Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil strax segja það, að hér er um merkilegt frv. að ræða að mínu áliti. Hér er um að ræða viðfangsefni sem er þess eðlis, að það er rétt að sinna því og fá lausn á því. Í mínum huga orkar það ekki tvímælis, að það sé rétt að verða meðlimum verkalýðsfélaganna úti um ýmsa þekkingu sem varðar starf verkalýðsfélaganna og kaupgjaldsbaráttuna, og ég lýsi mig fullkomlega samþykkan tilgangi þessa frv. Það orkar ekki tvímælis, að eitt af því, sem ræður mestu um framvindu mála í þjóðfélagi okkar, eru samskipti aðila vinnumarkaðarins, launþega og atvinnurekenda. En þegar talað er um að koma upp fræðslu í þeim tilgangi sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þá hlýtur að vakna óhjákvæmilega ein spurning, og hún er sú, með hverjum hætti er best að koma þessari fræðslu fyrir. Við höfum nú umfangsmikið skólakerfi sem óþarft er að minna á. Í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að til fræðslumálanna sé varið yfir 30 milljörðum kr. Sú spurning vaknar, hvort það geti verið hyggilegri og hagkvæmari leið að koma þessari kennslu fyrir innan skólakerfisins eins og það er, þ.e.a.s. að láta hina almennu skóla annast þessa fræðslu með einum eða öðrum hætti. Þetta er ótvíræð spurning þegar við lítum til fjárhagshliða þessa máls, en mér virðist að þetta sé einnig spurning þegar litið er til þess, hvað sé haldbesta leiðin til þess að ná þeim tilgangi sem frv. gerir ráð fyrir. Það er sem sagt að mínu áliti spurning um það, hvort það geti verið, að það sé hægt að ná tilgangi frv. betur með því að fella þá fræðslu, sem þar um getur, inn í hið almenna skólakerfi heldur en að stofna sérskóla. Í þessu frv. er gert ráð fyrir sérskóla og gert er ráð fyrir að það verði ríkisskóli, að ríkið kosti þennan skóla, kosti rekstur skólans. Það væri hægt að hugsa sér að þetta væri ekki ríkisskóli, heldur stæðu t.d. aðilar vinnumarkaðarins að skólanum. Það hefur komið fram hjá 1. flm. þessa frv., að verkalýðsfélögin mundu ekki hafa fjárráð til þess. Ég skal ekki tjá mig um það efni. Ég vil ekki mótmæla því. En verkalýðshreyfingin hefur, að ég ætla, töluverð fjárráð, og það fer þá eftir því, hvað verkalýðshreyfingin metur tilgang þessa frv. mikils, hvort hún vill láta þetta mál kannske að einhverju leyti ganga út á aðrar þarfir sem verkalýðshreyfingin telur að þurfi að sinna og kosta fjármuni. En ef við göngum út frá því, að skólinn sé ríkisskóli, þá vaknar sú spurning, hvort það sé þá ekki eðlilegt að eins fari með þennan skóla og aðra ríkisskóla, þ.e.a.s. að skólinn verði alfarið undir stjórn ríkisins. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því, að það verði sérstök skólanefnd, sem skipuð verði með sérstökum hætti, sem fer með stjórn skólans, ríkið sjálft komi þar ekki við sögu. Mér finnst að þetta sé, svo ekki sé meira sagt, nokkuð vafasamt. Ég held að það sé ákaflega þýðingarmikið að saman fari ábyrgð og skyldur í þessu efni eins og jafnan og spurningin sé þá hvort það sé ekki eðlilegt að ríkið hafi alfarið stjórn skólans. Nú er, eins og ég sagði áður, gert ráð fyrir að svo sé ekki. Ef sá möguleiki er tekinn til athugunar, þá vaknar aftur sú spurning, hvernig skólanefndin eða stjórn skólans skuli skipuð, og þá er ég ekki viss um að þau ákvæði, sem eru núna í frv. um þetta efni og er að finna í 5. gr. frv., séu fullnægjandi. Þar er gert ráð fyrir að ráðh. skipi tvo skólanefndarmenn eftir sameiginlegri tilnefningu Menningar- og fræðslusambands alþýðu og Alþýðusambands Íslands og einn án tilnefningar. Ég held, ef á að gefa launþegum aðild að stjórn skólans, að þá þurfi þar að vera um víðtækari aðild að ræða en þarna er gert ráð fyrir. Ég nefni í því sambandi, að það hlýtur að koma til álita hvort ekki sé rétt að fulltrúi frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja eigi þarna aðild að. Það hlýtur að koma til álita, hvort fulltrúi frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands komi ekki til greina í þessu sambandi. Þetta er um launþegasamtökin. En samkvæmt eðli frv. og tilgangi og því, sem kveðið er á um námsefni í þessum skóla, finnst mér og eðlilegt að hinn aðili vinnumarkaðarins komi einnig til greina, þ.e.a.s. að þá eigi líka aðild að stjórn skólans fulltrúar frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Þetta eru aðeins almennar hugleiðingar um þetta mál sem mér þóttu þess eðlis, að það væri rétt að koma fram með þær þegar við 1. umr., þó að mál þetta komi til nefndar sem ég á sæti í.



Herra forseti. Sem einn af flm. þessa frv. þarf ég ekki að hafa mörg orð umfram það sem hv. 1. flm. kom inn á í framsöguræðu sinni fyrir frv. Hann rakti þar forsögu þess og eins það, hvernig þetta var á sínum tíma ákveðið sem stjórnarfrumvarp, að mestu leyti óbreytt nú flutt, og um það náðist á þeim tíma fullkomið samkomulag við launþegasamtökin og þau væntu sannarlega góðs hér af. En það tókst ekki að koma því frv. í gegnum Alþ. og síðan frá valdatíma þeirrar ríkisstj. sem þá sat, hefur þessu máli ekki verið hreyft af stjórnvöldum. Hér var auk þess flutt við umr. á dögunum afburðagóð ræða af hv. þm. Jón G. Sólnes, sem nú er því miður fjarverandi og því ekki rétt að fara út í þau einkennilegu viðhorf sem þar komu fram. Eins og oft vill verða hjá þeim hv. þm., var maður ekki viss hvort í alvöru var talað eða því aðeins slegið fram til þess að stríða flm. og koma af stað aukaumr. um málið. En út í einstök atriði þess er auðvitað ekki hægt að fara þar sem hv. þm. mun nú jafnvel farinn af landi brott. Varðandi athugasemdir sem hljóta að vakna varðandi þetta frv., þá verður sú auðvitað mest áberandi, hvaða aðilar eigi hér að fara með stjórn. Í frv., eins og það er núna, er óbreytt tilhögun frá því sem var í stjfrv. frá 1973, þ.e.a.s. tveir tilnefndir sameiginlega af Menningar- og fræðslusambandi alþýðu og Alþýðusambandi Íslands og einn án tilnefningar, sem væri formaður skólanefndarinnar. Hér hafa komið fram nokkrar athugasemdir við það, t.d. um viðbótaraðila í þessum efnum, fjölmenn launþegasamtök sem þarna eiga ekki aðild að. Vissulega ber að skoða það varðandi aðila eins og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasambandið, eins og var minnt á af síðasta ræðumanni. Þó hygg ég að svo fjölmenn samtök sem Alþýðusamband Íslands er hljóti að eiga fullan rétt á því, að ríkið stuðli rækilega að sérstökum félagsmálaskóla fyrir það fólk, og þá alveg sérstaklega vegna þess að innan þeirra vébanda er auðvitað mjög mikið enn þá - þó kannske í minnkandi mæli - um ófaglært fólk að ræða sem hefur ekki notið mikillar skólagöngu og þeirrar félagslegu skólunar sem í henni felst og á þess vegna í raun og veru viðbótarrétt til þess að fá skólavist af slíku tagi. Það er auðvitað rétt, að í 2. gr. kemur fram um fræðsluhlutverkið, hvaða aðalatriði þar eru lögð til grundvallar. Ég veit það af gamalli reynslu, á meðan samningar voru ekki eins flóknir og þeir eru nú og réttindamál ekki eins mörg komin fram og nú er, að fyrir hinn óbreytta mann var hér um allerfitt mál að ræða að átta sig fyllilega á, og í sumum félögum var þessu sinnt, öðrum ekki. Svo er sjálfsagt enn í dag, að auðvitað hvílir viss lágmarkskylda á hverju verkalýðsfélagi að kynna félagsmönnum sínum eins vel og rækilega og mögulegt er þann rétt, sem þeir eiga, og þá samninga, sem eftir er farið hverju sinni. Það má áreiðanlega með réttu deila á verkalýðsfélög almennt, þó að e.t.v. séu þar og að ég vona góðar undantekningar frá því, að þau stundi ekki sjálf næga kynningarstarfsemi af þessu tagi. Og þó að menn hafi þetta e.t.v. í þykkum bæklingum fyrir framan sig, um samninga og annan rétt sinn, þá er það hvergi nærri nóg. En einmitt á þessu sviði er nauðsynlegt að fá leiðbeiningar til handa forustumönnum og til handa ýmsum félagsmönnum, hvernig þeir geti best komið þessari fræðslu á framfæri í hinum einstöku félögum sínum. Það var minnt á það áðan af hv. 5. þm. Vestf., að e.t.v. væri hér um þátt að ræða, sem ætti að koma inn í skólakerfið. Ég get verið honum algjörlega sammála um það, að svo miklu leyti sem það nær þar tilgangi sínum. En auðvitað getur sá þáttur, sem inn í skólana kemur, aldrei notið sín gagnvart ýmsu af því sem þetta frv. lýtur að. Það held ég að sé útilokað. Þetta nægir ekki heldur gagnvart þeim eldri í dag, þeim meðlimum stéttarfélaganna sem í dag þurfa vissulega á því að halda að fá þessa fræðslu og eiga ekki, a.m.k. á meðan fullorðinsfræðsla okkar er ekki komin í betra horf en hún er, þess kost að fá þá þekkingu og fræðslu sem hér er um að ræða. Hitt er svo rétt, að með grunnskólalögunum var lagður verulega bættur grunnur að því, að hinum félagslega þætti í skólanáminu væri sinnt. Auðvitað er það misjafnt enn í dag, hvernig skólarnir sinna þessum þætti. En með grunnskólalögunum og reglugerðum í framhaldi af þeim er óneitanlega brotið í blað í þeim efnum og hinum smærri skólum t.d. veitt mjög aukið svigrúm til að sinna hinum félagslega þætti. Það hlýtur svo að fara eftir hverjum skóla, að hve miklu leyti hann rækir þennan þátt. En á meðan ég stjórnaði skóla saknaði ég þess sárlega, að svigrúm míns skóla til þessara félagslegu þátta var í raun og veru ekkert nema þá bara í hinum venjulegu kennslustundum, sem vildu þá auðvitað fara í hið hefðbundna námsefni, þannig að hitt varð útundan. Og þó að bæði í mínum skóla og auðvitað í flestum skólum hafi eitthvað verið gert í þessum efnum í sjálfboðaliðsstarfi, þá auðvitað féll það ekki sem eðlilegur þáttur að skólanáminu og var auðvitað misjafnt eftir því, hvernig aðstæður voru og hvernig kennarar voru einnig. Ég held sem sagt að þrátt fyrir þennan þátt, sem vissulega er ástæða til að minna á og leggja áherslu á að skólarnir ræki enn betur, þ.e.a.s. hinn félagslega þátt, að þeir mennti nemendur sína verulega í félagsstörfum og ýmsu sem lýtur að stjórnun og félagslegu fræðslustarfi, þá nægir það ekki í dag og ekki heldur í náinni framtíð. Ég held að hér dugi ekkert minna en það átak sem hefur auðvitað þegar verið gert að nokkru af launþegasamtökunum sjálfum, en er gert ráð fyrir að færa á víðari grunn og fella betur inn í okkar félagsmálafræðslu almennt. Ég ætla ekki að fara út í það, hvernig skólanefndum hinna einstöku skóla er skipað hér á landi í skólum sem ríkið kostar orðið nær alfarið eða alfarið, sbr. Verslunarskólann og Samvinnuskólann, svo að dæmi séu nefnd, en því fer auðvitað víðs fjarri, að þar hafi ríkið alla stjórn mála. Mér er nær að halda að ríkið sé aðeins aðili að 1/5 hluta varðandi stjórn þessara skóla, og þá getur hlutfallið 1 á móti 2 þarna vart talist hættulegt. Hins vegar er auðvitað spurningin - og þá spurningu skil ég vel sem varpað hefur verið fram af ýmsum þeim, sem að þessu hafa staðið, varðandi þann Félagsmálaskóla sem nú er og Menningar- og fræðslusamband alþýðu, að þeir vilji kanna þá möguleika, að þeir séu með þennan skóla alfarið í sínum höndum, og við það hef ég vitanlega ekkert að athuga, síður en svo. Ég ætla aðeins að minna á það, af því að það erindi liggur nú fyrir okkur í fjvn., að til þessara tveggja þátta eru í frv. til fjárlaga: til Menningar- og fræðslusambands alþýðu og til Félagsmálaskóla alþýðu, 6.5 millj. kr., að ég held rétt. Það er hins vegar glöggt, að þó að þessir aðilar fari mjög vægilega í sakir, þá eru fjárveitingabeiðnir þeirra margfaldar á við þetta og það er auðskilið mál, þó að kostnaði sé eins stillt í hóf og mögulegt er. Ég hygg t.d. að fyrir Félagsmálaskólann sjálfan, sem nú eru ætlaðar aðeins 3 millj. í frv. til fjárlaga, sé mjög hógvær beiðni til fjvn. um 15 millj. kr., þ.e.a.s. fimmfalda þá upphæð sem er í frv. til fjárlaga. Við skulum vona að það lagist í meðförum okkar í fjvn. Ég minni á þetta vegna þess, að auðvitað hefur verið nokkuð um bætt, eins og hv. 1. flm. kom inn á um fjárstuðning til þessa skóla. Þó er enn víðs fjarri því - eins og kemur fram í óskum og bréfum frá félagsmálaskólanum og frá Menningar- og fræðslusambandi alþýðu. Ég vil svo að lokum segja það, að í einu eða öðru formi er nauðsynlegt að koma hér á fastari skipan. Hér kann að vera rétt að kanna ýmsa þætti, bæði varðandi stjórn og annað því um líkt, sem hefur verið minnt á, og ég hygg að við flm. höfum þar ekki neitt á móti. En ég held að það sé höfuðnauðsyn að koma fræðslustarfsemi hjá verkalýðssamtökunum á fastari grunn og öruggari en hefur verið og jafnframt að leggja á það höfuðáherslu - og það var kannske aðalerindi mitt í þennan ræðustól að minna á það - að verkalýðsfélögin sjálf séu svo virk í sínu fræðslustarfi að þau sinni þessum þætti innan sinna vébanda eins og þau mögulega geta, en á það vantar mikið í dag. Einn þátturinn, kannske veigamesti þátturinn í að bæta þetta, er einmitt að koma slíkum skóla í fast form og gera hann að verulega góðum skóla sem geti útskrifað frá sér eftir vissan námstíma fólk sem er fært um það í sínum fagfélögum að veita öðrum fræðslu og greina fólki þar nánar frá rétti sínum en nú er gert, og þó alveg sérstaklega að fólk, eins og komið er að í 1. gr., viti bakgrunn sinnar hreyfingar, eins og hv. 1. flm. kom rækilega inn á, - viti bakgrunn sinnar hreyfingar og skilji eðli hennar. Það er viss nauðsyn til þess og mikil nú á okkar tímum, að fólk þekki þennan bakgrunn, viti um þá baráttu, sem það hefur kostað að ná því fram sem þegar er fengið, og skynji um leið stöðu sína í þjóðfélaginu, þar sem auðstéttin ræður ríkjum að eins miklu leyti og hún mögulega getur.



Herra forseti. Hér er vissulega hreyft merku máli, - máli sem ekki er ókunnugt hv. alþm. Bæði hefur frv., sem gengur í líka stefnu, legið fyrir Alþ. og eins fullorðinsfræðslumálin í heild. En þetta mál er vitanlega angi af miklu stærra verkefni sem við höfum kallað fræðslu fullorðinna og við höfum orðið höndum seinni að skipuleggja, - máli sem mikill áhugi er á hér og raunar víðar í veröldinni, sbr. samþykktir ráðherrafunda Norðurlanda og Evrópuþjóða, sem mig minnir ég kynna hér einhvern tíma í þessari hv. d. í sambandi við flutning frv. um fullorðinsfræðslu. Um fullorðinsfræðslumálin í heild vil ég aðeins rifja það upp, að fyrrum menntmrh., Magnús Torfi Ólafsson, skipaði nefnd á sínum tíma til að athuga þessi mál í heild og gera um þau till. Þessi nefnd skilaði mjög yfirgripsmiklu áliti og tillögum í frumvarpsformi. Þær till. og það frv. voru mjög sniðin eftir fyrirmyndum frá Norðurlöndum og alveg sérstaklega frá Noregi, en Norðmenn höfðu, þegar þetta frv. var samið, mjög nýlega sett lög um fræðslu fullorðinna þar í landi, lög sem þá var að vísu ekki komin mikil reynsla á, en höfðu verið sett að því er virtist að undangengnum nokkuð miklum og vönduðum undirbúningi. Frv. þessarar n. var flutt hér á Alþ. oftar en einu sinni, en Alþ. afgreiddi það ekki, það kom ekki fram nál. um það. Og ég hygg að hv. alþm. muni hafa þótt frv. í heild sinni nokkuð viðamikið og að með því hafi verið stefnt um of að því að aðgreina fullorðinsfræðsluna og setja yfir hana verulega yfirstjórn, - m.ö.o.: mönnum hafi sýnst þetta of fyrirferðarmikið til þess að gerlegt væri að afgreiða það í þeirri mynd sem það var flutt. - Nú get ég auðvitað ekkert um þetta fullyrt, því að það kom aldrei fram nál., eins og ég tók fram, svo að það liggur ekkert fyrir skjalfest um þetta. En eftir viðtölum við hv. alþm. á þessum árum læt ég nú í ljós þetta álit á ástæðunum fyrir því, að málinu var svo tómlega tekið hér á hv. Alþingi. Ég held að það hafi alls ekki verið vegna þess, að hv. þm. hafi verið út af fyrir sig andvígir því að sinna fullorðinsfræðslunni, þó að svona hafi til tekist með þetta mál. Ég man eftir að síðast þegar þetta frv. var flutt í minni tíð sem menntmrh., þá var því aðeins breytt, sett inn í það bráðabirgðaákvæði um að þær greinar frv., sem fjölluðu um skipulegan stuðning við bréfaskóla og námsflokka, öðluðust gildi þegar í stað, en aðrir þættir frv. í áföngum eftir því sem fé væri veitt til á fjárl., ef ég man rétt hvernig þetta bráðabirgðaákvæði var. En þrátt fyrir þetta náði málið ekki fram að ganga. Nú má það sýnast svo, að við í menntmrn. höfum á seinni árum síðasta kjörtímabils verið næsta tómlátir um þetta mál, að setja ekki af stað endurskoðun á þessu frv. eða alveg nýja vinnu varðandi fullorðinsfræðsluna. En til þess lágu alveg ákveðnar orsakir, að ekki var meira aðhafst af hálfu menntmrn., og þær orsakir voru að það hillti undir afgreiðslu á nýjum lögum um framhaldsskóla og menn tóku að velta því fyrir sér, hvort ekki væri unnt að leysa fullorðinsfræðslumálin í meira mæli en menn áður höfðu gert ráð fyrir inni í hinu almenna skólakerfi, í framhaldsskólunum, og jafnvel innan háskólans eftir því sem við ætti. Ég veit að menn hafa nú í sumar og í haust, bæði fyrir og eftir stjórnarskipti, velt þessu fyrir sér í þeim starfshópum sem um þessi mál hafa fjallað, og er það áreiðanlega í samræmi við vilja núv. hæstv. menntmrh., því að hann hefur lýst sérstökum áhuga á fullorðinsfræðslumálunum og framgangi framhaldsskólamálsins. En eins og hv. þm. muna hefur tvívegis verið lagt fram á Alþ. frv. um þau mál í heild, var mjög endurskoðað eftir fyrstu gerð, sent fjölmörgum aðilum og mikil vinna í það lögð þá. Síðan var það endurflutt seint á þingi í fyrra, og ég veit að það hefur enn verið í skoðun og að hæstv. menntmrh. hefur eftir stjórnarskiptin sérstaklega hugað að þessu máli. Það er eitt af meiri háttar markmiðum í frv. um framhaldsskóla, eins og það hefur legið fyrir og eins og það áreiðanlega verður í næstu gerð ekkert síður, að greiða mönnum leið milli námsbrauta og greiða mönnum leið inn í skólakerfið, inn í námsbrautirnar, þegar það hentar hverjum og einum, á ýmsum stigum námsins og á ýmsum aldursstigum líka. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á því hér, af því að það er verið að tala um mál, sem er í sjálfu sér fullorðinsfræðslumál, að með stofnun fjölbrautaskólanna opnast alveg nýir möguleikar í sambandi við fræðslu fullorðinna. Það hafa starfað öldungadeildir við menntaskóla og hafa verið mikið sóttar, að vísu sem eðlilegt er mest fyrstu árin, á meðan verið var að sinna þeirri eftirspurn sem hafði hlaðist upp og ekki verið hægt að sinna, en alltaf mikið. En þessar öldungadeildir við menntaskólana hafa auðvitað verið eingöngu bundnar við venjulegar menntaskólagreinar, m. ö. o. við bóknám. En aftur með tilkomu fjölbrautaskólanna og sérstaklega þegar búið er að byggja upp aðstöðu til verknáms, þá opnast þarna möguleikar fyrir öldungadeildir, ef ég má nota það orð, einnig á því sviði. Og það er ákaflega þýðingarmikið að nýta þessa möguleika. Kennsluaðstaðan til verkkennslunnar, t.d. í Breiðholtinu, er ágæt og hefur sjálfsagt kostað mikið fé. Þarna koma vissir möguleikar á þessu sviði, og ég nefni þetta aðeins sem eitt dæmi um þá möguleika sem fyrir hendi eru í almenna skólakerfinu. Ég álít þó og er raunar sannfærður um það, að þetta, sem ég nú var að segja, breytir ekki því, að fleira þarf til að koma og kemur til að fræðsla fullorðinna komist í það horf sem við óskum og viljum hafa og auðvitað hljótum að taka upp smátt og smátt. Rétt fyrir stjórnarskiptin skipaði menntmrn. nýja n. um þessi mál, fræðslu fullorðinna, og gaf henni fyrirmæli á þessa leið: „Leggja ber áherslu á sem nánust tengsl við skóla framhalds- og háskólastigs og hlutdeild áhugafélaga, launþegasamtaka og fyrirtækja.“ Þetta gefur til kynna, að þó það komi nýir möguleikar með meiri sveigju í framhaldsskólastiginu, þá er ekki þar með hægt að varpa öllum áhyggjum sínum á skólana að þessu leyti, heldur verður að nýta krafta áhugafólksins í þessu skyni eins og áður og nýta þá betur en áður með því að auka stuðning við þá. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fjallar nánast um það að flýta afgreiðslu á einum tilteknum þætti fullorðinsfræðslunnar og vissulega mjög merkum þætti hennar að mínum dómi. Ég vil láta þá skoðun í ljós, að ég tel sjálfsagt að þetta frv. verði vandlega athugað í hv. d. og þá m.a. gaumgæft, ef það verður ofan á að afgreiða þetta frv., hvort skynsamlegt þyki að flýta um leið með löggjöf aukinni þátttöku ríkisins og skipulegri en áður í einhverjum öðrum þáttum fullorðinsfræðslunnar, og mér koma þá eðlilega fyrst í hug þeir tveir sem lagt var til að taka út úr fullorðinsfræðslufrv.: bréfaskólinn og námsflokkarnir. Ég á við það að flýta þessum þáttum og setja um þá sérstaka löggjöf áður en gengið verður frá heildarlöggjöf um fræðslu fullorðinna. Í því tilviki, sem þetta frv. fjallar um, eins og mjög víða hafa áhuga- og hagsmunasamtök hlaupið undir bagga og haft forustu um þjónustu sem tvímælalaust er nauðsynleg og a.m.k. mér þykir eðlilegt að hið opinbera styðji að verulegu marki. Ég skal ekki fara út í það að ræða einstök atriði þessa frv. Það hefur verið nokkuð gert í þeim umr. sem þegar eru orðnar, vikið að einstökum atriðum. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vil samt drepa á í því sambandi - rétt nefna þau. Annars vegar er það, að gert er ráð fyrir að þessi lög og framkvæmd þeirra heyri undir félmrn. Ég efast um að það sé skynsamlegt. Ég held að fullorðinsfræðslumálin í heild eigi eðli sínu samkv. að heyra undir menntmrn. eitt. Og ég held að það væri ekki skynsamlegt, samræmis vegna, að taka t.d. þennan þátt út úr og láta hann heyra undir félmrn. Ég held að eðlilegra væri upp á allt samræmi, hugsanlegan stuðning sem þessi fræðsla gæti haft frá skólakerfinu, samvinnu við það o.s.frv., að láta þessa fræðslu heyra undir menntmrn. Annað, sem ég vil vekja athygli á, er það, að í þessu frv. er lagt til að ríkissjóður greiði að fullu kostnað, bæði allan stofnkostnað og svo rekstrarkostnað. Og það eru eiginlega engin skilyrði sett þarna í frv., sýnist mér, a.m.k. mjög lauslega. Mér kemur í hug varðandi einstaka skóla, sem sett hefur verið um löggjöf, og þá á ég við löggjöf um viðskiptafræðslu, að þar er þessu ekki þannig varið. Ríkið borgar ekki að fullu, en að vísu mikinn meiri hluta kostnaðar. Það borgar t.d. allan rekstrarkostnað, en þó þannig að hann fari ekki fram úr kostnaði við sambærilega skóla ríkisins, svo sem nánar er tilgreint þar. Stofnkostnaður minnir mig að sé greiddur 80%. Kostnaður er ekki greiddur að fullu við þá skóla sem hafa annast viðskiptamenntun lengi og er gert ráð fyrir að geti starfað áfram á vegum þeirra samtaka sem hafa rekið þá. Síðan eru ýmis fleiri skilyrði fyrir því, að ríkið styðji svona mikið fræðslu á vegum þessara aðila. Og ég vil benda á að þó eru þessir skólar nær hinu almenna skólakerfi, nær því að falla alveg inn í hið almenna skólakerfi, nær því að falla alveg inn í hið hefðbundna framhaldsnám en t.d. þessi skóli. Ég er ekki að segja þetta til þess að kasta neinni rýrð á þann skóla sem hér er um að ræða, en þetta er þannig, að það nám, sem fer fram í viðskiptaskólunum, Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólanum, nánast algerlega samræmt viðskiptanámi innan hins almenna skólakerfis. Samt sem áður eru þessi skilyrði sett fyrir greiðslum ríkisins. Ég vildi vekja athygli á þessu tvennu. En ég árétta það að lokum, að ég tel þetta mál allrar athygli vert. Ég tel hins vegar að það þurfi að athuga það mjög vandlega og gæta samræmis við aðrar ráðstafanir varðandi fullorðinsfræðsluna sem við erum að búa okkur undir að lögbinda. Því fremur tel ég að við þurfum að gæta vel að slíku samræmi, þar sem fullorðinsfræðslan er mjög í mótun eins og er, má segja bókstaflega í sambandi við gerð framhaldskólafrv. Mér er vel kunnugt um þetta og eins að það er starfandi n. í þessu. Í síðasta lagi og ekki síst er eðlilegt að gæta þarna samræmis við aðrar aðgerðir þegar haft er í huga að hæstv. menntmrh, hefur alveg sérstaklega lýst áhuga sínum á þessum þætti og mun flýta meðferð hans eftir föngum.



Herra forseti. Hér í d. hafa orðið nokkrar umr. um það frv. til l. um félagsmálaskóla alþýðu, sem Karl Steinar Guðnason og fleiri flytja, og það frv. hefur í senn orðið tilefni til orðaskipta um afskipti aðila vinnumarkaðarins af fræðslumálum og einnig um fjármögnun og skipulag þessa menntunarþáttar í tengslum við fullorðinsfræðslu í landinu. Með því að flytja frv. á þann hátt sem hér er gert og tengja félagsmálaskóla alþýðu við skólakerfi ríkisins og setja hann undir félmrn. held ég að boðið hafi verið heim þeirri hættu, sem þegar hefur komið fram í þessari umr., að fram yrði sett krafa af hálfu atvinnurekenda, Vinnuveitendasambandsins, að þeir ættu þá um leið aðild að skólanum á einhvern hátt, stjórn hans og námstilhögun, eins og þegar hafa komið fram sjónarmið um í þessari umr.  Ég held að saga verkalýðshreyfingarinnar sýni það með fjölmörgum dæmum hérlendis og erlendis, að sjálfstætt fræðslustarf verkalýðsfélaganna hefur verið veigamikill þáttur í þeim árangri sem þau hafa náð í baráttunni fyrir þjóðfélagslegum umbótum. Ég óttast að með því að stiga það skref að gera menntastofnun alþýðu að ríkisstofnun verði boðið heim þeirri hættu sem ég gat um áðan, að atvinnurekendur mundu gera tilkall til hlutdeildar í stjórn skólans, starfsháttum hans og námsefni. Ég persónulega treysti ekki ýmsum þeim aðilum, sem farið hafa með félagsmál innan ríkisstj. á undanförnum árum og áratugum, til þess að hagnýta ekki aðstöðu sína í væntanlegri ríkisstj. í framtíðinni og meiri hluta aðstöðu hér á Alþ. til þess að setja samtök vinnuveitenda til jafns við samtök launafólks í stjórn þessa skóla. Ég er alveg viss um að víðs fjarri er að það sé ætlun flm. frv. að svo verði. En ég held að reynsla síðustu áratuga sýni okkur að verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur enga tryggingu fyrir því, að það verði ekki gert. Ég held þess vegna, að það væri réttari stefna af hálfu alþýðusamtakanna að halda fast við það, að sá þáttur í fræðslustarfsemi launafólks, sem er helgaður hinu stéttarlega og baráttulega uppeldi í samtökum launafólks, eins og svo skýrt kemur fram í 2. gr. þessa frv., að veita fræðslu um sögu, starf og stjórn stéttarfélaga, baráttu þeirra fyrir bættum lífskjörum alþýðustéttanna, um hagsmunasamtök atvinnurekenda og innra eðli þeirra, starfshætti og markmið, geti aldrei til lengdar, svo að vel sé, verið tryggt í ríkisskóla af því tagi sem hér er gerð tillaga um. Það er í sjálfu sér skiljanlegt, að forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar, sem hafa lengi sumir hverjir barist fyrir nauðsynlegum úrbótum í menntunarmálum launafólksins í landinu, skuli á síðari árum hafa hneigst til þessarar lausnar, einkum og sér í lagi ef horft er til nágrannalandanna, þar sem annars konar samband hefur verið milli ríkisvaldsins og samtaka launafólks heldur en löngum hefur verið hér á landi. Þar hefur þróast áratugum saman visst bræðrasamband milli stjórnenda ríkisvaldsins og stjórnenda launþegasamtakanna, sem hefur gert það að verkum, að forsvarsmenn samtaka launafólks hafa getað treyst því og talið sig hafa tryggingu fyrir því, að slíkum ríkisskóla yrði ekki einhvern tíma breytt á þann veg að ónýta hann sem baráttutæki launafólks með því að hleypa samtökum atvinnurekenda þar inn. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því alveg skýrt og skorinort, eins og mjög vel kom fram í ágætri framsöguræðu Karls Steinars Guðnasonar, að félagsmálaskóli alþýðu er ekki aðeins almenn menntastofnun, er ekki aðeins ætlað að vera almennur liður í fræðslukerfi landsins, fullorðinsfræðslu, eins og hv. síðasti ræðumaður, fyrrv. menntmrh. Vilhjálmur Hjálmarsson, fjallaði um, heldur hefur honum hingað til og verður í framtíðinni fyrst og fremst ætlað það hlutverk að vera baráttutæki samtaka launafólks fyrir breyttu þjóðfélagi, fyrst og fremst til þess að manna verkalýðsfélögin á þann veg með þekkingu og þjálfun að þau geti náð betri árangri í baráttu gegn samtökum atvinnurekenda, í baráttu gegn fjandsamlegu ríkisvaldi, heldur en þau hafa náð hingað til. Þess vegna held ég að það sé höfuðatriði fyrir alþýðusamtökin í þessu landi, að þau fari sjálf með óskorað forræði yfir menntunarmálum félaga sinna. Og vissulega er það vilji flm. þessa frv., eins og fram kemur í frv., að reyna að tryggja að svo sé með þeim ákvæðum um stjórn skólans sem í frv. eru. En ég hef þegar lýst ótta mínum um það, að annar meiri hl. á Alþ. en nú situr, önnur stjórn félmrn. en nú er kunni í framtíðinni að verða við þeim hugmyndum eða kröfum sem nú þegar hafa komið upp við 1. umr. þessa máls hér á Alþ., að vinnuveitendasamtökin í samræmi við ýmsar almennar reglur, sem gilda á öðrum sviðum, fái líka helmingaskipti á við verkalýðssamtökin í stjórn þessa skóla. Og þá vitum við það, að á sömu stundu er skólinn ekki lengur það beitta baráttutæki fyrir samtök launafólks sem hann þarf að vera. Í raun og veru held ég að vandamálið sé ofur einfalt. Vandamálið er að það þarf að tryggja samtökum launafólks í landinu mun meira fjármagn til þess að geta rækt það hlutverk sem er kjarnainnihaldið í þessu frv. Hv. þm. Helgi Seljan, 3. þm. Austurl., gerði að umræðuefni þær fjárhæðir sem nú eru í frv. til fjárl. til fræðslustarfsemi alþýðusamtakanna. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé eitt af þeim verkum sem sá ríkisstjórnarmeirihl., sem nú situr á Alþ., eigi að tryggja við afgreiðslu fjárl., að ekki aðeins tvöfalda, þrefalda eða fimmfalda þá upphæð, eins og kom fram í máli hv. þm. Helga Seljans, heldur komi til greina að gera þarna á stórbreytingu. Ég hef í mínum huga staðnæmst við tölu eins og 100 millj. kr. á næsta ári sem félagssamtökum verkafólks í landinu, Félagsmálaskóla alþýðu, eins og hann er nú rekinn, og Menningar- og fræðslusambandi alþýðu yrðu afhentar til þess að efla og styrkja þá fræðslu- og útgáfustarfsemi sem samtök launafólks vilja sjálf koma á fót. Þannig sé gert tvennt í senn: forræði launþegasamtakanna, stéttasamtaka launafólks, yfir menntunarmálum meðlima sinna óskert sé tryggt áfram eins og það er nú, en stjórn þessara stofnana er kosin í dag á þingi Alþýðusambandsins, og við hér, sem stöndum að meiri hl. þeirrar stjórnar vinnandi stétta, sem á að sitja í landinu, sýnum vilja okkar í verki til þess að efla þessa starfsemi með þáttaskilum sem fælust í því, að á fjárl. fyrir árið 1979 yrðu settar a.m.k. 100 millj. til þessarar fræðslustarfsemi. Ég held að með því verki gæti núv. meiri hl. á Alþingi sýnt hug sinn til nauðsynjar fræðslustarfsemi launafólks í landinu á miklu skýrari og ótvíræðari hátt en með samþykkt frv. af þessu tagi, vegna þess að grundvallarvandamál er að það skortir fjármagn. Það skortir hvorki stjórn né kennslukrafta né jafnvel námsefni, heldur skortir fyrst og fremst fjármagn. Ég kysi þess vegna að sú stefna yrði ríkjandi í þessum málefnum, að annars vegar yrði unnið að alhliða úrbótum á fullorðinsfræðslu í landinu, líkt og hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson var að lýsa áðan að hefði verið unnið að og væri verið að vinna að í tengslum við frv. um almennan framhaldsskóla og við breytta starfshætti svokallaðra öldungadeilda, og jafnvel hvað snertir opnun Háskóla Íslands, hliðstætt því sem gerst hefur í nágrannalöndum okkar, fyrir alla þá sem eru orðnir t.d. 25 ára og eldri, hvort sem þeir hafa stúdentspróf eða ekki, og þannig yrðu opnaðar fjölmargar brautir til almennrar fullorðinsfræðslu í landinu og til þeirrar endurmenntunarþarfar sem óhjákvæmilega er nauðsynleg í þjóðfélagi síbreytileikans, eins og við búum við nú, en því yrði ekki blandað saman við þau skólamál verkalýðsstéttarinnar í landinu sem eiga fyrst og fremst að vera grundvölluð á því að skerpa baráttustyrk verkalýðsstéttarinnar gegn atvinnurekendavaldinu og gegn því fjandsamlega ríkisvaldi sem löngum hefur ríkt í þessu landi gagnvart samtökum launafólks. Síðari þáttinn eigum við eingöngu að leysa með myndarlegu fjárframlagi í fjárl. ársins 1979 til Menningar- og fræðslusambands alþýðu og Félagsmálaskóla alþýðu. Mér er kunnugt um það, og ég vil láta það koma hér skýrt fram við 1. umr., að í röðum fjölmargra forsvarsmanna verkalýðsfélaganna í landinu ríkir ótti við það, að breyting á Félagsmálaskóla alþýðu í ríkisskóla, miðað við þær þjóðfélagsaðstæður sem hér hafa ríkt, geti í raun og veru ónýtt skólann sem baráttutæki verkalýðshreyfingarinnar. Það eru fjölmargir af helstu forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar í landinu sem áfram kjósa sams konar skipan á þessum efnum og verið hefur hingað til, þ.e.a.s. að verkalýðssamtökin sjálf hafi óskoraðan og algeran yfirráðarétt yfir þessum menntunarmálum sínum, en verkefni ríkisvaldsins og almannavaldsins í landinu verði fyrst og fremst að leggja þar fram fé, líkt og lagt er fram fé á fjárl. til margvíslegrar annarrar starfsemi í landinu, menntunarstarfsemi og annarrar starfsemi sem kemur hagsmunasamtökum og fjöldasamtökum fyrst og fremst til góða. Þessar aths. vildi ég láta koma skýrt fram þegar við 1. umr. þessa máls. Ég tel að frv. það, sem hér liggur fyrir, þurfi að fá vandlega athugun í n. Það þarf að kanna hvort hér sé verið að stiga spor sem verkalýðshreyfingin á Íslandi er í raun og veru öll sammála um að sé rétt eða ekki og hvort það er ekki hætta á því, að menn teldu það eitt duga til úrbóta í þessum efnum að samþykkja þessa breytingu og koma á lögum af þessu tagi. Menn væru þá að falla í þá gryfju, sem stundum hefur einkennt þjóðfélagsumr. Íslendinga, að þegar vandamál kallar að, sem fyrst og fremst krefst nýs skipulags og fjármagns, þá reyna menn að leysa vandamálið með lagasetningu án þess að útvega fjármagnið, án þess að útvega það sem í raun og veru þarf til þess að framkalla raunverulegar breytingar. Oftrú á lagasetningunni sjálfri er notuð sem afsökun fyrir því að gera ekki það sem í raun og veru þarf til þess að framkalla þáttaskil. Sú lýsing, sem í frv. kemur fram, á að mínum dómi í alla staði vel við starfshætti þess skóla sem ég sé sem nauðsynlegt baráttutæki verkalýðsstéttarinnar í landinu. Ég vil þess vegna taka það skýrt fram, að þær aths., sem ég hef gert við frv., eru á engan hátt tengdar þeirri efnislýsingu sem fram kemur í frv. á hlutverki skólans. Þær beinast eingöngu að því, hvort rétt sé að stíga það skref að afhenda ríkisvaldinu með lagasetningu forræði yfir þessum skóla án þess að hafa þær baktryggingar, að ríkisvaldið verði áfram jafnhlynnt verkalýðsstéttinni í landinu og það e.t.v. er nú. Saga þjóðfélagsþróunarinnar á Íslandi sýnir að við höfum ekki slíkar baktryggingar. Þar að auki tel ég að það megi ganga of langt á þeirri braut að fella allt menntakerfi þjóðarinnar inn í heildarramma skóla sem samræmdir eru menntakerfi ríkisins algerlega. Ég held að í því margbreytilega þjóðfélagi, sem hefur verið að skapast hér á Íslandi og er nú í mótun, séu margvíslegar röksemdir fyrir því að fela félagssamtökum af ýmsu tagi verulegan þátt í menntun meðlima sinna eftir að hinni almennu skólagöngu lýkur. Ég vil geta þess til að koma í veg fyrir misskilning, að sú hugsun, sem ég hef hér lýst, beinist ekki að því að verkalýðsstéttin ein eigi að hafa forræði yfir menntunarmálum sínum, heldur geti ýmisleg önnur samtök einnig átt tilkall til almennra fjármuna til þess að annast ýmiss konar sérhæfða menntun starfshópa eða meðlima, sem þeir telja rétt hverju sinni. Það hefur stundum verið haft á orði, að það þyrfti að tryggja starfsgrundvöll svokallaðra „frjálsra félagasamtaka“ í þessum efnum. Ég vil ógjarnan nota hugtakið „frjáls félagasamtök“, vegna þess að ég veit ekki til þess að það séu nokkur ófrjáls félagasamtök í þessu landi. Á hinn bóginn tel ég að hér séu starfandi fjölmörg samtök áhugafólks og einnig hagsmunasamtök skipulagðra þjóðfélagshópa og starfsstétta, sem geti átt jafnt tilkall til fjármagns úr almennum sjóðum þjóðfélagsins til þess að annast menntun meðlima sinna eins og ég tel að verkalýðsstéttin eigi í þessum efnum, og geti verið viss hætta fólgin í því að færa alla menntunarþætti landsins úr höndum fjöldasamtaka af þessu tagi yfir á skipulagsverk-svið ríkisins. Krafan um það, að Félagsmálaskóli alþýðu og Menningar- og fræðslusambands alþýðu séu enn áfram algerlega undir forræði alþýðusamtakanna, en hljóti eingöngu stóraukið fjármagn af þeirri stærðargráðu, sem ég hef hér lýst, til starfsemi sinnar, er þess vegna sett fram með hliðsjón af þeirri almennu skoðun, að það geti einnig átt við um fjölmörg önnur fjöldasamtök í þessu landi. Út frá þessum grundvallarsjónarmiðum vil ég gjarnan að þetta frv. fái ítarlega meðferð í n. og verði rækilega kannað, hvort samtök launafólks í landinu kjósa í raun og veru ekki frekar að ganga þá braut að fá t.d. á fjárl. næsta árs fjármagn af þeirri stærðargráðu, sem ég hef hér nefnt til sinnar fræðslustarfsemi, til að mennta meðlimi sína, þjálfa þá í hinni stéttarlegu baráttu í stað þess að koma hér á fót ríkisskóla, sem veitir enga tryggingu fyrir áframhaldandi forræði samtaka launafólks og hefur ekki heldur neinn aukinn fjárhagsgrundvöll í för með sér miðað við það sem nú er.



Herra forseti. Ég hélt satt að segja að þetta frv. gæfi ekki eins mikið tilefni til maraþonræðna og komið hefur fram hér í þau tvö skipti sem frv. hefur verið til umr. En ég verð að lýsa því, að mér var það mikil ánægja þegar 1. flm. þessa frv. bauð mér að vera með í flutningi þess, því að ég hef löngum haft mikinn áhuga á þessu máli eða á fræðslu til félagsmála fyrir verkafólk. Það eru 30 ár síðan ég flutti fyrst tillögu á þingi Alþýðusambands Íslands um bréfaskóla á vegum Alþýðusambandsins, en lengra voru málin ekki komin í þá daga. En nú er málum miklu lengra komið, eins og kom greinilega fram í ræðu frsm., og það kom einnig fram í ræðu frsm., að við Íslendingar stöndum langt að baki nágranna okkar og frænda í öðrum löndum. Við erum að vísu komnir með þess konar alþýðuskóla eða vott af honum sem er beinlínis félagsmálaskóli fyrir verkalýðsstéttirnar, ef ég mætti nota slíkt orð. En mér finnst í einfeldni minni að þetta frv. sé mjög gott, og ég sé ekki ástæðu til verulegra breytinga á því. Hins vegar gæti vel komið fram í n., þegar vel verður farið ofan í sauma á máli þessu, að það fyndust einhverjir annmarkar svo að betur mætti sníða, en engan veginn get ég óskað eftir því, að stjórn skólans yrði önnur en greint er í frv. þessu. Ég vil engan veginn óska eftir aðild atvinnurekenda að stjórn þessa skóla, frekar en mér dytti í hug að ASÍ færi að kássast í stjórn bændaskólanna eða eitthvað þess háttar. En það eru vitanlega engin lög svo fullkomin að reynsla í framkvæmd gæti ekki breytt þeim lögum seinna. Það kom upp sú hugmynd, að almenna skólakerfið gæti fullnægt þeirri þörf sem hér ræðir um, en það held ég að komi engan veginn til greina. Þetta er hluti af fullorðinsfræðslunni og vissulega mjög mikilsverður hluti. Það er nefnilega svo, að oft finna ungir menn, hvort sem þeir eru í röðum verkamanna, sjómanna eða iðnaðarmanna eða einhverra annarra, sig ekki félagslega hæfa eða í stakk búna til þess að standa að félagsmálum á unga aldri, einmitt á þeim tíma sem námið er þeim hægast. En síðar á lífsleiðinni koma t.d. sjómenn í land og hætta að stunda sjóinn. Þá er brauðstrit hvers eins verkamanns kannske ekki eins erfitt og þeir gefa sér tíma til að huga að sínum stéttarfarslegu málum, en þá finna þeir sig í þeirri stöðu að þá vantar alla þekkingu á félagsmálum, og það er þarna sem ég held að meginkostur þessa frv. komi fram. Ég held að mennirnir, sem treysta sér til þess seinna að vinna að málefnum stétta sinna, að félagsmálum alþýðunnar í landinu, þurfi að fá þekkingu sem þeir fengu ekki í uppvexti sínum og höfðu ekki tækifæri til að afla sér á þeim árum. En að fara að bíða eftir heildarlöggjöf um fullorðinsfræðslu og að drepa þessum málum á dreif, það finnst mér alveg fráleitt, því að löggjöf um fullorðinsfræðslu er mikið verk og seinunnið og það yrði ekki til neins annars en að tefja þetta góða mál, sem ég álít að sé. Ég óska því eftir að þessi hv. d. sjái sér fært að flýta þessu máli og koma því fljótt heilu í höfn.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls sérstaklega um félagsmálaskóla alþýðu. En það var ýmislegt sem kom fram, sérstaklega í máli hv. 3. landsk. þm., sem fékk mig til að standa hér upp og segja nokkur orð um frv., sem hér liggur fyrir, og um þann málflutning sem hafður er í frammi hér á hinu háa Alþ. af sumum mönnum þegar málefni verkalýðshreyfingarinnar ber á góma. Nú er það svo um mig, að ég þarf ekki að taka það sérstaklega fram, að ég beri hag launafólks fyrir brjósti. Ég hef tekið virkan þátt í starfsemi launþegahreyfingarinnar og þarf ekki, eins og hv. 3. landsk. þm., að taka mér þau orð í munn í annarri hverri setningu, að hagsmunir þessa fólks standi mér nærri hjarta, enda held ég að mér sé óhætt að segja að ég hef aldrei reynt að lyfta sjálfum mér á því að nota mér baráttu þessa fólks fyrir betri hag og bættum lífskjörum hér í landinu. Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja það upp í þessu sambandi, að þessi hv, þm. skrifaði um það mikla grein í Þjóðviljann á síðasta ári, með hvaða hætti Alþb. gæti misnotað þessi samtök sér til pólitísks framdráttar. Hann talaði um það í því sambandi, að það væri rétt fyrir Alþb. að leggja hart að sínum verkalýðsleiðtogum að beita verkalýðshreyfingunni gegn ákvörðunum Alþingis, stofna til „alþingis götunnar“, eins og hann sjálfur sagði. Það er ástæða til að rifja það einnig upp, að hæstv. viðskrh. hafði það að fyrirsögn í einni af forustugreinum í Þjóðviljanum með hvaða hætti rétt þætti að óvirða þessa æðstu stofnun íslensku þjóðarinnar. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem orðalag og umræður af þessu tagi koma upp hér á landi og ævinlega að undirlagi þeirra manna sem mest og best hafa misnotað verkalýðshreyfinguna sjálfum sér til pólitísks framdráttar, fyrst Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn og nú síðast Alþb. Ég verð að segja það eins og er, að það hljómar pínulítið undarlega að sú ríkisstj., sem nú situr, eigi að vera einhver sérstök ríkisstj. hinna vinnandi stétta í landinu. Það er ekki einn einasti maður, sem í henni situr, sem hefur, svo að kunnugt sé a.m.k., gegnt trúnaðarstöðum hjá verkalýðshreyfingunni né komist þar á blað, svo að ég sé ekki hvað hún kemur nærri þeim samtökum.

Talar þm. um leiklistarfrv. núna?

Ég tók svo eftir, hæstv. forseti, að því máli hefði verið frestað.  Ég vil þá rifja það upp, að við áttum í kosningaslag á s.l. vori, þar sem hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, lýsti yfir að hann gerði það að algeru skilyrði fyrir því, að hann styddi ríkisstj., að hún kæmi samningunum í gildi. Þetta hefur þessi hv. þm. ekki staðið við, heldur þverbrotið öll fyrirheit sín til kjósenda í því efni, og það sem meira er, mér er ekki kunnugt um að starfsfólk Akureyrarbæjar, sem bann lofaði sérstaklega nokkrum dögum fyrir kosningar að Alþb. mundi sjá um að fengi launahækkanir í samræmi við gildandi samninga, hafi fengið þær. Ég held því að allt það, sem þessi hv. þm. hefur að segja um verkalýðshreyfinguna og afskipti sín af henni sé fyrst og fremst saga um blekkingavef og ósannindi.

Þm. stendur í stólnum og segir ósatt.

Ég legg það undir dóm hv. þdm., hvort þeir trúa mér eða þér þegar um er að ræða að annar hvor segir satt. Ég vil vekja athygli á því, að hv. 3. landsk. þm. talaði hvað eftir annað um það í ræðu sinni, að félagsmálaskóli alþýðu ætti að hafa stéttarlegt, fræðslulegt og faglegt uppeldi meðlima sinna. Síðar talaði hann um hið beina, stéttarlega og baráttulega uppeldi. Það er stundum pínulítið erfitt að átta sig á því, hvað menn eiga við. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að við séum að setja á fót fræðslustofnanir til þess að móta skoðanir þeirra sem í þessa skóla fara. Við viljum að menn afli sér sjálfir þekkingar með frjálsum hætti, þeir fái að kynnast málunum frá báðum hliðum, en þeir séu ekki mataðir á upplýsingum. Einmitt sú tortryggni, sem fram hefur komið frá mörgum mönnum í sambandi við þetta mál, stafar af því, að það er beinlínis fullyrt að ýmsum mönnum, eins og nú síðast af hv. 3. landsk. þm., að þessum skóla hafi verið misbeitt af Alþýðusambandinu og hann hafi ekki gegnt því hlutverki sem honum er ætlað, að vera almenn fræðslustofnun fyrir alþýðu, þegar hann talar um að hlutverk skólans sé að vera baráttutæki fyrir breyttu þjóðfélagi. Öll vitum við hvað breytt þjóðfélag þýðir í munni þessa hv. þm. Við höfum séð ótal yfirlýsingar hans um það, hvernig kamelljónið hefði breyst og orðið rautt, sem það var ekki einu sinni, og vitum hvað hann á sérstaklega við í þessu sambandi. Annars get ég ekki séð hvernig Alþ. getur sett á stofn skóla sem hafi það að sínu öðru meginmarkmiði að veita fræðslu um hagsmunasamtök atvinnurekenda, starfshætti þeirra og markmið, án þess að atvinnurekendur, þeir sem í þessum hagsmunasamtökum eru, hafi eitthvað um það að segja, hvernig þessi fræðsla sé, í hvaða formi hún sé, hvernig hún sé matreidd. Ég get ekki skilið að það sé neitt hættulegt við það, að atvinnurekendur hafi eitthvað um það að segja, ef ríkisskóli er stofnaður, með hvaða hætti þeirra eigin hagsmunasamtök, stefna þeirra og starfsemi sé túlkuð í þeim skóla. Ég hélt að við í þessu litla þjóðfélagi - við erum ekki svo margir hér - ættum að hafa það mikinn skilning og það mikinn trúnað hver gagnvart öðrum, að okkur ætti að vera vorkunnarlaust að vinna saman að svo almennum markmiðum sem hér eru, og ætti að búa svo um hnútana að ekki komi upp ástæðulaus tortryggni um að hér sé verið að fara eitthvað rangt að. Ég persónulega efast ekki um að hv. 5. þm. Reykn. hafi heilbrigð og eðlileg viðhorf þegar hann flytur þetta frv. Ég sat ekki á þingi þegar hann flutti sína ræðu, en ég efast ekki um að það gekk honum ekki til að vera að fara í einhvern feluleik, að vera að komast hjá því að eðlilega verði staðið að þessari félagsstofnun. Það hvarflar ekki að mér, að nokkuð slíkt hafi vakað fyrir 1. flm. þessa frv. né heldur öðrum þeim, sem að þessari frv.-gerð stóðu.  Það er eftirtektarvert í þessu sambandi einnig, að hv. 3. landsk. þm. gerði langt mál úr því að það gæti ónýtt félagsmálaskóla alþýðu, ef hann yrði gerður að ríkisskóla, þrátt fyrir það að tveir menn af þrem í stjórn skólans yrðu frá launþegasamtökunum. Í þessu felst geysileg vantrú á hæfni fulltrúa Alþýðusambandsins til að gegna skyldum sínum og trú á því, að þeir víki frá sínum málstað, sem ég álít að sé algerlega óverðugt og óverðskuldað og ég get ekki fallist á og get ekki skilið hvernig þessi hv. þm. alveg að ástæðulausu og röklaust getur borið fram fyrir hið háa Alþingi. Kennir þar e.t.v. ókunnugleika hans innan þessara samtaka og að hann gerir sér ekki grein fyrir hvernig þau vinna. Ég vil vekja athygli á því, að þegar þetta mál kom upp á sínum tíma og var flutt af Birni Jónssyni, sem þá var félmrh., 1973, vakti ég athygli á því, að ekki væri gert ráð fyrir að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja ætti aðild að þessum skóla. Ég hef ekki átt viðræður við stjórnarmenn þar nú, en á þeim tíma var áhugi á því að koma inn í þessa stofnun ef henni yrði breytt í ríkisskóla. Ég vænti þess, að sú þd., sem þetta mál tekur til meðferðar, gefi því sérstakan gaum. Ég vil einnig gera þá aths., að ég tel ekki rétt að Alþýðusamband Íslands og Menningar- og fræðslusamband alþýðu hafi þarna sameiginlega tilnefningu, heldur tel ég rétt að Alþýðusamband Íslands eitt skipi tvo skólanefndarmenn og Menningar- og fræðslusambandi alþýðu sé þar sleppt. Ástæðan fyrir þessu er sú, að hætt er við því, að ef þessi háttur verður á hafður, að hvor þessara aðila um sig ráði tilnefningu eins nm. Ég tel heppilegra að stjórn Alþýðusambandsins skipi báða mennina. Ef upp kæmi ágreiningur um menn mun minni hl. þar hafa meiri rétt en ella. Þetta er í samræmi við þær skoðanir mínar, að ég tel að réttur minni hl. í stéttarfélögum sé ekki tryggður sem skyldi. Minni hl. hefur ekki aðstöðu til að fylgjast með því sem gerist, hvernig fjármununum er ráðstafað og þar fram eftir götunum. Það hefur margt vafasamt komið fyrir í sögu verkalýðshreyfingarinnar að þessu leyti, og ég tel eðlilegt að gefa því gaum, að minni hl. sé veittur meiri réttur í slíkum samtökum en verið hefur um hríð. Það var eitt sem kom upp í huga núna í sambandi við Félagsmálaskóla alþýðu undir ræðu hv. 3. landsk. þm., og það var hvaða námsefni og hvaða námstilhögun sé í Félagsmálaskóla alþýðu. Ég held að það hljóti að vera óhjákvæmilegt eftir þau ummæli, sem hv. 3. landsk. þm. hafði hér áðan, að þingdeildarnefnd - ætli það sé ekki félmn. - fái gögn um það, hvað sé kennt í Félagsmálaskóla alþýðu, fái þær námsbækur, sem þar eru kenndar, og það námsefni, sem þar er kennt, þannig að þm. gefist kostur á því að kynna sér þetta mál ofan í kjölinn, ekki síst eftir að fram er komin, að vísu í orði, ekki formlega tillaga, en tilmæli um að þessum skóla ásamt Menningar- og fræðslusambandi alþýðu verði afhentar 100 millj. kr. Það er ekki lítið fé og ekki lítið atriði að því verði vel varið. Þótt milljónirnar yrðu ekki nema 15, eins og mig minnir að annar hv. þm. hafi talað um, þá held ég að það yrði afskaplega fróðlegt fyrir þm. að fá þessi gögn í hendurnar, hvað sé kennt í Félagsmálaskóla alþýðu, fá þau erindi og fá þær námsbækur sem þar eru á dagskrá. Það má tala langt mál almennt um starf verkalýðshreyfingarinnar og þá fræðslustarfsemi og þá málefnalegu umr. sem þar á sér stað. Ég held að þeir, sem þar eru kunnugir, geti verið mér sammála um að oft skortir mikið á að mál séu þannig lögð fyrir í hinum einstöku stéttarfélögum, að menn geti mótað sér s álfstæðar skoðanir um hvað raunverulega sé á ferðinni. Ég held að það sé afskaplega algengt, að umr. innan stéttarfélaganna séu mjög einhliða og þess ekki gætt sem skyldi að skýra frá mismunandi viðhorfum þó upp komi. Það er líka staðreynd, að úti um land hafa menn ekki haft sömu tök á því og þeir, sem hér búa, að taka þátt í félagsmálaskólanáminu. Menn eiga erfitt með að sækja skólann og komast illa um langan veg til þess að stunda þar nám. Ég vil þess vegna leggja áherslu á það, að almennt fræðslustarf innan stéttarfélaganna er geysilega þýðingarmikið, mjög nauðsynlegt, ekki síst á hinum smærri stöðum, því að eins og þeir vita, sem kunnugir eru þeim málum, hefur oft komið fyrir að erfitt er að fá menn til þess að taka að sér trúnaðarstörf í stéttarfélögunum. Þrátt fyrir það að ýmis landsamtök Alþýðusambands Íslands og fleiri aðilar hafi lagt mikla vinnu í það að örva menn til almennrar þátttöku í stéttarfélögunum hefur það ekki tekist nógu vel. Fundir, jafnvel um hin þýðingarmestu mál, eru oft og raunar oftast fámennir og áhugi á kjarabaráttunni misjafn. Því er ekki að neita, að verulegan þátt í þessu áhugaleysi hins almenna launþega fyrir virku starfi í stéttarfélögunum á sú pólitíska misbeiting sem þar hefur vissulega átt sér stað og einkanlega nú á öndverðu þessu ári.



Herra forseti. Í 2. gr. leiklistarlaga segir svo með leyfi forseta: „Ríkið rekur og kostar Þjóðleikhús og Leiklistarskóla Íslands eftir því sem fyrir er mælt í löggjöf um þessar stofnanir og í fjárlögum. Alþingi veitir einnig árlega fé í fjárlögum til stuðnings annarri leiklistarstarfsemi: I. Til Leikfélags Reykjavíkur. Il. Til Leikfélags Akureyrar, III. Til Bandalags ísl. leikfélaga. IV. Til almennrar leiklistarstarfsemi. V. Til leiklistarráðs.“ IV. liðurinn, sem hér var nefndur, almenn leiklistarstarfsemi, er ætlaður þeim mörgu áhugaleikfélögum sem setja upp leikverk víðs vegar um land, og á fjárl. ársins 1978 voru ætlaðar 11 millj. kr. til þeirrar starfsemi. Upphæðinni er hins vegar skipt í réttu hlutfalli við fjölda leikverka sem sett eru upp, þannig að upphæð er fyrir hvert leikverk og því miður mjög lág upphæð vegna þess hvað heildarfjárhæð skiptist til margra áhugaleikfélaga. Spurningin verður þá sú, hvar eigi heima þeir leikhópar sem telja sig atvinnuleikhópa, en flokkast þó ekki undir Leikfélag Reykjavíkur eða Leikfélag Akureyrar, þá tvo atvinnuleikhópa sem hér eru sérstaklega nefndir. Það er allmikið um atvinnuleikhópa af þessu tagi, en með ströngum skilningi á þessum lögum hafa ýmsir komist að þeirri niðurstöðu, að ekki væri grundvöllur til þess að veita slíkum hópum neinn stuðning. Þeir fá ekki neinn stuðning samkv. III. lið 2. gr. og ekki heldur samkv. IV. lið, þar sem um er að ræða atvinnuleikhópa. Og jafnvel þótt þeir kæmust undir þann lið, þá mundi það engu breyta um fjárhag slíkra hópa vegna þess að þeir setja upp leikverk og sýna á mörgum sýningum, öndvert við það sem gerist þegar um áhugaleikhópa er að ræða, sem venjulega hafa ekki mjög margar sýningar. Þeir kosta miklu meira til, og þær upphæðir, sem hér var um að ræða, mundu draga mjög skammt. Það er einróma álit þeirra sem til þekkja, að ekki hafi verið ætlunin með frv. til leiklistarlaga að ekki mætti styrkja leikstarfsemi af framangreindu tagi. Menn hafa að vísu deilt fast um það, hvort þetta gæti rúmast innan núgildandi laga eða ekki, og það er einmitt aðaltilgangur þessarar lagabreytingar að taka nú af öll tvímæli um það, að rétt sé og skylt að fjárveitingar Alþingis nái bæði til tiltekinna atvinnuleikhúsa, eins og greinir í lögunum, og einnig til starfsemi áhugaleikfélaga, eins og verið hefur um langa hríð, og þar að auki til sjálfstæðra leikhópa sem ýmist eru skipaðir atvinnuleikurum eða bæði atvinnu- og áhugaleikurum. Það er tilgangurinn með flutningi þessa frv., að við afgreiðslu fjárl. verði hægt að taka tillit til þessarar lagabreytingar, og þarf því að hafa hraðan á að afgreiða þetta mál ef vilji er fyrir hendi að afgreiða það á annað borð. Ég vil því eindregið skora á hv. menntmn. Ed. að taka þetta mál tafarlaust til meðferðar og skera úr um það fyrir sin leyti, hvort hún treystir sér til að veita þessu máli brautargengi. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til hv. menntmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil færa hæstv. menntmrh. þakkir fyrir þetta frv. til l. um breyt. á leiklistarlögum, en frv. um mjög svipaða breytingu flutti ég á þinginu í fyrra, en það varð þá ekki útrætt. Það var til komið af þessari sömu ástæðu sem hæstv. menntmrh. nefndi, að það var vefengt mjög að samkv. núgildandi leiklistarlögum væri t.a.m. fjvn. heimilt að veita atvinnuleikhópum fjárhagslegan stuðning, lögin í raun og veru kæmu í veg fyrir það. Það er rétt sem hæstv. ráðh. kom inn á, að við upphaflega endurskoðun leiklistarlaganna, sem var gerð að till. okkar hv. fyrrv. þm. Karvels Pálmasonar, var alltaf ætlunin í þeirri n. sem að því stóð, að þessi breyting á leiklistarlögunum næði til þessara hópa. Í rn. urðu hins vegar þær breytingar á þessum lagagreinum, að það mátti með nokkrum rétti vefengja rétt þeirra til að hljóta þessar fjárveitingar. Ég var aldrei á þeirri skoðun að þetta væri rétt, en hins vegar varð ég að beygja mig fyrir t.d. meiri hl. í fjvn. í fyrra, sem taldi að sá aðili eða þeir aðilar tveir reyndar, sem þar sóttu á, ættu þarna ekki fyllilega lagalegan rétt. Með samþykkt þessa frv. væri þessu komið á hreint, en eftir sem áður væri það háð ákvörðun fjvn. hverju sinni, hvaða leikhópar fengju fjárhagslegan stuðning og hve mikill sá fjárhagslegi stuðningur yrði. Mér er hins vegar alveg ljóst, að það er ákveðinn hópur starfandi í dag sem fyllilega á skilið að hann sé styrktur af ríkisins hálfu, og ég hef reyndar flutt um það brtt. við fjárlagaafgreiðsluna tvö undanfarin ár. Ég vona að jafnvel þó að þetta frv., sem ég vona að nái fram fyrir áramót, verði ekki að lögum svo snemma, þá takist fjvn. að leiðrétta þau mistök, sem hafa orðið við fjárlagaafgreiðslu síðustu tvö ár, og þessi leikhópur a.m.k. fái stuðning. Hins vegar get ég í þessu tilfelli ekki stillt mig um samanburð, þótt hann sé alltaf leiðinlegur í þessu efni. Ég kann vel að meta starfsemi Þjóðleikhússins og veit að hún er vissulega mikils virði, alveg sérstaklega mikils virði fyrir þetta svæði hér, Reykjavíkursvæðið. Fyrir okkur landsbyggðarfólk hefur hún vægast sagt takmarkað gildi, svo að ekki sé meira sagt. Ég bendi á að í frv. til fjárl. nú eru ætlaðar til starfsemi Þjóðleikhússins 584 millj. kr. Í fjárl. s.l. árs var þar um að ræða 359 millj. Þessi breyting mun að vísu stafa að hluta til af eðlilegum launabreytingum, en hér er líka um að ræða að þessi ágæta stofnun er alltaf að færa út starfsemi sína. Ég bendi á það, að á sama tíma er fjárstuðningur ríkisins til annarrar leiklistarstarfsemi ákaflega takmarkaður. Leikfélag Reykjavíkur er með 14 millj. á fjárl. þessa árs og með sömu upphæð í frv. til fjárl. Leikfélag Akureyrar er með 11 millj. á fjárl. þessa árs og með sömu upphæð á frv. til fjárl. núna. Og öll áhugaleikstarfsemi í landinu er með 11 millj. einnig, um 60 leiksýningar. Nýbúið er að skipta þeirri upphæð og þar var hæsti styrkur á einstaka sýningu, þ.e.a.s. sýningu á íslensku leikverki, 220 þús. kr., 200 þús. til barnaleikrita, 170 þús. til erlendra leikrita sem teljast til menningarverka og 110 þús. til svokallaðra „farsa“. Þetta er sem sagt ríkisstuðningurinn við áhugaleikfélög. Um leið og ég fagna því, að þetta frv. er komið fram til þess að taka af allan vafa um það, að fjvn. hafi fullt vald til þess að ráðstafa nokkru fé til þeirra atvinnuleikhópa sem eiga það skilið, þá get ég ekki stillt mig um að vekja athygli á því, hve fjárvöntun er mikil til almennrar leiklistarstarfsemi í landinu. Ég þykist vita að Reykjavíkurborg sjái þann veg fyrir sínu leikfélagi hér í Reykjavík, að því sé ekki mikil hætta búin. Ég veit að Leikfélagi Akureyrar er geysileg hætta búin í sambandi við fjárveitingu ef hún á að standa óbreytt, ég tala nú ekki um ef hún á að standa óbreytt í krónutölu nú á þessu ári. Og ég sé ekki annað en ef við gerum ekki myndarlegt átak í því að hækka framlög til leiklistarstarfsemi áhugafólks, þá sé beinlínis verið að drepa hana hreinlega niður. Hún verður ekki framkvæmd með góðu móti með þeim fjárstyrk sem nú er, nema þar sem aðstæður eru sérstaklega góðar og menn geta náð til stórs áhorfendahóps og sýningarnar eru sérstaklega vel sóttar. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu hér og um leið vona að fjvn. taki vel á þessu máli. Ég mun a.m.k. beita mínu atfylgi þar til þess að svo verði, að leiklistarstarfsemi almennt í landinu verði stórefld með framlögum í fjárl. næsta árs, og beinlínis til þess - það endurtek ég - að áhugastarfsemin, starfsemi áhugafélaganna hreinlega drabbist ekki niður. Hitt er svo rétt að undirstrika, að það er jafnnauðsynlegt að atvinnuleikhópar af því tagi t.d. sem Alþýðuleikhúsið er eigi tilverurétt og fái stuðning. Það hlýtur auðvitað á engan hátt að draga úr mikilvægi hins, að rétta hlut áhugafélaganna.



Herra forseti. Ég vil láta þá skoðun í ljós, að eðlilegt sé að flytja þetta frv., og ég mun styðja þetta frv. Þegar frv. til leiklistarlaga var lagt fram á sínum tíma, mér er kunnugt um það, þá var það nokkuð snöggsoðið frá minni hendi. Þá voru líka ekki mjög áberandi þau samtök sem nú eru að eflast, þ.e. samtök fagfólks í leiklist sem varla heyra undir áhugastarfsemi. Ég hygg að það sé bæði nauðsynlegt og eðlilegt að setja þetta ákvæði inn í leiklistarlögin. Okkur er vissulega vandi á höndum með stuðning við leiklistarstarfsemina í landinu. Það er kannske ekki sérstaklega eitt form fremur en annað, því það er svo mikil gróska í þessu öllu saman og hefur verið það á undanförnum árum. Áhugaleikfélögin hafa blómstrað, og að mínum dómi er það ótrúlega mikið menningaratriði að slíkur félagsskapur sé starfandi í hinum ýmsu byggðarlögum og hann geti fengið viðunandi skilyrði. Einnig, eins og vikið er að í grg., hefur það gerst með tilkomu Leiklistarskólans, sem raunar starfar í framhaldi af öðrum skólum sem voru starfandi hér áður en hann tók til starfa, að leikurum fjölgar mjög, svo það er hæpið að fólk fái alltaf fulla vinnu í sínu fagi. Látum það liggja á milli hluta. En það er a.m.k. eðlilegt að veita þessu fólki þann stuðning sem við megnum. Hitt er svo, að það verður sjálfsagt seint stutt við bakið á öllum, hvort sem það er fagfólk eða áhugafólk, eins og menn raunar vilja, því að almenningur sýnir þessari starfsemi mikinn áhuga og þess vegna blómstrar hún. Það verður náttúrlega seint gert, því að þarfirnar eru alls staðar miklar. En alveg sérstaklega er kannske erfitt að fást við svona mál, lykta fjárveitingum af þessu tagi, þegar það gerist sem hér hefur gerst, að það verður svona snöggur fjör-og vaxtarkippur í viðkomandi starfsemi. Ég get ekki stillt mig um að láta það fljóta með þessum orðum, að það hefur verið afskaplega vandræðaleg af greiðsla á ýmsum menningarfjárveitingum að undanförnu hjá okkur hér á hv. Alþ. Sumar þessara fjárveitinga, þó að enginn vilji út af fyrir sig fella þær niður, hafa staðið í stað í krónutölu árum saman. Ég lét gera lista fyrir einum tveimur árum, held ég, um þessar fjárveitingar, þær eru nokkuð margar á vegum menntmrn., og það var raunar hörmulegt að sjá þá útfærslu á stuðningi til ýmissa ágætra menningarmála sem þar var fjallað um og höfðu kannske fengið verulegan styrk fyrir nokkrum árum, en síðan staðið í stað í krónutölu eða hvergi nærri hækkað í samræmi við verðlag.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hv. 3. þm. Austurl., Helga Seljan, fyrir ágætar undirtektir hans. Mér kom það sannarlega ekki á óvart, þar sem hann hefur áður vakið máls á þessu vandamáli í þinginu, þó að sú breyting, sem hann gerði till. nm, næði þá ekki fram að ganga. Ég vil líka þakka hv. 2. þm. Austurl., fyrrv. menntmrh. Vilhjálmi Hjálmarssyni, fyrir ágætar undirtektir. Hann þekkir þessi mál afar vel. Ég er sammála því sem fram kom hjá þeim, að það er afleitt hvað fjárveitingar til leiklistarstarfsemi í landinu hafa rýrnað á undanförnum árum. Úr því verður tvímælalaust að bæta. En ástæðan til þess að ég stóð hér upp - aðalástæðan skulum við segja - var sú, að ég rak augun í að það hefur slæðst inn í frv. meinleg villa sem ekki átti þar að vera. Hér segir í 1. gr.: Liður IV í 2. gr. laganna orðist svo: Til leiklistarstarfsemi áhugaleikfélaga“. Á þessu stigi við undirbúning þessa máls var talið skynsamlegt að orða þetta á þennan veg, að tala um áhugaleikfélög. En við nánari skoðun fannst mönnum miklu eðlilegra að tala hér nm áhugafélög, vegna þess að í mörgum tilvikum er um að ræða, að ýmis félög setja upp leiksýningar. Það eru verkalýðsfélög, það eru ungmennafélög og ýmis önnur félög sem setja upp leiksýningar sem eru að öllu leyti sambærilegar við leiksýningar áhugaleikfélaga og eiga því að hljóta styrk og hafa fengið styrk á undanförnum árum. Það er engin ástæða til að breyta þar neinu. Þetta orðalag gæti hins vegar valdið því, að þessi félög væru útilokuð frá að fá styrk. Þess vegna var búið að orða þetta á annan veg. En svona vill það nú vera, að þegar draugur kemst inn í frv., þá er stundum erfitt að kveða hann niður. Einhvern veginn hefur þetta fyrir nústök komist aftur inn í handrit, og ég vil mælast til þess við menntmn. Ed. að hún leiðrétti þessa villu. Það var alls ekki ætlun menntmrn. að málið yrði flutt með þessu orðalagi.