Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Finnur Jónsson) þetta frv. er gefið út af fyrrv.ríkisstj., og sjútvn. hefir einróma lagt til, að það yrði samþ.

Frsm. meiri hl. (Sigfús Jónsson) Í grg. fyrir frv. um tekju- og eignarskatt og við 1. umr. hér í d. hefir hæstv. fjmrh. gert grein fyrir þeim tekjuauka, sem í frv. felst. Eins og fjárl.frv. fyrir 1935 sýnir, er greiðsluhallinn að þessu sinni mjög mikill, upp undir 2 millj. kr., og þarf að jafna þennan halla. Til þess eru tvær leiðir, önnur sú að auka tekjurnar, hin að lækka útgjöldin. Um báðar leiðirnar má segja, að þær orki tvímælis um vinsældir. Fara vinsældirnar eftir því, hvernig hvor aðferðin kemur við menn fjárhagslega, hvað menn gjalda og hvers þeir njóta. Ég býst við, að yfirleitt láti það betur í eyrum, ef talað er um að lækka útgjöldin, en sú leið hefir oftast reynzt torsótt. Þegar um er að ræða lækkun útgjalda fjárl., sést þegar, að mikill hluti þessara útgjalda er nauðsynlegur, útgjöld til ríkisrekstrar og lögboðin útgjöld, svo að sú lækkun er ekki mikil, sem þar getur orðið. Í öðru lagi koma á hverju þingi háværar kröfur um útgjöld til verklegra framkvæmda eða óskir um styrki, sem ýmsir telja nauðsyn bera til, að sinnt sé. Þm. draga yfirleitt taum síns kjördæmis og togast þar allir á, og dregur hver sinn skekil, en útkoman verður sú, að útgjöldin hækka meira en þau lækka. Af þessum ástæðum hefir greiðsluhalli fjárl. farið vaxandi. Hefi ég því ekki þá trú, að þessi leið sé fær til að jafna tekjuhallann að verulegu leyti, þó að sjálfsagt sé að fara eins langt og unnt er á þeirri leið. Hin leiðin, að auka tekjurnar, verður ekki farin nema með miklum álögum. Fyrir Alþ. liggja nú nokkur tekjuaukafrv., t. d. frv. um tekju- og eignarskattsauka og um framlengingu á verðtolli. Býst ég við, að þau verði samþ. Þá eru frv. um tollahækkanir, og veit ég ekki hvað um þau verður. En þrátt fyrir þessi frv. vantar mikið á, að greiðsluhallinn jafnist. Þetta frv. mundi þó muna mestu, ef samþ. yrði. Flestum mönnum mun nú þykja fullásett af sköttum, en þó mun nú þessi leið vera einna færust. Þessi leið hefir á undanförnum þingum verið viðurkennd, með því að samþ. 25% álagningu á tekju- og eignarskatt 1932 og 40% 1933. Þar sem allar líkur eru til, að enn mundi þurfa að ganga sömu braut, virðist það vera eðlilegra að breyta nú tekju- og eignarskattsl. í það horf, sem þörfin krefur, heldur en að framlengja á hverju þingi tekju- og eignarskattsaukann. Nú skiptir mjög í tvö horn um vinsældir þessara leiða hinna beina skatta. Hún er vinsæl hjá þeim, sem hafa litlar tekjur og litlar eignir, því að hún kemur vel við þeirra léttu pyngju. Aftur er hún óvinsæl hjá þeim, sem hafa miklar tekjur og eignir, af því að hún kemur illa við þeirra þungu pyngju. Hér kemur til greina vöntun á fórnfýsi þeirra, er mest hafa handa á milli, þegar um það er að ræða að leggja fram nauðsynleg efni til almennra þarfa. Þaðan stafar andstaðan gegn frv. Ég skal játa, að frv. gefur nokkru meiri tekjur en tekju- og eignarskattsaukinn með 40% álagningu. Þessi aukning liggur í hækkun skattstigans. Hinsvegar er í þessu frv. gert ráð fyrir hækkuðum persónufrádrætti. Frv. gerir ráð fyrir 800 kr. persónufrádrætti fyrir einstakling í Rvík, en 600 kr. annarsstaðar á landinu. Fyrir hjón í Rvík er gert ráð fyrir 1500 kr. frádrætti, en 1200 kr. annarsstaðar á landinu. Hækkun sú, sem frv. gerir ráð fyrir, kemur lítið eða alls ekki við þá, sem lágar tekjur hafa. Þegar frv. var til athugunar í fjhn., urðu um það skiptar skoðanir og klofnaði n. um það. Meiri hl. sá sér ekki annað fært en að leggja með því, að frv. yrði samþ. En minni hl. gat ekki fallizt á frv. í meginatriðum, og hefir hann samið sérstakt nál. Þó gerði meiri hl. n. nokkrar brtt. við frv., og leggur hann til, að hv. d. samþ. það með þeim breyt. Skal ég fara nokkrum orðum um þessar brtt. 1. breyt. er við 2. gr. frv. og er í rauninni ekki annað en leiðrétting. Í stað orðanna „innborgað stofnfé“ komi innborguðu stofnfé“. Þá er breyt. við 6. gr. frv. Sú breyt. er ekki heldur annað en leiðrétting á tölum, er af vangá hafa komizt í frv. Þriðja breyt. er við 7. gr. Greinin falli niður og greinatalan breytist samkv. því. N. leit svo á, að í stað þessa ákvæðis, sem leyfir að hækka eða lækka tekjuskattinn um allt að 25% eitt og eitt ár í senn, með fjárl.ákvæði, væri réttara að hafa sömu reglur og um tekjuaukafrv., að láta það ganga gegnum báðar d. 1. breyt. er við 8. gr., frv., að við liðinn bætist: „nema skattfrjálst sé samkvæmt sérstökum l.“ Þarna er talað um happdrætti, en það er vitað um happdrætti háskólans t. d., að það er skattfrjálst. Þá er 5. breyt. við 9. gr. Liðirnir a-c í þessum breyt. miða allir að því að veita félögum þeim, sem um ræðir í gr., frekari ívilnanir og draga úr hinu aukna álagi á þau. Kemur þetta af því, að skattgreiðsla þeirra í hlutfalli við innborgað hlutafé er öðruvísi ákveðin nú en í eldri l. Breyt. í d-lið er á þá leið, að ef nokkur upphæð úr varasjóði er síðar notuð til úthlutunar til hluthafa eða varið til annars en að mæta hreinum rekstrarhalla félagsins, þá skuli telja 3/5 þeirrar fjárhæðar, sem þannig er ráðstafað, til skattskyldra tekna félagsins á því ári. En í frv. stendur helmingur, fyrir 3/5 í brtt. 6. breyt. er við 11. gr. frv., b-lið. Aftan við liðinn bætist: „Tap, sem verður á atvinnurekstri félaga eða einstaklinga og nemur meiru en varasjóði, má flytja á milli ára og draga frá skattskyldum tekjum þar til það er að fullu greitt, enda hafi verið gerð fullnægjandi grein fyrir tapinu á framtali til tekju- og eignarskatts fyrir það ár, þegar tapið varð“. Er þetta gert til að létta á hlutafélögum, sem orðið hafa fyrir miklu tapi, og er gengið svo langt að heimila frádrátt á öllu því tapi, sem ekki fæst bætt úr varasjóði. Ég vildi ekki ganga svona langt, en til þess að forðast ágreining í n., skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Tel ég þó enn, að hér sé of langt gengið. 7. brtt. er við 16. gr. frv. Greinin falli niður, og greinatalan breytist samkv. því. Ástæðurnar eru þær, sem áður voru fram teknar. 8. brtt. er við 32. gr. Í b-lið gr. komi á eftir orðinn „yfirskattanefndarmenn“, orðin: „utan Reykjavíkur“. Í gr. er talað um, að kaup yfirskattanefndarmanna skuli vera 8 kr. á dag. N. leit svo á, að yfirskattanefndarmenn í Rvík ættu að koma undir c-lið gr., þar sem talað er um, að borgun til skattstjóra og ríkisskattan. fari eftir samningi við fjmrh. Þessar breyt. meiri hl. fjhn. eru að áliti nefndarinnar allar til bóta, og leggur meiri hl. til, að hv. d. samþ. frv. með þeim. Fram hefir komið nál. frá minni hl. fjhn. Þar er margs getið, og kemur nál. viða við. Ég vil sérstaklega taka til athugunar 4 atriði í þessu nál. 1. Skattahækkunina. 2. Hundraðsgjöldin. 3. Samanburðinn við önnur lönd. 4. Hlutafélögin. 1) Í útreikningi á skattahækkuninni miðar hv. minni hl. við skattstigann í l. 1921, en tekur ekkert tillit til 40% álagningarinnar. Eftir þeim útreikningi, sem fyrir n. lá, var ekki aðeins miðað við skattstigann frá 1921, heldur líka 40% álagninguna. En með þessum útreikningi fær hv. minni hl. þá útkomu, að skattgreiðslan tvöfaldist stundum. Það er vitanlega rétt að miða við núgildandi skattagreiðslur með 40% álagningu. Skýrslur sýna, að þá lækkar skatturinn á einhleypingum með 3000 kr. tekjur og minna og eins á 5 manna fjölskyldu með 6000 kr. tekjur og minna. En á einstaklingum með 7-8000 kr. tekjur hækkar skattgreiðslan um 49% og á hjónum um 41%. - Utan Rvíkur er skatturinn líkur á tekjum upp í 5000 kr. Mest hækkar hann á einstaklingum utan Rvíkur um 59% og á hjónum um 53%, þegar tekjurnar eru komnar upp í 7000 kr. Má því segja, að skatthækkun sé engin utan Rvíkur, heldur skattlækkun á ýmsum stigum, því að fáir utan Rvíkur hafa þetta háar tekjur, a. m. k. fáir einhleypingar. Hv. minni hl. segir í nál. sínu, að í Rvík verði samanlagður skattur og útsvar af 4000 kr. hreinum tekjum 237.40 kr. eða 5,9%, af 6000 kr. hreinum tekjum 617.20 kr. eða 10,3% og af 10000 kr. hreinum tekjum 1781.00 kr. eða 17,8%, miðað við frv. Breyt. er því ekki meiri en svo, að af 4000 kr. tekjum er tekið álíka mikið og verið hefir. Af 6000 kr. tekjum er tekið 1,4% meira og af 10000 kr. tekjum 2,6% meira. Get ég ekki kallað þetta gífurlega hækkun, og held ég, að það geti ekki oltið á mjög miklu fyrir mann, sem hefir 10000 kr. tekjur, hvort hann verður að greiða af þeim 15 eða 17%. Það ber að athuga, að miðað sé við tekjur, þegar búið er að draga frá greitt útsvar og tekjuskatt frá fyrra ári. Þriðja atriðið er samanburður við önnur lönd, t. d. Danmörk og England. En samanburðurinn við önnur lönd er hæpinn, vegna þess að skattakerfin eru svo ólík og tekjustofnunum er svo misjafnlega skipt milli ríkisheildarinnar og einstakra bæjar- og sveitarfélaga. Þess vegna getur farið svo, að samanburðurinn verði óáreiðanlegur. Þess ber að gæta, að þessar þjóðir, sem ég nefndi, eru auðugar, en vér Íslendingar erum fátækir. Sá fátæki verður að leggja meira á sig en sá ríki til þess að sjá afkomu sinni borgið. Minni hl. hv.n. getur um það, að í Danmörku sé heimild til þess að heimta tekju- og eignarskatt með 25% álagningu, og útsvör í Khöfn. með 20% álagningu. Þetta er tekju- og eignarskattur og útsvör á einstökum mönnum í Khöfn.: Af 4000 kr. hreinum tekjum er skattur 80 kr. og útsvar 211.20 kr. Alls er skattur og útsvar 291.20 kr. Af 6000 kr. hreinum tekjum er skattur 190.30 kr. og útsvar 444.60. Alls 634.90 kr. Af 10000 kr. hreinum árstekjum eru borgaðar 515.00 kr. í skatt og 936.00 kr. í útsvar, samtals 1451.00 kr. Af 15000 kr. eru borgaðar 983.75 kr. í skatt og 1536.00 kr. í útsvar; samtals 2519.75 kr. Þetta sýnir, að með viðaukum borga Kaupmannahafnarbúar meira í skatt og útsvar en íbúar Rvíkur myndu gera samkv. frv. því, sem hér liggur fyrir, af 4-6 þús. kr. tekjum, en lítið eitt minna af 10 þús. kr. tekjum. Nú er verið að leggja fyrir þingið í Danmörku till. um að leggja 25% skattauka á hlutafélög og eignir. Þá verður það svo, að skattur í Danmörku verður tiltölulega hærri en á Íslandi. Þá kem ég að hlutafélögunum. Hv. minni hl. n. telur að þau verði beitt misrétti af þessu frv., ef það verði gert að lögum. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að ef hér er um misrétti að ræða, þá er úr því bætt með þeim ívilnunum, sem fólgnar eru í hækkuðu skattfrjálsu varasjóðstillagi, hækkuðum hundraðsgjaldsfrádrætti úr 4% í 5% og hækkuðum frádrætti á tapi. Þetta vegur dálítið upp á móti því misrétti, sem hv. minni hl. talar um. Það er ekki einsdæmi, að ekki sé gerður munur á skattgreiðslu stórra og lítilla hlutafélaga. Það tíðkast víðar en hjá okkur. Svo er t. d. í Noregi. Skattgreiðslan er þar þannig, núna, að 6+2% kreppuskattur = 8% er tekinn af hreinum tekjum, að frádregnum arði, sem félagið kann að hafa fengið úr öðrum hlutafél. Í „fondskatt“ er tekinn 8+0,8% kreppuskattur = 8,8% af hreinum tekjum, að því fé frádregnu, sem lagt er til hlutafélaganna. Það eru því tekin 16,8% af tekjum, sem ekki er úthlutað, og 8% af hinu. Í Noregi er félögum hvorki ívilnað með frádrætti vegna hlutafjár né skattfrelsi af varasjóðstillagi. Sinn er siður í landi hverju í þessu sem öðru. Það er ekki alltaf auðvelt að miða sína skatta við skattalöggjöf annara þjóða. Hver þjóð verður að fara eftir sínum þörfum. Viðvíkjandi hlutafélögunum skal ég bæta því við, að skattstofan reiknaði út, hver tekjuskatturinn væri hjá 18 hlutafélögum í Rvík. Breyt. frá því, sem nú er, var sú, að 8 hlutafélög hækkuðu um samtals 20733.70 kr., en 10 lækkuðu um 7039.39 kr. Þetta sýnir, að það er ekki mikill munur á því, sem er, og því, sem verður. Ég legg því til, að þetta frv. verði gert að lögum. Ég hefi reynt að sýna fram á, að mótbárur hv. minni hl. n. gegn þessu frv. eru sumpart ekki á rökum byggðar. Þegar athuguð eru þau áhrif, sem þetta frv. hefir á skattgreiðslumanna, þá er það ljóst af því, sem nú hefir verið sagt, að skattgreiðslan lækkar hjá einstaklingum, sem hafa 2500-3000 kr. tekjur, og hjónum með 3 börn, sem hafa 5-6000 kr. tekjur og þar fyrir neðan. En þegar tekjur eru hærri, hækkar skattgreiðslan. Þetta kemur sérstaklega niður á hátekjumönnum, einkum og sérílagi Rvíkurbúum, því að fáir utan Rvíkur hafa svo háar tekjur; að þessi skattahækkun nái verulega til þeirra. Auk þess hefir hækkun persónufrádráttar mest áhrif hjá lágtekjumönnum. Þó því hafi verið haldið fram, að þetta kæmi harðast niður á lágum tekjum og gerði útsvörin í Rvík alltof þungbær, hefir reynslan samt sýnt, að þetta er ekki á rökum reist. Þegar litið er á nál. og skýrslur meiri hl. n., þá sést, að útsvör manna í Rvík hafa reynzt í samræmi við það, sem gert er ráð fyrir í frv., og mér virðist þau vera svo lág, að miðað við það, sem tíðkast annarsstaðar í þessum efnum, sé ekki þörf að kvarta. Það er vafasamt, hvort útsvör eru nokkursstaðar á landinu jafnlág og einmitt í Rvík. Þetta frv. er tilraun til þess að fylla eyðu þá, sem hefir verið í fjárl. Ég vona, að hv. þing sé einhuga um það, að þessa eyðu þurfi að fylla, og stuðli þess vegna að því, að frv. nái fram að ganga. Hv. Alþ. má ekki skilja svo við fjárl., að eyðan í tekjuhlið þess sé ófyllt. Hv. þing verður að reyna að stöðva skuldasöfnun undanfarinna ára, en til þess að unnt sé að stöðva hana þarf sameiginlegt átak allra til sparnaðar og framlaga, því að það er eina ráðið til þess að bæta úr þessu. Sparnaði verður að beita þar, sem því verður við komið, og framlaga verður að krefjast af þeim, sem mestan hafa kraftinn og mestu hafa að miðla. Ég vona svo að lokum, að hv. þing taki þessu frv. vel og samþ. það eftir till. meiri hl. fjhn.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Ég heyrði ekki síðustu orð af ræðu hv.frsm. meiri hl., því að ég var boðaður á fund hæstv.atvmrh. Hv. frsm. byrjaði ræðu sína á því að minnast á það, að tvær stefnur væru til í fjármálum. Önnur væri sú, að skerða ekki útgjöld fjárl., heldur skapa jöfnuð með nýjum sköttum. Hin stefnan væri sú, að skera niður útgjöld til þess að þurfa ekki að grípa til nýrrar skattaálagningar. Hv. frsm. aðhyllist þá stefnuna að eyða og leggja síðan nýja skatta á landsbúa. Hann viðurkenndi að vísu, að á þessari stefnu væru ýmsir annmarkar, en samt komst hann að þeirri niðurstöðu, að réttast væri að eyða og eyða, og leggja síðan nýja og nýja skatta á þjóðina. Þetta er greinilegur stefnumunur frá þeim niðurstöðum, sem Sjálfstfl. hefir komizt að í þessu efni. Sjálfstæðisfl. viðurkennir að vísu, að það er mjög miklum vandkvæðum bundið, á hvaða tíma sem er, að færa niður útgjöld fjárl., en það er nú einu sinni hlutskipti, sem hæstv. fjmrh. tekur að sér, þegar hann tekur við stjórn fjármálanna á svo slæmum tímum, sem nú ganga yfir þjóðfélögin. Það er enginn vafi á því, að af tvennu illu er það skárra, með hliðsjón af þrautpíndum skattþegnum, að gera með karlmennsku og manndómi tilraun til þess að ráða bót á vandkvæðunum með niðurskurði. Þetta er bezt fyrir þjóðfélagið. En verði því haldið áfram, sem gert hefir verið undanfarin ár, að hækka og hækka skattana samtímis því, að atvinnureksturinn fer rýrnandi, þá verður þessi hækkun áður en langt um líður ekkert annað en pappírshækkun, því að skattþegnarnir geta blátt áfram ekki greitt þá skatta, sem löggjafinn leggur þeim á herðar. Mig undrar því, að gamall og gætinn fjármálamaður skuli láta þau orð frá sér fara, sem hv.frsm. meiri hl. n. lét falla í ræðu sinni. Skal ég þá gera grein fyrir afstöðu minni hl. n. til þessa máls og eins vil ég víkja nokkrum orðum að því, sem mér fannst gefa sérstakt tilefni til athugasemda í ræðu hv.frsm. meiri hl. - Minni hl. n. er andvígur þessu frv. fyrst og fremst fyrir þá sök, að stefna hans í þessu máli er sú, sem ég hefi getið um: að fara varlega með nýjar álögur á þrautpínda skattþegna, en gera tilraun til niðurskurðar á útgjöldum. Minni hl. vill vekja athygli á því í sambandi við þetta frv., að undanfarið hafa útsvörin, eða beinir skattar á tekjum og eignum borgaranna, verið svo að segja eini skattstofn sveitarfélaganna. Eftir því, sem ríkissjóður hefir gerzt aðgangssamari um beitingu beinu skattanna, hefir það komið í ljós á Íslandi eins og alstaðar annarsstaðar, að beiting beinna skatta eru settar ákveðnar skorður, sem ekkert þýðir að reyna að komast úr. Þetta hefir sýnt sig hér á landi. með því að þar sem beinir skattar hafa lent harðast á, þ. e. á kaupstöðunum, hefir niðurjöfnunarn. neyðzt til þess að fara lengra og lengra út á þá braut, að taka þarfir sínar með tollum á nauðsynjavörur almennings. Þetta hefir átt sér stað í Rvík, Vestmannaeyjum og víðar. Beiðni um, að þetta megi eiga sér stað í framtíðinni hefir komið frá Akureyri og Siglufirði. Þessar beiðnir eiga að opna augun á löggjafanum fyrir því, að með því að nærri tvöfalda tekjuskattinn er löggjafinn í rauninni ekki að gera annað en að knýja sveitarsjóðina lengra og lengra inn á þær brautir, að afla tekna með tollaálagningu á nauðsynjavörur almennings. Það er ósæmilegt af þingmeirihluta að reyna á þennan hátt að koma sér undan því að viðurkenna, að hann hefir farið villur vegar í þessum efnum undanfarið, þegar hann hefir reynt að telja almenningi trú um, að hægt sé að beita beinum sköttum miklu meira en gert hefir verið undanfarið hér á landi. Með þessu móti er meiri hl. aðeins að leggja þá kvöð, sem hvílt hefir á ríkissjóði um álagningu og innheimtu tolla, á herðar sveitarfélaganna, sem standa þó verr að vígi hvað þetta snertir. - Þetta er veigamikið atriði, sem hv.þdm. verða að gera sér grein fyrir. Deilan stendur í raun og veru um það, hvort það sé ríkið, sem notar sér þennan gjaldstofn eða hvort rétt sé að skylda bæjar- og sveitarsjóði til þess að afla tekna sinna með tollum. Hv. frsm. meiri hl. vildi leitast við að hrekja þær tölur, sem minni hl. færir fram í nál. sínu. Hans rökstuðningur gegn réttmæti þessara talna byggðist á því, að okkar tölur séu rangar vegna þess að við gerum samanburð á lögunum frá 1921 og þessu frv., en miðuðum ekki við bráðabirgðalögin um 10% skattahækkun. Ég hygg, að bæði hv.frsm. og aðrir hv.þdm. skilji, að okkar samanburður var eðlilegur, en hans bæði óeðlilegur og óréttmætur. Því hefir verið lýst yfir af Sjálfstfl. og öðrum, að þessi 40% hækkun væri neyðarúrræði til eins árs í senn, og það hafa komið fram raddir um það hér á hv. Alþingi, að menn vildu jafnvel heldur sætta sig við fjárl. með tekjuhalla heldur en slíka beitingu beinna skatta. Þjóðin fær því rétta mynd af skattahækkuninni með því að gera samanburð á l. frá 1921 og þeirri hækkun, sem felst í þessu frv. Samanburðurinn sýnir það, að hækkunin er svo mikil, að jafnvel á 1000 kr. hreinum tekjum, sem hæstv. fjmrh. og hv. meiri hl. hefir viljað miða allt við, er hún komin upp í 47%. Á 4000 kr. tekjum er hækkunin komin upp í um 100%. Ef um fimm manna fjölskyldu, með 5000 kr. skattskyldar tekjur er að ræða, er hækkunin komin upp í 108%. Hækkunin er mest utan Rvíkur. Hún getur þar komizt upp í 100% á 7000 kr. hreinum tekjum. Þessi skattahækkun er svo geysileg, að minni hl. taldi ekki hægt að ganga inn á hana, nema því aðeins, að lögfest yrðu ákvæði, sem tryggðu sveitar- og bæjarsjóðum nokkurn hluta þessara tekna. Verði það ekki gert er það bein og ótvíræð yfirlýsing Alþ. um, að bæjar- og sveitarsjóðir eigi að afla tekna með tollum af nauðsynjum almennings. Ég hefi nú talað um þá breyt. löggjafarinnar, sem mestu máli skiptir. Út af því, sem hv.frsm. meiri hl. sagði í sambandi við breyt. skattstiga hlutafélaganna, vil ég taka það fram, að það er rétt hjá honum, að hlutafélögin fá vissar ívilnanir með nýmælum þessa frv., en allar þær ívilnanir virðist mér ná jafnt til smærri sem stærri félaga og snerta því ekki deilumálið, og jafnvel þótt þær ívilnanir, sem hlutafélögin fá, væru hlutafélögunum eins mikils virði og réttindamissirinn, þá raskar það ekkert því, sem minni hl. hefir haldið fram, að þetta nýmæli bryti í bága við rökrétta hugsun. Það raskar ekki því, að þetta nýmæli löggjafarinnar kemur misjafnt niður á mönnum, eftir því, hvort fé þeirra er í stærri eða minni hlutafélögum. Þetta misrétti getur orðið til þess að draga kjark úr mönnum til þess að leggja fé í stærri hlutafélög, en það er viðurkennt, að hlutafélögin eru eina leiðin, sem fátæk þjóð eins og Íslendingar á til þess að leysa ýms verkefni, sem verða að teljast nauðsynleg, sérstaklega fyrir það, að þau geta verið betri leið til fjáröflunar fyrir þjóðfélagið heldur en aðrir úrkostir, sem völ er á. Ég gæti náttúrlega haft lengri þær skýringar, sem sanna, að þessar breyt. á skattstiga hlutafélaga eru ekki í samræmi við rökrétta hugsun, en sú hlið löggjafarinnar snertir að minni hyggju ekki mjög hagsmuni almennings og ætla ég því ekki að ganga lengra inn á hana, heldur aðeins slá því föstu, að með þessari breyt. er brotið í bág við rökrétta hugsun, og verður það að vera á ábyrgð þeirra aðilja, sem bera þetta fram og mæla með því hér í d. Hv. frsm. meiri hl. hefir gert grein fyrir ýmsum þeim breyt., sem eru fluttar af meiri hl. n., sumpart í samráði við og sumpart samkvæmt ábendingum frá minni hl. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem liggja til grundvallar fyrir þeim breyt. Þó vil ég ekki láta hjá líða að minnast sérstaklega á eina brtt., en það er 6. brtt. við 11. gr., þar sem gefin er heimild til þess, að tap, sem verður á atvinnurekstri félags eða einstaklings og nemur meiru en varasjóði, megi flytjast á milli ára og dragast frá skattskyldum tekjum, þar til það er að fullu greitt. Ég tel þessa brtt., sem n. stendur öll að, sérstaklega merkilega till. Er þar rifjað upp gamalt deilumál, sem mikið var rifizt um á Alþ. 1925 og borið fram á grundvelli 3 ára meðaltalsins svokallaða. Hygg ég, að þessi till. nái að sumu leyti betur þeirri hugmynd, sem vakti fyrir till.mönnum þá, því að á þeirri till., sem þá var fram borin, var einn veigamikill galli. Höfuðtilgangur þessarar till. er að jafna misæri í ísl. atvinnuárferði, en einmitt þetta misæri hefir skapað gjaldþegnum mjög örðuga aðstöðu til skattgjalds. Það liggur líka í augum uppi, að þegar atvinnuárferði er með þeim hætti, að annað árið þarf að vera mikill gróði á atvinnurekstrinum, af því að hitt árið er mikið tap, verður skattþegn illa fyrir barðinu á löggjöfinni, ef hann þarf að greiða mjög háan tekjuskatt og útsvar, kannske 60-70% af arðinum, en fær enga ívilnun á tapárunum. Hugmynd n. með þessari till. er þess vegna að nema burt þennan skaðlegasta og hættulegasta agnúa á löggjöfinni. Ég hef ekkert um þennan tilgang að segja annað en það, að hann er mjög lofsverður. Aftur á móti er ég hræddur um, að hér hafi slæðzt inn annar hættulegur agnúi, sem sé sá, að þessar ívilnanir tapáranna koma ekki skattþegni til framdráttar fyrr en upp er etinn varasjóður. Löggjafinn hefir að fornu og nýju í þessum l. viðurkennt fullkomlega, að mesta nauðsyn sé í okkar fátæka þjóðfélagi, að hlutafélög og aðrir atvinnurekendur séu hvattir á allan hátt til þess að safna varasjóðum til þess að standast töp í hallærum. Þetta hefir verið gert með því að áskilja skattþegni þau fríðindi, að 1/3 hluti þess ágóða, sem lagður er í varasjóð, sé skattfrjáls. N. hefir nú orðið sammála um að hækka þennan þriðjung upp í helming, sem er enn að nýju ein staðfesting þeirrar viðurkenningar, að löggjafanum ber að hvetja gjaldþegn til að safna í kornhlöður. Nú er ég aftur á móti hræddur um, að það ákvæði, að tap hallæris komi ekki til frádráttar á tekjum góðæris fyrr en upp er etinn varasjóður, drægi talsvert mikið úr viðleitni skattþegns til að safna sér varasjóði. Ég vil þó ekki á nokkurn hátt leggja á móti till. Hún geymir í sér alveg rétta viðurkenningu á nauðsyn atvinnurekenda. Og þó að hún kunni að hafa þennan annmarka, þá vænti ég þess, að þegar löggjafinn eftir dómi reynslunnar hefir komið auga á þá hættu, sem þarna kann að felast, þá sé hann reiðubúinn að afnema einnig þennan agnúa. Ég þarf ekki að leiða neina athygli að því, að till.hæstv. fjmrh. við þessa brtt. gengur samkvæmt þeim rökum, sem ég hefi fært fyrir ágæti till.n., alveg í þveröfuga átt. Ég er henni þess vegna andvígur og vænti, að aðrir nm. séu það líka, því að það er tilgangslaust að flytja till., ef hún er svo að engu gerð með samþykkt slíkrar brtt., sem hæstv. fjmrh. hefir flutt við hana. Það eru nokkrar brtt. í frv. frá eldri löggjöf, sem a. m. k. orka tvímælis, hvort rétt sé að lögfesta. Það hefir ekki verið talað um þær brtt. í n., og ég ætla þess vegna ekki að orðlengja um þær að þessu sinni, en mun ræða um þær í n. áður en málið kemur til 3. umr. En sannleikurinn er sá, að n. hefir átt örðugt með að halda fundi, af því að fundartími n. er síðari hluta dags, en hefir oft verið eyðilagður með fundum í d. N. hefir því ekki haft þann tíma, sem hún hefði þurft til að athuga sín mál. Ég skal geta um það til leiðbeiningar, að ég tel vafasamt, hvort rétt sé að gera þá breyt. frá gildandi 1., að skattstjóra sé heimilt að leiðrétta framtal án þess að gera skattþegni aðvart um það. Hingað til hefir verið sú regla, að gera skattþegni aðvart, og ég held, að sé rétt, að sú regla haldist. Ég held, að það orki líka tvímælis, hvort rétt sé að lögfesta það, að ef er ekki talið fram, þá geti skattstjórn lagt skattinn á án framtals, en ef það kemur í ljós, að skatturinn hefir verið reiknaður of lágt, má reikna skattinn upp aftur og taka þá 5 ár aftur í tímann. Þetta brýtur í bág við höfuðtilgang l., að taka af skattþegni nokkurn hluta þeirra tekna, sem hann á hverjum tíma hefir. Út af því, sem hv.frsm. meiri hl. kom inn á í samanburði sínum við útlönd, um þann mun, sem er á skattstiganum erlendis og hérlendis, þá hygg ég, að engar af þeim tölum, sem við minnihl.menn tilgreindum, verði vefengdur. Ég hefi þær tölur frá öruggum heimildum. Sérstaklega var það athyglisvert, að hv.frsm. skyldi færa þau rök til ágætis því, að beinir skattar væru hærri hér á landi en annarstaðar, að aðrar þjóðir væru miklu ríkari en Íslendingar og gætu þess vegna lyft sér að hafa skattstigann lægri en fátækar þjóðir gætu leyft sér. Það er að vísu rétt, að fátæklingar verða að leggja harðara að sér en þeir, sem efnaðri eru, en það er varhugavert að láta þessa hugsun ná inn á þetta sérstaka svið. Ég held, að það sé almennt viðurkennt, að því ríkari, sem þjóðin er, því frekara megi beita beinum sköttum. Aðalóttinn við beinu skattana er sá, að ef ríkissjóður eða það opinbera er of aðgangshart, þá dragi það úr framtaki manna og lami löngun til fjáröflunar, og það veit ég, að hv. meiri hl. sér, að hvergi er slík lömun eins skaðleg og í þjóðfélagi, sem er komið skammt á leið um fjársöfnun. Það er almennt viðurkennt, að í hverju þjóðfélagi verður að haga skattalöggjöfinni eftir því, hvað vel efnahagsstarfseminni hefir miðað áfram, og það er jafnviðurkenni, að því skemmra, sem þjóðfélag er á leið komið í þessum efnum, þeim mun varlegar verður að fara í því, að beita beinum sköttum. Ég held, að ég hafi þá í meginatriðunum tekið fram, hvað það er, sem veldur höfuðágreiningnum milli meiri og minni hl., þó að mörg minni atriði liggi á milli hluta, af því að þau þykja ekki skipta svo miklu máli, að þau geti valdið afstöðu n. til málsins.

Frsm. meiri hl. (Sigfús Jónsson) Það skal ekki verða langt mál, sem ég segi. Hv. frsm. minni hl. sagði í byrjun ræðu sinnar, að ég hefði aðhyllzt þá stefnu að eyða. Ég veit ekki, hvernig hann getur fengið það úr orðum mínum, því að ég tók það greinilega fram, að ég vildi fremur öllu lækka útgjöldin, ef unnt væri. Hann sagði, að sjálfstæðismenn væru einmitt á þeirri skoðun, að það ætti að gera. En ég hef ekki orðið var við neitt frá sjálfstæðismönnum í þá átt, að þeir komi með till. til lækkunar. En meðan það er ekki sýnt, að þeir vilji gera tilraun til þess, getur maður ekki tekið þetta sem alvöru. Aftur á móti hafa þeir viljað skerða mikið tekjur ríkissjóðs, t. d. með frv. um Skuldaskilasjóð, án þess að þeir jafnframt bendi á nokkra leið til öflunar tekna í staðinn. Má vel vera, að þeir hafi það á reiðum höndum, en það er ekki komið fram enn. Svo er það, að ég býst við, að þeir hljóti að viðurkenna þá nauðsyn, að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem þarf til þess að geta staðið straum af sínum útgjöldum, ef ekki tekst að færa útgjöldin nægilega mikið niður. Þá talaði hv.þm. um það, að þyrfti að afla bæjar- og sveitarfélögum tekjustofna. Ég skal viðurkenna, að það er mikilsvert mál, sem þarf að taka til bráðrar úrlausnar. En ég leit svo á, að þegar við hefðum þetta frv. til meðferðar, þá væri það ekki okkar hlutverk að sjá bæjar- og sveitarfélögum fyrir tekjum í sambandi við það, heldur að sjá ríkissjóði fyrir tekjum. Þess vegna álít ég ekki skylt að ganga inn á þá leið hér, þó að ég telji það mjög merkilegi og nauðsynlegt mál, en þetta tel ég enga úrlausn á því máli, heldur hvert á móti. Um þessa útreikninga okkar, hve mikil þessi hækkun sé, skal ég ekki deila. Þeir miða við l. frá 1921, en við við ástandið eins og það er nú, og það tel ég réttara, því að það er enginn vafi, þar sem búið er að samþ. þetta þing eftir þing, þá hefði það haldið áfram alveg eins og orðið hefir með verðtollinn, því að þótt þessir skattaukar hafi ekki verið samþ. nema til eins árs, þá verður að gera það áfram um óákveðinn tíma. Þess vegna er réttara að breyta l. heldur en að á hverju þingi verði að samþ. skattaukalög. Þá var það um þessar ívilnanir. Hv. þm. segir, að þær nái jafnt til smærri sem stærri hlutafélaga. Ég held, að þær nái meira til stærri félaga, því að þegar um töp er að ræða, þá eru þau stærri heldur en hjá smærri félögum. Annars fann hv.þm. þessu frv. flest til foráttu nema um töpin. Hann viðurkenndi, að sú brtt. væri til bóta, svo að í rauninni viðurkenndi hann það, sem hann var búinn að telja lítilsvirði áður. Svo er eitt enn, sem hann sagði, að með þessu tekju- og eignarskattsfrv. væri lömuð löngun manna til fjársöfnunar. Þetta verður rétt, þegar svo langt er gengið, að ríkissjóður tekur kannske allt eða mest, sem menn fá. En meðan ekki er gengið lengra en að miða við það, sem er í ýmsum öðrum löndum, eins og gert er með þessu frv., þá þarf það ekki að lama áhuga manna til fjársöfnunar. Ég lít svo á, að fjársöfnun sé í sjálfu sér góð, en hún getur orðið óþarflega mikil, ef menn safna fé og safna, en vilja ekkert láta af hendi rakna til þeirra, sem þurfa fjárins með, því að að lokum fer svo, að ekki getur sá, sem safnar fé, notið þess, nema meðan hann er ofan moldar, og þá er ekki vitað, hvort féð fer í betri stað heldur en ef það færi til almenningsþarfa. Annars tel ég enga ástæðu til að þjarka um þetta mál, en viðvíkjandi þessum brtt. frá minni hl. fjhn. skal ég taka það fram, að ég get ekki fallizt á hana. Eins og ég sagði, þá viðurkenni ég þörfina til að afla bæjar- og sveitarfélögum tekjustofna, en álít, að það geti ekki orðið í sambandi við þetta mál. Því legg ég til, að þessi brtt. verði felld.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. G.-K. vildi byggja afstöðu sína til þessa máls á því, að uppi væru tvær stefnur í afgreiðslu fjárl. á þessu þingi. Önnur stefnan væri sú, að hafa útgjöld há og þurfa þá um leið að hækka skatta og tolla. Hin leiðin væri sú, að spara, og þá að því er mér skildist svo mikið, að ekki þyrfti að bæta á þær byrðar, sem menn bera nú til ríkisþarfa. Út frá þessu vildi hv.þm. segja það, að Sjálfstfl. geti ekki fallizt á að fylgja því tekjuaukafrv., sem hér liggur fyrir. Nú held ég, að ef menn vilja skoða málið frá þessu sjónarmiði, þá geti menn ekki öðlast á því réttan skilning, vegna þess að það er óhætt að slá því föstu, að þótt Sjálfstfl. hafi haft aðstöðu til að ráð. um afgr. fjárl. og annara þeirra mála, sem áhrif hafa á fjárhagsafkomu ríkissjóðs, mundi honum ekki hafa tekizt, eftir þeim till., sem fram hafa komið frá flokknum, að afgr. fjárl. með lægri útgjöldum en þeim, er felast í þessu fjárlagafrv. Það rökstyð ég með því að taka fram, að flokknum muni hér ekki takast að færa útgjöld á fjárlagafrv. niður sem nemi útgjaldahækkuninni í öðrum frv. vil ég þar benda á 2 frv., sem flokkurinn stendur að, þar sem um er að ræða 900000 kr. útgjaldahækkun eða tekjurýrnun fyrir ríkissjóð. Á þessu byggi ég það, að flokknum hefir ekki tekizt að afgr. þetta mál með lægri heildarútkomu eftir þeim till., sem fram eru komnar frá þingflokknum. Þess vegna er það ekki svo, þegar við erum að taka afstöðu til þessa máls, að við getum rætt það út frá því sjónarmiði, hvort hér sé um það að ræða, að taka þessar upphæðir í ríkissjóð, eða taka þær ekki, heldur hygg ég, að rétti grundvöllurinn fyrir umr. um þetta mál sé sá, að gera sér grein fyrir, hvort þessi upphæð, sem ríkissjóður hefir þörf fyrir, skuli tekin með þessari leið, sem bent er á í frv., eða með öðrum leiðum. Og þá kemur til greina, að bera saman þessa leið við aðrar þær leiðir, sem fyrir hendi eru. Nú eru tollar af óþörfum varningi, sem menn eru yfirleitt sammála um að hafa sem hæsta, svo háir, að í flestum tilfellum er þar ekki miklu á bætandi. Þá er annarsvegur um það að ræða að setja beina skatta eins og hér er gert, og hinsvegar að leggja einhverskonar gjöld á varning, sem er ekki með öllu óþarfur eða beinlínis þarfur. Það sem andmælendur frv. hafa aðallega fundið því til foráttu, er tvennt. Fyrst það, að það gengi allmjög á rétt bæjar- og sveitafélaga um rétt til tekjuöflunar, og hafa sumir gengið svo langt að halda því fram, að það geri þeim nær ókleift að afla nauðsynlegra tekna. - Hin mótbáran er sú, að með frv. sé boginn spenntur svo hátt með álagningu á tekjur manna, að það muni draga úr viðleitni þeirra að afla sér tekna, og þar af leiðandi úr löngun manna til fjársöfnunar. Út frá þessu vil ég minnast á þessar tvær mótbárur. Það eru aðallega tvær leiðir til að afla ríkinu tekna. Fyrst sú, að afla þeirra með beinum sköttum, en hin með tollum og óbeinum sköttum. Hér liggur það því fyrir að athuga, hvor þessara tekjuöflunarleiða komi verr við bæjar- og sveitarfélögin. Ég þori hiklaust að fullyrða, að með því að leggja á tolla í stað beinna skatta fara þau bæjar- og sveitarfélög verst út úr því, sem minnstar hafa tekjur og erfiðasta eiga afkomu. Aftur á móti borga þau sveitarfélög mest, sem bezt eru stæð, ef ríkið tekur tekjur sínar með beinum sköttum, en hin sleppa betur eins og vera ber. Það er því öldungis víst, að eins og tekju- og eignarskattur virðist réttlátastur gagnvart einstaklingunum, eins er hann réttlátastur þegar miðað er við bæjarfélögin. Með því að leggja hann til grundvallar, er fengin trygging fyrir því, að frá þeim sveitar- og bæjarfélögum, sem bezt eru stæð, koma mestar tekjur í ríkissjóðinn, án tillits til fólksfjölda. Þess vegna er það hin mesta blekking, þegar talað er almennt á móti frv. á þeim grundvelli, að með því sé verið að ganga á rétt þessara félaga; því verður þvert á móti ekki í móti mælt, að ennþá hefir ekki verið komið auga á skattstofn, sem réttlátlegar komi niður á bæjar- og sveitarfélögin en einmitt tekju- og eignarskatturinn. Það kemur því úr hörðustu átt að vera að slá því fram, að með honum sé verið að ganga á rétt þeirra. Hitt er rétt, að þau bæjar- og sveitarfélög, sem vel eru stæð, greiða á þennan hátt meira en ef farið væri eftir tollaleiðinni, en hjá því verður ekki komizt, ef skattarnir eiga að koma réttlátlega niður. Í þessu sambandi hefir því verið haldið fram, að með hækkun tekju- og eignarskattsins eins og frv. fer fram á, sé verið að neyða bæjar- og sveitarfélögin til þess að hækka hjá sér óbeina skatta. En þetta er á algerðum misskilningi byggt, því að ef maður lítur á útsvarsálagningu á þeim stöðum, sem tekjuhæstir eru, eins og t. d. Rvík, og kröfur þær um tekju- og eignarskatt, sem felast í frv., þá dylst engum, að hér í Rvík er hægt að halda áfram að leggja útsvör á eftir þeim sömu reglum og verið hefir, og það er langt frá, að möguleikinn til þess að hækka þau sé tæmdur, og því til sönnunar vil ég benda á skýrslu, sem birt er í nál.hv. meiri hl. fjhn., þar sem bent er á, hve mikill skattur og útsvör verði samkv. stjfrv. á meðalfjölskyldu hér í Rvík af tekjum hennar. Ég skal láta nægja að nefna aðeins 3 dæmi. Það eru því fyrst hjón með 6000 kr. hreinar tekjur, þau greiða 3,8% af tekjum sínum í skatt og útsvar, og tekjurnar eru reiknaðar út að frádregnum skatti og útsvari fyrra árs. Ég býst nú ekki við, að nokkur, sem þekkir til um útsvarsálagningu til sveita, telji ekki, að hægt sé að hækka útsvar undir þessum kringumstæðum. Þá vil ég nefna annað dæmi, það eru hjón með 12 þús. kr. tekjur, eftir að skattur og útsvar frá f. á. hefir verið dregið frá, þau myndu þurfa að borga 15% af þessari upphæð í tekjuskatt og útsvar. Þetta myndi svara til 14 þús. kr. launa. Ég fæ nú ekki séð, að maður með meðalfjölskyldu og 14 þús. kr. laun geti ekki vel greitt 800 kr. skatt og 1000 kr. útsvar. Mér finnst m. a. s. vel hægt að hækka á honum dálítið. Þá eru hjón með 20 þús. kr. tekjur, sömuleiðis að frádregnum skatti og útsvari f. á. Þau eiga samkv. frv. að greiða í skatt og útsvar um 5 þús. kr., eða um 24% af tekjum sínum. Um þau er alveg sama að segja og hin, að á öðrum eins vandræðatímum og nú virðist fullkomlega forsvaranlegt að hækka á þeim að einhverju leyti. Það kann nú að vera, að um einstaka bæjarfélag sé svo ástatt, að það eigi erfitt með að hækka útsvör, ef svona er lagt á, en það nær engri átt, að fyrir slíkar undantekningar eigi ríkissjóður að fara að falla frá beinu sköttunum og hverfa inn á tollaleiðina. Þá vil ég í þessu sambandi minnast á brtt. á þskj. 308 frá hv. minni hl. fjhn., um að helmingur af tekju- og eignarskattinum, sem innheimtast samkv. l. þessum, renni fyrst um sinn í bæjar- eða sveitarsjóð, þar sem hann er innheimtur. Ég veit nú ekki, hvort hv.flm. hafa gert sér fulla grein fyrir því, hvað þeir fara fram á með brtt. þessari, og vil því í nokkrum orðum skýra það fyrir þeim og hv.þdm. Ef brtt. þessi yrði samþ., þá myndu tekjur ríkissjóðs lækka um 127 þús. kr. miðað við skattalögin frá 1921. En miðað við það, sem tekjur ríkissjóðs af þessum skattstofni voru á árunum 1932-'33, er farið fram á að lækka tekjur ríkissjóðs um ½ millj. á ári. M. ö. o., þessir hv.þm., sem ekki eru á móti því, að skattur þessi verði innheimtur með 40% álagningu, fara nú fram á, að tekjur ríkissjóðs af honum verði ½ millj. kr. lægri en vænta má, að þær verði í ár. Ég er ekki frá því, að það gæti komið til mála, þegar tekju- og eignarskatturinn væri orðinn mjög hár, að ætla bæjar- og sveitarfélögum einhvern hluta af honum, en meðan boginn er ekki spenntur hærra en gert er í þess frv. getur ekki verið um neitt slíkt að ræða. Um hina mótbáruna, að beinu skattarnir verði of háir með þessu frv., get ég verið stuttorður. Að svo sé alls ekki nægir að vísa til skýrslu þeirrar, er fylgir frv. Með því að kynna sér hana getur hver maður gert sér grein fyrir, hvort of langt sé gengið eða ekki. En til þess að fyrirbyggja misskilning um það, hvenær skatthækkunin byrjar, vil ég geta þess, að hér í Rvík byrjar hún við 6 þús. kr. tekjur, en utan Rvíkur við 5 þús. kr. tekjur. Hv. þm. G.-K. kvartaði strax um þennan mismun utan Rvíkur og kallaði það gífurlega skatthækkun. En sjá, það er orðin ein króna, sem hér er um að ræða, og það gæti vel komið til mála, að hægt yrði að semja við hv.þm., svo þessi 1 kr. félli niður. Þá skal ég með örfáum orðum víkja að einstökum brtt., sem fyrir liggja, og þá fyrst að brtt.hv. meiri hl. fjhn. á þskj. 258. Brtt. sú, sem ég fyrst vil gera að umtalsefni, er hin 6. í röðinni og hljóðar um það, að rekstrartap megi færa á milli ára og jafna með því rekstrartekjurnar. Eins og hv.þdm. munu eflaust muna, þá gat ég þess þegar við 1. umr. þessa máls hér í d., að ég væri fús til samninga um að reyna að draga úr þeirri áhættu atvinnufyrirtækjanna, sem misjöfn afkoma á milli ára getur valdið þeim, en ég tók það strax fram, að ég gæti ekki gengið inn á að jafna það að fullu, í fyrsta lagi sökum þess, að öll skattalöggjöf er byggð á því, að tekjur hvers árs skuli skattlagðar sérstaklega, og þó að maður hafi misjafnar tekjur, þá er gengið út frá því, að hvert ár sé lagt til grundvallar út af fyrir sig. Það getur því ekki komið til mála að jafna rekstrartapið alveg út. Eins og hér er ástatt, þá getur orðið gífurlegur gróði annað árið, en tap hitt árið. Þessi aðstöðumunur hér um afkomu atvinnuveganna, samanborið við ýmsar aðrar þjóðir, réttlætir það, að víkja frá þeirri reglu, sem viðurkennd er meðal allra þeirra þjóða, er tekjuskatt nota, að leggja skattinn á, miðað við hvert ár út af fyrir sig. Það er vegna þessarar sérstöku aðstöðu hér, að ég hefi borið fram brtt. á þskj. 283, sem hnígur í þá átt, að undanþegin skuli tekjuskatti helmingur þess hluta af hreinum tekjum skattgreiðenda, sem gengur til þess að jafna rekstrartöp þriggja síðustu ára og varasjóður hrekkur ekki fyrir. En ef af öðru því fé, sem aldrei er lagt í varasjóð, en varið er til að mæta tapi fyrri ára, á ekki að greiða neinn skatt, þá sé ég ekki betur en að það fyrirkomulag orsaki það, að löngun félaga til þess að leggja fé í varasjóð hljóti að minnka. ef ekki hverfa með öllu, ef félög eiga von á einhverju rekstrartapi. Ég álít vera ósamræmi í því að undanþiggja frá skatti helming þess fjár, sem greitt er úr varasjóði upp í töp fyrri ára, en undanþiggja að fullu það fé, sem varið er af rekstrargróða til að mæta slíkum töpum og greitt er framhjá varasjóði. Þess vegna finnst mér rétt að samþ. mína brtt. á þskj. 285. Í till. er það takmarkað, að tapið megi ekki vera eldra en þriggja ára, sem bætt er upp með tekjuafgangi, til þess að skattívilnun geti komið til greina. Með því að miða þessa heimild við 3 ár, ætti það að verða keppikefli fyrir hlutafélög að leggja hæfilegan hluta af gróða sínum í varasjóð, af því að það fé, sem lagt er í varasjóð og síðan fer til að jafna töp félagsins, verður alltaf skattfrjálst að hálfu leyti hvað gamalt, sem tapið er. Aftur á móti verða þær tekjur, sem jafnað er upp í töp, ekki skattfrjálsar að hálfu, nema töpin séu frá síðustu 3 árum, og ætti það að hvetja menn til að leggja í varasjóð. En ástæðan fyrir því, að ég álít þetta verða hvöt fyrir félög að leggja í varasjóð, er fyrst og fremst sú, að ef félagið er búið að leggja fé í varasjóð, þá á það á hættu að þurfa að borga af því fullan skatt, ef það er útborgað úr varasjóði til hluthafa eða sett í eitthvað annað, og gerir það féð fastara í varasjóði. Af þessum tveimur ástæðum er till. komin fram, að skattleggja skal allar tekjur hvers árs fyrir sig, og hinsvegar vegna þess árekstrar, sem er á milli ákvæðanna um skattfrelsi þess fjár, sem lagt er í varasjóð, annarsvegar, og hinsvegar till. meiri hl. n. við 9. gr. Ég skal þó taka það fram, að ef n. getur ekki fallizt á mína till., þá mun ég reyna að fara þá leið, sem mér þykir miklu lakari, að bera fram brtt. við 3. umr. um það, að tap, sem ágóða má nota til að greiða, ef hann á að vera skattfrjáls, má ekki vera nema tveggja ára eða jafnvel eins árs eftir því, sem mér þykir hagkvæmara við nánari athugun. Annars verður að ganga út frá því, að tekjur hvers árs séu skattlagðar út af fyrir sig, þó að ég viðurkenni, að þessar undantekningar verði að gera vegna hinna sérstöku staðhátta hér á landi. Um brtt. 296 frá hv. 2. þm.N.-M. við brtt. fjmrh. um það, að miða við tap tveggja síðustu ára í stað þriggja skal ég segja það, að mér finnst sanngjarnara að miða við þrjú ár eins og till. mín fer fram á, og legg ég því til, að hún verði samþ. óbreytt. Sama er að segja um brtt. sama hv.þm. á þskj. 274, að ég vil ekki samþ. hana. Mér finnst ekki sanngjarnt, að hér í Rvík sé sami persónufrádráttur og annarsstaðar vegna þess, að það er ómótmælanlegt, að hér er miklu dýrara að framfæra lífinu en annarsstaðar á landinu. Hv. 8. landsk. leggur til með brtt. á þskj. 337 að veita undanþágu frá tekjuskatti fyrir arð af allt að 10000 kr. sparifjáreign. Ég verð að segja, að ég get ekki verið samþ. þessari till., þó að fyrir henni megi færa ýms rök. Það má náttúrlega um það deila, hvort rétt sé að skattleggja vexti af öllu sparifé. En ástæða fyrir því, að ég tel, að fella eigi þessa till., er fyrst og fremst sú, að það er ómögulegt að reikna út, hvaða áhrif till. hefði á frv. sem tekjuöflunarfrv. Í öðru lagi tel ég hæpið að leggja út á þá leið, að undanþiggja skattgreiðslu vexti af sparifjárinnstæðum, á sama tíma og skattur er tekinn of vöxtum af eign í atvinnufyrirtækjum, meira og minna áhættusömum, eins og gert er í frv. Mér finnst því, þó að æskilegt hefði verið að geta veitt slíka undanþágu með sparifé, að það mundi verða vafasöm leið með tilliti til þess skatts, sem þeir verða að greiða, er leggja fé sitt í hættu í fyrirtæki. Auk þess vil ég benda hv.flm. á það, að þessir vextir eru sízt minni en þeir, sem fé bundið í atvinnufyrirtækjum gefur af sér, hvort sem um er að ræða landbúnaðar eða sjávarútveg, sem eru nú aðalatvinnuvegirnir. Ég sé því ekki ástæðu til að samþ. þessa till. Ég er líka á móti síðara lið brtt. á sama þskj., um að hækka frádrátt úr 300 kr. í 500 kr. frá skattskyldum tekjum vegna lögboðinna tryggingargjalda eða lífeyris skattgreiðanda eða konu hans. Mér sýnist, að 300 kr. frádráttur sé það ríflegur í þessu tilfelli, að ekki sé ástæða til að hækka hann. Með 300 kr. má áreiðanlega greiða iðgjöld af allhárri líftryggingu og er því ekki ástæða til að hækka þá upphæð. Ég skal svo ljúka hér máli mínu. Skal ég kannast við það, að ég hefi orðið nokkuð langorður, en ég stend fyrir það betur að vígi með að spara ræðutíma minn síðar við þessa umr. og mun þá aðallega takmarka mínar ræður við að svara þeim nýju atriðum, sem fram kunna að koma í málinu.

Stefán Jóh. Stefánsson Mér þykir hlýða að fara örfáum orðum um þetta frv. Ég hefi átt sæti í þeirri n., sem um það hefir fjallað, af hálfu Alþýðuflokksins. Eins og komið hefir fram, er það eitt atriði í frv., sem veldur mestum ágreiningi, en það er skattstiginn sjálfur eða hækkun hans. Ég ætla því að fara nokkrum orðum um það atriði. Eins og hv.þdm. er mæta vel kunnugt, er skattstiginn allverulega hækkaður frá því, sem hann er eftir skattalögunum frá 1921 og jafnvel þó að talinn sé með sú viðbót við skattinn, sem gilt hefir hin síðari ár. Þessi hækkun skattstigans er því meginbreyt., sem frv. felur í sér, en þó má nefna annað, sem frá mínu sjónarmiði er einnig mjög mikilsverð breyt., og það er hækkun persónufrádráttarins. Til þessa hafa gilt þau ákvæði, að einstaklingur hefir 500 kr. skattfrjálsar af tekjum sínum, hjón 1000 kr. og fyrir hvert barn innan 14 ára aldurs hefir mátt draga 500 kr. frá tekjum foreldra eða þeirra, sem barnið framfæra. Með frv. er lagt til, að þessi persónufrádráttur hækki í Rvík fyrir hvern einstakling í 800 kr., en annarsstaðar á landinu í 600 kr. Fyrir hjón í Rvík verði hann 1500 kr., en annarsstaðar 1200 kr. Auk þess er persónufrádrátturinn fyrir börn, sem ekki er hækkaður, látinn ná til 16 ára aldurs í stað 14 ára. Þessi hækkun persónufrádráttarins gerir það að verkum, að hækkun skattstigans hefir mjög lítið að segja fyrir lægst launaða fólkið í landinu yfirleitt. M. a. s. þrátt fyrir hækkun skattstigans hafa þeir, sem lægra eru launaðir, minni skatt eftir frv. heldur en eftir núgildandi l. meðan tekjurnar eru undir vissu marki, þó komin sé inn í frv. 40% viðbótin, sem gilt hefir síðastliðin ár. Þannig hefir einhleypur maður með 3000 kr. nettótekjur lægri skatt en samkv. gildandi 1. Sömuleiðis hafa barnlaus hjón með 4500 kr. nettótekjur lægri tekjuskatt eftir frv. en áður hefir verið, einnig hjón með eitt barn og 5000 kr. nettótekjur, hjón með 2 börn og 5500 kr. nettótekjur, hjón með 3 börn og 6000 kr. nettótekjur, hjón með 4 börn og 6500 kr. nettótekjur og hjón með 5 börn og 7000 kr. nettótekjur. Þessi breyt. á skattalöggjöfinni hnígur mjög í þá átt, sem Alþýðuflokkurinn hefir viljað stefna að um öflun ríkisteknanna þannig, að hlutfallslega hærri skattur sé tekinn af háum tekjum og stighækkandi. Jafnframt er með hækkun persónufrádráttarins girt fyrir það, að ekki séu skertar með tekjuskatti nema sem minnst svo kallaðar þurftartekjur. Hinn lági persónufrádráttur hefir verið mesti gallinn á núgildandi skattalöggjöf. Hann hefir gert það að verkum, að verkafólk með lágar tekjur hefir orðið að borga af þeim skatta, þó tekjurnar hafi varla hrokkið, og jafnvel alls ekki, til nauðsynlegustu þarfa. Nú er með þessu frv. nokkuð bætt úr þessu jafnframt því, sem tekjur ríkissjóðs eru auknar. Frv. þetta stefnir í þá átt, sem Alþýðuflokkurinn hefir viljað fara í skattamálum, og er því ekki að undra, þó að Alþýðuflokkurinn fylgi frv. Hæstv. núv. atvmrh. flutti fyrir nokkrum árum frv., sem fór í svipaða átt og þetta, en það náði ekki fram að ganga. Þessar tvær breyt. frv. frá núgildandi skattalöggjöf eru því eins og ég hefi áður sagt samkv. stefnu Alþfl. Og þar sem frv. þetta miðar einnig að því, að hækka tekjur ríkissjóðs, en það telur Alþýðufl. nauðsynlegt, svo hægt verði að verja meiru fé úr ríkissjóði til verklegra framkvæmda og aukinna atvinnubóta bæði í kaupstöðum og kauptúnum, þá er Alþýðufl. einnig af þeim ástæðum frv. fylgjandi. Af því, sem ég nú hefi sagt, legg ég að sjálfsögðu eindregið gegn brtt.hv. 2. þm.N.-M., sem gerir ráð fyrir að færa persónufrádráttinn í sama horf og nú er og með því kippa fótum að miklu leyti undan því réttlæti, sem felst í frv. Minni hl. fjhn. hefir aðallega fundið það að frv., að það takmarki getu bæjar- og sveitarfélaga til þess að jafna niður þeim gjöldum, sem nauðsynleg eru til þess að standast sinn rekstrarkostnað. Ég ætla, að hæstv. fjmrh. hafi gert grein fyrir því, að sú viðbára hefir ekki við mikil rök að styðjast, og hið sama er sýnt með nál.hv. meiri hl. fjhn. á þskj. 258, því það er mjög vel hægt að nota sama skattstiga við álagningu útsvara í Rvík og notaður hefir verið, þó að frv. þetta verði samþ., því að hvorki sá skattstigi né frv. leggja neitt ýkja þungar kvaðir á hinar hærri tekjur í Rvík. Það er eitt, sem ég vil minnast á, sem menn ekki athuga rétt og draga því af röng dæmi um hættu, sem stafi af háum sköttum og útsvörum, er leiði til þess, að menn hætti að vilja safna fé, en það eru ákvæði skattalaganna um rétt til þess að draga frá skattskyldum tekjum, áður en þær eru skattaðar, tekjuskatt og útsvar frá næsta ári á undan. Ef við tökum dæmi eftir töflunni, sem er fskj. með þskj. 258, um 100 þús. kr. hreinar tekjur, þá geri ég ráð fyrir, að mönnum ógni í fyrstu, hve há hundraðstala skattar og útsvar er til samans af þessari upphæð, en ef við nú útfærum þetta dæmi og gerum ráð fyrir fyrirtæki, sem hefir 100 þús. kr. í hreinar tekjur, eftir að frv. þetta er orðið að l., og sami útsvarsstigi, sem nú gildir hér í Rvík. er viðhafður, þá verður útkoman sú, að á fyrsta árinu þarf af þessum tekjum að greiða til bæjar 72415 kr. og verða þá eftir af hreinum ágóða 27585 kr. Þó að mörgum kunni nú kannske að finnast þetta lítill afgangur, þá held ég, að flestir verði nú að sætta sig við minna. En nú skulum við halda dæminu áfram. Við skulum nú segja, að þetta sé gott og „stabilt“ fyrirtæki og að það græði nú á næsta ári aðrar 100 þús. kr. Hver verður útkoman þá? Þá verður byrjað á því að draga frá þessum 100 þús. upphæð, sem nemur skatti og útsvari síðasta árs, eða 72415 kr. og þá verða ekki skatt og útsvarsskyldar nema 27585 kr., og verða útsvar og skattur af þessum 100 þús. kr. um 10 þús. kr., og verður það ekki talið svo hátt, að það ætti að fæla einstaklinga frá því að safna háum tekjum, því eitthvað ætti að vera hægt að leggja til hliðar af þessum 90 þús. kr.

En hvernig fer svo þriðja árið?

. Ef fyrirtækið hefir enn l00 þús. kr. hreinar tekjur þriðja árið, þá verður auðvitað fyrst byrjað á því að draga frá þeim þessar 10 þús. kr. og síðan lagður skattur á 90 þús. kr., og verður hann auðvitað næstum því eins hár og hann var fyrsta árið, en fjórða árið verður hann svo aftur lægri. Þannig verður ef tekið er meðaltal af tveimur eða fjórum árum, skatturinn engan veginn eins geigvænlegur og hv. andstæðingar frv. vilja vera láta. Ákvæðið um að draga skatt og útsvar síðasta árs frá hreinum tekjum áður en þær eru skattlagðar er sá öryggisventill, sem kemur í veg fyrir það, að skatturinn verði nokkurntíma óeðlilega hár, svo að gjaldþegn, sem hefir háar tekjur, hefir alltaf mikinn afgang fram yfir það, sem hann þarf sér til lífsviðurværis, sem hann getur notað í sinn atvinnurekstur eða lagt til hliðar. Þessu má ekki gleyma, þegar talað er um skattana, en því er oft gleymt, og þá þykir það geigvænlegt, að skattur og útsvar af 100 þús. kr. skuli vera 72 þús. kr., en það er ekki svo frá ári til árs, vegna frádráttarins. Ég tel svo ekki ástæðu til að segja meira um frv. Ég vil endurtaka það, að ég tel hækkun skattstigans og hækkun persónufrádráttarins miða til aukins réttlætis í skattamálum.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ein af ástæðunum til þess, að ég verð að telja þessa hækkun á tekju- og eignarskatti varhugaverða, er sú, að það má kalla, að þessi tegund skatta sé sérsköttun á kaupstaði landsins, og þá sérstaklega á Rvík. Því hefir nú verið lýst, hvaða áhrif mjög mikil hækkun tekju- og eignarskatts hefir á gjaldstofna sveitar- og bæjarfélaga, og skal ég því ekki fara lengra út í það í þetta sinn. En þegar litið er á það, hvaðan ríkissjóður hefir fengið tekjur af þessari löggjöf, t. d. árið 1933, þá kemur það greinilega í ljós að þetta má kallast sérskattur á kaupstaðina. Árið 1933 hefir skatturinn numið samtals kr. 1437000. Af þessari upphæð kemur á Rvík kr. 1055000 Ísafj.s. og Ísafjörð - 46900 Siglufj.kaupstað - 27800 Eyjafjörð og Akureyri - 91100 N.-M. og Seyðisfj. - 10300 Vestmannaeyjar - 23300 Gullbr.- og Kjósars. - 91300 Þetta er samtals kr. 1345700 Þannig er það ekki nema rúmar 90 þús. kr., sem öll önnur héruð borga í ríkissjóð með tekju- og eignarskatti, en kaupstaðirnir 1345700 kr. Þetta er greinilegur vottur þess, að þetta er sérskattur á kaupstaði landsins, og af því að svo er, er ákaflega varhugavert og ranglátt að hækka þennan sérstaka skatt upp úr öllu valdi og gera hann að stærri lið í tekjuöflun ríkissjóðs með ári hverju. Þetta er ein af ástæðunum til þess að ég er á móti þessari tekju- og eignarskattshækkun, því að eitt af því, sem Alþ. á að hafa fyrir augum í álagningu skatta er vissulega það, að skattarnir komi nokkurnveginn hlutfallslega jafnt niður á landsfólkið, miðað við getu þess til þess að leggja skattana fram. Hæstv. fjmrh. var að vísu að tala um það, að sérstaklega væri óhætt að hækka þennan skatt í Rvík, vegna þess að það, sem Rvíkurbær tekur af þessum sama gjaldstofni, sé ekki svo ýkjamikið, og að Rvík muni kannske betur en aðrir kaupstaðir á landinu og önnur bæjar- og sveitarfélög geta unað þessum skatti, án þess að hann sé mjög tilfinnanlegur. Og hæstv. ráðh. talaði ennfremur um það, að það væri engin frágangssök fyrir bæjarfélögin að hækka útsvörin, þrátt fyrir það, þó þetta frv. yrði að l., og miðaði hann þá sérstaklega við það, að í Rvík væri töluvert af tekjum borgaranna eftir í þeirra höndum, þó þessi löggjöf yrði sett, og fannst mér hann miða sérstaklega við það þó, að þeir, sem hefðu 4-10 þús. kr. tekjur. borguðu ekki svo mikið með þessum skattstofni til sveitar- og bæjarfélaga og ríkissjóðs. Sama virtist mér skína út úr ræðu hv.frsm. meiri hl. fjhn., þar sem hann sagði, að þeir, sem nú hefðu miðlungstekjur, ættu samt eftir nokkuð mikið meira en skattinum nemur til lífsframfæris sjálfs sín og sinna. En mér finnst þetta ákaflega röng mælisnúra að fara eftir, því að aðalatriði málsins er það, að þjóðfélagið þolir ekki, að öllu aflafé og tekjum sé eytt á ári hverju. Þess vegna dugar það ekki að leggja á þann mælikvarða, að taka megi af tekjum allra borgara allt það, sem þeir ekki þurfa, að áliti þessara hv.þm., sjálfum sér og sínum til framfæris. Það er líka rangt mat þá um leið þegar talað er um það, að þeir, sem hafi 100 þús. kr. í tekjur eins og hv. 1. landsk. sagði, ættu eftir að þeir væru búnir að borga þennan skatt 27300 kr. til þess að lifa af. Ef þ. ætlar að leggja þetta eitt til grundvallar við ákvörðun skatta, þá hygg ég, að ekki sé langt að bíða, að erfiðleikar atvinnulífsins verði meiri en þeir þó eru orðnir nú, því það má ekki loka augunum fyrir því, að þjóðfélagið þarf á því að halda að geta auðgazt svo á ári hverju, að það geti veitt nýjum borgurum lífsframfæri. Það hefir verið reiknað út erlendis í iðnaðarlöndum, að það þurfi 20 þús. kr. höfuðstól til þess að láta einn nýjan borgara bætast við í hópinn og hafa lífsframfæri sitt með þjóðinni. - Þess vegna er það röng skoðun, að þeir, sem ekki nota allt það fé, sem þeir afla á ári hverju, séu fyrst og fremst fjandmenn þjóðfélagsins, því þeir geta í staðinn fyrir að nota þetta fé til eigin þarfa, lagt það til ríkisþarfa og til að auka og efla atvinnulíf þjóðarinnar, eftir því, sem henni fjölgar og fleiri þurfa á þeim höfuðstól að halda, sem þarf til þess að stunda atvinnu og að framleiðsla sé möguleg. Þess vegna má ekki leggja þann mælikvarða á, að menn eigi rétt eftir til lífsframfæris, þegar þeir hafa borgað skatta sína, því þjóðfélagið þarf að spara á ári hverju til þess að atvinnulífið geti haldizt við, og það er sjálfsagt komið að því hér eins og víða annarsstaðar, að þessi sparnaður er ekki nægilega mikill - m. a. vegna hárra skatta - til þess að atvinnulífið geti þróazt og verið í fullu fjöri. Þetta er kannske ein af ástæðunum fyrir atvinnuleysinu og erfiðleikum viðskiptalífsins vor á meðal. Hæstv. fjmrh. sagði líka, að ekki bæri að kveinka sér við að setja slíka löggjöf, þar sem þeir væru fáir utan Rvíkur eða kaupstaða landsins, sem hefðu yfir 5 þús. kr. tekjur. M. ö. o., hann býst við og telur það til meðmæla með frv., að litlar líkur séu fyrir því, að utan Rvíkur sé mikill sparnaður á ári hverju. Ég vil því segja, að hér sé beinlínis verið að hugsa um að taka í ríkissjóð allt, sem umfram það er, sem þessir hv.þm. kalla þurftarlaun. En ef þessi verður stefna Alþ. í þessum málum, þá er augljóst, að þetta þjóðfélag leggst fljótlega í rústir. Það hefir verið deilt um það á undanförnum árum, hvort bæjarstj. Rvíkur misþyrmdi skattborgurunum með þeim útsvörum, sem tekin eru til bæjarþarfa, og hæstv. fjmrh. hefir verið einn í flokki þeirra manna, sem ávítar mjög þá stefnu, sem bæjarstj. Rvíkur hefir í þessum málum, og sem segja, að hér sé svo dýrt að lifa. m. a. af því, hvað skattaálögurnar séu þungar, og það sé að sliga þjóðfélagið, eins og þeir kalla það. En nú kemur það fram í ræðu hæstv. fjmrh., að það hafi aldrei verið meiningin að ávíta bæjarstj. Rvíkur fyrir það, hvað skattarnir hafi verið þungir, heldur fyrir það, hvað þeir hafa hækkað frá ári til árs. En ég hélt, að þetta gæti varla verið ávítunarefni hjá hæstv. ráðh., þegar tekið er tillit til þess, að á síðustu 15 árum hefir tvöfaldazt íbúatala bæjarins og þar með um leið þörfin til þess að hafa opinberar framkvæmdir í nokkru samræmi við framkvæmdir einstaklinganna. Nú hefir það verið svo í Rvík á síðustu árum, að bæjarstj. hefir hlífzt við að hafa framkvæmdir bæjarsjóðs eins örar og þurft hefði, vegna þess að hún hefir álitið ennþá nauðsynlegra að byggja t. d. hús heldur en að gera góðar götur og fullkomnar meðfram þeim. En nú er það aftur á móti ávítunar- eða umkvörtunarefni, að opinber gjöld séu svo lág í Rvík, að þau séu miklu hærri víða annarsstaðar, og þá á að hlaupa í skarðið og taka þær tekjur með þessu frv. um hækkun á tekju- og eignarskatti, sem bæjarstj. hefir neitað sér um að taka af borgurunum. Ein af þeim ástæðum, sem hv. 1. landsk. færði fyrir þessari hækkun á tekju- og eignarskattinum, var sú, að nú þurfi framar venju að halda uppi verklegum framkvæmdum í landinu. En getur ekki verið nokkurt samband milli þessa óhæfilega skattafargans í landinu og þess, að ríkissjóður verður að halda uppi opinberum framkvæmdum? Með þessari skattakúgun geta að sjálfsögðu framkvæmdir einstaklinganna ekki verið í samræmi við þeirra vilja og þarfir, vegna þess að þeir verða árlega að skila mestum hlutanum af sínu aflafé og ágóða til sveitarfélaga og ríkissjóðs. Nú vil ég spyrja, hvort ríkissjóður sé þess megnugur og hvort það sé vilji þessara hv.þm., að ríkið taki að sér að leggja atvinnulífið í rústir með því að skattleggja fyrirtæki landsmanna til þess að halda uppi góðgerðaframkvæmdum. Ég held, að viturlegra væri að láta þá, sem eiga þetta aflafé, halda því sem mestu til þess að auka og efla sín fyrirtæki og hafa framkvæmdirnar sjálfir heldur en að ríkissjóður taki fyrirtækin af þeim og ráðstafi þeim eins og hér er að verða venja. Eitt er það enn, sem ég álít vera hættulegt í frv., og það er það, að misræmi skapast líka á annan hátt, með því að öll atvinnu- og fjáröflunarfyrirtæki, nema samvinnufélög, greiða þennan skatt, og því hærri sem hann er því ójafnari verður sá leikur. Með þessari skattaálögu má beinlínis koma í veg fyrir og útrýma allri annari starfsemi en samvinnufélögum, ekki aðeins í verzlun, heldur líka í framleiðslu. Þetta er því yfirvofandi hætta með slíkri löggjöf, sem hér um ræðir. Hæstv. fjmrh. sagði, að að vísu kæmu hæstar upphæðir í ríkissjóð frá Rvík samkv. þessum 1. um tekju- og eignarskatt. Það er líka rétt, að það er mjög miklu hærri upphæð en frá nokkru öðru sveitarfélagi á landinu. En það er ekki aðalatriðið, heldur hitt, að þessi löggjöf er svo ung, að ekki hefir unnizt tími til þess að framkvæma hana svo, að hún sé réttlát, og það hefir gengið lengst í Rvík í því efni að framkvæma hana svo, að eftir 10-20 ár gætu komið til skatts allar tekjur og eignir manna. En því er ekki til að dreifa annarsstaðar á landinu. Þess vegna er þessi löggjöf ranglát enn sem komið er. En ef það tækist á næstu áratugum - vegna þess að það þarf langan tíma til þess að allar tekjur og eignir náist til skatts með tekju- og eignarskatti - að samræma framkvæmdir l. á þennan hátt, þá er þó minna ranglæti í því að hækka skattstigann; en meðan þessu samræmi er ekki náð, er þetta þar að auki sérsköttun á Rvík. Af þessum ástæðum, sem ég hefi nú talað um, tel ég þetta óheppilega og rangláta löggjöf fyrir utan það, að skattstiginn er orðinn svo hár, að það má beita vonlaust um stærri fyrirtæki í landinu, að þau geti nokkurntíma orðið öflug. Fyrirtæki, sem hefir 100 þús. kr. tekjur og borgar 72700 kr. til skatts, getur ekki orðið öflugt, þegar áhættan er öðrum megin svo mikil sem hér er yfirleitt við alla atvinnuvegi. Mér finnst vanta hjá meiri hl. n. og hæstv. fjmrh. þá hugsun, sem er meira social en að vilja hafa þessa skattálögu sem hæsta, þá hugsun, að þjóðfélagið, hinn máttarminni borgari ekki síður en hinn máttarmeiri, verði að krefjast þess, að ríkisvaldið sjái um, að ekki sé útilokað, að þjóðfélagið eflist og auðgist. En það má heita útilokað, ef þessum sérstaka skatti er beitt svo miskunnarlaust sem hér er stefnt að. Þetta er hagsmunamál allra sameiginlega og það er miklu meiri social hugsun í því heldur en kemur fram í frv. Af þessum ástæðum öllum verð ég að lýsa því yfir, að ég mun ekki fylgja frv. eins og það er úr garði gert og greiði atkv. á móti því af því að ég álít það ósocialt og til tjóns fyrir þjóðarheildina.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Það er 6. brtt.n., sem ég ætla að gera nokkra grein fyrir. - Það er öllum ljóst, að þegar tekju- og eignarskattur er hækkaður, þarf að gera ráðstafanir til þess, að nokkur jöfnuður verði milli ára í landi, þar sem svo mikill munur er á árferði eins og hér á Íslandi. Þessi krafa hefir að vísu oft komið fram áður. Það var borin fram till. um það fyrir eitthvað 9 árum að leggja til grundvallar skatta meðaltal tekna á undanförnum 3 árum. N. leizt nú samt ekki á að viðhafa þessa reglu, m. a. af þeirri ástæðu, að ef meðaltal tekna 3ja ára er lagt til grundvallar, getur svo farið, að borga þurfi tekju- og eignarskattinn á tapári og það er mjög erfitt um innheimtu, þegar svo stendur á. Við tókum því það ráð að bera fram till. um það, að tap, sem verður á einu ári, megi koma til frádráttar á næsta ári, og svo koll af kolli þangað til það er að fullu borgað. Það er vitanlega grundvöllur tekju- og eignarskatts, að hann sé borgaður af tekjum og eignum. En þessu verður ekki náð hér á landi, nema heimilt sé að færa tap a. m. k. að einhverju leyti á milli ára til frádráttar á væntanlegum tekjum. Hæstv. fjmrh. hefir lagt áherzlu á það, að almanaksárið sé grundvöllur tekju- og eignarskattslöggjafarinnar. Hann lagði á þetta fullsterka áherzlu: að vísu er það rétt, að hingað til hefir verið gengið út frá almanaksárinu um okkar tekju- og eignarskattsálagningu, en þar fyrir er þetta tímabil ekki grundvöllur 1. Grundvöllurinn er sá, sem ég sagði áðan, að skatturinn komi á raunverulegar tekjur, en ekki á töp. En hitt get ég fallizt á hjá hæstv. fjmrh., að um framkvæmd slíks tekjuskatts verður að leggja til grundvallar einhvern tíma. En sé svo, að eitt ár sé ekki öðru líkt, þá er árið ekki sú heppilegasta og einasta eining, sem kemur til greina. Þá verður maður að fallast á að taka einhverja lengri perióðu, sem gefur nokkurnveginn jöfnuð eins og afkoman er um lengra skeið hjá atvinnufyrirtæki. Ég get fallizt á, að það sé tæplega rétt eins og er í till. okkar að láta flutning tapa milli ára vera ótakmarkaðan, heldur sé rétt að ákveða eitthvert fast tímabil, sem vitanlega má aldrei vera styttra en 3 ár. Ég vil benda á það, að í sinni till. leggur hæstv. fjmrh. ekki almanaksárið til grundvallar, heldur vill hann heimila, að tekið sé tillit til 3ja ára. Hv. þm. G.-K. og hæstv. ráðh. hafa báðir fundið það að þessari till.n., að hætt sé við, að hvötin til þess að leggja í varasjóð fari minnkandi, verði till.samþ. Ég vil þá fyrst benda á það, að varasjóður kemur ekki til greina nema í fáum af þeim tilfellum, sem hér er um að ræða, því að það er hvergi nærri allur atvinnurekstur í okkar landi rekinn af félögum, t. d. hlutafélögum. Þetta snertir því einungis nokkurn hluta af hinu stóra svæði atvinnurekstrarins, sem hér um ræðir. Mér skildist hæstv. ráðh. halda því fram, að ef félag legði í varasjóð, þyrfti það að greiða hálfan skatt, en ef það kysi að leggja ekki í varasjóð, þá myndu félagarnir, þegar að tapi kæmi, sleppa við allan skatt. Nú ber þess að gæta, að ef félag, sem hefir arð og á kost á að leggja í varasjóð, kýs að fara þá leið, að gera það ekki, heldur útdeila arðinum, þá kemur hann til skatts og er greiddur fullur skattur af honum, og ekki einungis það, heldur kemur hann líka til skatts hjá einstaklingunum, sem hans njóta. Svo að ef síðar ætti að taka til þessa fjár til að mæta tapi, þá er skaði að gera það með fé, sem búið er að greiða fullan skatt af, og það raunverulega tvöfaldan skatt. Hefði nú aftur á móti verið lagt í varasjóð, hefði verið hægt að mæta tapinu með fé, sem á sínum tíma var ekki skattskylt nema að hálfu leyti. En það er rétt, og það skal ég viðurkenna, að ef búið er að útdeila arði og þarf að grípa til hans aftur frá einstaklingunum, þá losnar félagið við tekjuskatt, sem nemur tapinu á því ári, sem það fyrst varð. En við getum þó aldrei áætlað, að félagið sem félag græði á þessu öllu meira en helming af tekjuskattinum móts við það, ef félagið hefði lagt í varasjóð. Og við verðum að athuga það, að móti þessum helming, sem við skulum segja, að félagið græði reikningslega, komi sá skattur, sem hinir einstöku félagsmenn hafa greitt, þegar þeir tóku arðinn. Þetta vegur nokkuð á móti, þótt e. t. v. megi segja, að ekki sé að fullu vegið á móti með því, en þegar maður bætir ofan á öllum þeim óþægindum, sem af því stafa, að hafa greitt af höndum allan arðinn og standa síðan uppi með tap, er fullt mótvægi fengið. Við verðum að ganga út frá því, að félögin hafi sjálfra sín vegna hvöt til þess að safna í varasjóð, og sú hvöt verður alltaf aðalorsökin til myndunar varasjóða, þótt hitt geti gefið nokkra aukahvöt, að varasjóðsféð sé að hálfu leyti undanþegið skatti, þá verður slíkt aldrei neinn grundvöllur í því efni. En úr því að talað er um það, að bætt sé við því, að félögin spekuleri í því að leggja ekki í varasjóði, vil ég henda á eina hættu, sem er í gildandi löggjöf um þetta efni. En hún er sú, að greitt er í tekjuskatt meira en helmingur af því fé, sem er útdeilt úr varasjóði til hluthafa. Þetta ákvæði er að vísu sett til þess, að það fé, sem á annað borð er búið að greiða í varasjóð, fari ekki þaðan aftur nema til þess að mæta tapi. En þetta getur samt auðveldlega verkað þannig, ef menn eru alltaf að spekulera í einhverri smávægilegri tekjuskattsniðurfærslu, að síður sé greitt í varasjóð, því að féð væri þá orðið fast, og kostaði meira að ná því þaðan aftur en að útdeila því upphaflega sem arði. Ég hygg, að hvöt félaganna til varasjóðseignar til þess að geta mætt sínu tapi jafnóðum muni vera nægilega sterk til þess að vega upp á móti þeirri óskynsamlegu spekulation um lækkun tekjuskattsins, sem af þessum till. ætti að leiða. En reynslan kann þó e. t. v. að geta orðið sú, að þetta dragi eitthvað lítilsháttar úr varasjóðssöfnun, en komi til þess, má með ýmsum ráðum setja undir lekann. Sýndu félögin nú þetta fyrirhyggjuleysi, mætti t. d. leggja aukaskatt ofan á venjulegan skatt á alla úthlutun arðs, meðan varasjóðurinn er ekki búinn að ná ákveðnu marki. Með því mætti koma nokkuð í veg fyrir, að arði sé útdeilt áður en varasjóðurinn er það, sem teljast verður hæfilegt. Sama mætti einnig gera um hlutafélög, sem hafa haft möguleika til söfnunar í varasjóð, að láta þau ekki hafa rétt til að draga tap frá tekjum sínum seinasta ár nema að svo miklu leyti sem tapið er greitt úr varasjóði. Það eru ýmsar slíkar aðferðir til, sem ekki þurfa að verða sérlega flóknar í framkvæmd, en ég hygg þó, að fyrst sé rétt að láta sýna sig, hvernig þessi aðferð gefst, sem meiri hl. fjhn. hefir nú lagt til. Fjhn. getur ekki fallizt á till.hæstv. ráðh. um þetta sama efni. Það er bæði það, að hæstv. ráðh. leggur til, að ekki gangi nema helmingur af tekjum á móti tapi, sem áður hefir orðið. Þetta er vitanlega ókostur vegna þess, að það er annaðhvort rétt eða rangt að taka tillit til tapsins. Ef það er rétt að leyfa einstaklingum og félögum að draga frá tekjum sínum tap, allt að 3ja ára gamalt, þá á að leyfa þann rétt allan, en ekki hálfan. Og auk þess er ekkert lifandi samband á milli teknanna og tapsins, a. m. k. ekki í öllum tilfellum, og því myndi það svo verða, að ef einungis helmingur teknanna mætti ganga móti tapi fyrri ára, myndi í framkvæmdinni skapast mjög mikið misrétti. Ef menn vilja byggja á þeim grundvelli, sem fjhn. hefir gert, að tekjuskatturinn eigi að koma af tekjum, þá er rétt að fara alla leiðina eins og við höfum gert, þótt það mæli að vísu margt með því að tiltaka ákveðið tímabil, t. d. 3-4 ár, og það myndi ég fús að ganga inn á, þótt ég viti þar ekki um afstöðu allra fjhn.-manna. En þessi till.n. er mikilsverð í sambandi við þá hækkun, sem nú verður gerð á tekju- og eignarskattinum, og þá hækkun, sem orðið hefir á útsvörunum víðast hvar á síðasta áratug, því að þessi till. um að leyfa millifærslu taps á milli ára gerir allan atvinnurekstur í landinu öruggan a. m. k. gagnvart tekju- og eignarskattinum, og það öryggi er atvinnufyrirtækjunum mjög mikilsvert. Þessi till.fjhn. myndi auk þess sem hún eykur raunverulegt öryggi þeirra, sem leggja vilja út í atvinnurekstur, auka öryggi á þann hátt, að ekki væri hægt að telja mönnum trú um, að tekjuskatturinn og útsvörin séu orðin hærri en nokkur von sé um, að tekjurnar geti orðið. Það hefir verið algengt í þessu sambandi, hækkun tekju- og eignarskattsins, að vilja telja mönnum trú um, að nú sé skatturinn kominn upp fyrir tekjurnar. Þegar um það er að ræða, hvað skatturinn sé þungbær, þá er hægt að miða við þrennt: Skattskyldar tekjur, og það er hið venjulega, í skýrslum, umr. og löggjöf, hreinar tekjur, þ. e. a. s. tekjur, að frádregnum sköttum og útsvari, en það er hvorugt þetta, sem almenningur hefir í huga, þegar verið er að reikna út tekjuskattinn, heldur hið 3ja: Hvað menn hafi í tekjur, án þess að dregið sé frá útsvar eða skattur. Það er þetta, sem gerir mestan rugling á hugsun manna um það, hvað tekjuskatturinn sé þungbær, því að menn draga venjulega ekkert frá, ekki tekju- eða eignarskatt, útsvar eða persónufrádrátt, og halda, að skatturinn sé af brúttótekjum, þó að þær skrár og skýrslur, sem mönnum eru sýndar, séu miðaðar við nettótekjur, þar sem allt þetta er dregið frá. Ég vil taka undir það dæmi, sem hv. 1. landsk. kom með hér áðan, þar sem hann sýndi glögglega fram á það, að tekjuskattur og útsvar af 100 þús. kr. sem e. t. v. mun verða 72%, verður það ekki til lengdar. heldur jafnast þetta svo milli ára, að ef við tökum 3-4 árabil verður það miklu, miklu meira en 28%, sem einstaklingarnir hafa af sínum brúttótekjum. Dæmin, sem tekin eru, gefa venjulega skakkar hugmyndir til hins verra. En einmitt í þessu sambandi, þegar verið er að ræða um réttinn til þess að mega draga tapið frá, þá vil ég taka dæmi af þessu sama og áður. Ef einstaklingur græðir eitt ár 100 þús. kr., en tapar svo næsta ár, en græðir enn á ný 3ja árið 100 þús. kr., þá er honum samkv. gildandi l. ekki einungis óheimilt að draga tapið frá, heldur missir hann á þessu eina tapári réttinn til þess að mega draga skatta og útsvar frá tekjum næsta árs. Það getur ekki gengið til lengdar, að menn megi ekki draga frá tap, og miklu síður getur það gengið, að erfið ár, sem kunna að koma inn á milli, svipti menn réttinum til frádráttar sköttum og útsvari. Þessi rök renna undir það, að till.fjhn. um færslu taps milli ára verði samþ. Að öðru leyti skal ég ekki fara mörgum orðum um þetta mál. Eins og nál. sýnir, þá fylgi ég þessu frv. og tel það nauðsyn eins og fjárhag ríkisins er nú komið, að afla tekna sem þessu nemur og meira til, og þar sem nauðsyn er á tekjuöflun verður ekki öllu réttlátari leið fundin en tekju- og eignarskattshækkun. En hækkunin er ekki helmingshækkun frá því, sem nú er, heldur yfirleitt 10-60% á einstaklingum og frá 20-50% á meðalfjölskyldu. Til þess að afla þessara tekna, sem enginn getur borið á móti, að séu nauðsynlegar, væri e. t. v. hægt að fara tollaleiðina, en væri hún farin, hvernig myndi það verka á einstaklinga og bæjarfélög? Við þá athugun eigum við að leggja til grundvallar fjölskyldu, en ekki einstaklinga, eins og við tekjuskattinn. Tollaleiðin er nú þannig, að ef lagt er á nauðsynjar, sem talið er að allir þurfi að neyta, þá verður skatturinn því þyngri á fjölskyldunni því erfiðar, sem hún á uppdráttar. Einstaklingurinn sleppur e. t. v. með eina tolleiningu eða svo, en sá, sem á fyrir 5 manns að sjá, verður að greiða 6 tolleiningar. Þetta er á vissan hátt prógressivt eins og tekjuskatturinn, en á þann hátt, að því minni möguleikar til að standa undir byrðinni, því þyngri verður hún. Ég vil heldur, að farin sé sú leiðin, að byrðin þyngist því meir sem þrótturinn eykst til þess að standa undir henni. Og það er kosturinn við tekju- og eignarskattinn, og þess vegna fylgdi meiri hl. fjhn. frv. því, sem hér er til umr. Ég skal minnast þess líka, að það hefir verið sagt hér, að tekjuskatturinn væri einskonar sérskattur á kaupstaðina, einkum Rvík. Ég vil hér sem fyrr leggja til grundvallar, að skatturinn á að hvíla á heimilunum, og engar sérreglur gilda í þessu sambandi fyrir Rvík eða aðra kaupstaði. Þvert á móti eru sömu reglurnar alstaðar gildandi, að öðru leyti en því, að Rvíkingum er heimilaður nokkru meiri frádráttur en öðrum, þótt það sé naumast nógu mikið. Svo að því leyti sem sérreglur gilda, eru þær ekki Rvík til tjóns. Sannleikurinn er sá, að það dugar ekki að miða við Rvík og segja, að hún greiði svo og svo miklu hærri skatt en Hafnarfjörður og því sé um sérskatt að ræða. Ef við hugsum um tölur, myndi Rvík greiða meira en Hafnarfjörður vegna mannmergðar, og Rvík kemur auðvitað til með að greiða mestan tekjuskatt, af því að hér eru flestir efna- og tekjumenn. Fram hjá þessu verður aldrei komizt þegar um tekju- og eignarskatt er að ræða. Ég get trúað því, að þessi skatthækkun komi þyngra niður á ýmsum öðrum kaupstöðum en Rvík, og þyngst niður á einstöku sveitarfélögum, sem illa eru stödd. En í þessu efni er skylt að líta á það, að það er ekki Rvík, sem stendur hér með sama krafti undir 100-faldri fjárhæð við það, sem Hafnarfjörður og aðrir kaupstaðir þurfa að standa undir. Það féll hér setning áðan hjá hv. 3. þm. Reykv. svo hljóðandi: Skattar eiga að koma hlutfallslega niður eftir getu. Það er enginn skattur, sem fullnægir þessu eins vel og tekju- og eignarskatturinn.

Páll Zóphóníasson Ég get fyrst lýst yfir því, að þótt hinn stighækkandi skattur væri enn hækkaður töluvert, þá myndi ég fylgja frv. Það er því sjálfsagður hlutur, að eins og nú er fylgi ég því. Ég mun ekki koma með brtt. í hækkunarátt, en ekki er það fjarri mér að gera það. Hv. 3. þm. Reykv. vildi halda því fram, að tekju- og eignarskatturinn samkv. frv. yrði sérskattur á Rvík. Þessu hefir verið svarað af hv.þm. V.-Ísf., en ég vil aðeins benda hv. 3. þm. Reykv. á að lesa þá skýrslu, sem prentuð er í Alþt. frá 1932, bls. 942 og áfram, þar sem hann getur séð skattskyldar eignir hinna einstöku hreppa og sýslufélaga ásamt skattskyldum tekjum. Beri hann síðan saman mat eigna í þessum skýrslum, mun hann sjá, að það er ekkert undarlegt, þótt það kjördæmi, sem á 60 millj. af öllum eignunum og hefir 35 millj. tekjur af öllum tekjunum fái mestan skatt á sig. Miðað við fólksfjöldann koma 1200 kr. tekjur á mann, en víða annarsstaðar ekki nema 400-600 kr. Af þeirri ástæðu, að hér eru mestar tekjurnar og mestar eignirnar, hlýtur mestur hluti hins hækkaða skatts að koma niður á Rvík, eins og það á líka að vera, vegna þess að það á að miða við greiðslugetu manna, eins og hv.þm. réttilega sagði. Það er því algerlega rangt hjá honum, að um sérskatt sé að ræða, vegna þess að hann lagði til grundvallar rangar forsendur. Ég á hér tvær litlar brtt. Önnur er við brtt. frá hæstv. fjmrh., þar sem hann leggur til, að eftirgjöf, sem félög fái vegna taps, nái til 3 ára, en ég legg til, að ekki skuli miðað við nema 2 síðustu árin. Ég tel alveg nægilegt, að þetta verki einungis tvö ár aftur í tímann, enda er það léttara, þægilegra og skemmtilegra á allan hátt. Hin brtt. fjallar um það, að ég get ekki fallizt á það, sem hv.þm. V.-Ísf. minntist á, að farið sé að leyfa Reykvíkingum hærri persónufrádrátt en öðrum landsmönnum. Þetta nær ekki nokkurri átt. Ég skal fúslega viðurkenna, að hér er e. t. v. dýrara að lifa en annarsstaðar á landinu, því hér eru aðrar lífsþarfir, en það sýnir sig, að þrátt fyrir það er sótzt eftir að flytjast hingað. Og að fara svo að veita mönnum fyrir slíkt ívilnun í skatti, það nær ekki nokkurri einustu átt. Ég hefi því komið fram með brtt. um það, að frádrátturinn sé jafn hjá öllum landsmönnum, hvar sem þeir nú eru búsettir á landinu, og eins og hann var í l. frá 1921. Það hefir sýnt sig, að þessi frádráttur er nægilegur til þess að lifa af og framfæra fjölskyldu á úti um sveitir landsins, og er þá ekki ástæða til að vera að hækka hann. Þó gæti það komið til mála, ef einhverjum þætti ég fara þarna of langt niður, að ég gæti gengið að því að hækka persónufrádráttinn fyrir alla jafnt, en alls ekki með því móti, að einstaklingum í einu lögsagnarumdæmi sé veitt leyfi til þess að hafa meiri frádrátt en öðrum 

Og hér í Rvík?

40 aura, en hann er enn dýrari sumstaðar annarsstaðar á landinu. Hér er líka kaupgjaldið 1,35 kr. pr. kl.stund. En hvað reynist, þegar farið er að reikna út kaup bóndans? Í sveitunum hafa menn bæði lengri vinnutíma og lægra kaup. Af þessum ástæðum hefi ég borið þessar brtt. fram. Vona ég, að menn sjái, að við eigum ekki hér á Alþ. að stuðla að því, að gefa einstökum mönnum og einstökum landshlutum sérréttindi, en það er gert með því að hafa frádráttinn misjafnan.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Það hafa nú verið fluttar hér svo langar og margar ræður um þetta mál, að mér virðist ekki miklu á bætandi, enda efa ég, að það séu margir af þeim, sem á hlýða, sem fylgjast sæmilega með aðalefni þeirra umræðna, sem hér hafa farið fram. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. taldi, að ég hefði farið rangt með, þegar ég bar honum það á brýn, að hann hefði talað hér um, að tvær stefnur lægju fyrir, sú, að leggja aðaláherzluna á að spara, og þar með að létta sköttum af þjóðinni, og hin leiðin væri, að leggja höfuðáherzluna á að láta ekki þá, sem njóta góðs af fyrirmælum fjárl., fara varhluta af þeim fríðindum, sem þeim þar eru ætluð. Ég hygg, að ég hafi farið rétt með, og ekki á nokkurn hátt rangfært orð og ummæli hans, gert honum getsakir eða verið með illkvittni í hans garð, og ekki heldur lagt annað í hans orð en þau gáfu tilefni til. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að hann hefði ekki orðið þess var af sjálfstæðismönnum í fjhn. að þeir hefðu borið fram neinar till. um lækkun á útgjöldum ríkisins. Þess er ekki heldur að vænta. Við, sem erum í fjhn., eigum að taka ákvarðanir um þær hækkanir eða lækkanir á sköttum, sem fyrir n. koma, og við verðum að una því leiðinlega hlutskipti, að það er okkar aðalverkefni að segja já eða nei við nýjum tollum eða sköttum á þjóðina. Og við sjálfstæðismenn í fjhn. höfum sýnt nokkra og eðlilega tregðu við að samþ. nýjar álögur á þjóðina, af því að við teljum, að nú sé úr hófi gengið í þeim efnum, og af tvennu illu sé rétt að freista þess að gera niðurskurð á útgjöldunum. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það væri hlutverk Alþ. að afla ríkissjóði tekna. Þetta er rétt. Hann sagði samtímis, að það væri ekki hlutverk okkar hér á Alþ. að afla bæjarsjóðum tekna. Þetta er ef til vill rétt líka. En það er a. m. k. okkar hlutverk hér á Alþ., að reyna að haga tekjuöflun til ríkissjóðs á þann veg, að við ekki þar með brjótum niður þá möguleika, sem bæjar- og sveitarfélög ættu að hafa til þess að afla bæjar- og sveitarsjóðum tekna. En ég fel, að með slíkri beitingu beinna skatta sem hér er farið fram á, sé þetta gert. Til andmæla orðum, sem ég lét falla í sambandi við breyt. á fyrirmælum l., um skattstiga hlutafélaga, sagði frsm. meiri hl., að hann teldi það enga goðgá, þó að smærri hlutafélög nytu fríðinda af fyrirmælum þessa frv., til jafns við þau stærri. Það tel ég ekki heldur, en það er ekki það, sem um er að ræða, heldur hitt, að rökrétt hugsun hefir verið brotin með því að láta smærri hlutafélög hafa hlutfallslega betri aðstöðu gegn ríkissjóði sem skattþegna heldur en hin stærri. Það er þetta, sem deilan stendur um. Að öðru leyti tel ég mig svo ekki hafa sérstakt tilefni til þess að andmæla því, sem hv.frsm. meiri hl. sagði, umfram það, sem ég gerði í minni fyrstu ræðu hér í dag. Hæstv. fjmrh. fann hjá sér ástæðu til þess að reyna að hnekkja ummælum mínum, sem fram komu í sambandi við þær tvær höfuðstefnur í fjármálum, sem hér er talað um, þá stefnu, að knýja fram sparnað annarsvegar, og hins vegar að hlífa ekki gjaldþegninum, en hlífa þeim, sem njóta hlunninda samkv. útgjaldaliðum fjárl. Í því sambandi sagði fjmrh., að Sjálfstfl. hefði engan veginn séð sér fært að leggja fyrir þingið aðgengilegra fjárlfrv. heldur en hann hefði gert, og einkum af því, að Sjálfstfl. hefði flutt hér frv., sem næmi kr. 900000 tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, ef að l. yrði. Það er að vísu rétt, að ef þær till. ná fram að ganga, sem Sjálfstfl. hefir flutt hér til viðreisnar sjávarútveginum, þá varðar það allverulegri tekjurýrnun fyrir ríkissjóð. En með því er ekki sagt, að Sjálfstfl. hefði ekki, ef hann hefði átt að bera ábyrgð á fjárl., séð sér fært að leggja fram aðgengilegra fjárlfrv. en hæstv. fjmrh. hefir gert. Það er af því, að Sjálfstfl. er sér meðvitandi þeirrar ábyrgðar, sem á hverjum tíma hvílir á stjórnarflokkum, um að hika ekki við að taka á sig eðlilegar óvinsældir af ráðstöfunum, sem gera verður og sá flokkur á að taka á sig, sem á hverjum tíma fer með völdin í landinu. Ég gæti vel bent á ýmsar sparnaðartill. viðvíkjandi fjárl., sem sjálfstæðismenn væru reiðubúnir að taka á sig óvinsældir af, ef þeir bæru ábyrgðina á fjárl. og gætu ráðið. En það er ekki hlutverk þess flokks, sem er í andstöðu við stj. og engu ræður á Alþ., að bera slíkar till. fram, sem eingöngu mundu skapa honum óvinsældir, en svo væri aftur á móti engin von um, að skynsamlegar niðurfærslutill. næðu fram að ganga. Þessi skylda hyllir á hverjum tíma á valdhöfunum og hvílir þess vegna nú á fjmrh., sem í fjármálum á að vera í fararbroddi fyrir þeim þingmeirihluta, sem stendur að baki ríkisstjórninni að þessu sinni. Hæstv. fjmrh. sagði, að hér væri um tvær leiðir að ræða, sem sé, hvort ætti að leggja tolla á nauðsynjar almennings, eða hinsvegar að halda áfram á þeirri braut, sem haldið hefir verið inn á, eða m. ö. o. óeðlilega misbeitingu beinna skatta. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðh. Það, sem um er að ræða, er hvort heldur beri að leggja skyldurnar af tollaálagningu og innheimtu á ríkissjóð, sem stendur bezt að vígi, eða á bæjarsjóði og sveitarsjóði. Um það ber raun vitni, að sú beiting beinna skatta, sem þegar fer fram samkv. l., er svo gífurleg og afleiðingarík, að sveitarfélögin neyðast inn á þá braut að beita tollum. Ef nú á að tvöfalda tekju- og eignarskattinn, þá leiðir af því, að sveitarfélög neyðast til þess að ganga lengra inn á þá braut, að beita tollum, eins og þegar hefir verið gert að undanförnu. Spurningin er frá mínu sjónarmiði eingöngu um það, hvor aðilinn sé bærari um að beita tollum, ríkisvaldið eða bæjar- og sveitarfélög. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, að það er eðlilegra, að ríkissjóður taki á sig þessa skyldu og þá annmarka, sem henni fylgja, vegna þess, að hann stendur betur að vígi í þeim efnum heldur en sveitar- og bæjarsjóðir. Og það hlægir mig að heyra hæstv. fjmrh. segja, að sveitar- og bæjarfélög standi ekki verr að vígi um að innheimta útsvör, þó að beinir skattar séu nú tvöfaldaðir. Hann, sem sjálfur hefir verið formaður í niðurjöfnunarn. Rvíkur, þar sem hann telur, að aðstaðan til þess að innheimta útsvör sé betri en annarsstaðar og samt sem áður hefir fyrstur manna lagt inn á þá braut, að leggja svokallað umsetningargjald til grundvallar fyrir útsvarsálagningu skattborgaranna, en umsetningargjaldið er ekkert annað en útflutningstollar og innflutningsgjöld af framleiðslu og neyzluvörum almennings. Ég skal fúslega játa það, að sú brtt., sem ég og hv. 1. þm. Reykv. flytjum um það, að bæjar- og sveitarfélög fái helminginn af þessu gjaldi, hún er samningsgrundvöllur, sem við erum reiðubúnir til þess að ræða um, og ef samningar nást á þessum grundvelli, þá mun ekki standa á okkur að gera sanngjarna lækkun á hluta bæjar- og sveitarsjóða af þeim tekjum, sem aflað er með þessum stofni. En frá hinu víkjum við ekki, að við álítum alveg óverjandi að ganga svo frá þessari löggjöf, að bæjar- og sveitarsjóðum séu engar tekjur ætlaðar af þessum gjaldstofni. Og mér þykir það hljóma undarlega, þegar hæstv. ráðh. segir, að það komi ekki til mála á meðan ekki séu tilskildar ríkissjóði til handa meiri tekjur af þessum gjaldstofni en geri sé með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að ætla bæjar- og sveitarsjóðum tekjur af honum. Og þó er það upplýst, að hér er krafið ríkissjóði til handa allt að 120% meira en nágrannaþjóðir vorar gera, sem þó hafa við miklu betri efni að búa en ísl. ríkið og ísl. skattborgarar. Allur útreikningur hæstv. fjmrh. er skakkur og allar tölur hans rangar, alveg af sömu ástæðu og hjá hv.frsm. meiri hl., en ástæðan er auðvitað sú, að þeir miða samanburðinn við bráðabirgðaákvæði, sem gerð hafa verið gegn yfirlýstum vilja meiri hl. Alþ. Það er vitanlegt, að menn gengu nauðugir að þeirri álagningu og eingöngu um stundarsakir. Ég skal viðurkenna, að sumt af því, sem hæstv. fjmrh. sagði í sambandi við 6. brtt.n. við 11. gr. frv., á við rök að styðjast. Það er vitanlega misrétti, sem skapast þar. Ræðu hans hefir verið vel svarað hvað þetta snertir, af öðrum hv.þm., þ. á m. hv.þm. V.-Ísf., og ég vil því aðeins bæta því við hér, að ef það vakir fyrir hæstv. fjmrh. að ráða bót á þessu misrétti, þá er frá mínu sjónarmiði til ein þráðbein leið til þess, og hún er sú, að láta þessa reikninga vera algerlega aðskilda frá varasjóðum, og án áhrifa af því, hvort varasjóður er til eða ekki, og heimila skattþegninum að færa á sérstakan reikning á hverjum tíma þá upphæð, sem hér um ræðir, það tap, sem hann kann að hafa haft, og þar komi til frádráttar, án tillits til varasjóðs og gróða, sem hann síðar kann að hafa. Ef þessi leið er farin, þá er þessi agnúi, sem hann réttilega benti á í sinni ræðu, algerlega afnuminn. Hitt er rangt hjá hæstv. ráðh., að á Íslandi sé það viðunanlegt hvað þá heldur ákjósanlegt, að tekjuskattur byggist á því, að menn skili tekjuskatti til ríkissjóðs árlega og eingöngu út frá því, hvernig sú ársafkoma hefir verið. Það hefir verið sýnt fram á það hér á Alþ., að það er nauðsynlegt, ef ísl. skattalöggjöf á að vera sambærileg við skattalöggjöf annara ríkja, að færa megi til milli ára, vegna þess að atvinnuárferði hér er óvenjulega misjafnt og með öðrum hætti en gerist í nágrannalöndunum. Hv. 1. landsk. fann til þess, að hann þyrfti að gera einhverja afsökun fyrir hönd Alþýðufl. í þessu máli. Mér fannst honum fara það illa úr hendi. Ræða hans bar vott um það, að honum er það ljóst sem skattborgara í Rvík og meðlimi í bæjarráði og bæjarstj. Rvíkur, að hér er of langt gengið á rétt bæjarins af hendi ríkissjóðs og með því skertir tekjuöflunarmöguleikar þessa bæjar og annara bæjar- og sveitarfélaga. Ræða hans var frá mínu sjónarmiði gleðilegur vottur þess, að honum er þetta ljóst, og ég á enga aðra ósk fram að bera hans vegna en að hann taki afleiðingunum af þeirri skoðun, sem lá til grundvallar fyrir ræðu hans. Að öðru leyti sé ég svo ekki ástæðu til þess að gera aths. við einstakar firrur, sem ég tel, að fram hafi komið í ræðum andstæðinga minna í sambandi við þetta mál. Ég lagði mína skoðun fram, skýrt og greinilega, í frumræðu minni, og hefi gert aths. við veigamestu missagnir andstæðinga minna, en hitt væri svo ótæmandi verkefni ef maður ætti að leiðrétta til þrautar einstök atriði, sem fram hafa komið. Þetta mál er að mörgu leyti flókið, og það er tæplega hægt að búast við því, að hv.þdm. skapi sér afstöðu til málsins með því einu að hlusta á umr., ef þeir ekki hafa lagt þá vinnu fram við athugun málsins í einrúmi, sem nauðsynleg er til þess að öðlast á því fullan skilning. Og þeim mun síður er ástæða til þess að flytja hér langar hrókaræður um málið, þar sem margir hv.þdm. hafa verið og eru fjarverandi. Ég ætla því að láta þessar aths. nægja og treysta því að menn reyni, eftir því sem þeir hafa tíma til, að grandskoða þetta mál í einrúmi, með þeirri athugun, sem menn hafa betri aðstöðu til þess að gefa því, við lestur og samanburð á frv. og gildandi l., annarsstaðar en hér. Fram kom brtt. á þskj. 386. Afbrigði leyfð og samþ. með 18 shlj.atkv.

Hannes Jónsson Brtt., sem ég ber fram hér á þskj. 359, fara í mjög svipaða átt að nokkru leyti eins og brtt. frá hv. 2. þm.N.-M., og eru um persónufrádráttinn. Ég geri hann jafnan alstaðar á landinu og tek aðeins þann frádrátt, sem gert er ráð fyrir í frv. sjálfu, að eigi að gilda fyrir Rvík. Ég gæti vel gengið inn á það, að einhver önnur tala ætti að gilda, en hefi tekið töluna, sem í frv. er gera ráð fyrir, að gildi fyrir Rvík. Því hefir verið haldið fram, að frádrátturinn ætti ekki að vera miklu hærri hér í Rvík en annarsstaðar. Þegar hv. 2. þm.N.M. var að mæla fyrir þessari skoðun sinni, þá var gripið fram í fyrir honum og hann var spurður um mjólkurverðið hér í Rvík. En ég vil nú aftur spyrja um, hvað mjólkurverðið sé t. d. í Hafnarfirði og á Ísafirði o. fl. stöðum. Það er ekki lægra á þessum stöðum en í Rvík. En vitanlega getur ekki persónufrádrátturinn farið eftir því, hve mjólkurverðið er hátt á hverjum stað.

Hver er húsaleigan í Rvík?

Þá verð ég að spyrja hv.þm. V.-Ísf. um það, hver þau þægindi séu, sem þeir, sem hér búa, njóta fram yfir aðra, fyrir að borga hærri húsaleigu en aðrir. Þau eru mikil. Þá er sagt, að þeir sem búi í lélegum kofum úti um sveitir landsins, þeir komist ódýrara af, og þess beri að taka tillit til, þegar um persónufrádráttinn er að ræða.

Það eru til lélegir kofar í Rvík.

. Nei, þeir eru ekki til hér í Rvík, og þess vegna er ekki um samanburð að ræða. Svo eru það margskonar önnur þægindi, sem þeir menn hljóta, sem hér búa, fram yfir þá, sem búa úti um byggðir landsins, og þó að af þeim ástæðum verði dýrara að lifa í Rvík, þá á ekki að nota það til þess að hækka persónufrádráttinn. Því að þeir, sem ekki hafa þau þægindi, sem hér eru á boðstólum, verða að hafa eitthvað í staðinn, og þá virðist ekkert óeðlilegt, að þeir hafi þá heldur meiri afgang í sambandi við persónufrádráttinn. Þetta á við a- og b-lið frv. En svo er það c-liður frv. Þar er talað um frádrátt vegna barna og skylduómaga. Í till. minni reyni ég að færa þetta meira út, og að frádráttur verði leyfður vegna annara skyldmenna, sem eru á framfæri hjá ættingjum sínum. Það er alveg fráleitt að leyfa ekki slíkan frádrátt, ef t. d. systkini framfæra hvert annað eða nánustu vandamenn, því að með því móti er því opinbera, sveitar- og bæjarfélögunum hlíft við útgjöldum, sem þau annars mundu hafa af því að sjá um framfærslu þessa fólks. Mér virðist fyllsta ástæða til þess að taka þetta til greina og viðurkenna rétt þessara manna, með því að bæta þessu inn í frv. og gera þessa ómaga jafnréttháa skylduómögum. Þetta er það, sem ég vildi segja um brtt. mínar, en af því að tími er naumur nú og tækifæri gefst til þess við 3.umr. málsins að ræða einstök atriði frv. nánar. þegar maður hefir séð, hver verða afdrif þeirra brtt., sem nú liggja fyrir, sem margar hverjar hafa mjög mikil áhrif á verkanir frv., þá get ég látið þetta duga í þetta sinn, en vil eindregið hvetja hv.þdm. til þess að greiða brtt. mínum atkv., því að þær eru sanngjarnar.

Emil Jónsson Það eru aðeins tvö atriði, sem mig langar til að minnast á í sambandi við þetta frv. Ég get lýst yfir því, að ég er yfirleitt samþ. frv. Í aðalatriðum fer það í þá átt, sem við Alþýðufl.menn viljum fara í skattamálum. Í frv er gert ráð fyrir, að skattur á lágtekjum fari lækkandi, en hækki á hátekjum. Þetta er til bóta. Og ennfremur sú hækkun á persónufrádrætti, sem gert er ráð fyrir, þetta er í beinu samræmi við stefnu Alþ.fl., sem heldur því fram, að þurftarlaun manna eigi að vera skattfrjáls. Minni hl. allshn. heldur því fram í nál. sínu, að með frv. þessu sé verið að leika loddaraleik, það sé verið að gera bæjar- og sveitarfélögum ómögulegt að innheimta tekjur sínar og yfirleitt sé verið að neyða þau til að fara inn á braut óbeinna skatta eða tolla. Það hefir verið vísað til Akureyrar og Vestmannaeyja í þessu sambandi. Ég vil taka fram, að í þessu felst engin stefnubreyt. hjá okkur Alþýðufl.mönnum, því að við erum ekki í meiri hl. í þessum bæjarstj. Það eru aðrir, sem þar ráða. Það er því ekki um neitt ósamræmi að ræða hjá okkur, er gefi tilefni til þess að kalla þetta loddaraleik. Það hefir verið og er okkar stefna, að þurftarlaun eða þurftartekjur bæri að undanþiggja skatti. En hitt, sem fram yfir er, ætti að skattleggja hærra, það er sú eðlilega tekjuöflunarleið, því þá borga þeir, sem geta. Þau tvö atriði, sem mig langar til að minnast á sérstaklega, eru þurftarlaunin, og hvort bæjarfélögunum sé stefnt í voða með því að líkur séu til, að þau nái ekki inn nauðsynlegum tekjum. Um fyrra atriðið er það að segja, að ég hefði kosið, að persónufrádrátturinn hefði verið hærri en gert er ráð fyrir í frv. þessu, og að honum hefði verið hagað á nokkuð annan hátt. Frv. þetta virðist vera sniðið eftir frv. því, sem núv. hæstv.atvmrh. flutti á þingi 1930 og var árangur af starfi hans í mþm. í skattamálum. Þetta frv. fer svo nærri hvað snertir skattaálagningu á lágar tekjur, að segja má að fylgist að um skattstigann upp að 14. þús. kr. tekjum. En í frv. hæstv.atvmrh. var gert ráð fyrir hærri persónufrádrætti. Í Reykjavík 1200 kr. fyrir einstakling, í öðrum kaupstöðum 1000 kr. og í sveitum 800 kr., en fyrir hjón í Rvík 2200 kr., í öðrum kaupstöðum 1800 kr. og í sveitum 1500 kr. Þetta kann sumum að finnast nokkuð hátt, ég skal ekki um það segja, en ég get ekki fallizt á, að þurftarlaun séu ekki hærri en það, sem gert er ráð fyrir í frv. Mér finnst það ekki sómasamlegt, að frádráttur fyrir einstaklinga sé í Rvík kr. 800 og kr. 600 annarsstaðar á landinu og fyrir hjón í Rvík kr. 1500 og kr. 1200 annarsstaðar, en frádráttur fyrir börn kr. 500 alstaðar jafnt. Mér þykir fyrst og fremst gerður of lítill munur á Rvík annarsvegar og öðrum kaupstöðum og sveitum hinsvegar. Það er ómótmælanlega rétt, að dýrtíðin er mismunandi í landinu, mest í Rvík. minni í öðrum kaupstöðum og minnst í sveitunum. Mér finnst því allt mæla með því, að persónufrádrættinum sé mismunað eftir þessum þremur stigum. Hv. 2. þm.N.-M. hélt því fram, að það væri að vísu dýrara að lifa í Rvík, en þar fengju menn hærri laun fyrir sína vinnu og nytu meiri þæginda, og vildi hann réttlæta með því, að persónufrádrátturinn væri eins um allt land. Ég vil fullyrða, að sömu þægindi séu keypt mismunandi verði, svo að þetta getur ekki staðizt, því að ef dýrara er að lifa í einum stað, en persónufrádrátturinn er hinn sami, þá er greiddur hærri skattur af raunverulega sömu tekjum, þegar dregið er frá sem nauðþurftartekjur sama upphæð án tillits til mismunandi dýrtíðar. Hv. þm. V.-Húnv. vildi rökstyðja þetta sama með því, að menn nytu hér meiri þæginda en fólkið í sveitinni, og að hærri framfærslukostnaður hér lægi í því, að hér hefði fólkið meiri þægindi. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að sömu þægindi eru keypt mismunandi dýru verði hér og annarsstaðar á landinu, svo að frádráttar mismunur er réttlátur. Ég skal t. d. benda á, að húsaleiga er mjög misjöfn, dýrust í Rvík, ódýrari í öðrum kaupstöðum og þorpum og ódýrust í sveit. Ýmsar aðrar nauðsynjar eru með mismunandi verði, t. d. mjólkin, sem hv.þm. minntist á, það er alveg rétt, að sama verð er í Rvík og Hafnarfirði, en ódýrara annarsstaðar á landinu, og þó ódýrast í sveitum. Og þess eru mörg dæmi, að sami hluturinn er seldur mismunandi verði á þessum þremur stöðum. Mér finnst því öll sanngirni mæla með því, að frádráttur, bæði fyrir hjón og einstaklinga, sé mismunandi á þessum þremur stöðum. Hvort hann er hafður eins og gert var ráð fyrir í frv. Haralds Guðmundssonar 1930 eða farinn verður einhver millivegur milli þess og frv. hæstv. fjmrh. geri ég ekki að kappsmáli. Grundvallaratriðið er, að þurftartekjur séu ekki skattaðar, en það, sem er yfir visst lágmark sé skattað þeim mun meira, því það á að taka skattinn hjá þeim, sem geta borgað, en ekki gera mönnum dýrara en þarf að lifa fábrotnu lífi við einföldustu lifnaðarhætti. En það virðist mér vera gert með frv. hæstv. fjmrh. Það er enginn efi á því, að með 800 kr. tekjur mun fullerfitt að draga fram lífið hér í Rvík. Ég mun ekki koma fram með brtt. nú, en geri það við 3. umr. Ég tel, að þetta mætti færa til betri vegar, án þess að skerða þennan tekjustofn ríkissjóðs til muna. Hitt atriðið, sem minnzt hefir verið á hér, að gjaldþol bæjanna væri rýrt með frv. þessu og stæði voði af, hefir verið tekið rækilega til meðferðar af hæstv. fjmrh. og hv.þm. V.-Ísf. Það hefir verið sýnt fram á það, að í rauninni skerðir öll tekjuöflun ríkisins gjaldþol bæjarfélaganna eða rýrir þær tekjur, sem þau geta lagt á, og torveldar innheimtu þeirra. Ég álít, að þessi aðferð, álagning tekjuskatts, sé engu óheppilegri né komi harðara niður en t. d. tollaálagningar. Þessi lög hafa þá afleiðingu, að það eru efnaðri mennirnir, sem greiða mest, og það er réttlátt. Það er annað mál, að bæjarfélögunum verður að hjálpa á einhvern hátt. Kemur þá tvennt til greina. Annað er að sjá fyrir nýjum tekjustofnum, eins og ein brtt. fer fram á, sem komin er fram við þetta frv. um að helmingur tekjuskatts renni til bæjanna. Hitt er að létta af bæjar- og sveitarfélögum þeirri gjaldabyrði, sem á þeim hvílir nú að einhverju. leyti. Við hv. 6. landsk.þm. höfum flutt frv. um framfærslulög, sem, ef að lögum verða, mun létta undir með bæjar- og sveitarfélögum hvað snertir fátækraframfæri og kemur þeim gjaldalið á fastari grundvöll. Mér finnst að mörgu leyti betur farið, að bæjarfélögin fengju að losna við þau útgjöld til nokkurra muna, heldur en ef þeim væru skaffaðir nýir tekjustofnar af þessu tægi. Það má kannske segja, að komi í sama stað niður, hvort tekjurnar eru hækkaðar eða gjöldin lækkuð. En ég hallast heldur að þeirri tilhögun, að bæjunum sé bjargað úr því öngþveiti, sem þeir eru nú í með fátækraframfærið. eins og reyndar einnig mörg sveitarfélög landsins. Í trausti þess, að bæjarfélögunum verði hjálpað, m. a. með því, að frv. okkar um framfærslu nái fram að ganga, mun ég greiða atkv. móti brtt. þeirri, sem fram er komin um, að nokkur hluti tekjuskattsins renni beint í bæjarsjóði, þó að það sé æskilegt, ef unnt væri að hækka tekjur bæjarfél. En ég sé ekki fært að skerða þessar tekjur ríkissjóðs, nema séð sé, hvort ríkissjóður getur komizt af án þeirra. - Annars er önnur leið, sem ég get bent á, að mætti fara, til leiðbeiningar hv.flm.brtt., og hún er sú, að samþ. í lögum þessum eitthvað svipað ákvæði og var í síðustu gr. frv. þess, er Haraldur Guðmundsson flutti 1930, þar sem heimilað var að leggja á viðbótarskatt allt að 50%, er rynni í bæjarsjóðina. Þó að þetta frv., er hér liggur fyrir, þræði það frv. að miklu leyti, þá er þó sleppt þessari síðustu gr. og tel ég það verr farið. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa till. úr frv. frá 1930, sem þá kom til álita, en gæti eins vel átt við nú. Hún hljóðar svo: „Heimilt er sveitar- og bæjarstjórnum, meðan Alþingi hefir ekki sett lög um almannatryggingar eða á annan hátt létt að verulegum mun af héruðum kostnaði við fátækraframfærslu, að hækka skattgjald það, sem um ræðir í 6, gr., um 50% í umdæmum sínum. Skal innheimta viðbótarskatt þennan samtímis skattgjaldinu til ríkissjóðs og af sömu mönnum, og rennur hann allur til hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarsjóðs. Jafnframt rennur þá og til sömu sjóða 1/3 skattgjaldsins samkv. 13. gr. úr hlutaðeigandi héruðum“. Þetta atriði, að hækka skattinn að nokkrum hluta, sem rynni svo til bæjar- og sveitarsjóða, gæti vel komið til álita. Það gæti verið heppilegt að binda hluta af útsvörunum á þennan hátt, og ég gæti fallizt á, að farið væri inn á þessa braut, ef létta þyrfti á framfærslukostnaði bæjar- og sveitarfélaga að einhverju leyti. Tel ég, að þessi leið sé betri en sú, sem farið er fram á í brtt. 308. Ríkissjóður fengi þá það, sem honum ber, en bæjar- og sveitarsjóðir fengju heimild til að taka sinn hlut á þennan hátt. Hitt, að taka af ríkisjóði þann möguleika, sem hann hefir þarna til að jafna sinn status, er ekki fært nema benda á aðrar fjáraflaleiðir í staðinn handa ríkissjóði. E. t. v. mætti segja, að hér væri gengið nokkuð langt, en útsvörin ættu þá að geta orðið nokkru lægri, og mér virðist þetta atriði vel þess vert, að það væri athugað nánar. Það eru sjálfsagt ýms atriði, sem til greina gæti komið að athuga betur, en ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í það nú.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég þarf ekki að vera langorður. Um það hefir aðallega verið deilt í sambandi við þetta frv., hvort með því væri gengið á rétt bæjar- og sveitarfélaga til að afla tekna. Minni hl. heldur því fram, að frv. gangi of langt í þessu efni og hljóti að skerða um of álagningarmöguleika sveitar- og bæjarfélaga. Um þetta atriði hafa nú þegar komið fram svo greinileg rök bæði frá stj. og frá hv.þm. V.-Ísf., hv.þm. Hafnf. og hv. 2. þm.N.-M., að ég sé ekki ástæðu til að fara út í það frekar. Ég sé ekki heldur ástæðu til að fara út í önnur atriði, sem hér hafa verið þrautrædd, enda eru nú fæstir þeirra mættir, sem tekið hála þátt í þeim umr. En ég vildi með fáum orðum víkja að tveimur brtt., sem hér liggja fyrir. Önnur er á þskj. 386, frá hv. 7. landsk. Ég get sagt það strax, að ég mæli með því, að sú brtt. verði samþ., því að ég tel, að sú aðferð, sem þar greinir, um mat á búpeningi, sé hentugri en það, sem frv. gerir ráð fyrir um þetta atriði, enda er þessu hagað svo, þar sem bezt lag er á framtali. En um brtt. á þskj. 359 er það að segja, að ég legg á móti því, að hún verði samþ., og get ég að mestu vísað til þeirra raka, sem ég færði gegn brtt.hv. 2. þm.N.-M., sem gengur í svipaða átt, þ. e. a. s. að gera engan mun á persónufrádrætti í Rvík og annarsstaðar. Ég get bætt því við þau rök, sem þegar eru komin fram, að það gefur að skilja, að það er ávallt ódýrara að lifa á þeim stöðum, þar sem fjölbreytt matvælaframleiðsla fer fram. Þar sem svo hagar til, fást matvælin með lægra verði heldur en þar, sem greiða verður fyrir þau til viðbótar flutningskostnað, verzl.ágóða o. s. frv. Þessi mismunur á verði matvælanna kemur því greinilegar fram sem um stærri kaupstaði er að ræða, og er því full ástæða til að gera mun á Rvík og öðrum stöðum á landinu í þessu efni. Hér er minna um matarframleiðslu en annarsstaðar, og verða menn því að kaupa allar matvörur með álögðum kostnaði. Það liggur í augum uppi, að það hlýtur alltaf að verða dýrara að lifa í stórum kaupstað heldur en þar, sem menn geta framleitt matvæli handa sjálfum sér að meira eða minna leyti. Það er kunnugt, að landverð er hærra hér en annarsstaðar, sömuleiðis byggingakostnaður, og kemur það fram í hærri húsaleigu. Menn verða yfirleitt að kaupa bæði neyzluvörur og lífsþægindi hærra verði hér en annarsstaðar, og stuðlar þetta allt að því að gera mismuninn á framfærslukostnaðinum hér og annarsstaðar eðlilegan. Viðvíkjandi c-lið till. mætti segja, að nokkur sanngirni mælti með því að samþ. hann, en hann ræðir um persónufrádrátt fyrir ættingja og vandamenn. En í skattalögunum er litið svo á, að það, sem þannig er látið af hendi án þess að bein skylda komi til, verði að teljast gjafir, en gjafir koma ekki til frádráttar. Það er að vísu rétt hjá hv.þm. V.-Húnv., að þessi framlög eru sérstaks eðlis og geta létt gjöldum af hinu opinbera. En ef útfæra ætti frádrátt eftir þessu, mundi ekki nægja, að aðeins vandamenn kæmu þar til greina, heldur yrði það að ná til allra, sem heimilisfaðir hefir á framfæri sínu, hvort sem venzlamenn ættu í hlut eða vandalaust fólk. En það er sérstaklega eitt, sem mælir á móti þessari till., auk þess sem það fer í bága við almennar reglur skattlaganna, og það er það, að þar sem mannmargt er, eins og t. d. hér í Rvík, yrði erfitt og jafnvel ókleift að hafa eftirlit með framtölum manna í þessum atriðum. Það er kunnugt, að menn eru hneigðir til að telja fleiri á framfæri sínu en raunverulega er, og það getur jafnvel orðið tafsamt að skera úr, hvort börn eru rétt fram talin, hvað þá ef við bættust ættingjar og vandamenn, sem ganga þyrfti úr skugga um, hvort raunverulega væru á framfæri heimilisföður. Þetta yrði kannske ekki miklum erfiðleikum bundið í fámenni, en í stórum bæjum, og þá ekki sízt hér í Rvík, yrði það erfitt, ef ekki ókleift með öllu. Ég verð því að leggja til, að þessi till. verði ekki samþ., þó að hægt sé að færa fyrir henni ýms rök. Læt ég þetta svo nægja að sinni.

Jón Sigurðsson Ég á eina litla brtt. á þskj. 386, sem hæstv. fjmrh. hefir minnzt á, og hefir hann tjáð sig aðhyllast hana. En ég tel mér skylt að gera grein fyrir henni til skilningsauka þeim, sem e. t. v. eru ekki þessu atriði svo kunnugir sem skyldi. Eins og þetta atriði er orðað í frv. stj. má með fullum rétti segja, að það sé óframkvæmanlegt. Hv. fjhn. hefir skotizt yfir þetta og sömuleiðis hæstv. fjmrh., enda mun hann ekki eins kunnugur framkvæmd þessara laga í sveitum eins og hér í Rvík, svo sem eðlilegt er. Það stendur hér í frv., að búpening skuli verðleggja eftir gildandi verðlagsskrám. En þegar athugað er hvenær slíkar skrár eru samdar, kemur í ljós, að matið yrði að byggjast á tveggja ára gömlu verðlagi, og er augljóst, að slíkt getur alls ekki gengið, þar sem talsverðar verðlagsbreyt. geta átt sér stað á þeim tíma. Þá er og á það að líta, að sú verðlagsskrá, sem fara ber eftir, tilgreinir ekki nema örfátt af því, sem um er að ræða. Þar er aðeins tilgreindur fullorðinn peningur, kýr, hestar, hryssur og ær, en ekki gemlingar, tryppi, kálfar og annað ungviði, auk margs annars. Skattanefnd væri því jafnnær, þó að vísað væri á þetta ákvæði. Matið hlyti að verða af handahófi og sitt verðlagið í hverjum hreppi. Ég legg til, að yfirskattan. verði lögð sú skylda á herðar að leita tillagna undirskattan. í sínu umdæmi og taki svo meðaltal af verðlaginu, sem gildi fyrir skattumdæmið eins og gert er við samningu verðlagsskránna. Þessi aðferð er nú þegar upp tekin í allmörgum sýslum, t. d. í Skagafjarðarsýslu, og hefir gefizt vel. Tel ég því, að hyggilegt væri að breyta ákvæði frv. í þessa átt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta atriði. Hæstv. fjmrh. telur, að þessi breyt. miði til bóta, og er því þess að vænta, að till. mín verði samþ. En úr því að ég stóð upp, vildi ég með fáum orðum minnast á brtt.hv.þm. V.-Húnv. á þskj. 395. Mér virðist full sanngirni mæla með henni, sérstaklega síðari hluta hennar. Ég hefi nokkrum sinnum rekið mig á það hróplega ranglæti, að foreldrar fá frádrátt fyrir unglinga um eða yfir fermingaraldur, en hinsvegar ekki fyrir karlæg gamalmenni, nákomin bónda og að öllu leyti upp á hans hjálp komin. Það er ekki ótítt, að skattgreiðendur taki slíka vandamenn að sér og ali önn fyrir þeim að öllu leyti og bjargi þannig sveitarfélaginu frá stórkostlegum útgjöldum. Virðist mér bæði sanngjarnt og sjálfsagt, að tillit sé tekið til þessa í ákvæðunum um persónufrádrátt. Ég skal svo láta þetta nægja, en mun sýna afstöðu mína til annara brtt. við atkvgr. Vil ég að lokum vænta þess, að mín brtt. fái góðar undirtektir og verði samþ.

Jakob Möller [óyfirl.] Ég bjóst við að heyra hv.þm. Hafnf. minnast á þá stefnu, sem kom fram hjá minni hl. fjhn., þó að hann vildi ekki taka að sér þá till. eða veita henni fylgi, því að það var augljóst, að hann taldi fulla sanngirni mæla með þeirri breyt, sem þar er farið inn á. Því til stuðnings vísaði hann til frv., sem núv. hæstv.atvmrh. bar fram á þinginu 1.930, þar sem gefin var heimild til að hækka tekju- og eignarskatt um 50% til þarfa bæjar- og sveitarfélaga. Hv. þm. Hafnf. lét svo um mælt, að hann vildi gjarnan, að þessi leið yrði athuguð, svo að vel mætti hugsa sér, að um þetta næðist samkomulag. Ég vil vekja athygli á því, að minni hl. fjhn. hafði hugsað sér sína till. sem samningsgrundvöll, af því að meiri hl. n. þvertók fyrir að taka til athugunar þá aðferð, sem vakti fyrir minni hl. til þess að koma á þessum félagsskap milli sveitar- og bæjarsjóða annarsvegar og ríkissjóðs hinsvegar. um tekjuöflunina. Minni hl. sá ekki ástæðu til að svo stöddu að gera nánari grein fyrir því, hvernig hann hugsaði sér þessa skiptingu eðlilegasta og sanngjarnasta, heldur bar hann till. fram fyrst og fremst til að sýna, hvert hann stefndi. Ég teldi vel farið, ef samherjar hv.þm. Hafnf. vildu fara að hans dæmi og taka þetta atriði til yfirvegunar á ný. Það væri a. m. k. skaðlaust að samþ.till. við þessa umr., því að sá meiri hl., sem það gerði, sýndi aðeins þá afstöðu sína, að vilja fara inn á þessa braut. Síðan er hægt að breyta þessu við 3. umr. eða fella niður aftur, ef ekki næst samkomulag. Ef hv.þm. Hafnf. hefir meint það, sem hann sagði, ætti hann að greiða atkv. með till. okkar, svo að hægt væri að taka hana til nánari athugunar. Ég get fyrir mitt leyti sagt, að ég hafði hugsað mér, að skiptingin milli sveitar- og bæjarsjóða og ríkissjóðs yrði á annan veg en hér er gert ráð fyrir, sem sé, að hlutdeild sveitar- og bæjarsjóða yrði því meiri sem þessi skattur væri hærri. Þetta er sá eini löglegi tekjustofn, sem sveitarfélögin hafa og er því rétt að vera vel á verði, að ekki sé gengið of nærri rétti þeirra. Og þess vegna teldi ég æskilegt, að því hærri sem skattarnir væru því meiri hlutdeild fengju bæjar- og sveitarfélögin. Hv. þm. Hafnf. var að vísa til frv., sem hæstv. núv. atvmrh. hefði borið fram fyrir nokkrum árum, um að heimila sveitarfél. að leggja á allt að 50% aukatekjuskatt. En þetta er ófullnægjandi. Ríkið getur farið svo hátt með skattaálögur, að ómögulegt sé fyrir sveitarfél. að ná viðbótartekjum með beinum sköttum, en verði að ganga inn á tollaleiðina. Hv. stuðningsmenn stj. og þeir hv.þdm., sem tekið hafa frv. að sér, hafa haldið því fram, að það sé fjarstæða, sem við andstæðingarnir höfum staðhæft, að þar sé of nærri gengið sveitar- og bæjarfél. Um þetta hafa mörg vizkunnar orð fallið hjá hv.þm. V.-Ísf., sem virðist til þess kjörinn af stjórnarliðinu að finna púður í ýmsum málum. Hann hefir látið hér ljós sitt skína og sagt, að hvernig, sem gjöldin til ríkissjóðs séu tekin verði það til að skaða gjaldþol til bæjar- og sveitarfél. Þetta er alveg rétt og hefir verið viðurkennt og sannað af öllum flokkum, Sjálfstfl., Framsóknarfl. og Alþýðufl., og jafnvel fjmrh. sjálfum, að of nærri hafi verið gengið gjaldþoli skattþegnanna. Öll þau ár, sem hæstv. fjmrh. var skattstjóri hér í Rvík, sá hann sér ekki fært að jafna öllum gjöldunum niður á eignir og tekjur, heldur var tekinn nokkur hluti þeirra með svo kölluðu rekstrargjaldi, sem lagt var á án nokkurs tillits til þess, hvernig atvinnan bar sig - jafnvel á tap og eignaleysi. Ég get t. d. nefnt dæmi, sem ekki verður mótmælt, að hér í bænum voru lagðar 16 þús. kr. á fyrirtæki, sem tapaði á árinu. Hvers vegna er þetta gert? Er það vegna þess, að það þyki sanngjarnara en leggja á eignir og tekjur? Nei. Það er vegna þess, að þeir, sem lögðu gjöldin á, hafa ekki treyst sér til að ná þeim inn með því að leggja þau öll á eignir og tekjur. Því samkv. kenningum hæstv. fjmrh. og hv.þm. Hafnf. og annara þeirra fylgjenda á að leggja gjöldin á eignir og tekjur, en ekki tap. Sú leið hefði því ekki verið farin, ef annars hefði verið kostur. Eða vilja þeir heldur, fyrst þeir ekki fylgja fram sínum eigin kenningum viðurkenna, að þær séu rangar. Hv. þm. Hafnf. sagði, að Alþýðufl. stæði ekki að þessu. Þetta hefir verið gert í Vestmannaeyjum, og nú sækir bæjarstj. Akureyrar til Alþ. um heimild til þess að fara sömu leið. Og a. m. k. á Akureyri hafa allir flokkar skrifað ágreiningslaust undir þessa beiðni. Hv. 6. landsk. lýsti á dögunum því öngþveiti, sem bæjarfélögin væru að komast í við að leggja á fyrir öllum þörfum, því að útgjöldin vaxa stöðugt. Hv. þm. Hafnf. sagði, að um fleiri leiðir gæti verið að ræða en veita bæjar- og sveitarfél. hlutdeild í ríkistekjunum, t. d. að létta af þeim nokkrum hluta af gjaldabyrðinni. Þetta gæti komið til mála, en það bólar ekkert á tilboðum í þá átt ennþá. Það verður því að tala um hlutina eins og þeir eru. Og þeir eru þannig, að bæjarfélögin hafa engin ráð með að skaffa sér þá tekjustofna, sem þeim eru nauðsynlegir, nema leita til þess aðstoðar Alþ. En þetta frv. og hæstv.ríkisstj. stefna að því að láta bæjar- og sveitarfélögin eiga sig og sjá fyrir sér sjálf. Hæstv. fjmrh. og hans fylgjendur segja, að enn séu eftir svo og svo mörg % af þeim gjaldstofnum, sem notaðir hafa verið og því sé hægt að nota þá áfram. En í verkinu viðurkenna þeir, að ekki sé hægt að leggja á allar þarfirnar. Það hefir verið sagt, að hér í Rvík væru útsvörin tiltölulega lægri en víða annarsstaðar, miðað við eignir og tekjur. En þetta er í raun og veru rangt, því mikið af útsvörunum er tekið eftir öðrum leiðum, t. d. með rekstrargjaldi. Ég tók svo eftir hjá hv.frsm., að hann segði, að í Danmörku væri tekjuskattur af lágum tekjum hærri en hér í Rvík. Hinsvegar er það upplýst í nál. minni hl., að gjöld til ríkis og sveitarfélaga samanlagt eru 120% hærri hér í Rvík en í Kaupmannahöfn. Hvað kemur svo í ljós við þennan samanburð: Að skoðanabræður þeirra manna, sem hér ráða, telja ómögulegt að taka öll gjöldin með beinum sköttum. Það er augljóst, að ef skattur til ríkis er lægri hér en í Danmörku, en samanlögð gjöld til ríkis og bæjarfélagsins hér í Rvík 120% hærri en í Kaupmannahöfn, þá verður ríkið að ætla bænum ákveðna skattstofna, og veita honum heimild til að nota þá. Það er náttúrlega nánast sagt grátbroslegt að heyra hv. jafnaðarmenn standa hér upp og vitna, að þeir vilji leggja skattana á tekjur og eignir, þegar þeir vita jafnframt, að því meira sem ríkið tekur af beinum sköttum verður að hækka tollana til þess að fá fé í bæjarsjóðina. Þá kem ég að því vísdómsorði hv.þm. V.-Ísf., að það gildi einn hvar gjöldin séu tekin, þau skerði alltaf gjaldþolið. Ef svo er komið, sem virðist augljóst, að skattahækkanir til ríkisins leiði af sér tollahækkanir í kaupstöðunum, er of langt gengið. Það liggur fyrir umsögn hæstv.ríkisstj. um, að ekki sé hægt að lækka útgjöld ríkissjóðs. Það liggur því í augum uppi, að þurfi að halda þessari stefnu að hækka stöðugt skattana þing eftir þing, leiðir það til þess, að þeir innheimtast ekki eða gjaldabyrðin verður svo þung, að fólkið þarf að fá allskonar styrki í staðinn. Hæstv. fjmrh. sagði, að till. okkar minni hl. skerti tekjur ríkissjóðs um a. m. k. ½ millj. kr. Þetta mun vera rétt samkv. l. frá 1921, að viðbættum 40% skattaukanum. En ég benti á, að till. okkar væru aðeins grundvöllur til samkomulags, sem við værum reiðubúnir að semja á. Ef gengið er inn á sameiginlega skattálagningu til ríkis og bæjarfélaga, munum við jafnvel geta gengið inn á að hækka skattinn frá því, sem nú er. Hinsvegar er ég þeirrar skoðunar, að hér verði að láta staðar numið, og ekki sé hægt að hækka beinu skattana, en verði að fara aðrar leiðir. Hitt er alveg sama og halda því fram, að hægt sé að bæta úr þörfum fólksins með því að hækka verðið á vörunum. En það á sín ákveðnu takmörk. Hækkuðu verði þarf að fylgja vaxandi kaupgeta. Ef boginn er spenntur of hátt, er skammt að bíða þess, að hann bresti.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég skal ekki verða langorður, aðeins víkja að brtt. á þskj. 337. Ég geri þar að till. minni, að vextir af sparisjóðsinnstæðu, sem er undir 10 þús. kr., verði undanþegnir tekjuskatti. Ég lít svo á, að löggjafarvaldið þurfi að örva fólk til þess að leggja fé sitt í banka og sparisjóði. Þetta munar að vísu einstaklinginn litlu, en ríkið því minna, en örvar fólk að leggja fé sitt í sjóði. Um þetta má taka það fram, að margir standa í þeirri meiningu, að það séu hinir svo nefndu burgeisar, sem eigi spariféð. En þetta er misskilningur. Spariféð er eign almennings. Þeir, sem nefndir eru burgeisar, hafa yfirleitt sitt fé í veltu, sem kallað er - leggja það í ýmiskonar fyrirtæki. En hinir almennu skattborgarar hafa fé sitt sjaldan í áhættufyrirtækjum, heldur leggja það inn í sparisjóð. Ef þessi leið yrði farin, væri stigið rétt spor í þá átt, að örva fólk til þess að leggja fé sitt inn í sparisjóði og banka og afla þeim stofnunum með því meira veltufjár. Mundi þeim þá jafnframt vera gert mögulegt að lána út gegn lægri vöxtum. Þetta er ekki mikið atriði, en ég tel það rétt, og það munar ríkissjóðinn litlu. Þá vil ég taka það fram, að ég tel ekki rétta þá aðferð, sem nú er viðhöfð, að skylda bankana til að gefa upp innstæður manna, heldur ættu bankarnir að greiða til ríkissjóðs vissa % af öllum innstæðum. Þetta gæti svo komið fram á innlánsvöxtunum. Mun sannast, að ef þetta verður tekið upp, mun spariféð vaxa. Þá á ég hér aðra till., um að hækka skattfrjálst iðgjald af líftryggingum úr 300 kr. í 500 kr. árlega. Þessi hækkun munar litlu á skattinum, en mér er kunnugt um, að 300 kr. er of lágt, t. d. fyrir skólapilta, sem oft verða að taka háar líftryggingar og setja polisuna að veði fyrir lánum. Sama er að segja um marga, er líftryggingar kaupa vegna konu og barna, og ætti löggjafinn að örva það, en ekki knífa. Vona ég, að till. þessi verði samþ. Ég ætla ekki að blanda mér hér inn í umr., en get þó ekki stillt mig um að benda á, að sósíalistarnir hafa með framkomu sinni fallið frá stefnuskrá sinni um beina skatta. Þetta hafa þeir viðurkennt, þar sem þeir, ásamt Framsókn, hafa undanfarin ár verið í meiri hl. í niðurjöfnunarn. Rvíkur og tekið þó allmikinn hluta af gjöldunum með rekstrarútsvörum. Í máli, sem hæstv. ráðh. hafði hér fyrir rétti, upplýstist að kaupmaður greiddi þannig 2‰ af veltunni. Þetta verður því óbeinn skattur, því þegar kaupmenn vita, að þetta verður lagt á, færa þeir þessi 2‰ yfir á kaupendurna með hækkuðu vöruverði. Heimild fyrir slíkri álagningu mun hæstv. fjmrh. telja, að sé falin í 3. lið 4. gr. útsvarsl. frá 15. júní 1926. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, að taka skuli til greina: „Ástæður aðilja að öðru leyti, svo sem fjölskyldu hans, heilsufar hans og þeirra, sem á vegum hans eru, höpp eða óhöpp, sem hann hefir orðið fyrir, svo sem slys, dauðsföll, fjárskaða af sjó, veðri eða vötnum, sérstakan uppeldis kostnað eða menningarkostnað barna hans, er nauðsynlegan má telja eða venjulegan, tap á ábyrgðum og sér hvað annað, er telja má, að máli skipti um gjaldþol hans og með sanngirni má taka til greina til hækkunar útsvars hans eða lækkunar“.

Ég hélt, að við hefðum alltaf verið sammála

. Já, sammála um, að þetta væri juridiskt heimilt, en ekki, að það væri heppilegt. En ég verð að segja, að það væri betra að hafa um þetta fastara form. Og það verður að krefjast þess af löggjafanum, að hann setji fyrir því fast form, hvernig álagningin skuli fara fram. Þetta hefir hæstv. fjmrh. viðurkennt með því að setja reglur, sem hann ætlast til, að farið sé eftir. En þessum reglum hefir ekki verið fylgt, vegna ákvæðanna í 4. gr. um heimild til að leggja á eftir efnum og ástæðum, sem má teygja endalaust, eftir tilhneigingu skattayfirvaldsins. Það má lengi deila um, hvort hækka eigi á þessu fyrirtækinu um 1-2‰ eða lækka á hinu. Við þetta er hætt við, að komi fram misrétti, því að þeir, sem með völdin fara, eru oft misjafnlega vinveittir í garð einstakra manna, misjafnlega samvizkusamir, og getur því leikið hætta á, að þeir misbeiti sín valdi. Þetta tel ég illa farið og vil átelja. Ég skil ekki annað en hæstv. fjmrh. viðurkenni, að þetta ákvæði er aðeins til að koma af stað misrétti. Að vísu er það svo, eftir orðanna hljóðan, að niðurjöfnunarn. á að taka tillit til ýmissa þeirra ástæðna, sem henni eru kunnar. En ef n. tekur sér vald til að láta einstaklinga greiða 1-2‰ af umsetningu, er komið lengra en hóflegt er og jafnvel í það horf, að hún taki sér vald til að haga álagningu útsvaranna hverju sinni eftir því, sem henni þóknast. Ég veit að hæstv. fjmrh. viðurkennir það, sem hv. 3. þm. Reykv. tók fram áðan, að það hefir verið lagt útsvarsgjald í Rvík svo tugum þús. kr. hefir skipt á gjaldanda, sem hefir rekið sitt fyrirtæki með tugum þús. kr. tapi, svo að bæjarstj. Rvíkur hefir orðið að fella útsvarið nærri alveg burt. Þetta dæmi sýnir aðeins, að það er komið út í algert handahóf og leiðir vitanlega til þess, að það er ljóst, að álagning útsvara hér í Rvík er orðin svo mikil og útsvarsgjaldendur eru orðnir svo þrautpíndir, að jafnvel þeir, sem með þessi mál fara í skattanefndinni, sem hefir allar skýrslur, sjá sér ekki fært að leggja útsvör á með meiri rétti en það, að útsvör eru lögð á félög og einstaklinga, sem ekki hafa haft einn eyri í arð undanfarið ár. heldur jafnvel stórtap. Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, vil ég benda á það, að sósíalistar eru búnir, með því að taka þátt í niðurjöfnun útsvara, að viðurkenna, að þeirra eigin kenning um beina skatta er ekki einhlít, og þeir hafa orðið að fara leið óbeinna skatta, sem þeir segja að brjóti í bága við sín prinsip.

Jón Pálmason Það er í sjálfu sér óviðfelldið að tala yfir þeim fáu hv.þm., sem eru hér í deildinni, en nokkur atriði í þessum umr. hér í dag valda því, að ég vil ekki láta þessar umr. fram hjá mér fara, án þess að leggja orð í belg. Fyrst og fremst vil ég minnast á það, að hæstv. fjmrh. sagði hér í kvöld, að það væri misskilningur, að fulltrúar sveitahéraðanna væru mótfallnir því, að beinir skattar hækkuðu frá því, sem nú er, vegna þess, að beinu skattarnir kæmu lítið niður á þeim og þeirra kjördæmum. Ég hlaut að taka þetta til mín, því að ég lýsti yfir því við fyrri umr., að ég væri því aðeins meðmæltur því, að ganga inn á þá braut, að skattinum skuli skipt milli sveitar- og bæjarfélaga annarsvegar og ríkissjóðs hinsvegar. Ég vil svara því, sem fram kemur hjá hæstv. fjmrh. í þessum ummælum, því að þar kemur greinilega í ljós hugsunarháttur sá, sem ríkt hefir hér á hv.Alþ. undanfarin ár og virðist vera algengur, sem sé sá, að það sé óhætt að taka gjöld, ef þau koma ekki niður á hlutaðeigandi mönnum eða þeim skjólstæðingum, sem þeir eru fulltrúar fyrir. Þessi hugsunarháttur hefir leitt út í þær öfgar í skattaálögum til ríkis og á annan hátt, að hann, ásamt fleiri ástæðum, er kominn vel á veg með að drepa allt atvinnulíf í landinu. Þessi hugsunarháttur er mjög óheilbrigður og skaðlegur. Hvað mig sjálfan snertir hef ég viljað líta á þessi mál sem önnur með alþjóðarhag fyrir augum, en ekki með tilliti til þess, hvað mér sjálfum kæmi bezt. Í þessu sambandi vil ég víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 5. þm. Reykv. Hann hélt því fram, sem er í samræmi við ræðu hæstv. fjmrh., að tekju- og eignarskatturinn væri að miklu leyti sérskattur fyrir Rvík og kaupstaðina. Hann dró þá ályktun, að þetta stafaði af því, að það kæmu ekki fram tekjur og eignir til skatts í öðrum héruðum landsins, og átti hann þar sérstaklega við okkar sveitahéruð. Frá mínu sjónarmiði liggur mikill misskilningur í þessu, sem ég hygg ekki munu stafa af þekkingar- skorti hv.þm. á ástandinu í sveitum okkar. Það er algerlega röng ásökun, að mismunurinn á skattgjaldi sveita og kaupstaða stafi af rangri framtalningu í sveitum. Það er að vísu ekki unnt að fullyrða neitt almennt um þetta, en það, sem skapar þennan mismun, eru aðrar orsakir. Til þessa liggja sérstaklega tvær orsakir. Önnur er sú, að undanfarin ár hafa tekjur almennt verið nálega engar og stundum jafnvel tap, í sveitum landsins, þrátt fyrir það þó að tekjur hafi verið nokkrar í kaupstöðunum. Hin orsökin hygg ég að liggi í því, að það tíðkast öllu meir í kaupstöðunum, e. t. v. sérstaklega í Rvík, heldur en í sveitunum, að lagt er á tekjur, sem engar eru til. Það er þetta atriði, sem gerir það að verkum, að ég tel nauðsynlegt að fara varlegar í þessu efni með þennan skatt en ella mundi þurfa að gera. Ræði hæstv. fjmrh. og aðrir tala um, að ekki sé svo langt gengið í þessu efni hér í Rvík, þegar jafnmikið sé eftir af tekjum, þegar búið sé að leggja útsvör og skatta eins og til sé tekið. Þetta má e. t. v. til sanns vegar færa, ef það er víst, að til sé jafnmikið af tekjum og tilgreint er. En það vantar mikið á, að svo sé, og það stafar af því, hvernig skattaálagningunni er hagað, og þá kem ég að því atriði, sem hér virðist vera deiluatriði í sambandi við þetta frv. og hefir verið deiluatriði undanfarin ár í sambandi við skattalögin. Það er, hvort eigi að vera mismunandi persónufrádráttur, þegar skatturinn er ákveðinn. Vitanlega er það rétt, að það er dýrara að lifa í Rvík og kaupstöðunum heldur en annarsstaðar á landinu, vegna þess að frádrátturinn nægir ekki fyrir því, sem menn eru neyddir til þess að eyða. Þarna er veigamikið atriði, sem gerir það að verkum, að lagt er á tekjur, sem engar eru til. Hv. þm.N.-M. vildi rökstyðja, að þetta væri eðlilegt, með því að kaupgjaldið hér í Rvík væri hærra, og þess vegna ætti ekki að hafa frádráttinn mjög háan. Þetta sýndi, að það var ríkisskattanefndarmaður, sem talaði. Þetta er ekki á sterkum rökum reist. Ríkisskattan. hefir reynt á þessu ári að fara inn á sömu braut, með því að koma því til leiðar, að búnar væru til tekjur hjá bændum, sem engar eru til. Sumar till. eru svo mikil fjarstæða, að ég býst ekki við, að nokkur skattan. fari eftir þeim, nema þá að nafninu til. Hvað persónufrádrátt snertir þá er sanngjarnt að hafa hann mismunandi háan, ef málið kemst þá ekki við það inn á ósanngjarnari braut. Eins og hv.þm. V.-Húnv. tók fram, er það augljóst, að ef hærri persónufrádráttur er í Rvík en annarsstaðar, sem að vísu er rétt, þá verður árekstur, því að mismunur á lífsframfæri er svo mikill, að örðugt er að komast að réttri niðurstöðu í þessu efni. - Jafnvel þótt aðferð hv.þm. Hafnf. væri viðhöfð, um að skipta í 3 stig, þannig að Rvík væri höfð sér, kaupstaðirnir sér og önnur héruð sér, væri samt ranglæti í þessu efni. Ég skal taka til dæmis eitt kauptún hér nærri, Akranes. Þar er áreiðanlega dýrara að lifa en í sumum kaupstöðum úti á landi. Þannig er í ýmsum tilfellum í þessu efni, ef á að hafa persónufrádráttinn mismunandi, sem í rauninni er sanngjarnt, ef hægt er að koma honum á heppilegan grundvöll. Eina röksemdin fyrir því, að heppilegt sé að hafa persónufrádráttinn jafnan, er sú, að ekki sé unnt að komast á sanngjarnan grundvöll í þessu efni, en þetta eitt sannar það, að með þeim hætti er komið inn á þá braut, að annaðhvort verði persónufrádrátturinn það hár, að hann sé hærri en efni standa til í sveitum landsins, eða of lágur í kaupstöðum, svo að ekki verði lagt á tekjur, sem engar eru til, því að hér væri auðvitað um hreinar tekjur að ræða, en ekki brúttótekjur. Ég vænti þess, að hv.þdm. skilji það, að það er ekkert óeðlilegt, þótt ég og aðrir, sem standa álíka að vígi, þannig að okkar héruð borga ekki háan skatt, vilji fara varlega, þegar um hækkun þessa skatts er að ræða, eins og hér virðist vera stefnt að, þótt það komi niður á öðrum mönnum, því að hér er ekki farið með peninga, sem eru í hendinni, heldur eru þeir oft aðeins tilbúnar tölur, reiknaðar eftir því, hvernig skattstjóri á þessum og þessum stað framkvæmir sitt verk. Ágreiningur sá, sem er á milli sjálfstæðismanna annarsvegar og t. d. sósíalista hinsvegar, er fyrst og fremst fólginn í því, að við viljum taka tekjur í ríkissjóðinn af eyðslu, og einkum og sér í lagi þeirri eyðslu, sem hægt er að vera án, með háum tollum, en fara aftur varlega með beitingu beinna skatta, því að það er áreiðanlegt, að þeir koma mjög hart niður á framleiðslunni, fyrr eða síðar; það er ekki annað að taka, því að framleiðslan er tekjur þjóðarinnar. Frá þessu sjónarmiði séð vona ég, að menn sjái, að það er ekkert óeðlilegt, að ég og aðrir vilji ekki samþ. þetta frv. á öðrum grundvelli en þeim, að reynt verði með einhverju móti að jafna þessum skatti milli sveitar- og bæjarfélaga annarsvegar og ríkissjóðs hinsvegar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér finnst óviðkunnanlegt, að skýringar skuli ekki fylgja frv., því þó að breytingarnar, sem á því hafa verið gerðar, séu ekki víðtækar, þá eru þær þó nokkrar. Og skal viðurkenna, að það var mikil þörf á að breyta fyrirkomulaginu á skipun útvarpsráðs. Það er óviðfelldið að binda kosningarrétt útvarpsnotenda við það, að þeir séu í einhverju útvarpsnotendafélagi. Það er erfitt að sýna fram á, að það sé á neinni skynsemi byggt. Sá, sem greiðir sitt gjald, á rétt á því að hafa íhlutunarrétt um skipun útvarpsráðs. Hann nýtur auðvitað dagskrárinnar, hvort sem hann er í nokkru félagi eða ekki. Ég álít tvímælalaust til bóta að gera kosninguna almenna og að útvarpið sjálft gangist fyrir henni. En aðrar breyt., sem gerðar hafa verið, eru ekki jafnheppilegar. Áður var útvarpsráðið skipað af ákveðnum aðilum, eða eins og einn maður orðaði það í fyrra, af kennimannastétt landsins. Einn maður var kosinn af háskólanum, einn af kennurum og sá þriðji af þjóðkirkjunni. Þetta er ekkert óeðlilegt, að kennimannastéttin hafi nokkurn íhlutunarrétt um það, hvað þessi þjóðskóli, sem útvarpið á að vera, ber á borð fyrir þjóðina. Meginið af því, sem útvarpið flytur, á að vera á einhvern hátt fræðsluefni og hafa áhrif á uppeldi þjóðarinnar. Mér finnst því, að það sé ekki rétt að svipta þessa aðila rétti til þess að útnefna menn í útvarpsráð. Eftir frv. á Alþ. að kjósa nokkurn hluta útvarpsráðsins. Menn færa auðvitað þá ástæðu fyrir þessu, að Alþ. leggi til féð, eða ríkissjóður, og að grundvöllur starfseminnar byggist á því. En þetta er í raun og veru veik ástæða og nálgast það að vera hugsunarvilla. Útvarpsráðinu kemur það ekkert við, þó að hið opinbera leggi fram féð. Það á eingöngu að ráða dagskrá útvarpsins. Alþ. hefir engin skilyrði til þess að ráða því, hvernig dagskrá útvarpsins er hagað. Ef Alþ. legði nokkuð til þeirra mála, þá væri það helzt pólitík, og myndi það ekki vera heppilegt. Kosning Alþ. í útvarpsráð myndi fara fram eftir pólitískum skoðunum, en eins og kunnugt er, á að reyna að girða fyrir það, að pólitík komist inn í útvarpið. Það verður því að teljast óheppilegt að láta eina algerlega pólitíska aðilann í landinu kjósa nokkurn hluta útvarpsráðs, þó að ég á hinn bóginn óttist það ekki, að Alþ. geti ekki skipað fullsæmilega menn í útvarpsráð, sem geta vel starfað þar ópólitískt, þó að þeir eigi sér þennan pólitíska uppruna. Ég tel það ekki til bóta, að útvarpsráðið á sjálft að kjósa formann sinn, og á hann enga sérstöðu að hafa. Hann verður fundarstjóri og hefir sömu skyldur og aðrir. En það væri eðlilegt að skipa hann sér og að hann hefði sérstöðu innan útvarpsráðsins. Reynslan hefir sýnt, að starf formannsins getur orðið umfangsmikið, og hefir mér alltaf fundizt, að fela mætti honum mikið af störfum útvarpsstjóra. Það má benda á í þessu sambandi, að útvarpsstjóra eru ákveðin 7500 kr. laun, og dýrtíðaruppbót að auki. Mér finnst, að þetta fari í öfuga átt við þá skoðun, sem kemur fram í fjárl.frv. stj., að ekki beri að greiða dýrtíðaruppbót af launum, sem fara yfir 4500 kr. Það er óeðlilegt að ákveða þetta um embætti, sem ekki er vandasamara en önnur embætti með svipuðum launum. Mér finnst einnig óviðkunnanlegt, að ætlazt er til, að l. gangi þegar í gildi. Útvarpsráðið, sem nú er, á þá að víkja, ef l. verða samþ. Ég get ekki séð, að störf útvarpsráðs breytist svo, að það geri neitt til, þó að það starfi út sinn tíma. Það liggur ekkert á, að slíkar breyt. komi fyrr en á eðlilegum tíma. Mér finnst, að annars kenni of mikillar frekju, og að það líti svo út, sem það liggi á að koma ákveðnum mönnum út úr útvarpsráðinu. Mér finnst heppilegt að ákveða, að breytingin komi til framkvæma, þegar útrunninn er starfsfrestur þeirra manna, sem nú skipa útvarpsráð. Mér er lítt skiljanlegt, hvers vegna liggur á að hraða breytingunni. Ég vil láta þessi ummæli fylgja frv., áður en það fer til n.

Forseti (JörB): Ég vil eindregið beina þeirri ósk til hv.þdm., að þeir viðhafi ekki miklar málalengingar um þetta mál, svo að það geti gengið til n. Sérstaklega vil ég beinu þessu til þeirra, hv.þm., sem hafa nú kvatt sér hljóðs um málið og eiga eftir að tala.

Guðbrandur Ísberg Vegna þessarar áskorunar hæstv. forseta um, að menn stytti mál sitt, og einnig sökum þess, að sá hv.þm., sem ég helzt þurfti að beina máli mínu til, er ekki viðstaddur, mun ég nú falla frá orðinu. 

Páll Zóphóníasson Ég hefi áður við umr. um þetta mál beint spurningum til hv.mþn. Þeim hefir dálítið verið svarað, sérstaklega tveimur þeirra, af hv. 6. þm. Reykv., frsm. málsins. Ég spurði, hvernig því væri farið með útgerðarmenn, sem væru giftir, hvort eign konunnar væri talin eign mannsins eða ekki. Hann svaraði því, að hann hefði aldrei farið inn að rúmum hjónanna, til þess að grafast eftir séreign þeirri, sem konurnar kynnu að hafa þar, þá menn þeirra væru á sjónum. Mér fannst þetta lítið svar og lítið í sambandi við orsökina til þess, að ég spurði. Mér er kunnugt um það, að það eru margir í öðrum stéttum en útgerðarmannastétt, bæði í verzlunarmannastétt og ýmsum fleiri stéttum, sem hafa þann sið, að setja hlutu af eignum sínum á nafn konunnar. Ég þekki t. d. útgerðarmann, sem þannig er ástatt fyrir, að ef séreign konunnar er sleppt, kemur út að hann skuldi í 77% út á eignirnar, en ef séreign konunnar er tekin með, þá verður útkoman aðeins 47%. Fyrir öðrum útgerðarmanni, sem ég veit um, er þannig ástatt, að ef hans eigin eign er talin, er útkoman 98%, en ef séreign konunnar er talin með, verður útkoman 32%. Og sú af konum útgerðarmanna, sem látin er eiga mesta séreign, á 170000 kr. Þess vegna skiptir það miklu máli, hvort tekið er tillit til þessa eða ekki. Og ef það er ætlazt til þess, að 8 millj. krónu verði gefnar upp án þess að tekið sé tillit til eigna þeirra, sem taldar eru séreign konunnar, þó þær séu í rauninni sameign hjónanna, þá mun ég ekki verða með þeim ráðstöfunum á almannafé. Sömuleiðis spurði ég hv.þm., hvernig því væri farið með útgerðarfélög og hlutafélög, sem upp eru tekin í yfirlitið, hvort tekið væri tillit til eigna þeirra manna, sem að þeim stæðu, eða ekki. Ég bjóst ekki við því, að það væri gert, og hann viðurkenndi, að það væri rétt. Þetta skiptir líka miklu máli, því að það eru ekki fá félög, sem gáfu hluthöfum sínum arð á góðu árunum. Af því hafa þeir sumir orðið stórríkir. En svo þegar illa gengur, þá á þjóðfélagið að hlaupa undir bagga og taka á sig töpin frá slæmu árunum, svo að útgerðin geti haldið áfram, en ekki að taka tillit til efnahags hluthafanna sjálfra og getu þeirra til að bjarga sínu eigin hlutafélagi, sem áður gaf þeim öll efni þeirra. Þetta skiptir miklu máli fyrir afstöðu mína. Ég hefi litið á þessa skýrslu, sem útbýtt hefir verið hér í hv. d. frá mþn. í sjávarútvegsmálum. Hún er fróðlegt og merkilegt rit, sem mikil vinna hefir verið lögð í, og sýnir hún ýmislegt, sem þeir menn, er að sjávarútvegi vinna, ættu að gera sér far um að athuga vel. Hún sýnir það m. a., að hásetarnir, sem vinna á skipunum, bera því meira úr býtum hlutfallslega, þess minni sem skipin eru. Í 1. fl. hafa þeir 48,3% í kaup, en í stærsta flokki á togurunum hafa þeir ekki nema 31,2%. Hvorttveggja er miðað við öll gjöld útgerðurinnar. Að sama skapi sem hlutur þeirra manna minnkar, sem vinna líkamlegt erfiði á skipunum, þá vex ýms kostnaður, en hann er fyrst og fremst laun þeirra manna, sem í landi vinna við skrifstofur, stjórn o. fl. Hann vex frá 4% og upp í 13%. Þetta eru mjög athyglisverðar tölur, sérstaklega fyrir þá, sem telja sig vera leiðtoga hinna vinnandi stétta, og ættu þeir að athuga, hvort ekki mætti færa þetta til betri vegar. Útsvarið og opinberu gjöldin, sem hv. sjálfstæðisþingmenn hafa margsagt, að væru að drepa útgerðina, eru 0,7-1,4% af öllum kostnaðinum. Undir þessu er útgerðin að sligast. En undan 12,8% af öllum útgjöldunum, sem fara til forstjóra, finnur hún ekki. Hvernig stendur á því? Annars þykir mér mjög leitt, að ekki skuli vera sama flokkun á útgerðarmönnum í eignarflokkana og rekstrarflokkana. Væri svo, er ég sannfærður um, að í ljós kæmu sameiginlegar ástæður til þess, að efnahagurinn er misjafn, og þá mætti fá þarna mikinn lærdóm. Ég vil mælast til þess, að ef það á fyrir þessu máli að liggja að komast í gegnum þingið, og það er mjög nauðsynlegt, þá verði tvenns gætt í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Í fyrsta lagi, að eignir, sem raunverulega eru eignir útgerðarmanna sjálfra, enda þótt þær séu á nafni konu eða barna, komi til greina sem eign útgerðarinnar, og að þeim sé ekki sleppt, og í öðru lagi, að þess verði gætt, hvernig aðstaða hluthafanna í félögunum er, hve mikið þeir áður hafi auðgazt á útgerðinni, og þeir sjálfir látnir leggja fram þann hluta aftur, áður en farið er að leggja fram opinbert fé til viðreisnar þeirra félagi.

Þorbergur Þorleifsson Ég bað um orðið á meðan hv. 6. þm. Reykv. var að tala um ræðu mína. Ég hélt, að hann ætlaði að svara ræðunni, en það varð ekki af því. En fyrst ég bað um orðið, er rétt að ég kvitti fyrir skammirnar frá hv.þm. Hann lét falla í minn garð persónulegan skæting, sem kom málinu ekki minnstu ögn við. Hann ávarpaði mig á þann hátt, sem enginn hv.þm. hefir áður gert. Þessi hv.þm. virðist eiga sökótt við marga hér á þingi, enda hefir hann fengið áminningar hjá sumum, og er það ekki nema réttmætt, ef hann heldur áfram uppteknum hætti. Það er svo, samkvæmt einhverju órjúfanlegu lífslögmáli í mannlegri tilveru, að á öllum tímum er snúizt eins við samskonar fyrirbærum. Þessi hv.þm. virðist helzt hafa tekið sér til fyrirmyndar Þorkel Hák, eða hann virðist vera hans andlegur afkomandi - enda upprunninn á sömu slóðum -, og mun líka uppskera eftir því. Hv. þm. virðist hafa orðið allbumbult af ræðu minni og þótt hún góð, og sagði að hún hefði verið skrifuð. Þótt það skipti nú að vísu engu máli, hvort ræða er skrifuð eða óskrifuð, þá vil ég lenda hv.þm. á það, að hann getur bara ekkert um það sagt, hvort ræðan var skrifuð eða ekki. Hann veit ekkert um það. Ég hélt á nokkrum blöðum fyrir framan mig meðan ég talaði, sumum skrifuðum, öðrum óskrifuðum, eins og þm. og aðrir, sem flytja ræður, eru vanir að hafa. Hann getur því ekkert um það sagt, hvað ég hafði skrifað af því, sem ég sagði, og hvað ekki. Hann veit ekkert um það, og kemur það heldur ekkert við. Ég mun ekki spyrja hv.þm. neitt um það, hvenær ég tala af blöðum hér í þinginu og hvenær ekki. - Hv. þm. spurði, hvort ég hefði samið ræðuna sjálfur. Það er eðlilegt hann spyrji svo. Það hefir verið upplýst, að sú ræða, sem hann flutti við framsögu þessa máls, sé samin af öðrum, jafnvel nefnd manna. Hann á því sjálfsagt erfitt með að gera sér grein fyrir, að hægt sé að semja góða ræðu án hjálpar. Sjálfur hefir hann flutt eina góða ræðu í þinginu, og hún er þá svona tilorðin. En fyrst þessi hv.þm. er að tala um skrifaðar ræður og finnst þær eitthvað athugaverðar, er rétt að minna hann á það, sem hv.þm. Barð. hefir upplýst, að þessi sami hv. 6. þm. Reykv. hafi á framboðsfundum í Barðastrandarsýslu lesið allt, sem hann hafði að segja, upp úr skrifaðri vasabók, en þegar vasabókina þraut, þá gat hann ekkert meira sagt. Þá var hann alveg tómur. Ég held, að það færi vel á því, að hv.þm. tæki aftur upp hér í þinginu þennan vasabókarsið. Það er miklu betra að lesa frambærilegar ræður upp úr vasabók en að halda jafnauðvirðilegar ræður eins og þessi hv.þm. hefir gert hér í þinginu vasabókarlaus. Hv. þm. talaði um, að ég hefði haft fyrir texta að ræðu minni „Frestur er á illu beztur“ - nefnilega þessu máli, sem hér er verið að ræða um. Annahvort skilur nú ekki þessi hv.þm., hvað texti er, eða þá að hann er svo vanur fölsunum í ræðu og riti, að hann hefir þarna ekki getað brugðið vananum. Ég endaði nefnilega ræðu mína á þeim orðum, sem hann sagði, að ég hefði haft fyrir texta. Ég endaði á því, að það væri bezt að geta sem lengst frestað því að taka lán, ef mögulegt væri að komast hjá því. En það sýndi ég fram á, að væri hægt í þessu falli, með því að stofna til Skuldaskilajóð, útgerðarmanna á sama hátt og Kreppulánasjóðs. Texti minn var allt annar. Ég veit ekki, hvort hann finnst í vasabók hv.þm., en hann var nokkur orð tekin úr ræðu þessa sama hv. 6. þm. Reykv., sem hann hélt hér í þinginu og hljóðuðu um, að við „framsóknarmenn reyndum að gera öll mál að kosningabeitu“. Ég lagði út af þessum orðum og sýndi fram á, að það er einmitt þessi hv.þm., sem er að reyna að gera þetta mál að kosningabeitu. Þessu gat hann engu svarað, en í reiðinni yfir því, að ég skyldi dirfast að fletta ofan af blekkingum hans í þessu máli, belgir hann sig svona upp og svarar með skömmum og persónulegum skætingi í stað raka. Það hefir jafnan verið háttur þess, hv.þm. hér í þinginu, þá stuttu stund, sem hann er búinn að vera hér, að rökræða ekki málin sjálf, en ausa menn auri og illyrðum og reyna að velja þeim hæðileg orð. Hann hélt víst, að hann væri fyndinn, þegar hann kallaði nokkra þm. smáfiska og aðra þingpeð. Það lítur út fyrir, að hann viti ekki, hve grátbroslegur hann er sjálfur og hlægilegur, samfara því að vera brjóstumkennanlegur, þegar hann er að halda ræður hér í þinginu utan við efnið og innihaldslausar, fullar af skömmum, dylgjum og allskonar óþverra. Það fylgir alltaf einhver óhugur orðum þessa hv.þm.; það fara um mann einhverjir óþægilegir straumar, þegar hann er að tala, eitthvað, sem minnir mann á dauðann, en ekki lífið. Þrátt fyrir liðugt tungutak talar hann aldrei eins og sá, sem vald hefir. Hann virðist halda, að hann sé einhver reginstórfiskur á hafi mannlífsins og drottning í stjórnmálatafli íhaldsins í landinu. Viljann mun hann ekki vanta til stuðnings við hinn verri málstað, hvað sem um annað er að segja. Má vel vera, að hann með réttu geti talizt illhveli á hinu mikla úthafi, en í tafli stjórnmálanna verður hann aldrei annað en peð, sem aldrei kemst upp í borðið og ekkert gagn gerir. En þetta er nú allt gott og blessað, hitt er verra, að þessi hv.þm. hefir gert sig sekan um það, sem ég bygg, að enginn láti sér sæma, sem teljast vill drengur góður. Hann hefir hvað eftir annað sveigt að því, sem mönnum er ósjálfrátt, eins og t. d. málfar manna. Hann má vita það, þessi hv.þm., að það eru þeir menn hér í d., sem ekki munu líða honum átölulaust slíka þursmennsku, svo að ég viðhafi hans eigin orð. Hann hefir, þessi hv.þm., látið sér sæma að kalla samþm. sína ferhyrnda og þursa. „Maður, líttu þér nær“. Ég held, að hann sjálfur ætti að líta sér nær. Það er einmitt hann sjálfur, sem er að reyna, af veikum mætti þó, að hnífla menn. Það er einmitt hann, sem um langan tíma - og heldur því áfram hér í þinginu - hefir verið að reyna að blekkja og slá ryki í augu þjóðarinnar, hann, sem hefir rekið bergþursapólitík. Það er hann, sem hefir, með sinni blaðamennsku, verið að reyna að villa íslenzku þjóðinni sýn, gera hana rangsýna, svo að hún geti ekki greint rétt frá röngu, og alþýðuna ánægða með sitt auma hlutskipti. Hann gæti einmitt, þessi sami hv.þm. Reykv., tekið sér í munn orð „Dofrans“ í „Pétri Gaut“: „Í vinstra augað ég sker örlitla rispu, svo skekkist sjáin, og svo ætla ég að stinga út hægri skjáinn, - svo afbragð sýnist þér allt, sem þú sér“. Það er þetta, sem hv.þm. hefir verið að reyna að gera við íslenzku þjóðina, og sama er hann að reyna hér á hv. Alþingi í þessu máli. En eins og vökumenn þjóðarinnar hafa, verndað hana fyrir því að verðu ofurselda bergþursunum og þeirra pólitík, eins munu þeir líka vernda hana fyrir blekkingum hv.þm. í þessu máli. Það eru blekkingar, hvernig hann snerist við ræðu minni. Ég tók þessu máli vel og sagði, að það yrði að leysa málið, ef unnt væri, á þessu þingi. En ég benti jafnframt á, að málið væri illa undirbúið, og því hæpið, að hægt væri að ganga frá því nú þegar, nema bent yrði á, eins og hv.þm. G.-K. gaf í skyn að hann ætlaði að gera, einhverjar leiðir, sem færar væru til tekjuöflunar, til þess að sjá fjárhagshlið málsins borgið. Hinsvegar benti ég á leið, sem auðvelt hefði verið að fara til þess að leysa málið nú þegar á þessu þingi, og sú leið var að stofna til Skuldaskilasjóðs útgerðarmanna á sama hátt og Kreppulánasjóðs. - Ég sé ekki ástæðu til að eða fleiri orðum að þessu, hv.þm. svaraði engu af því, sem ég sagði, og þótt ég neyddist til að taka þm. í gegn, vildi ég helzt komast hjá því og ræða eingöngu málin sjálf. En hv.þm. þarf ekki að halda, að hann geti komizt upp með þá framkomu, er hann hefir haft við mig hér í þinginu.

Finnur Jónsson Þess hefir verið krafizt af tveimur nm. í sjútvn., að þeir greiddu atkv. um þetta mál án þess að hafa séð það eða kynnt sér það. Það hefir og verið gert að árásarefni á sjútvn., að hún vildi ekki flytja þetta frv. að órannsökuðu máli. Ég hefi tekið það fram áður, að ég var ókunnugur frv. þegar hv. sjálfstm. í sjútvn. kröfðust, að ég tæki það til flutnings, og ég ítreka það hér. Þessi krafa til okkar Alþfln. og framsóknarm. í sjútvn. gæti ekki byggzt á öðru en því, að þeir, sem heimta þetta, væru svo kunnir ágætismenn með þekkingu á þessu sviði, að afskipti þeirra af málinu væru næg trygging fyrir ágæti þess. Viðvíkjandi hv.þm. Vestm. er það að segja, að við höfum töluvert unnið saman, og get ég margt vel um hann sagt. Hann hefir oft rifið sig undan járnhörðum aga Sjálfstfl., ef skoðanir hans hafa fallið saman við skoðanir andstæðinganna. Um hv. 6. þm. Reykv. er allt öðru máli að gegna. Viðkynning mín af honum er þannig, að hann er frá mér einskis trausts verður. Það traust sem þessi hv.þm. krefst, að borið sé til sín, hefði átt að byggjast á því, að hann væri bæði kunnugur og velviljaður þessum atvinnurekstri, er hér um ræðir. Ég álít hinsvegar hvorttveggja fjarri sanni. Ég mundi ekki fara að draga þetta inn í umr., ef hv.þm. hefði eigi sjálfur byrjað á því. Hann hefir oft vikið að gömlum deilum milli okkar, sem ekki virðist ástæða til að vera að rekja hér á Alþingi. Ég hefi ekki hirt um að svara þessu hingað til, en sé nú hinsvegar ekki ástæðu til þess að þegja alltaf við því. Þessi hv.þm. gerir miklar kröfur um það, að borið sé traust til hans í atvinnumálum. Ég fyrir mitt leyti ber lítið traust til hans í þeim málum. Ég hefi unnið með þessum hv.þm. í bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar í mörg ár. Öll þau ár bar þessi hv.þm. aldrei fram neina nýtilega till., er til framfara horfði. Hann var auk þess latur og setti sig illa inn í þau mál, er hann átti um að fjalla. Hinsvegar var þessi hv.þm. alla tíð skömmóttur, og kem ég að því síðar, hve dýr þessi ágalli hans varð flokksmönnum hans á Ísafirði. Ég gat þess áður, að eitt af því, sem krafan um, að við flyttum frv. þetta óséð, hefði átt að eiga stoð sína í, væri það, að þessi hv.þm. hefði sýnt velvilja sinn til atvinnuveganna. En ég hefi ljóst dæmi um, að það verður eigi um hann sagt. Íhaldið á Ísafirði var í mörg ár búið að vera í minni hluta. Það var tekið að örvænta um framtíð sína og beitti öllum brögðum, þar á meðal atvinnukúgun, en ekkert stoðaði. Þá var það, að flokkurinn tók það ráð, að áeggjan hv. 6. þm. Reykv., að selja burtu skipin úr bænum, til þess að reyna að svelta alþýðuna á Ísafirði til hlýðni. Á einu ári voru seld 11 skip frá annari peningastofnuninni á Ísafirði. Og hv. 6. þm. Reykv. hlakkaði yfir þessu í blaði sínu. Hann hlakkaði yfir því, að nú yrði alþýðan á Ísafirði að krjúpa að krossinum og kyssa á steyttan hnefa Íhaldsins. En þessu var afstýrt, og ég átti minn þátt í því. Samvinnufélag Ísfirðinga var stofnað. Það var ekki af áhuga fyrir að verða framkvæmdarstjóri, að ég tók að mér að veita félaginu forstöðu, heldur var það fyrir áeggjan flokksbræðra minna, að ég gerði það. - Þeim voða, er fólkinu á Ísafirði var búinn, var þannig afstýrt, og ég hefi í 5 ár verið að reyna að bæta fyrir þetta illvirki, sem flokksmenn hv. 6. þm. Reykv. frömdu á Ísafjarðarkaupstað. Það verk, sem Alþfl. á Ísafirði lagði í, var bjargráðastarf við niðurrifsstarfi Íhaldsins. Og svo leyfir hv. 6. þm. Reykv. sér að ráðast á mig í tilefni af þessu, og notar tækifærið til þess að meiða mig persónulega, enda þótt hann viti, að ég er enn að vinna að þessu björgunarstarfi. Þessi hv.þm. hefir barizt á móti sérhverri framfaraviðleitni í þeim kaupstað, er hann hefir lengst af alið aldur sinn í, og með það fyrir augum hefði sjútvn. samt átt að flytja frv., af því að það væri frá honum runnið. Nei, það má hver lá mér, sem vill, að ég fylgi ekki blint till. þessa hv.þm., honum hafa ekki farizt svo vel þau störf úr hendi, sem ég þekki til, að honum hefir verið trúað fyrir. Hvernig getur hv.þm. ætlazt til, að ég sýni honum slíkt traust? Til glöggvunar fyrir hv.þm. vil ég lýsa þessu stuttlega. Ég vil byrja á því, er þessi hv.þm. stundaði barnakennslu. Þá afhendir hann börnunum sem lesbók söguþætti Gísla Konráðssonar. Í þessari bók er fullt af frásögnum um morð, þjófnaði, nauðganir og annað þvílíkt. Fyrir þetta fekk hv.þm. áminningu frá fyrrv. fræðslumálastjóra, Jóni Þórarinssyni. Þá stundaði þessi hv.þm. búnaðarstörf, og það er gaman fyrir bændurna hér í þinginu, sem hann ætíð var að setja sig á háast hest við, að athug., hvernig honum hafi farnazt þau störf. Hann hafði á hendi framkvæmdarstjórn fyrir Búnaðarfélag Vestfjarða á gróðrarstöð félagsins á Ísafirði. Þessi spilda er um 4-5 dagsláttur. Hann eyddi í þessa spildu á tveimur árum 30 þús. kr., og er hann skildi við hana, óx þar ekkert annað en arfi. Þetta eru störf hans í þágu landbúnaðarins, og er ekki nema eðlilegt, að hann tali digurbarkalega um landbúnaðarmál, þegar þau eru rædd hér í þinginu. Ég býst við að hv.þm. bendi nú á sér til málsbóta, að hann hafi stofnað útgerðarfyrirtæki. Flestir hluthafarnir í þessu fyrirtæki bjuggu í umdæmi Ísafjarðarkaupstaðar, en togarinn, sem keyptur var, var ekki skrásettur á Ísafirði, heldur á Önundarfirði, til þess að Ísfirðingar nytu ekki atvinnunnar. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í stjórn þessa fyrirtækis. en niðurstaðan varð sú, að félagið fór á höfuðið, og ég ætla, að hv.þm. hafi stjórnað því þá er fyrst keyrði um koll. Hvort sem litið er til lands eða sjávar, er sami sortinn yfir starfi þessa hv.þm. Það hefir aldrei komið fyrir, að hv.þm. með verkum sínum ynni sér traust þeirra, er veitt hafa þeim athygli. Samfara barnakennslu stundaði þessi hv.þm. ritstjórn. Því lengur, sem hann stjórnaði blaði Íhaldsins á Ísafirði, þess dýpra sökk Íhaldið, og það á rót sína í því, að hv. 6. þm. Reykv. drepur það undir sér, sem honum er trúað fyrir. Það átti rót sína að rekja til þess, hve illyrtur og skömmóttur hann var. Það átti rót sína að rekja til fáfræði hans í þeim málum, sem hann fékkst við, og skeytingarleysis hans í því, að setja sig inn í málin. Og auk þess sem framkoma hans gagnvart andstæðingunum var illkvittnisleg, var hún um leið svo heimskuleg, að hún varð þeim æfinlega fremur til gagns en glötunar. Ég skal játa það, að ég tel ekki alveg brennt fyrir það, að hv.þm. hafi fjármálavit á sína vísu.  Hv. 6. þm. Reykv. gaf mér það ráð, að ég skyldi hypja mig af þingi. Hann hefir áður gefið mér það ráð, að víkja úr vegi fyrir sér. En þrátt fyrir það varð það hann, sem hypjaði sig frá Ísafirði á flótta fyrir þeim framfaramálum, sem hann hafði alla æfi barizt á móti, og skildi mig eftir sigrandi á vígvellinum. Hv. þm. hefir alla tíð verið mylnusteinn um háls flokks síns og velunnara. Og nú vil ég að síðustu mæla svo um, að hann megi verða hinn sami mylnusteinn um háls Íhaldinu hér syðra og hann var fyrir vestan og sökkva allri þess pólitík niður í hin yztu myrkur.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) Ég skal ekki verða langorður, en víkja aðeins nokkrum orðum að ræðu hv.þm. Ísaf. Hv. þm. A.-Sk. þarf ég ekki að svara. Það má vel vera, að hann hafi ekki lesið allt upp af blöðum. - Hv. 2. þm.N.-M. svara ég síðar. Ég mun hinsvegar svara hv.þm. Ísaf. nokkrum orðum. Hann hefir sýnt því mikla þrifnaðarmáli, sem hér liggur fyrir, fullan fjandskap einn allra þingmanna, þótt málið hafi fengið daufar undirtektir hjá sumum öðrum. Og þessi maður er fulltrúi fyrir bæ, sem lifir nær eingöngu á útgerð. Þessi hv.þm. notaði aðstöðu sína í sjútvn. fiskiþingsins til þess að beita sér gegn því, að sjávarútveginum yrði veitt nokkur úrlausn, og greiddi atkv. gegn þessu máli þar. Hann segist ekki hafa kynnt sér málið, og ber það fyrir, að ég sé flm. þess. En þetta er nú ekki alveg rétt hugsað hjá hv.þm., því að ég var þá ekki flm. þess nema að einum þriðja hluta. Og eftir þeirri lýsingu, sem hann gaf af mér, býst ég ekki við, að hann haldi því fram, að ég hafi ráðið fyrir samnefndarmönnum mínum. Þegar hv.þm. Ísaf. talaði hér fyrst í þessu máli, fór hann óvingjarnlegum og ósanngjörnum orðum um sjávarútveginn og spurði meðal annars, hvað orðið hefði af afla þeim fyrir 50-60 milljónir á ári, sem á land hefði komið, fyrst ekki lægju í veiðitækjum útgerðarinnar nema 20 millj. Taldi hann, að óhæfil. mikið hefði farið í dýra framkvæmdastjóra, og vildi jafntel telja, að sú eyðsla hefði ráðið niðurlögum útgerðarinnar. Mér þótti þetta ómaklega mælt af dýrum framkvæmdastjóra við fyrirtæki, sem hefir orðið fyrir þeim hörmungum að sigla sig í kaf, þrátt fyrir alla mögulega aðstoð hins opinbera. Til þess að jafna þetta, tók hann það til bragðs að fara að lesa upp æfiágrip mitt, sem hann hefir sjálfur samið, og vænti ég þess, að hæstv. forseti hafi ekki á móti því, að ég sýni fram á, hver sannindi fylgja máli hans. Hv. þm. Ísaf. gaf mér það að sök m. a., að ég hefði orðið þess valdandi, að útgerðartæki hefðu verið seld frá Ísafirði. Skal ég nú skýra það mál og sýna fram á róg og blekkingar hv.þm. Ísaf. í þessu sem öðru. Það er rétt, að fyrir nokkru voru seldir frá Ísafirði 5 vélbátar, 20-30 smálestir, eign firmans Karl & Jóhann. Orsökin til sölu bálanna var í senn mörg aflaleysisár í röð, og auk þess látlaus rógur hv.þm. Ísaf. og hans nóta á hendur útgerðinni á Ísafirði. Bátar öfluðu svo illa, sökum fiskileysis, að vestfirskir bátar komu stundum með allan afla sinn í sér eftir Faxaflóavertíðina. - Samt hélt þetta útgerðarfélag uppi vinnu fyrir fjölda fólks í mörg ár, þótt útgerðin væri alltaf rekin með stórtapi. Ofan á þetta allt bættist þrotlaus rógur hv.þm. Ísaf. og flokksbræðra hans. Til dæmis um hug hv.þm. Ísaf. til útgerðarinnar þá, sagði hann, að öll útgerð hlyti að stórgræða, nema framkvæmdastjórarnir stælu. Mér er nú kunnugt um öll útgerðarfyrirtæki vestra í seinni tíð, nema Ásgeirssons verzlanirnar gömlu, og mér er ekki kunnugt um, að nokkur framkvæmdastjóri hafi haft þar eins há laun og hv.þm. Ísaf. tekur frá sínu fyrirtæki meðan það er að sökkva í botnlausar skuldir og tapar ár frá ári, hvort sem það er samkv. þeirri skýringu, sem ég skýrði frá áðan, að hv.þm. Ísaf. hefði gefið á tapi útgerðar yfirleitt. En svo að ég snúi aftur að sölu þessara mótorbáta, þá fór svo, að firmað neyddist til að selja bátana. Ekki minnist ég þess, að hv.þm. Ísaf. byðist til að kaupa neinn þeirra til að halda honum í bænum. Ég hafði aldrei haft nein afskipti af þessari útgerð, og má nærri geta, hvaða áhrif ég gat haft á það, hvað um skipin varð. Þá sagði hv.þm., að ég væri frægur fyrir það að hafa látið börn þau, er ég kenni, hafa Söguþætti Gísla Konráðssonar til lestrar, og hlotið áminningu fræðslumálastjóra fyrir. Þetta eru fullkomin ósannindi. Sökum fátæktar var bóksalinn á Ísafirði beðinn að láta skólanum á Ísaf. í té ódýrar lesbækur, og hann lánaði þangað m. a. þessa bók. Ég átti þar engan hlut að máli. Ég býst við, að hv.þm. Ísaf. muni ganga það einna erfiðlegast að rægja mig fyrir framkomu mína í þessu starfi. Hv. þm. var skólanefndarmaður þá, og ég bauð honum út af rógferðum hans og flokksbræðra hans, að ég skyldi segja af mér kennarastarfinu við skólann, ef einn tíundi barnunna, eða einn fimmti foreldranna krefðust þess. En málinu lauk með því, að hv.þm. Ísaf. fékk engu áorkað öðru en að fá sjálfur áminningu frá fræðslumálastjóra fyrir afskipti sín af málinu sem skólanefndarmaður. Þá gat hann þess, að ég hefði haft á hendi framkvæmdastjórastörf fyrir Búnaðarsamband Vestfjarða í gróðrarstöðinni á Ísafirði. Rétt er það hjá honum, en ekki mun ég bera neinn kinnroða fyrir það starf mitt. Ég skildi svo við það félag, að það var orðið efnað, og hefir síðan getað, fyrir þá sök, orðið landbúnaði á félagssvæðinu að góðu liði. Annars býst ég við, að í bréfasafni Búnaðarsambandsins sé enn geymt bréf frá sambandinu með þakkarorðum til mín fyrir unnið starf. Þá nefndi hann það, að ég hefði verið viðriðinn útgerðarfélag á Ísafirði, sem gerði út togara. Ég kom því máli harla lítið við. Það var lagt að mér að leggja fé í þetta fyrirtæki, og það varð úr, að ég tók fé að láni til þess, af því að þetta hafði verið túlkað fyrir mér sem nauðþurftarmál þess bæjar, sem ég var borgari í, en annars hefi ég haft litla gleði af hlutdeild minni í því fyrirtæki. Skipið kostaði um 360 þús. kr., tapaði 109 þús. kr. árið eftir og stóð þá í 470 þús., en er nú metið á 150, en arður hefir alls ekki verið greiddur hluthöfum, svo að það verður varla sagt, að ég hafi spunnið silki við þetta. Ég var sjálfur aðeins meðstjórnandi um tíma, og bar víst lítið eða ekkert úr býtum fyrir það. Ég held, að afskipti mín af þessari útgerð þoli allan samanburð við framkomu hv.þm. Ísaf. gagnvart þeirri útgerð sem hann stjórnar og tekur fyrir 10-20 kr. árlega, og hefir jafnvel heimtað aftur þá hluti, sem hann hefir lagt í hana. Ég gæti sagt margt um framkomu hv.þm. við fyrirtæki sitt, en ég læt mér nægja að staðhæfa, að hann hefir notað aðstöðu sína sem framkvæmdastjóri til að auðga fyrirtæki sjálfs sín, og ég ætla, að ef það athæfi hans væri allt rannsakað, ætti hann ekki sæti hér.

Finnur Jónsson Ég er hræddur um, að hv. 6. þm. Reykv. sé farinn að smitast af hinu ættgenga minnisleysi úr nágrenninu, er hann heldur því nú fram, að bátar þeir, sem seldir voru frá Ísafirði, hafi ekki verið nema 5. Þeir voru þó auglýstir 11 í einu í hans eigin blaði, svo að þetta er rangt hjá honum, eins og allt annað. Hv. þm. segir, að enginn framkvæmdastjóri vestra hafi tekið eins há laun og ég, og telur laun mín 10-20 þús. kr. En framkvæmdastjóralaun mín hafa aldrei farið fram úr 6000 kr. á ári, og þetta er hv.þm. vel kunnugt sem skattanefndarmanni. Auk þess hefi ég frítt húsnæði, sem svarar 100 kr. á mánuði. Hv. þm. var að tala um, að ég væri undir sakamálskæru, en þetta eru hans venjulegu ósannindi. Fyrrv. bæjarstjóri. Jón Auðunn Jónsson. hefir kært mig og annan bæjarfulltrúa fyrir atkvgr. okkar í bæjarstjórn, í hefndarskyni af því að við höfðum kært hann fyrir ríkisstj., en þessi kæra er ekki alvarlegri en svo, að hann bauð okkur, að ef við vildum láta niður falla okkar kæru, þá skyldi hann sömuleiðis láta sína kæru niður falla. Þetta er bókað í gerðabók bæjarstj. Ísafjarðar. Þetta var tilboð Jóns Auðunns bæjarstjóra, en við neituðum hrossakaupunum. Kæran á hendur mér er því ekki alvarlegri en það, að það er boðið að láta hana niður falla á fundi, þar sem saman var kominn fjöldi manns. Og hún átti að fulla niður gegn því, að önnur kæra félli niður. Það er ekki til neins fyrir hv. 6. þm. Reykv. að reyna að hrekja neitt af því, sem ég hefi sagt. Hann getur það ekki. Þegar hv. 6. þm. Reykv. var á Ísafirði, var hann þjónn íhaldsins þar. Einn gáfaðasti maður á Vestfjörðum sagði, að hann væri eyrnamarkaður íhaldinu. Hann sagði raunar meiru, hann sagði, að hann væri soramarkaður því. Og þetta fylgir honum, því ég veit ekki betur en að hann sé soramarkaður svartasta íhaldinu hér í bænum.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Það er nú búið að ræða þetta mál meira og minna í fjóra daga, og ég verð að segja, að ef kviðdómur ætti að dæma um það, hvernig málið hefir verið flutt á báðar hliðar, þá þyrfti góðan dómstjóra til þess að skýra fyrir áheyrendum, um hvað hefði verið deilt, og rökstyðja dóm með þessum umr. Þetta er nú 1. umr. um mál, sem allir hv.þdm. eru meira og minna sammála um að efni til. Í fyrstu spratt upp deila um það, hvers vegna hv jafnaðarmenn og hv. framsóknarmenn vildu ekki vera flm. frv. Þegar það síðar upplýstist í málinu, að hv.þm. Ísaf. hafði á fiskiþinginu tekið afstöðu gegn málinu, þá snýst deilan um það, að þessi hv.þm. fer að reyna að verja sín, afstöðu, og endar hann með því að hella yfir andstæðing sinn meiri persónulegum skömmum og svívirðingum heldur en dæmi, eru til, að forseti hafi leyft nokkrum þm. að viðhafa. Þessi hv.þm. hefir þannig gert tilraun til að reyna að draga athygli hv.þdm. frá sinni óforsvaranlegu framkomu í málinu, með því að fara út í persónulegar rótarskammir. Það er ákaflega skemmtilegt fyrir „rauðu“ flokkana í þinginu, sem bæði hér í þinginu og í blöðum sínum eru að ræða um málþóf sjálfstæðismanna á þingi, að maður úr þeirra hópi skuli hér halda klukkutímaræðu án þess að snerta á því máli, sem fyrir liggur, í þeim tilgangi að reyna að leiða athygli frá óhæfilegri framkomu sinni í þessu máli. Hv. þm. veit, að hann getur ekki annað en verið málinu fylgjandi, eins og flokksmenn hans, hv. 6. og hv. 3. landsk., og ennfremur hv.þm. Barð. Hv. þm. Ísaf., sem eins og kunnugt er hefir nú snúizt í málinu frá því sem hann kom fram á fiskiþinginu, hangir nú eins og hundeltur göltur fastur á hárinu í því tré, sem hann sjálfur hefir reist sér frá rótum.