Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 1. minni hl. (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur í dag komið saman til fundar til að athuga kjörbréf frú Öddu Báru Sigfúsdóttur, sem er 2. varaþm, Alþb. í Reykjavík. Ég skal geta þess, að einn nefndarmanna, hv. þm. Siglf., var ekki mættur á fundinum, mun vera veikur. Nefndin er sammála um að leggja til, að kjörbréfið verði samþykkt, en fram hefur komið í n. tillaga um það, að gerð sé aths. út af tilefni þess, að varamaður er til kallaður. N. varð ekki sammála um þetta atriði, og þess vegna mun einnig annar nm. taka til máls. En n. leggur til, eins og ég sagði áðan, að kjörbréfið sé samþykkt.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram, að ég er alveg jafnréttkjörinn frsm. n. eins og hv. þm. N-Þ. og á ekki síður en hann að nefnast því nafni, úr því að hæstv. forseti hafði þá nafngjöf um hann. Nefndin klofnaði og kaus sér sinn hvorn frsm. Án þess að það skipti miklu máli, þá er það rétt, sem rétt er. Út af fyrir sig er nefndin sammála um það, að við það kjörbréf, sem hér liggur fyrir, sé ekkert að athuga, að sá maður, sem þar er sagður kjörinn, sé réttkjörinn sem 2. varaþm. Alþb. fyrir Rvík. Hins vegar töldum við tveir í kjörbréfanefnd, að þetta mál væri svo vaxið, að við vildum láta koma fram athugasemd um tilefni þess, að þessi hv. fulltrúi er kvaddur til þingmennsku. Ég skal ekki fara að rekja hér formleg atriði, sem vissulega skipta þó máli í þessu sambandi, um skyldu þingmanna til að gegna þingstörfum og að þingmenn megi ekki kalla varamenn sína, nema annaðhvort forföll hamli eða þeir hafi fengið leyfi forseta til brottfarar. Um þetta eru ákvæði í kosningalögum og þingsköpum. Hitt er rétt, að það hefur yfirleitt ekki verið fylgzt sérstaklega með því, að því er ég hygg, hingað til, hvorki af forsetum - og þetta mundi einkum heyra undir deildarforseta - né þingheimi, hvort um raunveruleg forföll eða fjarvistarheimildir er að ræða, og ég geri það út af fyrir sig ekki að till. minni í sambandi við þetta mál, að um þetta verði tekinn upp annar háttur, en verið hefur. Engu að síður tel ég, að brottför hæstv. félmrh. nú af landi og raunar hæstv. forseta Nd, einnig sé með þeim hætti og af þeim orsökum, að fullkomin vanræksla væri, ef ekki væri bent á það hér á Alþingi Íslendinga, að brottför þeirra er ekki aðeins vanræksla á þeirra þingstörfum, heldur er þar um algert þjóðarhneyksli að ræða, vansæmd fyrir íslenzku þjóðina. Það er kunnugt, í hvaða erindum þessir menn hafa nú látið frá landi. Þeir fara til þess að taka þátt í 40 ára minningarhátíð kommúnistabyltingarinnar í Rússlandi, hátíð, sem halda á 7. nóv. n. k. Þeir eru boðnir til þessarar hátíðar af rússneskum stjórnvöldum með mismunandi hætti, að því er mönnum skilst. Þeir eru að vísu ekki boðnir þangað sem félmrh. Íslands né forseti Nd. Alþingis, heldur annar sem fulltrúi Alþýðusambandsins og hinn sem fulltrúi Sósíalistaflokksins. Ég tek það skýrt fram, að út af fyrir sig hef ég hér ekkert við það að athuga, þó að þessir menn hefðu farið, ef þeir væru einungis og yrðu skoðaðir sem fulltrúar þessara tveggja stofnana. Það er frelsi ráðandi í okkar landi, menn ráða sjálfir ferðum sínum, einnig félagasamtök, sem hafa þekkzt hið rússneska boð, hafa sjálf fullkomna heimild til þeirrar ákvörðunar. Það er vitað, að a. m. k. um Sósfl. er ekkert eðlilegra, en að formaður hans fari til Moskvu og sé staddur við byltingarafmælið. Sósfl. er angi af alþjóðasamtökum kommúnista, og þess vegna er formaðurinn einungis að fara til sinna heimastöðva, þegar hann leitar nú í hlaðvarpann hinn 7. nóv. n. k. Um Alþýðusambandið stendur öðruvísi á. Það er mál, sem vafalaust verður tekið þar upp. Því er raunar lýst, t. d. í Alþýðublaðinu í morgun, að svo muni verða gert, þegar þar að kemur. En það er atriði, sem Alþingi Íslendinga hefur ekki nein ráð yfir, heldur einungis félagar í þeim samtökum, sem Alþýðusambandið mynda. En þess verður að gæta, að þeir tveir hv. þm., sem hér eiga hlut að máli, eru ekki aðeins meðlimir eða forustumenn annars vegar í Sósfl. og hins vegar í Alþýðusambandi Íslands, heldur er nú annar jafnframt félmrh. Íslands, æðsti maður íslenzku þjóðarinnar á sínum vettvangi, og hinn er forseti neðri deildar Alþingis, þeirrar stofnunar, sem við Íslendingar stærum okkur af að sé elzta löggjafarþing í hinum frjálsa heimi, og hversu fegnir sem þessir menn vildu, - og við skulum vona, að þeir vilji það í þessu tilfelli, - sundurskilja sinn persónuleika, þá lánast það ekki. Þegar þeir koma á þetta mót austur í Moskvu og hvarvetna sem til ferða þeirra spyrst, þá verður fyrst og fremst talið, að þar séu á ferð félmrh. íslenzka ríkisins og forseti neðri deildar Alþingis. Ég tel, að það sé í fullri óþökk yfirgnæfandi meiri hluta íslenzku þjóðarinnar, að fulltrúar ríkisins og Alþingis fari á þessa samkomu með þeim hætti, sem hér er ráðgert, og ég vil lýsa algerri andstöðu minni og minna flokksmanna við þá ráðstöfun, jafnframt því sem ég verð að játa, að meiri hluti Alþingis - með því að hafast ekki að - hlýtur að taka ábyrgð á sig og gerast samábyrgur um það þjóðarhneyksli, sem hér er að gerast, þjóðarhneyksli, sem í raun og veru mátti sjá fyrir, að eitthvað slíkt hlyti, ef ekki annað verra, áður en yfir lýkur að bera að höndum, því að einmitt í dag er rétt ár liðið, frá því að þessi sami hæstv. forseti Nd. misnotaði hér í þessum sal forsetavald sitt til þess að hindra þingheim í því að votta ungversku þjóðinni samúð í þeim hörmungum, sem þá höfðu yfir hana gengið daginn áður og enn stóðu, og það er verðugt framhald þess leiks, að nú skuli þessi hæstv. forseti ásamt fylgdarliði haldinn til höfuðstöðvanna, þaðan sem blóðbaðinu var stjórnað.



Ég vil aðeins mótmæla hér þeim ummælum, sem hér hafa verið höfð í frammi af hv. 1. þm. Reykv. í garð fjarstaddra alþm. og þá alveg sérstaklega í garð forseta Nd., sem hér er fjarstaddur, og tel þau ummæli á allan hátt mjög ómakleg og óeðlileg, sem hann hefur hér látið falla um hann. Ég ætla, að það sé almennt dómur þingmanna, að hann hafi rækt störf sín sem forseti í deildinni vel og ekki brotið þar neinar settar reglur, heldur farið að öllu eftir því, sem reglur mæla fyrir um. Jafnframt vil ég lýsa undrun minni á þeirri ræðu, sem hv. 1. þm. Reykv. hefur hér haldið um þetta mál. Hér er til umræðu kjörbréf, og afgreiðsla þeirra hefur venjulega farið eftir mjög föstum reglum. Hv. þm. lýsir því yfir, að við kjörbréfið sé ekkert að athuga. Hann lýsir því enn fremur yfir, að hann vilji ekki gera neina aths. út af fyrir sig út af þeim forföllum, sem hér eru boðuð í sambandi við það, að varaþingmaður þarf nú að taka sæti, enda veit hann, að það hefur verið hér föst regla á Alþ. um margra ára skeið, að þegar þm. eru fjarri þingstað, þá hefur það athugasemdalaust verið tekið, þegar óskað hefur verið eftir því, að varamaður tæki sæti þingmanns, en ekki látin fara fram nein sérstök rannsókn á því í hverju tilfelli um sig, vegna hvers þm. hefur talið sig þurfa að víkja af þingstaðnum. Hann lýsti því einnig yfir, að út af fyrir sig, þar sem hér sé fullt ferðafrelsi, þá sé ekkert við það að athuga, að einstakir þm. eða aðrir fari í nafni þeirra fulltrúasamtaka, sem þeir annars kunna að vera í, því að þeir hafi fullt ferðafrelsi. En hvernig stendur þá á hans mótmælum hér, ef hann er ekki að reyna að fika sig í þá áttina að reyna að koma hér á einhverju ferðaófrelsi, að ætla að þvinga menn til þess, að þeir megi ekki fara nema í tiltekin lönd og það á tilteknum tíma? Vissulega hafa þessir tveir hv. alþm., sem hér eiga hlut að máli, fullt frelsi til þess eins og aðrir að ferðast út fyrir landssteinana og velja það land, sem þeir ferðast til, og rækja þær skyldur, sem þeim eru lagðar á herðar af þeim félagasamtökum og flokkum, sem þeir eru í, og er þar vitanlega enginn munur á þessum mönnum og öðrum alþingismönnum. Ég vil líka benda á, að það er ekkert einstakt fyrirbæri, hvorki í sambandi við alþm. né aðra, að nafntogaðir menn og það úr öllum flokkum fari jöfnum höndum til þessa lands, sem hér er um að ræða, og annarra landa. Ég minnist þess t. d., að ekki er langt síðan einn af nafntoguðustu mönnum á vegum Sjálfstfl. í þessu landi, Magnús Jónsson dósent, hafði verið ráðh. flokksins um nokkurra ára skeið og jafnan gætt einhverra mestu trúnaðarverka á vegum þess flokks, sem hv. 1. þm. Reykv. talar hér fyrir, hann tók sér ferð á hendur austur til hins kommúnistíska Kína og fór þá yfir Sovétríkin líka. Þannig mætti vitanlega nefna fjöldamarga menn úr öllum flokkum, sem hafa jafnt farið til þessa lands og annarra, og hafa þá ekki verið uppi höfð mótmæli á Alþ. eða annars staðar, þó að þeir kysu að fara þangað, enda hygg ég, að það muni líka sanni nær, að þessi hv. þm., sem hér talaði, hafi nokkrum sinnum líklega rennt hýru auga til þess að fá boð um að fá að fara til þessa lands, sem hér er um að ræða, þó að það láti svona í honum að þessu sinni. Auk þess vil ég svo nota tækifærið til þess að lýsa yfir fullkominni andúð minni á öllum ómaklegum ummælum, sem hér eru látin falla í sambandi við afgreiðslu þessa máls um eina af okkar þýðingarmestu og beztu viðskiptaþjóðum, sem við höfum átt og eigum. Það er vitanlega í hæsta máta óeðlilegt að blanda hér inn í afgreiðslu gersamlega óskyldra mála hnútukasti til þessarar þjóðar og á allan hátt óviðeigandi. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta frekar. Hér er vitanlega um það að ræða, að það er þörf nokkurra sjálfstæðismanna til þess að gusa úr skálum reiði sinnar út í það, að tilteknir menn hafa farið til tiltekins lands, það áttu þeir vitanlega að gera á öðrum stað, en hér á Alþingi og í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Það er siður þeirra manna, sem kunna mannasiði, að afgreiða mál eins og efni standa til, en ekki að taka hér upp umræður um gersamlega óskylda hluti. Ég legg svo til, að það kjörbréf, sem hér er raunverulega til umræðu, verði afgreitt, og ef hins vegar Sjálfstfl. óskar eftir almennum umræðum hér um gersamlega óskylt mál, þá verður vitanlega tækifæri til þess, en þá á líka að gera það undir öðrum dagskrárlið en þessum.

Frsm. 1. minni hl. (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér inn í þær almennu umræður, sem orðið hafa út af þessu máli. En í gerðabók frá fundi kjörbréfanefndar, sem haldinn var í dag, er það bókað, að fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni leggja til, að gerðar séu aths. út af tilefninu til þess, að varamaður er kallaður, en hins vegar hefur annar hluti nefndarinnar, hv. 1. landsk. og ég, bókað, að við teljum ekki ástæðu til þessa, og vísum í því sambandi til fyrri afgreiðslna í kjörbréfanefnd. Það hefur verið venjulegt, þegar tekin hafa verið fyrir kjörbréf varamanna og þeir tekið sæti á Alþ., að þá hafa legið fyrir bréf frá þeim alþm., sem forfallaðir eru, um forföllin, og kjörbréfanefnd hefur yfirleitt ekki talið það í sínum verkahring að láta fara fram nánari rannsókn á tilefni forfallanna, hvort sem það eru utanfarir eða annað. 29. apríl þ. á. er t. d. tekið fyrir í kjörbréfanefnd kjörbréf varamanns í tilefni af því, að fyrir liggur bréf, þar sem skýrt er frá, að 7. landsk. þm., Guðmundur Í. Guðmundsson, hæstv. utanrrh., muni verða erlendis a. m. k. tvær næstu vikur, og þess óskað, að varamaður hans taki sæti hans á Alþingi. Í tilefni af þessu bréfi er kjörbréf varamannsins tekið fyrir. Hér er annað dæmi frá 6. maí þ. á., þar sem tekið er fyrir kjörbréf varamanns í tilefni af því, að skýrt hefur verið frá því í bréfi, að 10. landsk. þm., Pétur Pétursson, sé á förum til Bandaríkjanna og muni dveljast þar næstu 4–5 vikur, og er þess óskað, að varamaður taki sæti. 20. maí þ. á. er tekið fyrir kjörbréf varamanns í tilefni af því, að hv. 9. landsk. þm., Ólafur Björnsson, getur samkvæmt bréfi ekki gegnt þingstörfum til næstu mánaðamóta vegna utanferðar og síðar prófa við Háskóla Íslands, og þess óskað, að varamaður hans taki sæti. Þannig hefur borið að síðustu málin, sem til meðferðar hafa verið í kjörbréfanefndinni, að það hafa legið fyrir bréf frá forseta hlutaðeigandi deildar til forseta sameinaðs Alþingis, þar sem skýrt er frá því, að hlutaðeigandi þingmaður hafi ritað forseta og tilkynnt honum forföll, og í þessum tilfellum öllum eru forföllin utanfarir. Kjörbréfanefndin hefur ekki talið það í sínum verkahring að láta fram fara nánari rannsókn af þessu tilefni, og við hv. 1. landsk. getum ekki séð, að tilefni sé til frekari rannsóknar eða frekari athugasemda um þetta efni nú.



Herra forseti. Ég skil mjög vel, að hæstv. sjútvmrh. uni því illa, að um þetta mál sé rætt. Ég bjóst við því, og það var einungis staðfesting á því, sem lýsti sér í orðum hans. Hitt er alger misskilningur hjá honum, að það sé utan dagskrár nú að ræða þetta efni. Ég gat þess, og unnt er að færa að því glögg rök, að hægt er að benda á ákvæði bæði í þingsköpum og kosningalögum, sem ekki aðeins bendi til þess, heldur segi fyrir um, að kanna beri, hvort um raunveruleg forföll sé að ræða eða ekki. Hitt játaði ég og sagði hér fyrstur, að það hefur ekki verið þingvenja að rekja það mál ýtarlega, heldur hefur verið látið sitja við bréf frá formönnum þingflokka til forseta deilda og það, að því er mér er kunnugt um, verið tekið athugasemdalaust til greina. Það haggar ekki því, að lagastafirnir eru eins og þeir eru og að þeir veita a. m. k. fulla heimild, ef þeir leggja ekki skyldu á herðar, að þessi mál séu rædd í Alþ., þegar sérstök atvik eru fyrir hendi. Og ég fullyrði, að allir Íslendingar játi, að nú séu mjög sérstök atvik fyrir hendi. Það er mjög athyglisvert, að hæstv. sjútvmrh. furðaðist mjög að kalla þá þm., sem hér er um að ræða, sínum réttu titlum innan Alþingis, hæstv. félmrh. og hæstv. forseta neðri deildar, heldur lét svo sem hér væri einungis um venjulega óbreytta ferðalanga að ræða, sem hefðu farið í eins konar kynnisför til okkar bezta viðskiptalands, og lét meira að segja svo, að ég hefði verið á höttunum eftir heimboði þangað. Hæstv. ráðh. er nú frægastur af því að vera mestur ósannindamaður, sem setið hefur í okkar tíð á Alþingi Íslendinga.  En svo að ég haldi þar áfram, sem sögu var komið, þá þarf ekki að undrast, þó að hæstv. sjútvmrh. segi nú þetta um mig ofan á allan sinn annan söguburð, og læt ég mig það litlu máli skipta, enda kemur það þessu máli ekkert við. Ég hef aldrei sótzt eftir því að fara til Rússlands, hefði átt kost á að fara þangað með auðveldu móti óboðinn, ef ég hefði óskað, en venjulegar ferðir til Rússlands skipta engu máli í þessu sambandi. Það er í raun og veru svo gerólíkt sem tvennt má verða. Og ég legg höfuðáherzlu á það, að þó að ég út af fyrir sig sé ekki sérstaklega hrifinn af för þeirra MÍR-manna eða fylgdarsveina hæstv. félmrh. frá Alþýðusambandinu né þess, sem fer frá Sósfl. með hæstv. forseta Nd., þá er þar allt öðru máli að gegna heldur en um þessa hæstv. forustumenn þjóðarinnar, hæstv. félmrh. og hæstv. forseta neðri deildar. Það er vegna þess sérstaka trúnaðar, sem þessum mönnum hefur verið falinn umfram aðra Íslendinga, sem ég tel, að það sé verið að óvirða íslenzku þjóðina og Alþingi Íslendinga, þegar þessir menn leggja nú í sína pílagrímsgöngu austur til Moskvu til þess að vera þar viðstaddir hátíðahöldin 7. nóvember. Það er gamalkunnugt, að vandi fylgir vegsemd hverri. Þessum mönnum hefur verið fengin óvenjuleg vegsemd, annar gerður að einum af sex ráðherrum íslenzku þjóðarinnar, hinn að valdamesta forseta á elzta frjálsa löggjafarþingi í hinum frjálsa heimi, og fram hjá þessum trúnaðarstöðum geta þeir ekki komizt. Þeir geta ekki brugðið sér úr þeim vanda, sem þessi vegsemd leggur þeim á herðar. Og það er vegna þess, að ég tel, að það sé á móti vilja íslenzku þjóðarinnar, að einn af ráðherrum hennar og einn af forsetum Alþingis mæti á þessu byltingarafmæli, það sé á móti vilja íslenzku þjóðarinnar, það sé henni til óvirðingar, henni til smánar í bráð og lengd, sem ég hreyfi þessu máli hér á Alþingi. Hæstv. sjútvmrh. bregður því fyrir sig, að ég sé að níða eina beztu viðskiptaþjóð Íslendinga. Þarna komum við að einu meginatriði í málflutningi kommúnista. Viðskiptin við Rússland eiga að verða til þess að svipta Íslendinga málfrelsi og skoðanafrelsi. Af ótta við að missa þessi viðskipti eigum við að hætta við að láta uppi skoðanir okkar hér á Íslandi, jafnt meðal almennings sem á Alþingi þjóðarinnar. Það er þetta, sem hæstv. viðskmrh. vill ná með þeirri eflingu viðskiptanna, sem hann stefnir að. Það eru ekki eðlileg viðskiptatengsl, miðuð við hagsmuni hvors aðila um sig, heldur viðleitnin til að gera Íslendinga þessu ríki svo háða, að við þorum ekki lengur að fara okkar sjálfir fram, heldur verðum eins og múlbundnir þrælar, sem verðum að lúta fyrirskipunum annars staðar að. Þessi skoðun hefur ekki ríkan hljómgrunn hjá íslenzku þjóðinni, og fulltrúar hennar munu ekki tala í hennar þökk eða þegja í hennar þökk, ef þeir létu þetta eða svipað ráða ferðum sínum. En einkanlega vil ég þó leggja áherzlu á og ljúka máli mínu með því, að þó að sagt sé, að það sé óboðlegt fyrir íslenzkan ráðherra og forseta neðri deildar að fara til að vera viðstaddir byltingarafmælið í Moskvu, þá er ekki verið með því að víta eða gera hlut rússnesku þjóðarinnar lítinn, heldur þvert á móti er verið að standa með rússnesku þjóðinni gegn því harðsvíraðasta einræði og kúgun, sem veraldarsagan kann frá að greina. Núverandi valdhafar í Rússlandi eru ekki kosnir umboðsmenn sinnar þjóðar. Þeir sitja þar ekki í skjóli þess trúnaðar og trausts, sem þjóðin hefur sýnt þeim, heldur sitja þeir í mætti ofurherveldis og yfirgangs, meiri en nokkurn tíma fyrr fara sögur af, og þess vegna er ekkert fjarlægara eða sönnum anda frelsisins ósamboðnara en að leggja að jöfnu rússnesku þjóðina, þá miklu og göfugu þjóð, og þá blóði drifnu harðstjóra, sem ætla nú að halda gestaboð fyrir félmrh. Íslands og forseta neðri deildar Alþingis.