Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Magnússon) Um þetta mál þarf ég fátt að segja í viðbót við það, sem tekið er fram í nál. á þskj. 14. Því var hreyft í n., hvort rétt mundi að gera till. um að breyta ákvæðinu um samkomudag Alþ. til frambúðar og færa hann til haustsins. Það, sem mæla þótti með því, var, að fjárhagsútkomu síðasta árs mætti betur sjá þegar lengra væri liðið frá áramótum, og einnig hitt, að auðveldara mundi verða að haustinu að gera fjárhagsáætlanir fyrir næsta fjárhagsár. Hinsvegar álíta sumir, að ýmsum þm. mundi þykja óheppilegri þingtími frá 1. okt. til 15. desember heldur en síðari hluti vetrar, sérstaklega sveitabændum, sem sinna þyrftu sínum haustönnum. - Fyrr að haustinu en 1. okt. er varla hugsanlegt að kalla Alþingi saman, og lokið verður því að vera ekki síðar en 15. desember, vegna þess að mjög óheppilegt er, og jafnvel ófært, að það standi fram yfir nýár, vegna fjárlagaafgreiðslu fyrir komandi ár. En sé haustþingi ekki lokið fyrir þann tíma - 15. des. -, er ákaflega hætt við, að það standi svo lengi. Þm., sem ekki eru búsettir hér í bænum, mundi þykja slæmt að þurfa að vera hér um hátíðirnar. Auk þess hygg ég, að þm. mundu verða fremur lausir við, svo að illa mundu vinnast þingstörf um það leyti. Menn gera sér vonir um, að hin nýja skipun á afgreiðslu fjárlaga samkv. hinu nýja stjskrfrv. verði til þess, að þingtíminn verði styttri en verið hefir að undanförnu. Hvort þessar vonir rætast, úr því getur reynslan ein skorið. N. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, og álítur rétt að sjá á næsta Alþ., hver áhrif hin nýja skipun um meðferð fjárl. kann að hafa, áður en ráðizt er í að breyta samkomudegi Alþ. til frambúðar.

Ingvar Pálmason Ég hefi skilið þetta frv. svo, að það sé vegna sérstakra ástæðna fram komið, en að það sé ekki meiningin með því að láta ákvæði þess um samkomudag Alþ. gilda til frambúðar. En af því að mér skildist hv.frsm. víkja að því, að þessi samkomudagur mundi vera að ýmsu leyti heppilegur til frambúðar, vil ég lýsa skoðun minni á þessu strax. Ég geng út frá því, að frv. þetta verði samþ., og álít ég það rétt, eins og sakir standa nú. Hinsvegar álít ég, að það mundi vera mjög misráðið að ákveða þennan samkomudag fyrir Alþ. til frambúðar. Það mundi vera mjög óhentugt vegna þm., sem búsettir eru utan Rvíkur, sérstaklega þeirra, sem sveitabúskap stunda, því að þeim mundi þykja illt að þurfa að vera að heiman frá búum sínum á tímabilinu frá 1. október til þess 20., og jafnvel til mánaðamóta, þegar haustannir eru mestar hjá þeim. Ég lít svo á, að bændum sé jafnvel hægra að vera að heiman um sláttinn. Þá er þannig háttað störfum á heimilum þeirra, að þau má nokkurn veginn ákveða fyrirfram. En hauststörfin eru svo margvísleg og tíð þá svo mislynd, að ómögulegt er fyrir bændur að gera nákvæmar ráðstafanir um haustverkin fyrirfram. Af þessum ástæðum álít ég haustið óhentugan tíma fyrir bændur til þingsetu. Enda þótt sú nýbreytni verði gerð um afgreiðslu fjárl., sem í ráði er, hygg ég samt, að eftir reynslu síðari ára muni varla mega vænta þess, að Alþ. geti yfirleitt lokið sómasamlega störfum á svo skömmum tíma, að því geti verið lokið fyrir áramót, ef það byrjar ekki fyrr en 1. október, því að frá þessum 3 mánuðum er óhætt að draga 1½ viku vegna hátíðanna. Það er mjög tvísýnn sparnaður að skera svo við nögl sér tíma þingsins, að mál geti fyrir þá sök dagað uppi eða liðið halla. Enda þótt Alþ. hafi að undanförnu staðið 3 mánuði ár hvert, hefir það oft orðið að skilja við mál án fullrar afgreiðslu. Ég álít því, eins og kröfur tímans nú eru orðnar og störf þingsins eru orðin margbrotin, að það sé barnarskapur einn að halda því fram, að á því velti afskaplega mikið um fjárhagsafkomu ríkisins vegna kostnaðar við þinghaldið, hvort þingin standi nokkrum dögum lengur eða skemur. Það hefir lengi verið slegið á þá strengi, að þingin séu of löng, og slíkt hefir náð tilætluðum endurhljómi hjá þjóðinni. En ég álít, að réttara mundi vera að reyna að sannfæra kjósendur um það, að starfsvið þingsins er nú orðið gerólíkt því, sem var áður fyrr, og þingin nú geta því alls ekki komizt af með neitt svipaðan tíma og þá. Um það, hvort þingin frá ári til árs geta lokið störfum svo við megi una tímans vegna á tímabilinu frá 1. okt. til 15. des. eða áramóta, ætti að fást nokkur reynsla á næsta þingi. Annars finnst mér, að jafnvel geti komið til mála að skipta setutíma þingsins, kalla það fyrst saman á venjulegum tíma, 15. febr., og láta það standa þá svo sem einn mánuð, til þess að undirbúa lagafrv., og fresta því svo til 1. nóv. Ég skýt þessu fram lítt athuguðu og bið hv. dm. að misskilja það ekki þannig, að þeir haldi, að ég komi með beina till. um þetta. Þetta þyrfti vitanlega að athuga rækilega áður en horfið væri að því. En eins og ég hefi tekið fram, mun ég greiða atkvæði til samþykkis frv., eins og á stendur.

Jón Jónsson Ég hefi skoðað það svo, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé flutt aðallega til þess að það sé ekki eins einskorðað eins og það er nú, að Alþ. komi saman 15. febr., en að bíða megi með að kalla það saman þangað til að afstöðnum kosningum. Úr því að farið var að halda aukaþing, sem ég fyrir mitt leyti tel, að hafi verið mjög misráðið, er ég því mótfallinn, að Alþingi komi saman fyrr en eftir kosningar. Hinsvegar tek ég undir það, að tíminn, sem hér er tiltekinn, sé mjög óheppilegur fyrir þá þm., sem stunda sveitabúskap. Varla er nokkur tími á árinu óheppilegri fyrir þessa þm., sem tilheyra þó hinni fjölmennustu stétt landsins, bændastéttinni, heldur en einmitt tímabilið frá 1. til 20. október, vegna haustanna við slátrun sauðfjár og vegna ýmissa starfa til undirbúnings fyrir veturinn. Vil ég því mjög sterklega mótmæla því, að til þess sé hugsað að breyta þingtímanum þannig til langframa eins og farið er fram á í frv., að gert verði næsta ár. Enda er ekkert í frv., sem gefið geti það til kynna, að hér sé átt við slíka breyt., nema til eins árs. Í þessu sambandi vil eg taka það fram, að ég er hissa á því, að í nál. er það aðallega talið til fyrirstöðu því að breyta þingtímanum til frambúðar svo sem farið er fram á í frv. þessu fyrir eitt ár - því til fyrirstöðu er það aðallega talið í nál., að þingi verði með því móti ekki ávallt lokið fyrir hátíðir. Vitanlega skiptir bæði það, er ég nefndi fyrr, o. fl. miklu meiru. Ég held, að skammdegið sé ekki heppilega valinn tími til þingsetu. Ég hygg, að við mennirnir séum svo háðir náttúrunni, að skammdegið muni hafa miður góð áhrif á starfsemi á þinginu. Menn eru þá ekki eins framgjarnir eins og um bjartari tíma ársins. Svo að ég víki að bændunum aftur, þá álít ég þeirra vegna sýnu nær að heyja þing að sumrinu heldur en að haustinu, af þeim ástæðum, sem teknar hafa verið fram hér í hv. d., enda þótt ég hinsvegar játi, að sá tími er þeim ekki vel heppilegur né ýmsum öðrum framleiðendum. Að endingu vil ég taka það fram, að ég hefi alls ekki séð þá ógnarannmarka á því að heyja þingið á sama tíma á árinu og verið hefir að undanförnu, og tel ég þann tíma allra tíma bezt til þess fallinn. Viðvíkjandi afgreiðslu fjárlaga á þeim tíma ársins er það að segja, að henni er lokið þó ekki nema part úr ári áður en fjárl. koma til framkvæmda. Veit ég ekki til þess, að þetta tímabil milli afgreiðslu og framkvæmdar fjárl. hafi nokkurntíma komið nokkurn hlut að sök. Ég vil skjóta því til hæstv. stj., að hún, þó að frv. verði samþ., noti sér heimild þess til að hafa þingið heldur að sumrinu en að haustinu, t. d. að kalla það saman 1. júlí, sem hlyti að vera heimilt, ef frv. þetta verður samþ.

Frsm. (Pétur Magnússon) Það getur ekki orkað tvímælis, að einungis fyrir eitt einasta ár gildir ákvæði frv. þessa um samkomudag Alþ., enda hefi ég ekki viljað stíga stærra spor í því efni. Því hefir verið haldið fram hér í d., að þótt frv. verði samþ. eins orðað og það er, þá sé ekkert því til fyrirstöðu, að kalla megi saman Alþ. fyrr á árinu, að afstöðnum kosningum. Það er rétt, að þetta má eftir frv. En ef ekki verða sérstakar aðkallandi ástæður til þess, álít ég þess ekki beina þörf. En til frambúðar álít ég heppilegast að halda sér að jafnaði við það, að hafa samkomudaginn 15. febr. Skal ég ekki fara mikið út í að rökræða um það, hvort heppilegt sé að hafa þingið að haustinu. Mér virðist þó, að fjárlagaafgreiðsla mundi þá verða að ýmsu leyti léttari heldur en á venjulegum setutíma undanfarinna þinga. Að vísu, þótt komið sé undir áramót, er ekki hægt að sjá nákvæmlega, hvernig ára muni næsta ár. En renna mætti þó talsvert grun í það þá, fremur en fyrr á árinu eða síðari hluta vetrar. Mikil áherzla var á það lögð af hv. 2. þm. S.-M., að bændur mundu eiga mjög óþægilegt með að vera að heiman í október. Aðrir bændur, sem ég hefi talað við, segja mér aftur á móti hið gagnstæða. Þeir segjast geta um það leyti verið búnir að ljúka haustönnum. En hér er á eitt að líta. Ef það álízt heppilegra, að þing komi saman 1. okt. heldur en síðari hluta vetrar, að flestu eða öllu leyti öðru en því, sem snertir óþægindi hv.þm. í bændastétt, þá má ekki gera allt of mikið úr þessum óþægindum þessara fáu hv.þm., þótt þau kynnu einhver að vera. Það dugir ekki að horfa í það. Það er ekki eins og það sé bændastéttin öll, sem þurfi að flykkjast til þings. Það er nú svo á hvaða tíma sem er, að erfitt er fyrir bændur að komast frá búum sínum. Ég álít, að tímabilið frá 1. október til 15. des. sé ekki neitt verri tími en aðrir fyrir bændur í þessu sambandi. Í nóv. eru litlar annir hjá bændum. Ég get tekið undir margt af því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði um setutíma þingsins. Það er satt, að það hefir miklu meira að segja, að vel sé unnið á þinginu heldur en að spara nokkrar þús. króna. Þó á auðvitað heldur að vinna að því, að þingtíminn verði sem stytztur, svo framarlega sem það þarf ekki að ganga fram fyrir eða hindra afgreiðslu þarflegra mála. Ástæðan fyrir því, að mál dagar uppi, liggur sjaldnast í samkomutíma þingsins, heldur í hinu, að hv.þm. eru ekki reiðubúnir til að taka afstöðu til málanna. Um tvískiptingu þingsins held ég, að reyndin myndi verða sú, að síðara þingið myndi starfa nærri því eins lengi og óskipt þing, og yrði þá vafasamur gróði að því fyrirkomulagi.

Magnús Jónsson Þar sem hér liggur ekki annað fyrir en að ákveða samkomudag Alþingis í eitt skipti síðar á árinu en venja er til og engar brtt. hafa komið fram við frv., þá eru þessar umr. í raun og veru óþarfar. Þó þykir mér að einu leyti vænt um þessar umr. Ég er sem sé þeirrar skoðunar, að ekki sé auðvelt að finna heppilegri þingtíma en þann, sem nú tíðkast. Mér hefir reyndar virzt sem flestir væru þar á annari skoðun, og þykir mér því vænt um að heyra hér raddir, sem styrkja mitt álit í þessu efni. - Hér hefir verið hringlað fram og aftur um þetta, og að litlu gagni. En það mun mála sannast, að enginn tími árs verður valinn svo, að ekki sé eitthvað hægt að honum að finna. Á öllum tímum eru einhverjir gallar fyrir einhverja stétt manna. Ég hefi aðallega heyrt tvær ástæður færðar fram gegn þeim þingtíma, sem nú er tíðkaður. Önnur er sú, að, óheppilegt sé, að fjárl. séu samin svo löngu áður en þau ganga í gildi, en hin, að þing vilji oft dragast fram á vor. Um fyrri ástæðuna er það að segja, að fyrst verður að benda á skaða, sem af þessu hafi hlotizt, áður en hægt sé að taka hana til greina. Ég hefi ekki orðið var við slíkt. Ég get ekki séð, að þau mistök, sem orðið hafa á fjármálastjórn okkar, hafi átt þangað rætur sínar að rekja. Ég vil láta það koma greinilega fram, að of snemmt sé að semja fjárl. að vetrinum, áður en farið er að breyta þessu. Hinni ástæðunni má snúa upp í röksemd gegn því, að þingið komi saman að haustinu. Till. um að þingið komi saman 1. okt. er byggð á þeirri hugsun, að hægt sé að ljúka því fyrir jól, eða að hægt sé a. m. k. að ljúka afgreiðslu fjárl. fyrir áramót. En það er hætt við því, að þetta gæti stundum brugðizt. Yfirleitt er heppilegast að halda Alþingi á dauðasta tíma ársins, sem er frá miðjum febr. og fram undir vor. Ég veit ekki um nema eina stétt manna, sem myndi eiga erfitt með að sækja þing á þessum tíma, en það eru kennarar, sem starfa utan Rvíkur. En aldrei verður á allt kosið. Þá ber og á það að líta, að þetta er ekki dýr tími fyrir allflesta. - En ef Alþingi ætti að koma saman 1. okt, þá er ég hræddur um, að oftar myndi reka að því, að því yrði ekki lokið fyrir jól. Þau mál, sem mest hafa tafið undanfarin þing, eru mál, sem menn skilja yfirleitt ekki við fyrr en lokið er, ekki heldur, þótt það drægist fram yfir jól. Þykir mér líklegt, að margir þm. myndu kunna því miður vel að þurfa að sitja hér um hátíðirnar, fjarri heimili og ættingjum. Held ég því, að það sé heppileg ráðstöfun hjá hv.n. að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Fæst með því móti reynsla um málið, og ef mönnum litist þá betur á að heyja þingið í skammdeginu, mætti vitanlega taka upp þá reglu. Annars lízt mér ekki ólíklegt, að hér muni fyrr eða síðar verða horfið að því ráði, sem nágrannar okkar hafa tekið upp, að takmarka ræðutíma þingmanna. Væri þá líka athugandi, hvort ekki mætti takmarka prentun á ræðum, sem hér eru haldnar. Hygg ég, að ekki væri stór skaði á orðinn, þótt það kæmi ekki allt í þingtíðindum. Fleiru mætti breyta í þingsköpum, til þess að gera þinghaldið ódýrara.

Jón Baldvinsson Það er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að hér er aðeins um það að ræða, að ákveða samkomudag Alþingis í eitt skipti á öðrum tíma en venja er til. En hinsvegar hafa menn rætt talsvert um það, hvort ekki kynni að vera heppilegt að breyta þingtímanum til frambúðar. Það er kunnugt, að þing stendur venjulega þangað til afgreiðslu fjárl. er lokið. Stendur oftast nær á afgreiðslu þeirra. Mér sýnist það nú ekki ólíkleg aðferð að halda þingið tvisvar á ári, og byrja þá á fjárl., láta fjvn. koma saman fyrr á haustin og hafa til fjárl. Það er vitanlega miklu auðveldara að semja fjárl. á haustin en fyrr á árinu. Hv. þm. sagði, að það hefði ekki komið að sök hingað til, hvað fjárl. voru samin seint. En ég veit það fyrir víst, að oft hefði verið betur gengið frá þessum l., hefði það verið gert að haustinu. Þegar kemur fram á haustið, má sjá nokkuð glöggt, hvernig fara muni um sölu afurða og afkomu landsmanna. Fyrri hluta árs er aftur á móti verið að afla þeirra afurða, og er þá allt í miklu meiri óvissu. Ég skil ekki, hví hv.þm. kallar mánuðina marz, apríl og maí dauðasta tíma ársins. Mér virðist það vera algert öfugmæli, og mjög undarlegt að þetta skuli koma frá þm. Reykv., því þessir mánuðir, sem hann nefndi, eru reglulegur hjargræðistími Reykjavíkurbúa. Við þurfum að hafa þann tíma til afgreiðslu þingmála, sem hentugastur er. Með öðrum þjóðum mun það tíðkast, að afgreiðsla fjárl. sé látin fara fram sem næst í lok fjárhagsársins. Sú regla hlýtur að byggjast á því að einhverju leyti, að betra er að sjá fyrir um ástandið í fjármálum þjóðarinnar á þeim tíma. Því væri það höfuðkostur, ef hægt væri að semja fjárl. að haustinu. Það er rétt hjá hv.þm., að ekki ber að líta á það fyrst og fremst, hvað veldur einstökum þm. erfiðleikum, heldur hitt, hvað heppilegast er fyrir þjóðarheildina.

Frsm. (Kári Sigurjónsson) Það mun vera almennt á litið og rétt á litið, að verksvið þessa Alþingis sé ekki að breyta skattstofnum landsmanna eða tekjustofnum ríkissjóðs. N. hefir líka litið svo á. Það, sem um er að ræða, er einungis það, hvort ekki beri með endurskoðun á 1. um verðtoll frá síðasta vori að kveða skýrar á um þetta, svo að ljóst sé, hvaða tekjur ríkissjóður fær eftir slíkum l. Við búum nú við 1. um þetta, sem gefin eru út í þrennu lagi, fyrir utan l., er framlengja slík l. Fyrst eru l. frá 1926 um verðtoll, ásamt viðauka og breytingum frá 1928. L. frá 1926 ákváðu, að verðtollur sá, er þar var ákveðinn, 10% af sumum vöruflokkum en 20% af öðrum, skyldi gilda til ársloka 1930. Þessu var nú breytt árið 1928. Aðalbreytingin var í því fólgin, að þeir vöruflokkar, sem skattlagðir voru 10%, skyldu hækka upp í 15%, en hinir úr 20% upp í 30%. M. ö. o., þarna varð 50% hækkun í báðum flokkum. 1928 var sem sagt ákveðið, að l. þessi skyldu gilda til ársloka 1930. En 1930 sá Alþingi fram á, að framlengja þyrfti l., og hefir það verið gert árlega síðan. Á síðasta vori setti Alþingi 1. um bráðabirgðaverðtoll, þar sem ýmsir vöruflokkar voru hækkaðir að mun. Það voru l. nr. 11, gefin út 2. júní. Má líta svo á, sem öll verðtollslög frá og með árinu 1930 væru aðeins til bráðabirgða. Getur slíkt verið villandi, einkum þegar þess er gætt, að viðauki við verðtollsl. frá 1926 var ekki felldur inn í hin l., heldur settur aðeins sem viðauki. Verðtollsl. frá 11. júní eru einnig í raun og veru viðauki. Þá voru seinna sett sérstök l. um, að verðtollsl. frá 1926 og 1928 skuli gilda til ársloka 1934, en þar sem l. um bráðabirgðaverðtoll voru gefin út 17 dögum fyrr, hefir skapazt sá skilningur hjá þeim, sem l. áttu að koma niður á, að binda mætti sig við þau l., sem seinna voru út gefin, og hafa meira að segja risið málaferli út af þessu. Þegar fjhn. athugaði þessi l., kom það fram, að í meðferð síðasta þings hafði fallið niður að setja l. um, að framlengingin næði einnig til breytinganna, sem urðu með l. frá 2. júní í ár. Það er auðsjáanlega tilgangur hæstv. stj. að fastákveða það, hvaða l. skuli vera í gildi um þetta. Að því leyti fellst n. á frv. En það hefir fallið niður að skírskota til viðaukal. frá 3. apr. 1928 í þessu nýsamda frv., og leggur því n. til, að það verði lagfært. N. er sammála um að breyta ekki fyrirætlunum síðasta Alþingis um verðtoll, þó að einn nm. hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, sem lýtur að stefnu hans í tollamálum yfirleitt. Vænti ég þess, að hæstv. fjmrh. fallist á, að frv. verði gefið út óbreytt að öðru en þessari brtt.n.

Jón Baldvinsson Um fyrirvara minn vísa ég til afstöðu minnar í þessum málum á undanförnum þingum.

Frsm. (Jón Þorláksson) Þessu frv. víkur svo við, að á síðasta Alþingi voru afgr. 1. um breyt. á löggjöfinni um útflutningsgjald af síld, þskj. 619 í Alþt. 1933. Þessi l. fólu í sér tvær efnisbreyt. á núgildandi löggjöf. Fyrst þá, að sérstakt útflutningsgjald af hverri síldartunnu, sem nú er 1 kr., skuli aðeins gilda um saltsíld, svo að ný og fryst síld er þar undanþegin útflutningsgjaldi. Hin breytingin er sú, að hið sérstaka útflutningsgjald af þurrkuðu fiskimjöli skuli vera 1 kr. af hverjum 100 kg. Á þessari afgreiðslu var sá formgalli, að þetta var orðað sem breyting á l. frá 1929, um útflutningsgjald, án þess að athugað væri, að þessu hafði verið breytt með lögum frá 1931, sem færðu útflutningsgjaldið úr kr. 1,50 niður á eina krónu. Stj. lagði því ekki lögin, er samþ. voru á síðasta þingi, fyrir konung, með því að þar var ekki vitnað í bæði lögin frá 1929 og 1931, heldur gaf út bráðabirgðalög. Nefndin varð sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ., en telur þó þennan formgalla á lögunum eigi hafa verið nægilega ástæðu til að láta undir höfuð leggjast að leggja þau fyrir konung, því að lögin hefðu aldrei getað valdið neinum misskilningi og engin haft hag af því að leggja annan skilning í lögin en Alþingi ætlaðist til. Nefndin vill ekki, að það verði að fordæmi, að óverulegir formgallar verði til þess, að stj. láti fyrirfarast að leita lögum konungsstaðfestingar.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég þakka nefndinni afgreiðslu málsins og get verið henni sammála um allt nema það, að óþarft hafi verið að gefa út bráðabirgðalögin. Má að vísu segja, að ekki orki tvímælis, hvað við var átt í lögunum. En það gat reynzt áhætta fyrir ríkissjóðinn að ætla að nota vöruheitið „saltsíld“ um alla útflutta síld. Því voru gefin út bráðabirgðalögin, þar sem formgallinn bættist við að auki. Nefndin hefir viðurkennt, að efnisákvæði laganna séu í fullu samræmi við þingvilja, og þarf því væntanlega ekki að óttast hættulegt fordæmi.

Frsm. (Jón Þorláksson) Nefndin lítur svo á, að með orðinu „saltsíldartunnur“ hafi verið átt við alla saltaða síld, þótt hún væri verkuð með einhverjum afbrigðum. En ég vil minna á eitt atriði í sambandi við þetta frv., sem ekki átti að verða til eftirbreytni. Það hefir verið föst venja að láta bráðabirgðalög fylgja með grg. frv. sem fskj. Út af þessu hefir verið brugðið, og veldur það óþægindum. Nefndin vill, að haldið sé hinni gömlu, góðu reglu.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Þetta er rétt, og stj. hafði ætlazt til þess, að bráðabirgðalögin fylgdu sem fskj., en prófarkalestur annaðist óvanur starfsmaður, og vannst ekki tími til að prenta frv. upp aftur, þegar eftir þessu var tekið.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Nefndinni hafa borizt tilmæli frá landlækni f. h. Valtýs Valtýssonar, setts læknis í Hróarstunguhéraði, um að honum yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Hann er fæddur í Noregi, af norskri móður, en á íslenzkan föður. Nú er hann settur læknir hér, en getur ekki fengið veitingu fyrir embætti nema hann öðlist íslenzk ríkisborgararéttindi. Nefndin leggur til, að frv. verði samþ.

Flm. (Jónas Jónsson) Þetta mál lá fyrir deildinni síðastl. vetur, en vegna anna landbn. vannst henni ekki tími til að afgr. Það. Þó tók n. vel í málið, enda var það orðið vinsælt í landinu, með því að það tryggði rétt nálægt helmings leiguliða, en þeir eru nærri helmingur allra bænda á landinu. Frv. mælir með sér sjálft. Ég vil benda á það, að þar sem þetta þing mun standa a. m. k. hálfan mánuð enn, þá átti að vera hægt að afgr. það og útvega börnum leiguliða þegar í stað nokkra framtíðarbyggingu. Óska ég, að málinu verði, að umr. lokinni, vísað til landbn.

Flm. (Magnús Jónsson) Þetta mál hefir nú svo mjög verið rætt í blöðum, á fundum og á sjálfu Alþingi, að ég get sneitt hjá langri almennri ræðu um það að þessu sinni. Menn deilir á um það í þessu máli sem mörgum öðrum, hve heppileg afskipti hins opinbera og inngrip þess í viðskiptalífið séu. Hér sem annarsstaðar er reynslan réttdæmast. Og reynslan er sú, að þótt hægt sé í bili að lagfæra einhverja annmarka með því að gefa út reglur, fer þó oft eins og í sögunum, að tvær illvættir rísa upp fyrir hverja eina, sem lögð er að velli. Það hefir verið mikið talað um misheitingu haftanna. Ég skal að svo komnu ekki fara langt út í það efni, en aðeins benda á með fáum dæmum, af hvílíku handahófi þær vörur eru valdar, sem bannaðar eru. Þetta virðist stundum vera gert alveg út í bláinn, á þess að nokkur heilbrigð skynsemi hafi haft þar hönd í bagga. Þannig er t. d. þvílíkt hatur lagt á hnífa, að menn mega ekki kaupa sér borðhnífa, þótt þeir megi hinsvegar fá sér skeiðar og gaffla. Rakhnífar eru auðvitað bannfærðir líka, en hinsvegar mega menn kaupa rakvélar. Öll leikföng fyrir börn eru harðlega bönnuð. En leikföng fyrir fullorðna eru hinsvegar ekki bönnuð, svo sem tennisboltar, spil, að maður ekki minnist á vín og tóbak. Þó er þess að gæta, að barnaleikföng eru venjulega mjög ódýr í innkaupi, svo að ekki fer nema sáralítill gjaldeyrir út úr landinu fyrir þau í frjálsri verzlun. Þá er mönnum leyft að flytja inn fegrunarvörur, svo sem andlitscréme, en aftur á móti er rakcréme bannfært. Ég skal ekki tilgreina fleiri dæmi, þótt slíkt væri auðvelt. Auðvitað má segja, að þetta mætti lagfæra, en það er þó hægara sagt en gert, því að málið er afarmargbrotið, eins og einmitt þessi dæmi svona. Annar ágalli innflutningshaftanna er þó miklu alvarlegri, og hann er sá, hve mjög þau hafa truflað viðskiptalífið og valdið atvinnuleysi. Sumum verzlunum hefir verið gert nálega eða alveg ókleift að halda áfram atvinnurekstri sínum. En í stað þeirra hafa komið nýir menn, sem hafa smalað saman beiðnum um þessa og þessa vöru. Afleiðingin hefir því orðið sú ein, að hinar eldri tryggari verzlanir hafa orðið afskiptar af viðskiptunum, á þess að innflutningur hafi raunverulega minnkað nokkuð að ráði. Þannig hefir ritvélaverzlunum verið bannaður allur innflutningur á ritvélum, en einstakir menn og verzlanir hafa hinsvegar getað fengið innflutningsleyfi fyrir ritvélum til eigin nota, og þessum leyfum hafa svo einstakir menn safnað saman og stofnað þannig til nýrra ritvélaverzlana. Höftin hafa verið sett í tvennum tilgangi. Annar tilgangurinn er sá, að vernda framleiðsluna. Þannig er t. d. hannaður innflutningur á smjöri, til þess að verð á innlendu smjöri verði hærra en ella myndi. þetta má nú segja, að sé gott og blessað, en þá er orðið of mikið um þessa vernd, þegar innlenda varan fæst alls ekki, eins og nú á sér stað um íslenzkt smjör hér í bænum. En þetta er þó ekki aðaltilgangur innflutningshaftanna, og það er ekki þessi vernd, sem hefir valdið því, að ég vil láta afnema þau. Höftin eru fyrst og fremst sett í þeim tilgangi, að bæta úr gjaldeyrisskortinum, og vegna þess tilgangs hefir þeim verið haldið við til þessa. Ég skal viðurkenna, að með þessum hætti er hægt að spara gjaldeyri í svip, meðan kaupmenn eru að selja upp fyrirliggjandi vörubirgðir. En heldur ekki nema í svip. það er aðeins hægt að færa gjaldeyrisþörfina til með þessum hætti, en ekki að bæta úr henni til fulls. Þegar kaupmennirnir hafa selt fyrirliggjandi birgðir af þeim vörum, sem hannaðar eru, hætta höftin að verka. Ef kaupendur eiga peninga til, fara þeir aðeins aðrar leiðir út úr landinu. Og ef of langt er gengið, getur hreint og beint farið svo, að höftin leiði til þess, að þjóðin noti meiri erlendan gjaldeyri en ella. Og ég hygg, að nú sé svo komið, að innflutningshöftin verki oft og tíðum öfugt. Ég skal færa líkur að þessu með dæmum. Gull- og silfurvörur eru nú bannaðar. Hver verður afleiðingin? Engin önnur en sú, að þeir menn, sem ferðast erlendis, kaupa hjá smásölum þar þessar fáséðu vörur fyrir 100–200 % hærra verð en hægt er að fá þær fyrir hjá heildsölum. M. ö. o., þó að innflutningur á óþarfavarningi sé minni nú vegna haftanna, þá þarf meiri gjaldeyri fyrir þær vörur út úr landinu en ella, að því ógleymdu, að ríkissjóður, sem hirðir mikinn hluta af verði þessara vara, ef þær eru fluttar inn á frjálsan hátt, tapar alveg tolltekjum. Þar að auki verður þetta leiðinlega fyrirbrigði, sem innflutningshöftin valda, orsök þess, að óprúttni og óráðvendni þeirra, sem fara í kringum lögin, er verðlaunuð. En hinir, sem ekki fá sig til þess að fara þannig á bak við tollalögin og innflutningshöftin, þeir gjalda afhroðið. En verst af öllu er þó það, sem og áður benti á, að þessir ófrjálsu verzlunarhættir og smápantanir á vörum krefjast meiri gjaldeyris. Áður voru flestar af þessum vörum pantaðar af heildsölum í stórum stíl frá erlendum verzlunarhúsum með góðum kjörum og hagkvæmum; en þetta hefir breytzt nú. Forráðamenn hinna stærri verzlunarfyrirtækja hér í Rvík hafa sagt mér, að viðskiptin hafi flutzt frá innlendum heildsölum til ýmiskonar milliliða og verzlunaragenta á Norðurlöndum; sérstaklega í Danmörku, og að þeir muni hirða 10–50% af þeim gjaldeyri, sem fer úr landi upp í þessar vörur, fyrir millimennsku sína. Og það skiptir áreiðanlega hundruðum þúsunda kr. árlega, sem fer af gjaldeyri út úr landinu að óþörfu af þessum sökum vegna haftanna. Ég vil nefna eitt dæmi af mörgum þessu til sönnunar, sem er svo táknandi. Eins og kunnugt er, þá er m. a. bannaður innflutningur. á bifreiðum, en þó er einstökum mönnum veitt undanþága frá því banni, svo sem læknum og ljósmæðrum, og þeim, sem hafa bifreiðaakstur að atvinnu, þannig að þegar þeir eru búnir að slíta sínum bíl, þá fá þeir leyfi til að kaupa og flytja inn bíl í staðinn. Nú dregst það venjulega fyrir þessum mönnum, að þeir útvegi sér nýjan bíl fyrr en sá gamli er alveg útslitinn. Þá er brugðið við og bifreið pöntuð, og þá vinnst ekki tími til þess að fá bifreiðina frá Ameríku, heldur er hún pöntuð frá einhverjum umboðsmönnum á Norðurlöndum, og verður hún þá 300–500 kr. dýrari. Fyrir eina bifreið þarf allt að 500 kr. meiri gjaldeyri út úr landinu af því að verzlunin er ekki frjáls á þessari vörutegund og af því að innlendum bifreiðasölum er ekki leyft að flytja þær inn óhindrað. Þeir fá ekki að flytja þær inn, jafnvel þó þeir gengjust inn á að geyma þær undir lás og loku, þangað til hin lögleyfðu tækifæri gefast um sölu á þeim til einstakra manna. Þess vegna verður að fullnægja hinni skjótu eftirspurn þessara einstaklinga á þann óheppilega hátt, sem ég gat um. Þetta leiðir einnig til þess, að hin eldri viðskiptasambönd ruglast, en með nýjum viðskiptasamböndum koma nýjar bifreiðategundir, þegar hinir eldri bifreiðasalar fá ekkert að flytja inn af þeim bifreiðategundum, sem hér tíðkuðust áður. Þetta á sér einnig stað um fjölda annara vörutegunda en bifreiðar, svo sem ritvélar, hljóðfæri o. s. frv. En með hverri nærri tegund verður að hafa fyrirliggjandi mjög mikið af varahlutum, og það er hverjum manni ljóst, að þetta veldur stórum meiri eyðslu á gjaldeyri út úr landinu. Ég get nefnt ótal mörg dæmi þessu til skýringar, en ég vænti, að hv.þm. sjái, að innflutningshöftin hljóta að vera komin nærri grafarbakkanum, þegar þau, í stað þess að spara innlenda gjaldeyrinn, leiða beinlínis til þess, að gjaldeyririnn streymir úr landi svo nemur hundruðum þúsunda kr. árlega fyrir þessar svokölluðu óþarfavörur, umfram það, sem verða mundi í frjálsri verzlun. þetta er aðalatriði málsins, því þá eru höftin beinlínis snúin á móti tilgangi sínum. Enn fleira mætti minnast á, og get ég þá t. d. bent á það, sem nýlega hefir komið fram í grein eftir Jóhann Ólafsson heildsala hér í bænum. Hann getur þess, að það eigi sér stað meðal verzlunarmanna ýmiskonar kaup og sala á innflutningsleyfum gjaldeyrisnefndarinnar nú upp á síðkastið. Kaupmenn úti um land hafa fengið innflutnings- og gjaldeyrisleyfi á þess að verzlunarástandið þar hvetji til innflutninga. En þá hafa duglegir kaupmenn hér í Rvík og annarsstaðar, þar sem verzlunin er fjörugri, smalað þessum innflutningsleyfum saman og pantað samkv. þeim miklu meiri vörur en þeir þurftu á að halda í svipinn. Aftur á móti hafa margir af helztu kaupsýslumönnum hér í bænum ekki viljað nota sér þessa möguleika. Þessi misnotkun leiðir af sér margskonar ranglæti í viðskiptalífinu yfirleitt. Sama er að segja um gjaldeyrisleyfin. Þeim er einnig smalað saman af einstökum kaupsýslumönnum, þannig að sumir fá of mikið af þeim, en aðrir eru í mikilli gjaldeyrisþröng. Síðustu missirin mun aldrei hafa komið sá mánuður, að gjaldeyrisleyfin hafi verið notuð öll, og suma mánuðina hefir verið svo mikill afgangur, að skipt hefir milljónum króna. Það er því ástæðulaust að halda í höftin til verndar gjaldeyrisverzluninni. Samkvæmt bráðabirgðainnflutningsskýrslum er það komið í ljós, að innflutningurinn er orðinn miklu meiri það sem af er þessu ári en á sama tíma í fyrra. Og innflutningsmagnið mun nú vera um það bil það sama eins og það var síðasta árið áður en innflutningshöftin voru sett. Þau hafa því aðeins orðið til þess að auka glundroða í viðskiptum og valda herfilegu misrétti á meðal kaupsýslumanna í landinu. Ég ætla svo ekki að fara um þetta fleiri orðum að sinni, en vil aðeins drepa á það, sem sagt er í grg. frv., að ef einhverjir hv.þdm. líta svo á, að óþarft sé að afnema þessa heimild í 1. frá 1921, hitt nægi, að þingið ákveði að fella niður höftin, þá vil ég spyrja: hvers vegna á að láta þessa heimild standa áfram? Ef einhverjar ófyrirsjáanlegar ástæður gera það nauðsynlegt, að gripið sé til þeirra nauðungarráðstafana að hefta innflutning á vörum til landsins, þá á stj. að gefa út bráðabirgðalög og reisa slíkar framkvæmdir á þeim. Þetta hefir áður verið gert, í fyrsta sinni sem innflutningshöft voru sett hér á landi, því að þáv. stj. taldi, að heimildin væri ekki nægilega rík eða ákveðin í lögunum til þess að skella á innflutningshöftum ásamt innflutningsnefnd og öllu því bákni, sem þar fylgdi, og gaf því út bráðabirgðalög til þeirra ráðstafana. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.

Ingvar Pálmason Ég vil aðeins taka undir það með hv.flm. þessa frv., að ég tel ekki þörf á að ræða það mjög á þessu þingi, og mun ég sýna það í verki betur en hann gerði, því að hann hefir þegar flutt um það alllanga ræðu. Ég mun svo aðeins með atkv. mínu láta það koma í ljós, að ég tel, að það liggi ekki fyrir knýjandi ástæður í landinu til þess að heimta afnám á innflutningshöftunum. Hv. flm. talaði mikið um, að höftunum hefði verið ranglega beitt. Um það skal ég ekki dæma, en hygg, að ekki hafi verið stórkostlegar misfellur á því, og geri ég ráð fyrir, að það sé mjög orðum aukið. A. m. k. mun það ekki hafa komið í ljós úti um land. Ég er ekki svo kunnugur hér í Rvík, að ég vilji nokkuð fullyrða um framkvæmd þeirra par. Ég tel mjög varhugavert að fella innflutningshöftin úr gildi, og alveg ástæðulaust að taka það mál til meðferðar á þessu aukaþingi. Ég álít óþarft að ræða meira um málið. Reynslan hefir sýnt og sannað, að höftin eru búin að gera gagn undanfarin missiri. Þau hafa dregið úr eyðslunni í landinu og skuldasöfnun landsmanna erlendis, og þessi rök nægja mér.

1192Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég skal ekki bera á móti því, að eitthvað kunni að mega finna að um framkvæmd innflutningshafta og gjaldeyrisráðstafana. Slík lög eða ráðstafanir er erfitt að framkvæma svo, að ekki megi að finna, einkum í byrjun. Ég skal ekki heldur bera á móti því, að betra sé að hafa viðskiptin algerlega óþvinguð, ef þess er kostur. En eins og öllum er kunnugt, þá er ekki venja að beita innflutnings- og gjaldeyrishömlum nema sérstakar ástæður knýi til þess, enda hafa þær ástæður verið fyrir hendi hér á landi nú síðustu árin í ríkum mæli. Innflutningshöftin voru sett til þess að tryggja, að sá erlendi gjaldeyrir, sem til felli, nægði til brýnustu þarfa. Og síðan hafa svo ýmsar aðrar ástæður bætzt við til ákvörðunar um það, hvernig verja skuli gjaldeyrinum, t. d. hverskonar vörur skuli fluttar inn í landið, þegar kaupgeta þjóðarinnar er takmörkuð, og hvaðan þær skuli keyptar. Gerbreyting hefir orðið á síðastl. tveimur árum í viðskiptum þjóða á milli. Það hefir aldrei verið meiri nauðsyn en einmitt nú til þess að geta ráðið við það, hverjar vörur eru fluttar inn í landið og frá hvaða löndum. Þeir ágallar, sem hv. 3. þm. Reykv. taldi á framkvæmd innflutningshaftanna, geta alveg eins komið fram í sambandi við gjaldeyrisskömmtunina. Og ef á að nema burt þá agnúa, sem hann talaði um, þá nægir það alls ekki að fella niður innflutningshöftin, heldur verður auk þess að nema allar gjaldeyrishömlur úr gildi. Það má vel vera, að fluttar hafi verið inn ýmsar mismunandi tegundir af rakvélablöðum og andlitscréme, en lítið af rakhnífum og rakcréme, út í það skal ég ekki fara, enda er ekki hægt að girða fyrir smávægilegt misræmi að fullu, en hitt nær engri átt, að hverfa frá því að hafa stjórn á innflutningnum af þeirri ástæðu. Ég skal ekki fara ýtarlega út í þau einstöku dæmi, sem hv.flm. nefndi um þær nýju tegundir, sem nú væru fluttar inn af hljóðfærum, ritvélum, bílum o. fl.; ég hygg, að hann geri öllu meira úr því en ástæða er til. En það er rétt, að heppilegra mun að velja hinar betri tegundir og hafa þær tiltölulega fáar. Annars hefir innflutningsnefnd veitt svo fá innflutningsleyfi fyrir hljóðfærum og bílum, að allt tal hv.flm. um tegundafjölda á þeim sviðum getur ekki átt við rök að styðjast. Innflutningsleyfi fyrir hljóðfærum hafa nær því eingöngu verið veitt gömlum hljóðfæraverzlunum, sem vafalaust hafa notað sömu verzlunarsambönd og áður. Aftur á móti er það að segja um innflutningsleyfi fyrir bílum, að þau hafa aðeins verið veitt einstökum mönnum vegna sérþarfa þeirra, og þó í mjög smáum stíl. Ég geri einnig ráð fyrir, að notuð hafi verið eldri viðskiptasambönd um innkaup á þeim bílum, að öðru leyti en því, að í einstökum tilfellum hafa menn á síðastl. ári komizt að sérstaklega hagfelldum kaupum á eldri bílum fyrir lagt verð. En bílakaupin hefðu efalaust gleypt mjög mikið af gjaldeyri síðastl. 2 ár, ef innflutningshöftin hefðu ekki verið þar til varnar. Það mun rétt, að nokkur skortur hafi verið á smjöri hér í bæ á þessu hausti, og stafar það af þeim sérstöku ástæðum, að á síðasta þingi voru settar reglur um blöndun á smjörlíki. Innlendar smjörlíkisverksmiðjur hafa notað meira af íslenzku smjöri til blöndunar en búizt var við í upphafi. Nú hafa stjórninni borizt beiðnir um að leyfa innflutning á smjöri. Stj. leitaði umsagnar Búnaðarfél. Ísl. og fleiri aðila um það atriði, og niðurstaðan hefir orðið sú, að smjörbúunum sjálfum yrði veitt leyfi til þess að flytja inn smjör. Mér er sagt af forstöðumönnum smjörbúanna, að þetta muni væntanlega ekki koma fyrir aftur. Smjörbúin muni sennilega geta á næsta ári fullnægt þörfinni. Hv. flm. kvartaði um það, að gamlar verzlanir hefðu orðið að hætta vörupöntunum og viðskiptum, en nýjar verzlanir aftur tekið við innflutningi á sömu vörutegundum. Ég skal ekkert fullyrða um það, nema einstök dæmi megi benda á. En meginregla innflutningsnefndarinnar hefir verið sú, að leyfa hinum eldri innflytjendum og verzlunum vörupantanir í hlutfalli við vöruumsetningu þeirra.

Það er hægt að benda á brot þeirrar reglu

. Það er ótvírætt, að þessi hefir verið meginregla nefndarinnar. Óhlutdrægur dómur um það, hvort höftin hafi fremur valdið atvinnuleysi eða aukið atvinnu í landinu, getur ekki fallið á annan veg en þann, að þau hafa aukið atvinnuna til muna, einkum á sviði iðnaðarins í bæjunum. Það yrði þröngt fyrir dyrum hjá iðnaðarmönnum í bæjunum, ef höftin væru felld úr gildi, eigi síður en hjá bænd um og öðrum, sem framleiða vörur til sölu innanlands. Það má öllum vera ljóst, hversu höllum fæti framleiðendur stæðu, ef þeir ættu að keppa við erlenda framleiðslu á þeim markaði, sem hér er í bæjunum. Þegar svo er komið, að búið er að reisa háa tollmúra til verndar landbúnaðinum í flestum löndum, þá er undarlegt, að því skuli vera haldið fram hér, að þjóðfélaginu og löggjafarvaldinu beri engin skylda til að stuðla að því, að bændur fái sem bezt verð fyrir afurðir sínar og geti lifað bærilegu lífi. En það er ekki eingöngu þetta, sem á veltur, að haldið sé við atvinnu í bæjunum og bændunum gert kleift að framleiða búnaðarafurðir, heldur hitt, að öll viðskipti okkar og verzlun við aðrar þjóðir er í svo mikilli hættu, að við megum engu vopni sleppa, sem tök eru a, til þess að tryggja útflutningsvörum okkar markað. Í öllum löndum Norðurálfunnar er nú reynt að tryggja útflutningsverzlunina, á þann hátt, að reistar eru fastari skorður við innflutningi vara en áður hefir tíðkazt, og þá fæ ég ekki séð, að hættandi sé á það fyrir okkur að varpa fyrir borð gjaldeyrishöftunum og öðrum meðulum, sem við höfum til þess að varðveita útflutninginn og tryggja markað fyrir sjávarafurðir okkar erlendis. Það eru ekki eingöngu iðnaðar- og landbúnaðarmenn, heldur útgerðarmenn og sjávarbændur, sem eiga mikið í húfi um það, að verzlunarviðskiptin við aðrar þjóðir falli eftir ákveðnum farvegum. Að vísu má segja, að verzlunarstéttin eigi um sárt að binda út af innflutningshöftunum; ég skal sízt neita því. Það er ekki skemmtilegt að þurfa að heita lögþvingun. En þó hygg ég, að hægt sé að sýna fram á, að verzlunarstéttinni sé það líka fyrir beztu, að löggjafarvaldið geri allt, sem unnt er, til þess að tryggja atvinnuvegina í landinu og útflutninginn. Um leið og greitt er fyrir iðnaðarmönnum, bændum og sjómönnum, þá nýtur verzlunarstéttin þess líka. Atvinnurekstur landsmanna gerir henni yfirleitt mögulegt að verzla. Svona er því í raun og veru háttað, þó að ýmsir virðist ekki koma auga á það, en einblíni á það yfirborðsfrelsi, sem verzlunarstéttin virðist hljóta með afnámi innflutningshafta. Af þessum ástæðum, sem ég hefi nú rakið, tel ég mjög varhugavert að afnema innflutningshöftin. Og þó að gjaldeyrisskömmtunin væri látin halda áfram í fullu gildi, þá geta samt safnazt skuldir erlendis, sem bankarnir ættu mjög örðugt með að greiða, og gætu jafnvel ekki greitt á réttum tíma. Innflutningshöftin eru þess vegna nauðsynleg viðbót við gjaldeyrisskömmtunina, til þess að koma í veg fyrir óþarfa skuldasöfnun erlendis. En ég legg höfuðáherzluna á það, að viðskiptalíið hefir yfirleitt tekið svo miklum stakkaskiptum á síðustu árum um allan heim, að við megum ekki sleppa neinu vopni, sem við höfum ráð á í þeirri baráttu.

Jón Þorláksson Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr., þar sem þetta frv. fer væntanlega til þeirrar n., sem ég á sæti í. En það voru nokkrir þættir í ræðu hæstv.forsrh., sem ég tel ekki rétt að láta ósvarað, sérstaklega þeir þættir ræðunnar, þar sem hæstv. ráðh. taldi nauðsynlegt að viðhalda höftunum til tryggingar útflutningsverzlun landsbúa. Ég held, ef nánar er að gáð, að það sé mikill misskilningur, ef hann heldur, að höftin veiti nokkra tryggingu í því efni. Þessi innflutningshöft, sem hér ræðir um, eiga við innflutning á óþörfum varningi. Það hefir verið tiltekið með reglugerð, hver hann sé, en samt hefir verið farið út fyrir það, sem 1. frá 1920 heimila, sérstaklega ef litið er á þær skýringar, sem gefnar hafa verið á þeim. Verzlunarstéttin hefir samt verið svo háttprúð, að því hefir aldrei verið skotið undir úrskurð dómstólanna, hvort stj. hafi farið þarna fram úr heimild 1. frá 1920. En ég held, að það sé ótvírætt, að það hefir verið gert. En þegar hæstv.forsrh. heldur, að þessi höft geti átt þátt í að vernda okkar utanríkisverzlun, þá er það byggt á misskilningi. Nú er það að vísu svo, að við verðum að tryggja 2 þjóðum nokkurn innflutning, ef þær eiga að kaupa vörur af okkur. Þær hafa að vísu aldrei beðið okkur um innflutningshöft, heldur tryggingu fyrir markaði fyrir tiltekið innflutningsmagn. En af þessum óþarfavörum er svo lítið flutt inn hingað, að ég minnist þess ekki að hafa séð þær nokkursstaðar nefndar, þegar erlendar þjóðir hafa farið þess á leit, að við keyptum af þeim varning. Það hafa einmitt verið nauðsynjavörurnar, sem þær hafa viljað selja okkur. Ég kannast ekki við, að innflutningshöftin á óþarfavörum samkv. l. frá 1920 geti komið til greina í þessu sambandi. Öðru máli gegnir um gjaldeyrisskömmtunina. Hana má nota til að tryggja innflutning frá einni þjóð öðrum fremur. En hér er ekki verið að hrófla neitt við valdi stj. til að hafa eftirlit með gjaldeyrisverzluninni. Þá hafa hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. S.-M. haldið því fram, að höftin hafi verið æskileg viðbót við gjaldeyrisskömmtunarákvæðin, til þess að verjast skuldasöfnun erlendis. Þetta er alger misskilningur. Þegar slík höft á svona litlum hluta af innflutningi landsmanna eru búin að standa eitt ár, er það hætt að hafa áhrif, því að þá er fjármagnið búið að finna aðrar vörutegundir til að verzla með. Það er þá allt komið í starfsemi aftur. Fyrsta afleiðing innflutningshaftanna er sú, að vörubirgðir minnka og fjármagn losnar, þ. e. verzlunin fær laust fjármagn handa á milli, en það fjármagn beinist síðan að öðrum vörutegundum. En þessi tilfærsla á verzluninni kemur oft hart og óeðlilega niður. Ég skal nefna lítið dæmi: Þegar innflutningshöftin voru sett, var hér í Austurstræti örlítil verzlun, sem seldi hanzka. Hana átti stúlka, dóttir embættismanns, sem alið hafði aldur sinn hér í Rvík á þeim árum, þegar embættislaun voru lægri en nú, og af þeirri ætt, sem líklega hefir borið hróður Íslands lengst allra. Hún var veikluð, með lamaðan handlegg, en gat þó fleytt sér á þessari verzlun. Svo komu höftin, og var henni neitað um innflutningsleyfi á þessum varningi, svo að hún varð að loka búðinni. En hanzkar fengust alltaf síðan í hverri búð, er verzlaði með þesskonar varning. Svo ætla ég að biðja hv.þm., þegar þeir fara héðan út og eru komnir framhjá Hótel Borg, að líta í sýningarglugga, sem þar eru við hliðina á. Þar er komin ný verzlun, sem risið hefir upp síðan höftin komu. Þar eru margskonar vörur á boðstólum og af þeim tegundum, sem ég kann ekki að nefna öðru nafni en skran. Einn daginn eru þar allir gluggar fullir af vörum, sem kosta l kr., en annan daginn af vörum, sem kosta 1,50 o. s. frv. Þessi verzlun hefir getað risið hér upp þrátt fyrir höftin, e. t. v. af því, að útlendingur á hana. Það er svo sem ekki af því, að hann hafi þurft hennar með sér til viðurværis, því að hann á hér aðra verzlun fyrir. Samt hefir hann getað stofnað þessa verzlun með tóman óþarfa. Svona fer, þegar innflutningshöft á ómerkilegum vörutegundum eru búin að standa lengi. Fjármagnið flyzt þá yfir á aðrar vörur, sem ekki hafa verið á bannlista. Þeir, sem hraktir hafa verið frá atvinnu sinni, komast þangað ekki aftur, en aðrir, sem hafa kröftugra athafnalíf, njóta góðs af og sýna, að peningarnir þurfa ekki að liggja dauðir á sparisjóði hjá þeim. Þá hefir verið sagt, að hér sé um að ræða vernd landbúnaðarins. Það er sama fjarstæðan. Eftir l. frá 1920 held ég áreiðanlega, að ekki sé heimilt að banna innflutning á matvöru. Það hafa verið sett önnur ákvæði til þess að vernda innlenda framleiðslu, og er ekki ætlazt til, að þeim verði haggað. Þessi ástæða er ekki annað en endurtekning á þeirri ástæðu, sem sumir færðu fram fyrir samskonar höftum 1924. Þá mættust tvær mismunandi skoðanir. Önnur vildi gefa innflutninginn frjálsan sem fyrst, en nota óþarfavarninginn til tekjuauka fyrir ríkissjóð. Þessari skoðun hélt ég þá fram og rúmlega helmingur þingsins, en á móti stóðu aðrir. Voru átökin aðallega í Nd. milli okkar og nokkurs hluta Framsfl., sem vildi banna algerlega innflutning á þeim vörutegundum, sem teldust óþarfar, svo að ekki mætti veita undanþágur. Held ég, að þessi deila hafi dáið út á hann hatt, að allir hafi sætzt á að láta aðflutningstolla á óþarfavörum eina um að takmarka innflutning þeirra. Sú stefna varð ofan á, og átti það mikinn þátt í fjárhagslegri velgengni ríkissjóðs 1924 og 1925. Þegar gripið var til haftanna fyrir 2 árum, varð sú stefna ofan á að hindra innflutning þessara vörutegunda með banni. Bar það nokkurn árangur fyrir gjaldeyrisgetu landsmanna í byrjun. En heldur ekki nema í byrjun, því að nú er fjármagnið búið að finna sér aðrar brautir, og er því nú verzlað eins mikið og áður í landinu. En ríkissjóður hefir misst tekjustofn, því að dregið hefir úr innflutningi þeirra vara, sem gefa miklar tekjur í ríkissjóð. Því er ég nú sannfærður um, að undir öllum kringumstæðum sé rétt að afnema innflutningshöftin á óþarfa vörum. Ég geri ráð fyrir því, að hækkun bráðabirgðaverðtolls, sem stj. fékk samþ. á síðasta þingi, nægi til að hafa hemil á innflutningi þeirra. Hinsvegar álít ég, að gjaldeyrisskömmtuninni verði að halda og beita henni til tryggingar á útflutningsverzlun landsmanna.

Flm. (Magnús Jónsson) Hv. 2. þm. S.-M. lýsti andstöðu sinni við þetta frv. Fann hann þó ekki annað fram að færa gegn því en það, að ekki lægju fyrir knýjandi ástæður til að afnema innflutningshöftin. Við erum hér á öndverðum meiði, þar sem annar talar í austri, þar talar hinn í vestri, og eigum við því erfitt með að rökræða þetta mál. hér er um neyðarraðstöfun að ræða. Held ég, að ekki þurfi knýjandi nauðsyn til að afnema þær, heldur einmitt til þess að setja þær á Hv. þm. virðast þessi höft vera það hjartans barn, sem undir öllum kringumstæðum beri að halda, meðan þau ekki steindrepa þjóðina. Hv. 1. landsk. sýndi fram á, að innflutningshöftin væru orðin að steingervingi. Hér er því um tvær gagnólíkar skoðanir að ræða. Hæstv. forsrh. játaði, að höftin væru orsök að mörgum miður æskilegum hlutum. Yrði stundum að gripa til þeirra, en ætti aldrei að halda heim lengur en brýna nauðsyn bæri til. Ég minntist áðan á það, að með svona ráðstöfunum væri hægt að ná tvennskonar tilgangi. Ég nefndi það sem aukaatriði, að þær gætu orðið til verndar innlendri framleiðslu. En slíka vernd ætti raunar að framkvæma í allt öðru formi, ekki með því að setja hömlur við verzlun landsmanna almennt. Ætti að gera það, eins og alstaðar annarsstaðar í veröldinni, með tollum á erlendu vörurnar. Veit ég ekki til, að nokkursstaðar sé beitt banni við erlendum vörum til þess að tryggja innlenda framleiðslu. Hæstv. ráðh. sagði, að alltaf hlytu að verða misfellur á framkvæmd svona lagaðra ráðstafana. En það er þó ekki aðalatriðið, að misfellur hafa orðið á framkvæmdinni, heldur hitt, að hömlurnar eru farnar að hafa áhrif gagnstæð því, sem í upphafi var til ætlazt. Það er eftirtektarvert, að hætv. ráðh. færði í ræðu sinni engar ástæður fram gegn því, sem ég hafði sagt um þetta. Hann sagði, að ef þessi höft væru afnumin, þá yrði líka að afnema gjaldeyrisráðstafanirnar. Ég skil ekki, hvers vegna. Flest af því, sem óheppilegt er við innflutningshöftin, orsakast ekki af gjaldeyrisskömmtuninni. Þó að pantaðar séu vörur frá öðru landi en hentugast væri, þá kemur það ekki gjaldeyrisskömmtuninni við. Flest dæmin, sem ég nefndi, sýna þetta líka. Hæstv. ráðh. sagði, að aðalreglan hefði verið sú, að flestar þær verzlanir, sem selt hefðu erlendar vörur, hefðu fengið innflutningsleyfi. En ég hefi nú heyrt, að farið hafi verið oft og tíðum eftir sérþörfum, að einstakir menn hafi fengið innflutningsleyfi á einu eða fleirum stykkjum ýmsra vörutegund?. Þetta verður til þess, að vörutegundum fjölgar í landinu og varan verður dýrari en ella. Hæstv. ráðh. nefndi sem dæmi, að ef innflutningur bíla hefði verið leyfður myndu bílakaup hafa gleypt mikið fé. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Get ég nefnt því til stuðnings, að maður nokkur fékk leyfi til að flytja inn bíl, og lá hann óseldur mánuðum saman. Menn hafa yfirleitt ekki svo mikið fé handa á milli, að þeir leiki sér að því að kaupa bíla. Það er sjaldnast gert nema af nauðsyn. Þessu hefir nú verið mjög misbeitt. Sumir, sem vissu, að læknar og ljósmæður höfðu fengið undanþágur fyrir bíla handa sjálfum sér, fóru til einhvers læknis eða ljósmóður og fengu þau til að útvega sér innflutningsleyfi undir sínu nafni. Þá er komið að því atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem er langmesta aðalatriðið, og það er, ef innflutningshöftin hafa raunverulega þýðingu í þá átt að bæta aðstöðu okkar með sölu á útflutningsvörum. Þetta er það atriði, sem allar þjóðir í heiminum taka mjög mikið tillit til. Ég get sparað mér frekari umr. um þetta, því að hv. 1. landsk. hefir svarað því, og ég er honum sammála um það, að ómögulegt sé að koma auga á, hvernig innflutningsbann á óþörfum vörum getur haft áhrif á sölu afurða okkar til annara landa. Áreiðanlega myndi það fremur spilla. Það, sem hér kemur til greina, er, hvort innflutningshöftin greiði fyrir beinum gagnkvæmum viðskiptum milli okkar og einhverra annara þjóða. Þessar takmarkanir ná einmitt ekki þeim tilgangi, því að þegar búið er að veita leyfi til innflutnings á einhverri vöru, þá fylgir ekkert ákvæði um það, hvaðan varan skuli keypt. Höftin eru gagnslaus til þess að beina viðskiptum okkar til þeirra landa, sem við sérstaklega eigum gott upp að unna. Allar kröfur til okkar frá öðrum þjóðum myndu ganga í þá átt, að fá innflutningshöftunum létt af. Það er óhugsandi, að kröfur komi um að viðhalda þeim. Það eru aðrar ráðstafanir, sem hægt er að gera til þess að beina viðskiptum okkar í ákveðnar áttir. Það eru gjaldeyrishömlur, og það verða þær, sem bezt geta beint viðskiptum frá einni þjóð til annarar. Ég álít því, að innflutningshöft séu ákaflega undarlegar ráðstafanir til þess að hvetja aðrar þjóðir til að verzla við okkur. Þau hafa valdið óþægindum, og munu alltaf gera það. Ein veigamesta ástæðan fyrir afnámi haftanna er tekjuþörf ríkissjóðs. Hv. 1. landsk. minntist á þetta mikilvæga atriði, að einmitt þessar vörur, sem bannaður er innflutningur á, eru sérstaklega heppilegar til að skapa aukinn tekjustofn fyrir ríkissjóð, því að þær eru flestar tiltölulega ódýrar í innkaupum og því ekki gjaldeyrisfrekar. Það má t. d. nefna leikföng, sem eru mjög ódýr í innkaupum og gefa því ríflegar tekjur í ríkissjóð. Þessar vörur kaupa þeir einna helzt, sem mikla kaupgetu hafa, og tollar af slíkum vörum verka því sem einskonar frjáls tekjuskattur. Þó að ekki væri nema vegna tekjuþarfa ríkissjóðs, þá er fyllsta ástæða til þess að að létta nú þegar innflutningshöftunum af og beina verzluninni inn á þær brautir, sem tekjudrýgri eru fyrir ríkissjóð.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég skal ekki lengja mjög umr., en vil byrja á því að minnast á það, sem hv. 1. landsk. sagði um gang tolla- og haftamálanna á Alþ. 1924. mér skildist á honum, að þá hefði staðið deila um, hvort höfð skyldi tolla- eða haftastefna, og að niðurstaðan hafi orðið sú, að þingheimur hafi hallazt að tollastefnunni og hún hafi algerlega sigrað. Þess vegna álítur svo hv.þm., að við eigum nú að taka sömu stefnu. Á Alþ. 1924 var borið fram frv. um verðtoll, og var það eingöngu gert til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Upphafsmenn þessa frv. voru tveir hv. núv. hm. Sjálfstfl., og frv. var stutt af framsóknarmönnum, í þeim tilgangi að jafna tekjuhalla fjárl. Svo er það ekki fyrr en rúmu ári síðar, 1925, sem innflutningshöftin eru afnumin, og þá er þessi sami þm. búinn að vera ráðh. í eitt ár asamt tveimur sjálfstæðismönnum, frá því að tolllagafrv. var fram borið. Þeir treystu sér því ekki til að afnema höftin fyrr en eftir heilt ár. Og hvers vegna voru höftin þá afnumin? Það var vegna þess, að erlendur gjaldeyrir streymdi inn til bankanna og við sjálft lá, að bankarnir hræddust alla þessa peninga. Höftin voru því afnumin eingöngu vegna þess, að ekki þurfti að spara gjaldeyrinn, en ekki af því, að ári áður höfðu verið sett lög um verðtoll. Ég minnist þessa sérstaklega vel, af því að á þinginu 1925 varð ég fyrstur manna af framsóknarmönnum til þess að kveða upp úr um það í Nd., að nú þyrfti ekki lengur að halda í höftin. Ég man, að það glaðnaði yfir þeim, sem óttuðust, að framsóknarmenn kynnu þá að hafa aðra stefnu, og höftin lifðu ekki lengi eftir þetta. Nú vildi ég feginn, einnig í þetta skipti, verða einn af þeim fyrstu, sem lýstu yfir því, að höftin væru orðin óþörf, en það get ég ekki fyrr en gjaldeyririnn er orðinn nógur, eins og hann sannarlega var orðinn þá. Gjaldeyririnn var orðinn það mikill seint á árinu 1924, að ef stj. hefði viljað hraða sér með að afnema höftin, þá hefði mátt gera það fyrr. Í þetta skipti hefir verið bent á að hafa sömu aðferð og stj. Jóns Þorlákssonar hafði þá, að afnema ekki höftin fyrr en gjaldeyririnn er orðinn nógur, en því miður er langt frá því, að við séum komnir í sömu aðstöðu nú og stj. hafði í árslok 1924 og ársbyrjun 1925. Þetta þykir mér gott fordæmi um það, hvernig stj. eigi að haga sér í þessum málum nú. Þá hafa hv. 1. landsk. og hv. 3. þm. Reykv. lagt áherzlu á það, að höftin hafi enga þýðingu til að tryggja útflutning okkar eða kaup annara þjóða á honum. Þeir fullyrtu, að höftin spilltu aðeins, sérstaklega hv. 3. þm. Reykv. Ég vil ráðleggja hv.þm. að nota annað orð í þessu sambandi. Ef hann notar orðið innflutningsleyfi, þá skilst honum, að leyfin, sem þýða, að innflutningur getur ekki orðið á leyfis, þau geta hjálpað okkur í utanríkisverzlun okkar. Ég hefi ekki orðið var við, að stj. nokkurra okkar viðskiptaþjóða hafi amazt við innflutningshöftum okkar. Þegar ég spurðist fyrir um þetta hjá ráðuneyti utanríkisverzlunarinnar í London, var mér svarað á þessa leið: „Þið þurfið ekki að óttast, að neinar ráðstafanir verði ykkur til skaða, sem þið gerið til þess að vera vissir um, að þið séuð borgunarmenn fyrir ykkar innfluttu nauðsynjavörum, en þið skuluð óttast það mest, að erlendis myndist verzlunarskuldir, sem þið getið ekki borgað“. Við skulum hugsa okkur eins og hér hefir verið talað um, að gjaldeyrisskömmtun verði höfð áfram, en innflutningshöft afnumin. Skilyrði fyrir gjaldeyrisleyfi yrði þá ekki aðeins, hvaða vara er keypt, heldur einnig frá hvaða löndum, og kæmi þá í alveg sama stað niður og þó höftum væri haldið áfram. Það er nú ekki svo, að þessum höftum sé eingöngu beitt um alóþarfar vörutegundir. Þeim er líka beitt um vörur, sem þjóðin getur verið á um tíma, af því að birgðir eru til af þeim í landinu, og eins ef ekki er um alveg nauðsynlega vöru að ræða. Þannig er það með höftin, sem sett voru árið 1920, að undir þátt heyra ýmsar vörutegundir, svo sem vefnaðarvara, skófatnaður og margt fleira, sem margar viðskiptaþjóðir okkar í Miðjarðarhafslöndunum t. d. mundu helzt vilja selja okkur. Það er því augljóst, að höftin geta haft mikla þýðingu fyrir verzlun okkar við Miðjarðarhafslöndin. meðan við höfum höftin í einhverri mynd, þá höfum við og tök á að stjórna því, hvaðan vara er keypt. Þegar höftin voru sett 1931, var að vísu ekki þessi tilgangurinn, heldur voru þau sett til þess að hægt væri að fá gjaldeyrinn til að hrökkva fyrir brýnustu nauðsynjum. Síðan hafa svo verzlunaraðferðir Norðurálfuríkjanna breytzt svo gersamlega, að höftin hafa fengið nýjan tilgang, og jafnnauðsynlegan þeim, sem fyrir var. Af þessu er það ljóst, að höftin koma einmitt mjög mikið við alla okkar utanríkisverzlun, hvort sem um er að ræða útflutning eða innflutning, og innflutningshöftin eru þannig nauðsynlegt vopn í viðskiptabaráttunni. Eins og nú er ástatt í landinu, þá krefjast hagsmunir bænda, útgerðarmanna, iðnaðarmanna og sjómanna þess, að við köstum ekki frá okkur þessu vopni, sem getur reynzt okkur hvað bezt. Mín reynsla er sú, að fjöldi kaupmanna sætti sig við þessa þjóðarnauðsyn. Menn eru ánægðir að vita, að framkvæmdum laganna er hagað eftir föstum reglum, og vita, að reynt er á allan hátt að sneiða hjá misrétti.

Flm. (Jón Pálmason) Háttvirtu þingdeildarmenn! Ég geri ráð fyrir, að ykkur standi það ljóst fyrir augum, af hvaða orsökum löggjöfin um Kreppulánasjóð er sprottin, sem afgr. var á síðasta þingi. Þær orsakir munu vera vel kunnar. Svo að segja öll bændastéttin íslenzka er komin í hinar alvarlegustu skuldakröggur. Þetta stafar af því, að á síðustu árum hafa orðið meiri, alvarlegri og geigvænni verðsveiflur en bændur hafa áður þekkt. Við þetta bætist svo, að síðustu árin hefir í þessum efnum átt sér stað óhentug og skökk beiting á ríkisvaldinu. Þriðja orsökin í takmörkuðum skilningi er ógætni ýmissa þeirra einstaklinga, sem hlut eiga að máli, en almennt er það ekki. Það er því ekki að furða, þótt þetta öngþveiti hafi valdið því, að fjöldi manna er kominn í ýtrustu vandræði. Ég skal ekki fara að sinni nánar út í þessi atriði. En hitt veit ég, að á síðasta þingi stóð það mönnum ljóst fyrir augum, að gera þyrfti róttækar ráðstafanir gegn þessum vanda. Lögin um Kreppulánasjóð eru afleiðingin af þeim ráðagerðum og þeim undirbúningi, sem gerður var til hjálpar. Það munu vera skiptar skoðanir um það, hve vandaður frágangurinn er á þessari lagasmíð, en það finnst mér ekki undarlegt. Það er kunnugt, að Alþingi það, er nú situr, er að miklum meiri hl. skipað þeim sömu mönnum, sem afgr. þessi lög í fyrra, og það er þess vegna ekki aðgengilegt að fara fram á breyt. nú til að koma þeim fram. Það er sem sé oft svo, að menn, sem nýbúnir eru að afljúka verki, líti yfir afrek sín og þyki þau harla góð. Þessir hv.þm. munu því an efa telja löggjöfina góða, og þykir það hinsvegar til of mikils ætlazt, að farið sé fram á breyt. við hana. En afstaða okkar flm. grundvallast á þeim hugsunarhætti, að það séu svik að þegja við því, sem við álítum rangt, án þess að taka tillit til, hvaða viðtökur við fáum. Þess vegna getur meira en vel verið, að þeir hv.þm., sem unnu að samþykkt þessara laga, líti svo á, að þessar till. séu eintóm hótfyndni frá okkar hálfu. Um þetta skal ég eigi fjölyrða meir, heldur snúa máli mínu að þeim breyt., sem felast í því frv. sem fyrir liggur. Þær felast aðallega í tveim atriðum og fjalla í fyrsta lagi um þær kröfur, sem gerðar eru til lánbeiðanda, og í öðru lagi um afstöðuna til stjórnar stofnunarinnar. Það mun kunnugt, að fyrir ári síðan var hafin umfangsmikil starfsemi til þess að afla upplýsinga um eignir og skuldir bænda á landinu og allan hag þeirra yfirleitt. Svo fast var gengið fram í þeirri leit, að allar lánsstofnanir gáfu skýrslu um skuldir og ábyrgðir. Í öllum verzlunum var leitað, og framtali manna um skuldir einstaklinga söfnuðu oddvitar í hverri sveit. Í umr. um þessar ráðstafanir á síðasta þingi lét hv.þm. Str. svo um mælt, að þessi grg. mundi vera mjög svo tæmandi. Svo var samin spjaldskrá yfir allt saman, er á að sýna hag hvers manns, og skýrsla síðan prentuð í þingtíðindum um allt saman. Í þriðja lagi ætlast lögin svo til þess, að héraðsnefndir fari yfir lánbeiðnirnar, og er gert ráð fyrir því, að þær meti síðan eignir mannsins og skuldir. Þá er og heimtuð drengskaparyfirlýsing um, að rétt sé fram talið og engu sleppt. Það er auðvitað ekki nema eðlilegt, þar eð hér ræðir um lánveitingu gegn betri kjörum en áður hafa þekkzt. En þrátt fyrir þetta á að auglýsa nöfn umsækjenda þrisvar sinnum í Lögbirtingablaðinu og kalla þar eftir skuldum þeirra. Virðist það fyrst og fremst gert með það fyrir augum, að leita upplýsinga um það, hvort rétt og satt hafi verið sagt til um þessi efni, m. ö. o. það er verið að véfengja drengskaparyfirlýsingu lánbeiðanda. Í þessum efnum virðist vera svo langt gengið, að það er satt að segja engin furða, hve mikla óánægju þetta hefir vakið. Og það get ég sagt, að margir bændur, mér persónulega kunnugir, hafa latið í ljós við mig, að þeir hefðu orðið fyrir sárum vonbrigðum, þegar það fréttist, hvernig Alþingi hafði gengið frá þessum lögum. Það er náttúrlega svo, að ekki verður hjá því komizt, að áliti lögfræðinga, að auglýsa nöfn þeirra lánbeiðenda, sem ekki eiga fyrir skuldum, af því að gert er ráð fyrir að fella af skuldum þeirra. En þess er að gæta, að þeir eru ekki fleiri en 1118 í þessu tilfelli. Í brtt. okkar er farið fram á, að þessu sé komið í sanngjarnara horf, þannig að ekki séu þeir auglýstir, sem eiga fyrir skuldum eftir skattaframtali 1932 eða mati héraðsnefnda. Það liggur í augum uppi, að engin þörf er til þess, að þeir séu auglýstir, því að ekki er um það að ræða, eða a. m. k. eru mjög litlar líkur til þess, að þeir fái eftirgjöf á skuldunum. En eins og þessi ákvæði eru nú úr garði gerð, er eigi annað sýnna en að með þeim sé stofnaður nýr skiptaréttur fyrir bændastéttina íslenzku eingöngu. Með þessu hefir verið sett af stað býsna mikil skriffinnska, sem engum kemur að gagni, en skemmir heldur fyrir. Það er auðvitað ágætt, að þessi sjóður var stofnaður, en þar með er ekki sagt, að það hafi verið gert á hann hátt, að búast megi við, að menn séu ánægðir með skilyrðin. Margir segja sem svo: Ég er neyddur til þess að leita þessarar hjálpar og verð að sætta mig við þessa meðferð, í þeirri von, að mitt nafn drukkni í fjöldanum. Sælt er sameiginlegt skipbrot. - Það er ekki skemmtilegt, fyrir menn að vera settir á bekk með gjaldþrotamönnum fyrir þá sök eina, að þeir hafa ekki síður þörf á ódýru lánsfé en aðrir menn. Ég tel, að skilyrðin séu alls ekki réttlát, og það virðist alveg sjálfsagt, að þeir séu látnir sitja fyrir, sem lakasta aðstöða hafa. Og það er ekki heldur rétt að meta aðstöðu þeirra eftir eignunum einum; það er margt, sem hefir mikil áhrif á hana, annað en eignirnar, svo sem hve mikla ómegð þeir hafi á sínu framfæri, hvaða skilyrði og aðstöðu til markaðs þeir eigi við að búa og séu færir um að afla sér. Svo er enn eitt; ef lögin halda gildi sínu óbreytt og gengið er út frá því, að aðeins þurfi einfaldan meiri hl. til þess að knýja fram afslátt á skuldum, þá er satt að segja mjög hætt við því, að þetta leiði til ósanngirni gagnvart ýmsum lánardrottnum, en það atriði mun ég ekki fjölyrða um að þessu sinni. Þá kem ég að öðru aðalatriðinu, en það er, að stjórn Búnaðarbankans annist stjórn Kreppulánasjóðs án sérstaks endurgjalds. Þetta er ekki nema sanngjörn sparnaðarraðstöfun og ætti að réttu að njóta hylli hv.þm. Ég lít svo á um þetta, að Búnaðarbankinn sé ekki svo stór stofnun, að það sé ósanngjarnt að fara fram á það við hann, að hann bæti við þessu verki, því að verkahringur hans mun ekki svo margbrotinn. Mér þykir því óþörf eyðsla að kosta fé til þess að launa sérstaka stjórn fyrir sjóðinn. Enn mætti og taka það fram, að óþarft virðist að eyða fé til héraðsnefnda fyrir starf, sem og álít, að gæti vel fallið undir verkahring yfirvalda, sem til eru og vel hefðu getað unnið þetta starf fyrir mun minna. En að leggja til breytingar í þessa átt héðan af saum við okkur eigi fært. Ég mun láta þetta nægja fyrst í stað, en þá ósk vil ég láta í ljós, að hv.þm. liti á þessar brtt. með velvilja og víðsýni og sýni jafnframt réttan skilning á hugsunarhætti þeirra manna, sem komizt hafa í fjarkröggur af ósjálfráðum orsökum, þó þeir eigi meira en fyrir skuldum, en hafa svo sterka sjálfstæðismeðvitund og ríka sómatilfinningu í fjárhagsefnum, að þeir vilja eigi láta fara með sig sem vanskilamenn, nema einskis annars sé úrkostur. Ég vil að lokum leggja til, að málinu verði vísað til landbúnaðarn. og 2. umr.

Tryggvi Þórhallsson Nú eru um 5 mánuðir liðnir frá afgreiðslu Kreppulánasjóðslaganna. Sú afgreiðsla gekk mjög ágreiningslitið; hafi nokkur atkv. verið greidd gegn málinu, voru þau a. m. k. afarfá. Þessi löggjöf var mjög rækilega undirbúin, skýrslum var safnað og það var mikil vinna lögð í að finna leiðir út úr vandræðum þeim, sem yfir vofðu. Um þetta mál hafa margir aðilar fjallað, m. a. bóndaþingið. Nú eru heimtaðar stórar breyt. á þessum lögum með till. þeirri, er nú liggur hér fyrir. Ég vil benda á það, að engin ósk í þessa átt hefir komið frá stjórn sjóðsins. Við nánari athugun hefir komið í ljós, að eitt framkvæmdaratriði hefði mátt fara betur, nefnilega um veð í lausafé. Í því efni hafa 2 hv.þm. í Ed. borið fram brtt., en annars hefir ekki á neinu misjöfnu borið, og engin ný vandkvæði komið í ljós og engar nýjar óskir af þeirra hálfu, sem um þetta mál fjalla. Framkvæmdir eru þegar byrjaðar, um 700 umsækjendur hafa verið auglýstir, og stjórn sjóðsins hafa borizt svo margar umsóknir í viðbót, að líklegt þykir mér, að talan verði komin á þriðja þúsund um áramótin. Það er engum vafa bundið, að bændastéttin vottar bæði skilning og samúð í þessu máli og ber traust til þess, að löggjöfin komi að miklu gagni. Ennfremur vil ég minna á það, að nágrannar vorir, Svíar, hafa sett með sér löggjöf mjög líka þessari fyrir sína bændastétt. Ég vil og undirstrika það, að því fer fjarri, að frá hálfu þeirra, sem hér eiga hlut að máli, hafi komið fram nokkur ósk eða ábendingar um, að svona stórfelldar breyt. væru æskilegar. Ég ætla þá að fara nokkrum orðum um þau 2 aðalatriði í brtt., sem ég held, að feli í sér stórskemmdir á löggjöfinni. Þá er fyrst till. um, að fellt sé burt ákvæði um auglýsinguna. Það ákvæði var rætt í fyrra bæði hér og eins í búnaðarþinginu, og þar voru allir sammála um, að þetta mætti ekki fella niður. Auglýsingin er einmitt höfuðtryggingin fyrir því, að jafnveitingin komi að notum, og fyrir, að lánþegi eigi vísa sæmilega afkomu á eftir; og enn er hún trygging gagnvart ríkissjóði. Ef ekki er auglýst, þá getur alltaf átt sér stað, að kröfur komi á eftir af ásettu ráði af hálfu þeirra kreditora, sem skapa sér þar með sérstöðu. Þá er engin trygging fyrir, að það fjármagn, sem ríkissjóður hefir af hendi latið, komi að notum. Hv. flm. lét svo um mælt, að auglýsingin væri ráðstöfun, gerð til þess að fá að vita, hve mikið hefði verið sagt ósatt. þetta er eintómur misskilningur. Þessi ráðstöfun er gerð með það fyrir augum, að menn geti verið alveg öruggir um, að enginn komi á eftir og gangi að þeim og rýri þannig eða ónýti allt það gagn, sem af sjóðnum leiðir. Það er langt frá því, að hið árlega framtal til skatts sé óbrigðul skýrsla. Og það eru margir, sem um sínar sakir tala, sem eiga yfir höfði sér kröfur, sem þeir vita ekki um; þær geta komið alveg á óvart - t. d. kom það nú nýlega fyrir í Búnaðarbankanum, að allt í einu kom fram krafa, sem hvergi var finnanleg í veðmálabókum. Þetta getur jafnvel komið fyrir um þinglýstar kröfur í fasteign. Svo getur líka komið fyrir, að menn gleymi visvitandi; það getur verið freistandi að bæta sinn hag í annara augum. Þetta er um skuldirnar að segja, en svo má ekki gleyma ábyrgðunum. Hvaða gagn er að því, að gert sé upp eftir munnlegri sögusögn, þegar alltaf má búast við, að gleymzt hafi að geta um einhverja ábyrgðina. Ég býst við því, að það séu ekki svo margir bændur, sem hafa allar sínar ábyrgðir nakvæmlega í huga hvenær sem er. Þessar ábyrgðir geta fallið á hvenær sem er. Ég get sagt um sjálfan mig, að ég gæti ekki nú að vörmu spori talið fram allar ábyrgðir, sem snerta sjálfan mig. Viðskiptalífið er orðið svo flókið, að ómögulegt er að treysta á aninnið. Og þegar ríkið leggur fram margar millj. króna mönnum til hjálpar, þá er ekkert vit í því að eiga það undir minni manna einu, hvort sú hjálp tekst eða ekki. Ríkið verður að hafa tryggingu fyrir því, að hjálpin komi að notum, og einstaklingarnir fyrir því, að þeir, sem kröfur eiga á hendur þeim, komi ekki með þær eftir á. Það er alveg rétt, sem hv. 1. flm. sagði, að nokkur óánægja var um þetta. Mér er kunnugt um það, því að hundruð manna hafa komið til mín til að tala um þetta, en það er áreiðanlegt, að nú orðið er ekki nema 10% eftir af þeirri óánægju. Því betur sem menn velta þessu fyrir sér, því betur sannfærast menn um, að með þessu er lagður tryggastur grundvöllur fyrir því, að þessi hjálp geti komið að fullum notum. Annað atriði, sem hv. 1. flm. kom inn á, var það, að hann vildi að vísu láta gefa út þessar auglýsingar, en hann vildi ekki láta þær ná til annara en þeirra, sem ekki ættu fyrir skuldum. Sú hugsun liggur hér á bak við, að þeir einir, sem ekki eiga fyrir skuldum, eigi að fá afslatt af skuldum sínum. Ég álít, að ef þetta hefði verið sett í lög, þá hefði það dregið þann dilk á eftir sér, að mikill fjöldi bænda hefði ekki getað orðið þessarar hjálpar aðnjótandi, en ég álít það skyldu okkar, sem um þessi mál eigum að sjá, að reyna að láta sem allra flesta njóta þessarar hjálpar, hvort sem þeir eiga fyrir skuldum eða ekki. Má með einföldu dæmi sýna, að þetta er rétt. Þegar Landsbankinn gefur út verðbréf, þá eru það vissir peningar. En af þeirri ástæðu einni, að féð er bundið, er það selt með e. t. v. 25–30% afslætti. Eins er það með bónda, sem skuldar 10 þús. kr. og telur sig eiga 10 þús. kr. Það er alls ekki víst, að sú eign sé vissir peningar, því að ef ætti að halda uppboð á eignum bænda í stórum stíl, þá mundi fara fjarri, að þeir fengju fyrir þær eins mikið verð og þær eru virtar á. Og þegar nú á að „konvertera“ þessum lánum yfir í kreppulán með lægri vöxtum, hvað er þá eðlilegra en að sjóðstjórnin heimili einhver svipuð og ekki minni afföll af þeim og þeim verðbréfum, sem Landsbankinn gefur út. Ég álít það okkar fyrstu skyldu að heimta veruleg afföll af skuldunum, og það er enginn vafi á því, að flestir skuldheimtumenn viðurkenna, að þetta er rétt. Hversu mikils virði er það ekki fyrir þá að fá verðbréf Kreppulánasjóðsins í sínar hendur sem fullgildan gjaldeyri upp í skuldir. Við vitum, hvernig það gengur með gamlar verzlunarskuldir. Ég get nefnt sem dæmi verzlun í mínu kjördæmi, sem var rekin fyrir nokkrum árum. Þar söfnuðust miklar skuldir, og fyrir tveimur árum hætti hún og skuldirnar voru seldar. Og hvað voru Þær seldar dýrt? Þær voru seldar fyrir 10%. Og eins og skuldaeigendur hafi undir þeim kringumstæðum, sem hér um ræðir, minni ástæðu til að gefa eftir af skuldunum. Ég þykist vita, að hv.flm. gangi gott eitt til með þessari till., en ég vil slá því föstu, að ef á að auglýsa þá eina, sem eiga ekki fyrir skuldum, þá er þar með stór óleikur ger. Hv. flm. sagði, að þetta væri ósanngirni í garð lánardrottna. Þar getur verið um ástæðu að ræða. En hinsvegar verð ég að benda hv.þm. á það, að þessi l. voru sett fyrst og fremst til að hjálpa bændum landsins, en ekki lánardrottnum. Ég hygg líka, að það hafi fyrst og fremst verið bændur, sem sendu hv.þm. A.- Húnv. á þing, svo að honum ber skylda til að hugsa fyrst og fremst um bændanna gagn. Tilgangurinn með þessari lagasetningu var fyrst og fremst sá, að hjálpa þessum mörgu þúsundum manna, sem eiga að sjá fyrir svo mörgum fjölskyldum, og koma atvinnu þeirra á fastan grundvöll. Frá mínu sjónarmiði vil ég því segja það, að ég er reiðubúinn að greiða atkv. um þetta frv. þegar í stað. Ég er reiðubúinn að fella frv. þegar í stað, af því að ég álít, að það sé á misskilningi byggt. Hitt atriðið skal ég ekki tala um nú, hvort rétt sé að fela stjórn Búnaðarbankans þessi störf, en skal aðeins geta þess, að í n. var ég samþykkur því, sem þar var lagt til um það atriði.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Ég er meðflm. að þessu frv. Má segja, að nokkuð fljótt sé af stað farið, að vilja nú gera breyt. á lagabálki, sem settur var á síðasta þingi og afgr. að því er virðist með nær einróma samþykki Alþingis. Þó mun það ekki vera allskostar rétt hjá hv. hm. Str., að ástæðan fyrir því, að ekki megi breyta þessum l., sé sú, að allir hafi verið samhuga um þessi l. á þinginu í fyrra, því að það er alveg víst, að um þetta mál urðu um skeið allmjög skiptar skoðanir, eins og hv.þm. ætti að vera kunnugt um. Hv. þm. taldi enga ósk hafa komið frá stjórn sjóðsins um að breyta þessum l., og það er vitanlegt, að stjórn sjóðsins hefir ekki óskað neinna breyt. fram yfir það, sem tveir sjóðstjórnarmeðlimir hafa flutt till. um í Ed., en það er enginn mælikvarði á það, hvort rétt sé að gera breyt. á þessum l. Hitt hlýtur að verða aðalatriðið, hvað heppilegast verði fyrir þá menn, sem þessara 1. eiga sérstaklega að njóta. Hv. þm. Str. færði það fram sem mótbáru, að nú þegar væri byrjað á framkvæmdum, svo að erfitt væri vegna þess að fara nú að breyta l., og minntist einnig á það, að bændastéttin hefði ótvírætt látið í ljós skilning og samúð með þessum l. Það er rétt. Það er nú þegar byrjað á að framkvæma þessi l. og fulllangt komið í því til þess að breyt. komi að fullu haldi, en þó ekki svo, að vel má enn koma fram nauðsynlegum breyt. En um skilning og samúð frá bændum getur hann ekki vitað frekar en aðrir, nema frá þeim, sem beiðast þessara lána, og þeim skýrslum, sem þar með fylgja. Og það liggur í augum uppi, að bændur, sem verða að sækja um þessi lán, fara ekki um leið og þeir beiðast landsins að skrifa ásökunarskjal á hendur þeim, sem þessi 1. settu, og þá um leið þeim, sem úrskurða eiga, hverjir þessi lán skuli fá. Það hefir ekki heldur verið farið fram á það við bændur landsins, að þeir létu uppi álit sitt á þessum l. Og fjöldi bænda, sem nú verða að gefa sig undir þessi l., eru ekki þannig í stakkinn búnir, að þeir finni hjá sér sjálfstæða hvöt til að gera aths. eða koma með aðfinnslur um þessa löggjöf. Það er engin von, að þeir geti risið upp til neinna andmæla, af því að þeir eru kúgaðir menn af skuldum. Það eru til þeir menn, sem þykjast eiga fyrir skuldum, þó að þeir séu stórskuldugir. Mikill hluti landsmanna er svo, að þeir vilja ekki láta kaffæra sig af öðrum. Þeir vilja nota þessa stofnun til að koma sér upp úr feninu, en vilja ekki láta ausa yfir sig að óþörfu. þeir vilja, að stj. bjargi þeim á land, en sé ekki að útata þá meira en þeir hafa að ófyrirsynju orðið að þola áður. Fyrst ég tók hér til máls, vil ég ekki láta hjá líða að minnast á það, að ég álít, að þessi l. séu að ýmsu leyti á röngum grundvelli reist. Ég álít, að þetta mál hefði átt að taka miklu róttækara frá grunni. Öllum þeim, sem þekkja eitthvað til um fjárhag bænda nú, er það ljóst, að mikill hluti þeirra er nú svo sokkinn í skuldir, að engar líkur eru til, að þeir nokkurntíma geti bjargað sér út úr þeim, svo nokkru nemi. Spurningin er því sú, hvort þýði að hjálpa þeim með því að færa niður skuldir þeirra eftir einhverju mati. Nú er það vitanlegt, að skuldir bænda eru að mjög miklum mun við verzlanir. Verzlanirnar þekkja svo vel fjárhag þessara manna, að þær vita, að þeir borga aldrei. Þær eru margar búnar að gera það upp við sig, að þessar skuldir fái þær aldrei. Á nú að hjálpa þessum mönnum? sé þeim hjálpað á þann hatt, sem gert er ráð fyrir í þeim l., sem hér um ræðir, þá verður það þannig í framkvæmdinni, að verzlanirnar fá borgaðar skuldir, sem þær eru búnar að tapa og eru hættar að telja með. Og ef nú á að fara að veita bændum lán til slíkra hluta, þá verður það til þess, að þeir geta ekki staðið við greiðslur sínar, sem verða miklar eftir sem áður, og verða eftir nokkur ár e. t. v. komnir aftur í sama farið. En ef farin væri sú leið að strika út allar skuldir, þá væri hreint borð hjá bændum. Þá gætu þeir staðið á hreinum grundvelli og fundið sig sem frjálsa menn, en verzlanirnar engu tapað fram yfir það, sem tapað var, og þá mætti hjálpa þeim sómasamlega, sem geta staðið. En þessi leið var ekki farin, heldur kákleiðin, að hjálpa öllum, eða þykjast hjálpa, lána öllum, þó að þeir séu þess ekki umkomnir að fá lán af sögðum sökum. Þessu verður ekki um þokað héðan af, nema sjóðstjórnin taki nú þessa stefnu hreint og beint með heimild þeirri, sem þessi l. gefa, og fari yfir á þann hreina grundvöll, eyða skuldum þessara manna an þess að þeir, sem lánað höfðu, fái nokkuð upp í þær skuldir, sem þeir þegar hafa tapað. Það getur verið, að segja megi, að með þessum hætti verði sumar verzlanir hart úti. þetta getur orðið óþægilegt fyrir þær verzlanir, sem halda sér uppi á því að telja fram eignir sínar á fölskum grundvelli, telja það eign, sem vitanlegt er, að aldrei fæst. En það væri þá ekki svo mikill skaði, þó að einhver verzlun færi um, og jafnvel þótt það væri kaupfélag. Og það væri þá líka nær að láta skuldastofnanir þeirra, t. d. bankana, fá einhvern slatta af þessum milljónum, sem nú á að lána mönnum, sem eftir nokkur ár verða komnir í sama skuldafenið og þeir eru í nú. En þó að einhverjar einstakar verzlanir velti um, þá gerir það ekki svo mikið til, ef landslýðurinn frelsast. Þá vil ég lítilsháttar taka til athugunar það, sem hv.þm. Str. sagði um efni þessa frv. Hv. þm. taldi auglýsingarnar á þessum mönnum svo bráðnauðsynlegar, að ekki yrði hjá þeim komizt. Frv. fer fram á, að frá þessum auglýsingum séu þeir undanskildir, sem samkv. skattaframtali eða eftir mati héraðsnefndar teljast eiga fyrir skuldum. Hv. þm. getur ekki neitað því, að það hlýtur þó að teljast rétt, að þeir menn, sem kannske eiga miklu meira en fyrir skuldum, séu þó undanteknir þessum auglýsingum, því að við getum ekki gengið inn á, að rétt sé, að allir landsmenn fái niðurfærslu. Hugsum okkur það, sem nú stendur til. Það eru ekki einungis bændur, sem hér getur orðið um að ræða. Það var samþ. á síðasta þingi að rannsaka einnig hag sjávarútvegsins. Hvað mun koma þar upp? Er ekki líklegt, að þeir verði þar talsvert margir, sem telja sig góða, ef þeir geta talið sig eiga fyrir skuldum, en verða langt þar fyrir neðan, ef þeir eru gerðir upp eftir lagmati. En síðasta þing lét ekki sitja við þetta eitt. Það samþ. líka að láta rannsaka hag allra þurrabúðarmanna, verkamanna og iðnaðarmanna í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Og frá þessu sjónarmiði séð mun vera langt frá, að margir þessara manna eigi fyrir skuldum. Og ef á nú eða í framtíðinni að fara að færa niður skuldir allra þessara manna, auglýsa þá sem hálf- eða heil-gjaldþrota. Þá er komið inn á svo háskalega braut, að það er orð í tíma talað að taka þegar í taumana, eins og hér er lagt til. Það eru vissar stofnanir, sérlega fáar í hverju héraði, nefnilega lánsstofnanirnar, sem reyndar eru mestmegnis á einum stað, í Rvík, sem hægt er að fara til og fá upplýsingar hjá, enda verður sjóðstj. að snúa sér til þeirra hvort sem er. Tökum dæmi. Skýrsla kemur frá lánbeiðanda, þar sem hann tilgreinir sínar skuldir, og ekki verður í sjálfu sér efað, að hann geri það rétt. Hvað gerir sjóðstjórnin þá? Hún snýr sér auðvitað samt sem áður til þeirra lánsstofnana, sem lánbeiðandi hefir tilgreint, til þess að bera saman það, sem lánbeiðandi hefir gefið upp, og skuldina við stofnunina. Þar getur sjóðstjórnin einnig fengið uppgefið, í hverjum ábyrgðum lánbeiðandi stendur. Með því að snúa sér til sparisjóðanna í héruðum og lánsstofnananna í Rvík má fá að vita, í hvaða ábyrgðum hver maður í hverju héraði stendur. Með því móti mætti komast hjá að auglýsa aðra en þá, sem nauðsyn ber til. En hv.þm. Str. gerði lítið úr þeirri sómatilfinningu, sem gæti verið hjá þessum mönnum, sem nú eru svo illa staddir, að þeir verða að sækja um lán úr sjóðnum. Það er nú svo, að mörgum mönnum er ekki sama um þessar auglýsingar, enda ætti ekki að ýta undir að gera menn lélegri en þeir í raun og veru eru. Séu menn í erfiðleikum, ættu þeir heldur að hressast upp við þær aðgerðir, sem heim eru til hjálpar, þó ekki sé öðruvísi en siðferðislega. Nú vitum við, að eftir þeirri löggjöf, sem gilt hefir, er ekki siður að semja og gefa út skuldainnköllunarauglýsingar um nokkurn lifandi mann, nema um þrotabú sé að ræða eða „likvidation“. Það er aðeins þegar menn eru gerðir upp í lifanda lífi eða dánarbú, að slíkar auglýsingar koma til greina. Nú vil ég benda á, að þegar um er að ræða mat á eignum manna, þá gefur að skilja, að menn verða að sætta sig við, bæði þeir, sem þar eiga hlut að máli, og þeir sem meta eiga, að gera algerlega nýtt mat, miðað við ástæður manna og afkomu. Það er alls ekki nóg að vitna í skattaframtalið; „eða eftir mati“, segjum við líka í brtt. okkar. Það er ekki nóg að vitna í fasteignamatið, þótt það sé hið löggilta mat. Í þessum tilfellum verður sjóðstj. að láta meta af nýju, því að það er allt annað, hvað menn eiga eftir hinu löglega mati, eða mati, sem réttmætt þykir í slíkum kringumstæðum sem nú eru. Fasteign getur verið rétt metin á einum tíma, en ofmetin á öðrum, og það er alkunna, að núgildandi fasteignamat er þannig í morgum héruðum. Það vita allir, að ómögulegt er víða að selja nokkra jörð við fasteignamati, nema sérstakar ástæður séu fyrir hendi, og yfirleitt eru jarðir bænda óseljanlegar sem stendur, og jafnvel afurðir þeirra líka. Þeir, sem eitthvað hafa haft með uppboð búa að gera, vita, hvernig sölumöguleikar eru nú, og eru menn þó aldrei eins fíknir í kaup og á uppboðum. Matið verður að byggjast á ástæðum, sem fyrir hendi eru, og mun þó ekki víða of í lagt. Segja mætti, að sá stæði sig sæmilega, sem það mat stæðist, því að það verður að vera lágmat. Hann talaði um það, hv.þm. Str., að þingið ætti að vera stutt. Mér finnst nú ekki allar aðgerðir hans flokksmanna á þessu þingi miða að því, að svo verði, og þykir ýmsum, sem það háttalag muni standa fyrir skjótri afgreiðslu og framkvæmdum á þessu þingi. Ég verð að víkja loks með nokkrum orðum að framtíðinni, hvað gera skuli, hvort menn telja þetta nú nóg og fullkomið, sem þegar hefir verið afrekað á seinasta þingi, sem þó er einskonar sambland af hugmyndum manna um þessi efni, og þó ekki þannig, að allir væru ánægðir með það. Halda menn, að það sé nægilegt að láta sitja við þá káktilraun, sem kreppulöggjöfin að mörgu leyti er? Halda menn, að nóg sé að láta halda áfram með þessum nýju lánum og allt veltast svo í sama ósómanum? Verði það gert, fá menn eftir nokkur ár alla veltuna yfir sig á ný. Nei. Það þarf að reisa skorður við því, að verzlunarskuldir haldi áfram að myndast og safna á sig háum vöxtum og vaxtavöxtum. Ég mun á þessu þingi leyfa mér að bera fram frv. um, að verzlunarskuldir geti ekki haldið áfram að myndast eins og áður, enda ættu þær framvegis að vera bannfærðar í þessu landi.

Bjarni Ásgeirsson Þótt þessi lagabálkur, sem hér er verið að flytja brtt. við, hafi hlotið meiri og rækilegri undirbúning á sínum tíma en flest önnur lög, munu margir hafa litið svo á, að tæplega yrði hjá því komizt að endurskoða l. bráðlega, þegar farið væri að starfrækja þau og reynsla væri fengin um ýmis atriði, og sérstaklega bjóst ég við, að eftir þá eldraun, sem lagabálkur þessi varð að fara í gegnum í vor við kosningarnar, eins og reynt var að „krítisera“ þau og tortryggja, að ekki þyrfti lengi að biða eftir tillögum til breytinga á honum frá þeim mönnum, sem inn í þingið flutu með aðalaðfinnslurnar á vörunum. Þær brtt., sem fyrir liggja, bæði hér og í hv.Ed., sýna hinsvegar hve undursamlega vel hefir tekizt að ganga frá lögunum. Í Ed. eru smábreyt. frá 2 mönnum úr sjóðstjórninni. Hefir n. þar skilað áliti í málinu, og allir eru sammála um að samþ. þessar breyt. Ég skal ekki fara mikið út í þær brtt., sem fyrir liggja hér, því að hv.þm. Str. hefir tekið þær svo rækilega í gegn, að ég þarf þar ekki mörgu við að bæta. Það, sem sérstaklega hneykslar hv.flm., eru auglýsingarnar: að birta skuli nöfn þeirra manna, sem sækja um lán úr Kreppulánasjóðnum. Þetta var eitt viðkvæmasta atriði í frv. frá upphafi, og mjög mikill kurr varð til af þessu ákvæði. En er menn höfðu velt þessu fyrir sér, þá hefir flestum farið svo, að þeir ekki einungis hafa sætt sig við það, heldur sannfærzt um, að fram hjá þessu yrði ekki komizt, og fyrir því eru þau rök, sem hv.þm. Str. bar fram og ég ætla ekki að endurtaka. En þó vil ég aðeins drepa á það, að nú þegar þessar auglýsingar eru byrjaðar og margir eru bunir að sækja um lán úr sjóðnum, fleiri hundruð manna, sem verða auglýstir næstu daga, og ef svo ætti að fara að grauta í þessu nú, yrði það einungis til að stórseinka framkvæmd laganna. Flutningsmenn ætlast til þess að þeir einir verði auglýstir, sem ekki eiga fyrir skuldum. En er nokkur vissa fyrir því, að sjóðstj. sjái undir eins og umsóknir koma, hvoru megin þessi eða hinn er við línuna? Svo vil ég aðeins benda á eitt, og það er það, að þótt þeirra uppgerð liggi fyrir og til dæmis samkvæmt fasteignamati því, sem nú er á jörðum, og mati á öðrum eignum, sýni, að fjárhagur þeirra sé svo, að þeir eigi fyrir skuldum, þá er yfirleitt ekki neitt vit í fasteignamatinu, svo að þótt hægt væri að sýna fram á, að menn eigi fyrir skuldum samkv. fasteignamati, þá er það engin sönnun fyrr en farið hefir fram endurmat á jörðunum og sannazt hefir, hvers virði þær eru. Ég býst við, að sjóðstj. muni notfæra sér heimild í l. til þess að færa niður fasteignamat á jörðum bænda, svo að það liggur ekki fyrir í upphafi, hvort þeir eigi fyrir skuldum eða ekki. Hv. aðalflm. frv. gat þess til, að meiningin með auglýsingunum myndi vera sú, að sjá, hversu rangt menn hefðu sagt til um sínar skuldir, þegar sótt var um lánið, og það finnst honum goðgá, að ætla mönnum slíka hluti. Nú hefir hv.þm. Str. sýnt fram á, að þótt menn vilji, þá er engan veginn víst, að þeir geti alltaf sagt upp á þar um allar skuldir sínar, og þó allra sízt ábyrgðir, sem oft eru engu betri en beinar skuldir. Þetta er því alls ekki rétt hjá hv.flm., að ástæðan fyrir þessu ákvæði sé það, að bændur séu yfirleitt vændir um svik í framtali sínu. En ef þetta væri nú svo, því bera hv.flm. frv. ekki fram till. um að sleppa auglýsingum hjá öllum lántakendum sjóðsins, líka þeim, sem ekki eru taldir eiga fyrir skuldum? Ég hefi aldrei heyrt því slegið föstu fyrr, að sannleiksást manna fari eftir því, hvort þeir eiga fyrir skuldum eða ekki. Ég hygg, að sannsöglin skiptist ekki eftir þeim línum. Ef á nokkurn hátt er hægt að gera þetta mál viðkvæmt fyrir bændurna, þá er það á hann hátt að skipta þeim þannig í tvo flokka, þá, sem ekki eiga fyrir skuldum, og þá, sem eiga fyrir skuldum. Ef á að fara að velja úr hina fátækari og auglýsa, en sleppa hinum efnaðri, þá fyrst er bændum orðið málið viðkvæmt og óvinsælst. Eins og nú sakir standa hafa menn gert sér ljóst, að erfiðleikarnir eru yfirleitt ekki sjálfskaparvíti, heldur sameiginlegir, áfall af orsökum, sem þeir hafa ekki ráðið yfir. Peningarnir, sem þeir tóku fyrir 3–5 árum að láni, eiga nú að greiðast með tvöföldu verði. Það er fjármálapólitík landsins, og fjármálapólitík heimsins, sem hefir orðið þessa valdandi, að koma nú öllum þorra bænda á kaldan klaka. Ríkið hefir gert sitt til þess að halda verðgildi peninganna uppi. Þrátt fyrir það að öll framleiðsla og eignir, sem á henni byggjast, hafi stórlækkað. En sú verðröskun, sem orðið hefir á milli peninganna og afurðanna, er orsök þess, að bændur geta nú ekki staðið í skilum. Þess vegna bera þeir það kinnroðalaust, þótt þeir þurfi að sækja um lán úr þessum sjóði, sem er réttlát tilraun af ríkisvaldsins hálfu til að færa aftur til nokkurs samræmis verðgildi fjármagnsins og framleiðslutækjanna. Þetta gengur svo að segja yfir allan þorra bænda og má segja, að sætt sé sameiginlegt skipbrot. En ef á að fara að flokka menn í fátæka og efnaðri og auglýsa hann fátæka, en sleppa hinum, þá er málið orðið sárt. Ég hefði getað skilið, að hv.þm. hefði komið með till. um að sleppa alveg auglýsingunum. Slíkt lá fyrir á seinasta þingi, en ég bjóst aldrei við, að hann vildi gera þetta að verulegu sársaukamáli fyrir hlutaðeigendur. Hv. þm. V.-Sk. talaði um, að verið væri að útata bændur landsins með heim auglýsingum og lítillækka þá siðferðislega og andlega. Eftir þessu hefði mátt vænta, að hann hefði viljað sleppa auglýsingum, en svo er ekki. Að hans dómi má lítillækka hina fátækari bændur bæði andlega og siðferðislega. Um stjórn Kreppulánasjóðs skal ég lítið segja. Ég vil einungis taka það fram, að allir hljóta að gera sér það ljóst, að ef á að afgr. þetta á einu ári eins og l. gera ráð fyrir, þá hafa 3 menn, þótt svo þeir hefðu ekkert annað með höndum, nóg með að ganga frá uppgerðum þeirra mörg þúsund bænda, sem sækja um lánin, og af þeim ástæðum sé ég ekki annað en að það yrði stór styrkur fyrir stofnunina að fá einn mann, sem engum öðrum störfum hefði að sinna en vinna að þessu, því að hinir 2, sem í stj. eru, hafa öðrum störfum að gegna, sem hljóta að tefja þá. Það, sem stuðlaði að því, að stj. var skipuð eins og hún varð, er, að það var talinn bændum styrkur að hafa þar a. m. k. einn bónda, sem ekki væri háður neinni stofnun í landinu, sem kröfur hefir annars almennt á bændur landsins, mann, sem getur komið þarna fram einungis sem fulltrúi bændastéttarinnar með hennar hagsmuni eina fyrir augum. Bjóst ég satt að segja síðast við, að krafa um að ryðja þessum bónda úr stjórninni kæmi frá bónda og bændafulltrúa, fyrr en hann hefði þá brotið eitthvað af sér. Ég skal lítið fara út í hina löngu ræðu hv.þm. V.-Sk. mér fannst hún vera einskonar námskeið fyrir sjóðstjórnina, sýna henni, hvernig hún ætti að haga sér eftir l. o. s. frv. Ætla ég að játa stj. eftir að dæma um það, hve miklu meira hún þykist hafa til brunns að bera eftir „námskeiðið“ en áður en það hófst.

Pétur Ottesen Ég þóttist verða þess töluvert var í sambandi við kosningarnar síðustu, að ýmsir frambjóðendur, sem ekki höfðu átt sæti á síðasta þingi, gerðu sér mikið far um að reyna að kitla eyru bænda með því að gera lögin um Kreppulánasjóð tortryggileg og óvinsæl og kasta þar með skugga og rýrð á þá af frambjóðendum, sem unnið höfðu að þessari löggjöf. Árásir þessar voru mjög svo á misskilningi byggðar. Hitt kom og berlega fram, að þeir, sem harðast deildu á, höfðu sjálfir ekkert það til brunns að bera, er gert hefði afgreiðslu málsins farsælli, þótt þeir hefðu um fjallað. Þetta var svo þar, sem ég þekki til persónulega, og hefi ég spurt, að svona hafi það verið allvíða í kosningunum. Nú hafa 2 hv.þm. borið fram brtt. við þessi l. Annar flm. hefir gert grein fyrir breyt., og hv.þm. V.-Sk. vildi sýna fram á, að löggjöfin væri ranglega byggð upp. Virtist mér koma fram hjá honum líkt og ég hafði orðið var við í kosningunum og hefi nú lýst, að er að miklu leyti sprottið af misskilningi. Hv. þm. V.-Sk. lýsti yfir því, að eiginlega væri þessi löggjöf kák að því leyti, að leggja eigi fé til bjargar ómögulegum mönnum, en ekki áherzla á það lögð í l. að bjarga þeim, sem sýnt væri, að væru þess verðir að fá hjálp. Þetta er á misskilningi byggt hjá hv.þm. Það er alls ekki meiningin að lána fé til þess úr Kreppulánasjóði að greiða skuldir, sem alveg eru tapaðar, skuldir, sem enginn eigin dómur stendur á bak við. Það er ekki heldur ætlunin að fara með þessari ráðstöfun að halda í þá menn við búrekstur, sem hafa sýnt vitavert hirðuleysi og trassaskap. Í frv. eru ýmis ákvæði, sem benda fullkomlega á þetta. Þungamiðja þessara l. er sú, að hjálpa þeim, sem vinningur er að fyrir þjóðfélagið, að hjálpað sé, og koma í veg fyrir, að þeir flosni upp frá jörðum sínum og verði af þeim sökum að flytja úr sveitinni á mölina, þar sem víðast hvar er nú fullsetið aður, með þeim atvinnutækjum, sem þar eru nú. Mér kemur sérstaklega undarlega fyrir sjónir, að hv.þm. V.-Sk. skuli svo mjög misskilja þessi ákvæði laganna, og því undarlegra finnst mér það, að hann skuli leggja til að fella niður ákvæði 5. gr., sem einmitt eru til þess selt og miða að því að fyrirbyggja, að það geti komið fyrir í framkvæmd laganna, sem gagnrýni hans beinist að. Með upplýsingum héraðsnefnda um þau atriði, er hér að lúta, á að vera hægt að leggja grundvöll að skynsamlegri og heppilegri notkun lánsfjárins að þessu leyti. Hv. þm. Str. tók það að ég ætla nægilega skýrt fram áðan, að það er að sjálfsögðu tilgangur sjóðstjórnarinnar, og er það algerlega í samræmi við löggjöfina, að reyna eins og hægt er og forsvaranlegt að hjálpa bændum, með því að koma fram lækkun á skuldunum, fá kröfuhafana til þess að gefa eftir og ganga eins langt og hægt er í þeim efnum. Nei, það er áreiðanlegt hvað viðvíkur þessari ráðstöfun, að þá verða þær skuldir, sem nú eru algerlega tapaðar, ekki greiddar með lánum úr Kreppulánasjóði. Framkvæmd laganna um Kreppulánasjóð á að vera í því fólgin, að það af skuldum bænda, sem er raunverulega tapað, verði afskrifað, en að þeir eigi þess kost að öðru leyti að komast að sem hagkvæmustum samningum um þann hluta skuldanna, sem líkur eru til, að þeir geti staðið straum af samfara heilbrigðum búrekstri, og forða þeim frá því, að að þeim verði gengið, sem hlyti að hafa orðið í fjöldamörgum tilfellum, ef engar slíkar ráðstafanir sem þessar hefðu verið gerðar. Þetta var óhjákvæmilegt eins og málið horfði við á síðasta þingi, enda er það líka skilyrðislaust tekið fram í lögunum, að löggjöfin byggist upp á lánastarfsemisgrundvelli, á þann hátt, þótt það megi að ýmsu leyti telja það galla, að sá maður, sem ekkert veð hefir að setja, kemst ekki undir ákvæði þessara jaga. Það getur verið í ýmsum tilfellum mjög þess vert fyrir þjóðfélagið að gera ráðstafanir til þess að bjarga mönnum, sem þannig er ástatt fyrir. En þar sem sjóðurinn byggist á lánastarfsemi, en ekki styrkveitingum, þá er ekki hægt að samræma það þessari löggjöf. Ég vildi taka þetta fram, til þess að sýna fram á þann misskilning, sem mér virtist koma fram hjá hv.þm. V.-Sk. um starfsemi þessa sjóðs. Ég þarf ekki að fara langt út í þær breyt., sem hér liggja fyrir. Hv. þm. Str. benti svo rækilega á, að það væri nauðsynlegur og óhjákvæmilegur liður til þess að þetta gæti orðið til þeirrar hjálpar fyrir bændurna, sem nú er ætlazt til, að auglýsa eftir kröfum á hendur heim, m. a. af því, að tryggt sé, þegar viðkomandi maður hefir verið gerður upp, að ekki komi fram, hvorki beinar skuldir, sem hann sjálfur hefir stofnað til, né ábyrgðir, sem hann hefir gengið í fyrir aðra, sem geti hnekkt og gert að engu það viðreisnarstarfa hans hag, sem felst í þessum ráðstöfunum, því að ef ekki er um slíkar auglýsingar að ræða, þá er vitanlegt, að það er engan veginn fyrir það girt, þrátt fyrir framtal, að það geti komið fram kröfur á manninn, sem geri þetta starf að engu, auk þess sem það er ranglátt, að þeir menn, sem ekki hafa borið fram kröfur sínar fyrr, gætu fengið skuldir sínar að fullu greiddar, þegar aðrir hefðu orðið að slá svo og svo mikið af sínum kröfum. Þetta tryggir auglýsingaaðferðin, og verður hún á þann hátt óaðskiljanleg við þann grundvöll, sem þessi hjálparstarfsemi byggist á, og hér eru sjálfir bændurnir að verki. Það er rétt, að það getur verið sárt að láta auglýsa sig á þennan hátt, og bændastéttin er engu síður en aðrar stéttir viðkvæm fyrir virðingu sinni, og þá með tilliti til þess, að í þeim einum tilfellum hér á landi hefir verið auglýst, þegar þú hafa verið tekin til gjaldþrotaskipta. Ég hefi ekki orðið var við mikla óánægju út af þessu; menn sætta sig við það, en hinsvegar er ég viss um, að ef á að fara að aðgreina þannig í Lögbirtingablaðinu, hverjir eigi fyrir skuldum og hverjir séu gjaldþrota, þá fer málið að verða viðkvæmt, en eins og nú er, eru nöfn allra þeirra manna, sem óska eftir láni úr þessari sérstöku lánsstofnun, auglýst, en með þessu á að gera þann greinarmun, sem ég veit, að veldur miklum sársauka. Ég held þess vegna, að frá sjónarmiði bændanna sé það ekkert umbótaatriði að gera þennan greinarmun, og þeir, sem kunna að vera eitthvað betur staddir en aðrir, eru ekkert viðkvæmir fyrir því, þó að nöfn þeirra séu birt á prenti við hliðina á þeim, sem kunna að vera eitthvað verr staddir. Hv. flm. þessa frv. gera ráð fyrir því, að það megi leggja tvennt til grundvallar fyrir mati á eignum bændanna, skattaframtalið eða mat héraðsnefndanna. Það er rétt, að sjóðstjórninni og héraðsnefndum er heimilt að meta upp á ný eignir bænda, og þ. á m. fasteignir. En ég er viss um, að ef héraðsnefndir tækju það upp í sinn verkahring að meta upp fasteignir bændanna, þykist tala þeirra manna, sem ekki ættu fyrir skuldum, og þar af leiðandi þyrfti að auglýsa, að miklum mun fyrir þær sakir, og yrði það því ekki til þess að smeygja bændum undan því að verða auglýstir. En það virðist vera miklu eðlilegra, þegar einhver bóndi er „gerður upp“, að það sé metið, hve fær hann er um að standa undir skuldum sínum, af stjórn Kreppulánasjóðs annarsvegar og kröfuhöfum hinsvegar, og mætast svo þessir tveir aðilar á þeirri leið um að meta eignir bóndans, og fer það eftir því, hversu sammála þeir verða, hvernig gengur að fá samninga fyrir bóndann. Ef svo meiri hl. þeirra, sem kröfur hafa á bóndann, vill ekki ganga að þeim samningum, sem stjórn Kreppulánasjóðs telur rétta, þá stranda samningarnir og bóndinn sæti eftir undir þeim kringumstæðum, sem allir bændur þessa lands sætu í, ef ekkert hefði verið gert í þessu efni. Þá virðist ekkert annað liggja fyrir en að bú þess manns verði tekið til gjaldþrotameðferðar og selt, eða þá að öðrum kosti komið á nauðasamningum. Ég held þess vegna, að sú stefna sé heppilegri, að láta þessa aðila báða meta hag og afkomumöguleika viðkomandi manns og byggja sitt samkomulag á því, heldur en að láta héraðsnefndirnar meta fasteignirnar hverja á sínum stað og leggja það svo til grundvallar, sem kröfuhafar þurfa ekki að taka tillit til, frekar en þeim sjálfum sýnist. Hv. þm. V.-Sk. talaði um „kúgun“ í sambandi við þessa löggjöf og að menn vildu ekki láta „kaffæra“ sig, og hafði önnur slík orð, sem ég veit, að eru alls ekki töluð út frá hugsun bændanna, því að þeir skilja það, að með þessum lögum er verið að leysa þá undan kúgun og forða þeim frá kaffæringu úrræðaleysis, efnaleysis og vesaldóms, sem leiddi til, ef ætti að gera upp bú þeirra á venjulegan hátt og selja afurðir þeirra og eignir á þeim verðleysistímum, sem nú hafa gengið yfir þetta land. Ég vil því mótmæla harðlega, að orð hv.þm. V.-Sk. séu töluð út frá hug og hjarta bændanna, og að verið sé að fremja neitt með þessari löggjöf, sem slík orð gætu hljóðað upp á. Þá er einn liður þessa frv. sá, að fela stj. Búnaðarbankans stjórn Kreppulánasjóðs. Ég bar fram, bæði í n., sem við stóðum að, hv.þm. Str. og ég, till. í þessa átt, og einnig í þinginu, en um þetta atriði náðist ekki samkomulag. Hinsvegar varð fullt samkomulag um það, að aðalbankastjóri Búnaðarbankans ætti sæti í stjórn sjóðsins, og auk þess tveir menn, sem atvmrh. skipaði eftir till. landbn., og þar með leystist þetta mál með góðu samkomulagi, eins og yfirleitt allt, sem snerti afgreiðslu þessara laga á síðasta þingi. Nú eru þeir, sem skipa stjórn sjóðsins, fyrst og fremst búnir að undirbúa starfsemi sjóðsins, og sé ég því alls ekki, að um það sé að ræða að breyta til. Þó ég viðurkenni, að af því geti leitt, eins og ég ætlaðist til samkv. mínum till., að það yrði nokkuð kostnaðarminna, en hinsvegar er ég þess fullviss, að að fara að breyta þessu gæti orðið til þess að koma glundroða á þessa starfsemi, og ég vil ekki eiga neinn þátt í því, sem getur orðið til þess að draga úr gildi þessarar löggjafar, og af þeim sökum er ég á móti því, að þessar breyt., sem nú liggja fyrir, verði að lögum. Það er talið nokkuð hastarlegt að greiða atkv. á móti því, að mál fari til nefndar, og ég mun ekki fyrir mitt leyti sporna á móti því, að þetta mál fari til landbn., af því að ég veit, að hún hefir svo góðan skilning á þýðingu og gagnsemi þessarar löggjafar, og það er vitanlega alveg sama, hvar málinu er skapaður aldurtili, en ekkert erindi á það þangað.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég get að mestu leyti fallið frá orðinu, því að það, sem ég vildi minnast á, er þegar búið að taka allrækilega fram, og vel má vera, að hv.þm. Borgf. hafi gert það líka, en ég varð að fara frá meðan hann hélt sína ræðu. Ég verð að segja það, að ég er alveg grallaralaus yfir hv.flm. þessa frv. Hv. þm. V.-SK. hélt hér langa ræðu, og í raun og veru var fæst af því, sem hann sagði, í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. En mér fannst það vera eitthvað svipað því að vera kosningajarmur austan úr Skaftafellssýslu, sem og gætti víða úti um land við síðustu kosningar. Það vantaði svo sem ekki, að það risu hinir og aðrir upp til þess að telja Kreppulánasjóðinn gagnslausan, sérstaklega fyrir fátækari bændur. Það yrði að ráði kommúnista, sem alls ekki vildu burðast með þessi kreppulán, að strika út skuldirnar. Þegar svo þessir menn voru spurðir að því af hinum, sem töldu erfitt að hjálpa fátækari bændum, hvort þeir aðhylltust kommúnistastefnuna í þessu efni, sóru þeir og sárt við lögðu, að þeir væru ekki í nokkru tygi við þá menn. En ég sé ekki, hvernig á að fara að framkvæma hjálp til fátækari bænda, ef ekki á þennan hátt, að hjálpa þeim um lán til þess að greiða þær skuldir, sem þeir annars telja sig ekki færa um að standa undir. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að það væru í raun og veru svik við kjósendurna, ef þeir hreyfðu ekki hér á þinginu því, sem þeir teldu ábótavant við þessi lög. Ég veit, að kjósendur norður í Húnavatnssýslu töldu það helzt ábótavant, að þau næðu ekki til fátækari bænda. En hvað gera svo hv.flm. þessa frv. fyrir fátæku bændurna? Það er svei mér ekki svo lítið! Þeir ætla að draga þá út úr og auglýsa þá fyrir þjóðinni, að þetta séu mennirnir, sem þurfi að hjálpa og þurfi að fá eftirgjöf á skuldum sínum. Þeir mega nú ekki lengur teljast með hinum, sem ekki eru svo illa farnir efnalega, að þeir þurfi nauðsynlega að fá eftirgjöf á skuldum sínum. Þetta er nú hjálpin, sem þeir ætla að færa kjósendum sínum með þessari lagasmið. Ég get ekki séð, í hverju sú hjálp er fólgin, a. m. k. er ekki verið að gera neitt fyrir fátækari bændur. Það hefir líka verið bent á, að með þessu frv. er kippt burt þeim möguleika, sem nú er fyrir hendi, um að þeir menn, sem að vísu eiga fyrir skuldum, en samt sem áður eru ekki þess megnugir að rísa undir þeim, fái eftirgjöf. Svo það er ekki eingöngu, að hér sé verið að þekkjast til við þá allra fátækustu, heldur líka þá í betri flokknum, sem verst eru staddir. Ég skil ekki þessa föðurlegu umhyggju fyrir kjósendunum, sem hv.flm. þykjast syna, og þessari tilraun þeirra um að lítillækka þá, sem verst eru staddir, ætti hæstv.Alþ. að svara með því að fella frv. strax við þessa umr. Það hefir mikið verið talað um síðara atriði þessa frv., sem er um stjórn Kreppulánasjóðs. Ég var fylgjandi því á sínum tíma, að stjórn Búnaðarbankans hefði með höndum stjórn sjóðsins, en nú, þegar búið er að skipa þessum málum á annan hátt, get ég lýst því yfir, að ég fyrir mitt leyti er sammála hinum, sem um það hafa talað, að það sé ekki hægt að gera graut í þessu, enda eru þeir, sem skipaðir voru til þessa starfs, búnir að vinna svo mikið til undirbúnings málinu. Það má auðvitað benda á, að þetta frv. kemur nokkuð seint fram, t. d. vegna auglýsinganna, svo sennilegt er, að þegar það er orðið að lögum, ef svo illa tækist til, væri búið að auglýsa mikinn meiri hl. af þeim, sem væntanlega sækja um lán. Ég get svo að endingu flutt hv.flm. skilaboð frá einum bónda, sem átti tal við mig um þetta mál í morgun, að hann áliti það heppilegast fyrir hv.flm. að taka frv. aftur og geyma það þangað til ef svo illa færi, að önnur kreppa kæmi, og að þá yrðu gerðar svipaðar ráðstafanir og nú, ef það ætti fyrir beim að liggja að sitja á þingi þá. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, en mér finnst, eins og ég hefi þegar tekið fram, að höfuðatriðin, sem frv. fjallar um, séu svo fjarri öllu lagi, að ekki geti komið til greina, að það verði samþ. Og þau eru gagnstæð því, sem þessir sömu menn heldu fram við kosningarnar í vor, því að þeir sögðu, að ekki væri gert nægilega mikið til þess að hjálpa þeim fátækustu, en meira gert fyrir hina, sem betur voru staddir, en nú ætla þeir fyrst og fremst að fara að svívirða þá fátæku, eins og hv.þm. V.-Sk. komst að orði um auglýsingaaðferðina.

Flm. (Jón Pálmason) Það fór eins og ég gerði ráð fyrir, að fara mundi, að þeir menn, sem áttu mestan þátt í að setja þessi lög, vilja engar breyt. á þeim, og allra sízt þær, sem hér er farið fram á. Hv. meðflm. minn hefir þegar svarað ýmsum aths., sem fram komu frá hv.þm. Str., en ég vil samt víkja að örfáum atriðum. Hv. meðflm. minn minntist á það, að nú sæti nefnd á rökstólum til þess að gera till. til ráðstafana út af fjárþröng sjávarútvegsins og verkalýðsstéttarinnar. Ég gæti hugsað mér, að það rynnu tvær grímur á suma hv.þm., sem hafa orðið þess valdandi, að gengið væri út á þessa braut, þegar þeir sæju fram á annan kreppulánasjóð fyrir sjávarútveginn og þann þriðja fyrir verkalýðsstéttina. En hvað sem þessu líður, þá er ekki um það að ræða nú, heldur hitt, hvort það eru réttmæt rök, sem fram hafa verið borin af meðhaldsmönnum þessara laga óbreyttra, og skal ég þá víkja að nokkrum atriðum, sem áður hefir verið drepið á. Það virðist hafa vakað fyrir öllum, sem talað hafa gegn þessu frv., að ekki gæti komið til mála annað en að slegið yrði meira eða minna af skuldum þeirra manna, sem vitað er, að eiga fyrir skuldum. Þessu erum við að mestu leyti ósammála. Hv. þm. Str. og fleiri; sem talað hafa í þessu máli, hafa lagt ríka áherzlu á þá hættu, sem af því gæti stafað, ef fram kæmu kröfur á viðkomandi mann, eftir að hann væri gerður upp, og skuldir hans reyndust meiri en sagt hefði verið, eða á hann felli ábyrgð, sem ekki hefði verið vitað um. En hver er nú þessi hætta? Hún er ekki önnur en sú, að þessir menn, sem um er að ræða, hafa fengið lán gegn fullri tryggingu með 4% vöxtum. Og þeir hafa fengið það lán án þess að með þá væri farið eins og gjaldþrota menn. Það verður að athuga, að lögin gera ráð fyrir fullri tryggingu fyrir lánveitingunni, og ég fæ því alls ekki séð, að það sé nokkrum háska bundið fyrir ríkissjóð, þó að fátæklingar, jafnvel þótt þeir hafi illa aðstöðu, vilji ekki beygja sig undir hin ómannúðlegu skilyrði, sem eru fyrir þessari lánveitingu, sem þar á ofan er, eins og þegar er tekið fram, gegn fullri tryggingu, jafnvel þó að ekki sé komið í veg fyrir það, að ábyrgðir kunni að falla á þá síðar. Þetta er aðalágreiningsatriðið, og það kom ljóslega fram í ræðum þeirra hv.þm. Str. og hv.þm. Mýr., að þeir lögðu ekki réttan skilning í þetta atriði, og yfirleitt virtust þeir gera lítið úr því, hvort skýrslur lánbeiðanda væru réttar eða rangar. Ég get reyndar ekki sagt, að það hafi komið mér mjög á óvart, en ég hefði vænzt þess, að þó að þessir hv.þm. virði æruorð og drengskaparheit ekki mikils, þá sýni þeir skilning á því, að menn vilja ekki þegjandi þola það, að fjárhagsleg sómatilfinning þeirra sé troðin undir fótum. Þá kem ég að þeim aths., að uppgjöf eða eftirgjöf á skuldum geti komið hart niður á ýmsum lánardrottnum. Það mun vera rétt hjá hv.þm. Str., að tilgangurinn með þessari lagasetningu og sjóðstofnun hafi verið sá, að vernda bændur og þeirra hag, en ekki lánardrottna. En ég vil benda hv.þm., og einkum hv.þm. Str., á það, að bændur hafa líka tapað á öðrum bændum og ábyrgðum fyrir þá, svo að það er ekki útilokað, að að ranglæti, sem leiðir af framkvæmd laganna, komi niður á bændum sjálfum, og mun þá verr farið en heima setið. Ég gæti sett upp lítið dæmi í þessa átt; við skulum hugsa okkur, að maður skuldi 10–11 þús. kr. Nokkurn hluta af þeim skuldar hann þeirri verzlun, sem hann á skipti við, en nokkurn hluta ábyrgðarmönnum á víxli, sem hann nauðsynlega þurfti að taka til þess að koma í lag öðrum hlaupandi skuldum. Setjum svo, að verzlunin taki það rað, til þess að fá sitt fé, að hún slær af skuldinni 25–30%. Þá yrðu ábyrgðarmennirnir neyddir til þess að sætta sig við það sama, ef lögin gilda í þeirri mynd, sem þau nú hafa. En þessar aðfarir virðast með öllu óþarfar og ósæmilegar, þegar athugað er, að nú eru allar afurðir að hækka í verði heldur en hitt, og fleira virðist benda í þá átt, að betri horfur séu fyrir dyrum. Ég skal taka það fram, sem vitað er, að ég hefi enga lögfræðilega þekkingu til að bera í þessum efnum, en undarlega kemur mér þó fyrir sjónir sú niðurstaða, að ef þessi lög með hinum nýju skiptaréttarakvæðum halda áfram að gilda óbreytt, þá verða framkvæmdir eftir þeim mögulegar, sem koma alveg gersamlega í bága við nauðasamningalögin. Ég skal ekki hafa fleiri orð um rétta atriði. Um það munu hv. lögfræðingar geta gefið skýringar, en ég veit, að í þessu efni munu margir ekki láta sér nægja minna en hæstaréttardóm. Hv. þm. Mýr. og hv.þm. V.-Húnv. héldu því fram, að hér væri gengið inn á þá braut að gera fátæklingum erfiðara fyrir að fá lán, og að ég vildi draga þá út úr, sem ekki eiga fyrir skuldum. með því að auglýsa þá eingöngu. Ég vil játa það, að ég álít, að hægt sé að komast hjá auglýsingum. En lögfróðir menn segja, að ekki sé hægt að fella niður skuldir án þeirra, og óhjákvæmilegt er að auglýsa þá, sem ekki eiga fyrir skuldum. En því er þá verið að heimta af mönnum drengskaparyfirlýsingu alveg að óþörfu, ef ekkert á að leggja upp úr henni? Það er líka vitað, að mestur fjöldinn af þeim, sem á þessari aðstoð þurfa að halda, eru fátækir, en hinir aftur á móti fáir, sem ekki eiga fyrir skuldum; og samt er ætlazt til þess, að eitt sé látið ganga yfir alla. Svo er mér umhugað um, að hv.þm. sé það ljóst, að það verður að vera og er óhjákvæmilegt skilyrði fyrir því, að þessar ráðstafanir komi að gagni, að þeir sitji fyrir, sem erfiðasta aðstöðu hafa. Því ég er hræddur um, að þeir bændur, sem telja má talsvert efnaða, komist annars langbezt út úr því, vegna þess, hve góða tryggingu þeir geta sett. Þá vék hv.þm. Borgf. að því í ræðu sinni, að honum þætti nokkurt ósamræmi í því að fella niður ákvæðið um það, að stjórn sjóðsins skuli meta það, hvort bændur séu færir um að reka búskap framvegis. En það er ekki í ósamræmi við neitt. Ákvæðið vil ég, að falli niður, af því að það er einskisvert, það er dauður bókstafur. Ég álít alls ekki, að sjóðstjórnin sé fær um að meta þetta. Svo getur komið til, að þessu ákvæði verði mjög ómannúðlega beitt í framkvæmdinni, því að það er mikill fjöldi bænda, sem í raun og veru er ekki fær um að halda búrekstinum áfram, enda þannig víða á þessum árum, að enginn búrekstur ber sig, og því ekki um neinn heilbrigðan búrekstur að ræða. En þó væri ósanngjarnt að beita ákvæði þessu, því að það eru almennt alls ekki sjálfskaparvíti, sem hafa orsakað þetta, heldur ósjálfráð atvik, fyrst og fremst auðvitað verðlagið og svo ill stjórn og allt ráðlag ríkisstjórnarinnar yfirleitt á síðustu árum. Það er í raun og veru ekki mikið fleira, sem ég hefi að segja að sinni, þrátt fyrir þau andmæli, sem þegar hafa komið fram; en ég vil þó víkja nokkrum orðum að stjórn sjóðsins. Það virðist hafa verið siður hingað til, að þegar búið er að veita einhverjum launað starf, þá er sleginn hringur um það og allra bragða neytt til að vernda fyrir breytingum þá einstaklinga, sem hlut eiga að máli. Tveir hv.þm. sýndu við afgreiðslu málsins í fyrra nokkurn lit á því að fylgja þeirri reglu, sem við stingum nú upp á, en þegar var komið í það horf, sem nú er, gáfust þeir upp við breytingatilraunir. Nú vilja þeir enga breyt. Þeir þögðu og gerðu ekki neitt frekar, þó að þeir viti, að fé er hér á glæ kastað. Það finnst mér hinsvegar ekki undarlegt, þótt hv.þm. Mýr. sé þessu mótfallinn, því hann er ekki sá maður, að hann taki að sér aukastarf an sérstaks endurgjalds. Það er gott að eiga í þessu máli að etja við heilan flokk manna, sem er haldinn þeirri sýki, að launastörf megi aldrei fara forgörðum, og er þetta málefni þó aðeins örlítið brot af þessa flokks handaverkum. - Þetta frv. hefi ég borið fram með það fyrir augum að gefa þjóðinni og löggjafanum kost á því að forða sér úr þeim glundroða, sem nú vofir yfir, og ég þykist hafa gert allt, sem í mínu valdi stendur, svo að nú er undir hv.þm. komið, hvernig þetta mál verður til lykta leitt. Aðeins vil ég minnast á þau ummæli hv.þm. Str., að óeðlilegt þætti að bera slíkt fram á þessu þingi, vegna þess að það ætti að vera svo stutt, en ég vil benda á það, að hingað til hefir hvorki hann né hans flokksmenn unnið að því, að þingið standi stutt, því að vér höfum setið iðjulausir hér fram til þessa.