetta mál er visst meginefni sem varð til þess að ég óskaði eftir að fá að tala í málinu. Erindi mitt í þennan ræðustól er einfaldlega að andmæla þeirri meginstefnu sem birtist á bak við þetta frv. Látið er í veðri vaka að frv. fjalli um aðgerðir til að greiða fyrir íslenskum iðnaði. Hvernig á að gera það? Það á að leggja sérstakt gjald á innflutning erlendrar vöru af sama tagi og fjallað er um, sælgæti og kex. Spurt var í umr., þegar þetta mál var seinast til umfjöllunar hér í hv. d., hvort tekjur af þessu gjaldi yrðu notaðar til að styrkja iðnaðinn beint, hvort þessar tekjur rynnu til iðnaðarins. Hafi ég skilið svar hæstv, fjmrh. rétt, þá taldi hann málefnum iðnaðar að þessu leyti vel borgið með því að gjaldið rynni einfaldlega í ríkissjóð, sem svo hugsaði vel til iðnaðar öðru hverju með ýmiss konar stuðningi. Svo var að skilja á máli hæstv. ráðh. það er út af fyrir sig allsérkennilegt, eins og málum ýmiss iðnaðar í landinu er komið eftir það alllanga tímabil sem liðið er síðan við gengum í Fríverslunarbandalag Evrópu. En það er ekki það sérstaklega sem ég vildi gera að aðalatriði máls míns, heldur hitt að grípa til aðgerða sem einungis varða eina afmarkaða grein iðnaðarins í landinu. Spurning er hvernig á að meta hvaða ein grein sé mikilvægari í þessu tilliti en önnur, hvort sjálf framleiðsluvaran sé mikilvægari hjá einni grein en annarri, eða jafnvel, eins og hv. 3. þm. Vestf. sagði hér áðan, getur sú grein boðið starfsmönnum sínum betri kjör af einhverjum ástæðum en aðrar greinar? Það er vissulega atriði sem máli skiptir. Þegar Íslendingar urðu aðilar að EFTA eða Fríverslunarbandalagi Evrópu á sínum tíma, þá lá það fyrir af hálfu stjórnvalda, að íslenskum iðnaði yrði gefinn viss tími til aðlögunar að hinum nýju aðstæðum. Það tá einnig ljóst fyrir af hálfu iðnaðarins, að þessi tími skyldi nýttur til að skapa meiri framleiðni í iðnaðinum, þannig að betri vara yrði framleidd og helst með sem allra minnstum tilkostnaði. Nú liggur það fyrir, sem margsinnis hefur komið fram, að þeir, sem iðnaðinum sinna í þessu landi, telja að ekki hafi verið eins vel staðið við skuldbindingar af hálfu ríkisins gagnvart þessari atvinnugrein og til stóð í upphafi. Það ber iðnaðurinn m.a. fyrir sig þegar skýrt er frá að sumar greinar hans standist ekki nógu vel við þær aðstæður sem skapast hafa eftir inngöngu í EFTA. Þess vegna hefur verið farið fram á ýmiss konar stuðningsaðgerðir á þessum tíma. Að sjálfsögðu er ljóst að það ætti að vera iðnaðinum í landinu mikil hvatning, það ætti að vera, ef svo má segja, aðhald sem yrði lyftistöng að hafa við litið sér samkeppni af hálfu þeirra sem framleiða hinar bestu vörur á því sviði sem um er að ræða. Vissulega hefur það orðið svo á ýmsum sviðum. Ég tel þess vegna að það sé atvinnurekstrinum í landinu til góðs að hafa það viðskiptafrelsi, sem við höfum undirgengist, og að það sé eitt stærsta hagsmunamál neytenda í landinu. Það er sem sé um að ræða það meginefni, sem ekki varðar einungis atvinnureksturinn í landinu og er ekki einungis hagsmunamál iðnaðarins í landinu eða þeirra sem kaupsýslu stunda, heldur og neytendanna. Neytendurnir eiga að geta valið þá vöru sem þeir helst kjósa að kaupa, án þess að hið opinbera grípi til aðgerða til að reyna að hafa áhrif á þær neysluvenjur. Ef leggja á eitthvert gjald á vörutegund eða landslýðinn til þess að greiða fyrir eða bæta stöðu atvinnugreinar í landinu, þá virðist mér það vera alveg ljóst, að slíkt gjald eigi að ganga til þess að efla þá atvinnugrein í heild sinni, en ekki nota þessa valkvæðu aðferð, ef svo má nefna það, sem kemur í ljós í þessu frv. Ég tel það einmitt til þess fallið að grafa undan heilbrigðum háttum á sviði viðskipta og atvinnulífs. M.ö.o.: þær aðgerðir, sem ég tel að gætu verið verjanlegar og gengju að einhverju leyti gegn meginreglu EFTA-samningsins, eru þær, sem mögulegar væru innan þess samnings vegna tiltekins tímabundins eða staðbundins undantekningarástands, enda kæmu tekjur ríkisins af slíkum aðgerðum iðnaðinum í heild til góða og væru þá í beinu sambandi við afleiðingar af því að við urðum aðilar að EFTA-samningnum, en ekki eins og í frv., að farið sé í kringum hlutina, gengið gegn alþjóðasamningum, sem við erum aðilar að, til þess að afla skatta í ríkissjóð undir því yfirskini að verið sé að styðja einhverja tiltekna atvinnugrein. Herra forseti. Ég taldi ástæðu til þess að láta fram koma rödd um þetta atriði frá sjónarmiði neytanda sem telur að hér sé fjallað um meginmál þó að málið sjálft láti lítið yfir sér.



Herra forseti. Ég var ekki á þinginu þegar þetta mál var til umr. hér fyrr, en ég hefði trúlega talið ástæðu til að tala í því máli þá. Nú hefur verið beint til mín fsp. varðandi málið og atriði, sem varða iðnaðinn og má segja að tengist þessu með vissum hætti, og það er skylt að veita nokkur svör varðandi þau efni. Til að það verði ekki út undan í máli mínu ætla ég að byrja á að svara nokkrum fsp. sem hv. 10. þm. Reykv. beindi til mín varðandi endurskoðun á aðflutningsgjöldum á aðföng iðnaðar, sem boðað var á síðasta sumri að taka ætti til endurskoðunar á vegum iðnrn. og fjmrn. og leiða til lykta á liðnu hausti. Þetta mál hefur verið til meðferðar alllengi á þessu ári og um það hefur verið höfð samvinna við samtök iðnaðarins, sem hér eiga hagsmuna að gæta, þ. á m. við Félag ísl. iðnrekenda sem skilaði hugmyndum eða tillögum til rn. um viðhorf sín og óskir í þessu efni. Greining á þeim þáttum, sem þarna voru taldir eiga að koma til athugunar og hugsanlegra breytinga varðandi aðflutningsgjöld, fór fram hjá embættismönnum í fjm.- og iðnrn. og það er fyrir nokkru sem þeirri vinnu var að mestu lokið og tillögur þessara embættismanna lágu fyrir mér og fjmrh. Fjmrh. mun hafa vikið að þessu máli fyrr í umr. og greint frá því að þetta mál væri nánast á lokastigi af sinni hálfu. Ég hef rætt þetta efni við hann og borið fram viðhorf og óskir frá mínu rn. hvað þetta snertir og ég vænti þess að það líði ekki á löngu þar til viðbrögð fjmrn. liggja fyrir í þessu efni. Um er að ræða endurskoðun á tiltekinni auglýsingu um aðflutningsgjöld. Mig minnir hún vera sú sem í gildi hefur verið, númer 184, en segi það með fyrirvara. Það er ekki mér vitanlega á döfinni að flytja sérstakt frv. sem varðar þessi efni. Á því er ekki talin þörf, að ég best veit, heldur yrði um að ræða breytingu á viðkomandi auglýsingu þar sem tilteknar vörutegundir, sem hafa verið tollaðar til þessa eða borið aðflutningsgjöld, eru teknar inn í auglýsinguna og þá undanþegnar aðflutningsgjöldum. Ég hygg að það sé misskilningur hjá hv. 10. þm. Reykv. að fjmrh. hafi boðað sérstakt frv. um þetta efni. Á því á ekki að vera þörf, heldur mun rn. geta með ákvörðun af sinni hálfu breytt þessu með endurbirtingu eða viðauka við viðkomandi auglýsingu. Þetta var meginefnið í fsp. hv. þm. Hann vék hér að máli, sem stundum hefur komið inn í umr. hér á Alþ. þegar rætt hefur verið um samkeppnisaðstæður íslensks iðnaðar, þ.e. sjónvarpsauglýsingar þar sem auglýst eru erlend vörumerki viðkomandi aðilum vafalítið að kostnaðarlitlu miðað við þann kostnað sem innlendir framleiðendur mega bera í sambandi við gerð og flutning á auglýsingaefni. Ég tek undir það, að þetta mál þarf að líta á og athuga hvort ekki sé réttmætt að reisa nokkra rönd við þessum auglýsingum, sem fyrst og fremst er um að ræða í sjónvarpi, með því að taka af þeim gjöld sem kannske gætu tengst einhverjum létti fyrir innlenda framleiðslu eða innlenda framleiðendur til að koma hliðstæðu efni á framfæri. Sjálfsagt er erfitt að finna fyllsta réttlæti í þessum efnum sem öðrum, en hér er um að ræða þátt sem skiptir ótvírætt máli í sambandi við tilkostnað framleiðsluiðnaðar okkar og aðstöðu á innanlandsmarkaði. Þá vil ég víkja að því máli, sem er til umr., með nokkrum orðum og að þeim sjónarmiðum sem ég hef heyrt koma fram hér við umr. þar að lútandi. Það gerðist um síðustu áramót, að innflutningur á sælgæti og skyldum vörum var gefinn frjáls eftir að hafa verið heftur um langt skeið. Að vísu mun þetta formlega ekki hafa átt að taka gildi fyrr en 1. apríl, en ég tel mig hafa vissu fyrir því, að í reynd hafi það gerst strax um áramótin eða upp úr áramótum, að þessum varningi var hleypt inn tollfrjálsum. Það sýndi sig í kjölfarið að sala á innlendri framleiðslu dróst stórum saman og var það út af fyrir sig ekki undrunarefni. Umboðsmenn hinnar erlendu framleiðslu höfðu búið sig vel undir þessi tímamót og voru duglegir við að dreifa varningi sínum og verulegt nýjabrum að honum fyrir ýmsa. Salan á honum var allmikil og alveg sérstaklega mikið safnaðist upp í verslunum af þessu að auki. Þessi framleiðsla hefur því eflaust orðið fyrirferðarmeiri í hillum verslana en hin innlenda framleiðsla sem þarna mætti stóraukinni samkeppni. Þegar komið var fram undir vor fóru að berast háværar óskir frá framleiðendum í þessari grein um að einhver rönd yrði reist við þessum innflutningi. Voru þær áherslur þó nokkuð misjafnar eftir fyrirtækjum. En um miðjan maímánuð lá það fyrir, af 300 manns, sem starfa við sælgætisiðnað og kexframleiðslu, hefði 78 manns verið sagt upp störfum og margir spáðu því að við blasti hrun þeirra fyrirtækja sem í hlut ættu ef ekkert væri aðhafst. Iðnrn. fékk einnig erindi frá Félagi ísl. iðnrekenda, þar sem flestir framleiðendur í þessari grein eiga aðild, með óskum um að á þessum málum yrði tekið. Var settur upp vinnuhópur til þess að undirbúa tillögur um aðgerðir og hversu með skyldi farið. Starf þessa vinnuhóps dróst til muna lengur en ég hefði kosið og menn greindi nokkuð á um hversu við skyldi bregðast. Upp komu sterkar raddir um að setja á varanlega tollvernd í þessari grein, eins og tillögur hafa komið fram um áður, t.d. á þinginu veturinn 1977–1978 þegar slíkt frv. var flutt hér inn í þingið. En sá böggull fylgdi skammrifi að það var rökstutt með sérstökum ákvæðum sem heimila slíka tollálagningu samkvæmt samningum við Efnahagsbandalag Evrópu, að jafnhliða skyldi hætt niðurgreiðslum á aðföngum þessarar framleiðslu, landbúnaðarafurðum sem til hennar er notuð, mjólkurdufti og fleiri þáttum sem þar koma til. Á þetta hafa framleiðendur fyrr og síðar ekki viljað heyra á minnst, a.m.k. fáir í þeirra hópi, og ég hef ekki talið rétt að flytja tillögur um þetta efni inn í þingið. En það, sem um var rætt í viðkomandi starfshópi á liðnu sumri, var m.a. þetta atriði þar sem fram komu enn á ný tillögur um slíkan varanlegan toll upp í 40%. Ég held að ég ljóstri engu upp þó að ég greini frá því, að þær hugmyndir hafa verið fram bornar, að ég hygg fyrr og síðar, öðru fremur frá viðskrn. Ég hef litið svo til, að það væri ekki skynsamlegt fyrir þessa iðngrein að leggja sig undir þá öxi að búa við óvissu um verð á aðföngum sínum og þá gæti umrædd tollvernd orðið tvíræður ávinningur. Því var það, að þegar mismunandi tillögur lágu fyrir um meðferð þessa máls gerði ég þá ákveðnu tillögu í ríkisstj. að við notuðum okkur heimild samkvæmt 20. gr. EFTA-samningsins um tímabundna tollvernd, þ.e. 3. liður 20. gr. sem kveður á um að aðildarríkjum að EFTA sé heimilt, til þess að koma í veg fyrir skyndilegt hrun eða hrörnun og versnandi aðstæður í tilteknum greinum, að grípa til tímabundinna verndaraðgerða. Það varð niðurstaðan að sett voru brbl. sem gengu út frá þessu eftir að fyrir lá að EFTA-ráðið gat fellt sig við þessa aðgerð og hafði hlýtt á rökstuðning íslenskra stjórnvalda þar að lútandi. Eins og hér hefur komið fram og frv. ber með sér er um 18 mánaða skeið að ræða. Í sambandi við þetta mál þegar þessi brbl. voru sett komu fram í fjölmiðlum, dagblöðum, mjög misjafnar túlkanir á þessu máli og það var látið að því liggja með mjög áberandi hætti að hér væri jafnvel um brot að ræða á samningum okkar, hér væri um óeðlileg inngrip að ræða, óeðlilega tollvernd og hér væri verið að flytja mál sem Félag ísl. iðnrekenda væri mótfallið. Þessar mistúlkanir voru leiðréttar síðar, en ég er ekki viss um að almenningur hafi áttað sig á eðli málsins. Háværar ályktanir frá innflytjendum og fulltrúum verslunarinnar komu vissulega ekki á óvart, en þær blönduðust allar saman við ályktanir sem studdu þessa aðgerð. Ljóst var að þarna stönguðust hagsmunir á, annars vegar innlendra framleiðenda og viðhorf Félags ísl. iðnrekenda og hins vegar viðhorf verslunarinnar. Jafnhliða þessari tímabundnu tollvernd fyrir íslenskan sælgætisiðnað var ákveðið í samvinnu við samtök framleiðenda að ráðist yrði í sérstakt þróunarverkefni í iðngreininni til þess að þessi tími yrði hagnýttur eftir föngum til að búa fyrirtækin undir að geta staðist samkeppnina að þessu verndartímabili loknu. Þetta þróunarátak stendur nú yfir. Veitt var nokkur upphæð af iðnþróunarfé til að styðja við þetta þróunarverkefni. Ég vænti þess, að þessi aðgerð í heild, 18 mánaða tollverndin ásamt því þróunarátaki sem í gangi er, verði til þess að hlutur þessarar iðngreinar verði betri en ella hefði orðið þegar sælgætis- og kexiðnaðurinn á nýjan leik stendur frammi fyrir óheftri samkeppni. Mér finnst það vera dálítið undarlegur málflutningur sem heyra mátti frá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur áðan í umr. þar sem hún var að leggjast gegn þessum aðgerðum, ef ég hef skilið þm. rétt, og það með þeim rökum að þarna væri verið að ganga á svig við samninga í þessum efnum. Svo er alls ekki. Þm. fann að því, að þær tolltekjur, sem þarna koma inn og renna í ríkissjóð samkv. frv., rynnu ekki alfarið og óskipt til að styðja og styrkja viðkomandi grein, að styrkja iðnaðinn og styrkja viðkomandi framleiðslu. Ég tel rétt að fram komi að þá fyrst mundi heyrast hljóð úr horni, að ég hygg, frá Fríverslunarsamtökunum sem við erum aðilar að, ef það lægi fyrir að jafnhliða því, sem við erum að skjóta skildi yfir tiltekna iðngrein með tímabundnum verndaraðgerðum, værum við að dæla beinum styrkjum af þeim tekjum, sem inn kæmu inn í viðkomandi grein. Það er samkvæmt túlkun í þeim samningum óheimilt og siðabrot, að mér skilst. Við höfum a.m.k. fengið að heyra það, við sem í þessum málum höfum unnið. Ég vil í því sambandi nefna þegar Alþfl. stjórnin sáluga vann það óhappaverk - eitt af mörgum - að breyta tillögum varðandi ráðstöfun á aðlögunargjaldi ársins 1979 og í stað þess að verja þeim tekjum til almennra undirstöðuverkefna í iðnþróun, til stuðnings við slíkt verkefni, var brugðið á það ráð að úthluta því fjármagni til fyrirtækja beint í kassann sem eins konar rekstrarstyrkjum. Ég gæti útvegað hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur bréf sem bárust í framhaldi af þessu frá Fríverslunarsamtökum Evrópu þar sem aðgerðum Alþfl.stjórnarinnar var mótmælt kröftuglega. Þær minntu reyndar nokkuð á fleira af skyldu tagi sem sú ríkisstj. stóð fyrir skömmu fyrir kosningarnar í des. 1979 í sambandi við afsal fríðinda, að mig minnir, til þeirra sem ríkisstj. skipuðu. Þarna var sem sagt um glaðning að ræða, eins konar jólagjöf í kassann til íslenskra iðnfyrirtækja sem vissulega voru mörg hver sjálfsagt ekkert ofhaldin þá og tóku fagnandi við meðgjöf á þessum tíma. Þessari stefnu var breytt á yfirstandandi ári þannig að þarna var um tímabundið frávik frá þeirri stefnu að ræða sem lá til grundvallar þegar aðlögunargjaldið var á sett. En einmitt þessi flumbrugangur Alþfl.-stjórnarinnar hefur að mati viðskrn. nú valdið því, að mér heyrist, að hæstv. viðskrh. treystir sér illa til að fylgja fram tillögum sem ég hef borið fram um að framlengja þetta aðlögunargjald, þó í breyttu formi, með því að lækka það í þrepum og láta það renna út við lok ársins 1982. Ég vil þó enn vænta þess, að á því máli verði tekið, því að það er mín skoðun að það mál sé hægt að sækja og vinna gagnvart þeim samtökum, sem við eigum þarna aðild að, og það sé bæði nauðsynlegt og réttmætt að láta á það reyna. Við eigum ekki að vera svo lítilþægir og feimnir í sambandi við þátttöku okkar í alþjóðasamstarfi að við hagnýtum okkur ekki þær heimildir sem slíkir samningar veita íslenskum stjórnvöldum til svigrúms og stuðningsaðgerða við atvinnulíf í landinu, sem mætir nú og hefur verið að mæta á liðnum árum nýjum og erfiðum aðstæðum. Það er mín skoðun, að íslensk stjórnvöld hafi á þeim tíma, sem liðinn er frá því að ákvörðun var tekin um aðild að EFTA, ekki stutt svo við bakið á íslenskri iðnþróun sem vera skyldi. Þar hefur að vísu verið reynt að bæta úr með ýmsum hætti á liðnum misserum, um það leyti sem þessi tíu ára aðlögunartími var að renna út, og ég tel að sitthvað hafi þar áunnist, en það þarf betur að gera í þessum efnum. Það er ekki von til þess, að sú eðlilega krafa og óskir, sem heyrast hér oft í þinginu, um iðnþróun í landinu, og ekki bara á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa, heldur um land allt, verði að veruleika nema pólitískur skilningur fáist á þeim þörfum og aðstæðum sem skapa þarf iðnaði í landinu til þess að hann nái að vaxa, - aðstæðum sem séu a.m.k. ekki lakari en öðrum atvinnuvegum eru búnar. En það þarf vissulega fleira að koma til en aðbúnaður stjórnvalda. Það þarf að sjálfsögðu að koma til áhugi og átaka af hálfu þeirra, sem í iðnrekstri standa, og stórhugur til þess að færast eitthvað í fang og reyna að ná þeim árangri sem frekast er unnt á þessu sviði. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vék hér að sælgætisiðnaðinum sérstaklega með hliðsjón af launakjörum og minntist á launakjör í framleiðsluiðnaði okkar í því sambandi. Það er ofur eðlilegt að það sé dregið fram, að mikið af framleiðsluiðnaði okkar býður nú alls ekki þau kjör sem þyrfti, ekki þau kjör sem raunverulega geta talist lífvænleg. En við eigum ekki alfarið að draga af því þá dóma, að við eigum að hverfa frá viðkomandi iðngreinum, við eigum að leggja upp laupana í þeim. Það getur vissulega orðið niðurstaðan ef þær ekki ná að þróast, auka framleiðni sína, bæta rekstraraðstæður og skila meira til skipta til þess fólks sem í framleiðslunni starfar. Sú fríverslun, sem við erum þátttakendur í, hlýtur auðvitað að knýja á um meiri og minni breytingar í sambandi við iðnrekstur okkar í landinu. Það getur ekki verið neitt sjónarmið út af fyrir sig, að það megi ekkert fyrirtæki fara á hausinn, leggja upp laupana, en það þarf þá jafnframt að stuðla að því, að annar rekstur geti komið í staðinn og það geti orðið eðlileg þróun á grunni þeirra greina, sem fyrir eru, jafnframt því sem við reynum að hlúa að og búa að nýiðnaði í landinu. Það hefur verið rætt fyrr á þessu þingi um atvinnuþróun og þær hugmyndir sem Alþfl. hefur fram borið um stórfellt átak til aukningar á orkufrekum iðnaði á næstu árum, eins og mig minnir að það sé orðað í þáltill þeirra. Ég hef tekið þátt í umr. þar að lútandi og túlkað þau viðhorf að eðlilegt sé og sjálfsagt að við horfum á þróunarkosti á þessu sviði sem öðrum í atvinnulífi okkar, en við eigum að hugsa um íslenskt forræði og íslenskan atvinnurekstur í þeim greinum sem öðrum. En við eigum ekki að afskrifa þar með annan framleiðsluiðnað í landinu og líta svo til, að sú iðnþróun, sem hér eigi að verða, standi nær einvörðungu, ef dæma má af málflutningi þeirra sem fyrir stóriðjuátakinu tala hér, beinast að slíku. Þá erum við, að ég tel, með rangar áherslur. Ég hef þá trú, að það sé fjölmargur almennur framleiðsluiðnaður í landinu nú þegar, sem getur náð að þróast og skila mannsæmandi kjörum til þeirra sem við hann vinna, og auk þess ýmsar greinar sem eiga eftir að vaxa úr grasi á því sviði og veita atvinnu. Herra forseti. Ég ætta ekki að orðlengja þetta frekar hér, en ég vænti þess, að það frv., sem hér er til umr., nái fram að ganga og menn átti sig á þeim forsendum sem þar liggja að baki og menn sýni hug til þess að nýta þær heimildir sem við höfum samkvæmt samningum um fríverslun til að gera iðngreinum okkar fært að bregðast við nýjum og skyndilegum aðstæðum, eins og um var að ræða þegar sælgætisiðnaðurinn átti í hlut. Hins vegar fer að því að koma að við verðum komnir út úr þessum farvegi. Það dregur að því að rök um aðlögun og aðlögunartíma bíta ekki, og ég býst ekki við að þau mál verði mörg af þessu tagi sem flutt verði í þinginu. Það eru fleiri málefni og vandi annarra iðngreina sem hafa komið til umræðu og verið talsvert um rædd, þ. á m. í íslenskum húsgagna- og innréttingaiðnaði, og þar hafa verið raddir um að reyna svipaða teið til tímabundinnar aðlögunar eins og hér er um að ræða. En ég er ekki viss um að það verði niðurstaða þeirra, sem þar eru þolendur mjög aukinnar samkeppni, að þeir óski eftir tímabundinni tollvernd af hálfu stjórnvalda. Þar er unnið að þróunarátaki sem talsverðar vonir eru bundnar við, og það þróunarátak er m.a. stutt af iðnþróunarfjármagni sem til ráðstöfunar er í krafti aðlögunargjalds sem á var lagt á síðasta ári.



Herra forseti. Þetta var langt mál hjá hæstv. iðnrh. og almenn umræða um iðnað og stöðu iðnaðarins og væntanlegar bætur honum til hagsbóta. En ég verð að segja alveg eins og er, að þvílíka fávisku um verslunarhlið og dreifingu iðnaðarvara og á vörum almennt hef ég sjaldan heyrt frá ábyrgum aðila sem menn skyldu ætla að hefði kynnt sér málin betur en raun ber vitni. Hvað er ráðh. að tala um þegar hann andmælir þeim háværu mótmælaröddum sem koma frá innflytjendum og smásölumönnum? Hverja heldur ráðh. að hann sé að verja? Heldur hann að hann sé að verja iðnaðinn sem slíkan með því að gera ráðstafanir gegn þessum aðilum? Ég veit ekki annað en sælgætisiðnaðurinn hafi engan milliliðakostnað og afskaplega lítinn auglýsingakostnað. Sælgætisiðnaðurinn er því í þessu tilfelli bæði framleiðandi og heildsali og eyðir afskaplega litlu í auglýsingar, eins og við verðum vör við og þjóðin öll. En allt það, sem kemur frá hinum vonda innflutningi, er ekki sett beint á markaðinn. Það er sem sagt margfalt meiri ágóði í prósentum af þessum íslenska iðnaði, sem við erum að tala um, en þeim erlenda, en erlendi iðnaðurinn er þó samkeppnisfær. Þrátt fyrir 40% gjaldið er hann enn þá samkeppnisfær. Ég get ekki séð af eigin reynslu, af því að fyrirtækið, sem ég rek, flytur inn sælgæti, að eitthvað dragi úr pöntunum verslana á erlendu sælgæti. Hvað er hér að ske? Er ekki ríkisstj. sjálf að afla sér þarna viðbótartekna? Sér hún ekki hér eitt tækifæri til viðbótar til að hafa meira ráðstöfunarfé sjálf? Ástæðan til þess, að ég tók þátt í þessum umr., var einmitt sú að fá það staðfest að svo væri. Það var staðfest af hæstv. fjmrh. Ég held sem sagt að þessar ráðstafanir hafi ekki verið gerðar til að koma í veg fyrir hrun vegna versnandi ástands í atvinnugreininni, heldur gripið til þessara verndarráðstafana til að afla ríkissjóði meiri ráðstöfunartekna. Málflutningur hæstv. ráðh. kemur mér ekkert á óvart og á ekki að koma neinum lýðræðissinnum á óvart. Þar stangast á lífsskoðanir. Það er allt og sumt. Það þarf ekki að flytja langa ræðu eða breiða yfir það mál, sem hér er á dagskrá, með löngu tali fram og til baka um hag og óhag íslensks iðnaðar. Það er einungis til að dreifa huganum frá því máli sem hér er á dagskrá. Það má vera, eins og hæstv. ráðh. minntist á, að við eigum ekki að vera svo lítilþægir að nota okkur ekki þá möguleika sem samningar við annaðhvort erlend samtök eða aðrar þjóðir bjóða okkur. En eigum við að vera það smásmugulegir að nota okkur hverja smugu og kænskubrögð til að vera einhvern veginn öðruvísi en aðrir aðilar í þeim samtökum? Annars á hver og einn að þóknast sínum hvötum hverju sinni. En að mínu mati er það heldur leiðigjarnt að gera samninga og koma svo til baka og biðja um undanþágur. Ég hef áður tekið hér sem dæmi innflutning á annarri vörutegund sem er dæmigerð um álagningu ríkisins á innfluttar vörur. - Ég vil, meðan ég man, taka undir það með hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, hv. 1. þm. Reykv., að þetta er ekkert smámál. Þetta er mjög stórt mál. - En ég hef áður minnst á það í þessum ræðustól að tollheimta af verðhækkunum á olíuvörum t.d., er siðlaus tekjuöflun ríkissjóðs. Eitt er það að verða að taka á sig erlendar hækkanir og að þær komi í þeirri krónutölu á útsöluverð til neytenda, annað að tolla sjálfan vandann og margfalda þannig verðbólguna heima fyrir og vöruna til neytandans og enn annað að taka á sig þá krónutöluhækkun sem vandinn skapar. Halda menn að ríkissjóður noti tolltekjur vegna þessa vanda til að greiða verðið niður innanlands? Ekki aldeilis. Þá kemur verðjöfnunargjald á innlenda orku til viðbótar til að standa undir þeim útgjöldum sem ríkissjóður á að hafa fyrir einstaklingana af þessum aukna vanda. Það eru svona mál hér í gangi. Þó að um smærri upphæð sé að ræða er höfuðreglan sú sama. Samkvæmt fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum dögum er bent á að á þessu ári muni innflutningur ná um 800 millj. samtals, en á næsta ári um 1200 millj. kr. 40% af þessu er talsvert fé. Hæstv. fjmrh. staðfesti það, þegar ég gerði fyrirspurn til hans, að þetta fé rynni í ríkissjóð, en að vísu mundi ríkissjóður styðja íslenskan iðnað á móti að geðþótta. Þetta eru viðbótartekjur við það sem gert var ráð fyrir að ríkissjóður hefði til ráðstöfunar við gerð síðustu fjárlaga. Þess vegna vil ég svara hv. 3. þm. Vestf. því, að hér er ekki verið að styðja íslenskan iðnað með opinberu fé. Það er ekki verið að greiða íslenskum iðnaði til baka af eðlilegum tekjum ríkissjóðs samkvæmt fjárlögum. Það er verið að leggja sérstakan skatt á fólkið sem kaupir þessa vörutegund, og er verið að styrkja þennan iðnað eða kannske einhvern annan af því ráðstöfunarfé fólksins sem það átti að eiga eftir þegar ríkissjóður var búinn að fá sitt samkvæmt fjárlögum og álagningu samkv. þeim. Það er þetta sem ég vil gera athugasemdir við. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér upp svar fjmrh. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ég verð að játa að ég er ekki með gögn hér með mér sem geta upplýst hv. þm. um hve mikið hefur komið inn í ríkissjóð vegna þessarar álagningar, en mér er nær að halda að það sé tiltölulega mjög smá upphæð. Það var flutt inn í landið feiknarlega mikið magn af þessum vörum á fyrri hluta ársins. Það voru réttar tölur sem hv. þm. nefndi. Það var flutt inn sælgæti sem nam tæpum 1300 þús. dollurum. Þegar svo gjald þetta var lagt á tók mjög snögglega fyrir þennan innflutning og ég held að það sé nokkuð ljóst, að bæði neytendur og innflytjendur kipptu að sér höndum. Ég held því að tolltekjur ríkissjóðs á þessu ári muni tæpast nema meira en 200–300 millj. kr.“ Þetta stangast á við upplýsingar sem hæstv. fjmrh. gefur í fjárlagaræðu sinni þar sem hann talar um að á þessu ári verði tekjurnar 800 millj., en í svarinu til mín er talað um að þær geti orðið 200–300 millj.  „ Hv. þm. spurði að því, hvort þessar tekjur hefðu runnið til málefna iðnaðarins eða hvort þær hefðu runnið beint í ríkissjóð. Því er til að svara, að allar tekjur, sem inn koma, renna í ríkissjóð nema þess sé sérstaklega getið, og að sjálfsögðu væri það ekki í samræmi við þessi brbl. ef fjmrn. hefði tekið ákvörðun um að láta einhverja aðra hafa þetta fé en ríkissjóð. Það er ekkert ákvæði um það í lögunum að svo skuli gert og væri að sjálfsögðu lögbrot ef tilraun væri gerð til þess. Auðvitað má velta því fyrir sér, hvort þetta hefði átt að verða markaður tekjustofn, hvort þetta hefði átt að renna sérstaklega til þarfa iðnaðarins. Ég vísa til þess, að í fjárlögum, sem nú hafa verið lögð fram, er verið að auka framlög til iðnaðar með ýmsum hætti og ég held að það nægi að vísa til þess, að sjóðir iðnaðarins fá meira fé til ráðstöfunar en verið hefur. Þannig held ég að það sé í sjálfu sér aukaatriði hvort þessi skattur rennur til iðnfyrirtækja í landinu eða hvort hann rennur í ríkissjóð sem síðan styrkir uppbyggingu iðnaðar og eflingu iðnaðar með ýmsum öðrum hætti.“ Það er einmitt hér sem skoðun mín stangast á við þær hugmyndir sem hér koma fram og eins frv. sjálft. Hér er talað um tímabundið gjald, tímabundna innheimtu 40% gjalds við innflutning, sem á að standa í 18 mánuði. Nú hefur hæstv. iðnrh. upplýst að þetta gjald skuli standa lengur. Þessi 40% tollur á að vera 18 mánuði, síðan á hann að smálækka eftir því hvað ráðh. sjálfur er lengi í stjórn. (Gripið fram í: Þetta er misskilningur hjá hv. þm.; Þetta á að lækka á tveim árum, skilst mér. Ef það er misskilningur leiðréttir hæstv. ráðh. það. En ég skildi hann þannig, að hann hafi hugsað sér að þetta gjald stæði 18 mánuði og síðan mundi það lækka í þrepum. Það held ég að ég muni nokkuð orðrétt. En það getur vel verið að það þurfi að líta í afrit af ræðum okkar til að sjá hvað stangast á. Ég verð að segja alveg eins og er um þetta gjald, sem er orðið talsvert hátt gjald miðað við þann innflutning sem er á sælgæti, - 40% tollur er hátt gjald á vöru sem er tollfrjáls samkv. tollskrá, - að ég tel sjálfsagt að eyrnamerkja það sem 40% bráðabirgðainnflutningsgjald til hagræðingar og endurnýjunar á tækjum o.fl. í sælgætisiðnaðinum, þannig að eftir þá 18 mánuði, sem þetta gjald á að standa, verði sælgætisiðnaðurinn eins samkeppnishæfur og hann getur orðið, og eðlileg samskipti milli landa á sviði viðskipta í þessari iðngrein geti þá átt sér stað. Ég verð að segja eins og er, ef ég má orða það þannig, að ríkissjóður má ekki koma fram eins og óseðjandi og soga til sín óeðlilega mikið af því fé sem fólkið í landinu á að hafa til frjálsrar ráðstöfunar eftir að það hefur greitt öll gjöld sem lögð eru á samkv. þörfum sem koma fram við gerð fjárl. eða samkv. þeim skattalögum eða skattstiga sem gildir hverju sinni. Það eru ekki heiðarleg vinnubrögð að bæta þar ofan á óbeinum sköttum. Ég vil af reynslu segja það, að bæði bein og óbein gjöld á fólkið í landinu eru löngu orðin allt of há. Ef menn færu af skrifstofunum út á meðal fólksins, hlustuðu á það, töluðu við það, litu upp úr skýrslugerðum ráðuneytanna, held ég að þeir kæmust fljótt að raun um að fólkið grátbiður landsfeður um vægð við nýjum og nýjum sköttum. Í guðanna bænum, bænheyrið fólkið eða farið þið frá!



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans sem ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með. Mér þykir nokkuð hart að hæstv. iðnrh. skuli nú upplýsa að ekki stendur til að flytja frv. til breytinga á tollskrárlögum, sem auðvitað var ætlunin þegar frv. var vísað til ríkisstj. á sínum tíma, heldur lætur hæstv. ríkisstj. sér nægja að breyta auglýsingu um þetta efni. Þótt það sé auðvitað skref í rétta átt verður lagabreyting að koma til framkvæmda fyrr en síðar. Mér þykir nokkuð hart að það skuli vera gefnar út fréttatilkynningar af hálfu rn. þar sem sagt sé að von sé á slíkum aðgerðum á tilteknum tíma. Þegar mánuði eftir að framkvæmd á að vera hafin er spurt um þetta í sölum Alþingis, þá tala menn um að nú sé verið að ljúka athugun á þessu máli. Ég vonast til þess að ekki líði vikur, heldur kannske örfáir dagar þar til þessu verður hrundið í framkvæmd, því að mér er fullkunnugt um að breytingin á auglýsingunni hefur verið tilbúin í mjög langan tíma og er fyrst og fremst á þvælingi í fjmrn. og þarf einungis að koma henni til birtingar. Varðandi frv. finnst mér skipta mestu máli fyrir hv. þm., sem fær málið til meðferðar, að skoða nákvæmlega, hvort hún telji að þróunaraðgerðirnar, sem efnt hefur verið til, það þróunarátak, sem hæstv. ráðh. og félag iðnrekenda hafa efnt til vegna vanda sælgætisiðnaðarins, sé líklegt til þess að hafa einhverja þýðingu. Þetta skiptir meginmáli.  Ég vil að lokum benda á það, sem kom reyndar fram í máli Alberts Guðmundssonar, að gert er ráð fyrir að þetta gjald skili 300 millj. kr. á þessu ári og 1200 millj. á næsta ári, og standi í tvo mánuði 1982. Nálægt 2 milljörðum mun koma í ríkissjóð með þessum hætti. Það, sem ég vildi koma á framfæri, er sú sjálfsagða krafa, að þessir fjármunir, sem þarna verða til, verði til þess að skattar af fyrirtækjum verði almennt lækkaðir í staðinn. Það tel ég vera mjög mikilvægt atriði sem ekki hefur komið fram í þessari umr.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, sagði við þessar umr. að skattkerfi væri eitt og skattstigi annað. Þetta er auðvitað laukrétt. Hann sagðist vonast til þess, að áfram yrði samstaða á hinu háa Alþingi um skattkerfi. Ég er honum sammála um það. En um skattstiga hefur ekki verið samstaða og verður líklega seint. Hæstv. fjmrh. sagði að aðalatriðið væri að heildarskattar heimilanna væru ekki hærri en samkv. eldra kerfi. Það má vera að þetta sé rétt ef litið er frá þröngum sjónarhól ríkissjóðs einum saman. Það er hvorki rétt frá sjónarhól sveitarfélaga né frá sjónarhól mikils hluta skattgreiðenda. Samkv. nýja kerfinu fá sveitarfélögin tæplega 26% af heildarskattlagningu vegna tekna barna innan 16 ára aldurs. Samkv. eldra kerfi var þetta hlutfall nálægt 40% skattheimtunnar. T.d. var hlutfall sveitarfélaga 37%, ef tekjur barna voru um 1200 þús. kr., og nálægt 50%, ef tekjurnar nálguðust 3 millj. kr. Nú er þetta hlutfall, eins og áður segir, tæplega 26%. Ríkissjóður er m.ö.o. að auka skattheimtu sína á kostnað sveitarfélaganna. Þar við bætist að sveitarfélögin treysta sér sum hver ekki til að innheimta útsvör, sem lögð eru á undir lok greiðsluársins, og hafa samþykkt að fella þau niður. Frá sjónarhól heimilanna lítur dæmið þannig út, að heildarskattlagning stórhækkar hjá fjölskyldum með lágar tekjur og mest hjá þeim allra lægst launuðu, ekki bara í prósentum, heldur og í krónutölu. Þær fjölskyldur, sem lægstar hafa tekjurnar, greiddu samkv. eldra kerfi engin gjöld af tekjum barna. Ónýttur persónuafsláttur, barnabætur og námsfrádráttur jafnaði út það útsvar sem á tekjur barna var lagt, hvort sem um sérsköttun þeirra var að ræða eða ekki. Börn foreldra með lægri miðlungstekjur, tekjur sem fóru í 30% skattstiga, höfðu samkv. eldra kerfi greitt svipað vegna tekna barna upp að 400 þús. kr. eða þar um bil. Foreldrar með hærri tekjur, sem fóru í 50% skattstigann, hefðu greitt meira samkv. eldra kerfi. Barn, sem hafði 1200 þús. kr. tekjur á árinu 1979, sem ekki var óalgengt fyrir sumarvinnu, greiðir nú um 140 þús. kr. hvað sem tekjum og greiðslugetu foreldranna líður. En auðvitað eru það foreldrarnir sem greiða skattana, sérstaklega þegar álagning dregst eins mikið og nú gerðist. Samkv. eldra kerfi hefði lágtekjufjölskyldan greitt sáralítið eða ekki neitt í skatt vegna þessara tekna. Fjölskylda með miðlungstekjur, sem náði 30% stiganum, hefði greitt 87 þús. kr., tapar sem sagt 53 þús. kr. á breytingunni. Hátekjufjölskylda, sem komst í 50% skattstigann, hefði samkvæmt eldra kerfi greitt 115 400 kr., tapar 24 600 kr. á breytingunni eða miklu minna en lágtekjufjölskyldan. Ef barnið hefur haft háar tekjur, t.d. 3.2 millj., græðir fjölskylda með miðlungstekjur 182 þús. kr. á breytingunni frá eldra kerfi, en hátekjufjölskyldan græðir 211 þús kr. Í stuttu máli: Sveitarfélögin tapa á breytingunni og það verulega. Lágtekjufjölskyldur, hvort sem börnin hafa haft lágar eða miðlungstekjur, stórtapa á breytingunni. Fjölskylda með miðlungstekjur tapar á breytingunni ef tekjur barnanna eru tágar, en græðir á henni því meira sem tekjur barnanna eru hærri. Hátekjufjölskyldan stórgræðir á breytingunni hvort sem tekjurnar eru háar eða lágar, en því meira sem tekjur barnanna eru hærri. Þetta getur undir engum kringumstæðum talist réttlátt og getur ekki verið tilgangur löggjafans. Þessu verður að breyta. Hæstv. fjmrh. sagði að til stæði að taka upp staðgreiðslukerfi skatta. Það er gott. Satt að segja finnst mér það vera hinu háa Alþingi og öllum stjórnmálaflokkum til háborinnar skammar að það kerfi skuli ekki hafa verið tekið upp fyrir löngu. Um langt árabil hafa allir stjórnmálaflokkar lofað lögfestingu staðgreiðslukerfis, enda sterklega með því mælt af svo til öllum umsagnaraðilum. En allir hafa þeir fram til þessa svikið þau loforð. Hæstv. fjmrh. segir að frv. til l. um staðgreiðslukerfi verði innan tíðar lagt fyrir hið háa Alþingi, en það muni taka tvö ár eftir gildistöku laganna að koma kerfinu á. Ég trúi því ekki að það þurfi að taka svona langan tíma. Bretar tóku þetta kerfi t.d. upp á sama tíma og þeir voru að losna úr hrikalegustu hernaðarátökum veraldarsögunnar, og höfðu þeir þá vissulega um margt annað að hugsa. M.a. vegna sjómanna, sem hafa mjög sveiflukenndar tekjur, að ekki sé talað um togarasjómenn, sem vilja fara í land, og vegna fullorðins fólks, sem er að hætta að vinna, og annarra, sem af einhverjum ástæðum lækka snögglega í tekjum, skora ég á hæstv. fjmrh. að flýta sem mest má verða lagasetningu og framkvæmd staðgreiðslukerfis skatta og hætta að hlusta á úrtölur embættismanna jafnmikið og hingað til hefur verið gert. Við hljótum að geta komið þessu kerfi á á skikkanlegum tíma eins og flestar eða allar nágrannaþjóðir okkar hafa gert. Ég er sammála því, að einhverja skatta þurfi að leggja á tekjur barna og það verður auðvelt þegar staðgreiðslukerfið er komið á. Þangað til verður að breyta núverandi fyrirkomulagi. Í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og með ákvörðun skattstiga á síðasta vetri var tekjuskattur einstaklinga hækkaður miklum mun meira en sem nam hækkun tekna milli áranna 1978 og 1979. Álagður tekjuskattur reyndist samt 1.5 milljarði hærri en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Með tilliti til þessa og með tilliti til þess, að álagningin nú kemur ekki fyrr en síðast á árinu, þegar aðeins tveir mánuðir eru eftir, þeir mánuðir sem launþegum eru erfiðastir í skauti, styð ég það frv., sem hér er til umr., og legg til að þeir þættir skattkerfisins, sem að börnum snúa, verði lagfærðir fyrir álagningu næsta árs. Þar við bætist að ég dreg í efa að álagningin, svona seint fram komin, sé lögleg. Samkvæmt lögum ber að leggja á skatta fyrir 30. júní ár hvert. Með brbl. frá 24. júlí s.l. var frestur til álagningar lengdur til 31. ágúst. Álagningin dróst og kom ekki fram fyrr en í október. Mér finnst því allt mæla með því, að það frv., sem hér er til umr. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á þrem höfuðatriðum þessa máls. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni að auðvitað hefði þessi skattlagning, barnaskattlagningin, þurft að eiga sér stað ásamt annarri skattlagningu á miðju sumri, og hann tók undir að óheppilegt væri að hún skyldi hafa orðið svo síðla sumars. Þar með viðurkennir hann í raun það höfuðatriði míns máls, að hér hafi mistök átt sér stað, og það er mín skoðun, að ef mistök eigi sér stað sé nauðsynlegt að reyna að leiðrétta þau. Hv. 3. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, lagði á það áherslu í ræðu sinni að sér fyndist litlu máli skipta tekjuþörf ríkisins í þessu sambandi. Það er ekki lítið atriði, en á hinn bóginn hygg ég að þótt þessar fjárhæðir skipti ríkið ekki miklu geti það í einstökum tilvikum skipt heimilin mjög miklu. Að síðustu vil ég svo minna á það, að í „Beinni línu“ komst hæstv. forsrh svo að orði fyrir skömmu, með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi barnaskattana, þá var sem sagt gerð sú breyting með þessum skattalögum frá 1978 að leggja ekki tekjur barnanna við tekjur foreldra, heldur skattleggja þau sérstaklega. Þó að sums staðar hafi verið gefið í skyn, eins og t.d. á Alþ. í dag, að þetta sé skattastefna núv. ríkisstj. sem komi fram í þessu, þá er þetta alrangt. Núv. ríkisstj. hefur ekki komið þessu á. Þetta eru skattalögin frá 1978. Þetta ákvæði um barnaskattana verður auðvitað að endurskoða og því verður að breyta.“ Svo mörg voru þau orð. Þar sem hæstv. forsrh. hefur láðst að leggja fram frv. í samræmi við skoðun sína og orð um að barnaskattarnir verði lagðir niður á þessu ári hef ég gert það í hans stað, tekið af honum ómakið. Ég vænti þess, að hann og ríkisstj. hans sjái sér fært að láta málið fá skjóta og góða meðferð á Alþingi. Ég vil svo, herra forseti, leggja til að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Í Austurlöndum nær hófst fiskrækt í sjó löngu fyrir upphaf tímatals okkar og var þá aðallega um ostrurækt að ræða. Á dögum rómverska heimsveldisins fluttist ostruræktin til Vesturlanda. Kínverjar hafa og stundað fiskrækt í þúsundir ára og rækta nú u.þ.b. 3 millj. tonna árlega. Svipað má segja um fleiri lönd í Suðaustur-Asíu og reyndar víðar um heim. Í Kína fer ræktunin aðallega þannig fram, að eldistjarnir eru grafnar í votlendi við strendur og þar eru seiðin alin upp fyrstu vikurnar eftir hrygningu eða þar til þau komast af kviðpokaskeiðinu. Þá eru þau flutt yfir í aðrar tjarnir þar sem áður er búið að ala svif, þörunga, orma og annað heppilegt æti. Þar vex fiskurinn upp í hæfilega markaðsstærð. Í Evrópu byrjaði þýskur maður, Jacobi, að rækta vatnafiska um miðja 18. öld. Við fráfall hans lagðist starfsemin niður og gleymdist eða svo gott sem þar til franskur maður, Remy, hóf hana til vegs og virðingar nær hundrað árum síðar eða rétt fyrir miðja 19. öld. Síðan hefur ræktun vatnafiska breiðst út um allan heim. Hér á landi tóku menn að rækta bleikju og urriða í Mývatni um síðustu aldamót og náðu fljótlega allgóðum árangri. Þróunin síðustu áratugina hér á landi hefur þó aðallega beinst að eldi laxaseiða sem ýmist er sleppt í árnar hálfs árs gömlum, sumaröldum seiðum, eða eins og hálfs árs gömlum, gönguseiðum. Árangur þessarar starfsemi er góður. Það sýnir best stöðugt vaxandi laxagengd í þeim ám sem ræktaðar hafa verið á þennan hátt. Á allra síðustu árum hafa menn gert tilraunir hér á landi til að rækta og ala upp lax í sjó þar til hann nær markaðshæfri stærð. Þetta hefur t.d. verið gert á Austfjörðum með athyglisverðum árangri, þótt sjór sé þar mun kaldari en t.d. við suðurströndina, en sjávarhiti hefur afgerandi áhrif á vaxtarhraða fisks. Nú síðast hafa verið gerðar tilraunir í sömu átt í Grindavík og víðar og lofa þær mjög góðu. Á þessu sviði er mikill akur óplægður hér á landi. Norðmenn rækta nú þegar lax og silung á þennan hátt í svo stórum stíl að ársframleiðslan er 7000 tonn, en heildarlaxveiðar okkar Íslendinga eru um 250 tonn á ári. Að því er best verður séð er aðstaða okkar til slíkrar ræktunar lítt eða engu verri en Norðmanna. Á þessu sviði gætum við hafið framleiðslu sem gæfi af sér milljarða króna í útflutningstekjur árlega. Ræktunin gæti sem best farið fram í fjörðum og víkum þar sem hluti ætisins væri svif og önnur áta í sjónum. Svo má nota fiskúrgang og loðnu eftir því sem hagkvæmt reynist, enda má talsverðu til kosta þegar um dýran fisk eins og lax og silung er að ræða. Einnig mætti nota vötn og tjarnir við ströndina sem hafa greiðan aðgang til sjávar eða þar sem auðvelt er að dæla upp ferskum og áturíkum sjó, að ekki sé talað um þar sem hita mætti sjóinn með jarðhita. Þar sem tjarnir eru ekki til frá náttúrunnar hendi má auðveldlega búa þær til. Það mætti t.d. gera við suðurströndina þar sem sjórinn er heitastur og því best fallinn til fiskræktar. Þótt þeir þættir fiskeldis, sem ég hef nú drepið á, gætu innan fárra ára haft mjög mikla efnahagslega þýðingu fyrir þjóðarbúið skiptir fiskeldi í hafinu umhverfis landið, svokölluð hafbeit, þó margfalt meira máli, varðar sjálfa efnahagslega undirstöðu þjóðfélagsins. Lengi vel var álitið að viðkoma helstu fiskistofna væri slík, að veiðar skiptu litlu sem engu máti um afkomu þeirra. Á síðustu áratugum hefur þekking manna í þessum efnum aukist mjög og nú vita allir að stofnar helstu nytjafiska okkar eru í hættu ef svo heldur sem horfir með veiðar. Reynt er að hlífa fiskstofnum með ýmsum aðgerðum sem flestar beinast að því að friða uppeldisstöðvar og koma í veg fyrir seiðadráp í stórum stíl og veiðar á smáfiski. Síðustu árin hafa þorskveiðar verið bannaðar tíma og tíma og hámark sett á veiðar ýmissa fiskstofna. Allt er þetta góðra gjalda vert og bráðnauðsynlegt og lengra þarf að halda á þeirri braut. Þrátt fyrir stóraukna þekkingu á þessum málum og þótt allir viðurkenni nú að sumir fiskstofnar okkar séu í verulegri hættu hefur svo til ekkert verið gert til ræktunar nytjafiska í sjó, ekkert verið gert til að hjálpa klaki, þrátt fyrir mikla og góða reynslu í þessum efnum hvað vatnafiska áhrærir og nýja reynslu Norðmanna í sjófiskarækt. Vitað er að skilyrði í sjónum við strendur landsins fyrstu vikur og mánuði eftir hrygningu skipta algerlega sköpum um hvort hrygning skilar góðum árangri eða ekki, en það hefur afgerandi áhrif á aflabrögð 4–8 árum síðar. Ástæður þessa eru aðallega taldar vera sveiflur á hita, seltu og svifi í sjónum, auk veðurfars o.fl. Þorskseiði leita botns 5 mánaða gömul og eru þá úr mestri hættu. Norðmenn telja að 60% þeirra seiða, sem ná 5 mánaða aldri, nái því að verða kynþroska, nái m.ö.o. þriggja ára aldri. Talið er að tíu seiði eða minna af hverri milljón eggja, sem út klekjast, nái 5 mánaða aldri í sjálfri náttúrunni. Þetta er þó mjög breytilegt frá ári til árs. Giskað hefur verið á að u.þ.b. 400 millj. þorskseiða nái þessum áfanga hér við land í meðalhrygningarári. Í bestu árum, fjórða til fimmta hvert ár að jafnaði, er þessi tala margfalt hærri, en getur í verstu árum farið niður fyrir 100 millj. seiða. Síðustu tvo áratugina, eftir að fullkomnari rannsóknaraðferðir og tækni komu til sögunnar, er meðaltal þeirra þorska sem árlega ná þriggja ára aldri hér við land, 230 millj. og munur á bestu og verstu árum allt að 5:1. Hér við land hagar þannig til að fiskur, sem klekst út við landið, er þar allt sitt æviskeið, nema hvað lítið eitt af seiðum berst til Grænlands og kemur gjarnan þaðan aftur sem fullvaxta fiskur til að hrygna við Ísland. Við höfum fengið full yfirráð yfir 200 mílna fiskveiðilögsögunni og njótum því svo gott sem einir alls þess árangurs sem af fiskrækt verður. Bjarni heitinn Sæmundsson, okkar fyrsti fiskifræðingur, kynnti sér á sínum tíma vel reynslu annarra þjóða af ræktun nytjafiska í sjó, en margar þjóðir höfðu þá gert allvíðtækar tilraunir í þá átt og byrjuðu þær tilraunir reyndar fyrir aldamótin. Árið 1924 ritaði Bjarni stórmerka grein um málið í Andvara. Þar bendir hann á að reynsla annarra þjóða væri í stórum dráttum sú, að allgóður árangur var talinn hafa náðst af ræktun staðbundinna fiskstofna sem auðvelt var að fylgjast með. Erfiðara var að dæma um árangur af ræktun göngufisks. Sumir töldu hann góðan, aðrir töldu það ósannað með öllu. Nokkrir þeirra, sem töldu árangur fiskræktar lítinn, lögðu áherslu á friðun uppeldisstöðva og voru hræddir um að fiskrækt slævði áhuga á friðun. Hafa ber í huga að á þessum tíma var talið ósannað að veiðar hefðu nokkur áhrif á afkomu helstu fiskstofna og að fiskmagnið væri allt að því ótakmarkað, t.d. var það álit Kanadamanna. Einnig verður að hafa í huga að allar ræktunarstöðvar sjávarfiska, sem þá voru starfræktar, slepptu seiðum um leið og þau komust af kviðpokaskeiðinu, en fyrstu dagar og vikur þar á eftir, ásamt kviðpokaskeiðinu sjálfu, eru sá tími sem sker úr um hvort hrygning heppnast eða ekki. Bjarni benti á að ef ná ætti góðum árangri í fiskrækt þyrfti að ala seiðin upp þar til þau kæmust á þann aldur að þau leituðu botns fimm mánaða gömul, en út á það gengur það frv. sem hér er til umr. Bjarni komst að þeirri niðurstöðu árið 1924 að þá væri ekki tímabært kostnaðar vegna að koma á fót fiskræktarstöð hér við land. Margt hefur breyst síðan. Þá veiddu útlendingar þrisvar til fjórum sinnum meira við Ísland en Íslendingar sjálfir og hefði ræktun þá komið útlendingum að meira gagni en okkur sjálfum, eins og Bjarni Sæmundsson benti á. Þá benti heldur ekkert til þess, að helstu fiskstofnar hér við land færu minnkandi. Þvert á móti fór afli vaxandi frá ári til árs með vaxandi sókn. Nú er öldin önnur. Nú vitum við hvað hefur gerst og hvað er að gerast. Nú vitum við að ekki verður lengur til setunnar boðið með róttækar ráðstafanir fiskstofnunum til bjargar. Í grg. frv. er bent á hagkvæmni aukins laxeldis, en til þess þáttar fiskeldis nær þetta frv. þó ekki, enda heyra þau mál undir önnur lög en hér er lagt til að breyta. Í þessu frv. er lagt til að Hafrannsóknastofnunin sjái um allar framkvæmdir, enda hefur hún mörgum og færum fiskifræðingum á að skipa, og eiga þeir greiðan aðgang að norskum fiskifræðingum og öðrum sem mest vinna að þessum málum. Í grg. frv. er í mjög grófum dráttum bent á leiðir til að í þágu atvinnuveganna. 586 undirbúa og koma á fót hafbeit þorsks og annarra nytjafiska í stórum stíl. Þótt fiskeldi hafi verið stundað í þúsundir ára og í mjög vaxandi mæli hin síðari ár hefur sú starfsemi fyrst og fremst beinst að eldi staðbundinna fisktegunda og sjávardýra annars vegar og hins vegar að eldi dýrmætra fisktegunda í markaðsstærð í afgirtum svæðum. Er þá átt við lax, silung, ákveðnar kotategundir og nú síðast hafa Norðmenn hafið undirbúning lúðueldis á þennan hátt. Um hafbeit sjávarfiska í stórum stíl hefur enn ekki verið að ræða, þótt öll þekkjum við góðan árangur hafbeitar að því er lax varðar. Hin síðustu 3–4 ár hafa Norðmenn einbeitt sér að rannsóknum og undirbúningi að eldi þorsks í stórum stíl, enda þorskur þýðingarmesta fisktegund Norðmanna eins og Íslendinga. Norðmenn eru bæði með í huga eldi í markaðsstærð, en þó miklu fremur með í huga hafbeit í stórum stíl, en út á slíkt fiskeldi gengur það frv. sem hér er til umr. Norðmenn haga rannsóknum sínum þannig, að þeir ala upp 100 þorskhrygnur til undaneldis. Eldi þeirra er engum erfiðleikum háð. Sjúkdómar þekkjast varla, öfugt við það sem á við um laxinn. Vandinn hefur fyrst og fremst verið að finna heppilegt æti fyrir seiðin þegar þau koma af kviðpokaskeiði nokkurra vikna gömul. Yfir 90% eggjanna í rannsóknarstöðinni klekjast út, en flest þeirra hafa dáið fljótlega eftir klak. Með stanslausum tilraunum hefur Norðmönnum tekist að draga verulega úr þessum seiðadauða og tilraunir, sem gerðar voru á s.l. ári og reyndar 3–4 síðustu árum, marka tímamót í þessum efnum. Í fyrra var reyndur nýr búnaður til að safna æti úr sjónum og til að ala seiði í fram yfir kviðpokaskeiðið. 1% seiðanna lifði til 5 mánaða aldurs. Vísindamenn eru vissir um að mun betri árangurs sé að vænta. Bæði var, að við þessar síðustu tilraunir, sem fyrst og fremst voru gerðar til að prófa nýja tækni, vantaði um tíma æti fyrir seiðin og drápust þá mörg þeirra og sjórinn við tilraunastöðina var þennan vetur miklu kaldari en í meðalári, fór alveg niður í 0,5° C. Norskir vísindamenn telja að þeir hafi komist yfir þá erfiðleika sem hingað til hafa af flestum verið taldir óyfirstíganlegir. Vísindamenn annarra þjóða, sem fylgst hafa með tilraunum Norðmanna, eru á sama máli. Norðmenn telja sig nú geta framleitt fimm mánaða þorskseiði í mjög stórum stíl, hvort sem vill til eldis í markaðsstærð eða til hafbeitar. Þótt miðað sé við að aðeins 1% seiðanna lifi til fimm mánaða aldurs, en Norðmenn fullyrða að þessi tala eigi eftir að stórhækka, fást 30–40 þús. fimm mánaða gömul þorskseiði undan hverri hrygnu árlega eða a.m.k. þúsund sinnum meira en á sér stað í sjálfri náttúrunni. Norðmenn telja að 60% þeirra fimm mánaða gömlu þorskseiða, sem sleppt er í hafið muni ná kynþroskaaldri, þ.e. þriggja ára aldri. Hver hrygna, sem alin er til undaneldis, gæti því gefið af sér allt að 18 þús. fullvaxinna fiska árlega og á sú tala eftir að hækka verulega að mati vísindamanna. Haustið 1976 slepptu Norðmenn í hafið fimm mánaða gömlum merktum þorskseiðum. Þeir hafa nú þegar á fyrsta veiðiári fengið yfir 10% merkjanna til baka. Hafa verður í huga að ekki koma öll merki af veiddum fiskum til skila og mörg ár enn er eftir að veiða úr árganginum frá 1976. Allt bendir þetta til þess, að vísindamenn hafi rétt fyrir sér þegar þeir segja að 60% þeirra seiða, sem sleppt er í hafið fimm mánaða gömlum, nái kynþroskaaldri. Dag Möller, yfirmaður þessara rannsókna við tilraunastöð Norðmanna í Austevoll nálægt Bergen, býður íslenskum fiskifræðingum og öðrum hér á landi, sem áhuga hafa á þessum málum, aðgang að öllum sínum tilraunum og býðst til að veita allar upplýsingar sem hann hefur yfir að ráða. Hann telur að fiskveiðihagsmunir Norðmanna og Íslendinga séu svo samtvinnaðir að þeir eigi að hafa fulla samvinnu um þessi mál. Fyrsta skrefið, ef þetta frv. verður samþykkt, verður það, að íslenskir fiskifræðingar kynna sér vel reynslu Norðmanna og annarra þjóða, sem að þessum málum hafa unnið, og nota reynslu þeirra til að hanna tilrauna- og eldisstöð hér á landi. Strax á næstu vertíð gætu hafist undirbúningsrannsóknir við Náttúrugripasafn Vestmannaeyja. Ef gengið er út frá því, að 1% seiða nái fimm mánaða aldri, en Norðmenn telja, eins og áður segir, að það hlutfall eigi eftir að stórhækka, þyrfti u.þ. b. 10 000 hrygnur eða 50–100 tonn af þorski til að fá 400–500 millj. fimm mánaða gömul seiði eða álíka mikið og meðalhrygningarárangur gefur af sér í sjálfri náttúrunni. Þetta er vel framkvæmanlegt. Auðvitað verða ýmsar rannsóknir og tilraunir að fara fram áður en hafist verður handa um stórframleiðslu, en reynsla Norðmanna mun auðvelda okkur undirbúning mjög. Birgir Hermannsson ritstjórnarfulltrúi Ægis, blaðs Fiskifélagsins, fór á þessu ári í stutta heimsókn í tilraunastöð Norðmanna í Austevoll. Hann kynnti sér starfsemi stöðvarinnar, m.a. tilraunirnar með þorskeldi. Þetta skrifar hann í 9. hefti Ægis m.a. með leyfi forseta: „Hvað sem öllu líður, þá er það orðin staðreynd, að í framtíðinni munu menn grípa æ meir inn í vistkerfi sjávarins og koma náttúrunni til hjálpar þar sem hún fer halloka vegna ágengni okkar mannanna.“ Það er einmitt þetta sem flm. þessa frv. vilja beita sér fyrir að strax verði hafist handa um hér við land. Það er tilgangur þessa frv. að hrinda af stað fiskeldi í stórum stíl og leitast þannig við að auka fiskgengd verulega í framtíðinni og leitast við að tryggja að engir hrygningarárgangar misfarist. Það er eindregin skoðun flm. þessa frv., að efnahagsleg afkoma íslensku þjóðarinnar í framtíðinni byggist öðru fremur á ræktun nytjafiska í sjó. Stærstu framfaraspor mannkyns hafa verið stigin þegar veiðimennskan hefur vikið fyrir hjarðmennsku, og svo mun einnig verða um fiskrækt í sjó.



Herra forseti. Bara örfá orð. Mig langar til að lýsa velvilja mínum til þessa máls. Ég held að þetta sé merkilegt mál, og ég fagna því, að það skuli hafa komið fram. Vafalaust verður þetta einhvern tíma í framtíðinni að raunveruleika og gagnlegur hluti í þjóðarbúskap okkar Íslendinga. Flm. er mikið í hug. Það gætir mikillar bjartsýni, bæði í grg. og í framsöguræðu, ef til vill fullmikillar bjartsýni. En það er líka nauðsynlegt að hafa trú á hlutunum og kjark til að nefna þá. Við höfum unnið nokkurt starf að ræktun laxins og náð á því verkefni nokkrum tökum, í sumum greinum verulegum tökum, og sá árangur kemur til með að skita sér enn betur í framtíðinni. Ég vil minna á það hér á þessum stað, að við þurfum nauðsynlega að vinda bráðan í þágu atvinnuveganna. 588 bug að því að efla Fiskræktarsjóð til þess að sá árangur megi verða betri. Að lokum vil ég einungis minna á að að sjálfsögðu þyrfti að framkvæma hér mjög vandaðar rannsóknir á þessu sviði. Ég sé einnig ástæðu til að nefna, að ég held að það sé mjög mikilvægt áð gæta náttúruverndarsjónarmiða mjög eindregið við undirbúning að þessu máli.



Herra forseti. Við tveir þm., ég og hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, flytjum á þskj. 78 frv. til laga sem felur í sér breyt. á þeim lögum um tekju- og eignarskatt sem samþ. voru á Alþ. í febr. s.l., þ.e. því ákvæði, að heimild til að draga vexti frá tekjum, áður en álagning fer fram, var minnkuð verulega. Vaxtafjárhæðin er í frv. hækkuð úr 1.5 millj. kr. fyrir einstakling í 4 millj. kr. og tvöfalt hærri upphæð fyrir hjón. Þá gerir frv. ráð fyrir að fella niður skilyrði sem lögin frá því í febr. hafa að geyma, eins og ég mun nánar skýra hér á eftir. Í marga áratugi hefur það ákvæði verið í skattalögum, að skattgreiðendur gætu dregið frá tekjum sínum vexti sem þeir hafa greitt á árinu. Ákvæði þetta var sett inn í skattalög fyrst og fremst til að auðvelda húsbyggjendum það mikla átak sem það er að eignast eigið húsnæði. Þetta var eitt af hjálpartækjum þjóðfélagsins til að örva fólk til að eignast eigin íbúð. Það er eitt af sérkennum íslensks þjóðfélags, hve íbúðaeign er almenn hér á landi. Yfir 90% íbúða í Reykjavík, svo að dæmi sé tekið þaðan, eru í eigu þeirra fjölskyldna sem í þeim búa, og víða um land er þessi tala 100%. Ákvæði um vaxtafrádrátt við skattlagningu hefur aðstoðað ófáa yngri sem eldri við að eignast húsnæði. Með því ákvæði hefur þjóðfélagið létt skattabyrðina á því erfiða tímabili þegar greiðslur eru þyngstar vegna íbúðaröflunar. Það skilyrði hefur að vísu ekki verið í lögum, að lánin séu notuð til öflunar húsnæðis, þannig að önnur lán, sem almenningur tekur, hafa einnig fallið hér undir. Það hefur að sjálfsögðu komið sér vel þegar fólk þarf að taka lán vegna ákveðinna þarfa, t.d. sjúkdóma, skyndilegra áfalla af einhverjum ástæðum og þar fram eftir götunum. Þetta ákvæði var stundum gagnrýnt fyrir að það kæmi sérstaklega til góða svonefndum skuldakóngum, en þá er átt við menn sem hafa sérstaka aðstöðu til að afla sér mikilla lána til að auka eignir sínar og láta síðan verðbólguna vinna með sér til óeðlilegrar eignaaukningar. Vafalaust eru dæmi um slíkt, og ég vil taka fram að ég hef enga sérstaka samúð með slíkum mönnum. Ef á heildina er litið er það þó allur almenningur sem hér hefur notið góðs af. Þó að einhverjum hafi tekist að spila á kerfið eru það ekki rök fyrir því að leggja kerfið niður eða takmarka það svo sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum um þetta efni. Þó að vitað sé að einhver brögð eru að því að almannatryggingakerfið sé misnotað, að einhverjir geri sér leik að því að spila á það, dettur engum í hug að leggja niður almannatryggingar, svo dæmi sé tekið af öðru sviði þjóðfélagsins. Þessari áratugagömlu reglu um ótakmarkaðan vaxtafrádrátt, reglu sem hefur skapað sér hefð í hugum fólks, var breytt með þeim lögum sem sett voru hér á Alþ. í febr. s.l., og þessi nýja regla á að koma til framkvæmda við álagningu á næsta ári þegar lagt verður á tekjur þessa árs. Til að glöggva sig aðeins á því, hver voru meginrökin fyrir þessari nýju reglu, vil ég - með leyfi forseta - lesa upp úr grg. þeirri sem fylgdi frv. þar sem fjallað er um þetta atriði, en þar segir: „Með lögum nr. 40/1978 var lagt til að verulegar breytingar yrðu varðandi verðbreytingar í atvinnurekstri, en hins vegar voru ekki verulegar breytingar á fjármagnstekjum og kostnaði manna utan atvinnurekstrar. Þar skyldu vaxtagjöld frádráttarbær að fullu, en vaxtatekjur .að fullu skattskyldar með mikilvægri undantekningu varðandi sparifé. Af þessu leiðir gífurlegt ósamræmi milli einstaklinga utan rekstrar og aðila í atvinnurekstri. Slíkt ósamræmi er mjög óheppilegt og skapar tilhneigingu til millifærslu eigna og skulda. Það hefur þótt nauðsynlegt að finna leið til að afnema eða draga úr þessu ósamræmi. Til greina kemur að taka upp hliðstæðar reglur um einstaklinga og lagt er til að gildi um atvinnurekstur. Slík breyting hefði í för með sér geysilega róttækar breytingar á skattabyrði. Sérstaklega snertir slík breyting tilfinnanlega þá er bera mikil vaxtagjöld. Þótt áhrif breytinganna séu mikil í atvinnurekstri koma önnur ákvæði þar á móti. Þar má einkum nefna fyrningu af endurmetnu verði. Í frv. er lagt til að draga úr ósamræminu með öðrum hætti. Tekin er upp sú almenna regla að vaxtatekjur manna utan rekstrar komi ekki til skattlagningar með tilliti til þess að leyfilegir hámarksvextir viðhalda ekki raungildi eigna við núverandi ástand. Einnig er almenna reglan sú að vaxtagjöld verði á sama hátt ekki frádráttarbær. Afnám frádráttarins mundi hins vegar skapa gífurlega erfiðleika hjá þeim aðilum sem eru að komast yfir eigið húsnæði eða eiga það eftir. Hér er því lagt til, þrátt fyrir meginregluna, að vaxtagjöld verði frádráttarbær vegna öflunar eigin húsnæðis innan ákveðinna marka. Þau mörk eru að sjálfsögðu vandfundin. Við ákvörðun slíkra marka verður fyrst og fremst að hafa í huga þann hóp fólks sem verst er sett vegna öflunar eigin húsnæðis og koma þá m.a. eftirfarandi atriði til greina.“ Síðan er vikið í grg. að tegund lána og talað sérstaklega um fasteignatryggð lán og lausaskuldir. Þá er í grg. rætt um hámark vaxta- og verðtryggingarfrádráttar og rökstutt að eðlileg mörk séu þau sem síðan voru sett í lögin, 1.5 millj. hjá einstaklingi og 3 millj. hjá hjónum. Ég ætla ekki að rekja frekar efni grg., en þar voru sem sagt tíunduð rökin fyrir sinni nýju lagareglu um frádrátt vaxta. Við skulum þá aðeins huga að reglunni eins og hún er núna eftir breytinguna frá því í febrúar, og rekja þá miklu galla sem á henni eru. Fyrir utan það hámark, sem sett er á vaxtafjárhæðir og ég mun ræða nánar síðar, eru skilyrði sett: Í fyrsta lagi skulu lánin sannanlega notuð til öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota. Oft er auðvelt um slíka sönnun. Húsnæðismálastjórnarlán og lífeyrissjóðslán, sem tryggð eru með veði í nýrri eign, falla auðveldlega hér undir. Margs konar önnur lán, víxla, vaxtaaukalán, lán hjá einkaaðilum og fleira sem oft er í gangi lengi og oft framlengt með nýjum lánum, er erfitt að setja í fljótu bragði í tengsl við húsnæðisöflun. Lán til annarra þarfa falla hér utan við. Hvað með lán vegna skyndilegra efnahagslegra áfalla sem oft koma fyrir í fjölskyldum, t.d. sjúkdóma, læknisferða til útlanda o.s.frv.? Af hverju eiga þau ekki einnig að koma hér undir? Samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, er það skilyrði fellt niður að sannanlega þurfi að vera um að ræða lán til öflunar húsnæðis. Ég tel að skattstofum sé fengið of mikið vald í þessu efni með því að meta hvort um slíkt lán sé að ræða eða ekki. Í öðru lagi eru samkv. gildandi lögum núna mismunandi tímamörk eftir tegundum lána. Fasteignaveðskuldir eiga að vera til þriggja ára eða lengur. Undir það falla auðsjáanlega lán húsnæðismálastjórnar og lífeyrissjóða. Fasteignatryggð vísitölulán munu oftast vera til lengri tíma en þriggja ára. Hins vegar munu svonefnd vaxtaaukalán nú yfirleitt vera til styttri tíma en þriggja ára og það færist í vöxt að þau séu ekki fasteignaveðtryggð, heldur tryggð með sjálfskuldarábyrgð ábyrgðarmanna. Ef ekki er um að ræða fasteignaveðtryggð lán til þriggja ára eða lengur kemur hin reglan til. Samkvæmt henni er það skilyrði sett að vaxtagjöld samkvæmt þeim lánum sé aðeins heimilt að draga frá tekjum árið sem húsnæðið er keypt og næsta ár þar á eftir eða, ef um nýbyggingu er að ræða, á næstu fjórum árum talið frá og með því skattári sem bygging er hafin á. Undir þessa reglu kemur mikið af lánum sem almenningur tekur í sambandi við húsbyggingar. Þá má nefna víxillán, stóran hluta vaxtaaukalána og einkalán, t.d. innan fjölskyldu. Samkvæmt reglunni er um allt of stuttan tíma að ræða. Flestir, sem í húsbyggingum eða íbúðabyggingum standa, eru yfirleitt með slík lán í langan tíma eftir að kaup eru gerð eða bygging hófst. Við þekkjum öll hvernig þetta gengur fyrir sig. Menn taka skammtímalán á mörgum stöðum, nota eitt lánið til að greiða upp annað og þannig fram eftir götunum þangað til jafnvægi er komið á fjármálin að nýju. Það tekur oft mun lengri tíma en tvö eða fjögur ár, eftir því hvort um kaup eða sölu er að ræða, og það jafnvel þótt menn fái bæði húsnæðismálastjórnarlán og lífeyrissjóðslán. Tillagan samkvæmt frv. gerir ráð fyrir að þessi tímamörk falli niður. Í þriðja lagi er það skilyrði sett, að frádráttur vegna vaxta megi aldrei fara yfir 1.5 millj. kr. hjá einstaklingi og 3 millj. kr. hjá hjónum. Ég tel að hér sé um of lága fjárhæð að ræða. Að vísu kemur 10% frádráttarreglan hér við sögu einnig, þ.e. að menn eiga að velja hvort þeir draga 10% frá tekjum sínum eða nýta vaxtafrádráttarheimildina, frádrátt vegna lífeyrissjóðs, iðgjalda stéttarfélaga, sjúkrasjóða, styrktarsjóða og iðgjald af lífsábyrgð. Í mörgum tilfellum mun vaxtabyrðin þó fara yfir bæði hámark laganna og 10% af tekjum í dag. Við skulum aðeins athuga vaxtabyrði af nokkrum tegundum lána eins og þau tíðkast á lánamarkaðnum. Lífeyrissjóðslán: Nú eru kjör á lífeyrissjóðslánum allmismunandi eftir sjóðum og einnig eftir því, á hvaða tíma slík lán eru tekin. Ég skal nefna dæmi úr lífeyrissjóði sem ég þekki allvel til, þ.e. Lífeyrissjóði starfsmanna Reykjavíkurborgar, en þar mun vera í meginatriðum um að ræða sömu reglur og hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þar eru aðallega í gangi þrjár tegundir lána: Í fyrsta lagi eldri lán með bundna vexti frá 7% upp í 19%. Þar er um að ræða tiltölulega lágar fjárhæðir sem skipta ekki verulegu máli í þessu sambandi. Í öðru lagi eru það lán sem veitt voru á árunum 1978 og 1979 og eru með hæstu lögleyfðu fasteignavöxtum, eins og þeir eru á hverjum tíma, en núna eru þeir 38%. Þessi lán voru að upphæð 1.5 millj. kr. til 2.3 millj. eftir því hvenær þau voru tekin á þessu tímabili. Ársvextir af þessum lánum eru því algengir á þessu ári allt að 874 þús. kr. af 2.3 millj. kr. lánum. Þriðja tegund lána frá þessum sjóði er lán frá árinu 1980 með 2% vöxtum, en fullri lánskjaravísitölu á vexti og afborganir eins og hún er á gjalddaga. Lánsfjárhæð er 4–6.5 millj. eftir því hvenær lánið er tekið. Þessi lán eru til 25 ára og vaxtaþátturinn fyrstu árin því ekki mjög þungbær, en þyngist þegar á líður. Við skulum því næst athuga húsnæðismálastjórnarlánin en þau lán eru mjög mismunandi líka, bæði að því er fjárhæð snertir svo og vaxtakjör vegna þess að þau hafa verið að breytast í tímans rás. Ég skal nefna þrjú dæmi um lán, sem ég hef fengið hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Það er í fyrsta lagi lán til nýbyggingar, veitt árið 1977, að fjárhæð 2.7 millj. kr. Vaxtagreiðslur og greiðslur vísitöluálags, eins og þær eru greiddar á gjalddaga í ár, eru: Vextir 243 þús., vísitöluálag 166 þús., samtals 409 þús. kr. Í öðru lagi eru lán til kaupa á eldri íbúð, veitt 15. nóv. 1978, að upphæð 1.8 millj. kr. Gjalddagi er 15. nóv. 1980, vextir 170 þús., vísitöluálag 127 þús., samtals 297 þús. kr. Í þriðja lagi er lán til nýbyggingar veitt 1978 að fjárhæð 3.6 millj. Gjalddagi var núna 1. maí 1980 og á þeim gjalddaga áttu menn að greiða í vexti 341 þús. og í vísitöluálag 182 þús. eða samtals 523 þús. kr. Við skulum þá aðeins víkja að almennum bankalánum, en núna eiga menn aðallega kost á þrenns konar lánum. Það eru í fyrsta lagi víxillán til fjögurra mánaða. Lengri tími mun almennt ekki tíðkast ef um víxillán er að ræða. Vextir eru 34%. Það er því fljótt að koma upp í háar tölur í ársvexti af víxlum. Af hverri millj. greiða menn sem sagt 340 þús. kr. í ársvexti. Í öðru lagi eru það vaxtaaukalán. Almenna reglan þar er lánstími í 2–3 ár og vextir 45%, en nú skiptast þeir í verðbótaþátt og grunnvexti. Vaxtagreiðslur af milljón króna láni til þriggja ára fara yfir 1 millj. samtals sem skiptist á þessi 3 ár. Í þriðja lagi eiga menn kost á vísitölulánum til 4–6 ára. Þau lán eru oftast fasteignatryggð, verðtrygging miðast við lánskjaravísitölu og vextir eru 2–2.5%. Ef maður tekur dæmi af einnar millj. kr. láni til fjögurra ára og reiknar með 40% jafnri árlegri hækkun vísitölu og 2% vöxtum er ein millj. kr. endurgreidd á þessu tímabili með samtals 2.6 millj. kr., þ.e. 1.6 millj. eru vextir og verðbætur sem dreifast á þessi 4 ár og með meiri þunga eftir því sem líður á lánstíma. Þessi dæmi af nokkrum tegundum lána sýna þá gífurlegu vaxta- og verðtryggingarbyrði sem húsbyggjendur þurfa að taka á sig. Menn geta sjálfir stillt þessum dæmum upp á ýmsa vegu til að reyna að finna úr vaxtabyrði hvers einstaklings. Það mun ég ekki gera hér, enda mismunandi eftir einstaklingum. Hitt vil ég fullyrða, að mjög margir fara langt upp fyrir hámarksfrádrátt lagana eins og þau eru nú. Ég nefni sem dæmi að eitt tiltölulega lítið lán eins og ég gat um áðan, sem á sínum tíma var upp á 2.6 millj. kr., er núna 2.3 millj. kr. Það ber vexti í ár upp á 874 þús. kr. - Við leggjum því til að þetta hámark sé hækkað verulega eða í 4 millj. kr. fyrir einstaklinga og 8 millj. kr. fyrir hjón. Nú kunna einhverjir að spyrja: Er það ekki tekjuhæsta fólkið sem getur greitt svo háa vexti, og er þessi regla þá ekki fyrst og fremst sett fyrir það? Það tel ég ekki vera vegna þess íslenska fyrirbæris, að menn eru með mjög mörg skammtímalán í gangi, þeir sem standa í húsbyggingum, sem tekin eru hvert af öðru. Eitt lánið er notað til að greiða niður annað og þannig koma háar vaxtagreiðslur á hvert ár meðan þetta tímabil varir - vaxtagreiðslur sem raunverulega standa í engu sambandi við rauntekjur manna á þessum tíma. Nú kunna menn að spyrja: Er þetta ekki of seint fram komið? Því flutti þm. ekki þessa ræðu í febrúar í fyrra þegar þessi ákvæði voru sett í lög, og því var þessi brtt. ekki flutt þá? Ég skal viðurkenna að þetta er réttmæt spurning og ég skal leitast við að svara henni og tel að svarið sé tvíþætt. Í fyrsta lagi hefur hraði verðbólgunnar vaxið og vextir hækkað hröðum skrefum. Hin lífsnauðsynlegu lán eru að verða venjulegu fólki ofviða. Það dregur úr möguleikum alls venjulegs fólks til að eignast eigin íbúð. Það er því hætta á að megingrundvöllur íslensks efnahagslífs, eignarréttur eigin íbúða, sé að bresta, - hætta á því að fólk verði nauðugt viljugt knúið inn í kerfi svokallaðra félagslegra framkvæmda í íbúðahúsabyggingum. Þær eru góðar og góðra gjalda verðar svo langt sem þær eiga að ná, en ég tel að félagslegar byggingar eigi ekki að verða aðalreglan. Þá hefur skattabyrðin að öðru leyti aukist meira en búast mátti við þegar þessi nýja regla tekur gildi um áramót. Ef henni verður ekki breytt hækkar skattbyrðin enn meira. Í öðru lagi tel ég að Alþ. hafi gert mistök í febrúar s.l. og þau mistök skal ég fúslega taka á mínar herðar, eins og aðrir þm. verða að gera. Ég hygg að þm. hafi almennt ekki gert sér næga grein fyrir hvað fólst í þessu ákvæði. Það er fróðlegt að huga að umr. um þetta mál hér fyrr á árinu þegar þetta var til umr. Þetta ákvæði var nánast aldrei nefnt á nafn í umræðum um skattalögin er þau voru hér til meðferðar. Sannleikurinn er sá, að ég hygg að það sé allt of algengt á hinu háa Alþingi að menn geri sér ekki næga grein fyrir afleiðingum einstakra samþykkta sem hér eru gerðar. Þingið fær til meðferðar hin flóknustu mál. Hvert frv. á fætur öðru um hin sérhæfðustu málefni er lagt fram á hinu háa Alþingi. Frv. þessi eru oft samin af her sérfræðinga, ráðh. setja stolt sitt í að koma viðkomandi málum fram, og þm. standa ekki nógu fast í ístaðinu. Yfir þjóðina er dengt löggjöf sem hefur fallegt yfirbragð, lætur vel í eyrum ef um er rætt og ekki síst þegar silkipappírinn er hafður utan á. Í rauninni er hér oft um mikinn óskapnað að ræða og illframkvæmanleg lög sem hlaða utan á báknið og auka útgjöld ríkis og almennings. Ég tek sem dæmi um slíka hraðsuðulöggjöf bæði frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins og frv. um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum á s.l. vori, sem hefðu þurft að fá miklu betri meðferð. Reyndar var frv. um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum samþ. hér með ákveðnum fyrirvörum því að menn sáu fyrir hversu mikill óskapnaður þetta yrði þegar til framkvæmdanna kæmi. Ég verð að viðurkenna að ég óttast þennan hátt á starfi hins háa Alþingis og tel að einmitt það mál, sem hér er til umr., sé gott dæmi um hvernig mál fara hér raunverulega í gegn án þess að menn hugi nægilega að afleiðingunum. En þetta var útúrdúr. Meginefni þessa máls er að reglan um vexti til frádráttar frá tekjum, áður en skattur er lagður á, verði endurbætt frá því sem er. Við gerum ráð fyrir að það sé sett ákveðið hámark til þess að menn geti ekki gegndarlaust safnað skuldum og borgað vexti sem komi þeim til góða við skattálagningu, en ég tel að hér sé um að ræða mikið hagsmunamál almennings, ekki síst ungs fólks sem stendur í því stóra átaki í sínu lífi að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn. og 2. umr.