Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á hv. d. um frv. til I. um sérstakt útflutningsgjald af loðnuafurðum til staðfestingar á brbl. frá 11. jan. s.l. Efni frv. er í stuttu máli það, að taka skal 5% af útflutningsgjaldi loðnuafurða og setja í sérstakan sjóð. Er gert ráð fyrir, að sjóðurinn geti numið um 250 millj. kr. Verja á 25 millj. kr. til lífeyrissjóða sjómanna, en 225 millj. kr. til að greiða niður tilfinnanlega vaxandi olíukostnað fiskiflotans. Sýnist n., að setning þessara brbl. hafi greitt verulega fyrir ákvörðun fiskverðs um áramótin og muni styrkja rekstrargrundvöll þeirra greina sjávarútvegsins, sem veikast standa gagnvart olíuhækkuninni. Ég vil vekja athygli á, að ráðstafanir þessar eru gerðar í samráði við hagsmunasamtök í sjávarútvegi. Í nál. segir, að sjútvn. hafi orðið sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. Vegna þess vil ég vekja athygli á því, að 3 nm. voru fjarverandi. Tveir þeirra, hv. 10. þm. Reykv. og hv. 5. landsk. þm., höfðu rætt frv. við 1. umr. málsins. Það kom skýrt fram af máli hv. 10. þm. Reykv., að hann var samþykkur frv., en hv. 5, landsk. ekki. Um afstöðu hv. 2, þm. Reykn. var okkur ókunnugt, en það er ljóst, að minnst 5 og jafnvel 6 af 7 nm. eru meðmæltir því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég vil taka það fram þegar í upphafi, að ég er sammála þeirri aðferð, sem í þessu frv. er lagt til, að viðhöfð verði, að leggja á 5% útflutningsgjald af fob.-verði loðnuafurða framleiddra á árinu 1974 til þess að verja til niðurgreiðslu á olíu til fiskiskipa. Sú skoðun hefur raunar komið fram, að þetta væri ekki með öllu eðlileg aðferð, þar sem aðeins hluta af fiskiskipaflotanum eða þeim aðilum, sem veiða og verka loðnu, er gert að greiða þetta gjald, til þess að flotinn í heild sinni njóti góðs af. Ég vil taka það fram, að sem einhver regla getur þetta auðvitað ekki gilt, en í þessu tilfelli sýnist mér þetta alveg réttlætanlegt. Það verður tæplega talið, að þetta mikla happ og þessi miklu uppgrip, sem loðnuveiðin er, ný uppgrip að kalla, eigi að teljast happ einvörðungu til viss hluta af útgerð og fiskvinnslu í landinu, heldur verður að líta á þetta sem happ fyrir þjóðfélagið í heild, og þeir, sem skyndilega bera mikið úr býtum, verða að sjá af hluta þess til samfélagsþjónustunnar, svo sem eins og hátekjumenn verða að bera þyngstu byrðarnar í sköttum og axla stærri hluta af samfélagsþjónustunni en hinir, sem minna bera úr býtum. Þess vegna er það og með sérstöku tilliti til þess, að hér hefur orðið samkomulag við viðkomandi aðila um þessa aðferð, þá er ég henni alveg fylgjandi. En í sambandi við þetta mál væri ástæða til þess að orðfæra hér örfá atriði, sem snerta veiði og verkun loðnunnar. Allir hafa fylgst með því, bæði í fjölmiðlum og einnig hér í Alþ., hvað hefur átt sér stað undanfarið, þeir ógæfuatburðir, að sjómenn hafa neyðst til þess að dæla veiðiafla sínum í sjóinn aftur, vegna þess að þeir hafa ekki haft tök á því að selja hann til vinnslu. Slíkt ástand er auðvitað hið ömurlegasta ófremdarástand, enda þótt ég fái ekki séð, að það megi kenna neinum sérstökum einum aðila þar um. Ástæðan er kannske fyrst og fremst sú ókyrrð, sem nú er ríkjandi á vinnumarkaðnum. En ég held, að það liggi þó alveg ljóst fyrir, að nokkurt misferli, ef svo má segja, hafi átt sér stað varðandi loðnulöndunina, - misferli, sem reglurnar um loðnulöndunarnefnd áttu að girða fyrir. Ég hygg og eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að þetta mál hafi veríð tekið til rannsóknar og unnið að leiðréttingu gagnvart þeim aðilum, sem þarna hafa farið óeðlilega að ráði sínu, svo að ekki sé meira sagt. Við væntum þess, að fljótlega kyrrist um á vinnumarkaðnum, samningar náist, þannig að vinnudeilur verði ekki til þess að torvelda eða kannske eyðileggja að einhverjum hluta fyrir okkur þennan verðmæta sjávarafla, sem við eigum annars í boði. En ég vildi aðeins víkja að þeim þætti, sem snertir útflutning á loðnuafurðum. Það ástand er í hæsta máta örðugt, sem skapast hefur hér, að mjög hefur hangið í lausu lofti um verðlagningu á þessum afurðum erlendis. Bæði á þetta við um mjölið, og liggja þar til ákveðnar ástæður, að kaupendur hafa haldið nokkuð að sér höndum, vegna þess að þeir áttu von á, sem raunar hefur komið á daginn, að nokkrar breyt. yrðu þar á, sérstaklega með afstöðu Perú. En allt að einu er verðlag á þessum afurðum mjög hátt, lýsi og mjöli, þannig að afkoman ætti alla vega að verða mjög góð, enda þótt hún verði e.t.v. ekki eins góð og menn höfðu í upphafi gert sér vonir um. Eins og menn vita, hafa Japanir verið kaupendur að frystri loðnu, og hefur sá útflutningur farið stórvaxandi á síðustu 3–4 árum. Ég hygg, að fyrsta árið, sem að marki má segja, að þeir hafi keypt af okkur frystar loðnuafurðir, hafi verið 1970. Síðan hefur þetta farið stórvaxandi og skiptir orðið verulegu máli sem útflutningsmarkaður. Aðalkaupandinn á liðnum árum hefur verið fyrirtæki, sem nefnt hefur verið Tokyo Maroitsi, og þeir samningar, sem við það fyrirtæki hafa verið gerðir, hafa reynst mjög hagkvæmir. En á undanförnum árum hefur orðið vart nokkurs ókyrrleika á markaðnum í Japan, þar sem annað fyrirtæki, Misvitsi, hefur greinilega gert til þess tilraunir og heppnast að sprengja þennan markað upp með sérstökum samningum við annan útflutningsaðila, þar sem ekki var ákveðið um verð á frystu loðnunni, heldur skyldi það vera miðað við að vera um 5% hærra en það verð, sem samdist um við Tokyo Maroitsi. Nú hefur þetta heppnast, og ýmisleg atriði í þessu sambandi eru þess virði, að þeim sé gefinn sérstakur gaumur. Spurningin er, hvort við þurfum ekki að fá á þessu sérstaka rannsókn. Tokyo Maroitsi lagði til. að í Japan yrði stofnað sameignarfyrirtæki Íslendinga og þeirra. Í nokkru þófi stóð um þetta um hríð. Till. þeirra voru þær, að þeir ættu 50%, útflutningsmiðstöð Sambands ísl. samvinnufélaga 25% og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna 25%. Þessi mál hafa komið í þann stað niður, að aðeins Sölumiðstöðin hefur gengið til þessa leiks, og þetta fyrirtæki hefur verið stofnað. Ég tek það fram, að ég hef ekki nægilegar upplýsingar í höndum til þess að fullyrða neitt um þetta mál, þess vegna er ég að ræða það og víkja að því, að e.t.v. þyrftum við að rannsaka þetta betur. Mér hefur skilist, að þetta sameignarfélag Sölumiðstöðvarinnar og Maroitsi í Japan, þeir samningar gangi ekki út á ákveðið verð, heldur skuli við það verð miðað, sem útflutningsmiðstöð SÍS og Norðmenn ná á þessum markaði. Ég veit ekki, hvort menn álíta, að þetta sé eðlilegur framgangstíll í þessum viðskiptamálum. Annað kemur til, sem hlýtur að vekja mjög athygli okkar, og það er stóraukið framboð Rússa á þessari vöru. Nú skilst mér, að þeir bjóði um 70 þús. smálestir, sem er nokkurn veginn talið vera það, sem neyslan í Japan verður á þessu ári. Er þó nokkur hætta á því, að hún kunni að verða minni vegna olíuskortsins. Að vísu er ekki um flokkun að marki að tefla hjá Rússum, þannig að verð er þar miklu lægra. Þar er einvörðungu miðað við 50% hrygnu af aflanum. Allt að einu er framboðið það mikið og verð með þeim hætti, að okkar markaðir hljóta að vera allmjög í hættu þarna, ég tala nú ekki um, ef Rússar tækju upp á því að flokka loðnuna. Þá er ég hræddur um, að við þyrftum að gá alveg sérstaklega að okkur. Allur er þessi málatilbúnaður um söluna á Japansmarkaðnum með þeim hætti, að ég mundi vilja leggja til, að þetta mál yrði allt saman rannsakað ofan í kjölinn, hvernig þessi mál eru í pottinn búin. Það er enn fremur ljóst, að það hefur mjög mikil áhrif á afstöðu Japana í sambandi við verðákvörðun á þessum afurðum, að þeir verða að senda skip sín af stað frá Japan að sækja afurðirnar; áður en framleiðslu er lokið í landinu, og t.d. fyrst í stað hygg ég, að útflutningsaðilarnir hér hafi orðið að ganga að því, ef það magn væri ekki fyrir hendi, þegar frystiskipin tækju hér land, að borga þá fragt, sem ella hefði nýst í því rúmi, sem autt yrði, þegar skipin sigldu til baka. Það er greinilegt, að það hefur mjög mikil áhrif á verðhugmyndir Japana, að þeir verða að senda flota sinn af stað að sækja þær, áður en tryggt er, að þær hafi verið framleiddar. Þá komum við að því atriði, að það sýnist vera, ef við eigum að byggja mjög á þessum útflutningi, sem við hljótum að gera, að við þurfum að hugsa fyrir því að byggja frystigeymslur, þannig að geyma mætti loðnuna, þangað til Japönum þætti henta að sækja hana á sínum skipum. Er talið af kunnugum mönnum, að það muni þurfa frystirými fyrir um 15 þús. tonn, til þess að nokkurs öryggis mætti vænta í þessum sökum. Þessu þurfum við alveg sérstaklega að huga að. Eins er um markaðsleit fyrir þessa vöru. Af sýnishornum, sem send hafa verið til Nígeríu, af árangri þeirrar markaðskönnunar er helst að sjá, að þar kunni að vera mikill markaður fyrir þessa vöru. En skilyrði til þess, að þangað megi flytja hana og dreifa henni, er, að byggðar yrðu frystigeymslur þar í landi. Og í heild má segja bæði um markaðsleit vegna þessarar vöru og okkar útflutningsvöru yfirleitt, að ég hygg, að mjög skorti á um alla markaðsleit. Við þurfum að leggja stóraukna áherslu á markaðsleit. Mér skilst, að útflutningsfyrirtæki okkar taki mjög lítil umboðslaun fyrir fiskafurðir, sem fluttar eru úr landi, og kann að vera af þeim sökum, að þau geti ekki staðið undir miklum kostnaði við markaðsleit. En ef svo er og svo reynist, að þau hafi ekki á því fjárhagsleg tök að annast aukna markaðsleit, er það skoðun mín, að það hljóti að vera hins opinbera að koma þar til skjalanna. Eins og ég minntist á, þykir mér bera til þess brýna nauðsyn, að rannsakaðir verði allir þættir þessa máls, hvað varðar útflutning frystu loðnunnar til Japans. Það hefur margt verið að ske stórt í þeim sökum undanfarnar vikur og mánuði, sem ég hef ekki haft tök á að fá neinar upplýsingar um, sem teljast geta í áttina við það að vera fullnægjandi, og þess vegna er það, að ég mundi eindregið vilja leggja til við rétta aðila, eins og hæstv. sjútvrh., að hann beitti sér fyrir því, að okkur yrði gefin skýrsla um, hvernig þessum málum er háttað. Það getur ekki verið neitt einkamál þeirra aðila, sem þennan útflutning stunda, heldur varðar þetta alla heildina, hvernig að málunum er staðið og unnið. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta, en ég fylgi alfarið þessari aðferð, sem lagt er til í frv., að viðhöfð verði.



Herra forseti. Ég vil nú fyrst þakka sjútvn. fyrir greiða afgreiðslu á þessu máli og einnig fyrir góðar undirtektir við það hér í hv. d. Mér sýnist, að samstaða eigi að geta orðið um framgang málsins. En í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, hefur hv. 4. þm. Austf., sem nú var að enda að tala, vikið að einum mjög þýðingarmiklum þætti í sambandi við útflutning okkar á loðnuafurðum. Í fyrsta lagi vék hann nokkuð að því, að það ríkti nokkur óvissa um sölu á loðnumjöli, og ýmis vandamál hafa komið einnig upp í sambandi við löndun á loðnu, eins og menn þekkja nú að undanförnu. Það er rétt, að það er um mikla óvissu að ræða varðandi það verð, sem við væntanlega fáum fyrir útflutninginn á okkar loðnumjöli. En ég tel fyrir mitt leyti, að það sé til lítils gagns að ræða það, eins og málin standa nú. Við verðum þar að bíða nokkuð átekta og sjá, hvernig fer með verðlagsþróunina. Það er eins og sagt hefur verið hér í umr. á Alþ., að það er ýmislegt, sem bendir til þess, að verðið eigi eftir að koma upp aftur og eigi eftir að hækka á nýjan leik, þannig að hægt verði að fá fyrir alla framleiðsluna svipað verð og við höfum fengið fyrir þann hluta framleiðslunnar, sem þegar er seldur. En vissulega getur þetta líka orðið þannig, að við stöndum frammi fyrir talsverðri verðlækkun á mjölinu frá því háa verði, sem við höfum fengið fyrir þann hluta, sem seldur er. En það verður að bíða enn um sinn og sjá, hvað gerist í þeim efnum, því að framleiðendur og útflytjendur eru allir sammála um að bíða og selja ekki, eins og sakir standa, á því verði, sem nú er almennt í boði. Hv. 4. þm. Austf., Sverrir Hermannsson, ræddi þó einkum og sérstaklega hinn nýja og þýðingarmikla útflutning okkar á loðnuafurðum til Japans, þ.e.a.s. sölu okkar á frystri loðnu á þann markað. Þar er um mjög þýðingarmikinn markað að ræða og alveg nýja útflutningsgrein, má í rauninni segja, og skiptir auðvitað miklu máli, hvernig til tekst með þann útflutning. Við höfum fengið að okkar dómi mjög hagstætt verð fyrir þessar vörur, og það hefur farið hækkandi. Ég get ekki á þessu stigi málsins gefið hér neina ítarlega skýrslu um það, hvernig staðið er að eða hvernig ætlunin er að standa að sölunni á þennan markað. En þó má gefa þær upplýsingar, sem komu sumpart fram hjá hv. þm., að fram að þessu ári hefur það verið svo, að frá okkar hálfu hefur verið um tvo útflytjendur að ræða og þó aðallega einn, þ.e.a.s. samtök frystihúsanna í landinu. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna annars vegar og Samband ísl. samvinnufélaga hins vegar hafa staðið saman að því að bjóða fram og selja þessa vöru á Japansmarkaðinn. Og það eru þessi tvö stóru félagasamtök, sem hafa haft á sínum vegum nær alla framleiðsluna eða yfirgnæfandi meiri hl. hennar. En auk þess hefur verið um einn annan aðila að ræða, sem hefur haft leyfi til þess að selja á þennan markað, hefur selt mjög lítið magn og hefur leyfi til þess enn. En það er mjög lítið magn, sem hann hefur selt á þennan markað. Nú hefur það hins vegar gerst á þessu ári, að það samstarf, sem var á milli þessara tveggja stóru aðila, þ.e.a.s. Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga, rofnaði og þeir tóku það upp að selja hvor í sínu lagi á Japansmarkað. Við treystum okkur ekki í viðskrn. að knýja fram okkar vilja í þessum efnum, en létum skýrt í ljós, að við teldum, að það væri á margan hátt sterkast fyrir okkur, að þetta samstarf þeirra á milli héldist áfram og við byðum í rauninni helst fram sem einn aðili þessa vöru á Japansmarkaðinn með eðlilegu eftirliti og umsjá viðskrn., eins og verið hefur. En hjá þessum aðilum, sem starfa sjálfstætt að útflutningi hvor í sínu lagi í öðrum greinum, fór svo, að þeir gátu ekki haldið samstarfinu áfram og byggðu upp hvor sinn sjálfstæða útflutning. Í þessum efnum varð það úr, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna sækir um að fá að verða aðili að sérstöku fyrirtæki í Japan, sem þá væri byggt upp með þeim japanska aðila, sem hefði aðallega keypt loðnuna áður héðan frá Íslandi. Þar með var farið inn á þá braut, að stærsti útflytjandi hér, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, byggði upp sérstakt félag með þeim, sem hafði verið aðalinnflytjandinn í Japan, og hér var orðið um útlent félag að ræða, sem íslenskur aðili var aðeins hluthafi í, og þá gert ráð fyrir því, að þetta félag, sem þannig yrði byggt upp í Japan, keypti framleiðsluna héðan aðallega frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. En það er ekki rétt, að nm það sé að ræða, að þetta japanska félag, sem svona er byggt upp, eigi að fá vöruna héðan á einhverju óákveðnu verði. Það verður að greiða fast verð fyrir vöruna, - verð sem ákveðið er hér á hverjum tíma af viðskrn., svo að þeir fái ekki að selja þessa vöru í neinni umboðssölu, heldur verður hið japanska fyrirtæki, sem svona er uppbyggt, að kaupa vöruna á föstu verði. Hitt getur svo að sjálfsögðu komið át úr þessu dæmi, að þetta japanska fyrirtæki sýni hagnað, sem íslenskur aðili á sinn þátt f. En ég skal ekki fara út í það á þessu stigi málsins að lýsa neinni afstöðu til þessarar sérstöku uppbyggingar. Hún er nokkuð sérstæð og fellur ekki almennt inn í okkar form í sambandi við utanríkisviðskipti, en er þó ekki óþekkt. Hins vegar er Samband ísl. samvinnufélaga eins og áður sjálfstæður útflytjandi og selur til ákveðinna innflytjenda í Japan og verður einnig að hlíta því verði, sem viðskrn, samþykkir, að gildi um útflutningsverð vörunnar á hverjum tíma. Og sama er að segja um þriðja aðilann, Útflutningsmiðstöðina, sem flytur út minni háttar magn. Hún hefur leyfi til þess nú eins og áður. Það er enginn vafi á því, að það er þýðingar mikið að fylgjast með því, eins og hv. þm. vék hér að, hvernig tekst til með sölustarfsemi okkar á þessum japanska markaði, þannig að það verður reynt að koma í veg fyrir það, að íslensk fyrir tæki keppi þar á óeðlilegan hátt hvert við annað eða við verðum á nokkurn hátt til að lækka verð okkar vöru vegna þeirrar skiptingar, sem þarna er komin fram á sölunni á þennan markað. Ég vil aðeins nefna það sem dæmi, að Norðmenn, sem líka hafa verið á þessum markaði allan þann tíma, sem við höfum verið þar, hafa haldið sig fast við að bjóða þar fram vörur á vegum eins aðila. En ég held, að þeir samningar, sem hafa verið gerðir nú af öllum þessum þremur íslensku útflytjendum, séu allir í sams konar formi og tryggi sambærilegt verð, og var talið eftir allmikla athugun á því, að það væri besta verð, sem um væri að ræða, eins og nú stóðu sakir. En það er rétt, að á þessum markaði í Japan hafa Rússar verið líka, þó að þeir vinni þar á dálítið öðrum grundvelli. Þeir geta auðvitað verið mjög stórir aðilar, og þarf að gefa þeim gaum í þessum efnum. Ég get tekið undir það, sem hv. 4. þm. Austf. sagði, að það þarf sannarlega að gefa því gaum, hvernig staðið er að markaðsleit varðandi þessar nýju framleiðsluvöru eins og reyndar aðrar. Er fylgst með því af hálfu viðskrn., þó að því sé ekki að neita, að þar sem um er að ræða hjá okkur stór félagasamtök, eins og t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða Samband ísl. samvinnufélaga, sem annast meginhluta útflutnings í til tekinni grein, þá má segja, að markaðsleitin og vinnan á hinum erlendu mörkuðum sé langsamlega að mestu leyti í höndum þessara aðila, sem við teljum, að séu nokkuð sterk samtök til að vinna að sölu á sínum útflutningsvörum með eðlilegu eftirliti af hálfu ríkisvaldsins. En það er ekki ríkisvaldið nema að litlu leyti, sem tekur að sér sölusamninga, ef það tekur að sér beinlínis að vinna á þessum mörkuðum. Þetta skipulag hefur gilt hér. Ég treysti mér ekki til að ræða þetta öllu frekar á þessu stigi málsins. Það er alveg skýrt, að af hálfu viðskrn. verður fylgst með því, hvernig staðið er að þessum markaðsmálum og sölumál um, og gripið inn í, ef okkur þykir bein ástæða til, ef sú skipting, sem þarna hefur komið upp, verður að okkar dómi þannig, að hún geti skaðað okkar almennu útflutningshagsmuni, því að það er skoðun okkar, að almennt séð væri sterkara, að hér væri um einn aðila á þessum markaði fyrir okkar hönd að ræða, en ekki marga. En hins vegar hikum við við að neita gamalgrónum og sterkum útflutningssamtökum, sem starfað hafa sjálfstætt að útflutningi á frystum afurðum, um að fá að vinna hvort í sínu lagi, á meðan við a.m.k. teljum, að þau geti haft sín á milli eðlilegt samstarf þrátt fyrir vissa samkeppni. Ég vænti svo, að þetta frv. geti fengið hér greiða fyrirgreiðslu í gegnum deildirnar.



Herra forseti. Þetta frv. um starfskjör launþega er komið til Nd. frá Ed., var samþ. þar einróma. Félmn. Nd. hafði málið til athugunar og leggur til, að frv. verði samþ. hér óbreytt. Ég skal taka það fram, að á þeim fundi, þegar málið var afgreitt, voru 3 nm. fjarverandi.



Herra forseti. Vegna umr., sem urðu um þetta mál s.l. mánudag, þarf ég að segja nokkur orð til viðbótar því, sem ég sagði þá, þegar ég mælti fyrir áliti félmn. d. um frv. Frv. sjálft er skýrt og ég held öllum skiljanlegt. Það er um, að skólafólki, sem stundar nám við viðurkennda skóla, sé þó heimilt að taka allt orlof sitt utan orlofstímabilsins. Þetta þýðir, að orlofið megi taka á öðrum tíma en frá 2. maí til 15. sept. Eins og fram kom hjá flm. þessa frv., hv. 10. þm. Reykv., þegar hann mælti fyrir frv., er það flutt að beiðni Sjómannafélags Reykjavíkur vegna óska stýrimannaskólanemenda. Þessir nemendur vinna stuttan tíma ársins, en falla ekki undir það, sem verður að teljast meginsjónarmið orlofslaganna, að veita hvíld því verkafólki, sem vinnur hörðum höndum allt árið, eins og fl.m. komst að orði. Samkv. gildandi l. geta þessir skólanemendur fengið orlofsgreiðslur sínar að sjálfsögðu, en þó ekki fyrr en eftir á, á næsta ári. Tilgangurinn með frv. var að breyta þessari reglu, að því er tæki til skólafólks, þannig að þessir nemendur gætu fengið orlof og orlofsfé greitt utan orlofstímabilsins, en þyrftu ekki að bíða með það þar til árið eftir. Flm. taldi sig ná þessu markmiði með því að orða frvgr. eins og hann gerði, og félmn. taldi, að svo væri einnig og að umsögn félmrn. byggðist á misskilningi. Félmn. eru að sjálfsögðu ljós ákvæði 3. gr. orlofsl. þar sem segir, að orlof skuli vera 2 dagar fyrir hvern unninn mánuð á síðasta orlofsári. Umsögn félmrn. byggist á þessu ákvæði, og undir þá skoðun tók hv. 7. landsk. þm. í umr. hér á mánudag og taldi samkv. því eins og rn., að samþykkt frv. yrði ekki til hagsbóta fyrir skólafólk. Félmn. lagði sem sagt þann skilning í málið, að þrátt fyrir ákvæði 3. gr. væri skólafólki heimilt að taka orlof sitt utan orlofstímabilsins, ef frv. yrði samþ. Ég lít svo á, að vilji sé fyrir því að veita skólafólki þennan rétt. A.m.k. er sá vilji ótvírætt fyrir hendi í félmn. Hins vegar er ágreiningur um það, hvort þessi réttur næst með því að samþykkja frv. óbreytt. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hreyfði þeirri hugmynd í umr. á mánudag, hvort ekki mætti leysa málið með því að orða gr. þannig, að heimilt væri að greiða skólanemum, sem stunda nám við viðurkennda fasta skóla, út orlofsfé sitt, þegar þeir óska. Mér sýnist sjálfsagt að taka þessa hugmynd til athugunar og alla vega að skoða það betur, hvor skilningurinn er réttur, sá, sem félmn. heldur fram, eða félmrn. Ég viðurkenni hins vegar, að óþarfi ætti að vera að orða lagagreinar þannig, að lesa þurfi yfir umr. á Alþ. til þess að komast að því, við hvað er átt. Þess vegna vil ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr., til þess að félmn. gefist færi á að skoða málið nánar, og þá með það í huga, að þau réttindi, sem frv. stefnir að, náist og á því leiki enginn vafi, við hvað er átt.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir tilmæli frsm. félmn. og fagna því, að það skuli vera vilji fyrir því í félmn. að skoða málið örlítið betur, svo sem mér sýnist full þörf á, eins og ég gat um í minni fyrri ræðu. Ég vil hins vegar aðeins til viðbótar því ítreka þá skoðun mína, að þó að ég telji í sjálfu sér mjög óheppilegt að samþykkja frv. eins og það er nú, þar sem það nái ekki þeim tilgangi, sem til er ætlast með því, þá tel ég þó raunverulegra enn óheppilegra að samþykkja frv. þannig, að það nái þeim tilgangi, sem til er ætlast af hálfu flm. og félmn. Eins og frsm. félmn gat um, orðaði flm. frv. það í sinni framsögu, að orlofsl. gætu varla átt við um skólanema, þar sem þau ættu fyrst og fremst við um verkafólk, sem ynni hörðu:m höndum allt árið. Ég leyfi mér að halda fram þeirri skoðun, að skólanemar sem flestir hverjir vinna, eins og það er kallað, hörðum höndum, þ.e.a.s. vinna almenna vinnu, þá sumarmánuði, sem þeir eru í orlofi frá skóla, þeir vinni líka hörðum höndum allt árið. Ég leyfi mér að halda því fram, að skólanám sé síst minni vinna, eins og nú háttar í íslensku þjóðfélagi, heldur en hvert annað starf. Ég held þess vegna, að það sé alls engin ástæða til þess og síst til hagsbóta fyrir skólanemendur, að þeim sé gert kleift að taka út sitt orlofsfé, þegar þeir óska, og stuðla þannig að því, að þeir taki alls ekki sitt orlof, þ.e.a.s. fari ekki í leyfi, taki sér ekki frí frá störfum. Ég held, að skólanemum, sem vinna önnur störf þann tíma, sem þeir eru ekki í skóla, veiti ekkert siður af því en öðrum launþegum að taka orlof, taka sér frí frá störfum. Þeirra vinna í skóla og við önnur störf er síst minna erfiði en vinna þeirra, sem vinna almenn störf allt árið. Ég vil þess vegna leyfa mér að vænta þess, að þetta mál verði skoðað örlítið nánar frá þessum sjónarhóli líka.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 388 frv. til l. um breyt. á l. um sveitarstjórnarkosningar. Það þarf ekki að lýsa ástæðum þess, að þetta frv. er flutt. Ég hygg, að þær liggi nokkuð augljóslega fyrir, að við þær náttúruhamfarir, sem urðu í Vestmannaeyjum í byrjun s.l. árs, skapaðist ástand hjá því fólki, sem þar bjó, sem er óvenjulegt í þessu þjóðfélagi og á vonandi aldrei eftir að endurtaka sig, þegar þarf að taka upp heila byggð, 5 þús. manna byggð, og flytja hana til fyrirvaralaust. Svo er þó forsjóninni fyrir að þakka, að að mörgu leyti hefur farið mun betur, ræst mun betur úr í sambandi við náttúruhamfarirnar heldur en menn óttuðust á tímabili, þannig að nú er kominn til Vestmannaeyja aftur um helmingur af því fólki, sem þar bjó áður. Það liggur hins vegar fyrir, að ekki mun verða mikið um flutninga á fólki til Vestmannaeyja nú í vetur og þá ekki fyrr en á næsta sumri. En eins og vitað er, eiga kosningar til sveitarstjórna að fara fram 26. maí n.k., og kemur þá til með að standa svo á hjá þeim, sem á kjörskrá eru í Vestmannaeyjum, að helmingur þeirra mun verða utan heimabyggðar sinnar og þyrfti því að neyta atkvæðisréttar síns með því að kjósa utan kjörstaðar, eins og það er kallað, eða leita til næsta yfirvalds og fá þar að greiða atkv. eftir þeim reglum, sem þar um gilda. En eins og allir, sem við kosningar hafa fengist, vita, eru í sambandi við það ýmsir erfiðleikar, sérstaklega fyrir eldra fólk, að þurfa að neyta atkvæðis síns utan kjörstaðar. Frv. þetta er því flutt í þeim tilgangi einum, eins og fram kemur í grg., að létta því fólki, sem ekki verður komið heim til Eyja aftur á kjördag, að geta neytt atkvæðisréttar síns á venjulegan hátt í kjördeild, eins og almennt tíðkast. Ég get ekki séð neina vankanta á því, að þetta sé framkvæmanlegt, en tel hins vegar mjög nauðsynlegt, að bæjarstjórn Vestmannaeyja fái, að fengnu samþykki yfirkjörstjórnar, heimild til að setja upp kjördeildir á þeim þremur stöðum, sem tilteknir eru í frv., en það er á Selfossi, Reykjavík og Keflavík. Þessir staðir eru sérstaklega tilgreindir vegna þess, að stærstur hluti kjósenda, sem verða á kjörskrá í Vestmannaeyjum í vor, dvelur einmitt á þessum stöðum eða í námunda við þessa staði. Ég tel ekki, að ég þurfi um þetta frekari rökstuðning. Frá mínu sjónarmiði er málið mjög einfalt og frv. flutt, eins og fram kemur í grg., í þeim tilgangi einum að mæta því fólki, sem kemur til með að dvelja utan heimabyggðar sinnar, á kjördegi, - mæta því með því að gera því eins létt fyrir og mögulegt er að neyta atkvæðisréttar síns við kosningarnar, sem fram eiga að fara 26. maí. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn.