Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem hv. frsm. sjútvn. er fjarverandi, vil ég skýra frá, að sjútvn. hefur haft frv. þetta til athugunar og hefur orðið sammála um að samþ. það með einni breytingu, þess efnis, að 5. gr. frv. falli niður, en hún var þess efnis, að bætt skyldi við einum föstum kennara við stýrimannaskólann. Eftir að hafa athugað þetta og rætt við skólastjórann, leit nefndin svo á, að ekki bæri nauðsyn til að festa embætti þetta í lögum, þar sem þegar er séð fyrir þessari kennslu. Annars er meginefni frv. að breyta kennslu stýrimannaskólans samkv. tillögum þeirra manna, er þar starfa, og leggur nefndin til, að það verði samþ. með þeirri breytingu, er áður getur.



Herra forseti. Ég þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu þessa máls, svo og fyrsta máls, sem tekið var fyrir á þessum fundi. Ég sé, að nefndin hefur ekki getað fallizt á tillögur ráðuneytisins að öllu leyti og þykir ekki ástæða til að festa þetta embætti í lögum, og telur, að þegar sé séð fyrir þessari kennslu á annan hátt. Mér er ekki kunnugt um ástæðu nefndarinnar fyrir þessu, úr því að hún vill, að skólanum sé séð fyrir nægilegri kennslu, og þá ekki ástæða til að vefengja skoðun skólastjóra. Meginefni frv. er, að skólanum sé séð fyrir nægilegri kennslu, og ef þetta fyrirkomulag reynist ónógt, þá er hægt að breyta því, og ef skólastjóri telur síðar, að nauðsynlegt sé að festa þetta embætti í lögum, þá má fara eftir þeim ráðum síðar. Ég fellst því á þessa breytingu nefndarinnar.



Herra forseti. Það gleður mig að heyra þetta, og er mér því ljúfara að fylgja till. nefndarinnar eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í tilefni af ræðu hæstv. atvmrh. við upphaf þessarar umr., sem var frestað. Hæstv. ráðh. kaus þá aðferð, þegar hann gerði athugasemdir við mína ræðu, að slá málinu upp í grín og hagaði málflutningi sínum yfirleitt þannig sem honum væri sem minnst umhugað um málið í heild. Það kann að vera, að hæstv. atvmrh. viti ekki, hvernig málið stendur, en ég hygg, að hann viti þó betur en hann vildi vera láta í þessari ræðu sinni. Skal ég svo víkja að aths. hans. Hæstv. ráðh. vildi gera nokkuð úr því, að það væri rangt, að fiskábyrgðin hefði kostað ríkissjóð um 50 millj. kr. í þau 3 ár, sem fiskábyrgðin var í gildi. Ég gat þess í minni ræðu, hvaðan ég hefði þessar upplýsingar, sem sé að þær væru úr blaði, sem væri talið mjög áreiðanlegt varðandi upplýsingar um sjávarútvegsmál, - blaði, sem einn af flokksbræðrum hæstv. ráðh. gefur út, með öðrum orðum blaðinu Víði, sem Einar Sigurðsson í Vestmannaeyjum gefur út. Hæstv. ráðh. þurfti því ekki að eyða í það löngu máli, að ég hefði hér farið með rangar tölur. Ég hef engar aðrar upplýsingar um þetta og hygg þær réttar, enda hef ég ekki séð þessum tölum mótmælt, og væri það að sjálfsögðu mjög auðvelt fyrir hæstv. ráðh. sjávarútvegsmála að upplýsa Alþ. um annað, ef hann hefur aðrar tölur. En kannske hefur hann ekki haft hugmynd um, hverjar þessar tölur voru frekar en annað, sem hann virðist ekki fylgjast með í sambandi við vandamál sjávarútvegsins. - Þá reyndi hæstv. ráðh. að gera gys að og tortryggja þau ummæli mín, er ég sagði, að verðfallið, sem orðið hefði á útfluttum saltfiski frá því gengislækkunin var gerð og til þessa, hefði numið 51/2 til 6% að meðaltali. Hann hefur sýnilega ekki lesið blað síns flokks, Morgunblaðið, frá viðkomandi degi, sem birti þessar upplýsingar eftir formanni Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda, hr. Richard Thors, og daginn eftir hér á Alþ. verður svo flokksbróðir hæstv. ráðh., hv. þm. Vestm., að lesa þetta sama yfir honum. Þessi fala, sem ég nefndi, var því byggð á upplýsingum, sem lágu fyrir um þetta mál, og óþarfi að tortryggja þær í einu eða neinu. Hitt verða menn einnig að sjá, að þrátt fyrir það, að verðið erlendis hefur ekki breytzt meira en þetta, þá er það staðreynd, að bátaútvegsmenn fá nú minna fyrir útfluttan saltfisk en þeir hefðu fengið samkv. fiskábyrgðarl. Þeir fá nú eftir gengislækkunina kr. 2.40 fyrir kg, en hefðu átt að fá samkv. fiskábyrgðarl. um kr. 2.70 fyrir kg, og þeir, sem eiga að taka á móti þessum greiðslum, kunna að meta þessar tvær tölur. Svo getur hæstv. ráðh. verið að skopast að mínum ummælum, þegar slíkar upplýsingar liggja fyrir, en staðreyndirnar liggja eigi að síður fyrir. - Það er kannske rétt að víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. ráðh. vildi gera að höfuðatriði í sinni ræðu, þar sem hann sagðist ekki skilja, hvað ég væri að tala um. En hvað er það, sem hann virðist ekki skilja í þessu máli? Hann virðist ekki skilja það, að þegar á að strika út tugi milljóna króna af skuldum bátaútvegsins, munu slíkar aðgerðir koma allþungt niður á útgerðarbæjum og útgerðarþorpum, eða þar sem bátaútvegurinn á heima. Þetta var eitt af þeim atriðum, sem ég lagði áherzlu á. Hæstv. ráðh. hélt því hins vegar fram, að þessi skuldaeftirgjöf mundi sérstaklega mæða á verzlunar- og iðnaðarstéttinni. Það er nú kannske hægt að segja mönnum slíka hluti, en sannleikurinn er sá, að það verða ekki þeir aðilar, sem tapa, sem hæstv. ráðh. talaði um, það verða viðskiptaaðilar útvegsmanna úti um land, m.a. fjöldamargir sjómenn og starfandi menn við útveginn, sem ekki hafa lagt fram sjóveðskröfur, heldur átt innieignir hjá þeim frá ári til árs og ættu að hafa forgangsrétt að þeim. Þessir menn sjá nú fyrir, að þessar innieignir þeirra verða strikaðar út samkv. þessum l., ef frv. verður samþ. Það verða einnig félagssamtökin í útgerðarbæjunum, sem hljóta að verða fyrir tapi í þessu sambandi. Sú staðreynd verður því ekki umflúin, að þessar ráðstafanir verða gífurlega þungar og til hins verra fyrir útgerðarstaði landsins og verða þess valdandi, að ýmsir aðilar á þessum stöðum hljóta að fara á höfuðið. Í stuttu máli jafngildir þetta því, að skuldamál útvegsins eigi áð leysast á þann hátt, að Alþ. segi við útgerðarstaði landsins: Það eruð þið, sem skuldið, og þið verðið því að taka við skuldasúpunni og strika skuldirnar út, og þar með er málið leyst. - Þetta skildi hæstv. ráðh. ekki eða þóttist ekki skilja. Þá kem ég að hinu atriðinu. Hæstv. ráðh. virtist ekki skilja það, að þessi eftirgjöf á skuldum vélbátaútvegsins leysir í rauninni ekki þann vanda, sem nú steðjar að honum. Meginvandamál útvegsins í dag, sem þarf að leysa, er að koma málum hans í það horf, að reksturinn fái staðið undir útgjöldunum. Það er einnig staðreynd, að skuldaskilafrv. er ekki komið fram samkv. beiðni útgerðarmanna, heldur eftir beiðni Landsbankans. Það kann að vera, að hæstv. atvmrh. hafi í rauninni álitið, að vandamál útvegsins væru ekki önnur en þau að fá nokkra eftirgjöf á skuldum vegna hinna miklu aðgerða, sem hann stóð að ásamt samstarfsmönnum hans í ríkisstj. með því að samþ. gengislækkunina á s.l. vetri og að þær ráðstafanir hefðu leyst þann vanda, sem snýr að gangi rekstrarins. Ég hygg hins vegar, ef hæstv. ráðh. fæst til þess að tala við þá menn, sem þarna eiga mest í húfi og búa við erfið kjör í þessum efnum, þá muni fara nokkuð svipað fyrir honum og hv. þm. Vestm., sem vitnaði um það hér á Alþ. í gær, að þegar hann hefði komið til sinna umbjóðenda og rætt nú við útvegsmenn í stærstu verstöð landsins, hefði hann komizt að raun um það, sem hann hefði ekki gert sér ljóst áður, þegar hann hefði mætt slíkum ugg og ótta hjá þeim, að hann fyndi sig nú knúinn til þess að vara ríkisstj. við og benda henni á, að þessi mál þyrfti að leysa á annan hátt en hún hefur lagt til fram til þessa. Ég ætla því, ef hæstv. ráðh. fæst til þess að hugleiða þessi mál í alvöru og hlýða á mál þeirra manna, sem þarna þekkja bezt til, að hann muni sannfærast um það, að sú skuldaskilaleið, sem hér er lögð til, sé ekki vænleg til að leysa þann vanda, sem steðjar að þessari atvinnugrein og kemur ómaklega niður og leysir í rauninni engan vanda. Aðrar leiðir koma hér til greina, og nokkrar þeirra minntist ég á hér í fyrradag. En ég skal taka það fram, að það Er einn þáttur í sambandi við þessi skuldaskil, sem Alþ. hefði mátt vera búið að samþ. fyrir löngu. Þar á ég við það, að ríkið gefi útvegsmönnum hreinlega eftir þau kreppulán, sem ríkið hefur veitt þeim vegna aflabrests á síldveiðum, en slíka eftirgjöf þarf ekki að tengja við þvinguð skuldaskil útvegsins. Það er afar einfalt að gera samþykkt um að veita þessar eftirgjafir, er eiga í rauninni ekkert skylt við þau þvinguðu skuldaskil, sem hæstv. ráðh. ræddi um. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri að sinni. Þetta mál liggur nú til athugunar hjá hv. sjútvn., og það mun gefast kostur á því síðar hér í d. að ræða betur um það, hver áhrif þessa frv., ef að l. verður, hljóta að verða, og hver sé afstaða útvegsmanna yfirleitt til þeirra aðgerða, sem hér á að lögleiða með þessu skuldaskilafrv.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður, enda tel ég þessar umr. hafa farið í meginatriðum út fyrir hinn eðlilega ramma málsins, og sá, sem gaf tilefni til þess, var hv. 2. landsk. þm. Það var einnig þess vegna, sem ég sagði, að ég hefði ekki áttað mig á, hvert hv. þm. var að fara í ræðu sinni. Ég hafði ekki þá ánægju að hlýða á ræðu hv. 2. þm. Reykv. um þetta mál, nema hluta af henni. Hann hóf mál sitt með því - það heyrði ég þó - að fara út fyrir eðlilegan ramma málsins, en mér hefur verið sagt, að hann hafi talað ýtarlega um landsbankavaldið og heildsalagróðann, og vil ég leyfa mér að skírskota til ræðu, sem ég hélt hér á Alþ. fyrir 2 árum til andsvara um þetta sama efni. Þau rök, sem ég færði fram þá, eru enn í gildi, og tel ég því óþarfa að endurtaka þau nú. Hv. 2. landsk. þm. sagði, að ég hefði talið hann fara með rangmæli varðandi 2 atriði. Hann sagði, að ég hefði sagt það rangt vera, að ríkissjóður hefði skaðazt á fiskábyrgðinni um 50 milljónir kr. í 3 ár, og enn fremur að verðfallið á saltfiskinum hefði aðeins numið 6%. Hvorugt sagði ég. Ég sagði og gekk út frá, að þessar 50 milljónir væru rétt tilgreindar. Þá sagði ég: Það var um að ræða 17 milljónir króna að meðaltali á ári í þessum efnum, - og ég vildi láta hann álykta hverja viðbótarskatta við þyrftum að leggja á þjóðina, ef hún nú hefði átt að geta risið undir sams konar fiskábyrgð og áður kostaði almenning í landinu ekki nema 17 millj. króna. Sjálfur gaf hann hér upplýsingar um, að verðfallið á saltfiskinum hefði numið 6%. Þann 10. þ. m. var ég á fundi Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, þar sem hv. 2. landsk. þm. var einnig, en þar skýrði form. Sölusambandsins frá þessari niðurstöðu á athugunum, sem stjórn þess hafði látið gera í þessum efnum, og þó að ég að sönnu gæti um það í ræðu minni, sem ég flutti þar, að mér þætti mjög ósennilegt, að verðfall á fiskinum hefði ekki orðið meira, datt mér ekki í hug að véfengja þessa niðurstöðu, þótt hún kæmi mér á óvart. Hins vegar sagði ég við hv. 2. landsk. þm.: Ef verðfall á fiskinum er 6%, en gengislækkunin hefur hækkað söluverð fisksins erlendis um 74% og samt telji útgerðarmenn sig fá minna fyrir hvert kíló fiskjar í krónum og aurum heldur en þeir fengu fyrir gengislækkun, hvernig mundi dæmið þá standa, ef gengislækkunin hefði ekki verið gerð, og hvað mundu 17 millj. króna hrökkva lengi til þess að fylla það skarð, sem þar væri fyrir skildi? - Það var þetta, sem ég var að gera aths. við, en ekki að ég bæri brigður á þær tölur, sem hv. 2. landsk. þm. tilgreindi. - Ég veit að sönnu ekki, hverjir það verða, sem tapa á niðurfellingu skulda samkv. þessu frv., að svo miklu leyti sem um þvinguð skuldaskil verður að ræða, en það kemur mér á óvart, ef þeir, sem reka verzlun og iðnað, eiga ekki langmestan hluta af þeim kröfum, sem menn eiga á hendur útveginum í landinu og þá sérstaklega bátaútveginum. Það er mér einnig ný fregn, ef hætta er á því, að sjómenn fái við þessar aðgerðir stóran skell á sig. Ég held, að sjómenn eigi veðkröfur fyrir sínum skuldum, og ég veit ekki til, að þeir hafi fallið frá þeim kröfum - enda ástæðulaust að gera það. Ég held þess vegna, að það sé ólíklegt, sem hv. þm. gaf í skyn, að meginþunginn af niðurfellingu skulda samkv. frv. leggist á herðar hinna vanmáttugu í þessum efnum. Þá sagði hv. þm., að ég hefði talað um það, að gengislækkunin, sem gerð var í marz s.l., mundi sjá öllu farborða, einnig þeim vanda, sem hér er verið að etja við. Það hefur áður verið tekið fram, að þetta frv. er ætlað til þess að gera hreint fyrir dyrum útvegsins, og hv. 2. landsk. þm. veit, að mörg utanaðkomandi atvik hafa komið í veg fyrir, að þær vonir, sem bundnar voru við gengislækkunina í þágu útflutningsframleiðslunnar, hafi getað rætzt. En hefði gengislækkunin ekki verið framkvæmd og ríkissjóður hefði tekið að sér að fullnægja þörfum útvegsins, þá hefði ekki verið um annað að ræða en að leggja óbærilega þunga nýja skatta á almenning í landinu, og enginn hv. þm. hefur enn treyst sér til að benda á, hvar ætti að taka þær hundruð millj. króna, sem til þess hefði þurft. Aðaltilgangur gengislækkunarinnar var að létta undir með framleiðslunni með hækkuðu afurðaverði í krónum talið og vegna lækkaðs gengis krónunnar og svo hins vegar að færa almenningi í landinu nokkrar óbeinar bætur og aðallega með verzlunarfrelsi, sem vonir stóðu til að hægt væri að koma á, ef hallæri hefði ekki bætzt svo hörmulega ofan á þessar réttmætu fyrirætlanir og vonir, sem við gengislækkunina voru tengdar, því að ef tekizt hefði að gefa verzlunina frjálsa, hefði af því leitt aukið framboð á vörum og þar með lægra verð á innfluttum vörum. Hv. 2. landsk. þm. þarf ekki - þótt hann sé sjálfur útvegsmaður - að tala hér neitt digurbarkalega við mig um það, að ég fylgist ekki með því, hvað útgerðarmenn tali og hugsi í þessum málum. Ég held, að ég sé eins kunnugur þessum málum og hann, og það líður varla sá dagur, að útvegsmenn tali ekki við mig um sín hagsmunamál - bæði í sambandi við embætti mitt sem sjútvmrh., auk þess sem ég á fjölda persónulegra vina í þessari atvinnugrein og hef sjálfur verið virkur þátttakandi í henni um langt skeið. Ég held þess vegna, að hann hafi engan kunnugleika fram yfir mig um þeirra hag eða viti betur, hverjum augum þeir líta framtíðina, og hann má ekki rugla því tvennu saman, hvort ég sjái ástæðu til að hlæja að honum sjálfum fyrir undarlegan málaflutning í þessu máli eða hvort mér sýnist sjálft yrkisefnið hlátursefni, - það er hagur útvegsins í landinu. Ég væri ánægður með þennan hv. þm. og hans flokk, ef þeir vildu taka með eins mikilli alvöru á málum útvegsins og ég hef gert og ef þeir vildu koma til dyranna eins og þeir væru klæddir, ekki til þess að þóknast útgerðarmönnum, heldur til þess að tjá þeim, eftir hvaða leiðum unnt væri að verða við óskum þeirra og hverjum af kröfum þeirra væri ekki hægt að verða við. Þessi hv. þm. var viðstaddur á fundi Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, þar sem mjög var deilt á ríkisstj. fyrir aðgerðir hennar í málefnum útvegsins og að hún hefði ekki tryggt annað gengi á ítölsku lírunni, og hann hlustaði á mig taka á mínar herðar þá andúð útgerðarmanna, sem leiddi af þeim ráðstöfunum ríkisstj., þar sem þeim fannst hún ekki hafa litið nægilega á þarfir útvegsins, en hins vegar var sjónarmið ríkisstj. og sérstaklega mitt þannig vegna hinnar aðkallandi nauðsynjar á að stöðva verðbólguna í landinu, að ég sá mér ekki fært að verða við kröfum útgerðarmanna og sagði þeim það þá sjálfur og tók á mig persónulega óþægindi af þessu. En hins vegar var sjónarmið ríkisstj. og mitt þá, að vegna þarfar almennings í landinu, vegna nauðsynjarinnar á að stöðva verðbólgu í landinu, þá sá ég mér ekki fært að verða við kröfum útvegsins, hvað þetta snerti, og tók þess vegna á mig persónulega óþægindi af þessu, enda þótt ýmsir útgerðarmenn vildu gefa því þann blæ, að ríkisstj. væri að kenna um þetta og eiginlega helzt eins og enginn væri nema ég í ríkisstj. - En ég skal vera ánægður, ef hv. 2. landsk. þm. talar um mál útvegsins eins og hann hefur innræti til, en sleppir hinum eingöngu pólitísku sjónarmiðum flokks síns, sem oft einkenna hann og hans flokksmenn, - þó að enginn hv. þm. sé sennilega saklaus í þeim efnum. Hv. 2. landsk. þm. vék enn að því, að æskilegt hefði verið, að ríkið gæfi eftir allar sínar kröfur á hendur útveginum, án þess að setja við því nokkur skilyrði. Og ég sé nú ekki ástæðu til að endurtaka mikið af því, sem ég um þetta sagði, þegar málið var rætt hér í hv. d. fyrir tveim dögum. En ég vil þó minna á það, að mitt sjónarmið var í öndverðu, að ég hefði ekki séð neitt eftir því fyrir hönd ríkissjóðs að leggja því máli stuðning, að svo miklu leyti sem mín orð hefðu haft þar þunga, að ríkið gæfi útgerðinni eftir þessar 181/2 millj. kr., án þess að setja við því skilyrði, ef ég hefði treyst því eða talið mig mega treysta því, að þetta kæmi útveginum að verulegu gagni. Það var einmitt vegna þess, að rannsókn málsins og framhald hallærisins leiddi í ljós, að svo litlar líkur voru til, að slík aðstoð ríkisins gæti orðið útveginum í heild að verulegu gagni, að ég taldi ekki rétt að leggja til, að þetta væri gert. Til mála kom þá, eins og ég áður hef bent á, að gefa nokkrum hluta útvegsmanna eftir kröfur ríkissjóðs, þeim, sem færu í frjáls skuldaskil, að öllu, en að láta kröfur ríkissjóðs koma inn í önnur bú útvegsins til jafns við kröfur annarra kröfuhafa. En ekki heldur þetta sjónarmið gat ég aðhyllzt, vegna þess að þar hefði kröfuhöfum verið misívilnað. - Ég býst við, að sjónarmiðin í þessu séu okkur svo kunn, að það sé í raun og veru ekki ástæða til að skýra þau frekar. Það er nokkurt álitamál, hvað á að gera í þessu. Og ég segi allan minn innri mann, þegar ég viðurkenni, að mín tilhneiging var öll í þá átt að gefa þetta allt eftir. Ég lít á það eins og þeir hv. þm., sem hér hafa rætt um málið, að æskilegast væri, að ríkið viðurkenndi, að þessar kröfur væru niður fallnar, því að a.m.k. hefðu menn gert ráð fyrir því, þegar til þeirra var stofnað eða þegar hagur þeirra versnaði enn meir, að miðað við aðgerðir ríkisins gagnvart öðrum þurfandi þegnum þjóðfélagsins þá væri engu óeðlilegri linkind sýnd, þó kröfur þessar væru felldar niður af hálfu ríkissjóðs. En rannsókn málsins, yfirvegun og rökrétt hugsun leiddu mig inn á þá braut, sem frv. ber með sér. Og ég minni hér enn á það, að eftirgjafir á þessum kröfum af ríkisins hendi eru ekki eftirgjafir til útvegsins sjálfs, nema þá í óbeinum skilningi. Ég vil ekki vera að gera því skóna á þessu stigi málsins. en við skulum hugsa okkur, að ríkið beri fram þessar kröfur sínar almennt, um 181/2 millj. kr., í frjálsum skuldaskilum. Ef gefnar væru eftir af þeim 21/2 eða 31/2 milli. kr., sem ríkið annars gæti innheimt eftir frv., ef meiri hl. væri afskrifaður almennt af skuldunum, þar sem gert væri ráð fyrir, að kröfurnar, sem ríkið ætti í þessi bú, gæfu 20% í innheimtu - og það eru einnig alveg ímyndaðar tölur - og að ríkinu þannig áskotnaðist eitthvað nálægt þrem millj. kr., eru þeir hv. þm., sem hér hafa talað um þetta mál, vissir um, að það mætti ekki verja þeim þrem millj. kr. betur, annaðhvort í þágu útvegsins sjálfs eða þeirra manna, sem minnst burðarmagn hafa, t.d. sjómanna og verkamanna, þannig að meira gagn hlytist af í þágu þessara sjónarmiða, sem frv. er borið fram fyrir. heldur en með því að láta kröfuna um þær 3 millj. kr. niður falla? Ég hef ekkert umboð til þess að bjóða upp á slíka meðferð þessa fjár, sem ríkið þarna á. En að því er míns áhrifavalds gætir í þessum efnum, er ég fyrir mitt leyti að sjálfsögðu til viðræðna um það, hvernig ætti að ráðstafa því fé, sem ríkinu áskotnaðist með innheimtu þess hluta af þessum kröfum, sem auðið reyndist að innheimta. Við fyrri skuldaskilin minnir mig, að kröfur, sem ríkið innheimti, væru látnar falla Fiskveiðasjóði og koma þannig útveginum óbeint til hagsbóta. Einhvern slíkan hátt mætti hafa á þessu nú. Og ég vil, að menn athugi þetta allt, annaðhvort undir meðferð málsins í þinginu eða á seinna stigi þessa máls. Því að ekki verður málfrelsi tekið af mönnum, þó afgreiðslu þessa frv. verði lokið á Alþ. Það er ekki eins og menn missi réttinn til þess að fjalla um þetta mál fyrir það. Ég vil svo ekki fara um málið fleiri orðum. Aðalatriðið er, að hlutverk þessa frv. er ekki það að tryggja framtíð útvegsins að neinu leyti á líkan hátt og ætlað var með gengisbreytingarlögunum. Þá átti að koma útveginum á réttan rekstrargrunn. Tilgangur þessa frv. er meir sá að gera hreint fyrir dyrum útvegsins nú - eins og hreingerning á íbúð, áður en flutt er inn í hana. Svo er eftir að sjá, hvernig gengur að draga fram lífið í nýhreingerðu íbúðinni. Það er að sjálfsögðu ýmislegt, sem fram hefur komið í þessum umr., sem ég er ósammála um og gæti flutt um það langar ræður og skýrt mismunandi sjónarmið. En af því að ég álít, að öllum sé fyrir beztu, að þetta mál fái fremur hraðan heldur en seinan gang gegnum hæstv. Alþ., vil ég ekki að nauðsynjalausu tefja umr. - Og ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að heldur en að ljúka ekki umr. um málið í dag verði haldinn eftirmiðdagsfundur, og ef það dugir ekki til þess, þá kvöldfundur.



Herra forseti. Ég vil ekki lengja umr. að óþörfu né heldur gera tilraun til að auka á þann ama, sem ég veit, að hæstv. atvmrh. er að því, að sú hin mikla lækning, sem hann ætlaði sér að gera með gengisbreyt., hefur mistekizt. Ég spurði um það hér í fyrradag, hvaða ráðstafanir yrðu gerðar til þess að fá fé í sjóðinn til að greiða sjóveðsskuldir, sem á útgerðinni hvíla. Hæstv. ráðh. svaraði því, að hann vissi ekki, hvort lánin mundu fást, en að lögin mundu ekki koma að fullum notum, nema þetta tækist. Nú hafði ég sérstaklega spurt um sjóveðskröfur, sem hvíla á skipum frá síðasta sumri, og ég vildi, út af þessu svari hæstv. ráðh., biðja hann enn að upplýsa, hvort hann álíti eða viti, hvort möguleikar séu á því, að aflatryggingasjóður geti innt þessar greiðslur af hendi, og hvort þetta gæti orðið fljótlega, og hvers vegna það er ekki þegar orðið, ef aflatryggingasjóður hefur fé til þess að greiða þetta.  Á milli funda hafði nefnd frá L.Í.Ú. tækifæri til að ræða þetta frv. svolítið við hv. sjútvn. þessarar d. og leggja fram þar sínar skoðanir. Hæstv. atvmrh. komst svo að orði, að ef felldur yrði niður viss hluti af síðustu málsgr. 1. gr. frv., þá mundi það verða til þess, að kröfuhöfum mundi verða mismunað, m.ö.o. ef heimild væri í löggjöfinni til þess að gefa eftir hallærislánin að fullu þá gæti það orðið til þess að mismuna kröfuhöfum. Ég fæ ekki skilið þetta. Mér skilst, að kröfuhafar mundu fá hlutfallslega því meira og hlutfallslega allir því meira hver um sig, eftir því sem meira yrði gefið eftir af ríkisláninu.  Hv. 2. landsk. þm. gat þess, að skuldaskilin mundu eflaust koma hart við allmarga fátæka menn í kaupstöðum úti á landi. Ég tók undir þetta í minni fyrri ræðu og vil ítreka það, að mörg af þeim fyrirtækjum, og líklega allflest, sem þessi skuldaskil koma hart við, eru engin milljónafyrirtæki, og mörg þeirra eru sameign útvegsmanna sjálfra. Og eins og þetta frv. liggur fyrir, þá er hætt við því, að þessi skuldaskil þrengi mjög að kosti margra þessara fyrirtækja. Ég minntist svolítið á það í minni fyrri ræðu um þetta mál, að með gömlu skuldaskilasjóðslögunum frá 4935 var greiðsluhæfni þeirra skuldabréfa, sem þá voru gefin út vegna skuldaskila, miklu víðtækari en gert er ráð fyrir í þessu frv., þannig að það mátti segja, að þeir skuldareigendur, sem fengu þá greiðslur í skuldabréfum, gætu notað skuldabréfin nokkurn veginn sem reiðufé. En eins og þetta frv. liggur hér fyrir, þá eru skuldabréfin ekki gjaldeyrir til neins annars en til greiðslu á skuldum útvegsmanna til þeirra, sem fá þessi skuldabréf í hendur. Kröfuhafar verða í fyrsta lagi að afskrifa af sínum skuldum kannske 80, kannske 90, kannske 95% og fá upp í þetta skuldabréf, sem þeir verða að liggja með og geta ekki komið neinn veginn fyrir sig í peninga, en verða að liggja með, með 41/2% vöxtum, þangað til þau verða dregin út á sínum tíma. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því, hæstv. atvmrh., að þetta ákvæði í frv. er svo meingallað, að það hlýtur að stórspilla fyrir því, að útvegurinn úti um landið a.m.k. geti gengið með fullum krafti, jafnvel þó önnur skilyrði væru hagstæð fyrir hendi. Í sambandi við þetta er sú breyt. gerð á frv., frá því að það lá fyrir hjá L.Í.Ú. til athugunar, að í staðinn fyrir að færa aftur um þrjú ár vangoldnar afborganir og vexti af lánum Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóðs Íslands, sé jafnað niður þessu, sem vangreitt er, á lánstímann, sem eftir er. Nú vitum við, að eftir að búið er að gera þessa aðgerð, sem eru skuldaskilin, þá er bókstaflega ekki til neitt lánstraust hjá þessum útvegsmönnum. Og ég verð að segja, að með því útliti, sem nú er, eins og hæstv. atvmrh. alveg réttilega lýsir því, þá er það nokkuð mikil bjartsýni að gera ráð fyrir, að vélbátaútvegúrinn, sem ekki hefur á undanförnum árum getað staðið í skilum með árlegar jafnar greiðslur vaxta og afborgana í Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina, muni geta bætt við hinar árlegu greiðslur vaxta og afborgana að miklum mun, frá því sem áður hefur verið. Ég hefði haldið, að með því að hafa í lögum heimild til þess að gefa eftir þessi hallærislán, sem enginn hefur reiknað með, að væru innheimtanleg - a.m.k. ekki svo neinu næmi - þá gætu útvegsmenn meir bætt fyrir sér en þeir geta annars. Mér skilst, að með fullum eftirgjöfum á þessum skuldum gætu sennilega minnkað nokkuð greiðslur, sem færu fram í þessum mjög óálitlegu skuldabréfum. Og ég hygg, að það séu nokkur dæmi til þess a.m.k., að menn gætu sloppið við að greiða sínum skuldheimtumönnum hluta af skuldinni í þessum skuldabréfum, en gætu í staðinn útvegað sér eitthvert reiðufé, ef heimildin væri eins og L.Í.Ú. hefur lagt til, að hún væri í þessu efni. Og fyrir fyrirtæki, sem þarf að afskrifa stóra skuld, kannske hjá mörgum mönnum, og það ekki mjög ríkt fyrirtæki, þá hlýtur það að vera ákaflega mikill léttir, ef fyrirtækið gæti fengið greiðslu í reiðufé, en þyrfti ekki að taka við 15 ára skuldabréfum, sem það þó getur ekki gert neitt við annað en að láta þau liggja og bíða eftir, að þau verði dregin út. - Ég get ekki komizt hjá að benda hæstv. atvmrh. . á þetta í fullri alvöru og biðja hann að taka þetta rækilega til yfirvegunar fyrir næstu umr. málsins. Það má vera, að einhverjir, sem hafa mikil völd í fjármálum, hafi komið inn í þetta frv. ákvæðum, sem hæstv. atvmrh. er ekki að öllu leyti til geðs. En ef svo er, þá hefur hann þá aðstöðu, ef hann vill við það ráða, að geta það. Og ég vildi mælast til þess, að ef hæstv. atvmrh. getur, við nánari athugun, séð, að nokkuð muni mega betur fara í þessu frv., eins og ég hef bent hér á, þá athugi hann þetta betur milli umr. og geri það, sem í hans valdi stendur, til að kippa því í lag. Ég er ekki í vafa um, að ef hæstv. atvmrh. beitir sér fyrir þessum umbótum, þá er það í hans valdi að koma þeim fram.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. minntist örlítið á það, sem ég hafði sagt hér í ræðu, sem ég hélt, síðast þegar þetta mál var til umr. Og hann virtist, eins og einstaka sinnum áður, vilja gera lítið úr því, að hér væri nokkurt hringavald eða bankavald, sem nokkuð kæmi við útveginn eða bakaði honum nokkrar búsifjar. Ég veit ekki, hvort hæstv. atvmrh. vill ekki ræða þetta mál af því, að honum finnist sér það of skylt og sér henta að slá þessu yfir í „frasa“. En ég er reiðubúinn til þess að ræða þetta mál nokkru nákvæmar en ég gerði síðast. Og ég held, að það sé óhjákvæmilegt, ef Alþ. ætlar að gera upp við sig, hverjar þess skyldur eru gagnvart sjávarútveginum og hverjum það er að kenna, hvernig sjávarútvegurinn er kominn. Ég held, að ef Alþ. ætlar að afgr. mál eins og þetta á einhverjum réttlætisgrundvelli, þá verði hv. alþm., og ekki sízt hæstv. ríkisstjórn, að vera alveg ljóst, hverja ábyrgð ríkið ber sem slíkt og hverja ábyrgð Alþ. ber sem slíkt, með löggjöf, á því, hvernig nú er komið fyrir sjávarútveginum. Ég vil ekki tefja þetta mál, en mig langar til að rekja í stuttu máli, hvernig er komið fyrir bátaútveginum, sem er að vinna þýðingarmikil störf fyrir þjóðfélagið. Einhverjir fyrstu aðilarnir, sem vélbátaeigendur komast í kynni við, þegar þeir þurfa að koma af stað sinni útgerð, eru þeir seljendur, sem útgerðarmenn kaupa útgerðarvörur af, t.d. þeir, sem græða mest, olíuhringarnir. Ég býst við, að það blandist engum manni hugur um, að olíuhringarnir séu einhverjir allra mestu gróðaaðilar í okkar þjóðfélagi. Og hver er afstaða Alþ. til þeirra? Hún er sú, að þessir olíuhringar hafa einokun á olíuinnflutningnum og fá að selja útgerðinni olíu og fá einokun til þess. Og útgerðin hefur enga aðra möguleika. Þessir olíuhringar hafa grætt svo millj. kr. skiptir á ári hverju á viðskiptum við útgerðina. Og það hafa legið fyrir skýrslur um seinustu rannsókn, sem gerð hefur verið um afstöðu milli olíuhringanna annars vegar og smábátaútvegsins hins vegar, sem sýna, að gróði olíuhringanna og annarra hringa, sem bátaútvegurinn hefur skipt við, hefur verið nokkurn veginn jafnmikill eins og tap bátaútvegsins. Og þetta er staðfest í skýrslum ríkisstj. Hæstv. atvmrh. þarf ekki annað en að fletta upp í bók, sem honum var handgengin á sínum tíma, svo kallaðri Rauðku, til þess að sjá það út reiknað af hv. sjálfstæðismönnum og fyrrv. þm., að þetta standist á. - Hvað verður svo það næsta fyrir bátaútveginn, þegar hann er sloppinn frá hringunum og búinn að taka við veiðarfærum o.þ.l. með okurverði? Þá kemur hann næst til bankanna og biður um lán til þess að gera út. Hvaða svar fær hann þar? Jú, hann fær kannske lán, eftir langar stöður og mikla bið. Og með hvaða kjörum? Þau eru nú með 6% og 61/2% vöxtum. Og samt er um að ræða hér aðstoð bankans eða bankanna til að framleiða þann hlut, sem eftirsóttastur er í þjóðfélaginu, gjaldeyrinn. 6% og 61/2% vextir, - hvað þýðir það fyrir smáútveginn? Það er svo um sæmilega forretningu lítils atvinnurekanda í þjóðfélaginu, að ef hún ber 4% vexti, þá þykir það sæmilegt. - Ef smáútvegurinn fengi 2% vaxta lán og þau fyrirtæki, sem við útveginn starfa, þá mundi það gefa þeim 4% mismun frá því, sem nú er í vöxtum. Og það mundi breyta miklu, stórkostlega miklu, það veit hæstv. atvmrh. Ef hæstv. atvmrh. færi eftir því, sem hann kallaði sínar góðu tilhneigingar hér áðan, ætti hann að fá þingið til þess að samþ., að vextirnir yrðu ekki nema 2–22/%. En það er Landsbankinn, sem vill hækka vextina upp úr öllu valdi. Landsbankinn hefði sannarlega efni á því að veita smábátaútveginum 2–21/2% í staðinn fyrir 6–61/2%, en það er enginn vafi á því, að vextirnir fara upp í 7% eða jafnvel meira. Hvernig er afkoma Landsbankans? Við vitum það báðir, að undanfarin ár hefur verið um að ræða 16–17–18 millj. kr. hreinan gróða hjá Landsbankanum og að hann hefur átt yfir 100 millj. kr. í skuldlausum eignum nokkur undanfarin ár. Ég held því sannarlega, að Landsbankinn hefði efni á að lækka vextina niður í 2– 21/2% og minnka svolítið þennan gróða. Á Alþ. að slá því föstu, að þegar um er að ræða annars vegar stofnun, sem ríkið á sjálft og græðir stórkostlega á þeim gjaldeyri, sem vélbátaútvegurinn skaffar honum, - á að slá því föstu, að ef annar hvor eigi að láta undan, sé það lamb fátæka mannsins, sem eigi að slátra, en ríkasti aðilinn í okkar þjóðfélagi skuli engar fórnir færa og taka allt af hinum? Ég á bágt með að skilja þessa undanlátssemi við stofnun, sem er ekki annað en nokkrir embættismenn, sem heyra undir Alþ. og ríkisstj. Að vísu var það svo á árunum 1945–46, að þá voru Íslendingar óháðir þessu bankavaldi og ríkisstj. og Alþ. þorðu að segja því til syndanna og segja fyrir um, hvernig ætti að vinna þjóðinni til gagns. Er það vegna þess, að þetta ástand er breytt nú, að látið er svona undan Landsbankanum? Ég mundi gjarnan í þessu sambandi vilja fá upplýst: Er það svo, að t.d. Kveldúlfur og S.Í.S. séu farin að fá það mikil lán hjá Landsbankanum, að bankinn sé farinn að nota sér þau tök, sem hann þannig getur fengið yfir voldugustu aðilum okkar þjóðfélags, til þess að fyrirskipa Alþ., eins og hann ætlar sér að gera með þessu frv., hvernig það eigi að leysa þessi mál? Atvmrh. segir, að hann hafi góða tilhneigingu til þess að afgr. þetta mál þannig, að það komi að sem beztum notum fyrir útvegsmenn, en biður hins vegar um að flytja hér frv., sem hann segir sjálfur, þegar hann hefur athugað það vel, að hann sé engan veginn fullkomlega ánægður með. Er það orðið svo, að Landsbankinn fyrirskipi hæstv. ríkisstj., hvernig frv. hún eigi að flytja í þinginu? Þegar svo ríkisvaldið er búið að beygja vélbátaútveginn undir það að verða að greiða okurrentur og láta síðan taka af honum vöruna og selja hana án þess að hann hafi nokkuð af henni að segja, þá gerist það, að gjaldeyririnn, sem með þessu móti er skapaður, er líka tekinn af fiskframleiðslunni og honum úthlutað eftir því, sem ríkisstj. þóknast, og fyrst og fremst til þeirra aðila, sem lagt hafa í kosningasjóð Sjálfstfl.  Hæstv. atvmrh. talaði um, að það væri hallæri, sem hefði komið í veg fyrir, að það hefði verið hægt að gera ýmislegt, sem hæstv. ríkisstj. hefði haft í huga. Hallærið, sem hæstv. atvmrh. er að tala um, það er skapað af hæstv. hallærisstjórn. Að vísu hefur verið síldarleysi undanfarin ár, og aflabrestur á þorskveiðunum hefur að vísu verið meiri á einstökum stöðum á landinu en áður, en það er þó ekki hann, sem hefur skapað það, að framleiðslan er miklu minni á freðfiski en verið hefur undanfarið. Ég sé, að Morgunblaðið í dag telur markaðsleysið sem hallæri. Markaðsleysið er búið til af hæstv. ríkisstj. og skipulagt, og hæstv. ríkisstj. vill ekki eða þorir ekki að gefa landsmönnum nokkra möguleika á að sýna fram á, að það sé ekki hallæri á því sviði. Það er haldið vægðarlaust í þá einokun, sem þessir voldugu aðilar hafa skapað sér á Íslandi, og síðan er reynt að telja fólki trú um, að ekki sé hægt að finna neinar leiðir út úr þessu. Ég þekki slíkan áróður, og e.t.v. þekkir hæstv. atvmrh. hann líka, því að það er sami áróður og fór fram árið 1944 í Vísi og Tímanum, að það yrði markaðsleysi og verkföll undireins og stríðinu lyki. Það voru þá vissir aðilar, sem höfðu áhuga fyrir því að lækka kaupgjald hjá fólki, það átti þá að reyna að telja fólki trú um, að markaðsleysi og verkföll væru alls staðar yfirvofandi strax í stríðslok, vegna þess að það voru ákveðnir aðilar, sem vildu þá setja allt á annan endann hér í þjóðfélaginu, og meira að segja Tíminn skrifaði í september 1944, að það væri þó betra, að allt stöðvaðist en samið væri við verkamenn um kauphækkun. Það eru samsvarandi öfl að verki núna, öfl, sem ýmist hafa ekki neina trú á, að íslenzkur sjávarútvegur geti þrifizt, eða vilja hagnýta sér atvinnuleysið, sem skapast með þessu hallærisástandi, með markaðsleysi til þess að knýja kaupið niður. Það er vitanlegt, að atvinnuleysi og atvinnuskortur vegur nú hart að almenningi hér í landi, og það ríkir fátækt og skortur á fjöldamörgum verkamannaheimilum hér í Rvík, sem þó hafa staðið einna bezt af verkamannaheimilum landsins. Það er reynt að telja fólki trú um, að það sé hallæri og þess vegna verði að sætta sig við allt. Sem forsendu fyrir launalækkun er nauðsynlegt fyrir valdhafana að skapa vonleysi hjá fólki, brjóta niður hjá því alla trú á því, að nokkuð sé hægt að gera. Árið 1944 átti að skapa þetta sama, skapa vonleysi og trúleysi á, að nokkuð væri hægt að gera. Það tókst ekki, meðal annars vegna þess, að hæstv. atvmrh. skildi þá, hve mikla möguleika íslendingar höfðu, þó að hann fengi ekki allan flokk sinn, ekki einu sinni allan þingflokk sinn til að skilja það og styðja þá stj., sem hann myndaði. Fyrst ekki er hægt að skapa ríkisstjórn, sem þorir að hjálpa þjóðinni, þá fer fólkið fram á leyfi til að bjarga sér sjálft, en því er bannað það, af því að einokun ríkir í þessum efnum. Þó að vélbátaeigendur og bæir úti um land vilji bjarga sér með því að flytja sjálfir út framleiðslu sína, þá fá þeir það ekki. Þeim er haldið í járngreipum, og það er gert af flokki, sem segist fylgja frjálsri verzlun og framtaki einstaklinganna. Og svo segir hæstv. atvmrh., að ástandið hjá vélbátunum hefði ef til vill verið betra, ef hægt hefði verið að gefa verzlunina frjálsa. En hvers vegna er það ekki gert? Á hverju strandar? Það strandar á þeim aðilum, sem einokunaraðstöðu hafa í þessum efnum. Það er auðvelt að gefa verzlunina frjálsa, - og hvenær væri meiri þörf á því en einmitt núna, þegar ríkisstj. er búin að skapa hallæri í landinu? En við skulum gera okkur ljóst, að hallærisástand þarf ekki að ríkja í landinu. Íslenzka þjóðin er ríkari nú en hún var 1944 eða 1945. Hún er ríkari vegna þess, að peningar þeir, sem þjóðin átti þá, voru notaðir til kaupa á tækjum, sem nú geta skapað meiri auð en þjóðin hefur nokkru sinni eignazt. Þá var deilt á okkur hæstv. núv. atvmrh. fyrir að vilja heldur kaupa atvinnutæki til landsins fyrir peninga þessa en setja þá á vexti í enskum skuldabréfum. Allir geta nú séð, hve viturlegt það hefði verið að kaupa erlend skuldabréf í stað togaranna, sem við keyptum, og eiga nú slík kaup fyrir höndum með því verðlagi, sem er á togurum erlendis núna. Íslenzka þjóðin er því ríkari nú en hún var í stríðslok og heldur en hún hefði verið, þó að hún ætti mikið fjármagn í erlendum skuldabréfum. Hún á nú togara, sem geta skapað hundruð millj. í erlendum gjaldeyri árlega, ef einokunarvaldið aðeins bannar það ekki. Við getum auðveldlega selt allt, sem við framleiðum, en einokunarvaldið hindrar það, - einokunarvaldið, sem er að brjóta niður allan sjávarútveg okkar. Ég held því, að hæstv. atvmrh., ef hann finnur einhverjar góðar tilhneigingar hreyfast í brjósti sínu, geti óhræddur lagt þær fyrir hérna, því að ef um betra frv. en þetta væri að ræða, getur hann verið öruggur um fylgi þm. við það. En ef hann lætur landsbankavaldið svæfa þessar góðu tilfinningar sínar og kæfa þær niður, þá er það illt og mun kosta harðvítuga og grimma baráttu. Ríkið getur gefið eftir sín lán, og það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því hér í Alþ., að slíkt yrði gert án stórkostlegra skilyrða. Þá væri hægt að bæta fyrir mönnum, ef út í það yrði farið að gefa út skuldabréf, með því móti að gera þau gjaldgeng upp í bankaskuldir. Þegar gengið er að vélbátaútveginum, verður að tala við hann sem aðila, sem þjóðin hefur grætt á og á skyldum að gegna við, en það á ekki að gera á hann árás að fyrirskipan einokunarvaldsins, sem hefur brotið hann niður og vill nú láta gera hann upp. Ég hef nú orðið langorðari um þetta en ég ætlaði, en það er nú svo með hæstv. atvmrh., að theoría er annað en praksís hjá honum, og hann sagðist ekki ætla að fara út fyrir mál það, sem hér er til umr., en fer það svo samt sem áður, og þá hef ég tilhneigingu til að feta í hans spor. Ég held, að þessar umr. hafi verið til góðs. Þær hafa sýnt þær raddir einar frá hv. þm., að þeir séu á móti svona aðgerðum við vélbátaútveginn. Þeir vilja láta meta þýðingu hans fyrir þjóðina, og hve illa og ósanngjarnlega hefur verið farið með hann af valdhöfunum til ágóða fyrir einstaka volduga aðila í landinu.



Herra forseti. Hv. þm. Ísaf. talaði hér nokkur orð um málið út frá svipuðu sjónarmiði og fyrir tveim dögum. Ég vil ekki angra hv. þm. með því að heimta, að hann sýndi fram á, hvernig ástandið væri nú, ef hann hefði fengið að ráða og engin gengislækkun hefði orðið og pundið væri nú í 26 krónum. Ég hef ekki brjóst í mér til að bæta þeim áhyggjum á hann að fara fram á, að hann útskýri þetta fyrir hv. þm. Það ríkir misskilningur á milli okkar hv. þm. Ísaf. um skilning á frv. Ég benti á, að ef niður væri felld síðasta mgr. 1. gr. frv., þá væri opnuð leið fyrir stjórn skuldaskilasjóðs til að gefa eftir að fullu kröfur ríkissjóðs á hendur þeim mönnum, sem færu frjálsu leiðina, en ekki þeim, sem færu í þvinguð skuldaskil, og er þannig hinum tveim aðilum mismunað, eftir því hvort þeir fara í frjáls eða þvinguð skuldaskil, og man ég ekki betur en L.Í.Ú., eða n., sem hann átti sjálfur sæti í, gengi ekki lengra en vilja láta fella niður þessa mgr. Ef menn fara frjálsu leiðina, þá hefur ríkissjóður ekki af þeim annan bagga en þann að gefa þeim eftir skuldir við ríkissjóð, en þeir væru ekki þátttakendur í því 20 millj. kr. láni, sem ríkissjóður ætlar til hjálpar þeim, sem fara í þvinguð skuldaskil. - Varðandi deilurnar um kröfuhafa, þá skal ég ekki segja mikið, en hv. 2. þm. Reykv. virtist telja aðalkröfuhafana vera olíuhringa og því um líkt. Ég man ekki til, að L.Í.Ú. bæri fram kröfur um breyt. á frv., sem bentu til, að það teldi frv. meingallað, og eftir því, sem form. sjútvn. hefur skýrt frá, þá hafa fulltrúar L.Í.Ú. í raun og veru fallið frá óskum sínum um breytingar á frv., öðrum en þeim, að þessi mgr., sem ég ræddi um, falli niður, og svo það, sem hv. þm. Ísaf. bar fram, að greiðsluhæfni skuldabréfanna yrði víðtækari en gert er ráð fyrir samkv. frv. Ég man ekki fyrir víst nema þriðja óskin væri um að færa aftur um 3 ár gjaldfallnar afborganir til fiskimálasjóðs, í stað þess að bæta þeim ofan á aðrar afborganir. Ég játa, að það er léttir fyrir útveginn að færa þessar afborganir aftur, en það skiptir ekki öllu máli fyrir útveginn, ef hann réttir við á annað borð, hvort hann greiðir upp lánið á 15 eða 20 árum. Hv. þm. vildi gefa mér allar hinar beztu og fegurstu tilhneigingar gagnvart þessu frv., en sagði, að aðrir hefðu haft áhrif á mig til hins verra. Ég veit ekki, hvort leið sú, sem ég vildi í fyrstu fara, hefði verið betri og orðið útveginum að meira gagni, og ég hygg, að þetta frv. komi útveginum að mestu haldi og er byggt á rökréttastri hugsun; að vísu er þetta frv. samkomulagsatriði milli stjórnarflokkanna, og þeir eiga undir þjóðbankann að sækja með lán í þessu skyni, svo að ekki er óeðlilegt, að hans sjónarmið sé líka að nokkru tekið til greina, þó að hv. 2. þm. Reykv. vildi leggja slíkt nokkuð undarlega út. Ég vil segja það, að hefði ég einn átt að semja þetta frv., þá hefði það verið nokkuð öðruvísi, en að vel athuguðu máli hefði ég með góðri samvizku getað fallizt á allt í því, og í aðalatriðum er mitt sjónarmið ríkjandi í því. Ef það hefði komið í ljós, að eftirgjöf á skuldunum við ríkissjóð hefði leyst viðjarnar af útgerðinni, þá hefði ég ekki séð eftir þeim eftirgjöfum, en eftirgrennslanir leiða í ljós, að slík eftirgjöf nær ekki þeim tilgangi, sem frv. markar. Ég sé ekki ástæðu til að svara ræðu hv. 2. þm. Reykv. miklu. En ég verð að segja, að það er langt síðan ég hef hlustað svo gaumgæfilega eftir því, sem hann hefur sagt, því að menn eru orðnir langleiðir á þessum glamurkenndu ræðum þessa hv. þm., án þess þó að ég sé að segja, að menn séu orðnir leiðir á hv. þm. sjálfum persónulega. En nú kom þó eitt nýtt fram í ræðu hans. Ég sá nýjan þátt í eðli hans, því að hann var að brigzla mér um, að ég bæri þetta frv. fram tilknúinn af Landsbankanum vegna minna eigin skuldaskipta við bankann. Ég veit, að hv. þm. sárskammast sin fyrir þetta. Hann veit, að ég þarf ekki að leita til Landsbankans. Ég hefði af fornri viðkynningu við þennan hv. þm. ekki búizt við, að hann hefði sagt þetta, þó að hann hefði meint þetta, hvað þá þegar ég veit, að hann meinar ekkert með þessu og veit, að þetta er rangt. Það er ekki ætlunin að taka hér upp langar umr. um bankana, og ég veit ekki, hvernig þeir reynast, ef öll kurl koma til grafar, og hver verður dómurinn um íslenzka banka. Íslenzkt atvinnulíf er ákaflega stopult. Sjávarútvegurinn, sem er stærsta atvinnugrein okkar, er miklu stopulli og misærasamari atvinnuvegur heldur en flestar menningarþjóðir byggja afkomu sína á, og bankarnir eru eins konar samnefnari af slíkum misserasömum atvinnuvegi. Ég hef sem bankaráðsmaður Landsbankans talið, að bankinn færði reikninga sína skakkt og að ekki eigi að bókfæra vexti af skuldum, sem eru tapaðar, eða líklegt megi telja, að séu tapaðar, heldur beri að færa þetta á sérstakan reikning, þangað til ljóst er, hvort skuldunaut sé mögulegt að greiða a.m.k. vexti fyrir eitt ár. En nú er vangoldnum vöxtum bætt ofan á stofnlánið og endirinn verður sá, að skuldunauturinn getur ekkert greitt. Ég treysti mér ekki til að dæma um það, hvort einhver óveruleg vaxtalækkun sé réttmæt, en hitt er aðalatriðið, að hagur Landsbankans er ekki með slíkum blóma og hv. 2. þm. Reykv. vill vera láta. T.d. hefur Útvegsbankinn orðið að taka hærri vexti af lánum sínum til að geta talið fjárhag sinn forsvaranlegan. Ég veit ekki, hvort einhverjar smávægilegar vaxtalækkanir hjá Landsbankanum gætu verulega bætt hag útgerðarinnar. Slíkt væri vitanlega hugsanlegt, ef útgerðin greiddi aðeins 21/2 vexti af lánum sínum, - en heldur nokkur því fram í alvöru, að bankinn geti lánað útgerðinni með þeim kjörum, eins og það er áhættusamt? Ég vil spyrja hv. 2. þm. Reykv., hvort hann sem fulltrúi í bankaráði Landsbankans eða hvort flokksmenn hans hafi gert till. um slíka vaxtalækkun. Ég man ekki eftir svona ræðum hjá honum í bankaráði Landsbankans. Ef ég ætti að taka ræðu hv. þm. alvarlega og svara henni lið fyrir lið, þá mundi það taka a.m.k. einn til tvo klukkutíma, en til slíks er hvorki ætlazt af honum sjálfum né öðrum. En ég skil ekki, hvað slík ræðuhöld eiga að þýða hér í þinginu í sífellu bæði í tíma og ótíma, - og venjulega í ótíma. Ég var að leita eftir einhverju atriði, sem síðan væri hægt að svara og ræða á málefnalegum grundvelli, en ég gat hvergi fótað mig. Hann hóf upp mikinn harmagrát yfir því, að allt frelsi væri tekið af fiskframleiðendum og á þessum málum væri einokunarstjórn, sem seldi framleiðsluna, að framleiðendum forspurðum, og að í stjórn S.Í.F. væri aðeins einn umboðsmaður bátaeigenda. Hv. þm. veit manna bezt, að ríkisstj. er ekki leyfilegt að skipta sér af þessu, ef 65% fiskframleiðenda taka saman og mynda félag með sér og falla þá hin 35% undir þennan félagsskap. Þessir menn kjósa sér síðan sjálfir stjórn. Ég var á fundi í sambandinu fyrir nokkru síðan, og bar ég þá í tal, hvort ekki væri rétt að hafa tvö sambönd vegna rógmælgi þeirrar, sem nú væri uppi um sambandið, og þá mundi einnig myndast nokkur samkeppni, sem mundi hindra, að þessi þörfu samtök kölkuðu með aldrinum, og sú hugsjón, sem í upphafi var þess valdandi, að félagsskapurinn var stofnaður, þroskaðist með samkeppninni. En mér virtist, að menn vildu ekki ljá þessu eyra, og það voru fleiri en einn, sem sögðu: Við viljum þessi samtök öflug og sterk og viljum standa saman sem einn til að ná því markmiði. - En svo kemur hv. 2. þm. Reykv. hér fram með belgingi og talar um einokun. Er þessi þm. orðinn svona vanur við að slá hausnum við steininn, að hann sé gersamlega hættur að hugsa, og láti hrærigrautinn aðeins buna út úr sér án nokkurs hemils og sé steinhættur að nota sínar góðu gáfur? En málflutningur hans var allur á þá lund. Ég verð að segja, að ég var steinhissa og undrandi á þessu. Ég skrifaði hjá mér, að hann sagði, að ríkisstj. væri að telja mönnum trú um, að hér væri hallæri, en girti siðan fyrir, að borgararnir gætu sýnt, að svo væri ekki. Það eru einkum þrjár stofnanir, sem annast söluna á fiskinum, sem eru allar frjáls samlög, það er að segja S.Í.F., S.Í.S. og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, og svo fiskiðjuver ríkisins. Þessar stofnanir fara með umboð framleiðenda og annast söluna á fiskinum í skjóli frjálsrar samkeppni. Þessar stofnanir senda óskir sínar um útflutningsleyfi, og það fellur undir mitt ráðuneyti að veita þau, en ekki utanríkisráðuneytið eins og löngum er látið skína í, þegar liggur á að sverta hæstv. utanrrh., og ég held mér sé óhætt að segja, að það hafi aldrei staðið á fullri viðleitni minni til að greiða fyrir slíkum óskum. Þannig var nýlega leitað leyfis, eins og hv. 2. þm. Reykv. veit manna bezt, til að selja 1000 tonn af hraðfrystum fiski til Ungverjalands, og það stóð ekki á mér að leyfa þá sölu, enda þótt taka yrði upp í þetta talsvert magn af hveiti, sem hvorki var meira né minna en 44,8% dýrara en hveiti, sem fá má frá Kanada. Annars býst ég nú við, ef við yrðum við þeim óskum að leyfa frjálsan innflutning í vöruskiptum, þá yrðum við nú að taka hveitið og setja í einhvern þeirra vöruflokka, sem ekki yrði heimilt að flytja inn án leyfis. 

Hefur hæstv. ráðh. þá ekki með sjávarútvegsmálin að gera?

Jú, en ekki utanríkissamninga, það fellur undir ráðuneyti hæstv. utanrrh. Þetta hélt ég að hv. þm. vissi nú og þyrfti ekki að spyrja. 



Herra forseti. Á fundi þeim, sem sjútvn. átti með nefnd frá landssambandinu, tók ég fram, að við hefðum ekki enn sem komið væri athugað þetta frv. nema í aðaldráttum. En við töldum þar um þrjú stór atriði að ræða, og eftir þeim að dæma taldi ég frv. meingallað. Nú er um að ræða mismunandi skilning minn og hæstv. ráðh. Mér skilst, að hann haldi því fram, að 1. kafli frv. fjalli eingöngu um þá, sem hafi frjáls skuldaskil, en ég hygg, að hann fjalli einnig um bundin skuldaskil. Það er ekki hægt að undanskilja síðasta málslið 1. gr., og það hygg ég hæstv. ráðh. hljóti að sjá, ef hann athugar t.d. 26. gr., en þar stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Skuldir tryggðar með veði, þó því aðeins, að skuldarupphæð nemi eigi meiru en verðmæti veðsins. Sé skuldin hærri en verðmæti veðsins samkv. mati því, sem lagt er til grundvallar við samningsgerðina, ná samningar til þess hluta skuldarinnar, sem fer fram úr mati veðsins.“ En í 1. gr., 1. tölulið, er talað um „Sjóveðs- og aðrar lögveðskröfur, er ríkissjóður hefur innleyst“ o.s.frv., og í 3. gr. er talað um greiðslufrest á lánum úr Stofnlánadeild og Fiskveiðasjóði. En ákvæðin í 4. og 3. gr. eru einmitt sett vegna ákvæðanna í 26. og 27. gr. um að samningurinn hafi ekki áhrif á skuldir tryggðar með veði. Af þessu hygg ég augljóst, að ef felld yrði niður síðasta málsgr. 1. gr., þá mundi 1. gr. gilda jafnt um lögþvingun skuldaskil og hin frjálsu, og misrétti það, sem hæstv. ráðh. talaði um, væri ekki fyrir hendi. - Ég vona, að ég hafi gert þetta ljóst og það hafi aðeins verið á misskilningi byggt, ef hæstv. ráðh. hefur verið á móti breytingu, og að andmæli hans gegn því séu þar með niður fallin.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja fáein orð í tilefni af því, sem fram kom í ræðu hæstv. atvmrh. Hann hefur hér tvisvar minnzt á sölu á frosnum fiski til Ungverjalands, er nýlega var gerð, í sambandi við umræður um það fyrirkomulag, sem nú gildir um sölu á íslenzkum sjávarafurðum. Og þegar hann minntist á þessa sölu, skýrði hann frá því, að ríkisstj. hafi samþ. að taka sem greiðslu hveiti, sem væri 44,8% hærra að verði en hveiti á frjálsum markaði. Ég tel nú rétt, að það komi fram, að ég heyrði ráðh. einnig minnast á þetta á fundi, sem við sátum báðir fyrir nokkrum dögum. En þá kom skýrar í ljós en í ræðum hæstv. ráðh. nú, hvernig í þessu liggur. Verðið á þessu hveiti er í rauninni nálega engu hærra en það hveitiverð, sem við verðum nú að greiða, en hins vegar talsvert hærra en það hveiti, sem hægt mundi vera að fá í Kanada, ef við gætum greitt í frjálsum dollurum. En við verzlum með Marshall-dollara, sem er bundinn gjaldeyrir og óhagstæður. Þessi staðreynd er nú dregin undan. Ég skal játa, að ég er ekki kunnugur þessu niður í kjölinn, en hæstv. ráðh. gerði að minnsta kosti engar athugasemdir við það, er þessar staðreyndir voru dregnar fram á fyrrnefndum fundi. - Þá er það önnur staðreynd í sambandi við þetta, sem líka er skotið undan algerlega, að verðið á þessum umrædda fiski er miklu hærra en það ábyrgðarverð, sem áður var greitt fyrir frystan fisk, þannig að hægt er að taka mismuninn og bæta upp undirsölu á þeim fiski, sem seldur er til Bandaríkjanna. Sé því dæmið gert upp rétt, þá er þarna um miklu hagstæðari sölu að ræða fyrir þjóðarheildina heldur en fisksöluna til Bandaríkjanna. Þá vil ég leyfa mér að benda á í sambandi við ummæli hæstv. ráðh., að þó það séu að nokkru leyti starfandi frjáls félagssamtök framleiðenda, þá er það samt svo, að vald ríkisins yfir gerðum þeirra er svo mikið, að kalla má, að það hafi tögl og hagldir, og getur hindrað eðlileg viðskipti og bannað sölur hvert sem er, ef því býður svo við að horfa. Til dæmis eru hér nú aðilar, sem bjóðast til að kaupa saltfisk fyrir frjálsan gjaldeyri, eða sterlingspund, við miklu hærra verði en hann hefur verið seldur á vegum ríkisstj. Hér er nú staddur aðili, sem býður 2,70 kr. frítt um borð, í stað 2,40 kr., ef framleiðendur fengju aðeins heimild til að gera samninga um þessa sölu til Ítalíu. En heimildir virðist skorta, og þannig virðist gengið frá, að ekki megi selja meira af fiski til Ítalíu á þessu ári, og hinu hærra verðtilboði verður því að neita, hvað sem líður nú hag þjóðarinnar. Þannig stendur ríkisstj. í vegi fyrir því, að menn geti selt vöru sína nema eftir hennar eigin dintum. - Frelsinu er þannig ekki fyrir að fara. Þar með er ekki sagt, að ekki sé eðlilegt, að framleiðendur hafi sín samtök til að selja vöru sína; en þau eru aðeins svipt frelsi til þess, þegar ríkisvaldinu býður svo við að horfa.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. endaði sína ræðu með yfirlýsingu um það, að ríkisstj. væri einhuga um að hlynna að hverjum þeim viðskiptum og hvar sem væri, sem almenningi væru til hagsbóta. Má ég nú eftir þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh. leyfa mér að spyrja hann, hvernig á því stendur, að ríkisstj. og fjárhagsráð skuli ekki fást til að leyfa viðskipti við Austur Þýzkaland, t.d. með þeim skilyrðum, sem gert er ráð fyrir í frv., er ég hef flutt um þetta efni, að þeir, sem flytja inn vöru í vöruskiptum, selji hana ekki við hærra verði en því, sem almennt er í landinu um slíka vöru? Hæstv. atvmrh. hlýtur að þekkja það frv., sem ég hef lagt fram hér á þinginu, þar sem gert er ráð fyrir þessu fyrirkomulagi. En hæstv. ríkisstj. hefur bara ekki fengizt til að ræða þetta einu orði, og blöð hennar hafa ekki á málið minnzt fyrr en nú, að Morgunblaðið fer á stúfana með róg og rangfærslur, t.d. varðandi hámarksákvæðið, og lýsir því yfir, að frv. sé óraunhæft, þar sem viðskipti byggð á þessum grundvelli séu svo óhagstæð. En af hverju mega nú framleiðendur ekki reyna að selja þá vöru, sem þeir liggja með, t.d. til Austur-Þýzkalands eða Póllands í vöruskiptum gegn því skilyrði, að varan, sem þeir flytja inn í staðinn, sé síðan verðlögð eins og vörur frá frjálsum gjaldeyrislöndum, eins og t.d. Englandi? Má vera, að verðið á hinum innfluttu vörum yrði í sumum tilfellum hærra, en innflytjendurnir jafna þá þann halla sín á milli og hafa sjálfdæmi um það, hvað þeim er hagkvæmt. Hví mega fyrirtækin ekki reyna þetta? Hvers vegna má t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna ekki framkvæma slík viðskipti? Ekki er hún þó víst mitt prívat“-fyrirtæki? Ég spyr, af því mér heyrðist hæstv. ráðh. vera eitthvað ruglaður í ríminu; hann virðist t.d. halda, að ég hefði raunverulega gert þann hveiti-„bisness“, er hann talaði um. Það er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh.; ég hef engar tillögur gert í því efni. Hann veit raunar sjálfur, að það er allt öðruvísi til komið. Hæstv. ríkisstjórn vill gjarnan láta í veðri vaka að verið sé að reyna þessa leið af hennar hálfu - og jafnframt, að leiðin sé ekki fær. Í yfirlýsingu þeirri, sem hún gaf út til að hnekkja upplýsingum mínum um markað í Austur-Þýzkalandi lézt hún sjálf hafa reynt allt, sem hægt væri til að taka upp þessi viðskipti, og nú á að láta í það skína, að það standi svo sem ekki á tilraununum, en viðskiptin séu bara svo óhagkvæm. Og ráðh. gefur yfirlýsingu um hinn góða vilja ríkisstj. En því miður kemur það mjög undarlega fyrir að heyra slíkar yfirlýsingar, á meðan stofnanir eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna verða að ganga bónleiðar til búða fjárhagsráðs um að fá að gera slík viðskipti. - Nú veit þó hæstv. ríkisstjórn, að það er ný vertíð fram undan, og þá þyrfti að vera búið að selja sem mest af þeim fiski, sem liggur í landinu, og gera samninga um nýjar sölur. Hún veit líka, að aðrar þjóðir eru nú að reyna að gera sem stærsta samninga við Austur-Evrópulöndin, en hefst ekki að, heldur eru hendur þeirra aðila bundnar, sem taka vildu upp þessi viðskipti, og látið líta svo út sem verið sé að vernda almenningshagsmuni í sambandi við vöruverðið. En hví vill þá ríkisstj. ekki gefa þessum aðilum rétt til að selja vöru sína gegn því skilyrði, að vara, sem þær tækju í skiptum, yrði að lúta hámarksákvæðum hennar um sölu innanlands? Eða má ekki framkvæma þessi viðskipti á öðrum grundvelli en þeim, að hagstæðar sölur til Austur-Evrópu séu látnar bæta upp tapið á sölunum til Ameríku? Vill nú ekki hæstv. ráðh. upplýsa, hvaða fiskur liggur hér eiginlega undir steini? Þá sagði hæstv. ráðh., að hann væri hissa á þeim brennandi áhuga, sem ég hefði fyrir þessu viðskiptafrelsi. Hefur hann þá aldrei orðið var við það áður í öllum okkar viðskiptum? Var það ekki hann, sem lét mig fara sem fulltrúa ríkisstj. til Moskvu og Prag eftir stríðíð til að afla nýrra markaða austur þar? Og hefur þetta ekki tekizt? Og hefur það ekki gefið Íslandi mikla peninga sem hagstæðustu viðskipti, sem við höfum átt? Nú mega íslendingar hins vegar ekki reyna þessa leið lengur, ekki einu sinni sjálf sölusamtök fiskframleiðendanna. Svo viðhefur hæstv. ráðh. aðeins blekkingar og vafninga í umræðum um þessi mál. Ég verð alveg að frábiðja mér þá aðferð í umræðum, sem hann beitti hér. Það er nauðsyn, að þessi mál séu rædd af einlægni og það komi fram, hvort Íslendingar eigi að hafa eitthvert frelsi til að bjarga sér annað en tóma frasa um frelsi almennings. Er ekki unnt að þokast örlítið nær kjarna málsins? Er ekki rétt að spyrja t.d. í sambandi við söluna á hveitinu, hvaða skilyrði hæstv. ríkisstjórn setji t.d. um verð á kaffi, sem keypt er í sambandi við saltfisksöluna til Brazilíu? Er hæstv. ríkisstj. þar að miða við hag almennings? Þar eru engin skilyrði sett. En af hverju ekki að setja hámarksverð á vörur, sem fluttar eru inn úr þeirri áttinni, eins og gert er ráð fyrir í mínu frv.? Það er hægt að miða verðmæti innfluttrar vöru við kíló fiskjar og hafa hemil á verði hennar með því að miða kaupin við það. Og hvers vegna ekki að setja slíkt hámarksverð og lofa síðan þeim aðilum, sem slík innkaup vilja gera og fengið geta vörur fyrir það verð, að hafa frelsi til þess eða bera hallann, ef þeim reynast viðskiptin óhagkvæm? Hæstv. ráðh. hefur áreiðanlega margar beiðnir fyrirliggjandi um slík viðskipti. En þeim er synjað. Hæstv. ríkisstjórn vill bara ekki af einhverjum ástæðum leyfa þau eða taka upp viðskipti t.d. við Austur-Þýzkaland. Varðandi S.Í.F., sem ráðh. sagði, að ég hefði verið að hnýta í, þá vil ég segja honum, að mér er kunnugt um sölur S.Í.F. engu síður en honum, og lagafyrirmæli, sem veita ráðh. rétt til að veita S.Í.F. einokun. En það hefur orðið að keppa frjálst, og ég sé ekki betur en það geti unað við það að vinna fyrir þá, sem í því vilja vera. Og hin hættulegu undirboð, sem hafa átt sér stað, gæti ríkisstj. ákaflega vel hindrað. Hún þarf ekki annað en setja lágmarksverð á saltfiskinn, og þá fær enginn aðstöðu til að undirbjóða S.Í.F.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. mikið úr því sem komið er, úr því líka þeir, sem hafa hreyft þessu máli, eru að hallast út af, en ekki hægt annað en deila hart á þá, ef um það skal ræða. Út af því, sem hv. 2. landsk. talaði um, þá var þar um misskilning að ræða varðandi hveitiverðið, sem ástæða er til að leiðrétta. Hann hélt, að samanburður minn hefði leitt í ljós, að við ættum þess kost að fá ódýrara hveiti, ef við hefðum fé handbært. Verðsamanjöfnuður minn var aðeins miðaður við það hveiti, sem búið er að kaupa til landsins, en ekki það, sem keypt verður í framtíðinni. Það væri freistandi í þessu sambandi að gera nokkra grein fyrir því verzlunarfrelsi, sem menn eru æ ofan í æ að staglast á, en það er ekki tími til þess nú. En ég vildi aðeins segja þetta, að það, sem fyrir mér vakir, er, að ef ég á og á meðan ég vil halda í afskipti ríkisvaldsins af þessum málum, þá vil ég reyna að koma í veg fyrir, að landsmönnum verði bakað tjón með óheppilegri samkeppni í útboði vörunnar. Ég geri þetta vegna þess, að ég hef langa reynslu í þessum efnum, og sú reynsla hefur leitt í ljós, að taumlaus útboð færðu landsmönnum mjög mikið tjón. Undir þann leka má kannske setja með því að setja lágmarksverð, en ég held, að ef svo yrði gert, þá felist í því viðurkenning á því, að ríkisvaldinu beri að skipta sér af viðskiptalífinu. Hvort til er sæmileg trygging fyrir því, að sú ráðstöfun skaði ekki þjóðina, orkar tvímælis. Sannanir í því efni mun erfitt að leggja á borðið. Ég hygg, að þeir, sem stunda viðskipti, mundu þá láta umboðsmenn sína flytja viðskiptamönnum á erlendum vettvangi þau skilaboð, að ef þeir bara biðu ögn, þá mundu þeir fá það fyrir 95 kr., sem þeir þurftu áður að borga 100 kr. fyrir. Það væri freistandi fyrir þá, sem ættu í hlut, að gera þetta, og slík skilaboð mundu geta valdið því, að þeir hikuðu við að festa kaup í bili, og yrði það þá máske til þess, að aðrir gætu ekki selt. Þessi freisting er að vísu ekki síður fyrir hendi í því skipulagi, sem nú ríkir, og ef ég gæti sannfærzt og fengið tryggingu fyrir því, að úr þessu mætti bæta, þá er enginn fúsari til þess en ég. Ég átti mikinn þátt í stofnun fisksölufélagsins, sem hér um ræðir. Ég starfaði þá í Kveldúlfi og hafði samtök við forráðamenn þar, ekki vegna þess, að stjórnarmenn þess félags væru öðrum færari eða frömuðir verzlunar í landinu, heldur var það hitt, að svo var ástatt, að þessir menn voru langstærstu fisksölumenn landsins og seldu 3 af hverjum 5 fiskum, sem fluttir voru út, og náðu því hærra verði og græddu meira en aðrir á fisksölu. Niðurstöður okkar urðu þær, að fiskframleiðendur færu á hausinn vegna óheppilegra útboða á fiskinum. Varð þetta til þess, að við snérum okkur til Magnúsar Sigurðssonar þáverandi bankastjóra og Ásgeirs Ásgeirssonar til þess að reyna að tryggja þessu félagsmáli okkar fylgi valdhafa í landinu. Það getur verið, að sú reynsla, sem ég fékk þá, rígbindi mig um of við óttann við að breyta til, en ég hef viljað hafa viðleitni til að auka frelsi á þessu sviði. Ég er ekki að segja, að mín stefna sé svo fast mótuð, að ég vilji ekki ræða skynsamlegar tillögur til úrbóta útflutningsverzluninni. En ég hef ástæðu til að óska eftir sem allra mestu frelsi í innflutningnum og ekki nema hæfilegum höftum í aflasölunni. Ég tel, að þetta skýri margt það, sem kom fram í ræðum þeirra hv. þm., sem hér hafa rætt um þetta mál. Varðandi samning þann við Þýzkaland, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um, þá veit hann, að ríkisstj. gerði tilraun til að ná samningi við Austur-Þýzkaland í fyrra, og hann veit, að þá var ekki hægt að selja fisk þangað og litlar líkur til, að úr rættist. Ríkisstj. hefur viljað ná verzlunarsamningi við það land sem önnur lönd, ef mögulegt væri að fá þaðan vörur, sem okkur vanhagaði um, og fyrir gott verð. Að lokum vildi ég svo segja það, að svo vanur útgerðarmaður sem hv. 2. landsk. má ekki láta sig henda slíka villu sem þá, að það sé vegna lélegrar frammistöðu, að við seljum ekki saltfisk suður á Ítalíu, þó að í dag sé hægt að selja hann þar fyrir hærra verð en við fáum nú fyrir hann. Verðsveiflurnar eru svo tíðar, og þar sem við erum lítil viðskiptaþjóð og höfum sölu í fáum löndum, þá eigum við það alltaf á hættu, að við missum einhvern spón úr okkar aski. En aðalatriðið er það, hvort heildarútkoman verði betri með því að hafa þetta svona eða öðruvísi. Þetta er svo alvarlegt mál, að það er betra að tala um það í fullri alvöru og kerskilaust. Það hlýtur hver maður að sjá það, að það er heildarútkoman, sem þarna verður að líta á. Aðalhættan er alltaf sú, að freistarinn komi og segi: „Viljir þú rjúfa samtökin og selja mér fiskinn, þá skaltu fá meira fyrir hann, því að ég borga betur.“ - Þetta gæti hann gert og eyðilagt samtökin og látið þjóðina með því borga þann blóðpening hundraðfalt. Þetta verður að hafa hugfast. - Það eru enn nokkur atriði, sem ég á ósvarað, en umr. hafa þegar staðið svo lengi, að ég vil ekki lengja þær.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Þetta frv. fjallar eingöngu um verðjöfnunarsjóð og framkvæmd á viðskiptasamningum frá 1948 og 1949. Fjhn. hefur lagt til, að frv. verði samþ., ekki af því að það hafi nokkurt gildi framar, heldur hefur nefndin ekkert við framkvæmd þess að athuga. Það mun venja, að ríkisvaldið láti brtt. sínar um viðskipti við útlönd ganga að minnsta kosti gegnum aðra þingdeild, og legg ég því til, að það verði látið fara í gegn.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að formaður sjútvn. átti tal við skólastjóra stýrimannaskólans, og fullyrti hann, að kennsla í skólanum biði ekkert tjón við það, þó að þetta embætti væri ekki lögfest, og eftir þetta samtal ákvað nefndin þá breytingu, að þetta embætti skyldi ekki lögfest að sinni, en n. er þeirrar skoðunar, að ef þörf krefur, þá beri að festa þetta embætti.