Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Sveinsson) Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar og komizt að þeirri niðurstöðu, að nauðsyn bæri til að rannsaka, hvernig vöru- og nauðsynjaflutningum á langleiðum á landi verði sem bezt fyrir komið, og að rannsóknin fari fram sem fyrst. Þegar þessi till. var borin fram, var gerð grein fyrir nauðsyn þessa máls, og þykir ekki þörf á að fara að endurtaka það nú, ef ekki verða neinar umr. til að gefa tilefni til þess. N. leggur það sem sagt einróma til, að þáltill. verði samþ. óbreytt eins og hún er á þskj. 9.



Herra forseti. - Ég flyt hér þáltill. á þskj. 38, og það gerist ekki þörf á að fara um hana mörgum orðum fram yfir grg., sem fylgir henni. Þetta er að vísu ekki margþætt mál né mikið, en það er þýðingarmikið fyrir vélbátaútveginn í landinu, eins og skýrt kemur fram í grg. Í grg. fyrir till. til þál. um mþn. í sjávarútvegsmálum, sem fram hefur komið, er þess getið, að n. eigi að fjalla um beitumál m.a., en það, sem gerði það að verkum, að ég hef eigi að síður flutt till. á þskj. 38 um beitumálin sérstaklega, er það, að málið er svo aðkallandi, að það þolir enga bið. Eins og hv. þm. mun vera kunnugt, hefur Fiskifélag Íslands og sjávarútvegsmenn æ ofan í æ farið þess á leit, að þessi mál yrðu tekin til úrlausnar. Og ég vil leyfa mér að benda á, að það er meira en að svo sé ástatt, að það er enginn ábyrgur aðili til gagnvart beitumálunum, heldur er einnig svo háttað, að sala á beitu er eftirlitslaus, enda sýnir það sig ljóslega, hver afleiðingin af því er, að beitan, sem seld er, er stundum óhæf til notkunar og óþarflega og óhæfilega mikið af klaka í beitunni. Það, sem því þarf að gera, er að setja löggjöf um þessi mál, - löggjöf um mat á beitu og hve mikið megi vera í henni af klaka, - að ströngu eftirliti verði komið á, að ekki sé braskað með þessa vöru og að það verði tryggt, að nóg sé alltaf fyrir hendi af beitusíldinni fyrir vélbátaútveginn. Fiskifélag Íslands hefur fúslega fallizt á að verða við því að semja frv. um þetta mál, og lít ég svo á, að það sé sá aðili, sem bezta hefur aðstöðuna til þess að leysa það verk vel af hendi. Óska ég svo, að þessari umr. verði frestað, en málinu vísað til allshn.



Herra forseti. - Nokkuð hefur þegar verið rætt um till. þá til þál., sem hér liggur fyrir til umr. í dag. Hv. 7. þm. Reykv. (SK) fann hvöt hjá sér til þess að verja nokkrum tíma í að ræða þessa þáltill., þar sem hann telur sig mikinn vin sjávarútvegsins. En það sýnir, hve mikill áhugi hans er á þessum málum, að hann gengur eigi lengra en það að ætla ekki að beita sér á móti þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir. Hv. 7. þm. Reykv. var að tala um mþn. í sjávarútvegsmálum, er starfaði fyrir nokkrum árum, en í framhaldi af starfi hennar voru sett l. um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda. Og eftir því sem hv. 7. þm. Reykv. upplýsti, tók n. til meðferðar vélbátatryggingar og efling Fiskveiðasjóðs. En síðan hafa verið sett l. um hvort tveggja. Það er því rangt hjá þessum hv. þm., að ekkert hafi verið gert með till. þeirrar n. En væntanlega er mönnum það ljóst, e.t.v. að þessum eina hv. þm. undanteknum, að jafnmikil þörf er á að skipa n. til þess að athuga sjávarútvegsmálin nú, þó að önnur n. hafi starfað að nokkrum slíkum málum fyrir 10 árum síðan. Ný viðfangsefni eru alltaf að skapast og ný viðhorf, eins á þessu sviði sem öðrum. Og það ber vott um mjög tal;markaðan skilning á þörfum sjávarútvegsins, ef menn halda, að öll frekari athugun á þessum málum sé óþörf nú á tímum. Hv. 7. þm. Reykv. kvaðst hafa nokkurn grun um það, að flutningur þessarar þáltill. væri hrekkjabragð, sem hann nefndi svo, sem beitt væri í þeim tilgangi að búa gröf einhverjum sjávarútvegsmálum, sem búið væri að flytja á Alþ. nú. Ekki nefndi þessi hv. þm. þó nein ákveðin mál, og er því ekki kunnugt, við hvað hann átti. En í sambandi við þessi ummæli hans vil ég vekja athygli á, að sum þeirra mála, sem flutt eru nú á hæstv. Alþ., eru svo lítið undirbúin, að full þörf væri á, að þau væru letur athuguð, áður en þau næðu að verða að l. Vil ég t.d. benda á frv. til l. um jöfnunarsjóð aflahluta, sem hv. 7. þm. Reykv. hefur flutt á nokkrum þingum. Hann hefur flutt þetta frv. á þessu þingi, en að vísu ekki fyrr en eftir að það mál var flutt, sem hér liggur fyrir til umr. Þessu frv. hans hefur verið vísað til ríkisstj. á undanförnum árum með ósk um, að hún athugaði það mál og undirbyggi löggjöf um það efni. En sá hæstv. ráðh., sem hefur farið með sjávarútvegsmálin og fékk þetta frv. til meðferðar, hefur ekki, svo að kunnugt sé, virt það viðlits. Er þó frv. - og hefur verið - flutt af flokksbróður þess hæstv. ráðh. og stuðningsmanni. Bendir þetta ekki til þess, að sá fyrrverandi hæstv. ráðh. og flokkur hans, Sjálfstfl., hafi brennandi áhuga fyrir málinu. Þetta mál, hlutatryggingar, er eitt af þeim málum, sem væntanleg mþn. í sjávarútvegsmálum ætti að athuga. Finnst mér, að hv. flm. þess á Alþ. ætti að fagna því, að slík n. væri kjörin, m.a. til að athuga þetta mál, sem hann þykist hafa áhuga fyrir, en svo Iítilli vinsemd mætir hjá þeim flokki, sem hann fylgir. Hv. 1. flm. þessarar þáltill. gerði svo rækilega grein fyrir efni hennar í upphafi umr. um hana, að ég sé ekki þörf á að ræða það frekar. Væntanlega láta engir hv. þm. það aftra sér frá stuðningi við þáltill., þó að ýmsir aðrir en þeir sjálfir hafi komið auga á, að nauðsyn er á að láta fram fara undirbúning í mþn. á þeim mörgu vandamálum, sem snerta sjávarútveginn og þörf er á að leysa svo fljótt sem verða má.



Herra forseti. - Það væri náttúrlega ekki nema gott eitt um þetta mál að segja, ef vissa væri fyrir því, að hugur fylgdi máli hjá hv. flm. þáltill. En það er náttúrlega skilyrði fyrir því, að sá árangur náist, sem að er stefnt, að þeir menn, sem fyrst og fremst samþ. þessa till. og síðan kjósa í þessa n., ef þáltill. verður samþ., hafi fulla samúð með og skilning á því máli, sem hér um ræðir. Og þá er alveg nauðsynlegt, að þeir menn, sem kosnir eru í n., hafi einnig samúð með og skilning á málinu. Í sambandi við þetta, sem ég hef nú sagt, get ég ekki látið hjá líða að minna á, að á síðasta Alþ. var kosin í Sþ. n. ein, sem mikið var rætt um hér, sem var bílaúthlutunarnefnd. Og einmitt fyrir það, að þeir menn voru ekki skipaðir í þá n., sem voru með því rétta hugarfari, að þeir hefðu skilning á þeim málum, sem n. átti að fjalla um, varð sú nefndarskipun lítils virði og þjóðinni til smánar. Nú vil ég benda á, hver samúð hefur verið hjá Framsfl. gagnvart útvegsmálunum almennt. Alla tíð, síðan sá fl. fór að hafa afskipti af þessum málum, hefur hann reynt að koma sjávarútvegsmálunum undir samvinnufyrirkomulag og talið eðlilegast, að sjávarútvegurinn væri rekinn á samvinnugrundvelli. Enda kemur það fram í grg. þáltill., að það eigi að stefna útgerðinni inn á eitthvert einhliða svið, t.d. stendur þar, að fram hafi komið tillögur um, „að út á skip, sem rekin væru með sérstöku fyrirkomulagi, mætti veita hærri stofnlán en almennt gerist.“ Og eftir að hv. frsm. (EystJ) hefur lýst yfir í fyrstu ræðu sinni, að það sé þegar bert, að það sé ekki til þjóðarheilla að reka útveginn með því fyrirkomulagi, sem nú er, virðist hér beint stefnt að því að taka upp hér eitthvert einhliða fyrirkomulag í rekstri sjávarútvegsins og jafnframt stefnt að því að skipa þessa n. með alveg sérstöku hugarfari til þess að koma því skipulagi á. Nú hefur á undanförnum árum verið reynt sams konar fyrirkomulag um útgerð sem hér virðist vera stefnt að. T.d. var sett hér á stofn samvinnuútgerðarfélag, að nafni „Grímur“. Það fékk nýtt skip, og ríkissjóður lagði fram allt féð til þess. Það félag var eftir 2 ár búið að stofna 300 þús. kr. tap. Það endaði með því, að félagið fór í skuldaskilasjóð og greiddi með skuldaskilasvikum 98% af skuldunum, en 2% í peningum. Það hópuðust í félagið menn til þess á einum fundi að geta samþ. handa sjálfum sér 1 þús. kr. í hvers hlut í arð. Og það, sem forðaði meðlimum þessa félags frá fangelsi, var, að dómstólar landsins féllust á það, að þetta félag væri rekið á hlutfélagsgrundvelli. Ég skal leyfa mér að upplýsa það, að útkoman var sú viðvíkjandi öllum þessum félögum, að engin peningastofnun vildi ljá þeim lið sitt. Þess vegna varð Framsfl. að hrökklast frá þessari stefnu í útgerðarmálum og láta semja l. hér á Alþ. 1940, sem hann kallaði „lög um hlutarútgerðarfélög“. Það varð að hafa nafnið hlutafélög, til þess að l. yrðu samþ. og svo var sett orðið útgerð inn á milli til þess að vekja samúð. Þessi l. voru svo vanhugsuð, að ef einhver skip væru rekin samkv. þeim, - settu þau hvert hreppsfélag og bæjarfélag á hausinn, þar sem þau ættu heima, því að það á að greiða 1% af brúttótekjum skipanna í sérstakan sjóð. Þetta mundu engin sveitarfélög á landinu þola, nema e.t.v. Rvík. En þessu hefur verið forðað, af því að þeir, sem reka útgerð, hafa séð þá hættu og aldrei dottið í hug að reka útgerð með þeim hætti, sem framsóknarmenn hafa barizt fyrir á mörgum þingum, að gerð yrðu l. um. Ég vil minnast á, hvað hv. 1. flm. þessarar þáltill. hefur sýnt mikla samúð útgerðinni þann tíma, sem hann réð mestu hér á landi. Árið 1939 var eitt félag hér á landi - það átti heima á Patreksfirði -, sem missti eitt af skipum sínum. Það gat þá fengið eitt skip keypt fyrir vátryggingarupphæðina. En það var tekið fram fyrir hendurnar á félaginu af þáv. hæstv. ráðherra (EystJ). Þessi 12 þúsund £ voru tekin af félaginu og látin til Sambands íslenzkra samvinnufélaga til innflutnings. Á sama tíma var þetta félag skyldað til að kaupa gamalt skip. Þetta var blómið, sem hv. 1. flm. þessarar þáltill. lagði á útgerðina það ár. Síðan hafa útgerðarmenn orðið að búa við það, að ranglega hefur verið tekinn af þeim gjaldeyririnn til annarra hluta en þarfa útgerðarinnar. Útgerðarmenn hafa af þessum ástæðum ekki getað byggt upp atvinnurekstur sinn, á sama tíma sem þeim er sagt, að þeir hafi ekki verið færir um að reka hann. En þetta gleymist oft, að útgerðarmönnum var af stjórnarvöldunum - og það ekki sízt af hv. 1. flm. þessarar þáltill. - gert ókleift að reka útgerðina þannig, að hægt væri að rækja skyldurnar gagnvart fólkinu í sambandi við reksturinn. Þá voru á Alþ. 1941 m. a. sett skattal., sem voru látin verka aftur fyrir sig og gerðu það ómögulegt, að sjávarútvegurinn gæti birgt sig upp og safnað í kornhlöður til lakari áranna. Og þar gekk langfremstur í flokki hv. 1. flm. þessarar þáltill. En þetta var ekki nóg. Árið eftir voru gefin út ný skattal., sem kváðu svo á, að ekki mætti draga frá skatt og útsvar fyrra árs og þannig einnig komið í veg fyrir, að útvegurinn gæti birgt sig upp til lakari áranna. En þessi hv. þm., fyrrv. hæstv. ráðh., hefur sýnt fram á það í Tímanum, hvernig honum hafi á þessum sama tíma tekizt að raka saman fé í ríkissjóðinn til alls annars en að byggja upp útveginn. Meðan svona er hugarfarið, verður okkur varla ljúft, að þessir menn setji niður nefndir til þess að rannsaka þessi mál, menn, sem bera ekki skynbragð á þessi mál og hafa enga samúð með þeim, en vilja koma á í sjávarútvegsmálum annaðhvort opinberum rekstri eða samvinnurekstri, sem þeir hafa fullkomlega trú á, að geti gengið vel, þó að þeir séu búnir að reka sig á það gagnstæða. Og einmitt þann sama dag, sem málgagn framsóknarmanna birtir þáltill. þessa, þá segir svo í leiðara blaðsins, með leyfi hæstv. forseta: „Varasjóðirnir eiga að vera eign útgerðarinnar, þ.e. þeirra, sem stunda þann atvinnuveg á hverjum tíma, en ekki þeirra, sem í það og það skipti teljast eigendur skipanna.“ Hér er beint sagt það sama í blaðinu eins og gert er ráð fyrir í till. flm., að allir varasjóðirnir skuli vera teknir af félögunum til þess að dreifa þeim út á meðal sjómannanna sjálfra, sem viðurkennt var þá af hv. 1. flm., að hefðu allt of mikil laun á þessum tímum. Ég held, að ef hæstv. Alþ. og ríkisstj. vildu þessum málum vel, þá væri það fyrsta, sem þau ættu að gera, að gefa útveginum og athafnamönnum hans meira frelsi, en sýna þeim minni andúð og leyfa þeim að starfa meira á eigin spýtur og með sínu eigin afli. Þá mun sjávarútvegurinn og athafnamenn, sem að honum starfa, verða sú þjóðarstoð, sem þeir hafa alltaf verið, og bera langstærstu byrðarnar, eins og þeir hafa gert hingað til. En það hefur sýnt sig á undanförnum árum, að þessi stefna og þessi hugur hefur ekki verið hér ríkjandi hjá þeim, sem með völdin hafa farið, því að t.d. árin 1936 til 1939 var ekki hægt fyrir sjávarútvegsmenn að snúa sér við, svo að þeir ekki mættu fjötrum þar og fjötrum hér til erfiðleika fyrir sjávarútveginn. Og fyrr en hugarfarsbreyting er orðin hjá hv. flm. þessarar þáltill., sé ég ekki ástæðu til, að sjálfstæðismenn fylgi þessari þáltill., sem bersýnilega er borin fram til einhvers annars e n þess að verða útveginum til hagsbóta. Í samlandi við útvegun véla í báta, sem talað er um í þáltill., vil ég segja það, að það er rétt. sem í grg. segir, að einu sinni var talað um að setja á fót ríkiseinkasölu á mótorvélum. En vilja sjávarútvegsmenn, að í því efni verði í innflutningsverzluninni skapað sama öngþveitið eins og átt hefur sér stað í bifreiðaeinkasölunni? Er þetta, að hér er talað um einkasölu á mótorvélum, ekki einmitt tákn þess, að flm. þessarar þáltill. hafa engan skilning á þessum málum og að ekkert stendur á bak við flutning þessarar þáltill. annað en helköld andúð gegn þeim mönnum, sem reka sjávarútveg?



Ég er ekki hv. siðasta ræðumanni sammála um það, að það beri að greiða atkvæði á móti þessari þáltill., þó að hún sé fram komin frá Framsfl. Ég tel, að hún geti að ýmsu leyti stefnt til bóta. Ég fæ ekki séð, hvað ætti að vera skaðlegt í því að setja 5 manna mþn., sem athugi m.a., á hvern hátt mætti koma fyrir stuðningi við sjávarútveginn. Ef það hefði svo verið, að ríkið hefði áður verið fjandsamlegt sjávarútveginum, þá mættu sjávarútvegsmenn fagna því, að á því yrði nú einhver breyt., sérstaklega þar sem ætlazt er til þess í þáltill., að félagsmál og verzlunarmál sjávarútvegsins verði athuguð og það rannsakað, hvernig þeim og öðrum málum sjávarútvegsins verði bezt fyrir komið. Félagsmál útvegsmanna hafa verið sorglega vanrækt. Það er að vísu til Landssamband útvegsmanna, sem þó er ekkert annað en nafnið eitt. Það hefur ekkert gert til þess að efla sameiginlega sölu útvegsmanna á framleiðslu þeirra eða sameiginleg innkaup þeirra. Sá litli vísir, sem til er í þessa átt, er í einstökum verstöðvum, og alveg án þess að um þau samtök hafi verið myndað nokkurt heildarskipulag. En þær litlu tilraunir, sem hafa verið gerðar í þessa átt, hafa þó borið nokkuð mikinn árangur, eins og olíusamlagið í Keflavík og í Vestmannaeyjum og lýsissamlagið í Vestmannaeyjum. En einmitt þessar tilraunir, sem hafa verið gerðar, sýna, að það ætti að vera hægt að leggja talsvert traustan grundvöll undir slík samtök útvegsmanna, ef vel væri á haldið, en það hefur verið, eins og ég sagði áðan, algerlega vanrækt af hálfu útvegsmanna sjálfra. Það getur verið, að einhverjir trúi því, að betra sé fyrir útvegsmenn að berjast sér, hver fyrir sig, og hafa engin samtök sín á milli. Og sérstaklega heyrðist mér það á hv. þm. Barð., að hann teldi þetta fyrirkomulag heppilegra heldur en að útvegsmenn hefðu félagsskap með sér. Get ég ímyndað mér, að hann hafi á þessu betri reynslu, - raunar fyrir sjálfan sig, en ekki endilega fyrir útveginn. Nú virðist mér, að með þessari þáltill. gæti verið lagður grundvöllur að mjög nauðsynlegum athugunum í þessum málum. Og ég fyrir mitt leyti mun þess vegna greiða henni atkv. Ég held, að samstarf flokka um þetta mál, ef heppilegir menn veldust í þessa n., gæti orðið til nokkurs gagns. Ég vil þó ekki segja, að ég geri mér vonir um eiris mikinn árangur af slíkri athugun nú eins og ef hún gæti farið fram á venjulegum tímum, vegna þess að við eigum nú við að búa ófriðarástand og getum ákaflega lítið séð inn í framtíðina eða, hvað hún kunni að bera í skauti sínu. Það er t.d. ekki sennilegt, að á þessum tímum verði hægt að leggja varanlegan grundvöll að sölu afurða eða að möguleikar verði fundnir til aukinnar vinnslu á afurðum sjávarútvegsins til frambúðar, vegna hins óvenjulega ástands. Hins vegar er mjög vel hægt að athuga verzlunarmál sjávarútvegsins og lánaþörf og tryggingarmál útgerðarinnar. Nú hefur þeim tryggingarmálum verið komið nokkuð áleiðis með löggjöf, en mætti þó betur vera. Eins væri gott og sjálfsagt að athuga, hvar mest er þörf fyrir hafnargerðir og lendingarbætur vegna fiskveiða. Það eru flutt um þetta allmörg frv. á hverju ári, en hefur ekki verið lagður neinn grundvöllur að heildarskipulagi í þessu efni, sem þó hefði verið nauðsynlegt. Hv. þm. Barð talaði hér með ákaflega miklum fjálgleik um eitt frv., sem hann sagði, að hefði verið afgr. á Alþ. 1940, - það var reyndar á Alþ. 1939 og er birt í Stj.-tíð. fyrst á árinu 1940 -, og hv. þm. sagði, að þessi l. mundu hafa sett yfir höfuð öll sveitarfélög á landinu á höfuðið, ef gert hefði verið út eftir þeim, nema e.t.v. Rvíkurbæ, og frv. til þeirra l. hefði verið skilgetið afkvæmi Framsfl. Ég skal ekki á neinn hátt reyna að létta neinni ábyrgð af Framsfl. í þessu efni. En af því að þessi hv. þm. er nýkominn inn í þingið, langar mig til að benda honum á, að Sjálfstfl. tók að sér að feðra þetta frv. fyrir Framsfl. Það gerði hann með nál., sem er hér á þskj. nr. 281, og er dagsett á Alþ. 10. nóv. 1939. Það er sameiginlegt nál. sjálfstæðismanna og framsóknarmanna í sjútvn., þar sem þeir leggja til, að þetta skaðlega frv., sem hv. þm. Barð. var að lýsa, yrði samþ. Aðeins einn nm. lýsti yfir, að hann mundi skila sérstöku áliti um málið og var málinu mótfallinn. Það var fulltrúi Alþfl. í sjútvn. En fulltrúar beggja hinna flokkanna í sjútvn. lögðu til, að frv. yrði samþ. Þegar þess vegna hv. þm. Barð. er að vanda um við Framsfl. út af því, hvernig honum hafi mistekizt um afgreiðslu mála fyrir sjávarútveginn, ætti hann að athuga um leið, hverjir hafa staðið að afgreiðslu þessa skaðlega máls með Framsfl. Frv. kann að hafa verið skilgetið, en eingetið var það alls ekki. Ég hafði nú ekki haldið, að þessi þáltill. gæfi tilefni til allsherjar eldhúsdags út af sjávarútvegsmálum. En þegar hv. 7. þm. Reykv. (SK) er að belgja sig út með það, að hann og hans flokkur sé einhver verndari sjávarútvegsins, þá verður það að segjast, að þótt hann hafi flutt ýmis frv., sem hafa horft til heilla fyrir sjávarútveginn, þá hafa þm. úr öllum flokkum gert slíkt hið sama. En það verður ekki hægt að loka augunum fyrir því, að Sjálfstfl. barðist mjög mikið gegn þeirri löggjöf, sem mestu hefur valdið um það að firra landið vandræðum út af þeim markaðstöpum, sem við urðum fyrir með saltfiskinn. Á ég þar við löggjöfina um fiskimálanefnd. Þessi löggjöf leiddi til byggingar hraðfrystihúsanna, sem áreiðanlega hafa afstýrt mestu vandræðunum út af saltfiskmarkaðstöpunum. Og Sjálfstfl. gerði í raun og veru á sínum tíma allt, sem hann gat, til þess að koma í veg fyrir þessa löggjöf og til þess að hindra framkvæmdir fiskimálan. Það verður ekki heldur komizt hjá að benda á, að ef Sjálfstfl. hefði ráðið á Alþ. 1928, þá hefði aldrei verið ráðizt í, að ríkið reisti síldarverksmiðjur. Sjálfstfl. beitti sér gegn því máli og taldi, að til væru nægar síldarverksmiðjur í landinu, ef þær aðeins væru í eigu Íslendinga. Þegar þess vegna hv. 7. þm. Reykv. er að minnast á Sjálfstfl. sem einhvern helzta verndara og forsvarsflokk útvegsins, þá er það ekki rétt, því að sá flokkur hefur einmitt beitt sér á móti framkvæmdum í þeim atriðum, sem hafa orðið til þess helzt að leysa vandamál sjávarútvegsins á seinni árum. Ég hefði ekki séð ástæðu til undir umr. um þessa þáltill. að benda á þetta sérstaklega, nema að gefnu tilefni frá hv. 7. þm. Reykv.



Ég varaði mig ekkert á því, að miklar umr. mundu verða um þetta mál, og sízt að þær yrðu af því tagi, sem þær hafa verið. Ég hef talað tvisvar í málinu áður. Ræður hv. 7. þm. Reykv. (SK) og hv. þm. Barð. (GJ) um þetta mál hafa verið með ákaflega undarlegum hætti, ekki sízt ef maður ætti að leggja trúnað á það, sem þeir halda fram. Hugarfar það, sem lá til grundvallar ræðu hv. þm. Barð., lýsti sér vel í þeim orðum, þegar hann sagði, að hann sæi ekki ástæðu til, að sjálfstæðismenn greiddu atkv. með þessari þáltill., vegna þess hverjir flyttu hana. Ef góðir menn flytja mál, þá er það gott mál, en ef vondir menn flytja sama málið, þá er það vont mál, virtist liggja í orðum þessa hv. þm. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að þessi 5 manna n. mundi verða miklu öðruvísi skipuð, þó að sjálfstæðismenn hefðu flutt þáltill., því að þessir 5 menn yrðu kosnir með hlutfallskosningum á Alþ. En bara af því að framsóknarmenn fluttu málið, þá sér hv. þm. Barð. ekki ástæðu til að vera með þáltill. né að sjálfstæðismenn greiði henni atkv. Þetta er hugarfar hans. Nokkuð sama mætti lesa út úr ummælum hv. 7. þm. Reykv., þó að hann af eðlilegum ástæðum væri gætnari og stillti orðum sínum meira í hóf. Þá var komið að því af hv. 7. þm. Reykv., að lítill hefði verið hlutur framsóknarmanna að framfaramálum sjávarútvegsins. - En hvernig komu sjálfstæðismenn, - sem þá voru kallaðir íhaldsmenn, - fram gagnvart því, að ríkið reisti síldarverksmiðjur? Allir íhaldsmenn greiddu atkvæði á móti frv. 1928 í hv. Nd. um byggingu síldarverksmiðju, með þeim forsendum, að nægilegar síldarverksmiðjur væru til í landinu, ef þær væru í höndum Íslendinga - þessar litlu og hálfónýtu verksmiðjur, sem þá voru til hér á landi. Þetta var framsýnin þá hjá sjálfstæðismönnum, sem telja sig hafa eins konar einkarétt á því að koma nærri málum sjávarútvegsins. En afstaðan til þess máls hefur breytzt síðan hjá þessum mönnum, og málinu var borgið, vegna þess að aðrir menn urðu til þess að hrinda því áfram til farsælla framkvæmda. Og flokkur þessara hv. þm., sem hallmæla framsóknarmönnum fyrir afskipti af sjávarútveginum, svignaði til fylgis við þetta mál, en var ekki með því sem forustuflokkur í málinu. Hv. þm. Barð. veik líka að því í ræðu sinni, að hann hefði misjafnlega mikla trú á nefndum, og minntist hann á, að þessi n., ef kosin væri, starfaði ekki betur en bílaúthlutunarn., sem hann sagði, að kosin hefði verið hér í sumar. Það er nokkuð langt seilzt að tala um bílaúthlutunarn. í sambandi við þetta mál. Ég held, að margir hafi álitið, að það sæti ekki vel á honum að rifja upp störf þeirrar n., og sízt hans starf í n. Þessi hv. þm. var kosinn í þá n., en hann taldi það frá upphafi sitt verk í þeirri n. að koma í veg fyrir, að hún gæti gert það, sem henni var falið að gera. Það var trúnaður hans við hæstv. Alþ. í þessu sambandi. Þessi var háttur og þessi voru heilindi hv. þm. Barð. í þeirri n. Hv. þm. Barð. ræddi hér nokkuð um samvinnuútgerð og hlutarútgerð, og rök hans um það efni voru svipuð eins og í öðrum atriðum í ræðu hans. Hann talaði um l. um hlutarútgerðarfélög. En hv. þm. Ísaf. (FJ) hefur þegar kennt honum, hvernig þau l. eru undir komin, og má vera, að það dragi nokkuð úr honum rostann, þegar hann rís á fætur næst. Þá sagði hv. þm. Barð. líka, að samvinna í útgerð væri óheppilegt fyrirkomulag. Það ætla ég ekki að ræða nú. En það, sem hv. þm. Barð. ætlaðist til, að væru rök fyrir þessari fullyrðingu hans, var, að samvinnuútgerðarfélag, sem Grímur heitir, hefði fengið eftirgjöf á skuldum gegnum Skuldaskilasjóð vélbátaeigenda. En nærri allir aðrir útgerðarmenn fengu það líka, og þá ætti líka, eftir hugmynd þessa hv. þm., að geta sannazt, að nær allir einstakir menn væru ófærir til að stunda útgerð. Skuldaskilin fóru fram sem afleiðing fjárkreppunnar, sem yfir hafði gengið, svo yfir félagsskap um atvinnurekstur sem yfir einstaklinga alveg jöfnum höndum. Annars er ákaflega eftirtektarvert fyrir útgerðarmenn, hvernig hv. þm. Barð. leit á skuldaskil þeirra. Hann sagði með töluverðri áherzlu, að Grímur hefði greitt með skuldaskilasvikum 98% af skuldum sínum. Það er ágætt fyrir sjávarútvegsmenn að fá upplýsingar um það, hvernig þessi maður (GJ) lítur á skuldaskil þeirra manna, sem farið hafa í skuldaskilasjóð. Hann lítur svo á, að þeir hafi gegnum skuldaskilasjóð svíkið lánardrottna sína. Hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði verið fremstar í flokki um að binda hendur manna með sköttum, síðan stríðið hófst. Hann tók til dæmis skattal. frá 1941, en að þó hefði keyrt um þverbak 1942. En ég hef nú heyrt form. Sjálfstfl, og ráðherra hans, hv. þm. G.-K., kalla þessi skattal. í útvarpinu „skattal. sín“ og hrósa sér af þeim. Þetta var að vísu rangt hjá honum, en það sýnir þó, að hann áleit það ekki óvinsælt að halda því fram, að þau l. væru sitt verk. Að lokum vil ég minna á eitt atriði enn, en það eru vélarnar. Allir vita, að eitt mesta vandamál útgerðarinnar er það, að í landinu eru tugir af vélategundum, og menn eiga þess engan kost að vita fyrir fram, hvernig vélarnar eru. Það fer fjarri því, að þau viðskipti séu svo skipulögð, að í nokkru lagi sé, enda þótt um einn sérfræðing sé að ræða, sem menn geta leitað ráða hjá. Þetta vita allir smáútvegsmenn, þó að hv. þm. Barð. viti það ekki eða vilji ekki vita það. Það sýnir hugsunarhátt þeirra manna, sem telja sig sjálfkjörna forvígismenn útvegsmanna, að vilja gera lítið úr öðru eins vandamáli og þessu. Það er varla svo haldinn fundur útgerðarmanna, að þetta vandamál sé ekki tekið til meðferðar, en hv. þm. Barð. fleygir fram skætingi á Alþ. út af því, að þetta er talið heyra undir mþn. Hann sagði, að þetta ákvæði sýndi helkalda andúð í garð sjávarútvegsins. Þetta er þeim mun einkennilegra sem hv. þm. er sjálfur vélfræðingur og hlýtur að vita, hve mikil þörf er á auknu eftirliti með vélainnflutningi. Ég sé aftur á móti ástæðu til þess fyrir okkur flm. að þakka hv. þm. Ísaf. undirtektir hans, því að enda þótt hann léti svo um mælt, að hann gæti ekki séð neitt skaðlegt í skipun n., hné öll ræða hans að því, að nefndarskipunin væri nauðsyn. Það eru alltaf að koma fram nýjar till. í útvegsmálunum, og flestum er þeim sameiginlegt, að það er ekki hægt fyrir Alþ. að ganga að þeim undirbúningslaust. Ég vil sérstaklega minna á frv. hv. 7. landsk. þm. um jöfnunarsjóð aflahluta, sem felur í sér góða hugmynd, en þarf undirbúnings við. Í þessum umr. hefur verið talað um það, hver afstaða flokkanna til sjávarútvegsins hafi verið undanfarin ár, enda þótt till. sú, sem fyrir liggur, hafi alls ekki gefið tilefni til slíkra umr. Ég vil út af þessu fara fram á, að þeir, sem eru stöðugt hér á Alþ. með skæting til Framsfl. fyrir afstöðu hans til sjávarútvegsmálanna, en draga það alltaf jafnframt fram, hvað Sjálfstfl. hafi margt gert, lofi okkur að heyra það í svo sem 5 mín. ræðu, hvaða stórmál fyrir útgerðina Sjálfstfl. hefur borið fram og fengið leyst hér á Alþ. og hvaða áhugamál útvegsins hv. þm. G.-K. hefur látið flytja hér s.l. 3 ár. Þetta vil ég biðja t.d. annaðhvort hv. þm. Barð. eða hv. 7. landsk. þm. að lofa okkur að heyra. Og sérstaklega vil ég spyrja, hvort hv. þm. G.-K. hafi þá ekki, á meðan hann hafði aðstöðu til þess, bætt úr fyrri vanrækslu í þessum efnum og látið flytja þau frv., sem samherjar hans sakna svo mjög, að framsóknarmenn hafi ekki flutt. En ég er bara hræddur um, að það komi fr1m, þó að það sé leitt fyrir hv. Sjálfsfl., að stuðningur hans við sjávarútveginn hefur aðallega verið fólginn í hrósi um sjálfan sig, en brigzlum um aðra.

Forseti (HG): Umr. taka nú mjög að lengjast. Hv. 7. þm. Reykv hefur talað tvisvar, en ég mun leyfa honum stutta aths.



Herra forseti. - Það er margt, sem ég hefði haft ástæðu til að svara, en þetta er 2. umr., svo að ég hef tækifæri til að koma að því seinna. Það eru því örfá atriði, sem ég vildi leiðrétta, og skal ég þá fyrst minnast á þau tvö mál, sem sérstaklega hefur verið talað um, að Sjálfstfl. hafi verið á móti. Í l. um Síldarverksmiðjur ríkisins er eitt atriði, sem ætíð hefur valdið ágreiningi; sem sé það, að frá Framsfl. hálfu var áhuginn byggður á því að gera þennan atvinnurekstur að einokuðum ríkisrekstri. Það átti að koma því ástandi á, að útgerðarmenn hefðu ekki í annan stað að flýja en í ríkisgreiparnar. Í öðru lagi vil ég nefna fiskimálan., sem beinlinis var sett til höfuðs ýmsum umbótamálum Sjálfstfl. Tilgangurinn var sá, að ríkið gerði alla verzlun með sjávarafurðir að einokun og gæti takmarkað útgerð og veiðar eftir geðþótta sínum. Það er þessi kommúnistíska stefna, sem Framsfl., hefur viljað fylgja og fylgt. Hv. flm. kom stuðningsmaður hér í d. úr öðrum flokki, og skal ég sízt lasta það, þó að hugir gamalla elskenda dragist aftur saman og hinn hv. Alþflm., þm. Ísaf., sé farinn að brosa aftur til sinnar gömlu kærustu. Það kom fram hjá honum einkennileg kynfærsla, þegar hann sagði, að sjálfstæðismenn hefðu feðrað fyrir framsóknarmenn frv. þeirra um hlutaskiptafélög. Hann hafði ekki önnur rök en þau, að við hefðum ekki greitt atkv. á móti frv. Það er bezt að segja satt og rétt frá þessu. Framsóknarmenn báru frv. fram. Ég lýsti þegar yfir því, að ég teldi það ekki til gagns fyrir útveginn, en af því að ég er annars eðlis í fylgi við mál en þeir, sagði ég, að ég vildi lofa þessari tilraun að ganga fram. Annan þátt átti ég ekki í málinu. Hv. flm. komst í mikinn móð og bað sjálfstæðismenn að benda á, hvaða mál þeir hefðu leyst. Ég hugsa, að hugur þeirra sjáist ekki á því, því að þeir hafa ekki haft vald til þess að leysa ýmis mál, sem þeir hefðu viljað leysa.



Herra forseti. - Hv. 2. þm. S.M. veitti að mér persónulegum aðdróttunum út af bílaútflutningsn., en ég vil vísa þeim ummælum heim til föðurhúsanna, því að meðan meðnm. mínir eru ekki undir áhrifum hans, taka þeir réttan málstað. Hv. 2. þm. S.-M. hrakti ekkert af hinum þungu ásökunum, sem hann liggur undir út af andúð sinni til sjávarútvegsins. Hann reyndi aðeins að snúa út úr orðum mínum um samvinnufélög, og af hverju þau urðu að hætta rekstri. En það var af því, að það var engin peningastofnum til í landinu, sem vildi lána þeim fé. Ég vil spyrja hv. flm., hvort honum er ekki kunnugt um, hvernig fór um útgerð Haukaness, sem rekin var á samvinnugrundvelli og þurfti að hætta, af því að hásetarnir fengu engan hlut. Þá vil ég fara nokkrum orðum um fyrirspurn hv. 1. flm. Henni var að vísu svarað af hv. síðasta ræðumanni, en skal ég þó geyma mér að svara henni af minni hálfu, þar til við síðari umr. málsins, en ég ætla nú að leyfa mér að koma með fyrirspurn til hv. þm. og spyrja hann að því, hve marga þröskulda hann hefur í sinni ráðherratíð lagt fyrir sjávarútveginn á Íslandi. Ég get m. a. bent á eitt dæmi, er sýnir glöggt hug hans til þessara mála. Það var einstaklingur, er vildi reisa frystihús, en fékk eigi að flytja inn vélar o.fl., er nauðsynlega þurfti til þess að reka slíka starfsemi, sem hv. 2. þm. S.-M. vissi bezt sjálfur, að var hin ákjósanlegasta atvinnugrein fyrir landsmenn. Svo, þegar þessi maður gat aflað sér þessara véla innan lands og það virtist ætla að rætast úr þessu nauðsynjamáli þrátt fyrir andstöðu hv. 1. flm. þáltill., þá var þó hægt að koma því svo fyrir, að maðurinn gat ekki fengið timbur til þess að nota við byggingu frystihússins. Er þetta aðeins eitt dæmi um þær hindranir, er hann lagði fyrir sjávarútveginn, er hann var ráðh. Það, sem ég lagði meginþungann á í ræðu minni og vil aftur leggja höfuðáherzluna á, er, að bak við þáltill. sé hið rétta hugarfar, en ekki það, sem áður hefur verið svo ofarlega í hugum þessara manna, að vilja traðka niður í skítinn þau mál, er sjávarútveginn varða, sem svo oft hefur verið gert af hálfu framsóknarmanna.



Það getur vel verið, að hv. 7. þm. Reykv. sé lítið um það gefið, að ég kveðji mér hljóðs og blandi mér inn í þennan afbrýðisharmleik, sem fer fram milli hans og hv. 1. flm. Hv. 7. þm. Reykv. er að reyna að sverja af sér lögin um hlutaútgerðarfélögin, en honum tekst það illa, því að Alþt. sanna þetta mál og atkvgr., sem þar er skráð. Frv. gat ekki orðið að l. nema með sameiginlegri hjálp Sjálfstfl. og Framsfl. Ég ætla ekki að fara út í það eða deila um, hvort Sjálfstfl. hefur lagt til faðerni eða móðerni, þar sem það skiptir ekki máli í þessu sambandi, en sem sagt, frv. gat ekki orðið að l. nema fyrir tilstuðlan Sjálfstfl. Þó að hann telji það nú vanhugsað og meingallað, var hann þó með því, að það færi í gegnum þingið. Þótt hann vilji nú losa sig undan þessu og reyna að sverja af sér krógann, mun það algerlega tilgangslaust, eins og ég hef þegar bent á. Varðandi það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að allir flokkar hefðu verið einhuga um byggingu fyrstu síldarverksmiðjunnar, er ríkið lét reisa, og staðið að löggjöf um það efni, langar mig til að vitna í Alþt. B-deild 1928 bls. 3627, og lesa þar upp ummæli Ólafs Thors, með leyfi hæstv. forseta: „Við athugun þessa máls er fyrst að því að spyrja, hvort sjávarútvegsins vegna sé þörf á, að reistar séu í bráðina fleiri bræðslustöðvar hér á landi. Ég álít, að ef þær stöðvar, er fyrir hendi eru, væru eign Íslendinga, nægðu þær fyllilega þörfum landsmanna, en með því að flestar þeirra eru eign erlendra manna, sem til þessa hafa einungis gætt eigin hagsmuna, höfum við minnihlutamenn getað aðhyllzt, að frv. þetta næði fram að ganga, ef brtt. okkar verða samþykktar. Tillögur okkar eru þær, að í stað þess, að stöðvarnar verði stofnaðar og starfræktar fyrir reikning ríkissjóðs, þá hafi ríkissjóður þau ein afskipti af málinu, að hann útvegi útvegsmönnum fé til slíks starfa, ef þeir mynda með sér samlag í því augnamiði að geta sett nægar tryggingar fyrir láninu.“ Þetta getur hver og einn lesið hér skjalfest, ef hann vill. Ólafur Thors áleit sem sagt þá, að 1000 mála afköst síldarverksmiðja á sólarhring mundu nægja landsmönnum. En þar sem ríkisverksmiðjurnar einar afkasta nú yfir 20 þús. málum á sólarhring og aðrar verksmiðjur í landinu um 20 þús. málum á sólarhring og menn telja, að enn þurfi að auka afköstin, verður að segja það eins og er, að í þessu áliti Ólafs Thors, hv. form. Sjálfstfl., lýsir sér harla lítil framsýni. Um frv. um að reisa fyrstu síldarverksmiðjuna var viðhaft nafnakall í Nd., og greiddu þá allir sjálfstæðismenn atkv. á móti því. Um þetta geta og allir gengið úr skugga í Alþt. Það er einkennilegt, að sjálfstæðismenn skyldu hafa tekið þessa afstöðu, þrátt fyrir það, að Jón Þorláksson hefði verið fenginn til þess af Alþ. að semja áætlun um byggingu slíkrar verksmiðju. En starfræksla Síldarverksmiðja ríkisins hefur í seinni tíð orðið til þess að bjarga landinu frá gjaldþroti og vandræðum, eins og allir vita nú og viðurkenna. Um afstöðu Sjálfstfl. til fiskimálanefndar og hraðfrystihúsanna tel ég eigi þörf að fjölyrða, þar eð hún er öllum í fersku minni.



Aðeins örfá orð. Það er aðeins til þess að vekja athygli á því, sem hv. 7. þm. Reykv. og hv. þm. Barð. sögðu hér áðan. Ég hafði gert mér vonir um, að þeir greindu nú frá helstu stórmálum á sviði sjávarútvegsins, sem Sjálfstfl. hefði komið í framkvæmd, er ég hafði skorað á þá að gera það. En það gerðu þeir bara ekki, og kom mér það á óvart, þar sem búast mátti við, að þeir, sem alltaf eru að tala og hugsa um þessi mál, gætu sýnt þá, að eitthvað lægi eftir þá í þessum málum. En þeim er vorkunn. Hv. þm. Barð. gerði ekki minnstu tilraun til að svara fyrirspurninni, en hv. 7. þm. Reykv. gat um 4 mál. En það er um þau að segja, að að minnsta kosti voru allir sammála um 3 þeirra, en um 4. málið var ekki annar ágreiningur en sá, hvenær hagur ríkisins yrði svo góður, að fært þætti að leggja til framkvæmda. En þeir létu báðir undir höfuð leggjast að svara fyrirspurn minni um, hvaða stórmál þeir hefðu beitt sér fyrir og komið á, meðan þeir stjórnuðu.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að hafa um þetta mál mörg orð nú. N. var alveg sammála um að afgreiða mál þetta með rökstuddri dagskrá, eins og fram kemur á þskj. 65. Það var einhuga horfið að þessu ráði, er n. hafði kynnt sér bréf útvarpsstjóra og séð, að hann tjáði sig fúsan til þess að taka þetta mál til íhugunar. Ef um vanefndir kynni að verða að ræða af hendi þeirra, er lofað hafa að sjá þessu máli farborða, þá munu sjómennirnir kvarta og gera aðvart. Allshn. hefur því, eins og ég gat um, orðið sammála um að afgreiða þetta mál með rökstuddri dagskrá.



Herra forseti. - Ég hef tekið það að mér að flytja till. til þál. á þskj. 39 með hv. 1. þm. Rang. Við fluttum þessa till. einnig á sumarþinginu, og var henni þá vísað til fjvn., en hún kom ekki þaðan aftur á því þingi, eins og fleiri mál, er n. hafði til meðferðar, og má sjálfsagt þar um kenna að nokkru, hversu það þing stóð stutt. Ég sé ekki ástæðu til að vera að hafa mörg orð um þáltill. í þetta sinn og get vísað til þess, er ég sagði, þegar þessi till. fyrst var borin fram. En ég vil aðeins taka það fram, að það er sízt minni þörf á, að þetta mál komist í framkvæmd nú en þegar það var flutt á sumarþinginu, heldur má segja, að þörfin sé mun meiri nú en þá og fari vaxandi, eftir því sem á líður og dýrtíðin og erfiðleikarnir við landflutningana fara vaxandi. Ef við aðeins gefum gaum að því, hve mikið ríkið styrkir alla flutninga á sjó með ströndum fram, bæði beint og óbeint, til flestra héraða landsins og athugum hins vegar, hversu það er gífurlegur útgjaldaliður fyrir bændur, er búa í hafnleysishéruðum, að flytja þungavöru sína um langan veg, þá hlýtur hver maður að sjá, að slíkt ástand er gersamlega óviðunandi. Ég skal nefna eitt dæmi, er sýnir, hversu þessi flutningur þungavöru er geysidýr. hað kostar nú 300 kr. að flytja 1 tonn 200 km. Það er ekki hægt að una við það að vita slíka flutninga óstyrkta af hinu opinbera, er það árlega ver miklu fé til flóabáta, strandferða, hafnarmannvirkja o.fl. Í till. eru fyrirmæli um, að sett skuli reglugerð um úthlutun þessa flutningastyrks og að kaupfélög og verzlanir á viðkomandi stað hafi það með höndum. Ég hygg, að allir séu sammála um, að þessir aðilar hafi bezta hæfni og aðstöðu til þess að leysa þetta verk af hendi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vil leggja til, að till. verði vísað til síðari umr. og fjvn.