Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögumaður meiri hl. (Björn Þorláksson) Við framhald 1. umr. um þetta mál, skýrði eg frá því, að nefndin hefði klofnað í þrjá parta. Skal eg fyrst minnast á frumv. til laga um aðflutningsbann, eins og það fyrst kom fyrir. 4 menn úr nefndinni aðhyltust frumv. með örlitlum breytingum, og skal eg í fám orðum lýsa yfir því, er meiri hl. byggir álit sitt á. Ástæður okkar bannmanna eru tvær; hin fyrri sú, að við skoðum áfengið sem eitur, eins og t. d. morfin og ópíum, en sú önnur, að við lítum svo á, að hér í þessu máli, sem og öðrum, eigi vilji þjóðarinnar hiklaust að ráða, og nú er augljóst, að þjóðin vill losna við áfengisbölið. - Það er ekki við, sem höfum fundið það upp, að áfengi sé eitur; frægir læknar og vísindamenn víðsvegar í heiminum eru á sama máli. Eg skal játa það, að áfengi sé ekki eins sterkt eitur og morfin og ópíum, en það er þó enn verra eitur. Þeir menn, sem á annað borð byrja að neyta áfengis, vilja alt af hafa meira og meira, þar til þeir að lokum komast svo langt, að þeir geta ekki hætt. Öll áfengisnautn ruglar dómgreindina, sljófgar minnið, deyfir tilfinningu mannanna. Í útlöndum eru til hagfræðisskýrslur, sem sýna glögglega, að alkóhólið gerir miklu meira tjón, en allar eiturtegundir til samans. Það sem þetta frumv. heimtar, er það, að áfengi sé ekki til hér á landi, í neinu drekkandi ástandi, nema í lyfjabúðum. Þá vil eg snúa mér að hinu, sem er aðal-atriðið í þessu máli. Það er vilji þjóðarinnar, að aðflutningsbann komist hér á. Þjóðin íslenzka vill losna við þetta eitur. Hún hefir smátt og smátt verið að komast til fyllri og ljósari meðvitundar um, hvað áfengi eiginlega væri, og þegar sú rétta skoðun er fengin á því máli og allur þorri viðurkennir og álítur, að alkóhólið sé eitur, sem ekki eigi að vera til í drekkandi ástandi annarsstaðar en í lyfjabúðum, þá er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að þjóðin vilji vera laus við þetta eitur og fyrirskipa, að það skuli að eins vera í höndum þeirra, er með eitur kunna að fara, lækna og lyfsala, en ekki annara manna. Meiri hluti þjóðarinnar, já mikill meiri hluti hennar, vill losna við áfengisbölið. - Atkvæðagreiðslan í haust 10. sept.br. sýnir það og sannar full ljóslega. - Fullir ? af alþingiskjósendum í landinu lýstu því yfir, að þeir vildu fá aðflutningsbann, vildu losna við áfengiseitrið. Þótt ekki væri tekið tillit til neins annars, en þessa atkvæðafjölda, þá nægir það eitt til að sýna, að frv. þetta hvílir á réttum grundvelli, og að það á að ná samþykki löggjafarvaldsins og verða að lögum, því að meiri hlutinn á að ráða eins í þessu máli sem öðrum. En hér við bætist sá ómótmælanlegur sannleikur, að miklu meir en ? af landsmönnum vilja bannlög. Eg held eg megi fullyrða, að mest allur hluti kvenþjóðarinnar sé máli þessu fylgjandi, um 90 af hverju hundraði að minsta kosti eða 9/10 hlutar allrar kvenþjóðarinnar. - Eg skal ekki kasta þessu fram án þess að reyna, að rökstyðja það nokkuð. Eg skal leyfa mér, að minna háttv. deildarmenn á þingið 1895. Þá sendu 7600 konur áskorun til þingsins um, að leiða í lög vínsölubann. Það er það langstærsta undirskriftaskjal, sem til þingsins hefir komið. Undirskriftir þessar höfðu það í för með sér, að málið var tekið til umræðu, þegar á þinginu, en málið sofnaði þar, en við bindindismenn vorum þá ekki komnir svo langt þá, að við þyrðum að fara fram á aðflutningsbann. Bindindismenn hafa fjölgað svo síðan, að segja má, að nú séu þeir hálfu fleiri, og af því mun óhætt vera að draga þá ályktun, að nú væri hægt að fá miklu fleiri kvenmenn til að skrifa undir áskoranir til þingsins; ef þetta mál hefði verið lagt fyrir íslenzku kvenþjóðina, þá mundi víst minst 9/10 hafa verið með oss. Eg skal enn fremur minna á, að af fleiru má marka það, hve mikill meiri hluti þjóðar vorrar er aðflutningsbanni hlyntur. Ungmennafélagið hefir sett það á sína stefnuskrá. Á landinu eru um 20,000 karlmenn yfir 25 ára. Ef eg tel af þeim tiltölulega jafn marga og þá, sem greiddu atkvæði með aðflutningsbanni í haust, nefnil. ?, þá verða það 12,000. Af konum eru yfir 20,000 á landinu á sama aldri, og geri maður ráð fyrir því, að 9/10 þeirra sé okkur fylgjandi í þessu máli, þá verða það 18,000 kvenna. Þá veit maður, að 14,000 unglingar eru á aldrinum frá 15 til 25 ára, og þeir mundu flest allir verða máli þessu sinnandi, og eg verð að álíta, að í þessu máli eigi að taka tillit til hvers fermds unglings. Hans atkvæða ætti að leita alveg eins og eldri manna fult eins og t. d. til þeirra alþingismanna, sem fjötraðir eru af gömlum hleypidómum um áfengið og vanans sterku böndum. - Af 15 til 25 ára gömlum mönnum má því gera ráð fyrir, að um 12 þúsundir yrðu þá með aðflutningsbanni. Tölur þessar sýna þá, að af þeim 54,000 landsmanna, sem eru yfir 15 ára mundu 42,000 vera með aðflutningsbanni, með öðrum orðum 80 af hundraði hverju. Það er því full rökstutt, er eg held fram, að 4/5 af öllum landsmönnum yfir 15 ára séu með banninu. Þetta nægir, vona eg, til að rökstyðja það, að það sé þjóðarvilji, að áfenginu verði algerlega útrýmt úr landinu. Þá skal eg víkja máli mínu að sjálfu frumvarpinu. Það sem það bannar, er innflutningur, sala, veiting og gjafir áfengra drykkja. Eg veit það vel, að sumir, sem þykjast vera bannvinir, hneykslast á því, að ekki megi gefa áfengi, en eg get ekki séð annað, en að það sé réttmætt, að halda því fram, þegar þess er gætt, að áfengið er eitur. Það er heldur ekkert nýmæli, eins og sumir kunna að ætla. Í bannlögum Finna, sem samþykt hafa verið af þingi þeirra, er svo fyrirmælt, að það að gefa áfengi sé sama sem að selja. Það mundi líka verða afar viðsjárvert að leyta áfengisgjafir. Aðalatriði laganna er, að banna innflutning á áfengi, en ef það hins vegar ætti að vera leyfilegt, að gefa og veita án borgunar, þá yrði það framvegis að eins mögulegt með óleyfilegum innflutningi eða þá með því, að menn mundu byrgja sig uppi með vínföng fyrir alt lífið, og ekki yrði það síður hættulegt; margir mundu, er þeir hefðu svo miklar birgðir - neyta þess í óhófi, en það mundi hafa hinar verstu afleiðingar í för með sér. Slíkt ákvæði um það, að leyfa áfengisgjafir, álít eg því blátt áfram háskalegt. Það mundi hafa það í för með sér, að miklu auðveldara mundi vera, að fara í kring um lögin, og væri þá illa á stað farið, því að það er ókostur hverra laga, að það vald, sem sett hefir lögin, skuli eins og vísa á leiðir til þess, að komast undan og hjá ákvæðum sjálfra laganna. Þetta ákvæði gegn áfengisgjöfunum miðar því beint að því, að gera lögin miklu einfaldari og léttari í framkvæmdinni. Að því er frv. sjálft snertir þá hefir því talsvert verið breytt frá því sem það var við 1. umr. Þannig hafa sektirnar verið færðar niður um helming og mun nú varla með sanngirni verða sagt, að þær séu svo ýkjaháar. Annars lit eg svo á, að aðalatriðið sé ekki sektahæðin, stærð sektanna, þótt svo lágt megi fara í niðurfærslu sektanna, að lögin yrðu hreinustu káklög - þá væri betra að hafa engin bannlög. Þá hefir 2. gr. verið breytt lítið eitt. Hún hljóðaði um heimild til að flytja til landsins áfengi, sem ætlað væri til iðnaðar og eldsneytis, en mátti misskilja svo, að ákvæði hennar um að gera áfengið óhæft til drykkjar að eins skyldi ná til þess áfengis, sem ætlað væri til iðnaðar. Nú höfum við breytt því ákvæði þannig, að það nær líka til áfengis til eldsneytis. - Það var sjálfsögð breyting. - Að prestar og prófastar mættu flytja inn messuvín var felt að ráði biskups. 8. gr. höfum við breytt að orðalagi og orðað hana greinilegri. Oss þótti nauðsynlegt að slá því föstu, að engar undantekningar skyldu eiga sér stað. Að því er snertir sölu lyfsala eru ákvæðin sett að ráði landlæknis. Eg vona, að menn hafi ekki á móti, að þeim sé leyft að fara með áfeng lyf og landlæknir sá, sem við höfum nú er svo tryggur bindindisvinur, að hann mun setja nánari ákvarðanir, sem koma í veg fyrir að þetta leyfi verði misbrúkað. Þá höfum við bætt við nýjum lið við 9. gr. Vér vildum sýna sanngirni þeim veitingamönnum, sem veitingaleyfi ekki er útrunnið hjá og að landssjóður borgi tiltölulegan hluta hins upphaflega leyfisgjalds. Við 19. gr. hafa verið gerðar allmiklar breytingar, að því er snertir uppljósturslaunin. Oss fanst réttara að færa þau niður og hæfilegt að uppljóstrarmaður fengi að eins ?. Við skoðuðum það svo, að það mundi ofurlítið hvetja menn til að koma upp brotunum, án þess þó að nokkur mundi ætla sér atvinnu af slíku. Það sem einkennir þessa þjóð er meðal annars einkum það, hve seinir og ófúsir menn eru að koma upp lögbrotum um aðra. Það er eins og menn telji það ljótt að stuðla að því að lögin verði framkvæmd, samkvæmt eðli og anda þeirra, en slíkt hlýtur að veikja virðing manna fyrir lögunum og hlýðni við þau og er slíkt næsta óheppilegt. - Eg þykist vita, að sumir muni segja, að þessi uppljósturslaun geri það að verkum, að menn fari að »spekúlera« í breyzkleika náungans, en það nær ekki neinni átt, þar sem sektirnar eru færðar svo mikið niður og uppljósturslaunin að eins ? af þeim niðurfærðu sektum. - Þá vil eg að síðustu minnast á þann tíma, sem lögin eiga að koma til framkvæmda. Það er gert ráð fyrir, að það verði 1. jan. 1912. Það getur vel verið, að frestur sá hefði mátt vera styttri, og það eru víst flestir bindindismenn á þeirri skoðun, því að það er óneitanlega mikill hagur fyrir þjóðina að losna við áfengið sem fyrst, þar sem vér við það sleppum við mikið tjón, en vér höfum unnið það til samkomulags að hafa frestinn svona langan. Fer eg svo ekki fleiri orðum um málið að sinni.

Jón Þorkelsson Minsti hluti nefndarinnar rær einn á báti. Það er eg. Ef frv., eins og það nú er, með öllum þess stórgölluðu og stórhneykslanlegu ákvæðum, hefði verið lagt fyrir þjóðina, eða undir úrskurð hennar við kosningarnar í haust, þá hefðu víst runnið á margan tvær grímur, hvort þeir ætti að vera með eða ekki. Margan mun hafa sett hljóðan, er þetta frumv. kom hér inn í þingsalinn í vetur, og margan mun hafa furðað á bíræfninni um það, hvað menn þyrði að bjóða þinginu. Þetta frv. eins og það er úr garði gert, er að mínu áliti alveg óþolandi og ósamboðið mentaðri þjóð. Og þó er meiri hluti nefndarinnar svo langt leiddur í þessu máli, að honum finst tíminn of langur, þangað til lög þessi eiga að ganga í gildi. Svo mál er þeim á að fá þessari háðung og harðindum dembt yfir landið. Auðvitað hlaut nefndin í þessu máli að klofna, og hún klofnaði líka ekki minna en í þrent, og er eg einn út af fyrir mig, og hefi eg reynt að fara nokkurn meðalveg milli þeirra, sem æstastir eru bannmenn, og hinna, er ekki vilja taka aðflutningsbann í mál, og hefi eg leyft mér að gera tilraun til að koma vitinu fyrir menn í tíma, því það er ofseint að byrgja brunninn, þegar barnið er í hann dottið, og þegar búið væri að lögleiða þessa forsmán. Þá er um seinan, er menn vakna við vondan draum, að sjá yfirsjón sína. Það ætti þegar að vera öllum ljóst, að sú frelsismeiðing, er af þessu hlýtur að leiða, er ósamboðin siðaðri þjóð. Framkvæmdir bindindismanna hafa hingað til verið þolandi hverjum manni, en nú er hin góða og göfuga bindindisstarfsemi að snúast upp í ofurkapp, ofbeldisverk og ofsalega heimtufrekju. Nú er hvorki krafist meira né minna, en að alt vín verði algerlega flæmt úr landi, og að mönnum verði á þann hátt fyrirmunað að gleðja sig í hófi, hversu siðsamlega sem er, og hér við lagðar hinar gífurlegustu hegningar og mannorðsmissir. Dómar um slíkt atferli hljóta að vera harðir, en þó varla of harðir. Það er eins og þeir, sem fastast fylgja fram þessu máli, þyki, sem þeir finni aldrei nógu hörð hegningarákvæði, jafnvel fyrir hin lítilfjörlegustu afbrot, og svo er að sjá, sem þeim þyki meira ríða á því að rista blóðörn á bak mönnum en að ganga vel frá því, að ekkert áfengi geti flutst til landsins, sem þó hlýtur að vera aðalatriðið í þessu máli. Aðflutningsbannið vil eg gera að álitamáli, og um það skilur mig og meiri hluta nefndarinnar ekki svo mjög sem um fjölmörg einstök atriði málsins. Við kosningarnar 10. sept. í haust, kom það í ljós, að fleiri atkv. voru með aðflutningsbanni en mót, en atkvæðamismunurinn var þó langt of lítill til þess að byggja á þeirri atkv.gr. til hlítar, þó að eg hins vegar vegna hennar vilji taka þetta efni í mál og til álita. Undir öllum kringumstæðum má ekki láta aðflutningsbannslög koma fram í eins alsendis óhæfu formi, sem þetta frumv. er í. Að því er flest, sem verra er að hafa en án að vera og þar stórum gengið of nærri eignarrétti manna og persónulegu frelsi. Og þá bæta hinir launuðu uppljóstrarmenn frv. ekki úr skák. Bannmenn gera auðsjáanlega ekki mikið úr siðferðisþreki og sómatilfinningu landa sinna, ef þeir álíta, að þeir séu svo ósjálfstæðir og þrællundaðir, að þeir segi ekki til lagabrota, nema þeim sé mútað til þess, eða þeir fái há laun fyrir það. Það er mikið atriði, hve skertur er eignarréttur manna með aðflutningsbannsfrv. þessu. Þar er ætlast til að eytt sé á skömmum tíma þeim vínbirgðum, sem þá eru til í landinu. Veitingamenn og kaupmenn verða að losa sig við alt vín sitt, þegar lög þessi öðlast gildi, ef þeir eiga einhvern dropa, og eins þó þeir hafi nýlega birgt sig upp. Skal til lyktar flytja það úr landi eða hella því niður og gereyða, án þess séð verði, að þeir eigi að fá nokkurt endurgjald fyrir. Það á að ræna þá réttmætri eign í skjóli þessara laga. Þá má ekki gleymast, að þessum mönnum er ætlað að missa atvinnurétt sinn, og fá engar bætur fyrir. Alt er gert réttlaust: eignir og atvinna. Ef þetta er ekki að ganga í berhögg við stjórnarskrá vora og eldri lög, þá veit eg ekki hvað það er. Breyt.till. mínar miða meðal annars að því að reyna að kippa þessari óhæfu í lag og að vernda eignarrétt og frelsi manna, Mín skoðun er sú, verði frumvarpsvitleysa þessi að lögum óbreytt, að þá setjum við það ósvikulasta skrælingjamark á okkur, sem unt er að gera. Mér er því ómögulegt að vera með frumv., eins og það er, hvað sem síðar semst, ef mínar br.till. yrði að mestu samþ. Eg mundi þá geta fylgt meiri hlutanum, ef hann sér sig um hönd og aðhyllist mína stefnu í málinu, og rétt finst mér að láta málið ganga til 3. umr., ef meiri hlutamenn kynni þá að betra ráð sitt, svo að unt yrði þá að bjarga við sökinni, og mega þeir þá ekki glevma 13. gr. Eg veit ekki, hvers vegna rembst er við að hafa hegningarákvæðin sem gífurlegust og hvers vegna gengið er svo nærri mönnum að þefa af þeim og út úr þeim, og þess stranglega krafist að fá að vita, hvar þeir hafi fengið í staupinu undir ekki minna en 100 kr. sekt. Í 19. gr. kastar fyrst tólfunum, þar koma þessi makalausu og alræmdu ákvæði, að uppljóstrarmaður skuli fá helming allra sekta, en þær geta eftir frumv. numið 5000 kr., að eins fyrir eitt brot. Það er ekki svo slæm atvinna að vera sporhundur, þefari, uppljóstrarmaður, því að á því er hægt að græða 2,500 kr. á einum degi. - Háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) hefir komið með þá uppástungu, að láta uppljóstrarmann hafa ?. Er það að vísu nær sanni, en 1000 kr. daglaun gæti þó þefarinn haft upp úr því. 7. gr. tekur út yfir alt. Maður frá Hafnarfirði tekur sér far með mótorbát eða öðru flutningsfæri, sem annar maður á. Það finst hjá honum leki eða lögg af áfengi, og skipstjórinn og bátseigandinn verður að borga þúsund krónur og missa bátinn að auki, þó að hann hafi ekkert um það vitað, að farþeginn, sem sleppur alveg óhegndur, hefði með sér áfengi. Finnar hafa þó þau ákvæði að sá, er braut, á að borga eiganda flutningsfærin, ef annar en hann er eigandi þeirra. Önnur eins frekja og fásinna sem þetta, þarf engrar útskýringar við. Í frumv. Finna eru sektir einnig miklu lægri, aldrei hærri en 800 kr. og alls ekki fangelsisvist við lögð. Nú hefir atkvæðagreiðslan hér á landi síðasta haust fallið svo, að tæplega ? voru með aðflutningsbanni. - En eg lofaði kjósendum mínum því, að eg mundi geta samþ. það, ef slíkur meiri hluti af alþingiskjósendum óskuðu þess. Eg get nú ekki betur séð, en að eg hafi efnt vel þau heit mín við þá, með því að hafa nú lagt þá rækt við málefnið að fara að reyna að lagfæra þetta endemis frumv., svo að það mætti þó verða frambærilegt nokkurn veginn. En niðurlagsatriðin að breyt.till. mínum legg eg mikla áherzlu á, af því að eg álít alveg ógerning að gera frumv. þetta að lögum, án þess að bera málið undir þjóðina aftur, eins og málið nú horfir við, og láta hana skera úr því, hvort hún vilji hafa það eða ekki. Mér finst ekki nema alveg sjálfsagt, að ný atkvæðagreiðsla fari fram, því 10. sept. síðast liðinn lá ekkert slíkt frumv. fyrir landsfólkinu og þess vegna hafa án efa margir, er unna bindindi og hata ofdrykkju, greitt atkv. með aðflutningsbanni, án þess að gera sér glögga grein fyrir því. Og víst er það vel skiljanlegt, að sendimönnum Goodtemplarareglunnar tækist að fá svona mörg atkv. með banninu, af því að engin gagnrök komu á móti kenningu þeirra, heldur var þetta mál brýnt fyrir kjósendum að eins frá einni hlið, frá sjónarmiði hinna áköfustu templara. - Templarar hafa óneitanlega með framkomu þessa frumv. sett leiðinlegan blett á það álit, er þeir áttu að verðleikum skilið fyrir hina fyrri starfsemi sína. Á einu orði hafa þeir í aðflutningsbannshríðinni þráfaldlega staglast, og það er orðið »eitur«, þeir hafa hrópað upp og út, að áfengið væri ógurlegt rjúkandi eitur, banvænt og bráðdrepandi og bölvað í alla staði. Slík einföld stóryrði eru alþýðu manna auðskilin og auðvelt að koma inn geig hjá henni með þvílíkum gífuryrðum. Annars er torvelt fyrir okkur ólærða liðsmenn í þessum sökum að vita hverju trúa skal, þegar þeim skriftlærðu ber ekki saman. Eg var staddur á fundi í gær og heyrði á tvo lærða lækna, er leiddu hesta sína saman; sagði annar þeirra, að áfengi væri banvænt eitur, en hinn neitaði því og kvað miklu fremur heilsulyf og lækning, og ekki væri það eitraðra en svo, að það dræpi þá eina, sem vildu drepa sig á því, og þyrftu þeir þó að hafa töluvert fyrir því. Þjóðarviljinn á auðvitað aðallega að ráða í þessu efni og skera úr með nýrri atkvæðagreiðslu, hvort landsfólkið vill hafa aðflutningsbann eða eigi. Ef þjóðin reynist því enn samþykk eins og það er, þá er rétt að taka það til greina. En eg verð nú að efast stórlega um það, að þjóðin sé svo heillum horfin, að hún óski eftir að verða reyrð á annan eins ófrelsisklafa, og aðflutningsbannið er, eftir frumv., eins og meiri hluti nefndarinnar hugsar sér það. Eg hefði ekkert haft á móti þeim ákvæðum, er tryggja að áfengi flytjist ekki til landsins, ef þau væru óbrigðul og lagaákvæðin að öðru leyti hófleg. En gegn slíkum harðinda-lagaákvæðum sem þessum mun almenningsálitið rísa upp í öllu sínu almætti, Hörð hegningarákvæði hafa og eðlilega þau áhrif, að hvert brot verði hulið og hylmað. Til þess að þau komist upp, þurfa lögin að vera væg. Í 16. gr. er það undantekið því, sem upptækt skal, er helzt hefði átt upp að taka, og sízt mátti án vera, en það eru hafskipin, er flytja áfengið til landsins. Ætti þó hver maður að geta séð, úr því að verið er með þessi gríðarlegu upptekta ákvæði, að það mundi geta verið stórgróði fyrir landssjóð, ef ákvæði væri um það, að mega gera þau upptæk fyrir ekki neitt, og búa síðan til úr þeim innlend botnvörpuskip, og ef til vill herskip til þess að verja strendur landsins! Út í það skal eg ekki fara hér, hvernig landssjóði eigi að bætast missir áfengistollsins, því að meiri hlutinn hugsar sjálfsagt fyrir því. Mætti og fara að líða að því, að hann tæki að íhuga það alvöruefni, því að nú er málið komið á þann stað, þar sem vitið á að ráða því, en tilfinningin, sem mestu hefir um það ráðið hingað til, að útilokast. Eg hefi stungið upp á, að lög þessi öðlist ekki gildi fyrr en 1916, og hefir hitst svo á, að það er samhljóða tillögu minni hlutans. En meiri hlutanum þykir þetta of langur dráttur. En eg vil þá ansa þar svo til: Ef lög þessi ættu að komast í gildi, eins og þau eru, er svo langt frá, að þau ættu að komast í gildi fyrri en 1916, að þau ættu aldrei að komast það. Mín afstaða í málinu er sú, að eg mun fylgja hóflegum og skynsamlegum lögum um þetta efni, en býst við, ef engar umbætur koma fram við þetta frumvarp, sérstaklega að því er snertir eignarrétt, persónulegt frelsi manna og uppljóstur að þá geti eg ekki samþykt það.

Framsögumaður minni hlutans (Jón Jónsson S.-Múl.): Eg geri ekki ráð fyrir, að það hlýði að lengja umræður um þetta mál; þess væri það þó vert, vegna þess að það gekk nálega umræðulaust í gegn við framhald 1. umr. Eg er þakklátur háttv. framsögum. meiri hl. (B. Þ.) fyrir hans hógværu orð; ástæður hans voru einkum tvær, hafa þó bannmenn hingað til talið miklu fleiri. Önnur ástæðan var sú, að áfengi væri eitur; hin sú, að þjóðarviljinn vildi, að þessi lög væru samin. Hann tók einmitt svo til orða, að þjóðarviljinn væri aðalatriðið og orsök þessa frumv. Eg ætla mér ekki og er ekki heldur maður til að færa rök á móti þessari eiturkenningu, sem fitjað hefir verið upp á nú á síðari árum og bannmenn leggja aðaláherzlu á. Ætlun mín er þó sú, að þótt því sé með lagaboði slegið föstu, að áfengi skuli eitur heita, þá þurfi það langan tíma til að festa rætur í meðvitund fólksins, og það þótt háttv. meiri hluti segi, að bannið sé þjóðarvilji. Eg skal ekki fara meira út í það; mig vantar til þess þekkingu, þótt eg sé ekki viss um, að háttv. meiri hluti hafi á því meiri þekkingu en eg. Annars þykir mér hlýða, að fara nokkurum orðum um málið alment. Fyrst þegar málið kom til umræðu á þinginu skýrði eg afstöðu mína og taldi ástæður mínar fyrir því, að eg teldi mér skylt að berjast gegn þessari lagasetning af fullum vilja, en því miður veikum mætti. Við höfum, háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) og eg, bent á í áliti okkar, hverjar ástæður liggja til þess, að við ráðum háttv. þ.. til þess að fella þetta frumv. Eg skal játa það, að mér þótti það lakara, að háttv.frsm. meiri hlutans (B. Þ.) virti álit okkar ekki svo mikils, að dæma það eða gagnrýna. Eg hefði kosið það, þótt eg ætli mér ekki í neinar kappræður; það hefði orðið til þess að skýra málið. Áður en eg fer út í málið frá almennu sjónarmiði, skal eg leyfa mér að gera nokkurar athugasemdir við einstök atriði eða setningar háttv.frsm. meira hlutans (B. Þ.) Háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) hefir að vísu tekið af mér ómakið að mestu leyti. Eg skal að eins bæta litlu við. Mér finst eg ekki geta látið vera að vekja athygli á því, að við atkvæðagreiðsluna í haust og allan undirbúning undir hana létu bannmenn aldrei í ljósi, hvernig þeir hugsuðu sér bannið í framkvæmdinni. Það er fyrst þegar þetta frumv. kemur fram, að mönnum verður ljóst, hvað fylgismenn og forvígismenn bannstefnunnar vilja í framkvæmdinni. Eg tek þetta fram einungis sem ríka ástæðu til þess að þjóðin fái aftur að greiða atkvæði um málið, ef það verður ofan á í þinginu. Annað, sem mér kom á óvart í ræðu háttv. framsm. meiri hl. (B. Þ.), var það, að hann kvað aðflutningsbann vera á stefnuskrá ungmennafélaganna, Eg skal játa, að eg er ekki vel kunnugur þeim félagsskap; lög þeirra hefi eg þó séð, og man eg ekki betur, en að í þeim standi, að félagið sé fylgjandi bindindi. Eg minnist þess ekki, að á aðflutningsbann sé minst einu orði, það hefir þá verið tekið upp á stefnuskrána síðan. Ef háttv. framsm. (B. Þ .) kemur ekki með upplýsingar um þetta, sem eg óska fastlega eftir, verður við mína sögu að lenda. En það verð eg að segja, að ef ungmennafélögin, sem hafa menninguna að sínu markmiði, hafa tekið bannið, kúgunarstefnuna upp á stefnuskrá sína, þá geri eg mér ekki miklar vonir um þau. Þá mintist hinn hv. framsm. meiri hlutans (B. Þ.) á bannlög Finnlendinga. Honum hefir verið bent á það, að á Finnlandi eru engin bannlög og frumv. um þau er ekki samþykt, svo að ekki dugir að vísa til þess. En frumv. það, sem þar hefir komið fram í þessa átt, sannar ekkert annað en það, að nokkurum mönnum þar hefir dottið líkt í hug og nokkurum mönnum hér. Þó hefir þeim ekki komið til hugar, að fara eins langt og hér er gert; hér eru ákvæðin gerð miklu harðari, ómannúðlegri og meira kúgandi. Þetta er þá það, sem eg hefi sérstaklega að athuga við ræðu h. háttv. framsögum. meiri hlutans (B. Þ.); eg kann honum þakkir fyrir, hve framsetning hans var hófleg, eins og eg tók fram í upphafi ræðu minnar, og eg vil bæta við: óvanalega hófleg, þegar tekið er tillit til þess, hversu bannmenn hafa flutt þetta mál alla tíð. - Eg er ekki viss um, að eg geti stilt orðum mínum eins í hóf, en reyna mun eg það. Eg kom á fund í gærkveldi, er haldinn var um þetta mál, og var þar stutta stund. Þá var það tekið fram af aðal-ræðumanni, að nú væru mótstöðumenn bannsins hættir að tala um »princíp« og brot á persónulegu frelsi. Menn þyrðu ekki lengur að koma með þá mótbáru, að hér væri um viðsjárverð löggjafar-princíp að ræða. Þetta er ekki rétt, eins og bent hefir verið á, bæði við 1. umr. þessa máls og í áliti okkar minna hlutans í nefndinni. Eg skal þó ekki vera margorður um þetta nú. Annars hafa á ýmsum tímum komið fram ýmsar setningar frá bannmönnum, sem sýna, að ekki er gott að verja málstað þeirra. Þeir hafa oftlega blandað saman persónulegu frelsi og atvinnufrelsi. Eg er ekki faglærður maður í þessum efnum, en eg skal reyna að skýra sem bezt eg get, hvað eg legg í þessi hugtök. Með persónulegu frelsi, þá á eg við það, að hver einstakur maður er sjálfráður athafna sinna, þeirra er ekki koma í bága við athafnir annara manna. Því er hver maður sjálfráður að eta og drekka það, sem hann lystir, ef hann skerðir ekki rétt annara manna; enginn getur varnað honum þess. Hver maður má t. d. ferðast, tala og segja sínar skoðanir, ef hann skerðir ekki þar með rétt annara manna. Þetta frelsi hafa bannmenn sagt, að væri oft skert með löggjöfinni, t. d. með ýmsum samþyktar-ákvæðum, t. d. ýmsum reglum um fiskveiðar o. fl. En hér er um alveg óskylt mál að ræða. - Slíkar samþyktir eru skerðing á atvinnufrelsi einstakra manna til heilla fyrir heildina. Nú vil eg spyrja hina háttv. fylgismenn þessa máls: Ef það kemst inn í löggjöfina, að banna þeim að neyta áfengis, sem þess æskja, hvar eru þá takmörkin? Er þá ekki ástæða til þess, að verja heilsu landsmanna með því, að banna innflutning á tóbaki? Eitur er í því. Eða mundi ekki ástæða vera þá til þess, að hefta innflutning á kaffi? Þótt kaffi sé að vísu ekki beinlínis eitur, þá eru þó læknar yfirleitt á einu máli um það, að skaðlegt sé, að neyta mikils af því. Eg vildi vita, hvort háttv. fylgismönnum frumv. er ljóst, hvert þeir stefna með þessu frumv. Eg get búist við því, að þeir svari, að hér sé ekki líku saman að jafna, það sé sitt hvað neyzla kaffi og tóbaks og neyzla áfengis. - Eg get búist við þessu svari, því að hér er orðið um eins konar átrúnað að ræða, og það er eðli hvers átrúnaðar, annars væri það ekki átrúnaður, að horfa yfir og fram hjá öllum þeim mótbárum, sem átrúnaðurinn kann að mæta, og að svara þeim með frekyrðum og fullyrðingum. Við fengum að heyra það frá hlið bannmanna um daginn, þegar mál þetta kom fyrst fyrir deildina, hvað ofan í annað orð eins og »mesta fásinna«, »einstakur hégómi«, »stakur þekkingarskortur«, »markleysa«, »fjarstæða« o. s. frv., og í nefndaráliti meiri hlutans gera þeir sér hægt um vik og skifta öllum Íslendingum í 2 flokka, bannmenn og áfengis-átrúnaðarmenn. Þeirra átrúnaður leiðir þá til að ætla, að vér allir hinir trúum á áfengi! Þetta stendur beint í 1. málsgrein nefndarálitsins, þar segir svo: »Ávöxturinn af starfinu  Nei, vér trúum ekki á áfengi, það skal eg segja þeim í fullu bróðerni og trúnaði; meira að segja, vér játum fyllilega, að það er hinn mesti viðsjálsgripur, og að starfsemi G.-T., að opna augu manna fyrir skaðsemi ofnautnar áfengis hefir verið lofsverð og blessunarrík. En vér trúum á annað; vér trúum á framþróun sannarlegs siðgæðis og farsældar í skjóli lögbundins frelsis. - Bannmenn trúa á svipuna og lögmálið. Það er þarna, einmitt þarna í princípinu sjálfu, sem leiðir skilja, og þær leiða í gagnstæðar áttir og geta aldrei mætst, því að þeirra vegur leiðir beint til andlegrar ómegðar, en vor leið stefnir til sjálfsvirðingar og siðferðislegs farsældar-þroska. Þetta er mín skoðun, og skal eg ekki bera á móti því, að mér er þetta kappsmál, og að eg teldi mig gæfumann, ef orð mín gætu orðið til þess, að fleiri litu á málið frá mínu sjónarmiði. Það hefir verið minst á þjóðarviljann í sambandi við þetta mál, og bæði meira og minsta hluta nefndarinnar ber saman um það, að þjóðin vilji bannið. Við höfum sýnt fram á það í áliti okkar, því sem prentað hefir verið, að það er alls ekki rétt af hinum háttv. meira hluta, að telja það sem höfuðástæðu fyrir fylgi sínu við þetta mál, að þjóðin vilji það, að það sé þjóðarvilji. - Ástæður þær, sem þar eru færðar af okkar hálfu, hafa ekki verið hraktar og verða ekki hraktar. En eg skal reyna nú að færa fram nýjar skýringar um málið, sem ljóslega benda í sömu átt. Núna síðan þingd. tók þetta mál til meðferðar hafa bannmenn látið semja ritgerðir, er út hafa komið í blöðum og pésum, til þess að sýna og sanna ágæti bannsins. Nú, eins og svo oft áður, hafa þeir lagt afarmikla áherzlu á það, hvað bannlög hafi reynst ágætlega í Ameríku, einkum í ríkinu Maine, þar sem þeir segja, að þau hafi verið í framkvæmd mjög lengi eða síðan um miðja 19. öld. Þeir fara mörgum fögrum orðum um hið blómlega ástand í Maine, og alt á það að vera að þakka banninu. Þar á nefnilega ekkert að vera drukkið og engu eytt fyrir vínföng og ölföng, og því er fólkið orðið svo ríkt og því líður því svo einstaklega vel. Undur er skemtilegt að heyra þetta, og óskapleg fyrirmunun má það vera, að til skuli vera þeir Íslendingar, sem ekki láta sér segjast við þetta. En það er dálítið að athuga við þetta, og sýnir allgreinilega, hve ráðvandlega hér er fylgt máli. Aðflutningsbanni hefir aldrei verið framfylgt í Maine. Aðflutningsbann hefir ekki verið reynt til þessa dags nokkurstaðar í víðri veröld. Það, sem mönnum hér á landi hefir að undanförnu verið talið trú um að væri aðlutningsbann á ýmsum stöðum í Ameríku og víðar, er ekki annað en sölubann og »local option«, eða nokkurnveginn sama sem á sér stað á voru landi. Eg get hér borið fyrir mig blaðið »Scotsman« 5. þ. m. Þar segir frá því, að einmitt daginn áður, 4. marz, hafi farið fram atkvæðagreiðsla í St. Johns í Newfoundland um það, hvort þar skyldi komast á »local veto«, það er, hvort það skyldi lagt undir almenning, að veita vínsöluleyfi eða synja um það. Sú atkv.gr. fór svo, að tillagan um »local veto« var feld með rúmlega ?. Í sambandi við þetta getur blaðið þess, að hefði tillagan verið samþ., þá hefði þar með fengist hin fyrsta verulega tilraun með land, þar sem enginn mætti selja vín. Innflutningur og neyzla er þar öllum heimil sem annarsstaðar. Svona er þetta, en hvað hefir fólkinu verið sagt og hvað hefir verið prédikað? Jú, sölubann hefir lengi verið í Maine, og fyrir löngu tóku ýmis önnur af Bandaríkjunum upp þetta Maine-system. Einu sinni voru þau 15, sem höfðu leitt það í lög. Hve mörg þau eru nú, veit eg ekki; en árið 1900 voru þau ekki orðin nema 5 að Maine meðtöldu, og það er víst öðru nær en systeminu sé beitt stranglega. Í Manchester í New- Hampshire, einu þessara ríkja, sem talið er, að hafi haldið við Maines-systemið, er vínsala leyfð fyrir mjög hátt gjald, og er á þann hátt aflað fjár svo mikils, að nægir til að standa straum af mjög verulegum hluta af hinum opinberu gjöldum, og í hinum 3, Vermont, Kansas og North-Dakota, er lögunum ekki beitt nema í sveitahéruðum. Þetta, sem eg hefi sagt hér, er tekið eftir skýrslu frá 1901, og má vera, að það sé eitthvað öðru vísi nú. En eg skal taka það fram, að sú skýrsla, sem eg hefi nú vitnað til, er gefin af áhugasömum bindindismönnum. Það er ekki ófróðlegt að heyra það, að árið 1900 var drukkið í Bandaríkjunum öllum öl, sem nema mundi hér um bil 30 pottum á mann til jafnaðar. En í Portland, höfuðborginni í Maine, sjálfu bannríkinu, komu það sama ár um 57 pottar af öli á hvert mannsbarn, og þetta eigum vér svo að taka til fyrirmyndar, vér, sem ekki drukkum 1906, síðasta ár, sem eg hefi séð skýrslur um, nema tæpa 5 potta á mann, það er hér um bil 1/12 af því, sem drukkið er í höfuðborginni í mesta bannríkinu í Ameríku, sem mest er vitnað í. Enn má geta þess til fróðleiks og líklega til eftirbreytni, af því að það er í Maine, að í höfuðborginni Portland voru 1901 250 knæpur, þar sem selt var öl og annað áfengi til drykkjar, hverjum sem hafa vildi. Í ritum þeirra Péturs Zóphóníassonar, og D. Östlunds, sem verið var að útbýta meðal þingmanna um daginn, er það sagt fortakslaust, að aðflutningsbann hafi lengi verið og sé enn í Maine, og ættu þó þeir leiðtogar lýðsins að vita betur. Svona er ráðvendnin í agitationinni. Engum dettur víst í hug að halda því fram, að fortölurnar sem hafðar hafa verið fyrir fólkinu út um landið, hafi verið yfirleitt vandaðri eða betur rökstuddar, en það sem forhleypismenn bannstefnunnar eru látnir gefa út í prentuðu máli, til þess að hafa áhrif á skoðanir alþingismanna. Miklu fremur verður að telja líklegt, að þinginu sé einmitt boðið það besta, rökstuddasta og mest sannfærandi, sem til er - og það er þá svona, eins og eg hefi sýnt fram á. Og nú vona eg að flestir geti nokkurn veginn myndað sér ákveðna skoðun um það, hvernig atkvæða þjóðarinnar er aflað, um hve sannan og ábyggilegan þjóðvilja hér er að ræða, og hvað góða ástæðu háttv. meiri hl. hefir til þess að segja í nefndarálitinu með mesta hátíðabragði: »Þjóðin vill það«. Og svo loksins þetta: Séu fylgismenn bannsins hér á þingi fyllilega sannfærðir um sannleiksgildi og réttmæti þess máls, er þeir flytja, og séu þeir ennfremur sannfærðir um fylgi kjósenda landsins með því, hví þá í ósköpunum vilja þeir ekki fallast á till. minni hlutans, um að leggja mál þetta af nýju undir atkv. almennings?

Framsögumaður meiri hlutans (Björn Þorláksson) Eg hefi ekki margt að segja um ræðu frmsm. minsta hlutans (J. Þ.) Hann taldi frv. þetta ósamboðið siðuðum þjóðum. Einnig virtist það fá honum undrunar, að eg kallaði frv. Finna lög; en nú get eg frætt þann háttv.þm. á því, að hér hjá oss eru frv. kölluð lög frá alþ., er þau hafa hlotið samþ. beggja deilda. Eg nefni Finna, til þess að sýna, hve ósæmilegt það er, að segja að annað eins frumv. og þetta sé ekki samboðið siðaðri þjóð. Finnar eru að mörgu leyti fyrirmyndar þjóð, og væri oss engin skömm að líkjast þeim. Þá talaði háttv. frmsm. minsta hlutans (J. Þ.) einnig um það að lög þessi gengi of nærri eignarrétti einstakra manna, Það held eg sé fullkominn misskilningur. Einnig fórust honum orð á þá leið, að hér væri verið að koma upp nýrri, launaðri stétt manna. Þetta eru öfgar því einmitt meiri hlutinn sjálfur færði ákvæðið um þetta efni niður, svo að hér getur ekki verið um nein veruleg laun að ræða. Þótt honum þætti það skrítið að sumt skyldi ganga til uppljóstursmanna, get eg bent á, að slík lög hafa áður verið samin hér á alþ. Svo var ákveðið í lögunum frá 10. febr. 1888, fyrstu lögum okkar, sem lögðu nokkurt verulegt haft á vínsölu. Hann brúkaði líka eitt af þessum stóru orðum, sem ekki ættu að heyrast hér á þingi nefnilega þau: að við, með lögum þessum, gerðum okkur að skrælingjum eða Eskimóum. þetta átti að vera skammaryrði í munni þm.; þó væri máske engin skömm að líkjast þeim í siðferði, því landi vor Vilhjálmur Stefánsson, mikill fræðimaður, sem nú dvelur meðal Eskimóa, heldur því fram að þeir séu mjög vandaðir og siðferðisgóðir menn. Menn mættu líka gá að, hvað »skrælingi« þýðir, að minni ætlun er það sá sem kallar, æpir hátt, og í því tilliti mætti ef til vill kalla þá skrælingja, er hafa stærst og verst orð og vekja mesta háreysti. Þá skal eg að gefnu tilefni líka benda á það, að það er ekki verkefni bannlaganefndarinnar, að afla fjár fyrir tekjumissinn, er leiddi af aðflutningsbanni, heldur heyrir það undir verksvið skattamálanefndarinnar. Þá vil eg minnast á breyt.till. minsta hluta nefndarinnar (J. Þ.). Sumar miða þær til bóta, og er ekki óhugsanlegt, að einhverjar þeirra verði teknar til greina við 3. umr. Aftur raska sumar beinlínis grundvelli frumv. Niðurlagsákvæðið um það, að lög þessi skuli bera undir þjóðina og atkv.gr. fara fram á ný, finst mér algerlega óþarft og ekki viðeigandi. Mér fanst háttv.þm. (J. Þ.) eða minsti hlutinn, gera lítið úr atkv.gr. á síðastliðnu hausti; en til þess hefir hann engan rétt, og eg mótmæli því hátíðlega, að sú atkv.gr. hafi ekki lýst sönnum og eindregnum vilja þjóðarinnar. Nú skal eg þá snúa mér að háttv. framsm. minni hlutans; eg þarf ekki að tala um ræðu hans, því hún var í fullu samræmi við nefndarálitið. Hann segir svo framsm., háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.), að einkennilegt sé, að maður skyldi vera tekinn í nefndina, er ekki hafi verið kosinn af þingdeildinni. Víst þykist eg vita, að ógjarna muni hann hafa viljað að eg ætti þar sæti. En nú er, sem er, og verður ekki viðgert. En fyrst eg hefi verið svo heppinn að komast hér að, skal eg reyna að nota tækifærið til að reyna að hrinda nokkrum blekkingum hans og villum í þessu máli. Ekki er það mín skuld, þótt háttv. framsm. hafi ekki meiri þekkingu til að bera í þessum efnum, en nú kemur í ljós. Hann hefir altaf reynt að vera þrándur í götu þessa velferðarmáls, er hér ræðir um, mér liggur við að segja staðið oft í slíkum sporum í tilliti til annara velferðarmála þessarar þjóðar, og nú stendur hann. Eg get frætt þennan háttv. framsm. (J. J., S.-Múl.) á því, að þessi sannindi, sem vér aðflutningsbannsvinir berjumst fyrir, eru altaf að fá meiri og meiri alþjóða viðurkenningu. Bannlagaleiðin er stöðugt að verða almennari, en hún hefir verið. Finnland hefir samþ. aðflutningsbannlög, og mörg fylki Bandaríkjanna hafa um lengri tíma búið undir bannlögum. Skal ekki fara út í það, hvort heldur eru bannlög á sölu eða aðflutningi. Þá stendur í þessu sæla minni hluta áliti, að bannlög eigi ekki að ganga svo langt, að varðveita fullveðja, fullþroskaða og fullvita menn fyrir sjálfum sér. En hvenær eru menn andlega og siðferðislega fullþroskaðir ? Og þó menn séu fullvita yfir höfuð, og jafnvel miklir vitmenn í sumu, geta þeir í einstöku greinum verið óvitar, svo að þjóðfélagið verði að taka í taumana við þá. Eg held að sumir okkar góðu gáfumenn hefði sannarlega mátt vera þakklátir fyrir, hefði þjóðfélagið í tíma viljað veita þeim stuðning í þessu efni. Það er álit minni hlutans, að bannlögin beri vott um þroskaleysi þjóðarinnar. Eg gæti kannast við það, ef þessu máli hefði hvergi í heiminum annars staðar en hér á landi verið hreyft. En þar sem að bannlögum hefir verið unnið, ekki einungis á Finnlandi, eins og eg hefi áður bent á, heldur einnig á Bretlandi og í Bandaríkjunum, og þar sem óhætt er að segja, að ekkert mál standi ofar á dagskrá heimsins en bannlögin, þá finst mér það vera hjákátlegt og óvit mikið, að bregða Íslendingum um þroskaleysi, þótt þeir leyfi sér að halda í sömu stefnu í þessu máli og helztu mentaþjóðir heimsins, og engin skömm væri fyrir Íslendinga, að verða á undan öðrum í þessu efni og gefa umheiminum góða og gagnlega fyrirmynd. Þá talar minni hlutinn um þá stefnu, sem sé hafin í Noregi gegn bannlögum og fer þar eftir ummælum blaðs, sem kom hér um daginn. En hér er tveimur málum blandað saman, og þess vegna ekki mikið á þeim að byggja. Sannleikurinn er sá, að bruggarar í Noregi hafa nýlega verið sviftir styrk, sem þeir hafa haft úr landssjóði til áfengisframleiðslu. Þess vegna hafa þeir hafið baráttu gegn Good-Templurum. Af þessu eru svo þau ummæli sprottin, að helztu menn þjóðarinnar norsku sé á móti bannlögum og eru tilnefndir í áliti minni hlutans þeir Michelsen, Björnson, prófessor Nansen, prófessor Sars o. s. frv. Eg hefi ekki »autoritets«-trú og byggi ekki mikið á nöfnum, en að einmitt Nansen sé full-ljós skaðsemi áfengisins, sýnir það, að hann bannaði að hafa áfengi í heimskautaför sinni og kom þar fram sem bannlagamaður og væri ekki ólíklegt, að hann væri með bannlögum yfir höfuð. Úr því að minni hlutinn nefnir nöfn, þá get eg bent á það, að eg var á fundi í gær, þar sem tekið var fram, að helztu menn landsins væru með aðflutningsbanni, svo sem landlæknir, biskup, ráðherraefnið og háyfirdómarinn. Eg vil sérstaklega leggja áherzlu á hinn síðastnefnda, af því að maður honum náskyldur bað um á fundinum í gær að hlífa bróður sínum við þeirri ærumeiðing, að kalla hann aðflutningsbannlagamann, en síðan hefi eg séð skjal, sem háyfirdómarinn hefir skrifað undir og þar sem hann tjáir sig vera fylgjandi slíku banni. Þá talar minni hlutinn um tekjumissinn og reynir að benda á, að uppbót áfengistollsins, sem nú er, muni eftir að bannlögin koma í gildi, mestmegnis lenda á þeim fátækustu. Þetta er ekki á neinu bygt. Við getum ekki séð enn þá, hvernig þessu verður komið fyrir, en skattanefndin hefir látið það í ljósi, að ekki muni verða miklum vandkvæðum bundið að finna gjaldstofn til að bæta landssjóði tekjumissi af aðflutningsbanni. Þessi ástæða er því fallin. Þá hefir minni hl. lýst yfir, að hann væri því hlyntur, að áfengistollurinn rynni í heilsuhælissjóð. Eg teldi það ósæmilegt að verja áfengistollinum, þessum blóðpeningum, til heilsuhælisins, og held að finna mætti mörg og miklu betri ráð til þess að halda því uppi. Þá benda þeir á, að verja víntollinum til þess að efla sannarlegt sjálfstæði landsins, og skal eg með leyfi háttv. forseta lesa upp örfáar línur, sem hljóða svo: »Væri t. d. myndaður sérstakur víntollssjóður, til þess að efla sannarlegt sjálfstæði landsins í verzlun og viðskiftum við aðrar þjóðir, til þess að eignast skip til millilandaferða og flutninga, til þess að eignast sjálfir skip til strandvarna o. fl. þá mundi enginn geta neitað því, að hér væru þarfaverk unnin með léttu og ótilfinnanlegu móti«. Mig furðar á því, að þm., sem setið hefir á þingi nær 2 tugi ára, skuli ekki hafa komið með þessa tillögu fvr. Annars skoða eg þetta svo, að því sé kastað fram til þess að eins að spilla fyrir málinu. Þá hefir minni hl. hneykslast á því, að meiri hl. nefnir áfengisnautnina þjóðarböl. Sjálfsagt væri hægt að sýna með tölum, að mjög mikið ilt leiðir af áfengisnautninni hér á landi og að hér er um sannarlegt þjóðarböl að ræða, en þó vil eg taka það fram, að hér er ekki einungis að ræða um þjóðarböl, heldur heimsböl, því áfengis er als staðar neytt, og als staðar stafar ilt eitt af því. Það lítur út fyrir, að minni hl. hafi aldrei litið í neinar skýrslur eða bækur um þetta efni, en eg er svo heppinn að eiga bók með skýrslum frá mörgum löndum einmitt um þetta efni og skal eg lána framsögumanni minni hl. bókina, ef hann vill, til þess að hann geti fengið nýja og betri þekkingu um málið. Þá vill minni hlutinn segja, að þjóðarviljinn hafi ekki komið fram 10. sept. í haust. Það er staðreynd fyrir því að ? allra, sem greitt hafa atkv., hafa verið með aðflutningsbanni og atkvæðagreiðslan var leynileg og algerlega frjáls. Auðvitað er það satt, að það, að þjóðin greiðir svona atkv., að vilja hafa aðflutningsbann, er mikið að þakka því fé, sem veitt hefir verið úr landssjóði og sem háttv.l.þm. S.-Múl. (J. J.) hefir sjálfur greitt atkv. með, og það fé hefir sannarlega borið góðan ávöxt. Þá er minni hlutinn að tala um ofsa og biðja þingið að varðveita þá menn sem eru á móti banninu fyrir kúgun og eyðileggingu, sem tillögur bannlagavina hafi í för með sér. Eg held að það liggi beinast við að tala um ofsa frá hálfu minni hlutans, því að hann heldur því fram, að minni hlutinn eigi að ráða lögum og lofum, þvert á móti viðtekinni reglu um allan heim, og sem einnig kom hér fram í stóru máli á þessu þingi; þegar ráðherrann sagði af sér völdum, þá beygði hann sig í fyrir meiri hlutanum. Hér kemur nefnilega ofsi og ofstæki fram hjá minni hlutanum og kemur það vel í ljós hjá honum, þar sem hann segir í bráðabirgðarákvæði sínu, að ? atkvæðisbærra manna skuli ráða því, hvort lög um aðflutningsbann skuli verða samþ. Þá er í þessari till. minni hlutans gert ráð fyrir, að lögin komi ekki í gildi fyr en 1916 og það af þeirri ástæðu, að þá sé útrunninn veitingaleyfistími ýmsra þeirra, sem nú verzli með vín. Eg veit ekki betur, en að margir þeirra, sem vín selja eða vínveitingaleyfi hafa, geti endurnýjað það á 5 ára fresti og gætu þeir verið búnir að leysa leyfi aftur fyrir 1916, svo að þýðingarlaust er að binda framkvæmd vínsölubannsákvæðanna við það ár. Hvað því viðkemur að greiða atkv. á ný, þá vil eg segja, að sú atkvæðagreiðsla sé meiningarlaus, þar sem atkvæði hafa farið fram fyrir rúmu missiri. Í Finnlandi fór engin atkv.-greiðsla fram og tóku löggjafar þjóðarinnar sér það vald, að samþykkja aðflutningsbannslög. Meiningin hjá minni hlutanum er að drepa málið, og hefði því alveg eins getað sagt, að atkvæðagreiðsla skyldi fara fram árlega, eða að lögin mætti ekki ganga í gildi á meðan 3 Jónar væru á móti þeim. Í því hefði verið meining. Hvað snertir tillögur minsta hluta nefndarinnar, þá legg eg til að þær verði feldar við þessa umræðu, þær gætu kannske sumar af þeim komist að við 3. umr. málsins. Vona, að deildin leyfi málinu að ganga óhindrað til 3. umr.

Pétur Jónsson Það sem kom mér til að standa á fætur var það, að mér þótti háttv. framsögum. (B.Þ.) gera það ómaklega að draga fjarverandi menn inn í þessar umræður og heldur ekki skýra rétt frá. Hann fer að skýra frá orðum, sem féllu á prívatfundi og skírskotar til skjala, sem ekki liggja fyrir þinginu. Hann segir, að Steingrímur bróðir minn hefði sagt í gærkveldi á stúkufundi, að háyfirdómarinn væri á móti aðflutningsbanni. Það sem Steingrímur lýsti var það, að háyfirdómarinn væri á móti þessu frumv., sem hér er um að ræða. En annars skal eg ekki blanda mér inn í það. Þá skal eg fara örfáum orðum um málið sjálft. Háttv. framsm. (B. Þ.) sagði, að það mundi ekki vera meira en ?10 hluti af fermdum mönnum á móti aðflutningsbanni.  (Björn Þorláksson: Eg sagði ?)  . Eg ætlaði ekki beinlínis að fara mótmæla þessu. Einungis vildi eg benda á hitt, að mál þetta hefir verið flutt af miklu kappi, og »agiterað« mikið frá hálfu bannmanna, en ekkert verið gert frá hinna hálfu, sem því hafa verið andstæðir. Menn þekkja að eins aðra hlið málsins, áfengisbölið, og það vilja menn fegnir losast við eftir mætti, og því er það létt verk að fá menn til þess að greiða atkvæði til að vinna bug á því böli, ekki sízt þegar gert er jafn mikið úr því böli og gert hefir verið af bannmanna hálfu. En það verður að gæta að því, sem ekki virðist hafa verið gert hingað til, að það eru fleiri leiðir til að vinna á móti áfengisbölinu en bannleiðin, og skal eg þá fyrst nefna frjálsan félagsskap. Má þar til nefna Good-Templarafélagið, það og önnur bindindisfélög hefir komið miklu áleiðis í því að breyta hugsunarhætti manna, svo að nú þykir það ekki sæmandi að vera ölvaður á almannafæri. En nú er sem þeim þyki örðugasti hjallinn eftir, en það er að losast algerlega við áfengið úr landinu. Annar vegurinn er að hindra vínbölið með löggjöf á einn eða annan hátt, án þess að um aðflutningsbann sé að ræða, t. d. lögskipa hegningu fyrir ósæmilegt athæfi og framferði sökum ölvunar; ennfremur að hindra vínsölu. Þessi vegur hefir verið notaður hér að nokkru. Það hafa verið lögð mikil höft á vínsölu, svo að á stórum svæðum landsins er engin vínsala. Þetta hefir allmjög dregið úr vínbrúkun. Nú mætti ætla, að áður en þriðja leiðin, bannlagaleiðin, væri reynd, væri komið í lög fyrir nokkru að hegna fyrir velsæmisbrot í stað þess að virða mönnum til vorkunnar, þegar þeir í ölæði gera þetta eða hitt, sem ódruknum mönnum er naumast þolað og hafa ölæði jafnvel til mildunar lagahegningu. Það hefir verið talað um hve margir séu með bannleiðinni og atkv.gr. höfð til sönnunar. En hve margir eru, sem þekkja þriðju leiðina, algert aðflutningsbann? Hve margir eru þeir, sem vita, hvað bannlög eru? Í stuttu máli: hve margir af þeim sem greiddu atkvæði með aðflutningsbannsleiðinni þektu hana, eða gátu dæmt um hana í sambandi við hinar leiðirnar, sem talsvert eru kunnar? Það mun óhætt að fullyrða, að ekki ?10 þeirra manna, sem greitt hafa atkvæði um þetta mál, þekkja það og geta um það dæmt. Hvað er þá að byggja á atkvæðagreiðslu, sem byggist sjálf á slíkri vanþekkingu? Fyrst þarf að sanna og gera öllum ljóst, sem greiða eiga atkvæði í málinu, að hverju leyti og hvernig lögin muni gripa inn í athafnir einstaklingsins. Þetta er enn sem komið er engum vel ljóst, jafnvel eigi flytjendum þessa máls. Hve margir hafa jafnvel séð þetta frumv., sem hér liggur fyrir. Eg held það hefði komið hik á margan að játa aðflutningsbanni, ef hann hefði séð þetta frumv., og þó myndi athugavert að hafa það mildara, en það er. Eg hefi orðið var við nógu mikinn alvöruskort hjá almenningi þessa lands, til þess að eg veit, að þótt hann í orði sé einhverju meðmæltur er hann það ekki alt af í verki. Og ilt er að reka sig á það þá fyrst, er þetta frumv. er orðið að lögum, að þjóðin fylgir því eigi með alvöru til framkvæmda. Þjóðin þarf að sjá þetta frumv., svo hægt sé að byggja á atkvæði hennar, treysta því loforði hennar að hún sé reiðubúin að halda þessi lög og halda þeim í heiðri. Hve margir af þeim, sem játað hafa og játa nú aðflutningsbanni, eru albúnir að standa á verði fyrir hlýðni við bannlög? Eg hefi talað við ýmsa Good-Templara og bindindismenn, sem helzt vildu að aldrei kæmi til þessa lands nokkurt áfengi, en álitu þó algert aðflutningsbann óheppilegt fyrir þjóðina. Þessir menn líta á ábyrgðarhlið þessa máls. Og það er rangt að telja alla bindindismenn vínbannsmenn, og alla sem eru á móti aðflutningsbanni Bakkusarvini, eins og hér hefir klingt í umræðunum. Dæmið, sem tekið var hér um Friðþjóf Nansen, er hann bannaði alla vínnautn í heimskautaför sinni, er heldur eigi heppilegt. Það er engin þræta um að vínnautn er skaðleg oft og tíðum og í sumum tilfellum alveg hættuleg, eins og t. d. í norðurförum. Þar var því rétt, að banna hana af því líka að vandalaust var að framfylgja því banni, svo það væri haldið. Nansen er því í engri mótsögn við sjálfan sig, þó hann viðhafi vínbann í þessum kringumstæðum, en sé á móti í almennum kringumstæðum. Eg fyrir mitt leyti vil heldur ekki hafa áfengi á mínu heimili, og hefi heldur ekki haft það. En þeir sem vanir eru að brúka vín og fara með það án skaða fyrir aðra álíta það skerðing á frelsi sínu, að þeim sé alveg varnað vínnotkunar, sem er að öllu leyti á þeirra ábyrgð, og í alla staði óskaðleg að þeirra áliti. Meðan það eru margir mentaðir og vel siðaðir menn, sem þannig eru hugsandi, er algert aðflutningsbann nauðung fyrir þeirra réttlætistilfinning, og skerðing á réttmætu einstaklingsfrelsi, og þess vegna er eg á móti því.

Skúli Thoroddsen Eg verð að geta þessa, að mér er ánægja að því, að þetta mál kom fram á þingi, og óska að það fái góðan byr. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.), áleit aðflutningsbannið skerðing á eignarrétti; en ekki get eg verið honum samdóma um það, því eg sé ekki, að menn þurfi að bíða eignatjón af því, þótt lög þessi verði nú samþykt, þar sem nær þrjú ár líða, unz þau ganga í gildi, og ætti því öllum að vera hægðarleikur, að haga áfengiskaupum sínum þannig, að þeir hafi eigi miklar birgðir við áramótin 1911 og 1912, og þótt þeir, sem áfengis neyta, gerðu sér þá glaðan dag á gamlárskvöld 1911, hafa víst mótstöðumenn bannsins ekkert á móti því. Framsögum. minni hlutans (J. J.) taldi þá eiga rétt til skaðabóta, er vínsölu- eða vínveitingarleyfi hafa, er lög þessi öðlast gildi; en menn þessir borga einungis víst árgjald í landssjóð, ef þeir nota leyfið, og virðist því eigi ósanngjarnt, að líta svo á, sem það hafi verið þegjandi áskilið, að leyfið gæti þó því að eins gilt allan tímann, að sala áfengis yrði eigi óheimiluð af löggjafarvaldinu. Þingið hefir t. d. með lögum bannað sölu ósútaðra húða, er var talsverður hnekkir fyrir kaupmenn, sérstaklega þar sem erfitt er að fá innlent skóleður, og mintist þar enginn á skaðabætur. - Annars er það dómstólanna, að skera úr þessu atriði, ef til kemur. Þá áleit háttv.þm. Rvík. (J. Þ.), að lög þessi gengju of nærri persónulegu frelsi manna. Svo má segja um mörg lög, því að oft verður að takmarka hið persónulega frelsi af því, að almenningsheill krefst þess. - Nú vitum vér allir, hvílíkt tjón stafar af áfengisnautninni, bæði í efnalegu og siðferðislegu tilliti, og hvaða eymd og hugraunir hún þráfaldlega bakar konum og börnum drykkjumannanna, auk þess skaða, sem áfengisnautnin bakar sveitarfélögum og landinu í heild sinni. Eg veit eigi, hvar ræða er um almenningsheill, ef eigi þegar um útrýmingu áfengisbölsins ræðir. Algerður misskilningur lýsti sér í ræðu háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) er hann lét í ljósi, að menn ættu með að fara með sjálfa síg, eins og hverjum þeirra þóknaðist. Þetta er algerlega rangt. Vér eigum allir, hver um sig, að vera starfandi meðlimir þjóðfélagsins, og það á því heimtingu á, að menn séu eigi eins og skynlausar skepnur, heldur verkfærir, er sjúkdómar eigi hamla. En hversu marga nýta menn hefir vínið eigi svift starfslöngun og þoli? Þá taldi sami maður það varhugavert, hve afar-há laun væru ætluð fyrir uppljóstur, er gætu valdið því, að ýmsir færu að gera sér það að féþúfu, að koma upp um náungann, og virtist honum það spilla hugsunarhætti manna, gera menn að verri mönnum, að vera að segja eftir öðrum. - En þessi hugsunarháttur, sem er mjög almennur hér á landi þarf að hverfa, og það er meira að segja bezt fyrir þá, er svívirðileg lögbrot fremja, því vorkunnsemi við slíka menn er á röngum stað, og vel getur farið svo, að maðurinn sjái að sér og bæti ráð sitt, ef upp um hann kemst, en sökkvi ella enn dýpra. Mér fellur það illa í áliti minni hlutans, að kalla þá, sem lögin brjóta: »sjálfstæða og góða drengi«, því þetta er ekki, og getur aldrei orðið rétt. Hinn háttv. minni hluti skírskotar til félagsskapar þess, sem verið er að koma á fót í Noregi, og byggir mikið á því, að við hann eru ýmsir nafnkunnir menn riðnir. - En það, að þessir menn ætla sér, að berjast gegn útrýmingu áfengis í Noregi, sýnir, að þegar um réttan skilning á skaðsemi áfengis ræðir, þá eru þeir sjálfir skamt á leið komnir í þessu efni, hvað sem öðru líður, og eiga því eigi að vera til fyrirmyndar, heldur þvert á móti til viðvörunar. Sú mótbára, að landssjóður bíði hnekki, vegna þess, að áfengistollurinn fellur úr sögunni, það er rétt. En þar sem þetta er samkv. atkv.gr. sjálfrar þjóðarinnar, verður að líta svo á, sem hún sé fús á, að leggja á sig þær byrðar, sem útrýming áfengisins óumflýjanlega hefir í för með sér. Nú stendur svo vel á, að ný skipun tolla- og skattamála er í undirbúningi, og verður þá að sjálfsögðu ráðin bót á þeim tekjumissi, sem hér um ræðir. Háttv. 1. þingm. S.-Múl. (J. J.) tók það fram, að þjóðin hefði ekkert sagt um þetta frumv. Það er að vísu satt, þjóðin hefir ekki sagt neitt um það, eins og það er orðað í einstökum greinum, en sú spurning hefir verið lögð fyrir hana, hvort hún vildi útrýma áfenginu úr landinu eða ekki. Hitt varð hún að sjálfsögðu, að ætla þinginu, eða skoða sem hlutverk þess, að taka ályktun um hin einstöku atriði málsins, eða koma því í þann búning, sem bezt þætti fara á. - Hvað hegningar-ákvæðin snertir, skiftir og í rauninni ekki miklu, hvort þau eru hörð eða lin. Þá lagði hinn háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) mikla áherzlu á það, að þessi lög væru svipa á þjóðina, í stað þess, að framþróun alls siðgæðis ætti að spretta af innri hvöt; en eg vona, að hinn háttv. þingm. og aðrir verði mér samdóma um það, að all-oft sé alls ekki unt, að knýja fram siðgæði með góðum fortölum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að menn geta varið löngum tíma, til þess að tala um fyrir drykkjumanni, og þó ekki unnið neitt á. Drykkjumaðurinn lætur sér ekki segjast af öðru en þvingun, nema ef vera kynni, að hann einhvern tíma fengi viðbjóð á athæfi sínu, ef hann væri svo djúpt fallinn, að hann væri sí og æ liggjandi í rennusteinunum, og þó eigi nærri einatt, sem það hrífur. Hinn háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) sagði, að umræður um þetta mál hefðu verið mjög einhliða hér á landi, eða að eins snúist um aðra hlið þess. En það er sannarlega ekki sök aðflutningsbannsmanna, þótt svo hafi verið. Það er að eins vottur þess, að hinir hafa ekki treyst sér til, að hrekja mál bindindismanna eða eigi hirt um það, og þess vegna haldið að sér höndum. Á hinum háttv. þingm. S.-Þ. (P. J.) var svo að skilja, sem hann vildi fara hér milliveg: vildi hegna fyrir, ef menn væri svo ölvaðir, að þeir fremdi brot á velsæmi í almanna augsýn, og láta þar við sitja. - En því verður eigi neitað, að enn betra er, að glæpir séu með öllu hindraðir, verði því komið við; það er t. d. ekki hægt að hindra þjófnað, jafnvel sjaldnast, þótt menn hafi lokaðar hirzlur, en ákjósanlegra mundi það þó þykja, ef tök væru á. - Og að því er áfengisnautnina snertir, þá eru tök á því. Eg skal svo ekki tala meira um þetta mál, en vona, að tillaga meiri hlutans verði samþykt; en einstök atriði, sem athugaverð kunna að þykja, mætti laga við 3. umræðu, ef þurfa þykir. Að því er till. minni hlutans snertir, (J. J. S.-Múl. og J. J. N.-Múl.) miða þær í raun og veru ekki að öðru, en að fella. Eg skal að lokum geta þess, að það er svo langt frá, að bannið setji skrælingjamót á Íslendinga, að það yrði þeim miklu fremur til sóma, að verða á undan flestum öðrum þjóðum í þessu efni.

Framsögumaður minni hlutans (Jón Jónsson, 1. þm. S.-Múl.): Háttv. þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) sagði margt og mikið til að hnekkja skoðun okkar minnihluta manna, er við höfum látið í ljósi bæði í nefndaráliti okkar og hér í deildinni. Eg skal nú ekki fara að rekja lið fyrir lið alt það, er hinn hv.þm. sagði, heldur að eins benda á einstök atriði. Fyrst vil eg þá benda á það, að hann sagði í upphafi ræðu sinnar, að drykkjuskapur og brot á lögum þessum væri glæpur. Þetta endurtók hann svo síðar í ræðu sinni. Eg veit það vel, að Good-Templarar vilja kalla þetta glæp, en það er engan veginn viðurkent af réttarmeðvitund íslenzku þjóðarinnar. Og ekki munu þeir menn margir utan Good-templar-reglunnar, er vilji kalla þau brot, sem framin kynnu að verða móti lögunum, óheyrilegan glæp - það er langt frá því! Eg vil því vekja athygli hinna háttv. flutnm. þessa frumv. á því, að það er langt frá réttarmeðvitund þjóðarinnar, að skilja þetta mál á sama veg og þeir, og eg vona fastlega, að þess verði langt að bíða. Þar sem eg tók það fram, að staðfesting frumv. væri skerðing á persónulegu frelsi manna, þá tók háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) þar dæmi til samanburðar: Það væri ekkert nýmæli í löggjöf þjóðanna, að gerðar væru ráðstafanir til að vernda verkamenn. En fyrir hverju? Líklega fyrir auðvaldinu  (Skúli Thoroddsen: fyrir þekkingarskorti sjálfra þeirra)  . En þetta dæmi fór algerlega fram hjá - það snerti engan veginn setningar okkar, heldur ræðir um takmörkun á atvinnufrelsi. Okkar setningar standa óhraktar, og geta ekki orðið hraktar. Hinum háttv.þm. þótti ekki mikið í það varið, að merkir Norðmenn væru á móti bannlagastefnunni. Hann sagði, að það sannaði ekki annað en það, að þessir menn væru skamt á veg komnir, að því er siðgæði snertir. Tek eg þetta hér upp til þess að það falli ekki niður, þessi dómur er svo einstaklega einkennilegur. Fleiri voru setningar hins háttv.þm. eftirtektaverðar. Þar sem varatillaga okkar fer fram á, að framkvæmd laganna sé frestað og að málinu sé skotið til þjóðarinnar á ný, þá finst hinum háttv.þm. þetta vera hið sama sem að fella frv. Þetta bið eg menn að athuga vel, því að meiningin getur ekki verið önnur en sú, að bannmenn treysta því ekki, að málið yrði samþ. á ný og vilja því ekki sleppa þessu tækifæri. Og þegar þeir eru búnir að æsa þjóðina til þessarar atkv.gr. með hinni alkunnu »agitation«, þá segja þeir: »Þjóðin vill það«. En þetta sýnir ljóslega, hve lítt þeir treysta þjóðinni, er þeir þora ekki að bera málið undir hana á ný. Þá sagði hinn sami háttv.þm., að þjóðin mundi láta sig litlu skifta, hvernig lögin yrðu úr garði gerð. En þetta er að eins spádómur, og eg spái þar alt á annan veg, því að þegar þjóðin sér lögin, þá mun henni áreiðanlega finnast, að hana skifti þetta miklu. Hitt má að vísu til sanns vegar færa, að lítið hefir verið unnið á móti bannlaga-»agitationinni«, en ekki stafar það af því, að vér höfum ekki treyst oss að andæfa því. Eg get sagt það hreinskilnislega frá mínu brjósti, að mér er þetta kappsmál, mér er það kappsmál að enginn klafi sé lagður á þjóðina; hins vegar hefi eg ekki áður barist neitt móti þessari stefnu vegna þess að eg trúði ekki, að nokkur mundi dirfast að bera fram þannig lagað frv. Mér kom það sannarlega á óvart, og öllum Íslendingum má koma það á óvart. Má í þessu sambandi minnast á ávarp Stórtemplars fyrir hönd Stórstúkunnar fyrir kosningarnar í haust. Þar var það tekið fram, að kjósendur skyldu ekki láta bannmálið hafa nein áhrif á þingkosningar, heldur skyldi þar ráða sambandsmálið eitt. Þessi ummæli hljóta að hafa vakið þær tilfinningar hjá mönnum, að þessu máli, bannmálinu, yrði ekki haldið fram nú; það gat því ekki hafa vakað fyrir þjóðinni, að nú yrðu úrslit þessa máls. Í riti einu, er út kom á dögunum, er komist þannig að orði, að »stolist« hafi verið að þjóðinni. Eg vil þó ekki gera þessi orð að mínum, en hinu held eg fram, að þjóðin hafi ekki getað búist við því í haust, að málið skyldi nú útkljáð á þinginu. Skal eg þá ekki fara frekar út í það sem háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) sagði, en vil minnast á ýms atriði úr síðari ræðu háttv. frmsm. (B. Þ.). Það verða að eins sundurlausar athugasemdir. - Hann fór mörgum orðum um það, sem honum þótti óviðurkvæmilegt í nefndaráliti okkar minnihluta mannanna, t. d. þar sem þar segir á einum stað, að almenningur mundi oft ekki telja brot á þessum lögum ósæmilega athöfn. - En þessi orð okkar færði hann út úr réttu sambandi. Við höfum þar að eins gert ráð fyrir, að lögin yrðu brotin og að hegning lægi við, er mönnum mundi þykja ósanngjörn - og alls ekki álíta athöfnina ósæmilega. Hann fór einnig mörgum orðum um það - eins og mönnum er tamt í þessu efni - að takmörkun áfengisnautnarinnar væri nú mjög á dagskrá, og skal eg ekki rengja það. En hann fór þar of langt, sagði t. d. að engilsaxneska þjóðin hneigðist algerlega að banni. Eg veit nú ekki betur - þótt eg sé ekki vel fróður í því efni - en að Englendingum sé þetta mjög fjarri skapi, og miklar líkur til, að á Englandi geti aðflutningsbann aldrei orðið lögleitt. Þá get eg heldur ekki verið hinum háttv.þm. samdóma um það, að ekki ætti við að verja þessum blóðpeningum - áfengistollinum - til styrktar heilsuhælinu. Munu þessi ummæli aðallega stýluð móti frumv. því, er nú er hér á ferð í deildinni um þetta efni. En eg er hér á gagnstæðri skoðun, lít svo á, að hinn háttv.þm. tali hér meira af tilfinningu en »praktiskri pólitik«. Því að mér finst það einmitt hyggilegt, að láta einn óvininn yfirstíga annan, láta Bacchus ráðast á berklana. Þetta virðist mér hyggilegt og heillavænlegt. Hinn háttv.þm. talaði mikið um það, að við minnihluta menn vildum beita ofsa og kúgun. Eg fæ ekki skilið, hvernig honum dettur slíkt í hug, því að það, sem hann hefir fyrir sér í þessu efni eru þau ummæli okkar, að við krefðumst verndar þingsins gegn því, að meiri hlutinn kúgaði minni hlutann í þessu máli. En hann komst að þeirri niðurstöðu, að það væri óhæfa, ef minni hlutinn beygði sig ekki hér sem annarstaðar fyrir meiri hlutanum. Þó að það sé oftast talið sanngjarnt, að minni hlutinn ráði ekki, þá hefir hann þó oft veto, þ. e. hann getur neitað framkvæmd þess, er kemur í bága við hagsmuni hans. Þessa eru mörg dæmi, bæði í »privat«félögum og í lífinu. Eg held því fast fram, að það er sanngjörn krafa, að þingið verndi þessa ? hluta gegn bráðræði hinna ?, svo að málið verði þó að minsta kosti íhugað rækilega. Þá lét hinn sami háttv.þm. undrun sína í ljósi yfir því, hve þroskalaus eg væri eftir þeirri æfingu, sem eg hefði þó fengið á þingi. Skal eg alls ekki neita því að svo sé, eg vildi óska að eg væri þingstörfunum betur vaxinn en eg er, en eg mun nú ekki einn um slíkt þroskaleysi. Hinn háttv.þm. hefir sjálfur sagt, og allir vita það líka, að hann hafi mikið unnið að þessu máli, en þó er hann ekki kominn lengra en það, að hann ruglar hér saman vínsölubanni og aðflutningsbanni. Hann sagði t. d. áðan, að 40 miljónir manna væri undir banni í Bandaríkjunum, en þetta snertir alls ekki það, sem eg sagði, því að þar er sölubann, en ekki aðflutningsbann. Það er sá mikli munur. Og aðflutningsbannið gengur mjög nærri persónulegu frelsi manna, en sölubannið er aðeins skerðing á atvinnufrelsinu. Eg get naumast skilið, hvernig jafnvitrir menn og margir þeirra eru, er hér eiga hlut að máli, hafa getað komist upp á þetta sker. Hinn háttv.þm. blandaði enn fremur saman bindindi og aðflutningsbanni. Þetta er nú reyndar ekki nýtt, það hefir oft verið gert. Í fyrstu ræðu sinni mintist hann á ungmennafélögin í þessu sambandi, og af því að hann hefir ekki svarað spurningu minni viðvíkjandi þeim ummælum, þá verð eg að líta svo á, að hann hafi lagt að jöfnu bindindi og aðflutningsbann. Munurinn er þó mikill, eins og eg hefi margtekið fram. Hann gerði heldur ekki greinarmun á aðflutningsbanni og bindindi, þar sem hann mintist á, að Friðþjófur Nansen hefði ekki leyft að hafa áfengi í norðurheimskautsför sinni. Það var að vísu rétt, að Nansen bauð bindindi á sjálfri förinni, en hann vildi ekki þar með banna heilli þjóð aðflutning eða neyzlu áfengis. Þar var því mikið djúp í milli, og er furða að menn skuli þráfaldlega gera sér lítið fyrir og stökkva yfir það djúp. Eg get nú látið hér staðar numið að sinni, en mun síðar taka til máls, ef þörf gerist. Í tilliti til þess, hve miklu Íslendingar eyða í áfengiskaup árlega, skal eg geta þess, að fyrir nokkrum árum var í Englandi drukkið á einu ári svo mikið af vínföngum og ölföngum, að það nam yfir 40 kr. á hvern mann, en árið 1906 var á Íslandi drukkið fyrir 1½ kr. á mann, ef frá er dreginn kaupmannshagnaður, tollur og það er útlendingar neyta og borga. Það var ekki mikið í samanburði við Englendinga. Þegar svona stendur nú á, virðist ekki ástæða til að gera viðsjála löggjafartilraun, sem gæti orðið hættuleg þjóðinni. Aðrar þjóðir sitja hjá á meðan vér brjótum ísinn og stara á oss eins og eitthvert heimsins furðuverk.

Jón Jónsson (N.-Múl.): Eg beið með að tala þangað til eg fengi að heyra álit lögfræðinganna. Eg get ekki neitað því, að mér finst gengið fullnærri stjórnarskránni í 9. gr. frv. Að vísu er þó nokkuð bætt úr með breyt.till. nefndarinnar, þar sem gert er ráð fyrir, að þeir, sem vínveitinga- og vínsöluleyfi hafa, skuli fá tiltölulega uppbót, ef leyfistíminn verður ekki útrunninn, þegar lögin ganga í gildi, en enga uppbót eiga þeir að fá á þeim tolli, sem þeir hafa borgað af vörum þeim, sem þeir eru skyldaðir til að láta flytja af landi burt. Eg sé ekki betur en hér sé gengið nokkuð nálægt þeim rétti, sem menn hafa samkvæmt stjórnarskránni. Í 10. gr. er talað um það, að heimilisrannsókn skuli fram fara hjá hverjum þeim, sem grunaður er með rökum um óleyfilegan aðflutning eða óleyfilega sölu áfengis, og finnist áfengi í vörzlum hans, skal hann skyldur að sýna vottorð um, hvaðan hann hafi fengið það. Við þessa gr. vill meiri hluti nefndarinnar gera breytingu, sem eg verð að segja að er að mínu áliti til þess verra. Í frumv. eru engin ákvæði um sektir, en í breyt.till. nefndarinnar er það talið brot gegn 1. gr. frumv., ef maðurinn getur ekki sýnt sönnunargögn þess, hvaðan honum eru komnar birgðirnar, og varðar því í fyrsta skifti sektum frá 200-2000 kr. í augum þeirra, sem óttast hörð ákvæði, er þessi breyting til hins verra. Auk þess hefi eg litið svo á, að hér væri gengið nærri stjórnarskránni, sem segir »að heimilið sé friðheilagt«. Auðvitað verð eg að sæta úrskurði lögfræðinga um þetta, en eg vil þó gjarnan heyra álit fleiri áður en eg sannfærist. Við 13. gr. hefir nefndin, meiri hlutinn, komið með þá breyt.till., að hámark sektanna sé hækkað. í frv. gr. er það ákveðið, að hver sá, sem sést ölvaður, skuli skyldur að skýra frá því, hvar hann hafi fengið áfengið, en sæti ella sektum alt að 100 kr. í breyt.till. meiri hluta nefndarinnar er ákveðið, að sekta megi frá 50-200 kr. Þessi breyt.till. er í samræmi við br.-till. við 10. gr., hún gerir ákvæðið harðara. Eg sé ekki ástæðu til að fara frekara út í sektarákvæðin; þau eru öll hörð, í samræmi hvert við annað. Heldur ekki felli eg mig við breyt.till. við 2. gr., um skottulæknana. Eg er meiri hlutanum ekkert þakklátur fyrir hugulsemina við þá læknastétt í landinu. Eins og mönnum er kunnugt, er eg mótfallinn aðflutningsbanni á áfengi, og er eg það af ýmsum ástæðum. Okkur sveitamönnunum þykir alt af ilt, þegar löggjafarvaldið fer að setja lög, sem takmarka persónulegt frelsi manna, skipa mönnum að hlýða boði eða banni, hvort sem það er í fjárhagslegum efnum eða viðkemur athafnarétti manna. Mér getst ekki að þessari stefnu, það er ávalt slæmt, ef lögin ganga nærri persónulegu frelsi manna. Eins og kunnugt er, eru tvær leiðir til að koma í veg fyrir, að brotið sé á móti slíkum lögum. Önnur leiðin er að auka löggæzluna, en hafa ákvæðin um hegningar fyrir brot væg, en hin leiðin er, að hafa hegningarákvæðin hörð. Meiri hluti nefndarinnar vill fara þessa síðari leið, álítur að það nægi að hafa hegningarákvæðin sem hörðust. Eg er ekki á sömu skoðun um það. Lögin verða brotin þrátt fyrir það þó hegningarákvæðin séu hörð, og afleiðingin getur orðið, að ýmsir menn, sem annars eru nýtir borgarar, verði fyrir þungum refsingum fyrir brot á lögunum, og við það aukast óvinsældir laganna. Því hefir verið slegið fram, að það væru mest drykkjumenn, sem væru móti bannlögunum, eða menn, sem ekki væri ljóst, hvert siðgæðisböl væri falið í áfengisnautninni. En þetta er hreinasta fjarstæða. Hér í Reykjavík er sterk hreyfing móti lögunum meðal mentamanna. Það eru ekki einungis við sveitakarlarnir, sem líkar illa að svipan sé brúkuð á þjóðina, heldur einnig skólagengnu mennirnir. Nefndarálit okkar minni hlutans er þyrnir í augum meiri hlutans; en í því eru færðar góðar ástæður fyrir okkar máli. Það hefir verið sagt, að það væri engin ástæða, að bannlög hefti persónulegt frelsi manna. En þó hefi eg ekki heyrt það hrakið. Á fundi einum í gær, heyrði eg einn ræðumann segja, að það gæti ekki verið ástæða af því að einn maður sem talað hefði móti bannlögum hefði ekki tekið það fram. Það þótti mér skrítin röksemdaleiðsla. Tollástæðan finst sumum veigalítil. Þó er það aðgætandi, að hér er um talsverða fjárupphæð að ræða, sem landið misti árlega, ef aðflutningsbann kæmist á. Menn segja, að tollinn megi bæta upp á öðrum sviðum. Það er satt, en þó má líka auka tekjur landsins, eins og nú er á sama ótiltekinn hátt, svo að peningamissir verður það alt af fyrir landssjóð, ef bannið kemst á. Framsm. meiri hl. (B. Þ.) tekur hart á okkar skoðun í þessu máli, og sparar ekki að taka andstæðinga sína óþyrmilegum tökum. Eg hirði ekki um það, þó hann sé harðtækur, en reyni að spyrna í móti, þó hann sé sterkur.

Einar Jónsson Þó langar umræður breyti varla skoðunum manna í þessu máli, þá er rétt að ræða málið frá sem flestum hliðum. Eg er nokkurskonar miðlunarmaður í þessu máli. Eg fylgi fram aðflutningsbanni, en eg vil ekki hafa lögin ósanngjarnlega hörð. Menn munu segja, að lögin verði að vera hörð. Það má vera, en af öllu má þó ofgera. Eg álít það væri fremur til ógagns en gagns, að hafa ákvæðin eins hörð og þau voru upprunalega í frumv. En hér þarf ekki að tala um frumv. sjálft, þar sem allmargar breyt.till. eru komnar fram. Af nefndarálitunum felli eg mig sízt við minsta hluta álitið. Eg er fylgjandi aðflutningsbanni, af því eg skoða skaðsemi vínsins svo mikla, að nauðsynlegt sé að stemma stigu fyrir nautn þess í landinu. Eg þarf ekki að fara nánar inn á það, að hvaða leyti vínið sé skaðlegt; það er öllum kunnugt. En eg vil þó minnast þeirra orða, sem höfð voru yfir hér í deildinni fyrir nokkru eftir hinum stórmerka stjórnvitring, Gladstone: að allar styrjaldir og drepsóttir heimsins til samans hafi ekki gert eins mikinn skaða og áfengisnautnin ein. Andstæðingar bannsins hafa komið með margar ástæður máli sínu til stuðnings. Eg skal minnast á nokkrar þeirra. Þeir segja, að Good-Templurum sé vel trúandi til að eyða áfengisnautninni í landinu. Þessi ástæða er að mínu áliti einskis virði. Þó ámæli eg als ekki Good-Templurum og neita ekki, að þeir hafi gert gagn. En eg get ekki kannast við, að þeir hafi gert eins mikið og þeir láta sjálfir af. Mér finst þeir vera dálítið of montnir. Í 25 ár hafa þeir lagt kapp á að útrýma áfengisnautninni, en þeim hefir ekki tekist það til neinna muna. Það sem þeim hefir verið mest hrósað fyrir er, að þeir hafi komið því til leiðar, að minna beri á drykkjuskap nú en áður. Eg játa, að þetta er satt. En það er vafasamt, hvort það er verulega þakklætisvert. Það er drukkið hér um bil jafnmikið og áður hér á landi. Og þá er víst að einhver drekkur, þó farið sé í felur með það, og jafnmikill er skaðinn eða meiri, en ef ekki væri farið leynt með það. Áður var mönnum sama, þó þeir sæjust fullir, en nú ekki, og það er eini munurinn. Eg hefi í því sambandi hugsað um Spartverja, sem höfðu þá venju og hafa ef til vill enn, að láta þræla sína drekka sig svínfulla og sýna unglingum aðfarir þeirra, þeim til viðvörunar og til að vekja viðbjóð hjá þeim á óhóflegri vínnautn. Eins mundi ungum mönnum hér geta verið það góð viðvörun, ef þeir sem drekka færu ekki í felur með það. Það er því fremur ókostur en hitt, að menn drekki í laumi, því að mér er jafnsárt um drykkjumanninn, konu hans og börn, hvort hann liggur drukkinn við bakdyrnar á húsi sínu eða götudyrnar. Önnur ástæða andstæðinganna er sú, að slík bannlög hefti persónulegt frelsi manna. Eg get eiginlega slept að svara þessari ástæðu, þar er háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) hefir svarað henni og sagt það, sem eg ætlaði mér að segja. Eg get tekið undir með honum í því, að ófrelsi skapar mörg lög, sem þó eru talin þörf og nauðsynleg. Það er haft á persónulegu frelsi þjófsins, að honum er bannað að stela, en þó eru þjófalög nauðsynleg fyrir þjóðina. Þriðja ástæða andstæðinga bannsins er, að útrýma megi áfengisnautn með fræðslu um skaðsemi hennar. Sú ástæða er einskisvirði í mínum augum Við vitum það, að öllum börnum eru kend boðorðin. En hve mörg brjóta þau? Öll, meira eða minna. Og það er enginn vafi á því, að þó einhver unglingur lofaði, að neyta ekki áfengis, þá mundi hann ekki halda það loforð betur en boðorðin sín. Eg tel sjálfsagt, að samþykkja þessi lög nú. Mikill meiri hluti þjóðarinnar hefir óskað þess. En hins vegar skal eg játa, að þjóðin hefir óskað þess, án þess að vita til fulls, hvað hér er um ræða, og því er eg með því, að leggja lögin fyrir þjóðina aftur og fresta framkvæmd þeirra um nokkur ár. Eg álít hyggilegra að halda sér við 1916, heldur en þau verði ekki samþykt, en kysi helzt að þurfa eigi að bíða lengur en til 1912. Ómögulega get eg aðhylst tillögu minni hlutans, að ? atkvæða skuli ráða úrslitum laganna. Það nær ekki nokkurri átt, að svo lítill minni hluti taki fram fyrir hendur allra hinna. Umræður eru orðnar mjög langar. Eg skal því ekki þreyta menn meira, enda býst eg við að eg hafi skýrt skoðun mína svo, að það verði ekki misskilið.

Magnús Blöndahl Eg hafði ekki ætlað mér að tala, af því eg hefi verið dálítið lasinn og er það enda enn þá, en þó get eg ekki stilt mig um að segja nokkur orð, ef ske kynni að þau mættu verða til að hnekkja stærstu vitleysum þeirra manna, sem berjast móti lögum þessum með hnúum og hnefum. Eg skal geta þess strax, að eg get gengið inn á breyt.till. minsta hl. að nokkru leyti. Það er broslegt að heyra andmælendur laganna kannast við það í öðru orðinu, að vínið sé eitur en neita því í hinu orðinu. Mér skildist á fyrri ræðu háttv. framsm. minni hl. (J. J.), að hann áliti að vínið væri eitur, en á síðari ræðunni að hann áliti að það væri ekki eitur. Ef við gætum orðið sammála um að vínið sé eitur, þá er mikið fengið. Þá hljótum við líka að vera sammála um það, að nauðsynlegt sé að eitthvað verulegt sé gert til að stemma stigu fyrir því, að þetta eitur eitri út frá sér þjóðlífið hér meir en það er búið að gera. Sami háttv. þingm. virtist, að því er eg skildi ræðu hans, draga það nokkuð í efa að mikið væri byggjandi á atkv.-greiðslunni síðasta haust. Mér skildist, að hann vildi beina því að bindindismönnum, að þeir hefðu beitt ljótri aðferð og máske keypt atkvæði. Slíkar getsakir eru óhæfilegar og það verður að mótmæla þeim. Sumir háttv.þm. tóku það einnig fram, að almenningur hefði ekki vitað, hvað bann væri. Eg álít, að enginn kjósandi sé svo skyni skroppinn, að hann viti ekki hvað hann er að greiða atkvæði um og verð eg því að álíta þetta og annað eins miður góðgjarnlegar getsakir til kjósendanna. Því næst héldu sumir háttv.þm. því fram, að kjósendur hefðu enga hugmynd haft um það, hvernig bannlögum væri háttað yfirleitt og hvernig aðflutningsbannslögin hér á landi mundu verða. Eg vil spyrja þessa háu herra: Hvað kemur það málinu við? Sé þjóðin samdóma um nauðsyn bannlaganna, þá er það nægilegt og það verður auðvitað hlutverk þingsins að ákveða lögin í öðrum efnum. Eg efast ekki um það, að þótt frv. það, sem nú liggur fyrir þinginu, hefði legið fyrir kjósendum síðasta haust, að atkv. hefðu ekki orðið færri með banninu en þau voru. Það vill líka svo vel til að atkvæðagreiðslan var leynileg, og því engin ástæða til að greiða atkv. öðruvísi en sannfæring hvers eins sagði honum. Þetta vona eg, að allir sjái að er stór kostur við þessa atkvæðagreiðslu og útiloki því allar getgátur um keypt atkvæði og óheiðarlegar hvatir og það er enginn, sem veit hverjir ? af þjóðinni það eru, sem hafa greitt atkv. með málinu. Það er svo þungt á metunum þetta atriði, að það er enginn, sem þess vegna getur með ástæðum borið brigð á, að atkvæðagreiðslan sé heiðarleg og ábyggileg. Eg man ekki hvaða háttv.þm. það var, sem sagði að það hefði verið skemtilegra að fara skemra í bráðina og leggja ekki stóra hegningu við því, þótt menn sæjust ölvaðir. Eg get ekki verið þm. samdóma í þessu efni. Eg verð að álíta það blett á hegningarlögum vorum, að skoða það sem málsbót, ef maðurinn, sem fremur glæpaverk, er drukkinn. Eg álít, að svona ákvæði séu fremur til að hvetja menn en letja til glæpa. Það hefir verið þrásinnis tekið fram í háttv. deild, hvílík ábyrgð það væri, sem þjóðin gengist undir - ef bannlögin kæmust á - að sjá um að þau væru ekki stöðugt brotin. Eg veit þetta vel, en svona er það með öll lög. Það er dálítið undarlegt og óskiljanlegt að h. minni hluti skuli ekki vilja líta á alt það tjón og böl, sem landið hefir haft af vínsölunni. Eg ímynda mér samt, að ef hann vildi gefa sér næði til að renna augunum aftur í tímann og líta til margra efnilegra manna, sem foreldrarnir litu til með ást og von um að mundu verða stoð og stytta sín og landsins, en sem vínið hefir eyðilagt og oft lagt undir græna torfu löngu fyrir tímann, að þá myndu þeir líta nokkuð öðrum augum á þetta mál. Það verða allir að játa, að mörg mannslíf hafa tapast fyrir áfengisnautnina, og þetta hefir ekki einasta átt sér stað, heldur á það sér stað enn þann dag í dag. Landssjóðurinn hefir einnig fengið að reyna þetta, og hann er enn ekki laus við þau útgjöld, sem af því hafa stafað að starfsmenn hans hafa neytt áfengis um of og síðan hröklast frá embættum og dembst á eftirlaun. Annars er það ofætlun fyrir þm. eða aðra að sanna það, að þetta eða önnur lönd bíði ekki stórtjón af áfengisnautninni og það er ekki tölum talin öll sú armæða og böl, sem áfengið hefir leitt yfir einstaklingana og þjóðirnar í heild sinni. Háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) var að tala um sterka hreyfingu, sem ætti sér stað gegn aðflutningsbanninu meðal hinna mentuðu manna í Rvík. Eg hefi nú ekki orðið þessa var og hefi þó átt 9 ár hér heima, að það sé alment verið að mótmæla því, en þó nú eitthvað kynni að vera hæft í þessu, sannar það ekki nokkurn skapaðan hlut gegn málinu, miklu fremur það gagnstæða. Eg verð því að álíta, að þessi staðhæfing þm. sé með öllu bygð á sandi. Þeir háttv.þm., sem barist hafa mót málinu, og þó af veikum mætti, hafa fjargviðrast um, að bindindismönnum hafi aldrei verið andmælt. Hví hefir þeim ekki verið andmælt af Bakkusarvinum? Á hvað bendir það? Eg hygg, að það bendi á það eitt, að málstaður þeirra sé óverjandi. Eg veit, að sumir andmælendur eru þeir kappsmenn, að þeir myndu ekki hugsa sig tvisvar um að gera það, ef þeir gætu. Í nefndaráliti minni hlutans er vitnað til Norðmanna og þar sagt að ekki muni hægt að neita því, að það muni vera hinir beztu menn þeirra, sem nú sporna á mót bindindishreyfingu Norðmanna. Eg get frætt þá herra á því, að það má nefna jafngóð nöfn, sem líta öðrum augum á málið, t. d. ráðgjafa Abrahamsen, sem er fylginn maður sér og í miklu áliti meðal Norðmanna og annara þjóða og hans nafn vegur jafnmikið og sumra hinna og þá get eg einnig nefnt forsætisráðherrann Gunnar Knudsen; hann þekkja víst allir. Það þýðir ekki að neita því, að þessi nöfn eru jafngóð hinum og svona mætti halda áfram að telja. Eg hefi sjálfur átt tal við Abrahamsen, og veit að hann er eindreginn fylgismaður bindindismálsins. Eg vil einnig leyfa mér að benda á, að það er annað félag, sem er nýmyndað í Noregi og nær því nær yfir alt landið. Það er lífsábyrgðarfélag og heitir Andvaki. Í stjórn þess er Abrahamsen, er eg nefndi áður og Andersen forstjóri samgöngumála Norðmanna, mjög þektur maður. Félag þetta hefir sett á »program« sitt útrýming áfengis. Menn geta nú, ef til vill, vigtað hvor nöfnin muni vera betri. Eg ímynda mér að þau nöfn séu ekki betri, sem eru í mót bindindismálinu en þau, sem fylgja því. Það er ekki hægt að neita því, að það rekur sig dálítið á og að það eru nokkur ósannindi í 3. aths. minni hlutans. Þar er það sagt, að hingað til hafi landssjóður haft töluverðar tekjur af aðflutningsgjaldi áfengis og seinna í sömu grein er það sagt, að þennan toll borgi mest efnaðri hluti þjóðarinnar. (Jón Jónsson, S.-Múl. Já!) Háttv. þm. segir já, að þetta sé rétt, en hann verður að játa, að hann hefir ekki fært nægar ástæður fyrir þessu, og mundi þær þó ekki hafa verið sparaðar, ef til hefðu verið, þegar hann var að skrifa þetta. Hann verður að játa það, að það er brennivín, sem mest er drukkið hér á landi, og að það sé drukkið mest af þeim mönnum, sem engir ríkismenn eru. Brennivínsnautnin er mest hjá almenningi og hvílir þyngst á honum; það eru fátæklingarnir, sem neyta þess. Hér hefir minni hlutanum skjátlast all-hraparlega, og svo dregur hann þá ályktun út af þessu, að tollurinn lendi ekki á fátæklingunum heldur á efnamönnunum. En tollurinn lendir einmitt á þeim, sem drekka brennivínið - fátæklingunum -. Dæmin eru deginum ljósari, því í Reykjavík og alstaðar þar sem brennivíns er neytt, er þess einmitt neytt af fátæklingum og sjómönnum. Þetta er því svo mikil og auðsjáanleg fjarstæða, að eg veit ekki, hvernig jafnskynugir menn, og þeir eru, sem standa undir álitsskjali minni hlutans, hafa getað flaskað á þessu. Þeir hafa víst ekki búist við, að nokkur mundi reka augun í þetta, og að það mundi því vinna sitt verk í því að hindra framgang málsins. En þeir eru ekki af baki dottnir, þeir segja, minni hlutinn: Hér er stefnt að því að láta þá fátækustu bera hæstu gjöldin, en létt þeim af efnaðri. Þetta er hin mesta fjarstæða, sem ekki má vera ómótmælt. Þá er þessi makalausa perla, sem minni hlutinn hefir upp eftir öðrum þm. þó, sú, að stofna sérstakan sjóð, og að það ætti svo dæmalaust vel við og væri svo heppilegt að láta Bacchus berjast við berklaveikina. En hinn hv. minni hluti gætir ekki að því, hvort það gætu ekki orðið eins margir, sem Bacchus drepur, gætu ekki orðið eins margir og þeir sem frelsast kynnu á þann hátt við berklaveikina. Háttv. frmsms. minni hlutans (J. J., S.-Múl.) tók það fram, að ofsi Good-Templara hafi verið svo mikill í þessu máli, að andmæli hafi ekki getað fram komið. Eg held að það sé óverðskuldað að öllu leyti að bregða Good-Templurum um ofsa, að minsta kosti gátu þá bann- andstæðingar beitt þá hinu sama, en auðvitað hafa þeir ekki lagt út í það, þar sem röksemdir vantar. Þá skal eg víkja lítið að því sem eg sagði í byrjun ræðu minnar, að eg get ekki lagt annan skilning í það sem minni hlutinn segir í áliti sínu, en að atkv. hafi verið keypt af hálfu bindindisvina. - Þeir segja að þetta, að veita fé úr landssjóði, til þess að vinna að því, að fá ákveðinni »stefnu í ákveðnu löggjafarmáli sem mest fylgi, er nýtt með oss, og, að því er okkur sýnist, vel þess vert, að það sé athugað dálítið, því það er víst, að hægt er að hafa áhrif á úrslit mála með fé«. Eg held að hver sem les þetta fái ekki annað út úr því, en það sem eg hefi sagt, og eg verð að mótmæla þessum orðum háttv. minni hluta sem gersamlega ósæmilegum og ástæðulausum í garð bindindismanna. Einnig skal eg leyfa mér að mótmæla því, að margir hafi greitt atkv. nauðugir með bannlögum, því það hefir æfinlega verið hin fasta stefna Good-Templara að fá bannlög og er það enn þá. Þá kemur háttv. minni hluti fram með það í nefndaráliti sínu, að kjósendur hafi ekki verið spurðir um það, hversu fljótt lögin skyldu komast á. En þá vil eg spyrja? Hvað kemur það þessu máli við? Það hefir minst verið deilt um það, hvort lögin fái gildi árinu fyr eða síðar. Þá segir hinn háttv. minni hluti, að atkvæðagreiðslan í haust sé engin sönnun fyrir vilja þjóðarinnar, því að undirbúningurinn hafi verið svo meingallaður. - Vill hinn háttv. minni hluti ekki benda á þessa meingalla? En að neita því, að við atkvæðagreiðsluna í haust hafi lýst sér vilji mikils meiri hluta kjósenda, er ekki til neins, því tölurnar tala þar skýrt og greinilega og taka þar af allan efa, svo að ekki er til annars, en að berja höfðinu við steininn, að vera að þrátta um það. Eg vil ekki láta það ómótmælt, sem háttv. 2. þm. Rangv. (E. J.) sagði, að drykkjuskapur væri ekki minni nú, en þegar bindindishreyfingin hófst. Það er enginn leyndardómur, að drykkjuskapur hefir nú minkað stórmikið síðan bindindishreyfingin hófst, og fram á þennan dag. Sami þm. sagði, að það væri gott dæmi fyrir hina ungu, að drekka sig svínfulla. Eg fæ ómögulega séð, að slíkt geti haft nein góð áhrif, því mannlegur breyzkleiki er nú einu sinni svo mikill, að mörgum verður tamara að nema það, sem að miður má fara, og held eg þess vegna að það væri hál leið, að draga þá ályktun út af orðum þingm., að það mundi minka drykkjuskap, þótt þeir ungu sæju hina eldri ölvaða, þvert á móti. Annars getur háttv. 2. þingm. Rangv. (E. J.) gert slíka tilraun á sínum eigin börnum, ef hann langar svo mjög til. Nei, eini öruggi vegurinn er þessi: Burt með áfengið úr landinu, og látum það aldrei koma inn fyrir landsteinana, - og í þá átt fer frumvarp það, sem hér liggur fyrir, og sem eg er ekki í minsta efa um, að verði samþykt hér á þinginu. Það hefir verið ýmislegt fundið frumv. þessu til foráttu, og eg segi fyrir mitt leyti, að eg mun geta gengið inn á ýmislegar breytingar. Skal eg svo ekki fjölyrða meira um þetta mál að sinni, og sest niður í þeirri öruggu von, að máli þessu reiði farsællega af, ekki einungis til 3. umr., heldur einnig út úr þessari deild.

Sigurður Gunnarsson Háttv. sessunautar mínir og vinir, 1. þm. Rvík. (J. Þ.) og 1. þm. S.-Múl. (J. J.) mynda minsta og minni hluta í þessu stórmáli. Háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ .) segist vera oss, meiri hlutanum, samdóma í aðalatriðunum, en tillögur hans virðast þó á hinn bóginn benda á það, að það sé ekki nema á yfirborðinu. Háttv. þm. S.-Múl. (J. J.) segist skýlaust vera á móti frv. þessu, sem hér liggur fyrir; hans staða er því hrein í málinu, og tel eg honum það til hróss, út af fyrir sig. Ef nú tillögur háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) næðu fram að ganga, þá fæ eg ekki betur séð, en slíkt yrði miklu fremur málinu til ógagns, en gagns, þar sem hér er um hrein bannlög gegn aðflutningi áfengis að ræða. Hann sagði, að bannlög mætti hafa á ýmsa vegu. Það má satt vera; en ekki tjáir, að setja ákvæði í þau lög, er gera þau í reyndinni að káki og engu öðru. En út á þetta virðast mér ýmsar breyt.till. hans þó ganga. í 9. gr. vill hann banna að selja áfengi, en leyfa þó jafnframt að gefa það og veita eða láta af hendi á annan hátt. Ýmsar aðrar breyt.till. hans fara í líka átt, svo sem háttv. framsm. (B. Þ.) hefir bent á. Þess er og að geta um sektarákvæðin, að þau hefir hann í tillögum sínum fært svo mjög niður, að meiri hlutanum þykir ekki ráðlegt, að svo mikil niðurfærsla verði samþykt, þótt vér hins vegar játum það, að upphæð sektarinnar sé ekki aðalatriðið. - Yfirleitt vil eg ráða til, að ekki verði fallist á breytingartill. þessa þingmanns, þær er snerta merg málsins. En hinar, sem til bóta kunna að horfa, mun meiri hlutinn taka upp við þriðju umræðu. Þá skal eg víkja máli mínu, að hv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.), Ef dæma skyldi gæði nefndarálita eftir vöxtum, þá væri nefndarálit hans og þeirra félaga, háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) eflaust ágætt, en það er ekki áreiðanlegur mælikvarði, að dæma nefndarálit eða ritverk eftir lengd þess og breidd.  (Jón Jónsson, 1. þingm. S.-Múl.: Við vorum tveir um það)  . Mér dylst nú samt ekki, að háttv. 1. þingm. S.-Múl. (J. J.) á hvern einasta staf í því. Eg þekki stíl hans að fornu fari. Í nefndaráliti minni hlutans er fyrst inngangur, og virðist hann eingöngu ritaður til þess, að koma að rangfærslum og svigurmælum um nefndarstarfið eða samvinnuna í nefndinni. Bjóst eg ekki við slíku af vini mínum háttv.l.þm. S- Múl. (J. J.). Hann ber það þar fram, að minni hlutanum hafi eigi gefist kostur þess, að ræða og íhuga málið í nefndinni með meiri hlutanum.  (Jón Jónsson, 1. þm. S.-Múl.: Hve nær var aðalefni málsins þar rætt?)  . Verður ekki háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) að játa, að vér allir nefndarmenn, meiri og minni hluti, gengum gegnum frv. grein fyrir grein. Að vísu taldi háttv. 1. þingm. S.-Múl. (J. J.) sig þá þegar vera á móti málinu, en engu að síður kom hann með bendingar hér og þar, sem vissulega voru málinu til bóta. Þetta má háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) muna. Eg frábið mér því öll svigurmæli um ofríki af hálfu meiri hlutans við nefndarstarfið. Háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) þykir og einkennilegt og nýstárlegt, að nefndarálit meiri hlutans skuli vera samið utan nefndar. Það veit hann þó, að ekkert er algengara en það, er nefndir, eða hluti nefnda hafa komið sér saman um aðal-breytingarnar. Allar kvartanir háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) í þessu efni eru tómir útúrdúrar. Og uppgerð er það og ekkert annað, er hann talar um það, að þeim félögum, andstæðingum málsins, hafi eigi gefist kostur þess að öðlast hjá meiri hlutanum æðri og betri þekking í þessu máli. Eg þekki háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) svo, að eg get fullyrt, að þótt vér, vinir þessa máls, hefðum setið við heila viku, mundum vér eigi hafa þokað honum um eitt fet í þessu máli, enda hefir hann talað svo í þessu máli í dag, að enginn fær annað ályktað, en að það sé föst sannfæring hans, að lög, er hefti innflutning áfengis, séu ill, séu siðspillandi. Svo djúpt tekur hann í árinni. Þegar innganginum að minni hluta álitinu sleppir tekur ekki betra við. Þar eru ýmsar mjög rangar og óviðurkvæmilegar staðhæfingar. Á sumar þeirra hefir háttv. framsm. (B. Þ.) þegar minst. Eg skal svo í viðbót minnast á nokkrar. Fyrsta mótbáran er skerðing á persónulegu frelsi, þessi gamla, útslitna mótbára. Hann segir, að menn eigi að hafa frelsi til als, er ekki komi í bága við hagsmuni annara. Vel mætti í því sambandi minna þingm. á konu og börn drykkjumannsins. Mundi ekki frelsi það, er slíkur maður tekur sér, til þess að gera sig að drykkjuræfli, og gera sig ófæran til þess að annast heimili sitt, konu og börn, koma all-tilfinnanlega í bága við hagsmuni þessa skylduliðs hans? Yfirleitt eru allar þessar mótbárur, sem bygðar eru á skerðingu persónulegs frelsis, yfirskin eitt. Löggjöf bæði þessa lands og annara verður einatt að hefta að meiru eða minna leyti persónulegt frelsi borgaranna. Og að svo miklu leyti, sem segja má, að skerðing persónulegs frelsis komi hér til greina, er hún einstaklingnum og þjóðfélaginu til góðs. Háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) heldur því fram í nefndarálitinu, að það sé að mjög litlu leyti fátækari hluti þjóðarinnar, sem víntollinn greiði, heldur hinir efnaðri. Því er nú miður, að þetta er ekki satt. Allir vita að langmest munar um brennivínstollinn. Hverjir kaupa nú mest brennivínið? Öll alþýða manna, einmitt hinir fátækari. Embættismennirnir, þeir sem peningana hafa sér til sælgætis, kaupa meir dýrari vínin. Það er því næsta eðlilegt, að alþýðan fylgi útrýmingu áfengisins, á hana legst skaðsemin af áfengisnautninni þyngst. Það eru ekki alþýðumennirnir yfirleitt, sem halda hlífiskildi yfir áfengisnautn og böli því, er af henni stafar, heldur heldri mennirnir, ekki sízt hinir hálaunuðu hérna í Reykjavík. Það má lesa þá úr flesta, það eru þeir sem þyngsta bera ábyrgðina á því, ef vínið, með öllum illum afleiðingum þess, verður enn sem fyrri, friðhelgað í landinu. Minni hlutanum þykir snjallræði að safna áfengistollinum í sjóð og vitnar þar til till.þm. Skagf. (Ó. Br.) - og telur með því þarft verk unnið með léttu móti. Með léttu móti? Spyrji þm. alla þá sem á sama tíma mundu glata fé, heilsu og heimilisfriði af ofnautn áfengis, hvort samsafn blóðpeninganna úr vösum þeirra hefði orðið með léttu móti. Alt hið langa mál minni hlutans um gallaðan undirbúning þessa máls, nær engri átt. Það er blátt áfram skáldskapur. Alþjóð manna á Íslandi er það vitanlegt, að til einskis máls hefir verið jafnvel vandað sem þessa. Það hefir verið um tugi ára rætt og ritað um það mál í hverri sveit landsins svo að segja. Og ekki þarf þm. að koma á óvart, þótt þetta mál sé nú komið inn á þing í frv. formi; hann veit vel að þetta og ekkert annað hefir frá upphafi verið takmarkið, alger útrýming úr landinu. Í nefndarálitinu hefir háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) ýms ómakleg orð um það, hversu atkvæði manna með málinu 10. sept. væru undir komin; menn hefðu verið vélaðir, blektir, blindaðir, já, jafnvel mútað fyrir landsfé, og átti hann þar víst við styrk þann, er G.-T.-reglan hefir fengið úr landssjóði. Þessum orðum öllum mótmæli eg harðlega, og veit eg þau eiga sér engan stað, þar sem eg þekki til. Templarar hafa jafnan beitt röksemdum og afli sannfæringarinnar fyrir góðu máli, enda veit þm., að atkv.gr. var leynileg. Svo má og minna á, að athyglin snerist langmest 10. sept. að sambandsmálinu. Þessvegna má álykta, að atkv.gr. um aðflutningsbannið mundi hafa gengið því máli enn meira í vil, ef um það eitt hefði verið að tefla. Sjálfur hefir 1. þm. S.-Múl. (J. J.) verið með í því að undanförnu á þingi, að veita G.-T.-reglunni fjárstyrk til að útbreiða skoðanir sínar. Kemur það því undarlega við nú, að hann fær það út, að þessum styrk hafi verið varið á siðspillandi hátt. Þetta eru órökstudd orð, sleggjudómur, sem ekki er samboðinn jafn gáfuðum og reyndum þm., sem hann er. Það er hin megna óbeit hans ein á málinu, sem fær gert skiljanleg slík ummæli. Hann verður þó að játa, að það er með öllu réttmætt, að útbreiða skoðanir sínar, þótt það kosti fé, hvort heldur opinbert, sé það löglega fengið, eða einstakra manna. Um siðspillandi meðul af hálfu bannvina getur því eigi verið að ræða. Hitt mætti með meiri rétti segja, að vínvinir og bannféndur héldu verndarhendi yfir siðspillingu með andróðri sínum gegn máli þessu. Þar sem minni hlutinn í nefndaráliti sínu þykist tala í nafni þjóðarinnar, er hann skorar á þingið að drepa þetta frv., þá þykir mér skörin færast allmjög upp í bekkinn. Það erum vér, meiri hluta menn, sem getum einir talað hér í hennar nafni. Það sýnir atkv.gr. um málið 10. sept. Hún stendur stöðug, þótt hv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) þyki hart undir að búa. Þar sem þingið að undanförnu hefir, eins og eg hefi áður tekið fram, styrkt starf G.-T.-reglunnar, hefir það gert það efalaust af því, að það hefir metið starfið mikils, og vitandi vel, að starfsemin laut öll einmitt að útrýmingu áfengis með öllu. Þingið er því í fullu samræmi við sjálft sig, ef það nú sþ. bannlög. Varatillaga minni hlutans um að bera málið aftur undir þjóðina og heimta miklu meiri atkvæðamun, en 10. sept. er nærri því skopleg. Mér virðist það vera að gera gys að kjósendunum. Þessi till. hans er síðasta úrræðið, er hann grípur til í því skyni að bana málinu. Mér þykir vissulega leitt, að þessi þm., er eg hefi þekt lengi og að öllu góðu, skuli berjast gegn svo mikilvægu og heillaríku málefni. Hvað svo sem háttv. sami þm. kann að segja um afstöðu þessa máls erlendis, þá get eg sagt honum það, að engilsaxneski þjóðflokkurinn í Evrópu og Ameríku stefnir í bannlagaáttina, Englendingar og Ameríkumenn kannast fyllilega við, að áfengisbölið er eitt allra hættulegasta þjóðarmeinið. Það var lagt nýlega frv. fyrir neðri málstofu enska þingsins, er gengur mjög í þá átt að kreppa að vínsölu og vínnautn, og gekk það þar í gegn með miklum atkvæðamun, en þegar til efri málstofunnar kom, leyfðu lávarðarnir frv. ekki einu sinni til 2. umr. Aðalástæðan var sú, að þeir áttu ýmsir hluti í víngerðarhúsum, og bendlaðir vínbruggurum á fleiri vegu. En auðséð er að Englendingar láta hér ekki staðar numið. Allir vita um Finna, er fyrstir hafa samþykt hjá sér bannlög, þótt einvaldsherra Rússa hafi neitað þeim staðfestingar. Mikinn og merkilegan sóma teldi eg oss það Íslendingum að verða fyrstir til að útrýma vágestinum mikla frá ströndum vorum. Við það mundi og allur þróttur vor vaxa, bæði líkamlega og andlega. Það er vísindalega sannað, að þeir sem ekki neyta víns eru að öðru jöfnu hraustari og heilsubetri og þolnari bæði við líkamlega og andlega áreynslu, en neytendur þess, og standast betur sjúkdóma, þrautir og þjáningar. Mér kemur í hug viðburður úr veraldarsögunni. Hann er um viðskifti Sýrusar Persakonungs og hirðingjaþjóðar, er hétu Massagetar. Þeir voru hraustir og harðfengir. Sýrusi hafði eigi tekist að vinna bug á þeim, en loks tókst honum að finna ráð, er hjálpaði honum um stundarsakir. - Hann lét sem hann flýði undan þeim hluta Massageta, er þá var næstur, skildi eftir tjöld, farangur, matvæli og einkum nóg af gómsætu víni. Massagetar tóku herbúðirnar, settust að krásunum og víninu, sem þeir þektu eigi áður. En er þeir höfðu drukkið sig drukna sneri Sýrus aftur með lið sitt, og vann sigur á þeim með hægu móti. Tómyris, drottning Massageta, er ekki var viðstödd ósigur liðs síns, safnaði þegar liði af nýju, réðist að Sýrusi, vann sigur og tók Sýrus höndum, lét hálshöggva hann og varpa höfði hans í ker, fullt af víni. Mælti hún þá þessum eftirminnilegu orðum: »Svalaðu þér nú, Sýrus, þú hefir lengi þyrstur verið«. Eg vildi feginn óska, að Íslendingar rækju sem fyrst vínið af höndum sér. Þegar það er ekki lengur til, þyrstir engan í það, og enginn verður á því gintur, sér og öðrum til óláns og tjóns. Hins vegar mun þjóðin verða hraustari, auðugri og betri. Að svo mæltu óska eg, að málið verði látið ganga til 3. umr.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg verð að lýsa yfir því, að eg er fylgjandi aðflutningsbanninu og ætla að greiða atkv. með málinu. En þó eg geri það, vil eg ekki vera talinn samsekur í öllum þeim ósannindum og vitleysum, sem færðar hafa verið fram hér í salnum til stuðnings málinu. - Eg byggi ekki fylgi mitt á þeim rökum, og tel þau fremur til að spilla en bæta fyrir málinu. Í þessu máli stendur svo einkennilega á fyrir mér, að eg er hér gagnstæður vilja meiri hluta kjósenda minna, sem greiddu atkv. í haust móti aðflutningsbanni. En eg sagði þeim fyrirfram, að eg mundi greiða atkv. með málinu, hvað sem þeir gerðu. Eg sagði um daginn, að eg greiddi atkv. með málinu »með hálfum huga«, og kæmi það til af því, að eg óttaðist að enn væri, ef til vill, of snemt að samþ. þetta mál, og því væri hætt við að það næði, ef til vill, ekki tilgangi sínum. H. frms. meiri hl. (B.Þ.) sagði, að aðflutnings-bannlög væru komin á í nokkrum ríkjum í Bandaríkjum Norður- Ameríku, en það er ósatt; svo langt hafa Bandaríkjamenn ekki komist og komast líklega aldrei, því að stjórnarskrá Bandaríkjanna er því til fyrirstöðu; en henni er nú orðið talið óvinnandi vegur að breyta. Svo er mál með vexti, að ekkert ríki í Bandaríkjunum hefir heimild til að banna eða leggja nein höft á viðskifti við hin ríkin. Ríkið Kansas er eina ríkið, er samþ. hefir aðflutningsbannlög áfengra drykkja, en hæstiréttur Bandaríkjanna dæmdi lögin ógild sakir bága við stjórnarskrá Bandaríkjanna. Hver maður í Kansas getur keypt sjálfum sér vín frá öðru ríki; en verzlun með það er bönnuð þar, eins og í fleiri ríkjum; en það er alt annað en aðflutningsbann. Jafnósatt er það, sem annað, að ekki megi flytja áfengi inn í vínsölubannsríkin, heldur að eins gegn um þau. - Það er ekkert ríki til í Bandaríkjunum þar sem ekki sé heimilt að kaupa sér vín til eiginna nota. 15 ríki munu hafa komið á hjá sér vínsölu- og veitingabanni, en 10 hættu við það aftur. Og í öllum vínsölubannsríkjunum er vín selt, meir og minna opinberlega. Er þetta eftirdæmi til að breyta eftir? Vínsölubannslögin hafa aldrei náð tilgangi sínum í Bandaríkjunum, og það hafa þau heldur aldrei gert hér. Vínsölubannslögin hafa hér (og annarstaðar) reynst alveg gagnslaus til að hefta vínnautn. Hér hafa þau að eins leitt til að svifta landssjóð tekjum; en vínnautnin fer heldur vaxandi en þverrandi, þó að nú sé drukkið á annan hátt en áður. Sakir þess er eina ráðið til að útrýma hér vínnautn algert aðflutningsbann - ef það hefir þá svo næga stoð í réttarmeðvitund þjóðarinnar, að lögin verði ekki dauður bókstafur, eins og vínsölubannslögin. En er það siðferðislega réttmætt að leggja slík höft á frelsi þeirra manna, er neytt geta víns sér að skaðlausu? Það er vandaspurningin úr að leysa. Eg játa, að þetta er persónulegt ófrelsi, sem eigi er réttmætt að lögleiða, nema brýna alþjóðar-nauðsyn beri til. En það er það sem mér virðist vera hér. Bölið, sem af áfengisnautninni leiðir, er svo mikið - ekki fjármunalega að eins; það met eg minst, heldur - siðferðislega og heilbrigðislega. Ef bölið kæmi að eins fram á þeim, sem neytir áfengis í óhófi, væri ekki réttmætt að lögleiða aðflutningsbann. En bölið bitnar oft hvað mest á öðrum saklausum; það t. d. spillir ekki að eins heilsu neytandans og styttir líf hans, en það eitrar afkvæmin, úrkynjar kynslóðina. Þetta, sem eg sé fyrir augum og þekki, er sú ástæða, sem kemur mér til að greiða atkv. með þessum ófrelsislögum, þessu frelsishafti. Mér rennur til rifja bölið, og eg vil vinna til að styðja að frelsishafti, til að geta upprætt það. Sú ein ástæða getur fengið mig til þessa. Eg sagði, að eg greiddi atkv. með frumv. með hálfum hug. Það kemur af því, eins og sagði, að eg er hálf-smeikur við, að málið sé of snemma á ferðinni. Þjóðin hefði helzt þurft að greiða því miklu eindregnara fylgi, til þess að henni væri fulltreystandi til að þola lögin og framfylgja þeim. En í þeirri von, að þjóðin reynist þessu vaxin, greiði eg málinu atkvæði. Reynist ekki svo, þá er auðvelt að nema þau aftur úr gildi, þó eg vildi óska, að ekki þyrfti að því að reka; því að það mundi seinka því mjög, að takmarkinu verði náð, og hefði þá verið betra, að fara ekki svo brátt á stað. 1. breyt.till. háttv.l.þm. Rvk. (J. Þ.) get eg ekki aðhylst. Væri slíkt vítalaust, þá væri asninn leiddur inn í herbúðirnar. Þá er 2. breyt.till., er eg get vel aðhylst; hún fer fram á að þjóðin sé látin skera úr þessu aftur. Ef þjóðin er eindregin á þessu máli, þá sýnir hún það með enn meira fylgi, og þá væri eg og fleiri óhræddari við málið. ótti minn sprettur að eins af því, að eg vil málinu vel - vil að það nýtist til frambúðar. Ef atkvæðamagnið með bannlögunum eykst talsvert við það sem var nú við kosningarnar, þá sýnir þjóðin betur að hún sé þessu vaxin. Að leggja þá gjaldabyrði, er af þessu leiðir, á þjóðina alment, er því að eins réttmætt, að bannið sé samkvæmt vilja meiri hluta allrar þjóðarinnar. En í haust var með málinu að eins minni hluti allra kjósenda, þótt ? þeirra, er atkvæði greiddu, fylgdu því. Þeir, sem alls ekki greiddu atkvæði, virðast ekki hafa haft mikinn áhuga á málinu. Eg fulltreysti því, að fylgjendur bannsins reyndust fleiri í annað sinn. Og ekki óttast eg, að hætt sé við, að rök andmælenda veiki fylgið. En þau mundu væntanlega bæta röksemdir vor bannlagamanna; annars eru rök vor fánýt, ef svo fer ekki. Rökin verða betri, þegar þau eiga að etja við gagnrök annara, og þjóðin stendur á betri grundvelli, ef málið yrði rætt frá tveim hliðum. Til þessa hefir það að eins verið rætt frá annari hlið. Ef vel á að fara, þarf þetta mál að vera stutt með réttum rökum. Eitt meðal annars hefir vakað fyrir frsm. meiri hl. (B. Þ.), sem eg kann miður, það eru dæmi, sem hann hermir frá öðrum þjóðum, en eiga við engin rök að styðjast. Aðflutningsbann er als ekki til hjá neinni annari þjóð. En það væri skrítið, ef ekkert getur heitið réttmætt nema það sem aðrar þjóðir hafa gert á undan. Ef engin þjóð vildi ganga á undan öðrum þjóðum með neitt nýtt, þá yrði aldrei neitt nýmæli lögleitt í heiminum. Ekkert er á móti því, að við göngum á undan með góðu eftirdæmi. Við erum fáir og smáir, lítil þjóð og afskekt, og eigum við því hægri aðstöðu að ýmsu leyti. Við höfum fyrstir allra bannað innflutning ósútaðra húða, til að bjarga nautgripum og hrossum frá miltisbrandi. Er ekki mannlegt líf og velferð meira virði en nokkrir nautgripir? Mig er ekki að hrekja frá því, að greiða atkvæði með þessu þarfamáli; eg hefi áður tekið það fram og endurtek það nú. En hamingjan forði mér frá röksemdaleiðslu sumra þeirra háttv.þm., sem eins og eg fylgja þessu máli. Þm. N.-Ísf. (Sk. Th.) lét það mikið klingja hvað eitrað alkóhol væri. Eitur og eitur getur nú verið sitt hvað. Er nokkurt strá á jörðinni án alkóhols? Nei, ekkert einasta, og fáar matartegundir eru algerlega án þess. Það er síður en svo að það þurfi að forðast »eitur« í mat. Mörg ljúffeng og holl fæða inniheldur einatt eitur, stundum eigi all-lítið, og margir nytsamir hlutir eru meira og minna »eitraðir«. Það er alt undir því komið, hvað stór skamtur er tekinn af eitri; margt »eitur« er holt og gott. Í brúðkaupinu í Kana er sagt að vatni hafi verið breytt í vín. 2. þm. Rvk. (M. Bl.) er nú sem stendur sjúkur. Eg veit ekki hvað að honum gengur; hann er hér staddur og getur sagt til; en hafi honum verið ilt í maganum, þá hefði honum ef til vill verið löngu batnað, ef hann hefði fylgt læknisráði postulans Páls, sem hann gaf Tímoteusi, að neyta dálítils víns fyrir magans sakir (1. Tím. 5,23). Hófleg nautn víns getur verið heilsusamsamleg, líkamlega holl, og Salómon segir, að vín, drukkið í hófi, hressi mannsins anda. Mundu nú guðsmennirnir hér í deildinni í fullri alvöru vilja tala um eiturbyrlarann í Kana? Eða vilja þeir bera Páli postula á brýn, að hann hafi verið að gera Tímóteus að hófdrykkjumanni, sem þeir segja sé nú enn skaðlegra en að vera ofdrykkjumaður? Nei, en því eru þeir þá að kalla vínið, þá saklausu og hollu og góðu guðs gjöf, eitur? Engra slíkra öfga eða ósanninda þarf með til að réttlæta útrýming áfengisins. Því á að útrýma, - ekki fyrir það, að það sé í sjálfu sér neitt ilt eða skaðvænt, heldur af því að mennirnir reynast enn yfirleitt svo mikil börn, að þeir eru fáir, sem kunna að nota það rétt, en hinir svo margir, sem geta ekki látið vera að nota það rangt, ekki sjálfum sér að eins, heldur kynslóðinni, þjóðinni til stórtjóns, og af því að engin leið hefir enn reynst trygg til að afstýra vanbrúkuninni. Fyrir þessa sök greiði eg atkvæði með frumvarpinu, en als ekki af þeim ástæðum, er framsm. (B. Þ.) hefir haldið fram.

Framsögumaður meiri hlutans (Björn Þorláksson) Eg skal leyfa mér að svara 2 eða 3 þingmönnum, er nú hafa talað. Háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) lýsti skoðun sinni á málinu; hann lagði mikla áherzlu á sitt álit og hélt því fram, að slík bannlög kæmu í bága við stjórnarskrána. En það er nú álit mitt og enda fleiri þingmanna, að háttv.þm. muni hafa orðið fyrir innblæstri frá öðrum þingmönnum, og virðist honum ekki hafa orðið mikið fyrir að skifta um skoðun. Eg get ímyndað mér, að mönnum þætti ef til vill ekki með öllu ófróðlegt að heyra dálítið um skoðun hans á þessu máli áður. Vil eg nú með leyfi hæstv. forseta lesa upp skjal það, er Stór-Templar sendi þingmönnum síðastliðið sumar, ásamt svörum háttv. þingm. við þeim spurningum, er þar voru lagðar fyrir hann. Spurningarnar voru 2 og svaraði h. þm. þeim á þessa leið: 1. Eg er mótfallinn aðflutningsbanni sem stendur, en 2. Ef mikill meiri hluti kjósenda minna er með því, þá finn eg mér skylt að fylgja því fram. Eg vona nú, að menn sjái, hve hjól-liðugur háttv.þm. hefir verið, hve fljótur hann hefir verið að öðlast betri þekking á málinu - sem hann kallar. Háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) brá mér um þroskaleysi, að því er snerti skilning minn á orðunum sölubann og aðflutningsbann. Eg get nú látið mér það í léttu rúmi liggja, þótt hann hafi þessa skoðun á mér, enda mun það af misskilningi sprottið hjá háttv.þm., hefir hann hneykslast á því að eg talaði um bannlög, þar sem um sölubann var að ræða. En orðið bannlög getur í rauninni þýtt hvorttveggja: sölubann og aðflutningsbann. Munurinn er hér að eins stigmunur: sölubannið miðar beina leið að aðflutningsbanni. Og þar sem eg gat um, að áskorun hefði komið frá 8 þúsund konum um vínsölubann, þá var þar ótvírætt aðflutningsbann á bak við. Háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ó.) get eg svarað á líka leið, því að hann brá mér einnig um hið sama. Hann sagði að eg myndi ekki vita, hvernig bannlög væru í Ameríku. Eg skal nú játa það, að eg muni ekki jafnfróður honum um Ameríku, en eg hefi þó á síðari tímum kynt mér töluvert bannlög annara þjóða. Eg veit vel að aðallega er um sölubann að ræða í Ameríku. Þar sem sami háttv.þm. gat þess, að hann gæti fallist á að atkvæðagr. færi fram á ný um þetta mál - þá vil eg leyfa mér að mótmæla þeirri aðferð, nema því að eins, að allar konur, 25 ára og eldri, fái þar einnig atkvæðisrétt. Þá væri sanngirni í því, en hins vegar alveg ástæðulaust að láta sömu mennina og enga aðra greiða atkvæði aftur um sama mál. Háttv. þm. S.-Þ. (P. J.) lagði mikla áherzlu á það, að menn ættu að láta uppfræðsluna nægja í þessu efni. Hér á landi hefir mikið kapp verið lagt á það að fræða menn um skaðsemi vínnautnarinnar og háttv.þm. hældi Good-Templarareglunni fyrir starf sitt í þá átt. En með því einu komast menn aldrei að takmarkinu, þekkingin ein er ekki næg. Og takmarkið er: útrýming áfengisins. Eins og kunnugt er, eru Danir með allra mentuðustu þjóðum heimsins, en einmitt hjá þeim er vanbrúkun áfengis mjög mikil. Og það sýnir sig hvarvetna í öðrum löndum, að skólagengnu mennirnir, eða þeir, sem vita að jafnaði meira en hinir, misbrúka áfengið mest. Þekkingin er því ekki næg. Eina leiðin er sú, að taka frá mönnum freistinguna, banna allan aðflutning áfengis. Þegar eg mintist á bannlög í dag, þá sást mér yfir eitt atriði, er þar hefði átt að tilfæra. Það voru lög Múhamedstrúarmanna. Í kóraninum (biblíu þeirra) er það tekið fram, að þeir megi ekki neyta áfengis. Eg ætla, að mönnum muni ljóst, hvernig þetta hefir gefist: Múhamedstrúarmenn eru meiri hófsmenn en hinar kristnu þjóðir. Og það er beinlínis að þakka bannlögum þeirra. Má af þessu meðal annars sannfærast um, að bannlögin séu eina rétta leiðin til að ná takmarkinu: útrýmingu áfengisins. Skal eg svo ekki tefja umræðurnar frekar.

Framsögumaður minni hlutans (Jón Jónsson, 1. þm. S.-Múl.): Þótt margt hafi nú verið sagt til mín, þá skal eg þó láta mér nægja að gera að eins örstuttar athugasemdir við tvær setningar í ræðu hins h. framsm. meiri hlutans (B. Þ.). Eg vil ekki tefja tímann með því að svara ræðum hins háttv. 2. þm. Rvk. (M. B.) og hins h. þm. Snæf. (S. G.). Þeir sögðu hvorugur neitt það, er ekki hefir verið sagt áður, enda þótt annar þeirra segði margt betur en áður hefir verið gert. En eg ætla nú samt að ganga fram hjá því. Við erum ekki enn þá búnir að jafna með okkur muninn á sölubanni og aðflutningsbanni, hinn háttv. framsögum. og eg. Hann blandaði þessu tvennu alveg saman í dag, og hann gerir ekki mikinn mun á því enn; hann sagði berum orðum, að það væri að eins stigmunur. En eg get ómögulega fallist á þá skoðun, og það hygg eg rétt mál, er eg segi að þar sé að ræða um verulegan »princip«mun. Eg sagði þetta í dag og eg endurtek það nú, enda hefir það ekki verið hrakið og eg er þess fullviss, að það verður ekki hrakið. Endatakmarkið, þ. e. aðflutningsbannið, fer of nálægt persónulegu frelsi manna, þar sem það fyrirmunar mönnum að neyta þess, er menn óska að neyta; það fer nær því, segi eg, en ráðlegt er eða holt löggjöfinni. En sölubannið kemur þar ekki ofnærri, það er að eins haft á atvinnurétti manna. Hér er því um gersamlega tvær stefnur að ræða: sölubannið er alt annað en það, sem hér er farið fram á. Hinn háttv. framsm. (B. Þ.) gat þess, að það væri alveg þýðingarlaust að bera þetta mál undir alkvæði þjóðarinnar á ný, nema því að eins að konur fengju þá líka að greiða atkvæði. Þá mætti það. En hvers vegna? Ætli það sé af nokkru öðru en því, að hann teldi þá sigurinn vísari.  (Björn Þorláksson: Konur eiga að hafa þar atkvæðisrétt)  . Þá virðist ástæðan blátt áfram sú, að hann hefir ekki trú á framgangi málsins,  (Björn Þorláksson: Þetta er ósatt - ófaktist)  , enda er það ekki undarlegt, því að sú myndi raunin á verða, að það næði þá ekki fram að ganga. Eg skal ekki fara mikið út í viturleik fyrirskipana Múhameðstrúar. En ekki tel eg hyggilegt að sníða vor lög eftir bannlögum Múhameðstrúarinnar, því að það er kunnugt, að þau eru alment brotin, og ef bannlög vor verða einnig brotin, þá væri takmarkinu ekki náð að heldur. Hinn háttv. framsm. (B. Þ.) hneykslaðist á því í dag, að við minni hluta mennirnir vildum ekki í áliti okkar kalla vínnautnina þjóðarböl - eins og hún er nú. En þjóðarböl er ekki, finst mér, rétt að kalla annað en það, sem er mjög þungbært og mjög alment. Nú er áfengisnautnin als ekki almenn, langt frá því; þetta vita allir, og sömuleiðis er áfengisnautninni svo háttað, að það eru fremur undantekningar að hún skapi það, sem rétt er að kalla böl. En það er því miður margt annað, sem rétt er að kalla þjóðarböl: óskilvísin, eyðslusemin, fáfræðin - og eg vil bæta við: sá hugsunarháttur, sem getur af sér frumv. það, er hér liggur fyrir, og aflar því fylgis.

Jón Jónsson (N.-Múl.): Eg get verið stuttorður, en þar sem háttv. framsm. gaf í skyn, að eg myndi vera innblásinn af ýmsum mönnum, þá vil eg benda á það, að það hefði einmitt verið ástæða til, að eg hefði orðið innblásinn af hans hendi, þótt eg hafi samt ekki orðið það. Hann vildi sanna mál sitt með því að lesa upp bréf til stórstúkunnar. Það var nú raunar ekki mikið á því að græða, enda oft búið að minna mig á þetta. Eg svaraði áðurgreindum spurningum á þá leið, að eg væri í rauninni mótfallinn banni, en myndi þó beygja mig fyrir skýlausum meirihluta (?) þjóðarinnar. Ef eg hefði nú viljað hengja hatt minn á þessi orð, þá gæti eg afsakað mig með því, að ? hlutar kjósenda hefðu ekki greitt því atkvæði, og því síður öll þjóðin. En nú vil eg eigi fara þessa leið. Eg get sagt það hreinskilnislega, að eg skrifaði undir skjalið í fljótræði í sumar - á ferðalagi - en hefi síðar sannfærst um, að þetta mál sé ekki tímabært enn þá. Eg var í rauninni móti því, þótt eg skrifaði undir skjalið, að eg mundi beygja mig fyrir vissum meiri hluta. Þar sem háttv. framsm. (B. Þ.) sagði, að eg hefði skift um skoðun, þá vil eg geta þess, að hann hefir sjálfur gert það hér á þingi - og það af verri hvötum.  (Björn Þorláksson: Eg skora á hinn háttv.þm. að tilgreina málið)  . Það er fljótsagt. Það var í Eiðaskólamálinu.

Jón Þorkelsson Eg get ekki verið hinum háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) samdóma um það, að ekkert hafi verið nýtt í ræðu hins háttv.þm. Snæf. (S. G.), því að það var þó alveg glænýtt, er hann sagði, að tillaga mín væri sprottin af undirhyggju og óheilindum. Eg átti ekki von á þessu frá slíkum manni. En þetta sýnir, að sá »versti« er enn þá ekki iðjulaus, þar sem honum hefir tekist að blinda þannig augu guðs útvalda. Tillaga mín miðar eingöngu að því að bæta frumv., svo að það geti orðið þjóðinni þolanlegra og, ef verða má, kærara en annars. Það hefir komið fram hér, að þetta mætti gera við 3. umr., en hvers vegna má ekki bæta frumv. nú við 2. umr.? Það hefir verið sagt hér sitt af hverju um þetta mál, en eg hirði þó ekki að fara frekar út í það. En eg gat ekki orða bundist, þegar eg heyrði hinar þungu skriftir hins virðulega skriftaföður míns og sessunauts, hins háttv.þm. Snæf. (S. G.). Eg vil leyfa mér að gera stutta aths., áður en gengið er til atkv. Eg hefi heyrt á sumum meiri-hlutamönnum, að þeim þætti þær breyt.till., sem eg hefi farið fram á, of þungbærar fyrir málið. Eg skal geta þess, að þótt breyt.till mínar nái ekki fram að ganga að þessu sinni, þá hefi eg ekkert á móti því, að við 3. umr. kæmu fram breyt.till. til linkindar, svo hægt væri að miðla málum á þann hátt, að flestir mættu við hlíta, og eg vona að meiri hlutinn orki þar als til, að svo fari, ef hann vill ekki, að hin afarströngu ákvæði frumv. standi málinu fyrir þrifum.