Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra undirbúning að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Haft verði að markmiði að bjóða upp á nám til stúdentsprófs auk þess sem skólinn sérhæfi sig í sjávarútvegsmenntun. Ráðherra skipi undirbúningshóp sem í sitji fulltrúi menntamálaráðherra, sem veiti hópnum forustu, fulltrúi ráðherra byggðamála, fulltrúi sjávarútvegsráðherra, fulltrúi Dalvíkurbyggðar, fulltrúi Ólafsfjarðarbæjar og fulltrúi Siglufjarðarkaupstaðar.“ Undirbúningshópurinn skal vera ráðherra til ráðgjafar við stofnun skólans. Flutningsmenn sem standa að þingsályktunartillögunni ásamt mér eru hv. þingmenn Halldór Blöndal, Kristján L. Möller, Steingrímur J. Sigfússon, Sigurjón Þórðarson, Dagný Jónsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Einar Már Sigurðarson og Þuríður Backman. Hæstv. forseti. Í sveitarfélögunum við utanverðan Eyjafjörð, sem eru Dalvíkurbyggð, Ólafsfjarðarbær og Siglufjarðarkaupstaður, búa rúmlega 4.300 manns. Á þessu landsvæði er því miður ekki boðið upp á menntun á framhaldsskólastigi. Í þessum þremur sveitarfélögum hefur þó verið mjög rík hefð fyrir framhaldsskólamenntun og hafa svokallaðar framhaldsbrautir verið starfræktar um áratuga skeið í sveitarfélögunum sem hafa boðið upp á allt að tveggja ára framhaldsnám sem ungt fólk gat stundað í heimabyggð sinni. Því miður lagðist þetta framhaldsnám af fyrir nokkrum árum og það er ekkert launungarmál að það varð mjög mikil blóðtaka fyrir þessi byggðarlög þegar framhaldsdeildirnar lögðust af og unga fólkið þurfti að flytjast búferlum burt úr bæjarfélögum sínum til þess að stunda framhaldsnám. Þá var sjálfræðisaldurinn 16 ár en er 18 ár í dag þannig að samkvæmt lagabókstafnum eru 16 og 17 ára unglingar börn í skilningi laganna og eru á ábyrgð og framfæri foreldra sinna. Umræða um stofnun framhaldsskóla er ekki ný af nálinni. Mjög mikil umræða var um stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð á síðasta kjörtímabili og haldnir voru nokkuð margir fundir um það mál, m.a. með þingmönnum kjördæmisins. Málið náði hins vegar ekki inn í sali hv. Alþingis en ljóst var á þeim tíma að ráðuneyti menntamála var því ekkert sérstaklega fylgjandi að stofnaður yrði framhaldsskóli á svæðinu. Mikill áhugi hefur verið hjá okkur mörgum hv. þingmönnum að ýta þessu máli úr vör, enda eru flutningsmenn tillögunnar úr öllum flokkum sem eiga sæti á Alþingi, þar á meðal allir þingmenn Norðausturkjördæmis sem ekki gegna ráðherraembætti. Þessi þingsályktunartillaga á því ákveðinn stuðning innan allra þingflokka á Alþingi sem er mjög mikilvægt að mínu mati. Hæstv. forseti. Ég byggði þingsályktunartillögu mína að nokkru leyti á skýrslu sem Hermann Tómasson gerði árið 2001 þar sem ljóst var að yfirgnæfandi meiri hluti íbúa við utanverðan Eyjafjörð væru stuðningsmenn þess að starfræktur yrði framhaldsskóli á svæðinu. Áhugi nemenda á framhaldsmenntun á svæðinu var einnig kannaður og lýsti meiri hluti nemenda sig viljugan til þess að stunda nám í heimabyggð sinni. Jafnframt kom fram í þeirri könnun, sem er mjög alvarleg staðreynd og alvarlegt mál sem yfirvöld menntamála þurfa að líta á, að brottfall nemenda sem koma af landsvæðinu við utanverðan Eyjafjörð er meira en gengur og gerist hjá öðrum nemendum hér á landi. Þá voru einnig teknir með þeir nemendur sem sóttu nám til Akureyrar og í ljós kom að brottfall nemenda af þessu svæði var meira en gengur og gerist af öðrum landshlutasvæðum. Eins og ég sagði áðan er sjálfræðisaldurinn nú 18 ár. Í áðurgreindum þremur sveitarfélögum, Dalvíkurbyggð, Ólafsfjarðarbæ og Siglufjarðarkaupstað, eru 235 einstaklingar á aldursbilinu frá 16–18 ára samkvæmt tölum Hagstofunnar frá 1. desember sl. 235 einstaklingar sem samkvæmt lagabókstaf eru skilgreindir sem börn, eru á framfæri foreldra sinna og þurfa að byggja alla framfærslu sína á þeim. Það segir sig sjálft, hæstv. forseti, að 16 ára unglingar eru náttúrlega misjafnlega undir það búnir að takast á við það að flytja að heiman og hefja nám fjarri sínum nánustu. Það er aðkallandi verkefni í dag að mínu mati, og ég hef heyrt að margir þingmenn eru sammála því að gera þessum aldurshópi, krökkum á aldrinum 16–18 ára, kleift að stunda framhaldsskólanám í heimabyggð sinni. Það eiga að vera sjálfsögð réttindi ungmenna á Íslandi í dag. Við lifum í þjóðfélagi þar sem freistingarnar eru mjög margar og því skiptir stuðningur fjölskyldunnar þetta unga fólk, ósjálfráða fólk, mjög miklu máli og getur oftar en ekki skipt sköpum á þessu skeiði viðkomandi einstaklings. Við getum sagt okkur það sjálf, hv. þingmenn á hinu háa Alþingi, að þeir 235 einstaklingar sem ég nefndi og eru á aldursbilinu 16–18 ára og búa í þessum þremur sveitarfélögum eru ekki allir reiðubúnir til þess að flytjast að heiman og standa á eigin fótum. Hæstv. forseti. Það voru margar efasemdarraddir á Alþingi þegar rætt var um stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Skólinn hóf starfsemi sína síðastliðið haust og efuðust margir um að margt ungt fólk mundi vilja hefja nám við Fjölbrautaskóla Snæfellinga. Staðreyndin er hins vegar sú að Fjölbrautaskóli Snæfellinga er kominn til að vera. 115 nemendur, flestir af Snæfellsnesi, hafa ákveðið að stunda nám við þennan nýja skóla. Þessi skóli mun að sjálfsögðu styðja verulega við byggðina á Snæfellsnesi og aðrar byggðir þar í kring. Það er þó staðreynd að íbúar á Snæfellsnesi eru færri en íbúar sveitarfélaganna við utanverðan Eyjafjörð. Við getum einnig horft til mjög blómlegs skólastarfs í Þingeyjarsýslum. Þar eru starfandi tveir glæsilegir skólar á framhaldsskólastigi, annars vegar framhaldsskólinn á Húsavík og hins vegar framhaldsskólinn á Laugum. Og ef við horfum til íbúafjölda í Þingeyjarsýslum er hann álíka mikill og í byggðunum við utanverðan Eyjafjörð. Þó eru reknar þar tvær glæsilegar stofnanir á framhaldsskólastigi. Ég vil ekki hugsa þá hugsun til enda hver væri staða mála í Þingeyjarsýslum ef Þingeyingar byggju ekki við þessar tvær glæsilegu menntastofnanir. Það er því einboðið, hæstv. forseti, og fyrirmyndirnar eru skýrar, að öflugur framhaldsskóli mun geta blómstrað við utanverðan Eyjafjörð. Nú halda einhverjir því fram að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð geti í einhverjum tilfellum bitnað hart til að mynda á menntastofnunum á Akureyri og yfir höfuð á skólabænum Akureyri. Því er ég ósammála og tala þar af nokkurri reynslu þar sem ég bý á Siglufirði, eða í einu af þessum þremur sveitarfélögum. Það er staðreynd að ungt fólk við utanverðan Eyjafjörð, fólk sem ég þekki mætavel, fer oftar en ekki þegar að framhaldsnámi kemur suður yfir heiðar til þess að stunda framhaldsnám. Oftar en ekki festir þetta sama unga fólk rætur hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem það stundar nám. Hvert er svo framhaldið þegar það hefur fest rætur á höfuðborgarsvæðinu? Það fer margt í framhaldsnám og þá verða gjarnan háskólastofnanir hér fyrir valinu vegna þess að þetta unga fólk sem er á blómaskeiði í lífi sínu, frá 16 ára aldri til tvítugs eða rúmlega það, hefur fest rætur á höfuðborgarsvæðinu. Mörg dæmi um framhaldið eru skýr og blasa við mér sem íbúa í þessu sveitarfélagi. Í mörgum tilfellum flytur svo fjölskyldan á eftir námsmanninum því ekki dekkar dreifbýlisstyrkurinn námskostnað þessara einstaklinga. Fjölskyldunum er oft nauðugur sá kostur að flytja í byggðarlag sem býður upp á framhaldsmenntun. Því er það staðreynd að margt fólk flytur frá Norðurlandi vegna þessa. Ef af stofnun skólans verður mun margt ungt fólk stunda nám sitt í heimabyggð. Ég efa ekki að í framhaldinu yrði Háskólinn á Akureyri fyrir valinu frekar en aðrar ágætar háskólastofnanir í landinu. Hér er því um að ræða mikið hagsmunamál fyrir Eyjafjarðarsvæðið í heild sinni og samrýmist áherslum sem lagðar eru til í byggðaáætlun. Samhliða stofnun skólans sem mun bjóða upp á nám til stúdentsprófs verður stofnsett sérstök sjávarútvegsdeild. Við vitum að mikil hefð er fyrir sjávarútvegsnámi á svæðinu, enda er Eyjafjarðarsvæðið vagga útgerðar og fiskvinnslu í landinu. Það var mjög miður þegar Stýrimannaskólinn og Fiskvinnsluskólinn lagðist af á Dalvík. Það er því ekki spurning að slík sjávarútvegsbraut mundi styðja verulega við umræddan framhaldsskóla, auk þess sem framhaldsskólarnir sinna í sífellt meira mæli sí- og endurmenntun fyrir atvinnulífið í viðkomandi byggðarlögum. Þessir þættir munu því hafa samverkandi áhrif og stuðla að öflugri menntastofnun á svæðinu. Ég held að við hv. þingmenn ættum heldur ekki að hafa áhyggjur af því að framhaldsskólarnir í landinu séu of margir, enda er það ekkert sérstakt áhyggjuefni. Það er staðreynd að framhaldsskólastigið átti mjög erfitt með að taka á móti þeim fjölda nemenda sem sóttist eftir veru í framhaldsskólum síðasta haust. Það er því þörf að efla framhaldsskólastigið enn frekar. Hæstv. forseti. Ég dreg enga dul á það heldur að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð er mikið byggðamál ásamt þeim jákvæðu samfélagslegu áhrifum sem stofnun skólans mundi hafa og styrkja þannig innviði samfélagsins. Við ræðum hér, hv. þingmenn, mikið um byggðastefnu. Við höfum falleg orð um byggðastefnu við hátíðleg tækifæri. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að við munum ekki byggja þetta land nema með því að leggja aukna áherslu á menntun og þekkingu í hinum dreifðu byggðum. Það er framtíðin. Þau byggðarlög sem ég hef gert að umfjöllunarefni hér og tengjast stofnun framhaldsskólans hafa háð mikla varnarbaráttu á undanförnum árum. Þessi byggðarlög hafa nær alfarið byggt afkomu sína á sjávarútvegi. Störfum við sjávarútveginn okkar hefur fækkað gríðarlega á umliðnum árum sem er eðlileg þróun þar sem tækninni fleygir fram og það er ljóst að tækniframfarir eiga eftir að verða enn meiri í framtíðinni. Framtíð þessara byggðarlaga getur því ekki byggst á sjávarútveginum einum þó að hann muni áfram skipa stóran sess í atvinnulífinu. Við þurfum að fjölga undirstöðunum og stoðunum undir sjávarbyggðunum. Það er kveðið á um það í stjórnarsáttmálanum að leitast verði við að veiðigjaldið sem er sérstakur og ósanngjarn skattur á eina atvinnugrein, undirstöðuatvinnugrein landsbyggðarinnar, muni renna til uppbyggingar í sjávarbyggðum landsins. Það er mjög mikilvægt að við sem erum hér í stjórnarmeirihluta og stjórnarminnihluta berjumst fyrir því að þessir fjármunir skili sér til þessara byggða í uppbyggingu atvinnulífsins. Hæstv. forseti. Okkur ber að stefna að því að stofna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Það er ekkert launungarmál að slík stofnun mun styrkja innviði þeirra byggða þar sem hafa átt í vök að verjast. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að þingsályktunartillagan verði send hv. menntamálanefnd og vonandi mun nefndin beita sér fyrir því að tillagan verði afgreidd á þessu þingi þannig að framhaldsskóli verði starfræktur við utanverðan Eyjafjörð innan fárra ára landinu og Eyjafjarðarsvæðinu til heilla.

Frú forseti. Ég get tekið undir mjög margt í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Ég tel að þetta mál sé mikið framfaramál fyrir byggðirnar við utanverðan Eyjafjörð. Við í Frjálslynda flokknum, sem er umhugað um sjávarbyggðirnar og höfum fulla trú á sjávarútveginum, að hann megi efla og að hann verði byggðunum á ný mikill styrkur, tökum heils hugar undir þetta mál. Hv. þingmaður nefndi Fiskvinnsluskólann. Ég er einmitt mikill áhugamaður um að efla menntun á sviði fiskvinnslutækni. Í framhaldi af því að við erum að ræða hér menntamál við utanverðan Eyjafjörð væri fróðlegt að fá skoðanir hv. þingmanns á þeirri ráðstöfun að þetta nám var lagt niður. Voru það ekki í raun mikil mistök hjá stjórnvöldum? Þess vegna ber einmitt að huga að því að taka upp þetta nám að nýju, jafnvel á Dalvík, og það gæti þá hugsanlega tvinnast saman við framhaldsskólann og orðið Dalvík og byggðunum þar í kring til heilla.

Hæstv. forseti. Ég tek nú undir orð hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar sem er kannski ekki á hverjum degi, þ.e. að við deilum sömu skoðunum. Við erum báðir flutningsmenn að þessari tillögu til þingsályktunar sem hljóðar akkúrat á þann veg að umræddur framhaldsskóli muni leggja sérstaka áherslu á sjávarútvegsnám og vísa ég þar í þá forsögu að í Dalvíkurbyggð var mjög öflugur fiskvinnsluskóli. Því miður skilst mér að aðsóknin að umræddum skóla hafi verið orðin dræm. Hann var reyndar lagður niður fyrir mína tíð hér á Alþingi þannig að ég þekki þá forsögu ekki nákvæmlega en veit það af samtölum við forustumenn Dalvíkurbyggðar að niðurlagning skólans var mikið áfall fyrir Dalvíkurbyggð. Þess vegna held ég að fiskvinnslu- og stýrimannanám við umræddan skóla muni styrkja verulega starfsemi þessa skóla. Eins og ég fór yfir er fjöldi íbúa við utanverðan Eyjafjörð síst minni en á öðrum sambærilegum stöðum á landinu þar sem blómlegir framhaldsskólar hafa risið og eru starfandi í dag. Því held ég að við gætum horft fram á það að öflugur framhaldsskóli geti risið við utanverðan Eyjafjörð. Við hv. þingmaður erum sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir framsöguna. Ég er ein af meðflutningsmönnum þessarar tillögu og finnst einmitt mjög mikilvægt eins og fram kom hjá hv. þingmanni að samstaða ríki meðal þingmanna allra flokka um þetta mál. Ég held að það sé afar mikilvægt þegar um slík mál er að ræða. Hv. þingmaður fór yfir flestalla þætti málsins og óþarfi að endurtaka það. Mér finnst þó rétt að ítreka í þessu að reynslan frá Snæfellsnesi sýnir okkur að þetta er vel hægt. Ég skoðaði starfsemina í þessum nýjasta framhaldsskóla okkar í haust og verð að segja að hún er afar blómleg. Skólinn hóf starfsemi í haust og þar eru, eins og fram kom, 115 nemendur. Góður andi ríkti meðal krakkanna sem ég hitti þar og þau voru að sjálfsögðu afar ánægð með að geta stundað nám þarna, ekki fjarri heimabyggð. Sú er einmitt fyrst og fremst hugsunin á bak við þessa tillögu, að gera nemendum kleift að stunda nám sem næst heimabyggð. Við sem höfum upplifað það að hafa þurft að fara fjarri heimilum okkar til að stunda nám þekkjum erfiðleikana. Það er spurning hvort maður hafi verið tilbúinn 16 ára gamall til að fara að heiman til Reykjavíkur og í skóla en ekki treysta sér allir í það. Það sem við verðum líka að muna er að ekki hafa allir möguleika á því. Fólk hefur ekki allt efni á því að senda börnin sín í framhaldsskóla, ekki síst ef þau eru mörg á framhaldsskólaaldri. Þá er að sjálfsögðu mikill kostnaður samfara því að halda uppi nemendum, jafnvel á heimavistum, sem þurfa að vera í fæði annars staðar. Varðandi þetta mál held ég líka að það sé mjög mikilvægt að huga að því að tilvist lítilla framhaldsskóla er mikilvæg. Við sjáum það þegar við förum í þessa skóla að mikil nálægð er meðal starfsmanna og nemenda og nemendurnir eru ánægðir sem er auðvitað fyrir mestu. Stórir skólar henta sumum og litlir öðrum. Þess vegna er mjög mikilvægt að öll flóran sé til staðar. Við sjáum t.d. í Framhaldsskólanum á Laugum og á fleiri stöðum að virkilega gaman er að koma þangað og fylgjast með því starfi sem þar fer fram. Hv. þingmaður kom einnig inn á þetta með skólabæinn Akureyri. Við höfum orðið vör við ákveðna gagnrýni þar en það er mikilvægt að huga að því að þar eru gríðarlega öflugir og sterkir skólar sem ég held að þurfi ekki að hafa áhyggjur af því þó að rísi lítill framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð. Eins og er fara nemendur burtu af svæðinu, þ.e. þeir sem fara í nám. Við skulum samt ekki gleyma því að þar er fullt af fólki, krökkum, sem ekki fer í nám. Ég held að ef þessi tillaga yrði til þess að mun fleiri færu í nám og lykju því væri tilganginum algjörlega náð. Eins og kom fram hér áðan er brottfall meðal þessara nemenda í skólum meira en gerist og gengur. Ég held að þegar til langs tíma er litið muni enn fleiri nemendur skila sér í gegnum framhaldsskólakerfið og þar af leiðandi í frekara nám, hvort sem það er háskólanám, iðnnám eða enn annað, og það mun að sjálfsögðu efla Akureyri fyrst og fremst vegna þess að fólk mun vonandi leita þangað. Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að fara nánar í þetta. Ég vildi bara lýsa ánægju minni með þetta mál, enda tel ég að þetta sé mikilvægt fyrir framhaldsskólaflóruna. Við skulum muna að aðdragandinn er langur og ég vona innilega að málið nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Þetta má alveg falla undir andsvar til þess að stytta tímann enn frekar en ég fagna því fyrst og fremst að svona tillögur eru fluttar. Uppbygging framhaldsskólanna á landsbyggðinni skiptir svo miklu máli félagslega eins og komið hefur fram, bæði hjá framsögumanni og hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur sem talaði hér á undan. Andsvar mitt er í raun og veru alls ekkert neikvætt. Það er jákvætt í þetta sinn. Ég held að sá málflutningur sem kemur hér fram frá tillögumönnum, hv. þingmönnum, sýni það og sanni enn frekar að við þurfum að byggja upp öflugt framhaldsskólakerfi vítt og breitt um landið.

Forseti vill taka fram að það er mikilvægt að þegar beðið er um andsvar sé það andsvar við ræðu þess þingmanns sem hefur talað þar á undan.

Virðulegi forseti. Ég vil bara þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir. Ég held að þetta sé nákvæmlega punkturinn, það eru gríðarlega jákvæð samfélagsáhrif sem fylgja framhaldsskóla, ekki síst fyrir atvinnulífið. Samfélag menntaðs fólks á svæðinu mun eflast og gera það byggilegra. Svona stofnanir geta séð um símenntun og endurmenntun þannig að það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, við eigum að halda áfram á þessari braut. Eins og ég segi vona ég að það verði gert.

Frú forseti. Þessi þingsályktunartillaga er þörf. Hér er hreyft brýnu máli. Það háir mjög þeim byggðarlögum þar sem ekki er framhaldsskóli hversu deyfðarlegt lífið verður á þeim slóðum. Það brýtur auðvitað líka í bága við þá gagnkvæmu löngun sem bæði foreldrar og börn hafa til að vera saman og í nánum tengslum á þeim viðkvæma aldri sem börn í framhaldsskóla eru á. Þar fyrir utan verður yfirbragð byggðar þar sem framhaldsskóli er allt annað, bjartara, yngra og ferskara. Því er varla nokkur byggðaaðgerð áhrifameiri eða árangursríkari en sú að efna til framhaldsskóla sem víðast, auðvitað að því tilskildu að vel sé að framhaldsskólanum staðið, hann sé nægilega öflugur og stór til að kennarar valdi því hlutverki sem þeim er falið í mismunandi greinum og til að framhaldsskólanemendur hafi nægilegt félagslíf til að una vel við. Þeim sækist námið vel þegar vel fer um þá, í víðum skilningi þeirra orða. Ég man eftir því að á sínum tíma þegar við sjálfstæðismenn börðumst fyrir framhaldsskólanum á Húsavík, þá var það nokkuð hörð lota en hún vannst. Ég hygg að engum manni detti í hug í dag að rétt hefði verið að hopa frá þeirri ákvörðun að framhaldsskóli skyldi vera á Húsavík þótt ágreiningur hafi verið um það í Þingeyjarsýslum. Þar eru nú tveir framhaldsskólar, annar á Laugum og hinn á Húsavík, og báðir styrkja þeir byggðirnar mikið. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvort tímabært sé að efna til framhaldsskólanáms á Eyjafirði utanverðum áður en gerð ganga verður lokið milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar, Héðinsfjarðarganga eða hvað við köllum þau. Ég geng út frá því sem gefnu að hafist verði handa við gangagerðina á miðju næsta ári eða um það bil, a.m.k. um sumarið 2006. Mér finnst fara vel á því að efnt verði til fyrsta bekkjar í framhaldsskóla nú á vetri komanda til að undirbúa það að framhaldsskólinn geti tekið til starfa af fullum krafti um leið og göngin opnast. Þetta hlýtur að vera það mark sem byggðirnar þar setja sér og jafnframt það mark sem við þingmenn Norðausturkjördæmis setjum okkur. Auðvitað er mér kunnugt um að nokkrar deilur hafa verið uppi um hvar slíkur framhaldsskóli skuli vera. Ég hygg að heimamenn hljóti að leysa það mál en vil hins vegar í því sambandi benda á að fjarnám hefur gefið góða raun. Ég vil líka benda á þá góðu reynslu sem orðið hefur af framhaldsskólanum í Grundarfirði. Við vitum að byggðirnar út með Eyjafirði standa að sumu leyti höllum fæti, sem er uggvænlegt, líka í breiðu byggðalegu samhengi vegna þess styrks sem Eyjafjarðarsvæðið hefur. Það er hitaveita á öllum þessum stöðum, innri uppbygging allra þessara kaupstaða hefur verið sterk og þar ætti því að vera auðvelt að snúa þróuninni við svo að menn fyllist á ný bjartsýni, afli og kjarki til að sækja fram í þessum byggðarlögum. Einn þátturinn í því er framhaldsskólinn. Ég hygg að á þessu svæði, þegar Héðinsfjarðargöng eru komin, verði um 4.500 manns, eitthvað svoleiðis. Við getum búist við því að á Siglufirði og Ólafsfirði séu ríflega 3.000 manns og ef horft er til reynslunnar á Húsavík, reynslunnar á Laugum og á ýmsum öðrum stöðum, þá er það nægilegur fjöldi til þess að hefja megi rekstur framhaldsskóla með góðum árangri. En ég vil, frú forseti, um leið og ég segi þetta leggja áherslu á að það er grundvallaratriði að vel sé að kennslunni staðið, að nemendur finni sig í skólanum, líði þar vel og að byggðarlögin standi saman um þá uppbyggingu. Ég vænti þess, frú forseti, að menntamálanefnd, þegar hún fær málið til meðferðar, muni senda það til umsagnar í kaupstöðunum þremur, Siglufirði, Ólafsfirði og Dalvík. Ég vænti þess, frú forseti, að nefndinni takist að ljúka störfum í vor svo að málið komist til kasta Alþingis.

Frú forseti. Það er athyglisvert að þessi góða tillaga til þingsályktunar, sem hv. þm. Birkir J. Jónsson er 1. flutningsmaður að, er fyrst og fremst flutt af þingmönnum kjördæmisins. Það er eins og gefur að skilja eðlilegur hlutur. Ég vil samt sem áður koma upp, sem fulltrúi þéttbýlisins, þótt ég líti náttúrlega á mig sem fulltrúa allra landsmanna eins og þingmenn eiga að gera, og lýsa sérstökum stuðningi við þessa tillögu. Ég hef á mörgum fundum á þessu svæði orðið þess áskynja að hugur heimamanna stendur ákaflega til þess að stofna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Ég tel sömuleiðis að það skipti afskaplega miklu máli fyrir styrkingu byggðar í landinu, sérstaklega þar sem hún hefur ekki verið nægilega traust fyrir, að efla menntastigið. Þegar við skoðum hvað veldur því að fólk flyst af landsbyggðinni þá er það ýmislegt en eitt af því er launastigið. Ágætar skýrslur sem hafa verið gerðar, t.d. af rannsóknarfólki við Háskólann á Akureyri, sýna að launastigið fylgir menntastiginu. Takist að hækka menntastigið þá hækkar launastigið og þá dregur úr líkum á því að fólk flytjist í burtu. Auðvitað er margt annað sem veldur því að fólk flytur af landsbyggðinni. Eins og hv. þm. Kristján L. Möller hefur mörgum sinnum bent á er hátt vöruverð stór hluti af því og skattastefna ríkisstjórnarinnar varðandi flutningsskatta hefur leitt til þess að vöruverð er hærra en það þyrfti að vera. En það er hægt að grípa til margra ráða til að styrkja byggð og þetta er eitt af þeim ráðum. Ég sagði áðan að hækkun menntastigs leiddi til hækkunar launastigs í héraði og treysti rætur fólksins sem þar býr. En fleira kemur til. Ég tala hér sem foreldri ungra dætra sem væntanlega eiga eftir að fara í framhaldsskóla. Á þeim tímum sem við lifum er það einfaldlega þannig að ekki eru allir reiðubúnir að sjá á eftir ungum börnum sínum fara úr heimabyggð til náms á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar. Það leiðir oft til þess að foreldrarnir fara með. Með því að skapa möguleika fyrir ungt fólk til að verða sér úti um framhaldsmenntun í heimabyggð þá dregur um leið úr líkum á því að foreldrar barna á framhaldsskólaaldri flytjist með þeim. Stjórnvöld og Alþingi hafa tekið höndum saman um að gera margvíslegar góðar tilraunir sem hafa sýnt mjög jákvæðan árangur. Ég vil sérstaklega nefna að fyrir nokkrum árum fluttu alþingismenn Samfylkingarinnar þingmál, um það að stofna framhaldsskóla með fjarkennslu, t.d. á Grundarfirði. Það var vegna þess að hjá heimamönnum hafði komið fram ríkur vilji til þess. Framsýnir heimamenn réðust í að kynna þá hugmynd fyrir þingmönnum og þingflokkum og ríkisstjórn. Það leiddi til þess að nú er þar kominn framhaldsskóli. Það skiptir sköpum fyrir það byggðarlag. Það skiptir sköpum fyrir sérhvert byggðarlag að þar séu áfram rótfastir kannski 100–200 unglingar á framhaldsskólaaldri sem ella hefðu farið annað. Það skiptir líka miklu máli fyrir foreldrana að ungarnir séu orðnir fiðraðir og fleygir þegar þeir fara úr hreiðrinu og þau þurfi þá ekki að fljúga með þeim.  Þetta framtak sem hér liggur fyrir í gervi þingsályktunartillögu frá þeim hv. þingmönnum sem tengjast kjördæminu og Norðurlandi er því vegna mjög jákvætt framlag. Ég þakka þeim ágætu þingmönnum fyrir að hafa drifið í þessu. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé eitt af því sem eigi að gera og ekki bara þarna heldur víðar. Ég tel að með nútímalegri tækni og reynslu, sem Norðlendingar hafa umfram aðra þróað og eru frumkvöðlar að, sé auðveldara að ráðast í að stofna framhaldsskóla þar sem ekki er stórt upptökusvæði nemenda. Þar skiptir máli að sú reynsla sem Eyfirðingar hafa heyjað okkur Íslendingum með frumkvæði sínu á sviði fjarmenntunar sé nýtt til þess að gera þetta. Eins og ég gat um fyrr í ræðu minni hafa menn gert hið sama annars staðar á landinu, t.d. á Grundarfirði og reyndar líka í þeim hluta Austurlands sem fluttist yfir kjördæmamörkin, þ.e. á Höfn í Hornafirði. Ég minnist þess að ég kom í 100 manna framhaldsskóla á Höfn í Hornafirði og var þar viðstaddur kennslustund þar sem fyrirlestri kennarans var varpað til tveggja annarra staða á Austurlandi, þ.e. framhaldsskólans í Neskaupstað og á Egilsstöðum. Þar fengu menn líka að nema sömu fræðslu. Mér fannst stórkostlegt að sjá hvernig þrír skólar gátu þannig sameinast um að halda uppi traustum námskjarna með framboði á upplýsingum og kennslu frá þremur mismunandi stöðum. Þetta er framtíðin, frú forseti, og eitt af því sem ég tel að hljóti að koma vel til skoðunar þegar menn ráðast í það, sem ég efa ekki að verði að veruleika, að stofna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Þetta tengist líka, frú forseti, hugmyndum um sameiningu sveitarfélaga. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er einn þeirra sem telja ákaflega nauðsynlegt að stækka sveitarfélögin duglega. Ég tel að sveitarfélög á landinu eigi helst ekki að vera fleiri en 12–14. Um leið og sveitarfélögin verða stærri munu þau reiðubúnari og færari til að takast á hendur öflugri, erfiðari og flóknari viðfangsefni. Eitt af því sem ég tel, og hv. flutningsmenn kunna að vera mér sammála um, er að í framtíðinni eigi að stefna að því að flytja framhaldsskólann til sveitarfélaganna. Ég geri mér mætavel grein fyrir því, frú forseti, að flutningur grunnskólans tókst þannig til fjárhagslega að sveitarfélögin telja - þau telja kannski ekki að þeim hafi verið reistur fjárhagslegur hurðarás um öxl - eigi að síður að þau hafi fengið á sig töluvert meiri bagga en þau gerðu ráð fyrir í upphafi. Þegar við höfum til að mynda rætt um þessi mál í okkar flokki, í Samfylkingunni, þá gjalda menn varhuga við þessum hugmyndum. Ég segi hins vegar: Við eigum að vera framsýn. Við eigum að horfa til framtíðar og byggja á þeirri reynslu sem við urðum okkur úti um með flutningi grunnskólans til sveitarfélaganna þegar við gerum tillögur um flutning framhaldsskólans til þeirra. Sú reynsla sýnir okkur að það verður að tryggja sveitarfélögunum tekjustofna. Það er eitt af því sem ýmsir ágætir flutningsmenn þessarar tillögu gætu unnið betur að gagnvart þeim mönnum sem ráða landinu í dag, en vonandi ekki allt of lengi. Að lokum, frú forseti, vil ég segja, sem þingmaður Reykvíkinga, að mér hugnast þessi tillaga vel. Ég er ánægður með þann hug og framfaradug sem að baki býr og lýsi yfir stuðningi mínum við hana.

Hæstv. forseti. Þá þingsályktunartillögu sem hér er verið að ræða flytja þingmenn Norðausturkjördæmis, fyrir utan þá sem gegna ráðherraembætti. Því má eiginlega segja að þetta sé kjördæmamál sem er mjög eðlilegt að sé fært hingað inn, þ.e. að Alþingi álykti að fela menntamálaráðherra undirbúning að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Þetta er tillaga sem þverpólitískur stuðningur er við frá þingmönnum kjördæmisins og annarra eins og þess hv. þingmanns sem talaði hér síðast. Eiginlega má segja að þetta sé nútímaleg byggðastefna. Þetta er það sem allir ráðamenn þjóðarinnar tala um á tyllidögum, að efla menntun og gera mönnum kleift að sækja skóla ekki um of langan veg frá heimili sínu. Eins og fram kom áðan er Akureyri náttúrlega vagga framhaldsnáms á landsbyggðinni ef svo má að orði komast, þar er verkmenntaskóli, menntaskóli og háskóli. Þess vegna held ég að þetta komi ekkert við þar vegna þess að það mikil ásókn er í þá skóla að svona skóli mundi ekkert draga úr gildi þeirra nema síður væri. Hér er líka fjallað um að skólinn sérhæfi sig í sjávarútvegsmenntun og er kannski ekki vanþörf á, þar sem sjávarútvegsbrautin á Dalvík lagðist niður, eins og kom fram áðan. Við getum farið í skólana í höfuðborginni sem veita vélstjórnar- og stýrimannamenntun, það er hryggilegt að sjá hve nemendum fækkar þar sem leita slíkrar menntunar, en það er annar þáttur sem ég ætla ekki að ræða um nú. Rætt er um stofnun skólans við utanverðan Eyjafjörð og mikill stuðningur er við það hjá byggðarlögunum Dalvík, Siglufirði og Ólafsfirði, og ef til vill fleirum, Hrísey er nú ekki langt frá, perla Eyjafjarðar. Eins og fram kom áðan er rétt að taka fram að við ákveðnar samgöngubætur, sem fara vonandi að fara í gang, þ.e. Héðinsfjarðargöng, verður vegalengdin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar rétt um 12 km og til Dalvíkur um 35 km. Þetta er því ekki stórt svæði. Ég hika ekki við að halda því fram, virðulegi forseti, að tvö ef ekki þrjú sveitarfélög sem ég hef nefnt hygg ég að munu taka þátt í sameiningu innan skamms um leið og menn sjá fyrir endann á að framkvæmdir hefjist við Héðinsfjarðargöng. Þá munu íbúar þessara sveitarfélaga setjast niður og sameina þau sveitarfélög sem lið í heildarsameiningu Eyjafjarðar, sem ég sé alveg fyrir mér innan einhverra ára. Ég er einn af flutningsmönnum tillögunnar og hvet auðvitað til þess að tillagan verði send út á vegum menntamálanefndar og leitað umsagnar. Ég geri mér grein fyrir að töluverðan tíma tekur að koma svona máli í gegn, að vinna því brautargengi. Þess vegna má spyrja, virðulegi forseti, hv. 1. flutningsmann þingsályktunartillögunnar sem tilheyrir ríkisstjórnarliðinu hvort hún sé flutt með stuðningi hæstv. menntamálaráðherra og hvort hæstv. iðnaðarráðherra og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sem báðir eru þingmenn þessa kjördæmis, þessa svæðis, muni styðja þetta, vegna þess að ekkert verður úr þessu nema fjárveitingavaldið, ríkisstjórn og aðrir styðji málið. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi í byrjun snýst þetta um að ekki sé um allt of langan veg að fara fyrir nemendur að sækja sér menntun. Ber þess glöggt vitni glæsileg stofnun skólans á Snæfellsnesi og mikil aðsókn í hann. En af því að hv. 1. flutningsmaður nefndi áðan jöfnun námskostnaðar, þó svo það sé allt saman gott og blessað, þá dekkar sú upphæð sem fæst út á hvern nemanda sem fer frá heimabyggð sinni til að sækja sér framhaldsskólanám í skóla sem ríkið rekur á öðru svæði og borga kennurum kaup, ekki nema lítinn hluta af kostnaði foreldra við að senda unglinginn í framhaldsskóla. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál, vegna þess að ég held að 80–90% Íslendinga séu nú jafnaðarmenn að eðlisfari og telji að jafna eigi þennan kostnað. Samþykkt Alþingis fyrir jöfnun námskostnaðar er náttúrlega staðfesting á því þó svo ég hafi margoft sagt að þessi upphæð sé of lág. Ég gæti vel ímyndað mér, virðulegi forseti, að það kosti 300–500 þús. kr. að lágmarki að senda ungling frá heimili sínu í framhaldsskóla og heimavist. Viðkomandi unglingur aflar ef til vill eitthvað af þeim peningaupphæðum sem þarf upp í þann kostnað, en ég er líka viss um og þekki það að foreldrar þurfa að leggja töluvert mikinn pening með. Til að hafa kannski 200 þús. kr. afgangs til að borga fyrir skólagöngu fjarri heimili sínu þarf að hafa upp undir 400–500 þús. kr. í launatekjur í slíkan kostnað, sem ekki er eins hár á þeim stöðum þar sem unglingar geta nánast gengið yfir götuna í framhaldsskólann. Virðulegi forseti. Vafalaust telja menn þetta vera kjördæmapot, sem það kannski er. Þetta er kjördæmamál eins og ég sagði áðan, flutt af átta þingmönnum kjördæmisins, auk Sigurjóns Þórðarsonar úr Norðvesturkjördæmi. Ég tek skýrt fram að þetta er góð tillaga, enda erum við alþingismenn Samfylkingarinnar úr þessu kjördæmi á tillögunni. Ég get sagt það svona rétt í lokin að á framboðsfundum og í undirbúningi fyrir síðustu alþingiskosningar, vegna þess að ég kom nýr inn í þetta kjördæmi og hv. þm. Einar Már Sigurðarson kom í rauninni nýr inn þar líka, kom okkur mjög á óvart hvað stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð var mikilvægt mál á öllum kosningafundum, á öllum fundum sem maður fór á og í vinnustaðaheimsóknum, vegna þess að þá fann maður hvað þetta brennur svakalega á fólki, þessi kostnaður m.a. sem ég nefndi og það sjónarmið líka að halda og gefa þessum hópi unglinga möguleika á að vera í heimabyggð sinni áfram og efla þar með bæjarbraginn ef svo má að orði komast. Virðulegi forseti. Að lokum fagna ég því enn og aftur að okkur hafi tekist að flytja þessa tillögu og hún sé komin á dagskrá Alþingis og fái þinglega meðferð í menntamálanefnd og svo skulum við sjá hvort ekki takist að vinna þessu máli brautargengi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni, Birki J. Jónssyni, fyrir að hafa forgöngu um að hrinda þessu máli inn í þingsali. Eins og fram hefur komið, nú síðast hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller, er þverpólitísk samstaða um það. Menn hafa gert ágætlega grein fyrir málinu sem gengur út á að stofnaður verði framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð, skóli sem sérhæfi sig í sjávarútvegsmenntun og færð eru ágæt rök fyrir því í þingsályktunartillögunni hvers vegna ástæða sé til að setja niður skóla á þessum slóðum, sem beini sjónum sínum að sjávarútveginum fyrst og fremst og liggur í rauninni í augum uppi miðað við allar landfræðilegar og atvinnulegar forsendur. Menn hafa bent á að þetta snúist um byggðapólitík. Þetta snýst um réttlæti. Ef við ætlum að treysta byggð í landinu þarf að bjóða fólki á framhaldsskólaaldri menntun í heimabyggð sinni, það segir sig sjálft. Að öðru leyti vísa ég í þann rökstuðning sem hefur komið fram við málið. Það er rétt sem komið hefur fram í umræðunni að flutningsmenn þingsályktunartillögunnar koma allir úr Norðausturkjördæmi nema einn, þar á meðal eru tveir þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Þuríður Backman. Enda þótt flutningsmenn séu allir úr Norðausturkjördæmi fer því fjarri að ég skilgreini þetta sem einhvers konar pot kjördæmisins eða í slíkum anda. Ég tel að víðtækur stuðningur sé fyrir þessu framfaramáli hér á þinginu hjá þingmönnum hvaðanæva að af landinu. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en vek athygli á því að þverpólitískur stuðningur er við málið og í heimabyggð er einnig mikill stuðningur við að það nái fram að ganga.

Hæstv. forseti. Ég vil við lok umræðunnar þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls um tillöguna fyrir stuðninginn við að stofna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Þingmenn frá öllum þingflokkum sem eiga sæti á Alþingi hafa tekið þátt í umræðunni sem sýnir að það er vilji innan allra þingflokka til þess að setja á fót framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Enda ef það er grandskoðað finnast óvíða jafnfjölmennar byggðir og við utanverðan Eyjafjörð sem ekki hafa aðgang að framhaldsskólamenntun. Ég rifjaði það upp í fyrri ræðu minni að íbúar við utanverðan Eyjafjörð eru um 4.500 talsins. Það er mun meiri fjöldi en til að mynda á Snæfellsnesi þar sem heppnaðist mjög vel að stofna á síðasta hausti framhaldsskóla, Framhaldsskóla Snæfellinga, sem fékk mjög góða aðsókn og gengur allt í haginn það að ég best veit. Það er líka staðreynd að í Þingeyjarsýslum eru tveir glæsilegir framhaldsskólar. Þar býr ámóta fjöldi íbúa og við utanverðan Eyjafjörð. Það er því mjög óvíða á landinu þar sem við finnum jafneinangruð sveitarfélög og byggðirnar eru við utanverðan Eyjafjörð, sveitarfélög sem munu með fyrirhuguðum jarðgöngum um Héðinsfjörð tengjast miklum böndum og hafa mikið samstarf í framtíðinni, að það er hreinlega einboðið að við hefjumst handa við að stofna framhaldsskóla á þessu svæði. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller að það getur ekki verið þjóðhagslega hagkvæmt að flytja 400 einstaklinga á aldrinum 16–20 ára til að hefja nám á framhaldsskólastigi fjarri heimabyggð sinni. Það getur ekki verið þjóðhagslega hagkvæmt. Við vitum líka hvaða áhrif þetta hefur á viðkomandi byggðarlög. Þetta dregur allan kraft úr viðkomandi byggðarlögum þegar þetta unga og glæsilega fólk fer úr bæjarfélögunum, þá breytist yfirbragð bæjarins. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni þegar hann talaði um að hærra menntunarstig tryggði hærri laun. Við skulum tala hreint út um hlutina. Samkvæmt öllum opinberum gögnum er það svo að því miður hefur launaþróun á landsbyggðinni ekki haldið í við þá kjaraþróun sem hefur átt sér stað á höfuðborgarsvæðinu. Þetta sýna öll opinber gögn. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur stjórnmálamennina að jafna lífskjör í landinu. Það gerum við með því m.a. að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og auka aðgengi ungs fólks að umræddu námi. Við hljótum að fagna því sérstaklega að hér hafa fulltrúar úr flestöllum kjördæmum landsins tekið til máls og lýst yfir stuðningi sínum við málið. Því vil ég fagna sérstaklega og tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að þetta er ekkert sérstakt kjördæmamál. Þetta er mál sem er þjóðhagslega hagkvæmt fyrir þjóðarbúið og það er þjóðhagslega hagkvæmt að byggja landið. Það er ekki þjóðhagslega hagkvæmt að allir flytjist á suðvesturhorn landsins. Ég held við séum öll sammála um það. Því er mjög mikilvægt að stuðla að því að viðhalda öflugri byggð við utanverðan Eyjafjörð. Við horfum á það hvaða áhrif stofnun framhaldsskóla, m.a. á Húsavík, og hv. þm. Halldór Blöndal fór ágætlega yfir það í máli sínu áðan, hafði á sínum tíma. Við sjáum líka hvaða áhrif framhaldsskólinn í Reykjadalnum hefur á það litla samfélag sem þar er, er algjör burðarás í atvinnulífinu á viðkomandi stað og við horfum á mikla uppbyggingu og uppgang í Grundarfirði. Við ætlum að horfa á viðlíka þróun eiga sér stað við utanverðan Eyjafjörð. Því fagna ég sérstaklega þeim undirtektum sem hér hafa verið í salnum í dag. Ég vil einnig ítreka að ég held að það muni skýrast varðandi framgang tillögunnar á Alþingi og það muni endurspeglast í afgreiðslu tillögunnar hvort stjórnvöld séu reiðubúin að byggja áfram upp þekkingu og menntun á landsbyggðinni, sem er grundvallaratriði í framtíð þessara byggðarlaga. Það getur vel verið að slæmt sé að segja það, en staðreynd er að störfum í fiskvinnslu mun halda áfram að fækka. Það er eðlileg þróun vegna þess að tæknin verður sífellt meiri í þeim atvinnugreinum og við þurfum færri hendur til að vinna verkin. Þetta er staðreyndin. Því þurfum við að fjölga undirstöðuþáttunum í byggðunum. Ég segi: Meiri þekking og meiri menntun. Við skulum horfa til Íranna sem hófu mikla baráttu í byggðamálum á sínum tíma fyrir nokkrum árum. Nú er það þannig að mörg þekkingarfyrirtæki sjá sér hag í því að setjast að á landsbyggðinni á Írlandi. Þar hafa Írar byggt mjög myndarlega upp á því sviði. Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og vil enda á því að svara hv. þm. Kristjáni Möller. Hann spurði mig hvort þingsályktunartillagan nyti ekki stuðning hæstv. ráðherra iðnaðar og viðskipta, Valgerðar Sverrisdóttur og hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég veit um mjög góðan hug þeirra til málsins, enda er þeim málið skylt. Við skyldum ætla það að miðað við þær undirtektir sem þetta málefni hefur hlotið á hinu háa Alþingi sé mjög víðtækur stuðningur við það. Ég hef sjálfur ekki innt hæstv. menntamálaráðherra persónulega eftir því hvort stuðningur sé við þetta málefni í ráðuneytinu en við vitum að þreifingar voru á árinu 2001 um að stofna þarna framhaldsskóla. Mér finnst það einboðið í ljósi þess að þetta er trúlega eitt fjölmennasta svæði á landinu í dag sem ekki hefur aðgang að framhaldsmenntun. Ég ítreka að ég tel að við séum að hreyfa máli sem er þjóðahagslega hagkvæmt því það getur ekki verið hagkvæmt að flytja 400–500 unga nemendur úr umræddum byggðarlögum suður á land eða hvert sem er til að stunda framhaldsnám. Það getur ekki verið þjóðhagslega hagkvæmt.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að bæta við það sem ég sagði í minni fyrri ræðu þar sem ég ræddi um kostnað fólks við að senda unglinginn sinn eða unglingana að heiman í framhaldsskóla. Ýmislegt geta menn reiknað út í tölvum og fengið útkomu um hvaðeina. En auðvitað eru alltaf bestu dæmin þegar fólk getur sýnt svart á hvítu hvað þetta hafi kostað. Virðulegi forseti. Þegar þessi umræða fer fram hér er greinilega fylgst með henni víða um land og það er dálítið athyglisvert að maður skuli fá boð frá foreldri sem býr á stað þar sem framhaldsskóli er ekki, þar sem það er sagt að við það að senda fyrir þremur árum einn ungling í framhaldsskólanám, í þessu tilfelli á Laugarvatn, á þann ágæta fallega stað, hafi kostnaður verið rétt um 500 þús. kr. á hvert barn, á hvern ungling. Svo geta reiknimeistarar reiknað út, eins og ég nefndi áðan, hvað fjölskylda þurfi miklar tekjur til að eiga 500 þús. kr. eftir skattgreiðslur og annan fastan kostnað af rekstri heimilisins. Ég vil taka það skýrt fram, virðulegi forseti, að ég hygg að jöfnunarsjóður námskostnaðar, sem ég vil kalla svo, en er stundum uppnefndur dreifbýlisstyrkur, hefur væntanlega greitt vegna skólagöngu þessa unglings um 180 þús. kr. á ári. Eftir standa því 320 þúsund. Fyrir utan það þá þekkja þeir sem hafa lent í þessu að kostnaður við að reka heimilið er ekki þannig að hann deilist niður og minnki sem svarar þeim unglingi sem fer að heiman því ýmis fastur kostnaður fellur áfram á heimilið. Þetta vildi ég láta koma fram, virðulegi forseti. Einnig vil ég nefna að hér er fjallað um að skólinn eigi að sérhæfa sig í sjávarútvegsmenntun. Á þessu svæði, eins og hér hefur komið fram, eru náttúrlega mörg af öflugustu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins og einmitt við Háskólann á Akureyri er rekin braut sem heitir auðlindabraut og hefur hún sérhæft sig m.a. í sjávarútvegsfræðum. Ég held að það sé góð stefna að hafa framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð sem leggur áherslu á sjávarútvegsfræði. Leiðin liggur svo inn á Akureyri í háskólann þar. Ég held að þetta sé góð stefna og að þetta eigi að geta unnið mjög vel saman, þ.e. framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð og Háskólinn á Akureyri báðir með áherslu á sjávarútvegsfræði. Út úr því geta komið mjög þarfir námsmenn, mjög góðir námsmenn sem nýtast sjávarútvegi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Það er ekki langur tími til stefnu þar til við eigum að hefja hér áður boðaða utandagskrárumræðu. En ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um úttekt á ástandi eigna á jarðskjálftasvæðum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Hjálmar Árnason, Lúðvík Bergvinsson, Kjartan Ólafsson, Björgvin G. Sigurðsson, Böðvar Jónsson, Magnús Þór Hafsteinsson og Jón Gunnarsson. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson sem var utan þings þegar tillagan var lögð fram hefur áður verið flutningsmaður að henni en hún hefur verið flutt einum fimm sinnum. Í tillögugreininni segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram rannsókn og úttekt á ástandi eigna á öllum helstu jarðskjálftasvæðum á Íslandi. Rannsóknin fari fram á næstu tíu árum og markmið hennar verði að efla varnir og viðbúnað gegn jarðskjálftum þar sem megináhersla verði lögð á að fyrirbyggja manntjón og draga úr slysum, sem og að lágmarka skemmdir á byggingum, tæknikerfum og innanstokksmunum. Rannsóknarmiðstöð Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi hafi yfirumsjón með verkinu. Strax að lokinni úttekt á fyrsta svæði sem rannsakað verður skulu niðurstöður birtar og ákveðið hvernig staðið verði að því að bæta eða kaupa þær eignir sem teljast varhugaverðar með tilliti til mögulegs tjóns af völdum jarðskjálfta. Kostnaður við verkið greiðist úr ríkissjóði.“ Virðulegi forseti. Það er óþarfi að fara yfir greinargerðina frá orði til orðs. Þessi tillaga hefur verið flutt fjórum eða fimm sinnum áður og hefur þá verið farið ítarlega yfir greinargerðina og það mikla verk sem Rannsóknarmiðstöð Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði er að vinna á Selfossi. En alveg frá því að jarðskjálftarnir urðu 17. og 21. júní árið 2000 þegar verulegar skemmdir urðu á eignum á stóru svæði á Suðurlandi hefur þessi stofnun fylgst með ekki bara því sem skemmdist og talið var skemmt fyrstu vikur og mánuði eftir jarðskjálftana heldur einnig þeirri þróun sem hefur orðið síðan þá. Það urðu verulegar skemmdir á húsnæði í jarðskjálftunum og margar hverjar hafa verið bættar. Engu að síður hefur komið í ljós í rannsókn frá árinu 2000–2004, þ.e. síðastliðið haust, að sífellt voru að uppgötvast nýjar og nýjar skemmdir á húsum fyrstu mánuðina og árin eftir Suðurlandsskjálftana 2000 og enn á haustmánuðum nú 2004 er verið að skrá og greina upplýsingar eða heimildir um slíkar síðmyndaðar eða síðuppgötvaðar skemmdir á megináhrifasvæðum Suðurlandsskjálftanna 2000. Algeng dæmi um svona skemmdir sem jafnframt var ekki vitað um fyrir Suðurlandsskjálftana eru nýjar sprungur eða breytingar á eldri sprungum í steinsteyptum gólfplötum og veggjum, kúptar eða dældaðar steinsteyptar gólfplötur, þ.e. gólfplötur sem eru oft sprungnar í gegn og misgengnar um sprungurnar, vatnsleki, köld gólf, slagi í gólfplötum, dragsúgur og merkjanlegur halli á húsum í heild sem oft er eins og kúptar gólfplötur einnig marktæk vísbending um að hús hafi hnikast á undirstöðu sinni, sem er þá jafnframt marktæk vísbending um mjög alvarlega og varanlega röskun eða skemmd á jarðvegsundirstöðu. Margar þessara eigna hafa þegar verið og eru löngu metnar og hafa verið greiddar út bætur vegna þeirra en jarðskjálftamiðstöðin hefur haldið áfram þessum rannsóknum sem eru að leiða í ljós samkvæmt skýrslum sem þeir skiluðu í haust að verulega alvarlegar skemmdir eru á mörgum stöðum á Suðurlandi eftir jarðskjálftana sem ekki höfðu komið í ljós þegar skoðunarmenn viðlagatrygginga eða tryggingafélaga luku sinni athugun. Nú eru að verða fimm ár síðan jarðskjálftarnir voru eða fjögur og hálft ár og það er mjög alvarlegt að enn skuli vera að koma fram verulegar skemmdir á þessum svæðum. Það segir okkur að þessi tillaga sem gerir ráð fyrir að gerð verði heildarúttekt á mannvirkjum á öllum þekktum jarðskjálftasvæðum á landinu þar sem búast má við stökum jarðskjálftum með það að markmiði að niðurstöður slíkrar úttektar yrðu nýttar til að fyrirbyggja manntjón, draga úr slysum og lágmarka skemmdir á byggingum, innanstokksmunum og tæknikerfum, þ.e. það segir okkur að slíkar rannsóknir eru mjög nauðsynlegar því að Suðurland er ekki eina þekkta jarðskjálftasvæðið á landinu. Við flutningsmenn þessarar tillögu, allir hv. þingmenn Suðurkjördæmis, leggjum til að Rannsóknarmiðstöð Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi hafi yfirumsjón með verkefninu en að kostnaður þess verði greiddur úr ríkissjóði. Við byggjum þá niðurstöðu okkar að þessar rannsóknir skuli fara fram af hálfu þessarar rannsóknarmiðstöðvar á því að vinna hennar á undanförnum árum hefur sýnt og sannað mikilvægi verkefnisins og að þar sinna því afar hæfir starfsmenn. Rannsóknarmiðstöðin býr yfir mikilli þekkingu á ástandi jarðskjálftasvæðisins á Suðurlandi og afleiðingum jarðskjálftanna þar og enn eru að koma fram dæmi um það m.a. að húsnæði er jafnvel illa íbúðarhæft sem áður hafði verið talið í lagi vegna þess að skemmdir eru enn að koma fram. Virðulegi forseti. Ég legg mikið upp úr því að menn haldi tímamörk þannig að ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til allsherjarnefndar og vona að nú sjái þingið sér fært að afgreiða hana eða í það minnsta að skoða þær umsagnir sem hafa borist - þær eru margar hverjar jákvæðar og flestar reyndar - og að mikilvægi þessa verkefnis, þ.e. að gera heildarúttekt á öllum jarðskjálftasvæðum á landinu og því að jarðskjálftamiðstöðinni verði falið það verkefni, verði metið að verðleikum af Alþingi. Ég vona þingnefndin sjái sér nú loks fært eftir fimm ára vinnu að afgreiða tillöguna.

Hæstv. forseti. Samanburður á annars vegar greiðslum almannatrygginga og svo hins vegar staðtölum kjararannsóknarnefndar leiðir í ljós að upphæðir grunnlífeyris almannatrygginga og tekjutryggingar hafa á undanförnum 10 árum lækkað verulega sem hlutfall af launum. Er þá sama hvort miðað er við lágmarkslaun, meðallaun verkafólks eða launavísitölu Hagstofu Íslands. Fram til þessa hafa stjórnarliðar einatt borið fyrir sig að áðurnefndum skerðingum hafi verið mætt með nýjum bótaflokkum, svo sem með tekjutryggingarauka og heimilisuppbót. Þessi rök stjórnarliða eru alröng enda hvor hinna nýju bótaflokka um sig háður mjög þröngum skilyrðum. Sem dæmi má nefna að samkvæmt staðtölum almannatrygginga voru það einungis 314 einstaklingar af tæpum 27 þús. lífeyrisþegum sem fengu greiddan óskertan tekjutryggingarauka á árinu 2003. Það er bæði óheiðarlegt og rangt gagnvart eldri borgurum í okkar ríka landi að halda því fram að kjaraþróun eldri borgara hafi verið eðlileg og réttlát á umliðnum árum. Ríkisstjórn Íslands á að mæta bágri fjárhagsstöðu eldri borgara með þeim hætti að grunnlífeyririnn og tekjutryggingin nái sama hlutfalli af meðaldagvinnulaunum verkamanna í fyrsta áfanga breytinga eins og þeir höfðu árið 1991 þegar skerðingarnar hófust fyrir alvöru. Til þess að það megi nást þarf grunnlífeyririnn og tekjutryggingin með eingreiðslum að hækka samtals um rúmar 13 þús. kr. á mánuði - til þess eins að halda sama hlutfalli og var árið 1991. Engu að síður hefur kakan verið að stækka á umliðnum árum, eins og margoft hefur komið fram í máli stjórnarliða. Til staðfestingar á máli mínu er rétt að minna á að hlutfall grunnlífeyris og tekjutryggingar af lágmarkslaunum verkafólks var árið 1995 tæp 75% og nú, tæpum 10 árum síðar, þ.e. samkvæmt áætlun fyrir árið 2004, var hlutfallið komið niður í tæp 62%. Þegar tali mínu víkur að afkomuskerðingum eldri borgara blasir einnig við ófögur sýn, hæstv. forseti. Kjör einstakra embættismanna þjóðarinnar hafa verið til umræðu að undanförnu. Styðst ég m.a. við nýlegar fréttir af kjörum sendiherra þjóðarinnar. Þó svo að laun sendiherra séu hartnær 1 millj. kr. á mánuði fá þeir margir hverjir engu að síður greiddan fullan lífeyri samhliða störfum sínum. Ekki skiptir nokkru hver pólitískur bakgrunnur embættismannanna er en sumir hafa um áratuga skeið starfað með stjórnmálaflokkum sem vilja kenna sig við jöfnuð og réttlæti. Til eru þúsundir Íslendinga í landinu, fólks sem byggði stíflur, lagði vegi, stundaði sjómennsku, fiskvinnslu og fleiri störf, í raun fólk sem lagði sitt af mörkum með erfiði sínu við að mynda brú milli gamla fátæka bændasamfélagsins og svo nútímans eins og við þekkjum hann í dag. Hvernig má það vera að þessum þúsundum einstaklinga, stoltu og fullorðnu fólki í íslensku samfélagi, sé boðið upp á annað eins óréttlæti? Þetta sama fólk þarf að horfast í augu við þann veruleika að u.þ.b. 75% af aukatekjum þess komi til skerðingar vegna tekjutengingar við greiðslu samþykktra bóta og hárrar tekjuskattsbyrði. Vegna yfirlýstrar stefnu ríkisstjórnarinnar um að hækka ekki skattleysismörk þannig að þau haldi raungildi sínu eins og þau voru við upphaf staðgreiðslu árið 1988 koma ekki einungis fram skiljanlegar kröfur um hækkun á grunnlífeyri og tekjutryggingu heldur einnig sú krafa að skerðingarmörk greiðsluflokka almannatrygginga hækki þannig að dregið verði verulega úr áhrifum jaðarskatta. Auk þessara augljósu skerðinga tryggingargreiðslna má einnig benda á stórhækkuð fasteignagjöld undanfarinna ára, hækkun sem munar mörgum tugum þúsunda króna hjá flestum ellilífeyrisþegum vegna hækkaðs fasteignamats eigin íbúða. Keyrir um þverbak á þessu ári. Ríkisstjórn Íslands verður að marka heildarstefnu í málefnum aldraðra. Sú heildarstefna verður að byggja á hugmyndafræði um jafnrétti og mannréttindi, svo að ekki sé minnst á reisn og göfuglyndi ríkrar þjóðar til þeirra sem skilað hafa af sér miklu verki á langri ævi. Uppstokkun og endurskipulagning þar sem ný og heilbrigð hugmyndafræði ræður ríkjum verður að koma til á fjölmörgum sviðum sem snúa að eldri borgurum. Búsetumál eldri borgara þarf að endurskoða en fleiri valkostum sem samrýmst geta óskum og þörfum eldri borgara þarf að mæta með einum eða öðrum hætti. Skortur á hjúkrunarrýmum er mikill vandi á höfuðborgarsvæðinu. Huga þarf að næringu og fjölbreyttu matarvali til handa öldruðum sjúklingum ásamt fjölmörgum öðrum málum, enda hefur málaflokkurinn verið í alvarlegri kreppu hjá ríkisstjórn landsins um langt árabil. Virðulegur forseti. Í ljósi þessa legg ég fram eftirfarandi spurningar til hæstv. tryggingamálaráðherra: Hefur ráðherrann í hyggju að beita sér fyrir umtalsverðri hækkun á greiðslum almannatrygginga til eldri borgara? Hefur ráðherrann í hyggju að beita sér fyrir því að skerðingarmörk greiðsluflokka almannatrygginga hækki þannig að dregið verði verulega úr áhrifum jaðarskatta? Hefur ríkisstjórnin ákveðið að grípa til sértækra aðgerða til að mæta bágri fjárhagsstöðu rúmlega 10 þús. eldri borgara sem voru síðast með um eða undir 110 þús. kr. brúttó í tekjur á mánuði?

Virðulegur forseti. Hv. 10. þm. Suðvest. og málshefjandi hér í dag spyr þriggja spurninga sem varða bótagreiðslur til aldraðra. Mér er bæði ljúft og skylt að svara spurningunum sem hv. þingmaður beinir til mín. Hann spyr fyrst hvort ráðherrann hafi í hyggju að beita sér fyrir umtalsverðri hækkun á greiðslum almannatrygginga til eldri borgara. Það er auðvitað teygjanlegt hvað umtalsverð hækkun á greiðslum almannatrygginga felur í sér en eins og fram kemur í fjárlögum ársins er ekki gert ráð fyrir stökkbreytingum í greiðslum almannatrygginga á árinu 2005. Það er hins vegar rétt að halda því til haga að samkvæmt fjárlögum hækka framlög til ellilífeyrisþega á árinu um tæpa 2 milljarða kr. Sú breyting er vegna hækkunar bóta og fjölgunar ellilífeyrisþega. Hækkunina má einnig rekja til umtalsverðra breytinga á hag lífeyrisþega í kjölfar merkilegs samkomulags sem gert var við samtök aldraðra á árinu 2002 og nú hefur verið hrint í framkvæmd. Bætur Tryggingastofnunar ríkisins breyttust t.d. samkvæmt þessu samkomulagi þannig að fjárhæð tekjutryggingar og tekjutryggingarauka frá Tryggingastofnun ríkisins hækkaði 1. janúar 2003. Frá sama tíma var ákvæðum almannatrygginga um tekjutengingu breytt þannig að skerðingarhlutfall tekna gagnvart tekjutryggingarauka lækkaði úr 67% í 45%. Með aðgerðinni var hagur aldraðra bættur umtalsvert og framlög ársins 2003 hækkuð um 1.600 millj. kr. vegna þessara breytinga. Fyrir utan þennan þátt samkomulagsins við aldraða var samið um að tekjutrygging og tekjutryggingarauki hækkuðu um 2 þús. kr. hvort um sig þann 1. janúar í fyrra. Hafði þetta það í för með sér að framlögin það ár hækkuðu um tæpar 1.100 millj. kr. Hér erum við að tala um að samkomulagið hafi skilað öldruðum 2,7 milljörðum kr. Virðulegi forseti. Þetta er tekið fram til að ítreka í senn þann árangur sem samstarfið við aldraða skilaði og viljann sem ríkisstjórnin hefur sýnt í málaflokknum. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa nú ákveðið í samráði við Landssamband eldri borgara á fundi í síðustu viku að starfshópur haldi áfram því samstarfi sem tókst svo vel fyrir skemmstu og það er hugsanlegt - ég undirstrika hugsanlegt - að þar verði t.d. tekinn til umfjöllunar jaðarskattavandinn, sem svo er nefndur, ásamt öðrum málum sem hv. málshefjandi hefur rætt um. Árangurinn verður svo að koma í ljós þegar starfinu hefur miðað fram. Það er einnig spurt hvort ríkisstjórnin hyggist grípa til sérstakra aðgerða vegna þess hóps sem er með 110 þús. kr. heildartekjur á mánuði. Í því sambandi er rétt að taka fram að allar götur frá árinu 1995 hefur verið leitast við að bæta stöðu þess hóps aldraðra sem lægstar hefur haft ráðstöfunartekjurnar. Samkvæmt fjárlögum ársins stendur ekki til að fara í sérstakar aðgerðir af því tagi sem spurt er um á þessu ári. Hins vegar er rétt að fram komi að kaupmáttur hópsins hefur á umliðnum árum aukist meira en kaupmáttur almennra launa. Þannig hækkuðu t.d. meðaltekjur ellilífeyrisþega á mánuði um rúmlega 80% á árunum 1995–2003 samkvæmt gögnum frá ríkisskattstjóra. Á sama tíma hækkaði almenn launavísitala um 72% og verðlagsvísitalan um 31%. Kaupmáttur ellilífeyrisþega jókst því umtalsvert á kjörtímabilinu. Þegar tekinn er sá þriðjungur ellilífeyrisþega sem lægstar hafði tekjur samkvæmt skrám ríkisskattstjóra hækkuðu þær svipað hlutfallslega. Kaupmáttur tekna þessa hóps jókst um rúmlega 35% á árunum 1995–2003 á meðan kaupmáttur almennra launa jókst um rúmlega 31%. Á þessu sést að hagur aldraðra almennt og þess þriðjungs sem lægstar hefur tekjur hefur vænkast. Ég vona að þessi atriði svari eða varpi ljósi á það sem hv. 10. þm. Suðvest. tók hér upp. Eldri borgarar eiga sér baráttumál og þannig mun það ávallt verða. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á að samkomulagið sem gert var við samtök aldraðra fyrir rúmum tveimur árum og við höfum verið að hrinda í framkvæmd skilaði miklum árangri. Það er von til að við getum með sama sniði komið okkur saman, samtökin og stjórnvöld, um markmið og leiðir næstu tvö árin til að bæta hag þeirra sem höllum fæti standa í þessum þjóðfélagshópi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Örlygssyni fyrir að hefja þessa umræðu um fjárhagsstöðu ellilífeyrisþega. Samkvæmt skattframtölum var þriðjungur ellilífeyrisþega, um 10 þús. manns, þ.e. einn af hverjum þremur, með um eða undir 110 þús. kr. tekjur á mánuði með eingreiðslu og síðan var greiddur skattur af þessari upphæð. Samkvæmt útreikningum hagfræðings Félags eldri borgara mun kaupmáttur ráðstöfunartekna þessa hóps að öllum líkindum hækka um 9,8% frá 1995–2007, á sama tíma og ríkisstjórnin staðhæfir að kaupmáttur ráðstöfunartekna almennings hafi hækkað um 40%, þ.e. frá 1995, og muni hækka um 55% frá sama tíma til ársins 2007 eftir að boðaðar lækkanir tekjuskatts koma til framkvæmda. Þetta er auðvitað hróplegt misrétti og misræmi. Ef þessir lífeyrisþegar eiga að sitja við sama borð og almennir launþegar þarf að hækka grunnlífeyri og tekjutryggingu 100% fyrir árið 2007, úr 67 þús. kr. sem þær eru í dag í 140 þús. kr. Hækkanirnar sem hæstv. ráðherra nefndi áðan eru aðallega vegna þess að það fjölgar í hópi ellilífeyrisþega og einnig vegna lögbundinna ákveðinna vísitöluhækkana. Skerðingarreglur lífeyrisgreiðslna þarfnast gagngerrar endurskoðunar, jaðarskattarnir eru svo miklir að þessi hópur lendir í fátæktargildru sem lýsir sér í því að þrátt fyrir auknar tekjur hækka ráðstöfunartekjur til hins aldraða nánast ekki neitt. Maður getur borið lífeyrisþega sem hefur ekkert úr lífeyrissjóði saman við annan lífeyrisþega með 140 þús. kr. úr lífeyrissjóði sem hann er búinn að safna með sparnaði - sá hefur aðeins 34 þús. kr. hærri ráðstöfunartekjur en sá sem engu hefur safnað. Það er náttúrlega alls ekki viðunandi. Síðan þarf að skoða skattgreiðslurnar og huga að því hvort ekki eigi að taka skatt af lífeyrisgreiðslum og hafa hann sem fjármagnstekjuskatt 

Virðulegi forseti. Í umræðum um fjárhagsstöðu ellilífeyrisþega er ánægjulegt að ekki er deilt um hvort kjör þeirra hafi batnað undanfarin ár heldur hve mikið þau hafa batnað. Að sama skapi er það mjög ánægjulegt þegar litið er til framtíðar að við erum að búa í haginn fyrir betri fjárhagsstöðu eldri borgara en áður með öflugu lífeyrissjóðakerfi sem við Íslendingar erum öfunduð af. Kaupmáttur hjóna sem bæði eru lífeyrisþegar og fá óskertar mánaðargreiðslur auk tekjutryggingarauka hefur vaxið um 66% frá árinu 1995, sem er langt umfram vöxt kaupmáttar launa. Það er að vísu rétt sem málshefjandi tók hér fram að það er tiltölulega lítill hópur sem fær óskertar bætur en hlutfallslega hefur aukningin verið umtalsvert meiri en vöxtur kaupmáttar lægstu launa þegar horft er yfir það tímabil sem hér er átt við. Um þetta má svo sem vísa beint til svars hæstv. fjármálaráðherra sem fram kom við fyrirspurn hv. þm. Ögmundar Jónassonar hér fyrr í dag. Þegar rætt er um kjör eldri borgara verður ekki hjá því komist að geta um niðurfellingu eignarskattsins sem ákveðinn var á þessu þingi. Afnám eignarskattsins hefur lengi verið baráttumál aldraðra en því miður hefur tiltölulega lítið farið fyrir því að forustumenn eldri borgara hafi tekið þessari breytingu fagnandi. Það kemur mjög á óvart vegna þess að í kringum 10 þús. eldri borgarar sem hafa árlegar tekjur innan við 1,5 millj. hafa verið að greiða eignarskatt en munu ekki gera það frá og með þessu skattári. Alls hafa 17 þús. einstaklingar yfir sjötugu greitt eignarskatt en þeir sem eru 66 ára og eldri hafa greitt 33% allra eignarskatta. Í þessu felst verulega mikil kjarabót fyrir þá einstaklinga 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Gunnari Örlygssyni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp hér á þinginu. Aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast og hlutfall aldraðra eykst á hverju ári. Þrátt fyrir að þeim fjölgi árlega sem fá greiðslur úr lífeyrissjóðum stéttarfélaga eru lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar ríkisins einu tekjurnar sem mjög margir aldraðir hafa til framfærslu. Því er mikilvægt að upphæð grunnlífeyris og tekjutryggingar fylgi kjaraþróun, skattleysismörk fylgi verðlagi og skerðingarmörkin verði hækkuð. Þessir mikilvægu þættir hafa setið eftir, eins og margoft hefur verið bent á af Landssambandi eldri borgara. Skattleysismörkin hafa ekki hækkað í takt við þróun verðlags. Þetta kemur sérstaklega illa við ellilífeyrisþega, öryrkja og aðra láglaunahópa. Efnahagur og tekjur hafa áhrif á heilsufar fólks. Fátækt hefur mjög neikvæð áhrif og það á ekki síður við þegar aldurinn færist yfir. Ekki hefur verið gerð sérstök könnun á framfærslukostnaði aldraðra en það er ljóst að bágur efnahagur hvetur til umsóknar á dvalar- eða hjúkrunarheimilum til að tryggja öryggi í búsetu og næringu, þó svo að fjárhagslegt sjálfstæði sé þá stórlega takmarkað á þessum stofnunum. Þessi staða er þjóðfélaginu dýr, biðlistar eftir dvalarheimilisplássum eða öðrum stofnanatengdum úrlausnum eru langir og á meðan líða aldraðir og fjölskyldur þeirra þar sem aðrar úrlausnir eru ekki til staðar. Í stað þess að lækka tekjuskatt, sem kemur efnuðum helst til góða, ætti að vera forgangsverkefni að hækka skattleysismörk til jafns við framfærslukostnað og hækka lífeyri í takt við launaþróun. Sveitarfélögin verða að fá fleiri tekjustofna eða hærri útsvarsprósentu til að geta veitt þá félagsþjónustu í heimahúsum sem nauðsynleg er í dag en ekki síður til að koma til móts við vaxandi fjölda aldraðra. Félagsþjónusta heimila er eina lausnin til að draga úr 

Virðulegur forseti. Í desember sl. gafst ríkisstjórn landsins tækifæri til að rétta hlut eldri borgara í hinu ríka landi okkar með því að hækka persónuafsláttinn. Ríkisstjórnin ákvað hins vegar að fara aðra leið. Flöt lækkun á tekjuskattsprósentunni var dagskipunin, aðferð sem mun afar lítið eða jafnvel ekkert gagnast þeim rúmlega 10 þús. eldri borgurum sem í dag búa við þau kjör að hafa brúttótekjur undir 110 þús. kr. á mánuði. Á örfáum áratugum hefur landið okkar tekið miklum breytingum, svo miklum að um fádæmi er að ræða. Þjóðin hefur risið úr því að vera fátækt bændasamfélag í að vera tæknivætt nútímaþjóðfélag sem samkvæmt alþjóðlegum mælikvörðum er eitt það ríkasta í heimi. Hverjum ber að þakka þessar framfarir, virðulegi forseti? Fyrst og fremst þeim einstaklingum sem hér eru til umræðu, fyrst og fremst eldri kynslóð þjóðarinnar sem býr þó við það að allt of margir einstaklingar þeirrar kynslóðar lifa í dag undir fátæktarmörkum. Er þetta sá virðingarvottur sem þeim ber? Okkur ber skylda til að sýna stoltu og fullorðnu fólki þá virðingu í verki að tryggja því mannsæmandi kjör. Hv. málshefjandi Gunnar Örlygsson hefur vel rökstutt þá fullyrðingu að hækka beri greiðslur almannatrygginga. Í máli þingmannsins kom skýrt í ljós að greiðslur grunnlífeyris og tekjutryggingar hafa alls ekki verið í takt við þróun launavísitölu síðustu ára. Ég hvet því ríkisstjórn Íslands að mæta bágri fjárhagsstöðu þúsunda eldri borgara af ákveðni og með réttmætum hætti.

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda þessarar umræðu og eins hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Ég vil í þessu samhengi minna á að árið 2002 var gert samkomulag við eldri borgara í níu liðum um þau forgangsmál sem Landssamtök eldri borgara vildu hrinda í framkvæmd. Þetta samkomulag var unnið í góðu samstarfi eldri borgara og ráðuneytisins. Nú þegar er búið að efna átta af níu liðum þessa samkomulags. Meðal þeirra áætlana sem Landssamband eldri borgara lagði fram í þessari vinnu og kemur fram í samkomulaginu var hækkun fjárhæðar tekjutryggingar og tekjutryggingarauka frá Tryggingastofnun ríkisins sem tók gildi 1. janúar 2003. Frá sama tíma lækkaði líka skerðingarhlutfall tekna gagnvart tekjutryggingaraukanum, úr 67% í 45%. Önnur kjarabót til aldraðra er að samkvæmt samkomulaginu varð 2 þús. kr. hækkun bæði á tekjutryggingu og tekjutryggingarauka á árinu 2004. Þær tvær framkvæmdir skiluðu öldruðum tæpum 3 milljörðum. Málshefjandi nefndi áðan - ég vil aftur taka upp þetta samkomulag - hjúkrunarrými fyrir aldraða og í því samhengi vil ég geta þess að samkomulagið gekk líka út á hjúkrunarrými og fjölgun þeirra. Á árunum 2003–2004 hefur þeim verið fjölgað um ein 200 og hvað varðar Stór-Reykjavíkursvæðið eru núna áform um að hefja framkvæmd við rúmlega 100 hjúkrunarrými til viðbótar þessum 200. Hæstv. ráðherra fór hér áðan yfir hvað meðaltekjur ellilífeyrisþega hafa hækkað á árunum 1995–2003, um rúm 80%, og eins að kaupmáttur þessa hóps hefur aukist umfram almennan kaupmátt. Það sem ég vil fá að segja, herra forseti, að lokum er að ég tel einsýnt að við eigum að einbeita okkur að því að bæta kjör þeirra ellilífeyrisþega sem hafa þau bágust. Það eru þeir sem einungis hafa lífeyri frá almannatryggingum úr að spila og ég tel 

Herra forseti. Stjórnarflokkarnir hafa skert svo kjör aldraðra að það þyrfti að hækka grunnlífeyri og tekjutrygginguna um heila 4,6 milljarða kr. í dag til að þessi framfærslueyrir aldraðra héldi raungildi sínu nú miðað við grunnlífeyri og tekjutryggingu eins og þessar lífeyrisgreiðslur voru árið 1995 þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn tóku við stjórnartaumunum. Þetta er samkvæmt útreikningum sem Samfylkingin hefur látið gera. Hefðu stjórnarflokkarnir ekki hirt þessa 4,6 milljarða í ríkissjóð væru grunnlífeyrir og full tekjutrygging 12 þús. kr. hærri en ella á mánuði, þ.e. tæplega 150 þús. kr. á ári. Stjórnarflokkarnir eiga að sjá sóma sinn í því að skila þessum fjármunum aftur til aldraðra ásamt því að lögfesta að grunnlífeyrir aldraðra, svo breyttur, haldi raungildi sínu í framtíðinni en sé ekki háður geðþóttaákvörðunum stjórnvalda hverju sinni eins og gerst hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar. Stjórnarflokkarnir hafa margsýnt að þeir muna bara eftir lífeyrisþegum rétt fyrir kosningar á fjögurra ára fresti þegar þeir þurfa á atkvæðum þeirra að halda. Neysluútgjöld einstaklinga samkvæmt upplýsingum Hagstofu voru á síðasta ári 170 þús. kr. 10 þús. ellilífeyrisþegum er nú gert að lifa af 110 þús. kr. á mánuði, hafa þannig 60 þús. kr. minna sér til framfærslu en neysluútgjöld einstaklinga sýna og 30 þús. kr. minni framfærslueyri en félagsmálaráðuneytið segir nauðsynlegan til allra brýnustu framfærslu þeirra. Samt greiða þessir 10 þús. ellilífeyrisþegar 14% af tekjum sínum í skatt en greiddu 2–3% af samsvarandi tekjum fyrir 10 árum þegar stjórnarflokkarnir tóku við, auk verulegrar hækkunar á lyfjum og lækniskostnaði. Allt þetta er staðfesting á því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir samfelldri aðför að kjörum aldraðra í 10 ára valdasetu sinni. Hæstv. forseti. Er ekki mál að linni?

Frú forseti. Það er ósköp eðlilegt að baráttuhópur aldraðra láti heyra í sér og veki athygli á stöðu sinni. Hitt er annað og rétt að benda á að á tekjuárinu 2003 greiddi rúmlega helmingur allra ellilífeyrisþega eignarskatt sem gerir samtals um 475 millj. kr. Með breytingunum sem þegar eru orðnar á eignarsköttum og koma til framkvæmda á næsta ári verður umtalsverð breyting á högum þeirra og mun þetta skila sér í vasa ellilífeyrisþega. Það er dálítið merkilegt þegar rætt er um kjör ellilífeyrisþega að enginn hv. stjórnarandstæðingur kemur inn á þá staðreynd að á sama tíma og ríkisstjórnarflokkarnir hafa lækkað eignarskattinn eykur R-listinn í Reykjavík skattálögur á þá eldri í formi fasteignagjalda. 
             Virðulegi forseti. Hér hefur verið komið inn á mál sem varðar almannatryggingar og eins og segir, með leyfi forseta, í 65. gr. skulu bætur almannatrygginga, svo og greiðslur, breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Þetta var gott ákvæði sem kom inn og hefur tryggt þeim öldruðu talsvert. Á árunum 2002–2004 hækkuðu t.d. meðalgreiðslur til ellilífeyrisþega um 15,3% en launavísitala hækkaði á sama tíma um 10,6%. Það má sjá að þarna hefur verið stigið gott spor í þessa átt. Hins vegar má alltaf deila um fortíðina og ég ætla ekki að blanda henni inn í svo stuttan tíma sem ég hef til að flytja mál mitt. Það var aðeins komið inn á hjúkrunarheimili og rætt um að þar væri mikill skortur. En það er rétt eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz kom inn á áðan að á þremur árum hefur verið veitt nokkur úrlausn í því, þ.e. um 200 hjúkrunarrými hafa verið byggð hér, og þar af eru um 180 á höfuðborgarsvæðinu.

Hæstv forseti. Ég þakka hv. málshefjanda Gunnari Örlygssyni fyrir ágætar spurningar sem hann bar fram, m.a. hvort hæstv. ráðherra hygðist beita sér fyrir verulegum kjarabótum til handa öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Ég vil bæta einni spurningu við: Hyggst hæstv. ráðherra fara að lögum? Eins og hér var vísað í var það fest í landslög árið 1997 að almannatryggingar skyldu taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækkuðu aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.  Menn líta til eins árs. Ég hef skoðað þessar hækkanir út frá nokkrum reikniformúlum. Hækkun bótanna frá desember 2003 til desember 2004 er 3%, vísitala neysluverðs 3,9% og vísitala launa 6%. Jafnvel þó að við höldum okkur við vísitölu neysluverðs sem afdráttarlaust er kveðið á um í lögunum, því að menn hafa deilt um útreikninga á launavísitölunni, er verið að brjóta lög á öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Ef við skoðum janúar 2004 til janúar 2005 er hækkun bóta 3,5%, vísitala neysluverðs 4,01%, vísitala launa 6,6%. Hér er einnig verið að brjóta lög á lífeyrisþegum og öryrkjum samkvæmt þessari formúlu. Ef við skoðum ársmeðaltölin frá 2003–2004 er hækkun bóta 3%, vísitala neysluverðs 3,2%, vísitala launa 4,6%. Hér er óumdeilanlega verið að brjóta landslög á öryrkjum og lífeyrisþegum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Ætlar ríkisstjórnin að fara að lögum?

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Ég verð þó að lýsa yfir miklum vonbrigðum með þau viðbrögð sem ég hef fengið af hálfu stjórnarliða í þessari umræðu í dag. Fyrir það fyrsta var hæstv. ráðherra því miður alvarlega fastur í fortíðinni í tali sínu þrátt fyrir að spurningar mínar heyrðu til framtíðar. Í annan stað töluðu hv. þingmenn stjórnarliða um eignarskattinn, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Það kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að helmingur lífeyrisþega í þessu landi fái í sinn hlut 475 millj. sökum eignarskattsbreytinga frá því í desember. Ég vil minna hv. þingmenn á að þetta mun ekki koma í buddu lífeyrisþega á þessu ári. Ég vil líka minna hv. þingmenn á að fasteignaskatturinn er að hækka gífurlega hjá fólki um allt land.  Hvað um hin 15 þúsundin, virðulegur forseti, sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson minntist ekki á? Hvað um hin 15 þúsundin sem fá ekki þessar 475 millj. í sinn hlut út frá eignarskattsbreytingunum? Þetta eru einmitt sömu einstaklingarnir og eru í hópi þeirra 10 þús. lífeyrisþega í landinu sem búa svo til undir fátæktarmörkum, ef ekki allir. Menn verða að horfast í augu við sannleikann og stöðuna eins og hún ríkir í dag á Íslandi og mæta með reisn og göfuglyndi þessum vanda í okkar ríka landi. Ég hvet ráðherra til að koma með eitthvað annað til mín en starfshóp eða starfsnefnd. Það mun ekki leiða til verkloka í þessu máli, heldur ákvörðun ríkisstjórnar Íslands um það hvort eigi að bregðast við þessu með göfuglyndi og reisn eins og þarf að vera.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur farið hér fram. Ég þakka málshefjanda fyrir að brydda upp á henni. Ég verð að endurtaka, þrátt fyrir hin miklu umbrot hans í ræðustól, að ég ætla að vinna áfram að málinu með eldri borgurum. Við erum búin að setja það mál í farveg. Varðandi fyrirspurn hv. 9. þm. Reykv. s., um hvort ríkisstjórnin ætli að fara að lögum - að sjálfsögðu ætlar hún það. Það er eitt hlutverk þess starfshóps sem nú er að fara af stað að fara yfir alla þá útreikninga sem dynja yfir varðandi kjör aldraðra og að sjálfsögðu verður farið yfir þær tölur sem hv. þingmaður fór með. Við viljum vinna þetta í samkomulagi. Þetta mál vinnst ekkert með upphrópunum úr ræðustóli á Alþingi. Fyrir tveimur árum gerðum við mjög merkilegt samkomulag við aldraða sem við höfum verið að framkvæma, og þar á meðal er í því samkomulagi komið inn á hjúkrunarrými sem hér hefur verið rætt um. Það er nauðsynlegt að halda því áfram og það er nauðsynlegt vegna þess að kröfurnar um það rými hafa aukist og við erum staðráðin í því að fara líka yfir þau mál. Lífskjör aldraðra ráðast ekki eingöngu af bótum. Þau ráðast af eignum, af lífeyrisréttindum og atvinnu á efri árum. Íslendingar standa mjög vel að þessu leyti. Aldraðir eru ekki einsleitur hópur og ég vil einbeita mér að því að bæta kjör þeirra sem lifa af bótum almannatrygginga eingöngu.