Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 2. umr., lét ég þess getið, að í félmn. hefði verið nokkuð rætt um hugsanlegan flutning brtt. við 12. gr. l. um Húsnæðismálastofnun, þ.e.a.s. skyldusparnaðarkaflann, þá grein, sem fjallar um, hverjir séu undanþegnir sparnaðarskyldu. Nú hefur farið svo, að n. mun ekki flytja brtt. um það efni, og leyfi ég mér því að bera fram hér skriflega brtt., sem er flutt af okkur 1. landsk., Eggert G. Þorsteinssyni, og 5. þm. Vestf., Þorvaldi Garðari Kristjánssyni. Þessi brtt. er við 12. gr. húsnæðismálastofnunarlaganna. Í þeirri grein segir: „Undanþegnir sparnaðarskyldu eru“. Síðan eru þeir taldir upp undir stafliðum, og er það stafliður D, sem brtt. er við. Hann er svo hljóðandi í l. núna: „Þeir, sem hafa börn eða aðra skylda ómaga á framfæri sínu, þó ekki þeir, sem hafa yfir 75 þús. kr. skattskyldar tekjur, enda hafi þeir ekki fyrir heimili að sjá.“ Núgildandi lög eru frá því í maí 1970, og viðmiðunartala eða hámarkstekjur, sem þarna er miðað við, 75 þús. kr. skattskyldar tekjur, er orðin úrelt. Ég vil taka það fram, að það hefur alltaf verið skilið svo við framkvæmd l., að skattskyldar tekjur þýddu í þessu tilfelli skattgjaldstekjur, þ.e.a.s. tekjur, þegar frádrættir hafa verið frá þeim dregnir. Þessi upphæð er vitaskuld nú orðin úrelt. Það mætti kannske rifja það upp, að upphaflega var viðmiðunin 30 þús. kr. og stóð svo lengi, að ég ætla allt fram til ársins 1970, þegar l. voru endurskoðuð og viðmiðunin hækkuð upp í 75 þús. kr. Nú er hún enn orðin úrelt, svo sem öllum hv. þdm. má ljóst vera. Ég hef fengið upplýsingar frá Framkvæmdastofnuninni um hækkun á Dagsbrúnarkaupi. Meðalhækkun, sem Framkvæmdastofnunin miðar við, og hefur þá bæði vinnuvikustytting svo og lenging orlofs verið reiknuð inn í töluna, er mér gefin upp að sé 99% síðan í maí 1970. Það er því auðsætt, að þessi tala, sem nú stendur í l., 75 þús. kr., er orðin algerlega úrelt. Þó er á hitt að líta, að það er auðvitað ýmislegt, sem hefur áhrif á, hverjar séu skattgjaldstekjur. Það eru frádrættir og skatta- og tekjustofnalög yfirleitt á hverjum tíma, sem hafa auðvitað sitt að segja í þeim efnum. Ég býst við, að við getum orðið sammála um, að það sé óheppilegt að hafa í l. ákveðna tölu, sem eftir örfá ár er komin úr samræmi við það, sem henni var upphaflega ætlað, og það sé rétt að setja einhver ákvæði um, að slíkar tölur breytist til samræmis við - við skulum segja í þessu tilfelli kaupgjaldsvísitölu frekar en framfærsluvísitölu. Því flytjum við skriflega brtt., sem er þannig, að á eftir 1. gr. frv. komi ný gr., sem sé svo hljóðandi: „D-liður 12. gr. l. orðist svo: Þeir, sem hafa börn eða aðra skylduómaga á framfæri sínu, þó ekki þeir, er hafa yfir 125 þús. kr. skattskyldar tekjur, enda hafi þeir ekki fyrir heimili að sjá. Tekjuhámark samkvæmt framansögðu breytist eftir kaupgjaldsvísitölu eins og hún er á hverjum tíma“. Það, sem í þessari brtt. felst, er sem sé að hækka tekjuhámarkið úr 75 í 125 þúsund kr. Okkur þótti vera fulllangt gengið að tvöfalda það, þó að kaup hafi hækkað um 100%. Hin breytingin, sem í þessari till. felst, er að binda upphæðina við kaupgjaldsvísitölu eins og hún er á hverjum tíma. Ég sé ekki ástæðu til að hafa öllu fleiri orð um þessar brtt. okkar eða um frv. Það má geta þess, að áætlað er, að nú á þessu ári gefi skyldusparnaðurinn um 103 millj. kr. Slík breyting sem þessi mundi auðvitað ekki snerta hann nema að einhverju leyti, og mundi að sjálfsögðu valda einhverri lækkun á tekjum byggingarsjóðs. Það er erfitt að áætla þá rýrnun. En ég held, að hún eigi ekki að vega þungt í þeirri stóru tölu, sem heildartekjur sjóðsins munu verða.



Herra forseti. Þessari till., sem hér hefur verið lögð fram skriflega nú. hafði áður verið hreyft í hv. félmn., og var ekki annað að heyra þar en fullur velvilji væri fyrir því að endurskoða þetta ákvæði. Reyndar er auðsætt, að það hafa orðið svo miklar breytingar á öllu verðgildi peninga. að hafi þessi upphæð verið réttmætlega ákveðin 75 þús. kr. 1970, ber auðvitað að hækka hana. Á hitt ber að líta, að við erum hér á síðustu dögum þingsins og höfum trúlega aðeins rúm fyrir einn örstuttan fund fyrir utan það, sem við kunnum að geta lokið nú á þremur stundarfjórðungum. Það er því svolitið hættuspil fyrir framgang mála að vísa þeim á milli d., og við erum þess sinnis, a.m.k. í meiri hl. félmn., að við teljum, að hér sé um mál að ræða, sem þurfi að ganga fram fyrir þinglok. Ég hef, eins og allir aðrir í félmn., fulla samúð með þessari brtt. eða einhverri annarri, sem gengi í svipaða átt, og tel nauðsyn á, að þessi upphæð sé endurskoðuð. En ég vil líka geta þess, þar sem hæstv. félmrh. er hér ekki viðstaddur, að ég ræddi þetta mál við hann og hann var einnig þess sinnis, að það bæri að athuga þetta, og kvaðst mundu beita sér fyrir endurskoðun á þessu ákvæði svo fljótt sem við yrði komið. Hann var hins vegar andvígur því, að málið færi nú að flytjast milli d. og afgreiðsla þess yrði lögð í hættu. Ég held, að það sé nokkuð til í þessu. Hér er um mál að ræða, sem a.m.k. mjög auðvelt er að koma með brtt. við. Það hafa legið frammi brtt., og að sumu leyti eru skiptar skoðanir um þetta, þannig að þá er ekki hættandi á það, ef menn vilja koma málinu fram á annað borð, að fara nú að gera á því breytingar. Þess vegna mun ég greiða atkv. gegn brtt., en játa hins vegar, að hér er um mál að ræða, sem sjálfsagt er að athuga og breyta sem fyrst.



Herra forseti. Hv. deildarforseti hefur lýst afstöðu sinni til till., sem hann og að ég ætla einnig aðrir hv. nm. í félmn. líta vinsamlegum augum, en treystir sér ekki til að leggja frv. í þá hættu, að það þurfi að fara enn á milli d. Ég sé ekki, að það þyrfti að vera mikið í húfi, því að þessi lög eiga ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. En ég met mikils að fá fram góðan hug þm. til þessa máls og þá fyrst og fremst yfirlýsingu hæstv. félmrh., sem deildarforseti hefur eftir honum haft hér í d. Í trausti þess, að þetta ákvæði laganna verði tekið til athugunar fyrir næsta þing og á því gerðar þær lagfæringar, sem bersýnilega er nauðsynlegt að gera, tek ég þessa brtt. aftur fyrir hönd okkar flm.



Herra forseti. Við vorum rétt áðan að afgreiða frá þessari hv. d. frv. um launaskatt. Samkv. því frv. eru tekjur sjómanna undanskildar 21/2 % launaskatti, ríkissjóður er sviptur tekjum af launaskatti sem nemur 1 1/2 %, en byggingarsjóður ríkisins um 1 %. Auk þess er í þessu frv. ákvæði, sem þýðir það, að tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins almennt af 1% launaskatti, sem var varanlegur tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins samkvæmt l. um launaskatt frá 1965, á núna aðeins að gilda til áramóta. Í sambandi við þetta síðara atriði gerði ég fsp. til fjmrh. í þessari hv. d. í gær, og hann upplýsti, að það hefði verið fyrir mistök, sem tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins af launaskatti væri látin renna út um næstu áramót. Hann lofaði að gera ráðstafanir til þess, að tekjur byggingarsjóðsins af launaskatti yrðu varanlegar, eins og ákveðið var með l. frá 1965. En nú kemur einnig í ljós, eins og ég hef áður lýst hér í d., að þetta frv. um launaskatt felur í sér, að byggingarsjóðurinn er strax sviptur, eins og ég sagði áðan, tekjum af launaskatti sjómanna. Þetta nemur, að því er ætla má, a.m.k. um 25 millj. kr á þessu ári, miðað við það, að lagt sé til grundvallar, að aflahlutur sjómanna sé 2500 millj. kr. á ári, eins og valkostanefnd ríkisstj. reiknaði með á sínum tíma. Nú er það frá mínu sjónarmiði mjög alvarlegt mál, að byggingarsjóður ríkisins sé sviptur tekjum, sem hann hefur haft, eða tekjustofnar hans skertir. Þetta er þeim mun alvarlegra þar sem með því frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir stórauknum útgjöldum byggingarsjóðs ríkisins, án þess að gert sé ráð fyrir að efla tekjustofnana. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh. að því, hvernig það sé eins með þessa skerðingu á tekjum byggingarsjóðs ríkisins vegna afnáms launaskatts af sjómönnum. Spurt er um, hvort hér hafi verið um misskilning að ræða, eins og í hinu tilvikinu, eða hvort þetta sé gert af ásettu ráði. Mér þykir nokkru varða að vita um þetta. Ef hér hafa orðið mistök, vil ég leyfa mér að spyrja, hvort þau verði leiðrétt þannig; að ekki komi til þessarar tekjuskerðingar á þessu ári.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Mér þykir það furðu sæta, ef það er aðalatriðið fyrir hv. þm. að vita um orsökina til þess, hvort það hafi verið af misskilningi eða af ásettu ráði, að byggingarsjóður ríkisins varð fyrir tekjuskerðingu. Mér finnst þetta vera algert aukaatriði. Hitt er aðalatriðið, hvort byggingarsjóður ríkisins verður fyrir tekjuskerðingu eða ekki, og um það atriði vil ég segja það, að hafi um misskilning verið að ræða varðandi tekjuskerðingu, held ég, að sá misskilningur hljóti að verða leiðréttur, og ég treysti hæstv. fjmrh. fyllilega til að leiðrétta allan slíkan misskilning. Ég veit, að byggingarsjóði ríkisins þarf að sjá fyrir nýjum tekjustofnum, og ég treysti á það, að áhugamenn um húsnæðismál, bæði í stjórnarflokkunum og í stjórnarandstöðu, leggi sig alla fram, svo sem þeir mega og megna, til þess að byggingarsjóði ríkisins verði séð fyrir nægilegum tekjum, svo að afturkippur verði ekki í byggingu nauðsynlegs íbúðarhúsnæðis. innan hóflegra marka, sem byggingalöggjöfin hefur sett. Ég treysti á allra manna samstöðu, og fyrst og fremst treysti ég þá á hina mestu áhugamenn um lausn húsnæðismálavandans í því efni. Hér er alls ekki um ásetning að ræða í því að skerða tekjur byggingarsjóðs ríkisins, því að ég veit, að allir vilja auka tekjur byggingarsjóðs ríkisins, til þess að hann geti gegnt sínu hlutverki. Ég horfist í augu við þennan vanda í þeirri fullvissu, að allir verði samtaka um að leysa þennan vanda. En ég tel einskis virði að svara því, hvort þarna hafi verið um ásetning að ræða um að skerða tekjur sjóðsins. Það er alveg víst, að það hefur enginn haft slíkan ásetning, og hafi um misskilning verið að ræða, verður áreiðanlega úr því bætt af hendi fjmrh. Ég treysti því.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svar hans, um leið og ég 1ýsi miklum vonbrigðum yfir efni svarsins. Í raun og veru svaraði hann ekki spurningu minni. En hann sagði, að það væri furðulegt að vera að spyrja um það, hvort hér væri um ásetning að ræða eða tilviljun, að skertir væru tekjustofnar byggingarsjóðs ríkisins með afnámi launaskatts af tekjum sjómanna. Mér finnst þetta ekkert furðulegt. Mér finnst það furðulega í þessu, að það kemur fram í svari ráðherra, að hann virðist ekki vita, hvort það hafi verið tilgangurinn með frv. um launaskatt að skerða tekjur byggingarsjóðs, eins og ég áður greindi, eða hvort það hafi orðið fyrir tilviljun. Þetta þykir mér ákaflega lélegt svar, vægast sagt. Þegar ég spurði um hitt atriðið varðandi launaskattinn og ég lýsti því hér áðan, var hæstv. fjmrh. ekki í neinum vafa, hvað hafði skeð varðandi það. Það höfðu orðið mistök, eftir því sem hann upplýsti, og hann ætlaði að leiðrétta þau. En það er ekki hægt að fá það út hjá hæstv. félmrh., hvort það séu mistök, að frv. um launaskattinn sviptir byggingarsjóðinn álitlegum tekjum, eða hvort það hafi verið ásetningur að gera slíkt. Það breytir að sjálfsögðu engu í þessu efni, þó að hæstv. félmrh. segi, að það þurfi að efla almennt tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins. Um það var ég ekki að ræða og ætla ekki að fara að ræða. Ég hygg, að það sé enginn ágreiningur milli okkar um það, þó að það sé náttúrlega mikill munur á orðum og athöfnum hæstv. félmrh. í því efni. Hann hefur sagt, frá því að hann tók við stjórn húsnæðismálanna að þessu sinni, að hann ætlaði að efla tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins, en hann hefur ekkert gert í því efni. En nú er það svo, að það á að skerða tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins sem þessari upphæð nemur, sem ég hef greint frá. Kann að vera, að hæstv. félmrh., sem talar um brýna þörf fyrir að efla tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins. sjái það úrræði til að bæta úr því, sem gert hefur verið, að ríkissjóður leggi fram þessa fjárhæð á þessu ári. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum yfir því, ef hæstv. félmrh. getur ekki svarað jafnsjálfsagðri spurningu og gefið jafneðlilegar upplýsingar og hér er spurt um. Og í tilefni af því, að honum þótti í sínum orðum ástæða til að lýsa þörfinni á því að efla byggingarsjóð ríkisins, ítreka ég það, sem ég hef þegar sagt. Mun hann þá hugsa sér að fara þá leið til þess að bæta úr því, sem hefur verið gert. að ríkissjóður veiti 26 millj. á þessu ári til að bæta tekjumissi byggingarsjóðsins?



Herra forseti. Ég svaraði spurningu hv. þm. beint og krókalaust, að mig skipti það engu máli, hvort misskilningur hefði valdið tekjuskerðingu byggingarsjóðs eða ásetningur, og fullyrti þó, að enginn hefði ásetning um slíkt. En hins vegar taldi ég, að misskilningur, ef um hann væri að ræða, yrði áreiðanlega leiðréttur og ég bæri fullt traust til hæstv. fjmrh. um það. Svo mikið er víst, að hingað til hefur ekkert staðið upp á byggingarsjóð ríkisins um að fullnægja sínum skyldum við þá, sem hafa sótt um lán til byggingarsjóðsins innan ramma þeirrar löggjafar, sem þar um gildir. Framvegis mun og allra ráða verða leitað til þess, að byggingarsjóður ríkisins geti innt sínar skyldur af hendi lögum samkvæmt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða hér húsnæðismál, en sannast sagna hefur mig furðað á - kannske dáðst að einstakri snilli tveggja hæstv. ráðherra, hæstv fjmrh. í gær og hæstv. félmrh. nú, í því að vefja mál án þess að koma nokkurn tímann að því, sem spurt er að. Hæstv. fjmrh. var spurður hér í gær varðandi launaskattsfrv., sem sjáanlega er misskilningur í og einhver klaufaskapur, - en sleppum því, það skiptir ekki máli í þessu sambandi, heldur fjármálahliðin, - þá var hann spurður að því sama hér og hæstv. félmrh., varðandi þann tekjumissi, - við skulum segja, að hann sé 25 millj. kr., það skiptir ekki öllu máli, hann er eitthvað nálægt því, - sem húsnæðismálastjórnin verður fyrir í ár, - hann var spurður að því, hvernig ætti að bæta þetta. Og hann svaraði því, að þetta mál yrði til ítarlegrar athugunar og á næsta hausti yrðu gerðar ráðstafanir til þess, ef ég man rétt, að aðskilja þessa tvo þætti málsins. Þetta er hans svar. Hæstv. félmrh. segir, að það sé áreiðanlega sá velvilji fyrir hendi, að hafi verið misskilningur í sambandi við þetta mál, muni úr því verða bætt með einhvers konar tekjuöflun. Er ómögulegt að fá því svarað, eða hefur hæstv. ríkisstj. ekki gert sér enn þá grein fyrir því, hvort ríkissjóður ætlar að taka á sig þessar 25 millj. kr., sem þessi löggjöf um launaskattinn sviptir húsnæðismálastjórnina, eða ekki? Málið er ákaflega einfalt. Af hverju er ekki hægt að fá þessu svarað? Af hverju þarf alla þessa vafninga? Ætlar ríkissj. í ár að bæta byggingarsj. ríkisins þessar 25 millj. kr. eða ekki? 

Frsm. meiri hl. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Frv. það, sem hér um ræðir, er upphaflega komið til Alþ. sem væntanleg staðfesting á brbl., sem sett voru á s.l. sumri, 11. ágúst 1972, og fjölluðu um tekjuskatt þeirra manna, sem náð höfðu 67 ára aldri á skattárinu. Lögin voru þess efnis, að tekjuskatt þessara manna skyldi fella niður, ef hann væri 14 þús. kr. eða lægri hjá einstaklingum, en 22 þús. kr. eða lægri hjá hjónum, og síðan hlutfallslega lægri upphæð, eftir því sem tekjuskattur manna var meiri, allt upp í 56 þús. kr. fyrir einstakling og 88 þús. kr. fyrir hjón. Í meðförum þingsins hafa komið fram ýmsar brtt. við þetta frv. og þá í fyrsta lagi varðandi tekjuskatt gamla fólksins, og þær breytingar hafa verið gerðar, að tölurnar í brbl. hafa verið hækkaðar úr 14 þús. kr. í 18 þús. kr. hvað snertir einstaklinga, úr 22 þús. kr. í 26 þús. kr. hvað snertir hjón, þannig að tekjuskatt að upphæð 18 þús. kr. og 26 þús. kr. ber að fella niður, en þar til viðbótar breytast þessar tölur í hlutfalli við skattvísitölu, þannig að í rauninni má segja, að hækkunin nemi tvöfaldri skattvísitölu, því að breytingin úr 14 þús. í 18 þús. og 22 þús. í 26 þús. er einnig miðuð við breytingu á skattvísitölu. Hér er því um mjög verulega hagsbót að ræða fyrir aldraða fólkið. Það er um það að ræða sem sagt, að reikna má með, að tekjuskattur hjá einstaklingum 22 þús. kr. og lægri verði algerlega felldur niður og tekjuskattur hjá hjónum 30 þús. kr. og lægri verði felldur niður og síðan hlutfallslega minna hjá þeim, sem meiri tekjur hafa og meiri skatt, þannig að lækkunin deyr væntanlega út við 88 þús. kr. tekjuskatt hjá einstaklingum og 120 þús. kr. tekjuskatt hjá hjónum. Ég held, að það liggi því nokkuð ljóst fyrir, að eftir þessar breytingar þarf gamalt fólk að hafa talsvert miklar tekjur, ef það á ekki að njóta þessarar skattalækkunar. Og ég held þess vegna, að það megi nokkuð vel við una hvað snertir tekjuskatt aldraða fólksins, eftir að þessi breyting hefur verið gerð. Ýmsar aðrar breytingar hafa verið gerðar á frv. eftir till. fjh: og viðskn. Nd., sbr. þskj. 691, eftir till., sem komu frá Vilhjálmi Hjálmarssyni og frá sjútvrh. á þskj. 614 og 670. Allar þessar breytingar eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis, má segja, en eru þó ekki neinar stórvægilegar efnisbreytingar. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá Nd.



Herra forseti. Það hefði vitanlega verið ástæða til þess að hafa allmiklar umr. um skattamál í sambandi við þetta frv. Það skal ég hins vegar ekki gera, vegna þess að þetta mun vera síðasti þingdagur. Það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. n. sagði hér áðan, að þetta mál er fyrst og fremst staðfesting á brbl., sem gefin voru út með mjög einstæðum hætti á s.l. sumri eða eftir að skattar höfðu verið á lagðir og eftir að það hafði komið í ljós, að hæstv. ríkisstj. hafði fundið, að breiðustu bökin í þjóðfélaginu væru gamla fólkið, þannig að álögur á það höfðu stórkostlega aukizt við skattalögin, sem sett voru á síðasta ári, og í ofurkappi sínu við að koma fyrir kattarnef l., sem sett höfðu verið í tíð fyrrv. ríkisstj., höfðu meira að segja verið afnumin ákvæði, sem veittu ellilífeyrisþegum veruleg skattfríðindi, en hæstv. ríkisstj. neyddist svo vegna ofboðslegrar gagnrýni til þess að lagfæra aftur með þessum brbl., sem eins og ég segi munu vera einsdæmi í okkar sögu, að brbl. skuli breyta sköttum, eftir að skattarnir hafa verið á lagðir. Það held ég, að þekkist ekki. En það er auðvitað betra seint en aldrei, og ríkisstj. sá þó að sér þarna, þó að hún hefði skellt skollaeyrum við aðvörunum, sem bornar voru fram, meðan málið var til meðferðar í Alþ., og ekki viljað hlusta á orð stjórnarandstæðinga þar, okkar sjálfstæðismanna, sem bentum á, að þetta mundi hafa þessar afleiðingar. Vitanlega er enginn ágreiningur hér á hinu háa Alþ. um, að þessar lagfæringar séu réttmæt. og sjálfsagðar, heldur er það spurning, hvort ekki hefði verið eðlilegt og sjálfsagt að ganga lengri í þessu efni, miðað við allar aðstæður og fylgja því fram, sem hefur verið gert, t.d. í fjölda sveitarfélaga, að það sé ekki lagt á ellilífeyri og örorkubætur, a.m.k. ekki ellilífeyri. Við höfum leyft okkur í minni hl. n. eða við fulltrúar Sjálfstfl. í n. að leggja fram sömu brtt. og flutt var af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. í fjh: og viðskn. Nd. um það, að til viðbótar þessum frádrætti, sem hér er um að ræða, komi ákvæði þess eðlis, að frádráttarbær skuli vera ellilífeyrir og örorkulífeyrir. Það er einfaldlega þessi breyting, sem við leggjum til, að sé gerð á frv. Hv. frsm. meiri hl. gat um það, að nokkrar fleiri breytingar hefðu verið gerðar á frv. þessu í Nd., eftir ósk fjmrh., skilst mér vera. Það verður nú að segjast eins og það er, að sumar þessar breytingar eru nánast skringilegar. Það er t.d., að því er ég bezt sé, gerð sú breyting í 9. gr., að þar er sett inn aðskilið ellihrörleiki og veikindi. Ég hef haldið, að ellihrörleiki væri veikindi, en þetta þykir víst orka svo mikið tvímælis, að það er sett hér inn heil grein, sem tekin er upp úr lögunum, til þess að koma þessu ákvæði inn. En það er eitt efnislegt atriði, sem mér finnst skipta máli og nánast sagt er óskiljanlegt. Ég veit ekki, hvort hv. formaður n. getur upplýst, hver meiningin er með þessu ákvæði, en mér þætti það þá mjög fróðlegt og reyndar hefði gjarnan óskað eftir því, að fjmrh. hefði skýrt málið. En með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa upp þetta atriði eða þessa klausu úr frv. en hún hljóðar þannig, það er í 8. gr.: „Fjmrh. getur með reglugerð ákveðið, að innheimta skuli fyrir fram upp í væntanleg þinggjöld yfirstandandi árs hjá hverjum gjaldanda fjárupphæð, er nemi ákveðnum hluta þeirra þinggjalda, sem honum ber að greiða næstliðið ár“. - Hvernig veit nokkur um það, hvað honum beri að greiða næstliðið ár, fyrr en álagðir eru skattarnir.-Áfram heldur: „Við ákvörðun fyrirframgreiðslunnar skal gætt þeirra tekjubreytinga, sem orðið hafa, og almenns efnahagsástands í landinu. Ráðh. er heimilt að miða fyrirframgreiðslu samkv. þessari mgr. við hlutfall af tekjum yfirstandandi árs í stað hlutfalls af gjöldum næstliðins árs, telji hann þá aðferð betur henta. Þar sem innheimta opinberra gjalda er sameiginleg“ - o.s.frv. - „skulu heimildir þessarar mgr. taka með sama hætti til innheimtu annarra gjalda en þinggj.“ - Svo kemur næsta setning: „Nú verður ljóst, þegar álagningu skatta lýkur, að gjaldandi hefur þegar greitt meira en álagða skatta,“ - þ.e.a.s. á miðju ári, - „og skal þá endurgreiða það, sem ofgreitt var, ásamt 1/2 % vöxtum fyrir hvern mánuð eða brot úr mánuði, sem fé var í vörzlu ríkissjóðs“. Ég man eftir, að það þóttu ósköp, þegar ég lagði til, að það fengist heimild til að innheimta á næsta innheimtuári 55% eða allt upp í 60% e.t.v. af sköttum, sem maður hafði greitt s.l. ár. En hér er sannast sagna, að í fyrsta lagi er ákvæðið gersamlega óskiljanlegt, hvað þeir eru að fara, við hvað eru þeir að miða, og í annan stað að hugsa sér það, ef á að ganga það langt í skattheimtunni, að menn gera því skóna, að maður sé á miðju ári búinn að greiða alla sína skatta. Þetta er harla gott fyrir ríkissjóð, miðað við, hvað beinir skattar eru orðnir geysilega þungur liður í hans tekjum. Nú orkar það ekki tvímælis, og það var einmitt gagnrýnt, þegar var lagt til, að þetta fyrra ákvæði væri tekið upp, sem ég gat um, að það væru 55 eða 60% af álögðum sköttum fyrra árs, þá var því mótmælt á þeim grundvelli, sem út af fyrir sig var rétt, að þá væri þetta íþyngjandi að því leyti, að meðan dýrtíð væri vaxandi, - og það eru ekki miklar líkur til a.m.k., að hún sé að dragast saman nú fremur en endranær, nema síður sé, - þá sé auðvitað léttbærara fyrir menn að þurfa ekki að borga strax á næsta ári meiri hluta af sköttum sínum, þegar laun fari stöðugt hækkandi, þá verði það léttbærara þeim mönnum að greiða seinni hluta ársins hærri prósentutölu. Þetta er út af fyrir sig efnislega rétt. Þess vegna verð ég að segja það, að mér blöskrar í rauninni þetta ákvæði, að svo miklu leyti sem hægt er að skilja það, ef menn, eins og ég segi, gera ráð fyrir því, að það sé hugsanlegt, að það sé á fyrri hluta næsta árs búið að innheimta alla skatta skattþegns á viðkomandi ári, þannig að ríkissjóður sé jafnvel búinn á miðju árinu að fá lán hjá skattgreiðendum til þess að fjármagna sín útgjöld. Ég hef ekki heyrt og það kom ekki fram í Nd. nokkur skýring á því, - ég veit ekki einu sinni, hvort þar var um það spurt, -en ég vil nú leyfa mér að óska eftir því, að annað hvort hv. formaður n. eða hæstv. fjmrh., - ef þeir hafa hæfi til að skilja þetta sjálfir, en ég kalla þá mjög snjalla menn, ef þeir skilja það, - gæfi skýringu á því, hver meiningin er með þessu dæmalausa ákvæði, því að þarna virðist vera gert ráð fyrir tveimur, ef ekki þremur reglum, sem fjmrh. geti valið á milli, eftir því sem honum hentar. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar, en mundi mjög óska eftir að fá .á þessu skýringu, en mun nú víkja að hinni brtt. okkar hv. 2. þm. Reykv., en hún er um skattvísitöluna. Skattvísitala hefur aldrei verið ákveðin á þessu ári með lögmætum hætti. Hún skal samkv. skattal. ákveðin í fjárl. Hún er hvergi ákveðin í fjárl. Það hefur gersamlega gleymzt. Það er getið um hana í grg. með fjárlagafrv., að það sé gert ráð fyrir, að hún verði 128 stig, en það er ekki sama og lögfesta hana að gera ráð fyrir því í grg., þannig að mér sýnist það vera alveg augljóst mál, að til þess að heimilt sé að beita skattvísitölu, verði að fá með einhverjum hætti lagaheimild í því efni. Því hefur okkur sýnzt rétt að setja hér bráðabirgðaákvæði, sem gildi aðeins fyrir skattárið 1972, að skattvísitala skuli ákveðin, og við höfum miðað við töluna 135. Ég held, að það sé ekkert yfirboð af þeirri einföldu ástæðu, að ég veit ekki betur og ég hef séð það í sérstöku minnisblaði, sem hæstv. fjmrh. sendi Alþýðusambandi Íslands, - og ég verð þá leiðréttur, ef ég fer skakkt með það, - að hann býst þar við að hafa skattvísitölu 135 stig, og þess vegna sýnist vera rétt og eðlilegt að afla fjmrh. heimildar til þess að framkvæma skattvísitöluna á þennan hátt, sem hann hefur boðið. Í fyrsta lagi ber auðvitað að afla einhverrar heimildar, það liggur í augum uppi, að það verður að gera, því að hún er ekki til, það hefur verið vanrækt í sambandi við afgreiðslu fjárl., og í annan stað að miða þá heimildina við það, sem hæstv. ráðh. hefur boðið launþegasamtökunum, að ákveða skuli skattvísitölu í samræmi við það, sem hann gerði í sínu tilboði til verkalýðssamtakanna. Ég geri naumast ráð fyrir því, að hann hugsi sér að taka aftur það tilboð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til samanburðar við ákvæði tekjustofnalaganna, sem sett voru á s.l. ári. Þar er að finna ákvæði um það, að ef gjaldþegn hefur greitt fyrir fram meira en 50% af álögðum gjöldum, þá skuli hann fá 11/2 % vexti frá sveitarstjórn. En það er nú dálítill munur á, hvort þar er verið að gera ráð fyrir því, að hugsanlega hafi verið farið aðeins yfir markið varðandi 50% á miðju ári, eða hvort um sé að ræða, að svo harkalega geti verið gengið fram í innheimtunni, að allur skatturinn sé greiddur.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl., skrifa ég undir með fyrirvara, en með þessu frv. er verið að staðfesta brbl., sem voru gefin út í sumar. Þar segir, að í ljós hafi komið, að við álagningu tekjuskatts á árinu 1972 hafi tekjuskattur á hluta af hinum tekjulægri í hópi elli- og örorkulífeyrisþega reynzt mun meiri en gert var ráð fyrir, þegar lögin voru sett. Þetta reyndist mun meira. Menn sáu eftir á, að þau varnaðarorð höfðu reynzt rétt, sem stjórnarandstaðan hafði, bæði Sjálfstfl og Alþfl., vegna skattalaganna. Þá voru ekki teknar til greina margfaldar ábendingar í því efni, og komu jafnan fram ýmiss konar útreikningar, er áttu að afsanna aðvörunarorð okkar í stjórnarandstöðunni um það, að frv. stefndi að löggjöf, sem mundi leggja óhóflega skatta á gamla fólkið, enda reyndist það svo, og ríkisstj. sá sig nauðbeygða til þess að gefa út brbl. með einstökum hætti, eins og drepið var á hér áðan. Hins vegar tel ég, að vonlaust hafi verið að reyna að koma fram brtt. nú á síðustu klukkutímum af starfstíma Alþ. Ég vil því stuðla að því, að þessi litla bragarbót, sem frv. gerir ráð fyrir með hækkuðum skattfrádrætti, nái fram að ganga. Hins vegar vil ég einnig lýsa því yfir, að ég er fylgjandi brtt. á þskj. 746 og tel þann áfanga, sem þar er gert ráð fyrir að bæta við frv., eðlilegan og ég vænti þess, að hann fái stuðning. Að öðru leyti eru engin tök á því að ræða þetta mál nánar. Það hefur engin grein verið gerð fyrir því, hvernig endurskoðun skattal. gangi, sem æði oft hefur verið boðuð. Það er heldur engin grein gerð fyrir því, hvar breiðu bökin eru, því að þau fundust ekki s.1. ár, nema þá á gamla fólkinu, og svo fram eftir götunum. Skattvísitalan er enn í lausu lofti og ekkert liggur ljóst fyrir um hana. Sem sagt, þessi mál eru langt frá því að vera á hreinu, enda er það eins og fleira, það gefst ekkert tækifæri til að ræða þau nánar, og ég bara vona, að hv. d. telji brtt. á þskj. 746 þess virði að taka þær með, þegar við afgreiðum lítils háttar lagfæringar vegna gamla fólksins.

Frsm. meiri hl. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Þar sem hæstv. fjmrh. er hér ekki viðstaddur til þess að gefa skýringu á orðalagi 8. gr. frv., tel ég mér skylt að skorast ekki undan þeim tilmælum, sem hér komu fram frá hv. þm. Magnúsi Jónssyni, að túlka þetta ákvæði, sem honum fannst svo illskiljanlegt. Í lögunum, eins og þau eru nú, segir með leyfi forseta: „Fjmrh. getur með reglugerð ákveðið, að innheimta skuli fyrir fram upp í væntanlegt þinggjald yfirstandandi árs hjá hverjum gjaldanda fjárhæð, er nemi allt að 3/5 hlutum þeirra þinggjalda, sem honum bar að greiða næstliðið ár“. Með þeim breytingum, sem nú eru fyrirhugaðar, og hugmyndin mun eiga upptök sín hjá embættismönnum fjmrn., sem munu hafa orðað þetta á þann veg, sem gert er í frv., þá er ætlunin sú, að við fyrirframgreiðslu upp í væntanleg þinggjöld sé ekki aðeins miðað við það, sem gjaldanda bar að greiða á næstliðnu ári, heldur sé það að vísu sá grunnur, sem miðað er við, en heimilt að bæta við þeirri meðaltekjuaukningu, sem talið er, að átt hafi sér stað í þjóðfélaginu á milli ára. Sem sagt, það er miðað við tvennt, það er annars vegar miðað við gjöldin, sem gjaldandi þurfti að greiða á s.l. ári, og miðað við þá meðaltekjuaukningu, sem átt hefur sér stað á milli ára. Þetta er sem sagt það, sem höfundur er að reyna að koma orðum að í áðurnefndri gr., þegar hann tekur þannig til orða, . með leyfi forseta : „Fjmrh. getur með reglugerð ákveðið, að innheimta skuli fyrir fram upp í væntanleg þing- gjöld yfirstandandi árs hjá hverjum gjaldanda fjáræð, er nemi ákveðnum hluta þeirra þinggjalda, sem honum ber að greiða næstliðið ár“. Þetta er næstum alveg eins og það er í frv., að öðru leyti en því, að þarna stendur „ber“ í staðinn fyrir „bar“, sem allar líkur benda til, að sé prentvilla, og er ekki þess eðlis, að flestir ættu ekki að geta lesið í málið. Síðan er bætt við setningunni: „Við ákvörðun fyrirframgreiðslunnar skal gætt þeirra tekjubreytinga, sem orðið hafa, og almenns efnahagsástands í landinu“. Og til nánari skýringar á þessu er síðan bætt við setningunni: „Ráðh. er heimilt að miða fyrirframgreiðslu samkv. þessari mgr. við hlutfall af tekjum yfirstandandi árs í stað hlutfalls af gjöldum næstliðins árs, telji hann þá aðferð betur henta“.

Hvernig fellur þetta inn í?

Ég skil þetta fyrst og fremst þannig, að grundvöllurinn hljóti ævinlega að vera gjöld liðins árs, ég get ekki skilið það á annan veg, en það sé svo heimilt að ....  Í næstu mgr. segir: „Nú verður ljóst, þegar álagningu skatta lýkur, að gjaldandi hefur þegar greitt meira en álagða skatta, og skal þá endurgreiða það, sem ofgreitt var“. Ég er út af fyrir sig ekkert hissa á því, þó að mönnum þyki þetta heldur einkennilegt fyrirbrigði. En ég skil þetta þannig, að þarna sé aðeins verið að ræða um hugsanlegan möguleika, sem hljóti þó að teljast afar ólíklegur. En hann getur orðið að veruleika í því tilviki, að tekjur bresti algerlega hjá einstaklingi, hann hafi haft miklar tekjur árið á undan, hafi síðan mjög litlar tekjur og um leið verði mjög almennar breytingar til hækkunar almennt í þjóðfélaginu.

Ég vil spyrja hv. ræðumann, hvort hann eigi mikið eftir af ræðunni, þar sem boðaður er fundur fyrir 5 mín. eða rösklega það í Sþ.?

Ég skal ljúka ræðu minni alveg á næstunni. En ég skal sem sagt lýsa því yfir, að ég er reiðubúinn að gangast fyrir því, að orðalag þetta verði athugað svolítið betur en gert hefur verið. Varðandi það, sem hér hefur verið rætt um gamla fólkið, og endurteknar yfirlýsingar um, að það hafi nú ekki fundizt önnur breiðari bök í þjóðfélaginu en á gamla fólkinu, þá vil ég taka það fram, að þetta eru auðvitað svo fjarstæðukenndar fullyrðingar, að þær eru ekki svara verðar. Ég tel, að það leiki ekki vafi á því, að eftir þær breytingar, sem gerðar hafa verið til lækkunar á tekjuskatti gamla fólksins með brbl., þá er sá hópur manna, sem ekki fær lækkun, mjög fámennur, og það er fyrst og fremst gamalt fólk með talsvert miklar tekjur, sem ekki fær lækkun.

Af hverju þurfti brbl.?

Brbl. þurfti hins vegar til þess að veita því aldraða fólki, sem litlar tekjur hefur, nokkra ívilnun. Og það var gert, það var leiðrétt. Eftir að brbl. voru sett, er fjarstæða að tala um, að þetta hafi verið ósanngirnismál gagnvart öldruðu fólki, og enn fráleitara að sjálfsögðu, eflir að sú breyting hefur verið samþ., sem hér er gerð till. um.