Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 623 að flytja svofellda fsp. til hæstv. samgrh.: "1. Hefur verið könnuð hagkvæmni þess að tvöfalda Reykjanesbraut milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur og það borið saman við hagkvæmni þess að leggja rafknúna járnbraut á milli þessara staða? 2. Eru uppi áætlanir um að lýsa helstu gatnamót á Reykjanesbraut? 3. Er fyrirhugað að leggja slitlag á "axlir" Reykjanesbrautar?" Ástæður fyrir þessari fsp. eru náttúrlega margvíslegar. En fyrir nokkrum árum var flutt hér á þinginu till. til þál. um að kanna hagkvæmni þess að leggja rafknúna járnbraut á milli þessara staða, sem nýtti þá miklu raforku sem við höfum í landinu og í öðru lagi létti af brautinni þeim þungaflutningum sem núna fara þar um og þeim farþegaflutningum með stórum farþegaflutningabílum sem valda bæði miklu sliti og reyndar slysahættu á brautinni. Þessi till. náði á sínum tíma ekki afgreiðslu hér á þinginu og þess vegna fór þessi könnun aldrei fram, en í umræðum á þeim tíma minnist ég þess að það var rætt að það væri, á þeim tíma a.m.k., ekki talið hagkvæmt að fara út í þessa framkvæmd. Í umræðunni hefur mikið verið um það rætt líka að tími væri kominn til þess að tvöfalda Reykjanesbrautina vegna mikillar aukningar á umferð, og m. a. hafa verið fluttar um það tillögur hér á þinginu. Þess vegna spyr ég: Hefur hagkvæmni þessara tveggja kosta verið könnuð og hún borin saman? Í öðru lagi spyr ég um lýsingu á helstu gatnamótunum. Það er ljóst að á helstu gatnamótum brautarinnar, svo sem við Kúagerði, við Voga og við Grindavíkurafleggjarann er mikil slysahætta þegar veður eru slík að skyggni er slæmt eða mjög dimmt að kvöld- og næturlagi. Ég hef kynnt mér það að það er ekki svo mikið fjárhagslegt atriði að lýsa t.d. þessi tvenn gatnamót og ég hef ekki orðið var við það að það sé neins staðar í áætlunum. Þess vegna spyr ég hvort áætlanir séu uppi um að lýsa þessi gatnamót. Það hefur núna verið gert t.d. á gatnamótum við nýja malbikunarstöð rétt hjá Álverksmiðjunni í Straumsvík og hefur það gert mikið gagn að mínu viti og ég tel að það þyrfti að flýta slíkum framkvæmdum. Í þriðja lagi spyr ég hvort fyrirhugað sé að leggja varanlegt slitlag á "axlir" Reykjanesbrautar. Það sem er kallað "axlir" er malarlagið meðfram steyptu brautinni. Ég hafði ekki betra orð yfir þetta en axlir. Það hafa orðið mörg óhöpp er menn hafa lent í vandræðum sérstaklega að vetrarlagi þegar menn hafa misst bíla út fyrir steyptu brautina og hæðarmismunur hefur verið. Þetta hefur nokkuð verið lagað í Kúagerði þar sem slæm slys urðu núna fyrir ekki löngu síðan. En ég spyr: Hafa verið gerðar áætlanir um að taka þessar axlir í gegn með brautinni allri? Ég vænti þess að ráðherra upplýsi mig um þessi atriði og þjóðina í heild því ég tel að hér sé um stórmál að ræða. Reykjanesbrautin hefur tekið mikinn toll í slysum á undanförnum árum enda umferð þar nokkuð hröð.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint á þskj. 623 fsp. í þremur tölul. um framkvæmdir við Reykjanesbraut. Varðandi 1. fsp. skal það tekið fram að ekki hafa farið fram sérstakar athuganir á hagkvæmni þess að tvöfalda Reykjanesbraut. Það má hins vegar að sjálfsögðu öllum vera ljóst að auðvitað væri hagkvæmt fyrir aksturinn ef tvöföld akbraut á Reykjanesbraut væri fyrir hendi. Það sama gildir um lagningu rafknúinnar járnbrautar milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur. Samanburður á þessum tveimur kostum er því ekki mögulegur eins og hér er að vikið. En varðandi tvöföldunina á Reykjanesbraut skal upplýst að meðalumferð á þeim hluta hennar sem liggur milli Grindavíkurvegar og Keflavíkur er 4-5 þúsund bílar á dag, en það er talsvert undir þeim mörkum sem almennt er miðað við þegar metin er þörf á breikkun sambærilegra vega. Umferð um aðra hluta brautarinnar er verulega minni. Varðandi 2. og 3. tölul. fsp. skal þess getið að að því hefur verið unnið að undanförnu að lýsa helstu gatnamót á Reykjanesbraut og gerð hefur verið áætlun um lagningu bundins slitlags á "axlir" brautarinnar. Framhald þessara verka ræðst af fjárveitingu til vegamála og kemur því til athugunar við endurskoðun vegáætlunarinnar hér á þingi næstu vikur.



Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka ráðherranum fyrir hans svör. Út af fyrir sig komu þau mér ekki á óvart. Ég verð hins vegar að segja að ég tel að það geti ekki dregist öllu lengur að könnuð sé formlega hagkvæmni þess að tvöfalda brautina. Þó að bílafjöldinn, 4–5 þúsund bílar á dag, teljist ekki nægilegur svona fljótt á litið til þess að tvöfalda brautina held ég að rétt væri að kanna hvernig toppar myndast á þessari leið. Þessi umferð dreifist ekki jafnt og þétt yfir sólarhringinn. Hún er fyrst og fremst á milli kl. 7 og 8 á morgnana og milli kannski 4 og 6 á kvöldin. Þá eru topparnir slíkir að þeir sem aka dagsdaglega þarna á milli, eins og ég, sjá að aukningin er slík að við slíkt verður vart unað. Ég held að kominn sé tími til að kanna formlega hagkvæmni þess að tvöfalda brautina. Ég tek alveg undir það sem kom fram hjá ráðherranum að það er unnið að lýsingunni og að setja varanlegt slitlag á þessar "axlir". Það er hins vegar líka slæmt varðandi lýsinguna þegar teknir eru bútar eins og t.d. hjá nýju malbikunarstöðinni og við Njarðvík og skildir eru eftir stuttir kaflar án lýsingar, þannig að maður ekur af vel upplýstum vegi inn í myrkrið, kannski 500, 600 eða 700 metra og síðan inn í lýsingu aftur. Þetta eru ekki, að mínu viti, mjög skipuleg vinnubrögð. Ég beini því til ráðherrans að það verði haft til athugunar þegar vegáætlun verður tekin til endurskoðunar. Stærstu gatnamótin óupplýst eru eftir sem áður, og hefði legið miklu meira á að lýsa þau á undan vegarkafla við malbikunarstöðina rétt við Hafnarfjörð, t.d. við Kúagerði og Grindavíkurveg. Að öðru leyti þakka ég ráðherranum svörin.



Hæstv. forseti. Það er ákaflega erfitt að fá ekki að taka þátt í umræðum sem eiga sér stað um stór mál á þingi vegna nýrra þingskapalaga. Ég stytti þá mál mitt mjög. Ég fagna því að hv. flm. þessarar fsp. skuli taka á svo sterkan hátt undir tillögur borgaraflokksþingmanna, bornar fram af varaþingmanni flokksins sem nýlega er farinn af þingi. Ég sem sagt fagna því þó svo að ég hefði talið það mannlegra, og karlmannlegra sérstaklega, að hv. þm. hefði tekið á þennan hátt jafnsterkt undir þegar málið var flutt sem frv. af viðkomandi hv. varaþingmanni Borgarafl.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur mikið verið unnið að öryggismálum sjómanna og ýmis lög og reglugerðir verið settar á því sviði. Í reglum um björgunar- og öryggisbúnað íslenskra skipa nr. 325 frá 1985, með síðari breytingum, er tilgreindur sá búnaður sem á að vera um borð í skipum af viðkomandi stærð. Í 3. gr. reglnanna segir m.a., með leyfi forseta: "Öll björgunar- og öryggistæki, þar með talin lögboðin siglingartæki, eru háð viðurkenningu Siglingamálastofnunar ríkisins. Óski framleiðandi eftir samþykki á björgunar- eða öryggisbúnaði skal hann leggja inn hjá Siglingamálastofnun ríkisins fullnægjandi teikningar og upplýsingar um búnað ásamt einu eintaki hans til prófunar. Sama gildir um breytingar á viðurkenndum búnaði." Fyrsti liður fsp. minnar til hæstv. samgrh. á þskj. 598 hljóðar svo, með leyfi forseta: "Hvaða prófanir eru gerðar hérlendis áður en björgunarbúnaður, sem skylt er að hafa um borð í skipum og bátum, er viðurkenndur hér á landi?" Þann 10. febr. 1988 var haldin æfing í reykköfun fyrir og með nemendum í Stýrimannaskólanum í Vestmannaeyjum. Við æfinguna komu í ljós gallar í hluta þeirra reykköfunartækja sem þá voru notuð. Þess vegna spyr ég í öðru lagi: "Hvernig er brugðist við þegar gallar koma í ljós á björgunarbúnaði sem er viðurkenndur og þegar hefur verið seldur?" Seint á sl. hausti kom fram í fréttum í Ríkissjónvarpinu að í Danmörku hefðu ákveðnir búningar sem áttu að vera björgunarbúningar reynst vera hinir hættulegustu þegar á reyndi. Kom í ljós að búningarnir sjálfir gátu varla haldist á floti, hvað þá ef maður var í þeim. Því var haldið fram í þessari sömu frétt að hér á landi væru seldir "björgunarbúningar" af sömu gerð og sagt var frá í fréttinni. Þess vegna spyr ég: "Hvernig er háttað samvinnu Íslendinga og nágrannaþjóðanna varðandi björgunarbúnað og upplýsingaskyldu ef gallar á búnaði koma í ljós?" Þá hef ég í huga hvernig við reynum að haga samvinnu ef gallar koma í ljós erlendis og eins ef gallar koma í ljós hér, hvernig við látum þá aðrar þjóðir vita. Mikið af tækjum og búnaði sem ekki er skylt að hafa um borð í skipum er á boðstólum í verslunum hér á landi. Ég get nefnt þar t.d. vinnubúninga sem eru notaðir orðið mjög mikið um borð í skipum, sérstaklega á minni skipum. Það er þó nokkurt flot í þeim en þó er ekki hægt að nota þá sem björgunarbúninga. Þeir geta verið mjög mikilvægir. Ég get nefnt það að í vetur féll sjómaður frá Grindavík útbyrðis fyrir norðan land og hann var í slíkum búningi og hefur það sjálfsagt orðið til að bjarga lífi hans. En ég tel að það þurfi að gilda ákveðnar reglur um þennan öryggisbúnað og ég tel einnig að það þurfi að koma mjög skýrt fram þegar verið er að selja slíkan búnað til hvers hann er ætlaður og hvaða eiginleikum hann er gæddur. Þess vegna tel ég að það þurfi, og vona reyndar að svo sé, að ganga hart eftir upplýsingaskyldu þeirra sem selja slíkan búnað og spyr því í fjórða og fimmta lagi: "Hvaða reglur gilda um tæki og búnað sem ekki er skylt að hafa um borð en seld eru sem öryggisbúnaður? Hver er upplýsingaskylda og ábyrgð þeirra er selja öryggis- og björgunarbúnað hér á landi?"



Herra forseti. Sem svar við 1. spurningu: Sá björgunarbúnaður sem lögskipaður er í íslenskum skipum kemur að verulegu leyti erlendis frá. Áður en björgunar- og öryggisbúnaður fær viðurkenningu hér á landi skal búnaðurinn hafa hlotið a.m.k. samþykki siglingamálayfirvalda í framleiðslulandi. Þegar framleiðandi eða umboðsaðili framleiðanda sækir um viðurkenningu þarf að fylgja með umsókninni viðurkenning búnaðarins í framleiðslulandi ásamt nákvæmum skýrslum um allar þær prófanir sem viðurkenningin grundvallast á. Prófanir þessar verða að fara fram undir umsjá viðurkenndrar stofnunar. Alþjóðasiglingamálastofnunin hefur staðla um það hvernig prófa skal flestar tegundir öryggis- og björgunarbúnaðar. Þegar þessar upplýsingar liggja fyrir fara starfsmenn Siglingamálastofnunar yfir gögnin og kanna hvort þeim kröfum sem stofnunin gerir til viðkomandi búnaðar sé fullnægt. Ef vafi leikur þá á er framleiðanda gert skylt að láta framkvæma tiltekna athugun í viðurvist óháðs aðila, annaðhvort hér á landi eða í heimalandinu. Að öðru leyti er lítið um að búnaður sé prófaður hér á landi enda þyrfti til þess bæði fjármagn, aðstöðu og aukinn mannafla. Undantekning er þó í þeim tilfellum þar sem Siglingamálastofnunin gerir kröfur um búnað sem ekki er krafist erlendis, t.d. ýmsar viðbótarkröfur um gúmmíbjörgunarbáta og reglur um sjósetningarreglur gúmmíbjörgunarbáta, svo og reglur um björgunarnet. Prófun þessa búnaðar fer fram hér á landi. Sem svar við 2. spurningu: Ef upplýsingar um meinta galla á viðurkenndum búnaði koma fram er fyrst sannreynt að þær upplýsingar séu réttar, t.d. með athugun á viðkomandi búnaði. Ef í ljós kemur galli er haft samband við viðkomandi innflytjanda og honum gerð grein fyrir niðurstöðum prófunar og í samráði við hann og framleiðanda leitað lausna á gallanum. Ef þessir aðilar bregðast ekki fljótt við eða engar lausnir koma fram frá þeim er viðkomandi búnaður kallaður inn til lagfæringar eða til endurgreiðslu. Skemmst er að minnast innköllunar á reykköfunartækjum sem eru um borð í íslenskum skipum. Er um að ræða tæplega 250 reykköfunartæki sem þurfa lagfæringar við. Sem svar við 3. spurningu: Samvinna Íslands við aðrar þjóðir um viðurkenningar á búnaði er eins og áður er getið fyrst og fremst um setningu prófunarstaðla fyrir björgunar- og öryggisbúnað skipa innan þessa alþjóðlega samstarfs sem er á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Einnig hafa siglingamálastofnanir Norðurlanda með sér samstarf um samræmdar prófunaraðgerðir á búnaði þar sem ekki eru til alþjóðlegir staðlar. Um ákveðnar gerðir búnaðar gildir sú regla að viðurkenning á einu Norðurlandanna þýddi sjálfkrafa viðurkenningu á öllum hinum löndunum. Hvað varðar upplýsingaskyldu milli nágrannaþjóða eru viðurkenningar á búnaði fyrst og fremst trúnaðarmál milli framleiðanda og viðkomandi siglingamálayfirvalda og hefur framleiðandinn mjög ákveðnar skyldur til að tilkynna tafarlaust um alla galla sem kunna að koma upp á þeim búnaði sem viðurkenndur er. Sem svar við 4. fsp.: Allur öryggis- og björgunarbúnaður í skipum skal vera viðurkenndur af Siglingamálastofnun ríkisins í samræmi við reglur þar að lútandi. Stofnunin hefur ekki bein afskipti af búnaði þó að hann kunni að vera seldur í verslun eða upplýstur af seljendum sem öryggisbúnaður, enda eru engar reglur til hér á landi um sölu á eða eftirlit með öryggisbúnaði til skipa. Hins vegar hefur stofnunin sl. tvö ár til hagræðingar og upplýsinga fyrir eigendur skipa, skipstjórnarmenn og skipasmíðastöðvar gefið út skrá yfir allan viðurkenndan öryggis- og björgunarbúnað til skipa og hver sá sem selur lögskipaðan öryggisbúnað á að geta framvísað fullgildu skírteini um að búnaðurinn sé viðurkenndur af Siglingamálastofnun ef kaupandi er í vafa og spyr. Verði skoðunarmenn stofnunar hins vegar varir við búnað um borð í skipum sem seldur hefur verið sem öryggisbúnaður en fullnægir ekki reglum og gefur þar með falska öryggiskennd ber að fjarlægja hann úr skipinu. Sem svar við 5. fsp.: Framleiðendum og þeim sem selja viðurkenndan björgunar- og öryggisbúnað hér á landi er skylt að tilkynna allar breytingar á viðkomandi búnaði til Siglingamálastofnunar ríkisins. Þeim er einnig skylt að tilkynna alla galla sem koma fram á viðkomandi búnaði tafarlaust til stofnunar. Í viðurkenningarskírteini sem Siglingamálastofnun ríkisins gefur út kemur fram að allar breytingar á framleiðslu sem gerðar eru án samþykkis leiða til þess að viðkomandi viðurkenning fellur úr gildi. Viðurkenning er gefin út að nýju ef prófun leiðir í ljós að breytingin hefur ekki rýrt notagildi búnaðarins.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir hans svör og vil taka fram að það er auðvitað aldrei of varlega farið í þessum efnum og ég tel að ekkert megi til spara að vel verði að þessum málum staðið. Í sambandi við reglur sem gilda um prófanir hérna tel ég að við þyrftum að taka upp miklu meiri prófanir á öryggisbúnaði hér á landi á því sem við viljum lögleiða í okkar skipum því að það getur stundum verið þannig að reglur í framleiðslulandi eru ekki eins strangar og reglur hjá okkur. Ég get t.d. tekið sem dæmi kuldann því að hér er miklu kaldara en í mörgum öðrum löndum. Varðandi t.d. bara það atriði getur því skipt verulega miklu máli að við sjálf höfum okkar reglur og þær prófanir sem við teljum nauðsynlegar. Varðandi það að brugðist sé fljótt og vel við er ágætt ef það er gert, en þó er mér kunnugt um það í sambandi við þessi reykköfunartæki, sem hæstv. ráðherra minntist á áðan, að það leið a.m.k. ár frá því að fyrst varð vart við að þessi reykköfunartæki voru gölluð þangað til framleiðendunum var hótað að þau yrðu innkölluð. Mér þykir það ekki að bregðast mjög skjótt við. Og það leið nærri 11/2 ár þangað til þau voru síðan innkölluð því að það var ekki brugðist fljótt við af framleiðendanna hálfu. Ég vona að það sé rétt sem fram hefur komið að breyting sé orðin á þessu og að hér eftir verði brugðist fljótt við. Og þá meina ég fljótt. Ég tel 11/2 ár ekki fljótt. Einnig finnst mér nauðsynlegt að auka samvinnu t.d. milli Norðurlanda varðandi þessi mál, sérstaklega þegar koma upp gallar. Ífréttinni sem ég minntist á áðan varðandi björgunarbúningana, sem vart varð galla á í Danmörku, liðu ég man ekki hvort það voru eitt eða tvö ár frá því þeir gallar komu í ljós þangað til eitthvað var reynt að gera í málinu hér og það þykir mér líka allt of langur tími. Ég vona því að þetta séu bara einstök dæmi þó að margir haldi því fram að svo sé ekki og að í þessu verði breyting til batnaðar.



Herra forseti. Í framhaldi af svari mínu og í framhaldi af því sem hv. þm. nú sagði er rétt að hér komi fram að nýlega hefur farið fram á vegum Siglingamálastofnunar ítarleg rannsókn á björgunarbúningum, sem seldir voru hér á landi áður en kröfur um þær reglur voru komnar, vegna orðróms um að vissir búningar gætu verið hættulegir. Þessar rannsóknir hafa leitt í ljós að ákveðnir búningar standast engan veginn þær kröfur sem gerðar eru til björgunarbúninga í dag. Það er unnið að frekari athugun á þessu máli og ég er alveg sammála hv. þm. að það er aldrei of vel að gætt í þessum efnum og mun að sjálfsögðu beita mér til þess að fyllsta öryggis verði gætt í þessum efnum.



Herra forseti. Umræður þær sem mest hefur borið á undanfarin ár um varaflugvöll fyrir stærri vélar, svokallaðan varaflugvöll fyrir millilandaflug, hafa að mestu leyti verið í formi ágreinings um staðsetningu slíks flugvallar og má segja að af því stigi hafi hann tæpast komist. Enn sem komið er hefur ekkert verið fjallað af alvöru um búnað slíks flugvallar, hvað þá heldur um fjármögnun framkvæmda. Um fjármögnunarþáttinn hefur helst verið pískrað og gengið út frá því sem vísu að einhvern tíma í framtíðinni komi slíkur flugvöllur og verði þá fjármagnaður af erlendum aðilum og þá helst litið til NATO. Nú hafa tvær nefndir verið starfandi til að fjalla um þetta mál, önnur á vegum flugmálastjórnar með samþykki samgrn., hin á vegum samgrn. og utanrrn. með þátttöku fulltrúa NATO. Ekki er séð fyrir endann á starfi þessara nefnda þegar þetta er talað. Hér á landi hefur einn flugvöllur, Akureyrarflugvöllur, verið notaður um árabil sem varaflugvöllur fyrir Boeing-vélar Arnarflugs og Flugleiða. Ljóst er að ekki þarf að gera mikið fyrir Akureyrarflugvöll til að hann geti nýst fleiri flugvélartegundum. Nú eru einnig hafnar framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll sem mun fullbúinn geta nýst Boeing-vélum okkar, bæði til áætlunarflugs og sem varaflugvöllur. Einnig þar þarf að fara út í viðbótarframkvæmdir til að völlurinn nýtist fleiri tegundum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hagkvæmni þess að hafa varaflugvöll hér á landi. Fyrir utan öryggisþáttinn geta íslensk flugfélög sparað sér að taka á milli 6 og 7 tonn af viðbótareldsneyti sem þau eru nú skyldug til að hafa svo að vélar komist til varaflugvallar í Skotlandi eða á Írlandi. Gætu þau notað þennan sparnað til að auka flutningsgetu á frakt og lækkað fraktgjöld. Eftir því sem kunnugir menn segja mér þarf aðeins að stækka flugvöllinn á Akureyri um 300 metra, úr 2000 í 2300 metra, svo að DC-B-vélar geti lent þar. Sama gildir um Egilsstaðaflugvöll, en hann er áætlaður 2000 metrar. Fsp. er því þessi, en henni er beint til hæstv. samgrh.: "1. Hvað mundi kosta að gera Akureyrarflugvöll þannig úr garði að allar flugvélategundir í eigu íslenskra flugfélaga gætu notað hann þannig að fyllstu öryggiskröfum yrði mætt um aðflug, brautarlengd og styrkleika flugbrautar, svo og um fráflug?" Það hefur misritast í þskj. Þar stendur bara "flug", en á að vera "aðflug". "2. Hver yrði viðbótarkostnaður við hinn nýja flugvöll á Egilsstöðum ef fullnægja ætti sömu kröfum og um getur í 1. lið?"



Herra forseti. Til þess að svara 1. og 2. fsp. verður að gera sér grein fyrir nauðsynlegri brautarlengd vegna stærstu flugvéla í eigu Íslendinga eins og reyndar kom fram í ræðu fyrirspyrjanda. Eftir sameiginlega umfjöllun fulltrúa flugmálastjórnar, Flugleiða og Félags ísl. atvinnuflugmanna um lágmarksbrautarlengd fyrir DC-B-flugvélar sem Flugleiðir nota á Norður-Atlantshafsfluginu er niðurstaðan sú að 2400 metra löng flugbraut dugar. Þar af leiðandi þarf að lengja Akureyrarflugvöll um 450 metra til suðurs ásamt breikkun á malbiki úr 30 metrum í 45 metra. Enn fremur þarf að auka afkastagetu vegna snjóhreinsunar og afísingar umfram það sem gert er ráð fyrir í flugmálaáætlun um helming. Þá þarf jafnframt að endurbæta flugleiðsögukerfi vegna fráflugs til suðurs. Lausleg kostnaðaráætlun við að gera Akureyrarflugvöll þannig úr garði að allar vélategundir í eigu íslenskra flugfélaga gætu notað hann með nokkru öryggi er 100 millj. kr. Sem svar við 2. fsp.: Hina nýja flugbraut, sem nú er í byggingu á Egilsstöðum, þarf að lengja um 400 metra til suðurs. Þar af leiðandi þarf að færa þjóðveginn suðvestur af núverandi vegarstæði frá vegamótum að Lagarfljótsbrú sem nemur um 2,2 km. Enn fremur þarf að auka afköst snjóhreinsunar og afísingar um helming jafnframt því sem stórauka þarf þar slökkviliðsbúnað. Þá þarf enn fremur að kaupa 15 hektara úr landi Egilsstaða vegna flugbrautar og 3–5 hektara vegna færslu á þjóðveginum. Lausleg kostnaðaráætlun við að gera hinn nýja flugvöll á Egilsstöðum þannig úr garði að allar vélategundir íslenskra flugfélaga gætu notað hann þannig að fyllstu öryggiskröfum yrði mætt er 127 millj. kr. Þess skal þó sérstaklega getið að kostnað vegna landakaupa er erfitt að áætla.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Ég minni á tillögu okkar þm. Norðurl. e. sem flutt var hér á síðasta Alþingi um að athugað verði hvaða úrbætur þurfi að gera á Akureyrarflugvelli til að hann geti þjónað varaflugvallarhlutverki og þá fyrir allan íslenska flugflotann. Ég vek athygli á því að það svar sem hæstv. samgrh. gaf miðaðist við að DC-B-þotur Flugleiða yrðu áfram í notkun, en ég held að flugfróðir menn viti að það mun senn heyra sögunni til að millilandaflugi frá Íslandi verði haldið uppi á þeim vélum og þær vélar sem leysa þær af hólmi, væntanlega, þurfa styttri flugbraut og kostnaður við þær úrbætur, sem ráðherrann var að rekja, verður þá væntanlega minni sem því svarar. Hæstv. utanrrh. hefur upplýst hér á Alþingi að hugmyndir um varaflugvöll kostaðan eða byggðan í samkrulli við herinn séu úr sögunni. Menn geta því hætt að bollaleggja um það ef marka má orð hæstv. utanrrh. Þá hygg ég að við blasi að sú leið sem hér er rædd sé sú eina raunhæfa, að lagfæra þá flugvelli og eða taka tillit til þess við uppbyggingu nýrra flugvalla að þeir geti þjónað þessu varaflugvallarhlutverki, fyrst Akureyri, síðan Egilsstaðir og svo í framtíðinni, vonandi innan fárra ára, einnig fleiri landshluta- eða héraðsflugvellir, svo sem Húsavík og Sauðárkrókur.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Öll umræða um flugmálin er af hinu góða fyrir þá sem eru mjög háðir fluginu og það eru allir Íslendingar. Ég vil aðeins gera athugasemd við það að öll umræða um varavöll hafi verið í formi ágreinings. Frá hendi okkar Austfirðinga hefur sá ágreiningur ekki verið fyrir hendi. Við höfum lagt á það áherslu að fá góðan innanlandsflugvöll á Egilsstöðum sem getur þjónað minni gerðum af þotum. Það getur sá völlur sem er verið að byggja nú og er það vel. Hann getur þjónað öllum þeim þotum sem eru notaðar í Evrópufluginu sem varavöllur þegar hann kemur upp. Hitt verður síðan metið og ég sé ekki ástæðu til að blanda mér á þessu stigi í þau mál frekar, enda er ég búinn með minn ræðutíma, en ég vil þakka þessa umræðu.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur hér gefið gagnlegar upplýsingar sem svar við fsp. frá hv. þm. Guðmundi Ágústssyni um hvað kosti að gera flugvellina á Akureyri og Egilsstöðum þannig úr garði að fyllstu öryggiskröfum verði mætt um flug fyrir allar íslenskar flugvélar. Í umræðunni hafa menn tengt þetta þeim áætlunum sem hafa verið í deiglunni varðandi varaflugvöll fyrir millilandaflug til og frá landinu, en ég hlýt að vekja athygli á því að þessi atriði eru ekki einungis þau sem þarf að hafa í huga varðandi varaflugvöll heldur einnig veðurfarsskilyrði og landshætti sem eru mjög mismunandi eftir hinum einstöku stöðum á landinu þar sem flugvellir eru og flugsamgöngur eru stundaðar.



Herra forseti. Hér er hreyft hinu ágætasta máli og er skaði að ekki skuli vera aðeins rýmri tími til að ræða um svo stórt mál, en það gefst sjálfsagt tími til þess síðar. En ég vil aðeins koma að þeirri athugasemd, þegar fjallað er um þetta mál, að menn glöggvi sig á því að lengsti flugvöllur utan Reykjavíkur og Keflavíkur er ekki á Akureyri eða Egilsstöðum. Lengsta flugbrautin er á Sauðárkróki. Athuganir hafa farið fram og niðurstöður liggja nú fyrir frá tveimur nefndum, sem skipaðar hafa verið, annarri undir formennsku Jóhannesar R. Snorrasonar, hins ágæta flugstjóra, og hinni undir formennsku Birgis Ísl. Gunnarssonar, hæstv. núv. ráðherra. Niðurstöðum nál. var skilað 9. okt. 1980. Þar kemur fram að athuganir hafi verið gerðar á þessu með samanburði á flugvöllunum á Akureyri, Egilsstöðum, Húsavík og Sauðárkróki. Niðurstaða nefndarinnar er sú að Sauðárkrókur er vænlegasta valið og mætir völlurinn þeim kröfum sem gerðar eru til slíks flugvallar. Það er sem sagt meginmálið. Ef við erum að tala um öryggisvöll fyrir áhafnir flugvéla erum við að tala um Sauðárkróksflugvöll. Í grg. með þeirri þáltill. sem hér er vitnað til og var flutt af Steingrími J. Sigfússyni og fleirum er á tveimur stöðum vitnað til þess, og því miður er ekki tími til að lesa það upp hér, að veðurfarslega og flugskilyrðislega er öruggast að reisa þennan flugvöll á Sauðárkróki. Undir það skrifa Sigurður Aðalsteinsson, flugstjóri hjá Flugfélagi Norðurlands, og einnig Hilmar Baldursson sem er nú held ég varaformaður flugráðs. Nú er nefnd að störfum og var sett í gang sú þriðja til þess að fara ofan í þetta mál. 



Herra forseti. Mér sýnist að eftir þessa síðustu ræðu sé ekkert annað eftir en að Alþingi álykti að alltaf sé bjartviðri á Sauðárkróki.

Það er það.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin sem hann gaf hér og þeim aðilum sem hafa komið hér í ræðustól á eftir honum og tekið undir meginefni þessarar fsp. sem ég hef lagt hér fram. Í mínum huga er mikil nauðsyn á því að hér verði góður varavöllur. Í þessari fsp. er ekki beint tekin afstaða til þess hvar sá völlur á að vera. En ég tel mjög eðlilegt þegar byggður er völlur eins og á Egilsstöðum að gætt verði að því hvort ekki mætti í framtíðinni nýta hann sem einhvers konar varavöll. Það byggist aðallega á því að Austfirðir eru sá landshluti sem er lengst frá höfuðborgarsvæðinu og mjög nauðsynlegt að samgöngur þar séu góðar. Eftir því sem mér er tjáð eru Egilsstaðir einn hentugasti staðurinn fyrir varaflugvöll þó svo að talað hafi verið um að völlur á Sauðárkróki yrði mjög hagkvæmur. Í svona tilfellum skiptir töluverðu máli hvernig samgöngur eru að öðru leyti við viðkomandi staði eins og Sauðárkrók. Það yrði miklu meiri lyftistöng fyrir Austfirðinga að fá varaflugvöllinn heldur en Sauðkræklinga. Ég vil þakka enn og aftur fyrir þessi svör og þær umræður sem orðið hafa í tilefni þessarar fsp.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um vegamál, svohljóðandi: "1. Eftir hvaða reglum eru stikur settar meðfram vegum? 2. Hverjar eru forsendur þeirrar ákvörðunar að mjókka stofnbrautir svo mikið að ekki er hægt að mætast á þeim nema önnur bifreiðin fari út af bundna slitlaginu? 3. Hefur ráðherra hugleitt slysahættu af því að byggja til skiptis á sömu stofnbrautinni brýr með einni akrein og tveimur akreinum?" Ég tel að það sé nokkuð brýnt að samræmdar reglur séu á þessu sviði. Sumir fjallvegir með mikla umferð yfir veturinn eru óstikaðir, eins og t.d. Laxárdalsheiði sem er eins konar öryggisventill, ef svo mætti komast að orði, fyrir þá sem þurfa að komast suður frá Norðurlandi og Vestfjörðum þegar Holtavörðuheiðin er lokuð. Ég vil líka vekja athygli á því að mér finnst það ekki raunhæft að leggja vegi með einni akrein á bundnu slitlagi og tel að þær aðgerðir beri vott um litla framsýni. Við sjáum stórar bifreiðar með aftanívagna koma eftir þessum vegum og smábíla sem hrökklast hreinlega út af. Það fólk sem fer héðan af höfuðborgarsvæðinu út á land til að njóta sumarfrís á þessum stöðum er yfirleitt ekki vant því að aka á malarvegum og ég er sannfærður um að þetta á eftir að kosta fjölmörg dauðaslys áður en lýkur. Hitt atriðið sem veldur ekki síður undrun minni er það að byggja brýr sem eru ca. 11/2 akrein á breidd. Menn eru að keyra eftir stofnbraut, koma að brú sem er tvær akreinar, halda áfram í góðri trú og telja að næsta brú verði jafnbreið, en þá er hún allt í einu 11/2 akrein og ekki hægt að mætast. Þetta eru atriði sem ég tel að beri vott um skipulagsleysi og valdi mikilli slysahættu. Mér finnst nefnilega að menn gleymi því að það er hönnun umferðarmannvirkjanna sem ræður mestu um slysahættu í umferð, en ekki eitthvert auglýsingafár eða bifreiðaeftirlit. Það eru alger aukaatriði í þessu sambandi. Það er hönnun umferðarmannvirkjanna sem ræður úrslitum.



Herra forseti. Sem svar við 1. fsp. Vegagerð ríkisins hefur komið sér upp reglum um uppsetningu vegstika og er síðasta útgáfan frá 1986. Skv. þeim skulu vegir með bundnu slitlagi og meiri umferð en 200 bílum á dag að meðaltali yfir árið stikaðar beggja megin með 50 metra millibili. Allar aðrar stofnbrautir óháð slitlagi og umferð skulu stikaðar öðrum megin með sama millibili. Sama gildir um þjóðbrautir sem hafa meiri umferð en 100 bíla á dag. Miðað var við að uppsetningu stika skv. þessum reglum lyki 1988. Fjallvegir eru auk þess metnir sérstaklega og allmargir þeirra stikaðir umfram hinar almennu reglur. Stikur þessar eru til mikillar hjálpar fyrir umferðina. Ágangur á þær er mikill, ekki síst á veturna. Er kostnaður við viðhald þeirra og endurnýjun áætlaður 14 millj. kr. á ári. Sem svar við 2. fsp. Samkvæmt reglum þeim um vegbreiddir sem Vegagerð ríkisins notar skulu stofnbrautir almennt byggðar fyrir tvær akreinar, þ.e. minnst 6,5 m á breidd. Í markmiðum langtímaáætlunarinnar er kveðið á um að bundið slitlag skuli lagt á vegi með umferð sem er meiri en 100 bílar á dag, svo og á ýmsa vegi með minni umferð. Frá byrjun hefur fjármagn til vegagerðar verið mun minna en vera átti skv. langtímaáætluninni. Því hófust snemma tilraunir með ódýrari útfærslur á bundnu slitlagi. Á umferðarminnstu vegunum var þannig gerð tilraun með einbreitt bundið slitlag, þ.e. 3,8 m á breidd. Hefur bundið slitlag í þessari breidd verið lagt í nokkrum mæli undanfarin ár á umferðarminni vegum. Þó ekki séu allir á eitt sáttir um gæði þessarar tilhögunar hefur reynsla af henni enn sem komið er verið með þeim hætti að Vegagerðin heldur áfram að nota hana á umferðarminni vegi. Ljóst er þó að fylgjast þarf vel með þessum einbreiðu slitlögum til að umferðaröryggi haldist í viðunandi horfi. Sem svar við 3. lið fsp.: Með vaxandi umferð eykst slysahætta af einnar akreinar brúm á tveggja akreina vegum. Þrátt fyrir það hefur ekki þótt fjárhagslega fýsilegt að byggja allar brýr á stofnbrautum tvíbreiðar, enda hefur allur þrýstingur löngum beinst að öðrum atriðum, svo sem nýjum leiðum og bættum vetrarsamgöngum og slitlögum. Lengi hafa verið í gildi hjá Vegagerðinni staðlar um hvernig haga skuli breidd brúa á þjóðvegum. Fram til 1987 skyldi skv. þeim byggja langar brýr á umferðarlitlum stofnbrautum með einni akrein. Ástæðan fyrir þessu var sem fyrr mikill kostnaður við byggingu lengri brúa með tveimur akreinum ásamt takmörkuðum fjárráðum Vegasjóðs og miklum þrýstingi um aðrar framkvæmdir. Í mars 1987 tók gildi nýr staðall, en skv. honum skulu brýr á stofnbrautum vera með tveimur akreinum. Þó eru enn leyfð frávik í vissum tilvikum þegar "allar aðstæður hafa verið vandlega athugaðar og öryggi umferðar virðist viðunandi", eins og í reglunum segir. Þar til nægjanlegt fjármagn fæst er líklegt að við verðum að búa við þá skerðingu umferðaröryggis sem leiðir af því að við höfum ekki fjármagn til að endurbyggja annars nothæfar einbreiðar brýr á stofnbrautum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans og mér fannst í þeim koma fram verulegur skilningur á þessum málum. Ég vil undirstrika þá skoðun mína að vegir og brýr sem við erum að byggja í dag eru ekki vegir sem við ætlum að leggja niður eftir 10 ár. Þetta eru vegir eða brýr sem við ætlum að haldi velli næstu 30, 40, 50 árin. Þess vegna er það mikil skammsýni ef menn nú með reiknireglum meta umferðina og umferðarþungann eftir þeim forsendum að það þurfi að vera svona mikil umferð til þess að hægt sé að gera tvíbreiða vegi og brýr. Höft á vegunum sem leysast kannski eftir 2–3 ár gerbreyta umferðarþunganum eins og mörg dæmi eru um. Ég hvet ráðherra eindregið til að beita sér í þessu máli. Ég held að engin einasta stofnbraut á Íslandi muni verða með minni umferð en 100 bíla á dag.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að flytja þessa fsp. hér. Það hefur vakið athygli á máli sem ég hef oft leitt hugann að í sambandi við bæði merkingar með stikum á vegi, svo og þá stefnu að leggja einbreitt slitlag sem svo er kallað. Ég tel að það geti verið verulegur slysavaldur og ástæða sé til að endurskoða þessi mál. Auðvitað á að gera það með því að auka fjárframlag til vegamála sem hefur verið skert svo stórlega sem raun ber vitni á undanförnum árum. Stundum er sagt að staðið sé við vegáætlun varðandi bundið slitlag, en það eru nokkuð langsótt rök þegar farið er að mjókka akreinarnar með þeim hætti sem gert hefur verið og allt stefnir f það að menn endi með því kannski að leggja bundið slitlag í hjólförin og láti þar við sitja.



Hæstv. forseti. Ég gekk til forseta fyrir nokkrum augnablikum og spurði hann hvernig á því stæði að þriðja málið, um viðskiptahalla, kæmi ekki á dagskrá. Ég fékk þær upplýsingar að það hefði verið óskað eftir frestun. Öll þessi mál á dagskrá, eins og dagskrármál þingsins yfirleitt, eru stór mál og áríðandi. En ég held að sjaldan hafi komið stærra mál á dagskrá Alþingis en einmitt þetta þriðja mál á dagskránni þar sem óskað er eftir að fá upplýst frá forsrh. hvernig ríkisstjórnin ætlar að glíma við viðskiptahalla sem var talinn nálgast 13–15 milljarða þegar ríkisstjórnin gerði efnahagsráðstafanir sínar nýlega. Við efnahagsráðstafanirnar fór þessi halli niður í 10 milljarða. En skv. upplýsingum ábyrgra dagblaða í dag og undanfarna daga er viðskiptahallinn falinn vera að nálgast 15–16 milljarða og talað um að hann geti orðið með sama áframhaldi um 100 milljarðar eða yfir um aldamótin. Þegar slík stórmál eru á dagskrá og fsp. kemur frá stjórnarliða, þá skil ég ekki hvers vegna hæstv. forsrh. gerir ekki sitt ýtrasta til að vera reiðubúinn til að svara málinu, sérstaklega eftir að það er komið í prentaða dagskrá Alþingis. Ég harma þessa málsmeðferð.



Hæstv. forseti. Ég harma það ef forseti hefur misskilið orð mín á þann hátt að þau setji á einhvern hátt blett á hans stjórn á fundinum eða á Alþingi yfirleitt. Mín orð voru alls ekki til hans töluð, heldur til þeirra aðila, fyrirspyrjanda og svaranda, þ.e. hv. 10. þm. Reykv. og hæstv. forsrh. Ég tel að hv. 10. þm. Reykv. sé með góða og tímabæra fsp. og að hún kalli á svar sem megi ekki undir neinum kringumstæðum dragast nema ástæðan fyrir drættinum sé sú að ríkisstjórnin sé að springa á efnahagsstefnu sinni. En það er staðreynd - það kom fram hér við síðustu ráðstafanir í efnahagsmálum - að viðskiptahallinn væri að nálgast 13–15 milljarða. Ráðstafanirnar minnkuðu hann niður í 10 milljarða skv. ummælum forsrh. Og nú, eftir þetta skamma stund frá því að efnahagsráðstafanirnar voru gerðar, er talað um að hann sé að nálgast 15–16 milljarða. Því er þetta tímabær spurning frá stjórnarliða, hv. 10. þm. Reykv., - frá stjórnarliða, ég endurtek það - um hvernig samstarfsmaður hans, hæstv. forsrh., ætlar að bregðast við þessum vanda.



Herra forseti. Aðeins til skýringar vil ég taka fram að það er rétt sem hér hefur komið fram að ég óskaði eftir að þessari fsp. væri frestað. Ég vil hins vegar taka undir þau orð hv. þm. Alberts Guðmundssonar að hér er mál sem er mjög brýnt og þarf að ræða. Það er hins vegar nokkuð langt síðan ég lagði þessa fsp. fram. Tölur hafa breyst síðan og ég óskaði eftir frestun á þessu máli til að skoða betur upplýsingar sem ég er að reyna að afla mér áður en málið verður rætt hér.



Herra forseti. Allnokkru fyrir páska leyfði ég mér að bera fram fsp. til hæstv. heilbrrh. um tilhögun greiðslna í fæðingarorlofi, en eins og kunnugt er gildir sú regla samkvæmt lögum sem sett voru á Alþingi á sl. ári að greiðslur í fæðingarorlofi skuli annars vegar vera fæðingarstyrkur og hins vegar fæðingardagpeningar sem greiðast í fjóra mánuði við hverja fæðingu til móður sem lögheimili á hér á landi. Þetta skuli vera á árinu 1988. Frá 1. jan. 1989 skuli þessar upphæðir greiddar í fimm mánuði og frá 1. jan. 1990 í sex mánuði. Þegar sérstaklega stendur á geta greiðslurnar staðið lengur þegar til er að dreifa veikindum sem leiða af meðgöngunni. Ástæðan til þess að þessi fsp. er fram borin er sú að mismunandi aðferð hefur verið viðhöfð nú á þessu ári að því er tekur til frádráttar frá greiðslunum vegna staðgreiðslu skatta og einnig kemur þá berlegar í ljós hvert óhagræði er af sérstakri vinnureglu sem gilt hefur þegar sótt er um greiðslurnar eftir fæðingu barns. En þá stendur svo á að greiðslurnar eru borgaðar út allar í einu lagi. Þetta kemur mjög illa út eftir að lögin um staðgreiðslu skatta tóku gildi því að þá er dregið af greiðslunum sem svarar því að hér væri um mánaðarlaun að ræða, þ.e. næstum 1/3 er dreginn frá samanlagðri upphæð greiðslna í fæðingarorlofi. Ef hins vegar sótt hefði verið um fyrir fæðingu barns hefði konan einungis fengið tiltekna fjárhæð á mánuði hverjum í fjóra mánuði og hefði þá lent innan við skattleysismörkin svo að það munar ekki neinum smáfjárhæðum fyrir tekjulitla móður að svona er farið að. Það svar sem hún fær hjá Tryggingastofnun er að þetta verði vissulega endurgreitt, en þetta verður endurgreitt eftir 11/2 ár í þeim tilfellum sem þetta hefur gerst á þessu ári. Vegna þess að ég tel að þetta sé fráleit framkvæmd leyfi ég mér að bera fram fsp. til hæstv. ráðherra um tilhögun þessara greiðslna. Vonast ég raunar til að þessu hafi nú þegar verið breytt.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Eins og kom fram í lokaorðum hv. fyrirspyrjanda hefur nú þegar verið reynt að gera nokkra bragarbót á því ástandi, sem hún lýsti réttilega, sem hefði gilt varðandi greiðslu fæðingarstyrks og dagpeninga og áhrif staðgreiðslukerfis skatta þar á. Til að lýsa ástandinu vil ég vitna hér til bréfs sem mér hefur borist frá Tryggingastofnun ríkisins sem greinir frá því hvernig málum er nú háttað. Hjá Tryggingastofnun ríkisins er útborgunardagur 10. dagur hvers mánaðar og verða umsóknir að jafnaði að hafa borist fyrir 20. dag næsta mánaðar á undan. Þetta greiðslufyrirkomulag hefur fallið illa að reglum um greiðslu í fæðingarorlofi. Þegar um greiðslur í fæðingarorlofi er að ræða er fyrsti greiðslumánuður fæðingarmánuður barns. Ef kona sækir um fæðingarorlof eftir fæðingu barns getur greiðslan átt sér stað 10. dag næsta mánaðar eða þar næsta mánaðar á eftir. Það ræðst af því hvenær í mánuðinum hún sækir um. Hugsanlegt er að hún fái þar af leiðandi 2–3 greiðslur saman sem er einmitt það ástand sem fyrirspyrjandi lýsti. Nú er hins vegar sú breyting á hvað varðar staðgreiðslukerfið að það hefur verið tekið tillit til þess og hér eru sett upp tvö dæmi sem lýsa því hvernig þetta getur þá farið fram. Í fyrra dæminu er gert ráð fyrir því að barn fæðist 10. mars 1988. Konan sækir um greiðslu fyrir 20. mars. Greiðsla fer fram 10. apríl og er þá fyrir tvo mánuði, þ.e. fæðingarmánuð barnsins, mars, og aprílmánuð. Hafi kona lagt inn 100% skattkort með umsókn þar sem persónuafsláttur er ónýttur í mars og skattkortið er áfram í vörslu Tryggingastofnunar nýtist hinn uppsafnaði persónuafsláttur konunni í greiðsluna sem kemur 10. apríl þannig að það verður enginn skattfrádráttur á greiðslunni. Þetta er sem sagt nýmælið að þessi uppsafnaði persónuafsláttur nýtist. Ef svo færi nú, sem í öðru dæmi sem hér er tekið, að barn fæðist eins og áður, í fyrra dæminu, 10. mars, en konan sækir um greiðslu eftir 20. mars, þá fer greiðsla ekki fram fyrr en 10. maí, þ.e. fyrir þrjá mánuði, fæðingarmánuð barnsins, marsmánuð, apríl og maí. Hafi konan eins og í fyrra dæminu lagt inn 100% skattkort með umsókn þar sem persónuafsláttur er ónýttur, í mars, og skattkortið er áfram í vörslu Tryggingastofnunarinnar nýtist hinn uppsafnaði persónuafsláttur í greiðsluna 10. maí og eins og í fyrra dæminu engin staðgreiðsla opinberra gjalda. Framangreind framkvæmd á staðgreiðslu skatta hófst eftir 15. febr. en þá tók reglugerð nr. 79/1988, um persónuafslátt og sjómannaafslátt, gildi. Fyrir setningu reglugerðarinnar var persónuafsláttur ekki millifæranlegur milli mánaða, sbr. 7. gr. laga nr. 92 1987, og hefði konan í dæmi 1 og 2 að ofan orðið að greiða opinber gjöld af fæðingarorlofsgreiðslum þar sem aðeins eins mánaðar persónuafsláttur nýttist og það var einmitt það dæmi sem hv. fyrirspyrjandi lýsti. Reglugerðin nr. 79/1988 er ekki afturvirk þannig að ekki var talið heimilt að beita henni á greiðslur fyrir gildistöku hennar, þ.e. tímabilið 1. jan. 1988 til 14. febr. 1988. Þetta eru sem sagt þær upplýsingar sem koma fram í bréfi Tryggingastofnunar ríkisins. Til viðbótar þessu langar mig að geta þess að ég hef nú rætt það við hæstv. fjmrh. hvort ekki sé mögulegt að breyta gildistöku reglugerðarinnar, gera hana afturvirka á þann hátt að hún gildi frá áramótum, og að það verði þá hægt að taka tillit til þeirra foreldra sem fengið hafa fæðingarorlofsgreiðslur á þessu tímabili, í janúarmánuði og fram í miðjan febrúarmánuð. Það mál er sem sagt í athugun. Ég veit að þarna er um einhverja einstaklinga að ræða. Þeir munu ekki vera margir. Ég hef ekki þá tölu, en þarna getur ekki verið um stórar upphæðir að ræða. Ég er sammála því sem kom fram í fsp. hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, 3. þm. Reykv., að þetta er auðvitað óviðunandi framkvæmd, enda hefur henni verið breytt, en því miður með þessum annmarka að reglugerðin gilti ekki nema frá þeim degi sem hún var sett, þ.e. um miðjan febrúar, í staðinn fyrir að gilda frá áramótum. Þá hefði verið hægt að taka tillit til þeirra sem höfðu áður þurft að greiða staðgreiðsluskatt af þessum fæðingarorlofsgreiðslum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans. Hann vekur athygli á því að tiltekin reglugerð hafi ekki gilt nema frá setningardegi. Ég leyfi mér að fara fram á það við ráðherra og raunar tel ég það vera sanngjarna kröfu að hann setji reglugerð þar sem tekið er fram að gildistími þessarar reglugerðar skuli vera frá 1. jan. því að þetta er ekki í samræmi við lögin um greiðslur í fæðingarorlofi að allt í einu sé tekinn réttur af þeim mæðrum sem þarna er um að ræða og það liggur auðvitað í augum uppi að greiðslur í fæðingarorlofi miðast við að standa á móti gjöldum sem falla til á tilteknum tíma en ekki eftir 11/2 ár. Þess vegna er það algjörlega fráleitt og óframbærileg rök gagnvart þeim konum að um sé að kenna e.t.v. tölvukerfi í Tryggingastofnun eða því að reglugerð ráðuneytis sé ekki afturvirk að þessu leyti. Það er ekkert sem mælir því gegn að slík reglugerð megi vera afturvirk og ég mælist eindregið til þess að hæstv. ráðherra setji reglugerð sem breyti þessari að þessu leyti til. Ef svo stendur á, sem hæstv. ráðherra gat um, að sótt sé um á réttum tíma, fáeinum dögum fyrir fæðingu barns, eða barn fæðist á réttum tíma í mánuði þannig að þetta falli nú saman við verklagsreglur Tryggingastofnunar er það auðvitað, þegar svo stendur á, að þá kemur ekkert vandamál upp, en hvað ef barninu þóknast nú að fæðast mánuði fyrir tímann og ekki er búið að ganga frá neinum skjölum og kortum til Tryggingastofnunar? Á þá konan allt í einu að verða af 1/3 af greiðslunum í 11/2 ár? Þetta kemur auðvitað alls ekki til greina og er mjög brýnt að breyta þessari reglugerð strax, svo og að endurgreiða því fólki sem oftekið var af. Það stendur sérstaklega á um þessar greiðslur. Þetta er rangt gagnvart þeim mæðrum sem þarna áttu í hlut og þá þess heldur að í opinberum bæklingum, sem Tryggingastofnun gefur út og lætur liggja frammi á öllum heilsugæslustöðvum og víðar þar sem upplýsingar þarf að gefa um rétt manna samkvæmt almannatryggingum, er ekki vikið að því einu einasta orði að svona standi á um greiðslurnar, að það sé nauðsynlegt til þess að verða ekki af þessum rétti að sækja um á þeim tíma sem raun ber vitni.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég hef e.t.v. ekki talað nógu skýrt. Ég hélt þó að það hefði verið alveg ljóst að með þessari reglugerðarsetningu er málum þannig fyrir komið í dag að það þarf ekki að hafa áhyggjur af því að viðkomandi einstaklingur sem þiggur fæðingarorlofið þurfi að greiða staðgreiðslu af þeim orlofsgreiðslum ef hann á ónýttan persónuafslátt. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það tekur þessi reglugerð öll tvímæli af um héðan í frá þannig að hugsanleg fæðing fyrir tíma hefur engin áhrif þar á. Viðkomandi á þennan rétt og fær sinn persónuafslátt nýttan svo að það mál er því betur í höfn. Síðan var aðeins hitt um reglugerðina að það er ekki heilbrrh. sem setti þá reglugerð. Hann getur því ekki breytt henni. Hann gerir það ekki. Það er hæstv. fjmrh. sem setti þessa reglugerð og ég lýsti því áðan að ég hefði þegar rætt það við hann að hann breytti gildistíma þessarar reglugerðar og það mál er sem sagt í skoðun.



Herra forseti. Ég geri mig ekki ánægða með að jafnaugljóst mál eins og þetta hafi verið rætt við hæstv. fjmrh. og sé í skoðun. Það sem hefði verið hægt að sætta sig við var að það væri ótvírætt ljóst að þessu yrði kippt í lag um þessi tilfelli sem bar út af með frá áramótum og til þess tíma er hin nýja reglugerð var sett. Það má vel vera rétt að það sé hæstv. fjmrh., en ég hefði haldið að hæstv. heilbrmrh. gæti líka sett reglugerð af því að þetta er um greiðslur sem inntar eru af hendi af Tryggingastofnun. Ég fer eindregið fram á að það verði gengið úr skugga um þetta og ég reyndar fór fram á það úr þessum ræðustóli áður en þinghlé var veitt fyrir páska að hæstv. ráðherra sæi til þess að þetta yrði leiðrétt og mér eru það vonbrigði að því er ekki afdráttarlaust lýst að þetta sé leiðrétt því þarna tel ég að hafi verið brotinn réttur á borgurunum.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég verð að játa þann vanmátt minn að vera ekki lögfróður maður og get því því miður ekki kveðið upp neinn dóm um það eða úrskurð hvort það sé í mínu valdi að setja reglugerð sem tekur þarna af tvímæli. Hitt er ljóst að hér er verið að tala um staðgreiðslukerfi skatta. Þetta er skattamál en ekki spurning um það hvort og hvernig Tryggingastofnunin greiðir út sínar bætur. Það gerir hún, en síðan kemur skattakerfið og telur, sem sjálfsagt er rétt, að þetta séu skattskyldar tekjur og tekur af þeim skatt. Það mál heyrir því ótvírætt undir hæstv. fjmrh. að mínu áliti. Ég vil aðeins ítreka það sem hefur þá ekki heldur komið nógu skýrt fram hjá mér áðan að ég hef farið eindregið fram á það við hæstv. fjmrh. að hann breyti þessari reglugerð. Mín skoðun er því alveg ótvíræð í því og ósk. En hans er nú valdið, ég þori ekki að segja það sem á að fylgja, í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Ég ítreka aðeins þessa ósk mína og ég mun að sjálfsögðu reyna að fylgja því fram.



Herra forseti. Á þskj. 743 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh., um gölluð rafskaut hjá Ísal: "1. Rýrði afhending á gölluðum rafskautum til Ísals á árinu 1987 afkomu fyrirtækisins? 2. Höfðu þau viðskipti neikvæð áhrif á skatttekjur íslenska ríkisins? 3. Hver seldi Ísal þessi rafskaut?" Tilefni þessarar fsp. eru upplýsingar sem fram hafa komið opinberlega, m.a. frá framkvæmdastjóra eða forstjóra Ísals, Ragnari Halldórssyni, og leyfi ég mér að vitna til ummæla sem eftir honum eru höfð í Morgunblaðinu 14. janúar 1988 undir fyrirsögninni "Tap vegna gallaðra rafskauta um 200 millj. kr." "Hagnaður varð af rekstri álversins í Straumsvík á síðasta ári eftir taprekstur síðustu ár. Hagnaðurinn varð um 10 millj. kr. en talið er að hann hefði getað orðið allt að 200 millj. hefðu ekki komið til rekstrarörðugleikar á síðasta ári vegna galla í rafskautum. Samið hefur verið um bætur fyrir beint tjón að upphæð 12–14 millj. kr. en afleitt tjón er talið hafa verið nálægt 200 millj. kr. og verður ekki bætt. Rafskautin eru keypt frá Hollandi. Þessar upplýsingar komu fram hjá Ragnari Halldórssyni, forstjóra Ísals, á blaðamannafundi í gær." Síðan rökstyður forstjórinn nánar þennan kostnað upp á 200 millj. kr. og segir Morgunblaðið eftir honum að notendur slíkrar vöru sem rafskautanna geti ekki tryggt sig gegn afleiddu tapi vegna notkunar þeirra. Hér er býsna stórt mál á ferðinni að sjálfsögðu fyrir Íslenska álfélagið og annar þáttur þessa máls varðar heilbrigði og innri mengun í álverinu sem ég hef lagt fram sérstaka fsp. um. Hér er um að ræða skattgreiðslur til íslenska ríkisins. Ég spurði hæstv. ráðherra um skattgreiðslur Ísals 1985–1987 og hef fengið í gær svar við þeirri fsp. þar sem fram kemur að skattgreiðslur á árinu 1987 séu áætlaðar 1,7 millj. bandaríkjadala, sem sagt í lágmarki og það þrátt fyrir það að raforkuverðið hefur hækkað svo mjög sem raun ber vitni á þessu síðasta ári, stighækkandi. Ég gæti haldið að sá munur sem þarna er um að ræða upp á 200 millj. kr. varðandi mögulegan hagnað Ísals á síðasta ári hefði getað haft áhrif á skattgreiðslu til ríkisins. En um það fáum við væntanlega að heyra frá hæstv. ráðherra hér á eftir.



Herra forseti. Ég vil leitast við að svara þeirri fsp. sem hv. þm. hefur beint til mín. Fyrsti liður fsp. hljóðar svo: "Rýrði afhending á gölluðum rafskautum til Ísals á árinu 1987 afkomu fyrirtækisins?" Skv. upplýsingum Ísals reyndust rafskaut ófullnægjandi sumarið 1987 og urðu erfiðleikar í rekstri bræðslukera þess vegna. Rekstrarstaðan breyttist smátt og smátt til hins betra og um mánaðamótin september október 1987 var fjöldi kera í framleiðslu orðinn eðlilegur, þ.e. smám saman og endanlega í nóvember 1987. Heildarframleiðslan á s.l. ári varð 84 579 tonn af áli, en það er mesta framleiðsla á einu ári í sögu Íslenska álfélagsins. Seld voru 86 608 tonn af áli að verðmæti 5,2 milljarðar kr. Útflutningur nam 89 166 tonnum. Sala og útflutningur umfram framleiðslu stafaði af birgðalækkun og fyrirframsölu. Eins og réttilega kom fram hjá hv. þm. liggja eðli málsins vegna ekki tölur fyrir vegna ársins 1987 og þess vegna ekki endanlegar tölur um kostnað vegna ófullnægjandi rafskauta. En auðvitað má ætla að afkoma Ísals hafi orðið verri en ella að því marki sem tjónið fæst ekki bætt hjá framleiðendum rafskautanna. Þá er einnig rétt að geta þess að á síðustu vikum hefur á ný orðið vart við erfiðleika vegna rafskauta. Í öðru lagi var spurt: "Höfðu þau viðskipti neikvæð áhrif á skatttekjur íslenska ríkisins?" Eins og flestir vita hefur endurskoðun ársreikninga Ísals af hálfu ríkisstjórnarinnar ekki farið fram og eru því varla forsendur til að hafa uppi skoðanir á því máli og meta það nú. En með tilliti til þess hins vegar að verulega mikið vantar á það að tekjur Ísals árið 1987 nái því marki að viðbótartekjuskattur komi til verður að telja ólíklegt að gallar í rafskautum hafi leitt til lækkunar á tekjuskatti. Að lokum er spurt um það hverjir hafi selt Ísal þessi rafskaut. Það er Alusuisse sem selur Ísal rafskautin en þau eru framleidd af Aluchemi í Rotterdam. Það skal tekið fram til viðbótar að aðrir viðskiptavinir hafa einnig fengið þessi gölluðu rafskaut. Þau hafa haft mismunandi áhrif á rekstrarstöðu þeirra fyrirtækja, ekki síst vegna þess að það er mismunandi tækni sem notuð er í þessum álverum víða um heim. Þá held ég að enn fremur sé ástæða til að geta þess þegar vitnað er til fréttatilkynninga frá forstjóra Álfélagsins að þar er auðvitað verið að tala um félagsreikninga en ekki um skattauppgjör. Á því er verulegur munur sem hv. þm. og fyrrv. iðnrh. veit því að þá er ekki tekið tillit til afskrifta í sama mæli eins og gert er við skattauppgjör og það gerbreytir dæminu. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að allur beinn kostnaður vegna gallaðra vörusendinga, þar á meðal hvað snertir þessi gölluðu rafskaut, verður að sjálfsögðu bættur. Ég held að Alusuisse, þ.e. Ísal, hafi þegar fengið 400 þús. svissneska franka sem eru um 11,2 millj. í bætur. Hins vegar hafa ekki fengist bætur vegna afleidds kostnaðar eða afleidds tjóns. En mér er kunnugt um að uppi hafa verið áform um að breyta þeim samningum, ekki síst vegna þess að í Evrópu hefur að undanförnu staðið til í tengslum við innri markaðinn, sem komið verður á 1992, að taka almennt upp það sem kallað er "product liability" en það nær þá til þess að slíkur afleiddur tjónkostnaður verður gerður upp. Vonast ég til, herra forseti, að þessi svör séu fullnægjandi fyrir hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Það kom sitthvað athyglisvert þar fram. Það er ekki aðeins að þessar upplýsingar séu upplýsandi fyrir mig. Ég vil ekki segja að þær séu fullnægjandi, ég tek ekki afstöðu til þess. En ég vek athygli á því að fyrir hæstv. ráðherra er fyllsta ástæða til að fylgjast áfram með þessu máli gagnvart þessu fyrirtæki sem er greinilega engan veginn lokið af hálfu íslenskra stjórnvalda. Það kemur fram, sem ekki kemur mér út af fyrir sig á óvart, að sá sem selur Ísal þessa gölluðu vöru er enginn annar en móðirin Alusuisse, þ.e. eigandi fyrirtækisins. Það selur dótturfyrirtækinu þessa gölluðu vöru og neitar að verða við því að bæta afleiddan kostnað sem forstjóri fyrirtækisins fullyrðir að nemi 200 millj. kr. Ég held að þessi staðreynd hljóti að verða íslenskum stjórnvöldum tilefni til að taka á þessu máli og það af mikilli festu því að þetta varðar ekki aðeins skattauppgjör 1987. Það er enn verið að afgreiða þessa gölluðu vöru skv. upplýsingum hæstv. iðnrh. Þetta varðar því afkomuna á árinu 1988 og skattalegt uppgjör eftir það. Það ætti kannski að vera ár sem ætti að skila einhverju meira en lágmarksgjaldi með því háa afurðaverði sem er á áli sem virðist stefna í núna á þessu ári og með tilliti til þess að útflutningur og eftirspurn hefur verið í hámarki og salan aldrei meiri en í fyrra og horfur á því að afkoman sé góð það sem af er þessu ári a.m.k. Hér eru því athyglisverðir þættir á ferðinni. Ég bendi á að áætlaðar skattgreiðslur af þessu fyrirtæki nema, eins og fram hefur komið, 1 millj. 782 þús. að mati hæstv. iðnrh. Hann hefur þegar áætlað það hér í svari til þingsins að það verði lágmarksskatturinn þrátt fyrir metútflutning. Þetta lágmarksgjald, 20 dollarar á tonn, sem greitt er sem skattur til íslenska ríkisins hefur verið óbreytt frá því árið 1975. Þá var samið um 20 dollara. Þessir 20 dollarar eru nú orðnir 10 dollarar að raungildi. Um þetta var endursamið af ríkisstjórn Íslands 1985, um þetta hneyksli í skattgreiðslum frá þessu fyrirtæki, áframhaldandi stöðuga rýrnun á þessu og lakari skattstiga á ákveðnu bili.



Herra forseti. Það verður að sjálfsögðu fylgst með þessu fyrirtæki og starfsemi þess eins og hingað til hefur verið gert þótt kannski með nokkuð öðrum hætti verði en þegar hv. þm. var iðnrh. Endurskoðun á reikningum fyrirtækisins er í höndum ríkisvaldsins. Málið hefur verið rætt við forstjóra Ísals. Greiðsla tjóna fer fram eftir samningum sem gætu breyst. Ég deili vonum mínum með hv. þm. um það að arðsemi verði góð á þessu ári.