Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J.M.): Það er ekki ætlan mín að vekja hjer umr. um þetta mál. Jeg skal að eins láta þess getið, að frv. þetta hefir verið borið fram í Nd. og samþykt þar. Er jeg mjög vel ánægður með þær viðtökur, sem það hefir fengið, og vænti jeg, að það gangi til allshn.

Sigurður Eggerz Það þarf ekki að ganga til allshn.

Halldór Steinsson Jeg geri það að tillögu minni, að frv. gangi til allshn.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg get að mestu látið mjer nægja að vísa til nefndarálitsins um frv. þetta og aths. við það, Alþt. 1921. B. (33. löggjafarþing), en skal þó drepa að eins lauslega á nokkrar af breytingum þeim, er frv. gerir á lögunum frá 1909. 1. gr. frv. hefir inni að halda aðalbreytinguna, sem gerð hefir verið, en hún er sú, að sjálfsábyrgðin fellur burt, og þá einnig hin gagnkvæma ábyrgð. Þá verður sú breyting á.b. lið 2. gr. sömu laga, að felt er burt skilyrði það, sem þar er gert fyrir beinni vátrygging, og í öðru lagi trygt alt verð skipanna, í stað 8/10 hluta verðs. Loks er stjórn samábyrgðarinnar, í niðurlagsorðum greinarinnar, gefið meira svigrúm en áður, svo að hún getur nú t. d. tekið að sjer ábyrgð skipa, sem eru á leiðinni upp til landsins. Eins og getið er um í nefndarálitinu, þá hefði nefndin helst óskað, að starfsvið fjelagsins yrði stækkað svo, að það gæti tekið öll íslensk skip í samábyrgðina, en hún kannast hinsvegar við, að þetta muni vera ókleift að sinni. Hvað breytingum þeim viðvíkur, sem verða við 3. gr. frv., þá er þar um að segja, að skip hafa stækkað svo og veiðarfæri hækkað í verði, að hámark það, sem hjer er sett, er í rauninni ekki hærra, heldur lægra, en í hinum upprunalegu lögum. Að því er snertir 4. gr. þá er hún eðlileg afleiðing þess, að sjálfsábyrgðin fellur burt. Um 5. gr. get jeg látið mjer nægja að vísa til nefndarálitsins. Þar er það tekið fram, að ákvæðið um, að 2% af tryggingarfjárhæðinni verði eigi bætt nema svo standi á, sem getur um í a-lið 5. gr., hafi átt að falla niður, en hafi svo slæðst inn af ógáti. Var sú breyting einmitt fyrirhuguð, samkvæmt ráði forstjóra sambandsins. Hann benti á, eitt sinn er hann kom á nefndarfund, að þetta skyldi falla burt, og sagði að hann hefði skrifað við þetta „reglugerðarákvæði“ í uppkasti sínu að lögunum. Hvort nauðsynlegt er að hafa ákvæði eins og fyrri breytingartillögu nefndarinnar, skal jeg láta ósagt. En ekki getur sakað, að það sje tekið fram berum orðum í lögunum, að ef vátryggjandi bíði tjón á eign sinni við það að bjarga einhverju meira verðmæti, sem einnig hafi verið vátrygt í samábyrgðinni, þá skuli honum greitt það að fullu. Annars vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, að breytt sje hjer um orð, og í stað „endurgreiðist að fullu“ komi „greiðist að fullu“, og verði borið þannig upp til atkvæða, því að hjer er ekki um endurgreiðslu að ræða í eiginlegum skilningi. Í 6. gr. er að eins um þá breytingu að ræða, að stjórn samábyrgðarinnar má láta falla niður sjórjettarpróf, ef henni virðist það með öllu óþarft, og verður ekki sjeð, að nein hætta geti stafað af því. Í 7. gr. er að eins í einum stað skotið inn „gerðardóm“. Hefir þetta orð sjálfsagt fallið burt í prentun laganna 1909, og er hjer því að eins um leiðrjettingu að ræða. Um 8. og 9. gr. vísa jeg eingöngu til nefndarálitsins. Um 10. gr. er það að segja, að 2000 kr. í stað 1000 kr., eins og er í lögunum, er víst síst of langt farið. Og hvað þá breytingu snertir, að í stað orðanna „yfirdómi landsins“, komi „hæstarjetti ríkisins“, þá er hún sjálfsögð, úr því farið var að breyta lögunum á annað borð. Jeg ætla svo ekki að fara fleiri orðum um frv., en óska, að því verði vísað til 3. umr. með þeim breytingum, sem lagt er til að gerðar sjeu.

Jóhannes Jóhannesson Þegar allsherjarnefnd kom fram með brtt. við 2. umr., láðist að athuga, að þegar feld var burt 3. málsgr. 4. gr., vantaði ákvæði um tímakenslu við fyrirhugað vornámsskeið. Þessvegna kom fram brtt. 91, sem fer að nokkru leyti saman við 3. málsgr. 4. gr. laganna, með hliðsjón af brtt., sem samþ. var við 2. umr. Jeg skal leyfa mjer að geta þess, að nefndin hefir mikið verkefni fyrir höndum, og þarf því heldur að hraða störfum, ef afgreiða á öll þau mál, sem fyrir liggja. Við flýtirinn vill oft skorta vandvirkni, en jeg vona að hv. deild afsaki þetta.

Forsætisráðherra (J. M.) Það má vera, að rjettara sje að gera í lögunum ráð fyrir stundakenslu, en um gróðrarstöðina heyri jeg sagt, að hún sje ekki lengur starfrækt, svo að á forstöðumanni hennar er má ske ekki svo mikið að byggja. Þetta skiftir litlu máli, en væri rjettast að segja: Auk þess skal sjeð fyrir nauðsynlegri tímakenslu við vornámsskeiðið á Eiðum, eða eitthvað þess konar.

Jóhannes Jóhannesson Það er kunnugt, að gróðrarstöðin á mikið ræktað land kring um Eiða, og hús. Hún hefir að vísu ekki verið rekin síðustu árin, en jeg vona að hún verði rekin framvegis og skipaður fastur forstöðumaður við hana.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Með því að ærnar umræður urðu um frv. þetta, er það var rætt hjer í háttv. deild við 1. umr., og engar brtt. eru fram komnar við það síðan, þá sje jeg ekki ástðu til að fara fleiri orðum um það nú.

1745Guðmundur Guðfinnsson: Eins og fram kom í umræðum um 77. og 78. gr. fátækralaganna, þá var jeg á móti því að breyta gildandi lögum, aðeins vegna breytinga á gildi peninga, af þeirri ástæðu, að óhjákvæmilegt væri, að aftur þyrfti þá að breyta, er peningar hækkuðu í verði. Af þessum sökum mun jeg greiða atkvæði á móti frv., og það því fremur, sem sóknarnefndir hafa þegar fundið ráð til að bæta úr þessu, með því að hækka kirkjugjöldin. Sú aðferð gæti haldist þangað til jafnvægi væri komið aftur á peningagildið.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg hygg, að það hafi vakað fyrir háttv.fjhn. að fá þessum kirkjugjöldum breytt, sökum þess, að þau hafi verið of lágt sett í upphafi. Þar sem svo hefir við bæst verðfall peninga, þá hafa sóknarnefndir orðið knúðar til þess að leita samþykkis safnaðafunda til að hækka gjöldin árlega. Af þessum ástæðum tel jeg rjettara, að lögákveðið sje nokkuð hærra gjald til kirkna en það er nú, til þess að losa sóknarnefndir við þessi umsvif, sem nú verður ekki komist hjá. Væri svo ekki, mundi jeg manna síst mæla með hækkun á þessum gjöldum.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Þegar till. um breytingar á læknaskipun landsins eru bornar fram hjer á Alþingi, er það mest gert að ósk einstakra hjer aða, án þess að tekið sje tillit til þess, hvers almannaheill krefur. Væri æskilegast, að slíkum frv. fylgdi umsögn stjórnarvaldanna. Hjer er von á mörgum þesskonar frv.; tel jeg því rjett, að þau sjeu athuguð saman og rannsökuð í nefnd. Jeg vil ekki snúast beint á móti þessum frv., því víst mun vera þörf á fleiri læknum í landinu. Þó verður að gera sjer ljóst, að ýmislegt mælir á móti fjölgun lækna nú. Þyngsta mótbáran mun vera sú, að ríkissjóður getur ekki bætt við sig nýjum embættismönnum, nema bráðnauðsynleg sjeu, sökum fjárhagsins. Önnur er sú, að sum hjeruðin yrðu ekki lífvænleg fyrir þá menn, sem þar ættu að stunda atvinnu. - Að því er snertir þetta hjerað get jeg búist við, að margir sjúklingar úr því leituðu til Reykjavíkur eða Hafnarfjarðar eftir sem áður, því að aðdráttarafl Reykjavíkur í því efni er mikið, og því sterkara, sem hjeruðin eru nær henni. Hætt er því við, að hjeraðið þætti ljelegt frá sjónarmiði læknastjettarinnar. Þriðja atriðið er læknafæðin, því hjer er ekki hægt að fá nógu marga lækna í þau læknishjeruð, sem til eru. Þannig eru t. d. þrjú hjeruð alveg læknislaus, sem sje Reykjarfjarðarhjerað, Reykhólahjerað og Axarfjarðarhjerað, og aðeins settir læknar í Borgarfjarðarhjeraði og Síðuhjeraði. Þetta hlýtur því að ráða miklu að því er snertir aðstöðu þingsins til þessa frv. Það er og athugavert fyrir þjóðina, að nú er orðið altítt, að ungir og efnilegir læknar leita til útlanda, og komast þeir þar vitanlega betur af en hjer. Af því leiðir, að læknafæðin helst hjer við, þrátt fyrir venjulega viðkomu af læknum árlega. Á meðan því fer fram, horfir ekki vænlega um læknafjölgun hjer á landi.

Halldór Steinsson Jeg bjóst ekki við, að þetta frv. kæmi fram nú á þessu þingi. Eins og kunnugt er, komu fram 5 frv. á þinginu 1919 um stofnun nýrra læknishjeraða. Eitt af þeim, um nýtt læknishjerað í Bolungarvík, komst fram, en hin döguðu uppi og voru öll álitin jafnrjetthá og ættu því að verða samferða út úr þinginu. Eitt af þeim var um stofnun Hnappdælahjeraðs. Það var fyrst flutt á þinginu 1909, af fyrirrennara mínum, og hefir nær því verið flutt á hverju þingi síðan. Áhuginn er enn þá hinn sami fyrir því, og þörfin er jöfn. En þrátt fyrir það ætlaði jeg ekki að flytja frv. nú. Fyrst og fremst sökum fjárhagsvandræðanna, og í öðru lagi vegna læknafæðarinnar. Og hið sama býst jeg við að hafi vakað fyrir þeim, sem fluttu hin frumvörpin. En úr því að þetta frv. kom fram, býst jeg við, að við hinir komum með þessi frv. okkar, til þess að þingið geti valið um þau og sýnt, hvert þeirra sje rjetthæst. Jeg tek þetta fram, nefndinni til athugunar. - Í frv. þessu er ekki tekið fram, í hvaða launaflokki þessi læknir ætti að verða.  (B. K.: Jeg ætlaði nefndinni það.)  . Þessi mál voru síðast í fjárhagsnefnd, hafa þau vist einhvern veginn vilst þangað, því þau eiga áreiðanlega að vera í allsherjarnefnd. Jeg geri það því að till. minni, að frv. þessu verði vísað til allsherjarnefndar.