Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur athugað frv. og leggur einróma til að það verði samþykkt óbreytt.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ég á sæti í n. þeirri sem stóð að nál. sem þegar hefur verið mælt fyrir, og ég er ásamt öðrum nm. heils hugar samþykk því. En það var stungið hér að mér af einum virðulegum starfsmanni þingsins smáupplýsingum, og með tilliti til þess að ég er þegar búin að lýsa eindregnu fylgi við fram komið frv. um varnir gegn tóbaksreykingum, þá vænti ég þess að ég verði ekki sökuð um áróður fyrir notkun tóbaks, en hér er smásýnishorn af því, hvernig gömlu mennirnir hér um aldamótin fóru að því að auglýsa sitt tóbak, en í blöðum þeirra tíma stóð þessi auglýsing og fór vítt um landið: „Reyktu, tyggðu, taktu nef í tóbakið með sældarþef í, svo að ei þig komi kvef í, kauptu tóbakið hjá Levý.“ Þetta tilheyrir fortíðinni.



Virðulegi forseti. Ég vil geta þess, að ég er aðeins frsm. meiri hl. sjútvn. þar sem minni hl. á hér sérálit. Sjútvn. hefur rætt og athugað þetta mál, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, en einn nm., hv. þm. Guðlaugur Gíslason, hefur óbundnar hendur um afstöðu til málsins. En hv. þm. Garðar Sigurðsson skilar séráliti og leggur til að frv. verði fellt, og ég trúi, enda þótt hv. þm. Sighvatur Björgvinsson væri fjarstaddur nefndarfundinn, að hann muni fylkja liði með honum í þeirri afstöðu til málsins. Þetta mál barst hv. d. frá Ed. þar sem það fékk mjög rækilega meðferð, og ég hygg að öllum þm. séu kunnir málavextir. Skal ég ekki fjölyrða um málið að öðru leyti en því að rifja það upp, að það var fyrir forgöngu og eftir eindregnum óskum samtaka sjómanna og útvegsmanna við samningsgerð um kaup og kjör 1975 sem hafinn var undirbúningur að gjörbreytingu á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Í ársbyrjun 1976 hafði aðilum tekist að ná höndum saman um till. um gagngerðar breytingar, og varð ríkisvaldið mjög greiðlega við þeirri málaleitun að breyta lögum eftir því sem efni stóðu til varðandi þær breytingar. Í framhaldi af því fóru svo fram samningar um kaup og kjör og undirritaðir, svo sem venja er til, af öllum aðilum sem þar áttu hlut að máli. En það er áreiðanlega ekki of mikið sagt þótt fullyrt sé, að fulltrúar samtaka launþega hafi ekki staðið við yfirlýsingar sínar og undirskriftir sem þar fóru fram. Fyrir því var það, að þegar þessir samningar voru bornir undir hin einstöku félög, þá var það meiri hluti þeirra sem felldi samningana, aðeins örfá sem samþykktu þá. Það voru gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að ná sáttum í þessum málum, m. a. með sáttatillögu sem fram var borin í júlímánuði, trúi ég að hafi verið, og það var ekki fyrr en allt um þraut að hæstv. sjútvrh. sá sig til neyddan að setja brbl. þau sem leitað er staðfestingar á hér. Það var á ystu nöf sem það var gert í sept. s. l., þegar séð var að mikil upplausn blasti við í þessum málum og ringulreið, þar sem kjör voru mjög mismunandi, og gat eins og fyrir lá haft mjög alvarlegar afleiðingar ef ekki væri gripið í taumana. Þó er þess að geta, að um töluverðar kjarabætur var að ræða með setningu brbl., þó að þau væru að mestu byggð á sáttatillögunni sem lögð var fram, en umfram það sem samningar höfðu þó gert ráð fyrir þegar þeir voru undirritaðir á sínum tíma veturinn 1976. Það er sem sagt einróma álit okkar meirihlutamanna, hv. þm. Péturs Sigurðssonar, Jóns Skaftasonar, Tómasar Arnasonar og mín, að staðfesta beri þessi lög og samþykkja þetta frv. óbreytt.



Herra forseti. Eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson nefndi þegar hann mælti fyrir áliti þeirra félaga úr n. sem vildu mæla með samþykkt þessa frv., þá sagði hann að málið hefði verið rætt og athugað í sjútvn. og það er út af fyrir sig ekki annað en það sem rétt er. Við komum aðeins saman og spjölluðum lítillega um þetta umfangsmikla og umdeilda mál, en það er varla hægt að segja að það hafi verið nákvæmlega athugað og ekki fór mikill tími samtals í að rökræða um þessa hluti, kannske vegna þess að mönnum hefur verið þetta býsna vel kunnugt. Málið var ekki sent neinum til umsagnar, eins og við höfum haft fyrir sið í þessari hv. n. Í sjútvn. hv. Ed. var þó það ráð tekið að kalla til fundar við n. ýmsa fulltrúa viðkomandi aðila sem málið snerti, frá bæði hlið sjómanna og hins vegar útvegsmanna. En það var ekki gert í sjútvn. þessarar hv. d., nema formaður n., hv. þm. Pétur Sigurðsson, ræddi við þessa menn í síma og þeir töldu sig vera sömu skoðunar og þeir höfðu á málinu þegar þeir töluðu við sjútvn. hv. Ed. Sannleikurinn er sá, að það er hvergi til á blaði hvað þeim fór á milli og ekkert um það sagt í nál. þeirra. Hv. þm. Sverrir Hermannsson lýsti hér í örfáum orðum aðdraganda þessarar lagasetningar, aðallega út frá sínum skilningi, og sagði þá m. a. að á ýmsu hefði gengið, en að lokum hefði hæstv. sjútvrh. séð sig til neyddan að setja þessi brbl. vegna þess að mikil upplausn og ringulreið hefði verið fram undan og hefði getað haft alvarlegar afleiðingar ef ekki hefði verið gripið til brbl. Ég vil leyfa mér að andmæla þessum fullyrðingum, og þau andmæli koma einnig fram í því nál. sem við í minni hl. sjútvn., ég og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, leggjum fram. Þetta nál. hefur ekki enn komið á borð hv. þm., og þess vegna held ég að sé rétt að ég fari yfir það álit og segi um það nokkur orð. Þau brbl., sem hér eru til staðfestingar, voru sett í byrjun sept. s. 1. árs og fjalla um að það, sem ég vil kalla samningsuppkast milli viðræðunefndar af hálfu sjómanna og útvegsmanna, verði að lögum, og í öðru lagi að banna verkföll og verkbönn og þ. á m. samúðarverkföll. Ég þarf varla að taka það fram, að ég er auðvitað gersamlega andvígur slíkum vinnubrögðum og vil segja það, eins og segir í nál. okkar í minni hl., að með setningu brbl. 6. sept. 1976 var að áliti minni hl. sjútvn. brotið gegn efni 28. gr. stjórnarskrárinnar, - ég vil endurtaka þetta: var að áliti minni hl. sjútvn. brotið gegn efni 28. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem fjallað er um hvenær heimilt er að setja brbl. Forsenda sú fyrir setningu brbl., sem þar er mörkuð, er á þá lund, að brýna nauðsyn þurfi að bera til svo málum verði skipað með setningu brbl. Sú forsenda var hins vegar ekki fyrir hendi í þessu tilviki. Í fyrsta lagi stóð verkfall ekki yfir, verkfall hafði ekki verið boðað og engar umr. um slíka aðgerð voru hafnar meðal sjómanna. Í öðru lagi var samkomulagstilraunum ekki lokið og því enn óreynt hvort samkomulag gæti ekki tekist milli aðila án afskipta ríkisvalds og Alþ. Í þriðja lagi var aðeins rúmur mánuður, þegar brbl. voru sett, til þess tíma að reglulegt Alþ. kæmi saman. Brbl. eru sett 6. sept., en reglulegt Alþ. kom saman 10. okt. Þess vegna var engin ástæða til að grípa til setningar brbl. En við útgáfu brbl. var bundinn endir á framhaldandi samningaviðræður sem miðuðu að samræmingu sjómannakjara um land allt, bæði varðandi aflahlut og tryggingar. Frá því að brbl. voru gefin út hefur verið samið sérstaklega á Vestfjörðum um hærri aflahlut, og má því til sanns vegar færa að andi brbl. hafi verið brotinn nær tafarlaust. Gildistími þessara brbl., sem sett voru á mjög svo hæpnum forsendum og mótmælt hefur verið kröftuglega, rennur út 15. þ. m., eftir 13 daga. Verði þau staðfest nú á Alþ. mundi slíkt aðeins leiða til harðari deilna við samningaborðið og af eðlilegum ástæðum auka á tortryggni sjómanna. Því leggur minni hl. til að frv. verði fellt: Svo segir í nál. okkar minnihlutamanna, mín og hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég held að rétt sé að geta þess hér, að þetta samningsuppkast, sem hæstv. ríkisstj. er nú að reyna að gera að lögum með því að fá þessi brbl. staðfest, var samþykkt í fjórum félögum, en það var hins vegar fellt í 26 félögum, svo að það fer ekki á milli mála að mikill meiri hluti þeirra sjómanna, sem tóku þátt í atkvgr., var andvígur setningu þessara brbl., en vildi heldur reyna til þrautar að ná samkomulagi þó að illa hefði það gengið. Það er á þessum forsendum sem við álítum að ekki hafi verið farið eftir efni stjórnarskrárinnar í þessu máli, þar sem segir að brýna nauðsyn þurfi að bera til svo að setja megi brbl. Nauðsynin var ekki meiri en það, að það voru engar vinnudeilur á ferðinni, engar vinnudeilur voru sjáanlegar í nánustu framtíð og mjög stutt þangað til Alþ. kæmi saman. Ég vil þess vegna fyrir hönd okkar í minni hl. leggja til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að efna hér til langra efnislegra umr. um þetta mál, þar sem mér hefur tvívegis í vetur gefist kostur á því: nú fyrir nokkrum dögum, þegar þetta frv. var til 1. umr. hér í hv. d., og fyrr í vetur, þegar ég mælti fyrir því utan dagskrár að beiðni fjölmargra starfsmanna í sjómannastétt. Ég vil þó aðeins nota tækifærið að þessu sinni til þess að benda á röksemdafærslu sem kom fram í máli hv. þm. Sverris Hermannssonar áðan og ég held að Alþ. hljóti að vera nokkurt nýnæmi að þegar um er að ræða frv. til staðfestingar á brbl. En þessi ummæli hv. þm. voru á þá lund að þessi brbl. hefðu verið sett vegna þess að mikil upplausn og ringulreið kynni að vera fram undan, þ. e. a. s. því var spáð að mikil upplausn og ringulreið gæti verið fram undan. Ég er ansi hræddur um að það væri nú hægt að réttlæta marga brbl.-setningu með svona röksemdarfærslu. Ég er hræddur um að hæstv. ríkisstj. gæti t. d. í sumar sett brbl., jafnvel ein á dag, með slíkum röksemdum sem réttlætingu, að fram undan gætu verið aðstæður er sköpuðu upplausn og ringulreið og því ætti að ganga fram hjá því valdi sem 60 þjóðkjörnum fulltrúum er fengið í kosningum og stjórna með tilskipunum eins ráðherra. Þetta er ný röksemd fyrir brbl.-setningu sem kom hér fram hjá hv. þm. Sverri Hermannssyni áðan, og ég tel fulla ástæðu til þess að vekja athygli á henni þar sem með þessu er verið að setja ákveðið fordæmi fyrir störfum ekki aðeins þessarar hæstv. ríkisstj., heldur þeirra ríkisstj. annarra sem kynnu að fylgja á eftir. Ef þessi regla á að gilda, að mönnum í ríkisstj. sé heimilt að setja brbl. bara út frá því einu, að þeir haldi að mikil upplausn og ringulreið kunni e. t. v. að vera fram undan, án þess að nokkuð slíkt hafi gerst, þá er ég hræddur um að fáir verði óhultir á þessu landi og allra síst hv. þm. Sverrir Hermannsson. Ég er ansi hræddur um að mörgum flokksbræðra hans hefði ekki þótt ónýtt núna undanfarna daga að geta sett á þann hv. þm. brbl. með þeirri röksemd einni, að svo kynni að fara, ef svo héldi áfram sem horfði, að þá væri mikil upplausn og ringulreið í aðsigi. Ég ætla ekki að fara frekar út í efnislegar umr. um þessi mál, en aðeins benda mönnum á það, að með því að samþykkja það frv., sem hér er lagt fram og hv. þm. Sverrir Hermannsson var að hvetja menn til þess að samþykkja, er Alþ. og alþm. um leið að fella úrskurð sinn þar um og skapa það fordæmi að ráðh. ekki aðeins í núv. ríkisstj., heldur í hverri ríkisstj. sem henni kann að fylgja á eftir, geti gripið til brbl.-setningar án þess að nokkur sjáanleg og brýn þjóðarnauðsyn krefjist, með þeim rökstuðningi einum, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson flutti hér áðan, að svo virðist vera að mikil upplausn og ringulreið kunni að vera einhvers staðar fram undan. Að lokum vil ég aðeins fara örfáum orðum um það sem sagt er í áliti meiri hl., að ég hafi ekki verið viðstaddur á fundi sjútvn. í morgun. Það kom ekki til af góðu að svo var. Fundur var haldinn í sjútvn. um þetta mál, að mig minnir, á föstudag í síðustu viku frekar en á fimmtudag. Þar var ákveðið að hafa annan fund um þetta mál í n. og gefa á þeim fundi forsvarsmönnum þeirra aðila, sem eiga hagsmuna að gæta, þ. e. a. s. sjómanna og útvegsmanna, tækifæri til þess að koma á fund n. og ræða við hana. Var ákveðið á þessum nefndarfundi í sjútvn. að stefna að því að hafa þennan fund kl. 11 í morgun. Hins vegar er það vaninn hér í þinginu að slíkir fundir séu boðaðir, vegna þess að það hefur oft og iðulega gerst, þó að menn hafi rætt um slíkt í n. þingsins, að boða einhverja ákveðna menn til fundar eða gefa mönnum kost á að koma til fundar við þn. á einhverjum ákveðnum degi einhvern tíma síðar, þá hafi forsenda fyrir slíku fundahaldi brostið, t. d. vegna þess að þeir menn, sem þar hafi átt að mæta hafi ekki getað mætt á tilteknum tímum. Vaninn er sá í þinginu að boða slíka nefndarfundi. Það var hins vegar ekki gert að þessu sinni. Fundur sjútvn., sem haldinn var í morgun, var ekki boðaður með öðrum hætti en ég hef lýst. Þess vegna mætti ég ekki á þeim fundi. Hins vegar sat ég á sama tíma og þessi fundur var haldinn á fundi í fjvn., í næsta herbergi við herbergið þar sem fundur sjútvn. þessarar hv. d. var haldinn. Þetta býst ég við að meðnm. mínum í sjútvn. hafi verið kunnugt um og hefði því verið hægt um hönd að drepa á dyr í næsta herbergi við það herbergi, þar sem sjútvn. sat á fundi, og leyfa mér að vita af því að fundur væri haldinn. Hins vegar kemst ég ekki heldur hjá því að benda á það sama og hv. þm. Garðar Sigurðsson gerði í ræðu sinni áðan, að það fór ekki mikið fyrir því á þessum fundi sjútvn. í morgun að þeim aðilum, sem eiga hagsmuna að gæta í þessum málum og það mikilla hagsmuna, gæfist kostur á að láta álit sitt í ljós við hv. sjútvn. þessarar d., vegna þess að klukkan 11.20, þ. e. a. s. þegar fundur sjútvn. um þetta mikilvæga mál, annar fundur n. þar sem átti að taka málið til efnislegrar umr., hafði staðið 15–20 mínútur, kl. 11.20 í morgun, hitti ég hv. þm. Pétur Sigurðsson, formann sjútvn., hér fyrir utan þinghúsið og tjáði hann mér að þeim fundi, sem hófst kl. 11, væri lokið. 



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð af minni hálfu nú. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega efnisatriði eða afstöðu mína til þessa máls. Ég gerði grein fyrir því fyrr við umr. En mig langar til þess að víkja aðeins örfáum orðum að nokkrum þeim atriðum sem fram komu í umr. fyrr hér í deildinni. Það voru nokkur atriði í sambandi við það, sem fram kom hjá hæstv. sjútvrh., sem mig langaði til að víkja að. Ég sagði eitthvað á þá leið, að þessi brbl.-setning hefði verkað á þann hátt, a. m. k. sums staðar á landinu, að þar sem áður en lögin voru sett voru róðrar í fullum gangi, þar hefðu þeir stöðvast eftir að brbl. voru sett. Þetta vefengdi hæstv. sjútvrh. og sagði vera rangt að lögin hefðu skapað verkfallsástand. Það er eigi að síður staðreynd, og ég hygg að hæstv. sjútvrh. viti ósköp vel, að það er staðreynd að á Ísafirði, í Bolungarvík og ég held örugglega - man ekki betur - Súgandafirði og Patreksfirði stöðvuðust róðrar vegna lagasetningarinnar. Ég held því að það sé ljóst, að þessi lagasening varð til þess, a. m. k. á Vestfjörðum, að stöðva á stöðum sem þessum róðra á bátaflotanum sem voru í fullum gangi áður en til lagasetningarinnar kom. Hæstv. sjútvrh. sagði líka að bátar á þessum stöðum hefðu ekki verið tilbúnir til veiða, bátar á þessum stöðum hefðu hafið róðra fyrir þó nokkru. Sumir höfðu róið lengi þegar þessi brbl. voru gefin út, þannig að því er ekki til að dreifa að sú stöðvun, sem þarna var, hafi verið vegna þess að bátar voru ekki tilbúnir til veiða. Orsökin var sú, að setning brbl. varð til þess að stöðva veiðarnar. Þá spurði hæstv. sjútvrh. eitthvað á þá leið, hvort með þessari lagasetningu væri verið að ráðast á samningsréttinn. Ég hygg að það þurfi ekki að varpa fram slíkri spurningu eða menn almennt þurfi að vera í vafa um að hér er vegið að samningsréttinum, hinum frjálsa samningsrétti. Hæstv. sjútvrh. sagði þá og hefur sagt áður, að sjómenn mættu allt nema fara í verkfall. En a. m. k. þeim, sem kunnugir eru samningamálum og baráttu innan verkalýðshreyfingarinnar, er ljóst að það er tiltölulega lítil von til þess að ná fram árangri í samningum þegar fyrir fram er búið að kippa undan - í þessu tilfelli sjómannasamtökunum - þeim helga rétti sem verkalýðshreyfingin telur verkfallsréttinn vera. Með ákvörðun af því tagi sem brbl. gerðu ráð fyrir, að banna verkföll og verkbönn, var búið að kippa í raun og veru grundvellinum undan því að von væri til þess að sjómenn gætu rétt hlut sinn almennt talað. Ég sagði það hér fyrr, að á einstökum stöðum tóku sjómenn sjálfir sér það fyrir hendur sem einstaklingar, ekki í nafni sjómannafélaga eða verkalýðshreyfingarinnar, að stöðva róðra sem einstaklingar og neituðu að róa, og með því fengu þeir á sumum stöðum nokkra lagfæringu umfram það sem brbl. gerðu ráð fyrir. Ég gat þess einnig fyrr við umr., að mér fyndist á skorta hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann væri að ásaka þann einstakling sem undirritaði margnefnt samkomulag fyrir hönd Alþýðusambands Vestfjarða með fyrirvara, - mér fyndist á skorta, að ef hann teldi sök vera hjá þessum tiltekna einstaklingi, þá spurði ég ráðh. í áframhaldi af því, hvað honum fyndist um það með hvaða hætti hinn aðilinn, þ. e. a. s. fulltrúar útvegsmanna, hefði haldið á málum. En í fyrrnefndu samkomulagi segir orðrétt í 2. lið: „Aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir munu beita sér fyrir því að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga.“ Þetta á við um Vestfirði, vegna þess að samningar voru þar í fullu gildi, og þarna hlýtur þessi skylda að hafa hvílt á báðum aðilum, ekki aðeins á forsvarsmanni Alþýðusambands Vestfjarða, heldur og á forsvarsmanni hins aðilans, sem eru útvegsmenn, að beita sér fyrir slíku. Ég lýsti því hér fyrr í umr., að ég teldi að Alþýðusamband Vestfjarða hefði gert tilraun til þessa, en hún hefði ekki borið árangur, og ég spurði hæstv. ráðh. hvort hann liti ekki svo á, ef hann teldi sök hjá forsvarsmanni Alþýðusambandsins, að um sams konar sök væri að ræða hjá forsvarsmönnum útvegsmanna. Þessu var ekki svarað af hæstv. ráðh. En ég held að ef menn líta á annað borð þannig á, að hér sé um sök eða brigðmæli á loforðum eða undirskriftum að ræða, þá hljóti það að vera hjá báðum aðilum. Hæstv. ráðh. sló á glens og sagði að það væru hér aðilar sem héldu áfram að berja höfðinu við steininn svo að glymdi í eins og í tómri tunnu. Það má rétt vera. En sumir aðilar þurfa ekki einu sinni að lemja höfðinu við steininn til þess að í glymji eins og í tómri tunnu. Og það á kannske við um suma hverja hv. þm., allt upp í hæstv. ráðh. Ég skal svo ekki hafa öllu fleiri orð um þetta, herra forseti, en ég vil aðeins víkja að einu atriði sem kom fram í ræðu hv. 8. landsk. þm., Sighvats Björgvinssonar, þar sem ég tók svo eftir, - vera má að ég hafi misskilið, - en mér skildist að hann teldi að efni eða innihald laganna væri ekki aðalatriðið í sínum huga, heldur formlega hliðin, formsatriðin, hvernig að máli hefði verið staðið í sambandi við formlegu hliðina. Sé þetta rétt skilið hjá mér, þá þykir mér það miður, því að ég tel að ekki síst sé hér aðalatriði innihald þess boðskapar sem brbl. hafa að geyma. Mér þykir því miður ef það er álit fulltrúa Alþfl., að hann telji ekkert aðalatriði hvert innihald brbl. sé, heldur leggi hann miklu meira upp úr hinni formlegu hlið, þó að ég að sjálfsögðu taki undir það með honum, að margt er við formlega hlið málsins að athuga. En í mínum huga er ekkert síður athugavert við það innihald sem lögin hafa að geyma. En ég vona að hér hafi verið um misskilning að ræða, en ekki að hv. þm. hafi meint þetta. Ég vil svo að lokum lýsa því yfir, að ég er samþykkur því nál., sem minni hl. sjútvn. stendur að, og mun greiða atkv. gegn þessum brbl.



Virðulegi forseti. Hv. 8. landsk. þm. beitti sérkennilegum orðhengilshætti til þess að skapa sér nýjar forsendur fyrir því lagafrv. sem hér er til umr. Forsendurnar fyrir þessu frv. og fyrir brbl. má lesa í þskj. 16 og fer ekkert á milli mála hverjar þær forsendur eru, sem ég vil leyfa mér að kynna honum, með leyfi hæstv. forseta. Þær voru þessar: „Langvarandi óvissa hefur skapast í kjaramálum sjómanna þar sem einstök félög og landssambönd hafa fellt samninga, sem samninganefndir sjómanna hafa undirritað eða skuldbundið sig til þess að undirrita, og einnig eru dæmi þess, að sjómannafélög hafa ekki átt aðild að samninganefndum, sem unnu að gerð þessara samninga“ o. s. frv., eins og lesa má í þskj. Þess vegna er það auðvitað út í hött að ætla sér með útúrsnúningi á mínum orðum að búa sér til nýjar forsendur fyrir því lagafrv. sem hér er til umr. Það var alveg rétt athugað hjá hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmasyni, að ræða hv. þm. Sighvats Björgvinssonar fjallaði ekki um meginefni frv., heldur um málatilbúnaðinn og formið að öðru leyti. Ég leiði hjá mér ummæli hans um það, að hv. formaður sjútvn., Pétur Sigurðsson, eða ég sem ritari n. hefðum ekki gert gangskör að því að ná honum til fundar í n. Að mínum hluta stafar það e. t. v. af því, að ég saknaði hans ekki. En mál þetta var tekið fyrir í síðustu viku og þar var hv. formanni, Pétri Sigurðssyni, falið að ræða við aðila þá sem hér áttu aðallega hlut að máli. Þeir höfðu verið kallaðir fyrir sjútvn. Ed. og málin rædd við þá ítarlega, og þeir staðfestu í samtali við hv. formann n., Pétur Sigurðsson, að afstaða þeirra til málsins væri óbreytt, málið hefði legið lengi fyrir, og ég hygg, eins og ég tók fram í framsögu minni, að öllum hv. þm. sé fullljóst hvað hér er á ferðinni. Það kann að vera rétt að sjútvn. Nd. hefði þurft að gefa sér lengri tíma, en það þekkjum við best, þegar líður að þinglokum, að það þarf oft að hraða vinnubrögðum meir en e. t. v. væri æskilegt, og það þekkja einnig allir hv. þm. Þeir hv. þm. Garðar Sigurðsson og Sighvatur Björgvinsson leggja hér til að þetta frv. verði fellt, en þó eru meginástæður þeirra þær fyrir andstöðu við frv. að hér sé brotið gegn efni 28. gr. stjórnarskrárinnar. Fyrst svo er hefðu þeir að sjálfsögðu átt að leggja til að málinu væri vísað frá sem óþinglegu og óhæfu hér á hinu háa Alþ. En þeir völdu þennan kost. Ég vil geta þess, að hinn 4. apríl s. l. ritar Sjómannasamband Íslands ríkisstj. Íslands bréf, þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Á kjaramálaráðstefnu Sjómannasambands Íslands, sem haldin var sunnudaginn 3. apríl, var eftirfarandi ályktun samþykkt einróma: Kjaramálaráðstefna Sjómannasambands Íslands, haldin 3. apríl 1977, skorar á ríkisstj. Íslands að hún leggi brbl. frá 6, sept. 1976 fyrir Alþ. nú þegar, svo að sjómenn fái séð hvort vilji meiri hl. Alþ. hafi verið fyrir hendi við setningu þessara laga.“ Það er sem sé eindregin ósk Sjómannasambandsins að meirihlutavilji Alþ. komi í ljós, og það er einmitt það sem við leggjum eindregið til með því að þetta frv. verði tekið til lokaafgreiðslu. Hv. þm. Garðar Sigurðsson benti á hver úrslit mála hefðu verið hjá sjómannastéttinni um samningana og síðar sáttatillögu sem fram var borin. Það er alveg rétt, mikill meiri hl. sjómannafélaga felldi þessa till. En þátttaka í atkvgr., um sáttatill. var með allmiklum ólíkindum, svo lítil var hún. Samtals voru greidd atkv. 268 og var miðlunartill. felld með 140:125 atkv. Í Sjómannafélagi Reykjavíkur greiddu 18 - segi og skrifa 18 - atkv. Mundi það ekki vera rúmt 1% af félagatölunni þar. Á Hellissandi greiddu 12 atkv., í Jökli í Ólafsvík 9, og þannig mætti lengi telja. Áhuginn var lítill og atkvæðamunurinn ekki mikill, þar sem sáttatill. var felld með 140:125 atkv. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð mín fleiri, en legg áherslu á að þetta mál nái fram að ganga.



Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. á þskj. 640, þá lét ég bóka þar á nefndarfundi að ég hefði um málið óbundnar hendur. Þykir mér því rétt að gera grein fyrir þeirri afstöðu minni. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl. sem út voru gefin 6. sept. 1976, og í 4. gr. þeirra laga er tekið fram að lög þessi öðlist gildi, en falli að fullu og öllu úr gildi 15. maí 1977. Þegar þing kom saman í haust var þetta frv. ásamt öðrum stjfrv. lagt fyrir þingflokk Sjálfstfl. og gerð grein fyrir því þar, og gerði ég þá enga aths. við það. Mætti því kannske segja, að ef engar ástæður væru aðrar, þá ætti ég að vera af því bundinn að hafa undirritað meiri hluta álit sjútvn. Ég mun koma að því aðeins síðar, af hverju afstaða mín hefur breyst. En vegna þeirra umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, sérstaklega vegna ýmissa ummæla hv. 5. þm. Suðurl., Garðars Sigurðssonar, þá veit hann það eins vel og ég, að almennt fara ríkisstj. ekki í það að gefa út brbl. í sambandi við kjarasamninga. Ég held að allar ríkisstj. vilji forðast það í lengstu lög, þó að það ástand geti skapast að slíkt sé talið nauðsynlegt. Og ég vil benda á það, að á síðustu dögum vinstri stjórnarinnar var á þskj. 827 lagt á borð þm. frv. til l. um viðnám gegn verðbólgu og aðrar ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum. 6. gr. þessa frv. hljóðar þannig, með leyfi forseta, ég tel rétt að rifja þetta upp vegna ummæla hv. 5. þm. Suðurl.: „Almennt fiskverð skal ekki hækka frá því sem gildir á tímabilinu frá 1. jan. til 31. maí 1974, sbr. tilkynningu Verðlagsráðs sjávarútvegsins nr. 1 1974, nema Verðlagsráð sjávarútvegsins eða yfirnefnd þess, sbr. lög nr. 97/1961 og lög nr. 60/1964, telji slíka hækkun óhjákvæmilega til þess að tryggja rekstrargrundvöll þorskveiðibáta.“ - Það er sem sagt ekki þarna verið að tryggja fiskverðshækkun til handa sjómönnum. Þetta ákvæði um hækkun á fiskverði kemur ekki inn samkv. þessari grein vegna sjómanna, heldur er það til þess að tryggja rekstrargrundvöll þorskveiðibátanna. - „Fiskverðshækkun þessi tekur þó ekki gildi fyrr en ríkisstj. hefur staðfest hana.“ Þetta sýnir að fleiri en núv. ríkisstj. gera þetta. Ég minnist þess, að þetta taldi viðreisnarstjórnin sér nauðsynlegt í eitt eða tvö skipti í þau 12 ár sem hún sat. Vinstri stjórnin taldi þetta nauðsynlegt, þó að hún fengi ekki þetta frv. samþykkt. Og nú kom að því að hæstv. sjútvrh. taldi nauðsynlegt að gefa út þessi brbl. í haust. Ég skal viðurkenna að þegar þessi lög voru gefin út, var það að mínum dómi alveg eðlilegt og nauðsynlegt til þess að hreinsa til í því ástandi sem þá hafði skapast í sambandi við samningagerð milli sjómanna og útgerðarmanna. Vitað var að sum sjómannafélög höfðu samþykkt þá samninga sem þá voru á döfinni, önnur höfðu fellt þá, og í þessu ríkti allt of mikið óvissuástand, þannig að það var alveg réttlætanlegt að mínum dómi á þeim tíma að hæstv. ráðh. gripi inn með setningu þeirra brbl. sem þá voru gefin út. Ég tel fjarstæðu að forseti Íslands gefi út og undirriti lög sem þm. megi ekki treysta að séu í samræmi við gildandi ákvæði stjórnarskrárinnar. Auðvitað er hægt að teygja ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar nokkuð út og suður í sambandi við þetta og ríkisstj. hafi stutt þetta á einn eða annan veg. En ég hygg að forseti Íslands hafi látið athuga málið, þannig að öruggt sé að ekki sé um brot á stjórnarskrá Íslands að ræða. Ástæðan fyrir því, að ég tók þá afstöðu á fundi n. í morgun að hafa um þetta mál óbundnar hendur, er einfaldlega sú, að þetta mál er búið að liggja fyrir hv. Ed. síðan í þingbyrjun, þetta er mál nr. 16, og hefur legið þar umræðulítið eða kannske umræðulaust og ekki fengist afgreitt úr þeirri n., sem því var vísað til í upphafi, fyrr en nú aðeins nokkrum dögum fyrir þingslit. Þegar frv. kemur í hendur okkar nm. í Nd. Alþ., sjútvn.-manna. Þá er aðstaðan orðin sú, að það eru aðeins nokkrir dagar þangað til brbl. renna út og á ný teknar upp viðræður á milli útgerðarmanna og sjómanna um nýja samninga. Það er af þessum ástæðum, að ég sé ekki að það sé nokkur ástæða til þess að samþykkja þessi lög úr því að það hefur dregist svona lengi. Það var ástæða fyrir því að mínum dómi að þau væru gefin út á sínum tíma, en fyrst ekki var hægt að fá frv. úr n. í hv. Ed. og ekki fá það afgreitt þaðan fyrr en núna, að farið er á ný að semja um kaun og kjör, þá er að mínum dómi alveg ástæðulaust að samþykkja þetta frv. Ég mun þó ekki ganga á móti því, en ég mun ekki heldur ljá því atkv. og mun sitja hjá við atkvgr. Ég vildi láta þetta koma fram í sambandi við þessar umr., að þetta var ástæðan fyrir hví að ég tel mig með fullum rétti hafa um þetta mál bundnar hendur, þó að ég hafi ekki gert við það aths. þegar það var lagt fram í þingflokki Sjálfstfl. í þingbyrjun. Þá var að mínum dómi mjög eðlilegt að þessi lög væru gefin út, eins og ég tel óeðlilegt að verið sé að samþykkja þau þegar samningar eru í fullum gangi á milli útgerðarmanna og sjómanna.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. efnislega hér. Ég held að það séu allir búnir að fá nóg af þeim umr., bæði utan þings og innan, og öllum sé efnislega kunnugt um hvað það hefur að flytja og hver er afstaða þeirra aðila sem hagsmuna eiga að gæta í sambandi við þessi brbl. sem við erum nú að ræða um. Ég vil samt sem áður segja nokkur orð vegna ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar áðan. Hann dró m. a. í efa að þau orð ráðh. gætu staðist, að upplausn og ringulreið væri fram undan. Ég held að þetta sé samt sem áður hárrétt, þegar haft er í huga að það lá fyrir mikill vafi meðal sjómanna, einstaklinga úr röðum sjómanna, um það, hvernig bæri að snúa sér gagnvart því ástandi sem hafði skapast, og það lá fyrir að málsókn yrði viðhöfð frá einstökum félögum og einstaklingum úr félögunum þegar til uppgjörs kæmi, þannig að það var auðvitað stórkostlegt vandamál fram undan. Það er rétt sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að það var allt of lítil þátttaka meðal sjómanna þegar þeir tóku afstöðu til þessa máls, þótt hins vegar hafi hv. þm. ekki farið með réttar tölur, vegna þess að þegar hann talar um 1% úr Sjómannafélagi Reykjavíkur, þá er það af heildarfélagsmannatölunni, en fiskimenn eru miklu færri en þeirri tölu nemur. En samt sem áður get ég staðfest það, að það var allt of lítil þátttaka þarna. Ég læt þessi orð mín nægja um frv. sjálft, því ég hef gefið það út í nál. n. að ég muni styðja það, m. a. til þess að staðfesta þá skoðun mína að ráðh. hafi haft fulla heimild og ríkisstj. hafi talið skyldu sína og nauðsyn að gefa þessi brbl. út. M. a. vegna þess að ég tel þá hafa haft lagalegan rétt til þess mun ég greiða atkv. með þessu frv., en hefði gert það án þess að sú gagnrýni hefði komið upp. En það voru nokkur orð sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson viðhafði vegna starfa í n. Nú hélt ég satt að segja að svona stóra stráka og stæðilega eins og hv. þm. er þyrfti ekki að boða daglega til fundar. Hann var á fundi í vikulok, fyrir örfáum dögum, þar sem við sátum nm. allir utan einn og þar sem ákveðið var að boða á fund okkar, ef þeir óskuðu eftir, en alla vega að ég ræddi við forustumenn viðkomandi hagsmunasamtaka sem við sögu hafa komið og hann vissi vel um þennan fund. Hitt er rétt hjá honum, að það var ekki boðað sérstaklega til hans, ég skal taka undir það með honum. En hvort það sé brýn nauðsyn eða hvort það þurfi að verða hinn rauði þráður í umr. á síðustu dögum þingsins, hvort maður hafi verið boðaður daglega frá síðasta fundi n. og til þess sem úrslitum virðist ráða, eins og fundurinn í morgun mun hafa gert, þegar hv. þm. sagðist hafa verið fyrir innan næstu dyr, - hvernig svo sem ég átti að vita það, en reyndar mun hann hafa verið í öðru húsi, þannig að enn síður vissi ég það, - þetta fær auðvitað ekki staðist og á ekki heima í umr. um þetta mál. Ef hv. þm. móðgast yfir því að ég hafi ekki látið boða hann, þá bið ég hann hér með afsökunar á því og ég skal gæta þess að þetta komi ekki fyrir aftur á meðan ég gegni þessari stöðu. En vegna þess að hann lét orð að því falla að ég hefði ekki haft samband við þessa menn, þá vil ég aðeins undirstrika það enn einu sinni, - sem ég skýrði frá á fundi n. í morgun, en hann að þegar skýrðu máli gat ekki hlustað á og reyndar ekki heldur frsm. minni hl., vegna þess að hann var ekki mættur í tíma, en fékk þó að vita um þetta mál, þó að hann hafi látið öðruvísi þegar hann kom hér upp í ræðustól, - að ég hafði samband við formann Sjómannasambandsins. Ég spurði hann að því, hvort hann óskaði eftir að koma á fund sjútvn. Nd. og tjá sig um málið og hvort þeir hefðu breytt nokkuð um skoðun frá því að þeir komu á fund sjútvn. Ed. Hann kvað nei við, það væri sama skoðun enn hjá sér og hann sæi ekki ástæðu til þess að koma á fund n. Þeir hefðu átt mjög gagnlegar viðræður við n. Ed. og þar hefði þeirra mál komið fram. Sama sagði formaður Landssambands ísl. útvegsmanna. Í formann Farmanna- og fiskimannasambandsins náði ég ekki, en talaði hins vegar við framkvæmdastjóra þess sem hafði nánast sömu orð. Það að menn geti ekki kynnt sér hvað hafi verið sagt fyrir mörgum dögum í annarri d. en þeir eiga sæti í er auðvitað út í hött. Það er auðvitað hægt að fylgjast með því, hvað þar hafi verið sagt, ef menn hafa einhvern áhuga á því. Það kom fram á fyrri nefndarfundinum um þetta mál, að öllum mönnum var boðið þar að tjá sig um málið. Þeir voru spurðir af formanni n., hvort þeir vildu að málið yrði sent til umsagnar, og þá voru allir sammála um að við hefðum þann hátt á sem við höfðum, að leita til samtakanna eða forustumanna þeirra og fá álit þeirra á málinu. En ég tel ekki rétt að þetta ráði afstöðu manna til málsins sjálfs. Hins vegar er ég sammála þeim sumum hv. þm. sem hafa rætt um þetta mál við mig, þótt þeir séu á öndverðum meiði við mig, að það sé ekki ástæða til að hefja miklar efnislegar umr. um málið sjálft. En ef hv. minnihlutamenn í sjútvn. hv. d. telja sig geta haft nokkra skemmtun af því að skamma formann n., þá er þeim það velkomið mín vegna.



Virðulegi forseti. Ég skal hafa þetta mjög stutt. Vegna ummæla, sem hv. 3. þm. Suðurl. lét sér hér um munn fara, verð ég að segja það, að ég stend sjálfan mig að því að skilja hann ekki alveg nógu vel, og það hefur því miður skeð áður. En mér skildist hann hafa þau ummæli, að ég hefði sagt hér í framsöguræðu að ríkisstj. hefði verið sérstakleg æst í að setja þessi brbl. og væri áfjáð í að gera slíkt. Það er alger misskilningur. Það var einmitt sagt af öðrum, sem talaði á undan mér, að þau hafi ekki verið sett fyrr en nauðsyn hafi krafið vegna svo og svo hættulegs ástands sem átti að vera fram undan, ef það er rétt skilið. Það, sem ég sagði um setningu þessara brbl., var það, að ég leyfði mér að draga í efa að nauðsyn hafi borið til að setja brbl. Og það er alveg ljóst og skýrt sem segir í 28. gr. stjórnarskrárinnar. Það er ekkert hægt að teygja það neitt né toga, og má lesa það orðrétt upp ef menn vilja, en þar segir að brýna nauðsyn þurfi að bera til svo að málum verði skipað með setningu brbl. Þetta er að vísu ekki orðrétt, en þetta er alveg skýrt í stjórnarskránni. Í minnihlutaáliti okkar hv. þm. Sighvats Björgvinssonar kemur fram það álit okkar, að það hafi alls ekki verið nauðsyn til setningar þessara brbl. og enn þá síður brýn nauðsyn, og við reynum að rökstyðja það. Við erum ekki að kasta neinu fram út í loftið án þess að reyna að rökstyðja það. En svo geta auðvitað aðrir menn verið á annarri skoðun, og það er einmitt hér í hv. d. sem við eigum að rökræða málin, ekki með einhverjum fullyrðingum sitt á hvað, heldur reyna að leitast við að finna orðum okkar stað. Rök mín fyrir því, að það hafi ekki verið nauðsynlegt að setja lögin og þaðan af síður brýn nauðsyn, voru í fyrsta lagi, að það var ekki verkfall og ekki sýnilega von á verkfalli. Í öðru lagi, að alls ekki hafði verið reynt til fulls hvort unnt hefði verið að ná samkomulagi. Ég skal viðurkenna að það hafði gengið á ýmsu. Þetta er svolítið sérstakt mál. En ég tel að það hefði verið hægt að reyna lengur, því að það á alltaf að reyna í lengstu lög að ná samkomulagi í öllum málum. Í þriðja lagi nefndi ég sem mín rök, að brbl. hefðu verið sett 6. sept., en þing átti að koma saman 10. okt. Það er stuttur tími. Ég tel að vegna þess að ekki var um verkfall að ræða og enga yfirvofandi hættu, jafnvel þó að illa hafi gengið, þá hefði mátt reyna þann tíma, sem var á milli 6. sept. og 10. okt., að ná samkomulagi. Ef það hefði ekki tekist á þessum tíma, þá hefði hæstv. ríkisstj. kannske kosið að setja lög. Það er hennar mál að sjálfsögðu og það hefði sjálfsagt verið gagnrýnt hér líka. En ég er aðeins að gagnrýna þessa málsmeðferð. Ég er sannfærður um að þær forsendur, sem hæstv. ríkisstj. gefur sér til þess að setja brbl. rétt áður en þing kemur saman, séu rangar. Og meðan aðrir hv. þm. eða hæstv. ráðh. koma ekki hér upp og sannfæra mig um hið gagnstæða mun ég halda áfram að halda fram þessari skoðun. Hv. þm. Pétur Sigurðsson vék aðeins að því, sem ég hafði sagt í minni framsöguræðu, og talaði þá um það þegar ég greindi frá símtölum hans við forseta Sjómannasambandsins og Kristján Ragnarsson, formann Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég man ekki til að ég hafi sagt eitt einasta orð annað en það sem satt var í þessu, eins og hann greindi frá þessum símtölum og greindi frá niðurstöðu þessara símtala. Niðurstöðurnar voru einfaldlega þær, að þeir sögðust hafa sömu skoðun áfram og þeir höfðu lýst fyrir hv. sjútvn. í Ed. Þetta sagði ég og þetta sagði líka hv. formaður n., Pétur Sigurðsson, áðan. Ég held að þarna fari ekkert á milli mála. Það, sem ég var að finna að, var ósköp einfaldlega það, að þó að þessir ágætu menn, forsvarsmenn þessara samtaka sem eiga aðild að málinu, hefðu sagt þetta eða hitt um sínar skoðanir á afgreiðslu mála í Ed., var það ekki sagt við okkur og það var hvergi skjalfest. Þetta getur enginn hrakið. Þetta var það eina sem ég sagði. Það, sem við hins vegar fengum að vita óbeint á fundi n., var að okkur var fenginn miðill til þess að bera þarna á milli. Hv. þm. Jón Árm. Héðinsson, sem á sæti í sjútvn. Ed., kom og greindi frá því í örfáum orðum, hver hefði verið niðurstaða þessara manna sem rætt var við. Við vorum raunar búnir að tala saman um þetta mál í n. og þóttust flestir vita nákvæmlega hvað hver hefði sagt, enda þarf ekki til hess mikla spádómsgáfu. Þetta mál er okkur allt of vel kunnugt til þess að þarna séu nokkur leyndarmál á ferðinni. Hv. þm. Pétur Sigurðsson, formaður okkar samstilltu nefndar, sagði einnig áðan að ég hefði verið að kvarta undan því, - og ég ætla að biðja hv. formann að taka eftir því, - að ég hefði fundið að því að málið hefði ekki verið sent til umsagnar. Þetta er ekki rétt skilið. Ég sagði, að málið hefði ekki verið sent til umsagnar, og ekkert annað. Málið fékk sem sagt ákaflega litla meðferð í n., en í sjálfu sér alveg nægilega meðferð fyrir mig, vegna þess að við þekktum málið allt saman frá upphafi til enda. Ég gat þess, að málið hefði ekki verið sent til umsagnar og við féllumst á að hv. þm. Pétur Sigurðsson hefði samband við þessa aðila í því skyni að fá þá til okkar á fundinn í staðinn. Það var ósköp einfaldlega vegna þess að það var útilokað að senda málið til umsagnar núna um helgina, vegna þess að það er búið að ákveða að reka þingið heim núna á miðvikudaginn. Við vissum það. Ef við hefðum barist harkalega fyrir því, að málið hefði verið sent til umsagnar, þá hefðum við kannske verið að tefja málið á ósanngjarnan hátt, en það var alls ekki meiningin. Ég er auðvitað andvígur þessu máli og hef lýst því yfir, að ég legg til að það verði fellt. En ég vil ekki beita neinum bolabrögðum hvorki í sambandi við þetta mál né annað, heldur að þau geti fengið þinglega meðferð. Ég vil þess vegna segja það, að þær aths., sem hafa komið fram hér um það sem ég hef sagt í málinu, eru annaðhvort á misskilningi byggðar eða misheyrn, því að ég hygg að það, sem ég sagði, hafi verið nákvæmlega sannleikanum samkvæmt. Virðulegi forseti. Ég skal þá ekki hafa þetta lengra, en ég vil þó leyfa mér að endurtaka það, að ég legg til að málið verði fellt.