Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar fjárlagaræðan var flutt í haust, notaði ég tækifærið til að benda á, að dýrtíðargreiðslur ásamt fiskábyrgð hefðu verið nær 61 millj. kr. á árinu 1947. Sjálf fiskábyrgðin var hér um bil þriðjungur þessarar upphæðar, hitt voru niðurgreiðslur, mest megnis á landbúnaðarvörum, og uppbætur, og þó nokkuð á öðrum vörum, en ekki í stórum mæli. Ég gat þess og, að útlit væri á, að á yfirstandandi ári mundum við þurfa enn hærri upphæð, og líklegt væri, að ekki minna en 70 millj. kr. mundi fara til þessara greiðslna á árinu 1948, en fiskuppbæturnar verða hlutfallslega miklu minni 1948. Ég hef áætlað, að varla muni fara minna í þær en kringum 15 millj. kr.; en auðvitað er ekki hægt að segja fyrir um þetta með neinni vissu. Hitt fer svo í landbúnaðarafurðirnar, 41/2 millj. í útflutningsuppbætur á kjöt o.s.frv. Það er ekki ný bóla, að við höfum orðið að grípa til þess að halda niðri afurðaverði með því að greiða fé úr ríkissjóði. Sú stefna var upp tekin fyrir nokkrum árum, þegar mönnum þótti dýtíðin vaxa um of, og var þó ekki þá eins langt komið og nú. Samtímis hafa örðugleikarnir á því að halda atvinnuveginum gangandi vaxið, og lífskjör fólksins eru þannig og erfiðleikarnir það miklir að halda uppi heimilum, að vafasamt er, hvort verulegar kauplækkanir eru sanngjarnar, þó að hægt væri að koma þeim í framkvæmd, sem líka er vafasamt. Hins vegar er svo sjávarútvegurinn, sem stendur undir allri gjaldeyrisöflun þjóðarinnar, og því er reynt að bæta erlenda markaðsverðið með greiðslum úr ríkissjóði, þar sem þetta erlenda markaðsverð er ekki nægilegt. En þrátt fyrir þessar uppbætur standa ýmis fyrirtæki höllum fæti, sérstaklega þó vélbátaflotinn, enda hafa líka komið þar til aðrar örlagaríkar orsakir, aflaleysið á síldarvertíðunum. En það virðist enn svo í okkar þjóðfélagi, að hugur manna sé þannig, að um verulegar niðurfærslur sé ekki að ræða, og er ekki heldur þess að vænta, að hægt sé að knýja niður kaupgjald. Það eru margir, sem segja, að uppbæturnar á fisk sé vitleysa, og það eru líka margir, sem segja, að það sé líka vitleysa að reyna að halda niðri verðinu á neyzluvörum með greiðslum úr ríkissjóði. Þeir, sem þetta segja, hafa sjálfsagt mikið til síns máls, en menn hafa ekki enn verið reiðubúnir að ganga inn á slíka niðurfellingu hins opinbera, af henni mundi vissulega leiða atvinnuleysi, og engan langar til að bjóða því ástandi heim. Stj. hefur áður farið sömu götu og nú varðandi niðurgreiðslur, og það sama gerði fyrrverandi ríkisstj. En róðurinn hefur ekki orðið léttari, hann hefur frekar þyngzt ,en létzt, vegna aflaleysis vélbátaflotans. Efnahagur útvegsmanna er og sýnu verri en áður, og þeir hafa minna þol til þess að standa undir opinberum gjöldum, vöxtum, afborgunum og vátryggingargjöldum og þess vegna tilhneigingu til þess að stefna hærra í kröfum sínum. Landbúnaðurinn stendur hins vegar svo að segja með pálmann í höndunum, þar sem hann hefur fengið lögfest verð á sínum vörum og verður að hlíta því, meðan annað er ekki í lög tekið. Eftir það geigvænlega aflaleysi, sem var í sumar, var það sýnt að reyna þurfti að innleysa lögveðskröfur og sjóveðskröfur með opinberri hjálp. Það var ef til vill neyðarúrræði, en þó úrræði, og nýlega hefur Alþ. samþ. l., sem ganga í þá átt. Ríkisstj. hefur enn fremur þótt nauðsyn bera til að freista þess enn að framlengja ábyrgð ríkisins á fiskverðinu á sama hátt og gert var á s.l. ári. Mörgum þykir það verð, sem unnt er að ábyrgjast, of lágt, og er það rökstutt með ýmsu móti, en geta ríkissjóðs verður að vera nokkurt takmark fyrir því, hve langt er gengið í því efni. Það hefur þess vegna ekki þótt kleift, eins og hag ríkissjóðs er komið, m.a. vegna óárana fyrri ára, að hækka ábyrgðarverðið. Það er nú vitað, enda þótt kröfur útvegsmanna séu ekki með öllu órökstuddar, að kröfur stéttanna í þessu landi eru mjög á baugi, og ekki ofmælt það, sem einn nafnkunnur gáfumaður sagði nýlega í erindi, er hann hélt 1. des., að um nokkurt skeið hafi raunar öll þjóðin verið í kröfugöngu. Erfiðleikar útvegsmanna eru raunar svo miklir, að ekki getur talizt undarlegt, þótt þeir stefni nokkuð hátt í kröfum sínum, en það er hins vegar ekki hægt að verða við þeim óskum til fulls: Frv. hefur nú gengið gegnum Nd. og þar hefur verið á það fallizt að hækka nokkuð þá fjárfúlgu, sem hugsuð er til aðstoðar útveginum, samkv. till. fjhn. deildarinnar og samtölum hennar við ríkisstj. Í fyrrgreindri fjárlagaræðu minni taldi ég nauðsyn á, að ríkissjóður sjálfur yrði losaður við að standa undir þessum ábyrgðargreiðslum. Samþykktir Landssambands íslenzkra útvegsmanna um leiðir hafa ekki fengið byr hjá sérfræðingum né meiri hluta ríkisstj. En hitt - að safna í sérstakan sjóð til þess að mæta niðurgreiðslunum - var farið inn á og ákveðið að stofna dýrtíðarsjóð svokallaðan, og honum á svo að afla tekna eins og segir í III. kafla frv. Það hirði ég ekki um að rekja; hv. þm. er það kunnugt af umræðunum í Nd., auk þess sem það liggur skjallega fyrir. Það er nú líklegt, og enda sýnilegt af þeim brtt., sem fram komu við frv. í Nd., að ekki muni allir á eitt sáttir um það, hvar taka skuli féð, en atkvgr. við endanlega afgreiðslu frv. sýndi þó, að yfirgnæfandi meiri hluti í þeirri deild féllst á að samþykkja fiskábyrgðina og fjáröflunarleiðirnar í öllum aðalatriðum. Það hefur verið reynt að stilla svo til um gjaldahækkanirnar, að þær kæmu ekki niður á almennum neyzluvörum að öðru leyti en því sem áhrærir söluskattinn, heldur hefur verið lagt á ýmis tæki og vörur, sem ekki eru að vísu óþörf, en teljast ekki til brýnna lífsnauðsynja manna. Hér er viðleitni til þess m.ö.o. að ráðast sem minnst á lífskjör almennings. Hitt er annað mál, hvort þetta verður nægilegt ti1 að standa undir þeim gjöldum, sem til hefur verið stofnað, því að það eitt er víst, að ef eftir verða 28 þús. tonn af hraðfrystum fiski og dýrtíðin helzt, verður það ekki minni upphæð árið 1949 en á árinu 1948, sem þarf að leggja fram í þessu skyni. Saltfiskframleiðslan er líka nokkuð þung á metunum um uppbótargreiðslur, því að þrátt fyrir það að í raun og veru sé hægara að selja saltfisk, er þó það verð, sem ábyrgzt hefur verið á þessu ári, langt fyrir ofan það, sem hægt er að selja fiskinn fyrir gegn greiðslu í frjálsum gjaldeyri. Hann hefur hins vegar verið seldur fyrir lírur fyrir sem næst venjulegt ábyrgðarverð, en líran er ekki frjáls gjaldeyrir. Með þessu frv. er þannig gerð tilraun til að forða stöðnun framleiðslunnar. Sumir segja, að það sé ekki nægileg aðstoð veitt útveginum, - það verði ekki farið út með þessu móti, eins og þeir komast að orði. Ég er nú ekki á því, að sá spádómur reynist réttur. Og hitt er víst, að útgjöldin til fiskábyrgðar og kjötuppbóta eru það há, að óhætt er að segja, að það er teflt á yztu nöf, hvað sem öðru líður. Það getur skeð, að ég hafi ekki farið nóg í einstök atriði frv., en það mun þá gefast tækifæri til þess síðar í sambandi við fyrirspurnir, er fram kynnu að koma. En ég vil skýra frá því, að í viðbót við þær umbætur frá sjónarmiði útvegsmanna, sem gerðar voru á frv. í Nd., þá gaf ég fyrir hönd ríkisstj. þá yfirlýsingu, að bátaútvegsmenn skyldu á komandi ári njóta sömu fríðinda í sambandi við sölu hrogna og í ár og að athugað skyldi, að hve miklu leyti mætti fara frekar inn á þá leið, ef um væri að ræða vöru, sem ekki hefði selzt fyrr á erlendum markaði. Ég vil svo að endingu mælast til, að frv.verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.



Herra forseti. Þegar verið er að ræða um það frv. hæstv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, þá er naumast hægt að komast hjá því að minnast nokkrum orðum á svokallaða baráttu ríkisstj. gegn dýrtíðinni, sem hún hefur talið sitt höfuðverkefni. Hv. þm. muna það eflaust allir, er hæstv. ríkisstj, tók við völdum, að hún taldi það sitt höfuðverkefni að lækka dýrtíðina, sem þrátt fyrir það lætur ekkert á sjá og er reyndar ekki minni en þá, ef að er gáð. Það vill nefnilega svo undarlega til, að raunverulega hefur barátta hæstv. ríkisstj. miðað að því einu að auka dýrtíðina, í fyrsta lagi með því að gera stöðugt ráðstafanir til þess að hækka vöruverðið; í öðru lagi með því að binda kaupgjaldsvísitöluna við 300 stig, hvað sem raunverulegri verðlagsvísitölu liði, lækka á þann hátt laun allra launþega og gera þeim erfiðara og erfiðara fyrir að kaupa þær lífsnauðsynjar, sem þá á annað borð er unnt að fá. Eitt fyrsta verkefni hæstv. ríkisstj. var það að fá samþykktar gífurlegar tollahækkanir í ársbyrjun 1947. Þær voru síðan framlengdar fyrir árið, sem nú er að líða, og enn eru nú gerðar ráðstafanir til þess að láta þær enn gilda, gera þær að fastri reglu og tekjustofni. Það lætur nærri, að hækkunin á vöruverðinu nemi um 50 millj. vegna tollanna á ári. Þá hefur ríkisstj. líka beitt sér fyrir söluskatti á allar neyzluvörur. Var hann áætlaður um 17 millj. kr. um s.l. áramót. Og nú beitir hæstv. ríkisstj. sér fyrir því að hækka hann um helming, eða í 34 mil1j., og þó sennilega öllu meira. Þessi uppskrúfun öll hlýtur að koma fram sem hækkað vöruverð. Það má nefna benzínskattinn til dæmis. Það er augljóst, að endanlega verkar hann mjög í þá átt að hækka vöruverðið og þá einkum á landbúnaðarvörum. Síðast en ekki sízt eru í þessu frv. hæstv. ríkisstj. ákvæði um það, að teknir skuli nýir skattar, sem nema 14–18 millj. kr. og verka líka til hækkunar á vöruverðinu. Það nemur þannig þegar á annað hundrað millj. kr., sem ráðstafanir ríkisstj. hafa hækkað vöruverðið. Þar við bætist svo, að á tolla af aðfluttri vöru er innflytjendum leyft að leggja ásamt vöruverðinu, svo að þessar verðhækkanir munu nema mjög mikið á annað hundrað millj: kr. og sést þá árangurinn af baráttu hæstv. ríkisstj. við dýrtíðina. Það er einkennandi, að árangurinn er svo stórkostlega hækkað vöruverð. Hins vegar er svo með löggjöf lækkað kauplaunþeganna með bindingu vísitölunnar. Og það verður ekki annað sagt en að þetta frv., sem hér er til umræðu, gangi í sömu átt og áður hvað þessa stefnu ríkisstj. snertir. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. En þar sem það hefur verið látið í veðri vaka af ríkisstj. og málgögnum hennar, að þessar ráðstafanir þurfi að gera til að bjarga atvinnuvegunum og fyrst og fremst vélbátaútveginum, þá get ég ekki stillt mig um að benda á, að það virðist hafa verið lögð áherzla á að móta umræður um þetta mál svo, að allar þessar álögur séu nauðsynlegar til þess að bjarga þessum vesalings atvinnuvegi. Einkum kemur þessi tilhneiging greinilega fram í Vísi frá í dag. Ríkisstj. hefur ákveðið að hlaupa undir bagga með vélbátaútveginum, og í því augnamiði þykist hún verða að afla 70 millj. kr. með nýjum álögum á ári. Og í þessu sambandi er lögð áherzla á það, hve mikill ómagi vesalings bátaútvegurinn sé á landslýðnum og honum verði ekki bjargað nema með „drastískum“ aðgerðum. Nú er þetta hins vegar gersamlega rangt. Sú fjárhagslega aðstoð, sem veita á bátaútveginum, er aðeins lítill hluti af þeirri upphæð, sem áætlað er að taka af landslýðnum með frv. Hæstv. fjmrh. hefur a.m.k. áætlað, að ekki þurfi nema 14–15 millj. kr. til að standa undir þeirri ábyrgð, sem í ár var tekin á fiskinum. Í umr. í Nd. hefur því verið haldið fram með sterkum rökum, að ekki sé ólíklegt, að þessi upphæð yrði ca. 10 millj. kr. Hæstv. ráðh. hefur auk þess viðurkennt, að 14–15 millj. kr. áætlunin hafi verið gerð áður en samið var um Marshallsöluna, og hann hefur ábyggilega reiknað með að verðbæta það, sem þá var eftir af frosna fiskinum, en það þurfti svo ekki að gera, þegar til kom. En hvor talan, sem rétt er, - 10 eða 14 millj., er það þó tiltölulega lítill hluti af þeim 70 milljónum, sem í ráði er að taka af landsmönnum með þessu frv. .... Ég er að tala um umr. almennt og málgögn hæstv. ríkisstj. og var að lesa úr einu áðan. En ég vil mótmæla því, að verið sé að gera þessar ráðstafanir til að bjarga útgerðinni, hér er fyrst og fremst um almenna tekjuöflun fyrir ríkissjóð að ræða. Bátaútvegurinn þarf nokkra aðstoð, og hún er að nokkru veitt í frv., og á ég þar fyrst og fremst við I. kaflann. Og það er nauðsynleg aðstoð, sem vélbátaútvegurinn verður að fá til þess að geta starfað, einkum með tilliti til vinnuafls. Sósfl. hefur alltaf staðið að slíkum málum, þegar þau hafa komið fram, og lagt fram frv. um þessi efni. Það, sem við höfum einkum að athuga við þetta frv. er, að of skammt sé gengið með ábyrgðinni, og að hún sé ekki nægilega há, 65 aurar, eins og verið hefur tvö undanfarin ár. Þetta er ekki nægilegt fyrir vélbátana, en að sjálfsögðu má deila um, hve há hún skuli vera. Útvegsmenn vilja hana 88 aura og sósíalistar 70 aura í stað 65 aura. Nú mun ríkisstj. hafa fengið nokkra vitneskju um það, eftir að frv. kom fram, að útvegsmenn eru fyllilega þeirrar skoðunar, að þetta muni ekki nægja, og að nokkur tvísýna sé á, hvort útgerðin muni fara af stað, verði þetta 65 aura verð lögbundið. því var sú breyting gerð á frv. á síðustu stundu í Nd., sem hæstv. sjútvmrh. nú hefur lýst, að til viðbótar við 65 aura ábyrgðina sé nú ríkisstj. heimilað að verja allt að 5 millj. kr. til lækkunar á framleiðslu sjávarafurða. Ef fallizt hefði verið á tillögur sósíalista um 70 aura ábyrgðina, hefði sá mismunur orðið 61/2 millj. kr. Það hefði sem sé kostað ríkissjóð 61/2 millj. kr., ef farið hefði verið eftir till. sósíalista. En nú hefur ríkisstj. eftir samningana við útvegsmenn ákveðið að heimila 5 millj. kr. aukaframlag. Það, sem á milli ber, er því aðeins 11/2 millj. kr., eða einber hégómi. Það getur því ekki verið um það að ræða, þegar hæstv. ríkisstj. vildi ekki hækka ábyrgðarverðið um 5 aura, heldur eitthvað annað. Það er nokkuð auðséð, að það er handhægara fyrir hæstv. ríkisstj. að hafa þessa heimild, 5 millj. kr., sem hún getur ráðstafað að vild, þar sem í lögum felast engin ákvæði um, hvernig þeim skuli varið. Það er óvenjulegt, að Alþ. gefi slíka heimild, þar sem ekkert liggur fyrir um það, hvernig skipt skuli. Það hefði verið miklu sæmra og þinglegra, þegar hæstv. ríkisstj. sá, að útgerðarmenn vildu ekki fallast á þetta verð og hún varð að hækka upphæðina um 5 millj., að hækka ábyrgðarverðið í 70 aura, eins og sósíalistar höfðu lagt til. En svo er vert að minna á annað í þessu sambandi, að jafnvel þótt ríkissjóður hafi orðið að taka á sig nokkrar greiðslur fyrir útgerðina, þá hefði verið hægt að komast hjá þeim, ef afurðasalan hefði verið öðruvísi. Því hefur verið haldið fram, að hægt hefði verið að fá hærra verð fyrir sjávarafurðir og létta þannig þessari upphæð af ríkissjóði, og um leið hefði útveginum verið tryggt, að hann gæti sjálfur staðið undir sér. Á síðasta þingi fluttu sósíalistar frv., sem stefndi að því að lækka kostnað á meða1bát um 50–80 þús. kr., og hefði það verið nægilegt til þess, að útgerðin hefði verið fjárhagslega tryggð, og um leið létt verulega á ríkissjóði. Sósfl. hefur enn lagt frv. fram, en í fyrra vildi hæstv. ríkisstj. ekki líta við því og svo fer sennilega einnig nú. En hún getur þá sjálfri sér um kennt, ef útgjöldin verða hærri, en efni standa til. Sósfl. hefur bent á, að hægt er að lækka framleiðslukostnaðinn, þannig að bátaútvegurinn geti komizt af án aðstoðar ríkissjóðs, sem nú er talið nauðsynlegt. Og það er leiðin, sem fara á. Í þessu frv. eru fleiri ráðstafanir en þessi ábyrgð, sem taldar eru mikils virði. II. kaflinn fjallar um aðstoð til síldarútvegsmanna. í þessum kafla er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé gefin heimild til að gefa þeim útgerðarmönnum, sem síldveiðar hafa stundað síðan 1945 og orðið hafa fyrir skakkaföllum, upp skuldir, þ.e. að gefa þeim upp bráðabirgðalán, sem ríkið veitti 1945 og 1947 og sjóveðskröfur, sem innleystar verði eftir heimild á Alþ. nýlega. Upphæð þessi mun nema um 15–16 millj. kr. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að minnast á, hvernig ríkisvaldið hefur komið fram gegn síldarútvegsmönnum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvernig ríkisstj. hefur hagað sölu á afurðum þeirra síðan hæstv. núverandi ríkisstj. tók við. Það vita allir, 8ð síldarlýsið er ein útgengilegasta varan, sem við Íslendingar höfum, og er bókstaflega slegizt um að fá hana keypta. Þessa vöru hefur hæstv. ríkisstj. selt lægra verði, en hægt var að fá. Tonnið var selt á ca. 95 pund, þegar frjálst verð á tonninu var ca. 130 pund. Með þessu móti hefur ríkisstj. tekið af síldarútvegsmönnum um 900 kr. af hverju tonni, sem út er flutt. Framleiðslan 1946 og 1947 mun hafa verið um 45–50 þús. tonn hvort árið. Ég veit ekki nákvæmlega um framleiðsluna á þessu ári, en í september var búið að flytja út um 45 þús. tonn, - ég veit ekki nákvæmlega, hve mikið hefur þá verið eftir, en þykir sennilegt, að það hafi verið um 5 þús. tonn. Þetta þýðir, að ríkisstj. hefur tekið 4550 millj. kr. af síldarútvegsmönnum, sem hún hefur síðan ráðstafað til að bæta aðra vöru til að firra ríkissjóð ábyrgð gagnvart öðrum. Eða með öðrum orðum, þegar verið er að tala um, að gefa eigi síldarútvegsmönnum 15–16 millj. kr., þá er verið að skila þeim aftur nokkrum hluta þess, sem þeir áttu, eða verið að láta þá hafa fé til baka, sem þeir siðferðislega eiga hjá ríkissjóði, eða um 1/3 hluta þess, sem af þeim var haft með þeim ráðstöfunum, sem ég nefndi áðan. Það er eftirgjöfin! En það er ekki gert án skilyrða. Í 13. gr. er talað um skilyrði þau, sem fullnægja þarf til þess að fá eftirgjöf, skilyrði til að fá aftur sína eigin peninga. Fyrsta skilyrðið er, að útgerðarmaður sé vel hæfur að dómi skilanefndar. Ekki er gott að vita, hvaða eiginleika hann þarf að hafa til að bera til að njóta þessara hlunninda. Varla þeir, sem eru ábyrgðarlausir, eins og sagt er um stjórnarandstöðuna, sem svo sterk orð eru höfð um. Ef útgerðarmenn eru stjórnarandstæðingar, fá þeir því varla eftirgjöf. Í 4. tölulið þessarar gr. er sett sem skilyrði, að útgerðarmaður fái nægilegan afslátt, eins og stóð í frv., hjá öðrum lánardrottnum sínum. Ef það ekki tækist, átti að vera heimild til að taka útgerðarmanninn til lögbundinna skuldaskila.

Þeir verða að óska þess sjálfir.

Já, því var breytt til batnaðar, svo að nú er það ekki hægt, nema þeir óski þess sjálfir. En ef þeir óska ekki eftir slíkri gjaldþrotameðferð, verða þeir ekki aðnjótandi hlunnindanna. Athuga verður við skuldaskilin, að samkv. 18. gr., áður 17. gr., ná skuldaskilin ekki yfir skuldir, sem tryggðar eru með veði, eins og segir í 5. tölulið. Það þýðir, að bankarnir eiga ekki að gefa eftir sínar skuldir. Það, sem hæstv. ríkisstj. virðist vera að seilast eftir með frv.þessu, er að þvinga fram eftirgjöf á lausaskuldum bátaútvegsins, þvinga fram vanskil við þá, sem bezt hafa treyst útgerðarmönnunum og ekki heimtað tryggingu. Það virðist vera markmið hæstv. ríkisstj. með kafla þessum eins og hann er byggður upp. Nú, það virðist vera í samræmi við skoðun og túlkun stj., sem kom fram í sambandi við annað frv. hér nýlega, sem var afgreitt og er orðið að lögum, þar sem haldið var til streitu, að gefinn yrði gjaldfrestur um ákveðinn tíma á lausaskuldum útgerðarmanna til að reyna að pína fram eftirgjafir á þeim hjá þeim aðilum, sem útgerðarmönnum er nauðsynlegt að hafa góð samskipti við. Ef útgerðarmenn glata trausti þessara aðila, eru miklir erfiðleikar fram undan fyrir útgerðina í landinu, og það er mjög hætt við, að svo verði vegna þessara aðgerða. Ég álít, að sú hjálp, sem talin er felast í II. kafla þessa frv., geti verið mjög hæpin, enda er vitað, að sá kafli er settur inn án nokkurs samráðs við samtök útvegsmanna, meira að segja þvert ofan í samþykktir samtaka þeirra á undanfarandi fundum og þingum þeirra, og fer ekki hjá því, að stj. sé kunnugt um þær samþykktir, enda mun það fyllilega hafa komið í ljós, eftir að farið var að ræða þetta frv. hér í þinginu, að útvegsmenn hafi látið til sín heyra, bæði út af fyrsta og öðrum kaflanum, og hefur það orðið til þess, að stj. hefur þó orðið að gera nokkrar breytingar á frv. síðan það kom fram, og er þó ekki langt síðan. Ég álít, að fiskábyrgðin sé ófullnægjandi og að sú aðstoð, sem talin er í II. kafla, sé enn þá hæpnari og að það hefði þurft allt aðrar aðferðir til úrbóta. Ég álít réttmætt, að síldarútvegsmenn hefðu fengið eftirgefin þau kreppulán, sem þeir eru taldir skulda ríkinu, það er raunverulega siðferðisleg skylda, og þá hefði ekki þurft skuldaskil þau, sem um ræðir í þessum kafla. Hins vegar hefur Sósfl. lagt fram sitt frv. um þetta efni, og bent á sínar leiðir, sem koma útvegsmönnum og útgerðinni til hjálpar í raun og veru. Í fyrsta lagi er þar gert ráð fyrir hærra fiskábyrgðarverði, eins og ég hef minnzt á. Önnur aðaltillaga Sósfl. er sú, að útvegsmenn fái nokkurn hluta þess gjaldeyris, er þeir afla; til eigin ráðstöfunar, en eins og kunnugt er, þá eru fiskafurðir og fiskur mjög mikill hluti af allri útflutningsframleiðslu landsmanna. Ég heyrði hv. þm. Ísaf. nýlega segja það í hv. Nd., og hann er manna kunnugastur þessum málum, að útflutningsverðmæti það, sem bátaútvegurinn skapar, væru þrír fjórðu hlutar af öllum útflutningstekjum þjóðarinnar. En jafnvel þó að svo væri ekki, þá er hitt þó staðreynd, að hér er um verulegan hluta af gjaldeyristekjum þjóðarinnar að ræða. Það virðist því engin fjarstæða, að útvegsmenn fái a.m.k. nokkurn hluta af þessum gjaldeyristekjum til ráðstöfunar, það gæti verið þeim mjög verðmæt aðstoð í þeim þrengingum, sem þeir eiga nú í og m.a. eru kallaðar yfir þá af ríkinu sjálfu. í fyrsta lagi gætu útvegsmenn notað þann gjaldeyri, sem í þeirra hlut kæmi, til að kaupa nauðsynjavörur til útgerðarinnar, og þá fyrír mun lægra verð en ella, og þannig sparað rekstrarútgjöld sín að verulegu leyti. Í öðru lagi er svo ráð fyrir gert, að þeir megi nota nokkurn hluta af þeim gjaldeyri, sem þeir fá til umráða, til að kaupa aðrar vörur, en beinlínis þarf til atvinnurekstrarins og njóta hagnaðarins af sölu þeirra, og er það auðvitað bundið því skilyrði, að innflutningsyfirvöldin leyfi það. Munurinn er þá sá frá því, sem er, að útvegsmönnum er gefinn kostur á nokkru af þeim hagnaði, sem aðrir, þ.e. heildsalarnir, fá nú. Og þegar athugað er, hve gífurlegur gróði er að ýmiss konar innflutningi og að sá gróði rennur í vasa auðugustu manna þjóðarinnar, en ekki til þeirra, sem skapa mest af gjaldeyrinum, þá sýnist ekki óeðlilegt að aðstoða aðþrengda útvegsmenn í þessu formi, taka nokkurn hluta gjaldeyrisins úr vörzlu heildsalanna og fá hann útgerðarmönnum í hendur. Ég held, að það yrði ekki illa séð meðal alþýðu manna, þótt ofur lítill spónn væri tekinn úr aski heildsalanna og fenginn útvegsmönnum, sem mest hafa til matarins unnið. Í þriðja lagi hefðu útvegsmenn með þessum aukagjaldeyri sömu möguleika og stj. er nú að reyna að notfæra sér til að selja þennan gjaldeyri svo að segja á svörtum markaði. Það er að vísu álitamál, hvort slíkt er heilbrigt yfirleitt, en það er a.m.k. ekki vítaverðara af útvegsmönnum en ríkisstj.; sbr. t.d. 29. gr þessa frv. Með þessu frv. er stj. komin inn á þá braut að selja gjaldeyri til ákveðinna nota á svartamarkaðsverði, það þarf að greiða allt að tvöfalt verð fyrir gjaldeyrinn, svo að hér er raunverulega ekki um annað en svartamarkaðsverð að ræða. En þó að þessi leið væri ekki æskilegust til aðstoðar útvegsmönnum í erfiðleikum þeirra, tel ég það a.m.k. ekki vítaverðara að leyfa þeim að fara hana en að stj. sjálf skuli lögleiða svartamarkaðsverð. En það, sem við sósíalistar leggjum áherzluna á til aðstoðar útvegsmönnum auk þess, er ég hef nefnt um gjaldeyrinn, er það, að komið verði á verulegum sparnaði á rekstrarútgjöldum bátanna. Það væri hægt að spara 50–60 þús. kr. á bát, og þar með væri í flestum tilfellum komið í veg fyrir, að þeir væru reknir með halla, og er þessu lýst með rökum í tillögum okkar sósíalista. Í öðru lagi sé farið inn á þetta nýmæli, að veita útvegsmönnum hlutdeild í ráðstöfun gjaldeyrisins, og hagnast á því beint og óbeint.

Þessu var ég að halda fram í fjárlagaræðu minni.

Þá hefur hæstv. fjmrh. horfið frá því. Þær hugmyndir, sem hann mun þá hafa verið að tæpa á, voru óskýrar og allt aðrar en hugmyndir okkar sósíalista með þessu. Með okkar tillögum er verið að tryggja afkomu bátaútvegsins á raunverulegan hátt. Ríkisstj. þarf ekki að úthluta styrkjum handa útvegsmönnum, heldur er það hennar hlutverk að koma þessum mikilvægasta atvinnuvegi landsins á heilbrigðan og rekstrarhæfan grundvöll, og það er það, sem útgerðarmenn vilja. Þótt hugmyndir manna hafi kannske verið meira eða minna á reiki um það, hvernig að þessu ætti að fara, þá hefur þetta verið grundvallarsjónarmið útgerðarmanna. Sósfl. hefur að íhuguðu máli lagt fram sínar tillögur í þessu efni, þær tillögur, sem hann telur heilbrigðastar og happadrýgstar. Og þær eru áreiðanlega haldbetri en allar tillögur þessarar stj. fyrr og nú í þessum efnum, allar tillögur hennar, sem hér hafa verið til umræðu eða afgreiddar.



Ég vildi mega óska eftir því, að hæstv. forseti mæltist til þess að einhver af hæstv. ráðherrum væri hér viðstaddur þessa umræðu.

Forseti á mjög bágt með það að ráða við það, hverjir eru við og hverjir ekki. En hann gæti náttúrlega frestað fundi, ef þess væri óskað.

Ég vil benda hæstv. forseta á, að ég er að óska eftir þessu af því, að ég tel það nauðsynlegt, að einhver ráðherranna sé hér viðstaddur. Vegna þess að hugað er að ljúka þessu máli hér í nótt og búizt er við því, að brtt. nái ekki fram að ganga, er mér nauðsynlegt að bera fram fyrirspurnir til ráðherra, sem mikilsvarðandi eru í sambandi við afgreiðslu málsins og ég óska eindregið eftir, að ráðherra svari hér í deildinni. Ég sé nú, að hæstv. fjmrh. er kominn, og get ég þá haldið áfram máli mínu. Já, ég sagði, að ég hefði sérstaklega óskað eftir, að einhver úr hæstv. ríkisstj. væri hér viðstaddur, með tilvísun til þess, hvernig mál þetta ber að og hvernig með það hefur verið farið á s.l. sólarhring og hversu fljótt er ætlazt til, að það gangi í gegnum þessa hv. d. Ég mun því gera fyrirspurnir til hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, sem ég teldi mikilsvarðandi, að svarað yrði á þann veg, að til bóta mætti vera fyrir málið í heild. Ég vil þá leyfa mér að benda á, að þetta mál er nú fyrst að koma fyrir þessa hv. d. rétt fyrir jólin, eftir að þing hefur setið á þriðja mánuð. Og þó er þetta ekki einasta aðalfrumvarp þingsins, sem öll þjóðin hefur beðið eftir með óþreyju og aðalatvinnuvegur þjóðarinnar veltur á, á næsta ári, heldur er hér um það mál að ræða, sem núverandi ríkisstj. hefur sérstaklega tekið að sér að leysa og hún í upphafi taldi sitt aðalverkefni að glíma við. Það er því í hæsta máta kynlegt, svo að ekki sé meira sagt, að búið skuli vera að ráða málinu til lykta, áður en það kemur til þessarar deildar og þar með útiloka allar breytingar, einkum þó þegar vitað er, að mikil] fjöldi þm. er mjög andvígur því, eins og það var samþ. í neðri deild. Umræður um málið í þessari hv. d. eru með öðrum orðum eingöngu til málamynda, en ekki til að sníða af því auðsýnilega agnúa, sem á því eru. Því vildi ég, að hæstv. sjútvmrh. væri hér viðstaddur umræðurnar, ef hann gæti mildað þessa agnúa eitthvað með yfirlýsingum hér í deildinni um framkvæmd laganna, er til kemur. Fyrir tveimur árum, eða 28. des. 1946, voru sett hér lög nr. 97, þar sem í fyrsta sinn var farið inn á þá braut að ábyrgjast verð fyrir fisk á Íslandi, aðalútflutningsvöru landsmanna. Þá stóð líkt á og nú. Þá var málinu að miklu ráðið til lykta í hv. Nd. eins og nú. Þessi hv. deild fékk málið að kvöldi til og átti að afgreiða það á einni nóttu, rétt eins og nú. Var þá svo frá málinu gengið í Nd., að ábyrgðarverðið var ekki einasta ákveðið 65 aurar, heldur var þá og jafnframt fyrir harðfylgi Framsfl. tekið út úr frv. ákvæði, er tryggði, að ríkið bæri ekki þungann af ábyrgðinni, heldur útvegsmenn sjálfir, þ.e.a.s. síldarútvegsmenn. Einnig var þar þá sett inn í frv. ákvæði um að taka fulla ábyrgð á landbúnaðarvörum, sem út kynnu að verða fluttar árið 1947 á því verði, sem greitt yrði til bænda fyrir sömu vöru selda innanlands. Og hvort tveggja var þetta gert án þess að tryggja ríkinu nokkrar tekjur, er kæmu í móti. Allur ábyrgðarþunginn var þannig lagður á ríkissjóðinn án þess að tryggja tekjur á móti. Sjálfstæðismenn hér á þingi bentu þá á, að hér væri verið að taka óheillastefnu, sem hlyti að leiða til greiðsluerfiðleika ríkissjóðs, ef frá henni væri ekki horfið. Urðu um þetta töluverð átök hér í hv. Ed. Ég beitti mér þá fyrir því, að ábyrgðin á útfluttu kjöti yrði felld niður, og náði það fram að ganga. Var mér eigi alllítið láð að ganga þannig í berhögg við hagsmuni bænda og því spáð, að bændur mundu muna mér það við næstu kosningar og endurgreiða mér þá frammistöðuna. Einnig var þá hér í hv. Ed. sett inn það skilyrði fyrir ábyrgð ríkissjóðs á fiskverðinu, að kúfurinn af síldarverðinu skyldi tekinn til að standa undir væntanlegum útgjöldum í þessu sambandi. Þá var því lýst yfir hér á Alþ. af sjálfstæðismönnum, að þessi lagasetning væri aðeins tilraun til að koma útgerðinni á stað í það sinn, en ætti ekki að endurtaka sig. En árið eftir tóku nýir menn við stjórn landsins, og nú hefur sagan ekki einasta endurtekið sig hvað snertir fiskverðið, heldur hefur verð gengið miklu lengra inn á þessa braut, þar sem nú hefur verið ákveðið, að einnig skuli veittar uppbætur fyrir útflutt kjöt, og engin trygging er lengur fyrir því, að sjómenn og útvegsmenn beri sjálfir þungann af ábyrgðinni á fiskverðinu, heldur lendir sá þungi allur á ríkinu. Og afleiðingin hefur orðið sú, að með útfluttu kjöti varð að greiða um 4 millj. kr. á síðasta ári, en allar ábyrgðir og uppbætur, sem ríkið varð að greiða vegna atvinnuveganna, voru um 70 millj. kr. Þessi óheillastefna, sem sjálfstæðismenn vöruðu við að ganga inn á 1946, hefur þannig eflzt í tíð núverandi hæstv. ríkisstj., þannig að nú er stefnt í hreina ófæru. Nú sannast það, sem við bentum á 1946, að ríkið getur ekki tekið þessa áhættu og að nauðsynlegt er að fara aðrar leiðir. Ég er ekki að ásaka hæstv. ríkisstj. með þessum orðum mínum, heldur er ég að benda á, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, hefði þurft að taka miklu fastari tökum og undirbúa það betur, en gert hefur verið. Og þó að frv. verði að lögum í nótt, er það skoðun mín, að ríkisstj. beri að taka þessi mál fljótlega til nýrrar yfirvegunar, því að þessi leikur verður tæplega leikinn 1949, nema eitthvert sérstakt happ komi til. Það er ég hárviss um. Þegar lögin um dýrtíðarráðstafanir voru samþ. hér í fyrra, þá urðu afar hörð átök milli útgerðarmanna og ríkisstj., því að útvegsmönnum þótti þá eins og nú verðið of lágt. Þá var borið sáttarorð á milli á síðustu stundu. Meðal þeirra loforða, sem þá voru gefin, var loforð um aflatryggingasjóðinn, sem komið skyldi á með sérstakri löggjöf og sérstöku fjárframlagi. Nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Hvað líður því máli? Standa vonir til þess, að lög um afla- og hlutatryggingasjóð sjómanna verði afgreidd á þessu þingi og þar með uppfyllt það loforð, sem gefið var útgerðarmönnum fyrir ári síðan. Það er ekki lítið atriði fyrir útgerðarmenn að fá að vita alveg ákveðið um, hvers þeir megi vænta um þetta mál, þar sem vitað er, að til-þess var ætlazt, að einmitt þessi væntanlegi sjóður yrði til þess að standast þau áföll, sem kæmu vegna aflaskorts, og að af þeim ástæðum þyrfti ekki að leita til ríkissjóðs til þess að fá eftirgjöf á rekstrarhalla, sem beinlínis stafaði af aflaskorti. Þeim er því mjög umhugað um að fá að vita, hvað líður þessu máli og hvort gengið verði þannig frá því, að þeir megi treysta því að þurfa ekki að gera fleiri göngur til Alþ. eða ríkisstj., þótt aflaskortur verði í framtíðinni, heldur geti sent sínar sjálfsögðu kröfur til þessa sjóðs, sem lofað var, að skyldi settur á stofn með ákveðnum sköttum í sambandi við dýrtíðarráðstafanir í fyrra. Göngur útgerðarmanna til ríkisstj. hafa engan veginn verið léttar, hvorki fyrir hæstv. ríkisstj. né útgerðarmenn, og kannske enn þyngri fyrir útgerðarmenn sjálfa. Ég vænti þess því, að hæstv. ráðherra sjái sér fært að lýsa því yfir hér við þessa umr., að strax og þing kemur saman aftur eftir jólafríið, verði þetta mál svo undirbúið, að það verði hægt að ganga frá því á þann hátt, sem lofað var, sem einum lið í því samkomulagi, sem gert var á síðasta ári. Ég skal þá fara hér nokkrum orðum um sjálft frv., eins og það nú liggur fyrir, og benda á, að enn þá er ekkert samkomulag á milli hæstv. ríkisstj. og þeirra útgerðarmanna, sem aðallega eiga að búa við þessi lög. Það er miklu meira bil á milli þessara tveggja aðila nú en var á sama tíma í fyrra, þegar gengið var frá dýrtíðarlögunum, sem er m.a. vegna þess, að í viðbót við þann ótta, sem þá var hjá útgerðarmönnum um, að ekki væri hægt að reka útgerðina með því verði, sem ákveðið var í fyrra, er nú komin vissan fyrir því, að það er ekki hægt að gera það. Ég vil því vænta þess, að þrátt fyrir alla erfiðleika, sem hæstv. ríkisstj. á í sambandi við þetta mál, þá taki hún til athugunar kröfur og óskir þessara manna, þótt sumar þeirra hafi komið fram á elleftu stundu, og reyni að draga úr þeim verstu agnúum, sem nú eru á frv., ef ekki með breyt. á frv. hér, sem ég býst ekki við, að næðu fram að ganga, þá a.m.k. með yfirlýsingu um sérbætur í framkvæmd laganna, þar sem hæstv. ríkisstj. getur bætt fyrir hinum illa stöddu útgerðarmönnum, ef fé er til þess í dýrtíðarsjóði, því að það eitt gæti leyst þennan vanda, sem nú er framundan. Þá vil ég einnig benda á, að í 2. gr. frv. er nú ákveðið, eins og á tveim undanförnum árum, að greiða skuli kr. 1,33 fyrir hvert enskt pund af hraðfrystum fiski, sem fluttur er út. En það þykir, sem vonlegt er nú orðið, frystihúsunum allt of lágt. Þau eiga því ekki annars kost en annaðhvort að hætta starfrækslu eða að fá einhverjar breyt. á þessu verði, því að þau eiga enga sjóði lengur til þess að standa undir þeim rekstrarhalla, sem vitanlega kemur til með að leiða af verði því, sem skammtað er hér af hæstv. Alþ. og ríkisstj. Til stuðnings máli mínu vil ég leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, að verð á hráefninu til framleiðslunnar til frystihúsanna var árið 1944 45 aurar. En framleiðsluverðið var þá á hraðfrystum fiski 98 aurar fyrir hvert pund. Þá var fiskurinn frystur með þunnildum og afkoma frystihúsanna því sæmileg. Árið 1945 er fiskverðið enn 45 aurar. Þá er framleiðsluverðið 98 aurar. En þá var ekki leyft að hafa þunnildin með í frystingunni. Og það gerði þann mismun, að frystihúsin urðu þá fyrir töluverðum rekstrarhalla og urðu að taka af sjóðum sinum, sem þau áður höfðu safnað, til þess að mæta rekstrarhallanum. Það varð þó að samkomulagi, að þessu verði skyldi ekki raska á því ári, frystihúsin skyldu ekki hækka kröfur sínar það ár, í trausti þess, að þetta yrði lagað í framtíðinni. Árið 1947 var fiskverðið 65 aurar og þá 1,33 kr. ábyrgð á verði afurðanna. Frystihúsin sýndu þá fram á það með rökum, að þau þyrftu þá að fá kr. 1,43 fyrir pundið til þess að geta haft sams konar rekstrarafkomu eins og þau höfðu reiknað með að þurfa að hafa árið áður, og sérstaklega miðað við árið 1944. Þetta vildi hæstv. Alþ. þá ekki fallast á og ákvað gegn mótmælum frystihúsaeigenda, að fiskútflutningsverðið skyldi vera kr. 1,33 fyrir pundið. Þetta var svo enn endurtekið á s.l. ári, þegar fiskverðið var einnig ákveðið 65 aurar fyrir kg. til frystihúsanna og fiskverðið til útflutnings kr. 1,33 fyrir enskt pund. Nú hafa þessir menn farið fram á, að fiskverðið verði ákveðið kr. 1,50 til útflutnings, enda sé það það lægsta, sem þeir treysti sér til að reka sín frystihús fyrir. Þau rök, sem þeir hafa fært fyrir þessu máli, eru fyrst og fremst þau, að þeir hafa á undanförnum árum verið af ríkisvaldinu og hæstv. Alþ. þvingaðir til að gera annað tveggja að hætta rekstrinum eða eyða sínum sjóðum, safna skuldum og komast í raun og veru í greiðsluþrot. Þess vegna er nú svo komið, að ekki minna en 80% af öllum frystihúsum á landinu, sem starfa eingöngu við fiskframleiðslu, eru komin í greiðsluþrot, eiga ekki orðið fyrir skuldum. Þetta er orðið svo alvarlegt mál, að þess er ekki að vænta, að menn, sem standa að þessum atvinnurekstri, geti tekið við slíkri jólagjöf eins og þeirri, sem hér er rétt að þeim frá hæstv. Alþ. og ríkisstj. - Önnur rök þeirra fyrir því, að þeir vilja fá hækkað ábyrgðarverðið úr kr. 1,33 upp í kr. 1,50, eru þau, að síðan rætt var um málið á Alþ. síðast, hafa umbúðir til frystihúsanna hækkað í verði sem svarar átta aurum á hvert kg. af fiski. Að vísu má segja, að móti þessu komi það, að vinnulaun hafa lækkað frá því, sem þá var, þar sem nú er greitt aðeins 300 ofan á grunnlaun vísitöluna 315 í stað 315 áður, og hefur það náttúrlega nokkur áhrif á starfrækslu frystihúsanna. En hinu er þá heldur ekki að neita, að í sumum frystihúsum hafa einnig orðið grunnkaupshækkanir. Það má kannske segja, að það sé þeirra sök. En það má þá kannske einnig skipta þeirri sök nokkuð á hæstv. ríkisstj., sem beinlínis tók að sér að sjá um, að verðlagið í landinu og dýrtíðin yxi ekki frá því, sem var, er stj. tók við völdum, enda hennar meginverkefni að sporna við hækkandi launum og vaxandi dýrtíð. En þótt reiknað sé með nokkurri kauphækkun þarna, þá vegur hinn aukni kostnaður vegna hækkunar á verði umbúða meira en sparast með þeim 15 stigum í vísitölunni, sem kaupið lækkaði um. Það er að vísu hægt enn, þrátt fyrir það að þetta frv. verði samþ., að bæta úr þessu með velvilja hæstv. ríkisstj., ef til þess er fé hjá ríkissjóði eða í dýrtíðarsjóði, eins og nú skal bent á. Í 2. gr. frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ákveða má með reglugerð, að greiða megi úr dýrtíðarsjóði hluta af geymslukostnaði hraðfrysts vetrarvertíðarfisks, sem fluttur er út eftir 1. ágúst, og tilsvarandi geymslukostnað vegna fisks, sem veiddur er á öðrum tíma. Ábyrgð ríkissjóðs samkvæmt 1. mgr. skal einungis taka til fisks, er seldur verður til landa, er ríkisstj. ákveður með hliðsjón af markaðshorfum á hverjum tíma.“ - Ef hæstv. ríkisstj. treystir sér til þess að nota þessa heimild til hins ýtrasta og mæta hér erfiðleikum frystihúsanna með því að greiða fyrir þessa geymslu svo ríflega, að það geti eitthvað hjálpað þeim í rekstrinum, þá mundi það að sjálfsögðu mjög milda marga agnúa á frv. Ég vildi því vænta þess, að hæstv. sjútvmrh. vildi lýsa hér yfir, að hann vildi mæta þessu með velvilja og gera sitt ýtrasta til þess að bæta hér frystihúsunum upp á þennan hátt, sem hér er heimilað í 2. gr. frv., eftir að hann hefði fullvissað sig um það, að frystihúsin þyrftu þess með vegna rekstrar síns, svo framarlega sem fé er fyrir hendi til þessara útgjalda, annaðhvort í ríkissjóði eða í dýrtíðarsjóði. Í fullu trausti þess, að hæstv. ráðh. láti alveg sérstaklega rannsaka þessi mál, - því að það er ein af mótbárunum, og hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstj., að þessi mál hafa ekki verið rannsökuð eins vel og rekstur bátaútvegsins, - og að þeirri rannsókn lokinni noti heimildina í lögunum, ef sýnt er að þess sé þörf, mun ég fylgja þessu frv. eins og það er þrátt fyrir þá galla, sem á því eru, svo framarlega sem yfirlýsing kemur hér fram af hálfu hæstv. ráðherra, eins og ég hef áður minnzt á. Þá vil ég einnig benda á, að í 3. gr. frv. er nú ákveðið, að útflutningssöluverð á fullsöltuðum fiski verði kr. 2,25 fyrir kg. fob. Í þeim umr., sem fram hafa farið hér milli útvegsmanna og hæstv. ríkisstj., hafa engir umboðsmenn komið frá þeim útvegsmönnum, sem hér eiga hlut að máli, til þess að ræða um verð á saltfiski eða til þess að óska eftir hækkun á því. Ég veit ekki ástæðuna fyrir því, að svo hefur til tekizt. Þessir menn eiga þó sín samtök, og hygg ég að hæstv. sjútvmrh. sé í stjórn þeirra samtaka. Og mér er óskiljanlegt, að enn skuli ekki hafa komið fram rök fyrir því, að þetta verð fær ekki staðizt. Það er útilokað, að hægt sé að salta fisk á Íslandi, eins og nú er, fyrir þetta verð. Reynsla tveggja undanfarinna ára hefur sýnt, að jafnvel á engu öðru hefur verið eins mikill taprekstur eins og einmitt á saltfiskverkun. Fyrir fjvn. liggja nú kröfur frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda um að fá greiddar stórar fjárfúlgur úr ríkissjóði til þess að mæta því tapi, sem varð á útfluttum saltfiski árið 1947. Mér er sagt, að afkoman hjá þessum atvinnurekstri 1948 sé engan veginn skárri en árið 1947. Er þetta talið liggja að nokkru í því, hve mikið fiskurinn hafi rýrnað við geymslu. En það er einmitt ákvæði í þessari gr., sem heimilar að bæta úr ríkissjóði eða dýrtíðarsjóði tap, sem verður vegna rýrnunar fyrir langa geymslu á saltfiski. Fer það þá nokkuð eftir framkvæmd ríkisstj., hvernig þetta verður gert, hvort t.d. hér verði sýnd full sanngirni í þessu máli og raunverulegt tjón bætt eða hvort það verður greitt á þann hátt einan, sem ríkisstj. gott þykir, hvernig svo sem hagur útgerðarinnar kann að verða. - Þá er og önnur ástæða fyrir hinni lélegu afkomu hjá þessum atvinnuvegi, en það er reglugerðin, sem ákveður, hve mikið magn skuli reikna af nýjum fiski í skippund af saltfiski, og það er eingöngu á valdi ríkisstj. að bæta úr þessu atriði, og þarf ekki að setja ákvæði um það inn í lögin. Það er alveg á valdi hæstv. ráðh. að fyrirskipa, hversu mikið magn skuli áætlað af hráefni af nýjum fiski í eitt skippund af saltfiski. Áður fyrr var það almennt talið, að það þyrfti 600 kg. af fiski með haus og hala í 250 kg. af fullstöðnum fiski upp úr salti. Nú hefur, að mér skilst, þessum hlutföllum verið raskað með gilandi reglugerð til mikils hagræðis fyrir þá, sem salta fiskinn og fá aðeins ábyrgðarverð, en verða jafnframt að greiða hið lögbundna lágmarksverð, fyrir nýja fiskinn. Og það er að sjálfsögðu á valdi hæstv. ráðh. að láta rannsaka þetta og bæta hér um, ef það sýnir sig, að þess sé þörf. Þessar tvær leiðir hefur ríkisstj. enn til lagfæringar á málum útvegsmanna, þó að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Ég vil einnig leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, að því nauðsynlegra er að hlutast til um hag þeirra, er saltfisk hyggja að framleiða, sem meiri óvissa ríkir um afkomu frystihúsanna og möguleika þeirra til þess að starfa, og þá eigi síður þegar þess er minnzt, sem hæstv. ráðh. gaf upplýsingar um í sinni ræðu, að auðveldara væri í dag að selja saltfisk, en frystan fisk, enda þótt það væri ekki fyrir dollara eða sterlingspund. Ég hygg því, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál alveg sérstaklega til athugunar. Ég sé ekki, að það sé neinum vandkvæðum bundið fyrir hæstv. ríkisstj. að láta rannsaka þetta atriði nú þegar og gera á því nauðsynlegar umbætur. Ég vil þá fara nokkrum orðum hér um 5. gr. frv., en hún var sett inn í það í hv. Nd. Á síðastliðinni nóttu sat meiri hl. fjhn. Nd. á fundum með hæstv. ríkisstj. og útgerðarmönnum og ræddi þá öll þessi mál. Varð þar að samkomulagi, að ákvæði skyldi sett inn í frv. um, að varið skyldi allt að 5 millj. kr. til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða. Ég var við þessar umr., ekki sem fjhn.- maður Ed., því að þar á ég ekki sæti, heldur sem sá þm. hér frá Ed., sem mest hef haft með þessi mál að gera m.a. verið form. í þeirri n., sein hæstv. ríkisstj. skipaði til þess að athuga þessi mál. Og mér er því kunnugt um,hvað um þetta var rætt á þessum fundi s.l. nótt. Hér í frv. er ekkert um það sagt, hvernig þessu fé skuli skipt milli bátaútvegsins annars vegar og frystihúsanna hins vegar. En ég vil leyfa mér að upplýsa, að lágmarksþörf bátanna var talin að vera 8 millj. kr., til þess að unnt væri að tryggja þeim hallalausan rekstur. Og með tilvísun til þess vænti ég, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að láta allar þessar 5 millj. kr. ganga til niðurgreiðslu kostnaðar við bátaútveginn til þess að tryggja hann fyrst um sinn, en geti eftir öðrum leiðum, sem ég hef minnzt á, greitt svo úr erfiðleikum frystihúsanna, að þau þurfi ekki að draga saman eða stöðva sína starfrækslu, heldur geti tekið á móti þeim fiski, sem að þeim berst. - Ég veit ekki, hvort hæstv. sjútvmrh. treystir sér til þess að lýsa yfir nokkru um þetta atriði. En það er afdráttarlaus ósk útvegsmanna, að þannig mætti þetta mál leysast, ef yfirleitt er hægt að koma nokkru samkomulagi á milli útvegsmanna og hæstv. ríkisstj. um framhaldandi rekstur, eftir að frv. það, sem hér er til umræðu, verður að lögum. Ég benti á það í upphafi ræðu minnar, hvernig barizt hafði verið fyrir því á síðasta þingi, að sett voru inn ákvæði 6. gr. þessa frv. í dýrtíðarlöggjöfina 1947. Mig undrar nokkuð, að þessi gr. skuli enn vera í þessu frv. Mig undraði það, þegar hún var borin fram fyrir tveimur árum. Og mig undraði það enn meir, þegar hún var sett inn í lögin í fyrra, þegar vitað var, að laun allra launþega í landinu voru skorin niður um 15 stig eða jafnvel meira. En þetta var einasta stéttin í landinu, sem fékk þá bætt kjör sín frá því, sem áður hafði verið. Ég segi þetta ekki af neinni andúð gagnvart bændastéttinni. Síður en svo. Ég er alveg óhræddur að segja þetta, þó að þeir menn, sem sent hafa mig á þing, hafi af því stundarhagnað, að ákvæðið sé í lögunum. Ég hef aldrei orðið þess var, að ég geti ekki rætt við þá menn um sanngirnismál. Og það er í dag sanngirnismál, að þegar þarf að fara að fórna, þá sé ekki um það togstreita, að ein stétt leggi það á sig, en ekki önnur. Og þetta ákvæði er því undraverðara, þegar því er beinlínis lýst yfir af viðkomandi ráðh. í ríkisstj. eða ríkisstj. allri, að það sé ekkert fé ætlað í fjárlögum til þess að mæta þessum útgjöldum, hvorki úr ríkissjóði né dýrtíðarsjóði, vegna þess að ekkert kjöt þurfi að flytja út á árinu 1949. En hvers vegna er þá verið að hafa þessa gr. nú í frv.? Er það til þess að láta hana vera sem hnefahögg framan í þá menn, sem þurfa að berjast harðri baráttu til þess að halda uppi sinum atvinnuvegi og líta svo á - og það með fullum rétti, að fyrr beri að leysa þann vanda, sem fyrir er, en hinn, sem víst er talið, að aldrei verði fyrir dyrum? Ég fæ ekki skilið svona vinnubrögð. Þau hljóta að hefna sín, vegna þess að þau eru sýnilegt tákn þess, að á bak við liggur eitthvað annað en að leysa stórt vandamál, eins og hér er ætlazt til, að gert verði. 11. gr., sem áður var 10. gr., hefur verið orðuð um. Var það fyrir ábendingu frá mér, að hv. fjhn. breytti henni. Ég vil vænta þess, og vildi gjarna heyra það staðfest af hæstv. ráðh., að þegar eftir að þessi lög eru komin í gildi, verði snúið sér að því að rannsaka þetta atriði, að „endurskoða reglur um verðlag á viðgerðum á skipum, vélum, veiðarfærum og öðrum útgerðarvörum.“ Og ég vænti, að til þessa starfs verði valdir góðir og sanngjarnir menn. Það hafa verið uppi mjög háværar raddir um það, að þetta verðlag væri allt of hátt. Og það er ekki að ófyrirsynju, eftir upplýsingum, sem komið hafa fram frá nefnd, sem falið var að athuga þessi mál, að þessi gr. hefur verið sett inn í þetta frv. En það væri einn þátturinn í að hjálpa útgerðarmönnum, ef hægt væri að laga þessi atriði. Ég vil þá fara hér nokkrum orðum um Il. kafla frv. Það hefur nú verið rætt um það nokkuð af hálfu hv. 6. landsk. þm., að hér sé um endurgreiðslur til útvegsins að ræða. Ég skal ekki frekar fara inn á það atriði. En ég vil benda hæstv. ráðh. á, að það kemur fleirum en mér undarlega fyrir sjónir, að nýlega er búið að samþ. hér lög, sem áttu að tryggja ríkissjóði með forgangsrétti fyrir öllum öðrum skuldum bátanna 6 millj kr., sem hann tók að sér að greiða vegna áfallinna sjóveðskrafna. Ég held, að það hafi verið 16. des., þ.e. í fyrradag, sem það frv. var samþ. En nú, fáum dögum síðar, er verið að gefa þessar skuldir eftir. Og það er ekki einu sinni gerð tilraun til þess, að þessar skuldir séu gerðar að áhættuskuldum, sem ég þó hef minnzt á og hefði talið miklu sjálfsagðara og hyggilegra. Ég tel, að það hefði verið miklu réttara að gera allar þessar skuldir að áhættuskuldum, þannig að ef hagur útgerðarinnar batnaði, þá yrðu þær greiddar til aflatryggingasjóðs, en yrðu hins vegar látnar standa vaxtalausar, þar til útséð væri um það, hvort þær greiddust eða væru tapaðar að fullu. Og batni ekki hagur útvegsins frá því, sem nú er, þá er sá grundvöllur, sem verið er að leggja að öruggri starfrækslu hans, algerlega rangur og barátta hans þá jafnframt vonlaus, en það mun ekki vera tilætlunin með þessum ráðstöfunum. Ég álít því, að breyta ætti þessum kafla þannig að gefa ekki eftir skuldirnar, heldur gera ráð fyrir því, að þær greiddust, og láta það fé síðan renna til útgerðarinnar í aflatryggingasjóð. Það er ekki hægt að taka málið upp aftur, þegar búið er að ákveða 16 millj. kr. eftirgjöf, þá er of seint að breyta því ákvæði. Greiðsla skuldanna í aflatryggingasjóðinn kæmi að betra haldi síðar meir fyrir útgerðina, en að þessar fjárfúlgur séu strikaðar út í dag. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þennan kafla frv. Um III. kafla vil ég segja það, að mér sýnist það nokkuð einkennilegt, að á sama tíma og gefnar eru eftir 16 millj. kr. fyrir útveginn, er ákveðið að leggja 70 millj. kr. gjöld á landslýðinn til þess að standa undir rekstrargjöldum ríkisins vegna útgerðarinnar og dýrtíðarinnar, án þess að rekstur bátaflotans sé tryggður og útgerðarmenn hafi undirritað eða samþykkt slíka meðferð málanna. Þetta hefur þær afleiðingar, að þungur baggi mun lenda á útgerðinni. Það má að vísu teljast virðingarvert að gera tilraun til að bæta aðstöðu útvegsmanna og þar með útgerðarinnar, en það er því miður bersýnilegt, að hér hlýtur mikill þungi að lenda á útveginum sjálfum. Ef litið er á það, ofan á allt annað, sem steðjar að útgerðinni, þá eru vonir útgerðarmanna um áhættulausan rekstur ekki miklar. Ég er því undrandi, að hæstv. fjmrh. skyldi segja hér áðan, að með þessu frv. væri gerð tilraun til þess að forðast, að útvegurinn stöðvaðist. Ég vil fullvissa hæstv. ráðh. um það, að þær vonir hans hljóta að bregðast, nema greitt verði úr þeim vandræðum, sem ég benti á. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að lesa hér upp bréf, sem Alþ. hefur borizt frá útgerðarmönnum, þar sem þeir tjá alþm. skoðun sína á þessu frv., ef það verður samþ. í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir. Bréfið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vér leyfum oss hér með að vísa til bréfs vors til hins háa Alþingis, dagsetts í gær, um óskir vorar í sambandi við framkomið frv. á Alþingi til l. um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna. Þar sem hið háa Alþingi hefur ekki séð sér fært að taka til greina nema að litlu leyti óskir útvegsmanna og hraðfrystihúsanna í sambandi við umrætt frv., sjáum vér oss ekki annað fært en að tilkynna hinu háa Alþingi, að frv., í þeirri mynd sem það er nú, tryggir á engan hátt, að útgerð vélbátaflotans og rekstur hraðfrystihúsanna geti hafizt, og hljóti því að leiða til stöðvunar þessara framleiðslutækja. Munum vér þess vegna kalla saman fulltrúaráðsfund útvegsmanna svo fljótt sem unnt er til þess að ganga endanlega frá afstöðu útvegsmanna og hraðfrystihúsaeigenda til frv.“  Ég á bágt með að trúa því, að hæstv. fjmrh. sé svo vongóður, að hann haldi, að útgerðin muni ekki stöðvast. Er málin eru rannsökuð niður í kjölinn, þá mun hæstv. ráðh. komast að raun um, að ekki sé unnt að reka áfram þennan atvinnuveg, nema honum komi frekari aðstoð, kannske með lánum út á ótrygg veð, í trausti þess, að er Alþingi kemur aftur saman á næsta ári, þá taki ríkissjóður á sig þær byrðar, sem af því kynni að leiða, að ekki er þegar skapaður traustur starfsgrundvöllur fyrir útgerðina, en þessi stefna virðist mér vera alveg röng. Það er ekkert bjargráð, þótt ríkið taki á sig að greiða vissar upphæðir vegna taprekstrar útgerðarinnar. Það greiðir á engan hátt úr vanda útgerðarinnar, að bankarnir verji fé sínu til útlána til þessa undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar með þeim hætti. Verði þessari stefnu haldið áfram á Alþ., mun það leiða til nýrra kreppulána, einna kreppulánanna enn á Alþ. Ég vil enn einu sinni leyfa mér að benda á, ef hv. 1. landsk. kynni að kalla fram í fyrir mér, að nú er fyrirsjáanlegt, að 15 af gömlu togurunum verði lagt, sem hafa starfað með miklum árangri fyrir landið og ríkissjóðinn. Þessi skip hafa á undanförnum árum skapað 2 - 3 millj. kr. í gjaldeyri hvert um sig í útflutningsvörum. En nú er búið að binda sum þessara skipa og leggja þeim, en verið er að binda önnur við hlið þeirra. Sjóðir þeirrar útgerðar eru líka að verða upp étnir. Sjóðir þessir voru settir til hliðar með l. frá Alþ., en þeir eru nú þurrausnir, búnir og lánstraust bankanna líka búið, og er því viðbúið, að ríkið verði að taka á sig þann vanda að leysa einnig þeirra vandræði eða að útflutningsverðmætið minnki um 30 millj. kr. á ári sökum þess, að þessir togarar hafa enga möguleika til þess að sinna því hlutverki sínu að framleiða gjaldeyri fyrir þjóðarbúið. Hæstv. ráðh. mun vera kunnugt um það, að sterkar kröfur hafa borizt frá togaraútgerðinni að taka einnig ákvæði um aðstoð henni til handa inn í þetta frv. og að Alþ. gerði sitt til að leitast við að reyna að forða þeirri útgerð frá algerðri stöðvun. Ég hef ekki sótt fast, að sá háttur yrði upp tekinn, en vil leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á þessa miklu hættu. Hæstv. ráðh. hefur byggt tekjur ríkisins til þess að standa straum af þessum málum með tilliti til 30. gr. frv. á því. - og á því einu, að útflutningurinn minnki ekki. En ef sú von rennur út í sandinn og bregzt og útflutningur næsta árs verður undir 400 millj. kr., þá bregðast einnig tekjustofnar ríkisins. Það er því lífsskilyrði, að ef það á að vera hægt að ná inn þeim tekjum, sem 30. gr. frv. gerir ráð fyrir, er nauðsynlegt, að flotinn stöðvist ekki. Það kann að koma til kasta hv. 1. landsk. að glíma við þetta. En það er þá líka rétt, að ég minni hann á það, að ekki var Alþýðusambandið fyrr komið í hendur Alþfl. en þeir komu því til leiðar, að grunnkaup var hækkað á Suðurnesjum um 15 aura á klst., og þetta eina atriði skapaði meiri erfiðleika til samkomulags um þessi mál en margt annað. Mér er vel kunnugt um þá erfiðleika, sem af því mundu stafa, ef enn á nú að fara að hlaupa til og hækka laun manna í landinu. Mér er vel ljóst, hverjar afleiðingar það mundi hafa fyrir útgerðina og atvinnulíf landsmanna yfirleitt. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það í þessu sambandi, að þær 70 milljónir, sem hann talaði um áðan, sem munu nú vera 75 samkvæmt útreikningi, að af þessari upphæð eru útveginum ætlaðar 25 milljónir. Nú er mér ljóst, að útvegsmenn áttu hugmyndina að hinu tvöfalda gengi á afurðum, og jafnframt, að þetta var hugsað til þess eingöngu að bæta hag útgerðarinnar, en ekki til þess að standa undir öðrum gjöldum, sem snerta þeirra eigin rekstur, en nú hafa þessar nýju tekjur verið ætlaðar til þess að 2/3 að standa undir öðrum útgjöldum, en aðeins 1/3 undir sjávarútveginum. Er engin von til þess, að útgerðarmenn uni því, um leið og hagur þeirra er ekki bættur sem skyldi. Dýrtíðin snertir að vísu sjómenn og sjávarútveginn sem aðra, en hún er ekkert sérmál útvegsins, og má þungi hennar því ekki hvíla mest á hennar herðum. Ég er sammála þeim hluta ríkisstj., sem ekki vildi fallast á, að tekið verði upp svonefnt tvöfalt gengi. Það atriði eða sú leið var gaumgæfilega athuguð, er málið var rætt í fjhn. Nd., og var talin leiða út í hreina ófæru. Það mundi hafa leitt af sér mjög fljótlega algera gengisbreytingu og þá eðlilegra að fara hreinlega þá leið nú þegar. Gert var ráð fyrir að taka um 80 milljónir af útflutningsframleiðslunni, sem greiðast ætti með hærra verði, en við töldum ekki hægt að taka 20% af útflutningsframleiðslu landsmanna og selja hana með tvöföldu verði. Það hefði verið rask, sem reyndist ófært. Hitt er annað mál, hvaða úrbætur ætti að hafa. Mín skoðun er sú, að um 3–4 leiðir sé að ræða til að bæta úr ástandinu: I. Verðstöðvun. Hún hefur ekki tekizt og mun vart takast, nema gerðar verði sérstakar ráðstafanir fram yfir það, sem hér er gert í þessu frv. II. Verðhjöðnun. Sú aðferð mundi hafa í för með sér svo stórkostlegt fjárhagslegt hrun, að allt fjármálakerfi þjóðarinnar mundi fara úr skorðum, svo framarlega sem verðhjöðnunin yrði það mikil, að hún ein dygði til þess að atvinnuvegirnir gætu stuðningslaust staðið undir kostnaðinum. III. Gengisfall. ríkisstj. og þjóðin kallar yfir sig gengisfall, ef ekki verður snúið við af þessari braut, sem farin hefur verið undanfarið. Þegar dýrtíðarlögin voru til umræðu 1946, benti ég á, að ríkissjóður hefði enga aðra möguleika en gengisfall til þess að komast hjá að greiða ábyrgðarverðið, ef varan seldist ekki á því verði. Enn þá hefur verið farin sú leið að taka mismuninn af þjóðinni í sköttum, en þessi leið er nú að lokast, og stendur þá gengisfallið fyrir dyrum, ef ekkert er aðhafzt, enda flýtir það hröðum skrefum fyrir því að lögfesta tvenns konar gengi í landinu, eins og ætlazt er til með þessu frv. Meiri vinna fyrir sömu laun. Það er sú leið, sem ég tel færasta, að halda uppi föstum launum og afkastameiri vinnu. En það virðist þjóðin því miður ekki vilja. Það er eina færa leiðin til að halda atvinnulífinu gangandi að minnka rekstrarkostnaðinn, en reyna um leið að halda uppi viðunandi launakjörum fyrir fólkið í landinu. En til þess að vel vegni, verður fólkið að leggja eitthvað meira á sig. Í stað þess að vinna 51/2 klst. á dag, eiga menn að vinna 10 klst. daglega. - Og ef satt skal segja, hefur enginn gott af minni vinnu. Það kann vel að vera, að mönnum finnst þetta vera kjaraskerðing, en svo er þó ekki, ef það er athugað nánar. Þessi leið mundi hækka verðmæti peninganna, skapa meiri ánægju meðal almennings og halda uppi þeim lífskjörum, sem þjóðin hefur kosið sér og hvorki vill né á að hverfa frá aftur, en henni ber að fórna vinnu fyrir, ef hún vill, að öllum vegni vel.



Herra forseti. Ég hefði viljað stuðla að því, að þetta mál kæmist til n., en þar sem hv. þm. Barð. hefur gert nokkrar fyrirspurnir til mín, en ég hef ekki haft tíma til að svara enn þá og þessar fyrirspurnir eru þess eðlis, að ég þarf að fá tíma til þess að hugsa um þær, þá vil ég spyrja hv. þm. að því, hvort hann geri sig ekki ánægðan með, að ég svari honum ekki fyrr en við 2. umr. málsins. 
            



Herra forseti. Áður en ég sný mér að þessu frv. í heild, langar mig til þess að fá nokkrar upplýsingar um það frá ráðherra, hvort þær 5 milljónir, sem 5. gr. gerir ráð fyrir, eigi að greiðast úr ríkissjóði eða dýrtíðarsjóði. 5. gr. segir, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 5 millj. kr. til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða, en það er sagt í 19. gr., að stofna skuli sérstakan sjóð, til þess að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru, svo og greiðslum til lækkunar á vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands, og mætti af þessu skilja, að þessar 5 milljónir ættu að koma úr ríkissjóði. Þetta langar mig til að fá að vita. Þá langar mig einnig til þess að fá að vita það hjá hæstv. ráðh., hvort aðgerðir þær, sem talað er um í 14. gr., 3. og 4. tölul., sé mögulegt að framkvæma. Þar stendur: í 3. lið, að það sé skilyrði fyrir framkvæmd 13. gr., „að skilanefnd telji útgerðarmanni ekki kleift að standa við skuldbindingar sínar eða reka útgerð á heilbrigðum grundvelli án aðstoðar,“ og 4. tölul. setur það skilyrði, „að útgerðarmaður nái viðunandi samningum við lánardrottna sína, að dómi skilanefndar, á öðrum skuldum sínum, til þess að útgerð hans verði rekin framvegis á fjárhagslega tryggum grundvelli.“ Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. og þm., sem að frv. standa, hvort þeir álíta að óbreyttum atvinnuháttum í landinu, að nóg sé, að útvegurinn fái uppgjör skv. þessum lið til þess að verða talinn standa á fjárhagslega tryggum grundvelli, og ef ekki, þá skilst mér, að ekki sé hægt að lána nokkrum manni, þó að hann geti ekki haldið áfram útgerð vegna skulda, því að hinn trausti framtíðargrundvöllur sé ekki til. Ég fæ ekki séð, eins og fjárhag útgerðarinnar er komið, að hún fari á fjárhagslega traustan grundvöll með því að fá lán. Ég er gróflega hræddur um, að þessir liðir í. 14. gr. hafi það í för með sér, að enginn geti tekið lán eftir frv., því að sá grundvöllur, sem ætlazt er til, að sé, er ekki fyrir hendi og ekki hægt að skapa með þessu frv. Þar þarf annað til. Um þetta langar mig til að fá úrskurð hjá hæstv. ráðh., því að hann viðhafði þau orð, að það, að tala um traustan grundvöll hjá útgerðinni, væri eins mikil fjarstæða og að fljúga til tunglsins. Þá vil ég benda á það, að ég er hræddur um, að erfitt muni nefndinni að gera mismun á venjulegum umboðsstörfum og þeim, sem skatt eiga að greiða skv. 21. gr. Í 24. gr. er gert ráð fyrir því, að framtal til skatts skuli komið til skattstjóra 30. júní og leggjast á næst 30. des. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að hér í Reykjavík er skattstofan venjulega ekki búin að ganga frá tekju- og eignarskatti um það leyti, og á s.l. ári varð að fresta þessu öllu þangað til þriðja missirið. Það er enginn tími til þess að komast yfir þetta í júlí, og gæti þá farið eins og nú. Hvers vegna ekki að hafa l. þannig, að þau séu framkvæmanleg, svo að það þurfi ekki eins og á s.l. ári að láta allt drasla og gera þetta ekki fyrr en 2–3 mánuðum eftir að það átti að vera búið eins og þá? Í öðru lagi vil ég benda á það, að ýmis sala, sem þarna á að greiða söluskatt af, er þess eðlis, að það er ekki hægt að gera hana upp fyrr en við áramót eða eftir þau. Þar bendi ég á bókaforlögin, sem senda bækur frá sér til umboðsmanna út um land, fá ekki reikningsskil fyrr en um áramót, þá fyrst fá þeir að vita, hvað hefur verið selt og af hverju eigi að borga söluskatt. Þetta mætti líka laga með lítilli breyt. á niðurlagi 27. gr., þar sem er ætlazt til, að ekki þurfi að gera upp fyrr en á áramótum hjá þeim mönnum, sem litla umsetningu hafa. Eins og þetta er nú, þá hlýtur það að leiða til vandræða, en það mætti koma í veg fyrir það með því að gera þarna lítils háttar breyt. Þetta gildir líka um fleiri vörur en bækur. Þetta vildi ég benda n. á til athugunar. Þá er ég að koma með brtt. við 23. gr., sem kemur síðar fram, og vona ég, að hæstv. forseti hafi ekki á móti því, þótt ég tali um hana nú. En hún er í því innifalin, að aftan við „vikublöð“ komi tímarit, landbúnaðarverkfæri og fóðurvörur, og þetta geri ég þrátt fyrir það að Nd. lýsti því yfir, að þetta ætti að gera með reglugerð, og það er af því, að þetta er ekki hægt að gera með reglugerð. Það er tekið fram í 27. gr., að það sé heimilt með reglugerð að undanþiggja ýmsar vörutegundir söluskatti, ef það er sérstökum erfiðleikum bundið að reikna hann út, annars ekki, og það er alveg áreiðanlegt, að það er ekki neinum sérstökum erfiðleikum bundið að reikna út söluskatt á maís og öðru þess háttar, svo að ef hæstv. ráðh. færi að gefa út reglugerð og undanþiggja fóðurbæti frá þessu gjaldi eða stærri landbúnaðarverkfæri, þá hefur það ekki neina stoð í l. Þetta vil ég líka benda n. á. Um lögin í heild vil ég segja það, að dýpra og dýpra sekkur þjóðin í dýrtíðarfenið, sem fyrrverandi ríkisstj. skapaði henni og færði hana niður í. Núverandi ríkisstj. ætlaði sér að reyna að stöðva það, að hún sykki lengra en komið var, en henni hefur ekki tekizt það, henni hefur einungis tekizt að minnka hraðann niður í fenið. Það var sagt af munni þess manns, sem telur sig eins konar samnefnara allra sjálfstæðismanna í landinu, „að þetta mætti allt laga með einu pennastriki.“ Ég býst við, að þetta frv. eigi nú að aga þetta allt, vera þetta pennastrik. En frá mínu sjónarmiði er langt frá því, að það geri það, ég er meira en efins í, að það stöðvi sigið niður í fenið. Ég held þess vegna, að hér þurfi allt aðrar aðgerðir en þetta frv. til þess að kippa aftur upp úr feninu, ég held, að það þurfi nýtt pennastrik, og þau mörg, til þess að gera það, og athafnir líka, og þar af leiðandi hef ég enga trú á því, að þetta frv. komi að neinum notum. Ég mun þess vegna láta mig afgreiðslu þess engu skipta, enda þótt ég hafi bent hér á ýmsa ágalla, sem ég tel, að þurfi að laga, ef menn ætla að hafa l. í þeim anda, sem þau eru hér, en þau eru Alþingi til háðungar, ná ekki tilgangi sínum, auka verðbólguna og dýrtíðina og láta verða enn verra að koma mál- unum aftur á réttan kjöl, gera atvinnurekstur í landinu arðbæran.



Herra forseti. Afgreiðsla þessa máls, eins og það liggur fyrir, er í rauninni ákveðin, en mér þykir þó rétt að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls með nokkrum orðum og það fyrir þá sök, að mér virðist sem afgreiðsla þessara mála, sem nú endurtekur sig fyrir hver jól, fari að gerast nokkuð sögulegur atburður í okkar sögu, og þykir mér þá rétt að skjalfesta afstöðu mína til málsins. Það ber það með sér þetta frv., hvar för dýrtíðarinnar er nú komið. Það er að mínu áliti einkennandi fyrir þær dýrtíðarráðstafanir, sem gerðar hafa verið fram til þessa dags, að þær eru með öðrum hætti, en dýrtíðarráðstafanir með öðrum þjóðum, a.m.k. nokkuð viða, og þær eru þannig, að það er alltaf verið að stöðva dýrtíðina, þ.e.a.s., það er alltaf verið að segja þjóðinni, að það sé búið að stöðva hana, og meira að segja er sagt, að það sé verið að lækka dýrtíðina með þessum ráðstöfunum, sem gerðar eru. En alltaf heldur dýrtíðin áfram, og í rauninni er það atriði, sem úr sker að mínu áliti, hvort þessar ráðstafanir eru réttlætanlegar eða ekki, hvort það tekst með þessum dýrtíðarráðstöfunum að ráða við ferð dýrtíðarinnar og og koma henni til baka, þangað sem þarf. Við það eru allar dýrtíðarráðstafanir miðaðar, sem gerðar eru af einhverri skynsemd, því ef öllum þessum fjármunum, sem varið er til dýrtíðarráðstafana, er í raun og veru kastað þannig, að ekki tekst að stöðva dýrtíðina eða ráða ferð hennar, þá er fyrirsjáanlegt, að endalokin verða þau, þrátt fyrir allan þann kostnað, sem af því hefur leitt að reyna að stöðva dýrtíðina, og þrátt fyrir það, að þjóðin hefur reytt upp alla sína varasjóði í þetta og allt sitt lánstraust og seinast nú álögur, sem lagðar eru á þjóðina, þrátt fyrir allt þetta virðist mér, að það megi svo fara, að dýrtíðin fari sinn gang og hún láti síðar gera upp sakirnar, þar sem ekkert er gert til að stöðva hana og þar sem allt fer fram skipulagslaust. Raunverulega er það það, sem úr sker, hvort dýrtíðarráðstöfunum miðar aftur á bak eða eitthvað á leið, og hér virðist mér allt hafa farið aftur á bak, - ég þarf ekki að segja, virðist hafa farið aftur á bak, því að því er yfir lýst af hæstv. fjmrh., að þetta sé gert svona sem tilraun til þess að stöðva dýrtíðina. Fyrir ári síðan og undanfarin ár var þeirri stöðvun lýst yfir og lýst yfir, að það ætti að fara að stöðva dýrtíðina. Sannleikurinn er sá, að við hér á Alþ. höfum alltaf stöðugt í þessum dýrtíðarmálum neitað að hugsa um endinn. Þetta dýrtíðarmál hefur aðeins verið hugsað frá degi til dags. Ef það hefur verið hægt að gera einhverjar ráðstafanir, sem líklegt væri að dygðu til næsta dags, þó að ekki væri líklegt, að þær kæmu að haldi lengur, þá er það kölluð bölsýni, ef bent er á, hverjar afleiðingarnar muni verða. Dæmi um það, hvernig við höfum hrakizt undan dýrtíðinni og hvernig við höfum bognað undan henni á alla lund, er raunverulega það, sem minnzt var hér á af hv. þm. Barð. Þegar tekin er ríkisábyrgð 1946, þá seint á árinu, rétt fyrir jól, þá er sagt hér í þessari hv. d., að raunverulega sé þessi ríkisábyrgð engin ríkisábyrgð, það komi vitanlega ekki til mála. Það er þá reynt með því að láta taka ábyrgð á útflutningi kindakjöts, og því er svarað, að það komi alls ekki til mála, hér sé ekki ríkisábyrgð, þetta sé bara verðjöfnun - verðjöfnunin sé sett fram í þessu formi. Hér eru umræðurnar um þetta, og ef menn læsu það, sem ýmsir þm. segja um þetta mál þá, þá býst ég við, að ýmsir þm. kynnu að kippast talsvert við, því að það var m.a. sett að skilyrði, eins og ef til vill ýmsir hv. þm. muna, að skipuð væri 4 manna n., og hún átti fyrir 1. febr. að vera búin að finna grundvöll undir útveginn. Ríkisábyrgð, sem var ekkert nema form, mátti ekki einu sinni standa sem form nema í einn mánuð, og því er yfir lýst, án þess ég vilji fara að tefja tímann með því að lesa það upp, að ríkisábyrgð komi vitanlega ekki til mála. Þá átti næsta ríkisstj. að finna þennan grundvöll, og það átti að mynda ríkisstj. um það. Og ég er eini þm., sem hafði fyrirvara fyrir atkv. mínu, þegar greitt var atkv. um málið hér út úr þessari d., - fyrirvara, sem ég ætla heldur ekki að fara að lesa hér upp. Þetta er ásetningurinn þá. Það átti að vera búið fyrir 1. febrúar 1947 að finna þennan grundvöll. Og nú skulum við gera langa sögu stutta. Hér í þessu frv. eru efndirnar. Af þessu stutta yfirliti, sem vissulega væri þörf að hafa lengra og ýtarlegra, hygg ég þó, að við ættum að geta séð, hvernig við höfum skref fyrir skref hrakizt undan þessari dýrtíð, sem við höfum alltaf verið að segja þjóðinni, að við værum að stöðva og færa niður. Við hófum sem sé alls ekki staðið við þær yfirlýsingar, sem við höfum verið að gefa á hverjum tíma. Það er oft sagt hér á Alþ.: Hvað á að gera? Sannleikurinn er sá, að leiðin í þessu máli er alls ekki auðveld, síður en svo, - þetta er erfiðasta viðfangsefni, sem Alþ. hefur glímt við um áratugi. En eitt virðist mér vera augljóst, og ég ætla að slá því föstu, án þess að eyða tíma í að rökræða það hér í þessari hv. d., að úrslit orrustunnar við dýrtíðina verða því tvísýnni sem orrustan stendur lengur. Við veljum okkur stöðugt verri tíma til að slást við dýrtíðina, eftir því sem við drögum lengur að leggja til orrustunnar, og þetta er vegna þess, að bilið milli þess mögulega framleiðslukostnaðar og þess, sem við fáum fyrir vöruna, verður æ stærra, þannig að átakið er miklu meira, þegar þarf að gera það, með því að láta þetta halda svona áfram, en möguleikarnir til þess að gera það minnka með hverjum degi, og þjóðin verður meir og meir máttvana til þess að gera það átak, sem gera þarf. Nú virðist mér það auðsætt, einnig til viðbótar þessu, að það er ekki aðeins þetta, heldur er það og annað, skömmtun Alþ. til allra stétta í þjóðfélaginu, þetta fyrirkomulag, að láta þingið sitja aðgerðalaust síðan í haust til þess að semja við allar framleiðslustéttir í þjóðfélaginu. Þessir 52 menn, sem hér sitja, eiga að skammta öllum þegnum og öllum stéttum þessa þjóðfélags. Þetta er ekki hægt - ekki framkvæmanlegt. Það er vitanlega hrein fjarstæða að láta sér koma það til hugar, að hægt sé að taka ábyrgð á atvinnurekstri, sem tugir og hundruð manna reka, alls konar atvinnurekstri, án þess að ríkið ráði nokkru um það, hvernig þessi atvinnurekstur er rekinn. Við erum hér, menn, sem eru á móti þjóðnýtingu, og eins þeir, sem eru með henni, komnir inn á þjóðnýtingu af langversta tagi, og ég efast um, að hún sé til svona í nokkru þjóðfélagi, þar sem annar hefur ábyrgðina, en hinn ræður rekstrinum, þar sem annar tekur gróðann, ef einhver er, en hinn áhættuna. Í þessu öllu saman er að mínu viti slík hugsanaskekkja, að ég get ekki betur séð en svona vinnubrögð hljóti að liða þingið og þjóðfélagið í sundur, og við hefðum kannske gott af að hugsa um það, hvort þetta er ekki komið öllu lengra en við gerum okkur grein fyrir. Það er alveg auðsætt mál, að hvað sem það kostar, þá verðum við að komast út úr þessari svikamyllu af þeirri einföldu ástæðu, að hvað sem það kostar, þá er það ódýrara en að halda þessu áfram. Það er enginn kostur til verri en að halda þessu áfram. En hvers vegna er ekki veitt viðnám? Mér virðist það vera augljóst, að aukning dýrtíðar er vinsæl - krónufjöldinn er vinsæll, en leiðin út úr þessu aftur er óvinsæl. Það er enginn galdur til, til þess að komast út úr dýrtíðarmálum eins og hér er. Að áliti hagfræðinga, eru ekki til nema þrjár leiðir. Það er gengisbreyt., sem kostar nokkrar fórnir, þó að vel sé á öllu haldið. Ég ætla ekki að fara að ræða, hvaða leiðir eigi að fara, það er ekki tími til þess, en vitað mál er það, að það, að leggja út í gengisbreyt., er hin allra mesta yfirsjón, sem nokkurn getur hent, nema hafa alla þræði, sem þar til þarf, milli fingra sér. Ef einn þráðurinn raknar upp, þá fer allur vefurinn með. Það sama er að segja um verðhjöðnunarleiðina, hana er ekki hægt að fara nema með alhliða niðurfærslu. Það er þess vegna leið, sem er óvinsæl, þó að það ætti að vera hægt að gera skuldaeigendum og sparifjáreigendum það ljóst, að jafnvel þótt sparisjóðsbókin sé tekin og stimpluð með vissum afslætti í krónufjölda og skuldabréf á sama hátt, þá vitanlega verða þeir peningar, sem eftir eru, verðmeiri en þeir peningar, sem skuldaeigendur og sparifjáreigendur áttu áður. Það ætti að vera hægt að gera fólkinu það skiljanlegt, að með áframhaldi á þeirri leið, sem við erum nú á, þá tapast miklu meira, bæði af innstæðum og skuldum, heldur en með niðurfærslum af þeim ástæðum, að við erum á þeirri leið, að bæði skuldir og innstæður verða verðminni með hverjum mánuðinum sem líður. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hjálpar til þess að gera peningana miklu verðminni en þeir voru daginn áður en það verður að l. Með sama áframhaldi tapa skuldaeigendur og sparifjáreigendur meira, en ef þetta væri gert í sambandi við verðhjöðnun, en sú leið er ekki fær nema með almennri niðurfærslu um leið. Nú er ekki samkomulag um þá leið af þeirri ástæðu, að það er óvinsælt að gera þessar ráðstafanir, nema það séu hafin í þessu sambandi skipulögð vinnubrögð og það skýrt fyrir þjóðinni, og ég trúi því, að það mundi vera hægt. Ég tel mig hafa þá reynslu af þjóðinni, að ef skýrt er fyrir henni rétt mál, þá sé alltaf hægt að fá hana til að ganga inn á það. Ég tel það ekki afsökun fyrir mig, að þjóðin hafi ekki gengið inn á einhverja leið í dag, ég tel mér skylt að hafa mínar skoðanir og reyna að flytja þjóðinni og fá hana til að ganga inn á þær. Það er ekki að búast við því, að þjóðin ryðji neina nýja braut, ef leiðtogar hennar á Alþ., þessir 52 menn, reyna ekki að benda á nýjar leiðir og leiða hana inn á rétta braut. Nú er ekki neitt samkomulag um þetta, og þar af leiðandi er farið inn á þetta eins og hér er gert í frv. Það er tekin ábyrgð, sem átti að vera aðeins verðjöfnun milli síldarútvegsins og þorskveiðanna til bráðabirgða. Nú er farið inn á þessa leið. Dýrtíðina, sem ríkisstj. ætlaði að stöðva og síðan að færa niður, segist hún nú ætla að reyna að stöðva með þessu frv. En við vitum, að í því orði - í því, hvernig það er sagt, - liggur engin von um, að það verði gert. En þá kemur það, sem ég vildi gera sérstaka grein fyrir í sambandi við þetta mál. Fyrst ekki er samkomulag um það að reyna að finna rekstrargrundvöll fyrir útveginn og framleiðsluna, sem er það eina, sem er verðmætt, því að aðrar ráðstafanir halda áfram, þá verður seinast gefizt upp við þær líka, það er fyrirsjáanlegt og vitað af þeim reglum, sem dýrtíðin alls staðar fylgir. En þessi leið,sem nú er farin, þessi bráðabirgðalausn á málinu nú fyrir áramótin, hún er ekki lítið eftirtektarverð. Því er sem sé lýst yfir af öllum ráðherrunum, að þeir séu allir óánægðir, og því er lýst yfir af flestum, sem tala um málið, að þeir trúi ekkert á það og þeir telji þetta ómögulega lausn. Þeir segja allir það sama, en þó erum við komnir inn á það, sem má þykja með eindæmum: að um leið og ríkisstj. leggur þetta frv. fram, þá er hún raunverulega með því að lýsa yfir, að hún treysti sér ekki til að framkvæma þá stefnu, sem hún lýsti yfir, að hún ætlaði að samþykkja, þegar hún tók við völdum... En það er einkennilegt, þegar atkvgr. fer þannig úr hendi í þinginu. Þetta er kallað ábyrgðartilfinning, til að koma í veg fyrir, að útgerðin stöðvist, þannig að menn greiða atkv., eftir því sem þeir lýsa yfir, á móti sannfæringu sinni, af því að það kemur á síðustu stund og eitthvað óskaplegt skeður, ef ekki er snúizt þannig við málinu. En fyrst eitthvað þarf að gera til að reyna að aka þessu áfram, þá álít ég, að það hefði verið skylda stj. að gera aðrar ráðstafanir, áður en hún kom fram með þessar álögur. Við sjáum, að fyrst þegar þessar niðurgreiðslur áttu sér stað, voru þær teknar af stríðsgróðanum: Þar næst voru þær teknar með lánum. Nú er stríðsgróðinn ekki til og ekki hægt að taka lán, Og það er auðsætt, að á þessum árum, 1947–48, hefur komið fyrir annað fyrirbrigði, og það er greiðsluhallinn á fjárl. 1947 var hann 70 millj., og lítur út fyrir, að hann verði á þessu ári um 30 millj. ríkið safnar þannig skuldum á þessu tímabili um 100 millj. kr. Það er gert ráð fyrir miklum framkvæmdum af hendi ríkisins á þessu ári, en ríkið er ekki fært um að sinna öllum þessum hlutverkum í senn, greiða niður dýrtíðina í stórum stíl og sinna miklum framkvæmdum. Nú er kominn nýr kafli í dýrtíðarsögunni. Fyrst er kostnaðurinn greiddur úr ríkissjóði, margar milljónir. Síðan er byrjað að taka lán til þess. Nú er ekki hægt að taka lán, og stríðsgróðinn er enginn. En dýrtíðarsvikamyllan er þannig, að bilið er alltaf stærra, sem þarf að fylla, og nú er komið að því, að þessi upphæð er orðin 70 eða 75 millj., og þessa peninga verður að taka einhvers staðar í þjóðfélaginu. Og þá er bersýnilegt, að um tvær leiðir er að gera. Það er ekki hægt að leggja á landbúnaðinn, og það er ekki hægt að leggja á sjávarútveginn. Hvar á þá að taka þetta? Það er hægt að taka það að einhverju leyti með því að færa niður rekstrarkostnað útgerðarinnar, og hitt verður annaðhvort að leggja á almenning eða taka það af verzluninni. Þetta hefur staðið í okkur. Það er erfitt að eiga við þetta, af því að það er hvorki hægt að taka lán eða grípa til stríðsgróða. Ég held satt að segja, að hæstv. ríkisstj. hafi valið allt of einhliða leið í þessu máli. Ég álít, að það sé siðferðilega rangt af hæstv. ríkisstj. að auka þessar álögur án þess að reyna fyrst allar hugsanlegar leiðir aðrar. Ég er enginn sérfræðingur í útgerð og ekki eins kunnugur útgerðarmálum og ýmsir aðrir hv. þm. En þó er mér ljóst, að það má lækka útgerðarkostnaðinn með ýmsu móti. Það er t.d. fullvíst, að það mætti létta mikið undir með útgerðinni með því að lengja lánin. Lánstíminn er yfirleitt of stuttur á ýmsu, sem útgerðinni við kemur. Það er erfitt að lækka bátatryggingarnar nema með framlögum úr ríkissjóði, fyrr en bátarnir eru upp færðir með eðlilegu verði, en það verður að gera innan stundar. Það hefur veríð minnzt á viðgerðarkostnað á bátum og vélum, og er nú fyrst verið að rannsaka það. Það er enginn efi, að það má lækka þann kostnað stórkostlega. Það hefði verið vel hægt að fara þá leið, að bátaútvegurinn fengi þann gjaldeyri, sem hann hefur þörf fyrir, til að kaupa vörur frá útlöndum til að annast sinn rekstur. Ég sé ekki, hvaða sanngirni mælir með því, að togarar, sem sigla með ísfisk, fái þannig gjaldeyrinn frjálsan, en bátarnir ekki. Ef það væru mynduð samtök til að kaupa þessar vörur án álagningar, þá mundi það lækka stórkostlega útgerðarkostnaðinn. Þessara ráða og sjálfsagt fleiri átti fyrst að leita, áður en ráðizt væri í að gera ráðstafanir almenns eðlis. Eigi að hjálpa útgerðinni, verður að byrja á að færa niður rekstrarkostnaðinn þar, sem það er hægt. En að ráðast í svona útgjaldaaukningu á fjárl. er svo stórt atriði, að það þarf ekki að vekja athygli hv. þm. á því. Rekstrarkostnaður á fjárl. hefur aukizt um 16–20 millj. frá því á síðasta ári, og það er líka athyglisvert, að vextir og afborganir af skuldum eru nú að verða vegna þeirrar fjármálastefnu, sem fylgt hefur verið að undanförnu, eins miklar og fjárl. voru öll fyrir stríð. Ég er ekki heldur í vafa um, að það skref, sem átti að stíga í sambandi við dýrtíðarmálið, það var að flokka húsaleiguna. Það átti að setja húsaleiguna eftir flatarmáli og lækka hana mikið frá því, sem nú er. Ég er viss um, að það mætti lækka húsaleiguna um 20%. Enn fremur var það eitt af þeim málum, sem átti að afgr. í sambandi við þetta mál og áður en farið yrði að þyngja álögur á almenning, og það var að fyrirbyggja það okur, sem nú á sér stað á svörtum markaði með byggingarvörur, föt o.fl. Við sjáum þá baráttu, sem er háð við svarta markaðinn erlendis. Þar gengur hún svo langt, að sums staðar er jafnvel lögð dauðarefsing við okri á svörtum markaði til að friða fólkíð. Það sýnir, hvert þessi mál geta komizt, ef ekki er stöðvuð á að ósi. Ég álít jafnframt, að í sambandi við eftirlit með verzlun og í sambandi við dómstólana, sem dæma um verðlagsbrot, hefði beinlínis átt að bjóða neytendum að tilnefna meðdómendur í öll þessi mál, leyfa neytendunum í landinu og fulltrúum framleiðslustéttanna að handfjalla þau, hafa dómstólana opna og prenta dómana. Það má hver og einn gera sér ljóst, að það er svo nú og alltaf í vaxandi mæli, að verzlunin er að verða eitt af okkar mesta böli, enda er reynslan svo annars staðar, og hún hefur verið það hér, því að í gegnum hana höfum við verið féflettir í aldir. Eftir að hæstv. ríkisstj. hefði gert þessar ráðstafanir, vil ég segja, að hún væri búin að sýna einlægan vilja á því að láta ekki álögurnar koma niður á almenning. Þá gat hún sagt við almenning: Nú höfum við gert allt, sem við getum, til að lækka álögurnar á almenningi, fyrirbyggja svartan markað, fela ykkur dómsvald yfir þeim, sem viðhafa okur. Þá gat stj. sagt: Nú komumst við ekki lengra. Nú verðum við að leita til ykkar. - Og þá gat almenningur ekkert við því sagt. Ég álít, að þessi sjónarmið hefðu fyrst átt að koma fram, áður en farið var að þyngja álögurnar á almenningi. Því verður ekki neitað með réttu, að þegar vísitöluskerðingin var gerð, þá átti þetta að koma þar á móti, og ég álít, að það hefði verið hægt að ná þessum tekjum án þess að koma verulega við almenning. Ég skal taka sem dæmi toll af innlendum tollvörutegundum. Það er vitað mál, að þessi framleiðsla skiptir óskaplegum upphæðum. Það er vitað, að menn drekka varla brennivín nema hafa eitthvað af þessum drykkjum út í það og borða eitthvað af þessum tollvörutegundum með. Ég held, að það sé ekki heppilegasta leiðin til að fá auknar tekur að hækka gjaldið af þessum tollvörutegundum; því að það þykir stundum ekki koma of vel tilskila. Ég held, að það hefði verið nær í þess stað, að ríkið hefði tekið framleiðsluna á öllu þessu rusli. Ég sé ekki, að það sé meira fyrir ríkið að hafa það en einkasölu á tóbaki og áfengi, og þetta heyrir raunverulega þar undir. Þetta hefði áreiðanlega gefið ríkinu stórkostlegar tekjur. Mergurinn málsins er sá, sem ég hef verið að tala um, hvernig þessa fjár er aflað. Ég er ekki að halda fram, að það sé hægt að afla alls þessa fjár með þeim aðferðum, sem ég hef nú minnzt á. Ég hef þar ekki tölur til að byggja á þessar staðhæfingar. En nær er mér að halda, að það hefði dugað. Þetta held ég, að hefði verið rétt leið, fyrst ekki var valin sú leið að finna traustan rekstrargrundvöll fyrir útgerðina. En það, sem hér er gert, stefnir allt í gagnstæða átt, að auka dýrtíðina og erfiðleikana við endanlega lausn þessara mála. Þetta, sem ég hef bent á, hefði verið nokkur áfangi á leiðinni. Ég sagði það áðan og skal segja það að lokum, að það er tízka hér rétt fyrir jólin, að þm. lýsi yfir, að þeir hafi enga trú á þeirri lausn, sem þeir eru að gera, en þeir verði að gera það, af því að annars stöðvist allt. Þetta er talið mikil ábyrgðartilfinning. Þetta verður hver að gera upp við sig. Það getur verið, að það sé misskilningur hjá mér, að það sé það eina rétta að greiða atkv. með málinu eins og maður álítur það vera í sjálfu sér, ekki sízt ef maður hefur þá skoðun, að með þessum ráðstöfunum sé verið að leggja út í kviksyndi. Með þessu er hæstv. stj. að taka enn meir af þeim sjóðum. sem maður þarf að hafa, þegar lokaátakið í baráttunni gegn dýrtíðinni verður gert. En ætli það gæti ekki verið, að þegar búið er að taka alla okkar sjóði í dýrtíðina, að hún fari sína leið og endirinn verði sá, að menn geti ekki látið endana ná saman. Og hvað þá er fyrirsjáanleg stöðvun, eins og aldrei hefði verið neitt gert, og peningarnir farnir í að vinna verk, sem aldrei tókst, og ekki kæmi mér á óvart, - þó að ég ætli ekki að spá neinu um þetta mál, - þó að endirinn yrði sá, að það sannaðist, að það, sem verið er að gera nú, sé spor í þá átt, og er þá illa farið. Ég lýsti því yfir, þegar þessi ábyrgð var tekin, var eini maðurinn í þessari d., sem gerði það, að ég skyldi greiða atkv. með þessu í þetta skipti, til þess að útvegurinn ekki stöðvaðist, meðan verið væri að reyna að koma honum á rekstrarhæfan grundvöll. Ég skipti mér ekki af afgreiðslu málsins í fyrra. Ég væri í mótsögn við það, sem ég hef sagt frá upphafi um dýrtíðarmálið, ef ég færi að greiða atkv. með þessu máli nú, og ég get ekki vegna samvizku minnar gert það, þó að ég viðurkenni, að fyrir þá menn, sem eru á móti málinu, en greiða atkv. með því, af því að þá ógar við því, sem fram undan er, þá er það atriði, sem má deila um, en frá mínu sjónar'miði er það eina rétta, og ég hef frá upphafi aldrei hvikað frá því.

Forseti (BSt): Hv. þdm. vita, að ýmsum þm. liggur á að komast heim fyrir jólin. Síðasta skipsferð norður er á morgun, og er það eina örugga ferðin fyrir þá. Nú mundi samt sem áður ekki verða hægt að afgr. þetta mál í nótt nema með því móti, að hv. dm. bíði um stund og hv. fjhn. hafi mjög hraðar hendur um afgreiðslu þessa máls. Ég vil því prófa það að boða næsta fund kl. 2 nú í nótt. Það gæti farið svo, að þeim fundi yrði að slíta, vegna þess að ekki verði nægilegur undirbúningur undir hann af n. hálfu, og þá getur málinu ekki orðið lokið fyrr en á mánudag, en ég hef góða von um að þetta megi takast.