Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Magnússon) Á Alþingi 1909 báru þessir þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum: Björn Jónsson, Björn Kristjánsson, Hálfdán Guðjónsson, Sigurður Gunnarsson og Bjarni Jónsson frá Vogi fram frumvarp, nokkuð svipað því, er hjer er nú á ferðinni. Jeg skal láta þess getið, að jeg var þá fremur andvígur frumvarpinu, og jeg má segja yfirleitt aðrir Heimastjórnarmenn á þingi. Það hafði jeg þá sjerstaklega á móti málinu, að gert var ráð fyrir, að sumt af umræðunum væri prentað, en sumt ekki, og að þær væru stundum prentaðar og stundum ekki, og jafnvel, að umræðurnar væru alls ekki skrifaðar. Meðmælendur frumvarpsins þá, fyrst og fremst Björn Jónsson, hjeldu því fram, að ástæða væri til að ljetta af kostnaðinum við prentun umræðupartsins, og jafnvel láta hætta að skrifa ræðurnar. Kostnaðinn við prentunina töldu þeir allmikinn, einar 9000 krónur, og væri rjett að spara þennan kostnað og gera eitthvað þarfara með fjeð. Skýrði Björn Jónsson frá því, að heyrst hefðu raddir almennings í þá átt, að rjettara væri að spara þennan kostnað, ein 5 eða 6 kjördæmi hefðu samþykt ályktun um að fella niður prentun umræðna, og áskoranir komið frá mörgum merk- um mönnum í þá átt. Hafði málinu verið hreyft hjer á þingmálafundi þann vetur, og síðan leitað hófanna meðal ýmsra nafnkendra manna út um land. Svörin flest á eina leið, að spara umræddan kostnað, og það gefið í skyn, að menn leituðu helst í Þingtíðindunum að skömmum. Af mótstöðumönnum málsins var þá einkum haldið fram, að það hefði talsverða þýðingu fyrir sögu vora, að umræðurnar væru prentaðar, einnig til skýringar lögunum, og að kjósendurnir, þjóðin, ætti rjett á að fá að heyra, hvað gerðist hjer í þinginu, ætti í rauninni heimting á því, að missa ekki það færi, sem Þingtíðindin gefa, til þess að fá að vita, hvað í þinginu gerðist. Þótt allmikill meirihluti virtist vera málinu fylgjandi, náði það þó ekki fram að ganga. Aftur var málið borið fram 1919, og þá af Einari Arnórssyni, aðalflutningsmanni, og 10 öðrum þm. Var ástæðan enn aðallega sú, að kostnaður við prentun væri mikill, of mikill í samanburði við gagnið við að fá umræðurnar prentaðar. Annars svipaðar ástæður með og móti. Gegn þeirri ástæðu, að þjóðin ætti heimting á að fá í Þingtíðindunum fregnir af þinginu, var það þá tekið fram, að það væri þá sennilega átt við sannar fregnir, en ræðurnar í Þingtíðindunum væru einatt nokkuð á annan veg en þær væru fluttar í þingsölunum. Þingtíðindin ættu að vera spegill þingsins, en væri spjespegill. Frv. var breytt í Nd., þannig, að fresta skyldi prentuninni, og þannig samþykt þar með 13 atkv. gegn 12, en felt í Ed. með 7:7 atkv. Enn var borið fram frv. um að fella niður prentun umræðnanna á þingi 1922, af Einari Þorgilssyni og 10 öðrum þingmönnum. Frv. var endanlega samþykt í Nd. með talsverðum atkvæðamun, en felt við 3. umr. í Ed. Það er sannast að segja, að í þessu máli hefir oltið á ýmsu fyrir allmörgum þm., bæði mjer og öðrum. Fyrst, þegar tillagan kom fram um að fella niður prentunina á Þingtíðindunum, fanst mjer þetta afar athugavert, en eftir því sem jeg hefi farið að athuga þetta mál betur, hefi jeg komist að þeirri niðurstöðu, að Þingtíðindin sjeu ekki þess virði, umræðurnar, að rjett sje að verja til prentunar þeirra svo miklu, sem hún nú og í fyrirsjáanlegri framtíð kostar. Vegna sögu landsins hygg jeg þess þurfi ekki; það er gert ráð fyrir því að skrifa umræðurnar, og geyma þær í svo sem fjórum eintökum, eitt eintakið þá í Þjóðskjalasafninu, til afnota fyrir þá fáu, er athuga vilja þær fyrir sögu landsins. Til þess, að lögfræðingar eigi hægra með að skýra lögin, tel jeg ekki nauðsynlegt að prenta þær, því síður sem mjer finst oftast nær fremur lítið að græða á umræðunum í þessu efni, altaf minna og minna. Þar að auki altaf hægt að ná í eitthvert hinna skrifuðu eintaka, ef mikils þykir við þurfa. Þá er loks þessi ástæða, að þjóðin eigi heimtingu á að sjá umræðurnar prentaðar. Jeg efast um, að þjóðin kæri sig svo afarmikið um það nú orðið. Að minsta kosti bendir ekki á það kaupendatalan. Hún er nú aðeins tæpir 70, og 25 þar af í Reykjavík. Árið 1922 voru þeir 115, og þar af 25 í Reykjavík. Fækkaði því kaupendum, er verðið hækkaði. Það er að vísu svo, að talsvert er sent út um land gefins af Þingtíðindunum. En yfirleitt er það venjan, að menn lesa minna þær bækur, sem þeir fá gefins, heldur en þær, sem þeir kaupa. Auðvitað er þetta misjafnt, og jeg skal játa, að Þingtíðindin eru sumstaðar lesin. Þó skal jeg leyfa mjer í þessu sambandi að geta þess, að einn hv.þm. sagði mjer fyrir skömmu, að hann hefði um 20 ára skeið verið hreppstjóri og oddviti, en aðeins 2 sinnum verið beðið um Þingtíðindin hjá sjer. Nú er mikið hægra en áður að fella niður prentun Þingtíðindanna, þegar af þeirri ástæðu, að blöð koma nú út daglega og geta þingmenn fengið þau til þess að flytja ræður sínar, ef þeim þykja þær þess verðar. Geri jeg ráð fyrir, að fáir þingmenn sjeu svo heillum horfnir, að þeir fái eigi inni hjá neinu blaði með ræður sínar. Annars tel jeg eigi nauðsynlegt að halda langa ræðu um þetta mál, heldur ætla jeg að fara svipað að og Sturla Þórðarson eftir fundinn við Hvítárbrú, er hann var beðinn um að inna mál sitt, þá kvaðst hann eigi inna nema eitt mál, en það var víg Snorra. Eins ætla jeg aðeins að geta þess eins, að með þessu máli eru sparaðar 20 þús. krónur.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skal þegar taka það fram, að jeg hefi altaf verið á móti þessu máli. Jeg get játað, að það sje rjett hjá hv.flm. (JM) hvað snertir sögulegar rannsóknir, að hægt sje að nota Þingtíðindin, þó þau sjeu ekki prentuð. Hvað snertir aðgang lögfræðinga að Þingtíðindunum, þá má vel vera, að þeir græði heldur lítið á þeim, en þó getur það komið fyrir. En fyrir mjer er hvorugt þetta aðalatriði þessa máls, heldur hitt, að ef hætt verður að prenta umræðupart Þingtíðindanna, þá er þar með þinginu lokað fyrir þjóðinni. Hún getur þá ekki lengur haft vitneskju um það, sem fram fer á Alþingi. Á móti þessu má segja það, að þjóðin noti lítið þennan rjett sinn, að lesa Alþingistíðindin. Hv. flm. nefndi sem dæmi þess, að einn þm. hefði verið hreppstjóri og oddviti í 20 ár, og hafi aðeins 2 sinnum þurft á Þingtíðindunum að halda. Þetta má vel vera. En mjer er sjálfum kunnugt um það, síðan jeg var sýslumaður í Skaftafellssýslu, að þar var um enga bók meira spurt en Þingtíðindin. Annars skiftir það mestu í þessu máli, að allir leiðandi menn í þessu landi þurfa að lesa Þingtíðindin, til þess að afla sjer þekkingar á því, sem gerst hefir í stjórnmálalífi þjóðarinnar; og til þess að skapast geti heilnæmt almenningsálit í þeim efnum, má eigi loka þinginu fyrir þjóðinni, eins og hjer er reynt að gera með frv. þessu. Almenningsálitið hefir mikla þýðingu hvað stjórnmálin snertir, en til þess að það verði reist á rjettum grundvelli, verður þjóðin að fá að vita hvað fulltrúar hennar segja á Alþingi. Það kom einu sinni fram till. um það á Alþingi, að atkvgr. skyldi þar leynileg um ýms stórmál. Jeg var á móti þeirri till. þá, af því að hún gekk í sömu átt sem þetta frv., sem sje að loka Alþingi fyrir þjóðinni. Það var einnig þá sagt, að til væru blöð, sem flyttu mönnum þingsöguna. Það er alveg rjett, blöðin voru til og eru það ennþá, en þau eru lokuð öðrum mönnum en þeim, sem að þeim standa. Það er undantekning, bæði hjer og erlendis, að blöðin minnist nokkuð á það, sem þeir menn gera, sem að engu blaði standa, - nema þá helst til þess að niðra þeim. Þeir menn, sem yfir engum blöðum ráða, standa því mjög illa að vígi í hinni pólitísku baráttu, ef prentun þingtíðindanna verður lögð niður. Jeg get hjer talað af reynslu. Jeg hefi nú verið forsætisráðherra í 2 ár, en þó ekki haft neitt blað við að styðjast. Það, að þjóðin veit, hvað jeg hefi viljað, á jeg því að þakka, að Þingtíðindin hafa verið prentuð. Þingtíðindin eru að þessu leyti dýrmætasta gullnáma, ekki einungis fyrir þjóðina heldur og fyrir þingmenn sjálfa. Og þó að prentun Þingtíðindanna hafi eigi mikla þýðingu fyrir söguritunina sjálfa, þá hefir hún þýðingu um það, hvaða saga verður sköpuð með þjóðinni. Er það að mínu viti alveg nauðsynlegt, eftir að kjósendum hefir verið veittur víðtækur rjettur til þess að ráða úrlausn stórra mála, að almenningur geti fylgst sem best með öllu því, sem gerist á því sviði, og að honum þannig sje gefið tækifæri til að mynda sjer sem óhlutdrægasta skoðun á mönnum og málefnum, en reisi eigi dóma sína í því efni á moldviðri misjafnlega vandaðra blaða. Þjóðin þarf að eiga sjer öruggan stað, þar sem hún getur leitað að sannleikanum um málefni sín. Með því að fella niður prentun Þingtíðindanna er Alþingi lokað fyrir þjóðinni, einnig að þessu leyti. Mig langar til að beina þeirri spurningu til þessarar hv. deildar, og þá sjerstaklega til hv.flm., hvort það eigi sjer stað í nokkru öðru landi hins mentaða heims, að Þingtíðindi sjeu eigi prentuð. Mjer dettur eigi í hug að halda það, að hv.flm. hafi flutt þetta mál í því skyni að taka frá þjóðinni möguleikann til að fylgjast með fulltrúum sínum og stjórnmálastarfsemi, heldur aðeins í sparnaðarskyni. Jeg neita því ekki, að það er lofsvert að vilja spara, en jeg vil þó taka það fram aftur, sem jeg sagði í ræðu minni, er Ingólfslíkneskið á Arnarhólstúni var afhjúpað nú fyrir skömmu, að það er gömul þjóðtrú, að þegar slæðingur sje í kringum menn, þá eigi þeir ekki að hlaupa, heldur fara hægt. Eins er því farið nú með okkur Íslendinga, sem höfum skuldadraugana alt í kringum okkur, við eigum ekki að hlaupa, heldur athuga vandlega, hvað við erum að gera. Jeg tel það óheppilegt og rangt að spara með því að svifta þjóðina besta möguleikanum til þess að hún geti fylgst með því, sem fram fer á Alþingi. Það hefir oft viljað brenna við í þessari hv. deild, er slík mál sem þetta hafa fram komið, að þau hafa siglt hraðbyri fyrst í stað. Og oft hefir blásið byrlega fyrir þessu máli áður hjer á þingi, en reynslan er þó sú, að þegar liðið hefir á þingin og menn hafa haft tíma til þess að átta sig, þá hefir mikill meirihluti verið á móti því, og svo mun verða reyndin nú á þessu þingi. Það veit jeg.

Jónas Jónsson Hæstv. forsrh. (SE) hefir nú í snjallri ræðu tekið fram mörg af aðalatriðum þessa máls, og læt jeg mjer nægja að bæta aðeins við nokkrum atriðum, er snerta sögulega hlið málsins, eins og hún kom fram í ræðu hv.flm. (JM). Eftir því hafa komið fram á Alþingi 3 till. um málið, fyrst árið 1909, þá 1919 og loks 1922. Má af meðferð málsins í öll þessi skifti nokkuð sjá, hvernig því var farið. Fyrst, 1909, ber það fram leiðandi maður stærsta meirihluta, sem verið hefir á þingi. Samt verður endirinn sá, að þessi maður verður að gefast upp við að koma málinu fram. Samhliða því, að hann tekur við stjórn með mikinn meirihluta að baki sjer, verður hann þó í minnihluta í máli þessu og getur ekkert í því gert. Bendir þetta á það, að þegar flokksmenn þessa manns, sem sje Björns heitins Jónssonar, fóru að athuga málið, þá treystust þeir ekki að fylgja honum í því. Jeg skal geta þess, að það, sem kom fhn. þá til þess að flytja málið, var eigi eingöngu sparnaður, heldur mun hafa ráðið töluverðu þar um annað, nokkurskonar prentsmiðjustyrjöld, en um það atriði skal jeg eigi tala nánar að þessu sinni. Næst kemur málið fram á þingi 1919, en einmitt á því ári er ausið út miljónum úr landssjóði, og þá verða launalögin miklu til. En hver ber svo mál þetta fram þá? Það er maður, sem var oltinn úr ráðherrasessi, maður, sem hafði algerlega mist alt fylgi sitt. Get jeg vel skilið, að hann hafi ekki haft mikla umhyggju fyrir því, að þjóðin fylgdist með í stjórnmálunum á þingi. Maður þessi hafði klofið Sjálfstæðisflokkinn, gengið síðan ofan í sjálfan sig og orðið fyrir það að skotspæni almenningsálitsins. Hann misti því eigi mikils í, þó að prentun Þingtíðindanna fjelli niður. Í þriðja skiftið er mál þetta borið fram af þm. G.-K., sem eigi á sæti á þingi nú, manni, sem aldrei í þingsögunni mun verða talinn með stærri ljósunum. Í þetta sinn verður endirinn sá, að þingið sjer sig um hönd á síðustu stundu og fellir málið. Á þingi 1922 er sparnaðurinn áætlaður 15–16 þús. krónur, eða töluvert minni en nú er gert, en þó var prentun dýrari þá en nú. Bendir það til, að eitthvað sje bogið við útreikninginn. Jeg geri enganveginn lítið úr hinum áætlaða sparnaði nú, en vildi aðeins leyfa mjer að beina þeirri spurningu til hv.flm. (JM), hvernig það má vera, að sparnaðurinn er meiri nú en fyrir 2 árum, þegar öll prentun var dýrari. Þá var, eins og nú, gert ráð fyrir nokkrum þús. kr. í kostnað við fjölritun ræðanna, og hið sama mun hafa vakað fyrir flm. þá sem nú, hvað geymslu handritanna snertir. Það minnir mig reyndar á gamla bók, frá 12. öld, sem jeg sá í Englandi fyrir nokkrum árum. Hún var járnbent og hlekkjuð föst í múr til varnar móti þjófum. Nú á 20. öldinni erum við á Íslandi að komast í nokkuð svipað ástand með því að gera Þingtíðindin að sjaldsjeðu handriti. Dálítil ónákvæmni er það hjá hv.flm. (JM), þó það skifti ekki miklu máli, er hann segir, að Þingtíðindin hafi kostað 5 kr. út um land. Einn hv.þm. hefir tjáð mjer, að hann hafi orðið að borga fyrir þau 10 kr. Ef það er rjett, að svo fáir kaupendur sjeu að Þingtíðindunum, sem í skýrslu þeirri greinir, er málinu fylgdi, þá er það ofurskiljanlegt, að svo sje, þegar þess er gætt, að um 600 eintökum er dreift út um landið ókeypis. Jeg tek undir það með hæstv.forsrh. (SE), enda er mjer það persónulega kunnugt, að á mörgum svæðum landsins eru Alþingistíðindin lesin með mestu ánægju, og jeg veit, að það yrði álitið hið mesta hermdarverk úti um land, ef frv. þetta yrði samþykt. Hv. flm. (JM) gat þess, að blöðin flyttu nú bæði almennar þingfrjettir og einstakar ræður þm. Jeg er samdóma hæstv.forsrh. (SE), að eins og blöðin eru nú, þá taka þau aðallega svari sinna flokksmanna, enda væri fjarstæða að gera ráð fyrir því öðruvísi. Jeg vil ennfremur leyfa mjer að undirstrika það, sem hv. sami ræðum. (SE) tók fram um blöðin, því að ilt er að þurfa að treysta þeim einum í þessu efni, þegar af þeirri ástæðu, að ríkustu flokkarnir gætu gefið mest út og þannig haft besta aðstöðuna til þess að ná til fólksins. Stærsti flokkurinn í þinginu styðst nú við 10 blöð, sá flokkurinn, sem er næstur, en í honum eru 15 menn, styðst við 2 blöð, sem þó eru aðeins vikublöð, hin 10 sum dagblöð. Það er því eigi nema eðlilegt, að þeir flokkar, sem fá eða engin blöð hafa að baki sjer, kæri sig eigi um það, að þjóðin verði að sækja vitneskju sína um það, sem á þingi er gert, í andstæðingablöðin ein, því að eins og menn vita, er það ekki altaf undir málstaðnum komið, hverjir fá þar inni. Og jeg skal geta þess, að ef svo væri, að einhver blöð tækju peninga fyrir málaflutning sinn, þá gæti það hjálpað mikið þeim flokki, sem mestu fje hefði úr að spila. Án þess að fara nokkuð út í þá almennu hlið þessa máls, þá vildi jeg leyfa mjer að bæta enn nokkrum orðum við ræðu hæstv.forsrh. (SE). Jeg tel það hneyksli og ósamboðið þjóðinni, eftir að búið er að gefa út Þingtíðindin síðan 1845, að leggja þau niður nú, enda þótt tímarnir sjeu erfiðir. Skil jeg ekki hvernig hv.flm. (JM) getur litið framan í samtíð sína og eftirtíð, þegar hann hugsar um það, hvernig ástatt var fyrir íslensku þjóðinni fyrir 1874, þegar hún var eins og hreppur í Danmörku, en tókst samt að gefa út Þingtíðindin. Þá datt engum í hug að ympra á því að kæfa rödd þingsins eins og nú er gert. Og það er alment álitið, að á tímabilinu frá 1874 til aldamóta hafi verið gætt mjög mikillar varúðar um fjárhag landsins, en þó kom aldrei til mála að hætta prentun Þingtíðindanna, ekki einu sinni milli 1880–90, þegar landsmenn voru að deyja úr hungri og eymd og flúðu til Ameríku þúsundum saman. Það er fyrst eftir að þjóðin hefir fengið stjórnina inn í landið, og þegar fullveldið er fengið, að það fer að bóla á þessari kyrkingartilraun við Alþingi. Að endingu vil jeg, alveg gremjulaust, beina þeirri spurningu til hv.flm. (JM), hvort hann sjái ekki það sorglega í því, að hann, sem var stjórnarformaður, þegar landið varð fullvalda ríki og mun telja sig eiga einhvern þátt í því, að landið varð sjálfstætt ríki á pappírnum, og hann, sem stjórnaði landinu fyrst á eftir, skuli vera flutningsmaður að frv., er gengur í þá átt að loka þinginu fyrir þjóðinni. Og jeg fæ engan veginn sætt mig við, að nú sje gripið til þeirra örþrifaráða, sem áður þektust ekki, jafnvel ekki, þegar fátækt og hörmungar hrjáðu landið meira en nokkru sinni og það var þar að auki undir yfirráðum annars ríkis. Og hvernig getur hv.flm. (JM), sem var svo heppinn eða óheppinn að stýra landinu, þegar fjárhag þess hrakaði mest, hann, sem ljet eyða 600 þús. krónum við eitt einasta tækifæri, að mestu leyti að þarflausu, hann, sem hefir látið sóa 20 þús. kr. í fánýta krossa, hann, sem ljet byrja á byggingu prestsetursins á Mælifelli og eyddi þar 30–40 þús. kr. o. s. frv. o. s. frv. - hvernig getur hann látið sjer detta í hug að hefja sparnað sinn með frv., slíku sem hann nú berst fyrir? Hver tilraun hans til sparnaðar af þessu tæi hlýtur að varpa bergmáli á fjármálaóstjórn hans og þeirra, sem honum standa næst, hlýtur að bregða nýju ljósi yfir það öngþveiti, sem þeir hafa komið fjárhag landsins í. Jeg hefði ekki minst á þessi atriði nú, ef þau stæðu ekki í beinu sambandi við þetta mál, og því fremur hefi jeg drepið á þetta, að sömu hv.þm., sem flytja frv. þetta, neituðu hjer í gær rannsókn á því, hvort ekki mætti spara nokkra tugi þús. með því að nota húseignir ríkissjóðs í Rvík fyrir opinberar skrifstofur. Sömuleiðis vísuðu þeir í gær þál. um að skipa sparnaðarnefnd til nefndar, rjett eins og það væri eitthvert sjerlegt vandamál, - og ekkert er líklegra en að þeir drepi þá þál. seinna á þinginu. Og um daginn feldu sömu hv.þm. að leggja niður embættið í klassískum fræðum við háskólann og flytja kennarann að mentaskólanum, sem þó hefði gefið 7 þús. kr. sparnað. Nei, það verða komin mörg kurl til grafar, þegar þetta „sparnaðar“frv. hefir gengið í gegnum 6 umr. hjer í þinginu. Ennþá er eftir sú ástæðan, sem jeg tel langveigamesta gegn frv. þessu. Hún er sú, að þetta úrræði hjálpar stórum allskonar óheilbrigði að gróðursetjast í stjórnmálalífi voru. Og taki menn eftir! Er ekki merkilegt samræmi í því að fækka ráðherrum, lengja kjörtímabilið og hætta að gefa út Þingtíðindin? Það er engu líkara en að allar þessar till. sjeu bornar fram með það fyrir augum að drepa vísvitandi hið frjálsa lýðræði í landinu, sem stjórnskipulag þess byggist á. Það á að veikja stjórn landsins, en um leið styrkja embættismannavaldið. Hætta að prenta Þingtíðindin, svo að þjóðin fái ekki sjeð framkomu fulltrúa sinna og jafnframt lengja kjörtímabil þeirra, til þess að þeir þurfi sjaldnar að standa reikningsskap gjörða sinna. Það er mjer óblandið sorgarefni að þurfa að horfa upp á allar þessar fyrirætlanir, sem mjer finst bera vott um þá spillingu í voru pólitíska lífi, sem jeg hefi ekki sjeð fyr svo átakanleg merki um. Það dettur engum í hug, að telja þeim, sem hafa verið riðnir við hina mestu eyðslu, sem sögur fara af hjer á landi, svona sparnað til dygða. Þeir þurfa að sýna alvarlegri sparnaðarviðleitni og stinga niður á líklegri stöðum, ef þjóðin á að trúa þeim. Ef jeg vildi óska hv.flm. ills, þá vildi jeg óska að þeir sigruðu í þessu máli, því að sá sigur þeirra væri rjettnefndur Pyrrusarsigur.

Flm. (Jón Magnússon) Jeg vil fyrst svara hæstv.forsrh. (SE) nokkrum orðum, enda þótt ræða hans gefi varla tilefni til mikilla orðalenginga, því að hann hjelt þar fram hinu sama og hann hefir áður gert í þessu máli og hinu sama, sem andstæðingar þess hafa yfirleitt haldið fram, hvenær sem það hefir verið rætt. Aðeins færði hann andmæli sín í fallegri búning en títt er. Sagði hann, að með því að hætta að prenta umræðupart Þingtíðindanna væri Alþingi lokað fyrir þjóðinni, og að það væri tilraun til að hindra það, að heilbrigt almenningsálit gæti skapast um þingið. Þetta eru orð, sem láta vel í eyrum, en það eru heldur ekkert nema orð. Því það, sem skapar almenningsálitið - því miður, má segja - eru blöðin. Hæstv. forsrh. (SE) segir það satt, að þau lita oft frásögn sína um störf þingsins, en sami litblær er einmitt oft yfir Þingtíðindunum, og enda er alþýða manna búin að drekka í sig frásögn blaðanna, þegar Þingtíðindin koma út, og fá þau því venjulega litlu um breytt, með því líka að svo sárafáir lesa Þingtíðindin, en margir blöðin. Þá fá menn og þingfrjettir á leiðarþingum og svo á margan annan hátt. Sem sagt, þjóðin fær allar þær þingfrjettir, sem nokkru skifta, að langmestu leyti utan Þingtíðindanna og langtum fyr en þau koma út. Ef nokkrir sakna Þingtíðindanna, mun það einkum vera vegna þess, að þeim gefst síður færi á að kasta framan í þm. hinu og þessu úr þeim. Jeg sagði, að þeir þm. væru fremur fáir, sem eigi ættu kost á því að fá birtar í blöðum landsins þær ræður sínar, sem þeim þætti máli skifta, að kæmust fyrir augu alþjóðar. Og þegar hæstv.forsrh. (SE) segist ekki hafa ráðið yfir neinu blaði í 2 ár, þá verð jeg að draga það í efa, að þau hafi neitað honum að birta ræður hans. Það mun að vísu satt vera, að hann hafi engin blöð haft beint til umráða, en um leið verður að geta hins, að jeg minnist þess ekki, að blöð landsins hafi yfirleitt nokkurntíma verið eins vinsamleg í garð nokkurrar stjórnar og einmitt þetta tímabil, svo að jeg hygg, að hann hafi engu tapað og þurfi síst að kvarta. Hæstv. forsrh. (SE) spurði, hvort jeg vissi til, að annarsstaðar væri hætt að prenta þingtíðindi, eða umræðupart þeirra. Jeg er þessu ekki vel kunnugur, nema hvað jeg veit, að þau eru ennþá gefin út á Norðurlöndum. Hitt veit jeg, að nákvæmar og óhlutdrægar þingfrjettir koma í öllum helstu blöðum þessara þjóða, og munu því sjálf þingtíðindin ekki lesin nema af grúskurum. Að vísu er satt, að þar eru blöðin mun stærri en okkar blöð, en við verðum að sætta okkur við smæð okkar, jafnt í þessum efnum sem öðrum. Hæstv. forsrh. (SE) sagði, að það væri gömul og góð regla að fara hægt, þegar slæðingur væri á ferðum. Jeg fæ ekki sjeð, að við höfum farið svo hart í þessu máli. Það hefir nú verið á döfinni öðru hvoru í 15 ár, og hefir þó ekki miðað betur áfram. Ekki er heldur hægt að segja með neinum sanni, að með þessu frv. sje gripið til óþektra örþrifaráða. Jeg man ekki betur en að flestir hinna eldri hv.þm., sem nú eiga sæti á þingi, hafi einhvern tíma greitt atkvæði með þessu máli, - og sumir ýmist með eða móti. Jeg skal ekkert um það segja, hvort frv. þetta kemst í gegnum hv.Ed. Er mjög örðugt að spá líklega um afdrif svona mála. En reynslan hefir sýnt, að það hefir oftast fengið meirihl. í hv.Nd., og stundum jafnvel alls þingsins, enda þótt það hafi ekki sloppið enn í gegn. Jeg get látið það, sem jeg nú hefi sagt, nægja til andmæla hæstv.forsrh. (SE). Þá vil jeg svara hv. 5. landsk. (JJ) nokkru, enda þótt ræða hans hafi mátt heita býsna óþörf, þar sem hann andmælti í engu málinu sjálfu öðru en því, sem hæstv.forsrh. (SE) hafði áður gert. En ræðan hefir sjálfsagt verið tilbúin og hv.þm. þurft að koma henni frá, því annars er ekki gott að vita, nema hann hefði sprungið. Það var svo sem auðvitað mál, að hv.þm. brygði ekki vanda sínum, heldur kæmi með ástæðulausar getsakir í garð þeirra manna, sem mál þetta hafa borið fram á ýmsum tímum. Fyrst tók hann fyrir Björn sál. Jónsson ritstjóra, og kvað honum hafa gengið til prentsmiðjudeila, að hann vildi láta fella niður prentun umræðupartsins.

Það var sannleikur

. Nei, það er bara „Tíma“-sannleikur. Jeg held, að það sje alveg ranglega borið á þetta látna mikilmenni. Og hvernig gat prentsmiðjustyrjöld gefið honum tilefni til þess, löngu fyrir þing, að spyrjast fyrir um það, meðal ýmissa merkustu manna þjóðarinnar um land alt, hvort þeir álitu umræðupart Þingtíðindanna svo mikils virði, að eigi mætti hætta að gefa hann út. Þó að hv. 5. landsk. (JJ) hafi verið flokksmaður Björns Jónssonar  Þá kom hv.þm. (JJ) að Einari Arnórssyni og gaf þær upplýsingar, að honum hafi eingöngu gengið illar hvatir til, að hann barðist fyrir því að fella niður prentun umræðupartsins. Sagði hann (JJ), að Einar hafi ekki þorað að láta afskifti sín af þingmálum koma fyrir augu almennings. Það hefir oft verið talað um, að þær væru fremur ógeðslegar, þessar sífeldu getgátur um fjarverandi menn. Þetta, að vera alt af að gera mönnum upp illar hvatir að ástæðulausu, því að alt er þetta gripið úr lausu lofti. Jeg veit ekki til, að framkoma þessa manns, Einars Arnórssonar, hjer á þingi, hafi verið nokkurntíma á þann hátt, að hann hafi þurft að fela hana. Þvert á móti.

En orðheldni hans við fyrri undirskrift sína?

Mjer er ómögulegt að vaða með hv.þm. (JJ) um alla heima og geima. Jeg verð að láta mjer nægja að taka það blátt áfram fram, að jeg man ekki eftir neinu því í þingsögu Einars Arnórssonar, sem hann þarf að skammast sín fyrir. Væri gott, ef hægt væri að segja hið sama um hv. 5. landsk. (JJ). Annars á hjer ekki við að ræða um Einar Arnórsson. Hv. 5. landsk. (JJ) tók sig til hjer á árunum og ritaði um hann hið ógeðslegasta rit, sem sögur fara af hjer á landi. Mun svo hafa verið til ætlast, að rit þetta riði Einari að fullu, en jeg býst við, að áhrifin hafi orðið öfug, sem betur fór. En jeg verð að segja, að þegar hv. 5. landsk. er að dæma alla þá, sem stutt hafa mál þetta, fyr og síðar, þá heggur hann nokkuð nærri sínum eigin flokksbræðrum, því að þeir hafa, sumir hverjir, greitt því atkvæði á fyrri þingum.

Hverjir?

Jeg get nefnt til dæmis þá hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) og hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ). Jeg veit ekki, í hvaða tilgangi þeir hafa greitt málinu atkv. sitt, en hann mun víst ekki vera fagur, eftir kenningu hv. 5. landsk. Þá sagði hv.þm. (JJ), að Einar Þorgilsson, sem var aðalflm. máls þessa síðast, þegar það var hjer til umr., hafi ekki verið mikilsvirði og því viljað fela sig fyrir eftirtímanum. Þetta er dómur háttv. 5. landsk.þm., en ekki annara; órökstuddur dómur hans, og rangur eins og vant er. En Einar Þorgilsson var ekki einn flm. málsins. Þeir voru 10 talsins og þar á meðal ýmsir, sem nú prýða flokk hv. 5. landsk.þm. Verður því að dæma þá alla jafnt. Enginn þeirra hefir víst þorað að líta framan í eftirtímann, eins og hv.þm. (JJ) komst að orði. Nei, þegar hv.þm. telur okkur frv. þetta til minkunar, þá knjesetur hann mjög marga fleiri þingmenn, sem setið hafa á þingi síðustu árin, og meðal þeirra afarmarga, sem honum hefir þótt til koma. Hv. þm. (JJ) þótti eitthvað bogið við útreikninginn á sparnaðinum, sem af frv. hlytist. Jeg hefi áður getið þess, að það er ágiskun. Er ómögulegt að segja, hvernig kostnaðurinn verður í næstu framtíð. Árið 1922 var kostnaðurinn um 18 þús. kr., fyrir utan pappír, en 1923 hljóp hann yfir 32 þús. kr. Að vísu var þingið 1922 óvenju stutt, en þó mun þingið 1923 ekki hafa staðið nema ½ mán. lengur, þegar þess er gætt, að það tók í seinna lagi til verulegra starfa vegna þess, að þingmenn voru ekki allir komnir til þings þegar í upphafi. Að Þingtíðindin 1923 hafa bólgnað svo mjög, mun að ekki svo litlu leyti koma af því, að þá kom þessi hv.þm. (JJ) fyrst til þings. Því að ekki er nóg með það, að hann heldur sjálfur alveg ódæma langar ræður, heldur gefur hann öðrum tilefni til að tala meira en ella, því að ekki er alt af rjett að ganga framhjá ómótmæltu, öllu því, er hann segir. Nú býst jeg við, að hann sitji á þingi til ársins 1930, og verður því a. m. k. að hætta að prenta umr. þingsins til þess tíma, því að enginn ríkissjóður endist til lengdar til að bera kostnaðinn af öllu málæði þessa hv.þm. Hv. þm. (JJ) kvartaði um, að blöðin væru ekki áreiðanleg. Jeg skal fúslega viðurkenna það, að þau eru mjög bág sum.

Sjerstaklega þó Moggi

. Hv. þm. (JJ) hefir eigi ástæðu til að segja slíkt um Morgunblaðið, því að það er blaða frjálslyndast og sanngjarnast, og ræðir einatt málin frá öllum hliðum. Öðru máli er að gegna um Tímann. Það blað getur bókstaflega aldrei sagt öðru vísi en ósatt um mótstöðumenn sína og rangfærir alt, er þeim viðkemur. Annars er hv. 5. landsk. vel settur til þess að afflytja mótstöðumenn sína. Hann hefir stórt og útbreitt blað, en honum þykir þetta ekki nóg. Hans yndi og eftirlæti er að ausa auri á sjer betri menn og drita á leiði látinna mikilmenna. Og hann hefir ekki nægilegt rúm í Tímanum til þess arna, heldur þarf hann að hafa Þingtíðindin líka. En alveg varð jeg hissa, þegar hv.þm. fór að koma með Björn sáluga Jónsson inn í þessar deilur, og svo spyr þm., hvernig við, flm. þessa máls, förum að líta framan í þjóðina eftir þetta. En jeg vil spyrja: Hvernig lítur þjóðin á mann eins og Björn Jónsson? Það eru víst allir sammála um, að hann hafi verið mikilmenni. En þó leyfir hv.þm. sjer, þetta peð, að fara að knjesetja Björn Jónsson, sem gnæfir svo hátt yfir hann eins og himinhátt fjall yfir hundaþúfu. Hv. þm. spyr mig ennfremur, hvernig jeg fari að bera fram svona mál; jeg, sem hafi eytt 600 þús. kr. í veisluhöld. Það er eins og vant er. Þm. er alt af að hampa þessu, hvar sem er, bæði á fundum og í blöðum og á þingi. Jeg veit, að þetta var mikill kostnaður, en það var vitanlega ekki frekar jeg, sem rjeð þessu, en aðrir í stjórninni, og forsetar Alþingis, sem allir í sameiningu kusu nefnd til að sjá um móttöku konungs. Mjer þykir að vísu æra í því, að hv.þm. skuli kenna mjer þetta einum, því að það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo, að hann telji mig svo mikinn mann, að jeg hljóti að ráða öllu, þar sem jeg á annað borð er með. En mjer dettur ekki í hug að deila frekar við hann um þetta; mjög ógeðslegt að deila um slíkt, enda ólíkt hinu gestrisna íslenska lundarfari að vera að sjá eftir, þótt nokkuð fari til risnu. En þess er raunar að gæta, að hv.þm. er í mörgu mjög óíslenskur. En þó svo, að þetta væri nú alt saman mjer að kenna, sem ekki er, frekar en það, að mjer sje um að kenna, að stríðið byrjaði, og það, sem af því leiddi fyrir oss. En þó svo væri, þá yrði samt að taka hlutina eins og þeir eru. Ef nú er þörf á að spara, af hvaða orsökum, sem það er, þá er sjálfsagt að spara það, sem sparað verður. Þá mintist hv.þm. (JJ) á krossana og kostnaðinn við þá. Það er nú eitt atriðið, sem hv.þm. er alt af að tyggjast á og saka mig um. En jeg var nú svo heppinn um daginn að rekast á atkvæðagreiðsluna um þetta mál í þinginu. Jeg hefi blaðið að vísu ekki með mjer nú, en jeg gæti síðar sýnt hv.þm. það, ef hann vildi, og gæti hann þá sjeð, hversu margir af hans flokksmönnum voru þessu samþykkir. Og um leið getur hann þá sjeð, að það var ekki jeg einn, sem ákvað þetta, heldur þingið alt. Og úr því að einu sinni var búið að stofna orðuna, þá var ekki hægt að búa krossana til fyrir ekki neitt, nema því að eins, að þeir, sem áttu að fá þá, hefðu verið látnir borga.

Það er gert sumstaðar erlendis

. Það getur verið, og það hefði kanske mátt, en bæði er, að það er, að mjer finst, hálfleiðinlegt, og svo datt okkur, sem í stjórninni vorum, ekki sá búhnykkur í hug. En svo sýnir það brjóstheilindi hv.þm., að hann hamast eins og hann sje að verða vitlaus, ef jeg fæ kross, en þegir eins og steinn, þegar hans eigin stjórn krækir í krossa.

Ekki satt; það hefir verið talað um það í Tímanum

. Það er víst ósatt. Að minsta kosti hefir sama sem ekkert verið um þetta talað, er hans stjórn hefir átt í hlut. Þá er það þetta með Mælifellshúsið. Það er satt, að húsið var dýrt, en það vildi svo til, að gamla húsið brann, og það varð einhvernveginn að hjálpa. Annars finst mjer mjög heimskulegt að blanda slíku inn í umræður um þetta mál. En það er eins og vant er með þennan hv.þm. Hann þarf að fara út í alla skapaða hluti og blanda öllu saman, svo mjer dettur í hug vísan um gamla Satan: Satan vítt veður títt, o. s. frv. Svo á það, að hætta að prenta Þingtíðindin, að verða til þess að skapa óheilbrigt pólitískt líf í landinu. Að þm. skuli koma með þvílíka vitleysu! En það gæti verið mikilsvert að finna ráð gegn blöðunum. Það er víða kvartað undan blöðunum, en það hefir þó ábyggilega ekkert blað spilt þjóðinni eins og Tíminn hefir gert nú á síðari árum. Það er leiðinlegt að þurfa að fara út í atriði, sem liggja fyrir utan málið, en hjá því verður ekki komist, því þm. veður um alla heima og geima, en þó tekur út yfir, þegar hann þarf að fara að halda ræðu um stjórnarskrárbreytingar í sambandi við þetta mál; mál, sem þó verður rætt um bráðlega, svo það virðist óþarft að fara út í það núna. Og mjer finst sannarlega, að það hljóti að vera óheilbrigður heili, sem getur sett prentun Þingtíðindanna í samband við fækkun ráðherra og lenging kjörtímabilsins. Og svo á það, að lengja kjörtímabilið og gjöra það eins og það var hjer á landi fyrir 1915, það á að verða til þess að skapa pólitíska spillingu í landinu. Jeg er svo undrandi yfir þessari staðhæfing hv.þm. (JJ), að jeg á ekki nokkurt orð til, og skal líka alls ekki svara því, því að það er ekki svaravert. Að því er verð Þingtíðindanna úti um land snertir, þá er það rjett, að það er 10 kr., þar í innifalið flutningsgjald. Hvað gangi málsins annars viðvíkur, þá býst jeg við, að málið fari í gegnum hv. deild, því jeg býst við, að við flm. þess stöndum jafnupprjettir, þrátt fyrir orð hv. 5. landsk. En hvernig því kann að lykta í hv.Nd., veit jeg auðvitað ekki.

Jónas Jónsson Mjer er það mikið ánægjuefni, einkum sökum þess, að jeg hefi valið mjer kenslu að lífsstarfi, að sjá það, hversu vel kensluhæfileikar mínir koma að notum, þegar jeg tala við hv. 4. landsk. Hann hefir vaxið af samvistunum við mig. Þegar jeg hefi lesið honum pistilinn, kemur stundum fram í orðum hans og látbragði einskonar dugnaður, kraftur og manndómur, sem annars verður lítið vart við. Það er mjer óblandin ánægja að hafa þannig bætandi áhrif á hann. En það er nú einu sinni svona, að við erum aldrei sammála og þurfum alt af að deila, nema þá þegar hann tekur upp mínar hugmyndir. En hv.þm. verður að afsaka það, þótt jeg sje ekki orðinn eins reiður og hann, enda hefi jeg minni ástæðu til þess. Hv. þm. (JM) finst jeg fara út í nokkuð margt í sambandi við þetta mál, en það er mikill misskilningur hjá þm. að halda, að það komi ekki málinu við, hvaða orsakir lágu til þess, að komið hefir verið fram með till. um að hætta að prenta þingtíðindin. Skuldir landsins valda þessu. En hvað veldur skuldunum? Óhæfileg eyðsla kaupmanna og embættisstjetta landsins. Annars þykir mjer það sjerstaklega væmið, að þessi þm. (JM), sem allir vita, að gaf út blað, sem svívirti Björn Jónsson mjög árum saman og átti mikinn þátt í heilsuleysi hans hin síðustu missiri, skuli nú koma, eins og prestur ofan úr stól, og segja, að ekki megi minnast á Björn Jónsson í sambandi við þetta mál. Hvernig stendur á því að hv.þm. (JM) dettur þessi vitleysa í hug, eða er þm. svo minnislaus, að hann muni ekki hvað Lögrjetta sagði um hann, Lögrjetta, sem allir vita, að var gefin út af honum (JM) og hans nánustu fylgifiskum. Þá hjelt hv.þm. því fram, að jeg hefði skrifað ógeðslega grein um Einar Arnórsson. Einar Arnórsson var þá ritstjóri Morgunblaðsins og hafði skrifað margar svæsnar og rógburðarkendar árásargreinar á mig fjarverandi. En þegar jeg kom til bæjarins aftur, svaraði jeg honum með því að taka hann þeim tökum, að hann valt úr embættinu að skrifa fyrir kaupmenn, steinhætti að fást við pólití og hefir látið mig og mína samherja í friði síðan. Sú útreið, sem Einar Arnórsson fjekk þá, er ein hin rjettmætasta hirting, sem nokkur þjónn embættis- og kaupmannavalds hefir fengið hjer á landi. Þá vildi hv.þm. (JM) telja þingmann þann, er bar fram frumv. um að fella niður prentun Þingtíðindanna 1922, gáfaðan, og vil jeg unna honum þess dómsorðs. Þetta voru nú allar röksemdirnar, sem hv.þm. hafði fram að færa, og sjá allir, hve lítilfjörlegar þær eru. Þá vill þm. (JM) blanda saman tilraun til þess að lækka kostnaðinn við prentun Þingtíðindanna og algerðu afnámi prentunarinnar. Jeg veit það vel, að þm. A.-Húnv. var einn af þeim, sem vildi lækka útgjöldin við prentun Þingtíðindanna, og því greiddi hann atkvæði með því að fella niður prentun Þingtíðindanna á meðan stóð á samningum við prentarafjelagið og reynt var að þrýsta niður kostnaðinum. En annars var hann algerlega á móti því að láta hætta að prenta þau, og þannig var það með Framsóknarflokkinn yfirleitt. Loks er hv.flm. (JM) svo spaugsamur að kenna mjer um, að hætt verði við prentun Þingtíðindanna, mjer, sem berst á móti því af alefli. En nú skulum við athuga þetta nokkuð nánar. Jeg og hv. 4. landsk. erum andstæðingar. Við erum sjaldan á sama máli, og aldrei nema þá, er jeg styð mál, sem hann hefir tekið upp eftir mjer. Og hann reynir venjulega að áfella mig með stóryrðum og illyrðum. Út yfir hvern gengur það því, ef jeg talaði bjánalega í þinginu eða væri sífelt að skifta um skoðun. Það yrði auðvitað mjer sjálfum til minkunar. Það gengi út yfir mig, en hv. 4. landsk., sem alt af er á móti mjer, mundi skína þeim mun skærara, er hann svaraði mjer, og mundi vaxa af sigurvinningum sínum. Nei, þetta er ekki nein orsök til þess, að þeir vilja láta hætta að prenta Þingtíðindin. Það er áreiðanlega ekki gert af umhyggju fyrir mjer. En máske er Íhaldsflokkurinn það barnalegur, að honum megi segja svona sögur. Sá flokkur, sem skammast sín fyrir gerðir sínar á þingi, hann er hræddur við að láta prenta Þingtíðindin og leggja gerðir sínar undir dóm þjóðarinnar. En hinir, sem halda því fram, að það eigi að prenta Þingtíðindin, eru ekki hræddir, af því að þeir vita, að þeir hafa ekkert að fela. Þetta er mjög augljóst mál. Hverjir eru það, sem leggja á flótta, þegar á hólminn er komið? Það eru bleyðurnar, ragmennin og hinir sakfeldu, sem vita á sig skömmina. Hverjir eru það, sem fela sig og fara huldu höfði, er lögregluþjónar nálgast? - Það eru þjófarnir, því það er hjer eins og endranær, að sök bítur sekan. Og ef hv. 4. landsk. (JM) væri það alvara, að nauðsynlegt sje að losna við mig, hví vill hann þá lengja mitt kjörtímabil um 4 ár? En eftir lýsingu þessa háttv.þm. á mjer, gengi það næst landráðum. Þótt honum hinsvegar máske finnist það bót í máli, að hans kjörtímabil lengist þá líka um þriðjung, og sömuleiðis hv. 6. landsk. (IHB), sem hefir löngum verið honum fylgispakur fjelagi á hinum pólitísku villigötum hans. En þá nægði ekki að hætta að prenta Þingtíðindin til 1930, heldur yrði það að vera að minsta kosti til 1934. Og þá yrðu hinar góðu ræður Íhaldsins grafnar allan þann tíma, og þar með ræður hv. 4. landsk. og 6. landsk., og þjóðin fengi því ekki tækifæri til að sjá alt vit þeirra og drengskap! Samt ætti að vera hægt að prenta ræður okkar, þó aldrei nema það kostaði 20 þús. kr. á ári, ef ekki kæmi neitt 600 þús. kr. „bit“ fyrir ríkissjóð á næstu árum. Þá var hv.þm. (JM) að tala um blöðin, og þá er það eins og vant er, að það er aðeins eitt blað, sem hann man eftir, sem sje Tíminn, og það sýnir best, hve Tíminn er voldugur, að það þarf að halda margar og langar ræður um hann á hverju þingi, án þess að minst sje á nokkurt annað blað. - En það var eitt blað á Seyðisfirði - Austanfari, - sem talinn var launkrakki háttv. 4. landsk. (JM). í því blaði var venjulega ekkert annað, árum saman, en skammir og illyrði um mig. Og þótt hv. 4. landsk. hafi heyrst sverja fyrir þennan launkrakka sinn, þá er þetta þó, - fyrir utan Lögrjettu meðan hún skammaði Björn heitinn Jónsson mest - eina blaðið, sem hv. 4. landsk. hefir verulega lagt sál sína inn í að styðja. Þó vill hv.þm. reyna að setja sig á háan hest, þegar hann mintist á önnur blöð. En það situr illa á þeim manni að gera harðar kröfur til dagblaða, sem hefir gefið út annað eins sorpblað og Austanfara, svo ekki sje nefnt nema það aumasta af blöðum spiltra kaupmanna og þjóna þjóðfjelagsins. En þjóðin hefir dæmt Austanfara-pólitíkina að maklegleikum. Blaðið og aðstandendur þess var alstaðar fyrirlitið og að engu haft. Framsóknarflokkurinn hefir einungis 2 blöð, og það að eins vikublöð, en Íhaldsflokkurinn hefir eitthvað 10–12 blöð, og þar af sum dagblöð, og þó minnist enginn á þau í þinginu.

Hver var að tala um Morgunblaðið?

Það var af því, að hv.þm. gaf mjer tilefni til að minnast á blöðin í landinu, að eg gaf þetta yfirlit um blaðakost Íhaldsflokksins. Hann er mikill. En enginn Framsóknarmaður virðir þann blaðhóp þess að svara þeim í þingsalnum. Svo eru það þessi stóryrði, svo sem að kasta saur o. s. frv. Þetta er munnsöfnuður eins og í Eastend hjá kjaftakerlingum. Það eru leiðinlegir blettir á hv. 4. landsk., að þegar hann verður reiður, þá hættir hann að tala eins og mentaður maður. Lögrjetta sagði einu sinni um mann, nákominn Birni Jónssyni, að það væru límdir stolnir bankaseðlar við bert bakið á honum.

Það var ekki um Björn Jónsson, sem það var sagt

. Það var um son hans. Og svo vill þessi hv.þm. (JM), sem einmitt var þá útgefandi Lögrjettu, fara að „docera“ mjer blaðamóral, og heldur því fram, að Lögrjetta hafi talað vægilega um Björn Jónsson. Því óviðurkvæmilegra er alt þetta ádeiluskraf um Tímann, þegar þess er gætt, hve hóflega þar er talað um menn og málefni, borið saman við það, sem tíðkaðist um blöð hjer á blómaárum Sjálfstæðis og Heimastjórnar, og blöð Íhaldsflokksins núverandi. Ritstjóri Lögrjettu fór einu sinni að ámæla mjer fyrir, að Tíminn væri harðorður. Jeg bauð honum opinberlega að bera stíl Tímans saman við hans eigin rithátt í Lögrjettu, en hann treystist ekki til að þola þann samjöfnuð. Og það var þessi maður, sem á sínum tíma varði garðinn fyrir Heimastjórn, m. a. á þeim tíma, þegar Björn Jónsson misti heilsuna í viðskiftum við þáverandi flokksbræður hv. 4. landsk. Annars var það gott, að hv.þm. kom loksins að aðalatriðinu í þessu öllu saman, nefnilega því, hver ber ábyrgðina á fjárhagslega hruninu. Og í sambandi við það vil jeg geta þess, að það var engin þörf á að eyða þessum 600 þús., sem fóru við konungskomuna. Hver maður veit nú, að það var bruðl og bjánaskapur. Allur blærinn á þeim tildursveislum var hinn sami og á vinafagnaði ómentaðra snápa (snobs). Það var vitlaus eyðsla, yfirborðsfálm, en ekki hin hlýja, gamla, einfalda, íslenska gestrisni. Svo segir hv. 4. landsk. að síðustu: Gerir það nokkuð til, hverjum það er að kenna, að sú neyð ríkir í landi, sem raun er á. Í hans augum gerir það máske ekkert til, þó að þjóðin verði að hætta við sum sín elstu og helstu menningarverk, eins og að prenta Alþingis tíðindin, sem alt af hafa verið gefin út frá 1845 - alla tíð Jóns sál. forseta og baráttuárin frá 1874–1904. Jeg verð að álíta, að því meira sem neyðin kreppir að, því harðar verði að ganga að þeim, sem hafa leitt þetta ólán yfir þjóðina. Þeir, sem hruninu valda, verða að standa fyrir reikningsskilum. Við vitum vel, hverjir tóku enska lánið, það svívirðilegasta lán, sem tekið hefir verið og komandi kynslóðir munu stynja undir. Sparnaðurinn er heldur ekki alt af jafn hjá þessum hv.þm. (JM). Það var hann - sá sem nú tímir ekki að prenta Þingtíðindin - sem rjeð bankastjóra með 40 þús. kr. launum á ári. Hver lagði frv. um stofnun hæstarjettar fram? Sami hv.þm. (JM), sem nú vill rífa það niður, af því Framsóknarflokkurinn er búinn að sanna, hver missmíði eru á rjettinum. Hann (JM) hefir altaf verið potturinn og pannan í því að koma upp þeim dýru embættum, sem nú ætla að sliga þjóðina. Og nú kemur hv.þm. (JM) með þennan lúsasparnað, með Þingtíðindin, ekki til að spara, nei, til að reyna að hylja framferði sitt í þinginu. Vill með því kefla þing og þjóð, svo að hún viti minna um eyðslu hans á almennafje.

Flm. (Jón Magnússon) Jeg geri ráð fyrir, að hv. 5. landsk.þm. (JJ) geti lítið dæmt um minni mitt eða minnisleysi, en það ætla jeg að standa við, að það, sem fram kom í baráttunni milli Sjálfstæðis- og Heimastjórnarmanna, hafi verið ólíkt drengilegra en sú gerist af hálfu Tímans. Háttv. þm. (JJ) er, eins og vanalega, altaf að bendla mig við ýms blöð, en hann veit ósköp vel, að jeg var ekkert riðinn við Lögrjettu á þeim tíma, sem hann nefndi. Því eins og jeg hefi áður sagt, þá slepti jeg öllum afskiftum af blaðamensku, er jeg varð bæjarfógeti í Reykjavík, áleit rjett að bendla mig ekkert við þau þá. Jeg veit svo sem, að háttv.þm. trúir ekki þessu; þeir, sem eru ósannsöglir sjálfir, halda altaf, að aðrir segi ósatt. En ekkert átti jeg í Lögrjettu frá 1. jan. 1909. Jeg man ekki, hvort hv.þm. „citeraði“ rjett það, sem hann hafði eftir ritsjóra Lögrjettu um Björn Jónsson. En þann vitnisburð hygg jeg að sá ritstjóri (Þ. G.) fái hjá þjóðinni, að hann komi ekki ósæmilega fram í blaðamálum. Getur varla óhlutdrægari ritstjóra, enda hefir sumum fundist hann jafnvel of sanngjarn við mótstöðumennina. Enda hygg jeg, að hann standi jafnrjettur fyrir svigurmælum hv.þm. (JJ). Jeg sagði, að skrif hv.þm. (JJ) um Einar Arnórsson hefðu verið ógeðsleg. Minnist jeg þess ekki, að leitað hafi verið að skemdarsögum um þm. frá æsku- eða stúdentsárum þeirra, fyr en í þeirri sögu. Annars var það, sem hv.þm. (JJ) sagði, svo ómerkilegt, að jeg get varla svarað því orði til orðs. En vel get jeg talað um Björn heitinn Jónsson og get vel dæmt um hann, því jeg átti daglega samvinnu við hann allan þann tíma, sem stjórnmálabaráttan stóð sem hæst. Var hann ekki altaf sanngjarn við mótstöðumenn sína og skýrði oft rangt frá málum þeirra, en það er jeg viss um, að hann sagði aldrei annað en það, sem hann trúði sjálfur. Er það meira en hægt er að segja um hv.þm. (JJ). Ekki er það rjett, að jeg hafi stolið hæstarjettarfrv. frá hv.þm. (JJ), heldur kom það fram hjá sparnaðarmönnum 1922, þó með öðru móti, því að þá var hæstarjetti blandað saman við lagadeildina. Það hefi jeg forðast. Háttv. þm. var enn að stagast á Austanfara og að jeg hafi lagt í hann, sem jeg hefi hvað eftir annað borið á móti. En háttv.þm. trúir því ekki, að neinn geti verið svo heiðarlegur, að hann segi altaf satt, hann skilur ekki í því, að nokkur vilji ekki vinna til að segja ósatt jafnvel í smámáli. Er það skapgalli hv.þm. En hann veit, að jeg átti ekkert í blaðinu og var ekki vitundarögn við það riðinn. Enda gat jeg það ómögulega, því ritstjóri þess blaðs hafði áður farið þeim orðum um mig, að jeg hefði hlotið að skoða það skerðing á virðingu minni, ef jeg hefði nokkuð við hann átt. Að Heimastjórnarmenn hafi ekki altaf talað vel um Björn Jónsson er að vísu rjett; hrukku auðvitað ýms orð á báða vegu, og kipti enginn sjer upp við. Það snertir mig ekki heldur, hvað háttv.þm. segir um mig - jeg sakna þess meira að segja, þegar jeg er ekki skammaður í Tímanum. En að það hafi verið Heimastjórnarmönnum að kenna, að Björn Jónsson misti heilsuna, hefi jeg aldrei heyrt fyr. En það skapast nú svo margt í heila háttv.þm., sem engum hefir dottið í hug. Auðvitað bilaði heilsa Björns Jónssonar af því, að hann hafði unnið svo ákaft og ákaflega - það er það einfalda í því efni. Um ofsóknir ætla jeg ekki að tala, hygg jeg að þær hafi verið svipaðar á báða bóga og flestum fundist sem Björn Jónsson hafi getað svarað fyrir sig. Hv. þm. (JJ) var enn að tala um þessa 600 000 kr. eyðslu. Jeg hirði ekki um að taka upp það, sem jeg hefi um hana sagt. Háttv. þm. má tyggja upp ósannindin, en þau verða ekkert sannari fyrir það, en hann trúir nú svo mikið á endurtekningarnar. Fylgir þeim að vísu stundum kraftur, en oft geta þær slegið sinn eigin herra. Háttv. þm. sagði, að jeg hefði mælt, að það gerði ekkert til, hverjir kæmu eyðslunni á og ástandinu. Það gerir til, þegar verið er að leggja dóm á það, sem skeð hefir, en ekki, þegar verið er að ræða um, hvernig eigi að ráða bót á því vandræði, sem er. Jeg veit ekki, hvort háttv.þm. skilur það - allir aðrir gera það. En skynsemi háttv.þm. er svo götótt, hann er svo óskýr á mörgum sviðum, að hann kann ekki að greina á milli hlutanna. En það er þó fyrsti prófsteinn á mentun manns að kunna að greina sundur óskild efni. En það heyrist í öllum ræðum hv.þm. (JJ), að hann er ekki fær um það. Er það ilt um kennara, en jeg heyri svo sagt, að þeir hæfileikar slitni ekki mikið, því þeir sjeu lítið notaðir.

Meira en grískudósentsins.

Rjett svo. Hv. þm. (JJ) var að veifa 600 000 kr. eyðslunni, en jeg gæti mint hann á 800 000kr. eða 600 000, sem hann í fyrra vildi kasta til aukagjalda á hverju ári. Nei, það þýðir ekki fyrir háttv.þm. að tala svona meðal hv.þm. Þeir meta allir orð hans að verðleikum, og er jeg fullviss um, að flokksmenn hans kunna ekki síður en aðrir að virða þetta hjal. Svo var hv.þm. (JJ) að tala um enska lánið. Jeg fer ekki mikið út í það mál, býst við að hæstv. forseti fari nú að þreytast á, að hv.þm. (JJ) dragi inn í hverja umræðu fjarskyld efni, fari úr einu í annað og um alla heima og geima. En ekki var enska lánið verra en það, að bankarnir tóku við því og notfærðu sjer. Og sjálf hæstv. stjórn hv.þm. (JJ) tók meira lán en fv. fjármálaráðherra hafði ætlast til. Og ekki hefir enska lánið veikt meira lánstraust vort en það, að greiðlega mátti fá þar meira fje og á fleiri stöðum í vetur en á þurfti að halda. Ef eitthvað væri satt í því, sem háttv.þm. segir um sparnað minn, ætti hann nú að gleðjast yfir, að jeg er farinn að sjá að mjer. En alt tal hans um eyðslu mína er ósatt. Jeg hefi aldrei sem ráðherra eða stjórnmálamaður verið ósparsamur. Er ekki tími til að fara út í það mál hjer, en kemur ef til vill síðar. Svo kemur hv.þm. (JJ) enn með það, að jeg hafi ráðið bankastjóra fyrir 40 000 kr. Háttv. þm. veit, að jeg rjeð hann aðeins fyrir 20000 kr. fast, og er ánægjulegt að heyra, að í þessu efni bætir hann aðeins helming við.

En dýrtíðaruppbótin?

Það er undir bankaráðinu komið, hvert ár, hvort bankastjórinn fær meira en 20 000 kr. Þetta veit háttv.þm. Annars ætti hann ekki að tala um há laun, hann hefir sjálfur greitt atkvæði með, að laun þriggja bankastjóra væru hækkuð meir en nauðsynlegt var. Skal jeg ekki metast við hann um sparnað, en trúi ekki öðru en er til lengdar lætur muni jeg verða talinn meiri sparnaðarmaður en háttv.þm. (JJ). Það er óskaplega leiðinlegt að þurfa að taka í svona ræður í hv. deild. En í þetta skifti hefi jeg þóst til neyddur að svara háttv.þm. móti vilja mínum. En lofa mun jeg því að reyna að láta vera að svara, þó að hv.þm. (JJ) fari aftur svona út fyrir málið. Er það ósæmilegt fyrir þessa hv. deild að standa í svona erjum, og hefir ekki komið fyrir, áður en hv.þm. (JJ) kom hingað.



Það er ekki í fyrsta skifti, sem hv. 5. landsk. (JJ) hefir reynt að komast í kallfæri við mig, en það hefir reynst árangurslítið og mun reynast. Jeg sagði hv. þm. (JJ) það á götu í vetur, að hversu miklu rúmi og svertu sem Tíminn eyddi í að mannskemma sig á mjer, myndi jeg ekki skattyrðast við hann. Háttv. þm. ljet sjer á ýmsa lund ant um mig og framkomu mína í þinginu í fyrra, og gerir það enn, enda gamall siður, að karlmenn sýni konum þann riddarahátt, sem þeir eru færastir um. En þegar hv. þm. (JJ) fer að blanda því inn í þessar umræður, hve fylgispök jeg sje hv. 4. landsk. þm. (JM), get jeg ekki varist andmæla. Frá því að jeg kom til vits og ára hefi jeg altaf haft ráð á því að hafa mínar eigin skoðanir og eigi verið „kaupakona“ eða „kaupamaður“ annara manna í nokkru máli; og hvað sem Tíminn eða önnur blöð segja, er þetta öllum kunnugt. Jeg hefi aldrei gengið í samvinnuskólann og hefi því hvorki skap nje kunnáttu til að þrefa og þrasa um hvað eina, þótt jeg hinsvegar hafi oft þurft að taka á stillingu minni til að geta setið undir vaðli hv. þm. (JJ).

Jónas Jónsson Háttv. 4. landsk.þm. (JM) gleymdi að taka það fram í ummælum sínum um ritstjóra Lögrjettu, að nú hefir honum verið sagt upp, af því hann þykir ekki nógu deilugjarn við Framsóknarflokkinn. En meðan hv. 4. landsk.þm. var riðinn við blaðið, var það mjög ósanngjarnt, og var það ekki ritstjóranum að kenna, heldur eigendunum, sem eins og nú með Morgunblaðið þykir aldrei nóg af persónulegum árásum um andstæðingana. Dugir hv.þm. (JM) ekki að vera með neinn Pílatusarþvott í sambandi við Björn Jónsson. Hv. 4. landsk.þm. stóð altaf framarlega í flokki þeim, sem ofsótti hann. Ekki þýðir háttv.þm. að vera að draga inn seglin í eyðsluseminni og þykjast sparnaðarmaður. Það vita allir, að hann hefir staðið fyrir bruðlun þeirri, er fjárhagshruninu veldur. Fjárhagur landsins hefir komist í það hörmungarástand, sem nú ríkir, á árunum frá 1916–1922, þegar hv. 4. landsk.þm. var stjórnarformaður. 1919 voru með hans ráði sett launalög og embættum fjölgað stórkostlega. En svo kom enska lánið vegna braskaranna í kaupstöðunum, 600 þús. í veislur o. s. frv. Alt þetta eru hans góðu gerningar. Misminni er það hjá háttv.þm., er hann kveður hæstarjettarfrv. sitt lánað frá sparnaðarnefndinni 1922. Hún lánaði það frá Tímanum, var þar fyrst skrifað um það mál nokkru áður, og gerði jeg það. Háttv. þm. var að sverja fyrir öll blöð, en vitanlegt er, að hann er studdur af eitthvað 10 blöðum Íhaldsflokksins, sem altaf hafa vopn á lofti fyrir hann, og má mikið vera, ef ekkert kemur á móti frá hans hálfu. Og altaf barðist Austanfari fyrir flokksmann hans, hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), fyrir utan það, sem ritstjórinn sagði um mig og aðra Framsóknarmenn til að gleðja „launföður“ blaðsins. Það eru gömul ósannindi, að brennivínsgróðinn sje 800 000 kr. Er þar altaf flaggað með eins árs tekjum, eins og þær voru áætlaðar það ár, sem gerð voru upptæk nokkur skip, sem smygluðu. Og alt annað virtist það vera að eyða þeim gróða til mentunar þjóðinni, vísinda og lista en í óþarfar veislur, einkum þegar þær eru aðeins þeim til leiðinda, sem þær eru haldnar fyrir. Annars væri gaman að fá skýrslu frá hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), sem er í fjárveitinganefnd og hefir væntanlega yfirlit um hag verslunarinnar, hve mikill gróðinn er. Skilst mjer, að síðastliðið ár hafi aðeins komið örlítið inn fyrir spönsku vínin. Seinast vill háttv.þm. (JM), auk þess að skera niður Þingtíðindin, neyða hæstv. forseta (HSteins) til að hindra mig frá umræðum, af því að jeg fari út fyrir málið. En hver hafi byrjað á því að fara út fyrir efnið, sjest greinilega á Þingtíðindunum í fyrra, er fyrirspurn mín um utanfarir ráðherra kom fram. Tók þá hv. 4. landsk. hvern slaginn á fætur öðrum út um alla heima og geima. Sannsögli hv. 4. landsk. sjest vel á hinum frægu Claessenslaunum. Hann kveðst hafa ákveðið sjálfur 20 þús., en bankaráðið hitt - en þar á hann sjálfur sæti og var formaður bankaráðsins og rjeði bæði launum sem ráðherra og uppbótum sem bankaráðsmaður. Sjálfur samdi hann og við þennan bankastjóra. Laun landsbankastjóranna eru ekki nema rúmur helmingur á við laun Claessens. Þótti mjer og öðrum þm. í fyrra leitt, að forstöðumenn þjóðbankans væru minna en hálfdrættingar á við trúnaðarmenn útlendu hluthafanna. Átti það sjerstaklega illa við, þar sem Landsbankinn hefir undir stjórn þessara manna verið hjálparhella þjóðarinnar um öll fjármál. En sama verður varla sagt um hlutabankann. Hv. 6. landsk. (IHB) talar svo undarlegt mál, að það vekur eftirtekt hjer í deildinni. Ef til vill hefir hún reynt að komast í „kallfæri við einhverja menn, fyr eða síðar, en jeg hefi aldrei reynt að komast í slíkt færi við þennan hv. þingmann. Annars má hún ekki kippa sjer upp við það, þótt hún þurfi að standa fyrir máli sínu, úr því hún ljet velja sig til þings. Konur hafa nú jafnrjetti, og sú kona, sem gengur út í baráttu stjórnmálalífsins, hefir þar sömu skyldur og rjettindi eins og karlmenn, en engin sjerrjettindi. Atkvæði konu, sem er greitt til að hlynna að víndrykkjumöguleikum í landinu eða til að hindra aukna mentun kvenþjóðarinnar, er jafnþungt á metunum eins og atkvæði karlmannanna. Þessvegna standa allir þingmenn jafnt til reikningsskila fyrir dómi þjóðarinnar. Hv. 6. landsk. var kosin á sjerstökum flokkslista. Ýmsar konur gerðu sjer von um, að hún mundi bæta „tóninn“ í þinginu, standa utan og ofan við flokkadeilur, væntanlega geta fylgt málefnum fremur en mönnum. En hver hefir orðið raunin á? Háttv. 6. landsk. hefir gleymt kynsystrum sínum og áhugamálum þeirra, en elt Íhaldsflokkinn, og þó einkum hv. 4. landsk. (JM) út á allar hans pólitísku villigötur. En það má hv. 6. landsk. vita, að kunnugt mun þjóðinni um, hversu sjálfstæð sannfæring hennar er, því jeg hefi við margar atkvæðagreiðslur gert háttv. 6. landsk. þann grikk að biðja um nafnakall, svo sjást mætti, hversu leiðitöm hún er sessunaut sínum og forsjármanni í landsmálum, hv. 4. landsk.



Það er eins og fyrri daginn, að það er tæpast hægt að svara háttv. 5. landsk. (JJ). Það, sem hann sagði, voru ekki einungis fullyrðingar út í bláinn, heldur einnig persónulegar skammir, eins og vant er hjá honum. En hvað sem hann segir, mun jeg hvorki blikna nje blána fyrir framkomu mína hjer á Alþingi, þrátt fyrir það, þó að hv. þm. hafi róið undir því úti um land að fá fram ósannar sögur um starfsemi mína hjer.

Þetta er lýgi!

(Forseti (HSteins) hringir: Þetta er ekki þinglegt orð.)  Jeg þekki ekki þetta orð. Eins og t. d., er hann síðast liðið vor fjekk því til leiðar komið á fundi norðlenskra kvenna, að kona ein, utan fjelagsins, fjekk komið inn á dagskrá máli, sem ekkert kom fundinum við.

Tóm ósannindi.

Þetta er sannanlegt, og mun jeg standa við það. Hafi hv. 5. landsk. (JJ) ekki ástæðu til að blikna fyrir framkomu sína hjer á Alþingi, þá hefi jeg það ekki.

Flm. (Jón Magnússon) Jeg hefi tæplega löngun til að karpa meira um þetta mál nú. En vil taka það fram, að það er upplýst, að það eru ósannindi, sem stóð í Tímanum, að föst laun Claessens bankastjóra væru 40 þús. krónur. Eru þau ekki nema 20 þús. En það skaðar ríkissjóð ekkert, hve há sem þau eru, því að þau eru greidd af bankanum, en ekki landsfje, eins og laun bankastjóra Landsbankans. Hvað snertir gróðann af áfengissölunni, þá tók jeg það fram, að hann hefði verið áætlaður 800 eða 600 þús. kr. Það er því sama upphæð, sem háttv.þm. vildi kasta út árlega til útgjalda, er ekki voru óhjákvæmileg, eins og hann er altaf að liggja mjer á hálsi fyrir að hafa eytt, í eitt skifti fyrir öll, við konungskomuna síðustu. Annars hefi jeg ekki skap til að deila við þennan háttv.þm., en mjer finst oft mega segja um hann: „Fátt hann getur gert vel, gengur þó með spert stjel.“