Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit. N. fékk til fundar við sig Kristin Ólafsson tollgæslustjóra og útskýrði hann frv. og tilgang þessarar lagasetningar. Hér er um það að ræða að hækka sektir vegna ólöglegs innflutnings og er þar um að ræða að hækka sektir úr 500 þús. í 4 millj. Gert er einnig ráð fyrir að tollyfirvöldum sé heimilt að ákveða sekt fyrir ólöglegan innflutning ef brot er skýlaust sannað og ætla má að brot varði ekki hærri sekt en 60 þús. kr. Þá er gert ráð fyrir því í frv. að tollyfirvöldum sé heimilt að sekta mann án þess að dómstólar fái málið til meðferðar, enda játist maðurinn undir þá meðferð. Okkur þótti rétt að breyta þessari upphæð í 80 þús., þannig að hún hækki í sama hlutfalli og sektin sem ég gat um áður, úr 500 þús. í 4 millj. N. varð sammála um þessa afgreiðslu málsins og mælir með því að frv. verði samþ. þannig, en tveir nm. voru fjarverandi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á áfengislögum, nr. 82 2. júlí 1969, sem við flytjum hv. þm. Oddur Ólafsson, Jón Helgason og Bragi Sigurjónsson. Þetta frv. er flutt í beinu framhaldi af nefndarskipan Alþ. á s.l. vori eða fyrir um það bil ári. Sú n. starfaði töluvert mikið á s.l. sumri, eins nú í vetur og lagði fram visst álit til þingflokkanna. Afleiðingin varð svo sú af þeim viðræðum eða niðurstaðan að mál n. yrði flutt í tvennu lagi, annars vegar í frv.-formi og hins vegar í þáltill: formi varðandi fræðsluþáttinn. Ekki er það neitt efamál að í margvíslegum vanda hverrar þjóðar ber áfengisvandamálið einna hæst. Það snertir öll svið þjóðlífsins: heimilin, vinnustaðina, skemmtanalífið, dómsmálin. Jafnt kemur það við sögu æskunnar sem hinna öldruðu og hvarvetna getur það orðið hinn versti vágestur, orsakavaldur margs þess ógæfulegasta sem fyrirfinnst. Mannleg hamingja er viða að veði sett, mannslífið sjálft fær oftlega að lúta í lægra haldi, afbrotin eiga þar rætur sínar, slysin sömuleiðis og fórnardýr áfengísnautnarinnar verða að úrhrökum göturæsanna. Engin prédikun á þetta að vera, en vart er unnt að hefja framsögu fyrir frv. um breyt. á áfengislögum án þess að minna um leið á vandann sjálfan, ógnvekjandi og sífellt vaxandi, svo mjög sem hann gegnsýrir þjóðlífið og veldur öllum hugsandi mönnum áhyggjum, hvaða afstöðu svo sem menn hafa annars til áfengisneyslu almennt. Ég mun leitast við að gera hér grein fyrir máli mínu án þess að það einkennist af eigin viðhorfi til þess. Sjálfur hef ég löngum velt fyrir mér hvað gera ætti. Oft hefur algjört bann verið efst í huga mér þegar hryggilegustu dæmin hafa komið upp. Oftar hef ég þó hallast að uppeldishliðinni, fræðsluþættinum, sem sterkasta bandamanninum gegn vá og voða ofneyslu áfengis. En oftast - og svo er í dag - hef ég staðið ráðvilltur og vonlítill gagnvart hrikaleiknum og fátt um það vitað hvað rétt væri og skynsamlegast og þá jafnframt árangursríkast. Eitt hefur mér þó ætíð verið ljósast alls: Viðhorf almennings í landinu, afstaða hans til málsins í heild hlýtur ævinlega að vera svo afgerandi að allar aðgerðir, öll framkvæmd hlýtur meira og minna að vera í samræmi við það almenningsálit sem ríkjandi er. Allar róttækar ráðstafanir t.d. þurfa og verða að eiga að baki sér sterkan vilja mikils hluta þjóðarinnar ef þær eiga að koma að haldi. Lagaákvæði, ströng og fyrirbyggjandi, verða dauður bókstafur einn ef framkvæmdir mótast af áliti sem gengur þvert á lögin, sem jafnvel er í því fólgið að því meir sem brotið er því betra. Þegar við, sem kjörnir vorum í svokallaða áfengismálanefnd Alþingis, tókum til starfa á s.l. sumri var okkur öllum þetta fullljóst, og því beindist fyrsta starf okkar nær einvörðungu að upplýsingasöfnun annars vegar og könnun á skoðunum þess fólks víðs vegar um land sem að því vinnur að bægja frá þeim voða sem unnt er, þess fólks sem nýrra leiða vill leita. Sammála voru allir nm. um að taka þar af mið í framhaldi af svörum þessa fólks. Og á svörum stóð ekki og þar mátti finna fjölmargar skarplegar athugasemdir og tillögur og dýrmætar upplýsingar. Hér er ekki tími til að rekja þau svör að neinu ráði, en mig langar - með leyfi hæstv. forseta - að víkja lítillega að ýmsu sem þar kom fram, ýmist frá sérfræðingum eða því áhugafólki sem svaraði okkur. Í bréfi frá áfengisvarnanefnd Siglufjarðar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Síaukin áfengisneysla ungs fólks á aldrinum 13–20 ára verður æ meira áberandi. Fjölgun staða, þar sem áfengi er selt hömlulítið, áfengisútsölustaða, vínveitingastaða og vinveitingaleyfa til félaga og stofnana, fer sívaxandi, aukin áfengisneysla í skemmtanalífi, léleg og villandi meðferð og framkvæmd þeirra mála, er varða brot á áfengislögunum, og þeirra reglna, sem um þau hafa verið settar, vanræksla menntakerfisins á fræðslu og fyrirbyggjandi starfi innan skólanna á skaðsemi áfengisneyslu á einstaklinginn.“ Í bréfi frá Gæsluvistarhælinu í Gunnarsholti segir svo, með leyfi forseta: „Vænlegast til úrbóta tel ég að koma á fót skyndihjálpar- og leiðbeiningarstofnunum og samræma störf þeirra og annarra stofnana og hæla, sem þegar eru fyrir hendi, sem veita áfengissjúklingum hjálp. Ég tel að leggja verði meiri áherslu á aðstöðu á hælinu til endurhæfingar á vinnuþreki og mannræktun þeirra sem illa eru farnir vegna áfengisneyslu svo þeir geti orðið sjálfbjarga. Þá tel ég að mikla áherslu eigi að leggja á fræðslu um áfengisvandamál í skólum og fjölmiðlum.“ Í bréfi frá áfengisvarnanefnd Vestur-Ísafjarðarsýslu, Halldóri Kristjánssyni, segir svo um umfang áfengisvandamálsins, með leyfi forseta: „Ekki kann ég að leggja mat á umfang áfengisvandamálsins á Íslandi nú um sinn. Þyngst tel ég vega þar upplausn heimila og mannskemmdir sem þaðan stafa, þar sem fjöldi barna lifir við öryggisleysi og ósköp sem valda ævitjóni. Veit ég þó að slysadauði af völdum áfengis beinlínis er ekki minna en einn maður á viku hverri til jafnaðar auk þeirra sem verslast upp af hugstríði og hraklegu líferni. Tapaðar vinnustundir þeirra, sem kallað er að drekki hóflega eða án þess að teljast vandræðamenn, eru smámunir hjá þessu, og sama má sennilega segja um fjárhagslegt tjón af skemmdarverkum.“ Í umsögn Sigurbjarnar Einarssonar biskups segir um þetta vandamál: „Ég tel vandamálið umfangsmikið, hvað sem líður tiltækum tölfræðilegum upplýsingum um áfengisneyslu þjóðarinnar í heild í samanburði við aðrar þjóðir. Ég tel það óvefengjanlega staðreynd að fjöldi einstaklinga neytir áfengis sér og sínum til alvarlegs skaða. Þyngst vegur að mínu mati það að áfengisneysla kvenna og unglinga hefur bersýnilega stóraukist að undanförnu. Drykkfelldir feður hafa alltaf verið til. Nú er ekki óalgengt að mæður séu drykkjusjúkar. Ljóst er hverju slíkt sætir fyrir þau börn sem í hlut eiga. Gildir þar hið fornkveðna: „Fár er sem faðir, enginn sem móðir.“ Í annan stað fer það í vöxt að unglingar og jafnvel börn neyti áfengís. Má sjá þá á skemmtistöðum hvarvetna í meiri mæli eða minni, enda er einatt mikið framboð áfengis á slíkum stöðum bæði leynt og ljóst.“ Í svari frá sýslumanninum í Skaftafellssýslu, sem er stutt, en segir engu að síður sína sögu, Einari Oddssyni, segir svo, með leyfi forseta: „Áfengisvandamálið á Íslandi í dag er svo umfangsmikið að það verður varla mælt. Skortur á almennri fræðslu um áfengi, eðli þess og áhrif, er það sem helst á vantar. Og hvað er til úrbóta? Gott fordæmi eldri kynslóðarinnar.“ Ég gæti haldið áfram að rekja hér svör sem okkur bárust, en ætla aðeins að stikla á þremur atriðum til viðbótar. Í bréfi frá sýslumanninum í Húnavatnssýslu, Jóni Ísberg segir svo, með leyfi forseta: „Ég held að við verðum að viðurkenna tilvist áfengisins og að algjört bann, sem væri það besta ef við værum einir í heiminum, sé tilgangslaust og haga okkur samkv. því. Ég hef sett fram þær till. að öll sala áfengis verði skráð á nafnnúmer og tölvuunnin, þannig að hægt væri að fylgjast með því hverjir keyptu óeðlilegt magn áfengis. Þá væri auðveldara að hafa hendur í hári leynivínsala og þeirra sem kaupa fyrir unglinga fyrir einn sopa.“ Í svari áfengisvarnanefndar Neskaupsstaðar varðandi það hvert álit hennar sé á vandamálinu er svarið stutt: „Nefndin treystir sér ekki til að svara fyrstu spurningunni.“ Síðan koma frekari svör við öðrum spurningum okkar. Að lokum: Frá áfengisvarnanefnd Akureyrar kom svar við fyrstu spurningunni, þannig, með leyfi forseta: „Við teljum áfengisvandamálið vera eitt af erfiðustu og umfangsmestu vandamálum þjóðfélagsins og þar vegi þyngst eyðilegging heimilishamingju. Heimilin eru grunnur þjóðfélagsbyggingarinnar. Hamingja þjóðarinnar byggist á hamingjusömum heimilum. Í öðru lagi: Áfengið veldur beint og óbeint heilsuleysi, slysum og afbrotum. Og í þriðja lagi: Eyðslusemi og ýmiss konar óhóf eru fylgifiskar áfengisneyslu. Fátt er efnahag landsins hættulegra en misnotkun áfengis.“ Hér mætti halda lengi áfram. Ekki skortir heldur till. ýmsar sem verða kynnu til bóta ef framkvæmdar yrðu af reisn og röggsemi. Einn rauður þráður, ein meginniðurstaða er þó ljós, hvort sem um er að ræða svör sérfræðinga eða áhugafólks: Áfengisvandamálið er í dag hrikalegra en nokkru sinni. Þar er um nokkur meginatriði að ræða sem ég minni rétt á: Í fyrsta lagi stóraukin áfengisneysla unglinga og jafnvel barna, sem stöðugt sækir neðar í aldursflokkana og eykur um leið hættuna á stórkostlegri fjölgun hreinna áfengissjúklinga í framtíðinni. Í öðru lagi mjög aukin drykkja á heimilum í skjóli partýmennskunnar sem hvarvetna tröllríður fólki í öllu sínu veldi sem tískufyrirbæri nútímans sem jafnframt hefur áhrif á uppeldi og mótun barna meira en þá grunar sem þessa iðju stunda við hliðina á vöggum hinna ungu. Í þriðja lagi og nátengt þeim fyrrtöldu: Áhrif áfengis í skemmtanalífi þjóðarinnar, jafnt ungra sem aldinna. Við höfum hér sett fram nokkrar tillögur til breytinga, nokkrar tillögur til úrbóta og þær koma kannske ekki svo mjög inn á þetta. Áfengið er óhjákvæmilegur förunautur hvar sem mannfagnaður er haldinn, þar sem það telst nánast til undarlegheita að taka ekki þátt í Hrunadansinum. Í fjórða lagi - og þær upplýsingar einkenndu svör allra þeirra sem við löggæslu fást eða nærri koma slysum: Áfengi er veigamesti orsakavaldur allra afbrota, jafnvel 80–90% allra þeirra eiga þangað rætur sinar að rekja á einn og annan veg. Slys, ekki síst umferðarslysin, eiga sinn örugga bandamann og félaga þar sem áfengið er, ýmist til limlestingar eða dauða, auk verðmætatjónsins. Í fimmta lagi sem afleiðing af aukinni drykkju, einkum barna og unglinga, stóraukinn fjöldi áfengissjúklinga sem með ári hverju verður meira vandamál og eftir öllum sólarmerkjum að dæma mun verða enn hrikalegra ef ekkert verður að gert. Þrátt fyrir ný hæli, nýjar stofnanir er útigangur hlutskipti æ fleiri aðila í þjóðfélaginu. Svona mætti gjarnan áfram halda enn lengur. Frá þeim, sem atvinnurekstur stunda, komu uggvænlegri upplýsingar en okkur hafði órað fyrir um glataðar vinnustundir eða vinnu undir áhrifum áfengis með þeim afköstum, sem því fylgja, og þeim mistökum, sem þar verða oft förunautar. Allt eru þetta margkunnar staðreyndir, en þó kom það okkur nokkuð á óvart, þar eð til svo gífurlega margra var leitað, hve samróma svörin voru og þau undirstrikuðu og jafnvel juku ugg okkar sem höfðum þó borið ærinn geig í brjósti varðandi þennan vanda allan. Eftir þennan lestur, eftir viðtöl við ýmsa þá sem gerst máttu um málið vita og frá sem víðustum sjónarhóli, þá stóðum við andspænis því hvað gera ætti. Eftir miklar umr. í n. var það einróma álit að setja fram, eins og ég sagði áðan, nokkrar till. til breyt. á áfengislögunum, fyrst og fremst - og það undirstrika ég - til þess að fá umr. um málið, vekja það upp í sölum Alþ. til umhugsunar og rökræðu. Okkur var ljóst að til þess að þessar till. næðu þeim tilgangi yrði að ganga nokkuð langt, koma með fáar, en róttækar till. til breytinga og biðja þm. úr öllum flokkum að ljá þeim nafn sitt til framlagningar án þess þó að þeir tækju til þeirra endanlega og afgerandi afstöðu. Þögnin í sölum Alþ. um mál þetta er einhver mesta og alvarlegasta meinsemdin næst á eftir almenningsálitinu og slælegri lagaframkvæmd. Ef takast mætti með frv. þessu að vekja umr. jafnt hér sem úti í þjóðlífinu um vandann, þá væri ekki til einskis barist. Orð eru til alls fyrst, þögnin og kæruleysið verst alls. Við afmörkuðum till. okkar við fjóra aðalþætti þessa frv. og fræðsluþáttinn sem fram kemur sérstaklega í þáltill. sem þegar hefur verið lögð fram. Ég mun víkja að einstökum atriðum, en fyrst langar mig - með leyfi hæstv. forseta - að lesa kafla úr grg. formanns n. okkar, Magnúsar Sigurjónssonar, um barna- og unglingadrykkjuna sérstaklega, þar sem vikið er að upplýsingum erlendis frá. Þar segir hann um það þegar aldursmarkið hefur verið fært niður: „Nú eru afleiðingarnar komnar í ljós. Hér eru örfá dæmi um niðurstöðurnar: Ein þekktasta og virtasta vísindastofnun heims á þessu sviði, Fíkniefnarannsóknastofnun Ontario-fylkis, hefur gert könnun sem staðfestir hörmulegar afleiðingar aldurslækkunarinnar. Yfirmaður stofnunarinnar, dr. Daníel Archibald, segir: „Lækkun aldursmarkanna hefur í för með sér stóraukna drykkju 14–17 ára unglinga. Fleiri og fleiri unglingar þurfa að leita aðstoðar vegna ofdrykkju.“ Í Bandaríkjunum var nýlega gerð könnun á áfengisneyslu ungra skólabarna. Charles Cook, sem skipuleggur áfengisvarnir í skólum Detroit-borgar, segir: „Drykkjuskapur er nú svo algengur í skólunum að drukknum nemendum er ekki veitt nein sérstök athygli lengur.“ Frá Danmörku: Yfirlæknir áfengisvarnamiðstöðvar Kaupmannahafnar, Egil Jensen, segir: „Hér eru 15–16 ára unglingar sem eru orðnir drykkjusjúklingar. Margir þeirra hófu áfengisneyslu um það bil 12 ára gamlir.“ Og frá Svíþjóð: Ólaf Burman áfengismálafrömuður, sem m.a. hefur haldið fræðslufyrirlestra hér á landi, segir: „Nú er í Svíþjóð hálf milljón manna illa farnir af völdum áfengisneyslu. Í nýlegri könnun kom fram, að í landinu eru um 300 þús. fullorðnir karlmenn áfengissjúklingar og misnotkunar áfengis verður sífellt meira vart hjá börnum og unglingum. Aldursflokkarnir, sem neyta áfengís, eru alltaf að verða yngri og yngri.“ Og af öllum þeim aragrúa svara skal ég aðeins taka fyrir þetta eina, frá lögreglustjóranum í Reykjavík, sem segir, með leyfi forseta: „Meðfylgjandi sendist yfirlit um tölu þeirra sem gistu fangageymslur lögreglunnar í Reykjavík á árinu 1974, ásamt upplýsingum um skiptingu þeirra í aldursflokka, kyn og fleira. Af yfirlitinu má sjá m.a., að áfengisvandamálið hér í borginni er umfangsmikið og margslungið, enda verður að hafa í huga að einungis hluti af því vandamáli kemur fram í skýrslum lögreglunnar. Athygli vekur að tala ungmenna, sem gista fangageymsluna, hefur farið vaxandi á síðustu árum.“ Síðan kemur löng grg. frá lögreglustjóra þetta varðandi. Þessi grg, segir að vísu sína sögu. Staðfestingu hennar fengum við hjá þeim læknum og sérfræðingum í ofdrykkjuvörnum, sem leitað var til. Ég vik þá að frv. sjálfu. 1. gr. þess fjallar um vínveitingaleyfi, og ég held tæpast að um verði deilt þá breyt. sem þar er lögð til. Við rákum okkur á þá furðulegu staðreynd að í dag gilda fáránleg ákvæði um hvort tveggja, lengd leyfistíma hjá veitingahúsunum og leyfisgjaldið. Til 4 ára er leyfið veitt í dag og gjaldið er 4040 kr. Þó ákvæði séu nokkuð ljós í núgildandi lögum um eftirlit með þeim skilyrðum sem veitingahús þurfa að uppfylla til að fá umrætt leyfi, þá mun þar ekki allt með felldu, síður en svo. Sums staðar eru þessi skilyrði nafnið eitt. Vínveitingaleyfin skulu t.d. háð því að húsin hafi til reiðu heitan mat auk ýmiss konar nauðsynlegrar aðstöðu. Víða eru þess dæmin að hvort tveggja sé þverbrotið og ekkert fæst að gert. Þó hefur svo um þverbak keyrt að vínveitingaleyfin hafa verið afturkölluð, en samkv. upplýsingum fróðustu manna mundi þurfa að afturkalla æðimörg ef framfylgja ætti einföldustu skilyrðum eingöngu, og hirði ég ekki um að nefna þar einstök dæmi, en þau eru tiltæk í fórum nefndarinnar. Við leggjum til að leyfin séu veitt til eins árs í senn, og þá treystum við því um leið að við endurnýjun leyfis sé þess gætt að frumskilyrðum leyfisveitingar sé fullnægt. Leyfisgjald hverju sinni leggjum við til að tífaldist, úr 4 þús. kr. í 40 þús., en vegna styttingar leyfistíma er hér um fertugfalda hækkun að ræða. Vínveitingahúsin eru reyndar sérkapítuli í áfengismálum okkar sem ég hef ætíð litið á sem einhvern lævísasta, en jafnframt alvarlegasta skaðvaldinn, en út í það skal ekki farið hér. Aðeins vil ég minna á það þegar sum blaðanna eru að básúna sveitaböllin svokölluðu, sem um margt er allt of rétt, þá ættu skriffinnar þeirra að líta sér nær og bera saman við hin menningarlegu vinveitingahús og ástandíð þar. E.t.v. eru þeir of tíðir gestir þar sjálfir til að taka eftir því, en munurinn er oft næsta lítill að því er mér hefur sýnst, og hef ég þó reynt af hlutleysi úr vissri fjarlægð að bera saman hvort tveggja. Mönnum kann að virðast að sú hækkun, sem við leggjum hér til á vínveitingaleyfunum, sé allhrikaleg. Við erum enda til viðræðu um að breyta þessum tölum eins og reyndar öllum frvgr. Þær eru settar hér fram til umr. fyrst og fremst. Það fór ekki á milli mála að 2. gr. frv. yrði sú sem menn hrykkju mest við. Þeirri till. kom ég á framfæri í n. af þeirri einföldu ástæðu að ég hef fengið á undanförnum árum mikinn fjölda samþykkta frá áfengisvarnanefndum víða að af landinu, og í þeim samþykktum hefur nær alltaf verið um það atriði að ræða sem hér er að vikið, þ.e.a.s. ýmist um áfengiskaupaskírteini eða nafnskírteini og skráningu þeirra. Hins vegar er þessi till. ekki mín sem slík. Fyrstu hugmyndina að henni sem beinni frvgr. fékk ég frá fyrrv. aðstoðarráðh. heilbrigðismála í vinstri stjórninni, Öddu Báru Sigfúsdóttur, sem hreyfði þessari hugmynd fyrst á árinu 1973 og þá nánast í því formi sem hér er lagt til. Ég dreg enga dul á það, að það er eðlilegt að menn hrökkvi þarna við. Höfuðtilgangurinn hjá áfengisvarnanefndunum með því að leggja þetta til er vissulega sá að draga úr drykkju, reyna það, fæla menn frá vínkaupum vegna aukins umstangs og fyrirhafnar, auk þess sem skráning á nafn hvers kaupanda væri viss hindrun einnig, ein þessara frelsisskerðinga sem mjög er hampað af þeim sem þykir óbreytt ástand býsna gott. Það er annars undarlegt hvað oft orðið frelsi heyrist nefnt varðandi áfengi, slík áþján og kvöl sem það getur orðíð, og verður alltof mörgum. Við flm. tökum það fram í grg, að þetta er aðeins sett fram sem ítrasta till. og þar er það skýrt tekið fram. Notkun venjulegra nafnskírteina er okkar varatill. og við hana sættum við okkur vitanlega fullkomlega En þessi till. er komin frá allt of mörgum aðilum til þess að hún verði hundsuð algjörlega. Hér er um að ræða þá aðila sem um þessi mál fjalla hvarvetna á landinu, og það er ekki hægt að hundsa þeirra kröfur algjörlega í þessu efni. Þess vegna kom ég þessari till. á framfæri í n., og þess vegna er hún hingað komin. Notkun venjulegra nafnskírteina ætti vitanlega að vera jafnsjálfsögð þarna og viða annars staðar þar sem nafnskírteina er krafist af minna tilefni. Tillaga um nafnskírteini og skráningar hefur, eins og ég sagði, ærið oft komið frá áfengisvarnanefndunum víðs vegar um land. Í raun er hér aðeins verið að flytja hana hér inn og kanna undirtektir við hana. Við flm. og nm., sem vorum um það sammála að leggja þetta fram sem till., við kunnum að vera þarna á villigötum, og síst of öllu - það tek ég skýrt fram varðandi allt þetta - vil ég lögfesta eitthvað sem í framkvæmd yrði markleysa ein og tjón. Síðan þessi till. kom fram hefur sú undarlega skoðun birst á prenti og það meira að segja víðar en á einum stað að með skráningunni væri farið inn á svið persónunjósna. Aldrei flaug mér eða höfundi þessarar till. 1973, Öddu Báru Sigfúsdóttur, það í hug að svo mikil viðkvæmni mundi verða í kringum þetta ákvæði. En satt er það. E.t.v. kann hér að vera um eitthvað slíkt að ræða. Hér er að vísu komið að málum sem leitt gætu til mikilvægra og að vissu leyti persónubundinna upplýsinga um áfengiskaup manna. En hitt er mér aftur á móti hulin ráðgáta með öllu, hvernig þessi skráningarskylda eða úrvinnsla hennar og þær upplýsingar, sem af henni leiddi, gætu á nokkurn hátt gefið upplýsingar eða ábendingar um skoðun viðkomandi aðila. Öllu slíku vísa ég á bug sem hreinni móðursýki mér óskiljanlegri. Um þetta hefur verið sagt að þarna ráði öfgar og brennivínshatur og þá alveg sérstaklega hjá 1. flm. Ég er fúslega til viðræðu um þá breyt. á þessu ákvæði sem mönnum kynni að sýnast réttmætari, og svo er reyndar um frv. þetta allt. Það er rétt eins og menn hafi, þegar þetta frv. kom fram, almennt reiknað með því að samtímis yrði þetta orðið að lögum og menn gætu átt von á þessu daginn eftir. En frv. er beinlínis sett fram og skýr grg. um að þetta sé fyrst og fremst sett fram til frekari umr. En þrátt fyrir einstök upphlaup, þá hygg ég að umr. verði til góðs og þá hverfur a.m.k. úr sögunni sá áróður sem er býsna ágengur, að á Alþ. sé aldrei um þetta alvörumál fjallað. Engin af þessum greinum - það skal tekið fram - er okkur neitt heilagt mál. En við vorum sannfærðir um að því aðeins að till. gengju nokkuð langt vektu þær menn til einhverrar umhugsunar og umr. Annað væri útilokað. Og um gagnsemi þessara till. dæmi ég ekki heldur. Hitt veit ég mætavel og er sannfærður um, að það er engin tilviljun að ýmsar þessar till. og eiginlega flestar eða allar eru samnefnari af öllum þeim svörum sem við fengum við spurningum okkar á s.l. sumri. Það getur ekki verið tilviljun. En að því skal ég koma nánar síðar. Ég vík þá að 3. gr. frv., en í grg, fyrir henni segir svo: „Hér er um breyt. á 20. gr. að ræða sem felur í sér m.a. niðurfellingu þessara orða í 1. málslið 4. mgr.: „nema í fylgd með foreldrum sínum eða maka“, og tilsvarandi síðar. Um þetta atriði eitt sér og þó einkum um aldurstakmarkið sjálft, 24 ár, 19 ár eða 18 ár, hefur mjög verið rætt í n., enda sitt sýnst hverjum. Hér er þó aðallega um samræmingaratriði að ræða, þ.e. að aðgangur að vínveitingahúsi og leyfi til vínkaupa séu bundin við sama aldur. Hér er miðað við 20 ár, en í n. hefur einnig komið fram að 18 ára markið kæmi almennt til greina, gegn því að þar yrði betur eftir fylgt með aðhaldi og eftirliti. Grein þessi er m.a. sett fram til umr. um þetta almennt, og þær upplýsingar, sem n. hefur undir höndum um reynslu annarra þjóða, munu þá verða veittar í umr. og í n, deildarinnar.“ - Það hef ég þegar gert með því að lesa upp úr ítarlegri samantekt Magnúsar Sigurjónssonar hér áðan. - „Þess skal getið að um samhljóða álit er að ræða erlendis frá um þetta atriði,“ eins og kom mjög glögglega fram í hans ágæta yfirliti, „þ.e. lækkun aldurstakmarks hefur í för með sér enn meiri drykkju sem færist jafnframt enn niðar í aldursflokkunum.“ Þetta kom mjög skýrt fram áðan, og sé ég ekki ástæðu til þess að endurtaka neitt af því. Um aldursmarkið sjálft mætti lengi ræða. Ég hef þá skoðun sjálfur að aðalatriðið sé að fullt samræmi gildi og um leið að framkvæmd fylgi lögunum eftir því sem framast er kostur. Hins vegar fer ekki hjá því að upplýsingar erlendis frá veki okkur til umhugsunar um þetta atríði. Mér hefur virst ástandið slíkt, þrátt fyrir ákvæði okkar um 20 ára markið, að mestu skipti að raunhæf framkvæmd væri möguleg, og ég hef tæpast séð þess nokkra von nema með lækkun aldursmarksins í t. d. 18 ár, eins og við Páll Þorsteinsson fyrrv. alþm. lögðum raunar til í frv. fyrir nokkrum árum, og hert um leið öll ákvæði varðandi eftirlit og framkvæmd á löggjöfinni. Um þetta hafa verið skiptar skoðanir í n. Það, sem hér er lagt til, varð ofan á svipað og með ákvæði 2. gr. Ég vil benda - með leyfi hæstv. forseta - á nokkrar staðreyndir sem áfengisvarnaráð hefur sent frá sér og vissulega vega þungt. Þar segir að áfengislaganefnd, sem sænska þingið kaus og var að störfum tæpan áratug, lagði til að unglingum yngri en 20 ára yrði framvegis sem hingað til bannað að kaupa sterka drykki. Í öðru lagi, að ljóst er að mjög erfitt reynist að koma í veg fyrir ólöglega drykkju unglinga. Hún færist einungis til enn yngri aldursflokka með lækkuðu aldursmarki. Í þriðja lagi: Unglingadrykkja hérlendis jókst fyrst að marki þegar rekstur vínveitingahúsa var leyfður. Áhrif þeirra á þjóðlífið komu greinilega í ljós í þjónaverkfallinu í fyrra og þegar dómsmrh. lét loka þeim í febrúar í ár. Auðveld framkvæmd til að draga úr unglingadrykkju er að fjölga eftirlitsmönnum með vínveitingastöðum. Þeir eru nú tveir í Reykjavík, en þyrftu að vera 15. Eftirlit þetta er framkvæmt ríkissjóði að kostnaðarlausu. Í fjórða lagi: Afnám þess fyrirkomulags, að laun þjóna standi í réttu hlutfalli við áfengissölu þeirra, yrði áreiðanlega til góðs. Þetta ásamt því, sem kom fram í ábendingum formanns n., Magnúsar Sigurjónssonar, læt ég nægja. En sá hinn sami hefur einnig flutt till. til vara sem ég mun einnig koma hér á framfæri, en hún er þannig, með leyfi hæstv. forseta - hann segir að vísu fyrst: „Best væri að fella niður allar undanþágur og standa fast á 20 ára aldursmarkinu. En ef ekki er vilji fyrir hendi til að ganga svo langt, þá er þó til stórra bóta að binda undanþáguna frá 20 ára aldrinum við 18 ár, þannig að greinin orðist þá svo: „Ungmennum að 18 ára aldri er heimilt að dveljast til kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vínveitingar eru leyfðar, séu þau í fylgd foreldra sinna eða maka. Dyraverðir, eftirlitsmenn og framleiðslumenn skulu láta ungmenni, er koma á slíka staði eða dvelja þar eftir kl. 8 að kvöldi án samfylgdar foreldra eða maka, sanna aldur sinn á þann hátt að sýna nafnskírteini með mynd eða á annan fullnægjandi hátt, enda sé ástæða til að ætla að hlutaðeigandi hafi ekki náð 20 ára aldri.“ Þessu kem ég hér með á framfæri sem sérstakri varatill. frá formanni n., Magnúsi Sigurjónssyni. Ég legg enn áherslu á það, að hér er um að ræða eins og í 2. gr. umhugsunarefni sem ekki verður afgr. í dag eða á morgun. Hér er um svo alvarlegt og þýðingarmikið atriði að ræða að ég vil einskis láta ófreistað til að þar á fáist einhver lausn, einhver bót frá ástandi dagsins í dag. Þingmönnum ber að freista þess að finna bestu leiðina. En það er nú einmitt til marks um það ofstæki sem er í hv. 1. flm. þessa frv., að hann hefur maldað mest í móinn í n, varðandi aldurstakmarkið. Ég hef sem sagt verið á þeirri skoðun, sem ég var þegar ég flutti frv. með hv. þm. Páli Þorsteinssyni á sínum tíma, að það sé óraunhæft að binda sig við 20 ára aldursmarkið þrátt fyrir allt og við verðum að horfast í augu við raunveruleikann í þessu og hafa fullt samræmi í 18 ára aldrinum og herða svo bara viðurlögin þar við. Þetta er mín persónulega skoðun sem ég lýsi yfir hér eins og ég hef gert í n. áður. En meiri hl. n. lagði sem sagt til áframhaldandi 20 ára aldursmark og það yfirfært enn frekar en er í gildandi lögum. Í 4. gr. er um nýmæli að ræða sem einn nm., Steinar Guðmundsson, hefur margsinnis vakið máls á í ræðu og riti. Ég læt grg. hans ákveðna og berorða, nægja sem rökstuðning, svo sem áréttingu á athugasemdum með frv., en grg. Steinars er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ofdrykkjuvarnastöðvar hafa hvarvetna reynst mjög vel í baráttunni gegn ofdrykkju í atvinnu- og fjölskyldulífi frá því þær fyrst voru skipulagðar á árunum 1945–1955. Í Bandaríkjunum, Kanada, Ástralíu og meðal velflestra Evrópuþjóða er þetta kerfi, leiðbeiningarstöðin í ofdrykkjuvörnum, notað í síauknum mæli með mjög góðum árangri. Reynslan hefur orðið sú, að ofdrykkjuvarnir einangrast ekki frá áfengisvörnum, heldur vaxa þær í áttina til þeirra, því í reynd beinist hið virka björgunarstarf ýmist inn á braut bindindis eða bindindisfræðslu eða inn á starfsvettvang AA-stefnunnar eða leiðir venjulegrar heilsugæslu. Nú er vitað og verður ekki hrakið að ef miðað er við niðurstöður margendurtekinna athugana, sem fram hafa farið meðal vestrænna þjóða æ ofan í æ undanfarna áratugi, má ætla að aðeins 5% þeirra drykkjumanna íslenskra, sem ekki geta bjargað sér til eðlilegra lifnaðarhátta vegna ofdrykkju, njóti einhverrar opinberrar aðstoðar sér til bjargar. 95%, sem eru drykkjumenn á ýmsum stigum ofdrykkju eða alkóhólisma, eiga það eitt sameiginlegt að hafa ekki lagt á hilluna viðleitnina til að bjarga sér og sínum efnalega og reyna að skila dagsverkinu þótt gloppótt verði það stundum. En það kaldranalega er, að einmitt á meðan þetta fólk drattast til að skila vinnuvikunni af sér er því meinuð öll aðstoð til að ná fótfestu til eðlilegra lifnaðarhátta. Hinir aftur á móti, sem gefast upp og hætta að vinna, þurfa engu að kvíða með afkomuna. Þeir eiga víða skjól og skilning, enda er nokkuð vel séð fyrir þörfum þessara 3–5% hér á landi. Félagsmálastofnun Reykjavíkur, gistiskýlið í Þingholtsstræti, Hlaðgerðarkot, Víðines, Gunnarsholt o.fl. „Ekki get ég séð,“ segir Steinar áfram, „að miklu lengur sé hægt að þrjóskast við að sinna ofdrykkjuvandamálinu íslenska og neita að beita þeim tækjum og aðferðum sem best hafa gefist erlendis. Reynslan er sú hér eins og annars staðar að menn ríghalda í þann aumingjaskap sem speglast í útigangsdrykkjumanninum, þetta auðnuleysi sem tilheyrir lengst leiddu 5%, svo að menn hafi eitthvað til að benda á þegar talað er um drykkjuskap, svo menn hafi eitthvað til að æfa líkn sína á eða óskapast yfir, svo síður sé hætta á að á þá sjálfa kynni að verða bent. Þessum skrípaleik verður að linna. Fyrsta sporið er leiðbeiningarstöð í ofdrykkjuvörnum með samstarfi við fánabera bindindishugsjónarinnar. Leiðbeiningarstöð án afvötnunaraðstöðu er fráleit, bæði vegna þess að mjög oft er leitað hjálpar þegar ætlar um koll að keyra vegna drykkjuskapar og þarf því að vera aðstaða til að láta renna af mönnum og hins vegar vegna þess að á vissu skeiði fráhvarfstímans er drykkjumaður betur viðmælandi en nokkurn tíma annars um vandræði sín, og tekst æfðum leiðbeinanda þá oft að nýta þessa stundum ekki nema örfáu klukkutíma, þessa ljósglætu algjörrar uppgjafar, til að hefja það samstarf sem enst getur til langvarandi bata, sbr. sjálfan mig fyrir 20 árum.“ Þetta voru lokaorð í grg. Steinars Guðmundssonar fyrir þessari grein um leiðbeiningarstöð í ofdrykkjuvörnum. 5. og 6. gr. laganna fjalla um eðlilega og sjálfsagða hækkun sektarákvæða. Jónas Gestsson, einn nm., fór vandlega ofan í þessi mál, miðaði hækkunina við eðlilegasta mælikvarða, verðhækkun áfengis, frá því að eldri lög um sektarákvæði voru sett, og að hækkun upphæðanna er í samræmi við það. Ég hef haldið æðilanga tölu fyrir frv. þessu. Þó er hér ekki öll sagan sögð. N. fór þess einnig á leit við þm. allra flokka að þeir flyttu þáltill. um fræðslumál. Það hefur nú verið gert og er fyrsti flm. þeirrar till. hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir og mun hún bráðlega gera grein fyrir þeirri till. Ég geri mér ekki vonir um neina afgreiðslu þessa frv. nú. N. var efst í huga að koma einhverju á framfæri, umdeildu og róttæku umfram allt, til þess að hreyfing mætti á málið komast. Fyrir n. hönd færi ég meðflm. mínum þakkir fyrir góðar undirtektir um flutning frv., þó ég viti að þeir hafi uppi ýmsar athugasemdir við einstök atriði sem eflaust koma hér fram. N, mun starfa áfram þar til hún telur störfum sínum það vel komið að þingið sjálft taki frumkvæðið í sínar hendur. Eftir því er beðið, eftir úrbótum er beðið af miklu fleiri en bindindismönnum. Æ fleiri heimta að eitthvað sé að gert. Vissulega væri hægt að benda á ótalmargt í þessu máli sem ég teldi betur mega fara og þá alveg sérstaklega skipulag æskulýðs- og íþróttastarfs sem eins öflugasta bandamanns í baráttunni gegn ofneyslu áfengis. Þar um vantar ekki lög, heldur framkvæmd og fjármagn um leið. Að lokum þetta: Hér er um ítrustu till. að ræða, sumar beinlínis fram settar til þess að ýta við mönnum án minnstu vonar um að þær verði að veruleika í óbreyttri mynd. Það, sem sköpum skiptir í þessu máli öllu máli, er almenningsálitið, - álitið sem þjóðin sem heild hefur á málinu, umfangi vandans og ráðum til úrbóta. En Alþ. á að gera sitt til þess að móta það álit og leggja á ráðin um það hvað gera eigi. Með umr. um málið, öfgalausum og viðsýnum, er það unnt. Þrátt fyrir það að hér sé um ítrustu till. að ræða í sumum tilfellum og aðeins að fáu vikið, þá álít ég að við eigum að geta rætt um þessi mál á öfgalausan hátt með öllu, og þrátt fyrir það að ég sé sjálfur bindindismaður, þá vona ég að enginn væni mig í þessu efni um öfgar. Aðalstarf mitt hefur verið að uppeldismálum. Þaðan hygg ég að fáir gætu sagt þá sögu að öfgar hefðu ráðið ferðum varðandi veikburða tilraunir mínar til að vara við skaðlegum áhrifum áfengisneyslu. Þeim, sem þykja þessar till. ganga of langt, skal bent á þá fyrirvara sem við höfum á þeim, jafnt nm. og þó enn frekar flm. þessa frv. Engu skal upp á menn þvingað. En ástandið kallar á aðgerðir, og til þess að svo megi verða þarf að opnast umr. og hún þarf að verða hér á þingi sem hreinskilnust og hleypidómalausust. Okkar álit var það að fáar róttækar till. væru vænsta leiðin til þessa. Í trausti þess er frv. borið fram. Það bið ég menn að athuga, jafnt innan þings sem utan, áður en sleggjudómarnir falla í þeirri blindu sem þjóðin virðist að miklu leyti slegin í þessu máli. Þetta frv. mun verða endurflutt í byrjun næsta þings, e.t.v. þá í breyttri mynd, e.t.v. í samræmi við það sem hér kemur fram núna í þeim stuttu umr. sem eflaust verða um þetta mál nú. En að lokinni þessari umr. vil ég, herra forseti, óska eftir því að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég get að mörgu leyti lýst yfir ánægju minni yfir því að þetta frv., sem hér er borið fram, hefur séð dagsins ljós hér á hinu háa Alþ., því ég skal gera þá játningu hér að ég hafði hugsað mér að bera fram frv. um breyt. á áfengislöggjöfinni, en með tilkomu þessa frv. gefst tækifæri til þess að koma með þær brtt. á áfengislögunum sem að mínum dómi eru nauðsynlegar. Ég er alveg sammála þeim hv. alþm., flm. þessa frv., að það er eitt erfiðasta og kannske vandasamasta og að mörgu leyti sorglegasta viðfangsefnið sem íslenska þjóðin á í dag við að etja, áfengisbölið í þeirri ískyggilegu mynd sem hefur náð að þróast með þjóðinni. En ég vil þá einnig taka það skýrt fram, að þær till., sem felast í meginmáli þess frv. sem hér liggur fyrir, eru að mínum dómi ekki líklegar til að bæta úr því ástandi sem nú ríkir í þessum málum. Ég held að ef maður af sanngirni, raunsæi og alveg án allra fordóma gefur sér tíma til að athuga þessi vandmeðförnu mál ofan í kjölinn, þá held ég að þáttur löggjafans varðandi þetta mál sé ekki til að státa af. Ég held að mikið af þeim vandamálum, sem hér er við að setja, og yfirleitt hvernig þessi mál hafa þróast til hins verra í þjóðfélaginu megi rekja til hinna dæmalausu ákvæða eða réttara sagt löggjafar sem þessi þjóð hefur þurft að una við frá því að svokölluð áfengislöggjöf var sett. Í þjóðfélagi þar sem hægt er að kaupa í lítravís í gallonavís áfengi sem er að styrkleika 45 eða 47%, eins og margar víntegundir eru á boðstólum hér í áfengisútsölunum, en á sama tíma er ekki leyfð neysla svokallaðs áfengs öls, slík löggjöf getur ekki boðið upp á annað en stórkostleg vandræði. Það er svo margt sem hægt er að finna að í sambandi við þessa löggjöf sjálfa svo og framkvæmd hennar að það væri hægt að halda um það margra klukkutíma ræðu. Ég vil ekki, eins og nú er komið afgreiðslu mála á Alþ., fara að tefja starfsemi þingsins með ítarlegum umr. nú á þessu stigi málsins. Aðeins þótti mér tilhlýðilegt nú þegar við 1. umr. að koma fram þeim sjónarmiðum, eins og að vissu leyti kom fram í framsögu hv. flm. þessa frv., hv. 7 landsk. þm., að menn skyldu fara gætilega í að setja lög sem mótuðust af áliti almennings sem gengi þvert á lögin. En ég held því miður að það séu ákaflega mörg ákvæði í áfengislögunum sjálfum og gilda um framkvæmd þeirra sem einmitt stefna í þá átt. Ég sagði áðan að það dyldist engum að það væri við gífurleg þjóðfélagsvandamál að etja í sambandi við það ástand sem hefur skapast út af misnotkun áfengis í þjóðfélaginu. En ég vil láta það koma hér skýrt fram, að mitt mat á því máli er að við læknum það ekki með síauknum boðum og bönnum og hækkunum á einhverjum upphæðum, sektarupphæðum, eða með því að herða refsiaðgerðir. Við læknum þetta ekki með því. Hvaða sjónarmið og hvaða skoðanir sem við höfum á þessum málum, þá verður ekki sú staðreynd umflúin að áfengi er förunautur mannkynsins og búið að fylgja mannkyninu frá örófi alda, og við erum ekki þess umkomnir, allra síst nú á þessum síðustu tímum eftir að við erum nærri því komnir í miðdepil alheimsumferðarinnar, að útiloka okkar þjóð frá þessari neysluvöru. Þess vegna er það áreiðanlega öllum fyrir bestu að menn reyni að líta á þessi mál öfgalaust, af raunsæi, af skynsemi og reyni að haga lögum, reglugerðarákvæðum og ákvæðum um framkvæmdina í sambandi við samskipti við þetta vandamál þannig að það verði frekar til þess að ala upp kynslóð sem hefur þann manndóm og þroska að geta umgengist þessa neysluvöru eins og mönnum sæmir. En þar hefur hlutur löggjafans verið mjög slakur og þarf mikið um að bæta. Mönnum hefur verið ákaflega gjarnt að setja ríkinu fyrir blinda augað, loka augunum fyrir þeim staðreyndum sem við blasa í sambandi við þessi mál og halda að með síauknum boðum, bönnum og alls konar refsiaðgerðum, eftirliti, sé hægt að lækna þessa meinsemd. En það er bara ekki svona, það er ekki hægt að lækna hana með þessu. Og íslenska þjóðin hefur það dýrkeypta reynslu og margra áratuga reynslu af samskiptum sínum og viðureign í þessum málum að mönnum ætti að vera orðið ljóst að það verður og ber ríka nauðsyn til að taka öðruvísi á þessum málum heldur en gert hefur verið af löggjafanum til þessa. Mönnum er mjög gjarnt í sambandi við þessi mál að vera tíðrætt um áhrif svokallaðra vinveitingastaða og vinveitingahúsa í sambandi við allt það mikla ólán sem skapast vegna ofneyslu áfengis. En eigum við ekki í þessu sambandi að hafa augun opin fyrir því að við búum við þær staðreyndir að við erum með mannfjölda sem skiptir þúsundum og jafnvel tugþúsundum sem óska eftir því að eiga einhvern samastað, aðgang að einhverjum slíkum stöðum, hvort heldur er til þess að fá sér glas af víni eða til að koma saman. En löggjafinn hefur gengið svo frá þessum málum að það er ákaflega erfitt að veita þessa þjónustu. Ég vil enn fremur benda á þá staðreynd sem er fyrir hendi í okkar þjóðfélagi að æskulýðurinn og á ég þá helst í því sambandi við skólagöngufólkið, fólkið á táningaaldrinum, ef svo mætti að orði komast, þetta fólk sem þannig er háttað um. það dvelst ekki á sínum heimilum. Það er alveg sama hvernig heimilin eru útbúin. Það er ekki vegna þess að það hafi ekki góða aðstöðu á heimilum. Það er ekki vegna þess, að aðbúð þess er ábótavant, heldur er tíðarandinn sá að aldurshóparnir óska að halda saman, þeir óska að vera í hóp, ræða sín hugðarefni saman og geta gert það á þeim stöðum sem þeir sjálfir ákveða. Ég er því ekki í nokkrum vafa um að mikilvæg og hagræn lækning í sambandi við þessi mál væri að fjölga stórkostlega veitingastöðum, t.a.m. í þéttbýlinu eins og hér í Reykjavík og fleiri þéttbýlisstöðum. Það á að endurskoða gjörsamlega frá rótum ákvæði áfengislöggjafarinnar um það hvar má veita vín og undir hvaða kringumstæðum má veita vin, fyrir utan náttúrlega þá sjálfsögðu ákvörðun og breytingu að leyfa neyslu áfengs öls. En að vera með þá bábilju og hégilju, eins og ríkt hefur í þessum málum, að það sé bundið einhverri eldhúsastöðu og búnaði til matseldar hvort hægt er að drekka kollu af öli og sitja saman og rabba um landsins gagn og nauðsynjar ef menn óska eftir því, sjá menn ekki hvílík bábilja er þarna á ferðinni? Ég hef reynslu bæði sem neytandi og sem foreldri af þessum málum. Ég er fulltrúi þeirrar kynslóðar sem ólst upp, þegar hún óx upp úr grasi, við spönsku vínin, við tíkarbrandinn við mólinógutlið, við hundaskammtinn, við landabruggið og svo að lokum við kolvitlausa áfengislöggjöf. Þessum skilyrðum, sem minni kynslóð voru sett af löggjafanum, er ekki að þakka að fleiri af okkur fóru ekki í hundana heldur en farið er. Það má segja að það sé forsjóninni fyrir að þakka að þrátt fyrir allt hefur þó ekki farið verr en fór. Ég held því að í sambandi við þessi mál væri miklu nær að taka til raunhæfrar athugunar að reyna að bæta úr þessum málum. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég vil gjarnan leggja mitt lóð á þá vogarskál að það verði tekið til athugunar hvort við eigum ekki að skapa okkar ungmennum betri skilyrði til þess að geta hist á sómasamlegum litlum veitingastöðum, þar sem þau kynnu að óska eftir að dvelja, hvort heldur yfir kollu af áfengu öli, og þau mega líka fá sér vínglas ef svo ber undir. Með því að skapa skynsamlega reglugerð um framkvæmd og hvernig rekstri slíkra staða væri háttað væri ég ekki í nokkrum vafa um að það væri hægt að finna grundvöllinn fyrir því að þetta fólk umgengist þessa hættulegu vöru, skulum við segja, en vöru sem yfirgefur okkur ekki, hún fylgir okkur frá vöggu til grafar. Þetta er í mörgum tilfellum kannske einhver besti vinur sem mannkyníð á og hefur oft reynst einhver besti gleðigjafi. En það hefur einhvern tíma verið sagt að það má misnota alla vináttu, það er hægt að misnota allt. En staðreyndin er fyrir hendi, að það er alveg sama hvaða löggjöf og hvaða reglugerðir við setjum hér um á hinu háa Alþ., við afnemum ekki samskipti okkar við þessa neysluvöru. Þess vegna hlýtur valkosturinn að vera hvort ekki er hægt að finna einhvern flöt á því, og ég held að það sé veglegt hlutskipti hins háa Alþ. að hafa forustu um að skapa grundvöllinn fyrir því að umgengni þjóðarinnar verði um meðferð þessarar vörn á sem mannsæmastan hátt fyrir þjóðfélagið í heild.



Herra forseti. Það er ekki ástæða fyrir mig að hafa hér mörg orð um þar sem ég get tekið undir það sem hv. 1. flm. þessa frv. sagði í framsöguræðu sinni áðan. En mér var ljúft að verða aðili að því að flytja þetta frv., í fyrsta lagi af því að mér fannst sjálfsagt að það nál., sem áfengismálanefnd, sem Alþ. kaus, skilaði, væri flutt hér á Alþ., og svo í öðru lagi að það væri þörf á að vekja athygli á þessu máli þar sem ég er þeirrar skoðunar að áfengisvandamálið sé eitt af okkar stærstu vandamálum, og það er mikilsvert að fá umr. um það. Eins og við vitum, þá er almenningsálitið ekki nægilega sterkt gegn neyslu áfengis eins og er. Mér virðist að almenningur líti þessi mál ekki nægilega raunsæjum augum. Við verðum varir við það, t.d. í umr. um áfengismál, að þessu vandamáli er stundum mætt með hálfgerðu háði, þrátt fyrir þau ömurlegu örlög sem margir hafa hlotið af völdum áfengis. Mér finnst að það skjóti skökku við viðbrögð manna sem algengust eru þegar hættu ber að höndum, en um hættu er tvímælalaust oft að ræða þegar áfengi er annars vegar. Við vitum það t.d. ef einhver er staddur í sjávarháska að þá eru flestir boðnir og búnir til þess að aðstoða eftir föngum og bjarga. En þó að við sjáum að margir hljóti ill örlög af völdum áfengis, láti lífið af völdum þess eða verði óvinnufærir þá virðist sem almenningsálitið sé ekki nægilega sterkt til þess að bregða þar skjótt við. Ég ætla ekki að halda því fram að þær till., sem hér eru fluttar, séu endilega þær bestu eða það eina rétta, og við vitum að það er sitthvað, hvað við teljum æskilegast að nái fram að ganga, og svo hitt, hvað við teljum að raunhæft sé og beri bestan árangur á hverjum tíma. En ég held að í þessu máli skipti ákaflega miklu viðhorf ríkisvaldsins, að það sé viðurkennt af ríkisvaldi að neysla áfengis sé vandamál sem þurfi að neyta allra úrræða til að draga úr og berjast gegn. Og ég er algjörlega ósammála skoðun hv. 2. þm. Norðurl. e. að við eigum að viðurkenna að þessi neysla og afleiðingar hennar séu óhjákvæmilegar og sjálfsagðar, hafi verið og eigi að vera förunautur okkar manna. Og ég er þá einnig algjörlega ósammála því að bjargráð í þessu máli sé að auka vínveitingar og aðstöðu til neyslu þess, reisa fleiri vinveitingahús og auka frelsi í þessum málum, t.d. með áfengum bjór. Ég held að reynslan hafi sýnt að það er ekki bjargráðið í þessum efnum. Við höfum það fyrir augum hversu mikið vandamál þetta er bæði fyrir marga einstaklinga og þjóðfélagið í heild beinlínis í miklum fjárútlátum. Það þarf að reisa mikið af sjúkrahúsum til þess að taka á móti þeim sem beðið hafa skipbrot af völdum áfengis. Það þarf að margfalda löggæslu til að líta eftir þeim sem hafa neytt þess í óhófi. Og mér finnst að það sé algjörlega fyrir neðan virðingu mannsins að slíkt skuli henda, að hann þurfi slíkt eftirlit. Ég vil endurtaka það, að það sem ég tel fyrst og fremst tilgang þessa frv. er að vekja athygli á þessu máli og reyna að fá það fram að ríkisvaldið telur neyslu áfengis svo mikið vandamál að það þurfi að neyta allra úrræða til að draga úr henni.



Herra forseti. Það kemur fram í þessu máli eins og mörgum öðrum að þótt menn hafi á raun og veru sama markmið, þá greinir þá á um leiðirnar. Ég efast ekkert um að hv. 2. þm. Norðurl, e. geri sér fulla grein fyrir vandamálum ofdrykkjunnar og hann geri sér fulla grein fyrir því að þjóð okkar er í miklum vanda vegna þess að við drekkum of mikið og of illa. En okkur kemur bara ekki saman um hvaða leiðir eigi að fara að því marki að minnka drykkjuna eða gera hana hóflegri. Þetta er kannske ekki óeðlilegt, því að stundum getur verið með hættulega sjúkdóma eða hættuleg efni að visst öryggi sé í því að komast í snertingu og fá svonefnt ónæmi fyrir því. T.d. er fyrir mann til að umgangast annan með kúabólu nauðsynlegt að það sé búið að sprauta í hann kúabólu áður. Þetta er aftur á móti ekki svo um áfengið, vegna þess að áfengið er ávanaefni og leiðin til þess að gera mann að ofdrykkjusjúklingi er einmitt að hann fari þessa hægfara leið, að hann smakki á efninu fyrst og haldi síðan áfram og hver snafs, það má í raun og veru segja að hann kalli á þann næsta, fyrst og fremst vegna eðlis þess efnis, á sama hátt og sjúklingur sem er skorinn upp á spítala, hann fær morfín, og það er sama með morfínið, það kallar gjarnan á næsta skammt vegna þess að það hefur þetta sama eðli og þessa sömu eiginleika. Þess vegna er hætt að gefa manninum morfín eins fljótt eins og mögulegt er, og þó kemur stundum fyrir að það er of seint. Hitt er svo annað mál, að það frv.. sem hér liggur fyrir, er ekki um neitt bann á vínveitingum og það er ekki um neitt áfengisbann að neinu leyti. Það, sem hér er fyrst og fremst um að ræða er, að það er verið að vissu leyti að þrengja kosti þeirra sem mega veita vín. Þeir þurfa að borga meira í ríkissjóð til þess að fá leyfi til að selja mönnum áfengi. Í öðru lagi á að reyna að hafa áhrif á leynivínsöluna með því að láta menn hafa sérstök áfengiskaupaskírteini með nafnnúmeri og mynd. Þetta þykir kannske ekki gott, og ég er ekki viss um að flm. séu endilega sannfærðir um að það komi til að þessi grein verði samþ. En það er vitað mál að a.m.k. hér í Reykjavík og jafnvel víðar á landinu eru fullorðnir menn sem hafa af því sína atvinnu og sína möguleika til að drekka brennivín að sniglast í kringum áfengisútsölurnar, fara inn í þær, taka við peningum af ófullveðja unglingum og kaupa áfengi til þess að afhenda þeim aftur og fá sjálfir hluta af því. Þetta vita allir, og þetta er hægt að sanna hvenær sem er. En þetta er eitt af því sem á að reyna að fyrirbyggja með þessu ákvæði. Þetta, sem 1. flm. lagði áherslu á, að flm. væru ekki allir sammála um ákvæðið um 20 ára aldurinn, það er alveg rétt. Það er mikið ósamræmi í þessu eins og það er, og ég held að það væri rétt að flytja þetta niður í 18 ár, eingöngu vegna þess að unglingar eru þroskaðri núna og eru búnir að umgangast skemmtistaði og vín kannske lengur en fyrr á tímum, þannig að þeir eru e.t.v. komnir á giftingaraldur, a.m.k. kvenfólkið, 18 ára og er óeðlilegt að hafa ekki samræmi í þessu. Ég held því að þarna sé svolítið vafasamt hvað gera skuli. Hitt er svo annað mál, að alkóhólisminn er stórkostlegt vandamál. Og þetta er ekkert nýtt. Þetta er aldagömul saga og aldagamalt vandamál. Menn voru lengi vel ósköp rólegir og álitu vínið af hinu góða, en ekki hinu illa. Þetta er, eins og við vitum, frá biblíulestrinum. Sömuleiðis er það að jafnmerkur maður og Pasteur, hann leit á áfengi sem heilsusamlegan og góðan drykk. Það er kannske ekki fyrr en löngu seinna sem menn virkilega uppgötva þá annmarka sem brennivínsdrykkjunni fylgja, en þeir eru nefnilega ansi margir. Þeir eru svo margir að nú mun vera í flestum menningarlöndum eða löndum þar sem ekki er bannað að drekka áfengi vegna trúarbragða, þá mun þetta vera ein af algengustu dauðaorsökum. T.d. í Bandaríkjunum er þetta þriðja algengasta dauðaorsök. Og meira en það, segjum það sé þriðja algengasta dauðaorsök, en það er líklega langsamlega algengasta sjúkdómsorsökin. Nú á þeim tímum, þegar fjöldi þjóða er að kvarta mjög yfir kostnaði við heilsugæslu, þá getum við ekki komist hjá því að athuga það gaumgæfilega að áfengið veldur gífurlega mörgum sjúkrahúsdögum, að það gerir mikinn fjölda manna og kvenna óvinnufæran, ýmist um tíma eða fyrir fullt og allt, að starfsævi manna, sem drekka í óhófi, styttist jafnan um 15–20 ár, og það sem kannske er þó verst af öllu, þetta hefur mjög mikil áhrif á allt fjölskyldulífið og kemur því ekki eingöngu niður á þeim einstaklingi sjálfum sem drekkur áfengið, heldur á öllu hans umhverfi og hefur mikil áhrif á lífshamingju fjölskyldunnar, hvort sem það er faðirinn, sonurinn eða dóttirin sem í hlut á. Ég lít svo á að þessar breytingar á áfengislögunum séu til bóta og ekki síst 4. gr. Það er eins og tekið var fram hér, það er í raun og veru nýmæli að koma upp afvötnunarstöð. Það skal viðurkennt að þetta er ekki óumdeilt, og ég veit ekki hvort sérfræðingar okkar á þessu sviði eru nokkuð sérstaklega spenntir fyrir því að fá svona sjálfstæða stofnun. En þetta hefur reynst viða mjög vel, og ég held að það sé alveg öruggt mál að við gætum notið þess hér og gætum haft mikið gagn af slíkri stöð ef hún ynni í samvinnu við ofdrykkjuvarnirnar í landinu. Það er að ýmsu leyti auðvelt fyrir slíka stöð að hafa samband við atvinnulífið, hafa samband við sjúklingana úti á vinnustað, fylgjast nokkuð með þeim, kannske öllu betur en opinberar stofnanir. Þetta ásamt ýmsu öðru gerir það að verkum að ég álft að það væri nokkuð stór áfangi á okkar leið ef hægt væri að koma þessari stöð á laggirnar sem allra fyrst. Við fáum víst þetta frv. til meðferðar í heilbr.og trn. og þess vegna ætla ég ekki að hafa um það fleiri orð núna. Ég vildi gjarnan að við reyndum að koma þessu frá okkur ef tími ynnist til. Ég sé ekki að þetta sé frv. sem geti valdið mikilli andstöðu. Við erum hér að gera tiltölulega einfaldar tilraunir sem reyndar eru nokkuð viðurkenndar annars staðar, og ég held að það geti varla verið andstaða, nema ef það skyldi frekast vera gegn aldursmarkinu.



Herra forseti. Hér er fjallað um mál sem furðu lítið eru rædd í sölum hins háa Alþ., þess háttar vandamál að miklu meira er um það vert heldur en ýmis önnur sem mjög löngum tíma er varið í umfjöllun á. Í þessu frv. finnst mér 1. gr. og 4. gr. horfa til nokkurra bóta og raunar mikilla bóta, en aftur á móti eru 2. og 3. gr. alveg fráleitar og bera vott um ákaflega takmarkaðan eða jafnvel öndhverfan skilning á eðli þessa vandamáls. Hér er ekki verið að þrengja kosti þeirra sem selja áfengi, síst af öllu sprúttsalans stærsta, Áfengisverslunar ríkisins, og jafnvel ekki heldur kosti leynivínsalanna. Svo vill til að mennirnir, rosknu mennirnir sem hv. þm. Oddur Ólafsson talaði um, sem sniglast í kringum vínbúðirnar og gera unglingum þann greiða að kaupa fyrir þá áfengi gegn því að fá sopa í staðinn, þetta eru ekki fjárplógsmenn, þetta eru menn sem sjálfir eru áfengissjúklingar. 2. gr. þessa lagafrv. ber vott um svo ómannúðlegt og óeðlilegt viðhorf til áfengissjúklinganna sem hugsast getur, sprottið upp af sama hugarfari og sú ráðstöfun hjá forustumönnum áfengisvarnamála hér á landi, sem þótt undarlegt megi virðast eru gjarnan forustumenn áfengissölunnar líka, byggt á sams konar hugarfari og sú ráðstöfun að blanda ólyfjan í þær tegundir af ódýrum vinanda sem fáanlegar eru á frjálsum markaði. Er þar nokkur vandi á höndum því ekki má þessi ólyfjan verða þess háttar að drykkurinn verði banvænn beinlínis. En þá er valin sú tegundin af ólyfjan sem helst er til þess fallinn að lítillækka þessa menn sem ríkið er búið að gera að ofdrykkjumönnum með áfengissölu, samtímis því sem þetta sama hæstv. ríki hefur svo forustu um baráttu gegn drykkjuskap, - ólyfjan sem er til þess fallin að smán þessara manna verði sem mest, með því að þeir fái niðurgang, óstöðvandi niðurgang með skjótum hætti, þar sem bæði er um að ræða brennslusprittið og ýmsar tegundir af svokölluðum hárspíritus. Dæmin um meðferð áfengissjúklinga og drukkinna manna, um það með hvaða hætti þeir eru sviptir þegnréttindum, ekki með dómi, heldur raunverulega í samfélaginu á opinberan hátt, dæmin um meðferð þeirra af hálfu lögreglu, hversu oft höfum við ekki lesið það í dagblöðunum að maður finnst liggjandi meðvitundarlaus á götu og hann er drifinn tafarlaust í fangageymslu lögreglunnar, honum er hent þangað inn, látinn liggja þar um nóttina og svo eru menn steinhissa á því morguninn eftir að maðurinn er látinn, og það reyndist ekki vera af völdum ofneyslu áfengis, heldur vegna þess að hann hafði reyndar fengið slag og legið þarna. Jafnvel þó að hann hefði legið barna ofurölvi og sýktur af ofneyslu áfengis, þá er hann sjúkur fyrir því. Þetta er náttúrlega ekki beinlínis geðsleg meðferð á sjúkum manni þó að af ofneyslu áfengis sé, að henda honum umsvifalaust í fangageymslu. Hvar er stoð fyrir því í almennri siðgæðisvitund íslendinga eða í lögum að maður, sem kaupir með löglegum hætti og á löglegum aldri áfengi í vínbúð ríkisins, ef hann verður veikur af neyslu þess, hvort sem það er meira eða minna, hann glati rétti sínum til sæmilegrar meðferðar af hálfu samborgara sinna og löggæslumanna? Ég skyldi með glöðu geði greiða atkv. með algjöru vínbanni ef til þess kæmi, en ég er því gjörsamlega mótfallinn að gerðar séu ráðstafanir til þess að lítillækka þá menn sem kaupa hér áfengi og neyta lögum samkv., að lítillækka þá sem einstaklinga á einn eða annan hátt. Sú hugmynd að skrá nafnnúmer hvers kaupanda, hafa nafnnúmer hvers kaupanda við áfengiskaup hans, halda skrá yfir slíkt, með hvaða hætti ætti þetta að koma í veg fyrir að rosknu mennirnir, sem ekki eiga fyrir einni, sniglast þarna í kring og reyna að komast yfir sjúss með fyrrgreindum hætti, - hvernig á það að koma í veg fyrir að þeir haldi þessu áfram? Á að takmarka það magn sem menn mega kaupa af áfengi? Þessir menn, sem hv. síðasti ræðumaður gat um áðan, eru þekktir. Löggæslumenn, ef þeir vilja sinna þessu, þá væru þeir í engum vandræðum með að sanna á þá sekt - ekki neinum. Ég hef grun um það, ég er ekki alveg viss um það að vísu, en ég hef grun um það að í lögum mæli ekkert gegn því að hver ríkisborgari kaupi nokkrar áfengisflöskur á dag og fari með heim til sín ef honum býður svo við að horfa. Ég er kunnugur því að fyrirhyggjusamir fésýslumenn hafa jafnvel lagt peningana sína í að koma sér upp svolitlum lager í kjallaranum hjá sér af brennivíni fremur en að setja þetta í ríkistryggð skuldabréf eða gull og silfur. Einn lést fyrir nokkrum árum sem skildi eftir sig, að því er mér skilst, 5.6 tonn af gömlu áfengi. En hann lést nú frá þessu öllu saman. Það er engin trygging fyrir því að menn stundi ekki leynivinsölu þó að áfengiskaup þeirra séu skráð. Það væri engin sönnun fyrir því að ég stundaði leynivínsölu þó að ég keypti sem samsvaraði 5 flöskum á dag 365 daga ársins. Hugsunin á bak við þessa skráningu er lítillækkun, að ýta undir sektarkenndina, þá sektarkennd sem m.a. hefur gert ýmsa menn að ofdrykkjumönnum. Það verður svo gjarnan með þann verknað sem menn fremja illu heilli, með slæmri samvisku, að honum er ennþá gjarnara að verða árátta og árátta af verstu tegund. En ég sem sagt felli mig vel við 1. gr. og 2. gr. frv. og 4. gr. frv., sem mér finnst vera til þess fallnar að bæta nokkuð úr slæmu ástandi. Ég ítreka það, að með glöðu geði skyldi ég greiða atkv. með algjöru vínbanni, en ekki með neinni þeirri ráðstöfun sem er til þess fallin að minnka þá sem kaupa á löglegan hátt þessa vöru, og allra síst þá sem eru nú komnir í svaðið.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa talað um frv. þetta og tekið undir ýmislegt, haft sitt hvað við annað að athuga, eins og ég alltaf átti von á og eins og mér þótti í raun mjög æskilegt varðandi alla þessa umr. Það er vitað að um áfengismálin í heild eru mjög skiptar skoðanir hér á landi. Það, sem einum sýnist í því efni bjargráð; þykir öðrum mesta óráð, og þannig fer t.d. um okkur alla sem hér höfum talað. Við höfum lagt mikla áherslu á það hvað hér væri um mikið vandamál að ræða, ógnvekjandi vandamál, en við höfum ekki verið fullkomlega sammála um leiðirnar að því marki, og við það er ekkert að athuga. Aðeins vil ég segja út af því sem hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, sagði áðan um áfengissjúklingana, ómannúðlegt viðhorf til þeirra, að varðandi þetta atriði hafði ég aldrei út í það hugsað, hreint út sagt, að þeir væru yfirleitt það vel fjáðir að þeir kæmu til greina með að verða mjög hátt skráðir varðandi þessa skráningu hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins.  Á það hefur verið bent, eins og ég sagði í framsögu minni, að auðvitað gætu leynivínsalarnir bara hreinlega farið til næsta manns og fengið hann til þess að kaupa áfengi í staðinn fyrir sig, og það kann vel að vera. Ég sagði líka áðan að þetta kynni að vera eitt af þeim vindhöggum sem við erum að slá í baráttunni gegn áfengisbölinu. Ég dreg það ekkert í efa að ýmis önnur ráð væru tiltækari, bara ef við fyndum þau, bara ef við ætlum þau. Hitt vil ég taka skýrt fram, af því mér fannst eins og ræða hv. þm. Stefáns Jónssonar væri eins konar umvöndun og þá auðvitað sérstaklega til mín sem 1. flm. þessarar till. varðandi meðferð ölvaðra og drykkjusjúkra, að þar er ég honum hjartanlega sammála og hef aldrei látið nein orð falla í þá átt að sú meðferð væri til sóma, og 4, gr. lagafrv. hér er einmitt komin til beinlínis til þess að reyna að koma í veg fyrir ýmis stórslys í þeim efnum, þ.e.a.s. um leiðbeiningarstöðina í ofdrykkjuvörnum. Það er svo aftur rétt að ríkið, sjálft ríkið hefur með þessa áfengissölu að gera og síðan er það fært inn á fjárlögin sem hreinn gróðaliður. Í ágætri ræðu við fjárlagaafgreiðsluna í vetur benti hv. þm. Sigurður Björgvinsson á það hve gífurlega hátt gjaldaliðurinn gæti farið og hann efaðist um það stórlega - og þar er ég honum sammála - að nokkur nettóhagnaður yrði þar af þegar allt kemur til alls. Og ég hygg að það sé meira en sannleikur. Hins vegar er það ekki rétt, því miður að þetta sama ríki sem hefur með áfengissöluna að gera hafi eins og hv. þm. Stefán Jónsson einhverja forustu í baráttunni við áfengisbölið. Það hefur það nefnilega ekki. Ríkisvaldið gerir ákaflega litið í baráttu við áfengisböl og það gerir ákaflega lítið einnig til þess að hjálpa þeim sem eru orðnir áfengissjúklingar, að vísa þeim á réttan veg. Það lætur sér nefnilega að mestu leyti nægja þessa gróðatölu á fjárlögum ár hvert og grípur svo til þess að hækka áfengið sí og æ, ekki til þess að menn hætti við að kaupa það, heldur til þess að fá auknar tekjur í ríkissjóð árlega. Ég sem sagt vísa því frá mér varðandi 2. gr. að þar hafi ráðið nokkurt ómannúðlegt viðhorf gagnvart áfengissjúklingum, síður en svo, Ég vildi einmitt að okkur tækist að gera miklu meira fyrir þá en gert er. Þar eru ýmis áhugasamtök sem hafa gert hrein kraftaverk í þeim efnum, eins og AA-samtökin sem hafa unnið ákaflega gott verk. Tveir félagar í þessum samtökum eru einmitt í áfengismálanefnd Alþ. sem leggur þessar till. hér fram, og ég held að þeim hafi ekki heldur, hvorugum þeirra, dottið nein ómannúðleg viðhorf í hug varðandi áfengissjúklinga. Þetta á við um leynivínsalana. En ég skal jafnframt játa það að ekki er ég öruggur um árangur sem erfiði af þessari till. okkar, en ég taldi það ómaksins vert engu að siður að koma með hana hér. Áfengisvarnanefndirnar víðs vegar um land höfðu lagt þetta til, og sú manneskja, sem ég met einna mest af þeim sem hafa unnið að okkar heilbrigðismálum, var á þessari skoðun á sínum tíma og því taldi ég rétt að koma þessari till. hér að. Hv. þm. Jón G. Sólnes kom einmitt að því að þáttur löggjafans væri ekki til að státa af. Það er rétt. En svo fremi að það eigi við þátt löggjafans í setningu löggjafar, hversu miklu fremur á það þá ekki við um framkvæmdina. Það er einmitt í framkvæmdinni sem brotalamirnar eru hvað verstar og hættulegastar, að unga fólkið t.d. veit að því er óhætt að brjóta þessi lög miskunnarlaust án þess að nokkuð sé að gert. Fyrirmyndina um þessi lagabrot hefur það vitanlega frá okkur hinum eldri, það er vitað mál líka. Ég ætla ekki að fara að deila hér um spurninguna um áfengt öl, það hef ég gert svo oft áður. Ég skal segja hv. þm. Jóni G. Sólnes það, að ég held að ég væri tilbúinn - og hef sagt það áður - ég held ég væri tilbúinn að skipta á þessu tvennu alveg í hreinum skiptum, það kynni vel að vera, áfenga ölinu annars vegar og sterku vínunum hins vegar. Það hefur, held ég, engum talsmanni áfenga ölsins dottið nokkurn tíma í hug að vera hér með hrein skipti. Áfenga ölið á hreinlega að koma inn sem viðbót, viðbót við annað og þá í raun og veru hrein viðbót við áfengisneyslu almennt. En það, sem bjargar okkur töluvert í samanburði við aðrar þjóðir hvað áfengisneyslu snertir, er einmitt þetta, að við höfum ekki áfengt öl. Það er drukkið gífurlega mikið magn af því í mörgum öðrum löndum sem við höfum samanburð við, og hér er beint um að ræða áhrif þessa öls. Ég hef aldrei til útlanda komið svo ég get ekki dæmt þar um, og ég efast um að ég geri það á næstunni, þannig að ég geti fengið þarna af einhvern samanburð. En nægilega mikið veit ég þó án þess að hafa komið þangað til þess að vita að við megum fagna því meðan þetta er ekki algengasti vinnufélagi manna á vinnustað, - ég segi vinnufélagi eða fjandmaður á vinnustað, - áfenga ölið, því það vitum við og það veit ég að hv. þm. Jón G. Sólnes er mér hjartanlega sammála um, að það er ekki hollt í för á vinnustöðum þar sem þetta er orðinn sjálfsagður hlutur og dregur svo úr vinnuafköstum manna að um það liggja fyrir óyggjandi skýrslur. Annars vegar talaði hann um það að í raun og veru væri vandamálið það að kenna fólkinu umgengni við áfengið. Það væri það sem ætti að gera, en ekki þessi boð og bönn. Fyrir þessu lokuðum við, sem værum með till. í bindindisátt, oft augum. Því miður er bara svo, að það gildir það sama um hvort tveggja, hvort tveggja gengur jafnilla, það að kenna fólkinu þessa umgengni, þessa réttu og sönnu umgengni við áfengi, sem menn tala oft um, og hitt, að setja einhver boð og bönn og ætla með því móti að framfylgja heilbrigðri stefnu í áfengismálum. Við verðum sem sagt einhverja millileið að fara fyrst við treystum okkur ekki til, sem væri hreint óráð miðað við núverandi ástand, að framkvæma algjört áfengisbann, sem væri vitanlega, eins og ég sagði, hreint óráð vegna þess almenningsálits sem er hér vegna þeirra aðstæðna, - ekki kannske vegna þeirrar ömurlegu lýsingar hv. þm. þegar hann var að segja frá bannárunum og Spánarvínsárunum hér áðan, því ýmislegt af því sem hann tilgreindi þar og vildi tilgreina sem fylgifiska þeirra bannára, ýmsa þá fylgifiska þekkjum við nú í dag í öllu áfengisfrelsinu, svo sem bruggið, smyglið og annað því um líkt. Það viðgengst nefnilega mætavel þrátt fyrir allt frelsið og þrátt fyrir ótakmarkaða ómöguleika fólks til þess að ná sér í áfengi á annan hátt. Að það hafi verið hrein einkenni bannáranna sem við höfum blessunarlega losnað við, það held ég að hvorugum okkar detti í hug. En að lokum aðeins í sambandi við veitingastaðina: Getum við ekki verið sammála um það, þegar við erum að tala um fjölgun veitingastaða fyrir ungt fólk, að við eigum að fjölga þeim á þann hátt að við fjölgum eðlilegum skemmtistöðum fyrir ungt fólk með tilheyrandi tómstundaaðstöðu án þess að áfengi sé þar endilega með í för? Ég held að ég hljóti að hafa skilið hv. þm. Jón G. Sólnes þannig að hann væri ekki að fara fram á að stórfjölga vínveitingahúsum til að koma unglingunum þangað inn, heldur eðlilegum skemmtistöðum án áfengis með góðri tómstundaaðstöðu. Það er einmitt eitt af því sem sú nefnd, sem hefur fjallað um þessi mál, hefur alveg sérstaklega að vikið og mun senda bréf um til þeirra aðila sem helst má vænta forustu frá í þessum efnum, um fjölgun skemmtistaða, og þá ekki bara skemmtistaða eins og Klúbbsins og annarra slíkra óþverrastaða, heldur fjölgun almennilegra staða þar sem ekki væri eintóm ómenning á boðstólum eins og þar t.d. Skal ég þó ekki taka það veitingahús alveg sérstaklega út úr nema af því ég hef oft ekið þar fram hjá og séð alla þá eymd og vesöld sem þar er í kring sem aðeins dæmi auðvitað um eitt af þessum húsum. Og mín lokaorð skulu vera þau sem ég hafði reyndar fyrr sagt í minni framsögu: Till. okkar eru settar fram til umr. Ég tel að það, sem þegar er komið, hafi verið til góðs, mjög til góðs, bæði það, sem ég hef verið sammála, og það, sem ég hef verið ósammála ekki síður. Öll framhaldandi umr. í þessu efni er til góðs, og hún á að vera hér inni á þingi. Það er okkar skylda að halda henni vakandi, en ekki sofa algjörlega á verðinum og láta það verða sem hv. þm. Stefán Jónsson vék hér að áðan, að ríkisvaldið hafi forustu, raunverulega forustu í baráttunni gegn áfengisbölinu.

Oddur Ólafsson Hæstv. forseti. Það voru örfá orð vegna ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég hef aldrei litið á það sem neina sérstaka lítillækkun þó menn þyrftu að láta skrá nafnnúmerið sítt eða sýna einhver skilríki. Ég fer t.d. iðulega inn í banka að fá mér víxil. Ég kemst ekki hjá því að skrifa nafnnúmerið þar og e.t.v. þyrfti ég að sýna það líka, en ég held að ég verði ekki fyrir neinni sérstakri lítillækkun þess vegna. Hins vegar væri kannske mögulegt að gera þetta lítillækkandi ef upp væri hafinn nógu mikill áróður fyrir að svo væri, en það held ég að sé algjör misskilningur. Það er a.m.k. ekki tilgangur flm. Þeir hafa þann tilgang, eins og getið var um áðan, í fyrsta lagi að ná til leynivínsala. Í öðru lagi vekur skilríkið athygli á þeirri staðreynd að hér er ekki um venjuleg matvælainnkaup að ræða. Það hlýtur að vera eitthvað sérstakt um þau kaup að segja þar sem þarf skilríki til kaupanna. Þetta tvennt, að það geti ekki allir farið þarna inn og keypt, ekki þeir sem eru innan við ákveðinn aldur, og svo einnig hitt, að menn þurfa að hafa skilríki, þá er það m.a. til þess að geta síðar flett upp í plöggum og séð hvað mikið hefur veríð keypt og af hverjum, hvort það t.d. getur verið skýring á sjúkdómi eða einhverju því öðru sem aflaga hefur farið. Og það er sannarlega mikil ástæða til þess að beita einhverju slíku, því hér er miklu meiri alvara á ferðum heldur en menn virðast gera sér grein fyrir. Einmitt 4. gr. þessa frv. á, eins og síðasti ræðumaður gat um, að reyna að gera tilraun til að bæta um í þessu efni. Hún á að reyna það. Og ég held að ef við getum náð til þeirra, sem hafa drukkið mikið, nógu snemma, áður en áfengið er búið að eyðileggja of mikið af þeirra heilasellum, þeirra æðum eða maga, ef við getum tekið þá og meðhöndlað þá á réttan hátt, þá er mikið fengið, eins og t.d. við berklasjúklingarnir vorum í gamla daga teknir, hvað sem við sögðum, jafnvel með lögregluvaldi, þó að við værum frískir, færðir inn á sjúkrahús, látnir liggja þar kannske árum saman. 



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir, sem hafa skrifað sig sem flm. að þessu frv., gera í örfáum orðum grein fyrir afstöðu minni. Í fyrsta lagi skrifaði ég upp á frv. til þess að votta þeim mönnum virðingu mína sem hafa barist gegn áfengi, því mér er ljóst að hér er um afar mikið vandamál meðal þjóðarinnar að ræða. Ég tók það held ég fram við 1. flm. frv. að ég væri ekki viss um að ég væri öllu samþykkur sem í frv. stæði, og hann gat þess að svo mundu fleiri vera. Ég vil í þessu tilfelli nefna 2. gr., að ég felli mig ekki vel við hana eins og hún er orðuð. Mér finnst óþarfi að vera með þessi svokölluðu sérstöku áfengiskaupaskírteini. Sömuleiðis, eins og fleiri ræðumenn hafa tekið fram, væri ég á því að aldurstakmarkið í 3. gr. væri miðað við 18 ár fremur en 20 ár. Þetta er bara almenns eðlis. Þá vil ég víkja að því að í hjarta mínu hef ég alltaf verið samþykkur því að algert bann væri á áfengum drykkjum hér á landi. En ástæðan fyrir því, að ég hef þó aldrei fylgt því, er að ég þykist sjá að það sé alveg vonlaust að koma slíku á, og bann, sem ekki er hægt að framfylgja, tel ég vera skakka afstöðu. Ég er í hjarta mínu algjörlega andvígur áfengu öli. Ástæðan fyrir því er að ég þykist hafa fengið sannanir fyrir því að það er ekki síður háskalegur drykkur heldur en sterkir drykkir. Ég minnist þess að ég talaði einu sinni við ungan námsmann sem vann yfir sumartímann úti í Þýskalandi á búgarði. Bóndinn þar þurfti að láta vinna byggingarvinnu hjá sér, og mennirnir, sem hann fékk að ráða í þá vinnu, kröfðust þess að þeir fengju ákveðinn skammt af áfengu öli yfir daginn. Og pilturinn sagði mér að það hefði mátt heita svo að eftir hádegi hefðu allir verkamennirnir verið ófærir til vinnu. Þeir lágu í áfenga ölinu fyrri hluta dagsins og voru orðnir ófærir til vinnu þegar leið á dag. Mér hefur líka orðið það ljóst af skrifum sem ég hef fylgst með í sænskum blöðum. Þeir afléttu um skeið - og hafa kannske ekki breytt því enn - banni við áfengu öli eða ákveðinni prósentu af styrkleika öls, og það hefur verið mat margra, sem um það mál hafa skrifað í blöð í Svíþjóð, að það hafi verið mjög óheppilegt spor. Loks vil ég geta þess að eitt af því, sem mér fyndist að ætti að berjast fyrir betur en enn hefur veríð gert, sé að hið opinbera, ráðh. og t.d. sveitarfélög, stæðu ekki fyrir því að veita áfenga drykki í veislum. Og ég víl ljúka orðum mínum með því að votta menntmrh. Vilhjálmi Hjálmarssyni virðingu mína fyrir að hann hefur haft forustu um að hafa ekki slíkt um hönd í sínum veislum.