Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við stöndum þrír að þessari till. Auk mín eru það hv. þm. V-Húnv. og hv. þm. A-Sk. Vil ég, sem er fyrstur á blaðinu, fylgja till. úr hlaði með nokkrum orðum, þótt grg., sem prentuð er með till. á þskj. 46, sé allýtarleg. Till. er auðskilin. Hún er um það, að Alþ. feli ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um framleiðslusamvinnu og leggi frv. þeirrar löggjafar fyrir næsta Alþingi. Fyrirmyndin að slíkri löggjöf mun vera til í erlendri löggjöf, t. d. hjá Bretum og Frökkum. Hjá þessum þjóðfélögum er margt slíkra félaga starfandi, sérstaklega í iðnaðinum, og fjölgar upp á síðkastið. Reynslan virðist sýna, að það skipulag sé heppileg aðferð til þess að sætta, eins og kallað er, fjármagn og vinnu. Sagt er, að í Bretlandi hafi aldrei komið til verkfalls í framleiðslusamvinnufélagi. Þau hafa verið friðarreitir, þegar kaupgjaldsstríð hafa geisað. Framleiðslufélögin gjalda viðurkenndan taxta, en við reikningslok fær hver, sem vann, það sem verkið hefur gefið fyrir hann. Þannig er reynt með félagsskap þessum að skapa sannvirði vöru og vinnu. Hið vinnandi fólk gerist undir þessu skipulagi eigandi fyrirtækja, sem það vinnur við, og kýs framkvæmdastjórn fyrir þau. Hafa allir félagsmenn til kosningarinnar jafnan rétt, hvort sem þeir eru fésterkir eða fátækir. Í Bretlandi hafa framleiðslusamvinnufélögin með sér samband og í Frakklandi einnig. Og innan vébanda alþjóðasambands samvinnumanna voru í árslok 1953 samtals 16½ þús. framleiðslusamvinnufélaga víðs vegar í heiminum. Hérlendis er komin hreyfing á um stofnun framleiðslusamvinnufélaga. Rafvirkjar í Reykjavík stofnuðu félag 1. maí í vor, og virðist það fara vel af stað, ganga ágætlega. Húsasmiðir í Reykjavík og víðar eru að koma á hjá sér framleiðslusamvinnu. Og hvað ætli lægi nær en að þeir, sem gera út, taki upp framleiðslusamvinnu með þeim, sem starfa við fiskverkunarstöðvarnar? Í framleiðslusamvinnufélagi á hver maður að vera eigin vinnuveitandi, eftir því sem við verður komið á félagslegum grundvelli, og njóta vinnu sinnar, eftir því sem hún er verðmæt af hans hendi. Starfi hér framleiðslusamvinnufélög, eiga þau ekki aðeins að geta orðið þeim, sem í þeim eru, mikilsverð lausn frá kaupgjaldsþjarki og tjóni af verkföllum, heldur eiga þau einnig að geta orðið mikilsverð hjálp til þess að sýna, hvað er rétt verðlag vinnu, og einnig, hvað er rétt verðlag þeirrar vöru, sem þau annast framleiðslu á. Það hefur við stofnun félaganna komið í ljós nú þegar, eins og eðlilegt er, að ákvæði vantar tilfinnanlega í löggjöf hérlendis um framleiðslusamvinnu. Þetta skipulag þarf að fá réttargrundvöll til þess að standa á. Lög um samvinnufélög, nr. 46 frá 1937, eru fyrst og fremst miðuð við samvinnufélög í verzlun og samband þeirra félaga og eiga ekki í öllum efnum við svo lokaðan félagsskap sem framleiðslusamvinnufélög hljóta að vera. Byggingarsamvinnufélög fengu sína sérstöku löggjöf, þegar sú starfsemi var hafin, þótt þau byggist einnig í ýmsum atriðum á lögunum um samvinnufélög frá 1937. Þannig sérlöggjöf þurfa framleiðslusamvinnufélögin líka að fá, miðaða við þeirra viðfangsefni og eðlilegar athafnir. Hvert félagsform verður samkv. landslögum að eiga sinn rétt og hafa sínum skyldum að gegna. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, leyfi mér að leggja til, að till. verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Á síðari árum hafa orðið nokkrar breytingar á heyverkun hér á landi. Það hefur verið gert mun meira að því að verka vothey en áður tíðkaðist, og það hefur vaxið smátt og smátt með hverju ári, sem hefur liðið, þó að reyndar gjarnan hefði mátt vera enn hraðari vöxtur með þá heyverkunaraðferð. Er talið, að það sé örugg heyverkunaraðferð, og reynsla flestra þeirra, sem hafa notað hana, hefur gefizt vel, þótt að vísu hafi aðeins borið út af því. En sem betur fer hefur það verið á fáum stöðum og kveðið lítið að því. Þá hefur einnig verið tekin upp ný aðferð. Það er hin svonefnda súgþurrkun. Henni er skammt á veg komið hér á landi, en gera má ráð fyrir, að eftir því sem raforkan dreifist út um byggðir landsins, verði gert meira að því að verka heyið á þann hátt. Það er ekkert vafamál, að slík hirðing á heyi gerir auðveldara að hirða það. Það þarf ekki eins að vanda þurrk þess og greiðir mjög mikið fyrir hirðingu á heyi, þegar þerrilítið er. Hins vegar er tæpast hægt að segja, að þessar heyverkunaraðferðir hinar nýju geti algerlega bætt úr, ef votviðrasamt er og sumarveðrátta mjög erfið, að þá sé hægt að ganga að heyskapnum eins og vera þyrfti. S. l. sumar hefur á allmiklum hluta landsins brugðið skýru ljósi yfir þá erfiðleika, sem eru á heyhirðingu, ef illa viðrar. Það er meira að segja ekki alveg öruggt, hvort votheysgerðin getur að öllu leyti bjargað heyfeng manna í slíku tíðarfari. En enn síður gerir súgþurrkunin það, á þann hátt sem hún er framkvæmd hér hjá okkur eða hefur verið til þessa. Þessi vandkvæði á heyhirðingu hjá bændum eru ákaflega erfið og geta verið örlagarík, eins og s. l. sumar bar greinilega með sér. Nú hefur verið talað um nýja aðferð til þess að hirða hey, sem aðeins hefur verið byrjað á hér á landi, ég ætla á einum eða tveimur stöðum, og þó víst ekki fyrr en mjög síðla sumars. Það er með nýrri gerð tækja, sem útbúin eru til þess að þurrka heyið með heitum blástri. Af því, sem sagt hefur verið frá í íslenzkum blöðum, virðist, að það muni vera möguleikar á þessu. En útlit er fyrir, eftir því sem upplýst var með eitt eða tvö tæki, sem hér voru gerð að umtalsefni, að það verði svo mikill kostnaður, að erfitt muni að reisa rönd við slíku fyrir bændur. Hvað mikið kann að vera gert að þessu erlendis, þekki ég ekki, og ég hef ekki getað séð neina greinilega skýrslu eða grg. koma fram um það hér hjá okkur, hvernig því er varið. En þetta mál er svo mikils virði, að okkur flm. þessarar till. sýnist, að það sé sjálfsagt að kynna sér ýtarlega, hvernig ástatt er um þetta mál erlendis, þar sem það hefur verið reynt. Hér heima er það svo lítið, að það er fljótgert að athuga það. En hver reynsla er fengin á notkun þeirra erlendis, það er það, sem nauðsyn ber til að upplýsa og það sem allra skjótast, til þess að það liggi fyrir fram nokkurn veginn ljóst fyrir hjá hverjum þeim búandmanni, sem kæmi til hugar að reyna nú nýjar leiðir við þessa heyverkun, að hverju er gengið í þessum efnum. Það á ekki um slík mál sem þetta að vera í verkahring hvers einstaklings að prófa sig áfram og gera tilraunir með slík viðfangsefni. Það getur ekki öðruvísi farið en það kosti feiknmikið fé að gera slíkar tilraunir, kaupa verkfærin og gera síðan tilraunir með þau. Og það má ekki ske, að einstaklingar leggi út í slíkt. Til þess hafa þeir ekki fjárhagslega getu eða fjárhagsleg ráð, ekki sízt ef það kynni að enda með litlum eða lélegum árangri. Þess vegna verður það opinbera að annast einmitt um slík verk, svo að einstaklingarnir geti, ef þeir leggja út í að afla sér þessara verkfæra og reka þau, vitað fyrir fram nokkurn veginn, hvers árangurs má vænta af slíkri heyverkunaraðferð. Þetta er það þýðingarmikið mál, - það veit ég að allir hv. alþm. gera sér fullkomlega grein fyrir, svo að ég þarf ekki að vera að fjölyrða um það, - að það er alveg sjálfsagður hlutur að gera það, sem hægt er, til að afla upplýsinga um þetta atriði. Það tímatakmark, sem við setjum í okkar till. um, hvenær þessari rannsókn verði lokið, má vel vera að sé of nærri okkur, að upplýsingarnar skuli liggja fyrir fyrir lok janúar n. k. En það má tiltaka rýmri tíma, svo að öruggt sé, að hægt sé að afla sér þeirrar vitneskju, sem ætlazt er til samkv. þessari till. En umfram allt mætti það þó ekki dragast lengur en það, að þetta liggi ljóst fyrir fyrir næsta vor, svo að menn fari ekki að hlaupa í að panta þessi verkfæri og kaupa þau, nema þeir viti, hvers árangurs má vænta af starfrækslu þeirra til þessara hluta. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið. Ég get að nokkru skírskotað til þeirrar grg., er till. fylgir. Ég vona, að hv. Alþ. vilji sýna þessu máli fullan stuðning, og geri það að till. minni, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég held, að sá frestur, sem ákveðinn er í till., sem hér um ræðir, sé nægilega langur, vegna þess að fyrir liggja ýmsar upplýsingar, sem hægt væri að draga saman á ekki lengri tíma en þetta. Ég geri ekki ráð fyrir því, að tillögumenn ætlist til, að á þessum tíma verði gerðar tilraunir í þessum efnum, enda ekki hægt á þessari árstíð. En við getum notfært okkur þá reynslu, sem aðrar þjóðir hafa fengið. Og það, sem fyrir liggur, er að draga það, sem þegar hefur verið reynt í þessum efnum á Norðurlöndum og víðar, saman í eina heild, til þess að það liggi hér fyrir. Við vitum, að votheysverkunin hefur verið það raunhæfasta til bjargar íslenzkum bændum fram að þessu, þegar um óþurrka hefur verið að ræða. Flestum bændum hefur tekizt vel að verka vothey. En þó hefur það hér á landi fram að þessu verið gert á frumstæðan hátt. Fyrir mörgum árum fann finnskur prófessor upp aðferð til þess að verka vothey. Það var með því að blanda sýru í heyið, bæði saltsýru og brennisteinssýru. Með þessari íblöndun gerði hann votheyið miklu betra til fóðurs en það hafði áður verið. Mér er ekki kunnugt um, hvort þessi íblöndunaraðferð hefur verið reynd hér, en ég veit, að hún er nokkuð dýr. Sýran hefur verið dýr, og á Norðurlöndum hefur vothey fram að þessu verið verkað án íblöndunar. Ef það reynist of dýrt á Norðurlöndum, þar sem sýran er framleidd, þá má búast við, að það yrði ekki síður hér, því að ekki er um annað að ræða fyrst um sinn en að flytja sýruna inn. Það verður að flytja hana í glerhylkjum, sem eru brothætt, og sá flutningur yrði vitanlega dýr. Er því hætt við, að bændur gætu ekki notfært sér íblöndunaraðferðina, þótt hún bæti heyið í verkun. Þjóðverjar hafa einnig tekið upp sérstaka votheysverkun. Það er með íblöndun, með svokallaðri maurasýru. Það er sagt, að sú sýra sé nokkru ódýrari í framleiðslu en hin sýran, og það mun vera nokkuð algengt í Þýzkalandi og Mið-Evrópu að nota íblöndunaraðferðina. Ég man eftir því, að í fyrra, seinni hluta sumars, þegar ég var á ferð á Norðurlöndum, heyrði ég talað um, að bændur hefðu orðið fyrir miklum búsifjum vegna óþurrkanna, ekki aðeins á korni, heldur einnig á heyi. Bendir það til þess, að þeir hafi ekki enn á Norðurlöndum víggirt sig fyrir rosanum frekar en íslenzkir bændur, þó að þeir þekki aðferðir og leiðir til þess. Það er kostnaðurinn, sem fylgir því, sem hefur orðið til þess, að íslenzkir bændur og aðrir bændur hafa heldur viljað taka áhættuna af rosasumrum við og við en að leggja í þann kostnað, sem því fylgir að tryggja sig til þess að geta verkað heyið, hvernig sem árar. En mér finnst nú, ef þessi till. verður samþ., að þá væri það verkefni þeirra, sem fá framkvæmdina, að gera athugun á því, hvort hugsanlegt er að framleiða þessar sýrur hér á landi, hvort sem það er maurasýra, saltsýra eða brennisteinssýra, sem allar eru góðar til verkunarinnar. Væri t. d. hugsanlegt, að áburðarverksmiðjan gæti framleitt slíka sýru á því verði, að bændur gætu kostnaðarins vegna notað hana? Þetta er atriði, sem vitanlega þarf að athuga og ég hygg að væri hægt að athuga á ekki löngum tíma. Ég býst við, að jafnvel þótt tækist að framleiða sýruna hér, þá verði það svo, að fjöldi bænda haldi áfram að verka vothey með gömlu aðferðinni. Ég hef átt tal við marga bændur, sem hafa verkað vothey með gömlu aðferðinni, annaðhvort í turnum eða í djúpum gryfjum, sívölum, og þeir telja, að það sé engin áhætta að gefa að helmingi, sumir segja jafnvel að 3/4, kúm og öðrum fénaði vothey, sem er verkað með gömlu aðferðinni. Votheysverkunin verður þess vegna lengst af og áfram meginverkunin á heyi á rosasvæði, en sjálfsagt væri betra, ef hægt væri kostnaðarins vegna að nota íblöndunina til þess að gera fóðrið kjarnbetra á allan hátt. Við þekkjum líka súgþurrkunina, og við vitum, að þeir, sem hafa ráð á því að hafa súgþurrkun með heitu lofti, standa miklu betur að vígi en aðrir í óþurrkum og geta bjargað sér næstum því hvernig sem tíðin er, hafi þeir heitt loft. Framsögumaður minntist hér á tvo blásara, sem eru komnir til landsins og eru mun betri en þeir, sem við áður höfum þekkt. En það strandar alltaf á sama skerinu, að þeir munu vera það dýrir, að þeir geta ekki orðið almenningseign bænda eins og sakir standa. Það vantar ekki, að við þekkjum aðferðirnar til að verka heyið, þótt rosasumur séu, en okkur vantar möguleikana á því að gera þessar aðferðir það ódýrar, að bændur geti almennt tileinkað sér þær, og ég hygg, að þeir, sem fengju það verkefni til rannsóknar og athugunar, þurfi ekki til þess sérstaklega langan tíma. Þeir þurfa að viða að sér þeim gögnum, sem fyrir liggja, og setjast síðan niður og reikna úr þeim tölum, sem þeir hafa fengið. Ég geri ráð fyrir því, að efnafræðingar þurfi ekki langan tíma til þess að svara þeirri spurningu, hvort við getum framleitt í áburðarverksmiðjunni sýru, sem notuð yrði til heyverkunar. Ég veit líka, að ef það svar verður neikvætt, þá höfum við ekki möguleika á slíkri sýruframleiðslu að svo komnu, því að þá þarf aðra verksmiðju, efnaverksmiðju, sem framleiðir ekki aðeins sýru til heyverkunar, heldur miklu frekar eitthvað annað, en sú verksmiðja verður ekki byggð á stuttum tíma og þarf vitanlega mikinn undirbúning. Ég held, að það sé gott, að þessi till. er fram komin. Hún verður til þess, að þessi mál verða dregin saman og athuguð. Það tjón, sem óþurrkarnir valda hvað eftir annað íslenzkum bændum, er svo alvarlegt, að það er vissulega þess virði að gera sér grein fyrir því, hvort við á nokkurn hátt getum bætt úr þessu og komið í veg fyrir það tjón, sem hefur komið yfir íslenzku bændastéttina hvað eftir annað. Það tjón snertir alla þjóðina.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja. Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. fyrir hans góðu undirtektir undir þetta mál. Hann lét í ljós, að af sinni hálfu vildi hann greiða fyrir því, og það er vel farið. Hann minntist frekar á þessar heyverkunaraðferðir, sem hafa tíðkazt hér hjá okkur. Ég ætla, að það hafi verið gerð dálítil tilraun með blöndun á sýru í súrhey hér áður eftir finnsku aðferðinni, en menn munu hafa fljótlega hætt við það og það ekki heldur verið víða, sem það var gert, og það mun hafa aðallega verið sakir kostnaðar. Það liggur ekki ljóst fyrir enn þá hjá okkur, því miður, hvernig það mundi gefast að fóðra búpeninginn eingöngu á votheyi. Það mun hafa átt sér stað í litlum stíl á mjög fáum stöðum á landinu, svo að það er tæpast hægt í því efni að tala um nokkra reynslu. Þó hefur það verið gert dálítið á nokkrum stöðum. Ég þekki einn bónda á Norðurlandi, sem hefur sagt mér, að hann hafi fóðrað fé sitt í ein þrjú ár eingöngu á votheyi og gefizt það vel. Það er fé, sem hann beitir. En það hagar þannig til hjá honum, að það tekur helzt aldrei fyrir jörð, svo að féð hefur alltaf beit með. Aðeins hefur hann þurft að gefa lömbum inni svo sem tveggja mánaða tíma án þess að beita þeim, og fóðrun á þeim með votheyi hefur honum ekki gefizt eins vel og með beitarféð. Hann sagði mér, að framför þeirra væri mjög lítil þann tíma, sem gefið er inni. Heilbrigði hefði verið í þeim, en framför ekki góð, nær engin. Svona einstök dæmi segja náttúrlega ekki mikið. Votheysverkun hjá honum er eins og hún hefur víðast hvar tíðkazt, bara í gryfjum, ekki í háum turnum, eins og á stöku stað er nú orðið, en votheysverkunin eigi að síður góð. Og ég hygg, að þess konar votheysgerð geti heppnazt, ef gryfjurnar eru góðar og menn hafa fulla aðgæzlu, þegar heyið er látið í þær. S. l. sumar upplýsir vafalaust, hvernig tekst til, þegar verður að láta heyið inn vott, því að nú varð ekki hjá því komizt. En um það getur maður ekki talað fyrr en það sýnir sig, hvernig það verkast nú, og reynsla er fengin á því. Á meðan ekki er lengra komið með votheysgerðina og þekkingu á því, hvernig lánast að fóðra búpeninginn á tómu votheyi, getur maður ekki gert ráð fyrir, að sú heyverkunaraðferð verði höfð eingöngu, heldur aðeins með, en getur áreiðanlega hjálpað mönnum stórkostlega, í erfiðum sumrum ekki sízt, með hirðingu á heyinu. Það mikla reynslu höfum við orðið í því efni. Þess vegna verðum við að tala um heyþurrkun, og væri gott að geta haft hana, ef tök væru á, þó að erfiðlega viðri, þar til frekari reynsla er fengin fyrir votheysgerðinni og fóðrun búpenings á votheyi eingöngu og menn lengra komnir áleiðis með að byggja votheysgryfjur eða rúm fyrir votheyið. Ég held viðvíkjandi athugunum á þessu máli, að það sé óhjákvæmilegt til að fá góða og örugga vitneskju, að einn eða tveir menn eða svo færu utan til þess að kynna sér málið ýtarlega. Það mundi verða þeim enn ljósara, hvernig ástatt er um það, heldur en þó að menn fengju skýrslur og greinargerðir með þeim. Þeir mundu þá bæði fá kunnugleika á þeim verksmiðjum, sem búa til þessi tæki, og einnig hafa tal af þeim mönnum, sem hafa eitthvað notað þau, því að þetta er það mikilvægt, að það er óhjákvæmilegt, að vandað sé til upplýsinga um málið sem allra bezt, og það vona ég að verði gert.



Herra forseti. Út af þeim setningum í grg. á þskj. 21 og því, sem hv. 1. flm. tók hér fram nú, að óhjákvæmilegt mundi vera, að farið verði utan til þess að kynna sér þurrkunartæki og þurrkunaraðferðir, þar sem slík þurrkun hefur verið reynd í framkvæmd, t. d. í Bretlandi og Kanada, þykir mér rétt að upplýsa hér, að allmörg undanfarin ár hef ég persónulega lagt allmikla vinnu í að kynna mér þetta mál í Bretlandi, einmitt hjá því fyrirtæki, sem lengst er komið í því að búa til og vinna með slíkum vélum sem hér um ræðir. Þessi gögn öll voru á sínum tíma lögð fyrir sandgræðslustjórann sáluga, sem hafði mjög mikinn áhuga á þessu máli. Kom þar alveg fram, hvað mikill kostnaður væri fólginn í kaupum vélanna, einnig afköst véla, rekstrarkostnaður o. s. frv., sem honum var allt látið í té, og mun hann á þeim tíma hafa rætt þetta við Búnaðarfélag Íslands, en entist því miður ekki aldur til þess að fylgja þessu máli fram sem skyldi. Taldi hann, að hér væri einmitt um mjög mikla lausn á þessu máli að ræða fyrir bændur almennt. En ég sneri mér einkum til hans vegna þess, að ég taldi, að þar væri bezt aðstaða til þess að reyna þessar vélar, þar sem þær einnig gátu m. a. þurrkað korn og vitað var, að sandgræðslustöðin hafði alltaf allmikla erfiðleika með að þurrka kornið, ef beðið var eftir því, að það næði fullum þroska, auk þess sem í þessum vélum var einnig hægt að framleiða heymjöl til útflutnings og notkunar innanlands. Fylgdu og þessum upplýsingum mjög nákvæmar skýrslur um verðlag á heymjöli á heimsmarkaðnum. Taldi m. a. þáverandi sandgræðslustjóri, að með þessu móti mundi mega spara allan innflutning á hænsnafóðri til landsins, ef hægt væri að koma upp slíkri heymjölsverksmiðju á sandgræðslustöðinni, en hann hafði ekki fengið fylgi Búnaðarfélagsins né þeirra aðila, sem hér áttu hlut að máli, til þess að gera þessar tilraunir eða reyna þessar vélar, sem hér um ræðir. Þetta mun einnig á sínum tíma hafa verið rætt allverulega við landnámsstjóra, sem hefur ekki heldur fengið samúð með málinu, en verið því mjög fylgjandi. Og að síðustu liggja nú allar þessar till, eða upplýsingar fyrir skólastjóranum á Hvanneyri, sem hefur einmitt vegna óþurrkanna í sumar fengið mjög mikinn áhuga á þessu máli. Ég vil aðeins taka þetta fram til þess að benda á, að það væri að fara yfir lækinn að sækja sér vatn að ganga fram hjá þeim upplýsingum, sem hér liggja fyrir, og er ég að sjálfsögðu fús til þess að gefa þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar, allar þessar upplýsingar, svo að hún geti rannsakað þetta mál, að svo miklu leyti sem hægt er að rannsaka það hér á landi. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram við þessa umr. Hitt er og kunnugt, að Klemenz Kristjánsson á Sámsstöðum hefur haft allvíðtæka reynslu af þessum málum hvað snertir Bandaríkin og mun sjálfsagt geta gefið ýmislegar upplýsingar um þá hlið málsins.



Herra forseti. Þessi till. er nú flutt í þriðja sinn, og hefur í bæði skiptin, sem hún hefur áður verið flutt, verið gerð rækileg grein fyrir efni hennar. Ég hygg, að nú sé líka svo komið, að um það sé enginn ágreiningur, að það sé hin mesta lífsnauðsyn fyrir atvinnulíf Vestfirðinga, að ráðstafanir á þá lund, sem fram á er farið í till., verði gerðar, ef menn vilja halda byggð á Vestfjörðum. Aðalefni till. er það, að friðunarlínan frá Bjargtöngum til Horns verði færð út um 12 sjómílur frá því, sem nú er. Fyrir þessari nauðsyn liggja þær brýnu ástæður, að úti fyrir Vestfjörðum liggja auðugustu togaramið í heimi, Halamiðin, en út að þessum togaramiðum liggja svo vélbátaslóðir Vestfirðinga, en inn á vélbátamiðin kemst fiskgengdin ekki sökum hinnar miklu ágengni erlendra og innlendra togveiðiskipa úti fyrir. Ég hygg, að það sé alveg óþarft, enda vita-tilgangslaust, að hafa mörg orð um þessa till. Hv. þm. vita, hvað hér er um að ræða, og þeir hafa ekki brotið handjárn stjórnarflokkanna þrátt fyrir þá vitneskju sína, og þeir verða vafalaust ekki sannfærðir með orðum. Það hefur fleira gerzt, síðan þessi till. var flutt. Það hafa verið gerðar samþykktir af fiskideildum Vestfjarða á fiskiþingi, af þing- og héraðsmálafundi Vestur-Ísfirðinga og á fjöldamörgum samkomum, þar sem menn hafa verið saman komnir úr öllum stjórnmálaflokkum og fulltrúar fyrir ýmsar atvinnugreinar, og allar hafa þessar samþykktir verið gerðar einróma og skorað á þing og stjórn að leysa þetta grundvallarnauðsynjamál vestfirzkra atvinnuvega. En það hefur verið daufheyrzt við. En það hefur meira gerzt. Það er nú orðið viðurkennt af öllum, að vestfirzk vélbátaútgerð er í voða vegna aukins ágangs togveiðiskipa á Vestfjarðamiðum, samtímis því sem létt hefur verið ágengni togveiðiskipa af fiskimiðum, einkanlega við Suðvesturland, með ráðstöfunum þings og stjórnar. Það hefur meira gerzt, sem ætti að verka á þingheim og stjórn frekar en orð geta gert. Það hafa verið kubbaðir í sundur vélbátar undir línunni á Vestfjarðamiðum af stálstafni brezkra togara og vestfirzkum sjómönnum grandað á þann hátt, en ríkisstj. og Alþ. hafa samt sofið og sofa enn. Ég kann því engin ráð til þess að mæla fyrir þessari tillögu á annan hátt en þróun tímans hefur gert, og ef það orkar ekki á Alþ., þá er ekki hægt að vekja þá samkomu til aðgerða í þessu máli. Það hefur verið ákveðin ein umr. um málið, og legg ég til, að henni verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Undan því hefur oft verið kvartað, að fjöldi mála lægi í nefnd og fengist þaðan ekki afgreiddur, og ástæða er til að taka undir þær umkvartanir nú, því að fjöldi mála, sem fram komu í byrjun þings, liggur þar enn og fæst ekki við hreyft. En nú er hér upp tekinn samt nýr háttur til að liggja á málum, og það gerist á þann hátt, að vikur og jafnvel mánuðir liða, eftir að n. hefur afgreitt mál, og þó er það ekki tekið á dagskrá. Um þetta hlýtur að vera að sakast annaðhvort við forseta þingsins eða við einhver öfl að baki þeim, t. d. eins og hæstv. ríkisstj., og verður ekki um það deilt, að slík vinnubrögð eru vítaverð. Í upphafi þessa þings var lögð fram þáltill. um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum, og þann 21. jan. gaf meiri hl. n. út álit, og virtist eiga að fylgja því eftir til afgreiðslu með skjótum hætti, því að það var boðaður þingfundur, ég held að kvöldi næsta dags, og þingfréttamaður látinn fara með það í útvarpið, að kvöldfundur ætti að vera um þetta mál. En svo var hann afboðaður í skyndi, og síðan hefur málið ekki verið tekið á dagskrá. Það var 21. jan. Síðan gaf minni hl. n. út nál., mikið og allýtarlegt, nokkrum dögum síðar, eða þann 6. febr., en þrátt fyrir það að bæði meiri hl. og minni hl. n. hafi þannig afgreitt málið frá sér, hefur það ekki komið á dagskrá. Ég vil leyfa mér að víta þessi nýju vinnubrögð við að liggja á málum, sem jafnvel er búið að afgreiða í nefnd, og saka þar þá ekki fyrst og fremst forseta, heldur fyrst og fremst hæstv. ríkisstj. fyrir slík vinnubrögð, tel þau jafnvítaverð fyrir því. Till. var ekki á dagskrá tekin framar



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. þm. Dal. till. á þskj. 64 um fjölgun póstferða. Þar er lagt til, að ríkisstjórninni verði falið að hlutast til um, að póstferðum verði fjölgað um þau héruð, þar sem ferðirnar eru nú strjálastar, svo að póstur verði fluttur um allar byggðir eigi sjaldnar en vikulega árið um kring. Póstflutningum um landið er hagað með ýmsu móti, og landsmenn eru mjög misjafnlega settir í þeim efnum. Í þeim sveitum, þar sem daglegir mjólkurflutningar eru frá flestum eða öllum heimilum til mjólkurbúa, eins og til dæmis á Suðurlandsundirlendinu, í Borgarfirði og í Eyjafirði og jafnvel víðar, mun póstur venjulega vera sendur með mjólkurflutningabifreiðunum, og má því telja, að fólk á þeim svæðum búi við sæmilega greiðar og góðar póstferðir. En í öðrum sveitum er þetta með allt öðrum hætti. Þar er póstferðum víða hagað þannig, að aukapóstar ganga frá aðalpóststöðvum vikulega að sumrinu, en aðeins hálfsmánaðarlega að vetrinum. Svo strjálar póstferðir mega teljast óviðunandi nú á tímum, og er till. flutt í þeim tilgangi að fá nokkra úrbót í þessu efni. Á síðari árum hafa orðið miklar breytingar í samgöngumálum hér á landi, eins og á mörgum öðrum sviðum. Nú ferðast menn í bifreið á einum degi þá vegalengd, sem ekki var farin á skemmri tíma en einni viku fyrir fáum áratugum. En sé farið í flugvél, tekur ferðalagið margfalt skemmri tíma. Það er í miklu ósamræmi við þennan hraða, þennan ferðahraða nútímans, að póstferðir eru ekki oftar en á 2 vikna fresti suma tíma árs í hinum ýmsu héruðum, og það er vissulega ekki til mikils mælzt að óska eftir vikulegum ferðum, eins og hér er gert. Að sjálfsögðu kostar það póstsjóð nokkur útgjöld að fjölga ferðunum svo sem hér er lagt til, en hér er svo í hóf stillt tilmælum um fjölgun ferðanna, að kostnaðurinn mun ekki verða það mikill, sem af þessu hlýzt, að ekki sé vel viðráðanlegt. Ég vil gera það að till. minni, að till. þessari verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og til hv. fjvn. Væntum við flm. þess, að till. fái þar skjóta afgreiðslu, svo að hin nýja skipan geti sem fyrst komizt á, ef á þetta verður fallizt, því að einmitt nú er nálægt veturnóttum, og um það leyti hefur ferðunum verið fækkað í ýmsum héruðum, eins og ég hef þegar skýrt frá.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það, að þetta mál fái góðar undirtektir í þeirri hv. nefnd, sem fær það til meðferðar. Vildi ég um leið mega beina því til hv. formanns nefndarinnar, hvort hann sæi sér fært að fá upplýst, að hve miklu leyti þeirri reglu hefur ekki verið fylgt, sem mörkuð var með till. mþn. í póstmálum, að póstur skyldi fluttur út um sveitir landsins a. m. k. einu sinni í viku að sumrinu, en einu sinni í hverjum hálfum mánuði á veturna. Mér er persónulega kunnugt um, að í því héraði, sem ég er þm. fyrir, hefur staðið í mjög miklu stímabraki um þetta mál við póststjórnina og legið m. a. fyrir umkvartanir á þessu sumri um, að sumir hverjir þessir bæir hafi ekki fengið póst svo að mánuðum skipti, þrátt fyrir þær reglur, sem settar hafa verið um þetta atriði. Það urðu allmikil átök um þetta mál í mþn. á sínum tíma, hvort ætti ekki að gefa allri landsbyggðinni sama rétt og flytja póst vikulega um alla byggðina. Það þótti þá ekki gerlegt vegna kostnaðar. Eins og hv. 1. flm. tók fram, hefur þetta gerbreytzt síðan, samgöngur orðið allt aðrar og möguleikar til þess að dreifa póstinum miklu meiri en var þá, svo að þetta mál hefur tekið allmiklum breytingum, enda voru þá skildir eftir margir afskekktir bæir, sem ekki fengu póst fluttan heim til sín, en þyrfti vitanlega með breyttri skipan nú að undanskilja engan bæ í landinu, sem ekki ætti að fá póst fluttan eins og reglur segja fyrir um. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram við þessar umr., því að það er að sjálfsögðu ekki nóg að ákveða, hvernig póstur skuli fluttur, ef þeim reglum er svo ekki fylgt og menn sitja samt sem áður án þess að fá póstinn fluttan heim til sín, eins og ég veit að borið hefur allmikið á í því héraði, þar sem ég þekki til.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. var samþ. frv. til l. um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Um þetta frv. urðu miklar umræður hér á hinu háa Alþingi, og var það að vonum, þar sem það fjallaði um einn helzta vanda, sem nú um alllangt skeið hefur steðjað að íslenzku þjóðfélagi. Þessu frv. var ætlað að ráða bót á þeim vanda, sem fjölda manns hefur verið og er enn á höndum sökum húsnæðisskorts. Þessu frv. var að sögn forsvarsmanna þess ætlað að leysa af hólmi lagaákvæði, sem þeir töldu vera pappírsgagn fyrst og fremst, og setja í staðinn raunhæf ákvæði, er leysa skyldu húsnæðisbölið. Samkv. grg. frv. og ummælum þeirra, sem fyrir því mæltu, átti þegar að vera tryggt, að lánsfé til ráðstöfunar handa húsbyggjendum skyldi vera 100.5 millj. kr. á árunum 1955 og 1956, hvoru árinu um sig, eða rúmar 200 millj. kr. Var gerð nákvæm grein fyrir því í grg. frv., hvernig þessa fjár hefði þegar verið aflað. Þegar núverandi Alþingi kom saman, var ekki til þess vitað, að nokkurt lán hefði enn verið veitt af húsnæðismálastjórninni, og hafði hún þó starfað í nokkra mánuði. Auk þess var sagt manna á milli, að fé það, sem húsnæðismálastjórnin hefði fengið til umráða, væri aðeins rúmlega tíundi hluti þess, sem gert hafði verið ráð fyrir að hún fengi til umráða, þegar frv. um húsnæðismálastjórn var til umr. hér á hinu háa Alþingi. Þessi dráttur á því, að lögin um húsnæðismálastjórn kæmu til framkvæmda, hefur að sjálfsögðu valdið mörgum manninum sárum vonbrigðum og valdið miklum erfiðleikum. Fjöldi manns mun hafa treyst því að fá þegar á þessu sumri á bezta byggingartímanum aðstoð frá húsnæðismálastjórninni, en orðið fyrir miklum og sárum vonbrigðum. Þess vegna taldi ég rétt að hreyfa þessu máli þegar í upphafi þingsins og leyfði mér að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj., fyrst og fremst um, hversu mikið fé húsnæðismálastjórnin hefði fengið til umráða samkv. gildandi lögum, í öðru lagi, hversu margar umsóknir um lán hefðu borizt og um hversu mikið lánsfé samtals, og í þriðja lagi, hvers vegna húsnæðismálastjórnin hefði enn þá engin lán veitt, eins og talið var, þegar Alþ. kom saman, og í fjórða lagi, hvenær talið sé, að húsnæðismálastjórnin muni geta hafið lánveitingar, og hversu mikið fé sé þá gert ráð fyrir að hún muni hafa til umráða. Daginn eftir að þessar fsp. áttu að koma á dagskrá í síðustu viku var að vísu frá því skýrt í blaði, að húsnæðismálastjórnin hefði veitt sín fyrstu lán, og er það sannarlega vel. Að öðru leyti eru fsp. allar í fullu gildi. Jafnframt vil ég bæta því við, að ég vil gjarnan fá upplýsingar um, hversu miklu þessi fyrstu lán hafi numið. Sú fsp. gæti þá komið í stað fsp. um það, hvers vegna húsnæðismálastjórnin hefði engin lán veitt, eða hún mætti skiljast þannig, að spurt væri, hvers vegna húsnæðismálastjórnin hefði hafið lánveitingar sínar jafnseint og raun ber vitni um. Að öðru leyti þarfnast fyrirspurnirnar væntanlega ekki skýringa.



Herra forseti. Það er rétt, eins og hv. fyrirspyrjandi, 1. landsk. þm., gaf í skyn, að þessari fsp. var ekki svarað á næsta miðvikudegi eftir að hún var fram borin, og skal ég gjarnan bera fram afsökun vegna þess. En það er nú svo um mál, sem eru í sköpun eins og þetta, að það getur verið dálítið erfitt alveg fyrirvaralaust að svara þeim þannig, að verulegt gagn sé að, og voru þær upplýsingar, sem ég óskaði eftir að fá, ekki allar til reiðu, þegar þetta hefði átt að vera tekið hér á dagskrá síðasta miðvikudag. Ég vil minna á það þegar í upphafi, að þegar spurt er um framkvæmdir í þessu þýðingarmikla máli og hvað búið sé að gera í því, þá er ekki hægt að skýra frá neinu um framkvæmdir á heilu ári. Einn þriðji ársins var liðinn, þegar lögin voru staðfest, og enn eru eftir meira en tveir mánuðir af árinu. Það má því alls ekki, ef hv. fyrirspyrjandi og aðrir menn vilja vera réttsýnir og dæma eftir því, leggja málið þannig fyrir, að hér sé hægt að gefa skýrslu um það, hvernig heilt ár taki sig út í sambandi við það, sem hér er um að ræða. Hér er í raun og veru ekki nema um rúmlega hálft ár að ræða, frá því að lögin voru staðfest og til þess tíma, sem nú er. Ég tel rétt að taka þetta fram, áður en ég kem að hinum einstöku fsp., sem fyrir liggja. Skal ég þá leyfa mér að snúa mér að fyrirspurnum hv. 1. landsk. Fyrsta fyrirspurn hans hljóðar þannig: „Hversu mikið fé hefur húsnæðismálastjórn fengið til umráða samkv. lögum nr. 55 frá 1955 ?“ Þessu vil ég svara á þennan hátt: Eins og frá var skýrt í grg. fyrir frv. ríkisstjórnarinnar til laga um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, var samið við bankana um, að þeir keyptu bankavaxtabréf í A-flokknum að upphæð 20 millj. kr. í ár og annað eins næsta ár. Enn fremur tók Landsbankinn að sér að ábyrgjast sölu vísitölubréfa allt að 20 millj. kr. hvort árið um sig. Loks var ráðgert að fá sem flesta aðila aðra til þátttöku í hinu almenna lánakerfi, og var það Landsbankinn, sem tók að sér að hafa forgöngu um það á allan hátt. Nú á þessu stigi standa þessi mál þannig: Tryggð hefur verið sala 26 millj. kr. af bankavaxtabréfum A-flokks á þessu ári, og kemur það allt til úthlutunar hjá húsnæðismálastjórn. Af þessari upphæð leggja bankarnir fram 20 millj. kr., varasjóður hins almenna lánakerfis 2½ millj. kr. og tryggingafélög í kringum 3½ millj. kr., en þau munu auk þess veita allmikil lán beint til húsbyggjenda. Þegar við þessa upphæð bætast samsvarandi B-lán, sem verða a. m. k. 10.4 millj. kr., hefur húsnæðismálastjórn til ráðstöfunar á þessu ári 36.4 millj. kr., miðað við þessar tölur. Að sjálfsögðu verður reynt að selja hin nýju verðbréf sem mest, og geta því þessar tölur ekki talizt endanlegar nú. Það er einn megintilgangur hins almenna veðlánakerfis, að sem flestar lánsstofnanir og sjóðir hér á landi starfi eftir samræmdum reglum. Hefur verið unnið að því að fá tryggingafélög, sparisjóði og lífeyrissjóði til þátttöku, og sæmilegur árangur hefur þegar náðst. En það er það, sem Landsbankinn tók að sér að gera og er nú þegar að starfa að, og að vissu leyti er því verki hans ekki neitt svipað því lokið enn, eins og gefur að skilja. Enn er því framkvæmd laganna svo skammt á veg komið, að ekki er hægt að gefa neinar ákveðnar tölur um þessa hlið málsins nú á þessu stigi. B-lánsfé að upphæð tæpar 10 millj. kr. verður til ráðstöfunar á móti A-lánum veittum af öðrum aðilum en veðdeildinni. Þetta er það, sem ég vildi taka fram varðandi fyrstu fsp. hv. 1. landsk. Önnur fsp. hljóðar þannig: „Hversu margar umsóknir um lánsfé hafa húsnæðismálastjórn borizt, og hversu há er upphæð þeirra samtals?“ Húsnæðismálastjórn hefur svarað þessu þannig: Alls hafa borizt 2470 umsóknir, en sótt hefur verið um lán út á 2690 íbúðir. Umsóknarupphæðin er samtals um 222 millj. kr. Þessar tölur gefa þó ekki rétta mynd af þeirri tölu og upphæð umsókna, sem húsnæðismálastjórn hefur úr að velja á þessu ári. Fjöldamargar íbúðir, sem sótt er um lán út á, uppfylla alls ekki þau skilyrði, sem sett eru í lögum og reglugerð um hin nýju lán, og ýmsir munu hafa fengið eða eiga von á lánum annars staðar. Um þetta liggja þó ekki fyrir enn þá tölulegar upplýsingar. Hins vegar liggur fyrir sundurgreining umsókna eftir því, hversu langt framkvæmdirnar eru komnar, og er hún eins og hér segir: 1) Teknar hafa verið til afnota 588 íbúðir, þar af 11, svo að vitað er, fyrir 20. maí 1954, en ekki má lána til íbúða, sem teknar voru í notkun fyrir þann tíma. Meginhluti þessara íbúða mun hafa verið tekinn í notkun áður en lög um húsnæðismálastjórn o. fl. gengu í gildi. 2) Fokheldar voru 869 íbúðir, en sú upphæð mun að sjálfsögðu hækka þó nokkuð fram að áramótum. 3) 655 íbúðir voru ekki fokheldar. 4) Ófullnægjandi upplýsingar voru um þetta atriði viðvíkjandi 578 íbúðum, en úr því verður líklega bætt af mörgum umsækjendum nú áður en langt líður. Þessar tölur, sem ég hér hef nefnt samkvæmt upplýsingum frá húsnæðismálastjórn, sýna, hversu gífurleg eftirspurn er nú eftir lánsfé til íbúðabygginga í landinu og hvílíkur fjöldi húsa er nú í byggingu. Auk þess hafa svo hlaðizt á húsnæðismálastjórn fjöldamargar umsóknir vegna íbúða, sem lokið var við á síðasta ári, og vegna íbúða, sem ekki koma til greina um lán fyrr en á næsta ári, eða þegar þær eru komnar miklu lengra áleiðis en enn er. Þá kem ég að þriðju spurningu hv. fyrirspyrjanda: „Hvers vegna hefur húsnæðismálastjórn enn þá engin lán veitt?“ Hann tók það sjálfur fram í sinni framsöguræðu, að það hefði einhvers staðar verið getið um, að lánveitingar væru byrjaðar, og það mun rétt, að þær eru í byrjun, ég vil ekki segja meira. Það er búið að veita einhver lán. Og ég held, að hv. fyrirspyrjandi hafi viljað snúa þessari fsp. þannig við, að ég segði þá, hvað mörg lán hún sé búin að veita. Því get ég ekki svarað. Ég er ekki á hverjum degi í húsnæðismálastjórn og get ekki svarað því daglega, hvað hún veitir mörg lán á þessum degi eða hinum. Ákvörðun um lánveitingar er í byrjun, og það verður að nægja í þessu sambandi. Að öðru leyti vil ég taka það fram vegna fsp., eins og hún liggur fyrir á þskj., að það, að ekki hafi fyrr verið farið að veita lán en þetta, stafar vitanlega af því, að það er nokkuð langur aðdragandi að því, eins og ég veit að jafnvitur og fróður maður og hv. fyrirspyrjandi er, veit, þegar tekið er upp kerfi eins og þetta og þarf raunverulega að skapa það að nýju með reglugerðum og með ýmsum öðrum ráðstöfunum, að hægt sé að byrja útlánin sjálf, frá því að lögin hafa verið sett og ákveðin. Auk þess vil ég svo taka það fram, að það varð að ráði hjá húsnæðismálastjórn og í samráði við ráðuneytið, að það skyldi settur alllangur umsóknarfrestur, frá því að búið var að semja þær reglugerðir, sem nauðsynlegar voru, og ekki skyldi farið að veita nein lán fyrr en sá umsóknarfrestur væri liðinn, þannig að allir umsækjendur, sem sótt hefðu á þeim auglýsta tíma, hefðu sömu aðstöðu til þess að geta fengið lán af þeim ástæðum. Hefur þetta m. a. orðið til þess að tefja það, að hægt hafi verið að hefja ákvörðun um útlánin. Ég á þá eftir fjórðu fsp., sem hljóðar þannig: „Hvenær er talið, að húsnæðismálastjórn geti hafið lánveitingar, og hversu mikið fé er gert ráð fyrir, að hún muni þá hafa til umráða?“ Þetta er að nokkru leyti, að því er mér virðist, beint áframhald og að sumu leyti sama fsp. og sú þriðja. En það, sem ég get sagt um þetta, er það, að úrvinnsla umsókna og gagna þeirra, sem þeim hafa fylgt, hefur að sjálfsögðu kostað mikla vinnu, sérstaklega þegar nýir menn koma til starfa og jafnmikil aðsókn er að eins og hér hefur verið um að ræða. En eins og ég hef þegar tekið fram um síðustu fsp. og hv. fyrirspyrjandi hefur viðurkennt, er úthlutun lána nú þegar hafin, og húsnæðismálastjórn segir, að nú sé verið að framkvæma virðingu fyrstu íbúðanna. En afgreiðsla lánanna mun hefjast 1. nóv. Og úthlutun á því fé, sem til umráða verður fyrir áramót, mun vart lokið fyrr en í desember, eins og einnig hlýtur að verða. Ég hef nú hér til viðbótar fengið alveg nýjar upplýsingar, að miðað við 24. okt. hafi þá verið búið að úthluta 2.7 millj. kr. og af því muni vera um 1.7 millj. kr. í Reykjavík og hitt úti á landi. En eins og gefur að skilja, segja þessar tölur í sjálfu sér ekki neitt út af fyrir sig, því að þetta er í byrjun, eins og ég tók fram áðan, og tel ég ekki rétt að nefna það öðru nafni á þessu stigi málsins. Ég vænti, að hv. fyrirspyrjandi sætti sig við þessar upplýsingar á þessu stigi málsins. Ég skal vera reiðubúinn, verði ég í sæti félmrh. upp úr áramótum, að gefa þá nýjar upplýsingar, sem gilda þá fyrir þann hluta ársins, sem þessi löggjöf hefur staðið yfir, en á þessu stigi sé ég mér ekki fært að gefa frekari upplýsingar. Ég vil aðeins nefna það, sem mjög skýrt er tekið fram í grg. fyrir frv., eins og það var flutt í fyrra, að þar var getið um samkomulag, sem gert hefði verið við Landsbanka Íslands um þetta mál, og frv. var byggt á því samkomulagi. Landsbankinn er að vinna að þessu máli á þeim grundvelli, sem þar var lagður, og hann hefur þegar uppfyllt ýmislegt af því. En margt er enn nokkuð óljóst, t. d. um það, hvernig hægt verður að koma fram viðskiptum við lánsstofnanir, við skulum segja aðra banka fyrst og fremst hér í Reykjavík, en einnig við sparisjóði og aðrar lánsstofnanir úti um land, hvað þetta atriði snertir. Ég tel tæplega hægt að heimta það, að bankinn geti nú strax skýrt frá því í öllum atriðum, hver sá árangur verður. Hitt veit ég með vissu, að það er unnið að þessu, eftir því sem mögulegt er, og er sjálfsagt á sínum tíma að gefa hinu háa Alþ. frekari upplýsingar um það, hvernig málin standa, þegar þetta fyrsta ár eða þessir 2/3 hlutar af fyrsta árinu eru liðnir frá því, að þessi löggjöf var sett.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans við fsp. mínum. Ég tel svörin vera algerlega fullnægjandi, þ. e. a. s. öllu svarað, sem spurt var um. Mér þóttu þær upplýsingar, sem ráðh. veitti, að mörgu leyti mjög athyglisverðar og þá fyrst og fremst það, að ekki hafði verið tryggt meira lánsfé á þessu ári en 36 millj. kr. til þeirra þarfa, sem hér er um að ræða. Það er rúmlega þriðjungur þess, sem lofað var statt og stöðugt í grg. frv. og í ræðum forsvarsmanna ríkisstj. á síðasta þingi. Það var gert ráð fyrir því, að lán út á hverja íbúð mundi verða um 70 þús. kr. Samkvæmt þessu er ekki nema þriðjungur lánsfjárins tiltækur, og lánin ættu því ekki að verða nema tæplega 25 þús. kr. út á hverja íbúð, og má geta nærri, hvers konar lausn það er á vandamálum húsbyggjenda í landinu. Umsóknirnar, sagði ráðherrann, að hefðu verið 2470 alls, en ýmsar þeirra mundu ekki geta komið til greina samkvæmt þeim reglum, sem um þetta gilda. En þessi umsóknafjöldi svarar til þess, að aðeins 13 þús. kr. yrðu veittar hverjum umsækjanda. Raunveruleg upphæð verður auðvitað hærri, þegar þeir umsækjendur hafa verið greindir frá, sem ekki eiga rétt á lánum samkvæmt ákvæðum sjálfra laganna. Þá sagði ráðherra varðandi þá fyrirspurn mína, sem í raun og veru er einn kjarni málsins, hvers vegna jafnseint hafi verið hafizt handa og raun ber vitni um, að langur tími væri nauðsynlegur til undirbúnings framkvæmda af þessu tagi. Í þessu sambandi vil ég minna á eftirfarandi staðreyndir: Það var eitt aðalatriðið í stjórnarsamningi núverandi stjórnarflokka, þegar stjórnin var mynduð 1952, að gera till. um húsnæðismálin. Því var lofað að leggja þegar fyrir þingið, sem hófst 1953, till. í húsnæðismálunum. Það loforð var ekki efnt. Því hafði enn fremur verið lofað að leggja fyrir síðasta þing, í upphafi þingsins, till. um lausn húsnæðismálanna. Það loforð var ekki heldur efnt. Till. komu ekki fram fyrr en mjög seint á síðasta þingi. Þegar um það var spurt, hverju sá dráttur sætti, þá var sagt, að undirbúningur málsins hefði verið vandasamur og að ríkisstj. hefði ekki viljað leggja málið fram, fyrr en fé hefði verið tryggt til framkvæmdanna. Langir samningar við banka og tryggingafélög og sparisjóði hefðu verið nauðsynlegir og stjórnin hafi ekki viljað leggja málið fram, fyrr en allt væri klappað og klárt. Það átti að vera allt klappað og klárt, þegar málið var lagt fram á síðasta þingi, eins og greinilega kemur fram í grg. frv. Nú er sagt, þegar dráttur verður á því að hefja framkvæmd laganna, að málið hafi ekki allt verið klappað og klárt, þegar frv. var borið fram og lögin voru afgr. hér á síðasta þingi, þá hafi í raun og veru hinir mikilvægustu samningar verið eftir og á þeim hafi strandað, að hægt hafi verið að hefja lánveitingar úr sjóðnum. Þetta er að sjálfsögðu óverjandi málsmeðferð í jafnmikilvægu máli og hér er um að ræða. Það áhugaleysi, sem hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokkar hafa sýnt þessu þýðingarmikla hagsmunamáli borgaranna, er óverjandi, í fyrsta lagi að leggja ekki frv. fyrir næstsíðasta þing, í öðru lagi að draga að leggja frv. fyrir síðasta þing fram undir þinglok og í þriðja lagi að hafa þá ekki lögin það rækilega undirbúin, að hægt væri að hefja framkvæmdir þegar í stað, eftir að þau voru samþ., heldur láta þennan mikla drátt verða á. Þetta tel ég óverjandi málsmeðferð og vil nota þetta tækifæri til þess að átelja hana. Að öðru leyti mun væntanlega við önnur tækifæri gefast tilefni til þess að ræða þessi mikilvægu mál nánar, en til þess er að sjálfsögðu ekki tími né ástæða í fyrirspurnatíma.



Herra forseti. Ég tel mig hafa nokkra heimild til að segja hér nokkur orð í sambandi við þessa fsp., þar sem ég var einn af þeim þm., sem greiddu atkv. með þessu frv. á sínum tíma í fyrra í því trausti, að það gæti orðið þjóðfélaginu til góðs, þó að ég tæki jafnframt fram, að ég teldi frv. mjög gallað og mjög litla von til þess, að það yrði þjóðinni til mikils góðs a. m. k. Í sambandi við þær upplýsingar, sem hæstv. félmrh. hefur gefið hér, hjó ég eftir því, að hann sagði seinast í seinni ræðu sinni, að hann gæti ekki fellt sig við, að því væri haldið fram hér, að ríkisstj. hefði svikið eitthvað í þessu máli. Nú datt mér í hug, hvort það ætti þá að skilja það svo, að þó að ríkisstj. hefði ekki enn svikið neitt í þessu máli, byggist hún við því að þurfa að gera það seinna. En er það svo, að hæstv. ríkisstj. hafi ekkert svikið enn í þessu máli? Ég skal fyllilega fallast á það með hæstv. félmrh., að ríkisstj. og sú stofnun, sem hér átti að sjá um, þurfti að sjálfsögðu frest og hann nokkuð langan til að koma þessu máli af stað. Nú virðist samt sá frestur liðinn og það hæfilega langur að dómi hæstv. ríkisstj. sjálfrar og þessarar stofnunar, sem um málið átti að sjá. Og hvað hefur þá gerzt? Ja, það verður berlega ljóst af ræðu hæstv. félmrh., að a. m. k. það atriði úr frv. hefur ekki verið framkvæmt enn að afla lána til þessarar lánastarfsemi með sölu á vísitölutryggðum skuldabréfum, eins og ákveðið var í frv. Þetta atriði hefur því til þessa verið svikið. Ég held, að það sé ekkert ofmælt í því efni, þó að það sé sagt. Í öðru lagi var því haldið fram hér við umr. um húsnæðismálafrv. á sínum tíma á síðasta þingi, að þar gætu allir og mundu allir, sem væru að byggja hús hér á landi, fá a. m, k. 70 þús. kr. lán út á íbúð sína eða hús. Það er margtekið fram í ræðum hv. þm. og talsmanna stjórnarflokkanna í sambandi við þetta mál. En af upplýsingum hæstv. félmrh. er ljóst, að þetta verður alls ekki, með þeirri framkvæmd, sem nú er á málinu. Hann gaf þær upplýsingar, að það hefðu þegar borizt umsóknir um lán frá 2690 aðilum. Þar frá vildi hann láta draga 588 íbúðir, sem væru teknar til afnota. Segjum nú, að það mætti, þó að það kæmi ekkert fram í í ræðu ráðh., sem benti til þess, að þessir menn hefðu ekki heimild til að fá lán samkvæmt lögum, en segjum, að það mætti draga þessar íbúðir frá. Þá eru enn eftir 2102 umsóknir, og ef hver þessara umsækjenda ætti að fá 70 þús. kr. lán, þá eru það 147 millj. röskar, sem til þess þyrfti, og þeirri eftirspurn verður a. m. k. ekki fullnægt með 36 millj. kr. á ári í 2 ár, þó að ekki sé tekið neitt tillit til þess, að þeir, sem byrja á íbúðum t. d. á næsta ári, eiga að sjálfsögðu samkvæmt lögunum kröfu á því að fá lán líka. Það yrði því nokkuð miklu hærri upphæð en 147 millj., sem þyrfti til að fullnægja eftirspurninni á þessum tveimur árum, sem fullnægja á með 72 millj., að því er mér skilst, og standa við loforð ráðherranna og talsmanna stjórnarflokkanna á síðasta þingi um að lána hverjum manni 70 þús. kr. Það er því ekki að furða, þó að hæstv. félmrh. kvæði nú ekki fastar að orði en það, að hann gæti ekki fellt sig við það, að enn væri búið að svíkja eitthvað í þessu máli. En sýnilegt er af þessu, að það verður ekki staðið við hin fögru loforð, sem gefin voru á sínum tíma, þegar þessi lög voru samþ., og þá býst hæstv. félmrh. að sjálfsögðu við því, að svikin komi í ljós.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég veit nú ekki, hve mikil] spámaður hv. 8. landsk. þm. (BergS) er, en ég hef vanið mig á það yfirleitt að tala ekki fram í tímann sem spámaður. Ég játa, að það, hvað kann að gerast á næstu mánuðum eða árum, er lokuð bók fyrir mér. En hv. 8. landsk. virðist geta talað um það með miklum myndugleika, að það sé alveg sjálfsagt, að svik verði í þessu máli, sem hér er til umræðu, í framtíðinni, þótt hann hafi aðeins með rökleysum reynt af veikum mætti að benda á, að svik hafi átt sér stað. Hv. 8. landsk. nefndi eitt atriði, sem ég varð reyndar alveg undrandi á að hann sem hagfræðingur skyldi nefna í þessu sambandi. Hann sagði, að það hefði algerlega verið svikið, að nokkur vísitölutryggð bréf fengjust á móti A-lánunum. Það stendur hér í því svari við fyrstu spurningunni, sem ég las upp og er á ábyrgð Landsbankans, að gegn þeim 26 millj. kr. af bankavaxtabréfum A-flokks á þessu ári sé þegar búið að tryggja eins og segir hér: „þegar við þessa upphæð bætist samsvarandi B-lán, sem verða a. m. k. 10.4 millj.“ Þetta eru vísitölutryggðu lánin, sem um er að ræða. Það er ekki nefnd hér önnur tala en þessi. En þetta sýnir, á hvaða hundavaði hv. 8. landsk. fer, þegar hann vill reyna að bera svik - og þau orð notaði hann í sinni ræðu - á núverandi ríkisstj. Ég nefndi þetta aðeins sem dæmi um málflutning hv. þm. Ég ætla ekki að fara að setja mig á neinn háan hest hér og segja, að það geti ekki komið fyrir, að hægt verði að finna einhver svik af minni hálfu í þessu máli eða öðrum, þegar við þau verður skilið, en ég endurtek enn, að það er ástæðulaust að vera með slíkar ásakanir nú, enda hafði hv. fyrirspyrjandi, hv. 1. landsk. (GÞG), allt annað orðalag í þessu sambandi, miklu þinglegra og eðlilegra á allan hátt. Og ég mun ekki skorast undan því, eins og ég var búinn að taka fram áður, að gefa upplýsingar um þetta mál, eftir því sem um verður beðið, þegar hæfilegur tími er liðinn frá áramótum, svo að hægt sé að gera algerlega upp, hvernig þessi mál standa. Ég ætla ekki að fara að mikla þessi mál á neinn hátt og hef ekki gert það heldur; gerði það ekki, þegar þessi lög voru sett á síðasta Alþingi. Ég lýsti því þá yfir, að þetta væri tilraun til þess á skipulegan hátt að ákveða fé til nauðsynlegustu íbúðarhúsabygginga í landinu, þannig að nokkuð öruggt væri, að eitthvert ákveðið fjármagn rynni til þess árlega. Og ég verð að segja, að mér finnst það of mikil krafa af hinu háa Alþ. eða hv. alþm. að ætlast til þess, að strax 6 mánuðum eftir gildistöku laganna sé hægt að segja, að þetta sé allt komið í fast kerfi og að tryggt sé hvert atriði í þessu sambandi. Við fórum þá leið, ríkisstjórnin, sem við töldum þá einu réttu, að fá aðalpeningastofnun landsins, Landsbankann, til þess að gera þessa tilraun í samráði við okkur og reyna að koma þessu í fast kerfi. Ég endurtek aftur: Það er þetta, sem nú er verið að vinna að, og ég skammast mín ekki fyrir það, þó að ég geti ekki nú eftir 6 mánuði sagt með fullri vissu, hvernig þetta gengur. Það var tekið fram í umræðunum í fyrra, að hér væri um tilraun að ræða fyrst og fremst, 2 ára tilraun, því að aðstoð Landsbankans er miðuð við það eins og er, og sjálfsagt þarf að breyta þessum ákvæðum á margvíslegan hátt. Og þar vil ég hafa samráð við hið háa Alþingi og alla flokka á Alþingi að finna sem skynsamlegasta leið út úr þessum málum með þeim breytingum, sem reynslan kann að sýna, hvenær sem er, að nauðsynlegt sé að gera á þessari frumsmíð, sem hér hefur verið gerð með þessari löggjöf. En mér virðist þó allt benda til þess, að hér hafi verið farið að vissu leyti inn á rétta leið og sjálfsagt sé að bæta það, sem kynni að vera ábótavant, en alls ekki að rífa það algerlega niður.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, gripu stjórnarvöld landsins til þess ráðs árið 1951 að koma á hinu svonefnda bátagjaldeyrisfyrirkomulagi, sem er í því fólgið, að útflytjendur bátafisks hafa fengið helming af andvirði útflutningsins til kaupa á tilteknum vörutegundum, sem aðeins má kaupa fyrir þennan gjaldeyri. Í langflestum tilfellum hafa eigendur gjaldeyrisins selt innflytjendum hann með álagi, og hefur þetta álag numið allt að 60%, en innflytjendur hafa síðan að sjálfsögðu lagt þetta gjald á vöruna, sem inn var flutt. Ég ætla ekki í þeim fáu orðum, sem ég segi hér í sambandi við þessa fsp., að fara að ræða um bátagjaldeyrisfyrirkomulagið almennt né heldur þann hátt, sem hafður var á, þegar því var komið á með einni saman reglugerð, án þess að Alþ. væri látið fjalla um málið. En ég vil með fsp. minni vekja athygli á því, að furðulítið eftirlit virðist allt frá upphafi og fram á þennan dag hafa verið með því af opinberri hálfu, að þær reglur, sem gilda um bátagjaldeyrisfyrirkomulag, séu ekki sniðgengnar með ýmsum hætti. Meðal þeirra atriða, sem ekki mun vanþörf á að hafa vakandi eftirlit með, er það, að óprúttnir innflytjendur og seljendur vöru reyni ekki að flytja inn og selja með bátagjaldeyrisálagi aðrar vörur en þær, sem þeir hafa raunverulega borgað gjaldeyrisálag fyrir. Mér er kunnugt um, að ýmsir telja, að nokkur brögð séu að þessu. Og þar sem mér er ekki að fullu ljóst, hvernig háttað er eftirliti með því, að bátagjaldeyrisreglugerðin sé ekki sniðgengin að þessu leyti eða á annan hátt, hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 55 svo hljóðandi fsp. í þremur liðum: 1) Hvernig er háttað eftirliti opinberra aðila með því, að eigi séu fluttar inn og seldar með bátagjaldeyrisálagi aðrar vörur en þær, sem reglugerð um bátagjaldeyri heimilar? 2) Hefur komið í ljós, að reglur þær, sem gilda um bátagjaldeyrisvörur, hafi verið sniðgengnar? 3) Ef svo er, á hvern hátt hefur það verið gert?



Herra forseti. Þeim fsp., sem lagðar hafa verið fram á þskj. 55 og hv. fyrirspyrjandi var að lýsa hér áðan, vil ég leyfa mér að svara á þann veg, sem hér greinir. Við innflutning vara til landsins koma til greina þrenns konar innflutningsheimildir, frílisti, gjaldeyris- og innflutningsleyfi innflutningsskrifstofunnar og B-skírteini. Eins og kunnugt er, þarf B-skírteini til innflutnings á bátagjaldeyrisvörum. Þegar sótt er um gjaldeyri til innflutnings á vörum, gætir bankinn þess, að innflutningsheimild sé í lagi, og krefst B-skírteinis, ef um vöru á bátalista er að ræða. Yfirfærsla er síðan færð inn á B-skírteinið. Við tollafgreiðslu vara gilda á sama hátt og áður segir þrenns konar innflutningsheimildir. Ber tollyfirvöldum að sjá um, að rétt innflutningsheimild sé fyrir hendi. Við tollafgreiðslu bátagjaldeyrisvara er fært af B-skírteini verðmæti hinna tollafgreiddu vara. Endurskoðunardeild fjmrn. endurskoðar tollafgreiðslur og gætir þess, að gildandi reglum sé fylgt, einnig að því er snertir innflutningsheimildir. Að lokum skal þess getið, að gjaldeyriseftirlitið fylgist með því, að gjaldeyrir sé notaður á þann hátt, sem til er ætlazt. Að framansögðu má draga þá ályktun, að ekki komi til bátagjaldeyrisálags á aðrar innfluttar vörur en þær, sem eru á bátalistanum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf hér. Þær voru að vísu ekki mjög ýtarlegar. Hann nefndi þær almennu reglur, sem um þetta gilda og ég býst við að flestum hafi verið kunnar í höfuðdráttum, og samkvæmt því orðalagi, sem hann viðhafði, virðist hann líta svo á, að þessar reglur séu fullnægjandi og um það geti naumast verið að ræða, að þær séu sniðgengnar eða fram hjá þeim reynt að komast. Hæstv. ráðh. svaraði ekki beinlínís 2. lið fyrirspurnarinnar varðandi það, hvort þessar reglur, sem gilda um bátagjaldeyrisvörur og innflutning þeirra, hafi verið sniðgengnar. En mér virðist, að hann teldi ekki ástæðu til að ætla, að svo væri. Þess vegna mun hann ekki hafa svarað beint 3. lið fyrirspurnarinnar, á hvern hátt þetta hafi verið gert, hafi svo verið. Ég er dálítið hissa á því, satt að segja, ef aldrei hefur komið í ljós, að fram hjá þessum reglum hafi verið reynt að komast. Það er alls ekki fundið upp af mér, að sá orðrómur hafi gengið, að einstakir aðilar hafi haft tilhneigingu til þess að setja hliðstætt verð á vörur, sem eru ekki fluttar inn á bátagjaldeyri, eins og þær væru fluttar inn samkvæmt bátagjaldeyrisreglum og borgaður bátagjaldeyrir af, sérstaklega vörur, sem eru á einhvern hátt hliðstæðar eða flokkast undir svipaða flokka og bátagjaldeyrisvörur. Það er gott, ef þessi orðrómur er algerlega úr lausu lofti gripinn, en svör hæstv. ráðh. hafa ekki fullvissað mig algerlega um, að svo sé.



Mér fannst hv. fyrirspyrjandi ekki vera alveg hlutlaus í þeim orðum, sem hann sagði. Hann vildi láta skína út úr sinni umsögn, að hér væri um svík að ræða að hálfu ríkisstj. Þetta er alls ekki rétt. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi hafi lesið þá grg., sem fylgdi frv. í fyrra, og um leið viti um þær umr., sem fóru fram í þinginu. Það er öllum vitanlegt, og því var lýst skilmerkilega yfir, bæði af mér og fleirum hér, að frv. væri fyrst og fremst byggt á samkomulagi við Landsbankann, þar sem viss upphæð er algerlega tryggð. Svo tók aðalbanki landsins, Landsbankinn, að sér að öðru leyti að vinna að því, að fé fengist til viðbótar þessu frá öðrum stofnunum á ýmsan hátt, og er skýrsla yfir það í grg. fyrir frv., þar sem reiknað er með, að þetta gæti orðið eftir þeirri sundurliðun, sem þar er gerð, í kringum 100 millj. kr. að ári. Og ég vænti þess fastlega, að þegar hægt verður að skýra frá þessu fyllilega að loknu ári, einhvern tíma snemma á næsta ári, þá verði einmitt hægt að fullvissa hv. Alþ. um, að það verði a. m. k. ekki lægri upphæð en það, sem hefur farið til húsbygginga á þennan hátt. Það er aðallega þetta, sem ég vil leyfa mér að benda hinu háa Alþ. á. Það vissu allir, um leið og þetta frv. var gert að lögum, að það var bundið við það, að Landsbanki Íslands tæki að sér framkvæmdina, og auðvitað þurfti hann nokkurn tíma til þess að koma þessu fyrir, og það finnst mér í sannleika sagt mjög eðlilegt. Að þessu er unnið og verður unnið. Það er síður en svo, að ég hafi á móti því, að fsp. eins og þessar komi fram, þær eru góðar. Það veitir sjálfsagt aldrei af að reka á eftir okkur, sem eigum að vera einhvers konar framkvæmdastjórar í málum eins og þessum, og ég tek því þess vegna mjög vel. En ég vil alls ekki sætta mig við, að það sé sagt, að enn sé búið að svíkja nokkuð í þessum málum. Þeir, sem kynna sér grg. frv., eins og hún var á síðasta Alþ., og þeir, sem kynna sér þær umr., sem þar fóru fram, vita, að það er langt frá, að svo sé. Það er ekki hægt að dæma um þetta, fyrr en árið er liðið og fyrr en skýrsla liggur fyrir um það, fyrst og fremst frá Landsbankanum og húsnæðismálastjórn, hvernig staðið hafi verið við það, sem frv. gerði ráð fyrir og ætlazt var til að gert yrði á árinu. Ég sé í raun og veru ekki ástæðu til að taka fleira fram um þetta nú á þessu stigi málsins, vegna þess að það er að mínum dómi ekki hægt að ætlast til þess, að gefnar séu frekari upplýsingar nú, fyrr en þetta ár er liðið.