Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jón Baldvinsson: Eftir þeirri grg., sem hæstv. fjmrh. gaf, þegar hann lagði fjárlfrv. fyrir þingið, var auðsætt, að ekki yrði hjá því komizt að bæta við þær tekjur, sem ríkissjóður hefir haft 1936 og '37, ef halda ætti í horfinu og halda uppi þeim framkvæmdum, sem hann hefir haft með höndum undanfarið og teljast verða nær óumflýjanlegar. Ég veit ofurvel, að í frv. þessu, sem flutt er af hv. 1. þm. Eyf. og mér samkv. beiðni hæstv. fjmrh., felast þungar álögur á almenning, og því verður ekki neitað, að bæði hinir beinu og óbeinu skattar eru þegar orðnir allháir. Það, sem menn verða því að gera upp við sig í þessu tilfelli er það, hvort þeir vilja heldur láta niður falla hinar ýmsu framkvæmdir, sem ríkissjóður hefir látið framkvæma á undanförnum árum, eða afla nýrra tekna, því að það er ekki hægt fyrir ríkissjóð að halda áfram að safna lausaskuldum í það óendanlega; slíkt hjúskaparlag getur ekki talizt ríkissjóði sæmandi, og á helzt hvergi að eiga sér stað. Það mun mega segja, að með frv. þessu sé gengið eins langt í öflun tekna með beinum sköttum og mögulegt er, og geti því ekki orðið um nægilega tekjuöflun að ræða ettir þeirri leið einni saman. Hefir því verið horfið að því ráði, að afla hinna nauðsynlegustu tekna á breiðari grundvelli. Að sjálfsögðu er okkur alþýðuflokksmönnum óljúft að ganga langt á þeirri braut, að afla tekna með óbeinum sköttum, en þegar velja er á milli þess og fella niður nauðsynlegar framkvæmdir ríkissjóðs, sem gert er ráð fyrir á fjárlögum og sumpart er verið á leiðinni með í frv., sem verið er að leggja fyrir þingið, þá tökum við þó þann kostinn, að sveigja nokkuð frá þessu stefnu atriði okkar, og við munum að sjálfsögðu taka á okkur þá ábyrgð, sem af því kann að leiða. Ég get nú búizt við, að t. d. sjálfstæðismenn komi fram með hróp um það, að ekki dugi sú gegndarlausa eyðsla, sem verið hafi, og því verði að skera eitthvað niður af útgjaldaliðunum. Þó að þeir aldrei nema segi eitthvað þessu líkt, þá býst ég samt ekki við, að það væru margir liðir, sem þeir vildu fella niður, ef þeir færu að fletta fjárlfrv. Annars virðist mér, að þeir hafi ekki verið deigir að koma með till. til útgjalda, þrátt fyrir þetta sífellda sparnaðarhjal sitt og í þetta sinn láta þeir sér það ekki nægja að bera fram stórar till. til útgjalda, heldur liggja fyrir frá þeim að þessu sinni frv. um að svipta ríkissjóðinn stórum hluta af tekjum sínum. Á meðan þessir menn sýna ekki í verkinu meiri tilraun til sparnaðar á ríkisfénu en till. þeirra ber vitni um, þá finnst mér, að þeir ættu ekki að vera að brýna okkur andstæðinga sína með ábyrgðarleysi og óhófseyðslu. Þar sem ég er ekki 1. flm. frv. þessa og hafði ekki búizt við að þurfa að taka svona snemma til máls við þessa umr., þá hefi ég ekki þessi orð mín fleiri að sinni, og víst að öðru leyti til hinnar ýtarlegu grg., sem frv. fylgir. - Að umr. lokinni óska ég frv. visað til 2. umr. og fjhn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Þar sem frv. þetta er flutt eftir ósk minni, þá tel ég mér skylt að gera nokkra grein fyrir því, enda þótt annar flm. þess hafi að nokkru leyti gert grein fyrir efni þess. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá er um 900 þús. kr. greiðsluhalli á fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir núna. Um þennan greiðsluhalla þarf ekki að fjölyrða nú; ástæðurnar fyrir honum eru kunnar og hafa verið ræddar áður. Það hafa verið sett inn á fjárlögin ýms ný útgjöld til stuðnings atvinnuvegunum, og í öðru lagi hefir þróunin í skattamálunum verið sú, að tollatekjurnar hafa farið lækkandi ár frá ári, vegna minnkandi innflutnings, meðal annars vegna aukinna innflutningshafta, og ennfremur vegna aukinnar innlendrar framleiðslu. En eins og kunnugt er, þá liggja núna fyrir þinginn fyrst og fremst kröfur um það, að útflutningsgjald af sjávarafurðum sé fellt niður til styrktar sjávarútveginum, og í öðru lagi kröfur um styrk til landbúnaðarins vegna mæðiveikinnar. Þessar kröfur nema alls nokkuð á aðra millj. króna. Jafnframt þessu er farið fram á að sjá bæjar- og sveitarfélögum fyrir auknum tekjum, og nemur sú upphæð ekki mínna en 700 þús. kr. Til þess að verða við þessum kröfum þarf nokkuð mikið á 3. millj., og er því farið fram á í frv. því, sem hér liggur fyrir, að fá þessa upphæð. Það kann nú að vera, að sumum finnist, að draga eigi úr útgjöldunum sem þessu svari, eða a. m. k. að einhverju leyti. Um þetta atriði má að sjálfsögðu ræða aftur og fram. En ætti að hverfa að því ráði, að draga úr útgjöldunum, a. m. k. svo nokkru næmi, þá gengi það fyrst og fremst út yfir það fé, sem ætlað væri til verklegra framkæmda og til stuðnings atvinnuvegunum. Það yrði að draga úr styrknum til strandferða, minnka fé til vegagerða, vitabygginga, símalagninga og útgjalda samkv. 16. gr. fjárlaganna. Að sparnaðurinn lendi á þessum framkvæmdum, verður ekki um deilt, heldur um hitt, hvort fara eigi þessa leið eða auka tekjurnar eins og farið er fram á í frv., og að flestra dómi býst ég ekki við, að annað þyki fært. Það er gert ráð fyrir, að um helmingnum af þessum nýju tekjum verði beint til þess að auka heildartekjur ríkissjóðsins, en hinn helmingurinn, ca. 1325 þús., gangi til þess að vega upp útflutningsgjaldið, sem hættir að mestu að verða tekjuliður fyrir ríkissjóðinn, og til jöfnunarsjóðs sveitar- og bæjarfélaga. Það hefir verið látið í veðri vaka af stjórnarandstæðingum, að þeir vilji síður fara þessa leið, að auka tekjurnar, heldur hina, að draga úr útgjöldunum. Það verður nú að virða mér til vorkunnar, þó að ég haldi, að þetta sé meira í orði en á borði hjá þeim, og byggi ég þá skoðun mína á því, að fyrir þinginu liggja nú þegar frv., sem flutt eru af aðalmönnum þeirra. er fara fram á útgjöld, sem nema hátt á aðra millj., og frá sömu mönnunum liggja og fyrir till. um það að skerða tekjur ríkissjóðs um nokkuð á 3. millj. króna. M. ö. o., að ef þessar till. þeirra yrðu samþ., þá yrði tekjuhalli fjárlaganna nokkuð á 5. millj., í stað þess sem hann er þó ekki núna nema um 900 þús. Af þessu held ég. að það geti ekki talizt frekja, þó að ég haldi, að þessi stefna andstæðinganna, að lækka útgjöld fjárlaganna í raun og veru, sé meira í orði en á borði, þar sem till. stjórnarflokkanna um aukin útgjöld og auknar tekjur eru aðeins smávægi á móti útgjaldatill. stjórnarandstæðinganna. Ég skal þá víkja fáeinum orðum að þeim leiðum, sem farnar eru til tekjuöflunar í frv. undanförnum árum hefir tekju- og eignarskatturinn, ásamt tollum á óþörfum varningi, verið hækkaður allverulega, og með því hefir skattaálagningin í heild verið gerð réttlátari en hún hefir verið. Eins og tekið hefir verið fram, þá eru beinu skattarnir þegar orðnir svo háir, að ekki getur talizt fært að leggja til verulega hækkun á þeim, frá því sem nú er, sérstaklega vegna þess að bæjar- og sveitarfélög leggja svo mikla skatta á eftir þeim leiðum. Hér hefir því verið farin sú leið, að leggja 10% viðauka á alla tolla og skatta. Þessi leið hefir þann kost, að hún er einföld í framkvæmd, sem líka þarf að taka tillit til, þar sem skattakerfi okkar er orðið frekar flókið. Þetta hefir og verið borið undir þá innheimtumenn ríkissjóðsins, sem mesta innheimtu hafa með höndum, og telja þeir þessa leið hentuga. Ef ekki hefði verið hugsað um annað, en að afnema greiðsluhallann á fjárlfrv., þá hefði þetta verið nægileg ráðstöfun, en þar sem einnig þurfti að hugsa um sjávarútveginn, einhvern stuðning til hans, og einnig bæjar- og sveitarfélögin, þá varð að fara aðrar leiðir. Árið 1935 var sett á dálítið innflutningsgjald, og til viðbótar því, sem þegar hefir verið getið, var tekin sú leið, að hækka þetta aðflutningsgjald og bæta 2% við á þær vörur, sem áður voru gjaldfríar. Ég ætla þá að rekja ástæðuna fyrir því, að nauðsynlegt sé að leggja á þetta aðflutningsgjald. Ég hefi þegar drepið á, að það hefði þurft meira en 10% álag á skattana, ef átt hefði að fara þá leið eina. Undanfarin ár hefir aðflutningsgjaldið, þ. e. a. s. vöru- og verðtollurinn, lækkað vegna innflutningshaftanna, vegna þess að hinar minna nauðsynlegu vörur hafa horfið út úr innflutningnum, en eftir voru þær vörur, sem nauðsynlegri eru og minna er lagt á. Ef þess vegna tekjur ríkissjóðs hefðu ekki átt að fara lækkandi, þá hefði orðið að skattleggja þær innlendu iðnaðarvörur eða þá að hækka tolla á þeim vörum, sem inn voru fluttar. Og vegna þess að ekki þótti nægilega rannsakað, hvort iðnaðurinn gæti borið þessi útgjöld, þá þótti réttara nú í bili að hækka aðflutningsgjaldið, en hinu sleppt, að setja nýja tolla á innlendar iðnaðarvörur. Ég vil í þessu sambandi minna menn á, að óhugsandi er, að það geti gengið til lengdar eins og að undanförnu, að innlendi iðnaðurinn, sem hér kemur upp og hefir 30–40%a tollvernd, og sumt af honum 20–30% tollvernd, og ýmislegt af þessu ekki tiltölulega nauðsynlegar vörur, selja sínar vörur ekkert ódýrara en erlendar vörur eru seldar. M. ö. o. þessi iðnfyrirtæki þurfa alla þessa tolla til þess að geta staðizt. Þannig taka þau þessa tolla til sín, sem áður fóru í ríkissjóð, og svo þarf ríkið að bæta á innfluttu vörurnar tollum, sem hljóta þá að koma niður á nauðsynlegu vörunum, því að hinar minna nauðsynlegu vörur eru framleiddar hér á landi. Þannig er þá í raun og veru mikið af þeim innlenda iðnaði atvinnubótavinna, sem menn leggja tillag til á þennan hátt, með því að greiða hærra verð fyrir þær en þyrfti, ef þær væru keyptar frá öðrum löndum. En við erum ekki eina þjóðin, sem gerir þetta, því að þetta gera flestar þjóðir, t. d. Norðurlandaþjóðirnar, því að þar hefir iðnaður í nauðsynlegum greinum jafnvel ennþá meiri tollvernd heldur en hér á landií, þannig að það er þjóðhagsleg nauðsyn að vernda iðnaðinn eitthvað með tollum, en þó geta vitanlega verið takmörk fyrir, hvað langt eigi að ganga í þeirri vernd. Vegna þessarar stórkostlegu breyt., sem orðið hefir á innflutningnum og þar af leiðandi á tolltekjunum og iðnaðinum, þá er nauðsynlegt að taka til ýtarlegrar athugunar allt okkar tolla- og skattakerfi, ekki sízt með tilliti til iðnaðarins, en ég býst við, að slíkt geti ekki orðið gert nema með mikilli vinnu og löngum tíma. Réttast væri að setja til þess mþn., þar sem allir flokkar ættu fulltrúa, og þeirri n. falið að taka þessi mál til rækilegrar athugunar og leggja síðan fram till. Slíkt mundi a. m. k. taka eitt ár, svo flókin eru þessi mál öll saman. Ég skal taka t. d. um það, að við erum ekki einir um að hafa þessa háu tolla til verndar fyrir iðnaðinn, að hér hefir verið athugað, hvort hægt væri að setja upp „hessian“-verksmiðju og hvort slíkar verksmiðjur væru til í Noregi, og eins hefir verið látið athuga, hvað tollarnir væru hér og í Noregi. Þá kom í ljós. að þessar verksmiðjur eru til í Noregi, en tollurinn á „hessian“ er þar 7 sinnum hærri en hér, svo að við erum ekki einir um að vernda iðnaðinn með tollaálögum, og mér virðist eftir þessu að dæma, að sumir fari lengra en við í að teygja sig í nauðsynlegar vörur. Hér er líka innlend veiðarfæragerð, og þó að hún sé ekki vernduð með tollum, þá er hún samt að sumu leyti vernduð, vegna þess að svo erfitt er að fá leyfi til innflutnings á erlendum línum. Ég álít því, að þetta ástand allt sé þannig, að óhugsandi sé annað, sérstaklega vegna þess, hvað innlendur iðnaður hefir orðið til að taka til sín tolltekjur ríkissjóðs, án þess að almenningur hafi þó losnað við að greiða þann skatt. en að fram verði að fara almenn endurskoðun og til þess þurfi að setja mþn., sem endurskoði tollalöggjöfina og þá þróun, sem hér hefir orðið. Enginn vafi er, að ástæðan til þess, að nú er farið fram á að leggja þetta gjald á innlendar vörur, er að miklu leyti sú, að innlendi iðnaðurinn hefir svipt ríkissjóð tolltekjunum. Ég býst við, að því verði óspart haldið fram af andstæðingunum, að þessar tollgreiðslur snerti mjög nauðsynjar manna, bæði einstaklinga og atvinnuveganna, og það er alveg rétt. En þó vil ég benda á, að 2% gjaldið, sem á að leggja á þær vörur, sem eru allra nauðsynlegastar, snerti í raun og veru lítið; það er svo lágt, að í flestum tilfellum munar ákaflega litið um það. Það kemur ákaflega létt niður í flestum dæmum, en engu að siður er það satt, að það snertir nauðsynlegustu vörurnar, en það þýðir ekkert að stinga höfðinu ofan í sandinn í sambandi við það, að ómögulegt er að ná þeim tekjum, sem ríkissjóður þarf að fá, eins og nú er komið, með því að skattleggja eingöngu óþarfavörur, af því að nú er svo örlítið af óþarfavörum flutt inn til landsins. Þær eru meira framleiddar innanlands og ekki lagður á þær tollur, og því neyðast menn til að fara inn á þessa leið, að leggja gjald á nauðsynjavörur, þangað til menn eru tilbúnir að færa tollana yfir á óþarfavörur, sem framleiddar eru í landinu sjálfu. Í þessum efnum er alveg sama þróun hjá okkur og í öðrum löndum. Fyrst er gengið eins langt og fært er - og það er sjálfsagt - í því að leggja á beina skatta, sem eru réttlátastir, og þegar komið er svo langt í því sem menn telja sér fært, að skattleggja óþarfavörur, þá fara skattarnir að verða meira almennir, en á því er höfuðmunur, hvort slíkir almennir skattar eru fyrst lagðir á, eftir að hæfilega langt hefir verið gengið á þeirri leið, að leggja á eftir efnum og ástæðum, eða hvort þeir eru notaðir áður. Ásakanir andstæðinganna, ef þær kunna að koma fram, um þær leiðir, sem hér eru valdar, er ekki ástæða til að taka svo mjög alvarlega með sérstöku tilliti til þess, að sá flokkur, sem þar á hlut að máli, hefir haft það sem sína aðaltekjuöflunarleið, að leggja á sem almennasta skatta, en beita sér fremur á móti að hækka beina skatta. En ef ekki hefði verið að því horfið að hækka beinu skattana eins og gert hefir verið, þá hefði það aðeins orðið til þess, að þurft hefði að hækka þessa tolla enn meira. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta mál nú, en mun seinna, t. d. við 2. umr. málsins, þegar ég geri ráð fyrir, að þetta mál verði meira rætt í einstökum atriðum, gefa upplýsingar um, hvernig þessi gjöld verka á einstakar vörutegundir og þær nauðs3wjar, sem menn finna sárast til að þurfa að leggja gjöld á.

*Jóhann Jósefsson: Mér virðist það vera dálítið eftirtektarvert þegar formælendur þessa máls fara að rökstyðja nauðsyn þess og ástæður, að þá fer mestur tíminn, bæði hjá hv. 2. flm. og hæstv. ráðh., í að bera sig saman við sjálfstæðismenn, án þess að þeir séu nokkuð farnir að láta til sín heyra um þetta mál, og þeir jafnvel gera okkur upp orðin og finna til svör við þeim fyrirfram. Það er líkt kaldhæðni örlaganna, þegar hv. 2. flm. fer að tala um hið einstaka ábyrgðarleysi sjálfstæðismanna í fjármálum. Annars verð ég að segja, að það er leitt, að hæstv. fjmrh. gefur sér ekki tíma til að hlusta á fá orð um þetta mál, heldur þýtur út úr d. Hann er að vísu búinn að svara fyrirfram, en verið getur, að ég komi ekki með það, sem hann var mest að fiska eftir, að kæmi hér fram. En ég ætlaði bara að segja, að það mun flestra manna álit í þessu landi, að höfuðorsökin fyrir því giftuleysi yfir höfuð, sem sýnist elta núverandi stj. eins og skugginn hennar, höfuðástæðan fyrir því er einmitt ábyrgðarleysi sósíalista, sem hún hefir valið sér að meðstarfsmönnum. Það er ekkert launungarmál, og það veit ekki einu sinni allur þingheimur, heldur og landsmenn yfirleitt, að hin stóraukna eyðsla undanfarinna ára hefir runnið ekki hvað sízt undan rifjum sósíalista hér á þingi. Þess vegna er það dálítið broslegt, þegar þessi hv. þm. hefir hér upp sína rödd til þess fyrirfram og án þess að nokkur stjórnarandstæðingur sé farinn að láta til sín heyra, að útmála ábyrgðarleysi sjálfstæðismanna í fjármálum. Og ástæðan til þess er sú, að sjálfstæðismenn hafa leyft sér að bera fram hér á þingi till. í ýmsum opinberum málum, sem hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, en það er eins og það sé bannaður hlutur, ef sjálfstæðismaður ber það fram, þá er það ábyrgðarleysi og gyllingar á máli þessa hv. þm. Þess er skemmst að minnast, að tveir sjálfstæðismenn í þessari d. fluttu frv. til lagfæringar á fjárhag sveitar- og bæjarfélaga, sem fór í aðra átt en þetta frv. Þá þreyttust stjórnarliðar ekki á að útmála, hvílíkt óskapa ábyrgðarleysi fylgdi okkar athöfnum, þegar við lögðum til, að bæjarfélögin fengju að njóta einhvers hluta af ágóða vínverzlunarinnar, sem allir vita, að eykur stórlega á byrðar bæjarsjóða, þetta var talið sérstakt ábyrgðarleysi af okkur, að vilja fá í bæjarkassann eitthvað af þeim peningum, sem borgarar bæjarins fleygja út fyrir áfengi. - Það var annars svo lítið, sem hv. 2. flm. lét í ljós um þetta mál annað en þetta, að ég hefi ekki ástæðu til að fara langt út í hans ræðu. Ég mun þá bíða með mína ræðu, þangað til hæstv. fjmrh. sér sér fært að hlusta á mál óbreyttra þm. hér í d. Vænti ég, að hæstv. forseti misvirði það ekki við mig, þó að ég kinoki mér við að tala yfir tómum ráðherrastólnum.

Hæstv. fjmrh. er við atkvgr. í Nd.

- Ég get þá, meðan hæstv. ráðh. sést ekki í d., minnzt á annað, sem mér virðist talsvert atriði í þessu máli. Í grg. frv. er talað um það sem nýmæli, sem hefir komið í sambandi við önnur frv., að til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga eigi að renna 700 þús. kr. samkvæmt þessu frv. og öðrum. Ég vil nú spyrja hv. flm., hvort þessar 700 þús. kr. séu alveg nýmæli og þetta séu nýir peningar, sem eigi að renna í bæjar- og sveitarsjóði, því að mér virðist, eftir því sem liggur fyrir í frv. stjórnarinnar, þá sé engin ný fjárveiting til bæjar- og sveitarsjóða. Hinsvegar er í fjárlfrv. stj., 17. gr. 3. lið, samkv. l. nr. 68 1932, um breyt. á fátækral. veittar kr. 250 þús. Og eftir því sem mér er kunnugt um, þá hefir þessi gjaldaliður, 250 þús., verið þarna að undanförnu og verið notaður til þeirrar jöfnunar á fátækraframfærslu milli bæjar- og sveitarfélaga, sem einmitt er gert ráð fyrir í því nýja frv., að þessar 700 þús. kr. renni til. Hér er því ekki að ræða um neinar nýjar 700 þús. kr., sem eigi að renna til bæjar- og sveitarfélaga, heldur er þar aðeins um 450 þús. kr. að ræða, að því er mér virðist. Um þetta atriði óska ég að fá skýringu hjá hv. flm. Ég vil þá líka beina nokkrum orðum til hv. flm. víðvíkjandi 4. gr., þar sem ræðir um innflutningsgjald af benzíni og ráðstöfun á þeim hækkaða benzínskatti. Meðal þeirra vega, sem taldir voru í frv. upphaflega, þegar benzínskatturinn var hækkaður, var samþ. af Nd. að láta Vestmannaeyjar njóta 5 þess. kr. af þessari skiptingu, sem talin var upp í 4. gr. Ég minnist þess, að þegar þetta mál lá fyrir fyrra þingi þessa árs, þá kom síðari flm. þessa frv. með þá brtt. í þessari d., að Vestmannaeyjar skyldu fá þessar 5 þús. kr.. eins og upphaflega hafði verið samþ. af Nd. Ég sé ekki, að þessi breyt. breyti ástæðunni, hvað benzínskattinn áhrærir, þegar þingið féllst á, að Vestmannaeyjar nytu til malbikunar sem svaraði þeirri hækkun, sem á Vestmanneyjabenzínið kæmi, eins og mér virtist líka hv. 2. flm. viðurkenna í verkinu, þegar hann gerði brtt. 2 sínum tíma. Ég vænti, að n., sem fær þetta mál til meðferðar, setji þennan lið inn í 4. gr., því að annars væri mikið ranglæti haft í frammi við Vestmannaeyjar, því að benzínskattur er þar mjög mikill, en hrein undantekning, að bifreið frá Vestmannaeyjum aki hér á meginlandinu. Þess vegna er það sjálfsagður hlutur, að þessi kaupstaður njóti hlutfallslega þessarar viðbótar á skattinum, sem aðrir eru látnir njóta. Hún er víst löng þessi atkvgr. í Nd., hæstv. ráðh. er ekki kominn enn. Mér hefði þótt viðeigandi sökum embættistignar hans að beina orðum mínum ekki aðeins til hv. 2. flm., heldur einnig til hans, þar sem hann hélt líka lengstu ræðuna. Ég vil því ekki setjast niður, nema hæstv. forseti gefi mér leyfi til að fresta ræðu minni, þangað til hæstv. ráðh. hefir tök á að vera hér. Annars er það leiðinlegt, þegar hæstv. ráðh. halda hér ræður, sem eðlilega gefa ástæðu til andsvara, og hverfa samstundis, þegar eitthvað á að athuga það, sem þeir hafa sagt, en þetta er orðið algengt hér á þingi.

Forseti (EÁrna) : Út af þeim orðum, sem hv. þm. Vestm. lét falla í ræðu sinni, um að hæstv. fjmrh. hefði ekki verið í d. til þess að hlusta á umr. um þetta mál, vil ég upplýsa, að ráðh. hefir verið bundinn við atkvgr. í hv. Nd., eins og hann á fullan rétt á og er jafnvel skylt að gera, og það er því næsta óviðurkvæmilegt, að hv. þm. sé að væna hæstv. ráðh. um, að hann vilji ekki vera hér viðstaddur.

Jóhann Jósefsson [frh.] : Hæstv. fjmrh. átti það sammerkt við hv. 2. flm. frv. að mæta fyrirfram hugsuðum mótbárum, sem fram kynnu að koma frá okkur stj. andstæðingum gegn þessu nýja skattamáli. Það er nú hver sjálfráður, hvernig hann hagar orðum sínum, en ég hefði talið nægilegt fyrir báða aðilja að bíða eftir, að þær raddir létu til sín heyra hér í hv. d. og þær mótbárur kæmu fram, sem hæstv. ráðh. var að gera okkur upp. Mér virðist a. m. k. að þessi leið hafi verið farin vegna þess, að hæstv. ráðh. hafi ekki getað fundið neitt sniðugt nafn fyrir þessari nýju tollahækkun. Annars hefir stj. meirihlutinn verið ærið glöggur á það á undanförnum þingum að finna ný og ný nöfn fyrir hækkunum á skattabyrði almennings, og hefir þar legið til grundvallar ótti við, að þessar síauknu álögur mundu vekja andúð, og þess vegna hefir verið valin sú leið, að nefna álögurnar ýmsum velvöldum nöfnum, eins og t. d. víðskiptagjald. o. fl. Ég minntist á það, meðan hæstv. ráðh. var fjarverandi, að ég gæti ekki séð, að það væri rétt í grg., að um væri að ræða nýjar 700 þús. kr. til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, þar sem í 17. gr. fjárlfrv. er gert ráð fyrir 250 þús. kr., sem þar hafa áður verið. Það stappar nærri því að hlekkja þingheim, þegar því er haldið fram, að hér sé um nýjar 700 þús. kr. að ræða, sem eigi að verja til að létta byrði sveitar- og bæjarfélaga, þegar þetta eru í raun og veru 450 þús. kr., en sá léttir held ég, að nái skammt. Ég held, að þörfin sé mjög brýn hjá bæjar- og sveitarfélögunum fyrir auknar tekjur. Þó að ég viðurkenni viðleitni til að hjálpa að einhverju leyti bæjar- og sveitarfélögunum, verð ég að segja, að þetta nær allt of skammt, einkum ef sá skilningur minn er réttur, að upphæðin sé ekki sú, sem gert er ráð fyrir. Hv. 2. flm. eyddi miklum hluta ræðu sinnar í að sýna fram á, hversu miklu betur fjármálin væru farin í höndum þeirra, sem nú ráða, heldur en ef stjórnarandstæðingar réðu, og nefndi í því sambandi till. frá okkur sjálfstæðismönnum, sem mundu kosta ríkissjóð stórfé. Hæstv. ráðh. tók í sama streng, en hann gæti sparað sér alla spádóma um þetta vegna tveggja staðreynda, sem hæstv. ráðh. getur ekki komizt framhjá. Í fyrsta lagi var þorri þeirra manna. sem nú eru stjórnarandstæðingar á Alþ., ábyrgur fyrir stj. landsins árin 1924-1927, og á þeim tíma auðnaðist þeim að lækka skuldir ríkisins um 6 millj. kr., og auk þess árið 1926 að létta að nokkrum mun þau gjöld, sem hvíldu þyngst á atvinnuvegunum, nefnilega að lækka óbeina skatta. Samt er það viðurkennt, að verklegar framkvæmdir voru auknar mikið, frá því sem áður var. En hinn svokallaði stuðningur við atvinnuvegina, sem stjórnarflokkarnir guma af nú, fer að miklu leyti í að styrkja ýmsar miður heppilegar ráðstafanir, sem kosta mikið fé, en er ekki hægt að skoða sem verulegan stuðning. t. d. allt það reginfé, sem rótað er í fiskimn., sem hefir gert hvert glappaskotið á fætur öðru. Og þó að glappaskot fiskimálan. séu opinbert mál, á með nýjum tiltektum að veita henni enn meira fé. Hæstv. ráðh. getur haft sinn skilning á þessu, en hann verður að afsaka, þó að við getum ekki lokað augunum fyrir öðrum eins staðreyndum. Í öðru lagi vil ég nefna stjórnartíð hæstv. ráðh. sjálfs. Það eru bara fáir dagar, síðan hv. d. afgreiddi heimild til ríkisstj. til þess að taka innlent lán til að fylla upp í þann halla, sem var orðinn á ríkisbúskapnum. Hæstv. ráðh. veit. að í hans stjtíð hefir hvert þing aukið gjaldabyrðar almennings, og að ástand atvinnuveganna hefir aldrei verið eins bágborið eins og nú og atvinnuleysi eins mikið. Ef hæstv. ráðh. vildi viðurkenna þessa augljósu staðreynd, ætti það að hjálpa honum til að spara sér spádóma um, hvað við sjálfstæðismenn mundum gera, ef við réðum. Mér sýnist, með allri virðingu fyrir meiri hlutanum, að hann hafa af svo litlu að státa um fjármálastjórn, að hann ætti ekki að leggja sig undir ásakanir fyrirfram hjá stjórnarandstæðingum. Þegar allt kemur til alls, er það ekki þungamiðja þessa máls, hvort tollar af þessari eða hinni vörunni er hærri eða lægri, heldur hitt, hvaða afleiðingar fjármálastefna stj. hefir á hverjum tíma fyrir íbúa landsins, og ef við lítum á, hvaða afleiðingar hún hefir haft fyrir atvinnuvegina, finnst mér ekki, að ráðh. geti verið mikið upp með sér. Nei, hæstv. ráðh. þarf ekki að halda, að það sé neitt aðalatriði, hvort hann leggur nú 10% á aðfluttar vörur eða velur aðrar leiðir. Aðalatriðið er, að fjármálastefna ríkisstj. hefir í för með sér hrun, hrun atvinnuveganna og sívaxandi fátækt borgaranna, nema þess flokks manna, sem reka iðnfyrirtæki hér, sem draga til sín alla hækkun á aðfluttum vörum. - Það er svo sem viðurkennt af orðalaginu, að þessar uppálappanir eru fálm eitt. Orðið „bráðabirgða“ er orðið kjörorð. Það ætti að vera kominn tími til að taka til endurskoðunar öll þessi mörgu l. um tekjuöflun. Þessi eilífa vöntun á fé rekur ráðh. til að fara einhverjar leiðir, bara einhverjar leiðir. Hæstv. ráðh. minntist á iðnfyrirtækin og sagði, að það yrði að vera takmörk fyrir því, hvað mikið iðnaðurinn væri studdur. Sú athugun hefir nú komið frá mér og öðrum, en enginn gaumur verið gefinn. Það hlýtur samt að reka að því, að mönnum skiljist, að iðnaðurinn er því aðeins til blessunar, að hann sé rekinn á heilbrigðum grundvelli, en þegar svo er að sjá sem iðnaðurinn þurfi í sinn vasa allt, sem annars mundi koma í ríkissjóðinn, þá hlýtur hann að vera aukin byrði fyrir gjaldendur landsins. Við sjálfstæðismenn höfum ætíð viðurkennt, að það bæri að styrkja iðnaðinn, en hér er komið upp mikið af iðnaði, sem á sér engan tilverurétt annan en höftin. Mig grunar, að hæstv. fjmrh. sé farið að sjá, að það er ekki endalaust hægt að spenna bogann um beina skatta í ríkissjóðinn, og að það eru takmörk fyrir verndun með tollum. Mig uggir, að ráðh. eigi eftir að lifa þá stund, að hann sjái, að höftin ein geta ekki frelsað landið, heldur eru þau vatn á milla fjölda manna, sem ráðh. segir, að þurfi í sinn vasa hækkun á tollum af þeim vörum, sem þeir framleiða.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Hv. þm. Vestm. hefir haldið hér langa ræðu, en ég veit ekki enn, hvort hann er með eða móti frv. eða stefnu þess. Samt gefur ræða hans tilefni til aths. af minni hálfu. Hv. þm. sagði, að stóreyðsla undanfarinna ára væri runnin undan rifjum sósíalista. Ég gerði í ræðu mínni grein fyrir útgjaldahækkuninni frá því 1926, og hún er nær eingöngu til verklegra framkvæmda og heilbrigðismála, og ég veit, að það er leitun á þm. hér, sem ekki telja sér það til gildis, þegar þeir tala við kjósendurna, að hafa verið með þessum útgjöldum. Þannig eru nú heilindin hjá þeim. Hv. þm. mun komast að raun um, að í þeirri skýrslu er margt, sem nú mundi vera freisting fyrir hann að vera meðmæltur, jafnvel þótt hann hafi ekki verið það á sínum tíma. Hv. þm. sagði, að sér hefði þótt óviðkunnanlegt, að ég og hv. 9. landsk. hefðum í framsöguræðum okkar gert ráð fyrir, að deilt yrði um þetta frv. milli þingflokka, og hefðum átt að bíða eftir því, að frsm. Sjálfstfl. hér í hv. d. hefði deilt á frv. En eftir þeim undirtektum, sem komið hafa fram í blöðum sjálfstæðismanna og ræðum þeirra, virðist enginn vafi á því, hvernig þessu frv. yrði tekið. Hv. þm. hélt því fram, að það væri blekking ein, að 700 þús. kr. af þessum tekjum ættu að renna til bæjar- og sveitarfélaga, af því að jöfnunarsjóður ætti að taka að sér fátækraframfæri, sem hefir kostað ríkissjóð 250 þús. kr., og út úr fjárlfrv. ætti því að strika 250 þús. kr., sem greiddar hafa verið úr ríkissjóði. Þetta er rétt, en það eru 450 þús. kr. nýjar tekjur, sem koma til bæjar- og sveitarfélaga. Það er því engin blekking, að 700 þús. eigi að renna af þessu til bæjar- og sveitarfélaga gegnum jöfnunarsjóð, þótt hann eigi að taka á sig þessar skyldur, sem áður hvíldu á ríkissjóði. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá skil ég ekki, hvernig sjálfstæðismenn geta með nokkrum rökum gagnrýnt þetta frv. og þá stefnu, sem liggur á bak við það, eftir þær till., sem þeir hafa flutt hér á Alþ. Og í raun og veru reyndi hv. þm. heldur alls ekki að gera það eða til að sýna, hvernig sjálfstæðismenn ætluðu að samræma það að hækka fjárlög, en lækka skatta og tolla, jafnframt því sem þeir flytja till., sem mundu hækka halla fjárlaganna úr 900 þús. upp í 4 millj. Það, sem ég vildi spyrja um, er þetta: Hvað á að færa niður á fjárlögunum til þess að mæta þessum útgjöldum? Hvar á að taka peningana? Ef ekki má beint færa niður neinn lið fjárlaganna, hvaða skatta og tolla á þá að leggja á til þess að mæta þessari upphæð? Ég skil ekki í öðru en að hv. þm. sé mér sammála um það, að ef Sjálfstfl. getur ekki bent á lausn í þessu máli, þá sé honum bezt að hætta þessu tali um skatta- og tollaálögur eða hætta við þessar tillögur sínar. Það er ekki nema tvennt til fyrir þá, annaðhvort að koma með frv. um hækkaða tolla og skatta eða hætta við þessar till. Það er ekki hægt að samrýma þetta tvennt á annan hátt. Jafnframt því, að rætt hefir verið um þetta frv., hefir hv. þm. haldið því fram almennt, að það væru sósíalistar, sem hefðu staðið fyrir hækkun útgjalda síðustu ár. Væri ekki nær að halda ræðu um það, hvaða útgjöld sósialista ætti að strika út af fjárlagafrv. til að mæta útgjaldatill. sjálfstæðismanna. Það ætti ekki að spilla fyrir þeim, þótt nefnt væri, hvaða liði ætti að strika út. Það er þetta, sem máli skiptir. Hv. þm. Vestm. sagði, að það þyrfti ekki að efast um hæfni þeirra sjálfstæðismanna til þess að fara með fjármál landsins. Það þyrfti ekki annað en að líta aftur um 10–15 ár og athuga, hvernig fjármálin stóðu þá. En það munu ekki vera nema fáir þeirra manna, sem þá höfðu fjármálastjórnina á hendi, sem nú eiga sæti hér á Alþ., og þótt þeim mönnum, með þeirri stjórn, sem þeir þá höfðu, tækist að leysa þetta sæmilega af hendi, þá þarf hv. þm. ekki að ímynda sér, að það sé nóg að benda á það nú eftir 10–15 ár. Það er öllum ljóst af þeim till., sem sá flokkur ber nú fram, að hann hefir breytt um stefnu í fjármálum; þeir eru orðnir ábyrgðarlausastir allra flokka hér á Alþ., mér liggur við að segja, að kommúnistunum ekki undanteknum. Um það, hvernig stjórnað var 1924–1927, mætti margt segja. Meðal annars mætti benda hv. þm. Vestm. á það, að peningarnir komu ekki heldur þá af sjálfu sér; það tímabil byrjaði með stórkostlegum tollahækkunum. Og þá gáfu tollarnir verulegar tekjur, meðal annars af því, að þá komu einhver þau mestu góðæri, sem þekkzt hafa, eins og 1924–1925. Það munu flestir kannast við, sem hér eru. Það nær ekki nokkurri átt, að menn með heilbrigða skynsemi fari að bera þau ár saman við árin 1935–1937, þau ár, sem okkar aðalútflutningsmarkaður lokast svo að segja gersamlega. Um tolltekjur 1925–1937 vil ég benda á, að verðtollur 1925 var um 3 millj., en 1936 var hann rúm ein millj., eða helmingi minni; vörutollur 1925 var yfir 2 millj., en 1936 var hann rúm ein millj. Þessi stórkostlegi munur stafar af því, að árið 1925 hafði þjóðin efni á því að kaupa margskonar óþarfa inn í landið, sem gaf stórkostlegar tolltekjur, sem við svo höfum orðið að neita okkur um árin 1935–1937, ekki vegna þess að það sé svo slæm stjórn þá, heldur vegna þess að gjaldeyrir okkar er svo takmarkaður, að við getum lítið keypt annað en lífsnauðsynjar, vegna þess, hve saltfiskútflutningurinn hefir minnkað mikið á þessum árum. Það er sama, hvar er niður borið, sjálfstæðis menn geta ekki komizt undan ábyrgð sinni með því að vísa 10–15 ár aftur í tímann. Þeir verða að gera grein fyrir því, hvernig þeir ætla að samræma till. sínar, aukin útgjöld og lækkandi álög á almenning. En svo vita þeir stjórnarflokkana fyrir till. þeirra, sem ganga miklu skemmra, og það er þetta, sem er aðalatriði málsins. Hv. þm. sagði, að ég væri farinn að sjá, að ekki væri hægt að auka beina skatta í það endalausa. Ég hygg, að ég hafi ekki gefið tilefni til þess, að menn héldu, að ég liti svo á, að það væri hægt að stórauka tekjur ríkissjóðs með því að hækka beina skatta. Það sama er að segja um ummæli hans viðvíkjandi því, að ég áliti innflutningshöftin geta bjargað öllu. Þau mundu engu bjarga, ef við hefðum engan útflutning. Það er mjög takmarkað, sem hægt er að gera með innflutningshöftum einum, en þau eru úrræði, sem nauðsynlegt er að grípa til, til að afstýra þeim vandræðum, sem af lokun saltfisksmarkaðarins leiða. Hv. þm. sagði, að ég þyrfti ekki að vera upp með mér yfir því, hvernig sú fjármálapólítík, sem fylgt hefði verið undanfarið, hefði komið niður á atvinnuvegunum. Má vel vera, að ég hafi ekki ástæðu til þess, en ég vil hiklaust segja, að það hefir verið betra fyrir atvinnuvegina, ekki sízt sjávarútveginn, að ekki hefir verið hætt að styðja allar framkvæmdir, jafnvel þótt ríkissjóður verði þá að afla nýrra tekna með tollum og sköttum, heldur en að allt hefði verið látið eiga sig, eins og virtist vera meining hv. þm. annað veifið. Meginið af hinum auknu útgjöldum undanfarin ár hefir gengið til þess að styðja atvinnuvegina, og allar greiðslur, sem nú eru fyrirhugaðar, ganga til hins sama. Til hvers fer afnám útflutningsgjalds á saltfiski eða fiskimálasjóður nema til þess að styðja útveginn? Sú upphæð, sem ætluð er til fjárpestarvarna og til ráðstafana til að styrkja bændur á fjárpestarsvæðinu, er sömuleiðis styrkur til atvinnuveganna, og tillagi til húsbygginga í sveitum er líka varið í sama skyni. Það er sama, hvar borið er niður, allar þær till., sem þetta frv. er einn liður í, miða að því að styrkja atvinnuvegina. Ég fullyrði, að svo lítið kemur beint niður á framleiðsluna af þessum nýju gjöldum, að það borgar sig fyrir hana, að þau verði lögð á. Sú stefna sjálfstæðismanna, að bera fram útgjaldatillögur án þess að benda annaðhvort á niðurskurð á fjárlögum eða nýjar tekjur, getur ekki staðizt nema hafa eigi þá aðferð, sem kom fram í umr. í hv. Nd. hjá formanni flokksins, að óhætt sé að auka útgjöldin; tekjurnar komi af sjálfu sér. Það hefir e. t. v. verið meiningin, að halda því fram sem flokkssjónarmiði, að ekki væri þörf að hugsa um útgjöldin, ef frumvörpin væru réttilega samin. Þetta sjónarmið var mikið rætt í hv. Nd., og því haldið dyggilega fram, að ef frv. aðeins væru til styrktar atvinnuvegunum, þá myndu peningarnir koma af sjálfu sér. Ég ætla ekki að fara út í að svara einstökum atriðum í ræðu hv. þm. Vestm., en benda á, að aðalatriði þessa máls er að koma á samræmi milli tillaga sjálfstæðismanna og mótþróa þeirra gegn tekjuöflunartillögum stjórnarflokkanna. Sérstaklega vildi ég vita, hvaða atriði í fjárlögunum ætti að fella niður til þess að mæta þessum 4 millj. kr. útgjöldum.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Hæstv. fjmrh. hefir svarað þeim spurningum, sem hv. þm. Vestm. beindi til okkar flm. frv., svo að ég get sleppt að fara út í þær. Það er réttur skilningur hjá hv. þm. Vestm., að jöfnunarsjóður bæjar- og sveitarfélaga á, samkvæmt því frv., sem nú hefir verið lagt fram þar um, að taka að sér þá jöfnun fátækrakostnaðar, sem framfærslulög gera ráð fyrir og ákveðið er í þeim, að skuli nema 250 þús. kr. Það er rétt, að bæjar- og sveitarsjóðir fá ekki samkvæmt þessu auknar tekjur nema 450 þús. kr., en þó er það rangt, að hér sé um nokkra blekkingu að ræða í grg. frv., því að alla þá fjárhæð, sem verja á í þessu skyni, þ. e. a. s. 700 þús. kr., á að taka af tekjum ríkissjóðs, skv. því frv., sem hér liggur fyrir. Hv. þm. taldi, að ef þetta væri réttur skilningur á málinu, þá myndi þessi hjálp ná skammt. Það má vel vera, að hún nái of skammt, en ég hygg, að þessi hjálp komi bæjar- og sveitarfélögum að miklum notum, sökum þess að þetta kemur þar niður, sem þörfin er mest. Eftir því frv., sem borið hefir verið fram hér í d. um það efni, er lagt til, að bæjar- og sveitarfélögin fái þessa peninga í hlutfalli við þau útgjöld sín, sem þau hafa sízt á valdi sínu. Viðvíkjandi skiptingu á benzínskatti til einstakra vega er sjálfsagt, að nefnd sú, sem fær málið til athugunar, athugi þá skiptingu nánar. Ég segi fyrir mig, að ég er ekkert sérstaklega ánægður með .þá skiptingu, sem ráðgerð er í frv., og ég tel sjálfsagt, að málið verði athugað. Hv. þm. virtist telja það ábyrgðarleysi sósialista að kenna, að nú væri farið að bera fram þetta frv., m. ö. o. að svo hefði mátt halda n, að það hefði verið óþarft. Ég skal ekki fara langt út í þessar sakir, af því að hæstv. fjmrh. hefir gert það svo rækilega, en ég hygg, að réttara væri að orða þetta á aðra leið: Að nauðsynlegt er að bera þetta frv. fram og önnur tekjuöflunarfrv. handa ríkissjóði, vegna þess að þjóðin sjálf gerir sívaxandi kröfur til framlaga ríkissjóðs til atvinnuveganna og annars þess, sem talið er nauðsynlegt. Það mun ekki haldinn svo þingmálafundur neinstaðar á landinu, að ekki komi fram ádeilur á okkur framsóknarmenn, ekki einungis fyrir hvað við leggjum mikla skatta á og heimtum mikil gjöld af þjóðinni, heldur er aðaládeilan oftast sú, að við höfum verið á móti hinum og öðrum fjárkröfum. Bændafl. bar þetta mál fyrir bændur, sjálfstæðismenn báru þetta mál fyrir sjávarútveginn, en hinir vondu framsóknarmenn voru á móti því, af því að það kostaði peninga. Þessi er sónninn hjá stjórnarandstæðingum. Það má heita, að hver þingmálafundur á landinu sendi Alþingi till. um aukin fjárframlög úr ríkissjóði til þarfa þess sveitar- eða bæjarfélags, sem fundurinn er haldinn fyrir. Vestmannaeyingar eru engir eftirbátar annara í þessu efni. Þeir hafa birt sínar fundargerðir í útvarpinu, svo að þær eru alþjóð kunnar. Ég man eftir, að í fundargerð frá Vestmannaeyjum, sem kom í útvarpinu, voru samþykktar um 20 tillögur, flestar þess efnis að biðja ríkissjóð að hækka framlög til Vestmannaeyja, en ein var um það, að lækka tolla og skatta. Það er eins og þeir menn, sem bera fram svona till. vænti þess, að ríkissjóði opnist einhver peningauppspretta, sem peningarnir streymi úr, en þess að þjóðin þurfi að borga. Eftir þessum till. virðist eiga að veita Vestmannaeyjum öll hugsanleg fríðindi án þess að hugsa um önnur héruð. En mörg önnur héruð gera svipaðar kröfur, og þm. þeirra framfylgja þeim, sjálfstæðísmenn engu siður en aðrir. Afleiðingin er svo sú, að gjöld ríkissjóðs aukast, og þá um leið skapast þörf fyrir auknar tekjur. Það þýðir ekki að tala um, að útgjöld ríkissjóðs hafi vaxið síðan 1927; það er aðeins sú þróun, sem alltaf hefir verið. Útgjöld ríkissjóðs hafa stöðugt vaxið, síðan landssjóður varð til, 1874. Eftir því sem ríkisvaldið skiptir sér meira af atvinnuvegunum, hljóta gjöld ríkissjóðs auðvitað að hækka. Það má deila um, hvort þessi stefna sé rétt eða röng, að einstaklingar þjóðfélagsins hjálpist meira og meira að í lífsbaráttunni, eða hvort hitt sé réttara, að hver einstaklingur reyni að sjá sér borgið. Um þetta hefir ekkert komið skýrt fram frá Sjálfstfl. hin síðustu ár. Það hefir ekki heldur komið fram, að stefna hans væri sú, að lækka útgjöld ríkissjóðs, heldur þvert á móti. Hæstv. fjmrh. benti á, að þegar Íhaldsfl. hefði stjórnað 1921–'27, hefði hann byrjað stjórnarferil sinn með stórhækkuðum tollum og sköttum. Tollarnir voru aðallega lagðir á á þinginu 1924. Þá var fyrst og fremst lagður á 25% gengisviðauki. Þá var ekki talað um 10% eins og nú, heldur 25%. Þar að auki var þá verðtollur settur á, og þar af leiðandi hafði sú stjórn yfir meiri tekjum að ráða en áður hafði verið. Það er alveg rétt, að á þeim árum stóð þessi flokkur talsvert á móti því, að eytt væri fé úr ríkissjóði, og gætti töluverðs sparnaðar hjá flokknum þá. En þessi flokkur er nú ekki lengur til, a. m. k. ekki með því nafni. Hann lagðist niður árið 1927. Og ég vænti, að legið hafi einhverjar orsakir til þess, að flokkurinn var lagður niður eða nafni hans breytt í Sjálfstæðisflokkur. Þessi flokkur, Íhaldsflokkurinn gamli, hafði eins ég sagði áðan, sýnt nokkurn sparnaðarvilja. En hvers vegna lagði hann niður þetta nafn? Hann vildi ekki lengur heita Íhaldsflokkur. Enda er sannleikurinn sá, að einmitt um það leyti, sem þessir menn skiptu um pólitískt heiti, þá breyttist þeirra pólitíska stefna, þannig að síðan hefir ekki verið hægt að finna, að þeir hafi verið fúsari til sparnaðar á ríkisfé heldur en aðrir, og sízt það. Þegar nú litið er á þetta frv., þá er svo langt frá því, að það sé eins og t. d. Morgunblaðið hefir verið að halda fram, að hér sé um að ræða fleiri millj. kr. aukin útgjöld, sem lögð séu á þjóðina. Eins og sýnt hefir verið fram á nú þegar í þessum umr., er hér í þessu frv. að sumu leyti um að ræða tilfærslur á gjöldum. Því að vonandi er t. d., að þegar aukið verður það fé, sem gengur til sveitar- og bæjarfélaga, þá geti útsvör lækkað að sama skapi. Eins þegar á að afnema útflutningsgjaldið af saltfiski, þá kemur þar fram gjaldahækkun á móti. Svo má líka benda á það - eins og hæstv. fjmrh. hefir nú þegar gert - hvað eldri tekjustofnar hafa rýrnað. Og ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., sem hann beindi til hv. sjálfstæðismanna, að það kæmi skýrt fram frá þeim, annaðhvort nú undir þessum umr. eða síðar á þinginn, till. um það, hvernig eigi að mæta þeim auknu greiðslum úr ríkissjóði, sem þeir gera till. um, og yfirleitt hvernig eigi að samrýma till. þeirra við ádeilur þeirra á stj. Þeir tala um, að það þurfi að spara og að það sé óstjórn í landinu o. s. frv., það þurfi að lækka gjöld ríkissjóðs og að það eigi að borga af skuldum. En aldrei kemur fram hjá þeim með skýrum rökum, hvernig þetta má verða. Sérstaklega vildi ég nú vinsamlega óska þess, og míg hefir langað til þess fyrr, að hv. þm. Vestm. útskýrði, hvernig hann hugsaði sér í hitt eð fyrra, að þingmálafundargerðin í Vestmannaeyjum yrði framkvæmd, og þannig - sem ekki er ósanngjarnt að gera kröfu um -, að önnur héruð nytu þó jafnréttis við Vestmannaeyjar.

*Jóhann Jósefsson: Hæstv. fjmrh. og hv. 1. flm. hafa báðir viðurkennt þá aths., sem ég gerði og leyfði mér að halda fram, með fyrirvara þó, þangað til ég heyrði þeirra röksemdir, - þá aths., hvort hér væri aðeins um 450000 kr. að ræða sem nýja tekjuöflun fyrir bæjar- og sveitarfélög, eða hvort um 700000 kr. tekjuöflun er að ræða til þessara aðilja, eins og gefið hefir verið í skyn. Hæstv. fjmrh. minntist á álasanir í garð stjórnarfl. fyrir það að reyna að afla tekna. Ég held, að ég hafi þvert á móti tekið fram í ræðu minni, að ég álasaði ekki hæstv. ráðh. fyrir það, að hann reyndi að afla tekna, þegar þeirra væri þörf, af hvaða ástæðum, sem þeirra er annars þörf. Það er hlutverk fjmrh., að hafa augun opin fyrir því, hvar megi afla tekna í ríkissjóð. Hitt má svo um deila, hvaða leiðir eigi að fara í því efni. En þetta, sem hæstv. ráðh. telur, að hafi verið ásakanir í sinn garð og ríkisstj., kom ekki frá mér, heldur miklu fremur bæði frá honum og 1. flm., sem báðir voru í frumræðum sínum með þessar ásakanir fyrirfram gagnvart sér sjálfum og stj., er þeir fyrirfram voru að gera ráð fyrir andmælum og þannig voru upphafsmenn þessara ásakana.

Mogginn var kominn með þær á undan.

Þær voru ekki komnar fram hér í þessari hv. d., og því ekki ástæða fyrir flm. fyrirfram að gera ráð fyrir þeim á þessum vettvangi. Hæstv. fjmrh. minntist á góðærin 1924 og 1925 og sagði, að það væri ekki rétt hjá mér, að sömu menn stæðu að Sjálfstfl. nú sem stóðu að Íhaldsfl. þá. Það getur nú satt verið, að meiri hl. íhaldsmanna, sem þá voru á þingi, sé ekki á þingi nú. En hitt er rétt, að sömu menn. sem voru í Íhaldsfl. þá, eru í Sjálfstæðisfl. nú. Enda held ég, að hæstv. ráðh. sé það ákaflega munntamt að núa okkur íhaldsnafninu um nasir. Það er allajafna af flokksmönnum hans hlaupið í það öðrum þræði að kalla okkur íhaldsmenn. Þá sögðu þessir hv. þm., að þeir, sem stóðu að fjármálastjórn þá, hafi hækkað tolla. Það er að vísu rétt. En sú tollahækkun var ekki eins gífurleg og þær tollahækkanir, sem mönnum eru nú sýndar af hæstv. ríkisstj.

Miklu, miklu meiri

. Séu saman lögð afrek stjórnarflokkanna á því árabili, sem þeir hafa farið með völd, í því efni að leggja á skatta og tolla, þá hygg ég, að við, sem fórum með völdin 1924 og 1925, komumst ekki í hálfkvisti við þá í þessu efni. En hver var nú ástæðan til þess, að svo mikið þurfti að hækka skattana árið 1924? Ástæðan var sú, að í tíð áðurverandi ráðh. höfðu safnazt fyrir feikna miklar lausaskuldir, sem ríkissjóður var kominn í af sams konar ástæðum og lausaskuldir ríkissjóðs nú stafa. Já, hv. fjmrh. krefst mjög yfirlýsinga um það, hvaða útgjaldaliði við sjálfstæðismenn vildum ráðast á til að hækka útgjöld ríkissjóðs, og vill fá skýr svör. Hv. 1. þm. Eyf. tók undir í sama tón. Það er náttúrlega ágætt að spyrja svona. En mætti ég, áður heldur en ég kem að því máli, spyrja þá hæstv. fjmrh. og hv. 1. þm. Eyf. að annari lítilli spurningu í sambandi við það, að á þinginu 1935 var það sameiginleg yfirlýst skoðun Framsfl. og Sjálfstfl., að nauðsynlega þyrfti að skera niður eitthvað af gjöldum ríkissjóðs. Í margar vikur starfaði fjvn. þá að að því að finna leiðir til þess að minnka útgjöld ríkissjóðs í fullkomnu bróðerni milli sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Okkur þm. Sjálfstfl. var bent á það af okkar flokksmönnum að hafa okkur ekki mikið í frammi um fjárkröfur gagnvart ríkinu, því að nú stæði til að spara ríkisfé. Jú, það náðist samkomulag um að skera niður gjöld á ýmsum sviðum, sem námu alls um 1 millj. kr. En á meðan þetta er að fara fram í fjvn. til þess að lækka útgjöld ríkisins, þá gerir hæstv. fjmrh. baksamning við sósíalista þingsins um að hækka þessi útgjöld um 2 millj. kr. Þessir menn, sem nú krefja mig og aðra hv. sjálfstæðisþm. sagna um það, hvaða útgjaldaliði á fjárl. við nú viljum lækka, þeir kröfðu okkur sagna um þetta árið 1935. Og það kom fram þá, hvar við vildum lækka útgjöldin. En það sýndi sig, að allt starf fjvn. þá var haft að engu, varð eintóm kómedía, sem flokkur hæstv. fjmrh. var að láta fram fara, því að á meðan var af honum og hans flokki samið við sósíalista um 2 millj. kr. aukin útgjöld úr ríkissjóði. Þarna var því þessu sparnaðarverki varpað algerlega um koll. Þeir, sem stóðu að slíkri fjármálastjórn, eiga helzt að spara sér það að vera nú á ný að krefja sjálfstæðismenn sagna um það, hvar þeir vilji spara. Eða mundi það ekki fara á svipaða leið og þá? Ég hygg, að svo mundi verða, að hæstv. fjmrh. og flokksmenn hans mundu þá einnig gera baksamning, ef ekki við jafnaðarmenn, þá kommúnista, um margfalda hækkun á hinum sömu útgjöldum. Annars get ég sagt hæstv. fjmrh. það, að margt af því, sem til hefir verið stofnað í stjórnartíð hans og þeirra í sameiningu, framsóknarmanna og jafnaðarmanna, hér á Alþ., hefir orðið til þess, bæði beint og óbeint, að stórkostleg útgjöld ríkissjóðs mundu mega missa sig að skaðlausu fyrir landsfólkið. Þó að fisk:málan. sé ekki beinlínis talin í fjárlagafrv. sem sérstakur gjaldaliður þeirra, þá er vitað, að laust eftir stofnun hennar var lagður nýr skattur á sjávarútveginn til þess að halda þessari nefnd vinnandi. Og ég ímynda mér, að erfitt sé að fá nokkurn mann, sem ekki er alveg flokkspólitískt blindaður, til þess að halda því fram, að meðferð þessarar einnar millj. kr., sem a. m. k. átti að fara til ráðstafana fiskimálan., en sumpart fór til þess að borga þús. kr. með hverju freðfisktonni, sem sent var til Ameríku, hafi verið heilbrigð meðferð á fé landsmanna. Og enn á þessi n. að fá 400000 kr. af hinum nýju sköttum, að sagt er til þess að styðja atvinnuvegi landsmanna. Ég mótmælti því algerlega, að ég hafi farið nokkuð óviðeigandi orðum um þá menn, sem eru í fiskimálan., eins og hæstv. fjmrh. virtist þó halda fram. En ég álit óvit af nokkurri fjármálastjórn, að fela á aðra millj. kr. af fé landsmanna þeim mönnum til ráðstafana fyrir sjávarútveg landsmanna, sem mestu ráða í fiskimálan. Ég álít hreint og beint óvit af hæstv. fjmrh. að standa fyrir slíku. En það er ekki aðeins þetta nefndarbákn, sem kostar mikið fé. Hæstv. fjmrh. stóð fyrir því á sínum tíma að setja Rauðku á fót. Hvaða gagn hafa landsmenn haft af þeirri nefndarskipun? Sú meri hygg ég, að hafi orðið heldur þurftarfrek. Eða þá ferðaskrifstofu ríkisins, sem sett var á stofn af sama ráðh.? Ég held nú, að það komi til að vanta eitthvað á þessar 50000 kr., sem hér í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að verða muni tekjur hennar. En kostnaðurinn er áætlaður 50000 kr. við hana. Það er ekki í einu, heldur mörgu, sem skeð hefir í stjórnartið þessa hæstv. ráðh. og með stuðningi hv. 1. þm. Eyf., að bætt hefir verið við byrðar ríkisjóðs og bæjarfélaga, sem miðar að því, á þessum síðustu 10 árum, að leggja þyngri og þyngri fjárhagslegar byrðar á þessa þjóð. Þegar nú hæstv. fjmrh. kemur hér og segist þurfa að leggja 10% skatt á alla aðflutta vöru og 10% á allan tekju- og eignaskatt, þá þarf hann ekki að halda, að það sé mestur þyrnir í augum mínum og annara, að þessar álögur þarf að leggja á í bili, heldur er hitt það ömurlegasta í þessu máli öllu, að hér er með auknum álögum verið að halda uppi fjármálastefnu, sem, ef ekki er fyrirfram dauðadæmd, þá a. m. k. á hrörnunarskeiði. Ástandið í landinu sýnir, að þessar álögur hafa ekki orðið til þess að létta undir með atvinnuvegunum, í samræmi við það sem þær kosta. Það hefði mátt miklu betur með beinum styrkveitingum létta undir með sjávarútveginum, með því að styrkja útflutning fiskjar á svipaðan hátt og Norðmenn nú gert hafa í tvö ár. „Fagra orðið forholdsvis við flest tækifæri“, var sagt um mann einn, sem farið hafði til Hafnar og þótti nota mikið þetta orð. Það er náttúrlega fallegt orð „stuðningur við atvinnuvegina“, sem maður hefir svo oft heyrt haft yfir af hv. þm. stjfl. En það má bara gæta þess, að það, sem er kallað því fagra nafni, stuðningur, verði ekki til þess að steypa. Eða hvernig lízt hæstv. ráðh. á þá fjármálastjórn, þótt hún sé ekki beint fyrir ríkissjóðinn, sem hann hefir sett yfir síldarsölumál landsmanna? Hún er þannig, að stefnan er að framleiða mjög takmarkað og selju það við sem mestu verði á pappírnum, en svo þegar á á að herða, slaka til og gefa eftir af verðinu við þá, sem búnir eru að gera fasta samninga um kaupin erlendis. Þannig hefir nú rerið farið að af yfirstjórn síldarsölumála hér, sem starfar á ábyrgð núverandi ríkisstj., að gefa eftir þannig milljónir, frá því sem samið hefir verið um. Fyrir því liggja hér á borðinu glögg skjöl frá félagi síldarsaltenda fyrir norðan. Það er stuðningur fyrir atvinnuvegina þetta! Hv. 1. þm. Eyf. var eitthvað að tala um þingmálafundargerð í Vestmannaeyjum og að ég hefði verið mjög kröfuharður gagnvart ríkissjóði fyrir hönd Vestmannaeyja. Það er gott að fá þetta skjalfest, því að ég hefi legið undir því ámæli, að ég væri svo kröfuvægur og lingerður, að ég gerði svo sem engar kröfur fyrir kjördæmið. Svo að næst, þegar ég kem í þann eld, þá þykir mér vænt um þetta vottorð frá hv. 1. þm. Eyf., um að ég gangi allra manna lengst í kröfum. Hitt mun sá hv. þm. kannast við, að þm. eru ekki alltaf einráðir um allar till., sem bornar eru fram og samþ. á þingmálafundum.

Þær voru víst allar frá þingmanninum

. Ég eyði ekki fundartímanum á þingmálafundum til að berja niður till. og óskir manna, þó að þær komi frá Vestmannaeyingum. Ég held, að ég hafi nú svarað í öllum aðalatriðum bæði hæstv. fjmrh. og hv. 1. þm. Eyf. Og ég vil leggja þeim sérstaklega á minni, þegar þeir næst fara að krefja mig og aðra sagna um það í einstökum atriðum, hvar við viljum skera niður útgjaldaliði fjárl., þetta samstarf milli Sjálfstfl. og Framsfl. 1935 um að lækka útgjöld ríkissjóðs um eina millj. kr. og þann „fagra“ leik, er framsóknarmenn gerðu á meðan baksamning við Alþfl. um aukin útgjöld ríkissjóðs um tvær millj., sem kom sjálfstæðismönnum í opna skjöldu. Það var á það minnzt af hæstv. fjmrh., að við sjálfstæðismenn teldum, svona út í bláinn, að vissar stjórnmálastefnur gætu haft áhrif á afkomu manna í landinu. Ennfremur fullyrti hann, að minna kæmi inn af tollum en verið hefir. Ég geri ráð fyrir að síðar á þessu þingi verði tækifæri til að athuga þetta nánar. En ég hefi ekki öll gögn við höndina nú um það. Hitt geri ég ráð fyrir, að um megi deila, hvort það skipti miklu fyrir afkomu manna í landinu, hvaða stjórnmálastefna er uppi. Mín sannfæring er, að sú stjórnmálastefna og landsmálastefna, sem verið hefir framfylgt hér á landi síðustu 10 árin, sem í öllum höfuðatriðum er sósíalistísk, hafi niðurdrepandi áhrif á atvinnulífið í landinu. Og verkin sýna þar bezt merkin á voru landi, að útgjöld ríkisins fara, að því er virðist af óviðráðanlegum ástæðum, síhækkandi, og sífellt eru lagðar nýjar og nýjar álögur á bæjarfélögin. Þegar slíkt gengur ár eftir ár, getur það ekki haft annað í för með sér en niðurdrep atvinnuveganna. Hver atvinnurekandi, sem rekur áhættusaman atvinnuveg, verður fyrir barðinu á þessari landsmála- og fjármálastefnu. Þetta miðar að því að auka atvinnuleysið í landinu, því að menn blátt áfram missa kjarkinn til þess að reka atvinnu undir þessari sósíalistísku fjármálastjórn. Ef hægt væri að sanna hinsvegar, að sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn fari nú batnandi, þá væri tími kominn til þess að bera okkur sjálfstæðismönnum það á brýn, að við værum á villigötum. Og ef atvinnuleysið minnkaði í landinu, þá væri kannske hægt að bera okkur sjálfstæðismönnum á brýn, að við værum á villigötum, en fyrr ekki. Út af ræðu hæstv. ráðh. vil ég svo að síðustu bera fram þá ósk, honum og þjóðinni til handa, að skilningur hans á atvinnuþörf fólksins megi glæðast í framtíðinni, en ekki fara sí og æ hrakandi, eins og óneitanlega hefir verið til þessa.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég skal ekki halda langa ræðu til að svara því, sem hv. þm. Vestm. sagði áðan, en víkja að nokkrum höfuðatriðum. Hann sagði, að það væri að vísu rétt hjá mér, að skattar og tollar hefðu hækkað 1924, en það hefði bara verið vegna þess, að fjmrh. Framsfl. hefði verið búinn að safna svo miklum lausaskuldum. Ég hefi nú ekki yfirlit yfir þetta, en þetta út af fyrir sig má vera rétt, en ekki getur þetta verið orsökin, það sýnir landsreikningurinn 1926–27. Því að þau ár, sem þó urðu að teljast allsæmileg ár, var ekki lengur að ræða um afgang til að greiða lausaskuldir, heldur var bæði þau ár þannig háttað afkomu ríkissjóðs, að ekki hrukku tekjur fyrir öllum greiðslum hans, þar með taldar afborganir af föstum lánum, það varð m. ö. o. nokkur greiðsluhalli og farinn mesti glansinn af þeirri byrjun. sem hófst 1924 og 1925 í góðærinu. Aðalatriðið í minni ræðu áðan var nú fyrirspurn til hv. þm. Vestm. um það, hvernig ætti að samræma þær útgjaldatillögur, sem fram eru bornar af sjálfstæðismönnum, og till. um það, að ríkissjóður sleppi tekjum, og hinsvegar gagnrýni frá sömu hv. þm. á hendur núverandi þingmeirihluta fyrir hækkandi ríkisútgjöld og slæma afkomu ríkissjóðs. Þetta var meginatriðið í minni ræðu og það, sem ég óskaði eftir að fá skýrt fram. En þegar að því kom, að hv. þm. tæki þessa meginfyrirspurn mína til afgreiðslu í sinni ræðu, þá sagði hann: Áður en ég svara, langar mig að spyrja líka einnar spurningar. Hann setti fram þá spurningu, en svarið við minni spurningu kom ekki í einu orði. En þessi litla spurning, sem þm. kom með, var um það, hvernig á því stæði, að 1935 hefði núv. stjórnarflokkar komið með stórfelldar till. um aukin ríkisútgjöld, eftir að samkomulag var búið að fá í fjvn. um niðurfærslu nokkurra ríkisútgjalda. Hélt hann fram, að með þessu móti hefði Framsfl. alveg sérstaklega farið á bak við Sjálfstfl., sem hefði staðið að þessum niðurfærslum á fjárlögunum. Og þetta átti að vera svar við þessari spurningu frá minni hálfu um það, hvernig ætti að leysa fjármálin nú eftir till. Sjálfstfl. annars vegar og ummælum hans hins vegar. Sannleikurinn frá 1935 er sá, að í fjvn. var unnið að niðurfærslu útgjalda, og um það var enginn ágreiningur milli flokka. Og það er sannast að segja hart, að gefið skuli vera í skyn af hálfu hv. þm. Vestm., að það hafi þurft að toga sjálfstæðismenn til að gera þær niðurfærslur, sem þá urðu, og til ámælis á þeirra menn í nefndinni. En það var að skilja á hv. þm., að þetta hefði verið einhver sérstakur greiði við Framsfl. En það var sem sé sameiginlegt áhugamál flokkanna að lækka ýmsa liði á fjárl., og mér vitanlega var enginn til þess togaður. Og þá kem ég að því, að hv. þm. Vestm. sagði, að farið hefði verið á bak við Sjálfstfl. og útgjöldin hækkuð um 2 millj. kr., og þess vegna hefði orðið að engu það verk, sem fulltrúar hans lánuðu samþykki sitt til í fjhn. Jafnvel þó að útgjöldin hefðu hækkað um 2 millj., sem þau ekki gerðu, þá hafði verk sjálfstæðismanna, framsóknarmanna og jafnaðarmanna, sem voru allir sammála í fjvn., sitt gildi fyrir því, en hitt er rétt, að fluttar voru till. um aukin útgjöld á því ári, en alls ekki farið neitt á bak við neinn í því sambandi.

Jú

. Nei, það er ekki réttur skilningur, því að þá lá fyrir frá hálfu stjórnarflokkanna málefnasamningur, sem allir þingmenn vissu, að þurfti að leysa. Það, sem efir var af honum. þurfti að leysa á þinginu 1935. Ennfremur var þm. Sjálfstfl. kunnugt um ýmsar till., sem fyrir þinginu lágu í lagaformi og allir flokkar voru sammála um, að þyrfti að afgreiða, og þær voru afgr. sem l. Starf fjvn. kom því að fullu liði, og um þessi mál var samkomulag milli allra flokka, það ég bezt veit. Nú er ótalið það, sem í raun og veru er aðalatriðið. Hv. þm. Vestm. sagði, að farið hefði verið skemmilega á bak við Sjálfstfl. og fulltrúa hans í fjvn. að þessu leyti, og hefi ég svarað því. En hverjar voru þær greiðslur, sem var aðallega bætt við á fjárlögin með sérstökum l. og ekki voru beint til meðferðar í n? Ég hefi hérna fyrir framan mig frv. það, sem við fluttum um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs, og gert er ráð fyrir einni milljón. Ég fullyrði hiklaust, að Sjálfstfl. á þingi var með því að setja flestar þessar upphæðir á fjárl., m. ö. o. að samþ. þau l., sem hefðu þessi útgjöld í för með sér. Þessir liðir voru: Til alþýðutrygginga um .......... 300.000 kr. - fóðurtrygginga um ............ 25.000 - - nýbýlamyndunar um .......... 200.000 - - kartöfluverðlauna um ........ 30.000 - - skuldaskilasjóðs útgerðarm. um 160.000 - - mjólkurbúa um .............. 55.000 - - greiðslu vaxtahl. af fasteignaveð- lánum bænda um ............ 75.000 - - iðnlánasjóðs um .............. 25.000 - - greiðslu ofviðristjóns á Norðurlandi um .................. 60.000 - - frystihúsa um ................ 20.000 - Af þessum 300 þús. kr. til alþýðutrygginga eru um 150 þús. til ellitrygginga, og Sjálfstfl. var ekki myrkur í máli um það, að þeim kafla tryggingarl. var hann meðmæltur. Og Sjálfstfl. var í raun og veru með meiri hl. af þessum útgjöldum, þó að hv. þm. segi nú, að farið hafi verið skemmilega á bak víð flokkinn. - En setjum nú svo, að svikizt hafi nú verið aftan að mönnum með þessar tvær millj. 1935, mundi það nokkuð leysa hv. þm. Vestm. frá þeirri skyldu, að svara fyrirspurnum um það, hvernig Sjálfstfl. á því herrans ári 1938 ætlar að samrýma till. þær, sem fyrir liggja, þeim ummælum, sem hann hafði um eyðslu núv. stjórnarflokka og ákafa eftir nýjum skatttekjum. Ég held ekki. Því að það ætti að vera áhugamál sjálfstæðismanna að gera sem fyllsta grein fyrir sinni stefnu að þessu leyti, ef þeir hafa trú á henni í framkvæmd. Þess vegna er það svo, að hv. þm. Vestm. hefir ekki í neinu svarað meginatriðum í ræðu minni, og við erum ekkert nær um það, hvernig Sjálfstæðisfl. ætlar að vega upp á móti þessum 4 millj., sem þessar till. hafa í för með sér, ýmist sem útgjöld eða tekjumissi. Hv. þm. nefndi nú reyndar tvö atriði, ef telja skal slíkt með, og var annað skipulagsnefnd atvinnumála. Ekki veit ég, hvort hv. þm. er svo ókunnugur, að hann viti ekki, að nefndin hefir þegar hætt störfum. Þetta eru svona álíka bollaleggingar hjá hv. þm. eins og ef bóndi væri að bollaleggja að létta af fóðrum grip, sem búið væri að slátra.

Hvenær var Rauðka slegin af?

Hún var slegin af á því herrans ári 1937, þannig að þm. kemst ekki langt þessa leið til að vega á móti þessum 4 millj., sem hann þarf að jafna. Hitt var ferðaskrifstofa ríkisins. Á þessu ári mun hafa verið halli um 13 þús. kr. Hann var verulega meiri í fyrra. Og miðað við vaxandi tekjuvon ríkisins af þessari stofnun með auknu starfi, þá býst ég við, að sú stofnun þurfi innan skamms ekki að sækja neitt fé úr ríkissjóði til þess að standast sínar greiðslur. Að benda á það sem sparnaðarlið að leggja þessa stofnun niður, er því álíka og ef sami bóndi tæki þann kost að létta af fóðrum gripa, sem hann væri viss um, að gæti gengið úti. Svona óheppinn hefir þessi hv. þm. verið í vall þeirra liða, sem hann hefir bent á, að mætti spara á fjárl. Þá hefir sami hv. þm. alllangar umræður um það, að framkvæmdir fiskimálanefndar væru með þeim hætti, að þó að henni væri ætlað fé á fjárl. til styrktar sjávarútveginum, þá mundi það að litlu gagni verða. Það er nú ekki tækifæri að fara út í einstök atriði í störfum fiskimálanefndar við þessar umr. En ég fullyrði, þó að ýms mistök hafi orðið hjá þeirri nefnd, eins og hlýtur að verða hjá öllum, sem hafa með höndum alger nýmæli, þá hefir orðið mjög verulegt gagn að þeirri upphæð, sem varið hefir verið um hendur þessarar nefndar, og verður áreiðanlega til meira gagns hlutfallslega í framtíðinni víð þá reynslu, sem þegar er fengin. Eða vill hv. þm. ekki gera neitt úr þýðingu nýrra hraðfrystihúsa fyrir sjávarútveginn eða að tekin hefir verið upp herzla á fiski og karfaveiðar, sem hafa haft stórfellda þýðingu fyrir sjávarútveg landsmanna. Þannig held ég, að hv. þm. hafi verið heldur en ekki óheppinn þegar hann tók sýnishorn af því, sem átti að fella niður til þess að vega á móti þessum margumtöluðu 4 millj. kr. Það er ekki vettvangur hér til að ræða um síldarsölu landsmanna, enda skortir mig kunnugleik á þeim málum. En það veit ég í stórum dráttum, að komið hefir greinilega fram - jafnvel háværar raddir - meðal þjóða, sem voru keppinautar um síldarsöluna, að fyrirkomulag á þeim málum hér væri miklu skynsamlegra en þær hafa, sem er mjög líkt því sem hv. þm. Vestm. mundi vilja láta sér lynda - það sem var, áður en var farið að sinna þessum málum. Í raun og veru er ekki margt fleira, sem ég þarf að svara í ræðu hv. þm. Hann sagði, að stefna okkar væri röng, síhækkandi tollar og gjöld. En þó flytur hann einlægt till. um meiri útgjöld og um að fella niður tekjur ríkissjóðs, sem óhjákvæmilega hefir í för með sér hækkun tolla. En jafnframt er hann að bendla tollahækkun við stefnu sósíalista. Er hann þá ekki minni sósíalisti en hver annar, því að hann er manna óragastur að fara fram á útgjöld úr ríkissjóði. Og á þessu þingi er hann flm. að því að útfæra enn meir en gert hefir verið áður þá einu reglulegu þjóðnýtingu, sem nú hefir verið sett á stofn nýlega, sem sé rekstur síldarbræðslu ríkisins. Þá sagði hv. þm., að ef kjör bænda og þeirra, sem við sjávarsíðuna búa, hefðu batnað, þá væri stefna stj. áreiðanlega rétt, en ef afkomunni hefði hnignað, þá væri hún röng. Á þessu endaði hv. þm. og taldi sig víst gera málinu góð skil. En ég held, að ekki sé hægt að taka þetta mál svo einfalt. Ég held, að það verði að bæta við: ef ástæður bænda og hagur landsfólksins hefir batnað á þessu tímabili, að óbreyttum öllum öðrum aðstæðum og óbreyttu árferði, þá hefir það sýnt sig, að stefna stj. er rétt. En ef hagur landsfólksins hefir versnað á þeim tíma, að óbreyttu árferði, þá er það þungur áfellisdómur á stj. Ég held það geti meira að segja komið fyrir, að hagur einstakra manna og jafnvel þjóðarinnar í heild út á við gæti batnað, þó að stjórnarstefnan væri ekki sú heppilegasta, sem hægt væri að hafa, ef árferði væri sérlega gott. Það er vitanlega alls ekki hægt að dæma eftir þessu einu, almennum hag fólksins, hvort hann versnar eitthvað eða batnar. Hitt vil ég taka fram sem mína skoðun, að margar þær ráðstafanir, sem núverandi ríkisstj. og þingmeirihl. hefir gert undanfarin ár, hafa verkað stórlega í þá átt að draga úr þeim erfiðleikum, sem atvinnuvegunum hlaut að stafa af hinum breyttu ástæðum í öðrum löndum, þar sem við höfum selt okkar markaðsvörur. Þetta er mín skoðun. En hv: þm. hefir rétt til að hafa þá skoðun, sem honum sýnist. Hann getur bara ekki dæmt eftir þeirri reglu, sem hann setti fram áðan, því að það er ómögulegt.

*Magnús Guðmundsson: Ég hélt, að það hefði verið samkomulag frá okkar hálfu að segja ekki neitt við þessa umr. En hv. þm. Vestm. stóðst ekki áfrýjanir og eggjanir í ræðu hv. 10. landsk., sem ég ekki álasa honum fyrir, og af því leiddi allar þessar umræður. Sé ég því ekki heldur ástæðu til að sitja hjá, og vil þá fyrst segja það um þetta frv.; að ég lít á það sem samkomulag á milli stjórnarflokkanna um það, hversu eigi að koma fyrir skattamálum næsta árs. En í því sambandi vil ég gjarnan spyrja, hvort ekki sé ætlazt til, að minni hl. fái að hafa neina íhlutun um þetta mál á þessu þingi, því að ég tel það vera nokkuð hart, ef tveir flokkar, sem ekki hafa á bak við sig meiri hl. þjóðarinnar, gera svo bindandi samninga sín á milli, að ekki sé hægt að koma fram neinum breytingum af hálfu þeirra manna, sem eru fulltrúar fyrir allt að helmingi þjóðarinnar  Hv. 10. landsk. sagði, að beinu skattarnir væru nú orðnir svo háir, að ómögulegt væri að hækka þá meir. Það er gott að fá þessa játningu nú, því að verið getur þá, að jafnaðarmenn fari ofurlítið að stinga við fæti með skattahækkanir. Og sjálfsagt er það rétt, sem hv. þm. sagði, að hann flytji ekki með glöðu geði frv. um stórkostlegar tollahækkanir á nauðsynjavörum almennings, og verður honum það vonandi til viðvörunar í framtíðinni. Annars er það um hækkunina á tekjuskattinum að segja, að mér sýnist hækkunin á skalanum í 2. gr. frv. vera gífurlega mikil. Hefi ég gert þarna samanburð víð gildandi l. frá 1935, og er hækkunin stórkostlega mikil. Við þetta á svo að bætast 10% álag samkv. 5. gr. frv., og skal mig því ekki undra, að þeir séu farnir að finna það, stjfl., að þeir séu nú komnir eins langt og hægt er í þessum efnum. Enda er það augsýnilegt, að með þessum skatti, að viðbættu útsvarinu, er beint tap á því fyrir menn að hafa tekjur fyrir ofan visst mark. Þá eru það þessar eilífu umr. um hækkunartill. sjálfstæðismanna. Það er eins og stjfl. gangi út frá því, að sjálfstæðismenn hér á þingi hafi ekki nokkra heimild til þess að koma með neina hækkunartill., því að þá er talað um, hversu óforsvaranlegt það sé að sjá ekki fyrir neinum tekjum á móti. Þetta klingir í hvert einasta skipti. En nú skulum við athuga, hvað ráðh. sjálfur hefir gert. Hann leggur fram í þingbyrjun fjárlfrv. fyrir árið 1938 með 900 þús. kr. greiðsluhalla, án þess að benda á nokkra leið til þess að greiða hann með. Og það er fyrst nú, eftir 5–6 vikur, sem hann gerir það. Ef nú sjálfstæðismenn hefðu borið þetta fram í byrjun þings án þess - eins og ráðh. - að koma með nokkrar till. um auknar tekjur, þá er ég hræddur um, að heyrzt hefði þessi sami sónn, að þetta væri óforsvaranlegt og bæri vott um gífurlegt ábyrgðarleysi í fjármálum. Þetta er alveg óþolandi yfirgangur, og sýnir það, að stjfl. telja sig eina eiga að ráða um fjármál ríkisins. Nú vil ég benda á það, að ég fæ ekki betur séð, en að í þessari till. sé að ýmsu leyti farið eftir till. sjálfstæðismanna í þessum málum, t. d. um afnám útflutningsgjalds af saltfiski. Sjálfstæðismenn hafa borið það fram mörg undanfarin ár, og nú taka stjfl. það upp. Eitthvað á líka að fara til hraðfrystihúsa, á svipaðan hátt og sjálfstæðismenn hafa stungið upp á. En þarna á bara að fara þá krókaleið, sem sjálfstæðismönnum er afarilla við, sem sé að láta þetta fara gegnum fiskimálanefnd. Við sjálfstæðismenn höfum einmitt séð það í mörg ár, að ósanngjarnt var að heimta af sjávarútveginum - eins og hann er staddur - þetta útflutningsgjald, og það hefði verið hægt, alveg eins nú, að afnema það fyrr og hækka einhverja innflutningstolla í staðinn. Svo er nú enn eitt við þetta frv. Ég veit að vísu ekki, hvað mikið fellur til sjávarútvegsins af þessu innflutningsgjaldi, sem frv. gerir ráð fyrir, en ég er sannfærður um það, að ákaflega mikið af þeirri upphæð, sem sjávarútvegurinn losnar við með brottfellingu útflutningsgjaldsins af saltfiski, verður hann að borga aftur í sköttum. Þess vegna sé ég í hendi mér, að með. þessari löggjöf er í raun og veru tekið með annari hendinni það, sem gefið er með hinni. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði, að hann væri eftir hina löngu ræðu hv. þm. Vestm. óviss um, hvort hann fylgdi frv. eða ekki. Má vel vera, að bann hafi ekkert um þetta sagt, og ætla ég ekki að fara að svara fyrir hann. En ég segi fyrir mína hönd, að ég sé í hendi mér, að ríkissjóður þarf að fá á þessu þingi mikinn tekjuauka, en ég krefst þess jafnframt, að Sjálfstfl. fái að hafa hönd í bagga um það, hvernig skattarnir eru á lagðir. Ef stjfl. vilja ekki í neinu sinna þeirri kröfu, þá er náttúrlega óvandari eftirleikurinn hjá Sjálfstfl. Þá getur hann gert málinu það, sem hann vill. Það er heilbrigt fyrirkomulag, enda þótt stjfl. geti keyrt fram mál, þá leiti þeir samt samvinnu við minni hl., ekki sízt þegar sá minni hl. er meiri hl. meðal þjóðarinnar. - En um leið og ég lýsi því yfir, að ég sé, að ríkið þarf á miklum tekjuauka að halda á þessu ári, þá vil ég taka það fram, að það, hversu mikil sú þörf er, á mjög rót sína að rekja til þess, hvernig á fjármálunum hefir verið haldið undanfarin ár. En því verður ekki breytt, og það verður að taka hlutina eins og þeir eru. Það var svo að heyra á hæstv. fjmrh., að þörfin fyrir auknar tekjur kæmi mest af því, hversu mjög hefðu brugðizt tekjustofnar ríkisins, sérstaklega verðtollur og vörutollur. Hann tekur til samanburðar um það árið 1925. Mér finnst nú vera nokkuð langt seilzt að taka það ár til samanburðar.

Ég gerði það að gefnu tilefni

. Nei, það er ekki að gefnu tiletni, því að við framlagningu fjárl. var hann einnig að bera saman við árið 1925. Síðan 1925 hefir ríkissjóði sannarlega ekki bætzt við neitt smáræði af tekjum. Ef hæstv. ráðh. þess vegna vill bera saman árin 1925 og 1937, þá verður hann einnig að minnast þess, hvaða tekjuauka ríkissjóður hefir fengið á þessu tímabili. Það er ekki svo lítið, sem hann t. d. hefir fengið af sölu og innflutningi vína, eða þá af „klauflaxinum“, sem samþ. var í hittiðfyrra. Annars er eitt atriði, sem gerir menn hugsandi um þessi mál, sem sé, að hér virðist allt vera á leiðinni niður á við. Gjaldeyrisástandið er nú verra en nokkru sinni fyrr, og ríkissjóður er verr stæður en hann nokkru sinni áður hefir verið. Þetta er alveg þveröfugt við það, sem annarsstaðar virðist vera. Fyrir nokkrum dögum var ég að lesa það í dönskum blöðum, að þar er stórkostlega verið að slaka til á innflutningshöftunum. Það er innflutningur fyrir um 700 millj. kr., sem þar er gefinn frjáls, í viðbót við það, sem áður var, og allir flokkar þar eru sammála um, að þetta muni ekki hafa nein ill áhrif fyrir ríkissjóð, heldur þvert á móti. - Ef ég lít á inn- og útflutning síðan 1930, þá get ég ekki séð, hvernig á því stendur, að ríkissjóður er svo miklu verr staddur nú, að sögn ráðh., heldur en hann áður hefir verið. Á yfirstandandi ári er innflutningurinn í október orðinn miklu hærri en hann var árið 1936, og hlýtur hann því að gefa meiri tekjur nú. Við þetta bætist svo allur innflutningurinn í nóvember og desember, svo að ég fæ ekki skilið, að tolltekjurnar minnki svona gífurlega eins og mér virðist hæstv. ráðh. gefa í skyn. Mér skilst þær hljóti að hækka ekki svo lítið frá því í fyrra. Ég get ekki betur séð en að innflutningurinn á árinu 1937 hljóti að verða miklu meiri heldur en á nokkru öðru ári síðan 1930. Ef maður nú lítur á útflutninginn, þá er eftir skýrslum að dæma búið að flytja út fyrir 45,5 millj. kr., og ef eins mikið verður flutt út í nóvember og desember eins og síðastl. ár, þá ætti útflutningurinn að nema alls um 55 millj. kr. Ef maður svo ber þetta saman við það, sem verið hefir síðan 1930 til þessa árs, þá sér maður, að þetta er hærra en nokkurt þeirra ára. Það er því alls ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að ríkissjóður hafi þarna orðið fyrir miklum tekjumissi. Sannleikurinn er sá, að ríkissjóður hefir úr allmiklu að moða. Og hvað gjaldeyrismálin snertir, þá er það heldur ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að það komi svo ákaflega niður á ríkissjóði, að við höfum ekki getað selt saltfiskinn til Spánar, því að vitanlega skiptir það engu máli, hvort gjaldeyririnn er fenginn fyrir saltfisk eða síld. Ég ímynda mér, að útflutningurinn nú í ár verði hér um bil 8 millj. kr. hærri heldur en 1931, og voru þá engar hömlur á saltfiskssölunni. Það er því ekki hægt að segja, að í gjaldeyrislegu tilliti sé þetta ár illt; það er betra heldur en nokkurt annað ár síðan 1930. Og einmitt þetta, að hér er alltaf verið að herða á, í staðinn fyrir að annarsstaðar er slakað til, hlýtur að vekja hjá manni grunsemdir um það, að eitthvað sé bogið við framkvæmdir þessara mála hér hjá okkur. Ég er hræddur við þessa stöðugu hækkun á gjöldum ríkissjóðs, og ég er hræddur við að taka alltaf meira og meira af gjaldþegnum ríkisins í þarfir þess opinbera. Það verður að stöðva á þessari leið, en ég er líka hræddur um, að það verði ekki gert af núv. stjfl. Í blaði hæstv. fjmrh. er í dag gerður samanburður á sköttum hér og annarsstaðar, og er því haldið fram, að skattarnir hér séu lægri en víða í öðrum löndum, þegar miðað er við gjaldendafjöldann. Þetta má vel vera, án þess að ég geti nokkuð um það sagt. En heldur hæstv. ráðh., að það sé ekki dálítið villandi að koma með þennan samanburð einan. Ég er hræddur um, að það sé dálítill munur á eignum manna hér á landi og erlendis, og sérstaklega er munurinn mikill í því, að þar eru margir menn, sem geta borið alveg gífurleg gjöld, svo að segja án þess að finna til þess. Hvernig ættum við að geta farið að eins og t. d. einn Svíi gerði nú í haust, að gefa 40 millj. kr.? Ég held, að við eigum ekki einn einasta milljónera í þessu landi, en í Svíþjóð kemur einn og gefur bara 40 millj. kr. Hann á sjálfsagt annað eins eftir eða kannske miklu meira. Það er því dálítið annað að leggja þungar byrðar á svona breið bök heldur en okkur mjóu. Hvað viðvíkur forminu á frv., þá byrja allar greinarnar með meiningarleysu. 4. og 5. gr. frv. byrja t. d. báðar þannig: „Með því að innheimta á árinu 1938“, en svo kemur engin eftirsetning. Ég vil því skjóta því til n., að hún athugi þetta og breyti á þann hátt, að hver gr. út af fyrir sig geti einhverja meiningu.

1. gr. vísar til upphafs hverrar gr.

. Já, en það er ekki síður að hafa þetta svona, að slíta efnið sundur með gr., heldur skipta því með stafliðum, svo að maður sjái, að áframhald sé, en því getur maður ekki varað sig á, þegar efninu er skipt í gr., sem byrja þannig, að ekki er hægt að fá neina meiningu út úr þeim, nema með því að taka 1. gr. með. - En það eru kannske svo fastir samningar um þetta mál, að ekki megi einu sinni breyta þessu. Ég hjó eftir því hjá hæstv. fjmrh., að hann sagði, að Sjálfstfl. hér á þingi væri miklu verri í sínum till. í fjármálum heldur en kommúnistar. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. vill standa við þetta, því að ég veit ekki, hvað gefur honum rétt til að dæma svona, og ég hygg, að hann geti ekki á neinn hátt rökstutt þetta.

Ég er búinn að því

. Jæja, þá skal ég ekki ræða um það meira, og óska honum þá til hamingju með samstarfið við kommúnistana, að því er fjármálin snertir. Þá er það þetta atriði, sem hæstv. fjmrh. er ulltaf að stagast á, að við sjálfstæðismenn bendum ekki á neitt, sem fella megi burt úr . fjárlfrv. En mér er spurn: Hvað er það, sem hann ætlar að fella burt? Ég hefi eins mikinn rétt til að spyrja og hann. Og hvað viðvíkur því, sem gerðist í fjvn. 1935, þá var alveg rétt frá því skýrt af hv. þm. Vestm. Hæstv. ráðh. veit þetta sjálfur, því að hann var það mikið riðinn við starf n. Við sjálfstæðismenn í n. höfðum ekki hugmynd um að hækka ætti gjöld fjárl., eins og raun varð á, og talar hæstv. ráðh. því hér gegn betri vitund.

Mikil undur eru þetta

. Þetta er sannleikur, sem ég veit alveg elns vel og hæstv. ráðh., enda hefir það verið viðurkennt í mín eyru af a. m. k. einum manni úr hans flokki, og viðurkenndi hann, að þessi aðferð hefði verið röng. Og þegar verið var að starfa í n. 1935, var það látið í veðri vaka af hálfu beggja stjfl., að lækka þyrfti útgjöld fjárl., en svo kom það bara á daginn, að til þess að samvinna gæti haldið áfram með þeim, þurfti að gefa þetta til. Það er einmitt þetta, sem kom svo greinilega fram í Nýja dagbl. nú um daginn, að ýmislegt, sem jafnaðarmenn hafa gert fyrir landbúnaðinn, hefir óðar þurft að borga að fullu með öðrum útgjöldum. Þetta stendur nú í blaði hæstv. ráðh. Þá sagði hæstv. ráðh. í ræðu sinni áðan, að ástandið hefði orðið illt á árunum 1926 og 1927.

Ég sagði það ekki. Ég sagði, að tekjur hefðu ekki hrokkið fyrir gjöldum

. Já, það munaði víst um 200 þús. kr. 1926  Ég hafði gaman af að heyra til hv. 1. þm. Eyf., þegar hann var að tala um Sjálfstfl. og Íhaldsfl. og var að reyna að rökstyðja það, að Sjálfstfl. væri hættur að vera íhaldssamur, þótt hann hafi þúsund sinnum getað séð það í blöðum sins flokks, að þau telja Sjálfstfl. íhaldsflokk.

Hann er að verða Kommfl.

. Kannske kallar hv. þm. Kommfl. íhaldsflokk. Mér sýnist hv. 1. þm. Eyf. vera á góðum vegi með að fara yfir í Kommfl. Máske hann ætli gegnum þann flokk að komast í íhaldið. Annars er gróflega gaman að fá yfirlýsingu úr þessari átt um það, hve radikal Sjálfstfl. sé orðinn, að hann sé jafnvel kominn fram úr kommúnistum, og þó eru sjálfstæðismenn kallaðir nazistar af þessum mönnum.

Þeir eru bæði nazistar og kommúnistar

. Ég ætla að muna þessa setningu hæstv. ráðh.; hún sýnir sanngirni hans í umr. Ég kæri mig svo ekki um að segja meira í þetta sinn. Ég vona að fá nú þegar svar við þeirri spurningu frá stjórnarflokkunum, hvort samningar um þetta frv. eru svo fast bundnir milli flokkanna, að þýðingarlaust sé fyrir Sjálfstfl. að reyna að fá fram breytingar á því.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég tek það fram eins og hv. 9. landsk. (MG), að ég ætla ekki að blanda mér inn í þær deilur, sem standa yfir í þessu máli, en þar sem liggur við, að hæstv. fjmrh. hafi farið háðulegum orðum um frv., sem ég hefi flutt ásamt öðrum hv. þdm., þá get ég ekki stillt mig um að svara hæstv. ráðh. Það, sem hæstv. ráðh. ber Sjálfstfl. á brýn, og nú sérstaklega okkur, sem höfum flutt frv. um tekjur handa bæjar- og sveitarfélögum, er, hvað við séum ógætnir í fjármálum. Ég vil nú beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hann telji, að stjórn sjálfstæðismanna bæði á fjármálum ríkisins, meðan þeir höfðu þar völd, og eins í þeim bæjar- og sveitarfélögum, þar sem þeir hafa meiri hl., geri þessa ályktun hans réttmæta, og hvort honum virðist, að sjálfstæðismenn standi sig þar verr heldur en sósíalistar í þeim bæjarfélögum, þar sem þeir hafa ráðin. Ég veit ekki betur en að þau tvö bæjarfélög á landinu, þar sem sósialistar ráða lögum og lofum, séu verst stæðu bæjarfélögin á öllu landinu. Ég skil ekki, hvernig hæstv. ráðh. fer að líta svo á, að sjálfstæðismenn á Alþingi hljóti að hafa öfuga stefnu í fjármálum við það, sem annarsstaðar er, þar sem þeir leggja hönd á plóginn, nefnilega í bæjar- og sveitarfélögunum. Ástæðan fyrir því, að víð komum með þetta frv. um tekjuöflun fyrir bæjar- og sveitarfélög, er eingöngu sú, að hið opinbera er þegar búið að þrautpína borgarana svo með beinum sköttum, að engin leið er lengur fyrir bæjar- og sveitarfélögin að fá þær tekjur, sem þau þarfnast ríkissjóður hefir gengið lengra og lengra í þessa átt og stöðugt vegið í hinn sama knérunn, svo að nú eru ekki lengur að verða til neinir efnamenn til að standa undir útgjöldum bæjar- og sveitarfélaganna. En svo, ef minnzt er á að spara þessi útgjöld eða útgjöld ríkissjóðsins, þá er alltaf sama viðkvæðið: Já, hvar á að spara? Það er bezt, að sjálfstæðismenn segi til um það, hvar á að spara. Sparnaðartill. eiga að koma frá sjálfstæðismönnum, en ekki til þess að farið verði eftir þeim; nei, heldur til þess að hægt sé að núa því þeim um nasir á eftir, að þarna hafi þeir viljað spara, svo að hægt sé að skrifa um það í blöðum og hrópa það á fundum, að sjálfstæðismenn séu á móti þessum eða öðrum fjárveitingum. Þetta eru nú vinnubrögðin gagnvart Sjálfstfl. Það er því ekki að furða, þótt Sjálfstfl. sé orðinn tortrygginn og vilji ekki bera fram sparnaðartill., nema hann eigi víst, að þær nái fram að ganga. Væri um slíka vissu að ræða, mundi Sjálfstfl. benda á leiðir til sparnaðar; þá mundi flokkurinn sýna fram á, hvernig hægt væri að láta tekjur og gjöld ríkissjóðs standast, sem er stefna Sjálfstfl. En þegar eingöngu er spurt um sparnaðartill. Sjálfstfl. til þess að klína ósóma á flokkinn, en ekki til þess að fara eftir þeim, þá er ekki að undra, þótt flokkurinn verði tortrygginn og vilji ekki láta uppi sínar sparnaðartill. Það hefir mátt undanfarið skilja það á form. Framsfl. í blaði flokksins, að nú væri kominn tími til að spara og að hann viðurkenndi stefnu Sjálfstfl. í þá átt. Þetta hefir verið kallað á máli annars stjórnarflokksins, Alþfl., „bros til hægri“, og sýnir þetta glöggt, að jafnaðarmenn álíta, að stefna Sjálfstfl. sé gætileg fjármálastjórn. En þetta hægribros mun ekki hafa verið í alvöru; það lítur út fyrir að vera byggt á óheilindum, í þeim tilgangi að fá sósana til að vera taumliðugri. Ég skal ekki fullyrða þetta, en svona litur það út, því engin merki sjást til þess á þessu .þingi, að breyta eigi stefnu stjórnarflokkanna í sparnaðarátt. Hitt er það, ef Sjálfstfl. fengi að ráða, þá yrði ýmislegt gert til sparnaðar, eins og t. d. það, sem hv. þm. Vestm. minntist á, fiskimálanefndin. Er nokkurt minnsta vit í því að hafa tvær skrifstofur hér í Reykjavík, sem .hafa nákvæmlega sama hlutverk og önnur gæti sem helzt annazt, þar sem er skrifstofa fiskimálanefndar og skrifstofa Sölusamlags ísl. fiskframleiðenda? Hvaða vit er í þessu, þegar það er vitað, að önnur stofnunin, fiskimálanefndin, hefir ekkert vit á því, sem hún er að vinna, og gerir ekki annað en illt eitt? Það liggur í augum uppi, að það væri ekki lítill sparnaður að fela sölusamlaginu allt starfið. Og svo allar þessar landssmiðjur, ríkisútgerðir og einkasölur. Þótt þær gefi ríkissjóði tekjur á pappírnum, þá er öldungis víst, að þessi starfsemi mundi gefa ríkissjóði miklu meiri tekjur, ef henni væri á annan hátt fyrir komið. Eða þetta frv., sem hér er til umr. Eins og það liggur fyrir, er mjög vafasamt, að það, sem sjávarútveginum er hér gefið með annari hendinni, sé ekki tekið með hinni, eins og hv. 9. landsk. sýndi fram á. Það á að afnema útflutningsgjald af sjávarafurðum, en svo er það fjöldi vara, sem til útgerðar eru notaðar, sem á að leggja á nýja tolla, það er akkeri, akkerisfestar, björgunartæki, blýsökkur, fiskbreiður, fiskinet, fiskilínur, fiskpressur og margt og margt fleira. Ekkert af þessum tollum var áður til. Þeir eru allir nýir. Og ég er ekki í neinum vafa um, að þótt sagt sé, að útflutningsgjaldið eigi að fella niður til hjálpar sjávarútveginum, þá verður ekki minni skattur á hann lagður með þessum nýju tollum, þennan atvinnuveg, sem er svo illa staddur, eins og jafnaðarmönnum ætti bezt að vera kunnugt með hliðsjón af bæjarútgerðinni í Hafnarfirði. Þá var það hv. 1. þm. Eyf., sem virtist mjög gramur við sjálfstæðismenn fyrir það, að þeir væru alltaf og alstaðar að gera kröfur, bæði á Alþingi, á þingmálafundum og víðar, að þeir væru í því efni orðnir verri en kommúnistar. Það er sannarlega engin furða, þótt Sjálfstfl. geri kröfur, þar sem það virðist vera orðin gildandi regla hér á landi, sem felst í danska málshættinum „Frækhed belönnes“. Ef menn eru nógu kröfuharðir, þá hafa þeir sitt fram. Svo hefir það verið í stjórnarflokkunum. Ef flokksmennirnir eru nógu harðir, þá er látið undan. Það er því engin furða, þótt Sjálfstfl. gangi á lagið og fari eins að, heldur er það bæði skiljanlegt og eðlilegt. Stjórnarflokkarnir hafa gengið á undan með að láta undan hinum frekustu kröfum, þeir eru hræddir um fylgi sitt. Kjósendurnir eru það eina, sem þeir eru hræddir við, og þess vegna er þeim svo meinilla við, að Sjálfstfl. beri hag kjósenda fyrir brjósti. Þetta ætti hv. 1. þm. Eyf. bezt að vita. Hann hefir aftur á móti sennilega orðið þess var, að þegar Sjálfstfl. hafði meiri hluta á Alþingi, þá var hann hæfilega íheldinn sparnaðarflokkur, en nú, þegar hann er algerlega hundsaður, þá er ekki að furða, þótt hann vilji ekki mótstöðulaust ganga inn á nýja skatta handa stjórnarflokkunum. Þetta ætti hv. 1. þm. Eyf. að skilja, ef hann vill vera sanngjarn. Þá var þessi hv. þm. að tala um það, að þessar 400 þús. kr. til bæjar- og sveitarfélaga mundu verða til þess að lækka útsvörin verulega. Ég býst ekki við því. Það mesta er, ef þessar tekjur kæmu á móti einhverju af þeim tekjum bæjar- og sveitarfélaga, sem ekki fást inn, vegna þess að lagt er á fyrirtæki, sem ekki geta borgað. En að bæjar- og sveitarfélögin sjálf fái þarna raunverulegar tekjur, hefi ég ekki trú á. Annars þykir mér það einkennilegt, að Alþingi skuli ekki vilja hugsa sæmilega fyrir tekjustofnum handa bæjar- og sveitarfélögum, heldur láta þau stöðugt vera á bónbjörgum til Alþingis. Sú leið, sem hér er farin, er ekkert annað en „homopatia“, gagnslaus fyrir framtíðina og einnig gagnslaus í svipinn. Það hefir ýmislegt fleira spunnizt inn í umr. Það var talað um, að Sjálfstfl. hefði hækkað tollana 1924 ekki um 10%, heldur 25%. En það ætti að vera hverjum manni skiljanlegt, að það var auðvelt þá, í því árferði sem þá var. Allir vita, að nú er öðru máli að gegna; nú eru tollarnir þegar svo háir, að það er hreint einsdæmi. Það er þessi sífellda tolla- og skattahækkun, sem hefir komið bæjar- og sveitarfélögunum í það ástand, sem þau eru komin í. Bæjarbúar geta ekki keypt hinar hátolluðu vörur, nema kaupið hækki meir en það, sem atvinnufyrirtækin geta borgað. Allt eru þetta afleiðingar þeirrar skattaeða fjármálastefnu, sem aldrei hugsar um að spara. Ég er ekki í vafa um það, ef heilindi væru í sparnaðartali Framsfl., þá mætti finna marga liði á fjárl., þar sem hægt væri að spara, þótt ég ekki bendi á þá hér. Það er dálítið einkennilegt, þegar hæstv. fjmrh. er að krefjast sparnaðartill. frá okkur sjálfstæðismönnum en sjálfur leggur hann fram fjárlfrv. með 900 þús. kr. tekjuhalla. Hann segist muni gera fjvn. grein fyrir þeim leiðum, sem hann telji færar til að jafna þennan halla. Það er ekki vandi að koma með slíkar till., þegar vitað er, að þær ná fram að ganga. Eins mundi ég koma með margar sparnaðartill., ef ég hefði von um, að þær næðu fram að ganga á Alþingi. - Að lokum vil ég minnast á það, að mér finnst sami gamli tónninn í garð Sjálfstfl. hjá hv. stjórnarflokkum. Þeir bera þeim ýmislegt ófagurt á brýn, en álíta sjálfa sig flekklausa í alla staði. Það er því ekki nema eðlilegt, þótt á það sé minnzt, eins og hv. 9. landsk. (MG) gerði, þegar þessir hv. flokkar fóru á bak við fjvn. og hækkuðu útgjöld fjárl. á þinginu 1935 um 2 millj. kr. Það er sami „tendensinn“ og verið hefir, að álíta sjálfa sig ágæta í alla staði, en telja hina mæla allt af óheilindum og ósannsögli.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það má í raun og veru segja, að það sé að berjast við ský, að eiga orðastað við hv. stjórnarandstæðinga, því að það er ómögulegt að fá það skýrt út, hvað flokkurinn ætlast fyrir. Ég mun ekki að þessu sinni tala langt mál, þar sem umr: eru nú þegar farnar að verða nokkuð langar, en þó kemst ég ekki .hjá að víkja nokkrum orðum að hv. 9. landsk. (MG). Hv. 9. landsk, spurði, hvort það væri meiningin, að stjórnarandstæðingar ættu engu að fá um það að ráða, hvernig tekna væri aflað handa ríkissjóði. Það vita nú allir, að þegar tveir flokkar standa að stjórn, þá gera þeir samning um aðalatriði hinna stærstu mála, og þykir engum það undarlegt. Hinsvegar er það, ef fram koma till. frá stjórnarandstæðingum, sem stjórnarflokkarnir telja til bóta, þá taka þeir þær sjálfsagt til greina. Ég vil því fyrirfram frábiðja mér allar getsakir í þá átt, að við viljum ekki fallast á góðar till., ef þær skyldu koma frá Sjálfstfl. Hitt er ekki óeðlilegt, þótt stjórnarandstæðingum þyki sínar till. betri en okkar till., en það, að við ekki föllumst á þær, kemur auðvitað af því, að við teljum okkar till. betri en þeirra. Þá er það misskilningur hjá hv. 9. landsk., að í skattstiga frv. felist nokkur hækkun, frá því, sem er í gildandi l. Hv. þm. hefir flaskað á því að beru frv. saman við skattstigann í l. frá 1935, og fundið hækkun í frv. samanborið við þann skattstiga, en samanborið við núgildandi f. er ekki um neina hækkun að ræða. Þá segja þeir, hv. 9. landsk. og hv. þm. Hafnf., að við höldum því fram, að þeir hafi ekki rétt til að koma með till. Það er ekki þetta, sem við finnum að, að þeir beri fram till., heldur hitt, að þeir skorast undan að gera grein fyrir því, hvernig eigi að standast útgjöldin. En þetta er aðalatriðið. Þegar farið er fram á aukin útgjöld, eins og þeir gera, þá verður að vita, hvaða útgjöld eiga að fara út úr fjárlfrv. í staðinn.

Þannig fer hæstv. fjmrh. ekki að

. Nú eru þó komnar ákveðnar tilI. um, hvað þeir flokkar, sem standa að stj., ætlast fyrir í þessu efni. Það hafa verið bornar fram ákveðnar till. um það, hvernig vega eigi móti auknum útgjöldum, sem nauðsynleg reynast. Það er því ekki óeðlilegt, þótt þeir séu spurðir, hvað þeir ætlist fyrir. Ég ætlast ekki til, að hv. stjórnarandstæðingar svari þessu í dag, en þeir verða að gera það bráðlega. Ef alltaf er haldið fram, að auka beri útgjöldin, þá kemur það þeirri hugsun inn hjá fylgjendum Sjálfstfl., að það sé hægt í það óendanlega. Það þýðir ekkert að núa mér því um nasir, að ég hafi ekki skilið skattatill. á sama degi og fjárlfrv. var lagt fram, því að þær till: eru nú komuar fram. En frá sjálfstæðismönnum hafa ekki komið fram neinar heildartill. um þetta. Það mætti vel láta allar ásakanir falla niður í bili, ef sjálfstæðismenn væru nú að undirbúa slíkar till., en það er ekki vitað.

Hví er hæstv. ráðh. þá sjálfur að byrja á þessum ásökunum?

. Af því að sjálfstæðismenn hafa gefið tilefni til þess. Hv. 9. landsk. sagði, að mikið af þeirri upphæð, sem sjávarútveginum væri rétt, væri tekið af honum aftur. Það er að vísu rétt, að í frv. er gert ráð fyrir nokkuð auknum tollum á sjávarútveginn, en á því leikur þó enginn vafi, að það eru mörg hundruð þús. kr., sem sjávarútvegurinn fær meira en af honum er tekið. Og það er auðvitað galli, að tolla skuli þurfa að leggja á nauðsynjar, en ég held, að allir séu sammála um, að hjá því verður ekki komizt. Ég get bent á það, að hjá okkur eru skattar og tollar á mann lægri en hjá nágrannalöndunum, og er það merkilegt, þar sem við erum aðeins 116 þus. hræður í svona stóru landi, sem hlýtur að leiða af sér, að allur kostnaður kemur þyngra niður á okkur en öðrum, t. d. vegakostnaður. Við losnum að vísu við herbúnaðarútgjöld, en aftur höfum við strandgæzluna, sem ekki mun verða miklu ódýrari á mann en herkostnaðurinn hjá öðrum þjóðum. Það er rétt hjá hv. þm., að þar eru hærri tekjur og eignir hjá mörgum mönnum en hér, en þó munar þetta ekki miklu, þegar meðaltal er tekið. Meðaltekjur á mann voru hér 710 kr. 1937, en í Noregi voru meðaltekjur 738 kr. 1936. Skattar voru þá í Noregi 128 kr. á mann að meðaltali, og hér ca. 128 kr. Í Danmörku voru meðaltekjur um þetta leyti 835 kr., en í Svíþjóð 951 kr. Svo að meðaltekjur manna í þeim löndum eru yfirleitt mun hærri en hér. En tekjur almennings hér á landi eru áreiðanlega ekki miklu lægri en í þessum löndum, sem sést á því, að þar er miklu meira af stóreignamönnum en hér. Þessar tölur eru auðvitað ekki fullnægjandi, en þær eru þó enganveginn villandi, og víst er þetta merkilegt atriði. Þá sagðist hv. þm. ekki skilja þetta tal um, að gömlu tekjustofnarnir hafi brugðizt. Hafa þó oft verið lagðar hér fram tölur um það, hvernig verðtollur og vörutollur hefir lækkað síðan 1934, en tollar og skattar hafa aftur hækkað lítilsháttar. Það er rétt, að með þessu frv. er gert ráð fyrir, að skattar og tollar fari nokkuð fram úr því, sem var 1934–36. En ef ekki hefði orðið þessi óvænta þróun í utanríkisverzluninni, þá hefðu gömlu skattarnir og tollarnir getað nægt. Ég hefi gert grein fyrir innflutningnum, eins og hann var 1936. Kemur þar í ljós, að þó að heildarinnflutningur það ár hafi verið hærri en áður, hefir þó minnkað innflutningur á nauðsynlegri vöru, en aftur hefir innflutningur nauðsynjavara hækkað. Tollatekjur hafa þó ekki hækkað að sama skapi, eins og eðlilegt er. Tolltekjur aukast nú minna en innflutningurinn. Og þó að innflutningurinn verði meiri 1937 en 1936, getur það aldrei numið því, að hægt sé að hverfa frá .því að hækka tollana 1938. Hv. þm. sagðist ekki skilja, hvers vegna gjaldeyrisástæður væri nú verri en áður. Ég get t. d. bent honum á það í því sambandi, að í landinu liggja nú óseldar vörur fyrir 5–6 millj. Hv. þm. sagði, að árið 1937 væri bezta verzlunarár, sem komið hefði síðan 1930, því að útflutningurinn væri nú meiri en áður. En þetta er villandi, því að verðlag er nú lægra en nokkru sinni síðan 1930. Ef allar fyrirliggjandi vörur seldust nú þegar, yrði að vísu greiðslujöfnuður, en afgangur yrði samt ekki mikill. Menn mega því ekki blína á útflutningsmagnið eitt. Hv. þm. sagði það rangt hjá mér, að sjálfstæðismenn hafi vitað um útgjöld þau, sem fyrirhuguð voru 1935. Það er nú satt að segja einkennilegt, ef hann vill halda því fram, að Sjálfstfl. hafi verið ókunnugt um tryggingal. eða nýbýlal. eða l. um skuldaskilasjóð, frystihúsastyrk, styrk vegna tjóns af ofviðri o. s. frv. Hv. þm. kvað það undarlegt, að þeim sjálfstæðismönnum væri líkt við kommúnista. En ég sé ekki mikinn mun á till. þeirra. Báðir leggja áherzlu á að krefjast nógu mikils til þess að gera sig góða í augum kjósenda, en hvorugir gera sér far um að sýna fram á möguleikana til framkvæmda á þessum kröfum. Hv. þm. fannst undarlegt, að ég skyldi líkja þeim sjálfstæðismönnum við kommúnista, en ég hafði einnig líkt þeim við nazista, og ég stend við það. Aðaleinkenni nazista hefir verið það sama og kommúnista, að gera kröfur til þeirra, sem hafa farið með völdin, og telja allt, sem miður fer, aðeins fúlmennsku þeirra að kenna. Ég segi ekki með þessu, að sjálfstæðismenn séu kommúnistar eða nazistar, en till. þeirra eru ekki gætilegri. Hv. þm. Hafnf. gerði þá fyrirspurn til mín, hvort mér fyndist frammistaða sjálfstæðismanna í þeim bæjum, þar sem þeir hafa farið með völdin, þannig, að ástæða væri til að efast um, að þeir gætu stjórnað ríkinu sæmilega. Hann spurði líka, hvort fjármálastjórn sjálfstæðismanna í bæjunum væri verri en jafnaðarmanna. Ég skal lofa þeim að deila um það, hvorir hafi stjórnað bæjunum betur. En árangurinn af bæjarmálastjórn sjálfstæðismanna gefur ekki góðar vonir um ríkisstjórn þeirra. Það hefir mikið verið gert úr .því, að Framsókn hafi hækkað útgjöld ríkissjóðs. Ég hefi gert grein fyrir því, að síðan 1926 hafa þessi útgjöld hækkað um 58%, en á sama tíma hafa útgjöld Reykjavíkurbæjar hækkað um 108%. Hér hefir mikið verið talað um, að ríkissjóður sé mjög skuldugur í bönkum og sé það til marks um hrörnandi fjárhag hans. Það er rétt, að ríkið skuldar nokkuð í bönkum, en þó hafa heildarskuldir ríkissjóðs ekki hækkað undanfarin 3 ár. Reykjavíkurbær skuldar t. d. sízt minna hlutfallslega af lausaskuldum. Fyrst hv. þm. Hafnf. byrjaði að tala um þetta, get ég upplýst það, að Reykjavik skuldar tiltölulega miklu meira en ríkið, enda þótt hún sé það bæjarfélag landsins, sem hefir bezta aðstöðu að öllu leyti. Ég er ekki kunnugur í Vestmannaeyjum eða öðrum bæjum, þar sem sjálfstæðismenn fara með stjórn. En um Reykjavík veit ég, að hún er tiltölulega miklu skuldugri en ríkið og að þær skuldir hafa aukizt síðustu 3 árin. Þessu er venjulega svarað svo, að ríkið hafi neytt Reykjavík til að hækka útgjöldin, en þetta er ekki rétt. Að vísu hafa nokkuð verið hækkuð lögboðin útgjöld bæjarfélaganna, en það er bara lítið brot af auknum útgjöldum Reykjavíkurbæjar, sem þannig er til komið, og ríkið hefir auk þess lagt fram atvinnubótafé, sem létt hefir af miklu af þeirri fátækraframfærslu, sem áður hvíldi á bæjarfélögunum. Hv. þm. Hafnf. sagði það ekki von, að sjálfstæðismenn vildu vera að bera fram till. um lækkun útgjalda, því að það væri svo óvinsælt, og við myndum þá nota tækifærið til að núa þeim um nasir, að þeir vildu lækka öll útgjöld. Þeir hafa nú ekki alltaf talið það óvinsælt að lækka bitlinga, sem þeir kalla og slíkt. Eru þeir nú orðnir hræddir um, að þeim yrði núið um nasir, að þeir vildu lækka bitlingana? Nei, í þessu felst viðurkenning á því, að hér sé ekki verið að deila um bitlinga, heldur hitt, hvort færa eigi niður gjöld, sem eru í sjálfu sér vinsæl, eða hvort heldur eigi að hækka tolla og skatta til að halda þeim uppi. Er þá ekki bezt að hætta að halda því fram, að hér sé aðeins um bein og bitlinga að ræða? Ég ætla svo ekki að fara lengra út í þessar umr. að sinni, en mun ef til vill svara stuttlega, ef ástæða gefst til.