Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á þskj. 485 ber ég fram fsp. til hæstv. samgrh. um undirbúning stjfrv. um ferðaþjónustu. Fsp. er svohljóðandi: ,,1. Hvað líður undirbúningi boðaðra frumvarpa ríkisstjórnarinnar um málefni ferðaþjónustu? 2. Hvernig er staðið að undirbúningi þessara mála? 3. Hvernig er háttað samráði við hagsmunaaðila í ferðaþjónustu og á sviði náttúruverndar við þennan undirbúning?`` Samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja stefnir íslenskt efnahagslíf í mikla kreppu. Atvinnuleysi fer vaxandi um allt land. Í langan tíma er atvinnuleysið hvorki bundið stað né stétt. Niðurskurður á fjárlögum hins opinbera hefur víðtækar afleiðingar og kemur m.a. fram í auknu atvinnuleysi. Í hinni dökku umræðu um atvinnumál að undanförnu hefur ferðaþjónustan verið kölluð ,,ljósið í myrkrinu`` og nær eini vaxtarbroddurinn í íslensku atvinnulífi. Ferðaþjónustan getur rennt stoðum undir landsbyggðina því víða er fyrir hendi aðstaða til að taka á móti fleiri ferðamönnum og veita þeim meiri þjónustu. Ferðamálasamtök landshlutanna hafa flest ráðið til sín ferðamálafulltrúa en mikil óvissa er um áframhaldandi starfsemi vegna fjárskorts. Upplýsingamiðstöðvar í öllum fjórðungum eru nauðsynlegur hlekkur í ferðaþjónustunni. Rekstur þeirra verður að vera tryggður frá byrjun. Staða leiðsögumanna er óljós í dag og margt fleira mætti tilgreina sem kallar á ný lög um ferðaþjónustu. Góð samstaða þarf að nást með þjónustu- og náttúruverndaraðilum um nýtingu og umgengni við íslenska náttúru því hún er sú auðlind sem ferðaþjónustan byggir á. Frv. til laga um ferðaþjónustu var lagt fram á 113. þingi en hlaut ekki afgreiðslu þingsins síðasta vor vegna andstöðu sem kom fram á síðasta stigi málsins. Mikil vinna hafði verið lögð í frv. og margir kallaðir til ráðgjafar og samráðs og voru því margir sem væntu úrbóta í sínum málum með tilkomu frv.

Hæstv. forseti. Spurt er: ,,Hvað líður undirbúningi boðaðra frumvarpa ríkisstjórnarinnar um málefni ferðaþjónustu?`` Það verður að segjast eins og er að það verk hefur ekki sóst jafnfast og ég hafði gert mér vonir um, m.a. vegna þess að ýmis atriði sem lúta að málefnum ferðaþjónustunnar koma inn á ákvæði samninganna um hið Evrópska efnahagssvæði. Þannig hafa t.d. ríkisborgarar á hinu Evrópska efnahagssvæði rétt til að stofna fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi eins og í flestum öðrum atvinnugreinum og ýmislegt er annað í þeim efnum sem verður að huga sérstaklega að. Önnur ástæða fyrir því hversu seint hefur sóst að ná samkomulagi um frv. til laga sem kæmi í stað þeirra laga sem nú gilda um Ferðarmálaráð er að ekki hefur náðst niðurstaða um það hvernig tekjuöflun til Ferðamálaráðs skuli háttað. Um það eru skiptar skoðanir en nauðsynlegt er að þannig sé frá hnútum gengið að tekjustofninn sé öruggur en þó ekki úr hófi fram og ekki ágreiningur um hvernig hann skuli skilgreindur. Eins og ég hef hugsað þessi mál tel ég rétt að uppbygging ferðaþjónustu verði með sama eða svipuðum hætti og í útflutningsráði. Spurt er: ,,Hvernig er staðið að undirbúningi þessara mála?`` Til þessa verks var ráðinn Knútur Óskarsson hagfræðingur sem er þaulkunnugur ferðamálum, hefur unnið bæði fyrir Flugleiðir og einstakar ferðaskrifstofur, raunar komið að þessum rekstri frá barnsaldri. Hann skilaði mér frumvörpum fyrir jólin. Síðan hefur verið unnið áfram að því að útfæra þau en eins og ég sagði, þá hefur ekki náðst endanleg niðurstaða varðandi tekjuöflun. Eins þarf að huga að ýmsu vegna hinna nýju samninga um hið Evrópska efnahagssvæði. Knútur hafði samráð og ræddi við fjölmarga aðila sem koma að ferðaþjónustu. Ég skal ekki segja hverjir það eru nákvæmlega en hann vann mjög vel að undirbúningi málsins og ræddi við alla þá sem málið varða. Spurt er hvernig háttað sé samstarfi við hagsmunaaðila í ferðaþjónustu á sviði náttúruverndar við þennan undirbúning. Það er ekki leyndarmál hvað ég hef í huga í þessu sambandi og var m.a. kynnt á ráðstefnu hgsmunaaðila í ferðaþjónustu í Hveragerði á haustdögum. Um sambýli náttúru og ferðaþjónustu er það eitt að segja að menn víðs vegar um heim og raunar hvarvetna gera sér grein fyrir því hvaða þýðingu það hefur fyrir ferðaþjónustu eins og annan atvinnurekstur að hún lifi í sátt við umhverfi sitt. Fyrir okkur Íslendinga skiptir þetta mjög miklu máli vegna þess aðdráttarafls sem náttúra Íslands hefur fyrir erlenda ferðamenn. Ég er á hinn bóginn þeirrar skoðunar að það sé ekki hægt að stjórna slíku nábýli með einhverjum lögreglu- eða eftirlitsaðgerðum. Allt veltur á því að ferðaþjónustan sjálf skilji mikilvægi þess að vel sé um landið gengið og varðveiti þær náttúruperlur sem hafa mest aðdráttarafl. Einungis með því að ferðaþjónustan sjálf skipuleggi ferðir um landið með það í huga að hlífa viðkvæmustu stöðunum og reyni að opna nýjar leiðir fyrir ferðamenn er þess að vænta að menn hafi ánægju af dvöl sinni hér og náttúruperlurnar geti varðveist. Ég hygg að fyrirspyrjandi sé mér sammála um þetta atriði sem er raunar kjarninn í þeirri stefnu sem upp hefur verið tekin í ferðaþjónustu víðs vegar um heim eins og í öðrum atvinnugreinum, að lifa í sátt við landið og haga málum sínum með þeim hætti. Ég hef í hyggju að flytja á næstu dögum frv. um veitinga- og gististaði. Það er í athugun að flytja frv. um ferðamiðlun, það kemur inn á tryggingasjóði ferðaskrifstofa. Athygli mín var fyrir skömmu vakin sérstaklega á því að það mætti kannski fara ódýrari leiðir en við höfðum áður hugað. Það mál er verið að athuga sérstaklega en minni háttar breytingar sem lúta að stjórn verða e.t.v. gerðar á lögum um Ferðamálaráð og Ferðamálasjóð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á ferðaþjónustu sem atvinnugrein á hinu háa Alþingi, þessu mikilsverða málefni. Ferðaþjónusta er og hefur verið vaxandi atvinnugrein en henni hafa hvergi verið sköpuð þau skilyrði sem nauðsynleg eru hvað þá að mörkuð væri ákveðin stefna í ferðamálum. Ég treysti hins vegar hæstv. samgrh. til þess að leggja aukna áherslu á ferðaþjónustuna og marka skýra og afdráttarlausa stefnu gagnvart þessum mikilvæga atvinnuvegi. Víða um land hafa aðilar í ferðaþjónustu tekið af skarið sjálfir, einnig sveitarfélög, og reynt að marka stefnu innan síns svæðis eða innan kjördæmis. Má þar nefna Vesturland. Þar hafa aðilar í ferðaþjónustu stofnað ferðamálasamtök og reynt að efla með þeim hætti atvinnugreinina. En það er ljóst að atvinnufyrirtæki í ferðaþjónustu hafa ekki afl sjálf til að vinna að þróunarstarfi. Þess vegna hvet ég ráðherra til þess að marka skýra stefnu.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft nokkuð þýðingarmiklu máli og ég vil þakka bæði fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þeirra framlag til málsins. En í framhaldi af því sem fram kom hjá hv. 1. þm. Vesturl. er rétt að minna á það að á vorþingi 1991, fyrir síðustu alþingiskosningar, lágu fyrir þingi tvö mál, í öðru þeirra var mörkuð ferðamálastefna. Það frv. hafði farið í gegnum neðri deild og verið samþykkt m.a. af sjálfstæðismönnum. Afdrif þess frv., þar sem menn ætluðu sér að marka stefnu, urðu þau að málið var drepið í efri deild af einum þingmanni Sjálfstfl. Ég hygg að hæstv. samgrh. kannist nokkuð við það mál.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svör hans sem voru greinargóð. Ljóst er að þar sem nú á að aðlaga lög um ferðaþjónustu að markaði EES er náttúrlega kominn annar flötur á málið og verður þyngri í vöfum. En einmitt þess vegna þarf að hraða þessu verki því að miðað við þennan markað er allt þróunarstarf mjög mikilvægt og þar verður hið opinbera að koma inn í. Ég efast ekki um að Knútur Óskarsson hagfræðingur er hæfur maður á margan hátt og vel hafi verið staðið að endurskoðuninni en ég sakna þess eftir sem áður að fá þetta mikla samráð og vinnu endurtekna sem var hér áður eða alla vega í sama farvegi. Það er nauðsynlegt að ná góðri samvinnu, ekki bara við einstaklinga heldur náttúruverndarsamtökin, félögin sem slík, til að fá góða samstöðu um þetta mál og við erum öll meðvituð um það, a.m.k. langflest okkar, að verndun landsins er það sem við þurfum öll að standa að. Þegar kemur að því að kosta til þess einhverju fé og ákveða hvar mörkin eru þá vandast málið. Hver á að gera hvað og hver á að kosta til þess? Er það ríkið, sveitarfélögin, einstaklingarnir eða einhver félög? Meðan línurnar eru ekki skýrar og boltanum varpað á milli vilja verða ýmsar brotalamir í landverndinni. Hætt er við að farið verði í handahófskenndar aðgerðir í atvinnugreininni og landsbyggðin verði út undan ef ekki kemur fram skýr ferðamálastefna og ný lög um ferðaþjónustu. Þá verður uppbyggingin ekki með þeim hætti að hún þjóni hagsmunum okkar Íslendinga þegar til langs tíma er litið. Og því vil ég spyrja ráðherra: Mun hann leggja fram frv. á þessu þingi? Og hvað veldur því að ráðherra hefur ekki haft samráð við Ferðamálaráð við undirbúning frv.?

Hæstv. forseti. Það er nú svo sem ágætt að rifja upp þetta frv. sem dagaði uppi á síðasta þingi eins og skiljanlegt er enda var ýmislegt í því frv. sem fellur ekki að stefnu Sjálfstfl. og þeirri umgerð sem Sjálfstfl. telur rétt að hafa um þá atvinnugrein sem ferðaþjónusta er og skal ég ekki fara nánar út í þá sálma hér. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að í ferðaþjónustu hvarvetna er lagt meira upp úr góðu nábýli við náttúruna en áður var. Ég hygg að þær kröfur sem góðir ferðaþjónustumenn eða rekstraraðilar ferðaþjónustu gera til sín um umgengni við náttúruna séu síst minni en gert er af almannasamtökum og að sjálfsögðu miklu markvissari þar sem þeir hafa í sínum höndum að skipuleggja hvernig ferðamannastraumurinn dreifist í stórum dráttum um landið, a.m.k. ef um skipulagðar hópferðir er að ræða. Ég hygg að eina leiðin til þess að ferðaþjónusta geti eflst hér og orðið að sterkum atvinnuvegi sé að þeir sem fyrir henni standa hafi frjálsar hendur. Ég er á hinn bóginn ekki trúaður á að hið opinbera eigi að vera mikið með fingurna í því.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur horfið af þingi en hann var varamaður hv. 4. þm. Vestf. sem nú er veikur. Því hef ég tekið að mér að mæla fyrir fsp. en hún er svohljóðandi: ,,Hafa farið fram athuganir á því með hvaða hætti hægt sé að nýta ratsjárstöð varnarliðsins á Bolafjalli við Djúp til betri fjarskipta við skip á Vestfjarðamiðum og til sjónvarpsútsendinga á sömu slóðir?``

Hæstv. forseti. Strax og ákveðið var að reisa ratsjárstöð á Bolafjalli ofan Bolungarvíkur var ljóst að sú stöð mundi henta vel til fjarskipta við skip á metrabylgjusviði. Einnig væri þaðan hægt að auka dreifingarsvæði sjónvarps og FM-útvarps á miðum úti af Ísafjarðardjúpi. Nú þegar stöðin hefur verið afhent íslenskum rekstraraðila er kominn grundvöllur til að setja þar upp fjarskiptabúnað og verður farið í undirbúning þeirrar framkvæmdir þegar samgöngur á fjallið gera það kleift. Á fjárfestingaráætlun stofnunarinnar, þ.e. Pósts og síma, í ár er uppsetning á rásum og farsímakerfinu svo og uppsetning metrabylgjustöðva FHF í strandastöðvakerfinu. Hvað áhrærir framkvæmdir fyrir Ríkisútvarpið þá hafa enn engar ákvarðanir verið teknir um þá þætti og eru þeir ekki inni í framkvæmdaáætlun Ríkisútvarpsins í ár. Þessar upplýsingar eru frá Haraldi Sigurðssyni, aðstoðarframkvæmdastjóra Póst- og símamálastofnunar.

Virðulegi forseti. Allt frá því að ákveðið var að setja upp ratsjárstöð á Bolafjalli við Bolungarvík var um það rætt að eðlilegt væri að nýta ratsjárstöðina til betri fjarskipta við skip á Vestfjarðamiðum og til sjónvarps- og útvarpssendinga á miðin. Það er alveg ljóst að símasamband, t.d. farsímasamband, á slóðinni skammt við Bolafjall þarf að bæta og það hentar mjög vel að það sé gert með því að koma slíkum búnaði fyrir á Bolafjalli. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. samgrh. um þetta atriði málsins. Hins vegar hlýt ég að harma það ef nú er farið að örla fyrir einhverjum undanbrögðum varðandi það að setja upp búnað til þess að tryggja betur sjónvarps- og útvarpsútsendingar út á miðin. Það hefur alltaf og ætíð verið talað um að það yrði gert í tengslum við uppsetningu ratsjárstöðvarinnar. Það liggur fyrir að kostnaður við slíka uppsetningu yrði mjög lítill. Nú þegar eru fyrir hendi ýmis mannvirki sem nýtast þessari starfsemi, þar á meðal rafmagn og þarna er um að ræða slíka starfsemi að hægt er að gæta þessara mannvirkja. Ég tel að það séu brigður ef ekki verður farið í það að koma slíkum búnaði fyrir eins og um var rætt og alltaf hefur verið um talað.

Virðulegi forseti. Hér er rifjað upp gamalt mál sem mikið var umrætt á heimaslóðum okkar síðasta ræðumanns fyrir nokkrum árum, árið 1984 ef ég man rétt. Þá var verið að sannfæra fólk um ágæti þess að koma hér upp hernaðarmannvirki yfir höfðunum á íbúum þessa byggðarlags. Þar beittu menn m.a. þeim rökum að fjarskipti og sjónvarpssendingar mundu batna til muna og sjómenn fengju mikla þjónustu og góða vegna þessa tiltækis. Það hefur hins vegar komið í ljós eins og menn spáðu, þar á meðal ég, að lítið hefur orðið úr efndum og ætti það að kenna okkur að það er valt að treysta orðum manna sem ganga erinda NATO.

Hæstv. forseti. Ég hef lesið um það í blöðum að einhverjir hérvillingar séu enn að halda fund í myrkvuðum samkomuhúsum úti í Rússlandi og þykjast vera fulltrúar hins gamla Sovétlýðveldis. En mig hafði satt að segja ekki órað fyrir því að einhverjir menn andlega skyldir þeim fyndust enn við Djúp. Ég hlýt að láta í ljós undrun mína yfir því að enn sé talað um ratsjárstöð á Bolafjalli sem hernaðarmannvirki. Við erum að tala hér um öryggistæki og eins og fram hefur komið í þessum umræðum mun það nýtast með margvíslegum hætti öðrum t.d. til að bæta fjarskiptabúnað og útvarpssendingar þegar frá líður. Hér er fyrst og fremst um öryggistæki að ræða og mjög villandi og beinlínis rangt að kenna það við hernaðarumsvif.

Virðulegi forseti. Eins og kunngt er hafa bændur landsins þurft að taka á sig skerðingu á framleiðslu og aðrar fórnir samkvæmt búvörusamningi og eru að laga framleiðslu sína að markaðsaðstæðum. Það er kunnara en frá þurfi að segja að neytendur kvarta yfir því að verðlag á landbúnaðarafurðum sé of hátt og það kemur m.a. fram í því að sala landbúnaðarafurða hefur verið að dragast saman. Það hefur vakið athygli að á meðan bændur hafa tekið á sig skerðingu virðist ekki hafa verið tekið á milliliðakerfi og sölu- og dreifingarkerfi landbúnaðarins. Í mjög athyglisverðri skýrslu sem nýlega er komin út og heitir ,,Greinargerð nefndar sem fjallar um verðjöfnunargjaldskerfi skv. bókun 2 í fríverslunarsamningi Íslands og EB, og EFTA samningum, og varðar iðnaðarvörur sem nota landbúnaðarafurðir sem hráefni að einhverju leyti``, en skýrslan var tekin saman af nefnd sem iðnrh. skipaði, kennir ýmissa grasa þar sem sérstaklega er verið að fjalla um verðlagningarkerfi í mjólkuriðnaði. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Við verðákvarðanir virðist svo sem fimmmannanefnd leggi ekki mat á hagkvæmni framleiðslu, heldur byggi að verulegu leyti á kostnaðartölum framleiðenda, svo sem um heildarafkomu viðkomandi framleiðslusvæðis, þannig að ,,heildsöluverð nægi fyrir kostnaði``. Þar með virðist framleiðendum tryggður rekstrargrundvöllur, þar með talin þeim óhagkvæmustu . . . `` Enn fremur segir í þessari skýrslu: ,,Fram kemur, að góð afkoma mjólkuriðnaðarins endurspeglast m.a. í því að eignarfjárhlutfall í mjólkuriðnaði er langt umfram það sem þekkist í öðrum atvinnugreinum, eða eða um 65% eða sem nemur 4 milljörðum 429 millj. kr. árið 1989.`` Það kemur einnig fram í þessari skýrslu að á árunum 1980--1990 hafi verð á nýmjólk til bænda lækkað um 11% á meðan vinnslu- og dreifingarkostnaður hefur hækkað um 30%. Það er því sannarlega ástæða til að spyrja hæstv. landbrh.: ,,Hyggst landbúnaðarráðherra beita sér fyrir aðgerðum sem dragi úr milliliðakostnaði í vinnslu og sölu landbúnaðarafurða, t.d. í mjólkuriðnaði, til hagsbóta fyrir bændur og neytendur?``

Hæstv. forseti. Sjömannanefnd var falið að gera tillögur um hagræðingu og dreifingu í afurðastöðvum og hjá bændum á sl. sumri. Nú einbeitir nefndin sér að mjólkurframleiðslu og mjólkuriðnaði. Niðurstaðna er að vænta innan tíðar og þar er ekki síst að því stefnt að ná niður kostnaði í vinnslunni. Næsta verkefni er að gera tillögur um sláturhúsin og eiga þær að vera til nógu snemma til að unnt verði að fara eftir þeim í haust. Á vegum sjömannanefndar starfar undirhópur sem er að gera úttekt á smásöluálagningu. Þingmönnum til upplýsingar þá eiga sæti í sjömannanefnd fulltrúar bændasamtakanna og aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusambands, BSRB, Vinnuveitendasambands, Vinnumálasambands samvinnufélaganna, fulltrúar frá afurðastöðvum o.s.frv. Þarna er því hópur sem stendur víða föstum fótum og markmið hans er að leggja fram tillögur um aukna hagræðingu í landbúnaði sem taka bæði til vinnslu á framleiðsluvörum og til framleiðslunnar sjálfrar. Ég hafði á hinn bóginn ekki vænst þess, hæstv. forseti, að fyrirspyrjandi gerði að umtalsefni skýrslu sem nefnd á vegum iðnrn. hefur sent frá sér. Verðlagsstjóri hefur mjög glögglega í öllum fjölmiðlum gert grein fyrir villandi upplýsingum eða við getum bara sagt rangfærslum í þessari skýrslu. Sú nefnd sem skrifar undir hefur farið út fyrir það verksvið sem henni var ætlað. Hún hefur ekki komið með tillögur að gagni um framkvæmd verðjöfnunarkerfis fyrir innflutt súkkulaði og engar tillögur sem varða innflutning annarra vöruflokka. Það er greinilegt á skýrslunni að þar er verið að skapa villandi samanburð gagnvart landbúnaðinum og ég tek undir þann þunga áfellisdóm sem verðlagsstjóri hefur látið falla. Ég vil jafnframt láta þess getið að ég óskaði eftir því þegar mér var kunnugt um efni skýrslunnar að nefndin mundi aðeins hægja á sér, mundi reyna að endurmeta þau markmið sem hún hefði sett sér og skýra fyrir sér þá vinnu sem henni var ætlað að inna af höndum. En því miður kusu sumir nefndarmenn að senda frá sér skýrsluna án þess að hafa gefið skýringar á því hvernig á vinnubrögðum standi og á þeim villandi upplýsingum sem þar koma fram. Línurit bera það með sér að með myndrænum hætti er verið að gera hlut íslensks landbúnaðar verri en ella og á ýmsan annan hátt er skýrslan ámælisverð.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt að það er að sjálfsögðu mikilvægt að hagræða í mjólkuriðnaði eins og á öðrum sviðum í þjóðfélaginu. Þegar ég var landbrh. beitti ég mér fyrir því að slík hagræðing væri hafin með endurskipulagningu á mjólkurbúunum og stuðningi við það starf sem bar jákvæðan árangur og því hefur verið haldið eitthvað áfram. En sú skýrsla, sem hv. 5. þm. Austurl. ræddi hér, hefur ekki borist mér. Hins vegar höfum við heyrt um það álit sem verðlagsstjóri og fleiri hafa á vinnubrögðum við gerð skýrslunnar. En mér finnst rétt að benda á að mjólkuriðnaðurinn hefur verið að þróast mjög á síðustu árum, þ.e. vörur eru fjölbreyttari, meira unnar og mjög góðar. Að sjálfsögðu er meiri kostnaður við slíkt en ef einungis er seld óunnin mjólk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin. Það sem kom fram í svari hans var að málið væri í endurskoðun í nefnd og þess mætti vænta að nefndin skilaði niðurstöðum áður en langt um líður. Minna má á að þetta mál hefur verið í endurskoðun hygg ég í tíð hvers einasta landbrh. eins og kom fram hér áðan hjá hæstv. fyrrv. landbrh. Það er vel ef nú má vænta þess að niðurstöður verði ákveðnari en hefur verið hingað til. Því verður ekki á móti mælt að kerfið sem við búum við er nánast sjálfvirkt kerfi framleiðenda, verðlagningarkerfi, sem skammtar sér tekjur nánast að vild á meðan bændur þurfa að una og lúta öðrum lögmálum. Yfirlýsing ráðherrans um þá skýrslu sem ég gerði að umræðuefni vekur sannarlega athygli. Hann talar um að í henni felist mikið af rangfærslum, talar um villandi samanburð. Það vekur þá spurningu hvort við hv. þm. getum yfirleitt tekið mark á opinberum skýrslum hér eftir, hvort það þurfi að liggja fyrir eitthvert sérstakt vottorð um að taka megi mark á þessari skýrslu eða hinni. Þetta er opinber skýrsla og opinber nefnd sem starfar innan stjórnkerfisins. Þess vegna verður að líta á yfirlýsingu ráðherrans sem mjög alvarlega í ljósi þess sem hér hefur fram komið. Skýrslan er eigi að síður athyglisverð. Hún dregur fram í dagsljósið mjög mörg atriði sem þarf náttúrlega að athuga og ég held að það sé ekki rétt hjá hæstv. landbrh. að vísa henni frá einvörðungu á þeim grundvelli að í henni sé mikið af rangfærslum og villandi samanburði. Það verður að taka mark á skýrslunni fyrst og fremst vegna þess að þetta er opinber skýrsla, unnin undir opinberri stjórn. Ef við getum ekki tekið mark á henni, þá hlýtur það að hafa í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir mat okkar á öðrum skýrslum sem koma t.d. frá hæstv. landbrh. í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í þessari skýrslu segir Guðmundur Sigþórsson, skristofustjóri í landbrn.: ,,Ósammála efnistökum og innihaldi greinargerðarinnar. Tek ekki þátt í afgreiðslu hennar.`` Það er því alveg ljóst að landbrn., bæði opinberlega og eins með öðrum hætti, hefur lýst sig fullkomlega andsnúið efnistökum, uppsetningu og niðurröðun í þessari skýrslu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að verðlagsstjóri hefur rakið í fjölmiðlum mjög alvarlegar villur sem settar eru fram í skýrslunni sem bera það fyllilega með sér að ekki hefur verið unnið nægilega vel að undirbúningi hennar og kastað höndum til þeirra frumgagna sem vinna nefndarinnar er byggð á. Einstök línurit stangast á, enda, ef eftir er leitað, kemur í ljós að þær upplýsingar sem eru á bak við línuritin eru ekki samræmdar og ekki gerð grein fyrir því á hverju þær byggjast og skal ég ekki fara nánar út í það hér. En ég hygg að hver sá sem kynnir sér efni skýrslunnar þurfi ekki að vera í vafa um það að ekki er hægt að byggja á henni sem einhverju gagni sem síðar er hægt að draga ályktanir af.

Virðulegi forseti. Ég legg hér fram fsp. til hæstv. samgrh. á þskj. 550. Það er 341. mál þessa þings og varðar Fjarskiptaeftirlitið. Hinn 16. apríl 1991 gaf samgrn. út reglugerð um Póst- og símamálastofnun, skipulag og verkefni. Í 6. gr. þessarar reglugerðar segir, með leyfi forseta: ,,Fjarskiptaeftirlit . . . , sem um eru settar sérstakar reglur, radíóeftirlit, leyfis- og tíðniúthlutun heyra til sérdeildar undir stjórn póst- og símamálastjóra og samgrn.`` Í framhaldi af þessu tók forstöðumaður til starfa nú í ársbyrjun. Verið er að innrétta húsnæði fyrir starfsemi Fjarskiptaeftirlitsins úti í bæ og stefnt er að því að gera deildina að sjálfstæðri, óháðri stofnun innan tíðar. Í nágrannalöndum okkar hefur þessi þróun orðið enda krafa Evrópubandalagsins að fjarskiptaeftirlit sé sérstök óháð stofnun. Þar hefur þessi háttur leitt af sér hækkun á ýmsum gjöldum og aukin þjónustugjöld, svo sem hækkun á leyfisgjöldum fyrir senda og almenningstalstöðvar og sérstök leyfisgjöld á útvarpsstöðvar fyrir afnot af tíðnisviði til útsendingar. Undir Fjarskiptaeftirlit heyra tegundaprófanir á ýmsum fjarskiptabúnaði og notendabúnaði, t.d. símtækjum. Fyrir slíkar prófanir er greitt ákveðið þjónustugjald. Það mun hækka nú með tilkomu Fjarskiptaeftirlitsins. Er ætlunin að leggja gjald á þá sem hafa yfir ákveðnum tíðnisviðum að ráða eins og gjöld á útvarpsstöðvar sem fengið hafa úthlutað fastri tíðni til útsendingar, þ.e. eigi Fjarskiptaeftirlitið að standa undir sér? Þetta eru spurningar sem vakna þegar verkefni, sem áður heyrðu undir eina deild hjá Pósti og síma ásamt fleiri verkefnum, eru færð undir sérstaka deild eða stofnun. Þar sem telja má fullvíst að rekstur slíkrar stofnunar til að sinna þessum verkefnum muni leiða til aukins kostnaðar fyrir þjóðarbúið spyr ég hæstv. samgrh. á þessum sparnaðar- og aðhaldstímum í ríkisrekstri eftirfarandi spurninga: 1. Í hvers þágu er hin nýja stofnun, Fjarskiptaeftirlitið, sett á fót, samanber 6. gr. reglugerðar nr. 173 frá 16. apríl 1991? 2. Hvað er ráðgert að margir starfsmenn vinni við Fjarskiptaeftirlitið? 3. Hver er áætlaður rekstrarkostnaður stofnunarinnar á ári? 4. Hverjum er ætlað að bera kostnað af starfsemi stofnunarinnar sem mun fá einkaréttarstöðu á sínu sviði? Er ríkissjóði ætlað að bera allan kostnaðinn? Ef ekki: Eftir hvaða reglum verður þjónustugjöldum skipt og hverjir eiga að bera þau?

Hæstv. forseti. Fjarskiptaeftirlitið var stofnað til að skilja að rekstur fjarskiptavirkja, t.d. símaþjónustu, og eftirlit með slíkri þjónustu, þar á meðal leyfisveitingar, prófanir og viðurkenningar á fjarskiptabúnaði. Stofnun eftirlitsins er í samræmi við þá stefnu sem mótuð hefur verið í Evrópu og víðar og er slíkt eftirlit í flestum ef ekki öllum Evrópulöndum. Fjarskiptaeftirlitið heyrir enn formlega undir Póst- og símamálastjóra en við endurskoðun fjarskiptalaga verður það væntanlega gert að sjálfstæðri stofnun. Spurt er hvað ráðgert sé að margir starfsmenn vinni við Fjarskiptaeftirlitið. Svarið er: Um það bil 15. Áætlaður rekstrarkostnaður er um 60 millj. í ár. Erfitt er að segja til um rekstrarkostnað næstu ára þar sem starfsemin er enn í mótun og vænta má aukinnar þjónustu í framtíðinni. Kaupendur þjónustunnar, þ.e. innflytjendur munu væntanlega greiða fyrir tegundaprófanir á búnaði og útgerð og flugrekendur fyrir lögbundnar skoðanir í flugvélum og skipum. Hingað til hefur ekki verið greitt fyrir notkun ljósvakans en til álita kemur að taka upp einhvers konar gjaldtöku fyrir slík viðskipti. Samkvæmt ákvörðun stjórnar Fjarskiptaeftirlits var í lok síðasta árs ákveðið að eftirtalin verkefni yrðu falin Fjarskiptaeftirliti þangað til annað yrði ákveðið. 1. Veiting viðurkenningar á þeim fjarskiptabúnaði sem tilheyrir samkeppnissviðinu, þ.e. notendabúnaði, og fluttur er til landsins eða smíðaður innan lands. 2. Prófun á búnaði samkvæmt ósk innflytjenda eða innlendra framleiðenda í þeim tilfellum að ekki liggur fyrir fullnægjandi viðurkenning frá viðurkenndum próunarstofum enda hafi Fjarskiptaeftirlitið aðstöðu til slíkrar prófunar. 3. Leyfisveitingar til einstaklinga og fyrirtækja vegna fjarskiptabúnaðar, sem þessum aðilum er heimilt að starfrækja samkvæmt lögum og veittum undanþágum, svo og notendabúnaðar, þar með taldar talstöðvar og önnur radíótæki. 4. Umsjón með alþjóðasamstarfi um almenn tíðni- og radíóreglugerðarmál og með mögulegri setu á alþjóðatíðniráðstefnum og fundum. 5. Skipulagning á notkun tíðnirófsins á Íslandi í samræmi við alþjóðasamþykktir. 6. Úthlutun einstakra tíðna til notkunar innan íslenskrar lögsögu og í íslenskum farartækjum utan hennar. 7. Samvinna við útvarpsréttarnefnd í samræmi við ákvæði í útvarpslögum. 8. Skylduskoðun á fjarskiptabúnaði t.d. í skipum og flugvélum. 9. Truflanaleit. 10. Eftirlit með því að notkun fjarskiptabúnaðar sé í samræmi við ákvæði leyfisbréfa. 11. Mælingar á sviðsstyrk og öðrum eiginleikum fjarskiptasendinga sem á þarf að halda vegna skipulags fjarskiptamála, truflanaleitar eða eftirlits. 12. Afgreiðsla staðlamála frá ETSI þegar um er að ræða notendabúnað og samstarf við fjarskiptasviðið um staðlamál hins almenna fjarskiptakerfis. Ég vona að hv. fyrirspyrjandi sé nokkru nær um þessi efni. Ég vil taka fram að þessi verk hafa áður verið unnin af Pósti og síma þannig að hér er ekki um ný útgjöld að ræða þó að ég þori ekki að fortaka að það kunni að vera eitthvað dýrara að setja á fót nýja stofnun. Það hefur löngum verið svo.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir hans svör sem voru á margan hátt mjög fróðleg. Það kom fram í svörum hæstv. ráðherra að þarna eru mjög aukin umsvif þeirrar starfsemi sem áður heyrði undir deild Pósts og síma. Þjónustugjöld þeirra sem skipta við stofnunina munu eiga að standa undir kostnaði að einhverju leyti og ráðherra fortekur ekki að slík gjöld muni hækka. Ég á erfitt með að skilja að á þessum niðurskurðar- og sparnaðartímum sé brýn nauðsyn á því að koma á sérstakri stofnun til þess að sjá um þessi mál þó svo stóru þjóðirnar í kringum okkur geti leyft sér það. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra mun endurskoðun á fjarskiptalögunum koma til umræðu á næstunni. Þá mun Fjarskiptaeftirlitið líklega verða tekið fyrir í sambandi við það og þá verður fróðlegt fyrir hv. þm. að fylgjast með því máli.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir fsp. sem varamaður minn, Elín R. Líndal, bar fram á þinginu fyrr í vetur og varðar greiðslur bænda í Atvinnuleysistryggingasjóð. Þó að langt sé síðan fsp. kom fram, þá er hún í fullu gildi og þess vegna vil ég leyfa mér að lesa hana. Hún er í þremur liðum og hljóðar þannig: ,,1. Hvers vegna hefur verið frestað að skipa nefnd til að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar, samanber bréf heilbr.- og trmrn. til Stéttarsambands bænda frá 7. okt. sl.? 2. Verður staðið við það fyrirheit sem bændum var gefið fyrir ári síðan, er þeir hófu að greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs, að þeim verði tryggð bótaréttindi til jafns við aðra úr þeim sjóði? 3. Hafa verið settar fram tillögur þar sem skilgreind eru réttindi þeirra nýju aðila sem skyldaðir voru til að greiða í Atvinnuleysistryggingasjóð með lögunum um tryggingagjald?``

Virðulegi forseti. Fyrsta fsp. hv. þm. hljóðar svo: ,,Hvers vegna hefur verið frestað að skipa nefnd til að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar . . . `` o.s.frv. Í byrjun síðasta árs stóð til að skipa nefnd til að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og gerði þáv. heilbrrh. tilraun til þess að koma slíkri nefnd á laggirnar. Hann sendi út bréf 14. mars í fyrra þar sem óskað var eftir tilnefningu ýmissa aðila í nefndina og var tilnefninga óskað fyrir 1. apríl. Gert var ráð fyrir að nefndinni ættu sæti fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands, Vinnumálasambands samvinnufélaganna, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, Stéttarsambands bænda, Sambands ísl. bankamanna, fjmrn., Atvinnuleysistryggingasjóðs og heilbr.- og trmrn. Tilnefningar bárust frá flestum þessara aðila en þó ekki frá Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Ég ritaði þessum aðilum að nýju bréf 24. júlí sl. og ítrekaði beiðnina um tilnefningu fulltrúa í endurskoðunarnefndina. Enn barst ekki svar frá Alþýðusambandi Íslands og hefur ekki borist enn. Í svari Vinnuveitendasambandsins var hins vegar mótmælt fyrirhugaðri samsetningu nefndarinnar og talið óeðlilegt að endurskoðunarnefndin væri að meiri hluta skipuð fulltrúum stéttarfélaga. Jafnframt kom fram í svarinu að Vinnuveitendasamband Íslands hygðist ekki tilnefna fulltrúa í nefndina að óbreyttri samsetningu hennar. Ég átti líka fund með forsvarsmönnum Alþýðusambands Íslands um þessi mál. Í ljósi viðbragða Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins við fyrirhugaðri nefndaskipan var ákveðið að bíða að svo stöddu með heildarendurskoðun laganna um atvinnuleysistryggingar og hætt við þá fyrirætlun fyrrv. hæstv. ráðherra að skipa umrædda nefnd. Fyrirhugað er þó að taka þetta mál upp að nýju með heildarendurskoðun í huga. Í öðru lagi var spurt hvort staðið hafi verið við það fyrirheit sem bændum hafi verið gefið fyrir ári, er þeir hófu að greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs, að þeim verði tryggð bótaréttindi til jafns við aðra. Samkvæmt lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, er hver sá aðili gjaldskyldur sem innir af hendi eða reiknar greiðslur sem teljast laun. Gjaldskyldan tekur þannig til allra launagreiðenda, svo sem einstaklinga, félaga, sjóða, stofnana, sveitarfélaga og stofnana þeirra, ríkissjóðs, ríkisstofnana, erlendra verktaka og allra þeirra aðila sem greiða laun eða einhvers konar þóknanir fyrir störf. Enn fremur nær gjaldskyldan til allra þeirra sem vinna við eigin atvinnurekstur eða stunda sjálfstæða starfsemi. Samkvæmt lögunum er tekjum af tryggingagjaldi ráðstafað svo: Í fyrsta lagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem nemur 0,15% af gjaldstofni. Í öðru lagi til Vinnueftirlits ríkisins sem nemur 0,08% af gjaldstofni og í þriðja lagi til Tryggingastofnunar ríkisins það sem umfram er til að fjármagna lífeyris- og slysatryggingar almannatrygginga. Í grg. sem fylgdi frv. til laga um tryggingagjald er það var til umfjöllunar á Alþingi segir svo, með leyfi forseta: ,,Sú breyting, sem verður á gjaldtöku til Atvinnuleysistryggingasjóðsins, breytir á engan hátt núverandi skipan á rétti til atvinnuleysisbóta að því er varðar hverjir eiga rétt til bótanna, hve háar og miðað við hvaða tímabil.`` Í nál. meiri hluta fjárhags- og viðskiptanefndar neðri deildar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar telur nauðsynlegt að tekið verði til endurskoðunar ákvæði laga um atvinnuleysistryggingar, m.a. að því er varðar bótaréttindi, enda fela ákvæði frv. um tryggingagjald í sér að fleiri aðilar munu greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs.`` Í nál. 1. minni hluta segir, með leyfi forseta: ,,Eina breytingin, sem verður við samþykkt þessa frv., er að ýmsir sem njóta ekki réttinda úr Atvinnuleysistryggingasjóði verða að greiða til sjóðsins. Nauðsynlegt er að tryggja réttindi þeirra með sérstökum lögum þannig að skyldur og réttindi fari saman.`` Í nál. 2. minni hluta nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Auk þess leggur frv. nýjum aðilum þær skyldur á herðar með tilkomu tryggingagjaldsins að greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs án þess að ljóst sé hvaða réttinda þeir fái samhliða. Breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar hefðu því þurft að koma fram samhliða þessu frv.`` Af þessum tilvitnunum má ljóst vera að frv. sjálft lofaði engum breytingum á núverandi skipan á rétti til atvinnuleysisbóta. Nál. fjárhags- og viðskiptanefndar benda hins vegar öll réttilega á að nauðsynlegt er að endurskoða þessi mál þannig að saman fari skyldur til greiðslna í Atvinnuleysistryggingasjóð og réttindi til atvinnuleysistryggingabóta en frv. og núverandi lög tryggja ekki að rétturinn fari saman við greiðsluskylduna og fjölmargar stéttir verða að sæta því. Þriðja spurning var hvort settar hafi verið fram tillögur þar sem skilgreind eru réttindi þeirra nýju aðila sem skyldaðir voru til að greiða í Atvinnuleysistryggingasjóð. Slíkar tillögur hafa ekki verið settar fram en að nýju skal bent á grg. frv. þar sem fram kemur að breytingin á gjaldtökunni mun ekki hafa neinar breytingar í för með sér á réttinum til atvinnuleysistrygginga. Það kemur skýrt fram í greinargerð umrædds frv.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. trmrh. fyrir að hafa svarað þessari fsp. en ég get ekki annað en lýst yfir vonbrigðum með þau svör sem hann færði hér fram. Það var alger forsenda fyrir afgreiðslu þessa frv., eins og reyndar kom fram hjá nefndarmönnum, að lögin yrðu endurskoðuð. Fyrir lá yfirlýsing frá heilbr.- og trmrn. um að svo yrði gert og á það benti ég í framsögu með málinu. Það veldur auðvitað vonbrigðum að þrír af þeim aðilum sem fyrrv. heilbrrh. hafði hugsað sér að skipa í nefndina skyldu ekki vilja taka þátt í því starfi en að sjálfsögðu bar þá ráðherra að taka af skarið og velja menn með öðrum hætti. Ég ætla að treysta því að hann geri það því að með öðrum hætti eru þetta hin mestu ólög. Að sjálfsögðu verða réttindi að skapast á móti þeim útgjöldum sem þarna verða og leiða af upptöku tryggingagjaldsins. Og ég leyfi mér að treysta því að hann taki nú á sig rögg og drífi þetta nefndarstarf af stað. Það er óþolandi að ganga á bak þeirra orða sem látin voru falla við okkur í fjárhags- og viðskiptanefnd að endurskoðun færi fram og í þeim anda afgreiddum við málið. Það má kannski segja að við höfum verið of fljótir á okkur að láta málið frá okkur áður en gengið var frá hinum endanum, þ.e. að endurskoða lögin og það hefðum við að sjálfsögðu ekki gert með þeim hætti sem við gerðum ef það hefði ekki legið fyrir að lögunum yrði breytt. Frú forseti. Ég heiti á hæstv. heilbr.- og trmrh. að vinda bráðan bug að því að koma þessari endurskoðun í gang.

Virðulegur forseti. Ég vil upplýsa að þetta er ekki einfalt mál eins og ég veit að hv. þm. gerir sér grein fyrir. Lög um atvinnuleysistryggingar eiga sér þá forsögu að samið var um það við verkalýðshreyfinguna í verkfalli fyrir nokkuð mörgum árum að lögin yrðu sett. Þau eru þess eðlis að þau tryggja atvinnuleysisbætur einvörðungu til þeirra sem eru meðlimir í viðurkenndum stéttarfélögum. Þeir sem eru ekki aðilar að stéttarfélögum hafa ekki rétt til atvinnuleysisbóta. Það eru fjölmargir aðilar í þessu þjóðfélagi sem þannig háttar til um. Til skamms tíma hafa það verið vörubifreiðastjórar, sendibílstjórar, sjálfstæðir atvinnurekendur, bændur og ýmsir fleiri aðilar. Talið hefur verið að þetta ákvæði bryti í bága við sáttmála sem Íslendingar eru aðilar að um jöfn réttindi til slíkrar samfélagslegrar samhjálpar fyrir alla þegna landsins án tillits til þess hvort þeir eru meðlimir í viðurkenndum stéttarfélögum eða ekki. Þetta hefur hins vegar verið mikið vandamál í sambandi við samskipti heilbrrn. og aðila vinnumarkaðarins því að samtök launafólks halda mjög fast í þau ákvæði að atvinnuleysistryggingar skuli aðeins miðast við að veita þeim sem eru félagar í viðurkenndum verkalýðsfélögum þann rétt. Við erum hins vegar, eins og fyrrv. ráðherra, að reyna að fást við þessi vandamál. Ég er sammála hv. þm. um að þetta eru réttindi af því tagi sem eiga að vera jöfn til allra borgara í samfélaginu án tillits til þess hvaða starf þeir stunda, án tillits ti þess hvort þeir eru félagar í einhverjum félögum eða ekki. Enn ríkari er sú nauðsyn þegar til þess er litið að greidd eru iðgjöld eða iðgjaldaígildi fyrir alla þjónustu og vinnu sem unnin er í landinu þannig að tekin eru iðgjöld eða iðgjaldaígildi af öllum launþegum þessa lands. En eins og ég segi, málið er ekki mjög einfalt. Það er talsvert erfitt að fá þetta sjónarmið viðurkennt en ég hef ásett mér, eins og fyrrv. heilbrigðisráðherrar, að fá menn til þess að fallast á þau sjónarmið sem mér finnst sjálfsögð í þessu efni.

Virðulegi forseti. Á þskj. 486 ber ég fram fsp. til heilbr.- og trmrh. um greiðslu ferðakostnaðar vegna tannréttinga. Frá því að slitnaði upp úr samningum sérfræðinga í tannréttingum og Tryggingastofnunar ríkisins þann 1. nóv. 1989 hefur mikil óvissa ríkt um framkvæmd tannréttinga og endurgreiðslur vegna tannréttinga og ferðakostnaðar. Foreldrar hafa fengið misvísandi upplýsingar um endurgreiðslur og margir ekki þorað að láta börnin byrja í tannréttingum vegna hins háa sérfræðingakostnaðar svo og mikils ferðakostnaðar, a.m.k. fyrir marga. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið eru uppi hugmyndir um að endurgreiða ferðakostnað í sama hlutfalli og tannréttingamatið er. Ef þetta er rétt verður aðstöðumunur landsbyggðarbarna í þeim landshlutum þar sem þessi þjónusta er ekki í boði enn meiri en hann er í dag. Því ber ég upp svohljóðandi fsp.: ,,1. Hvaða reglur gilda um þátttöku ríkisins í ferðakostnaði barna og aðstandenda þeirra vegna tannréttinga og hvernig er kynningu háttað á þessum reglum? 2. Áformar ráðherra að beita sér fyrir breytingu til að draga úr aðstöðumun barna og aðstandenda þeirra vegna tannréttingaþjónustu með tilliti til búsetu? 3. Ef svo er, hverjar eru þær breytingar og hvenær má vænta þess að þær komi til framkvæmda?``

Virðulegi forseti. Fyrsta fsp. hljóðar svo: ,,Hvaða reglur gilda um þátttöku ríkisins í ferðakostnaði barna og aðstandenda þeirra vegna tannréttinga og hvernig er kynningu háttað á þessum reglum?`` Samkvæmt j-lið 1. mgr. 43. gr. laga um almannatryggingar skulu sjúkratryggingar greiða óhjákvæmilegan ferðakostnað með takmörkunum og eftir reglum sem tryggingaráð setur og ráðherra staðfestir fyrir sjúkratryggða sem þarfnast ítrekaðrar meðferðar hjá lækni eða á sjúkrahúsi með eða án innlagnar. Reglur þessar voru síðast endurskoðaðar í árslok 1990 og nýjar settar með reglum um ferðakostnað sjúklinga og aðstandenda þeirra innan lands. Samkvæmt þeim skulu sjúkratryggingar taka þátt í ferðakostnaði ef sjúklingur þarf að takast ferð á hendur til meðferðar eða óhjákvæmilegs eftirlits hjá lækni, tannlækni eða á sjúkrahúsi eða til þess að njóta óhjákvæmilegrar meðferðar samkvæmt tilvísun læknis hjá þeim heilbrigðisstéttum sem sjúkratryggingar hafa samið við. Reglurnar rýmka því allverulega lagaheimildina til endurgreiðslu ferðakostnaðar því hún gerir eingöngu ráð fyrir að greiddur sé ferðakostnaður vegna ítrekaðrar meðferðar hjá lækni eða á sjúkrahúsi. Samkvæmt reglunum er endurgreiðsla ferðakostnaðar bundin því skilyrði að um sé að ræða mjög alvarlega sjúkdóma og meðferð þeirra. Í reglunum er síðan tæmandi upptalning á þeim alvarlegu sjúkdómameðferðum sem við er átt. Í upptalningunni er að finna tannréttingar vegna meiri háttar galla eða alvarlegra tilefna. Tannréttingar eru taldar í flokki með mjög alvarlegum sjúkdómum sem ferðakostnaður er greiddur fyrir og eru eina læknishjálpin undir þessum ferðakostnaðarreglum sem menn geta deilt um hvort teljist til mjög alvarlegra sjúkdóma. Ef um er að ræða meðferð vegna alvarlegra sjúkdóma endurgreiða sjúkratryggingar hluta ferðakostnaðar þegar um er að ræða a.m.k. 15 km vegalengd milli staða. Sjúkratryggingar endurgreiða 2 / 3 hluta kostnaðar af raunverulegu fargjaldi með venjulegri áætlunarferð eða af reiknuðu fargjaldi með áætlunarbifreið á hverjum tíma ef eigin bíll er notaður. Greiðsluhluti sjúklings skal þó aldrei vera hærri en 1.000 kr. í hverri ferð. Sjúkratryggingar greiða 2 / 3 hluta kostnaðar vegna leigubíla milli aðseturs sjúklings og meðferðarstaðar samkvæmt framlögðum kvittunum, þótt vegalengdin sé skemmri en 15 km, enda sé sjúklingur ekki fær um að ferðast með áætlunarbíl eða strætisvagni. Í slíkum tilvikum er greiðsluhluti sjúklings ætíð 1 / 3 hluti kostnaðar. Fargjald fylgdarmanns er endurgreitt af sjúkratryggingum samkvæmt sömu reglum ef sjúklingurinn er 16 ára eða yngri eða ef hann er ósjálfbjarga. Þetta á þó aðeins við um áætlunarferðir. Með sama hætti endurgreiða sjúkratryggingar nauðsynlegar ferðir foreldris eða nánasta aðstandanda til að vitja sjúklings 16 ára og yngri en endurgreiðslan takmarkast við eina vitjun í viku. Þá hafa reglurnar að geyma sérákvæði um ferðakostnað vegna tannréttinga sem ekki uppfylla skilyrði um að vera vegna meiri háttar galla eða alvarlegs tilefnis. Er það sérstök undantekning frá hinni almennu reglu að greiða ferðakostnað í slíkum tilvikum. Í þeim tilvikum taka sjúkratryggingar þó þátt í ferðakostnaði með eftirtöldum skilyrðum: 1. Sjúkratryggingar endurgreiða helming ferðakostnaðar sjúklings samkvæmt almennu reglunum og sjúklingur ber helming án sérstaks hámarks. 2. Endurgreiðsla á sérstöku fargjaldi fylgdarmanns miðast við að sjúklingurinn sé 12 ára eða yngri. Þess er að vænta að í kjölfar breyttrar greiðsluþátttöku almannatrygginga í tannréttingarkostnaði munu þessi sérákvæði falla niður, enda greiða almannatryggingar ekki lengur fyrir slíkar tannréttingar. Það mun þó ekki verða fyrr en í árslok 1993. Ferðakostnaður vegna tannréttinga vegna meiri háttar galla eða alvarlegs tilefnis munu verða óbreyttar. Reglur þessar voru birtar í Stjórnartíðindum. Þá var þeirra getið í tímariti Tryggingastofnunar ríkisins, Félagsmálum. Loks hefur læknum og tannlæknum verið sendar upplýsingar um þær þannig að hér er ekki neitt launungarmál á ferðinni. Það er búið að birta þær opinberlega og menn hefðu getað lesið sér til um þær í þessum tímaritum eða fengið upplýsingar um þær hjá hvaða tannlækni sem er. Önnur spurning hljóðaði svo: ,,Áformar ráðherra að beita sér fyrir breytingu til að draga úr aðstöðumun barna og aðstandenda þeirra vegna tannréttingaþjónustu með tilliti til búsetu?`` Eins og áður er getið hefur nú þegar verið komið verulega til móts við þá sem leita þurfa tannréttingaþjónustu vegna meiri háttar galla eða alvarlegs tilefnis því sjúkratryggingar taka þátt í ferðakostnaði þeirra án þess að lög í raun heimili að það sé gert. Það sem er hins vegar að gerast í sambandi við tannréttingamál er að af ýmsum ástæðum, sem ég ætla ekki að fara út í hér, og hefur sú breyting orðið á viðhorfi tannréttingalækna sjálfra að þeir eru nú farnir að leita til sjúklinga sinna í staðinn fyrir það að áður fyrr þurftu sjúklingarnir að koma til þeirra. Þannig er tannréttingalæknir nú að hefja störf á Austurlandi. Einnig veit ég að tannréttingalæknir hefur boðist til að taka að sér Vestfirði. Þeir eru að koma til móts við sjúklingana þannig að allar líkur eru á því að draga muni úr þessari þörf á því að fólk fari með börnin sín til Reykjavíkur til þess að fá tannréttingahjálp. Það er vegna bættrar þjónustu tannréttingalæknanna sjálfra og er það ánægjulegt og gleðilegt til þess að vita að það skuli vera niðurstaðan af þeim deilum sem heilbrrn. og þessir ágætu menn hafa átt í á undanförnum missirum og þjónusta þeirra mun þá væntanlega batna.

Hæstv. forseti. Örstutt athugasemd vegna þess að málið er mér skylt. Mig langar til að bæta því við upptalninguna hjá hæstv. heilbrrh. í sambandi við kynningu á þessum reglum að þær voru reyndar settar í tíð forvera hans í starfi og voru mjög ítarlega kynntar. Auk þess sem ráðherra taldi upp voru þær kynntar bæði í fréttatilkynningum, auglýsingum og greinaskrifum í dagblöð. Ég vil gjarnan að það komi fram líka.

Virðulegi forseti. Ég vil benda á að í svari ráðherra kom ekki svar við 2. og 3. lið spurningarinnar, alla vega heyrði ég ekki hvort ráðherra hefði einhver áform uppi um að draga úr þessum aðstöðumun. Hér er um að ræða verulegan aðstöðumun eftir búsetu sem mun fara vaxandi í kjölfar þess sem ráðherra boðaði um niðurfellingu endurgreiðslu við tiltekin skilyrði. Þó svo það sé rétt og gleðilegt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að tannréttingalæknar eru farnir að sýna því skilning að koma sjálfir til sjúklinganna er það samt í svo litlum mæli og svo óvíða að það er ekki fullnægjandi. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi að hafa frumkvæði í þessu máli og ég vildi gjarnan heyra hvert hans frumkvæði er til að draga úr þessu misrétti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu. Það kemur greinilega fram hversu mikið misrétti þetta er raunverulega þegar barn, sem ekki er með alvarlegan sjúkdóm, þarf að fara í tannréttingar til Reykjavíkur. Því fylgir mjög mikill kostnaður, margar ferðir þarf að fara. Jafnvel þó það sé mjög gleðilegt að tannréttingalæknar flytjist út um landið, ég ætla að taka undir það, þá er bara Austurland eitt og sér tæplega 800 km. Ferðirnar verða eftir sem áður mjög dýrar fyrir aðstandendur þessara barna.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því að í svari hæstv. heilbrrh. áðan kom fram að fyrirspyrjandi gæti leitað sér þessara upplýsinga í Stjórnartíðindum, blaði Tryggingastofnunar og kannski hjá fleirum sem hafa auglýst þetta. En ég vil bara benda á að vitaskuld erum við þingmenn að leita okkur upplýsinga hér til þess að það sé skráð í þingtíðindum og til þess að vekja athygli á málinu. Það er fyrst og fremst það sem við erum að gera. Þetta mál um tannréttingar barna snertir mjög marga og ekki hvað síst okkur á landsbyggðinni. Ég fagna því að hv. þm. skuli hafa komið með þessa fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekkert á móti því að fsp. af þessu tagi sé lögð fram nema síður sé. Ég leyfði mér aðeins að benda á það að búið væri að skýra frá þessu opinberlega þannig að hér er ekki um neitt að ræða sem með einhverjum hætti hafi verið haldið leyndu eða hafi ekki verið upplýst af hálfu heilbrigðisyfirvalda. Þessar upplýsingar hafa þegar komið fram en auðvitað er mér bæði ljúft og skylt að svara spurningum um þetta hér á Alþingi engu að síður. Í annan stað vil ég benda á, eins og fram kom í máli mínu, að þessi breyting mun ekki gerast fyrr en í árslok 1993, þ.e. tæp tvö ár eru þangað til þessi breyting kemur til framkvæmda. Í þriðja lagi svaraði ég því hvað heilbrrn. hygðist gera til þess að reyna að koma til móts við hagsmuni þessa fólks. Það sem við erum að gera er að semja við tannréttingalæknana um að þeir mæti á vettvang, mæti hjá fólkinu í staðinn fyrir að sitja hér suður í Reykjavík og láta viðskiptavinina koma til sín. Ég er nýbúinn að vera á Austurlandi þar sem þessi mál komu m.a. til umræðu. Þó að 800 km séu frá syðsta hluta kjördæmisins og til hins nyrsta er það ekki nokkurt vafamál, ég heyrði það mjög vel á fólki sem ég ræddi við, að fólk telur það mikið til bóta að náðst hafi samningar við tannréttingalækni um að taka að sér að sinna Austurlandi. Það er ekki þar með sagt að tannréttingalæknirinn mæti bara á nyrsta odda kjördæmisins og ætlist til þess að viðskiptavinirnir komi síðan 800 km vegalengd til hans þar. Með sama hætti mun ráðuneytið beita sér fyrir því að samið verði við tannréttingalækni og hefur þegar fengist vilyrði fyrir því að hann taki að sér að þjóna Vestfjarðakjördæmi. Þessu er ráðuneytið að vinna að. Við erum að flytja þjónustuna til fólks í staðinn fyrir að kosta flugferðir til að flytja fólkið til þjónustustaða. Ég vona a.m.k. að landsbyggðarmenn séu ánægðari með að fá þjónustuna í landsbyggðina en að fá einhverja styrki greidda til þess að geta tekið sér far á hendur til Reykjavíkur. Ég vænti þess að fólk sé ánægt með það. Virðulegi forseti. Ég held að þessari spurningu sé fullnægjandi svarað og menn geti verið nokkuð ásáttir með það að þegar þessar reglur falla úr gildi í árslok 1993 verði fjallið komið til Múhameðs.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Samkvæmt nýjum reglum um endurgreiðslur vegna tannréttinga er dregið úr endurgreiðslum og eingöngu greitt fyrir meðferð vegna alvarlegra afleiðinga tannskekkju, meðfæddra galla, slysa og sjúkdóma. Sérfræðingskostnaður er mikill vegna tannréttinga, það dregur enginn í efa. En með þessum reglum er svo langt gengið að foreldrar munu hugsa sig vel um áður en ákvörðun er tekin hvort senda eigi barn í tannréttingar eða ekki. Hér til upplýsingar get ég getið þess að athugun hjá til tannréttingalækni, áður en nokkuð er gert, kostar yfir 26 þús. kr. Þar á ofan bætist ferðakostnaður, t.d. er fargjaldið fyrir ungling frá Egilsstöðum rúmar 12 þús. kr. Matið fyrir einstaklinga sem búa á Egilsstöðum, þar sem er nú samið við sérfræðinga um minni háttar eftirlit, eru rúmar 38 þús. kr. Þegar við bætum svo ferðakostnaði við vegna algengustu tannréttinga er nær fullvíst að búseta mun auk efnahags hafa veruleg áhrif á hvort börn og unglingar fái það sem á undanförnum árum þótt eðlilegar tannréttingar. Úr ferðakostnaðinum hefði mátt draga stórlega með því að stuðla að því að tannréttingasérfræðingarnir hefðu aðstöðu á heilsugæslustöðvunum, a.m.k. einni eða tveimur stöðvum í hverjum fjórðungi. Reglulegar heimsóknir þeirra til að sinna eftirliti og minni háttar aðgerðum spara bæði ferðakostnað og óþægindi við að senda börnin oft um langan veg til sérfræðinganna. Það er rétt sem ráðherrann minnti hér á að þessu fyrirkomulagi hefur verið komið á á Egilsstöðum, öllum til mikillar ánægju og sérstaklega foreldrunum. Auðvitað hefur fólki blöskrað það að senda börn suður. Maður hefur horft á heilu og hálfu flugvélarnar fara suður þar sem krakkarnir fara mánaðarlega í aðgerð sem tekur kannski ekki nema 10--15 mínútur. Það þýðir ferðalag og jafnvel gistingu og allir hafa séð hvað þetta fyrirkomulag hefur verið kolvitlaust án þess að við höfum nokkuð haft um það að segja. Það er ánægjulegt að heyra að ráðherrar skuli standa í samningum við tannréttingasérfræðinga um að koma með þjónustuna út á land því að þannig á það náttúrlega að vera. Auðvitað verður ekki komið upp aðstöðu fyrir allar aðgerðir, allar meiri háttar aðgerðir verða á sérhæfðum stofum þannig að ekki er verið að leggja út í mikinn kostnað. En þetta mánaðarlega eftirlit þarf að vera úti á landi. Þrátt fyrir það að þessar breytingar hafi verið kynntar rækilega eins og ráðherra minnti á, þá var það svo þegar ég fór að afla mér upplýsinga um málið og vildi fá að vita hvernig það stæði fékk ég ótrúlegar mismunandi upplýsingar, bæði um núgildandi reglur og ég tala ekki um útgáfurnar af því hvernig þetta yrði svo í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Á þskj. 487 ber ég fram fsp. til heilbr.- og trmrh. vegna símaþjónustu Tryggingastofnunar ríkisins. Fsp. mín er svohljóðandi: ,,Hvað veldur því að Tryggingstofnun ríkisins hefur ekki tekið upp svonefnt ,,grænt`` símanúmer í því skyni að tryggja jafna aðstöðu allra landsmanna til að hafa samband við stofnunina?`` Tryggingamál eru flókin og fæstir hugsa um þau mál fyrr en þeir þurfa sjálfir á aðstoð að halda. Hvern á að spyrja, um hvað á að spyrja og hvaða rétt á viðkomandi? Fyrir réttum 20 árum var fyrsti upplýsingafulltrúi ráðinn til starfa að Tryggingastofnun ríkisins. Með því embætti var reynt að bæta upplýsingaþjónustuna við almenning ásamt því að gefa út upplýsingabæklinga um hina ýmsu málaflokka stofnunarinnar. Það eru eftir sem áður ófá símtölin sem margir þurfa að eiga við Tryggingastofnun ríkisins, stofnun sem þjónar öllum landsmönnum. Græn símanúmer Pósts og síma gera fyrirtækjum og stofnunum kleift að bjóða viðskiptavinum sínum um land allt betri símaþjónustu með lágmarkskostnaði. Sá sem hringir í grænt númer greiðir aðeins gjald fyrir staðarsímtal. Vissulega kemur aukinn kostnaður á fyrirtækin en þau greiða stofngjald, afnotagjald og meðallanglínugjald á utanbæjarsímtöl. En vegna eðlis stofnunarinnar er þetta réttlætismál. Til samanburðar má nefna nokkur opinber fyrirtæki sem hafa tekið upp þessa þjónustu svo sem Byggðastofnun, Húsnæðisstofnun, Bifreiðaskoðun og Vegagerðina.

Virðulegi forseti. Tryggingastofnun ríkisins hefur þá sérstöðu meðal margra opinberra stofnana sem ekki margar aðrar stofnanir hafa að hún rekur umboðsskrifstofur í öllum umdæmum landsins. Almenningur á því tiltölulega auðvelt með að afla sér upplýsinga og þjónustu frá umboðsskrifstofum Tryggingastofnunar víða um land, mun auðveldara en gerist og gengur um aðrar opinberar þjónustustofnanir allflestar. Stofnunin hefur því ekki talið ástæðu til að taka upp svonefnt grænt númer enda er ekki gert ráð fyrir greiðslu kostnaðar þess vegna í fjárveitingum til stofnunarinnar. En eins og hv. þm. tók fram yrði stofnunin sjálf að standa undir þeim kostnaði sem það hefur í för með sér að taka upp þessi grænu símanúmer. Alþingi hefur á undanförnum árum ekki afgreitt neinar slíkar fjárveitingar til reksturs Tryggingastofnunar ríkisins að hún gæti gert þetta. Sjálfsagt er ástæða til þess að athuga hvort unnt er að veita þessa þjónustu en það á heima í fjárlagagerð og fjárlagaafgreiðslu hverju sinni. Ef Alþingi hefur áhuga á því að Tryggingastofnun ríkisins taki slíka þjónustu upp er ráðið að gera grein fyrr því og gera ráð fyrir því við fjárlagaafgreiðslu að yfirstjórn Tryggingastofnunar ríkisins geti kostað slíka þjónustu. Það er ekki í þeim fjárlögum sem afgreidd hafa verið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. 4. þm. Austurl. fyrir þessa fsp. og tek undir þá þörf sem er fyrir grænt símanúmer hjá Tryggingastofnun ríkisins. Fyrirspyrjandi kom inn á það í fyrri fsp. að hún hefði fengið margvísleg svör þegar spurst var fyrir hjá Tryggingastofnun. Mjög tíðar breytingar hafa orðið á almannatryggingalögunum undanfarið ár. Þó svo að Tryggingastofnun ríkisins hafi umboðsmenn um allt land þarf að upplýsa umboðsmennina. Það hefur verið gert með bréfaskriftum en einnig eru námskeið nauðsynleg fyrir umboðsmenn og þau þyrftu að vera á hverju ári. Námskeiðinu, sem átti að vera í haust, var frestað vegna sparnaðar en það hefði raunverulega þurft að vera. Og þegar miklar breytingar verða í almannatryggingakerfinu þarf peninga til að standa straum af kostnaði við kynningarnar. Það er nausynlegt til að fólk geti nýtt sér þann rétt sem það á samkvæmt almannatryggingunum og þekki réttinn og fái um hann upplýsingar. Ég tek undir að það þurfi grænt númer og fagna því að hæstv. heilbrrh. skuli taka vel í þá hugmynd.

Virðulegi forseti. Alþingi hefur ekki tekið ákvörðun um fjármuni í þessu skyni. Einn alþingismaður heitir Sighvatur Björgvinsson, hann er 4. þm. Vestf. og hann hefur tillögurétt á Alþingi. Hann gerði enga tillögu um þetta mál þegar fjárlög voru afgreidd síðast né heldur næstsíðast. Nú virðist málið hins vegar vera þannig að hæstv. ráðherra hafi fengið vitrun í þessu efni og vilji standa að því að tryggja að Tryggingastofnun ríkisins fái fjármuni til þess að kosta þessa grænu línu og er það vel. En ég kvaddi mér hér líka hljóðs, virðulegi forseti, vegna þess að það hefur verið afar erfitt að fá upplýsingar og niðurstöður hjá Tryggingastofnun ríkisins á undanförnum vikum og mánuðum, ekki vegna þess að þar hafi skort grænar línur, heldur vegna þess að þar skortir beinar línur á milli heilbrrn. og Tryggingastofnunar ríkisins. T.d. er mér tjáð að enn þá hafi ekki verið með óyggjandi hætti gengið frá reglugerðum að því er varðar umönnunarbætur og barnaörorku samkvæmt lögum sem þó voru samþykkt á Alþingi fyrir áramót og fullyrt var af hæstv. ráðherra fyrir nokkrum vikum að væru í raun og veru þegar tilbúin og væri aðeins útgáfuverkið eftir til að koma þeim á framfæri. Ég vil bæta því við að það er óhjákvæmilegt að bæta upplýsingastarf Tryggingastofnunar ríkisins um leið og teknar verða upp grænar línur en það er bersýnilega nauðsynlegt að fjölga beinum línum á milli heilbrrn. og Tryggingastofnunarinnar og það kostar ekki neitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svör hans og sérstaklega góðar undirtektir við þetta mál. En starfsmenn umboðanna um land allt hafa í dag varla aðstöðu til þess að fylgjast með þeim breytingum sem eru gerðar á tryggingalöggjöfinni og sérstaklega þegar þær eru svona örar. Það þarf að upplýsa fólk um bótarétt sinn og til þess að bæta úr því þurfa umboðsmenn að fá fræðslu og námskeið reglulega. Á það má benda að tölvuvæðing stofnunarinnar er mjög til bóta, bæði við afgreiðslu og til að veita upplýsingar og styrkir umboðsmennina mjög. En mál eru oft þannig að það þarf að hafa beint samband við viðkomandi og ekki er nóg að það fari í gegnum umboðsmennina. Þó að ég sé ekki að kasta rýrð á umboðsmennina, þá verður fólk oft að hringja beint í stofnunina og hafa samband beint við ákveðna aðila. Ég vil að það komi fram líka, fyrir utan það sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði hér áðan um sambandsleysi á milli heilbrrn. og Tryggingastofnunar, að ég veit að símalínur vantar inn í stofnunina. Símakerfið er sprungið burt séð frá þessari grænu línu og maður þarf oft að bíða mjög lengi til að komast á milli kerfa innan húss. Kannski er það bara betra þegar maður býr úti á landi að ná alls ekki sambandi við stofnunina því á meðan telja ekki skrefin. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér áður að ég þakka ráðherra fyrir góðar undirtektir.

Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa þingmenn um þá mjög einföldu staðreynd að yfirstjórn Tryggingastofnunar ríkisins skortir 36 millj. kr. til að geta staðið undir óbreyttum rekstri þeirrar stofnunar. Það var aðeins hægt með því að ráðstafa til stofnunarinnar því hámarki sem heilbr.- og trmrh. gat ráðstafað og fjárln. Alþingis gat ráðstafað til baka til Tryggingastofnunar ríkisins af því fé sem var í hinum svokallaða varasjóði. Stofnunin fær 12 millj. kr. af þessari 36 millj. kr. fjárvöntun. Það er auðvitað út í hött að halda því fram að aðeins þurfi það eitt til að heilbr.- og trmrh. ákveði að leggja til að veita stofnuninni fé sem ekki er til. Hv. þm. Svavar Gestsson veit það auðvitað mætavel sjálfur að menn greiða ekki með peningum sem eru ekki til. Það er til lítils fyrir einn þingmann eða einn ráðherra að gera tillögu um ráðstöfun fjármuna sem ekki eru til. Hins vegar þekkir hv. þm. það ekki vegna þess að hann lítur svo á, samkvæmt grein sem hann skrifaði í Þjóðviljann á síðasta ári, að hlutverk fagráðherra sé að leggja til að eyða peningum en hlutverk fjmrh. og fjárln. Alþingis sé að koma í veg fyrir það að þeir nái vilja sínum fram. Ég er ekki sammála honum um það, hv. þm.

Ég vil bera af mér sakir.

Hv. þm. er vanur að bera af sér sakir enda ekki vanþörf á. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka fram að það er allgott samband á milli heilbrrn. og Tryggingastofnunar ríkisins. Varðandi þessar umönnunarbætur vil ég upplýsa það að heilbrrn. hefur fengið tillögur tryggingaráðs um umönnunarbæturnar. En samkvæmt lögum sem hv. þm. átti hlut í að setja með öðrum, þá ber heilbrrn. skylda til að leita einnig umsagnar félmrn. um þessar tillögur. Við sendum að sjálfsögðu strax tillögur tryggingaráðs um reglugerð um umönnunarbætur til félmrn. til umsagnar eins og okkur bar lagaleg skylda til og þaðan hefur umsögnin ekki enn borist. En það er mesti misskilningur að það sé eitthvert sambandsleysi milli Tryggingastofnunar og heilbrrn. Heilbrrn. hefur fengið þær afgreiðslur frá tryggingaráði sem beðið var eftir. Hins vegar verður að ætlast til þess af hv. þm. að þeir viti hvaða fyrirmæli ráðuneytunum eru gefin í lögum sem þeir sjálfir setja. Okkur voru gefin þau fyrirmæli að leita ekki aðeins umsagnar tryggingaráðs heldur einnig félmrn.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. er gjarnt að taka þannig til orða að Alþingi hafi ákveðið eitthvað og síðan verði hann að framfylgja því og engu verði þar um breytt. Auðvitað er það rétt eins og hv. 9. þm. Reykv. benti á að hæstv. heilbrrh. er alþingismaður. Hann er meira að segja partur af ríkisstjórninni og hefur áhrif á fjárlagafrv. og fjárlög á hverjum tíma. Staðreyndin kann að vera sú að hann hafi ekki fengið ábendingu um að taka upp grænt númer hjá Tryggingastofnun ríkisins og ekki skal ég álasa honum fyrir það að hafa ekki látið sér detta það í hug. Hins vegar finnst mér að þegar ábending kemur fram um málið beri honum að taka þeirri ábendingu vel og ég er hissa á landsbyggðarþingmanninum að lýsa því ekki yfir að hann muni beita sér fyrir þessu. Ég get bent ráðherranum á peninga ef hann vantar að finna peninga til að verða við þeim útgjöldum fylgja. Við erum hér með svar um ferðakostnað ráðherra, þar á meðal dagpeninga. Ráðherrann getur beitt sér fyrir að breyta þeim reglum, lækka þær fjárhæðir.

Það er búið að því.

Það er búið að því en það er samt ríflegt enn.

Hv. 9. þm. Reykv. hefur þegar gert stutta athugasemd en hann telur sig þurfa að bera af sér sakir. Ekki getur forseti lagt dóm á það og mun þingmaðurinn því taka til máls og bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að ég sé á móti því að þjóðin hafi heilbr.- og trmrh. Mín skoðun er sú að það sé nauðsynlegt fyrir þjóðina að hafa heilbr.- og trmrh. en ekki aðstoðarmann fjmrh. sem gengur laus undir starfsheitinu heilbr.- og trmrh. í Stjórnarráði Íslands. Ég held að meginvandi heilbrigðiskerfisins á Íslandi sé sá að okkur vantar alvöru heilbrigðis- og tryggingaráðherra í dag en það verður ekki bætt úr því meðan þessi maður situr sem er þar núna. Hitt kom einnig í ljós og var mjög athyglisvert að hæstv. heilbrrh. kennir hæstv. félmrh. um að reglugerðin um umönnunarbæturnar skuli ekki vera komin út. Það er skaði að hæstv. félmrh. skuli ekki vera hér. Er von á hæstv. félmrh. hér í dag? Það er alveg óhjákvæmilegt að inna eftir því hvað það á að þýða af hæstv. félmrh. að draga útgáfu reglugerðarinnar. Hvað á þessi slóðaskapur að þýða sem hæstv. heilbrrh. vill kenna hæstv. félmrh. um? Bersýnilega er ekki bara þörf á beinum línum milli trmrn. og Tryggingastofnunarinnar heldur líka milli félmrn. og heilbrrn.

Er heilbrrh. heimilt að bera af sér sakir á sama hátt og hv. þm.?

Ekki getur forseti gert upp á milli en ef hæstv. heilbrrh. telur sig þurfa að bera af sér sakir verður svo að vera. En forseti vill beina því til þingheims að nýta sér ekki þennan rétt til að bera af sér sakir nema af mjög brýnni nauðsyn. En þá ber hæstv. heilbr.- og trmrh. af sér sakir.

Virðulegi forseti. Ég ásaka hvorki einn né annan eins og hv. þm. Svavar Gestsson gerir. Ég var aðeins að skýra frá því að heilbrrn. ber samkvæmt lögum frá Alþingi skylda til þess að leita umsagna tveggja aðila, tryggingaráðs og félmrn. Tryggingaráð er búið að senda tillögur um reglugerð. Mér ber skylda til að senda þá tillögu til umsagnar félmrrn. og það hef ég gert. Annað sagði ég ekki. Það er hins vegar ekkert nýtt að hv. þm. Svavari Gestssyni og flokksbræðrum hans hér á landi og erlendis finnist aldrei stjórnað nema þeir stjórni sjálfir.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli forseta á því að ég óskaði eftir því áðan af tilefni sem ég taldi fullnægjandi að bera af mér sakir við fsp. fyrr í morgun en var synjað um það. Ég uni þeim úrskurði forseta og geri ekki athugasemdir við hann en ég er nokkuð undrandi á því að síðar á sama fundi skuli forseti leyfa öðrum þingmönnum að bera af sér sakir.

Forseti þakkar hv. 5. þm. Vestf. fyrir að hann sættir sig við fundarstjórn forseta að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd Guðrúnar J. Halldórsdóttur, varaþingkonu Kvennalistans, vil ég beina fsp. til hæstv. menntmrh. Ég ætla að hafa að henni örlítinn formála. Á undanförnum árum hefur orðið mikil fjölgun erlendra ríkisborgara hér á landi. Árið 1991 fjölgaði þeim um 12% meðan fjölgun þjóðarinnar, þ.e. Íslendinga, var 1,2%. Mest fjölgun er á fólki frá Austur-Evrópu en það er einnig veruleg fjölgun á fólki frá Tælandi og Filippseyjum. Ég hygg að öllum þingheimi sé ljóst hversu mikilvægt það er að þeir útlendingar sem hér setjast að og ætla sér búsetu til lengri tíma geti á auðveldan hátt aðlagast því samfélagi sem hér er og þá ekki síst með því að læra tungumálið. Við þekkjum það frá öðrum þjóðum þar sem innflytjendastraumur hefur verið mikill að innflytjendum hættir til að setjast að í sömu hverfunum og verða býsna einangraðir frá almennu þjóðlífi. Við getum margt af þeim vandamálum lært sem komið hafa upp, m.a. hjá Norðurlandaþjóðunum. Eftir því sem ég best veit hefur engin stefna verið mörkuð hvað varðar íslenskukennslu fyrir útlendinga sem hér setjast að og hér er verulegur skortur á kennsluefni, sérstaklega fyrir börn. Og því vil ég beina eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: ,,Hvernig hyggst ráðherra bregðast við sívaxandi fræðsluþörf í íslensku fyrir þann fjölmenna og fjölbreytta hóp innflytjenda á Íslandi, bæði af innlendum og erlendum stofni og á öllum aldri, sem þegar hefur flust til landsins og mun leita hingað á næstu árum?``

Hæstv. forseti. Ráðuneytið hefur þegar reynt að bregðast að nokkru við þeim vanda sem fyrirspyrjandi lýsir en það er ljóst að betur má ef duga skal. Á síðasta ári var fræðsluumdæmunum veittur viðbótarkennslukvóti til að geta veitt innflytjendum á grunnskólaaldri aðstoð í íslensku. 5,5 millj. kr. var skipt á milli þriggja fræðslumdæma þar sem þörfin var talin brýnust. Á þessu ári verður 6 millj. kr. varið í þessu skyni en þær munu að mestu fara til Reykjavíkur- og Reykjanesfræðsluumdæma. Í janúar sl. þurftu um 230 börn á sérstakri íslenskukennslu að halda. Ráðuneytið hefur mælst til þess við Kennaraháskóla Íslands að boðin verði fram námskeið eða fræðslufundir fyrir kennara sem falið er að kenna þessum börnum. Hefur skólinn þegar brugðist við og býður upp á námskeið í sumar. Í vetur var hafin þýðing og staðfærsla á norskum lista yfir orð, hugtök og orðasambönd sem talið er nauðsynlegt að útlendingar nái tökum á til þess að geta gert sig skiljanlega á málinu og til að geta skilið málið. Leitað hefur verið umsagnar ýmissa aðila um gagnsemi listans. Er það samdóma álit þeirra að listinn sé m.a. forsenda fyrir námsgagnagerð og hann sé mikilvægur kjarni í námskeiðum fyrir kennara. Listinn mun koma að gagni í grunn- og framhaldsskólum og einnig í fullorðinsfræðslu. Frá því á haustönn 1990 hefur ráðuneytið þrívegis veitt Námsflokkum Reykjavíkur styrk vegna íslenskunámskeiðs fyrir tælenska, filippseyska, víetnamska og portúgölskumælandi fullorðna innflytjendur. Námsflokkar Suðurnesja hafa einnig fengið tilsvarandi styrk frá ráðuneytinu í sama skyni. Menntmrn. átti einnig aðild að upplýsingabæklingi um Ísland og íslenskt samfélag. Sá bæklingur kom út á árinu 1991. Það er ljóst að það sem hér að framan er talið er ekki nægilegt. Á síðustu árum hefur fjölgað mjög þeim útlendingum sem fá hér dvalarleyfi eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Samkvæmt þjóðskrá í desember 1991 voru 5.400 erlendir ríkisborgarar búsettir hér á landi. Á sama ári fengu um 1.000 útlendingar dvalarleyfi í fyrsta sinn og um það bil 1.000 manns fengu framlengt dvalarleyfi sitt. Það er því ljóst að margir útlendingar eru komnir hingað til lands í því skyni að setjast hér að. Ráðuneytið mun vinna að því að afla frekari fjárveitinga til að styðja við íslenskukennslu fyrir innflytjendur, bæði börn og fullorðna. Þá er ákveðið að skipa hið fyrsta starfshóp sem fái m.a. þau verkefni að gera yfirlit yfir fjölda þessa fólks, aldursdreifingu og hvaðan það kemur, gera úttekt á þeirri íslenskukennslu sem er í boði og við hvaða vandamál er að etja og ekki hvað síst að gera tillögur um skipan kennslunnar, gerð námsefnis og þörf fyrir kennaranámskeið og leggja mat á fjárþörf á næstu árum. Þetta verk þarf að vinna í samráði við önnur ráðuneyti svo og ýmsa fræðsluaðila. Vonast er til að tillögur liggi fyrir í byrjun sumars þannig að hægt verði að taka tillit til þeirra við gerð fjárlaga fyrir árið 1993.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin. Það er greinilegt að verið er að vinna að þessum málum í ráðuneytinu og ég fagna því. En ég ítreka að það er nauðsynlegt að marka stefnu hvað þessi mál varðar og ekki síst að skilgreina hver á að annast þessa kannslu. Að sjálfsögðu er mjög brýnt að sinna þeim börnum sem koma hingað og hjálpa þeim að aðlagast samfélaginu en ekki er síður mikilvægt að ná til hinna fullorðnu til að koma í veg fyrir hvers kyns einangrun. Eins og áður hefur komið fram í umræðum á Alþingi er erfitt að ná til þeirra sem setjast hér að, sérstaklega kvenna sem koma hingað og giftast í mörgum tilvikum íslenskum ríkisborgurum. Fyrirspyrjandinn sem lagði fram þessa fsp., Guðrún J. Halldórsdóttir, er eins og kannski flestir vita skólastjóri Námsflokka Reykjavíkur og er ekki að ástæðulausu að hún lagði fram þessa fsp. Hún sagði mér m.a. að í námsflokkunum hafi verið námskeið fyrir konur, sérstaklega frá Tælandi og Filippseyjum. Á þessum hópum er mikill munur. Ekki er skólaskylda í Tælandi og konurnar sem komu þaðan hafa mjög litla grunnmenntun. Hins vegar er skólaskylda á Filippseyjum og er námskerfi þar nokkuð öflugt þó að þeir eigi reyndar við mikil vandamál að stríða í því landi. Þar af leiðandi er mjög misjafnlega auðvelt að ná til þessara hópa til að aðstoða þá. En ekki er síður þörf að líta á fólkið sem kemur frá austantjaldsríkjunum. Þar er oft um mjög vel menntað fólk að ræða, en til þess að það nýtist sem best í íslensku samfélagi þá þarf auðvitað að auðvelda því að læra íslensku. Það er spurning hvort skylda ætti það fólk sem hingað kemur til þess að fara í íslenskunám og gera einhverjar kröfur að þessu leyti. Ég varpa þeirri hugmynd fram. En ég ítreka þakkir mínar til menntmrh. og ég fagna því að verið er að vinna að þessum málum.

Forseti vill láta þess getið að hún gerir ráð fyrir að síðari fundurinn hefjist í fyrsta lagi kl. 1.30, þ.e. ef fyrirspurnum verður lokið fyrir þann tíma, þá verði gert hlé til 1.30. Þetta vildi forseti láta koma fram ef það væri til hægðarauka fyrir hv. þm.

Virðulegi forseti. Á þskj. nr. 521 er fsp. til hæstv. menntmrh. varðandi svæðisútvarp á Vesturlandi. Í útvarpi allra landsmanna gera menn kröfur til þess að njóta svipaðrar þjónustu og hlustunarskilyrða hvar sem þeir búa á landinu. Í ár eru liðin tíu ár frá því að svæðisútvarp á Akureyri tók til starfa og síðan hafa bæst við svæðisútvörp á Austfjörðum og Vestfjörðum. Enginn vafi leikur á því að með tilkomu svæðisútvarps á þessum stöðum tengjast byggðirnar betur innbyrðis auk þess að dagskrárgerðin verður fjölbreyttari og höfðar betur til hlustenda vítt um landið með landshlutatengdu efni auk þess að auka skilning landsmanna á því hvað er að gerast á hinum ýmsu stöðum og eykur á samhug og skilning þjóðarinnar. Það fer ekki hjá því að þeir hlustendur sem ekki hafa notið þeirrar þjónustu að hafa svæðisútvarp í sínum landshlutum finnist þeir afskiptir. Útvarp og sjónvarp hafa geysileg áhrif og öruggt má telja að til þeirra staða sem oft fá jákvæða umfjöllun liggi meiri straumur ferðamanna. Fréttaflutningur utan af landi þar sem ekki er fastráðinn fréttamaður er oft mjög handahófskenndur og því miður nær fyrr eyrum fréttin af erfiðleikum í atvinnulífinu og gjaldþrot en fréttir af spennandi menningarviðburðum, nýjum atvinnutækifærum og góðum aflabrögðum eða fréttir úr hinu daglega lífi sem betur fer eru oft litríkar. Til að fá jafna og góða heildarmynd af því sem er að gerast úti á landsbyggðinni þarf annaðhvort að koma til svæðisútvarp í öll kjördæmi eða fastráðinn fréttamaður sem búin er góð aðstaða og getur jafnhliða tekið fréttir fyrir útvarp og sjónvarp og er búsettur í kjördæminu. Um nokkurra ára bil hafa samtök sveitarfélaga í Vesturlandi samþykkt áskorun á aðalfundi sínum í þessu sambandi þar sem samtökin telja að efla þurfi stórlega þjónustu Ríkisútvarpsins á Vesturlandi. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: Er fyrirhugað að auka þjónustu Ríkisútvarpsins á Vesturlandi? Mega Vestlendingar eiga von á svæðisútvarpi? Ef svo er, hvenær má vænta þess að það komi til framkvæmda?

Hæstv. forseti. Fyrri lið fsp. svara ég svo: Af hálfu Ríkisútvarpsins hefur verið upplýst að ráðagerðir eru um að koma upp svæðisútvarpi á Vesturlandi. Í 16. gr. útvarpslaga segir að Ríkisútvarpið skuli stefna að því að koma upp aðstöðu til dagskrárgerðar og hljóðvarpi í öllum kjördæmum landsins. Þetta er sem sagt á stefnuskrá Ríkisútvarpsins. Síðari liðnum í spurningunni svara ég þannig: Það er mat Ríkisútvarpsins að stofnkostnaður vegna svæðisútvarps á Vesturlandi sé um það bil 35 millj. kr. Er þá meðtalið tækjabúnaður og húsnæði en kostnaður vegna hins síðarnefnda er miðaður við ný salarkynni fjórðungsútvarps Austurlands sem nú er risið á Egilsstöðum. Allmikill kostnaður fylgir því opnun landshlutastöðvar. Þá er rétt að það komi fram hér að rekstrarkostnaður landshlutastöðvanna þriggja, á Egilsstöðum, Akureyri og Ísafirði nam á árinu 1991 tæplega 52 millj. kr. Á þessu ári er hann áætlaður rétt rúmlega 52 millj. kr. Fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins nú skapar naumast svigrúm til aukinnar þjónustu sem ný landshlutastöð krefst. Er hér bent á af hálfu ríkisútvarpsins að aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum sem eru helsti tekjustofn Ríkisútvarpsins til nýframkvæmda samkvæmt útvarpslögum hafa runnið beint í ríkissjóð samkvæmt ákvæðum lánsfjárlaga á undanförnum árum. Þá hafa beiðnir stofnunarinnar á hækkun á afnotagjöldum á þessu ári ekki gengið eftir. Af ofangreindu leiðir að fjórðungsútvarp á Vesturlandi bíður þess að fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins geri það kleift að ráðast í slíkar framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda að vekja máls á þessu atriði og svör hæstv. menntmrh. Landsmenn vilja bætta þjónustu útvarpsins og Ríkisútvarpið vill gjarnan veita þá þjónustu og lög standa líka til þess að svo megi verða og skuli vera. En sannarlega er ljóst líka hvar skórinn kreppir. Ákvæði útvarpslaga um tekjustofna Ríkisútvarpsins eru að nokkru leyti felld úr gildi með lánsfjárlögum eins og fram kom í svari hæstv. menntmrh. En aðflutningsgjöld af útvarps- og sjónvarpstækjum eru einmitt ætluð til þess að greiða fyrir þann stofnkostnað sem er af svæðisútvörpum. Þegar Ríkisútvarpið er þannig svipt þessum tekjulið er það jafnframt svipt möguleikum að byggja upp svæðisstöðvar. Óskir hafa komið fram um það líka frá Sunnlendingum að svæðisútvarp verði rekið þar. Fram kom fyrr í umræðum í dag að ekki þarf miklu til að kosta þannig að unnt verði að senda út til Vestfjarðamiða. Margt fleira þannig er hægt að gera án sérstaklega mikils tilkostnaðar. Full þörf er á því að hið háa Alþingi fari að taka á málinu af festu og tryggi það að Ríkisútvarpið standi undir nafni sem útvarp allra landsmanna.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fsp. til menntmrh. og svör hans. Við höfum tekið eftir því að frá þeim svæðum þar sem svæðisstöðvar Ríkisútvarpsins eru starfandi njótum við landsmenn allir mun meira efnis og meiri frétta en frá þeim landsvæðum sem ekki hafa svæðisstöðvar. Þess vegna er mikilvægt að við fáum svæðisstöðvar sem víðast. Í máli hæstv. menntmrh. kom fram að svæðisútvarp er ráðgert á Vesturlandi. En eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni hefur ekki verið unnt að koma þessum svæðisstöðvum á vegna þess að aðflutningsgjöldin, markaður tekjustofn Ríkisútvarpsins, hefur verið tekinn frá stofnuninni ár eftir ár. Er það illa gert við góða og mikla menningarstofnun eins og Ríkisútvarpið að svipta hana þessum tekjustofnum og ætla ég að vona að sá háttur verði ekki hafður á framvegis.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á málinu. Það hefur nú dregist nokkuð lengi að nokkuð yrði úr hugmyndum um að koma upp svæðisútvarpi á Vesturlandi. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum mínum með þau svör sem hæstv. menntmrh. gaf því að í þeim virtist ekki vera mikil von til þess að breyting yrði á þessu á næstunni. Ég ætla að vona að þau mál verði tekin til endurskoðunar vegna þess að þjónustan við landið allt á auðvitað að vera hlutverk Ríkisútvarpsins. Ekki er nóg með að þessar stöðvar vanti heldur finnst mér mjög vanrækt að afla frétta af þeim svæðum þar sem ekki eru svæðisstöðvar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin. Auðvitað er súrt í broti að vita til þess að svæðisútvarp skuli ekki vera á leiðinni til okkar. Ég sé á þeim tölum sem hann lagði fram að þessu fylgir mikill kostnaður þannig að við eigum sennilega ekki von á þeim á næstunni. Ég vil því gera að tillögu minni að fastur fréttamaður verði í landshlutanum og verði hann í beinum tengslum við fréttaritara á stöðunum þótt þeir séu að vísu mjög mismunandi áhugasamir um fréttaflutning almennt. Það yrði auðvitað miklu ódýrara en að stofnsetja svæðisútvarp og ég er alveg viss um að hægt væri að semja við heimamenn t.d. um að Ríkisútvarpið þyrfti ekki að greiða húsnæði þar sem mikill áhugi er fyrir þessu. Við sem höfum ekki þessa föstu fréttamenn í héraði höfum fylgst með því að þar sem þeir eru til staðar er fréttaflutningurinn miklu aflmeiri og betri. Ég minnist þess t.d. að þegar M-hátíð var á Vesturlandi, sem var mjög góð og mikil hátíð þá kom ekki punktur um það, hvorki í sjónvarpi né útvarpi. Þetta er náttúrlega hlutur sem við eigum erfitt með að sætta okkur við. Því er ég að hugsa um að vekja upp gamla þáltill. frá 113. löggjafarþingi þar sem allir þingmenn Vesturl. sameinuðust um tillögu um svæðisútvarp en að gefnum svörum hæstv. menntmrh. fara þá vægar í sakirnar og fara aðeins fram á fastan fréttamann í Vesturlandskjördæmi.

Virðulegi forseti. Ég tel eðlilegt að hv. þm. Vesturl. sé áfram um að koma á fót svæðisútvarpi. Það hefur sýnt sig og sannað t.d. vestur á fjörðum þar sem er svæðisútvarp að það hefur mikið gildi og er afar gagnlegt. Ég vil þó leggja inn í þessa umræðu þann skilning sem ég hafði á orðinu svæðisútvarp í upphafi og reyndist eins og stundum vill nú koma fyrir mig, þá skil ég hlutina öðruvísi en aðrir. Ég skildi það þannig að það væri útvarp frá því svæði inn á landsrásina þar sem landsmenn annars staðar gætu fengið að heyra hvað menn eru að láta frá sér fara í viðkomandi svæðisútvarpi. Ekki þannig að svæðisútvarpið væri eingöngu fyrir þennan afmarkaða hlustendahóp.

Hvort tveggja.

Hvort tveggja, kallar hv. 11. þm. Reykv. fram í og ég tek hér undir það og það verða mín lokaorð, virðulegi forseti því að ég sé að ég er á rauðu ljósi.

Hæstv. forseti. Ég dreg ekki úr því að unnið verði að því af hálfu Ríkisútvarpsins að koma á svæðisútvarpi á Vesturlandi. Mér er hins vegar ljóst að þröng staða Ríkisútvarpsins gerir þetta örðugt einmitt núna, en það er Ríkisútvarpsins eins og annarra stofnana sem heyra undir ráðuneytið að raða verkefnum sínum í forgangsröð. Auðvitað er alveg ljóst að það að aðflutningsgjöldin hafa verið tekin frá útvarpinu á mörgum undanförnum árum hefur að sjálfsögðu haft áhrif á fjárhagsstöðu útvarpsins. Auðvitað hefur það líka áhrif á fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins að hækkunarbeiðni vegna afnotagjalda hefur ekki verið afgreidd og ég á ekki von á að mjög sé þrýst á það af hálfu alþingismanna að hækka þessi þjónustugjöld fremur en önnur. Ríkisútvarpið verður auðvitað sem aðrar stofnanir að taka þátt í þeim aðhaldsaðgerðum sem núna þarf að hafa í frammi. Hugmynd hv. 2. þm. Vesturl. um að fastur fréttamaður frá Ríkisútvarpinu verði á Vesturlandi er sjálfsagt að koma á framfæri við Ríkisútvarpið og ég efast reyndar ekkert um að henni er þegar komið til skila vegna þess að Ríkisútvarpið hefur fréttamann hér í húsinu.

Hæstv. forseti. Á þskj. nr. 522 leyfi ég mér að bera fram fyrirspurn í fjórum liðum vegna beitingar lögregluvalds í forræðismáli kenndu við Sandgerði. Samkvæmt upplýsingum úr fjölmiðlum virðist hafa verið farið með þetta mál eins og á ferðinni hafi verið hópur hryðjuverkamanna að undirbúa illvirki. Ég er einn af þeim sem krossbrá þegar ég frétti af þeim atburði sem þarna átti sér stað. Þannig var í fyrsta lagi götunni í Sandgerði lokað með lögreglubifreiðum og mátti enginn fara þar um. Í öðru lagi var húsið umkringt af lögreglu. Í þriðja lagi var ráðist til inngöngu án þess svo mikið að banka á dyr. Í fjórða lagi er vaðið upp á aðra hæð hússins og er þar loksins sýnd húsleitarheimild. Þessi fjögur atriði leiða m.a. til þessarar fsp. sem ég hef hér lagt fram og ég spyr: 1. Telur ráðherra þörf á að fram fari sérstök rannsókn á því hvernig staðið var að valdbeitingu lögreglu til þess að taka 11 ára gamlan dreng frá móður sinni í Sandgerði 5. febrúar 1992? 2. Fóru aðgerðir fram með fullu samþykki fulltrúa barnaverndarnefnda í Sandgerði og á Akureyri? Ef svo er, er þá eðlilegt að ekki skuli hafa verið búið að undirbúa fólkið áður, hefði sálfræðingur, prestur eða einhver hæfur aðili ekki átt að vera búinn að fara á staðinn og ræða við fólkið og undirbúa það? Leggja nefndirnar blessun sína yfir svona aðfarir þar sem móðir er slitin frá barni, handjárnuð með hendur fyrir aftan bak eins og stórglæpamaður og dregin út á bol og sokkaleistum? Getur það virkilega verið að svona sé gert með samþykki nefndanna? Ég verð að segja að ég vona að svo sé ekki. En hver voru þá viðbrögð barnsins í þessu tilfelli? Það kemur m.a. fram í viðtali í DV þar sem rætt er við húsráðandann sem var að sjálfsögðu vitni að þessu öllu saman. Húsráðandinn segir, með leyfi forseta, í viðtalinu um viðbrögð drengsins: ,,Viðbrögð drengsins voru hræðileg skelfing, hann féll saman á augabragði. Annar fulltrúi barnaverndarnefndar tók svo drenginn með valdi, setti hendurnar á honum aftur fyrir bak og hélt honum föstum. Hann braust um á hæl og hnakka þegar átti að fara með hann út. Þá kom lögregluþjónn og hélt honum ásamt fulltrúa barnaverndarnefndarinnar. Ég get ekki séð annað en barnið sé í þessu tilfelli bæði beitt líkamlegu og andlegu ofbeldi.`` Sé rétt frá sagt get ég ekki annað en tekið undir með þeim sem hér mælir og harmað um leið. 3. Hver stjórnaði aðgerðum lögreglunnar í þessu máli og hver ber ábyrgð á þeim? 4. Er algengt að beita þurfi lögregluvaldi í forræðismálum? Hefur það gerst áður að móðir hafi verið handtekin við töku barns með valdi úr umsjá hennar? Ég vil aðeins að lokum láta koma skýrt fram að ég er ekki að taka neina afstöðu til forsjársmálsins sem slíks, aðeins til þess þáttar er snýr að aðgerðunum og hvernig fólkið var nálgast af yfirvöldum, bæði lögreglu og barnaverndarnefndum.

Hæstv. forseti. Vegna efnis þessarar fsp. hefði e.t.v. verið eðlilegra að beina henni bæði til dómsmrh. og menntmrh. Engu að síður mun ég veita svör við einstökum liðum fsp. og styðst ég m.a. við upplýsingar sem starfsmenn dómsmrn. hafa aflað. Um dramatíska lýsingu hv. fyrirspyrjanda á aðgerðum ræði ég ekki. Þar var hv. fyrirspyrjandi að lýsa ástæðum þess að hann ber fram fsp. Fyrsta spurningin var: ,,Telur ráðherra þörf á að fram fari sérstök rannsókn á því hvernig staðið var að valdbeitingu lögreglu til þess að taka 11 ára gamlan dreng frá móður sinni í Sandgerði 5. febrúar 1992?`` Í umræddu máli hefur dómsmrn. látið menntmrn. í té þrjár skýrslur lögreglu þar sem greint er frá því atviki að 11 ára gamall drengur var tekinn af heimili í Sandgerði. Þar dvaldi hann með móður sinni en félagsmálaráð Akureyrar hafði svipt hana forsjá hans í maí 1991. Barnaverndarráð hafði staðfest þá ákvörðun. Vitað var að drengurinn hafði verið numinn á brott frá hjónum norður í landi þar sem honum hafði verið ráðstafað í framtíðarfóstur og hafði hans verið leitað nokkurn tíma. Í ákvæði 49. gr. laga nr. 53/1966, um vernd barna og ungmenna, er kveðið á um refsiábyrgð þess sem nemur á brott barn sem ráðstafað hefur verið. Slíkt brottnám getur varðað sektum, varðhaldi eða allt að tveggja ára fangelsi. Lögreglu ber að ljá atbeina sinn til þess að fylgja fram kröfu barnaverndaryfirvalda um að forsjá barns færist í rétt horf. Af lestri lögregluskýrslnanna verður eigi séð að þörf sé sérstakrar rannsóknar á því hvernig lögreglan stóð að málinu eða aðgerðinni. Ef einhver opinber rannsókn á að fara fram ætti hún að beinast að þeim sem numu drenginn á brott þar sem slík háttsemi er refsiverð. Hins vegar er í höndum ríkissaksóknara að ákveða hvort ákæra skuli í slíkum málum. ,,2. Fóru aðgerðir fram með fullu samþykki fulltrúa barnaverndarnefnda í Sandgerði og á Akureyri?`` Aðgerðin fór fram að ósk Félagsmálastofnunar Akureyrar og var fulltrúi hennar viðstaddur og jafnframt var fulltrúi barnaverndarnefndar Sandgerðis viðstaddur. Liggur því í hlutarins eðli að samþykki þessara lögmætu yfirvalda lá fyrir. ,,3. Hver stjórnaði aðgerðum lögreglunnar í þessu máli og hver ber ábyrgð á þeim?`` Rannsóknarlögregla ríkisins hafði með höndum framkvæmd aðgerðarinnar og bar ábyrgð á henni. Lögreglan í umdæminu veitti atbeina að beiðni Rannsóknarlögreglu ríkisins. Í tilefni af fsp. þessari má benda á að löggjafinn hefur sett ákveðnar reglur í barnaverndarmálum og um framkvæmd þeirra. Þær eru þáttur í skipan réttarríkis og þeim reglum ber borgurum og stjórnvöldum að hlíta og það er ekki hægt að líta fram hjá ábyrgð þess sem kemur því til leiðar að reglum þessum þurfi að beita. ,,4. Er algengt að beita þurfi lögregluvaldi í forræðismálum? Hefur það gerst áður að móðir hafi verið handtekin við töku barns með valdi úr umsjá hennar?`` Hér er um barnaverndarmál að ræða og aðgerðir í því máli byggja á ákvæðum laga um vernd barna og ungmenna, nr. 53/1966. Það er afar fátítt að til þess komi að barnaverndarmál komist á það stig að lögreglan þurfi að skerast í málið með þeim hætti sem hér um ræðir. Þótt slæmt sé að leysa þurfi úr málum með valdbeitingu lögreglu er það ekki síður eftirtektarvert ekki skuli oftar gripið til slíkra aðgerða. Í mörgum tilvikum hefur foreldrum og öðrum forsjáraðilum barna verið veittur frestur á frest ofan í því skyni að þeir bæti úr verulega ámælisverðu ástandi. Af þessu tilefni vil ég árétta eftirfarandi meginsjónarmið við umfjöllun barnaverndarmála. Barnavernd miðast við að veita börnum viðunandi uppvaxtarskilyrði og að þau búi við slíkar aðstæður að þau beri ekki skaða af. Ef brýnar ástæður knýja á um að gripið sé til sérstakra ráða til verndar barni, t.d. með því að taka það úr umsjá foreldra, er afar mikilvægt að fá barninu svo fljótt sem auðið er trausta og varanlega forsjá góðrar fósturfjölskyldu. Til slíkra ráðstafana er ekki gripið nema að lokinni vandlegri athugun lögmætra yfirvalda. Skirrst er við að taka börn af heimili fyrr en í lengstu lög. Því miður hafa þá börn og ungmenni iðulega beðið svo verulegan skaða að hann verður seint eða jafnvel aldrei bættur. Þetta sjónarmið virðist ekki hafa skilning hjá þeim sem stjórnað hafa þeirri neikvæðu umfjöllun um barnaverndarmál í sumum fjölmiðlum að undanförnu.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fsp. vil ég gjarnan að það sjónarmið mitt komi fram að ég tel að það orki mjög tvímælis að lögregluaðgerð sé í nokkru tilviki réttlætanleg þegar um barnaverndarmál er að ræða. Ég fagna þeim svörum ráðherra að mjög fátítt sé að slíkt gerist og það held ég að sé vissulega rétt. Hins vegar vil ég leggja á það áherslu í þessu máli, fyrst það er komið til umfjöllunar í þinginu, að í barnaverndarmálum af þessu tagi og í öllum barnaverndarmálum eru einu þolendurnir börnin. Þau eru einu þolendurnir. Foreldrarnir eru ekki þolendur í barnaverndarmálum. Foreldrarnir eru gerendur í barnaverndarmálum. Þegar til lögregluaðgerðar er gripið er sú aðgerð ekki bara á ábyrgð yfirvalda, hún er líka á ábyrgð foreldra sem ekki hafa getað leyst þessi mál fram að þeim tíma. Og í þessu tilviki því miður á ábyrgð móður. Í stað þess að saka yfirvöld um aðgerðir í þessu efni, sem ég hef þó sagt að ég tel orka tvímælis, þá vil ég miklu frekar saka yfirvöld um aðgerðarleysi í barnaverndarmálum oft og tíðum og að þau grípi ekki nógu snemma í taumana. Það stafar ekki síst af skorti á fjármunum og skorti á starfsfólki þar sem unnið er með þessi mál og þar sem raunverulega er hægt að vinna fyrirbyggjandi starf. Ég vil segja líka eins og kom fram hjá menntmrh. að stundum er allt of seint skorist í leikinn.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem síðasti ræðumaður sagði, en ég vil þakka ráðherra fyrir hans svör. Það er vissulega rétt hjá ráðherra að það kom til umræðu að spyrja hæstv. dómsmrh. einnig þar sem hann er yfirmaður lögreglunnar í landinu, en eftir ráðleggingar mætra manna var fsp. lögð fram eins og hér er gert. Það sem slær mig einna helst í svari ráðherra er það að aðferðinni, sem þarna var viðhöfð, er ekki mótmælt og þeirri lýsingu, sem ég fór hér með stuttlega, er ekki heldur mótmælt. Þess vegna finnst mér orka tvímælis hvort ekki sé þörf á rannsókn á þeim aðferðum sem þarna var beitt. Mér finnst ekki eðlilegt að þetta sé eins og í Íran, Írak eða Belfast að lögreglulið komi og loki götu, umkringi hús og ráðist til inngöngu í húsið. Þetta er nánast eins og einhverjir hryðjuverkamenn væru á ferðinni. Við erum bara á Íslandi og í litla Sandgerði. Það er nú ekki meira en það. Hvert hefði blessað fólkið átt að flýja? Ég sé vel tilefni til þess að kanna þennan þátt. Ég harma það að þetta sé gert í fullu samráði við fulltrúa barnaverndarnefndar Akureyrar og Sandgerðis og þeir skuli leggja blessun sína yfir þennan framgangsmáta í málinu. Ég er eingöngu að hugsa núna um hag barnsins, hver verða viðbrögð þess? Hvaða áhrif hefur það hvernig staðið er að þessu á andlega heilsu barnsins? Hvaða áhrif hefur það þegar ruðst er svona inn í hús og barnið þarf að horfa upp á móður sína dregna í burtu? Ég tel að ekki sé hægt að horfa fram hjá þessu. Ég tel alveg hikstalaust að einhver ábyrgur aðili hefði átt að nálgast þetta heimili með fyrirvara og ræða við fólkið og búa það undir hvað þarna væri að gerast. Það hefði verið eðlilegri framgangsmáti í málinu. Ég fagna því einnig sem ráðherra sagði að það er fátítt að til slíkra aðgerða þurfi að koma, ég fagna því. Auðvitað geri ég mér grein fyrir að það geti þurft að beita lögregluvaldi en þá verður að vera búið að nálgast fólk með nærgætni og virðingu. Menn eiga að hafa það hugfast að aðgát skal höfð í nærveru sálar. Það er fyrst og fremst það sem verið er að biðja um, ekkert annað.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu mál sem telst til allra viðkvæmustu mála sem við okkur blasa í samfélagi okkar. Ég þekki að vísu ekki mikið til barnaverndarmála af eigin raun, en þó veit ég það mikið að það er rétt sem fram kom í máli ráðherra að yfirleitt er ekki gripið inn í þessi mál fyrr en allt of, allt of seint. Það kemur fram af gangi málsins að í þessari aðgerð, sem er til umræðu og er vissulega hörmuleg, er auðvitað verið að grípa til örþrifaráða til þess að ná þessu barni. Auðvitað er hörmulegt að barnið skyldi verða áhorfandi að því sem þarna gerðist, en það er ljóst að búið var að koma barninu fyrir, hann er numinn á brott og það er mat yfirvalda að ná yrði barninu aftur frá móðurinni. Þó að ég sé á engan hátt að réttlæta slíka lögregluaðgerð, býst ég fastlega við að þarna hafi verið um örþrifaráð að ræða.

Virðulegi forseti. Mál af þessum toga eru vandmeðfarin í umfjöllun. Ég vil þó segja að sú lýsing sem gefin var á atburðarás er þannig að mér finnst hún ámælisverð þó þess sé að gæta að ekki hafi komið fram sjónarmið þeirra sem að málinu og framkvæmdinni stóðu. Ég vil leggja á það áherslu að í umfjöllun, sem verið hefur í fjölmiðlum að undanförnu, finnst mér að um of hafi verið vikið frá þeirri staðreynd, sem öllum ætti að vera ljóst, að störf í barnaverndarnefnd eru trúnaðarstörf og þeir sem þar vinna geta ekki tjáð sig um málsatvik og vilja það ekki. Ég hygg, virðulegi forseti, að það sé lærdómur sem við ættum að draga af þessu atviki fyrst tækifæri er til þess að yfirfara frv. til barnalaga og frv. sem væntanlegt er um vernd barna og ungmenna.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fsp. um háskólamenntun í listum til menntmrh. sem er á þskj. 548. Í skýrslu um háskólamenntun í listum, sem nefnd á vegum menntmrn. skilaði af sér í jan. sl., kemur fram að þeir skólar sem talað hefur verið um sem uppistöðu í Listaháskóla Íslands, þ.e. Tónlistarskólinn í Reykjavík, Myndlista- og handíðaskóli Íslands og Leiklistarskóli Íslands, eiga við mikla erfiðleika að stríða vegna þess hve lengi hefur dregist að taka ákvörðun um framtíð þeirra. Sem dæmi um þessa erfiðleika er ráðningarform kennara við skólana í ólestri, samvinna við innlendar háskólastofnanir um sameiginleg verkefni nær ómöguleg, samvinnu og tengslum við erlenda listaháskóla, bæði um grunnmenntun og framhaldsmenntun, er stofnað í stórhættu og þróun og uppbygging skólanna er í algerri óvissu. Það er sem sagt yfirvofandi stöðnun í allri starfsemi þessara skóla vegna þess að ekki hefur verið tekin ákvörðun um stöðu þeirra. Á síðustu árum hafa skólarnir þróast í þá átt að aðlaga námið að því sem gerist í listaháskólum í öðrum löndum. Formleg ákvörðun um að samræma skólastig listaskólanna að þessari þróun hefur verið í vændum lengi. Mótaðar hugmyndir hafa legið fyrir um árabil. Frumvarpsdrög um listaháskóla hafa verið lögð fyrir Alþingi eða kynnt 1984, 1989 og 1991 en aldrei náð fram að ganga. Fyrir um það bil ári var svo undirrituð viljayfirlýsing milli skólanna þriggja og Háskóla Íslands um samstarf um áframhaldandi uppbyggingu æðra listnáms hér á landi og var áðurnefnd nefnd stofnuð í framhaldi af því. Nefndin leggur til tvo kosti í skipan háskólamenntunar í listum. Annar þeirra er að Listaháskóli Íslands verði stofnaður samkvæmt þeim frumvarpsdrögum sem liggja fyrir í menntmrn. eða að Listaháskóli verði sjálfstæð kennslu- og rannsóknastofnun eða ,,college`` innan Háskóla Íslands og telur nefndin þann kostinn vænlegri. Báðar þessar tillögur fela í raun í sér lagabreytingar eða nýja lagasetningu og gætu því tekið töluverðan tíma, en vegna hinnar alvarlegu stöðu skólanna hefur nefndin því einnig komið með tillögu um það að listaskólunum þremur verði veitt heimild til að starfrækja háskólamenntun í listum frá og með haustinu 1992 og hún verði skilgreind á lögformlegan hátt, t.d. með reglugerð. Einnig verði unnið að uppbyggingu háskólastigsins í áföngum á vegum skólanna þriggja, Háskólans og menntmrn. En ákvörðunina um þetta vantar enn. Því vil ég spyrja hæstv. menntmrh.: Hvenær er að vænta formlegrar ákvörðunar og framkvæmda um listmenntun á háskólastigi og hver er afstaða ráðherrans til tillagna nefndarinnar á vegum ráðuneytis hans um skipan háskólamenntunar í listum?

Hæstv. forseti. Hvenær er að vænta formlegrar ákvörðunar og framkvæmda um listmenntun á háskólastigi, er fyrri spurning hv. fyrirspyrjanda. Ég svara þessari spurningu svona: Nefnd sem skipuð var í apríl síðasta ár til að undirbúa skipulag og framkvæmd listgreina og listfræðakennslu á háskólastigi skilaði skýrslu sinni til mín um miðjan janúar sl. Niðurstöður og tillögur nefndarinnar hafa verið til athugunar í ráðuneytinu, auk þess sem skýrslan var send til umsagnar Háskóla Íslands og samstarfsnefndar háskólastigsins. Skýrslan hefur einnig verið send ýmsum öðrum aðilum til kynningar. Þessi spurning lýtur að því hvenær sé að vænta formlegrar ákvörðunar og framkvæmda um listmenntun á háskólastigi. Formlegrar ákvörðunar er ekki að vænta fyrr en ráðuneytinu hafa borist svör umsagnaraðila. Eftir það verður málið athugað frekar í ráðuneytinu og ákvörðun tekin um áframhaldið. Ljóst er hins vegar að svigrúm til kostnaðaraukandi framkvæmda er vart fyrir hendi á þessu ári. Í síðari spurningunni er leitað eftir afstöðu minni til tillagna nefndarinnar. Niðurstöður og tillögur nefndarinnar skiptast í fjóra meginþætti. 1. Tillaga að skilgreiningu á háskólamenntun í listum í fimm liðum. 2. Niðurstaða nefndarinnar um það hvað af núverandi kennslu geti talist á háskólastigi og tillaga um að ítarlegt mat fari fram á listnámi á Íslandi. 3. Tillaga um skipan háskólamenntunar í þá veru að listaháskóli verði sjálfstæð kennslu- og rannsóknastofnun innan Háskóla Íslands. 4. Háskólamenntun í listum verði staðfest á Íslandi í áföngum og að skipuð verði nefnd til að vinna áfram að málinu. Ég tel ekki tímabært að lýsa endanlegri afstöðu til þessara tillagna áður en framangreindri umfjöllun um skýrslu nefndarinnar er lokið. Mér er ljóst að listdansskólarnir, a.m.k. sumir hverjir, eiga í erfiðleikum vegna óvissu um mat á náminu og framtíðarstöðu þeirra í skólakerfinu. Ég vil vinna að því að þessari óvissu verði eytt, en vandlega þarf að huga að því hvaða ráðstafanir er fært að gera í þessu efni án breytinga á gildandi lögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans sem voru fróðleg en því miður ekki alveg á þann veg sem ég hefði helst kosið að heyra, þ.e. ekki er að vænta greinilegrar ákvörðunar um hvernig taka megi á þessum málum skólanna alveg á næstunni og hann vill bíða eftir áliti og umsögn Háskóla Íslands. Það er eðlilegt að beðið sé eftir því til þess að ákveða hvaða skipan verði höfð á þessu máli. Meðan skólarnir eru í þessari vondu stöðu sem þeir eru í í dag, þá er mjög brýnt að ákveða hvort yfirleitt eigi að leyfa háskólamenntun í listum, hvort færa eigi þetta skólastig upp á háskólastig. Það er ekkert sem liggur fyrir um að endilega þurfi lagabreytingar til þess að það megi verða í áföngum. Þess vegna langar mig til að heita á menntmrh. og brýna hann í raun og veru til að taka ákvörðun í þessu máli. Og mig langar til þess að spyrja hann enn og aftur: Ætlar ráðherrann að veita heimild til skólanna þriggja til þess að starfrækja háskólanám í listum í áföngum frá og með næsta hausti, eins og nefndin hefur lagt til, og staðfesta þar með reglugerð? Ætlar hann að skipa nefnd fulltrúa listaskólanna þriggja, Háskólans og menntmrn. til þess að vinna að áframhaldandi uppbyggingu?

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði, þá tel ég mig verða að bíða álits þeirra sem beðnir hafa verið um að tjá sig um þessa skýrslu. Ég get hins vegar upplýst að ég hef þegar átt viðræður við rektor Háskóla Íslands um þetta mál og ég á ekki von á eða ég býst ekki við að umsögn Háskóla Íslands muni án nokkur hátt valda erfiðleikum við að taka ákvörðun í þessu máli. Ég held að ekki sé minnsti vafi á því að færa eigi þetta nám á háskólastig og að því verður unnið. Ég vonast sannarlega til að geta tekið ákvörðun í þessu máli sem allra fyrst. Ég get ekki svarað því á þessari stundu hvort heimildin verður veitt þannig að skólastarfið geti hafist nú á haustmánuðum. Ég mun skipa nefnd þessara þriggja skóla, Háskólans og ráðuneytisins til að fjalla frekar um þetta álitaefni og um skýrsluna í heild þegar umsagnir hafa borist.

Nokkur orðaskipti urðu milli forseta og nokkurra þingmanna á síðasta fundi þegar hv. 10. þm. Reykv. gerði að umræðuefni minnispunkta frá skrifstofu EFTA í Genf um óformlegan og óundirbúinn rabbfund forseta þjóðþinga EFTA-landa í Strassborg sem forseti austurríska þingsins hafði frumkvæði að og boðaði til meðan við vorum þar stödd á ráðstefnu forseta þjóðþinga Evrópuríkja 20.--22. febr. sl. Að gefnu tilefni vill forseti taka eftirfarandi fram: Þegar ég var innt skýringa á ummælum sem eftir mér voru höfð í þessum minnispunktum hafði ég ekki haft tækifæri til að líta yfir þá enda voru þeir þá nýkomnir í bréfi frá forseta austurríska þingsins. Ég hef nú lesið fundargerðina yfir og borið hana saman við minnispunkta sem ég hafði tekið saman á þeim stutta tíma sem var til stefnu og las á þessum óformlega fundi og kemur þá í ljós að fundagerðin er bæði röng og villandi þótt misskilningurinn sé reyndar auðrakinn. Ég sagði í þessu rabbi að ég teldi líklegt, ef unnt yrði að leggja EES-samninginn fram í maí og hefja umræður um hann, að þá þyrfti að koma til sumarfunda eða aukafunda Alþingis, hugsanlega í lotum, hugsanlega í 4--6 vikur, til þess að fjalla um og afgreiða sjálfan EES-samninginn. Ég sagði í öðru lagi að þingið yrði að taka sér góðan tíma til að afgreiða lagabreytingar sem þyrftu að fylgja í kjölfar samningsins og notaði þá enska orðið ,,time-consuming`` um þann þátt málsins. Ég benti loks í þriðja lagi á að 30. sept. falla öll óafgreidd þingmál niður samkvæmt þingsköpum og þau verður að endurflytja og byrja á byrjuninni 1. okt. er nýtt þing hefst. Þetta atriði yrðum við að hafa í huga. Í fundargerðinni er þessu hins vegar ruglað saman og haft eftir mér að Alþingi ætli sér að afgreiða 200 lagafrumvörp á 4--6 vikum. Slíkt er hrein firra og hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að fá þetta leiðrétt. Forseti vill taka fram að gefnu þessu tilefni að að sjálfsögðu verður haft samráð við þingflokka um tilhögun þinghalds ef bregða þarf frá fyrirliggjandi starfsáætlun Alþingis. En sem stendur liggur ekkert fyrir og mikil óvissa um EES-málið vegna margvíslegra tafa eins og öllum hv. þm. er kunnugt. Forseti harmar að þessi ranga og villandi fundargerð skyldi verða tilefni orðaskipta hér í þingsalnum og tilefni frétta í fjölmiðlum, eftir því sem forseta hefur verið tjáð, einkum vegna þess að unnt hefði verið að leiðrétta þennan misskilning ef málið hefði verið borið undir forseta fyrir fram og utan fundar. Þetta vildi forseti taka fram að þessu gefna tilefni.

Virðulegi forseti. Það hefur nú verið upplýst að sú fundargerð sem ég hef hér undir höndum frá EFTA og dagsett er þann 2. mars sl. er röng og villandi a.m.k. hvað Íslandsþátt fundarins varðar. Ég fagna því út af fyrir sig að þetta skuli hafa komið fram og ég fagna þeirri yfirlýsingu forseta okkar að hún skuli nú hafa leiðrétt að okkur séu ekki aðeins ætlaðar 4--6 vikur hér á Alþingi til að afgreiða um 200 lagafrumvörp. Það er auðvitað mikilvægt að það skuli nú liggja fyrir að okkur sé ekki svo naumt skammtaður tíminn. Eftir stendur samt að ekkert liggur fyrir um það með hvaða hætti Alþingi ætlar að taka á þessu máli og með hvaða hætti við ætlum að haga okkar vinnu í vor, sumar og haust ef samningur um Evrópskt efnahagssvæði kemur hér til afgreiðslu. Það liggur fyrir að samningurinn muni væntanlega koma út úr EB-dómstólnum í apríl eða maí sem þýðir að ef dómstóllinn fellst á hann kemur hann hér til umfjöllunar í lok apríl eða lok maí. Mér finnst að hv. Alþingi ætti að geta haft eitthverja vinnuáætlun um það hvernig það muni haga sínum störfum ef samningurinn kemur í lok apríl og ef hann kemur í lok maí. Og það þarf náttúrlega ekki að ræða það að ef hann kemur ekki höldum við bara áfram venjulegum störfum hér. Forseti taldi að ég hefði átt að bera þessi mál undir hana utan fundar og ekki gera þau að umtalsefni hér undir þingsköpum. Það má vel vera. Ég sá enga ástæðu til að ætla að fundargerðin frá EFTA væri ekki rétt. Þær hafa ekki reynst rangar hingað til, a.m.k. á þeim fundum sem ég hef tekið þátt í þótt auðvitað séu þær aldrei nákvæmar. Þar að auki fannst mér full ástæða til þess að vekja athygli þingmanna allra á því að við værum hér að sigla inn í mikið vinnutímabil, ef að líkum lætur, án þess að fyrir væru nokkrar áætlanir um það hvernig við ætluðum að standa að málum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir þessa afdráttarlausu yfirlýsingu. Hún er alveg skýr á þann veg að sú fundargerð sem hér var vakin athygli á í gær af hv. 10. þm. Reykv. er röng. Þar koma fram rangar upplýsingar um það sem hæstv. forseti hafði sagt á þessum umrædda fundi. Ég tel einnig að það hafi verið mjög æskilegt að hv. 10. þm. Reykv. tók þetta mál upp hér í þessum sal þannig að þjóðin og þingið fengi að vita hvernig þessi mál eru. Ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að Alþingi afgreiðir yfirleitt á venjulegu þingi í mesta lagi 80--90 lagafrumvörp þannig að það er nokkurn veginn útilokað að Alþingi geti nema á alllöngum tíma afgreitt öll þau frumvörp sem hér um ræðir ef Ísland ákveður að gerast aðili að hinu Evrópska efnahagssvæði. Til þess þarf mjög marga mánuði og það er bersýnilegt með öðrum orðum að við þurfum alveg sérstök vinnubrögð í þessu efni. Ég tel að við þurfum að fara rækilega yfir það. Menn þurfa að velta því yfir sér hvernig að þessu verður staðið, hvort kosin verði sérstök nefnd til að fjalla um það og frumvörpin í heild og síðan fagnefndir eða hvernig að þessu verður yfir höfuð staðið. En það er bersýnilegt, ef af þessu verður, sem við skulum vona að verði ekki, að þá er gífurlegur annatími fram undan hjá Alþingi og það gæti farið svo að verulegur hluti sumarsins færi í þetta verk. Ég fagna einnig þeirri yfirlýsingu forseta að hún lýsti því yfir að haft yrði samráð við formenn og forustumenn þingflokka og forseta þingsins að öðru leyti varðandi framgang og meðferð þessara mála.

Frú forseti. Ég þakka forseta fyrir að gefa hér skýringu á hinum undarlegu ummælum sem hún var borin fyrir í þeirri fundargerð sem hér var til umræðu í gær. Ég get ekki látið hjá líða að segja frá því að mér brá mjög þegar ég sá þetta skýrum stöfum haft eftir hæstv. forseta í fundargerðinni. En það er komið í ljós að fundargerðin er röng og það er vel um það að forseti komi leiðréttingum á framfæri, bæði hér fyrst við þingið, og fyrst og fremst við þingið, og við þá sem fundargerðina settu saman. Það breytir hins vegar ekki því að okkur er mjög mikilvægt að reyna að koma því á hreint hvernig staðið verður að vinnu vegna alls skipulags þingstarfa í sumar. Ég geri ráð fyrir því að Evrópudómstóllinn komi ekki til með að gera athugasemdir við það uppkast sem nú liggur fyrir. Samkvæmt þeim fréttum sem ég hef haldbestar að utan þá telja menn sig hafa nokkra vissu fyrir því að ekki komi til athugasemda af hálfu Evrópudómstólsins við það uppkast sem hann nú hefur í höndum. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að um þetta mál þarf að fjalla hér á Alþingi. Okkur vantar tæmandi skrá yfir þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru áður en af hugsanlegri fullgildingu yrði og sú skrá hlýtur að hafa verið unnin eða vera í vinnslu. Ég vil fara fram á að okkur þingmönnum verði afhent hún hið fyrsta. Þó er kannski lykilatriðið sem ekki verður undan skotist að taka á, þ.e. athugun á hinni stjórnarskrárlegu hlið málsins. Og ég vil minna á þáltill. sem liggur hér fyrir og er ekki, að því er ég best veit, búið að mæla fyrir enn þá en er ákaflega áríðandi að sé hið fyrsta skref í málinu, þ.e. að gerð verði á því úttekt, traust úttekt, hvort hér þurfi að koma til breyting á stjórnarskránni. Og ef svo er, sem ég óttast, þá þarf að sjálfsögðu að ganga að því verki ef ríkisstjórnin á annað borð ætlar eða vill beita sér fyrir fullgildingu þessa samnings. Hún verður að undirbúa þær breytingar á stjórnarskránni sem nauðsynlegar kunna að verða og efna til kosninga. Það er atriði sem ætti að vera næsta skref í málinu ef ríkisstjórnin heldur á annað borð fast við að keyra málið áfram eins og ráðherrar hafa gefið til kynna. Þetta vil ég að komi hér fram og jafnframt fara þess á leit við hæstv. forseta að hann beiti sér fyrir því að umrædd tillaga verði tekin á dagskrá hið fyrsta og hljóti afgreiðslu í þinginu svo að þessi athugun geti farið fram og öll tvímæli tekin af. Það var athugað á fyrri stigum málsins hvort hér væri sneitt að stjórnarskránni og menn greindi á um það. Færustu lögspekinga okkar greindi á um það hvort stjórnarskrárbreyting væri nauðsynleg. Fram komu sterk rök frá okkar virtustu sérfræðingum sem hnigu að því að svo kynni að fara að hér þyrfti að koma til stjórnarskrárbreyting. Ég vil, frú forseti, að lokum láta í ljósi þá skoðun að hafi verið ástæða til þess við hið fyrra uppkast að óttast að um stjórnarskrárbrot kynni að vera eða að stjórnarskrá þyrfti að breyta, þá eru miklu sterkari líkur til að þess þurfi nú eftir hinu nýrra uppkasti þar sem réttur Evrópubandalagsins er miklu betur tryggður en í fyrra uppkastinu.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir fagna þeirri yfirlýsingu sem fram hefur komið af hálfu forseta vegna þeirra fyrirspurna sem hér voru bornar fram í gær að því er varðar meðferð væntanlegs EES-samnings hér á Alþingi. Að vísu vil ég taka undir það sem fram kom í máli forseta að þetta mál hefði mátt bera hér öðruvísi að. Það er í sjálfu sér ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að gera sér grein fyrir því hvernig á að taka á þessu máli hér í þingsölunum þegar þar að kemur. Það er alveg ljóst að komi EES-samningurinn hingað til meðferðar, sem ég hlýt að vona, þarf að endurskipuleggja allt þinghaldið á vormánuðum og hugsanlega gera ráð fyrir þinghaldi að einhverju leyti yfir sumarið. Það verður ekki gert nema með samkomulagi og góðu samstarfi við þingflokkana. Ég tel að það hafi komið ótvírætt fram í máli forseta að ætlunin er að leita slíks samstarfs og ég fagna því. Það er aðalatriðið. En á þessari stundu er þetta mál í óvissu vegna þess að það liggur ekki enn þá fyrir með hvaða hætti Evrópudómstóllinn tekur á málinu. Ég tek undir það sem kom fram í máli síðasta ræðumanns að allt bendir til þess að dómstóllinn láti þetta mál átölulaust og það verði lagt fyrir þjóðþingin, samningurinn verði undirritaður og lagður fyrir þjóðþingin til staðfestingar. En það kann hins vegar vel að fara svo, án þess að ég viti neitt meira um það en hv. síðasti ræðumaður, að þær tímasetningar sem menn settu sér í upphafi varðandi gildistöku samningsins um næstu áramót séu orðnar of þröngar og þá breytir það að sjálfsögðu líka verkáætlunum þeim sem verður að gera á Alþingi að því er varðar breytingar á afgreiðslu samningsins og væntanlegar lagabreytingar sem honum kunna að fylgja.

Forseti vill ítreka að þetta voru minnispunktar frá óformlegum fundi. Það kom forseta því svolítið á óvart að þeir skyldu sendir út sem fundargerð eins og frá formlegum fundi væri en svo var ekki. Forseti vill ítreka að hér var einungis um óundirbúinn, óformlegan fund að ræða. Minnispunktana sem voru sendir frá fundinum mun forseti láta leiðrétta, þ.e. það sem að honum snýr og var haft ranglega eftir eða rangfært í þessari fundargerð. Svo vill forseti líka endurtaka og ítreka það að að sjálfsögðu verður haft samráð við formenn þingflokka ef bregða þarf út af starfsáætlun þingsins eins og hún liggur fyrir, eins og vænta má að þurfi að gera.