Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Nú standa yfir viðræður aðila vinnumarkaðarins um nýja kjarasamningagerð og í morgun bárust fréttir af því að aðilarnir hefðu farið á fund ríkisstjórnarinnar til að gera grein fyrir helstu áherslum sínum. Það var þannig líka árið 2009 þegar gerður var stöðugleikasáttmáli að gengið var upp í Stjórnarráð og komist að samkomulagi við ríkisstjórnina um að leggja áherslu á tilteknar aðgerðir til að skapa hagvöxt og laða fram fjárfestingu í atvinnulífinu. Við sjáum það í dag miðað við þann hagvöxt sem við búum við í augnablikinu sem virðist vera enginn og fjárfestingin í algjöru lágmarki að það virðist vanta u.þ.b. 150 milljarða á heildarfjárfestingu í landinu borið saman við það sem að var stefnt árið 2009. Nú eru þessir aðilar að hefja að nýju kjarasamningagerð þar sem horft er til þriggja ára. Augljóst er að grunnforsenda þess að hægt sé að hækka laun í landinu er sú að hagvöxtur fari af stað, að okkur auðnist að fá fram atvinnuvegafjárfestingu, okkur takist að laða hingað heim frá erlendum aðilum nýja fjárfestingu og eyða óvissu sem ríkt hefur um grunnatvinnugreinarnar. Ég tel líka að það sé bráðnauðsynlegt að draga úr þeirri skattaherferð sem ríkisstjórnin hefur verið í gegn bæði heimilum og atvinnulífi. Mig langar að bera það upp við hv. formann efnahags- og skattanefndar hvort hann geti ekki tekið undir það með mér að það skorti algerlega á að ríkisstjórnin hafi gripið til nauðsynlegra 

Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um að ekkert verkefni í íslenskum stjórnmálum er eins brýnt nú um stundir og það að ná upp fjárfestingunni í atvinnuvegunum. Til þess held ég að mikilvægt sé að við þá samningagerð sem nú stendur yfir verði í meira mæli en við samningagerðina sem farið var í árið 2009 horft til þess að við í stjórnmálunum sköpum hin almennu skilyrði til uppbyggingar í atvinnulífi en einblínum ekki á einstakar fjárfestingar, látum atvinnulífinu sjálfu eftir að vinna úr því hvar best sé að fjárfesta. Til að skapa þær aðstæður er gríðarlega mikilvægt að eyða óvissu. Við þurfum að ljúka skuldahreinsun fyrirtækjanna og að því er stefnt að henni megi ljúka á vordögum. Við þurfum að eyða óvissu um afnám gjaldeyrishaftanna og í hvaða vegferð við erum þar og við þurfum að fá niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðsluna 9. apríl nk. Ég er líka sannfærður um að við getum beitt skattkerfinu með virkum hætti með hvetjandi aðgerðum til að auka á fjárfestingu í nýsköpun 

Forseti. Ég held að við getum séð stöðu Íslands í dag í hnotskurn með því að horfa til stöðu Þingeyjarsýslna þar sem á síðustu 10–20 árum hefur verið sífelldur samdráttur, enginn hagvöxtur á svæðinu, lífskjör dragast þar saman ár eftir ár og það virðist vera nokkuð sama með hvaða hætti íbúar þess svæðis bera sig eftir björginni, þeir koma alls staðar að læstum dyrum. Fyrir síðustu alþingiskosningar var þeim bent á að lífsbjörgin gæti legið í því að það væri „eitthvað annað“ en það að nýta auðlindir svæðisins til atvinnusköpunar og þetta annað birtist þeim ágætlega í fjárlögum fyrir árið 2011 sem var niðurskurður á þeim stofnunum sem þeir sem töluðu fyrir „einhverju öðru“ ætluðu að byggja upp. Ástæða þess að ég kem hingað upp er sú að á grunni tillögu sem fjölmennur borgarafundur á Húsavík samþykkti í fyrrahaust, grunni ályktunar sem bæjarstjórn Norðurþings hefur samþykkt, bar ég fram tvær þingsályktunartillögur og mælti fyrir þeim í lok nóvember á síðasta ári. Þeim var þá vísað til iðnaðarnefndar. Önnur laut að rannsóknum á olíu og gasi í Skjálfandaflóa og hin að því að hvetja ríkisstjórnina til að ganga til samstarfs við stórfyrirtæki sem vildu byggja upp orkufrekan iðnað á grundvelli orkunnar í Þingeyjarsýslu. Nú hefur hv. iðnaðarnefnd legið á þessum tveimur tillögum í þrjá mánuði og ég krefst þess að hv. þm. Kristján Möller komi hingað upp og lýsi yfir vilja til að hv. iðnaðarnefnd hafi í það minnsta skoðanir á þessum tveim þingsályktunartillögum, þótt ekki væri meira, og fari að afgreiða þær hingað inn til þingsins.

Það eru viðræður …

Hæstv. forseti. Ég vildi óska þess að það væri nóg að iðnaðarnefnd tæki þessar tvær þingsályktunartillögur og afgreiddi þær út, þar með gætum við smellt saman fingrum, olíuleit hæfist á Drekasvæðinu og við byrjuðum að nýta orkuna í Þingeyjarsýslu til atvinnuuppbyggingar. Svo er því miður ekki. Hins vegar er það rétt að mikil vinna er í gangi eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt. Tökum fyrst olíuleitina á Drekasvæðinu. Leitarútboð verður auglýst í ágúst og tilboð um leit opnuð í desember. Í öðru lagi hefur á þeim tíma sem liðinn er frá því að tilboð voru síðast opnuð mikil samvinna átt sér stað með Norðmönnum þar sem verið er að samræma ýmislegt sem við þurfum að vinna að. Þeir hafa fengið upplýsingar frá okkur og við frá þeim þannig að það er í góðum farvegi. Í þriðja lagi eru tvær lagabreytingar fram undan. Önnur er komin frá hæstv. iðnaðarráðherra til stjórnarflokkanna og verður vonandi lögð fram í dag eða á morgun. Hin er gagnvart skattumhverfinu og er í vinnslu í fjármálaráðuneytinu og kemur líka vonandi innan skamms. Það má segja að allt sé á fljúgandi ferð hvað þetta varðar þrátt fyrir að við höfum ekki tekið þessa tillögu út úr iðnaðarnefnd. Við höfum rætt hana, við hana er víðtækur stuðningur og það getur vel verið að við setjum hana hér fram sem ályktun Alþingis. Tillagan er komin fram og hún hefur sannarlega ýtt við mönnum. Það er unnið á fullu á vegum hæstv. iðnaðarráðherra hvað þetta varðar. Hvað varðar nýtingu á orkuauðlindum Þingeyjarsýslu þarf ég engu að bæta við það sem ég hef áður sagt. Það er komið umhverfismat á rúmum 500 megavöttum sem má beisla þarna. Þetta er vannýtt auðlind sem við þurfum að virkja og skapa peninga úr og ég hef sagt það, virðulegi forseti, og skal segja það einu sinni enn, það er allt undir í þeim efnum hvað varðar atvinnuuppbyggingu til að nýta þessa orku. 

Er ríkisstjórnarsamstarfið undir?

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað til að taka þátt í umræðunni um hagvöxt og atvinnusköpun. Rannsóknir sýna að ójöfnuður, sérstaklega í ráðstöfunartekjum, dregur úr hagvexti til lengri tíma. Á útrásartímabilinu jókst ójöfnuður og það var ekki fyrr en á milli áranna 2009 og 2010 sem ójöfnuður minnkaði hér aðeins, en við stöndum enn langt að baki nágrannaþjóðunum hvað varðar jöfnuð í ráðstöfunartekjum.

Hvaða vitleysa er þetta?

Og ég get m.a. bent hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni á nýlega skýrslu sem Hagstofan gaf út um tekjudreifingu sem hann getur fundið á vef Hagstofunnar. 
             Frú forseti. Ástæða þess að það gengur mjög hægt að hleypa krafti í atvinnulífið hér á landi er of hraður niðurskurður á útgjöldum ríkisins og tregða kröfuhafa til að afskrifa skuldir lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þau fyrirtæki skapa flest störf í samfélaginu. Of hraður niðurskurður hefur dregið úr eftirspurn heimila og bankarnir eru núna að herða mjög svo endurheimtur á lánasöfnum sínum sem þeir sjálfir fengu með 40–55% afslætti. Frú forseti. Ef ekkert verður gert til að tryggja að þessi afsláttur fari til lítilla og meðalstórra fyrirtækja munum við sjá atvinnuleysi hér á landi aukast enn frekar en nú er orðið.

Frú forseti. Fyrst um atvinnumálin. Tækifærin eru mýmörg og ég hvet til þess að við horfum til vaxtarbrodda í hugverkaiðnaði, sem eru mjög miklir, og í ferðamennsku og að við notum hina hreinu orku sem við búum yfir til að byggja upp fjölbreytta flóru fyrirtækja, lítilla og meðalstórra. Við gætum þá horfið dálítið frá þeirri atvinnuuppbyggingarstefnu sem hefur verið iðkuð á undanförnum árum. En ég ætlaði ekki að tala um þetta, ég kom hingað upp til að tala um heimasíðu Alþingis í samhengi við frekar lága tölu um traust til Alþingis og virðingu til Alþingis sem mælist 7% í könnunum. Þetta lýtur þá að spurningunni um það hvernig við á þessum vinnustað getum gengið á undan með góðu fordæmi og reynt að gera þennan vinnustað betri fyrir okkur og aðra. Athygli mín hefur verið vakin á því að heimasíða Alþingis virðist ekki vera vottuð fyrir hreyfihamlaða, sjónskerta eða heyrnarskerta eins og margar aðrar síður og það eru til sérstök vottunarfyrirtæki sem fara í gegnum heimasíður til að gera þær þannig úr garði að allir geti lesið þær. Mér finnst einkar mikilvægt að við förum í saumana á þessu vegna þess að viðhorfið til Alþingis er, eins og ég segi, ekki endilega það besta og jafnvel þótt það væri betra þyrftum við samt að gera þetta. Ein ástæðan fyrir því að viðhorfið er kannski ekki alveg nógu gott er að við gerum ekki svona hluti, að heimasíðan er ekki vottuð fyrir sjónskerta, heyrnarskertra, hreyfihamlaða og fleiri. Ef við mundum gera þetta, kannski ekki stærsta málið á Íslandi en þó eitthvað sem við gætum gert til að gera heiminn kannski aðeins betri fyrir suma, ættum við síðan að halda áfram að gera Alþingi til fyrirmyndar. Þá vil ég nefna að lokum 

Virðulegi forseti. Fréttirnar frá Hagstofunni á dögunum af samdrætti í efnahagskerfinu á síðasta ári þar sem sérstaklega sló í bakseglin í árslok eru hreinasta hörmung og enn ein staðfesting á því sem blasir í rauninni við öllum sem vilja sjá, að ríkisstjórnin er ekki að ná nokkrum einasta árangri. Það munar flestu aftur á bak þrátt fyrir að mjög sé geipað um annað. Hvað þýða þessar tölur um samdráttinn sem Hagstofan birti okkur á dögunum? Ég skal taka nokkur dæmi. Í fyrsta lagi: Atvinnuleysi 14 þúsund manna er ekki á undanhaldi. Í öðru lagi: Langtímaatvinnuleysi er orðinn hinn kaldi veruleiki. Þeim mun fjölga á næstunni sem munu búa við langtímaatvinnuleysi. Núna er meira en helmingur þeirra sem eru atvinnulausir búinn að vera atvinnulaus í meira en hálft ár. Þriðjungur þeirra sem eru atvinnulausir hefur verið atvinnulaus í meira en eitt ár, þ.e. nærri 5 þúsund manns, og tæplega 2 þúsund manns hafa verið atvinnulausir í meira en tvö ár. Þúsundir manna hafa verið að flýja land og þeir eru ekki á heimleið, því miður, það mun bara fjölga í þeim hópi. Við þurfum að skapa 2–3 þúsund störf á ári bara til að taka á móti nýjum árgöngum sem koma út úr skólum og ætla að reyna að hasla sér völl í atvinnulífinu. Það verður ekki raunin. Þetta er ekki glæsileg framtíðarsýn fyrir ungt fólk. Lífskjörin hafa verið að versna í kjölfar hrunsins og miðað við þessar tölur erum við föst í þessu fari. Ríkissjóður og sveitarfélögin verða áfram í vanda vegna þess að umsvifin eru ekki að aukast. Tekjur hins opinbera munu minnka og útgjöldin verða óumflýjanlega meiri vegna félagslegra aðgerða. Þá munu verða að áhrínsorðum hin fleygu orð hæstv. fjármálaráðherra „You ain't seen nothing yet“. 
             Þetta er ókræsileg mynd en þetta er bara lýsing á því sem tölur Hagstofunnar um hagvöxtinn segja okkur. Ríkisstjórnin hefur engin ráð og dýpkar bara kreppuna með stefnu sinni og aðgerðaleysi. Þetta er ekki bölsýni heldur lýsing á ástandinu. 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé kominn tími til að almenningur allur, fyrirtækin og stjórnvöld fari að átta sig á hversu alvarleg staða er komin upp í efnahagsmálum þjóðarinnar og hversu slæmar framtíðarhorfurnar eru verði ekkert að gert og gripið til drastískra aðgerða. Við urðum vitni að því hér í umræðum í gær að hæstv. forsætisráðherra er greinilega algjörlega úti á túni þegar kemur að stöðu hagkerfisins og efnahagslífsins. Hún notaði tækifærið til þess að skamma stjórnarandstöðuna fyrir að benda á hið augljósa, að hagvöxtur er í núlli, fjárfestingar í frosti og það vantar 150 milljarða í fjárfestingar sem taldar voru nauðsynlegar á árinu 2009. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar um að ekkert verkefni er eins brýnt í íslenskum stjórnmálum og að ná fram fjárfestingu, efla hagvöxt og koma atvinnulífinu í gang. Til að það sé hægt þarf að skipta um ríkisstjórn. Hv. þingmaður talar um að það þurfi að eyða óvissu. Það er alveg rétt að það þarf að gera það en þessi ríkisstjórn eykur óvissuna. Hér situr hæstv. umhverfisráðherra sem berst með kjafti og klóm gegn atvinnuuppbyggingu í landinu,  Það er líka alveg rétt hjá hv. þingmanni að afnema þarf gjaldeyrishöftin og koma fram með einhverja stefnu um það, það átti að gera árið 2009 en hefur ekki verið gert. Það verða allir að vera reiðubúnir til að ræða alla möguleika á því að efla hérna fjárfestingu 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að á Íslandi eru fjölmörg tækifæri, tækifæri til að byggja upp atvinnu, tækifæri til að horfa til framtíðar, en því miður erum við ekki að nýta þau tækifæri. Þannig er, frú forseti, að í ræðum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan kom kannski fram kjarninn í því sem við erum að glíma við. Við glímum við atvinnuleysi og við glímum við það að fyrirtækjunum og heimilunum er ekki hjálpað til þess að geta farið að fjárfesta. Fyrirtækin þurfa að geta fjárfest og þurfa að geta fjölgað starfsfólki og það þarf að bregðast við þeim vanda sem enn er hjá langflestum heimilum á Íslandi sem hefur ekki verið hjálpað hingað til. Þessu tengt, frú forseti, þá kom í hádeginu enn ein merkileg yfirlýsingin og snilldarfréttin frá seðlabankastjóra Íslands. Það er með ólíkindum hvað sá ágæti maður ætlar að leggjast á sveif með þeim sem vilja tala niður Ísland, það er hreinlega með ólíkindum, og ég bið þingheim að taka eftir orðum mínum. Ég er margbúinn að lýsa því yfir að ég hef hvatt forsætisráðherra til þess að víkja seðlabankastjóra eða leggja til að hann víki, því að ég tel hann vera að vinna gegn hagsmunum landsins. 
             Nú kemur háttvirtur seðlabankastjóri og segir að ef sagt verður nei við Icesave-samningnum muni gjaldeyrishöftin verða lengri og lengri og lengri. Hins vegar hafa hér þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar og álitsgjafar úti í bæ sagt að verði Icesave samþykkt muni gjaldeyrishöftin lengjast, þá muni þau verða viðloðandi nema til komi breytt efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar. Hvorugt er að gerast. Frú forseti. Við erum að sjá fram á það að gjaldeyrishöftin eru komin til að vera 

Hæstv. forseti. Það kom fram í gær í umræðu um atvinnumál að hæstv. forsætisráðherra lýsti efnahagsástandinu í landinu og sagði að okkur miðaði vel áfram um leið og hún lagði fram tölur um hreina stöðnun í efnahagslífinu, þar sem hún lýsti í raun og veru efnahagskerfi sem er í frosti en sagði engu að síður að okkur miðaði vel áfram og þeir sem hefðu aðra skoðun væru einungis svartsýnir bölsýnismenn. Mér þótti því betra að heyra hljóðið núna í hv. þm. Helga Hjörvar, formanni efnahags- og skattanefndar, en hann virðist öllu næmari fyrir ástandinu í þjóðfélaginu en hæstv. forsætisráðherra sem er frammámaður framkvæmdarvaldsins í landinu og hefur auðvitað með það að gera að leggja fram stefnu um að koma okkur út úr þessum vandræðum. Það er því miður svo að hagvöxtur í landinu er enginn og það er að rætast sem svartsýnustu menn spáðu, að ríkisstjórnin hefur dregið lappirnar í því að skapa eðlilega umgjörð fyrir fyrirtækin í landinu, stór og smá. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar að auðvitað skiptir öllu máli að hafa heilbrigða umgjörð fyrir atvinnulífið, heilbrigt skattumhverfi, en ríkisstjórnin er því miður að gera þveröfugt. Svo kom einnig fram í máli hæstv. forsætisráðherra í gær í lok umræðunnar að hún telur að eina leiðin til að létta álögur á fyrirtækjum í formi tryggingagjalds sé þá, eða nefndi það sem dæmi, að leggja svokallaða ofurskatta á svokölluð ofurlaun. Þar liggur stefna ríkisstjórnarinnar eða frammámanns hennar í skattamálum. Ég hvet þingmenn stjórnarmeirihlutans sem þó hafa einhverja næmni fyrir því hvernig efnahagslífið í landinu stendur að beita sér fyrir því að hér verði breyting á stefnu. Það er alveg ljóst að sú mesta ógn, efnahagsleg ógn sem nú steðjar að íslenskri þjóð er efnahagsstefna 

Frú forseti. Mér hnykkti nokkuð við þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sá prúði drengur, talaði um óþverrabragð og hélt því fram að við lifðum hér í blekkingu og afneitun. Það vill svo til að við hv. þingmaður sátum saman í ríkisstjórn haustið 2008 og þekkjum nokkuð til blekkinga og afneitunar en látum það liggja á milli hluta í dag. Ég er ekki viss um að sú umræða sem hér fer fram sé endilega til þess fallin að blása fólki anda í brjóst eða efla traust fjárfesta, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir, 

Frú forseti. Menn hafa verið að ræða hér atvinnumál og formaður Sjálfstæðisflokksins reið á vaðið sem fyrstur á mælendaskrá. Menn hafa hátt um atvinnumál og heimta erlenda fjárfestingu. Ég vil leyfa mér að benda á að ég sat sem áheyrnarfulltrúi á fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í morgun þar sem var verið að ræða frumvarp Hreyfingarinnar um löndun afla á innlenda fiskmarkaði í stað þess að flytja hann út óunninn í gámum. Það var sjónarmið okkar á sínum tíma að þetta mundi skapa 400–600 störf innan lands. Samtök fiskútflytjenda héldu því fram í morgun að þetta mundi skapa a.m.k. 1.200 störf fyrir utan afleiddu störfin. Ef við förum milliveginn í þessu máli erum við að tala um kannski 800 störf. Þetta er meira en starfsfólk í einu heilu álveri. 
             Þetta frumvarp hefur legið i sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd síðan í október, í fimm mánuði. Það hefur enginn hreyft við því. Ég fékk það tekið á dagskrá eftir mikla eftirgangsmuni og mér heyrðist á formanni nefndarinnar og varaformanni að það væri kannski gert meira af greiðasemi við mig og Hreyfinguna en af áhuga á málinu. Þetta er áhuginn sem menn hafa á atvinnumálum. Þeir hafa miklu meiri áhuga á því að það heyrist hátt í þeim um erlenda fjárfestingu en að menn snúi sér að því sem kunna að gera á Íslandi og er mjög nærtækt. Hægt er að skapa þessi störf á innan við þremur mánuðum með mjög litlum tilkostnaði en það hefur enginn áhuga á því af því að það hljómar ekki nægilega vel. Er það kannski málið? Hvers vegna snúa menn sér ekki að því að landa íslenskum fiski á íslenska uppboðsmarkaði og vinna fiskinn á Íslandi? Við erum fyllilega samkeppnisfær við öll nágrannalöndin í launum. Þetta væri hægt að gera á örfáum mánuðum. Ég skora á þá sem 

Virðulegur forseti. Ég fagna því alveg sérstaklega að við erum öll sem eitt, sem höfum tekið til máls undir þessum lið í dag, að ræða um það sem skiptir mestu máli í samfélagi okkar í dag og það eru atvinnumálin. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir talaði um að ójöfnuður í samfélaginu ykist með of miklu launabili. Ég vil segja það við hv. þingmann að ójöfnuður eykst með atvinnuleysi og verkefni okkar á að vera að útrýma því. Ég get líka tekið undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að við eigum ekki að einblína á einhverja eina atvinnutegund. Okkur sjálfstæðismönnum er alltaf legið á hálsi fyrir að kunna ekki neitt nema tala um álver og stóriðju. Ég mótmæli því hér eftir sem hingað til vegna þess að hvað höfum við, og nú er nærtækt fyrir mig að taka dæmi um það svæði sem ég kem frá, Suðurnesin, hvað höfum við Suðurnesjamenn einmitt verið að gera? Við höfum verið að tala um endalaus verkefni í öllum mögulegum geirum. Við höfum talað um gagnaver, við höfum talað um heilsutengda ferðaþjónustu, við höfum talað um flugstarfsemi. Allt þetta hefur mætt andstöðu frá þessari ríkisstjórn sem gerir ekkert annað en að tefja fyrir og þvælast fyrir þrátt fyrir að einstaka og stundum hjáróma rödd einhvers sem ber í borðið segi að þetta gangi ekki lengur svona. Nú hefur hv. þm. Helgi Hjörvar bæst í þennan hóp og ég vil taka undir áskoranir þeirra sem hér hafa talað til þeirra sem styðja þessa ríkisstjórn en styðja það að við breytum hér um stefnu í atvinnumálum, að gera nú eitthvað í því annað en bara að tala. Það var móðgun við hv. þingheim í gær að heyra hæstv. forsætisráðherra tala um atvinnusköpun, 2.200 störf. Þetta er svo endurnýtt að Sorpa ætti að fara að fá þetta til sín. Við höfum heyrt þessar tölur hér 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir góð orð en svartsýni og heimsendaspár eiga ekki eftir að koma okkur neitt áfram í þessum verkefnum.

… koma okkur áfram.

Þingmaður Sjálfstæðisflokksins sagði áðan að það væri kominn tími til að fólk áttaði sig á efnahagsástandinu og skelfilegri stöðu þess. 

Ekki ríkisstjórnin.

Og frá því í október 2008 hefur hún sem betur fer tekið framförum jafnt og þétt. Það er rétt og það er raunsætt að vöxtur er ekki hafinn en samdrátturinn hefur verið stöðvaður og hann fór minnkandi frá ári til árs. Allir spáaðilar spá nú vexti í efnahagsstarfseminni á þessu ári, frá 0,7% upp í svona 2%, og auðvitað vildum við að atvinnuuppbyggingin og verðmætasköpunin væru hraðari og öflugri. En tækifæri okkar eru mýmörg, ferðaþjónustan getur sótt fram þegar á þessu ári. Við eigum sannarlega tækifæri þar. Þekkingariðnaðurinn hefur verið að eflast, meira að segja í gegnum þessar þrengingar. Sjávarútvegurinn hefur skilað gríðarlega góðri afkomu og verð á áli á heimsmarkaði hefur skilað stóriðjunni býsna miklum árangri. Það eru þess vegna allar forsendur til þess, ekki bara að stöðva samdráttinn eins og ríkisstjórninni hefur þegar tekist, heldur að hefja vöxt og sókn til bættra lífskjara og vinna á atvinnuleysinu. Við Íslendingar höfum sem betur fer sýnt sögulega fram á að við erum fær um að rífa okkur út úr kreppum á ótrúlega stuttum tíma. En við höfum ekki gert það með því að karpa hér í stólnum hvert við annað, heldur með því að þessi 0,3 milljóna manna þjóð tekur höndum saman sem einn maður, atvinnulíf, launafólk og stjórnmálalíf, og vinnur saman að því verkefni að 

Forseti. Við þingmenn Hreyfingarinnar erum ekki hrifin af þeim leiðum sem farnar hafa verið til lausnar skuldamálum heimilanna og við sjáum ekki að í þeim felist neinar raunverulegar lausnir. Við viljum þó ekki standa gegn því að lántakendur hjá Íbúðalánasjóði njóti sömu réttinda og aðrir lántakendur og munum því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum í þessu máli. Ég styð að sjálfsögðu þær aðgerðir sem lagt er til að farið verið í til lausnar á skuldavanda heimilanna. Hins vegar hefur ekki verið farið nægilega í gegnum hvaða lán hjá Íbúðalánasjóði þarf að skera. Hann hefur lánað með 80% lánshlutfalli og ég sé ekki almennilega hvaða lán ættu að falla undir það. Það hefur ekki verið kannað nægilega í nefndinni sem um málið fjallaði og ég get þess vegna ekki staðið að því, sérstaklega ekki vegna þess að það mun kosta óhemjumikla peninga. Við erum nýbúin að styrkja Íbúðalánasjóð um 33 milljarða og sennilega vantar um 15 milljarða til viðbótar vegna þessara aðgerða. Vegna þess arna mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og legg til við flokksmenn mína sem og alla aðra þingmenn að þeir sitji hjá.

Frú forseti. Við ræðum í einni beit níu mál sem byggja á ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þrjú þeirra fjalla um umhverfismál, tvö um reikningsskilastaðla, eitt um neytendavernd, eitt um rafræna greiðslumiðlun, eitt um tryggingar skipaeigenda og enn eitt um upplýsingar við samruna og skiptingu hlutafélaga. Ég vil skora á hv. utanríkismálanefnd, sem fær þessi mál til skoðunar, að hún liggi vel yfir þeim og sömuleiðis þær nefndir sem þeim er vísað til vegna þeirrar reynslu sem við Íslendingar höfum haft af slíkum tilskipunum. Ég minni á tilskipun um eftirlitsstofnanir sem brugðust í hruninu. Ég minni á lög um hlutafélög og einkahlutafélög sem ekki hafa staðist og ég minni á tilskipun um innlánstryggingar sem valda því að við erum núna að lenda í gífurlegum vandræðum með Icesave.

Virðulegur forseti. Utanríkismálanefnd hefur leitast við að bæta vinnubrögð um meðferð EES-mála í þinginu og ég held að það sé vel. Það er hárrétt að þau mörgu EES-mál sem hér eru til afgreiðslu nú minna okkur á þá stöðu sem við erum í, þ.e. hvernig þessi mál hafa verið afgreidd hér frá því að við urðum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu - það er auðvitað tilfinnanlegt að koma ekki að borðinu þegar verið er að vinna að þessari löggjöf á hinum evrópska vettvangi. Ég treysti því að þingið taki saman höndum og vindi bráðan bug að því að við komumst að borðinu og getum haft áhrif á málin meðan verið er móta þau en séum ekki bara afgreiðslustofnun eins og er í dag.

Frú forseti. Hér er verið að leita heimildar Alþingis til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara. Slíkur fyrirvari er settur þegar tekin er inn gerð eða tilskipun sem krefst lagabreytinga. Lagabreytingarnar eru eftir þannig að þingið hefur öll tækifæri til að fara sínum fínu og næmu höndum um þær lagasetningar til að tryggja nákvæmlega það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi hér áðan.

Virðulegur forseti. Mig langaði aðeins að skýra afstöðu mína til þessarar atkvæðagreiðslu í framhaldi af þeim umræðum sem hér hafa orðið um það hvort maður eigi að vera við borðið eða ekki. Ég vil minna á að fyrir nokkrum árum lögðum við í þáverandi utanríkismálanefnd í mikla vinnu til að finna betra verklag einmitt til þess að hafa áhrif á EES-gerðir á mótunarstigi. Ég tel að við höfum ekki sem löggjafarvald nýtt öll þau tækifæri sem við höfum, Íslendingar, til að hafa áhrif á EES-gerðir og það hefur ekkert með það að gera hvort við erum við ESB-borðið eða ekki. Ég held, og hef lagt það til áður úr þessum ræðustól, að við ættum að nýta þau tæki og þá möguleika sem við nú höfum áður en við förum að setjast við fleiri borð.

Frú forseti. Ég hafði reyndar beðið um orðið um atkvæðagreiðsluna en get alveg eins nýtt þessa mínútu undir þeim lið að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég styð þá tillögu sem hér liggur fyrir en ég vil bara árétta það að ég tel að vinnubrögð varðandi EES-málin hafi verið bætt með sérstökum reglum um þinglega meðferð EES-mála. Það hefur meðal annars verið gert með því að vísa tillögum til viðkomandi fagnefnda til umfjöllunar. Það hefur verið gert í mjög mörgum tilvikum af þeim málum sem hér eru til umfjöllunar. Sumum finnst reyndar nóg um, hef ég heyrt, í einstökum fagnefndum, að þurfa að fá þessi mál til sín en ég held að það sé einmitt mikilvægt, og það var það sem eftir var kallað, að það yrði gert, og það er til marks um betri vinnubrögð. Ég er sammála því viðhorfi sem meðal annars kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur að við getum haft áhrif á fyrri stigum. Við þurfum ekki endilega að fara inn í Evrópusambandið til að hafa áhrif á gerðir EES-samningsins. Við getum gert það 

Frú forseti. Ég verð að segja það að hlutverk mitt er eingöngu formlegt sem lögafgreiðslumanns. Við höfum engin efnisleg áhrif á þessa þingsályktunartillögu eða þau frumvörp sem koma í kjölfarið. Við eigum möguleika innan EFTA í sex vikur að gera athugasemdir. Við höfum að óbreyttum lögum í dag líka aðkomu að nefndum innan ESB, það er ekkert af þessu nýtt. Við erum í formlegri aðkomu en ekki efnislegri. Það hef ég reynt sjálfur á undanförnum vikum.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að hér er til umfjöllunar tillaga til þingsályktunar eða afgreiðsla tillögu til þingsályktunar að því er varðar tilskipun sem hefur það að markmiði að draga úr svonefndum stjórnsýslubyrðum í hlutafélögum hvað snertir gerð skýrslna og skjala og birtingu þeirra. Þetta atriði fékk nokkra umræðu. Ég vek athygli á því sem segir í nefndaráliti utanríkismálanefndar þar sem vísað er til þess að fyrirhugað er frumvarp frá efnahags- og viðskiptaráðherra um þetta efni. Í nefndarálitinu segir m.a., með leyfi forseta: „Fyrirhugað er að leggja frumvarpið fram á yfirstandandi þingi en samkvæmt texta athugasemda við tillöguna er ætlunin að ganga umfram skyldu á grundvelli ákvæða tilskipunarinnar og gera jafnframt breytingar á lögum um einkahlutafélög …“ Þegar þetta mál kemur til umfjöllunar í hv. viðskiptanefnd þarf að fara vel yfir nákvæmlega þetta atriði, hvort við erum að ganga lengra en tilskipunin segir raunverulega til um og hvort tilefni sé til þess. Það er okkur í sjálfsvald sett að taka sjálfstæða ákvörðun um það þannig að ég vildi vekja athygli á þessu við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um þingsályktunartillögu um flug til Grænlands um Ísafjarðarflugvöll. Í henni er lagt til að innanríkisráðherra verði falið að gera úttekt á kostnaði á mögulegum leiðum til að tryggja að á Ísafjarðarflugvelli verði sá búnaður og sú aðstaða sem til þarf svo að hægt sé að sinna flugi til Grænlands. Mikil tækifæri og möguleikar felast í flugi frá Ísafirði til Grænlands, jafnt í ferðaþjónustu sem og annarri þjónustu og viðskiptum milli þessara landsvæða. Á árum áður áttu þessi svæði mikil og góð samskipti og viðskipti og þar lék Ísafjarðarflugvöllur stórt hlutverk sem millilandaflugvöllur.

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka þeim hv. þingmönnum sem sitja í samgöngunefnd og hafa haft þetta mál til umfjöllunar fyrir afgreiðslu þeirra á málinu. Ég fagna því að það sé komið á þennan stað og hlakka til að sjá niðurstöður úr athugun á kostum göngubrúar yfir Ölfusá sem er gríðarlega mikilvægur þáttur til að tryggja umferðaröryggi á Suðurlandi. Mig langar að koma því sérstaklega á framfæri að þáverandi hv. þingmaður, Kjartan Ólafsson, var fyrsti flutningsmaður að sambærilegri tillögu á a.m.k. tveimur fyrri þingum þannig að ljóst er að koma ber sérstökum þökkum til þess hv. fyrrverandi þingmanns fyrir framgangs þessa máls.

Virðulegur forseti. Hér er lítið mál um kyrrsetningu eigna, heimildir til handa skattrannsóknarstjóra þar að lútandi, og var til umræðu í síðustu viku en að ósk fulltrúa Sjálfstæðisflokksins var það kallað inn í nefnd milli 2. og 3. umr. Meiri hlutinn gerir ekki tillögur um breytingar á málinu. Þingið hefur sett inn í lögin heimildir fyrir þá sem fyrir þessum aðgerðum verða til að bera kyrrsetninguna undir dómara. Sömuleiðis hefur hún takmarkað heimildina við brot á 262. gr. almennra hegningarlaga, þ.e. mjög alvarleg skattalagabrot, og undirstrikar að hér er um að ræða þá heimild sem lögreglan hefur haft til kyrrsetningar eigna sem nú er líka falin skattrannsóknarstjóra og þess vegna löng hefð fyrir slíku úrræði í íslenskum lögum og beitingu þeirra. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt sem lög frá Alþingi.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en hér er um að ræða mál sem er mjög þarft en getur hins vegar, eins og mörg mál í kjölfar hruns, skaðað mannréttindi. Ég er reyndar með breytingartillögu sem á að milda þau áhrif sem þetta getur haft á einstaklinga vegna þess að kyrrsetning eigna er mjög alvarlegt mál hjá einstaklingum, sérstaklega ef hún varir lengi. Það eru engin takmörk fyrir því hvað hún getur varað lengi samkvæmt þessu frumvarpi og sömuleiðis er treyst hérna á það að þeir sem fara með framkvæmdarvaldið, opinberir starfsmenn, séu góðir og gegnir og fari ekki út fyrir sín mörk. En löggjafinn má ekki treysta á slíkt. Hann má ekki gefa slík völd til embættismanna. Þess vegna mun ég ekki geta stutt þetta frumvarp nema þessar breytingartillögur mínar verði samþykktar. Ef þær verða samþykktar get ég stutt það en að öðru leyti get ég ekki stutt það og ég legg til við minn þingflokk, sem og aðra þingmenn, að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi óbreyttu.

Forseti. Við hefjum nú 2. umr. um mál sem lengi hefur verið í vonum á þinginu um skipulag og stjórn vatnamála. Það á sér grunn í evrópskri vatnatilskipun sem áður hefur verið rædd á þinginu og kallað eftir henni reyndar frá árunum a.m.k. 2005 og 2006, í umræðu um vatnalögin, frægri umræðu sem þeir muna vel eftir sem tóku þátt í henni eða hlustuðu á hana. Nú erum við komin í skömm með þetta mál gagnvart félögum okkar á Efnahagssvæði Evrópu og erum í raun og veru á síðasta snúningi með þessa afgreiðslu hér, þessa löggjöf, til að klára hana með sæmilegum hætti. Umhverfisnefnd hefur fjallað nokkuð ítarlega um þetta mál og gert töluverðar breytingar á frumvarpinu með ýmsum hætti og eins og til hlýðir fylgir þeim breytingartillögum nokkuð ítarlegt nefndarálit sem er þannig smíðað að bæði þingmenn nú og svo lögskýringarmenn síðar eiga að geta ratað nokkuð vel um lögin þegar að því kemur sem vonandi er. Ég ætla ekki að þylja nefndarálitið allt hér heldur taka helstu þætti í því, þrjá eða fjóra, og vera síðan vakandi í umræðunni og svara spurningum sem upp koma ef einhverjar slíkar vakna. Fyrst er um frumvarpið að segja að það kveður á um verndun vatns. Því er ætlað að hindra að vatnsgæði rýrni á landinu og að því er stefnt að bæta ástand vistkerfa í vötnum og einnig þurrlendis- og votlendsvistkerfa sem tengjast vatnavistkerfum að vatnsbúskap. Það er ekki sjálfstæð stefna að vernda þau með þessu frumvarpi heldur koma þau inn í frumvarpið vegna þess að mörg þeirra, votlendisvistkerfi og þurrlendisvistkerfi, tengjast vatnavistkerfunum vegna þess að vatnið er sameiginlegt að heild eða að hluta. Frumvarpinu er ætlað að tryggja að vatn njóti heildstæðrar verndar og það endurspeglar sem sé lagabálka í öðrum Evrópuríkjum af sama tagi. Þessu frumvarpi er líka ætlað að stuðla að sjálfbærri nýtingu vatns með því að vernda vatnsauðlindina til langs tíma. Í vinnu nefndarinnar fór kannski mestur tími og umhugsun í það að huga að stjórnsýslu vatnamála og í umsögnum var þeirri athugasemd komið á framfæri að stjórnsýslan eins og hún lá fyrir í frumvarpinu væri flókin og þung í vöfum og margir nefndarmenn voru þeirrar skoðunar, a.m.k. fyrst í stað þegar við fórum að skoða frumvarpið. Nefndin bendir í áliti sínu á að rauði þráðurinn í tilskipuninni sem þetta frumvarp byggist að meginhluta á um stefnu í vatnamálum er samvinna. Mikil áhersla er lögð á að allir sem koma að þessu máli, að vatni, notum þess og vernd, séu líka með í vinnu við þær áætlanir sem smíðaðar eru á grunni þessara laga allt frá byrjun og að samstaða eflist sem verða má við þetta verk. Skilningur nefndarinnar er sá að það sé stefnan að reyna að ná sem allra mestri sátt um vatnaáætlun og nefndin leggur sérstaka áherslu á að sveitarfélögin hafi sem mest áhrif á þetta starf vegna þess að það eru þau sem einkum þurfa að vinna eftir þeim áætlunum sem kveðið er á um í frumvarpinu og það eru þau og íbúar þeirra sem eiga mest undir því að vel takist til. Það er að vissu leyti þannig um búið að þetta á að geta tekist nokkuð vel því að sveitarfélögin hafa aðkomu að þessum ferli frá upphafi hans og alveg til enda, í raun og veru nánast að því að áætlanir koma á borð ráðherrans sem tekur hins vegar í samræmi við stjórnskipun okkar og stjórnsýsluvenjur lokaákvörðun um það hvernig þær líta út. Nefndin fjallaði þess vegna töluvert um hlutverk og skipun vatnaráðs, sem í frumvarpinu var tiltekið en er ekki skylt að hafa samkvæmt tilskipuninni, og eins og þetta var var vatnaráðið nánast eins og lægra sett stjórnvald sem heyrði undir ráðherra en hafði sjálfstætt líf. Að mati nefndarinnar gengur þessi skilningur ekki upp. Vatnaráð á að gera tillögur til ráðherra en í lokin er það alltaf ráðherra sem tekur ákvörðun og ber hina pólitísku ábyrgð og það er ekki heppilegt að til sé einhver sú stjórnsýslustofnun sem taki hana með einhverjum hætti af ráðherranum. Það er skilningur nefndarinnar að vatnaráð taki við tillögum Umhverfisstofnunar og segi álit sitt á þeim og sé ráðherra með þeim hætti til ráðgjafar við endanlega ákvörðun. Til álita kom í nefndinni, og það var íhugað alvarlega, að leggja til að ákvæðið um vatnaráð yrði fellt brott til að einfalda stjórnsýsluna. Við nánari skoðun var það niðurstaða okkar að þetta ráð væri heppilegt til að tryggja samráð og dreifingu upplýsinga á síðustu stigum áætlunargerðar, ekki síst þar sem þar koma saman fulltrúar stjórnsýslustiganna beggja, fulltrúar úr umhverfisráðuneytinu, fulltrúi umhverfisráðherra að sjálfsögðu en líka fulltrúar annarra ráðherra, og ekki síst fulltrúar á sveitarstjórnarstiginu. Þetta er í samræmi við áherslur tilskipunarinnar og þá samhentu stjórnsýslu sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu en það orð kemur inn í þetta plagg sem ég er með fyrir framan mig frá Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðingi, sem var meðal þeirra sem við kölluðum á fund okkar og þökkum sérstaklega fyrir því að hún er ekki embættismaður eða fulltrúi hagsmunaaðila, sem skýrði þetta vel fyrir okkur. Til að skýra stöðu vatnaráðs leggur nefndin til breytingar á þann veg að það falli á brott ákvæði um að afl atkvæða ráði úrslitum mála á fundum vatnaráðs og þar með er ráðið ekki stjórnvald sem tekur neins konar ákvarðanir, enda eru engar kæruleiðir í kringum þetta ráð og það er ekkert eiginlegt bakland nema þeir samráðsaðilar sem þarna koma að. Við leggjum til breytingar á orðalagi um hlutverk ráðsins til áréttingar á því að ráðið er ráðherra til ráðgjafar og hefur auðvitað mikilvæga stöðu sem slíkt. Til að koma til móts við athugasemdir, m.a. frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, um kostnað sem leiði af þessari nýju skipan leggur nefndin til að vatnaráði verði auk þess hlutverks sem talið var í frumvarpinu einnig falið það að fylgjast með hvernig markmiðum laganna er náð og meta kostnað sem af þeim hlýst fyrir ríki, sveitarfélög og atvinnufyrirtæki og allan almenning miðað við þann ábata sem verkið skilar, því að einhver hlýtur hann að vera og til þess er þetta sett á fót að það skapist ábati bæði efnislegur og annars konar. Í því skyni á ráðið að skila reglulega skýrslu til ráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég ætla aðeins að fjalla líka um hlutverk rannsóknastofnana í 10. gr. frumvarpsins. Þar gerði nefndin þær breytingar að fela Náttúrufræðistofnun heldur fyllra hlutverk en gert var ráð fyrir í frumvarpinu og það gerum við á grunni laganna um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur en fyrst og fremst til að ekki skorti þegar kemur til framkvæmdarinnar þær upplýsingar sem á þarf að halda við mat og rekstur þessa ferils sem hér er um að ræða. Það er auðvitað spurning hvort þessi grein um hlutverk ríkisstofnana við framkvæmd laganna á heima í lögum en úr því að hún er þar og nefndin tók hana ekki burt eða leggur ekki til að hún verði tekin burt hlýtur umfjöllunin um Náttúrufræðistofnun að vera við hæfi þeirra laga og þess gagns sem um þá stofnun gilda og þess gagns sem sú stofnun getur gert í þessu samhengi. Enn vil ég fjalla um kostnað við framkvæmd frumvarpsins. Um það var að sjálfsögðu töluvert rætt og frumvarpið hafði breyst frá síðustu gerð að kostnaðinum enda ekki furðulegt miðað við efnahagsástandið nú. Í 1. umr. um frumvarpið var líka rætt töluvert um kostnað og í mörgum umsagnanna komu fram athugasemdir um kostnað. Menn eru hræddir við að þurfa að láta út peninga og það er auðvitað bæði mannlegt og algerlega eðlilegt, enda eru þeir sem hér tala yfirleitt ekki að tala um sína eigin peninga heldur peninga sem þeim er trúað fyrir. Umsagnaraðilar lögðu yfirleitt áherslu á það að kostnaði yrði haldið í lágmarki og stjórnsýslan höfð eins einföld og kostur er. Að mati ýmissa kallar tilskipunin á umtalsvert aukna stjórnsýslu og aukinn kostnað. Það sýnist nefndinni vera rétt, einkum í byrjun meðan unnið er að gerð áætlananna sem frumvarpinu fylgja. Réttaráhrif aðaláætlunarinnar sem er vatnaáætlun verða einkum þau að sveitarfélög þurfa að samræma skipulagsáætlanir sínar áætluninni og það eykur auðvitað einnig kostnað að einhverju leyti. Meðal annars þess vegna leggur nefndin til að frestur sveitarfélaga til þessa verði sex ár en ekki fjögur eins og segir í frumvarpinu. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis kemur þó fram að fyrst um sinn megi að einhverju leyti hamla kostnaði með því að breyta forgangsröð verkefna og samhæfa og endurskipuleggja vinnu þeirra sem að framkvæmdinni koma í samræmi við hlutverk viðkomandi stofnana, eins og segir í nefndarálitinu. Nefndin hefur verið upplýst um það að á næsta þingi, kannski ekki næsta haust eins og stendur í þessum bjartsýna texta en a.m.k. á næsta þingi, sé von á frumvarpi um framtíðarskipan fjármögnunar vegna framkvæmdar þessara laga. Þar verður meginreglan svokölluð nytjaregla, að þeir sem nýta vatnið eigi að borga fyrir umsýslu og verndaraðgerðir þannig að það eru notendur, skulum við kalla það, sem að lokum borga en ekki almennir skattborgarar úr ríkissjóði eða sveitarsjóðum. Umhverfisstofnun er ásamt Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að vinna að hagfræðilegri greiningu á því hverjir þessir notendur eru, hverjir það eru sem nýta vatnsauðlindina á okkar landi. Þeirri greiningu á að vera lokið í vor og hún getur þá myndað grunn undir það þingmál sem við búumst við á næsta löggjafarþingi. Þess má vænta, segir nefndin í nefndaráliti sínu, að kostnaðurinn leggist að lokum á breiðan hóp notenda og nefndin bendir líka á að samkvæmt gildandi lögum og reglugerðum þurfa sveitarfélög að halda vel utan um sorphirðu og skolphreinsun með umtalsverðum kostnaði sem ekki tengist þessu frumvarpi eða vatnatilskipuninni og mundi líklega vaxa og aukast þótt þetta frumvarp yrði ekki að lögum og sennilega verða meiri en ella ef þær aðgerðir og sú vernd verður ekki sem gert er ráð fyrir að þessi lög kalli á. Að teknu tilliti til alls þessa telur nefndin að kostnaðurinn við innleiðingu vatnatilskipunarinnar með þessu frumvarpi verði ekki eins mikill og ýmsir umsagnaraðilar óttast en telur ástæðu til að fylgjast vel með þeim þætti málsins og hefur lagt fram breytingartillögur við 6. gr. sem ég rakti áðan m.a. til þess arna. Að auki leggur nefndin til ýmsar efnisbreytingar sem ekki er fjallað um hér, minni háttar, og þar að auki ýmsar lagatæknilegar breytingar og málfarsbreytingar sem þörf er á við spánnýja löggjöf. Það er verkefni og hlutskipti umhverfisnefndar á okkar tímum kannski, a.m.k. á þessum vetri, að standa í fararbroddi við löggjafarstörf á umhverfissviði í umhverfisrétti sem enn er vanþroskaður á Íslandi. Það þýðir að við erum með í höndunum ýmist stórbreytingar á núgildandi lögum eða löggjöf sem að mestu leyti er ný og verður þess vegna tafsöm og erfið og á rót í erlendum tungum sem stundum hefur ekki gengið nógu vel að koma yfir á íslensku og þarf auðvitað nokkurn tíma til að gera það svo vel sé. En það er mikilvægt að það sé þannig til að bæði allur almenningur og sérstakir áhugamenn og þeir sem starfa þurfa við þetta geti talað um þessi efni á venjulegri íslensku og skiljanlegri. Breytingar okkar á þessu frumvarpi eru m.a. í samræmi við þá málfarsstefnu sem gerð er tillaga um í frumvarpi frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um stöðu íslenskrar tungu sem mælt var fyrir um daginn en þar segir að mál það sem notað er í starfsemi ríkis og sveitarfélaga skuli vera vandað, einfalt og skýrt. Nefndin hefur ákveðið að taka málið inn milli 2. og 3. umr. Þar er kannski einkum um að ræða spurningu um refsingarákvæði sem þvældist nokkuð fyrir okkur í vinnunni milli 1. og 2. umr. og við settum ekki inn í frumvarpið en þurfum að ræða betur. Þar að auki má búast við að nefndin taki mark á leiðréttingartillögum sem m.a. koma frá frumvarpsflytjanda eða starfsmönnum hans og koma þeim til skila í 3. umr. Það er svo að ekki fellur eik við fyrsta högg við aðstæður eins og við vinnum hér við. Þess má geta að sá fundur hefur verið boðaður á morgun í bítið í því trausti að þingið klári þetta mál í dag eða a.m.k. komist það langt að nefndin geti af viti fjallað um málið eftir 2. umr. og undirbúið breytingartillögur við 3. umr. ef ástæða þykir til. Undir skjalið rita nefndarmenn allir. Það eru níu menn í nefndinni, Mörður Árnason, Ólína Þorvarðardóttir, Birgir Ármannsson, Álfheiður Ingadóttir, Vigdís Hauksdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Skúli Helgason og Birgitta Jónsdóttir. Ég er sjálfur sem formaður mjög ánægður með að þessi samstaða skuli hafa náðst. Fjórir nefndarmanna skrifa vissulega undir nefndarálitið með fyrirvara, sem þeir gera væntanlega grein fyrir ef þeim þykir ástæða til, en í heildina hefur nefndin verið samferða í þessu máli og verður það vonandi áfram.

Forseti. Hv. þm. Mörður Árnason hefur gert grein fyrir nefndaráliti um frumvarp um stjórn vatnamála, fyrir innihaldi þess, og lýst því með sóma með hvaða hætti nefndin vann að breytingum á því torfi sem hún fékk til umfjöllunar í formi frumvarps fyrst þegar málið kom til hennar. Það verður að segjast eins og er að vinnan við frumvarpið hefur verið mjög lærdómsrík og hefur gengið á ýmsu. Stundum hefði ekki verið verra að hafa örlítið kælivatn á fundum nefndarinnar en allt hafðist þetta nú og gekk þokkalega þrautalaust.  Fyrirvarar þeir sem ég tala fyrir og eru ástæða þess að ég undirrita þetta annars ágæta nefndarálit með fyrirvara, eru ekki mjög þungir hvað innihald frumvarpsins varðar heldur eru það fyrst og fremst hlutir sem lúta að vinnunni við það, ekki í umhverfisnefnd heldur hvernig frumvörp koma fram til þingsins, jafnflókin og viðamikil og þau eru oft og snerta marga þætti. Lögin eru búin til á grunni þeirrar tilskipunar sem þarna er verið að innleiða. Vert er að hafa í huga að við innleiðum tilskipanir á ýmsum sviðum, m.a. hvernig við eigum að meta áhrif löggjafar á stjórnsýslu og atvinnulíf allt og áhrif löggjafarinnar á lífsskilyrði fólks og fyrirtækja í landinu. Þannig háttar til að í flestum þeim umsögnum sem við fengum um frumvarpið kom fram að stjórnsýslan þótti þung og flókin. Eins og hv. formaður nefndarinnar lýsti áðan hafa verið gerðar ákveðnar breytingar til batnaðar í þeim efnum en engu að síður sjáum við ekki hvernig kerfið allt á saman að vinna saman. Ég nefni kostnaðarmatið sem ég vil gera örstutt að umtalsefni og lýtur að því að unnið hefur verið á grunni samþykktar sem gerð var, mig minnir að hún sé kölluð Einfaldara Ísland. Hún byggir í rauninni á Evóputilskipunum og vinnulagi sem tíðkað er í ýmsum grannríkjum okkar þar sem vilji hefur staðið til þess að draga úr reglubyrði. Ég hef að vísu ekki flett þeim reglum upp en eftir því sem mér er sagt eiga að vera í gildi reglur sem mæla fyrir um að við mat á kostnaðarþáttum og framkvæmd frumvarpa eigi að reyna að draga fram mat á áhrifum á kostnað og ávinning og aðra mælikvarða við þá frumvarpssmíð sem sett er fram. Vissulega er drepið á það í annars ágætu nefndaráliti og mælst til þess að vatnaráðið leggi mat á hugsanlegan ávinning sem af þessu kann að leiða. En í mínum huga kveða reglurnar sem í gildi eru og sem við höfum því miður ekki alltaf farið að, á um talsvert formbundnara samráð og mat, raunar meira samráð við kostnaðarmat en við fáum frá fjárlagaskrifstofunni einni og sér. Það þykir mér einkum skorta og nefni það sérstaklega í þessu máli vegna þess að það liggur fyrir að umsýslan sem því fylgir mun reyna á stofnanir ríkisvaldsins, ýmsar stofnanir sveitarfélaga, atvinnureksturinn og jafnframt sjálfstæðar stofnanir eins og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga. Það kallar á að samstarfið verði mjög mikið og náið en kostnaðurinn sem af þessu leiðir er og mun allur verða óljós, sérstaklega það sem lýtur að því þegar við þurfum að fara að vinna eftir þeirri áætlun sem samþykkt verður á grunni þessara laga og kemur til framkvæmda eftir sex ár. Ég vil nefna að ástæðan fyrir fyrirvara mínum við frumvarpið lýtur líka að einstökum stofnunum og það kom raunar fram í máli hv. formanns nefndarinnar áðan. Ég vil þá fyrst nefna það sem kveðið er á um í bráðabirgðaákvæði með tillögu nefndarinnar að Umhverfisstofnun skuli hafa samráð við verkefnisstjórn um gerð verndar- og nýtingaráætlunar samkvæmt væntanlegum lögum þar um, eins og segir í greinargerðinni. Ég hefði talið fara betur á því að það væri verkefni Umhverfisstofnunar, sérstaklega skilgreint viðfangsefni hennar, og að ekki þyrfti að tiltaka það í bráðabirgðaákvæði í þessum lögum. Það sama gildir raunar um það ákvæði sem hv. formaður nefndi áðan varðandi hlutverk Náttúrufræðistofnunar Íslands. Þar er gerð sú tillaga til breytingar að hlutur þeirrar tilteknu stofnunar sé tryggður í lögum um stjórn vatnamála og er áskilnaður um að hlutur Náttúrufræðistofnunar Íslands sé í samræmi við meginhlutverk þeirrar stofnunar á grundvelli laga sem um hana gilda frá árinu 1992. Það þykir mér einkennilegt og ég gat um það í nefndinni. Við ræddum það en tillagan liggur fyrir. Ástæða þess að ég set fyrirvara við það er sú að við höfum orðið vör við það líka á öðrum sviðum í vinnslu þessa máls, sérstaklega þegar ákvæði frumvarpsins lutu að því að einstakir aðilar hefðu atkvæðisrétt í vatnaráði, þá myndaðist töluverð biðröð myndaðist eftir því að fá að sitja og skipa það ráð. Ástæðan fyrir því er einföld. Þeir aðilar sem eftir því sækja þar eru að reyna að tryggja sér áhrif og vinnu við þau mál sem þar er sýslað um. Með sama hætti tel ég að ríkisstofnanirnar séu með þessum tveimur breytingartillögum að tryggja sér aðgang að málinu sem ætti að vera tryggður í sérlögum um viðkomandi stofnanir. Mér þykir fara verr á því að setja þá skilmála inn í þá löggjöf sem hér er verið að setja, þ.e. í almenn lög um stjórn vatnamála. Sá þáttur sem lýtur að kostnaðarmatinu er töluvert stórt atriði. Nú liggur fyrir að um það bil 40 millj. kr. eru nýttar á fjárlögum hvers árs til þessara mála og kostnaðaraukinn af þeirri löggjöf sem hér liggur fyrir er talinn verða um það bil 70 millj. kr. til viðbótar þeim kostnaði sem fyrir er þannig að við yrðum þá komin með um 110 millj. kr. í kostnað vegna málsins þegar lögin verða fullnustuð. Þegar rætt er um og spurt eftir því hvernig sá kostnaður dreifist, hvernig hann verður borinn o.s.frv., eru ekkert mjög skýr svör um það. Það er vissulega hægt að leiða fram ágæta áætlun um það hvernig þessar 110 millj. kunna að dreifast á einstök verkefni. Það er í sjálfu sér ekki stærsta áhyggjuefni mitt í þeim efnum heldur miklu fremur þau atriði sem kunna að koma til þegar sveitarfélög sem þurfa að gera breytingar á þeim þáttum sem lúta að lögum um stjórn vatnamála, þ.e. hvers eðlis þær breytingar kunna að verða, hversu mikið umfangið er og hvernig það verður greitt. Hér kemur ágætlega fram að grunnurinn að þeirri gjaldtöku sem fyrir þetta á að koma á að byggja á svokallaðri nytjareglu. Hún segir að sá eigi að borga sem kostnaðinum veldur eða nýtir vatnið. Í þeim hugmyndum sem við höfum séð voru m.a. uppi hugmyndir um að inn í væntanlega tillögugerð varðandi framtíðarfjármögnun á því kæmi álagning á notendur í gegnum skatta sem þegar eru lagðir á eins og t.d. vatnsgjald sveitarfélaga. Ég hefði talið eðlilegt við vinnslu málsins að það lægi fyrir við afgreiðslu þess með hvaða hætti framtíðarskipan þeirrar gjaldtöku yrði háttað. Það kann að vera of brött krafa en ég teldi það vandaðri stjórnsýslu að skilja svo stórt mál ekki eftir í þeirri stöðu að við sæjum ekki fyrir og gætum ekki séð til enda með hvaða hætti við ætluðum að standa straum af kostnaði sem kynni að leiða af innleiðingu þessara laga. Á það er bent og það kom fram í máli hv. formanns áðan að hafin er fyrsta greiningin á þessu viðfangsefni en ég held að það sé töluvert mikil vinna, hún verður allverulega flókin. Undir lok máls míns þakka ég þá vinnu og það samstarf sem átti sér stað í nefndinni eftir gott kælivatn og annað. Ég held að það hafi verið til stórra bóta. Ég varð líka var við vaxandi skilning á því þegar við unnum að málinu með hvaða hætti það mundi lenda í vinnslu á milli stjórnsýslustiga. Þess vegna vil ég óska eftir því við hv. formann nefndarinnar að við ræðum þá sérstaklega á milli 2. og 3. umr. það framtíðarfyrirkomulag sem lýtur að verkefnum sveitarfélaga. Mér finnst þáttur þeirra í frumvarpinu vera ágætlega tryggður eins og það liggur fyrir en ég ber nokkurn kvíðboga fyrir því hvernig kostnaðarþættinum og ábyrgðarhlutanum muni reiða af þegar upp koma einhver tilvik sem eru á mörkum stjórnsýslueininga. Við getum lent í ákveðnum vandræðum þar vegna þess að skilgreiningin á því er kannski ekki nægilega mikil eða getur boðið upp á að viðfangsefnum verði kastað á milli t.d. ríkis og sveitarfélaga en það kann hins vegar að tengjast því sem skilið var eftir í lausu lofti sem eru þau refsi- eða þvingunarúrræði sem nefnd voru áðan við framlagningu málsins.

Herra forseti. Mér er rétt og skylt að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég gerði við afgreiðslu hv. umhverfisnefndar á frumvarpi þessu. Fyrirvarinn lýtur að því að ég ber enn í brjósti von um að á þeim tíma sem lifir eftir af vinnu Alþingis við lagasetningu þessa um stjórn vatnamála, takist að finna annað hljómfegurra, ljósara og auðskiljanlegra orð yfir vatnsheild eða þá einingu gerða úr vatni, sem er allt það vatn sem til að mynda er í einum læk, einni á, einu stöðuvatni, einum jökli eða þá grunnvatni á tilteknu svæði, heitu eða köldu, annað orð en það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi áðan og er vatnshlot. Máli mínu til stuðnings vil ég vísa til breytingartillagna á þskj. 1000, í 3. lið hennar, þ.e. 6., 7. og 15. tölulið, en í þeim er skilgreint orðið vatnshlot, sem er „eining vatns, svo sem allt það vatn sem er að finna í stöðuvatni, á eða strandsjó“ í 15. lið, „mikið breytt vatnshlot“ og „manngert vatnshlot“ í 6. og 7. tölulið. Þegar þetta orð er notað í almennu máli eykst skilningurinn að mínu viti ekki, eins og í 11. gr. með breytingartillögunum þar sem lagt er til að 11. gr. orðist sem þar segir, með leyfi forseta: „Flokka skal vatn í vatnshlot og gerðir vatnshlota og meta þau. Mat á yfirborðsvatnshloti skal byggjast á fyrirliggjandi gögnum hverju sinni og taka fyrir hverja vatnshlotsgerð …“ og svo framvegis. Það hefur verið býsna áhugavert að vinna með tveimur öflugum málvísindamönnum í hv. umhverfisnefnd, þeim hv. þm. Merði Árnasyni, formanni nefndarinnar, og hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Mjög áhugaverð og árangursrík vinna hefur farið fram í nefndinni við að koma ýmsum atriðum þessa máls á mannamál, eins og hv. formaður nefndarinnar sagði áðan, í samræmi við málstefnuna um að málfar í skjölum sem þessum og lögum skuli vera vandað, einfalt og skýrt. Eftir tíu ára starf sem útgáfustjóri, ritstjóri og prófarkalesari með meiru þykist ég stundum hafa nokkuð til málanna að leggja en það er ekki alltaf tekið mark á því, svo sem eins og á athugasemdum mínum við orðið vatnshlot. Því stend ég hér og get ekki annað. Ég vil einfaldlega skora á hv. þingmenn og alla þá sem mál mitt heyra að finna annað og betra orð yfir þær vatnseiningar sem hér um ræðir. Ég tel að orðið vatnsheild gæti vel komið í stað þessa, en vil vísa til þess að í skýringum með frumvarpinu er þetta orð, vatnshlot, nefnt sem þýðing á því sem er á dönsku „legeme“, á ensku „body“ og í þýsku „Körper“. Þetta eru orð sem í þessum tungumálum hafa merkingu í eðlisfræði sem er svo langt frá merkingu íslensku orðanna líkami, kroppur eða boddí, það eru þau orð sem við notum yfir þetta venjulega. Ég hlýt að viðurkenna að orðið hlot er betra en það, en vatnsheild eða eitthvað annað betra orð hlýtur að vera til á okkar ástkæra ylhýra máli og ég ber enn þá von í brjósti að við munum finna það fyrir morgundaginn eða áður en málið kemur til 3. umr. Fyrirvari minn er sem sé málfræðilegur, herra forseti, máltilfinningu minni er hálfmisboðið vegna þessa orðs. Hins vegar lýsi ég fullum stuðningi við innihald frumvarpsins og tel að mjög mikill ávinningur sé að þessari lagasetningu því að hér er lagt upp með að vernda á skipulegan hátt vatn og vatnsgæði á Íslandi, bæta ástand vatnavistkerfa og votlendis jafnt sem þurrlendis sem tengist vatni. Við eigum mikið magn af fersku vatni, heitu og köldu vatni og ekki er vitað annað en að gæðin séu með besta móti og ástandið sé stöðugt, en við þurfum samt sem áður að vanda okkur og sú stýring vatnamála sem hér er lagt upp með tel ég að sé rétt leið. Ég vil aðeins bregðast við einu atriði sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi og lýtur að breytingartillögu nefndarinnar varðandi 10. gr. frumvarpsins og er að finna í breytingartillögu nefndarinnar á bls. 4, sem lýtur að hlutverki Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ég get ekki verið honum sammála um að það sé eitthvað verið að breyta því með þeirri áréttingu sem þarna er sett inn um að sú stofnun skuli skila af sér gögnum um vatnavistkerfi, vistkerfi þurrlendis og votlendis sem tengjast þeim að vatnabúskap, og um vistkerfi strandsjávar. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að samkvæmt 4. gr. laga um Náttúrufræðistofnun Íslands ber stofnuninni að stunda undirstöðurannsóknir í dýrafræði, grasafræði og jarðfræði. Nú vill svo til að í vatni, bæði heitu og köldu, lifa dýr, grös og örverur sem eru á rannsóknasviði stofnunarinnar. Í því sambandi vil ég vísa sérstaklega til 5. gr. þar sem fjallað er um hlutverk stofnunarinnar sem skal hafa eftirlit vegna rannsókna og nýtingar á hveraörverum. Við hljótum að þurfa að hafa heildarsýnina inni í stjórn vatnamála, þar með talið þær lífverur sem búa í heitu og köldu vatni. Fleira, herra forseti, vildi ég ekki nefna í þessu sambandi. Ég fagna frumvarpinu og ég óska þingheimi þess að þegar það kemur til 3. umr. verði orðið vatnshlot úr því horfið og í staðinn komið hljómfegurra og betra nafn.

Virðulegi forseti. Við ræðum afar mikilvægt frumvarp um stjórn vatnamála sem er líklega mikilvægasta náttúruauðlind þjóðarinnar og öfundarefni úti um víða veröld hve vel við Íslendingar stöndum þegar kemur að þessari auðlind. Þó að vissulega hafi nýting vatnsafls verið vettvangur átaka milli þeirra sem vilja vernda náttúruna og hinna sem vilja nýta vatnið til atvinnusköpunar verða slík átök ekki viðfangsefni þessa frumvarps. Hér svífur friðurinn yfir vötnum. En vissulega er rétt að hafa í huga að stundum getur friður dagsins í dag breyst í ófrið á morgun. Þegar ég fór yfir þetta frumvarp í fyrstu spurði ég mig eftir að hafa skoðað þá umfangsmiklu stjórnsýslu sem þar er lagt upp með hvert væri vandamálið sem við værum að leysa með þessari flóknu og um margt þunglamalegu stjórnsýslu. Ég var þeirrar skoðunar til að byrja með að eitt af því sem mætti fara undir niðurskurðarhnífinn í meðförum nefndarinnar væri umrætt vatnaráð en sá við frekari umhugsun að það gegndi ákveðnu lykilhlutverki í þeirri uppbyggingu sem þarna á sér stað, sérstaklega hvað varðar jafnvægið sem lagt er upp með milli stjórnsýslustiganna, ríkisvaldsins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Ég tel að kjarninn í þeirri sáttargjörð sem hefur verið mynduð um stjórn vatnamála sé kannski að þarna er lagt upp með að hafa gott jafnvægi á milli sveitarfélaga og ríkisvaldsins. Það hefur því skýra þýðingu í þessu máli að halda vatnaráðinu en ég tel að sú breyting sem nefndin gerir í meðförum sínum á frumvarpinu, að skýra betur hlutverk ráðsins sem ráðgefandi nefndar hvað varðar mótun vatnaáætlunarinnar, sé mjög til bóta og reyndar nauðsynleg. Full ástæða er til að hafa vakandi auga með kostnaðarþættinum þegar stjórnsýslan er svo umfangsmikil sem raun ber vitni. Vissulega er lagt upp með það í umhverfisráðuneytinu að sérstök gjaldtaka muni verða innan fárra missira á atvinnurekstri sem nýtir vatnsauðlindina og þar með muni beint framlag úr ríkissjóði væntanlega verða smávægilegt. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom upp og ræddi áhyggjur sínar af orðinu vatnshlot. Það má skilja sjónarmiðið því að þetta er vissulega nýyrði sem hljómar kannski framandi og stingur í eyru einhverra við fyrstu heyrn. Ég verð að játa að ég hef vanist þessu nýja orði ágætlega en er reyndar brenndur af því að hafa farið í gegnum fjölmiðlafrumvarpið í hv. menntamálanefnd þar sem við þurftum að glíma við þríþætta tungubrjóta eins og fjölmiðlaþjónustuveitandi þannig að vatnshlot er eins og lækjarniður í mínum eyrum í þeim samanburði. Eftir að hafa farið í gegnum þessa vinnu er ánægja í mínum huga yfir þeirri miklu samstöðu sem hefur verið í nefndinni milli fulltrúa einstakra flokka og gleðiefni þegar svo mikilvægt mál er undir, en ekki síður yfir að verið er að marka ákveðin spor hvað varðar það langtímasjónarmið sem er undir í þessu tiltekna máli. Það er ekki verið að hlaupa til og teikna upp vatnaáætlun á örfáum mánuðum eða missirum heldur er lagt upp með að við höfum tíma fram til ársbyrjunar 2018 til að klára áætlunina. Á sama tíma verður aðgerðaáætlun tilbúin um þær ráðstafanir sem grípa þarf til til að ná þeim umhverfismarkmiðum sem lagt er af stað með í frumvarpinu. Ég held að þetta sé merki um breytta tíma og breytta stjórnsýslu þegar svo viðamikið mál er undir. Vöktunaráætlun, sem skiptir öllu máli upp á að við fáum heildstæða mynd af ástandi vatns í landinu, á að liggja fyrir árið 2015. Mér finnst við þar með stíga skref í rétta átt frá áratug afskiptaleysis sem við getum kallað síðasta áratug þar sem við þurftum að horfa upp á að fjármálakerfið hrundi með skelfilegum afleiðingum fyrir almenning, m.a. út af því að við treystum því að einhverju leyti í blindni að menn færu vel að ráði sínu og hefðu auga með hagsmunum almennings. Svo fór ekki og við höfum önnur dæmi á liðnum mánuðum, t.d. þau tilvik sem tengjast díoxínmengun frá sorpbrennslustöðvum á þremur stöðum á landinu, um að við getum ekki treyst á það í blindni að menn sjái fram úr því í stjórnsýslunni að grípa til réttra ákvarðana þegar upp koma vandamál sem geta ógnað almannahagsmunum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð í þessari umræðu. Hér er stórt og gott mál á ferð og mikil og góð samstaða milli þingflokka og ég vona að hún haldist til enda í þessu máli.

Forseti. Ég þakka ræðumanni ágæta yfirferð. Ég hjó eftir því í máli hans um kostnaðarþáttinn við þá framtíðarmúsík sem á eftir að spila að hann gerir ráð fyrir að gjaldtakan leggist að mestu á atvinnurekstur eða atvinnulífið. Ég er ekki alls kostar sammála því að svo sé einfaldlega vegna þess hvernig nýtingunni á þessari auðlind er háttað að stærstum hluta í dag. Stærstu notendurnir eru almenningur í gegnum vatnsveitur og hitaveitur og síðan sveitarfélögin í gegnum ýmsa starfsemi sem þar er undir. Þess vegna vil ég gjarnan heyra álit hans á því hvort honum finnist koma til greina að við vinnum þetta mál þannig að ríkisstofnunin sem ætlar að hafa umsýslu með þessu, Umhverfisstofnun í þessu tilfelli, sæki með þessum hætti fé til sveitarfélaga til að kosta verkefni sem þau eiga síðan að bera ábyrgð á að koma til framkvæmda. Snúningurinn sem mér finnst vera dálítið óleystur hjá okkur í nefndarstarfinu er að sjá í gegnum þá þoku sem þarna er á ferðinni. Þá vil ég gjarnan inna hv. þingmann eftir því líka hvort hann geti ekki tekið undir að við vinnslu þess máls reyni menn sem vinna þurfa upp í hendur þingsins að greina á þeim tíma betur annars vegar þá þætti sem verða fyrir kostnaði af þessu og hins vegar þá sem hafa ábata af því að ganga betur um auðlindina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir fyrirspurn hans og ábendingar varðandi framtíðina. Það er mjög mikilvægt að við sjáum til lands með hver sé heppilegasta skipanin á fjármögnun þessa verkefnis. Þetta eru kannski ekki risastórar upphæðir en allt telur í þeirri stöðu sem við erum í um þessar mundir og á komandi missirum. Ég viðraði í stuttu máli mínu sjónarhorn umhverfisráðuneytisins sem er staðfest í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um að horft sé til þess að undirbúa frumvarp um gjaldtöku á atvinnurekstur og að það verði væntanlega tilbúið árið 2013. Ég tek undir það með hv. þingmanni að umhverfisnefnd eigi að gefa sér tíma til að skoða þessi mál og fara vel yfir aðra kosti, þar á meðal þann sem hv. þingmaður velti upp um hvort eigi að horfa til sveitarfélaganna í þessu sambandi og lýsi ég mig reiðubúinn til að skoða það með opnum huga.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það staðfestir í rauninni í mínum huga það sem ég held að við séum sammála um, að við sjáum ekki til enda í þessu og að útfærslan á þessari nytjareglu geti ekki orðið til að við látum bara einn aðila sem notar auðlindina greiða eða standa undir kostnaðinum heldur þurfum við að velta honum yfir á alla sem nýta hana. Þar bendi ég á að heimili landsins hvert og eitt og síðan sameign þeirra, sem eru sveitarfélögin og ríkisstofnanir, eru sá stóri stabbi sem nýtir þessa auðlind. Ég ítreka því enn og aftur það sem ég gat um í ræðu minni áðan, að matið á áhrifum slíkra frumvarpa sem taka til svo flókinna og viðamikilla mála og fylgja á frumvörpunum þegar þau koma til þingsins eigi að vera annars konar eða víðfeðmara en bara frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég held að það þurfi líka að vinna matið eins og kveðið er á um í reglum um eftirlit, hvernig því sé háttað, hver verði fyrir kostnaði, hver græði á því, hverjir njóti kostanna við að slík mál ná fram að ganga og í hvaða mynd það birtist o.s.frv. Það sem ég er að benda á er að þetta er svo víðtækt mál, hlotið er svo stórt og mikið að það þarf að vanda sig við að mæla það allt saman. Ég held að engin  Ég inni hv. þingmann eftir því hvort hann geti ekki tekið undir þessi sjónarmið. Við þurfum kannski að ítreka þau betur en við höfum gert.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það. Ég held einmitt að við eigum að nýta okkur breytinguna sem við sjáum á málinu miðað við hefðbundin vinnubrögð og felst í að menn gefa sér ansi langan tíma til að sjá til lands í þessum efnum. Fjármögnunin er eitt af þeim atriðum sem verður til umfjöllunar. Við fáum væntanlega frumvarp um það, eins og ég gat um áðan, á allra næstu missirum því að menn gefa sér það að gjaldtakan hefjist 2013. Ég tel að við höfum ágætissvigrúm til að fara í gegnum mismunandi leiðir í þessu efni. Eitt af því sem við hljótum að kalla eftir er kortlagning á því hvar kostnaðurinn liggur og hverjir munu hafa hag af þeirri nýtingu vatns sem þarna er undir í málaflokknum öllum. Ég ítreka að við eigum að fara í málið með opnum huga. Það skiptir öllu máli við þær aðstæður sem núna eru í fjármálum ríkissjóðs að við vöndum okkur í hverju skrefi þegar kemur að eins stórum málum og þessum.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði einmitt að koma inn á sömu atriði og hafa verið hér til umræðu í orðaskiptum þeirra hv. þingmanna Skúla Helgasonar og Kristjáns Þórs Júlíussonar. Það er auðvitað ljóst að frumvarpið mun hafa í för með sér kostnaðarauka sem er í sjálfu sér fyrirsjáanlegt hvernig verður mætt á næstunni. En þegar horft er til lengri tíma er óljóst hvernig farið verður með greiðslur fyrir þann kostnað sem af þessu hlýst. Án þess að það breyti nokkru á þessu stigi málsins er rétt að vekja athygli á þessu í umræðunni vegna þess að þar er um að ræða viðfangsefni sem mun að öllum líkindum koma inn á okkar borð innan skamms tíma. Það er mikilvægt að við séum þess meðvituð þegar við göngum frá afgreiðslu þingmála af því tagi að til kostnaðar geti komið í framtíðinni og við þurfum aðeins að glöggva okkur á því hvar sá kostnaður lendir. Auðvitað nýta ýmsir aðilar í þjóðfélaginu vatnið. Atvinnureksturinn gerir það að sínu leyti og eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson benti á eru aðilar eins og sveitarfélög stórir notendur vatns, svo að ekki sé talað um heimilin í landinu. Við þurfum að velta því fyrir okkur hvernig við ætlum að dreifa kostnaði og hvernig við ætlum að láta einstaka notendur bera kostnað. Þó að sú ákvörðun, eins og ég segi, sé ekki á okkar borði akkúrat eins og stendur þá þurfum við að hugleiða þetta, m.a. þegar við veltum fyrir okkur hvernig við getum farið að við innleiðingu þeirra evrópsku reglna sem hér um ræðir með þeim hætti að sem minnstur tilkostnaður verði því að kostnaðurinn mun falla til. Við getum haft ákveðin áhrif á það hvort hann verður mikill eða lítill. Ég held að það sé allgóð samstaða um að fara varlega í útgjaldaþáttinn og ég held að það sé mikilvægt að við gerum það þannig að við gætum þess að þeim verkefnum sem nauðsynlegt er að sinna sé sinnt með sem hagkvæmustum og ódýrustum hætti. Þetta leiðir hugann að öðru sem aðrir hv. þingmenn hafa nefnt í dag. Það er stjórnsýslan sem fylgir samþykkt þessa frumvarps. Ég get tekið undir með öðrum sem hér hafa talað og hafa getið þess að það hafi vissulega verið þáttur sem menn höfðu áhyggjur af þegar málið kom inn í þingið, að verið væri að byggja viðamikla stjórnsýslu upp í kringum stjórn vatnamála. Við getum sagt að að einhverju leyti muni sú stjórnsýsla sem frumvarpið gerir ráð fyrir koma í stað eða sameinast þeirri stjórnsýslu sem hvort sem er verði í sambandi við hollustuvernd og umhverfisvernd almennt en auðvitað liggur fyrir að um einhverja nýja kostnaðarliði verður að ræða. Það skiptir máli að ekki sé farið of bratt í verkið til að kostnaðurinn verði eins lítill og við getum komist upp með miðað við að við náum þeim markmiðum sem frumvarpið stefnir að. Eins og við hv. þingmenn þekkjum er oft hægt að ná sömu markmiðum með hagkvæmari hætti en gert er ráð fyrir í upphaflegum frumvörpum. Sama vildi ég segja varðandi nefndaskipanir og aðra slíka þætti. Það voru þættir sem við höfðum nokkrar áhyggjur af í upphafi nefndarstarfsins og erum reyndar kannski ekki alveg búin að afgreiða að fullu. Ég hafði lengi efasemdir um ráðið sem átti samkvæmt upphaflegu frumvarpi að hafa veigamikið hlutverk og að hluta til stjórnsýslulegt. Sú breyting hefur orðið á í starfi nefndarinnar að nú er gert ráð fyrir að það verði ráðgefandi og verði þá eins konar ráðgjafarnefnd til viðbótar við þær sérstöku ráðgjafarnefndir sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég játa að fyrir mig var það svolítill þröskuldur að fara yfir að fallast á að gera tillögu um að leggja til ráðgjafarnefnd ofan á ráðgjafarnefndir. Í ljósi sjónarmiða sem við höfum m.a. heyrt frá sveitarfélögunum fellst ég á það vegna þess að með því að hafa nefndina eða ráðið með þeim hætti sem frumvarpið og breytingartillögur gera ráð fyrir tel ég að aðkoma sveitarfélaga að stefnumótun í þessum málum sé betur tryggð. Það er ekki út í hött, alls ekki, þegar horft er til þess að sveitarfélögin hafa gríðarlega miklu hlutverki að gegna varðandi framkvæmd þeirra verkefna, þess eftirlits og þeirrar stjórnsýslu sem frumvarpið tekur til. Af þeim sökum er aðkoma sveitarfélaganna með þeim hætti sem nú er gert ráð fyrir heppileg á þessu stigi. Að því leyti tel ég það viðunandi. Að mínu mati hefur frumvarpið nú þegar tekið jákvæðum breytingum í meðförum umhverfisnefndar. Ég tek undir það sem aðrir hafa sagt, að málefnalega hefur verið allgóð samstaða um vinnslu málsins. Þetta var ekki létt mál eða einfalt í vinnu umhverfisnefndar en um það hafa ekki verið hörð pólitísk átök. Fremur hefur verið deilt um orðalag og slíka þætti sem ekki varða neina meginstefnu. Nefndarmenn hafa að ég hygg allir lagt sig fram um að bæta málið með það í huga að innleiðing þeirrar tilskipunar sem um ræðir og uppbygging, ef við getum orðað það svo, nýs regluverks eða stjórnkerfis á sviði vatnsverndarmála verði sem best úr garði gerð. Ég held að um þetta mál eigi að geta verið allgóð sátt. Mér sýnist í þeim ágreiningsmálum sem voru hugsanlega í upphafi hafi menn heldur færst nær hver öðrum og náð saman um mjög marga þætti sem skipta máli í þessu sambandi.

Forseti. Lengi var beðið eftir Alþingi hinu nýja og ort um það ljóð og haldnar um það ræður, deilt um staðsetningu þess, hvernig menn ættu að vera klæddir á þinginu og hvernig það mundi allt saman verða, hvort þetta yrði hrafnaþing, kolsvart í holti, eða haukþing á bergi. Síðan hefst þingið, reyndar ekki í þessum sal en ekki mjög langt hér frá, í hinu reisulega norska timburhúsi uppi á hæðinni fyrir austan okkur. Þegar maður les ræður þær sem voru fluttar um þau efni sem þá voru rædd kemur í ljós að þar er talað um peninga. Það er talað um kostnað, talað um byrðar á landstjórninni, á bændum og öllum þeim sem komu við sögu á Íslandi. Það er ekki talað um neitt annað en peninga á því mikla haukþingi í bergi sem þar var uppi. Enn erum við að tala um peninga og komumst ekki mikið fram úr því ágæta umræðuefni. Það er að sjálfsögðu algjörlega skiljanlegt, sérstaklega vegna þess að við erum í raun og veru, þannig að menn geri sér grein fyrir því, að samþykkja hálft frumvarp, hinn helmingurinn er eftir, sem er auðvitað kostnaðarparturinn í framtíðinni. Það er með opin augun sem við leggjum til í umhverfisnefnd að þetta sé gert, að tillögu hæstv. ráðherra, og að við tökum hinn helminginn á næsta þingi, það má ekki verða mikið seinna, sem fjalla mun um framtíðarfjármögnun þessa máls. Þá vil ég þakka þeim sem um þetta hafa talað, hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, Skúla Helgasyni og Birgi Ármannssyni. Ég tek undir áhyggjur þeirra en við megum heldur ekki gleyma því að í fyrsta lagi er nú um framtíðarmúsík að ræða, a.m.k. músík næsta vetrar. Í öðru lagi megum við ekki gleyma því í þessu kostnaðartali að það er líka ávinningur að þessu. Hann er sá að ef við komum þessu kerfi á fót og sköpum þá ferla, þær áætlanir sem þarna er um að ræða, getum við gengið að því að við erum öruggari um hreint vatn en við værum ella. Það er ekki þannig í raun þó að í okkar ágætu sýn um Ísland, sem stundum stenst ekki raunina, sé allt vatn hreint og falli hér fram í fossum og sytrum og lækjum úr hjarta landsins, því að við erum dugleg við að skemma vatnið og eyðileggja það. Auðvitað er atvinnulífinu sem hér er rætt um hættast við, eðli málsins samkvæmt. Þar eru sleggjurnar reiddar hæst. En aðrir þættir mannlífsins koma líka til álita. Það þarf að gæta þeirra vel. Það er ekki bara um hreint vatn til drykkjar að ræða heldur líka atvinnulífið sjálft. Með þessum hætti geta erlendir menn, sem vilja kaupa af okkur vatn í neytendaumbúðum eða koma til samstarfs við okkur um vatnsvinnslu, gengið að því sem vísu að hér sé kerfi sem þeir kannast við úr álfunni. Hér geta þeir gengið að vottun sem hefur alþjóðlegt gildi og þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það. Bara þessir tveir þættir nægja til að sýna að þarna er verulegur ábati á ferðum. Því betur sem við stöndum okkur í þessu, þeim mun minni verður kostnaðurinn. Því betra sem kerfið er, sem ferlarnir eru, því klárari, vinnusamari og samhæfðari sem mannskapurinn er sem við það fæst í sveitarfélögunum, í ráðuneytunum, í faginu sjálfu, þeim mun minni verður kostnaðurinn við það vegna þess að þá kemst það bara einfaldlega upp í vana að þessir hlutir séu í lagi á Íslandi. Þetta vil ég nú segja um kostnaðinn af því ég get ekki sagt mikið annað. Þetta er málefni næsta vetrar og þá tökum við til við það aftur. Mikið meira ætla ég ekki að segja. Ég þakka þeim sem hér hafa talað fyrir ágætar ræður og réttmætar efasemdir og áhyggjur. Ég vil þó segja vegna þess sem Kristján Þór Júlíusson sagði um Umhverfisstofnun og bráðabirgðaákvæði sem við leggjum til, og bið forseta að hlusta vegna þess að forseti er hv. formaður iðnaðarnefndar, að það ákvæði er til komið sérstaklega vegna umræðu í nefndinni um samhengi þessa máls og þeirra áætlana sem þær gera ráð fyrir við aðrar áætlanir. Þá sérstaklega við þá áætlun sem verið er að fjalla um á öðrum stað í þinginu, í iðnaðarnefnd, ekki langt frá okkur í umhverfisnefnd, þ.e. áætlun sem heitir verndar- og nýtingaráætlun, með einhverjum hala sem ég man ekki og allir vita hvað um er að ræða. Það er sum sé rammaáætlunin mikla. Það er tillaga sem komin er hér inn í því skyni og við leggjum til við þingið í 2. umr. um málið í trausti þess að iðnaðarnefndin geri slíkt hið sama, með öfugum formerkjum að sjálfsögðu, þegar hún leggur fram rammaáætlun til 2. umr. Að lokum er hin mikla deila í umhverfishlotinu um nýyrðin sem þar er um að ræða. Það orð sem menn hnjóta þar um, einkum hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, orðið hlot, er nú ekki mikið nýyrði. Það er sum sé orðið aldarfjórðungsgamalt. Það hefur auðvitað ekki verið í daglegu brúki, heldur er það notað á sínu sérsviði meðal verkfræðinga og raunvísindamanna. Sjálfir höfundar þess mæla með orðinu, það eru þeir Halldór Halldórsson málfræðiprófessor - það liggur við ég segi: Guð blessi minningu hans. Ef ég væri trúaður mundi ég segja það því að það var mjög þarfur maður fyrir íslenskt mál og reyndar ákaflega skemmtilegur jafningi, liggur mér við að segja, og mikill áhugamaður um tungumál. Ég er alltaf að læra, sagði hann þegar hann var orðinn 85 ára eða eitthvað álíka; á hverjum degi er ég að læra eitthvað nýtt í íslensku. Hann bjó til þetta orð í félagi við jafnaldra sinn, Einar B. Pálsson, verkfræðing og mikinn orðanefndarsnilling í þeirri grein, sem ég held að verkfræðingar hljóti að hefja til skýjanna fyrir hans þátt í íslenskun allra kynja verkfræðinnar. Þeir bjuggu sum sé til þetta orð út frá orðinu hlutur um þær einingar eða heildir sem ekki hafa eiginlegt sköpulag, sem eru ekki á nein horn eða eru ekki í föstu formi. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir má þakka fyrir að við erum ekki að fjalla um t.d. stærðfræði eða rafmagn því að heildir sem til eru í þeim heimum heita ekki hlot, heldur heita þær hlyt með ufsiloni, sem er annað gott nýyrði. Nú þarf hv. þm. Álfheiður Ingadóttir bara að taka til fótanna til að komast undan því nýyrði og passa sig að vera ekki í þeim nefndum sem um það fjalla, þannig að hv. þingmaður sleppur vel, forseti. Um hvað er þetta? Þetta er auðvitað orð sem við þurfum að nota. Það var ekki notað í Njálu eða í sagnfræði Ara fróða en samsvarar, eins og menn vita, orðinu á dönsku legeme, ensku, þýsku Körper um þessa hluti. Vatnshlotið er þá samnafn yfir það að vera lækur, að vera á, að vera stöðuvatn, að vera grunnvatn, að vera jökull, eða að vera gufa neðan jarðar, eða hvað það nú er. Ég segi eins og aðrir hér að þetta orð venst ágætlega. Er rétt að segja frá því að eftir hinar miklu deilur um orðið hlot í umhverfisnefnd, sem olli því að lokum að varaformaður nefndarinnar og mikill áhugamaður um framgang þessa máls er með fyrirvara um stuðning sinn við málið, afhenti formaðurinn henni ljósrit af grein eftir sjálfa sig úr gamalli bók um málfar og orðsnilld þar sem þetta orð er tekið fyrir og skýrt á alla vegu á nokkrum síðum ásamt öðrum skyldum orðum. Ég skil eiginlega ekkert í því, forseti, að hv. þingmaður skuli voga sér upp í ræðustól til að ræða þetta eftir að hafa fengið þessa grein gefins og vera ekki einu sinni með hana með sér. Í fullri alvöru þakka ég fyrir þessa umræðu. Ég held að sé kominn tími til, eins og hv. þm. Skúli Helgason sagði, að við vindum okkur í að vinna upp þær vanrækslusyndir sem við höfum fyrir framan okkur eftir áratug afskiptaleysisins. Við getum verið stolt af því þegar við lítum til baka eftir nokkur missiri að hafa átt hlut að því máli sem hér kemur væntanlega næst til 3. umr. eftir nefndarfund, a.m.k. einn sem verður á morgun, og umfjöllun á honum eða í framhaldi af honum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um landlækni og Lýðheilsustöð, þ.e. sameiningu þeirra tveggja stofnana. Mig langar, í upphafi máls míns, að velta vöngum yfir því sem fram kemur í athugasemdum við 10. gr. frumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að öllum starfsmönnum þessara stofnana verði boðin störf hjá embætti landlæknis og lýðheilsu. Með ákvæðinu er tryggt að ekki þurfi að auglýsa þau störf sem þessir starfsmenn verða ráðnir í.“ Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst það dálítið sérkennilegt að verið sé að setja inn pósitíft ákvæði til að tryggja að ekki þurfi að auglýsa þau störf sem verða til hjá nýrri stofnun vegna þess að það tryggir þá ekki jafnt aðgengi annarra en þeirra sem vinna á viðkomandi stofnunum. Ég tel að þetta geti orkað tvímælis. Þess fyrir utan er gert ráð fyrir að öllum starfsmönnum þessara stofnana verði boðin störf hjá nýju embætti. Það er væntanlega hugsunin til að skapa ró hjá starfsfólki og gera því kleift að reikna með að halda starfinu þó að stofnanirnar verði sameinaðar, vegna þess að svona mál taka oft mjög langan tíma, ég get haft ákveðinn skilning á því, en það sem aftur á móti kemur fram er þetta pósitífa ákvæði í lagafrumvarpinu sjálfu. Ég er dálítið hugsi yfir því hvernig menn ætla að ná fram hagræðingunni af því að sameina stofnanirnar ef ekki á að fækka starfsfólki, nema þá hugsanlega með starfsmannaveltu, þegar fólk hættir sjálfkrafa eða af sjálfsdáðum. Það á ekki að spara í sambandi við húsnæði, jafnvel bruðla þar, ég kem nánar inn á það í ræðunni. Þetta er dálítið sérkennilegt. Líka vegna þess að ef við tökum aðra stofnun, Landspítala – háskólasjúkrahús, sú stofnun fær eins og aðrar stofnanir eðlilegan niðurskurð - við getum deilt um það hvort hann er eðlilegur eða ekki - en farið er í niðurskurð og forstöðumenn þeirrar stofnunar verða að bregðast við. Dugi ekki starfsmannaveltan hjá þeirri stofnun verður forstöðumaður að segja upp starfsfólki. Það er mjög óréttlátt að þegar á að fara að ná hagræðingu fram með sameiningu þá sé sumum stofnunum gert kleift að fara ekki í uppsagnir meðan öðrum er gert það skylt. Til að rifja það upp sem kom fram við umræður hér í gær og fyrradag er Landspítalinn – háskólasjúkrahús búinn að fækka um 670 manns á árunum 2009 og 2010, og langstærsti hlutinn konur. Mér finnst þetta ekki réttlátt gagnvart þeirri góðu stofnun, fyrir utan það að því til viðbótar búið að fækka um einungis 240 störf í Reykjavík, þannig að búið er að ráða nokkur hundruð manns í störf á sama tíma og verið er að skera niður. Það sem ég vil þó ræða frekar, og gerði í upphafi þegar þetta mál var lagt fram, ég gagnrýndi það mjög harkalega, er að mér finnst í raun og veru engin breyting hafa orðið á þessum árum miðað við undanfarin ár, sérstaklega í kjölfar hrunsins. Við erum að ræða um leigu á húsnæði sem er umfram þá þarfagreiningu sem er fyrir stofnunina. Lagt er til og það kemur mjög skýrt fram í texta - mér finnst ákveðinn gagnrýnistónn koma frá fjármálaráðuneytinu, fjármálaskrifstofu ráðuneytisins, um það að gerð er ákveðin þarfagreining fyrir stofnunina af Framkvæmdasýslu ríkisins og í framhaldi af því er farið að bjóða út húsnæðið. Það kemur inn tilboð upp á 29 milljónir á ársgrundvelli. Síðan er það heilbrigðisráðuneytið sjálft sem óskar eftir því að ganga til samninga um húsnæði á Heilsuverndarstöðinni við Barónsstíg, sem er miklu stærra eða töluvert stærra en fram kemur í þarfagreiningunni, eða húsrýmisáætlun heitir þetta nú hjá Framkvæmdasýslunni, og leiguverðið er hærra. Samkvæmt þessum grunni er verið að setja 12 milljónir aukalega í húsnæðiskostnað heldur en þörfin er metin fyrir þessa viðkomandi stofnun. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér er þetta næstum því algjörlega óskiljanlegt. Það á að fara að bruðla með peninga í húsnæði. Það er mín skoðun. Í umsögn fjármálaráðuneytisins er einnig bent á að til að mæta þessu bruðli, sem ég kýs að kalla svo, þarf að spara aukalega um 2% hjá nýrri stofnun, bara til að mæta þessari útgjaldaaukningu í húsnæðismálum. Þá veltir maður því fyrir sér: Hvar verður sá sparnaður? Auðvitað getur hann hvergi annars staðar orðið en hjá starfsfólkinu. Þessu til viðbótar, sem er í raun líka ótrúlegt, eru 17 ár eftir af þeim leigusamningi sem ríkið gerði um húsnæði fyrir landlæknisembættið. Verið er að leigja fermetrann á 2.124 kr. á mánuði og það er kostnaður upp á um 24 milljónir á ári. Það er ekki í hendi, alla vega hefur mér ekki verið tjáð það enn í þessari umræðu, að búið sé að endurleigja þetta húsnæði eða nýta það fyrir aðra starfsemi hjá ríkinu. Ef við gæfum okkur það að ekki væri hægt að endurleigja umrætt húsnæði - því að eins og við vitum er töluvert til af lausu húsnæði á Stór-Reykjavíkursvæðinu og markaðurinn kannski ekki eins erfiður og við þekkjum - þá gæti þessi tala sem ég talaði um áðan, 12 milljónir, sem þegar er verið að bruðla í húsnæðiskostnað, tvöfaldast. Þetta húsnæði mundi standa autt, og kostar 24 milljónir á ári. Þá gætum við hugsanlega staðið uppi með það að setja 36 milljónir aukalega í húsnæðiskostnað. Ef maður notar þær ábendingar sem koma frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um að skera þurfi frekar niður 2% út af þessum aukakostnaði við húsnæðið, þá gæti það legið fyrir að fyrir árið 2012 þyrfti að skerða nýja stofnun landlæknis og Lýðheilsustöðvar um 6% bara út af húsnæðismálum, sem er jafnvel umfram þá hagræðingarkröfu sem gerð er á heilbrigðisstofnanir. Ég bara spyr, virðulegi forseti, en ég fæ engin rök fyrir því hvernig á að ná fram þessari hagræðingu. Í fyrsta lagi á ekki að segja upp neinu starfsfólki. Í öðru lagi er verið að setja aukakostnað upp á tugi milljóna í húsnæði. Hvar er í raun og veru sú fullyrðing um að það eigi að nást fram sparnaður? Það hefur ekki verið útskýrt. Ég kallaði mjög eftir því í 1. umr. sem var reyndar fyrir áramótin. Það liggur ekki enn fyrir. Ég les upp úr meirihlutaáliti frá meiri hlutanum þar sem fram kemur eftirfarandi, með leyfi forseta, ég vitna orðrétt í það: „Við umfjöllun nefndarinnar var gagnrýnt að ekki hefði farið fram kostnaðargreining um mögulega hagræðingu af sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar var ekki eingöngu horft á mögulegan sparnað af sameiningunni, heldur frekar að sameiningin mundi styrkja starf beggja stofnana og nýja embættið væri betur í stakk búið til að mæta hugsanlegum sparnaðarkröfum í framtíðinni.“ Ég leyfi mér að fullyrða, virðulegi forseti, að mér finnst þetta alveg hreint með ólíkindum og ekki boðlegt að leggja þetta svona fram í umræðunni núna um sameiningu þessara stofnana. Að sjálfsögðu hefði heilbrigðisnefnd og meiri hluti hennar átt að kalla eftir því hvar þessi hagræðing á nákvæmlega að nást fram. Ekki er sýnt fram á það. Það blasir einhvern veginn við manni að ekki muni takast að ná fram hagræðingu, nema nýja embættið þurfi að bregðast þannig við vegna aukakostnaðar í húsnæðismálum - því að auðvitað verður það að fara að fjárlögum - að segja upp fagfólki og starfsfólki. Annað er ekki hægt, því að ég tel og hlýt að ganga út frá því vísu að þegar sé búið að skera, eins og það hefur oft verið kallað, inn að beini og taka fitulagið út úr öllum stofnunum. Það hlýtur að eiga við þessar stofnanir eins og aðrar. Áhættan í þessu máli er sú að fara þurfi í frekari uppsagnir á starfsfólki vegna bruðls í húsnæðiskostnaði. Mér er algjörlega óskiljanlegt hvernig á því stendur að ekki skuli vera gerð krafa til ráðuneytisins. Það er nefnilega heilbrigðisráðuneytið sem fer fram á að bæta við kostnaðinn í húsnæðismálunum. Það er gjörsamlega óskiljanlegt að ráðuneytið skuli gera það en þurfi síðan ekki að svara þeirri skýru, einföldu spurningu um hvar eigi að ná hagræðingunni fram. Það er bara skilað auðu. Meira að segja eru öfugmælin algjör. Það er algjörlega óboðlegt að leggja þetta svona fram. Mér finnst þetta vera skýrt dæmi um það, af því erum nú alltaf að tala um að læra af því sem gerst hefur, að við höfum akkúrat ekkert lært. Við erum með skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem segir að í 85% tilfella á sameiningum á stofnunum gengur sameiningin ekki eftir gagnvart þeim markmiðum sem voru sett um hagræðingu, um sparnað. Og hver er aðalástæðan? Hún blasir að sjálfsögðu algjörlega við. Það er vegna þess að undirbúningurinn og markmiðin eru ekki nógu skýr sett fram þegar lagt er af stað. Það er eins og menn ákveði að sameina tvær stofnanir og síðan kemur það í ljós eftir ákveðinn tíma að því miður hafi þetta ekki gengið eftir, en það stefnir jú í eitthvað betra í framhaldinu. Þess vegna hef ég sagt, virðulegi forseti, að það er algjörlega óboðlegt að gera þetta á þennan hátt. Á sama tíma, sem mér finnst reyndar mjög sárt og af því ég á nú sæti í fjárlaganefnd en ekki heilbrigðisnefnd, erum við að taka á móti fólki sem hefur lent í niðurskurði. Mér er mjög minnisstætt að á síðasta hausti komu tveir forstöðumenn sjúkrastofnana á landsbyggðinni. Þeir lentu í mjög miklum niðurskurði, sérstaklega í fyrri tillögum stjórnarflokkanna - sem betur fer var þeim tillögum hent út á hauga, því að það hefði lagt margar heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni í rúst og samfélögin þar af leiðandi - en þessir tveir ágætu forstöðumenn sögðu: Nú er það þannig á stofnunum okkar að við erum búnir að skera niður allt sem við getum, nánast allt. Við erum með konur á launum með niður í 150 þús. kr. á mánuði, sem er svona rétt í kringum upphæð atvinnuleysisbóta. Þær konur eru að sjálfsögðu ekkert síðri og mikilvægari starfsmenn á stofnununum þótt launin séu lægri. Það er búið að skera niður allt sem þetta fólk á að fá og meira að segja þannig að jafnvel er gengið svo langt að menn eru komnir inn á grátt svæði gagnvart kjarasamningum. Ef þessar konur vinna kaffitíma og annað fá þær jafnvel ekki greitt fyrir það. Þannig bregst starfsfólkið við á heilbrigðisstofnunum. Það leggur á sig töluvert meiri vinnu oft og tíðum af því að við vitum að við þennan mikla niðurskurð hefur fólki fækkað mikið. Það er komið alls staðar að þolmörkum. Við höfum heyrt mörg dæmi um það að við erum komin að þolmörkum á mörgum stöðum í því sambandi. En þessar konur leggja mikla vinnu á sig og jafnvel meiri vinnu en þeim ber skylda til samkvæmt kjarasamningum, en samt með þessi laun. Hvað er svo gert? En svo er það bara ekkert vandamál að eyða jafnvel 36 milljónum aukalega í húsnæðiskostnað á þessum tímum. Mér finnst það alveg með eindæmum að þetta skuli vera gert. Það er dálítið merkilegt, og ég vil beina því til virðulegs forseta, einmitt þegar við erum að ræða sameiningar stofnana, að fyrir rúmum þremur mánuðum lagði ég fram fyrirspurn til að fá upplýsingar um leigusamninginn. Ég gerði það í kjölfar umræðu um þetta mál þegar ég sá að 17 ár voru eftir af samningnum um landlæknisembættið, að það var mjög dýr leiga. Þá fór maður að velta fyrir sér: Getur það verið og það hafi verið þannig í gegnum tíðina hjá ríkisvaldinu að menn geri samninga bara út og suður? Það virðist vera staðreyndin. Menn hafa verið að gera samninga og við höfum verið að fjalla um samninga sem eru tengdir við erlendan gjaldeyri, þ.e. gengistryggða leigusamninga. Ég óskaði eftir því að fá upplýsingar úr öllum ráðuneytunum og undirstofnunum þeirra, um leigusamninga sem væru í gildi hjá ráðuneytunum. Það eru liðnir þrír mánuðir síðan ég óskaði eftir þeim upplýsingum, skriflegu svari, og samkvæmt þingskapalögum á að svara því innan tíu daga. Ekki er enn komið svar. Ég tel að margt þurfi að skoða betur og það sé jafnvel ekki nægjanleg yfirsýn yfir það húsnæði sem ríkið er með á leigu og menn skoði þetta allt of einangrað og allt of þröngt þegar verið er að meta þetta. Hvernig stendur t.d. á því í allri þeirri tækni sem við lifum í að þegar menn eru að ganga eftir því hvernig sparnaðurinn eigi að vera verður oft fátt um svör, eins og ég benti á réttilega í umfjöllun um þetta mál? Þá er það símsvörun, skúringar og eitthvað svoleiðis sem skiptir auðvitað máli. Mér er samt algjörlega óskiljanlegt af hverju þarf að skipta um húsnæði þótt verið sé að sameina tvær stofnanir, sérstaklega í ljósi þess, eins og í þessu tilfelli, þegar 17 ár eru eftir af samningstímanum. Eins og símsvörun geti ekki verið á einum stað. Það er í mörgum fyrirtækjum þannig. Það eru meira að segja dæmi um að opinberar stofnanir eru þegar búnar að fá einkafyrirtæki sem sjá um símavörsluna, bjóða út það verkefni. Það verður enginn var við það þegar hringt er í viðkomandi stofnun að það sé einhver kona sem vinnur hjá öðru fyrirtæki sem svarar í símann. Mér er því óskiljanlegt með allri þeirri tækni sem hefur orðið og öllum þessum framförum af hverju fara þurfi þessa leið hér. Sérstaklega þegar ríkið situr uppi með samning sem kostar 24 milljónir á ári. Það er ekki í hendi að hægt sé að koma því húsnæði til leigu og það gæti lent á ríkinu að greiða aukalega 12 milljónir. Þar fyrir utan er talað um að kostnaðurinn við sameininguna vegna flutnings nýs húsnæðis o.s.frv., auðvitað kostar það peninga, sé áætlaður um 30 milljónir. Ef maður leggur þetta saman inn á fyrsta starfsár stofnunarinnar erum við komin með 66 milljónir í kostnað við sameininguna, sem er í kringum 10% af framlögum til stofnunarinnar. Samt ætla menn að ná hagræðingu og sparnaði. Þetta er algjörlega óskiljanlegt. Ég er mjög óánægður með að heilbrigðisnefnd hafi ekki krafið heilbrigðisráðuneytið um skýr svör við því hvernig þessi hagræðing eigi að skila sér og þeirri fullyrðingu um að fjárhagsleg hagræðing muni nást fram með því að sameina stofnanirnar. Mér finnst þeirri spurningu vera algjörlega ósvarað. Ég vænti þess og treysti á það að á milli 2. og 3. umr. muni heilbrigðisnefnd fara yfir og skoða þetta betur. Það er ekki boðlegt að menn fari fram með svona áætlun sem ekki er búið að færa nægilega efnisleg rök fyrir að geti gengið eftir á sama tíma og verið er að skera mjög mikið niður, til að mynda á heilbrigðisstofnunum sem er mjög sársaukafullt og er jafnsársaukafullt fyrir okkur sem þurfum að standa að því. Því er mér algjörlega óskiljanlegt af hverju málið er keyrt fram á þennan hátt eins og gert er. Því að hér er einmitt dæmi að mínu viti í uppsiglingu sem búið er að vara okkur við oft og tíðum, að fara ekki í sameiningar á stofnunum með væntingar um fjárhagslega hagræðingu og sparnað án þess að undirbúa málið nógu vel. Ég hræðist það mjög, virðulegi forseti, að það sé einmitt að gerast núna.

Virðulegur forseti. Í nefndaráliti því sem ég mælti fyrir fyrir hönd minni hluta nefndarinnar gagnrýndum við m.a. það vinnuferli sem farið hefur í gang og tengist hugsanlegum starfsmönnum fyrirhugaðrar nýrrar stofnunar. Í því minnihlutaáliti mótmæltum við jafnframt að sett yrði í 10. gr. frumvarpsins það ákvæði að 7. gr. laga nr. 70/1996 skuli ekki gilda um ráðstöfun starfa. Við ræddum að það hlyti að vera umhugsunarvert fyrir löggjafarvaldið að binda í lög að ekki skuli farið að eldri lögum. Þrátt fyrir að svo hafi verið gert áður er ekki þar með sagt að það þurfi að gera „sömu vitleysuna“ aftur og aftur. Horft hefur verið til m.a. stofnunar Veðurstofu og Vatnamælinga, en þar voru störf yfirmanna auglýst. Í nýju velferðarráðuneyti var ráðuneytisstjórum sagt upp, nýr ráðuneytisstjóri ráðinn og síðan auglýst eftir skrifstofustjórum og deildarstjórum. Það væri kannski æskilegra að þessi fyrirhugaða nýja stofnun gerði eitthvað í þá veru í stað þess að hefja vinnuferli í sameiningu stofnana sem er enn þá í umsýslu og umræðu á Alþingi, frumvarpið ekki orðið að lögum og engum ljóst hvort og hvaða breytingar verða hugsanlega gerðar á því. Það hefur komið fram að starfsmönnum þessara stofnana, landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar, var tilkynnt um sameininguna og það er vel. Það hefur jafnframt komið fram í umræðu hér og innan heilbrigðisnefndar að þetta hafi verið að óskum starfsmanna. Heilbrigðisnefnd barst bréf þann 4. mars 2011 frá trúnaðarmanni Félags íslenskra náttúrufræðinga, trúnaðarmanni Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og trúnaðarmanni í SFR – stéttarfélagi í almannaþjónustu. Þetta eru sem sagt trúnaðarmenn hjá landlæknisembættinu og í bréfi þeirra kemur fram, með leyfi forseta: „Í ljósi umræðu á Alþingi skal tekið fram að tillagan um sameiningu þessara tveggja stofnana er ekki fram komin vegna óska starfsmanna þeirra. Ef af sameiningu verður munu starfsmenn vissulega leggja sig fram um að uppfylla þær væntingar sem gerðar verða til hinnar nýju stofnunar. Í því sambandi er mikilvægt að rétt verði að sameiningunni staðið.“ Virðulegur forseti. Þegar minni hlutinn gerði athugasemd við það ráðningarferli sem farið var af stað í ljósi þess að ekki var ljóst í hverju hugsanlegar breytingar yrðu fólgnar fannst okkur, og við segjum það enn, það dapurleg byrjun fyrir nýja stofnun að gegnsæi og fagleg vinnubrögð séu fyrir borð borin að okkar mati. Við segjum ljóst að ekki liggja fyrir starfslýsingar hinna nýju starfa, hvorki sviðsstjóra né annarra. Í bréfi þeirra trúnaðarmanna sem ég vitnaði til, herra forseti, og mun vitna til hér aftur var starfsmönnum beggja stofnana tilkynnt um að þeir yrðu ráðnir aftur hjá hinni nýju stofnun. Er það vel. Við höfum rætt um að breyta 10. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að 7. gr. laga nr. 70/1996 gildi ekki. Í umræddu bréfi frá trúnaðarmönnum þessara þriggja stéttarfélaga hjá landlæknisembættinu segir, með leyfi forseta: „Starfsmönnum beggja stofnana hefur verið tilkynnt að þeir muni verða ráðnir aftur hjá nýrri stofnun. Því ber að fagna. Hins vegar skorum við á heilbrigðisnefnd að ganga svo frá 10. gr. hins nýja frumvarps að stöður yfirmanna hjá hinni nýju stofnun verði auglýstar, í það minnsta innan þeirra stofnana sem sameina skal. Þá þurfa starfslýsingar að liggja fyrir. Tryggja verður að ráðningarferli lúti góðum stjórnarháttum og að jafnræðis verði gætt. Æskilegt er að óháður aðili, t.d. viðurkennd ráðningarfyrirtæki, meti umsóknir. Á sama hátt ber að gæta þess að rétt verði staðið að ráðningum annarra starfsmanna.“ Virðulegur forseti. Hér er það ósk trúnaðarmanna þriggja stéttarfélaga hjá landlæknisembættinu að hv. heilbrigðisnefnd, svo og hv. alþingismenn, taki tillit til þeirra athugasemda sem við í minni hlutanum höfum gert að tillögu okkar, þ.e. að breyta a-lið 10. gr. í þá veru að öll störf verði lögð niður og þau síðan auglýst. Trúnaðarmennirnir ganga skemur með að auglýsa beri í það minnsta yfirmannastöður og þá innan þeirra stofnana sem á hér að sameina. Herra forseti. Þetta bréf barst heilbrigðisnefnd 4. mars. Það er vel og sýnir að starfsmönnum landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar er annt um stofnanir sínar og fylgjast með því sem fram fer á Alþingi í umræðu um sameiningu þessara tveggja stofnana. Bregður þá svo við, herra forseti, að þann 16. mars 2011 berst bréf frá landlækni, Geir Gunnlaugssyni. Hvert skyldi innihald þess bréfs vera? Jú, það svarar bréfi þriggja trúnaðarmanna hjá landlæknisembættinu til heilbrigðisnefndar. Í fyrsta lagi gagnrýnir hann að farið sé að vinna eftir lagafrumvarpi sem enn hefur ekki tekið gildi sem lög frá Alþingi og á þá sérstaklega við tilnefningar í stöður sviðsstjóra. Þetta er eitt af gagnrýnisatriðum í svari landlæknis til heilbrigðisnefndar við bréfi trúnaðarmanna innan stofnunarinnar sem hann veitir forstöðu. Þar fer hann yfir stöðuna, um skipan undirbúningshóps o.s.frv. Síðan segir, með leyfi forseta: „Vegna þessarar stefnumörkunar stjórnvalda hafa starfsmenn unnið að undirbúningi velheppnaðrar sameiningar allt frá því í mars 2010.“ - Hjá heilbrigðisnefnd liggur bréf sem segir kannski ekki alveg nákvæmlega það sama og landlæknir kallar velheppnaða sameiningu. - „Í kjölfar sviðsmynda- og stefnumótunarvinnu með hagsmunaaðilum og starfsmönnum voru settar fram hugmyndir að nýju skipuriti og drög að starfslýsingum sviðsstjóra. Öllum starfsmönnum var því kunnugt um meginviðfangsefni hvers sviðs í sameinaðri stofnun.“ Landlæknir er sem sagt búinn að draga upp sviðsmyndir. Hann er búinn að leggja niður fyrir sér meginviðfangsefni hvers sviðs innan verðandi stofnunar þótt frumvarpið sé enn til umræðu á Alþingi. Jafnframt segir, með leyfi forseta: „Í bréfi sínu fagna trúnaðarmennirnir því að gert hefur verið ráð fyrir því að starfsmenn haldi störfum sínum. Leggja þeir til að stöður yfirmanna hjá hinni nýju stofnun verði auglýstar, a.m.k. innan stofnananna.“ Síðan kemur svar landlæknis og útskýringar á því sem starfsmennirnir leggja fram í sínu bréfi, með leyfi forseta: „Í öllu sameiningarferlinu hefur verið lögð áhersla á starfsöryggi starfsmanna.“ Síðar stendur: „Á þeim fundi [með starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins] var okkur m.a. tjáð að ekki væri valkostur að auglýsa stöður stjórnenda eingöngu meðal starfsmanna. Ef auglýst væri þyrfti að auglýsa opinberlega. Í ljósi þess að tryggja ætti öllum starfsmönnum störf og kröfu stjórnvalda um aðhald í rekstri og almennum kröfum um hagræðingu hjá ríkisstofnunum var ákveðið að tilnefna sviðsstjóra úr hópi núverandi starfsmanna, […] Tilnefningar í stöður sviðsstjóra eru gerðar með fyrirvara um samþykkt frumvarpsins …“ Enn fremur segir í svarbréfi landlæknis til heilbrigðisnefndar við bréfi sem trúnaðarmenn landlæknisembættisins sendu heilbrigðisnefnd: „Ef það er vilji löggjafans að auglýsa stöður yfirmanna lausar til umsóknar verður að gera ráð fyrir fjárveitingu til að standa straum af kostnaði við hugsanlegar nýráðningar.“ Þetta er í fyrsta skipti sem orðið kostnaður kemur fram í raun og veru. Það þarf að íhuga kostnað vegna þess að í ágætri ræðu áðan fór hv. 1. þm. Norðvest., Ásbjörn Óttarsson, m.a. yfir húsnæðismálin og þá fjármuni sem þar eru undir. Herra forseti. Mér er kunnugt um að hjá landlæknisembættinu séu þeir sviðsstjórar sem hafa verið tilnefndir - og forsendan var tveir frá landlæknisembættinu og tveir frá Lýðheilsustöð. Á fundi sem SFR – stéttarfélag í almannaþjónustu boðaði til og setið var með innan landlæknisembættisins sátu þeir tilnefndu sviðsstjórar sem komu frá Lýðheilsustöð og hvorugur þeirra er innan SFR – stéttarfélags í almannaþjónustu. Verðandi sviðsstjórar hugsanlegrar stofnunar eru þegar farnir að taka þátt í starfsmannafundum sem slíkir. Virðulegur forseti. Drög að starfslýsingum hafa ekki verið lögð fyrir, það er ljóst, en engu að síður hafa tekið til starfa sviðsstjórar samkvæmt tilnefningu sem fór fram í desember á síðasta ári. Við erum nú, þann 16. mars, enn að ræða það frumvarp sem hugsanlega verður að lögum. Það hlýtur að vera umhugsunarefni í allri þessari sameiningu og því vinnuferli sem fer af stað við ráðningar starfsmanna við hugsanlega stofnun að Alþingi Íslendinga og heilbrigðisnefnd hafi á sínu borði bréf trúnaðarmanna þriggja félaga, Félags íslenskra náttúrufræðinga, Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og SFR – stéttarfélags í almannaþjónustu - og afrit af því bréfi var sent hæstv. velferðarráðherra, landlækni, forstjóra Lýðheilsustöðvar, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Félagi íslenskra náttúrufræðinga og SFR – stéttarfélagi í almannaþjónustu - og þá berst inn á borð til heilbrigðisnefndar svarbréf landlæknisembættisins við bréfi trúnaðarmanna til heilbrigðisnefndar. Það hlýtur að segja meira en mörg orð um það sem stendur í bréfi landlæknis um velheppnaða sameiningu - ég tek það fram að hún er enn ekki orðin að veruleika þar sem frumvarpið er ekki orðið að lögum sem þó stendur til - að við í heilbrigðisnefnd sitjum hér með svarbréf landlæknis við bréfi trúnaðarmanna landlæknisembættisins. Sér er hver velheppnaða sameiningin. Þetta er enn eitt dæmi um það að menn hefðu átt að taka skrefin hægar, vinna hægar og bíða þess að Alþingi Íslendinga afgreiddi frumvarpið sem lög áður en þeir fara að leigja húsnæði undir nýja stofnun án þess að kanna hvort og þá hvernig hægt er að leigja það húsnæði sem landlæknisembættið er í núna. Menn hefðu átt að kanna og bíða eftir að sjá hvernig Alþingi Íslendinga færi með það frumvarp sem hér liggur fyrir, hvaða breytingar það hygðist gera á því áður en forstöðumenn núverandi stofnana, landlæknir annars vegar og forstjóri Lýðheilsustöðvar hins vegar, tækju sig til og byggju til sviðsmyndir fyrir hugsanlega verðandi stofnun og færu að ráða til sín fólk sem síðan tekur þátt í stefnumótunarvinnu, sem síðan tekur þátt í starfsmannafundum starfsmannafélags sem það er ekki aðili að. Það er æðimargt óljóst hér, virðulegur forseti, og það er æðimargt sem hv. heilbrigðisnefnd þarf að fara yfir þegar málið kemur aftur til heilbrigðisnefndar á milli 2. og 3. umr. eins og ég óska hér með eftir.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um það mál sem við ræðum núna, þ.e. sameiningu tveggja stofnana, landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Hún hefur að mörgu leyti verið áhugaverð en það hefur ekki alltaf verið jákvæður tónn í henni. Þegar umræðan stóð hér fyrir nokkrum dögum, áður en henni var frestað, beindist hún aðallega að húsnæðismálum. Menn töldu ótækt að fara eins bratt og mönnum fannst eiga að fara í þessa sameiningu. Nú verður að líta til þess að ár er liðið frá því að ákvörðun var tekin um hvaða leiðir mætti fara, eftir töluverðan undirbúning þar sem fyrir lá hugmyndavinna um mismunandi leiðir til sameiningar eða skipulagsbreytingar innan heilbrigðisþjónustunnar. Sú ákvörðun var tekin að taka eitt varfærið skref í staðinn fyrir stærri sameiningu og sameina þessar stofnanir. Um langan tíma, alveg frá þeim tíma þegar Lýðheilsustöð var sett á laggirnar eða jafnvel fyrr, hefur verið umhugsunarefni hvort Lýðheilsustöð ætti að vera sérstök stofnun eða innan landlæknisembættisins. Það voru um það skiptar skoðanir þegar Lýðheilsustöð var stofnuð en sannarlega hefur hún starfað vel þennan tíma, frá 2003. Þegar allt er opnað upp aftur, um hvort fara eigi í skipulagsbreytingar innan heilbrigðisþjónustunnar, má gera það á margan hátt. Lítið skref var stigið en samlegðaráhrif þessara tveggja stofnana eru ótvíræð. Menn greinir ekkert á um það og þess vegna er horft á faglegu hliðina fyrst og fremst í þessari sameiningu. Mér finnst einkennilegt að tala um að allt of stuttur tími fari í undirbúning þegar undirbúningur að sameiningu hefur staðið núna í ár. Að vísu kom frumvarpið fram í lok október og í byrjun nóvember inn í þingið. Með tilliti til þess í hve langan tíma undirbúningsvinnan hafði staðið og var langt komin í ráðuneytinu með aðkomu þessara aðila, ráðuneytis og beggja stofnana, var talið að sameiningin gæti átt sér stað um áramótin. Við þurfum ekkert að fara yfir það, það varð ekki, en ég tel að engum sé greiði gerður með því að draga það að sameina þessar tvær stofnanir. Það er búið að undirbúa þetta. Stofnanirnar eru tilbúnar, húsnæðið er til staðar en það er ekki búið að leigja það. Það verður ekki leigt fyrr en lögin taka gildi eftir því sem ég hef upplýsingar um og það er ekki verið að borga tvöfalda leigu ef við horfum á landlæknisembættishlutann. Eins og hér hefur margoft komið fram sitjum við þó sannarlega uppi með ekki bara einn ólánssamning heldur marga ólánssamninga sem ég kalla svo fyrir það að þeir eru ekki uppsegjanlegir. Þeir voru gerðir til langs tíma. Þetta er sameiginlegt vandamál margra opinberra stofnana sem verður að líta á sem verkefni í Fjársýslunni að kljást við. Það þýðir heldur ekki að vera með slíka samninga í höndunum, sem vissulega eru á mörgum stöðum farnir að bitna á starfsemi viðkomandi stofnunar, og að ekki megi hrófla við þeim stofnunum sem núna eru með slíka samninga, að ekkert megi gera, þær verði bara að vera bundnar út samningstímann. Það er ekki hægt. Við þurfum að horfa á það sem er jákvætt. Það er jákvætt ef við stuðlum að því að koma hér á faglega sterkri stofnun. Við eigum að horfa á það. Skipulagsbreytingar eru viðkvæmar, alveg sama hvenær farið er í þær, og það þarf að vanda vel til verka. Þeir sem hafa staðið að undirbúningi þessarar sameiningar telja sig hafa unnið núna í ár að þessum undirbúningi. Sameining á tímum efnahagskreppu verður hugsanlega með öðrum hætti en þegar allt leikur í lyndi. Þá er horft á sameiningu út frá öðrum forsendum. Þessi sameining er ekki eingöngu til að ná hagræðingu í rekstri. Það er horft til þess að starfsemi þessara stofnana verði öflugri, þær verði eins og þær eru en bara sem ein stofnun. Kreppa hreyfir við hugmyndum og nauðsyn þess að fara í skipulagsbreytingar. Fyrir því eigum við að vera opin. Við eigum að vera opin fyrir því eins og efnahagsástandið er núna að sjá möguleikana í stjórnsýslunni án þess að draga úr þjónustu. Við eigum heldur að styrkja stofnanir. Þetta er hluti af því. Það kostar að flytja. Það kostar að sameina. Það kemur fram á fyrstu tveimur, jafnvel þremur, árunum að það er aldrei hægt að komast hjá fjárhagslegum skuldbindingum við sameiningu. Það getur svo skilað sér til baka til lengri tíma litið í samlegðaráhrifum í rekstri þessara stofnana. Það er alveg rétt að Ríkisendurskoðun hefur skoðað það og telur að ekki hafi náðst nema takmarkaður árangur af sameiningu stofnana vegna þess að markmið með sameiningu opinberra stofnana hafi ekki náðst í 85% tilfella, en hvað varðar þessa stofnun er markmiðið fyrst og fremst faglegt. Rekstrarlega er markmiðið síðan að stofnanirnar reki sig innan fjárlaga á þessu ári. Það er verið að efna til nýrrar stofnunar á grunni tveggja sem báðar halda starfssviði sínu. Ástæðan fyrir því að fallið er frá 7. gr. starfsmannalaganna er einfaldlega sú að það á að tryggja öllum starfsmönnum áframhaldandi starf við nýja stofnun. Það á ekki að opna allt upp og auglýsa eftir utanaðkomandi starfsmönnum, allir eiga að geta verið rólegir með að þeir fái störf hjá nýrri stofnun. Ég tel mikilvægt að valda ekki meiri óróleika en þörf er á eins og verður alltaf þegar verið er að breyta stofnunum, starfsmenn eiga að geta treyst því að þeir haldi störfum sínum áfram. Fram að áramótum var unnið samkvæmt þeirri áætlun að lögin tækju gildi um áramótin. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir las áðan upp úr bréfi sem heilbrigðisnefnd barst frá landlæknisembættinu, úr svari við bréfi frá trúnaðarmönnunum. Ég tel í fyllsta máta eðlilegt þar sem afrit var sent landlæknisembættinu og fleirum að sjónarmið embættisins kæmu fram sem svar við þessum ábendingum frá trúnaðarmönnunum. Landlæknir fer þar yfir þá gagnrýni sem kemur fram í bréfi trúnaðarmannanna og skýrir hvers vegna unnið hafi verið eins og gert var. Þótt ekki sé farið eftir 7. gr. starfsmannalaganna sem á helst við stofnun nýrra embætta, nýrra stofnana, tel ég ekki síður góða stjórnsýslu í tilfelli eins og núna þegar verið er að sameina þessar tvær stofnanir. Þær eiga að halda hlutverki sínu. Þegar stofnað var til velferðarráðuneytisins og tvö ráðuneyti runnu saman í eitt var þessi leið farin.

Nei, starfsmönnum … ráðuneytisstjórum sagt upp og auglýst.

Ég tel að með þessu sé á engan hátt verið að brjóta lög eða fara á svig við góða stjórnsýslu. Hér hefur verið óskað eftir því að málið komi til heilbrigðisnefndar á milli 2. og 3. umr. Við því verður orðið. Ég mun stuðla að því að heilbrigðisnefnd geti átt fund strax á morgun svo hægt sé að ljúka þessu máli, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, annars vegar það sem hv. þingmaður sagði í sinni ræðu áðan um að það væri alveg skýrt að fagleg samlegðaráhrif væru borðliggjandi. Ég ætla ekkert að efast um það enda sit ég ekki í heilbrigðisnefnd og fjalla ekki faglega um málið þar. Því langar mig að spyrja hv. þingmann í ljósi þeirra aðstæðna sem við höfum rætt hér töluvert: Var skoðað eitthvað sérstaklega að færa verkefni á milli stofnananna til að ná þessum samlegðaráhrifum og fara ekki í þetta bruðl með húsnæðiskostnaðinn? Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hún telji heilbrigðisráðuneytinu sæmandi að leggja fram fullyrðingar um að það náist fram hagræðing en samt sem áður hefur hvorki verið gerð úttekt á fjárhagslegum samlegðaráhrifum stofnananna tveggja né rekstraráætlun gerð fyrir sameiginlega stofnun á vegum heilbrigðisráðuneytisins. Finnst hv. þingmanni þetta boðleg vinnubrögð, sérstaklega í ljósi þess sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni áðan að þetta ferli er búið að standa í heilt ár? Það er heilt ár síðan byrjað var að ræða hugmyndina um þessa nýju stofnun. Er ekki eðlileg krafa að heilbrigðisráðuneytið sýni fram á þessi samlegðaráhrif og útfæri þau með þeim hætti að ekki þurfi að efast um og deila um það? Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég hef verulegar áhyggjur af því að þessi vinna skuli ekki fara fram ef hún er svona borðliggjandi. Á hvaða forsendum getur ráðuneytið fullyrt þetta þegar það getur ekki einu sinni sýnt fram á það?

Herra forseti. Fagleg samlegðaráhrif. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni voru um það áhöld þegar Lýðheilsustöð var stofnuð hvort hafa ætti sérstaka stofnun sem sinnti lýðheilsumálum eða hvort það ætti að efla lýðheilsustarf innan landlæknisembættisins því að þarna eru verkefni sem skarast. Tekist var á um þetta á faglegum nótum. Niðurstaðan varð að ákveðið var að hafa þetta sérstaka stofnun. Maður getur sagt að þau verkefni sem skarast í dag hafi alla tíð skarast og það eru orðin áhöld um hvort við teljum að það eigi að halda áfram þessum tveimur stofnunum eða hvort við teljum að það væri sterkara að hafa þarna eina stofnun. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að fara þá leið að ná samlegðaráhrifum með einni stofnun. Við þurfum að horfa til lengri framtíðar. Fagleg rök liggja þarna til grundvallar þó að við séum ekki sérstaklega með einhverja úttekt og skýrslu um það í höndunum. Hvað varðar umræðu um bruðl á húsnæði tel ég að leysa verði með einhverjum hætti núverandi húsnæði landlæknisembættisins, t.d. með útleigu eða uppsögn á samningi, eða samningum eftir því hvernig á málið er litið. Það er ekki bruðl að mínu mati hvað varðar það húsnæði sem á að leigja undir nýja starfsemi þó að það séu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin en við erum greinilega algerlega ósammála um þetta bruðl í húsnæðismálunum. Sú staða getur augljóslega komið upp að setja þurfi 36 milljónir aukalega í húsnæðiskostnað. Það blasir alveg við. Það kostar 30 milljónir að flytja, eru eðlilegar skýringar á því? Þetta eru 66 milljónir. Þetta eru 10% af fjárlögum stofnunarinnar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég lít á þessa umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þannig að þetta sé ákveðin ábending til okkar í umfjöllun um þetta mál að það geti þurft að skera meira niður, enda stendur það skýrum stöfum í umsögninni, um allt að 2% aukalega út af þessu og jafnvel 6% ef við sitjum uppi með leigusamninginn.  Mig langar líka að spyrja hv. þingmann sem er einstaklega vönduð kona: Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að með því að bruðla með peninga í húsnæðismálum muni það einmitt bitna á faglegu starfi og gæðum þess vegna niðurskurðar sem verður út af því að það verður ekki hægt að bregðast öðruvísi við á árinu 2012? Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Telur ekki hv. þingmaður að það þurfi hugsanlega að segja upp sex til átta starfsmönnum á þessum stofnunum vegna bruðls í húsnæðiskostnaði?

Hæstv. forseti. Sambærilegir leigusamningar vegna húsnæðis eins og landlæknisembættið er í núna eru víða til og eru farnir að sliga starfsemi margra opinberra stofnana. Það er hægt að nefna dæmi bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Það er sannarlega farið að bitna á starfinu sem það átti ekki að gera. Auðvitað getur það orðið hjá þessari stofnun eins og öðrum stofnunum. En þessari nýju stofnun er ætlað að starfa innan fjárlaga eins og hinum tveimur stofnununum var ætlað að gera á þessu ári. Það verður erfitt en ég get ekki spáð fyrir um næsta ár eða þarnæsta ár en vissulega getur mikill húsnæðiskostnaður komið niður á starfseminni. Það er alveg ljóst. Þetta er að gerast víða og því er mikilvægt að horfa á það húsnæði sem landlæknisembættið hefur á leigu í dag í samhengi við leigu á sambærilegu húsnæði fyrir opinbera þjónustu sem eru jafnvel bundnir við erlenda mynt, óuppsegjanlegir, hvort ekki er með einhverjum ráðum hægt að komast út úr þeim. En ég tel ekki að við getum bundið landlæknisembættið og komið í veg fyrir að hægt sé að gera skipulagsbreytingar og mynda sterka stofnun vegna þessa húsaleigusamnings. Það finnst mér ekki koma til greina. Það er mál sem við verðum svo að leysa þar fyrir utan.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Þuríður Backman sagði að hvað varðaði 7. gr. laga nr. 70/1996 hefði verið farið eftir henni í velferðarráðuneytinu. Ég ætla að upplýsa það hér og nú að það er rangt. Þegar þau ráðuneyti voru sameinuð var ráðuneytisstjórum sagt upp og ráðuneytisstjórastaðan auglýst. Það er æðsta staðan í ráðuneytinu. Síðan voru stöður fimm starfsmanna, skrifstofustjóra og deildarstjóra, auglýstar á innra neti allra stofnananna og þeim gafst tækifæri til að sækja um þannig að því sé til haga haldið. Annað og meira, þegar velferðarráðuneytið var sameinað voru klár lög um sameininguna þannig að ekki var ráðist í vinnuferli á fyrirliggjandi frumvarpi, heldur var ráðist í vinnuferli á fyrirliggjandi lögum. Mönnum verður tíðrætt um að þetta sameiningarferli hafi staðið frá 1. mars í fyrra. Hugmyndin byrjar 1. mars 2010 og þáverandi heilbrigðisráðherra skipaði hóp til að fara í þá vinnu. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Þuríði Backman að ferillinn er orðinn langur en þennan tíma hefði að mínu mati átt að nýta til að sýna ljóslega fram á að eftir að frumvarpið yrði að lögum væri skipurit hinnar nýju stofnunar klárt og kvitt með starfslýsingum þeirra sviðsstjóra sem þar ættu að vinna sem og starfslýsingum annarra starfsmanna sem taka ættu til starfa hjá hinu nýja embætti sem það átti þá að vera en er í dag orðið að nýrri stofnun. Þá hefði legið fyrir samþykki Alþingis, þá hefði legið fyrir skýrt skipurit og allir vitað að hverju þeir gengju, hugsanlega ráðningarkjörum, að ég tali ekki um starfslýsingar, og hlutirnir verið í lagi. Þetta hefði átt að vera sá grunnur sem sameiningarferlið hefði átt að byggjast á á þeim tíma frá því að hugmynd um frumvarpið kviknar og þar til frumvarpið yrði að lögum og menn gætu farið að vinna samkvæmt því. Ég verð að segja, frú forseti - herra forseti, þetta er dálítið erfitt stundum af því að konur eru í meiri hluta í forsætisnefnd og þá verður manni oftar en ekki fótaskortur á tungunni, virðulegur forseti. Við erum að fást við tvær stjórnsýslustofnanir en á undanförnum árum, frá hruni, höfum við t.d. verið að fást við fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins, til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva vítt og breitt um landið. Þar hefur engum dottið í hug að allir ættu að geta haldið störfum sínum. Þar hefur fólki unnvörpum verið sagt upp og þar eru konur í meiri hluta. 600 manns hafa á undanförnum árum misst vinnu sína á Landspítalanum og það er vegna ríkjandi efnahagsástands. Hér leggjum við engu að síður til við sameiningu þessara tveggja stofnana í eina að ekki megi hrófla við starfsmönnum. Þannig er það einfaldlega. Stundum verður fólk að vera sjálfu sér samkvæmt. Við erum að ræða stjórnsýslustofnanir. Virðulegur forseti. Þegar faglega þáttinn ber á góma ræða menn oftar en ekki um faglegan þátt Lýðheilsustöðvar en ekki hugsanlega faglega þáttinn innan landlæknisembættisins. Þá veltir maður fyrir sér hvort þessi faglegi þáttur Lýðheilsustöðvar hafi endilega verið best kominn innan landlæknisembættisins, eða hefði hugsanlega mátt færa starf Lýðheilsustöðvar með einhverjum hætti inn á forvarnadeildir heilsugæslunnar þar sem forvarnir eru unnar í heimabyggð en ekki í stjórnsýslustofnun? Ég ætla þó ekki að velta því hér upp hvort hefði verið skynsamlegra. Það er eitt í þessu, virðulegi forseti, þessi mál hafa hvorki verið rædd né skoðuð til hlítar. 

Herra virðulegi forseti. Menn kann að undra að ég komi hingað og skipti mér af umræðu heilbrigðisnefndarmanna um stofnanir sem ég hef ekki mikið komið nálægt á þinginu og ég ætla ekki að gera það efnislega nema þá úr fjarlægð, en það lítur út fyrir að vera algerlega eðlilegt mál og ágætt að sameina þessar stofnanir. Kannski áttu þær aldrei að vera tvær og ég held að það hljóti að vera hægt að koma því þannig fyrir að öll verksvið þeirra komist vel af og að starfið eflist frekar en áður því að þetta er tilhneigingin, að reyna að koma starfsemi fyrir í einni stórri stofnun. Opinberar stofnanir okkar og raunar einkastofnanir líka líða fyrir að þar er ekki nóg af fólki og oft ekki aðstæður til að taka mjög mikið á. Ég kom ekki hingað til ræða það frekar heldur til að spyrja formann hinnar háu heilbrigðisnefndar, hv. þm. Þuríði Backman, hvort ekki sé mögulegt að finna betri lausn á heiti hinnar nýju stofnunar en nú er uppi. Þá skal ég segja henni til vorkunnar og nefndinni að það heiti sem áður var lagt til í frumvarpinu, nefnilega Embætti landlæknis og lýðheilsu, hygg ég að það hafi verið, er ekki gott. Yfirleitt er það þannig að íslenskum sið að embætti einhvers er embætti einhvers tiltekins embættismanns; embætti landlæknis eða embætti forseta Íslands en ekki embætti málefnis eða samnafns þótt hugsanlega séu dæmi um það sem ég man a.m.k. ekki í svip, en það er það eðlilega. En ég held að það sé ekki góð leið að nema orðið embætti brott og ætlast til að þessi stofnun heiti Landlæknir – lýðheilsa, og bið nefndarmenn ósköp einfaldlega að velta því fyrir sér hvernig praxís muni vera á því. Hvað segir símastúlkan? Hvað verður forstjórinn kallaður? Það er reyndar landlæknir. En upplýsingafulltrúinn eða skrifstofustjórinn, skrifstofustjóri Landlæknis – lýðheilsu, fulltrúar Landlæknis – lýðheilsu? Það er ekki vel heppnað. Ég spyr hvort menn hafi leitað að fordæmum um það og hver þau þá séu í opinbera geiranum. Ég þekki þau annars staðar, t.d. í íþróttunum. Þar eru menn svo viðkvæmir að ef þarf að leggja saman knattspyrnulið eða keppnislið er stundum farin sú leið að setja bandstrik á milli, reyndar ekki þverstrik. Ég man, forseti, eftir því að í grennd við okkur, að vísu einkum í Reykjavíkurkjördæmi suður en þó líka norður, var félagið Grótta – KR sem lék handknattleik fyrir nokkrum árum. Það heppnaðist ekki mjög vel þannig að við skildum handboltann bara eftir í Gróttu og snerum okkur aftur að knattspyrnu og körfuknattleik í KR og leikum áfram undir því nafni. Fyrir norðan held ég að hafi verið - var það ekki KA – Þór? Ég man eftir því að einhvers staðar í nágrenni við forseta þingsins, þann sem nú situr, var félagið Leiftur – Dalvík og fór það frekar illa, forseti. Þeir reyndu fyrir sér í 2. deildinni í fótboltanum en það fór ekki vel. Það getur vel verið að það hafi verið nafnið sem varð til þess  Í fullri alvöru hefur þetta ekki gengið mjög vel sem siður. Við þekkjum það líka úr viðskiptalífinu og fyrirtækjunum. Þar eru menn heldur að hverfa frá þessu af því að þau nöfn voru erfið í meðförum, t.d. Samvinnuferðir – Landsýn. Menn muna eftir því þeir sem eldri eru að hafa ferðast með Samvinnuferðum – Landsýn og þá þurfti að beygja það allt saman: Til Samvinnuferða – Landsýnar. Fyrir nokkrum árum var ég einn af viðskiptavinum Sjóvár – Almennra. Sú samsetning gekk ekki og þetta heppnast yfirleitt ekki vel. Ég held að núna séu fyrirtæki yfirleitt að reyna að hætta þessu og velja sér nýtt nafn. Má að vísu deila um hversu vel heppnuð þau eru sum, samanber Arion banka og önnur slík fyrirbrigði, en þessi siður er yfirleitt aflagður. Það sem gerst hefur undanfarin ár í sameiningarmálum - nú hef ég ekki haft aðstöðu til að kynna mér það mjög vendilega eða safna saman gögnum um það en ég skal gera það síðar ef óskað er eftir og flytja um það nokkurt erindi - er að menn hafa verið að reyna að finna nöfn sem ganga og hafa yfir að búa hinni sögulegu hefð þótt mönnum þyki í fyrstu að þau nái ekki 100% yfir þá starfsemi sem í meðförum er. Þá er það oft svo með þær stofnanir sem lengi lifa, þó að þær skipti ekki um nafn og sömu lögin gildi um þær, að starf þeirra þróast þannig að upphafsnafn þeirra er kannski komið svolítið langt frá því sem eitt sinn var þegar Hannes Hafstein og Skúli Thoroddsen stofnuðu til þeirra í byrjun síðustu aldar. Ég minni t.d. á þrjú nýleg dæmi um sameinaðar stofnanir - reyndar hefur sameining í einni þeirra ekki gengið enn. Það var stofnun sem ég kom aðeins nálægt í menntamálanefnd á sínum tíma þegar teknar voru fimm stofnanir á sviði íslenskra fræða og skeytt saman í eina. Þetta veit auðvitað hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir af því að hún er svo vel menntuð. Voru menn að vandræðast um hvað sameinuð stofnun ætti að heita. Stofnun íslenskra fræða er hálfhjákátlegt, svolítið svipað og Embætti lýðheilsu. Að lokum var tekinn sá kostur sem við stóðum fyrir í nefndinni, sem ég hygg að hafi verið nokkuð góður, í samráði við hina bestu menn, að taka nafn þeirrar sem mest fór fyrir og frægust var um löndin, nefnilega Stofnunar Árna Magnússonar, og nota það ásamt svolitlum hala. - Hér gengur þingflokksformaður minn, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, hjá og lítur á mig aðdáunaraugum með þakkarsvip og ég kann svo sannarlega að meta það að fá slíkan stuðning í ræðustól eins og nú háttar til. Önnur stofnun sem einmitt hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir stóð fyrir að sameina þegar hún var umhverfisráðherra ásamt hinu háa Alþingi fyrir ekki löngu - hún stóð sig svo vel sem umhverfisráðherra að það jafnast nánast á við hæstv. núverandi umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur, þannig að það sé sagt, og hefði gengið enn þá betur ef hún hefði ekki verið í stjórn með ákaflega vondum flokki sem við höfum haldið utan stjórnar í nokkur ár og gerum áfram. Kemur nú mæðusvipur á fyrri viðhlæjendur mína í ræðustól.  Dæmið með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur var þegar Veðurstofa Íslands sameinaðist Vatnamælingum Orkustofnunar. Hvað átti það að heita? Veður- og vatnastofan, eða hvað í ósköpunum átti hér að ganga á? Niðurstaðan varð sú að hinn góði ráðherra á þeim tíma hafði samráð við hina bestu menn, eins og alltaf er gott að hafa, og fann þá út að best væri að Veðurstofa Íslands héldi áfram að heita sínu gamla nafni. Vatnamælingarnar runnu síðan inn í það og þótt eðlilega kæmi upp kurr hjá starfsmönnum Vatnamælinga er það samt niðurstaðan að Veðurstofa Íslands starfar enn og á því verksviði sem endurspeglast þar. Ég held að það sé ekki eftir nokkur óánægja með það sem eftir stendur í þeirri stofnun. Allt gerðist þetta hér í salnum, forseti, og þriðja dæmið á uppruna sinn einmitt hjá forseta þeim sem nú situr í ræðustóli, hv. þm. Kristjáni Lúðvíki Möller og fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra, sem lagði fyrstur fram frumvarp það sem nú er í vinnslu í hinni háu samgöngunefnd um annars vegar Farsýsluna og hins vegar Vegagerðina. Hjá Vegagerðinni, sem annað frumvarpið er um, stendur til að sameina nokkrar stofnanir eða nokkra hluta af stofnunum undir því nafni og verður nafnið auðvitað líka vandi því að það eru ekki bara vegir, akbrautir eða reiðgötur í þeirri klassísku merkingu sem þarna er um að ræða, heldur farvegir á landi, láði og lofti, en hv. þm. Kristján Möller, ágætur forseti hér í salnum, lagði til að það héti Vegagerðin. Var þar með því forna nafni viðhaldið að sjálfsögðu í samráði við hina bestu menn eins og hlýðir að gera við slík tækifæri. Ég rek þessi dæmi bara til kurteislegrar ábendingar fyrir formann hinnar háu heilbrigðisnefndar, hv. þm. Þuríði Backman, og hennar góðu samstarfsmenn í nefndinni sem hér hafa ást við ákaflega hlýlega. Það er eftirtektarvert og ánægjulegt að heyra hversu góður samstarfsandi er í þeirri nefnd. Ég legg til að nefndin ræði þetta milli 2. umr. og 3. umr. og fái kannski ráðgjöf hjá sérstakri stofnun ef mín nægir ekki, eða a.m.k. undirstofnun sem við hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir þekkjum ágætlega og hét Íslensk málstöð áður. Ég man ekki hvað hún heitir núna en hún gefur ráð af þessu tagi og mundi vera fús til að láta hinni háu heilbrigðisnefnd hins háa Alþingis í té ráðgjöf vegna þessa máls og ég legg til að heilbrigðisnefnd sækist eftir henni. Ég geri ráð fyrir að það gangi mjög greiðlega.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki andsvar í sjálfu sér þó að ræðuformið heiti andsvar. En þar sem hv. þm. Mörður Árnason var með mjög góða hugleiðingu um nafngiftir og beindi til mín þeirri spurningu hvort nafn stofnunarinnar hefði ekki verið skoðað í heilbrigðisnefnd þá er því til að svara að nafngiftin var svo sannarlega skoðuð í heilbrigðisnefnd. Farið var yfir nafnið, stofnunina og embætti landlæknis og hvernig því öllu mætti fyrir koma. Þetta samkomulag varð niðurstaðan eftir töluverða umræðu og skoðun þar sem ljóst var í byrjun að nafnið „embætti landlæknis og lýðheilsu“ gekk ekki og varð þá að finna nýtt nafn. Margir komu að því máli. Því miður leitaði heilbrigðisnefnd ekki til hv. þm. Marðar Árnasonar um liðsinni í því vandasama verki en ég trúi því að þetta nafn venjist vel. Stofnunin hefur fengið gælunafn hjá okkur í heilbrigðisnefnd; hvort það kemur til með að festast við hana eða ekki skal ég láta ósagt og ég ætla ekki einu sinni að nefna það hér því að það kemur í ljós undir hvaða nafni hún gengur. Landlæknir – lýðheilsa er það nafn sem varð fyrir valinu og til að svara hv. þingmanni þá var þetta virkilega skoðað.

Forseti. Ég er ekki ánægður með þetta svar eins og vænta mátti þótt ég virði vilja nefndarinnar til að komast að samkomulagi og ná sáttum. Með sum mál borgar sig ekki að fara of víða. Ég ætla ekki að hafa það upp úr fornsögunum að því verr gefist heimskra manna ráð sem fleiri koma saman en hugur minn hvarflaði þó aðeins í þá átt. Ég skora á nefndina að spyrjast fyrir hjá smekkmönnum á þeirri stofnun sem ég nefndi áðan, Stofnun Árna Magnússon í íslenskum fræðum. Ég man ekki hvað sviðið heitir en þar er sérstakt svið sem annast málrækt, hugsar upp nýyrði eða fylgist með nýyrðastarfi og getur gefið ráð í þeim efnum. Ef ég yrði spurður mundi ég taka út seinna nafnið og halda mig við embætti landlæknis, það er eldra og við þekkjum það þó að eðlið sé ekki hið sama og þó að starfsmenn á hinni stofnuninni kunni að verða óánægðir þá stendur það ekki yfir nema í nokkrar vikur eða mánuði að því tilskildu að allt sé í góðu lagi, að ekki ýfist upp eitthvað annað í því sambandi og þá er það sem sé rótin sem eitthvað er athugavert við en ekki blómið sem upp af henni vex.

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja í upphafi máls míns að ég er á annarri skoðun en hv. þm. Mörður Árnason í þessu máli. Ég hef minni áhyggjur af nafni á stofnuninni en starfsfólki stofnunarinnar. Án þess að ég sé að gera lítið úr því að menn þurfi að ræða það málefni sem hann tók fyrir verð ég að viðurkenna að mér fannst þetta mjög athyglisverð umræða, sérstaklega í ljósi þeirra alvarlegu tíðinda sem gætu verið í uppsiglingu. Út af andsvari hv. þm. Þuríðar Backman áðan við mig eða réttara sagt í svari hennar vil ég fyrst segja um leigusamninginn hjá landlæknisembættinu, sem er þannig að eftir eru 17 ár af honum, að hann kostar 24 milljónir á ári. Hv. þingmaður segir að það sé mjög mikilvægt að komast frá þeim samningi. Við getum verið sammála um það. En ég tel mjög mikilvægt að við horfumst í augu við hinn blákalda veruleika sem er sá að samningnum er ekki hægt að segja upp og það liggur ekki fyrir hvernig er hægt að nýta húsnæðið öðruvísi. Það er hinn blákaldi veruleiki, sama hvað okkur finnst um hann. Það að þessi samningur var gerður fyrir 7 árum til 25 ára með þessum ákvæðum er staðreynd sem blasir við okkur. Þess vegna verðum við að átta okkur á því ef við förum þá leið sem lögð er til í þessu frumvarpi, að sameina þessar stofnanir með faglegum ávinningi og allt í lagi með það, en ég hef bara verulegar áhyggjur af því fyrir árið 2012 svo að það komi skýrt fram, að nú er hagræðingarkrafan 9% á þessar stofnanir fyrir árið 2011 og við erum með 36 milljóna aukakostnað í farvatninu - annars vegar 12 milljónir, sem að mínu mati er verið að bruðla með með því að taka stærra húsnæði undir stofnunina en þarf, og hins vegar erum við með samning sem er óuppsegjanlegur, hvað sem okkur finnst um það, og kostar ríkið 24 milljónir á ári; þetta eru 36 milljónir plús 30 milljónir sem kostar að flytja stofnunina, það eru eðlilegar skýringar á því. Það er 10% kostnaður aukalega við heildarfjárveitingu stofnunarinnar fyrir árið 2011 þó að fram komi að sá 30 milljóna kostnaður sem á að greiða vegna flutningsins muni verða tekinn af uppsöfnuðum heimildum sem stofnunin á inni. Þetta blasir þannig við mér, virðulegi forseti, að á árinu 2012 - við vitum alveg hvert verkefni okkar er - verður reynt að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Við verðum að reyna það. Ég held meira að segja að þegar vinstri menn eru farnir að tala um að skattarnir séu hugsanlega komnir í hámark þá séu þeir komnir langt upp fyrir hámark. Sá veruleiki liggur fyrir að við þurfum að skera meira niður árið 2012. Ég sit í hv. fjárlaganefnd og þykist gera mér sæmilega grein fyrir því, ég legg mig a.m.k. fram við það, ekki bara af þeim umræðum sem voru í gær og í dag um það sem er að gerast í uppbyggingunni í atvinnulífinu, í hagvextinum, í sambandi við atvinnuleysið og allt saman, að það bendir því miður ekkert til annars en að árið 2012 verði blóðugt niðurskurðarár. Það er hinn blákaldi veruleiki. Þess vegna kem ég því skýrt á framfæri að það að bruðla með 36 milljónir í húsnæðiskostnað kostar að við þurfum væntanlega að segja upp sex til átta konum til viðbótar, fagfólki. Mér finnst ekkert réttlæta það, ekki neitt. Þó svo að menn séu þeirrar skoðunar að þeir vilji að stofnunin fari í annað húsnæði sem hafi einhverja sögu og þar fram eftir götunum gef ég ekkert fyrir það, ekki neitt. Ég virði og met störfin það mikils að við megum ekki bruðla með peninga til þess að þurfa að segja enn fleira fólki upp, mér finnst það algerlega óásættanlegt. Mér finnst óásættanlegt að heilbrigðisráðuneytið skuli ekki geta, eftir að hafa unnið að málinu í heilt ár, lagt fram gögn þar sem sýnt er fram á hagræðinguna. Það er algerlega óþolandi. Þess vegna held ég að hv. þingmenn sem greiða að lokum atkvæði um þetta frumvarp verði að gera sér grein fyrir að með því að fara þessa leið sé ekkert sem bendi til annars en verið sé að fórna sex til átta störfum, kvennastörfum, í heilbrigðisstétt. Er ekki nóg komið af því? Það er verið að tala um að við þurfum að læra af hruninu og öllu sem því fylgir. Við erum ekki að læra neitt eða alla vega ekki þeir sem ætla að samþykkja þetta svona. Til viðbótar blikka öll viðvörunarljós. Við vorum að fá umsögn frá fjármálaráðuneytinu eða fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og ég lít svo á að þar sé akkúrat verið benda okkur á þær staðreyndir sem eiga að blasa við okkur. Þær blasa við mér alla daga þar sem ég sit í fjárlaganefnd. Við erum nýbúin að fá í hendur, fyrir örfáum dögum, ábendingar frá fjármálaráðuneytinu um að Sjúkratryggingar Íslands muni ekki ná að halda fjárlög þessa árs - þar munu 2 milljarðar væntanlega standa út af. Hvers vegna er það? Það er ekki vegna þess að Sjúkratryggingar séu ekki vel rekin stofnun af því góða fólki sem þar er. Nei, það er vegna óraunhæfra krafna frá ráðuneytinu um hvernig eigi að bregðast við niðurskurðinum. Sama gerðist árið 2010, talan var nánast sú sama, tæpir 2 milljarðar. Fjárlagagatið fram undan er upp á nokkra tugi milljarða. Það er verkefnið. Þess vegna finnst mér mjög sárt að þurfa að reka enn fleiri konur úr vinnu. Er ekki nóg komið? Í umræðunum í fyrradag blöstu staðreyndirnar við. Það er búið að fækka á Landspítalanum um 670 störf. Á sama tíma höfum við efni á að bruðla með peninga í húsnæðismál. Hver er afleiðingin? Hún er sú að við þurfum enn eina ferðina að reka konur úr heilbrigðisstofnunum. Það er dálítið kúnstugt í allri þeirri farsakenndu umræðu margra stjórnarþingmanna um að núna eigi að vinna eftir kynjaðri fjárlagagerð eða hvað þessi vitleysa heitir öll. Það var staðfest í svari hæstv. fjármálaráðherra að verið er að moka peningum inn í stjórnsýsluna, inn í ráðuneytin til að vinna þar pappíra um kynjaða fjárlagagerð og á sama tíma eru konur reknar úr heilbrigðisstofnunum um allt land. Þetta segir allt um innihaldslausa frasa núverandi stjórnarmeirihluta. Það var merkilegt að hlusta á hv. þm. Mörð Árnason áðan. Það væri betra fyrir hann að líta sér nær og horfast í augu við staðreyndir, að tala í 20 mínútur um nafn á stofnuninni en hafa engar efasemdir eða áhyggjur af því hvað verður um starfsfólk hennar ef bruðlið og vitleysan nær fram að ganga.

Virðulegur forseti. Við ræðum sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar við 2. umr. Í fyrri ræðum mínum tók ég fyrir vinnuferlið sem þegar er hafið við ráðningar í fyrirhugaðri stofnun. Mig langar aðeins að koma inn á húsnæðismálin en það er tvennt sem ég óska að taka fram þar þó að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hafi gert góða grein fyrir þeim málum. Lýðheilsustöð er í einu húsnæði og landlæknisembættið í öðru. Þegar er búið að taka á leigu nýtt húsnæði fyrir fyrirhugaða sameiginlega stofnun. Mönnum er tíðrætt um að sá samningur um húsnæði sem landlæknisembættið er í sé til 17 ára. Ég tek undir að það hlýtur að vera umhugsunarefni að taka á leigu húsnæði til allt að 25 ára eins og gert var og hefur verið gert á fleiri stöðum. En landlæknisembættið er með samning til 17 ára héðan í frá. Óvíst er hvað verður um húsnæðið. Sá samningur kostar ríkið 24 milljónir á ári. Nýr samningur á nýjum stað kostar að lágmarki 12 milljónir á ári. Þetta finnst norrænni velferðarstjórn í lagi á sama tíma og verið er að segja upp fólki á heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið. Hinni norrænu velferðarstjórn og meiri hluta heilbrigðisnefndar finnst í lagi að fara þannig með fjármuni vegna þess að fyrirhuguð stofnun muni væntanlega einhvern tíma þróast og blómstra. Ég vona að svo verði, en hefði ekki verið nær í því efnahagsástandi sem hér ríkir að horfa til þess að umræddar stofnanir yrðu áfram í því húsnæði sem þær eru í? Samlegðaráhrif um annan rekstur, faglegt innihald o.s.frv. hefði hæglega getað orðið þó að þessar tvær núverandi stofnanir sameinaðar í eina ættu heima á fleiri en einum stað og ber þar að nefna Landspítala – háskólasjúkrahús sem er að ég tel á 18 stöðum vítt og breitt um höfuðborgarsvæðið. Hinn vinkillinn sem vert er að taka er að um er að ræða nýja stjórnsýslustofnun sem skiptir engu máli hvar er staðsett á landinu. En hvar verður hún að vera? Hún verður að vera í höfuðborginni. Það vill svo til, herra forseti, að landlæknisembættið er á Seltjarnarnesi í Suðvesturkjördæmi. Nú á að flytja þá ríkisstofnun þaðan og til höfuðborgarinnar. Það er stutt síðan önnur stjórnsýslustofnun, eftirlitsstofnun, Fjármálaeftirlitið, auglýsti eftir húsnæði. Hún gat heldur ekki verið neins staðar nema innan höfuðborgarinnar sjálfrar. Er ekki kominn tími til horfa til landsins í heild þegar við leitum að húsnæði? Gæti stjórnsýslustofnun eins og Landlæknir – lýðheilsa t.d. verið staðsett á Ísafirði, Egilsstöðum eða hugsanlega Akureyri? Af hverju þarf slík stofnun að vera í Reykjavík, svo að þeirri spurningu sé velt upp? Í ljósi þess, virðulegi forseti, sem hv. þm. Þuríður Backman sagði áðan, að til þess að hægt væri að drífa þetta mál í gegn mundi hún sjá til þess að það yrði fundur í heilbrigðisnefnd á morgun, á fimmtudegi, þegar þingfundur byrjar hálfellefu og stendur til þrjú, hef ég ráðstafað tíma mínum frá átta til hálfellefu og get ekki setið fund heilbrigðisnefndar á þeim tíma. Sem framsögumaður nefndarálits minni hlutans 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um einkaleyfi. Tilgangur frumvarpsins er sá að heimild ráðherra til að ákveða gjöld sem taka mið af kostnaði við rekstur Einkaleyfastofunnar vegna einkaleyfamálefna og þeirrar þjónustu sem veitt er verði gerð skýrari og færð betur til samræmis við þær kröfur sem eru gerðar til innheimtu þjónustugjalda. Viðskiptanefnd gerir ekki athugasemdir við frumvarpið og leggur til að það verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 34/1944, um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið. Frumvarp þetta var lagt fram á 138. löggjafarþingi en fékk ekki endanlega afgreiðslu. Frumvarpið er nú lagt fram með einni breytingu sem felur í sér að horfið er frá því að fella niður leyfisskyldu fyrir notkun fánans í vörumerkjum sem skal skrásetja, en sú breyting er í samræmi við ábendingu og að höfðu samráði við Einkaleyfastofu sem telur að leyfisskylda í þessum tilvikum sé í betra samræmi við alþjóðasamþykktir á þessu sviði. Tilgangur frumvarpsins er að auka heimildir til notkunar þjóðfánans til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu með því að veita almenna heimild til slíkrar notkunar að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Má ætla að notkun fánans í þessum tilvikum geti verið til þess fallin að efla atvinnulíf og efnahag landsmanna og verka sem jákvætt skref í endurreisn á íslensku efnahagslífi. Í þessu sambandi má hafa til hliðsjónar skipan þessara mála í Danmörku en þar hefur danski fáninn um langt skeið verið notaður til markaðssetningar á dönskum vörum án mikilla takmarkana. Hefur notkun fánans í þessum tilgangi almennt verið talin hafa haft jákvæða þýðingu fyrir danska framleiðslu, svo sem í landbúnaði, og verið ákveðinn mælikvarði á gæði. Árið 1995 var skipuð nefnd til þess að endurskoða fánalögin, einkum það verndarákvæði sem hér á við. Lögunum var í framhaldi breytt með lögum nr. 67/1998, m.a. á þann veg að forsætisráðuneytið öðlaðist heimild til að veita leyfi til notkunar fánans á vörumerki eða söluvarning, umbúðir eða í auglýsingu á vörum enda væri starfsemi sú sem í hlut ætti að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælti fyrir um í reglugerð og fánanum ekki óvirðing gerð. Voru rök fyrir þessari heimild m.a. þau að auka þyrfti frjálsræði um notkun fánans með sérstöku tilliti til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu. Þegar til kom reyndist hins vegar örðugt að skilgreina hlutlægar gæðaviðmiðanir sem nýst gætu til að uppfylla þau skilyrði laganna á viðunandi hátt og hefur reglugerð af þeim ástæðum aldrei verið sett. Hefur því ekki verið hægt að verða við beiðnum um sérstakt leyfi til að nota fánann. Má því segja að markmið lagabreytinganna þá, um að auka frjálsræði um notkun fánans til markaðssetningar, hafi ekki náðst. Frumvarpið er sett fram til að bregðast við þessu og lagt til að heimilt verði án sérstaks leyfis að nota hinn almenna þjóðfána í vörumerki eða söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu að uppfylltum þeim skilyrðum að varan eða starfsemin sem um er að ræða sé íslensk að uppruna og fánanum ekki óvirðing gerð. Loks er forsætisráðherra veitt heimild til þess að setja nánari ákvæði í reglugerð um skilyrði fyrir notkun fánans samkvæmt ákvæðinu og einnig að hann skeri úr álitaefni og ágreiningi sem upp kann að koma um leyfilega notkun fánans samkvæmt ákvæðinu. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir þá erfiðleika sem mætt hafa mörgum íslenskum fyrirtækjum síðustu missirin hefur framleiðsla á íslenskum afurðum eflst og dafnað á ýmsum sviðum og ber að styðja við þann vöxt. Er það von mín að sú breyting sem hér er lögð til verði til þess að efla enn frekar íslenska framleiðslu og markaðssetningu. Virðulegi forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur flutt tillögu til þingsályktunar um rýmri fánatíma. Ég hvet til þess að samhliða umræðu um þetta lagafrumvarp muni alþingismenn taka afstöðu til þeirra atriða sem fram koma í tillögu hv. þingmanns en um það urðu nokkrar umræður og það almennt jákvæðar á síðasta þingi þegar þetta mál var þar til umfjöllunar. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég flyt þingsályktunartillögu um undirbúning að stofnun björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Meðflutningsmenn mínir á þessu máli eru hv. þm. Arndís Soffía Sigurðardóttir, Þuríður Backman, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Árni Þór Sigurðsson. Tillaga sama efnis var flutt á 138. löggjafarþingi, var ekki afgreidd en er nú endurflutt lítið breytt. Með tillögunni er lagt til að dómsmála- og mannréttindaráðherra, nú innanríkisráðherra, verði í samvinnu við utanríkisráðherra falið að skipa starfshóp sem vinni að undirbúningi stofnunar björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna og lagt til að starfshópurinn skili ráðherra tillögum eigi síðar en 1. desember 2011. Ástæða flutnings tillögu sem þessarar er að á Íslandi er mikil þekking á björgunarmálum, bæði hjá opinberum aðilum og félagasamtökum. Eins og við þekkjum, frú forseti, er náttúra og allar aðstæður hér á Íslandi þannig að óvíða í heiminum er að finna jafnfjölbreytilegar aðstæður bæði til æfinga og þátttöku í raunverulegum björgunarverkefnum. Þannig hafa íslenskir björgunarmenn reynslu af björgun úr sjávarháska, eru vanir að takast á við foráttuveður á landi, snjóflóð, jarðskjálfta, björgun af jökli, umfangsmiklar leitir á erfiðum landsvæðum o.s.frv. Þá hefur einnig skapast í landinu mikil þekking á viðbrögðum við eldgosum líkt og sýndi sig í tengslum við eldgosin í Eyjafjallajökli á síðasta ári og flóð sem þeim tengdust. Íslenskar björgunarsveitir hafa einnig getið sér gott orð á alþjóðavettvangi. Þess er skemmst að minnast að íslenska rústabjörgunarsveitin, sem heitir ICE-SAR, tók þátt í björgunarverkefni á Haítí á síðasta ári við góðan orðstír, og íslenskar sveitir hafa tekið þátt í fleiri slíkum verkefnum. Slysavarnafélagið Landsbjörg hefur frá árinu 1999 tekið þátt í samræmingarstarfi Sameinuðu þjóðanna og rekið alþjóðabjörgunarsveit félagsins sem var stofnuð með samkomulagi milli Landsbjargar, utanríkisráðuneytis og dómsmálaráðuneytis. Hægt yrði að byggja á þeirri dýrmætu reynslu og þekkingu sem til er og á grundvelli þeirra sambanda sem þegar hefur verið stofnað til. Tengingin við Háskóla Sameinuðu þjóðanna byggir á því að hér á landi eru nokkrar námsstofnanir innan Háskóla Sameinuðu þjóðanna sem hafa verið starfræktar fyrir nemendur frá þróunarríkjum þar sem boðið er upp á nám á sviðum þar sem Íslendingar hafi náð miklum árangri. Háskóli Sameinuðu þjóðanna var stofnaður árið 1975 og hefur höfuðstöðvar í Tókíó, enda þótt starfsemi hinna ýmsu deilda og undirstofnana skólans sé dreifð um allan heim. Markmið skólans er einkum að aðstoða þróunarlönd á fjölbreytilegum sviðum en einnig í öðrum verkefnum. Hér á landi hefur Jarðhitaskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna verið starfandi frá 1979. Hér er starfandi Sjávarútvegsskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna sem hóf störf 1998, og haustið 2009 hóf göngu sína Jafnréttisskólinn sem einnig er starfræktur í tengslum við sömu stofnun. Við nám í björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna mætti leggja áherslu á verklega og bóklega þætti, hvort heldur væri sem vettvangsvinnu, þátttöku í raunverulegum aðgerðum á vettvangi, fyrirlestrum, verkefnaskilum, áætlanagerð eða öðru. Þá væri einnig hægt að gera ráð fyrir rannsóknar- og þróunarvinnu á sviði björgunarmála en slíkt gæti einmitt skipt verulega miklu máli. Það má til gamans geta þess, frú forseti, að fyrir sjö árum birti fyrsti flutningsmaður þessarar tillögu blaðagrein undir nafninu „Björgunarskóli Sameinuðu þjóðanna“ sem er birt sem fylgiskjal með þessari tillögu. Þar var reifuð hugmyndin um slíkan skóla sem mætti til að mynda reka í Keflavík og nýta þau mannvirki sem eru á Keflavíkurflugvelli eftir brottför Bandaríkjahers. Við undirbúning og skipulagningu slíks verkefnis væri rétt að sækjast eftir samvinnu við stofnanir eins og Landhelgisgæsluna, almannavarnahluta ríkislögreglustjóra, Veðurstofuna, sjúkrahúsin og háskólastofnanir auk Landsbjargar og sjómannasamtakanna. Síðast en ekki síst væri með stofnun björgunarskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi um að ræða uppbyggilegt framtak til þess að bæta ímynd lands og þjóðar á alþjóðavettvangi og þarft framlag til alþjóðasamstarfs. Það hefur ekki farið fram hjá neinum, frú forseti, að atvinnuástand á Suðurnesjum hefur verið mikið til umræðu á síðustu missirum og ljóst að þar þarf að grípa til aðgerða. Innanríkisráðherra og ríkisstjórnin raunar öll hafa viðrað ýmsar hugmyndir um verkefni, þar með talið að skoða flutning Landhelgisgæslunnar eða einhvern hluta verkefna hennar til Suðurnesja. Samlegðaráhrifin sem kæmu af skóla eins og þessum væru augljós. Með stofnun björgunarskóla Sameinuðu þjóðanna mundi fjölga störfum á svæðinu sem ekki væri vanþörf á auk þess sem þjónusta í kringum skólann yrði væntanlega nokkur. Fyrir á svæðinu er mikil þekking á þessu sviði og slíkur skóli yrði, eins og ég sagði áðan, stoð undir atvinnulífið þar syðra. Hlutverk þessa starfshóps yrði m.a. að meta hvaða áhrif stofnun sem þessi gæti haft á atvinnulífið á svæðinu og athuga hvernig hægt væri að ganga frá samningum við Háskóla Sameinuðu þjóðanna um þetta verkefni. Ég tel að með stofnun slíkrar undirdeildar mundum við renna enn þá styrkari stoðum undir þá starfsemi sem Háskóli Sameinuðu þjóðanna hefur hér á Íslandi en slíkt er afar mikilvægt. Við skulum ekki gleyma því að eins og staðan er í dag fer verulegur og drjúgur hluti af þróunaraðstoð Íslendinga í gegnum þessar stofnanir og því ekki að ófyrirsynju að reyna með einhverju móti að stofna til skóla eins og þessa. Ég geri ráð fyrir því að í umsögnum og umfjöllun nefndar fáist ítarlegri umfjöllun um málið og ég vona að það fái það brautargengi sem það sannarlega á skilið hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um mat á skilaverði eignasafns Landsbanka Íslands hf. Flutningsmenn ásamt mér eru Sigurður Ingi Jónsson, Eygló Harðardóttir, Höskuldur Þórhallsson og Vigdís Hauksdóttir. Við þekkjum að sjálfsögðu umræðuna um Icesave og eignir Landsbankans. Til grundvallar þeirri umræðu hefur legið mat skilanefndar bankans á eignasafninu eða aðila sem unnið hafa fyrir skilanefndina. Við teljum mjög mikilvægt að fram fari óháð mat á þessum eignum áður en lengra er haldið og áður en til atkvæðagreiðslu kemur um þetta stóra mál. Það er mjög mikilvægt að við vitum stærðina á eignasafninu í hvora átt sem það er metið, lægra eða hærra. Auðvitað vonum við öll að eignasafnið sé vanmetið. Tillagan sem slík hljóðar svona: Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að ráða, í samráði við formenn stjórnmálaflokka, tvö óháð ráðgjafarfyrirtæki til að meta skilaverð eignasafns Landsbanka Íslands hf. Greinargerðin er svohljóðandi: Sunnudaginn 20. febrúar sl. tilkynnti forseti Íslands að hann hygðist ekki undirrita lög um heimild til handa fjármálaráðherra til að staðfesta samninga um ábyrgð á endurgreiðslu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til breska og hollenska ríkisins á kostnaði af greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi. Með þeirri ákvörðun er hið margumrædda Icesave-mál á ný komið til afgreiðslu þjóðarinnar. Í þeim tilgangi að skýra betur stöðuna sem uppi er og til þess að íslenska þjóðin geti tekið upplýsta ákvörðun í Icesave-deilunni þarf að tryggja að sem mest af upplýsingum liggi fyrir og að þær séu öllum aðgengilegar. Einn af þeim þáttum sem nauðsynlegt er að skoða nánar og ekki hefur verið lagt sjálfstætt mat á af opinberum aðilum er áætlað skilaverð eigna Landsbanka Íslands hf. Þar hefur einungis verið stuðst við mat skilanefndar bankans. Endanlegt skilaverð eignasafns Landsbankans skiptir hvað mestu þegar rætt er um hversu háar fjárhæðir af endurgreiðslu til breska og hollenska ríkisins kunni að lenda á íslenskum skattgreiðendum. Jafnframt þyrfti að leggja mat á hvenær útgreiðslur helstu eigna gætu hafist. Þingsályktunartillaga þessi gerir því ráð fyrir að Alþingi feli fjármálaráðherra að ráða, í samráði við formenn stjórnmálaflokkanna, tvo óháða sérfræðinga eða fyrirtæki til að leggja sjálfstætt mat á skilaverð safnsins. Nokkur fyrirtæki eru þekkt í þessum efnum, svo sem McKinsey & Company og Oliver Wyman. Mikilvægt er að samráð verði haft við alla stjórnmálaflokka um val á sérfræðingum. Frú forseti. Þetta er að sjálfsögðu mjög einföld tillaga en hún er að okkar mati mjög mikilvæg til að upplýsingar séu sem gleggstar þegar kemur að því að greiða atkvæði um þennan nýja samning 9. apríl nk. Við þekkjum úr umræðunni að mat skilanefndarinnar hefur, ef nota má það orðatiltæki, rokkað svolítið til ef horft er til upphafs árs 2010 og svo aftur til ársins eða hausts sama árs, þá breyttist matið nokkuð, þ.e. það lækkaði. Síðan kom nýtt mat um daginn þar sem það hækkaði aftur. Það segir okkur að sveiflur eru í eignasafninu eða matinu á eignasafninu og það undirstrikar þá áhættu sem er fólgin í þessu máli. Frú forseti. Ég legg áherslu á að þetta mál fái hraða og góða afgreiðslu því að tíminn fram að atkvæðagreiðslu um Icesave er mjög stuttur. Því legg ég til að þessu verði vísað til efnahags- og skattanefndar og nefndin taki það fljótt til afgreiðslu.

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að afar mikilvægt er að menn geri sér grein fyrir virði eignasafns Landsbanka Íslands þegar tekin er afstaða til þess hvort skynsamlegt sé að ljúka samningunum um Icesave-deiluna með þeim hætti sem þingið hefur lagt til. Það er eitt atriði sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um. Ég get tekið undir með honum að það væri mjög gott að hafa mat tveggja óháðra aðila á eignasafninu, eins og hann leggur til með þessu þingmáli, en ég velti fyrir mér hvort þingið sé einfaldlega í færum til þess að taka þá ákvörðun. Þrotabúið er sem sagt í ákveðnu lagalegu umhverfi og fjármálaráðherrann er í sjálfu sér ekki með neinar valdheimildir til að fara fram á afhendingu gagna frá þrotabúinu þrátt fyrir að við höfum ályktað um það á þinginu að hann skyldi ráða tvo óháða aðila til að framkvæma það verk. Ég velti því fyrir mér hvort tillagan gangi upp lögum samkvæmt í framkvæmd. Það er aðallega það sem ég vildi nefna og ég held að nefndin hljóti að þurfa að skoða það. Við höfum margoft rætt það í meðförum Icesave-samninganna í þinginu að við vildum fá betri upplýsingar. Því sem ég mundi vilja skjóta að í umræðunni er að íslenska ríkið nýtur ákveðinnar stöðu gagnvart þrotabúinu sem kröfuhafi og eftir atvikum væri kannski hægt fyrir hæstv. fjármálaráðherra að kalla eftir nýjustu skýrslu frá Deloitte sem kynnt var kröfuhöfum á fundi í London fyrir skemmstu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, fyrir andsvarið. Það er alveg ljóst að íslenska ríkið er kröfuhafi og ætti þess vegna, hefði ég haldið, að eiga rétt á að fá þá skýrslu sem hv. þingmaður vitnar til. Það kann vel að vera að það verði niðurstaðan að lengra verði ekki komist en engu að síður er mikilvægt að sú skýrsla verði lögð fyrir þingið og vitanlega helst fyrir þjóðina og kynnt. Ég hefði talið að skilanefndinni væri mikill akkur í því að fá staðfestingu á matinu sem hún leggur fram og þar af leiðandi mundi skilanefndin varla leggja stein í götu íslenska ríkisins við að leggja mat á eignasafnið, ekki síst í ljósi þess að ábyrgðin á því sem eftir kann að standa á að færast á hendur ríkisins miðað við þá samninga sem í gildi eru eða við ábyrgjumst, þ.e. innstæðutryggingarsjóðinn. Ef lagagrundvöll skortir fyrir fjármálaráðherra til að fara í þetta mat þá kann að vera að við séum upp á skilanefndina komin með það. Ég mundi, eins og ég sagði, áætla að það yrði auðsótt mál. Hins vegar eigum við að sjálfsögðu að krefjast þess að þessi skýrsla frá Deloitte verði gerð opinber.

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ég vek máls á þessu er sú að mér hefur skilist að ýmsir kröfuhafar, aðrir en íslenska ríkið, í þrotabúið hafi einmitt óskað eftir því að fá að gera sitt eigið mat á virði eigna þrotabúsins en það hafi verið mjög torsótt. Það er af þeirri ástæðu sem ég velti þessu upp. Ég vil taka það skýrt fram að ég styð hv. þingmann í þeirri viðleitni að fá sem allra bestar upplýsingar um stöðu eigna búsins. Hér er komið fram þingmál, sem hann hefur mælt fyrir, um að við skoðum þann möguleika að fjármálaráðherra feli tveimur sjálfstæðum aðilum að gera slíka úttekt. Þetta eru þau atriði sem ég tel að þurfi að skoðast í nefndinni, þ.e. hvort við á annað borð getum komið fjármálaráðherranum með slíkri ályktun frá þinginu í þá stöðu gagnvart þrotabúinu að fá að kanna eignirnar með þessum hætti. Það hefur þrotabúið ekki leyft öðrum kröfuhöfum að gera eftir því sem mér hefur skilist. Ég hef ekki spurst sérstaklega fyrir um þessa Deloitte-skýrslu en það var sem sagt á fundi með kröfuhöfum sem skilanefndin kynnti hana sérstaklega. Fram kom á blaðamannafundi sem haldinn var í fjármálaráðuneytinu af samninganefndinni að skilanefndin hefði fjallað um það á kröfuhafafundinum í London að mat þessa endurskoðunarfyrirtækis hefði staðfest að virði eignanna væri það sem skilanefndin hefði haldið fram til þessa. Sem betur fer hefur skilanefndin ekki orðið uppvís að neinni sérstakri bjartsýni í virðismati sínu heldur hefur það frekar farið hækkandi eftir því sem fram líða stundir 

Virðulegi forseti. Ég tek undir að við vonum að sjálfsögðu að eignasafnið eigi eftir að reynast verðmætara en við höldum í dag. Engu að síður er ákveðin áhætta í því fólgin og við höfum séð virði þess hreyfast nokkuð til. Ef ég man rétt munar 3 milljörðum á matinu sem gert var vorið 2010 og því nýjasta en hins vegar 15 milljörðum eða töluvert meira, ég man ekki alveg töluna, á matinu sem gert var haustið 2010. Það er ljóst að það er hreyfing á mati eignasafnsins. Sú tillaga sem hér er sett fram er eingöngu til þess gerð að við fáum meiri trúverðugleika á eignasafninu. Hún er alls ekki sett fram í þá veru að reyna að rýra vinnu skilanefndarinnar með einhverjum hætti. Þetta er hins vegar svo risavaxið mál að við verðum að hafa eins góðar upplýsingar og við mögulega getum. Ef einhver vafi er í okkar huga eða einhvers annars um að matið geti verið lægra eða hærra þá eigum við að leita allra leiða til að fá óháð mat því að betur sjá augu en auga í þessu tilviki eins og mörgum öðrum. Það kann hins vegar vel að vera að við fáum ekki aðgang að þessum upplýsingum með hefðbundnum leiðum og að fjármálaráðherra komist ekki í þau gögn sem þarf eða menn á hans vegum ef það má orða það þannig. Það hlýtur hins vegar að vera mjög undarlegt og ég lýsi því alla vega sem minni skoðun að mér finnst mjög sérstakt ef skilanefnd bankans gerir ekki allt sem hún getur til að hæstv. fjármálaráðherra eða fyrirtæki á hans vegum eða einstaklingar fái aðgang að þessum gögnum vegna þeirrar ábyrgðar sem við erum að taka á okkur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um menntun og atvinnusköpun ungs fólks. Tillagan er flutt af 16 þingmönnum úr öllum þingflokkum og vil ég byrja á því að þakka meðflutningsmönnum mínum fyrir stuðninginn við þetta mál. Kveikjan að tillögunni er alvarleg þversögn í atvinnu- og menntamálum okkar. Komið hefur fram að margar af helstu vaxtargreinum í atvinnulífi okkar, þar á meðal þær greinar sem hafa gengið undir samheitinu hugverkaiðnaðurinn og hafa að geyma fyrirtæki eins og Össur og Marel, leikjaiðnaðinn eins og hann leggur sig, matvælafyrirtæki, fyrirtæki í orku- og umhverfistækni o.s.frv., hafa látið þau boð út ganga að þessi fyrirtæki séu vel í stakk búin til að bæta við sig starfsfólki á komandi mánuðum og missirum, hafa talað um fjölgun starfsfólks um 10% á þessu ári og næstu tveimur hið minnsta. Forsendan fyrir því að þessi fyrirtæki geti tekið út þennan vöxt hér á landi er að þau hafi aðgang að starfsfólki með tiltekna menntun og þar er iðn- og tæknimenntun efst á blaði. Vandamálið er hins vegar það að menntakerfið hefur ekki haft undan að mennta fólk á þessu sviði og reyndar höfum við sérstaklega þurft að skera niður í þessum hópi í niðurskurðinum sem hefur komið illa við flest svið samfélagsins. Ég harma það mjög. Tillagan gengur út á það að bregðast við þeirri stöðu með því að forsætisráðherra verði falið að móta aðgerðaáætlun sem hafi þann þríþætta tilgang að efla og styrkja stöðu starfsnáms í samfélaginu, vinna bug á langtímaatvinnuleysi ungs fólks og svara eftirspurn helstu vaxtargreina atvinnulífsins eftir vinnuafli með menntun af þessu tagi. Það er sláandi að þegar horft er á tölur um atvinnuleysi hjá fólki á aldrinum 16–24 ára birtist okkur strax sú staðreynd að 74–76% atvinnuleitenda á aldrinum 16–24 ára eru einungis með grunnskólapróf. Það er borðleggjandi að leiðin til að koma þeim hópi af atvinnuleysisskrá og inn á vinnumarkaðinn er í gegnum aukna menntun. Það er því lykilstef tillögunnar að leitað verði allra leiða til að tryggja að allir þeir sem vilja taka þetta skref, svara þessu ákalli um að bæta við sig menntun, hafi kost á því. Það eitt er risastórt verkefni því að á undanförnum árum hafa framhaldsskólarnir í landinu þurft að vísa frá mörg hundruð nemendum, á sjöunda hundrað nemendum á árinu 2009 og á fimmta hundrað nemendum síðasta haust. Það er því verulegt átak að búa svo um hnútana að allir þeir sem vilja komast í framhaldsskólanám næsta haust eigi þess kost. Það mun kalla á mjög samhent átak stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins og annarra sem þurfa að koma að þessum málum. Það ber að þakka að stjórnvöld hafa gripið til ýmiss konar úrræða til að auka virkni atvinnuleitenda á liðnum árum og þeir skipta þúsundum sem hafa nýtt sér þau úrræði. Þar vil ég sérstaklega geta átaksins Ungt fólk til athafna sem hefur skilað prýðilegum árangri en þar er meginmarkmið að virkja unga atvinnuleitendur innan þriggja mánaða frá atvinnumissi til að koma í veg fyrir þær alvarlegu félagslegu afleiðingar sem fylgja atvinnuleysi. Þessi tillaga gengur út á það að aðilar stilli saman strengi, stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins, skólar, fulltrúar Landssambands æskulýðsfélaga og Vinnumálastofnun, og leiti leiða til að tryggja að ungt atvinnulaust fólk komist í nám, sérstaklega í starfsnám. Þar erum við komin að öðrum meginþætti þessarar tillögu, sem er að auka vægi iðn- og tæknimenntunar, auka vægi starfsnáms í skólakerfi okkar. Þar mæta okkur hins vegar mjög sérkennilegar staðreyndir sem benda til þess að við séum á þveröfugri leið miðað við þær þjóðir sem við viljum bera okkur saman við. Ekki er óalgengt í löndunum í kringum okkur að við sjáum þær tölur að hlutfall framhaldsskólanema sem leggur stund á starfsnám sé vel yfir 70%. Við sjáum tölur allt upp í 80% þar sem best lætur í löndum eins og Þýskalandi og Austurríki, en þegar við skoðum myndina á Íslandi er hún þveröfug. Hér fer allur þorri framhaldsskólanema í bóknám, um 66% á árinu 2009 sem eru þær tölur sem við höfum nýjastar handbærar, en hins vegar leggja innan við 35% stund á starfsnám. Þarna er komin sú þversögn sem er kveikja þessarar tillögu, að menntakerfið og vinnumarkaðurinn tala ekki nægilega vel saman. Lykillinn að því að ná okkur út úr þeim vanda sem við erum í á vinnumarkaði er kannski sá að tengja betur saman menntastefnu og atvinnustefnu og segja má að það sé rauði þráðurinn í þeirri tillögu sem hér liggur til grundvallar. Það er líka sláandi þegar kemur að starfsnáminu að greinilega ríkja miklir fordómar í kerfinu gagnvart starfsnáminu, mjög margir sem á endanum velja þessa braut byrja á því að verja drjúgum hluta af námsferlinum í bóknám en hrökklast úr námi með tilheyrandi brottfalli; tímaeyðslu, sóun á fjármunum og tíma bæði fyrir viðkomandi nemendur og samfélagið allt. Við sjáum þetta á þeirri tölfræði sem birtist okkur þegar við skoðum yfirlit yfir sveinspróf sem gefin hafa verið út á liðnum árum, þar er hlutfall þeirra sem ljúka sveinsprófi og eru komnir yfir 25 ára aldur 56% þannig að góður meiri hluti þeirra sem útskrifast með sveinspróf er 25 ára og eldri, allt önnur mynd en blasir við okkur þegar við skoðum bóknámshliðina. Það er rétt að hnykkja á því að þessi tillaga hefur þann þríþætta tilgang að styrkja stöðu starfsnáms í samfélaginu til að svara kalli vaxtargreina í atvinnulífinu eftir nýju vinnuafli og sérstaklega að því að stilla saman strengi til að ná niður atvinnuleysi hjá ungum atvinnuleitendum. Þessi tillaga gerir ráð fyrir víðtæku samráði stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins, skóla, Landssambands æskulýðsfélaga og Vinnumálastofnunar, við að setja niður starfshóp sem ynni þessa aðgerðaáætlun. Og ég get upplýst að þegar hafa átt sér stað óformlegar viðræður milli þessara aðila sem skiluðu sér m.a. í því að þessi tillaga var sett fram. Vænti ég mikils af samstarfi þessara aðila í framhaldinu. Ég læt lokið framsögu um þessa tillögu en legg að lokum til að henni verði vísað til hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég kem kannski ekki beint í andsvar, heldur fyrst og fremst til að fagna þessari tillögu og þakka hv. þingmanni fyrir það frumkvæði sem hann sýnir með því að leggja hana fram. Mér finnst þetta mjög athyglisvert og metnaðarfullt. Hv. þingmaður fór yfir það í ræðu sinni að gert væri ráð fyrir víðtæku samstarfi. Það er klárt með hvaða hætti það er gert, eins líka það markmið að sjálfsögðu að vinna bug á langtímaatvinnuleysi ungs fólks, efla iðn- og tæknimenntun í samfélaginu og svara eftirspurn helstu vaxtargreina atvinnulífsins. Ég hjó eftir því að þingmaðurinn sagði mjög mikilvægt að tengja saman menntastefnuna og atvinnustefnuna. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um það. Það er mjög mikilvægt og við hefðum betur gert það miklu fyrr. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það. Þó að ég geri mér grein fyrir að þetta er sett í ákveðið samráðsferli og hæstv. forsætisráðherra falið að stýra því langar mig að spyrja hv. þingmann hvernig honum lítist á hugmyndir um að fólk sem væri atvinnulaust mundi hugsanlega mæta í fjóra tíma því að við vitum hversu mikið þjóðarböl atvinnuleysi er að verða, því miður. Menntafólk sem er atvinnulaust gæti þá kennt öðrum sem eru með minni menntun. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann teldi það koma til greina til að stíga mjög afgerandi skref í þessa átt, eins og reiknað er með í þingsályktunartillögunni, að þeir nemendur sem færu í þetta starfsgreinanám gætu jafnvel fengið atvinnuleysisbætur í náminu eða eitthvað svoleiðis, eða hluti af þeim. Væri hv. þingmaður tilbúinn að skoða þá hluti?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni kærlega fyrir hans jákvæðu orð og viðbrögð við þessari tillögu. Hann veltir því m.a. upp hvort hægt sé að gera skurk í því að þeir sem núna eru á atvinnuleysisskrá geti fengið stuðning úr Atvinnuleysistryggingasjóði þegar þeir stíga það skref að fara í nám. Ég held að það sé reyndar mjög mikilvægur þáttur í því að ná árangri í þessu máli. Því fylgja vandamál bæði þegar menn fara af vinnumarkaði í nám og sömuleiðis af bótum og í nám, m.a. vegna þess að námslánakerfið er byggt upp þannig að menn þurfa að hafa sýnt námsárangur áður en þeir fá greidd út námslánin. Ein leiðin til að setja undir þann leka er að ákveðin meðgjöf komi úr Atvinnuleysistryggingasjóði, sérstaklega fyrsta missirið áður en menn geta sýnt fram á það að þeir nái tilætluðum árangri í náminu. Ég er því mjög fylgjandi og held að það sé reyndar þegar í umræðunni milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins að finna ákveðnar leiðir í þessu sambandi sem vonandi skila sér í raunverulegum aðgerðum fyrir þennan hóp fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir svarið. Ég held að það sé rétt sem hann bendir á að það sé mjög mikilvægt að einhver þröskuldur sé á þessari vegferð þannig að menn þurfi að vera búnir að sýna árangur í náminu til að geta hugsanlega fengið þær ívilnanir sem um ræðir. Við hv. þingmaður erum sammála um að við verðum að stíga dálítið afgerandi skref til að stýra nemendum inn í þetta nám, í iðn- og tæknimenntun í samfélaginu. Það er einmitt mjög athyglisvert sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu um mat þeirra fyrirtækja sem starfa í þessum geira, ef ég má orða það með þeim hætti, að það vantar og mun vanta á næstu árum mjög margt fólk inn í þessar greinar. Það hefur líka komið fram í fjölmiðlum á undanförnum vikum, mánuðum og árum að nú þegar skortir starfsfólk. Það hefur jafnvel staðið sumum fyrirtækjum fyrir þrifum að geta ekki vaxið enn frekar en þau hafa gert. Ég vona að hv. menntamálanefnd afgreiði þetta mál fljótlega því að til stendur að menn skili af sér í júlí 2011. Þá á starfshópurinn að skila þannig að ég vænti þess að hv. menntamálanefnd afgreiði þetta snöggt og vel svo hægt sé að klára þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að hér þurfa menn að bretta upp ermar og hreyfa sig hratt. Það er býsna mikið undir. Eins og hv. þingmaður kom inn á höfum við þessar upplýsingar m.a. úr könnun sem Samtök iðnaðarins létu vinna um áramótin sem sýnir að það er staðfastur vilji hjá fyrirtækjum í iðngreinum að bæta við sig, sérstaklega iðn- og tæknimenntuðu fólki, bæði háskólafólki og fólki með starfsmenntun. Hinn valkosturinn er þó sannarlega á borðinu og hann er okkur mjög hættulegur, sá að þessi fyrirtæki sem mörg eru í útflutningsiðnaði, og mörg hver hafa nú þegar sett upp hluta af starfsemi sinni erlendis, velji þann kost að taka út vöxtinn í útlöndum með þeim afleiðingum sem það hefur fyrir hagkerfi okkar og atvinnulíf. Þessi ógnun er sannarlega fyrir hendi og mörg af okkar sterkustu fyrirtækjum hafa því miður í vaxandi mæli á undanförnum missirum stækkað meira í útlöndum en hér heima. Það er kannski eitt alvarlegasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í efnahags- og atvinnumálum okkar að snúa þeirri þróun við þannig að þessi lykilfyrirtæki sem ætla að bera uppi verðmætasköpun í landinu sjái að þau geta tekið út vöxtinn heima en þurfi ekki að flytja út, ef svo má segja.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um norræna hollustumerkið Skráargatið. Sú er hér stendur er fyrsti flutningsmaður en aðrir flutningsmenn eru hv. þm. Þuríður Backman, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Mörður Árnason, þannig að það eru þingmenn úr öllum flokkum á málinu. Málið felst í því að Alþingi álykti að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra beiti sér fyrir því að unnt verði að taka upp norræna hollustumerkið Skráargatið á matvörur sem framleiddar eru hérlendis. Eins og heiti tillögunnar gefur til kynna er hér um neytendamál eða lýðheilsumál að ræða og gengur út á að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra komi því þannig fyrir að við getum tekið upp norræna hollustumerkið Skráargatið á matvörur á Íslandi sem framleiddar eru hér en það hafa flestöll önnur norræn ríki þegar gert. Svíar tóku upp þetta hollustumerki, Skráargatið, árið 1989 og Danir og Norðmenn ákváðu að gera það líka fyrir nokkrum árum þannig að það er komin talsverð reynsla á merkið. Til að fá Skráargatið þarf matvara að uppfylla ákveðnar kröfur um magns salts, sykurs, fitu, mettaðrar fitu og trefja. Það er einungis hollasta varan í hverjum vöruflokki sem fær merkið, þ.e. sú vara sem er betri en viðmiðin gefa til kynna í viðkomandi vöruflokki. Sælgæti, gos eða aðrar matvörur sem eru óhollar geta ekki fengið Skráargatið. Merkið er ætlað til þess að gefa neytendum færi á að velja hollan mat hratt og örugglega og án mikillar fyrirhafnar þannig að þeir sem kaupa í matinn geta fundið fljótt þær vörur sem merktar eru Skráargatinu. Ef þeir vilja velja hollar vörur með litlu salti, litlum sykri o.s.frv. er það auðveldara af því að þeir þekkja þá merkið. Danir byrjuðu að nota merkið fyrir nokkrum árum og nú þekkja um 80% neytenda í Danmörku það þannig að það er mjög auðvelt að auglýsa merkið ef menn taka það upp. Við Íslendingar höfum hins vegar ekki tekið merkið upp, ekki Finnar heldur en þeir eru með annað merki sem heitir Hjartamerkið og velta því nú fyrir sér að samræma það við Skráargatið. Neytendasamtökin hafa frá árinu 2008 ítrekað skorað á stjórnvöld að taka upp Skráargatsmerkinguna. Lýðheilsustöð, manneldisráð, talsmaður neytenda og umboðsmaður barna hafa líka hvatt til þess að Íslendingar taki merkið upp. Í skýrslu forsætisráðherra um matvæli frá 2005 er jafnframt mælt með upptöku slíks merkis og er þar bent á mjög jákvæða reynslu Svía af Skráargatinu. Norðurlandabúar eru eins og allir vita að verða feitir og pattaralegir, því miður. Þetta hefur ekkert með það að gera að hér gengur í salinn hæstv. utanríkisráðherra  Neytendasamtökin sendu nýlega fjórðu áskorun sína til yfirvalda. Þau telja mjög brýnt að íslenskir framleiðendur noti Skráargatið á vörur sínar og að farið verði í herferð við að kynna það þegar búið verður að taka það upp. Upptaka merkisins hér á landi ætti að vera mjög einföld og er líklegast að Matvælastofnun mundi leyfa notkun merkisins. Merkið yrði valkvætt þannig að framleiðendur gætu sótt um að fá merkið á matvöru ef hún uppfyllir þau skilyrði sem sett eru. Það yrði þeim að kostnaðarlausu. Ég veit að nú þegar er talsverður áhugi á þessu máli á markaðnum. Ég nefni t.d. að fyrirtækið Myllan hefur sýnt því áhuga og mun líklega taka upp Skráargatið á einhver af brauðum sínum ef við samþykkjum málið. Ég hef líka séð í viðtölum við fulltrúa frá Mjólkursamsölunni að verði Skráargatið tekið upp muni þeir líklega breyta vöruúrvali sínu að einhverju leyti en mér skilst að í dag standist þrjár vörur frá MS skilyrði um Skráargatið. Það eru undanrenna, fjörmjólk og hreint skyr. Það er því miður talsvert mikið af sykri í mjólkurvörum á Íslandi og ég tel að MS mundi bregðast við hratt og örugglega ef við tækjum upp Skráargatið þannig að fleiri vöruflokkar hjá þeim fengju skráargatsmerkinguna. Ég ætla ekki að tala lengi enn. Ég tel að málið skýri sig sjálft. Það er að mínu mati mjög jákvætt lýðheilsu- og neytendamál, hjálpar neytendum við að kaupa hollan mat hratt og örugglega. Merkingin hefur reynst vel á Norðurlöndunum og ég vil draga það sérstaklega fram að þetta er fyrsta matvæla- eða hollustumerkið sem stjórnvöld fleiri en eins ríkis standa að. Það finnst mér vera saga til næsta bæjar. Ég skora á þingið að taka málið til frekar hraðrar afgreiðslu. Það væri mjög gott að geta afgreitt það fyrir vorið þannig að við gætum farið að sjá hollar vörur merktar Skráargatinu síðla sumars eða snemma í haust.

Frú forseti. Ég vil segja það fyrir hönd okkar sem sitjum hér og hlustum á hinn ágæta málflutning hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að við höfum sennilega ekkert á móti því að fólk sé töluvert þykkt og pattaralegt því að því fylgir oft skemmtileg lífsgleði, eins og ég og hv. þm. Jón Gunnarsson, sem fyrr á tíð féllum undir þessa skilgreiningu, vitum mætavel. Ég kem einungis hingað til að taka undir með hv. þingmanni. Mér finnst þetta frábær hugmynd. Ég held að það yrði mjög til að aðstoða neytendur við að velja sér holl matvæli. Sömuleiðis er það líka partur af því að halda áfram að vera í forustu eins og Norðurlöndin hafa gert. Ef Íslendingar tækju merkið upp, eins og Finnar eru komnir langleiðina með, yrði þetta eins konar samnorrænt heilsuátak, samnorrænt vörumerki fyrir heilsusamleg matvæli. Ég tel að það sé mjög gott og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur áður sýnt að hún er mikill leiðtogi fyrir heilsusamlegar þingsályktanir frá hinu háa Alþingi. Hv. þingmaður tók vel á þegar hún kom í gegnum þingið vörnum gegn transfitusýrum og lyfti því í reynd inn í íslenska umræðu. Það var mér algerlega framandi þangað til hv. þingmaður tók það mál upp. Í kjölfar þess, eftir að hafa kynnt mér það mál, komst ég að raun um að hún hafði algerlega lög að mæla í því efni. Ég er sannfærður um það eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þingmanns að þetta er mjög jákvætt mál og ég styð það.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi jákvæðu viðbrögð. Varðandi transfitusýrurnar tóku Danir upp bann við miklum transfitusýrum í mat fyrir nokkrum árum. Ísland er önnur þjóðin í heiminum sem tekur það upp og nú berast þær fréttir að búið er að flytja málið í Svíþjóð líka, í sænska þinginu, þannig að vonandi taka sem flest ríki upp transfitusýrubann eins og við og Danir höfum gert. Varðandi Skráargatið er það að ýmsu leyti líkt umhverfismerkinu Svaninum. Það er líka samnorrænt umhverfismerki sem vörur geta ekki fengið nema að uppfylla ákveðin skilyrði. Það er alveg eins hugsað, maður þarf þar að uppfylla ákveðin skilyrði. Hér þarf að uppfylla skilyrði um magn sykurs og salts og fleira sem ekki má fara yfir ákveðna prósentu. Það er ljóst að því miður er offita að verða eitt alvarlegasta heilbrigðisvandamál á Íslandi. Samkvæmt upplýsingum frá OECD þjáist fimmtungur landsmanna af alvarlegustu tegund ofþyngdar og eins og ég sagði áðan erum við fjórða feitasta þjóð í Evrópu. Öll Norðurlöndin standa frammi fyrir áskorunum varðandi lífsstíl og mataræði. Það er nokkuð flókið að eiga við það þannig að það er gríðarlega brýnt að gera neytendum kleift að kaupa í matinn svo þeir geti verið fljótir að kaupa í matinn og keypt um leið hollan mat í staðinn fyrir að vera að rýna alltaf í innihaldslýsingarnar. Það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir, þetta er neytendamál. Ég hef reynt að beita mér í þeim málum og hef mjög mikinn áhuga á slíku. Ég vil nefna eitt í viðbót, bann við reykingum á veitinga- og skemmtistöðum sem er líka gríðarlega mikilvægt í þessu máli. Sú er hér stendur mun flytja fleiri mál af þessum toga. En ég tel að það sé þverpólitísk samstaða um að ljúka málinu og kalla eftir samstöðu m.a. úr þingflokki Samfylkingarinnar, 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um virkjun í neðri hluta Þjórsár og er þar vísað til virkjana sem þegar hafa verið metnar út frá umhverfisáhrifum og er í raun ekkert að vanbúnaði að taka ákvörðun um og hefja framkvæmdir við. Um er að ræða Hvammsvirkjun sem er 82 megavött að afli, Holtavirkjun, 53 megavatta, og Urriðafossvirkjun sem er 130 megavött. Samtals eru þetta um 265 megavött. Þetta er í annað skipti sem sambærilegt frumvarp er lagt fram. Markmiðið með framlagningu þess er að taka af allan vafa um vilja Alþingis til að ráðast þegar í framkvæmdir á þessu svæði með það að markmiði að stuðla að aukinni atvinnuuppbyggingu í landinu og þá ekki síst í sunnanverðu landinu. Þessar virkjanir hafa þegar, eins og ég sagði áðan, farið í gegnum mat á umhverfisáhrifum og uppfylla öll skilyrði til umhverfissjónarmiða, fóru í gegnum þetta mat án athugasemda og voru settar á rammaáætlun. Það er almenn skoðun manna að þó að rammaáætlun liggi ekki enn fyrir sé hér um einhverja vænlegustu virkjunarkosti okkar að ræða og með mjög litlum áhrifum á umhverfið þar sem fyrst og fremst er um að ræða rennslisvirkjanir. Þær eru fjárhagslega hagkvæmar og munu að sjálfsögðu ýta mjög undir íslenskt atvinnulíf sem er okkur gríðarlega mikilvægt, ekki síst á þeim erfiðu tímum sem nú eru. Hér þarf að beita öllum ráðum til að auka hagvöxt í þessu landi og efla atvinnustig. Ekkert er betur til þess fallið. Um það eru allir aðilar sammála, erlendir sérfræðingar sem innlendir sem hafa tjáð sig um þessi mál, að ekkert er betur til þess fallið fyrir okkur en að nýta orkuauðlindirnar í landinu. Staðan í rammaáætlun er þannig, og það segir reyndar í stjórnarsáttmálanum, að ekki verði teknar ákvarðanir um frekari virkjanir í landinu fyrr en rammaáætlun liggi fyrir. Að mati okkar, flutningsmanna þessa frumvarps, fær slíkt ekki staðist og getur ekki staðist til lengdar. Í dag er hv. iðnaðarnefnd að vinna að rammalöggjöf, getum við sagt, utan um rammaáætlun og vonir standa til þess að þeirri vinnu ljúki á þessu vorþingi þó að það mál sé engan veginn til lykta leitt enn. Rammaáætlun er ekki komin í gegn með því einu vegna þess að þeir vinnuhópar sem eru að undirbúa og vinna að gerð hennar eiga nokkra vinnu eftir og svo liggur fyrir nokkuð óumdeilt að rammaáætlun þurfi að fara í svokallað umhverfismat áætlana. Verði það að veruleika sem allt bendir til er alveg ljóst að slíkt ferli mun taka einhverja mánuði og alveg örugglega munu koma upp í því ferli einhver ágreiningsmál. Ekki síst í ljósi þess hve mikil óeiningin er við ríkisstjórnarborðið í þessum málaflokki má reikna með að ákveðnir hæstv. ráðherrar, sem hafa áður sýnt slíka tilburði í vinnubrögðum sínum gagnvart þessum málum, muni reyna að leggja stein í götu þeirra eins og hægt er og tefja allt matsferli og alla ákvarðanatöku eins og mögulegt er. Það er því óvarlegt að áætla annað en að rammaáætlun verði ekki tilbúin fyrr en í fyrsta lagi í lok þessa árs og mjög líklega ekki fyrr en á næsta ári. Ég trúi ekki öðru en að þeim aðilum sem styðja þessa ríkisstjórn og eru áfram um að fara í verklegar framkvæmdir, og uppfylla þannig loforð um að efla atvinnu sem m.a. hafa verið gefin aðilum vinnumarkaðarins, sé á móti skapi að málin tefjist í allan þennan tíma. Það getur orðið okkur mjög dýrkeypt, og nóg er biðstaðan og stöðnunin í þessum málum orðin okkur dýrkeypt nú þegar. Staðan í dag er þannig að þeir sem hafa það verkefni með höndum að selja Ísland sem land atvinnutækifæra á vettvangi ríkisstjórnarinnar og vettvangi hins opinbera - þar er ég að vitna fyrst og fremst til Fjárfestingarstofu og þeirra aðila innan utanríkisráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins sem hafa með þessi mál að gera - hafa komið á fund iðnaðarnefndar og gert grein fyrir því að eftirspurn eftir orku frá erlendum aðilum og fyrirspurnir um uppbyggingu á atvinnurekstri á Íslandi hafi aldrei verið eins miklar og í dag. Það er auðvitað mjög jákvætt, enda ekki óeðlilegt, staðan er þannig að það er ódýrt að fjárfesta á Íslandi í dag og með stöðu krónunnar eins og hún er er þetta mjög vænlegt. Orkuverð erlendis er á uppleið og það á kannski að gefa okkur svigrúm hérna til að hækka  Landsvirkjun hefur tekið undir þessi sjónarmið. Þar á bæ verða menn varir við þennan mikla áhuga en hendur þeirra eru bundnar sem og annarra orkusölufyrirtækja vegna þess að engin ákvörðun er tekin um frekari virkjanir. Þannig getur Landsvirkjun t.d. ekki svarað neinum fyrirspurnum um sunnanvert landið eins og sakir standa og það eina sem þeir geta beint sínum kröftum að er að eiga viðræður við aðila um aðstæður, setja atvinnurekstur á Bakka við Húsavík eða annars staðar í Þingeyjarsýslu. Þetta ferli er langt, það tekur ekki stuttan tíma að ganga frá samningum og finna réttu fjárfestana á þessum vettvangi. Hér er um fjölbreyttan iðnað að ræða, stór og smá fyrirtæki í mjög fjölbreyttum iðnaði, og það þarf að velja úr. Svona ferli tekur nokkur ár. Þess vegna er mjög mikilvægt að þetta færiband okkar stoppi ekki á þessum vettvangi, heldur haldi áfram á einhverjum hraða og að ákvarðanir séu teknar í stjórnsýslunni þannig að þeir sem að þessu starfa geti haldið áfram vinnu sinni og þurfi ekki að vísa mönnum frá. Við erum ekki ein í heiminum. Auðvitað eru þessi fyrirtæki víða að leita hófanna og þó að við séum vænleg að einhverju leyti sem kostur til að byggja upp framtíðaratvinnustarfsemi, þá kannski í dag fyrst og fremst út frá grænni orku sem við getum boðið, eru auðvitað aðrir þættir mjög neikvæðir hérlendis og á það ekki síst við óstöðugleikann á hinu pólitíska sviði. Þær umræður sem hafa verið af hálfu ríkisstjórnarinnar um að taka fyrirtæki hreinlega eignarnámi ef henni líkar ekki við fyrirtækin sem þau fjárfesta í fæla alveg örugglega frá okkur í dag og síðan sú skattstefna sem er hér rekin sem er þannig að Ísland flokkast undir land þar sem er pólitískur óstöðugleiki. Það er af sem áður var þegar einn af höfuðkostum okkar fyrir erlend fyrirtæki til að flytja starfsemi sína til landsins var pólitískur stöðugleiki á vinnumarkaði. Því gátu menn treyst og það var nokkuð sem við höfðum í forskot á mörg önnur lönd sem buðu kannski vinnuafl á lægri launum og jafnvel lægra orkuverð en við gerum. Við búum við þetta umhverfi í dag. Samt sem áður er áhuginn mikill og fyrirtæki vilja koma hingað, vilja skoða þetta, en á meðan staðan í ákvörðun um frekari virkjanir í landinu liggur á ís gerist lítið. Fyrirtækin og þær stofnanir sem hafa með þetta að gera geta ekki gefið nein svör og þar með fara menn auðvitað að leita annað. Landsvirkjun ákvað árið 2007 að orka frá þessum virkjunum mundi ekki fara til álvera. Í tilkynningu frá stjórn Landsvirkjunar 2007 segir, með leyfi forseta „Stjórn Landsvirkjunar telur mikilsvert að fyrirtækið fái sem hæst verð fyrir raforkuna, dreifi áhættu og auki fjölbreytni viðskiptavina sinna. Landsvirkjun hefur því ákveðið að hefja viðræður um raforkusölu við fyrirtæki sem hyggjast byggja upp netþjónabú á Íslandi. Einnig eru í undirbúningi viðræður við fyrirtæki á sviði kísilhreinsunar fyrir sólarrafala. Ekki er enn hægt að greina frá því hver þessi fyrirtæki eru. Líkleg staðsetning þessarar starfsemi verður á Suðurlandi og Reykjanesi. Áhersla Landsvirkjunar á netþjónabú og sólarkísil byggist á því að vænta má hærra raforkuverðs í þeim viðskiptum en við aðra stórkaupendur. Landsvirkjun mun þess vegna ekki ganga til samningaviðræðna að sinni við fyrirtæki sem hyggja á byggingu nýrra álvera á Suður- eða Vesturlandi.“ Ég tel að þessi samþykkt sé gerð við slíkar aðstæður árið 2007 að full ástæða sé fyrir Landsvirkjun að endurskoða þetta. Ég er ekki endilega að mæla fyrir því að hér verði fjölgað hugmyndum um álver, síður en svo. Ég tek undir það sjónarmið Landsvirkjunar að það þurfi að auka fjölbreytnina í íslenskum iðnaði. Við þurfum að líta sem víðast til stórra og smárra fyrirtækja í þeirri framtíðaruppbyggingu sem hér verður. En það er mikilvægt að Landsvirkjun múlbindi sig ekki við þessa ákvörðun tekna árið 2007 frekar en aðrar ákvarðanir sem við tókum á þeim tíma. Það mikið vatn hefur runnið til sjávar og aðstæður eru með það öðrum hætti núna að við verðum með opnum huga að ganga til viðræðna og til sölu á þeirri raforku sem mögulega verður í pípunum. Ríkisstjórnin stendur virkilega í vegi þróunar á þessu sviði, því miður. Það er alveg ömurlegt að vandinn sem við erum að glíma við skuli vera svo heimatilbúinn sem raun ber vitni. Í stöðugleikasáttmálanum frá 25. júní 2009 segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun greiða götu þegar ákveðinna stórframkvæmda samanber þjóðhagsáætlun, svo sem framkvæmda vegna álvera í Helguvík og Straumsvík. Undirbúningsvinnu verði hraðað vegna áforma sem tengjast fjárfestingu í meðalstórum iðnaðarkostum, svo sem gagnaverum og kísilflöguframleiðslu. Kappkostað verður að engar hindranir verði af hálfu stjórnvalda í vegi slíkra framkvæmda eftir 1. nóvember 2009.“ Þetta nefni ég hér og vitna til þessarar bókunar ríkisstjórnarinnar í stöðugleikasáttmálanum, ekkert af þessu hefur gengið eftir hjá hæstv. ríkisstjórn. Er þar skemmst að minnast frammistöðu ríkisstjórnarinnar, þá sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytisins, þegar kemur að því að ljúka málum gagnvart því að starfsemi netþjónabúa geti skotið rótum á Íslandi. Allan fyrravetur börðumst við í iðnaðarnefnd við það að koma þessu máli í gegn. Allan tímann lá það fyrir að til þess að samkeppnisstaða þessara fyrirtækja væri jöfn við sambærilegan iðnað í Evrópu þyrfti að breyta reglum um virðisaukaskatt og það var með harmkvælum sem við komum þessu máli loksins í gegnum þingið á vordögum í fyrra. Ég verð að segja að þegar við kláruðum þetta mál í þinginu var það ekki fyrr en vinstri grænir áttuðu sig á því að það var kominn nýr meiri hluti fyrir málinu að þau samþykktu á endanum að hleypa því í gegn. En enn þvælast hlutirnir eitthvað fyrir, efndirnar hafa ekki gengið fyllilega eftir af hálfu fjármálaráðuneytisins og enn er beðið ákveðinna úrlausna þar. Það er auðvitað nauðsynlegt að við tökum tillit til nýrrar starfsemi sem þessarar ef við ætlum í alvöru að láta hana skjóta rótum og lögum samkeppnisstöðu hennar að því sem gerist á þeim svæðum sem okkur er ætlað að keppa við. Þann 29. janúar 2010 synjaði umhverfisráðherra skipulagsbreytingum sem snúa að virkjunum í neðri hluta Þjórsár staðfestingar. Annars vegar var um að ræða tillögu Skeiða- og Gnúpverjahrepps um breytingu á aðalskipulagi hreppsins og hins vegar aðalskipulag Flóahrepps fyrir árin 2006–2018 en ráðherra samþykkti skipulagið að öðru leyti en því sem laut að virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Þessar ákvarðanir ráðherra höfðu alvarlegar afleiðingar í för með sér varðandi áform um virkjanir í neðri hluta Þjórsár, en í ljósi þess hæstaréttardóms sem felldur var árið 2010 þar sem ákvörðun ráðherra var dæmd ólögleg er nauðsynlegt og eðlilegt að Alþingi taki af allan vafa í málinu og kveði á um virkjanir á þessum svæðum. Framkoma hæstv. umhverfisráðherra er með ólíkindum í þessu máli og það er mjög sérstakt að hún skuli njóta trausts á þingi og innan ríkisstjórnarinnar til að sitja enn á stóli. Þessi niðurstaða var fyrirséð og vinnubrögð hennar því engan veginn í takt við það sem lá fyrir að yrði niðurstaða í málinu. Markmið hæstv. ráðherra var svo augljóslega að reyna að tefja málið. Skýringar hennar eftir að hæstaréttardómur féll um að markmið hennar væru að náttúran skyldi njóta forgangs var ekki hægt að skilja öðruvísi en að það væri í hennar huga í lagi að ganga í berhögg við lög í landinu til að ná fram markmiðum sínum. Orkuframleiðsla verður auðvitað grunnurinn að því sem við þurfum að byggja upp eins og ég hef sagt áður. Nýting orkuauðlinda landsins er auðvitað fín lína milli verndunar og nýtingar. Það er ákaflega mikilvægt að við fetum þá götu af skynsemi og tökum tillit til efnahagslegra og umhverfislegra þátta eins og vera ber, en við megum ekki vera í öfgum á annarri hvorri hliðinni. Það er fín lína sem við þurfum að feta og ég tel að við höfum sýnt það í verkum okkar fram að þessu að við berum virðingu fyrir náttúrunni. Við sem erum kallaðir virkjunarsinnar á stundum erum alveg í þeim hópi að vilja ganga vel um náttúruna og taka tillit til framtíðarkynslóða þegar kemur að nýtingu náttúruauðlinda. En við höfum líka lagt því lið að hér hafa verið færðir í lög og verndaðir þjóðgarðar sem nema yfir 20% af landinu, sennilega nær 25% í dag. Sennilega ekkert land sem við berum okkur saman við hefur friðað eins stóran hluta af landi sínu í formi þjóðgarða. Það er auðvitað gert með það í huga að vernda fjölbreytta náttúru landsins og að hún haldi eins mikið sinni óbreyttu mynd og kostur er. Þetta fæst þó ekki án fórna, við þurfum að gera okkur grein fyrir því. Fórnirnar eru kannski fyrst og fremst ákveðin sjónmengun af því sem getur horfið undir vatn og þeim mannvirkjum sem þessu fylgja og eru t.d. línur oft nefndar í því sambandi. En við verðum að horfa lengra fram á veginn. Þegar síminn var lagður í sveitirnar á sínum tíma hafa kannski einhverjir velt því fyrir sér hvað þessir staurar sem fluttu símann heim á bæi væru ljótir og féllu illa inn í umhverfið en þeir eru allir horfnir í dag og þannig fer væntanlega innan einhverra ára eða áratuga að þær raflínur sem í dag eru í háspennulínum í möstrum fara meira og minna í stokka í jörð. Þessar fórnir verðum við að færa til að byggja upp mannvænlegt samfélag og geta svarað þeim kröfum sem gerðar eru til okkar til að byggja upp samfélag sem getur veitt borgurum sínum sem besta þjónustu. Það er mikið atvinnuleysi í landinu. Í dag ganga hátt í 15 þúsund manns um atvinnulaus. Langtímaatvinnuleysi er að vaxa og við þetta verður ekki búið. Við verðum að sporna við atvinnuleysi með öllum tiltækum ráðum og skynsamleg nýting orkuauðlindanna er þar eitt mikilvægasta lóðið á vogarskálarnar. Auðvitað spila aðrir möguleikar þar inn í, framkvæmdir sem við getum t.d. farið í í samgöngumálum og ákveðin sátt um fiskveiðistjórnarkerfið, um þá stefnu sem sáttanefndin markaði. Með ákvörðunum af því tagi mundum við senda miklu meiri bjartsýni og von inn í íslenskt samfélag, bæði fyrirtækjum og almenningi. Hagvaxtarspár og atvinnuleysisspár standast ekki. Það er ljóst að atvinnuleysið vex og flutningur fólks af landinu eykst. Hagvöxtur sem upphaflega átti að vera um 3,5% áætlaður á þessu ári verður á bilinu 0,7–2% ef hann þá nær þessum tölum, um það er deilt, og hluti af þeim hagvaxtarspám sem settar voru fram í fjárlagafrumvarpi og í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár byggði á því að það yrði aukin neysla í landinu. Það sér hver heilvita maður að með þessu aukna atvinnuleysi, með þeirri skattstefnu sem hér er rekin og þeirri dýrtíð og erfiðleikum sem steðja að íslenskum heimilum og fyrirtækjum mun slíkt markmið ekki nást. Fjárfestingar sárvatnar í íslenskt samfélag. Þær hafa ekki verið minni á lýðveldistímanum. Við erum að tala um að á þessu ári vanti um 150 milljarða í fjárfestingar til að standast þær áætlanir sem við vonuðumst til að gengju eftir. Þetta eru gríðarlegar tölur og ef þetta gengur ekki eftir á þessu ári sé ég ekki hvernig fjárlagagerð næsta árs kemur til með að líta út. Maður hefur af því miklar áhyggjur að gatið í fjárlögum muni hreinlega stækka og að þessi ríkisstjórn muni þá hafa hugmyndir um að auka hér enn frekar skatta og draga enn frekar úr samfélagslegri þjónustu. Í samanburði voru fjárfestingar við Kárahnjúkavirkjun á sínum tíma, sem var einhver mesta fjárfesting á Íslandi fram að því, um 250 milljarðar. Það er ágætt að hugsa þá tölu í samanburði við það sem vantar inn í fjárfestingar þessa árs til að halda lágmarksfjárfestingum í gangi til að þessi hagvöxtur megi ganga eftir. Staðan hjá fyrirtækjum landsins er vægast sagt ömurleg. Við sjálfstæðismenn heimsóttum í kjördæmaviku fyrir stuttu um 400 fyrirtæki. Menn ræddu þar ekki um Icesave við okkur sem þó var þá nýkomið fram í þinginu. Menn töluðu um atvinnumál, skattamál og afkomu fjölskyldna og fyrirtækja. Það var það sem stóð upp úr fólki. Hjá verktakafyrirtækjum landsins er staðan hvað verst. Reynsla er að flytjast úr landi, tæki eru að flytja úr landi og fyrirtækjum fækkar svo mjög að þeir aðilar sem treysta á þjónustu þessara fyrirtækja, svo sem Vegagerðin og Landsvirkjun, hafa af því verulegar áhyggjur að þegar kemur að því að fara í útboð verði mjög fá fyrirtæki eftir til að bjóða í þau verk. Þetta er auðvitað hrópandi, virðulegi forseti. Vonleysi hjá þessum fyrirtækjum er algjört. Eitt stórt fyrirtæki heimsótti ég í morgun sem er að stórum hluta til í erlendri eigu. Það fyrirtæki er með gott eigið fé og skuldar ekki neitt. Það var með blómlega starfsemi sem núna er í molum. Eigið fé upp á 500 milljónir mun þrátt fyrir hagræðingar sem hafa verið gerðar í rekstrinum étast upp á þremur árum. Erlendir aðilar og eignaraðilar þessa fyrirtækis eru farnir að skoða það í fullri alvöru að taka niður nýja verksmiðju sem þetta fyrirtæki setti upp árið 2008 og flytja hana til útlanda. Á þeim vettvangi yrði þá einn aðili eftir í landinu sem hefði einhver umsvif á þeim markaði þannig að það væru ekki aðrir til að bjóða t.d. í verk af hálfu hins opinbera, sveitarfélaga eða einkaaðila en eitt fyrirtæki. Þetta er það sem hæstv. ríkisstjórn kallar yfir okkur, virðulegi forseti, algjört vonleysi og menn sjá enga framtíðarsýn. Ef bæði fyrirtæki og almenningur í þessu landi áttuðu sig vel á því að við værum að fara í gegnum mikinn skafl og það þyrfti að færa fórnir til að fara í gegnum hann fylgdu menn með. En fólk er ekki tilbúið til að leggja það á sig endalaust og fyrirtækin eru ekki tilbúin til að taka þátt í þeim dansi ef þau sjá engin ljós við enda ganganna. Kjarasamningar má segja að séu í uppnámi. Vantraust aðila vinnumarkaðarins gagnvart ríkisstjórninni er algjört og bæði ASÍ og SA hafa gefið það út að þau muni ekki ganga frá kjarasamningum hérna nema fyrir liggi loforð ríkisstjórnarinnar, og meira en loforð, að ákveðin mál verði hreinlega farin í gegnum þingið, búið að afgreiða í þinginu til að þeir kjarasamningar taki gildi. Hávær krafa þessara aðila er að í þessum samningum og ákvörðunum verði ákvarðanir um verklegar framkvæmdir og breytingar á skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Aðilar vinnumarkaðarins eru brenndir, þeir eru skaðbrenndir af þeim efndum sem voru í stöðugleikasáttmálum þar sem ríkisstjórnin stóð varla við nokkurn skapaðan hlut. Er þar skemmst að minnast yfirlýsinga hæstv. forsætisráðherra og fleiri hæstv. ráðherra um að hér ætti að skapa á örskömmum tíma á árinu 2009 eitthvað nálægt 6 þús. störf. Hvar eru þessi störf í dag, núna þegar farið er að líða nokkuð á árið 2011? Hæstv. forsætisráðherra stóð í ræðustól Alþingis í gær og hraunaði yfir stjórnarandstöðuna, sagði þetta allt henni að kenna og þeim neikvæða málflutningi sem frá okkur kemur. Heyr á endemi, virðulegi forseti, heyr á endemi. Hún lofaði 2 þús. störfum í gær. Hún er sem sagt búin að skera þessi 6 þús. störf sem áttu að verða samkvæmt stöðugleikasáttmálanum niður í 2 þús. störf. Hver tekur lengur mark á svona málflutningi? Enginn. Traust almennings og fyrirtækjanna er rofið. Það er í raun engin önnur lausn í þessu máli en að ríkisstjórnin fari frá. Stefna hennar hefur beðið skipbrot. Hún kemst ekki upp úr förunum, hún kemst ekki áfram með þau bráðnauðsynlegu mál sem verður að grípa til. Það er hægt að fara yfir það í örstuttu máli til hvaða aðgerða við getum gripið á örskömmum tíma, hvaða ákvarðanir við gætum tekið sem mundu leiða af sér nokkur þúsund störf í samfélagi okkar á mjög skömmum tíma. Í fyrsta lagi snýr það auðvitað að sjávarútvegi. Þar þarf að tryggja að farin verði sú sáttaleið sem meginþorri aðila sem um málið hafa fjallað var sammála um að fara. Það þarf að útfæra hana og klára þau mál þannig að sjávarútvegurinn treysti sér til að fara í fjárfestingar og eflingu á sínum vettvangi. Það mun skapa gríðarleg atvinnutækifæri á örskömmum tíma. Það er hægt að taka ákvarðanir um að fara í vegaframkvæmdir, hefja sérstakt framkvæmdaátak í vegagerð og borga það t.d. á 10 ára tímabili eftir árið 2016. Ríkisstjórnin var tilbúin til að skuldbinda þjóðina upp á 500 milljarða í eldri Icesave-samningum. Fyrsta greiðsla af þeim samningum hefði orðið 60–70 milljarðar á árinu 2016 þannig að ef við færum, fyrir utan jarðgangagerð, í 20–23 milljarða kr. átak til viðbótar við það sem ákveðið er í vegáætlun í vegamálum mundum við skapa hér vel á annað þúsund störf. Það þarf að ráðast í það að setja bönkunum ströng skilyrði um endurskipulagningu lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þessi atriði og önnur er hægt að taka ákvörðun um, virðulegi forseti, og það mundi lyfta sólinni í samfélagi okkar, gefa fólki og fyrirtækjum von og blása þeim í brjóst þannig að það kæmi baráttuandi í samfélagið. Þessi ríkisstjórn er ekki bær til að koma þessu áfram. Innan hennar raða og innan ríkisstjórnarflokkanna eru svo ólík öfl að störfum að menn ná alls ekki að ganga í takt, það er fullreynt. Á þessum vettvangi, í þessum grundvallaratriðum nær þessi ríkisstjórn ekki að ganga í takt og ég biðla til þeirra þingmanna innan þessara flokka sem maður veit að eru annarrar skoðunar og vilja fara aðrar leiðir að fara að hugsa um þjóðarhag í stað þess að halda lífi í þessari vonlausu kommúnistastjórn. Það er ekki hægt að kalla þetta annað. Þetta mál, virðulegi forseti, sem er eitt af mörgum sem er mikilvægt að taka ákvörðun um og sem ég mæli fyrir fer nú til iðnaðarnefndar. Þar vonast ég til að það fái afgreiðslu sem fyrst vegna þess að í iðnaðarnefnd er ágætur starfsandi. Þar er annar meiri hluti en í þessu ríkisstjórnarsamstarfi. Þar eru einstaklingar sem hugsa flestir líkt, og þar höfum við komið brýnum málum í gegn á þessum vetri sem ríkisstjórnin hefði ekki klárað. Ég vona að við náum samstöðu um þetta mikilvæga mál á þeim vettvangi. Ég óskaði eftir því við einhverja hv. þingmenn úr Samfylkingunni að vera meðflutningsmenn okkar á þessu máli en það gekk ekki eftir. Svo mikil var grýla ríkisstjórnarinnar á þeim og það ákvæði stjórnarsáttmálans um að ekki yrðu teknar frekari ákvarðanir um virkjanir á meðan rammaáætlun væri ófrágengin að menn lögðu ekki í þann slag. Rammaáætlun verður kannski ekki frágengin, virðulegi forseti, fyrr en um þetta leyti á næsta ári. Við getum ekki beðið svo lengi, við höfum ekki tíma til þess. Við verðum að fara að taka ábyrgð á þessu samfélagi. Við verðum að fara að sýna af okkur önnur verk en hér hafa verið viðhöfð. Við verðum að fara að komast úr sporunum.

Frú forseti. Ég hef að mörgu leyti ekkert mjög ósvipuð viðhorf almennt til atvinnumála og hv. þm. Jón Gunnarsson. Ég er t.d. sammála honum um að það eigi með skynsamlegum hætti að nýta orkuauðlindirnar og ég er líka sammála honum um að þó að menn telji að fara eigi þá leið geti þeir samt sem áður verið bærilegir umhverfisverndarsinnar. Ég er ekki að lýsa því yfir að ég sé nein sérstök virkjanabulla, frú forseti, en ég er þeirrar skoðunar að sérstaklega á tímum eins og þessum eigi menn að skoða mjög alvarlega hvort ekki sé t.d. hægt að ráðast í stórframkvæmdir á sviði orkufrekra framkvæmda til að gefa atvinnulífinu svolítið vítamín. Ég er sammála hv. þingmanni um að það sé nauðsyn. Ég tel að eins og staðan er sé mikilvægt að menn bretti upp ermar og leiti allra leiða til að koma meiri hreyfingu á atvinnulífið en við sjáum núna. Að öðru leyti verð ég að segja að ég er algerlega ósammála mörgu sem hv. þingmaður sagði og með hvaða hætti hann flutti mál sitt. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að koma hingað upp og kalla eftir samstöðu og halda að hv. iðnaðarnefnd sé einhvers konar eyland í þinginu og bjóði mönnum upp á trakteringar eins og „vond kommúnistastjórn“. Það er ekki leiðin til að fá framkvæmdasinnaða þingmenn til að taka á með honum. Þeir gera það heldur hver með öðrum en að gangast við slíkum munnsöfnuði. Frú forseti. Ef það er svo sem hv. þingmaður segir að nauðsyn sé að ráðast í stórar framkvæmdir, eins og ég er honum sammála um, til að ná betri hreyfingu í æðakerfi þjóðarlíkamans, þá velti ég fyrir mér, er endilega nauðsynlegt að fara í virkjanir í neðri hluta Þjórsár? Er endilega nauðsynlegt að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir af hálfu hans og annarra þingmanna? Nefni ég þá sérstaklega tvennt. Ég veit ekki betur en fyrir norðan sé háhitasvæði sem menn hafa leyfi til að nýta á ákveðnum svæðum. Ég hef reyndar sagt í þessum stól að ég telji að það svæði eigi að vera stærra því ég tel að miklu meiri orkubirgðir sé að finna í Þeistareykjum en menn hafa sagt. Ég veit ekki betur en það hafi komið fram opinberlega, m.a. af munni hæstv. iðnaðarráðherra, að nokkrir aðilar hafi áhuga á því að nýta orkuna sem þar er að finna. Ég veit sömuleiðis ekki betur en Landsvirkjun hafi nýlega lýst yfir áhuga á að ráðast í að framleiða orku þar til að selja til slíkra verkefna. Hv. þingmaður sagði líka að það hefði aldrei verið jafnmikil eftirspurn eftir orku af þessum toga, hinni endurnýjanlegu, og einmitt núna. Ef aðaltilgangur hv. þingmanns er að ráðist verði í virkjanir í neðri hluta Þjórsár til að auka blóðstreymi í efnahagskerfinu þá spyr ég: Er ekki alveg eins gott að fara norður og ráðast í framkvæmdir þar? Það er í fyrsta lagi þessi röksemd sem mér finnst ekki halda hjá hv. þingmanni. Í öðru lagi fannst mér hv. þingmaður tala nokkuð óvarlega um hæstv. umhverfisráðherra. Hv. þingmaður gerði nefnilega mjög glögga og góða grein fyrir afstöðu sinni til nýtingar og náttúruverndar og hann hefur fullkomlega lögmætar skoðanir sem ég að mörgu leyti hallast til að styðja. En að sama skapi er ég þeirrar skoðunar að hæstv. umhverfisráðherra hafi fært rök fyrir afstöðu sinni og fullkomið lögmæti sé líka á bak við þær. Hér vegast á tvö ólík sjónarmið. Nú vill svo til hvað varðar tæknilega útfærslu hæstv. umhverfisráðherra að dómstólar landsins hafa leitt það fram að það er hv. þm. Jón Gunnarsson sem hafði rétt fyrir sér um það hvort ákvörðun hennar á sínum tíma um að meina að setja virkjanir í neðri hluta Þjórsár á aðalskipulag stæðist lög. En hæstv. umhverfisráðherra gerði skilmerkilega grein fyrir því að hún taldi að á því léki vafi og þá er það svo að við höfum ákveðin tæki, tvenns konar, í landinu til að skera úr um slíkan ágreining. Það eru í fyrsta lagi lög okkar og í öðru lagi dómstólar. Núna liggur fyrir niðurstaða um það. Hæstv. umhverfisráðherra hefur í anda úrskurðarins nú þegar staðfest aðalskipulag með þessum virkjunum. Þá vakna hjá mér tvær spurningar. Í fyrsta lagi kemur hv. þingmaður hingað og segir það undarlegt og að hann efist um að hæstv. umhverfisráðherra njóti trausts. Þá spyr ég hann: Af hverju lætur hann ekki reyna á það? Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að tala sig hásan úr þessum ræðustól um vonsku hæstv. umhverfisráðherra og hefur talað um að hún njóti hvorki trausts úti í samfélaginu né í þingsölum. Af hverju lætur Sjálfstæðisflokkurinn ekki reyna á það? Hann getur borið fram vantraust á hæstv. umhverfisráðherra. Hv. þingmaður veit svarið. Hæstv. umhverfisráðherra nýtur trausts þó að það kunni að vera, eins og alltaf er í góðum hjónaböndum, einhver ágreiningur um viðhorf til tiltekinna mála. Ágreiningurinn er samt sem áður ekki meiri en gerist í góðum hjónaböndum og ekki meiri en er að finna t.d. innan Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst það skjóta skökku við þegar hv. þingmaður kemur hingað og talar um pólitíska óvissu af því að hæstv. umhverfisráðherra kunni að hafa aðra skoðun en t.d. hæstv. iðnaðarráðherra. Er minni skoðanaágreiningur í flokki hv. þingmanns? Tökum bara það mál sem ég tel að sé að verulegu leyti ástæðan fyrir þeim dróma sem hv. þingmaður telur að hafi lagst yfir atvinnulífið, þ.e. Icesave. Er ekki himinn og haf milli skoðana mismunandi vængja Sjálfstæðisflokksins í því efni? Ég er ekki bara að tala um flokkinn eins og hann birtist okkur utan þingsala heldur líka innan þeirra þannig að ég bið hv. þingmann um að tala varlega í þessu efni. Hin spurningin tengist neðri hluta Þjórsár og þeim ummælum sem hv. þingmaður hafði um hæstv. umhverfisráðherra og hún er þessi: Eftir að dómur gekk og hæstv. umhverfisráðherra staðfesti aðalskipulag með virkjunum, hvað kemur þá í veg fyrir að menn fari að lögum landsins og virki þar? Ekki eru það lögin. Ekki eru það sveitarfélögin. Ef orkukaupandi er til staðar og Landsvirkjun tekur um það ákvörðun sé ég í sjálfu sér ekki þörf á að samþykkja sérstakt frumvarp um það. Ég ætla ekki að falla í þá freistni að halda því fram að tilburðir hv. þingmanns séu til að sýna virkjanasinnum í samfélaginu stélfjaðrirnar á sér. Ég ætla ekki að halda því fram að þetta sé sýndarmennska en ég er ekki sammála hv. þingmanni um að samþykkt þessa frumvarps sé í reynd nauðsynleg til að ná þeim markmiðum sem hann segir að felist í frumvarpinu. Ég undirstrika sömuleiðis að ef það er í öndvegi hjá hv. þingmanni að ráðast í þessa framkvæmd til að hreyfa betur blóðið í æðakerfi þjóðarlíkamans þá blasir við að hægt er að gera það með öðrum hætti á öðrum orkuríkum svæðum á landinu. Ég velti fyrir mér af hverju hv. þingmaður leggur ekki fram frumvarp um að þegar verði ráðist í að virkja fyrir norðan. Er það vegna þess að hann er þingmaður fyrir sunnan? Ég er algerlega ósammála mörgu af því sem hv. þingmaður sagði um stöðuna í samfélaginu. Ég get fallist á að það væri óskandi og miklu jákvæðara ef við hefðum á borðinu spár um að hagvöxtur yrði meiri en það sem hv. þingmaður nefndi. Hann nefndi töluna 0,7%–2%. Það er rétt hjá honum að á því bili, reyndar örlítið hærra, liggja spár þeirra sem hafa metið stöðuna. Evrópusambandið metur hana líka en svolítið hærri, 2,5%. Evrópusambandið var eini greiningaraðilinn, svo ég noti það vonda orð, sem hafði rétt fyrir sér um hagvöxt í fyrra og var fjarri öðrum. Hv. þingmaður segir af þessu tilefni að vonleysi ríki í samfélaginu. Það kann að vera að vonleysi ríki í Sjálfstæðisflokknum en það vill svo til að hægt er að skoða viðhorf fólks og menn hafa gert það. Menn hafa skoðað viðhorf almennings hér á landi til þeirrar stöðu sem hann býr við. Frú forseti, brestur mig minni eða var ekki fyrir skömmu birt könnun og samanburður á því hvernig fólk í hinum ýmsu löndum Evrópu þætti staða sín vera? Menn voru spurðir: Ertu ánægður eða óánægður með lífið? Út úr því kom afar merkileg niðurstaða. Í ljós kom að Ísland skar sig frá öllum öðrum löndum. Í kreppulandinu Íslandi sem nýbúið er að fara í gegnum mjög erfitt skeið og er nú að rísa upp aftur býr þjóð þar sem 99% voru ánægð með lífið. Frú forseti. Sömuleiðis var gerð könnum um daginn þar sem spurt var um afstöðu fólks í ýmsum löndum til þess hvernig það upplifði atvinnuaðstæður sínar. Hér í landinu þar sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir að ríki vonleysi kom í ljós að fyrir utan eitt land í Evrópu, Svíþjóð, er hvergi að finna í gervallri Evrópu þjóð sem er jafnánægð með atvinnuaðstæður sínar og Íslendingar. Þegar sömu þjóðir voru spurðar hvernig þeim þættu fjárhagsaðstæður sínar vera kom í ljós að Íslendingar voru í hópi þeirra fimm þjóða í Evrópu sem voru hvað ánægðastir með þær. Þegar spurt var í löndum Evrópu hvernig mönnum gengi að ná endum saman kom í ljós að Íslendingar voru í hópi þeirra sex þjóða sem töldu að þeim gengi best að ná endum saman. 78% Íslendinga sögðu að þeim gengi vel að ná endum saman. Þetta vil ég að komi fram vegna þess að mér finnst það sem hv. þingmaður segir ekki speglast í viðhorfum þjóðarinnar. Ef ég má, með leyfi forseta, halda áfram að ryðja upp úr mér nokkrum könnunum af því að hv. þingmaður er að kikna undan oki vonleysisins þá deilir þjóðin ekki því vonleysi með honum. 5% íslensku þjóðarinnar telja að fram undan sé erfiðara ástand en það sem við höfum að baki. Þetta er veruleikinn eins og hann er mældur af stofnunum sem hafa það að atvinnu að mæla viðhorf fólks. Ég held að hv. þingmaður kunni að lifa í nokkuð annarri veröld en sú þjóð sem hann er að tala til yfir ræðupúlt Alþingis. Þetta breytir ekki því að ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að skoða mjög vel stöðuna í hagkerfinu. Það er ágætt að framsýnir og framtakssamir þingmenn komi úr okkar röðum og velti fyrir sér hvort ekki þurfi að gera betur, ég tel að það þurfi að gera betur, og hverjar leiðirnar séu til þess. Ég deili því með hv. þingmanni að hægagangurinn í atvinnulífinu stafi að verulegu leyti af þeirri óvissu sem nú ríkir um Icesave. Við vitum einfaldlega að okkur hefur ekki tekist að fá fjármagn til að fjármagna orkufrekar framkvæmdir þar sem öll leyfi liggja fyrir. Ég nefni Búðarháls sem dæmi. Okkur hefur ekki tekist enn að fjármagna það verkefni og beinlínis hefur verið sagt við þá sem sækjast eftir því að óvissa sé um Icesave. Menn benda á að þau fyrirtæki sem meta lánshæfi Íslendinga og annarra þjóða sem segja skýrum orðum að ef Icesave verði fellt í atkvæðagreiðslu muni lánshæfismat landsins rýrna. Ekki verður það til þess að okkur gangi betur. En við höfum Búðarháls, við höfum Hverahlíðarvirkjun og við höfum Þeistareyki. Þetta eru svæði sem er í reynd ekki stórkostlegur ágreiningur um að ráðast í að afla orku úr, en fjármagnið vantar. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að mjög illa hefur gengið af hálfu bankanna að endurskipuleggja fjárhag lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Því var spáð fyrir tveimur árum að 7 þús. fyrirtæki mundu hrapa fyrir ætternisstapa. Ekkert af því rættist frekar en svo margar bölsýnisspár sem stundum eiga uppruna sinn í flokki hv. þingmanns. Hv. þingmaður segir að ríkisstjórnin þurfi að vinda bráðan bug að því að koma bönkunum til að ráðast í það verk. Hún gerði það. Hún gerði samkomulag við bankana sem fól í sér að þeir gengjust undir það jarðarmen að endurskipuleggja fjárhag 7 þús. fyrirtækja og ljúka því fyrir 1. júní. En ég get auðvitað tekið undir með hv. þingmanni að það gengur of hægt. En það er ekki hægt að segja að hlutur ríkisstjórnarinnar liggi eftir í því máli. Ég undirstrika, frú forseti, að ég hef  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðuna. Ég er sáttur við sumt af því sem kemur fram í henni á meðan annað vekur mér vissulega ótta í brjósti. Hann segir að við höfum ekki ósvipað viðhorf til atvinnumála að mörgu leyti og ég held að það sé rétt. Ég held að hæstv. ráðherra tilheyri þeim armi í Samfylkingunni sem vill fara þær leiðir sem ég og margir af flokksfélögum mínum erum hrifnir af og þar greini kannski ekki stórt á milli. Hann er aftur á móti múlbundinn í þessu ríkisstjórnarsamstarfi ásamt þeim þingmönnum það vilja og hafa svipaðar skoðanir og hæstv. ráðherra. Þeir eru múlbundnir í þessari kommúnistaríkisstjórn, það er ekki hægt að kalla þetta annað. Ríkisstjórnin hagar sér með þeim hætti að það minnir bara á stjórnarfarið sem var á þeim slóðum og hvort sem mönnum líkar það betur eða verr að vera spyrtir við slíkt erum við að tala um staðreyndir mála. Þegar hann talaði um virkjanabullur tek ég það  Það er alveg ljóst að leita þarf allra leiða, og undir það tek ég með hæstv. ráðherra, til að koma súrefni til atvinnulífsins. Þetta frumvarp er auðvitað til þess hugsað að koma á framfæri þeim skoðunum sem ég og margir af mínum samflokksmönnum hafa. Stjórnarandstöðunni á Alþingi eru svo sem ekki færð mörg verkfæri til að leggja áherslu á mál sitt önnur en þessi. Ég mun t.d. leggja fram á morgun á þinginu þingsályktunartillögu um að farið verði í sérstakt framkvæmdaátak í vegagerð þar sem ég legg til að 22 milljörðum verði varið í það á árunum 2011, 2012 og 2013 að fara í sérstakt framkvæmdaátak, til viðbótar við það fé sem er á vegáætlun og fyrir utan jarðgangagerð. Með þessum málflutningi erum við ekki í einhverjum pólitískum sýndarleik heldur að leggja áherslu á skoðanir okkar og stefnu. Ég er ekki að reyna að slá mig til riddara sérstaklega. Hæstv. ráðherra veit það mætavel, virðulegi forseti, eins og aðrir að mér eru þessi mál kær og ég lít á atvinnuleysið í landinu sem okkar alvarlegasta böl sem verður með öllum ráðum að vinna bug á. Hann spyr: Er endilega nauðsynlegt að virkja í neðri hluta Þjórsár? Já, það er alveg nauðsynlegt að taka ákvörðun um að virkja í neðri hluta Þjórsár og þrátt fyrir það sem er í gangi annars staðar hefur hluta af þeirri orku, eins og Búðarhálsvirkjun, þegar verið ráðstafað, þ.e. sú orka er þegar hugsuð í ákveðin verkefni. Þingeyjarsýslur eru enn óskrifað blað en eru þó komnar í gegnum allt mat og framkvæmdir geta kannski loksins farið að fara af stað og á það þarf auðvitað að leggja áherslu að byggja upp öfluga atvinnu á því svæði. Mér er alveg sama hvort það verður með álveri eða einhverjum öðrum iðnaði, ég vil bara sjá þetta fara af stað. Landsvirkjun er að tala við sex til átta aðila, hæstv. iðnaðarráðherra kemur ítrekað fram og segir að Landsvirkjun sé að tala við sex til átta aðila. Hvort er Landsvirkjun að tala við sex eða átta aðila? Það er heilmikill munur á því. Málið er að það er engin full alvara enn í þessum viðræðum, þ.e. það eru ekki komnar á neinar bindandi viðræður við einhvern einn eða tvo aðila sem ætla að kaupa ákveðið magn af orku. Þeir aðilar eru þó til sem eru tilbúnir að setjast að því borði og klára málið og hefja framkvæmdir. En það er eftir öðru hjá þessari ríkisstjórn að það er verið að tala við svona sex til átta aðila. Eigum við ekki að fara með þá upp í 12 eða 14, virðulegi forseti? Væri það ekki miklu fallegri tala? Það gerist ekkert með því að tala endalaust, hér verður eitthvað að fara að gerast. Það er þannig sem þetta er. Hér erum við með færiband sem gengur á ákveðnum hraða og taka verður ákvarðanir þannig að þetta færiband sé stöðugt að færa okkur súrefni. Ég kom inn á það í ræðu minni áðan að það tekur tíma að byggja upp, það tekur tíma að selja orku, það tekur tíma að smíða virkjanir og ganga frá þessu öllu. Þess vegna er mikilvægt að fæða færibandið þannig að ekki myndist hér eitthvert stórt gat með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum. Ég sagði að umhverfisráðherra hefði haft það að markmiði að leggja stein í götu þessara framkvæmda og ég stend við þau orð. Það er skoðun mín, virðulegi forseti, að svo sé. Ríkislögmaður hafði gefið hæstv. ráðherra góð ráð um það að þetta mál væri tapað. Það þurfti ekki að fara með það fyrir dómstóla. Við vitum hver hugur hæstv. umhverfisráðherra er til virkjana. Hún er einfaldlega á móti þeim. Hún styður ekki slíka framkvæmd og þræðir þar með ekki þá fínu línu sem ég tel að þurfi að fara milli nýtingar og verndunar í náttúru okkar. Ég er tilbúinn til að leggja mikið á mig til að taka fullt tillit til náttúrunnar og við eigum að gera það. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra er mér sammála um að það þurfi að virkja og gera það með eins hagkvæmum hætti og með eins litlum umhverfisáhrifum og frekast er unnt. Af hverju keyri ég ekki fram vantraust á hæstv. ráðherra? Því var svarað af hálfu hæstv. utanríkisráðherra sjálfum af hverju það er ekki gert. Vegna þess, þrátt fyrir að margir stjórnarþingmenn fullyrði að þeir mundu lýsa yfir stuðningi við hana með óbragð í munninum út af þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð, að þá forherðast stjórnarflokkarnir við slíkt mótlæti og það er kannski til lítils að vera að eyða dýrmætum tíma þingsins í að fara í slíkt. Ég fullyrði að það sé lítill ágreiningur í þessum málum innan Sjálfstæðisflokksins, þar erum við mjög samstiga. Það má vel vera að í Icesave-málinu séu skiptar skoðanir í Sjálfstæðisflokknum eins og í öllum öðrum flokkum. Slíkt mál er af allt öðrum toga og engan veginn hægt að líkja saman. Þar tók ég ásamt mörgum af þingmönnum flokksins þá ákvörðun að styðja það mál. Það hefði að mörgu leyti verið léttara verk fyrir okkur að vera í andstöðu við það mál  Það er dálítið sérstakt að eftir að dómur féll samþykkti ráðherra þetta, það var væntanlega einboðið. Ekki hefði verið hægt að koma öðruvísi fram þó að ákveðnar hugmyndir séu um það við ríkisstjórnarborðið að hunsa Hæstarétt og ganga í berhögg við niðurstöðu hans, eins og við sjáum í stjórnlagaþingsmálinu hefði það verið ansi hæpin aðgerð að reyna að rata þá leið í þessu máli. Hvað er þá í veginum með að hefja virkjanir í neðri hluta Þjórsár? Ríkisstjórnin er í veginum, virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn stendur í vegi fyrir því, það er ekkert flóknara mál. Í stjórnarsáttmála hennar segir að ekki verði teknar neinar ákvarðanir um frekari virkjanir á meðan rammaáætlun liggur ekki fyrir. Ég fór yfir það áðan að rammaáætlun getur dregist þess vegna í eitt ár í viðbót að henni verði lokið og við höfum ekki þann tíma í þessu máli. Allir sem hafa kynnt sér þessi mál vita að virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár eru í efnahagslegu og umhverfislegu tilliti einhverjir vænlegustu virkjunarkostir sem við höfum þannig að um það verður ekki deilt í framtíðinni hvort virkja eigi í neðri hluta Þjórsár heldur hvenær. Í sjálfu sér þarf því ekki að bíða eftir rammaáætlun og niðurstöðu um þennan virkjunarkost þar. Hann skorar hátt á þeim vettvangi og mun gera það áfram. Mér er full alvara með því að leggja fram þetta frumvarp. Í því er eins og ég sagði engin sýndarmennska fólgin og í því er heldur ekki fólgið neitt kjördæmapot. Ég er ekki þingmaður Sunnlendinga, ég er þingmaður úr Suðvesturkjördæmi, en það er landinu, okkur öllum og ekkert síður fyrirtækjum og almenningi á höfuðborgarsvæðinu, svo mikilvægt að hjól atvinnulífsins fari að snúast. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að byggja upp atvinnu út um land, að styrkja grunnstoðir byggðar um allt land, ég er mikill landsbyggðarmaður í mér, á heilmiklar rætur í sveit og ber miklar taugar til landsbyggðarinnar. Það er ekki nokkrum blöðum um það að fletta að þegar við settum á fiskveiðistjórnarkerfið á sínum tíma, sem var náttúrlega helsta grunnstoð atvinnulífsins úti um allt land ásamt landbúnaði auðvitað, þegar við fórum í þær breytingar og þá hagræðingu sem markmiðið var með því kerfi og eins í gegnum þá hagræðingu sem hefur orðið í landbúnaði með tilheyrandi fækkun býla og stækkun annarra, láðist okkur að byggja upp annað atvinnulíf í sveitum landsins. Það er auðvitað grunnurinn að þeirri neikvæðu byggðaþróun sem verið hefur. Við þurfum því að hafa áherslurnar í þágu landsbyggðarinnar en þær eru á sama tíma í þágu allra landsmanna. Hagvaxtarspár eru eins og ég kom inn á áðan lægri en nauðsynlegt er til að Ísland nái vopnum sínum og með þann hagvöxt sem spáð er fyrir þetta ár eiga menn eftir að svitna yfir fjárlagagerð næsta árs. Talað er um að botninum sé náð og við séum farin að snúast upp á við. Það átti að gerast miklu hraðar samkvæmt öllum yfirlýsingum hæstv. ríkisstjórnar. Þannig er það. Það hefur ekki gengið eftir og það er, eins og hæstv. ráðherra veit og þeir þingmenn sem styðja þessa ríkisstjórn, fyrst og fremst vegna óeiningar innan ríkisstjórnarinnar. Það er engu öðru um að kenna og við verðum að horfast í augu við þann kalda verðleika. Menn verða að fara að forgangsraða í þágu þjóðar og hætta forgangsröðun í þágu vonlauss ríkisstjórnarsamstarfs. Það er ekkert öðruvísi. Um allar þær skoðanakannanir sem hæstv. ráðherra vitnaði til vil ég segja að þær eru gerðar á ákveðnum tíma. Ef hæstv. ráðherra er í hópi með hæstv. forsætisráðherra og er sammála þeirri ræðu sem hún flutti þinginu og þjóðinni í gær þegar atvinnumál voru rædd þá er hann hluti af þeirri veruleikafirringu sem endurspeglaðist í gegnum þá ræðu. Veruleikafirring, virðulegi forseti, því að sú ræða var ekkert annað, og bölmóður út í stjórnarandstöðuna fyrir að halda uppi málefnalegum ágreiningi í þinginu, fyrir að leggja áherslu á að hlutir komist áfram. Það er mikil veruleikafirring ef hæstv. ríkisstjórn trúir því. Og þá kem ég að því sem vakti mér ótta í ræðu hæstv. ráðherra þegar hann talaði um það og mátti skilja það þannig að hér skini gleði og ánægja úr hverju andliti. Það er einfaldlega ekki svo og er auðvitað gríðarlega alvarlegt ef ríkisstjórnarflokkarnir trúa því að það sé staðreynd vegna þess að veruleikinn er allt annar. Ekki þarf annað en að fara aðeins út á vinnumarkaðinn, út á meðal fólks til að átta sig á því. Ég skal glaður fara með hæstv. utanríkisráðherra og öðrum ráðherrum í slíkan bíltúr þó ekki væri nema einn dag og heimsækja nokkra aðila og koma þeim í samband við veruleikann sem er í samfélagi okkar í dag. Það ríkir vonleysi í samfélagi okkar í dag. Það ríkir vonleysi hjá fyrirtækjunum. Það er bara þannig. Og hjá 15 þúsund manns sem eru atvinnulausir ríkir auðvitað vonleysi og 10 þúsund manns sem hafa flutt af landinu hafa varla gert það með einhverja trú og von í brjósti um að hér mundi grænka á næstu missirum. Ég held líka að óvissan vegna Icesave sé ofgerð. Ég styð það heils hugar og tel að það sé heillavænlegast fyrir þjóðina að ganga frá því máli á grunni þeirra samninga