Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslu í 1. dagskrármálinu verður væntanlega hægt að hafa öðru hvoru megin við hádegið og verður það þá tilkynnt með fyrirvara. En þessi atkvæðagreiðsla mun ekki fara fram fyrir hádegi.

Hæstv. forseti. Mig langar til að spyrja hvort hæstv. umhvrh. sé tekinn við fjmrn. eða hvar sá hæstv. ráðherra sé staddur sem gegnir ráðuneyti fjármála þessa dagana? Er ekki ætlunin að hann heiðri okkur með nærveru sinni?

Fjármálaráðherra?

Sá hæstv. ráðherra sem fer með ríkisfjármálin þessa dagana, já. Ég vænti þess að ekki sé ætlunin að halda umræðunni hér áfram nema hæstv. ráðherra sé viðstaddur.

Forseti mun láta kanna hvað líður nærveru hæstv. forsrh. En miðað við töflu í borði forseta mun hann ekki vera kominn í húsið en forseti lætur athuga það.

Ætli ég geri þá ekki hlé á máli mínu, hæstv. forseti, þangað til viðkomandi ráðherra er viðstaddur. Ég tel ekki eðlilegt að mæla hér fyrir nál.

Formaður nefndarinnar er hér viðstaddur, hv. þm., og ef hv. þm. vildi þá nýta tíma sinn og reyna að flytja þann hluta ræðunnar sem snýr ekki beint að fjmrh. þá þætti forseta það ágætt.

Það er afar sérkennilegt, hæstv. forseti, að skipta því upp. Málið heyrir undir hæstv. fjmrh. og við þingmenn erum ýmsu vanir en það er þó alveg nýlunda ef ekki er orðið við óskum um að viðkomandi fagráðherra þeirra sé viðstaddur þegar mælt er fyrir nál. í málum af þessu tagi eins og frv. til lánsfjárlaga.

Forseti hefur nú þegar upplýst hv. þm. um að hann er að láta kanna hvenær megi búast við að hæstv. ráðherra geti komið í húsið en hefur ekki neitað hv. þm. um að fresta sinni ræðu.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki áhuga á að gera neinn uppsteyt að óþörfu. Ég hélt að þetta væri svo eðlileg og sjálfsögð framvinda mála að þegar verið væri að mæla fyrir nál. í stærstu málum sem varða verksvið einhvers hæstv. ráðherra þá væri hann viðstaddur þær umræður. Mér datt satt best að segja ekki í hug að þessi umræða væri að hefjast án þess að það lægi fyrir að viðkomandi hæstv. ráðherra væri viðstaddur. Við vissum af því að hæstv. fjmrh., hinn eini og sanni, er annars staðar og við það voru engar athugasemdir gerðar af okkar hálfu svo fremi sem sá ráðherra sem gegndi embætti fyrir hann væri til staðar.

Forseti hefur nú fengið þær upplýsingar að hæstv. forsrh., sem gegnir fyrir hæstv. fjmrh., er rétt ókominn í hús.

Þá óska ég eftir því hæstv. forseti að fá að gera hlé á máli mínu þangað til forsrh. er kominn í salinn úr því að það eru ekki nema fáeinar mínútur sem þar skipta á milli.

Þá gerir hv. 4. þm. Norðurl. e. hlé á ræðu sinni og forseti biður hv. þm. að hafa biðlund og gerir þá hlé á þessum fundi í fimm mínútur. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Ég fagna komu hæstv. forsrh. og starfandi fjmrh. til umræðunnar. Ekki síst vegna þess að ég sé mig knúinn til þess í upphafi umræðunnar að gera að umtalsefni þau vinnubrögð sem hafa einkennt framgöngu hæstv. ríkisstjórnar í sambandi við ríkisfjármálin á þessum vetri. Þá er að sjálfsögðu ekki síður ástæða til að ræða við hæstv. forsrh. í hans eigin embætti en fjmrh. Þó svo að sá fari með forustu fyrir þeim þætti mála innan ríkisstjórnar þá er það auðvitað svo að vinnubrögð að breyttu breytanda a.m.k. við stjórn efnahagsmála eru á ábyrgð hæstv. forsrh. vænti ég. Í nál. minni hluta efh.- og viðskn. er að finna allskarpa gagnrýni á þau vinnubrögð sem hæstv. ríkisstjórn ástundaði á síðustu vikum sl. árs þegar hún var að koma saman tillögum sínum í efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Ég held ég hefji framsögu fyrir þessum nál. sem eru nú orðin tvö því minni hluti efh.- og viðskn. kaus að skila frhnál. í gær á þskj. 590 þegar fyrir lágu nokkrar breytingar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og óskir um að ný mál yrðu tekin inn í lánsfjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár. Í upphafi nál. á þskj. 534, því sem skilað var fyrir jólin, stendur svo meðal annars að: ,,Minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar getur ekki mælt með afgreiðslu frumvarps til lánsfjárlaga við þær aðstæður sem nú ríkja í þann mund sem stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að afgreiða málið út úr nefnd. Fram til þessa dags hefur afar mikil óvissa ríkt um ýmsa veigamikla þætti efnahagsmála og ríkisfjármála og ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á Alþingi hefur undanfarna daga verið á harðahlaupum við afgreiðslu tekjuöflunarfrumvarpa og álagningu skatta fyrir komandi ár. Alla heildarsýn yfir efnahagsmálin vantar og ekki verður séð að fylgt sé neinni markvissri eða fyrir fram mótaðri stefnu heldur ákvarðast hinir einstöku þættir ríkisfjármála og efnahagsmála af handahófskenndum ákvörðunum eða málamiðlunum stjórnarflokkanna sem gjarnan verða til á næturfundum.`` Síðan segir áfram um vinnubrögðin: ,,Sú upplausn sem einkennt hefur vinnuna í ríkisfjármálum og efnahagsmálum undanfarna daga gerir það nánast ómögulegt fyrir fulltrúa stjórnarandstöðunnar að fá nokkra yfirsýn yfir það hvernig mál standa og draga verður stórlega í efa að yfir höfuð finnist nokkur maður innan stjórnarliðsins eða utan sem hafi þá vitneskju.`` Mér hefur orðið hugsað til þessara setninga nú síðustu dagana þegar hafa verið að koma í ljós ýmsar brotalamir í ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ríkisstjórn er þegar komin á flótta frá eigin ákvörðunum og leggur fyrir Alþingi að draga sumar þeirra til baka. Einnig er ástæða til að rifja upp það sem sagt var af sama eða svipuðu tilefni þegar til umræðu var hér frv. til laga um breytingar í skattamálum, þá sagði ég í ræðu 18. des. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,En ég hlýt þó í byrjun að leyfa mér að fara fáeinum orðum um vinnubrögðin við þessar ákvarðanir og þeim aðstæðum, sem hv. þm. í efh.- og viðskn. eru skapaðar, hvað vinnu snertir að þessu máli. . . . Það var með hreinum ólíkindum, og hefur maður þó ýmislegt upplifað í þessum efnum, hvernig þetta var að þessu sinni. Ef maður fer yfir það hvernig efnahagsstefnan og skattastefnan hefur verið mótuð sl. tvö ár þá hlýtur það að vera fleirum en ræðumanni umhugsunarefni að viðkvæm atriði, sem varða álagningu gjalda og geta haft afgerandi áhrif á afkomu einstaklinga og fjölskyldna og heimila, skuli ákvarðast í einhverjum skyndisamningum eða á næturfundum og síðan skellt inn í formi breytingatillagna eða frumvarpa þannig að nánast enginn tími gefst til þess að athuga og reikna áhrif og útkomu slíkra ákvarðana.`` Það hefur rækilega komið á daginn hygg ég að þessi orð voru síst ofmælt um vinnubrögðin sem einkenndu framgöngu hæstv. ríkisstjórnar fyrir jólin. Nýjasta og frægasta sönnun þess er auðvitað sú uppgjöf ríkisstjórnarinnar gagnvart ákvörðunum um að draga úr endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu manna á byggingarstað sem kynnt var fyrir tveimur dögum og gefur nú að líta í formi brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. sem þar með leggja til að lánsfjárlögin verði að einu af skattafrv. ríkisstjórnarinnar, að bandormi, þar sem m.a. eru teknar ákvarðanir um álagningu skatta. Það er með miklum ólíkindum og þá ekki síst þegar haft er í huga að áform um þessa aðgerð eru boðuð strax í greinargerð með fjárlagafrv, að vinnubrögðin skuli geta orðið með þeim hætti sem raun ber vitni. Maður hlýtur að spyrja sig að því: Hvernig í ósköpunum getur það gerst að allir þeir sérfræðingar sem að þessu vinna hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ríkisstjórn sjálf og meiri hluti hennar á Alþingi standi ber að því að hafa ekki haft hugmynd um hvað þeirra eigin ákvarðanir þýddu?  Ég ætla því ekki, hæstv. forseti, að gagnrýna þá niðurstöðu hæstv. ríkisstjórnar að sjá að sér og hætta við þetta. Þvert á móti er auðvitað ástæða til að fagna því. Hitt er óhjákvæmilegt að ræða hér og fara ofan í saumana á: Hvernig getur svona lagað gerst? Þetta eru ekki vinnubrögð sem eru boðleg við afgreiðslu mála af þessu tagi. Það held ég að allir hljóti að viðurkenna. Ég ætla að ræða þetta mál efnislega þegar ég kem að því að mæla fyrir frhnál. en ég leyfi mér að minna á þetta hér vegna þess að ég er að gera í upphafi ræðu minnar athugasemdir við vinnubrögð. Ég vænti þess að a.m.k. í þessu tilviki þurfi ekki að standa í orðaskaki um að þarna eru á ferðinni vinnubrögð sem ekki ganga, ekki hæfa. Nú er ég líka að hreyfa þessu sérstaklega með tilliti til þess að hæstv. forsrh. er viðstaddur vegna þess að ég kemst ekki hjá því að minna á það í leiðinni að þar fer sá maður sem hefur þótt þess umkominn að kenna öðrum sitt lítið af hverju í sambandi við vinnubrögð. Þessi hæstv. forsrh., hv. þm. Davíð Oddsson var ekki búinn að sitja á Alþingi nema nokkrar vikur þegar hann taldi sig þess umkominn að taka Alþingi á kné sér og siða það til og kenna því vinnubrögð og það þótti ýmsum í mikið ráðist af hæstv. forsrh. og nýliða á þingi. En æðioft hefur kveðið við þennan sama tón þó heldur hafi sljákkað í hæstv. forsrh. upp á síðkastið og það megi segja að hæstv. utanrrh. hafi tekið við þessu siðameistarahlutverki, aðallega þó í útlöndum, tekið að sér uppeldishlutverkið í ígripum staddur á erlendri grund. En ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort engar efasemdir hafi leitað á huga hans í sambandi við þetta kennarastarf í vinnubrögðum, sem hann tók að sér, þegar hann horfir á hversu mislagðar hendur hæstv. ríkisstjórn undir forustu hans sjálfs eru. Ég verð að segja alveg eins og er að ætti ég að velja mér kennara þá eru það ekki meðmæli í mínum huga að horfa upp á frammistöðu af þessu tagi. Það kann vel að vera og er auðvitað þannig að ýmislegt má betur fara í vinnubrögðum á Alþingi og skipulagi hér þó tel ég að þar hafi margt verið að breytast til hins betra á síðari árum. Til að mynda er enginn vafi á því að nefndastarf býr við allt aðrar og betri aðstæður en það gerði fyrir tiltölulega fáum árum eftir að sett var upp þjónustudeild fyrir nefndir þingsins og starfsfólk aðstoðar nú þingnefndir við öflun gagna og skipulagningu vinnunnar. Þetta hefur gert það að verkum að nefndir afkasta meiru og geta farið betur ofan í mál. En sjálfsagt má betur gera í ýmsum efnum. Ég ætla nú að leyfa mér að halda því fram bæði vegna þeirrar þekkingar sem ég hef sjálfur á málum og ekki síður vegna þess sem við höfum horft upp á hjá hæstv. núv. ríkisstjórn að það sé mjög mikið álitamál hvort ríkisstjórnir og ráðuneyti hafi mikið að kenna Alþingi í þeim efnum. Ég vænti þess að hæstv. núv. forsrh. vandi betur orð sín í framtíðinni í ljósi þess glerhúss sem hann býr í. Hæstv. forseti. Í nál. minni hlutans er sérstaklega vikið að því að það skorti, og af skiljanlegum ástæðum, sérstaklega þeim sem ég hef hér tilgreint, alla yfirsýn yfir ríkisfjármálin, lánsfjármarkaðinn, og í raun og veru heildarsýn í efnahagsmálum í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Þetta kemur æ betur í ljós. Við vekjum t.d. athygli á því í nál. að ákaflega fátæklegar upplýsingar hafi komið til efh.- og viðskn. um stöðuna á íslenskum peningamarkaði á því ári sem í hönd fer, um það hvort sæmilegt jafnvægi geti talist í sjónmáli á hinum íslenska peningamarkaði. Við sáum ekki með öðrum orðum að þar væru rökstuddar þær aðstæður að t.d. vaxtalækkun gæti verið í sjónmáli á fyrstu mánuðum nýbyrjaðs árs. Reyndar er það svo að menn sáu ekki betur fyrir hvað í vændum var en það að við minnum á í nál. að marggefin loforð frá því í kjarasamningum fyrir tæpu ári síðan og síðar á árinu 1992 um vaxtalækkun hafi mjög látið á sér standa. Ég hygg að þetta sé síst ofmælt. Og ýmislegt kemur í ljós þegar betur er að gáð, m.a. það að við lífeyrissjóðina, stærstu einstaka fjármagnseigendur í landinu og stærstu kaupendur t.d. skuldabréfa í húsnæðislánakerfinu og stærstu viðskiptavina ríkissjóðs hygg ég um ríkisverðbréf, hefur ekki verið talað. Það kemur fram í bréfi frá samböndum lífeyrissjóðanna sem efh.-og viðskn. barst núna fyrir tveimur til þremur dögum. Þeir draga það stórlega í efa að áform hæstv. ríkisstjórnar séu í nokkru samhengi við raunveruleikann á íslenskum peningamarkaði á nýbyrjuðu ári. M.a. vegna þess að lífeyrissjóðunum er ætlað að stórauka kaup sín á bréfum í húsnæðiskerfinu og bréfum frá ríkinu á næsta ári. Og þekkja menn þó væntanlega reynsluna frá þessu ári þar sem verulega mikið vantar upp á að sjóðirnir hafi keypt það sem áætlanir gerðu ráð fyrir.

Á sl. ári.

Á sl. ári já, fyrirgefið, frá nýliðnu ári. Maður er alltaf í vandræðum rétt um áramótin og veit ekki almennilega hvar maður er staddur með aðra löppina í gamla árinu og hina í því nýja eins og gengur. Þess vegna þvælist þetta fyrir manni og kannski betra að nota ártölin. Það liggur jú fyrir að veruleg fjárvöntun varð hjá byggingarsjóðunum undir árslok 1992 vegna þess að lífeyrissjóðirnir höfðu ekki keypt það magn bréfa sem áætlanir gerðu ráð fyrir, ég vek athygli á því, áætlanir. Vegna þess að ein snilldin í breytingunum á þessum málum er sú að það er búið að rjúfa allt samband milli hagsmuna aðildarfélaga lífeyrissjóðanna og þess hvað þeir kaupa af bréfum. Það er ein af þessum fínu breytingum á húsnæðiskerfinu og peningamarkaðnum. Í raun og veru er það því algerlega undir lífeyrissjóðunum komið og því hvernig þeir meta markaðinn og hvernig þeir sjá sínum hagsmunum best borgið, hvernig þeir haga sínum kaupum. Þess vegna er það að frá Landssambandi lífeyrissjóða og Sambandi almennra lífeyrissjóða barst efh.- og viðskn. svohljóðandi bréf 11. jan. 1993, sem ég tel eðlilegt að gera hér að umtalsefni þegar við ræðum heildarmyndina og yfirsýn yfir ríkisfjármálin og peningamál á árinu. Í bréfinu segir svo, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1993, eftir brtt. meiri hluta efh.- og viðskn., er gert ráð fyrir lántökum Byggingarsjóðs ríkisins að fjárhæð 3.860 millj. og Byggingarsjóðs verkamanna að fjárhæð 6.870 millj. kr. eða samtals 10.730 millj. kr. innan lands`` --- og þá væntanlega hjá lífeyrissjóðunum. ,,Landsamband lífeyrissjóða og Samband almennra lífeyrissjóða vill vekja athygli nefndarinnar á þeirri staðreynd að lántökur fyrrgreindra sjóða hjá lífeyrissjóðunum námu 7.363 millj. kr. á öllu árinu 1992. Þannig er gert ráð fyrir auknum lántökum hjá lífeyrissjóðunum um 3.367 millj. kr. eða um 45,7% á árinu 1993. Fyrrgreindar lánveitingar koma til viðbótar kaupum lífeyrissjóðanna á húsbréfum en útgáfa húsbréfa á árinu 1993 er talin verða álíka mikil og á árinu 1992. Eins og fyrrgreindar tölur bera með sér er stefnt að stórauknum lántökum Húsnæðisstofnunar hjá lífeyrissjóðunum á næsta ári. Verður ekki annað séð en að afleiðingin yrði raunvaxtahækkun en ekki lækkun raunvaxta eins og stefnt er að. Lífeyrissjóðasamtökin harma að fulltrúar þeirra hafa ekki verið kallaðir fyrir nefndina þannig að benda megi nefndarmönnum á hversu stórfelld mistök hér eru í uppsiglingu.`` Ég held að þetta skýri sig alveg sjálft og það þurfi ekki neinar sérstakar útlistanir á þessum skilaboðum af minni hálfu. Þetta er bara til marks um það að einhverjar tölur eru settar á blað í áformum hæstv. ríkisstjórnar meira og minna úr samhengi við raunveruleikann og þvert á þá reynslu sl. árs að byggingarsjóðirnir náðu ekki inn því fjármagni sem áætlanir gerðu ráð fyrir með kaupum lífeyrissjóðanna á þeirra pappírum sem leiddi svo til þess að Húsnæðisstofnun var í miklum þrengingum við áramótin og búin að yfirdraga o.s.frv. eins og henni var kostur. Þetta reiði ég nú fram, hæstv. forseti, m.a. til marks um að ég held að þarna vanti alla yfirsýn og alla stefnumörkun. Þetta er eins og eitthvert púsluspil þar sem bitunum er raðað saman úr ýmsum áttum og enginn veit hvers konar óskapnaður myndin verður að lokum. Hæstv. ríkisstjórn hefur líka unnið þannig að þessum málum, eitt hefur rekið sig á annars horn, að útkoman getur varla orðið önnur. Við ráðlögðum hæstv. ríkisstjórn það fyrir jólin að fresta afgreiðslu ekki bara lánsfjárlagafrv. heldur líka skattbreytingunum og jafnvel fjárlögunum og afgreiða frekar einhvers konar greiðsluheimildir yfir áramótin og vinna þessa hluti betur. Ég er alveg sannfærður um að það voru hollráð til hæstv. ríkisstjórnar. Ég er líka alveg sannfærður um að það yrði fleira en skert endurgreiðsla virðisaukaskatts af byggingu íbúðarhúsnæðis sem yrði dregið til baka ef menn hefðu ekki flýtt sér um of og gengið frá þessum málum fyrir áramótin. Ýmislegt fleira hefur komið á daginn þar sem stefna hæstv. ríkisstjórnar í raun og veru gengur hreint ekki upp. Ég ætla að gera nokkur einstök efnisatriði að umtalsefni, hæstv. forseti, sem fjallað er um í fyrra, nál. minni hlutans á þskj. 534. Einn af þeim aðilum, sem að sjálfsögðu gerir ráð fyrir lántökum og lánsfjárlagafrv. fjallar um á næsta ári, er Byggðastofnun. Er áætlað að heimila deildinni lántökur upp á 1.300 millj. kr., þ.e. vegna atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar auk þeirrar lánveitingar sem stofnunin sjálf á að fá skv. 4. gr. frv., ef ég man rétt, upp á líklega 650 millj. Þegar óskað var eftir upplýsingum um stöðu mála hjá atvinnutryggingardeild og spurt um áform hæstv. ríkisstjórnar um að sameina þá deild svonefndum þróunarsjóði, sem áform standa til að setja á fót í sjávarútvegi, varð fátt um svör. Að vísu er ástæða til að ætla að þessi 1.300 millj. kr. tala vegna atvinnutryggingardeildarinnar sé ekki fjarri lagi hvað varðar fjárþörf deildarinnar sem slíkrar á næsta ári en alls engar upplýsingar lágu fyrir um hvernig þessum málefnum yrði fyrir komið ef stofnaður yrði hinn nýju þróunarsjóður og atvinnutryggingardeildin, Hagræðingarsjóðurinn og e.t.v. fleiri sjóðum slengt saman í þessu nýja og stórkostlega sjóðabatteríi hæstv. ríkisstjórnar. Ég ætla ekki að taka mér í munn þetta leiða orð sjóðasukk, þó það sé framarlega á tungunni við þessar aðstæður þegar maður hefur sér hér á hægri hönd hæstv. forsrh. En mikið sjóðaslengi er þetta alla vega sem þarna á að setja á fót væntanlega með efnahagsreikningi upp á talsvert á annan tug milljarða króna. Fullyrði ég að það sé mesti sjóður Íslandssögunnar sem hæstv. forsrh. ætlar þarna að beita sér fyrir að stofna. Því inn í sjóðinn renna að stærstum hluta fjármunir sem áður hafa heyrt undir hæstv. forsrh. Þannig er í raun og veru afgreiðsla þessa máls ef taka á mark á áformum hæstv. ríkisstjórnar markleysa hvað varðar fjárhagsstöðu atvinnutryggingardeildarinnar og Byggðastofnunar. Það liggur fyrir að því er virðist að engin útfærsla af neinu tagi er til á blaði um þennan svokallaða þróunarsjóð. Í fjölmiðlum birtast frásagnir af deilum stjórnarliða og áhrifamanna tengdum stjórnarflokkunum úr röðum sjávarútvegsins um það hvernig þessu skuli fyrir komið. Það skiptir auðvitað ekki litlu máli, svo dæmi sé tekið, hvernig með fjárhagsmálefni atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar verður farið þar sem eru á ferðinni milljarðar króna og næsta kostulegt að sá misskilningur virðist vera uppi milli manna að sumir telja að inn í hinn nýja þróunarsjóð eigi eingöngu að renna eignir deildarinnar en aðrir að bæði eigi að fara eignir og skuldir. Það skiptir svolitlu máli, pínulitlu máli, því það er ekki ónákvæmni nema upp á kannski 4--5 milljarða sem þar er á ferðinni og munar um minni misskilning en það. Einnig að þessu leyti verður stjórnarandstaðan að vísa málinu frá sér því að við þessar aðstæður, á meðan ástandið er eins og raun ber vitni á stjórnarheimilinu og engar upplýsingar er um þetta að hafa, er marklaust að fjalla um það hér. Ég lít því svo á að þessar lánveitingaheimildir til atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar séu markleysa, skot út í loftið, nema ekkert verði úr áformum hæstv. ríkisstjórnar, sem vel kann að vera, og deildin verði rekin áfram sem sjálfstæð eining allt þetta ár. Ég tek það fram að ég mundi gjarnan vilja að hæstv. forsrh. upplýsti okkur um stöðu þessa máls áður en það fer lengra og áður en við greiðum atkvæði um fjárhagsheimildir til atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar á þessu ári kæmu upplýsingar um það hvar áformin standa um þróunarsjóðinn, auðlindaskattssjóðinn og sameiningu þessara sjóða allra saman í þetta mikla slengi, hæstv. forsrh. Í öðru lagi óskuðum við eftir upplýsingum um hvað liði störfum nefndar ráðherra eða ráðuneyta sem sett var á laggirnar sl. sumar til að útfæra tillögur um fjárstuðning til þeirra útgerðaraðila sem mestan samdrátt urðu að þola við úthlutun veiðiheimilda fyrir yfirstandandi kvótaár. Eins og mönnum er kunnugt og menn muna lofuðu hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. því að varið yrði svipuðum fjárhæðum til útgerðaraðila í formi styrkja, og þá til þeirra sem samdráttur í þorskveiðum bitnaði þyngst á, og áformað var að fengjust fyrir sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs eða litlar 500 millj. kr. Um þetta var gefið alveg afdráttarlaust loforð. Sérstaklega er mönnum í minni fundur sem þeir félagar, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., héldu vestur á Flateyri við Önundarfjörð og lofuðu mönnum þar að slíkir styrkir yrðu sendir út og það bráðlega. Og það var skipuð nefnd ráðherra eða ráðuneyta í málið þannig að það var sett í formlegan farveg. Skömmu síðar var spurst fyrir um það á Alþingi hvar málið væri statt --- það mun hafa verið í október. Þá sagði hæstv. forsrh. úr þessum ræðustóli: ,,Innan nokkurra daga eða í mesta lagi nokkurra vikna.`` Það var svolítið á reiki hjá hæstv. forsrh. þegar betur var á hann gengið en það var samt enginn vafi í hans huga að málið var komið á endastig og eingöngu tímaspursmál hvenær niðurstöðurnar yrðu kynntar og því hrint í framkæmd. Það var dálítið rætt um þessar ávísanir sem hæstv. ríkisstjórn ætlaði að senda út til útgerðaraðilanna. Hæstv. fjmrh. slapp í blöðin og sagði að hann gerði sér í hugarlund að þetta gæti gerst þannig að þrír aðilar sameinuðust um þetta átak. Það yrðu Byggðastofnun, Fiskveiðasjóður og ríkisstjórnin, ef ég man rétt, sem kæmu með eins og sinn þriðjunginn hvert og leystu þetta bróðurlega sín í millum. Þeir urðu eitthvað lítið hrifnir, ef ég man rétt, hjá Fiskveiðasjóði og höfðu efasemdir um að ríkisstjórnin gæti gengið í vasa Fiskveiðasjóðs og útdeilt eigin fé sjóðsins því að auðvitað væri þetta eingöngu aðgerð til að ganga á eigið fé Fiskveiðasjóðs. En það er ekki efni málsins aðallega heldur hitt að þarna var alveg ljóst að ríkisstjórnin kynnti þetta sem endanlega ákvörðun, lofaði þessu og lýsti því yfir opinberlega, fleiri en einn og fleiri en tveir ráðherrar. Þótt hæstv. sjútvrh. væri dálítið í felum í þessu máli þá kannaðist hann þó við það en vísaði því gjarnan til forsrh., að þetta væri byggðamál. Auðvitað þyrfti að gera ráð fyrr svona útgjöldum ef af þeim verður í fjárheimildum ríkisins fyrir þetta ár. Þess vegna spurðum við í efh.- og viðskn.: Hvar verður þessu fundinn staður? Hvar koma heimildirnar inn? Verður þetta lántökuheimild fyrir ríkið til að greiða þetta út o.s.frv.? Það varð satt best að segja frekar lítið um svör. Það hafði enginn neitt af málinu frétt síðan þarna um daginn þegar hæstv. forsrh. kom í ræðustól á Alþingi. Það var alveg sama hvern við spurðum. Þetta var allt mjög í véfréttarstíl. Það getur vel verið að mönnum finnist það allt í lagi að svona lagað detti bara upp fyrir, þetta sé bara eins og hvert annað loforð marklaust út í loftið og það séu bara uppi nýir tímar og nýr stíll og allt í lagi fyrir ráðamenn landsins að hegða sér svona. Mér finnst það ekki. Staðreyndin er sú að þó menn sæju ýmis tormerki á þessari framkvæmd og fyndist þetta í raun og veru alveg afkáralega vitlaus lending hjá hæstv. ríkisstjórn, í staðinn fyrir að útdeila veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs til jöfnunar eins og menn vildu þá ætti að selja þær en senda mönnum svo ávísanir á móti, þá var það nú samt þannig að einstöku maður var svo ógæfusamur að taka mark á þessu. Og nokkur hundruð aðilar keyptu kvóta á sl. hausti svo til á fullu verði í fyrstu umferð. Þeir nýttu sér forkaupsrétt sinn og sumir þeirra treystu á það að þeir fengju svo fjárstuðning frá ríkinu vegna þess að ekki minni menn en hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. höfðu lofað því. Og auðvitað er það engin framkoma að ganga svo algerlega á bak orða sinna við slíkar aðstæður. Það er engin framkoma. Ég spurði að því strax áður en salan fór fram á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs: Hvað ætla menn að gera ef aðeins lítill hluti útgerðarmanna kaupir kvótann á tiltölulega háu verði, svo hrynur verð hans og þeir sitja eftir eins og illa gerðir hlutir hafandi tekið mark á þessari lönguvitleysu ríkisstjórnarinnar og verið vélaðir inn í hana? Það er auðvitað alveg augljóst mál að þeir menn sem fóru þannig að ráði sínu naga sig nú í handarbökin. Fiskiríið er nú ekki merkilegt eins og menn vita og engar ávísanir hafa komið frá hæstv. ríkisstjórn sem sumir treystu á að mundi fjármagna þessi kvótakaup þannig að þeir gætu þess vegna kannski yfirdregið á heftinu eða slegið sér skammtímalán í banka til að kaupa kvótann og borga hann út eins og kröfur voru um af hálfu Hagræðingarsjóðs. Þeir fengju svo peningana frá hæstv. forsrh. á móti. Nei, þetta er satt best að segja heldur ömurleg frammistaða svo ekki sé meira sagt, nöturlegt, eins og stundum var sagt úr þessum ræðustóli á fyrri árum. Málið stendur þannig formlega séð, a.m.k. gagnvart efh.- og viðskn. að sú nefnd ráðuneyta eða ráðherra sem fór í málið hefur ekki lokið störfum. Það voru þau svör sem efh.- og viðskn. fékk: Að nefndin hefði ekki lokið störfum. Nú spyr ég --- að vísu er hæstv. forsrh. genginn úr salnum: Hvað er að frétta af nefndinni? Nú vill ekki svo til að hv. formaður efh.- og viðskn. sé formaður í þessari nefnd þó hann njóti mikils álits í stjórnarflokkunum og hafi nýtekið við formennsku í einhverri frægustu nefnd lýðveldisins, þ.e. tvíhöfðanefndinni. Vil ég leyfa mér við þetta tækifæri að gratúlera hv. formann efh.- og viðskn. með framann að vera orðinn annar af tveimur formönnum tvíhöfðanefndarinnar. En ég hygg þó að hv. formaður efh.- og viðskn., 5. þm. Norðurl. v., beri ekki ábyrgð á þessari kvótaávísananefnd og þess vegna sé ekki sanngjarnt að beina spurningum til hans í þessu sambandi. Ég tel þó seint sé að ekki sé seinna vænna en hæstv. forsrh. upplýsi okkur eitthvað um það hvar þetta mál er á vegi statt og því verði þá komið út úr heiminum þannig að þessari vitleysu verði hætt og hætt að halda útgerðarmönnum volgum í þeirri von að þeir geti átt von á peningum frá þessum snillingum, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Það er búið að draga menn nógu lengi á asnaeyrunum ef það á að verða niðurstaðan. Ég vil þá nefna, hæstv. forsrh., að í nál. minni hlutans er jafnframt fjallað um hinn hefðbundna skerðingarkafla eða ,,þrátt-fyrir-kafla`` eins og hann hét lengi vel. Við gerðum miklar athugasemdir við uppsetningu hans í efh.- og viðskn. eins og hún er samkvæmt frv. til lánsfjárlaga og í IV. kafla þess. Þar átti að beita þeirri merku nýbreytni við lagasetningar að sameina í eina grein, 11. gr. frv., breytingar á 20 mismunandi lögum. Fullyrði ég að það hefði verið heimsmet, a.m.k. Íslandsmet, fram til þessa í lagasetningu að breyta með einni lagagrein 20 lögum, eins og þarna var áformað með því að hafa skerðingarákvæðin öll í einni lagagrein sem hefur aldrei sést áður svo mér sé kunnugt um. Þessu mótmæltum við auðvitað harðlega og ekki bara þessu, heldur líka því að framsetning greinarinnar var á þá lund að í 11. gr. lánsfjárlaga skyldi standa að framlög ríkissjóðs samkvæmt eftirtöldum lögum og lagaákvæðum skuli ákveðin í fjárlögum ársins 1993. Síðan er talið upp eitt til tuttugu, lög nr. 71/1990, um Listskreytingasjóð, lög nr. 50/1957, um Menningarsjóð o.s.frv. Þetta vildum við leyfa okkur að halda fram að væri gjörsamlega óboðleg og óforsvaranleg framsetning á lagabreytingum því vandséð var hvaða tilgangi efnisleg atkvæðagreiðsla um þessa 11. gr. lánsfjárlaganna þjónaði í reynd, ef hún ætti eingöngu að vísa yfir í niðurstöður fjárlaganna. Ég leyfði mér að spyrja: Hvenær fer þá hin efnislega atkvæðagreiðsla fram? Hvenær heimila í sjálfu sér alþingismenn skerðinguna? Er það þegar þeir greiða atkvæði um 20 lagabreytingar í einu við 11. gr. eða er það þegar fjárlögin eru afgreidd og til hvers er þá 11. gr. lánsfjárlaganna? Niðurstaða fékkst í þetta mál og hún var á þá leið að breyta uppsetningu skerðingarákvæðanna til fyrra horfs. Það er gert í brtt. meiri hlutans og fyrir það ber þó að þakka að menn féllust á þessi sjónarmið og a.m.k. er ekki horfið út á braut þessarar merku nýbreytni að láta menn í einni og sömu lagagreininni breyta útgjaldaákvæðum 20 mismunandi og alls óskyldra laga, eins óskyldra og Listskreytingasjóður er t.d. verkefnum Hafnabótasjóðs. Hitt er svo annað mál að þessi vinnubrögð eru auðvitað óskaplega til ama og hafa lengi verið að hér skuli ganga aftur árvissir draugar þar sem skert eru ákvæði sérlaga með þessum hætti og væri mikil hreinsun af því ef menn mönnuðu sig upp í að fara í gegnum lagasafnið og taka einfaldlega út eða með einhverjum hætti breyta þessum ákvæðum þannig að þau lytu þá hefðbundnum árlegum útgjaldaákvörðunum Alþingis en væru ekki með steindauðan bókstaf um einhvers konar verðtryggð eða vísitölubundin útgjöld af einhverju tagi eins og þarna er á ferðinni. Hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hefur stundum gert þetta að umtalsefni hér og ég held að menn mættu hugleiða hans orð í þessu sambandi. Þetta er ekki eitt af því sem sérstaklega eykur virðingu Alþingis að vera að unga út lögum. Sumpart eru á ferðinni tiltölulega mjög nýleg lagaákvæði sem svo eru umsvifalaust brotin með sérstökum ákvörðunum við lánsfjárlagagerðina á hverju ári. Fulltrúar minni hlutans eru andvígir ýmsum af þessum skerðingarákvæðum. Það var ekki sérstaklega farið yfir það kannski af okkar hálfu hvað þar var á ferðinni. Þó voru í nál. nefndir þættir þar sem við teljum að allt of langt sé gengið eða ekki eigi yfir höfuð að koma til neinnar skerðingar. Við minnum t.d. á Húsafriðunarsjóð. Það er auðvitað til skammar að menn skuli ekki geta látið fjárveitingar til hans í friði við þessar aðstæður. Þar eru ærin verkefni. Hér eru ekki miklir fjármunir á ferðinni en verkefnin eru ærin. Það liggur fyrir að fátt er jafnatvinnuskapandi, ef menn eru að hugsa um þann þátt málsins, og einmitt viðhald gamalla húsa og varðveisla fornminja. Það liggur við að það sé hrein vinna, t.d. viðhald torfbæjanna því torfið er ókeypis eins og kunnugt er og ljáirnir yfirleitt til. Í raun og veru er það því nánast 100% vinna sem felst í slíkum framkvæmdum. Ef menn vilja hafa það í huga þegar þeir kortleggja útgjaldamálefni ríkisins að gjarnan megi stuðla að því að vinnuþátturinn sé sem mestur í ljósi erfiðs atvinnuástands og vaxandi atvinnuleysis, þá vildi ég leyfa mér að halda því fram að fátt ef nokkuð fyrirfinnst á Íslandi sem hafi hagstæðari hlutföll í sér fólgin heldur en einmitt viðhald gamalla húsa og varðveisla fornminja. Það er okkur Íslendingum til nokkurs vansa svo ekki sé meira sagt hversu illa við stöndum þarna að málum. Ég vil leyfa mér að stinga upp á því að þessir þættir verði sérstaklega athugaðir. Ég segi ekki að það mundi draga mjög mikið um það þó Húsafriðunarsjóður fengi óskert framlög en þó er það eitthvað og mundi a.m.k. eitthvað muna um að hækka þetta frá þeirri 10,5 millj. kr. upphæð sem gert er ráð fyrir í þessi verkefni á landinu öllu á þessu ári samkvæmt fjárlagafrv. Það er ekki merkilegt upphæð, satt best að segja. Síðan gagnrýnum við sérstaklega hvernig meðferðin er á Vegagerð ríkisins samkvæmt þessu frv. og öðrum ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar. Það mál hefur þegar verið mikið rætt, bæði við afgreiðslu fjárlaga og í tengslum við vegáætlun sem komin er til umfjöllunar á þinginu. Þó verður ekki komist hjá því að minna á það að hæstv. ríkisstjórn gengur þarna óheyrilega langt í því að skerða hinn markaða tekjustofn Vegagerðarinnar og gera hann upptækan í ríkissjóð, að ganga í þennan tekjustofn með aukahækkunum á honum og afla sér þannig fjár sem auðvitað þyngir skattbyrðina á þessari grein og skapar minna svigrúm fyrir tekjur til Vegagerðarinnar sjálfrar. Í þriðja lagi er svo velt yfir á Vegagerðina nýjum verkefnum í stórum stíl þannig að mun nema háum fjárhæðum á næstu árum. Þetta veldur því auðvitað að hinar mörkuðu tekjur Vegagerðarinnar dragast geysilega saman en í staðinn er Vegagerðinni vísað í lántökur. Vegagerðin verður einn af stóru lántakendunum á þessu ári, slagar upp í --- ég segi nú ekki Landsvirkjun, en verður einn af þeim stóru með lántökur hátt á annan milljarð kr. á árinu. Þetta er auðvitað alveg hroðaleg breyting til hins verra fyrir Vegagerðina. Því hvað sem um fjárveitingar til vegamála má segja á undanförnum árum, og rífast menn um það endalaust hver hafi staðið sig öðrum betur eða verr í þeim efnum, það er kannski ekki aðalatriði málsins, reynslan sker úr því, þá geta menn ekki um hitt deilt og það er að sá er munurinn á að fram til þessa hefur Vegagerðin framkvæmt fyrir eigið aflafé og ekki safnað skuldum nema það lítilræði sem hefur stundum safnast upp í einstökum kjördæmum vegna lántöku þegar verið er að ljúka einstökum stærri verkefnum. En það hefur ekki verið umtalsvert og Vegagerðin sem stofnun hefur ekki búið við mikla skuldabyrði. Það mun nú heyra fortíðinni til, því miður. Í stað þessa eigin fjár verður Vegagerðinni ýtt út í stórfelldar lántökur og þess mun auðvitað sjá stað þegar á næstu árum þegar Vegagerðin þarf að ráðstafa stórum hluta tekna sinna, hverjar sem þær nú verða, til að borga af þessum lánum. Ég er ansi hræddur um að þá muni ýmsir sem þá glöptust til að hæla þessum ráðstöfunum hæstv. ríkisstjórnar naga sig í handarbökin og þess vegna er e.t.v. hyggilegt, ef svo kynni að fara að þeir hinir sömu menn sætu í einhverjum tilvikum á Alþingi eftir 4--5 ár, að þeir geymi sér orðaskiptin þangað til þá. T.d. hv. 3. þm. Vestf. sem nokkuð hefur látið þetta mál til sín taka í töluðu máli. Ef svo skyldi fara að við yrðum báðir á Alþingi 1995 eða 1996 þá held ég að það væri fróðlegt að við færum yfir reynsluna á þessu fyrirkomulagi og hversu hamingjusamir við verðum þá yfir því að Vegagerðin skuli vera með margra milljarða skuldir á bakinu. En það er það sem hæstv. ríkisstjórn er að stofna til. Fleiri þætti mætti nefna eins og málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna sem ljóst er að á engan hátt er þannig búið að að unnt sé að framkvæma lög um námslán og námsstyrki eins og andi þeirra býður upp á. Hæstv. ríkisstjórn hefur, eins og kunnugt er, skert þau lán mjög verulega og þrengt að námsmönnum með þeim afleiðingum að stórlega fækkar fólki í námi þrátt fyrir vaxandi atvinnuleysi þegar tilhneigingin ætti að vera öfug ef eitthvað er, að fleiri reyndu þá að nota tímann til að afla sér menntunar frekar en að ganga um og mæla göturnar. Þróunin hér er öfug miðað við það sem t.d. hefur orðið í nágrannalöndunum þar sem reynt hefur verið m.a. að mæta vaxandi atvinnuleysi með því að auðvelda fólki að afla sér menntunar og endurhæfa sig. Hér gerist hið gagnstæða eins og oft endranær að þessi mál þróast í algjörlega öfuga átt hjá okkur. Það er þrengt að námsmönnum, námslán skert og aðstæður þeirra sem erfiðasta hafa stöðuna til að kosta sig til náms verða það slakar að þeir hrökklast frá námi eins og dæmin sýna. Sömuleiðis hefði verið ástæða til að fara betur ofan í húsnæðismálin og á það er minnt í nál. og þá er talað um Landsvirkjun sem er auðvitað stærsti einstaki lántakandinn í landinu fyrir utan ríkissjóð. Landsvirkjun þarf hátt í 8 milljarða kr. að láni á þessu ári. Staða þess fyrirtækis er slík að það getur sáralítið ef nokkuð borgað niður skuldir sínar á árinu. Ef ég man rétt voru það e.t.v. tugir milljóna sem meiningin var að raunskuldir Landsvirkjunar gætu lækkað á árinu. Hér er því nokkurn veginn slegið lán fyrir öllum afborgunum og vöxtum fyrirtækisins. Það er auðvitað ekki heppileg staða. Þarna spila inn í hlutir eins og gengisfellingin sem á sinn stóra þátt í því að skuldir Landsvirkjunar jukust á einni viku um 4 milljarða kr. Fóru úr 42 milljörðum í u.þ.b. í 46 milljarða. Auðvitað væri ástæða til þess að farið væri miklu nánar yfir stöðu þessa fyrirtækis sem er að stórum hluta í eigu ríkisins en gert hefur verið að mínu mati. Landsvirkjun hefur verið alveg sérstakt ríki í ríkinu og hefur nánast ekki mátt anda á það fyrirtæki. Ég held að eigandinn, ríkið, þurfi að hafa það í huga að þarna er á ferðinni gífurlega stór aðili sem ríkið ber mikla ábyrgð á og þess vegna geti verið skynsamlegt að fara ofan í saumana á málefnum fyrirtækisins, ekki endilega vegna þess að þar sé eitthvað bogið við heldur einfaldlega til þess að menn viti hver staða þess er og hvað í vændum geti verið. Það er alveg ljóst að ríkið ber mikla ábyrgð á þessu fyrirtæki. Þetta er opinbert fyrirtæki í beinum skilningi þess orðs. Ríki og sveitarfélög eiga það og það er svo stórt og fyrirferðarmikið sem langstærsti einstaki aðilinn á íslenska lánamarkaðnum utan við ríkið að ástæða er til að gera betur en að taka bara við árlegum óskum fyrirtækisins um lántökuheimildir eins og gert hefur verið, að manni sýnist, undanfarin ár. Þess vegna eru þessi orð um það höfð þó svo aðstæður byðu ekki upp á það að fara í slíka vinnu í annríkinu dagana fyrir jólin þegar efh.- og viðskn. afgreiddi þetta mál frá sér. Hæstv. forseti. Ég hef þá lokið við að renna yfir nál., þ.e. hið fyrra, og ætla þá lítillega að nefna á nýjan leik það sem fram kemur í frhnál., dagsettu í gær, á þskj. 590 og þá sérstaklega koma aftur að þeim tíðindum sem borin voru okkur í efh.- og viðskn. að hæstv. ríkisstjórn hefði ákveðið að falla frá skerðingu á endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu við byggingu og viðhald íbúðarhúsnæðis. Áform stóðu til að lækka þá endurgreiðslu um 40%, úr 100% niður í 60%. Þannig ætlaði ríkissjóður sér að afla 400 millj. kr. í tekjur á árinu 1993. Í fjárlagafrv. er þetta sett upp sem nettótekjur ríkissjóðs upp á 400 millj. Að vísu er þar minnt á að þetta hafi ákveðin verðlagsáhrif en engar efasemdir eru settar fram um að þessi aðgerð muni hins vegar skila 400 millj. í tekjur hjá ríkinu. Þetta eru, hæstv. forseti, alveg yfirgengileg vinnubrögð svo ekki sé meira sagt. Við fengum á okkar fund fulltrúa hagdeilda Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Þeir mættu þar með ítarlega greinargerð sem tekin hafði verið saman á þeirra vegum og hún er birt sem fskj. með nál. minni hlutans og ég hvet þingmenn til að kynna sér þá greinargerð. Ég hygg að hún sé vel unnin og a.m.k. hefur mér ekki verið sýnt fram á að neitt í henni standist ekki. Með fylgdi bréf Benedikts Davíðssonar, forseta ASÍ, og Þórarins V. Þórarinssonar, framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins, til forsrh. þar sem eindregið var óskað eftir því að fallið yrði frá þessari mislukkuðu ákvörðun og vísað í því sambandi í útreikninga og rökstuðning hagdeildanna. Hvað kemur í ljós þegar farið er yfir það hvað þessi ákvörðun hefði þýtt í reynd? Það er næsta kostulegt því fyrir utan vísitöluáhrifin og verðbólguáhrifin, sem eru náttúrlega ærið áhyggjuefni og eru til nefnd af hálfu bankanna sem ein af aðalástæðunum fyrir vaxtahækkunum, kemur t.d. í ljós að þessi litla aðgerð, sem ýmsum kann að þykja, sem veltir þó ekki nema 400 millj. í útgjöldum ríkisins flytur 4 milljarða til í þjóðfélaginu, frá skuldurum til lánveitenda. Fjórir milljarðar færast yfir á einu bretti. Greiðslubyrði einstaklinganna, heimilanna og fyrirtækjanna í landinu af lánum vex um 1.250 millj. kr. á ári vegna þessarar einu aðgerðar. Í fjárlagafrv., í framsöguræðu talsmanna meiri hlutans, í máli hæstv. fjmrh., var ekki minnst á slíka hluti einu orði. Það er nefnt að aðgerðin hafi auðvitað ákveðin vísitöluáhrif og punktur. Hvers konar er þetta? Kostulegast af öllu er auðvitað það að þegar farið er yfir áhrif þessara breytinga á ríkissjóð sjálfan, sem átti að græða 400 millj., er útkoman sú að þetta er tekjutap fyrir ríkissjóð vegna þess að tekjur eða öllu heldur útgjöld ríkissjóðs vegna ýmissa vísitölutengdra bóta eða frádráttarliða frá skatti aukast um 266 millj. kr. Tekjuskattur vegna persónufrádráttarins minnkar um 221 millj., vegna sjómannaafsláttar um 8 millj., vegna barnabóta um 14 millj., vegna barnabótaauka um 10 millj. og vaxtabætur og húsnæðisbætur aukast um 13 millj. þannig að á móti kemur til frádráttar tekjutap eða útgjöld ríkisins upp á 266 millj. En ekki er allt búið með því. Nei, vegna þess að þegar síðan kemur að vaxtauppgjörinu fyrir ríkissjóð, vaxtagjöldum og vaxtatekjum vegna skulda ríkissjóðs sjálfs, hvað bætist þá við? Vaxtagjöldin aukast um 275 millj. á árinu vegna þessarar breytingar en vaxtatekjurnar aðeins um 130 þannig að niðurstaðan er sú að áhrifin á greiðslustöðu ríkissjóðs eru til viðbótar neikvæð um 145 millj. á árinu. Leggi menn svo saman 266 og 145, hvað fá þeir út úr því? Þeir eru komnir yfir 400 millj. sem ríkið átti að hafa í tekjur af því að skerða endurgreiðslu á virðisaukaskatti í þessu tilviki. Er það nú frammistaða sem borin er á borð fyrir alþingismenn sem skattahækkun og sannanlega er það það sem eigi að auka tekjur ríkissjóðs um 40 millj. Kemur í ljós að það er tekjutap og í heildina verri staða ríkissjóðs upp á einhverjar millj kr. þegar lagt er saman tekjutapið og aukin vaxtaútgjöld. Hæstv. forseti. Maður er gersamlega gáttaður á þessari uppákomu svo ekki sé meira sagt. Er það nú frammistaða. Ég held að einhvers staðar hljóti einhverjir að vera sem skammist sín dálítið fyrir þetta mál. Auðvitað eiga hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. fyrst og fremst að taka við skömminni og þó að við viljum auðvitað ekki skemma fríið fyrir hæstv. fjmrh. með því að tala illa um hann hér og láta hann fá hiksta þá er það samt þannig að hann sem húsbóndi fyrir þessu liði verður að líta dálítið rækilega í eigin barm þegar hann kemur heim. Sömuleiðis þarf hæstv. forsrh. að gæta orða sinna þegar hann sem siðameistari og einhvers konar háyfirdómari agaðra vinnubragða fer að siða menn til á næstunni. Kannski segir hæstv. forsrh. af sér sem háyfirdómari vinnubragðanna. Það er auðvitað fagnaðarefni og undir það er tekið í nál. minni hlutans að aðilar vinnumarkaðarins hafa afhjúpað vinnubrögðin. Þeir hafa sýnt fram á, svo ekki verður um það deilt, að ríkisstjórnin hafði ekki hugmynd um áhrif eigin ákvarðana þegar hún var að kynna þær og pína þær í gegn hér fyrir jólin. Hún gerði sér enga grein fyrir því hverjar afleiðingarnar væru. Þetta var reyndar það sem við héldum fram og vöruðum við og ég man eftir því að hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, varaði sérstaklega við þessum vísitöluáhrifum í ræðum hér um skattamál sem frsm. minni hlutans þá. Ég leyfi mér þess vegna að spyrja í næstu umferð: Er ekki viss hætta á því að svo sé um fleira, þ.e. að það geti verið að eitthvað fleira sé ekki alveg pottþétt hjá hæstv. ríkisstjórn? Ég held að það sé svo og ég ætla að taka annað dæmi þar um. Svo vill til að fulltrúar Stéttarsambands bænda komu einnig á fund efh.- og viðskn. til að ræða við nefndina um deilu þá sem staðið hafði um samskipti bændasamtakanna og ríkisvaldsins vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti á tilteknar greinar innlendra matvæla, búvörur. Ég held að þar sé að mörgu leyti hliðstæð vitleysa á ferðinni hjá hæstv. ríkisstjórn eins og er með þennan virðisaukaskatt af íbúðarbyggingum vegna þess að áhrifin eru nokkurn veginn jafnheimskuleg. Að vísu er ekki sama rúllettan sem fer af stað í gegnum vísitölutengingarnar á peningamarkaðnum en því er þó alveg ómótmælt að vísitöluáhrif og verðhækkunaráhrif þessarar hækkunar búvörunnar eru afar óheppileg og koma í bakið á mönnum. Þar eru einnig fjárlagaliðir sem eru vantaldir í fjárlagafrv. Bændur benda t.d. á það að í búvörusamningnum, mjólkurhliðinni, er sjálfkrafa ákvæði um að verði endurgreiðslur virðisaukaskatts á þessar búgreinar skertar þá falli niður innibyggð eða umsamin framleiðnikrafa til mjólkurframleiðenda upp á 1% á árinu. Hvað þýðir það? Það þýðir útgjöld fyrir ríkissjóð í formi meiri beinna greiðslna til bænda, tekjutap á móti, þannig að aðgerðin sem átti að færa ríkissjóði einhverjar 250 eða 300 millj. mínusast um 25 millj. ef ég man þá tölu rétt, sem bændur sýndu fram á. Ég held að þarna sé á ferðinni nokkurn veginn jafnvitlaus aðgerð og ég hvet hæstv. ríkisstjórn til þess að skoða hvort ekki sé skynsamlegt að viðurkenna mistökin á fleiri sviðum og falla líka frá eða a.m.k. lækka þessa skerðingu á endurgreiðslu virðisaukaskatts á matvæli. Þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar veldur miklum verðhækkunum eins og sýnt er fram á og reyndar hefur komið fram og sýnt er fram á í fskj. með þessu nál. Á næstu vikum munu ýmis afleidd áhrif koma fram. Þannig er það t.d. að í kjölfar þess að kjötið hækkar beint mun unnin vara að sjálfsögðu hækka á næstu vikum sem nemur a.m.k. hráefnisþættinum o.s.frv. Víxlverkunin fer því í gang þegar stofnað er til verðhækkana af þessu tagi af hálfu ríkisstjórnarinnar. Einhver deila hefur verið um það hversu mikill hluti hækkunar búvaranna sé vegna skertrar endurgreiðslu á virðisaukaskatti. Sú deila er óþörf vegna þess að óyggjandi gögn liggja fyrir um það. Ég bendi mönnum á töflu sem fylgir þessu nál. Þar kemur alveg skýrt fram að 7,28% af verðhækkunartilefnum í eggjum er vegna lækkunar á endurgreiðslum virðisaukaskatts eða rúmar 18 kr. á hvert kg, að 11,14% í kjúklingum er vegna lækkunar endurgreiðslu eða 29 kr. á hvert kg sem kjúklingakjötið þarf að hækka beint vegna þess að ríkið hækkar matarskattinn. 13,48% eða öll hækkunin í nautakjöti er vegna þess að ríkið hækkar matarskattinn, 48 kr. á kg af nautakjötinu og í svínakjöti eru þetta sambærilega 8,65% eða 26 kr. og 53 aurar. Varðandi ásakanir um að bændur hafi eignað ríkisstjórninni meira en efni stóðu til í þessum efnum vísa ég í minnisblað frá Fréttasambandinu þar sem skýrt kemur fram að í frásögn og kynningu á málinu var því ævinlega haldið til haga að orsakir verðhækkananna væru tvenns konar: Annars vegar hækkun tilkostnaðar vegna gengisfellingar og fleiri aðgerða og fleiri hluta og hins vegar hækkunarþörf vegna hækkunar á matarskatti. Ég sé ekki annað af þessum gögnum, sem fyrir liggja í málinu, en að bændur hafi komið algerlega hreint til dyranna í þessum efnum. Þeir útreikningar sem þarna liggja fyrir og eru reyndar frá landbrn., ekki bændasamtökunum, sundurliða þetta þannig að hver og einn getur áttað sig á þessu sjálfur. Úr því að hæstv. ríkisstjórn er á annað borð tekin til við að afturkalla mislukkaðar ákvarðanir sínar í skattamálum og dregur þær breytingar inn í lánsfjárlagafrv. sem hér er til umræðu held ég að ástæða sé til að hvetja hana til að gera þá betur og lagfæra fleira. Ærin eru tilefnin. Einnig bárust inn í nefndina óskir um það að tekin yrði inn heimild vegna járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga og bæði hvað varðar skammtímafyrirgreiðslu til fyrirtækisins þannig að rekstri þess megi halda áfram á næstu mánuðum en einnig að heimilt verði að semja um aukningu hlutafjár og endurfjármögnun fyrirtækisins í samvinnu við hina erlendu eignaraðila eða aðra hugsanlega ef til kæmu og koma fyrirtækinu þannig á sæmilega traustan grundvöll. Í nál. minni hlutans segir að margt virðist mæla með því að reynt verði að forða þessu fyrirtæki frá gjaldþroti. Ég hygg að það sé almennt sjónarmið að auðvitað sé ekki á bætandi að þeim fyrirtækjum fjölgi sem verði gjaldþrota og segi upp öllu starfsfólki sínu. Ærinn er nú vandinn samt. En þó er að mörgu að hyggja í þessu sambandi. Fyrir það fyrsta er ljóst að mjög sértæk aðgerð er á ferðinni svo að ekki sé nú meira sagt, eins sértæk og nokkur aðgerð í atvinnulífi getur verið, þ.e. að bjarga einu fyrirtæki, sértækasta ráðstöfun sem um getur og orðið getur. Menn skulu þá líka hafa það í huga að lítið hefur orðið úr stóru orðunum um bannhelgi hinna sértæku aðgerða ef hæstv. ríkisstjórn ríður á vaðið eða hefur forustu um að ganga í sérstakar aðgerðir til bjargar þessu eina fyrirtæki. Einnig er rétt að fram komi að okkur þótti nokkuð skorta á upplýsingar. Þær sem voru reiddar fram fyrir nefndina voru nokkuð fátæklegar og það leiddi m.a. til þess að ákveðið var að til ríkisstjórnarinnar kæmi eingöngu heimild um að ganga til samninga sem síðan þyrftu aftur endanlega staðfestingu Alþingis. Í nefndinni komu fram þau sjónarmið að ekki væri eðlilegt að afgreiða endanlega eða opna heimild heldur yrði hún að vera með þeim hætti skilyrt að hin endanlega niðurstaða þyrfti við samþykki Alþingis. Þá hef ég, hæstv. forseti, farið yfir þessi tvö nefndarálit, þ.e. nál. og frhnál., og rakið helstu efnisþætti þess og þar fyrir utan gert vinnubrögðin nokkuð að umtalsefni. Aðstæður eru satt best að segja ekki mjög gæfulegar á nýbyrjuðu ári. Skriða verðhækkana hefur dunið yfir landsmenn nú um áramótin og í töflu, sem tekin var saman og birtist í Vikublaðinu í síðustu viku, hafa nokkrar helstu hækkanirnar verið teknar saman, um 20 talsins. Ég er ekki viss um að allir hafi áttað sig á því eða sett þetta upp fyrir framan sig í eina töflu eins og þarna hefur verið gert og það er ærið óhugguleg lesning satt best að segja. Ég held að ég leyfi mér, með leyfi hæstv. forseta, að renna aðeins yfir þessa töflu, verðhækkunarskriðuna á síðustu dögum og vikum eða það sem boðað er og er fram undan á næstunni. T.d. liggur fyrir að bensín hefur hækkað um 12,8--15,4% á rétt rúmum mánuði, upp í 15%, nautakjöt um 14%, kjúklingar um 9,6%, svínakjöt um allt að 10%, egg um 5%, raforka samkvæmt gjaldskrá Landsvirkjunar um 4%, nafnvextir hafa hækkað um 1,5--2,75%, vextir af verðtryggðum lánum um 0--0,5%, hlutdeild sjúklinga í lyfjaverði er að hækka úr 25 í 32% þessa dagana og munar um minna, innflutt vara, bílar, heimilistæki o.s.frv. hækkar á bilinu 0--8% vegna gengisfellingarinnar, amerískar og japanskar vörur mest vegna þess að til viðbótar gengisfellingunni hefur komið hækkandi gengi þeirra gjaldmiðla og vega þær þó býsna þungt í innflutningsvísitölu okkar. Húshitun hækkaði 1. janúar um 8--14%. Póstburðargjöld hækkuðu í nóvember um 7% vegna forsendna fjárlaga, flugfargjöld hækkuðu um 4% í millilandaflugi og 4,5% í innanlandsflugi, farmgjöld skipafélaga hækkuðu um 4%, brennivín og tóbak hefur hækkað o.s.frv. Satt best að segja er þetta harla ljót lesning og hvað þýðir það þegar svona stór skriða verðhækkana fer út á einu tímabili? Jú, það þýðir að aðrar hækkanir koma í kjölfarið. Þeir sem eru með þessa vöru sem útgjaldaþátt í sínum rekstri skoða hjá sér töflurnar og segja: Ég verð að hækka hjá mér útselda vinnu eða framleiðslu mína vegna þess að hjá mér eru komin hækkunartilefni. Við vitum að í kjölfarið á slíkri skriðu sigla aðrar verðhækkanir næstu vikurnar og næstu mánuðina. Reyndar er það svo að í rökstuðningi bankanna fyrir sínum vaxtahækkunum kemur þessi skrúfuhugsunarháttur eða þessi skrúfuverkun kannski skýrast fram því að bankarnir segja beint: Vaxtahækkunin er afleiðing ákvarðana ríkisstjórnarinnar, verðhækkana og verðbólgu sem leiða af þeim. Auðvitað spilar slæm afkoma hjá bönkunum þarna inn í en fari menn yfir rökstuðning talsmanna bankanna, það sem þeir nefndu fyrst og bentu aðallega á, væru þessar verðhækkanir og verðbólguspár sem á þeim byggðust. Þetta er staðan á nýbyrjuðu ári og ég sé ekki þá birtu fram undan sem hæstv. forsrh. að hætti forvera síns þóttist reyndar reyna að sjá um áramótin þegar hann hélt ræðu sína. Auðvitað er það svo að e.t.v. sér hæstv. ríkisstjórn eitthvað að sér. Maður veltir því fyrir sér, er ríkisstjórnin tilbúin til þess að hverfa frá stefnu sinni í meira mæli en sem nemur þessari einu uppgjöf gagnvart endurgreiðslu virðisaukaskattsins? En staðan er svona: Verðhækkunarskriðan er að ganga yfir í þjóðfélaginu. Það er vaxandi atvinnuleysi. Vextirnir hafa hækkað og verðbólgan er komin á talsverðan skrið. Ég vil því leyfa mér að lokum, hæstv. forseti, að segja það álit mitt að ef hægt er að tala um efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar þá sé hún hrunin og þess vegna sé aðeins tvennt til: Annaðhvort verður gerbreytt um stefnu á næstu mánuðum og menn skipta algerlega um aðferð gagnvart þeim erfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir, í stað þess vítahrings samdráttar, atvinnuleysis, niðurskurðar og svartsýni sem menn eru að skrúfast niður í, þá verði gripið til annarra ráða og menn reyni að rífa sig upp úr þeim erfiðleikum í staðinn fyrir að skrúfa sig sífellt dýpra ofan í þá. Ég er alveg sannfærður um það að annað tveggja mun gerast á næstu mánuðum. Ríkisstjórnin verður knúin til þess að hverfa frá þessari stefnu í veigamiklum atriðum eða hún fer frá því að henni er ekki stætt að óbreyttu. Það er alveg á hreinu. Ég velti því dálítið fyrir mér hvort hæstv. forsrh. sé ekki að átta sig á þessu.  Og ég geri þessi orð að mínum síðustu. Annaðhvort verður hæstv. ríkisstjórn að hverfa í grundvallaratriðum frá þeirri stefnu sem hún hefur fylgt og taka upp gjörbreytta stefnu og gjörbreytt vinnubrögð eða hún mun ekki kemba hærurnar út þetta ár.

Hæstv. forseti. Út af ræðu hv. þm. Steingríms Sigfússonar vil ég taka fram nokkur atriði. Ég finn það að honum finnst að ríkisstjórnin fari batnandi og játi nú mistök sín og það er ágætt. Í fyrsta lagi vil ég segja það sem mína skoðun að þær aðgerðir sem voru gerðar fyrir jólin, m.a. með gengisfellingunni, gefa minna tilefni tilefni til að taka á í sambandi við kvótaskerðinguna en áður var. Í öðru lagi varðandi stöðuna á fjármagnsmarkaðnum þá vil ég vísa til skýrslu Seðlabankans sem kom út fyrir jólin en þar kom fram það álit að staðan mundi kannski heldur rýmkast. Ég er nú ekki alveg sammála því en ég hygg að vextir og aðstæður á fjármagnsmarkaði muni haldast svipað á þessu ári. Varðandi lífeyrissjóðina liggur fyrir að ráðstöfunarfé þeirra á þessu ári mun væntanlega verða 36,6 milljarðar. Það fer mjög vaxandi og ég hygg að kannski verði ekki sama þrengingin þar á bæ og þeir tala um í bréfi sínu. Varðandi virðisaukaskattinn á vinnu iðnaðarmanna vil ég taka fram að eins og þeir reikningar sem lagðir voru fram sýna, þá virðist vera búið að finna upp eilífðarvél í sambandi við ríkisfjármálin og ef þetta væri allt saman rétt og satt mundum við ganga hart fram og lækka alla þá skatta sem koma inn í byggingarvísitöluna og ríkið mundi stórgræða. Það hringja alltaf vissar viðvörunarbjöllur þegar þannig eilífðarvélar eru komnar á skrið, en það sem um er að ræða er það að eftir að búið er að stilla af persónuafslátt og þær tölur allar fyrir árið og menn koma svo eftir á og breyta byggingarvísitölunni til lækkunar þá fer viss vísitöluleikur í gang sem felst efnislega fyrst og fremst í því að það verður tilflutningur á skatti sem kemur á byggingarvísitöluna yfir á tekjuskattinn þannig að með þessu er verið að hækka tekjuskattinn á móti. Og ég held að þetta sé kannski ekki alveg eins rakin leið til velfarnaðar eins og menn tala um. Varðandi endurgreiðsluna af búvörunum þá liggur fyrir að hækkunin er 250 millj. Þetta þýðir í verðbólgu um 0,1--0,15% en ekki 0,3% eins og reikningar hafa gefið tilefni til.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi um skammdegisskýrslu Seðlabankans, þá þykir mér henni nú gert hátt undir höfði ef hún er orðin að efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru ýmsar ágætar upplýsingar í skammdegisskýrslunni um fjármagnsmarkaðinn en ég hélt að lánsfjáráætlun ríkisstjórnarinnar og forsendur fjárlaga og lánsfjárlaga væru stefnuplöggin um það hvað ríkisstjórnin hygðist fyrir í þessum efnum þannig að ég held að að sé lítið svar við þeirri sundurvirkni og þeim handabakavinnubrögðum sem ríkisstjórnin varð ber að og er alltaf að sannast æ betur að er ber að í þessum málum. Varðandi lífeyrissjóðina er rétt að menn hafi það í huga að þeim er þarna ætlað að auka kaup sín um hátt á fjórða milljarð króna á þessum pappírum. Á sama tíma eru þeim að opnast möguleikar til fjárfestinga erlendis og reynslan frá síðasta ári er sú að það er að draga úr þessum föstu pappírakaupum lífeyrissjóðanna, m.a. vegna þess að þeir eru að nýta sér möguleika til að dreifa fjárfestingum sínum meira en áður var og líka vegna þess að þeir hafa í nokkrum mæli verið að leggja ákveðið fé í atvinnulífið. Og er það ekki af hinu góða, hv. þm.?

Jú, mjög.

En er það þá skynsamlegt af hæstv. ríkisstjórn að gera ráð fyrir að þrátt fyrir þessar aðstæður geti þeir samtímis stóraukið kaup sín á bréfum hjá byggingarsjóðunum? Það gengur einfaldlega ekki upp nema til þess að vextirnir hækki þar og dragi til sín þetta meira fjármagn. Það er það sem talsmenn lífeyrissjóðanna eru að benda á. Þarna er alger brotalöm á ferðinni í áætlanagerð hæstv. ríkisstjórnar og það er langhreinlegast fyrir stjórnarliða að viðurkenna það. Varðandi hækkun matarskattsins á búvörunum kann það að vera að í vísitölunni að meðaltali mælist þetta svona. Við vitum að þessi hækkun kemur þyngst við þá sem verja hlutfallslega mestu af tekjum sínum til matarkaupa og þess vegna er þetta sérlega óréttlát og vitlaus aðgerð og þó að hún sé út frá vísitöluleikfiminni e.t.v. ekki jafnskaðleg og lækkun endurgreiðslu virðisaukaskatts á húsbyggingar þá er hún samt vitlaus.

Virðulegi forseti. Út af endurgreiðslunni á virðisaukaskattinum á búvörurnar held ég að það liggi fyrir að ekki sé hægt að finna það út að það sé endilega láglaunafólk sem kaupir nautalundir á 1.000 kr. kílóið. Varðandi lífeyrissjóðina held ég að menn verði að hafa það í huga að húsbréfaútgáfan minnkar um 2 milljarða á þessu ári vegna tilflutnings á milli ára. Síðan hafa lán til einstaklinga verið að minnka og í því felst að það kemur aukið svigrúm m.a. til fjárfestinga í hlutabréfum fyrirtækja sem við erum vonandi sammála um, ég og hv. þm., að sé nauðsynleg. Varðandi verðbólguna á þessu ári þá hafa spár verið mjög misvísandi um þetta, þ.e. verið kannski á bilinu 3--4,5% eftir því hver hefur verið að spá. Ég hygg að lægri talan verði svona það sem upp úr stendur og það er einfaldlega vegna þess að þær aðstæður eru í þjóðfélaginu að þeir sem eru að selja vöru eða þjónustu hafa einfaldlega ekkert svigrúm til þess að koma nema allra nauðsynlegustu hækkunum út í verðlag. Það eru engar þær aðstæður sem hafa breyst í efnahagslífinu, það er engin þensla heldur þvert á móti og það gerir það auðvitað að verkum að verðlagstölurnar verða örugglega í lægri kantinum á þessu ári þrátt fyrir allt það sem hefur gerst, m.a. gengisfellingu og skattbreytingarnar.

Hæstv. forseti. Það kann að vera svo að í vissum tilvikum sé þrýstingur af samkeppninni það harður að menn telji sig ekki hafa forsendur til að koma þessum hækkunum út en í öðrum tilvikum er þetta öfugt og dæmin sanna það. Það er nefnilega mikil bjartsýni og oftrú að halda að þetta sé í öllum tilvikum þannig að menn taki svona kostnaðarhækkanir á sig sjálfir. Auðvitað reyna allir sem geta að koma þeim af sér. Og menn skulu ekki horfa fram hjá hinu að í ákveðnum tilvikum er það freisting fyrir menn að nota tækifærið og setja út jafnvel meiri hækkun en þeir þurfa á að halda. Neytendasamtökin t.d. hafa verið að kanna það að undanförnu og samkvæmt upplýsingum frá þeim sem ég hef sjá þau dæmi upp í allt að 15% verðhækkanir þar sem menn kannski geta rökstutt 3--5% vegna gengisbreytinga eða af öðrum ástæðum. En menn nota tækifærið og krækja sér í talsverða hækkun sem þá hefur auðvitað lengi langað í til að auka hagnað sinn og í ýmsum tilvikum er mönnum stætt á því eða telja sig geta gert það þannig að ég er því miður ekki eins bjartsýnn og hv. formaður efh.- og viðskn. að verðlagsáhrifin af þessum aðgerðum öllum muni verða minni eða hverfandi vegna þess að samkeppnin sé svo mikil. Ég óttast að það sé ekki svo. Og varðandi ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á nýjan leik og kaup þeirra á húsbréfum, þá er það nú ekki rétt að kaupin eigi að vera 2 milljörðum minni en á þessu ári. Það var eingöngu tilflutningur yfir áramót á útgáfu skuldabréfaflokks upp á 4 milljarða, af hverjum átti að reyna að selja allt að 1 milljarði fyrir áramót sem breytir auðvitað engu um ráðstöfunarféð á þessu tímabili stórt séð. Og það er ljóst að þegar meðaltalið verður tekið yfir þessi tvö ár, þá er útgáfa húsbréfanna hin sama bæði árin eða um 12 milljarðar kr.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til lánsfjárlaga sem hefur mjög víðtækar efnahagslegar afleiðingar með einum eða öðrum hætti í okkar samfélagi og tengist að verulegu leyti efnahagsstefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma í heild sinni. Það á ekki síst við vegna þess að inn í lánsfjárlög er farið að taka margvísleg ákvæði um málefni sem ekki tengjast beint lánsfjáröflun ríkisins. Það er að vísu ekki í fyrsta skipti sem það er gert, en að mínu mati er of mikið af því gert. En aðalatriðið í þessu máli er eins og í öllum öðrum að reyna að gera sér grein fyrir heildaráhrifum efnahagsaðgerða á hverjum tíma því að nú skiptir meginmáli að framleiðsla samfélagsins verði aukin, verðmætasköpunin efld og menn nái um það friði að halda framleiðslunni gangandi og sæki fram á veg. Allt sem ríkisstjórn og ríkisvald gerir í þessu sambandi verður að hafa þetta að leiðarljósi. Þótt ég geti tekið undir að mikilvægt sé að reka ríkissjóð með sem minnstum halla um þessar mundir þá má ekki fara út í aðgerðir þar sem ríkir svo mikil skammsýni að alls ekki sé öruggt að þessar tekjur skili sér og geti líka orðið til að draga úr verðmætasköpuninni þannig að auka atvinnuleysi og minnka framleiðslu samfélagsins. Það er það sem stundum hefur gerst þegar ofuráhersla hefur verið lögð á fjármál ríkissjóðs að þannig hefur farið. Hér hefur verið nefnt eitt dæmi og hæstv. ríkisstjórn hefur viðurkennt að þar hafi átt sér stað mistök, þ.e. ákveðið var að hætta við endurgreiðslu á uppsöfnuðum virðisaukaskatti að því er varðar byggingarframkvæmdir að hluta og það hefur þau áhrif að lánskjaravísitalan hækkar um rúmlega 1%. Ég get tekið undir það með hæstv. ríkisstjórn að áhrif lánskjaravísitölunnar eru of mikil og ég er sammála því mati að það beri að endurskoða hana. Ég leyfði mér t.d. að spyrja fulltrúa bankanna hvort hægt væri að treysta á það að ef gerðar yrðu minni kröfur til híbýla manna hér á landi, t.d. með því að hætta við að gera þá kröfu að rafmagn væri jarðtengt, mætti tryggja að vextir lækkuðu. Þetta er svona að kröfur til híbýla endurspeglast í byggingarvísitölunni sem síðan kemur inn í lánskjaravísitölu og með því að gefa út nýjar reglugerðir um það hvernig gengið skuli frá húsnæði hér á landi er það alveg ljóst að það mundi verða til að lækka lánskjaravísitöluna. Ég held að allir geti verið sammála um að þetta er ekki efnahagsstjórnun sem eigi að grípa til en í sjálfu sér hefði hæstv. ríkisstjórn getað gert það. Hún hefur væntanlega vald á einhverjum reglugerðum í þessu sambandi. En auðvitað átti hæstv. ríkisstjórn að vera það ljóst að aðgerð sem farið var út í að því er varðar virðisaukaskatt mundi hafa veruleg áhrif hér á fjármagnsmarkaðnum. Ég vil minna á að þegar greidd voru atkvæði um þetta mál þá minnti ég á þá staðreynd, þegar ég gerði grein fyrir afstöðu stjórnarandstöðunnar, að skuldir ríkisins mundu trúlega hækka við þessa ákvörðun um 600 millj. kr. Þetta mat er a.m.k. ekki fjarri lagi. Það er svona á bilinu 500--600 millj. eftir því sem ég nú hef fengið upplýst, en því miður vannst ekki tími til að fara betur ofan í þetta mál í vinnu efh.- og viðskn. Ég gat þess einnig að það hefðu verið gefnir út níu flokkar af húsbréfum upp á tæpa 40 milljarða þannig að húsbréfin mundu hækka um um það bil 400 millj. við þessa ákvörðun. Og síðan sagði ég, með leyfi forseta: ,,Síðan munu að sjálfsögðu eignir þeirra sem eiga peninga hækka að sama skapi. Þetta er ekki í neinu samræmi við ástand þjóðfélagsmála og lýsir best hversu röng verðtryggingin er við þessar aðstæður.`` Og ég vil jafnframt vitna til þess sem ég sagði í ræðu minni þann 18. des., þá sagði ég, með leyfi forseta: ,,En þetta er ekki eingöngu gagnvart ríkissjóði heldur gagnvart öllum einstaklingum og fyrirtækjum í landinu. Einstaklingarnir skulda samkvæmt lánskjaravísitölu, fyrirtækin skulda samkvæmt lánskjaravísitölu og þessi aðgerð verður til að hækka skuldir allra einstaklinga og fyrirtækja í landinu um 1%.`` --- En nákvæmlega mun það vera 1,07%. --- ,,Það er þetta flókna samspil ríkisfjármála, viðskiptakjara og þjóðartekna sem þarf að hafa meira í huga nú en nokkru sinni fyrr. Ég tel að við gerð þessa frv. hafi þetta ekki verið haft í huga eða í minna mæli en nokkru sinni fyrr. Það má vel vera að ég muni ekki alla hluti rétt eða sé ekki hlutlaus í þeim efnum, en ég man ekki eftir öðrum eins hringlandahætti í kringum afgreiðslu fjárlaga og nú er á Alþingi.`` Ég vil rifja þetta upp vegna þess að hverjum og einum mátti vera ljóst að þessi aðgerð mundi hafa veruleg áhrif á lánsfjármarkaðinn. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er lítið til þess tekið þótt við í stjórnarandstöðunni séum að rifja upp slíkar staðreyndir og gjarnan haldið fram að við séum með málþóf og málalengingar á Alþingi. Ég vil hins vegar minna hæstv. ríkisstjórn á það að málefnaleg stjórnarandstaða er mikilvæg hverju lýðræðisþjóðfélagi og það er öllum hollt að hlusta á slíka gagnrýni og jafnframt er mikilvægt að virða það að betur sjá augu en auga og a.m.k. í þessu tilviki tel ég að stjórnarandstaðan hafi gert grein fyrir hugsanlegum afleiðingum af þessu tiltæki. Hins vegar ber að virða það að aðilar vinnumarkaðarins komu auga á það hvað hér var á ferðinni en ég get vel tekið undir það að í umsögnum þeirra var þessa máls ekki nægilega vel gætt. En þó vil ég á það minna að Landssamband iðnaðarmanna var með mjög afdráttarlausa umsögn í þessu máli og mótmælti því harðlega og bætti m.a. við, með leyfi forseta: ,,Ekki bætir úr skák að í þessu frumvarpi er vegið að hag húsbyggjenda og byggingariðnaðarins úr mörgum fleiri áttum, þ.e. með skerðingu vaxtabóta, skerðingu skattfrádráttar vegna húsnæðissparnaðarreikninga og sérstakri skattpíningu og óréttmætum skattareglum varðandi atvinnurekstur í eigin nafni.`` Þetta er dæmi um viðbrögð sem voru þá uppi um þessi mál og voru óvenjuhörð. Það er vissulega rétt að skattbreytingum og skattahækkunum hefur iðulega verið mótmælt en ég man ekki eftir jafnhörkulegum viðbrögðum og voru við því frv. sem hér var til umfjöllunar. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn ákveðið að taka þessa ákvörðun til baka af þeim ástæðum sem hafa verið greindar og við bentum m.a. á. Það er vel því ég held að það sé nokkuð ljóst að ríkissjóður hefði haft afar lítið út úr þessari skattabreytingu ef þá nokkuð. A.m.k. var mér þó ljóst og er alveg ljóst jafnt í dag sem þá að þessi ákvörðun hefur svo óheppileg áhrif á fjármagnsmarkaðinn að það hlýtur að vera skynsamlegt að taka hana til baka. Hitt er svo annað mál, ég verð að segja það sem mína skoðun, að mér finnst bankarnir ganga einum of langt í því að telja að þessi ákvörðun réttlæti þeirra gerðir í einu og öllu. Mér finnst að forustumenn bankanna í landinu hafi látið í það skína að aðgerðir sem hafa áhrif á byggingarvísitöluna ráði mjög ákvörðunum þeirra um vaxtamál og ef það ætti að taka þá alvarlega þá mundi það væntanlega hafa sambærileg áhrif ef ríkisstjórnin mundi ákveða að breyta reglugerðum um híbýli manna þannig að byggingarvísitalan lækkaði. Það er þá kannski orðin hin æskilega handstýring á vöxtum í samfélaginu, að menn stýri vöxtunum með því að breyta reglugerðum um byggingar landsmanna. Þótt ég sé ekki hrifinn af framkomu hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli þá get ég heldur ekki sagt að ég sé mjög hrifinn af viðbrögðum bankanna. Þeir hafa haldið því fram, fram að þessu a.m.k., að það sem skipti meginmáli í sambandi við ákvarðanir að því er varðar vexti væri framboð og eftirspurn. Mér er það ljóst að vaxtahækkanir undanfarið eiga að einhverju leyti rót sína að rekja til þess að bankarnir hafa orðið fyrir verulegum töpum. Það eru líka takmörk fyrir því hvað bankarnir geta sótt mistök eða töp í sambandi við útlán til annarra lántakenda eða þá lagt það á sparifjáreigendur. Bankarnir verða líka að taka tillit til þess að það eru takmörk fyrir því hvað atvinnurekstur getur staðið undir miklum vöxtum og eftir því sem vextirnir verða hærri þeim mun meiri líkur eru til þess að fyrirtækin verði gjaldþrota og þar með aukast líkur á því að bankarnir verði fyrir mun meiri töpum. Þannig að þótt mér finnist að það vanti heildarsýn hjá núv. ríkisstjórn þá finnst mér líka vanta heildarsýn hjá íslenska bankakerfinu. Ég get ekki tekið undir það með þeim að allar vaxtahækkanir eigi rót sína að rekja til aðgerða ríkisstjórnarinnar, en þeir hafa nokkuð verið í þeim málflutningi, þótt ég sé ekki mikið fyrir það að taka upp varnir fyrir hæstv. ríkisstjórn og hafi ekki fundið hjá mér neinn sérstakan vilja til þess, þó ég vilji gæta sanngirni í hennar garð. Það má segja að þessi gagnrýni sem ég hef viðhaft í þessu máli eigi jafnframt við um ýmsar aðrar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í skatta- og efnahagsmálum. Ég vil nefna það sem dæmi að við héldum því fram að það væri líklegt að sérstakur virðisaukaskattur á ferðaþjónustuna gæti leitt til þess að umsvif hennar mundu minnka verulega, atvinnuleysi aukast og tekjur ríkisins dragast saman. Þessi atvinnugrein er einn helsti vaxtarbroddur í íslensku efnahags- og atvinnulífi og það er talið að hér sé um verulega möguleika að ræða ef rétt er á haldið í framtíðinni. Undir það vil ég taka og ég tel líka ástæðu til að taka undir það að mikil hætta er á því að með óhóflegri skattlagningu á þessa grein verði dreginn úr henni krafturinn, þar muni aukast svartsýni og ekki verði lagt út í markaðsöflun og fjárfestingar sem annars væri hægt að leggja í. Þetta muni því draga úr framleiðslu samfélagsins, auka atvinnuleysi, þar með auka útgjöld ríkisins vegna atvinnuleysisbóta og minnka skatttekjur ríkisins til lengri tíma litið. Þetta tel ég vera málefnalega gagnrýni og ég er undrandi á því að ekki skuli hafa farið fram nein athugun á því hverjar væru hugsanlegar afleiðingar slíkrar ákvörðunar. Ég vil minna á það að við í stjórnarandstöðunni fórum þess á leit við Þjóðhagsstofnun að hún legði mat á þessa ákvörðun sem hún gerði en hafði hins vegar mjög stuttan tíma til þess og ég tel að þarna hafi þurft að fara fram miklu ítarlegri athugun. Ég vil í þessu sambandi minna á að það var umræða í Danmörku fyrir stuttu síðan um það hvort ætti að breyta reglum um virðisaukaskatt að því er varðar gistingu. Nú eru í sjálfu sér allt aðrar aðstæður í Danmörku því þar er miklu meiri viðskiptamiðstöð og mikið um það að aðilar komi þangað vegna samskipta við EB o.s.frv. þannig að heimsóknir þangað eru ekki eingöngu tengdar ferðamönnum heldur í mun meira mæli vegna viðskipta en hér á Íslandi þó það sé vissulega vaxandi hér um slóðir. En það var metið af nokkrum aðilum, hversu ábyrgir sem þeir eru, að þetta mundi leiða til þess að til lengri tíma litið væri um þúsundir starfa að ræða og það er ekkert lítið mál. Þ.e. það var mat aðila þar að sú breyting sem þar stóð til, en varð nú ekki úr, mundi valda því að 2.000 störf sköpuðust þá þegar en þegar til lengri tíma væri litið þá var það mat aðila, sem kunni til mála í þessu fagi, að þar gæti verið um að ræða 10.000 störf. Nú þekki ég ekki nákvæmlega hvað réði ákvörðunum Dana í þessu sambandi að fallast ekki á þessa breytingu, ég býst við að það hafi verið m.a. með tilliti til stöðu ríkissjóðs, en umræðan þar fór fram einmitt á þessum grundvelli því atvinnuástand þar um slóðir er jafnframt mjög slæmt og jafnvel verra en hér á Íslandi þó það sé ekki ástæða til að fara í einhvern samjöfnuð um það. Það er hins vegar athyglisvert að skömmu eftir að þessi ákvörðun er tekin á Alþingi þá birtist viðtal við hæstv. samgrh. Halldór Blöndal í Morgunblaðinu í byrjun mánaðarins og það viðtal virðist hafa verið tekið við hann eftir að hann var kominn erlendis og eftir því sem ég get komist næst þá er þetta viðtal tekið við hann í gegnum síma í Kaíró. Ég vildi vitna til þessara ummæla hæstv. samgrh. skömmu eftir að þessi ákvörðun er tekin. Ég skynja það þannig að hæstv. samgrh. hafi fengið alveg nýja innsýn í þetta mál við það að tala við starfsbróður sinn í Kaíró. Það er að sjálfsögðu mjög ánægjulegt að menn verði fyrir svo djúpstæðum áhrifum. Þótt mönnum finnist heldur leiðinlegt að hlusta á stjórnarandstöðuna þá þykir mönnum þeim mun athyglisverðara það sem menn segja í Egyptalandi. Þetta er allt af hinu góða ef niðurstaðan verður jákvæð. En hæstv. samgrh. sagði eftirfarandi: ,,,,Mér fannst athyglisvert að heyra hjá starfsbróður mínum í Kaíró að ferðaiðnaður er sú atvinnugrein sem skilar Egyptum mestum tekjum,`` segir Halldór. ,,Egypski ráðherrann hefur unnið að einkavæðingu ferðaþjónustu en stjórnvöld styðja greinina á ýmsan hátt með skattaívilnunum t.d. Ef við Íslendingar ætlum að taka þátt í samkeppni á þessu sviði verðum við að lækka verð og það gengur ekki nú að hækka álögur á ferðaþjónustu.```` Nokkrum dögum eftir að hæstv. samgrh. samþykkti það að leggja auknar álögur á ferðaþjónustuna og taldi ekki ástæðu til að svara spurningum eða málefnalegri gagnrýni okkar í stjórnarandstöðunni í þessu máli þar sem við m.a. vitnuðum til þess að það hefði verið ákveðið að taka upp sérstakar viðræður við ferðaiðnaðinn um þessi mál en aðilar í þessari þjónustu töldu að það væri undarlegt svar að fá það í formi þessa frv. Fyrst höfðu verið teknar upp viðræður, allt í miklu bróðerni og allir af vilja gerðir til að auka og efla þessa atvinnugrein, síðan er sent svarið, hækka á ykkur skattana þannig að þetta muni breytast og verðið hækka. Síðan skreppur samgrh. til Kaíró og þá er komin enn ný stefna. Ég vildi spyrja hæstv. forsrh. sem gegnir starfi fjmrh. og er það vel, ekki síst ef eru uppi deilur milli hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. í þessu máli, hvort ekki muni verða gerð breyting á frv. til laga um breytingar í skattamálum til samræmis við þessa nýju stefnu hæstv. samgrh. sem hann hefur nú boðað. Þetta er jafnframt dæmi um fljótræðislega ákvörðun sem ekki var studd nægilega góðum rökum þegar litið er til heildarhagsmuna samfélagsins. Það var alveg eins með ákvörðunina um það að breyta endurgreiðslum á virðisaukaskattinum. Það var rökstutt með því að ríkissjóður þyrfti á þessum peningum að halda. Það geta allir verið sammála því að ríkissjóður þarf á meiri peningum að halda og það er ekki gott dæmi sem hæstv. ríkisstjórn þarf þar við að eiga. En það er til lítils að fá peninga inn í ríkissjóðs ef jafnmikið fer út aftur af einhverjum öðrum ástæðum vegna sömu ákvörðunar eða þá að peningarnir koma alls ekki inn og þar að auki verði það til þess að auka atvinnuleysi á þessum viðkvæmu tímum. Sama má segja um ákvarðanir að því er varðar bókaútgáfuna. Þar færðu menn fram allgild rök um það að þetta gæti orðið til þess að atvinna við prentun og útgáfu tímarita og bóka mundi að verulegu leyti detta niður af þeim ástæðum að taka upp virðisaukaskatt. Þetta var stutt ítarlegu áliti frá bókaútgefanda og tímaritaútgefanda hér í bær þar sem hann sýndi fram á það samkvæmt sínum útreikningum að þessi ákvörðun mundi leiða til taps fyrir ríkissjóð. Það vannst heldur ekki tími til að ræða þessa útreikninga eða fara ofan í málið með skipulegum hætti, til þess var enginn tími, og þar að auki er mér alveg ljóst að það var mikið álag á embættismenn fjmrn. og Þjóðhagsstofnunar sem vöktu daga og nætur við að koma saman frv. fyrir ríkisstjórnina einn daginn, breyta þeim svo næsta dag og lagfæra og lesa yfir á næturna. Þannig að undir þessum starfsskilyrðum er erfitt að fá vit í hlutina hvort sem það er vegna vöku embættismannanna eða vöku ráðherranna. Þeir hafa haft þann sið þegar mikið liggur við að vera á löngum fundum fram eftir öllum nóttum, sem er út af fyrir sig virðingarvert, en ég er ekki þeirrar skoðunar að það leiði alltaf til skynsamlegrar niðurstöðu. Síðan má nefna skattamálin almennt og skattaákvarðanirnar í ljósi kjaramálaumræðunnar. Það hefur komið fram hjá verkalýðshreyfingunni að þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin tók í skattamálum muni leiða til átaka á vinnumarkaði. Ástæðan er sú að Alþýðusambandi Íslands, BSRB, BHMR, Dagsbrún og í reynd öllum verkalýðssamtökum í landinu þykir þessar ákvarðanir óréttmætar og þar sé skattbyrðinni ekki dreift með þeim hætti að jöfnun ríki meðal landsmanna. Það er hins vegar merkilegt að þessi samtök eru þeirrar skoðunar að það verði ekki hjá því komist að sköttum verði breytt og meiri álögur verði lagðar á fólk. Það er a.m.k. hjá mörgum verkalýðssamtökunum afstaðan að það sé eðlilegt að hækka skatta eitthvað. Hins vegar verði að gera það með réttmætari hætti. Hvað átt er við með réttmætari hætti má vitna til þeirra umsagna um þau mál sem eru langar og ítarlegar og ég ætla ekki að fara að rekja hér. En ríkisstjórnin hefur ekki talið ástæðu til að ganga til móts við þessar óskir og hefur þess í stað verið með ásakanir á hendur stéttarsamtökunum um að þau hefðu viljað gera miklu verri hluti en ríkisstjórnin sjálf vildi gera, þótt hún sé heldur slæm þá séu þau enn þá verri. Þetta er skynsamlegt samskiptaform af hálfu ríkisstjórnarinnar að taka upp slíkan skæting á viðkvæmum tímum. Ég vænti þess að m.a. þessi ákvörðun sem nú hefur verið tekin sé gerð í ljósi þess að reyna að koma á vinsamlegri samskiptum enda hafa menn tekið þessu skrefi vel og gengið út frá því að hér sé um fyrsta skref að ræða. Það sem gerir málið líka erfitt og veldur ólgu eru þær væntingar sem núv. stjórnarflokkar hafa skapað meðal sinna kjósenda í þessum málum. Sjálfstfl. lagði á það mesta áherslu fyrir síðustu kosningar að safna fylgi með þeim hætti að hann væru eini flokkurinn í landinu sem lofaði því að hækka ekki skatta og síðan lofaði hann því að skattarnir yrðu lækkaðir og það gekk svo langt að frambjóðendur í Reykjavík munu hafa lofað því að skattprósentan færi í 35%.

Ég kannast ekki við það.

Nei, 1. þm. Reykv. kannast ekki við það en ég hef séð tilvitnanir í þessu sambandi. Nú veit ég ekki hvort þau loforð hafa verið gefin með samþykki formanns flokksins, það má vel vera, en ég tel nauðsynlegt þar sem hæstv. forsrh. kannast ekki við þetta að fá þá úr því skorið hver hafi sagt þetta og hver hafi gefið slík loforð. En ég hef séð tilvitnanir í þessu sambandi. Ég hygg þó að hæstv. núv. forsrh. og formaður Sjálfstfl. hafi lofað því að lækka skatta án þess að tilgreina nákvæmlega hvað þeir ættu að lækka mikið og ég á von á því, hæstv. forsrh., að þínir kjósendur hafi almennt trúað því að með því að kjósa þinn flokk þá væri það trygging fyrir því að skattar mundu alls ekki hækka og síðan mundu þeir lækka. Það var sérstaklega rekinn sá áróður að með því að kjósa okkur hina alla, eins og gjarnan er sagt, þá sé það sérstök trygging fyrir skattpíningu, að við séum alveg gangandi ásýnd skattahækkana og skattpíningar og það sé alveg öruggt að því munum við beita. Ég vil taka það fram í þessu sambandi að það er ekki skoðun mín og var ekki skoðun mín fyrir síðustu kosningar og ekki skoðun Framsfl. að það ætti að beita skattahækkunum. Hins vegar sagði formaður flokksins af varkárni að hann vildi ekki útiloka það að þær aðstæður gætu orðið að það yrði að gera. Það varð sérstakt árásarefni af hálfu forustumanna Sjálfstfl. vegna þessara ummæla og þau túlkuð með þeim hætti að þarna væri Framsfl. lifandi kominn og væri í reynd að boða skattahækkanir. Þannig verður að sjálfsögðu að meta þessi mál í ljósi þess hvað menn hafa sagt og hvað menn standa við. Það er alveg deginum ljósara að það er verið að hækka skatta og það hefur verið sýnt fram á það með óyggjandi hætti. Ég tel enga ástæðu til að vera að rifja það upp. En alveg sama hvað sagt er í þeim efnum, hæstv. fjmrh. kemur og segir: Þetta er nú ekki skattahækkun. Og jafnvel breyting á endurgreiðslu á virðisaukaskatti er t.d. að mati hæstv. fjmrh., og ég hygg hæstv. forsrh. líka, ekki skattahækkun. Það að draga úr undanþágum að því er varðar virðisaukaskatt, t.d. að því er varðar húsbyggjendur, það er ekki skattahækkun að mati ríkisstjórnarinnar. Hins vegar ef það væri látið standa og virðisaukaskatturinn hækkaður þannig að útkoman yrði sú sama þá skilst mér að það sé að mati ríkisstjórnarinnar skattahækkun. Það að minnka barnabætur er heldur ekki skattahækkun að mati ríkisstjórnarinnar. Það að minnka persónuafslátt er heldur ekki skattahækkun að mati ríkisstjórnarinnar.

Það er bara verið að minnka hann.

En ef skattprósentan er hins vegar hækkuð þá er það skattahækkun, jafnvel þó að áhrifin á kaupmátt launþeganna og ráðstöfunartekjur launþeganna sé sú sama. Það má náttúrlega lengi mótmæla skattahækkunum með svona röksemdafærslu en ég tel að hún sé svo gegnsæ að ég er hissa á forustumönnum Sjálfstfl., sem jafnframt eru kjörnir forustumenn þjóðfélagsins í dag, skuli halda fram slíkum röksemdum. Af hverju koma þeir ekki fram og segja: Því miður þá er hér ástandið með þeim hætti að við teljum að það verði að hækka skattana þrátt fyrir það sem við sögðum. Og viðurkenna það einfaldega með heiðarlegum hætti að þeir hafi orðið að gera þetta í stað þess að standa ár eftir ár og mótmæla því að þeir hafi framkvæmt skattahækkanir.

Forseti vill spyrja ræðumann hvort hann sé að ljúka máli sínu því ætlunin var að gera hlé í þrjú kortér. Ef þingmaðurinn er að ljúka máli sínu þá vill forseti leyfa honum það, annars að óska eftir því að hann fresti ræðu sinni.

Ekki er það nú alveg, hæstv. forseti, ég á ekki mikið eftir en allnokkuð þannig að ég tel réttara að ég fresti ræðu minni, að beiðni forseta. --- Fundarhlé. Virðulegur forseti. Ég var í ræðu minni að fara nokkrum orðum um skattamálin almennt og ég hef orðið þess áskynja að það eru ekki aðeins við í stjórnarandstöðunni sem erum efins um margt sem hefur verið gert í skattamálum heldur er mjög mikil óánægja af hálfu aðila vinnumarkaðarins. Þess vegna er eðlilegt að það sé spurt við þessa umræðu hvort ekki standi til að taka upp viðræður við þá aðila um þessi mál almennt þannig að hægt verði að tryggja réttlátari skattabyrði á einstaklinga í landinu. Ég held að það verði að líta á það mál í þjóðhagslegu samhengi miðað við þá alvarlegu stöðu sem nú er uppi í atvinnu- og efnahagsmálum. Þessu vildi ég koma að í þessari umræðu þótt það hafi verið ítarlega um það talað áður. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon hefur gert ýmislegt að umræðuefni en ég vildi þó aðeins víkja að málum sem ekki hafa verið skýrð með fullnægjandi hætti í efh.- og viðskn. Við áttum satt best að segja von á því að það kæmu til nefndarinnar upplýsingar um atriði sem varða hagsmuni sjávarútvegsins. Það hefur verið á það bent að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að það standi til að endurgreiða það með einum eða öðrum hætti sem útgerðin hefur þurft að greiða fyrir veiðiheimildir til ríkissjóðs. Þessi yfirlýsing hefur aldrei verið tekin til baka en það hefur hins vegar verið tekið sterkt til orða og ég ætla ekki að fara að rifja það upp hér. Það er mjög bagalegt þegar slík mál eru í óvissu. Ég sé að hæstv. samgrh. er kominn í salinn og ég vildi þess vegna ítreka þá spurningu sem ég lagði að vísu fyrir hæstv. forsrh. en er nauðsynlegt að hæstv. samgrh. svari einnig hér þar sem hann svaraði í engu þeirri gagnrýni sem við bárum fram að því er varðaði ferðaþjónustuna á síðasta ári, en stuttu eftir að hæstv. samgrh. greiddi atkvæði með því á Alþingi virðist hann hafa skipt um skoðun í Kaíró eftir samtöl við samráðherra sinn í því landi og virðist því hafa breytt um stefnu með sama hætti og hæstv. forsrh. gerði að því er varðaði endurgreiðslu á virðisaukaskatti því hæstv. samgrh. sagði eftirfarandi í viðtali eftir viðtal við egypska ráðherrann: ,,Ef við Íslendingar ættum að taka þátt í samkeppni á þessu sviði verðum við að lækka verð og það gengur ekki nú að hækka álögur á ferðaþjónustu.`` Ég hafði því vænst þess, hæstv. samgrh., að eftir þessar athyglisverðu viðræður þínar í Kaíró og nýjar skoðanir sem komu í framhaldi af þeim samtölum, þá kæmi hér jafnframt frv. til laga um breytingar á þessu sviði í samræmi við þá nýju stefnu sem þú hafðir þarna boðað. Þessu tel ég nauðsynlegt að hæstv. samgrh. svari. En ég vildi aðeins víkja að málefnum sjávarútvegsins og það er gott að hæstv. sjútvrh. er hér jafnframt en það mátti skilja á honum að þau mál er varðaði Hagræðingarsjóðinn væru í höndum forsrh. og það væri hans að leiða það mál til lykta eftir þau átök sem urðu um það mál á síðasta sumri. Það væri orðið efnahagsmál og ég skildi það svo að það væri í höndum forsrh. en það hefur því miður ekkert heyrst frá hæstv. forsrh. um það mál. Síðan er annað mikilvægt mál sem við höfum heyrt um í fjölmiðlum, það er mál sem hefur gengið undir nafninu þróunarsjóður. Það má vera með ólíkindum að hægt sé að koma þeim sjóði á stofn nema með heimildum samkvæmt lánsfjárlögum eða breytingum á lögum. Það hefur verið látið í veðri vaka að um þetta mál væri samstaða innan ríkisstjórnarinnar og skal ég ekkert um það segja og það hefur verið boðað að þetta mál yrði kynnt á Alþingi. Við áttum því von á því, hæstv. sjútvrh., að það kæmi til umfjöllunar í sambandi við afgreiðslu lánsfjárlaga og ég vildi spyrja um það án þess að ég treysti mér til að fara mikið út í efnisatriði þess máls á þessu stigi, enda hef ég ekkert um það séð annað en það sem við höfum getað lesið um í blöðum. Mér er hins vegar ljóst að samkvæmt ákvæðum í lögum átti að ljúka endurskoðun fiskveiðistefnunnar í árslok 1992 og samkvæmt lögunum átti það að gerast í samráði við sjútvn. Alþingis. Mér er ekki kunnugt um að þessari endurskoðun sé lokið og ég vil spyrja um það með hvaða hætti ríkisstjórnin hafi hugsað sér að uppfylla þetta ákvæði laganna. Mér er a.m.k. kunnugt um það að það hefur ekkert samráð verið haft við sjútvn. Alþingis um þetta mál. Það voru að vísu fyrr á síðasta ári einn eða tveir fundir haldnir um þetta mál að okkar beiðni en við fengum þar nánast litlar sem engar upplýsingar og því getur það ekki gengið undir nafninu samráð. Þrátt fyrir lagaákvæði þar um þá hefur ekkert samráð verið haft við sjútvn. Alþingis um þetta mál. Það hefur hins vegar komið fram að ríkisstjórnin hafi lokið endurskoðun fiskveiðistefnunnar með því að koma sér saman um það að þessum þróunarsjóði yrði komið á fót með einhverjum ótilteknum hætti og er nú kominn tími til að það sé upplýst fyrir Alþingi. Ég ætla ekki að hafa mikið fleiri orð um það mál þótt það væri vissulega ástæða til þess en ég tel að það sé ekki hægt að ganga frá afgreiðslu lánsfjárlaga nema einhverjar upplýsingar komi fram um stöðu þessa máls. Þær upplýsingar var ekki hægt að veita í efh.- og viðskn. og við hljótum því að gera kröfur um það að hæstv. ráðherrar skýri frá því hver sé staða þessa máls. Ég vil geta um eitt mál sem kom til umfjöllunar í nefndinni á lokastigi, það eru málefni járnblendiverksmiðjunnar. Það hefur verið upplýst að þetta fyrirtæki á í miklum erfiðleikum og það hefur verið metið svo að það sé mögulegt að fleyta því yfir erfiðasta hjallann í þeirri von að verðlag á þessum afurðum muni breytast til hins betra. Ég tel það vera sjálfsagt mál að það sé tekið til mjög alvarlegrar skoðunar að hjálpa þessu fyrirtæki sem er að miklu leyti í eigu íslenska ríkisins, m.a. í því augnarmiði að verja hagsmuni ríkisins í þessu máli ef það er mat manna að hér muni verða breyting á. Það eru miklar sveiflur í þessari atvinnugrein með sama hætti og það urðu miklar sveiflur í ýmsum öðrum atvinnugreinum og mér finnst það fyllilega koma til álita að líta á slík mál af fullri alvöru, ekki síst í því atvinnuástandi sem nú er. Ég verði hins vegar að segja það alveg eins og er að við í efh.- og viðskn. höfum nánast engar upplýsingar fengið um þetta mál til þess að geta lagt á það mat. Þegar ég fór hér í ræðustól þá fékk ég að vísu greinargerð frá járnblendiverksmiðjunni sem ég hafði ekki haft tilefni til að lesa enda verður nú að líta á að ýmislegt sem þetta fyrirtæki varðar verði að vera trúnaðarmál og það vil ég að sjálfsögðu virða. En ég tel það útilokað fyrir Alþingi að samþykkja heimildir í þessu sambandi nema við fáum gögn um málið. Það má vel vera að hv. þm. sem styðja ríkisstjórnina hafi fengið aðstöðu til þess að kynna sér þau gögn. En ég tel að það sé eðlilegt að við fáum það líka í stjórnarandstöðunni þannig að slík mál fái eðlilega umfjöllun. Ég hef beðið um að fá að sjá ársreikning þessa fyrirtækis. Ég hef beðið um að fá að sjá rekstraráætlanir fram í tímann og þessi gögn hef ég ekki séð. Síðan á að greiða hér um það atkvæði hvort menn vilja veita þessar heimildir eða ekki, og ég skal játa að mér er mikill vandi á höndum í þeim efnum. M.a. vegna þess að ég vil líta af velvilja til þessa máls eins og ég skil að hæstv. ríkisstjórn vill gera. Ég hef yfirleitt vanist því hér á Alþingi þegar ábyrgðir af þessu tagi hafa verið veittar, m.a. til Flugleiða á sínum tíma, að þá hafi legið fyrir ítarleg gögn um það mál. Ég hef líka vanist því að því er varðar önnur fyrirtæki sem hafa verið veittar ábyrgðir fyrir, t.d. eins og flugfélagið Arnarflug, þótt ég skuli nú játa að það hefði mátt taka meira mark á því hvernig staða þess fyrirtækis leit út og ég er þeirrar skoðunar að þar hafi nú stundum verið gengið heldur langt í ábyrgðum miðað við það hvernig ársreikningar þess fyrirtækis litu út. En a.m.k. fyrir okkur sem erum vanir því að meta stöðu fyrirtækja út frá því hver er þeirra efnahagur og líta á rekstraráætlanir fram í tímann þá finnst mér það vera eðlileg beiðni að við fáum að líta á þau gögn. Ef menn telja að það eigi að vera trúnaðargögn þá vil ég virða það. En ég vænti þess því að milli 2. og 3. umr. fáum við tækifæri til þess að fara yfir það mál, að tími sé gefinn til þess að forsvarsmenn slíks fyrirtækis komi til fundar við þá nefnd í þinginu sem hefur með þetta mál að gera. Það er ekki hægt að líða það að litið sé á Alþingi í þessu sambandi sem einhverja afgreiðslustofnun og það beri að afgreiða mál með slíkum hraða hér að það sé ekki tími til að líta á þau. Þetta hefur því miður einkennt störfin að undanförnu, e.t.v. vegna þess hér hafa verið önnur stórmál á ferðinni og menn hafa ekki gefið sér nægilegan tíma í önnur mál sem skipta miklu máli en ég vil því ítreka það að lögð verði fram frekari gögn í þessu máli og það sé gerð eðlileg grein fyrir því. Ég vil, virðulegi forseti, ekki fara frekar inn á þessi atriði hér í minni fyrstu ræðu. Ég vænti þess að ég fái svör við þeim spurningum er varða lánskjaramálin sem að vísu hefur verið svarað að verulegu leyti af hæstv. ríkisstjórn. Ég vænti þess að ég fái svör um það hvað hugmyndin sé að gera að því er varðar málefni sjávarútvegsins og boðað hefur verið og við áttum von á að kæmi hér inn. Ég vænti þess að ég fái frekari svör um það hver sé stefna ríkisstjórnarinnar að því er varðar samskipti við aðila vinnumarkaðarins og viðræður við þá um breytingar á áherslum í bæði skattamálum og í þessu frv. og ég vænti þess að ég fái svör um það hvort það sé ekki hugmyndin að fylgja hinni nýju stefnu samgrh. sem hann hefur boðað og ég tel að sé skynsamleg og vænti þess að það verði upplýst hvenær henni verður hrint í framkvæmd.

Frú forseti. Vegna fsp. hv. 1. þm. Austurl. um hvar komið væri vinnu við þróunarsjóð sjávarútvegsins sem tilkynnt var á síðasta ári að í undirbúningi væri þá er rétt að upplýsa að það mál er enn í vinnslu það er --- eins og ég veit að hv. þm. gerir sér grein fyrir --- allumfangsmikið mál og er í vinnslu og Alþingi verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir niðurstöðu þegar henni er lokið og þá kemur til þess að afla lagaheimilda í samræmi við niðurstöðu þeirrar vinnu þegar þar að kemur. En ég lít ekki svo á að það hafi orðið neinn óeðlilegur dráttur á þeirri vinnu enn sem komið er.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessar upplýsingar. En ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann telji að þegar þessi mál liggja fyrir þá sé lokið endurskoðun fiskveiðistefnunnar eða hvað líði því máli. Það mátti skilja svo í áramótaskrifum hæstv. forsrh. að þeirri endurskoðun væri lokið og það væri komin sátt um málið. En ég vil minna hæstv. sjútvrh. á það að við í stjórnarandstöðunni höfum a.m.k. ekkert komið að þessu máli eða séð um það og í því sambandi minna hann á að það eru skýlaus lagaákvæði um það í lögum um stjórn fiskveiða að það beri að ljúka því máli á síðasta ári og það eru enn skýlausari lagaákvæði um það að það beri að hafa samráð um málið við sjútvn. þingsins. Ég tel að það hljóti að koma mjög til álita í þessu sambandi að því er varðar þróunarsjóðinn að það sé haft eðlilegt samráð við sjútvn. Alþingi í því máli áður en því er lokið með sama hætti og mér hefur skilist að það hafi verið haft samráð við ýmsa hagsmunaaðila. Mér vitanlega hefur ekki verið gerð nein tilraun til þess. En ef á að vera einhver meining á bak við orðið samráð í þessu samhengi þá hlýtur að vera litið svo á að það beri að gera það áður en niðurstaða er fengin. Nú segir hæstv. sjútvrh. að niðurstaða sé ekki komin og ég þakka fyrir það svar. En ég hafði skilið það áður að þessi niðurstaða væri komin og það ætti bara eftir svona að tilkynna það hér á Alþingi. En ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh.: Stendur til að ganga alveg frá þessum málum í frumvarpsbúningi til Alþingis án þess að samráð verði um það haft við sjútvn. Alþingis?

Frú forseti. Það er rétt að taka það fram í þessu sambandi að þær hugmyndir sem uppi eru og kynntar hafa verið um stofnun þróunarsjóðs og gera þá ráð fyrir því að um það efni yrði sett sérstök löggjöf --- það er rétt að taka það fram að slík löggjöf yrði ekki hluti af fiskveiðistjórnunarlöggjöfinni þó niðurstaða þess máls tengist heildarniðurstöðu í því máli. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. að samkvæmt bráðabirgðaákvæði fiskveiðistjórnunarlaganna átti endurskoðun laganna að vera lokið fyrir sl. áramót. Þetta er mjög umfangsmikið verk og ástæðulaust að draga fjöður yfir það að það hefur verið mikið ágreiningsmál og reyndar skiptar skoðanir um það í öllum flokkum. En ég vænti þess að nú bráðlega ljúki sú nefnd, sem hefur haft forustu um þessa endurskoðun á vegum stjórnarflokkanna, sínu starfi og geti í beinu framhaldi af því kynnt sína niðurstöðu fyrir nefnd hagsmunaaðila og sjútvn. þingsins áður en málið verður fullbúið til þess að leggjast fyrir Alþingi. Það verður auðvitað ekki gert fyrr en það samráð hefur farið fram sem lögin kveða á um við hagsmunaaðila og sjútvn. þingsins. Og eins og formenn nefndarinnar hafa tjáð mér að málið standi þá á það að geta gerst nú mjög fljótlega því að nefndin er komin mjög langt í sínu verki og fyrst og fremst á hún eftir að ganga frá ýmsum minni háttar atriðum í sínu áliti áður en það verður endanlega kynnt.

Var ekki formaðurinn að segja af sér?

Það er rétt, ef ég má, frú forseti, vegna þess að hv. 8. þm. Reykn. kallaði hér fram í, að Magnús Gunnarsson óskaði eftir því vegna sérstakra anna í sínu starfi að verða leystur undan störfum formanns í nefndinni á síðustu stigum þannig að hann gæti gegnt sínu aðalstarfi en hann situr áfram í nefndinni en Vilhjálmur Egilsson alþm. hefur tekið við nefndarformennsku af Magnúsi.

Virðulegur forseti. Hvað sem líður nú allri formennsku í þessari nefnd sem á sér mjög sérstaka sögu, þá skil ég hæstv. sjútvrh. þannig að þessi nefnd, sem er undir allmerkilegri formennsku, sé um það bil að ljúka sínum störfum. Ég lít þá svo á að nefndin ætli sér að ljúka þessum störfum og klára þessi smáatriði sem hún á eftir eins og hæstv. ráðherra gat hér um án þess að ræða þetta mál neitt frekar við sjútvn. Alþingi. Það kemur mér satt best að segja ekkert á óvart, hæstv. ráðherra, miðað við það hvernig þetta mál hefur verið rekið. En ég tel það ekki vera í samræmi við anda laganna eða a.m.k. ekki þá gagnrýni sem viðhöfð var að því er varðar samráð um þetta stóra mál hér áður fyrr. Ég vil minna á í þessu sambandi að sá þróunarsjóður sem nú er hugmyndin að koma upp minnir í mörgu á Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins eins og hann var áður en núv. ríkisstjórn breytti honum þótt áreiðanlega sé þar einhver breyting á og vil minna hæstv. ráðherra á að það var mjög gagnrýnt á sínum tíma að ekki skyldi vera haft nægilegt samráð við þáv. stjórnarandstöðu. Ef þetta mál er með einhverjum svipuðum hætti og fyrrv. Hagræðingarsjóður þá bið ég hæstv. ráðherra að lesa þó ekki væri nema lítið brot af löngum ræðum flokksfélaga sinna um þetta mál á Alþingi hér áður fyrr. Ég veit að það er að vísu allmikið verk að komast í gegnum það en það ætti að vera vel leysanlegt fyrir hæstv. ráðherra ef hann leggur sig fram í þeim efnum. 
            

Virðulegi forseti. Við erum nú þar stödd í þinghaldi að 2. umr. um lánsfjárlög er komin vel af stað. Okkur er öllum ljóst að fram undan er hlé á þingstörfum og því höfum við hér síðustu tækifærin til að beina spurningum til ráðherranna áður en þetta hlé hefst. Því er ekki óeðlilegt að menn fari hér nokkuð vítt og breitt enda vill nú svo til að lánsfjárlögin, eða lög um lánsfjárlög og fleira eins og þau munu heita samkvæmt breytingatillögu meiri hlutans, ná til ótrúlega margra þátta þjóðlífsins eins og ég mun koma síðar inn á. Þegar litið er á þetta frv. beinast sjónir fyrst að þeim vinnubrögðum sem blasa við okkur varðandi þetta mál og önnur sem tengjast ríkisfjármálunum. Og ef menn líta einfaldlega á þær brtt. sem fylgja þessu frv. núna og er að finna á hvorki meira né minna en fjórum þingskjölum þá sýnir það auðvitað að hér er um að ræða mál sem tekið hefur miklum breytingum á milli umræðna. Og ég held að ríkisstjórnin megi nú þakka stjórnarandstöðunni fyrir það að samið var um að geyma lánsfjárlögin fram yfir áramót þar sem í ljós hefur komið að nauðsynlegt er að gera á þeim og reyndar öðrum lögum, sem samþykkt voru fyrir jól, nokkrar breytingar. Þessi vinnubrögð hljóta náttúrlega að vekja spurningar um það hvernig staðið er að málum á vegum ríkisstjórnarinnar og þingsins og ég held að við getum ekki kallað þetta annað en flumbrugang í vinnubrögðum þegar mönnum liggur svo mikið á að fá samþykkt lög að það gefst ekki einu sinni tími til að athuga hvað í þeim felst eins og nú er fram komið og sést hér á einni af þeim brtt. sem fyrir liggja. Ég held að ég hljóti að beina því til ríkisstjórnarinnar að hún flýti sér nú hægt í framtíðinni til þess að það eigi sér ekki stað mistök af þessu tagi og kannski ekki síst að menn hlusti á þær athugasemdir sem fram koma. Nú var það svo að í efh.- og viðskn. voru kallaðir til ótalmargir aðilar á dögunum fyrir jól áður en við fórum í jólahlé. Þeir aðilar sem best mega þekkja til, og m.a. komu fulltrúar Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins, bentu á ýmsa galla í skattalagafrv. og ekki síst það sem sneri að endurgreiðslum á virðisaukaskatti í byggingarstarfsemi. Á það var bent að þessi breyting mundi hafa ýmiss konar mergfeldisáhrif. En á þetta var ekki hlustað. Það er ekki hlustað, hvorki á aðila vinnumarkaðarins né stjórnarandstöðuna, heldur vaðið áfram án þess að menn athugi hvað þeir eru að gera. Það hljóta auðvitað að vakna spurningar varðandi ýmislegt annað sem var samþykkt hér fyrir áramót og þá verður mér einkum hugsað til þeirra breytinga sem gerðar voru á virðisaukaskattinum gagnvart ferðaþjónustunni sem eins og fram kom í umræðunni munu hafa í för með sér miklar breytingar og alvarlegar þegar þar að kemur og enn er tími til að skoða betur. Ég skora á hæstv. forsrh., sem brást nú nokkuð skjótt við í þessu máli eftir að honum hafði verið gerð grein fyrir þeim áhrifum sem breytingin varðandi byggingarstarfsemina mundi hafa, að hann skoði nú það mál sem snýr að ferðaþjónustunni. Því samkvæmt úttekt Þjóðhagsstofnunar munu þær breytingar hafa í för með sér samdrátt í greininni, fækkun starfa og menn óttast þar ýmis alvarleg áhrif. Þá er ekki síður að nefna landbúnaðinn og hækkun landbúnaðarvara sem líka hafa í för með sér margföld áhrif. Sú lækkun veldur því að beinar greiðslur til bænda hækka, það verður auðvitað hækkun á verðlagi og allt kemur þetta fram á mörgum sviðum þjóðlífsins. Ég ætla nú að koma undir lok ræðu minnar að þessu vísitöludæmi en þessi umræða hefur leitt í ljós hvílík hringavitleysa er þar á ferð. Það er auðvitað mál sem þarf að skoða þegar þetta kerfi er allt svona samantengt að ein takmörkuð aðgerð veldur því að við liggur að allt þjóðfélagið fari á annan endann. Það er eitt atriði, frú forseti, sem ég vil líka vekja athygli á áður en ég kem að málinu sjálfu. Það snýr að hinni tæknilegu hlið þessa lagafrv. Ég vil enn einu sinni gera athugasemd við það hvernig málum er hrært saman á þann hátt sem verður að finna í þessu lagafrv. Hér er í fyrsta lagi um það að ræða að frv. inniheldur lánsfjárlögin eins og þau snúa að ríkisvaldinu. Í öðru lagi er hér að finna það sem kallað hefur verið ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. hin svokölluðu ,,þrátt-fyrir-ákvæði``. Síðan hefur bæst við breyting á nýsamþykktum skattalögum. Tæknilega séð þykja mér þetta mjög vond vinnubrögð og við höfum stundum kallað þetta lagasukk. Það væri miklu eðlilegra að greina þetta í sundur þannig að ekki sé verið að búa til lagabálka af þessu tagi sem innihalda ákvæði úr öllum mögulegum áttum. Ég held að varðandi löggjafarstarfið og til þess að það sé nú vel og skýrt unnið beri að forðast vinnubrögð af þessu tagi. Lánsfjárlögin eru í rauninni endapunkturinn á öllum ríkisfjármálapakkanum og líklega stendur ríkisstjórnin í þeirri trú að hér með sé verið að loka þeim pakka og binda á hann sína slaufu, en í ljósi reynslunnar má eins búast við því að taka þurfi upp ýmis önnur ákvæði. Ég get ekki annað en vakið athygli á því að tekjuhlið fjárlaganna, sem samþykkt var fyrir jól, er harla óviss. Með þessum breytingum, sem hér stendur til að gera, verður 600 millj. kr. tekjuöflun að engu en væntanlega kemur eitthvað þar á móti. Við stöndum frammi fyrir því að samkvæmt bráðabirgðaspám Þjóðhagsstofnunar bendir margt til þess að samdráttur verði því miður meiri en ráð var fyrir gert sem þýðir væntanlega að samdrátturinn í tekjum ríkisins verður meiri en gert hefur verið ráð fyrir. Allt er þetta dæmi þess vegna harla óljóst. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum hafa mjög einkennst af árásum á launafólk í landinu og þarf vart að rifja upp það sem gert var hér fyrir jól. Þær aðgerðir voru af ýmsu tagi og voru gagnrýndar mjög harðlega, en spurning er auðvitað hvað skilar sér af þeim. Ég ætla ekki að rifja það upp fyrir þingheimi en eins og menn muna, þá sneru þær annars vegar að málefnum heilbrrn. og hins vegar að beinum skattahækkunum fyrir svo utan þann niðurskurð sem er að finna í sjálfu fjárlagafrv. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir er: Hver verður lokaniðurstaðan út úr þessu dæmi? Þetta hafa verið afar umdeildar aðgerðir og ein af forsendunum þess að þau áform nái fram að ganga og niðurstöður fjárlagadæmisins standist er að ekki fari allt í bál og brand á vinnumarkaði en aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa verið með þeim hætti að varla er við öðru að búast. Það streyma inn uppsagnir kjarasamninga og það er greinilega mikill urgur í fólki vegna þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til. Atvinnuleysi fer vaxandi, því miður, og því er ekki annars að vænta en það séu nokkur átök fram undan. Það er auðvitað erfitt að sjá um hvað er hægt að semja á tímum eins og þessum en það sem þó er hægt að gera er auðvitað að auka jöfnuðinn því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa fyrst og fremst beinst að því að ráðast á lágtekju- og meðaltekjufólk en hlífa hinum tekjuhærri og því hlýtur krafan að verða um aukinn jöfnuð. Inni í þessum dæmi eru svo vaxtamálin sem allmjög hafa verið til umræðu að undanförnu og manni finnst að bankarnir séu býsna fljótir að hlaupa til og hækka vexti þegar einhverjar fréttir fara af verðbólguspám en þegar þeir sjá teikn á lofti um einhverja lækkun eða minni verðbólgu eru þeir lengi að hugsa sig um. Þar hefur Íslandsbanki farið fremstur í för en hinir bankarnir hljóta óhjákvæmilega að fylgja eftir. En auðvitað hlýtur ríkisstjórnin að setja vaxtamálunum rammann með sinni gríðarlegu eftirspurn eftir lánsfé og jafnframt því hvernig hið efnahagslega umhverfi er. Ég er því ekki samþykk þegar menn eru að ráðast á bankaráðin og stjórnir bankanna fyrir vaxtahækkanir því að auðvitað stýrist þetta af ástandinu á markaðnum og eftirspurn eftir lánsfé. En auðvitað ræður hið efnahagslega umhverfi mestu og þar reynir á ríkisstjórnina að draga úr sinni eftirspurn eftir lánsfé. Það verður að viðurkennast að þar er úr vöndu að ráða og eitt að segja það í dag að menn verði að ná niður vöxtunum með því að draga úr eftirspurn eftir lánsfé, en segja að á hinn bóginn verði að grípa til ráðstafana til þess að auka atvinnu og að til þess sé réttlætanlegt að taka lán, eins og ég hef reyndar haldið fram. Þarna er vandinn sá að finna bil beggja og reyna að skrúfa þessa eftirspurn hægt og rólega niður. Ef ég vík þá að sjálfu frv. til lánsfjárlaga, þá er þar margt mikilvægra mála sem vert er að velta fyrir sér. Ég kom hér áðan inn á eftirspurn ríkisins eftir lánsfé sem heldur uppi vöxtunum að hluta til í landinu. Þó verður það að viðurkennast að nokkuð hefur dregið úr þeirri eftirspurn en það virðist ekki verða til þess að vextir lækki heldur hækka þeir ef eitthvað er. Það er því fleira sem spilar þarna inn í. En það verður aldrei of oft sagt að eitt af því allra nauðsynlegasta í okkar fjármálastjórn er að lækka vextina, ekki aðeins vegna fyrirtækjanna í landinu og þeirra stöðu heldur ekki síður vegna heimilanna og þeirra miklu skulda sem á heimilunum hvíla. Ef ég vík að einstökum atriðum lánsfjárlaganna, þá verður fyrstur fyrir mér Lánasjóður ísl. námsmanna. Hann þarf að taka veruleg lán til þess að fjármagna sína starfsemi. Þar með komum við að því atriði að árum saman hefur hinum ýmsu sjóðum verið beint í æ ríkara mæli út á lánamarkaðinn sem veldur því að æ stærri hluti af þeirra fé fer í að greiða afborganir og vexti af lánum. Það er búið að koma þessum sjóðum í mjög vonda stöðu. Það gildir ekki eingöngu um Lánasjóð ísl. námsmanna heldur ekki síður um byggingarsjóðina. Þetta er að mínum dómi mjög slæm stefna. Við í efh.- og viðskn. fengum formann stjórnar lánasjóðsins á okkar fund. Þar kom fram það, sem maður svo sem vissi, að þrátt fyrir miklar breytingar á lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna er staða hans að mörgu leyti afar erfið, ekki síst vegna þess að menn sjá fram á það að lántökuþörfin muni aukast mjög á næstu árum. Sjóðurinn skuldar nú 11 milljarða kr. og þar af leiðandi fer æ meira af hans fé í það að borga afborganir og vexti. Þær breytingar sem gerðar voru á lánasjóðnum duga hvergi nærri til að mæta þessu. Þó að námsmönnum og lánþegum sjóðsins hafi fækkað nokkuð dugar þetta ekki. Það er m.a. vegna þess að lán lánasjóðsins eru flest skammtímalán, til 5--10 ára. Það upplýstist reyndar hjá formanni stjórnar lánasjóðsins að hefði lögunum ekki verið breytt hefði vantað upp á 1.300--1.400 millj. kr. til viðbótar þeim gríðarlegu lántökum sem hér eiga sér stað. En í rauninni held ég að þessi mál hefði ekki verið hægt að leysa öðruvísi en með framlagi úr ríkissjóði. Ef við spyrjum okkur um það hver forgangsröðin eigi að vera í okkar samfélagi, þá er eitt af því mikilvægasta það að mennta þjóðina og stuðla að því að efla rannsóknir og vísindi. Því er það mín skoðun að hér hafi verið rekin alröng stefna í þessum efnum og hefði mátt gera ýmsar aðrar breytingar á lánasjóðnum til þess að halda honum í böndum. Fyrst og fremst er verið að grafa undan sjóðnum með því að beina honum í æ ríkara mæli út á lánamarkaðinn. Þær miklu lántökur sem Landsvirkjun stendur frammi fyrir vekja líka athygli þegar haldið er áfram í þessu frv. og tengjast þeirri stóriðju og virkjanastefnu sem hér hefur verið rekin árum saman. Eins og við vitum gengur illa að koma orkunni í verð og flestir draumar stóriðjusinnanna hafa að litlu orðið. Þar af leiðandi virðist sem Landsvirkjun sé að komast í mikla erfiðleika. Ekki var gengisfellingin til þess að bæta ástandið svo sem vænta mátti. Þetta stóra og mikilvæga fyrirtæki er þess vegna í nokkrum vanda. Ég held að ég muni það rétt að skuldir Landsvirkjunar séu 1 / 5 af öllum skuldum þjóðarbúsins. Þarna er því ekki um neitt smáræði að ræða. Í rauninni held ég að menn hafi horft á þessi mál allt of þröngt og hér hafi þurft að byggja upp ýmiss konar smáiðnað og smærri fyrirtæki og ýta undir fjölbreytni í atvinnulífinu í stað þess að einblína á stóriðjuna með þeim hætti sem gert hefur verið á undanförnum árum. Ég ætla að nefna Byggðastofnun nokkrum orðum. Hér eru nokkrar lántökuheimildir til Byggðastofnunar og þá vaknar auðvitað sú spurning sem ég vil beina til hæstv. forsrh. hvernig hann sér hlutverk Byggðastofnunar í framtíðinni. Maður hefur það á tilfinningunni, og svo sem meira en á tilfinningunni, það er staðreynd að Byggðastofnun svífur mjög í lausu lofti. Það er verið að breyta hlutverki Byggðastofnunar. Það er verið að taka af henni það lánahlutverk sem hún hefur verið í og sú spurning vaknar: Hvert á hlutverk Byggðastofnunar að verða? Er kannski ekki þörf á stofnun eins og þessari eða hvað ætla menn sér með hana? Þá kem ég að byggingarsjóðum ríkisins. Hér situr hæstv. félmrh. og eins og ég nefndi áðan gildir auðvitað það sama um byggingarsjóðina og aðra sjóði að þeim hefur verið vísað æ lengra út á lánamarkaðina og ríkisframlagið verið skorið niður að sama marki. Ég vil vekja athygli á því að okkur í efh.- og viðskn. barst bréf frá Sambandi almennra lífeyrissjóða og Landssambandi lífeyrissjóða þar sem vikið er að auknum lántökum byggingarsjóðanna. Ég ætla að leyfa mér að lesa bréfið, með leyfi forseta. Þar segir: ,,Samkvæmt frv. til lánsfjárlaga 1993, eftir brtt. meiri hluta efh.- og viðskn., er gert ráð fyrir lántökum Byggingarsjóðs ríkisins að fjárhæð 3.860 millj. kr. og Byggingarsjóðs verkamanna að fjárhæð 6.870 millj. kr. eða samtals 10.730 millj. kr. innan lands og þá væntanlega hjá lífeyrissjóðunum. Landssamband lífeyrissjóða og Samband almennra lífeyrissjóða vilja vekja athygli nefndarinnar á þeirri staðreynd að lántökur fyrrgreindra sjóða hjá lífeyrissjóðunum námu 7.363 millj. kr. á öllu árinu 1992. Þannig er gert ráð fyrir auknum lántökum hjá lífeyrissjóðunum um 3.667 millj. kr. eða um 45,7% á árinu 1993. Fyrrgreindar lánveitingar koma til viðbótar kaupum lífeyrissjóðanna á húsbréfum en útgáfa húsbréfa á árinu 1993 er talin verða álíka mikil og á árinu 1992. Eins og fyrrgreindar tölur bera með sér er stefnt að stórauknum lántökum Húsnæðisstofnunar hjá lífeyrissjóðunum á næsta ári og verður ekki annað séð en afleiðingin yrði raunvaxtahækkun en ekki lækkun raunvaxta eins og stefnt er að. Lífeyrissjóðasamtökin harma að fulltrúar þeirra hafa ekki verið kallaðir fyrir nefndina þannig að benda megi nefndarmönnum á hversu stórfelld mistök eru hér í uppsiglingu.`` Hér eru mjög alvarlegar ábendingar og ég beini því til hæstv. félmrh. að skoða þessa stöðu allrækilega. Það er búið að samþykkja fjárlög og verður litlu breytt um það hvernig byggingarsjóðirnir verði fjármagnaðir en það má alveg ljóst vera að þetta er allt hluti af sömu hringavitleysunni. Sjóðunum er stefnt út á lánamarkaðinn og eftirspurn eftir lánsfé eykst sem veldur vaxtahækkun. Spurningin er því hvernig hægt er að rjúfa þetta samhengi. Þó ég sé mikill stuðningsmaður hins félagslega húsnæðiskerfis, þá verður auðvitað að horfa á þetta mál í samhengi við annað og þá það, sem ég nefndi hér áðan, hversu nauðsynlegt það er að draga úr vaxtahækkunum. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. álits á þessu bréfi Sambands almennra lífeyrissjóða og Landsambands lífeyrissjóða og hvort hún telur að hér sé um réttar ályktanir að ræða af þeirra hálfu. En þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að hinum svokölluðu ,,þrátt-fyrir-ákvæðum``. Þar verður fyrst fyrir mér Ríkisútvarpið, virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að ræða um Ríkisútvarpið. Samkvæmt frv. er framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins enn einu sinni skorinn rækilega niður þannig að hann fær ekki krónu af því sem hann hefði átt að fá en það er hvorki meira né minna en 200 millj. Þetta þýðir auðvitað að það hægist á allri þróun Ríkisútvarpsins. Þetta er hluti af þeirri stefnu að það er alltaf verið að samþykkja lög og eyrnamerkja fé en svo er það allt meira og minna tekið í aðra hluti. Okkur barst fyrir skömmu bréf frá útvarpsráði, undirritað af Halldóru Rafnar, formanni útvarpsráðs. Í bréfinu er Alþingið beðið liðsinnis til þess að Ríkisútvarpið fái að hækka afnotagjöld útvarpsins. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: ,,Um alllangt skeið hafa afnotagjöld Ríkisútvarpsins ekki verið í samræmi við verðhækkanir og hafa t.d. ekkert hækkað nú á þriðja ár. Á árunum 1990--1992 hækkaði almennt verðlag um 25%. Á sama tíma hækkaði afnotagjald Ríkisútvarpsins aðeins um 7%. Í fjárlögum 1993 er gert ráð fyrir 4% hækkun afnotagjalds. Sú hækkun nemur 67 kr. á mánuði frá hverjum gjaldanda. Brýnt er að breyting þessi verði staðfest hið fyrsta. Útvarpsráð beinir þeim einróma tilmælum til þingflokka Alþingis að þeir leggi málinu lið.`` Ég spyr hæstv. forsrh., sem er reyndar ekki í sæti sínu þessa stundina, hvað standi til að gera í þessum efnum. Þessi heimild hefur áður verið á fjárlögum en Ríkisútvarpinu verið neitað um að hækka afnotagjöldin sem tengist auðvitað vísitöluvitleysunni sem við búum við. En öllum má ljóst vera hversu nauðsynlegt er að Ríkisútvarpið geti sinnt sínu hlutverki og það vel. Ég get ekki stillt mig um að nefna hér enn einu sinni Menningarsjóð þó að menntmrh. sé að sjálfsögðu víðs fjarri. Því máli háttar þannig að það er búið að leggja fram frv. á Alþingi til breytinga á lögum um Menningarsjóð en það breytir ekki því að þar hefur verið staðið að málum með endemum og verið vaðið áfram í trássi við öll lög, en það gefst tækifæri til að ræða það mál síðar við menntmrh. En ég hygg að framgangur þess máls sé með eindæmum í íslensku stjórnkerfi. Þá vil ég koma aðeins að Ferðamálasjóði sem enn stendur til að skerða verulega, eða um 111 millj. kr. Það bætist ofan á hækkun virðisaukaskatts og þá erfiðleika sem verið er að setja ferðamannaiðnaðinn í. Við hljótum að spyrja hvar þessi ósköp enda. Það hefur margoft verið bent á það í umræðunni að ferðaþjónustan hefur verið einn helsti vaxtarbroddur í atvinnulífinu en nú vegur ríkisstjórnin að þessari atvinnugrein þannig að útlit er fyrir að störfum muni fækka. Þar við bætist að hinum opinberu aðilum sem ætlað er að styðja við ferðaþjónustu og skipuleggja kynningu og áróður varðandi ferðamál er gert erfiðara fyrir og þeirra framlag skorið niður um 111 millj. kr., hvorki meira né minna. Þeir fá 68 millj. í sinn hlut en hefðu átt að fá 179 millj. Þetta er gríðarlegur niðurskurður. Það mætti fara mörgum orðum um það hvernig landbúnaðurinn er skertur eins og reyndar í fjárlögunum. Margt af því er gamalkunnugt frá því í fyrra en það er erfitt upp á að horfa þegar greinum er mismunað í stað þess að menn skoði málið í heild og fari rækilega ofan í skipulag landbúnaðarins. Ég held að við stöndum frammi fyrir því að það sé orðið óhjákvæmilegt að fara að skoða ofan í kjölinn skipulag landbúnaðarins hér á landi. Það er mín niðurstaða eftir að hafa setið í landbn., og reyndar niðurstaða sem ég var komin að áður, að landbúnaðurinn er alveg ótrúlega njörvaður niður í fjölda fjölda lagabálka sem ég vil meina að standi honum fyrir þrifum í þróun. Það mætti nefna miklu fleiri atriði en ég get ekki látið hjá líða að nefna enn einu sinni atriði sem mér er mjög hugleikið og stendur hjarta nær. Það er Húsafriðunarsjóðurinn sem skorinn er niður um 24,5 millj., hefði átt að fá 30 millj. en fær 12 millj. Ég hlýt að vekja athygli á þessu enn einu sinni þó mönnum finnist þetta ekki vera eitt af stærstu málum okkar tíma þegar miklir erfiðleikar blasa við í þjóðfélaginu, samdráttur og atvinnuleysi, en það er nú svo að með auknum framlögum til húsafriðunar má skapa vinnu. En það sem mér er efst í huga er að menn láti ekki samdráttartíma eins og þessa verða til þess að menningarverðmæti glatist eða eyðileggist. Ég get minnt á það enn einu sinni að m.a. torfbæirnir þurfa mikið viðhald. Þeir eru dæmi um staði sem draga til sín ferðamenn og skapa tekjur og eru náttúrlega séríslenskt fyrirbæri sem ekki finnst með sama hætti neins staðar annars staðar og því er mjög mikilvægt að halda þeim við. Ég vil líka benda á að þeim fækkar óðum sem kunna þá list að gera við torfbæina og þar af leiðandi er mjög brýnt að fá peninga til þess að halda bæjunum við og til þess að þeir örfáu menn sem kunna þetta nái að kenna það öðrum. Fáist ekki peningar til viðgerða fer heldur engin kennsla fram. Ég harma það alveg sérstaklega hvernig að þessu er staðið. Það var reynt með lögum að koma fótunum undir húsafriðun á sínum tíma en síðan hefur það gerst ár eftir ár að þetta framlag er skorið verulega niður. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til ríkisstjórnarinnar að hér verði stefnubreyting, ekki síst vegna þess að þarna má skapa vinnu yfir sumartímann og það vinnu sem mjög nauðsynlegt er að flytjist frá kynslóð til kynslóðar. Ég nefndi í upphafi að það sem gerðist í kjölfar þess að ríkisstjórnarflokkarnir samþykktu ný skattalög fyrir áramót hefur vakið upp ýmsar spurningar og vakið athygli okkar á þeim vísitölutengingum sem hér hafa verið búnar til og áttu fyrst og fremst að vera mælikvarðar til þess að fylgjast með breytingum í efnahagsmálum en eru nú orðnar að sjálfvirku kerfi sem veldur sjálfvirkum hækkunum. Ég verð að segja að það nær ekki nokkurri átt að ekki skuli vera hægt að gera einhverjar breytingar. Þó ég sé ekki að mæla með þessum breytingum sem ríkisstjórnin var að gera þá verður það að segjast prinsippíelt að það er alveg út í hött að ekki skuli vera hægt að gera breytingar án þess það hafi í för með sér gífurlegar keðjuverkanir. Ég heyrði það í fréttum að forsrh. ætlaði að láta skoða þessi mál og ég vil spyrja hann um skoðun hans á þessu vísitölukerfi og hvaða breytingar sé hugsanlegt að gera á því. Virðulegi forseti. Þó hér sé um afar stórt mál að ræða og væri hægt að fara mörgum orðum um margar þær breytingar sem hér eru á ferð ætla ég að fara að ljúka máli mínu. Ég vil vekja athygli á því að meiri hluti efh.- og viðskn. varð við þeim tilmælum að setja hin svokölluðu ,,þrátt-fyrir-ákvæði`` upp á þann hátt sem við í minni hlutanum vorum sammála um að væri miklu skýrari og eðlilegri. Eins og þessar tillögur komu fram í upphaflegu frv. var ekki nokkur leið að átta sig á því hvað var þar á ferð heldur var einfaldlega um að ræða gríðarlanga upptalningu og kom ekki einu sinni fram hvaða tölum var verið að breyta. Þessu er kippt nokkuð í liðinn í brtt. og ég fagna því. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég ítreka þá skoðun mína, þó það komi ekki beint lánsfjárlögunum við, að ríkisstjórnin hafi farið fram með miklu offorsi í tillögum sínum og aðgerðum í ríkisfjármálunum. Það blasir við okkur að offorsið var svo mikið að menn vissu ekki hvað þeir voru að gera. Það hafa verið teknar ákvarðanir um miklar skattahækkanir á almenning í landinu. Þar á móti koma nokkrar skattalækkanir til fyrirtækjanna en þar er sá galli á gjöf Njarðar að einstakar atvinnugreinar, og þá hugsa ég einkum um ferðaþjónustuna, verði illa úti. Það verður ekki annað séð en þessar aðgerðir muni valda miklum óróa í samfélaginu. Við fengum margvísleg mótmæli til okkar í efh.- og viðskn. fyrir áramót og hefur nokkuð borið á þeim síðan. Það er nú einu sinni svo að í jólamánuðinum getur verið erfitt að fylgjast með því sem verið er að gera á þingi ef fólk hefur mikið að gera en flestum varð líklega ljóst þegar þeir fengu launaseðlana sína upp úr áramótunum hvað þar var á ferð en mjög margt af því sem var samþykkt á eftir að koma fram. Við lok máls míns vek ég athygli á því að ég hef miklar efasemdir varðandi þær tekjuöflunarleiðir sem ríkisstjórnin ætlar að byggja á. Ég tel að með sínum aðgerðum sé hún að auka samdráttinn og að ekki sé sýnt að aðgerðir hennar, sem áttu að hafa m.a. þau markmið að efla atvinnu, skili sér í aukinni vinnu. Því er mín lokaniðurstaða sú, virðulegi forseti, að því fyrr sem þessi ríkisstjórn fer frá völdum þeim mun betra, því hér þarf nýja stefnu og ný vinnubrögð til þess að takast megi að snúa vörn í sókn.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður vék nokkuð að lánsfjárþörf húsnæðiskerfisins og bréfi sem efh.- og viðskn. barst frá Landssambandi lífeyrissjóða og Sambandi almennra lífeyrissjóða vegna aukningar á lánsfé til byggingarsjóðanna á næsta ári miðað við síðasta ár. Á því má segja að séu nokkrar skýringar. Ég vil rifja upp að á árinu 1990 voru skuldbindingar lífeyrissjóðanna við húsnæðiskerfið um 53% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna, sem hefur farið lækkandi, var 47% 1991 og fór niður í 25% á síðasta ári. Stefnt var að því að lánsfjárþörfin frá lífeyrissjóðunum þyrfti ekki að vera meiri en 24% á næsta ári. Var þá miðað við þær áætlanir ríkisstjórnarinnar að hægt væri að byggja hér 500 félagslegar íbúðir á ári. Nú stefnir í það að þetta verði ekki 24% eins og áætlað var heldur 29% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á næsta ári. Á það sér einkum tvær skýringar. Í fyrsta lagi hefur verið ákveðið og áform uppi um það að leggja af skyldusparnaðinn á þessu ári og greiða hann út að hluta til sem kallar á fjárþörf upp á sennilega 1.200--1.400 millj. Einnig hefur ekki tekist á þessu síðasta ári að greiða skuld Húsnæðisstofnunar við ríkissjóð sem var um 1.500 millj. og á sér sögu sennilega 2--3 ár aftur í tímann og er tilkomin vegna þess að lífeyrissjóðirnir hafa ekki staðið við skuldbindingar sínar og þess vegna hefur þurft að taka bráðabirgðalán hjá ríkissjóði. Þessar tvær meginskýringar eru á því að lánsfjárþörfin er meiri. Það er í fyrsta lagi skuldin við ríkissjóð og í annan stað að áformað er að leggja niður skyldusparnaðinn. Síðan vil ég nefna eitt atriði til örstutt. Það er að áformað var að að hluta til yrði lánsfjármögnunin gegnum svonefnd húsnæðisbréf, sem lífeyrissjóðirnir lögðu áherslu á, og að 1 / 4 af þörfinni kæmi þaðan en lífeyrissjóðirnir hafa ekki keypt nema fyrir um 1.100 millj. á síðasta ári af húsnæðisbréfunum miðað við 2 milljarða sem áætlað var.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þessi svör en þau beina sjónum að stöðu húsnæðiskerfisins og hvernig menn ætla sér að fjármagna það í framtíðinni því nú er það að gerast að fjármagnsmarkaðurinn er mjög að opnast og varla hægt að skylda lífeyrissjóðina áfram til þess að fjárfesta í húsbréfum og öðrum bréfum sem Húsnæðisstofnun býður upp á ef þar er ekki um að ræða bestu ávöxtun sem hægt er að fá. Við hljótum því að standa frammi fyrir nokkrum vanda. En ég minni líka á það sem ég sagði áður og kemur fram í lánsfjárlögunum að vandi byggingarsjóðanna ræðst ekki síður af því að þeir hafa neyðst til að leita út á lánamarkaðinn í æ ríkara mæli. Það er náttúrlega ákveðinn fortíðarvandi sem þarna er á ferð þó menn megi ekki einblína á hann. Erum við ekki enn þá einu sinni komin að þeim punkti að þurfa að fara að skoða þetta húsnæðiskerfi allt í heild? Það hefur verið skoðað í bútum. Það hafa verið gerðar breytingar á Byggingarsjóði ríkisins og húsbréfakerfið tók þar við. Það hafa verið gerðar allverulegar breytingar á félagslega húsnæðiskerfinu. En er ekki komið að þeim punkti nú að við þurfum að fara að skoða þetta kerfi í heild og marka framtíðarstefnu sem felur í sér að það sé ekki verið að búa sífellt til ný vandamál?

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli síðasta ræðumanns að það væri erfitt að skylda lífeyrissjóðina til þess að fjármagna húsnæðiskerfið. Ég vil þá vekja athygli á því að þær skuldbindingar sem lífeyrissjóðirnir hafa þurft að standa skil á til húsnæðiskerfisins hafa minnkað úr 55% í 25%. Ég vil enn fremur minna á að stærsti hlutinn af þessu lánsfjármagni, um 6--7 milljarðar a.m.k., fer til þess að byggja upp félagslega húsnæðiskerfið sem hlýtur að vera til hagsbóta fyrir sjóðfélaga lífeyrissjóðanna. Því vænti ég þess að þeir vilji leggja nokkuð á sig til þess að hægt sé að halda uppi þeirri útlánaáætlun sem að er stefnt, þ.e. 500 íbúðir á ári. Engu að síður vil ég segja að ég hygg að taka þurfi upp þá samninga sem voru gerðir við lífeyrissjóðina á síðasta ári til tveggja ára þar sem fram kom að 1 / 4 af þörfinni yrði fjármagnaður í gegnum sölu á svonefndum húsnæðisbréfum og helmingurinn á árinu 1993 miðað við reynsluna þar sem í ljós kemur að það hefur ekki staðist, sem áætlað var og lífeyrissjóðirnir lögðu áherslu á, að keypt yrði fyrir 2 milljarða gegnum húsnæðisbréfin. Það hefur einungis orðið 1 milljarður. Þess vegna hygg ég að taka verði upp samningana sem gerðir voru við lífeyrissjóðina vegna þess að ætla má, miðað við fyrri reynslu, að ekki sé raunhæft að helmingurinn af þessu sé fjármagnaður í gegnum svokölluð húsnæðisbréf.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma með örstutt andsvar við mjög svo málefnalegri ræðu hv. 18. þm. Reykv. því að vissulega metur maður það hvernig þingmenn setja fram mál sín og í þessu tilfelli ég þó að við séum sitt hvoru megin borðs í afstöðunni í þessu stóra máli. Ég vil aðeins koma upp til þess að fjalla um vinnuna í efh.- og viðskn. vegna þess að tveir hv. síðustu ræðumenn komu örlítið inn á vinnubrögðin þar. Vissulega er þessi nefnd með umfangsmikil mál, mörg mál og oft þung mál og nægir þar að nefna skattamál sem við erum með á okkar borðum fyrir jól. Ég vil gjarnan að það komi fram hér að það er reynt að verða við öllum óskum um að kalla til aðila og taka tillit til sjónarmiða þeirra sem þar koma fram. Þar með vil ég geta þess varðandi járnblendiverksmiðjuna, þó að hv. 18. þm. Reykv. hefði ekki nefnt það, að bæði komu fulltrúar ráðuneytis á fund nefndarinnar og eins voru gögn útveguð sem óskað var eftir. En ég læt formanni nefndar það eftir hvort haldinn verður sá fundur sem hér var nefndur af fyrri ræðumanni. Ég vil gjarnan nefna það líka að auðvitað er það misjafnt hvað frumvörp taka miklum breytingum í nefnd, en get nefnt samkeppnislög sem dæmi um góða yfirferð, góða samvinnu og miklar breytingar á mikilvægu máli. Það er síður þegar þungar ákvarðanir eins og skattamál eru fyrir nefnd og mál af þeim toga sem byggja á málamiðlun milli flokka, að þau taki miklum breytingum. Það gerðist þó fyrir jól að við umfjöllun lagði efh.- og viðskn. til breytingar á skattalögum sem vissulega var viðkvæm tillaga og kallaði á að fella út aðra viðkvæma tillögu og gerði það að verkum að menn voru jafnvel að taka á sig mjög þunga gagnrýni í tvígang. Það er misjafnt hversu mikið tillit er tekið til sjónarmiða af hálfu gesta í efh.- og viðskn. Það var vissulega bent á vísitöluhækkunina og þau margfeldisáhrif sem hún hefði og það er kannski þess vegna sem ég kom hér upp. Auðvitað var það búið að koma fram í greinargerð fjárlaga að hækkun yrði á byggingarvísitölu þó að menn greindi á um hve mikil hún yrði. Mér finnst sjálfri að það sé afar gott mál þegar ríkisstjórn fellur frá máli eftir að meira samráð hefur verið haft og niðurstaðan er að sjónarmiðið sé það að gallar séu meiri en menn töldu áður. Ég vil líka að lokum, virðulegi forseti, taka undir sjónarmið varðandi þætti eins og torfbæina og að við stöndum saman að því í menntmn. að hreyfa áfram þeim mikilvægu málum þó að smá séu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að ég var ekki að gagnrýna vinnubrögð í efh.- og viðskn. í mínu máli heldur finnst mér fyrst og fremst að sökin liggi hjá ríkisstjórninni og því hve seint tillögur koma fram. Það gildir ekki síst um skattamálin. Þar var allt of lítill tími til þess að skoða það viðamikla mál. Að mínum dómi hefur verið afar vel unnið í efh.- og viðskn. hvort sem þar er um að ræða hin svokölluðu fylgifrv. EES eða fjármáladæmið og menn þar tilbúnir til þess að leggja á sig hina ótrúlegustu vinnu og fjölda funda jafnt kvöld sem morgna. Ég var því ekki að kvarta yfir því en ábyrgðin er fyrst og fremst ríkisstjórnarinnar sem veður áfram. Ég þykist vita að þótt nefndarmenn í efh.- og viðskn. séu ekki alltaf ánægðir með allt sem frá ríkisstjórninni kemur, þá vinna menn auðvitað þær tillögur og þau frumvörp sem þangað koma. Ég ætla aðeins að bæta við, virðulegi forseti, af því að ég var að reyna að stytta mál mitt áðan og sleppti því að fjalla um járnblendiverksmiðjuna, og lýsa því hér að mér finnst afar erfitt að taka afstöðu til þess máls þar sem allar upplýsingar vantar. En við hljótum að verða að velta mjög alvarlega fyrir okkur framtíð þess fyrirtækis og vara okkur á því að þar sé ekki verið að leggja út í nýtt --- hvað á ég að segja, Kröfluævintýri eða Álafossdæmi. Menn verða að meta stöðu þess fyrirtækis af mikilli alvöru, en okkur vantar hreinlega nauðsynlegar upplýsingar til þess að geta það.

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að hæstv. forsrh. mun fljótlega þurfa að hverfa á ríkisráðsfund og efa ég að ég ljúki máli mínu, þótt ekki verði langt, á þeim tíma sem ég hef en það hefur að sjálfsögðu sinn gang. Lánsfjárlög og fjárlög eru þau tvenn lög á Alþingi sem eru eins konar samnefnari fyrir efnahagsaðgerðir þeirrar ríkisstjórnar sem situr. Hér hefur verið farið ítarlega yfir lánsfjárlögin og einstök atriði þeirra af þeim mönnum sem í efh.- og viðskn. sitja og ætla ég ekki að endurtaka það nema að mjög litlu leyti en fara nokkrum almennum orðum um lánsfjárlög og sérstaklega um efnahagsástandið í landinu. Mér þótti afar athyglisvert í gær, og ég hygg að fleirum hafi farið svo, hve margir stjórnarsinnar gerðu grein fyrir sínu atkvæði í sambandi við EES og nánast allir á þann veg að þeir teldu að með samningi um hið Evrópska efnahagssvæði væri íslensku atvinnulífi veitt sóknarfæri. Það kom afar greinilega fram í öllum þessum greinargerðum fyrir atkvæðum að þar sjá menn eina vonarneistann í því erfiða efnahagsástandi sem hér er nú. Sumir ganga jafnvel svo langt að segja að við ættum að ganga í sjálft Evrópubandalagið þótt ekki kæmi það fram í greinargerðum fyrir atkvæðum. Þetta er dapurlegt. Það er dapurlegt að stjórnarflokkarnir skuli nú treysta á erlenda aðila til þess að reisa við íslenskt atvinnulíf. Ég hlýt að endurtaka það enn einu sinni, sem ég hef oft sagt hér, að þessi sóknarfæri munu reynast heldur haldlítil ef íslenskt atvinnulíf er í molum. Staðreyndin er vitanlega sú að hver aðili sem ætlar að nota sóknarfæri, sem ætlar að fara úr vörn í sókn verður að vera vel undir það búinn og fær um að takast á við þau mörgu viðfangsefni sem hljóta að verða í slíku alþjóðlegu samstarfi. Það hefur vitanlega komið fram hér afar greinilega að svo er íslenskt atvinnulíf ekki og reyndar hafa varnaðarorð frá mætum mönnum í atvinnulífinu heyrst einmitt í sömu átt og ég hef nú mælt svo. Spurningin er vitanlega sú þegar rætt er almennt um efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar hvað hæstv. ríkisstjórn hefur gert til þess að gera íslensku atvinnulífi kleift að takast á við þessi vandamál og snúa vörn í sókn eða nýta með öðrum orðum þessi sóknarfæri sem hv. stjórnarsinnar telja að nú sé verið að bjóða íslensku atvinnulífi upp á. Þessi ríkisstjórn hóf sinn feril með því að lýsa því yfir að afskipti af atvinnulífinu, samstarf með atvinnulífinu eða aðgerðir til þess að styrkja atvinnulíf, væru ekki á hennar dagskrá. Hún var kölluð ýmsum nöfnum í því sambandi sem lýsti því að hún hygðist engin afskipti þar af hafa. Hæstv. forsrh. nefndi afar lítilfjörleg afskipti af atvinnuleysinu stílbrot í sinni stefnuræðu sl. haust. Ríkisstjórnin var hins vegar neydd til þess þegar atvinnuleysi fór vaxandi og kröfur um opinberar aðgerðir og samstarf stjórnvalda við aðila atvinnulífsins urðu háværar að setja á fót atvinnumálanefnd. Sú nefnd starfaði að vísu hægt en starfaði þó eitthvað. En aðgerðir þær sem ríkisstjórnin greip til að lokum og lýst var á Alþingi 23. nóv. voru í engum takt við það sem þó hafði verið unnið í þessari atvinnumálanefnd. eins og margsinnis hefur komið fram. Í raun hafa aðgerðir ríkisstjórnarinnar eins og þær hafa lýst sér í fjárlögum og lánsfjárlögum einkennst af stórhækkun skatta og reyndar gert það bæði þau ár sem ríkisstjórnin hefur setið. Gleggst fannst mér þetta koma fram í yfirliti sem kom fram á Stöð 2 og hefur reyndar ekki að því er ég hef séð verið vefengt svo að hald sé í. Það hefur verið klórað í bakkann má segja en ekki verið vefengt svo að hald sé í, enda gekk Stöð 2 ærið langt í því að ætla ekki þessari ríkisstjórn sumar þær hækkanir sem fram hafa komið heldur telja þær til aðgerða fyrri ríkisstjórnar en læt ég það algerlega liggja á milli hluta. Engu að síður kom fram að skattahækkanir þessarar ríkisstjórnar, umfram þær lækkanir sem hafa orðið, eru um 6 milljarðar kr. á ári hverju, þ.e. 6 milljarða kr. hærri skattar eru greiddir af atvinnulífi og einstaklingum, og alveg sérstaklega einstaklingum, á ári en voru fyrir tíð þessarar ríkisstjórnar og munar satt að segja um minna. Ég hygg að það sé rétt sem mjög greinilega hefur komið fram að engin ríkisstjórn hefur gengið svo langt í að hækka skatta. Nú vil ég út af fyrir sig taka undir það að það er nauðsynlegt að draga úr ríkissjóðshallanum og ber að leggja mikla áherslu á það. En ég vek athygli á því sem hagfræðingar sem einna mests álits njóta nú --- eru taldir af nýrri skóla og hafa snúið baki við frjálshyggjunni, sérstaklega hópur hagfræðinga í Bandaríkjunum, sem oft hefur verið nefndir hér og ég ætla ekki að endurtaka --- hafa bent á með mjög sterkum rökum að til þess að unnt sé að ná jafnvægi í ríkisfjármálum verði hjól atvinnulífsins að snúast vel. Þetta kemur afar greinilega fram hjá nýjum forseta Bandaríkjanna sem hefur með skipun slíkra manna í lykilstöður undirstrikað og reyndar einnig í stefnu sinni vilja sinn og sinnar ríkisstjórnar til þess að taka á þessum málum með atvinnulífinu. T.d. kemur það greinilega fram í einu sem Clinton lagði hvað mesta áherslu á og mjög miklar fjárveitingar til, þ.e. samgangna, má kalla það, eða tengsla upplýsinganeta um öll Bandaríkin sem er undirstaða allra framfara. Það kom líka greinilega fram í mjög mikilli áherslu á auknar rannsóknir, aukna menntun og yfirleitt flestöll undirstöðuatriði nútímaþróunar. Og það kemur fram í því að þegar eru hafnir fundir og viðræður á milli manna forsetans, forsetans sjálfs og fulltrúa atvinnulífsins. Ég sá, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. vék af fundi og það skil ég mætavel, en ég óska ekki að flytja ræðu mína að honum fjarverandi.

Forseti ætlaði einmitt að bjóða hv. þm. að fresta sinni ræðu.

Það er þegið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta menntmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 49/1991, um grunnskóla, sbr. og lög nr. 1/1992. Nál. er á þskj. 588 og brtt. er á sama þskj. Frv. það sem hér er til umræðu er fylgifrv. með fjárlagafrv. fyrir árið 1993 sem varð að lögum 21. desember sl. Í því er lagt til að framlengja til loka skólaársins 1993--1994 sömu ákvæði varðandi sparnað í grunnskólanum og samþykkt voru í 1. og 3. gr. I. kafla laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nr. 1/1992. Ekki náðist samkomulag um að ljúka þessu máli fyrir jól sem hefði auðvitað verið eðlilegast þar sem ljóst er að ýmsar ráðstafanir sem snerta fjárveitingar til grunnskólanna í landinu og ákveðnar eru í fjárlögum ársins 1993 eru byggðar á ákvæðum fyrrnefndra laga sem gert er ráð fyrir að framlengja í þessu frv. Samkomulag er milli þingflokka um að afgreiða þetta mál nú í janúar. Það er nauðsynlegt til að tryggja að fullkomið samræmi sé milli ákvæða fjárlaga og þessa frv. og eyða allri óvissu í þessum máli. Þetta vil ég að komi skýrt fram við umfjöllun málsins. Frv. felur í sér að framlengdur er frestur á framkvæmd grunnskólalaga út skólaárið 1993--1994. Í fyrsta lagi hvað varðar ákvæði 3. mgr. 4. gr. grunnskólalaga um rétt nemenda til skólamáltíða. Í öðru lagi ákvæði 1. mgr. 46. gr. grunnskólalaga um lágmark vikulegs kennslutíma nemenda í grunnskóla. Í þriðja lagi ákvæði 6. mgr. 46. gr. grunnskólalaga um skólaathvörf við hvern grunnskóla. Í fjórða lagi er ákvæði til bráðabirgða, sem breytt var með bandorminum, frestað til loka skólaársins 1993--1994, að fækka nemendum í bekkjum í samræmi við 71. gr. grunnskólalaga. Á næsta skólaári verði, eins og á þessu skólaári, miðað við 22 nemendur í 1. og 2. bekk og 28 nemendur í 3.--10. bekk. Fræðslustjórinn getur ef sérstaklega stendur á ákveðið að fjölga um allt að tvo nemendur í bekkjardeild. Nefndin fékk á fund sinn fulltrúa frá KÍ, Félagi skólastjóra og yfirkennara, samtökunum Barnaheill, samtökunum Heimili og skóli, fræðslustjóra Reykjavíkur og Reykjaness ásamt fulltrúum menntmrn. Einnig bárust skriflegar umsagnir og tölulegar upplýsingar um málið. Til viðbótar því sem getið er um í nál. meiri hluta menntmn. bárust í gær skriflegar upplýsingar frá fræðslustjóra Reykjavíkur. Við umfjöllun í nefndinni kom m.a. fram að heimild þeirri sem fræðslustjórar hafa haft til að fjölga um allt að tvo nemendur í bekkjardeildum hefur eingöngu verið beitt í þremur fræðsluumdæmum, Reykjavík í 19 deildum af 612, Reykjanesumdæmi í 12 deildum af 561 og Norðurlandi eystra í 3 deildum af 240. Á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Austurlandi og Suðurlandi hefur ekki þurft að nota þessa heimild. Á landinu öllu er því áætlað að heimildin hafi verið notuð í 34 af 2.154 bekkjardeildum alls. Það mál sem hér er til umræðu fékk langa og ítarlega umfjöllun á síðasta þingi þegar nákvæmlega samsvarandi ákvæði voru samþykkt. Meiri hluti menntmn. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem flutt er tillaga um í nál. Breytingin er við 2. gr. frv. og er til að gera ákvæði greinarinnar skýrara.

Virðulegi forseti. Í máli framsögumanns kom það fram að ekki hefði náðst samkomlag um að afgreiða málið fyrir jól sem hefði verið afar slæmt. Í þessu felast óbeinar ásakanir á stjórnarandstöðu fyrir að hafa tafið framgang málsins og mér þykir því rétt að það komi fram að 1. umr. um þetta mál tók afar skamman tíma og í öðru lagi að frv., þó stutt sé og ætla mætti fljótsamið, kom ekki fram fyrr en fáum dögum fyrir jól. Það var því stjórnarliðum og menntmrh. í lófa lagið að leggja frv. nægjanlega snemma fram á haustþingi til þess að það hlyti afgreiðslu. Eina ástæðan fyrir því að frv. náði ekki fram að ganga fyrir jólahlé var hversu seint það var fram lagt og engum öðrum um að kenna en hæstv. menntmrh.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson sagði áðan að ég hefði talið að það hefði verið mjög slæmt að frv. hefði ekki fengið afgreiðslu fyrir jól. Ég sagði að ég hefði talið það eðlilegast.

Herra forseti. Það er rétt að ég hafi hafið mína ræðu. Ég fjallaði nokkuð almennt um stöðu efnahagsmála og vakti athygli á því að flestir þeir stjórnarsinnar sem gerðu grein fyrir atkvæði sínu um hið Evrópska efnahagssvæði töldu það mál mikilvægt fyrir íslenskt atvinnulíf og að sóknarfæri sköpuðust þar. A.m.k. hafði það þau áhrif á mig að mér sýndist að flestir þessara ágætu hv. þm. sæju ekki aðra kosti fyrir íslenskt atvinnulíf í þeirri stöðu sem er nú. Ég dró ekki í efa að þarna gætu verið sóknarfæri en ég vakti athygli á því að til þess að nýta sér slík færi þyrftu atvinnuvegirnir að vera sterkir og til þess þarf ríkisstjórnin að gera meira en hún hefur gert til þessa. Hún þarf að taka hendur úr vösum og breyta um stefnu og taka til með atvinnulífinu að styrkja það og undirbúa það undir þau átök sem hljóta að fylgja opnu efnahagslífi eins og að er stefnt með þessum samningum. Ég vakti athygli á því að flestir þeir hagfræðingar sem hvað mest eru metnir um þessar mundir telja að frjálshyggjan hafi gengið sér til húðar og nauðsynlegt sé að ríkisvald og atvinnulíf vinni saman og að því er stefnt í Bandaríkjunum eins og greinilega hefur komið fram í ræðum og yfirlýsingum þess manns sem tekur við forsetasæti þar eftir nokkra daga. Ég ræddi nokkuð hins vegar um það sem ríkisstjórnin hefur gert. Ég lýsti stuðningi við það að ná jafnvægi eins og hægt er og draga úr halla á ríkisfjármálum en vakti athygli á að það mun vart nást með atvinnulífið í þeirri stöðu sem það er nú og því atvinnuleysi sem er í landinu og ég ætla að koma að á eftir. Líklega einna hlutlausasta mat á skattaálögum ríkisstjórnarinnar kom fram í fréttum á Stöð 2 þar sem áætlað var að ríkisstjórnin hafi lagt á skatta sem nema 6 milljörðum umfram það sem dregið hefur verið úr sköttum eða það sem fellt hefur verið niður. Ég hygg að jafnvel svonefndur ,,skattmann`` í fyrri ríkisstjórn, sem stundum var svo kallaður af stjórnarandstöðunni, blikni mjög í samanburði við það sem núv. ríkisstjórn hefur afrekað í þessum efnum. Þetta er svo sannarlega ekki til að draga úr atvinnuleysi. Það hefur greinilega komið fram, m.a. í nýlegum aðgerðum ríkisstjórnarinnar þar sem horfið var frá að hætta við að endurgreiða söluskatt í byggingariðnaði. Ég vil óska hæstv. forsrh. til hamingju með það. Það er vissulega enginn maður minni af því að viðurkenna sín mistök eins og hæstv. ráðherra hefur gert. En ég hygg að þessi mistök séu miklu víðar. Það kom mjög greinilega fram í orðum hæstv. forsrh. við fjölmiðla að hann er að uppgötva hin ýmsu leyndarmál vísitölunnar. Við sem höfum orðið að þola hana lengi gerðum okkur grein fyrir því, eins og reyndar talsmenn stjórnarandstöðunnar gerðu grein fyrir hér í umræðunni, að áhrifin mundu verða þessi. Og þau munu víðar verða þessi. Það hefur komið fram að áhrifin eru miklu meiri t.d. í landbúnaði en gert var ráð fyrir þar sem dregið hefur verið úr greiðslum og svo mun víðar verða. Hvað hefur þá þessi hæstv. ríkisstjórn gert til þess að styrkja íslenskt atvinnulíf? Í ræðu hæstv. forsrh. þegar hann tilkynnti aðgerðir ríkisstjórnarinnar 23. nóv. sl. rakti hann nokkur þau atriði sem grípa ætti til. Hann nefndi m.a. að veita 2 milljarða til að flýta vegaframkvæmdum. Þarna var náttúrlega aðeins verið að flýta. Það er verið að taka úr Vegasjóði það sem síðar kæmi þar til útgreiðslu. Úr þessu mun hafa verið dregið niður í 1,8 milljarða ef ég man rétt. Ég vek sérstaka athygli á því að af þeim liðum sem stærri voru voru m.a. nefndar 500 millj. til atvinnumála á Suðurnesjum. Á þessu hefur ekki nokkurn skapaðan hlut bólað. Það hefur enginn orðið var við þessar 500 millj. Þarna er allt á huldu og væri mjög fróðlegt og nauðsynlegt að fá upplýst hjá hæstv. forsrh. hvað líður þessum 500 millj. Áttu þessar 500 millj. ekki að koma að einhverju leyti a.m.k. úr ríkissjóði? Mér er ljóst að gert er ráð fyrir því að Aðalverktakar leggi fram nokkuð af þessu fjármagni og vona ég að svo verði en það er ekki komið enn og aðeins hefur heyrst frá einum hluthafa í Aðalverktökum, þ.e. Sameinuðum verktökum, að þeir væru tilbúnir að leggja 300 millj. til þessara mála með sérstökum skilyrðum. En hvað á að koma úr ríkissjóði til þessara mála og hvað líður lausn þessa heildardæmis? Þá var boðað að það ætti að veita 500 millj. til viðhalds á byggingum. Ef ég man rétt var það skorið niður í 100 millj. Þetta eru því harla litlar aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur lofað og úr þeim hefur orðið enn þá minna til að efla íslenskt atvinnulíf. Og ekkert komið fram, sem margsinnis hefur verið nefnt á hinu háa Alþingi, enginn vilji að því er virðist hjá hæstv. ríkisstjórn til að stuðla að nýsköpun í íslensku atvinnulífi og ekkert fjármagn í því skyni. Ríkisstjórnin hefur selt hlut sinn í Þróunarfélagi Íslands og sem betur fer keyptu lífeyrissjóðirnir það og vonandi halda þeir þeirri starfsemi áfram. En ég tel sjálfsagt í því ástandi sem nú er að ríkisstjórnin leggi viðbótarfjármagn til þess að veita áhættufé til nýsköpunar í íslensku atvinnulífi. Það hefur sem sagt ekki gerst. Fjölmargt fleira mætti nefna sem verkar neikvætt. Ríkisstjórnin boðaði í þessum aðgerðum sínum lækkun vaxta og dró síðan smávegis úr bindiskyldu bankanna en meira var ekki gert. Hver hefur niðurstaðan af þessu orðið? Niðurstaðan hefur ekki orðið lækkun vaxta heldur hækkun vaxta um um það bil 2%. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun hefur það þessi áhrif í þjóðfélaginu: Heildarskuldir heimilanna telur Þjóðhagsstofnun vera um 211 millj. kr. 1% hækkun vaxta veldur auknum útgjöldum upp á 2,1 milljarð kr. Eða 2% hækkun vaxta leiðir til aukinna útgjalda upp á 4,2 milljarða kr. hjá heimilunum í landinu. Atvinnuvegirnir eru taldir skulda um 285 millj. og þar af eru innlendar skuldir taldar vera um 50%. Þjóðhagsstofnun metur að 1% hækkun vaxta muni auka útgjöldin um 1,4--1,5 milljarða eða hátt í 3 milljarða við þessa 2% vaxtahækkun. Í Morgunblaðinu í morgun sá ég því lýst hvað vextir af viðskiptavíxlum eru nú orðnir. Af 45 daga víxli er kostnaður yfir 30% um 32% eða 33% í Íslandsbanka og eitthvað um 28% eða svo í Landsbanka. Ég held að hver einasti maður hljóti að sjá að þetta er ekki aðstoð við atvinnulífið. Þetta er ekki lækkun vaxta og þaðan af síður aðstoð við atvinnulífið og að sjálfsögðu hlýtur þessi stóraukni fjármagnskostnaður að leiða til hækkunar á öðrum sviðum. Að sjálfsögðu hljóta þeir smásalar t.d. sem þurfa nú að greiða yfir 30% í kostnað af sínum vöruvíxlum að færa það út í verðlagið. Ég er því hræddur um að áhrifin af þessu, sem aftur má rekja til þeirrar auknu verðbólgu sem fylgir aðgerðum ríkisstjórnarinnar og alveg sérstaklega til þeirrar stórhækkunar á vöxtum sem ríkisstjórnin sjálf hefur beitt sér fyrir og gerði æðimyndarlega í upphafi síns ferils með einu pennastriki, muni leiða til þess að verðbólga eykst enn. Samkvæmt þeim tölum sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun þá fæ ég ekki séð að þessi hækkun vaxta hafi verið tekin inn í það dæmi. Það kom fram í viðtali við formann Samtaka fiskvinnslustöðvanna að hækkun vaxta tæki bróðurpartinn eða a.m.k. helminginn af þeim bata sem leiddi af niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Það er sem sagt búið að taka það allt til baka. Í yfirliti sem ég fékk frá Þjóðhagsstofnun um stöðu sjávarútvegsins kemur fram að afnám aðstöðugjaldsins bætir afkomu sjávarútvegsins um 1%. En samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja fyrir frá formanni samtaka vinnslustöðvanna þá er þetta allt tekið til baka með 2% hækkun á vöxtum á skuldum sjávarútvegsins. Það er reyndar athyglisvert að í því mati sem kemur fram hjá sjávarútveginum er talið að aðgerðirnar allar, og þá ekki reiknað með hækkun vaxta, bættu afkomu sjávarútvegsins 4,9%. Eftir stæðu rúmlega 3% eða 3,1% í mínus. En það er athyglisvert að auk þess að taka ekki tilliti til hækkunar vaxta er þarna búið að reikna inn í áhrifin af opnun Evrópumarkaðarins. Hann er reiknaður þar upp á 1,8% en eins og allir vita þá kemur það ekki til framkvæmda fyrr en um mitt ár. Afkoma sjávarútvegsins er því augljóslega töluvert lakari en Þjóðhagsstofnun metur. Mér sýnist eitthvað um í kringum 2% lakari eða í mínus 5%. Sjálfsagt er að taka fram að þessar tölur Þjóðhagsstofnunar hafa verið vefengdar af fulltrúum sjávarútvegsins sem vekja athygli á því að hér er ekki reiknað með nema 6% ávöxtun fjármagns. Eins og allir vita þá eru vextir langtum hærri en það og ef reiknað er með raunverulegum fjármagnskostnaði þá versnar afkoman um 2--3%. Það horfir því ekki vel fyrir íslenskan sjávarútveg að eiga að takast á við niðurgreidda fiskvinnslu í Evrópulöndunum. Og sannarlega er meira aðkallandi nú en nokkru sinni fyrr að bæta afkomu íslenskra atvinnuvega ekki bara sjávarútvegsins, sem er gerður að sérstöku umræðuefni hér, heldur líka íslensks iðnaðar. Fram kemur í nýlegri úttekt Félags íslenskra iðnrekenda að á öllum sviðum iðnaðarins nema í neysluvöruiðnaðinum er samdráttur og vaxandi atvinnuleysi og alls staðar er því spáð að uppsagnir muni aukast á næstunni. Hér er áætlað að atvinnuleysi sé yfir 5.000 manns og líklega að nálgast 6.000. Það er athyglisvert og ekki verður á móti mælt að í þessum tölum eru ekki fjölmargir sem ekki njóta atvinnuleysisbóta svo þær munu að öllum líkindum vera töluvert hærri. Væri áhugavert að vita hvort ríkisstjórnin hefur gert ráðstafanir til þess að kanna hvert raunverulegt atvinnuleysi í landinu er. Fjölmargir, t.d. ungir námsmenn, sem eru nýkomnir til landsins ganga um atvinnulausir. Hefur verið athugað hver sá fjöldi er? Þarna þarf vitanlega að taka til hendi og það er ekki nóg. Það verður að grípa til róttækra aðgerða til að draga úr þessu atvinnuleysi. Ég ætla ekki að hafa þetta langa ræðu heldur fyrst og fremst að vekja athygli á því atriði, sem ekki hefur komið inn í dæmið, að útgjaldaauki heimilanna vegna hækkunar vaxta eru líklega um 4 milljarðar og atvinnuveganna líklega um 3 milljarðar samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar. Það munar um minna. Það er afar nauðsynlegt að menn hafi í huga að í öllum áætlunum, t.d. Þjóðhagsstofnunar, hefur þessi vaxtahækkun ekki verið tekin með í reikninginn. Telja menn virkilega að hún sé þess eðlis að ekki þurfi að skoða hana vandlega? Ég óttast því að af þeim víxlhækkunum sem nú eru hafnar muni leiða meiri verðbólga en spáð hefur verið. Ég vona sannarlega að svo verði ekki því að vissulega var það að ná niður verðbólgunni við mjög erfiðar aðstæður eitt hið besta sem fyrri ríkisstjórn gerði og skilaði núv. ríkisstjórn í arf og núv. ríkisstjórn hefur mjög vísað til sem mikilvægt íslensku efnahagslífi. Það væri afar illt ef þessi víxlverkun hæfist á ný. Ég vil að lokum segja örfá orð um tvö mál. Í fyrsta lagi þá breytingu sem hefur orðið á eiginfjárstöðu bankanna að mati þeirra. Ég vil aðeins geta þess að samkvæmt ítarlegri grein sem ég hef nýlega fengið úr erlendu tímariti um þessa svokölluðu ,,BIS-reglu`` er það athyglisvert, og ég vil koma því hér á framfæri, að framkvæmdin á þeim fer mjög eftir því hvernig háttar í viðkomandi löndum. T.d. er þess getið hér að Frakkar telja með í eiginfjárstöðu bankanna lán sem veitt eru til frönsku nýlendnanna, til þróunarlandanna. En hér á landi er ekki heimilt að telja með lán sem veitt eru til sjávarútvegsins með veð í skipum. Hér kemur greinilega fram, án þess að ég fari að lengja mál mitt með því að lesa það, að þessar reglur eru framkvæmdar mjög eftir aðstöðu í hverju landi. En hér hafa hæstv. viðskrh. og Seðlabankinn gerst, eins og oftar, kaþólskari en páfinn og af því að Evrópubandalagið telur ekki veð í fiskiskipum, í þeim ryðdöllum sem þeir eiga --- ég leyfi mér að segja svo því ég held að allir viti að þeirra skip eru ekki talin mikils virði --- með í eiginfjárstöðu bankanna þá er það heldur ekki talið hér. Það er hreint og beint ótrúlegt. Við skulum taka sem dæmi að lán í líklega glæsilegasta togara í heimi sem var að koma til Skagastrandar eru talin 100% áhætta í reikningum bankanna samkvæmt reglum hæstv. viðskrh. og Seðlabankans. Það vakti því athygli mína þegar ég hljóp yfir þessa grein að í öðrum löndum er þetta vitanlega lagað að aðstæðum í hverju landi og að því hvað er talið þar mikilvægast í efnahagslífinu. En eins og ég sagði áðan er í því nýja andrúmslofti sem við komum til með að hrærast í að öllum líkindum, þ.e. við opnun Evrópu, ákaflega mikilvægt að ríkisstjórnin taki hendur úr vösum og geri ýmislegt til þess að styrkja íslenskt atvinnulíf og ætla ég að lokum að fara örfáum orðum um það. Þar eru kostirnir sem betur fer æðimargir. Ríkisstjórnin hefur núna horfið frá því að endurgreiða ekki virðisaukaskatt í byggingariðnaði og ég óska hæstv. forsrh. til hamingju með það, en hvað t.d. um þá atvinnugrein sem talin hefur verið einna líklegust til vaxtar hér á landi, ferðaiðnaðinn, sem skilar líklega í gjaldeyri á síðasta ári 10% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar? Það er á allra vitorði að hér eru hótel og matur mjög dýr og mikið undan því kvartað af erlendum aðilum. Það var einmitt með það í huga að fyrri ríkisstjórn ákvað að leggja ekki virðisaukaskatt á ferðaiðnaðinn, enda er þetta má segja útflutningsiðnaður og því eðlilegt að hann njóti frelsis að þessu leyti. Hæstv. ríkisstjórn telur að með því að fella niður önnur gjöld þá sé þarna um 250 millj. kr. að ræða. Eftir viðtölum að dæma sem ég hef átt við forustumenn í þessum iðnaði þá mun þetta eins og í byggingariðnaðinum vera rangt metið og ég vil eindregið skora á hæstv. forsrh. að láta taka þetta mál upp líka og skoða það vandlega. Þá er ég aðeins að tala um tölurnar, um staðreyndina, um tölurnar, ekki að tala um hitt, hvaða áhrif þetta muni hafa á ferðaiðnaðinn almennt sem berst við mjög hátt verðlag og mun erfiða samkeppnisstöðu við erlendan ferðaiðnað. Ég tel þetta vera afar mikið spor aftur á bak og geti orðið til þess að vöxtur í þessari grein sem menn hafa bundið miklar vonir við muni ef nokkur verða langtum minni heldur en menn gerðu ráð fyrir. Hvað um ýmiss konar nýsköpun á sviði t.d. hátækniiðnaðarins? Þar á ég bæði við í hugbúnaði og vélbúnaði. Hér hafa fyrirtæki staðið sig vel þar og það er athyglisvert að fyrirtæki, t.d. eins og Marel, sem gekk illa, það naut aðstoðar frá Þróunarfélagi Íslands og það var með þeirri aðstoð, með því áhættufjármagni sem þar var lagt inn, sem tókst að reisa það fyrirtæki við og það er orðið mjög öflugt og okkur Íslendingum til sóma og alls staðar þekkt. Fleiri þannig dæmi gæti ég nefnt um fyrirtæki sem með því að veita inn áhættufé var komið af stað og þetta þarf alveg tvímælalaust að auka. Þau eru fjölmörg hér litlu fyrirtækin sem berjast í bökkum vegna þess að þau fá ekki nægilegt hlutafé, ekki nægilegt áhættufé og hafa ekki fjármagn til markaðssetningar erlendis sem er að sjálfsögðu mjög kostnaðarsamt. Ég hygg að því fjármagni væri afar vel varið, jafnvel þótt ríkisstjórnin tæki erlent lán til að veita í slíkt hlutafé í slíkum fyrirtækjum og kæmi margfalt til baka, þó það væri ekki nema brot af þeim fyrirtækjum sem kæmist yfir þröskuldinn. Ég er sannfærður um það að þau fyrirtæki, sem hafa með aðstoð Þróunarfélags Íslands komist yfir þröskuldinn, eins og stundum er sagt, hafi þegar greitt margfalt til þjóðarbúsins þá aðstoð sem þau fengu. Hvers vegna ekki að leita skipulega að öllum slíkum tækifærum? Hvers vegna að vera að horfa stöðugt á álbræðslu? Nú kemur í fréttum að Indverjar ætla að tvöfalda sína álbræðslu. Við höfum ekki heyrt frá hæstv. iðnrh. hvað það þýðir fyrir íslensku álbræðsluna, en er það ekki alveg ljóst að miðað við það framboð sem er í heiminum þá hlýtur það að seinka enn byggingu álbræðslu? Ég hef hvað eftir annað lýst mig hlynntan því að byggja álbræðslu en ég er þeirrar skoðunar að miklu, miklu meiri framtíð sé í ýmsum smáfyrirtækjum sem hér gætu risið. Við höfum þekkingu, við höfum fjöldann allan af ungu fólki sem hefur sérhæft sig á þeim sviðum sem koma slíkum fyrirtækjum að góðum notum. Ég held einnig að menn verði að hafa í huga þá staðreynd að almenn spá í heiminum er sú að botnfiskafli mun ekki aukast. Bjartsýnasta spá sem FAO gerir er sú að botnfiskafli standi í stað, en hins vegar eru margir sem spá því að botnfiskafli í heiminum muni dragast saman. Við skulum vona að svo verði ekki hér en ég legg á það mikla áherslu að menn þurfi að undirbúa sig undir það að svo geti farið. Hér er fiskeldi orðið einhvers konar bannorð en staðreyndin er sú að nánast öll aukning í framboði á fiski er frá fiskeldi um allan heim. Ég hef haft tækifæri til að skoða slíkt erlendis og það er alls staðar verið að gera stórátak til að koma fiskeldi upp. Hér urðu mistök sem fyrst og fremst voru þess valdandi að svo fór sem fór, þó svo ég segi að allt of lítið hafi verið lagt í rannsóknir í þessu skyni, heldur fyrst og fremst varð verðfall erlendis sem síðan hefur lagast nokkuð og vonandi verður það til þess að þau fiskeldisfyrirtæki sem lifa komist á fætur á ný. En hvers vegna ekki að vinna betur að þessum málum, læra af reynslunni, setja fjármagn í rannsóknir á þessum sviðum og byggja smám saman upp fiskeldi á þann veg sem reynslan kennir okkur að líklegast sé til þess að geta þrifist hér á landi? Þannig eru málin mörg. Hæstv. ríkisstjórn hefur að vísu boðað að hún ætli að setja fjármagn í rannsóknir og tilraunir og það skilst mér að eigi að koma af sölu Búnaðarbankans og kannski Landsbankans. Það er ekki fugl í hendi, vil ég segja, og mikið glapræði eftir að við höfum gengið inn í EES ef ætlunin er þá að selja ríkisbankana og ég trúi því ekki fyrr en á það reynir. En hvers vegna ekki að leggja verulegt fjármagn í rannsóknasjóð í því skyni að auka rannsóknir til þess að koma upp nýjum atvinnugreinum? Ég vil sem sagt leggja á það ríka áherslu að því miður þá hafa aðgerðir ríkisstjórnarinnar orðið allt aðrar heldur en boðað var, alls ekki til þess að styrkja og efla íslenskt atvinnulíf, því fer víðs fjarri. Þær hafa orðið til þess að stórhækka vexti. Þær hafa orðið til þess að auka fjármagnskostnað fyrirtækjanna og einstaklinga um eitthvað eins og 6--7 milljarða kr. Þær munu að öllum líkindum verða til þess að hækka vísitöluna og auka verðbólguna og þær munu verða til þess að auka á atvinnuleysi, á því er ekki nokkur vafi. Það mun að öllum líkindum verða til þess að mjög mikill órói verði á vinnumarkaðinum, erfitt verði að ná þjóðarsátt og ég held að það sé full ástæða til að við berum kvíðboga fyrir þessu nú þegar verið er að bjóða erlendum fyrirtækjum, sterkum og öflugum með góða eiginfjárstöðu og nægt fjármagn til fjárfestinga, að fá frelsi eins og íslensk væru í okkar landi. Þetta vildi ég segja við þetta tækifæri, eins og ég sagði í upphafi og ætla ég ekki að fara að rekja það nánar, það er ýmislegt sem kemur fram í lánsfjárlögunum en þau eru eins konar samnefnari ásamt fjárlögunum fyrir efnahagsstefnu ríkisstjórnar og því full ástæða til þess að menn ræði þetta nánar. Ég geri svo ráð fyrir því að þessi mál hljóti að vera langtum oftar og ítarlegar hér á dagskránni í framtíðinni því þau eru tvímælalaust þau alvarlegustu sem við blasa á þessari stundu: Atvinnuástandið og staða íslenskra atvinnuvega.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls þakka mönnum fyrir áhugaverðar og góðar umræður sem tengjast afgreiðslu lánsfjárlaganna. Það hafa allmargar athugasemdir komið fram, bæði sértækar og almennar eins og eðlilegt er við umræðu af þessu tagi. Allmörgum fyrirspurnum hefur þegar verið svarað af hv. 5. þm. Norðurl. v., formanni efh.- og viðskn., og eins reyndar af hæstv. félmrh. Menn hafa fjallað nokkuð um vinnubrögð sem tíðkuð voru á síðustu dögum þingsins fyrir jól og sumir hv. þm. hafa haft á því orð að þau vinnubrögð hefðu verið lakari og ómarkvissari heldur en ætíð endranær, eða a.m.k. oftast endranær. Ég hef ekki mikla þingreynslu eins og hefur stundum verkið vakin athygli á úr þessum ræðustól, en mér segja þingreyndir menn að það sé ekkert óvenjulegt að einmitt á þeim dögum þá vinni menn hratt og fljótt og hlutir reynast breytast iðulega hratt og fljótt. Við slíkar aðstæður getur það auðvitað gerst að ekki fari allt á hinn besta veg því við erum öll mannleg og hljótum að gera mistök þegar slík verk eru unnin. Ég vek athygli á því líka að á síðustu dögum haustsins þá blönduðust inn í ákvarðanir sem ríkisstjórn lagði fyrir þingið, almennar efnahagsráðstafanir og breytingar sem gera varð vegna þróunar sem orðið hafði á myntmörkuðum veraldarinnar. Þeir hv. þm. sem talað hafa hafa fagnað þeirri breytingu sem efh.- og viðskn. gerði varðandi virðisauka af vinnu á byggingarstað. Auðvitað er það svo að það er pólitískur veruleiki að jafnan þegar skorað er á ríkisstjórn á hverjum tíma að taka eitthvað til baka af verkum sínum, þá er það jafnan sagt sem svo að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir væru bara meiri menn ef þeir tækju þetta aftur. Síðan er það oft svo þegar ríkisstjórn í einhverjum tilvikum gerir slíka hluti að þá er það frekar tekið sem tákn um það að ríkisstjórnin sé komin á harða flótta og sé farin að viðurkenna mistök sín og gera megi ráð fyrir því og leggja út af því að væntanlega séu mistökin meiri og önnur, þetta sé til vitnis um það. En engu að síður vil ég þakka fyrir að menn taka þessari breytingu vel og greiða fyrir því að hún gangi í gegn með þessum hætti sem ég get viðurkennt að sé kannski nokkuð óvenjulegur. Hv. 4. þm. Norðurl. e. kynnti bréf frá lífeyrissjóðum sem lagt hefur verið fyrir nefndin og ég þarf út af fyrir sig ekki að fjalla mjög um það hér vegna þess að hv. 5. þm. Norðurl. v. og hæstv. félmrh. fjölluðu töluvert um það efni í sínum ræðum og færðu rök fyrir því að ekki væri endilega ástæða til að hafa jafnmiklar áhyggjur af því máli eins og kemur fram í bréfi forráðamanna lífeyrissjóðanna. Hv. 4. þm. Norðurl. e. og reyndar hv. 1. þm. Austurl. viku að máli sem hér hefur áður verið rætt nokkuð í þinginu varðandi hugmyndir um það sem sagt hefur verið frá um að bæta mönnum þorskbrest hlutfallslega, svo hann yrði jafn að ákveðnu marki og sem hv. þm. höfðu gengið eftir að fá svör um hvenær yrði gert. Það þarf ekki að segja það hér að það mál dróst nokkuð á langinn og það var ágreiningur um það, til að mynda við þær stofnanir sem í hlut áttu, með hvaða hætti það skyldi best gerast allt fram til þess að síðan var nauðsynlegt af þeim ástæðum sem ég nefndi fyrr í ræðu minni að fara í almennar efnahagsaðgerðir. Sú nefnd, sem skipuð var af hálfu fjmrh., sjútvrh. og viðskrh. og í sátu þeir Björgvin Vilmundarson, Magnús Pétursson og Þorkell Helgason, skilaði 5. þessa mánaðar greinargerð til þeirra ráðherra sem hana höfðu skipað. Hugmyndir þeirra voru kynntar þar og með hvaða hætti eðlilegast væri að fara með það mál sérstaklega sem þarna höfðu verið gerðar tillögur um, ráðstöfun á 450 millj. kr. vegna þorskbrestsins. Ég hygg að það sé einfaldast að ég lesi, með leyfi forseta, greinargerð þessara þriggja aðila sem er svolátandi: ,,Á fundi ríkisstjórnarinnar 18. sept. sl. var samþykkt að fela nefnd, sem ráðherrar fjármála, sjávarútvegs og viðskipta skipa, að gera tillögur um ráðstöfun á 450 millj. kr. til almennra aðgerða til að draga úr áhrifum aflaskerðingar vegna þorskbrests. Verkefni nefndarinnar er að benda á með hvaða hætti og við hvaða aðstæður umræddum fjármunum verður haganlegast beint til sjávarútvegsins. Með þessari greinargerð gerir nefndin grein fyrir starfi sínu og breyttum aðstæðum í sjávarútvegi frá því að hún var sett á laggirnar. Nefndin aflaði upplýsinga um fjárhagsstöðu Fiskveiðasjóðs Íslands og atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar enda var þessum sjóðum ætlað að reiða fram 150 millj. kr. hvorum um sig gegn 150 millj. kr. framlag úr ríkissjóði. Alls skyldi því verða til ráðstöfunar til sjávarútvegsfyrirtækja um 450 millj. kr. Lausafjárstaða atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar reyndist ívið betri á síðasta ári en áætlað hafði verið vegna betri innheimtu af veittum lánum en reiknað var með. Þess ber þó að geta að ríkissjóður veitti sjóðnum verulega lánsfjárfyrirgreiðslu. Í stjórn Fiskveiðasjóðs var óformlega borin upp tillaga um þátttöku sjóðsins í verkefninu. Afstaða stjórnarinnar var sú að lagaleg heimild sjóðsins til þátttöku í verkefni af þessu tagi sé veik og að fjárhagsstaða sjóðsins 1992 leyfist tæpast þátttöku. Þá hefur sjóðurinn á síðustu árum skuldbreytt verulegum fjárhæðum og skuldbreyting að fyrirmælum stjórnvalda er talin brjóta í bága við viðskiptaleg sjónarmið sjóðsins gagnvart erlendum lánardrottnum. Á síðustu mánuðum nýliðins árs breyttust aðstæður í sjávarútvegsmálum í veigamiklum atriðum og varð til þess að rekstrarstaða sjávarútvegsins kom til skoðunar. Í þessu tilliti skal eftirfarandi nefnt: Í fyrsta lagi veiktu gengisbreytingar í Evrópu samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs sem og annarra útflutningsgreina og leiddu til þess að gengi íslensku krónunnar var fellt um 6% sem hluti af almennum efnahagsaðgerðum. Í öðru lagi beittu stjórnvöld sér fyrir skattbreytingum til áhrifa m.a. á afkomuhorfur sjávarútvegsins í bráð og lengd. Jafnframt voru kynnt áform um stofnun þróunarsjóðs sjávarútvegsins en hann mun hafa til ráðstöfunar fjármuni og eignir annarra sjóða, einkum atvinnutryggingardeild og Hlutafjársjóður Byggðastofnunar. Í þriðja lagi hefur sala á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins farið hægar af stað en ætlað var. Til þessa hefur einungis 1 / 3 af kvótaheimild sjóðsins selst, sbr. útboð 1. des. sl. Auk þess reyndist tilboðsverð nokkru lægra en reiknað hafði verið með. Í fjórða lagi hefur verið á það bent að inneign sjávarútvegsins í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins nemur nú um 250 millj. kr. og lætur nærri að þar af séu 240 millj. kr. ekki eignfærðar tilteknum aðila/aðilum. Í ljósi þess sem að framan er rakið telja undirritaðir að fjárfyrirgreiðsla við sjávarútveginn vegna aflabrestsins komi að meiri og betri notum verði litið á það mál sem hluta af heildaraðgerðum til þess að styrkja samkeppnisstöðu útvegsins. Um leið og nefndin skilar áliti sínu lýsir hún sig reiðubúna til þess að taka þátt í mótun reglna um þróunarsjóð sjávarútvegsins, verði af stofnun hans, þannig að sjónarmiðum ríkisstjórnarinnar, með samþykkt sinni 18. sept. sl., verði best til haga haldið.`` Hæstv. sjútvrh. svaraði spurningum varðandi þróunarsjóð sjávarútvegsins og hvar það mál væri á vegi statt, sérstaklega spurningum hv. 1. þm. Austurl., og ég ætla út af fyrir sig ekki að bæta neinu við það efni, en eins og kemur hér fram í lok greinargerðarinnar þá má gera ráð fyrir því að þessi þáttur verði sameinaður þeirri umræðu sem um þann sjóð mun fara og það mál mun koma síðan til kasta þingsins eins og hæstv. sjútvrh. gerði grein fyrir fyrr í dag. Hv. 4. þm. Norðurl. e. ræddi jafnframt í máli sínu um Landsvirkjun, sem hann reyndar sagði að væri ríkiseign, sem er jú rétt að hluta til, og taldi nauðsynlegt að fara ofan í saumana á því fyrirtæki. Ég er ekki þingmanninum sammála um að það sé út af fyrir sig nauðsynlegt. Ekki vegna þess að það sé ekki hárrétt hjá hv. þm. að hér er um gríðarmikið fyrirtæki að ræða sem er í frumskuld við útlönd, ætli það sé ekki um fimmtungur af erlendum skuldum þjóðarinnar, en ég hygg að það fyrirtæki sé nokkuð opin bók og fulltrúar ríkisvaldsins hafa aðgang að fyrirtækinu. Bæði hefur hæstv. iðnrh. sérstakan trúnaðarmann á fundum stjórnarinnar og þingið sjálft á síðan kjörna fulltrúa sem sitja í stjórn fyrirtækisins. Fyrirtækið kynnir síðan sína stöðu samkvæmt lögum um fyrirtækið á sérstökum ársfundum þar sem fjöldi manna í lykilstöðum af landinu öllu kemur saman og ég hygg að þar sé gerð mjög góð grein fyrir stöðu fyrirtækisins, rekstrarafkomu þess, afkomuhorfum, skuldastöðu, lánafyrirgreiðslum, verkefnum sem þá standa yfir, brýnum verkefnum í náinni framtíð o.s.frv. þannig að ég hygg að það þurfi ekki, eins og hv. þm. kaus að orða það, að fara sérstaklega ofan í saumana á þessu fyrirtæki. Ég tel það ekki vera. Ég tel að fyrirtækið sé vel rekið, því vel stjórnað og eigendur þess, ríkisvaldið, Reykjavíkurborg og Akureyrarbær, hafi góða og trygga stöðu til að fylgjast mjög náið með rekstri þessa fyrirtækis. Það er ekki vafi á því að rekstur fyrirtækisins verður erfiðari en menn höfðu gert ráð fyrir hér fyrir ekki mörgum árum síðan vegna þess að fyrirtækið hefur ekki fengið kaupanda að þeirri orku sem til staðar er eftir að Blanda var fullgerð þannig að annað tveggja gerist eða hvort tveggja í senn að kostnaður vegna Blönduvirkjunar meðan svo er verður annaðhvort borinn uppi með lánum ellegar að hluta til er honum velt til stundar yfir á almenna neytendur í landinu sem ekki stóð til auðvitað þegar til Blönduvirkjunar var stofnað. Ég held að í sjálfu sér sé ekki ástæða til þess að reyna að finna einhverja sökudólga í þeim efnum að við eigum þarna orkuver en ekki kaupendur að þeirri orku. Við höfum nú séð að það er erfitt að spá fyrir um þróun í þessum efnum. Lærðustu menn og fróðustu hafa gert það iðulega. Spár um orkumarkað hafa reynst mjög blendnar, ekki ætíð betur en spár hagfræðinga eða fiskifræðinga og má færa fyrir því mörg dæmi. Auk þess sem þær hafa verið skakkar hvað almenningsnotkun varðar. Þá þekkjum við líka mjög vel að horfur varðandi stóriðju hafa líka verið orðnar aðrar heldur en menn spáðu og það var eitt af þeim efnum sem reyndar hv. þm. fjölluðu um, m.a. hv. 1. þm. Austurl. Hann fjallaði nokkuð, og reyndar fleiri hv. þm., um þann þátt í brtt. vegna lánsfjárlaga sem snúa að Íslenska járnblendifélaginu og þeim erfiðleikum sem það fyrirtæki er í. Ég hef óskað eftir því að iðnrn. beiti sér fyrir því hið fyrsta að efh.- og viðskn. fái fyllri upplýsingar heldur en hún hefur fengið og vona ég að það verði gert og í framhaldi af því finnst mér einnig eðlilegt að þegar kemur að notkun þeirra heimilda og ábyrgðar sem þarna er um að ræða, þá verði haft, ef ekki hafa komið fram fullnægjandi upplýsingar nú á þessum dögum til efh.- og viðskn., náið samstarf við þá nefnd um framkvæmd málsins. Ég tel eðlilegt eins og hv. 1. þm. Austurl. að það sé farið mjög nákvæmlega ofan í það mál. Að vísu verður það nú svo að þrátt fyrir að reikningar og áætlanir liggi fyrir, þá munu menn neyðast til þess að taka í ákvörðunum sínum heilmikla áhættu vegna þess að stór hluti af þeim þætti sem til staðar þarf að vera verður byggður á spám á verðlagi á vörum verksmiðjunnar. Og reynslan sýnir því miður að það er mjög erfitt að spá um þessa hluti. Reyndar er það svo og er óþarfi að leyna því að allmargir sérfróðir aðilar hafa miklar áhyggjur af því að það sé ekki öruggt og fjarri því að gera ráð fyrir því að þarna verði horfur og aðstæður þessa fyrirtækis orðnar miklu betri eftir tvö ár þegar neyðarráðstöfunum linnir samkvæmt þeim hugmyndum sem í gangi eru, þá verði menn komnir fyrir vind. Þannig að þó að ég sé ekki að draga úr því sem hv. þm. sagði, að nauðsynlegt væri að hafa gögn við hendina, þá munu menn á endanum verða að taka þarna allmikla áhættu. Hjá því verður ekki komist, reyndar á hvorn veginn sem menn kjósa að fara með sínar niðurstöður eða hvað þeir vilja gera. Nokkrir hv. þm. ræddu sérstaklega í framhaldi af því að ríkisstjórnin hefur tekið sig á í einu afmörkuðu máli, eins og það hefur verið orðað. Þegar þeir voru að tala um það að fleiri mál mættu gjarnan fylgja með í þessum afturbata, þá var hjá allmörgum hv. þm. sérstaklega rætt um virðisaukaskatt, skattlagningu á ferðaþjónustu og þá stöðu sem þar með hafði skapast gagnvart þeirri mikilvægu atvinnugrein. Ég hlýt að vekja athygli á því að samkvæmt því áliti sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson vitnaði til að Þjóðhagsstofnun hefði sent efh.- og viðskn., þá er skattaaukning út af þessum hækkunum þegar frádrátturinn er kominn til aðeins 48 millj. kr. Þó að virðisaukaskattur sé lagður á upp á 600 millj. kr., þá hafa menn ekki tekið tillit til þeirrar batnandi stöðu sem gengisbreytingin hefur a.m.k. á suma þætti þessara mikilvægu greina. Ég er ekki að draga úr því að innan þessara greina kemur þetta misjafnlega niður. Sumir fara mun betur út úr þessum breytingum heldur en aðrir þættir innan greinarinnar, en ef við tölum um heildaráhrifin, þá er það þó svo að þegar tekið er tillit til raungengisbreytingarinnar, þá ætti þessi atvinnugrein að standa betur eftir en áður og menn hafa náð fram þeirri samræmingu sem menn voru með þessari ákvörðun að leita eftir. Í þessu sambandi varðandi þær breytingar sem ríkisstjórnin hefur lagt til að væru gerðar, þá hefur verið sagt að ríkisstjórnin tæki ekki mið af, frekar en kannski sumar aðrar ríkisstjórnir og jafnvel verr heldur en aðrar ríkisstjórnir, gagnrýni og athugasemdum sem fram koma í málsmeðferð þingsins. Ég held reyndar, og vitna þá til brtt. efh.- og viðskn. hér á síðustu dögum þingsins, að sú nefnd hafi haft mjög mikil áhrif, og þá bæði meiri hluti og minni hluti, á gang mála. Þó að ríkisstjórnin hafi haldið sér við, eins og venja stendur mjög til, sínar megintillögur, þá hefur þessi nefnd unnið sérstaklega vel og nál. og brtt. báru þess merki að nefndin hefði unnið afskaplega vel að málum fyrir jólin og það varð samstaða um allmargar breytingar. Þó að ríkisstjórnin út af fyrir sig og stjórnarmeirihlutinn endanlega bæri ábyrgð á niðurstöðunni, þá tel ég að nefndastarfið og ekki síst í þessari nefnd hafi töluverðan árangur borið þó ég sé ekki að kenna stjórnarandstæðingum um neitt í því sambandi sem menn telja að miður hafi farið með endanlega niðurstöðu. Ég tel þess vegna að það sé of mikið gert úr því þó að margir hafi meiri reynslu en ég í nefndastörfum, það sé of mikið gert úr því að allt starf í þinginu sé einleikur ríkisstjórnarflokka. Það hefur sýnt sig einmitt í þessari nefnd og auðvitað fleirum að þar fer fram mjög mikilvægt starf og menn hafa þar heilmikil áhrif, þvert á það hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu á hverjum tíma, og auðvitað er það mjög svo æskilegt. Hv. 18. þm. Reykv. fjallaði nokkuð um vaxtahækkanir að undanförnu og vildi bera blak af bönkum af einhverjum ástæðum, taldi rétt að gera það og það væri fremur um það að ræða að ríkisstjórn væri um að kenna heldur en bönkunum. Hv. þm. sagði að ríkisstjórninni hefði ekki tekist að draga úr eftirspurn eftir lánsfé og þess vegna væru vextir svona háir. Ég held að þetta sé hárrétt hjá þingmanninum og mér þykir vænt um það að þessi þingmaður skuli vera þessarar skoðunar því að mér hefur fundist að í málatilbúnaði hv. þm. og reyndar samflokkskvenna hennar í þinginu hafi nú ekki verið mikill skilningur á þessu samhengi hlutanna. Og skilning á þessu samhengi hlutanna hafi líka skort reyndar hjá sumum öðrum hv. þm. sem nokkuð fjalla um vexti og vaxtahækkanir. En vegna þessa vil ég taka fram fyrir mitt leyti að mér þóttu bankarnir, þegar þeir gengu til vaxtahækkana, ganga nokkuð langt í því að skýla sér alfarið á bak við ríkisstjórnina, þó að það sé út af fyrir sig gott að geta skýlt sér á bak við hana. Þegar menn skoða þróunina af því að menn vísuðu í skammtímaspár um verðbólgu, þegar menn skoða þróunina annars vegar á innlánsvöxtum og útlánsvöxtum, þá sjá menn glöggt að bankarnir voru að auka vaxtamun. Ég er ekki að segja að það hafi ekki verið nauðsynlegt í ýmsum tilvikum í ýmsum bönkum --- hér ganga nú sérfróðir menn um vexti fram hjá --- að auka vaxtamuninn, þá á bara að kalla það því nafni og segja að það sé nauðsynlegt vegna þess að bankarnir þurfi að hafa borð vegna ákvarðana sem teknar hafa verið hér á árum áður og bankarnir þurfi að leggja gríðarlega háar fjárhæðir, og hafi þurft á undanförnum fáum árum, í afskriftasjóði sína. Ef bankarnir þurfa að auka vaxtamun, sem ég efast ekkert um að þeir hafi þurft, því miður, þá eiga þeir að kalla það því nafni en ekki skýla sér alfarið á bak við það að vegna þess að verðbólgan hafi tekið nokkurn kipp, skammtímaverðbólga, þá hafi þeir ástæðu til þess að hækka vexti með þeim hætti sem þeir gerðu. Alla vega er það svo að einhverra hluta vegna virðist verðbólgan hafa meiri áhrif á útlánsvextina heldur en innlánsvextina, af einhverjum ástæðum, og þegar það er skoðað, þá hygg ég að menn sjái að það sé ekki alveg full sanngirni í því af hálfu bankanna að kenna ríkisstjórninni um alla þessa þætti. Hv. 18. þm. Reykv. nefndi líka framtíð Byggðastofnunar í þessu samhengi öllu saman og spurðist fyrir um framtíð hennar. Ég tel að í sjálfu sér sé ekki efni til þess að eyða löngu máli á það. Þar eru engar sérstakar breytingar í vændum og starfsemi þeirrar stofnunar komin mjög í fast form með þeirri reglugerð sem sett var með stoð í lögum sem Alþingi hafði sett. Vegna þess að mér heyrðist það nefnt, þá hefur ekki enn verið lagt fyrir Alþingi og Alþingi ekki tekið efnisafstöðu til þess sem hefur verið vilji ríkisstjórnar og væntanlega kemur þá hér fram í þinginu að Byggðastofnun verði flutt noður til Akureyrar eins og hefur verið nefnt. Ég vek á hinn bóginn athygli á því að Byggðastofnun hefur á undanförnum missirum breytt nokkuð um vægi að því leyti til að starfsmönnum hefur fækkað hér í Reykjavík en verið fjölgað á hinum ýmsu svæðum sem Byggðastofnun hefur útibú á úti á landi. Það tel ég vera mjög mikilvægt og heilmikið innlegg í umræðuna um Byggðastofnun almennt. Varðandi það sem hv. 18. þm. Reykv. sagði um vísitölukerfið, þá er það rétt að í tengslum við það að ákveðið var að falla frá þeim þætti virðisaukaskatts sem hefur hér verið umræddur þá var það jafnframt samþykkt í ríkisstjórn að settur skyldi á laggirnar hópur sérfræðinga til þess að endurskoða vísitölugrundvöllinn í heild og ég held að það sé full ástæða til þess og ætti ekki út af fyrir sig að þurfa að verða um það mikill ágreiningur að nauðsynlegt sé að gera það. Út af fyrir sig sé kominn tími til þess að það sé gert vegna þess að við höfum núna um nokkra hríð a.m.k. búið við litla verðbólgu og þykjumst sjá fram á það að svo muni það áfram verða og þá er full ástæða til að taka þessi mál til endurskoðunar. Líka sú aðgerð sem rædd hefur verið um virðisaukaskatt eða lækkun á endurgreiðslu vegna virðisaukaskatts á byggingarstað. Hún sýnir manni í hnotskurn í hvaða ógöngur kerfið er komið. Ef slík tiltölulega lítil breyting, óháð því hvort hún er góð eða vond, getur valdið slíkum efnahagslegum usla þá held ég að það eitt sé út af fyrir sig sjálfsagt tilefni til þess að taka vísitölukerfið allt til gagngerðrar endurskoðunar og ég hygg að það ætti að geta skapast um það bærileg samstaða. Ég skal ekki fjalla um það hér og nú hvaða þættir það væru aðallega sem þar kæmu til álita. Til þess gefst væntanlega betri tími síðar. Hv. 7. þm. Reykn. ræddi hér almennt um efnahagsmálin vítt og breitt auk þess sem hann kom inn á nokkrar af þeim fyrirspurnum sem ég hef aðeins vikið að hér fyrr. Ég minnist þess að hv. 7. þm. Reykn. sagði fyrir ekki allt of mörgum vikum síðan þegar verðbólga var mjög lág eða nálægt núllinu að það væri reyndar ekki gott að hafa verðbólguna svo lága, það væri eiginlega hættulegt. Það væri betra að hafa svona dálitla verðbólgu þannig að ég hefði haldið að hv. þm. ætti þá að vera nokkuð bærilega ánægður núna því að þetta er svona eins konar óskaverðbólga hans sem þá væri komin upp núna, svona 2--3% hugsanlega, eftir að þessi afturköllun hefur verið gerð. Ég hlustaði með athygli á þá ræðu hv. þm. um að þessi núllverðbólga hafi ekki staðið neitt mjög lengi en hún væri ekki æskileg og menn ættu að reyna að koma sér upp smáverðbólgu aftur  Hv. þm. ræddi heilmikið um skattamálin og vitnaði þá í yfirlit Stöðvar 2 um þau efni. Ég reyndar sá þessa frétt en hef ekki fengi útskrift eins og hv. þm. af fréttinni, en ég verð að segja það alveg eins og er að mér fannst þessi frétt ekki mjög vel unnin. Bæði vantaði þar í ákveðna hluti. Ég get nefnt dæmi um það, sem ég var að rekja hér áðan, að það var sleppt, þó það sé ekki stór punktur, endurgreiðslum á tryggingagjaldinu sem mínus. Það var tekið sem 1.200 millj. kr. skattahækkun þær álögur sem menn reikna af því með hvaða hætti persónuafsláttur er reiknaður eftir þeim lögum sem sett voru í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og í fjármálaráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar. Þeirri reglu hefur ekki verið breytt og þau lög hafa verið óbreytt. En það var reiknað sem skattahækkun núv. ríkisstjórnar. Jafnframt voru í þessu yfirliti eins og ég man það, ég sá þetta nú bara einu sinni, ýmsir þættir sem mér fannst mjög orka tvímælis um að telja til skattahækkana. Um þetta geta menn deilt vel og lengi, en eins og ég segi, mér fannst þetta yfirleitt ekki mjög vel unnið satt best að segja. Hv. 7. þm. Reykn. ræddi eins og hann hefur gert áður um EES-samninginn sem var afgreiddur hér í þinginu fyrir nokkru og gaf til kynna að menn sæju þann samning sem einasta vonarneistann og það þótti þingmanninum, eins og hann orðaði það, dapurlegt. Og hann fjallaði um málið með þeim hætti að EES-samningurinn gæti verið hagstæður af ýmsum ástæðum ef atvinnulíf væri sterkara en það er nú. Og auðvitað bar að skilja dæmið svo að það væri ríkisstjórnarinnar sök að atvinnulífið var ekki eins sterkt og æskilegt væri. Ég held að íslenskt atvinnulíf sé vel í stakk búið í sjálfu sér, þó að erfiðleikar hafi dunið nokkrir yfir, til að taka á móti þeim tækifærum sem EES-samningurinn býður upp á. En ég vil í þessu sambandi líka vekja athygli á að auðvitað var mikilvægast fyrir Ísland að nota vel það góðæri sem var hér fyrir fáeinum árum meðan verð á okkar afurðum var með allra hæsta móti og afli var með allra mesta móti, þá áttu menn auðvitað að nota það góðæri vel til að búa varanlega í haginn fyrir íslenskt atvinnulíf. Það var því miður ekki gert og það er það sem menn súpa seyðið af.  Hv. þm. rétt einu sinni baðar sig upp úr hrifningunni á Clinton verðandi Bandaríkjaforseta. Ég vona svo sannarlega að sá forseti reynist vel fyrir sína þjóð og reyndar heiminn allan því að Bandaríkjamenn hafa eins og kunnugt er mikil áhrif á veröldina alla og jafnvel meiri áhrif en nokkru sinni fyrr þar sem þeir eru í raun eina stórveldið sem eftir er. Ég tel að það ætti að spyrja að leikslokum samt sem áður í þeim efnum og sjá hvernig þær efnahagshugmyndir sem menn eru nú að halda á lofti og fagna muni reynast þegar til kastanna kemur. Ég verð ekki var við annað en í skrifum manna í erlendum blöðum séu þegar farnar að vakna efasemdir um ýmsar þær hugmyndir sem mest var haldið á lofti og tilvonandi forseti lofaði að koma í framkvæmd sem allra, allra fyrst. En miklar efasemdir voru um að allar þær hugmyndir gangi upp eða geti gengið fram. Hv. 7. þm. Reykn. ræddi jafnframt um þær 500 millj. kr. sem hafa verið eyrnamerktar Suðurnesjum og nefndi hvort ekki ætti að koma eitthvað sérstaklega úr ríkissjóði í því sambandi. Ekki var gert ráð fyrir því. Það var gert ráð fyrir því að þessar 300 millj. kæmu frá Íslenskum aðalverktökum og lá fyrir viljayfirlýsing um það þó að það hafi ekki verið afgreitt. Á hinn bóginn mun það þýða að ríkissjóður mun verða af nokkrum tekjum vegna þess að arður frá fyrirtækinu mun þá minnka um einhverjar upphæðir sem ég kann ekki skil á á þessu augnabliki. Þær 200 millj. sem á vantar ef 300 millj. kæmu frá fyrirtækinu var síðan gert ráð fyrir að kæmu frá fyrirtækjum og sveitarfélögum á svæðinu. Hv. þm. ræddi einnig heilmikið um hækkun vaxta og vitnaði í viðtal við formann Samtaka fiskvinnslustöðva um að 1% hækkun vaxta tæki til baka helminginn af þeim ávinningi sem sjávarútvegurinn átti að hafa af lækkun aðstöðugjalds og voru það 700 millj. ef ég man rétt sem áttu að koma í hlut sjávarútvegsins af þeirri lækkun. Ég vek athygli á því að hann var þá að fjalla um það sem ég vildi kalla skammtímavaxtahækkun bankanna, byggða á skammtímaspá um verðbólgu sem mun væntanlega breytast vegna þeirra ákvarðana sem hið háa Alþingi tekur í framhaldi af tillögum efh.- og viðskn. en afslátturinn um aðstöðugjaldið er varanlegur og það skiptir meginmáli í þessu sambandi. Virðulegi forseti. Ég hygg að ég hafi tæpt á allmörgum þeirra atriða sem hv. þm. hafa nefnt í umræðunni en eins og ég sagði hafði formaður nefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v. og hæstv. félmrh., einnig svarað allmörgum fyrirspurnum en ég vil á nýjan leik þakka þeim þingmönnum sem þegar hafa talað fyrir málefnalegar og gagnlegar athugasemdir og umræður varðandi þetta mál.

Þrír hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvar og verða tímamörk þau að það eru tvær mínútur í fyrri umferð en óski hv. þm. eftir að veita andsvar öðru sinni þá hafa þeir aðeins hálfa mínútu.

Hæstv. forseti. Ég bað hæstv. forsrh. að gefa okkur upplýsingar um það hvar stæðu loforð hæstv. ríkisstjórnar um að bæta útgerðum, sem urðu fyrir sérstakri skerðingu á veiðiheimildum, upp þann skaða með styrkjum eins og lofað var á sl. hausti. Ég verð að segja að ég er ákaflega litlu nær eftir svör hæstv. forsrh. Nú skýtur hæstv. forsrh. sér á bak við það að þar sem ákveðið hafði verið að stofna hinn mikla sjóð, þróunarsjóð, þá muni það mál ganga inn í þær umræður eða þann undirbúning sem þar sé á ferðinni. Í hinu orðinu er talað um það að almennar aðstæður sjávarútvegsins hafi breyst með gengisfellingu, niðurfellingu aðstöðugjalds o.s.frv. Hæstv. forseti, satt best að segja er þetta ekki svar við beinni spurningu og fyrir alla málsaðila, þar með talið hæstv. ríkisstjórn, væri miklu betra að koma hreint til dyranna í þessu máli og viðurkenna það ef sú er staðreyndin að ríkisstjórnin sé fallin frá því að veita þessa styrki og ætli sér að gleyma yfirlýsingum sínum og loforðum frá sl. hausti. Með því að spinna þennan lopa svona áfram, hæstv. forseti, er áfram verið að halda mönnum í von um það að e.t.v. komi einhvern tíma að því að þeir fái sendar ávísanir og það er illa gert að draga menn þannig á asnaeyrunum. Hæstv. forsrh. væri maður að meiri ef hann gæti komið upp og gefið einfalda yfirlýsingu um það að þetta mál væri úr sögunni, ríkisstjórnin hefði ákveðið að falla frá fyrri yfirlýsingum og loforðum um að veita þeim aðilum sérstakan stuðning sem urðu fyrir mestum samdrætti í veiðiheimildum. Það að vísa yfir í nýjan stórsjóð, þennan nýja Davíðssjóð Íslandssögunnar, er ekki svar í sjálfu sér. Varðandi það sem hér var rætt um Landsvirkjun þarf hvorki að lesa meira né minna út úr ummælum mínum í því sambandi. Ég sagðist ósköp einfaldlega telja að aðstæður þess fyrirtækis gerðu það að verkum að ástæða væri til þess fyrir efh.- og viðskn. Alþingis að afla gagna um stöðu fyrirtækisins og fara ofan í saumana á því máli.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. gerði lítið úr því sem hefur verið bent á í dag að það kynni að koma til þess að menn yrðu að endurskoða ýmsar aðrar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í skattamálum en þá að hætta við að innheimta virðisaukaskatt af vinnu á byggingarstað og vék sérstaklega að umræðum um ferðaþjónustuna. Það virtist vera sem hann gerði heldur lítið úr þeirri skattlagningu og nefndi að þetta skilaði eingöngu 48 millj. kr. en ég vil minna á það sem fram kom í áliti Þjóðhagsstofnunar þar sem hún mat það svo að skattlagning á ferðaþjónustuna gæti þýtt fækkun allt að 70 starfa í ferðaþjónustu og við þær kringumstæður sem nú ríkja í þjóðfélaginu er þetta auðvitað mjög alvarlegt. Það er rétt sem fram kom að áhrifin eru auðvitað mismunandi eftir því hvar er í ferðaþjónustunni en þetta er alvarlegt mál. Fyrir atvinnugreinar sem standa tæpt og sem eru að berjast fyrir lífi sínu, þá er slík skattlagning auðvitað af hinu vonda. Hæstv. forsrh. fagnaði ummælum mínum um vexti og virtist halda að um einhvern nýjan skilning væri að ræða en mér hefur lengi verið alveg ljóst að hin gríðarlega eftirspurn ríkisins eftir lánsfé hefur áhrif á vextina þó að ýmislegt fleira komi þar inn í og ríkisvaldið getur haft mikil áhrif á vaxtastigið í landinu með aðgerðum sínum. Að lokum, virðulegi forseti, þá gerði hæstv. forsrh. heldur lítið úr þeim breytingum sem hafa verið gerðar á Byggðastofnun. Ég fæ ekki betur séð en að hlutverk hennar sé að breytast allverulega og muni breytast enn meira verði hinn svokallaði þróunarsjóður að veruleika því að auðvitað er verið að færa sjóði frá Byggðastofnun og til þróunarsjóðsins og menn hljóta að spyrja spurninga um það hvert eigi að verða framtíðarhlutverk Byggðastofnunar.

Virðulegi forseti. Það er ekki eðlilegt að líta á Atvinnutryggingarsjóðinn sem eiginlegan hluta af Byggðastofnun þó að Byggðastofnun hafi verið fengin umsýsla með sjóðnum. Ég tel alls enga frágangssök að sjóðurinn verði sameinaður í þróunarsjóði þegar til kemur og tel alls ekki að Byggðastofnun sem slík hafi neitt veikst vegna þess. Það er alls ekki hægt að færa rök fyrir því. Varðandi vextina átti ég við það að ég fagnaði þessum yfirlýsingum hv. þm. vegna þess að ég hef ekki orðið var við það að Kvennalistinn tæki yfirleitt undir nokkurn sparnað í ríkiskerfinu, þvert á móti vildi hvarvetna ýta undir eyðslu. Þegar þingmaður Kvennalistans segist vera að verja bankana eða bankaráð, að ríkisvaldi sé um að kenna, ríkið hafi ekki náð tökum á lánsfjáreftirspurn sinni, þá fagna ég því vegna þess að það hlýtur samhengi að vera í skilningi þingmannsins og þingmaðurinn mun þá taka undir með okkur næst ef við þurfum að standa að sparnaði á vegum ríkisins.

Virðulegi forseti. Mér þykir hæstv. forsrh. ekki hlusta vel á þær umræður sem fara fram því að ég hef sjálf bent á leiðir til sparnaðar, m.a. í heilbrigðiskerfinu. Það er auðvitað ekki spurning um það hvort menn vilja spara og hagræða heldur hvar og hvernig það er gert. Það er alveg ljóst að við þær kringumstæður sem við búum við þarf að spara, en sú stefna sem ríkisstjórnin hefur rekið, að klípa af hér og þar án þess að spyrja um orsakir og afleiðingar, getur ekki leitt nema illt eitt af sér í flestum tilvikum og skilar að mínu dómi ekki árangri til lengri tíma litið. Ég held að menn vilji virkilega ná árangri í því að ná niður ríkisútgjöldum, við hljótum að horfast í augu við það hver skuldastaða þjóðarinnar er. Þetta þarf að að gerast með langtímaskipulagningu, að menn setji sér markmið og vinni að þeim og ég held að varanlegur árangur náist ekki öðruvísi en að endurskipuleggja ríkisstofnanir og beina sjónum að fyrirbyggjandi aðgerðum sem spara kostnað til lengri tíma litið.

Virðulegur forseti. Það er rétt til getið hjá hæstv. forsrh. að ég tel að 2--3% verðbólga sé æskilegri en núll. Þetta er vitanlega engin uppfinning frá mér heldur er þetta margsagt af hinum mætustu og þekktustu hagfræðingum því að núllverðbólga merkir í raun og veru stöðnun í þjóðfélaginu eins og hefur komið greinilega fram hér. Ég veit að það er erfitt að rata hinn gullna meðalveg í þessu eins og fleiru. Ég vona að ríkisstjórninni takist það svo sannarlega, en ég óttast og það var það sem ég sagði áðan að ríkisstjórnin muni skjóta mjög langt yfir markið. Ég ætla ekki að taka undir spá einnar völvunnar um áramótin sem spáði 14% verðbólgu, það væri slæmt. Þá erum við komin á skrið aftur. Það var síðan með þessar 500 millj. á Suðurnesin. Hæstv. forsrh. segir nú að 300 millj. eigi að leggja til þessara mála en í þeirri ræðu sem hann flutti 23. nóv. sagði hann: ,,Varið skal 500 millj. kr. til aðgerða í atvinnumálum á Suðurnesjum í samstarfi sveitarfélaga, Íslenskra aðalverktaka og annarra fyrirtækja.`` Átti ekki að skilja þessi orð svo að ríkisstjórnin tæki ábyrgð á þessu? Varið skal, sagði hæstv. forsrh. Ég er ansi hræddur um að Suðurnesjamenn hafi skilið það svo að forsrh. ábyrgðist að varið yrði 500 millj. til þessara aðgerða. Ég held að það hljóti að þurfa að leiðréttast. Þá vil ég segja að mér þóttu undarlegar þessar bollaleggingar hæstv. forsrh. um vextina. Í lið 4 eru boðaðar aðgerðir til vaxtalækkunar, en hér kom greinilega fram að hæstv. forsrh. hafði engar ábyggilegar upplýsingar um þróun vaxtamála. Mig langar til að spyrja hvort það sé virkilega svo að hæstv. forsrh. hafi ekki haft samráð við bankastjóra ríkisbankanna og formenn bankaráða um þá vaxtahækkun sem varð núna nýlega.

Virðulegi forseti. Vaxtahækkun bankanna er á ábyrgð bankaráðanna sem hv. þm. á sæti í eins og kunnugt er. Ég vona að völvan sem þingmaðurinn nefndi, sem ég hef nú ekki rekið augun í, sé sú sama sem spáði því að ég færi í leynilegar viðræður við Delors á síðasta ári. Þær eru svo leynilegar að ég hef ekki frétt af þeim og ég hygg að þessi verðbólguspá völvunnar sé jafnvitlaus og sú spá. Ég yrði ekki undrandi á því þó einmitt verðbólgan gæti verið á bilinu rétt undir 3% á næsta ári og þá er það akkúrat verðbólgan sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson telur vera æskilega. Aðeins varðandi Suðurnesin þá held ég að enginn vafi sé á því að aðilar þar vissu nákvæmlega um það, skýrt var frá því með hvaða hætti þessar 500 millj kr. væru upp byggðar. Það væru 300 millj. kr. frá Aðalverktökum og 200 millj. kr. frá fyrirtækjum og sveitarfélögum á svæðinu. Ég hygg að aldrei hafi verið neinn vafi í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Augljóslega er einhver misskilningur í sambandi við þessar 500 millj. og sem mér þykir afar leitt. En ég tek undir með hæstv. forsrh. að ég vona svo sannarlega að völvan hafi haft rangt fyrir sér þó að það sakaði nú ekki að hæstv. forsrh. hitti Delors með þeim hætti. Ég held að hann hefði út af fyrir sig ekkert illt af því. En það er þetta með vextina. Ég hlýt að lýsa furðu minni á því að svo langt er gengið með þessu afskiptaleysi hæstv. ríkisstjórnar að samráð væri ekki haft við bankastjóra ríkisbankanna. Ég hélt að það væri lágmark og ef hæstv. forsrh hefur ekki gert það þá langar mig til þess að spyrja hvort honum sé kunnugt um að hæstv. viðskrh. hafi gert það. Er það virkilega svo að bankarnir hafi ekki verið beðnir um ítarlega greinargerð um vaxtahækkun sem á ársgrundvelli leiðir til aukinna útgjalda upp á 7 milljarða? Ég hygg að ef þetta helst út árið --- ég vona að þetta lækki, ég tek undir það með hæstv. forsrh. --- þá mundi það leiða til þess að það tæki til baka bókstaflega allt það sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að reyna að gera. Án þess að ég ætli að tala enn einu sinni um handafl í þessu sambandi, menn geta kallað það hverju nafni sem þeir vilja, þá er að náttúrlega staðreynd að allar þjóðir sem eru að glíma við ástand eins og okkar hafa lagt á það áherslu að lækka vextina og hafa gert það með opinberum aðgerðum. Það er athyglisvert að efnahagsráðgjafar kanslara Þýskalands sögðu honum að nauðsynlegt væri að ríkisstjórnin beitti sér þar fyrir vaxtalækkun til þess að koma efnahagslífinu af stað. Á ég virkilega að trúa því að ríkisstjórnin ætli sér ekki að gera það, t.d. gagnvart bönkunum?

Virðulegi forseti. Vegna þessarar beinu spurningar hv. þm. er það ljóst að bæði viðskrh. og ríkisstjórnin öll hefur fengið ítarlegar greinargerðir um vaxtaþróun og vaxtaákvarðanir bankanna. En ríkisstjórnin hefur ekki og á ekki og má ekki og getur ekki gefið bankaráðunum nein fyrirmæli um það, hv. þm. veit með hvaða hætti bankaráðin taka vaxtaákvarðanir sínar. Það væri valdníðsla og brot á heimildum ráðherranna ef þeir mundu reyna að reyna að gefa slík fyrirmæli og ég vona að fyrrv. ráðherrar hafi ekki gerst nokkurn tíma sekir um slík brot. 
            

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hafa á undanförnum vikum og mánuðum gert harðar árásir á Alþingi fyrir málefnalegar umræður sem hér hafa farið fram og sagt að þær væru niðurlæging fyrir Alþingi og tefðu þingstörf. Nú sýnist mér sífellt koma betur og betur í ljós að það eru óvönduð vinnubrögð ríkisstjórnarinnar sem tefja þingstörfin og hafa að því leyti sem þau snerta Alþingi orðið því til lítils sóma. Það kom reyndar þegar í ljós við undirbúning tillagna og frumvarpa ríkisstjórnarinnar á síðustu mánuðum síðasta árs hversu handahófs- og flausturslega var að þeim unnið og þar er af mörgu að taka. Síðast var hér áðan minnt á aðstoðina við sjávarútveginn vegna kvótaskerðingarinnar. Þar gengu yfirlýsingar á víxl í sumar milli hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. sem lýsti því reyndar yfir að aðstoðin ætti að koma eftir örfáa daga eða eina viku. Hún er ekki komin enn þó að hæstv. forsrh. læsi upp eitthvert nál. sem við vitum ekki hvort verður meira virði en fyrri tillögur. Í öðrum málum um aðgerðir í efnahagsmálum var það oft svo að ákvörðun sem tekin var að kvöldi var horfin að morgni og annað komið í staðinn. Það minnti mann óneitanlega á það að ríkisstjórnin virtist vera að sökkva í fen, reyndi í örvæntingu að grípa í eitthvert hálmstrá sem sum hver brustu jafnóðum og þá væri gripið í það næsta. Því miður hefur farið svo með þær aðgerðir sem áttu að vera atvinnuvegunum til mikils stuðnings að það liggur a.m.k. ekki fyrir nú hversu miklu betur atvinnulífið stendur en það gerði áður en þær aðgerðir hófust því síðasta vaxtahækkun tók alveg í burtu ávinninginn sem sjávarútvegurinn átti að fá af að afnema aðstöðugjaldið. Hæstv. forsrh. segir að vísu nú að vaxtahækkunin eigi ekki að vara lengi, vextirnir eigi að lækka fljótt aftur. Vonandi verður það, en við minnumst þess líka að þegar ríkisstjórnin kom af stað vaxtasprengingu sinni í upphafi síns ferils þegar vextir voru hækkaðir með handafli um 3% í einu vetfangi og þeir áttu að lækka aftur eftir 2--3 mánuði þá varð löng bið á þeirri lækkun. Ef ég vík svo aðeins að málum sem mér finnast vera táknræn fyrir fumkenndan undirbúning ríkisstjórnarinnar og renna stoðum undir það hver áhrif þau hafa á vinnubrögð Alþingis þá vil ég nefna tvennt. Ég vil rifja upp hreppstjóramálið sem hér var allmikið til umræðu fyrir jól. Það var kynnt í fjárlagafrv. að þær stöður skyldi leggja niður. Það var ekki tekið tillit til ábendinga frá minni hluta allshn. Fjárln. tók ekki tillit til ábendinga um að hverfa frá þessari röngu ákvörðun og tillaga um fjárveitingu var felld við 2. umr. fjárlaga. Síðan gerist það að hæstv. dómsmrh. flytur sitt frv. um þetta og leggur til í 29 greinum að embættin skuli lögð niður en segir svo í lok framsöguræðu sinnar fyrir frv. að þetta sé nú allt í plati, það eigi að hætta við þetta og biður nefndina að bjarga sér út úr málinu og breyta þessu. Þetta var gert. Nefndin breytti frv. og breytingin var samþykkt. Þetta tel ég vera dæmi um að málefnalegar umræður hér á Alþingi geta þó borið árangur ef tími er leyfður til þess, ef ríkisstjórnin rekur ekki svo sitt lið, nefndarformenn og jafnvel forseta svo hart áfram í vinnubrögðum að það sé ekki tóm til umræðu. En ef þetta tóm er veitt þá ber það sem betur fer árangur og það er hægt að hafa áhrif á hv. alþm., stuðningsmenn stjórnarliðsins til þess að nógu margir snúist gegn hinum vanhugsuðu tillögum ríkisstjórnarinnar. Þá vil ég víkja að hinu málinu sem því miður fór á annan veg með. Reyndar er þegar búið að ræða mikið um það, þ.e. virðisaukaskattinn á húsbyggingar. Hv. frsm. meiri hluta efh.- og viðskn. sagði að þegar menn settust niður og fóru að velta fyrir sér afleiðingunum af þessari ákvörðun hafi sannleikurinn komið í ljós. Nú var það ekki svo að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta hennar á Alþingi væri ekki bent á afleiðingarnar. Það var kynnt í fjárlagafrv. hvaða áhrif þessi niðurfelling eða lækkun á virðisaukaskattinum hefði á ýmsum sviðum og það kom m.a. fram í máli hv. 1. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, við umræðu um þetta mál hvaða áhrif það hefði á byggingarvísitölu og þar af leiðandi lánskjaravísitölu og hinar margvíslegu afleiðingar í þjóðfélaginu. Stjórnarandstaðan varaði við því fyrir jólin að keyra þetta mál áfram í gegnum þingið á þessum stutta tíma sem þá var til jóla. Það var ekki farið að þeim ráðum og því fór sem fór. En hlýtur ekki hæstv. forsrh. að viðurkenna að það hefði verið betra, bæði fyrir Alþingi og ríkisstjórnina að þetta mál hefði verið rætt betur, menn hefðu fengið meiri tíma til bæði að bera fram rök og svo ríkisstjórnin að hlusta á rökin en að eyða fyrst tíma í umræður um þetta fyrir jólin og koma svo aftur með það hér inn nú. Þetta er held ég dæmi um hvernig ekki á að vinna að málum. Það á að vanda betur undirbúninginn og ef ríkisstjórninni tekst ekki að gera betur af því að hún getur ekki haft svo víða yfirsýn þá tel ég það ákaflega mikilvægt að þingmenn stjórnarliðsins geri sér grein fyrir því í ríkara mæli en þeir því miður hafa gert á undanförnum vikum og mánuðum að það má ekki gleypa við frumvörpum ríkisstjórnarinnar eins og þau eru lögð fram. Það þarf að gagnrýna þau og skoða rækilega. Og af því að sessunautur minn er hæstv. 6. varaforseti, fyrrv. formaður fjárveitinganefndar, 2. þm. Norðurl. v., Pálmi Jónsson, þá vildi ég gjarnan spyrja hann hvort hann mundi sætta sig við svona vinnubrögð, t.d. ef hann hefði verið formaður fjárln. nú, að afgreiða mál sem eru svona vanhugsuð og alveg fjarstæða að afgreiða frá Alþingi. En því miður virðist það vera svo að hæstv. ráðherra vanti næga yfirsýn yfir málin og segi því meira en þeir geta staðið við. Það kom fram í einu máli sem bent er á í nál. minni hluta efh.- og viðskn., þ.e. lækkun á niðurgreiðslum á nokkrum tegundum landbúnaðarafurða. Eftir áramótin kom hæstv. forsrh. í fjölmiðla og hafði allstór orð um afleiðingarnar af þessum gjörðum ríkisstjórnarinnar og stjórnarliðsins, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. gat hér um í framsöguræðu sinni. En ég vildi aðeins vekja athygli á ummælum hæstv. forsrh. þar sem hann segir svo, með leyfi forseta, í viðtali 5. þessa mánaðar á Stöð 2: ,,Það er enginn vafi á því að þær tölur sem áður höfðu verið færðar fram eru allt of háar og þetta eru alvarlegar skekkjur sem þarna eru á ferðinni því að þarna munar tæpum helmingi og þá vek ég athygli á því að að meðaltali eru menn að tala um 12% hækkun og allt upp í 15% hækkun á sumum sviðum. En í þeim tölum, sem raunverulega má byggja á ákvörðun ríkisstjórnarinnar, um að falla frá hluta af niðurgreiðslum, þá er hækkunin ekki nema 7% og þá erum við að tala um að öll hækkunin komi fram í vöruverði en við höfum ekki gert ráð fyrir því.`` Þ.e. afleiðingar af gerðum ríkisstjórnarinnar eiga ekki að koma fram. Það er nokkuð sérstæð kenning en hitt er öllu verra að þarna er um alrangar fullyrðingar að ræða eins og kemur fram í yfirlitinu frá minni hluta efh.- og viðskn. t.d. sem varðar nautakjöt að þá er hækkunin 48 kr. á kg eða 13,48%. Og vegna lækkunar endurgreiðslna frá ríkissjóði 48 kr., 13,48%. Það er staðfest þarna að það er algerlega rangt sem hæstv. forsrh. er að segja og lítið virðist bæta úr viðtal sem við hann var haft daginn eftir á Stöð 2, en þar segir hæstv. forsrh: ,,Nei, sko framsetningin sem fram kom þegar búvöruhækkunin var tilkynnt og rædd, það er viðurkennt að hún er röng.`` Hvað er rangt í þessu? Þetta kemur skýrt fram með nautakjötið. Þetta er allt vegna þess að fjárveitingin á fjárlögum þessa árs er of lág. Og því tel ég þetta vera mjög alvarlegan hlut þegar svona fullyrðingar eru settar fram til að vekja tortryggni. Ég vil þá aðeins víkja að brtt. sem fram kemur á þskj. 551 frá meiri hluta efh.- og viðskn., það er 2. liður hennar, en hún er þannig, með leyfi forseta: ,,Á eftir 5. gr. komi ný grein er orðist svo: Fjármálaráðherra er heimilt að lána Byggðastofnun sérstaklega víkjandi lán að fjárhæð allt að 20 m.kr. til að mæta framlögum í afskriftarsjóð útlána í tengslum við ákvæði í viðauka II við búvörusamning frá 11. mars 1991.`` Þetta kom reyndar fram við atkvæðagreiðslu við 3. umr. fjárlaga þegar stjórnarliðið felldi brtt. sem ég flutti ásamt nokkrum öðrum þingmönnum um að staðið yrði við ákvæði búvörusamnings. Það ákvæði um Byggðastofnun er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Byggðastofnun verði útvegað fjármagn til að greiða fyrir annarri atvinnuuppbyggingu á þeim stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir samdrætti í sauðfjárframleiðslu. Árið 1992 100 millj., árið 1993 100 millj., árið 1994 50 millj., árið 1995 50 millj., árið 1996 50 millj. og árið 1997 50 millj.`` Nú var engin fjárveiting og ekkert gert á sl. ári til þess að verða við ákvæðum þessa viðauka við búvörusamninginn sem undirritaður var af þáv. hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. Vissulega verður því miður að segja að á þeim tíma sem liðinn er síðan núv. hæstv. ríkisstjórn tók við, þá hefur Byggðastofnun verið vængbrotin og lítið getað gert til að vinna að slíkum verkefnum sem eru ákaflega brýn og það er af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna fjárskorts. Fjárveitingar til stofnunarinnar hafa verið skornar niður og í öðru lagi vegna svo einstrengingslegrar reglugerðar sem kemur í veg fyrir að, jafnvel þótt fjármagn væri til, Byggðastofnun gæti orðið þar að liði. Ég veit að hæstv. forsrh. er kunnugt um það að Byggðastofnun er aðili að fyrirtæki sem er máttarstólpi byggðarlags einmitt á einum þeirra staða sem hefur orðið einna verst úti vegna niðurskurðar í búvöruframleiðslu. Hún á þar um það bil helming hlutafjár. Til þess að koma þessu fyrirtæki til hjálpar hefur hinn eigandinn boðist til þess að auka hlutafé en Byggðastofnun sjálfri er settur stóllinn fyrir dyrnar, að mega koma þarna til hjálpar með tiltölulega mjög litla upphæð, a.m.k. miðað við það sem nú er talað um til að styðja við járnblendiverksmiðjuna, örlítið brot sem gæti ráðið örlögum heils byggðarlags. Og það er vissulega alvarlegt mál.

Hvaða fyrirtæki er þetta?

Hv. 3. þm. Austurl. mun vera það mætavel kunnugt og hann getur komið hér í ræðustól á eftir og gert nánari grein fyrir því þar sem hann er í stjórn Byggðastofnunar. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvernig kemur þessi grein, sem þarna á að koma inn í lánsfjárlögin, Byggðastofnun til hjálpar til þess að geta veitt aðstoð í tilvikum eins og þeim þar sem vantar eigið fjármagn, áhættufjármagn, en ekki aukin lán? Við vitum að hvort sem um er að ræða fyrirtæki sem þurfa hvatningar við og eflingu eða um ný fyrirtæki þá verður það ekki gert eingöngu með lánsfé eins og vöxtum er nú háttað. Það verður að vera áhættufjármagn. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvort hann vilji sjá um það, til þess að þessi ákvæði búvörusamningsins nái markmiðum sínum, að Byggðastofnun losni úr þeim fjötrum sem hún er nú bundin í með aðgerðir í byggðamálum með því að fá þá rýmri hendur til þess að veita aðstoð. Það kemur reyndar fram í þessum lánsfjárlögum að það er víða kreppt að landbúnaðinum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þar er hver liðurinn eftir annan sem segir að ekki eigi að greiða samkvæmt því sem lög segja til um, leiðbeiningar og önnur þjónustustarfsemi, heldur að draga þar úr. Þetta leiðir óhjákvæmilega hugann að því að nú eru fram undan alþjóðlegir samningar og fjölþjóðlegir samningar sem munu vafalaust hafa áhrif á íslenskan landbúnað eins og t.d. GATT-samningarnir. En það hefur komið fram hjá framkvæmdastjóra GATT að ríkisstjórn hvers lands hafi mjög frjálsar hendur um stuðning við landbúnaðinn sem ekki er beinlínis framleiðslutengdur. Eins og öllum er kunnugt þá hefur verið horfið að því ráði að leggja niður útflutningsbætur og ýmsan annan þannig stuðning, markaðsaðstoð og annað slíkt við landbúnaðinn. Þá er það athyglisvert ef það er stefna ríkisstjórnarinnar að draga líka úr stuðningi sem mun mega halda sér eftir að við höfum gerst aðilar að þessum alþjóðasamningum eða hinar svonefndu grænu greiðslur. Eða ætlar hæstv. ríkisstjórn raunverulega að nota þessa alþjóðasamninga til að ná sér niðri á íslensku atvinnulífi? Sá grunur hefur reyndar vaknað fyrr og hann vaknaði einu sinni enn við áramótagrein hæstv. utanrrh. þar sem hann segir m.a., með leyfi forseta: ,,Úr því sem komið er er GATT-samningurinn eina vonin til þess að brjóta endanlega niður rammgerða múra einokunarkerfis landbúnaðarins.`` Er það stefna ríkisstjórnarinnar að gera sem sagt allt sem í hennar valdi stendur og nota til þess alþjóðasamninga leynt og ljóst til að draga úr þessum atvinnuvegi sem hefur verið grundvallaratvinnuvegur íslensks þjóðfélags frá upphafi? En það er ríkjandi viðhorf a.m.k. í nágrannalöndum okkar að þjóð án eigin landbúnaðar eigi ekki bjarta framtíð. Sérstaklega er bent á það nú vegna hættu á umhverfismengun að það sé náið samband milli landbúnaðar og fólks í þéttbýli því án stuðnings landbúnaðarins verði erfitt að leysa þau gífurlegu vandamál sem eru að skapast á umhverfissviði í hinu tæknivædda þjóðfélagi nútímans. Því miður hefur þetta ekki fengið nægjanlega viðurkenningu enn þá þó sífellt séu raddirnar að verða háværari sem á þetta benda.

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins gera athugasemd við það sem hv. 2. þm. Suðurl. sagði að þegar annars vegar ég og síðan hæstv. utanrrh. hafi gert athugasemdir við framgöngu einstakra þingmanna hér á þinginu þá sé verið að ráðast á Alþingi. Ég tel að hv. þm. geti ekki samsamað það með þeim hætti. Framganga einstakra þingmanna er ekki eðlileg og menn kannski ganga svo úr hófi fram með málfrelsi sitt að þeir ganga á málfrelsi annarra og ef menn finna að því þá er ekki verið að víkja að Alþingi sem heild, það er rangtúlkun hjá hv. þm. Þessi sami hv. þm. hefur margoft sagt að ríkisstjórnin hafi hækkað vexti með handafli í upphafi síns ferils. Þá stóð þannig á að sú vaxtatala, sem fyrrv. ríkisstjórn hafði tryggt sína sölu á ríkisskuldabréfum og slíkum pappírum á, stóðst ekki. Pappírarnir seldust ekki við því verði. Þannig að ríkisstjórnin færði vextina til veruleikans en færði þá ekki upp með handafli. Ég tel áríðandi að þetta komi fram. Jafnframt vil ég geta þess að ég tel að með þeim breytingum á lánsfjárlögum sem gerðar eru til að veita víkjandi lánsheimild þá eigi að vera kleift að standa við þá viðbótarbókun við búvörusamning sem menn hafa reynt að tryggja að hægt væri að standa við.

Hæstv. forseti. Ég man að sjálfsögðu ekki orðrétt öll ummæli þessara hæstv. ráðherra um Alþingi. En ég býst við að við öll hér inni munum a.m.k. ummælin um gagnfræðaskólann sem ég veit ekki af hverju á að vera niðrandi en ég held að ekki hafi samt farið fram hjá neinum að voru sett fram af hæstv. forsrh. um Alþingi sem stofnun. Alþingi væri eins og gagnfræðaskóli. Þar var ekki verið að taka fyrir einstaka þingmenn. Og lýsing hæstv. utanrrh. á blaðamannafundi var t.d. á þá leið að á Alþingi væru engin þingsköp sem fælu í sér að hægt væri að takmarka ræðutíma, með öllum þeim lýsingum sem því fylgdu. Það var verið að tala um stofnunina. Við vitum auðvitað að það er algerlega rangt . . . 

Frú forseti. Hv. síðasti ræðumaður ræddi um endurgreiðslu virðisaukaskatts og vék að því að fjárln. hefði haft með það að gera. Sagðist ekki trúa því að sessunautur sinn, hv. þm. Pálmi Jónsson, hefði farið þannig að þegar hann var formaður fjárveitinganefndar. Ég er sannfærður um að svo hefði ekki verið og enginn formaður fjárveitinga- eða fjárln. hefði gert það enda eru þau mál ekki á forræði fjárln. heldur efh.- og viðskn. Þá vil ég geta þess að fjárln. áætlaði fyrir launum hreppstjóra áður en frv. kom til umræðu hér.

Hæstv. forseti. Mér er að sjálfsögðu kunnugt um að efh.- og viðskn. fjallar um tekjuhlið fjárlagafrv. En nál. er samt sem áður flutt af formanni fjárln. á ábyrgð fjárln. Og að sjálfsögðu hlýtur fjárln. að skoða allar tölur sem í fjárlagafrv. eru. Og þó það væru ekki tekjutölur þá eru þó gjaldatölurnar sem af þessu stafa --- þið hafið orðið að fara í gegnum það hvernig útgjaldaliðirnir hækkuðu, hvernig vaxtagjöldin hækkuðu, hvernig barnabætur hækkuðu vegna þessarar vitlausu ákvörðunar. Þannig að ég held að það sé nokkuð langt seilst að segjast ekki bera neina ábyrgð á því.

Frú forseti. Þetta er útúrsnúningur hjá hv. síðasta ræðumanni. Það er efh.- og viðskn. sem fjallar um skattamálin þó að fjárln. sem heild beri fram tekjutölur. Öll umræða um þennan þátt átti sér stað í efh.- og viðskn. og þannig er málið rétt.

Hæstv. forseti. Ég ætti kannski ekki að vera að bera blak af efh.- og viðskn. en ég vil gera það af því að formaður hennar er ekki mættur og ég geri auðvitað ráð fyrir að hann standi alveg fyrir sínu máli. En eins og ég sagði: Það koma inn vegna þessarar ákvörðunar gjaldaliðir í fjárlagafrv. og þegar hv. fjárln. er að reyna að skoða hvernig megi spara á öllum liðum þá hlýtur hún að skoða vaxtaútgjöldin líka og eins barnabætur sem hækka vegna þessara hluta. Og þegar það liggur fyrir að þessir tveir útgjaldaliðir, eins og kemur fram í bréfi frá aðilum vinnumarkaðarins, hækka vegna þessarar ákvörðunar meira en tekjuliðurinn í frumvarpinu þá held ég að nefndin, sem hefur málið til meðferðar í heild og á að hafa yfirsýn yfir bæði tekjur og gjöld og hvernig útkoman verður, hljóti að verða að skoða þessa hluti. Mér a.m.k. finnst að það séu ekki nægilega góð vinnubrögð ef það er ekki gert og sérstaklega þá vegna þess sem ég sagði hér áðan að það er sífellt að koma betur og betur í ljós hversu óvandaðar tillögurnar eru frá hæstv. ríkisstjórn. Stjórnarþingmenn verða að fara að vera betur á verði við því að taka ekki tillögur ríkisstjórnarinnar eins og þær eru umhugsunarlaust og greiða þeim atkvæði. Það þarf að kryfja þær betur.

Virðulegi forseti. Við erum við 2. umr. um lánsfjárlög að þessu sinni sem raunar hefðu átt að afgreiðast fyrir jól en var frestað. Á þeim tíma hafa komið fram brtt. á fjórum þingskjölum við frv. eins og það var lagt fram í haust. Það sýnir náttúrlega, eins og hér hefur verið rakið í máli nokkurra hv. þm., að vinnubrögðin við efnahagsmálafrv. ríkisstjórnarinnar hafa ekki verið með þeim hætti sem æskilegt væri. Það má líka minna á að þegar frv. var við 1. umr. var áætlað að heildarlánsfjárþörf ríkissjóðs væri 15,8 milljarðar kr. og þegar væru dregnar frá afborganir af teknum lánum sem væru 6,3 milljarðar þá yrði hrein lánsfjárþörf, þ.e. nýjar lántökur umfram afborganir af eldri lánum 9,5 milljarðar kr. Með þeim brtt., sem lagðar hafa verið fram, hækkar þessi tala að sjálfsögðu allmikið og er hægt að nefna nokkrar staðreyndir í því sambandi. Það er t.d. tillaga um fjármagn til járnblendiverksmiðjunnar sem að vísu er ekki nema 150 millj. í þessari brtt. að mig minnir en hv. formaður efh.- og viðskn. nefndi í gær að hér væri líklega um að ræða á milli 400 og 500 millj. kr. Og á þessari sömu brtt., þ.e. þskj. 589, eru einnig fleiri brtt., m.a. um breytingu í skattamálum sem nokkuð hefur verið rædd þar sem verið er að fella niður breytingar á endurgreiðslu virðisaukaskatts, það eru í fjárlagafrv. 400 millj. kr. Það má því segja að bara við þessar tvær brtt. eða það sem vitað er um af þeim upphæðum muni breyta lánsfjárlögum um líklega 1 milljarð kr. til hækkunar. Það var líka rakið hér í frv. til lánsfjárlaga að hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu mundi lækka bæði frá árinu 1991 sem er talið vera mjög mikið eða 40% og einnig að hún mundi lækka á milli áranna 1992 og 1993. En það er hvort tveggja samkvæmt fyrri áætlunum og ég tel að þær áætlanir séu ekki mjög marktækar. Og einnig það að hér er búið að hækka lánsfjárlögin um a.m.k. 1 milljarð kr. til viðbótar frá því sem áður var. Þannig að nú standast þessar lækkunartölur alls ekki lengur. Mér fannst það dæmigert að í framsöguræðu hv. formanns efh.- og viðskn. í gær, rétt áður en þingfundi lauk talaði hann um að þetta væri orðinn eins konar hrærigrautur, eins og hann orðaði það. Ég get vel tekið undir að þessi lánsfjárlög eru orðin talsverður hrærigrautur með öllum þeim brtt. sem komnar eru fram síðan þau voru upphaflega lögð fram. Það er hægt að fara yfir einstök atriði í þessu. Ég ætla ekki að taka langan tíma í það en vil þó nefna að þegar verið er að ræða um skuldsetningu ríkisins sem vissulega er mikil þá ættum við að huga að því hverjir þessir lántakendur eru. Það er t.d. að stórum hluta Landsvirkjun sem hefur á undanförnum árum farið í framkvæmdir í orkumálum sem ekki hafa skilað okkur tilætluðum tekjum þar sem ekki hafa verið kaupendur að því rafmagni. Landsvirkjun er með einn fimmta hluta af öllum skuldum hins opinbera. Þannig að þar er stór aðili í þeirri heildarskuldabyrði sem við erum að ræða um þegar við erum að ræða um skuldir þjóðfélagsins. Byggingarsjóðirnir taka allir mikið fjármagn til sín og verður það til þess að það er mikil eftirsókn eftir lánsfjármagni bæði innlendu og erlendu. Og það er að sjálfsögðu líka meðvirkandi til vaxtahækkunar í þjóðfélaginu hversu mikil eftirspurn er hjá byggingarsjóðunum og húsbréfadeildinni eftir fjármagni. Ég nefndi áðan að járnblendifélagið er nefnt í brtt. vegna erfiðrar stöðu þess og ég tel að ekki sé stætt á öðru en að taka á því máli. Hitt er samt vert að taka fram að enn þá hefur ekki fengist skýrsla um stöðu félagsins þannig að raunverulega getur Alþingi ekki tekið á því máli eins og það er í dag, en það er alveg ljóst að það verður að skoða það mál alveg ofan í kjölinn og sjá hvort hægt er að tryggja rekstrargrundvöll þess fyrirtækis. Mikið er í húfi fyrir það svæði og einnig þjóðhagslega séð að verksmiðjan geti haldið áfram. Ég vil einnig fagna því að tekið er inn í brtt. heimild fyrir hönd ríkissjóðs um að semja við Suðureyrarhrepp um yfirtöku á hluta af skuldum Hitaveitu Suðureyrar, en þetta er raunverulega gamalt loforð sem verið er að uppfylla vegna þess að þegar Suðureyrarhreppur var í gjörgæslu á sínum tíma hjá félmrn. var þetta eitt af þeim málum sem rætt var um að ganga frá. Hvað varðar það að fella niður þessa nýju breytingu í skattamálum, þ.e. um endurgreiðslu á virðisaukaskatti af vinnu á byggingarstað, er að sjálfsögðu til bóta eins og allir hafa nefnt sem hér hafa talað. En kannski hefði ekki þurft að koma til þess ef vinnubrögðin hefðu verið betri í upphafi og verð ég að taka undir það með hv. þm. Jóni Helgasyni þar sem hann nefndi áðan að vissulega hefði átt að skoða það betur og í því sambandi þau áhrif sem þetta hefði haft á vísitölur þjóðfélaginu. Einnig vil ég lýsa yfir ánægju með það sem kom fram hjá hæstv. forsrh. í viðtali í fjölmiðlum nú nýlega að hann hygðist láta endurskoða grundvöll vísitalna. Ég hef oft nefnt það þegar verið hafa umræður um efnahagsmál að ég telji að þær vísitölur sem við erum með í gangi séu ekki allar raunhæfar. Það þarf að endurskoða. Það er allt of mikið fyrir þetta þjóðfélag að vera með a.m.k. þrjár vísitölur framfærsluvísitölu, byggingarvísitölu, lánskjaravísitölu sem hver hefur áhrif á aðra og sem dæmi hef ég nú stundum sagt að það er furðulegt að skuldir landsmanna skuli hækka við það að kaffið í Brasilíu verður svolítið dýrara á morgun en það var í dag. En allt eru þetta atriði sem koma inn í vísitölurnar og það sama gerist einnig með byggingarvinnu. Ég held því að alveg tímabært sé að skoða hvernig við byggjum upp vísitölurnar í þjóðfélagi okkar. Í eins konar bandormi í þessu frv., eins og það er nú orðið við 2. umr., er m.a. verið að breyta ákvæðum útvarpslaga og Ferðamálasjóðs. Raunar gagnrýndi ég það við umræður um fjárlög og endurtek það nú að ég tel að rekstur útvarpsins verði ekki tryggður meðan skerðingarákvæði um Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins eru alltaf sett inn og sama gildir um Ferðamálasjóð. Ekki er hægt að halda áfram uppbyggingu í ferðamálum á sama tíma og lögboðinn tekjustofn er skertur um hundruð millj., m.a. á þessu ári um 111 millj. kr. Samanlagt hefur þetta verið skert frá árinu 1976 um 800 millj. kr. og ekki er hægt að ætlast til þess að Ferðamálasjóður geti sinnt uppbyggingu sinni á sama tíma og hann hefur ekki það fjármagn sem honum var ætlað til þeirrar uppbyggingar. Gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu voru t.d. á árinu 1991 12,5 milljarðar kr. og eitthvað hafa þær hækkað á síðasta ári þó ég hafi ekki þær tölur hér. Áður hefur sú skoðun Ferðamálaráðs komið fram í umræðunum að hægt sé að auka við allt að 2.200 ársverk á næstu átta árum sem tækju þá við fjórða hverjum nýliða á vinnumarkaðnum. Ég held að hér sé helsti vaxtarbroddurinn í atvinnuuppbyggingu okkar, þ.e. í ferðamálum. En það gerist ekki á sama tíma og framlög til ferðamála eru sífellt skert. Sama gerist með Vegasjóð. Hann er skertur um 344 millj. kr. Á sama tíma á síðan að taka 1.500 millj. kr. til nýrra framkvæmda sem Vegasjóður á að standa straum af með afborganir og vexti, en farið er í kringum hlutina með því fyrst að skerða hann um 344 millj. Hér er inni ákvæði um það að leiðrétta nokkuð hlut loðdýrabænda og ég vil lýsa yfir ánægju minni með það að hér skuli tekið á því máli. Það var löngu orðið tímabært að gera það vegna þess að þeir eru í vanda sem var að nokkru leyti tilbúinn af stjórnvöldum á sínum tíma og þess vegna skylda ríkisvaldsins að taka á því máli. Virðulegi forseti. Ég veit að atkvæðagreiðsla á að fara fram. Mundi forseti vilja að ég gerði hlé á máli mínu eða . . .

Það fer eftir því hvort hv. þm. á eftir mikið af sinni ræðu, ef svo er þá mundi ræðu þingmannsins verða frestað til morguns, en ef hv. þm. á ekki eftir mikið af ræðunni þá ætlaði forseti að leyfa hv. þm. að ljúka henni.

Já, virðulegi forseti. Ég hugsa að ég eigi ekki eftir nema 3--4 mínútur af ræðu minni og mundi þá óska eftir að mega ljúka henni. Eitt atriði vil ég enn nefna sem er í 5. gr. þessara lánsfjárlaga. Það er að Vatnsleysustrandarhreppur á að fá allt að 55 millj. kr. til undirbúningsrannsókna við Flekkuvíkurhöfn. Þetta er fjmrh. heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð. Ég sakna hv. 14. þm. Reykv. sem mjög hefur gert hér að umtalsefni þessa hafnargerð í Flekkuvíkurhöfn og ég er alveg viss um það að hún mundi hér hafa haft allmargar athugasemdir við þessa grein. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem ég veit að hún hefði haft við þetta að athuga. Ég tel ekki tímabært að standa að neinum undirbúningsrannsóknum frekar við Flekkuvíkurhöfn þar sem fyrirhuguð álbræðsla á að rísa. Aðstæður á heimsmarkaði eru þannig í dag að ekkert útlit er fyrir það að ný álverksmiðja rísi hér alveg á næstu árum. Ég tel því að við þær aðstæður, sem við búum í efnahagsmálum í þjóðfélagi okkar sé alveg ástæðulaust að leggja 55 millj. kr. til þess að byggja nýja höfn fyrir álverksmiðju. Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi lokið við flestar þær athugasemdir sem ég vildi koma hér á framfæri. Auðvitað væri hægt að hafa nokkuð langt mál um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar en búið er að gera það allvel og eins og ég hef nú kannski oft haft á orði í þessum ræðustól þá er ég ekki mjög mikið fyrir langar ræður eða fyrir að endurtaka það sem aðrir hafa hér verið að segja á undan mér en ætla að láta þetta nægja.

Frú forseti. Ég er andvígur samningnum. Ég vil ekki veita flota Evrópubandalagsins heimildir til veiða á fullnýttum fiskstofnum í íslenskri fiskveiðilögsögu. Í samningnum er ekkert jafnvægi. Við látum verðmætan karfa en fáum í staðinn loðnu sem er sennilega einungis pappírsloðna. Ég tel mjög misráðið hjá ríkisstjórninni að hverfa frá þeirri grundvallarstefnu okkar Íslendinga að láta ekki aðgang að fiskimiðum okkar í skiptum fyrir tollfríðindi í Evrópubandalaginu. Ef menn vilja skilja á milli samningsins um Evrópskt efnahagssvæði og þessa fiskveiðisamnings þá ber okkur að neita Evrópubandalaginu um þessar fiskveiðiheimildir og fella samninginn. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Þetta er mikill uppgjafasamningur. Landhelgin er opnuð fyrir togaraflota Evrópubandalagsins á nýjan leik og með því er stigið stórt skref aftur á bak í réttindabaráttu okkar Íslendinga á því sviði. Það er ekki um gagnkvæmni að ræða í veiðiheimildum. Við látum 3 þús. tonn af karfa, verðmætum og áreiðanlegum stofni á móti loðnu sem við höfum veitt hvort sem er, með öðrum orðum fáum við pappírsloðnu í staðinn. Öll veiðin fer fram innan lögsögu annars aðilans og það er því fráleitt hvernig sem á málið er litið að halda því fram að þarna sé einhver gagnkvæmni á ferðinni. Langskynsamlegast er að fella samninginn og senda þau skilaboð til Evrópubandalagsins að Alþingi Íslendinga sé hvað sem ríkisstjórn líður ekki tilbúið til að gefast upp með þessum hætti. Enn fráleitara er en ella að afgreiða samninginn nú þegar fullkomin óvissa ríkir um framtíð Evrópsks efnahagssvæðis. Ekki verður séð að það þjóni öðrum tilgangi en þeim einum að tryggja það að Evrópubandalagið fái sín 3.000 tonn af karfa á þessu ári hvað sem öðru líður. Því er ég algerlega andvígur sem og samningnum og segi því nei.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að allt frá árinu 1976 hefur staðið til að gera einhvers konar samning við Evrópubandalagið til þess að fylgja eftir bókun 6 og þeim samningum sem náðust á sínum tíma um fríverslun við Evrópubandalagið. Ég tel að þessi samningur sem nú hefur náðst um gagnkvæmar veiðiheimildir sé okkur hagstæður og alveg fyllilega þess virði að gera hann. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Í næstum 20 ár hafa Evrópubandalagsþjóðirnar sótt það fast að fá að veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Jafnlengi höfum við staðfastlega varið forræði okkar yfir fiskimiðunum. Núna allt í einu er lagður fyrir Alþingi mjög vondur fiskveiðisamningur undir því yfirskini að hér sé um að ræða samning um gagnkvæma veiði milli Íslands og EB. Gagnkvæmnin er ekki fyrir hendi. Okkur er boðið að fiska í eigin lögsögu fisk sem að óbreyttu hefði hvort eð er fallið í okkar hlut. Ég sé ekkert sem réttlætir þennan samning og segi nei.

Virðulegi forseti. Formaður Framsfl., hv. þm. Steingrímur Hermannsson, opnaði boð um veiðiheimildir af hálfu Íslendinga á fundi með framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins í Brussel 1990 sem þáv. hæstv. forsrh. Niðurstaða slunginna samningaviðræðna liggur nú fyrir og er ásættanleg. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Fiskveiðisamningur sá sem við nú greiðum atkvæði um tryggir að við höldum óskoruðum yfirráðarétti yfir auðlindum okkar. Þær umræður sem fram hafa farið á undanförnum dögum hafa leitt ótvírætt í ljós að í raun er ekki pólitískur ágreiningur um að gagnkvæmar veiðiheimildir komi til greina. Þessi samningur felur einmitt í sér gagnkvæmar og jafngildar veiðiheimildir á milli okkar og Evrópubandalagsins. Þegar samningurinn er metinn er það einmitt meginatriði að það sé gert á grundvelli aðferðar sem notið hefur almennrar viðurkenningar hér á landi. Verðmætastuðlar þeir sem sjútvrn. gefur út í upphafi hvers fiskveiðiárs njóta slíkrar viðurkenningar og því er eðlilegt að leggja þá til grundvallar eins og samningurinn gerir. Þessi samningur tryggir haldgott eftirlit með veiðunum. Hann leggur EB-þjóðunum þá skyldu á herðar að bera margs konar kostnað við veiðarnar, bæði vegna eftirlitsins svo og vegna þess að reglur um útbúnað veiðarfæra eru í veigamiklum atriðum frábrugðnar þeim sem annars staðar þekkjast. Margt bendir því til þess að veiðar EB-skipa á grundvelli samningsins verði taldar lítt fýsilegar. Með þetta í huga m.a. styð ég þennan samning og segi því já.

Virðulegur forseti. Það hefur ávallt verið stefna Íslendinga að láta ekki í té veiðiheimildir fyrir lækkanir á tollum. Ég tel að með þessum samningi hafi Íslendingar fallist á að láta Efnahagsbandalaginu í té veiðiheimildir sem eru mun verðmætari en þær sem við fáum í staðinn. Ég tel jafnframt að við látum í té öruggar veiðiheimildir fyrir mjög óvissar veiðiheimildir. Ég tel miðað við útlit um loðnuvertíð á þessu ári séu allar líkur á því að þessar veiðiheimildir muni í engu nýtast Íslendingum. Ef svo illa fer að þessi samningur verði samþykktur á Alþingi, þá vænti ég þess að um það geti náðst samstaða að þessi samningur verði aldrei framlengdur og því neitað að ganga að slíkum afarkostum aftur. En eins og kunnugt er gildir þessi samningur aðeins til eins árs að því er veiðiheimildir varðar. Ég legg því til að þessi samningur verði felldur og segi því nei.

Virðulegur forseti. Með því að tala um gagnkvæmar veiðiheimildir í samningi þessum er verið að færa fram eitthvert mesta öfugmæli sem sést hefur í samskiptum Íslendinga við erlend ríki. Hér er verið að skrifa upp á kröfu Evrópubandalagsins, sem staðið hefur á Íslendingum frá 1976, að gjalda fyrir lækkun tolla fyrir íslenskar afurðir inn á Evrópubandalagsmarkaðinn með aðgangi fyrir Evrópubandalagið að íslenskum fiskveiðiauðlindum. Þetta er skilningur Evrópubandalagsins sem blasir við í sambandi við þetta mál og fyrir það munu Íslendingar eiga eftir að gjalda í frekari samskiptum við Evrópubandalagið. Jafnframt er hér um að ræða aðgöngumiða vegna samningsins um Evrópskt efnahagssvæði en Evrópubandalagið hefur gert það að skilyrði fyrir sitt leyti fyrir að staðfesta samninginn um EES að þessi samningur um fiskveiðimálefni verði frá genginn. Það er verið að binda okkur með þessum samningi til tíu ára og öll eru þau kjör sem eru tengd þessum samningi óaðgengileg. Því segi ég nei.

Frú forseti. Með þessum fiskveiðisamningi erum við að gera nauðasamninga. Það er fyrsta merkið um yfirgang EB og ásókn þeirra í fiskveiðilögsögu okkar. Með samþykkt samningsins erum við að brjóta áratuga hefð um að láta ekki aðgang að fiskimiðum fyrir aðgang að mörkuðum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir af hálfu Evrópubandalagsins að það lítur á staðfestingu þessa samnings sem forsendu fyrir gildistöku EES gagnvart Íslandi af sinni hálfu. Það er vegna þess að í fiskveiðisamningnum felast útflutningsuppbætur Íslendinga sem við þurfum að borga fyrir EES-samninginn. Hér er um það að ræða að greiða tollaívilnanir með veiðiheimildum við Íslandsstrendur. Viðræður við Evrópubandalagið munu því á næstu árum ekki snúast um það hvort floti Evrópubandalagsins megi yfir höfuð veiða hér við land eða ekki heldur einungis um það hversu mikið þeir megi veiða. Fiskveiðisamningurinn mun hins vegar ekki falla úr gildi þótt EES taki aldrei gildi eða því verði sagt upp áður en fiskveiðisamningurinn rennur út. Svo óhagstæður er þessi samningur ofan á allt annað. Ég segi nei.

Frú forseti. Þetta er slæmur samningur fyrir Íslendinga. Með honum er verið að kaupa tollalækkanir inn á EB-markað því verði að hleypa skipum Evrópubandalagsins inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Samkvæmt samningum verður að setjast árlega að samningaborði um veiðiheimildir. Samningurinn er óuppsegjanlegur næstu tíu árin. Þetta eru afarkostir sem Evrópubandalagið hefur gert að skilyrði fyrir EES-samningnum. Ég mótmæli þessari niðurstöðu og segi nei.