Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég vil geta þess að í dag, 3. október, eru liðin 100 ár síðan Kristján konungur IX. undirskrifaði stjórnarskipunarlög þau um breyting á stjórnarskrá Íslands er færðu landsmönnum heimastjórn og innlendan ráðherra með búsetu á Íslandi. Konungur hafði lagt fyrir Alþingi stjórnskipunarfrumvarp um þetta efni á aukaþingi 1902 og frv. var síðan endurstaðfest af þinginu ári síðar, sumarið 1903. Með undirskrift konungs lauk merkum áfanga í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Deilan um heimastjórnina hafði verið sérstaklega hörð á Íslandi síðustu árin og við starfslok neðri deildar í ágúst 1903 sagði forseti hennar, Klemens Jónsson, að þingið 1903 yrði lengi í minnum haft vegna þess að það hefði borið gæfu til að binda enda á hina ,,langvarandi, æsandi og jafnvel hatursfullu innanlandsstyrjöld um fyrirkomulag hinnar æðstu stjórnar þessa lands`` svo að vitnað sé orðrétt í ræðu hans. Með þessu var þingforseti að vísa til þeirra hörðu stjórnmálaátaka sem verið höfðu milli stuðningsmanna valtýskunnar og heimastjórnarmanna. Eins og ég nefndi við þingsetningu sl. miðvikudag tók fyrsti íslenski ráðherrann, Hannes Hafstein, við embætti 1. febrúar 1904 og markar skipan hans um leið upphaf þingræðis á Íslandi, enda var hann skipaður í samræmi við vilja meiri hluta Alþingis.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Í allshn.: Bjarni Benediktsson formaður og Jónína Bjartmarz varaformaður. Í efh.- og viðskn.: Pétur H. Blöndal formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Í félmn.: Hjálmar Árnason formaður og Guðlaugur Þór Þórðarson varaformaður. Í fjárln.: Magnús Stefánsson formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Í heilbr.- og trn.: Jónína Bjartmarz formaður og Drífa Hjartardóttir varaformaður. Í iðnn.: Kristinn H. Gunnarsson formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Í landbn.: Drífa Hjartardóttir formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Í menntmn.: Gunnar Birgisson formaður og Dagný Jónsdóttir varaformaður. Í samgn.: Guðmundur Hallvarðsson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Í sjútvn.: Árni R. Árnason formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Í umhvn.: Sigríður A. Þórðardóttir formaður og Dagný Jónsdóttir varaformaður.

Samkomulag er milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar sem verður með sama hætti og á síðasta þingi. Ræðutími verður sem hér segir: Ráðherra hefur 35 mínútur í framsögu sinni, síðan 15 mínútur og í þriðja lagi 10 mínútur. Talsmenn flokka hafa 20 mínútur í fyrstu umferð og síðan tvisvar sinnum 10 mínútur. Aðrir þingmenn hafa 10 mínútur tvívegis. Með talsmönnum er átt við fyrsta ræðumann þingflokka í umræðunni. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokka og fjmrh. heimilt að veita andsvör. Gert er ráð fyrir að umræðunni ljúki í dag eða kvöld eftir atvikum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 og venju samkvæmt er frv. á þskj. 1. Á borð þingmanna hefur einnig verið dreift í dag frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2003 auk þriggja frv. sem ég flyt og eru hluti af forsendum fjárlagafrv. Ég mun í máli mínu gera grein fyrir helstu áhersluatriðum og forsendum frv. sem og stefnumótun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum fyrir næstu ár, sem liggur fyrir í fjárlagafrv. Óhætt er að segja að sú langtímaáætlun marki nokkur þáttaskil í vinnubrögðum við hagstjórn hér á landi. Þessi stefnumótun sem er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sérstaklega tímabær nú við upphaf þeirra miklu framkvæmda við virkjanir og stóriðju sem fram undan eru og sem kalla munu á ábyrga en sveigjanlega hagstjórn og staðfestu í ríkisbúskapnum. Samkvæmt nýrri þjóðhagsspá fjmrn. bendir flest til þess að fram undan sé nýtt hagvaxtarskeið sem getur orðið eitt hið lengsta í íslenskri hagsögu. Næstu ár munu áðurnefndar framkvæmdir við uppbyggingu stóriðju ráða miklu um hagvöxtinn. Þá skiptir mestu að viðhalda þeim stöðugleika í efnahagsmálum sem einkennt hefur íslenskt efnahagslíf undanfarin ár. Mikilvægt er að beita ríkisfjármálunum með þeim hætti að þau dragi úr innlendri eftirspurn þegar framkvæmdir eru sem mestar en hjálpi til við að auka hana að þeim loknum, eftir því sem þörf krefur. Þessi atriði hafa verið höfð að leiðarljósi við gerð fjárlagafrv. fyrir árið 2004. Þar er gert ráð fyrir tæplega 6,5 milljarða króna tekjuafgangi eða sem nemur 0,75% af landsframleiðslu. Ekki er reiknað með tekjum af einkavæðingu í þessum áætlunum enda hafa viðskiptabankarnir tveir þegar verið seldir einkaaðilum og óvíst hvenær orðið getur af sölu Landssímans. Áætlað er að sambærileg tala fyrir árið 2003, þ.e. rekstrarafkoma ríkissjóðs með óreglulegum gjöldum en að frátöldum tekjum af eignasölu, verði neikvæð um liðlega 6 milljarða króna. Afkomubatinn milli ára nemur því rúmlega 12,5 milljörðum króna, eða 1,5% af landsframleiðslu. Þessi þróun endurspeglar verulegt aðhald í ríkisfjármálum á árinu 2004. Þróun efnahagsmála hér á landi að undanförnu staðfestir þann mikla árangur sem stefna ríkisstjórnarinnar hefur skilað. Þetta á bæði við um hið kröftuga hagvaxtarskeið sem hófst um miðjan síðasta áratug og ekki síður hvernig tókst að komast klakklaust í gegnum mikla uppsveiflu á árunum 1999--2000. Ýmsir spáðu því að íslenska hagkerfið mundi brotlenda og að hér mundi skapast ófremdarástand með atvinnuleysi og óðaverðbólgu. Þær hrakspár rættust sem betur fer ekki. Miklu nær er að tala um snertilendingu í því sambandi, eins og ég hef áður leyft mér að gera hér í þingsalnum. Í raun er ekki deilt um það hvernig stóð á því hve vel tókst til. Um skýringarnar á því eru helstu efnahagssérfræðingar sem til þekkja sammála, bæði hér á landi og erlendis. Þannig kemur fram í nýjustu skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hraða aðlögun hagkerfisins að breyttum aðstæðum megi fyrst og fremst rekja til þeirra umfangsmiklu skipulagsbreytinga sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir og hagstjórnar sem miðaði að því að tryggja stöðugleika í efnahagsmálum. Sömu sjónarmið hafa komið fram hjá öðrum aðilum, svo sem Efnahags- og framfarastofnuninni OECD í París og helstu alþjóðafyrirtækjum er leggja mat á lánshæfi ríkja. Þær breytingar sem helst eru nefndar til sögunnar eru aukið frelsi á fjármagnsmarkaði auk afnáms hafta á fjármagnshreyfingum, stórbætt staða ríkisfjármála og skattkerfisbreytingar sem þeim tengjast ásamt með einkavæðingu ríkisfyrirtækja, almennri markaðsvæðingu í hagkerfinu auk breytinga á stjórn peningamála. Ég vil nú, herra forseti, áður en ég fjalla nánar um helstu efnahagsforsendur og áhersluatriði frv. gera nokkra grein fyrir hinni mikilvægu stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sem lýtur að ríkisfjármálastefnu til næstu ára. Á undanförnum árum hefur stefnumörkun stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum í vaxandi mæli horft til lengri tíma en eins árs í senn. Slík stefnumörkun gefur færi á meiri yfirsýn yfir stöðu og horfur í efnahagsmálum, rennir traustari stoðum undir hagstjórnina, styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar og stuðlar að stöðugleika. Þessu hefur að nokkru verið fylgt eftir í fjárlagafrv. síðustu ára þar sem hefur mátt finna framreikning helstu stærða í samræmi við ákvæði gildandi fjárreiðulaga. Ríkisstjórnin hefur hins vegar nú stigið mikilvægt skref í átt til þess að styrkja slíka langtímastefnumörkun með því að samþykkja pólitísk markmið til ársins 2007. Þessi ákvörðun markar að vissu leyti tímamót hér á landi þótt vinnubrögð af þessu tagi hafi lengi tíðkast í nálægum löndum. Stefnan í ríkisfjármálum verður í lykilhlutverki í hagstjórn á tímabilinu til 2007, enda mikilvægt að beita ríkisfjármálunum með öflugum hætti til að halda aftur af innlendri eftirspurn þegar framkvæmdir standa sem hæst og að sama skapi til að örva hagvöxt þegar þeim lýkur. Til að tryggja framgang þessarar stefnu hefur ríkisstjórnin samþykkt eftirfarandi markmið í ríkisfjármálum til loka kjörtímabilsins: 1. Afgangur í ríkissjóði verði ekki undir 1,75% af landsframleiðslu á árinu 2005 og 1% árið 2006. Frv. fyrir 2004 gerir ráð fyrir 0,75% afgangi eins og ég áður gat um. 2. Aðhald í ríkisfjármálum verði aukið. Þannig verði árlegur vöxtur samneyslu á árunum 2005--2007 ekki umfram 2% að raungildi. Þar verði m.a. miðað við að launakostnaður ríkisins hækki ekki umfram laun í samkeppnisgreinunum. Enn fremur verði árleg hækkun tilfærsluútgjalda sem svo eru kölluð ekki umfram 2,5% að raungildi á árunum 2006--2007. 3. Dregið verði úr framkvæmdum ríkisins um 3 milljarða króna árið 2005 og 2 milljarða árið 2006. Framkvæmdir verði síðan aftur auknar um 3 milljarða árið 2007 og 2 milljarða árið 2008. 4. Á árunum 2005--2007 verði um 20 milljörðum króna varið til skattalækkana og allt að 3 milljörðum króna til sérstakra áhersluverkefna, svo sem hækkunar barnabóta. Eins og á þessu sést er á útgjaldahlið langtímaáætlunar gengið út frá þeim meginforsendum að gætt verði ýtrasta aðhalds í almennum rekstri, bæði í launamálum og öðrum rekstrarútgjöldum. Miðað er við að verulega dragi úr aukningu í samneyslu ríkisins frá því sem verið hefur og að árlegur vöxtur nemi að hámarki 2% að raungildi, eða 1% undir meðalvexti undanfarinna ára. Nánari útfærsla á þessu markmiði verður ákveðin við fjárlagagerð hverju sinni. Tilfærsluútgjöld munu aukast nokkuð á næstu árum í samræmi við gildandi lög, meðal annars vegna fjölgunar fólks á lífeyrisaldri. Minna atvinnuleysi og þar með minni útgjöld til atvinnuleysisbóta vegur hér á móti. Leitast verði við að halda árlegum raunvexti tilfærsluútgjalda í um það bil 2,5% að jafnaði með auknu aðhaldi. Einnig verður óhjákvæmilegt að draga úr framkvæmdum á vegum ríkisins á meðan stóriðjuframkvæmdirnar standa sem hæst. Framkvæmdir verða síðan auknar á ný þegar dregur úr hagvexti. Ákveðið verður í fjárlögum hverju sinni hvaða framkvæmdir munu koma hér við sögu. Varðandi tekjuhlið áætlunarinnar er það sérstaklega ánægjulegt að svigrúm skapast til að lækka skatta um u.þ.b. 20 milljarða á tímabilinu samhliða ríflegum tekjuafgangi á ríkissjóði. Er það í samræmi við málflutning og fyrirheit stjórnarflokkanna í aðdraganda kosninganna á liðnu vori. Ljóst er að svo stórfelldar skattalækkanir munu hafa örvandi áhrif á efnahagslífið þegar dregur úr stórframkvæmdunum. Nánari útfærsla þessara áforma liggur ekki enn fyrir en stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar vísar veginn í þeim efnum. Þar segir að á kjörtímabilinu verði m.a. tekjuskattsprósenta á einstaklinga lækkuð um allt að 4%, eignarskattur felldur niður, erfðafjárskattur samræmdur og lækkaður og virðisaukaskattskerfið tekið til endurskoðunar með það í huga að bæta kjör almennings. Þessi mál verða nánar rædd í tengslum við gerð kjarasamninga á komandi vetri. Í langtímaáætluninni er einnig gert ráð fyrir tilteknum forsendum á sviði peningamála í samræmi við þau meginmarkmið sem áætlunin byggir á. Þannig er talið að ekki verði komist hjá einhverri hækkun vaxta þegar framkvæmdir standa sem hæst. Aukið aðhald í ríkisfjármálum mun hins vegar draga úr þörf fyrir hækkun vaxta. Meginniðurstaða langtímaáætlunarinnar er að áfram mun ríkja stöðugleiki í efnahagslífinu þrátt fyrir aukin umsvif vegna stóriðjuframkvæmdanna. Á árunum 2004--2006 eru horfur á umtalsverðum hagvexti. Árið 2007 mun hins vegar hægja talsvert á en á móti vega þá áhrif aukinna framkvæmda á vegum ríkisins. Mikill innflutningur vegna framkvæmdanna leiðir óhjákvæmilega til nokkurs halla á viðskiptum við útlönd en verulega dregur úr honum þegar byggingarframkvæmdum lýkur og útflutningur nýrrar verksmiðju á áli fer að segja til sín. Búast má við að verðbólga aukist lítils háttar þegar framkvæmdir verða í hámarki en lækki aftur þegar þeim er lokið. Kaupmáttur mun aukast verulega og atvinnuleysi verður lítið allt tímabilið. Það er ljóst af þessum niðurstöðum að aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum mun skapa svigrúm bæði til lækkunar skatta og til að koma til móts við áherslumál í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar án þess að raska því meginmarkmiði efnahagsstefnunnar að viðhalda stöðugleika. Þannig mun verða umtalsverður afgangur á ríkissjóði þegar framkvæmdirnar eru í hámarki og skuldir ríkissjóðs lækka jafnhliða. Óhjákvæmilegt er hins vegar að nokkur halli verði á ríkissjóði, miðað við þær forsendur sem hér eru lagðar til grundvallar, þegar framkvæmdum lýkur enda dregur þá verulega úr hagvexti. Eðlilegt er að bregðast við þeim samdrætti með auknum framkvæmdum á vegum ríkisins auk þess sem skattalækkanir munu einnig stuðla að auknum hagvexti. Í þessu sambandi er hins vegar mikilvægt að hafa í huga að í forsendum langtímaáætlunar er hvorki gert ráð fyrir framkvæmdum vegna stækkunar Norðuráls á framreikningstímabilinu né tekjum af einkavæðingu Landssímans. Hér ráða varfærnissjónarmið ferðinni eins og eðlilegt er í slíkri áætlanagerð. Líklegt verður hins vegar að teljast að Landssíminn verði seldur einkaaðilum á kjörtímabilinu, að hluta eða að öllu leyti, og vonandi fyrr en síðar. Það mundi skila miklum sölutekjum í ríkissjóð og gefa m.a. færi á lækkun skulda umfram það sem hér er gert ráð fyrir. Árlegur vaxtakostnaður ríkisins mundi þá lækka samsvarandi og bæta þar með afkomu ríkissjóðs enn frekar. Enn fremur verða að teljast allgóðar líkur á að af stækkun Norðuráls verði á næstu árum. Það hefði að sjálfsögðu umtalsverð efnahagsleg áhrif sem birtast mundu í auknum hagvexti og betri afkomu ríkissjóðs. Að öllu samanlögðu verður því að teljast líklegt að afkoma ríkissjóðs verði betri á framreikningstímabilinu en hér er sýnt og að ekki komi til hallareksturs árið 2007. Eins og sést á þessari yfirferð, herra forseti, miðar stefnan í ríkisfjármálum að því að draga úr uppsveiflunni á árunum 2004--2006 og vinna á móti niðursveiflu árið 2007. Þegar leiðrétt hefur verið fyrir áhrifum hagsveiflunnar á afkomutölur ríkissjóðs kemur í ljós að aðhald ríkisfjármála eykst í uppsveiflunni en þá er sveifluleiðrétt afkoma jákvæð. Hún verður síðan neikvæð þegar slaknar á árið 2007 miðað við þessar forsendur. Þessir útreikningar sýna að sú ríkisfjármálastefna sem lögð er til grundvallar langtímaáætluninni, stuðlar að stöðugleika í efnahagslífinu og að í búskap ríkisins er fyrir hendi veruleg sjálfvirk sveiflujöfnun. Herra forseti. Ég mun nú víkja að helstu þáttum fjárlagafrv. fyrir árið 2004. Í frv. er eins og áður sagði gert ráð fyrir því að tekjuafgangur á ríkissjóði verði 6,4 milljarðar króna þrátt fyrir að ekki sé gert ráð fyrir hagnaði af sölu eignarhluta ríkissjóðs í fyrirtækjum. Í endurskoðaðri áætlun fyrir árið 2003 er hins vegar gert ráð fyrir 12,4 milljarða króna hagnaði af sölu eignarhluta í fyrirtækjum og 6,2 milljarða króna tekjuafgangi. Einkum eru tvær skýringar á því að tekjuafgangur hækkar á milli ára þrátt fyrir að ríflega 12 milljarða tekjur af sölu eignarhluta falli niður. Annars vegar verður beitt ýtrasta aðhaldi í útgjöldum ríkissjóðs. Þannig eru lagðar fram tillögur um 3,7 milljarða króna lækkun útgjalda þannig að í heild aukast útgjöld ríkissjóðs aðeins um rúma 2 milljarða í krónum talið frá áætlun 2003. Hins vegar mun aukinn hagvöxtur á næsta ári skila sér í meiri veltu og kaupmætti. Skatttekjur hækka því samkvæmt þessu um 14,5 milljarða króna milli ára og heildartekjur um 2,2 milljarða þrátt fyrir minni tekjur af eignasölu. Lánsfjárafgangur er í frv. áætlaður 13,7 milljarðar króna og lækkar um tæplega 4 milljarða frá áætlun yfirstandandi árs. Þar koma m.a. fram áhrif af minni eignasölu en á móti vegur bætt afkoma sem kemur fram í tæplega 12 milljarða króna styrkingu á handbæru fé frá rekstri. Einnig verða innheimtar afborganir af veittum lánum meiri á næsta ári vegna afborgunar Seðlabankans af láni sem ríkissjóður veitti bankanum árið 2001. Áformað er að lánsfjárafgangur næsta árs gangi til þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs um 4 milljarða króna, styrkja stöðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins um u.þ.b. 7,5 milljarða og bæta stöðuna við Seðlabanka Íslands um rúmlega 2 milljarða. Tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir næsta ár endurspeglar aukin umsvif í efnahagslífinu enda skýr merki um að uppsveifla sé hafin og að fram undan sé tímabil aukins hagvaxtar. Spá fjmrn. gerir ráð fyrir að hagvöxtur verði um 3,5% á árinu 2004 og verðbólgan verði um 2,5%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er talinn aukast um 2,5% sömuleiðis. Enn fremur er gert ráð fyrir að einkaneysla aukist um 3,5%. Á þessum forsendum er áætlað að skatttekjur ríkissjóðs geti numið rúmlega 252 milljörðum króna sem er um 6% hækkun að nafnvirði milli ára. Hlutfall skatttekna af landsframleiðslu helst hins vegar nánast óbreytt, verður u.þ.b. 29,3% í stað 29,2. Heildartekjur ríkissjóðs eru taldar geta numið allt að 279,5 milljörðum króna. Þær hækka mun minna en skatttekjur milli ára enda ekki gert ráð fyrir tekjum af sölu eigna eins og áður er fram komið. Gert er ráð fyrir að sérstakur tekjuskattur, hinn svonefndi hátekjuskattur, verði framlengdur um tvö ár og verði 4% á næsta ári og 2% 2005 en falli þá niður. Er samkomulag um þetta milli stjórnarflokkanna. Þá er í forsendum frv. gert ráð fyrir 8% hækkun bensíngjalds og þungaskatts en þessi gjöld hafa ekki hækkað um nokkurt árabil. Er áætlað að þessi hækkun skili einum milljarði í auknar tekjur. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð 273 milljarðar króna árið 2004 og hækka um 8,2 milljarða frá samþykktum fjárlögum og fjáraukalögum þessa árs en um 2 milljarða frá áætlaðri útkomu ársins. Heildargjöld lækka þannig að raungildi um 1,6% frá áætlaðri útkomu ársins. Þar af standa rekstrargjöld nánast í stað. Sama má segja um neyslu- og rekstrartilfærslur þrátt fyrir aukin útgjöld til almannatrygginga í kjölfar samkomulags við eldri borgara og sérstaka hækkun til öryrkja. Þetta skýrist einkum af minnkandi atvinnuleysi og ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar til lækkunar útgjalda. Þá lækka fjárfesting og stofnkostnaðarframlög um 20% og nær sú lækkun til nær allra sviða ríkisins að frátöldum stofnkostnaði í hjúkrunarheimilum. Loks standa vaxtagjöld nánast í stað. Útgjaldahlið fjárlagafrv. markast af sérstökum ráðstöfunum sem áætlað er að skili samtals 3,7 milljarða króna útgjaldasparnaði. Þar af lækka rekstrargjöld um 700 millj., tilfærsluútgjöld um 1.500 millj. og stofnkostnaður um tæplega 1.500. Lækkun rekstrargjalda felst í því að lagt er til að ríkissjóður hverfi frá endurgreiðslu hluta af tryggingagjaldi vegna viðbótarlífeyrissparnaðar launþega. Árið 1999, þegar þessu fyrirkomulagi var komið á, var út frá því gengið að um tímabundna ráðstöfun væri að ræða. Nú hefur viðbótarlífeyrissparnaðurinn náð öruggri fótfestu og því ástæðulaust að ríkið greiði áfram með þessu sparnaðarformi, enda hefur síðan verið samið í kjarasamningum um mótframlög atvinnurekenda sem eru frádráttarbær frá tekjuskatti. Samtals er áætlað að útgjöld ríkisins lækki um ríflega hálfan milljarð króna vegna þessa. Þá er gerð 1% hagræðingarkrafa til stjórnsýslustofnana sem skila mun um 100 millj. kr. útgjaldasparnaði. Lækkun neyslu- og rekstrartilfærslna felst í 740 millj. kr. lækkun útgjalda sjúkratrygginga, einkum lyfjakostnaður. Vaxtabætur lækka um 600 millj. kr. þar sem lagt er til að hámark vaxtagjalda til útreiknings vaxtabóta miðist við 5,5% af skuldum í stað 7% áður enda hafa raunvextir langtímalána lækkað umtalsvert frá því að 7% markið var sett. Loks er gert ráð fyrir að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs lækki um 170 millj. kr. þar sem m.a. er lagt til að í stað þess að bætur reiknist frá fyrsta skráningardegi verði ekki greitt fyrir fyrstu þrjá dagana. Lækkun stofnkostnaðar felst í 1.000 millj. kr. lækkun framlaga til vegagerðar frá fjárlögum þessa árs auk þess sem framlög til ýmissa stofnkostnaðarverkefna og tækjakaupa ríkisstofnana lækka samtals um 500 millj. kr. Þessi áform um lækkun útgjalda eru nauðsynleg til að skapa svigrúm fyrir þau verkefni sem ríkisstjórnin hefur sett í forgang án þess að horfið sé frá meginmarkmiðum um aðhald og stöðugleika. Af helstu breytingum á útgjaldahlið ríkissjóðs má nefna að útgjöld lífeyristrygginga hækka um 4,2 milljarða frá áætlun þessa árs, eða um tæplega 17%. Koma þar m.a. fram áhrif samkomulags ríkisstjórnarinnar við eldri borgara sem felur í sér hækkun á tekjutryggingu og tekjutryggingarauka sem kemur bæði elli- og örorkulífeyrisþegum til góða. Því til viðbótar er gert ráð fyrir auknum bótum til öryrkja um sem nemur einum milljarði króna. Einnig er í frv. ráðstafað verulegum fjármunum til uppbyggingar og reksturs öldrunarþjónustu. Þannig aukast framlög úr ríkissjóði um 450 millj. kr. til að fjölga hjúkrunarrýmum og dagvistarrýmum fyrir aldraða á næsta ári auk þess sem heimaþjónusta verður efld. Þá eru framlög til sjúkrahúsa og heilsugæslu aukin um 1.200 millj. kr. samtals, bæði til að styrkja núverandi starfsemi og til nýrra úrræða. Þannig má nefna að í frv. er lagt til að 140 millj. kr. verði varið til að bæta margvíslega þjónustu við geðsjúka og 64 millj. kr. til að koma á fót hvíldarþjónustu fyrir langveik börn. Loks má nefna að stofnkostnaðarframlög til byggingar hjúkrunarheimila nær tvöfaldast á milli ára og verða samtals rúmlega 900 millj. kr. á næsta ári. Þá má nefna að framlög til að stytta biðlista eftir sambýlum fyrir fatlaða eru aukin um rúmlega 140 millj. kr. í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Framlög til menntamála aukast talsvert samkvæmt frv. Þannig aukast framlög til reksturs stofnana á háskóla- og framhaldsskólastigi um rúmlega einn milljarð króna frá fjárlögum yfirstandandi árs. Framlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna hækka um tæplega 400 millj. kr. vegna fjölgunar námsmanna og hækkunar á þeim framfærslugrunni sem útlán miðast við. Rétt er að fara nokkrum orðum um framlög til rannsóknamála en Íslendingar leggja mikið opinbert fjármagn til rannsókna miðað við ýmsar aðrar þjóðir. Þannig námu opinber framlög til rannsóknamála 1% af vergri landsframleiðslu hér á landi árið 2001, en aðeins Finnar vörðu jafnmiklu opinberu fé til málaflokksins það ár samkvæmt tölum frá OECD. Í frv. er gerð grein fyrir nýskipan rannsóknamála og sérstakri eflingu vísinda- og tækniþróunarsjóða. Gert er ráð fyrir að framlög til vísinda- og tæknisjóða á vegum ráðuneyta menntamála, iðnaðar og sjávarútvegs aukist um 370 millj. frá gildandi fjárlögum. Í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að framlögin aukist enn næstu árin og verði tæplega 920 millj. kr. hærri í lok kjörtímabilsins en í upphafi þess, sem er 116% hækkun á fjórum árum. Í frv. er dregið nokkuð úr fjárfestingu frá því sem áætlað er á þessu ári. Kemur þar einkum þrennt til: Í fyrsta lagi er lokið nokkrum veigamiklum verkefnum svo sem endurgerð húsnæðis fyrir sendiráð Íslands í Kaupmannahöfn og náttúrufræðihúsi Háskóla Íslands. Í öðru lagi eru framlög til stofnkostnaðar óvenju há á þessu ári vegna framkvæmdaátaks ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum í upphafi ársins, sem fólst m.a. í auknum framlögum til vegagerðar. Í þriðja lagi er lögð til sérstök 1.500 millj. kr. frestun framkvæmda í frv. eins og ég áður gat um, en þar af er einn milljarður í vegamálum. Þrátt fyrir það verða vegaframkvæmdir áfram mjög miklar í samanburði við fyrri ár og framkvæmdaátakinu mun verða lokið. Framkvæmdir Vegagerðarinnar voru 5,3 milljarðar samkvæmt ríkisreikningi síðasta árs, árið 2002, en verða rúmir 8 milljarðar samkvæmt frv. á næsta ári, sem er meira en 50% aukning. Í fjárlögum yfirstandandi árs var framlag til nýframkvæmda áætlað 7,5 milljarðar en því til viðbótar komu 3 milljarðar vegna flýtingar framkvæmda til að örva vinnumarkað og draga úr atvinnuleysi. Þegar litið er til þessara talna hljómar það sem argasta öfugmæli að tala um niðurskurð í vegamálum. Hins vegar er eðlilegt og óhjákvæmilegt um þessar mundir að dregið verði úr öllum framkvæmdum á vegum ríkisins á allra næstu árum, jafnt vegaframkvæmdum sem öðrum, til að mæta þeim þrýstingi sem óhjákvæmilega verður þegar virkjana- og stóriðjuframkvæmdir standa sem hæst. Það dæmi mun svo snúast við frá og með árinu 2007. Herra forseti. Lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs hefur verið jákvæður mest allt tímabilið frá 1998. Samanlagt nemur uppsafnaður lánsfjárafgangur frá árinu 1998 til og með ársins 2004 um 63,5 milljörðum króna. Þessum afgangi hefur verið varið til þess að styrkja stöðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og greiða niður skuldir ríkissjóðs auk þess að staða ríkissjóðs við Seðlabankann hefur mjög styrkst. Þannig kemur fram í ríkisreikningi fyrir árið 2002 að innborganir ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins fram til ársloka 2002 hafa orðið til þess að fyrirsjáanleg sjóðþurrð hefur frestast frá árinu 2014 til a.m.k. ársins 2025 miðað við fyrirliggjandi forsendur og mun hættan á slíkri sjóðþurrð verða úr sögunni á tiltölulega fáum árum haldi greiðslurnar áfram. Er það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni skattgreiðendum framtíðarinnar. Niðurgreiðslur skulda ríkissjóðs hafa tekið mið af stöðunni á lánsfjármarkaði hverju sinni og þess svigrúms sem verið hefur á gjaldeyrismarkaði til að greiða niður erlendar skuldir. Vegna lækkunar skulda hefur stórlega dregið úr vaxtakostnaði ríkissjóðs og nú er svo komið að vaxtajöfnuður ríkissjóðs, þ.e. vaxtatekjur að frádregnum vaxtagjöldum, er talinn verða í jafnvægi á næsta ári. Árið 1998 var hann hins vegar neikvæður um tæplega 8 milljarða króna. Þetta er ánægjuleg þróun sem ber vott um það hverju ábyrg stefna í ríkisfjármálum getur áorkað. Á næstu árum er stefnt að því að gera enn betur og þá má búast við því að vaxtajöfnuðurinn verði jákvæður. Einhvern tímann og það ekki fyrir löngu hefði það þótt saga til næsta bæjar. Herra forseti. Undanfarin ár hafa orðið miklar framfarir í fjárlagagerð ríkisins sem hafa átt ríkan þátt í því að hér hefur tekist að skapa trausta umgjörð í ríkisfjármálum. Það hefur átt sinn þátt í því að skapa meiri festu í hagstjórninni og stuðlað að auknum stöðugleika í efnahagsmálum. Nú hefur nýtt skref verið stigið með langtímaáætlun í ríkisfjármálum til ársins 2007. Ég tel mikilvægt að halda áfram að þróa þessi vinnubrögð enn frekar. Bætt vinnubrögð í þessum efnum auðvelda áætlanagerð og fjármálastjórn einstakra ráðuneyta og stofnana og stuðla þannig að betri nýtingu opinberra fjármuna. Framkvæmdir við byggingu álvers og virkjunar á Austurlandi munu gera miklar kröfur til hagstjórnar á komandi árum. Mikilvægast er að beita ríkisfjármálunum með þeim hætti að þau haldi aftur af innlendri eftirspurn og vaxtahækkunum þegar framkvæmdirnar standa sem hæst. Í þessu ljósi hefur ríkisstjórnin markað sína stefnu í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára. Þessi stefnumótun markar viss tímamót. Meginmarkmið hennar er að tryggja áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum og skapa jafnframt svigrúm til skattalækkana og til þess að koma til móts við forgangsverkefni í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ein helsta niðurstaða langtímaáætlunarinnar er einmitt sú að þetta getur allt farið saman ef rétt er á málum haldið. Þessi mikilvæga niðurstaða endurspeglar trausta stöðu íslensks efnahagslífs sem má ekki síst rekja til þeirra grundvallarbreytinga sem orðið hafa á skipulagi efnahagsmála síðasta áratuginn eða svo. Fjárlagafrv. næsta árs, sem ég hef nú gert grein fyrir, markar fyrsta skrefið á þeirri braut sem brýnt er að fylgja í þessum málum allt kjörtímabilið. Ég vil nú leyfa mér að leggja til, herra forseti, að frv. þessu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárln. Ég óska eftir góðu samstarfi við nefndina nú sem endranær og vona að takast megi að afgreiða frv. í samræmi við starfsáætlun þingsins svo sem tekist hefur undanfarin ár.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. flutti svipaða ræðu nú og oft áður þegar fjárlög hafa verið lögð fram. Hæstv. ráðherra er býsna ánægður með stöðuna, hann er ánægður með frumvarpið og það verður auðvitað að segjast um þetta frv. eins og áður hefur verið sagt um fjárlagafrumvörpin að markmið þeirra eru oft góð. En því miður hefur raunveruleikinn stundum orðið annar en fjárlagafrv. hefur gert ráð fyrir. Herra forseti. Í máli hæstv. fjmrh. kom fram að gert er ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs muni lækka að raungildi árið 2004. Því er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvað það er í forsendum þessara fjárlaga sem eykur líkurnar á því að betur takist til á næsta ári en mörg undanfarin ár. Einnig er nauðsynlegt, herra forseti, að spyrja hæstv. fjmrh. annarrar spurningar strax í upphafi þessara umræðna vegna þess að í aðdraganda kosninga í vor var eitt meginloforð ríkisstjórnarflokkanna að lækka skatta. Nú kemur fyrsta frv. ríkisstjórnarinnar fram á kjörtímabilinu og þá er formerkið öfugt, þ.e. samkvæmt frv. verða skattar hækkaðir. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. svari þeirri spurningu: Hvað hefur breyst í forsendunum frá því í vor sem orsakar það að nú þarf að sigla inn í næsta ár með skattahækkanir en ekki skattalækkanir?

Herra forseti. Út af fyrri spurningu þingmannsins um lækkun raunútgjalda og aðhald í rekstri vil ég vekja sérstaka athygli á því að í þeim áformum sem fyrir liggja um 3,7 milljarða kr. sparnað eru alveg niðurnegldar tillögur, sem sumpart liggja hér á borðum þingmanna í dag, sem er alveg ljóst að munu skila þeim árangri sem ætlast er til ef frumvörpin verða samþykkt. Hálfur milljarður vegna breytingar á tryggingagjaldslögum, 600 milljónir vegna vaxtabóta, 1.500 milljónir vegna sparnaðar í framkvæmdum o.s.frv. Þetta hafa menn í hendi sér ef þeir fallast á annað borð á þá stefnu sem hér er boðuð. Varðandi almenn rekstrarútgjöld er náttúrlega líka ljóst að fylgja þarf eftir útgjaldaáformum ráðuneytanna með því að fylgja eftir t.d. reglugerð um framkvæmd fjárlaga sem nú liggur fyrir. Varðandi seinna málið sem hv. þm. spyr um, skattalækkanir og skattahækkanir, þá vil ég í fyrsta lagi benda á að í kosningunum var af hálfu okkar stjórnarsinna ekki talað um það að allar skattalækkanir sem við gáfum fyrirheit um ættu að koma til framkvæmda á árinu 2004. Þvert á móti, við höfum alltaf talað um það mjög skýrt að skattalækkunaráform okkar næðu út kjörtímabilið, og það gera þau samkvæmt þessari áætlun. Hvað varðar hækkun á bensíngjaldi, þá er það þess eðlis að bensíngjaldið hefur ekki verið hækkað hér frá því í október árið 1999 og þetta er einn af grundvallartekjustofnum ríkissjóðs sem er ekkert óeðlilegt að haldi í við vísitöluna almennt talað. Nú erum við að tala um að hækka þennan skatt um helminginn af því sem verðlag hefur hækkað á þessu tímabili og það er nákvæmlega ekkert óeðlilegt við það, herra forseti.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að þær tillögur sem hér liggja fyrir um sparnað munu væntanlega ná fram ef þeim verður fylgt eftir. Þannig hefur það verið mörg undanfarin ár að vissulega hefðu útgjöld ríkissjóðs orðið miklum mun minni ef fjárlögum hefði verið fylgt eftir og ef, eins og hæstv. fjmrh. benti á, reglugerð um framkvæmd fjárlaga hefði verið fylgt eftir. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra enn á ný: Megum við búast við að annar háttur verði hafður á varðandi reglugerð um framkvæmd fjárlaga en verið hefur undanfarin ár? Eru meiri líkur á að á árinu 2004 verði farið eftir fjárlögum? Eru meiri líkur á því en verið hefur undanfarin ár? Varðandi seinni spurninguna er það alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. að í aðdraganda kosninga sögðu menn ekki að allar skattalækkanir ættu að koma fram árið 2004, enda hélt ég því ekki fram í fyrri ræðu minni. Hins vegar man ég ekki eftir því að í kosningabaráttunni hafi verið talað um það að byrjað yrði á því að hækka skatta, upphaf skattalækkananna yrðu skattahækkanir. Ég kannast ekki við þann málflutning. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra hvað hefði breyst og, herra forseti, ég verð að endurtaka þá spurningu mína. Hvað hefur breyst sem hefur orsakað það að í stað þess að lækka skatta eða stíga fyrsta skrefið í þá átt, þá er niðurstaða ríkisstjórnarinnar sú að hækka þurfi skatta?

Herra forseti. Ég vona að við eigum traustan bandamann í hv. þm. í að halda aftur af ríkisútgjöldum og ég dreg það reyndar ekki í efa eftir ræðu leiðtoga hans hér í gærkvöldi sem hélt því fram og sagði að ríkisstjórnin ætti nú aldeilis hauk í horni þar sem Samfylkingin væri tilbúin til þess að standa gegn ofþenslu ríkisútgjalda. Standa gegn ofþenslu ríkisútgjalda, sagði formaður Samfylkingarinnar, og ég fagna því verulega að hér eigum við góða og dygga bandamenn og við skulum bara taka höndum saman um að halda mönnum sem hér eiga hlut að máli við efnið. En ég bendi þingmanninum á annan hlut. Hann talar mikið um umframkeyrslu í ríkisútgjöldum. Á borðinu fyrir framan hann liggur frv. til fjáraukalaga um 8 milljarða kr. aukningu á útgjöldum. Hvað er það sem hlutfall af útgjöldunum? 3--4%, eitthvað svoleiðis, miðað við það sem áður var búið að ákveða í fjárlögum og fjáraukalögum. Það er í sjálfu sér ekki hátt hlutfall. Auðvitað er það meira en við kærum okkur kannski um en menn verða líka að horfa á þetta í samhengi við það sem er hér að gerast almennt talað og þá staðreynd að alltaf koma til einhver óhjákvæmileg útgjöld sem ekki verða séð fyrir. Hvað varðar skattamálin, þá er þetta auðvitað deila um keisarans skegg. Við höfum sagt hvað við ætlum að gera í stjórnarsáttmála okkar, sem er auðvitað sá vegvísir sem við förum eftir og flokkarnir hafa komið sér saman um eftir kosningar. En við ætlum líka að geyma okkur að ganga frá því máli þangað til fyrir liggur hvað kemur út úr kjarasamningum á komandi vetri. Ef litið er á bensínhækkunina þá má svo sem áfellast okkur fyrir það að hafa ekki látið bensíngjaldið hækka árlega frá 1999 í samræmi við verðlagshækkanir. Ég skal fúslega taka við slíkum kvörtunum frá hv. þm. ef það er það sem hann á við.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir fjárlagafrv. og í sjálfu sér er fátt nýtt í því hvað varðar stefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta er í sama dúr og verið hefur undanfarin ár. Það byggir hægt og bítandi á einkavæðingu almannaþjónustunnar, sölu ríkisfyrirtækja og þjónustustofnana. Þetta er allt kunnugt. Hæstv. ráðherra vakti rækilega athygli á því að enn á að draga úr hlutfallslegum þætti samneyslunnar í landinu, en samneyslan er það sem stendur undir samhjálp og félagshyggju í landinu, menntamálum, heilbrigðismálum, öldrunarmálum, hjúkrunarmálum o.s.frv. Það á að draga hlutfallslega úr því á næstu árum. Einn liður í því er að á næsta ári á að innheimta aukin komugjöld á heilsugæslustöðvar, 40--50 millj. kr., er þar sagt. Allt munar það fólk um sem sækir heilsugæslustöðvar. Í stjórnarsáttmálanum stendur aftur á móti, með leyfi forseta: ,,Efla þarf heilsugæsluna sem hornstein heilbrigðisþjónustunnar í landinu.`` Er það mat ráðherrans að það sé liður í því að efla stöðu heilsugæslunnar að auka og hækka komugjöld þeirra sem þurfa að sækja slíka þjónustu? Segja má, virðulegi forseti, að þessi hækkun sé svona einkunnarorð eða marki þá vegferð sem ríkisstjórnin er að fara.

Herra forseti. Ef ég man rétt eru komugjöld á heilsugæslustöðvar u.þ.b. 500 kr. í dag en voru 600 árið 1991, eða 700, hafa lækkað síðan. Heilbrigðisráðherrann mun koma með ákveðnar tillögur um sparnað varðandi sjúkratryggingar og þá þætti, fyrst og fremst í lyfjakostnaði, og við skulum bara bíða eftir og sjá hvaða tillögur hann kemur með. Við eigum heldur ekki að ganga þannig um þessa hluti að gefa í skyn að sú þjónusta sem veitt er, t.d. á heilsugæslustöðvum, sé einskis virði og þess vegna eigi menn ekkert að borga fyrir hana. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að þingmaðurinn hefur snúið rækilega út úr því sem stendur í ræðu minni og í frv. varðandi vöxt samneyslunnar almennt. Við erum að tala um að halda vexti samneyslunnar í 2% að raungildi umfram verðlag. Hann lét þess getið að með þessu væri verið að hamast á velferðarmálum og draga úr opinberri þjónustu í öldrunarmálum og einhverju slíku, og það væri sem sagt markmið ríkisstjórnarinnar. Þetta er bara alrangt, enda fór ég með það áðan hversu framlögin sérstaklega til öldrunarmála og reyndar velferðarmála almennt og sérstaklega heilbrigðismálanna sem heildar eru að aukast mikið í þessu frv. Það er því ekki hægt að halda þessu neitt svona fram eða halda því að fólki að hér sé staðið að málum með þeim hætti sem hv. þm. Jón Bjarnason gerði. Ríkisstjórnin hefur markað sér sérstakar áherslur í frv. Þær birtast ekki síst í auknum framlögum í sambandi við lífeyristryggingar, heilbrigðismál, menntamál og rannsóknir. Og það er alveg sama hvað hv. þm. ber höfðinu við steininn, tölurnar í frv. tala sínu máli.

Herra forseti. Það var svo sem viðbúið að hæstv. fjmrh. kipptist aðeins við. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra muni ekki um hundraðkallinn eða þúsundkallinn til eða frá þegar hann fer til læknis. En sá hugsunarháttur á ekki að ríkja í heilbrigðisþjónustu landsins að það skipti máli hvort menn hafa efni á að fara til læknis eða ekki. Þetta er hluti þeirrar félagshyggju og samhjálpar sem við höfum byggt samfélag okkar á og er hornsteinn þess félagshyggjusamfélags sem við viljum búa í. Á sama hátt er tekjuöflun ríkissjóðs einnig beitt á þá sem þurfa að sækja sjúkratryggingar, þá sem þurfa að kaupa lyf og þá sem þurfa hjálpartæki. Ætlunin er að lækka hlutdeild ríkisins í þeim kostnaði. Allt ber þetta hægt og bítandi að sama brunni, virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra vék að sölu Landssímans. Það er rétt að rifja upp að í skoðanakönnun sem gerð var fyrir rúmum tveimur árum kom fram að um 70% af þjóðinni var andvígt því að Landssíminn væri seldur. Það hefur verið stefna Vinstri grænna að Landssímanum yrði beitt til að efla fjarskipti í landinu og fjarskiptaþjónustu um allt land. Ekki mun veita af. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er fullt samkomulag innan ríkisstjórnarinnar um málið? Styður Framsfl. það virkilega einhuga að Landssíminn verði seldur eins og hæstv. fjmrh. var hér að boða?

Herra forseti. Út af fyrra atriðinu sem þingmaðurinn nefndi þá er það náttúrlega staðreynd að lyfjakostnaður hins opinbera hefur stórhækkað ár frá ári í mörg ár. Það er ekkert óeðlilegt við að við leitum allra leiða til að draga úr þeirri aukningu. Sumpart er hún eðlileg, það eru að koma alls kyns ný og bætt lyf, dýr lyf, á markaðinn. Við fögnum því að geta veitt sjúklingum betri þjónustu. En það er ekkert óeðlilegt við að leita allra leiða til að gera þetta með eins hagkvæmum hætti og kostur er, eins og heilbrigðisráðherra er að leitast við að gera. Það mun koma fram í tillögum hans og eru áreiðanlega ýmsar leiðir færar í því efni. Ég vona að þingmaðurinn sé ekki á móti því að leita sparnaðar í lyfjakostnaði. Hvað varðar Landssímann þá hafa stjórnarflokkarnir haft það á stefnuskrá sinni, og höfðu það allt síðasta kjörtímabil, að selja það fyrirtæki. Það mál var ekki afgreitt á síðasta kjörtímabili en í kosningunum sem fram fóru í maí sl. lá fyrir að þetta væri stefna stjórnarflokkanna. Ég tek meira mark á þeim kosningum heldur en könnuninni sem hv. þm. vitnaði til. Við munum reyna að koma því þannig fyrir að almenningur fái til baka það fjármagn og verðmæti sem hann á í Landssímanum og sem þar hafa verið bundin um langa hríð. Um það snýst þetta mál. Við getum tekið þá peninga, þá tugi milljarða, og sett það fjármagn í verkefni í þágu eigenda fjármagnsins, almennings á Íslandi. Um það snýst þetta mál og við erum að vonast til að það verði hægt að selja þetta fyrirtæki með viðunandi hætti á kjörtímabilinu. Vonandi verður það fyrr en síðar.

Herra forseti. Við 1. umr. um fjárlög fyrir árið 2004 er eðlilegt að umræðan sé fyrst og fremst almenn og ekki farið mjög djúpt ofan í einstaka liði. Það verður auðvitað að vinna í því í fjárln. fram að 2. umr. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er ljóst að við erum að hefja hagvaxtarskeið sem vonandi mun nýtast okkur betur en mörg þau sem við höfum áður lifað. Í því samhengi er nauðsynlegt að rifja upp það sem misfórst á árum áður, þegar verðbólgan skaust upp á árinu 2001 og stefndi í brotlendingu en verkalýðssamtökin tóku höndum saman með aðilum vinnumarkaðarins og komu ríkisstjórninni til aðstoðar við að tryggja mjúka lendingu. Af þessu tímabili er nauðsynlegt að læra og við þurfum því að vanda okkur mjög í framtíðinni. Það er meginmál, hvernig á þessum málum verður haldið. Það er áhyggjuefni að enn á ný kemur ríkisstjórnin fram með fjárlagafrv. þar sem ekki virðist forgangsraðað upp á nýtt í ríkisrekstrinum. Því miður virðist ekki neitt uppi sem stefnir að því að taka á þeim innbyggða vanda sem borið hefur á mörg undanfarin ár og við hefur verið brugðist með fjáraukalagafrv. til að bjarga málum fyrir horn. Þetta er ekki mjög traustvekjandi og dugir ekki til framtíðar. Við þekkjum þetta í heilbrigðiskerfinu og í menntakerfinu, svo dæmi séu tekin. Við þekkjum þetta ekki síður í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Það kemur auðvitað fram í erfiðri rekstrar- og skuldastöðu sveitarfélaga. Herra forseti. Því miður virðist ekkert gert til að reyna að breyta ríkisrekstrinum. Vegna þeirrar reynslu sem við höfum af því þegar ekki er tekið á vanda sem vitað er um, þegar ekki lagður grunnur að því að leiðrétta skekkjuna sem gæti skilað betri árangri til framtíðar, þá megum við eiga von á að heyra svipaða umræðu um þetta leyti á næsta ári. Við munum heyra sömu umræðu og farið hefur fram að undanförnu. Sami vandinn mun koma upp á yfirborðið. Það vantar fjármuni til að tryggja að deildum í heilbrigðisþjónustunni verði ekki lokað. Það vantar peninga til að tryggja eðlilegt skólastarf í framhaldsskólum og háskólum. Þetta er því miður það sem við getum átt von þó að auðvitað vonum við að til þess þurfi ekki að koma. Hæstv. fjmrh. svaraði því til áðan í andsvari við mig að það þyrfti að nota reglugerð um framkvæmd fjárlaga. Það mátti skilja hæstv. ráðherra þannig að nota ætti hana betur en gert hefur verið á undanförnum árum. Vonandi verður þannig staðið að verki vegna þess að fjárlög eru auðvitað, eins og önnur lög, lög sem á að fara eftir. Það er hins vegar mismunandi auðvelt fyrir stofnanir að fara eftir þessum lögum. Ef lögin eru vönduð og taka mið af staðreyndum, þeirri stöðu sem er uppi hverju sinni, á ekki að vera erfitt að fara eftir fjárlögum. En því miður bendir ýmislegt til þess að fjárlög hafi ekki alltaf verið nægjanlega vönduð. Því miður, herra forseti, sýnist mér margt í þessu fjárlagafrv. sama marki brennt, þ.e. í því er ekki tekið á þeim vanda sem fyrir er í ríkiskerfinu. Það þarf að móta framtíðarstefnu um hvernig við viljum að opinberar stofnanir veiti nauðsynlega þjónustu til framtíðar. Herra forseti. Markmið þess fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir og markmið þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur mótað til framtíðar er hins vegar þess eðlis að það er eðlilegt að horfa til hennar með jákvæðum augum. Markmiðið er að ríkisfjármálin verði í lykilhlutverki í hagstjórn á næstu árum. Þetta er auðvitað nauðsynlegt. Það er nauðsynlegt að ríkisfjármálin séu notuð til að draga úr innlendri eftirspurn meðan á hinum miklu stóriðjuframkvæmdum stendur þannig að hægt verði að skapa hagvöxt til framtíðar og tryggja um leið að lendingin, þegar úr honum dregur, verði mjúk. Þess vegna er nauðsynlegt að vanda til verka. Þess vegna höfum við í Samfylkingunni talað um að við séum reiðubúin til að aðstoða við þetta verk. Fyrir fólkið í landinu skiptir mestu hvernig við komum út úr þessu tímabili. Við þurfum í raun strax að fara að undirbúa það þegar hagvaxtarskeiðinu lýkur eða úr því dregur. Það þarf auðvitað að móta stefnu til framtíðar og að því leyti er auðvitað ánægjulegt að ríkisstjórnin skuli hafa sett sér ákveðið markmið út kjörtímabilið. Það hefur greinilega verið lögð meiri vinna í slíka stefnumörkun en við síðustu fjárlagafrumvörp. Hins vegar skortir mikið á að við fáum að sjá það sem er á bak við þær tölur sem liggja inn í framtíðina. En vonandi munu upplýsingar um það berast okkur fyrr en síðar. Það er nauðsynlegt að rifja upp að nú höfum við ekki sömu forsendur í hinum mikla talnaleik sem er í kringum fjárlagafrv. og hér á árum áður. Þjóðhagsstofnun hefur verið aflögð og því höfum við nú fyrst og fremst tölur frá þeirri deild í fjmrn. sem skoðar þessar forsendur. Það verður hins vegar að segjast --- og er nauðsynlegt að það komi fram fram --- um þá ágætu deild að prófraun hennar á yfirstandandi ári virðist hafa gengið vonum framar. Við vonum auðvitað að svo verði áfram. Við skulum ekki heldur gleyma því að hagdeildir bankanna hafa einnig verið að birta ýmiss konar spár um framtíðina. Hins vegar er enginn þessara aðila í raun í sömu stöðu og Þjóðhagsstofnun áður fyrr, þ.e. stofnun sem var yfir þetta hafin og gat litið málin hlutleysisaugum. Í þessu samhengi verður að minna á að þegar umræðan um að leggja niður Þjóðhagsstofnun fór fram þá mátti skilja yfirlýsingar hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. á þá leið að litið yrði til þess að efla Alþingi á þessu sviði. Því miður eru efndirnar á því sviði ansi líkar efndum á ýmsum öðrum sviðum, þ.e. eins og með skattalækkanirnar. Þær virðast standa á sér. Herra forseti. Það er auðvitað ljóst að það er erfiðara fyrir ríkisstjórnina að stjórna tekjuinnstreymi til ríkissjóðs nema með breyttri skattheimtu. Þróun þeirra mála segir okkur að ríkisstjórnin hafi lagt meiri áherslu á að ná í tekjur af einstaklingum en fyrirtækjum. Það er augljóst mál að í fjárlagafrv. nú er ekki breytt af þeirri leið. Áfram er haldið á þeirri braut. Það er auðvitað gjaldahliðin sem er miklu frekar á valdi ríkisstjórnar að hafa hemil á og er athyglisvert að útgjaldaaukning hefur verið stöðug af hálfu ríkissjóðs þrátt fyrir að a.m.k. annar ríkisstjórnarflokkurinn hafið boðað, svo lengi sem flestir muna, að dregið skuli úr útgjöldum ríkisins. Til dæmis hefur útgjaldaaukningin án lífeyrisskuldbindinga verið um 60% frá árinu 1998 til áætlaðrar niðurstöðu ársins í ár. Á sama tímabili hafa tekjur aukist um 53%. Það er athyglisvert að bera það saman hvernig fjárlög standa síðan miðað við raunverulega útkomu, þ.e. þegar búið er að samþykkja fjárlög á Alþingi, og bera það síðan saman við niðurstöður ríkisreiknings. Mismunurinn yrði enn meiri ef við færum að bera reikninginn saman við fjárlagafrv. Þegar tímabilið frá 1998 til ársreiknings 2002 er skoðað, sem er nýjasti ársreikningur sem við höfum, sést að mismunur á milli fjárlaga og ríkisreiknings er samanlagt um 126 milljarðar þessi ár, eða að meðaltali um 25,2 milljarðar á ári. Ef hins vegar hinar títtnefndu lífeyrisskuldbindingar eru frá dregnar er mismunurinn um 60 milljarðar, eða að meðaltali um 12 milljarðar á ári. Það er raunverulega í þessu sem við getum borið saman hina traustu stjórn ríkisfjármálanna vegna þess að eftir fjárlögum eiga menn auðvitað að fara ef þau eru vandað plagg og það er nauðsynlegt að hafa þann fyrirvara á. En raunin er sú sem ég var að rekja og því miður eru annaðhvort lausatök ríkisstjórnarinnar á ríkisfjármálunum slík að ekki er við neitt ráðið eða að fjárlögin eru ekki nægilega vandaður pappír. Því miður held ég að raunveruleikinn sé blanda af hvoru tveggja. Það er fróðlegt í þessu samhengi að rifja upp skýrslu sem kom frá Ríkisendurskoðun um fjárlagaferlið fyrir nokkrum árum því þar er bent á býsna athyglisverða hluti. Það kemur okkur að vísu ekki á óvart sem höfum starfað í fjárln. undanfarin ár á hvað þar er bent. Eins og hv. þm. vita búum við við rammafjárlög. Þegar fjárlagafrv. er lagt fram virðist það fyrst og fremst ganga út frá því að þeir rammar sem ákveðnir eru af ríkisstjórn á vordögum skuli standa og ráðherrarnir eru settir hver inn í sinn ramma. Þegar fjárlagafrv. er síðan fram komið virðast rammarnir að mestu úr sögunni. Þetta er niðurstaða Ríkisendurskoðunar. Þetta er ekki endilega og eingöngu mín niðurstaða heldur einnig niðurstaða Ríkisendurskoðunar. Rammarnir halda sem sagt fram að deginum í dag, ef við getum sagt sem svo, þ.e. fram að því að fjárlagafrv. er lagt fram. Auðvitað þekkjum við hvernig allt fer á flot þegar frv. er komið inn í þingið og breytist í meðförum þess sem er út af fyrir sig að sjálfsögðu eðlilegt að gerist vegna þess að vonandi er hægt að bæta frv. frá því það er lagt fram. Hins vegar er auðvitað nauðsynlegt ef við ætlum að starfa eftir rammafjárlögum að rammarnir haldi, þeir séu strax á vordögum settir þannig að þeir séu raunhæfir. Því miður, herra forseti, höfum við fundið það í fjárln. að ýmsir hæstv. ráðherrar virðast hafa lært á þetta ferli, þ.e. þeir taka ýmis mál út fyrir rammana sem hæstv. ráðherrar virðast treysta á að fjárln. sinni og taki inn vegna þess að það sé óhjákvæmilegt. Svona vinnubrögð eru ekki til þess að auka gildi rammafjárlaga. Ef ég vitna í áðurnefnda skýrslu Ríkisendurskoðunar þá segir þar, með leyfi forseta: ,,Sú heildarsýn og sá agi sem felst í skipulaginu, þ.e. rammafjárlögunum, fer því forgörðum eftir að fjárlagafrv. hefur verið lagt fyrir þing. Stór hluti þeirra útgjaldaaukningar sem jafnan verður í meðförum þingsins á rætur að rekja til tillagna frá ríkisstjórn.`` Herra forseti, frá ríkisstjórn. Þannig að ríkisstjórnin sem sjálf setur rammana tekur ekki meira mark á þeim en svo að þeir fara allir á flot þegar fjárlagafrv. hefur verið lagt fram. Það er því ekki fjárln. sem slík, eins og margir gætu haldið, sem breytir meira og minna frá römmunum heldur er það ríkisstjórnin sjálf sem gerir slíkt. Þessu höfum við áhyggjur af þegar fjárlagafrv. er lagt fram með öllum sínum glæsilegu markmiðum og ekki er laust við að þau séu glæsileg þetta árið eins og oft áður. Við hljótum að vekja athygli á því að því miður er þetta ekki endilega endanleg niðurstaða. Herra forseti. Ljóst er að síðasta góðærið sem við lifðum var ekki notað til þess að auka jöfnuð í þjóðfélaginu eða til að bæta ríkisreksturinn. Þess vegna er afar brýnt að svo verði á því hagvaxtarskeiði sem fram undan er svo samfélagið verði búið undir slakann sem líklega mun koma í kjölfarið. Herra forseti. Það er margt sem vekur athygli í því fjárlagafrv. sem nú hefur verið lagt fram. Það er ekki síður athyglisvert í ljósi þeirra kosningaloforða sem ríkisstjórnarflokkarnir gáfu í aðdraganda kosninga. Það er býsna falleg mynd sem birt er í Fréttablaðinu í morgun af fögrum frambjóðendum Sjálfstfl. í einu kjördæmi þar sem meginyfirskriftin er: Lækkum skatta á heimilin. Það er auðvitað eðlilegt að við veltum því fyrir okkur hvað kemur fram í frv. sem lækkar skatta á heimilin. Gleymum því ekki að hæstv. fjmrh. talaði um að það ætti að lækka skatta þegar fram liði á kjörtímabilið án þess að tilgreina nokkuð um það nema árabilið og heildarmagnið og í langtímastefnumótuninni er verið að fjalla um ýmsar hugmyndir um hvaða skatta skuli lækka, allt kunnuglegar hugmyndir en engar útfærslur. Þegar við skoðum síðan frv. núna, er, eins og fram hefur komið hjá mér áður, farin öfug leið, verið er að auka byrðar á heimili landsins með því frv. sem nú er lagt fram. Þrátt fyrir þetta fagra plakat um það að lækka skatta á heimilin. Það er sem sagt öllu ýtt til framtíðar en byrjað á hinu. Það er auðvitað eðlilegt að vekja athygli á því að í frv. er gert ráð fyrir að skatttekjur aukist um 6% að nafnverði og sem hlutfall af landsframleiðslu úr 29,2% í 29,3%. En hvaða útgjöld hefur hæstv. fjmrh. boðað að verði lækkuð? Skoðum þau örlítið nánar. Í fyrsta lagi, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, ætlar ríkissjóður að hætta endurgreiðsluhluta tryggingagjalda vegna viðbótarlífeyrissparnaðar launafólks. Það skilar 600 millj. kr. Hagfræðingur Alþýðusambands Íslands túlkar þetta sem hreina og klára kjaraskerðingu hjá launafólki til lengri tíma litið. Sjúkratryggingar eiga að lækka um 750 millj. kr. og hvað er það sem á að lækka? Jú, það er lyfjakostnaður um 450 millj. kr., hjálpartæki um 150 millj. kr., sérfræðilæknisaðstoð um 140 millj. kr. Það er ekki mjög nákvæmlega útlistað í fjárlagafrv. hvernig þessum markmiðum verður náð. Það eru samt nokkur atriði sem er nauðsynlegt að átta sig á. Byrjum á lyfjakostnaðinum. ,,Til að ná fram þeirri lækkun,`` segir orðrétt, með leyfi forseta, ,,verða reglur um greiðsluþátttöku notenda í lyfjakostnaði endurskoðaðar.`` Það á sem sagt að færa þetta, að einhverju leyti a.m.k., yfir á þá sem lyfin nota. Þetta er hins vegar ekki í fyrsta skipti sem svona markmið er sett fram og það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að vissulega hefur lyfjakostnaður vaxið gífurlega á undanförnum árum. Mér er sérstaklega minnisstætt eitt árið, mig minnir að það hafi verið í fjárlögum fyrir árið 2000, að það átti að lækka lyfjakostnað um 1 milljarð. Hver varð niðurstaðan? Hann hækkaði um 1 milljarð þannig að því miður er ekki líklegt að þetta náist fram nema það sé einsettur vilji ríkisstjórnarinnar að sjúklingar þurfi að auka hlut sinn í lyfjakostnaðinum. ,,Varðandi sérfræðilækniskostnaðinn,`` stendur hér, ,,er áformað að hækka komugjöld til sérfræðilækna.`` Enn er það sami hópurinn sem á að skila einhverju meiru í ríkissjóð. Um hjálpartækin segir hér, með leyfi forseta: ,,Áformað að endurskoða reglur um greiðsluþátttöku ríkisins í öndunargrímum jafnframt því að lengja þann tíma sem liðið getur á milli þess að veita styrki til endurnýjunar á bifreiðakaupum hreyfihamlaðra en hann er nú fjögur ár.`` Það er eðlilegt að spurt sé: Er búið að finna hin breiðu bök í samfélaginu? Herra forseti. Það er víðar komið við. Það á einnig að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvum um 40--50 millj. kr. Ef við höldum okkur við heimilin er enn haldið áfram, hámark vaxtagjalda til útreiknings vaxtabóta lækkar úr 7% af skuldum vegna húsnæðiskaupa í 5,5% af skuldum. Þetta gefur 600 millj. kr. Enn erum við að tala um sama hópinn. Þetta vekur auðvitað sérstaka athygli í ljósi þess að annar stjórnarflokkurinn gerði húsnæðismálin að hvað stærstu málunum í kosningabaráttunni. Ekkert kemur fram í fjárlagafrv. um að það sé á dagskrá á næsta ári að breyta einhverju í þeim efnum nema þessu, lækka vaxtabæturnar. Auka álögurnar á ákveðna hópa í samfélaginu. Það er ekki einu sinni stigið lítið skref í því að lækka stimpilgjöld eða leggja þau af, t.d. í húsnæðislánum, en stimpilgjöldin hafa verið á dagskrá hér til margra ára og ríkisstjórnarflokkarnir yfirleitt lofað að þau yrðu afnumin eða a.m.k. lækkuð. Að lokum, herra forseti, ætla ég að nefna útgjöld til Atvinnutryggingarsjóðs. Þau skulu lækka líka um 170 millj. kr. vegna þess að nú má ekki greiða atvinnulausum fyrstu þrjá dagana. Ekki er verið að velta því fyrir sér að ná samanburði við aðrar þjóðir í greiðslu atvinnuleysisbóta þannig að þær séu hækkaðar. Nei, herra forseti. Þær skulu lækkaðar og úr þeim dregið.

Herra forseti. Það eru eitt eða tvö atriði sem ég vildi gjarnan skýra nánar í tilefni af ummælum hv. þingmanns. Í fyrsta lagi varðandi viðbótarlífeyrissparnaðinn og þá breytingu sem nú er lögð til í tengslum við hann og á að spara ríkissjóði um það bil 500 millj. kr. á næsta ári. Þeir sem hér sátu veturinn 1998--1999 muna sjálfsagt eftir því hvernig þetta mál er til komið. Viðbótarlífeyrissparnaður var þá nýtt fyrirbæri hér upp tekinn skömmu áður og hafði ekki náð mikilli útbreiðslu. Ríkisstjórnin ákvað að mínu frumkvæði að gera sérstakt átak í því að reyna að efla viðbótarlífeyrissparnaðinn sem að sjálfsögðu er mjög mikilvægur út frá því sjónarmiði að efla hér þjóðhagslegan sparnað. Í því skyni var ákveðið að búa til sérstaka örvun af hálfu ríkissjóðs með því að lagt yrði fram sérstakt framlag til þeirra sem tækju þátt í þessum sparnaði. Þetta var sem sagt sérstök hvatningarráðstöfun, ákveðið að bæta ofan á sparnaðinn hjá hverjum og einum. Þetta var mjög gott mál en auðvitað er ekkert sem segir að slík hvatning haldi endalaust áfram eftir að markmiðinu hefur verið náð, að tryggja viðbótarlífeyrissparnaðinum varanlega fótfestu hér. Þess vegna segi ég það alveg hiklaust: Markmið mitt fyrir áramótin 1999 var að örva sparnaðinn og þess vegna var ég sem fjmrh. tilbúinn til að leggja fram af hálfu ríkisins verulega fjárhæð til þess. Núna hefur markmiðinu verið náð og því tel ég óeðlilegt að ríkissjóður greiði áfram með lífeyrissparnaðinum eins og gert hefur verið. Ég tek það þó fram að í þessu felst að sjálfsögðu engin hækkun skatta á atvinnureksturinn. Þvert á móti, það mál er alveg óbreytt.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. fjmrh. að framkvæmdin á bak við þetta álag ríkissjóðs á viðbótarlífeyrissparnaðinn var hugsuð sem hvatning til þess að auka sparnað í samfélaginu. Það er auðvitað alltaf spurning hvenær slík hvatning verður af tekin. Ég hefði haldið að aðstæður nú í samfélaginu væru þannig að það væri eðlilegt að hvetja áfram til sparnaðar sem þessa. En hæstv. fjmrh. er viss í sinni sök og telur að markmiðinu hafi verið náð og ekki þurfi að halda þessari hvatningu áfram. Herra forseti. Ég lýsi yfir efasemdum um það. Það væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvert hlutfallið er af launafólki í landinu sem nýtir sér þennan rétt og að við fengjum síðan að heyra hjá hæstv. ráðherra hvert markmiðið var. Hvað vildu menn að stór hluti af launafólkinu legði til hliðar á þennan hátt? Herra forseti. Það sem fram kom hjá hagfræðingi Alþýðusambands Íslands þegar hann talaði um þetta sem hreina og klára kjararýrnun litið til langs tíma var auðvitað að hann og fleiri óttast að þetta sé enn eitt sem þurfi að sækja í kjarasamningum, það sé leiðin sem nú eigi að stunda af hálfu ríkisstjórnarinnar, að lofa eða koma ýmsu í gang og taka síðan til baka en þegar kemur að kjarasamningum verði menn að berjast aftur fyrir hlutunum. Það er ljóst að launafólk, ef af þessu verður, mun væntanlega reyna að viðhalda því álagi sem er og þá mun það væntanlega í samningum lenda á atvinnulífinu. Herra forseti, ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir þessi leið ekki viðkunnanleg.

Herra forseti. Við höfum áður beitt sérstökum örvunaraðgerðum til þess að ná fram markmiðum úti á markaðnum sem æskileg hafa verið talin. Ég nefni það að við vorum í mörg ár með sérstakan skattafslátt vegna hlutabréfakaupa. Það varð til þess að örva hlutabréfamarkaðinn og gera hann meira aðlaðandi fyrir venjulegt fólk. Þessi ívilnun er núna brott fallin vegna þess að hún var búin að ná sínu markmiði og því ástæðulaust að borga með slíkum ráðstöfunum nokkur hundruð millj. kr. úr ríkissjóði á hverju ári. Þetta er sambærilegt að því leyti til að hér hefur markmiðið náðst og þessi ráðstöfun, sem í eðli sínu er hugsuð sem tímabundin ráðstöfun, hefur gert sitt gagn. Þess vegna er ekkert athugavert við það að hverfa frá henni núna. En munurinn er þó sá gagnvart hlutabréfaafslættinum að frá því að þetta var sett í gang upphaflega hefur verið samið í kjarasamningum um sjálfstætt framlag atvinnurekenda til viðbótar því sem launamaðurinn leggur fram. Staðan er því miklu betri fyrir launamanninn núna en hún var 1999 hvað þetta varðar. Það fer meira inn á viðbótarlífeyrissparnaðarreikninginn hans núna heldur en þegar við byrjuðum á þessu. Hvort tveggja er svo skattfrjálst, bæði hjá launþega og atvinnurekanda, þannig að hér hefur þetta heppnast vel og þá eiga menn ekki að vera svo fastir í farinu að segja: Þetta er orðið varanlegt. Ríkið á að borga niður þennan sparnað áfram. Ég tel að það sé alrangt. Hvað varðar fjölda þeirra sem taka þátt í þessu hef ég það ekki á takteinum en það er orðinn, held ég, verulegur meiri hluti launamanna en þó ekki allir. Það eru ekki allir sem hafa kosið að gera þetta, því miður. Okkur ber að sjálfsögðu að efla hinn þjóðhagslega sparnað og sparnaðarvilja fólksins í landinu en þetta mál er núna orðið aukaatriði í því og við eigum ekki að leggja 500 millj. á ári lengur í það. Við eigum að nota þá peninga í annað eins og lagt er til í þessu frv.

Herra forseti. Já, þá hefur væntanlega markmið hæstv. ráðherra verið það að meiri hluti launafólks nýtti sér þetta. En ég er ekki viss um að það sé nóg. Ég held að það þurfi að vera mikill meiri hluti launamanna sem fer þessa leið. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að lífeyrissparnaðurinn er sparnaður sem á að hvetja til og reyna að auka sem mest má vera. En það sem vakti helst athygli mína í svari hæstv. ráðherra var það að við eigum auðvitað ekki að vera svo föst að við getum ekki tekið til baka eitthvað sem við höfum ákveðið að væri til bráðabirgða, eða til skamms tíma. Ég vona að hæstv. ráðherra horfi í eigin barm vegna þess að ég veit ekki annað en að það séu ýmis gjöld, og jafnvel skattar, sem sett voru á tímabundið, eins og það var orðað í upphafi. Ég vona að hæstv. ráðherra verði samkvæmur sjálfum sér og fari nú vel yfir listann og kanni hvaða gjöld og skattar voru ákveðin tímabundið, og kanni það nú hvort ekki sé búið að ná þeim markmiðum með þeim gjöldum og sköttum sem upphaflega var lagt af stað með.

Herra forseti. Hv. þm. gat þess í ræðu sinni að síðasta góðæri hefði ekki verið notað til þess að auka jöfnuð í landinu. Hann nefndi engin dæmi um það, eins og vanalega er nú hjá stjórnarandstöðunni. Þau hafa klifað á þessu, að alltaf sé verið að auka ójöfnuðinn, en geta aldrei fundið orðum sínum stað. Því spyr ég: Eru einhverjar nýjar upplýsingar sem hann hefur um þetta þannig að hann geti staðið við þessi orð? Hv. þm. gerði líka að umtalsefni greiðslur vegna lyfjakostnaðar. Við ætluðum okkur á árinu 2000 og 2001 að fara út í nýtt kerfi með lyfjakostnaðinn. Heilbrrn. treysti sér ekki til að fara í málið, það varð ekkert úr því. Þá kom hv. þm. og gagnrýndi það að ekkert skyldi verða úr þessum áformum. Nú telur heilbrrn. sig tilbúið til þess að fara út í þessar breytingar. Þá kemur sami hv. þm. og gagnrýnir að nú eigi að fara út í þessar breytingar. Hvort er hann nú sammála sjálfum sér í dag eða því sem hann sagði á umliðnum árum?

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson rifjar hér upp gömul ummæli, og eðlilega. Það sem ég var að gagnrýna nú, og er alveg í fullu samræmi við það sem ég sagði hér áður, er það þegar verið er að auka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði. Ég er hins vegar sammála því markmiði að það eigi að draga úr lyfjakostnaði og útgjöldum ríkissjóðs til lyfjanna. Málið er hins vegar að það er ekki nóg að leggja fram tillögur í fjárlagafrv., eins og dæmið sem hv. þm. nefndi, ef ekkert liggur á bak við það. Ef það er þannig, án þess að það komi fram í fjárlagafrv., að heilbrrn. hefur nú yfir að ráða einhverjum þeim verkfærum eða hugmyndum sem geta nýst til þess að lækka þennan kostnað eru þær auðvitað mjög vel þegnar. Og það er eðlilegt að hv. þingmaður svari þessu: Hvernig stendur á því að heilbrrn. --- eða þáv. hæstv. heilbrrh. --- samþykkti að settar væru inn í fjárlagafrv. tölur um að það ætti að lækka lyfjakostnað um milljarð ef hæstv. ráðherra treystir sér síðan ekki til þess að framfylgja málinu? Ég vænti þess að núv. hæstv. heilbrrh. treysti sér til þess að ná því markmiði sem hér er sett fram, og ég vona að hæstv. ráðherra hafi önnur ráð til þess en þau að láta sjúklinga borga meira í lyfjakostnaðinum.

Herra forseti. Hv. þm. hefur ekki alveg lesið fjárlagafrv. því að í því er gert ráð fyrir að kostnaður ríkisins til lyfjamála aukist um 800 millj. Okkur er þá ekki að takast þetta sem við erum kannski báðir sammála um, að það væri æskilegt að draga úr kostnaðinum. Hv. þm. svaraði heldur ekki spurningu minni um það í hverju þessi mikli ójöfnuður lægi og lét það alveg liggja milli hluta. En ég sé ástæðu til að rifja það upp að Sameinuðu þjóðirnar gerðu könnun á því --- hún var birt í fyrra --- hvar í heiminum mesti jöfnuðurinn væri. Og hver var niðurstaðan? Jú, Slóvakía, það var niðurstaða Sameinuðu þjóðanna að þar væri mestur jöfnuður --- allir jafnfátækir náttúrlega. Og hver var svo í sæti númer tvö? Jú, þar voru nefnilega löndin Noregur og Ísland. Það var nú niðurstaðan.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er gert ráð fyrir að lyfjaútgjöldin aukist um 800 millj. en á móti verði dregið úr þeirri tölu sem ég nefndi hér áðan, ef ég man rétt, um 600 millj.

450 millj.

450 millj., já. En það sem kemur hér fram er, eins og ég las hér áðan: ,,Til þess að ná fram þeirri lækkun verða reglur um greiðsluþátttöku notenda í lyfjakostnaði endurskoðaðar.`` Herra forseti, áfram er haldið: ,,Lyf sem talin eru hafa sambærilega virkni og ódýrari lyf verða felld af greiðslulista eða færð á milli greiðsluflokka.`` Það sem ég átti við, hv. þingmaður, var að það er engin nánari útfærsla á þessu eða hvernig þetta skiptist á milli flokkanna. Hins vegar er það auðvitað skemmtileg umræða sem við hv. þingmaður höfum oft átt, og hv. þm. hefur lagt í vana sinn að koma hér upp í fjárlagaumræðu og velta fyrir sér hvort jöfnuður hefur aukist eða minnkað. Það sem við eigum auðvitað við er það að góðæri í okkar huga á að nota til þess að auka jöfnuð í samfélaginu en ekki auka mismun. Og ég held, því miður, hv. þingmaður, að síðasta góðæri hafi ekki verið nýtt nægjanlega í þeim efnum. Það er mín bjargfasta skoðun. Og ég vona að ég fái liðsinni hjá hv. þingmanni í því að við reynum að nýta það góðæri sem vonandi er fram undan hjá okkur núna, til þess að nýta það betur, þannig að við megum þá ná efsta sæti á listanum sem vonandi verður þá útbúinn með öðrum formerkjum en sá sem hv. þm. vitnaði til. Við höfum auðvitað af nægu að taka, næg eru verkefnin, og ef okkur tekst að tryggja hagvaxtarskeiðið eins og við viljum sjá það trúi ég því að við fáum fjármuni til þess að auka jöfnuð til muna í samfélagi okkar.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú mælt fyrir fyrsta fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili. Umfjöllun um frv. til fjárlaga setur jafnan mikinn svip á störf Alþingis á hverju haustþingi, enda felur það í sér pólitíska stefnumótun ríkisstjórnarinnar í einstökum málaflokkum. Fjárlögin eru líka grundvallarlagasetning um rekstur og starfsemi ríkisins á hverju ári og hafa mikil áhrif á þjóðlífið og snerta hagsmuni hvers einasta Íslendings á einn eða annan hátt. Samkvæmt starfsáætlun Alþingis er gert ráð fyrir að lokaumræða um fjárlagafrv. fari fram 5. desember nk. og er það fyrr en áður. Það er kostur að ljúka umfjöllun um fjárlagafrv. sem fyrst fyrir upphaf þess fjárlagaárs sem frv. fjallar um. Það er mikilvægt fyrir alla aðila að vita tímanlega um niðurstöðu fjárlaga svo þær forsendur sem þau fela í sér séu ljósar með góðum fyrirvara þannig að m.a. sé sem best svigrúm fyrir frágang rekstraráætlana stofnana og þeirra starfsáætlana sem aðilar þurfa að ljúka fyrir upphaf fjárlagaársins. Til þess að starfsáætlun Alþingis gangi eftir er ljóst að fjárln. og allir þeir aðilar sem koma að umfjöllun um frv. þurfa að vinna markvisst og vel á þeim tíma sem fram undan er á þessu haustþingi. Herra forseti. Ríkisstjórnir Framsfl. og Sjálfstfl. hafa verið við völd allt frá árinu 1995. Það er rétt að rifja það upp að þegar þessir flokkar mynduðu fyrstu ríkisstjórnina árið 1995 var að mörgu leyti mjög erfitt ástand hér á landi. Slæm staða var í atvinnumálum og hafði atvinnuleysi verið viðvarandi í nokkrum mæli. Ríkissjóður hafði verið rekinn með halla í of mörg ár, hér hafði varla verið nokkur hagvöxtur og þaðan af síður hafði kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist að neinu marki. Valdatími stjórnarflokkanna allt frá árinu 1995 hefur einkennst af skýrum markmiðum og aðgerðum sem hafa miðað að því að bæta efnahagslega stöðu. Það hefur m.a. falist í því að efla atvinnulífið og fjölga störfum í þjóðfélaginu, og ekki hvað síst að skapa og viðhalda efnahagslegum stöðugleika með ábyrgri stjórn ríkisfjármála. Það hefur tekist vel eins og allar hagtölur sýna. Á undanförnum árum hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist mikið, hagvöxtur hefur verið viðvarandi að mestu og verðlag hefur verið stöðugra en áður hefur þekkst í svo langan tíma. Við Íslendingar erum nú ein allra ríkasta þjóð í heimi og við búum við betri lífskjör en allflestar þjóðir. Í fjárlagafrv. fyrir árið 2004 birtast sömu markmið og áður. Stjórnarflokkarnir ætla sér að viðhalda góðum efnahagslegum árangri, niðurstöður frv. fela það í sér. Samhliða fjárlagafrv. hefur verið lögð fram þjóðhagsspá þar sem m.a. er gerð grein fyrir spá og markmiðum varðandi ríkisfjármál næstu fjögur árin. Fram kemur að gert er ráð fyrir áframhaldandi bættum hag ríkissjóðs og þjóðarbúsins í heild. Það er mikilvægt markmið að vinna að því að allt gangi þetta eftir enda felur það í sér hagsmuni alls almennings í landinu. Fram undan eru mikil umsvif í hagkerfinu og því er mikilvægt að festa verði í hagstjórninni. Hagspekingar hafa lagt áherslu á gott aðhald í ríkisfjármálum á næstu árum og að afgangur fjárlaga verði sem mestur til þess að hamla gegn óæskilegum þensluáhrifum og meðfylgjandi óáran í efnahagsmálum. Sjónarmið hagspekinganna um hversu mikill rekstrarafgangur ríkissjóðs þurfi að vera til að tryggja hagstjórnina eru nokkuð mismunandi en meginsjónarmiðin eru samhljóma. Markmið stjórnarflokkanna eru skýr í þessum efnum og samrýmast þessum sjónarmiðum. Eins og fram hefur komið gerir fjárlagafrv. ráð fyrir rekstrarafgangi sem nemur 6,4 milljörðum kr., sem eru 0,75% miðað við landsframleiðslu. Það liggur fyrir að í forsendum fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir stækkun Norðuráls og virkjunarframkvæmdum sem tengjast því á árinu 2004 né heldur er gert ráð fyrir sölu ríkiseigna. Það er eðlilegt að forsendur frv. séu með þessum hætti þar sem ekkert staðfest liggur fyrir í þessum efnum. Þannig eru varfærnissjónarmið látin ráða ferðinni hvað varðar tekjuþátt frv., og er það vel. Niðurstaða frv. felur það í sér að stjórnarflokkarnir fylgja eftir meginmarkmiðum sínum sem miða að því að viðhalda jafnvægi í fjármálum ríkisins og tryggja efnahagslegan stöðugleika. Ef miðað er við fjárlög ársins 2003 er um verulegan afkomubata að ræða í fjárlagafrv. 2004. Í því sambandi má m.a. nefna breytingar á tekjuafgangi án óreglulegra liða en þar er um að ræða afkomubata sem nemur um 13 millj. kr. milli ára. Herra forseti. Um rekstur ríkissjóðs á það sama við og allan annan rekstur hvort sem um er að ræða heimilin eða atvinnufyrirtækin. Það er mikilvægt til framtíðar að halda skuldum í lágmarki. Stjórnarflokkarnir hafa á valdatíma sínum haft það sem eitt megin- og forgangsmarkmið að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Samkvæmt upplýsingum sem fylgja fjárlagafrv. kemur í ljós að með aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum undanfarin ár hefur tekist að lækka skuldirnar mikið. Gert er ráð fyrir að halda áfram á sömu braut á næsta ári. Þessi áhersla á niðurgreiðslu skulda er ekki síst til hagsbóta fyrir komandi kynslóðir og er það sérstakt fagnaðarefni. Við þekkjum þá einföldu staðreynd að miklum skuldum fylgir mikil vaxtabyrði. Samhliða miklum niðurgreiðslum á skuldum ríkisins undanfarin ár hefur náðst sá árangur að vaxtakostnaður ríkissjóðs hefur lækkað mikið að raungildi. Í samræmi við áform um niðurgreiðslu skulda árið 2004 er gert ráð fyrir að í lok þess árs verði mismunur á vaxtatekjum ríkissjóðs og vaxtagjöldum nánast enginn. Hér er um mjög ánægjulega staðreynd að ræða og út frá þessum forsendum má ætla að næstu árin eftir árið 2004 verði vaxtajöfnuðurinn orðinn jákvæður, þ.e. vaxtatekjurnar verða meiri en þeir vextir sem ríkissjóður þarf að greiða. Í rekstri ríkissjóðs þýðir þetta að skattpeningarnir nýtist til annarra og að flestra mati brýnni málefna en að borga vexti vegna skulda ríkisins. Eftir nokkurra ára hagvaxtarskeið varð samdráttur á árinu 2002. Fyrir nokkrum árum var mikið um það rætt hvernig okkur tækist að lenda eftir flugið á hagvaxtarskeiðinu þegar kæmi til samdráttar. Stjórnarandstaðan var sannfærð um að um brotlendingu yrði að ræða og haldnar voru innblásnar ræður m.a. hér á Alþingi í véfréttastíl í þeim efnum. Þar var öllu spáð í kaldakol. En eins og staðan er nú blasir við nýtt hagvaxtarskeið og má halda því fram að með styrkri stjórn ásamt góðu samstarfi við aðila í þjóðfélaginu hafi orðið snertilending eins og hæstv. fjmrh. hefur gjarnan nefnt það en ekki brotlending eins og stjórnarandstaðan sá fyrir sér. Hins vegar er alveg ljóst að við verðum að halda vel á málum næstu árin og haga hagstjórninni þannig að við verðum vel undir það búin að bregðast við þegar merki koma fram um næstu niðursveiflu sem við hljótum að gera ráð fyrir að verði eftir einhver ár. Sú nýjung kemur fram í fjárlagafrv. að þar er gerð grein fyrir stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til ársins 2007. Þetta er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og markar tímamót í vinnubrögðum við hagstjórn hér á landi. Með þessu er verið að styrkja trúverðugleika efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og stuðla að áframhaldandi stöðugleika í efnahagslífinu. Í þeirri stefnumörkun koma fram skýr markmið um aðgerðir til að ná þeim árangri sem stefnt er að. Við munum flest eftir þeim tíma þegar hér geisaði verðbólga sem gerði það m.a. að verkum að ekki var nokkur leið að standa að rekstri stofnana og atvinnufyrirtækja á þann hátt sem við nú þekkjum. Þá kom verðbólgan mjög illa niður á rekstri heimilanna í landinu svo eitthvað sé nefnt. Við höfum haft það sem meginmarkmið að halda niðri verðbólgunni eftir að tókst að ná tökum á henni um og upp úr 1990. Við viljum forðast verðbólguna eins og sjálfa pestina. Í stefnumörkun og spánni sem fylgir fjárlagafrv. kemur fram að gert er ráð fyrir að verðlagsþróun verði nokkuð stöðug næstu ár og í samræmi við þau verðbólgumarkmið sem Seðlabankinn miðar við. Það ásamt hóflegum kauphækkunum eru helstu forsendur fyrir þeim efnahagslega stöðugleika sem leggur grundvöll þess að kaupmáttur ráðstöfunartekna vaxi enn frekar. Í áætlunum fyrir næstu ár er gert ráð fyrir að kaupmátturinn vaxi áfram jafnt og þétt en það er sá þáttur sem skiptir hvað mestu máli fyrir launafólkið og almenning í landinu. Sá málaflokkur sem gjarnan tekur hvað mest rúm í umræðunni um ríkisfjármál eru heilbrigðis- og tryggingamál. Það liggur fyrir að á undanförnum allmörgum árum hafa framlög til þessa málaflokks aukist mjög mikið og í samanburði við önnur lönd eru útgjöld til heilbrigðismála hærri hér en í flestum öðrum nágrannalöndum okkar ef miðað er við hlutfall af landsframleiðslu. Í áætlun til næstu fjögurra ára er gert ráð fyrir að útgjöld til almannatrygginga og velferðarmála aukist um 2,4% að meðaltali á ári og gert er ráð fyrir að útgjöld til heilbrigðismála aukist um 2,8% að meðaltali á ári. Við þekkjum þá umræðu sem fer fram nánast á hverju ári að svo og svo mikið fjármagn vanti til þess að brúa bil í rekstri heilbrigðisstofnana þrátt fyrir að framlög í málaflokkinn hafi aukist mjög undanfarin ár. Ég tel ljóst að við verðum að komast til botns í því hverju þetta sætir og hvað sé til ráða. Eflaust má nefna margt til í þessu sambandi. Ýmsar ástæður eru fyrir þessu og margar hugmyndir um hvernig best sé að leysa málið. En án þess að fara ítarlega í þá umræðu nú nefni ég tvennt sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi. Í fyrsta lagi tel ég að sú breyting sem gerð var fyrir nokkrum árum, að hverfa frá miðstýrðum kjarasamningum yfir í stofnanasamninga, hafa ekki gengið eftir eins og til var stofnað. Því miður er það svo að þessi aðferð hefur leitt til meiri hækkunar á launakostnaði fyrir viðkomandi stofnanir og þar með ríkissjóð en gert var ráð fyrir. Það hefur m.a. valdið vanda í rekstri stofnananna. Fjárheimildir hafa ekki dugað til að mæta auknum kostnaði og það hefur gjarnan endað með því að veittar eru sérstakar fjárheimildir til að mæta svonefndum rekstrarvanda heilbrigðisstofnana. Launakostnaðurinn er mjög hátt hlutfall af rekstrarkostnaði heilbrigðisstofnana og því mikilvægt að vel takist að halda utan um framkvæmd kjarasamninga og útfærslu þeirra. Í öðru lagi vil ég nefna nánast stöðuga og mikla hækkun á lyfjakostnaði hjá heilbrigðisstofnunum og hjá hinu opinbera almennt. Það er lykilatriði að árangur náist við að virkja samkeppni meðal þeirra sem selja stofnunum lyf með það að markmiði að koma böndum á þennan stóra útgjaldalið heilbrigðiskerfisins. Herra forseti. Ég vil víkja að aðstöðu fjárln. til vinnu við fjárlagafrv. Ljóst er að mikill þrýstingur er á aukin útgjöld umfram það sem frv. gerir ráð fyrir. Ég hef orðið mjög var við þetta bæði í störfum mínum sem formaður nefndarinnar og eins hefur þetta komið fram í þeirri umfjöllun sem orðið hefur í nefndinni að undanförnu. Ég þykist viss um að einstakir fulltrúar í fjárln. hafi einnig orðið varir við þetta. Það er jafnljóst að mikið af þeim erindum sem þegar hafa borist nefndinni og munu berast á næstunni er varða útgjöldin eru ágætlega rökstudd og alveg ljóst að lítið mál er að ráðstafa mun meiri fjármunum en til ráðstöfunar eru. Hins vegar verðum við að hafa það meginsjónarmið ríkjandi að halda vel utan um og vinna að þeim markmiðum um niðurstöðu fjárlaga sem lagt er upp með. Ég hef í máli mínu m.a. rætt um skuldastöðuna og útgjöld vegna vaxtakostnaðar og mikilvægi þess að við stöndum undir ábyrgð okkar ef litið er til hagstjórnarinnar almennt og er þá m.a. vísað í rekstrarafgang ríkissjóðs. En hvað varðar fjárlagaferlið, þ.e. þá verkferla sem unnið er eftir í vinnslu frv., þá hef ég þegar lagt upp með það í fjárln. að við notum tímann næsta árið til að skoða alla verkferla og verkefni nefndarinnar með gagnrýnum augum. Sú vinna er þegar hafin og miðar að því að bæta skilvirkni í starfinu og öll vinnubrögð séu sem best. Ef ástæða þykir til verða á næsta ári gerðar tillögur um breytingar á verkferlum og vinnubrögðum sem miða að þessu marki. Við munum eiga um þetta samstarf við hina ýmsu aðila innan þings og utan jafnframt því sem við munum afla upplýsinga um það með hvaða hætti málum er fyrir komið í þjóðþingum nágrannalanda okkar. En auk þess munum við leita til OECD þar sem fram hefur farið mikil umfjöllun um þessi mál að undanförnu og ekki útilokað að við getum á einhvern hátt hagnýtt það sem þar liggur fyrir. En verkefni fjárln. eru ekki einungis bundin við að taka við fjárlagafrv. úr hendi hæstv. fjmrh., fjalla um það og skila fullbúnu til afgreiðslu á hv. Alþingi. Ekki síður mikilvægt hlutverk nefndarinnar felst í að fylgjast með framvindu fjárlaga hverju sinni og veita framkvæmdarvaldinu ákveðið aðhald til þess að fjárlög haldi. Ég lít á eftirlitshlutverk fjárln. sem mikilvægan þátt í starfsemi Alþingis sem löggjafar- og framkvæmdarvalds og fjárveitingavalds. Því verður að taka þetta hlutverk alvarlega og beita þeim tækjum sem tiltæk eru til þess að rækja það, t.d. í samstarfi við Ríkisendurskoðun sem gerir gjarnan sérstakar athuganir á einstökum þáttum í ríkisrekstrinum og skilar um það skýrslu. Ég tel að það eigi að vera eitt af verkefnum fjárln. að taka slíkar skýrslur til umfjöllunar með einhverjum hætti. Allt miðar þetta að því að halda festu í rekstri ríkissjóðs og tryggja sem best að hin mikilvægu markmið hagstjórnarinnar náist hverju sinni. Fjárlaganefnd hefur brugðist við þessum áformum á jákvæðan hátt og hafa fulltrúar í nefndinni sýnt þessu verkefni mikinn áhuga og ég vænti góðs samstarfs við félaga mína í nefndinni og starfsmenn okkar um þetta verkefni. Herra forseti. Nú fer fram 1. umr. um fjárlagafrv. Að venju er sú umræða meira á almennum efnahagslegum nótum en í smáatriðum um einstaka liði frv. enda hefur fjárln. aðeins haft svigrúm til að stíga sín fyrstu skref í umfjöllun um frv. Ég mun því láta nánari umfjöllun um einstaka þætti frv. bíða til 2. umr. eftir að fjárln. hefur tekið það til efnislegrar umfjöllunar. Ég vænti góðs samstarfs í fjárln. við umfjöllun um frv. næstu vikurnar. Fram undan er annatími í störfum nefndarinnar og því er mikilvægt að okkur takist að vinna vel og markvisst þannig að starfsáætlanir gangi eftir.

Herra forseti. Hv. þm. Magnús Stefánsson hefur rætt um fjárlagafrv. og stöðuna í þjóðarbúskapnum og gerði mikið úr því að við værum að fara inn í nýtt hagvaxtarskeið og góðæri. Ég skal ekki draga úr því. Ég vona að við förum inn í hagvaxtarskeið og hér ríki góðæri. Það sem ég vildi inna hv. þm. eftir er hvort það sé þá í samræmi við tal um góðæri og í samræmi við stefnu Framsfl. og kosningaloforð að einmitt við þessar kringumstæður skuli vera lagt til að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar og ná þar inn í ríkissjóð 40--50 millj. jafnframt því sem þetta kerfi í heild sinni verði endurskoðað. Í stjórnarsáttmálanum stendur: ,,Efla þarf heilsugæsluna sem hornstein heilbrigðisþjónustunnar í landinu.`` Því er ég sammála. En ég get ekki verið sammála því að fyrsta skrefið til þess að efla heilsugæsluna sem hornstein heilbrigðisþjónustunnar sé að hækka komugjöld. Er þetta í samræmi við stefnu Framsfl.? Er þetta félagshyggjustefna Framsfl. í raun?

Herra forseti. Hv. þm. kom í andsvar við mig og spurði spurninga. Ég verð að segja að mér finnst framlag hans í andsvarinu mjög líkt því sem oft er hjá hv. þm. að hann einfaldar málin og jafnvel snýr þeim á haus. Fyrir löngu var mörkuð sú stefna að sjúklingar sem sækja þjónustu á heilsugæslu greiði ákveðið gjald fyrir og sú umræða hefur oft farið fram á hv. Alþingi. Komugjaldið var 700 kr. fyrir nokkrum árum, var lækkað niður í 500 og nú er gerð tillaga um að hækka það um 100 kr. á ný. Ég tel að þetta samrýmist þeirri stefnu sem ríkt hefur hér undanfarin ár og þær tekjur sem koma af komugjöldum fara auðvitað til þess að efla heilsugæsluna. Það er ljóst. Þessi breyting er gerð til þess að afla fjár til að efla heilsugæsluna sem hornstein og grunneiningu heilbrigðisþjónustunnar. Ég svara því fyrirspurn hv. þm. þannig að þetta samræmist og er í samræmi við þá stefnu sem ríkt hefur.

Herra forseti. Það var mjög heiðarlegt af hv. þm. að viðurkenna að þetta væri stefna Framsfl. að hækka gjaldtöku á sjúklingum og þeim sem fara á heilsugæslustöðvar. Það er bara heiðarlegt að viðurkenna það þó að við séum ósammála um þá stefnu. Það er aftur annað mál. Sama gildir líka um þá tillögu sem er í fjárlagafrv. um að ríkissjóður nái sér í 740 millj. kr. með því að lækka hlut sinn í lyfjakostnaði í kaupum á hjálpartækjum eða í því að leita sérfræðiþjónustu hjá sérfræðilæknum og auka hlutdeild þeirra. Þetta er þá greinilega líka samkvæmt stefnu Framsfl. að þarna skuli áfram sótt fé. En mig langar til að spyrja, herra forseti. Er það líka einhuga stefna Framsfl. að núna sé orðið brýnt að selja Landssímann? Ég minni á að í skoðanakönnun sem var gerð fyrir tveimur og hálfu ári var yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem þá ætluðu hugsanlega að kjósa Framsfl. andvígur sölu Landssímans. Og úti um hinar dreifðu byggðir held ég að fólk hugsi frekar um að beita styrk Landssímans til þess að efla og styrkja fjarskiptaþjónustuna. Við fengum heimsókn frá Raufarhöfn nýverið þar sem þeir eru búnir að bíða í nokkur ár eftir því að staðið verði við loforð um að efla fjarskiptaþjónustu til Raufarhafnar. Er það einlægur vilji og stuðningur Framsfl. við það að nú skuli gengið í að selja Landssímann?

Herra forseti. Varðandi söluna á Landssímanum þá var sú stefna mótuð fyrir nokkrum árum og voru samþykkt lög á Alþingi í þá veru. Það stendur. Því var hins vegar frestað á sínum tíma að fara út í þessa aðgerð af ákveðnum ástæðum. En vegna þess sem hv. þm. nefndi varðandi dreifikerfi Símans minni ég á að við framsóknarmenn lögðum áherslu á að samhliða sölunni eða áður en salan færi fram yrði farið í ákveðnar aðgerðir til að tryggja sambönd og þjónustu, sérstaklega á landsbyggðinni. Það stendur. Ég verð hins vegar að nota tækifærið og lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að í tengslum við sölu Símans, sem áformuð er, eigi menn að endurskoða hvernig farið skuli að. Ég tel mikilvægt að salan á Símanum verði með þeim hætti að eignarhaldið verði sem dreifðast, þá vitna ég m.a. í það sem gerst hefur á undanförnum vikum og mánuðum og þá umræðu sem fram hefur farið í landinu. Ég tel að menn eigi að fara ofan í þessa þætti aftur og skoða hvernig salan skuli fara fram.

Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sýnir í hnotskurn hver stefna stjórnarinnar er á hverjum tíma. Þar kemur fram hvernig tekna skal aflað og hvernig tekjuöflun ríkissjóðs er skipt niður á þegnana og atvinnulífið. Í fjárlagafrv. koma einnig fram tillögur og áherslur ríkisstjórnarinnar við ráðstöfun teknanna til einstakra málaflokka og verkefna. Í umræðunni um fjárlögin og meðferð þeirra birtist með skýrum hætti munurinn á stefnu stjórnmálaflokkanna í þjóðfélagsmálum eins og við höfum þegar heyrt. Íslenskt samfélag á að einkennast af jöfnuði, frelsi, fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er sú að allir fái að njóta sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríkir. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill hverfa frá núverandi áherslu á auðhyggjusamfélag þar sem efnahagslegur mælikvarði er lagður á allt og alla. Stefna núverandi stjórnvalda leiðir þjóðfélag okkar inn á hættulega braut einhæfni í atvinnulífi með ofuráherslum á risavaxnar töfralausnir sem passa engan veginn í okkar fámenna og dreifbýla landi. Vinstri grænir hafna fákeppni og alþjóðavæðingu á forsendum hinna ríku. Við höfnum því að náttúrunni sé fórnað fyrir skyndigróða. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill hefja nýja hugmyndafræði til öndvegis í íslensku samfélagi. Náttúra, velferð og menning eiga að fá jafnt vægi og efnahagsleg rök. Lausnir á vandamálum jarðarinnar verða aðeins fundnar með því að jafnt tillit sé tekið til félagslegra, efnahagslegra og lífrænna og menningarlegra þátta. Í slíku samfélagi blómgast sveit og borg á eigin forsendum. Þar er fjölbreytt mannlíf, atvinnulíf og náttúra. Lögmálið um framboð og eftirspurn skýrir ekki eitt sér óendanlegan fjölbreytileika tilveru okkar. Í efnahagslegu tilliti hefur Íslendingum gengið margt í haginn á síðustu árum og uppgangur verið talsverður. En misskipting og vaxandi bil er á milli ríkra og fátækra. Það er mikið áhyggjuefni. Sama má segja um þá gríðarlegu samþjöppun fjármagnsvalds sem leiðir til fákeppni og einokunar á æ fleiri sviðum. Gegn slíkri öfugþróun ber að sporna með öllum tiltækum ráðum. Það er mikilvægt að með efnahagsstefnunni sé hlúð að nýsköpun og fjölbreytni í atvinnulífi. Fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga verður að endurskoða frá grunni svo að sveitarfélögin geti staðið undir kostnaði af verkefnum sem þeim hafa verið falin. Núverandi ástand einkennist af vaxandi hallarekstri sveitarfélaganna á sama tíma og þau hafa tekið að sér aukin verkefni. Það verður að létta skuldum af illa stöddum sveitarfélögum með samræmdum aðgerðum öðrum en þeim að þvinga þau til að selja eignir. Jafnframt er afar brýnt að endurskoða reglur um úthlutun úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði leggjum áherslu á að skattkerfinu sé beitt til að afla hinu opinbera nægjanlegra tekna til að standa undir brýnum samfélagslegum verkefnum og öflugu velferðarkerfi. Jafnframt þarf skattkerfið að fela í sér tekjujöfnun þannig að byrðum samfélagsins sé dreift á sanngjarnan hátt. Með innbyrðis tilfærslum í skattkerfinu þarf að skapa svigrúm til að styrkja velferðarþjónustuna og jafna lífskjörin. Það verður að snúa við öfugþróun síðustu ára í skattamálum með því að leggja af skattfríðindi til fjármagnseigenda en hækka þess í stað skattleysismörkin. Það þarf að koma á þrepaskiptingu í tekjuskatti eða stighækkandi tekjuskatti á launatekjur þannig að fólki með lægri tekjur sé hlíft við óhóflegri skattbyrði. Það verður að setja þak á jaðaráhrif í skattkerfinu. Breyting á tekjuskatti einstaklinga og upptaka tekjuskatts í þrepum á fyrst og fremst að miða að tekjujöfnun. Fjármagnstekjur, þar með taldar arðgreiðslur og söluhagnaður af hlutabréfum umfram vexti á hóflegu sparifé almennings, á að skattleggja sem næst því sem gerist með aðrar tekjur. Skattlagning á hreinan hagnað fyrirtækja á að taka mið af skattlagningu launatekna. Þá ber að huga að hóflegum skattgreiðslum atvinnulífsins til sveitarfélaga í tengslum við endurskoðun á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Umhverfisgjöld eða grænir skattar geta reynst nauðsynleg tæki til að mæta auknum kostnaði vegna umhverfismála. Herra forseti. Ég hef rakið þær áherslur og þau stefnumið sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun hafa að leiðarljósi í öflun tekna og ráðstöfun gjalda ríkissjóðs. Þetta er níunda ár þessarar ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. og því ekki við nýju að búast í áherslum þeirra. Þær eru: Einkavæðing á almannaþjónustu, að létta sköttum af þeim ríku og hygla fjármagnseigendum og þeim sem braska með almannafé í eigin þágu. Þetta er grunnfjármálastefna þessarar ríkisstjórnar. Lítum nú á nokkrar tölur í fjárlagafrv. Heildartekjur ríkissjóðs samkvæmt frv. eru áætlaðar 279,4 milljarðar kr. og gjöldin 273 milljarðar. Tekjujöfnun eða afgangur er 6,4 milljarðar og þetta lítur því nokkuð vel út á pappírnum. En hvernig er teknanna aflað? Hver er skattastefna þessarar ríkisstjórnar? Raunin er sú að almennt launafólk er hundelt með tekjutengingu lífeyris, barnabóta, námslána og vaxtabóta. Fólk með lægstu tekjur, námsfólk og barnafólk sem er að koma sér upp húsnæði vinnur og vinnur en er hundelt með jaðarsköttum. Þetta þekkjum við. Skattleysismörkin fylgja ekki launaþróun. Tryggingagjaldið sem lagt er á atvinnurekendur leggst þungt á vinnuaflsfrekan atvinnurekstur eins og ferðaþjónustuna og einnig á frumvinnslu í landbúnaði og sjávarútvegi. Þetta eru einmitt útflutningsgreinarnar sem eru fyrst og fremst á landsbyggðinni. Þær eru skattlagðar í auknum mæli enda hefur tryggingagjaldið hækkað um sex milljarða á síðustu tveimur árum, þ.e. um fjórðung. Eini skatturinn sem er lækkaður er sérstakur hátekjuskattur sem var lækkaður í fyrra úr 7% í 5% og er nú lækkaður í 4%. Önnur tekjuöflun sem ríkissjóður hefur ástundað hin síðari ár er sala á þjónustustofnunum, sala á ríkiseignum. Nú er Landssíminn ein stærsta óselda samfélagseignin. Enn er boðað að hún fari nú á sölu. Hún hefur reyndar verið á sölulista en nú á að ganga í að selja Landssímann. Virðulegi forseti. Ég tel fullkomið glapræði að selja Landssímann sem þjónustufyrirtæki. Við höfum séð hvernig bankarnir hafa farið á síðustu árum, bankar sem voru þjónustustofnanir fyrir almenning og atvinnulíf um allt land eru nú komnir á örfárra manna hendur. Enginn veit hvar sú vegferð endar. Það væri algjört glapræði að kasta Landssímanum út á þennan markað, upp í hvoftana sem þar bíða, ef fyrirtækið á að fara sömu leið og við höfum nú mátt horfa upp á með þessar þjónustustofnanir, banka og aðrar fjármálastofnanir, á undanförnum árum. Það á að nýta styrk Landssímans til að efla fjarskiptaþjónustu um allt land. Á það hefur skort og þess vegna er mikilvægt að ríkisstjórnin skipi Landssímanum að efla þjónustu sína og leggja á hilluna allar hugmyndir um sölu á þessari mikilvægu þjónustustofnun landsmanna. Fyrir síðustu alþingiskosningar lofuðu ríkisstjórnarflokkarnir tugmilljarða skattalækkunum. Þetta var stóra kosningatrixið, fyrir utan smáræði eins og línuívilnun á Vestfjörðum, jarðgöng á Norðurlandi, þurrkví í Vestmannaeyjum, sjúkrahús og menningarbyggingar hér og hvar. Þessi kosningaloforð hafa reyndar öll fokið út um gluggann samkvæmt frv. til fjárlaga. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vildi lækka skattbyrði þeirra með lægstu tekjurnar, létta henni af barnafólki, halda heildarskatttekjum að mestu óbreyttum en leggja skatt á fjármagnseigendur, á arðgreiðslur, svipað og um launatekjur væri að ræða. Það væri fróðlegt að vita hvernig skattameðferðin verður á þeim gríðarlega gróða sem einstaklingar hafa hirt úr almannasjóðum og nú hafa gengið milli manna eins og í Matador-spili á síðustu vikum og mánuðum. Það væri verðugt fyrir hæstv. fjmrh. að gera sérstaka grein fyrir því á þinginu hvaða skattalegu meðferð þessar gríðarlegu eignatilfærslur fá, tilfærslur sem við höfum mátt horfa upp á og fylgjast með í fjölmiðlum á síðustu vikum og mánuðum. Skatttekjur ríkissjóðs verða ekki lækkaðar nema það komi einhvers staðar niður. Verði skatttekjur ríkissjóðs lækkaðar þá mun það koma niður á velferðarþjónustunni. Skattalækkunartillögur ríkisstjórnarflokkanna eru því aðför að velferðarkerfinu. Virðulegi forseti. Samfylkingin sem kallar sig á hátíðarstundum ,,velferðarflokk`` studdi þessar skattalækkanir og harmar nú sérstaklega að þeim skuli hafa verið slegið á frest. En í þessu skrefi er aðeins hátekjuskatturinn lækkaður. Ef litið er á stefnuna í útgjöldum má sjá að ætlunin er að skera niður samneysluna. Hlutur samneyslu í heildarútgjöldum sýnir hversu miklu er varið til heilbrigðisþjónustu, menntamála og öldrunarþjónustu, svo nokkuð sé nefnt. Framlög til þessara mála hafa að mestu fylgt aukningu þjóðartekna. En nú skal beygt af þeirri braut. Framlög til samneyslunnar skulu ekki fylgja aukningu þjóðartekna. Það leiðir til niðurskurðar. Forsmekkurinn er gefinn, endurskoða skal komugjöld á heilsugæslustöðvar sem skili 40--50 millj. kr. í auknar tekjur til ríkissjóðs og verði þeim ráðstafað til heilbrigðismála. Þeir sem fara til læknis skulu borga meir, enda boðar ríkisstjórnin í stjórnarsáttmálanum aukna einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Kemur það nokkrum á óvart? Spara á 740 millj. kr. í lækkun sjúkratrygginga sem einkum felst í minni þátttöku ríkissjóðs í greiðslu lyfjakostnaðar, hjálpartækja og sérfræðikostnaðar. Finnst fólki ekki nógu kostnaðarsamt nú þegar að sækja til sérfræðilæknis? Eitt dæmi enn sem undirstrikar stefnu og hugmyndafræði þessarar ríkisstjórnar er lækkun og skerðing atvinnuleysisbóta. Staðbundið atvinnuleysi er oftast tilkomið vegna rangrar stefnu stjórnvalda í atvinnumálum. Nú skal hala inn 170 millj. með því að afnema rétt fólks til atvinnuleysisbóta fyrstu þrjá daga atvinnuleysis. Ekki eru þessar bætur það háar að ástæða sé til að auka á erfiðleika þess fólks sem lítið eða ekkert hefur um atvinnuöryggi sitt að segja. Herra forseti. Þessi ríkisstjórn er hægt og bítandi að vega að velferðarkerfinu, einkavæða almannaþjónustuna og taka upp notendagjöld, markaðsvæða velferðarþjónustuna heitir það. Byggja upp velferð hinna ríku, orðaði maður það við mig á götu hér á dögunum. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lögðum ekki til að almennir skattar yrðu lækkaðir. Við lögðum til að þeim sem lægstar hefðu tekjur yrði hlíft við sköttum. En við lögðum aftur á móti til að í forgang yrði sett að taka upp gjaldfrjálsan leikskóla í áföngum. Það væri jöfnunaraðgerð, það væri styrkur og framlag við barnafólk. Það væri viðurkenning á því að leikskólinn væri fyrsti þáttur í hinu almenna menntakerfi, eins og lög kveða á um. En þetta yrði ekki gert með stórfelldum skattalækkunum. Þannig viljum við jafna kjör, koma til móts við það fólk sem þarf á jöfnuði að halda og við viljum styrkja til jafnréttis. Herra forseti. Stöðugt fleiri verkefni hafa verið færð til sveitarfélaganna án þess að því hafi fylgt auknir tekjustofnar. Með samþjöppun í sjávarútvegi og sölu fiskveiðiheimilda frá byggðunum hverfa jafnframt þau fyrirtæki þeirra einstaklinga sem greiddu hæstu gjöldin til sveitarsjóðs. Þessi þróun hefur leitt til þess að mörg bæjar- og sveitarfélög eiga í miklum fjárhagsörðugleikum. Hreinar skuldir sveitarfélaganna í landinu hækkuðu um 15 milljarða kr. milli áranna 2001 og 2002, þ.e. um 50%. Það er áætlað að þær hækki um 7 milljarða milli áranna 2002 og 2003 og um 5 milljarða á næsta ári og verði þá orðnar 57 milljarðar kr., hreinar skuldir sveitarfélaganna. Þetta þýðir að þau sem lakast standa eiga í gríðarlegum erfiðleikum en einu skilaboðin sem þau fá frá stjórnvöldum eru: Seljið eignir, seljið eignir. Og hvaða eignir eru það? Hitaveita, rafveita, orkubú, kaldavatnsveita. Þetta eru skilaboðin sem þau sveitarfélög fá sem vegna aðgerða stjórnvalda hafa lægri og lélegri tekjustofna en áður var auk þess sem aukin verkefni hafa verið falin þeim samkvæmt lögskipan á hinu háa Alþingi. Þessu til viðbótar hefur reglum um greiðslur úr jöfnunarsjóði verið breytt þannig að sveitarfélög sem höfðu gert fjárhagsáætlanir sínar og fylgt þeim stóðu allt í einu, á miðju sumri, frammi fyrir skertum tekjum upp á tugi milljóna kr. Þetta munar lítil sveitarfélög heldur betur um. Virðulegi forseti. Nærþjónustan, grunnalmannaþjónustan, hefur verið færð til sveitarfélaganna og þau verða að fá tekjustofna til að standa undir henni. Með stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum sveitarfélaganna er verið að þvinga þau til að einkavæða og selja þjónustuverkefni sín og skera niður almannaþjónustuna. Það er því eitt brýnasta málið að styrkja fjárhagsstöðu sveitarfélaganna til að þau geti axlað þau brýnu samfélagslegu verkefni sem þeim hafa verið falin. Herra forseti. Megintíðindi þessa fjárlagafrv. er að það er verið að búa þjóðina undir niðurskurð og nýja holskeflu einkavæðingar í velferðarkerfinu. Við fáum nú smjörþefinn af því sem koma skal. Boðaðar stórfelldar skattalækkanir geta ekki annað en komið niður á velferðarkerfinu. Að óbreyttu mun stefna þessarar ríkisstjórnar verða til þess að treysta velferð hinna ríku en auka á ójöfnuð í samfélaginu. Virðulegi forseti. Fjárlagafrv. fer nú til fjárln. þar sem ég á sæti. Þar verður farið vandlega yfir alla þessa þætti og til nefndarinnar mun koma fjöldi einstaklinga og fulltrúar stofnana og félagasamtaka og tjá skoðun sína um einstaka þætti frv. Við 2. umr. frv., þegar það kemur úr nefnd, mun ég fara nánar yfir einstaka þætti, bæði gjalda og tekna, sem frv. kveður á um.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan og sumir fjölmiðlar hafa sett upp mikinn kór sem reyndar syngur mjög fölskum tónum og fjallar um það að stjórnarflokkarnir séu að svíkja loforð. Hér fór hv. þm. yfir það að stjórnarflokkarnir væru að svíkja loforð sem þeir gáfu fyrir kosningar varðandi skattalækkanir. Ég vil mótmæla þessu og bendi á að í fjárlagafrv. og fylgigögnum þess, m.a. í þjóðhagsáætlun sem kemur fram hér, er fjallað um að á síðari hluta kjörtímabilsins verði farið út í lækkun á tekjuskatti. Og ég minni á það að við framsóknarmenn sögðum fyrir kosningar að við teldum að fram undan mundi skapast svigrúm til skattalækkana og við lögðum á það áherslu að á síðari hluta kjörtímabilsins yrði farið í þessar aðgerðir. Það er nákvæmlega það sem kemur hér fram í þeim gögnum sem ég hef vitnað í og það er nákvæmlega það sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Ég vil biðja hv. þingmann og fleiri sem hafa tekið undir þennan falska kórsöng að láta nú af honum því að það er stundum betra að þegja en að syngja falskt.

Herra forseti. Þetta kom úr hörðustu átt því að ég man eftir félagshyggjuboðskap Framsfl. fyrir kosningar. Stundum lá við að ég yrði hálfklökkur þegar ég heyrði félagshyggjuáherslu Framsfl. fyrir síðustu alþingiskosningar en allt kom svo til húsa á ný og Framsfl. er kominn á kaf í einkavæðingarsæng Sjálfstfl. Og allt er við það sama. Ég sagði hér í ræðu minni að kosningaloforðunum sem höfðu verið gefin þarna hefði verið kastað út um gluggann, í bili a.m.k., og ég harma það ekki þó að þessum boðuðu skattalækkunum, stórfelldu skattalækkunum, 20 milljarðar hjá Sjálfstfl., 14 eða 15 hjá Framsfl. og hvað þetta var hjá Samfylkingunni --- maður hafði aldrei tölu á öllum þessum gylliboðum --- verði slegið á frest og menn standi áfram vörð um samfélagsþjónustuna. Ég harma það ekkert. Ég vildi að vísu sjá að ef menn færu út í skattbreytingar á annað borð --- og það var brýnt reyndar --- yrði sköttum létt af þeim sem hafa lægstu launin en það er ekki gert. Einu breytingarnar sem stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Sjálfstfl., eru sammála um er að lækka hátekjuskattinn. Hefði ekki verið nær, virðulegi forseti, að Framsfl. hefði beitt sér fyrir því að því hefði þó verið frestað en skattar á lægstu laun hins vegar lækkaðir? Hefði það ekki verið nær? Ég hefði viljað sjá það hjá Framsfl., að hann hefði þá haft manndóm í sér til að standa í lappirnar og krefjast þess.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hljóp aðeins í kringum þetta en ég vil þá bara spyrja hv. þingmann að því hvort hann sé ekki sammála mér um það sem ég sagði áðan varðandi fyrirheit okkar um skattamálin, lækkun tekjuskatta eins og þau koma fram í fjárlagafrv. og fjarlagaáætlun ríkisstjórnarinnar, að þarna fari orð og efndir saman, hvað sem honum finnst um þessar leiðir og hvað sem honum finnst um það hvað menn ætla sér að gera. Ég geri alls ekki lítið úr því og virði vel sjónarmið hans varðandi það hvaða leiðir ætti að fara. Það er hans skoðun. En ég vil bara spyrja hann hvort hann geti ekki verið sammála mér um það að hér komi í ljós að menn ætla að standa við það sem talað var um fyrir kosningar. Það er bara einfaldlega þannig og ég vil biðja hv. þingmann að tjá sig um það.

Herra forseti. Þessi kosningaloforð sem ég taldi upp voru alls ekki tæmandi listi yfir kosningaloforð Framsfl. og Sjálfstfl. fyrir síðustu alþingiskosningar. Þar var línuívilnun sem átti að koma til framkvæmda nú þegar í haust og ekkert átti að vera til fyrirstöðu með það. Það voru jarðgöng um Héðinsfjörð sem áttu að fara í gang og ekkert var til fyrirstöðu með. Þetta var á þessum lista en öllu saman hefur verið, að því er virðist, slegið á frest þannig að orð og efndir eru dálítið mikið á floti. Ég mundi hins vegar vilja spyrja, virðulegi forseti, þingmanninn: Hvar ætlar Framsfl. að láta þennan niðurskurð sem hlýtur að verða í velferðarkerfinu, í almannaþjónustunni, ef boðaðar skattalækkanir koma til framkvæmda, koma niður? Ég harma það ekkert þó að þessum skattalækkunum hafi verið frestað þó að ég hefði viljað að hinir lægstlaunuðu hefðu fengið skattalækkanir. Ég harma að öðru leyti ekki að skattalækkunum skuli hafa verið frestað því að það mundi eingöngu hafa bitnað á velferðarkerfinu. Nú eiga þær ekki að koma til framkvæmda fyrr en eftir tvö ár, eins og boðað er í stjórnarsáttmálanum. Virðulegi forseti. Ég vona að þessi ríkisstjórn verði farin áður en kemur að þeim tíma.

Herra forseti. Fjárlögin hverju sinni eru tæki ríkisvaldsins til þess að hafa áhrif á þróun efnahagsmála og mynda ramma um verkefni ríkisins. Ríkið er langstærsti vinnuveitandinn og ákveður með áherslum fjárlaga sem samþykkt eru á Alþingi hvaða línur eru lagðar í einstökum málaflokkum. Fjárlögin hverju sinni marka þann farveg sem við veitum og viljum veita í þjónustu við og fyrir fólkið í landinu. Heilbrigðis-, trygginga- og menntamál eru veigamestu þjónustuþættirnir sem ríkið veitir fólkinu beint og einnig sú þjónusta sem allir landsmenn njóta beint og persónulega. Þessa þjónustu veita síðan starfsmenn heilbrigðisstofnana og í öldrunarþjónustu, hjá Tryggingastofnun og í skólunum. Við gerum kröfu um að heilbrigðis- og velferðarþjónustunni sé vel sinnt og að hún samræmist því sem við viljum að standi undir því að við getum sagt að við lifum í velferðarþjóðfélagi. Heilbrigðisþjónustan er dýr og það er farið verulega fram úr fjárlögum mörg ár í röð. Það má vissulega gagnrýna og þá má einnig spyrja hvort sameining ríkisspítala hafi verið rétt leið til betri reksturs eins og að var stefnt. Það er auðvitað auðvelt að vera í gagnrýnishlutverkinu og bölsótast yfir framúrkeyrslu á sjúkrastofnunum en við viljum fá góða þjónustu. Að sjálfsögðu þarf aðhald og eftirlit með opinberum rekstri en við í Frjálslynda flokknum viljum að veitt sé góð þjónusta og munum þess vegna ekki vera í hörðu hlutverki gagnrýnenda að þessu leyti. Ef góð þjónusta á heilbrigðisstofnunum þarf meira fjármagn verðum við að horfast í augu við það. En skilgreina verður vandamálið og vinna sig út frá því og ná betri nýtingu fjármuna án þess að dregið verði úr þjónustu við sjúkt og lasburða fólk í landinu. Málefni geðfatlaðra hafa enn einu sinni verið efst á baugi í fréttum vegna þeirrar ákvörðunar heilbr.- og trmrn. að hafna áframhaldandi þátttöku í þjónustusamningi ráðuneytis og Geðhjálpar. Fulltrúar ráðuneytisins hafa sagt tæknilega örðugleika standa í vegi fyrir því að hægt sé að framkvæma þjónustusamninginn. Einnig má minna á að haustið 2002 gaf heilbrrh. Geðhjálp loforð um lokaða geðdeild fyrir veikustu einstaklingana. Samkvæmt ályktun stjórnar Geðhjálpar frá 21. september sl. bólar ekkert á efndum þótt þörfin fyrir veitta þjónustu við alvarlega geðsjúka einstaklinga sé brýn. Ef heilbrrh. vildi upplýsa um þessi mál væri það vel þegið. Ríkisstjórnin stefnir að því að sveitarfélögin muni senn taka við rekstri heilbrigðis- og öldrunarþjónustunnar. Þá kemur auðvitað spurningin: Hver á að borga fyrir þá þjónustu sem brýnt er að veita? Vandi sveitarfélaga í landinu er þegar mikill. Tekjur sveitarfélaganna duga víða ekki til reksturs núverandi verkefna. Grunnskólinn var færður til sveitarfélaganna. Hann hefur reynst þeim dýrari en gert var ráð fyrir og víða hafa síðan tekjur í sveitarfélögunum dregist saman. Það er því nauðsynlegt áður en menn ganga til þeirra verka að færa fleiri verkefni til sveitarfélaganna, eins og heilbrigðis- og öldrunarþjónustuna sem vissulega kunna að vera verkefni sem sveitarfélögin geta tekið við, að tekjuskipting milli ríkis og sveitarfélaga verði skilgreind upp á nýtt. Frekari verkefni verða ekki færð til sveitarfélaganna svo vel sé nema það sé gert og að nýir tekjustofnar verði markaðir fyrir sveitarfélögin. Ef þannig væri að verki staðið væri sjálfsagt að færa þessi verkefni með samningnum við sveitarfélögin til þeirra en það þarf að gæta þess að rekstri sveitarfélaganna sé ekki stefnt í voða, að ríkið sýni hagnað í fjárlögum sínum og afkomu en ekki á kostnað sveitarfélaganna í landinu. Ríkið hefur nú að langmestu leyti dregið sig út úr almennri bankastarfsemi með sölu á ríkisbönkum, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka. Sú dreifða eignaraðild sem lagt var upp með af hæstv. forsrh. gekk ekki eftir, því miður verð ég að segja, enda var stuðningur okkar í Frjálslynda flokknum við sölu ríkisbankanna háður þeirri málsmeðferð. Þær miklu sviptingar sem nú hafa orðið í íslensku viðskiptalífi koma mörgum á óvart. Spurningar vakna um hvort viðskiptabankar eigi að stýra því fjárfestingarferli og þeim miklu umskiptum sem hér hafa orðið á undanförnum vikum. Hvort ferlið undanfarnar vikur verði þjóðinni almennt til góðs skal ósagt látið, enda sá sem hér talar enginn sérfræðingur í því hvernig eignarhaldi einstakra fyrirtækja skuli háttað. Við því skal þó varað, sérstaklega í litlu landi eins og okkar, að blokkamyndun verði ríkjandi form í stærstum hluta atvinnulífsins þar sem hver eigi annan og fámennur hópur manna ráði í raun mestu um atvinnu- og fjármagnsmarkaðinn. Ríkisstjórnin hefur hugsað sér að beita aðhaldi til þess að lækka útgjöld ríkissjóðs um 500 millj. með því að hverfa frá endurgreiðsluhluta af tryggingagjaldi atvinnurekenda vegna viðbótarlífeyrissparnaðar launþega. Þetta kemur til með að bitna hart á minni fyrirtækjum og það er vissulega áhyggjuefni. Kosningaloforð stjórnarflokkanna minnir mig að hafi gengið í aðra átt því báðir flokkarnir töldu mikilvægt að efla vöxt smærri fyrirtækja. Þau kosningaloforð eru kannski gleymd nú. Það á einnig að spara með því að lækka sjúkratryggingar um 740 millj. og þar er einkum vitnað til niðurskurðar í lyfjakostnaði, hjálpartækjum og sérfræðiaðstoð. Það væri auðvitað fróðlegt að heyra nánari útlistun á þessum niðurskurði, t.d. frá hæstv. fjmrh. eða þá frá heilbrrh. ef hann heyrir hér mál mitt. Þarna er varla verið að leita að breiðu bökunum í þjóðfélaginu, eða hvað? Ég er ekki viss um að þjóðin almennt sé sátt við að fara í þann niðurskurð sem þarna er boðaður. Einnig er gert ráð fyrir að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs lækki um 170 millj. kr. þar sem lagt er til að í stað þess að bætur reiknist frá fyrsta skráningardegi verði ekki greitt fyrir fyrstu þrjá dagana. Þetta atriði kann að koma illa við launafólk og mjög víða við rekstur smærri fyrirtækja, einkum í fiskvinnslunni geri ég ráð fyrir. Það getur verið mjög varasamt að fara þá leið sem þarna er lögð upp. Síðan er hér uppástunga um að vaxtabætur lækki um 600 millj. með því að hámark vaxtagjalda til útreiknings vaxtabóta miðist við 5,5% af skuldum í stað 7% sem nú er. Ég vona að þessi upptalning sé ekki vísun á það sem ríkisstjórnarflokkarnir álíta að séu breiðu bökin í landinu og færust um að taka á sig niðurskurðinn. Mig langar að víkja að öðru máli, hæstv. forseti. Fíkniefnavandinn hefur á undanförnum árum verið að teygja sig til æ yngri ungmenna, því miður. Því er nauðsynlegt að fræða börn og unglinga um skaðsemi fíkniefna. Á fíkniefnavandanum er líka önnur hlið og það er vandinn sem snýr að hörðum neytendum, þeim sem komnir eru á kaf í fíkniefni og gera nánast allt til að ná sér í það eitur sem þeir hafa svo mikla þörf fyrir. Þeir verða óviðráðanlegir og þeir verða sjúkir afbrotamenn vegna fíknar sinnar. Það er mjög brýnt að koma til móts við vanda þessa fólks því að það getur varla gengið laust í þjóðfélaginu og þarf sannarlega á sérhæfðri aðstoð að halda. Ef einhvers staðar í fjárlagafrv. er að finna tillögur um að efla hér vistun að þessu leyti og endurhæfingu þætti mér gott og vænt um ef mér yrði bent á það. Skattstefna núverandi ríkisstjórnar gengur í þá veru að nú er lagt upp með lækkunarferli fyrst og fremst í hátekjuskattinum. Það verður að segjast alveg eins og er að slík stefnumótun er ekki sú sem við værum tilbúin að styðja í Frjálslynda flokknum. Við hefðum talið að ef leggja ætti af stað með skattalækkanir hefði átt að byrja á að horfa til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar og til barnafjölskyldnanna. Það var sú stefnumótun sem við lögðum fram til þjóðarinnar í kosningabaráttunni og bentum á að þar teldum við brýnasta þörfina og þar ætti að byrja. Þar af leiðandi er það alveg ljóst að við í Frjálslynda flokknum erum algerlega andvíg því uppleggi sem lagt er af stað með í skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar, að telja að það sé mest nauðsyn að taka á því sem fyrst að afnema hátekjuskattinn. Þar teljum við farið öfugt í málin. Og þeim 20 milljörðum sem ríkisstjórnin hyggst nota til skattalækkana á kjörtímabilinu væri betur varið annars staðar en þarna. Ég vil líka lýsa þeim áhyggjum mínum, herra forseti, að þær miklu framkvæmdir sem boðaðar eru í landinu og eiga að valda þensluáhrifum, m.a. í þjóðfélaginu, en eiga einnig vissulega að auka atvinnu mjög víða um landið og bæta kaupmátt muni ekki koma öllu landinu til góða. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega nefna norðvesturhluta landsins. Ég hef miklar áhyggjur af því að það svæði sitji eftir meðan annars staðar er mikið um að vera og mikil atvinnustarfsemi og talsvert í að sækja fyrir fólk sem á annað borð getur flutt sig til. Og við þurfum á allt öðru að halda í norðvesturhluta landsins en því að það sé ýtt undir fólksflutning af því svæði. Þess vegna vil ég vekja á þessu sérstaka athygli. Ég tel að það þurfi að horfa sérstaklega á þetta svæði á þeim tíma sem mestar framkvæmdir verða hér á landi, að það sitji ekki eftir og þar sjái fólk þann kost bestan að flytja sig til vegna þess að miklu betri atvinna og meiri atvinna bjóðist á öðrum stöðum landsins. Að sjálfsögðu er það þannig að þegar framkvæmdir eru miklar á landi hér í einhverjum landshluta er það innbyggt að suðvesturhornið og Reykjavíkursvæðið nýtur alltaf þeirrar uppsveiflu. Það hefur verið viðvarandi fólksflótti af landsbyggðinni, því miður, til höfuðborgarsvæðisins á undanförnum árum. Ég býst við að þær aðgerðir í atvinnumálum sem núna er staðið að með virkjunaráformum við Kárahnjúka og síðar álveri á Reyðarfirði muni draga fólk til austurhluta landsins og þar muni fjölga á ný. Það tel ég mjög gott fyrir þann landshluta, og mjög góða þróun í raun og veru ef við getum sýnt fram á að fólk sé tilbúið að flytja út á land þegar --- hvað? --- þegar atvinna og tekjur standa til boða. Það er einmitt það sem ég er að gera að umræðuefni, herra forseti, að tekjurnar og atvinnan þurfi að vera til staðar til þess að góðu mannlífi sé viðhaldið. Þess vegna dreg ég þetta inn með þessum hætti. Ég hef áhyggjur af norðvesturhluta landsins í þessu sambandi. Það var boðað í stefnuræðu forsrh. að til stæði að efla Landhelgisgæsluna. Ég held að þá hefði það átt að endurspeglast einnig í fjárlagafrv. og í gegnum fjárlög. Mig langar í því tilliti til að víkja að einu atriði og það er að sagt hefur verið að það þyrfti að selja varðskipið Óðin og að þeir fjármunir yrðu m.a. notaðir til þess að byggja nýtt skip. Ég tel að ekki muni miklir fjármunir koma í ríkiskassann við söluna á Óðni. En þetta er hins vegar skip sem á sér mjög merka sögu, er alveg í þokkalegu lagi og væri verðugt verkefni að athuga hvort ekki ætti að varðveita þetta skip hér á landi í því standi sem það er og t.d. koma þar upp sérstöku safni um sögu Landhelgisgæslunnar við gæslustörf hér við land. Ég tel að þeir fjármunir sem munu fást fyrir að selja þetta skip séu ekki það miklir að þeir skipti neinum sköpum fyrir okkur í rekstri ríkisins. Hins vegar held ég að það að eiga skipið og gera það að ákeðnu sögusafni geti orðið okkur mjög mikils virði og jafnvel fært okkur tekjur í gegnum ferðamennsku í framtíðinni. Ég sé ekki að menn bæti mikið hag ríkissjóðs með því að selja Óðin. Það hefur komið fram að til stæði að selja Landssímann og að menn hefðu tekið skynsamlega ákvörðun með því að fresta því á sínum tíma að selja hann. Ég er kominn á þá skoðun að það hafi verið mjög skynsamlegt að fresta sölu Landssímans og það eigi helst að hætta við þessa sölu. Það er alveg ljóst orðið í mínum huga að dreifikerfið og þjónustan við dreifðar byggðir í þessu landi verður ekki góð nema því aðeins að við eigum dreifikerfið sjálf og getum sjálf ákveðið hvaða möguleikum við viljum halda uppi í gegnum fjarsímakerfið og símakerfið. Það hefur þegar komið í ljós við einkavæðinguna að Landssíminn eins og hann er nú rekinn hefur engan áhuga á því að auka þjónustuna úti um landið, t.d. varðandi GSM-kerfið, enda telja símafyrirtækin að GSM-kerfið nái núna almennt til 90% íbúa á svæðum, jafnvel yfir 98% íbúanna. Þó að GSM-síminn sé ekki skilgreindur sem öryggistæki trúa því flestir sem nota GSM-símann, einkum yngra fólk, að hann sé mikið öryggistæki og að menn geti lagt á fjöll með GSM-símann sinn og haft samband til byggða. Ég held að það verði ekkert undan því vikist að bæta dreifikerfið og ég sé ekki fyrir mér að einkareknu fyrirtækin geri það. Þau eru fyrst og fremst að horfa á tekjuhliðina og telja e.t.v. ekki eftir miklu að slægjast í þessu öryggishlutverki. Ég held að það verði að vera okkar og ríkisins að sjá til þess að slíkt sé til staðar. Þess vegna geld ég mjög mikinn varhuga við því hvernig við munum selja Landssímann og hvernig eigi að standa að málum að því er varðar öryggisþáttinn í framtíðinni. Einnig er vikið að því að það eigi að einkavæða Siglingastofnun ríkisins. Ég er ekki hrifinn af þeirri hugmynd og tel að þau mál þurfi að skoða mjög vandlega áður en við stígum þau skref. Við höfum einkavætt bankana, jú, en ríkið rekur þó áfram nokkra lánastarfsemi í gegnum t.d. Byggðastofnun og í gegnum Nýsköpunarsjóð. Ég held að ég hafi séð það í fréttum fyrir örfáum dögum að Nýsköpunarsjóðurinn búi við fjársvelti og muni ekki geta sinnt hlutverki sínu á næstu árum. Auðvitað væri fróðlegt að fá það upplýst hér í umræðunni af hæstv. fjmrh. með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar í raun að efla Nýsköpunarsjóðinn þannig að hann þjóni þeim verkefnum og því hlutverki að vera innkomuaðili við að styrkja ný og verðug verkefni og atvinnuuppbyggingu hér á landi.

Herra forseti. Það er ætlun mín að reyna í þessari umferð að ljúka tveimur ræðum, bæði þeirri sem ég hóf í gærkvöldi og svo þeirri sem ég ætla nú að flytja. Eins og fram hefur komið einkar skýrt í framsöguræðu hæstv. fjmrh. er með þessu fjárlagafrv. verið að marka mjög skýra stefnu, stefnu sem margir í viðskiptalífinu hafa einmitt verið að kalla eftir á undanförnum missirum og mánuðum. Þá stefnu að stjórnvöld skuli núna á næstu árum draga saman, hopa, gefa rými fyrir atvinnulífið. Núna þegar við eigum von á svo miklum framkvæmdum eins og alþjóð veit, þá á ríkið einmitt að draga saman, gefa rými þannig að atvinnulífið geti blómstrað og starfað. Þetta er meginstefið. Þetta er það sem við eigum að gera og verðum að gera. Formaður Samfylkingarinnar tók réttilega undir þetta hér í gærkvöldi og það er mikið fagnaðarefni að vita til þess að svo almennur skilningur skuli vera uppi að þetta sé verkefnið sem bíður okkar. Það ríkir mikið jafnvægi í þjóðfélaginu í dag. Það er engin þensla eins og sumir vilja vera láta. Alls ekki. Hættan sem menn eru að horfa á er einmitt hætta sem getur stafað af því þegar við núna í fyrsta skipti erum að fara í mikla uppsveiflu í hagkerfinu á sama tíma og gengið ræðst eingöngu af markaði. Þess vegna er svo mikil þörf á því að ríkið taki tillit til þess. Ríkið víki, ríkið láti sinn hlut bíða, enda veitir ekkert af því eins og skýrt hefur komið fram, sérstaklega hjá hæstv. fjmrh. Það veitir ekkert af því að ríkið hafi þá til þess nægt afl og nóga krafta og peninga til að koma inn í efnahagslífið af miklum krafti þegar þessum stórframkvæmdum lýkur. Um þetta fjallar fjárlagafrv. og um þetta fjalla þau drög og stefnumörkum, pólitíska stefnumörkun sem lögð er fram núna í fyrsta skipti og ber að fagna því mjög. Það er nefnilega atvinnulífið, framleiðslan og samkeppnisiðnaðurinn, sem er gæsin sem verpir gulleggjunum. Og það verður að tryggja það að svo verði áfram. Það er mjög mikill misskilningur sem fram hefur komið og rangfærsla að með þessu frv. sé verið að leggja drög að stórkostlegum samdrætti í velferðarsamfélaginu. Það er alrangt. Það er eingöngu verið að miða við það að aukning samneyslunnar verði aðeins að raungildi 2% á ári. Það er ekki verið að tala um samdrátt. Það er verið að tala um að aukningin skuli bara vera 2%. Hún hefur verið of mikil. Við viðurkennum það fúslega. Hún hefur verið yfir 3% að meðaltali. Það er of mikil aukning. Það er líka mjög rangt, sem alltaf kemur fram hjá stjórnarandstöðunni og glittir í öðru hvoru, að af hálfu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna séu einhverjar meiningar uppi um að skera niður heilbrigðis- og velferðarkerfi Íslands. Það er alltaf verið að láta að þessu liggja en þetta er rangt og fær ekki staðist með nokkru móti. Því miður er það svo að tekist hefur að koma inn miklum ranghugmyndum hjá fjölda fólks á umliðnum árum um að ríkisstjórnin sé eilíflega að standa að því að draga saman í heilbrigðismálum. Þetta er alrangt. Aukningin til heilbrigðismála núna á fjórum árum miðað við ríkisreikninginn 2000 og fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir er aukning upp á 22 þúsund milljónir, 22.192 nákvæmlega. Þetta er niðurskurðurinn. Þetta er hinn mikli niðurskurður. Og það eru margir í samfélaginu sem trúa því að hin vonda ríkisstjórn sé að pína spítala, pína sjúklinga og geri þetta bara af mannvonsku sinni mætti maður halda stundum. Þetta er ofboðslega rangt, herra forseti, þegar menn tala svona. Það er verið að miða við það að Ísland, hið opinbera leggi til samhjálparinnar 8,5% af vergri landsframleiðslu á næsta ári. Það er hærri upphæð, herra forseti, en nokkur önnur þjóð í Evrópu leggur til samneyslunnar og reyndar nokkur önnur þjóð í heiminum. Hins vegar er líka rétt að vekja athygli á því að sjúklingar á Íslandi borga lægra hlutfall en alls staðar í Evrópu. Í Evrópu hefur það mjög lengi verið nokkuð föst tala að það séu um 2% af vergri framleiðslu hvers lands sem sjúklingar borga sjálfir í heilbrigðismálum. Það er nokkuð fast. Ísland eitt sker sig úr að þessu leyti. Hlutur einstaklinganna og trygginganna er ekki nema u.þ.b. 1,3% að meðaltali, hefur verið 1,2--1,3 undanfarin ár, kannski einhvern tímann farið upp í 1,4. Að þessu leyti sker Ísland sig úr líka. Á næsta ári getum við því reiknað með því að kostnaðurinn við heilbrigðisþjónustuna verði á bilinu 9,7--9,8% af landsframleiðslu sem er skelfileg tala. Ég tala nú ekki um þegar menn átta sig á því að við erum ein yngsta þjóð Evrópu, gott ef það eru ekki bara Tyrkir sem eru yngri. Þetta verða menn að líta á sem vandamál. Þetta er bara verkefni sem við verðum að horfast í augu við og allir verða að koma að. Og við verðum að horfast í augu við það að það hlýtur að vera eitthvað í skipulagsmálum heilbrigðiskerfisins sem ekki er í lagi. Ég sjálfur efast ekkert um að starfsfólk heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa hlaupi hraðar í dag en það hljóp í gær. Ég efast ekkert um það. En það eru staðreyndir sem enginn getur vikið sér undan að við eyðum meiri peningum í heilbrigðisþjónustuna en nokkur önnur þjóð. Það er ekki það að það vanti peninga. Það hlýtur að vera eitthvað annað. Við verðum öll að taka höndum saman um það að leita nýrra lausna, hvernig við ætlum að stýra þessum málum og hvernig við ætlum að raða þessum málum.  En ef við ætlum, eins og við ætlum okkur, að draga úr aukningunni í samneyslunni, þá verðum við fyrst og fremst að huga að þessum hlutum. Það er ekki nóg að tala alltaf um samdrátt í framkvæmdum. Framkvæmdir ríkisins eru ekki miklar, ef eitthvað er mætti segja að framkvæmdirnar við uppbyggingu á infrastrúktúrnum væru hættulega litlar. Þær eru ekki nema rétt 6% af útgjöldum ríkisins og innan við 2% af landsframleiðslunni, 1,94 minnir mig. Þær eru ekki miklar. Það er samneyslan í heild. Verkefnið snýst um það að halda henni niðri, passa upp á að aukningin verði ekki meiri en segir einmitt í þjóðhagsspánni og þjóðhagsáætluninni, að halda okkur innan við 2% aukningu að raungildi á næstu árum. 
             Ég efa ekki, herra forseti, að menn muni leggja sig alla fram, enda er til mikils að vinna. Það er til mjög mikils að vinna vegna þess að útflutningsframleiðsla Íslands er í veði. Það er framleiðslan sjálf sem er í veði. Og við verðum að gæta þess af því að það er nú svo þótt efnahagsstjórnin hafi gengið mjög vel og þó að við Íslendingar séum mestu lukkupamfílar Evrópu á undanförnum áratug, kaupmáttur og kaupgeta almennings hefur vaxið hér miklu meira en nokkurs staðar annars staðar, þá verðum við að gæta að því að það er misskipt. Ég kom inn á það í stuttri ræðu minni í gær að við skyldum átta okkur á því að það hefur ekki allt gengið eftir. Hið stóra og mikla vandamál er það að ekki hefur tekist eins og vonuðum og eins og við vildum að byggja upp þorskstofninn sem við erum bara að nýta u.þ.b. um helming miðað við það sem við gerðum áður. Það hljóta allir að skilja að sjávarþorpin allt í kringum landið, sjávarþorpin sem eru hinn fasti punktur og grundvöllur byggðanna um allt Ísland standa óskaplega höllum fæti undir þessum kringumstæðum. Ég hef áður gert það að umræðuefni, herra forseti, að það er óþolandi að mínu mati að um þessa hluti skuli bara ein ríkisstofnun fá að fjalla. Ríkisstofnun sem hefur einkarétt á að rannsaka, túlka og fara með þær staðreyndir sem menn þykjast vita um hafið, þá náttúru sem skiptir okkur öll máli. Það má deila hér um allt á Íslandi, um grös og blóm og fugla en þegar komið er niður í fjöru, nei, þá er það bannað. Ég sé mikla ástæðu til þess, herra forseti, að taka undir það sem fram hefur komið í samþykktum Sambands ungra sjálfstæðismanna um að við eigum að stefna að því ótrauð að hætta ríkisrekstri á þessum stofnunum. Það er algjörlega óþarfi að ríkið sé að reka þessa svokölluðu vísindastarfsemi. Ríkið á að styrkja hana og getur styrkt hana og á að styrkja hana mikið og meira en það gerir, en að þetta séu ríkisstofnanir, ég tala nú ekki um lokaðar ríkisstofnanir sem reknar eru með því fororði að meira að segja þeir sem vinna þar megi ekki tjá sig, það er óþolandi. Við verðum að gefa vísindunum frelsi og við verðum að gá að því að allir fái að koma þarna að, vegna þess að allt orkar tvímælis. Auðvitað orkar allt mjög tvímælis. Og þetta er meginmál. Í 20 ár höfum við farið að ráðum Hafrannsóknastofnunar. Í 20 ár hefur ekkert gengið, hvorki gengið né rekið, helst þá gengið aftur á bak. 

Ertu að tala um Íslenska erfðagreiningu?

Ég er að tala um fyrirtæki sem rekin eru á vegum ríkisins, rannsóknastofnanir margs konar sem ég efast stórlega um að eigi að vera á höndum ríkisins, heldur eigi að vera á höndum einkaaðila. Það er meginmálið. Herra forseti. Það hefur ýmislegt gengið á í íslensku efnahagslífi og mörgum finnst mikið til koma og sumir undrast einmitt dálítið þær væringar og þær hræringar sem eru á íslenskum peningamörkuðum. Við erum nýkomnir inn í þennan heim. Nýkomnir frá þeim heimi þegar öllu var handstýrt með þeim afleiðingum að oftast fórum við nú út af hér á nokkurra missira fresti. En það eru mikil átök og verða mikil átök og við erum óvön því. Markaðssamfélagið sem Sjálfstfl. hefur alltaf barist fyrir og staðið í broddi fylkingar að haft væri í heiðri, er að sýna gríðarlegan árangur. Það er að bæta lífskjör hér stórkostlega og við erum að njóta þess. En það er rétt og skylt að menn minnist þess þegar slíkar væringar eru uppi að kapítalisminn sem fært hefur þjóðum Vestur-Evrópu svo mikinn auð og svo mikla velsæld, reis og dafnaði. Hvar fyrst? Hann dafnaði meðal púrítananna og meðal kalvínistanna. Hann dafnaði meðal þess fólks sem setti sjálfu sér og starfi sínu þröngar, harðar reglur gerðar af fúsum og frjálsum vilja. Það er mjög nauðsynlegt að minnast þess og hafa það ætíð í huga. Öðruvísi gengur það ekki. Ég hefði viljað ræða núna aðeins um þær meginforsendur sem við erum að leggja til grundvallar þeim lífskjörum og þeim bata sem við trúum að við getum búið til handa þessari þjóð á næstu árum. Við vitum að það getur verið bjart. Við vitum líka að það hafa margir misstigið sig einmitt í góðæri og það þarf sterk bein til að þola góða daga og þess vegna eigum við að gæta okkar mjög vel. Fjárln. fær nú að lokinni þessari umræðu þetta mál til afgreiðslu og fjárln. mun að sjálfsögðu fara í gegnum það á hefðbundinn hátt. Það hefur lengi verið siður og lengi komið fram í störfum Alþingis að Alþingi hefur viljað sýna það í verki, sem er hlutur sem við megum aldrei gleyma, að stór hluti af velferð Íslands og hversu vel okkur hefur tekist til að byggja þetta land, er ekki síst að þakka hinum fjölmörgu félagasamtökum og alls kyns starfsemi einstaklinganna, samtökum sem eru í gangi og eru að vinna alls kyns hluti hér á Íslandi með gríðarlega góðum árangri. Hlutur einstaklinganna, hlutur samtaka þeirra og félagasamtaka í að gera þetta þjóðfélag gott og farsælt er ómetanlegur. Ég held að við megum ekki annað en hugsa til þess núna þegar við vitum og höfum svo oft fyrir framan okkur dekkri hliðarnar sem oft fylgja velmeguninni, hversu erfitt er að fóta sig einmitt í velferðarsamfélaginu. Og ég er sannfærður um að þau félagasamtök sem eru að vinna að heill og hamingju einstaklinga, hvar sem þau eru að vinna, það skiptir ekki máli hvort það er KFUM eða KFUK eða jeppaklúbburinn 4x4 eða hvað þetta heitir, öll þessi góða starfsemi er þess verð að ríkið styðji hana og styrki hana vegna þess að ef hún væri ekki til staðar er ég viss um að mjög margir ættu erfitt með að átta sig á því hversu gott þetta samfélag er, hversu miklu betra það gæti orðið og hversu mikil þörf er á því að brýna það alltaf og alls staðar fyrir öllum að lífið er dásamlegt og það sé þess virði að lifa því.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt venju sinni hér í fjárlagafrumvarpsræðum og hélt yfir okkur mikla messu um ýmsa þá þætti í ríkisfjármálunum sem hv. þm. telur ætíð nauðsynlegt að hafa yfir þingheimi. Það var eins og venjulega auðvitað margt merkt af því sem hv. þm. sagði, kom hann þó óvenju lítið eða ekki eins víða við nú og oft áður en lét þó heilbrigðismálin fá nokkurn skammt, m.a. þá fullyrðingu að ekki vantaði peninga í heilbrigðiskerfið. Þá fullyrðingu hefur hv. þm. áður haft á lofti og hefur sagt að hægt væri að bjóða jafngóða þjónustu jafnvel fyrir minni fjármuni en eru í kerfinu í dag. En ég held, herra forseti, að óhjákvæmilegt sé að hv. þm. deili með okkur einhverju af þekkingu sinni á heilbrigðiskerfinu vegna þess að ég hef heyrt hv. þm. segja þetta nú í fimmta sinni úr þessum ræðustóli við upphaf umræðu um fjárlög. Ég trúi því og treysti að hv. þm. hafi einhverjar tillögur fram að færa aðrar en þær sem hafa verið fram að þessu vegna þess að eins og hv. þm. benti réttilega á hafa öll þessi ár útgjöld til heilbrigðismála vaxið. Vissulega hefur ýmissi þjónustu örugglega fleygt fram en enn eru samt sem áður talin mörg verk sem vinna má betur. Ég held því að nauðsynlegt sé að hv. þm. skýri örlítið fyrir okkur hvaða leiðir eru vænlegastar í því til að bæta jafnvel þjónustuna um leið og dregið er úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Ég get nú alveg skilið það að hv. þm. hafi saknað ýmislegs úr ræðu minni. Ég er vanur að halda hérna töluverða ræðu, halda passus hérna um launamál ríkisstarfsmanna. Ég sleppti því núna, ég býst við að menn séu leiðir yfir því að fá ekki að heyra það. En ég gerði það af ásettu ráði svona til tilbreytingar. Öll ríki Evrópu eru að fást við sama vandamálið: hvernig eigi að koma í veg fyrir að kostnaðurinn við heilbrigðismál gleypi alla möguleika á tekjum ríkisins, hvernig eigi að koma í veg fyrir að kostnaðurinn við heilbrigðismál taki alla peningana frá ríkinu þannig að við getum ekki aukið framlögin, t.d. í skólamálum, menntamálum, sem allir gera sér grein fyrir að eiga að vera forgangsverkefni. Menn hafa reynt mjög margar leiðir í þessu sambandi og ýmsir hafa náð þó nokkrum árangri. Ég hef áður bent íslenskri stjórnarandstöðu á þann ágæta stjórnmálamann og þann mjög svo vinstri sinnaða krata, Jospin, fyrrverandi forsætisráðherra Frakka. Hann lagði mjög mikið upp úr því að reyna að ná tökum á heilbrigðismálunum. Hann gerði það undir því formerki að það ættu alltaf að fara saman völd og ábyrgð. Það hefur enginn stjórnmálamaður gengið lengra í Evrópu í að setja heilbrigðismálin í einkarekstur. Það hefur engin þjóð gengið eins langt. Og hver var niðurstaða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Alþjóðabankans, við einkunnagjöf um stöðu heilbrigðismála? Var það Ísland sem fékk fyrsta sætið, Ísland, sem eyddi mestum peningunum, yngsta þjóðin? Nei, það voru Frakkar. Þeir voru taldir gera það best, svo ég segi, herra forseti, þingmanninum eitthvað til upplýsingar. En það eru mjög margar aðrar leiðir og við eigum að skoða allar leiðir.

Herra forseti. Ég þóttist vita að hv. þm. hefði átt eftir einhverja kafla í ræðu sinni og þess vegna eðlilegt að gefa honum hér tækifæri til að bæta örlítið úr. Hann endaði andsvar sitt á því að segja að það væru ýmsar aðrar leiðir en einkarekstur í heilbrigðiskerfinu, og það væri fróðlegt að fá að heyra hvaða fleiri leiðir það eru, vegna þess að auðvitað hefur á stundum verið tekist nokkuð á um það hvernig eigi að breyta rekstrarformum í heilbrigðiskerfinu og menn hafa verið að nota mismunandi orð í því samhengi, ýmist einkarekstur eða einkavæðingu. Ég vil spyrja hv. þm. hvernig hann skilur orðið einkavæðingu, sérstaklega í tilefni af því að hæstv. heilbrrh. gengur nú í salinn, því að á vordögum þegar við vorum í kosningabaráttu í Norðaust. þá var m.a. rætt um heilbrigðismál. Þá sagði hæstv. heilbrrh. að það væri rangt að ríkisstjórnin vildi einkavæða í heilbrigðiskerfinu, það væri rangt. Það væri hins vegar rétt að Sjálfstfl. vildi það, en hann þyrfti að standa á bremsunni hvern einasta dag til að koma í veg fyrir slíkt. Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að fá að heyra hvernig hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson skilur orðið einkavæðingu.

Herra forseti. Í Evrópu hafa um langan aldur engar deilur verið um þessi grundvallaratriði. Á Íslandi hafa aldrei verið deilur um þetta. Bæði svokallaðir vinstri menn og svokallaðir hægri menn hafa alltaf undir öllum kringumstæðum staðið saman að því að við ættum að stærstum hluta að reka heilbrigðisþjónustuna undir samhjálp, aldrei hefur verið deilt um það. Sá franski sem ég vísaði í áðan, hann var mjög harður á þessu. Auðvitað ætti þetta að vera undir formerkjum samhjálpar þó að hann væri að setja þetta í einkarekstur. Sú mæta hægri stjórnmálakona Margrét Thatcher hefur skrifað mjög margar ritgerðir og haldið mjög margar ræður um heilbrigðismál. Rauður þráður í gegnum allt hennar tal og allar ritgerðir hennar er að heilbrigðismál séu ,,non-profit business``, alltaf, alls staðar. Það hefur enginn deilt um þetta á Íslandi, aldrei. Að setja einhverjar stofnanir, heilbrigðisstofnanir, í einkarekstur er bara aðferð til að reyna að finna út hagkvæmni í rekstri. Það er ekki á nokkurn hátt verið að hverfa frá þeim samhjálparhugmyndum og -vitund sem við ætlum öll að standa að. Alltaf og alls staðar hefur það verið þannig. Alltaf. Gagnvart ýmsum ráðum sem til eru í heilbrigðismálum þá skal ég vekja athygli hv. þm. á því að Evrópudeild WHO, sem hefur aðsetur í Kaupmannahöfn, hefur núna um nokkurra ára skeið einmitt verið að vinna það verkefni, þ.e. hvernig á að koma í veg fyrir að heilbrigðisþjónustan leiti upp á hátæknina, hvernig á að koma í veg fyrir það. Hvernig getum við haldið sem stærstum hluta af heilbrigðiskostnaðinum niðri í heilsugæslunni? Þetta er stórt verkefni sem við höfum unnið að í mörg ár. Ég held að rétt væri að fjárln. og heilbrn. færu í það í vetur að fá upplýsingar um það starf og reyna að átta sig á því, því að það er mikið verk að vinna.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem jafnframt er hugmyndafræðingur Sjálfstfl. í fjármálum, miklaði sig af því hvað það hefði gengið vel að markaðsvæða samfélagið undir forustu Sjálfstfl. og minntist ekki á að Framsfl. hefði verið neitt til trafala í þeim efnum á undanförnum árum og átti ekki frekar von á því. Þá fannst mér athyglisvert og hann kom líka mjög rækilega að því að þessi fjárlög mörkuðu mjög skýra stefnu í að hliðra til, eins og hann sagði, í samfélaginu á næstu árum. Og við höfum séð það hér að það er einmitt í heilbrigðiskerfinu sem á að hliðra til. Taka upp komugjöld á heilsugæslustöðvum, hækka þau, taka upp aukin notendagjöld hvar sem því verður við komið. Þetta kemur okkur ekkert á óvart. En ég vil spyrja hv. þm. hvar muni verða rutt til í atvinnulífinu. Við sjáum hvernig gengisþróunin hefur verið. Fyrir þetta ár var gert ráð fyrir að gengi krónunnar væri 130 en hefur verið lengst af árinu 120--124, og gengið hefur haft gríðarleg áhrif á útflutningsatvinnuvegina, ekki síst á sjávarútveginn, útflutning í landbúnaði og útflutning iðnaðarvara. Hvað mun gerast? Hvernig er hægt að verja útflutningsgreinarnar þessum ruðningsáhrifum á næstu árum ef gengið heldur áfram að hækka og vextir einnig sem væntanlegt er? Til hvaða aðgerða vill hv. þm. að gripið verði til til að verja útgerðina, sjávarútveginn, iðnaðinn og fiskiðnaðinn vítt og breitt um landið sem er nú þegar í miklum vandræðum? Útflutningsgreinarnar eru í miklum vandræðum vegna óhagstæðrar gengisþróunar á síðustu mánuðum.

Herra forseti. Ég skildi andsvarið þannig eiginlega að hv. þm. væri að biðja mig að halda svolítinn fyrirlestur um gengismál.

Já, þú ert búinn að tala nóg um heilbrigðismálin.

Ríkið er að vinna skyldustörf sín til þess að rýma fyrir framleiðslunni með því að draga saman, með því að gera sinn hlut minni, þ.e. að passa upp á að aukningin í samneyslunni verði ekki eins mikil á komandi árum og hún hefur verið á undanförnum árum. Það er hluti af því að búa til rými fyrir framleiðsluna. Ríkið er að leggja fram fjárlög og stefnumörkun sem á að gefa, og getur gert nú þegar í dag, tækifæri til vaxtalækkana. Það er gríðarlegt tækifæri til vaxtalækkana og það á að framkvæma þær. Seðlabankinn er að vinna að þessum málum með því að kaupa og efla gjaldeyrisvarasjóðina. Það liggur fyrir stefna hans að fara allt upp í 50 milljarða. Og ég mundi segja, herra forseti, að ég sé ekkert að því að fara upp í 100 milljarða og jafnvel upp í 200 milljarða. Það skiptir ekki máli. Það ber að verja framleiðsluna. Það ber að verja samkeppnishæfni Íslands og kosta því til sem þarf meðan þessi mikli innflutningur vegna framkvæmdanna fyrir austan stendur yfir. Það er hægt. Og ríkið er einmitt með þessum fjárlögum og stefnumörkun sinni að gefa tóninn, er að segja frá því hvað eigi að gera og hverjir eigi að framkvæma það. Það er það sem gerir þessi fjárlög svo merk. Menn eiga að taka eftir þeim og ég veit að viðskiptalífið í heild hefur þegar fagnað þeirri stefnumótun sem ríkisstjórnin leggur hér fram.

Herra forseti. Það er auðvelt að tala eins og hv. þm. gerði en reyndin er segir okkur hins vegar annað. Ég veit ekki betur en spá um stýrivexti hljóði upp á að þeir muni hækka verulega á næstu mánuðum og missirum, þvert ofan í það sem hv. þm. segir. Hækkun stýrivaxta mun jafnframt leiða til að gengið mun hækka. Þannig er ástandið sem spáð er á næstu mánuðum og missirum. Ég spyr hv. þm.: Hvers vegna eru þessar staðreyndir bornar á borð í efnahagsforsendum með þessu fjárlagafrumvarpi ef hv. þm. er allt annarrar skoðunar og telur þetta geta farið í þveröfuga átt? Ég er sammála hv. þm. um að útflutningsatvinnuvegirnir, frumatvinnuvegirnir sem borið hafa uppi atvinnulíf og velferð hér á landi á undanförnum áratugum, eru í vanda. Byggðirnar eru í vanda vegna þessarar stefnu í vaxta- og gengismálum sem er afleiðing af þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur tekið í uppbyggingu atvinnulífs. Ég leyfi mér að ítreka spurningu mína, virðulegi forseti: Hvað á að gera annað? Hvernig ætlar hv. þm. að taka á Seðlabankanum þannig að hann lækki raunvexti en spái ekki hækkun raunvaxta, sem hann mun væntanlega standa við?

Herra forseti. Það er ekki auðvelt í stuttum andsvörum að ræða svo flókna hluti. Hins vegar er það staðreynd sem við skulum taka eftir að markaðsvextir á Íslandi eru víða orðnir lægri en stýrivextir Seðlabankans, sem er dálítið skondið. Ég hef áður gagnrýnt þá peningapólitík sem rekin er af Seðlabankanum úr þessum ræðustól. Ég hef hætt því seinni árin af því að ég tel það tímasóun. Það er samt ástæða til að velta þessum hlutum fyrir sér. Ég tel það koma mjög skýrt fram í viðbrögðum mjög margra á peningamarkaði og viðskiptalífinu að þeir fagna þessu fjárlagafrv. og þeirri stefnumörkun sem þar er vegna þess að með því er tóninn gefinn. Þar kemur fram hvað við ætlum að gera. Ríkisstjórnin ætlar sér að verja atvinnulífið. Það hefur alltaf legið fyrir að það er grunnurinn að því sem við erum að gera. Það getur vel verið að einhver deili við mig um það en ég fullyrði enn og aftur að á Íslandi er í dag grundvöllur fyrir mikla og hraða vaxtalækkun. Það er engin þensla á Íslandi. Það er rangt ef menn segja það. Það er hreinlega rangt. Hér ríkir algjört jafnvægi. Það er engin þensla. Hér er óeðlilega mikið atvinnuleysi, óþarflega mikið atvinnuleysi. Ég tel að menn hafi verið með heilmikinn hræðsluáróður og hann sé allt of snemma á ferðinni. Hin mikla sveifla, hin mikla hætta er ekki fyrr en árið 2006. Það er ekki árið 2006 núna. Ég ítreka þessa skoðun mína. Ég tel að með þessu frumvarpi sé einmitt að lögð áhersla á að það sé einnig skoðun ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns fá að nefna, sem nýliði á þingi, nokkur atriði sem ég hef rekið mig á í störfum mínum í fjárln. og sýnist að betur mættu fara. Ég geri mér grein fyrir því að þingreynsla mín er lítil sem engin og þessar ábendingar kunna að vera byggðar á reynsluleysi eða skorti á þekkingu. Þær byggja þó að nokkru leyti á þeirri reynslu sem ég hef öðlast á sveitarstjórnarstiginu. Í fyrsta lagi, um fjárlagarammana. Ég held að það sé miður að við fáum til umfjöllunar fjárlög fyrir næsta ár inn í þingið 1. október. Það er ríkisstjórnin ein sem hefur fyrr á árinu ákveðið útgjaldarammana í frumvarpinu og þannig lagt meginlínurnar. Ég tel mikilvægt fyrir þingið að það fjalli framvegis um rammana á vorþingi og taki þá til afgreiðslu og meðferðar að tillögu ríkisstjórnar, sé þannig þátttakandi í rammagerðinni og þá nokkuð bundið af römmunum þegar til umfjöllunar á haustþingi kemur. Í öðru lagi vil ég nefna að hæstv. fjmrh. var að státa af því í morgun að sú þriggja ára spá, áætlun eða stefnumarkandi plagg sem ríkisstjórnin er að kynna við framlagningu fjárlagafrumvarpsins, væri nýmæli á Íslandi. En það er auðvitað ekki nýlunda á Íslandi. Alþingi hefur sett sveitarstjórnunum lög um það að þau skuli gera þriggja ára áætlanir um fjármál, rekstur og framkvæmdir. Ég verð að segja að þar eru mörg miklu innihaldsríkari og nákvæmari plögg en þær grófu línur til þriggja ára sem við höfum fengið að sjá í dag. Ég held að menn þurfi í ríkari mæli að fara í slíka langtímaáætlanagerð, bæði markvissari og sundurliðaðri. Ég verð að segja hæstv. fjmrh. að í morgun leitaði ég eftir því við embættismann fjármálaráðuneytisins að fá upplýsingar um það hverjar væru forsendur þessarar spár ráðuneytisins um tekjuskattsfjárhæð árið 2007, en fullyrt er að skattar muni lækka um 20 milljarða á því ári. Embættismaðurinn gat ekki veitt mér þær upplýsingar og sagði að þær væru ekki birtar. Mér finnst, hæstv. fjmrh., ekki vera viðunandi að vera ekki upplýstur um hvað gert er ráð fyrir að fjárhæð tekjuskatts verði árið 2007. Það er mikilvægt atriði í þessari umræðu og ég ætlast til þess að hæstv. fjmrh. upplýsi það í andsvari við ræðu minni, enda mikilvægt að fjalla um skattalækkanirnar 2007. Í þriðja lagi hef ég nokkrar efasemdir um að rétt sé að kynna fjölmiðlum fjárlagafrumvarpið tveimur dögum áður en það er tekið til umræðu í þinginu. Ég hefði haldið að það væri sýnu nær að gera það samdægurs, þannig að umræðan fari fram á vettvangi þingsins en ekki nánast einhliða af hálfu fjmrh. í tvo daga áður en það kemur fyrir þingið. Enda hefur umræðan satt að segja verið nokkuð einkennileg. Hún hefur nefnilega snúist talsvert mikið um skattalækkanir, fyrirhugaðar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar. Það er út af fyrir sig rétt að í þeirri bjartsýnu framtíðarspá sem við hljótum öll að vonast til að gangi eftir er gert ráð fyrir nokkrum skattalækkunum. En um þá framtíðarspá má kannski segja að fjarlægðin geri fjöllin blá og skattana lága. Þar er verið að gera ráð fyrir 20 milljarða skattalækkunum 2007 sem að hluta til eru fjármagnaðar með því að láta ekki persónuafslátt fylgja launavísitölu heldur halda persónuafslættinum niðri og ná þannig inn þriðjungi þessarar fjárhæðar, kannski 6--7 milljörðum, til að fjármagna skattalækkanir þeirra sem betur mega sín. Síðan er gert ráð fyrir að hinn hluti skattalækkunarinnar verði fjármagnaður með hallarekstri á ríkissjóði árið 2007. Það er náttúrlega alveg augljóst að slíkt gengur aldrei til lengdar þó það kunni að vera svo það eina ár. Þess vegna eru þessar skattalækkanir árið 2007 algerlega handan við holt og hæðir og ekki hægt að ræða hér. En hér er til umræðu fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2004. Það er það eina sem á að leiða í lög á þessu þingi. Það er með skattalækkanirnar í þessu frv. eins og með gjöreyðingarvopnin í Írak, þær finnast hvergi. Þær finnast hvergi. Þvert á móti eru hér sennilega liðlega fjórir milljarðar í skattahækkunum á næsta ári. Ekki einasta láta þeir vera að lækka heldur hækka þeir skatta. Það er dapurlegt að sjá unga þingmenn eins og hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, Sigurð Kára Kristjánsson og Birgi Ármannsson, efna svo heit sín við kjósendur. Þeir koma á sínu fyrsta þingi í sínu fyrsta frumvarpi, hafandi boðað skattalækkanir um land allt, og hækka skatta. Þeir hækka skatta og á hverjum, herra forseti? Þeir hækka skatta fyrst og síðast á ungu fjölskyldufólki sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið, með því að skerða vaxtabætur þeirra og halda til streitu sérstökum tekjuskatti sem að verulegu leyti hefur lagst á ungt barnafólk sem þarf að afla sér mikilla tekna vegna mikilla útgjalda. Þessu fólki boðuðu þeir aðra hluti. Út af í fyrstu beygju. Út af í fyrstu beygju, sagði hæstv. forsrh. um nýjan þingmann á dögunum. Það er rétt að orði kveðið um skattalækkunarefndir þessara ungu þingmanna Sjálfstæðisflokksins. En hæstv. forsrh., það voru ekki þessir ungu þingmenn sem sátu við stýrið. Það var hæstv. forsrh. sem ók út af og efndi með þessum hætti loforð sín. Við hljótum að ganga eftir efndunum. Í Kastljósi í vor sagði forsrh. hæstv., með leyfi forseta: ,,Ég sé það fyrir mér þannig að það verði ákveðið strax á haustþingi, strax á haustþingi þessa árs, að festa í lög alla þessa skattalækkun og tilkynna á hvaða dagsetningum nákvæmlega hún kemur til framkvæmda þannig að menn hafi það fyrir framan sig og það þyrfti ekkert að vera að tauta um það allt kjörtímabilið ja, jú við ætlum að fara að efna hitt --- það liggja bara fyrir strax á haustþingi allar dagsetningar sem þessa skattalækkanir eiga að skila sér til fólksins í landinu.`` Hvernig er þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. efnd? Hún er efnd með lagafrumvarpi um skattahækkanir, um skattahækkanir. Við hljótum að spyrja, þegar það er boðað að menn ætli ekki að lögleiða skattalækkanir fyrr en eftir kjarasamninga, hvort það sé þá rétt skilið að það eigi ekki að lögleiða þær á haustþingi. Það er ekki það sem lofað var, herra forsætisráðherra. Því var ekki lofað að þið ætluðuð að nota skattalækkanir sem skiptimynt í kjarasamningum, að kjósendur þyrftu sem launþegar að slá af launakröfum sínum í febrúar til að fá efndir á loforðunum sem gefin voru í vor. Nei, herra forsætisráðherra, það er að selja sama keppinn tvisvar og að selja sama keppinn tvisvar eru svik. Á að lögleiða skattalækkanirnar hér á haustþingi eða ekki? Því hlýtur hæstv. forsrh. að þurfa að svara. Í sama viðtali í Kastljósi sagði herra forsætisráðherra að það væri nauðsynlegt að breyta sköttum þannig að fólkið í landinu gæti borgað skuldir sínar. Og hvernig er það efnt nú? Nú, það er efnt með því að taka 600 milljónir út úr vaxtabótunum þannig að sérstaklega þeir sem skulda mikið, þeir sem þurfa að borga skuldir, fari verst út úr þeim breytingum sem nú eru lagðar til. Á bls. 74 í þjóðhagsspánni geta menn séð hvaða áhrif þetta hefur og á hverjum þetta bitnar þyngst. Þar er það sýnt ágætlega að unga fólkið skuldar mest, eðli málsins samkvæmt. Það er að koma sér upp húsnæði og þessar aðgerðir bitna því harðast á því, þessar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að tal um skattahækkanir væru deilur um keisarans skegg. Hæstv. fjmrh., það er ekki nema von að deilt sé um keisarans skegg. Það er engu öðru til að dreifa til að deila um því keisarinn er ekki í neinum fötum. Ein er skattahækkunin enn í þessu frv. Hér er gert ráð fyrir að persónuafslátturinn hækki aðeins um 2,5% á næsta ári en launavísitala um 5%. Það þýðir um einn og hálfan milljarð í auknar álögur frá því grundvallarsjónarmiði að persónuafslátturinn fylgi launavísitölu, þannig að skattar á hina lægst launuðu hækki ekki stig af stigi, ár frá ári eins og þeir hafa gert í tíð núverandi ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Mér þótti mikil ánægja að heyra félaga minn, bæði hér á Alþingi og í borgarstjórn, hv. alþingismann Helga Hjörvar, hafa áhyggjur af unga fólkinu í húsnæðiskaupum. Það er málaflokkur og mál sem ég hef vakið athygli á í borgarstjórn, held ég núna í hátt í fimm ár, því að enginn, ekkert stjórnmálaafl, ber meiri ábyrgð á því að það fólk sem er í húsnæðiskaupum er í ákveðnum vandræðum og hefur komið sér í vandræði en Samfylkingin. Ekkert stjórnmálaafl ber meiri ábyrgð á því að hækka húsnæðisverð en sá flokkur út af lóðaskortsstefnu hér í Reykjavíkurborg. Að heyra þennan ágæta þingmann, hv. þingmann, koma hér upp og hafa áhyggjur af þessum hópi er eitt og sér bara hið besta mál. Það er samt ótrúlegt að fulltrúar Samfylkingarinnar komi í löngum röðum og tali um að hér séu ekki neinar efndir í skattamálum. Hér er vitnað í að við ungu þingmennirnir, ungu sjálfstæðismennirnir sem hér erum komnir, séum í einhverjum vandræðum. Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur. Ég verð að segja eins og er, að koma hér og taka þátt í því í ríkisstjórnarmeirihluta, að vera hér með í liði sem er að fara í langmestu skattalækkanir í sögunni er ekki einungis góð byrjun, það er frábær byrjun.

Er það ekki ...?

Og allt það sem við lögðum áherslu á hér í kosningabaráttunni, allt, hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, kemur fram og mun koma fram á þessu kjörtímabili í skattamálum, hvort sem það er lækkun í prósentum á tekjuskattinum, sem er algjör nauðsyn --- og við höfum alltaf tekið baráttu við aðila eins og þann ágæta hv. þm. sem ég ræddi hér við áðan, alltaf, hvort sem það er matarskatturinn eða annað. Ég vísa þessum málflutningi algjörlega til föðurhúsanna.

Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skauti hér út og austur um allt annað en það sem til umfjöllunar og afgreiðslu er á þessum fundi. Það er frv. til fjárlaga árið 2004. Ekki vonir manna um það hvað kannski verði hægt að gera árið 2007 því að það liggur ekkert frv. fyrir þessum fundi um skattalækkanir 2007. Engar ákvarðanir hafa verið teknar um þær lækkanir. Þær eru á þessu stigi máls ekkert annað en óskhyggja. Það frv. sem liggur fyrir þessum fundi er frv. upp á skattahækkanir upp á liðlega fjóra milljarða kr. ef tekið er tillit til þess að persónuafsláttur er ekki látinn fylgja launavísitölu og þannig eru skattbyrðar hinna lægstlaunuðu þyngdar. Ríflega fjóra milljarða kr. frá þessum flokkum sem fyrir aðeins örfáum mánuðum boðuðu kjósendum sínum skattalækkanir. Skattalækkanir. Það frv. sem hér liggur fyrir er um skattahækkanir. Og hvernig sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson reynir að skauta fram hjá því út í borgarstjórn eða lóðirnar hér á höfuðborgarsvæðinu er það bara þannig að hann lofaði að lækka skatta og hann kemur hér á sitt fyrsta þing með frv. um það að hækka skatta um rúma fjóra milljarða, einkum skatta á ungt fólk, sína eigin kynslóð, á barnafjölskyldurnar sem eru skuldsettar vegna húsnæðiskaupa og þurfa að vinna sér inn mikið fé til þess að reka heimili, og lenda í hinum sérstaka tekjuskatti. Hann ætlar sérstaklega að endurnýja þann skatt með 4% álögum og hann ætlar sérstaklega að beita sér fyrir því að 600 millj. verði skornar niður í vaxtabætur. Þetta eru efndirnar og það þýðir ekkert að koma hér á þessum fundi og segja að ,,við ætlum að gera eitthvað árið 2007``. Forsætisráðherra, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hæstv. forsrh. lofaði því að það yrði lögfest á þessu þingi. Orð skulu standa.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar verður að virða mér til vorkunnar þótt ég muni aðeins meira en gengur og gerist akkúrat núna hér á þessari stundu. Ég skil vel að hv. þingmanni finnist það hið ómögulegasta mál að ég vitni í orð og efndir og hvað er að gerast hér almennt í þjóðfélaginu. Ég held að þingmenn verði að átta sig á því að þegar hv. þm. Helgi Hjörvar talar um að hér sé um óskhyggju að ræða er viðkomandi að tala út frá ákveðnum reynsluheimi þar sem hann er vanur því að vera í framboði fyrir stjórnmálaafl sem stendur ekki við það sem það segir. Þegar hér liggur svo fyrir stjórnarsáttmáli, áætlun um skattalækkanir um ekki minna en 20 þús. millj., 20 milljarða --- við höfum aldrei séð neitt slíkt áður, aldrei nokkurn tíma  Hv. þm. er ekki vanur því frá reynsluheimi sínum, eins og hann fór yfir hér í byrjun, sem eru sveitarstjórnarmálin að menn standi við orð sín. En það liggur alveg fyrir að það verður gert, án nokkurs vafa. Menn geta hártogað það nákvæmlega eins og þeir vilja en allt það sem við sögðum í skattamálum mun standa. Og hér liggur fyrir áætlun um mestu skattalækkanir í Íslandssögunni, hvorki meira né minna. Og það verður að segjast eins og er að það er afskaplega gaman að vera í meiri hluta og geta tekið þátt í slíku. En þar sem ég þekki hvaðan hv. alþingismaður Helgi Hjörvar kemur skil ég vel að hann meti það sem svo að það verði ekki staðið við slíkt. Svo fagna ég því, og það er ekki oft sem það kemur frá þessum hópi manna sem er vinstra megin í stjórnmálum, að viðkomandi sé sammála því að það sé fagnaðarefni að við vinnum loks bug á þessum illræmda skatti sem hátekjuskatturinn er. En eins og þingmaðurinn veit verður hann aflagður með öllu árið 2006.

Forseti vill minna á að andsvaratími er tvær mínútur, og tvær mínútur eingöngu.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér orðrétt, með leyfi forseta: ,,Allt það sem við sögðum í skattamálum mun standa.`` Hv. þm. Geir H. Haarde, hæstv. fjmrh., og Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., sögðu um skattamálin að hinn sérstaki tekjuskattur mundi falla niður um áramót, sögðu einfaldlega að hann mundi falla niður um áramótin. Hvar eru þær efndir ef allt sem þið sögðuð í skattamálum mun standa, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson? Hæstv. forsrh. sagði, og ég skil ekkert í fréttastofu ríkissjónvarpsins að vera ekki búin að spila það fyrir okkur aftur og aftur og aftur og aftur, að hann mundi leggja fram frv. að lögum um skattalækkanir á þessu haustþingi og tímasetja þær nákvæmlega. Ef allt sem þið sögðuð í skattamálum á að standa, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, verðið þið að skila þessu frv. inn, frv. um skattalækkanirnar næstu fjögur árin, og tímasetningunum á þeim eins og lofað var en ekki nota það sem vopn í kjarabaráttu síðar í vetur til þess að knýja launakröfur fólks niður gegn því að þið þá loksins efnið einhvern hluta af loforðum ykkar. Augljóslega ná 20 milljarðar árið 2007 --- jafnvel þótt að veruleika yrðu --- ekki að efna loforð Sjálfstfl. um 28 milljarða í skattalækkunum, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, og því öldungis ljóst nú þegar að allt sem þið sögðuð í skattamálum mun ekki standa.

Herra forseti. Ég held að það hljóti að gæta töluverðs misskilnings hjá hv. þingmanni gagnvart persónuafslætti og að það sé einhver gullvæg meginregla að hann eigi að fylgja launavísitölu. Því hefur aldrei, herra forseti, nokkurn tíma verið haldið fram að hann ætti að fylgja launavísitölu. Það hefur aldrei nokkur einasti einstaklingur eða nokkur einasti flokkur, að ég held, haldið því fram. Ég held m.a.s. að hans eigin flokkur, Samfylkingin, hafi aldrei nokkurn tíma lagt það til, ekki svo ég muni. Það er nefnilega alveg stórhættulegt ef við ætlum að fara að binda þetta við launavísitölu. Menn eru kannski svo fastir í farinu að þeir halda að við séum inni í einhverju kerfi þar sem eilíflega verður aukinn kaupmáttur. Hugsum nú dæmið ef t.d. kaupmátturinn mundi rýrna, eins og oft hefur nú gerst á umliðnum áratugum á Íslandi, þetta hefur gengið upp og niður. Hvað ætlum við að gera þá? Hvað ætlum við að gera þegar neysluvísitalan fer upp fyrir launavísitöluna? Það sér hver í hendi sér. Ætlum við að auka skattana á fólk þegar kjörin rýrna? Það er eðlilegt, herra forseti, að við höfum þetta eins og við gerum þetta. Þegar tekjur samfélagsins aukast, þegar heildartekjurnar eru að aukast, batna kjör einstaklinganna. Þá batna líka kjör ríkisins. Það er líka alveg bráðnauðsynlegt. Þegar kjörin fara hins vegar niður, þegar tekjur samfélagsins minnka, rýrna kjör einstaklinganna en þá rýrna líka kjör ríkisins og þá á ríkið einmitt að taka á sig sem mest af þessum skelli til þess að verja einstaklingana. Þannig er þetta kerfi byggt upp, þannig er það hugsað, og ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður átti sig á að þetta er svona. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að auðvitað ætlum við að hafa þetta svona áfram.

Virðulegur forseti. Víst var þetta fallega meint af hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, þessi ábending til nýja þingmannsins um það hvað rétt væri og skynsamlegt í þessu. En það var bara í grundvallaratriðum rangt, hv. þingmaður, vegna þess að staðreyndin er einfaldlega sú að yfir lengri tíma á Vesturlöndum og í iðnríkjum vex kaupmáttur. Það er einfaldlega langtímatilhneigingin. Og ef sú pólitíska ákvörðun er tekin að persónuafsláttur, lífeyrisgreiðslur almannatrygginga, atvinnuleysisbætur og aðrir slíkir þættir fylgi aðeins verðlagsbreytingum en ekki kaupmáttarþróun vex jafnt og þétt ár frá ári bilið milli ríkra og snauðra. Og þá eftir allt of langa valdasetu afla sem þannig stjórna, leiðir það á endanum til þess að fólk á atvinnuleysisbótum og fólk á örorkulífeyri þarf að sækja sér daglegt brauð til hjálparstofnana kirkjunnar og annarra slíkra aðila. Þess vegna verður kaupmáttur þessara hópa í persónuafslætti og í bótum til lengri tíma litið, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, að fylgja kaupmáttarþróun.

Herra forseti. Ef alltaf væri allt upp á við væri þetta kannski allt öðruvísi. En það er bara ekki þannig. Ég var hins vegar að tala hérna um skattana. Það er öðruvísi í lögunum um bótagreiðslur, bæði almannatrygginga til ellilífeyrisþega og til örorkulífeyrisþega. Þar er undantekningin. Þar segir að fylgja skuli kaupgjaldsvísitölu eða neysluvísitölu eftir því hvor er hærri. Þannig er gengið frá þessu í lögunum. Örorkulífeyrisþegar og ellilífeyrisþegar munu þannig aldrei lenda í því, þegar niðursveifla er í samfélaginu, að taka á sig skert kjör. Þannig var gengið frá þessu 1997. Og ég veit ekki betur en Ísland sé eina ríkið í heiminum þar sem það er tryggt að öryrkjar og ellilífeyrisþegar taki ekki þátt í því þegar niðursveifla verður í samfélaginu. Þeirra kjör eru einmitt tryggð í íslenskri löggjöf en ekki í löggjöf annarra þjóða. Þannig er okkar löggjöf fullkomnari og betri en hjá öðrum því að þessa er fullkomlega gætt í lögunum.

Virðulegur forseti. Það er gott meðan hv. þm. getur státað af kjörum örorku- og ellilífeyrisþega á Íslandi. Ég er ekki viss um að allir mundu treysta sér til þess. Ég fagna þó því að í þessu frv. er það meðal jákvæðustu þátta að gert er ráð fyrir því að verja einum milljarði til þess að tvöfalda grunnlífeyri örorkulífeyrisþega sem verða öryrkjar ungir. En það var, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, ekki vanþörf á. Það var sannarlega ekki vanþörf á. Það er auðvitað langt því frá, aldeilis alveg langt því frá, að örorku- og ellilífeyrisþegar hafi fylgt hér almennri kaupmáttarþróun síðustu tólf árin. Það er aldeilis alveg langt því frá og hverjum manni ljóst að þar hefur bilið breikkað, þar hefur bilið augljóslega breikkað á milli þeirra sem meira hafa og hinna sem minna hafa. Því fá orð þingmannsins ekki breytt.

Forseti vill minna á að ræðumenn eiga að beina orðum sínum að forseta en ekki einstökum þingmönnum.

Herra forseti. Stóru drættirnir í þessu fjárlagafrumvarpi bera vott um ákaflega trausta efnahagsstjórn á umliðnum árum og góðar líkur á að svo verði áfram á þessu kjörtímabili. Það liggur fyrir að kaupmáttur hefur vaxið samfellt í mörg ár, lengur en nokkru sinni áður í sögu íslenska lýðveldisins, og enn eitt ár mun bætast við þar sem kaupmáttur mun almennt aukast. Það liggur fyrir að atvinnuleysi á næsta ári er áætlað vera aðeins um 2%, sem er ákaflega lítið, sem ber vott um að atvinnustefna ríkisstjórnarinnar stendur mjög styrkum fótum og hefur stuðlað að því að atvinnustig er mjög hátt og hefur sjaldan verið hærra. Það ber vott um að skuldir ríkisins hafa minnkað á undanförnum árum og munu líklega halda áfram að minnka á næsta ári. Ef við skoðum alla þessa efnahagslegu þætti, verðbólgu, atvinnustig, kaupmátt og skuldir, bera þeir allir vott um að efnahagur stendur ákaflega traustum fótum hér á Íslandi og líklegt er að svo verði áfram á þessu kjörtímabili. Helsta aðsteðjandi vandamál á kjörtímabilinu er ekki fólgið í atvinnuleysi eða lækkun kaupmáttar, heldur hinu að menn óttast að um ofþenslu geti orðið að ræða. Því þurfi þeir sem fara með ríkisfjármálin að huga að aðgerðum til þess að koma í veg fyrir, eftir föngum, að verðbólga fari á kreik vegna þenslunnar. Það eru vandamál sem eru ólík þeim sem oft hafa verið á umliðnum áratugum. Við sjáum líka að tekjur ríkissjóðs standa vel undir þeim útgjöldum sem menn hafa ákveðið á hverju ári, jafnvel þótt að á undanförnum árum, m.a. á síðasta kjörtímabili, hafi skattar verið lækkaðir um fjögur prósentustig hvað tekjuskattinn varðar. Það er mesta skattalækkun sem ég man eftir að hafi orðið í íslenskri pólitík frá því ég fór að fylgjast með þeim. Þrátt fyrir þessa skattalækkun er staða ríkissjóðs ákaflega traust í þessum efnum. Það er athyglisvert að helsta gagnrýnisefni Samfylkingarinnar er að ríkisstjórnin skuli ekki fara hraðar í enn meiri skattalækkanir ofan á þær miklu skattalækkanir sem verið hafa á undanförnum árum. Það sýnir að vissu leyti að stjórnarandstaðan á í erfiðleikum með að fóta sig í gagnrýni á ríkisstjórnina við þessar aðstæður í íslensku efnahagslífi. Við sjáum líka dæmi um aukin útgjöld til viðkvæmra málaflokka í fjárlagafrumvarpinu sem hægt er að ráðast í vegna þess að ríkissjóður hefur meiri tekjur af sköttum. Það er vegna þess að þeir sem borga skattana hafa sjálfir meiri tekjur sem hægt er að taka af til ríkissjóðs en hafa eftir sem áður meiri tekjur fyrir sig, eins og tölurnar sína. Við sjáum í þessu frumvarpi að áætlað er að framlög til lífeyristrygginga muni aukast um þrjá milljarða kr. Um einn milljarð kr. til þess að hækka grunnlífeyri örorkulífeyrisþega. Með þeim hætti eins og síðar mun sjást í frumvarpi að þeir sem urðu öryrkjar ungir munu fá meiri hækkun en þeir sem urðu öryrkjar seinna á æviskeiðinu. Mesta hækkun á grunnlífeyri getur orðið tvöföldun hafi menn orðið öryrkjar mjög ungir. Þetta er mikið réttindamál sem ríkisstjórnin náði samkomulagi um við samtök öryrkja fyrir síðustu kosningar og er að hrinda í framkvæmd. Það er ekki hægt að bera öðru við í þessu máli en að orð standi. Í öðru lagi er verið að auka lífeyrisgreiðslur til ellilífeyrisþega í samræmi við samkomulag sem um þær voru gerðar fyrir síðustu kosningar. Þær greiðslur aukast um 1.100 millj. kr. á næsta ári eins og sjá má í fjárlagafrumvarpinu. Í þriðja lagi vil ég nefna barnabætur sem hafa aukist mjög mikið á undanförnum tveimur árum vegna ákvörðunar um að hækka þær verulega og ég hygg að fjárhæðin muni aukast um þrjá milljarða frá því sem var þegar ákvörðunin var tekin. Allt eru þetta dæmi um dreifingu tekna ríkissjóðs til málaflokka sem ég held að menn geti ekki deilt um að er skynsamleg, eðlileg og sjálfsögð. Það eru ákveðnir hlutir sem ég tel rétt að gera að umtalsefni í þessari ræðu og vekja athygli á og setja fram sjónarmið mín um þau. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að skattleggja eftir efnum. Þeir sem hafa háar tekjur eiga að borga hærri skatta en þeir sem hafa lægri tekjur. Ég er því eindregið á þeirri skoðun að hátekjuskattur eigi að vera áfram. Ég er út af fyrir sig sammála þeirri niðurstöðu ríkisstjórnarinnar að framlengja núverandi sérstakan tekjuskatt. En ég tel óskynsamlegt að lækka hann frekar frá því sem nú þegar hefur verið gert. Ég vil minna á að hátekjuskattur skilar aðeins um 2% af tekjum af tekjuskatti. Þannig að hátekjuskatturinn er ákaflega rýr í roðinu og ræfilslegur sem hátekjuskattur. Ég tel nær að fara í hina áttina að breyta innheimtu ríkissjóðs af tekjuskatti þannig að stærri hluti tekjuskattsins sé tekinn með hátekjuskatti og minni hluti með almennum skatti. Ég nefni líka að sérstakur tekjuskattur er í dag 5%. Var á síðasta ári 7%. Hann hefur lækkað um 2%. Ég nefni líka að tekjumörkin til sérstaks tekjuskatts hafa hækkað á tveimur árum um nærri 22%, eða langt umfram verðlag og langt umfram launabreytingar. Hvort tveggja hefur leitt til þess að þeir sem hafa háar tekjur hafa fengið skattalækkun hvað sérstaka tekjuskattinn varðar. Miðað við forsendur frumvarpsins er áætlað að sérstaki tekjuskatturinn skili um 1.400 millj. kr. á næsta ári. Ef menn hefðu haft tekjuskattinn áfram 7% en stefndu ekki að því að hafa hann 4% eins og frumvarpið gerir ráð fyrir mundi þessi tekjuskattur skila einum milljarði meira í ríkissjóð en hann gerir samkvæmt frumvarpinu. Þá á eftir að meta lækkunina til tekjuhárra sem leiðir af því að tekjumörkin hafa hækkað svona mikið. Þannig að þessi hópur, hátekjuhópur, hefur fengið verulega ívilnun með breytingum síðustu tveggja ára. Ef dreifingin á sérstökum tekjuskatti er skoðuð kemur í ljós samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. að það eru aðeins 6--7% framteljenda sem greiða sérstakan tekjuskatt. Það er ákaflega lítill hluti skattgreiðenda. Þeir eru langflestir í efstu tíund teknanna, þ.e. þá sem greiða sérstakan tekjuskatt er að finna í hópi þeirra 10% framteljenda sem hæstar tekjur hafa. Það er ákaflega eðlilegt að þeir sem eru í hópi þeirra sem mestar tekjur hafa borgi meiri skatta en hinir. Ég tel það ekki eðlilegt að það eigi að lækka sérstaklega skatta á þessum hópi umfram aðra hópa. Því lýsi ég sjónarmiðum mínum í þeim efnum mjög skýrt. Ég lít svo á að við eigum að skattleggja tekjuháa umfram aðra til þess að stuðla að sátt um skattkerfið. Ég minni á nýlega ræðu hægri mannsins Kåre Willochs í Noregi sem hann flutti um síðustu helgi. Þar vék hann einmitt að þessu atriði og fjármagnstekjuskatti sem hér er aðeins 10%. Ég vil ítreka þá skoðun mína sem ég hef alla tíð haft á því máli að ég tel að það eigi að vera sami skattur á vinnulaun, á tekjur af vinnu og tekjur af fjármagni. Það er mjög merkilegt að lesa það í norsku fjölmiðlunum að hægri maðurinn Kåre Willoch er orðinn sammála þessum sjónarmiðum. Ég tel tímabært að við tökum það til umræðu hér í þingsölum á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa rætt um skatta, nú síðast hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, að það er mikilvægt að ráðist verði í breytingar á skattkerfinu. Ég trúi því reyndar að við séum komin þar inn í öngstræti og þörf sé á róttækri uppstokkun á skattkerfinu almennt. Umræðan hefur þó ekki fyrst og fremst snúist um það í dag, heldur um hið almenna skattstig. Ég er ekki í hópi þeirra sem skamma ríkisstjórnina fyrir að standa ekki við hótanir sínar um að skerða þegar í stað tekjur ríkis og sveitarfélaga. Því var hótað hér í vor. Ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir kölluðu það reyndar loforð um skattalækkanir. Ég leit hins vegar á þetta á gagnstæðan hátt sem hótun um að skerða tekjur ríkis og sveitarfélaga. Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að nefna það sem ég tel vera jákvætt í þessu frumvarpi. Þar vil ég fyrst nefna hækkun á greiðslum til öryrkja, þ.e. þeirra sem verða öryrkjar á unga aldri. Þar tel ég vera stigið mjög mikilvægt framfaraspor. Þessi ákvörðun byggir á samkomulagi sem heilbrrn. gerði við Öryrkjabandalagið sl. vor og þótt deila megi um tímasetningar, að gera þetta rétt fyrir kosningar, þá er hitt ofar í mínum huga að hér er vísað á jákvæðan hátt inn í framtíðina. Framtíðin er sú að þeir sem á annað borð stíga út á vinnumarkað fái sínar tekjur í gegnum lífeyrissjóði, nokkuð sem hinir, sem verða öryrkjar á unga aldri, eiga ekki kost á. Annað sem ég vil nefna ríkisstjórninni til hróss er það sem snýr að lífeyrismálum. Þar vísa ég ekki síst til stærsta lífeyrissjóðs landsins, LSR. Sem kunnugt er þá er hann tvískiptur. Nýrri hluti sjóðsins er sjálfbær sem kallað er. Iðgjöldin og ávöxtun sjóðsins rís undir þeim skuldbindingum sem hann er ábyrgur fyrir. Gamli hlutinn er það hins vegar ekki. Hann er rýr. Ástæðuna þekkjum við. Hann var notaður sem fjármagnsbrunnur um áratugi. Þaðan voru teknir milljarðar á milljarða ofan, vaxtalausir, og vissulega notaðir til uppbyggilegra verkefna í samfélaginu en afleiðingin varð engu að síður sú að hann er fjárvana. Á undanförnum árum hefur verið veitt umtalsvert fé til þess að tryggja að í framtíðinni verði vandinn ekki óyfirstíganlegur. Þetta finnst mér jákvætt. Hvað varðar aðra þætti í lífeyrismálum, sérstaklega viðbótarframlag í séreignarsparnað og afnám þess upp á hálfan milljarð króna, hef ég grun um að við eigum eftir að ræða það nokkuð áður en upp er staðið. Þriðja sem ég vil nefna jákvætt í þessu frumvarpi er að það vísar inn í framtíðina að því leyti að ríkisstjórnin gerir grein fyrir hverju hún vill koma í framkvæmd, hver hennar pólitísku og efnahagslegu markmið eru fram til loka þessa kjörtímabils árið 2007. Þetta vildi ég segja í upphafi. En í upphafi ræðu sinnar barði hæstv. fjmrh. sér á brjóst og vísaði í álitsgjafa sem gæfu honum háar einkunnir fyrir frammistöðu á undanförnum árum. Hverjir voru þeir álitsgjafar sem hæstv. ráðherra Geir H. Haarde vísaði í? Voru það verkalýðssamtökin? Nei. Voru það þeir hópar sem eiga allt sitt undir þessum fjárlögum komið? Voru það öryrkjarnir? Voru það atvinnulausir? Það var ekki vísað í þá, enda held ég að þeir hefðu ekki gefið þessu fjárlagafrv. háa einkunn. Eða hvað segir hinn atvinnulausi maður sem nú stendur frammi fyrir því að fyrstu þrír dagar í atvinnuleysi skuli undanþegnir bótum? Gera menn sér grein fyrir því hvaða kjör atvinnulaust fólk býr við í okkar landi? Atvinnuleysisbætur á mánuði eru 77.499 kr. Útborgað er ekki nema 72.500 þegar skattar og lífeyrisgjöld hafa verið dregin frá. Hvað á að taka af þessu fólki? Við skulum reikna það út. Samkvæmt kjarasamningum telst mánuðurinn 21,67 vinnudagar. Þrír dagar reiknast þannig 10.722 kr., sem ríkisstjórnin ætlar að stela af atvinnulausu fólki. Þetta eru fyrstu skilaboðin sem þessi ríkisstjórn sendir út í þjóðfélagið. Og þetta voru ekki þeir álitsgjafar sem hæstv. fjmrh. vísaði til. Nei, það var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, að sjálfsögðu, sá aðili heimsbyggðarinnar sem harðast hefur gengið fram í að knýja fram markaðs- og einkavæðingu í heiminum og gildir þá einu hvort um er að ræða ríkar þjóðir eða snauðar. Þetta er álitsgjafi hæstv. ráðherra Geirs H. Haardes þegar hann ber sér á brjóst og gortar af fjárlagafrv. Í ræðu sinni sagði hæstv. ráðherra að ekki stæði til að skerða samneysluna. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lagði einnig áherslu á þetta. Þeir bentu á að henni yrði haldið í skefjum, hún yrði ekki látin vaxa umfram 2% að raungildi. Þetta er hægt að skoða einnig í öðru samhengi með tilvísan til umfangs í efnahagsstarfseminni, hagvaxtarins, og skoða jafnvægið þar á milli. En þegar það er gaumgæft þá kemur í ljós að samneyslan mun vega minna sem hlutfall af vergri landsframleiðslu í lok kjörtímabilsins en hún gerir nú, enda er þannig lagt upp í för að það á að framfylgja þeirri hótun að skerða tekjur ríkis og sveitarfélaga. Sú er hótunin og að sjálfsögðu mun það bitna á samneyslunni. Þetta má skoða einnig á annan hátt. Við skulum reyna að hverfa út úr meðaltölunum og horfa til einstakra efnisþátta, vegna þess að samneyslan spannar allt þjóðlífið. Þar undir eru vegirnir, sendiráðin, utanríkisþjónustan, velferðarþjónustan, skólarnir og sjúkrahúsin. Hvar á að skera? Þar staðnæmumst við fyrst við sjúkratryggingar. Þar er 740 milljóna niðurskurður og hann er ávísun á hærra lyfjaverð, minni stuðning til þeirra sem leita til sérfræðinga, til þeirra sem eru sjúkir og þurfa á hjálpartækjum að halda. Þarna er skorið niður. Við getum haldið áfram og lítið víðar yfir sviðið. En, herra forseti, --- eða á ég að segja virðulegi forseti, af því að nú er kona komin í þá stöðu --- tími minn er á þrotum. En ég ætla að víkja að þessu nánar og ég ætla að víkja þá nánar að manninum með kanínurnar sem hæstv. heilbrrh. vísaði í í gær, en ég heyrði ekki betur en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ætlaði að taka það hlutverk að sér í heilbrigðiskerfinu. Nánar um það síðar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gerir að sérstöku umtalsefni þá fyrirætlan ríkisstjórnar að lögfesta þriggja daga biðtíma vegna atvinnuleysisbóta og nefnir m.a. það til sögunnar sem hann kallar reyndar rán, þ.e. að verið sé að stela peningum af atvinnulausu fólki upp á 10.722 kr. Það er rétt að halda því til haga að með þessari breytingu er verið að færa atvinnuleysistryggingakerfi okkar til nokkurs samræmis við það sem gerist á Norðurlöndunum að Danmörku undanskilinni, eins og ég veit að þingmaðurinn veit. Í Noregi og Svíþjóð er þessi biðtími fimm dagar en reyndar sjö í Finnlandi. Hann nefnir þessa tölu, 10.722 kr. Við erum að tala um þrjá daga af þeim 1.825 dögum sem Íslendingar á atvinnuleysisbótum eiga rétt á. Við erum að tala um 10 þús. kr. af tæpum 4 millj. 647 þús. kr.

Hæstv. forseti. Við getum haldið áfram þessum útreikningum. Við gætum t.d. spurt hvað alþingismenn fá í laun á samsvarandi tíma og hvort við sem hér erum í sal séum reiðubúin til að afsala okkur þriggja daga launum. Erum við reiðubúin til að gera það? Ég held að menn séu almennt ekki reiðubúnir til þess. En hér erum við að tala um þá aðila í þjóðfélaginu sem hafa minnstar tekjur af öllum. Það eru kaldar kveðjur frá ríkisstjórninni að ráðast sérstaklega á þennan hóp. Ég vil beina spurningu til hæstv. félmrh.: Hver er skýringin á þessu? Telja menn að þetta forði þjóðinni frá atvinnuleysi, fæli fólk frá atvinnuleysi? Telur ríkisstjórnin að fólk ráði einhverju þar um? Það eru örlög fólks, ill örlög að missa atvinnu sína. Ég óska eftir skýringum á þessu. Mér nægir ekki að heyra að aðrar þjóðir skuli fara fram með þessum hætti. Mér nægir það ekki. Ég vil vita hver skýringin á þessu er. Var það e.t.v. krafa fjmrn. að ráðist yrði á þennan hóp, að atvinnuleysistryggingar yrðu skertar? Hvaðan kemur þessi krafa? Er þetta sprottið innan úr félmrn. Er það stefna Framsfl. að skerða sérstaklega kjör atvinnulausra um rúmar 10 þús. kr.? Ég óska eftir skýringum.

Virðulegi forseti. Mér þykir þingmaðurinn gefa það í skyn að um sé að ræða 10 þús. kr. skerðingu á mánuði. En rétt er að það komi skýrt fram að verið er að tala um þrjá daga af þeim fimm árum sem íslenskir launamenn eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Eins og ég tók fram áðan þá er verið að færa atvinnuleysistryggingakerfi okkar til nokkurs samræmis við það sem tíðkast í löndunum í kringum okkur. Við getum svo tekið þá umræðu síðar, hv. þm., hvernig við teljum rétt að breyta því kerfi sem við búum við þegar kemur að atvinnuleysistryggingum. Ég er alveg tilbúinn í þá umræðu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég hef gert grein fyrir þessum sjónarmiðum mínum og óska mjög eindregið eftir því að þessar ákvarðanir eða þessar hugmyndir verði endurskoðaðar.

Herra forseti. Ég held að töluverðs misskilnings gæti hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni þegar hann fer yfir stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Það er opinber stefna, það er opinbert markmið ríkisstjórnarinnar sem margsinnis hefur verið ítrekað og farið yfir, að núna þegar við eigum von á þessum miklu framkvæmdum eigi ríkið að draga saman sína hluti, eigi að hopa þannig að rými sé fyrir fólk og fyrirtæki, til að koma í veg fyrir að hér myndist ofþensla, til að koma í veg fyrir að útflutningsfyrirtækin lendi á köldum klakanum, til að koma í veg fyrir það mikla atvinnuleysi sem mundi vera því samfara. Þess vegna er ríkisstjórnin með þessu frv. einmitt að marka þá stefnu að samneyslan skuli ekki aukast nema um 2% að raungildi á ári, þ.e. til þess að rýma fyrir fólkinu. Þetta er stefna okkar. Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að hv. þm. Ögmundur Jónasson er algjörlega á öndverðum meiði. Það er hans vandamál. En þetta er ekkert launungarmál. Við erum að boða þetta og segja þetta af því að við vitum að þetta er rétt. Við verðum að gera þetta. Þetta er lífsnauðsynlegt. Það er mjög margt í ríkisrekstrinum sem við gætum minnkað og þarf að minnka. Ég hef oft farið yfir það og gæti svo sem tekið eina rispu í því enn þá, herra forseti. En það kemur líka fram að þegar þessum framkvæmdum lýkur ætlar ríkisstjórnin sér að vera í stakk búin til þess að koma inn með auknum þunga, t.d. í framkvæmdum, gagnvart mjög mörgum þáttum infrastrúktúrsins, og byggja vegi, hús o.s.frv. Hún ætlar að vera reiðubúin til þess að koma þá inn. Þetta er stefnan. Þetta er opinber stefna okkar og við erum sannfærð um að hún sé rétt og bráðnauðsynleg.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að við erum ósammála í stjórnmálum. Engum þarf að koma það á óvart. Ég tel hins vegar að sú meðaltalsnálgun sem felst í aðferðafræði þessa frv. og að hluta til í málflutningi hv. þingmanns eigi að heyra sögunni til. Þessi aðferð var tíðkuð hér fyrr á tíð. Þá var ráðist í meðaltalsniðurskurð hjá hinu opinbera og þessa gætir enn í þessu frv. hvað varðar stjórnsýsluna. Hana á að draga saman um 1% óháð því hvaða stofnun um er að ræða og hvernig ástatt er fyrir henni. Miðstýrð ákvörðun kemur fram um 1% samdrátt. Á sama tíma er vísað hér í almenna þróun samneyslunnar. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að á ýmsum sviðum er hægt að spara og að sjálfsögðu er ég fylgjandi því að ráðdeild sé sýnd í meðferð opinberra fjármuna. Ég heyrði hins vegar ekki betur en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi fyrst og fremst vísað til þeirra þátta samneyslunnar sem viðkvæmastir eru og mega síst við því að dregið verði úr fjármunum til, þ.e. heilbrigðisþjónustnunar. Þar er kominn maðurinn með kanínuna. En það ræðum við síðar.

Herra forseti. Þó ég hafi ekki farið í marga þætti fjárlaganna í ræðu minni áðan þá hef ég oft gert það áður. M.a. hef ég tekið til umfjöllunar í þinginu hvort við ættum ekki að staldra við og skoða utanríkisþjónustuna, hve mikið, hratt og lengi hún eigi að vaxa. Margt, margt fleira hef ég áður farið í gegnum. En ég vil spyrja hv. þm.: Ef hv. þm. er ósammála þeirri stefnumörkun sem ríkisstjórnin leggur fram með þessu frumvarpi, hvað vill hann og hans flokkur þá? Vill hann að ríkið haldi áfram að þenjast út? Vill hann að samneyslan haldi áfram á sama hraða og hún hefur verið á undanförnum árum á sama tíma og gríðarlegur innflutningur verður vegna þessara framkvæmda? Vill hann að við gerum ekkert? Drögum ekkert saman? Hvað vill hann þá? Hver er þá stefna Vinstri grænna í þessum málum? Ef hann er ósammála því að draga saman hjá ríkinu, hvað vill hann þá gera? Vill hann bara láta þetta allt saman ganga sína leið og við tökum afleiðingunum af því þegar allt of mikil þensla verður í samfélaginu, þegar verðbólgan fer á skrið, gengið setur útflutningsframleiðsluna út á gaddinn og fólkið fær ekki lengur vinnu við framleiðsluna? Vill hann taka þeim afleiðingum? Ég trúi ekki öðru, herra forseti, en að hv. þm. sjái að það er lífsnauðsynlegt að fylgja þeirri stefnu sem nú hefur verið mörkuð.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála því að samneyslunni eru ákveðin takmörk sett vegna þess að skattlagningu eru ákveðin takmörk sett. Ég er líka fylgjandi því að við sýnum ýtrustu ráðdeild með opinbera fjármuni. Hin pólitíska spurning er hvernig þetta verði best gert, hvernig þetta verði tryggt. Um það deilum við, ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hann telur hugsjón sína um markaðsvæðingu og einkavæðingu leiða til þess að fjármunirnir nýtist betur og gagnist betur þeim sem þjónustunnar eiga að njóta. Ég er á öndverðum meiði. Ég hef hvatt til þess að við lítum þar til reynslunnar, reynslu þeirra þjóða sem hafa einkavætt og markaðsvætt grunnþjónustu samfélagsins, þar á meðal heilbrigðisþjónustuna. Það er alveg rétt sem hæstv. heilbrrh. sagði í blaðaviðtali ekki alls fyrir löngu, að kerfisbreytingar leiða ekki til þess að vandinn hverfi. Áfram þarf að fjármagna þau verkefni sem við erum ásátt um að inna af hendi. Þá þarf að gæta að því hvaða leið, hvaða skipulag, leiðir til þess að við förum best með fjármuni, nýtum þá á hagkvæmastan hátt. Að því leyti hef ég varað við stefnu Sjálfstæðisflokksins um einkavæðingu og markaðsvæðingu í grunnþjónustunni.

Virðulegi forseti. Tími hagvaxtar er fram undan en jafnframt eru gerðar auknar kröfur um ábyrga hagstjórn við þær aðstæður sem nú eru upp komnar vegna áhrifa stóriðjuframkvæmda. Því skiptir miklu máli að við stjórn peningamála og ríkisfjármála sé tekið mið af þessu og að þeim stöðugleika í efnahagsmálum sem náðst hefur verði ekki raskað. Fyrir liggur að þessar umsvifamiklu framkvæmdir munu reyna á þanþol hagkerfisins, sérstaklega á árunum 2005 og 2006. Í haustferð fjárlaganefndar um virkjanasvæðið við Kárahnjúka, þar sem mestu framkvæmdir Íslandssögunnar standa nú yfir, og í heimsóknum til sveitarstjórna á Austurlandi sáust þess glöggt merki að nú ríkir bjartsýni og kraftur fyrir austan. Þar er sannarlega verk að vinna. Og nú á sér stað mikil uppbygging í sveitarfélögum þar sem nánast var stöðnun áður. Það markar tímamót í vinnubrögðum við hagstjórn landsins að fjárlagafrumvarpinu fylgir stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til ársins 2007. Hún styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar, gefur meiri yfirsýn yfir stöðu og horfur í efnahagsmálum og stuðlar að áframhaldandi stöðugleika. Ríkisstjórnin leggur megináherslu á að skattar verði lækkaðir á kjörtímabilinu. Skattalækkanir munu auka hagvöxt og tryggja að ávinningur góðrar hagstjórnar falli almenningi í skaut. Í þjóðhagsáætlun sem hæstv. forsrh. Davíð Oddsson lagði fram og í ræðu hæstv. fjmrh. Geirs Haardes kemur fram að gert er ráð fyrir að um 20 milljörðum kr. verði á kjörtímabilinu varið til skattalækkana. Mikilvægt skref í skattalækkun verður tekið um áramót þegar hátekjuskatturinn verður lækkaður í 4%. Hann verður síðan lækkaður í 2% árið 2005 og felldur niður árið 2006. Tekjuskattur verður lækkaður á kjörtímabilinu um allt að 4% og eignarskattur afnuminn. Ákveðið hefur verið að huga að breytingum á álagningu virðisaukaskatts á næstu fjórum árum. Mjög mikilvægt er að það verði gert og þar með staðið við áherslur Sjálfstæðisflokksins í skattamálum. Lífskjör íslensku þjóðarinnar hafa á undanförnum árum batnað svo um munar. Þar er enginn þjóðfélagshópur undanskilinn en sem betur fer hafa þeir sem lægst hafa launin notið hlutfallslega mestrar kaupmáttaraukningar. Til að styrkja hag heimilanna enn frekar mun ríkisstjórnin leggja áherslu á að lækka skatta, t.d. virðisaukaskatt á matvæli. Sú aðgerð kemur öllum launþegum til góða. Hagstjórn undanfarinna ára hefur leitt til þess að kaupmáttur hefur vaxið meira en dæmi eru um síðustu áratugi. Forsenda stöðugleika er hóflegar launahækkanir og lítil verðbólga. Stöðugleikinn er grundvöllur þess að kaupmáttur vaxi enn frekar. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að kaupmáttaraukning verði 2,5% á árinu 2004. Þegar þróun kaupmáttar hér á landi er borin saman við þróunina í löndum OECD kemur í ljós, sem er mjög athyglisvert, að kaupmáttur launa á almennum markaði jókst um 33% frá árinu 1994 til 2003 á Íslandi en um 13% að meðaltali í öðrum löndum OECD á sama tímabili. Á árunum 2001--2003 voru barnabætur til fjölskyldna hækkaðar um 500 milljónir á ári, eða samtals um 1.500 millj. á tímabilinu. Stuðningur við barnafjölskyldur verður aukinn verulega á árunum 2005--2007. Stuðningurinn felst m.a. í hækkun barnabóta og frítekjumarks auk þess sem enn frekar verður dregið úr tekjutengingum. Til athugunar er að auka þessar greiðslur á komandi árum með hækkun bótanna og frítekjumarks og með því að draga úr skerðingum vegna tekna. Þar sem eftir á að ljúka nánari útfærslu þessa er gert ráð fyrir óbreyttri fjárheimild til barnabóta í frumvarpinu. Framlög til nokkurra forgangsmála verða hækkuð umtalsvert milli ára þrátt fyrir aukið aðhald í ríkisfjármálum. Má þar nefna framlög til lífeyristrygginga sem munu aukast verulega, þ.e. um 17% vegna samnings við eldri borgara. Þá hækka framlög til örorkubóta sérstaklega og framlög til heilbrigðismála verða aukin. Einkum verða þau aukin vegna fjölgunar hjúkrunarrýma og dagvistunarrýma, úrræða í geðheilbrigðismálum og til að stytta biðlista eftir sambýlum fyrir fatlaða. Framlög verða einnig aukin til reksturs sjúkrastofnana og hjúkrunarheimila. Virðulegi forseti. Framlög til menntamála aukast talsvert, einkum til háskóla og Lánasjóðs íslenskra námsmanna. En framlög til háskóla, rannsókna og framhaldsskóla jukust um 49% frá árinu 2000 til 2004. Í nýútkominni skýrslu OECD um menntamál kemur fram að Ísland er í hópi með Kanada, Danmörku og Svíþjóð. Þessi lönd verja meira en 6,2% af landsframleiðslu sinni til menntastofnana. Aðeins Bandaríkin og Kórea leggja hlutfallslega meira fé til skóla, þ.e. um 7%. Í skýrslu OECD kemur einnig fram að Íslendingar, ásamt Nýsjálendingum og Svíum, leggja þjóða mest fram í námslán. Það hefur orðið bylting í framboði menntunar á háskólastigi og eru skólar á háskólastigi núna níu. Ísland er meðal fimm landa þar sem fjöldi stúdenta í háskólanámi hefur þrefaldast á sl. 25 árum. Fjöldi kvenna í háskólanámi hefur sexfaldast á þessu tímabili. Símenntunarstöðvar á landsbyggðinni eru núna níu talsins og það hefur gert allt nám auðveldara. Það hefur styrkt byggðina í landinu og hefur nemum í fjarnámi fjölgað ár frá ári. Það sýnir áhuga og þörf landsmanna til að sækja sér menntun. Þar eru tækifæri fyrir þá sem geta ekki vegna fjarlægðar eða atvinnu sótt menntun nema fyrir tilstuðlan fjarkennslu.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur lagt fram fjárlagafrumvarp næsta árs og óhætt er að segja að það er merkilegt fyrir margra hluta sakir. Þetta frv. ber ákveðin og bein skilaboð til allra þeirra er málið varðar um hvernig ríkisstjórnin hyggst efna þau kosningaloforð sem gefin voru í nýafstaðinni kosningabaráttu. Það er vísbending um þær málefnaáherslur sem verða ofan á í rekstri ríkisins á komandi árum og mánuðum. Eins og við flest munum þá lofuðu ríkisstjórnarflokkarnir ótæpilega fyrir síðustu kosningar og þeim mun meira sem nær dró kosningum. Ekki er langt síðan þetta var og ekki hefur neitt nýtt komið fram sem ekki var vitað þegar loforðin voru gefin. Því er ákaflega fróðlegt að skoða í frumvarpinu fyrir árið 2004 hverjar efndirnar eru. Ég minni að gefnu tilefni á það sem komið hefur fram fyrr í dag að við erum að fjalla um fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár og megum ekki láta áætlanir næstu ára á eftir trufla þá umræðu um of. Í raun finnst mér eins og þeir sem hér hafa talað af hálfu ríkisstjórnarflokkanna vilji láta þessa umræðu snúast að miklu leyti um árin 2005, 2006 og 2007. En hér erum við að taka fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 2004. Ég held því að rétt sé að halda sig við það. Með því að fara í umræður um árin 2005, 2006 og 2007 er í raun verið að segja: Við efnum ekki kosningaloforð okkar núna en við gerum það næst. Það er mjög þægileg leið, að vísa kosningaloforðunum fram í tímann og segja einmitt þetta. Fyrir kosningarnar var lofað miklum skattalækkunum fyrir alla launamenn. Við munum flest loforð um að þessar lækkanir mundu verða tilkynntar og lögfestar í upphafi þings þannig að allir vissu að hverju þeir gengju í því efni til loka kjörtímabils. Hver eru síðan skilaboðin í fyrirliggjandi frumvarpi? Hverjar eru efndirnar? Engar almennar skattalækkanir á næsta ári. Loforð um skattalækkun er framlengt eins og víxill sem ekki er hægt að standa við að greiða. Það eru engar ákveðnar dagsetningar. Það eru engar ákveðnar upphæðir fyrir hvert ár kjörtímabilsins. Þó að ekki séu boðaðar almennar skattalækkanir í frv. til fjárlaga næsta árs eru þó ákveðin skilaboð í því fólgin að lækka hátekjuskatt um 1% og láta þar við sitja. Þau skilaboð hljóta að vera að þarna brenni mest á að lækka skatta. Þar með eru skattalækkanir næsta árs upptaldar. En í frv. er einnig lagt til að fara í viðbótartekjuöflun. Hver eru skilaboð ríkisstjórnarinnar í þeim efnum? Yfir það hefur verið farið hér í dag og því ekki mælt í mót að þetta séu megintekjuöflunartillögur ríkisstjórnarinnar. Afla skal 1 milljarðs kr. í viðbótartekjur með álögum á bensín og dísilolíu. Þessi hækkun mun að sjálfsögðu skila sér beint út í verðlagið, hafa áhrif á rekstrarkostnað heimilanna og vísitölu neysluverðs. Eins og svo oft áður mun þessi tekjuöflun ríkissjóðs koma harðast niður á þeim sem minnst hafa en muna minna um hana hjá þeim sem tekjuhærri eru. Í frv. eru einnig boðaðar aðhaldsaðgerðir og flestir eru sammála um að nauðsynlegt sé að beita aðhaldi í útgjöldum ríkisins. Hvar á að spara miðað við frv. hæstv. fjmrh. og hver eru skilaboðin sem lesa má út úr frv.? Það hefur komið fram hér í dag að útgjöld til sjúkratrygginga eiga að lækka um 740 millj. kr., þ.e. lyfjakostnaður, hjálpartæki og sérfræðilæknar. Hvernig á að gera þetta samkvæmt frv.? Jú, eins og fram hefur komið á að auka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði. Það á að auka greiðslur sjúklinga til sérfræðinga og ríkið minnkar greiðsluþátttöku sína í hjálpartækjum. Vaxtabætur til þeirra sem notið hafa skulu lækka um 600 millj. kr. Þegar við minnumst kosningaloforða um hækkun húsnæðislána og að lánshlutfall skuli fara upp í 90% af verði íbúðar, þá hlýtur þessi aðgerð að stinga í augun og kalla á einhverjar útskýringar. Lækka skal útgjöldin um 500 millj. kr. með því að hætta að greiða álag frá ríkinu á viðbótarlífeyrissparnað launþega. Vissulega þarf einhvern tímann að afnema tímabundnar heimildir ríkisins til að leggja á tekjur eða auka útgjöld vegna sérstakra markmiða eða aðstæðna í þjóðfélaginu. En er það ekki tímaskekkja að gera það nú þegar frekari þörf er á að auka sparnað eins og hægt er til að sporna við einkaneyslu og frekari þenslu í hagkerfinu? Væri ekki betra að afnema þetta þegar hvetja þyrfti til frekari einkaneyslu en ekki þegar hvetja þyrfti til sparnaðar? Hinar ýmsu stjórnsýslustofnanir eiga að spara 100 millj. kr. með flötum niðurskurði. Um þetta er lítið að segja, það er í raun alveg nóg að vísa til síendurtekinna tilrauna til að skera flatt niður. Ekki er reynsla af flötum niðurskurði með þeim hætti að til eftirbreytni sé. Síðast en ekki síst á að spara atvinnuleysisbótagreiðslur með því að hætta að greiða bætur fyrstu þrjá daga atvinnuleysis. Umræður hér fyrr á þingfundinum um þetta mál voru á þann veg að þetta væri kannski ekki mikið mál, þetta væru bara þrír dagar, væri ekki stór upphæð og að í nágrannalöndum okkar væri þetta tíðkað svona alls staðar nema í Danmörku, að biðtími væri á greiðslu atvinnuleysisbóta. Ég minni þá á að þar eru atvinnuleysisbætur að sjálfsögðu miklum mun hærri en hér. Því munar um þetta hér þar sem atvinnuleysisbætur eru þetta lágar. Virðulegi forseti. Ljóst hefur verið af máli sveitarstjórnarmanna sem heimsótt hafa fjárln. undanfarna daga að full nauðsyn er á því að skoða tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélög ná ekki að reka lögbundna þjónustu með þeim tekjum sem þau hafa í dag. Þau hafa í raun verið að bjarga sér tímabundið með stórfelldri sölu eigna. Það verður ekki vikist undan því að semja við sveitarfélögin og það getur að einhverju leyti raskað tekjuforsendum þessa frv. Það er því nauðsyn að leiða viðræður við sveitarfélögin til lykta hið fyrsta þannig að niðurstaða viðræðna verði lögð til grundvallar í fjárlögum nýs árs. Sveitarstjórnarmenn hafa líka lagt á það ríka áherslu að full þörf sé á því að mæta aukinni þörf fyrir hjúkrunarrými aldraðra og ber að fagna því að í fyrirliggjandi frv. er gert ráð fyrir að fjölga hjúkrunarrýmum um 150 árin 2004 og 2005 reyndar. En hækkunin á þessu framlagi nemur 400 millj. kr. á næsta ári. Mikið er um það að sveitarfélögin visti sjúka aldraða á dvalarheimilum og nauðsynlegt er að fram fari mat á því hið fyrsta hve margir hjúkrunarsjúklingar dvelji nú á slíkum heimilum og að sveitarfélögunum verði tryggðir fjármunir til þess að breyta hluta dvalarheimila í hjúkrunarheimili. Virðulegi forseti. Það eru hin almennu skilaboð í frv. sem vekja mann til umhugsunar um hvert verið sé að stefna og hvernig gangi að jafna byrðar í samfélaginu. Í fljótu bragði verður ekki séð að frv. til fjárlaga sem nú hefur verið lagt fram sé mjög jákvætt spor í þá átt. Fjárlagafrumvarpið tekur þó alltaf breytingum í meðförum þingsins og búast má við að það muni einnig gerast með þetta frv. Nauðsynlegt er að í endanlegri mynd sé gert ráð fyrir fyrirsjáanlegum útgjöldum og áætla eins nákvæmlega og hægt er. Við megum ekki viljandi vanáætla einhverja liði með það í huga að taka það upp í fjáraukalögum síðar. Fjárln. mun nú taka til við yfirferð á fyrirliggjandi frv. og segja mér eldri þingmenn að nú hefjist mikil vinna hjá okkur fjárlaganefndarmönnum. Þeirri vinnu kvíði ég ekki og vona að samstarfið við aðra nefndarmenn verði bæði gott og árangursríkt. Það er alveg ljóst að nauðsynlegt er að ná fram breytingum á frv. til fjárlaga og vonandi tekst það í störfum fjárln.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Jón Gunnarsson er meðlimur í kórnum sem syngur svo falskt um sviknu loforðin. Og hér var hann að ræða um svikin loforð að hans mati varðandi skattalækkanir. En ég vil bara ítreka það sem ég sagði fyrr í dag að ef hv. þm. skoðar af sanngirni þau plögg sem liggja fyrir þinginu, þá kemur í ljós að hér er ekkert verið að svíkja nein loforð. Við framsóknarmenn sögðum það fyrir kosningar að við teldum að á síðari hluta kjörtímabilsins skapaðist svigrúm til skattalækkana og það er nú einfaldlega það sem kemur fram hér. Ég veit að hv. þm. er sanngjarn maður og ég er viss um að hann mun taka undir þetta hjá mér og staðfesta að þetta er rétt.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því í dag að hv. þm. Magnús Stefánsson hefur áður komið með þessa athugasemd hér í ræðustól. Það er alveg rétt hjá honum að Framsfl. talaði um það fyrir kosningar að lækka skatta á seinni hluta kjörtímabils og gera það í tengslum við kjarasamninga. En samstarfsflokkurinn gerði það ekki. Samstarfsflokkurinn var með loforð uppi um að lækka skatta mun meira en Framsfl. lofaði. Ég er bara það nýr í þessu og kannski undarlega gerður að mér finnst að þegar menn lofa einhverju þá eigi þeir að standa við það. Menn fá enga syndaaflausn eða syndakvittun bara með því að semja við einhvern annan flokk og segja svo: Ja, ég lofaði þessu, ég veit það, þetta var loforð fyrir kosningar, en nú er það stjórnarsáttmálinn sem gildir, loforðið skiptir engu máli lengur sem ég lofaði fyrir kosningar, það er stjórnarsáttmálinn sem gildir. Með öðrum orðum: Það er þá bara viðtekin venja að eðlileg hegðun sé að lofa og lofa fyrir kosningar og leysa sig svo undan þeim loforðum í einhverjum samningaviðræðum við annan stjórnmálaflokk til að komast í stjórn. Þetta eru kannski vinnubrögð sem ég á eftir að læra, það getur vel verið, en ég vil taka það fram svo það liggi skýrt fyrir að hv. þm. Magnús Stefánsson lofaði örugglega ekki fyrir kosningar að lækka skatta strax, en hinn 

Virðulegi forseti. Ég vil leggja örfá atriði inn í umræðuna vegna þess að heilbrigðismál hafa nokkuð verið hér til umræðu í dag og þá sérstaklega sá sparnaður eða það aðhald sem er ætlað að hafa í sjúkratryggingum. Ég vil byrja á að taka fram, eins og ég tók reyndar fram í ræðu minni í gær, að heildarframlög til heilbrigðismála hækka verulega samkvæmt frv., um 9% frá fjárlagafrv. síðasta árs. Þetta eru verulega miklir fjármunir, þar sem heildarútgjöldin til heilbrigðismála eru 110 milljarðar kr., eða um allt að 40% af útgjöldum fjárlaga. Ég vil taka fram varðandi þá umræðu sem hefur verið í dag að útgjöld til hjálpartækja hækka samkvæmt frv. þrátt fyrir að við ætlum að hafa þar aðhald. Þau hækka um 5% sem er væntanlega raunaukning til þeirra mála. Útgjöld til lyfja hækka einnig samkvæmt frv. vegna verðlagsáhrifa fyrst og fremst um 6,3%, eða um 800 milljónir. Útgjöld til hjálpartækja hækka um 192 milljónir. Við höfum ætlað okkur að skoða hvort við getum lengt tímabilið um úthlutanir á bifreiðum úr fjórum árum upp í sex, það er svipað og er í nágrannalöndunum, og það byggist á því að bílar eru endingargóðir nú til dags og ætlunin er að komast hjá því að mikið viðhald sé á bifreiðum á þessu tímabili og nágrannalöndin hafa farið þessar leiðir. En við erum nýbúin að rýmka úthlutun á bifreiðastyrkjum, þannig að þrátt fyrir þetta hækka útgjöld til þessa málaflokks um 192 millj. kr. Í sambandi við lyfin hefur örlað á misskilningi í umræðunni og það kann að vera að við höfum ekki orðað þetta nógu greinilega í grg. með frv. en það er engin almenn og gegnumgangandi hækkun fyrirhuguð á þátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði. Við höfum ætlað okkur að endurskoða flokkun á lyfjum, færa einstök lyf á milli flokka. Við höfum verið með starfshóp í tengslum við Landspítalann og Læknafélagið þar sem menn hafa verið að skoða ávísanir á ný og dýr lyf. Þetta er ofurviðkvæmt mál og erfitt og verður ekki unnið nema í nánu samráði við heilbrigðisstéttirnar hvort við förum of hratt í að vísa á ný og mjög dýr lyf ef önnur eru til jafngóð. Þetta höfum við ætlað að skoða og ég og við í heilbrrn. höfum verið í góðu samráði við Læknafélagið um þetta mál og það hefur viljað koma inn í þetta með okkur. En þarna eru miklir fjármunir sem um er að ræða. Hins vegar höfum við þá skyldu að veita sjúklingum þá bestu lækningu sem völ er á. Það er skylda samkvæmt lögum og við verðum auðvitað að uppfylla hana. En við viljum skoða það mjög grannt hvort menn fara of hratt í að ávísa ætíð á ný lyf ef önnur eru til með jafngóða verkun sem eru miklu ódýrari. Við einsetjum okkur að skoða alla þessa þætti. En við erum ekki með neina almenna gegnumgangandi breytingu á kostnaðarþátttöku sjúklinga í huga í þessu sambandi. Síðan er eitt til viðbótar sem þarf að skoða: Erum við með of strangar reglur um innflutning lyfja? Er t.d. þörf á því á spítölum að öllum lyfjum fylgi notkunarseðill á íslensku? Það er eitt sem við þurfum að skoða, lyf sem gefin eru á sjúkrahúsum, þó að sjálfsögðu þurfi slíkur seðill að fylgja lyfjum til almennrar notkunar. Þessu vildi ég koma að til skýringar. En allt þetta, öll þessi vinna er til þess að reyna að halda eitthvað í við lyfjakostnaðinn sem hefur því miður vaxið mjög mikið og vex um 800 millj. á næsta ári samkvæmt áætlun frv., þrátt fyrir að við ætlum að veita aðhald um 450 millj. Varðandi komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar þá vil ég taka það fram og það má ekki gleymast í þessu sambandi að komugjöld á heilsugæslustöðvar árið 1999, ef ég man rétt, voru 850 kr., verða núna 600 kr. eftir hækkunina. En við megum ekki gleyma því heldur að það gilda sérstakir taxtar fyrir öryrkja, aldrað fólk og börn varðandi komugjöldin og það sama má segja um sérfræðingana. Síðan er eitt mál sem ég hefði talið fulla þörf á að kynna betur og það er að fólk með lágar tekjur getur sótt um endurgreiðslu á sjúkrakostnaði til Tryggingastofnunar samkvæmt reglugerð sem út hefur verið gefin um það. Ég hef rætt um að það þurfi að kynna þetta betur og halda þessu betur á lofti því það á að vera öryggisnet fyrir þá sem hafa lágar tekjur. Hér hefur verið rætt um einkarekstur heilbrigðisþjónustu og einkavæðingu og ég hef gert skýran greinarmun þar á. Við höfum nýtt einkarekstur í mörgum greinum heilbrigðisþjónustu, t.d. í öldrunarmálunum. Við höfum gert tilraun með að bjóða út rekstur einnar heilsugæslustöðvar. Það skiptir ekki máli fyrir notendur þjónustunnar, komugjöldin eru þau sömu þar eins og annars staðar, greidd af ríkisvaldinu. Við fengum tilboð í þann rekstur frá ágætu fólki og það verður fróðlegt að vita hvernig sú starfsemi fer, en það er í Salahverfinu í Kópavogi. Þar erum við að feta okkur inn á nýja braut en þetta er ekki einkavæðing, ríkið greiðir þessa þjónustu og það skiptir ekki máli fyrir notandann hvernig hún er veitt. Þetta er gert í tilraunaskyni, en þarna vil ég gera skýran greinarmun á. Einkavæðing er það ef allt er sett út á markað og bara framboð og eftirspurn ræður og sjúklingarnir borga. Þá eru menn komnir út í einkavæðingu. Ég hef viljað að heilbrigðiskerfið sé aðgengilegt fyrir alla og að við höfum eitt kerfi. Það hefur verið mitt markmið. Ég hef ekki orðið var við annað en að það sé bærilegt samkomulag um það, þó að allir viti auðvitað hvernig umræðan hefur verið í þessu efni, það bryddar alltaf á þeirri umræðu að það þurfi að einkavæða meira og það sé lausnin. En ég held að það sé þrátt fyrir allt nokkuð góð samstaða um að heilbrigðisþjónustan sé rekin af skatttekjum að miklu leyti, þó að hluti af okkar heilbrigðiskerfi sé rekinn af gjöldum notenda. Það er staðreynd. En þar sem menn hafa gengið lengst í einkavæðingu eins og í Bandaríkjunum, þar er heilbrigðisþjónustan langsamlega dýrust, það sýna tölur OECD. Þau eyða langmestum fjármunum til þessarar þjónustu.

Virðulegi forseti. Í öllum aðalatriðum er ég sammála hæstv. heilbrrh. Jóni Kristjánssyni, en vek athygli á því að hjá Sjálfstfl. hefur orðið ákveðin stefnubreyting varðandi einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni. Fyrir fáeinum árum fylgdi flokkurinn þeirri stefnu að notandinn ætti í auknum mæli að greiða fyrir þjónustuna, einnig í heilbrigðisgeiranum og vísa ég þar í sérstakan bækling sem fjmrn. gaf út í tíð forvera núv. hæstv. fjmrh. þar sem gerð var grein fyrir þessari stefnu. Núna hafa aðrar áherslur verið teknar upp og í anda Verslunarráðsins sem fyrir hönd sinna umbjóðenda vill komast inn í þessa þjónustu. Nú er sagt: Skattborgarinn á að greiða fyrir þjónustuna en framkvæmdin á að vera einkarekin. Og ég er ekki alveg sammála hæstv. heilbrrh. að því leyti að þetta skipti engu máli fyrir notandann. Það getur gert það. Hann vísar í útboð á heilbrigðisþjónustu í Salahverfinu. Sú hætta er nefnilega fyrir hendi að ef þjónustan er skipulögð á markaðsforsendum, það eru fjárfestar sem reka hana, þá gera þeir það með það fyrir augum að hafa sem mestan hagnað út úr henni. Það getur bitnað á þjónustunni. Ég geri hins vegar skýran greinarmun á sjálfseignarstofnunum annars vegar, og þar er ég sammála hæstv. ráðherra þegar hann vísar í öldrunargeirann, sjálfseignarstofnunum á borð við DAS, Hrafnistu o.s.frv. og fyrirtækjum sem rekin eru í hagnaðarskyni. Hugtök skipta máli því það er tekist á um þau. Þau vísa inn í þann veruleika sem við erum í þann veginn að smíða.

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. s. sagði að það gæti skipt máli fyrir notandann ef þjónustan er rekin á markaðsforsendum, hún gæti verið verri. Það er vissulega hætta á því en það er sett fyrir þann leka að mínu mati vegna þess að t.d. í umræddu útboði var það undirbúið mjög vandlega og skilgreint í smæstu atriðum hvað verið væri að fara fram á og hvernig ætti að veita þjónustuna. Í þetta var lögð mjög mikil vinna sem nýtist hvernig sem fyrirkomulagið verður í framtíðinni. Það skiptir mestu máli í þessu að skilgreina þjónustuna sem allra best, þannig að það sé ljóst hvað ríkið er að kaupa af þessum aðilum, t.d. í því tilfelli sem ég gerði að umræðuefni.

Hæstv. forseti. Allt þetta kannast ég við. Nú er talað um skýr ákvæði í samningum, gagnsæja samninga á milli verkkaupa og verksala og eftirlit. Það er kapítuli út af fyrir sig að taka upp umræðu um þetta eftirlit. Það er enn annar kapítuli að tala um þessa nýsovésku útgáfu af eftirlitskerfum, vegna þess að fylgifiskur þessara nýju kerfa, þessarar einkaframkvæmdar innan velferðarþjónustunnar er eftirlitsbákn, endalaust eftirlit. Það er kveðið á um það í samningi að það eigi að vera súpa í hádeginu á elliheimilinu, en hvað er í súpunni? Það þarf að senda eftirlitssveit á vettvang. Það á að þvo gólfin í skólanum, en hvernig sápa er notuð á gólfin? Það þarf að senda eftirlitssveit á vettvang. Það er verið að smíða mjög dýrt og svifaseint kerfi í stað þess sem við þegar höfum. Við erum með mjög góða heilbrigðisþjónustu, almennt erum við með mjög góða og vel skipulagða heilbrigðis- og menntaþjónustu. Við eigum að reyna að byggja á henni, bæta hana. Ég er vissulega talsmaður þess að við sýnum ráðdeild í hvívetna í meðferð opinberra fjármuna en ég bið þess lengstra orða að ekki verði haldið út á þessa braut markaðsvæðingar sem ég þykist vita að hæstv. heilbrrh. svona innst í hjarta sínu trúir ekki heldur á.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki mjög vel að mér í sovéskum eftirlitskerfum en ég næ því einhvern veginn ekki heim og saman að það sé alveg samasemmerki á milli þess að það þurfi ekkert eftirlit ef það eru opinberir aðilar sem sjá um þjónustuna en það þurfi því meira eftirlit ef hún er rekin á þennan hátt. Ég er auðvitað ekki að mæla með eftirlitssveitum í smæstu atriðum, auðvitað hafa menn sínar tékkprufur á því eins og dæmin sanna. En ég get ekki skilið að það sé náttúrulögmál að það þurfi ekkert eftirlit ef þjónustan er ríkisrekin. Það þarf vissulega. Landlæknisembættið sér t.d. um eftirlit með þjónustu sjúkrastofnana og það er eftirlitskerfi þar í gangi. Því miður þurfum við að halda uppi eftirlitskerfum í nútímasamfélagi. En ég held að þetta séu nokkuð dramatískar lýsingar að menn þurfi að kanna á hverjum degi hvað er í súpunni hjá þessum aðilum. Ég held að hv. 9. þm. Reykv. s. máli myndina nokkuð sterkum litum hvað þetta snertir.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til fjárlaga fyrir árið 2004. Það er markmið okkar stjórnarliða og hlutverk okkar stjórnarliða sem sitjum í fjárln. Alþingis að varðveita og tryggja stöðugleikann. Slíkt markmið krefst aðhalds í útgjöldum ríkissjóðs. Það aðhald helgast einna helst af miklum framkvæmdum við virkjanir og stóriðju á Austurlandi. Þar ríkir bjartsýni og fyrirsjáanleg gjörbreyting á þróun íbúafjölda á Austurlandi. Fram undan eru þenslutímar sem ná hámarki á árinu 2006. Því er nauðsynlegt, eins og ég hef áður sagt, að hið opinbera sýni aðhald og það er markmiðið. Þessi hagstjórn kallar á misvinsælar ákvarðanir eins og gengur, svo sem frestun á opinberum framkvæmdum o.fl. Hér hefur stjórnarandstaðan farið mikinn og verið tíðrætt um svik stjórnarflokkanna í skatta- og velferðarmálum. Í aðdraganda kosninganna í vor lögðum við framsóknarmenn áherslu á að efla velferðarkerfið og menntakerfið en umfram allt að varðveita stöðugleikann. Þessar áherslur okkar framsóknarmanna endurspeglast í því fjárlagafrv. sem hér hefur verið lagt fram. Mig langar að nefna nokkur atriði er finna má í því frv. sem lagt hefur verið fram. Hvað varðar málefni fatlaðra þá er það nú svo að málefni fatlaðra hafa notið forgangs í ráðuneyti félagsmála á síðustu árum og það er ánægjulegt að sjá þess stað í því frv. sem hér hefur verið lagt fram að út af þeirri stefnu hefur ekki verið breytt. Framlög til málaflokksins hafa aukist ár frá ári og biðlistar eftir húsnæði fyrir fólk með fötlun hafa styst verulega. Sérstaklega vil ég vekja athygli á því góða samstarfi sem ríkt hefur á milli hússjóðs Öryrkjabandalagsins og félmrn. í uppbyggingu á húsnæði fyrir fatlaða. Í fjárlögum ársins 2004 er gert ráð fyrir að framlög til málaflokksins hækki um tæp 7%. Því getum við gert ráð fyrir að biðlistar eftir húsnæði fyrir fatlaða haldi áfram að styttast og er það vel. Framlög til heilbrigðis- og tryggingamála hækka um 9,4 milljarða á milli ára, eða um 9% hækkun á framlögum til heilbrigðis- og tryggingamála. Margir ánægjulegir áfangar eru fram undan í átt að bættum kjörum aldraðra og öryrkja. Einum milljarði króna verður varið til að bæta kjör öryrkja sérstaklega. Þar verður horft til þeirra sem yngri eru og hafa því mjög takmarkaðan lífeyrisrétt vegna þess að þeir hafa ekki langan starfsaldur á hinum almenna vinnumarkaði. Verja á einum milljarði í uppbyggingu á öldrunarþjónustunni. Þar er mikið verk óunnið og ljóst að umræddur milljarður er þarfur. Hér er því verið að stíga stór skref á langri leið með það að markmiði að gera enn betur við þessa þjóðfélagshópa. Eins og ég hef áður sagt lögðum við framsóknarmenn mikla áherslu á menntamál í aðdraganda kosninganna sem og málefni ungs fólks almennt. Sérstaka áherslu lögðum við á málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Framlög til LÍN hækka um tæp 13% á milli ára. Þar er verið að styrkja rekstur lánasjóðsins og mæta kostnaði samfara hækkun á framfærslugrunni LÍN, enda var kominn tími til að hækka þá viðmiðun sem þar var lögð til grundvallar. Ég tel að það beri að endurskoða framfærslugrunninn og í þá vinnu verði að fara á yfirstandandi kjörtímabili. En höfuðviðfangsefni okkar stjórnmálamanna er að viðhalda stöðugleikanum. Stöðugleikinn hefur skilað mestum kjarabótum til almennings í landinu á síðustu árum, enda mun kaupmáttur launa hækka á næsta ári, það níunda í röð. Við framsóknarmenn lögðum áherslu á skattalækkanir í vor og við höfum alla tíð sagt að skattalækkanir verði framkvæmdar með hliðsjón af fyrirhuguðum kjarasamningum, og það mun standa. Þar eru engin svik. Við sögðum jafnframt að skattalækkanirnar ættu að koma til framkvæmda á síðari hluta kjörtímabilsins. Það mun jafnframt standa og engin svik þar. Það er því óforsvaranlegt og óheiðarlegur málflutningur að mínu mati að heyra einstaka stjórnarandstöðuþingmenn halda því fram að Framsfl. sé að ganga á bak orða sinna í þessum efnum. Það er einfaldlega ekki rétt. Hæstv. forseti. Við Íslendingar búum við lífskjör sem best gerast í víðri veröld. Miðað við málflutning stjórnarandstöðunnar í dag mætti halda að hér væri allt á vonarvöl, en þannig er veruleikinn einfaldlega ekki. Auðvitað má alltaf gera betur og það ætlum við okkur að gera. Ríkisstjórnarflokkarnir ætla að bæta kjör allra þjóðfélagshópa á yfirstandandi kjörtímabili. Til þess að svo geti orðið þurfum við að sýna aðhald í ríkisrekstrinum, hemja verðbólgudrauginn og varðveita stöðugleikann. Að því hljótum við öll að stefna.

Hæstv. forseti. Ég hef hlýtt dálítið hugsi á þá umræðu sem hefur farið fram hér í dag. Menn hafa mikið talað um þá ábyrgð sem þeir bæru á festu í fjármálastjórn í þessu landi en síðan hafa kannski þeir sömu og reyndar líka aðrir staðið hér í ræðustólnum og lýst því yfir að það stæði til að lækka skatta á þessu kjörtímabili og það ekkert lítið. Ég verð að segja eins og er að ég tel að þeir sem lýsa því yfir að þeir hafi það hæst uppi að sýna ábyrgð í stjórn landsins og fjármálum þess og lýsa því síðan yfir að þeir ætli að lækka skatta á þessu kjörtímabili svona mikið geti ekki efnt hvort tveggja. Ég tel að því miður séu vísbendingar um að ekki sé hægt að gera hvort tveggja. Það liggur nokkuð ljóst fyrir í dag að ofan á þær framkvæmdir sem gert er ráð fyrir í þessu frv. bætast þær framkvæmdir sem munu leiða af stækkun Norðuráls. Það liggur líka fyrir að spennutími á þessu kjörtímabili mun a.m.k. ná fram til 2007. Þegar menn bæta síðan við þeim gífurlegu framkvæmdum sem fylgja því ef það verður stækkað inni í Hvalfirði, í Norðuráli, og velta líka fyrir sér hvaða framkvæmdir verða á biðlistanum, uppsöfnuð framkvæmdaþörf á þessum tíma, er nú býsna óvarlegt að lofa því að lækka skatta með þeim hætti sem menn hafa verið að gera hér. Ég ætla ekki að taka þátt í þeim leik að herma það upp á menn, eins og gert hefur verið hér í dag. Ég tel að þrátt fyrir loforðin öll sé það loforðið mest um vert að haga sér skynsamlega við stjórn landsins. Mér finnst að hér hafi menn verið að skjóta sig í fæturna í þessari umræðu. Ég tek eftir því t.d. að í þjóðhagsáætluninni stendur, með leyfi hæstv. forseta, á einum stað: ,,Samræmd stjórn peningamála og opinberra fjármála er nauðsynleg til þess að sem best takist til í atvinnulífinu. Þegar fyrirboðar eru um samdrátt í hagkerfinu eða jafnvel samdráttur hafinn er að jafnaði hyggilegt að slaka á aðhaldi í peningastjórn og auka eftirspurn af hálfu hins opinbera, t.d. með því að lækka skatta og/eða flýta ákveðnum hagkvæmum framkvæmdum.`` Er einhver samdráttur fram undan? Síðan stendur hér áfram, með leyfi forseta: ,,Þegar fyrir liggur að spenna sé að myndast í hagkerfinu er að jafnaði vænlegast að fara gagnstæða leið.`` --- Sem sagt, ekki að lækka skatta. Hér hafa einhverjir aðrir skrifað textann en þeir sem hafa talað fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í dag. Auðvitað er þetta svona. Og ég segi að það er ekki skynsamlegt af mönnum að ganga hér upp með svardaga um að standa við bæði markmiðin því að það er ekki víst að hægt sé að standa við þau bæði. Menn verða kannski að fórna öðru þeirra. Og verra væri það ef menn fórnuðu markmiðinu um að sýna ábyrga fjármálastjórn í þessu landi. Hæstv. forseti. Ég tek eftir því að í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir því að bæta neinum peningum í til byggðamála. Það þýðir að það er verulegur samdráttur í fjármunum til byggðamála fram undan á árinu 2004 frá því sem var á árinu 2003. 700 millj. kr. var bætt við til byggðamála á síðasta ári. Svo er í þessu frv. gert ráð fyrir að hér sé um að ræða svipaða upphæð og á árinu áður, þ.e. tæpar 600 millj. kr. Þetta hlýtur að verða áhyggjuefni einhverra á þessu landi því að það er ekki eins og það standi til að byggja Kárahnjúkavirkjun nema á Austurlandi. Það er áreiðanlegt að ruðningsáhrif þeirrar framkvæmdar munu koma fram einhvers staðar annars staðar í dreifðum byggðum landsins. Full ástæða er til að hafa það í huga. Það stendur hvergi í þessu frv. að menn hafi velt fyrir sér að það þurfi að taka á einhvers staðar annars staðar á þessu landi til þess að vinna gegn þeim áhrifum sem hljóta að koma fram. Vegna þess að ræðutími minn er stuttur langar mig til að beina umræðunni að því sem ég tel að sé jákvætt að hluta til og það er að hér stendur þó a.m.k. að það eigi að setja málefni aldraðra í forgang. Hér er gert ráð fyrir auknum fjármunum til málefna aldraðra. En málefni aldraðra og málefni sveitarfélaganna eru æðimikið samgróin og málefni aldraðra eru eitthvert mesta áhyggjuefni í sveitarfélögum allt í kringum landið um þessar mundir. Stefnan sem hefur verið rekin fram að þessu með dvalarheimilum aldraðra --- hið opinbera hefur komið til móts við sveitarfélögin með þeim hætti að það hefur ekki verið hægt að reka hjúkrunarheimili vegna þess að þessi heimili hafa í raun og veru verið að breytast í hjúkrunarheimili á undanförnum árum. Og mismunurinn á því að reka þessi dvalarheimili aldraðra eftir því hvort þau eru talin vera hjúkrunarheimili eða eru kannski hjúkrunarheimili en fá framlög eins og þau séu dvalarheimili aldraðra er æðimikill. Þetta er vandi sem menn þurfa að horfa framan í. Það er í raun og veru ekkert minna en stefnubreyting sem menn þurfa að fara í gegnum því að dvalarheimili aldraðra munu almennt vera að breytast í hjúkrunarheimili og úrræði af því tagi sem menn ætluðu að hafa á þessum stöðum eru þá miklu færri og verða það í framtíðinni. En ríkisvaldið hefur með einhvers konar handavinnu ákveðið hverjir eigi nú að fá framlög sem svara til þjónustunnar. Og það er ekki nærri alls staðar að menn fái framlög eins og um sé að ræða hjúkrunarheimili sem þó sannarlega er hægt að segja að sé. Ég hvet til þess að menn fari yfir þetta mál í heild og geri það í góðu samráði við sveitarfélögin þannig að stefnubreytingin geti gengið yfir sem allra fyrst. Þessi vandi er mjög erfiður víða og á þessu þarf auðvitað að taka. Margt væri gaman að ræða hér en tíminn er allt of stuttur til þess. Það er mikið umhugsunarefni sem hefur verið rætt hér oft í dag, þessi hátekjuskattur. Ég hef hreinlega áhuga á því að vita það ef hæstv. fjmrh. vildi upplýsa það. Í stefnuræðu hæstv. forsrh. sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fram hefur komið að ég og fjármálaráðherrann litum svo á að hátekjuskattur væri með lögum sjálffallinn niður um næstu áramót. Niðurstaða stjórnarflokkanna varð engu að síður sú að framlengja skattinn.`` --- Þetta sagði hæstv. ráðherra. Og mér finnst einhvern veginn að það þurfi að útskýra þetta svolítið betur. Hæstvirtir ráðherrar lofuðu því í kosningabaráttunni að þessi skattur skyldi allur falla niður, koma svo með einhverja ámátlega útskýringu um það að þeir hafi staðið í þeirri meiningu að hann ætti að falla niður. Var þetta ekki einhver stefna sem var lýst yfir, einhver loforð í kosningunum? Var ekki verið að segja frá því? Sá skattur sem þarna er á ferðinni er upp á 80 millj. En það er verið að hækka aðra skatta, eins og hefur verið farið yfir í dag, verulega mikið, og heildarskattbyrðin á almenning í landinu eykst um umtalsverða fjármuni í þessu fjárlagafrv. ef ekki verður út af því breytt.

Hæstv. forseti. Ég er hér kominn til að bera undir hæstv. fjmrh. stöðu Ríkisútvarpsins sem um er fjallað í greinargerð fjárlagafrv. í kaflanum um fjárreiður ríkisfyrirtækja í B-hluta. Í afar stuttu máli er í þeirri umfjöllun sú frétt ein að ríkisstjórnin virðist ekki ætla að aðhafast í margvíslegum vanda Ríkisútvarpsins. Enn er gert ráð fyrir halla á rekstrinum, um 155 millj. kr. í þetta skiptið, en sá halli er í rauninni meiri því að auki kemur svokallað lán úr ríkissjóði til að endurnýja og bæta tæki og búnað, 200 millj. Mínusinn árið 2004 er í raun 355 millj., næstum helmingi meira en hallinn sem gert var ráð fyrir í fjárlögum þessa árs, 188 millj. Það er greinilega ekki gert ráð fyrir neinum öðrum auknum tekjum fyrir tilstilli almannavaldsins, með hækkun afnotagjalda eða öðrum hætti. Ekkert er heldur að sjá um Ríkisútvarpið í stjórnarsáttmála, nýfluttri stefnuræðu eða þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Halli á Ríkisútvarpinu hefur auðvitað áhrif á eiginfjárstöðu þess og það er einmitt fróðlegt að skoða nú með hæstv. fjmrh. eiginfjárstöðu Ríkisútvarpsins síðustu árin. Þróun hennar ber ágætan vott um hug og sinnu ríkisstjórnarinnar til þessa óskabarns sem eitt sinn var hjá þjóð og þingi. Þar hefur sífellt sigið á ógæfuhlið frá miðjum síðasta áratug. Fyrir sex árum, árið 1997, var eiginfjárstaða fyrirtækisins 36,4%, 1998 27,4%, 1999 21,1%, 2000 20,1%, 2001 aðeins 12,5% og árið 2002 enn niður, í 9,4%. Á þessum tíma hefur talan lækkað úr 36% í 9% og mér sýnist að aukinn halli í ár, 2003, og síðan árið 2004, samkvæmt frv., gæti þrýst eiginfjárstöðunni niður í 6--7%. Það þarf ekki mikla viðskiptafræði til að sjá að venjulegt fyrirtæki með þessa eiginfjárstöðu væri í verulegum vanda og stjórnendur þess og eigendur sætu nú á rökstólum undir þrýstingi frá bankanum sínum og öðrum skuldunautum. Óhjákvæmilegt er, hæstv. forseti, að setja þessa þróun í samhengi við það að í öll þau tólf ár sem Sjálfstfl. hefur ráðið menntmrn., forsrn. og fjmrn., allan þennan tíma hefur Ríkisútvarpið verið í pólitískri pattstöðu. Stjórnarflokkarnir hafa verið ósammála um hvaða hlutverki Ríkisútvarpið eigi að gegna og hvað úr því skuli verða á nýjum tímum í fjölmiðlun og samfélagi. Það hefur svo ekki hjálpað til að innan Sjálfstfl. er hver höndin upp á móti annarri um Ríkisútvarpið, allt frá einstrengingslegum nýlíberalistum yfir í hægfara, þjóðlega íhaldsmenn, og sitja fulltrúar beggja þessara arma hér í salnum. Á meðan drabbast útvarpið niður. Þessi pólitíska pattstaða hefur síðan skaðleg áhrif á skipulag og stjórnun Ríkisútvarpsins. Henni hefur fylgt óheppilegur stjórnunarstíll og hættuleg pólitísk slagsíða. Þetta ástand hefur líka áhrif á íslenska fjölmiðlun í heild. Ríkisútvarpinu er att í grimmilega samkeppni á auglýsingamarkaði og aðrar stöðvar, sem ekki eiga ríkisvaldið að bakhjarli, berjast í bökkum og kvarta auðvitað yfir sérkennilegri samkeppnisstöðu. Um það allt saman þarf að taka góða umræðu síðar á þinginu að viðstöddum hæstv. menntmrh., helst bæði fráfarandi og tilvonandi. Samkvæmt fjárlagafrv. er dagskráin á RÚV árið 2004 aukinn halli og meiri rýrnun eigin fjár. Þó á hæstv. fjmrh. að vera fullkunnugt um þessa stöðu og þarf ekki nema að minna á úttekt sérstakrar nefndar um vanda Ríkisútvarpsins frá síðari hluta ársins 2001. Í því áliti tæknimanna frá fjmrn., menntmrn. og Ríkisendurskoðun er stöðu fyrirtækisins lýst nöturlega og bent á að þar þurfi pólitískar stefnuákvarðanir, skipulagslegar og rekstrarlegar breytingar og traustan fjárhagsgrundvöll. Í þessari skýrslu er að sjálfsögðu bent á lykilmál sem menn ættu að geta sameinast um að leysa hvað sem líður áliti á hlutverki og starfsháttum Ríkisútvarpsins í framtíðinni, nefnilega að losa fyrirtækið undan þungum klyfjum lífeyrisskuldindinga sem á það voru lagðar árið 1994 og komu margnefndri eiginfjárstöðu á sínum tíma úr um 88% í um 35% og núna 9%. Menn kusu að gleyma því í ríkisstjórninni að Ríkisútvarpið getur ekki, eins og hefðbundnar ríkisstofnanir, sótt sér framlög af fjárlögum til að eiga við þessi nýju útgjöld, einmitt vegna þess að fyrirtækið er ekki fjármagnað af fjárlögum heldur með afnotagjöldum, sem hefur reynst erfitt að tengja rekstrarkostnaði eða verðþróun, og með tekjum af auglýsingum og kostun. Lífeyrisskuldbindingarnar lögðust því á fyrirtækið af fullum þunga. Árleg greiðsla af láni vegna þeirra er nú um 200 milljónir og stendur næstu 20 ár ef ekkert er að gert. Þessi árlega greiðsla er því meiri en nemur áætluðum halla í frv. nú, þ.e. hinum hreina halla að láninu frátöldu. Þetta höfðu forustumenn útvarpsins og starfsmenn bent á áður. En það sem gerðist þarna var að skipuð var í framhaldi af skýrslunni sérstök tveggja manna ráðherranefnd í þeirri ríkisstjórn sem þá sat. Þeir hæstv. ráðherrar sitja enn í þessari ríkisstjórn þótt annar þeirra hafi nú skipt um ráðuneyti. Ég vona að hæstv. fjmrh. geti upplýst okkur í fjarveru þessara tveggja ráðherra hvað sé að frétta af störfum þessarar háu nefndar núverandi dóms- og kirkjumrh. og heilbrrh. Vonandi getur hæstv. fjmrh. líka sagt fréttir af því hvernig gengur að létta lífeyrisskuldbindingunum af Ríkisútvarpinu eða hvort það er á stefnuskránni yfir höfuð. Ég bið hann líka, hæstv. forseti, að segja til um það hvort það er rétt ályktun hjá mér, eftir að hafa athugað fjárlagafrv. og önnur nýleg stjórnarplögg, að ekki séu fyrirhugaðar neins konar úrbætur á fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins næsta ár og næstu ár til 2007. Ég fer líka fram á að hæstv. fjmrh. upplýsi um hverja hann telur heppilega eiginfjárstöðu þessa ríkisfyrirtækis. Ef svo heldur fram sem horfir verður eiginfjárstaða Ríkisútvarpsins orðin neikvæð í lok kjörtímabilsins, ef það stendur sín fjögur ár, en var um 90% áramótin áður en ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hóf störf sín vorið 1995. Felst í þessu pólitísk stefna fjmrh. gagnvart ríkisfyrirtækjum eða er Ríkisútvarpið í þvílíkri hugmyndafræðilegri gíslingu í ríkisstjórninni að ekki er einu sinni hægt að ganga í skynsamlegar og sanngjarnar aðgerðir gagnvart hinum erfiðu lífeyrisskuldbindingum frá 1994?

Herra forseti. Þingmaðurinn hreyfir hér vissulega mikilvægu máli þar sem ljóst er að ýmis óleyst vandamál eru uppi varðandi þessa stofnun, Ríkisútvarpið. Það er líka rétt sem hann benti á að um fyrirkomulag þessa rekstrar hafa verið skiptar skoðanir milli stjórnmálaflokkanna innan og utan ríkisstjórnar. Þó hygg ég að þeir séu nú ekki margir sem vilja koma þessari starfsemi fyrir kattarnef, ef nokkrir. Mörg vandamál eru samtímis þarna á ferðinni. Eitt af þeim er að sjálfsögðu það hvernig tekjuöflunarmöguleikar Ríkisútvarpsins eru. Mín skoðun hefur verið sú, og margra fleiri, að núverandi kerfi afnotagjalda sé úrelt, það eigi að leggja afnotagjöldin niður, spara stofnuninni þann kostnað sem hún hefur af innheimtu gjaldanna, sem nemur tugum milljóna á ári hverju, og færa þetta alfarið yfir á fjárlög og þá þarf auðvitað að skaffa tekjur inn í ríkissjóð á móti því. Annað vandamál þarna eru lífeyrisskuldbindingarnar sem hv. þm. nefndi. Þær eru að vísu alveg rétt útreiknaðar og rétt framreiddar í þeim skilningi að þetta er sú skuldbinding sem þessi stofnun hefur komið sér í áranna rás. En hún er sjálfsagt einn liðurinn í því að reyna að finna varanlega lausn í þessu máli. Annað sem hangir þar á spýtunni er svo sambandið milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar sem er að mínum dómi líka að mörgu leyti úrelt eins og mál hafa þróast hér í seinni tíð. Þetta mál er til athugunar á vettvangi menntmrn. Mér er kunnugt um að núv. ráðherra hefur fullan vilja til þess að reyna að mjaka þessu máli áleiðis til ásættanlegrar lausnar og ég vona að það muni takast.

Hæstv. forseti. Ég þakka svör sem fengist hafa hjá hæstv. fjmrh. og bera því vitni að hann gerir sér grein fyrir þeim vanda sem við er að eiga hvað varðar lífeyrisskuldbindingarnar. Það vekur hins vegar athygli mína að um annað fyrirtæki ríkisins eða stofnun á þess vegum í ekki óhliðstæðri stöðu, einmitt Sinfóníuhljómsveit Íslands, er sérstaklega fjallað í greinargerð fjárlagafrv. og sagt frá því að stefnt sé að samkomulagi milli rekstraraðila um skiptingu í þessum lífeyrishækkunum. Það er flóknara dæmi auðvitað en það sem við ræðum nú varðandi Ríkisútvarpið að því leyti að þar eru Seltjarnarnesbær og Reykjavík og fleiri inni í myndinni. Þar hefur verið viðurkenndur sá vandi sem þessi sérstöku fyrirtæki og stofnanir eiga við að glíma og felst í því af hálfu Ríkisútvarpsins að Ríkisútvarpið getur ósköp einfaldlega ekki beðið um hækkuð framlög til þess að ráða við þessar skuldbindingar eins og aðrar ríkisstofnanir geta gert. Ég fagna því þeim upplýsingum frá hæstv. fjmrh. að hæstv. menntmrh. sé að kanna þessi mál og mun ég þegar tækifæri gefst síðar spyrja hæstv. menntmrh. nánar um það.

Frú forseti. Fólk hefur stundum á orði að við stjórnmálamenn tölum óskýrt og við hv. þingmenn í þessum sal höfum ekki sama tungutak og almenningur í landinu, að erfitt sé að skilja hvað við erum að fara og hvað við meinum. Það er sumpart dálítið til í þessu og umræðan í dag finnst mér undirstrika talsverð sannindi í þessum fullyrðingum. Það er nefnilega afskaplega skrýtið að þegar líður að kosningum, þegar kosningabarátta stendur sem hæst, þá taka stjórnmálamenn upp á því að tala afskaplega skýrt, kalla hlutina sínum réttu nöfnum og koma hreint og beint fram. Það gerðu, held ég, allir stjórnmálaflokkar fyrir síðustu kosningar, ekki síst ríkisstjórnarflokkarnir. Þeir töluðu afskaplega skýrt um hvað þeir ætluðu að gera á næsta kjörtímabili og hvað þeir ætluðu að gera núna þetta haustið. En svo bregður við að þegar eitt helsta grundvallarskjal nýrrar ríkisstjórnar birtist þingheimi og alþjóð, nefnilega fjárlagafrv., þá vantar þennan samhljóm. Það er eins og enginn hafi sagt neitt fyrir síðustu kosningar. Það er eins og hér hafi byrjað eitthvert nýtt líf sem enginn áður kannaðist við núna á sumardögum. Allt er breytt og allt er orðið flóknara og erfiðara og tæknilegra en áður var. Skattalækkanir upp á 28 milljarða kr. á árunum 2003 til og með 2006, fram á mitt árið 2007, eru nú 20 milljarðar kannski og einhvern tíma og ef og með einhverjum óskilgreindum hætti. Nú kemur hæstv. fjmrh. hér og talar um að loforð fyrir kosningar af hálfu Sjálfstfl. standi ekki því að nú væri til kominn vegvísirinn, nýr stjórnarsáttmáli. En auðvitað töluðu báðir stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., mjög í sama dúrnum fyrir síðustu kosningar og höfðu báðir oddvitar stjórnarflokkanna, þáverandi og núverandi, það á orði að þeirra áherslur færu mjög saman, nefnilega að lækka skatta, frú forseti, að lækka skatta. Ég hef tekið eftir því í sumar að hinir ungu, ötulu nýliðar á þingi af hálfu stjórnarflokkanna, sem nokkrir sitja nú í salnum, hv. þm. á borð við Bjarna Benediktsson, Guðlaug Þór Þórðarson, Sigurð Kára Kristjánsson og Birgi Ármannsson, höfðu það á orði nú um mitt sumar að þeir hlökkuðu til að takast á við verkefni haustsins og fara að lækka skatt á almenningi. Frú forseti. Hvernig ætli þessum ágætu hv. þm. líði núna við þær aðstæður að skattalækkunin, vegferð þeirra inn á Alþingi hefur snúist upp í andhverfu sína og birtist almenningi og þjóðinni allri í því formi að það eru skattahækkanir upp á 4 milljarða króna? Hvernig heldur frú forseti að þessum ágætu þingmönnum líði nú, búnum að berjast hart fyrir sínu sæti, fara út um allar koppagrundir og lofa því að þeir ætli að koma og standa sig, en lenda síðan í hremmingum? Þeir lenda í gömlum refum sem taka þá í nefið og segja: ,,Seinna, kannski, ef allar kringumstæður verða í þokkalegu lagi.`` Ég hef mikla samúð, frú forseti, með þessum ágætu nýliðum á þingi og trúi því að þeim líði ekkert allt of vel við þessar kringumstæður. Eins er líka með gamla refi eins og sérfræðing Sjálfstfl. í skattamálum og í efnahagsmálum, hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, sem hefur hér á liðnum árum flutt heimsendaræður um ýmsa hluti. Hann viðhafði hinn lágværa tón í dag af eðlilegum orsökum. Hann fór ekki mikinn eins og oft áður. Honum líður að sönnu líka illa því að ég þekki hann af góðu einu og veit að honum líður illa að skrökva að fólki, geta ekki staðið við þau fyrirheit, þau loforð sem hann gaf kjósendum sínum á Vestfjörðum og raunar um landið allt. Frú forseti. Það er óþolandi að stjórnmálamenn komist upp með það trekk í trekk að segja eitt fyrir kosningar og annað eftir þær. Takið eftir öðru. Nú er þessum loforðum vísað á framtíðina. Og hvaða framtíð er það? Jú, árin 2006 og 2007. Og hvað gerist árið 2007? Jú, þá verður kosið aftur. Þá á að endurnýta þessi sömu skattalækkunarloforð sem voru notuð liðið vor. Haldið þið að það sé! Er mikill mannsbragur að þessu? Er að undra þótt menn tali um að þessi ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, ríkisstjórn helmingaskiptaflokkanna, sú þriðja í röðinni, fari nú heldur betur vængbrotin, þreytt á sjálfri sér og rúin öllu þreki og þori inn í sitt þriðja kjörtímabil? Mér segir svo hugur, herra forseti, að kannski komi allt aðrir aðilar, allt aðrir flokkar, allt önnur ríkisstjórn til með að þurfa að efna þessi loforð um að lækka álögur á almenning. Ég er ekki búinn að sjá það, herra forseti --- ég hef nú stundum verið forspár í pólitík --- að þessi ríkisstjórn lifi næstu fjögur ár. Það er önnur saga. Ég kalla eftir skýrum svörum við því, eins og margir minna kollega hafa gert hér, hvar sá misskilningur geti legið, ef einhver misskilningur er á ferðinni, þegar hæstv. forsrh. þáv. og núv. lofaði því að það yrði lögfest með hvaða hætti, hvenær upp á punkt og prik, þessar skattalækkanir litu dagsins ljós. Verður flutt frv. þess efnis, hæstv. fjmrh., þar sem menn fá að sjá það upp á punkt og prik hvernig menn ætla að reyna að efna þó ekki sé nema hluta af þessu skattalækkunarkosningaloforði frá því í vor? Ég bið um skýrt svar við þeirri spurningu því hún er afskaplega einföld þessi spurning og svarið ætti að sama skapi að geta orðið það. Og stjórnarþingmenn væru menn að meiri að viðurkenna það þá strax núna á upphafsdögum þingsins að þeir geti ekki staðið við stóru orðin. Þetta hafi verið innantóm loforð eingöngu sett fram til þess að laða kjósendur að flokkunum sínum í hita kosningabaráttunnar. Þeir væru menn að meiri að viðurkenna það núna strax. Ég hef ekki mikla trú á því þeir geri það, því miður. En þá verða þeir auðvitað að búa við það, frú forseti, að þeir verði minntir á það hér. Ekki kannski daglega, en a.m.k. vikulega þar til einhverjar efndir verða. Virðulegur forseti. Það er auðvitað ekki aðeins Sjálfstfl. sem þarna á sök. Ég vil ekki gleyma veslings Framsókn í þessum efnum, það er engin ástæða til þess, sem fór fram með sérstaka áherslu á börn og ungmenni og þeir gleyma þeim ekki. Börn og ungu fjölskyldurnar fá alveg sérstaka sendingu frá nýjum félmrh., hæstv. félmrh. Árna Magnússyni, þar sem vaxtabætur eru lækkaðar um 600 millj. kr. Það var aldeilis sendingin, fyrsta sendingin frá nýjum og vöskum vonandi hæstv. félmrh. sem ég óska auðvitað alls hins besta í starfi. En vond voru hans fyrstu skref. Ég kalla á sama hátt eftir því hvenær Framsókn ætlar að skila sínum loforðum í hús. Ekki sé ég það hér í þykkri bók hæstv. ráðherra og raunar mörgum. Það er ekki að finna í þessu fjárlagafrv. Virðulegur forseti. Það er vond lykt af þessu máli. Þetta er ekki þessu húsi til sóma. En auðvitað bera þeir hina stærstu ábyrgð sem með stjórnina fara. Ég gæti margt sagt um þetta fjárlagafrv. Ég ætla að geyma mér það. Við eigum eftir langt og heitt haust í þessari umræðu allri. Ég vil þó nefna það í framhjáhlaupi af því ég veit að hæstv. heilbrrh. er hér í húsinu og rifja það upp að eitt síðasta verkið sem hann skilaði af sér á vordögum var það að breyta skipan stjórna heilsugæslu með því að klippa út fulltrúa sveitarfélaga. Sex mánuðum síðar hefur hann gersamlega snúið við blaðinu og nú vill hann senda heilsugæsluna heim í hérað og ég er alveg hjartanlega sammála þeirri stefnumörkun. En þarna rekst hvað á annars horn eins og stundum áður. Ég verð þess einnig var að í þessu fjárlagafrv. er ekki að finna fyrirheit sem hann hefur gefið víða um land, m.a. í minni heimabyggð, um að efla þar stórlega heilsugæsluna með til að mynda byggingu útibús í Hafnarfirði og raunar víðar um land. Og ekki er ein aukatekin króna í rekstur slíkrar viðbótarþjónustu á vettvangi heilsugæslu. Því skilar hann auðu, því miður. Og það gengur auðvitað ekki, það skulu menn vita, að enn einn ganginn leggi menn til viðræðu við sveitarfélögin í landinu með tiltekin nærverkefni eins og heilsugæslan sannarlega er, með hana í fullkominni rúst og með hluti sem sveitarfélögin eiga síðar meir að bæta úr af mjög rýrum tekjustofnum. Grunnskólinn er þar víti til varnaðar. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Hér hef ég aðeins lagt inn nokkur orð í þetta og haft lítið tækifæri og tíma til að fara inn í einstaka liði þessa máls, liði fjárlagafrv. En það stendur auðvitað upp úr, herra forseti, að þeir mega skammast sín þeir þingmenn sem fóru með loforðalista á hendur fólki fyrir síðustu kosningar og koma núna með allt niður um sig. Mikil er skömm þeirra.

Frú forseti. Umræðan í dag hefur um margt verið athyglisverð en eðlilega hefur staðið upp úr í henni gagnrýni á það hvernig staðið er að hinum margfrægu loforðum um skattalækkanir. Ég var staddur þar í ræðu minni þegar tíma mínum lauk hér í morgun að ég var að taka saman hvernig þetta kæmi gagnvart heimilum landsins. Ég var búinn að telja upp nokkur atriði sem samtals voru upp á rétt rúma 2 milljarða kr. Það var allt tekið úr vösum fólksins og þess vegna er athyglisvert að bera saman til samanburðar þær kröfur sem ríkisstjórnin í raun og veru gerir til eigin stofnana. Það er vissulega verið að taka örlítið til þar. Í fyrsta lagi er 1% hagræðingarkrafa á stjórnsýslustofnanir, heilar 100 millj. kr. sem ætlast er til að tekið verði til í ríkisrekstrinum. Framlög til vegagerðar verða lækkuð um einn milljarð kr. Verður reyndar fróðlegt að fylgjast með því hvaða milljarður er þarna á ferðinni vegna þess að eins og hv. þingmenn kannast við voru fyrir kosningar settir 4,6 milljarðar til aukinna vegaframkvæmda. Af því á að framkvæma á þessu ári fyrir 3 milljarða og 1,6 milljarða árið 2004. Það er fróðlegt að fá upplýsingar um það hvernig þessi verk standa, þ.e. hversu mikið er búið af þessum 3 milljörðum á þessu ári og hvaða líkur eru á því að þessir 1,6 verði kláraðir allir á næsta ári. Eða er hér hugsanlega, eins og okkur hefur verið sagt í fjárln. í yfirferð yfir frv., um einhvern allt annan milljarð að ræða sem tengist ekki á nokkurn hátt þessum 4,6 sem svo sérkennilega vildi til að lofað var örskömmu fyrir kosningar. Við skulum halda áfram því stofnkostnað á tækjakaup ríkisstofnana á einnig að skera niður um einar 500 millj. kr. Þar eru það tæki og búnaður fyrir 150 millj. kr., ofanflóðasjóður fyrir 130 millj. kr. og viðhald á húsnæði Orkustofnunar um 100 millj. kr. Samtals er krafa ríkisstjórnarinnar á eigin hendur getum við sagt upp á 1,6 milljarða. Talan áðan sem sótt er í vasa fólksins í landinu er upp á rúma 2 milljarða kr. Og það er ekki látið þar við sitja. Það er þó rétt að geta þess sem fram hefur komið hér að ætlunin er að lækka prósentuna í sértækum tekjuskatti, þ.e. hinum svokallaða hátekjuskatti, úr 5% í 4% og skerða þar með tekjur ríkissjóðs um heilar 80 millj. kr. Það er óhjákvæmilegt að velta því upp hvort ekki hefði verið nær varðandi þennan skatt að hækka örlítið viðmiðunarmörkin frekar en vera að eiga við þessa prósentu þannig að menn næðu þá frekar því marki að setja þennan skatt á hinar háu tekjur. Það var auðvitað athyglisvert í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hér áðan þegar hann lýsti því yfir að hann væri ekki stuðningsmaður þessara breytinga. Það er því augljóst mál að þessi breyting hefur a.m.k. miðað við það ekki aukinn meiri hluta hér á þinginu. Það þurfa ekki margir stjórnarliðar að feta í fótspor Kristins H. Gunnarssonar til þess að það sé ekki tryggur meiri hluti fyrir þessari breytingu. Stærsta nýja skattheimtan sem ætlunin er að komi til framkvæmda á næsta ári er annars vegar hækkunin á vörugjaldi á bensíni sem gefur um 600 millj. kr. og hins vegar þungaskattshækkunin sem gefur 400 millj. kr., eða samtals einn milljarð. Það er rétt í þessu samhengi að vekja athygli á því vegna þess að eins og fram hefur komið í umræðunum er verið að skerða vaxtabætur á húsbyggjendur. Það sem fylgir hækkuninni á vörugjald á bensíni er 0,12% hækkun á neysluverðsvísitölu sem þar með hækkar skuldir þessa sama fólks. Og þrátt fyrir að sagt sé í frv. að þungaskattshækkunin komi ekki inn í neysluverðsvísitöluna, þá er það rétt að því leytinu til að hún kemur ekki beint inn í neysluverðsvísitöluna. Hins vegar mun sú hækkun að sjálfsögðu hafa áhrif á ýmsa taxta sem koma inn í neysluverðsvísitöluna, þannig að einhver hækkun mun einnig hljótast af því. Ef við höldum áfram að bera saman það sem sótt er í vasa fólksins, þá blasir líka við að það er ætlunin að skerða barnabætur vegna þess að það er sama krónutala í fjárlögum fyrir 2003 og er í því frv. sem hér liggur fyrir. Og það getur að sjálfsögðu ekki þýtt neitt annað en ákveðna skerðingu á barnabótum. Hið sama má segja um skattleysismörkin. Þau fylgja ekki launaþróun. Þau hækka hins vegar um 2,5% eins og verðlagsvísitalan en gert er ráð fyrir að launavísitalan hækki um 5% og það þýðir að sjálfsögðu mesta skerðingu fyrir þá sem síst skyldi. Þetta er allt sótt í vasa hins venjulega manns, getum við sagt. Og það er ljóst þegar þetta er allt lagt saman að þá erum við komin í tæpa 4 milljarða kr. og þetta á að taka gildi á fyrsta ári kjörtímabilsins. Ef við treystum því að ríkisstjórnin hækki ekki þessa leið, fari ekki í aukningu á þessari leið, þá gefur þetta væntanlega ríkisstjórninni a.m.k. um 16 milljarða á kjörtímabilinu. Og ekkert höfum við í hendi annað en síendurtekin loforð þessara ágætu herra um skattalækkanir og viðmiðið er þar 20 milljarðar kr. Það er hægt að færa rök fyrir því að það séu engin svik í því fólgin miðað við þau orð sem hér hafa fallið að þessar 20 millj. kr. í skattalækkun komi árið 2007. Það er ekkert sem segir að það þurfi út af fyrir sig að gerast fyrr og margt sem mælir raunverulega með því að það komi jafnvel ekki fyrr fyrst menn nota ekki árið 2004 til þess að stíga einhver skref, einfaldlega vegna þess hagvaxtar og þeirrar þenslu sem væntanlega verður í kerfinu. Og þá er nú mismunurinn aldeilis orðinn stór á því sem verið er að taka inn í auknum hlut af fólkinu og því sem á síðan að gefa til baka. Það gæti hugsanlega náð heilum 4 milljörðum. Þannig að 20 milljarðarnir eru þá orðnir býsna stórir hjá þessum ágætu herrum. En, frú forseti, ég hafði einnig hugsað mér að taka hér örlitla umfjöllum um skuldir hins opinbera vegna þess að það er ætíð látið svo að menn hafi náð alveg gífurlegum árangri í lækkun skulda hins opinbera. Það er auðvitað alltaf spurning hvaða mælistiku menn nota þegar þeir eru að skoða svona tölur. Það er hins vegar ljóst að skuldir hins opinbera hafa lækkað þegar miðað er við hlutfall af vergri landsframleiðslu. Og það er yfirleitt það sem alltaf er notað þegar menn eru að fá þessa hagstæðu tölu út en það er líka spurning hvaða tímabil miðað er við. Það getur vel verið að menn séu býsna ánægðir með það að hafa náð að lækka skuldir hins opinbera sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu frá árinu 2000 til áætlunar 2004 um 1,7%. Eða ef við skoðum hreinar skuldir hins opinbera þá lækka þær um 0,7% á sama tímabili. Þetta segir að sjálfsögðu ekki alla söguna, því það er líka hægt að skoða tölurnar sem standa á bak við þessi hlutföll og þegar þær eru skoðaðar á þessu tímabili, hækka þær. Þá hækka þær um mismunandi mörg prósent eftir því hvaða flokka við erum að skoða. Þannig að það er eingöngu þetta hlutfallslega viðmið við verga landsframleiðslu sem gefur þó lækkun á skuldunum. En það segir heldur ekki alla sögu, vegna þess að hluti af hinu opinbera eru sveitarfélög landsins og staða þeirra á þessu tímabili versnar stöðugt og árið 2000 sýnist mér hlutfall sveitarfélaganna í hreinum skuldum hins opinbera vera 4,8% af vergri landsframleiðslu. Miðað við þær áætlanir sem eru nú um 2004, verður hlutfall sveitarfélaganna komið í 6,6% af vergri landsframleiðslu. Þannig að þar eykst hlutur sveitarfélaganna um 1,8%. Og það er varla hægt að segja að það sé á það bætandi vegna þess að það liggur fyrir að rekstrarhalli sveitarfélaganna árið 2001 var upp á 5,3 milljarða. Rekstrarhalli fyrir árið 2003 var upp á 5,8 milljarða kr. Það er því ljóst að það verður að taka á vanda sveitarfélaganna. Það verður að taka ekki síður á vanda sveitarfélaganna gagnvart samskiptunum við ríkisvaldið. Og þetta er þeim mun mikilvægara þar sem það er stefna ríkisstjórnarinnar að vinna að sameiningu sveitarfélaga, að vinna að því að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna. Það er mjög mikilvægt og mjög nauðsynlegt vegna þess að það sýnir sig að í flestum tilfellum veita sveitarfélögin betri þjónustu en ríkisvaldið og þurfum við ekki annað en að horfa á þá þróun sem átt hefur sér stað með grunnskólann. Ég vil sjá mun fleiri stofnanir færðar til sveitarfélaganna en til þess að það sé möguleiki þá verður að taka á þessum vanda. Frú forseti. Ég sé að tíma mínum er lokið þannig að ég verð að eiga inni þriðja hluta ræðu minnar þegar að mér kemur á ný.

Virðulegur forseti. Umræðan í dag hefur kannski að mestu leyti sýnt mér að þær athugasemdir sem ég hafði hér fram að færa í fyrri ræðu minni um aðdragandann og fjárlagagerðina almennt ættu við nokkur rök að styðjast. Hér hefur verið nokkuð almennt fjallað um helstu stærðir en þau fjölmörgu brýnu mál sem fram koma í fjárlagafrv. og lúta að einstökum stofnunum, málum og þjóðfélagshópum hafa kannski tiltölulega lítið komið til umræðu. Ég held að að mörgu leyti fari betur á því að þessi almenna umræða færi fram á vorþingi þegar ríkisstjórn legði til ramma fyrir komandi ár en í upphafi haustþings gæfist mönnum kostur á að ræða hin einstöku efnisatriði fjárlagafrv. og þá í byrjun þings, því ég hygg að þegar sú umræða færi fram í lok nóvember yrði fjárlagafrv. einfaldlega það langt komið að þær athugasemdir og ábendingar sem kunna að koma fram í umræðunni kæmu í raun of seint fram. Það er mikilvægt fyrir land og þjóð að sú reynsla og þekking sem býr í þeim 63 þjóðkjörnu þingmönnum sem hér sitja nýtist við fjárlagagerðina því til þess voru þeir hingað kjörnir, úr hvaða flokki svo sem þeir eru. Þeir hafa reynslu og þekkingu á högum ólíkra þjóðfélagshópa og á þörfum ólíkra landshluta, stofnana o.s.frv. Það er mikilvægt að athugasemdir þeirra og ábendingar komi sem fyrst fram í þessu ferli þannig að það séu sem mestar líkur á því að þær ábendingar geti orðið að gagni. Mér finnst líka mikilvægt að þriggja ára áætlun um helstu hagstærðir sé lögð fyrir þingið og fram fari um hana sérstök umræða og þar séu allar upplýsingar á borðinu. Ég undrast satt að segja að enn skuli hæstv. fjmrh. ekki hafa sinnt ósk minni frá því fyrr í dag að upplýsa um hvaða forsendur um tekjuskatt í krónum talið eru í tekjuspánni fyrir 2007 í þeim gögnum sem hann hefur verið að kynna. Sú tala er til, sú tala er í bakgögnum fjmrn. Við sjáum af tölunum sem liggja fyrir um frumvarpið 2004 að tekjuskattur er í ár áætlaður 62 milljarður, og hann er áætlaður á næsta ári 67 milljarðar. Ég held að það sé mikilvægt fyrir umræðuna vegna þess að í henni skiptir miklu máli hvort 20 milljarða skattalækkanir verða árið 2007 eða ekki, að hæstv. fjmrh. upplýsi hversu miklum tekjum hann gerir ráð fyrir af tekjuskatti á þessu margfræga ári 2007. Ég held að miklu máli skipti, hæstv. fjmrh., að þingmenn hafi aðgang að upplýsingum og vil raunar nefna að ég hef í fjárln. komið á framfæri beiðni um að fá aðgang að fjárlagabeiðnum tveggja stofnana í Reykjavík, sem er mitt kjördæmi, Svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra í Reykjavík annars vegar og lögreglunnar í Reykjavík hins vegar, og vænti þess að fá þær upplýsingar því ég tel að mikilvægt sé fyrir mig sem þingmann kjördæmisins að vita hvað það er sem fagfólk og opinberir embættismenn á þessum tveimur málasviðum telja að þeir þurfi til að veita íbúum í mínu kjördæmi viðunandi þjónustu. Ég sé hins vegar af sögunni --- af því að ég er nýliði hér þá hef ég þurft að kynna mér hana nokkuð --- að einn þingmanna, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hefur áður leitað eftir svipuðum upplýsingum, þá að vísu meðan þing var ekki að störfum, og þurfti að sækja það sem almennur borgari fyrir upplýsinganefnd. Ég vil lýsa því yfir, virðulegur forseti, í þessum stól að ég vona sannast sagna að ég þurfi ekki að fara þá leið til að afla jafnsjálfsagðra upplýsinga og fjárlagabeiðna tiltekinna stofnana í kjördæmi mínu. Ég vona að virðing Alþingis og fjárln. sé með þeim hætti að þingmenn eigi greiðan aðgang að þeim gögnum sem liggja fjárlagafrv. til grundvallar, og þætti það vera háðung fyrir þingið og nefndina ef slíkar upplýsingar þyrfti að sækja sem almennur borgari á grundvelli almennra laga. Það hefur verið nokkuð lærdómsríkur tími að vera í fjárln. á undanförnum dögum. Á fund nefndarinnar hafa sveitarstjórnir hringinn í kringum landið komið og gert grein fyrir helstu áhyggjuefnum sínum og hugðarefnum sömuleiðis. Hv. þm. Jón Gunnarsson vakti ágætlega athygli á því sem einkennt hefur þær samræður sem ég held að sé mikilvægt að komi fram í þinginu. Það eru annars vegar breytingarnar sem gerðar voru á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem hafa verið að leika mörg sveitarfélaganna illa og það hlýtur að vera mikilvægt að menn skoði hvaða áhrif breytingarnar höfðu og hvort þau áhrif hafi verið þau sem ætlast var til. Hins vegar er það vandinn í öldrunarþjónustunni. Það er einfaldlega sama vandamálið hringinn í kringum landið, hvort sem það er Reykjavík, höfuðborgarsvæðið, Dalabyggð, Ísafjörður, Skagaströnd, Blönduós, Akureyri, Héraðið, Mýrdalur, Rangárþing eystra, Rangárþing ytra, og þannig gætum við haldið áfram, að daggjöldin sem heilbrrn. greiðir vegna aldraðra á dvalarheimilin og vegna hjúkrunar nægja ekki fyrir rekstri. Og þó að sýnt sé að fólk sem vistað er á dvalarheimilum svokölluðum sé í mikilli hjúkrunarþörf og kostnaður við umönnun þess sé miklu meiri en daggjöldunum nemur þá fá sveitarfélögin enga leiðréttingu þessara mála. Þessi mál eru augljóslega, hæstv. fjmrh., í miklum ólestri. Það er algerlega deginum ljósara að ekki eru skýrar leikreglur um framlögin og um það hvernig þjónustuþörf er metin. Ég fagna því að hæstv. heilbrrh. skuli hafa hreyft þeim hugmyndum að flytja öldrunarþjónustuna og heilsugæsluna til sveitarfélaganna því að ég hygg að þau stæðu þó sýnu betur en þetta af þeim málaflokkum. Ég vil síðan almennt um frv., fyrir utan þá þætti sem lutu að skattahækkunum og svikum á kosningaloforðum og ég fór yfir í fyrri ræðu minni, lýsa áhyggjum af afleiðingum þeirrar stöðugu viðleitni að miða tekjutengingar, að miða einstaka bótaflokka og hækkanir þeirra sífellt við þróun neysluverðs en ekki þróun kaupmáttar. Ég vil sérstaklega í því sambandi benda á atvinnuleysisbætur eins og þær standa núna. Ég hygg að atvinnuleysisbætur séu mál sem þurfi sérstaklega að taka á. Þeim hefur verið haldið niðri með þeim hætti að þær nema nú 77 þúsund krónum, hygg ég og fer þó með eftir minni, og ég held að við hljótum öll í þessum sal að geta verið á einu máli um að það dugar engum manni til framfærslu. Það er í raun og veru fyrir neðan öll velsæmismörk og það að við ætlum síðan þess utan að fara að klípa þrjá daga af því og ætlum ekki að hækka atvinnuleysisbæturnar til samræmis við hækkun launavísitölu á næsta ári heldur aðeins neysluverðs, er sannarlega áhyggjuefni. Vegna þess að ef við ætlum með þeim hætti að hegða okkur gagnvart þeim sem verst eru settir í samfélaginu þá hefur það alvarlegar afleiðingar til lengri tíma. Menn geta komist upp með að loka einum fjárlögum með því að klípa svona smáprósent af bótaþegum. Menn geta kannski lokað tvennum fjárlögum með því að klípa af þeim sem minnst mega sín eitthvað hér og þar. En þegar menn hafa gert það ár eftir ár eftir ár þá hafa þeir einfaldlega skapað stórum hópum fólks, og í þessu tilfelli atvinnulausum, skilyrði sem ekki eru mannsæmandi. Ég fullyrði það og lýsi því sem skoðun minni að atvinnuleysisbætur eins og þær eru á Íslandi í dag eru ekki boðlegar og ekki sæmandi þessu auðuga hagsældarríki sem stjórnarliðið hefur hér lýst svo fjálglega. Staða Atvinnuleysistryggingasjóðs er áhyggjuefni og þau framlög sem við þurfum að fá þar inn. Við hljótum líka í umræðunni að spyrja eftir ýmsum öðrum þáttum í ríkisrekstrinum, m.a. hvaða augum hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. líta það að Fæðingarorlofssjóð virðist mér eiga að reka á næsta ári með tæplega milljarðs halla. Ég spyr hvort það sé viðunandi áætlun og hvort við svo búið geti staðið að óbreyttu og hvaða aðgerða menn þá hyggjast grípa til.

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að koma víða við á tíu mínútum en í fyrri ræðu minni byrjaði ég á að hrósa ríkisstjórninni fyrir það sem vel hefur verið gert, vék að öryrkjum, ungum öryrkjum sem fá hækkun á greiðslum sínum og greiðslum inn í lífeyrissjóðakerfið, þar tel ég að sýnd hafi verið fyrirhyggja. Eins finnst mér það til góðs að hafa þennan vegvísi inn í framtíðina varðandi stefnumarkmið, pólitísk og efnahagsleg. Ég gagnrýndi ríkisstjórnina mjög ákveðið fyrir framkomu hennar gagnvart atvinnulausum og furða mig sannast sagna á því að menn skuli láta sér detta í hug að skerða kjör þeirra. Menn ætla að hafa af atvinnulausu fólki rúmlega tíu þúsund krónur í upphafi atvinnuleysistímans, þ.e. að greiða ekki atvinnuleysisbætur fyrstu þrjá daga í atvinnuleysi en þá ættu að renna til hins atvinnulausa 10.722 kr. Ég hvet ríkisstjórnina mjög eindregið til að taka þessar tillögur til endurskoðunar. Síðan vék ég að því að það væri vafasamur háttur að hverfa aftur til meðaltalslausnanna og -nálgunar, nokkuð sem tíðkaðist hér fyrr á tíð, flatur niðurskurður, ég veit að margir muna eftir því. En þessi aðferð er að dúkka upp að nýju í því formi að ætlast er til að stjórnsýslan almennt dragi saman um eitt prósent. Í ræðu hæstv. ráðherra er einnig talsvert um meðaltalsframsetningu að ræða. Hann segir að reynt verði að koma í veg fyrir að raunvöxtur, raunkostnaður í samfélagsþjónustunni aukist um meira en 2%. Ef við nú hverfum aftur í tímann um 20 ár og berum raunkostnaðinn saman við samneysluna við það sem tíðkast nú þá er þar ekki saman að jafna hve miklu, miklu meiri hann er núna, enda þjóðin fjölmennari og umfang efnahagsstarfseminnar miklu meira. Það er það sem raunverulega skiptir máli. Hvert er hlutfallið af samfélagsþjónustunni þegar litið er til vergrar landsframleiðslu? Það er hér sem við mælum ásetning ríkisstjórnarinnar um niðurskurð. Enda segir það sig sjálft að skattalækkanir, umfangsmiklar skattalækkanir upp á 20 milljarða kr. kalla að sjálfsögðu á niðurskurð. Til þess að komast út úr þessum meðaltölum þurfum við að fara inn í einstaka málaflokka. Ég staðnæmdist við sjúkratryggingar sem á að skerða um 740 milljónir, sem er lyfjakostnaður, sérfræðiaðstoð og hjálpartæki fyrir sjúka og fatlaða. Ég held að hér eigi að forðast alhæfingarumræðu. Við þurfum að sjá hvað býr að baki þessum tölum. Það sem skiptir máli er að lyfjakostnaður hjá sjúku fólki verði ekki aukinn, það er það sem máli skiptir. En að sjálfsögðu viljum við hafa opinn huga gagnvart öllum kerfisbreytingum, nýrri hugsun, nýjum leiðum til þess að ráðstafa fjármunum í velferðarþjónustunni. Að sjálfsögðu viljum við gera það. Um það snýst pólitíkin. Hvaða leiðir við ætlum að fara, hvaða ráðum við ætlum að beita. Þá þurfa menn að vita og þekkja vilja sinn. Það gerir ríkisstjórnin ekki að öllu leyti t.d. í húsnæðismálum. Á síðasta kjörtímabili stóðu harðvítugar deilur um það með hvaða hætti ætti að fjármagna eða styðja við bakið á aðilum sem sjá skjólstæðingum sínum fyrir félagslegu leiguhúsnæði. Ég nefni búsetu stúdenta eða námsmannasamtök, Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg o.s.frv. Um þetta var deilt í ríkisstjórninni. Á að fara vaxtaleiðina? Á að halda vaxtakostnaði niðri með greiðslum úr ríkissjóði? Eða á að fara stofnstyrkjaleiðina? Framsfl. og Sjálfstfl. gátu ekki komið sér saman um hvaða leið ætti að fara, hvað þetta snertir. Í fjárlagafrumvarpinu á bls. 368 kemur fram að ekki er uppgert hvor leiðin verði farin, greiðslur á vaxtamun lána til leiguíbúða eða stofnstyrkjaleiðin. Þetta er óuppgert og fróðlegt að heyra hvaða hugmyndir eru uppi, hvað þetta snertir. Ég staðnæmdist sérstaklega við eitt svið sem lýtur að rannsóknum og fæ ekki betur séð en að þvert á loforð sem gefin voru hér í þessum sal í fyrra, eða fyrr á þessu ári öllu heldur, um aukið framlag til vísindarannsókna, sé að draga úr framlögum til grunnrannsókna. Það segir að vísu í fjárlagafrumvarpinu að rannsóknarfé sé aukið um 370 milljónir. Við getum leitað skýringanna í þremur ráðuneytum; menntmrn., sjútvrn. og iðnrn. Það er alveg rétt að í iðnrn. er kominn til sögunnar nýr sjóður, tækniþróunarsjóður, en þangað eiga að renna 200 milljónir. Sá sjóður er hugsaður til atvinnuuppbyggingar og er ekkert nema gott um það að segja. Á bls. 437 segir, með leyfi forseta: ,,Áætlað er að framlög til sjóðsins muni vaxa á næstu fjórum árum og verði orðinn 500 millj. kr. á árinu 2007.`` Þarna á að auka verulega og bæta verulega við. Á fyrsta starfsárinu eru sjóðnum ætlaðar 200 milljónir. Þarna er sem sagt vaxtarsprotinn. Hér segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Sjóðnum er ætlað að styðja þróunarstarf og rannsóknir á sviði tækniþróunar sem miða að nýsköpun í íslensku atvinnulífi.`` Ekkert nema gott um það að segja. En það eru grunnrannsóknirnar sem ég staðnæmist við. Áður höfðum við vísindasjóð og tæknisjóð. Þeir hafa verið sameinaðir og fengu á fjárlögum 2003 samanlagt 412 millj. kr. Á næsta fjárlagaári er gert ráð fyrir 415 milljónum í þennan sjóð. Það er 0,7% breyting á milli ára. Það er langt undir verðlagsþróun. Þarna er með öðrum orðum samdráttur. Það er því mjög vafasamt að fullyrðing hæstv. fjmrh. standist, að ríkisstjórnin sé að auka framlag til rannsókna. Alla vega á það ekki við um grunnrannsóknir. Við skulum líka hyggja að því þegar menn eru að monta sig af því að við stöndum í fremstu röð þjóða varðandi framlag til vísindarannsókna, þá erum við með inni í þeirri súpu allt það sem gerist hér á almennum markaði, þar vísa ég t.d. í Íslenska erfðagreiningu. Þar voru losaðir fimm eða sex milljarðar á sínum tíma, bandarískir áhættufjárfestar voru keyptir út, íslensku bankarnir gerðu það og þessir peningar settir inn í þennan geira. Þetta skiptir máli þegar kemur að grunnrannsóknum, hvað ríkisstjórnin er að gera. Hún er að skerða framlag til grunnrannsókna, til vísindarannsókna. Hún er að skerða framlag til þessa málaflokks. Ég fæ ekki betur séð af þessu frv. Það finnst mér vera ámælisvert og mjög vafasamt. Hér er tíminn aftur að hlaupa frá mér. Varðandi útgjöldin í heilbrigðismálunum þurfum við að líta á pyngju þess sem borgar, sem er veikur og borgar. Staðreyndin er sú að veruleg aukning hefur átt sér stað á síðasta rúma áratug. Það var gerð úttekt á þessu af hálfu BSRB fyrir nokkrum mánuðum síðan. Þar kemur í ljós að einstaklingur, t.d. þunglyndissjúklingur, greiddi árið 1990 tæpar 20 þús. kr. vegna síns sjúkdóms, en árið 2001 borgaði hann 53 þúsund, þetta er fast verðlag. Þetta eru tölurnar sem skipta máli. Við þurfum að horfa á einstaklinginn sem á í hlut og týna okkur ekki í meðaltölum. Ég verð að eiga síðar orðastað við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem ætlar að skera mikið niður í heilbrigðisþjónustunni og spara mikla peninga, væntanlega eins og Eamonn Butler sem kom hér á vegum Verslunarráðsins ekki alls fyrir löngu. Hann vildi spara 20--40% í heilbrigðisþjónustunni, þjónustu þar sem launaútgjöld eru 70%. Hann ætlaði líka að hækka launin. Þetta er maðurinn með kanínurnar. Það er í fótspor hans sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og hugsanlega einnig fjármálaráðherra ætla að feta. Ég vona að við eigum eftir að ræða það betur og nánar hér við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ef þessi umræða hefur sýnt eitthvað þá er það að hér er afskaplega gott ástand eins og menn þekkja. Ég held í rauninni að ræður stjórnarandstæðinga hafi sýnt okkur það með óyggjandi hætti. Það er svolítið athyglisvert þegar skoðaðir eru helstu mælikvarðar sem menn hafa, hvort sem það er kaupmáttaraukning, hagvöxtur, atvinnustig eða annað slíkt, þá er ekki nokkur vafi að gríðarlegur árangur hefur náðst í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég hlustaði á formann Samf. í morgunsjónvarpinu á Stöð 2 í morgun. Hann taldi að það hefðu verið ákveðin tímamót í gær, ef ég skildi hann rétt, þar sem hann ræddi í sinni ræðu um að Samf. vildi að við mundum sækja beint um aðild að Evrópusambandinu. Ég sakna þess í hinum mörgu ræðum sem samfylkingarþingmenn hafa haldið að þeir vitni ekki í það hvernig ástandið er í helstu löndum ESB og útskýri fyrir okkur sem erum að ná mun betri árangri, af hverju í ósköpunum við skyldum fara í þann ágæta hóp og í þann klúbb. Það er hins vegar eðli málsins samkvæmt, eins og kom fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, ekkert grín að vera í stjórnarandstöðu núna. Það má segja að mönnum sé ákveðin vorkunn að þurfa að taka þessa umræðu. Það er hins vegar mjög mikill stigsmunur á því hvernig menn taka hana. Ég verð að nota tækifærið og hrósa hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem flutti, að mínu áliti, málefnalegar ræður og var eini þingmaðurinn í stjórnarandstöðunni sem talaði um stóru málin sem snúa að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þar eru stórar upphæðir, gríðarlegar upphæðir, og ég ætla að koma aðeins að því á eftir. Hins vegar kom hér hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sem flokkaði okkur stjórnarsinna niður eftir aldri og talaði um gamla refi og þá sem yngri voru og vorkenndi okkur ofsalega og fór mikinn. Ég sakna þess að hann sé ekki í salnum og vona að hann heyri það sem ég hef að segja. Það var mjög furðuleg röksemdafærsla. Ef ég skildi hann rétt þá taldi hann, ég veit ekki hvaðan hann hefur þær upplýsingar, að hér yrðu engir skattar lækkaðir á kjörtímabilinu. Af hverju? Jú, svo að stjórnin gæti endurnýtt kosningaloforðin í næstu kosningum, eins og hann orðaði það. Þetta er alveg furðuleg röksemdafærsla. Er þingmaðurinn og Samfylkingin almennt á þeirri línu að menn ætli, það er þá í fyrsta skipti sem þessir flokkar standa ekki við stjórnarsáttmálann, að sleppa því að lækka skatta til þess að geta lofað því aftur fyrir næstu kosningar? Þetta er alveg furðulegur málatilbúnaður. Annað sem kom fram hjá ...  Einnig sagði hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, svo ég vitni beint í orð hans að heilsugæslan væri ,,í fullkominni rúst.`` Heilsugæslan í fullkominni rúst. Hvorki meira né minna. Þetta er engin smáfrétt. Ég fullyrði að það vissi enginn af því að heilsugæslan væri í fullkominni rúst. Þetta er ekki málefnafátækt. Þetta er málefnaörbirgð. Það sýnir, held ég, alveg hvernig ástandið er hjá stjórnarandstöðunni þegar þeir koma hér í langri röð og gagnrýna þetta fjárlagafrumvarp og áætlanir ríkisstjórnarinnar, þá hafa þeir ekkert betra í höndunum en þetta. Ég veit ekki hversu oft ég á að segja það, en ég er afskaplega stoltur af því að menn hafa aldrei áður farið út í það að lækka skatta jafnmikið og nú liggur fyrir. Aldrei áður hefur nein ríkisstjórn farið út í jafnmiklar skattalækkanir eins og sú ríkisstjórn sem nú situr. Það er afskaplega ánægjulegt fyrir okkur sem yngri erum að geta tekið þátt í slíku starfi. Ég ætla aðeins að koma að því sem mér finnst hafa vantað algjörlega í þessa umræðu, þá tala ég af því menn eru svolítið búnir að flokka okkur eftir aldri, það er málið sem snýr að framtíðinni. Það er afskaplega ánægjulegt, svo ég vitni í reynsluheim minn og hv. þm. Helga Hjörvars, sem hefur mátt, í borgarstjórn Reykjavíkur á hverju ári, sjá skuldir aukast, ekki smávegis, heldur stórkostlega. Þá sjáum við að þessi ríkisstjórn og ríkisstjórnir sem á undan hafa verið hafa stórlega lækkað skuldir ríkisins. Það er nefnilega svo að það er bara einn galli við skuldir, það þarf að greiða þær. Skuldir í dag er skattur á morgun. Ég vil, með leyfi forseta, lesa úr ræðu hæstv. fjmrh. Geirs Haarde. Hann segir: ,,Lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs hefur verið jákvæður mest allt tímabilið frá 1998. Samanlagt nemur uppsafnaður lánsfjárafgangur frá árinu 1998 til og með ársins 2004 um 63,5 milljörðum króna. Þessum afgangi hefur verið varið til þess að styrkja stöðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og greiða niður skuldir ríkissjóðs auk þess að staða ríkissjóðs við Seðlabankann hefur mjög styrkst.`` Þetta eru stóru upphæðirnar. Þetta eru stóru málin. Í flestum löndum og í þessu draumasambandi, Evrópusambandinu, þá standa menn frammi fyrir stórkostlegum vanda. Vegna hvers? Það eru ekki til neinir peningar í lífeyrissjóðum þessara landa. Menn horfa fram á stórkostlegan niðurskurð og/eða að þurfa að grípa til aðgerða sem ekki hafa verið teknar ákvarðanir um. Á undanförnum árum hefur sá árangur náðst að fyrirsjáanleg sjóðþurrð hefur frestast frá árinu 2014 til a.m.k. ársins 2025 og mun hættan á slíku verða úr sögunni á tiltölulega fáum árum, haldi greiðslurnar áfram. Hvorki meira né minna. Þetta eru stóru málin fyrir ungt fólk. Ég sakna þess, því hér hafa ungir þingmenn úr stjórnarandstöðunni tekið þátt í umræðunni, að þeir víkja ekki einu orði að þessum stóru málum, því það er þannig að ef við söfnum skuldum í dag þá kemur það beint niður á ungu fólki og komandi kynslóðum sem skattar í framtíðinni. Ég vildi gjarnan sjá að menn mundu skoða þetta, því að það eru til fleiri opinberir lífeyrissjóðir heldur en eingöngu hjá ríkinu, líka hjá sveitarfélögunum. Ég þekki það hjá minni ágætu Reykjavíkurborg, ég veit hvernig málum hefur verið háttað þar. Þar hafa menn ekki verið að fresta sjóðþurrð, því fer víðs fjarri. Þar hafa menn ekki verið að nota það góðæri sem hefur verið til þess að skila afgangi og greiða niður skuldir, því miður. Þetta eru stóru málin. Eðli málsins samkvæmt er ýmislegt undir í þessari umræðu. En ekki einn stjórnarandstæðingur, ef undan er skilinn hv. þm. Ögmundur Jónasson, hefur rætt þetta. Þess vegna fannst mér það afskaplega ábyrgt, þó svo að ég sé ekki sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni almennt, eins og menn þekkja, þá vil ég þakka honum fyrir það að fara yfir þessi stóru mál. Ég veit að hann þekkir þetta af sínum vettvangi og hlýtur að hafa haft miklar áhyggjur af því hér áður þegar menn sáu fram á sjóðþurrð í þessum sjóðum vegna þess að það var ekkert til í þeim. Við horfum ekki fram á þann vanda lengur. Þetta er ekkert sem menn geta slegið sér upp með alla jafna. Þetta er kannski ekki eitthvað sem er áberandi í umræðunni eða sést, þannig að þetta snýst fyrst og fremst um ábyrgð viðkomandi stjórnmálamanna, hvort þeir séu ábyrgir stjórnmálamenn. Hæstv. fjmrh. Geir Haarde og ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hafa sýnt gríðarlega ábyrgð í þessu máli og ég er ánægður að sjá það að hv. þm. Ögmundur Jónasson er maður til að benda á þetta. Það væri gaman að sjá hv. unga þingmenn stjórnarandstöðunnar minnast alla vega einu orði á þetta, ræða þetta örlítið. Enn og aftur vil ég nota tækifærið og lýsa yfir ánægju minni að fá að vera með í því liði sem ætlar að stunda og stefna að og sýna fram á mestu skattalækkanir í sögu þjóðarinnar fyrir næstu kosningar.

Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Reykv. n. telur að aldrei hafi ein stjórn ætlað að lækka skatta eins mikið og þessi. Ég skal ekki segja. Ég minnist þess ekki hvaða yfirlýsingar menn hafa haft fyrir eða eftir kosningar um skattalækkanir. En það má auðvitað segja að ein stjórn undir forustu Sjálfstfl. hafi lækkað skatta meira en þessi hefur gert. Það er ríkisstjórn, blessuð sé minning hennar, Þorsteins Pálssonar frá 1987. Hún efndi kosningaloforð sín og það má hrósa henni fyrir það. Þessi virðist fara öðruvísi að en sú stjórn. Hún ætlar ekki að efna kosningaloforðin heldur að láta þau vera fyrirheit, a.m.k. á fyrsta ári. Hún hefur þvert á móti, eins og sýnt hefur verið fram á af hálfu stjórnarandstæðinga, hækkað skatta á fyrsta árinu. Hún hefur hækkað bensín- og dísilskatta um milljarð og við bætist frádráttur vegna vaxtabóta um 600 millj. kr. Það gerir 1.600 millj. kr. samtals á næsta ári. Á móti kemur dýrleg skattalækkun sem nemur u.þ.b. 80 millj. kr. og er hátekjuskatturinn frægi. Þar fer ríkisstjórnin að sjálfsögðu verri leiðina af tveimur sem til boða stóðu. Hún lækkar prósentuna en hækkar ekki viðmiðunarmörkin sem hefði verið eðlilegra. Það sem við getum flest verið sammála um varðandi hátekjuskattinn er að hann er ekki raunverulegur hátekjuskattur heldur skattur á hærri meðaltekjur. Þá hefði verið nær að hækka mörkin. En svona er þetta, 1.600 millj. kr. hér og 80 millj. kr. þar og svo koma loforðin árið 2007.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað svo að ef stjórnarandstaðan trúir ekki því sem fyrir hana er lagt þá nær málið ekki lengra. Það er ekkert flóknara en það. Menn geta lagt út frá því með bensíngjaldið að það sé hækkun en menn vita, ef þeir skoða það sér það hver sanngjarn maður, að menn hafa sleppt því að hækka það, eins og gera hefði mátt ráð fyrir, á undanförnum árum. Það er nokkuð sem hæstv. fjmrh. hefur farið ágætlega í gegnum. Ef menn vilja ekki hlusta á slíkt þá nær það auðvitað ekki lengra. Ef menn telja að það sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum og hefur verið kynnt af hálfu hæstv. ráðherra, fjmrh. og forsrh. og fleiri hafa verið nefndir til sögunnar, þá nær það auðvitað ekki lengra. Upp úr stendur auðvitað að þegar menn fara í næstu kosningar þá bera menn saman orð og efndir, það segir sig sjálft. En hér tala menn eins og kosningarnar séu á morgun og menn hafi þurft að efna allt það sem í stjórnarsáttmálanum stendur. Ég veit ekki til þess að nokkur stjórn hafi gert það á sínu fyrsta ári. Ég veit ekki til þess. Það kemur hins vegar skýrt fram þegar ágætir þingmenn Samfylkingarinnar tala og liggur alveg fyrir að vinstri menn hafa aldrei lækkað skatta og munu aldrei lækka skatta. Þrátt fyrir að hv. þm. Helgi Hjörvar tali um, og ég fagna því, að hann sé ekki hrifinn af þeim skatti sem er kallaður hátekjuskattur --- við eigum bandamann í honum --- þá koma allir hinir, hv. þm. Mörður Árnason og Einar Már Sigurðarson og sjá því allt til foráttu að lækka þann skatt.

Hæstv. forseti. Við skulum sleppa deilunni um skattahækkanir ríkisstjórnarinnar. Við skulum sleppa því hvernig maður lítur á þá orðaleikfimi hæstv. fjmrh., að hann sé ekki að hækka skatta vegna þess að hann hafi af miskunn sinni sleppt því undanfarin tvö eða þrjú ár. Við skulum sleppa því. Við skulum þá fá hæstv. 6. þm. Reykv. n. til að koma upp og segja hvaða skattar muni lækka með þessum fjárlögum árið 2004. Hve há er sú upphæð?

Virðulegi forseti. Við þekkjum nákvæmlega hvað felst í þessu frv. og það hefur verið farið ágætlega í gegnum það. Það sem umræðan hefur gengið út á nákvæmlega hér er að þingmenn Samfylkingarinnar hafa af veikum mætti reynt að halda því fram að þessi ríkisstjórn og þeir flokkar sem að henni standa ætli ekki að standa við það sem þeir lofuðu fyrir kosningar. Því hafa menn haldið fram hér fullum fetum.

Þetta var einföld spurning.

Ef þú vilt fá nákvæma útlistun á fjárlagafrv.

Ekki samtal.

Þá er eðlilegt að spyrja hæstv. fjmrh. að því. Ég fullyrði hins vegar, eins og komið hefur fram, að þessi ríkisstjórn stendur fyrir mestu skattalækkunum sem hér hafa sést. Það er nokkuð sem ég er afskaplega ánægður með. Ef menn vilja fara út í einhver smáatriði í því þá er það auðvitað bara sjálfsagt. En það er stóra málið í þessu öllu.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni í dag gerði ég grein fyrir afstöðu minni til fjárlagafrv. almennt og þeirra atriða sem ég tel helst vera frv. til tekna. Ég nefndi auk þess hátekjuskattinn, viðhorf mitt til hans og átti eftir að fara yfir nokkur atriði sem ég tel ástæðu til að taka upp og vekja athygli á og tel að vinna þurfi að því að lagfæra frá því sem sett er upp í fjárlagafrv. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um hátekjuskattinn. Ég var búinn að koma öllu að sem ég tel máli skipta hvað hann varðar. En varðandi annað atriði sem ég ætla að nefna, fjármagnstekjuskattinn, þá vil ég ítreka það sjónarmið sem ég setti fram á sínum tíma þegar hér var ákveðið á Alþingi að taka upp fjármagnstekjuskatt, 10% almennan skatt, að ég teldi að skattur á fjármagn ætti að vera með sama hætti og skattur á vinnulaun. Ég tel að það eigi ekki að gera greinarmun á því hjá ríkisvaldinu hvort menn vinna fyrir sér með því að selja vinnuafl sitt eða með því að eiga fjármagn sem ávaxtar sig. Það er mín almenna afstaða til málsins. Ég studdi hins vegar 10% fjármagnstekjuskattinn á sínum tíma vegna þess að það var framför frá því sem þá hafði verið, en enginn slíkur skattur hafði verið fram að því. Ég minni á að á Norðurlöndum, svo dæmi sé tekið, er fjármagnstekjuskattur einstaklinga mun hærri en hér á landi. Samkvæmt upplýsingum í vefriti fjmrn. í sumar er fjármagnstekjuskattur einstaklinga í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð 28--30%, en í Danmörku er hann stighækkandi frá 28% upp í 43%. Það er töluverður munur á þessari skattlagningu annars vegar og 10% skattlagningu sem við höfum hér hins vegar. Þó ber að geta þess að við höfum nánast engar undanþágur frá 10% skattlagningunni en á Norðurlöndunum eru frítekjumörk sem gera muninn minni en þessar prósentutölur gefa til kynna. Engu að síður er fjármagnstekjuskattur mun hærri þar en hér á landi. Ég tel að menn eigi að hækka fjármagnstekjuskatt. Ég er tilbúinn að standa að því að hækka fjármagnstekjuskatt og hef talað fyrir því áður. Ég tel ekki eðlilegt að menn sem eru í þeirri aðstöðu að geta stofnað fyrirtæki um eigin atvinnurekstur geti skammtað sér tekjur með því að taka þær út sem arð, greiddan ofan á hlutabréfaeign í fyrirtækinu. Það er ekki eðlilegt að menn séu í þeirri stöðu að geta lækkað greiðslur sínar til samfélagsins með skattalegum úrræðum. Við eigum ekki, í tekjuskattslögum, að gera svo mikið upp á milli þeirra annars vegar sem afla sér tekna með vinnu og hinna sem eiga háa fjárhæðir og afla sér tekna með því að leigja þá peninga út. Það er bara ekki sanngjarnt. Mér finnst það ekki sanngjarnt að þeir menn --- og þeir eru margir á síðustu fáum árum sem hafa orðið mjög efnaðir, eins og menn þekkja úr sjávarútveginum --- að slíkir menn og fleiri borgi ekki almennilega skatta til samfélagsins. Þeir eru hluti af samfélaginu en ekki utan við það. Þeir eiga að leggja inn en ekki bara að taka út. Ég vil rifja upp það sem kom fram í fréttum fyrr í vikunni, ræðu Kåre Willochs, sem var áður formaður norska hægriflokksins. Hann er mikill hægri maður. Hann er ekki stuðningsmaður þess að menn greiði háa skatta. Það vita svo sem allir sem hafa fylgst með stjórnmálum bæði hjá honum og öðrum hægri mönnum í Noregi. En honum er farið að blöskra siðferðið í skattamálum þar sem menn gera upp á milli skattlagningar vinnu annars vegar og skattlagningar tekna af fjármagni hins vegar. Hann segir í ræðu sinni um norska skattkerfið, sem skattleggur þó fjármagnstekjur mun hærra en hið íslenska, með leyfi forseta: ,,Det norske skattesystemet er urettferdig og etisk for\-kastelig.`` Það er ekki lítið sagt. Það er óréttlátt og siðferðilega forkastanlegt að gera þennan mikla greinarmun á skattlagningu tekna af vinnu annars vegar og tekna af fjármagni hins vegar. Og það er nefnilega þannig að í pólitík getum við ekki sett allt á einhverja stærðfræðilega mælikvarða og sagt að svona eigi það að vera og svona eigi þetta ekki að vera. Það eru nefnilega mannlegir hlutir og viðhorf sem koma þar til skjalanna. Það á að gera það líka hér á landi í skattapólitík eins og annars staðar. Við eigum ekki að tala upp í eyrun á mönnum sem eiga fullt af peningum, dekstra þá og tala fyrir því að það sé eðlilegt og sjálfsagt að þeir borgi litla skatta og það sé eðlilegt og sjálfsagt að gera allan fjandann til að koma sér hjá því að borga skatta. Það viðhorf þykir mér orðið mjög almennt í þjóðfélaginu á síðustu árum, sérstaklega hjá fólki í fjármálaheiminum, að það sé bara eðlilegt og sjálfsagt ef menn finni leiðir í skattalögum til þess að komast hjá því að borga skatta. Viðhorfið er nánast að menn séu menn að meiri fyrir það. Ég er ekki sammála því. Menn eru menn að minni ef þeir vilja ekki taka þátt í samfélaginu og borga skatta eins og hver annar launþegi hér á landi. Við verðum að fara að breyta þessu viðhorfi og það gerum við í gegnum pólitíkina og það gerum við í gegnum ákvarðanirnar í skattamálum. Ég tel fulla ástæðu til þess að menn taki þessa umræðu hér í þingsölum bæði nú og síðar til þess að fara að snúa ofan af þessari græðgi og vitleysu sem viðgengist hefur á undanförnum árum í þessum efnum. Ég vil nefna nokkur önnur atriði sem ég tel ástæðu til að staldra við og vinna að því að færa til betri vegar. Mér finnst það sem fram kemur í fjárlagafrv. um komugjöld á heilsugæslustöðvar vera eiginlega stórt spurningarmerki. Og ég spyr: Hvað vakir fyrir mönnum að vera að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar um hundraðkall og ná þar fram nokkrum tugum millj., kannski 40--50 millj. kr.? Það er innan við 1% af kostnaði við að reka heilsugæslustöðvarnar. Og hvert er markmiðið? Er markmiðið að koma í veg fyrir einhverja ofnotkun á heilbrigðiskerfinu? Hafa menn einhver skipulögð markmið í þeim efnum? Og hafa menn eitthvað mælt hver árangurinn er? Hverju ætla menn að ná fram? Ég segi: Þegar menn eru að tala um að það séu aðstæður til að lækka skatta um 20 milljarða kr. á næstu árum, hver er þá þörfin á því að fara að sækja 40 millj. kr. í komugjöld til heilsugæslustöðva? Ég átta mig ekki á því. Og ég fer fram á það að ríkisstjórnin færi betri rök fyrir þessu máli en fram koma í fjárlagafrv. Ég segi í öðru lagi líka varðandi fyrirhugaða breytingu á lögunum um atvinnuleysisbætur: Hver eru rökin fyrir því að fólk sem er atvinnulaust eigi ekki að fá atvinnuleysisbætur í þrjá daga? Hver eru rökin? Hverju ætla menn að ná fram? Eru menn að segja að fólk sem er atvinnulaust sé að ofnota kerfið? Er þetta sett á til þess að koma í veg fyrir einhverja misnotkun? Ég hef engan heyrt tala um það, hvorki úr stjórnarliðinu né annars staðar að það væri einhver misnotkun í gangi á atvinnuleysisbótum. Mér finnst að menn geti ekki sett svona fram í fjárlagafrv. án þess að færa fyrir því boðleg rök. Og það eru engin rök í fjárlagafrv. Ég fer fram á það við hæstv. fjmrh. í allri vinsemd að hann rökstyðji fyrir þingheimi hvaða nauðsyn reki hann til þess að leggja þetta til á þessari bls. 374 í fjárlagafrv. þegar á hinni blaðsíðunni sem ég skoða kemur fram að hann sjái það sólskin fyrir sér að hægt sé að lækka skatta um 20 þús. millj. kr.? Það verður að vera eitthvert innra samræmi í þessum hlutum. Ég tala auðvitað sem félagshyggjumaður vegna þess að ég er það og minn flokkur skilgreinir sig sem félagshyggjuflokk. Ég hef aldrei séð það fyrir mér að félagshyggjuflokkur teldi það vera eitt af brýnustu verkefnum stjórnmála dagsins að taka af mönnum rétt til atvinnuleysisbóta. Það er eitthvað nýtt sem ég hef aldrei heyrt. Ég vil svo að lokum, herra forseti, nefna fyrirhugaðar breytingar á vaxtabótum. Það kemur fram að meiningin sé að draga úr rétti til vaxtabóta með því að lækka þær skuldir sem mynda stofn til vaxtabóta úr 7% niður í 5,5%. Ég get ekki fallist á þau rök sem nefnd eru fyrir þessu atriði, að raunvextir hafi lækkað. Hafi raunvextir lækkað kemur það fram hjá ríkissjóði með lægri vaxtabótum. En þeir sem tóku skuldirnar sínar eins og húsbréf á sínum tíma sitja uppi með sína raunvexti og þeir breytast ekki.

Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan að hann lýsti beinni andstöðu við ákveðna þætti sem eru veigamiklir í vegferð þessa fjárlagafrv., annars vegar hækkun á komugjöldum og hins vegar lækkun atvinnuleysisbóta. Þetta er upphaf, í rauninni hugmyndafræðilegt upphaf að næstu árum. Þetta er ekkert smámál. Upphæðin sjálf er ekki aðalatriði heldur sú hugmyndafræðilega vegferð sem þarna er verið að leggja upp í og hefur verið ítrekað hér í umræðunum að sé sá hugmyndafræðilegi grunnur sem byggt verði á á næstu árum. Enda eru líka skattalækkunarhugmyndir ríkisstjórnarinnar að verða að veruleika, byggja á auknum notendagjöldum sem koma í staðinn í velferðarþjónustunni. Það var því athyglisvert að heyra hv. þingmann lýsa sig fullkomlega andvígan þessum sjónarmiðum í fjárlagafrv. Ég vil hér spyrja hv. þingmann: Var þetta fjárlagafrv. ekkert rætt í þingflokki framsóknarmanna áður en heimilað var að leggja það fram? Maður verður að gera ráð fyrir því að þetta sé sameiginlegt frv. beggja flokkanna enda hefur það komið fram í umræðunum áður að Framsfl. styður dyggilega markaðsvæðingu almannaþjónustunnar eins og þetta frv. leggur upp með. Var þetta ekkert rætt í þingflokki framsóknarmanna áður en það var lagt fram? Eða eru kannski fleiri þingmenn Framsfl. sömu skoðunar og hv. þm. í þessum efnum hér? Það er mikilvægt að þetta komi fram. Ríkisstjórnin styðst ekki við svo mikinn meiri hluta að það væri fróðlegt að vita hvaða meðferð þingflokkur Framsfl. hefur haft á þessu fjárlagafrv.

Herra forseti. Ég er ekki sammála því að hækkun á komugjöldum til heilsugæslustöðva sé veigamikið mál í fjárlagafrv. Í raun og veru finnst mér þetta vera ákaflega lítið mál. Veigamesta málið er auðvitað staðan í efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Ég fór rækilega yfir það hvernig hún var að mínu mati og ég tel að ríkisstjórnin hafi staðið sig mjög vel í því sem m.a. lýsir sér í því að menn treysta sér til þess að vinna að því að lækka skatta. Þess vegna finnst mér bara ekki ná nokkurri átt þegar menn eru í þessari góðu stöðu og sjá fram á það að geta lækkað skatta í svona stórum stíl, eins og menn hafa sett fram sem markmið, að vera að sultast í þessum komugjöldum á heilsugæslustöðvum, hækkun upp á hundraðkall til að ná í 40--50 millj. Ég bara næ ekki röksemdunum fyrir því. Ég segi það bara, herra forseti. Ég er bara ...  Meðan menn rökstyðja ekki málið betur en gert er get ég ekki fallist á að þetta sé atriði sem við eigum að beita okkur fyrir. Ég verð að segja það eins og er, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson svaraði ekki spurningunni sem ég bar fram. Hún var sú hvort fjárlagafrv. hefði verið rætt og afgreitt í þingflokki Framsfl. áður en það kom hér fram, og hvort fleiri væru sömu skoðunar og hann. Hins vegar upplýsti þingmaðurinn að hann er hugmyndafræðilega sammála þeirri vegferð sem fjárlagafrv. er á. Hann styður markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins sem er sú vegferð sem þetta fjárlagafrv. sýnir að á að stefna á. Þar gerir þingmaðurinn ekki ágreining við Sjálfstfl., í markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins. Það eru aðeins þessar upphæðir sem þingmaðurinn gerir athugasemdir við. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að þetta er smánarleg aðferð. Málið er það, hafi hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ekki áttað sig á því, að þetta er lykillinn í þeirri hugmyndafræði sem þessi ríkisstjórn er að leggja upp með í nýrri holskeflu einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu. Það er eins gott að þingmaðurinn átti sig á því hafi hann ekki þegar gert það.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega ósammála ályktun þingmannsins um að í svari mínu hafi falist það að ég væri hugmyndafræðilega sammála markaðsvæðingu í heilbrigðiskerfinu. Ég er ekki sammála markaðsvæðingu í heilbrigðiskerfinu. Ég er andvígur því í meginatriðum. Ég hef ekki séð annað en að markaðsvæðing á slíku sviði leiði af sér aukinn kostanð. Ég hef ekki séð að það leiði af sér aukin afköst í samræmi við aukinn kostnað. Þvert á móti óttast ég að fari menn þá leið í ríkara mæli en menn hafa gert til þessa, að grípa til einkavæðingar, sé það ekki mikið gæfuspor fyrir Íslendinga. Mér finnst að menn hafi talað mjög gáleysislega hér um íslenska heilbrigðiskerfið. Ég heyrði einn hv. þm., Einar Odd Kristjánsson, segja að kostnaðurinn við það væri sá mesti í heimi. Það er bara algjörlega ósatt. Íslenska heilbrigðiskerfið er alveg frábærlega gott, það er eitt það allra besta í heiminum, og kostnaðurinn við kerfið er ekki mikill ef við berum okkur saman við önnur kerfi sem eru góð, jafngóð eða betri en okkar. Við skulum bera okkur saman við bandaríska kerfið sem er nærri tvisvar sinnum dýrara miðað við verga landsframleiðslu heldur en það íslenska. Skyldu ekki gæðin þar vera eitthvað lakari fyrir almenning í Bandaríkjunum en það er fyrir almenning á Íslandi? 

Samþykkti þinn flokkur ...?

Frú forseti. Eins og fram kom í annarri ræðu minni hér áðan á ég enn eftir ólokið einum stuttum kafla í þeirri ræðu sem ég hefði helst viljað flytja hér í einu lagi en vegna tímamarka tókst það ekki. Sá kafli sem ég á eftir er raunverulega sá kafli sem ég nefndi snemma í minni fyrstu ræðu, um að það væri ákveðinn innbyggður vandi í ríkiskerfinu. Ég vil taka dæmi þar um. Ég nefndi að það væri þekkt bæði í heilbrigðiskerfinu, menntakerfi og ég tala nú ekki um í samskiptum sveitarfélaga sem ég hef nú aðeins minnst á. Ég vil aðeins snúa mér að stöðunni hjá háskólum og framhaldsskólum þessa lands. Það hefur því miður verið þannig í allt of mörg ár að þar hefur verið innbyggður vandi, þar hefur verið fjárskortur. Og ég leyfi mér að fullyrða það vegna þess að það kemur m.a. fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2001 að það sé neikvæð staða upp á rúmlega 300 millj. í framhaldsskólakerfinu og þá er tekið tillit til þess að þar sé ekki verið að eyða um efni fram eða annað þess háttar, heldur vegna þeirrar þjónustu sem þar er veitt og ætlast er til að sé veitt í skólunum. Og því miður, frú forseti, er ekkert í því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir sem ætlar að taka á þessum vanda, hvorki háskólanna né framhaldsskólanna. Í texta frv. segir að tekið sé tillit til nemendafjölgunar og það sé það eina í raun og veru sem gert sé til þess að bæta hag háskólanna og framhaldsskólanna. Þegar betur er skoðað kemur í ljós í textanum að sá nemendafjöldi sem miðað er við er ekki kominn frá skólunum sjálfum. Hann virðist vera fundinn upp í menntmrn. og það er töluverður munur á þessum tölum. Væntanlega gerum við flest ráð fyrir því að skólarnir hafi betri yfirsýn yfir það hversu margir nemendur eru í skólunum en hið háttvirta ráðuneyti. Miðað er við það í þeim fjárframlögum sem reiknuð eru til háskólanna í fjárlagafrv. að nemendafjöldinn sé 10.448. Skólarnir telja að nemendafjöldinn verði á árinu 2004 10.900. Þarna skeikar um heila 500 nemendur. Og ef reiknaður er kostnaðurinn við þessa 500 nemendur og miðað við meðalkostnað á nemanda, eins og gert er í því reiknilíkani sem notað er til þess að reikna þetta út og áður en til frádráttarliða kemur, þá er þessi mismunur upp á um 300 millj. kr. Ef við skoðum framhaldsskólana eins þá er áætlað í tölum ráðuneytisins að nemendafjöldinn verði 16.220. En tölur skólanna fyrir árið 2003 eru 16.550. Þarna skeikar um 330 nemendur. Takið eftir: Annars vegar áætlar ráðuneytið fjöldann árið 2004, hins vegar eru rauntölur úr skólunum fyrir árið 2003. Og það hefur ekki gerst í mjög langan tíma að nemendum á milli ára í framhaldsskólum landsins fækki. Allar líkur eru á því að þeim fjölgi og þar af leiðandi verði talan enn hærri. En ef þessi tala er umreiknuð í upphæð þá munar þarna um 180 millj. kr. Þarna er sem sagt samanlagt bara varðandi nemendafjöldann um hálfan milljarð að ræða sem skeikar á milli talna ráðuneytisins og skólanna. Því miður, frú forseti, held ég að þetta sé ekki tilviljun heldur hafi verið viðloðandi í þó nokkurn tíma. --- Afsakið, herra forseti. Það hafði farið fram hjá mér að hér hefur orðið skipting í stólnum. Ég bið því herra forseta afsökunar á titlinum. Herra forseti skal það vera vonandi það sem eftir er ræðu minnar. Herra forseti. Ég tel það ekki vera tilviljun að þessi munur er nú á. Ég tel að það hafi áður gerst að þessar tölur hafi verið ranglega reiknaðar og það sé hluti af þeim vanda sem við er að etja í þessum skólum. Hann er hins vegar miklum mun margvíslegri. Þessu til áréttingar vil ég benda á tölur sem fram koma í fjárlagafrv. sjálfu, þar sem m.a. eru bornar saman niðurstöður reikninga ársins 2002 í framhaldsskólum landsins og hins vegar frv. fyrir árið 2004. Það er athyglisvert að af 26 framhaldsskólum eru 19 með neikvæðan mismun, þ.e. að niðurstöðutölur skólanna fyrir árið 2002 eru hærri en þær tölur sem áætlaðar eru fyrir árið 2004, þrátt fyrir að auðvitað hafi þarna orðið töluverð nemendafjölgun og að auki þrátt fyrir að búið sé að breyta töluvert á milli safnliða, og það er öðruvísi sundurliðun en var hin fyrri ár þannig að það ætti í raun að minnka þennan mun eða vinna hann upp. En því miður er þessi munur þessi og hann segir okkur að vandi skólanna er vaxandi. Það er ekki verið að vinna á vandanum heldur auka hann. Þessar tölur eru allt upp í 20% mun á einstaka skóla. Hvort það segir okkur eitthvað þá er samt sem áður athyglisvert í þessari töflu að hjá Verslunarskóla Íslands, sem er rekinn, eins og hv. þingmenn þekkja, á annan hátt en hinir svokölluðu ríkisframhaldsskólar, hækkar. Þar er jákvæður mismunur upp á rúm 20%. Nú veit ég ekki, vegna þess að mig skortir upplýsingar, hvort þetta sé merki um að einhvern veginn öðruvísi sé gefið í því tilefni. Herra forseti. Eitt lítið mál á ég eftir í ræðu minni sem var nefnt úr þessum ræðustól fyrir fáeinum dögum síðan, þ.e. núverandi staða þróunaraðstoðar íslensku þjóðarinnar. Fram kemur að metnaðarleysi okkar heldur því miður áfram í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2004 og það er ekki að sjá, þó skoðaðar séu þær áætlanir sem til standa til ársins 2007, að þar eigi nokkur breyting á að verða. Það er eðlilegt að menn horfi til þess að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að sækjast eftir því að Ísland eigi sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Það hlýtur að vera eðlilegt að spurt sé hvort menn ætli að vera í platframboði eða í alvöruframboði. Ef menn ætla að vera í alvöruframboði þá hljóta þeir að skoða þessi mál í heild sinni því að það hlýtur að vera markmiðið, ef menn eru að fara í svona framboð, að ná kjöri. Og ef menn ætla að ná kjöri þá hljóta þeir að leita eftir því að sem allra flestar þjóðir heimsins hafi ástæðu til þess að kjósa okkur í öryggisráðið. Því miður, herra forseti, skortir þarna á metnað, sýnist mér. Herra forseti. Örlítið varðandi þá umræðu sem hér hefur farið fram. En enn á ný sýnist mér þó tími minn vera slíkur að ég nái ekki að fara yfir allt það sem ég hefði viljað koma inn á í þeirri umræðu. Ég mun því eingöngu taka fyrir það sem hv. þm. Magnús Stefánsson nefndi í ræðu sinni fyrr í dag. Það er athyglisvert sem hv. þm. nefndi m.a., að Framsfl. hefði engin loforð svikið sem hann hefði gefið fyrir kosningar. Hann er þar af leiðandi að segja: ,,Það var samstarfsflokkurinn sem hefur svikið.`` Það eru vissulega tíðindi. Hv. formaður fjárln. staðfesti málflutning margra stjórnarandstæðinga um að svik hafi átt sér stað. Hv. þm. þótti a.m.k. sérstök ástæða til þess að taka það fram að Framsfl. hefði ekki svikið. Hins vegar skortir töluvert á að við höfum séð nokkuð um loforð Framsfl. í hinu stóra máli að bjarga öllu í húsnæðismálum. Að vísu hafði Framsfl. verið með þennan málaflokk til fjölda ára í ríkisstjórn en þótti samt sem áður ástæða til að gera það eitt af sínum höfuðmálum í kosningunum að þar þyrfti nú heldur betur að taka til. Við skulum vona að þær tillögur sjái dagsins ljós fyrr en síðar. Ég vil sérstaklega geta eins annars markverðs atriðis sem fram kom í ræðu hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, þ.e. að hann boðar það að sérstaklega verði farið yfir vinnubrögð og vinnulag í fjárln. Þetta hefur áður komið fram frá fyrrv. hv. formanni fjárln. En því miður varð lítið úr því. Ég treysti því hins vegar, herra forseti, að núv. hv. formaður fjárln., Magnús Stefánsson, muni standa við þau orð sem hann lét falla áðan, enda held ég að þau séu í tíma töluð. Herra forseti. Ég vil að lokum þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Ég treysti því að við munum í fjárln. eiga gott samstarf og skila fjárlögum til 2. umr. á tilsettum tíma.

Herra forseti. Gefist hefur ástæða til þess að ég ítreki og fari yfir alþjóðlegan samanburð í kostnaði heilbrigðiskerfisins. Það er þannig að OECD gefur út árlega yfirlit yfir dreifingu á þessum kostnaði ríkisstjórnanna eins og yfirlit um önnur mál. Ég fór yfir það hérna áðan að það væri gegnumgangandi í þessum skýrslum að Evrópuþjóðirnar væru að eyða um 2% af vergri landsframleiðslu, þ.e. einstaklingarnir og fyrirtækin, tryggingarnar, væru að eyða um 2% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðismál. Ísland er þar undanskilið og öðruvísi því að við erum bara með rúmt 1%, 1,2--1,3%. Þannig sker Ísland sig úr öðrum Evrópuríkjum. Það er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því að í Ameríku, sérstaklega Bandaríkjunum, er þetta allt öðruvísi og ekki samanburðarhæft. Bandaríkin eru hins vegar með mikinn opinberan kostnað í heilbrigðismálum, í kringum 7% af landsframleiðslunni. En einstaklingarnir og tryggingarnar þar greiða miklu hærri upphæðir en nokkurn tíma hefur þekkst í hinu evrópska kerfi. Þeir borga eitthvað svipað, þannig að heildarkostnaðurinn í Bandaríkjunum í heilbrigðismálum er miklu hærri en nokkurs staðar annars staðar. Bandaríkin eru ekkert sambærileg og ekkert þýðir að bera þetta saman. Við eigum að bera okkur saman við Evrópuríkin sem eru nokkurn veginn samferða í því hvernig þau standa að sínum málum. Það er mjög samanburðarhæft að öllu leyti. Á undanförnum árum hefur Þýskaland verið með einna hæst opinbert framlag til heilbrigðismála. En á síðustu tveim, þrem árum hefur Ísland sótt þar mjög fast á. Ég fæ ekki betur séð á þeim fjárlögum sem hér liggja fyrir, þar sem mig minnir að 73.578 milljónir séu ætlaðar til heilbrigðismála --- landsframleiðslan er 861 milljarður. Það er þá 8,54 og við vitum að einstaklingarnir borga um það bil 1,2--1,3% --- að til þess horfir, og mér sýnist það augljóst, að við séum að borga hæsta hlutfall sem þekkist í Evrópu til heilbrigðismála. Þess ber líka að geta, herra forseti, að Ísland er yngsta þjóð Evrópu. Tyrkir eru á nokkuð svipuðu stigi og við. En þeir eru nú ekki samanburðarhæfir í heilbriðgismálum. Það er mjög þekkt og vitað að aldurssamsetning þjóða hefur mjög mikil áhrif á útgjöld til heilbrigðismála. Ef við ætlum að hliðra þessum tölum miðað við aldurssamsetningu þá erum við ekki eingöngu hæstir heldur langhæstir. Það er mikið áhyggjuefni og ég ætla að ítreka það hér, herra forseti, að þessi kostnaður hefur vaxið mjög hröðum skrefum á undanförnum árum, á síðustu fjórum árum um 22 þús. millj., 22.192 milljónir. Ef við ætlum --- og ég veit að við ætlum og ég veit að við viljum --- að reyna allt sem við getum til þess að aukningin í samneyslunni verði innan þeirra marka sem við höfum sett okkur, þ.e. að raunaukningin verði ekki meiri en um 2% á ári, þá er algjörlega tilgangslaust að láta sér detta í hug að við náum nokkrum þeim árangri öðruvísi en að horfast í augu við að við verðum líka að stemma stigu við útgjaldaaukningunni í heilbrigðismálum, stemma stigu við hraða aukningarinnar og reyna að halda okkur þar á 2% aukningu. Annars skulum við bara gleyma þessum markmiðum okkar. Enginn efast um að íslensk heilbrigðismál séu mjög góð. Þau fá viðurkenningu alls staðar frá. Þau eru frábær. Við höfum hins vegar ekki verið talin í hópi þeirra ríkja sem hafa fengið verðlaun á undanförnum árum frá Alþjóðabankanum. Það hafa nú verið Frakkar og aðrir, t.d. Belgar. En við stöndum mjög vel. Við verðum að horfast í augu við þetta. Þetta er verkefnið og þess vegna eigum við að horfast í augu við það að aukningin hefur verið gríðarleg. Nú ber okkur að reyna að hemja hana einhvern veginn. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Það breytir engu þó að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson komi hér og segi að þetta sé ósatt. Þetta er satt og það er rétt bara að viðurkenna það og horfast í augu við það. Þetta er líka viðfangsefni sem við verðum að fást við í heilbrigðismálunum.

Virðulegi forseti. Það hefur verið fróðlegt að hlýða á þessar umræður í dag um fjárlögin og kannski ekki hvað síst reyna að átta sig á þeim merku skýringum sem hér hafa komið fram á því hvers vegna ekki eigi að standa við kosningaloforðin. Það hefur reyndar verið rætt hér fram og til baka og kannski er ekki ástæða til þess að bæta mikið í það. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni því ef við greinum heilbrigðiskerfið þannig að það sé að taka við þeim sem þangað leita og gera eins vel og hægt er, þá er íslenskt heilbrigðiskerfi án efa á heimsmælikvarða og stendur sjálfsagt einna fremst, alveg sama við hvaða þjóð er borið saman. Ég get líka tekið undir með hv. þm. að við höfum sjálfir séð útgjöld í heilbrigðiskerfinu hækka á hverju einasta ári og ætíð hafa verið fluttar sömu ræðurnar um að mikilvægt sé að taka á í þessum málaflokki. Kannski hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutt hvað flestar og lengstar ræður um að nauðsynlegt sé að taka á í þessum málaflokki. Hv. þm. stendur núna í níunda skiptið að fjárlagafrumvarpi. Mig langar því að spyrja hv. þm. í þessu samhengi: Hvernig stendur á því að á hverju ári er þessi ræða flutt um að nauðsynlegt sé að taka á sjálfvirkri þenslu í heilbrigðiskerfinu, en við sjáum aldrei neinar metnaðarfullar hugmyndir um hvernig eigi að gera þetta og hvernig eigi að taka á þessu? Það er t.d. lítið sem ekkert að sjá í þessu frv. um að ætlunin sé að reyna að huga að forvörnum eða öðru slíku. Þetta eru sömu sjálfvirku útgjöldin. Er veruleikinn sá að ríkisstjórnin er bara orðin svona þreytt á að taka á þeim vanda sem hv. þm. hefur hér talað um, held ég, meira og minna frá því að hann kom á þing?

Herra forseti. Ja, skipað gæti ég væri mér hlýtt, sagði karlinn. En það er ekki svoleiðis. Ég held að það sé einlægur vilji ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu, og það hefur komið fram á mörgum undanförnum árum, að við reyndum að stemma stigu við þessari aukningu. Við höfum heldur ekki getað það. Við höfum ekki klárað það verkefni. Ég skal auðfúslega viðurkenna það. Við höfum sett okkur markmið um það og við höfum sett okkur reglur um það en það hefur ekki gengið eftir. Ástæðurnar eru margbrotnar. Þetta vandamál eru fleiri þjóðþing að fást við en Íslendingar. Þetta er vandamál sem öll þjóðþing Evrópu eru að fást við. Ég gat þess áðan að þetta mál hafi verið mjög mikið til umfjöllunar hjá Evrópudeild WHO í Kaupmannahöfn. Þar hafa menn á undanförnum árum verið að reyna að átta sig á því hvernig á þessu stendur og niðurstaðan hjá flestum er sú að þessi mikla tilhneiging til að færa alla hjúkrun og allt sjúkrahússtarf upp á hæsta tæknistig sé aðalvandinn. Þess vegna eru menn að reyna að búa til og reyna að finna hvernig þeir geti snúið þessu við, hvernig færa megi vinnuna niður í heilbrigðisþjónustuna, niður á grunnplanið, til þess að reyna að lækka þennan kostnað. Þetta er hið mikla viðfangsefni sem ríki í Evrópu eru að fást við. Sum hafa náð verulegum árangri, að ég ætla, önnur minni. Ég held að við séum á því stigi að við verðum að horfast í augu við það að við verðum að endurskipuleggja þetta, leita allra leiða, viðurkenna að þrátt fyrir góðan vilja og góða menntun þeirra manna sem um þetta fjalla þá hefur skipulagið ekki dugað. Þá er að horfast í augu við það og leita allra annarra fáanlegra leiða.

Virðulegi forseti. Það undrar mig ekki að hv. þm. var ekkert að fara hringinn í kringum þessa umræðu, kom beint að henni og sagði einfaldlega: Við höfum einfaldlega ekki fundið leiðir til að takast á við þetta vandamál. Það er hárrétt hjá hv. þm. að þetta er eitt af stærstu vandamálum sem allar þjóðir í Evrópu eiga við að etja. En veruleikinn er sá, og það er kannski kjarni málsins, að við höfum ekki séð örla á neinum hugmyndum sem eru líklegar til að taka á þessu. Það eru allar þjóðir að reyna að taka á þessu, en maður sér ekki þegar maður skoðar fjárlagafrumvarpið að það sé á nokkurn hátt reynt að taka á málinu. Það finnst mér vera sá veruleiki sem stendur upp úr í þessari umræðu. En það breytir ekki hinu og hefur komið fram að að sjálfsögðu er stjórnarandstaðan tilbúin að leggja stjórninni lið í þessum málum eins og fleiri öðrum góðum málum hér á þinginu í vetur.

Herra forseti. Ég vil ítreka sjónarmið mitt sem ég setti fram áðan. Ég vara við heimsendamálflutningi um íslenska heilbrigðiskerfið. Ég er ekki sammála því sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur ítrekað haldið fram hér í þingsölum að íslenska heilbrigðiskerfið stefndi í óskaplegan vanda vegna þess að í því væri einhver kostnaðaraukning sem menn réðu ekkert við. Það er bara ekki rétt miðað við þær tölur og þau gögn sem við höfum undir höndum og höfum getað litið á. Kostnaður við íslenska heilbrigðiskerfið er um 8% af vergri landsframleiðslu. Af því greiða neytendur eða þeir sem nota þjónustuna um 1%, eða um 15% af kostnaðinum. Það má deila um það hvort það sé rétt hlutfall. Ég er þeirrar skoðunar að það sé of hátt. Þannig að ríkið er að borga um 7%. Í Bandaríkjunum höfum við mjög einkavætt kerfi og tryggingafélagavætt kerfi. Kostnaðurinn við það er um 14% af landsframleiðslu Bandaríkjamanna. Og þeir sem nota þjónustuna borga nærri helminginn af henni beint úr eigin vasa. Ef við förum út á þá braut að einkavæða meira en við höfum gert þá eigum við á hættu að lenda inn á þessu spori. Kostnaðaraukning í íslenska heilbrigðiskerfinu á undanförnum árum hefur fyrst og fremst verið vegna kjarasamninga, vegna þess að menn hafa samið um að bæta kjör þess fólks sem vinnur í íslenska heilbrigðiskerfinu og bætt það mjög mikið og verulega umfram almenna launamarkaðinn. Ég veit ekki annað en það hafi verið sæmileg samstaða um það meðal stjórnarþingmanna að standa þannig að verki. Hæstv. fjmrh. hefur farið með það mál. Ég vænti þess að menn séu ekki að tala fyrir því að draga úr launakostnaði í komandi kjarasamningum að þessu leytinu til. Sá kostnaður sem mest hefur vaxið og gerð hefur verið sérstök athugasemd við af hálfu Ríkisendurskoðunar er sérfræðikostnaðurinn, það eru læknarnir sem vinna á eigin vegum og geta ráðið því sjálfir hvaða reikning þeir senda til ríkisins.

Herra forseti. Ég kannast bara alls ekki við að hafa nokkurn tíma flutt nokkra heimsendaræðu um íslenska heilbrigðiskerfið. Það hafa einhverjir aðrir flutt hana. Ég veit ekki hvenær það hefur átt að vera eða hvenær ekki. Ég hef aldrei gert það. Mér hefur alltaf verið ljóst, og veit það, að íslenska heilbrigðiskerfið er mjög fullkomið og hefur verið það lengi. Ef menn vilja þræta við mig um þessar tölur þá er mönnum það náttúrlega alveg fullkomlega leyfilegt. Þær eru í ríkisreikningnum og þær eru í fjárlögunum. Menn geta svo keppst um það hver deilir rétt og margfaldar rétt. Ég nenni ekki að standa hér í stappi um það. Samanburðurinn liggur líka fyrir í skýrslum OECD. Það liggur allt saman fyrir. Við eyðum svona miklum peningum. Og það sannast alltaf að þau vandræði sem vissulega eru í kerfinu geta ekki stafað af peningaskorti vegna þess að við erum með meiri peninga en aðrir, yngri þjóð en aðrir. Það hlýtur að vera, og ég hef aðeins verið að ítreka það aftur og aftur, það hlýtur að vera skipulagið eða stjórnunin í þessu kerfi sem verður að endurskoða og verður að fara í gegnum. Okkur ber öllum að taka þátt í því. Okkur ber öllum að leita allra þeirra leiða sem til greina geta komið. Ég er bara að krefja menn um það. Ekkert annað. Ég hef aldrei haldið því fram að ég kynni einhverja patentlausn á því eða einhver annar kynni einhverja patentlausn á því. Aldrei. Þetta er bara verkefni sem allir verða að taka þátt í vegna þess að við getum ekki horft á þennan kostnað aukast áfram eins og hann hefur gert á undanförnum árum. Þá erum við að eyðileggja fyrir öllum öðrum markmiðum sem menn vilja standa að og allir eru sammála um það að við verðum að halda áfram að leggja gríðarlega peninga í menntamálin. En við gerum það ekki ef peningarnir fara allir í heilbrigðismálin. Þetta er sameiginlegt verkefni sem við þurfum ekkert að deila neitt um, en ég trúi því að það skorist enginn undan því.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að í íslenska heilbrigðiskerfinu er alls staðar verið að leitast við að spara. Það er auðvitað vegna aðhalds frá yfirmönnum stofnana og frá ríkisstjórn og frá Alþingi. Og það er ekkert athugavert við það þó þeir sem sjá um að taka ákvarðanir um fjármögnun kerfisins leggi að þeim sem í því starfa að fara vel með fé og spara eins og kostur er. Það er gert á hverju ári og yfirmenn eru stöðugt að leitast við að hagræða og ná sama árangri fyrir minni pening. Ég held að menn eigi að halda áfram á þeirri braut og halda mönnum við efnið að því leytinu til. En því er ekki að leyna að menn hafa talað ógætilega í þessum efnum að mínu mati eins og ég hef látið hér koma fram. Og mér finnst að hv. þm. Einar Oddur hafi verið í fararbroddi í þeim efnum. Menn hafa verið að setja fram óraunhæfar kröfur um niðurskurð og sparnað á þessum stofnunum og síðan hefur komið í ljós að menn hafa orðið að rétta af halla í fjáraukalögum vegna þess að ákvarðanirnar sem menn settu sér í fjárlögum voru ekki raunhæfar. Menn eiga ekki að tala eða vinna á þeim nótum að menn gefi undir fótinn þeirri skoðun eða tali beinlínis fyrir því að illa sé farið með peninga í íslenska heilbrigðiskerfinu því svo er ekki. Það er engin vá fyrir dyrum og það er engin kostnaðarsprenging fram undan. Það sem er fram undan, herra forseti, er það að við sjáum fram á það að geta lækkað skatta um tugi milljarða kr. Og það ber nú ekki vitni um að kostnaðurinn í heilbrigðiskerfinu sé að sliga íslensku þjóðina.

Ég minni þingmenn á að ávarpa aðra hv. þingmenn með fullu nafni, ekki bara skírnarnafni.

Herra forseti. Mér þykja það nokkuð merkileg tíðindi ef ég hef verið í fararbroddi þeirra manna sem hafa talað hvað óvarlegast um íslensk heilbrigðismál. Það er einhver einkunn sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vill gefa mér. En ég efast um að hann geti fundið orðum sínum stað. Það er þá hans vandamál. Það var grein í Morgunblaðinu, leiðari, fyrir nokkrum dögum um heilbrigðismálin. Leiðaranum lauk á þessum orðum: ,,Það er ekki sparnaður nema eitthvað sparist.`` Það er heilmikil speki í þessu. Við horfum upp á það og vitum það að kostnaðurinn er að aukast. Almenningur trúir því að það sé verið að skera niður á spítölunum, það sé verið að minnka framlög til heilbrigðismála á sama tíma og við jukum framlögin á síðustu fjórum árum um 22 þús. millj. Framlögin hafa aukist meira en við ætluðum. Það eru staðreyndirnar sem liggja fyrir. Það er ekki að tala óvarlega að benda á staðreyndir, eða hvað? Við höfum sett fjárlög og menn hafa staðið saman að því. Við 2. umr. fjárlaga getum við farið nákvæmar yfir það hvað hefur gerst. Ég ætla ekki að gera það núna. Við erum einmitt að athuga núna t.d. Landspítalann -- háskólasjúkrahús. Við skulum þá bera það saman þegar þar að kemur hver hefur verið óraunhæfur og hver ekki. En þingið var örugglega að gera það sem það taldi rétt og hefur talið rétt og var með áætlanir um það á sínum snærum. Þetta er málið. Heilbrigðismálin eru svo stór hluti af útgjöldum ríkisins að ef menn ætla að reyna að hemja útgjöldin þá geta þeir ekki litið fram hjá þessum kostnaðarþætti.

Herra forseti. Hér hefur farið fram athyglisverð og ítarleg umræða í dag um fjárlagafrumvarp næsta árs og önnur þau plögg sem frammi liggja og tengjast fjárlagafrumvarpinu. Ég vil þakka fyrir málefnalega umræðu á þessum vettvangi í dag. En eðli málsins samkvæmt er umræðan við 1. umr. að sjálfsögðu almenns eðlis og blandast þar ýmislegt inn í eftir því hver hugðarefni einstakra þingmanna kunna að vera. Þetta er sú skipan sem tíðkast hefur á Alþingi Íslendinga og á reyndar við um önnur þingmál og ekki eingöngu fjárlagafrumvarpið. 1. umr. er almenns eðlis, síðan ræða menn málin í meiri smáatriðum, sérstaklega við 2. umr. Í umræðunni í dag var af nýjum þingmanni hreyft við þeirri hugmynd að rétt væri að taka þessa almennu umræðu fyrr á árinu, þ.e. á vorþingi, og ræða rammasetninguna þá og hefja meiri eða kannski dýpri umræðu um þetta leyti árs um efni fjárlagafrumvarps komandi árs. Þetta er reyndar ekki ný hugmynd og þannig er þetta gert sums staðar í nálægum löndum, en eigi að síður hefur það ekki verið talið henta okkar aðstæðum, a.m.k. ekki fram til þessa. Ég vil víkja hér að örfáum einstökum atriðum sem nefnd hafa verið í umræðunni en koma síðan að því sem margir þingmenn hafa nefnt og snýr að skattamálum. Ég vil fyrst láta þess getið varðandi það sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði í sambandi við þróunaraðstoðina að því miður hefur slæðst meinleg villa inn í fjárlagafrv. sem ég vil nota tækifærið og leiðrétta, hún skrifast alfarið á okkar reikning í fjmrn. En þannig er að á lið Þróunarsamvinnustofnunar var gerð svokölluð gengisleiðrétting, eins og gert er um aðra gengisbundna liði, en átti ekki að gera hvað varðaði Þróunarsamvinnustofnunina. Þetta uppgötvaðist ekki fyrr en lokið var við að prenta talnabálk frumvarpsins og því er skekkja í frv. að þessu leyti til sem nemur 43,3 millj. kr. Við munum beita okkur fyrir því að þetta verði leiðrétt í meðförum þingsins. Ég vil greina frá því hér en jafnframt biðjast velvirðingar á þessum leiðu mistökum. --- Hvort þessi breyting nægir síðan til þess að gera þingmanninn ánægðan, það er svo önnur saga sem ég ætla ekki að spá í, en þarna munar um 10%. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gat sér þess til án þess að hann vildi fullyrða það beint að rannsóknarframlög væru í raun að minnka, sérstaklega hvað varðaði grunnrannsóknir. Ég andmæli þessu og vísa til þess sem ég sagði í framsöguræðu minni um það að rannsóknarframlögin eru að hækka. Það eru hér aukin framlög um nokkur hundruð milljónir. En hvað varðar grunnrannsóknirnar held ég að það sé alveg óhætt að halda því fram að sá greinarmunur sem gerður hefur verið á grunnrannsóknum og hagnýtum rannsóknum sé mjög á undanhaldi þannig að ég held að það sé ekki hægt að draga þar alveg jafnskýra línu og hv. þm. vildi vera láta. Þess vegna segi ég það að ég held mig við það sem ég sagði í framsöguræðu minni, að framlögin eru að aukast verulega og munu halda áfram að að gera það út allt kjörtímabilið í samræmi við þá stefnumótun sem ríkisstjórnin kynnti í vor og var afgreidd hér í þinginu með lagabreytingum. Það kom fyrirspurn frá hv. þm. Helga Hjörvar um stöðu Fæðingarorlofssjóðs. Ég hygg að þingheimur allur viti það að hann gengur nú á sína fjármuni, en því er við að bæta að félagsmálaráðherra hefur þegar hafið undirbúning að því að skoða það mál sérstaklega og geri ég ráð fyrir því að hann muni gera þinginu grein fyrir því síðar í vetur með hvaða hætti verður brugðist þar við. Félagsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra einnig hafa síðan gert grein fyrir ýmsum atriðum sem snúa að þeim og ráðuneytum þeirra í tengslum við fjárlagafrumvarpið og ég ætla ekkert að reyna að bæta þar um betur. Þeir hafa gert grein fyrir þeim brtt. við önnur lög sem undir þá heyra eða þær breytingar sem ætlunin er að gera á reglugerðum í tengslum við gjaldtöku sem undir þá heyra. Ég tel að þeir hafi flutt alveg fullkomlega frambærileg rök fyrir því sem ætlunin er að gera í þeim efnum. Ég vil þá, herra forseti, víkja nokkuð að því málefni sem margir hafa fitjað upp á í dag og tengist skattamálunum og þeim fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar að lækka hér ýmsa skatta um sem nemur u.þ.b. 20 milljörðum kr. frá og með árinu 2005 og út kjörtímabilið. Það er eins og það skipti nokkuð í tvö horn hvað þetta varðar, ólíklegustu menn kvarta undan því að þetta sé allt of lítið og allt of seint. Aðrir kvarta yfir því að hér sé haft í hótunum við skattgreiðendur um að draga úr tekjum ríkissjóðs.

Njótendur þjónustunnar.

En mér heyrist að aðallínan frá Samfylkingunni sé sú að þetta sé allt of lítið og allt of seint og miklu minna en þeir mundu hafa gert, á meðan Vinstri grænir halda því fram að þetta sé hinn mesti skaðvaldur og fáránlegar tillögur. Þó er nú ekki Samfylkingin að því er virðist á einu máli, vegna þess að a.m.k. einn þingmaður þar í flokki talaði af mikilli varúð og gætni um þessi mál, hv. þm. Jóhann Ársælsson, og varaði við skattalækkunum. Í það minnsta heyrði ég ekki betur. Hann taldi það óvarlegt að vera að lofa skattalækkunum við núverandi aðstæður. Ég spyr bara: Hvernig halda menn að þessir tveir flokkar, sem voru að reyna að komast í ríkisstjórn saman, hv. vinstri grænir og samfylkingarmenn, hefðu náð saman um þennan þátt mála með svona gerólíka stefnu? Því að menn hafa verið að kvarta yfir því að við sjálfstæðismenn og framsóknarmenn skyldum hafa þurft að gera ákveðnar málamiðlanir til þess að samræma okkar afstöðu miðað við það að kosningastefnuskrár okkar voru ekki samhljóða um þetta málefni. Auðvitað er það þannig að eftir að búið er að mynda ríkisstjórn þá er það stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar sem er vegvísirinn, eins og ég hef leyft mér að kalla það, það er hún sem gildir fyrir hina sameiginlegu stefnu ríkisstjórnarinnar. Þar ná menn auðvitað ekki öllu sínu fram, menn gera tilteknar málamiðlanir, reyna að koma til móts við sjónarmið hver annars. Það hefur verið gert í þessu máli og ég las upp í framsöguræðu minni fyrr í dag hvað segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar varðandi skattamálin. Ég dreg enga dul á það að við sjálfstæðismenn erum býsna ánægðir með það sem þar stendur um þau mál með tilliti til stefnuyfirlýsingar okkar fyrir kosningar. Við gættum þess hins vegar mjög vandlega fyrir kosningar, og þess vegna er það rangt þegar menn segja annað, að skattalækkunarloforð okkar giltu fyrir allt kjörtímabilið. Ég margítrekaði það þar sem ég kom fram fyrir hönd Sjálfstfl. í aðdraganda kosninganna að það ætti eftir að tímasetja nákvæmlega þær lækkanir og jafnframt ganga nákvæmlega frá því hvar yrði borið niður í hvert sinn. En núna liggur fyrir ákveðin niðurstaða milli flokkanna og hún er sú að við ætlum að fara í skattalækkunarprógramm, ef svo mætti segja, frá og með árinu 2005. Við ætlum ekki að leggja það nákvæmlega á borðið fyrr en fyrir liggur hver verður niðurstaða kjarasamninga hér í vetur, enda var það af hálfu Framsfl. á sl. vori áhersluatriði að tengja þetta kjarasamningum. Síðan kemur til greina af okkar hálfu að lögfesta allt prógrammið. Með öðrum orðum, það verður ekki gert í haust, það er alveg skýrt svar við þeirri spurningu sem a.m.k. tveir þingmenn spurðu hér um, það verður ekki gert í haust. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, alveg eins og ég var fyrir kosningar og alveg eins og vitnað var í forsrh. um, að það hefði verið best að gera það núna í haust, láta það liggja fyrir frá fyrsta degi hvar ætti að bera niður í skattalækkunum og hvenær. En það varð ekki niðurstaðan. Ég tel hins vegar að það væri samt sem áður hyggilegt að gera það þegar niðurstaðan verður fengin milli flokkanna og þegar ljóst verður hvað kemur út úr kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. Þannig liggur þetta mál. Þess vegna er ekki hægt að svara spurningu hv. þm. Helga Hjörvars um það hverjar verða skatttekjurnar af tekjuskatti einstaklinga árið 2007, vegna þess að það er ekki búið að útfæra það nákvæmlega hvenær á að fara í tekjuskatt, hvenær á að fara í eignarskatt, hvenær á að fara í erfðafjárskatt eða með hvaða hætti á að fara í virðisaukaskatt. Það hefur ekki verið ákveðið hvernig það verður gert. Hins vegar liggja fyrir tilteknar forsendur í framreikningum um upphæðir en ekki skiptingu milli skatttegunda, og það er þess vegna sem ekki er hægt að svara hv. þm. Við ætlum að geyma okkur það að ganga frá þessu máli þangað til síðar en vonandi tekst það á þessum vetri, þ.e. að því gefnu að það takist kjarasamningar þá hefði það verið mín ósk að við mundum leggja fyrir þingið tillögur um að lögfesta þær breytingar sem um verður samkomulag. Ég er ekki að fullyrða að við náum að gera það en ég tel að það væri æskilegast. Þá mundu allir vita hvar þeir standa í því efni. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa, herra forseti, um þessi mál að þessu sinni. Að öðru leyti vil ég aðeins þakka mönnum aftur fyrir málefnalegar umræður og segja það enn á ný að ég óska eftir góðu samstarfi við fjárln. og heiti fullum stuðningi starfsmanna fjmrn. við störf hennar eftir því sem óskað verður eftir.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði að ég hefði getið mér til um að til stæði að skerða framlag til rannsókna. Hæstv. ráðherra sagði það vera rangt, benti á að við stæðum frammi fyrir erfiðum skilgreiningarvanda, annars vegar væri um að ræða grunnrannsóknir og hins vegar annars konar tækni- og vísindarannsóknir og það væri erfitt að skilgreina rækilega þar á milli. Þetta er alveg rétt. Það eru líka aðrir skilgreiningarvandar sem við er að etja, framlag til stofnana sem sinna rannsóknum skiptir einnig máli, en ég einblíndi einvörðungu á sjóðina, Vísinda- og Tæknisjóðinn. Það kemur fram í frv. að framlag til þessara sjóða hækkar um 370 milljónir. Það gerist í sjóðum sem eru undir sjútvrn., iðnrn. og menntmrn. Tæknisjóðurinn nýi í iðnrn. kemur til með að fá 200 milljónir, það er mesta aukningin sem kemur þar til. Þessum sjóði er ætlað að styðja þróunarstarf og rannsóknir á sviði tækniþróunar sem miða að nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Sjóðurinn mun í meginatriðum starfa sem samkeppnissjóður þar sem fyrirtæki, rannsóknarstofnanir og háskólar hafa tök á að fjármagna verkefni sem efla tækniþróun og nýsköpun. --- Þarna er aukning. Ég staðnæmdist hins vegar við þá sjóði sem fjármagna grunnrannsóknir og það eru rannsóknasjóðirnir sem áður voru Vísindasjóður og Tæknisjóður. Þar er gert ráð fyrir á árinu í ár 412 milljónum, 415 milljónum á næsta ári, þarna er 0,7% hreyfing á milli ára. Það heldur ekki í við verðlagsþróun. Þarna er verið að rýra féð, það er verið að draga saman. Þetta er röksemdin sem ég setti fram hér í máli mínu áðan og komst að þeirri niðurstöðu að ríkisstjórnin væri að skerða framlag til grunnrannsókna úr þessum vísinda- og rannsóknasjóðum.

Herra forseti. Þingmaðurinn virðist gefa sér að ekkert af hinum 370 milljónum sem fara í hina nýju skiptingu, sem hann réttilega lýsti hér, mundi eða gæti runnið til grunnrannsókna. Það leyfi ég mér að stórefast um þó að ég hafi svo sem ekki grennslast nákvæmlega fyrir um það. En ég held að það sé ekki rétt og held mig við það að við erum að stórauka framlög til rannsókna. En þetta eru auðvitað upplýsingar sem þingnefndin getur hæglega rannsakað í sinni vinnu.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg augljóst að tækniþróunarsjóði er ekki ætlað að fjármagna grunnrannsóknir samkvæmt þeim skilningi sem hefðbundið er að leggja í það hugtak. En ég minnist þess að þegar nýskipan í fjármögnun vísindarannsókna var rædd hér á vorþingi, þá voru höfð frammi mikil fyrirheit og loforð og upphrópanir um stóraukið fé til rannsókna, þar á meðal til grunnrannsókna. Nú erum við að þrátta um það hvort dregið sé saman eða haldið í horfinu. Þetta eru öll stóru loforðin. Nú er illa komið, hæstv. fjmrh.

Þetta er náttúrlega alveg ótrúlegur málflutningur, hv. þm. og herra forseti. Þú hefur ekkert í höndunum um þetta annað en ágiskanir þínar sem þú ert að reikna aftan á umslagi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann hefur veitt mér að svo miklu leyti sem hann veitti þau. Hvað varðar það verklag sem ég nefndi við fjárlagagerð og nýjungar í því sem ég vildi sjá í störfum þingsins þá þakka ég hvernig því var tekið af hæstv. fjmrh. og vil segja það að þó það hafi ekki þótt henta okkar aðstæðum fram að þessu þá tel ég að framfarir í vinnubrögðum við fjárlagagerð hjá fjármálaráðuneytinu og hjá ríkisstjórninni á umliðnum árum hafi núna skapað forsendur fyrir því að verklag hér í þinginu taki svipuðum og sambærilegum framförum sem leiðir af þeim nýju og betri starfsháttum sem fjmrn. hefur viðhaft. Það er sömuleiðis gott að vita að félmrh. ætlar að huga að þeim vanda sem við sjáum fram á í Fæðingarorlofssjóðnum og gott að fá það alveg klárt og kvitt frá hæstv. fjmrh. Sjálfstfl. að það er Framsfl. að kenna að á þessu haustþingi verða aðeins flutt frumvörp hér í þinginu um skattahækkanir en ekki um skattalækkanir. Sjálfstfl. ber ekki ábyrgð á því heldur var það Framsfl. sem gerði þá kröfu í stjórnarmyndunarviðræðunum að hér á haustþinginu yrðu ekki flutt lagafrumvörp um skattalækkanir og þar af leiðandi hljóta þau frumvörp sem hér eru flutt um skattahækkanir vera á ábyrgð Framsfl. alveg sérstaklega. Ég vil svo segja það, hæstv. fjmrh., að ég veit að það hefur ekki verið tekin ákvörðun um skiptingu á milli tekjuskatts og virðisaukaskatts á árinu 2007 af ríkisstjórninni. Það liggja þó fyrir, og það kom fram í samtali mínu í morgun við Bolla Bollason, embættismann í fjármálaráðuneytinu, að það liggja fyrir ákveðnar forsendur um upphæð tekjuskatts og um upphæð virðisaukaskatts árið 2007 fyrir þeim tölum sem hafa verið birtar opinberlega. 

Forseti áminnir þingmenn um að virða tímamörk.

Herra forseti. Það er langt gengið í útúrsnúningum hér stundum. Ég hef ekki sagt að eitt eða neitt væri Framsfl. að kenna í þessum málum. Ég hef bara bent á það að flokkarnir hafa komið sér saman um ákveðna niðurstöðu. Ég tek á mig alla ábyrgð á þeirri tillögu um hækkun bensíngjalds sem núna liggur fyrir í þingsalnum og er tengd þessu frumvarpi. Það er ekki Framsfl. sem þröngvaði þeirri tillögu upp á mig eða annað eftir því. Ríkisstjórnarflokkarnir komust einfaldlega að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig í fyrsta lagi þeir leystu mál í stjórnarsáttmálanum þar sem áherslumunur var varðandi skattamálin. Það gerðum við mjög drengilega. Og nú erum við að fylgja því eftir. Það var hluti af því samkomulagi að tímasetja þessar breytingar á skattalögum með þeim hætti að það samræmdist ekki bara stefnu ríkisstjórnarflokkanna, heldur líka þannig að það væri innlegg í stóra málið sem hér er til umfjöllunar og úrvinnslu, þ.e. með hvaða hætti við ætlum að nota okkur ríkisfjármálin til að jafna sveiflur gagnvart þeim miklu framkvæmdum sem fram undan eru á næstu árum, hvernig við ætlum að láta skattamálin og ríkisfjármálin hjálpa okkur til þess að viðhalda stöðugleika, draga úr þenslunni þegar framkvæmdirnar eru sem mestar, en blása í glæðurnar þegar úr þeim dregur árið 2007.

Virðulegur forseti. Mér er ekki alveg ljóst hver það er sem á að vera með útúrsnúninga í þessum sal, hæstv. fjmrh., því ég hef ekki heyrt betur en Sjálfstfl. hafi lofað því upp á æru og trú að hér yrðu á haustþingi flutt frumvörp um lækkun skatta. Og þegar hæstv. fjmrh. segir að í viðræðum Sjálfstfl. við Framsfl. hafi hann ekki náð þessu fram og það hafi orðið að samkomulagi að hér yrðu ekki flutt frumvörp um skattalækkanir á haustþingi, heldur bara um skattahækkanir, þá hlýtur hæstv. fjmrh. að vera að vísa ábyrgðinni yfir á samstarfsflokk sinn. Nema hæstv. fjmrh. sé að lýsa því yfir að Sjálfstfl. hafi bara sjálfur tekið það að sér að svíkja þau loforð sem hæstv. forsrh. gaf rétt mánuði fyrir kosningar í vor.

Herra forseti. Það sem við forsrh. ræddum um fyrir kosningar varðandi þetta mál var það að æskilegt væri og best að lögfesta þetta prógramm sem við köllum svo varðandi skattalækkanir núna í haust. Um það varð ekki samkomulag. Það þýðir ekki að það sé Framsfl. að kenna. Kannski eru þeir bara svona miklu betri samningamenn en við. En það er ekki málið. Þetta er aukaatriði. Aðalatriðið er það að fyrir liggur hin skýra stefna varðandi allt kjörtímabilið um það hvernig við ætlum að fara í þessi mál. Við ætlum að tímasetja þetta nánar síðar þegar það liggur betur fyrir varðandi kjarasamninga og við ætlum að raða þessum hlutum upp í ákveðna röð með ákveðnum tímasetningum þegar það liggur betur fyrir.

Herra forseti. Aðeins vegna orða hæstv. fjmrh. um skattamálin sem eðlilega hafa verið töluvert stór hluti af umræðunni hér í dag. Hæstv. ráðherra virðist vera í einhverjum vandræðum með að átta sig á viðhorfi Samf. til þessa máls og telur að það megi draga saman viðhorf okkar á þá leið að Samf. telji tillögurnar vera of litlar og of seint fram komnar. Mér finnst það nú afar undarleg niðurstaða hjá hæstv. ráðherra að telja þetta. Gagnrýni okkar í dag hefur fyrst og fremst beinst að því að ekki er verið að segja það sama í dag og sagt var fyrir kosningar. Það er verið að lofa skattalækkunum einhvers staðar inni í framtíðinni án þess að það sé skilgreint, hvorki í tíma né aðferðum. Og síðast en ekki síst höfum við undrað okkur á því að fyrsta ár kjörtímabilsins skuli byrja á því að komið sé með skattahækkanir. Að boða skattalækkanir og síðan framkvæma skattahækkanir. Þetta hefur nú verið megininntak gagnrýni okkar í dag. Það er auðvitað eðlilegt þess vegna, herra forseti, að spyrja hæstv. fjmrh.: Þegar kemur að skattahækkunum og 20 milljarðar hafa verið nefndir, verður þá mismunurinn af skattahækkunum og skattalækkunum 20 milljarðar? Eða verður skattalækkunin bara 20 milljarðar og verður búið í einhvern ótilgreindan árafjölda að safna upp í þá skattalækkun með skattahækkun?

Hv. þm. er efni í góðan bankamann, heyrist mér. En 20 milljarða talan er fengin þannig að það eru skattarnir sem nefndir eru í stjórnarsáttmálunum sem ætlunin er að lækka. Auðvitað áskiljum við okkur rétt og höfum alltaf gert til þess að önnur gjöld eins og bensíngjald, þungaskattur meðan hann verður við lýði því ætlunin er nú að breyta því fyrirkomulagi, áfengis- og tóbaksgjald og þau gjöld öllsömul geti hækkað eitthvað þó það sé ekki endilega í takt við hækkun vísitölu. Við áskiljum okkur auðvitað allan rétt til þess. Við erum núna að tala um þúsund milljóna króna tekjuöflun vegna hækkunar á bensíngjaldi og þungaskatti. Á móti kemur að hátekjuskatturinn lækkar um 1% eða 350 milljónir --- ég veit ekki hvaðan þessi tala 80 eða 85 er komin sem þingmenn hafa nefnt hér í dag --- þannig að nettó verða þetta 650 milljónir.

Herra forseti. Það er augljóst mál að hæstv. fjmrh. er farinn að telja niður. Hann tilgreindi hér nú þegar lækkun upp á rétt rúmlega milljarð í því sem koma skal þannig að 20 milljarðarnir eru þá augljóslega komnir í 18-komma-eitthvað. Svo er þetta spurningin um tímasetninguna, hvenær verður skattalækkunin framkvæmd og hvað verður hann búinn að safna miklu upp í hana þegar að henni kemur? Það er því augljóst að 20 milljarðar eru greinilega algjörlega komnir út af borðinu. Spurningin er hins vegar: Hver verður talan? Aðeins eitt í viðbót, herra forseti. Best að gera í haust, telur hæstv. fjmrh. Hefur hæstv. fjmrh. engar áhyggjur af því ef það hefði legið fyrir í haust að ótilgreindar skattalækkanir væru á ákveðnum degi, að það hefði þau áhrif að ýmsir einstaklingar úti í þjóðlífinu færu að eyða í samræmi við væntanlegar skattalækkanir og það mundi þar af leiðandi hugsanlega hafa þau áhrif í hagkerfinu að þensla yrði meiri en þó stefnir í nú?

Herra forseti. Þetta er auðvitað sjónarmið sem hv. þm. er að nefna. En þessi hegðun, sem hann er að geta sér til að hefði getað átt sér stað, hefði auðvitað farið eftir því hvað hefði staðið í þeirri áætlun sem lögfest hefði verið, svo við tölum nú svona í myndarlegum viðtengingarhætti. Þá hefði það farið eftir því. Það sem ég sá fyrir mér og við vorum að ræða um var það að við höfðum ákveðið að árin sem um er að ræða mundum við taka þennan og þennan skatt á þessum og þessum degi og lækka hann þetta og þetta mikið. Við gerum það ekki í haust, en okkur tekst kannski að gera það áður en mjög langt um líður, kannski í vor, kannski næsta haust.