Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það hefur ýmislegt komið fram í þessari síðari umræðu sem gerir það að verkum að ástæða er til þess að víkja að málinu nokkrum orðum og enn fremur það að hæstv. utanrrh. hefur ekki séð ástæðu til að svara spurningu sem ég lagði fyrir hann í umræðu um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem lýtur óvefengjanlega að þessu máli, svo samtengd sem þessi tvö mál eru og fram kemur m.a. í skjölum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. utanrrh. og vil fara um hana nokkrum orðum og leitast við að fá einhver svör við henni. Því verður ekki trúað að hæstv. ráðherra, svo skeleggur sem hann er í svörum þegar fréttamenn eiga í hlut, geti ekki haft sig upp í ræðustól til að svara þeim spurningum sem til hans hefur verið beint af þingmönnum, jafnvel þótt mér sé ljóst að þingmenn séu ekki í sérstöku uppáhaldi hjá hæstv. ráðherra og hann kýs að ræða mál sín fremur við aðra en þá og á öðrum vettvangi en hér í þingsölum. Það sem ég hafði vakið athygli á er að á fundi Evrópustefnunefndar með varaforseta framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins, Henning Christophersen, sem haldinn var í september 1990, þá kom það fram hjá varaforsetanum að vissulega hefðu Íslendingar opnað sína markaði fyrir iðnvarningi frá Efnahagsbandalagslöndunum án þess að fá í staðinn fríverslun með fisk og fiskafurðir. Þar þyrfti því að nást jafnvægi á þessu sviði eða með öðrum orðum viðskiptin og samningar á milli aðila væru þannig að það væri ójafnvægi Íslendingum í óhag og þyrfti því að rétta þetta ójafnvægi sem yrði þá gert væntanlega með því móti að Evrópubandalagið legði eitthvað á móti af sinni hálfu til að ná jafnvægi. Jafnframt kom fram hjá varaforseta framkvæmdastjórnarinnar að spurningar um fisk og fiskveiðiréttindi yrðu ekki þær erfiðustu í samningaviðræðunum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vil í ljósi þessarar afstöðu varaforseta framkvæmdastjórnarinnar, sem ég tel að hljóti að túlka viðhorf manna þar innan dyra þó að í sjálfu sér verði ekki um það fullyrt, en ég tel afar líklegt að hann túlki viðhorf framkvæmdastjórnarinnar í þessu efni, óska eftir því við utanrrh. að hann útskýri fyrir okkur í hverju þessir samningar tveir gæfu okkur þetta jafnvægi sem fyrir lá að var ekki fyrir hendi. Ég sé að hæstv. utanrrh. hefur ekki mætt til þingfundar, virðulegi forseti, og ég vænti þess og þarf raunar ekki að spyrja að því að forseti hlýtur að hafa kvatt utanrrh. til fundar svo ég vænti þess að hann komi áður en ég lýk ræðu minni. Ég hlýt að velta því fyrir mér: Er það í þessum samningi, um fiskveiðiréttindi, um fiskveiðimál og lífríki hafsins eins og það heitir fullu nafni, sem verið er að rétta þetta ójafnvægi? Það hefur mátt skilja á hæstv. utanrrh. að samningurinn sá, sem hér er til umræðu væri okkur hagstæður, að hann færði okkur meira en það sem við létum af hendi í staðinn. Er það því þessi samningur sem veitir Íslendingum það sem á vantaði til þess að jafnvægi væri í viðskiptum milli EB og Íslands að mati varaforseta framkvæmdastjórnar EB? Ég hef líka tekið eftir því að hæstv. sjútvrh. er ekki sammála hæstv. utanrrh. um þetta mat, heldur hefur hæstv. sjútvrh. teygt sig lengst þannig að samningurinn sjálfur væri í jafnvægi, þ.e. við bærum ekkert meira úr býtum í þessum sjávarútvegssamningi en við látum af hendi. Það ætti ekki að mati sjútvrh. að jafna það ójafnvægi sem fyrir er með þeim samningi sem hér liggur fyrir. Ráðherrarnir eru greinilega ósammála um gildi eða þýðingu þessa samnings fyrir Íslendinga. Þá eru það fáein atriði sem fram komu í ræðu sjútvrh. í gær sem ég tel rétt að staldra aðeins við. Það fyrsta sem kom fram hjá ráðherranum var að líklega yrði kvóti íslenskra skipa ekki skertur í karfaheimildum sem næmi þeim kvóta sem ætlunin er að veita flota Evrópubandalagsins. Ég vil fá fram afdráttarlausari svör um þetta mál, það hlýtur að liggja fyrir ákvörðun af hálfu sjútvrh. um þetta, og óska því eftir því að ráðherra upplýsi það afdráttarlaust hvort svo verður að sá karfakvóti sem Evrópubandalagið má veiða verði hrein viðbót við úthlutaðan kvóta eða hvort það verður dregið af kvóta íslenskra skipa síðar. Það er ekki nægjanlegt í þessari umræðu af hálfu hæstv. sjútvrh. að svara því til að líklega verði þetta viðbótarkvóti. Hér þarf að svara afdráttarlaust þannig að staðreyndir liggi fyrir. Þá flutti ráðherrann langt mál með undarlegum rökstuðningi um verðmætastuðla sem gáfu honum þá niðurstöður sem hann vildi fá, en þar kom m.a. fram að það þyrfti að leiðrétta þessa stuðla með hliðsjón af því að karfi er meira fluttur út óunninn en þorskur vegna mismunandi stýringar á útflutningi á þessum tveimur tegundum. Ráðherrann gat þess einnig að það verð sem fengist hefði á Þýskalandsmarkaði fyrir óunninn karfa, sem er, að því er mig minnir, á síðasta ári 101 kr. á kíló á meðalverði ársins, hefði fengist fram vegna stýringarinnar, að Íslendingar hefðu takmarkað framboðið og stýrt því inn á þennan markað til að ná fram sem hæsta verði. Ég hlýt því að vekja athygli á því að ef það er ætlun Íslendinga eða sjútvrh. að bæta þessum 3.000 tonnum af karfa við það sem á að veiða hlýtur meira magn að koma inn á þessa markaði og að líkindum lækka meðalverðið. Ef við skoðum listann yfir löndunarhafnir má sjá að það er ekki ólíklegt að afar mikið af þessum karfa fari einmitt inn á þessa sömu markaði og við höfum verið að selja okkar karfa á. Ég hlýt líka að benda á það í öðru lagi að með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið erum við í reynd að afsala okkur þeim möguleika að stýra útflutningi á óunnum fiski. Það atriði líka getur leitt til þess að útflutningurinn verði með þeim hætti að það lækki meðalverðið. Þessi tvö atriði, afnám stýringar og aukið magn, geta orðið til þess að skaða þann útflutning á karfa sem verið hefur héðan á þessa markaði. Það kom fram hjá ráðherra að 28% af þeim karfa sem íslensk skip veiða hefðu verið flutt út á markað sem ísfiskur. Nær allt það magn, eða 22% minnir mig að hafi komið fram, hafi farið á Þýskalandsmarkað. Það er ekkert lítið í húfi ef Íslendingar eru að stíga skref sem leiða til þess eða geta leitt til þess að meðalverðið lækki, ekki bara á þeim afla sem Evrópubandalagið fengi að veiða, þessum 3.000 tonnum þeirra, heldur líka á þeim afla sem íslensku fiskiskipin hafa verið að senda út fram til þessa og munu gera áfram. Það væri fróðlegt að fá fram mat á því, ef einhver er til þess bær, hvað þessi áhrif gætu orðið mikil. Ég býst við að það geti enginn slegið neinu föstu um það, en bæði þessi atriði, stýringin eða afnám hennar og aukinn afli, eru líkleg til þess að valda lægra fiskverði á karfa á Þýskalandsmarkaði. Ef það gerist er um að ræða tjón fyrir íslenska hagsmuni. Ég vil líka benda á það atriði, fyrst hæstv. ráðherra heldur sig dálítið mikið við það að gera mun á því hvort menn eru að miða við verðmæti karfa á innlendum markaði eða erlendum, að það skiptir máli við mat á því hversu mikið við erum að heimila Evrópubandalagslöndunum að veiða hér á landi hvar fiskurinn er vigtaður upp úr skipinu. Ef hann er vigtaður í höfn innan lands skömmu eftir veiðar er það allt önnur tala sem við fáum en ef við vigtum karfann upp úr skipi á Þýskalandsmarkaði. Hér hefur komið fram að skip sem siglt hafa með karfann sinn til Þýskalands verða fyrir 10% kvótaskerðingu og sú skerðing er ekkert út í bláinn. Það þarf að gera ráð fyrir rýrnun á fiskinum á þessari leið þannig að það má meta 3.000 tonn af karfa miðað við vigtaðan afla í höfn erlendis sem 3.300 tonna veiðar upp úr sjó hér við land. Í reynd felst í þessum samningi um fiskveiðimál meira sem erlend fiskiskip mega veiða af karfa upp úr sjó en látið hefur verið í veðri vaka. Þetta eru þau atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi koma á framfæri og spurningar sem vöknuðu í framhaldi af ræðu hæstv. sjútvrh. Ég sé ekki að hæstv. utanrrh. hafi ómakað sig inn í þingsal og er það út af fyrir sig hyggilegt af hans hálfu að vera ekki mikið að flækjast í sölum Alþingis, a.m.k. ekki að tala mjög mikið, en ég óska samt eindregið eftir því að hann svari þeirri spurningu sem ég hef ítrekað lagt fyrir hann, að hann útskýri fyrir okkur hvar jafnvægið er, í hverju jafnvægið næst sem upplýst er af varaforseta framkvæmdastjórnar EB að er ekki fyrir hendi í viðskiptum Íslendinga við EB. Hæstv. sjútvrh. telur fiskveiðisamninginn vera í jafnvægi þannig að við náum ekki að ,,ballansera`` ójafnvægið með honum. Ég tel að utanrrh. skuldi þinginu skýringar á því hvar þetta jafnvægi fæst í þessum samningum. Eins og þetta horfir við mér lítur málið þannig út að samningsniðurstaðan er sú að sjávarútvegssamningurinn er ekkert annað en útflutningsuppbætur fyrir tollalækkanir í EES-samningnum. Miðað við reynslu okkar síðustu sex árin er um að ræða allt að 3 milljarða kr. sem við erum í fiskveiðisamningnum að afhenda Evrópubandalaginu sem útflutningsuppbætur fyrir þær tollalækkanir sem veittar eru í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þannig horfir málið við mér. Það fer auðvitað eftir því á næstu tíu árum hvernig loðnuveiðar þróast. Verði þær eins og verið hefur undanfarin sex ár eru hinar gagnkvæmu veiðiheimildir sem við eigum að fá í þessum samningi einskis virði þannig að við erum ekki þiggjendur í samningnum heldur einungis veitendur og þá er um að ræða útflutningsuppbætur upp á 30.000 tonn af karfa miðað við vigtaðan afla í löndunarhöfn erlendis sem þýðir um 33.000 tonn upp úr sjó, veitt hér. Miðað við meðalverð á Þýskalandsmarkaði eru þetta um 3 milljarðar kr. Ég fæ ekki annað séð en Íslendingar hafi samið þannig að þeir hafi fallist á að ójafnvægið væri okkar hagur og EB í óhag og það þyrfti að slétta út ójafnvægið með því að færa Evrópubandalaginu eitthvað á móti sem er þvert á það sem fram kemur af hálfu varaforseta framkvæmdastjórnar EB sem fullyrti á fundi með Evrópustefnunefnd í september 1990 að það ójafnvægi sem fyrir hendi er sé Íslendingum í óhag. Ég kalla það ekki klóka samningamenn sem fá slíka yfirlýsingu í samningaferli tiltölulega snemma, koma síðan heim með samning sem snýr þessum hlutum á hvolf. Það eru ekki góðir samningar, virðulegi forseti. Og utanrrh. skuldar okkur skýringar á því hvernig honum tekst svo ótrúlega til að koma með samning sem snýr fullyrðingu varaforseta Evrópubandalagsins á hvolf.

Forseti vill upplýsa hv. þm. vegna fjarveru hæstv. utanrrh. að það hefur staðið yfir ríkisstjórnarfundur, en honum er u.þ.b. að ljúka, ef honum er ekki lokið, þannig að væntanlega má búast við að hæstv. utanrrh. komi innan skamms tíma.

Ég þakka forseta fyrir upplýsingarnar, en ég sé þá ástæðu til að spyrja forseta hvort sjútvrh. sé ekki í ríkisstjórninni því hann hefur verið hér undir minni ræðu.

Forseti á kannski ekki að svara fyrir hæstv. sjútvrh., en hæstv. sjútvrh. fór út af fundinum til að vera við upphaf þessarar umræðu.

Hæstv. forseti. Ég hef í raun lokið mínu máli og komið því á framfæri sem ég hafði hugsað mér í þessari umræðu málsins, en ég fer fram á að utanrrh. svari spurningu minni, ekki einungis vegna þess að það sé eðlilegt eðli máls samkvæmt heldur vegna þess einnig að þetta er í annað skipti sem ég ber þessa spurningu fram og fékk ekki svar við henni í fyrra sinnið. Ég fer þess því eindregið á leit við forseta að umræðunni ljúki ekki fyrr en hæstv. utanrrh. hefur lagt leið sína hingað niður í Alþingi, einhvern tímann í dag, og að honum verði gert viðvart um að óskað er svars við þessari tilteknu spurningu og hann svari henni áður en umræðu lýkur. Ég mun gera athugasemd við það, forseti, ef hæstv. utanrrh. mun ekki svara spurningunni við þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið talað um þau atriði þessa samnings sem snúa að veiðiheimildum og viðskiptalegum þætti málsins. Ég tel hins vegar nauðsynlegt áður en þessari umræðu lýkur að minnast á atriði sem snerta þá sem í sjávarútvegi vinna. Það gleður mig að sjá hér bæði hæstv. sjútvrh. og hv. 1. þm. Vestf., formann Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Svo undarlegt sem það má vera fjallar þessi samningur einungis um, eins og ég sagði áðan, viðskiptalega hlið málsins. Í inngangi hans er þó almennt ég vil leyfa mér að segja snakk um inntak samningsins og þar er m.a. minnst á, sem ekki á að verða aðalatriði máls míns, að hafa skuli hliðsjón af ákvæðum hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem báðir aðilar hafa undirritað og minni ég enn á hversu menn hafa staðið við þann góða sáttmála og nefni þar til heldur fávíslega frammistöðu Íslendinga þegar kemur að hvalveiðum. En það er önnur saga sem ég ætla ekki að gera að aðalinntaki míns máls hér. En hér segir líka ,,að viðurkenna grundvallarþýðingu sjávarútvegs fyrir Ísland þar eð hann er undirstöðuatvinnuvegur landsins.`` Nú vill svo til að sjávarútvegur er ekki bara fiskur, hann er líka það fólk sem við fiskinn vinnur. En á það er lítið minnst í þessum ágæta samningi. Hins vegar er auðvitað þessi samningur nátengdur samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og þá fara mál að stangast á. Frv. til laga um breytingu á lögum um vinnumarkaðsmál vegna aðildar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði liggur fyrir á þskj. 22. Varðandi það frv. hefur hv. félmn. skilað nál. og í nefndinni var lögð sérstök áhersla á 5. gr. frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. gr. laganna orðist svo: Laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, skulu vera lágmarkskjör, óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma, fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því er samningurinn tekur til. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða skulu ógildir.`` Þetta er vissulega ánægjulegt að sjá og getur enginn verið annað en sammála því. En þá komum við að plaggi sem varðar hið Evrópska efnahagssvæði, sem ég hef rétt nýlega fengið að berja augum, mér skilst að því hafi verið dreift í hv. sjútvn., en þetta er plagg sem heitir ,,EES-samningurinn, upplýsingablöð, flugmál og skipaflutningar, II.2 og II.3``, en þar segir svo, með leyfi forseta, á bls. 8: ,,Stuðningsaðgerðir. Þegar ráðherranefnd EB staðfesti fyrrnefndar reglugerðir árið 1986 [en þær fjalla um frelsi í aðgangi að sjóflutningum og þjónustu o.s.frv.], lagði nefndin jafnframt fyrir framkvæmdastjórn EB að hún legði fram nýjar tillögur um frekari stefnumótun í kaupskipaútgerð og til styrktar EB-útgerðum. Þessar tillögur hafa verið nefndar ,,jákvæðar aðgerðir``. Framkvæmdastjórnin lagði slíkar tillögur fram 1989 og hafa þær verið til umræðu innan bandalagsins síðan. Tillögurnar ganga almennt í þá átt að vernda hagsmuni EB-útgerða gagnvart öðrum siglingaþjóðum, einkum þægindafánum, og eru í höfuðatriðum eftirfarandi:`` --- Þetta hygg ég að hv. 16. þm. Reykv., formaður Sjómannafélags Reykjavíkur fyrrverandi, hafi verið að reyna að segja hér í fyrradag, en gleymdi að líta ofan í málið allt. En tillögurnar eru í höfuðatriðum eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Forgangur skipa EB-útgerða verði tryggður í flutningum á allri þróunaraðstoð bandalagsríkjanna. 2. Sameiginleg skráning allra skipa bandalagsins verði stofnuð, svonefnd EUROS-skráning. 3. Á EUROS-skipum verði heimilt að helmingur undirmanna verði frá þróunarríkjum á kjörum sem ríkja í heimalöndum þeirra og að EB-farmenn á EUROS-skipum verði að hluta eða að öllu leyti skattfrjálsir og skattar þeirra gangi til útgerðanna.`` --- Þetta er nú sérkennilegt. En hvað um það. En því tala ég um þetta hér að þarna eru EB-ríkin að finna sér aðra leið en þægindafánana til að hafa á skipum sínum fólk sem er miklu lægra launað og nýtur miklu verri starfskjara en fólk frá þeirra eigin ríkjum, þ.e. EB-ríkjunum. Og nú finnst mönnum kannski að ég sé að tala um kaupskipaflota í vitlausri umræðu og sé ég að hv. 3. þm. Reykv. kinkar kolli. En það vill svo til að ef formenn sjómmannasamtakanna hefðu ofurlitla innsýn í framtíðina, þá getum við spurt okkur sjálf: Þegar flutningafyrirtækin hafa leyfi til að hafa undirborgað fólk á sínum skipum, hvað halda menn að það líði langur tími þangað til þrautpínd íslensk fiskiskipaútgerð gerir kröfu um hið sama? Óttast menn ekkert að innan tíðar verði Filippseyingar á lágum launum á verksmiðjuskipunum okkar hérna eins og á farskipunum? Mér þótti rétt að benda á þetta, hæstv. forseti, og vel má vera að hv. þm. finnist þetta vera dálítið út úr umræðunni, en það er það nefnilega ekki. Slíkir hlutir eru ekki lengi að gerast og ég get fullvissað hæstv. forseta að af þessu hafa menn nú þegar áhyggjur, bæði innan Farmanna- og fiskimannasambandsins og innan sjómannafélaganna. Mér þótti rétt að benda á þetta hér. Auðvitað er þetta ekki, sem ég var að lesa, nú þegar samþykkt, en þetta er bein vísbending um það sem koma skal því allur þessi samningur og báðir samningarnir snúast fyrst og fremst um fjármagn en ekki fólk. En ég held að hver einasta manneskja sem ber einhverja virðingu fyrir þessari undirstöðuatvinnugrein okkar og því fólki sem við hana vinnur verði að reyna að sjá inn í framtíðina hvað þetta getur borið í sér. Ég leyfi mér að endurtaka það, hæstv. forseti, og skal ekki lengja þessa umræðu, að þann dag sem íslensk flutningaskip fá leyfi til að ráða fólk sem ekki þarf að tryggja félagslega, ekki þarf að borga sómasamleg laun, þá kemur útgerðin á eftir og heimtar slíkt hið sama. Ég vil a.m.k. ekki láta þennan samning fara í gegnum hið háa Alþingi án þess að vara við þessu. Ég býst ekki við að á það verði hlustað, en ég vildi gjarnan heyra hv. 1. þm. Vestf. aðeins lýsa því hvort hans samtök, og ég tala nú ekki um hv. 16. þm. Reykv. og hans félagar, hafa ekki á þessu nokkurn áhuga. Það er nefnilega hægt að komast fram hjá þægindafánum með því að búa til nýtt kerfi þar sem öll skilyrði eru nákvæmlega hin sömu. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti, og hef þá a.m.k. varað við þessu atriði.

Hæstv. forseti. Vegna ummæla hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur vil ég láta þess getið að bæði Farmannasambandið, Sjómannasamband Íslands og Sjómannafélag Reykjavíkur hafa haft af því verulegar áhyggjur á undanförnum árum hvernig kaupskipaútgerð hefur verið að þróast hér á landi og hvert þau störf væru yfirleitt að fara. Það var sett á fót nefnd á vegum samgrn. til að skoða þetta mál. Hún hefur ekki lokið störfum og ekki skilað af sér. Þar af leiðandi hefur ráðherra ekki lagt upp með neina stefnumörkun í málinu. En það er alveg ljós stefnumörkun frá Farmannasambandinu í þessu máli. Við viljum með öllum tiltækum ráðum reyna að tryggja þessi störf íslenskum þegnum og af því að þetta kom inn í umræðuna teljum við að það verði ekki gert með öðrum hætti en að gera íslenskar útgerðir samkeppnisfærar við útgerðir í öðrum löndum. Það þýðir einfaldlega, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, að tekjuskattur manna á farskipum, sem greiðist núna til íslenska ríkisins, þarf að falla niður. Þetta hefur verið gert í Danmörku með hvað bestum árangri. Danir hafa farið þá leið að fella niður tekjuskatt af sjómönnum sínum til danska ríkisins, en í staðinn hefur útgerð í Danmörku vaxið. Hún hefur vaxið mikið og er 80--90% af störfunum í danska flotanum gegnt af dönskum þegnum. Þar eru greidd svokölluð nettólaun. Mönnum kann að finnast það ankannalegt að tala um að það skuli fella niður tekjuskatt af fyrirtækjum sem jafnvel eru með hagnað, eins og sum skipafélög hér á landi, en þetta er samt staðreynd hins alþjóðlega umhverfis, að menn verða að geta keppt á jafnréttisgrundvelli. Verði það ekki mun að því koma að hér verður engin farskipaútgerð. Henni verður allri flaggað út. Menn þurfa að taka á þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir að virða athugasemdir mínar svars og ég held að við getum verið allnokkuð sammála. Ég heyri að hann ber sama ugg í brjósti og ég. Þegar talað er um að íslensk flutningafyrirtæki verði gerð samkeppnisfær hljóta þau að fara fram á sömu kjör og önnur slík. Ætli ástæðan til þess að menn hafa kosið að sigla undir þægindafána sé ekki sú að geta ráðið fólk sem ekki nýtur sömu kjara og fólk í eigin löndum og gera þannig þessa útgerð samkeppnisfæra? Það er nákvæmlega það sem ég óttast, að krafa þeirra verði að njóta sömu kjara og þægindafánarnir hafa veitt með því að flagga EURO-fána sem leyfir nákvæmlega það sem þægindafánarnir hafa leyft. Þetta er það sem ég óttast og þess vegna þótti mér full ástæða til að benda á þetta. Ég held að það verði afar erfitt fyrir íslenska skipaútgerð, hvort sem eru farskip eða fiskiskip, að hafa strangari reglur en önnur Efnahagsbandalagsríki og önnur EFTA-ríki. Auðvitað hljótum við að þurfa að gera sömu kröfu og þá erum við komin í það sem við viljum helst varast. Þess vegna sá ég ástæðu til að minnast á þetta.

Hæstv. forseti. Það er rétt að komi líka fram í þessari umræðu að það er þegar búið að flagga út skipum frá íslenskum útgerðum. Þau eru hreinlega rekin frá Kýpur. Það þýðir hins vegar ekki að það séu ekki ráðnir íslenskir menn til starfa. Þeir eru ráðnir að hluta, en þeir greiða engin opinber gjöld til íslenska ríkisins og af viðkomandi skipaútgerðum renna engin gjöld til íslenska ríkisins. Hér verða engin margfeldisáhrif eða nokkur atvinnuskapandi störf í kringum þessa útgerð. Það er þetta ástand sem við óttumst að geti komið upp og þess vegna held ég að það sé afar nauðsynlegt að á þessu máli verði tekið og að íslensk útgerði búi við sambærileg skilyrði og útgerð í löndunum í kringum okkur þannig að þessi atvinnustarfsemi verði til staðar í framtíðinni og skapi þau störf og þau margfeldisáhrif í þjóðfélaginu sem hún hefur gert fram til þessa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur fyrir að hreyfa þessu máli. Það er mjög brýnt að hagur íslenskrar kaupskipaútgerðar sé ræddur á hinu háa Alþingi og væri full ástæða til að gera það að sérstöku umræðuefni á dagskrá Alþingis. Nú eru aðeins eftir fjögur íslensk kaupskip í eigu Eimskips undir íslenskum fána. Það er ekki langt síðan eitt af skipum Eimskipafélagsins var fært undan íslenskum fána undir erlendan, en þó var engu öðru breytt, þ.e. áhöfnin er enn íslensk. Það er annað og miklu meira í farvatninu en bara það eitt að vera með skipin undir erlendum fána þegar sú staðreynd blasir líka við að skipafélögin eru með íslenskra áhafnir en þó undir erlendum fána. Það voru fjölmörg önnur atriði sem komu til greina sem ég veit að samgrh. er að láta skoða. Varðandi þá fækkun sem hefur orðið í íslenska kaupskipaflotanum, þ.e. í áhöfnum þeirra skipa og þeirra erlendu manna sem tekið hafa þeirra störf, þá er þó í EUROS-skráningunni gert ráð fyrir því að það sé takmörkun á þeim fjölda erlendra sjómanna sem geta verið við störf á tilteknum flota, hvort sem hann er íslenskur eða annarrar þjóðar. Ég held að það sé vissulega nokkur ávinningur að það sé hægt að sporna við fótum þannig að á öllum íslenskum kaupskipum verði Íslendingar að meginhluta til. Það má segja að þetta sé undanlát sjómannasamtakanna, en engu að síður er þetta sú þróun sem hefur orðið í Evrópu og það er mjög erfitt fyrir okkur að sporna við því nema með þeim hætti að EES-samningurinn verði með þeim hætti að við getum þó verndað þau störf eins og tiltekið er og hv. þm. Guðrún Helgadóttir kom inn á áðan.

Hæstv. forseti. Til að koma í veg fyrir að þessi umræða fari út og suður vil ég ítreka að ég ætla ekki að gera farskipin að megininntaki máls míns heldur óttast ég að íslenska fiskiskipaútgerðin lendi í þeirri klemmu að hún verði að krefjast hins sama og leyfist innan farskipaútgerðarinnar. Það er mergurinn málsins. Þetta held ég að menn hafi lítt hugsað um, en ég held að það sé eins gott að sjómannasamtökin séu þarna á verði því þróunin er ör þegar einu sinni er komið inn í þetta efnahagssvæði og þá eigum við ekki marga kosti á að vera með sérstöðu eins og menn halda. Menn treysta því alltaf að Íslendingar geti sett sérkröfur í öllum málum. Það er ekki svo. Samningurinn snýst um að sömu lög gildi alls staðar og hin fullkomna frjálsa samkeppni ríki. Þá gera menn auðvitað kröfu um sama samkeppnisumhverfi. Þar held ég að fiskiskipaútgerðin verði ekkert undanskilin. Þess vegna vildi ég vara við svo að menn hefðu a.m.k. auga á því sem hér er verið að gera. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, undrast dálítið að í samningi sem þessum skuli varla vera minnst á fólkið sem vinnur þessi störf. Sjávarútvegur á Íslandi er lífsmáti, það er menning, og slíkur samningur á ekki og má ekki vera eingöngu tölur á blaði. Hann varðar líka það fólk sem vinnur í sjávarútvegi á Íslandi.

Virðulegi forseti. Nú er það svo í sambandi við kaupskipaflotann og þann EURO-flota sem verið er að ræða um að það er sá fyrirvari gerður á að þetta eigi ekki við um skip í strandsiglingu. Í annan stað er rétt að benda á að Evrópubandalagið hefur þegar viðurkennt sérstöðu Íslendinga varðandi fiskiskipaflotann. Það mál er frágengið hvað kjarasamningana varðar, það verða ekki nein ákvæði þess eðlis að erlendir aðilar eigi rétt á skiprúmi á íslenska fiskiskipaflotanum.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins gera að umræðuefni það sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. í sambandi við það mál sem hér er til umræðu. Hann fór nokkrum orðum um sögu þessa máls. Ég verð að gera athugasemdir við að það kom fram í máli hans og í reynd hefur það komið fram mun skýrar í máli hæstv. utanrrh. að viðræður um gagnkvæmar veiðiheimildir hafi hafist á árinu 1989. Nú er það svo að engar formlegar viðræður fóru fram um þessi mál fyrr en eftir að núv. ríkisstjórn tók við völdum og eru út af fyrir sig skýringar á því. Hins vegar áttu sér stað þreifingar í þessu máli í mjög langan tíma sem má rekja allar götur til ársins 1972 og ég ætla ekki að fara að rekja það nákvæmlega hér, en sú saga hefur verið skráð og það má segja að í allan þennan tíma hafa Íslendingar lýst áhuga á að vita hvaða gagnkvæmni EB vildi bjóða í fiskveiðiréttindum eftir að aðildarríkin hefðu fært út lögsögu sína. Það má rekja það alla leið til ársins 1976 í viðræðum sem hafa átt sér stað. Á árinu 1976 fóru fram viðræður milli Finns Olavs Gundelachs og Einars Ágústssonar, þáv. utanrrh., og Matthíasar Bjarnasonar, þáv. sjútvrh., og segja má að það sé á margan hátt athyglisvert sem kemur fram í frásögn hjá íslensku viðræðunefndinni á þessum tíma, en þá kemur fram, og ég tel rétt að vitna til ummæla sem voru höfð eftir Gundelach, en þau eru svohljóðandi að alveg sérstaklega vildi hann láta koma skýrt fram að EB hygðist ekki blanda verslunarviðskiptum í málið heldur eingöngu ræða um fiskveiðar og fiskveiðistefnu. Þeir vildu taka upp samskipti sem hefðu sameiginleg markmið og hagsmuni að leiðarljósi. Þetta voru í sjálfu sér mjög merkileg ummæli, sem þá voru höfð eftir Gundelach, en því miður var það nú svo að síðar sneru fulltrúar EB við blaðinu og fóru að taka upp nýja hætti í þessum samskiptum og voru með kröfur um fiskveiðiréttindi fyrir þau verslunarfríðindi sem við hugsanlega fengjum. Það var hins vegar svo að 15. júlí 1980 áttu sér stað viðræður sem mátti rekja til þess að Danir færðu út fiskveiðilögsögu sína við Grænland, norðan 67. breiddarbaugs við Austur-Grænland, og vegna sameiginlegra hagsmuna sem við höfðum í því máli var talið nauðsynlegt að slíkar viðræður færu fram. En á þeim tíma voru kröfur Efnahagsbandalagsins slíkar og fjarri öllu því sem talið var sanngjarnt að það varð niðurstaða á þeim tíma að það þyrfti að eiga sér stað algjör hugarfarsbreyting hjá bandalaginu til þess að eitthvað væri hægt að komast lengra í málinu. Hins vegar er rétt að geta þess að í sambandi við þessar viðræður veitti EB Íslendingum heimild til loðnuveiða í lögsögu við Austur-Grænland eða allt að 100.000 tonn. Síðan er rétt að taka það fram að þær viðræður sem áttu sér stað 1989, sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, má rekja til þess að af hálfu Evrópubandalagsins var samþykkt yfirlýsing þann 17. og 18. febr. 1986, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ráðið felur framkvæmdastjórn að halda áfram viðræðum við Ísland í því skyni að leita nánara samstarfs um fiskimál, sér í lagi varðandi efnahagslögsögu Íslands þar sem tekið yrði tillit til hagsmuna beggja aðila.`` Í framhaldi af þessari yfirlýsingu kom þáverandi framkvæmdastjóri fiskimáladeildar EB, Eammon Gallagher, til Íslands í apríl 1986 og ræddi við ráðherra hér á landi, þar á meðal þáv. sjútvrh. sem hér stendur. Í júní sama ár kom hingað til lands Willy De Clercq, fulltrúi framkvæmdastjórnar um utanbandalagsmál, eins og það hét þá, og þá átti hann viðræður við þáv. forsrh. Steingrím Hermannsson og Matthías Á. Mathiesen. Það má segja að þessi fundur hafi verið mjög mikilvægur því eftir hann var gefin út sameiginleg yfirlýsing dags. 7. júní 1986 sem var þannig, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess að markaður bandalagsins er Íslandi mjög mikilvægur er nauðsynlegt að gert sé nýtt átak til að leysa óleyst vandamál sem snerta fisk. Báðir aðilar töldu að hefja ætti viðræður til að athuga möguleikana á að leysa vandamálin á þann hátt að þeir gætu vel við unað.`` Það er rétt að taka það fram að á þessum fundum var skýrt tekið fram af hálfu Íslendinga að ekki væri mögulegt að veita fiskiskipum frá EB nein veiðileyfi við Ísland. Síðan hitti utanrrh., Steingrímur Hermannsson, Willy De Clercq bæði í desember 1987 og 1988. Í framhaldi af þeim fundum var fallist á að það mætti ræða tollamálin alveg sérstaklega og fiskimálin alveg sérstaklega. Þetta var mikilvægt atriði og það var á þessum fundum lagt til að sjútvrh. Íslands færi til Brussel í þeim tilgangi að kynna fiskimálafulltrúa framkvæmdastjórnar EB íslenskan sjávarútveg og ástand fiskstofnanna við Ísland og nýtingu þeirra og það var gert 7. mars 1989. Ég tel rétt að þessi forsaga komi fram þannig að það sé alveg skýrt með hvaða hætti aðdragandi þessa fundar var. Það er ekki við það unandi að hæstv. utanrrh. haldi því fram að á fundinum 7. mars 1989 hafi í fyrsta skipti verið rætt um þau vandamál sem hafa verið uppi í samskiptum okkar við EB. Það er alrangt og það er líka óheppilegt að hæstv. utanrrh. hefur með tilviljunarkenndum hætti vitnað í margvísleg trúnaðarskjöl sem þessu máli eru tengd. Hitt er svo annað mál að mín vegna má birta þau öll og ekkert því til fyrirstöðu þótt það yrði nokkuð mikið að vöxtum. Með sama hætti væri mjög forvitnilegt að fá þau skjöl sem tengjast þessum viðræðum frá því vorið 1991, en það er einmitt á þeim tíma sem fer að draga til tíðinda í málinu. Ég vildi aðeins út af ummælum hæstv. sjútvrh. vitna til þess að eftir þennan fund, sem haldinn var í Brussel 7. mars 1989, og kom fram að því er mig minnir í fundagerð að það mætti ræða gagnkvæmar veiðiheimildir, enda yrði það til þess að umsvif íslenskra fiskiskipa minnkuðu ekki, þá urðu um það verulegar umræður, m.a. á Alþingi, og 7. mars 1989 er það haft eftir þáv. forsrh. Steingrími Hermannssyni í Morgunblaðinu að ekki komi til mála að bjóða upp á neinar veiðiheimildir innan okkar lögsögu nema gegn veiðiheimildum innan lögsögu EB-landanna. Þetta er að sjálfsögðu mjög mikilvægt vegna þess að það var ávallt verið að spyrja talsmenn Efnahagsbandalagsins: Hvaða fiskstofna hafið þið að bjóða í ykkar lögsögu og er líklegt að vegna þess að þið erum með alla ykkar fiskstofna fullnýtta og við jafnframt með alla okkar fiskstofna fullnýtta að það sé hagkvæmt fyrir þessa aðila að skiptast á veiðiheimildum? Við þessu fengust aldrei nein svör. Hvað eruð þið að tala um? Eruð þið að tala um síld í Norðursjó? Eruð þið að tala um makríl í Norðursjó? Eruð þið að tala um þorsk? Og hvað eigum við að láta í staðinn sem fullnýtum alla okkar fiskstofna? Það var talið skynsamlegt að fá fram þessi sjónarmið af hálfu EB með þessum hætti, en á þessum tíma komu þau aldrei fram, mér vitanlega, a.m.k. ekki í þeim samtölum sem ég átti við marga aðila um þessi mál og það kom fram verulegur skilningur t.d. af hálfu Þjóðverja sem höfðu verið með kröfur um veiðiheimildir við Ísland í langan tíma og get ég vitnað til samtala sem ég átti við þarlenda aðila að þeir voru komnir að þeirri niðurstöðu að það væri miklu skynsamlegra að Íslendingar veiddu þennan fisk, enda hefðu þeir flota og möguleika til þess, en það væri hins vegar mikilvægt fyrir þá að reyna að semja þannig við Íslendinga að hægt væri að tryggja nokkurn stöðugleika í löndun íslenskra fiskiskipa í Þýskalandi. Þannig er ekki alveg rétt, eins og hefur verið látið í skína finnst mér í þessum umræðum, að því er varðar karfann, að þar sé eingöngu um hagsmunamál okkar að ræða að landa þessum karfa erlendis. Þar er líka um mikið hagsmunamál Þjóðverja að ræða vegna þess að þýskur fiskiðnaður er að miklu leyti háður löndunum Íslendinga í Bremerhaven og að nokkru leyti í Cuxhaven. En í tilefni þessara ummæla þáv. forsrh. var haft eftir í sama blaði þáv. 1. þm. Suðurl., Þorsteini Pálssyni, eftirfarandi: ,,,,Ég geri ekki ráð fyrir að forsrh. ætlist til að menn taki hann alvarlega. Ég a.m.k. hef tilhneigingu til þess að vera nægilega jákvæður í hans garð til að líta á þessi ummæli í því ljósi``, sagði Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., en bætti svo við: ,,Við eigum að hefja viðræður við Evrópubandalagið til þess að styrkja íslenska hagsmuni en ekki til þess að gefa eftir af rétti Íslendinga``, sagði hann enn fremur.`` Hvað er verið að fara hér? Ég skil þessi ummæli hv. sjútvrh. núverandi á þessum tíma svo að hann telji að það þjóni ekki íslenskum hagsmunum að vera tilbúinn til að ræða skipti á veiðiheimildum, annars vegar hér við land og hins vegar innan lögsögu EB-landanna. Það er a.m.k. mín skoðun að það hafi verið rétt til þess að fá fram sjónarmið EB um það hvað þeir höfðu upp á að bjóða og hvort það væri líklegt að þar gæti verið um að ræða skipti sem reyndust báðum aðilum hagstæð, sem Íslendingar hafa ávallt dregið í efa og gera enn, enda hefur það komið í ljós. En það er svo vorið 1991 að allmikill skriður kemur á þetta mál og okkur er tilkynnt að það hafi fundist sú gagnkvæma hagkvæmni í þessu máli að Efnahagsbandalagið sækist eftir því að veiða langhala hér við land og sé tilbúið til að fallast á gagnkvæmni með þeim hætti þannig að þeir fái ígildi 3.000 karfatonna hér við land, þar af 70% langhala og 30% karfa, og við fáum í staðinn 30.000 tonn af loðnu á árinu 1993, hugsanlega á árinu 1994 því þangað til nær þessi samningur sem gildir milli EB og Grænlendinga, en þessi loðna kemur vegna kaupa EB á réttindum frá Grænlandi. Ég býst við því að allir sem hafa komið að þessu máli í gegnum tíðina og viljað líta til þess af fullri sanngirni hafi getað fallist á það að þarna væri nokkuð jafnt á komið með aðilum, þ.e. að EB fengi hlutdeild í langhala sem lítt hefur verið nýttur hér við land og litlar rannsóknir jafnframt farið fram á þessum stofni af okkar hálfu alveg fram á þennan dag. Þar af leiðandi eru veiðarnar háðar mikilli óvissu með sama hætti og loðnuveiðarnar eru líka háðar mikilli óvissu. Svo kemur fljótlega í ljós að ekkert af þessu stenst og það kemur allt í einu upp á yfirborðið að EB er ekki tilbúið til þess að fallast á veiðar úr óvissum stofni, vill fá að veiða úr stofni sem er öruggur við Ísland og við eigum þá að sætta okkur við stofn þar sem verulegt óöryggi ríkir. Er það svo að því hefur verið haldið fram gagnvart EB í samningaviðræðum að langhalinn væri tiltölulega viss stofn eða hvernig stóð á því að það mál kom upp? Og hvernig stendur þá á því að það glatast allt saman út í vindinn? Það er þessi málsmeðferð sem við erum að gagnrýna og það þýðir ekkert, hvorki fyrir hæstv. utanrrh. eða aðra, að vera að gera tortryggileg þau samskipti sem hafa átt sér stað alveg frá 1972 og fram á þennan dag. Það breytir engu í þessu efni. Það er niðurstaðan sem hér er verið að gagnrýna og aðdragandi þessarar niðurstöðu eftir að formlegar viðræður fóru í gang og við tókum það trúanlegt að hér væri um niðurstöðu að ræða að því er varðaði langhalann og loðnuna og aðilar í sjávarútvegi tóku það líka trúanlegt því þeir drógu til baka stuðning sinn í þessu máli. Að því er varðar annað atriðið sem hæstv. sjútvrh. kom inn á, þ.e. spurninguna um hvort hér væri um jafngildar veiðiheimildir að ræða eða ekki, þá vil ég byrja á því að fagna því að hann hefur lýst því yfir að sá mælkvarði sem notaður hefur verið af talsmönnum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta sjútvn. sé að hans mati ekki neitt heilagur mælikvarði, en tekur hins vegar fram að hann telji hann komast næst því að upplýsa hvaða verðmæti séu hér á ferðinni. Það finnst mér vera veruleg framför. En í þeim skjölum sem við höfum fengið í sambandi við þetta mál af hálfu ríkisstjórnarinnar er þessi verðmælikvarði ávallt notaður og jafnframt af hálfu meiri hluta sjútvn. og benda þeir á, með leyfi forseta, í nál. sínu: ,,Það er athyglisvert að í báðum tilvikum reiknast hlutur Íslendinga ívið betri en EB snúið í ígildi þorska.`` --- En svo bæta þeir við: ,,Aftur á móti er varhugavert að staðhæfa að annar aðilinn fari betur út úr skiptunum en hinn því erfitt er að meta með óyggjandi vissu raunverulegt innbyrðis vægi tegundanna tveggja.`` Þetta er nokkur framför frá fréttatilkynningu utanrrn. þar sem einfaldlega var fullyrt að verðmæti okkar væri 20% meira en EB. Punktur. Það er skynsamlegt eða hitt þó heldur að taka hlutina svona hátíðlega að fullyrða að við höfum grætt 20% á málinu. Meiri hluti sjútvn. dregur aðeins í land en þó afar lítið. Nýjasti verðmælikvarðinn sem hér hefur verið nefndur og var nefndur af hv. 1. þm. Vestf. er hvers virði þessi afli væri væri honum landað á Austfjörðum. Hvaða máli skiptir það í þessu sambandi? Er líklegt að þessum afla, ef veiddur yrði, yrði landað á Austfjörðum? Mætti treysta því ef Íslendingar veiddu 3.000 tonn af karfa umfram það sem þeir munu gera á næsta ári að þeim afla væri landað á Austfjörðum? Ég held að það sé ekki líkleg forsenda. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé alveg án tillits til verðstuðlanna: Hvað er líklegt að Íslendingar mundu gera við þennan afla ef þeir veiddu 3.000 tonn af karfa til viðbótar? Ég held að það sé alveg hægt að fullyrða að hann mundi a.m.k. dreifast að verulegu leyti um landið og ég tel líklegast að þessi afli mundi skiptast með svipuðum hætti og karfaaflinn gerir í okkar samfélagi, þ.e. um það bil helmingur af honum færi til vinnslu innan lands, hluti til vinnslu úti á sjó og með hluta af honum væri siglt á erlendan markað. Ég sé enga ástæðu til að ætla að þar yrði öðruvísi skipting. Ef þessum karfaheimildum yrði bætt við auðlindaskattshugmyndir núv. ríkisstjórnar og þessi 3.000 tonn af karfa seld á markaði finnst mér líklegast að þeir aðilar sem teldu sig geta keypt heimildirnar gætu eingöngu notað þær til frystingar úti á sjó eða til siglingar á erlendan markað. Ég á ekki von á því að kaupverð veiðiheimildanna mundi standa undir vinnslu hér innan lands. Það má út af fyrir sig lengi halda áfram að velta því fyrir sér hvers virði þessar heimildir eru fyrir okkur, en ég tel alveg ljóst að það sé beinlínis rangt að reikna með því að þessi tonn komi öll til löndunar á innlendum markaði, hvort sem það er á Austurlandi eða annars staðar. Og fram hjá því verður heldur ekki gengið að líta til verðmæta þessa afla fyrir gagnaðilann, sem er EB, og bera það saman við verðmæti sem kemur í okkar hlut að því er varðar loðnuna. Er það ekki þannig sem viðskipti fara almennt fram að menn reyni að setja sig inn í hagkvæmni hvors aðila? Og ef báðir eiga að hafa hag af slíkum viðskiptum er venjan að menn reyni að setja sig inn í það. Hitt er svo annað mál að auðvitað vitum við að EB er allan tímann með tengingu í þessu máli og vill setja það í samhengi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem við höfum ávallt neitað og eigum að sjálfsögðu að halda áfram að neita, en við verðum líka að vera tilbúin til að taka pólitíska áhættu í því sambandi. M.a. vegna þess að hér er ekki um neitt jafngildi að ræða er ég þeirrar skoðunar að þessum samningi beri að hafna og það sé eðlilegt að menn setjist niður á nýjan leik. Að því er varðar þessar veiðiheimildir að öðru leyti og þá óvissu sem tengist þeim er óumdeilt að það er mjög erfitt að meta fyrir fram hvers virði loðnan verður okkur. Ég hef ekki neitað því að hún geti ekki verið neins virði. Ég spurði hæstv. sjútvrh. þeirrar spurningar, ef þessi samningur hefði verið gerður að því er varðar árið 1992, hvernig hann meti það hvort þetta hefði verið einhvers virði í okkar hlut. Það er vitað mál að loðnan var ekki öll veidd og að mínu mati hefðu þessar heimildir ekki reynst okkur nokkurs virði á árinu 1992. En það sem við stöndum nú frammi fyrir er að meta hverjar eru líkurnar á því að þetta reynist okkur einhvers virði á árinu 1993 og þá er líka rétt að reyna að meta hvort rétt sé að framlengja þennan samning fyrir árið 1994 og hvort menn telji að þessi loðna muni verða mikils virði á árinu 1994. Lengra er væntanlega ekki hægt að hugsa í þessu sambandi því það er ekki vitað um framlengingu á samningum EB og Grænlendinga. Hitt er svo annað mál að ef Efnahagsbandalagið getur treyst því að við séum tilbúnir til að skipta á 30.000 tonnum af loðnu og 3.000 tonnum af karfa í framtíðinni munu þeir áreiðanlega vera tilbúnir til þess að kaupa þau réttindi af Grænlendingum. Ég á þá von á því að þeir fái nokkuð vel fyrir það sem þeir eru að kaupa af Grænlendingum því markaðsverð þeirrar loðnu er í reynd ekki mjög hátt. Á þeirri vertíð sem nú stendur yfir er búið að gefa út kvóta í loðnu fyrir 820 þús. tonn. Veiðin hefur gengið mjög illa og ef við lítum til þess hvað hefur gerst á miðunum við Jan Mayen í ár veiddu Norðmenn 67.000 tonn og Færeyingar 19.000 tonn. Þeir fengu einfaldlega ekki meiri loðnu. Þarna var mikill floti, en það var ekkert meiri veiði. Jafnvel þótt Norðmenn hefðu haft þar meiri heimildir og Færeyingar held ég að það liggi nokkuð ljóst fyrir að þeir veiddu bara ekkert meira. Það er fullkomlega ljóst að þessi loðna verður ekki veidd nema innan okkar lögsögu og þá verður m.a. að taka mið af samningum sem gerðir hafa verið þar um. Þegar samningarnir voru gerðir um loðnuna 1989 voru þeir gagnrýndir, ekki síst af loðnuskipstjórunum, og mig minnir að Farmanna- og fiskimannasambandið hafi verið með allharðvítuga gagnrýni á þá samninga, m.a. í ljósi þess að það voru ekki nægilegar takmarkanir að þeirra mati á veiðum hinna erlendu aðila innan lögsögunnar. Ég held að það sé nokkuð ljóst, m.a. í ljósi þeirrar gagnrýni sem kom fram þá, að í þeim samningum sem voru gerðir nýlega hafi m.a. verið leitast við að koma til móts við þessa gagnrýni með því að takmarka heimildir hinna erlendu aðila til að veiða í íslenskri lögsögu þannig að þeir mættu aðeins veiða 35% af bráðabirgðakvótanum. Ég tel að þar hafi tekist ágætlega til og þessi samningur hafi reynst okkur heppilegur. Það er því miður svo um þessar mundir að hér geisa vond veður og hafa mikil áhrif á allar veiðar. Því miður hefur loðnan hreinlega ekki fundist. Í ljósi reynslunnar er ekki líklegt að það verði mikil veiði þennan mánuð. Vonandi glæðist hún í lok mánaðarins eins og oft hefur gerst, en ég vek athygli á því að þá er aðeins eftir mjög stuttur tími af þeim tíma sem erlendir aðilar mega veiða í íslenskri lögsögu þannig að mín spá er sú að þær veiðiheimildir sem hér er verið að skipta á muni ekki nýtast okkur og séu því miklar líkur á því að þær verði jafnlítils virði á árinu 1993 og þær voru á árinu 1992. Það er þetta mat sem verður að liggja fyrir, hvernig þetta lítur út á árinu 1993, og það þýðir ekki að vitna til undanfarinna áratuga. Mér vitanlega stendur ekki til að halda slíkum skiptum uppi í mörg ár og við hljótum að reyna að komast frá þessum vonda samningi við fyrsta tækifæri. Að mínu mati er ekki tekin nein áhætta þótt það dragist að gera þennan samning vegna þess að loðnan á komandi vertíð er okkur hvort sem er lítils eða einskis virði. Það liggur nokkuð ljóst fyrir, samkvæmt mínu mati sem ég vona að sé rangt, að EB muni fá þessi 3.000 tonn af karfa á árinu 1993 fyrir nánast ekki neitt. Það er þarna sem við erum að deila, á málefnalegum grundvelli, og það er þetta sem við erum að gagnrýna. Ég er ekki að gagnrýna að það hafi verið haldið áfram að ræða þessi mál, en ég er að gagnrýna að það skuli enda með þeim hætti að við skulum nánast láta þetta til þeirra fyrir ekki neitt miðað við öll þau stóru orð sem hafa verið höfð uppi um að við höfum verið að fá allt fyrir ekki neitt. Og jafnvel þótt hæstv. utanrrh. hafi ekki sagt það fyrstur manna hefur hann vitnað til þessara orða með slíkri velþóknun mánuðum saman að það var ekki annað að skilja en að hann gerði þau að sínum. Formaður þingflokks Alþfl. sagði jafnframt hér á Alþingi þegar langhalasigurinn vannst að við hefðum fengið eitthvað --- ég man ekki nákvæmlega hvernig hann orðaði það --- fyrir ekkert. Og hvað var þetta ,,eitthvað`` sem þingflokksformaðurinn sá? Það var loðnan. Ég tel að þetta hafi verið rétt ummæli að því er varðaði loðnuna hjá hv. þingflokksformanni Alþfl. Össuri Skarphéðinssyni, að loðnan hafi verið eitthvað, þ.e. nokkur vonarpeningur. En hann gaf langhalanum þau ummæli að það væri ekkert og við mótmæltum þessum ummælum á Alþingi því auðvitað er langhalinn stofn sem er verðmætur og við hljótum að stefna að því að nýta með hagkvæmum hætti. En það vill bara svo til að þetta, sem þingflokksformaður Alþfl. mat þannig að það væri rétt að gefa því vægið ,,ekkert``, er orðið að 3.000 tonnum af karfa sem skip Evrópubandalagsins geta veitt af fullu öryggi og það eru veruleg verðmæti sem við hljótum að gagnrýna. Virðulegur forseti. Um þetta mál hafa spunnist alllangar umræður af eðlilegum ástæðum. Ég vil endurtaka að ég tel þetta vera mjög slæman samning að því er varðar gagnkvæmar veiðiheimildir. Ég hef ekki verið með mikla gagnrýni á ýmis önnur atriði samningsins, en það sem hins vegar skiptir meginmáli er gagnkvæmnin í samningnum. Auðvitað skiptir eftirlitið miklu máli, en þau ákvæði skipta ekki miklu máli nema veiðar séu stundaðar. Auðvitað skipta ákvæðin um löndunarhafnir og annað máli, en þau skipta ekki máli nema veiðar séu stundaðar. Það er það sem er meginatriði þessa máls. Það er hvað erum við að láta og hvað erum við að fá í staðinn. Ég vænti þess a.m.k. að þessi umræða, jafnvel þótt svo illa fari að þessi samningur verði samþykktur, á Alþingi verði a.m.k. til þess að það komi ekki til álita að framlengja samninginn með þessum hætti og það verði þá aftur tekinn upp sá þráður að spyrja Evrópubandalagið: Hvað viljið þið láta okkur hafa? Ef þeir væru t.d. tilbúnir að láta okkur hafa síld í Norðursjó, rækjuheimldir á Dorhn-banka sem þeir hafa umráð yfir, þá væri farið að tala um dálítið annað mál og gæti orðið til þess að framlengja úthald þeirra skipa sem stunda loðnuveiðar og stunda rækjuveiðar. Ég minni á að Íslendingar hafa reynslu af síldveiðum í Norðursjó og hafa stundað þær með ágætum árangri. Þar er stofn sem er tiltölulega sterkur. Ef við fengjum slík raunveruleg örugg verðmæti liti þetta mál öðruvísi út. Ég vænti þess að í áframhaldandi vinnu við þetta mál verði tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem hér hafa komið fram. Ég treysti því þrátt fyrir allt að hæstv. sjútvrh. geri það. Ég harma hvernig þetta mál hefur endað. Ég ætla ekki að hafa uppi fullyrðingar um hvernig á því stendur þótt ýmislegt megi lesa út úr þeim ummælum sem hafa verið viðhöfð í gegnum tíðina, en til þess að komast að óyggjandi niðurstöðu í því máli er nauðsynlegt að menn fái aðgang að þeim skjölum sem liggja að baki þessari niðurstöðu og þeim viðræðum sem hafa átt sér stað. Þau skjöl eru áreiðanlega trúnaðarskjöl, en þar sem sá háttur hefur verið tekinn upp af hæstv. utanrrh. að vitna til þessara skjala eftir því sem honum þykir henta og ég hef í framhaldi af því vitnað til ákveðinna skjala eftir að hæstv. utanrrh. hefur gert það, þá held ég að það sé öllum fyrir bestu að það verði opnaður allur skjalabunkinn frá 1972 og þá alveg fram á þennan dag. Ég gæti vel sætt mig við það. En ég tel það ekki vera heppilegt að hæstv. utanrrh. opni þennan skjalabunka eftir því hvernig liggur á honum þennan og þennan daginn og eftir því hvernig vörninni er háttað þennan og þennan daginn. Það eiga ekki að vera starfsvenjur sem tíðkast í stjórnsýslu landsins og verða að gilda þar einhverjar ákveðnar reglur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson minntist á ræðu sem ég flutti í gær og vitnaði til þess að ef þessum afla yrði landað á Austfjörðum væru ákveðin verðmæti í honum með ákveðnum hætti. Ég sagði hins vegar líka í ræðu minni að það væri líklegra að a.m.k. 20% af þessum karfa yrði selt á erlendum markaði og þá væri verið að tala um annað verð. Meðalverð á síðasta ári fyrir karfa á erlendum markaði var um 100 kr. í Þýskalandi, þannig að það er svo sem hægt að reikna þetta. Ef við gæfum okkur að þetta væru um 600 tonn og reiknuðum það niður og færum með það niður í 80 kr. verð þegar búið er að draga frá tolla og sölukostnað sem er ekki óeðlilegt, það er a.m.k. sú viðmiðunarregla sem er notuð fyrir skip almennt sem selja í Þýskalandi, þá erum við að tala um verðmæti upp á 54 millj. fyrir þessi tonn og þá er hægt að halda áfram að reikna hitt á innanlandsverðinu. Það sem ég sagði einfaldlega í gær var það að ég ætlaði ekki að gerast dómari í því hvort menn væru að tala um meiri eða minni verðmæti. Það verð sem ég vitnaði til á Austfjörðum er ekkert einsdæmi hér á landi. Það er í gildi bæði á Norðurlandi, Vestfjörðum og mörgum fleiri svæðum. Markaðsverðið var sennilega í kringum 42 kr. á mörkuðum hér á síðasta ári, meðalverðið, þannig að menn geta svo sem reiknað þetta og dregið frá 4% kostnað og annað slíkt. En eftir stendur um loðnuna og karfann, landað á föstu verði, að sú tala sem ég nefndi í gær er 105 millj. annars vegar fyrir karfann og hins vegar 120 millj. fyrir loðnuna. Ég held að menn geti ekkert mælt því á móti að hún er rétt þannig reiknuð. Ef menn fara hins vegar með 20% á erlendan markað eru þetta sennilega 138 millj. og þá er mínus upp á svipaða upphæð og er á hinn veginn. Ég ætla svo ekki að gerast dómari um hvort þessi verðmæti eru jafngild eða ekki, en svona liggur þetta.

Virðulegur forseti. Ég tel að hv. 1. þm. Vestf. hafi staðfest að hann telur ólíklegt að þessum afla, ef hann verður veiddur af íslenskum skipum, verði landað eingöngu innan lands. Hann telur það líklegast að hluta hans yrði landað erlendis og hluti hans yrði frystur úti á sjó. Það er einmitt það sem ég hef verið að halda fram og ég hef engar athugasemdir við það að gera. Síðan verður að sjálfsögðu að taka tillit til þess hvaða möguleikar eru á því að þessi loðna nýtist okkur með einum eða öðrum hætti. Þetta eru tvö aðalatriði málsins og ég tel að það hafi komið fram í svari hv. þm. að hann viðurkennir þessar staðreyndir, enda verður þeim ekki mótmælt með neinum þeim hætti að trúverðugt sé. Þetta eru einfaldlega staðreyndir af okkar reynslu í þessum málum og þess vegna tel ég að þetta andsvar hans hafi í reynd staðfest að hér er ekki um neinar jafngildar veiðiheimildir að ræða.

Hæstv. forseti. Það fór að líkum eftir ræðu hæstv. sjútvrh. í gærdag að umræður um þetta mál hafa lengst nokkuð og við öðru var varla að búast eins og hæstv. sjútvrh. blandaði sér í þessar umræður. Það var í framhaldi af ræðu hæstv. sjútvrh. sem ég kvaddi mér hljóðs og ég mun aðallega ræða nokkur efnisatriði sem fram komu í máli hans. Þeim hefur að vísu sumpart verið þegar svarað og þá sérstaklega af hæstv. fyrrv. forsrh. sem hefur mjög rækilega hrakið málflutning hæstv. sjútvrh. í gær og í raun og veru verður að segjast eins og er, hafandi hlýtt á frásögn hæstv. forsrh. af þeim fundum og því sem þar kom fram, að hann var vel að merkja á fundunum, hæstv. fyrrv. forsrh., en ekki hæstv. sjútvrh. Maður skyldi halda að þetta hefði jafnvel verið öfugt, jafnöruggur og hæstv. sjútvrh. var með sig þegar hann var að túlka það sem hafði gerst á þessum fundum í gær. En nú liggja þær staðreyndir fyrir að það var nú ekki heldur var það hv. 7. þm. Reykn., hæstv. fyrrv. forsrh., sem var á þessum fundum en ekki hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson. Ég taldi hæstv. sjútvrh., miðað við mína þekkingu á þessum málum, taka mjög óvarlega til orða í gær þegar hann fullyrti um það sem fram hefði komið af hálfu talsmanna Íslands á fundum með Evrópubandalaginu á árinu 1990. Ég tók það niður eftir hæstv. sjútvrh. að hann sagði í einni setningu t.d. að það hefði komið fram á þessum fundi 18. apríl að Íslendingar væru reiðubúnir til að semja. Í næstu setningu talaði hæstv. sjútvrh. um tilboð, um samningstilboð, sem hefði verið sett fram af hálfu Íslendinga. Frásagnir af fundinum sanna hið rétta svo ekki verður um villst, nema hæstv. sjútvrh. telji sig mann til þess að fullyrða að rangt sé farið með, að orðum hv. 7. þm. Reykn. sé ekki treystandi í þessum efnum. Þá skal hann líka vera maður til að koma í ræðustólinn og segja það. Ef hann annað tveggja telur sig vita betur hvað gerðist á fundi þar sem hann var ekki viðstaddur eða hann beinlínis telur að orðum og endursögn hv. 7. þm. Reykn. sé ekki treystandi, þá er eins gott að það komi fram. En þessi ummæli voru meiri en efni standa til, þau orð sem hæstv. sjútvrh. þarna notaði. Það hefur komið fram í umræðunum og ég lít svo á að þau séu fallin dauð og ómerk. Það liggur í raun og veru alveg fyrir hver staða þessa máls hefur verið allan tímann frá og með öndverðum áttunda áratugnum þegar samkomulag verður milli Íslands og Evrópubandalagsins í kjölfar átaka um útfærslu landhelginnar og ákveðið er að stefna að gerð samnings um samskiptamál, sérstaklega á sviði rannsókna og þróunar og hagnýtingar auðlindanna, en einnig um hugsanleg gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Evrópubandalagið ýtti á um gerð slíks samnings og það þekkja menn, en af honum varð ekki og í raun og veru komust aldrei í gang viðræður, ósköp einfaldlega vegna þess að það lá alveg skýrt fyrir af hálfu Íslendinga hver okkar staða í málinu væri. Ég get ekki betur séð en að í raun og veru hafi ekkert breyst, hvorki á fundum hæstv. fyrrv. sjútvrh. á árinu 1989 né á fundum í apríl 1990 sem hæstv. fyrrv. forsrh. og utanrrh. sóttu. Það sem fram kom af hálfu Íslands var óbreytt afstaða. Svo kemur hæstv. núv. sjútvrh. upp og reynir að skjóta sér á bak við þennan fund og að á honum hafi orðið einhver tímamót í afstöðu Íslands. Það er rangt. Það var óbreytt afstaða allt frá árunum 1974--1976 sem var í raun og veru ítrekuð og undirstrikuð af hálfu talsmanna Íslands á þessum árum, 1989--1990. Því var svarað þegar Evrópubandalagið tók það upp einu sinni sem oftar að þessi samningur hefði ekki verið gerður. Að sjálfsögðu yrði tekið á móti þeim ef þeir vildu koma hingað til viðræðna um þau mál. En það var líka tekið fram hvað af Íslands hálfu kæmi til greina að ræða. Og það var það sama sem hæstv. fyrrv. sjútvrh., sem hæstv. forsrh. og utanrrh. og sem samningamenn Íslands upplýstu Evrópubandalagið um og niðurstaðan varð sú að Evrópubandalagið kom ekki þá frekar en fyrr til viðræðna um kosti sem það taldi óaðgengilega. Algjört skilyrði af hálfu Íslendinga var að sjálfsögðu þá og allt fram að því að núv. ríkisstjórn hóf undanhaldið í viðræðum um gerð þess samnings sem hér er til umræðu að um raunverulega gagnkvæmni veiðiheimilda yrði að ræða, ef einhver slík skipti færu fram, á því formi að jafngildar veiðiheimildir í lögsögu Evrópubandalagsins kæmu á móti þeim sem Íslendingar létu. Í öðru lagi var það skilyrði af hálfu Íslendinga, lá alltaf fyrir, hafði verið margsagt Evrópubandalaginu, a.m.k. var okkur tjáð það þegar farið var yfir þessi mál og þau rifjuð upp í tíð fyrri ríkisstjórnar, að eingöngu vannýttir stofnar á Íslandsmiðum kæmu til greina í slíkum samskiptum og þá var bent á kolmunna. Það var eiginlega ekki búið að finna upp langhalann ef ég man rétt, alla vega var hann ekki nefndur í þessu tilviki. Í þriðja lagi lá það svo fyrir og var vitað þegar Íslendingar voru á þessum tíma að fara yfir þessi samskipti að Evrópubandalagið mundi væntanlega ekki frekar þá en fyrr hafa neitt að bjóða. Því væri í sjálfu sér ekki mikil áhætta tekin, ekki miklar líkur á því að yfirleitt kæmust þessi mál af stað. Ef við bara stæðum á okkar kröfum, eins og við höfðum gert, mundu aðstæðurnar Evrópubandalags megin frá sjálfkrafa gera það að verkum að málið kæmist ekki lengra og sú varð raunin því við vitum hvernig ástandið er í Evrópubandalaginu. Þeir hafa þurft að skera niður veiðiheimildir og hafa ekki upp á mikið að bjóða. Þannig liggur þetta nú fyrir og þegar svo búið er að afhjúpa þann orðaleik sem hér hefur átt sér stað í sambandi við örfáa belgíska síðutogara sem enn eru á grundvelli gamals samnings stendur eftir, svo ekki verður um það deilt, að með þessum samningi og veiðiheimildum Evrópubandalagsins er verið að brjóta í blað, er verið að opna flota Evrópubandalagsins leið inn í íslensku landhelgina sem ekki hefur verið hér og haft hér rétt til að veiða. Oft geta menn barið höfðinu við steininn og lengi og illa, en það þjónar tæpast tilgangi fyrir hæstv. stjórnarliða að gera það öllu frekar í sambandi við þetta atriði, svo skýrt er það. Ég vísa þá t.d. í ályktun Sjómannafélags Reykjavíkur, sem ég veit ekki hvort hefur verið gerður enn sá sómi að upphefja í ræðustólnum, en þar eru menn sem hafa þetta alveg á hreinu og þrátt fyrir formann sinn láta hlutina ekkert þvælast fyrir sér því þeir segja ósköp einfaldlega, eða framkvæmdastjóri þess félags, að það sé stórhættulegt fyrir Íslendinga að opna landhelgina fyrir þjóðum Evrópubandalagsins. Og hann segir, framkvæmdastjórinn, að það sé með öllu óskiljanlegt ef Alþingi Íslendinga samþykkir slíkt. Það var samþykkt á þessum fundi Sjómannafélags Reykjavíkur að lýsa yfir vanþóknun á því að eftir áralanga baráttu fyrir fiskveiðilögsögunni skuli eiga að opna hana fyrir EB-þjóðunum, sérstaklega þegar það er haft í huga að meðal þeirra eru þjóðir sem með margs konar þvingunum og hernaðarvaldi börðust hvað harðast gegn útfærslu landhelginnar á sínum tíma. Enn fremur skoraði þessi fundur á forseta Íslands, Vigdísi Finnbogadóttur, að sjá til þess að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði yrði borinn undir þjóðaratkvæði og bættist þar í hóp fjölmargra aðila víða í þjóðfélaginu sem slíkt hafa gert á undanförnum dögum og vikum. Ég þakka þeim hjá Sjómannafélagi Reykjavíkur fyrir þessa kjarnyrtu samþykkt og að láta ekki, hvorki forustumenn sína né aðra, slá ryki í augun á sér og komast að kjarna málsins í fáum setningum eins og sjómönnum er gjarnan lagið. En það er nefnilega það sem hér er á ferðinni í raun og veru, hæstv. forseti, að hæstv. sjútvrh. í þrengingum sínum og örvinglan yfir þessu máli grípur á það ráð að reyna að drepa umræðunni á dreif og láta hana snúast um allt annað en það sem máli skiptir, sem er hin efnislega niðurstaða, sem er samningurinn sjálfur. Þess vegna fer hæstv. sjútvrh. út í þennan lítillækkandi málflutning varðandi það sem gerðist í tíð fyrri ríkisstjórnar af því hann vill forðast að ræða um efni samningsins. Hann vill forðast að ræða um þá staðreynd að það er verið að opna flota Evrópubandalagsins leið inn í íslensku landhelgina, þeim flota sem ekki hefur haft þar réttindi áður. Veiðiheimildir örfárra 30 ára gamalla belgískra síðutogara, sem eru persónulega bundin viðkomandi skipum, tvö eða þrjú eftir haffær, og eru þeir þó ekki kröfuharðir á haffærniskírteini verð ég að segja, Belgarnir, því þetta eru ekki merkilegir kláfar, eru ósambærileg heimildum fyrir flota hvaðanæva að úr Evrópubandalaginu, sem geta verið hvaða skip sem er, til að koma hingað til veiða árlega. Það sjá allir heilvita menn. En ég held að hæstv. sjútvrh. verði ekki mikið ágengt í þessum efnum. Hann mun ekki til lengdar ná að draga athyglina frá því sem máli skiptir og er efni þessa samnings og sú uppgjöf sem í honum felst gagnvart hagsmunum Íslendinga og réttarstöðu á þessu sviði. Hæstv. sjútvrh. taldi gagnrýnisatriði stjórnarandstæðinga aðallega hafa verið þrenns konar þegar hann fór yfir þetta mál hér. Það er að vísu ekki nema hálf sagan sögð því margt fleira hefur verið tilnefnt en þau þrjú atriði sem hæstv. sjútvrh. tók til. En það fyrsta hef ég gert að umtalsefni er þessi uppgjöf í landhelgismálunum. Og hver var vörn hæstv. sjútvrh. þar ef vörn skyldi kalla? Jú, hún var í reynd sú að ef þetta væri uppgjöf hefði hún a.m.k. komist á dagskrá í tíð fyrri ríkisstjórnar. Það var vörnin. Jafnstórmannlegt og það nú er. Nú reynist það í fyrsta lagi rangt og í öðru lagi mun hæstv. sjútvrh. ekki verða mikið grand úr því að ætla að haga málflutningi sínum á þennan veg. Í öðru lagi sagði hæstv. sjútvrh. okkur stjórnarandstæðinga eða andstæðinga samningsins hafa gagnrýnt að ekki væri um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum að ræða þar sem við fengjum loðnuna hvort sem er. Þar var málsvörn hæstv. sjútvrh. enn aumlegri því hann reyndi ekkert að rökstyðja það. Það var þá helst að það ætti að kallast rökstuðningur að við hefðum að vísu fengið þessa loðnu undanfarin ár og fengjum hana sennilega í ár ef hún væri veiðanleg, en það gæti komið að því einhvern tímann í framtíðinni að við fengjum hana ekki alla og þá væri gott að hafa svona samning því það gæti farið svo að loðnan færi aftur að ganga meira á Jan Mayen-svæðið, sem hæstv. ráðherra hefur væntanlega átt við, eins og hér á áttunda áratugnum og þá gæti verið gott að hafa svona samning. Það má líta á þetta sem rök og spyrja: Er þá rétt að gera svona samning fyrir árið 1993? Er mikið vit í því þegar alveg liggur fyrir hvernig loðnað hefur hegðað sér í aðdraganda þessarar vertíðar og þegar aðstæðurnar blasa við eins og hv. 1. þm. Austurl. fór yfir áðan? Eigum við að afsala okkur hagsmunum með þessum hætti vegna þess að e.t.v. verða göngur loðnunnar einhvern tímann á komandi árum þannig að staða Grænlendinga og Norðmanna til að ná sínum kvóta innan sinnar lögsögu eða utan íslensku lögsögunnar verður skárri en hún hefur verið undanfarin ár? Það er auðvitað alveg með ólíkindum ef menn ætla að veðja á slíkt. Auk þess verður að hafa í huga að reynsla manna af sumarveiðum á loðnunni er ekki ýkjalöng og við höfum ekkert fyrir okkur um að þetta stutta tímabil þegar loðnan var að nokkru leyti veiðanleg norður undir Jan Mayen sé eitthvað sem megi búast við með reglulegu millibili eða sé venja. Staðreyndin er sú að frá og með 1986 hefur hegðun loðnunnar, þó breytileg hafi verið innan vissra marka, að einu leyti verið mjög regluleg og það er það að loðnan hefur nánast ekkert verið veiðanleg fyrr en innan íslenskrar lögsögu. Nánast ekkert. En þetta er sá tími, frá 1986, sem er langmarktækastur um meiri háttar loðnuveiðar því ef við tökum aflann eins og hann var á árunum í aðdragandanum er þessi drift fyrst að komast í fullan gang þegar kemur fram á árin um og fyrir 1986. Það er þannig. Og sumarveiðarnar hefjast ekki fyrr en upp úr miðjum áttunda áratugnum, bara yfir höfuð ekki. Menn skulu fara ákaflega varlega í að draga mjög stórar ályktanir af því að Norðmenn náðu á 3--5 ára tímabili eða nokkurra ára tímabili dálitlum árangri við þessar sumarveiðar. Ekki var þetta að mínu mati merkileg málsvörn fyrir hæstv. sjútvrh. og það mætti reyndar segja fyrir hæstv. utanrrh. því hann fer víst með málið og í reynd viðurkenning á því að þarna er verið að borga 3.000 tonn fyrir loðnu sem við hefðum veitt hvort sem er ef við á annað borð verðum í færum til að ná henni, ef okkur tekst á annað borð að veiða upp okkar eigin kvóta sem verður að draga í efa, því miður, vegna þess að nú er að nálgast miðjan janúar og allt sem komið er á land eftir áramót eru 800 tonn, sín 400 tonnin af tveimur skipunum sem veiddust fyrir nærri viku og útlitið satt best að segja ekki allt of gott, a.m.k. ekki fyrir næstu daga eins og veðurhorfur eru. Í þriðja lagi kom svo hæstv. sjútvrh. inn á að gagnrýnt væri að þetta væru ekki jafngildar veiðiheimildir í raun hvað verðmæti snertir. Þá verð ég að segja, hæstv. forseti, að það er í mínum huga léttvægasti hluti þessa máls. Ég geri satt best að segja, þó það sé sjálfsagt að reyna að halda því til haga hvernig það dæmi stendur, minna með það nákvæmlega hvert hið endanlega uppgjör í þeim efnum yrði. Það sem gerir það að verkum að við höfum fjallað talsvert um það mál er hin ábyrgðarlausa framsetning hæstv. ríkisstjórnar á því að á þessum skiptum séu Íslendingar beinlínis að græða. Ef menn hefðu sleppt því að vera með munninn uppi um slíkt hefðu menn e.t.v. ekki gert það að stórkostlegu ágreiningsefni að líklega hallar þarna nokkuð á Íslendinga og í raun og veru augljóslega. Það er ekki versti þáttur þessa máls að mínu mati. Það sem hefur hins vegar gert hann fyrirferðarmikinn í umræðunni er þessi ábyrgðarlausi málflutningur eins og venjulega hjá hæstv. ríkisstjórn og beinlínis rangfærslur sem menn eru að verða næsta þreyttir á þessum málum og fylla tugi ef það er allt saman talið upp, þar sem hæstv. ráðherrar, auðvitað aðallega hæstv. utanrrh., hafa orðið berir að hreinum rangfærslum. En reiknikúnstir hæstv. sjútvrh., sem hefur gengið í þetta reikningshandverk, þetta reikningsmannalið og er að hjálpa hæstv. utanrrh. í því máli, eru satt best að segja harla broslegar. Ég leyfði mér í gær að líkja þeim við hinn kunna reikningsmann Sölva Helgason sem reiknaði barn í konur og vann fleiri afrek á þessu sviði og átti það fyrst og fremst sammerkt með hæstv. ríkisstjórn hvað aðferðafræðina snertir að hann taldi hina reikningslegu niðurstöðu jafnan réttari en veruleikann og mikilvægara það sem út úr reiknisdæminu kom en það sem í raunveruleikanum gaf að líta. Í fjórða lagi sagði hæstv. sjútvrh., og ég hlýt að leyfa mér að minnast aðeins á það af því mér fannst það alveg orðið dæmigert fyrir tilburði hæstv. ráðherra til að reyna að forðast að ræða efni málsins, sjálfan samninginn, og hæstv. sjútvrh. sagði það orðrétt, ef ég hef tekið það rétt niður, að kjarni málsins í sambandi við þennan samning væri sá að tryggt væri mjög gott eftirlit. Hæstv. sjútvrh. reyndi að gera að kjarnaatriði þessa máls að það væri tryggt svo gott eftirlit með veiðunum og þess vegna væri þetta allt í lagi. Ég verð nú að segja alveg eins og er að ýmislegt má reyna í röksemdafærslu, en guð minn góður, að í raun og veru sé það aðalatriðið að það sé tryggt nógu gott eftirlit og þá skipti ekki svo miklu máli með veiðarnar og hvernig þeir hlutir standa. Er það ekki þannig að það er lítið nema til þess að skammast sín fyrir ef eitthvað hefði upp á vantað eftirlitið ef menn eru að gera þennan samning á annað borð? En það er til þess að koma upp og guma af sem sérstöku ágætisatriði sem geri samninginn í sjálfu sér eitthvað betri fyrir okkur Íslendinga að það hafi tekist skammlaust að ganga frá eftirlitsþáttunum? Tæplega get ég tekið undir það. Í fimmta lagi, hæstv. forseti, örfá orð á nýjan leik um samhengi þessa máls sem ég hef reyndar áður gert að umtalsefni. Ég sé því miður ekki annað en að í hæstv. ríkisstjórn hafi átt sér stað mjög ógeðfelld hrossakaup um nokkur mismunandi mál sem tengjast sjávarútvegi á Íslandi. Öll leystust þau upp í sama punktinum, nánast á sömu helginni svo sérkennilegt sem það var. Ráðherrar Sjálfstfl. og e.t.v. þingflokkur, ef þetta hefur verið borið undir hann en reyndar mun ekki vera venjan yfirleitt í Sjálfstfl. að vera mikið að tala við þingflokkinn, virðast hafa gengið inn á að það skuli koma á auðlindaskattur um mitt næsta kjörtímabil. Það var skýrt frá því sem sérstöku samkomulagi að stjórnarflokkarnir hefðu orðið ásáttir um að upphaf slíkrar gjaldtöku yrði á árinu 1996 eða 1997. Í öðru lagi var á einni helgi ákveðið að slengja saman í mikinn sjóð nokkrum mismunandi stærðum úr fjárhagslið sjávarútvegsins og búa til mikinn þróunarsjóð sem deilur hafa síðan staðið um hvort ætti að yfirtaka ekki bara eignir heldur líka skuldir sumra þeirra sjóða sem hann á að stofna úr.  Í þriðja lagi kom fram á sömu helgi, og það var dregið fram í dagsljósið m.a. með fundum utanrmn. og sjútvn., uppgjöf hæstv. sjútvrh. gagnvart samningum við Evrópubandalagið um samskipti á sviði sjávarútvegsmála. Hæstv. sjútvrh. var staffírugur gagnvart kröfum Íslands á sl. vori, ekki kæmi til greina að semja um annað en raunverulega gagnkvæmni í formi afla, fisk fyrir fisk. Því var lofað hátíðlega í sjútvrn. að ekki yrði hvikað frá þeirri frá þeirri kröfu og ekkert yrði aðhafst í því máli nema að höfðu samráði við sjútvn. Það var meira að segja svo að ráðuneytisstjórinn í sjútvrn. fór með sérstaka ítrekun á þessari ósk frá sjútvn. af fundi hennar um mitt sl. sumar. Það er staðfest í fundargerðarbók sjútvn. og á fundi sem nefndin átti á nýjan leik með ráðuneystistjóra sjútvrn. í haust staðfesti hann að hann hefði farið með þessi skilaboð. Engu að síður kemur í ljós að utanrrn. hefur á miðju sumri þreifað á því að gefast upp að hálfu fyrir Evrópubandalaginu. Það var ekki nóg því Evrópubandalagið heimtaði fulla uppgjöf af hálfu Íslands og fékk hana og sjútvrh. gafst upp fyrir þessari óbilgirni Evrópubandalagsins um sömu helgi og hann samdi um kvótann, auðlindaskattinn og þróunarsjóðinn. Og minnisblað utanrrn. frá þessum tíma, 16. nóv. í haust, sannar svo ekki verður um villst að þetta gerðist í sumar. Það má spyrja hvort sjútvrh. hafi e.t.v. samið um fleira þarna sem enn sé ekki komið fram og þá man ég allt í einu eftir ávísununum sem sjómenn áttu að fá vegna kvótakaupanna í framhaldi af skerðingu á þorskveiðiheimildum, útgerðarmenn. 500 millj. var lofað og því var lýst yfir á fundi á Flateyri að ætti að senda útgerðinni í framhaldi af þessu áfalli til að jafna stöðu hennar og þessar ávísanir yrðu sendar út fljótlega. Það bólar ekkert á þeim. Það er búið að loka fjárlögum án þess að gert sé ráð fyrir þessum peningum. Var kannski samið um það líka að þetta skyldi fara út af borðinu? Hæstv. sjútvrh. hefur að vísu sagt að þetta sé mál forsrh. því þetta sé byggðavandi og hefur afsalað sér að hluta til forræði yfir sjávarútvegsmálum í hendur hæstv. forsrh. Nei, staðreyndin er sú, hæstv. forsrh., svo maður dragi þetta saman, að því miður hefur hæstv. sjútvrh. gefist upp. Allt loft var farið úr hæstv. sjútvrh. Hann er sprungin blaðra. Það hvellsprakk á hæstv. sjútvrh. þarna þessa helgi, í byrjun desember hygg ég að það hafi verið. Hvellsprakk eins og sagt er á bílamáli. Nú er bara ekið á felgunum. Þetta er að mínu mati mjög dapurlegt vegna þess að hæstv. sjútvrh. klúðraði þarna niður stöðu sem hann hafði til að gæta hagsmuna íslenska sjávarútvegsins. Það er enginn vafi á að ef hæstv. sjútvrh. hefði verið maður fyrir sinn hatt og staðið í ístaðinu hafði hann sjávarútveginn á bak við sig í þeirri baráttu. Bæði gagnvart því að samþykkja ekki auðlindaskatt, gagnvart því að gefast ekki upp fyrir Evrópubandalaginu og í þriðja lagi því að reyna að skapa íslenska sjávarútveginum almennileg rekstrarskilyrði sem hæstv. sjútvrh. virðist líka hafa gefist upp gagnvart. Nú er hæstv. sjútvrh. landlaus maður því hann er búinn að fyrirgera þessum stuðningi algerlega og það finna allir sem þreifa á þessum málum þessa dagana. Og ég verð að segja alveg eins og er að þetta eru mér veruleg vonbrigði vegna þess að hvað sem um þetta ríkisstjórnaróbermi má segja verður að búa við hana á meðan hún er og menn verða að reyna að lifa það af að fá yfir sig svona ríkisstjórnir rétt eins og hver önnur hallæri sem yfir þá ganga. Ég hafði bundið vissar vonir við að sjávarútveginum yrði nokkur vörn í hæstv. sjútvrh. á meðan þetta gengi yfir. Ég þóttist vita að það væri ekki mikils skilnings að vænta hjá hæstv. ráðherrum Alþfl. í málefnum sjávarútvegsins sem ekkert hafa séð þar undanfarin ár annað en nauðsynina á skattlagningu á greinina í formi auðlindaskatts. Og ég sá ekki á málflutningi hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. að þar ætti sjávarútvegurinn mikla hauka í horni heldur, samanber t.d. fjárlagagerðina á síðasta ári þegar nýjum álögum upp á um milljarð króna var velt yfir á sjávarútveginn sem barðist í bökkum. Nei, en maður batt vissar vonir við að í hæstv. sjútvrh. yrði eitthvert hald í þessari erfiðu varnarbaráttu sjávarútvegsins sem er í bullandi taprekstri, hefur tekið á sig samdrátt í veiðiheimildum og er svo sótt að í þriðja lagi með nauðasamningagerð af þessu tagi. Hæstv. sjútvrh. talaði líka þannig á köflum að hann væri til í nokkuð harðan slag fyrir hönd sjávarútvegsins. Hann valdi sér óvini og skammaði þá alveg blóðugum skömmum í ræðum á aðalfundum LÍÚ og annars staðar. Og með því að velja sér aðila sem höfðu leyft sér að gagnrýna sjávarútveginn eða voru ekki beint vinsamlegir sjávarútveginum að mati hæstv. sjútvrh. í umfjöllun sinni gekk hæstv. sjútvrh. fram samkvæmt formúlunni: Ef ég skamma óvini þína er ég vinur þinn. Og þess vegna tók hæstv. sjútvrh. Morgunblaðið fyrir norður á Akureyri í fyrra og skammaði það alveg blóðugum skömmum fyrir skilningsleysi og hroka og andúð í garð sjávarútvegsins. Samkvæmt formúlunni: Ef ég skamma óvini þína er ég vinur þinn. Og hæstv. sjútvrh. skammaði Moggann. Hann fékk nýjan óvin á Akranesi í haust til að skamma. Háskóla Íslands og rektor. Og hellti sér yfir rektor sem væri þessi skilningslausi einangraði aðili í fílabeinsturninum sem leyfði sér að halda því fram að hann gæti rekið Háskóla Íslands með óbreyttu sniði ár frá ári án þess að fylgja öllum dýfum eða uppsveiflum í sjávarútvegi, þetta væri nú meira nautið. Og hæstv. sjútvrh. skammaði rektor samkvæmt formúlunni: Ef ég skamma óvini þína er ég vinur þinn. Og með ýmsum slíkum aðferðum reyndi hæstv. sjútvrh. að halda þeim skilaboðum gangandi að hann væri nú þrátt fyrir allt að gæta hagsmuna sjávarútvegsins þarna og stæði sig í því og tæki bara þó nokkuð upp í sig svona af og til. Með þessu öllu saman held ég að ég geti sagt að fram á síðasta haust hafi hæstv. sjútvrh. þrátt fyrir allt tekist þokkalega að halda sér réttu megin í málunum, að hafa vissa tiltrú og vissa samúð og vissan skilning hagsmunaaðila í greininni og fleiri aðila sem um þetta fjalla, þar á meðal stjórnarandstöðunnar sem viðurkenndi upp að vissu marki tilraunir hæstv. sjútvrh. í þröngri stöðu, eins og t.d. þegar við hvöttum hann til, hæstv. sjútvrh., og hjálpuðum honum til í fyrravor að afgreiða með hraði í gegnum þingið frv. til laga sem heimilaði útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóðnum. En nú er sem sagt, því miður, þessum hveitibrauðsdögum lokið, þeir eru búnir að vera og mikið meira en það, ég held að hjónabandið sé bara búið að vera, hæstv. sjútvrh. og sjávarútvegsins. Það hvellsprakk á hæstv. sjútvrh. þegar hann lak niður gagnvart þessum málum á dögunum. Hann lét undan kröfum Alþfl. um auðlindaskatt, samþykkti uppgjöf í samningum við Evrópubandalagið og dróst inn í þetta möndl með þróunarsjóðinn og guð má vita hvað. Allt til þess eins að kaupa óbreyttan kvóta, óbreytt kvótakerfi að því er virtist í einhver ár. Ja, dýr mundi Hafliði allur ef þessu verði er goldið óbreytt ástand eitt og veit ég ekki til þess að fyrr í Íslandssögunni hafi menn keypt óbreytt ástand jafndýru verði. Nei, hæstv. forseti, aftur að efni samningsins beint sem menn hafa farið í ýmsar skógarferðir út frá til að forðast að ræða það sem þetta mál snýst þó um, samningana við Evrópubandalagið um samskipti á sviði sjávarútvegsmála sem þessi samningur er bersýnilega okkur mjög óhagstæður um. Því ber að fella þennan samning ef ríkisstjórnin er svo gæfulaus að vilja knýja fram afgreiðslu hans nú. Það hefði auðvitað verið að mörgu leyti langskynsamlegt að láta samninginn liggja og bíða átekta og sjá hvað gerðist, auðvitað langgáfulegast. Gamalkunn og vel farsæl aðferð hér í þinginu er að salta mál, leyfa þeim að liggja í nefndum á meðan einhver óvissa gengur yfir og málin skýrast. Að hæstv. sjútvrh. er ekki einu sinni maður til þess að berja í borðið gagnvart hæstv. utanrrh. og segja: Nei, góði minn, nú bara geymum við þetta mál þangað til annað skýrist, er alveg með endemum lítilsiglt, að ná ekki einu sinni því fram, en ganga í það með hæstv. utanrrh. að pína fram afgreiðslu á þessum samningi nú til að það sé alveg öruggt að Evrópubandalagið fái hvað sem öðru líður þessi 3.000 tonn á árinu. Það verður ekki séð að tilgangurinn þess að pína fram samninginn nú sé annar. Það þjónar í raun og veru engum öðrum efnislegum tilgangi en þeim að uppfylla það skilyrði gagnvart Evrópubandalaginu að þeir fái örugglega 3.000 tonn af karfa. Það er nokkurn veginn borðleggjandi að það skiptir Íslendinga engu máli varðandi þessar loðnuveiðar ef loðnan á annað borð verður veiðanleg eða við í færum til að veiða hana, en þá hefðum við fengið hana hvort sem er, þá hefðum við tekið hana á þessari vertíð hvort sem er. Í öðru lagi verður ekki heldur séð að það þjóni neinum tilgangi í sambandi við samningagerðina um Evrópskt efnahagssvæði. Evrópubandalagið sjálft hefur ekki einu sinni samþykkt þann samning nema ein þrjú ríki og sá samningur gengur í fyrsta lagi í gildi ef hann þá nokkurn tímann gerir það, sem ég reyndar styrkist nú alltaf í trú á að verði ekki, um mitt þetta ár. Evrópubandalagið hefur enga kröfu á okkur þó svo að þeir hafi með einhliða bókun gert þennan tvíhliða samning að skilyrði ásamt nokkrum öðrum. Þeir hafa enga kröfu á okkur að við gerum það fyrr en þá rétt áður en þeir samningar koma til framkvæmda. Þá væri a.m.k. eini óvissunni færra í þessu máli og það væri hvað hefði gerst á þessari loðnuvertíð. Og ef þá verður sýnt eins og yfirgnæfandi líkur eru til, því miður, að við Íslendingar höfum í mesta lagi náð að veiða okkar eigin kvóta og ég óttast að við náum honum ekki einu sinni öllum, ég tala nú ekki um ef mælingar gera það að verkum að bætt verður við hann, þá þurfum við að minnsta kosti ekki að skaffa Evrópubandalaginu 3.000 tonn af karfa vegna loðnu sem við sannanlega veiddum ekki eitt einasta kvikindi af. En er það það sem vakir fyrir hæstv. sjútvrh. að hann sé svo gírugur í að koma út þessum karfaheimildum að hann vilji taka þátt í að pína þetta mál hér í gegn við þessar aðstæður? Hæstv. ráðherra. Það er búið að halda illa á þessu máli eins og margir fyrri ræðumenn hafa sagt og þar á meðal fyrrv. hæstv. sjútvrh. sem hefur talsverða reynslu af þessum málum. Og við höfum orðið vitni að því með dapurlegum hætti að hæstv. ríkisstjórn hefur verið út og suður í þessum efnum. Ráðherrarnir virðast lítið talast við. Þeir skiptast á skoðunum í ,,Þjóðarsálinni`` um viðkvæm hagsmunamál Íslendinga í samningum við erlenda aðila og það er aðhlátursefni fyrir þá sem á annað borð hafa geð í sér til að hlægja að svona málum hvernig þetta hefur allt saman gengið til. Ég skora eindregið á menn einu sinni enn að skoða nú hug sinn gagnvart því hvort það sé ekki öllum fyrir bestu að a.m.k. geyma þetta mál. Láta það bíða þar sem það er þá statt þangað til að að einhverju leyti skýrist með framhaldið og held ég að fyrir því megi færa mörg rök, en fyrir hinu fá að vera að pína fram afgreiðslu á þessu máli nú.

Virðulegi forseti. Það má segja að það sé að berja höfðinu við steininn að ætlast til að hægt sé að vírbinda til fullkomins jafnræðis verðmæti fisktegunda eins og sumir hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa ætlast til í umræðum hér, þ.e. þá í umræðunum um þessi 3.000 tonn af karfa annars vegar og 30.000 af loðnu hins vegar sem er niðurstaða sjávarútvegssamningsins í tengslum við EES. Verðmæti rokka til á svo mörgum mismunandi forsendum að það er erfitt að geirnegla á þennan hátt eins og menn hafa gjarnan viljað og má segja að þar séu menn að teygja lopann. Í upphafi samninganna um Evrópska efnahagssvæðið höfðu menn auðvitað uppi vonir um það að ekki þyrfti að koma til samninga um veiðiheimildir erlendra skipa, en það átti ekki að koma neinum á óvart að ganga yrði til þeirra samninga á lokastigi og það átti auðvitað ekki heldur að koma hv. þm. Steingrími Hermannssyni á óvart nú í ársbyrjun 1993 að hafa á fundi með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins í Brussel 1990 boðið viðræður um veiðiheimildir innan íslenskrar lögsögu. Óþarft er að fjölyrða mjög um niðurstöðurnar sem nú liggja fyrir því þótt vissulega hefði verið æskilegast að losna við 3.000 tonna ákvæðið er niðurstaðan vel ásættanleg, enda magnið tiltölulega lítið þegar á heildina er litið. Það eru ákveðnir þröskuldar í sókninni og strangt og örugglega skilvirkt eftirlit sem skiptir miklu máli. Ráðherrar núv. ríkisstjórnar og fyrri ríkisstjórnar hafa að því er best verður séð staðið vel í ístaðinu varðandi hagsmuni Íslands í þessum samningaviðræðum og niðurstöðuna verður að líta á fyrst og fremst sem gildi í miklu stærra dæmi. Það er verið að gera samninga sem styrkja Ísland, styrkja fyrst og fremst fjárhagslegt sjálfstæði Íslands og möguleika til hagvaxtar og atvinnusköpunar, en slík þróun er auðvitað grundvöllur fyrir menningu og sjálfstæði landsins. Þegar menn hafa lagt saman það neikvæða og jákvæða sem fylgir þessum samningum er augljóst að íslenskt þjóðfélag hefur ekki efni á að hafna niðurstöðunni sem liggur fyrir og enn síður að standa utan við Evrópska efnahagssvæðið þegar til lengri tíma er litið. Það er þó full ástæða til þess í tilefni þeirra umræðna sem hafa átt sér stað um sjávarútvegssamninginn að skora á hv. þm. Steingrím Hermannsson að beita sér fyrir því að birta fundargerð þá sem hefur orðið nokkurt ásteitingsefni í umræðunum, fundargerðina frá fundi fyrrv. forsrh. og utanrrh. með framkvæmdastjórn EB í Brussel 1990, og fá þar svart á hvítu fram samkvæmt fundargerð hvað kom fram á þeim fundi. Þeim hefur ekki borið saman, hæstv. sjútvrh. og fyrrv. forsrh. Því vil ég skora á hv. þm. Steingrím Hermannsson að ljá máls á því að beita sér fyrir því að þessi fundargerð verði birt. Tilvitnanir í þennan fund eru orðnar svo viðamiklar í þessum umræðum að það er mjög rík ástæða til að það komi fram berlega sem þar er.

Virðulegur forseti. Mér fannst þetta nokkuð merkileg ræða hjá hv. 3. þm. Suðurl. Hann kemur, eftir því sem ég kemst næst, upp fyrstur stjórnarliða og segir að þessi sjávarútvegssamningur sé raunverulega neyðarbrauð. Hann sé gerður vegna EES-samningsins og menn neyðist til að gera hann.

Ekki sagði ég það.

Ég er ekki að hafa orðrétt eftir þingmanninum. En ég er að orða þann skilning sem ég lagði í ræðu hans eftir á. Ég get ekki tekið það til baka. Ég tel að hann hafi verið að segja okkur það að a.m.k. hann líti þannig á að þessi sjávarútvegssamningur sé neyðarúrræði sem við þurfum að taka á okkur vegna EES-samningsins. Hann var að rökstyðja að EES-samningurinn styrkti fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar og þess vegna ættum við að gera sjávarútvegssamninginn líka. Þetta er mjög merkilegt vegna þess að hæstv. sjútvrh. og aðrir þeir sjálfstæðismenn sem hér hafa talað hafa lagt mikið á sig við að reyna að rökstyðja það fyrir þingheimi að hér sé um að ræða jafnvægi í þessum samningum. Ég verð að segja það alveg eins og er að oft hefur mér fundist það ganga út í öfgar hvað menn hafa reynt að leggja mikið á sig til að bera saman alls ósambærilegar veiðiheimildir sem þarna er um að ræða. En það hafa þeir gert í ljósi þess að þeim finnst svo mikilvægt að Íslendingar hafi raunverulega gert góðan samning og telja að með því að tala nógu lengi um hvað hann sé góður geti hann orðið það. Það virðist vera það sem a.m.k. þinginu og þjóðinni er boðið upp á.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hv. síðasta ræðumanni ef hann telur að ég hafi verið að draga eitthvað úr ágæti þessa samnings. Ég rakti í stuttu máli að samningurinn væri vel viðunandi. Og hvernig menn líta á hann í heild. Það getur verið einhver munur á slíku. En fyrst og fremst er niðurstaðan sú varðandi samninginn að þar sé jafnvægi. Það er að vísu hægt að túlka á margan hátt verðlagningu á afurðum. Ef Íslendingar legðu til að mynda þá verðlagningu í loðnuna að verka hana að japönskum sið, eins og hún er unnin dýrust, bæði með hrognatöku og með þurrkun, þá eru menn komnir upp í miklu hærri verð en karfinn gæfi hlutfallslega. En það yrði ekki raunhæft að gera það á þennan hátt fyrr en kannski markaðurinn býður upp á slíkt eða menn leita þeirra söluleiða sem kann að vera gert í framtíðinni. Og dæmi eru um granna okkar, Grænlendinga, sem þurrka hluta af loðnu sem þar veiðist og er seld miklu dýrari en sú loðna sem fer í bræðslu. Þetta geta menn teygt lopann um endalaust, en í heild er þarna um gagnkvæman samning að ræða og það er undirstaðan í þessu máli. Og þeir staðlar sem sjútvrn. hefur sett fram eru þeir marktækustu í stöðunni. Undir það ber að strika.

Virðulegur forseti. Mér fannst 3. þm. Suðurl. farast illa að draga til baka það sem hann sagði í ræðu sinni. Hann tók til orða eitthvað á þá leið að engum hefði átt að koma á óvart að neyddust til að gera þennan samning, þ.e. sjávarútvegssamninginn. Það var ekki hægt að misskilja af framhaldi orða hans hvað hann átti við, hann væri sem sagt neyðarbrauð og hluti af því að gera þetta EES-samkomulag. Það er út af fyrir sig hægt að halda áfram þeim umræðum sem hér hafa staðið yfir lengi um að bera saman þessar veiðiheimildir, en aðalatriði málsins er að nú liggur ljóst fyrir að þessi samningur til eins árs um nýtingu veiðiheimilda mun ekki færa Íslendingum neitt í aðra hönd. Sú loðnuvertíð sem stendur yfir núna er í þeirri stöðu eftir óveðurskafla að ekki er líklegt að það veiðist neitt af þessari grænlensku loðnu. En Íslendingar ætla samt að halda sínu striki og þrátt fyrir að enginn viti um endalok eða gildistöku EES-samkomulagsins ætlar stjórnarmeirihlutinn á Alþingi að knýja fram að þessi samningur um skipti á veiðiheimildum verði að veruleika. Það verð ég að segja að mér finnst alveg fáránlegt. Ég tel að það hefði verið mannalegra að koma fram eins og hv. 3. þm. Suðurl. gerði þó í fyrri ræðu sinni og segja sannleikann, að menn telji sig neydda til að skrifa upp á þennan samning. En þá ætti beint framhald af þeirri ræðu að vera að viðurkenna að sá samningur ætti þá ekki að taka gildi nema EES-samkomulagið yrði að veruleika. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Í lok andsvara eftir síðari ræðu hæstv. sjútvrh. í gær lagði ráðherra fyrir mig þá spurningu hvernig í ósköpunum ég gæti verið á móti þessum samningi því ég hefði boðið upp á, að því er mér skildist, sambærilegt í Brussel 18. apríl 1990. Ekki veit ég hvað veldur þessari þráhyggju hæstv. ráðherra nema e.t.v. það að á árunum 1989 og 1990 ritaði hann margar greinar í Morgunblaðið sem lýstu biturleika og tilraun til að gera allt tortryggilegt sem gert var í þessum málum. Að vísu gekk nú Alþfl. miklu lengra rétt fyrir kosningarnar síðustu þegar í blaði flokksins, sem þá var, Pressunni, birtist auglýsing þar sem fyrrv. hæstv. sjútvrh., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, var borinn þeim sökum að bera kápuna á báðum herðum eða vera ekki treystandi í þessum málum. En ég tel mig hafa skýrt þetta mál æði ítarlega í fyrri ræðu minni og reyndar gerði hv. þm. Halldór Ásgrímsson mjög vel grein fyrir þessu máli, hann rakti sögu þess. Sama gerði reyndar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon svo það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að endurtaka það sem hér hefur verið svo ítarlega greint frá. Ég hef orðið mér úti um fyrstu ræðu hæstv. sjútvrh. frá því í gær og hef lesið hana. Þar er að vísu af mjög mörgu að taka og gæti ég staðið hér lengi til að svara ýmsu sem þar kemur fram. En aftur vísa ég til þess sem fyrrnefndir hv. þm. hafa rakið svo það ætti að vera óþarft. Ég ætla því að halda mig fyrst og fremst við það hvers vegna ég get ekki lýst ánægju minni með þann samning sem nú er og reyna enn einu sinni að gera nokkra grein fyrir því sem fram fór á fundinum 18. apríl 1990 í Brussel. Ég tek eftir því að í upphafi sinnar fyrri ræðu í gær segir hæstv. sjútvrh., með leyfi forseta: ,,Af þessum málflutningi má ráða að þau sjónarmið séu uppi af hálfu þessa hv. þm. [þ.e. þess sem hér stendur] að það komi ekki til álita að gera samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum.`` E.t.v. er skýringanna að leita í þessum misskilningi hæstv. sjútvrh., e.t.v. hefur það ekki komist til skila að ég hef ekki út af fyrir sig mótmælt því að gerður verði samningur um gagnkvæmar veiðiheimildir, enda séu þær gagnkvæmar. Ég ætla, með leyfi forseta, að vísa til orðréttrar ræðu minnar þar sem ég mælti fyrir áliti minni hluta utanrmn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrst þegar rætt var um þennan samning var um það talað að skipt yrði á 30 þúsund lestum af loðnu fyrir 3 þúsund karfaígildi og fullyrt þá að þessi ígildi yrðu að 2 / 3 hlutum langhala og 1 / 3 hluti karfi. Við þetta sættu aðilar í sjávarútvegi sig. Það kom fram nokkur stuðningur við þetta. Ég lýsi þeirri persónulegu skoðun minni að ég taldi þarna vera um hugmynd að ræða sem mætti skoða því að ég hygg að það sé almennt viðurkennt að langhalinn sé vannýttur . . . `` Þetta er kjarni málsins. Ég hef áður lýst því að viðræðurnar sem fram fóru í Brussel komust út af fyrir sig aldrei neitt áleiðis. Þar var ekki um neinn samningafund að ræða sem hæstv. sjútvrh. gefur undir fótinn með. Hann velti sér upp úr því í sinni fyrstu ræðu og segist ekki hafa fundið það í gögnum að þar væri talað um veiði fyrir veiði og ég veit ekki hvað og hvað fleira. Ég veit vel að hæstv. sjútvrh. talar þar þvert um sinn hug því hann veit að þetta voru eingöngu áþreifingar og eins og hann hefur sjálfur sagt var þangað farið til að kynna sjónarmið Íslands og leggja alveg sérstaka áherslu á ýmsar sérkröfur sem við Íslendingar þurfum að gera. Hæstv. ráðherra veit mætavel að það var svar við þeirri stöðugu kröfu Evrópubandalagsins að gengið yrði frá samningi um fiskveiðar sem þeir hefðu lýst yfir þegar 1972 með bókun 6 að þeir teldu nauðsynlegt að gera. Að sjálfsögðu höfum við aldrei nokkurn tíma neitað því að halda áfram slíkum viðræðum. Við höfum alltaf tjáð okkur -- eins og kom svo greinilega fram í sögulegu yfirliti hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar -- reiðubúna til að halda áfram þessum viðræðum. En ástæðan fyrir því, eins og ég hef reyndar áður sagt og mér þykir leitt að þurfa að vera að endurtaka mig í þessu sambandi, að Marin, sem var sjávarútvegskommissar eða framkvæmdastjóri Evrópubandalagsins, þáði ekki þetta boð var einfaldlega sú að annars vegar bentu ég og Hannes Hafstein á einu vannýttu fiskstofnana sem við höfum, þ.e. kolmunna, og hins vegar, þegar því var hafnað, spurðum við ætíð og höfðum spurt um nokkurn tíma: Hvaða jafngildar veiðar getið þið bent okkur á innan ykkar fiskveiðilögsögu? Og við fengum aldrei nokkurn tíma nein svör við því. Það var satt að segja talið nokkuð klókt að koma boltanum þannig til þeirra. Það hafði enginn þá hugmyndaauðgi, ef ég má kalla það svo, að láta sér detta í hug að skipta við Evrópubandalagið á grænlenskri loðnu sem veidd yrði innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, eins og nú er verið að gera. Það datt engum í hug. Meira að segja datt þeim ekki í hug að benda á slíkt þó að þeir hefðu aðgang að þeirri loðnu með sérstökum samningi við Grænlendinga. Það er seinni tíma mál. Og það er kjarni málsins að það hefur enginn gagnkvæm veiði fengist innan lögsögu Evrópubandalagsins eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson rakti svo ítarlega áðan. Ég tek líka eftir því að í ræðu hæstv. sjútvrh., fyrri ræðunni í gær, segir hann, með leyfi forseta: ,,Hv. 1. þm. Austurl. sagði á hinn bóginn í sinni ræðu að það hefði alltaf legið í loftinu að slík gagnkvæmni gæti komið fram. Og á fundi embættismanna í Maastricht 1990 hefði komið fram að hugsanlega mætti gera fiskveiðisamning með gagnkvæmum skiptum á veiðiheimildum, en það mætti þó ekki verða til þess að minnka umsvif okkar eigin skipa.`` Hvað þýðir þetta? Það þýðir að þetta gat ekki orðið þannig að veiðar okkar eigin skipa minnkuðu nema það kæmi fullkomið ígildi þess í staðinn þannig að umsvifin minnkuðu ekki á nokkurn máta. Og aftur endurtek ég að enginn var svo hugmyndaríkur að láta sér detta í hug að við þægjum að veiða grænlenska loðnu innan íslenskrar fiskveiðilögsögu í staðinn fyrir það sem Evrópubandalagið fengi innan lögsögu okkar Íslendinga. Þetta er kjarni málsins og það er vitanlega þess vegna sem við gagnrýnum þennan samning. Ekki vegna þess að þarna hafi verið leitað eftir því að fá gagnkvæmar veiðar heldur vegna þess að þær fengust ekki. Það fengust ekki, því miður, gagnkvæmar veiðar. Það er ekki gagnkvæmni í því að leyfa hér veiðar af fullnýttum fiskstofni og taka mjög óvissa heimild til þess að veiða loðnu innan okkar eigin fiskveiðilögsögu í staðinn. Það er ekki sú gagnkvæmni sem nokkrum manni hafði áður dottið í hug. Ég vona að þetta komist nú til skila og til hæstv. sjútvrh. Það er athyglisvert að yfirleitt sleppir hann því að nefna, sem kemur þó fram í fundargerðinni sem ég las upp úr, að við værum tilbúnir að fjalla um mögulegar gagnkvæmar veiðar. Það er einmitt í sambandi við það orð, hvað menn meintu með því, sem síðan strandaði því það náði aldrei nokkurn tíma saman. Hæstv. ráðherra talaði um það í gær að rétt væri að birta fundargerð frá þessum fundi og eflaust fleirum og hv. 1. þm. Austurl. hefur tjáð sig reiðubúinn að standa að því. Út af fyrir sig hef ég ekkert á móti því heldur. Ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að þá verði tekinn upp afar varhugaverður siður og ég vil geta þess að þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson fór fram á það að birtar yrðu ákveðnar fundargerðir ríkisstjórnarinnar ræddi núv. hæstv. forsrh. við mig og við vorum sammála um það að þann sið bæri ekki að taka upp. Ég hef að vísu leitað hjá mér að fundargerð frá fundinum í Brussel og því miður virðist ég ekki hafa hana, hún er í skjölum ráðuneytisins. En núv. formaður Sjálfstfl. og núv. hæstv. forsrh. komst yfir þá fundargerð og gerði sér lítið fyrir og las upp úr henni án þess að mér sé kunnugt um að til þess hafi verið veitt heimild -- hún var trúnaðarmál og er að því er ég best veit -- á fundi fyrir síðustu kosningar. Það sem ég las upp úr fundargerðinni er tekið upp úr frétt Morgunblaðsins af þeim fundi. Því miður hef ég ekki fundargerðina sjálfa. Ég gerði mér far um að finna hana í gær en fann hana ekki. Hins vegar get ég sagt frá þeim fundi að hluti hans var lokaður fundur með Delors. Þar var sendiherra Íslands, Einar Benediktsson, staddur. Ég efast um að Delors óski eftir því að allt verði birt sem þar koma fram, a.m.k. væri þá eðlilegt að leita leyfis hjá honum til þess. Ef slíkt leyfi fæst frá Evrópubandalaginu og samþykki er ég svo sannarlega ekki á móti því að fundargerðin verði öll birt og teldi það að mörgu leyti verða til að hreinsa andrúmsloftið, a.m.k. áreiðanlega sýna fram á að engar viðræður fóru þarna fram um veiðar fyrir veiðar o.s.frv., ekki neinar. En eins og ég hef áður sagt er það talað skýrast í þessu máli að Marin tók ekki boðinu að koma hingað til áframhaldandi viðræðna. Hann tók því ekki af því hann fékk ekki svör sem hann taldi viðunandi við þeirri lykilspurningu sem allt hafði strandað á, hvaða veiðar gæti Evrópubandalagið fengið hér á Íslandsmiðum. Virðulegi forseti. Aðeins til að draga þetta saman ef það mætti varpa enn ljósi á þessa hluti: Það er sem sagt misskilningur hjá hæstv. sjútvrh. að ég eða við framsóknarmenn höfum verið á móti öllum gagnkvæmum veiðisamningi. En hann verður að vera gagnkvæmur. Við teljum að ef hann er ekki fullkomlega gagnkvæmur séu þær einu veiðar, sem við getum bent á hér, veiðar á vannýttum fiskstofnum sem er eingöngu kolmunninn. Það má segja að það sé rétt, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér áðan, að þá var langhalinn ekki uppgötvaður. Menn vissu a.m.k. ekki í hvaða magni hann væri hér. Og miðað við það að fá veiðar af loðnu í okkar eigin fiskveiðilögsögu, grænlenskri loðnu, höfum við talið að ásættanlegt hefði verið að heimila veiðar á langhala, þessum vannýtta fiskstofni, fyrst Evrópubandalagið situr enn við sinn keip og samþykkir ekki veiðar á kolmunna. Svo einfalt er þetta mál. Og mér þykir satt að segja koma úr hörðustu átt þessi viðleitni hæstv. sjútvrh. til að gera allt það tortryggilegt sem á undan er gengið og bera í bætifláka fyrir það sem nú er gert þegar tekið er tillit til þess að fáir hafa stutt meira viðleitni hæstv. sjútvrh. til að fá samþykktar veiðar fyrir veiðar en við framsóknarmenn. Ég taldi það mjög virðingarverða viðleitni og sannarlega til að bæta nokkuð þennan samning og ég þarf ekki að endurtaka ýmis þau önnur stór orð sem hæstv. sjútvrh. hefur um þetta mál haft og virtist þá mjög ákveðinn að fá úr þessu betri samning en hæstv. utanrrh. hefði lagt upp í hendur á honum. Því miður mistókst það. Ég held það sé sjálfsagt að viðurkenna það. Það mistókst. Það tókst ekki að fá samþykktar veiðar fyrir veiðar, sem var lykilatriði í málflutningi hæstv. sjútvrh., og það harma ég ekkert síður en hann áreiðanlega. Virðulegi forseti. Ég hef enn einu sinni lagt í að skýra hvernig í þessum málum liggur og vísa jafnframt enn einu sinni til ítarlegrar söguskýringar hv. 1. þm. Austurl., sem varpaði miklu ljósi á þessi mál, og sömuleiðis það sem hv. þm. Steingimur J. Sigfússon sagði áðan.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson lauk máli sínu áðan með því að hvetja til þess að menn vörpuðu ljósi á staðreyndir í því máli sem um er rætt. Mig langar að ítreka spurningu sem ég beindi til hv. þm. í morgun. Hann hefur vitnað nokkuð í fund þann sem hann sem forsrh. 1990 ásamt þáv. utanrrh. hélt með framkvæmdastjórn EB í Brussel og þessi fundur hefur komið nokkuð inn í umræðurnar. Mig langar að spyrja hv. þm. hvort hann telji ekki eðlilegt að fundargerð frá þessum fundi birtist þannig að menn hafi svart á hvítu það sem um var fjallað, hvort það sé ekki til þess að upplýsa nánar um aðdraganda þessa máls.

Virðulegi forseti. Hv. þm. var augljóslega ekki í salnum þegar ég ræddi þetta mál áðan, ég held hann hafi mætt eftir það. Þá sagði ég einmitt að ég hefði svo sannarlega ekkert á móti því að birta þessa fundargerð. -- En hún er ekki bara okkar einna. Hún er líka fundargerð þeirra sem við töluðum við. Ég sagði að ég teldi þá a.m.k. alveg sjálfsagt að leita samþykkis þeirra fyrir því að hún verði birt því að þar var líka lokaður fundur með Delors sem eflaust er greint frá í fundargerðinni. Ég hef hins vegar ekki fundargerðina. En það er afar athyglisvert að formaður Sjálfstfl. náði í þessa fundargerð fyrir kosningarnar og leyfði sér að birta úr henni á fundi í Kópavogi, eins og fram kemur í Morgunblaðinu, þar sem var sagt að það væri fjölmennur fundur í Menntaskóla Kópavogs. Það má eflaust fá þessa fundargerð frá honum eða kannski hefur líka hæstv. sjútvrh. hana. Ég hef ekkert á móti því. En það er ekki einhliða hægt að ákveða slíkt. Og ég sagði líka áðan að út af fyrir sig þætti mér að það ætti að fara mjög varlega í að birta trúnaðargögn. Hvar endar það? Og ég sagði líka, svo ég endurtaki það, að við hæstv. forsrh. ræddum þetta fyrir nokkru og þá urðum við sammála um að slíkt bæri að forðast í lengstu lög. En persónulega hef ég ekkert á móti því þó að hún væri birt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. þær undirtektir sem hann lét í ljós. Það kann að vera viðkvæmt að leggja fram fundargerðir á ákveðnum stigum í gangi samningamála, en það ætti að vera hægt að gera það núna og þegar hv. þm. hefur fyrir sitt leyti samþykkt það sem þáv. hæstv. forsrh. hlýtur það að vigta nokkuð í málinu og ég fagna því.

Frú forseti. Ræða hv. 7. þm. Reykn. var um margt athygliverð og um sumt ástæða til að fagna henni því að þar kvað við nýjan tón, annan tón en var í upphafsræðu hans þegar hann mælti fyrir áliti sínu og minni hluta utanrmn. við upphaf þessarar umræðu. Nú kom alveg skýrt fram af hálfu hv. þm. að hann væri nú og hefði alltaf verið reiðubúinn að gera samninga um gagnkvæm skipti á jafngildum veiðiheimildum. Eini ágreiningurinn sem uppi væri í málinu væri sá að hann teldi að í þessum samningi væri ekki um að ræða jafngildar veiðiheimildir. Ástæðan fyrir því að ég vék í minni ræðu í gær að fundum hans og utanrrh. í apríl árið 1990 með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins var ekki sú að ég hefði ástæðu til að gera þá fundi tortryggilega. Ástæðan var hin, að hv. þm. hafði í upphafi þessarar umræðu látið að því liggja að með þessum samningi væri sérstaklega brotið í blað með því að nú væri verið að hleypa togurum Evrópubandalagsins inn í íslenska landhelgi eftir áratuga baráttu fyrir útfærslu hennar. Með ummælum af þessu tagi var hv. þm. að gefa í skyn eða láta að því liggja að núv. ríkisstjórn og þeir sem að henni standa á Alþingi væru að gefa eftir í landhelgisbaráttunni sem þjóðin var einhuga og sameinuð um. Mér fannst að það sem þarna var látið að liggja væri ekki í samræmi við fyrri störf hv. þm. og þar væri verið að kasta steinum úr glerhúsi. Þess vegna sá ég ástæðu til að víkja að þessum fundi þar sem hv. þm. hafði sannanlega komið að þessu máli og rætt um mögulega gagnkvæmni í skiptum á veiðiheimildum. Ég tók líka fram í minni ræðu að það hefði verið verulegur munur á ræðum eintakra talsmanna stjórnarandstöðuflokkanna í þessari umræðu. Það kom strax fram í upphafsræðu hv. 1. þm. Austurl. að hann fjallaði um þetta mál með allt öðrum hætti. Hann tók sérstaklega fram að það hefði alltaf legið í loftinu að slík gagnkvæmni gæti komið fram og á fundum um þetta efni hefði verið um það rætt að til gagnkvæmni gæti komið í skiptum á veiðiheimildum, enda mættu þær ekki verða til að minnka umsvif okkar skipa. Andstöðu sína gegn þessum samningi hefur hv. 1. þm. Austurl. hins vegar byggt á því að hann telur að hér sé ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða. Hann hefur ekki verið með ásakanir eða aðdróttanir í garð núv. ríkisstjórnar eða þingmeirihlutans fyrir það að vera að gefa eftir í landhelgisbaráttunni. Og á málflutningi af þessu tagi er grundvallarmunur. Ég virði alveg þennan málflutning. Hv. 1. þm. Austurl. hefur teflt fram sínum rökum á fullkomlega heiðarlegan hátt. Ég er ekki sammála niðurstöðu hans að því er varðar jafngildi veiðiheimildanna og tel að hann hangi þar á hálmstrái í andstöðu sinni. En það er fullkomlega málefnaleg afstaða, byggð á málefnalegum rökum og í fullu samræmi við fyrri afskipti hv. þm. af þessu máli, og það virði ég. Það ekkert óeðlilegt við að stjórnarandstaða á hverjum tíma veiti ríkisstjórn það aðhald sem eðlilegt er við gerð samninga við erlendar þjóðir því að þeir eru alltaf viðkvæmir. Það orkar auðvitað alltaf tvímælis hvað gera á og hvernig meta eigi hagsmuni. Þess vegna er ekkert óeðlilegt við það að haldið sé fram eðlilegri gagnrýni og fyllsta aðhald sýnt af hálfu stjórnarandstöðu. Þó að ég sé ekki í þessu tilviki sammála niðurstöðu hv. 1. þm. Austurl. í þessu efni hefur hann teflt fram sínum rökum á fullkomlega heiðarlegan hátt. Hitt fannst mér ekki heiðarlegt eða a.m.k. ekki vera þess eðlis að væri til sóma fyrir þá sem komið hefðu að þessu máli á fyrri stigum að láta líta svo út sem núv. ríkisstjórn væri að gefa eftir í landhelgisbaráttunni. Fyrir þá sök vék ég að þessum fundum árið 1990. Nú hefur hv. 7. þm. Reykn. staðfest ekki einasta að á þeim fundi hafi verið rætt um möguleg skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Ég hef aldrei haldið því fram að þar hafi farið fram einhverjir samningar. Ég hef aldrei látið að því liggja að hann sé á nokkurn hátt bundinn af þeirri samningsniðurstöðu sem er fengin. En hann er vitaskuld bundinn af því samningaferli sem átt hefur sér stað á undanförnum árum. En nú hefur hv. þm. viðurkennt að það sé og hafi alltaf verið möguleiki á því að gera samning um skipti á jafngildum heimildum. Ef þær hefðu verið jafngildar hefði verið hugsanlegt að gera slíkan samning og þar með hleypa Evrópubandalagstogurunum inn í landhelgina á nýjan leik. Þó að hér hefði verið um að ræða skipti á langhala og loðnu hefðu Evópubandalagstogararnir þurft að koma inn í landhelgina til að veiða þennan langhala. Ég fagna þess vegna mjög þeim nýja tón sem var í ræðu hv. 7. þm. Reykn. og mér finnst að sé hægt að ræða málið á miklu málefnalegri hátt en áður var og kannski ekki ástæða af þeim sökum að fara mikið yfir forsöguna í þessu efni vegna þess að hún var ekki dregin inn í þessa umræðu af minni hálfu til að skapa tortryggni gagnvart því sem þá var gert. Ég er ekki að gagnrýna hvernig að þeim málum var staðið, ég er ekki að gagnrýna hvernig á málum var haldið fyrir Íslands hönd á þessum fundum, en hlýt að skírskota til ábyrðar þeirra sem þar héldu á málum Íslands. Sannleikurinn í þessu máli er sá, eins og hv. 1. þm. Austurl. rakti hér og ástæðulaust er að endurtaka, að þessi samningur á sér nokkuð langan aðdraganda. Hér hefur verið minnst á að fiskimálastjóri Evrópubandalagsins hafi hætt við komu sína hingað og það hefði mátt skilja á umræðunni eins og hún hefur fallið að sú ákvörðun hafi verið tekin í kjölfar fundarins 18. apríl í Brussel. Hið rétta í því er að sjútvrh. hafði boðið Manuel Marin að koma hingað til viðræðna. Og hann hafði á það fallist og það var áformað að hann kæmi hingað í maímánuði árið 1990. Áður en til þess kom þótti Manuel Marin rétt að undirbúa slíkar viðræður með embættismannaviðræðum því að það væri tilgangslaust að koma hingað í skemmtiferð eina saman. Þær umræður fóru fram á milli embættismanna hér í Reykjavík í lok marsmánaðar árið 1990. Viku áður en þáv. forsrh. og utanrrh. héldu á þennan umrædda fund í Brussel tilkynnti Manuel Marin að það yrði ekkert af hans komu til Íslands. Efni stæðu ekki til þess að hann kæmi til viðræðna á Íslandi. Ég ætla ekki að vera með neinar getgátur um að sú tilkynning Marins hafi haft einhver áhrif á hvernig forsrh. og utanrrh. töluðu á aprílfundinum í Brussel viku seinna. En eigi að síður liggur fyrir að þar var að íslensku frumkvæði áréttað að við værum reiðubúnir að ganga frá samskiptasamningi og mögulegum samningi um skipti á veiðiheimildum. Það er kjarni þessa máls. Ég minni svo enn og aftur á að af hálfu þáv. ríkisstjórnar var jafnan litið svo á að það væri sterkast fyrir íslenskan málstað að ganga frá málum að því er varðaði sjávarútveginn síðast í þessu samningaferli og ætla ekki að hafa uppi nein orð um það hér og nú hvort það var rétt mat eða ekki. Enginn getur fullyrt neitt þar að lútandi. Það er líka nauðsynlegt að taka fram, af því að þessi fundur í Brussel hefur verið dreginn svo inn í umræðuna, að a.m.k. eru engin gögn um það til að á þeim fundi hafi sérstaklega verið talað um að skilyrði fyrir því að við gætum fallist á slíkar samningaviðræður væru þau að um væri að ræða kolmunna. Það má vel vera að af Íslands hálfu hafi það verið rætt á þeim tíma, en það kemur ekki fram í þeim gögnum sem til eru um þann fund sem hér er verið að fjalla um, enda er ég ekki að gera kröfur til þess að á þeim fundi hafi slík skilyrði verið sett og engin ástæða til að gagnrýna þá sem á þeim fundi voru þó að það hafi ekki verið gert vegna þess að ég tel að það hafi ekki á neinn hátt veikt stöðu okkar í þeim viðræðum sem fram fóru. Ég tel að þar hafi fyllilega verið haldið eðlilega á hlut Íslands, en ástæðulaust að láta að því liggja að það hafi verið gert með öðrum hætti en raun var á. Hv. 7. þm. Reykn. hóf umræðu sína á því að ég hefði undrast það og spurt eftir því hvers vegna hann gæti verið á móti samningnum í ljósi þess að hafa boðið það sama á sínum tíma á þessum fundi. Annaðhvort hef ég tjáð mína hugsun mjög óskýrt eða hann misskilið það sem ég sagði í ræðu minni í gær. Ég ítreka að ástæðan fyrir því að ég dró þetta upp var sú að ég taldi ósanngjarnt að láta að því liggja að hér væru menn að gefa eftir í landhelgisbaráttunni og það væri a.m.k. mjög vafasamt að þeir sem hefðu á fundum með framkvæmdastjórn Evróubandalagsins lýst sig reiðubúna til slíkra viðræðna gætu kastað slíkum steinum. En mér sýnist að þau ágreiningsefni séu úr sögunni af því að nú hefur hv. þm. tekið fram að það sé ekki óeðlilegt að gera slíkan samning og staðfest að hann ræddi það á sínum tíma sem forsrh. En vitaskuld hefur hv. þm. fullan rétt á því að snúast gegn niðurstöðu þessa samnings vegna þess að hann meti það svo að á lokasprettinum hafi ekki að hans mati náðst fram það jafngildi veiðiheimilda sem hann hefði sett sem skilyrði frá upphafi vega. Það eru fullkomlega málefnaleg rök þó að ég sé ekki þeim sammála frekar en niðurstöðu hv. 1. þm. Austurl. En þá getum við rætt um þetta með málefnalegum hætti. Hv. 1. þm. Austurl. sagði í sinni ræðu að ef um hefði verið að ræða skipti á loðnu og langhala, eins og leit út fyrir um tíma að gæti orðið niðurstaðan í þessum samningum, hefðu sennilega flestir getað sætt sig við niðurstöðuna og talið að jafnt væri komið á með aðilum. Ég skal fyllilega taka undir það að samningurinn hefði verið mun sterkari með þessum hætti, enda var lögð á það mikil áhersla af okkar hálfu að sú yrði samningsniðurstaðan, en því miður varð það ekki. En á hinn bóginn er alveg ljóst að þegar menn hafa lýst því yfir að slík niðurstaða hefði getað verið ásættanleg hafa menn tekið þá afstöðu að það hafi verið eðlilegt að gera samning sem fæli í sér að Evrópubandalagsskipin kæmu inn í íslenska landhelgi til að veiða langhala. Í annan stað er rétt að minna á að um var að ræða 3.000 karfaígildi sem að 2 / 3 hlutum áttu að vera langhali, en verðmætahlutföllin sem um var að ræða á þeim tíma voru þau sömu, 3.000 ígildi karfa og 30.000 lestir af loðnu. Loðnan hefur ekkert breyst síðan þessi aðstaða var uppi. Hún er jafndyntóttur fiskur hér eftir sem hingað til og erfiðleikarnir við að ná henni eru þeir sömu nú og þeir voru þá. Loðnan er alveg nákvæmlega sami fiskurinn og þegar menn voru að tala um langhalann. En ég skal fúslega játa að samningurinn hefði verið betri með þessum hætti fyrir þá sök að það er meiri óvissa um langhalastofninn en karfastofninn. Á það hefur aldrei verið dregin nein dul og af minni hálfu hefur aldrei annað komið fram en að það hefði verið heppilegri niðurstaða. En við erum eigi að síður að tala um sömu verðgildi í skiptum á aflaheimildum, 3.000 karfaígildi og 30.000 lestir af loðnu. Og það er kannski kjarni þessa máls. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu mikið meir með rökræðum um mat á þessum heimildum. Þar hafa menn skiptar skoðanir, það hefur komið fram, og ég geri ekki ráð fyrir því að umræðan breyti miklu þar um. En ég legg þó á það áherslu enn og aftur að það er ekki hægt að taka til viðmiðunar dagverð eða verð á einhverjum afmörkuðum þröngum mörkuðum vegna þess að það gefur ekki rétta mynd. Verð á hluta af karfanum, sem selst á þröngum markaði í Þýskalandi, er ekki sambærilegt eitt út af fyrir sig fremur en verð á loðnu á Austfjörðum, eins og hv. 1. þm. Austurl. hefur gert athugasemdir við. Það er helst að þeir sem gagnrýnt hafa þessa niðurstöðu hafi fengið fótfestu í verðmætastuðlum Þjóðhagsstofnunar sem mæla hlutfall á heildarverðmæti einstakra tegunda. En eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu er sá samanburður mjög villandi vegna þess að þar er verið að mæla sölu í misríkum mæli eftir tegundum á þessum þröngu mörkuðum þar sem við höldum uppi háu verði með takmörkun á framboði. Þar er líka í annan stað um það að ræða að verið er að mæla afurðaverð í mjög ólíkum hlutföllum eftir tegundum í ljósi þess að fiskurinn hefur verið unninn um borð í fiskiskipum. Af þeim sökum get ég ekki fallist á að það sé eðlilegt að miða við verðmætastuðla Þjóðhagsstofnunar sem þannig eru fundnir út. Reikniaðferðir þeirra eru alveg réttar og þeir segja allan sannleikann um það sem verið er að segja, en þeir segja ekki annað. Það skýrir sig kannski einna best í hverju þessi mismunur er fólginn ef við leiðréttum þá skekkju sem þarna er og reynum að meta verðmætahlutföllin í ljósi þess að jafnmiklum hluta af báðum tegundum sé landað á hinum þröngu mörkuðum og jafnmikill hluti sé unninn um borð í fiskiskipum. Ef við leiðréttum með þessum hætti kemur í ljós, ef miðað væri við vinnslu- og söluhlutfall á karfa, að verðhlutfallið er ekki 0,7 heldur 0,59 og ef við notum sölu- og vinnsluhlutfall á þorski sem viðmiðun er verðhlutfallið ekki 0,7 heldur 0,5 sem fæli þá í sér að verðstuðullinn sýndi nákvæmlega jafnvægi í skiptum á þessum veiðiheimildum. Ég er ekki með þessu að halda því fram að það eigi að nota þennan verðstuðul með leiðréttingum af þessu tagi, aðeins að leggja á þetta áherslu til að sýna fram á hversu villandi er að nota þennan stuðul. Eftir stendur þá að það er nærtækast að nota þann verðmætastuðul sem sjútvrn. gefur út á grundvelli markaðsverðs innan lands á næstliðnu tímabili í reglugerð á grundvelli laga. Það er eðlilegast að styðjast við þá niðurstöðu. Hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði enn á ný grein fyrir sínum sjónarmiðum. Þar kemur fram að hann heldur sig enn við sama heygarðshornið og í hans ræðu kvað ekki við neinn nýjan tón eins og þó gerði í ræðu hv. 7. þm. Reykn. Í ræðu sinni sagði hann að umræðurnar um jafngildi veiðiheimildanna í verðmætum væru léttvægasti hluti þessa máls, léttvægasti hluti þessa máls, sagði hv. þm. Á hinn bóginn liggur fyrir að talsmenn Framsfl. í þessari umræðu hafa báðir, fyrst annar og nú báðir, gert það að aðalatriði þessa máls frá þeirra bæjardyrum séð að þeir telja að veiðiheimildirnar séu ekki jafngildar í verðmætum. Það er í raun og veru eina forsendan sem þeir færa hér fram fyrir andstöðu við málið að þeir telja að hér skorti á jafngildi í verðmætum. En talsmaður Alþb. kemur svo hér og segir: Þetta er léttvægasti hluti gagnrýninnar, sá sem minnstu máli skiptir --- ef ég hef þá skilið hann rétt. Hér er því greinilega mjög mikill munur á afstöðu stjórnarandstöðuflokkanna eða réttara sagt ekki afstöðu stjórnarandstöðuflokkanna, það er ranglega sagt hjá mér, heldur á rökstuðningi þeirra fyrir afstöðu sinni. Ég ætla svo, frú forseti, ekki að eyða mörgum orðum að þeim hluta ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. þar sem hann var með aðdróttanir um að niðurstaða í þessu máli innan ríkisstjórnarinnar hefðu verið tengd hrossakaupum í öðrum samningum. Þessar aðdróttanir hafa áður komið til umræðu á Alþingi og ég hef svarað því með skilmerkilegum hætti. Mér finnst það fyrst og fremst bera vott um að hv. þm. finnur fyrir veikleika í röksemdum sínum þegar hann þarf að eyða jafnstórum hluta af ræðu sinni og hann gerði til að vekja upp slíka drauga sem eiga sér ekki neina fótfestu í raunveruleikanum. En aðeins til gamans er rétt að rifja upp, af því að hann taldi í sinni ræðu að ég hefði farið mjög halloka í samningum um niðurstöðu í endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar og stofnun þróunarsjóðs fyrir aðilum eða ráðherrum samstarfsflokksins, og er rétt að minna hv. þm. á, af því að hann er varaformaður Alþb., að formaður þess stjórnmálaflokks hefur lýst túlkunum sínum á þessum niðurstöðum á þann veg að samstarfsaðilarnir hafi þurft að beygja sig ofan í duftið. Þannig gengur matið hvort í sína áttina eftir því hvort formaður eða varaformaður Alþb. talar. Og ég vænti þess að það sýni að hér hafi einungis verið um að ræða heiðarlega og eðlilega málamiðlun í samstarfi aðila í ríkisstjórn. En að öðru leyti ætla ég ekki að gera þennan þátt í ræðu hv. þm. að umræðuefni vegna þess að fyrst og fremst ber hann vott um að þingmaðurinn hefur verið rökþrota í málflutningi sínum í því máli sem hér er til umræðu. Ég hef þá, frú forseti, vikið að helstu atriðum sem hafa komið fram í síðari hluta umræðunnar, en vil ítreka að ég met það mjög að mér finnst að það hafi komið fram nýr tónn í málflutningi hv. 7. þm. Reykn. og andstaðan hans nú sé komin fram á málefnalegri rökum en við upphaf umræðunnar og það er rétt að meta það.

Hv. forseti. Þótt ég hafi aðeins eina mínútu verð ég að lýsa ánægju minni með að hæstv. ráðherra hefur dregið mjög í land og talar miklu rólegar nú en hann hefur gert áður. Hins vegar verð ég að leiðrétta örfáa hluti. Það er í fyrsta lagi að það var ekki að íslensku frumkvæði sem þetta var boðið í Brussel. Mig minnir að það hafi komið fram hjá Delors að þetta yrði að leysa sem fyrst af því að þetta væri mál sem hefði beðið allt frá því 1972. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra rakti um fundinn sem haldinn var hér heima vikuna áður. Staðreyndin er bara sú að þó að ég endurtæki þetta boð hafnaði Marin að koma hingað til lands því hann sagði --- eins og sendiherra okkar þar sagði --- að það væri ekkert nýtt eða bitastætt í því sem við værum að bjóða. Þetta er kjarni málsins og það var ég að reyna að segja hér áður. En svo verð ég að leiðrétta það sem hér kom fram, sem hann telur mér helst til áfellisdóms, en það er það að ég sagði: ,,Eftir fullnaðarsigur í landhelgisdeilunni telur hæstv. ríkisstjórn að hún sé að gera góðan samning með því að hleypa á ný fiskiskipum Evrópubandalagsins inn í íslenska fiskveiðilögsögu til að veiða þar í samkeppni við íslensk fiskiskip af fiskstofnum sem eru fullnýttir.`` --- Og ég legg mikla áherslu á það: sem eru fullnýttir. Að sjálfsögðu stend ég við hvert einasta orð af þessu. Þetta er satt og rétt.

Frú forseti. Ég stend við það að á þessum fundi, samkvæmt þeim gögnum sem fyrir liggja, kom það fyrst til tals af okkar hálfu að Ísland væri reiðubúið til þess að ganga til samninga um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. En það er hins vegar satt og rétt að það mál hafði oft áður verið til umræðu og var þess vegna ekki í þeim langa aðdraganda að frumkvæði Íslands þó að það hafi komið upp á þann veg á þessum fundi samkvæmt þeim gögnum sem fyrir hendi eru. En aðalatriðið í þessu máli er að þá var það skref stigið að því var lýst yfir að við værum reiðubúnir til þess að gera slíkan samning. Menn geta síðan deilt um hvort að niðurstaðan feli í sér fullkomið jafnvægi eða ekki. Núv. ríkisstjórn telur að það sé ásættanlegt en hv. þingmaður og stjórnarandstæðingar geta metið það á annan veg. En þá ræða menn um það en ekki hitt, hvort það hafi verið óeðlilegt að gera samninga um gagnkvæm skipti.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki tíma til að lýsa því yfir áðan að ég væri mjög ánægður að heyra hæstv. ráðherra, í fyrsta sinn í umræðunni sem ég hef heyrt, taka sér í munn að boðið hefði verið upp á viðræður um mögulegar gagnkvæmar veiðiheimildir. En nú heyri ég að honum hefur förlast því að nú er hann búinn að gleyma því orði. Það skiptir töluvert miklu máli. ,,Um mögulegar gagnkvæmar veiðiheimildir``, eins og hann sagði réttilega í ræðu sinni áðan. Ég er í nokkrum vanda líka vegna þess að ég hef ekki fundargerðina, hef ekki fundið hana. En ég leyfi mér að fullyrða að það var ekki að okkar frumkvæði sem þetta var boðið. Það var, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, fyrrv. hæstv. sjútvrh., sem bauð upp á þessa samninga. Það voru búnar að fara fram hérna viðræður. Þær báru þann árangur að Marin vildi ekki koma hingað. Aðalframkvæmdastjóri Evrópubandalagsins sagði við okkur á fundi að þetta væri vandræðamál sem þyrfti að leysast. Þannig kom þetta til tals. Við fórum ekki til að bjóða þessum mönnum sérstaklega upp á viðræður sem var þegar búið að bjóða þeim upp á.

Frú forseti. Auðvitað gat aldrei komið til annars en að menn færu að tala um hugsanleg skipti á mögulegum aflaheimildum af því að þetta var ekki endanlegur samningafundur og menn voru ekki að ganga frá samningi. Það liggur í augum uppi að menn voru ekki að tala um annað en að þeir væru reiðubúnir að ræða það sem mögulegt væri að gera. Einu máli gildir hvert orðalagið er í þessu efni. Kjarni málsins er sá að þetta er ekki dregið inn í umræðuna til að tortyggja það sem þarna var gert. Það er gert til að sýna fram á að sú niðurstaða sem hér er er í fullu samræmi við langan aðdraganda þessa máls og hvernig að því var staðið af hálfu fyrri ríkisstjórnar. En hitt er svo alltaf sjálfstætt mat hvernig menn á endapunktinum meta jafngildi veiðiheimildanna og ég er tilbúinn að ræða það, en ég er ekki tilbúinn að ræða það að óeðlilegt sé að slíkur samningur sé gerður, ekki síst þegar sú gagnrýni kemur fram af hálfu þeirra manna sem sjálfir höfðu tekið þátt í því að ræða möguleika á gerð slíkra samninga.

Virðulegur forseti. Sá samningur sem hér er leitað eftir staðfestingu á er fullkomlega óeðlilegur. Með samningnum er verið að fallast á þá stefnu Evrópubandalagsins, sem það hefur klifað á frá því 1976, að tengja saman breytingu á aðgangi Íslands að mörkuðum, þ.e. greiðslu tolla fyrir útflutning íslenskra sjávarafurða til Evrópubandalagsins, og veiða úr íslenskum fiskstofnum. Það er það sem er kjarni þessa máls. Í 4. gr. samningsins er vikið að því að árlega skuli fara fram viðræður um ásættanlegt jafnvægi. Og hvaða skilning halda menn að Evrópubandalagið hafi á orðunum ,,ásættanlegt jafnvægi`` í þessu sambandi? Síðan þegar gengið er til samninga í þessu máli er samið þannig að Íslendingum er ætlað að veiða úr tveimur íslenskum fiskstofnum, það eru skiptin, loðnu sem Íslendingar eiga aðgang að og sem er íslenskur fiskstofn með sama hætti og karfinn er íslenskur fiskstofn. Þetta er með þeim dæmalausa hætti að það blasir við alþjóð hvernig menn hafa haldið hér á málum.

Frú forseti. Það kemur úr hörðustu átt þegar hv. 4. þm. Austurl. talar með þessum hætti. Sjálfur varði hann með atkvæði sínu fyrrv. ríkisstjórn í þeim tilgangi m.a. að hún gæti átt í viðræðum af þessu tagi, í viðræðum eins og þeim sem fram fóru 18. apríl í Brussel, þar sem verið var að ræða sérstöðu Íslands. Það hefur sérstaklega verið tekið fram af hálfu þeirra sem þann fund sátu fyrir hönd Íslands að hann hafi snúist um sérstöðu Íslands. Og á fundi með framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins um sérstöðu Íslands var af hálfu þeirrar ríkisstjórnar, sem hv. þm. varði, tekið upp að Ísland væri reiðubúið að gera slíkan samning um hugsanleg skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum. Það kemur úr hörðustu átt þegar hv. 4. þm. Austurl., sem varði þá ríkisstjórn sem að þessu stóð, kemur nú og telur sig umkominn þess að vera að gagnrýna samningsniðurstöður.

Ja, ekki er nú, virðulegur forseti, mikið hald í þeim ís sem hæstv. ráðherra stendur á. Hann er margfallinn á því svelli. En í sambandi við mína afstöðu til þessa máls get ég upplýst hæstv. ráðherra um að á fundi í Evrópustefnunefnd þann 23. febr. 1989, í aðdraganda heimsóknar þáv. sjútvrh. á fund Evrópubandalagsins, mótmælti ég mjög ákveðið ásamt fleiri nefndarmönnum öllum hugmyndum um að farið væri að ræða við Evrópubandalagið um skipti á veiðiheimildum, eins og þeir voru að gera kröfur um og hafa gert kröfur um. Það er sú afstaða sem ég hef haft til þessa máls og jafngott að rifja það upp hér vegna ummæla hæstv. ráðherra. Alþb. átti ekki þátt í þeim viðræðum sem þarna var um að ræða, hvað þá að þingflokkur okkar hafi lagt einhverja blessun yfir þær.

Frú forseti. Hv. þm. er að gera því skóna að Alþb. hafi verið leynt upplýsingum um þann fund sem þarna fór fram og það væri þá ástæða til að fá skýrt fram hvort svo var. En aðalatriði þessa máls er að hv. þm. varði með atkvæði sínu setu þáv. ríkisstjórnar, tryggði að hún gæti unnið að þeim málum með þeim hætti sem gert var. Ég hygg að við öll, sem sátum á þingi það kjörtímabil, jafnvel við sem vorum í stjórnarandstöðu, höfum gert okkur grein fyrir því að hvaða verkum hún var að vinna. Kemur þá nokkuð spánskt fyrir sjónir ef þingmenn Alþb., sem voru í stjórnarliðinu, vissu það ekki. En hv. þm. tók pólitíska ábyrgð á þessum störfum með því að styðja og verja ríkisstjórnina á þinginu.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta hjá hæstv. sjútvrh. að það er einkum tvennt sem við höfum gagnrýnt í þessu sambandi. Það er annars vegar verðmæti veiðiheimildanna og það er hins vegar sá möguleiki sem er fyrir hendi til að ná viðkomandi afla. Þetta eru tvö mikilvægustu mál þess einstaka máls sem hér er verið að ræða um. Að því er varðar langhalann hef ég sagt að það væri eðlilegt að leggja hann að jöfnu við loðnuna vegna óvissunnar. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það átti eftir að finna verðstuðul fyrir langhalann. En ég vil hins vegar mótmæla því þegar hæstv. ráðherra vill fara að leiðrétta stuðul Þjóðhagsstofnunar. Ég tel að það eigi að taka tillit til þess hvað við getum gert úr þessum karfa. Það er það sem verðstuðull Þjóðhagsstofnunar sýnir. --- En að fara að leiðrétta hann niður í 0,6 eða eitthvað annað, eins og hæstv. ráðherra var hér að reyna að gera, tel ég vera fráleitt. Og ég tel vera jafnfráleitt að halda slíku haldi eins og hann gerir í þennan eina stuðul sem ég tel ekki vera rétt í þessu máli. En ég heyri það, hæstv. ráðherra, að við verðum einfaldlega ekki sammála um þetta og við það verður að sitja.

Frú forseti. Ég hef ekki tekið betur eftir í þessari umræðu en að hv. þm. hafi rökstutt andstöðu sína við samninginn á því að það væri ekki að hans mati um að ræða gagnkvæmni í þessum skiptum og hann hefur rökstutt það fyrst og fremst með því að verðgildi veiðiheimildanna væri ekki jafnt. Hann hefur lýst því hér yfir að það hefðu sennilega flestir fallist á skipti á langhala og loðnu. Það var nákvæmlega jafnerfitt að ná í loðnu fyrir okkur þó að Evópubandalagsskipin hefðu fengið langhalann þannig að sá vandi var jafnt uppi þó að slíkt hefði verið fyrir hendi. Að því er varðar verðstuðla Þjóðhagsstofnunar var ég ekki að segja að það ætti að leiðrétta þá með þessum hætti. Ég var að varpa ljósi á að það yrði að bera saman sams konar dreifingu aflans á einstaka markaði og að því er varðaði vinnslu afurðanna ef það ætti að nota þennan mælikvarða. Ég notaði þessa leiðréttingu til að sýna fram á að þessi mælikvarði er ekki gildur til að bera saman verðgildi þessara heimilda.

Virðulegur forseti. Það verður að bera saman raunveruleikann í þessu máli. Það er misjafnt hvernig einstakar fisktegundir eru nýttar hér á landi. Ef ætti að fara að leiðrétta alla verðstuðla með þeim hætti út frá því hvað væri gert við aflann er ég hræddur um að það yrði flókið. Það er einfaldlega staðreynd að karfinn er nýttur til vinnslu innan lands, til frystingar úti á sjó og jafnframt er siglt með hann og í meira mæli en þorsk. Þetta er það verðmæti sem endurspeglar þjóðhagslegt gildi og verðmæti þessara aflaheimilda. Það er það sem þessi stuðull Þjóðhagsstofnunar sýnir. Að því er langhalann varðar hefði verið jafnvægi í óörygginu annars vegar á því er varðar langhalann og hins vegar að því er varðar loðnuna. En niðurstaðan er hins vegar sú að Evrópubandalagið fær í fyrsta lagi verðmætari veiðiheimildir og í öðru lagi mörgum sinnum öruggari veiðiheimildir en við fáum í staðinn. Þetta er það alvarlega í málinu.

Frú forseti. Við höfum sjálfsagt báðir orðið fyrir jafnmiklum vonbrigðum, ég og hv. 1. þm. Austurl., þegar það lá ljóst fyrir að langhali yrði ekki hluti af samningsniðurstöðunni og óþarfi að fjölyrða meir um það. En hitt er alveg augljóst að það er ekki réttur mælikvarði til að meta mismunandi verðgildi einstakra stofna þegar vinnsla á þessum fisktegundum er tekin inn í dæmið. Þegar annar stofninn er unninn mun meir um borð í fiskiskipum en hinn getur ekki verið um að ræða eðlilegt mat á veiðiheimildunum sjálfum. Það mætti eins fara að velta fyrir sér hvert væri útflutningsverðmæti þessara tegunda eftir að hafa verið unnar í landi. Ég tel að það standi enn óhaggað að þessir verðstuðlar eru ekki nothæfir í þessu samhengi.

Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. er nú allur á miklu undanhaldi í þessu máli og leggur sig mjög fram um að friðmælast við þá sem hann réðist á í gær, svo sem hv. 7. þm. Reykn. Það er til mikilla bóta að hæstv. sjútvrh. hefur nú séð að sér og er að renna af honum móðurinn eftir upphlaup hans í gær. Ég vil að hæstv. sjútvrh. hafi nákvæmlega rétt eftir það sem ég sagði um þetta mál, hvort sem hann er að nota það til að reyna að digta hér upp ágreining eða í einhverju öðru sambandi. Ég sagði að það sem ég teldi skorta upp á gagnkvæmnina hvað snertir jafngild verðmæti væri léttvægara í mínum huga en aðrir þættir sem þarna er ábótavant og þó sértaklega að þarna er alls ekki um neina gagnkvæmni að ræða hvað það snertir að við fengum þessa loðnu og höfum veitt hana hvort sem er. Þar er að sjálfsögðu miklu meiri munur á að um gagnkvæmni sé að ræða en í hinu hvert nákvæmlegt verðmæti þessa afla verður upp úr sjó. Sömuleiðis skortir enn meira á gagnkvæmnina að allar veiðarnar fara fram í lögsögu annars aðilans en ekki í lögsögu beggja. Þetta var í grófum dráttum það sem ég var að fara, hæstv. sjútvrh., og ég sé ekki að á þessu sé mikill munur og þeim málflutningi sem aðrir andstæðingar samningsins hafa haft í frammi.

Frú forseti. Það er sjálfsagt af minni hálfu að friðmælast við menn þegar kveður við nýjan tón og það gerðist sannarlega í ræðu hv. 7. þm. Reykn. og ég fagna því. Þó að ég sé ekki sammála hans mati um mat á gildi veiðiheimildanna eru menn þó farnir að ræða með málefnalegum hætti um þennan ágreining en ekki með aðdróttunum um að einhverjir séu að gefa eftir í þeim mikla sigri sem þjóðin vann sameinuð við útfærslu landhelginnar. Ég ætla svo ekki að eyða fleiri orðum að hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann sagði í ræðunni að jafngildi veiðiheimilda í verðmætum væri léttvægasti hluti málsins og er þar enn að halda sig við annað heygarðshorn í sinni röksemdafærslu gegn þessum samningi en talsmenn Framsfl. hafa gert í þessari umræðu og hann getur ekki hlaupið frá þeim orðum.

Hæstv. forseti. Ég hygg að þegar útskrift kemur af þessum umræðum í Alþingistíðindum komi í ljós að ég var að tala um þann þáttinn sem léttvægastur væri af þeim sem vörðuðu gagnkvæmnina. Auðvitað er það ekkert skrýtið, hæstv. sjútvrh., eða hvað, þó að einstakir gagnrýnisþættir andmælenda samningsins vigti misþungt í hugum manna. Ég teldi það frekar sérkennilegt ef menn legðu ekki eitthvað mismunandi gildismat á hina einstöku ágalla samningsins. Það er ósköp eðlilegt að það sé þannig. Ég tel langmesta og stærsta ókostinn þann að við erum að opna landhelgina fyrir flota Evrópubandalagsins. Það er stærsti einstaki ókosturinn við þennan samning og ég vísa til rökstuðnings og ályktunar Sjómannafélags Reykjavíkur í því sambandi, það eru mínir menn. Ég hef nákvæmlega sömu tilfinningar í þessu sambandi og þeir. Það er mesta áfallið að taka þetta skref aftur á bak, opna upp landhelgina fyrir flotum Evrópubandalagsins sem ekki hafa átt hér rétt til veiða á undanförnum árum. Ég þarf í raun og veru ekki frekar að aðhafast né flytja mitt mál í þeim efnum. Ég vísa til samþykktar Sjómannafélags Reykjavíkur sem að vísu er ekki studd af formanni þess félags.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur einfaldlega enn á ný staðfest að hann byggir andstöðu sína á allt öðrum rökum en þeir talsmenn Framsfl. sem hér hafa talað og með þessum gömlu aðdróttunum sem ég hef áður gert að umtalsefni. Því miður gerir hann það. Hann er ekki meiri maður fyrir vikið vegna þess að auðvitað ber hann pólitíska ábyrgð á aðdraganda þessa máls sem ráðherra í þeirri ríkisstjórn sem vann að því, með nákvæmlega sama hætti og hv. 7. þm. Reykn. Hefði farið miklu betur á því að hv. þm. hefði flutt ræðu með svipuðum tón og í svipaðri tóntegund og hv. 7. þm. Reykn. gerði í dag. Hann hefði verið meiri maður fyrir vikið. En eftir stendur að aðgreining mín á málflutningi þingmanna stjórnarandstöðunnar er fullkomlega rétt og hann hefur staðfest það með sinni ræðu.

Virðulegi forseti. Það er alveg merkilegt að hæstv. sjútvrh. ætlar að falla í sama pytt og hæstv. utanrrh. að ofmeta hluti. Ræða hans í gær var alveg ótrúleg. Það var alveg ótrúlegt að hlusta á hann. Þó hann hafi töluvert dregið í land í dag var alveg ótrúlegt að hlusta á ræðu hans í gær. Hann talaði mikið um reisn í sinni ræðu, en ég verð að segja að það var ekki mikil reisn yfir málflutningi hans. Þetta var ein samfelld varnarræða í stað þess að vera heiðarlegur, standa upp og segja: Því miður, okkur mistókst. Okkur tókst ekki að ná jafnvægi gagnvart veiðiheimildum. Hver einasti maður á Íslandi sem eitthvað þekkir til sjávarútvegs veit að þetta eru ekki jafngildar heimildir. Það er ekki jafngilt að fara á Grænlandsmið og veiða loðnu, sem hæstv. sjútvrh. viðurkenndi í gær að er mjög duttlungakenndur fiskur, og að fara yfir á Íslandsmið og veiða karfa sem er okkar aðalnytjafiskur. Það var líka merkilegt að heyra Össur Skarphéðinsson, eða lesa hans ræðu reyndar því að ég átti ekki þess kost að hlusta á hann. Ég las hans ræðu. Hann talar um þrjár tegundir af karfa sem er alveg rétt. Það eru þrjár tegundir af karfa sem við Íslendingar eigum og hann talaði jafnvel um að það sé hægt að beita útlendingum á úthafskarfa. Það má skilja málflutning hans þannig. Hann talaði líka um djúpkarfann sem hann telur mjög verðmæta afurð. Það væri gaman að heyra nánari skýringar á því hvernig hann ætlar að flokka þetta þegar EB-flotinn kemur hérna inn. Í hvaða karfa fer hann? Þeir fara auðvitað í þann verðmætasta og sem er auðveldast að ná. Það er einfalt mál. Síðan eru menn að tala fram og til baka með einhverja reiknipunkta í staðinn fyrir að leggja þetta einfalt fyrir fólk. Fólk skilur þetta þannig einfaldlega að hér er um ósambærilega hluti að ræða, því miður. Það er miklu heiðarlegra að viðurkenna það og segja sem svo að eftir ár er þessi samningur endurskoðaður og ef við teljum að áframhaldið sé sambærilegt verðum við mjög óánægð eftir ár ef ekki verður snúið við í þessu máli. Það var furðulegt að hlusta á aðra stjórnarsinna sem hafa talað. Guðjón Kristjánsson talaði líka í gær og var að tala um eftirlitsþátt samningsins sem hann taldi mjög viðunanlegan. Það er mjög athyglisvert að hann talaði aðallega um eftirlitsþáttinn. Hann er eflaust mjög viðunanlegur. Ég skal ekkert um það segja. Alla vega kemur það fram í þessum samningi að eftirlitsmaðurinn sem er íslenskur á að hafa fullt fæði um borð o.s.frv. og fær greitt fyrir sín störf. Ég skal viðurkenna að það er mikið atriði að þegar EB-skipin fara inn í okkar fiskveiðilögsögu fari þeir með hreint skip, þeir komi ekki með afla um borð sem þeir hafi veitt annars staðar. Þá er auðveldara að fylgjast með því. En þetta var það eina jákvæða sem mér fannst hann koma með. Árni Johnsen talaði áðan og hann gekk ansi langt í útreikningum sínum, ég verð að segja það. Hann var farinn að tala um að þetta gæti kannski verið jafngilt í verðmætum og ef við værum að tala um þurrkaða loðnu á Japansmarkað. Það var ansi langt seilst. En mér finnst að það væri heiðarlegast ef hæstv. sjútvrh. viðurkenndi að við hefðum ekki náð ásættanlegum hlut okkar í þessu samkomulagi. Ég veit að það er kannski ekki raunhæft, en mig langar samt að kasta einu fram. Það eru 18 skip sem geta fengið leyfi til að veiða þessi 3.000 tonn og það eru fimm skip sem mega veiða í einu. Þetta eru 3.000 tonn og 3.000 tonn eru ekki mjög mikið magn. Það er afli eins venjulegs togara á ársgrundvelli, sæmilegs togara. Ég vildi bara benda hæstv. sjútvrh. á að það er langbest að við bjóðumst til að veiða þessi 3.000 tonn og deilum þeim síðan á silfurfati á þessi 18 skip. Þá þurfum við ekki að opna okkar landhelgi.

Frú forseti. Hv. þm. talaði um að rétt væri að ég játaði einhver mistök. Ég held að það væri rétt að hv. þm. Framsfl. játuðu frekar að þeir hefðu gengið einum of langt í því að tefla fram rökum gegn því að ekki væri um jafngildi veiðiheimilda að ræða. Þeir hafa lýst því yfir að flestir hefðu getað sætt sig við samning um skipti á jafngildum veiðiheimildum ef um hefði verið að ræða langhala og loðnu eins og var til umræðu í upphafi þessara samningaviðræðna. En þar var um að ræða langhala sem jafngilti 3.000 karfaígildum og 30 þús. lestir af loðnu, nákvæmlega sömu hlutföll og verið er að tala um. Verðmætahlutföllin á 3.000 lestum af karfa og 30 þús. lestum af loðnu eru nákvæmlega þau sömu þó að aðrar tegundir séu settar þar inn í. En nú hafa þingmenn flokksins lýst því yfir að þeir telji að flestir hefðu getað samþykkt slíkan samning þannig að ég held að þeim hv. þm. sé nær að viðurkenna að þeir hafi gengið einum of langt í þessari umræðu með því að reyna að leiða að því líkum að hér væri ekki um jafngildi að ræða. Í þessu efni hefur ekkert breyst frá því að verið var að tala um 3.000 lestir í karfaígildum og 30 þús. lestir af loðnu. Þau verðmætahlutföll eru nákvæmlega þau sömu nú og þau voru þá.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. sjútvrh. Við hefðum sætt okkur miklu betur við langhalann en karfann, að sjálfsögðu. En hæstv. sjútvrh. náði ekki þeim samningi og við eru óánægð með að það er þarna á að veiða okkar aðalnytjafisk í staðinn fyrir að við hefðum sætt okkur við að EB-flotinn hefði frekar farið í langhala sem við nýtum ekki. Það er mergur málsins. Hann telur að við teygjum okkur ansi langt eftir rökum. Mér fannst hann teygja sig ansi langt eftir rökum í gær þegar hann talaði um að í apríl 1990 hefði þessi samningur verið tilbúinn. Steingrímur Hermannsson hefði verið tilbúinn með þennan samning 1990. Það mátti skilja 

Frú forseti. Það kemur skýrt fram í máli hv. þm. Framsfl. að þeir eiga í vök að verjast. Þeir lýsa því yfir að þeir hefðu verið tilbúnir að gera samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum ef 3.000 karfaígildi hefðu verið langhali. Verðmætahlutföllin þarna á milli eru nákvæmlega þau sömu. Þau hafa í engu breyst. Ef við göngum út frá því að báðir aðilar hefðu náð sínum afla eru verðmætahlutföllin nákvæmlega þau sömu. En það hefur einmitt verið aðaluppistaðan í gagnrýni þeirra að verðmætahlutföllin þarna á milli væru óeðlileg. Mér sýnist að hv. þm. Framsfl. séu komnir í hring og ættu að fara að gæta sín í frekari umræðum um málið.

Virðulegi forseti. Aðeins ein spurning til hæstv. sjútvrh.: Hvað hefur íslenska þjóðin fengið miklar tekjur út úr langhalaveiðum? Og hvað hefur íslenska þjóðin fengið mikið út úr karfaveiðum?

Virðulegi forseti. Enginn frágenginn EES-samningur liggur fyrir af hálfu Evrópubandalagsins og EFTA-ríkja. Eftir að meiri hluti svissneskra kjósenda felldi samninginn hafa önnur EFTA-ríki og Spánn krafist endurskoðunar á greiðslum í sérstakan þróunarsjóð fyrir Evrópubandalagið. Þing níu EB-ríkja höfðu ekki staðfest samninginn þegar Sviss felldi hann og bíða þau nú átekta. Engum nema íslensku ríkisstjórninni dettur í hug að láta lögfesta ófrágengið mál. Framkvæmdastjórnin í Brussel hefur enn ekkert samningsumboð. Það ræðst í fyrsta lagi í febrúarbyrjun hvort hún fær slíkt umboð og þá fyrst gætu samningaumleitanir hafist. Það eru öfugmæli í Bakkabræðrastíl að andstæðingar samningsins hér á Alþingi hafi tafið framgang EES-samnings sem er ekki fyrir liggjandi. Látum nú Viðeyjarbræður í ríkisstjórninni fá þetta óbermi til baka. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það hefur margsinnis komið fram hér í þinginu að ég hef sitthvað við hinn formlega þátt þess máls sem við erum að afgreiða hérna að athuga. Vil ég öðru fremur nefna tregðu stjórnvalda til að ganga þannig frá málinu að tryggt væri að það stæðist gagnvart íslenskum stjórnskipunarlögum. Þann 12. des. sl. lýsti ég því yfir sem minni skoðun að þingið ætti að reyna að ná sáttum um að ljúka 2. umr. um málið og atkvæðagreiðslu í kjölfar hennar, en láta staðfestingarfrv. síðan bíða endanlegrar afgreiðslu þar til gengið hafði verið frá þeirri breytingu sem gera þarf á samningnum í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Sviss. Enginn vilji virtist til að skoða þessa málsmeðferð þó að þannig hefði kannski mátt spara deilur, tíma og fyrirhöfn, bæði núna og síðar. Afstaða mín til frávísunartillögunnar byggist á óánægju með hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Ég segi já.

Frú forseti. Eftir að Sviss hafnaði aðild að Evrópsku efnahagssvæði er ljóst að fyrirliggjandi samningur nær ekki óbreyttur fram að ganga. Réttast væri að vísa málinu frá fyrir fullt og allt. Með þessari till. er frv. vísað til föðurhúsanna. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Það mætti ætla af því kappi sem hæstv. utanrrh. hefur sýnt í þessu máli síðustu vikurnar að gildistaka Evrópska efnahagssvæðisins strandaði á því að Alþingi Íslendinga væri ekki búið að afgreiða samninginn. Það er nú ljóst að þetta er mikill misskilningur. Meiri hluti ríkja Evrópubandalagsins hefur alls ekki staðfest þennan samning og enginn veit hvenær þau ætla sér að gera það. Ríkisstjórn Spánar hefur meira að segja gengið svo langt að hún hefur dregið frv. um staðfestingu EES-samningsins til baka. Framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins hefur ekki enn þá fengið umboð frá æðstu stofnun bandalagsins til að endursemja um samninginn. Í dag getur enginn fullyrt hvenær þessi samningur mun taka gildi. Eitt er víst að Evrópska efnahagssvæðið getur aldrei tekið gildi á grundvelli þess samnings sem hér er til umfjöllunar á Alþingi. Þjóðaratkvæðagreiðslan í Sviss hafði það í för með sér. Þess vegna er hvorki raunhæft né skynsamlegt að afgreiða á Alþingi frv. sem ekki getur staðist. Prófessor í lögum við Háskóla Íslands flytur ítarleg rök fyrir því í grein í Morgunblaðinu í dag að frv. sem hér á að koma til atkvæða geti ekki staðist. Færustu sérfræðingar landsins í lögum hafa sýnt fram á að sjálft frv. og samningurinn brýtur í bága við íslensku stjórnarskrána. Enginn málsmetandi íslenskur lögfræðingur hefur treyst sér til þess síðan þær greinargerðir komu fram að sýna fram á annað. Það er þess vegna engin skynsemi í því að fara nú að ganga til atkvæða um frv. sem ekki getur staðist um samning sem ekki mun taka gildi. Ég segi því já við þeirri frávísunartillögu sem hér er verið að greiða atkvæði um.

Virðulegi forseti. Tillagan sem við greiðum atkvæði um minnir á þá staðreynd að þótt hér fari fram atkvæðagreiðsla í dag við 3. umr. um EES er þessu máli engan veginn lokið. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að mál þetta sé ekki í þeim búningi að það sé yfir höfuð frambærilegt til afgreiðslu frá Alþingi. Málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar og einkum hæstv. utanrrh. hefur upp á síðkastið keyrt um þverbak og hæstv. ráðherra orðið ber að hverri rangfærslunni á fætur annarri og er í raun og veru ekki lengur marktækur í málinu. Fullkomin óvissa ríkir um hver verður framtíð þessa samnings og hvort yfir höfuð eða þá hvenær Evrópskt efnahagssvæði verður að veruleika. En eitt liggur þó fyrir, er óumdeilt, og það er að sú útgáfa samningsins sem við erum hér að fjalla um mun aldrei verða að veruleika. Þetta frv. er einfaldlega úrelt. Það væri því réttast af hæstv. ríkisstjórn, sem leggur þetta frv. fram, að hafa reisn til þess að kalla það til baka með svipuðum hætti og ríkisstjórn Spánar kallaði til baka úrelt frv. sem lá fyrir spánska þjóðþinginu. En úr því að hæstv. ríkisstjórn sér ekki sóma sinn í að gera þetta ber Alþingi að vísa málinu til hennar. Ég tel rétt að senda þetta frv. til föðurhúsanna og segi því já.

Hæstv. forseti. Ef við færum eftir þeim aðferðum í milliríkjasamningum sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og félagar hans í Alþb. vilja að sé gert er aldrei hægt að gera neinn samning vegna þess að þá má eiginlega enginn afgreiða samninginn á undan öðrum. Það er fyrirséð í þessum samningi hvað á að gerast ef einhver segir nei við honum. Þá á að semja upp á nýtt og gera um það sérstaka bókun og aðlaga samninginn að þeirri staðreynd. Ég tel að þessi samningur standist stjórnarskrá og hef fengið um það álit mjög færra sérfræðinga. Ég tel að ef á þetta mundi reyna fyrir dómi, sem hlýtur að vera hin endanlega niðurstaða, hæstaréttardómi, muni það verða dæmt þar að samningurinn standist stjórnarskrána og ég styð þennan samning í góðri trú. Ég tel að samþykkt þessarar frávísunartillögu mundi eyðileggja málið eða tefja það og ég tel að það sé heiðarlegra að vera einfaldlega á móti því en koma með frávísunartillögu og því segi ég nei við henni.

Virðulegi forseti. Ég tel afar nauðsynlegt fyrir íslenska hagsmuni, bæði til lengri tíma litið og skemmri tíma litið, að það liggi ljóst fyrir að við Íslendingar munum taka þátt í Evrópsku efnahagssvæði og því segi ég nei.

Frú forseti. Þessi frávísunartillaga byggist á þeim misskilningi að Svisslendingar hafi í þjóðaratkvæðagreiðslunni 6. des. sl. breytt efni EES-samningsins. Auðvitað gerðu þeir það ekki. Svisslendingar ákváðu hins vegar að verða ekki aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Samningurinn stendur óbreyttur, en framkvæmdina þarf að laga að brottfalli Sviss. Þegar um þann sérgreinda þátt hefur verið fjallað á grundvelli EES-samningsins verður niðurstaðan borin undir Alþingi. Ég tel fráleitt að við Íslendingar látum Svisslendinga ákveða það fyrir okkur hvort við gerumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Að því máli hefur verið unnið í tæp fjögur ár af okkar hálfu á íslenskum forsendum með íslenska hagsmuni að leiðarljósi. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að ítreka þau varnaðarorð sem ég hef oft látið falla úr þessum ræðustól um þær afdrifaríku afleiðingar sem samþykkt þessa lagafrv. hefði í för með sér. Það hefur um skeið legið ljóst fyrir í mínum huga að samningurinn, eða réttara sagt samningsdrögin um hið Evrópska efnahagssvæði standast ekki íslensku stjórnarskrána. Nú bætist það við að staðfestingarfrv. um ESS, sem hér er til afgreiðslu, stenst ekki heldur. Ástæðan er einfaldlega sú að samningurinn sem lagatexti frv. fjallar um verður aldrei sá sem þar segir heldur einhver allt annar samningur. Það leiðir einfaldlega af eðli málsins að löggjafarþing getur ekki samþykkt slík lög. Þessa staðreynd viðurkenndi spænska þingið eins og hér hefur komið fram strax eftir að Svisslendingar felldu samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu og tóku sitt staðfestingarfrv. um EES af dagskrá þingsins. Alþingi má ekki setja forseta Íslands í þá aðstöðu að geta ekki staðfest lög sem þingið hefur samþykkt. Það getur forsetinn ekki. Á þessum staðreyndum byggðust ummæli mín í þingi sl. laugardag. Nú hefur svo vel tekist til að hæstv. utanrrh. hefur getað breytt ferðaáætlun sinni til að verða viðstaddur lokaumfjöllun þessa afdrifaríkasta frv. í sögu lýðveldisins. M.a. af þeirri ástæðu virðist, hæstv. forseti, eðlilegt að lokatilraun verði gerð til að forðast mistök í þessu vandasama máli úr því að tími er til þess. Í þeim tilgangi mætti gera hlé á fundum sem forsetar þingsins og þingflokkar notuðu til að bera saman bækur. Það væri eðlilegt og vona ég að svo verði.

Virðulegi forseti. Vegna þessara orða vil ég aðeins segja að EES-málið er meira rætt en öll önnur mál hér í þinginu fyrr og síðar eins og reyndar alkunna er. Þrautreynt er að mínu mati að það er ekki grundvöllur fyrir frekari sátt um málið en þegar er orðið. Því er að mínu mati ekki neinn tilgangur með sérstöku þinghléi til þess að hefja umræður á milli manna. Því hefur verið haldið fram að EES-málið væri ekki þingtækt í núverandi mynd. Þingið hefur nú með afstöðu sinni til frávísunartillögunnar tekið afstöðu til þeirrar málsástæðu og hafnað henni. Þess vegna finnst mér ekki vera ástæða til þinghlés eða sérstakra umræðna milli manna.

Í tilefni orða hv. 4. þm. Reykv. vill forseti taka fram að frv. hefur hlotið þinglega meðferð. Umræðum við 3. umr. er lokið og atkvæðagreiðsla hafin. Eins og kom fram í orðum hæstv. forsrh. er ekki grundvöllur til frekari viðræðna um þetta mál og því telur forseti rétt að atkvæðagreiðslan um frv. í heild fari fram og hefst nú atkvæðagreiðslan.

Hæstv. forseti. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er liður í óhjákvæmilegri þróun sem nú á sér stað í heiminum þar sem bættir viðskiptahagsmunir eru ein meginundirstaða aukinnar velmegunar. Honum fylgja tvímælalaust auknir hagsmunir Íslands, hvort heldur litið er til lengri eða skemmri tíma. Ég vænti þess að með samningi þessum muni Ísland stíga heillaspor inn í framtíðina. Ég segi því já.

Hæstv. forseti. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði mun að mínu viti færa stóriðju okkar Íslendinga, sjávarútveginum, ný sóknarfæri og möguleika á aukinni úrvinnslu sjávarfurða samfara auknum verðmætum fyrir þjóðina. Auk þess yrðu samkeppnisskilyrði okkar t.d. gagnvart Norðmönnum á Evrópumarkaði afar slæm svo ekki sé meira sagt ef við mundum stíga það ógæfuspor að hafna samningnum. Því segi ég já.

Hæstv. forseti. Það þarf þor, kjark og framsýni til að vinna að samningi sem þeim er hér um ræðir og það er mikil ábyrgð samfara því að samþykkja samning um Evrópskt efnahagssvæði. Með þori, framsýni og ábyrgum vinnubrögðum verða framfarir og ég tel þennan samning auðvelda þá leið. Ég segi já.

Frú forseti. Þetta er vondur samningur, óhagstæður og hættulegur okkur Íslendingum. Við afsölum okkur frumburðarrétti okkar Íslendinga til landsins og auðlinda þess til lands og sjávar. Þessi samningur kemur til með að færa okkur ósjálfstæði, atvinnuleysi, fátækt og auðnuleysi. Samningurinn er stórt skref inn í Evrópubandalagið, en þangað tel ég að við Íslendingar eigum ekki að stefna. Þegar ég tók sæti á Alþingi undirritaði ég sem og aðrir þingmenn svohljóðandi drengskaparheit: ,,Ég undirskrifaður, sem kosinn er þingmaður til Alþingis Íslendinga, heiti því að viðlögðum drengskap mínum og heiðri að halda stjórnarskrá landsins.`` Þessi samningur brýtur augljóslega í bága við hina íslensku stjórnarskrá. Drengskaparheit mitt vil ég halda. Frú forseti. Ég er fastákveðinn í að segja nei.

Virðulegi forseti. Séð út frá hagsmunum Íslendinga er Evrópska efnahagssvæðið tilraun sem mistókst. Ágallar þessa samnings eru stærri og þyngri á metunum en kostirnir. Með lögfestingu mikils hluta laga Evrópubandalagsins er þessi samningur afdrifaríkt skref í átt til fullrar aðildar að Evrópubandalaginu. Ég tek ekki þátt í því að íslenska lýðveldið stigi slíkt skref. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Öflugt atvinnulíf er forsenda raunverulegs sjálfstæðis og sjálfstæði er undirstaða alls þess sem þjóð okkar stendur fyrir. Það er skoðun allra þeirra er styðja þennan samning, þar á meðal forustumanna í okkar atvinnulífi, að hann sé mjög mikilvægur fyrir okkar atvinnu- og efnahagslíf. Þess vegna treystir aðildin að Evrópska efnahagssvæðinu stöðu okkar og sjálfstæði. Við höldum að sjálfsögðu fullu forræði í okkar málum og engar nýjar reglur né breytingar á EES-reglum sem varða íslensk lög geta tekið gildi án samþykkis Alþingis. Þessi samningur er mikilvægur fyrir konur því fjölbreytt atvinnulíf styrkir stöðu þeirra og jafnrétti. Ég vísa í mikilvægar reglur samningsins um að hægt sé að lýsa dauð og ómerk ákvæði í kjarasamningum sem brjóta í bága við grundvallarregluna um jöfn laun og vernd fyrir því að vera sagt upp starfi þegar höfðað er mál vegna brots á jafnréttislögum. Virðulegi forseti. Aðild að Evrópska efnahagssvæðinu er leið okkar inn á Evrópumarkað án skuldbindinganna sem fylgja Evrópubandalaginu. Við höfum aldrei fylgt einangrunarstefnu, miklu fremur verið fámenn þjóð með mikil áhrif. Þannig munum við áfram stefna til framtíðar á jafnréttisgrundvelli í samfélagi þjóðanna. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Með aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði gefast tækifæri til frekari sóknar fyrir atvinnulíf landsmanna, tækifæri sem munu hafa í för með sér aukna verðmætasköpun og munu enn bæta lífskjör okkar Íslendinga, tækifæri sem munu treysta sjálfstæði þjóðarinnar. Það er mikill ábyrgðarhluti að hafna slíkum tækifærum. Það er gæfa íslenskrar þjóðar hvað erlend samskipti varðar að öfl framfara og sóknar hafa ætíð reynst sterkari öflum afturhalds og vanmetakenndar hér á hinu háa Alþingi. Þannig mun það og reynast nú. Virðulegi forseti. Ég hlýt að segja já.

Hæstv. forseti. Frá því að Íslendingar urðu sjálfstæð þjóð höfum við með dugnaði og árvekni skapað okkur þann stað í veröldinni að þessi fámenna eyþjóð nýtur virðingar í samfélagi þjóðanna. Samskipti okkar við aðra íbúa jarðar hafa byggst á gagnkvæmu trausti. Í smækkandi heimi, heimi greiðra samgangna og viðskipta er ríkari nauðsyn en nokkru sinni fyrr á gagnkvæmu trausti þjóða á milli. Einangrunarstefna á þar engan rétt og er aðeins til þess fallin að rýra hag þeirra sem hana kjósa. Góð reynsla af samstarfi við aðrar þjóðir og sömuleiðis góð kynni sýna okkur að í þessum efnum er ekkert að óttast. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er byggður á gagnkvæmu trausti og til þess gerður að hann verði íbúum þeirra landa sem að honum standa til ávinnings. Þess vegna segi ég já.

Hæstv. forseti. Þeir hv. þm. sem lýst hafa andstöðu sinni við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, margir hverjir í löngu máli, hafa notað ýmis rök máli sínu til framdráttar og ekki öll málefnaleg. Einna helst hefur þó hinni íslensku stjórnarskrá verið beitt í þessu máli, en þau tvö frumvörp sem stjórnarandstaðan lagði fram til breytinga á henni nú í vetur reyndust haldlítil og var vísað til ríkisstjórnarinnar. Á það hefur margsinnis verið bent að búið er að kanna vandlega stjórnarskrárþátt þessa samnings og að aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu eigi að rúmast fyllilega innan heimilda stjórnarskrárinnar í núverandi mynd. Þau rök hafa m.a. heyrst til andsvara þessu að það verði að skýra 2. gr. stjórnarskrár og það fullveldi sem hún kveður á um með tilliti til þess að stjórnarskrárgjafanum hafi aldrei hugkvæmst að íslenskt ríkisvald yrði framselt alþjóðastofnunum, enda hafi þær verið óþekktar þegar ákvæðið kom fyrst í stjórnskipunarlög okkar. Fyrir vikið virðist þó vera litið svo á að ekkert valdaframsal fái staðist, hvorki afmarkað né víðtækt. Á þessi rök tel ég fullt tilefni til að deila. Það er ekki aðeins svo að þau stríði gegn fræðikenningum á þessu sviði heldur stríða þau einnig gegn þeim hefðum sem hafa myndast hér með lagasetningu um takmarkað valdaframsal. Að auki byggja viðhorf af þessum toga á því að skýra verður stjórnarskrána í einu og öllu bókstaflega og þegar vafi er á skýringu verði að byggja á því hvað telja megi að hafi búið að baki ákvæðum hennar í öndverðu. Hvert mundi fylgni við þessi viðhorf geta leitt okkur? Eigum við þvert ofan í almennar viðurkenndar reglur að hverfa aftur til fortíðarinnar og skýra grundvallarreglur 72. gr. stjórnarskrárinnar um rétt hvers og eins til að láta hugsanir sínar í ljósi á prenti svo þröngt að þar sé aðeins átt við ritað mál en ekki t.d. ummæli í ljósvakafjölmiðlum? Á að takmarka stjórnarskrárvernd tjáningafrelsisins á þeim grunni að sjónvarp hafi ekki verið til við setningu stjórnarskrárinnar? Dæmi eins og þessi, og fleiri gætu þau verið, hljóta að opna augun fyrir því að viðhorf um skýringu stjórnarskrárinnar sem byggja á fylgni við ímyndaðan vilja stjórnarskrárgjafans fái engan veginn staðist. Það verður að beita ákvæðum stjórnarskrárinnar með tilliti til þarfa og aðstæðna á hverjum tíma og getur því ekki verið nein afgerandi röksemd í þessu sambandi hvað maður telur sig geta ráðið í eyðurnar á árinu 1992 um hugsanir þeirra sem sömdu um ákvæði stjórnarskrárinnar í öndverðu. Hæstv. forseti. Ég tel að öll atriði sem snerta þennan samning, bæði hvað varðar stjórnskipulegan og efnislegan þátt, hafi verið fullrædd og að kostir hans varði miklu fyrir íslenska hagsmuni. Ég segi því já.

Hæstv. forseti. Við erum með samþykkt þessa samnings að fela ríkjasamsteypum erlendra þjóða forræði í mikilsverðum málum íslensku þjóðarinnar. Við erum að opna landhelgi Íslands fyrir flota Evrópubandalagsins. Við heimilum erlendum aðilum kaup á íslensku landi. Við greiðum leið erlendra þjóða til að komast yfir orkulindir landsins. Á þetta get ég aldrei fallist. Þetta er vondur og illa unninn samningur. Við erum skrefi nær Evrópubandalaginu eftir að hafa samþykkt þennan samning. Því segi ég nei, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Öll viljum við Íslendingar væntanlega eiga góð samskipti við aðrar þjóðir. En ég er sannfærður um að aðild að Evrópska efnahagssvæðinu, aukaaðild að Evrópubandalaginu, er ekki farsæll farvegur þeirra samskipta fyrir Íslendinga. Evrópska efnahagssvæðið á enn langt í land. Fram til þessa hefur það verið svo að jafnoft og einhver niðurstaða hefur virst í sjónmáli hefur eitthvað annað komið upp sem hefur frestað málinu. Sú staða er uppi enn. Þótt hæstv. ríkisstjórn takist e.t.v. nú að berja þetta mál í gegn er fullkomin óvissa um hvort eða þá hvenær þessi samningur eða annar sambærilegur verður nokkurn tíma að veruleika. Ég tel samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og allt sem honum fylgir ekki til hagsbóta fyrir Íslendinga. Ég tel galla samningsins vega miklu þyngra en kostina. Ég tel það dapurlegt ef það eiga að verða örlög okkar Íslendinga að afsala hluta af okkar fullveldi úr landi áður en lýðveldið fagnar hálfrar aldar afmæli sínu. Ég get ekki og hef aldrei getað skilið þau rök að vænlegsta aðferðin til að varðveita sjálfstæði sitt sé að fórna hluta þess. Ég gagnrýni hæstv. ríkisstjórn fyrir framgöngu hennar í málinu. Hún hefur sundrað þjóðinni og hún hefur ekkert gert til að reyna að samræma sjónarmið. Hæstv. forseti. Ég er efnislega andvígur þessu frv. Ég tel samþykkt þess brot á íslensku stjórnarskránni. Ég átel málsmeðferðina. Ég vona að gæfa Íslands verði meiri en sú að þetta nái nokkurn tíma óbreytt fram að ganga. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þessi mikilvægi samningur um Evrópska efnahagssvæðið mun ekki losa okkur frá þeim skyldum og þeirri ábyrgð sem fylgir því að treysta efnahag þjóðarinnar og halda hér sjálfstæðu ríki á Íslandi. Þrátt fyrir mörg stór orð hér við umræðurnar ætla ég engum íslenskum þingmanni að vilja fórna sjálfstæði þjóðarinnar fyrir tímabundinn viðskiptasamning eða kalla yfir okkur atvinnuleysi sunnan úr Evrópu líkt og ýmsir stjórnarandstæðingar þessa samnings vilja láta í veðri vaka að muni fylgja. Allt frá stofnun lýðveldisins hafa íslensk stjórnvöld verið virkir þátttakendur í samstarfi á meðal þjóðanna á mörgum sviðum. Fyrir smáþjóð sem okkur Íslendinga er frelsi í viðskiptum innan marka Evrópu afar mikilvæg trygging fyrir hagsmunum okkar. Reynsla okkar af samstarfi innan Norðurlandaráðs, Atlantshafsbandalagsins og EFTA gefur ekki tilefni til annars en að hagsmunum okkar sé vel borgið í samstarfi við þær þjóðir sem eru innan EFTA og EB og ekki síst Norðurlandaþjóðanna sem stefna nú allar inn í Evrópubandalagið, en þangað munum við ekki geta fylgt þeim að öllu óbreyttu. Ábyrgð okkar þingmanna er mikil í þessu máli, það er mér vissulega ljóst. Kjöri okkar þingmanna fylgir sú ábyrgð sem við getum ekki skotið okkur undan og við eigum ekki og í raun getum ekki hlaupið frá málinu með því að vísa því til þjóðarinnar svo sem ýmsir andstæðingar samningsins hafa viljað. Með því værum við að bregðast skyldu okkar sem alþingismenn og efna til ófriðar með þjóðinni. Á ýmsu öðru þurfum við að halda frekar um þessar mundir þegar vandi steðjar að, meiri vandi en áður þegar auðlindir til lands og sjávar hafa brugðist. Eftir ítarlega skoðun er ég sannfærður um að við núverandi aðstæður, sem við hljótum að byggja mat okkar á, eru hagsmunir okkar vel tryggðir með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Með samningnum eigum við að geta styrkt atvinnuvegina og ég vísa því á bug að hann stangist á við stjórnarskrána. Með samningnum er sjálfstæði okkar betur tryggt en með því að skáka okkur frá samstarfi við evrópskar vinaþjóðir. Ég segi því já.

Hæstv. forseti. Sjálfstæðisbarátta íslensku þjóðarinnar snerist um að hún gæti staðið á eigin fótum upprétt í samfélagi þjóðanna. Aukin utanríkisviðskipti og uppbygging atvinnulífs í samstarfi við erlenda aðila mun leggja grunninn að sókn okkar til bættra lífskjara í framtíðinni. Einangrun leiðir til stöðnunar og fátækar og stefnir sjálfstæði okkar í voða. Með einangrun ofurseljum við okkur erlendum lánardrottnum. Þetta er reynsla annarra þjóða og þetta á líka við hér á landi. Samræmdar leikreglur í viðskiptum milli landa eru lykilatriði fyrir aukin utanríkisviðskipti. Með EES fær íslenskt atvinnulíf aðgang að innri markaði EB og sambærilegar leikreglur í viðskiptum og í helstu viðskiptalöndum okkar eru teknar upp hér á landi. Íslensk viðskiptalöggjöf verður gjaldgeng í samskiptum Evrópuþjóða og við fáum víðtæk réttindi á Evrópska efnahagssvæðinu og styrkjum fullveldi okkar og sjálfstæði. Samningurinn er því mikið hagsmunamál atvinnulífsins og þjóðarinnar. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þjóð er ekki sjálfstæð nema hún búi við efnahagslegt sjálfstæði. Á tímum samdráttar, aflabrests og atvinnuleysis er vegið að þessu efnahagslega sjálfstæði. Við þurfum að gera allt sem hægt er til þess að treysta það. Velferð á Íslandi stendur og fellur með sjávarútvegi. 80% af mikilvægustu útflutningsvörum okkar, sjávarafla, fara á markaði í löndum Evrópska efnahagssvæðisins. Það skiptir höfuðmáli að vörur okkar standi jafnfætis vörum keppinauta okkar á þessum mörkuðum og aðild að Evrópska efnahagssvæðinu færir Íslendingum 96% tollfrelsi á þessu mikilvægasta markaðssvæði landsmanna. Aðildin skapar því sóknarfæri fyrir nýjar afurðir inn á nýja markaði. Hún færir okkur möguleika á að skapa háþróaðan matvælaiðnað á Íslandi, hún eykur tækifæri okkar til að fullvinna sjávarafla í landinu og þannig mun aðild að Evrópska efnahagssvæðinu flytja inn störf sem áður voru unnin erlendis. Á tímum atvinnuleysis treystir því EES undirstöður atvinnulífsins og vinnur gegn atvinnuleysi, ekki síst í sjávarbyggðum landsins. Í þessu ljósi þarf engan að undra að öll helstu samtök atvinnulífsins hafa skorað á Alþingi Íslendinga að samþykkja aðildina. Virðulegi forseti. Öflugt atvinnulíf er forsendan fyrir raunverulegu sjálfstæði og því treystir aðild okkar að EES sjálfstæði Íslands. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Evrópskt efnahagssvæði yrði ekkert bjargráð fyrir íslenskt atvinnulíf heldur þvert á móti. Eitt helsta markmiðið með myndun þess er að jafna skilyrði atvinnulífs innan svæðisins. Eitt helsta einkenni þess er sífellt vaxandi atvinnuleysi, atvinnuleysi sem varaformaður Alþjóðavinnumálastofnunarinnar segir að stefni í ástand á borð við plágur og drepsóttir miðalda þegar við lá landauðn á þeim svæðum sem verst urðu úti. Íslensku launþegasamtökunum hefur verið neitað á Alþingi um þjóðaratkvæði um EES, en það var krafa þeirra. Atvinnuleysi er mikið böl og það hefur komið harðast niður á konum bæði hér á landi og annars staðar. Þessi ástæða er ein af mörgum ástæðum þess að ég hafna Evrópsku efnahagssvæði. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Okkur Íslendingum er gjarnt að gleyma því í hátíðleika velferðarþjóðfélagsins að okkar þjóðfélag er fyrst og fremst veiðimannaþjóðfélag því hryggbitinn í gjaldeyristekjum þjóðarinnar af vöruútflutningi kemur frá sjávarútvegi eða yfir 80%. Því nefni ég gleymsku í hátíðleika velferðarþjóðfélagsins að þegar til kastanna kemur í almennri umræðu í okkar þjóðfélagi, þá er sjaldnast tekið tillit til þeirra sem vinna erfiðustu störfin til sjós og lands, en það eru þeir sem eiga mestra hagsmuna að gæta og til hins góða í samþykkt samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Samkomulagið kemur til með að hafa gífurlega þýðingu fyrir íslenskan sjávarútveg og mun væntanlega styrkja hann til muna í samkeppni við sjávarútveg annarra þjóða. Samkeppnisaðstaðan gerbreytist. Evrópska efnahagssvæðið er enginn stórisannleikur út úr vanda íslensks sjávarútvegs, vanda sem fer saman við efnahagsvanda íslensks þjóðfélags, en Evrópska efnahagssvæðið er mikilvægt skref út úr vanda þjóðarinnar og opnar ýmsa möguleika í þá átt að tryggja framþróun í íslenskum sjávarútvegi svo hann vaxi enn frekar, svo og ýmsir aðrir þættir íslensks atvinnulífs. Í öllum samningum eru plúsar og mínusar. Fyrir Íslendinga eru plúsarnir miklu fleiri. Við mínusana eigum við að ráða með markvissri stjórnun. Evrópska efnahagssvæðið styrkir sjálfstæði Íslands á dýrmætustu mörkuðum okkar og með samþykkt samningsins erum við á réttri leið til framþróunar og aukinnar hagsældar fyrir íslenska sjálfstæða þjóð. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér eru að verða mikil tímamót. Í umræðum um þetta mál hafa verið flutt mörg varnaðarorð. En mestu varnaðarorðin voru landvættirnir e.t.v. að flytja okkur í gær þegar himinn og jörð skulfu í þann mund er Alþingi ætlaði að samþykkja EES. Nú er svo komið að allir flokkar að krötum undanskildum styðja svo að segja óskiptir tvíhliða viðræður í stað EES-samnings. Fyrri stefna Sjálfstfl. nýtur þess vegna fylgis meginþorra íslenskra alþingismanna í dag þegar við erum að ganga í EES. Sjálfstfl. skuldar sínum kjósendum skýringu á því hvers vegna hann hvarf frá tvíhliða viðræðum. Það liggur nú fyrir að við höfum látið undan þrýstingi EB sem krefst auðlinda okkar í stað tollfríðinda. Það blasir við að EB fái aðgang að landhelginni. Spyrja má: Til hvers var þá barist fyrir 200 mílna fiskveiðilögsögu ef EB á að móta fiskveiðistefnu Íslendinga hér eftir? Og til hvers var barist við Dani fyrir sjálfstæði og lýðveldi um aldaraðir? Virðulegi forseti. Nú fer danskur maður með æðstu völd í EB svo við erum óbeint komin undir þeirra yfirráð á ný. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði við þennan samning að atvinnulífið í landinu fær nýja möguleika, nýja blóðgjöf. Sérstaklega á þetta við um sjávarútveg okkar Íslendinga. Minnimáttarkennd fyrir Íslands hönd í samskiptum við aðrar þjóðir er mér víðs fjarri. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði gefur íslensku atvinnulífi sóknarfæri og mun því renna styrkari stoðum undir efnahagslíf okkar. Þetta á ekki síst við um íslenskan sjávarútveg sem fær margvíslegan ávinnig vegna tollalækkana sem koma hefðbundnum greinum hans eins og saltfiskvinnslu strax til góða og skapa rekstrarskilyrði og þar með möguleika á nýjum störfum fyrir vinnufúsar hendur á nýjum sviðum sjávarútvegs. Með öflugra atvinnulífi getum við hamlað gegn erlendri skuldasöfnun og styrkjum þannig efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Í frjálsu samstarfi okkar sem sjálfstæðrar þjóðar við nágrannaþjóðir okkar í Evrópu á grundvelli samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði fáum við aukið færi á að hafa áhrif á rás atburða í heiminum. Þannig treystum við stöðu okkar sem fullvalda þjóðar. Því segi ég já.

Hæstv. forseti. Það er sannfæring mín að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið gefi Íslendingum tækifæri til að viðhalda þeirri velmegun sem hóf skeið sitt upp úr stríðslokum, en virðist nú vera að renna skeið sitt á enda. Ég óska ekki Íslendingum að búa við þau kjör sem við bjuggum við fyrir 1940. Þess vegna óska ég ungu fólki á Íslandi að það fái notið þeirra tækifæra til menntunar og vísinda sem þessi samningur felur í sér. Og ég hafna því að samningurinn sé konum óhagstæður. Þvert á móti hygg ég að margvísleg ákvæði hans séu konum einmitt til hagsbóta, svo sem ákvæði um jafnrétti og launajöfnuð. Einnig býður hann upp á ýmsa nýja valkosti fyrir eldra fólk. Þá vil ég benda á að andstaðan við samninginn hér á hinu háa Alþingi er kannski alls ekki eins mikil og atkvæði gefa til kynna þar sem bæði hæstv. fyrrv. forsrh. Steingrímur Hermannsson og hæstv. fyrrv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson hófu þessar samningaumræður og unnu að gerð samningsins í tvö ár eða þar til þeir fóru í stjórnarandstöðu. Ég tel því andstöðuna meira í orði en á borði. Hæstv. forseti. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Í langri umræðu sem fram hefur farið á Alþingi Íslendinga um Evrópskt efnahagssvæði hafa andstæðingar aðildar Íslands að EES talið þá alþingismenn sem málinu eru fylgjandi brjóta drengskaparheitið sitt gegn íslenskri stjórnarskrá. Þannig tala þeir margir hverjir sem á valdatíð fyrri ríkisstjórnar lögðu upp í þá ferð sem nú verður til lykta leidd og mjög sjálfum sér ósamkvæmir. Ég tel þann samning sem greidd eru hér atkvæði um hafa mikla kosti fyrir íslenska þjóð hvort sem litið er til sjós eða lands. Fjarlægðir skipta nú minna máli en áður landa í milli. Ísland má ekki einangrast á sviði viðskipta og menningar evrópskra þjóða. Ég met mikils land mitt og þjóð. Við Íslendingar þurfum á nýju afli að halda fyrir íslenskt atvinnulíf. Með framtíð og hagsmuni lands og þjóðar í huga segi ég já.

Hæstv. forseti. Hér er það að gerast að meiri hluti alþingismanna, allir úr tveimur stjórnmálaflokkum, Sjálfstfl. og Alþfl., 33 að tölu, lögfesta hið Evrópska efnahagssvæði án þess að viljayfirlýsing þjóðarinnar liggi fyrir. Þeir hafa hafnað þjóðaratkvæðagreiðslu. Það nýtilega í þessum samningi kaupum við dýru verði. Við gefum 400 millj. Evrópubúa jafnan rétt á við okkur sjálf í eigin landi. Auðlindirnar til lands og sjávar, jafnt numdar sem ónumdar, eru settar á annes óvissunnar hvað eignarrétt og nýtingu varðar. Hver hefði trúað því að ríkisstjórn Íslands skrifaði undir nauðungarsamning gagnvart fiskveiðilögsögunni þar sem Evrópubandalagið fær allt fyrir ekkert. Hver hefði trúað því í lok landhelgisbaráttunnar að örfáum árum síðar ætti það fyrir þessari þjóð að liggja að opna fyrir fiskveiðiheimildir til rányrkjuþjóðanna á ný. Bretar, Portúgalar, Spánverjar, Belgar og Þjóðverjar taka nú við fiskveiðilykli úr hendi ríkisstjórnarnnar. Þeir munu árlega gera nýjar kröfur um fleiri skip og aukna veiði í okkar mikilvægu fiskstofna. Úr því svona er komið íslenskum hagsmunum er mikilvægt að hæstv. utanrrh. standi við það fyrirheit að hverfa í annað embætti. Við þurfum ábyrga ráðherra og ríkisstjórn sem sameinar þjóðina því sundrist hún innan frá er hætta á ferðum. Við þurfum nýja menn sem hafa kjark og þor til að standa á rétti Íslands gagnvart Evrópuríkinu og leiða þennan samning í annan og betri farveg í fyllingu tímans. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er því miður ríkisstjórn innflutningsaflanna en ekki framleiðslustéttanna. Því skortir hana þrek til að verja íslenska hagsmuni í þessum nýja sáttmála. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Tvær meginástæður liggja til þess að ég greiði atkvæði gegn lögfestingu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði þó fjölmörg efnisatriði hans nægðu einnig. Í fyrsta lagi tel ég að það stangist á við 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins þar sem ótvírætt vald til löggjafar er í höndum forseta lýðveldisins og Alþingis. Alþingi hefur ekki haft rétt til að hafa áhrif á þann samning sem nú fær lagagildi né heldur bókanir, gerðir og viðauka sem honum fylgja. Hér er því verið að framselja löggjafarvald til annarra en þessara tveggja aðila sem er brot á ákvæðum 2. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt 47. gr. hennar undirritaði ég drengskaparheit er ég tók sæti á Alþingi að því að haga störfum mínum samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar og því er óverjandi að samþykkja lög sem Alþingi hefur engan þátt átt í að semja né haft rétt til að breyta. Í öðru lagi stenst 1. gr. frv. til laga um Evrópskt efnahagssvæði ekki eins og hún liggur fyrir. Samningur sá sem undirritaður var í Óportó 2. maí 1992 var milli Efnahagsbandalagsins og EFTA-ríkjanna sjö, en þau eru eins og segir í 2. gr. samningsins þau ríki sem eru aðilar að þessum samningi sem einnig eru aðilar að Fríverslunarsamtökum Evrópu, EFTA. EFTA-ríkin eru enn þá sjö, en aðeins sex þeirra eru enn þá aðilar að þessum samningi eftir að Svisslendingar höfnuðu honum. 1. gr. fjallar einmitt um að heimilt sé að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um Evrópska efnahagssvæðið, EES-samninginn, þ.e. meginmál samningsins, bókanir við hann og viðauka ásamt gerðum, sem í viðaukunum er getið, milli Efnahagsbandalags Evrópu, Kol- og stálbandalags Evrópu annars vegar og aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu hins vegar sem undirritaður var í Óportó hinn 2. maí 1992 eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta. Samningur sá sem hér er verið að lögfesta er ekki lengur milli allra aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Efnahagsbandalagsins og því ekki lengur samningurinn frá Óportó sem þó er vitnað í í lagatextanum í 1. gr. Það er því rangur texti sem hér er verið að samþykkja, það er rangur samningur og óverjandi að samþykkja hann. Frú forseti. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir atkvæði mínu með eftirfarandi hætti: Íslenskur þjóðarbúskapur hefur búið við mótbyr um nokkurn tíma, rekstrarskilyrði helstu atvinnuvega okkar verið óhagstæð, ytri aðstæður, svo sem aflabrögð, verðlag og aukin samkeppni á mörkuðum reynst á verri veg. Fjárhagsleg afkoma þorra fyrirtækja er slæm, eigið fé flestra of lítið, lánin há með tilheyrandi greiðsluerfiðleikum. Kaup fólks og kjör hafa versnað af þessum ástæðum m.a. Rekstur ríkisins hefur þanist út á sama tíma, nánast sjálfkrafa vegna skuldbindinga og óska okkar um fullkomnara velferðarkerfi. Athugun leiddi í ljós að ef starfsemi ríkisins 1982, fyrir tíu árum, hefði haldist óbreytt ættu fjárlögin nú uppreiknuðu verðlagi að vera um það bil 80 milljarðar í stað 111. Reksturinn hefur aukist um nálægt 40% á tíu árum á meðan þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur dragast saman. Slík þróun gengur ekki upp og því verður að bregðast við með skynsamlegum aðgerðum. Evrópa er okkur mikilvæg á margan hátt. Hvernig ætlum við okkur t.d. að fá það verð fyrir fiskinn sem við þurfum að fá ef Ísland stendur utan EES en helsti samkeppnisaðilinn, Norðmenn, aðili að Evrópska efnahagssvæðinu eða í Evrópubandalaginu? Ætli launin þyrftu ekki að lækka enn, þjónusta ríkisins að dragast saman, gjaldþrotum einstaklinga og fyrirtækja að fjölga svo að ekki sé minnst á atvinnuástandið í kjölfarið. Með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu verðum við að taka okkur taki, auka hagkvæmni í rekstri almennt í þjóðfélaginu, efla nýsköpun og gæðasókn til þess að standast samkeppnina á mörkuðum heimsins. Við verðum að keppa hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þannig eflum við hag lands og þjóðar og búum æskunni jafngott þjóðfélag og best gerist með öðrum þjóðum. Höldum okkur utan Evrópubandalagsins en samþykkjum þennan mikilvæga samning um EES, komum okkur út úr þeirri kreppu sem við erum í. Til þess þurfum við ný sóknarfæri, aukið frjálsræði og athafnarými. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Það er öllum ljóst að þegar gengið er til samninga er tekin viss áhætta. Við getum sjaldnast verið 100% viss um hver ágóðinn í raun verður. Það leiðir tíminn einn í ljós. Mér kemur ekki til hjartans hugar að með því að gerast aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu séum við að ganga inn í eitthvert framíðarsæluríki né heldur á hinn bóginn í allsherjar svartnætti. Þetta er ekki svart eða hvítt í mínum huga. Við stöndum frammi fyrir þeim kosti að geta gerst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði og í ljósi þeirra erfiðleika sem að okkur hafa steðjað í atvinnu- og efnahagsmálum undanfarin ár eigum við að stökkva en ekki hrökkva í þessum efnum. Ekki ber ég kvíðboga fyrir því að með þessum samningi komum við til með að glutra niður menningu okkar eða sjálfstæði, þvert á móti. Reynslan hefur kennt okkur að með auknum samskiptum og samvinnu við aðrar þjóðir höfum við eflt og styrkt okkar menningu og svo mun verða áfram. Íslenska þjóðin hefur aldrei lagt upp laupana þótt móti blási, heldur leitað leiða til að vinna sig út úr vandanum. Og það gerum við einnig nú. Leiðin inn í Evrópska efnahagssvæðið mun örva atvinnu- og efnahagslíf okkar lands. Hæstv. forseti. Það er mat mitt að með því að gerast aðilar að EES horfum við fram á bjartari tíð. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Afgreiðsla þessa frv. á Alþingi breytir ekki þeirri staðreynd að samningurinn um EES er ófrágenginn. Takist samningar um Evrópskt efnhagssvæði þarf málið að koma á ný fyrir þingið í formi lagafrv. Það ráðrúm sem þannig gefst ætti að nýta til að kanna hug þjóðarinnar til samningsins. Krafan um þjóðaratkvæðagreiðslu hljómar stöðugt hærra. EES-samningurinn skerðir sjálfsákvörðunarrétt íslensku þjóðarinnar og vald stofnana lýðveldisins. Samningurinn er brot á íslensku stjórnarskránni. Engin trygging er fyrir efnahagslegum ávinningi af samningnum í bráð eða lengd. Yfir landsbyggðina mun samningurinn kalla stórauknar þrengingar. Þjóðin, fólkið til sjávar og sveita, hugsar til Alþingis Íslendinga á þessari stundu. Ég fékk nú rétt fyrir þessa atkvæðagreiðslu kvæði frá konu sem búsett er í einum af dölum Borgarfjarðar vestra. Ég leyfi mér, virðulegur forseti, að lesa upphaf þess og lok: Vitið þið að vilji er allt sem þarf, við höfum fengið dáð og þrek í arf. Flanið ekki út á hálan ís, Evrópa er engin paradís. Eflum heldur okkar þjóðarhag, erjum, græðum kalið moldarflag. Stöndum saman, sýnum þor og þrótt, þá mun birta eftir dimma nótt. Ég tek undir þessa hvatningu og segi nei.

Frú forseti. Ef allt væri með felldu ætti þessi atkvæðagreiðsla að setja endahnútinn á það samningaferli sem hófst í mars 1989 þegar þáv. ríkisstjórn ákvað að taka upp samningaviðræður við Evrópubandalagið um aðild EFTA-ríkjanna að innri markaði bandalagsins. Grundvöllur þeirra viðræðna var allt frá upphafi þær samþykktir EB sem varða hið svokallaða fjórfrelsi. Þó að ástæða sé til að efast um ágæti ýmissa grundvallarþátta hins innri markaðar verður tæpast hjá því komist að Íslendingar verði að aðlaga sig þeim leikreglum í viðskiptum sem þar gilda. Það er skoðun mín að aðlögun í formi samnings um Evrópskt efnahagssvæði sé við þessar aðstæður íslensku samfélagi hagfelldari en einhliða aðlögun. Á því byggist efnisleg afstaða mín í þessu máli. Þá vil ég leggja áherslu á í þessu máli að ekki sé lesið meira út úr samningnum en í honum felst og greint á milli almennra þróunareinkenna vestræns hagkerfis og samfélags og beinna afleiðinga samningsins. En þrátt fyrir þessar skoðanir mínar mun ég ekki greiða staðfestingarfrv. atkvæði mitt hér á þingi. Það sem ræður þessari niðurstöðu minni öðru fremur er í fyrsta lagi að stjórnarflokkarnir hafa hunsað eindregnar óskir tugþúsunda einstaklinga og fjölmennra eða fjölmennustu hagsmunasamtaka almennings í landinu um að samningurinn verði borinn undir þjóðaratkvæði. Í öðru lagi ræður það niðurstöðu minni að ekki hefur verið vilji til þess hjá stjórnarflokkunum að taka af allan vafa um að samningurinn standist gagnvart stjórnarskránni. Af þessum sökum, virðulegur forseti, greiði ég ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Mikilvægasti ávinningur þessa samnings er að íslenskt atvinnulíf mun búa við sambærilegar tolla- og viðskiptareglur og keppinautar okkar í Evrópu sem er stærsti og milkilvægasti útflutningsmarkaður Íslendinga. Þrátt fyrir þá staðreynd get ég ekki greitt þessum samningi atkvæði mitt af eftirtöldum ástæðum: Hæstv. utanrrh. hefur ofboðið þingi og þjóð með ofmati á gæðum samningsins. Á þeim fagurgala ber ég ekki ábyrgð. Þá miklu umræðu sem orðið hefur um málið hér á Alþingi hefði mátt spara ef hæstv. ríkisstjórn og fylginautar hennar hefðu haft kjark og þor til að bera þennan mikilvæga samning undir þjóðaratkvæði. Þá hefðu landsmenn fengið nánari útskýringar á kostum samningsins og göllum, fengið að vega og meta, en það eru sjálfsögð mannréttindi í lýðræðisþjóðfélagi. Þjóðin hefði ekki aðeins fengið að heyra um þá svörtu og hvítu mynd sem stjórnmálamenn draga gjarnan upp í hita leiksins heldur hefðu aðilar atvinnulífsins, sem ýta mjög á að þessi samningur sé staðfestur, kynnt enn betur þá möguleika sem samningurinn kann að opna. Þessi kynning hefði farið fram ef þjóðin hefði fengið að greiða atkvæði um samninginn. Virðulegi forseti. Hér áðan var því hafnað að bíða með staðfestingu frv. þar til endanlegur texti liggur fyrir, en það hlýtur að teljast óeðlilegt að staðfesta samning sem ekki er í sinni endanlegu mynd. Sjávarútvegssamningurinn sem lengi var beðið eftir er ekki ásættanlegur. Síðast en ekki síst var því hafnað að taka af allan vafa varðandi stjórnarskrána. Virðulegi forseti. Af þessum ástæðum greiði ég ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls við þrjár umræður. Það hefur verið gagnrýnt hér í Alþingi að það hafi verið talað mikið. Sú umræða sem hefur farið hér fram við atkvæðagreiðslu sannar aftur á móti að það hefur ekki verið of lengi talað í Alþingi. Nú hafa ýmsir þingmenn fengið mál sem ekki töldu sig hafa tök á því að tala við þrjár umræður um málið. Meðferð þessa máls hefur sannað hér í hv. Alþingi að málið er ekki þingtækt. Það hefur líka verið stutt gildum rökum að EES-samningurinn er brot á íslensku stjórnarskránni. Það blasir nú við að Íslendingar verða semja að nýju við þessa viðskiptaaðila sína, við Efnahagsbandalagið. Um þann tvíhliða samning, sem þá vonandi verður að veruleika, þarf að skapa víðtæka samstöðu með þjóðinni. Von mín er að þessi langi sáttmáli, sem nú er verið að samþykkja, verði aldrei að veruleika. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í þau skipti sem ég hef tekið til máls um það málefni sem hér er til afgreiðslu hef ég lagt áherslu á nauðsyn þess að leitað verði eftir sem mestri pólitískri sátt um málið. Reynt verði að forða því að þjóðin klofni enn á ný í tvær andstæðar fylkingar í utanríkismálum. Í ljósi þess að nánast einhugur er um það á Alþingi að Ísland gangi ekki í EB, í ljósi þess að þingflokkur Alþb. hefur gefið út greinargerð þar sem kemur fram að tvíhliða samningur við EB verði byggur á viðskiptaþætti EES-samningsins, í ljósi yfirlýsinga allra þingkvenna Kvennalistans um að gera þurfi viðskiptasamning við EB, í ljósi margítrekaðra yfirlýsinga Sjálfstfl. frá síðasta kjörtímabili þess efnis að hagsmunum okkar Íslendinga væri best gætt með tvíhliða samningi við EB, í ljósi þess að í andsvörum við þann sem hér talar sl. föstudag lýsti hæstv. utanrrh. því yfir að hann í samráði við utanrrn. væri tilbúinn að skrifa framkvæmdastjórn EB bréf fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar þar sem farið væri fram á að samningnum yrði breytt í tvíhliða samning við inngöngu hinna EFTA-þjóðanna í EB, í ljósi afstöðu okkar sem sitjum hjá við afgreiðslu málsins til þess m.a. að leggja áherslu á að tvíhliða samningur við EB verði að byggja á EES-samningnum, í ljósi þess að samningurinn sem meiri hluti Alþingis er hér að lögfesta er ekki hin endanleg gerð, --- í ljósi alls þessa, virðulegi forseti, skora ég á Alþingi að sameinast um afgreiðslu ályktunar þess efnis að fara nú þegar fram á að teknar verði upp viðræður við framkvæmdastjórn EB þess efnis að breyta samningnum í tvíhliða samning þar sem tryggt verði að meira tillit verði tekið til sérstöðu okkar Íslendinga. Slík samþykkt gæti byggt á tillögu sem nú liggur fyrir Alþingi sem er flutt af formanni og varaformanni Framsfl. með fullum stuðningi þingflokks flokksins. Virðulegi forseti. Að öðru leyti vísa ég til atkvæðaskýringar minnar við 2. umr. þar sem ég gerði grein fyrir því á hvaða rökum ég mundi sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Með gildistöku innri markaðarins í Evrópubandalaginu um áramótin er sagt að atvinnuleysingjum muni fjölga þar um 8 millj. á þessu ári og annað eins til aldamóta. Engin rök er hægt að finna fyrr því að aðild okkar að þessum innri markaði hafi önnur áhrif hérlendis. Þvert á móti hljótum við frekar að standa verr að vígi en flestir aðrir í hinu harða kapphlaupi innan þessa stóra efnahagssvæðis þar sem lögmál fjármagnsins eiga í sífellt ríkara mæli að ráða og fólkið að verða þrælar þess í stað þess að réttlæti og sanngirni stjórni ráðstöfun fjármagns og auðlinda. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki átt þess kost að taka þátt í umræðum um þessi mál hér á hinu háa Alþingi en fylgst með þeim úr fjarska í gegnum fjölmiðla eins og þorri þjóðarinnar. Sú umræða hefur ekki öll verið jafnskynsamleg. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að gera í örfáum orðum grein fyrir afstöðu minni til þessa stóra máls. Það er Íslandi nauðsynlegt að vera virkur og fullgildur þátttakandi í samfélagi þjóðanna. Víðtækt samstarf Evrópuþjóða er staðreynd. Okkur Íslendingum er mikilvægt á grundvelli viðskiptahagsmuna og margþættra samskipta annarra að eiga þar hlut að máli. Aðild Íslands að samningi um EES er skynsamlegur kostur, réttur vettvangur í þeim efnum. Ég segi því já.

Frú forseti. Með því að samþykkja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði er verið að opna fyrir óhefta samkeppni fjármagns og flutninga vinnuafls og þjónustu. Á sama tíma höfum við vanrækt að búa íslenskt samfélag, fólk og fyrirtæki undir þessa breytingu. Þar sem frjálshyggjan situr í öndvegi mun frumskógalögmálið ráða og þeir verða undir sem minna mega sín. Við erum að færa valdið fjær fólkinu og auka miðstýringu. EES-samningurinn brýtur í bága við stjórnarskrána og málið er ekki einu sinni þingtækt. Ég segi nei.

Frú forseti. Ég tel að með samþykkt þessa samnings stigi Íslendingar skref til betri framtíðar, nýrra tækifæra fyrir íslenska launþega. Einangrun Íslendinga frá öðrum þjóðum færir okkur hins vegar fátækt og atvinnuleysi. Samþykkt þessa samnings styrkir sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Aðild að Evrópsku efnahagssvæði er ekki annað en biðsalur aðildar að Evrópubandalaginu, enda byggð á þeirri grein Rómarsáttmálans sem kveður á um aukaaðild að EB. Á þessu tvennu er aðeins stigsmunur en ekki eðlismunur eins og hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson hefur bent á. Dómur núv. formanns utanmrn. um EES-samningsgerðina er sá að vera skipulegasta átakið sem gert hefur verið til að opna Íslandi leið inn í Evrópubandalagið. Hér þarf ekki frekar vitnanna við um hvert leiðinni er heitið. Báðir stjórnarflokkarnir hafa á flokksþingum sínum gert samþykktir þar sem aðild að EB er ekki útilokuð. Varfærnislegt mat Þjóðhagsstofnunar er að verg landsframleiðsla muni aukast um 0,6% eftir átta ár. Það jafngildir aukningu einkaneyslu um 24 þús. kr. á ári á hverja fjögurra manna fjölskyldu sem er um 1 / 5 hluti þeirrar kjaraskerðingar sem ákveðin var af Alþingi fyrir síðustu jól. Á móti þessum ávinningi koma milljarða króna útgjöld sveitarfélaga, fækkun starfa og þar með aukið atvinnuleysi og stórfelld hætta á hruni margra byggðarlaga á landsbyggðinni, samanber skýrslu Byggðastofnunar um það efni. Þingmenn eiga að taka afstöðu til EES-samningsins á grundvelli staðreynda en ekki ítrekaðra einnota fullyrðinga utanrrh. sem dansað hefur á stultum í kringum sannleikann. Staðreyndin er sú að ávinningurinn er hverfandi miðað við þær skyldur sem við tökum á okkur með samningnum og réttlætir í engu það að opna fiskveiðilögsögu Íslendinga fyrir togaraflota EB, réttlætir í engu það valdaframsal sem felst í samningnum, auk þess sem samningurinn samrýmist ekki stjórnarskránni. Af öllu þessu samanlögðu er það niðurstaða mín, virðulegi forseti, að ég segi nei.

Virðulegi forseti. Að vandlega athuguðu máli hef ég komist að þeirri niðurstöðu að gallar samningsins um EES séu meiri en kostirnir. Ég tel vafa leika á því að samningurinn standist íslensku stjórnarskrána. Ég er andvíg þeirri hugmyndafræði og framtíðarsýn sem býr að baki samningsins og tel EES ganga þvert á hugmyndir Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Mér óar það reglugerða- og tilskipanaveldi sem verið er að koma á fót með hinu Evrópska efnahagssvæði. Þá vantar heildarúttekt á þeim kostnaði sem fylgir samningnum fyrir ríkið, sveitarfélögin og fyrirtækin í landinu og þar af leiðandi er óljóst hvort nokkur efnahagslegur ávinningur verði af aðild Íslands að EES. Ég get ekki sætt mig við það valdaafsal sem fylgja mun í kjölfar samningsins og að við Íslendingar munum ekki lengur geta mótað okkar eigin stefnu í stórum málaflokkum. Síðast en ekki síst skerðast möguleikar okkar til að þróa það samfélag jafnvægis manns og náttúru, jöfnuðar, réttlætis og kvenfrelsis sem við kvennalistakonur viljum stefna að þar sem við verðum bundin af óteljandi samþykktum sem ganga í þveröfugar áttir og búast má við margvíslegum kröfum um aðlögun og samræmingu. Þau rök sem ég hef hér tíundað vega þyngra í mínum huga en hugsanlegir efnahagslegir ávinningar og ótti við einangrun. Íslendingar eiga margra kosta völ ef rétt er á málum haldið. Virðulegi forseti. Ég segi nei.

Frú forseti. Með aðild að Evrópsku efnahagssvæði er verið að stíga óheillaskref. Með því er verið að fela erlendum aðilum að móta stefnu Íslendinga í mikilvægum málaflokkum og um leið er tekið stórt skref inn í sjálft Evrópubandalagið. Þar ríkir stefna og hugmyndafræði sem hentar ekki þjóð eins og okkar, vinnur gegn umhverfisvernd og stríðir gegn hagsmunum kvenna. Við eigum að móta framtíðina utan EES og EB og treysta þannig efnahagslegt og menningarlegt sjálfstæði þjóðarinnar. Nær helmingur alþingismanna vill að þjóðin fái að segja álit sitt á málinu. Sú krafa er studd af meiri hluta almennings í landinu. Enn er ekki of seint að bregðast við því kalli. Það er dimmt yfir þessum degi í sögu þjóðarinnar. Við skulum vona að birti fyrr en síðar. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég hef oft gagnrýnt forsetann þegar mér hefur þótt það við hæfi og tel því rétt að þakka forsetanum þegar mér finnst það við hæfi. Ég tel að sú ákvörðun hæstv. forseta í gær að fresta þessari atkvæðagreiðslu og tryggja með þeim hætti að allir þingmenn gætu tekið þátt í henni beri vott um sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu sem sótti það með ofurkappi að knýja þessa atkvæðagreiðslu fram. Ég vona að á fleiri sviðum muni hæstv. forseti bera gæfu til að sýna sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu og tel að þetta sé mjög virðingarvert og satt best að segja það eina sem ég sé jákvætt við þennan dag. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Mig langar áður en ég hef mál mitt að fá að vita hvort hæstv. sjútvrh. er hér staddur og hvort hann gæti komið til fundar.

Forseti mun gera ráðstafanir til að fá hæstv. sjútvrh. á fundinn.

Ég þakka það því að ræða mín er ekki síst til komin vegna þeirra ummæla sem féllu hjá honum í gær og ég hafði ekki tóm til að svara nema hluta í andsvari, en ég ætla þá að fá að bíða eftir að hann komi. Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að bregðast skjótt við. Ástæða þess að ég kem aftur í ræðustól er fyrst og fremst að fylgja því aðeins eftir sem ég sagði í andsvari í framhaldi af ræðu hæstv. sjútvrh. í gær. Ég ætla ekki að blanda mér í karp um samningafundi í tíð fyrrv. eða núv. ríkisstjórna. Svo sem kunnugt er höfum við kvennalistakonur ekki átt aðild að þeim störfum. Hins vegar vil ég halda því til haga að ég tel að það sé mjög varasamt að opna lögsöguna fyrir skipum Evrópubandalagsins og gildir þá einu þótt nokkrir gamlir belgískir togarar séu hér enn. Það er ekki á þeim grunni sem við erum að opna landhelgi okkar núna ef þessi samningur verður að veruleika heldur er þar verið að setja fordæmi sem ég tel að við sjáum ekki fyrir endann á. Ég bendi á að í þessum samningi eru ákvæði um árlega endurskoðun og mér þykir bera nokkuð mikið á því í áliti meiri hluta utanrmn. og sjútvn. að þar sé gert ráð fyrir því að sú endurskoðun verði endilega okkur í hag. Mér finnst að gangur samningamála gefi ekki tilefni til slíkrar bjartsýni heldur þvert á móti svartsýni. Ég vil benda á það líka að sé það virkilega bjargföst skoðun talsmanna hæstv. ríkisstjórnar að unnt sé að halda því til streitu að EES-samningurinn sé algjörlega ótengdur fiskveiðisamningnum, þá er ekkert því til fyrirstöðu að kolfella samninginn í ljósi þeirra upplýsinga og ég held að það sé ærin ástæða til að gera það því hér hefur í umræðunni komið fram að samningurinn er okkur afspyrnu lélegur. Það er trúa mín að þeir sem verji hann bendi á þau fáu atriði sem eru í þokkalegu standi og reyni síðan að drepa umræðunni á dreif um önnur atriði með því að karpa um hverjum sé um að kenna að svona illa sé komið. Það gerir samninginn ekkert betri, síður en svo. Þetta er mjög áberandi. Svo ég reki ágalla þessa samnings, og það mun ég ekki gera í mjög ítarlegu máli þar sem það hefur þegar verið gert, þá ætla ég í fyrsta lagi að halda því til haga að það hefur komið glöggt fram að við nánari athugun er alls ekki um neinar gagnkvæmar eða jafngildar veiðiheimildir að ræða. Þetta er staðreyndin hvað svo sem líður öllu karpi um veiðstuðla sem annars er hægt að drepa þeirri umræðu á dreif með. Í öðru lagi vil ég benda á þann ágalla, sem jafnvel hæstv. sjútvrh. hefur viðurkennt að sé ágalli, og það er að ekki er tryggt í þessum samningi að veiði komi á móti veiði. Einungis er frá því gengið að heimilt sé að koma á viðræðum til að reyna að koma á jafnræði. En það er auðvitað allt, allt annar handleggur og allt öðruvísi staða sem við höfum þar. Ég vil leyfa mér að vitna í Morgunblaðið frá 28. nóv. Þar segir hæstv. sjútvrh. og hefur ekkert borið til baka, enda engin ástæða til, að báðir aðilar hafi látið nokkuð af ýtrustu kröfum sínum. Hann telur þó að í heild sé niðurstaðan góð, en bendir á að í rauninni sé ekki búið að tryggja neitt nema að þarna sé málamiðlun og ef ófyrirsjáanlegar aðstæður koma upp, segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta, t.d. ef menn af einhverjum ástæðum geta ekki veitt þann kvóta sem út hefur verið gefinn, ,,getur sá aðili sem telur á sig hallað óskað eftir viðræðum í þeim tilgangi að tryggja jafnræði`` --- segir sjútvrh. í Morgunblaðinu, virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega það sem það segir. Það er búið að ná inn ákvæði um viðræður. Það er ekki búið að tryggja neitt hvað komi út úr þeim viðræðum, enda er það ekkert hægt. Það hefði hins vegar verið hægt að hugsa sér að þarna væri einhver trygging ef það hreinlega stæði, en það gerir það ekki. Í öðru lagi er alveg öruggt mál að enginn hefur treyst sér --- ég veit að vísu ekki um hæstv. utanrrh. sem hefur treyst sér til þess að koma með hinar ótrúlegustu fullyrðingar, en enginn annar sem ég hef átt tal við og er kunnugur þessum málum hefur treyst sér til að segja að það sé nein skuldbinding í þessum samningi falin um að bæta upp skerðingu eftir á. Það er einfaldlega talið að fyrirheit liggi í bréfaskriftum, að það sé gengið út frá því að þessi 3.000 tonn af karfa mæti 30.000 tonnum af loðnu, en lengra hafa þeir sem þarna hafa staðið í samningaviðræðum ekki treyst sér til að ganga. Það er bent á ákvæði, sem ósköp vel er hægt að rekja enn einu sinni, sem felast í viðauka A um aflaheimildir með þeirri tillögu sem við hér ræðum, en þar segir í 2. lið, með leyfi forseta: ,,Um öll mál er tengjast framkvæmd þessa samkomulags --- þar á meðal ef ófyrirsjáanlegar aðstæður koma upp --- skulu aðilar hafa samráð sín á milli ef annar hvor þeirra óskar eftir því. Ef svo ber undir að lækka verður aflaheimild annars samningsaðilans vegna ófyrirsjáanlegra líffræðilegra ástæðna skulu samningsaðilar tafarlaust ræðast við í þeim tilgangi að koma aftur á jafnvægi.`` Þetta er það veika haldreipi sem verið er að vísa til og ég held að það gefi auga leið að þetta segir okkur ekkert annað en að það sé skylt að ræða málin, það sé skylt að reyna að koma á jafnræði, en ef við erum þarna að tala um jafnræði á borð við jafnræði veiðiheimildanna er það auðvitað ekki mikið til að gera veður út af. Í þriðja lagi er rétt að hafa í huga að samningur Evrópubandalagsins og Grænlands rennur út eftir tvö ár. Hvaða stofna gæti þá Evrópubandalagið boðið okkur að veiða ef Grænlendingar kysu t.d. að hefja sínar loðnuveiðar og hafa raunar verið með tilburði í þá átt með því að kaupa sér a.m.k. eitt loðnuveiðiskip? Jú, samkvæmt upplýsingum um þá stofna sem Evrópubandalagið er aflögufært um, og það er hægt að ganga út frá því að það væri fyrst litið á þá stofna sem Evrópubandalagið er aflögufært með, þá er hægt að benda á t.d. eina fisktegund, en það er makríll. En þá ber þess að gæta að makríllinn er ekki ein þeirra fiskitegunda sem samkvæmt EES-samkomulaginu á að verða tollfrjáls. Þetta væru skipti sem kæmu okkur ekkert til góða. Í fjórða lagi er ástæða til að hafna fiskveiðisamningnum vegna þess að fjöldi skipa og eftirlitsþátturinn, sá mikilvægi þáttur samningsins, eru ekki gallalaus og þetta hef ég þegar gert að umtalsefni. Í nál. minni hluta utanrmn. segir eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta, um fjölda skipa: ,,Samkvæmt viðauka B er gert ráð fyrir að útgefin leyfi verði aldrei fleiri en 18 og togarar við veiðar geti ekki verið fleiri en fimm samtímis. Að mati minni hluta nefndarinnar er hér um of mörg skip að ræða miðað við það magn sem er til ráðstöfunnar. Skipunum er heimilt að frysta fiskinn um borð og telur minni hlutinn að slíkt eigi ekki að leyfa.`` Og varðandi eftirlitið þá kemur fram ákveðin gagnrýni þar einnig þótt við sem höfum komið nálægt minni hluta sjútvn. höfum að mörgu leyti verið afskaplega mild í okkar dómum þar og svo sannarlega leyft því að koma fram að þar hefur náðst nokkur árangur, en þarna stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Óheppilegt er að löndunarhafnir séu eins margar og raun ber vitni sem getur skapað erfiðleika við eftirlit. Af hálfu íslenskra aðila þarf að ganga vel frá verkaskiptingu milli Landhelgisgæslunnar og veiðieftirlitsmanna. Fulltrúar Landhelgisgæslunnar bentu á að með fullkomnum staðsetningartækjum mætti fylgjast nákvæmlega með ferðum erlendu skipanna.`` Ég gerði þetta að umtalsefni í andsvari í gær og hef einnig rakið svolítið í mínum ræðum að Landhelgisgæslan var hreinlega hunsuð við undirbúning þessa máls þar sem ekki var einu sinni rætt við fulltrúa hennar. Staðsetningarkerfið INMARSAT er að mati Landhelgisgæslunnar mjög mikilvægur þáttur í eftirliti og það er ekki rétt, sem hæstv. sjútvrh. sagði í gær, að það segi ekkert annað en hvar skipin eru stödd á hverjum tíma. Þvert á móti hefur það komið skýrt fram hjá forsvarsmönnum Landhelgisgæslunnar, sem komu á fund sjútvn., að þessi tæki geti bæði gefið til kynna staðsetningu skipa og upplýst hvort þau eru að toga eða á siglingu. Þessar upplýsingar eru mjög mikilvægar, t.d. í því tilviki að EB-skip hafi skilað af sér eftirlitsmanni í íslenskri höfn eins og fullkomlega er heimilt samkvæmt fiskveiðisamningnum og sé á ferð með afla sinn en engan eftirlitsmann um borð í gegnum íslenska landhelgi að löndunarhöfn erlendis. Það stendur hvergi að skylt sé að koma af sér eftirlitsmanni og afla í sömu höfn. Þá komum við að öðrum veikum punkti, en það er að fyrst okkur hefur ekki gengið sem skyldi að hafa eftirlit með vigtun okkar eigin skipa í viðurkenndum erlendum höfnum er engin ástæða til að ætla að við getum haft sjálf fullnægjandi eftirlit með þeim nýju erlendu höfnum sem við leyfum vigtun í. Þetta finnst mér full ástæða til að tína til, einfaldlega vegna þess að af og til heyrum við gagnrýni á vigtun erlendis. Ég vísaði í blaðið Fréttir frá 17. des. sl., en þar er viðtal við Sigurbjörn Hilmarsson fiskverkanda, sem er stærsti kaupandinn á Fiskmarkaði Vestmannaeyja, í kjördæmi hæstv. ráðherra eins og ég gat um, en tímans vegna hafði ég ekki tóm til þess að rekja ummæli hans að öðru leyti en því sem stendur í fyrirsögn þessarar greinar, en þar stendur að vigtun erlendis sé skrípaleikur, og þessa gat ég, en auðvitað er betra að taka þetta eins og það kemur fyrir í þessari grein. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa fyrir hæstv. sjútvrh. og aðra hvað er átt við. Í blaðinu stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Mismunur á vigt er mikill hér á eða í Englandi að mati Sigurbjörns og langt umfram það sem eðlilegt getur talist. ,,Sjómenn og útgerðarmenn eru að vakna upp við vondan draum í þessu máli. Í Englandi koma 420--440 kg upp úr hverju kari, en á markaðinum hér 520--560 kg.`` Hann segir að rýrnun skýri ekki þennan mismun og sjómenn gangi eins frá fiskinum í körin hvort sem honum er landað heima eða erlendis. ,,Það eru um 100 kg sem þeir stela úti og ofan á endanlega vigt kemur 20% kvótaskerðing þannig að verðið úti má vera talsvert mikið hærra til þess að það borgi sig að senda fiskinn út.```` Þarna er einfaldlega verið að tala um að vigtun erlendis sé ekki trygg og svo við tökum bara Bretland, sem hann tekur sérstaklega sem dæmi, þá vil ég vekja athygli á því að við leyfum samkvæmt ákvæðum þessarar tillögu tvær hafnir þar, Hull og Grimsby, og ég get ekki ímyndað mér að ástandið þar sé eitthvað betra en annars staðar þar sem þetta eru sjálfsagt þær hafnir sem verið er að ræða í blaðinu, þær eru mjög miklar löndunarhafnir okkar. Ég get deilt þeirri skoðun með Sigurbirni að skynsamlegast væri að öll vigtun færi fram hér á landi og er það raunar yfirlýst stefna Kvennalistans að stefna beri að því og ég get ekki ímyndað mér annað en það væri mjög svo til bóta. Þetta gefur tilefni til að grípa niður aðeins aftar í þessari grein, með leyfi hæstv. forseta, en þar stendur: ,,Sigurbjörn vill að allur fiskur fari í gegnum fiskmarkaði [og á þá við á Íslandi]. ,,Ef yfirlýsingar Þorsteins Pálssonar sjútvrh. að allur fiskur veiddur við Íslandsstrendur, þ.e. sameign þjóðarinnar, fari í gegnum fiskmarkaði frá áramótum 1992--1993, standast yrði samkeppnisstaða innlendra kaupenda betri. Ef útlendingar þyrftu að kaupa fisk eftir þeirri vigt sem hér er hugsuðu þeir sig tvisvar um því 20% skerðing, rýrnun og yfirvigt yrði þeim of dýr. Svo eru það skilaboð mín til verkalýðshreyfingarinnar að með einu pennastriki er hægt að eyða öllu atvinnuleysi í landinu. Það hverfur um leið og allur fiskur fer á markað hér heima.```` Ég get ekki annað en tekið undir það að ég tel að það yrði mjög til bóta, bæði vegna vinnu í landi og vegna þess öryggis sem við vigtun væri, að færa vigtunina hingað. En ég vek þó athygli á að ef við samþykkjum næstu útgáfu af EES-samningnum, því nú er búið að samþykkja þá fyrstu, erum við að bjóða upp á að við verðum að halda okkur við þá samþykkt sem þegar er orðin á þinginu með því að afgreiða frv. um að erlendir aðilar geti keypt sig inn í íslensku fiskmarkaðina. Og það aftur á móti er nokkuð sem við stjórnarandstæðingar vöruðum við þegar það mál var til umræðu. Ég geri ekki ráð fyrir að innan Evrópska efnahagssvæðisins væri hægt að leiðrétta það eða draga það mál til baka, en aftur á móti væri hægurinn hjá ef við bærum gæfu til þess að koma okkur út úr þessu samstarfi sem getur orðið okkur býsna dýrt, þessu Evrópska efnahagssvæði. Ég vona að ef af þessu Evrópska efnahagssvæði verði munum við Íslendingar sýna það sjálfstæði að hafna næstu útgáfu sem hér kemur til umfjöllunar því í dag hefur það gerst að við höfum ekki borið gæfu til að hafna fyrstu útgáfunni og það er mér út af fyrir sig algjörlega óskiljanlegt, en enn er svigrúm og ég vona að það verði tekin skynsamlegri ákvörðun en hér var tekin í dag. Ég lýsti því yfir í seinustu ræðu minni að ég efaði stórlega að meiri hluti væri fyrir þessum fiskveiðisamningi á Alþingi og spurningin er hvað gerist ef við sýnum þá skynsemi að hafna þessum samningi. Andstaðan við hann er töluvert meiri en við Evrópska efnahagssvæðið í heild og ég held að það væri athyglisvert að heyra rök þeirra sem ætla að samþykkja þennan samning t.d. fyrir eigið ágæti eins og verið er að reyna að telja okkur trú um að sé hægt. Því trúir ekki nokkur maður í alvöru. En þessum orðum taldi ég ástæðu til að bæta inn í umræðuna vegna ræðu hæstv. sjútvrh. í gær og læt nú lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég leiðrétta þann misskilning að INMARSAT-kerfið er ekki staðsetningarkerfi heldur er það alþjóðlegt fjarskiptakerfi. GPS, eða Global Positioning System, er hins vegar fjarskiptakerfi sem nýtist með INMARSAT til þess að gefa upplýsingar um staðsetningu og siglingarhraða skipanna. Hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson hefur klifað mjög á því að eftirlitsþætti samningsins sé áfátt. Þó er það eigi að síður svo að allir talsmenn sjávarútvegs hafa lýst því yfir að þar sé vel að málum staðið. Ég minnist þess líka að hv. 1. þm. Austurl. lýsti því við 1. umr. málsins að sá þáttur samningsins væri ásættanlegur. Mig minnir raunar að hann hafi notað sterkari lýsingarorð í þeim efnum. Þess vegna vil ég að það komi skýrt fram vegna þeirra ábendinga og umkvartana sem þingmaðurinn hafði í sínu máli að sökum orða hennar við 1. umr. voru fengnir menn til fundar við sjútvn. sérstaklega til að geta spurt þá um þessi atriði. Allir sem komu til fundar við nefndina töldu að eftirlitsþátturinn væri mjög vel viðunandi. Það er hárrétt hjá hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson að það hafa verið uppi efasemdir um sannverðugleika þeirra upplýsinga sem berast frá höfnum Evróubandalagsins. Hún gat þess réttilega í sinni fyrstu ræðu við fyrri umræðu málsins og einmitt þess vegna lagði ég mig sérstaklega eftir því að spyrja þá talsmenn sjávarútvegsins sem komu á fund hv. sjútvn. um þetta mál. Þar kom fram að þeir telja að þær 19 hafnir sem skráðar eru leyfilegar löndunarhafnir í samningnum væru áreiðanlegar. Þeir töldu sig ekki hafa neitt í höndum sem gæfi færi á að vefengja upplýsingar þeirra. Og það er rangt að Landhelgisgæslan hafi talað um að eftirlitsþætti samningsins væri eitthvað áfátt. Þeir bentu hins vegar á að það væri æskilegast í framtíðinni að nota samtengt kerfi Global Positioning System og INMARSAT til þess að auðvelda þeim að fylgjast með ferðum skipanna.

Virðulegi forseti. Ég held að við vitum það öll, bæði ég, hv. 17. þm. Reykv. og hæstv. sjútvrh. sem kaus að nota orðið ,,staðsetningartæki`` eins og ég, að við erum að meina nákvæmlega þetta kerfi og þarf enginn að velkjast í vafa um það. Hæstv. sjútvrh. notar einmitt þetta sama orð. En ég vek athygli á því að fulltrúar Landhelgisgæslunnar voru ekki spurðir álits um það hvaða hátt ætti að hafa á þessu eftirliti og það var þeirra skoðun á þeim fundi sem þeir áttu með sjútvn. að þetta væri mjög nauðsynlegur þáttur í eftirlitinu. Og fyrst verið er að tína til skoðun hagsmunaaðila í sjávarútvegi, þá hefur því heldur ekki verið neitað að þarna geti verið um einhver vandkvæði varðandi löndun að ræða. Það hefur alltaf verið litið á málið í heild af hálfu þeirra og þeir tala um það, hagsmunaaðilar sem komu á okkar fund, að miðað við allt málið, EES og fiskveiðasamninginn samanlagt, sé þarna vel hægt að una við. Það sem þeir voru sérstaklega að taka fram að væri ásættanlegt og gott varðandi eftirlitsþáttinn var hlutur eftirlitsmanna. Undir það hef ég tekið og undir það mun ég áfram taka. Það var sá þáttur eftirlitsins sem þeir lýstu velþóknun sinni á og það geri ég líka. Það eru önnur atriði sem ég hef gagnrýnt og ég minnist þess ekki að það hafi verið vefengt að hafnir erlendis gætu verið varasamar eða vigtun þar þótt menn hafi skiptar skoðanir á því.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það hárrétt hjá hv. þm. að ýmsar hafnir erlendis geta verið varasamar, það er hárrétt. Það er einmitt þess vegna sem gripið var til þess ráðs að skrá sérstaklega 19 hafnir sem má landa í vegna þess að þær þóttu trúverðugar. Og einmitt vegna þess að hv. þm. virðist standa í einhvers konar fjarsambandi við hina ýmsu aðila í sjávarútvegi og telur sig þess umkominn að standa hér og halda því blákalt fram að eigi að síður hafi verið talað um að þessum höfnum væri ábótavant, þá er rétt að ég ítreki það enn og aftur að einmitt út af ummælum þingkonunnar við 1. umr. málsins spurði ég sérstaklega alla þá talsmenn sjávarútvegsins sem komu til fundar við sjútvn. hvort þeir treystu upplýsingum frá þessum höfnum. Svar allra var á sömu lund. Þeir töldu sig ekki hafa nokkur rök til að vefengja upplýsingar frá þeim. Hvað varðar síðan þá staðreynd að Landhelgisgæslan var ekki höfð með í ráðum við gerð þessa, þá kann það vel að vera óæskilegt. En niðurstaðan á eftirlitsþættinum er eftir sem áður mjög góð og ef menn bera t.d. eftirlitsþátt þessa samnings saman við belgíska samninginn sjá menn að það er eins og svart og hvítt. Við gerð þess samnings lærðu menn nefnilega talsvert af því sem ég vil kalla viss mistök við reglur sem tengjast eftirliti með veiðum belgísku togaranna. Eins og menn muna hafa komið upp ákveðin vandkvæði þar. Mig minnir t.d. að hér kæmi upp sérstakt mál varðandi belgískan togara sem landaði í Vestmannaeyjahöfn einhvern tíma hinum megin við 1990 og kom í ljós að aflinn sem var um borð var talsvert frábrugðinn því sem skipið hafði gefið upp. Menn lærðu af þessu og eftirlitsþátturinn í þessum samningi er til fyrirmyndar. Það er einungis eitt atriði sem mætti betrumbæta og það er til þess að samnýta INMARSAT og GPS. Það vill svo til að sú ábending kom frá fulltrúum Landhelgisgæslunnar sem komu til fundar við sjútvn. og minni hluti og meiri hluti tóku undir þetta. Hvað varðar æskilegt hlutverk Landhelgisgæslunnar, þá vill svo til að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom einmitt fram með mjög athyglisverðar hugmyndir um það á fundi sjútvn. og ég tel þær fyllilega íhugunarvirði og bendi á að það er einmitt núna verið að endurmeta hlutverk Landhelgisgæslunnar varðandi veiðieftirlit og fleiri þætti þannig að þar gæti þetta sem best komið inn í. Ég ítreka að það fer fram árleg endurskoðun á þessum samningi þannig að það er hægt að bæta hann í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Skoðun mín á því að það geti verið varasamt að leita jafnvel til þessara tilteknu hafna er ekki breytt og reynslan ein mun geta skorið úr því hvað þarna sé rétt.  Hins vegar vil ég að það komi skýrt fram að það er ekkert sjálfgefið að við endurskoðun sé hægt að bæta úr því að fá INMARSAT-kerfið og staðsetningartæki saman til að hafa eins fullkomið eftirlit og hægt er. Ég talaði sérstaklega um það í gær að þetta væri æskilegt og ég hef það eftir hæstv. sjútvrh. að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins hafi verið að gera þá kröfu gagnvart sínum bandalagsríkjum að setja slík staðsetningartæki um borð í fiskiskipin til að hafa betra eftirlit með þeim, en aftur á móti hafi þeim ekki orðið ágengt gagnvart þeim bandalagsþjóðum sem þeir eru að glíma við. Ég deili því ekki þessari bjartsýni með hv. 17. þm. Reykv., en vissulega vona ég að það muni gerast einhver undur og stórmerki þegar við komumst í þetta samstarf ef af því verður. Ég trúi því ekki, en auðvitað væri það hið æskilega og ákjósanlega.

Virðulegi forseti. Þessi umræða í dag hefur verið dálítið sérstök og stjórn þingsins verið með þeim hætti að ástæða er til að láta koma fram aðfinnslur við það. Ég vil í fyrsta lagi nefna að þingfundur hófst og umræða um þetta mál áður en ríkisstjórnarfundi var lokið og ráðherrar komnir til þingfundar. Þar á meðal vantaði þann ráðherra sem hefur flutt þetta mál, utanrrh. Ég bendi á í öðru lagi að þegar þingfundur og umræða um þetta mál hófst í morgun stóð yfir fundur í þingnefnd þar sem á m.a. sæti sjávarútvegsnefndarmaður. Ég vil líka benda forseta á það, sem ég hygg að forseta sé kunnugt um, að hér hefur verið afar fámennt í þingsal eftir að atkvæðagreiðslu áðan lauk og hér hafa setið nær allan þann tíma sem umræða hefur staðið eftir það þrír til fjórir þingmenn. Þó að í augnablikinu séu þeir fleiri er ljóst að á þeim er nokkurt fararsnið. Ég hygg að nóg sé nú dagsverkið þó að menn láti gott heita og ljúki þessum fundi og vil beina þeim tilmælum til forseta að íhuga það. En ég vil einnig benda forseta á það að þingmenn hafa einungis rétt að taka til máls tvisvar í þessari umræðu. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. utnanrrh. sem hann hefur ekki svarað. Ég mundi mjög gjarnan vilja að ráðherrann sæi sóma sinn í því að svara fyrirspurninni þannig að ég væri ekki búinn að nýta minn rétt til fullnustu til að taka til máls áður en hann svaraði. Ég vil enn fremur minna forseta á að það er talið heldur við hæfi að sá ráðherra sem ábyrgð ber á málinu sé viðstaddur umræðuna og ég hef ekki séð hæstv. utanrrh. hér eftir að umræðan hófst að nýju né heldur formann utanrmn. sem er frsm. og ábyrgðarmaður meiri hluta utanrmn. sem leggur málið fram til 2. umr. Mér þykir umræða vera teygð áfram á heldur veikum forsendum og sé ekki að það sé einn hugur í þingmönnum að taka þátt í henni aftir atburði dagsins og hefði talið heppilegt að menn létu nú staðar numið og lykju þessari umræðu á morgun. En ef forseti kýs að halda áfram umræðunni verður það svo að vera, en ég mun þá fara fram á það við forseta að utanrrh. verði kvaddur til þingfundar. Honum ber að vera hér sem og öllum hinum þingmönnunum sem eru ekki hér. Og ég fer fram á það líka að hæstv. utanrrh. svari minni fyrirspurn áður en ég tek til máls öðru sinni. Ég tel það eðlilega ósk og vænti þess að forseti verði við því.

Forseti hefur óskað eftir því að hæstv. utanrrh. komi á fundinn. Hann er í þinghúsinu. Hugmyndir forseta eru þær að ljúka síðari umræðu um 1. dagskrármálið í dag. Hv. 5. þm. Vestf. er næstur á mælendaskrá en ef hann óskar ekki eftir að taka til máls núna munum við doka við þar til hæstv. utanrrh. kemur á fundinn.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vestf. hefur beint til mín spurningum. Hann vitnaði í máli sínu til fundargerðar Evrópustefnunefndar sem í því eintaki sem mér er hér rétt er stimplað sem trúnaðarmál, en þetta er fundargerð af viðræðum Evrópustefnunefndar með Henning Christophersen, varaforseta framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins, og fundurinn mun hafa farið fram 18. sept. 1990. Þar er greint frá viðtölum nefndarmanna við varaforsetann og skýrt frá því að hann telji að lausn á málum Íslendinga yrði trúlega ekki að allra skapi. Sér í lagi er vitnað til þess að hann hafi sagt að vissulega hafi Íslendingar opnað markaði sína fyrir iðnvarning frá EB og án þess að fá fríverslun með fisk og fiskafurðir, en jafnvægi þyrfti að nást á þessu sviði. Jafnframt er til þess vitnað að Christophersen kvaðst telja að spurningar um fisk og fiskveiðiréttindi yrðu ekki þær erfiðustu í EES-viðræðunum. Ef ég er beðinn um viðbrögð við þessum skoðunum Christophersens, þá eru þau þessi: Ég er hræddur um að Christophersen hafi ekki metið það rétt að þáttur fiskveiðiréttindamálanna yrði ekki hinn erfiðasti í EES-viðræðunum. Þetta var einhver allra erfiðasti þáttur viðræðnanna. Kannski má segja að þeir hafi verið tveir, annars vegar þessi og svo hins vegar hinn svokallaði stofnanaþáttur viðræðnanna. En í þessum samningum var það svo að Íslendingar vildu síst af öllu láta fjalla um sjávarútvegs- eða fiskveiðiþáttinn sem einangrað mál þannig að Evrópubandalagið gæti nálgast það með því að krefjast jafnvægis í þeim samningum sem sjálfstæðum samningum af þeirri einföldu ástæðu að við vissum fullvel allan tímann hver væri stefna Evrópubandalagsins í þeim málum. Hún er yfirlýst og henni var mörgum sinnum lýst yfir í þessum viðræðum. Hún byggðist á forsendum hinnar svokölluðu sameiginlegu fiskveiðistefnu bandalagsins og er enn sú að krefjast veiðiheimilda fyrir markaðsaðgang þannig að veiðiheimildir, jafngildar að verðmæti, yrðu látnar af hendi í staðinn fyrir tollaívilnanir eða lækkanir í jafngildum verðmætum. Þessu sjónarmiði hafa allar ríkisstjórnir íslenskar frá upphafi til þessa dags hafnað í samskiptum við Evrópubandalagið. Þess vegna lögðum við á það höfuðáherslu að það væri heildarjafnvægið í samningunum sem gilti en ekki jafnvægi á hverju sviði fyrir sig. Fyrir utan grundvallarsjónarmið okkar í þessu máli lögðum við áherslu á að meta ætti jafnvægi samningsins m.a. út frá því sem einstök ríki legðu til annarra þátta málsins og að afgangsstærðin til þess að jafna mat á gagnkvæmni hagsmuna ætti ekki hvað síst að vera fólgin í hinum svokallaða þróunarsjóði. Við vitnuðum gjarnan til þess að hin einstöku EFTA-ríki legðu mikið á sig í þessum samningum, vitnuðum þar bæði til tvíhliða samninga við Alparíkin, Austurríki og Sviss, tvíhliða samninga við einstök önnur ríki, ekki síst Noreg, á sjávarútvegssviðinu, en höfnuðum því sjónarmiði að jafnvægi skyldi ríkja í þeim þætti samningsins sem lyti að sjávarútvegsmálum einum. Nú vita allir hverjar kröfur voru settar fram í upphafi af samningsaðilum. Þrátt fyrir góð orð Christophersens, sem er danskur fyrrverandi stjórnmálamaður, fékk hann því ekki um þokað að Evrópubandalagið hélt í þessum samningum til streitu grundvallarsjónarmiðum sínum sem voru að krefjast aðgangs af auðlindum fyrir markaðsívilnanir. Niðurstaðan varð hins vegar sú í þessum samningum að fyrstu kröfu okkar um fríverslun með fisk var hafnað. Henni var hafnað tiltölulega snemma í viðræðunum. Það gerðist haustið 1990 í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Ég hef oft vikið að þessum þætti málsins. Ég hef skýrt frá því að við hefðum talið sjálfsagt að setja kröfuna um fríverslun fram í upphafi. Rökin eru þau að Íslendingar hafa beitt sér á alþjóðavettvangi og í alþjóðasamningum fyrir fríverslun. Rökin eru þau að okkur varð svo vel ágengt innan EFTA eftir nítján ára þrotlausar tilraunir að ná fram viðurkenningu á grundvallarreglunni um fríverslun með fisk innan EFTA, að vísu með aðlögunartíma fyrir einstakar þjóðir. Okkar fyrsta krafa var þess vegna sú að fríverslun með fisk af sama tagi og með sömu útfærslu og náðst hefði fram innan EFTA skyldi vera okkar markmið. Í viðræðum okkar innbyrðis, þeirra sem véluðu um þessa samninga fyrir Íslands hönd, var ljóst frá upphafi að líkurnar á því að það næðist fram væru ekki miklar. Hvers vegna ekki? Vegna þess að það var vart við því að búast í þessum samningum að okkur tækist að brjóta á bak aftur hina sameiginlegu fiskveiðistefnu bandalagsins þrátt fyrir ákvæði um að hún skyldi vera til endurskoðunar. Hún brýtur í bága við grundvallarregluna um fríverslun með fisk. Fríverslun með fisk er ekki einungis hundrað prósent tollfrjáls markaðsaðgangur heldur líka viðurkenning á samræmdum samkeppnisreglum þannig að t.d. tæknilegar hindranir, niðurgreiðslur og ríkisstyrkir gætu ekki samrýmst slíkum grundvallarreglum. Það gerðist með öðrum orðum í tíð fyrrv. ríkisstjórnar að Evrópubandalagið lýsti því yfir að það væri um tómt mál að tala, að þeir gætu undir engum kringumstæðum fellt niður hina sameiginlegu fiskveiðistefnu sína sem felur allt þetta í sér. Viðbrögð okkar í fyrrv. ríkisstjórn voru þau að setja þá fram varakröfu okkar sem var hundrað prósent markaðsaðgangur. Þegar við lítum á niðurstöðuna er þess að minnast að tiltölulega seint í þessum samningaviðræðum var það sett fram sem krafa af hálfu þriggja aðildarríkja bandalagsins að ekki kæmi til greina að veita hundrað prósent tollfrjálsan markaðsaðgang að því er varðaði þrjár tegundir, það var síld, makríll og lax. Þetta var lengi vel mjög erfitt mál. Ef það er metið á efnahagslegan kvarða var það kannski stærsta áfallið fyrir Norðmenn að því er varðaði laxinn. Áður en samningar voru til lykta leiddir breyttist það með síldina, þ.e. með söltuð síldarflök, en fram hjá þessum kostum varð ekki gengið. Heildarniðurstaðan varð þess vegna þessi: Við náðum tollfrjálsum aðgangi fyrir okkar útflutningsafurðir, okkar sjávarafurðir, sem samsvarar, þegar samningurinn er að fullu kominn til framkvæmda, 96% tollfrelsi sem gerist þó í áföngum. Eftirstöðvar tolla á því sem eftir er eru hins vegar í flestum tilvikum það lágir að þeir eru út af fyrir sig ekki frágangssök í þeim skilningi að þeir séu viðskiptahindrun sem komi í veg fyrir viðskipti. Miðað við þetta meginmarkmið um 100% prósent tollfrjálsan markaðsaðgang náðum við með öðrum orðum 96% af okkar meginkröfum. Ef við lítum á markmið Evrópubandalagsins tókst þeim ekki að fá fram neina viðurkenningu á hinni sameiginlegu fiskveiðistefnu. Þeim tókst ekki að fá neinar einhliða veiðiheimildir í staðinn fyrir markaðsaðgang, þeim tókst ekki að ná fram kröfunni um heimild til fjárfestingar í útgerð og fiskvinnslu. Niðurstaðan er sú að við sömdum ekkert um aðild að sameiginlegri fiskveiðistefnu, við höldum alveg tvímælalaust fullu forræði okkar yfir okkar fiskveiðilögsögu og grundvallarsjónarmið hinnar sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópubandalagsins náðu ekki fram að ganga. Ég hef oft látið þá skoðun í ljós að þessum samningsárangri hefðum við trúlega ekki náð ef ekki hefði komið til stuðningur bandalagsþjóða okkar í EFTA á öðrum sviðum. Þar munaði mest um að því er varðaði sjávarútveginn það sem Norðmenn gerðu í tvíhliða samningum sínum við Evrópubandalagið. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið um þessi mál hafa menn lítið gert af því hér á landi að skoða það og meta fórnarkostnaðinn sem Norðmenn lögðu fram. En ef við berum saman það sem við gerðum í okkar tvíhliða samningi um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum verðum við að segja það eins og það er að það er tiltölulega smátt í sniðum í samanburði við það sem Norðmenn gerðu. En út frá því sem ég sagði áðan um kröfu okkar um að meta samninginn út frá heildarjafnvægi ber líka að meta það að Alpaþjóðirnar skuldbundu sig til að leysa deilumál við Evrópubandalagið sem staðið hafði áratugum saman og skiptir gríðarlega miklu máli sem var að tryggja réttindi til þungavöruflutninga í gegnum Alpana. Sem dæmi má nefna að það eitt fyrir Sviss mun kosta um 30 milljarða svissneskra franka, þ.e. sú framkvæmd að leggja járnbraut í gegnum göng í gegnum Alpana í Sviss. Mestu munaði þó um afgangsstærðina, þ.e. þau framlög sem bandalagsþjóðir okkar í EFTA greiða að stærstum hluta sem mestu munar um í hinn svokallaða þróunarsjóð Evrópubandalagsins. Með þessum orðum, virðulegur forseti, er ég að svara spurningu hv. þm. á þá leið að þrátt fyrir góð orð einstakra áhrifamanna í framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins, sem við vorum að semja við, tókst okkur ekki að fá fram hundrað prósent tollfrjálsan markaðsaðgang. Okkur tókst hins vegar að brjóta á bak aftur tilraun Evrópubandalagsins til að ná fram grundvallarsjónarmiðum sínum í þessum samningum um veiðiheimildir og fjárfestingarrétt. Þessi árangur er að mínu mati meiri en við jafnvel höfðum þorað að gera okkur vonir um í upphafi og alveg tvímælalaust meiri en nokkur rök er hægt að færa fyrir að við gætum náð ef við hefðum verið einir á báti, þ.e. orðið einir að fást við sjávarútvegshagsmuni Evrópubandalagsins og verið að semja fyrst og fremst út frá hugtakinu um jafnvægi í samningum á sjávarútvegssviðinu. Ég er ekki í nokkrum vafa um að í slíkum tvíhliða samningum þar sem aðrir hefðu ekki veitt okkur stuðning á öðrum sviðum hefðu Evrópubandalagið og sjávarútvegsþjóðir þess og sjávarútvegshagsmunaaðilar haldið miklu stífar fram kröfum sínum um veiðiheimildir. Það má t.d. marka af því að á einum tíma í þessum samningum settu Spánverjar fram kröfu um 30.000 tonn í þorskígildum fyrir Spánverja eina frá Íslendingum einum. Með þessum orðum vil ég samt sem áður ekki skiljast við það þannig að við höfum ekki smám saman áunnið meiri skilning en ríkti í upphafi á sérstöðu Íslendinga. Ég er ekki í nokkrum vafa um að á samningaferlinu tókst okkur að vinna í vaxandi mæli skilning samningsaðila okkar á sérstöðu íslensks þjóðfélags, nefnilega því hversu gersamlega við erum háðir sjávarútveginum um afkomu okkar. Það ásamt með stuðningi hinna EFTA-þjóðanna leiddi til þessarar niðurstöðu. Ég vil gjarnan láta koma fram að Christophersen sem slíkur sýndi það í orði og verki í þessum samningum að hann var í hópi þeirra sem voru einna hliðhollastir Íslendingum og sýndi hvað mestan skilning á okkar sérstöðu og fleiri mætti nefna til þeirrar sögu. En ég vona að það sem hér hefur verið sagt sé fullnægjandi sem svar við fyrirspurn hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svarið við fyrirspurninni. Ég minnist þess að utanrrh. setti málið þannig fram tveim dögum fyrir kosningar að það væru mjög bjartar vonir sem hann hefði um að ná fram kröfunni um hundrað prósent tollfrjálsan aðgang að EB-markaði, m.a. í ljósi yfirlýsinga Frakklandsforseta, og enn fremur að viðræður um fiskveiðar væru ekki á samningsborðinu. Þannig er ljóst að einhvers staðar á leiðinni frá því að núv. ríkisstjórn tók við hefur verið fallið frá þessum tveimur markmiðum. Það kom skýrt fram í svari hæstv. utanrrh. að samningarnir tveir, EES-samningurinn og sjávarútvegssamningurinn, eru samtengdir. Menn meta þá í heild sinni. Það er metið heildarjafnvægi þessara tveggja samninga. Það kom líka mjög skýrt fram í máli hv. þm. Árna Johnsens, sem sagði það mjög skýrlega að þessir tveir samningar væru samtengdir. Ég sé ekki annað út úr þessu en að ríkisstjórn Íslands líti á þessa tvo samninga í heild sinni þegar hún metur ávinning og fórnarkostnað vegna samningagerðarinnar. Þá stendur eftir að við höfum ekkert fengið upp í það ójafnvægi sem var fyrir á milli EB og Íslendinga okkur í óhag eins og kom fram í máli varaforseta framkvæmdastjórnar EB.

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann hafi hlustað á ræður hæstv. sjútvrh. í þessu máli sem hefur borið það við af mikilli eljusemi að rökstyðja það fyrir þingheimi ásamt fleirum reyndar að sá samningur sem hér er verið að ræða sé í jafnvægi og að veiðheimildirnar sem verið sé að skipta á séu jafngildar. Hæstv. utanrrh. kemur hér og segir beinum og berum orðum að hér hafi menn verið að kosta til til að fá heildarjafnvægi í samningana um EES. Mig langar til að spyrja hann í beinu framhaldi af því: Telur hann að orðin ,,ásættanlegt jafnvægi`` í þeim samningi sem hér er verið að ræða þýði að EB muni í framtíðinni krefjast þess að fá sams konar jafnvægi eftir sínu mati á samningunum og er í þessum samningi, þ.e. að veiðiheimildir verði með mjög ólíku formi? Og þegar það er líka skoðað að EB neitaði þegar á átti að herða að taka langhalann gildan í skiptum fyrir loðnuna og taldi þá að þessu ásættanlega jafnvægi sem talað er um í samningnum væri raskað, er það þá þannig að við megum eiga von á því í næsta samningi að EB muni benda á það að þetta ásættanlega jafnvægi sé ekki endilega ásættanlegt jafnvægi um jafngildi veiðiheimilda heldur með tillit til einhverra annarra samninga?

Virðulegur forseti. Hv. þm. spurði hvort ég hefði heyrt ræður hæstv. sjútvrh. Ég hef hlustað á þær með athygli. Kannski hef ég misst eitthvað úr vegna þess að ég hef orðið að hverfa frá umræðunum öðru hverju, en ég hef hlustað á þær með athygli og verð að segja eins og er að þar var aðdáanlega vel á málum haldið út frá bæjardyrum ríkisstjórnarinnar. Til þess að menn misskilji nú ekki þetta mál því tilgangurinn er væntanlega fremur að skýra en afflytja verð ég að leggja höfuðáherslu á eitt. Það sem ég sagði í svari við fyrirspurn hv. 5. þm. Vestf. átti við um EES-samninginn.

Báða.

Nei. Það átti við um EES-samninginn og tilefnið var beinlínis það að þar var Evrópustefnunefnd að ræða við Henning Christophersen um þann samning. Þar var meginatriðið að við af hálfu EFTA-þjóðanna allra lögðum áherslu á að við vildum meta EES-samninginn út frá því hvort hann væri sem heild í jafnvægi og það átti ekki við um tvíhliða samninga einstakra ríkja. Að því er varðar þann samning sem hér er til umræðu, þ.e. samning um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum milli Íslands og Evrópubandalagsins, er hann sérstakur samningur. Við Íslendingar höfum lagt á það megináherslu frá upphafi að hann sé aðskilið mál og sjálfstætt mál vegna þess að við höfum aldrei fallist á nein tengsl milli EES-samningsins um markaðsaðgang og þessa tvíhliða samnings. Það er grundvallarsjónarmið sem þessi ríkisstjórn hefur haldið í heiðri eins og allar aðrar ríkisstjórnir á undan henni. Um tvíhliða samninginn gildir því það sem sagt hefur verið. Um hann var fjallað út frá því sjónarmiði að hann væri sjálfur í jafnvægi, að við létum ekkert af hendi annað en það sem við fengjum á móti og það væri kaup kaups, það væru slétt skipti. Það er innan marka 3.000 tonna af karfaígildum og ekkert meir. Það er rammasamningur til tíu ára. Síðan eru árlegir samningar sem eru innan þessara marka. Evrópubandalagið á þess engan kost að hækka þau mörk. Þessi samningur á að vera í jafnvægi. Að því er varðar það margfræga langhalamál sem menn hafa verið að skemmta sér hér við er rétt að það komi fram að það var að tillögu franska sjávarútvegsráðherrans sem það mál var skoðað á sínum tíma og eina ástæðan fyrir því að samningar tókust ekki um það var sú að af Íslands hálfu var ekki unnt að sýna fram á að sá fiskstofn væri til í neinu veiðanlegu magni á grundvelli rannsókna sem fram hefðu farið af okkar hálfu.

Virðulegur forseti. Ég verð að taka undir með hæstv. utanrrh. að hæstv. sjútvrh. hefur haldið aðdáanlega á vondum málstað í því máli sem við erum að fjalla um. Honum hefur tekist að láta umræðurnar snúast annars vegar um samanburð á veiðiheimildum sem eru alls ósambærilegar og hins vegar um forsögu málsins. Það hefur tekist að láta umræðuna snúast fyrst og fremst um þetta, en aftur á móti hefur minna farið fyrir umræðum um sjálfan samninginn eins og hann lítur út þar sem menn bera saman raunverulega hvað við höfum nú upp úr krafsinu og hvað við leggjum til. Og út úr því förum við auðvitað illa. Hæstv. utanrrh. vék sér undan því að svara þeirri spurningu minni hvort þetta ,,ásættanlega jafnvægi`` sem talað væri um í samningnum væri af EB álitið vera sams konar jafnvægi og er í þessum fyrsta árs samningi, þ.e. að Íslendingar fái veiðiheimildir sem sé mjög vafasamt að muni nýtast Íslendingum en að þeir fái veiðiheimildir sem séu nokkurn veginn öruggar að muni nýtast þeim og að þeir muni líta á þetta ásættanlega jafnvægi út frá öðrum samningaviðræðum sem hafi farið fram. Það er minn skilningur á málinu og ég vona sannarlega að hann sé ekki réttur. En til þess að það komi í ljós þurfa auðvitað að fara fram nýjar samningaviðræður.

Virðulegur forseti. Það er ekki mörgu við að bæta sem ástæða er til að ræða frekar en ég gerði í fyrri ræðu minni hér, en ég vil þó vegna fullyrðingar sem hér hefur komið fram í umræðum leggja fyrirspurn fyrir utanrrh. og bíð á meðan hann ræðir við kollega sinn, sjútvrh., með að bera fram spurninguna. En ég vek athygli á því að sjútvrh. hefur ekki enn þá svarað því hvort þeim 3.000 tonnum af karfa sem floti Evrópubandalagsins á að fá að veiða á þessu ári, 1993, verður bætt við heildarveiði á karfa á þessu ári eða dregið frá karfakvóta íslenskra fiskiskipa fyrir fiskveiðiárið 1993--1994. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki svarað þessari spurningu afdráttarlaust. Hann hefur hins vegar sagt að líklega verði um viðbótarúthlutun að ræða. Ef svo er væri fróðlegt ef hæstv. sjútvrh. svaraði því hvers vegna þessum 3.000 tonnum af karfa var ekki strax úthlutað í upphafi núverandi fiskveiðiárs fyrst stofninn þolir að hans mati að veiðin aukist um 3.000 tonn og var þó farið nokkuð djarflega í úthlutun á heildarveiði karfa á yfirstandandi fiskveiðiári. Það kemur því á óvart í ljósi þess hvað ráðherra teygði sig hátt í úthlutun á karfaveiði fyrir yfirstandandi fiskveiðiár að hann telji óhætt að veiða 3.000 tonnum meira úr stofninum á þessu ári. Ég vek athygli á því, virðulegur forseti, að þessu hefur hæstv. sjútvrh. ekki svarað afdráttarlaust og ég skora á ráðherrann að svara því með óyggjandi hætti hvort bætt verði við heimila veiði í karfa eða hvort dregið verði af kvóta þeirra fiskiskipa sem hafa karfaheimildir fyrir fiskveiðiárið 1993--1994. Ef ráðherrann telur að stofninn þoli 3.000 tonna veiði í viðbót við það sem búið er að úthluta, hvers vegna teygði hann sig ekki þangað upp strax sl. sumar þegar menn voru að ákvarða fiskveiði í íslenskri fiskveiðilögsögu á yfirstandandi fiskveiðiári? Það hefði verið hægt að bæta einhverjum þá skerðingu sem menn urðu fyrir í þorskveiðiheimildum ef menn hefðu haft 3.000 tonna karfaveiðiheimildir til viðbótar því sem var úthlutað og það hefði kannski verið einhver sárabót fyrir þá sem var lofað því hátíðlega af ríkisstjórninni að þeir þyrftu ekki að bera meiri skerðingu en sem næmi 5%. Það loforð hefur ekki verið efnt enn og hæstv. forsrh. neitaði að svara fyrirspurn um það frá hv. 3. þm. Vesturl. síðasta þingdag fyrir jól, sat sem fastast í sæti sínu og neitaði að svara. Það væri nokkur bót að því fyrir þá sem hafa orðið fyrir því að formaður Sjálfstfl. og ráðherrar þess flokks hafa svikið heit sín í þessum efnum ef menn ættu von á því að fá 3.000 tonn af karfa í viðbót þó ekki væri það til fullnustu til efnda á fyrirheitunum. Enn fremur hefur hæstv. sjútvrh. ekki svarað því og ekki gert við það athugasemdir að röksemdafærsla hans sjálfs, sem hann beitti í gær til stuðnings því að verðhlutastuðla sem ráðuneytið hefur notað þyrfti að leiðrétta með tilliti til útflutnings vegna mismunandi útflutnings á þorski og karfa, leiði af sér að menn eru með þessum samningi að skaða íslenska hagsmuni, af því að röksemdafærsla sjútvrh. var sú að 28% af karfaveiðinni færu í sölu á erlendan markað sem ísfiskur og að Íslendingar stjórnuðu útflutningnum og næðu þannig fram háu meðalverði á Þýskalandsmarkaði. Með EES-samningnum eru Íslendingar að afsala sér þeim tökum sem þeir hafa á því að stjórna útflutningnum. Með sjávarútvegssamningnum eru Íslendingar að bæta 3.000 tonnum af karfa við það magn sem kemur inn á þessa sömu markaði. Báðir samningarnir hljóta að leiða til þess að meðalverð á seldum karfa úr íslenskum skipum eða frá þeim muni lækka eftir gildistöku þessara samninga. Það er niðurstaðan eftir ræðu hæstv. sjútvrh. að samningarnir tveir munu skaða Íslendinga verulega þó ekki sé hægt að fullyrða um það í hve miklum mæli það verður. Hér var fullyrt í dag af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að það væri frágengið --- og bið ég nú hæstv. utanrrh. að leggja við hlustir --- að erlendir menn fengju ekki pláss á íslenska fiskiskipaflotanum. Ég spyr hæstv. utanrrh.: Hvað er það í þessum samningum um Evrópska efnahagssvæðið eða sjávarútvegssamningnum sem tryggir að við getum neitað útlendingum um pláss á íslenskum fiskiskipaflota? Ég þykist þekkja þann kafla samninganna nokkuð vel sem fjallar um atvinnu- og búseturétt og ég get ekki séð að þessi fullyrðing eigi sér nokkra stoð í veruleikanum nema á bak við hana liggi eitthvert samkomulag sem okkur þingmönnum hefur ekki verið kynnt. Ég spyr því hæstv. utanrrh.: Er þessi fullyrðing formanns Sjómannafélags Reykjavíkur rétt, að við getum haldið útlendingum frá því að fá pláss á íslenska fiskiskipaflotanum, er hún rétt eða er hún röng? Ég vil svo gera smáathugasemd við það sem fram kom hjá hæstv. utanrrh. varðandi Alpasamningana, þar á meðal samning sem Svisslendingar samþykktu í þjóðaratkvæðagreiðslu um jarðgöng gegnum Alpana. Það kom fram í Morgunblaðinu 28. des. sl. að svissnesk stjórnvöld ætla þrátt fyrir að samningurinn hafi verið staðfestur í þjóðaratkvæðagreiðslu þar ekki að staðfesta þann samning. Þeir ætla að nota hann sem tromp í samningaviðræðunum við EB. Ég hefði kosið að hæstv. utanrrh. hefði farið með málið þannig að þessar staðreyndir kæmu fram en annað væri ekki gefið í skyn. Mér finnst það óhyggilegt af hæstv. utanrrh. að leggjast á þá sveifina og knýja á um það að Íslendingar afgreiði þennan sjávarútvegssamning því auðvitað er það hygginna manna háttur að draga afgreiðslu þessa samnings þar til ljóst er hver verður niðurstaða samninga um breytingar á EES-samningnum. Fiskveiðisamningurinn er útflutningsbætur okkar Íslendinga fyrir EES-samninginn. Það er áhugaefni Evrópubandalagsins að fá þennan fiskveiðisamning og þeir tengja þennan samning við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, þeir tengja þessa tvo samninga saman. Þegar fram undan eru viðræður við Evrópubandalagið um breytingar á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er það að mínu viti óhyggilegt að spila því trompi frá sér sem menn geta haft á hendi í þeim samningaviðræðum. En það gera menn ef þeir knýja fram samþykkt á þessum samningi nú, áður en viðræður fara fram við Evrópubandalagið um breytingar eða nýjan samning um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, að kæmi fram og ítreka að lokum spurningu mína til hæstv. utanrrh. um fullyrðingu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar þess efnis að búið væri að tryggja eða frágengið, eins og hann orðaði það, að erlendir menn fái ekki pláss á íslenska fiskiskipaflotanum.

Hæstv. forseti. Það hefur orðið allítarleg umræða um þann þátt samningsins sem menn hafa verið að fjalla um, sjávarútvegssamninginn, og verðmætamat manna þar á. Hæstv. utanrrh. sagði er hann fjallaði um þennan sjávarútvegssamning m.a.: Eitt erfiðasta viðfangsefnið í þessum samningum er að tryggja að raunverulegt jafnvægi ríki í skiptum milli Íslands og Evrópubandalagsins. Þar höfðum við frá upphafi visst forskot því hvort sem við notum viðmiðanir sjútvrn. eða Evrópubandalagsins eru 30.000 tonn af loðnu verðmeiri en tilsvarandi 3.000 tonn af karfa, 20% verðmætari en hlutur EB. --- Sagði hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson. Því miður er það svo að hæstv. utanrrh. hefur talað á þessum nótum allan tímann og fleiri hafa gert það og tekið undir þessa skoðun.  Ef við reynum aðeins að meta sjálfir þetta margrædda atriði, þessa verðstuðla. Menn eru að búa til eitthvert hugtak og hér hafa þeir fundið það upp að kalla þetta verðmætastuðla og það á að gefa okkur hugmynd um annars vegar verð á karfa í þessu tilfelli og hins vegar á loðnu. Skoðanir á þessari aðferð til verðmætamats eru trúlega jafnmargar og misjafnar og þeir sem um þær fjalla, enda hefur farið í þessari umræðu alveg ótrúlega langur tími í skoðanaskipti um það atriði. En ég verð að spyrja hvernig það má vera að við nefnum ekki hlutina fremur réttum nöfnum og reynum að glöggva okkur á því hvert raunverulegt verð er á þessum afurðum. Af hverju getur það verið svo flókið mál að fá botn í það þannig að við tölum sama mál í þessu, hv. þm.? Ef menn vildu gera það og leita að því rétta í þessu máli og leita til réttra aðila og fá upplýsingar um það sé ég ekki að menn þyrftu að eyða jafnlöngum tíma og raun hefur orðið á til að komast að því sanna í þessu máli. Almennt eru menn hins vegar sammála um að verðmæti þessara 30.000 tonna af loðnu sé um 120 millj. kr. Ég held að því hafi ekki verið mikið mótmælt í þessari umræðu. En það er fremur verðgildi karfans sem menn hafa verið að deila um og því hafði ég samband við útgerð sem veiddi á sl. ári um 2.500 tonn af karfa og seldi þann afla erlendis. Meðalverð þess afla, þ.e. skilaverðið heim að frádregnum kostnaði erlendis, losaði um 100 kr. á kíló. Ef við höldum áfram að reikna kemur glögglega í ljós að ef þetta útgerðarfyrirtæki hefði selt 3.000 tonn værum við að tala um verðmæti upp á hvorki meira né minna en um 300 millj. kr. Til þess að gæta réttlætis er eðlilegt og sjálfsagt að taka fram að hér þarf að meta inn í til frádráttar þá kvótaskerðingu sem er þegar menn sigla með karfann sem ef ég man rétt er um 15%. Það þarf að meta hana til frádráttar. Það er spurning hvað menn vilja meta það hátt. Engu að síður sýnir þetta dæmi svo ekki verður um villst að verðmunur er mikill á þessum tegundum. Það er ekki bara að ég hafi verið að leita eftir þessum upplýsingum. Þetta staðfestir það sem kom fram í sjónvarpinu fyrir fáum dögum þegar fréttamaður fór og kynnti sér þessi mál hjá starfsmönnum Landssambands ísl. útvegsmanna. Við þurfum ekkert að velkjast í vafa um þetta atriði. Með þessum aflaskiptum er verulega, þó ekki sé sterkara að orði kveðið, hallað á hlut Íslands svo nemur verulega háum fjárhæðum. Ég vildi leyfa mér að draga fram annað dæmi máli mínu til stuðnings þegar ég er að tala um þennan verðsamanburð, en það er samþykkt sem gerð var hjá Vélstjórafélagi Íslands sem um leið birti mótmæli gegn þessum samningum þó hér hafi margsinnis verið sagt í umræðunum að allir aðilar í sjávarútvegi séu þessum samningi fylgjandi. Það er sko aldeilis ekki. Vélstjórafélag Íslands lýsir yfir andstöðu við þennan samning og það segir í bréfi til okkar og samþykkt sem þeir gerðu, með leyfi, virðulegi forseti: ,,Samkvæmt verðmætastuðlum Þjóðhagsstofnunar allt frá árinu 1986 miðað við heildarverðmæti þessara tveggja fisktegunda upp úr sjó er karfakvótinn að meðaltali um 25% verðmætari en loðnukvótinn. Þessi mismunur er hæstur um 75% en lægstur um 13%. Væri þessi afli aftur á móti allur seldur erlendis, á mörkuðum EB, bendir allt til að karfinn sé a.m.k. 50% verðmætari en loðnan.`` Ég trúi varla öðru, virðulegur forseti, en að alþingismenn geti ferið sammála því að með þessum þætti samningsins er mjög hallað á hlut okkar Íslendinga þó ekki sé meira sagt. Hæstv. utanrrh. heldur hinu gagnstæða fram og telur loðnuna 20% verðmætari. Ég veit varla hvernig ég á að komast að orði til að lýsa undrun minni á slíkum málflutningi hæstv. utanrrh., að hann skuli ekki enn vera búinn að átta sig á því hvað á okkur hallar í þessum samningum. Það væri einnig fróðlegt að fá upplýsingar um hvort það sé alveg ljóst að Evrópubandalagið hafi yfir þeim loðnuheimildum, sem þeir hafa nú verið að semja um til okkar, eitthvað að segja að liðnu þessu ári. Er það sjálfgefið? Ég leyfi mér að draga það í efa. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði um áðan. Það er um hvernig menn ætla að deila út þessari loðnu, hvernig hún á að koma til loðnuskipanna og einnig af hverjum á að taka þennan karfa. Ég held að það væri fróðlegt að fá það upp og ég trúi reyndar ekki öðru en að það liggi fyrir hvernig menn ætla með það að fara. Það er margt í þessum samningi sem veldur okkur áhyggjum og áform ríkisstjórnarinnar eru margvísleg þessa dagana og ekki síst hvað viðvíkur sjávarútvegi. Ég hef áhyggjur af þeim áformum ríkisstjórnarinnar að búa svo um að erlend fyrirtæki skuli geta komist inn í íslenskan sjávarútveg í gegnum þriðja aðila. Ég hef áhyggjur af því ekki síst með tilliti til þess hversu útgerðin er veik og rekstrargrundvöllur hennar erfiður. Ég hef einnig áhyggjur af áformum ríkisstjórnarinnar, og meira en áformum, við erum að ræða frv. sem nú liggur fyrir, í sambandi við að gefa erlendum aðilum bæði rétt til að eiga og reka fiskmarkað á Íslandi. Ég hef áhyggjur af því. Ég tel mig sjá nokkuð hvað þar muni gerast. Ég held að það sé enginn vafi að fiskur sem hráefni mun í vaxandi mæli flytjast úr landi. Hann mun í vaxandi mæli flytjast úr landi. Það eru margir aðilar einmitt í greininni og sem eru henni gagnkunnir sem staðfesta einmitt að svo muni verða. Ég var að glugga í ummæli manna sem fjölluðu um þessi mál á ráðstefnu sem haldin var í Viðey, mjög fróðlegri ráðstefnu, en þar kemur fram hjá einum aðila sem er að verka flök til útflutnings að hann segir að um mikinn ávinning sé að ræða af samningnum, það er ekki spurning í hans huga, en hann segir líka að mesta ávinning hans af þessum útflutningi sé ekki að finna í Evrópu. Ávinningurinn sé langsamlega mestur í Bandaríkjunum. Þar er ég þessum aðila sammála. Ég held að menn hafi mjög vanrækt að skoða og viðhalda Bandaríkjamarkaðinum. Það er einnig fróðlegt að fyrir fáum dögum var fyrirtæki að auglýsa eftir framkvæmdastjóra til að sinna nýrri markaðsleit í útflutningi á vatni sem við margir hverjir teljum að miklir möguleikar búi í. Og hvar skyldi þessi maður hafa verið staðsettur? Hvar skyldu möguleikarnir hafa verið stærstir í þessari grein? Þessi maður átti að vera staðsettur í Boston í Bandaríkjunum. Þetta segir okkur meira en mörg orð um að möguleikarnir eru margvíslegir og ég held að þeir séu stærstir og mestir einmitt þar en ekki í Evrópu. Það á bæði við iðnaðinn og sjávarútveginn. Það var líka í sambandi við þá ráðstefnu sem haldin var í Viðey og við lestur þeirra erinda sem þar voru flutt að það kom fram hjá einum mætum manni sem þar talaði að eftir að hafa rætt um tollabreytingarnar, og hann fór mjög ítarlega yfir í hverju þær mundu felast fyrst og fremst og hver ávinningur okkar af þeim væri, sagði hv. ræðumaður: ,,Í öðru lagi eru svo taldar upp nokkrar vörutegundir sem engar tollalækkanir verða á. Þetta eru vörutegundir sem Evrópubandalagið taldi sérstaklega viðkvæmar. Og þeirri afstöðu varð ekki haggað í samningaviðræðunum þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir.`` Hvað skyldi hafa legið hér á bak við? Og skyldum við Íslendingar ekki eiga eftir að reka okkur oftar á það í samskiptum við þessa aðila að það verður einmitt vilji þeirra sem mun ráða? Síðar í sömu ræðu í Viðey sagði þessi ágæti maður sem í svo mörg ár hefur unnið að þessum málum: ,,Á því er engin launung að Evrópubandalagið hefur það á stefnuskrá sinni að fá hráefni erlendis frá til vinnslustöðva innan bandalagsins.

Hárrétt.

Hárrétt, segir fulltrúi Alþfl. Samt var hann að segja áðan með fyrirvara sínum sem hann gerði við atkvæðagreiðslu að með þeim samningum og þessum væri verið að flytja atvinnu inn til landsins --- þveröfugt.

Þetta var skýring við atkvæði um EES-samninginn.

,,Tollalækkanir``, hélt svo ræðumaður áfram, ,,á heilum ferskum fiski voru því jafnan hið fyrsta sem bandalagið bauð í samningaviðræðunum.`` Það er málið. Ég hef margsinnis þegar ég hef rætt um þessi mál bent á að með þessum samningum værum við einmitt að falla í þessa gryfju, við værum að auka líkur á því að flytja út þessa afurð okkar í vaxandi mæli sem hráefni þannig að við Íslendingar sjálfir gætum ekki notið margfeldiáhrifa vinnslunnar hér heima, það yrðu aðrir aðilar sem hennar mundu njóta. Guðjón B. Ólafsson skrifaði grein í blöð um helgina sem hefur mikið verið til umræðu og viðtal við þann ágæta mann um sjávarútvegsmál og að vísu um fleira. Það blandast engum hugur um að Guðjón B. Ólafsson hefur mikla reynslu og yfirgripsmikla þekkingu á sölu- og markaðsmálum sjávarútvegsins. Hann segir einmitt í nefndu blaðaviðtali, með leyfi forseta: ,,Við eigum að vinna okkar hráefni í landi og athuga þarfir markaðarins og vinna hráefnið fyrir hann en ekki senda hráefnið til annarra sem endurvinna eða endurpakka það að þörfum neytendanna. Fyrir tíu árum síðan``, segir Guðjón B. Ólafsson, ,,fluttum við um 70% frystra sjávarafurða okkar til Bandaríkjanna. Þetta er komið í 20% í dag.`` Er ekki orðið meira en tímabært að fara að skoða af meiri festu og meiri alvöru en fyrr hvert við ætlum að stefna, Íslendingar, í þessu máli? Hvert ætlum við að stefna í endurnýjun skipaflota okkar og vinnslu afurðanna miðað við þær breyttu aðstæður sem nú hafa skapast með samþykkt EES-samningsins? Ég trúi því að það sé okkur mjög þarft að gera það og gera okkur grein fyrir því hvert við ætlum að stefna í þessum málum. Mér finnst að það hafi ekki verið gert og það er nánast tilviljun ein sem hafi ráðið um það hvað ofan á hefur orðið. Við sjáum það og það er skemmst til þess að vitna hver uppbygging og endurnýjun togaraflotans er, í hvers konar skipum hún hefur orðið. Menn hafa einnig verið að gamna sér við að reikna út að sá ávinningur sem við hefðum af þessum samningum vegna tollalækkana væri um 1,9 milljarðar. Þessi tala er í mínum huga ekki trúverðug og langt því frá að vera það, m.a. vegna þess að þær viðmiðunartölur sem hér er talað um, þessir 1,9 milljarðar, eru fundnar út miðað við árið 1990. En árið 1991 dróst útflutningur okkar á ísuðum fiski saman, ef ég man rétt, um ein 40% og mikill samdráttur varð á þessum útflutningi einnig á síðasta ári. Að taka árið 1990 til viðmiðunar er því algerlega rangt og raunverulega falskt að taka það ár sem viðmiðunarár. Ég vildi segja það líka í sambandi við þennan ávinning að menn hafa nefnt að við mundum ná sambærilegum tollum og viðskiptahættir yrðu svipaðir og með öðrum þjóðum. Þetta er vitaskuld alveg fráleitt að nefna það því nafni á meðan við stöndum frammi fyrir því að ríkisstyrkir Evrópubandalagsins til fyrirtækja í sjávarútvegi muni nema hvorki meira né minna en um 150 milljörðum kr. Þetta jafngildir því að það þyrfti að styrkja íslenskan sjávarútveg hvorki meira né minna en um 20 milljarða kr. til að jafnræðis gætti. Hvernig dettur einhverjum í hug að það sé hægt að leggja slíkt að jöfnu? Enda eru nú að rísa víða úti fyrirtæki sem eiga að taka þetta hráefni frá okkur og vinna það og njóta til þess alveg gífurlega mikilla styrkja frá Evrópubandalaginu. Þetta er öllum ljóst og þetta er einn af mörgum annmörkum þessa samnings. Ég vil einnig gagnrýna --- og hef gert það --- eftirlitsþátt þessa samnings. Ég finn að því og vil spyrja um það hér hvort menn telji sig ekki geta fundið leið til að fá því breytt í samningnum þannig að Íslendingar geti fylgst með löndun þess afla sem þessi skip koma með, það sé ekki aðeins um það að ræða að við höfum eftirlitsmenn um borð í þessum skipum heldur hitt einnig að við getum fengið rétt til þess að fylgjast með því þegar fiski er landað úr þessum skipum. Ég hef eins og fleiri velt því fyrir mér hvort Landhelgisgæslan ætti hugsanlega að koma meira inn í þennan eftirlitsþátt með veiðieftirlitinu. Ég tel að það væri að mörgu leyti kostur að svo væri. Það gæfi kannski þessum þætti málsins meiri vigt ef svo mætti segja. En því miður er það ekki svo. Það er eins með Landhelgisgæsluna að það er kaldhæðni örlaganna að einmitt á þessum tíma, þegar við erum að bjóða hér heim þeirri hættu að erlend fiskiskip muni í stórauknum mæli koma upp að okkar fiskveiðilögsögu, það er engin spurning, og við hefðum þess vegna þurft að auka eftirlitsþátt Landhelgisgæslunnar, þá erum við að skera hann niður alveg stórlega. Við skerum svo niður fé til Landhelgisgæslunnar að hún þarf nú að leggja einu af þremur skipum sínum og raunlækkun á fjárveitingum til Gæslunnar er hvorki meiri né minni en um á milli 18 og 19% frá árinu 1991 og til þeirra fjárlaga sem við vorum að fjalla hér um. Eitt atriði er það enn sem ég hefði áhuga á að spyrjast fyrir um. Það stendur í samningnum, fylgiskjali 2, ,,hafa hliðsjón af ákvæðum hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem báðir aðilar hafa undirritað.`` Það er að vísu rétt að EFTA-löndin hafa undirritað hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, það munu vera eitthvað um 130 ríki, en það vekur samt athygli, og ég vék að því þegar ég talaði um EES-samninginn, að 52 lönd hafa ekki enn fullgilt þennan sáttmála. Það er ekkert af löndum EFTA sem hefur fullgilt hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna nema Íslendingar, ekkert. Þess vegna hlýtur sú spurning að vakna: Eru þetta þau ríki sem bera hag okkar svo sérstaklega fyrir brjósti og vilja allt á sig leggja, eins og margoft hefur komið fram í máli hæstv. utanrrh., til að fá okkur inn í þetta samfélag sitt? Sýnir þetta okkur það? Ekki mér. Virðulegur forseti. Ég gæti sagt miklu fleira, en ég ætla ekki að eyða lengri tíma í þessa umræðu. Mér er ljóst að málið á hefur meirihlutafylgi á Alþingi og mun því verða samþykkt hér. Ég fékk í hendur blaðaútklippu sem mig langar aðeins til að benda á í örfáum atriðum. Það er frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Þar stendur: ,,Farmanna- og fiskimannasamband Íslands vill staðfestingu á samningnum um EES.`` Nú veit ég að við erum að tala um fiskveiðiþáttinn, en allt grípur þetta hvað inn á annað. Þar segir, með leyfi, virðulegur forseti: ,,Formannaráðstefna Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem haldinn var í Neskaupstað, samþykkti ályktun þar sem mælt var með að Alþingi staðfesti aðild Íslands að samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands gerir sér grein fyrir því að samningurinn um EES hefur í för með sér víðtækar breytingar á fjölmörgum sviðum sem hafa að geyma bæði kosti og galla. Augljós ávinningur er m.a. greiðari aðgangur fyrir Íslendinga að vörum innan Evrópumarkaðar. Sérstaklega á þetta við um sjávarafurðir sem bæði munu skila heim hærra skilaverði og leggja grunn að nýjum sóknarfærum í íslenskum sjávarútvegi``, segir í ályktuninni. Og þeir segja meira: ,,Farmanna- og fiskimannasambandið telur þó að innan ramma EES-samningsins sé mikilvægt að tryggja eignarhald og nytjarétt náttúruauðlinda undir forræði Íslendinga. Þetta á sérstaklega við um eignarhald útgerða og fiskvinnslu á stjórn fiskveiða.`` Erum við að því? Höfum við verið að vinna að því þessa daga með samþykkt EES-samningsins og þessa sjávarútvegssamnings? Nei, þveröfugt, þveröfugt. Og það vita þeir menn sem hafa setið formannaráðstefnur hjá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Þess vegna setja þeir þetta á blað. Og þeir segja meira: ,,Farmanna- og fiskimannasambandið telur einnig að við frágang á tvíhliða samningi milli Íslands og Evrópubandalagsins um gagnkvæmar veiðiheimildir þurfi að gæta þess að hagsmunir Íslendinga séu tryggðir á sem bestan hátt, þ.e. skipti á veiðiheimildum milli samningsaðila séu sanngjörn og tryggt sé strangt eftirlit með veiðum útlendinga innan fiskveiðilögsögunnar.`` Eru þessi skipti sanngjörn? Svo langt því frá. Svo halda menn því hér fram að allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi séu að mæla með þessum samningi. Það er aldeilis ekki svo. Því miður höfum við kannski ekki nægjanlega rætt þennan samning og skýrt hann fyrir mönnum og skipst á skoðunum um hann. En ég er sannfærður um að í honum leynast alveg ótrúlega miklar hættur fyrir íslenska fiskvinnslu, enda kemur það fram á margan hátt. Segir t.d. á títtnefndri ráðstefnu, sem ég var að vitna til og var í Viðey, einn af þeim aðilum sem vinnur að sjávarútvegsmálum: ,,Í frystingu mun samkeppnisstaða okkar gagnvart Norðmönnum versna með EES.`` --- Þetta er málið. Annar aðili tekur nákvæmlega í sama streng á þessari ráðstefnu. Og sá þriðji tekur einmitt undir það sem ég sagði áðan. Hann varar við því að með þessum samningum munum við verða fyrst og fremst veiðiþjóð og flytja afurðir okkar í stórum stíl úr landi. Og að lokum, virðulegur forseti, harma ég hvernig ríkisstjórnin hefur lagt upp bæði þennan sjávarútvegssamning og EES-samninginn, leyft sér að leggja hann þá upp að blekkja fólk á þann hátt að hér verði blóm í haga strax á morgun eftir að þessir samningar hafa verið samþykktir. Hverjum dettur það í hug? Hverjum dettur í hug að segja í alvöru við fólkið suður á Suðurnesjum að með samþykkt þessa samnings muni þar allir fá atvinnu? Hver trúir þessu? Hvernig leyfa þingmenn sér að halda slíku fram? Það er ábyrgðarleysi.

Virðulegur forseti. Mér heyrðist á síðustu orðum hv. síðasta ræðumanns að hann væri að ruglast á umræðum. Við erum ekki að ræða um EES heldur um tvíhliða samninginn. Ég verð að segja að það var afskaplega óheppilegt af hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að gera að umræðuefni jafngildi veiðiheimilda og verðmætastuðla eins og hæstv. sjútvrh. er búinn að berja Framsfl. sundur og saman í þessu máli þannig að maður hefur ekki lengi vel séð þvílíka útreið. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, að Evrópubandalagið hefur um áratuga skeið rekið eins konar nýlendustefnu gagnvart Íslendingum. Þeir hafa beitt tollum til að laða til sín sem mest af óunnu hráefni til þess m.a. að skapa atvinnu í sínum eigin löndum og til þess að eiga kost á sem ódýrustu efni í sinn matvælaiðnað. Þeir hafa gert þetta með því að setja upp háa tolla á unninn ferskan fisk og saltfisk. Hins vegar hafa þeir beitt lágum tollum eða engum í sumum tilvikum á óunninn fisk. Með þessu hafa þeir náð að laða til sín mikið af óunnu hráefni. Hvers vegna erum við að tala hér um Evrópska efnahagssvæðið í tengslum við þetta? Við erum að gera það vegna þess að með EES er verið að fella niður þessa tolla. Það gerir okkur kleift að færa fullvinnsluna inn í landið, færa atvinnuna inn í landið sem felst í því að fullvinna þessa hluti sem áður voru seldir óunnir til Evrópu. Það hefur stundum vafist fyrir mér hvernig stendur á því að jafnglöggur þingmaður og hv. þm. Stefán Guðmundsson hefur lagst gegn jafnmiklu þjóðþrifamáli og EES? Nú er skýringin komin. Hann hefur einfaldlega misskilið samninginn.

Virðulegur forseti. Hér fjöllum við um till. til þál. um staðfestingu á tvíhliða samningi við Efnahagsbandalag Evrópu um fiskveiðimál og lífríki hafsins. Ég vil við þessa umræðu lýsa yfir stuðningi við till. og þann samning sem hér liggur fyrir. Í áliti meiri hluta utanrmn. kemur fram aðdragandi þess að samningur er gerður og í áliti meiri hluta sjútvn. sem fylgir með áliti utanrmn. er gerð grein fyrir þeirri hlið samningsins sem lýtur að veiðum samkvæmt þessum samningi. Meiri hluti sjútvn. mælir með samningnum og færir fyrir því fullgild og mjög athyglisverð rök og því ekki ástæða til að endurtaka það við þessa umræðu. Þegar litið er á samninginn í heild og til þess hve langan tíma hefur tekið að ná niðurstöðu er ástæða til að fagna því að gerður sé samningur við Efnahagsbandalagið um fiskveiðimál og ekki síður það er varðar lífríki hafsins eins og gert er ráð fyrir í samningnum. Það hlýtur að skipta mjög miklu fyrir okkur að gera samning um fiskveiðimál þar sem viðurkennd er sérstaða okkar og náð samkomulagi um gagnkvæmar veiðiheimildir sem eru samt í raun fremur táknrænar en að þær skipti einhverjum sköpum um afkomu okkar sjávarútvegs. Það mikilvægasta er að gera samning sem gerir ráð fyrir skipulegri nýtingu sameiginlegra stofna, vernd og nýtingu þeirra og vísindalegum rannsóknum í hafinu. Sá ágreiningur sem orðið hefur í þinginu er að mínu mati ekki um verulega mikilvæga hluti. Deilur um hvort skipt er nákvæmlega á jafngildum veiðiheimildum þegar verið er að tala annars vegar um karfa og hins vegar um loðnu er að mínu mati deila um minni háttar þætti miðað við samninginn í heild eins og við höfum hann fyrir framan okkur. Við Íslendingar eigum mikið undir aðgangi að auðlindum hafsins og að samstarf takist við Evrópuþjóðirnar, einkum um rannsóknir í hafinu og skipulega nýtingu sameiginlegra stofna svo sem komunna og ekki síður um varnir gegn mengun hafsins. Þessi samningur fjallar um þá mikilvægu þætti en ekki um forsögu þessa samnings eða þessa máls og aðdraganda og ekki heldur um það hvort nákvæmlega sé hægt að verðleggja 3.000 tonn af karfa á móti 30.000 tonnum af loðnu. Ég ítreka svo stuðning minn við samninginn og vænti þess að undir stjórn hæstv. sjútvrh. megi nýta samninginn og þá möguleika sem hann gefur okkur sem best fyrir hagsbóta fyrir íslenskan sjávarútveg og til þess að nýta sem best og um leið verja auðlindina í hafinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til lánsfjárlaga. Þetta frv. hefur verið til umfjöllunar í nefndinni og það dróst að afgreiða það fyrir jólin. Um málið hefur verið mikið fjallað og ég þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir góða og málefnalega umfjöllun um þetta mál. Það varð ekki samstaða um málið, en meiri hlutinn flytur nokkrar brtt. Ég vil byrja á að rekja þær till. sem eru fluttar til breytinga á frv. sem eru á þskj. 533, 551 og 589. Á þskj. 533 er í fyrsta lið fjallað um breytingu á 1. gr. frv., en þar er kveðið á um heildarlántökur ríkissjóðs samkvæmt lögunum. Í frv. var þetta 15 milljarðar og 800 millj., en á endanum verður það líklega 15 milljarðar 970 millj. þegar búið er að fara í gegnum allan þennan hrærigraut. Síðan er brtt. við 3. gr. frv. Þar eru t.d. breytingar á lántökuheimild Lánasjóðs ísl. námsmanna þar sem reiknað er með að hún hækki um 360 millj. Þessi tillaga stafar af mistökum við gerð fjárhagsáætlunar lánasjóðsins, en þar féllu niður 300 millj. vegna greiðslu afborgana og vaxta. Enn fremur er í 3. gr. lagt til að lántökuheimild Pósts og síma flytjist yfir í 5. gr. þannig að stofnunin geti leitað beint lána hjá erlendum lánastofnunum, en hjá stofnuninni er sú skoðun að hún gæti hugsanlega aflað sér hagstæðari lána með þeim hætti en fara í gegnum ríkissjóð. Þá er lagt til að Síldarverksmiðjur ríkisins fái heimild til að taka lán allt að 130 millj. kr. Það er vegna þess að rekstraráætlun hefur verið endurskoðuð og þetta yrði gert í tilefni af því. Í 4. gr. er lagt til að heimild Landsvirkjunar verði aukin upp í 7 milljarða 750 millj. Þetta stafar af gengisbreytingum. Auk þess er lántökuheimild Byggingarsjóðs verkamanna verði 6 milljarðar 870 millj. kr. og húsbréfadeildin lækki um 4 milljarða. Það er vegna tilflutnings sem átti sér stað fyrir jólin, en þá var einmitt flutt heimild frá 1993 yfir á 1992 til þess að það yrði ekki hlé á útgáfu húsbréfa. Síðan er að lokum lagt til að lántökuheimild Iðnlánasjóðs verði hækkuð um 300 millj. kr. til að mæta þörfum sjóðsins. Í 5. gr. er bætt við eins og áður er getið hækkun vegna Pósts og síma, en þar er um það að ræða að Póstur og sími er að taka þátt í lagningu ljósleiðara yfir Norður-Atlantshafið og þessi fjárhæð er nauðsynleg í því skyni. Þá er lagt til við 6. gr. að heimilt sé að nýta lántökur sem um er getið í viðauka innan lands í stað erlendrar lántöku. Þetta er gert m.a. fyrir ósk frá Stofnlánadeild landbúnaðarins sem hefur hug á að taka meiri innlend lán en erlend. Í sjötta lagi er brtt. við 11. gr. Hún felst fyrst og fremst í því að greinin er öðruvísi uppsett en var í frv. þannig að hún er miklu skýrari orðin en áður var. Í stað greinarinnar koma næu nýjar greinar er verða 11.--29. gr. Ég vek líka reyndar athygli á hinni nýju 27. gr. þar sem er nýtt ákvæði um framlag vegna veiða á refum og minkum. Síðan eru breytingar þarna sem felast í því að á eftir 11. gr. frv., þ.e. 29. gr. samkvæmt tillögu nefndarinnar, komi ný grein er verði 30. gr., svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Fjmrh. er heimilt að yfirtaka skuldbreytingarlán til loðdýrabænda, að fjárhæð allt að 300 millj. kr., sem stofnað verði til á grundvelli 1. gr. laga nr. 112/1989, um skuldbreytingar vegna loðdýraræktar, og að aflétta þeim veðtryggingum sem teknar hafa verið í sambandi við ábyrgð ríkissjóðs, enda taki Stofnlánadeild landbúnaðarins þátt í hliðstæðum aðgerðum.`` Þarna er sem sé verið að koma þessu máli á hreint og að sjálfsögðu reiknað með því að fjmrn. hafi gott samstarf við Stofnlánadeildina um þessar aðgerðir og að þetta komist í framkvæmd og menn gangi í þessi verk með eðlilegum hætti. Í athugasemdum við lánsfjárlagafrv. eins og það var lagt fram kom fram á bls. 14 og 15 það álit að erlendir lánardrottnar telji að ríkissjóður beri ábyrgð á skuldbindingum Fiskveiðasjóðs. Meiri hluti nefndarinnar telur í þessu sambandi rétt að árétta að samkvæmt lánsfjárlögum fyrir árið 1992, þ.e. lögum nr. 2 1992, ber ríkissjóður ekki ábyrgð á nýjum skuldbindingum sem Fiskveiðasjóður stofnar til eftir 1. mars 1992. Í samræmi við þetta er lagt til að fella niður ákvæði um Fiskveiðasjóð úr viðauka frv. Meiri hluti nefndarinnar telur að skoðanir erlendra lánardrottna um ríkisábyrgðir á lánum hafi ekki lagagildi á Íslandi og telur að ásetningur löggjafans um að afnema ríkisábyrgð á skuldbindingum Fiskveiðasjóðs hafi komið skýrt fram við setningu lánsfjárlaga fyrir árið 1992. Ég vil taka þetta sérstaklega fram vegna þess að það liggur alveg ljóst fyrir að Fiskveiðasjóður hefur ekki lengur ríkisábyrgð, hafði til skamms tíma ekki ríkisábyrgð á erlendum skuldbindingum, síðan var því bætt við við afgreiðslu síðustu lánsfjárlaga að það væru ekki til staðar ábyrgðir á innlendum skuldbindingum, en samt sem áður var þessi ályktun dregin í athugasemdum við frv. þegar það var lagt fram. Meiri hluti nefndarinnar vill að þetta sé algerlega afdráttarlaust þannig að erlendir lánardrottnar þurfi ekki að velkjast í vafa um hver sé vilji Alþingis í þessum efnum og hingað til sem hér eftir verður löggjafarvald á Íslandi í höndum Alþingis. Síðan vil ég geta brtt. sem eru á þskj. 551, en þar er í fyrsta lagi brtt. við 1. gr. lánsfjárlaganna sem leiðréttist í ljósi annarra tillagna eins og ég hef getið um áður. Talan verður 15 milljarðar 970 millj., en ekki 15 milljarðar 420 millj. eins og þarna stendur. Síðan er eitt mikilvægt mál, að á eftir 5. gr. komi ný grein er orðist svo, með leyfi forseta: ,,Fjmrh. er heimilt að lána Byggðastofnun sérstaklega víkjandi lán að fjárhæð allt að 20 millj. til að mæta framlögum í afskriftarsjóð útlána í tengslum við ákvæði í viðauka II við búvörusamning frá 11. mars 1991.`` Í honum fólst að ríkisstjórnin mundi þá væntanlega beita sér fyrir því að Byggðastofnun gæti lánað 100 millj. kr. til sérstakra verkefna í sveitum í tengslum við búvörusamninginn. Byggðastofnun hefur í sjálfu sér úr nægum fjármunum að spila til að lána út þetta fjármagn, en hins vegar er eiginfjárstaða stofnunarinnar slík og fjárhagsleg staða að öðru leyti slík og samkvæmt þeirri reglugerð sem um stofnunina gildir er henni skylt að leggja í afskriftarsjóð til að mæta þessum útlánum að hér er verið að gera ráð fyrir að fjmrh. láni víkjandi lán, sem þá telst með eigin fé stofnunarinnar í þessu efni, til að hægt sé að lána út þessa fjármuni. Það á þá að vera alveg tryggt að það sé hægt að gera það. Þá vil ég geta tillagna, sem eru á þskj. 589, sem meiri hluti nefndarinnar hefur ákveðið að flytja. Það er í fyrsta lagi till. um að í 1. gr. verði 15 milljarðar 970 millj. eins og áður er getið. Síðan þarf líklega að laga líka tölur í viðauka sem koma þá væntanlega í annarri brtt. sem er ekki frágengin endanlega. En við 5. gr. er brtt. um hækkun á lántökuheimild vegna Hitaveitu Vestmannaeyja úr 12 millj. í 16,2 millj. Síðan eru tvær nýjar greinar sem koma í lok II. kafla, en það er að fjmrh. sé heimilt að veita Íslenska járnblendifélaginu hf. bráðabirgðalán að fjárhæð allt að 150 millj. kr. og er heimilt að breyta því láni í víkjandi lán eða hlutafé í félaginu í tengslum við samninga milli eigenda um fjárhagslega endurskipulagningu þess. Þá er enn fremur heimilt að semja um frekari aukingu hlutafjár eða meiri víkjandi lán, enda hljóti slíkar ráðstafanir staðfestingu Alþingis. Hér er um það að ræða að leysa úr fjárhagsvandræðum járnblendifélagsins til eins eða tveggja ára. Það hefur árað illa í þessum rekstri, en menn telja að þetta séu tímabundnir erfiðleikar og að markaðurinn muni taka við sér aftur eftir kannski tvö til þrjú ár og að það sé þess vegna ástæða til þess og í rauninni hagkvæmt fyrir ríkissjóð, sem er meirihlutaeigandi í þessu fyrirtæki, og aðra eigendur fyrirtækisins að rétta það af og að með því bjargist þau verðmæti sem þarna eru í húfi og fyrirtækið geti í framtíðinni staðið undir því fjármagni sem í því er. Enn fremur er lagt til að í II. kafla komi grein þar sem fjmrh. verði heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að fengnu samþykki fjárln. Alþingis að semja við Suðureyrarhrepp um yfirtöku á hluta af skuldum Hitaveitu Suðureyrarhrepps í tengslum við sölu hreppsins á hitaveitunni til Orkubús Vestfjarða. Hitaveitan hefur átt í miklu samstarfi við orkubúið og þarna liggur fyrir að selja veituna til orkubúsins. Síðast en ekki síst er lagt til að í lánsfjárlögunum verði gerð breyting á nýsamþykktum lögum um breytingar í skattamálum, þ.e. lögum nr. 111/1992, um að 59. gr. laganna falli brott. Í 59. gr. er kveðið á um að einungis skuli endurgreidd 60% af virðisaukaskatti vegna vinnu iðnaðarmanna á byggingarstað. Þegar menn settust niður eftir jólatörnina og fóru að velta fyrir sér áhrifum þessarar aðgerðar á byggingarvísitölu og verðbólgu gerðu menn sér grein fyrir því að byggingarvísitalan er bæði svo óhönduglega saman sett og hefur eins svo mikla yfirvigt í öllu okkar vísitölukerfi og vigtar óeðlilega mikið í lánsfjárlögum að skattahækkun sem kemur inn í byggingarvísitöluna upp á 400 millj. verkar sem meira en 1% hækkun á lánskjaravísitölu á meðan samsvarandi hækkun á framfærsluvísitölu væri ekki nema kannski einn tíundi af þeirri hækkun. M.a. í ljósi þessara áhrifa og ýmislegs fleira sem þarna kemur inn hefur ríkisstjórnin viljað falla frá þessari hækkun og meiri hluti efh.- og viðskn. flytur brtt. í samræmi við það. Síðan er fyrir nákvæmni sakir lagt til að fyrirsögn laganna verði: Frv. til lánsfjárlaga o.fl. vegna þess að þarna er búið að taka inn svo marga ólíka þætti.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki í andsvari rétt undir lok þessa þingfundar að vekja máls á meginefnisatriðum frv. Hins vegar vildi ég gjarnan nota þetta tækifæri á meðan svo rólegt er í þingsölum og spyrja hv. frsm. meirihlutaálitsins nákvæmar út í eina brtt. sem er um heimild til að yfirtaka hluta af skuldum Hitaveitu Suðureyrarhrepps. Eins og fram kom í máli frsm. standa yfir viðræður milli Orkubús Vestfjarða og Suðureyrarhrepps um kaup orkubúsins á Hitaveitu Suðureyrar. Mín spurning er sú hvort sú heimild sem þarna er gerð tillaga um nái til þess að ríkissjóður yfirtaki það sem eftir stendur af skuldum hitaveitunnar, ef samningar nást um sölu, eða hvort það er einungis um hluta af eftirstöðvum sem heimildin nái til.

Virðulegi forseti. Það eru til fordæmi um svona aðgerð og má nefna Hitaveitu Siglufjarðar í því sambandi. Eðlilegasta meðferð á svona máli er að gerður sé útreikningur á því hversu mikils virði hitaveitan er í ljósi þeirra tekna sem hún getur aflað og hvað hún í rauninn þolir mikla skuldsetningu út frá þeim sjónarmiðum. Síðan stendur væntanlega eitthvað út af af skuldum sem þá mundi væntanlega vera það sem yfirtekið er.