Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Að ósk utanrrh. hefur utanrmn. flutt á þskj. 1036 till. til þál. um fullgildingu alþjóðlegs samnings um bann við þróun, framleiðslu, söfnun og notkun efnavopna og um eyðingu þeirra. Með þáltill. er leitað heimildar alþingis til að fullgilda umræddan samning og ljúka þeirri málsmeðferð sem nauðsynleg er í því sambandi. Þess má geta að frestur til þess að skila fullgildingu þannig að ríki verði stofnaðili að samningnum rennur út í nótt að íslenskum tíma og því ekki seinna vænna að ljúka afgreiðslu þessa máls til þess að Ísland megi vera í hópi stofnríkja sem ég tel að okkur sé rétt og skylt að vera. Samningur þessi er einhver merkilegasti alþjóðlegi samningur sem gerður hefur verið hin síðari ár um afvopnunarmál að mínum dómi. Hann skuldbindur aðildarríkin til að beita aldrei efnavopnum í hernaði og jafnframt til að stöðva framleiðslu slíkra vopna og eyða öllum birgðum þeirra sem ríki eiga í fórum sínum. Þetta er samningur um að banna efnavopn en þetta er líka samningur um að eyða þeim vopnum sem fyrir eru. Samningurinn felur í sér að komið verði á fót ítarlegu alþjóðlegu eftirlitskerfi með framkvæmd hans og er m.a. gert ráð fyrir vettvangsprófunum í hverju aðildarríki, hvort heldur er vegna meintrar framleiðslu efnavopna eða eyðileggingar þeirra. Samningaviðræður um þetta mál hafa staðið yfir árum saman en þeim lauk með því að undirritaður var í París í janúar 1993 sá samningur sem nú mun taka gildi á næsta sólarhring. Munurinn á þessum samningi og til að mynda Genfarsamningnum frá 1925 sem bannaði notkun efnavopna í stríði er sá að sá samningur bannaði ekki þróun, framleiðslu eða geymslu slíkra vopna og að auki gátu samningsaðilar á þeim vettvangi gert fyrirvara gagnvart ríkjum sem ekki höfðu verið með, áskilið sér rétt til að nota efnavopn gegn ríkjum sem notuðu þau gegn þeim og sömuleiðis gagnvart ríkum sem ekki höfðu undirritað Genfarsamninginn. Í þessu dæmi, þessum samningi sem nú er til afgreiðslu er ekki um neinar slíkar undanþágur að ræða. Sett hefur verið á laggirnar alþjóðleg stofnun á grundvelli samningstextans OPCW, á ensku Organization for the Prohibition of Chemical Weapons, en skipulagseiningar þessarar stofnunar eru ráðstefna aðildarríkjanna sem haldin verður árlega, framkvæmdaráð, tækniskrifstofa og fleiri einingar. Aðalstöðvar verða í Haag í Hollandi. Þessi stofnun mun hafa fjölmennu starfsliði á að skipa til þess að hafa umsjón með framkvæmd samningsins og annast það eftirlit sem áður er nefnt, m.a. með því að senda eftirlitsmenn á vettvang til að sannreyna hvort efnavopnum hafi verið eytt og framleiðslu þeirra hætt. Aðildarríkin skuldbinda sig til að breyta löggjöf ef nauðsyn krefur til þess að framkvæma allar samningsskyldur sínar en tilnefna skal sérstaka ríkisstofnun í hverju landi til að hafa skilvirk samskipti við umrædda alþjóðastofnun um framkvæmd og eftirlit með samningnum, m.a. gera eftirlitsmönnum frá alþjóðastofnuninni kleift að athafna sig að vild við allar vettvangskannanir. Líklegt má telja að hér á landi verði Hollustuvernd ríkisins falið þetta verkefni. Fyrsta ráðstefna aðildarríkjanna sem aðild eiga að hinni nýju stofnun mun koma saman í Haag í byrjun maímánaðar nk. Þessi samningur er auðvitað fyrst og fremst samningur um alþjóðleg öryggismál. Hann tryggir að nánast verður ómögulegt fyrir ríki utan samningsins að nálgast efnasambönd til framleiðslu efnavopna og það á einnig við um þau efnasambönd sem undir venjulegum kringumstæðum eru nýtt í friðsamlegum tilgangi. Samningurinn hefur þannig tvímælalaust áhrif á ýmsan iðnað sem nýtir slík efnasambönd, en þau eru tilgreind í viðaukum samningsins. Gera má ráð fyrir að áhrifa þessa gæti einkum þegar fram í sækir. Það er hagsmunamál fyrir Ísland að fullgilda samninginn af þessum sökum fyrir utan þá siðferðilegu skyldu sem hvílir á Íslendingum að vera aðilar að mikilvægum afvopnunarsamningi sem þessum. En hagsmunir íslenskra fyrirtækja og annarra aðila sem nota efnasambönd til rannsókna eða annarra þarfa eru að sjálfsögðu þeir að þegar samningurinn kemur til framkvæmda er hægt að útiloka þau lönd sem ekki eru aðilar að honum frá slíkum viðskiptum og beita þau hindrunum og jafnvel útiloka að þau geti komist yfir efnasambönd sem þau þurfa og það getur að sjálfsögðu haft mjög alvarleg áhrif í efnaiðnaði eða í rannsóknum til að mynda á sviði læknis- og lyfjafræði. Af þessari ástæðu er því nauðsynlegt fyrir ríki eins og Ísland að gerast aðili að þessum samningi. Þess má geta að í dag höfðu 164 ríki undirritað samninginn en 81 ríki hafði skilað fullgildingarskjölum síðast þegar vitað var og má gera ráð fyrir að nokkur bætist við á þessum sólarhring og þar á meðal vonandi Ísland. Bandaríkin hafa eins og kunnugt er staðfest samninginn og lokið frágangi sinnar fullgildingar. Sama er að segja um Kína, Kúbu og ýmiss önnur ríki. Því miður hafa Rússar hins vegar ekki gengið frá sínum málum að þessu leyti og má ætla að einhver bið verði á því vegna sérstakra aðstæðna þar í landi og eflaust einnig þess kostnaðar sem fylgir því að eyða vopnabúrum sem komið hefur verið upp í þessu efni. Þess má geta að ýmiss önnur ríki hafa ekki skrifað undir samninginn og eru ekki aðilar að honum. Þar má nefna ríki eins og Írak, Líbýu, Sýrland og Norður-Kóreu en hér eru á ferðinni ríki sem talið er og jafnvel vitað með vissu að hafa komið sér upp efnavopnum og því auðvitað áhyggjuefni að þau skuli ekki vera aðilar að samningnum í það minnsta enn sem komið er. Á hinn bóginn mun samningurinn hafa í för með sér að slík ríki verða útilokuð frá því að afla efna sem mögulega mætti nýta til efnavopnaframleiðslu frá þeim ríkjum sem aðild eiga að samningnum og því má ætla að það herði að þessum ríkjum sem hyggjast standa utan við að þessu leyti. Meðal bandamanna okkar Íslendinga innan Atlantshafsbandalagsins hefur verið lögð mikil áhersla á gerð og fullgildingu þessa efnavopnasamnings. Í varnarstefnu bandalagsins frá árinu 1991 er lýst yfir stuðningi þess við gerð samningsins og má nefna að í kjölfar undirritunar hans í janúar 1993 hvatti framkvæmdastjóri NATO öll NATO-ríkin til að fullgilda samninginn hið fyrsta. Slíkar hvatningar hafa einnig borist frá aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna ásamt því sem Evrópusambandið hefur sent frá sér tilmæli til ríkja sem ekki hafa undirritað og staðfest samninginn, um að gera það hið fyrsta. Er því ljóst að á alþjóðlegum vettvangi hefur fullgilding þessa samnings víða verið forgangsmál. Það er að sjálfsögðu sérstakt fagnaðarefni að öldungadeild Bandaríkjaþings staðfesti samninginn fyrir síðustu helgi með 74 atkvæðum gegn 26. Það voru ríflega þeir tveir þriðju hlutar sem nauðsynlegir voru til að staðfesta samninginn, en ljóst er að um hann voru mjög skiptar skoðanir þar í landi. En sem betur fer höfðu þeir yfirhöndina í bandarísku öldungadeildinni sem hafa stutt þennan samning og nutu stuðnings áhrifamanna bæði úr röðum demókrata og repúblikana. Ég tel að einboðið sé fyrir Ísland að staðfesta þennan samning, ekki bara vegna þess að hann getur ella skapað okkur óþægindi í iðnaði og atvinnulífi heldur ekki síður af þeirri ástæðu sem ég nefndi áðan, að Ísland á að taka þátt í alþjóðasamstarfi um afvopnun. Íslandi ber að vera með í slíkum samningum og það er okkar siðferðilega skylda að leggja okkar lóð á vogarskálarnar þegar svo merkileg tíðindi eru að gerast í afvopnunarmálum á heimsvísu sem hér er raunin. Þess vegna hefur verið ákveðið að efna til þessa sérstaka fundar í Alþingi í dag. Og það er einlæg von mín að þingheimur allur sameinist um að afgreiða þetta mál hratt og örugglega hér í dag þannig að Ísland geti gengið frá sinni aðild að þessu máli áður en umræddur frestur rennur út í nótt. Ég vænti þess að Alþingi muni sameinast um þessa afgreiðslu og ég vil þakka meðnefndarmönnum mínum í utanrmn. fyrir samstarfið í þessu máli og fyrir að hafa fallist á að flytja þetta mál með þeim afbrigðum sem raun ber vitni.

Herra forseti. Ég er sem fulltrúi okkar í utanrmn. einn af flutningsmönnum tillögunnar og tek undir þau orð sem hv. formaður utanrmn. lét frá sér fara að lokum, að hann legði á það áherslu að þingheimur allur sameinaðist um að afgreiða þessa tillögu eins og hún liggur hér fyrir. Það eru örfá atriði, herra forseti, sem mig langar engu að síður til að koma á framfæri um leið og ég þakka fyrir hvað formaður utanrmn. og utanrmn. í heild hefur brugðist skjótt við í þessu máli. Það eru fjögur atriði sem ég vil nefna. Í utanrmn. innti ég fulltrúa utanrrn. sérstaklega eftir því hvernig farið yrði með greinargerðir sem á samkvæmt samningnum að senda frá Íslandi um þau mál sem snúa að samningnum og gætu m.a. snert herstöðina í Keflavík. Það kom fram hjá fulltrúum utanrrn. að gefnar yrðu yfirlýsingar sem snerta herstöðina í því skyni að einnig á því svæði yrði að sjálfsögðu fullnægt þeim ákvæðum sem þessi samningur gerir ráð fyrir. Það var mjög mikilvægt að fá þetta atriði fram og það var alveg skýrt frá embættismönnum utanrrn. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því, herra forseti, að þessi samningur kveður á um óvenjumiklar heimildir til leitar og rannsóknar á fyrirtækjum, stofnunum og jafnvel á einstaklingum. Er í þeim efnum gengið mjög langt varðandi einstaklinga. Í því sambandi bendi ég hv. þingmönnum. á enska textann, einkum á bls. 54, greinar 45--51, þar sem það kemur greinilega fram að þeir sem hafa eftirlit samkvæmt þessum samningi geta gengið býsna langt í því að krefjast upplýsinga frá einstaklingum um hvaðeina sem einstaklingarnir hafa í fórum sínum. Í raun og veru þá hygg ég að þetta sé flóknasta atriði samningsins og það þarf að fara mjög vel yfir það í framhaldi af ályktun Alþingis hvernig þessu ákvæði verður búinn staður í lögum Íslands með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífsins og aðra þá þætti sem að því lúta að menn geti varið sig fyrir stjórnvöldum þegar þau vilja framkvæma eftirlit af einhverju tagi. Hér er með öðrum orðum um að ræða gríðarlega stór mál sem snerta og ganga lengra en ég hygg að við höfum nokku sinni áður sett í lög eða reglugerðir á Íslandi. Ég hygg að svo sé, enda sögðu embættismenn utanrrn. áðan í nefndinni að þeir teldu að þetta væru einstök ákvæði varðandi það að ganga býsna nærri því sem kallað er friðhelgi einstaklingsins, í því að framkvæma eftirlit samkvæmt þessum samningi. En öll viljum við sem stóðum að þessari tillögu í utanrmn. vafalaust ganga eins langt í þeim efnum og mögulegt er, en þó þarf að gæta fordæma og samræmis við aðra þætti í okkar löggjöf og stjórnarskrá í þessum efnum. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því, herra forseti, að það hefur komið fram síðustu daga að menn hafi verið nokkuð seinir í utanrrn. að afgreiða þetta skjal og verður því ekki neitað. Ég spurði embættismenn utanrrn. að því --- ég hygg að ég geti alveg sagt frá því hér --- hvernig það væri vegna þess að almannarómurinn segir að kannski liggi bara hjá þeim bunkarnir af samningunum sem þurfi síðan að fara dagfari og náttfari í að afgreiða hér á Alþingi einn góðan veðurdag til að Íslendingar verði sér ekki til skammar á alþjóðavettvangi. Þeir lýstu því nákvæmlega þessir starfsmenn utanrrn. hvað ráðuneytið væri ótrúlega vanbúið við að ganga í verk af því tagi sem hér er um að ræða, bæði varðandi þýðingar og samræmingar, yfirlestur og þess háttar á lögum og því um líku. Og það kom í ljós í svari starfsmanna utanrrn. að einn starfsmaður sinnir þessu verki í ráðuneytinu og það er örugglega of lítið. Það get ég að minnsta kosti sagt með hliðsjón af þeirri reynslu sem við höfum hér nú. Mér finnst því svona í tengslum við þennan samning að menn ættu að velta því fyrir sér að taka þessi mál til skoðunar við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1998. Loks, herra forseti, kom fram á fundi nefndarinnar að gert er ráð fyrir því, eins og kemur reyndar fram í samningnum, að ákveðin stofnun annist framkvæmd samningsins og það mun gert ráð fyrir að það verði Hollustuvernd ríkisins. Það er bersýnilega þörf á því að hún taki sér talsvert tak ef hún á að geta rækt ákvæði samningsins eins og hann gerir ráð fyrir. Að öðru leyti tek ég undir þær óskir sem hv. þm. Geir H. Haarde hafði áðan um að samningurinn verði staðfestur hér.

Herra forseti. Það er siðferðileg skylda okkar Íslendinga að styðja alla viðleitni til afvopnunar hvar sem er. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Geir H. Haarde, formanni utanrmn., að þessi samningur er líklega einn sá mikilvægasti sem staðfestur hefur verið á seinni árum og þess vegna er það algerlega óhjákvæmilegt að Íslendingar eigi aðild að honum. Ég lýsi þess vegna yfir fyrir hönd þingflokks jafnaðarmanna að við munum gera það sem hægt er af okkar hálfu til þess að koma þessum samningi í gegnum þingið. Hv. þm. Svavar Gestsson gat þess að hermt væri að samningurinn væri nokkuð seint á ferðinni og líkast til er það hárrétt. Hann sagði að það kynni að stafa af því að ekki væru nægilega margir sem utanrrn. hefði til þess að starfa að þessum málum og það getur líka verið rétt. Þetta er auðvitað alltaf spurning um forgang. Og það getur jafnvel gerst á bestu bæjum að það verða mistök og það gerist í ráðuneytum eins og annars staðar. Ég vil sjálfur sérstaklega þakka hæstv. forseta og forsetum þingsins fyrir að hafa sinnt þessum málum með því að boða til þessa sérstaka fundar til að Íslendingum megi takast að verða stofnaðilar að þessum samningi. Hv. þm. Svavar Gestsson gat þess að komið hefði fram á fundi nefndarinnar fyrr í dag að líklega yrði Hollustuvernd ríkisins sú stofnun sem samkvæmt samningnum verður falið að fylgjast með framkvæmd hans hér á landi. Það kom að vísu fram að forstöðumaður Hollustuverndar ríkisins hafði aldrei heyrt það. Við vitum að sú stofnun er önnum kafin við hvers konar eftirlit sem tengist EES-samningnum og þess vegna held ég að óhjákvæmilegt sé, í framhaldi af þessu, að sérstaklega verði reynt að kanna hvaða viðbótarálag leggst á stofnunina vegna þessa samnings og að ríkisstjórnin reyni einhvern veginn að veita aukið fé til þess að stofnunin geti sinnt þessu starfi. Það kom fram hjá hv. þm. Geir H. Haarde að því miður væri það staðreynd að af þeim ríkjum sem helst hefðu þurft að staðfesta þennan samning þá hefur einungis eitt þeirra gert það, þ.e. Bandaríkin. Eftir liggja Rússland og síðan ýmis önnur smærri ríki sem vissulega hefðu þurft að vera bundin af samningi sem þessum, þ.e. ríki á borð við Írak, Líbýu og Sýrland. Við skulum vona að fordæmi Íslendinga verði til þess að þeir taki nú á honum stóra sínum. Ég sagði áðan að það væri nauðsynlegt af siðferðilegum ástæðum fyrir Íslendinga að taka þátt í því að hrinda samningi sem þessum úr vör. Og það er þess vegna sem við höldum þennan fund í dag, þ.e. til þess að við getum orðið stofnaðilar. En það hefur líka komið fram, m.a. á fundi utanrmn. í dag, að það eru vísast nokkur fyrirtæki, tiltölulega stór fyrirtæki hér á Íslandi, sem eiga allnokkuð undir því að þessi samningur verði fullgiltur. Það hefur komið fram að fyrirtæki í byggingariðnaði, t.d. Sementsverksmiðjan og fleiri fyrirtæki, telji að nauðsynlegt sé að samningurinn verði staðfestur vegna þess að hann leggur hömlur á viðskipti aðildarríkja með tiltekin efni við ríki sem standa utan samningsins og af þessum sökum þá er það ekki síður mikilvægt að við tökum þátt í þessu. Það er líka vert að geta þess að í dag er Ísland eina EES-ríkið sem ekki hefur enn samþykkt þennan samning fyrir sitt leyti.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir sem hér hafa talað fagna því að þessi samningur skuli kominn hingað inn á borð alþingismanna til staðfestingar um leið og ég vona að við fáum á næstu árum betri og meiri tíma til þess að fara yfir samninga af þessu tagi því það hefur komið fram að það er ýmislegt sem fylgir. Það þarf að hafa eftirlit með því hvernig málum er háttað hér og við þurfum að taka þátt í alþjóðastarfi sem tengist þessum samningi. En aðalatriðið er auðvitað að við náum málinu í gegn í tíma og verðum meðal stofnaðila samningsins. Annað væri okkur heldur til lítils sóma. Í þessu samhengi langar mig aðeins að rifja það upp að eins og kemur fram í grg. var gerður samningur árið 1925 sem bannaði notkun eiturefna, gass og sýkla í hernaði. Það gerðist í ljósi þeirra gríðarlegu hörmunga sem menn upplifðu í fyrri heimsstyrjöldinni þegar eiturgas var notað í stórum stíl og olli oft miklu líkamstjóni. Ekki endilega dauða heldur oft lömun og líkamstjóni sem varð þjóðunum dýrkeypt eftir styrjöldina. Engu að síður hafa eiturefni og eiturvopn verið notuð að minnsta kosti nokkrum sinnum síðan bæði í styrjöldum og í einstaka árásum. Og eflaust muna margir eftir fréttum af eiturefnaárás á byggðir Kúrda í Írak fyrir nokkrum árum. Þessi efni eru í notkun, því miður, og því auðvitað afar mikilvægt að alþjóðastofnanir og samtök þjóða reyni að ná tökum á þessum iðnaði. Hér er verið að ganga mun lengra en gert hefur verið hingað til og til orðið víðtækt samkomulag um bann við þróun, framleiðslu, söfnun og notkun eiturefna og eiturvopna, jafnframt því að með fylgir samkomulag um að eyða þessum vopnum sem hlýtur að vera býsna flókið mál. Ég vil einnig nefna það sem hér hefur komið fram að sú stofnun sem mun væntanlega annast eftirlit með þessum málefnum hér á landi verður Hollustuvernd ríkisins. Mér er kunnugt um að innan þeirrar stofnunar er gríðarlegt vinnuálag, m.a. vegna EES-samningsins, og hún hefur verið stórlega fjársvelt eins og hefur komið fram í umræðum hér um fjárlög. Reyndar minnist ég þess að hér frammi hafa legið fyrirspurnir um stöðu þessarar stofnunar. Þar þarf því einnig að taka á, hæstv. forseti. En enn og aftur, ég fagna því að þessi samningur skuli kominn hér til staðfestingar.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. utanrmn. fyrir hversu skjótt og vel hún hefur tekið á þessu máli. Eins og fram kom hjá hv. formanni nefndarinnar og framsögumanni hennar hér áðan þá var það ósk utanrrh. að nefndin tók málið fyrir á þennan hátt og það er ástæða til að þakka bæði forseta og þingheimi fyrir að bregðast svo við að halda aukafund hér í dag til þess að koma málinu í gegn sem var ekki á dagskrá þingsins að öðru leyti. Eins og fram hefur komið hjá þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunni er full ástæða og reyndar nauðsynlegt fyrir okkur að fullgilda þennan samning og hefði ekki verið gott hefðum við setið eftir með það og ekki náð að verða samferða öðrum þjóðum í því efni sem við viljum starfa með og störfum með bæði innan NATO og á vegum Evrópska efnahagssvæðisins, en hér kom einnig fram að Ísland væri eina ríki þess sem ætti eftir að fullgilda samninginn. Ég lýsi fullum stuðningi mínum við það að sjálfsögðu og endurtek þakkir mínar til nefndarinnar. Mig langar aðeins að segja vegna þess sem fram hefur komið um mikið álag og það hversu seint þetta er fram komið og að við skulum vera að þessu á seinustu stundu, að auðvitað er mikið álag í utanrrn. Margir samningar fara þar í gegn og þetta á reyndar við um alla okkar stjórnsýslu að við, fáir, smáir og stundum vanbúnir, erum auðvitað að reyna að fylgja eftir stórum og öflugum þjóðum sem hafa mikið lið til þess að vinna alla þessa vinnu og það kemur sjálfsagt á stundum fram í störfum okkar stjórnkerfis og Stjórnarráðs. Mig langar líka til þess að árétta það og nota þetta tækifæri sem ráðherra þess málaflokks sem Hollustuvernd ríkisins fellur undir, að verði það sú stofnun sem fær það hlutverk að hafa hér eftirlit með framkvæmd samningsins þá þarf sannarlega að huga betur að málefnum hennar og gera henni kleift að sinna sínum mikilvægu hlutverkum og verkefnum bæði á þessu sviði og öðrum eins og hv. þm. vita og við höfum stundum rætt hér áður. Hæstv. forseti. Að lokum endurtek ég þakkir mínar til nefndarinnar og þingheims fyrir að vinna svo skjótt að málinu.

Herra forseti. Ég tók eftir því að í máli hæstv. ráðherra kom fram að hann var ekki viss um það hvort það yrði Hollustuvernd sem tæki þetta að sér. Hann sagði: ,,Ef það verður Hollustuvernd ...`` Þess vegna vil ég spyrja: Hefur hæstv. starfandi utanrrh. leitað ráða og spurt hæstv. umhvrh. hvort þetta verður niðurstaðan hjá ríkisstjórninni?

Hæstv. forseti. Ég hlýddi á framsöguræðu hv. formanns utanrmn. um þetta mál þar sem fram kom að gert væri ráð fyrir því að það yrði Hollustuvernd ríkisins sem tæki að sér þetta eftirlitshlutverk. Þessir tveir ágætu ráðherrar hafa ekki rætt það sérstaklega en hæg eru heimatökin og auðvitað skorast ég ekki undan því að beita mér fyrir því að þessi stofnun umhvrn. taki að sér veigamikið hlutverk. Það er hins vegar ljóst að það þarf að huga að málefnum hennar eftir því sem við hlöðum á hana fleiri verkefnum.

Herra forseti. Ég vil fagna þeirri samstöðu sem komið hefur í ljós í þessum umræðum um málið. Það kemur mér að vísu ekki á óvart eftir afgreiðslu utanrmn. á málinu. Það er rétt að geta þess sem mér láðist í upphafi að auðvitað þarf að huga að lagabreytingum á Íslandi í kjölfarið á fullgildingu þessa samnings. Hér eru í gildi lög um eiturefni og hættuleg efni frá árinu 1988, minnir mig, sem koma til skoðunar í því sambandi og hugsanlega fleiri lög, til þess að gera Íslendingum kleift að standa við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem í þessum samningi felast, m.a. að því er varðar eftirlit og fleira af því tagi sem hv. þm. Svavar Gestsson vék lítillega að í sínu máli. Ég hygg að þessi mál séu þegar til skoðunar í Stjórnarráði Íslands og að þessar lagabreytingar muni sjá dagsins ljós í frumvarpsformi á Alþingi, væntanlega á næsta þingi. Að því er varðar hins vegar vinnu utanrrn. í þessu máli, sem ýmsir hafa vakið hér athygli á, þá er nauðsynlegt að hafa það í huga að Íslendingar eru að gerast aðilar að fjöldamörgum alþjóðlegum samningum á mjög mörgum sviðum og þessu fylgir gríðarlegt vinnuálag í ráðuneytinu sem ekki er hægt að líta fram hjá eins og menn hafa reyndar rakið hér. Þannig að á því eru auðvitað skýringar að það hefur orðið dráttur á þessu máli. Hins vegar er það rétt sem menn hafa sagt að það er tilefni til þess að skoða sérstaklega hvort hægt er að bæta hér úr að því er varðar mannafla og sérfræðiaðstoð í ráðuneytinu í þessu efni. Ég held að það sé fyllsta ástæða til þess að huga að því eins og nokkrir ræðumanna hafa þegar vakið athygli á í umræðunum.