Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér er flutt, tengist því frv. um breyt. á lögum um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins sem enn fremur verður lagt fyrir hér á eftir. En tilgangur þessa frv. um breyt. á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum er þríþættur: Í fyrsta lagi að auðvelda fiskvinnslunni að greiða olíugjald til fiskiskipa með því að lækka útflutningsgjald af sjávarafurðum frá því stigi sem gildandi er nú, sem er 6%, í 5,5%. Hér er því lagt til að hluti af því fé, sem að óbreyttum lögum rynni til sjóða sjávarútvegsins, fari til að létta útgerðinni róðurinn eftir þá miklu hækkun olíuverðs sem orðið hefur á undanförnum missirum. Í öðru lagi er tilgangurinn að afla tekna til aflajöfnunardeildar Aflatryggingasjóðs til þess að gera deildinni kleift að standa undir greiðstu verðuppbóta samkv. því frv., sem mælt verður fyrir hér á eftir, á afla einstakra fisktegunda í því skyni að beina sókn frá einstökum fisktegundum til annarra sem fremur eru taldar þola veiðar. Þessar aflajöfnunarbætur kæmu að sjálfsögðu til skipta milli útvegsmanna og sjómanna eins og annað fiskverð. Í þriðja lagi er samkv. þessu frv. ætlað sérstaklega fé af útflutningsgjaldi til úreldingarstyrkja til eigenda fiskiskipa til þess að létta þeim að taka óhentug skip úr rekstri. Um fyrsta atriðið, lækkun útflutningsgjaldsins með tilliti til olíuverðshækkunar, má vísa til fordæmis sem gefið var í lögum nr. 3. frá 2. mars 1979, en þá var einmitt gripið til hliðstæðra aðgerða, þegar lögunum um útflutningsgjald var breytt og gjaldhlutfallið lækkaði úr 6% í 5% af verðmæti útfluttra sjávarafurða. Um annað atriðið er það að segja að samhliða þessu frv. er flutt frv. um stofnun sérstakrar aflajöfnunardeildar við Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, og vísast til aths. með því frv. um það mál. Með því frv., sem hér er flutt, eru aflajöfnunardeildinni tryggðar varanlegar tekjur af útflutningsgjaldi, en auk þess eru heimildarákvæði þess efnis, að sjóðstjórn Aflatryggingasjóðs geti fært fé milli deilda, þ.e. milli almennu deildar sjóðsins og aflajöfnunardeildar, ef þörf krefur. Auk þess eru í frv. ákvæði til bráðabirgða til þess að tryggja fé til að ljúka greiðslu uppbóta á karfa og ufsa vegna ársins 1979. Nefnd, sem ég skipaði s.l. vor til að endurskoða lög um Aflatryggingasjóð, varð sammála um að mæla með flutningi frv. um aflajöfnunardeildina og frv. um útflutningsgjaldið að því er starfsemi Aflatryggingasjóðs varðar. Enn fremur hefur verið samstaða um þetta frv., og reyndar frv. bæði, í Verðlagsráði sjávarútvegsins. Með ráðstöfun tekna af útflutningsgjaldi til greiðslu úreldingarstyrkja til eigenda fiskiskipa, sem er þriðji þáttur þessa frv., er verið að marka fastan farveg fyrir þá starfsemi sem hófst með lögum nr. 95/1978 og á sér reyndar lengri aðdraganda. Auk þess sem hluta af útflutningsgjaldstekjum er ráðstafað til þessara þarfa er í frv. ákvæði þess efnis, að heimilt sé að úthluta tekjuafgangi, sem verða kann eftir greiðslu iðgjaldsstyrks úr Tryggingasjóði fiskiskipa, til úreldingarstyrkja. Fjárhagur Aflatryggingasjóðs og Tryggingasjóðs fiskiskipa er um þessar mundir talinn traustur. Því er nú talið fært bæði að lækka útflutningsgjaldið svo og að breyta nokkuð skiptingu tekna af gjaldinu í því skyni að afla aflajöfnunardeild Aflatryggingasjóðs tekna til að standa undir greiðslu verðuppbótanna og enn fremur að afla tekna til greiðslu úreldingarstyrkja. Það sést af fskj., sem fylgir með frv., hverjar séu lauslegar áætlanir um tekjur sjóða og eins lauslegar hugmyndir um fjárþörf Aflatryggingasjóðs og Tryggingasjóðs fiskiskipa á árinu 1980, miðað við verðlag og gengi í upphafi þessa árs. Af þessum áætlunum má ráða að bæði hin almenna deild Aflatryggingasjóðs og áhafnadeild hans, svo og Tryggingasjóður fiskiskipa, þoli þann tilflutning á tekjum, sem hér er gert ráð fyrir, án þess að það þurfi að koma niður á starfsemi þeirra. Enn fremur má benda á að þessir sjóðir njóta annarra tekna en útflutningsgjaldstekna, svo sem tekna af eignum, auk þess sem almenna deildin fær mótframlag úr ríkissjóði. Herra forseti. Með tilliti til þess að brýnt er að ákveða fiskverð og þetta frv. leggur m.a. grundvöll að þeirri ákvörðun vil ég óska þess að það fái eins skjóta afgreiðslu í þessari d. og hv. d. telur mögulegt, og legg til að frv. verði vísað til hv. sjútvn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég lít svo á að þau tvö mál, sem eru á dagskránni, frv. til l. um breyt. á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum og frv. um breyt. á lögum um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, séu í raun og veru flutt af þeirri ástæðu fyrst og fremst að greiða fyrir ákvörðun fiskverðs, eins og í raun og veru kom fram í orðum hæstv. sjútvrh. áðan. Í sjálfu sér finnst mér ekki nema eðlilegt að þessi frv. séu flutt og þau komi til meðferðar og athugunar frekar í sjútvn. Hins vegar sakna ég þess, að ekkert liggur enn þá fyrir Alþingi í sambandi við framlengingu á tímabundnu olíugjaldi til fiskiskipa, því að ég tel að þau þrjú atriði, þessi tvö frv. og væntanlegt frv. um olíugjald, séu forsenda þess að hægt sé að ganga frá fiskverðsákvörðun, og nú er liðið á fjórðu viku frá því að fiskverð átti að liggja fyrir. Nú er erfitt fyrir ríkisstj., sem situr og er starfsstjórn og hefur ekki á bak við sig nema 10 þm., annað en að leita samstarfs við aðra þingflokka eða örugglega þá meiri hluta Alþ. til að lögfesta þau frv. sem þarf til að byggja fiskverðsákvörðun á. Því miður hefur ekki, að ég best veit, verið rætt við neinn þingflokk um þessi tvö frv. sem fóru í prentun fyrir helgi og var útbýtt í gær. Efnislega erum við sjálfstæðismenn samþykkir þessum frv., en þó höfum við nokkrar athugasemdir fram að færa. Útflutningsgjald af sjávarafurðum er lækkað frá gildandi lögum úr 6% í 5.5% til þess að greiða fyrir fiskvinnslunni að geta tekið á sig hækkað fiskverð. Eftir því sem hefur heyrst og að sumu leyti sést er staða fiskvinnslunnar erfið. Hins vegar er ekki unnt að ræða um tilteknar væntanlegar hækkanir á fiskverði áður en heildarlausn liggur fyrir og meiri hluti Verðlagsráðs sjávarútvegsins hefur fallist á einhverja ákveðna lausn. En margt bendir til þess, miðað við þær verðbætur sem aðrir hafa fengið á þessu tímabili, að ekki verði hjá hækkun komist. Þrátt fyrir góða stöðu meginþorra útgerðarinnar, þó með undantekningum, í lok þessa árs verður ekki hjá því komist að fiskverð hækki bæði til sjómanna og útgerðar. Þrátt fyrir þá breytingu á útflutningsgjaldi, sem hér er lögð til og miðað við þá stöðu, sem ég best veit að fiskvinnslan er í, þykir mér líklegt að fiskvinnslan þurfi á auknum tekjum að halda eða fleiri krónum. Því vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvort til umræðna hafi verið við lausn þessara mála einhvers konar gengissig til að bæta fiskvinnslunni upp hallann. Þá er auðvitað mjög komið undir því, hvort það eigi að vera hratt gengissig eða hvort gengið eigi að síga á löngum tíma, því ef ákveðið er hratt gengissig skömmu eftir að fiskverð er ákveðið kemur það auðvitað fiskvinnslunni meir til góða en hægt gengissig sem hækkar vextina að sama skapi og kemur þá síður til góða. Jafnframt væri nauðsynlegt að fá upplýsingar um hvenær hæstv. ráðh. hyggst leggja fram frv. um tímabundið olíugjald til fiskiskipa, því þó að það liggi í loftinu að það gjald, sem var í gildi til síðustu áramóta, lækki eitthvað verður auðvitað ekki hjá því komist að halda því áfram um sinn. Varðandi frv., sem hér liggja fyrir - ég leyfi mér að ræða bæði frv. í einu til þess að spara tíma, þá er veigamesta breytingin í fyrra frv. að lögfest er aflajöfnunardeild Aflatryggingasjóðs og að hún eigi að fá fasta hlutdeild í útflutningsgjaldinu eða 20%. Aflatryggingasjóður hefur fram að þessu skipst í almenna deild og áhafnadeild. Ég er sammála því, að um sinn verði verðjafnað á milli tegunda, sem eru vannýttar eða ekki fullnýttar, til að minnka sóknina í fullnýttar og ofveiddar fisktegundir. Hins vegar er ég andvígur því, að sett sé á til frambúðar hið svokallaða aflajöfnunargjald. Ég held að tímasetja eigi þessar verðbætur, en ekki að líta alfarið á þær sem framtíðarlausn, því að aðstæður geta breyst og breytast vonandi. Hér er um að ræða að taka fjármuni frá einum í útgerðinni og fiskvinnslunni og færa til annarra innan sömu atvinnugreinar. Það getur verið hæpið að slíkt gildi til langframa. Með frv. um Aflatryggingasjóð er fskj. um hugmyndir um verðbætur. Þessar hugmyndir um verðbætur ná til bæði ufsa og karfa, sem voru verðbættir á s.l. ári. Ég gerði nokkrar aths. þegar brbl voru hér til staðfestingar í des. Þá benti ég á að ufsi með verðbótum hefði hækkað frá 1. júní 1977 til 1. júlí 1979 um 120% og karfi hefði hækkað með verðbótum á þessu sama tímabili um 98%, en hins vegar hefði grálúða ekki hækkað á þessu tímabili nema um 30% og minni grálúðan um aðeins 28%, en sú fisktegund var ekki verðbætt á s.l. ári. Eftir því sem ég best veit var sóknaraukning í grálúðuna um 5000 tonn eða 50% hækkun frá árinu 1978 og því eðlilegt að þeir sjómenn og sú útgerð, sem stundaði grálúðuveiðar fengju verðbætur. Nú er grálúðan komin inn í hugmyndir um verðbætur fyrir 1980 og ég fyrir mitt leyti hef ekkert við það að athuga. Í frv. um Aflatryggingasjóð er gert ráð fyrir að heimilt sé að færa fé milli aflajöfnunardeildar og hinnar almennu deildar sjóðsins, þannig að hvert einstakt ár geti hluti aflajöfnunardeildar mest orðið 25% , en minnst 15% af útflutningsgjaldinu. Ákvæði til bráðabirgða er í frv. þess efnis að tryggja fé til að ljúka greiðslu uppbóta á karfa og ufsa vegna ársins 1979. Ég sé ekki annað en að það verði að fallast á það, því það er skuldbinding sem búið er að gefa. Það er talið að hér vanti um 200 millj. kr., og taka þurfi 100 millj. úr hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs og 100 millj. úr Tryggingasjóði fiskiskipa. Þó að ég sé þeirrar skoðunar að það geti gengið að þrengja um hríð kosti almennu deildar Aflatryggingasjóðs vegna þess, hvað útlit og veiðar og afkoma hefur verið góð á s.l. ári og mikill afli víðast hvar, er mér hins vegar sárara um að taka enn til viðbótar 100 millj. kr. úr Tryggingasjóði fiskiskipa. Þegar aldurslagasjóðurinn var lögfestur í sambandi við Samábyrgð Íslands á fiskiskipum gengust útgerðarmenn af frjálsum vilja inn á að greiða iðgjald til aldurslagasjóðsins. Ef eftirstöðvar yrðu af Tryggingasjóði fiskiskipa var ætlun og ásetningur stjórnvalda á þeim tíma og loforð að þeim fjármunum, sem þá yrðu eftir, yrði varið til aldurslagasjóðs til þess að flýta fyrir því að taka úrelt og þjóðhagslega óhagkvæmt fiskiskip úr notkun og bæta eigendum að vissu marki upp tjón þeirra við að missa skipin og fá engar aðrar tjónabætur en þessar. Afgangsfjármagni Tryggingasjóðs hefur nú verið eytt að verulegu leyti. Á s.l. ári, var gripið til þess að til að greiða stóran hluta af verðbótum á ufsa og karfa og þar af leiðandi tekið frá þeim brýnu verkefnum sem aldurslagasjóði eru ætluð. En úr því sem komið er og þar sem hér er um eftirstöðvar að ræða hvað þetta snertir, þá treysti ég mér ekki, þrátt fyrir að ég sé mjög á móti þessu, til annars en að samþ. að ákvæðið til bráðabirgða í frv. um útflutningsgjald fari í gegn. Ef við lítum á fskj. I, þar sem eru áætlanir um tekjur sjóða sjávarútvegsins af útflutningsgjaldinu og fjárþörfina á árinu 1980, sjáum við að ákaflega mikið hefur verið þrengt að hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs. Ef miðað væri við verðlag í árslok 1979 og gjaldstofn útfluttra sjávarafurða næmi 245 milljörðum kr. hefði almenna deildin samkvæmt lögunum frá 1976 átt að hafa 3234 millj., samkv. lögunum 1979 tæpar 2400 millj., en í frumvarpsdrögum frá 14. jan. 1980 ætti almenna deildin að hafa rúmar 2000 millj. Verðbótunum á fisktegundir er ætlað samkv. hugmyndum sömu frv.-draga að nema hvorki meira né minna en tæplega 2700 millj. kr. Áhafnadeildin er samkvæmt hugmyndum þessara frv.draga komin í 2830 millj., miðað við rúmar 3800 millj. 1976. Það hlýtur að vera reikningsdæmi sem eigi nokkurn veginn að liggja fyrir. Töluvert er þrengt að Tryggingasjóði fiskiskipa og skal ég ekkert fjölyrða frekar um það. En hluta af tekjum hans á að verja, eins og kallað er í frv. og fskj. þess, til úreldingarstyrkja til eigenda fiskiskipa, 404 millj. kr. Ég er alveg sammála því, sem er hér í frv., að rétt sé að verja hluta af Tryggingasjóðnum í framhaldi af því sem ákveðið var í þeirri ríkisstj. sem ég átti sæti í á sínum tíma. Hins vegar tel ég réttara og eðlilegra að þeim fjármunum verði veitt til aldurslagasjóðsins og aldurslagasjóður fiskiskipa fari með bótagreiðslurnar allar eða stjórn hans. Sú stjórn er kjörin af útvegsmönnum að 2/5, af fulltrúum útvegsmanna í gegnum bátaábyrgðarfélögin í landinu að 2/5, þannig að í raun og veru eiga útgerðarmenn 80% aðild að stjórn aldurslagasjóðsins og Samábyrgðar Íslands, en aðeins einn fulltrúi er skipaður af ríkisvaldinu. Ég tel því að það sé eðlilegra og einfaldara í sniðum að þessir aðilar annist að öllu leyti verkefni aldurslagasjóðsins, þó ég geti fúslega fallist á að þeim fjármunum, sem koma beint af útflutningsgjaldinu, verði ráðstafað með nokkru frjálslegri hætti en lögin um aldurslagasjóð gera ráð fyrir og þá með sérstakri reglugerð sem sjútvrn. gæfi út. Mér finnst að mörgu leyti séu heldur þrengdir kostir Fiskveiðasjóðs, og má hann síst við því. En ég ætla ekki að ræða það. Þá heildarmynd höfum við ekki fyrr en við sjáum lánsfjáráætlunina lagða fram í hv. Alþ., sem ég fyrir mitt leyti er farinn að vera óþolinmóður eftir að sjá, því að samkv. efnahagslögunum frá s.l. ári hvílir sú lagaskylda á ríkisstj. nú, sem ekki var áður, að leggja lánsfjáráætlun fram jafnhliða fjárlagafrv. enda er ekki hægt að sjá heildarstefnu nema hvort tveggja sé lagt fyrir Alþ. Ég vil nú leyfa mér, þó að lánsfjáráætlun heyri ekki undir hæstv. sjútvrh., að spyrja hann, af því ég sé að hæstv. fjmrh. er hér ekki, hvort lánsfjáráætlunin sé ekki alveg að koma og hvort henni verði ekki útbýtt á Alþ. mjög fljótlega. Í sambandi við þessi frv. var ég að spyrja hæstv. sjútvrh. spurninga sem er nú frekar fyrir fjmrh. að svara. Ég spurði um hvort þm. fengju ekki að sjá alveg á næstunni lánsfjáráætlun, hvort henni yrði útbýtt þannig að við sæjum hver ætlunin væri í sambandi við t.d. Fiskveiðasjóð í þessu tilfelli, þó lánsfjáráætlunin sé auðvitað, eins og allir vita, margfalt víðtækara og stefnumarkandi plagg. Þegar verið er að kreppa að öllum til þess að standa undir verðbótum finnst mér skjóta nokkuð skökku við og sýna að vissu leyti rausn, þó að það sé ekki stór tala af heildarupphæðinni, að hækka um þriðjung framlagið til Landssambands ísl. útvegsmanna, þ.e. upphæðina frá árinu á undan, og líka um þriðjung til samtaka sjómanna, - ég læt þá þessa aðila fylgjast að, - að fara úr 61 millj. til hvors í 81 millj. Þetta lítur út á við hálfleiðinlega út, finnst mér, en kannske eru einhverjar frekari skýringar á því að verið sé að hækka þarna um þriðjung þegar verið er með samdrátt á öðrum sviðum. Þetta er auðvitað hvorki stórt atriði né til þess að della mikið um, en ég hefði talið að það ætti að vera í samræmi við annað í þessum samdrætti. Ég legg áherslu á að skoða sérstaklega í n. hvort aflajöfnunardeildina eigi að lögfesta til frambúðar eða hvort eigi að líta á hana og starf hennar tímabundið í lögum. Það má auðvitað svara þeirri aths. á þann veg, að Alþ. geti alltaf breytt lögum. Það er ekki það sem ég á við. Mér er kunnugt um það eins og öðrum, að með því að setja ákvæðið inn í lögin án þess að það sé tímabundið má telja að komin sé fram nokkurs konar fyrirlýsing Alþ. um að þessi verðjöfnun eigi að halda áfram og vera til frambúðar. Í raun og veru stendur ekki deila um mikilvægi þess að koma verðjöfnun á núna, heldur fyrst og fremst um „prinsip“-atriði, hvort eigi að líta á slíkt sem framtíðarverkefni eða tímabundið verkefni. Ég er þeirrar skoðunar fyrir mitt leyti, að líta beri á verðjöfnunina sem tímabundið verkefni. Svo var hitt atriðið í sambandi við úreldingarsjóðinn sem ég gat um áðan. Það vil ég mjög gjarnan skoða betur í n. sem fær þessi mál til umr. og ég á sæti í. Ég vil svo að lokum endurtaka það, sem ég sagði í byrjun, og spyrja hæstv. ráðh. hvort frv. um tímabundið olíugjald verði ekki lagt fram á morgun eða svo til þess að við sjáum heildarlausnina á því, hvernig ríkisvaldið hugsar sér að leysa fiskverðsmálin. Það kveður við alts staðar að það er orðin mikil óánægja með hvað fiskverðsákvörðunin hefur dregist úr hófi fram. Þó að til þess liggi að sumu leyti nokkuð gildar orsakir má þó aftur benda á að þessi dráttur er orðinn óhæfilega langur. Hitt er ekki nýtt, það hefur áður gerst að fiskverðsákvörðun hefur ekki verið tekin í tíma og hafa liðið nokkrir dagar fram á það tímabil sem hún hefur átt að gilda.



Herra forseti. Ég tek boði forseta og mun ræða þessi bæði mál í einu lagi. Hér er um mál að ræða sem varðar þær umr. sem nú fara fram um fiskverð, mjög mikilvægar umr., en ákaflega viðkvæmar jafnframt. Það er sjálfsagt og eðlilegt að sjómenn fái fiskverðshækkun eftir þær hækkanir sem aðrir hafa fengið. Hins vegar er jafnframt nauðsynlegt að þeirri ákvörðun fylgi sem minnst röskun eða breyting á gengi og fiskkaupendum verði gert sem auðveldast að mæta þeirri fiskverðshækkun á annan hátt. Við framsóknarmenn munum engan veginn standa gegn því, að samkomulag náist, en vinna að framgangi þeirra mála sem að slíkur stuðla og lögð verða fyrir Alþingi. Hins vegar vil ég taka undir það, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að það er að sjálfsögðu annmarki á meðferð þessa máls að myndin liggur ekki öll fyrir. Okkur er öllum ljóst að fleiri ákvarðanir þarf að taka en þær tvær sem felast í þessum tveimur frv., t.d. um olíugjaldið sem hér hefur verið nefnt, og væri æskilegt að fá upplýsingar um það. Ég hygg að það yrði mjög til að greiða fyrir framgangi þessara mála ef sjútvrh. gæti fyllt nokkuð inn í þessa heildarmynd, annaðhvort núna eða í viðræðum við sjútvn. þegar hún fær málin til meðferðar. Um þau mál, sem hér liggja fyrir, og þær breytingar, sem þar er lagt til að gera, skal ég vera stuttorður. Mér sýnist sú hugmynd, sem þarna kemur fram um aflajöfnunardeild, athyglisverð að ýmsu leyti og tel að lengi geti verið þörf á slíku tæki til að dreifa eða breyta sókn í fiskstofna, eins og þarna er ætlunin. Hins vegar orkar ætíð nokkuð tvímælis þegar slíkt er gert af opinberum aðilum. T.d. er ljóst að afkoma útgerðarinnar nú er nokkuð misjöfn. Afkoma togaraflotans er stórum betri en bátaflotans, svo að segja má að um nokkra skattlagningu á bátaflotann sé að ræða. Sömuleiðis hefur mér skilist að vart muni vera ástæða til að auka sóknina mjög í ufsastofninn. Hann mun vera nálægt því fullnýttur og spurning hvort það beri að gera nú. En þetta er atriði sem að sjálfsögðu verða rædd í sjútvn. Ég ætla að hafa fá orð um málið, eins og ég sagði áðan, en legg áherslu á að fá fyllri upplýsingar, ef þær liggja fyrir, og sérstaka áherslu á að leitað verði eftir samkomulagi um fiskverð þannig að gengisbreyting á eftir verði sem minnst. Við þekkjum öll þá kollsteypu sem slíkt hefur í för með sér fyrir efnahagslífið og er engum til góðs.

Fjmrh. (Sighvatur Björgvinsson) Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð, þar sem ég er tímabundinn og þarf að hverfa af þingfundi, sem svar við þeirri fsp. sem hv. 1. þm. Vestf. beindi til mín áðan. Það var á sínum tíma niðurstaða lögfræðinga fjmrn., eftir athugun sem ég bað um að þeir gerðu, að minnihlutastjórn Alþfl., sem þá var orðin starfsstjórn, bæri stjórnskipuleg skylda til að leggja fram fjárlagafrv. í upphafi þings, án tillits til þess, hversu langur eða skammvinnur ferill slíkrar stjórnar yrði, og án tillits til þess, hvort hún hefði stuðning við það fjárlagafrv. sem hún legði fram. Var fjárlagafrv. lagt fram í upphafi þessa þings til að fullnægja þeirri stjórnskipulegu skyldu og enn fremur gagnaðist frv. sem vinnuplagg fyrir fjvn., þó svo að það lægi að sjálfsögðu ekki ljóst fyrir, þegar frv. var fram lagt, hvort nokkur þingmeirihluti gæti myndast á Alþ. um ýmis meginatriði þess. Um lánsfjáráætlun gegnir nokkuð öðru máli. Það hvíldi ekki á ríkisstj. stjórnskipuleg skylda um framlagningu lánsfjáráætlunar, og þó að eigi að leggja lánsfjáráætlun fram með fjárlagafrv. hefur oft verið misbrestur á því. Hins vegar hefur af hálfu ríkisstj. verið unnið að gerð lánsfjáráætlunar og haldið áfram þeirri vinnu sem hafin var af fráfarandi ríkisstj. og fyrrv. hæstv. fjmrh. Það starf er langt komið. Út af fyrir sig væri fljótlegt að ljúka því sem eftir er, þannig að lánsfjáráætlun væri hægt að leggja fyrir þingið. Ég hef hins vegar talið miklu ákjósanlegra og æskilegra að það yrði ekki gert fyrr en meirihlutaríkisstj. væri komin til valda, þannig að um leið og lánsfjáráætlun væri sýnd þeim, sem þar hefðu hagsmuna að gæta, gefinn talsvert ríkari ádráttur en við getum gefið um að þeir mættu a.m.k. treysta nokkurn veginn á að þingið mundi fallast á þær framkvæmdir sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir. Ef ekki verður unnt að leysa úr stjórnarkreppunni .mjög fljótlega er mér þó alveg ljóst að þingið þarf að fá lánsfjáráætlun sem vinnuplagg, þó svo sá galli sé á að aðilar í þjóðfélaginu, sem hafa hagsmuna að gæta, geti að sjálfsögðu ekki treyst á að þingið afgreiði eins og minnihlutaríkisstj. leggur til ýmis meginatriði í slíkri lánsfjáráætlun. Ef svo fer að umtalsverður tími líður án þess að meirihlutastjórn myndist hér, sem ég vona að verði ekki, getur svo farið að mér verði nauðugur einn kostur að leggja fram lánsfjáráætlun, a.m.k. svo að þingið geti haft eitthvert vinnuplagg við að styðjast í umfjöllun sinni um lánsfjármál. Þeim undirbúningi er svo langt komið af hálfu ríkisstj. að út af fyrir sig er ekki erfitt að ljúka honum á tiltölulega fáum dögum svo hægt sé að leggja fram áætlun.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., um útflutningsgjald af sjávarafurðum, og það mál, sem er næst á dagskránni, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, eru hvort tveggja viðfangsefni sem eru nátengd ákvörðun fiskverðs. Þó eru þessi mál minni háttar í samanburði við þau stórmál sem fyrst og fremst tengjast ákvörðun fiskverðs, þar sem er annars vegar ákvörðun um olíugjald og hins vegar ákvörðun um gengi íslensku krónunnar. Eins og öllum má vera ljóst hefur íslenskt efnahagslíf verið í miklum vítahring á undanförnum árum, og væntanlega er það vilji allra flokka að við reynum að brjótast út úr þeim vítahring. Það hefur verið skoðun Alþb., að grundvallaratriði í þeim tilgangi að brjótast út úr þessum vítahring sé að breyting verði á stefnunni í gengismálum og unnt verði að hægja verulega á því sífellda gengissigi sem verið hefur um nokkurra ára skeið. Sannleikurinn er auðvitað sá, að hið látlausa gengissig er eins konar fíknilyf útflutningsatvinnuveganna og þetta fíknilyf verður að taka frá atvinnuvegunum fyrr en síðar. Ég vil því leggja áherslu á það hér að mjög þýðingarmikið er að við ákvörðun fiskverðs nú verði reynt að komast hjá gengissigi eða gengisbreytingu eins og nokkur kostur er. Hins vegar er ekki neinn ágreiningur um þá meginstefnu, að sjálfsagt verður ekki hjá því komst, að fiskverð hækki eitthvað, og jafnframt er eðlilegt að olíugjald verði lækkað. Olíugjaldið helst þó e.t.v. enn um sinn, þótt vissulega hefði verið æskilegast að það hafði verið algerlega afnumið, því að enn um sinn verður sjálfsagt óhjákvæmilegt að reyna að létta útgerðinni róðurinn vegna þess mikla olíukostnaðar sem á útgerðarrekstur hefur fallið. Það virðist því jafnframt nokkuð eðlileg stefna að reyna að lækka útflutningsgjaldið úr 6% í 5.5%, þannig að unnt sé með öðrum hætti að koma til móts við útgerðina, og jafnframt virðist eðlileg ráðstöfun að halda uppi verðjöfnun á fisktegundum, eins og gert er ráð fyrir að framkvæmt verði með nýjum hætti samkv. því frv. sem verður næst á dagskrá. Ég vil nú skjóta því að í framhjáhlaupi, að eitthvað finnst mér það einkennileg málkennd hjá þeim mönnum, sem hér hafa starfað og hafa fundið nafn á deildina, að nefna hana aflajöfnunardeild, því ekki er mér kunnugt um að til standi að jafna afla milli eins eða neins.  Það er óvenjulegt ástand í íslenskum stjórnmálum um þessar mundir. Við búum við starfsstjórn sem hefur sagt af sér og enginn meiri hluti á Alþ. vill kannast við. Þegar slíkt ástand er ríkjandi er meiri nauðsyn en nokkru sinni fyrr að Alþ. hafi frumkvæði og forustu á þessu sviði sem öðrum. Það hlýtur því að falla í hlut deilda Alþingis og sjútvn. að marka þarna ákveðna stefnu, þar sem enginn ákveðinn þingmeirihluti er fyrir hendi. Við slíkar aðstæður er alveg sérstaklega nauðsynlegt að þm. fái í hendur öll gögn og upplýsingar sem mál varða. Verð ég að kvarta yfir því í þessu sambandi, að öll gögn málsins skuli ekki liggja fyrir nú þegar og að þau skuli ekki hafa legið fyrir löngu fyrr, því að afskaplega erfitt er að meta einn eða tvo aukaþætti málsins þegar aðalatriði þess liggja eftir og upplýsingar skortir. Ég vil því eindregið hvetja hæstv. ráðh. til að senda sjútvn., sem fær þetta mál til meðferðar, allar upplýsingar og gögn um ákvörðun fiskverðs nú þegar, þannig að menn geti búið sig undir að marka stefnuna í þessum málum. Það bar á góma áðan, hvort ekki væri orðið tímabært að núv. hæstv. ríkisstj., eins og hana ber að nefna samkv. þingsköpum, legði fram lánsfjáráætlun, sem enn þá sést ekki enda þótt lög kveði á um að slík áætlun skuli lögð fram jafnhliða fjárlagafrv. Ég verð að segja eins og er, að ég er mjög hikandi við að taka undir slíka umkvörtun, vegna þess að ég lít á þessa stjórn sem gervistjórn, eins og til hennar var stofnað í upphafi, hef aldrei gert til hennar miklar kröfur og vænti þess, að hún hverfi frá völdum sem allra fyrst. Satt best að segja undra mig hinar tíðu tiltektir þessarar stjórnar til að leika alvörustjórn, sem hún að sjálfsögðu er ekki. Hún er gervistjórn og formlega séð starfsstjórn. Mér finnst t.d. heldur hjákátlegt ef hæstv. fjmrh. er með áform uppi um að halda hér virðulega og stórbrotna fjárlagaræðu og fá umr. um fjárlagafrv. í framhaldi þess, þótt vissulega geti enginn komið í veg fyrir að slík ræða sé flutt ef hann á þá ósk heitasta. Það virðist sem sagt fullkomlega óeðlilegt að það ástand, sem nú er ríkjandi, að gervistjórn sé hér við völd, verði varanlegt, og hætta er á því, ef hér fer fram fjárlagaumr. með venjulegum hætti, að þá séu menn að ýta undir að það ástand haldi áfram sem nú er. Auðvitað verður þjóðin og landið að fá nýja stjórn og það alvörustjórn. Hitt er rétt og ég vil taka undir það, að ef svo fer að fjmrh. ætlar að halda fjárlagaræðu og gerir það, sem vel má vera að verði innan tíðar eftir því sem manni skilst, ber honum að sjálfsögðu að framfylgja settum lögum og leggja þar jafnhliða fram lánsfjár- og fjárfestingaráætlun.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að flytja langa ræðu við 1. umr. þessa frv., því að það á eftir að ræða málið allt saman og aths. við það í n. Auk þess geri ég ráð fyrir að það eigi eftir að ræða þessi mál í þingflokkunum. Ég geri því ráð fyrir að aðalumr. um það verði við 2. umr., eftir að það - hefur fengið meðferð í sjútvn. Það gera sér allir ljóst að með svo miklum þorskveiðitakmörkunum sem settar hafa verið á togarana er ekki gert ráð fyrir að þeir liggi allan þann tíma aðgerðalausir og þess vegna þurfi þeir að sækja í annað. Það er auðvitað ekki á margt að róa í þeim efnum, en að glíma við aðrar fisktegundir, eins og ufsa og karfa, máske grálúðu og jafnvel eitthvað fleira. En sannleikurinn er sá, að hér á landi hefur verð á ufsa og karfa verið svo lágt að með núverandi olíuverði er ákaflega erfitt og varla hægt að ætlast til þess að menn geti gert út á þær fisktegundir. Það er augljóst mál. Ég geri því ráð fyrir að flestallir hér séu sammála um að bæta þurfi upp verðið á þessum fisktegundum - og grálúðu einnig, ef menn gera þá yfirleitt ráð fyrir að sótt sé í þær tegundir. Einhvers staðar verður að taka til þess peningana. Ég á ekki von á að það verði upp á teningnum nú fremur en fyrri daginn, að peningar komi inn í sjávarútveginn frá öðrum en honum sjálfum. Það hafa engir aðrir atvinnuvegir í landinu burði til að styðja við sjávarútveginn eða leysa þau vandkvæði sem kunna að koma upp í honum. Það hefur ævinlega verið reglan að tilflutningur hefur verið innan þessa atvinnuvegar sjálfs, því að aðrir hafa ekki bolmagn til að styðja hann. Það er nú í lögum, að vísu brbl., ákvæði um hvernig skuli fara með að bæta upp þessar tegundir. Það mál þekkja allir hér. Þess vegna verð ég að segja, að ég álít nauðsynlegt, eins og ástandið er nú, að halda verðuppbótum áfram. Hitt er annað mál, að það hafa verið nokkuð skiptar skoðanir um hvort eigi að festa slíka gjaldtöku í lögum til frambúðar, því að bæði ég og aðrir, sem hér hafa talað, vona að ástandið, sem nú er, sé aðeins bráðabirgðaástand. Um þetta hafa verið skiptar skoðanir og einnig um nokkur önnur atriði, eins og t.d. kom fram í máli hv. 1. þm. Vestf. Þess vegna held ég að varla sé tímabært að ræða málið fyrr en menn hafa rætt aths. vandlega og þær leiðir sem hugsanlega kæmu til greina í staðinn til tekjuöflunar eða hvaða form verður haft á henni. Ég vil að lokum leggja á það áherslu, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. reifaði hér, - hann reifaði hina stórpólitísku þætti í þessu sambandi eðlilega fremur en ég, - að við í sjútvn. fáum í hendurnar þau plögg sem til eru og tiltæk eru til skoðunar varðandi fiskverðsákvörðunina.



Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu notfæra mér það hagræðingaratriði að stikla fram og aftur, eins og aðrir hafa gert, og sjálfsagt hefði verið þægilegra að mæla fyrir báðum frv. í einu. Það frv., sem hér liggur fyrir, varðar Aflatryggingasjóð og má lita á það frekar sem meginefni beggja frv., sérstaklega stofnun aflajöfnunardeildar við sjóðinn. Hugmyndin er að marka skýran farveg fyrir greiðslu verðuppbóta á einstakar fisktegundir í því skyni að með þeim hætti sé unnt að beina sókn fiskiskipaflotans frá einstökum fisktegundum og í aðrar sem fremur eru taldar þola veiðar. Ég tel að reynslan á s.l. ári af verðuppbótunum hafi sýnt að hér sé um mikilvægt stjórntæki að ræða sem þess vegna sé eðlilegt að festa í skýrum, sérmörkuðum farvegi. Ég vil láta í ljós ánægju mína með þær undirtektir sem það hefur fengið í ræðum þeirra sem talað hafa hér á undan. Hinu geta menn auðvitað velt fyrir sér, hversu varanlega aðgerð eigi hér að vera um að ræða. Ég hyllist til þess, að í náinni framtíð muni hér verða um stjórntæki að ræða sem sé nauðsynlegt og muni vera til mikilla bóta. Hitt er annað mál, að það kann að vera góð regla að hafa gildistíma laga takmarkaðan, e.t.v. svo sem 5 ár eða eitthvað slíkt, til þess að Alþ. einmitt taki málið upp að nýju hverju sinni. Þessi regla ætti þá reyndar að gilda almennt til þess að líta á hvort tilgangur viðkomandi lagasetningar og aðstæður í þjóðfélaginu fari saman á þeim tíma. Sannleikurinn er auðvitað sá, að það er ævinlega hætta á að lög verði úrelt og séu í gildi án þess að þau svari til tilgangs síns. Við höfum um slíkt ýmis dæmi. Frv. það, sem hér er flutt, er enn fremur flutt í því skyni að greiða fyrir ákvörðun fiskverðs frá 1. janúar, þar sem framhald verðuppbóta á vannýttar tegundir kemur inn í þá mynd. Ég vil sérstaklega minna á að við ákvörðun fiskverðs frá 1. júlí, sem þá var tekin með samkomulagi allra aðila í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins, var ákveðið að greiða sérstaka verðuppbót á ufsa- og karfaverð. Áður höfðu farið fram viðræður við ríkisstj. af hálfu aðila í Verðlagsráði um slíkar ráðstafanir, og lög voru sett um það efni. Frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið til umfjöllunar á tveimur vettvöngum, eins og sagt er, þ.e. annars vegar í sérstakri aflatryggingasjóðsnefnd og hins vegar í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Aflatryggingasjóðsnefndin hefur mælt eindregið með frv. í þessum búningi. Í henni áttu sæti: Jón Sigurðsson, formaður, Jakob Jakobsson fiskifræðingur, Hrafnkell Ásgeirsson lögfræðingur, Kristján Ragnarsson formaður LÍÚ, Óskar Vigfússon formaður Sjómannasambands Íslands, Ingólfur Ingólfsson fyrrv. formaður Farmanna- og fiskímannasambandsins, Jón Páll Halldórsson útgerðarmaður á Ísafirði, Már Elísson fiskimálastjóri, Vilhelm Þorsteinsson framkvæmdastjóri á Akureyri og Ólafur Björnsson útgerðarmaður í Keflavík, sem reyndar var fjarstaddur þegar þetta mál var afgreitt. Nm. voru sammála um að mæla með flutningi þessa frv. Sú afstaða er byggð á því, að hér sé um skynsamlegt nýmæli að ræða, að hér sé um skynsamlega stefnumörkun að ræða. En hún er líka byggð á því, að lagasetningin breyti ekki fjárhæð framlaga úr ríkissjóði til hinnar almennu deildar Aflatryggingasjóðs, eins og tekið er fram í álitsgerð nefndarinnar. Í frv. felst skipulagsbreyting. Að hluta til er hún til staðfestingar á orðnum hlut, þar sem er sameining almennu bátadeildarinnar og deildar togaraflotans og tillögur um að felld verði úr gildi ákvæði um jöfnunardeild sjóðsins og hlutverk, en við hlutverki hennar taki almenna deildin. Hins vegar skal stofnuð ný deild við sjóðinn, aflajöfnunardeild. Kveðið er á um með hvaða hætti hún skuli starfa. Ákvæði eru um ákvörðun verðuppbóta á hverju verðtímabili. Gert er ráð fyrir að Verðlagsráðið eða yfirnefnd þess ákveði bótafjárhæð innan þeirra marka sem tekjur deildarinnar hrökkva til, en sjútvrh. staðfesti þessar ákvarðanir. Ákvarðanirnar séu hins vegar teknar að fengnu áliti um sóknarþol í hina ýmsu fiskstofna. Þetta eru meginatriði frv. Ég vil svo víkja aðeins að nokkrum atriðum sem komu fram áðan. Það er vissulega rétt að það eru fleiri mál í deiglunni sem snerta fiskverðið, enda hefur það komið fram í málflutningi mínum hér. Það er sérstaklega spurt eftir frv. um olíugjald. Ég er að vona að það geti komið fljótlega fyrir d. Ég skal þó ekki segja hvort það yrði á morgun eða svo, eins og einn þm. orðaði það hér á undan mér. En ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að sjá til þess, að sjútvn. fái þau gögn sem nauðsynleg eru til að móta viðhorf sín til þessara mála, og hvet til þess að hún kalli þá til líka þá aðila sem þetta varðar sérstaklega, þ.e. aðila úr greininni og úr þeim nefndum sem hafa lagt drög að þeim frv. sem hér liggja fyrir. Það var minnst á nafnið aflajöfnunardeild. Það má sjálfsagt lengi deila um hvað sé rétt nafn á hlutunum. Hugsunin að baki þessu nafni er auðvitað sú, að hér sé um að ræða jöfnun aflans milli fisktegunda, það sé verið að dreifa aflanum eða jafna honum á fisktegundir. Það er beinlínis verið að beina sókn úr einni tegund í aðra. Hvernig það fellur að málsmekk einstakra manna getur auðvitað verið misjafnt. Um gengismálin, sem hér var aðeins minnst á, vil ég að sjálfsögðu láta í ljós þá von að ekki þurfi að koma til mikillar gengisbreytingar, eða gengissigs af þessu tilefni, en áður en séð er fyrir endann á málinu verður ekki um það fullyrt. Ég held svo að menn eigi að íhuga hvort Aflatryggingasjóður gegni ekki einmitt hlutverki sínu mjög vel með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og að þær aðgerðir, sem gripið er til til að greiða verðuppbætur eða aflajöfnunarbætur, muni þá koma í veg fyrir að greiða þurfi bætur af öðru tagi úr sjóðnum og þess vegna sé hér um raunverulega kjaratryggingu að ræða, þar sem kannske er þá farið frekar eftir þeirri aðferðinni að sjá til þess, að ekki þurfi að greiða bætur vegna fiskileysis, og stuðlað sé að sem skynsamlegastri nýtingu fiskstofnanna. Auðvitað getur mönnum verið eftirsjá að því að fjármunir fari úr einni deild í aðra, en í heild er ekki um að ræða skerðingu á Aflatryggingasjóðnum samkv. þessu frv. og virðist séð fyrir þeirri fjárþörf sem miðað er við. Hins er svo að vænta, að menn geti haft mismunandi skoðanir á ýmsu sem kemur fram í þessu frv. Ég vil að lokum láta í ljós sérstaka ánægju með þau jákvæðu viðhorf, sem hafa komið fram hér gagnvart þessu máli og ítreka þá ósk mína, að frv. geti fengið sem greiðasta afgreiðslu í þinginu.