Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér þykir mjög fyrir því, að hæstv. landbrh. skuli ekki vera mættur í deildinni, og ég vil yfirleitt leyfa mér að víta þá aðferð, sem hæstv. ráðherrar hafa, að þeir skuli ekki mæta í deildinni til þess að ræða þau mál, sem þeim virðist vera að einhverju leyti áhugamál að nái fram að ganga. Afleiðingin af því, ef hæstv. ráðherrar halda uppi slíkum hætti, verður óhjákvæmilega sú, að þegar það hemur fyrir, að kría sezt á sker eða ráðherra í sinn ráðherrastól, þá neyðast þm. til þess að grípa tækifærið og fara að ræða við þessa ráðherra um mál, sem þeir eru máske margbúnir að ræða í deildinni. Og ég vil segja það, að það fer alveg sérstaklega illa á því, að ráðherrar, sem annars geta varla opnað sinn munn án þess að vera að tala um þingræði og jafnvel lýðræði, skuli leyfa sér að sýna þá ósvinnu, sem þeir sýna í sambandi við sína framkomu hér á Alþingi, að þeir skuli yfirleitt ekki mæta á þingfundum til þess að standa þar fyrir sinu máli. Og ég vil leyfa mér að segja það sama viðvíkjandi starfsemi nefndanna hér í þessari hv. deild. Ég sé, að hv. þm. Dal., sem er frsm. landbn. í þessu máli, er enn ekki mættur, og mun þó flugvélin vera komin til landsins, - eða a.m.k. ef svo væri, að hún væri ekki nema rétt lent, þá hefði það verið athugandi fyrir hæstv. forseta að gefa þessum frsm. hv. landbn., sem nú er búinn að vera fjarverandi allan þann tíma, sem þessi umr. hefur staðið, tækifæri til þess að vera hér viðstaddur og svara til saka. Hann leyfði sér að hafa slík ummæli hér í sambandi við sína framsögu í þessu máli, að það væri viðkunnanlegast, að hann stæði fyrir þeim, því að það er næstum einsdæmi, að þess háttar ummæli hafi verið höfð um starfsmann ríkisins, þegar verið er að ræða um að leggja ákveðna ríkisstofnun niður, svo að ég tali ekki um, hvers konar ósvinna það er þar að auki af honum að hafa þessi ummæli um einn af sinum fremstu flokksbræðrum, enda hef ég tekið eftir því hér í þessari hv. deild, að það hefur ekki einn einasti þm. Framsfl. treyst sér til þess að standa hér upp til þess að verja framkomu þeirra tveggja þm. Framsfl., sem hér hafa talað, hæstv. landbrh. og hv. þm. Dal. Þingmönnum Framsfl, í þessari hv. deild hefur þótt framkoma þessara manna slík, að hún væri gersamlega óverjandi. Þótt skorað hafi verið á þingmenn Framsfl. í þessari d. að tala í þessu máli og reyna að verja þessa flokksbræður sína, sem ekki hafa þorað að sýna sig, þá hafa þeir ekki orðið við slíkum áskorunum, og það er alveg greinilegt, hvað því veldur. Það er ekki annað en það, að þeim finnst, að flokksbræður þeirra hafi orðið sér til skammar, og finnst, að það sé rétt fyrir þá sjálfa að verja sig, en ekki treysta á neina aðra í slíkum efnum. Þá vil ég enn fremur leyfa mér að taka það fram, að ég hef enn þá ekki fengið skýringu á þeirri stefnu Framsfl., sem virðist koma fram í þessu máli. Framsfl. hefur jafnvel allra flokka ákveðnast tekið hér afstöðu, þegar lagt hefur verið til að leggja niður fyrirtæki eins og skipaútgerð ríkisins. Og ég vil leyfa mér að spyrja hv. framsóknarmenn í þessari deild og þó alveg sérstaklega hæstvirta ráðh., hvaða munur sé á því að leggja niður skipaútgerð ríkisins og að leggja niður grænenmetisverzlun ríkisins, vegna þess að hv. þm. Framsfl. vita, að það er nokkur áhugi hjá þeirra ágæta samstarfsflokki, Sjálfstfl., fyrir því að leggja niður skipaútgerð ríkisins. Ég get ekki skilið það, ef Framsfl. fellst á að samþ. að leggja niður grænmetisverzlun ríkisins, öðruvísi en sem áskorun til þeirra flokka, sem fram að þessu hafa staðið á móti því, að skipaútgerð ríkisins væri lögð niður, að hún eigi að fara sömu leiðina. Og ég vil fá það fram alveg skýrt og ótvírætt, hvort það sé tilgangur Framsfl., að skipaútgerð ríkisins sé lögð niður, og hvort frv. þetta. sem hér er lagt til að samþ., eigi að vera fyrirheit um það og áskorun til Alþfl., Sósfl. og Þjóðvfl. um að leggja niður skipaútgerð ríkisins, og ég vil fá svör við þessu. Það er vitanlegt, að hvað grænmeti snertir er um það að ræða, hvort eigi að taka tillit til annars vegar neytenda og hins vegar framleiðenda almennt. Það er gert með núverandi grænmetisverzlun ríkisins. Hún er sköpuð til þess að taka tillit annars vegar til neytenda og hins vegar til framleiðenda. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er ákveðið í fyrsta lagi að taka grænmetisverzlun ríkisins úr eign ríkisins og fá hana í hendur eins hluta af framleiðendum, nokkurra ákveðinna aðila innan þess hóps, sem eru framleiðendur, ganga þar með í fyrsta lagi á móti hagsmunum allra neytenda í landinu og svipta þá allri aðstöðu til þess að hafa þarna áhrif, ganga í öðru lagi fram hjá hagsmunum helmingsins af öllum framleiðendum í landinu, öllum þeim framleiðendum, sem eru í bæjum og kauptúnum, og það er meira en helmingur af öllum framleiðendum, sem þar er. Hvernig háttar svo til um skipaútgerð ríkisins. Skipaútgerð ríkisins, eins og við höfum skilið hana sósíalistar og ég býst við Alþýðuflokksmenn líka, hefur verið stofnuð til þess að tryggja hagsmuni neytenda, þeirra sem nota þessi skip, alveg sérstaklega mannanna í dreifbýlinu úti um land, sem þurfa á því að halda að hafa skipasamgöngur og fá ekki almennilegar skipasamgöngur, nema því aðeins að það sé ríkið, sem sjái um þær fyrir þá, vegna þess að þeim félögum, sem fyrst og fremst eru rekin með gróða fyrir augum, hefur ekki þótt borga sig sérstaklega vel að sleikja uppi smáhafnirnar. M.ö.o.: Skipaútgerð ríkisins var sköpuð til þess að þjóna almenningi, þjóna notendum þessara skipa, og þess vegna er það ríkið, sem rekur hana. Nú eru hins vegar til önnur skipafélög í landinu, það eru til einkaskipaeigendur, alveg elns og það eru til menn, sem framleiða grænmeti og hafa hag af að selja það. Og nú hafa þessir einkaskipaeigendur í landinu farið fram á það og þeirra fulltrúar hér á Alþingi, að skipaútgerð ríkisins væri lögð niður og hennar skipum væri skipt upp á milli þeirra einkaskipafélaga, sem fyrir eru. Framsfl. hefur fram að þessu staðið á móti þessu, og Alþfl. og Sósfl. hafa gert það líka. En þarna hins vegar er um alveg sambærilegt að ræða. Ef það er annars vegar einn lítill hópur af framleiðendum eða einn lítill hópur af eigendum, sem á að fá að ráða hér á Alþingi og fyrirskipa sína hagsmuni í þessum efnum, þá er mjög eðlilegt, að það fari saman, að slíkt gerist á sviði skipaútgerðarinnar eins og á sviði t.d. grænmetisframleiðslunnar, ef það á að fara að verða stefna hér á Alþingi, að einhver eiginhagsmunasamtök nokkurra framleiðenda eða nokkurra eigenda að ákveðnum tækjum eigi að setjast hærra en hagsmunir ríkisins, hagsmunir almennings. Mér þætti þess vegna vænt um að heyra skoðun Framsfl. í þessu efni. Ég býst við, að það væri mikil uppörvun fyrir Sjálfstfl. hér í þinginu, sem fram að þessu hefur barizt mjög skarplega fyrir því að fá skipaútgerðina afnumda, að Framsfl. féllist nú á þetta frv. og gæfi þar með grænt ljós fyrir því að afnema skipaútgerðina líka. Og ég vil minna á, að eitt af því, sem olli því seinast, að við stóðum skarplega með því að halda skipaútgerð ríkisins, var, að við trúðum þeirri greinargóðu skýrslu, sem kom frá forstjóra skipaútgerðarinnar um, að þetta væri gott fyrirtæki, og studdumst að nokkru leyti þar við okkar eigin reynslu. Nú lýsir Framsfl. því yfir, að ef einn forstjóri eins ríkisfyrirtækis gefi einhverjar slíkar yfirlýsingar og slíkar skýrslur, þá sé það bara ekkert að marka. Ef einhver forstjóri einhvers ríkisfyrirtækis segir, að þetta fyrirtæki sé gott, og segir, að það sé vel rekið, þá er það, eftir því sem hv. þm. Dal. segir, ekkert að marka, því að maðurinn hefur bara hagsmuni af því að viðhalda þessu fyrirtæki og talar þess vegna út frá því, og það nær ekki nokkurri átt að taka neitt mark á því. Þetta voru þau orð, sem hv. þm. Dal. viðhafði um þá skýrslu, sem liggur fyrir frá forstjóra grænmetisverzlunarinnar. Nú hafði ég áður aldrei munað eftir því, að Sjálfstfl. í sinni harðvítugu baráttu fyrir að leggja niður bæði skipaútgerðina og ferðaskrifstofuna hefði nokkurn tíma reynt að gera lítið úr áliti þeirra manna, sem stjórna þessum fyrirtækjum. Þvert á móti, hann hafði eins og við þm. aðrir tekið tillit til þeirra. En fulltrúi Framsfl. í þessum umr., hv. þm. Dal., reynir allt í einu að gera öll slík plögg að engu. Ég vil aðvara Framsfl. um þau vinnubrögð, sem hann hefur í þessu máli, alvarlega. Honum er bezt að sýna ekki neinn ofstopa í sambandi við þessi mál. Það getur þá komið niður á fyrirtækjum, sem hann þykist hafa borið fyrir brjósti fram að þessu. Ég vil minna á, að það liggur hérna fyrir í Alþingi nú í þessari hv. deild frv. viðvíkjandi ferðaskrifstofu ríkisins. Það liggur þar fyrir álit frá forstjóra þeirrar ferðaskrifstofu, og við, sem höfum staðið með ferðaskrifstofunni fram að þessu, höfum álitið það mjög þýðingarmikið atriði, að maður, sem er nákunnugur þessum málum og er búinn að stjórna þessu lengi og vel að okkar álíti, gæfi þarna skýrslu og legði sannanir á borðið, sem við höfum tekið gildar, fyrir því, að þetta væri gott fyrirtæki og vel rekið. Nú lýsir hv. þm. Dal., fulltrúi Framsfl. við þessar umr., því yfir, að ef einhver starfsmaður ríkisins komi með svona yfirlýsingar eins og forstjóri ferðaskrifstofunnar hefur komið með, þá sé það ekkert að marka, maðurinn sé bara að hugsa um að fá að sitja í sínu embætti. Þetta eru þær aðdróttanir, sem hv. þm. Dal. leyfir sér að hafa hér í frammi sem frsm. meiri hl. landbn., og svo skreppur hann af landi burt og stendur ekki enn þá fyrir sínu máli hér í þessari hv. deild. Ég er hræddur um, að það verði að fara að endurskoða alvarlega, hvers konar hvatir það eru eiginlega, sem ráða yfirlýsingum manna, þegar þessi hv. þm. Dal. leyfir sér að koma fram með svona yfirlýsingar. Sjálfstfl. hefur vissulega sótt það af kappi að leggja niður skipaútgerð ríkisins eða leggja niður ferðaskrifstofuna. Þing eftir þing er búið að berjast hérna fyrir þessu. En í öllu sínu kappi hefur Sjálfstfl. aldrei sýnt svona ósvinnu, að leyfa sér að draga í efa svo að segja heiðarleik þeirra starfsmanna, forstöðumanna ríkisfyrirtækja, sem þeir hafa kannske stjórnað í 10–20 ár og alltaf þótt stjórna þeim vei. Þeir hafa aldrei leyft sér að draga slíkt í efa. Ég hef aldrei heyrt frá einum einasta þm. Sjálfstfl. eina einustu aðdróttun, sem eitthvað svipar til þessa, sem hv. þm. Dal. leyfði sér hér að hafa í frammi. Og ég vil nú alvarlega leyfa mér að vona það, fyrst þetta mál er nú tekið á dagskrá hvað eftir annað, meðan frsm. meiri hl. landbn., hv. þm. Dal., er fjarverandi, að mér gefist tækifæri til þess, þegar hann er kominn, að endurtaka allt það, sem ég hef sagt um hann og alla hans framkomu í þessu máli, þó að ég sé búinn að tala nú með þessari ræðu tvisvar í þessu máli hér, og ég vil vonast til þess, að hæstv. forseti láti mig fá ríflegan athugasemdatíma, þegar þar að kemur, þannig að það verði ekki sagt, að ég hafi verið að segja þessi orð hér að hv. þm. Dal. fjarverandi og ekki viljað endurtaka þau í hans nærveru. Þvert á móti væri mér ánægja að því, og ég skyldi ekki draga úr því, sem ég nú hef sagt, þegar hann væri við og hefði möguleika til að bera hönd fyrir höfuð sér. Ég hef áður tekið það fram, að það er ekki í einu einasta máli, sem Framsfl. hér á Alþingi hefur sýnt einhverjar svipaðar leiðinlegar tilhneigingar eins og í sambandi við þetta mál. Hann hefur sem sé staðið sig vel hvað snertir skipaútgerðina og ferðaskrifstofuna, hvort sem hann ætlar nú að fara að snúast gersamlega í því máli og drepa það hvort tveggja. Í einu einasta máli hefur hann verið eitthvað svipaður því, sem hann er í þessu máli hér, og það er nú satt að segja mál, sem er enn þá alvarlegra, það er í stærsta þjófnaðarmáli, sem komið hefur fyrir á Íslandi í seinni tíð, í sambandi við það, þegar tilraun hefur verið gerð til þess að stela af ríkinu áburðarverksmiðju ríkisins, áburðarverksmiðjunni, stærsta fyrirtækinu, sem ríkið á, fyrirtæki, sem kostaði 130 millj. kr. og samkv. 3. gr. laga um áburðarverksmiðju ríkisins er sjálfseignarstofnun og þar með eign ríkisins. Það hefur verið gerð tilraun til þess alveg sérstaklega af hálfu ráðherra Framsfl. að gera þetta fyrirtæki að eign eins hlutafélags með nokkrum yfirlýsingum úr ráðherrastóli, sem hafa enga stoð í lögum og þar að auki stangast algerlega á við yfirlýsingu, sem hefur verið gefin úr forsetastóli af hæstv. forseta sameinaðs Alþingis í sambandi við kosningu í stjórn þeirrar verksmiðju, að þetta fyrirtæki væri fyrirtæki ríkisins, væri eign ríkisins. Það liggur nú fyrir þessari hv. deild frv. frá mér, sem flutt hefur verið á nokkrum þingum, um að leiðrétta þennan hlut og gera það ótvírætt, að áburðarverksmiðjan sé eign ríkisins, og ég vonast til þess, að þess verði ekki langt að biða, að það frv. komi úr þeirri nefnd, sem það er í, og þá gefst okkur tækifæri til að sjá, hvort ekki sé mögulegt að bjarga því við og tryggja það, að ríkið eigi áburðarverksmiðjuna áfram. Og ef það yrði nú samþykkt hér á þessu þingi að gera það alveg ótvirætt, þá held ég, að það væri mjög í mótsetningu við allt, sem meiri hl. hér á þingi hefur viljað fram að þessu, að fara nú að taka grænmetisverzlun ríkisins úr eign ríkisins og selja hana einhverjum mönnum eða gefa, sem enn þá er ekki einu sinni alveg ljóst, hvernig megi eiga hana, ettir þessu frv., sem hér liggur fyrir. Jafnframt vil ég benda á það í sambandi við þessi mál, að það hefur komið fyrir, að flokkar, sem nú ráða, hafa stundum minnzt á dálítið, sem þeir að vísu öðru hverju eru feimnir við, en heitir frjáls verzlun. Þeir hafa minnzt á, að það eigi helzt að vera frjáls verzlun í ríkinu, og hafa hins vegar, ef það hefur verið óhjákvæmilegt að hafa einkasölu á einhverjum hlut, álitið, að það væri þá rétt, að það væri ríkið, sem hefði slíkt, en ekki einstakir aðilar. Hver er nú sú braut, sem hins vegar er farið inn á með því að leggja niður grænmetisverzlun ríkisins og fela ákveðnum hagsmunasamtökum eins hluta af framleiðendum að eiga að fara með hana? Jú, það væri nokkurn veginn samsvarandi, ef bændurnir og þeirra samtök, framleiðsluráð landbúnaðarins, fulltrúar tæps helmings af kartöfluframleiðendum í landinu, aðilar, sem hafa vissa hagsmuni jafnvel á móti neytendunum í landinu, ættu samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, að fá einkarétt á að flytja inn kartöflur til landsins, eða væri kannske rétt að orða það þannig: einkarétt á því að hindra, að það yrðu fluttar inn kartöflur til landsins, eins og að Álafossi og Gefjuni eða einhverjum þeim, sem framleiða föt í landinu, væri gefinn einkaréttur á því að flytja inn öll föt til landsins. Og mér fyndist það ákaflega eðlilegt, að framleiðendur fata hér á Íslandi, Álafoss og Gefjun, færu fram á það þá næst, að það væri ekki lengur látin haldast uppi önnur eins ósvinna og það, að verið væri að flytja hér inn föt, sem jafnvel kepptu við þessi innlendu föt, heldur að þessar verksmiðjur fengju þá einkaleyfi á því að flytja inn föt og flyttu inn föt, þegar þeim þætti það eðlilegt. Þetta væri nákvæmlega samsvarandi, þ.e. að gefa einstökum aðilum, nokkrum hluta af framleiðendum, rétt á því að hafa einkasölu á þessum hlutum. Þessu væri þá í fyrsta lagi beint gegn neytendum í landinu. Þó væri þetta ekki eiginlega að öllu leyti alveg samsvarandi, því að ef Álafoss og Gefjun og aðrar klæðaverksmiðjur hérna - þær munu nú vera einhverjar fleiri - fengju þessa einokun á innflutningi klæðnaðar, þá væri það nokkuð samsvarandi því og að bæði framleiðsluráð landbúnaðarins og samtök kartöfluframleiðenda í kaupstöðunum fengju einkasölu. En nú er tilgangurinn með þessum till. hér, að það sé aðeins tæpur helmingurinn af framleiðendum, sem fengi slík einkaréttindi. Það samsvaraði kannske því, að t.d. Álafoss fengi slík einkaréttindi, en Gefjun og einhverjir fleiri væru þar algerlega skildir út undan, og ég veit ekki, hvernig Framsfl. litist á það. Hann er kannske farinn að hafa svo mikinn áhuga fyrir einkasölum handa einstökum framleiðendum, að honum litist vel á slíkt. En það er brautin, sem farið er inn á með þessu frv., að gefa einstökum hagsmunahópum einkasöluaðstöðu í landinu, í fyrsta lagi gagnvart notendum í landinu, í öðru lagi til þess að flytja inn, þegar þess þarf með. Það var einu sinni um það talað, að það væri eitthvað til, sem héti samvinnuhreyfing á Íslandi, og að þessi samvinnuhreyfing ætti að vera hreyfing neytenda, hún ætti að vera hreyfing þeirra, sem gjarnan vildu kaupa vörur ódýrt og hafa frelsi til að kaupa vörur. Mér er spurn: Var ekki Framsfl. einhvern tíma í fyrndinni eitthvað riðinn við samvinnuhreyfinguna? Það er kannske orðið mjög langt síðan. En ég hélt hálfpartinn, að hann hefði einu sinni haft það á stefnuskrá sinni, að neytendur ættu að hafa vissan rétt í sambandi við að fá að kaupa vörur. Ég veit ekki, hvort hann er búinn að strika þetta út. Hann er kannske ekki búinn að strika það út af stefnuskránni, en hann er e.t.v. að strika það út í reyndinni og þykir núna réttara að fara að gefa sig að því, að ákveðnir hagsmunahópar framleiðenda skuli hafa allt vald neytenda í sínum höndum. Ef svo kynni að hafa farið á einhverjum sviðum, að meira að segja ríkið ætti að reyna að jafna þar metin á milli notenda og framleiðenda og taka tillit til beggja, þá ætti meira að segja að afnema slíkar ríkiseinkasölur og gefa ákveðnum hagsmunahópum einkaréttinn á slíku. Ég skal viðurkenna það, að svona framkvæmd hefur viðgengizt á vissum sviðum undanfarið, t.d. hvað útflutninginn snertir. Það er vitanlegt, að fyrir 20 árum höfðu Kveldúlfur og Alliance alveg sérstakan áhuga á því að fá einkasölu á öllum útflutningi á íslenzkum saltfiski. Og Ólafur Thors, sem fyrir 23 árum varð ráðherra í fyrsta skipti, veitti þeim með stjórnarráðstöfun slíka einokun. Mér hefur hins vegar fundizt Framsfl. alltaf vera frekar andvígur þessari einokun, og það hefur ekki vantað, að hann hafi hvað eftir annað ýmist flutt tillögur eða talað á móti þeim hér í þinginu. En nú virðist sem hann sé að verða slíkum einokunum hlynntur. Ég held, að það væri gott, að hann upplýsti okkur um sína stefnu í þessu, og alveg sérstaklega vildi ég í því sambandi leyfa mér að spyrja hann að því, af því að hann hefur stundum verið að heimta frelsi á þessu sviði viðvíkjandi útflutningnum, hvort þetta frv., sem hérna liggur fyrir, sé eitt af því, sem eigi að marka hans stefnu hvað frelsi snertir. Ef til vill er þessi till. um að leggja niður grænmetiseinkasöluna og fá hana í hendur ákveðnum einstökum hagsmunahópi líka ein af þessum yfirlýsingum Framsfl. um, að hann hafi svo mikla ást á lýðræði og á umbótum. Hann hefur talað nokkuð mikið um það, a.m.k. ef hann kemst í útvarp, að hann vilji reka hér lýðræðissinnaða endurbótastarfsemi, og mér þætti ákaflega gaman að heyra, ekki sízt frá þeim mönnum af hálfu Alþfl., sem hafa verið að tala við hann undanfarið, hvort það sé einn þátturinn í hinni lýðræðissinnuðu endurbótasamvinnu, sem þessir flokkar hafi hugsað sér, að það eigi að leggja niður stofnanir ríkisins, byrja á grænmetisverzlun ríkisins, taka svo skipaútgerð ríkisins, taka svo ferðaskrifstofu ríkisins og vafalaust halda svona áfram með tóbakseinkasöluna og líklega brennivínseinkasöluna líka og fá þetta í hendur ákveðnum hagsmunahópum. Það væri fróðlegt að vita, hvort þetta væri lýðræðið, sem Framsfl. stefnir að í þessum efnum, að það ætti sem sé að svipta Alþingi og ríkið möguleikanum til þess að gera ráðstafanir neytendum almennt í hag með sinni starfsemi, og hvort ætti að ofurselja neytendur einstökum einokunarhringum, hvort það sé lýðræðið, sem Framsfl. hugsar sér, og hvort það séu svo hins vegar endurbæturnar, að ríkisfyrirtæki, sem búið sé að reka í 20 ár, ríkisfyrirtæki, sem sett hafa verið á í harðvitugri baráttu við íhaldið, ríkisfyrirtæki, sem mönnum hafi þótt vera rekin vel, skuli lögð niður og einstökum hagsmunahópum, sem þá íhaldið mundi líklega leggja sína blessun yfir, væri fengin sú valdaaðstaða í hendur, sem ríkið hefur haft fram að þessu. Það væri fróðlegt að fá að vita um þessa stefnu. Það hefur orðið lítið um varnir af hálfu ráðherra Framsfl. í þessum efnum. Einn ráðherra, hæstv. landbrh., talaði hér einu sinni í þessu máli. Hann kom með nokkur fúkyrði, hafði alls konar ósvífni hér í frammi. Og hann hefur ekki sýnt sig í þinginu síðan, þegar þetta mál hefur verið rætt. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur skammazt sín. Ef svo væri, þá væri það mikil framför. Þá virtist það benda til þess, að hæstv. ráðherrar Framsfl. væru ofur lítið að byrja að átta sig á því, hvers konar hneykslismál þetta er, sem þeir leggja hérna fyrir, og hve hneykslanleg þeirra framkoma er í þessu sambandi. Og mér finnst nú orðin nokkuð aum aðstaðan hjá hv. Framsfl., ef hann ætlar alveg að gefast upp við að reyna að færa rök fyrir þessu máli sínu, reyna að verja þetta, ef það er sem sé orðið svo, að í sambandi við þetta mál er ekki um neitt annað að ræða en baktjaldamakk, sem ákveðið hefur verið, eins konar samsæri, sem gert hefur verið, í fyrsta lagi gegn öllum neytendum í landinu, í öðru lagi gagnvart helmingnum af framleiðendunum í landinu, þeim framleiðendum, sem búa í kaupstöðunum, og menn treysti sér ekki til þess að verja þetta hér á Alþingi. Það, að menn koma hér upp einu sinni, beita fúkyrðum og flýja svo af hólmi, bendir helzt til þess, að menn hafi ekki rétt góða trú á sínum málstað, menn treysti sér ekki til þess að standa frammi fyrir Alþingi og verja hann. Hvað er svo um undirbúning þessa máls? Þegar hæstv. landbrh. kom hér í stólinn í það eina skipti, sem hann hefur hætt sér upp í hann í sambandi við þetta mál, sagðist hann ætla að tala um undirbúning þessa máls. Hann hætti hins vegar við í sinni ræðu að tala um undirbúning þessa máls. Hann kom ekki með kartöflubiblíuna hérna, hann kom ekki með doðrantinn, því síður að hann segði okkur, hvað hann hefði kostað. Hann skýrði ekki frá, hvernig þessi undirbúningur hefði farið fram, því síður að hann léti prenta upp allan þennan að hans áliti vafalaust stórmerkilega undirbúning og útbýta sem þingskjali á meðal þingmanna til þess að reyna að sannfæra þá um með röksemdunum úr þeim stóra doðranti, hvernig unnið hefði verið að þessu máli. Mér er spurn: Af hverju hefur hæstv. ráðh. ekki lagt fram þessar undirbúningsrannsóknir? Af hverju hefur hann ekki einu sinni látið hv. landbn. í té þessa rannsókn og undirbúning? Af hverju er farið með það eins og eitthvert leyniplagg, sem á að vera aðalröksemd fyrir þessu máli? Af hverju fá menn helzt ekki að sjá það? Er hæstv. ráðh. svona hræddur um það sjálfur, að undirbúningurinn sé ekki eins góður og eðlilegur og hann vill láta þingmenn halda? Er hann hræddur um, ef allur undirbúningurinn yrði tekinn í gegn, að það kæmi í ljós í fyrsta lagi, að þarna væri nokkuð mikið um mjög vafasama röksemdafærslu að ræða, svo að ekki sé sterkar að orði kveðið, en þó hins vegar alveg sérstaklega, að það kæmi greinilega fram, að allur undirbúningurinn væri gerður frá einu sjónarmiði, því sjónarmiði að þjóna ákveðnum hóp af framleiðendum, ákveðnum hagsmunasamtökum framleiðenda? Er hann hræddur um, að það kæmi fram í þessari bók, að það væri yfirleitt ekki minnzt á neytendur og þeirra hagsmuni, að notendur kartaflna og annars grænmetis á Íslandi væru ekki til í hugarheimi þeirra manna, sem hafa hugsað um þetta, og því síður tekið tillit til þess hluta framleiðendanna, sem samkv. síðustu skýrslum frá hagstofunni er meiri hluti framleiðendanna, kartöfluframleiðendanna í kaupstöðunum? Það getur nú verið, þó að hæstv. ráðh. hafi ekki séð ástæðu til þess að leggja þetta plagg fram hér í þinginu, að þetta plagg komi hér fram engu að siður og þingmenn verði nokkuð um það upplýstir, hvernig það plagg er. Ég er hræddur um, að það hafi verið unnið þannig í þessu máli, að það hafi verið hafður í frammi áróður af hálfu ákveðinna aðila, sem hér hafa sérstakra hagsmuna að gæta, áróður í framleiðsluráði landbúnaðarins og í Stéttarsambandi bænda eða á þess þingum til þess að smeygja þar í gegn þeim samþykktum, sem hæstv. ráðh. nú svo vitnar í, að bændur hafi svo mikinn áhuga fyrir að fá þetta í sínar hendur. Þetta hefur aldrei komið fram hjá bændum sjálfum. Og allir þeir kaupfélagsstjórar víðs vegar að af landinu, úr öllum fjórðungum landsins, sem við erum búnir að lesa upp vitnisburði frá hér, hafa aldrei orðið varir við neinn áhuga hjá bændum fyrir þessari séreinkasölu, þessari grænmetisverzlun landbúnaðarins. Það skyldi þó aldrei vera, að ákveðinn hagsmunahópur hér úr Reykjavík hafi unnið að því að fá í gegn samþykktir hjá framleiðsluráði landbúnaðarins og Stéttarsambandi Lænda á þess þingum um að krefjast þessara hluta, og svo sé þessum samþykktum veifað hér framan í okkur, án þess að nokkur áhugi sé fyrir þessum málum hjá bændum? Ég er hræddur um það, ef það yrði farið að taka stóra plaggið hérna fyrir, að það komi nokkuð viða í ljós í því, að þeir, sem hafa aðaláhugann í þessu máli, séu að kvarta yfir því, að framleiðendur hafi alls ekki bundizt samtökum, kartöfluframleiðendur og slíkir hafi því miður ekki bundizt samtökum og látið til sín heyra, m.ö.o., það, sem á bak við þetta liggur, sé það, að ákveðnir menn, sem hér hafa sérstakra hagsmuna að gæta, hafi farið að beita sér fyrir því að reyna að fá samtök benda út í að heimta þessa einkasölu til han3a framleiðsluráði landbúnaðarins, þannig að það sé sprottið upp af sérstökum hagsmunahópum að reyna þannig að skapa þessa einkasölu handa Stéttarsambandinu og framleiðsluráðinu, þvert ofan í hagsmuni allra þeirra manna um allt land, sem annars vegar neyta kartaflnanna, og hins vegar allra þeirra í kaupstöðum og kauptúnum, sem framleiða kartöflur og eiga að vera útilokaðir frá öllum áhrifum með samþykkt þessa frv. Og kannske ég megi þá bregða upp áframhaldsmyndinni, sem þessir menn máske mundu reyna að knýja fram, ef svo færi sem farið hefur á sumum öðrum sviðum? Við skulum hugsa okkur, að nú verði grænmetisverzlun landbúnaðarins sett á stofn, sérréttindi fyrir Stéttarsamband bænda og framleiðsluráð landbúnaðarins, að þeir svo að segja skuli framleiða og ráða sölu og verði á kartöflum og öðrum slíkum afurðum, þó að þeir séu minni hluti þeirra manna, sem framleiða kartöflur á Íslandi. Ég gæti trúað, að næsta ákvörðunin yrði sú, að Stéttarsamband bænda og framleiðsluráð landbúnaðarins, sem sæju fram á, að meiri hluti kartöfluframleiðenda væri í kaupstöðum, færu að segja: Ja, þessi ósvífna samkeppni, sem ákveðnir menn, sem eru að rækta kartöflur í kaupstöðum, hafa í franuni og selja jafnvel utan við grænmetisverzlun ríkisins kartöflur, getur bara ekki gengið. - Mönnum finnst kannske hjákátlegt að láta sér detta slíkt í hug. En má ég spyrja: Var ekki einn sinni mjólkurframleiðsla hérna í nágrenni Reykjavíkur, sem viss samtök fóru að líta illu auga? Og skyldi það nú ekki eins geta komið fyrir, að það yrði farið að gera ráðstafanir til þess að leggja niður kartöfluframleiðslu í sambandi við kaupstaðina, m.a. vegna þess, að í sumum árum, eins og 1953, hafi það sýnt sig, að kartöfluframleiðslan í landinu hafi verið allt of mikil, skapa síðan fyrir þessa einkasölu, sem þarna er verið að koma upp, sérréttindi til þess að rækta kartöflur á Íslandi? Og svo þegar væri búið að skapa sérréttindi til þess að rækta kartöflur á Íslandi, hvað væri þá næsta stigið? Það væri líklega, að þessi sama einkasala heimtaði að flytja kartöflur út og af því að þær kartöflur gætu ekki keppt við kartöfiur erlendis, þá yrði auðvitað að styrkja þennan útflutning. Það var verið að samþykkja 15 millj. í slíka styrki núna nýlega viðvíkjandi landbúnaðarvörum, og það gæti orðið eitthvað meira, þegar kartöflurnar væru komnar inn í þetta. M.ö.o.: Ef farið er út á þessa braut, sem hér er lagt til að fara út á, þá er ómögulegt að sjá, hvar það endar. Sá yfirgangur og sú frekja, sem kemur fram í þessu frumvarpi, er slík, að þetta frv. á að stöðva nú þegar. Þetta frv. er ósvífni, í fyrsta lagi gagnvart öllum neytendum í landinu, í öðru lagi gagnvart meiri hluta framleiðenda á kartöflum í landinu, og meiri hluti þeirra framleiðenda er í kaupstöðunum. Um það liggur skýrsla fyrir, prentuð með nál. minni hl. landbn., fylgiskjal I, skýrsla Hagstofu Íslands. Og hvað sagði hæstv. landbrh., þegar hann talaði um þessa skýrslu? Ja, hann bara dró í efa, að hún væri rétt. Hann leyfði sér að efast um það, að Hagstofa Íslands byggi yfirleitt til réttar skýrslur um svona hlut. Ef óvefengjanlegar hagskýrslur passa ekki í kram þessa landbrh. Framsfl., þá segir hann bara: Hagskýrslur eru vitlausar. Ég vil þess vegna eindregið leyfa mér að vonast til þess, að hv. þingdeild verði sammála um að víkja þessu máli frá, og jafnframt vil ég leyfa mér að vona, að það gefist tækifæri til þess að tala betur við þá einu menn, sem reynt hafa að halda uppi einhverri málsvörn fyrir þessu hneykslismáli, hæstv. landbrh. og hv. þm. Dal., frsm. meiri hl. landbn., þegar þeir á annað borð sýna sig hér í deildinni.



Herra forseti. Það er ekki hæstv. ríkisstj. og ekki hæstv. forsetum deildarinnar að þakka, að hægt hefur verið að halda uppi umræðum um þetta mál, þangað til frsm. landbn. kæmi til landsins aftur. En það var auðvitað óviðeigandi að afgreiða málið út úr d., meðan hann var erlendis. En nú lagðist þetta allt saman saman, og er það í raun og veru atriði, sem ber að þakka hv. stjórnarandstöðu. Ég játa, að það er óviðkunnanlegt að hafa þurft að ræða þetta mál að formanni landbn. fjarverandi, en eina leiðin til þess að bæta úr því er það, að einhver hluti umr. geti farið fram, eftir að frsm. kemur heim, en hann hefur sennilega komið til landsins núna í dag. Ég skal ekki svo mjög ræða efnishlið málsins núna. Ég gerði það nokkuð rækilega seinast þegar ég talaði um það við þessa umr., en þó er óhjákvæmilegt, af því að nokkuð liður nú á milli þess, að málið komi fyrir, að rifja upp helztu atriðin. Núna er skipulagið á þessum málum þannig, að ríkisstofnun fer með innflutning grænmetis og sölu á innlendum garðafurðum, að svo miklu leyti sem bændur vilja fela þessari stofnun þá sölumeðferð. Þeir hafa nú að lögum alveg fullt frelsi til að annast sjálfir sölu á öllum sínum kartöflum og öllu sínu grænmeti. En þeir eiga aðeins leið í grænmetisverzlun ríkisins með sína framleiðslu, af því að með því að láta hana fara þangað núna geta þeir fengið fúlgu úr ríkissjóði til niðurgreiðslu á kartöflum, og það er ekkert lítið fé, enda hefur svo farið, að þó að það sé alls ekki skipað með lögum, hafa bændurnir látið sína grænmetissölu fara í gegnum grænmetissöluna m. a. af þessum ástæðum. Eftir lögunum um grænmetisverzlun ríkisins á verzlunin að sjá borgið hag bæði framleiðenda og neytenda. Meðal annars á grænmetisverzlunin að sjá um það, að nægilega sé flutt inn af grænmeti á hverjum tíma og kartöflum, þannig að landið standi ekki uppi kartöflulaust og grænmetislaust löngum og löngum. Hins vegar hefur grænmetisverzlunin ekki með mat á íslenzkum kartöflum að gera. Um þá hliðina sér framleiðsluráð landbúnaðarins nú. Þó er það upplýst hér í skýrslu frá forstjóra grænmetisverzlunarinnar, að komið hefur það fyrir, að verzlunin hefur orðið að sjá hag neytendanna betur borgið en hið lögskipaða mat hefur gert, því að stundum hefur orðið að framkvæma endurmat og flokka á ný það, sem hafði sloppið í gegnum matið, en þótti ekki vera gæðavara. Og grænmetisverzlunin hefur haft þann háttinn á að hafa tiltölulega mjög hátt verð fyrir úrvalskartöflur og nokkurn verðmun siðan á flokkunum niður eftir til þess að ýta undir framleiðendurna með að vanda sem allra bezt sína framleiðslu. Og hygg ég, að grænmetisverzlun ríkisins sé ekki ámælisverð fyrir þessa afstöðu sína og þessi vinnubrögð. Nú hef ég viljað halda því fram, að þetta fyrirkomulag, að hafa ríkisstofnun, sem ætti að gæta hvorra tveggja hagsmunanna, framleiðendanna og neytendanna, væri sanngjarnt fyrirkomulag og að það væri að öllu leyti gott, ef forstaðan væri í höndum góðra og samvizkusamra manna. Nú er það nokkuð viðurkennt í þessum umr., að það sé ekki hægt að saka þá menn, sem grænmetisverzlun ríkisins hafa stjórnað og hjá henni unnið, um vanrækslu í störfum eða hlutdrægni, sem hafi bitnað á framleiðendunum, enda hygg ég, að slíkar ásakanir, þó að fram kæmu, fengju lítinn hljómgrunn. Hversu auðsætt mál það er, að neytendurnir telji það ærið hagsmunamál fyrir sig, að alltaf sé til nægilegt af kartöflum og grænmeti í landinu og á sómasamlegu verði og að þetta sé vönduð vara, kemur berlega fram í nál., sem ég er hérna með. Það hafa kannske einhverjir haldið, að þetta væri heilög ritning, sem ég væri kominn hérna með upp í ræðustólinn, en það er alls ekki heilög ritning, þetta eru drög að till. um skipan matjurtasölunnar, og mun vera kostað til þessarar bókar af hendi landbrn. til þess að afla upplýsinga um þetta þýðingarmikla mál. Á bls. 5 í þessari ritningu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Matjurtaræktun er þriðja þýðingarmesta búgreinin í landbúnaðinum, kemur næst á eftir mjólk og kjöti, og er kartaflan þýðingarmesta matjurtin. Fleiri framleiða kartöflur en nokkra aðra framleiðslu. Kartöflurækt er aðalatvinnuvegur í nokkrum landshlutum, en í fleiri aukagrein og í kaupstöðum mest tómstundavinna til heimilisnota. Þjóðin borðar meira af kartöflum en af nokkurri annarri fæðutegund, að mjólk undanskilinni. Kartöflur eru daglega á borði flestra heimila í landinu tvisvar sinnum á dag alla daga ársins: Þetta sýnir, að höfundur þessa nál. viðurkennir, að neytendurnir hafi allmikilla hagsmuna að gæta í sambandi við meðferð þessara mála. Um það verður ekki villzt. En þetta frv. allt fer þó fram á það, að sá réttur, sem nokkurn veginn er nú samkvæmt lögum jafnt til verndar framleiðendum og neytendum, á nú að skerðast, í raun og veru að afnemast að því er snertir rétt neytendanna, og siðan á að færa allan réttinn og yfirráðin yfir þessum málum í hendur framleiðendum einum. Það virðist ekki vera jafnvægisráðstöfun. Með nál. um þetta frv. eru, eins og margvitnað hefur verið til, birtar umsagnir frá ýmsum kaupfélagsstjórum, 6 eða 7 talsins, og einum kaupmanni. Nú skyldi maður kannske halda, að þessir kaupfélagsstjórar væru þaðan af landinu, sem lítið væri ræktað af kartöflum, og það væri þannig lítið leggjandi upp úr þeirra umsögnum. En þetta eru einmitt kaupfélagsstjóri í Akureyrarkaupstað, kaupfélagsstjóri á Akranesi, kaupfélagsstjóri á Hvolsvelli og kaupfélagsstjóri í Vík í Mýrdal og á Svalbarðseyri. Nú stendur hér í kartöflubiblíunni, sem við leyfum okkur að kalla svo, að það sé mjög misjafnt, hvar kartöflur séu ræktaðar, en svo vel vill til, að þar sem hann víkur að því, hvar mest sé ræktað af kartöflum, þá er það nákvæmlega einmitt á sölusvæðum eða kaupsvæðum þessara kaupfélaga, sem þarna hefur verið leitað umsagna hjá. Með leyfi hæstv. forseta, segir höfundur nál.: „Mest er framleitt í nágrenni Reykjavíkur, í Þykkvabæ, Eyrarbakka, Stokkseyri og Akranesi. Kartöflurækt hefur lengi verið mikil í Austur-Skaftafellssýslu og á Akureyri og báðum megin Eyjafjarðar, einkum á Svalbarðsströnd.“ Þ.e.a.s., leitað hefur verið af grænmetisverzlun ríkisins umsagna kaupfélagsstjóranna í öllum mestu kartöfluræktarhéruðum landsins, þær eru allar á þá lund, að mælt er á móti því, að núverandi skipulagi þessara sölumála verði breytt, og sérstaklega mælt á móti þeirri skipan, sem hið nýja frv. gerir ráð fyrir. Skýrsla, sem greinir frá framleiðslumagninu á kartöflum innanlands, miðað við það, hvort þær séu framleiddar í sveitum eða kaupstöðum og kauptúnum, greinir hér frá því hjá forstjóra grænmetisverzlunarinnar, að á þremur árum, 1950–1953, hafi framleiðslan í kauptúnum og kaupstöðum hækkað um 38.9%, nærri 40%, og sé árið 1953 orðin 50.9%, meira en helmingurinn er nú ræktaður í kaupstöðum og kauptúnum, en innan við helming í sveitum. Þessar tölur eru þó sízt af öllu kaupstöðum og kauptúnum í vil, því að með kaupstöðum og kauptúnum eru hér einungís taldir hreinir kauptúnahreppar, en kauptún, sem eru hluti af hreppi, eru öll talin með sveitunum. Samt verða kauptún og kaupstaðir með meiri hluta af framleiðslumagninu af kartöflum samkvæmt þessari skrá. Ef menn treysta ekki þessum upplýsingum, og þær voru eitthvað vefengdar, það var verið að tala mjög mikið um það, að upplýsingar hagstofunnar um þessi mál væru ekki áreiðanlegar, þá er þar með verið að vefengja einmitt framtalsskýrslur bænda, því að hagstofan byggir á þeim, og hygg ég, að menn vilji ekki halda því til streitu eða vekja neinar grunsemdir um það, að framtalsskýrslur bænda séu þó ekki plögg, sem séu nokkuð áreiðanleg. Eins gott er a.m.k. að hafa það ekki í hámæli við bændurna sjálfa, því að það yrði ekki vinsælt kosningamál. En höfundur kartöflubiblíunnar segir á bls. 32, með leyfi hæstv. forseta: „kartöfluuppskeran virðist hafa aukizt tiltölulega lítið að magni til í sveitum, en mikið í kaupstöðunum á undanförnum árum. Hlutur kaupstaðanna í heildaruppskerunni hefur vaxið verulega, bæði að magni og hlutfallslega, en hlutur sveitanna minnkað verulega hlutfallslega, en aukizt lítillega að magni til.“ Þetta er þróunin óumdeilanlega, að kartöfluræktun fer minnkandi hlutfallslega í sveitum, en vex stórkostlega á seinustu árum í kaupstöðum og kauptúnum. Á öðrum stað hér einhvers staðar getur höfundur kartöflubókar þess til skýringar sínum niðurstöðum, að kaupstaðir eins og Sauðárkrókur og Akranes og fleiri kaupstaðir, sem orðið hafa til á seinni árum, séu taldir með sveitunum í þessum töflum, af því að þeir voru hluti af sveitarfélögum fyrir nokkrum árum, og þá kom samræmið betur út í skýrslunum. En þetta gerir það að verkum, að við komumst að þeirri niðurstöðu, að kartöfluframleiðslan í kauptúnum og bæjum sé raunverulega miklu meira en helmingurinn af allri framleiðslunni, þegar búið væri að flokka upp á nýtt bæjarfélögin, sem hafa orðið til á síðustu árum, og telja þau auðvitað, eins og vera ber nú í opinberum skýrslum, með kaupstöðum landsins. Allt þetta bendir til þess, að þá ætti miklu fremur að taka meira tillit til kaupstaðabúanna sem neytenda og framleiðenda í senn en gert er í núgildandi löggjöf. En þá er farið alveg hina leiðina, að það er gengið á rétt kaupstaðabúanna, eftir því sem framleiðslumagn þeirra hefur vaxið og margfaldazt, og hagur neytendanna í raun og veru fyrir borð borinn þar að auki. Í minni fyrri ræðu vék ég að því, hversu óeðlilegt það væri og óviðunandi í sambandi við smiði frv. sjálfs efnislega, að þar væri gert ráð fyrir, að landbrn. ætti að fá einkasölurétt til að flytja inn allar kartöflur og grænmeti, en svo virðist ekki vera neitt ráð fyrir því gert, hvaða aðill eigi að annast verzlunina sjálfa. Líklegast á ekki að vera grænmetisverzlun í landbrn.? Ég geri ekki ráð fyrir því, og þá dettur manni helzt í hug, að landbrn. eigi að framselja einhverjum aðila verzlunarréttinn. En sá aðili er hvergi tilgreindur í frv. Hins vegar er fastlega gert ráð fyrir því, að núverandi eignir grænmetisverzlunar ríkisins skuli seldar, en í frv. er ekki stafur eða stafkrókur um það, hverjum skuli selja. Því síður er nokkur stafur um það í frv., fyrir hvað eigi að selja eignirnar, og er þó vafalaust þarna um milljónafúlgur að ræða, ekkert um sölumeðferðina, hvort það eigi að vera á uppboði selt eða á frjálsum sölumarkaði eða samkv. mati, - ekkert um það, bara nóg, ef það gæti heitið sala. Þetta finnst mér efnislega vera svo mikil gloppa í frv., að það sé gersamlega ómögulegt fyrir hv. landbn. að leggja til, að frv. með svona gati sé samþ., og því síður fyrir Alþ. að fara ekki fram á það við n., að upp í þetta gat sé fyllt á einhvern hátt. Það er aðeins hægt að renna grun í það samkv. frv., að framleiðsluráð landbúnaðarins muni eiga að taka við framkvæmdinni á einkasöluréttindum landbrn. og annaðhvort verzla sjálft með þessar vörur eða fela einhverjum verzlunarréttinn. Það örlar á þessum yfirráðum framleiðsluráðsins á þessari nýju stofnun gegnum það orðalag, að framleiðsluráðið á að skipa eða ráða hinni nýju grænmetisverzlun landbúnaðarins framkvæmdastjóra. Þeim, sem líta á málið frá sjónarmiði neytendanna, finnst sá réttur, sem nú er í lögum, að framleiðsluráð landbúnaðarins á að sjá um verðlagningu á þessum vörum og sjá um flokkun þeirra, vera ærinn réttur í höndum framleiðendanna, og til þess þarf ekki að breyta einum einasta lagastaf. En að framleiðendur sveitanna og umboðsmenn þeirra, sem nú er upplýst að framleiða minni hlutann af kartöflum, sem ræktaðar eru hér á landi, eigi líka að sjá um og fara með verzlun á allri þessari vöru, ákveða, hvort eða hvenær skuli fluttar inn kartöflur og grænmeti, og gets þannig ráðið því til þess að halda uppi verðiagi, að kartöflulaust væri í landinu tímunum saman, finnst okkur vera of mikið vald á hendi einnar stéttar og stéttarsamtaka, enda er það þetta tvennt, sem forstöðumaður núverandi grænmetisverzlunar ríkisins minntist á og segir alveg réttilega að sé ekki meðmælavert fyrirkomulag. Um fyrra atriðið segir hann, með leyfi forseta: „Löggjafinn getur trauðla veitt einum þau fríðindi, sem hann mundi synja öðrum um. En þá vandast málið, ef hver stétt fær einkarétt á innflutningi þeirra vörutegunda, sem hún framleiðir eða vinnur að, og verður að teljast miður hyggilegt eða heppilegt að fara inn á slíka braut.“ Um seinna atriðið segir hann: „Er landbúnaðarráðuneytinu samkvæmt þessu ætlaður sýnu minni réttur en framleiðsluráðinu. Hversu góð sem einstök stéttarsambönd eða stéttarfélög eru og stjórnendur þeirra nú réttsýnir á hag allra landsmanna, er lagt á fulltæpt vað að veita þeim slík völd, að ríkisvaldið sjálft verði að lúta.“ Ég held, að flestir muni undirstrika það, að þetta séu réttmætar aðvaranir hjá forstjóra grænmetisverzlunar ríkisins, og held ég, að þetta hljóti fyrst og fremst að verka sem aðvörunarskot á hv. sjálfstæðismenn, í fyrsta lagi út frá því, að ríkisvaldið á þarna að vera máttarminna en framleiðsluráð landbúnaðarins. Hvað ætli hæstv. dómsmrh. segi um þann skorna rétt ríkisvaldsins? Og í annan stað hafa sjálfstæðismenn þótzt vera á móti einkasölum, og það þætti mér undarlegt, ef þeir nú allt í einu gætu verið með einkasölu einstakra stétta og stéttarsamtaka, yrðu kannske með því innan stundar, að Alþýðusamband Íslands sem stéttarsamband verkalýðsins fengi einkasöluréttindi á ýmsum vörutegundum, sem verkalýðinn varðaði miklu að væru í höndum hófsamra og hlynntra aðila. En því aðeins hefur þetta mál möguleika til þess að fara í gegnum þingið, að hv. sjálfstæðismenn ætli að greiða þessum atriðum hvoru tveggja atkvæði sitt, sem væri þá á móti þeirra yfirlýstu stefnu að því er bæði atriðin snertir. Ég skal þá þessu næst leyfa mér að víkja nokkrum orðum að búnaði frv. Um efnislegu götin á því er ég búinn að ræða, og því verður ekki á móti mælt, að það vantar inn í frv. ákvæði um svo þýðingarmikil atriði, eins og yfirtöku eigna núverandi grænmetisverzlunar ríkisins og ákvæði um sölu á þeim og meðferð alla, að það eitt út af fyrir sig er óviðunandi. En svo kemur bara að hinni hliðinni, sem Alþ. má nú ekki láta sér alveg á sama standa um og sízt af öllu þetta Alþ., sem ræðir af miklum móði um málspillandi áhrif ættarnafna. Þó að það kunni að vera, að mannanöfn geti verkað í þá átt að spilla móðurmálinu, þá er enginn vafi á því, að almennt málfar á frumvörpum og lögum er ekki síður háskalegt til áhrifa á tungu okkar. Einstök orð gera það miklu síður en samfellt mál, og þeir, sem hæst tala um nauðsyn á því að afnema ættarnöfn, af því að af þeim séu málspjöll, ættu að lesa yfir sér til sálubótar frv. eins og þetta og segja til um það, hversu ánægðir þeir séu eftir lesturinn að því er þá hlið málsins snertir. Þetta er þó búið að vera í höndum ýmissa manna. Það er búið að vera í höndum þess sérfræðings, sem samdi kartöflubiblíuna, og hann er sennilega frumhöfundurinn. Það er búið að vera í höndum stjórnar Stéttarsambands bænda ein tvö eða þrjú skipti, og þau samtök hafa gert þetta mál að sínu hjartans máli, að því er manni skilst, því að bændastéttin almennt hefur ekki gert það. Frá henni hefur ekki heyrzt nokkurt kvak um, að hún hafi áhuga á þessu máli. Og svo er þetta búið að vera í höndum landbn. í tvö ár. Nefndin í fyrra gerði athugasemdir við málfarið á frv., benti á, að það væri alveg óviðunandi. En samt var ekki hróflað við því. Og nú er það flutt enn og þá með nokkrum efnislegum breytingum. Það voru nefnilega fleiri göt á frv. áður, þó að stærstu götin séu ófyllt enn. En málfarið er eftir sem áður eins, og við því var alltaf að búast, því að það virðist ekki vera fyrir slys eintóm. Þessi bók hérna, sem ríkið hefur borgað fyrir dýrum dómum, er öll með þessu markinu brennd. Hérna á 1. bls. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Söluskipulagið er þýðingarmikill hlekkur í keðju vandamála garðræktarinnar.“ - Það er anzi gott mál þetta ! - „Það hefur verið leitazt við,“ segir höfundurinn, „að gera yfirlit yfir þróun garðyrkjunnar, einkum kartöfluræktina.“ „Rækt“ og „ræktun“ á að þýða hvort tveggja það sama og er notað til skiptis, án þess að nokkur regla sé í því. - Þessi bók, „hún er samin í því skyni að fá yfirsýn yfir samhengi þeirra og til að draga af ályktanir í stað þeirra upplýsinga, sem skortur er á.“ Þetta er alveg metfésetning: til þess að fá yfirlit yfir samhengi þeirra og til þess að draga af ályktanir í stað þeirra upplýsinga, sem skortur var á. Um búnaðarskýrslur hagstotunnar, sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, segir, að þær séu „ekki nákvæmar varðandi einstök ár, en gefi að líkindum gagnlegri mynd af þróuninni yfir lengri tíma“. Og í framhaldi af þessu segir: „Þær,“ þ.e. skýrslur hagstofunnar, „eru byggðar á framtölum framleiðenda, sem hreppstjórar safna og hagstofan fær.“ Hvað ætli hún hafi fengið marga hreppstjóra eftir þessu?  Á bls. 5 segir: „Þýðing kartöfluræktar og kartöfluvandamálið sýnist vera sögulegt vandamál.“ Ja, það fer núna að verða sögulegt vandamál ! Í upphafi 2. kaflans segir: „Frosthætta er minni á Suðurlandi og fer eftir legu landshluta.“ - Á bls. 10 stendur þetta: „Frosthættan er öðruvísi viðfangs en ofviðrin, en á það er bent, að aðrar þjóðir vinna gegn þeim vanda.“ - Orðið „ávaxtaekrur“ kemur oft fyrir hér í bókinni. Á bls. 13 segir, „að garðræktin geti fullnægt þörfum þjóðarinnar fyrir kartöflur í venjulegu árferði“. - Á bls. 14 segir höfundurinn: „Vöntunarsjúkdómar t.d. verða bættir með því að bæta í jarðveginn efnum, sem hann skortir.“ Um að bæta sjúkdóma hefur maður nú heyrt hingað til litið talað. - Á bls. 15 segir höfundurinn: „Landbúnaðurinn verður að styðjast við handverkfæri. - Útsæði var handahófsval einstakra framleiðenda.“ Ég skal nú ekki þreyta hæstv. forseta með sýnishornum af þessu tagi miklu lengur, en þó kemst ég ekki hjá að nefna þá að síðustu, að - ég veit ekki, hvað ég á að nota að síðustu, því að það er svo margt, sem um er að ræða. Orðið afurð er notað mjög í eintölu. Það hef ég nú venjulega heyrt notað í fleirtölu. Svo er alveg ruglað saman eignarfallinu á „vegur“ í orðinu „braut“, þ.e. „vegs“, en svo aftur öfugt „vegar“ notað í þeirri mynd orðsins, þegar eignarfallið á að vera „vegs“, og hefur alveg snúizt við, og er ekki í eitt skipti, sem það kemur fyrir, ég hef séð, að þetta kemur fyrir hvað eftir annað í nál. Þá ætla ég, af því að annars hefði þetta komið eins og skollinn úr sauðarleggnum, að sýna fram á, hvernig málfarið er á frv., næst að víkja að því. Og það má nú segja, eins og hæstv. forseti hefur verið að minna mig á, að það komi deildinni bókstaflega við. Í 2. gr. frv. er talað um „gróðurhúsaframleiðslu“, og gróðurhúsaframleiðsla er annaðhvort grænmeti eða blóm eða hvort tveggja. Hliðstæða við þetta ætti náttúrlega að vera fiskibátaframleiðsla, það gæti komið í staðinn fyrir afli eða eitthvað því líkt. Eitt og annað er til nota fyrir þennan og þennan. „Innflutningur á landbúnaðarvörum fari því aðeins fram, að inniend framleiðsla fullnægi ekki notkunarþörfinni.“ Þetta er allt saman í þessari sömu grein. Í niðurlagi 3. gr. stendur: „Á öðrum tímum árs skal ákveða verðið með tilliti til geymslukostnaðar og vaxtarauka.“ Hvað er vaxtarauki? Ég fyrir mitt leyti hef verið að brjóta heilann um það. Ég kemst að engri niðurstöðu. „Gróðurhúsaframleiðslan“ gengur aftur í 4. gr. og í gegnum allt frv. Í þeirri sömu gr. segir um framleiðsluráðið: „Það getur haft eftirlit með meðferð matjurta.“ Í lagamáli virðist nú vera aðeins tvennt til, annaðhvort er um heimildir að ræða eða að aðill skuli gera eitthvað. Hvað hann geti gert, er lítið talað um í lögum og lítið gagn að í lagasetningu. Framleiðsluráðið getur haft eftirlit með meðferð matjurta, getur líka látið það vera að hafa nokkurt eftirlit með matjurtum. Og það væri dálaglegt fyrirkomulag. Eða hér í sömu grein: „Enginn má verzla með kartöflur, gulrófur, gulrætur né hvers konar gróðurhúsaframleiðslu.“ Það má enginn verzla með hvers konar gróðurhúsaframleiðslu. Þarna á auðvitað að vera: neins konar gróðurhúsaframleiðslu. „Hvers konar“ er þarna ambaga, sem gerir alla setninguna óskiljanlega. Af því að þessu máli hafði seinkað mjög, var flutt seinna brtt. um gildistökuna. Það var upphaflega ætlunin, að frv. tæki gildi 1. jan 1956, og var svo flutt brtt. um það. En í 4. gr. er aftur talað um, að undir starfssvið framleiðsluráðs falli frá 1. jan. 1956 öll sú starfsemi, sem grænmetisverzlun ríkisins hafi haft með höndum varðandi ræktun og sölu íslenzkra matjurta. Þetta stendur enn þá í frv., eftir því sem ég bezt veit. Það er nú samt ekki á kostnað höfundarins að því er málfarið snertir. Ég held ég hafi vikið að því um daginn, að illa væri hægt að koma þessu saman, sem er upphaf d-liðar í 4. gr.: „ Ríkisstj. hefur einkarétt til að flytja til landsins kartöflur og nýtt grænmeti.“ Svo kemur: „Bann þetta nær þó ekki til skipa, sem koma í landhelgi og hafa innanborðs kartöfiur.“ Þegar í upphafi setningar er talað um einkarétt og svo vitnað til þess sem banns, þá kem ég ekki málfarinu saman og hvaða þörf er á því að tala um, að skip hafi þetta eða hitt innanborðs, það sem þau flytja, utanborðs flytja þau það nú varla. - Í næsta málslið stendur: „Grænmetisverzlun landbúnaðarins velur sér umboðsmenn víðs vegar um landið til að annast móttöku á kartöflum og öðrum garðávöxtum, og skulu samvinnufélög og aðrar verzlanir, sem umboð hafa nú fyrir grænmetisverzlun ríkisins, sitja fyrir sem umboðsmenn.“ Ég læt nú vera orðalagið „að sitja fyrir“. Það er kannske hægt að láta það slarka þarna, en þýðir þó fyrst og fremst annað. En „samvinnufélög og aðrar verzlanir“ - samvinnufélag þarf nefnilega alls ekki að vera nein verzlun. Nær hefði verið, ef það hefði verið: kaupfélög og aðrar verzlanir, en samvinnufélag getur verið allt annars eðlis en verzlun. Í 5. gr. frv. er í a-lið sagt á þessa leið: „Greiða skal sérstakt verðmiðlunargjald af öllu kindakjöti, sem nota skal til verðmiðlunar.“ Það skal greiða sérstakt verðmiðlunargjald af öllu kindakjöti, sem nota skal til verðmiðlunar. Hvernig hægt er að nota kindakjöt til verðmiðlunar, - því er dálítið erfitt að koma heim og saman. Ég held, að þessi dæmi nægi til þess að sýna það, að svo illa sem vandað er til efnis frv. og vantar veigamikil atriði í, þá er þó enn verr og háðulegar vandað til þess málbúnings, sem frv. hefur fengið, og fer þá allt saman í sambandi við málið. Þetta allt virðist mér benda til þess, að það sé engum til óþurftar eða vansæmdar, þó að sú yrði nú niðurstaðan, að fallizt væri á, að málinu yrði frestað, bæði til þess að athuga betur um efni þess og innihald og þann réttlætisgrundvöll, sem hinu nýja skipulagi væri ætlað að hvíla á, og einnig til þess að endurskoða málfarið á frv., en fyrst og siðast til þess, að leitað yrði samkomulags milli Stéttarsambands bænda og Alþýðusambands Íslands um að finna, svo framarlega sem ástæða þykir til að breyta frá núverandi skipulagi, nýja lausn á málinu, sem gæti fullnægt hagsmunum neytenda og framleiðenda í senn. Það er alveg áreiðanlegt, að það verður aldrei friður um það, að þetta mál sé eingöngu leyst út frá sjónarmiðum framleiðandans eingöngu, þegar í hópi neytendanna eru þá einnig framleiðendur meiri hlutans af allri kartöfluframleiðslu landsins. Þeirra réttur þarf því að tryggjast, bæði sem neytenda og framleiðenda, og frá þeirra hlið virðist svo sem um sinn hefði verið unað fyllilega við það skipulag, sem nú er í lögum. Ég skal svo með þessu láta staðar numið við þessa umræðu málsins, en vænti þess, að þó ég hafi nú talað tvisvar sinnum, gefist mér kostur á, ef mér sýnist ástæða til, að taka þátt í umr., eftir að hv. frsm. landbn. hefur komið til landsins og tekið hér sæti á ný, því að það sýnist eiginlega vera sjálfsagður hlutur, að einhver hluti umr. fari fram þannig, að hann geti verið þátttakandi í henni. En vænst þætti mér um, að tilmælum mínum um, að málinu verði frestað á þessu þingi, yrði komið til réttra aðila og þau helzt tekin til greina.



Herra forseti. Ég verð að segja það eins og er, að mér er litt skiljanlegt það mikla kapp, sem lagt er á þetta mál og umr. um það hér í þessari hv. d. Það hefur nú verið svo að undanförnu, að þegar fundur hefur verið boðaður hér í d., hefur þetta mál að jafnaði verið á dagskrá og tekið til umr. og það meira að segja gengið svo langt, að ástæða hefur verið talin til að halda um það fund eftir venjulegan fundartíma þingsins. Nú er mér ekki fyllilega ljóst, af hverju þessi mikli áhugi stafar, sérstaklega ekki þegar tillit er tekið til þess, að þeir, sem hafa barizt helzt fyrir þessu frv. hér, þ.e.a.s. hv. þm. Dal. og hæstv. landbrh., hafa ekki séð ástæðu til að mæta á þessum fundum, flestum þeirra, og rökræða þetta mál við þingheim, og hefur það þó ekki farið fram hjá neinum, að það er áhugi fyrir þessu máli hér hjá stjórnarandstöðunni og vilji til að rökræða það. Og ég verð eins og aðrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem hér hafa talað í þessu máli, að lýsa mikillí óánægju minni yfir því, að hæstv. landbrh. skuli ekki hafa haft tækifæri eða ástæðu til að mæta á þessum fundum. Hitt er að sjálfsögðu ljóst og skiljanlegt, að hv. þm. Dal. hefur ekki haft tilefni til að mæta hér um hríð, þar sem hann hefur verið erlendis. En engu að síður verð ég að taka undir þau ummæli, sem ýmsir hv. þm. hafa hér haft, að það sé allóviðkunnanlegt að taka þetta mál jafnoft til meðferðar og ætla því jafnmikinn tíma af fundartíma þessarar hv. d. og gert hefur verið, þar sem það var vitað, að frsm. meiri hl. landbn. gat ekki verið hér til að rökræða málið eins og vera ber og svara þeim athugasemdum, sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa hér borið fram og rökstutt, og þeim ádeilum, sem þessi hv. þm. hefur orðið fyrir vegna þeirra ummæla, sem hann hafði hér um hönd, þegar hann flutti sína stuttu framsöguræðu fyrir þessu máli. Enda þótt málið horfi nú þannig við, að hvorugur þeirra, sem fyrir því hafa talað, sé viðstaddur, þá get ég ekki látið hjá líða að gera nokkrar athugasemdir við það, sem kom fram í ræðu hæstv. landbrh., þegar hann talaði hér fyrir þessu máli. Ég hef ekki til þessa kvatt mér hljóðs í þessu máli, fyrst og fremst vegna þess, að ég þóttist þurfa að ræða nokkur atriði við hæstv. landbrh., en hann hefur ekki verið við á fundum, og það hefur ekki verið tækifæri til þess að ræða málið við hann, og verður það eiginlega að teljast furðulegt, þar sem meiri hl. hv. landbn. flytur þetta mál að hans beiðni. Hæstv. landbrh. sagði hér í ræðu sinni um þetta mál, m.a., að frv. þetta hefði hann beðið hv. landbn. að flytja vegna þess, að óskir um það hefðu borizt frá Stéttarsambandi bænda. Nú er að sjálfsögðu ekkert nema gott um það að segja, þegar ráðh. taka sig fram um það að fá mál flutt hér ú þingi, sem áhugi er fyrir að nái fram að ganga meðal landsmanna. En svo sérstaklega stóð á um þetta mál, að þó að hæstv. landbrh. yrði var við áhuga og þrálátar óskir frá Stéttarsambandi bænda um að flytja málið, þá var honum jafnframt ljóst, að óskirnar voru ekki jafnmiklar né háværar úr ýmsum öðrum áttum. Þar á meðal var hæstv. ráðh. það að sjálfsögðu ljóst, sem hefur verið margbent á í þessum umr., að ýmsir kaupfélagsstjórar, sem hafa mjög mikið með þessi mál að gera og hafa mikla þekkingu á þeim, þar sem þeir fást við verzlun á aðalkartöfluframleiðslusvæðum landsins, voru þessu máli síður en svo hlynntir eða meðmæltir. Þetta var hæstv. landbrh. að sjálfsögðu ljóst, þegar málið var lagt fyrir þing að þessu sinni. Honum var það sömuleiðis ljóst, að þessir sömu kaupfélagsstjórar höfðu látið í það skína eða beinlínis tekið það fram, að þeir þekktu ekki til þess í sínu nágrenni og sínu umhverfi, að neinn áhugi væri fyrir því að gera skipulagsbreytingu á sölu með kartöflur. Það verður því ekki hjá því komizt að spyrja hæstv. landbrh., hvort það sé svo, að Framsfl. taki ekkert tillit til þess, sem kaupfélagsstjórar segja, sérstaklega ekki ef þéir hafa allmikla þekkingu á því, sem þeir eru að ræða um. Það hlyti sjálfsagt mörgum að bregða einkennilega í brún, ef það kæmi nú allt í einu upp á teningnum, að Framsfl. teldi það engu varða um viðskipti og verzlun almennings og teldi, að ekki bæri að hafa að neinu eða fara eftir því, sem kaupfélagsstjórar landsins segja í þeim efnum. Hingað til hafa menn litið svo á, að Framsfl. gerði nokkuð með álit kaupfélagsstjóranna á þessum málum og teldi nokkru máli skipta, hvað þeir legðu til málanna í þessu sambandi. Menn hafa haft þá skoðun, að Framsfl. hefði mjög ríka tilhneigingu meira að segja til þess að telja kaupfélagsstjórana öðrum mönnum betur til þess fallna að gefa leiðbeiningar í þeim málum, er snerta verzlun almennings í landinu, og maður hefur haft tilhneigingu til þess að álíta, að Framsfl. teldi, að honum sem flokki bæri og væri hagkvæmt að beita einmitt því fyrir sig í málflutningi góðum málum til stuðnings, sem kaupfélagsstjórar segðu í því sambandi. Og ég skal játa, að ég hef verið Framsfl. að miklu leyti sammála um þessi mál að mjög verulegu leyti. Ég hef litið svo á, að góðum kaupfélagsstjórum, sem ræktu verk sitt af trúmennsku og skyldurækni og í anda samvinnustefnunnar, kaupfélagsstjórum, sem hefðu það áhugamál efst á sinni stefnuskrá að gera verzlun fólksins í landinu sem hagkvæmasta fyrir það, mætti nokkuð treysta, þeirra orðum um það, á hvern hátt og með hverju móti þetta mætti takast. Því verð ég að lýsa því yfir hér, að ég stórfurða mig á því, ef ástandið í Framsfl. er nú orðið á þann veg, að þeir vilji ekki neitt með það gera, sem kaupfélagsstjórarnir segja um verzlunarmál almennings í þessu landi, og ég verð að lýsa því einnig yfir, að mér þykir það miklu verr farið, og ég verð þá að líta svo á eða ég kemst ekki hjá því persónulega að lita svo á, að Framsfl. sé þá miklu verr staddur, miklu verr kominn, miklu lengra leiddur í íhaldsherleiðingunni en ég hafði búizt við, ef hann er nú algerlega hættur að taka nokkurt mark á orðum kaupfélagsstjóranna og treysta þeim nokkuð í sambandi við verzlunarmál almennings. Og ef þetta er svo, sem maður neyðist til að álíta með tilliti til þess, hvernig Framsfl. tekur ráðleggingum kaupfélagsstjóranna í þessum málum, þá held ég, að það sé tími til kominn að gera þessa hluti rækilega upp og leiða landsfólkinu það fyrir sjónir, á hvaða braut Framsfl. sé eiginlega og hve langt hann sé kominn á þessari braut, þegar svo sé nú komið, að hann taki meira mark á því, sem menn, ágætir menn að vísu, sem ráða yfir einu stéttarsambandi, segja um verzlunarmál almennings, menn, sem ekkert hafa þó fengizt við verzlun. Ef Framsfl. tekur meira mark á þeim en ummælum sjálfra kaupfélagsstjóranna, því, sem þeir segja um málið, þá held ég, að það sé fullkomin ástæða til þess að taka þessi mál miklu fastari tökum og gera landsmönnum grein fyrir þessu, því að það getur naumast verið, ef maður les ummæli Tímans um kaupfélögin og kaupfélagsstjóra hér á undanförnum árum og ber saman við þetta álit nú, að kaupfélagsstjórunum hafi hrakað svona mikið á þessum stutta tíma og þeir hafi orðið svo miklir fjandmenn eða andstæðingar almennings og svo umsnúnir í verzlunarmálum alþýðustéttanna, að þetta sé rétt mat hjá Framsfl. Ég get ekki búizt við því, og ég held, að það geti ekki verið. Ég held, að kaupfélagsstjórar séu þvert á móti jafnáhugasamir í dag og þeir hafa verið að undanförnu um hag almennings. Og ég held, að þeim sé jafnannt um það nú og áður fyrr að reka heilbrigða samvinnuverzlun og hugsa um kjör fólksins. Að vísu skal játað, að það hefur núna á þessum síðustu og verstu tímum margt slæðzt inn í þessa hreyfingu, sem alls ekki hefði átt að komast þangað. Og það er nú alltaf þannig, að þegar hálfgert upplausnar- og öngþveitisástand er í þjóðfélaginu, þá kemur það að sjálfsögðu víða við og viðar en æskilegt er og menn höfðu búizt við. En jafnvel þó að tillit sé nú tekið til þess, að innan samvinnuhreyfingarinnar hafi gerzt ýmsir hlutir miður æskilegir, þá held ég, að það megi þó engan veginn leggja það út á þann veg, að samvinnufélögin hafi snúizt alveg öndverð gegn hag almennings í landinu. Ég held, að það sé engan veginn rétt mat né sanngjarnt. En ef komizt er að þeirri niðurstöðu, að kaupfélagsstjórarnir séu enn þá sömu áhugamennirnir um hag og hagkvæm viðskipti almennings og verið hefur í verzlunarmálum, þá hlýtur maður óhjákvæmilega að draga þá ályktun af ummælum þeirra í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, að því sé bezt komið á þann veg, sem þess skipan er nú, og að öll skipulagsbreyting, þ.e.a.s. breyting, sem gerbreytti því skipulagi, sem nú ríkir, sé almenningi óhagkvæm og til tjóns. Þá hlýtur maður líka að velta því fyrir sér, hvernig á því skuli standa, að einn af ráðherrum Framsfl. berst hér um á hæl og hnakka til þess að fá fram þá breytingu á þessari verzlun, sem mönnum hlýtur að vera nokkurn veginn ljóst að yrði almenningi til óhagræðis og mundi, eins og kaupfélagsstjórarnir segja, sízt bæta það ástand, sem nú er og nú ríkir og að undanförnu hefur ríkt um þessi mál. Og það hlýtur þá að verða mönnum mikil ráðgáta, hvernig á því geti staðið, að einn af ráðh. Framsfl. skuli leggja sig fram í baráttu fyrir slíku máli. Menn hljóta að velta fyrir sér þeirri gátu, hvaða orsakir geti til þessa legið. Hér við bætist svo það, að hæstv. landbrh. sagði í ræðu sinni um þetta mál hér um daginn, að hann væri sjálfur ekki alls kostar öruggur um, að það yrði mikil ánægja í landinu hjá almenningi, þó að málunum yrði skipað á þann veg, sem hann berst nú fyrir. Hann beinlínis sagði í ræðu sinni, að það mundi verða erfitt verk hjá framleiðsluráði landbúnaðarins að taka þessa starfsgrein að sér, og ráðherrann sagði enn fremur, að framleiðsluráðið væri ekki of sælt af því að eiga að hafa þetta hlutverk með höndum. Samt sem áður berst hann hér um með þvílíkum endemum, að hann hefur skapað sér algera sérstöðu hér í þinginu einmitt út af þessu máli. Að vísu hefur nokkuð svipað komið fram í öðru hlíðstæðu máli, þ.e.a.s. Kópavogsmálinu á þinginu í fyrra, en í þessum tveimur málum, þessum tveimur óþarfamálum, hefur þessum hæstv. ráðh. tekizt að skapa sér algera sérstöðu. Slíkt offors og ofurkapp hefur hann lagt á þessi mál, að hann hefur ekki haft taumhald á skapi sínu hér í umr. Og manni hlýtur að verða það umhugsunarefni, hvernig getur á þessu staðið, þegar það er í sambandi við þetta mál í fyrsta lagi viðurkennt og hlýtur að vera augljóst, að þetta er almenningi til óhagræðis, og í öðru lagi segir ráðherrann sjálfur: Ja, þeir, sem eiga að taka þetta að sér, verða sannarlega ekki of sælir af því. Það verður erfitt verk fyrir þá, það verður óánægja með störf þeirra. - Hvað getur þá legið til grundvallar því, að ráðh. berst svona um á hæl og hnakka til að koma þessu áfram? Vill hann framleiðsluráðinu svo illt að leggja á það mál, sem hann veit að verður óvinsælt og það verður ekki of sælt af að hafa? Er hann með þessu að fá framleiðsluráðinu í hendur eitthvert það verk, sem gæti bakað því slíkar óvinsældir, að það yrði neytt til að gefast upp og hætta starfsemi sinni? [Frh.]