Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Gísli Guðmundsson: Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. fari til n., sem ég á sæti í, og vildi ég mega í sambandi við frv. bera fram fyrirspurn til hæstv. stj., og þá helzt til hæstv. atvmrh. Ég sé, að hann er nú ekki hér viðstaddur, en ef til vill mætti fá það upplýst af öðrum hæstv. ráðh. Ég vildi spyrjast fyrir um, hvort hæstv. stj. hefði ekki í huga að leggja fyrir þingið frv. um byggingu sjómannaskóla. Á þingi í fyrra var samþ. í fjárl. heimild til að verja nokkurri fjárhæð, nokkuð hárri, til byggingar sjómannaskóla. Hins vegar var á því þingi ekkert samþ. um, hversu undirbúningi þeirrar byggingar skyldi hagað eða fyrirkomulagi hennar að öðru leyti. Nú hef ég heyrt um það í blöðum og viðar, að stj. hafi látið fram fara samkeppni um uppdrætti af væntanlegum sjómannaskóla og dæmt hafi verið um uppdrættina, sem fram hafa komið, en hins vegar hef ég ekki heyrt, hvernig stj. hugsar sér framhald þessa máls. Ég hef ekki orðið þess var, að málið hafi verið lagt fyrir sjútvn., sem mætti virðast eðlilegt, en ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um þetta, um leið og málinu er vísað til n., hvort hæstv. stj. hafi hugsað sér að bera fram á þessu þingi frv. um sjómannaskóla.



Ég get ekki svarað fyrirspurninni, það að þetta heyrir undir annað rn., og ég er ekki svo kunnugur þessu máli.

* Frsm. (Emil Jónsson): Eins og segir í grg. þessa frv., er þetta alveg shlj. frv., sem fór í gegn til 3. umr. í þessari hv. d. fyrir 3 árum. Þá kom það fram skv. ósk ríkisstj. og var samið af sérstakri nefnd, sem starfaði árið 1937. Þá var þetta mál rætt hér í þessari deild, og þarf ég raunar litlu við að bæta. En ég vil benda á, að þessi mál skiptast raunverulega í 3 hluta eða 3 þætti: 1. Sjálf orkuframleiðslan við orkuverin; 2. neyzluveitan (heima í héraði); 3. háspennulínukerfin. Þessar framkvæmdir eru greinilega aðskildar og allsendis óskyldir aðilar hafa með höndum framkvæmd hvers þáttar út af fyrir sig. Raforkunefndin, sem starfaði 1937, áleit það heppilegt, að ríkissjóður tæki að sér stærri dreifingu frá orkuverunum til háspennuveitnanna. Þetta er heppilegt vegna þess, að tíðast er hér um svo stór fyrirtæki að ræða, að einstakir hreppar og sveitarfélög standa ekki undir rekstri þeirra, eins líka með tilliti til þess, áð enginn hrepparígur kæmi þar til greina. Iðnn. er sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. með mjög smávægilegum breyt., mest breyt. á orðalagi, og það er þá fyrst við 4. gr. Lagt er til, að 1. setningin verði felld niður og gr. orðuð um skv. því. Það er í samræmi við anda l. að öðru leyti, og þess vegna er ekki um grundvallarbreyt. að ræða. Þá hefur niðurlagi greinarinnar verið breytt lítils háttar, en það er aðeins orðalagsbreyt. Við 7. gr. er líka gerð breyt., þar sem um er að ræða skilgreiningu á, hvað skuli telja með rekstrarkostnaði rafveitna. Í gr. eru teknar með afborganir lána, og er þá miðað við afborganir, sem svara til venjulegrar fyrningar. Það er t.d. óvenjulegt að telja það til rekstrarkostnaðar, ef stofnlán eru borguð niður mjög ört, og það er ekki sagt, að rafveita geti ekki borið sig, þó að hún gæti ekki svarað slíkum afborgunum. Þess vegna hefur þótt betra að þetta komi: „Tekjum rafveitna ríkisins skal varið til greiðslu rekstrarkostnaðar hinna einstöku raforkuvirkja, þar með talið stjórn, gæzla, viðhald, vaxtagreiðslur og hæfilegar afborganir lána, miðað við fyrningu, og er það til að undirstrika þetta. Í 12. gr. er rafveitustjóra ríkisins falið að hafa umsjón með fallvötnum ríkissjóðs. Þar hefur n. lagt til að bæta inn í ákvæði um það, að rafveitustjóri leiti tillagna veiðimálastjóra um alla veiði í slíkum fallvötnum. Þegar vatn er virkjað, er nauðsynlegt að gera ráðstafanir um veiði, en það kemur ekki rafveitustjóra við. Þess vegna taldi n. eðlilegt, að farið yrði eftir till. veiðimálastjóra í því efni. Síðasta breyt. er leiðrétting á prentvillu, sem hefur slæðzt inn í frv: Með þessum breyt., sem ég tel allar smávægilegar, legg ég til, að frv. verði samþ., alveg eins og n. gerði á sinni tíð, þegar hún flutti þetta frv., af því að hún telur, að þetta geti orðið rammi utan um þær framkvæmdir, sem ríkisstj. eru heimilaðar með frv., að veita rafstraumnum frá orkuverunum til rafspennuveitnanna í kaupstöðum, kauptúnum og öðrum héruðum landsins, sem ekki hafa ástæður til þess að inna það af hendi.



Ég ætla nú ekki að vera að svara þessum hv. þm., þm því að það er auðséð, að það er af miklum kala til þessa félags, að hann heldur uppi þessum málstað. Ég vil annars andmæla því, að þetta þing sé ekki fullgilt til þess að taka ákvarðanir um mál. Ég sé enga ástæðu til að ætla, að svo sé, og get hugsað mér, að á næsta þingi kæmu ekki svona raddir fram. Ég býst ekki við, að það þýði nokkuð að leita samkomulags við þennan hv. þm. Hann virðist vera fullur úlfúðar og kala til þessa félags. Og ég álít rétt, að hv. d. skeri úr þessu máli.

*Héðinn Valdimarsson: Áður en þetta frv. gengur til n., vil ég koma með nokkrar aths. viðvíkjandi þeim skatti, sem hér er verið að breyta, og þá um leið nokkur orð um það mál, sem er hér á dagskrá næst á eftir (frv. um stríðsgróðaskatt). Ég geri ekki ráð fyrir, að ég geti haft mikil áhrif á gang þessara mála, en vil þó koma með þessar aths. Í fyrsta lagi finnst mér ekki rétt, hvernig þessi mál eru fram borin. Maður skyldi halda, að ætlazt sé til, að lagt væri fram frv. um tekju- og eignarskatt, sem ætti að standa áfram, og svo kæmi þar til viðbótar stríðsgróðaskattur, sem miðaðist við það sérstaka ástand, sem nú er, til þess að hirða þær sérstöku umframtekjur. sem af þessu ástandi leiðir. En ef maður lítur á þann almenna skatt, þá virðist, að alls ekki sé ætlazt til, að hann standi nema um stundarsakir, vegna þess að hækkunin nær ekki nema upp í 50 þús. kr., en undir venjulegum kringumstæðum gerir maður ráð fyrir, að venjulegur tekju- og eignarskattur haldi áfram að hækka upp í miklu hærri tölu en hér er nefnd, ekki sízt þegar á það er litið, að verðlag hefur breytzt svo mikið, að 50 þús. kr. nú eru ekki meira en 30 þús. kr. fyrir stríð. Svo kemur stríðsgróðaskatturinn. Í öðru lagi tel ég rangt að gera þá breyt., sem hér er farið inn á og hæstv. viðskmrh. hefur lagt mikið upp úr, að leyfa ekki að draga skatt og útsvar frá, heldur leggja á brúttótekjur. Yfirleitt getur maður sagt, að til sé tvenns konar skattaform. Annað er það, að leggja á hreinar nettótekjur, en hitt er að leggja á tekjulindirnar. Þó að brugðið sé út af þessu í ýmsum löndum, eins og getið er um í. grg. hæstv. viðskmrh., þá eru það aðallega þessar tvær leiðir. Nú er horfið frá þeirri leiðinni, sem áður hefur verið farin og réttust þykir vera, að leggja á nettótekjur, og á í þess stað að leggja á brúttótekjur. Hæstv. ráðh. segir, að með því fáist jafnari tekjur fyrir ríkissjóð og einnig sé með því jafnað á milli ára hjá þeim, sem ójafnar tekjur hafa. En því er hægt að ná með eðlilegri hætti með því að taka meðaltal fleiri ára, eins og oft hefur verið talað um. Þá þóttu ástæður vera á móti því, en þær ástæður eru nú ekki fyrir hendi. Ég verð að segja, að ég hef ekki getað reiknað nákvæmlega, hvernig þessi skattstigi verkar, en mér virðist, að á lágum tekjum muni hann ekki verða miklu hærri og að því leyti muni mönnum ekki bregða við það, sem áður var, og í sumum tilféllum mun vera lækkun. Þá er það eitt atriði, sem mér finnst ekki hafa verið lagfært eins og skyldi, en það er um frádrátt fyrir konu og börn, og þó að maður geti sagt, að á vissu tekjubili hækki hann nokkuð, þá hefur hann að öðru leyti ekki hækkað. Þá eru það fleiri atriði í sambandi við þessa skattstiga, sem þarna eru, sem ég vil minnast álíka í sambandi við stríðsgróðaskattinn, sem byrjar ekki fyrr en í 50 þús. kr. Nú er mikið talað um, hvaða áhrif það hafi á verðbólguna, þar sem tekjur hafa aukizt umfram sjálfa dýrtíðina. Það er mikill fjöldi manna, sem hefur ekki aðeins dýrtíðar-„skalann“, heldur miklu meiri tekjur en áður hefur verið án þess að komast upp í stríðsgróðaskatt. Mér virðist, að rétt væri í þeim tilfellum, ef tekjurnar eru 20–25 þús. kr. og upp í 50 þús., að hafa sérstök ákvæði, sem eðlilegt væri að setja í þetta frv., um sparnaðarskatt, þannig að nokkuð af þessum tekjum væri lagt til hliðar og haldið af ríkissjóði rentulausu, meðan stríðið stendur, en borgað aftur eftir stríð, t.d. á 4 árum. Það er hætt við, að mikið af þessu fé eyðist nú í það, sem er dýrt, en ekki sem nauðsynlegast, og það sé einmitt þetta tekjusvæði, sem hefur mest áhrif á dýrtíðina. Það kemur sér betur bæði vegna dýrtíðarinnar og eins vegna mannanna, sem hafa þessar tekjur, en hafa flestir litla möguleika til þess að halda þessum tekjum eftir stríð, að gera slíkar ráðstafanir í sambandi við petta frv. M.ö.o., að þetta yrði nokkurs konar stríðsskattur, sem næði niður fyrir stríðsgróðaskattinn, en menn fengju borgaðan til baka, þegar stríðinu væri lokið. Þá vil ég minna á annað, sem mér finnst vanta tilfinnanlega við þessa löggjöf, en það er áætlun um, hvað þessi skattur gæti gefið. Ég geri ráð fyrir, eins og skattstofan fylgist með í þessu, að hægt hefði verið að gefa það nokkurn veginn upp, hvernig þetta kæmi á hvern skattskala. Og þegar á að setja sérstakan stríðsgróðaskatt á umframtekjur manna, þá finnst mér það lítt afsakanlegt af hæstv. stj. að koma ekki með eitt orð um það, hvað eigi að gera við það mikla fé, sem enginn vafi er, að safnast í ríkissjóð á þennan hátt. Í þeim löndum, þar sem stríðið er skollið á, og þar sem þurft hefur að hafa mikla landvörn, án þess að stríðið sé komið þar enn þá, þar er eðlilegt að menn sætti sig við háa skatta, því að þeir vita, að það fé fer til landvarnar eða til stríðsins. En hjá okkur, þar sem þessu er ekki að heilsa, eiga skattgreiðendur kröfu til að fá að vita, til hvers þessu fé er varið. Það er ekki nóg að vita, að það sé notað til almennra hagsmuna, því að eins og pólitík fl. er, þá er hægt að nota þetta fé á misjafnan hátt, m.a. til þess, að þeir fl., sem ráða, haldi völdum sínum betur. Því hefði átt að koma samhliða þessum frv. annað frv. um, hvernig ætti að verja þessu fé. Ef maður tekur stríðsgróðann sjálfan, þá eru það tvö atriði, sem ég vil minnast á í sambandi við það, sem ég hef áður sagt. Hér eru 200 þús. kr. tekjur sem toppurinn á því, sem menn geta hugsað eðlilegar tekjur hér á landi, en það er sem svarar 110 þús. kr. fyrir stríð. Eins og skattal. eru hér, þá er ekki hægt að segja í sjálfu sér, að 110 þús. kr. tekjur fyrir stríð séu afskaplega miklar tekjur, þó að það sé mikið fé til að nota það, og fyrir stór fyrirtæki getur þess verið fyllilega þörf. Og taki maður ástandið, eins og það er nú, þá vitum við ekki eins um útgerðina, þó að skattarnir hafi hækkað nokkuð þar, vegna þess að með því sölufyrirkomulagi, sem nú er, koma peningarnir nokkurn veginn jafnóðum inn, en mér sýnist, að verzlunin hafi þörf fyrir mjög aukið fé frá því, sem var fyrir stríð, vegna þess hvað verðlag hefur hækkað og birgðir miklar í landinu. Maður hefur heyrt, að matvöruinnflytjendur séu skyldaðir til að hafa margra mánaða birgðir, og þurfa þeir því miklu meira veltufé. Enn fremur er sá erlendi gjaldfrestur, sem áður var hér, alveg fallinn niður, svo að það er bersýnilegt, að veltuféð verður að vera miklu meira en áður. Nú er ætlazt til með þennan stríðsgróðaskatt, eins og fram er tekið í grg., að hann geti aldrei komizt yfir 90%. En það er fjarri því, að þetta sé rétt. Ég hef reiknað skattinn af nokkrum fyrirtækjum, sem ég hef heyrt um. Ef maður tekur tekjurnar fyrir árið sem leið og reiknar af nettótekjum, þá verður skatturinn hjá sumum þessum fyrirtækjum það hár, að hann nemur miklu meiru en tekjunum árið sem leið, og það er af því, að engin ákvæði eru um, hvernig eigi að leggja útsvör á, svo að jafnvel þó að ekki eigi að leggja á nema 90%, þá getur skattur og útsvör orðið meira en 100% samanlagt. Í öðru lagi er það út úr fjármálavandræðum síðustu ára, sem lagt var á veltuútsvar, sem var sums staðar 6% af veltunni. Og þar sem engin undanþága er gerð á þessum hluta af skattinum, þá geta þessi gjöld, þrátt fyrir alla útreikninga frv., orðið talsvert yfir 100%. Hvað sem menn hafa mikla löngun til að ná í peninga af því, sem menn álíta miklar tekjur, þá hygg ég, að hv. alþm. vilji ekki ganga inn á, að hægt sé að fara lengra í skattaálögum á atvinnurekstur en að taka allar tekjurnar, því að þá er engin hvöt til að halda áfram þessum atvinnurekstri. Ég geri ráð fyrir, að þetta verði athugað í n., en ég vildi ekki láta hjá líða að benda á þessar röngu aðferðir, sem mér finnst vera beitt í þessu frv., viljandi eða óviljandi. Þá vil ég að lokum minna á eitt atriði enn þá í þessu sambandi, sem alls ekki kemur fram hér á neinn hátt, en ég held, að ekki sé síður ástæða til að leggja skatt á en hvað annað, en það er viðvíkjandi sölu fasteigna. Við vitum, að bæði í Reykjavík og úti um sveitir, sennilega um allt land, hafa fasteignir hækkað mjög í verði. Hafa þær komizt í tvöfalt og jafnvel þrefalt verð miðað við það, sem var fyrir stríð. Það er að vísu gerð tilraun til að hindra, að menn geti falið tekjur sínar á þennan hátt við kaup fasteigna, en það er engin tilraun gerð til að ná í þá peninga, sem menn fá með því að selja fasteignir margföldu verði, en á það á að leggja skatt eins og hvað annað. Ég læt svo þessi orð nægja um þetta mál nú. Ég hygg, að muni verða hægt við síðari umr. að koma með betri dæmi um ýmsa þá hluti, sem ég hef minnzt á, en ég hygg, að þeir séu svo þungir á metunum, að þessi skattal., ef samþ. verða eins og frv. nú kemur fyrir, verði mjög erfið í framkvæmd.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Það er aðeins eitt atriði, sem ég vil minna á og vil biðja n., sem tekur málið til meðferðar, að athuga sérstaklega, en það er skyldusparnaðarhugmyndin, sem hefur komið fram á Alþ. fyrr og síðar. Vil ég vekja sérstaka athygli á því, að stj. hefur látið undirbúa það mál, fengið til þess 3 sérfróða menn, og hefur árangri þeirrar rannsóknar verið útbýtt meðal hv. þm. Ég óska eftir, að n: taki þetta atriði til ýtarlegrar athugunar í sambandi við þetta frv. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta skattamál, þar sem það tilheyrir ekki þeirri stjórnardeild, sem ég veiti forstöðu.

*Einar Olgeirsson: Í sambandi við þetta mál vildi ég nota tækifærið til þess að gera þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hversu mikill stríðsgróðinn sé og hvað við hann eigi að gera. Ég lít svo á, að þessi gróði tilheyri ekki tekjum manna, heldur sé hann eign þjóðarinnar og hún megi ráðstafa honum. - Þess vegna beini ég fyrirspurn minni til hæstv. ríkisstj., sérstaklega hæstv. fjmrh., um, hvað þessi gróði sé orðinn mikill frá stríðsbyrjun og hve mikið sé skattlagt af honum. Mér virðist vera gengið út frá því, að útgerðin eigi að halda um 40% stríðsgróðans í sínum höndum. Hvað er það mikill hluti alls gróða stórútgerðarmannanna? Deilan stendur um það, hvað gera eigi við þennan strfðsgróða. Þjóðin viðurkennir ekki rétt útgerðarinnar til hans; því að fyrir stríð þurfti hún að bera áhættuna. af öllum útgerðarrekstri. Svo kemur stríðið með þessum mikla gróða fyrir útgerðarmennina, og þá er spurt; hvort þeim eigi að leyfast að fá þennan gróða. - Hverjar yrðu afleiðingarnar, ef þeim væru gefnir tugir millj. króna? Jú, afleiðingarnar yrðu, að stórútgerðarmennirnir réðu yfir öllum framleiðslutækjum Íslendinga og þyrftu ekki framar að spyrja þjóðarbúið ráða. Áður þurftu þeir að taka tillit til þjóðarinnar, en eftir stríðið mundu þeir geta sett þjóðinni stólinn fyrir dyrnar, alveg óháðir þjóðfélaginu, sett hnefann í borðið og sagt: „Við gerum ekki út, nema vinnulaunin lækki eða ríkissjóður veiti okkur styrk.“ Frelsi þjóðarinnar inn á við er, sem sagt, í voða, ef þannig er farið að. Árið 1934 var auðmagnið áætlað 22 millj. kr., sem var mest skuldir hjá bönkum, en nú, þegar þær nema milli 50 og 100 millj. kr., sem er alveg óháð öllum bönkum, þá sést hvílikt geysivald er lagt í hendur þessara manna. Meiri hluti þjóðarinnar hefur við kosningar lýst sig mótfallinn slíkri ráðstöfun á stríðsgróðanum, og það yrði þess vegna gert gegn vilja þjóðarinnar að ráðstafa stríðsgróðanum þannig, að 20–30 menn í Reykjavík fengju einkarétt á öllum atvinnurekstri landsmanna. Þess vegna er nauðsynlegt að fá upplýsingar um, hversu þessi gróði er mikill, og vænti ég svars hjá hæstv. ríkisstj. Það er margt, sem mætti ræða um þetta mál, en ég tel heppilegra að gera það við 2. umr. málsins og læt því máli mínu lokið að þessu sinni.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég var ekki á síðasta fundi, þegar hv. þm. Seyðf. hélt ræðu sína, og get ég því ekki svarað honum að sinni, en ég heyrði sagt, að hann hefði harmað mjög, hve skattlagning háteknanna væri lítil, og harmað í rauninni, að atvinnulífið hjá okkur skyldi vera þannig; að einstaklingar bera einhvern arð úr býtum, og var ekki annars að vænta frá þessum hv. þm. - Viðvíkjandi því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, sem var nokkuð á annan veg, þá get ég tekið undir aðvörunarorð hans um það, að of langt sé gengið að sumu leyti í skattlagningunni, og þegar hann minntist á, að frádráttarregluna ætti að afnema, og annað í sambandi vað það, þá get ég að nokkru leyti verið honum sammála. Þessir hv. þm., hv. þm. Seyðf. og hv. 4. þm. Reykv., töluðu um, að það ætti að leggja fyrir Alþ. frv. um, hvernig verja skuli þeim tekjum ríkissjóðs, sem aflað sé með þessu frv. Ekki aðeins þessir þm., heldur einnig þm. annarra flokka, hafa borið fram frv. í þessa átt. Ég legg frekar lítið upp úr þessu, því að hvaða bollaleggingar sem gerðar yrðu, þá gæti svo farið sökum breyttra kringumstæðna, að frá þessum bollaleggingum yrði að hverfa, og þess vegna finnst mér ekki rétt að ráðstafa þessu fé fyrir fram, ef öllu þyrfti að breyta síðar meir. Mér skilst, að þetta mál sé ofarlega á dagskrá hjá hv. þm., og líklega verður eitthvað gert í þessa átt, en mér er ekki ljós sú nauðsyn, sem fyrir hendi er. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 4. þm. Reykv. um stríðsgróðann, þá mun ekki hægt að svara henni að svo stöddu, því að framtöl hafa ekki öll borizt skattstofunni hér né heldur úti um land, vegna þess að frestur er ekki enn útrunninn. Ef til vill verður hægt að svara þessari fyrirspurn síðar, en ég efast um, að það verði, áður en þetta mál verður afgr. hér á Alþ. Ég vil ekki verða þess valdandi, að þetta mál komist ekki til n. á þessum fundi, og hef orð mín þess vegna ekki fleiri við þessa umr.

*Emil Jónsson: Hv. þm. Seyðf. hefur gert grein fyrir afstöðu okkar alþýðuflokksmanna til þessa frv., svo að ég þarf .þar í rauninni engu við að bæta, en ég vildi þó beina þeim orðum til þeirrar n:, sem fær þetta mál til meðferðar, að athuga, að vel sé séð fyrir útsvarsgreiðslu til bæjanna. Með stríðsgróðaskattinn hefur verið þannig, að enda þótt gjalddaginn hafi verið í maí 1941, þá hefur hann ekki verið greiddur enn þá, og ég vil spyrja hæstv. fjmrh., hvernig á þessu stendur. Ef bæirnir eiga að bíða í 1 –2 ár eftir skattgreiðslum, þá geta þeir hæglega komizt í öngþveiti, og þarf því að veita þeim stuðning í þessu millibilsástandi. - Það - er sérstaklega bagalegt með stríðsgróðann, því að hann hefur mikið að segja fyrir bæjarfélögin, og er víða aðaltekjustofninn. - Það er því brýn nauðsyn á, að hann verði innheimtur, þegar eftir að hann er álagður, svo að bæirnir komist ekki fjárhagslega erfiðleika. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. svari fyrirspurn minni um þetta atriði. Svo vil ég einnig óska þess, að hv: fjhn. þessarar d. taki til athugunar viðhorf bæjarfélaga til þessa máls, því að það hefur verið gengið svo á tekjustofna bæjarfélaganna af ríkisvaldinu, að það verður að sjá til þess, að ekki verði gengið svo frá þessum eina tekjustofni, að hann verði óstöðugri en þyrfti að vera.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég get fullkomlega tekið undir það með hv. 6. landsk., að að undanförnu hefur mjög verið gengið á tekjustofna bæjarfélaga, og ég held, að við höfum jafnvel einhvern tíma skipzt á orðum um það efni, að vísu þá undir nokkuð öðrum kringumstæðum en nú eru. Það er að öllu leyti rétt, sem hann sagði um þá erfiðleika, sem búast má við, að niðurjöfnunadnefndir bæjanna komist í, þegar þær fara að jafna niður útsvörum með hliðsjón af þeim skattstiga, sem hér er. Ég get fullkomlega tekið undir þau orð hans, að það verði gaumgæfilega að athuga. Hins vegar sé ég ekki, að í svipinn sé nein hætta yfirvofandi út af þessu. Yfirleitt hefur stríðsgróðaskatturinn fyrir árið 1941 verið sem aukatekjur hjá bæjunum. Útsvörunum hefur verið jafnað niður fyrir það ár án tillits til að eiga von á stríðsgróðaskattinum. Þau útsvör, sem innheimt voru 1941, hafa gengið til þarfa bæjarfélaganna, og svo eiga þau eftir sinn hluta í stríðsgróðaskattinum í árslok 1941. Þetta kemur því ekki til með að valda vanda, fyrr en farið er að jafna niður útsvörunum í árslok 1941, en þá er óvitað, hver stríðsgróðaskatturinn verður. Ég geri ráð fyrir, að hann sé mjög varlega áætlaður hjá bæjarfélögunum, og ég veit, að í Reykjavík er hann áætlaður 120 þús. kr., svo að það hefur ekki áhrif á afkomu bæjarfélagasins á þessu ári, þó að stríðsgróðaskatturinn komi seinna inn, því að hann kemur sem aukatekjur bæjarfélagsins á þessu ári. Víðvíkjandi þeirri fyrirspurn, hvernig á því standi, að bæjarfélögunum hafi ekki verið greiddur þeirra hluti af stríðsgróðaskattinum fyrir síðasta ár, skal ég upplýsa, að mér er kunnugt um, að það hefur verið greiddur verulegur hluti þessa skatts til bæjarfélaganna. Um einstök bæjarfélög veit ég ekki, en þess er þá að vænta, að þau gangi eftir þessari greiðslu. 



Ég gat þess við fyrri hl. þessarar umr., að mér virtist, að óhjákvæmilegt væri, ef þetta frv. yrði samþ., að breyta áætlun Reykjavíkur fyrir yfirstandandi ár. Þar er gert ráð fyrir stríðsgróðaskatti 120 þús. kr., en útsvörum 11 milj. kr. En það er enginn vafi, að stríðsgróðaskatturinn fer fram úr áætlun. Ég benti á það í síðustu ræðu minni, að eitt fyrirtæki hér í bæ, sem hefði útsvar eftir sérstökum reglum, greiddi 740 þús. kr. Ef þetta frv. verður samþ., þá get ég ekki séð, að mögulegt verði að leggja á þetta fyrirtæki meira en 70–100 þús. kr. Þetta gefur glögga hugmynd um, að það muni verða mjög torvelt að jafna niður 11 millj. kr., þegar ekki má leggja neitt á það, sem fer fram úr 200 þús. kr. Þetta verður að athuga. Mér er kunnugt um, að stríðsgróðaskatturinn getur ekki orðið sem aukatekjur, því að það breytir verulega álögunum í Reykjavík, ef ekkert tillit er tekið til stríðsgróðaskattsins. Það er stór hængur á að breyta svo gersamlega grundvellinum sem gert er með þessu frv., eins og augljóst er af þessu eina dæmi.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Eins og nál. á þskj. 128 ber með sér, leggur landbn. til, að frv. verði samþ. Þó er það eitt ákvæði í 2. gr. frv., sem nm. hafa óbundnar hendur um, hvernig þeir greiða atkv. Ég sé nú ekki ástæðu til að fara langt út í þetta mál, en vil þó með örfáum orðum minnast á þær brtt., sem hér eru gerðar við l. um byggingar- og landnámssjóð. Eins og fram er tekið í grg frv. á þskj. 51, eru þessar breyt. allar bein eða óbein afleiðing af þeirri miklu verðröskun, sem orðið hefur, síðan styrjöldin hófst. Hún hefur gert það óumflýjanlegt að gera breyt. á l. varðandi það, hversu mikið lán skuli heimilt að veita hverjum lántaka, og fleira í þessu sambandi. Í 2. gr. er að finna aðalbreyt., sem fyrirhuguð er á byggingar- og landnámssjóði, þar sem 12. gr. l. um byggingar- og landnámssjóð er alveg orðuð um. Ég sé ekki ástæðu til þess hér að koma frekar inn á einstök atriði þar heldur en ég gerði við 1. umr. málsins, þegar frv. var fyrst flutt hér í þessari hv. d. Þó vil ég aðeins koma inn á það atriði, sem hv. nm. vildu ekki allir skuldbinda sig til að fylgja, en það er það ákvæði frv., að heimilt sé í víssum tilfellum að greiða hærri byggingarstyrki en l. heimila, ef ábúendur jarða verða fyrir stórkostlegu tjóni af völdum húsbruna. Þetta ákvæði var af okkur flm. frv., sem eigum sæti í nefnd þeirri, er úthlutar þessu fé, ekki sett af neinu handahófi, heldur af þeirri ástæðu, að við höfum rekið okkur á þau dæmi á síðari árum, að það virðist nauðsynlegt að veita sérstaka undanþágu í þessu efni. Nú er, það að vísu skylt, að menn vátryggi hús sín í sveitum fyrir bruna, en byggingar í sveitum eru nú einu sinni þannig gerðar, að þær eru margar hverjar ekkí mikils virði, þegar meta á þær til brunabóta. Tökum t.d. torfbæi. Matið á þeim er oft ekki nema nokkur hundruð kr. Og ef á að byggja slíka bæi upp, þá er féð, sem fæst til þess, svo lítið, að oft er ómögulegt að byggja upp með ekki hærri styrk. Þegar svo við það bætist, að menn missa lausafé sitt, heybirgðir og annað, getur það hæglega orðið til þess, að menn lendi á vonarvöl. Það er hægt að segja, að þeir eigi að vátryggja, en af því að húsin eru svo lágt metin, getur það orðið hverfandi lítið, sem þeir fá fyrir það. Hitt trassa margir, að tryggja lausafé sitt fyrir bruna. En það tel ég ekki leið, er eigi að fara, að hrekja mann í burtu frá bæ sínum, sem orðið hefur fyrir því óláni að missa eigur sínar í eldsvoða, heldur beri að hlaupa undir bagga með honum, svo að hann geti byggt bæ sinn að nýju. Ég skal í sambandi við þetta geta þess, sem að vísu kemur glöggt fram í frv., að það er ekki ætlazt til þess, að nýbýlastjórn ráði þessu, heldur ríkisstj., ef slíkar styrkveitingar yrðu veittar. Einnig vil ég geta þess, að frá ríkisstj. hefur það komið fram, að hún teldi eðlilegt að slíkar undanþágur, sem hér um ræðir, væru veittar á þessum tímum, þegar brunabótafé það, sem fæst í þessum tilfellum, er svo hverfandi lítið af þeim byggingarkostnaði, sem verður, ef á að endurbyggja. Þetta vildi ég taka fram sem ástæðu fyrir því, að þetta nýmæli hefur verið sett inn í l. um byggingar- og landnámssjóð, eða þann kafla þeirra, sem fjallar um nýbyggingarstyrki. Annað viðvíkjandi þessu sé ég ekki ástæðu til að taka fram að sinni. Ég skýrði það nokkuð við 1. umr. málsins. En ég vil þó aðeins geta þess út af ábendingu, sem kom fram við 1. umr. frá hv. 1. þm. Rang., að teknir yrðu til athugunar endurbyggingarstyrkir þeirra manna, sem eru í leiguábúð. Ég lofaði, að n. skyldi athuga þetta atriði, og það hefur verið gert, en n. var ekki ásátt um að gera breyt. á frv. frá því, sem nú er. Ég vil líka geta þess, að það er tryggt samkv. þessum l., eins og þau eru nú, að allar jarðir, hvort sem það eru ríkissjóðsjarðir, jarðir hreppsfélaga eða hvers konar opinberar jarðir, falla algerlega undir ákvæði þessara l. um endurbyggingarstyrki, svo að ábúendur þessara jarða eiga rétt á þeim, hvort sem þær eru leigðar í erfðaábúð, með óðalsrétti eða á venjulegan hátt. Og í öðru lagi er í ábúðarl. frá 1933 bráðabirgðaákvæði, sem heimilar á sínum tíma að veita styrki til jarða, sem eru í leiguábúð, og ég held, að svo sé litið á af nýbýlastj., að heimilt sé að veita styrki til allra, sem eru í eldri ábúð en það. Hins vegar er það svo á þessum umrótstímum, þegar jarðir ganga í miklu braski, að það er mjög varhugavert, að allir, sem hafa leiguábúð á jörðum einstakra manna, hafi endurbyggingarstyrk. En öðru máli gegnir aftur á móti um þá, sem eru í sjálfsábúð og á jörðum í opinberri eign. Þess vegna höfum við ekki séð okkur fært að koma fram með brtt. viðvíkjandi þessu, og ég vil vona, að hv. þm. geri sig ánægðan með þær skýringar, sem ég hef komið með. Ég sé svo ekki ástæðu til, að svo komnu máli, að hafa fleiri orð um þetta.

*Haraldur Guðmundsson: Eins og nál. á þskj. 128 ber með sér, hef ég, eins og aðrir nm., óbundnar hendur um eitt ákvæði í frv., þótt við höfum að öðru leyti verið sammála um ,að mæla með því, að frv. í heild verði samþ. Um meginatriði frv. vil ég segja það, að ég tel réttlátt og eðlilegt að samþ. þær hækkanir, sem þar er lagt til, að verði gerðar. Þær eru gerðar til að mæta hinum stórkostlega aukna byggingarkostnaði, sem nú er. Að því er snertir síðustu mgr. 2. gr., eða ákvæðið um það, að ef ábúandi jarðar verður fyrir tjóni af húsbruna, þá skuli nýbýlastj. heimilt að veita sérstakan aukastyrk, vil ég segja það, að ég álít rangt að hafa slíkt ákvæði í þessu frv. Ég get að ýmsu leyti fallizt á það, sem hv. frsm. sagði um þörf og nauðsyn þess, að mönnum sé hjálpað, ef þeir verða fyrir tjóni af húsbruna, eins og hér er gert ráð fyrir. En þær ástæður, sem hann kom fram með til þess að bæta úr þessu, eiga við hvern þann mann, sem hefur vanrækt að tryggja eignir sínar nógu hátt. Ég held, að það sé misráðið að hvetja menn til að vanrækja að brunatryggja eignir sínar, en það væri beinlínis gert með því að lofa þeim styrkjum þeim, sem hér um ræðir. Ég álít, að menn, sem fá þennan styrk, verði sjálfir að gæta þess að tryggja fasteignir sínar og lausafé þannig, að rétt sé miðað við það verð, sem hlutirnir eru f, og um það eigi að gilda það sama og um aðra menn. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að flytja brtt., ef hæstv. forseti leyfir það.

Forseti (JörB): Hv. þm. Seyðf. hefur afhent mér skrifl. brtt. við 2. gr. frv. þess efnis, að næstsíðasta málsgr. falli niður. - Þessi brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifleg, og verður því að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum, til þess að hana megi taka til meðferðar.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Ég sé nú ekki ástæðu til að. tala langt mál um þetta. Ég býst við, að hv. þdm. átti sig á því, hvaða skoðanamunur er á milli mín og hv. þm. Seyðf., eða meiri hl. n. og hv. þm. Seyðf.; um þessa brtt., sem hann hefur nú lagt hér fram. Ég skal geta þess, að ég tel það ekki rétt að orði komizt hjá hv. þm., að þetta sé einungis gert vegna þess, að menn hafi vanrækt að brunatryggja eignir sínar nægilega hátt. Eins og hv. þm. er sjálfsagt kunnugt, þá eru fastar reglur um, hvað hátt er hægt að brunatryggja fasteignir. Menn fá ekki að tryggja þær hærra en þær eru verðar eftir ákveðnum reglum. Og eins og ég sagði áðan, eru byggingar svo lágt metnar í sveitum, að það getur verið algerlega ókleift, ef um efnalitla menn er að ræða, að koma sér þeim upp aftur. Og það eru mörg dæmi til þess á síðari árum, að jarðir hafa lagzt í eyði, af því að menn hafa misst bæði hús sín og lausafé og af því að þeim hefur ekki verið veittur frekari stuðningur til þess að endurbyggja. Ég hefði vel getað fallizt á eitthvert samkomulag við hv. þm. Seyðf., ef um það er að ræða, að menn tryggi ekki lausafé sitt eða annað sakir vanrækslu. Og ég vil meira að segja setja það í l. sem skilyrði, að menn fengju ekki þessa styrki nema með því að vátryggja lausafé sitt að einhverju leyti. En ástæðan getur verið nægilega mikil fyrir því. Tjónið getur verið svo gífurlegt, að brunabætur nái skammt. Ég hef ekki trú á, að þetta ákvæði frv. gæti orðið til þess, að menn vanræktu frekar að vátryggja eignir sínar. Hér má ekki vera um svo háan aukastyrk að ræða, að slíkt gæti komið fyrir, og mundi heldur aldrei verða. Fyrst og fremst er styrkurinn bundinn því ákvæði, að hann má aldrei fara fram úr 1/3 af kostnaðarverði byggingar eða umbóta. Nú er styrkurinn aldrei svo mikill. En ef maður skyldi nú segja, að hann yrði notaður út í það ýtrasta, þá væri tjónið, sem menn yrðu fyrir í lausafé, nægilega mikið til þess, að enginn mundi láta sér detta í hug óþarfa vanrækslu í þessu efni. Ég vil því, fyrir mitt leyti, leggja til, að þessi brtt. hv. þm. Seyðf, verði felld, ef hann þá ekki gæti fallizt á að taka hana til 3. umr., svo að hægt væri þá kannske að komast að samkomulagi um frekari takmarkanir, sem hv. þm. gæti sætt sig við, því að það er síður en svo að ég ætlist til að gengið sé of langt í þessu efni og gefið fordæmi, sem hættulegt geti talizt.

*Haraldur Guðmundsson: Ég get orðið við tilmælum hv. frsm. um að láta brtt. bíða til 3. umr. En út af því, sem hann sagði í ræðu sinni, að menn fengju ekki að vátryggja nema fyrir ákveðinni upphæð, vil ég segja það, að það er rétt. En það er eins með menn í kaupstöðum og í sveitum. Ef á að veita sérstakan styrk til manna til þess að koma sér upp húsi aftur, þá á það að vera almennt. En ég skal ekki hafa á móti því að láta till. mína bíða.

*Garðar Þorsteinsson: Ég hef flutt brtt. á þskj. 113 við þetta frv., þar sem ég geri það að till. minni, að lögfræðikandidatar verði, til þess að þeir geti orðið hæstaréttarmálaflutningsmenn, að hafa fengið I. einkunn við próf frá Háskóla Íslands. Þetta skilyrði hefur alltaf verið í l., og ég veit ekki betur en að hæstiréttur og lagadeild hafi. mælt með því eindregið, að þetta skilyrði yrði ekki fellt niður, þegar till. hafa komið fram um það hér á þingi. Ég hygg líka, að það sé enginn vafi, að yfirleitt séu þeir lögfræðikandidatar eins og aðrir kandidatar betur að sér, sem fá 1. einkunn en hinir, sem fá ekki nema 2. einkunn, þó að það sé vitanlegt, að ýmsir, sem hafa fengið 2. einkunn, geti orðið góðir lögfræðingar. Ég vil benda á, að síðan þetta var sett sem skilyrði, hefur meginþorri allra lögfræðikandidata fengið 1. einkunn, af því að þeir viti, að hún gefur aukin réttindi í þjófélaginu, og hafa þeir því lagt að sér við námið til þess að hljóta hana. Þetta ákvæði hefur því orðið til þess, að menn hafa lesið betur, og hygg ég, að löggjafinn eigi ekki að draga úr, að menn lesi sem bezt undir embættispróf sín. Ég vil einnig benda á, að læknum er einnig sett það skilyrði, til þess að þeir geti öðlazt sérfræðiréttindi, að þeir hafi fengið 1. einkunn. Ég hygg, að engin skynsamleg ástæða mæli með því að fella burt það lagaákvæði, sem heimtar, að kandidatar fái 1. einkunn eigi þeir að geta orðið hæstaréttarmálaflutningsmenn og draga þar með úr þeirri örvun, sem er því samfara að vita, að þessari skyldu fylgja aukin réttindi. Það er sama, frá hvaða skóla menn koma, þá er alltaf spurt um prófið, ef menn sækja um einhverja stöðu. Þetta skilyrði er því til að hvetja menn til að stunda nám sitt samvizkusamlega, og fer vel á því. Ég vil því vona, að þessi till. verði samþ.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Ég minntist á þetta atriði, sem hv. 7. landsk. gerir nú brtt. um, við 1. og 2. umr., en hann var ekki við við 2. umr., og þess vegna varð bið um að greiða atkv. um þessa till. Ég get vísað til þeirra ástæðna, sem ég gat um þá, að ég tel ekki rétt, - og um það erum við 4 nm. sammála -, að sett séu eins ströng skilyrði og brtt. gerir ráð fyrir. Það er að vísu rétt hjá hv. 7. landsk., að oft getur þetta orðið til þess, að ýmsir stúdentar leggi harðara að sér, þegar þeir vita, að 1. einkunn er skilyrði til að öðlast ákveðinn rétt, en mér finnst samt ekki mega taka svo mikið tillit til þess, þó að í einstökum tilfellum geti þetta haft áhrif, þegar hins er gætt, að í mörgum tilfellum getur það verið svo, þegar þess er gætt, að menn, sem gætu orðið góðir lögfræðingar, hafa misst af 1. einkunn við próf, en reynast síðar mjög dugandi og engu síður góðir málfærslumenn en þeir, sem með meiri og minni heppni geta komizt yfir markalínuna og fengið l. einkunn. Ég legg því miklu meira upp úr reynslunni, sem fyrir því er, að 2. einkunnar menn geti reynzt góðir lögfræðingar, heldur en einkunn við próf. Segja má, að þeir, sem hljóta 2. einkunn, geti gengið undir próf á ný til þess að reyna að fá 1. einkunn, en það er kostnaðarsamt og erfitt að setjast við próflestur á nýjan leik, svo að fæstir munu sjá sér slíkt fært. Ég verð því að leggja á móti þessari till. Mér finnst þannig um búið í þessu frv., að nokkurn veginn sé öruggt, að ekki fái aðrir að flytja mál fyrir hæstarétti en þeir, sem hafa sýnt nokkuð berlega, að þeir séu til þess færir, og ég býst við, að flestir mundu heldur vilja losa meira um þetta heldur en að halda í þetta skilyrði.

*Garðar Þorsteinsson: Mér virtist hv. þm. Barð. aðallega byggja ræðu sína á því, að svo margir lögfræðingar, sem hefðu gengið með 2. einkunn frá prófborði, hefðu sýnt sig að vera nýtir lögfræðingar. Ég skal ekki neita því, en það breytir engu um það, að það eru alltaf meiri líkur til að þeir reynist vel, sem taka góð próf. Alveg er það eins með læknana. Menn geta orðið góðir læknar, þó að þeir gangi með 2. einkunn frá prófborði, en samt er 1. einkunn gerð að skilyrði fyrir því, að þeir geti öðlazt sérréttindi, og er sú vísindagrein ekki hvað ábyrgðarminnst.

Það er ekki í l.

Það er í reglugerð, sem er samin af landlækni og heilbrigðismálaráðuneytinu, og ég geri ráð fyrir, að þeir aðilar hafi eins vel vit á því eins og Alþ. á þessu atriði. Ég geri ráð fyrir, að landlæknir hafi ekki sett þetta atriði í reglugerð, sem fara á eftir, ef hann teldi það ekki réttlátt. Þetta er það, sem þeir hafa fengið út, að réttast væri að fara eftir, þó að til kunni að vera ýmsar þær undantekningar, að 2. einkunnar menn geti reynzt nýtir í starfi sínu, og ég hef alltaf haldið, að fara ætti eftir því, sem algengast er, en ekki undantekningum. Hv. þm. Barð veit vel, að til þess að komast inn í háskólann er ekki sett neitt skilyrði nema að hafa tekið stúdentspróf. Stúdent með ágætiseinkunn hefur þar ekki meiri réttindi en sá, sem hefur 2. einkunn. Heldur hv. þm. Barð. ekki, að það mundi hafa áhrif, ef heimtuð væri einhver ákveðin einkunn við stúdentspróf til að mega komast inn í háskólann ? Mundu menn þá ekki leggja að sér við námið til þess að reyna að fá þá einkunn, sem gæfi þessi auknu réttindi? Alveg það sama er með þá, sem ganga undir kandidatspróf. Ef þeir vita, að 1. einkunn veitir aukin réttindi, reyna þeir að lesa sem bezt til þess að fá 1. einkunn. Það getur verið, að í einstökum tilfellum sé það vegna óheppni, að menn ná ekki 1. einkunn, en slík atvik eru aðeins undantekningar, sem verða að víkja fyrir aðalreglunni. Hv. þm. veit, að við umsóknir er um það spurt, hvaða einkunnir menn hafi, frá hvaða skóla sem menn eru. Það eru alltaf meðmæli með manni, að hann hafi fengið 1. einkunn, og háskólinn hefur alltaf sett það fram sem sína skoðun, að kandidatar eigi að hafa 1. einkunn, eigi þeir að öðlast réttindi til að flytja mál fyrir hæstarétti, og ég er alveg sannfærður um, að þeir, sem fá háa einkunn frá háskólanum, eru yfirleitt færari í sínu fagi en þeir, sem fara þaðan með lélega einkunn. Prófessorarnir gefa ekki einkunnir einungis eftir frammistöðu í sjálfu prófinu, heldur og líka eftir því, sem þeir, eftir að hafa kynnzt nemendunum, vita, að þeir hafa þekkingu til. Það er í rauninni alveg áskiljanlegt, ef Alþingi á nú að slaka á kröfunni um 1. einkunn, eftir að hafa stutt og eflt sem bezta menntun á öllum sviðum. Það hefur stuðlað að því, að fjöldi skóla hefur verið reistur, það hefur styrkt íslenzka námsmenn til utanfara, til þess að þeir gætu aflað sér sem beztrar menntunar, og svo á Alþ. að fella niður þá kröfu, að nemendurnir stundi nám sitt vel og leggi rækt við það. Hitt er sönnu nær, að það er lægsta krafa, sem Alþ. getur gert, að nemendurnir stundi nám sitt svo vel, að þeir hljóti 1. einkunn, en það er aldrei hægt að ganga fram hjá því, að einkunn kandidatsins gefur gleggsta hugmynd um þekkingu hans á faginu.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Hv. 7. landsk. var að benda á læknakandidata. Ég veit ekki til, að til séu í l. nein skilyrði fyrir embættaveitingum læknakandidata, að þeir hafi 1. einkunn. Það getur verið, að til séu einhver reglugerðarákvæði þar að lútandi. Hins vegar vil ég benda á að því er snertir lögfræðinga, að það eru til ákvæði, er gera mun á 1. og 2. einkunn. Það getur t.d. enginn orðið hæstaréttardómari, nema hann hafi hlotið 1. einkunn við embættispróf. Mjög litlar líkur eru líka á því, að prófessor í lögum geti orðið annar en sá, er 1. einkunn hefur hlotið. En ég er alveg sannfærður um að stúdentar stunda nám sitt engu verr, þó að þetta ákvæði verði sett í l. Ég vil líka benda á það, að áður en þetta skilyrði um 1. einkunn var sett í lög, voru allir beztu málflytjendur hér einmitt 2. einkunnar menn. Ég hirði ekki að nefna nein nöfn, en ég veit, að mönnum er þetta kunnugt. En það sýnir, að þetta háði ekki mönnum á neinn hátt, þátt þeir hefðu útskrifazt með 2. einkunn. Svo er eitt enn í þessu sambandi. Það getur alltaf komið fyrir, að breytt sé um fyrirkomulag prófa. Aðstæður allar og þær kröfur, sem gerðar eru, geta breytzt svo, að um sambærilegt próf sé alls ekki að ræða. Það getur líka farið svo, að prófið verði ekki aðalatriðið, heldur verklegt nám á einhvern hátt.



Á s.l. þingi bar ég, ásamt þeim hv. þm. Ísaf. Og hv. þm. V.- Húnv., fram frv., er gekk mjög í svipaða átt og frv. það, sem hér liggur fyrir. Við umr. um það frv. og eins þetta frv. hefur komið í ljós, að aðallega deila menn um tvö atriði: 1. einkunnina og prófmálin. Þetta frv. siglir nokkuð bil beggja. Það afnemur skilyrðið um 1. einkunn, en heldur prófunum, veitir þó þar nokkrar undantekningar. Ég hef ákveðið, að fylgju þessu frv., og hið sama hygg ég, að meðflm. mínir frá því í fyrra geri, vegna þess að þetta frv. gengur að ýmsu leyti til móts við skoðanir okkar. Ég man eftir því, að hæstv. dómsmrh. lét þess getið í umr. um þetta mál í fyrra, að athuganir þyrftu að fara fram á því, hversu þessum málum skyldi hagað í framtiðinni. Mér skilst líka, að þetta frv. sé fram komið fyrir atbeina hans að víssu leyti og sé eins konar compromis. Ég var mjög undrandi á andstöðu hv. 7. landsk. við þetta frv., þó að þetta frv. hljóti að vera miklu aðgengilegra í hans augum en frv. það, sem við fluttum í fyrra og vildi afnema prófin. En ástæðan til þess, að ég nú stend upp, er sú, að mér virðist, að ákvæðin um undanþágur frá prófunum séu ekki nógu tæmandi, og þess vegna höfum við, ég og hv. þm. N.-Þ., ákveðið að bera fram skriflega brtt., með leyfi hæstv. forseta. Við leggjum til, að niðurlag 9. gr. orðist svo: „Maður, sem hefur verið hæstaéttardómari, prófessor í lögum, dómari í Reykjavík, bæjarfógeti eða dómsmálaráðherra, er undanþeginn ákvæðum 7. tölul. 1. málsgr.“ Eins og af þessu sést, viljum við bæta inn í, að menn, sem hafa sinnt dómaræmbætti í Rvík, séu undanþegnir þessu prófi, og eftir atvikum þykir okkur líka rétt, að sama máli gegni um bæjarfógeta. Í rauninni ætti þetta að ná til allra héraðsdómara. Þeir dæma oft um líf og eignir manna og virðist svo sem þeir ættu að vera færir um að flytja mál fyrir hæstarétti, þar sem aðrir dæma. En praksis héraðsdómara er svo slitróttur og misjafn, að ekki þótti ástæða til að láta þetta ná til annarra en þeirra, er sitja stærstu embættin. Var þar farið bil beggja. Það kann að virðast óeðlilegt, að undanþágan nái einnig til þeirra, er hafa verið dómsmálaráðherrar, því að út af fyrir sig þarf það ekki að skapa neina reynslu eða þekkingu til málflutnings að vera pólitískur ráðherra stuttan tíma. En þó verður að ganga út frá því, eftir að þessi l. eru komin í gildi, að engir aðrir verði dómsmálaráðherrar en þeir, er hafa staðgóða þekkingu á íslenzum lögum, og er það vel farið. Við getum fylgt þessu ákvæði, en leggjum til, eins og áður er sagt, að undanþágan verði rýmkuð nokkuð. Vil ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa till.