Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Á síðasta fundi Alþingis, fyrir örfáum mínútum, bar það til tíðinda að einn forustumanna þingsins, formaður þingflokks Sjálfstfl., kvartaði yfir því að stórpólitísk mál sem hafa verið í umræðu manna á meðal hér á landi á síðustu dögum og vikum væru tekin til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Hún ræddi þar sérstaklega um tvö mál. Annars vegar þá staðreynd að framhaldsskólum mun að óbreyttu lokað innan örfárra daga þar sem framhaldsskólakennarar hafa boðað til verkfalls. Á hinn bóginn tilgreindi hún umræðu sem hér fór fram og atkvæðagreiðslu um beiðni um skýrslu vegna ítrekaðra hækkana á iðgjöldum bifreiðatrygginga og tryggingafélaga almennt. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvort hann deili skoðunum hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur í þessu samhengi. Ég er þessu algerlega andvígur og teldi Alþingi vera að bregðast skyldu sinni með því að taka þessi mál ekki á dagskrá.

Þau mál sem hv. þm. ræddi um voru til umræðu á síðasta fundi og það er ekki viðeigandi að halda umræðum utan dagskrár áfram undir liðnum um störf þingsins.

Herra forseti. Þetta gengur ekki. Hér var farið í umræðu utan dagskrár um stórpólitískt og alvarlegt þjóðfélagsmál, eins og fram hefur komið, þ.e. lokun framhaldsskólanna. Menn hafa sett sig á mælendaskrá og ekki hægt að lengja hana. Í einni af síðustu ræðunum kemur þingflokksformaður Sjálfstfl. og lýsir því yfir að í gær hafi verið bornar fram vitlausar spurningar sem sé ekki hægt að svara og í dag tekin upp umræða sem eigi ekki að taka fyrir hér í þinginu. Þegar þingmenn bregðast við þessum ummælum um leið og þeir geta, herra forseti, þegar settur hefur verið nýr fundur, þá slær forseti með dæmalausum hætti á þá umræðu. Það er sjálfsagt að bera fram þá spurningu sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur borið fram til forseta. Ég ætlast til að forseti svari henni.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að það er ekki við því að búast að hægt sé að bregðast við ummælum í utandagskrárumræðum eftir að þeirri umræðu er lokið.

Herra forseti. Forseti má ekki misskilja orð mín þannig að ég sé að gagnrýna hans stjórn hér á þinginu. Því er alls ekki til að dreifa. Það sem ég gerði hér áðan var að vekja athygli á þeim sjónarmiðum sem fram koma af hálfu formanns stærsta þingflokksins hér á hinu háa Alþingi, þingflokks Sjálfstfl. með 26 þingmenn, sem er jafnframt í ríkisstjórnarsamstarfi og hefur þar af leiðandi talsvert um það að segja hvernig mál ganga hér fram. Ég var að lýsa viðhorfum mínum til þess og viðbrögðum hæstv. forseta til þess hvort óeðlilegt væri að taka á dagskrá málefni á borð við þau sem ég nefndi hér til sögu. Ég er ekki að framlengja efnislega umræðu og ætla ekki að gera það. Ég var að leita eftir viðhorfum forseta til þessa. Ef þau liggja ekki fyrir þá er það bara þannig. Ég vil hins vegar láta það koma skýrt fram að ég tel þau sjónarmið sem hv. þm., formaður þingflokks Sjálfstfl., kom fram með gersamlega út úr korti og segja í raun allt um viðhorf forsvarsmanns þessa stærsta þingflokks hér á hinu háa Alþingi til þessarar samkomu, að ekki megi ræða stórmál á borð við þau sem ég nefndi áðan.

Ég vil ítreka það sem ég sagði, að það hefur verið venja hér að halda ekki áfram utandagskrárumræðum á nýjum fundi undir liðnum um störf þingsins.

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan. Ég hef velt því fyrir mér hvaða tilgangi umræða af því tagi sem fram fór áðan, í upphrópunar- og upphlaupsstíl, þjónaði. Ég sagði ekki að það mætti ekki ræða þessi mál í þinginu. Það er alger mistúlkun á ummælum mínum og sýnir auðvitað ekki annað en að svo virðist vera sem sumir hér hafi málfrelsi en aðrir ekki. Það er alveg augljóst hvaða ummæli það voru sem menn þoldu ekki. Stjórnarandstaðan þoldi ekki að því væri lýst yfir af minni hálfu að hún væri með lýðskrum.

Hæstv. forseti. Ég er algerlega ósammála þínum orðum um að það sem hér fer fram, þessi umræða ...

Það á að segja herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar hafi ég ekki ávarpað herra forseta rétt. Ég vil hins vegar halda máli mínu áfram. Það sem ég vil segja er að þessi umræða snýst um störf þingsins, um hvaða mál eigi að vera hér til umræðu. Á þeim forsendum var hún sett fram. Hér var sett út á mál frá því í gær og því haldið fram að þar hefðu verið bornar fram svo vitlausar spurningar að ekki væri hægt að svara þeim. Hvort svo er kemur auðvitað í ljós. Ég efast ekki um að fjallað verður um það mál með eðlilegum hætti af þeim sem svörin eiga að veita. Síðan er því haldið fram að sú umræða sem fram fór á síðasta fundi hafi ekki átt erindi hingað. Ég tel að full ástæða sé til þess að þingið fjalli um þessi mál. Sú umræða snýst, hæstv. forseti, um störf þingsins. Mér finnst að við eigum ekki að þurfa að deila um það við hæstv. forseta hvort umræður sem þessar séu eðlilegar. Þær snúast um þau störf sem sinnt er hér á hv. Alþingi.

Forseti hlýtur að taka fram að hér hafa orðið umræður sem eru efnislega um þær umræður utan dagskrár sem áðan fóru fram og um ummæli sem þá voru látin falla. Það var samkomulag um það og enginn ágreiningur um að utandagskrárumræðan skyldi standa í hálftíma. Þingmönnum er kunnugt að það er vel hægt og vandalaust að halda uppi umræðum um störf þingsins í hálftíma þegar þannig liggur á þingmönnum.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. forseta, að utandagskrárumræðu er lokið en menn fjalla hér um störf þingsins. Ég vil taka undir það sem fram hefur komið, að sú umræða sem fram fór hér um kjaradeilu kennara og væntanlega lokun allra framhaldsskóla í landinu var nauðsynleg, mikilvæg og málefnaleg. Þar tek ég m.a. undir yfirlýsingar hæstv. fjmrh. En ég harma yfirlýsingar formanns þingflokks Sjálfstfl. um þetta efni og þá ekki síður gagnrýni þingflokksformannsins á Alþingi, sem samþykkti í gær að fara að lýðræðislegri venju þegar fram kom beiðni frá tilskildum fjölda þingmanna. Það var samþykkt hér með meiri hluta atkvæða á Alþingi að ganga eftir því við hæstv. viðskrh. að veita svör við tilteknum spurningum. Þar var Alþingi að sinna lögboðnu hlutverki sínu.

Ég held að það sé óhjákvæmilegt að taka fram að mjög margar fsp. liggja fyrir sem ekki hefur verið unnt að svara. Forseti varð við því, vegna þeirrar áherslu sem á það var lögð, að flýta umræðu utan dagskrár um kjaramál kennara. Forseti varð við því að sú umræða færi fram í dag þó svo dagskrá væri svo þröng sem raun ber vitni og þó svo að fyrir liggi að ekki yrði unnt að svara jafnmörgum fsp. og forseti hefði kosið í dag. Ég vonast því til þess að þessi umræða dragist ekki á langinn.

Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu mikið en mér finnst hv. þm. orðnir dálítið hörundsárir ef þeir þola ekki að látnar séu í ljós skoðanir um hvort mál eru góð eða slæm. Ég geri ekki athugasemdir við þá umræðu sem fram fór utan dagskrár. Hins vegar kemur þessi þingskapaumræða mér spánskt fyrir sjónir. Við gengum til atkvæðagreiðslu í gær og þessi skýrslubeiðni hlaut þinglega meðferð. Ég hélt að því máli væri lokið. Síðan ætla ég að ljúka máli mínu hér og vona að þingstörf geti haldið áfram. Ég ætla ekki að tefja fundinn lengur.

Herra forseti. Samkvæmt því sem ég kann í þingsköpum þá þarf ekki leyfi frá formanni þingflokks Sjálfstfl. til að taka hér til máls. Það er heldur ekki hlutverk þingflokksformanns Sjálfstfl. að ákveða við hvaða tækifæri og af hvaða tilefni þingmenn geti nýtt sér lögbundinn og stjórnaskrárvarinn rétt sinn til að taka mál á dagskrá og hafa á þeim skoðanir. Hitt er ákaflega fróðlegt oft að heyra skoðanir hv. þm. á því hvað sé við hæfi og hvað ekki og jafnvel velta því fyrir sér af hvaða hvötum hv. þm. kemur hér upp eins og hún gerði áðan. Við getum auðvitað velt því fyrir okkur hvernig Sjálfstfl. vildi helst hafa þetta ef hann mætti ráða því einn. Ég fæ ekki annan botn í þau mál en þann að hann mundi senda þingið heim svo þeir gætu ráðið þessu einir. Það er fyrir og heldur til vandræða. Það er tónninn sem hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir hafði hér fram að færa og sú virðing sem hv. þm. sýndi þessari samkomu með dæmalausum ummælum sínum og forræðislegu tali um hvað væri við hæfi að taka hér fyrir og hvað ekki. Það er langt síðan ég hef heyrt svona sjónarmið viðruð en ég virði rétt hv. þm. til að hafa þessar skoðanir þó ég vorkenni henni um leið.

Ég verð að ítreka það sem ég áður sagði. Umræðu um utandagskrármálið lauk á síðasta fundi. En þær 20 mínútur eru liðnar sem heimilt er að umræður standi um störf þingsins og til allrar hamingju er ekki þriðji fundur boðaður í dag.

Herra forseti. Í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar til fjögurra ára um aðgerðir til þess að ná fram jafnrétti kynjanna, sem samþykkt var í maí 1998 og gildir til ársloka 2001, eru skilgreind fjögur verkefni sem heyra undir ríkisstjórnina sérstaklega. Eitt þeirra er að skipa nefnd sem leggja muni tillögu að rannsóknarverkefni fyrir ríkisstjórnina um efnahagsleg völd kvenna og karla, þ.e. hvar þau liggi í íslensku samfélagi. Nú spyr ég hæstv. forsrh. hvort rannsókn þessi hafi farið fram og ef svo er, hverjar séu niðurstöður hennar. Liggi niðurstöður hennar ekki fyrir spyr ég hæstv. forsrh. á hvaða stigi rannsóknin sé og hvenær niðurstaðna megi vænta. Herra forseti. Konur hafa sótt fram á flestum sviðum þjóðfélagsins undanfarna áratugi. Margir halda því fram að lagalegu jafnrétti kynjanna hafi verið náð og því sé lítið annað en gera en halla sér aftur og njóta afrakstursins. Staðreyndir eins og viðvarandi launamunur kynjanna og lök staða kvenna á vinnumarkaði tala hins vegar sínu máli. Íslenskar konur er ekki að finna í helstu forstjóra- og framkvæmdastjórastólum hér á landi. Árið 1998 voru konur 9% stjórnarmanna í 50 stærstu fyrirtækjum landsins. Á lista sem Frjáls verslun birti yfir tekjuhæstu stjórnendur hér á landi á síðasta ári var hlutur kvenna sláandi lítill. Í hópi 200 tekjuhæstu stjórnenda á Íslandi voru, herra forseti, 9 konur af 200. Varla þarf fleiri vitna við. Lagalegt jafnrétti og stóraukin menntun kvenna hefur ekki fært þeim þann efnahagslega ávinning sem fellur í hlut karla við sömu skilyrði. Því hlýtur rannsókn á efnahagslegum völdum kvenna og karla að vera forsenda þess að hægt sé með einhverjum hætti að bregðast við og vinda ofan af þessari óheillaþróun.

Herra forseti. Fyrirspyrjandi vísar til 4. tölul. II. kafla framkvæmdaáætlunar til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna sem samin var á Alþingi í maí 1998, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Skipuð verður nefnd sem mun leggja fyrir ríkisstjórn tillögu að rannsóknarverkefni um efnahagsleg völd kvenna og karla og hvar þau liggja í íslensku samfélagi.`` Könnunin sem spurt er um var sett af stað á haustdögum og nefndastarfið er því nýlega hafið. Skipuð hefur verið nefnd til að hafa umsjón með þessu verkefni og í henni sitja Stefanía Óskarsdóttir stjórnmálafræðingur, Tryggvi Þór Herbertsson hagfræðingur og Unnur Dís Skaftadóttir mannfræðingur. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir að verkefni nefndarinnar skuli skipt í tvo megináfanga. Í fyrsta lagi mun nefndin leggja fyrir forsrn. skilgreiningu á verkefnu og gera tillögu um hvernig í það skuli ráðist. Það er ljóst að verkefnið er víðfeðmt í eðli sínu og því ber nauðsyn til að nefndin afmarki viðfangsefni sitt af kostgæfni. Í öðru lagi er nefndinni ætlaði að hafa umsjón með hinni endanlegu framkvæmd verkefnisins en til greina kemur að fela t.d. stofnunum háskólans og sjálfstæðum aðilum að vinna þá þætti könnunarinnar sem ákveðið verður að ráðast í á grundvelli tillagna nefndarinnar. Ekki liggja fyrir áætlanir um hvenær nefndarstarfinu skuli lokið og nefndinni hafa ekki verið sett tímamörk. Hins vegar er við það miðað að fyrri áfanga í starfi nefndarinnar geti verið lokið í kringum næstu áramót og verkefninu í heild fyrir lok ársins 2001, þ.e. áður en gildistími áætlunarinnar er úti. Að öðru leyti má vísa til þess að félmrh. undirbýr nú framlagningu skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála og verður í henni gerð ítarlegri grein fyrir því hvað líður framkvæmd á einstökum verkefnum og viðfangssefnum sem talin eru upp í framkvæmdaáætlunni, bæði þeirra sem eru á verkefnaskrá ríkisstjórnar og þeirra sem eru á verkefnaskrá einstakra ráðuneyta.

Herra forseti. Ég fagna því að sú nefnd sem talað er um í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar hafi verið skipuð og vonandi tekur hún fljótlega til starfa. Það er afar mikilvægt, enda þótt fyrir liggi ýmsar upplýsingar, að menn fylgi þeim eftir og tekist sé á við það viðfangsefni jafnréttisbaráttunnar að hver fái að njóta sín og verðleika sinna en fari ekki í fyrir fram gefna ramma vegna kynferðis. Það er athyglisvert, herra forseti, hvernig konur á vinnumarkaði hafa á síðustu missirum sýnt hve meðvitaðar þær eru um stöðu sína, öfugt við það sem haldið hefur verið fram. Ég vil þar minna á niðurstöðu sem kom úr skoðanakönnun sem grunnskólakennarar gerðu þar sem fram kom að konur í kennarastétt kröfðust hærri launa en karlar --- þetta skiptir máli --- og einnig þá skoðanakönnun sem birt var í gær og leiðir í ljós að mun fleiri konur eru óánægðar með kjör sín en karlar. Þetta, herra forseti, tel ég að sýni að konur eru mun meðvitaðri um kjör sín nú en áður. Að því þarf að hlúa og þess vegna er mikilvægt að könnun eins og þessi sé gerð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Það er gott að þetta verkefni er farið af stað og eiginlega ekki seinna vænna því að hér er að vissu leyti um mjög flókið verkefni að ræða. Það krefst mikils undirbúnings og yfirlegu og því ekki seinna vænna að hefjast handa eigi þessu að vera lokið eða komið í farveg innan árs eða svo en eins og hér hefur verið rætt tekur framkvæmdaáætlunin um jafnrétti kynjanna yfir fjögur ár og rennur út á næsta ári, í árslok 2001. Mjög brýnt er að átta sig á stöðu kynjanna í efnahagslegu tilliti hér á landi. Allt of lítið hefur verið gert af því að rannsaka þessi mál. Það er ekki síst brýnt svo stjórnvöld geti brugðist við þeim niðurstöðum sem þar koma fram, vilji þau gera það. Mér segir svo hugur að grípa þurfi til ýmissa aðgerða til að styrkja stöðu kvenna á vinnumarkaði. Ég vona svo sannarlega að niðurstöður þessarar könnunar færi okkur skref áfram í þeirri viðleitni.

Herra forseti. Það var Alþingi sem gaf ríkisstjórninni fyrirmæli um það að láta framkvæma þessa könnun. Vegna þess að nefnt var að nauðsynlegt væri að fylgja síðan niðurstöðum hennar eftir lít ég svo til að ríkisstjórninni beri, þegar könnun þessi er fullfrágengin, að afhenda þinginu hana fullgerða og það sé síðan þingsins að ákveða næstu skref á grundvelli þeirrar könnunar.

Herra forseti. Vorið 1997 skipaði forsrh. starfshóp og fól honum verkefni, annars vegar samkvæmt ályktun Alþingis um að gera úttekt á og skilgreina hvaða stofnanir og verkefni á sviði heilbr.- og trmrn. séu í raun félagsleg verkefni sem heyrðu undir félmrn. og hins vegar að tillögu menntmrh. að fjalla um skiptingu ráðuneyta í þágu fatlaðra. Haldnir voru þrír fundir á árinu þar sem fulltrúar ráðuneyta fóru yfir þau verkefni sem skarast milli ráðuneytanna og brýnt væri að taka á. Í stuttu máli má nefna þjónustu við einhverfa, þjónustu við geðfatlaða, þjónustu við atferlistruflaða, mál barna og unglinga, þ.e. heimili og stofnanir, útskriftir af Kópavogshæli, framtíðarskipan táknmálstúlkunar, sérfræðiþjónustu í leikskólum og grunnskólum, sérdeildir, Samskiptamiðstöð heyrnarlausra o.fl. Erindi bárust nefndinni bæði frá Umsjónarfélagi einhverfra og Félagi heyrnarlausra og teknar voru fyrir skýrslur nefnda sem skipaðar höfðu verið um þessi málefni. Segja má að félagsþjónustukerfið hafi þróast upphaflega innan heilbrigðiskerfisins og skýrir það mikla skörun í viðfangsefnum þeirra enn í dag. Viðvarandi ringulreið er í verkaskiptingunni milli ráðuneyta, félagslegur og jafnvel faglegur aðbúnaður þeirra sem eiga undir högg að sækja geldur fyrir það. Því miður voru aðeins þrír fundir haldnir í nefndinni fram til ársloka 1997. Ákveðnar aðstæður réttlættu þá töf á fundahöldum um stund, aðstæður sem ég virti fullkomlega en þrátt fyrir eftirgangsmuni voru ekki haldnir fleiri fundir fram til alþingiskosninga en skilja mátti að brátt tæki nefndin til starfa á ný. Hins vegar lýsti formaður nefndarinnar þeirri skoðun á sl. vetri að ekki væri sjálfgefið að nefndin héldi áfram störfum. Því er spurt hvort forsrh. geri ráð fyrir því að nefndin skili honum tillögum. Ef ekki, er full ástæða til að hér verði upplýst hvers vegna nefnd, skipuð samkvæmt ályktun Alþingis, er svæfð með þessum hætti.

Forseti minnir á að nota orðin hæstv. og hv. um ráðherra og þingmenn.

Herra forseti. Ég vil svara fyrirspurn hv. þm. Hv. þm. vísar til þál. um úttekt og flutning á félagslegum verkefnum frá heilbr.- og trmrn. til félmrn. sem Alþingi samþykkti hinn 5. júní 1996. Samkvæmt henni var því beint til ríkisstjórnarinnar að skipa starfshóp, m.a. með fulltrúum þingflokkanna, til að gera úttekt á og skilgreina hvaða stofnanir og verkefni á sviði heilbr.- og trmrn. væri í raun félagslegt verkefni sem væri eðlilegra að heyrði undir félmrn. Um svipað leyti hafði ríkisstjórnin ákveðið að koma á fót starfshópi til að fjalla um verkaskiptingu ráðuneyta í þágu fatlaðra. Þar eð verkefni þess hóps þótti fara að verulegu leyti saman við hlutverk starfshóps sem skipa bar samkvæmt framangreindri ályktun voru þessi viðfangsefni falin einum starfshópi sem forsrh. skipaði hinn 26. september 1996 samkvæmt tilnefningum félmrh., heilbr.- og trmrh. og menntmrh., svo og þingflokkum stjórnarsinna annars vegar og þingflokkum utan ríkisstjórnar hins vegar. Viðfangsefni starfshópsins hafa að vonum reynst bæði viðamikil og afar margvísleg og ólík innbyrðis. Þá hefur ekki reynst með öllu unnt að fjalla sjálfstætt um verkaskiptingu ráðuneytanna án tillits til inntaks þeirrar þjónustu sem um ræðir á hverju sviði um sig. Störf starfshópsins hafa dregist eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda og hefur hópurinn ekki skilað ráðuneytinu neinu áliti eða tillögum að svo stöddu. Nú er til athugunar að taka verkaskiptingu ráðuneyta til skoðunar sem hluta af endurskoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands sem ríkisstjórnin hefur boðað í stefnuyfirlýsingu sinni frá 28. maí 1999. Sú endurskoðun mundi eftir atvikum einnig ná til verkaskiptingar milli félmrn. og heilbr.- og trmrn. enda er starfssvið þeirra og verkefni um margt skyld líkt og bent var á með þál. Rétt er að nefna að skipting verkefna milli þeirra tveggja ráðuneyta sem koma við sögu hefur verið til skoðunar og verkefni hafa verið flutt milli þeirra. Þar má nefna lög um foreldra- og fæðingarorlof en með gildistöku þeirra um næstu áramót færist sá málaflokkur frá heilbr.- og trmrn. og að hluta til frá fjmrn. til félmrn. Ráðuneytin vinna einnig saman að ýmsum málum, t.d. að því er varðar stefnumótun um læknismeðferð barna, forvarnir, meðferð og úrræði fyrir fíkniefnaneytendur og málefni fatlaðra. Þá er einnig rétt að vekja athygli á því að hluti þeirra málaflokka sem um ræðir er ekki eingöngu í höndum ríkisins heldur einnig á höndum sveitarfélaga í vaxandi mæli. Dæmi um tilflutning verkefna sem til skoðunar hafa verið er flutningur á þjónustusviði fatlaðra og langveik börn. Flutningur svo viðamikilla verkefna er vandasamur enda þarf að gæta vel að hag þeirra sem reiða sig á þjónustuna og hann getur reynst flókinn, t.d. hvað fjárhagsleg atriði varðar. Smæð sumra sveitarfélaga er annað atriði sem taka þarf tillit til. Þessi verkefnaflutningur mun koma til kasta þingsins innan skamms og gefst þá tækifæri til að ræða nánar um verkaskiptingu milli ráðuneyta annars vegar og milli ríkis og sveitarfélaga hins vegar. Með hliðsjón af þessum orðum tel ég rétt að sá hópur sem fyrirspurnin tekur sérstaklega til skoði það mál sérstaklega hvort ekki sé rétt að hann ljúki störfum sínum með hliðsjón af þeim ákvörðunum ríkisstjórnarinnar að taka verkaskiptingu milli einstakra ráðuneyta til sérstakrar athugunar á sínum vettvangi.

Herra forseti. Ég vil fá að leggja orð í belg af því að ég hef verið formaður í þeim starfshópi sem er til umræðu. Það kom fljótlega í ljós við vinnu hópsins að þetta voru mjög viðamikil verkefni og raunar er verið að skoða verkaskiptinguna innan félmrn. og í heilbrn. Eins og forsrh. nefndi verður síðan ráðist í það að fara yfir verkaskiptingu ráðuneytanna. Fljótlega kom í ljós að þau verkefni sem starfshópnum voru ætluð voru svo viðamikil að varla var von til þess að hann mundi ljúka störfum án þess að það yrði þá stórkostleg vinna, þ.e. að ráðnir yrðu starfsmenn í fulla vinnu til að vinna verkið. Því má segja að nokkuð snemma hafi verið ljóst að ekki yrði unnt að ljúka því með öðrum hætti.

Herra forseti. Þetta hafa verið afar athyglisverð svör og innlegg af hálfu formanns nefndarinnar. Margt af því sem hæstv. forsrh. gat um í svari sínu til mín þekkti ég að sjálfsögðu þar sem á þeim þremur fundum sem nefndin hélt var farið yfir það sem skaraðist á milli ráðuneytanna og eins og hér hefur komið fram voru það mjög mörg verkefni. Mér finnst það undarlegt á sama tíma og talað er um að nauðsynlegt hafi verið að skoða verkaskiptinguna. Þessi nefnd, þar sem eingöngu tveir alþingismenn sátu, aðrir voru fulltrúar ráðuneytanna, átti að skoða þarna ákveðin mál en sú nefnd er bara látin leggja upp laupana eftir því hvernig málið snýr að mér á meðan verið er að skoða málin á öðrum stöðum. Þar vil ég nefna fréttatilkynningu sem send var út í mars á þessu ári þar sem segir frá því að menntmrh. hafi kynnt skýrslu um réttarstöðu heyrnarlausra og ákveðið að skipa nefnd skipaða fulltrúum sömu ráðuneyta og við erum að tala um til að gera tillögur um fyrirkomulag túlkaþjónustu og hvernig eigi að fara með þann kostnað. Núna fyrir örfáum dögum voru til umræðu fjáraukalög og þar kemur fram að á árunum 1995 og 1996 hafi félmrn. varið 2 millj. hvort ár úr Framkvæmdasjóði fatlaðra og árið 1997 hafi heimildir verið þrengdar og fjármagni verið varið síðan til þessarar þjónustu af sameiginlegum lið ríkisstjórnarinnar en nú sé farið fram á að þessi mál séu sett í fastan farveg. Þetta er meðal þeirra mála sem nefndin góða ætlaði að taka og setja í öndvegi árið 1997 að skoða og núna árið 2000 er enn verið að skoða þessi mál. Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. kveði upp úr með hvort hann með orðum sínum hér fyrir stundu hafi verið að leggja nefndina af. Það er hreinskilnislegt.

Herra forseti. Eins og ég gat um hafa forsendur í máli þessu breyst verulega frá því að það var fyrst opnað og sérstaklega breyst með þeim hætti að ríkisstjórnin hefur sjálf ákveðið að á sínum vettvangi skuli öll verkaskipti ráðuneyta tekin til endurskoðunar sem verður viðamikið verkefni. Mér þykir út af fyrir sig ekki eðlilegt að samhliða því verkefni muni sú nefnd sem hér hefur verið til umræðu starfa. Í því felst ekki að ég sé á þessu augnabliki hér og nú að kveða upp úr um það að þessi nefnd hafi þar með lokið störfum sínum. Ég vil að nefndin komi saman, fari yfir þessi mál og síðan fái ég álit frá nefndarmönnum um það á þessum vettvangi í ljósi þeirra orða sem ég þegar hef sagt hér.

Herra forseti. Það fer vel á því að þessi fyrirspurn komi til umræðu í kjölfar þeirrar sem við vorum að enda við að fjalla um. Þegar tillögur frá þingmönnum ná fram að ganga á hv. Alþingi væntum við þingmenn þess að með samþykkt tillögunnar hefjist það ferli sem tillagan gerir ráð fyrir en það er því miður ekki alltaf raunin. Á árum áður voru lagðar fram skýrslur um ályktanir Alþingis en nú er langt um liðið síðan slík skýrsla hefur séð dagsins ljós. Ég hef orðið mér úti um eina skýrslu um ályktanir Alþingis fyrir árin 1986--1991, þ.e. fyrir 109.--113. löggjafarþing, en vil taka það fram að það er rangt með farið í fyrirspurninni að skýrslur hafi komið fram síðar. Einhver misskilningur hefur verið í upplýsingagjöf þar og að skýrslan er um ályktanir sem fengust samþykktar á viðkomandi þingum en ekki um framkvæmd þeirra. Þingmenn eiga að fylgja ályktunum eftir og fá tækifæri til þess og geta fengið mjög gott tækifæri til þess ef yfirlit yfir samþykktir liggur fyrir í aðgengilegu formi eins og hér er kallað eftir. Hér höfum við rætt um þá nefnd sem sett var á laggir 1997 og síðan heyrðist ekkert af á þriðja ár. Ég er með í höndunum aðra samþykkta tillögu um mikilvægt réttindamál sem flutt var fyrir nokkrum árum eða í maí 1998 um að fela ríkisstjórninni að láta semja reglur um leyfi starfsmanna frá störfum í ríkisþjónustu þegar þeir taka tímabundið við öðrum störfum svo sem hjá alþjóðastofnunum sem Ísland er aðili að eða kjörnum trúnaðarstörfum. Þessi tillaga var flutt að gefnu tilefni og að henni stóðu allir þingflokksformenn, ekkert minna en það. Allir þingflokksformenn sem þá voru á hv. Alþingi. En þetta er aðeins dæmi. Ég hef ekkert frétt um að af þessu hafi orðið, stutt er síðan ég spurði hvort búið væri að setja reglur. Engar reglur hafa verið settar. En hér er ég aðeins að taka dæmi, ekki gera þessa sérstöku þál. að umtalsefni sem slíka. Við eigum að fylgja því eftir af fullum þunga að ályktunum þingsins sé fylgt eftir að framkvæmdarvaldinu og í raun er full ástæða til að þinginu sé gerð grein fyrir ekki bara hvaða þáltill. voru samþykktar á hinu háa Alþingi heldur ekki síður afdrifum ályktana sem það sendi frá sér. Þess vegna hef ég flutt þá fyrirspurn sem hér er sett fram til hæstv. forsrh., hvort hann hyggist leggja fyrir Alþingi skýrslu um framkvæmd ályktana Alþingis eins og gert hefur verið á fyrri þingum en nokkur ár hafa liðið síðan slíkt var gert.

Herra forseti. Ég tel að í fyrirspurn hv. þm. felist þörf áminning varðandi efni fyrirspurnarinnar. Í fyrirspurninni er vísað til þess að fyrir Alþingi hafa verið lagðar skýrslur um framkvæmd þingsályktana. Hin fyrsta þessara skýrslna var tekin saman að beiðni nokkurra þingmanna en hinar síðari hafa verið lagðar fram að frumkvæði forsrh. Hefur það verið gert í samræmi við og með skírskotun til laga um þingsköp Alþingis. Ástæður þess að skýrslurnar hafa verið lagðar fram er að telja verður æskilegt og í anda vandaðra vinnubragða, eins og hv. þm. nefndi, að Alþingi fái upplýsingar um meðferð og framkvæmd á þeim ályktunum sem Alþingi hefur samþykkt. Ég tek undir þessi sjónarmið. Því miður hefur ekki orðið framhald á þessari skýrslugjöf til Alþingis og hefur hún fallið niður um fjögurra ára skeið. Þar er ekki öðrum skýringum til að dreifa en önnum í ráðuneytunum. Því fylgir mikil aukavinna að taka þessar skýrslur saman, bæði fyrir forsrn. og aðra, og nokkur dráttur hefur orðið á svörum þegar átt hefur að efna í skýrslur. Í tilefni þessarar fyrirspurnar mun ég beita mér fyrir því að forsrn. taki saman skýrslu um meðferð þingsályktana og skýrslugjöf þar um verði reglulegri en hún hefur verið til þessa. Efni ályktana Alþingis er margvíslegt eins og hv. þm. nefndi. Sumt er almenns eðlis og kallar ekki á sérstaka framkvæmd en annað sem samþykkt er kann að vera flókið og tímafrekt í framkvæmd. Þess vegna tel ég heppilegt að stefna að því að áfram verði hafður sá háttur á að hver skýrsla fjalli um ályktanir sem samþykktar voru á næstliðnu þingi þar á undan og taki til eins árs í senn og mun ég í tilefni þessarar fyrirspurnar beita mér fyrir því að það verði gert.

Herra forseti. Fyrst vil ég taka það fram að þær tvær fyrirspurnir sem hér hafa verið teknar til umræðu af minni hálfu voru fluttar á Alþingi 13. og 15. mars sl. og ég gerði að sjálfsögðu ráð fyrir því að þær yrðu ræddar þá mjög fljótlega á eftir. Þær komust ekki á dagskrá þingsins fyrr en undir lok þess og þá bar svo við að forsrh. hvarf úr sal án þess að svara þeim fyrirspurnum. Harmaði ég það mjög þegar það gerðist vegna þess að ég tel að með báðum þessum fyrirspurnum hafi ég verið að hreyfa mikilvægum málum. En ég er afskaplega ánægð með svar hæstv. forsrh. um að hann hyggist leggja fyrir Alþingi skýrslu um framkvæmd ályktana Alþingis og að í framtíðinni verði það gert fyrir næstliðið þing á undan. Það eru fagleg og góð vinnubrögð. En ég hvet forsrh. til þess að fram komi í þeim skýrslum hvernig farið var með viðkomandi ályktun. Í þeirri skýrslu sem ég er með undir höndum er bara farið yfir hverjar ályktanirnar eru og ekkert um framhaldið, þ.e. hvort nefnd var skipuð á þeim tíma sem skýrslan er gerð og hvort viðkomandi ályktun hafi haft einhvern framgang. Og það er mjög æskilegt að samhliða því að lista upp ályktanirnar komi fram hvernig með var farið. Ég þakka þetta ágæta svar hæstv. forsrh.

Herra forseti. Ég ítreka það að ég tel að nauðsynlegt sé, eins og hv. þm. nefndi, að þetta verði ekki eingöngu upptalning á því hvaða ályktanir þingið hafi gert. Ég hygg að það hafi ekki mjög mikið gildi, heldur miklu fremur hitt hvernig þeim hefur reitt af og hvernig brugðist hefur verið við þeim ályktunum og þeim fyrirmælum sem þingið er þar með að gefa framkvæmdarvaldinu.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. sem yfirmaður jafnréttismála í landinu hefur þær skyldur að sjá til þess að jafnréttislögum sé framfylgt. Jafnréttislög kveða á um að jafnréttissjónarmiða sé gætt á öllum sviðum samfélagsins og að unnið sé að jöfnum áhrifum kvenna og karla við ákvarðanatöku og að sérstaklega skuli bæta stöðu kvenna og auka möguleika þeirra í samfélaginu. Með jafnréttislögunum hafa stjórnvöld tekist á herðar þá ábyrgð, ekki síst hæstv. jafnréttisráðherra, að sýna gott fordæmi og frumkvæði til að ná markmiðum laganna. Nú liggur fyrir að hæstv. dómsmrh. hefur gengið svo langt að mínu mati að brjóta jafnréttislög og ganga gegn framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum jafnframt því að ganga á svig við alþjóðasamþykktir í jafnréttismálum við ráðningu í embætti hæstaréttardómara þegar karl úr stjórnsýslunni var ráðinn til starfans en gengið fram hjá þremur konum sem allar höfðu mikla reynslu af dómarastörfum. Framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu hefur einnig sett fram það álit sitt að gengið hafi verið gegn jafnréttislögum. Því kalla ég eftir viðbrögðum hæstv. félmrh. með þessari fyrirspurn. Ég bendi á að fram kom opinberlega að boðað hafði verið til sérstaks ríkisstjórnarfundar vegna þessarar ráðningar áður en frá henni var gengið. Leikur mér hugur á að vita hvort ekki sé öruggt að hæstv. jafnréttisráðherra hafi gert athugasemd á ríkisstjórnarfundi við þessi áform sem gengu gegn jafnréttislögum, einnig hvort hann sem yfirmaður jafnréttismála í landinu ætli að beita sér í málinu þegar jafnréttislög eru svo ljóslega brotin. Því hef ég leyft mér, herra forseti, að bera eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: ,,1. Er ráðherra sammála framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu, sem látið hefur þá skoðun opinberlega í ljós að skipun hæstaréttardómara nýlega hafi verið brot á jafnréttislögum og farið í bága við framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum? 2. Gerði jafnréttisráðherra athugasemd á ríkisstjórnarfundi þegar dómsmálaráðherra kynnti áform sín um skipun hæstaréttardómara? 3. Er jafnréttisráðherra sammála þeirri túlkun á jafnréttislögunum að sæki karl og kona með sömu hæfileika og menntun um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er allsráðandi skuli það hljóta starfið sem er af því kyni sem er í minni hluta í starfsgreininni? Einmitt þetta sjónarmið er lagt til grundvallar og er meginreglan sem dómstólar hafa haft þegar þeir túlka jafnréttislögin.

Herra forseti. Framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu hefur ekki, svo að mér sé kunnugt, fullyrt að skipun hæstaréttardómara hafi verið brot á jafnréttislögum né heldur að skipunin hafi farið í bága við framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Í útvarpsviðtali við hana sem ég hef aflað mér útskriftar af og var tekið þegar tilkynnt var um skipunina, segir hún að við fyrstu sýn virðist henni að um brot kynni að vera að ræða en áskilur sér allan rétt til að kanna það nánar. Framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu hefur m.a. farið á fund dómsmrh. til þess að ræða skipunina. Önnur spurningin var: ,,Gerði jafnréttisráðherra athugasemd á ríkisstjórnarfundi þegar dómsmálaráðherra kynnti áform sín um skipun hæstaréttardómara?`` Það eru starfshættir í þessari ríkisstjórn að það sem fram fer á ríkisstjórnarfundum er trúnaðarmál og ég mun ekki greina frá orðaskiptum manna þar. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Er jafnréttisráðherra sammála þeirri túlkun á jafnréttislögunum að sæki karl og kona með sömu hæfileika og menntun um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er allsráðandi skuli það hljóta starfið sem er af því kyni sem er í minni hluta í starfsgreininni?`` Svar mitt við þessari spurningu er já.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra reyna að koma sér hjá að svara beint þeim spurningum sem til hans er beint og sé í raun á svolitlum flótta í málinu og mér finnst það svo sem ekkert skrýtið þegar svo ljóslega er brotið gegn jafnréttislögum. Um það er spurt í fyrstu spurningunni og ég spyr ráðherrann beint: Er hann sammála því að jafnréttislög hafi verið brotin við þessa ráðningu, gengið gegn jafnréttisáætlun, jafnréttislögum og jafnréttissamþykktum? Ég spyr ráðherrann beint um það vegna þess að hann hlýtur að hafa kynnt sér þetta mál. Framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu sagði orðrétt --- og er ég hér með útskrift frá Ríkisútvarpinu 6. september og ég vitna til þess, með leyfi forseta: ,,Framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu álítur að Sólveig Pétursdóttir, dómsmálaráðherra hafi gengið gegn jafnréttislögum og jafnréttisáætlun eigin ráðuneytis þegar hún mælti með Árna Kolbeinssyni í stöðu hæstaréttardómara.`` Varðandi það að ráðherra telji sig ekki geta upplýst um hvaða afstöðu hann hafði á ríkisstjórnarfundi þegar hæstv. dómsmrh. kynnti sín áform, þá er það mjög sérstakt, þ.e. að ráðherrann beitir því fyrir sig að það sé trúnaðarmál sem fram fari á ríkisstjórnarfundum. Út af fyrir sig er það rétt. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað er það sem bannar ráðherra að greina frá þeirri skoðun sem hann hefur haft í þessu máli á ríkisstjórnarfundi? Ég hef verið ráðherra og ég kannast ekki við það að manni sé meinað að segja frá þeirri skoðun sem maður hefur haft á einstaka málum í ríkisstjórn. Það er alveg ný túlkun fyrir mig. Ýmislegt sem fram fer á ríkisstjórnarfundi á auðvitað að vera trúnaðarmál. En varla getur sú skoðun sem ráðherrann hefur haft á þessu máli átt að vera trúnaðarmál. Ég lít svo á að á meðan ráðherrann vill halda málinu með þeim hætti þá hafi hann ekki gert athugasemd við þau makalausu áform hæstv. dómsmrh. sem hún kynnti á ríkisstjórnarfundi, að láta karl fá þessa stöðu hæstaréttardómara en ganga fram hjá þremur hæfum konum með dómarareynslu við þessa stöðuveitingu.

Herra forseti. Þessum spurningum er út af fyrir sig fljótsvarað. Ég tel ekki að jafnréttislög hafi verið brotin. Ég tel ekki að framkvæmdaáætlun um jafnréttismál hafi verið brotin. Ég fæ ekki lesið út úr því sem haft er beint eftir Valgerði H. Bjarnadóttur í viðtali í útvarpinu 6. september að hún fullyrði nokkurs staðar að svo hafi verið. Í öðru lagi get ég upplýst það hér að ég er samþykkur þeirri niðurstöðu sem hæstv. dómsmrh. komst að, að skipa Árna Kolbeinsson. Ég tel að Árni Kolbeinsson sé hæfastur þeirra umsækjenda sem um stöðuna sóttu og geri ekki athugasemdir við það þó hann sé skipaður þarna. Ég er að vísu ekki alltaf sammála lögfræðilegu mati og skoðunum Árna Kolbeinssonar. En það er önnur saga. Í umsögn Hæstaréttar er ekki lagt mat á það hver sé hæfastur heldur að allir umsækjendurnir fjórir geti komið til greina sem hæstaréttardómarar.

Herra forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. um móttöku flóttamanna frá fyrrverandi Júgóslavíu. Tilefni þess er að í fréttabréfi félmrn. frá því í júlí sl. kemur fram eftirfarandi frétt: ,,Ríkisstjórn Íslands ákvað að tillögu félagsmálaráðherra að taka á móti flóttamönnum frá fyrrum Júgóslavíu árið 2000 líkt og gert hefur verið síðastliðin fimm ár en fyrsti hópurinn kom til landsins árið 1995. Flóttamannaráð Íslands er ráðherra til ráðuneytis um hvernig standa skuli að móttöku flóttamannanna ár hvert en við val á flóttamönnum hefur ráðið notið aðstoðar frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) um hvaða hópar skulu koma til landsins í hvert og eitt skipti. Í framhaldi af þessu er auglýst eftir umsóknum sveitarfélaga og við val á sveitarfélagi eru margir þættir metnir en einna þyngst vega eftirfarandi þættir: staða félagsþjónustu, heilbrigðisþjónusta, atvinnuástand, skólamál og framboð á húsnæði.`` Í framhaldi af þessu, virðulegi forseti, hef ég leyft mér að leggja fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. félmrh.: 1. Hve margir flóttamenn hafa komið til landsins frá fyrrverandi Júgóslavíu sl. fimm ár? 2. Hvaða sveitarfélög hafa tekið á móti flóttafólkinu og hve margir fóru á hvern stað? 3. Hve margir hafa flutt frá upphaflegum aðsetursstað til höfuðborgarsvæðisins? 4. Hve margir hafa flust búferlum frá Íslandi aftur?

Herra forseti. Frá árinu 1996 hafa stjórnvöld tekið árlega á móti hópi flóttamanna frá ríkjum fyrrverandi Júgóslavíu. Venjulega hafa verið 20--25 í hverjum hópi en árið 1999 komu hingað 75 flóttamenn frá Kosovo vegna stríðsástands sem ríkti þar á þeim tíma. Alls hefur því verið tekið á móti 171 flóttamanni í þetta sérstaka verkefni stjórnvalda. Við val á þeim hópum sem hafa komið hingað til lands hefur flóttamannaráð notið aðstoðar frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna en þeir senda svokallaða forvalslista yfir fjölskylur og einstaklinga sem þurfa hvað mest á hjálp að halda. Jafnframt hefur flóttamannaráð notið góðrar aðstoðar Rauða kross Íslands, bæði við endanlegt val á hópum og framkvæmd verkefnisins. Eftirtalin sveitarfélög hafa tekið á móti flóttamönnum, þ.e. þeim hefur verið komið fyrir í viðkomandi sveitarfélagi og gerður við það sveitarfélag samningur um að annast flóttamennina fyrsta árið hér á landi. Eftir það þá njóta þeir félagsþjónustu eins og aðrir borgarar: Fyrst komu 30 manns til Ísafjarðar, árið 1997 komu 17 til Hornafjarðar, árið 1998 komu 23 til Blönduóss og árið 1999 þegar Kosovo-Albanarnir komu þá komu 24 til Fjarðarbyggðar. Það komu 26 til Dalvíkur og 25 til Hafnarfjarðar. Síðar komu 3 til Dalvíkur í nóvember sama ár. Í sumar komu 23 til Siglufjarðar. Þetta er 171 flóttamaður alls. Ekki liggja fyrir upplýsingar um hversu margir hafi flutt til höfuðborgarsvæðisins frekar en um aðra borgara á þessum stöðum. Einhverjir hafa flust á milli landshluta og einhverjir hafa farið hingað til Reykjavíkur. Til baka hefur farið dálítill hópur. Sem betur fer komst á friður í Kosovo og allur hópurinn sem fór til Fjarðarbyggðar, sem í voru 24 Kosovo-Albanir, sneri aftur til heimalands síns og það var vel að þeir áttu kost á því. Einnig var ein fjölskylda, sem kom til Dalvíkur, þar hafði húsbóndinn orðið viðskila við fjölskyldu sína og kom ekki til Íslands. Hann kom í leitirnar síðar en vildi þá ekki yfirgefa aðra ættmenn sína í Kosovo og kona hans og börn fóru til baka til Júgóslavíu.

Herra forseti. Um heiminn reika tugir milljóna flóttamanna, flestir dökkir á hörund, og flestir ómenntaðir. Til Íslands koma eingöngu hvítir flóttamenn og margir menntaðir. Ég bið menn að hugleiða þetta.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans en verð um leið að segja að mér kemur mjög á óvart að ekki er betur fylgst með hvernig þróun íbúamála verður hjá þessu fólki. Við erum að flytja inn og hjálpa fólki sem er statt í nauðum en ég taldi að betur og gleggra væri nú eftirlit með fólkinu, ekki af því að einhver hætta stafi af því, heldur velferð þess fyrst og fremst. Vegna athugasemda hv. þm. Péturs H. Blöndals um litarhætti fólks þá held ég að Íslendingar séu ekki að setja það fyrir sig. Hins vegar hlýt ég sem alþingismaður að spyrja sjálfan mig og ráðherra hvort það sé rétt stefna að flytja hópa fólks hingað til Íslands í stað þess að senda út fólk og fjármagn frá Íslandi til að aðstoða þetta fólk við að koma undir sig fótum á ný og hefja nýtt líf. Ég tel að það sé eðlileg stefna og rétt stefna okkar Íslendinga að gera fólki þannig kleift að búa áfram í landi sínu og styðja það með ráðum og dáð til þess að það þurfi ekki að fara landa á milli eins og raunin er.

Herra forseti. Ég held einmitt að okkur hafi tekist afar vel með móttöku þessara flóttamannahópa. Að þeir eru frá Júgóslavíu eða ríkjum fyrrverandi Júgóslavíu er vegna þess að Alþjóðaflóttamannastofnunin mat það svo að þeir væru í nauðum staddir og þeir væru best komnir hér. Við höfðum engin áhrif á það, það var mat Alþjóðaflóttamannastofnunarinnar að þessum einstaklingum yrði boðið hingað. Þeir eru yfirleitt af blönduðum hjónaböndum, þ.e. þetta fólk, sem bjó í Kraina-héraði, var hrakið þaðan út og vegna þess að annar makinn var Serbi og hinn Króati. Þetta fólk var hvergi boðið velkomið og bjó við hinar ömurlegustu aðstæður í Serbíu. Hvað eftirfylgnina varðar þá sjáum við um þetta fólk í eitt ár, síðan bjargar það sér sjálft. Sem betur fer hefur það gert það. Mér er kunnugt um eina fjölskyldu sem hefur lent í fjárhagsvandræðum af þessum hópi. Að öðru leyti veit ég ekki til annars en að þessu fólki vegni vel í íslensku þjóðfélagi. Mikil áhersla hefur verið lögð á að kenna því íslensku og þetta er fólk sem hefur getað bjargað sér og verið duglegt og gott fólk og er fengur að hafa það. Afar vel hefur verið staðið að móttökunni á öllum þeim stöðum þar sem þessir hópar hafa verið settir niður. Ég held að ekki hefði verið farsælt eða gæfulegt eða borið mikinn árangur að senda fólk og peninga til Serbíu undir stjórn Milosevic til að hjálpa þessu fólki.

Herra forseti. Í lið 3.11 í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar frá vorinu 1998 segir undir fyrirsögninni ,,Ný stétt vinnukvenna -- aðfluttar konur`` og nú vitna ég beint, herra forseti: ,,Félagsmálaráðuneytið mun í samvinnu við starfsmannafélagið Sókn kanna aðstöðu, réttindi og skyldur aðfluttra kvenna sem koma hingað til lands til að vinna inni á einkaheimilum. Niðurstöður könnunarinnar verða nýttar til að gera tillögur til úrbóta þar sem þess er talin þörf.`` Herra forseti. Hvaða fólk skyldi vera um að ræða? Nú vil ég taka það fram að ég tek undir með hæstv. ráðherra þau orð sem hann sagði áðan að fengur væri að því aðflutta fólki sem kemur hingað og mikilvægt að við getum nýtt hæfileika þess og þekkingu. En ekki er tekið eins á móti öllum. Það fólk sem hér fyrr var til umfjöllunar kemur til landsins og fer inn í skipulagt kerfi þar sem kennd er íslenska, veitt er þjónusta og aðlögun að samfélaginu. Hér erum við hins vegar að tala um allt annan hóp. Við erum að tala um stúlkur sem koma til að vinna sem svokallað ,,au-pair`` eða við erum að tala um konur sem eru fluttar inn til þess að vinna sem vinnukonur inni á heimilum. Þess vegna, herra forseti, er mikilvægt að við skoðum hvaða umgjörð fólkinu er sköpuð. Það er alveg ljóst að lögin um atvinnuréttindi útlendinga ná yfir þetta fólk eins og aðra vegna þess að þetta fólk þarf líka að leita eftir atvinnuréttindum, jafnvel þó ekkert stéttarfélag sé til að fara með mál þess ef eitthvað kemur upp á, einfaldlega vegna þess að það eru ekki gerðir kjarasamningar fyrir þetta fólk. Það er þó svo að Verkamannasambandið gerði á sínum tíma kjarasamning við Bændasamtökin um laun og kjör vinnukvenna í sveitum og sá kjarasamningur mun vera notaður sem viðmið í þessu sambandi en hver getur séð í hendi sér hvernig gengur að fylgja slíku eftir þegar ekkert er félagið eða félagsskapurinn. Það er líka ljóst, herra forseti, að Alþýðusambandið hefur í samvinnu við félmrn. eða Vinnumálastofnun gefið út leiðbeiningar til þeirra sem ætla að ráða vinnukonur inn á heimili sín. Talið er að þær leiðbeiningar hafi bætt það ástand sem hér var varðandi stöðu þessara kvenna en eigi að síður er ekkert eftirlit og stéttarfélögin hafa engin tæki eða úrræði til að takast á við þann vanda sem upp kann að koma. Svolítið hefur verið fjallað um þessi mál opinberlega og þann vanda sem kann hugsanlega að vera á ferðum. Ég er með ljósrit úr dagblaðinu Degi þar sem verið er að fjalla um ,,au-pair`` sem var í beitningavinnu sem er auðvitað fyrir utan það atvinnuleyfi sem hún hafði. Þar er, herra forseti, vitnað í forseta ASÍ sem segir að upplýsingar frá aðildarfélögunum sem taka þátt í að veita öðrum atvinnuleyfi bendi til þess að tilvikum um misnotkun á erlendu vinnuafli sé að fjölga. Þess vegna, herra forseti, hef ég borið fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra um það hvort hann hafi látið kanna aðstöðu, réttindi og skyldur aðfluttra kvenna sem koma hingað til lands til að vinna inni á einkaheimilum, hverjar niðurstöður könnunarinnar eru, ef henni er lokið, og hvaða tillögur ráðherra sjái til úrbóta og stöðu á réttindum þessara kvenna.

Herra forseti. Rétt er áður en ég byrja að svara spurningunum að upplýsa um hve stóran stóran hóp er að ræða. Fjöldi atvinnuleyfa sem voru veittar vegna vistráðningar á einkaheimilum voru 1997 17, 1998 15, 1999 16 og 26 á þessu ári til dagsins í dag. En framkvæmdaáætlunin um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna tekur til fjögurra ára og því tímabili lýkur í árslok á næsta ári. Framkvæmd verkefnisins sem um er spurt er í undirbúningi í ráðuneytinu og verður að öllum líkindum unnið á nokkuð annan hátt en lýst er í áætluninni. Í ráðuneytinu fer fram endurskoðun laga um atvinnuréttindi útlendinga og einnig er nefnd sem falið hefur verið að kanna aðstæður erlends vinnuafls og útlendinga með dvalarleyfi hér á landi að hefja störf. Nefndinni er jafnframt falið að skila tillögum um úrbætur þar sem þess er talin þörf. Alþýðusamband Íslands á m.a. fulltrúa í báðum nefndum. Við endurskoðun laga um atvinnuréttindi útlendinga verða viðhöfð sérstök vinnubrögð sem eiga að kalla fram kynjahliðar laganna. Má af því sjálfu leiða að aðstæður þeirra sem vinna á einkaheimilum með atvinnuleyfi verða sérstaklega skoðaðar því þar er nánast eingöngu um konur að ræða. Vegna erlendra kvenna sem koma hingað til lands til að vinna á einkaheimilum þarf að sækja um atvinnuleyfi á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 133/1994. Skilyrði fyrir veitingu slíks leyfis er að fyrir liggi skriflegur samningur milli aðila þar sem fram kemur gildistími samnings, hlunnindi að því er varðar fæði og húsnæði, daglegur vinnutími, daglegur og vikulegur hvíldartími og réttur til að stunda nám. Fæði og húsnæði skal vera ókeypis. Útlendingur sem óskað er eftir að ráða til starfa á einkaheimili má ekki vera yngri en 17 ára. ASÍ veitir umsögn um umsóknir um atvinnuleyfi en atvinnuleyfið er veitt af Vinnumálastofnun. Sú vinnuregla hefur verið viðhöfð um nokkurn tíma að veita leyfið í fyrstu einungis til sex mánaða og ef um framlengingu er að ræða að kalla þá eftir upplýsingum um greidd laun, greiðslur opinberra gjalda, greiðslur í lífeyrissjóð og tryggingar. Að fengnum þeim upplýsingum er tekin ákvörðun um hvort veita eigi framlengingu leyfisins. Í einhverjum tilvikum hefur Vinnumálastofnun jafnframt samþykkt annað atvinnuleyfi til einstaklinga sem hafa haft leyfi til að vinna inni á einkaheimilum þannig að þeir geti unnið hlutastarf utan heimilis. Þetta hefur þótt bæta réttarstöðu þeirra og koma í veg fyrir einangrun þeirra. Og ASÍ hefur veitt þessum konum góða aðstoð ef eitthvað hefur bjátað á. Könnuninni er sem sagt ekki lokið þannig að ég svara ekki spurningu númer tvö. Spurningunni um tillögur sem ég sé til úrbóta vil ég svara þannig: Við endurskoðun laga um atvinnuréttindi útlendinga verður réttarstaða allra þeirra sem hér eru með atvinnuleyfi skoðuð og þegar hafa verið rædd ákveðin atriði sem ættu m.a. að geta bætt stöðu þessara einstaklinga. Það má nefna öruggari tryggingar fyrstu sex mánuðina sem dvalið er í landinu, íslenskukennslu, aukna tryggingu fyrir því að þeir sem hingað koma og starfa fái kennslu eða upplýsingar um samfélagið, réttindi sín og skyldur. Þá eru Vinnumálastofnun og ASÍ þessa dagana að vinna að verklagsreglum sem ættu að auðvelda samskiptin og gera aðilum betur kleift að grípa inn í eða gera lögreglu viðvart ef um hugsanleg brot kynni að vera að ræða.

Herra forseti. Það er gott til þess að vita að þetta starf er hafið í félmrn. og að verið sé að endurskoða lög um atvinnuréttindi útlendinga hér á landi. Það er mjög brýnt að hin svokallaða nýja stétt vinnukvenna gleymist ekki í þessari yfirferð. Hér er oftast um farandverkakonur að ræða af erlendum og oft fjarlægum málsvæðum. Þessi hópur kvenna hefur kannski að miklu leyti verið ósýnilegur í samfélaginu hingað til, einangraður og réttarstaðan ótrygg. Þær hafa jafnvel ekki haft neina kjarasamninga sem á er stólandi þannig að ekki er seinna vænna en að við gerum gangskör að því að bæta hag þessara kvenna hér á landi.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem komu fram við fyrirspurn minni. Ég harma það að hann skyldi ekki hrinda þessari könnun í framkvæmd strax eftir að þessi jafnréttisáætlun var samþykkt. En batnandi mönnum er best að lifa og nú kemur hér fram að það er ríkur vilji til þess að til þessa hóps verði litið bæði við endurskoðun laga um atvinnuréttindi útlendinga og sömuleiðis í þeirri nefnd sem hann vísaði til áðan að var verið að setja á laggirnar til þess að fara yfir þessi mál. Það er prýðilegt að Alþýðusambandið skuli eiga fulltrúa í þessum nefndum. Það er mjög mikilvægt að aðilar vinnumarkaðarins séu með í þeim ákvörðunum sem teknar eru vegna þess að það eru þeir sem oftast koma inn í svona mál ef eitthvað fer úrskeiðis og leita réttar fyrir hönd þessa fólks. Ég sé af þeim tölum sem hæstv. ráðherra hefur nefnt hér um fjölda þessara kvenna að það hefur orðið mikil aukning á þessu ári. Ég bind vonir við að þær verklagsreglur eða þær reglur sem Alþýðusambandið og félmrn. eða Vinnumálastofnun hafa komið sér saman um að haldi þannig að það sem ég hafði hér eftir forseta Alþýðusambandsins um að misnotkun virtist vera að aukast, eigi sér ekki stað hvað varðar þennan hóp, því eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir benti á áðan, þá er þessi hópur auðvitað kannski réttminnstur og lítt sýnilegastur af því erlenda fólki sem kemur hingað til lands til að vinna.

Ég gleymdi því áðan, herra forseti, að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli því að það er sannarlega ástæða til þess að ræða málefni útlendinga sem hingað koma og vinna. Við þurfum að taka okkur sjálfum tak og reyna að gera betur en við höfum gert til þess að aðlaga þá að íslensku samfélagi, þ.e. þá þeirra sem ákveðnir eru í að setjast hér að. Tölur sýna að af þeim sem fengu atvinnuleyfi fyrir fjórum árum, tímabundið atvinnuleyfi fyrir fjórum árum, eru 40% hér enn þá. Fleira fróðlegt sem ég get upplýst er að 8% af konum á Íslandi milli tvítugs og þrítugs eru erlendar. Það eru þessar konur sem eru að eiga börnin og það eru þessar konur sem eru að framleiða stóran hluta af Íslendingum framtíðarinnar. Ég hef ekki svo miklar áhyggjur af þeim konum sem eru með atvinnuleyfi. Þetta er ekki stór hópur og þeirra réttarstaða er nokkuð trygg eins og annarra sem koma með atvinnuleyfi. Ég hef hins vegar grun um að hér séu miklu fleiri konur sem komi sem gestir og sæki ekki um atvinnuleyfi, komi hér í skjóli ættingja í heimsókn og slái sér síðan kannski til rólegheita. Og við höfum ekki neina stjórn á því hvernig þeim líður eða við hvaða kjör þær búa. En þetta eru konur sem eru vistráðnar á einkaheimili og hafa um það samning sem er trygging þeirra að réttar þeirra sé sæmilega gætt.

Herra forseti. Þegar Barna- og unglingageðdeild Landspítalans hætti að taka við nýjum tilvísunum vegna einhverfu og skyldra raskana árið 1996 vísaði hún til laga um máefni fatlaðra og taldi að félmrn. bæri að annast þjónustu við einhverfa samkvæmt þeim lögum. Félmrh. tók þá ákvörðun um að fela Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins að koma á fagteymi vegna einhverfu í samræmi við skýrslu nefndar frá 15. jan. 1996. Um leið hlýtur Greiningarstöðin að hafa tekið yfir hlutverk barnageðdeildar Landspítalans sem var og er umtalsvert verkefni. Ég spyr því: Hvernig var gengið frá flutningi á þessum málaflokki milli ráðuneytanna og hvernig var gengið frá flutningi á þessum málaflokki milli barnageðdeildar og Greiningarstöðvarinnar? Það er stórmál hvort fjármagn og stöðugildi fylgdu þessum tilflutningi. Í skýrslu Greiningarstöðvar um þjónustu við börn og ungmenni með einhverfu, kemur fram að greindum tilvikum einhverfu hafi fjölgað verulega. Í stað áætlana sem áður byggðu á einum til tveimur börnum með einhverfu í hverjum árgangi þarf nú að gera ráð fyrir allt að níu til tíu börnum. Þá er aðeins talin dæmigerð einhverfa. Börn með ódæmigerða einhverfu þurfa sams konar þjónustu og börn með einhverfu og það á einnig við um heilkenni Aspergers, a.m.k. framan af ævinni. Ég spyr: Hvernig hefur félmrn. brugðist við þessari fjölgun? Þess má geta að umboðsmaður barna sendi félmrh. bréf í apríl 1997 með fyrirspurn um málefni einhverfra barna, m.a. um hvort rétt væri að einhverf börn fengju lakari þjónustu eftir 1996 en fyrir þann tíma þegar bæði Greiningarstöðin og barnageðdeild sinntu þessum málaflokki. Í svarbréfi ráðherra kemur m.a. fram að Greiningarstöðin hafi annast greiningu og ráðgjöf vegna einhverfra og að ætlunin sé að efla verulega þennan þátt í starfsemi stofnunarinar. Á hvern hátt hefur þessi þáttur verið efldur verulega? Við hvað er miðað? Var t.d. gerð áætlun um mannahald og ef svo er, hvernig hefur henni verið fylgt eftir? Herra forseti. Hver er framtíðarsýn félmrn. í þessum málaflokki og hvert er framtíðarhlutverk Greiningarstöðvar ríkisins í málaflokknum?

Herra forseti. Þegar ákveðið var í ársbyrjun 1997 að Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins tæki að sér að veita börnum með einhverfu og fjölskyldum þeirra þjónustu sem áður hafði verið veitt af BUGL var ekki gengið frá formlegu samkomulagi þannig að ekki var um að ræða tilfærslu á stöðugildum frá unglingageðdeild til Greiningarstöðvar. Varðandi flutning einstaklingsmála milli stofnananna þá varð samkomulag um að það mundi gerast smám saman að því er snerti þá einstaklinga sem voru í þjónustu á BUGL og voru nær eingöngu börn á skólaaldri, en Greiningarstöðin sinnti áfram þeim sem voru nýlega greind, þ.e. yngri börnum, svo og þeim sem bættust í hópinn. Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur má ætla að fimm börn greinist með einhverfu á hverju ári en ekki níu til tíu eins og fram kemur í fyrirspurninni. Í skýrslu nefndar um framtíðarskipulag og þjónustu við einhverfa frá árinu 1996 var áætlað að fjögur börn mundu greinast á næstu árum á ári og áætlanir hafa satt að segja tekið verulega mið af því. Stofnað hefur verið sérstakt svið á Greiningar- og ráðgjafarstöðinni sem hefur umsjón með einhverfu og málhömlun. Áður hafði hlutverk stofnunarinnar takmarkast að mestu við greiningu en nú ber henni í auknum mæli að sinna ráðgjöf og fræðslu fyrir foreldra og fagmenn. Árinu 1997 var 1.750 þús. kr. varið til undirbúningsstarfs vegna þessara nýju verkefna. Ári síðar var 7 milljónum varið til Greiningarstöðvarinnar vegna yfirtöku hennar á þjónustu við einhverfa og á árinu 1999 var aftur varið 7 millj. kr. til að bæta mannafla. Þar af runnu 3 millj. kr. til að ráða sérfræðing í meðferð einhverfra. Frá 1997 hafa bæst rúmlega tvö og hálft stöðugildi við þann hóp sérfræðinga sem sinnir sérstaklega greiningu og ráðgjöf vegna einhverfu og málhamlana. Stöðugildi á einhverfu og málhömlunarsviði voru í ársbyrjun 1997 5,26 en eru í dag 7,85 og vinnubrögð hafa líka skerpst. Það hefur verið lögð áhersla á að bæta þekkingu á einhverfu og skyldum röskunum, bæði innan Greiningarstöðvar og meðal þeirra sem vinna með einhverfa á vettvangi. Á árinu 1999 var opnað heimili fyrir einhverf börn við Dimmuhvarf í Kópavogi. Þar geta dvalið sex ungmenni. Í undirbúningi er að byggja sambýli fyrir einhverfa við Jöklasel í Reykjavík sem yrði tekið í notkun síðla næsta árs. Síðan er spurt um framtíðarsýn ráðuneytisins í málefnum einhverfra. Hún er í stuttu máli sú að þeir og fjölskyldur þeirra fái þjónustu í samræmi við þarfir sínar. Þessi sýn tengist því að málefni fatlaðra færist frá ríki til sveitarfélaga. Í frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga sem ég mun væntanlega leggja fram innan skamms er rík áhersla lögð á að þjónusta sé veitt í samræmi við þjónustuþarfir. Það er ljóst að einhverft fólk býr við alvarlega fötlun og hefur þörf fyrir víðtæka og ævilanga aðstoð í flestum tilvikum. Það er trú ráðuneytisins að sveitarfélögin geti veitt nauðsynlega þjónustu, ekki síst í ljósi þess að áhersla er lögð á samvinnu og samstarf við önnur stjórnvöld þegar svo á við. Það má heldur ekki gleyma því að mikil ábyrgð hvílir á menntakerfi og heilbrigðiskerfi. Í nýju frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga skiptir réttaröryggi miklu máli. Í frv. er að finna fjölmörg ákvæði sem eiga að tryggja rétt manna til þjónustunnar. Frv. til laga um sérstaka réttindagæslu fatlaðra rennir enn frekar stoðum undir það að fatlaðir fái þá aðstoð og þjónustu sem þeim ber. Þó svo að til standi að flytja málefni fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga þá er gert ráð fyrir að Greiningarstöðin verði áfram á vegum ríkisins og það hefur verið samið sérstakt frv. til laga um hana sem er fylgifrv. með félagsþjónustufrv. Þar er lögð áhersla á skyldu Greiningarstöðvarinnar til að sinna greiningu og ráðgjöf vegna flókinna eða sjaldgæfra fatlana, sem einhverfan fellur vissulega undir, og að viðhalda þekkingu.

Herra forseti. Ég er harla undrandi á svari ráðherrans vegna þess að barna- og unglingageðdeild lýsti því yfir að hún gæti ekki tekið við fleiri einhverfum börnum til meðferðar þrátt fyrir að slík þjónusta hefði verið veitt þar áratugum saman. Þvílíkt álag var á deildina og ekki mannahald til að sinna þessari miklu aukningu. Þetta var örþrifaráð af hálfu barna- og unglingageðdeildar vegna þess að börnum hafði fjölgað án þess að stöðugildum fjölgaði eða endurskipulagning ætti sér stað. Þetta er enginn faraldur, herra forseti, heldur vegna þess að þekking á röskun í taugaþroska fleygir fram. Alþjóðleg greiningarviðmið hafa breyst og greiningin er áreiðanlegri en áður. Þetta hefur komið fram í greinum sem birtust á þeim tíma sem barna- og unglingageðdeild hafnaði því að taka við fleiri börnum. Greiningarstöðin tekur nú við verkefnum sem tvær stofnanir höfðu áður auk þeirrar fjölgunar sem er að verða. Það kemur mér mjög á óvart að heyra ráðherrann nefna fimm börn en ekki níu til tíu vegna þess að það sem fram kemur í fsp. minni er unnið upp úr skýrslum, þar hef ég m.a. skoðað skýrslur og vef Greiningarstöðvar, skýrslu umboðsmanns barna og fleiri skýrslur sem ég hef undir höndum þar sem ég hef komið að þessum málaflokki til margra ára. Að gera ráð fyrir fjórum börnum á næstu árum við þessar aðstæður er í raun hörmulegt svar. Þó að engin lækning sé til á einhverfu þá skiptir miklu máli að fjölskyldan og þjónustuaðilar skilji þarfir einstaklingsins og geti brugðist við þeim. Greining er gífurlegt réttindamál fyrir fjölskyldurnar sem eiga þessi börn. Mér finnst ekki nóg að heyra að framtíðarsýnin sé að börn fái þjónustu í samræmi við þarfir sínar ef ekki liggur fyrir, herra forseti, áætlun um mannahald og hvernig því skuli fylgt eftir þegar svo mikilvægur málaflokkur er fluttur á milli ráðuneyta og stofnana án samnings.

Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga að málefni barna með einhverfu falla undir a.m.k. þrjú ráðuneyti og margar stofnanir, þar með taldar svæðisskrifstofur málefna fatlaðra, leikskóla, skóla og ráðgjafarþjónustu skólanna, félagsþjónustu sveitarfélaganna og heilbrigðisstofnanir. Þjónustan sem á sínum tíma var flutt frá barna- og unglingageðdeild til Greiningarstöðvarinnar er sérfræðiþjónusta sem felur m.a. í sér eftirfylgni, fræðslu og skráningu í faraldsfræði. Þannig er vart hægt að tala um flutning málefna barna með einhverfu til Greiningarstöðvarinnar heldur á þetta við um afmarkaða þjónusta. Önnur þjónusta er enn innan fyrrgreindra kerfa. Um það bil fimm börn úr hverjum árgangi greinast með dæmigerða og ódæmigerða einhverfu en annar eins hópur þarf athugun og ráðgjöf. Það er líklega þar sem okkur ber í milli í þessum tölum, mér og fyrirspyrjanda. Annar eins hópur þarf athugun og ráðgjöf vegna hamlandi einhverfuþátta þó að þeir einstaklingar nái ekki greiningarviðmiðum einhverfu. Talan sem kemur fram í fsp. hv. þm. er væntanlega byggð á þessari sýn sem kemur m.a. fram á námskeiðum hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð. Í þessum tölum eru ekki, ég tek það skýrt fram, einstaklingar með Asperger-heilkenni en sá hópur býr við litla skipulagða þjónustu og hefur verið mikið í umræðunni að undanförnu. Þeir einstaklingar greina sig frá einhverfunni að því leyti að greindin er óskert, svo og málþroski. Algengi þessa ástands er ekki fullkannað en sennilega er það talsvert algengara en einhverfa, enda vægari og þarf ekki á jafnmiklum sérhæfðum stuðningi að halda. Greiningarstöðin hefur ekki haft tök á að sinna þessum hópi sem skyldi. Meðal starfsfólks sviðsins á Greiningarstöðinni eru sálfræðingar, þroskaþjálfar og sérkennari auk barnalæknis, félagsráðgjafa, iðjuþjálfa og talmeinafræðings, sem að vísu eru í hlutastörfum.

Herra forseti. Ég beini fsp. til hæstv. umhvrh. sem lýtur að mögulegri aðild Íslands að Kyoto-bókuninni um takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Tilefni spurningarinnar er að nú er fram undan 6. aðildarríkjaþing loftslagssamningsins en það verður haldið í Haag í Hollandi frá 13.--24. nóvember nk. Í formála að spurningu minni langar mig að vitna til svars sem hæstv. utanrrh. gaf þeirri sem hér talar á síðasta vetri þegar spurt var um skilyrði íslenskra stjórnvalda fyrir væntanlegri aðild Íslands að Kyoto-bókuninni og hvenær þess væri að vænta að endanleg afstaða yrði tekin til hins svokallaða íslenska ákvæðis sem stjórnvöld hafa unnið að að fá viðurkennt á vettvangi samningsins. Hæstv. utanrrh. sagði í svari sínu á síðasta vetri að endanlegrar afstöðu til hins svokallaða íslenska ákvæðis væri að vænta á 6. aðildarríkjaþingi samningsins sem nú er rétt handan við hornið. Til að rifja upp efnisinnihald ákvæðisins, þá er það svo að íslensk stjórnvöld hafa frá upphafi haft áhyggjur af því að takmörkun losunar bitni m.a. á stefnu þeirra í stóriðjumálum og hafa frá því 1997 eða jafnvel lengur unnið að því að fá viðurkennda svokallaða sérstöðu Íslands felur í sér ósk um auknar losunarheimildir umfram það sem Íslandi er heimilað samkvæmt Kyoto-bókuninni. Hugmyndir eða tillögur íslenskra stjórnvalda um umframheimildir hafa ekki legið á lausu en þó er ljóst að farið hefur verið fram á undanþágur fyrir losun stóriðju sem leiði til meira en 5% aukningar í heildarlosun einstaks ríkis. Því verði haldið utan við losunarmörk Kyoto-bókunarinnar með tilteknum og ákveðnum skilyrðum. Þessi skilyrði eru síðan: Í fyrsta lagi að heildarlosun viðkomandi ríkis sé ekki meiri en 0,05% af heildarlosun allra ríkja sem skráð eru í Viðauka I við samninginn miðað við losun þeirra árið 1990. Í öðru lagi að endurnýtanlegir orkugjafar séu notaðir til framleiðslu þeirrar orku sem notuð er í iðnverinu. Í þriðja lagi að notast sé við bestu umhverfisvenjur við framleiðsluna. Á mannamáli hefur þetta, herra forseti, verið þýtt á þann veg að íslensk stjórnvöld fari fram á allt að 65% aukningu á losun gróðurhúsalofttegunda umfram þau 10% sem bókunin heimilar. Það er reyndar á reiki hvort krafa íslenskra stjórnvalda hefur ætíð verið sú sama. Mínar heimildir segja að upphaflega hafi ósk stjórnvalda einungis verið 20% losunarheimildir umfram bókunina en líklegt er að nú þurfi enn að hækka beiðnina ef í það stefnir að auk mögulegrar álframleiðslu á Reyðarfirði verði heimiluð stækkun Norðuráls í 300 þús. tonna framleiðslugetu einhvern tíma á næstunni. En spurning mín til hæstv. ráðherra er sem sagt þessi: ,,1. Hver verður tillaga íslensku sendinefndarinnar á 6. þingi aðildarríkja rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (COP6) sem haldið verður í Haag í nóvember? Hefur tillaga að hinu svokallaða ,,íslenska ákvæði`` breyst frá því að hún var lögð fram á 5. þinginu? 2. Hyggjast íslensk stjórnvöld taka boði hollensku ríkisstjórnarinnar, sem boðar til sérstakrar ráðstefnu ungs fólks í tengslum við aðildarríkjaþingið, og senda fólk á aldrinum 12--18 ára til Haag?``

Virðulegur forseti. Hv. 17. þm. Reykv. hefur beint tveimur spurningum til mín um þátttöku Íslendinga í 6. þingi aðildarríkja rammasamningsins hjá Sameinuðu þjóunum um loftslagsbreytingar. Fyrri spurningin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hver verður tillaga íslensku sendinefndarinnar á 6. þingi aðildarríkja rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (COP6) sem haldið verður í Haag í nóvember? Hefur tillaga að hinu svokallaða ,,íslenska ákvæði`` breyst frá því að hún var lögð fram á 5. þinginu?`` Því er til að svara að á 4. aðildarríkjaþingi loftslagssamningsins í Buenos Aires í nóvember 1998 lagði Ísland fram tillögu að útfærslu hins svo kallaða íslenska ákvæðis sem er að finna í lokasamþykkt aðildarríkja þingsins í Kyoto sem haldin var réttu ári áður. Þetta ákvæði felur í sér að skoðað verði hvernig taka megi á sérstöðu þeirra ríkja þar sem einstök stóriðjuverkefni geta haft mikil áhrif á heildarlosun vegna smæðar hagkerfis þess ríkis sem í hlut á. Þetta vandamál kom berlega í ljós á lokastigum Kyoto-ráðstefnunnar þegar setja átti Íslandi losunarmörk og leiddi til samþykktar á umræddu ákvæði sem er í raun pólitísk skuldbinding um að taka á þessum vanda. Tillaga Íslands sem kynnt var á aðildarríkjaþinginu í Buenos Aires felur í sér að losun frá nýjum stóriðjuverum eða stækkun eldri vera sem leiðir til meira en 5% aukningar á heildarlosun í landinu á fyrsta skuldbindingartímabili bókunarinnar, þ.e. 2008--2012, verði haldið utan við losun landsins að uppfylltum ströngum og skýrt tilgreindum skilyrðum eins og hér kom ágætlega fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Tillagan hefur verið til umfjöllunar á vettvangi samningsins og verður samkvæmt þeiri verkáætlun sem unnið er eftir tekin til lokaafgreiðslu á 6. þingi aðildarríkja loftslagssamningsins í Haag sem hefst 13. nóvember nk. og mun standa í tvær vikur. Ísland hefur á síðustu vikum átt í viðræðum við Kanada og nokkur ríki ESB sem hafa látið málið til sín taka í þeirri von að farsæl lausn fáist. Allt bendir til þess að þær viðræður og umfjöllun í undirnefnd aðildarríkjaþingsins í Haag leiði til breytinga á útfærslu lausnarinnar á sérstökum vanda Íslands. Ekki er tímabært að fjalla um það í einstökum atriðum á þessu stigi í hverju slíkar breytingar gætu falist. Endanlegt form ákvörðunar 6. aðildarríkjaþingsins mun ekki liggja fyrir fyrr en á lokastigum þeirrar vinnu. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að Ísland gerist aðili að bókuninni þegar ásættanleg lausn hefur fengist í sérmálum Íslands. Fyrirspyrjandi spyr, virðulegi forseti, í sinni seinni spurningu: ,,Hyggjast íslensk stjórnvöld taka boði hollensku ríkisstjórnarinnar, sem boðar til sérstakrar ráðstefnu ungs fólks í tengslum við aðildarríkjaþingið og senda fólk á aldrinum 12--18 ára til Haag?`` Því er til að svara að íslenskum stjórnvöldum hefur ekki borist boð um að senda fulltrúa á umrædda ráðstefnu.

Hæstv. forseti. Hér hefur hæstv. umhvrh. svarað fyrirspurn hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur vegna Kyoto-samningsins. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að fátt af því sem ráðherra sagði kom mér á óvart. Hún staðfesti enn og aftur að þó stefnan sé í orði kveðnu að gerast aðili að Kyoto-bókuninni, það er stefna íslenskra stjórnvalda ef viðunandi niðurstaða fæst, þá virðast íslensk stjórnvöld ekki ætla að taka þau skref sem taka þarf til þess að Ísland geti orðið aðili að Kyoto-samningnum. Það er umhugsunarvert að einhver ríkasta þjóð heims ætli að ganga á undan með svo slæmu fordæmi sem raun ber vitni. Við vitum öll að Kyoto-samningurinn er bara fyrsta skrefið í átt að því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda hér um langa framtíð og að þeim samningi verðum við að eiga aðild þó ekki sé nema af siðferðilegum ástæðum.

Herra forseti. Ég verð að segja að það voru mér ákveðin vonbrigði að hlýða á svar hæstv. umhvrh. Ég hafði vonast til að vinnan í ráðuneytinu væri komin það langt, varðandi þessa breytingu á útfærslu tillögunnar, að hægt væri að upplýsa Alþingi frekar um málið en hæstv. umhvrh. virðist geta. Það liggur þá kannski beint við að spyrja hæstv. umhvrh. hvort hún telji að einhverjar frekari upplýsingar kunni að verða látnar Alþingi í té áður en sendinefnd Íslands fer til Haag þann 13. nóvember. Varðandi síðari spurningu mína þá hef ég sjálf fengið í þeim gögnum sem send hafa verið út um fundinn eða þingið, vitneskju um þá ráðstefnu sem ætluð er ungu fólki og ég verð að segja, herra forseti, að mér fyndist það til sóma fyrir íslensk stjórnvöld að leitast eftir því að fá að taka þátt í þeirri ráðstefnu og að hafa innan sinna vébanda ungt fólk því að hér er sannarlega um framtíðarmál að ræða. Ég held að það væri Íslandi til framdráttar í fleiri en einu tilliti að sýna að við lítum á okkar hlutverk sem ábyrgt hlutverk fyrir kynslóðirnar sem eiga að taka við. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að almenn áhyggja ríkir í samfélagi manna sem hafa fylgst með þessum málum varðandi árangur aðildarríkja þingsins sem fram undan er vegna þess að það er þvermóðska í gangi hjá stórum þjóðum, fjölmennum þjóðum á við Bandaríkjamenn og Íslendingar eru nefndir þar í sama orði þegar rætt er um þessi mál því að það eru þjóðir sem eru ríkar og geta mögulega dregið úr losun sem ætla sér ekki að gera það. Og Íslendingar eru þeirra á meðal, herra forseti. Satt að segja er ég afar döpur yfir því.

Virðulegur forseti. Hér hefur komið fram hjá bæði hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur og hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að við séum að standa okkur eitthvað illa og menn eru daprir yfir þessu. Þetta er alveg fráleitur málflutningur. Ísland hefur ekki staðið sig illa. Ísland hefur staðið sig, má segja, best af þjóðum heims vegna þess að við erum að nýta endurnýjanlega orkugjafa. Ísland er heimsmeistari í að nýta endurnýtanlega orkugjafa. Engin önnur þjóð nýtir endurnýjanlega orkugjafa betur heldur en Ísland, ekki svo að ég viti til. Noregur er á eftir okkur í því, Evrópusambandið langt á eftir okkur. Þeir eru að nota kol, olíu og kjarnorku. Við erum ekki að nota kjarnorku. Við erum að nota frekar lítið af olíu og kolum en við erum að nota endurnýjanlega orkugjafa. 67% af okkar orku er endurnýjanleg. Aðrar þjóðir standa okkur langt að baki. Evrópusambandið stefnir að því að ná fram 12% endurnýjanlegra orkugjafa árið 2020, 12%. Við erum með 67% núna. Hver er að segja að við stöndum okkur illa? Þetta er fráleitur málflutningur. Það er einmitt vegna þess hvað við höfum staðið okkur vel sem við viljum ekki taka á okkur þær skuldbindingar að geta ekki notað okkar orku, eins og mér heyrist að hv. þm. séu að tala um, þannig að þetta er fráleitur málflutningur. Varðandi það hvort þessi mál verði frekar rædd hér á þingi og hingað komi inn upplýsingar þá vil ég benda á að það mun verða utandagskrárumræða, að mér skilst, um þetta mál í næstu viku sem vinstri grænir hafa beðið um og mun beinast að hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni, þannig að þessi mál verða rædd hér þá aftur.

Virðulegi forseti. Ég beini svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. umhvrh.: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að fram fari sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þjóðgarðs á svæðinu norðan Vatnajökuls, þ.e. svæðinu kringum Snæfell með Eyjabökkum og Vesturöræfum, í þeim tilgangi að geta borið saman áhrif ólíkra nýtingarmöguleika svæðisins? Herra forseti. Ástæða þessarar fyrirspurnar er auðvitað sú að fyrir dyrum stendur umhverfismat og reyndar stendur yfir umhverfismat vegna mögulegrar Kárahnjúkavirkjunar á svæðinu norðan Vatnajökuls. Í umsögn eða úrskurði skipulagsstjóra um matsáætlun viðkomandi framkvæmdar sagði Skipulagsstofnun eitthvað á þá leið að eðlilegt væri að umhverfisáhrif þjóðgarðs yrðu metin eða aðrir nýtingarmöguleikar svæðisins en það yrði ekki séð að slíkt væri í verkahring framkvæmdaraðila. Af því tilefni ályktaði Vinstri hreyfingin -- grænt framboð um málið og sendi hæstv. umhvrh. áskorun um að láta slíkt mat fram fram og þá mögulega á forræði Náttúruverndar ríkisins. Við þessari áskorun hefur ekki borist neitt svar og af því tilefni legg ég þessa spurningu hér fram til hæstv. ráðherra. Mig langar til að vitna í það bréf sem ráðherranum var ritað af þingflokki og varaþingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Í því bréfi segir, með leyfi herra forseta: ,,Í samræmi við ályktun fundar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um stóriðjuframkvæmdir er þeim eindregnu tilmælum beint til umhvrh. að gert verði sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þjóðgarðs á svæðinu norðan Vatnajökuls, svæðinu kringum Snæfell með Eyjabökkum og Vesturöræfum og að Náttúruvernd ríkisins verði falin gerð matsskýrslu eins og um framkvæmdaraðila væri að ræða. Þannig verði framkvæmd matsins á forræði umhvrn. og unnin af þeirri stofnun sem lögum samkvæmt hefur friðlýstar náttúruminjar og stofnun þjóðgarða á sínu verksviði. Matsskýrsla þjóðgarðs á þessu svæði þyrfti að liggja frammi á sama tíma og matsskýrslur vegna álvers á Reyðarfirði og virkjanaframkvæmda við Kárahnjúka. Þannig yrði hægt að meta samhliða helstu nýtingarkosti sem rætt hefur verið um í tengslum við svæðið norðan Vatnajökuls.`` Herra forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er sem sé þessi: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að sjálfstætt mat af þessu tagi fari fram?

Virðulegur forseti. Hér er spurt hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að fram fari sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þjóðgarðs á svæðinu norðan Vatnajökuls, þ.e. svæðinu kringum Snæfell með Eyjabökkum og Vesturöræfum í þeim tilgangi að geta borið saman áhrif ólíkra nýtingarmöguleika svæðisins. Því er til að svara að í lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, er annars vegar kveðið á um matsskyldar framkvæmdir, sbr. 5. gr. laganna, og hins vegar framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum, sbr. 6. gr. laganna. Í fyrra tilvikinu eru taldar upp þær framkvæmdir sem skilyrðislaust skal meta en í síðara tilvikinu er um að ræða framkvæmdir sem skal tilkynna til Skipulagsstofnunar sem ákveður hvort framkvæmdin skuli metin með hliðsjón af forsendum sem taldar eru upp í III. viðauka með lögunum. Niðurstaða Skipulagsstofnunar er kæranleg til umhvrh. í báðum tilvikum. Það er því ekki hlutverk umhvrh. samkvæmt lögunum að beita sér fyrir því að sjálfstætt mat fari fram á umhverfisáhrifum, hvorki þjóðgarða né annarra framkvæmda eða rekstri sem þeim fylgir. Samkvæmt lögum sem og reglugerð nr. 671/2000, um mat á umhverfisáhrifum, eru þjóðgarðar sem slíkir hvorki mats- né tilkynningarskyldir en lögin taka mið af einstökum framkvæmdum og áhrifum þeirra, sem og reksturs sem þeim fylgir, á umhverfið. Hitt er annað mál að þess hefur verið farið á leit við verkefnastjórn rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðorku að hún kanni hvort og þá hvernig unnt sé að taka á yfirlýsingu níu náttúru- og umhverfisverndarsamtaka frá því í lok júnímánaðar í tenglsum við mat á þjóðgarði á svæðinu norðan Vatnajökuls. Verkefnisstjórn rammaáætlunar fékk bréf frá hæstv. iðnrh. sem sendi það í kjölfar bréfs frá þeirri er hér stendur sem var sent eftir að haldinn var fundur með þessum náttúruverndarsamtökum til að reyna að skoða hvort þetta væri hægt. Á fundi verkefnisstjórnar rammaáætlunarinnar sem haldinn var 22. sept. sl. var fjórum aðilum úr verkefnisstjórn fengið það hlutverk að gera tillögu um hvernig hægt væri að koma til móts við óskir þessara samtaka --- óskir þeirra eru mjög samhljóma óskum vinstri grænna --- þannig að niðurstöður gætu legið fyrir um svipað leyti og mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar, sem væntanlega munu liggja fyrir í marsmánuði nk. Málið var tekið til afgreiðslu á fundi 27. okt. og samþykkti stjórnin að taka verkið að sér sem sérverkefni. Í kjölfar þess að verkefnisstjórnin samþykkti að taka að sér þetta verkefni var bréf sent til iðnrh. þar sem falast var eftir því að fá viðbrögð ráðuneytisins um hvort það teldi æskilegt að fara í verkefnið með þeim hætti sem verkefnisstjórnin telur að hægt sé að vinna það. Nú er staðan þannig að iðnrh. fékk þetta bréf frá verkefnisstjórninni 30. okt., þ.e. í fyrradag, og er það til skoðunar í iðnrn. Á þessari stundu er því ekki nákvæmlega hægt að segja hvernig staðið verður að málinu en það er alveg ljóst að við höfum skoðað það og fulltrúar umhvrn. sem eru í verkefnisstjórninni hafa verið með í þeirri vinnu. Ég hef skoðað þau plögg sem þeir hafa notað og hafa sent til iðnrn. Við höfum fengið afrit af því. Þar kemur fram að verkefnisstjórnin sér það fyrir sér að ef vilji er til þess að fara í þetta mat --- þetta er efnahagslegt mat má segja, mat á gildi svæðisins fyrir þjóðgarð. Þetta er ekki hefðbundið umhverfismatsferli --- þá mundi sérstakur umsjónarhópur hafa með málið að segja og vinna það, fá til sín sérfróða aðila. Sá hópur sem verkefnisstjórnin sér fyrir sér að mundi halda utan um vinnuna er þannig saman settur að þar eru formenn faghópanna sem vinna núna undir rammaáætluninni auk þess sem tillaga er um það hjá verkefnisstjórninni að formaður í þessum umsjónarhópi yrði Árni Bragason, forstjóri Náttúruverndar ríkisins. Mér finnst því sú vinna sem hefur farið fram hjá rammaáætluninni við að skoða þetta mál vera mjög í anda þess sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræddi um í fyrirspurn sinni og kom fram í bréfi vinstri grænna til umhvrh.

Herra forseti. Nú líkar mér lífið. Nú líkar mér tónninn í hæstv. umhvrh. Það gleður mig sannarlega mikið að heyra að þessi mál skuli vera í þessum farvegi. Ég vil líka ítreka það sem ég hef áður sagt að starf rammaátlunarinnar og verkefnastjórnar rammaáætlunarinnar er afar mikilvægt og þar er greinilega verið að halda vel á málum. Þar er öflugt fólk að störfum og mjög lærdómsríkt hefur verið að fylgjast með vinnu þeirra og algjörlega til fyrirmyndar hversu opin sú vinna er og aðgengileg á heimasíðu Landverndar. Mér þykir því afar vænt um að heyra að málið skuli vera komið í þennan farveg, að verkefnisstjórn rammaáætlunar skuli ætla að taka það að sér sem sérverkefni að líta á þetta mál. Það er auðvitað rétt sem hæstv. ráðherra segir að það er kannski ekki hægt að segja að hið hefðbundna umhverfismatsferli mundi henta í þessu tilfelli. En mig langar þó, og ég get eiginlega ekki látið hjá líða, herra forseti, að vitna til nefndarálits sem hv. umhvn. skilaði frá sér 8. maí sl. þegar verið var að fjalla um og fylgja úr hlaði nýjum lögum um mat á umhverfisáhrifum. Þar var umhvn. einróma sammála því að það yrði að skoða ólíka nýtingarmöguleika svæða mjög gaumgæfilega þegar um mat væri að ræða. En í athugasemd umhvn. segir um 9. gr., með leyfi herra forseta: ,,Bent var á við umfjöllun um 9. gr., þar sem segir að ávallt skuli gera grein fyrir og bera saman helstu möguleika sem til greina koma við framkvæmd, að rétt væri að gera grein fyrir þeim möguleika að aðhafast ekkert, svokallaðri ,,núll``-lausn. Nefndin lítur svo á að í næstsíðasta málslið 2. mgr. 9. gr. felist sá möguleiki, þ.e. að einn þeirra möguleika sem koma til greina sé að aðhafast ekkert.`` Það er í raun þessi grein í lögunum og þetta álit umhvn. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur notað sem stuðning í þeirri málaleitan sinni að óska eftir að þessir nýtingarmöguleikar verði skoðaðir ofan í kjölinn. Ég ítreka þakkir til hæstv. umhvrh. fyrir svarið.

Virðulegur forseti. Það er rétt að verkefnisstjórn rammaáætlunar er reiðubúin að taka að sér þetta verkefni sem sérverkefni. Hins vegar er það ekki endanlega ákveðið í dag. Verkefnisstjórnin hefur sent bréfið til iðnrh. sem fer með rammaáætlunina og málið liggur þar núna. Það þarf að taka afstöðu til þess hvort fara eigi í málið eins og verkefnisstjórnin leggur til, sem ég tel að sé ágætisleið. Það er líka alveg ljóst að það þarf að útvega eitthvert fé til þess að fara í verkið. Nákvæmlega hvað það er há upphæð er mér ekki ljóst á þessari stundu. En það þarf líka að skoða það á vettvangi ráðuneyta. Það hefur verið mín skoðun að eðlilegt sé að skoða alla nýtingarmöguleika, að við eigum að fara í þá vinnu með opnum huga. Hins vegar er mér ljóst að þetta er mjög erfitt mat og verður örugglega umdeilt, bæði hvernig farið verður í það og niðurstaðan verður örugglega umdeild. Það er mjög erfitt að setja krónutölu á land sem ekki er á markaði. Það eru ekki kaupendur að landinu þannig að ekki er hægt nota markaðslögmálin til þess að verðleggja þetta land. Það er því erfitt að meta þetta. Hins vegar hafa menn verið að reyna að nálgast það að meta náttúruauðæfi til verðs með ýmsum aðferðum þó að þær aðferðir séu kannski skammt á veg komnar. Þær hafa ekki verið notaðar þannig að menn hafa ekki samanburð. En þrátt fyrir að þetta sé svona flókið og verður umdeilanlegt finnst mér eðlilegt að skoða alla fleti og fara í þessa vinnu með opnum huga. Eins og ég segi þá er ekki búið að taka endanlega ákvörðun en mér finnst mjög ánægjulegt að verkefnisstjórnin er búin að skoða þetta og telur sig vera bæra til að takast á við verkefnið.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. umhvrh. spurningar um jarðskjálftavá. Tilefni þess er að 22. nóvember á síðasta ári var nokkuð rætt um þetta vegna fyrirspurnar minnar um hvaða nefndir væru starfandi vegna jarðskjálftavár og hvað liði störfum þeirra, en þær höfðu verið skipaðar nokkrum árum áður, eða í nóvember 1996. Í svari hæstv. umhvrh. kom þá fram að þegar nefnd sú sem ég gat um áðan skilaði af sér hefði verið skipuð önnur nefnd til þess að vega og meta þær tillögur sem fram komu. Lokaorð hæstv. ráðherra voru þau að reiknað væri með að nefndin mundi ljúka störfum og skila ráðuneyti tillögum á næstu vikum. Þetta svar var gefið 22. nóvember á síðasta ári. Nú hefur komið fram í viðtölum við marga aðila sem eru sérmenntaðir í jarðvísindum að búast megi við fleiri hörðum jarðskjálftum á Suðurlandi. Það skiptir verulegu máli hér á þéttbýlissvæðinu hvernig á verður haldið. Það skiptir miklu máli hvaða tillögur hafa verið lagðar fram eða eru í smíðum varðandi jarðskjálftavá á höfuðborgarsvæðinu. Og varðandi mat jarðeðlisfræðinga á því hvort höfuðborgin, höfuðborgarbúar og íbúar hér á þéttbýlissvæðinu séu í hættu, gangi spár þessara aðila fram, þ.e. þeirra jarðvísindamanna sem hafa mikið um þetta fjallað og verið m.a. í fjölmiðlum nokkru eftir að síðustu tveir skjálftar gengu yfir Suðurland, þá hafa þeir verið nokkuð stórorðir og sagt að ljóst væri eða reynslan kenni mönnum og segi að meiri líkur en minni séu á að allstórir jarðskjálftar gætu orðið aftur. Fólk er því í nokkurri óvissu. Þess vegna hef ég, virðulegi forseti, leyft mér að leggja fram eftirfarandi fyrirspurn: Hvað líður störfum þeirrar nefndar sem fyrrv. umhvrh., Guðmundur Bjarnason, skipaði til að fjalla um jarðskjálftavá? Ríkisstjórnin ákvað að skipa nýja nefnd til að leggja mat á tillögurnar og móta tillögur til ríkisstjórnarinnar um framhald málsins. Því spyr ég hæstv. umhvrh.: Hvað líður störfum þeirrar nefndar?

Virðulegur forseti. Hér er spurt: ,,Hvað líður störfum þeirrar nefndar sem ríkisstjórnin skipaði til að leggja mat á tillögur og móta nýjar á grundvelli starfs nefndar sem skipuð var af fyrrverandi umhverfisráðherra, Guðmundi Bjarnasyni, til þess að fjalla um jarðskjálftavá og gera tillögur um aðgerðir til að draga úr hættu af völdum jarðskjálfta og skilaði af sér í september 1996?`` Því er til að svara að í framhaldi af tillögum nefndar sem skilaði af sér í september 1996 var annarri nefnd falið að útfæra tillögurnar. Sú nefnd sem skipuð var 1997 hefur lokið störfum og skilaði hún skýrslu til ráðuneytisins þann 17. mars sl. Í skýrslu nefndarinnar er að finna mat á tillögum fyrri nefndar frá september 1996 og frekari tillögur að aðgerðum til að draga úr hættu af völdum jarðskjálfta. Nefndin taldi að tillögurnar frá 1996 væru góðar svo langt sem þær næðu og nauðsynlegt væri að þær kæmu til framkvæmda á næstu árum. Veikleikar tillagnanna væru hins vegar þeir að einungis er gerð grein fyrir rannsóknum og varðveislu gagna en ekki fyrir því hvernig niðurstöður rannsókna og önnur gögn um jarðskjálftavá geti dregið úr áhættu af völdum jarðskjálfta. Í tillögum nefndarinnar frá því í mars sl. var því lagt til að viðfangsefnið yrði nálgast með aðferðum áhættugreiningar og áhættustjórnunar, þar sem m.a. rannsóknir og önnur gögn um jarðskjálftavá yrðu notuð til þess að meta og greina áhættu. Nefndin lagði fram þá hugmynd að tekið yrði heildstætt á málefnum náttúruvár, en ekki yrðu sett einstök lög um hverja vá. Nefndin lagði því til að lög um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997, verði endurskoðuð og gildissvið þeirra útvíkkað þannig að þau taki til varna gegn allri náttúruvá. Þar með yrði starfssvið Ofanflóðasjóðs útvíkkað og hann hugsanlega nefndur Hamfarasjóður og allt forvarnahlutverk yrði í höndum hans. Í framhaldi af Suðurlandsskjálftunum í sumar hefur skýrsla nefndarinnar verið til umfjöllunar í nefnd ráðuneytisstjóra sem falið var að vera í forsvari fyrir stjórnvöld vegna nauðsynlegra aðgerða í kjölfar jarðskjálftanna. Því höfum við ekki viljað taka ákvörðun á þessu stigi um innihald skýrslunnar fyrr en nefnd ráðuneytisstjóranna hefur fjallað um hana í ljósi atburðanna sem urðu í sumar. Um þessar mundir er skýrslan því í sérstakri skoðun hjá nefnd ráðuneytisstjóra sem er að fara yfir afleiðingar af jarðskjálftunum í sumar og hugsanlegar breytingar sem gera þarf á málefnum sem snúa að jarðskjálftum á Íslandi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svörin. Mér finnst þó enn skilið eftir nokkurt tómarúm í málinu eins og ég gat um áðan og vitna þá til orða þeirra jarðeðlisfræðinga sem hafa haldið því fram að við eigum von á fleiri skjálftum. Þess vegna tel ég mjög nauðsynlegt að flýta þessari vinnu. Ég nefni sem dæmi þá deilu sem upp hefur komið um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar. Margir höfuðborgarbúar hafa viljað leggja hann af. Hvað þýðir það ef jarðskjálftar dyndu yfir höfuðborgina og mundu rjúfa t.d. allar samgönguleiðir út úr borginni? Og hvað þýðir það ef við þyrftum á aðstoð að halda flugleiðis og þá væri ekki um neinn annan flugvöll að ræða en Keflavíkurflugvöll, svo einhver dæmi séu nefnd? Ég geri mér alveg grein fyrir því að auðvitað verður að standa vel að verki. Mér finnst hins vegar að það þurfi að svara borgarbúum um stöðu málsins og enn fremur þeirri fullyrðingu sem komið hefur fram hjá jarðeðlisfræðingum, að væntanlega munu upptök jarðskjálftanna færast í vesturátt frá því sem var í sumar. Og hvað þýðir það? Það þýðir að hann verður nær höfuðborginni. Þess vegna er ég nú að vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, og tel að málið sé mjög mikilvægt og því er því hreyft hér og nú.

Virðulegur forseti. Það er sennilega rétt tilfinning hjá hv. fyrirspyrjanda að um nokkurt tómarúm sé að ræða miðað við þau svör sem hér hafa verið gefin. Það er rétt að ekki er búið að taka endanlega ákvörðun um það í hvaða farveg þessi skýrsla fer og hvort farið verði eftir tillögum sem þar eru. Það er til skoðunar í ráðuneytisstjóranefndinni eins og fjölmörg önnur mál sem snúa að jarðskjálftunum sem urðu í sumar. Ég veit ekki nákvæmlega hvenær við megum vænta niðurstöðu frá þeirri nefnd. Það verður vonandi bráðlega. Varðandi hugrenningar hv. fyrirspyrjanda um að ef fleiri jarðskjálftar yrðu og stöðu Reykvíkinga í því sambandi, þá heyrðist mér að það beindist nú kannski meira að almannavörnum almennt. En eins og ég hef skilið niðurstöður þeirrar skýrslu sem kom út í mars þá er lagt þar til að Ofanflóðasjóður verði útvíkkaður sem nokkurs konar hamfarasjóður en þau mál snúa ekki beint að því hvernig flytja eigi fólk af svæðum við skyndihættu sem verður.

Herra forseti. Mönnum er eflaust í fersku minni að Framsfl. fór mikinn í loforðum í aðdraganda síðustu kosninga 1999, rétt eins og hann gerði 1995. Það má segja að í aðalatriðum hafi Framsfl. byggt kosningastefnuskrá sína upp á loforðum um allt hið góða sem flokkurinn hygðist gera ef hann kæmist í ríkisstjórn eða yrði áfram í ríkisstjórn eins og átti við í síðustu kosningum. Það var t.d. mjög frægt og hefur orðið til umræðu nú upp á síðkastið að Framsfl. lofaði þá að skila fólki aftur hluta af barnabótunum sem hann hafði sjálfur á undanförnum árum staðið fyrir að taka af því. Það var sem sagt orðið að kosningaloforði hjá Framsfl. að bæta fyrir þær misgjörðir gagnvart barnafólki í landinu sem flokkurinn hafði sjálfur staðið fyrir og er mér til efs að sambærileg dæmi úr stjórnmálasögunni séu mörg. Að vísu átti að gefa þessu nýtt nafn. Það átti að kalla barnabæturnar kort og það gerði náttúrlega gæfumuninn, eða hvað? Nú höfum við séð glitta í væntanlegar efndir og þá á að skila þessu að litlum hluta til baka miðað við t.d. ótekjutengdar bætur eins og þær voru hér áður og aðeins upp að sjö ára aldri í staðinn fyrir fullan aldur eins og áður var. Annað frægt loforð er það sem hér er gert að umtalsefni, herra forseti, þ.e. þegar Framsfl. lofaði stórátaki í baráttunni gegn fíkniefnavá eða neyslu. Ég var í hópi þeirra sem töldu það heldur hvimleitt að stjórnmálaflokkar í miðjum hita kosningabaráttu gerðu mál af þessu tagi að sérstöku loforðatilefni sínu fyrir kosningar. Nú er auðvitað að sjálfsögðu allt gott um það að segja að menn heiti átaki í samfélagslegum vandamálum af þessu tagi. En mér finnst það, herra forseti, jaðra við það að vera komið út fyrir þau mörk sem séu við hæfi að menn ætli sér að gera út á loforð af þessu tagi í kosningabaráttu þegar um er að ræða vandamál eins og fíkniefnaneysla ungmenna sem ég held að allir stjórnmálaflokkar, stjórnmálamenn og í raun allir landsmenn hljóti að vera sammála um að við viljum berjast gegn. Ég hef þess vegna leyft mér í ljósi þess m.a., herra forseti, að í fjárlögum þessa árs bólaði lítt á efndum því hér var lofað viðbótarfjármagni upp á 1.000 millj. kr., viðbótarfjármagni við það sem fyrir var og sömuleiðis sýnist mér að í fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir fari lítið fyrir því að sérstakt viðbótarframlag merkt þessu viðfangsefni sé til staðar, að biðja hæstv. heilbr.- og trmrh., ráðherra forvarnamála, að útlista það fyrir okkur hvar ríkisstjórnin eða Framsfl. sé á vegi staddur í að efna þetta kosningaloforð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að gefa mér tækifæri til að svara þessari fyrirspurn hans. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. að samfélaginu ber að beita sér með öllum ráðum til að forða ungmennum frá vímuefnum og það er þess vegna sem Framsfl. ákvað að beita sér sérstaklega gegn þessum vágesti. Við höfum náð árangri, þess sjást merki í grunnskólunum að baráttan er að skila sér. Við erum að ná árangri í tollgæslunni og á Keflavíkurflugvelli hefur aldrei verið tekið jafnmikið af efnum eða jafnmargir handteknir sem reyna að flytja þau inn. Virðulegi forseti. Þetta er ekki tilviljun. Þarna fer saman aukið fjármagn, betri tæki og skýrari áherslur, áherslur stjórnmálamanna, áhugafólks, félagasamtaka og þeirra einstaklinga sem hafa helgað sig þessum störfum. Það er ekki tilviljun að nú eru engir biðlistar fyrir unglinga í meðferð vegna áfengis- og vímuefnaneyslu. Það er árangur af markvissu starfi og auknum fjármunum og þannig viljum við vinna. Af því hv. þm. spyr sérstaklega um hve miklu fjármagni við höfum bætt við til þessara verkefna skal ég upplýsa hann um að frá því í byrjun kjörtímabilsins hafa bæst við 832,4 millj. kr. Nákvæmlega skiptist það þannig: Í fjáraukalögum árið 1999 var bætt við 106,4 millj. Á fjárlögum árið 2000 er 381,5 millj. kr. hærra framlag en í fjárlögum 1999. Samkvæmt frv. til fjárlaga 2001 verður fjárhæðin 344,5 millj. kr. á næsta ári, en á árinu 1999 og 2000 var keyptur ýmis búnaður og lagt í stofnkostnað sem nýtist áfram í baráttunni. Virðulegi forseti. Þegar hafa verið lagðar 832,4 millj. kr. til þessa starfs þannig aðljóst er að hér er ekki um skammvinnt átak að ræða. Þetta eru fjármunir sem lagðir hafa verið í baráttuna gegn vímuefnum og verða þar áfram. Þessi mikla viðbót í forvarnir, meðferð, lög- og tollgæslu er árangur skýrrar stefnu og aukinnar áherslu á baráttuna gegn vímuefnum. Vissulega erum við ekki komin á leiðarenda og betur má ef duga skal. Við sjáum að enn fjölgar þeim sem þurfa meðferð t.d. hjá SÁÁ, enda var opnuð þar ný unglingadeild um síðustu áramót þannig að enn fleiri komast í meðferð heldur en áður og auk þess komast þeir fyrr að. Virðulegi forseti. Ég vona að þau svör sem ég hef gefið sýni að við höfum staðið við þau loforð sem við gáfum í kosningunum, bæði í þessum málum og varðandi barnabætur.

Virðulegi forseti. Hér er rætt um baráttuna gegn fíkniefnum. Það skiptir máli í því sambandi hvaða árangri þær aðgerðir skila sem í hefur verið farið. Stefna ríkisstjórnarinnar í áfengis- og fíkniefnamálum var samþykkt árið 1996 og hún hefur verið höfð að leiðarljósi í þessu starfi síðan. Þeir sem hafa unnið að þessum málum hafa sagt mér að þessi stefnumótun sé þeim mjög verðmæt. Þarna er tekið til margra þátta, t.d. samstarfs ýmissa aðila og sérstök áhersla hefur verið lögð á að virkja foreldra til ábyrgðar og almennt verið hvatt til heilsusamlegs lífernis. Ég hef fyrir framan mig útdrátt úr könnun um ungt fólk árið 2000, þar sem fjallað er um árangur af því sem gert hefur verið undanfarið. Þar segir m.a. að niðurstöður rannsóknarinnar sýni að dregið hafi úr áfengisneyslu, reykingum og neyslu ólöglegra vímuefna, þ.e. hass og sniffefna meðal nemenda. Þannig að þegar í stað er hægt að sjá árangur.

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. hefur þegar gert ágæta grein fyrir því aukna fjármagni sem bætt hefur verið til þessa málaflokks en málaflokkurinn heyrir í raun undir ein fimm ráðuneyti, ekki eingöngu undir heilbrrn. Þessar upplýsingar eru öllum aðgengilegar sem og sundurliðunin á þeim, sundurliðun á þeim fjárhæðum sem hún nefndi. Það skiptir Framsfl. auðvitað máli að hafa sýnt fram á efndir kosningaloforðs en það sem skiptir framsóknarmenn þó mestu máli, og vonandi alla aðra sem láta þessi mál sig skipta, er árangurinn af því fjármagni sem lagt er til þeirra. Aukinn árangur fjármagns sem veitt hefur verið til eftirspurnarþáttarins, til forvarna- og meðferðarúrræða, er sá að biðlistum unglinga eftir meðferð hefur verið útrýmt með úrræðum heilbrigðiskerfisins og þeim sem heyra undir forsjá félmrn. Kannanir sýna að dregið hefur úr áfengis- og fíkniefnaneyslu unglinga. Framboð fíkniefna ræðst á hinn bóginn að miklu leyti af árangri lögreglu og tollgæslu og ég ætla að það sé óumdeilt að þeir lykilaðilar beiti öllum úrræðum sem völ er á. Hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni vil ég þakka fsp. og honum gengur vísast til, eins og Framsfl. fyrir síðustu kosningar, að vekja athygli á fíkniefnavandanum og gott er að vita af þeim liðsmanni.

Herra forseti. Víða um landið eru að myndast samtök foreldra, skóla, íþróttafélaga, lögreglu og annarra sem vilja hefja einarða baráttu gegn fíkniefnavánni. Ég hvet hv. þm. Steingrím J. Sigfússon til að kynna sér þá vakningu sem á sér stað meðal þjóðarinnar allrar gegn þessum mikla vágesti. Staðreyndin er einfaldlega sú að árangur næst aldrei nema þjóðin öll vinni saman, jafnt innan þings sem utan. Þess vegna ætti hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fremur að fagna því að Framsfl. skuli hafa sett þetta mál á stefnuskrá sína. Hv. þm. ætti fremur að ganga í lið með öllum þeim sem vilja vinna saman í baráttunni gegn fíkniefnum en að reyna að sá fræjum tortryggni og ýta undir sundrungu í stað samvinnu. Þannig næst aldrei árangur í þessu mikilvæga og viðkvæma máli.

Herra forseti. Ef ég hef skilið hv. fyrirspyrjanda rétt, þá sagði hann að það hefði verið á mörkunum hjá Framsfl. að setja þetta mál á oddinn í kosningabaráttunni. Mér skildist að það væri á mörkunum að það væri siðlegt. Ég spyr: Eiga talsmenn stjórnmálaflokka að tala bara um daginn og veginn í kosningabaráttunni eða um veðrið? Eiga menn ekki að setja sér takmörk? Eiga menn að vera svo hræddir við að setja sér takmörk, við að menn lendi í vondri umræðu eftir kosningar, að þeir tali bara um veðrið? Er það skoðun hv. þm.? Við þurfum reyndar ekki að óttast umræðuna í þessu efni. Það hefur verið rakið hér. En ég er undrandi á ræðu hv. þm. sem hann flutti hér sem inngang að fsp. sinni, að það væri á mörkum þess að geta talist siðlegt að tala um þetta mikla vandamál þjóðfélagsins í kosningabaráttunni.

Herra forseti. Þegar við tölum um þessi mál og þau markmið sem menn vilja setja sér þá er fremur óeðlilegt að menn skuli tíunda hér fjármuni umfram árangur. Ég verð að segja, herra forseti, að þegar fyrir liggur að þó að svo mikið af efnum sé tekið í tolli en samt er svo mikið í umferð að aldrei hafa fleiri verið í meðferð en nú og enn aukning, samanber orð hæstv. ráðherra, þá hlýt ég að setja spurningarmerki við árangurinn og það veit ég að fleiri gera. Hins vegar er kannski ekki við hæstv. heilbr.- og trmrh. að sakast í þeim efnum. Við hefðum auðvitað þurft að hafa hér hæstv. dómsmrh. til að ræða þessi mál, því þau heyra mun frekar undir hana. Það má jafnvel, herra forseti, setja spurningarmerki við áherslur hæstv. dómsmrh. í þessum efnum. Það er sannarlega ástæða til að vefengja hinn meinta árangur í þeirri miklu baráttu sem menn hafa lagt í gegn vímuefnum undanfarin ár. Árangur þyrfti að vera margfalt meiri, herra forseti.

Herra forseti. Hér eru háalvarleg mál til umræðu. Sú þjóðarvakning sem orðið hefur á Íslandi skiptir miklu máli. Samstarf sveitarstjórna, foreldra, skóla og lögreglu í þessum málaflokki skiptir afar miklu. Ég vil minna á að oft eru reykingar byrjun á því að unglingar fari að neyta eiturlyfja. Við skulum ekki gleyma því að áfengisneysla er háalvarlegt mál. Ég vil minna á átak sem unglingar gerðu í samtökum sínum í félagsmiðstöðvum, átak gegn unglingadrykkju sem felst í að unglingar segi: Við kunnum að segja nei. Við vitum hvað við viljum, við drekkum ekki. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt þegar í upphafi. En hvað varðar lögregluna þá tel ég að hún hafi staðið sig afar vel núna sl. ár í því sem hún á að sinna.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa fyrirspurn inn á þing og eins hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Auðvitað er alveg ljóst að allir flokkar hafa vímuvarnir á stefnuskrá sinni en þeir setja hana fram með mismunandi hætti. Framsetning Framsfl. fyrir síðustu kosningar, með milljarðinn í farteskinu, var áberandi. Árangurinn hefur komið í ljós og hann er bæði góður og slæmur, eftir því hvernig á það er litið. Aukin samvinna milli sveitarfélaga og lögreglu er hins vegar fagnaðarefni og það er mjög mikilvægt að vímuvörnum á öllum sviðum verði fylgt vel eftir og það haft í huga þegar við erum að ræða hér um tóbaksvarnir, frjálsari sölu á áfengi o.s.frv.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vísa á bug orðum hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um að hæstv. dómsmrh. hafi ekki beitt sér sem skyldi í þessum málum. Náðst hefur geysilegur árangur, sérstaklega í löggæslu og tollgæslu, í þessum málum á þessu ári. Skemmst er að minnast mikillar upptöku á e-pillum núna nýlega í Keflavík. Gríðarlegur árangur hefur náðst í þessum málum og það er náttúrlega unnið að því markvisst. Það er engin tilviljun að samvinna lögreglu, skóla og nemenda hefur aukist. Þetta er gert á markvissan hátt en ekki út í loftið. Þannig að hv. ríkisstjórn leiðir þetta starf mjög farsællega. Enginn einn flokkur getur eignað sér þessi mál, það er alveg rétt eins og hér hefur komið fram.

Herra forseti. Fsp. sem hér er til umræðu er beint til hæstv. heilbr.- og trmrh. Það er slæmt að svona fsp. skuli ekki beint til hæstv. dómsmrh. vegna þess að maður leiðir hugann að því hvort það telst átak í að berjast gegn fíkniefnum og þeirri vá sem þeim fylgir, þegar fíkniefnalögreglan, nú í september og október, er búin með alla fjárveitingar og komin í yfirvinnubann. Þegar dagvinntíma fíkniefnalögreglu lýkur þá er bara allt frjálst á þessum markaði. Maður veit eiginlega ekki hvort maður á að gráta eða hlæja að þessum aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar nema e.t.v. hafi verið ákveðið í ríkisstjórn að berjast gegn fíkniefnavánni með pappalöggum.

Herra forseti. Við hv. þm. Hjálmar Árnason vil ég segja: Ég efast um að ég fylgist nokkuð lakar en hann með því hvernig viðhorf almennings og sveitarfélaga og annarra aðila í þessu landi hafa mótast í þessum efnum. Ég hygg að segja megi, að öðrum sveitarfélögum ólöstuðum, þá hafi Akureyri, höfuðstaður í mínu kjördæmi, tekið hvað myndarlegast á forvarnamálum á undanförnum árum. Þar hefur náðst mikill árangur eins og viðurkennt er og bænum m.a. verið hrósað sérstaklega af ýmsum yfirvöldum þessara mála. Ég vil einmitt þjóðarsamstöðu um baráttuna gegn þessari vá. Ég tel að þverpólitísk samstaða sé mjög mikilvæg. Þess vegna vara ég við því að einhver einn stjórnmálaflokkur reyni að slá eign sinni á árangurinn og láti sem hann einn skari fram úr hvað það varðar að hafa einhverja meðvitund í þessum efnum. Ég skal glaður taka það hlutskipti á mig að halda fram þessu sjónarmiði þó ég verði var við það hér í salnum að framsóknarmenn gerast mjög órólegir þegar þetta er sagt. Það er mín meining að við eigum að reyna að varðveita þverpólitíska samstöðu um aðgerðir gagnvart samfélagslegum stórvandamálum af þessu tagi og fara gætilega í þeim efnum að gera út á þau í kosningabaráttu. Höfum við náð árangri? Jú, það hefur náðst meira af fíkniefnum. En það vita líka allir sem til þekkja að bak við þá mynd getur verið sú óhuggulega staðreynd að miklu meira sé að berast til landsins. Oft er notuð sú þumalputtaregla að kannski tíundi hluti af því sem flutt er inn náist, og ef mun meira er flutt inn er líklegra að meira náist. Með þessu geri ég síður en svo lítið úr baráttu tollgæslu- og lögregluyfirvalda. Hún er mjög mikilvæg. En það eru margir sem óttast að við séum pínulítið að plata okkur í þessum efnum og nota sem mælikvarða á það þá staðreynd að verð á fíkniefnum á markaði hefur ekki hækkað þrátt fyrir að meira náist. Hvers vegna? Er það ekki væntanlega vegna þess að framboðinu er fullnægt? Ég fagna hverri krónu sem bætist við í baráttuna gegn þessu. En ég geld varhug við því að taka þessa samlagningu hæstv. heilbrrh. á öllu sem bætt hefur verið við til allra forvarnastarfa og allrar tollgæslu- og löggæslu í landinu sem eyrnamerktar efndir á kosningaloforðum Framsfl. Fallast t.d. ráðherrar Sjálfstfl. á það að um sé að ræða eyrnamerkingu á kosningaloforði framsóknarmanna?

Virðulegi forseti. Ég er fegin því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon datt ekki í þann pytt að vera á móti þessu samfélagsverkefni eins og svo mörgum öðrum verkefnum sem hér eru til umfjöllunar. En hann var rétt dottinn í þann pytt. Það er alveg rétt sem hér hefur fram komið að það næst enginn árangur nema samfélagið sé tilbúið til að vinna saman. Það má enginn hlekkur bresta. Það vill svo til að ég talaði við sýslumanninn á Keflavíkurflugvelli fyrir nokkrum stundum og hann sagði mér að það er sú samvinna sem náðst hefur um landið allt sem er að skila árangri. Það er nú svo skrýtið að ég hóf ekki þessa umræðu. Það var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hóf þessa umræðu og spurði hvernig Framsfl. hefði staðið sig í þessu máli. Það er meira að segja spurning hvort það hafi verið þingleg fyrirspurn eins og hún var borin fram. En aðalatriðið er þetta: Eru menn að ná árangri? Það er aðalatriðið. Við höfum gert kannanir hvað það varðar, gerum það reglulega og við erum að ná verulegum árangri í grunnskólanum. Og það er vegna þess að samfélagið allt hefur tekið á sig ábyrgð og foreldrar hafa tekið á sig rögg. Hann minntist á Akureyri. Ég vil minnast á Ísafjörð og ég vil minnast á Grundarfjörð. Ég vil minnast á mörg bæjarfélög þar sem samfélagið allt á stöðunum hefur tekið höndum saman og náð árangri. Þannig náum við árangri og þess vegna fannst mér svolítið sérkennileg fyrri ræða hv. þm., þ.e. hvernig hann ætlaði að tortryggja alla hluti. Svo held ég að hann hafi verið hissa á hve miklir fjármunir hafa raunverulega farið í þetta.

Herra forseti. Í lið 6.10. í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar sem var samþykkt vorið 1998 segir undir yfirskriftinni Áhættuhegðun karla, með leyfi forseta: ,,Karlar og drengir eru miklum mun fleiri en konur meðal þeirra sem slasast, svipta sig lífi og misnota vímuefni. Ljóst er að hér er um heilbrigðisvandamál að ræða og mikilvægt er að leita orsaka þess. Því mun ráðuneytið kanna sérstaklega þátt karlmennskuímyndar í þeirri hegðun karla sem orsakar slys, sjálfsvíg og eitranir.`` Herra forseti. Ísland er á ótrúlega skömmum tíma að breytast úr samfélagi veiðimanna og bænda í upplýsinga- og þekkingarsamfélag. Þessi staðreynd og tölfræðilegar upplýsingar um raunverulega stöðu karla á ýmsum viðkvæmum sviðum þjóðlífsins hljóta að leiða til endurmats á því hvað telst karlmennska og að ný staða karla sé skilgreind, ekki síður en kvenna. Ýmsar tölfræðilegar upplýsingar liggja fyrir um mismunandi stöðu kynjanna, bæði í skólum og á vinnumarkaði. Að breyta þessu, herra forseti, er viðfangsefni jafnréttisbaráttunnar, ekki síst með það fyrir augum að allir fái að njóta sín og verðleika sinna, en sé ekki þrýst inn í staðlaða ramma. Ég nefndi skólana og vinnumarkaðinn, herra forseti. En augu þeirra sem láta sig jafnréttismál varða hafa hins vegar ekki beinst í jafnríkum mæli að þáttum sem snúa að slysum og sjálfsvígum og þeim kynbundna mun sem þar er á ferðinni. Um 65% gesta Unglingaheimilis ríkisins hafa verið drengir. Afskipti lögreglu af unglingum sýna einnig að drengir eru mun líklegri til að komast í kast við lögin og vera undir eftirliti lögreglu, eða 86% á móti 14% stúlkna. Dauði vegna slysa er margfalt algengari meðal drengja og pilta og sama á við um sjálfsvíg. Á aldrinum 15--19 ára er dánartala karla tvöfalt hærri en kvenna og á aldrinum 20--24 ára er hún þrefalt hærri. Nýleg umræða um aukningu á sjálfsvígum hlýtur að leiða hugann að þessum staðreyndum og þar með að raunverulegri stöðu karla, stöðu sem á stundum hefur verið kölluð gjald karlmennskunnar. Það er því mikilvægt, herra forseti, að samkvæmt framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar til að ná fram jafnrétti lætur heilbrrh. kanna sérstaklega þátt karlmennskuímyndar í þeirri hegðun karla sem orsakar slys, sjálfsvíg og eitranir. Samkvæmt upplýsingum frá landlækni í tengslum við umfjöllun um fjölgun sjálfsvíga hér á landi virðist eina þekkta aðferðin til að stemma stigu við sjálfsvígum vera að uppfræða heilbrigðisstarfsfólk. Það er því mjög við hæfi að heilbrrh. beiti sér í þessu máli. Ég hef þess vegna, herra forseti, og vegna þess að það er sjálfsagt að reyna að komast til botns í því hvort og þá hvaða þátt sú karlmennskuímynd sem drengir eru aldir upp við á í þessari staðreynd, spurt ráðherra eftirfarandi spurninga: Hefur ráðherra látið kanna sérstaklega þátt karlmennsku\-ímyndar í þeirri hegðun sem orsakar slys, sjálfsvíg og eitranir, eins og segir í jafnréttisáætluninni? Hverjar eru niðurstöður könnunarinnar ef þær liggja fyrir, en ef ekki, á hvaða stigi er þá nefnd könnun?

Virðulegi forseti. Heilbrrn. og landlæknisembættið hafa á undanförnum árum unnið að málefnum sem tengjast slysum og sjálfsvígum á mörgum vígstöðum. Ég vil nefna helstu atriði sem unnið hefur verið að á undanförnum árum. Mikil vinna hefur verið í greiningar- og forvarnastarfi gegn sjálfsvígum á undanförnum árum og hefur landlækni verið falin umsjón þeirra af hálfu ráðuneytisins. Þannig hefur landlæknir komið á samvinnu milli héraðslæknis og geðlæknis á vegum landlæknisembættisins, sálfræðings og prests vegna áberandi sjálfsvígsbylgju sem upp kom í einum landsfjórðungi. Ræddu þeir við aðstandendur þeirra sem framið höfðu sjálfsvíg og héldu almenna borgarafundi um málið. Wilhelm Norðfjörð sálfræðingur vinnur að skýrslu um sjálfsvíg sem mun koma út á næstunni og landlæknisembættið átti aðild að nefnd sem kannaði tíðni og orsakir sjálfsvíga á Íslandi og lagði fram tillögur til úrbóta. Fyrir ári skipaði landlæknir starfshóp til þess að vinna að þessum málum sem mun væntanlega skila af sér innan tíðar. Lögð er áhersla á að tillögur hópsins verði raunhæfar og áhersla lögð á framkvæmdir fremur en frekari kannanir. Samstarfsverkefni um þriggja ára átak í geðrækt er þegar hafið og hafa verið ráðnir til þeirra tveir starfsmenn í hlutastarf og áhersla er þar lögð á fræðslu- og forvarnir. Í júlí óskaði ég eftir úttekt landlæknis á áhrifum e-pillunnar, tíðni þess að fólk leiti til læknis eftir neyslu hennar og hlut hennar í sjálfsvígum og innlögnum á sjúkrahús. Endanleg niðurstaða liggur ekki fyrir, en ég mun fá hana innan tíðar. Ljóst er að búið er að gera ýmsar kannanir varðandi eitranir sem eru af ýmsum toga og ekki kynbundnar. Þær eru af mörgum orsökum, þ.e. vegna bæði fikts og fíknar, og svo hafa náttúrlega orðið margar eitranir af völdum efna sem börn hafa komist í og réði ég fyrir tveimur árum síðan sérstakan slysavarnafulltrúa barna sem hefur gert átak hvað þetta varðar. Varðandi kynjaskiptingu í slysum almennt hefur verið sett á laggirnar sérstök slysaskráning og nú eru öll slys á landinu skráð sérstaklega. Það er ekki nema tæpt ár síðan það hófst þannig að við höfum ekki úttekt úr þeim skýrslum. En það er auðvitað grunnurinn að því að við getum svarað þessu og farið í þá nefndarvinnu sem Alþingi ákvað 28. maí 1998. Öll þessi forvinna er alveg nauðsynleg áður en við göngum til þeirra starfa. Við höfum verið að einbeita okkur á mjög mörgum vígstöðvum eins og fram hefur komið í máli mínu og hef ég þó talið aðeins lítið eitt upp af því sem við erum að vinna á þessu sviði.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið. Ég tek þó eftir því að ráðherra hefur ekki farið í það að láta vinna samkvæmt því sem fram kemur í áætlun ríkisstjórnarinnar, þ.e. að láta kanna sérstaklega þátt karlmennskuímyndar í þeirri hegðun sem þar er tilgreind. Ég fór áðan yfir það hversu miklu algengara er að drengir og piltar verði fyrir slysum sem valda dauða og líka hvað varðar sjálfsvíg. Ég met það svo að það sem hæstv. heilbrrh. greindi okkur frá um störf landlæknis sé allt mjög í áttina. Hitt væri hins vegar mjög áhugavert ef ráðherra léti skoða þátt karlmennskuímyndarinnar, vegna þess að eins og fram kom í inngangi mínum hlýtur að liggja að baki þessum mikla kynbundna mun eitthvað sem ástæða væri til þess að skoða og ætti að skoða ef menn vilja horfa til þess að við búum báðum kynjum bærilegar aðstæður, þ.e. aðstæður sem ekki framkalla þá þessa óæskilegu hegðun. Ég tek eftir því hjá hæstv. ráðherra að áherslan liggur mjög í fræðslu- og forvarnastörfum. Það er mjög gott og í samræmi við það sem ég þykist hafa lesið að geti borið árangur þegar sjálfsvíg eru annars vegar. Varðandi slysaskráninguna hins vegar sem hún gat um áðan fannst mér ekki alveg koma fram hjá ráðherra hvort þessi slysaskráning er kynbundin. Getur ráðherra svarað því? Vegna þess ef svo er erum við auðvitað að fá tæki til mun betri skráningar en verið hefur.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá mér áðan er verið að vinna á mörgum afmörkuðum sviðum. Varðandi slysaskráninguna þá er hún kynbundin og það er út af fyrir sig alveg útilokað annað en að vera komin með fyrstu útskrift úr þessari slysaskráningu til að geta farið formlega í þá vinnu sem hér hefur verið rætt um. Og til þess að ná þeim upplýsingum sem þurfa að vera í vinnu eins og Alþingi gerði ráð fyrir þá er náttúrlega tekið á geysilega mörgum þáttum og það þurfa mjög margir að koma að verkinu. Þess vegna höfum við verið að viða að okkur þessum ólíku gögnum sem ég hef hér nefnt. Við megum hvergi hvika frá þessari áætlun. Það er ekki einfalt að ætla að stúdera karlmennskuímynd í þá veru sem Alþingi ákvað á sínum tíma þannig að við þurfum ýmis gögn áður en við komumst lengra.

Herra forseti. Það má segja um þessa fyrirspurn eins og fleiri sem nú er verið að svara að umfjöllun og upplýsingar um efnið hafa komið fram í fjölmiðlum frá því fyrirspurnin var lögð fram. Heilbrigðisstofnun Austurlands starfar frá Bakkafirði til Djúpavogs og skiptist í heilsugæslusvið og sjúkrasvið. Stofnunin varð til við sameiningu nær allra heilbrigðisstofnana á þessu svæði og starfar nú á öðru starfsári. Þann 1. janúar sl. bættist rekstur hjúkrunarheimilisins Sundabúðar á Vopnafirði við Heilbrigðisstofnun Austurlands. Stofnunin hefur nokkra sérstöðu innan heilbrigðisþjónustunnar vegna þess hve hún er dreifð um stórt landsvæði og eins sökum þess að sameinaðar voru í eina stofnun að mörgu leyti ólíkar en sjálfstæðar heilbrigðisstofnanir. Herra forseti. Heilbrigðisþjónusta hefur mikil áhrif á búsetu fólks og það er líklegra að fólk velji sér búsetu á landsbyggðinni ef það getur treyst á góða og örugga heilbrigðisþjónustu. Stöðugleiki í mönnun heilbrigðisstofnunar í heimabyggð, og þá sérstaklega lækna, hefur mikið að segja. Hvatinn að sameiningu heilbrigðisstofnana á Austurlandi var m.a. að bæta mönnun á þeim stöðum sem erfitt hafði verið að manna mörg undanfarin ár. Mikil vinna hefur verið lögð í að ná fram hagræðingu í rekstri hinnar nýju stofnunar samfara styrkingu bæði inn á við sem og út á við. Til að halda rekstri stofnunarinnar innan ramma fjárlaga þessa árs hefur þurft að beita ströngu aðhaldi og því miður að skerða nokkuð þjónustu. Lokun fæðingardeildarinnar í Neskaupstað í sex vikur í sumar olli töluverðum blaðaskrifum og leiðindum heima fyrir, sérstaklega hjá konum sem að öllu jöfnu hefðu sótt fæðingarþjónustu til Neskaupstaðar. Því miður hefur nú komið í ljós að þrátt fyrir strangt aðhald í rekstri þá hefur það ekki dugað og við átta mánaða uppgjör kom í ljós að stofnunin hafði farið rúmlega 6% fram úr áætlun og er því nú gripið til frekari skerðingar á þjónustu. Ljóst er að þó stofnunin sé í heild nokkuð stór þá er hver eining lítil og vegur því hver og einn mikið veikur sjúklingur sem nýtur þjónustu á viðkomandi stað mikið í rekstri þeirrar einingar. Það er ómannúðlegt að senda sjúklinga til meðferðar í annan fjórðung ef hægt er með góðu móti að sinna honum í heimabyggð. Hvaða sparnaður er það fyrir heilbrigðiskerfið að vísa sjúklingum til stóru sjúkrahúsanna í sömu meðferð og þeir gætu fengið heima fyrir? Meðferðin verður ekki ódýrari og við bætist kostnaður vegna ferða, vinnutaps, að viðbættum óþægindum fyrir sjúklinginn. Einn af mörgum þáttum til sparnaðar í rekstri Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað hefur verið að koma á ferliverkum sérfræðinga við sjúkrahúsið, þ.e. að framkvæma rannsóknir og minni háttar aðgerðir án innlagnar. Ferliverkin voru tekin upp þann 1. október á síðasta ári og samhliða því var rúmum fækkað um átta og starfsmönnum eftir því. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: 1. Hvað veldur því að ákveðið hefur verið að draga stórlega úr starfsemi Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað á síðasta ársfjórðungi þessa árs, þar á meðal sérfræðiþjónustu í formi ferilverka? 
             Herra forseti, má ég aðeins klára tvær setningar? 2. Hvaða sparnaður felst í því fyrir heilbrigðiskerfið í heild þegar ljóst er að viðkomandi sjúklingar verða í staðinn að leita sér læknisþjónustu út fyrir fjórðunginn? 3. Mun ráðuneytið á næstunni leita til Alþingis eftir aukafjárveitingu fyrir Heilbrigðisstofnun Austurlands til að sjúkrahúsið í Neskaupstað geti sinnt nauðsynlegri starfsemi eins og hér um ræðir?

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Austurl. spyr mig þriggja spurninga. Í fyrsta lagi er spurt hvers vegna dregið sé stórlega úr sérfræðiþjónustu í Neskaupstað. Það er ekki rétt að það sé dregið stórlega úr sérfræðiþjónustu í Neskaupstað. Í fyrra voru unnin sérfræðilæknisverk, ferliverk, sem svara til 15 þúsund eininga samkvæmt gjaldskrá lækna. Í ár fékk spítalinn leyfi til að láta sérfræðilæknana vinna 41.500 einingar, eða þrefalt meira en í fyrra. Og þessi áætlun hefur legið fyrir síðan um áramót. Í öðru lagi er spurt að því hvort það sé sparnaður fyrir heilbrigðiskerfið að senda sjúklinga til læknis milli landsfjórðunga. Svarið við því er auðvitað nei, enda lögðum við í grunninn fyrir árið 2000 120 millj. kr. meira til Austurlands en við gerðum árið á undan. Svo er í þriðja lagi er spurt að hvort aukafjárveitingu sé að vænta til FSN. Svarið er þetta: Það mun liggja fyrir í nóvember að undangengnum viðræðum við þá sem bera ábyrgð á rekstrinum eystra og ég veit að fyrirspyrjanda er kunnugt um að þessi vandi í Neskaupstað er hvorki nýr né óalgengur. En hann er mjög alvarlegur hins vegar. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef að austan, var veitt meira fé til reglulegrar starfsemi fyrir Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað. Greiddar voru upp allar skuldir sjúkrahússins í Neskaupstað um sl. áramót og það hefur ekki gerst áður, a.m.k. ekki síðustu tíu ár að enginn hali sé í byrjun árs. Og ekki hafa verið unnin hlutfallslega fleiri læknisverk þar í áraraðir fyrr en á árinu í ár. Þetta er staðreynd málsins og þetta er líka mikilvægt vegna þess að við viljum nýta þessa ágætu stofnanir eins og í Neskaupstað. Ég veit hvert tilefni umræðunnar er. Það er bréf frá sjúkrahússlækninum sem hann skrifaði sjúklingunum sínum. Ég vil, með leyfi forseta, lesa bréfið. Það hljóðar svo: ,,Fjárveitingar heilbrigðisráðuneytisins til FSN vegna sérfræðistarfa fyrir sjúklinga utan spítala eru nú uppurnar. Ekki hefur tekist að fá viðbótarfjármagn þannig að þessi þjónusta fellur niður frá og með deginum í dag og til áramóta. Þar sem þú ert á biðlista eftir skoðun og rannsókn hjá mér verð ég því miður að biðja þig að leita til sérfræðinga í Reykjavík eða á Akureyri, getir þú ekki beðið til áramóta. Við hörmum að ekki skuli unnt að veita þessa þjónustu hér, en því miður höfum við ekki svigrúm til þess. Varðandi nánari skýringar og upplýsingar vísa ég til heilbrigðisráðuneytisins.`` Undir þetta skrifar læknirinn. Þetta er mjög mikið umhugsunarefni fyrir okkur öll. Þarna erum við að skoða vísi að einkapraxís, þ.e. þessi svokölluðu ferliverk sem við byrjuðum með í Neskaupstað í fyrra. Ef öll sjúkrahúsþjónusta væri undir þessum ferliverkum þá getum við spurt okkur sjálf að því hvernig rekstrinum væri háttað. Ég held að þetta sé mjög lærdómsríkt dæmi sem við þurfum öll að skoða mjög grandvart í okkar huga vegna þess að því er ekki þannig farið að læknarnir séu ekki á launum á sjúkrahúsinu og í fullri vinnu. Þeir eru í fullri vinnu og það er ekkert sem stoppar það af að þessi verk sem hér um ræðir séu unnin á sjúkrahúsinu þar. Ekkert stoppar það af. Við höfum unnið þessi verk í áravís. Þetta er aðeins um ferliverkin. Ég sagði áðan að við bættum við grunninn 120 milljónum til Austurlands á síðasta ári og tókum hala burt frá sjúkrahúsinu í Neskaupstað sem var ansi drjúg upphæð. Það segir mér enginn að það þurfi að stoppa allar aðgerðir vegna þess að talið er að það vanti eina og hálfa milljón í svokölluð ferliverk. Þetta skulum við íhuga.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra hefur staða fjórðungssjúkrahússins verið styrkt fjárhagslega. Hins vegar er ferilverkamálið og ferilverkakvótinn úrlausnarefni sem þarf að yfirfara í ljósi reynslunnar. Þetta fyrirkomulag er tiltölulega nýtt af nálinni í Neskaupstað. Ég er þeirrar skoðunar að nýta eigi hæfileika lækna og sérþekkingu sem er á staðnum til að gera aðgerðir, nýta þá aðstöðu sem á staðnum er að finna og efla sérfræðiþjónustu í héraði. Ég veit að það er fullur vilji til að vinna að því. Það þarf að fara yfir þetta mál sem til er komið vegna þess að forráðamenn Heilbrigðisstofnunar Austurlands leita leiða til að halda stofnuninni innan fjárlaga. Ég held að það þurfi að skoða þessi mál þannig að hægt sé að halda þessum aðgerðum áfram.

Herra forseti. Hér gefst ekki langur tími til að gera athugasemdir við mál hæstv. ráðherra en því miður er hér verið að blanda saman tveimur óskyldum málum. Meginvandinn sem nú er við að etja og stendur upp úr eystra er að sjálfsögðu ferilverkin og þær einingar sem úthlutað var til þeirra við sjúkrahúsið. Að vísu er dregið úr sértekjumöguleikum sjúkrahússins með því að fella niður þessi verk. En það sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra um er: Í fyrsta lagi. Hvaða reglur voru viðhafðar við úthlutun á ferilverkaeiningunum í upphafi fyrir þetta ár? Í öðru lagi. Hvernig er staðan almennt á landinu vegna ferilverkana? Og í síðasta lagi. Er hugsanlegt að endurskoða þá úthlutun sem gerð var fyrir árið í ljósi þeirra staðreynda sem nú liggja fyrir, þ.e. að heill landshluti er nú án þessara ferilverka? Það er auðvitað augljóst Austfirðingar geta ekki sætt sig við að fá ekki að njóta þessarar þjónustu.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Eins og komið hefur fram eru hér tvö mál í gangi, þ.e. aðhald vegna almenns rekstrar á allri stofnuninni og eins vegna þess að ferlieiningarnar eru uppurnar. Ég tek því undir orð síðasta ræðumanns varðandi þann möguleika að endurskoða úthlutun ferlieininga og auka hana til stofnunarinnar út þetta ár og athuga viðmiðin fyrir næsta ár. Að mínu áliti væri Ísafjörður hugsanlega sá staður sem við ættum að líta til. Ég vil að það komi fram að ég hef ekki bréf læknisins undir höndum og var ekki að vitna til þess heldur almennt um þá stöðu sem stofnunin er í, sérstaklega fjórðungssjúkrahúsið og þá stöðu sem það hefur fyrir allan fjórðunginn. Það er ljóst að aðstaða er til að efla starfsemi Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað langt umfram það sem verið hefur. Því er mikilvægt, bæði vegna heilbrigðis- og byggðasjónarmiða, að fullnýta þá starfskrafta, húsnæði og tækifæri sem starfsemi sjúkrahússins býður upp á, bæði fyrir íbúa fjórðungsins og eins fyrir sjúklinga utan hans sem annars þyrftu að bíða eftir meðferð eða endurhæfingu. Aðhald í rekstri verður að vera innan þeirra marka sem sameiningin út af fyrir sig getur leitt af sér og getur t.d. falist í einfaldari stjórnun, sameiginlegum innkaupum, afleysingum og mönnun, svo eitthvað sé nefnt. Sameining heilbrigðisstofnana á að vera til þess að efla heilbrigðisþjónustu á Austurlandi. Herra forseti. Það verður að viðurkennast að sameiningin út af fyrir sig hefur kostað meira en menn gerðu ráð fyrir. Ef ekki fæst aukafjármagn til rekstursins á þessu ári þá er hætt við að þetta sameiningartákn fjórðungsins muni eiga erfitt uppdráttar í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég deili þeirri skoðun með þeim sem hér hafa talað um að við eigum að auka öll þau verk sem hægt er úti á landi. Ekki síður en hér, því alltaf þarf aukna þjónustu alls staðar. Að því hefur verið unnið. Ég minntist á það hér áðan að við höfum aukið fjárframlög til stofnunarinnar verulega og létt henni róðurinn. Bréfið sem ég vitnaði hér í olli því að mikil umræða hefur orðið um málið, ég vildi bara að það kæmi upp á borðið. Það er út af ferilverkunum. Ég var spurð að því við hvað við miðuðum. Við miðuðum við 15.000 einingar í fyrra og þrefölduðum það í ár. Það dugir greinilega ekki. Ég var einnig spurð: Fær sjúkrahúsið aukafjármagn? Ég svaraði því líka áðan. Það er verið að vinna með stjórnendum stofnunarinnar fyrir austan að greina hver staðan raunverulega er. Ferilverk er svolítill einkapraxís sem hefur verið við lýði alveg frá 1992 eða 1993 og sumpart hefur það gengið ágætlega, en á þeim eru margir annmarkar sem ekki hefur verið auðvelt að sníða af. Þess vegna sagði ég áðan að við yrðum að skoða málið í heild sinni, bæði þetta atriði og önnur. En ég endurtek að við höfum byggt þannig upp úti á landi að sjúkrahúsin séu sterkari og stærri. Ég vil taka fram að við höfum verið mjög heppin í Neskaupstað og mig langar ekki að standa í stríði við einn eða neinn þar. Þar höfum við haft alveg geysilega sterkt og gott starfsfólk sem hefur komið sér afskaplega vel fyrir fjórðunginn.

Herra forseti. Á þskj. 58 hef ég lagt fram fsp. til hæstv. iðn.- og viðskrh. um búsetuþróun. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hefur kostnaður samfélagsins af búsetuþróuninni sem hefur orðið frá árinu 1986 verið metinn og hefur Byggðastofnun metið áhrif lagasetningar, fjárlagagerðar og einstakra stjórnvaldsaðgerða á byggðaþróunina í landinu, í samræmi við 16. tölul. þingsályktunar um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem samþykkt var á Alþingi 3. mars 1999?`` Skemmst er frá því að segja að flestöll erum við sammála um að búsetuþróunin er mikill þjóðarvandi, ekki landsbyggðarvandi heldur þjóðarvandi. Undanfarin 8--10 ár höfum við þurft að horfa upp á að tæplega 12.000 manns hafa flutt af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Hæstv. forsrh. hefur sagt að kostnaður við hvern nýjan íbúa á höfuðborgarsvæðinu sem flyst frá landsbyggðinni sé um 3--6 millj. kr. á ári og miðað við 2.000 manna flutning á ári er því um að ræða 6--12 milljarða kr. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sáu ástæðu til þess á aðalfundi sínum í fyrra að gera sérstaka samþykkt og óska eftir viðræðum við ríkisstjórn um að ríkisvaldið taki þátt í þeim mikla kostnaði sem sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu verða fyrir vegna þessara miklu búferlaflutninga. Þess vegna er spurning mín sett fram um hvort eitthvað hafi verið gert með þá þál. sem samþykkt var, hvort Byggðastofnun hafi metið áhrif lagasetninga, fjárlagagerðar og einstakra stjórnvaldsaðgerða á þessi atriði. Hefur t.d. verið metið hver kostnaður samfélagsins verður af nýlegum breytingum á þungaskatti? Áður olli breyting á þungaskatti því að flutningskostnaður út á land hækkaði mjög mikið og margir spá því að síðasta breyting á þungaskattinum, sem er að koma fram núna við álagningu um þessar mundir, muni stórauka tekjur ríkissjóðs vegna þess að þessir skattar hafi hækkað. Hefur t.d. verið lagt mat á áhrif þess að miða fasteignagjöld á landsbyggðinni við fasteignamat á höfuðborgarsvæðinu? Og síðast en ekki síst, eins og ég sagði áðan: Hefur verið lagt mat á þessa byggðaröskun og er hæstv. iðnrh. sammála hæstv. forsrh. um að kostnaður á hvern íbúa sem flyst til höfuðborgarsvæðisins sé 3--6 milljónir á hvern íbúa, þ.e. 6--12 milljarðar á ári, miðað við að 2.000 manns flytji hingað suður?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir fsp. sem hér er flutt og svar mitt er þetta: Kostnaður samfélagsins hefur ekki verið metinn að fullu. Byggðastofnun óskaði eftir slíku mati frá verkfræðistofunni VST á síðasta ári. Verkfræðistofan var þá að vinna að mati á kostnaði höfuðborgarsvæðisins af uppbyggingu nýrra svæða, þ.e. kostnaði aðflutnings sveitarfélaganna, og liggur sú niðurstaða fyrir. Hinum þætti athugunarinnar sem snýr að kostnaði brottflutnings sveitarfélaganna var frestað og lagði þróunarsvið Byggðastofnunar til við stjórn Byggðastofnunar að þessi kostnaðarathugun yrði hluti af víðtækari athugun á samfélagslegum áhrifum búseturöskunar. Gerð hefur verið verkefnalýsing og leitað eftir samstarfi við ýmsa aðila um það mál. Verkefnið er því á verkefnalista stofnunarinnar. Áhrif lagasetningar á byggðaþróun hafa verið metin þegar erindi þar um hafa borist Byggðastofnun. Á síðasta ári gaf stofnunin umsögn um þrjú þingmál en það voru frv. til breytinga á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna, þáltill. í byggðamálum og frv. til breytinga á lögum um Byggðastofnun. Það sem af er þessu ári hefur stofnunin veitt umsagnir um fimm þingmál. Áhugi hefur verið á því innan stofnunarinnar að meta kerfisbundið öll lagafrv. sem lögð eru fram á Alþingi. Hv. þm. Magnús Stefánsson hefur ásamt fleiri hv. þm. lagt fram till. til þál. þess efnis að með stjórnarfrv. sem lögð eru fyrir Alþingi fylgi mat á því hvaða áhrif lögfesting frv. kunni að hafa á byggða- og atvinnuþróun í landinu. Áhrif einstakra stjórnvaldsaðgerða hafa verið metin þegar erindi hafa borist til Byggðastofnunar. Á árinu 1999 gaf stofnunin umsagnir um ellefu mál og það sem af er þessu ári hefur hún veitt umsagnir um níu mál. Að öðru leyti vil ég taka undir margt sem kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda. Ég hef ekki minni áhyggjur af byggðaröskun en hann, vil ég meina. Ég vil þó láta koma fram, til þess að eitthvað jákvætt komi inn í þessa umfjöllun, að miðað við Hagvísi Þjóðhagsstofnunar frá því í október er þróunin, a.m.k. tímabundið, eitthvað að breytast. Ég ætla að lesa, hæstv. forseti, nákvæmlega það sem stendur þar: ,,Tölur Hagstofu Íslands um búferlaflutninga fyrir fyrstu 9 mánuði ársins 2000 staðfesta að breyting sem fyrst varð vart við á öðrum ársfjórðungi ársins hefur fest sig í sessi, að minnsta kosti um sinn. Enn dregur úr búferlaflutningum af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins og flutningar þaðan út á land aukast.`` Það er langt frá því að ég telji, þrátt fyrir þessa þróun, að björninn sé unninn heldur þurfum við svo sannarlega að halda vel á málum til að sú óheillaþróun sem verið hefur í mörg ár haldi ekki áfram. Hv. þm. kom með nokkrar viðbótarspurningar í ræðu sinni áðan, sem hann hafði ekki flutt skriflega, og ætla ég aðeins að svara þeim. Í fyrsta lagi vil ég segja í sambandi við þungaskattinn sem hefur verið mikið vandræðamál hér á hv. Alþingi, sem þingmenn hafa lagt mikla vinnu í að reyna að haga sem sanngjarnast, að töfraorðið hefur ekki verið fundið í þeim efnum. Síðasta breyting frá því í vor er langt frá því að leiða til þess að allir verði sáttir. En ég tel hins vegar að sú tekjuaukning sem orðið hefur vegna þungaskatts sé fyrst og fremst vegna þess að bílum undir 4 tonnum hafi fjölgað mjög og þeir eru inni á þessum skattstofni. Um fasteignagjöld vil ég segja að þar hefur ríkisstjórnin tekið stórt skref með nýlegum ákvörðunum. Með því fer rúmur milljarður kr. af hálfu ríkisvaldsins í að lækka fasteignagjöld á landsbyggðinni, sem ég lýsi sérstakri ánægju með. Í þriðja lagi vil ég segja um það sem haft er eftir hæstv. forsrh. um kostnaðinn, að í mínu ráðuneyti liggja ekki fyrir vísindalegar rannsóknir sem segja til um þær upphæðir þannig að ég þori ekki að staðfesta það.

Herra forseti. Nú síðustu missiri hefur orðið nokkur breyting á fólksflutningum en fleiri flytja nú út á land en til höfuðborgarsvæðisins. Mig langar að taka á nokkrum atriðum. Í fjárlagafrv. er niðurgreiðsla á húshitun eða rafhitun 790 millj. kr. og mig langar til að beina því til hæstv. iðnrh. hvort ekki sé rétt að huga að jöfnun húshitunarkostnaðar á hinum svokölluðu dýru svæðum. Ég vil nefna það að jöfnun námskostnaðar er á fjárlögum 440 milljónir og er það hækkun um 81,7 milljónir. Það er mikilvægt að við sem búum á landsbyggðinni tölum á jákvætt um landsbyggðina. Þar er sem betur fer mikið og blómstrandi mannlíf og menningarlíf. Ég vil þá tilnefna sérstaklega störf tónlistarskólana og að með markvissum aðgerðum ríkisstjórnar og sveitarfélaga eru gerðir margir góðir hlutir.

Herra forseti. Hér er til umræðu afar mikilvægt og alvarlegt mál. Það er vissulega rétt að nokkuð hefur hægt á búferlaflutningum til þéttbýlisins frá dreifbýlinu en þó ber að hafa í huga að skilgreining á dreifbýli er þar nokkuð villandi. Fólki hefur fjölgað á svæðinu umhverfis Reykjavík, hringurinn sem fólki fjölgar á umhverfis vesturhornið stækkar, en á öðrum svæðum fækkar fólki. Ég held, herra forseti, að hér þurfi að grípa til raunverulegra aðgerða sem beri árangur. Ég spyr hæstv. iðnrh.: Eru engar beinar aðgerðir í gangi? Er verið að vinna að einhverjum markvissum aðgerðum sem einstaklingarnir geta fundið fyrir, t.d. í skattamálum einstaklinga og fyrirtækja? Það er hið sterka stýritæki sem ríkisvaldið hefur til að hafa áhrif á byggðamálin.

Herra forseti. Því miður verður að segjast um svar hæstv. iðnrh. að það er mjög í anda þeirra svara sem komið hafa þegar spurt hefur verið um framkvæmd ýmissa liða í þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Því miður hefur það ekki verið framkvæmt sem þar segir í 16. tölul., m.a. vegna þess að það eigi að fara inn í hluta af víðtækari rannsókn. Vonandi að gott á viti en því miður virðist þetta einkenni á framkvæmdinni, að það er sett í annan farveg en ákveðið var og málin tefjast. Ég vil með leyfi forseta spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé reiðubúin til að beita sér fyrir því nú við fjárlagagerð að fjárlagafrv. fái þá meðhöndlun sem gert er ráð fyrir í þessum títtnefnda 16. tölul. Varðandi það að hægt hafi á þróun byggðaröskunarinnar þá verður að taka undir það sem hér kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Því miður virðist þetta eingöngu eiga við um að nú hafi höfuðborgarsvæðið stækkað en fólki fækki áfram á öðrum svæðum landsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu sem er sannarlega allt of stutt. Hér gefst ekki tími til að fara í gegnum öll þau mál sem þyrfti. Ég styð það og bind miklar vonir við að málaflokkurinn hefur verið fluttur frá forsrn. til iðn.- og viðskrn. Ég hika ekki við það og hæstv. iðnrh. hefur fullan stuðning minn við að spýtt verði í lófana hvað þetta varðar. Í þessum málum, meðan þau voru í forsjá hæstv. forsrh., gerðist ekki neitt. Það verður að segjast eins og er. Hér hefur verið fjallað um húshitun, að þar fari 790 milljónir til niðurgreiðslu. Ég vil aðeins benda á að í fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir er ekki aukið við þann lið eins og lofað var áður og það er ekki tekið á vandamálum dýrra hitaveitna. Það er sannarlega rétt að mannlíf og menningarlíf er gott á landsbyggðinni en menn lifa ekki á því einu saman. Svo ég komi aftur að fsp. minni þó ekki gefist mikill tími til að fara um það mörgum orðum þá tel ég ákaflega mikilvægt að Byggðastofnun fái fjármuni til að meta þessa byggðaröskun alls staðar, ekki bara varðandi það sem komið hefur fram, um hvað það kosti sveitarfélögin sem taka við fólkinu hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur komið fram í ræðu forsrh. að séu 6--12 milljarðar. Það eitt út af fyrir sig væri nægjanleg ástæða til að skipta um gír. Hitt sem fram kom í svari hæstv. ráðherra er það að ekki hefur verið metið eða gerð nein tilraun til að meta hvað breytingarnar kosta sveitarfélögin sem fólkið flytur frá. Það er mjög mikilvægt, herra forseti, að Byggðastofnun og iðnrn., nýtt ráðuneyti byggðamála, taki á þeim málum sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þann stuðning sem hann vill veita mér í þessum mikilvæga málaflokki. Á þessum stutta tíma er erfitt að fjalla um það sem unnið er að í iðnrn. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði um skattamálin og ég var búin að koma inn á fasteignaskattinn sem er mikið réttlætismál fyrir landsbyggðina. Hann spurði um raunverulegar aðgerðir. Ég vil þá segja honum að ég tel að það verði raunverulegar aðgerðir þegar við förum út í stórframkvæmdir á Austurlandi. Ég vænti svo sannarlega að hv. þm. og aðrir þingmenn vinstri grænna standi með okkur í því mikla máli. Varðandi kostnað við upphitun húsnæðis á landsbyggðinni þá hefur hann farið stórlega hækkandi á síðustu árum. Nú er hann orðinn það hár, vil ég segja, að það setur dýrar hitaveitur í ákveðinn vanda. Ég tel að þingið þurfi að fjalla um það í tengslum við fjárlagagerðina hvort rétt væri að hækka niðurgreiðslur á rafmagnsupphitun, þannig er að fólk greiðir um 40% af raunverulegum kostnaði þar sem rafmagn er notað. Hins vegar eiga nokkrar hitaveitur vissulega í miklum vanda. Ég tel að í tengslum við fjárlagagerðina og reyndar í nefndastörfum þurfi að móta tillögur um hvernig farið skuli í það mál. Það þarf að veita fjármagn til aðstoðar þeim hitaveitum sem þarna eiga í hlut, það er líka réttlætismál að koma þeim sveitarfélögum sem þannig er ástatt um til hjálpar. Dreifbýlisstyrkur vegna námsmanna hefur verið stórhækkaður en þar má alveg gera betur. Eins held ég að þær reglur sem hæstv. menntmrh. hefur kynnt núna í sambandi við það fyrirkomulag sem beita skal við úthlutun sé í réttlætisátt og lýsi stuðningi við það. Það má því tína eitt og annað til. Varðandi flutning stofnana út á land þá er öllum kunnugt um flutning Byggðastofnunar. Þar má einnig nefna Jafnréttisstofu og Orkusjóð, yfirkjötmatsmann og eitt og annað. Allt er þetta í frekar smáum stíl en hv. þingmenn verða að hafa skilning á því að viljinn er fyrir hendi.

Herra forseti. Nýlega hefur frést af áformum ríkisstjórnarinnar um að taka yfir meirihlutaeign vestfirskra sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða og láta andvirðið ganga upp í skuldir þeirra við félagslega húsnæðiskerfið. Þetta hefur birst í fjölmiðlum undanfarna daga. Orkubú Vestfjarða tók til starfa 1. janúar 1978. Það er sameignarfélag ríkissjóðs og sveitarfélaganna í Vestfjarðakjördæmi þar sem ríkissjóður á 40% en sveitarfélögin 60%. Þetta eignarform byggir á þeirri hugsjón að rétt sé að hlutur hvers einstaklings í þessu almenningsfyrirtæki vegi jafnmikið hvar sem hann er búsettur á Vestfjörðum og engum sameignarfélaga er heimilt að ganga úr fyrirtækinu án samþykkis allra hinna. Orkubú Vestfjarða er lýsandi dæmi um samtakamátt vestfirskra sveitarfélaga. Það annast orkuöflun og dreifingu við erfiðar aðstæður með þeim ágætum að Vestfirðingar njóta lægra orkuverðs en margir aðrir landsmenn. Við Orkubúið starfar hópur tæknimenntaðs fólks og þar eru mikilvægar stjórnunarstöður og tiltölulega öflugar þjónustudeildir dreifðar um þjónustusvæðið. En einkavætt orkubú selt hæstbjóðanda mun trauðla hafa þessa hagsmuni Vestfirðinga efst á blaði þegar til koma arðsemiskröfur við ákvörðun raforkuverðs. Félagsíbúðakerfið er tilkomið fyrir atbeina ríkisvaldsins, samtaka launþega, atvinnurekenda, opinberra lánasjóða og sveitarfélaga og er hluti af kjarasáttmála atvinnulífsins. Þeirri fyrirætlan ríkisins að taka þetta orkufyrirtæki af Vestfirðingum má líkja við það þegar lénsherrar til forna tóku bestu kúna úr fjósi leiguliða sinna til að standa skil á leiguskilmálum sem landeigendur settu sjálfir í upphafi. Þegar lánastofnanir lána fé taka þær áhættu sem þeim ber að standa við. Þegar ríkisvaldið og Samtök atvinnulífsins leggja út stefnu og taka á sig skuldbindingar ber þeim einnig að taka afleiðingum. Þessar félagslegu íbúðir komu að miklu gagni á sínum tíma og gera það enn. Þeir sem stóðu að þeim í upphafi og bera hér allir ábyrgð eiga að taka höndum saman og leysa úr vandamálinu á landsvísu. Sú ætlan stjórnvalda að taka Orkubúið upp í skuldir við gjaldþrot byggðastefnunnar jaðrar við kúgun af hálfu stjórnvalda. Herra forseti. Þrátt fyrir að fyrirspurn minni hafi að langmestu verið svarað í fjölmiðlum óbeint að undanförnu leyfi ég mér samt að spyrja hæstv. iðnrh.: Hvernig standa raunverulega viðræðukaup ríkisins á 60% hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða og er það virkilega satt að ríkisstjórnin hyggist knýja sveitarfélögin á Vestfjörðum til að selja hlut sinn í Orkubúinu til að greiða skuldir vegna félagslegra íbúða?

Hæstv. forseti. Viðræðunefnd ríkisstjórnarinnar og sameigenda ríkisins í Orkubúi Vestfjarða hóf störf sl. vor. Þar sem sjónarmið sveitarfélaga til sölunnar eru ekki einhliða leggur nefndin til að rekstrarformi Orkubúsins verði breytt í hlutafélagsform en af því mundi leiða að þau sveitarfélög sem þess óskuðu gætu kvaðalaust selt ríkinu eignarhlut sinn. Í kjölfar þessa ákvað viðræðunefndin að láta athuga ýmis lagaleg atriði tengd hlutafélagavæðingu og verðmeta fyrirtækið með tilliti til hugsanlegra kaupa. Um þessar mundir eru yfirfarin ýmis lagaleg atriði er snerta hugsanleg kaup ríkisins og framkvæmd þeirra kaupa. Gengið er út frá því að einvörðungu verði breytingar á rekstrarformi og eignarhaldi fyrirtækisins en fyrirtækið haldi að öðru leyti núverandi stöðu sinni sem mest óbreyttri þar til breytingar verði á skipulagi raforkumála með nýjum raforkulögum sem taka gildi eigi síðar en 1. júlí 2002. Sveitarstjórnir sameigenda ríkisins í Orkubúi Vestfjarða þurfa hver fyrir sig að samþykkja breytt rekstrarform Orkubúsins. Jafnframt þarf að halda fund sameigenda þar sem sameignarfélaginu er slitið og hlutafélag stofnað í framhaldinu. Þá þarf hver sveitarstjórn að taka sjálfstæða afstöðu til sölu á eignarhluta sínum. Forsendan fyrir því að þetta gangi fram er að Alþingi geri breytingu á lögum um Orkubúið þar sem kveðið er á um breytt rekstrarform og ýmis fleiri atriði, þar með talið áframhaldandi skattleysi fyrirtækisins, a.m.k. á gildistíma núgildandi raforkulaga. Loks þarf Alþingi að samþykkja kaupin, sbr. 29. gr. laga nr. 88/1997. Komi til þess að ríkið kaupi eignarhluta sveitarfélaganna í Orkubúinu hafa fulltrúar heimamanna lagt áherslu á eftirfarandi atriði: Að gjaldskrá Orkubúsins verði aðlöguð gjaldskrá Rariks í áföngum á gildistíma núverandi raforkulaga. Að störfum við Orkubúið fækki ekki á gildistíma núverandi raforkulaga. Að sem minnst breyting verði á skipan stjórnar Orkubúsins á gildistíma núverandi raforkulaga. Að þau sveitarfélög sem ekki vilja selja ríkinu eignarhluta sinn nú geti gert það innan tiltekins frests og þá á sama verði og þau sveitarfélög sem nú selja. Með bréfi, dagsettu 24. september 1999, óskaði nefnd á vegum Fjórðungssambands Vestfirðinga eftir afstöðu ríkisstjórnarinnar til þeirrar hugmyndar að gera Orkubú Vestfjarða að hlutafélagi og/eða ganga til viðræðna um sölu á eignarhluta sveitarfélaganna í Orkubúinu. Á fundi ríkisstjórnarinnar 12. október 1999 var samþykkt að ganga til viðræðna við sameigendur ríkisins í Orkubúi Vestfjarða um hugsanleg kaup ríkisins á eignarhlut þeirra í Orkubúinu. Náist samningar um kaup ríkisins á hlut sveitarfélaga í Orkubúinu verða þeir gerðir með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þeir munu byggja á þeirri vinnu sem fram hefur farið á vettvangi viðræðunefndarinnar en þess má geta að nefndin átti fund í sumar með fulltrúum allra þeirra sveitarfélaga sem hlut eiga í Orkubúi Vestfjarða. Verði af stofnun hlutafélags og vilji einstök sveitarfélög ganga að tilboði ríkisins þá verða kaupin bundin því skilyrði að sveitarfélög með mikla greiðslubyrði lána verji hluta söluverðmætisins til að greiða niður hluta áhvílandi skulda. Jafnframt er gert ráð fyrir að hluti söluverðmætisins gangi til lausnar á þeim vanda sveitarfélaganna í félagslega íbúðakerfinu sem skilgreindur hefur verið sem bráðavandi. Það er sveitarfélaganna að ákveða hvert fyrir sig hvort þau selja hlut sinn. Ríkisstjórnin er ekki að knýja sveitarfélögin til eins eða neins.

Herra forseti. Ég er því miður ekki sannfærður um að það séu innstæður fyrir síðustu orðum hæstv. ráðherra. Málið allt ber þann svip að sveitarfélögin séu einmitt knúin til ákveðinna hluta í þessum efnum og ríkið neyti þar aflsmunar. Á undanförnum árum hefur byggðaþróun hvergi á landinu verið jafnóhagstæð og á Vestfjörðum og þar af leiðandi standa sveitarfélög þar frammi fyrir alveg sérstökum erfiðleikum vegna fólksflóttans, þ.e. tekjutapi og miklum erfiðleikum á húsnæðismarkaði sem endurspeglast einnig í félagslega kerfinu. Þegar þetta er skoðað og erfiðleikarnir greindir þá er auðvitað fráleitt að ætla að þvinga sveitarfélög á Vestfjörðum ein sér til að láta eina helstu eign sína upp í skuldir og greiðsluerfiðleika sem stafa af þessum ástæðum. Vanda sveitarfélaga á Vestfjörðum vegna fólksfækkunar og byggðaröskunar á að leysa sérstaklega og óháð öðrum viðfangsefnum þeirra. Það er sanngirniskrafa og eina réttlætið í þessu máli.

Hæstv. forseti. Það virðist augljóst að verið er að þvinga sveitarfélögin í þessu máli og algerlega öfugt farið að. Ef hugmyndin er að sveitarfélögin selji og vilji þau selja þessa eign til ríkisins þá hef ég svo sem ekkert við það að athuga. Því á hins vegar ekki að blanda saman við vandann í húsnæðiskerfinu. Auðvitað þarf að finna lausn á þeim vanda en ekki með því að fyrst séu þessi sveitarfélög látin greiða niður skuldir sínar og síðan verði tekið á því sem eftir stendur í tengslum við lausn á vanda annarra sveitarfélaga. Mér finnst nauðsynlegt að heildarlausnin hvað varðar þessi íbúðamál og vandann í íbúðalánakerfinu liggi fyrir áður en menn fara að selja eignir sínar til að greiða þær skuldir. Það er öfug röð á hlutunum ef fyrst á að ganga í að láta sveitarfélögin selja og síðan að taka á málinu.

Herra forseti. Orkubú Vestfjarða var stofnað til að ná forræði yfir orkulindum fjórðungsins íbúum til hagsbóta. Það hefur gengið eftir. Sýnt hefur verið fram á kostnaður við rafhitun íbúðarhúsa hjá Orkubúinu stenst samanburð við aðra. Erfiðustu árin eru að baki og Vestfirðingar eru farnir að njóta arðsins. Af hverju eru þeir þá að velta fyrir sér sölu á Orkubúinu? Það er fyrst og fremst, herra forseti, nauðungarúrræði til þess að reyna að létta skuldabyrði sem er löngu orðin þeim um megn. Þar við bætist að það dugir ekki einu sinni til. Sveitarfélag eins og Vesturbyggð fær ekki einu sinni nóg til þess að borga vanskil sín, hvað þá lánin. Hvað kemur í staðinn? Orkuverð mun hækka, störfum mun fækka og þar með fólkinu. Vestfirðingar mega síst við því. Sala Orkubúsins er neikvætt innlegg ríkisstjórnarinnar í húsnæðisklúðrið sem stafar m.a. af fólksflótta og eyðingu landsbyggðar sem nú stendur sem hæst án sýnilegrar viðspyrnu af hálfu stjórnvalda. Finna verður önnur ráð en þessi.

Herra forseti. Hér er fyrst og fremst rætt um vanda sveitarfélaga á Vestfjörðum sem hefur skapast þar vegna þess að ríkisvaldið hefur gengið hart fram í því að skerða tekjustofna sveitarfélaga á öllu landinu. Sveitarfélög á Vestfjörðum hafa orðið fyrir sérlega miklu tekjutapi vegna mikillar búseturöskunar sem þar hefur verið, m.a. vegna stjórnvaldsaðgerða við breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og öðru sem hefur kannski komið einna harðast niður á vestfirskum byggðum. Herra forseti. Ég tel að hugsanlega sölu vestfirskra sveitarfélaga á eignarhlut sínum í Orkubúi Vestfjarða, sem e.t.v. er ekkert óskynsamleg aðgerð hjá sveitarfélögunum, eigi ekki að tengja skuldum vegna félagslegra íbúða sem margar hverjar voru byggðar þegar mikill uppgangur var á Vestfjörðum. Verði það gert er ríkisvaldið að beita sveitarfélög á Vestfjörðum miklu ofríki með hreinni og beinni eignaupptöku. Sölu á Orkubúi Vestfjarða og vanda félagslega íbúðakerfisins á ekki að blanda saman á þennan hátt.

Herra forseti. Ég þakka fyrir undirtektir hv. þm. við þessa umræðu. Ég harma reyndar að þingmenn úr þessu kjördæmi, úr Framsfl. og Sjálfstfl., skuli ekki vera hér til að taka þátt í einu stærsta máli sem Vestfirðingar standa frammi fyrir þessa dagana. Hugur Vestfirðinga er ljós. Í skoðanakönnun á vegum blaðsins Bæjarins besta --- þeir höfðu samband við mig núna fyrir skömmu --- höfðu kl. hálfsjö í kvöld alls 351 greitt atkvæði í gegnum tölvu og af þeim eru rúmlega 92% andvíg því að Orkubúið gangi upp í skuldir sveitarfélaganna. Þar er augljós vísbending um hver hugur Vestfirðinga er. En það eru kannski einhverjir aðrir hagsmunir sem liggja að baki hjá ríkisstjórninni sem ásælist þessa eign þeirra. Það er nokkuð líklegt að einka- og hlutafélagavætt Orkubú Vestfjarða verði selt hæstbjóðanda. Það er ekki víst að það muni fyrst og fremst bera hagsmuni Vestfirðinga fyrir brjósti. Herra forseti. Ég skora á ríkisstjórnina að endurskoða afstöðu sína í þeim kúgunaraðgerðum sem hún ætlar að beita Vestfirðinga. Það á að leysa félagslega íbúðavandann á öðrum vettvangi. Þar bera miklu fleiri aðilar ábyrgðina. Það mál á að leysa á landsvísu og ekki blanda þessu saman. Vestfirðingar eiga að fá að hafa sitt Orkubú, eitt besta fyrirtæki sitt, til sóknar í atvinnu og iðnaði til næstu ára.

Hæstv. forseti. Mér finnst þessi umræða bera nokkurn keim af því að hv. þm. séu að fiska í gruggugu vatni  Eins og fram kom í svari mínu áðan þá er það með bréfi, dagsettu 24. september 1999, að nefnd sem starfar á vegum Fjórðungssambands Vestfirðinga óskaði eftir því við ríkisstjórnina að upp yrðu teknar viðræður um hugmyndir um að gera Orkubú Vestfjarða að hlutafélagi og/eða ganga til viðræðna um sölu á eignarhlut sveitarfélaganna í Orkubúinu. Það er því skylda mín að verða við beiðni þeirra og taka upp þessar viðræður. Hvernig þeim lýkur ætla ég ekki að fullyrða um á þessari stundu. Öll sveitarfélög á Vestfjörðum hafa sjálfstæði til að taka ákvörðun um það sjálf hvort þau vilja fara út í þetta eða ekki. Málið er þannig statt á þessari stundu. Ég harma að hv. þm. skuli ræða þetta mál á þessum nótum. Okkur gengur ekkert annað til en að bregðast við erindi þeirra og reyna að leysa úr málum Vestfirðinga á þann hátt sem þeir hafa sjálfir farið fram á. Þessi umræða verður þó vonandi til þess að hv. þm. hafi meiri skilning á því sem hér um ræðir en þeir höfðu áður. Það er a.m.k. einlæg von mín.

Herra forseti. Í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var vorið 1998 segir í lið 9.4 undir fyrirsögninni Rannsóknir á stöðu kynjanna í skólakerfinu verði efldar, með leyfi forseta: ,,Menntamálaráðuneytið mun láta fara fram rannsókn á stöðu kynjanna í skólakerfinu þar sem sérstaklega verður hugað að líðan hvors kyns fyrir sig í skólum. Á grundvelli slíkra athugana verði kannað hvort tímabundin aðgreining kynjanna í námi í ákveðnum greinum eða þáttum tryggi betri námsárangur og líðan bæði stúlkna og drengja.`` Rannsóknir hafa leitt í ljós mikinn mun kynjanna þegar kemur að mælanlegum þáttum þeirrar þjónustu og þess stuðnings sem skólakerfið veitir. Drengir hafa t.d. verið 70% þeirra nemenda sem taldir eru þurfa sérkennslu í grunnskólanum. Á móti hefur það hins vegar sýnt sig ítrekað að stúlkur hafa verið með hærri meðaleinkunnir í samræmdum prófum og það í öllum greinum, herra forseti, og í öllum bekkjum. Drengir taka bróðurpartinn af tíma kennarans samkvæmt könnunum og hinn litli tími sem stúlkurnar fá gæti bent til þess að þær fái ekki sinn réttláta skerf af hvatningu og leiðsögn. Af þessu hafa sprottið áhyggjur manna af því að skólinn komi ekki nægilega til móts við þarfir kynjanna. Á undanförnum árum hafa nokkrir skólar gert tilraunir með að skipta nemendum í bekki eftir kyni. Ég minni á að Gagnfræðaskólinn á Akureyri var með slíka könnun fyrir áratug. Tjarnaskóli í Reykjavík hefur stundað slíkar tilraunir og margir fleiri. Það hefur einnig vakið óskipta athygli, herra forseti, að á leikskólanum Hjalla í Hafnarfirði hefur ákveðin vinna verið í gangi sem byggir á aðgreiningu kynjanna hluta úr starfsdeginum. Bæði hér og annars staðar á Norðurlöndum hefur umfjöllun um jafnrétti og kynferði farið vaxandi innan uppeldisgreina. Sú umfjöllun mótast af þeim viðhorfum að kynjamisrétti endurspeglist í skólastarfinu og því sé unnt að vinna gegn misrétti kynja og stuðla að jafnrétti með vinnunni innan skólanna. Í þessu ljósi, herra forseti, hef ég lagt, ásamt hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, eftirfarandi fsp. fyrir hæstv. menntmrh., með leyfi forseta: ,,Hefur ráðherra látið fara fram rannsókn á stöðu kynjanna í skólakerfinu og látið kanna hvort tímabundin aðgreining kynjanna í námi tryggi betri námsárangur eða líðan þeirra, sbr. lið 9.4 í þál. um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna sem samþykkt var á Alþingi 28. maí 1998?``

Herra forseti. Það er dálítill munur á orðalagi fsp. annars vegar og þál. sem samþykkt var um jafnréttið hins vegar. Eins og texti ályktunarinnar hljóðar þá á fyrst að kanna og rannsaka stöðu kynjanna í skólakerfinu og síðan, á grundvelli slíkra athugana, að kanna hvort tímabundin aðgreining kynjanna í námi í ákveðnum greinum eða þáttum tryggi betri námsárangur og líðan bæði stúlkna og drengja. Þegar þessari fsp. er svarað er óhjákvæmilegt að láta þess getið á vegum menntmrn. og aðila sem það hefur stutt hafa farið fram margar og miklar rannsóknir á stöðu kynjanna og á líðan kynjanna í skólum. Þessum rannsóknum lýkur í raun aldrei því þær eru liður í að fylgja eftir góðri skólastefnu, að meta og rannsaka bæði stöðu kynja og einnig nemenda frá öðrum sjónarhóli til að átta sig á því hvaða úrræði eru best. Menntmrn. lagði jafnréttissjónarmið að grunni þegar unnið var að gerð nýrra aðalnámskráa. Ég hef einnig skipað nefndir sem hafa fjallað um jafnréttismál. Það hefur verið fjallað sérstaklega um tillögur um stefnumörkun í jafnréttisfræðslu og við höfum t.d. gefið út bæklinginn Jafnrétti til menntunar. Við höfum efnt til málþings og rannsókna sem hafa leitt til málþings um stráka í skólum og útgáfu á áðurnefndum bæklingi. Í september 1998 skipaði ég nefnd sem hefur það hlutverk að gera tillögur um hvaða uppeldis- og kennsluaðferðum skuli beitt í grunnskólum til að mæta betur mismunandi þörfum drengja og stúlkna. Þessi nefnd var skipuð í framhaldi af þál. sem Alþingi samþykkti 4. júní 1998 þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa nefnd fagfólks í uppeldis- og kennslumálum sem geri tillögur um hvaða uppeldis- og kennsluaðferðum skuli beitt í grunnskólum til að mæta betur mismunandi þörfum drengja og stúlkna, en upplýsingar um misvægi í sérfræðiþjónustu, athygli kennara og námsárangri benda til að úrbóta sé þörf. Jafnframt geri nefndin tillögur um viðeigandi breytingar á kennaranámi.`` Þessi nefnd er að störfum og fjallar m.a. um efni sem snertir þá ályktun sem vísað er til í fsp. Ég vil einnig láta þess getið að fram hafa farið rannsóknir undir heitinu Ungt fólk '97 á vegum Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála. Sú rannsókn gefur vísbendingar um umtalsverðan kynjamun í grunnskólum, bæði hvað varðar árangur og líðan. Í þeirri rannsókn kom m.a. fram að hlutfallslega fleiri piltum en stúlkum líður illa í skólanum og þeir eru frekar haldnir námsleiða, vilja í fleiri tilvikum hætta í skóla og telja að sér semji illa við kennara. Sama rannsókn leiddi í ljós að sjálfsmat stúlkna er lægra en pilta þrátt fyrir almennt betri námsárangur þeirra. Einnig höfum við aðrar rannsóknir að styðjast við þegar við könnum þessa stöðu. Ég nefni þar t.d. rannsókn á einelti í skólum sem Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála annaðist á vegum menntmrn. Það er verið að vinna úr þeirri rannsókn, hún hefur verið kynnt og menn telja að þar sé bent á ýmis úrræði sem m.a. snerta það mál sem við erum að ræða. Einmitt þessa dagana er í gangi sérstök rannsókn þar sem verið er að kanna hagi og líðan ungs fólks í framhaldsskólum og er menntmrn. meðal þeirra sem standa að rannsókninni og veita styrk til hennar. Slík rannsókn hefur ekki verið gerð áður meðal þessa aldurshóps og í rannsókninni gefst tækifæri til að kanna m.a. hver sé munur á líðan og árangri pilta og stúlkna í framhaldsskólum. Hv. fyrirspyrjandi nefndi tilraun sem gerð var í Gagnfræðaskóla Akureyrar á árinu 1990. Þar var beinlínis farið út í tilraun sem byggðist á að greina á milli kynja. Sú tilraun þótti ekki gefa tilefni til þess að halda áfram á þeirri braut. Það er rétt sem hv. þm. segir, að þetta hefur líka verið tilraunastarf í leikskóla í Hafnarfirði. Með því hefur verið fylgst en það hefur ekkert komið fram, hvorki hér né, held ég, erlendis --- að sjálfsögðu væri ástæða til að kanna það líka sérstaklega --- sem bendir til að skynsamlegt sé að hafa þessi markmið í sjálfu sér, að greina á milli kynjanna. Það er hins vegar rannsókn, ef út í það væri farið, sem tæki mörg ár og yrði mjög viðamikil, ef menn ætluðu að fá einhvern skóla til þess að fara út í slíkt tilraunastarf. Það þarf að sjálfsögðu að koma til álita.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þessi fsp. skuli hafa komið fram því ég held að þetta sé mál sem er full þörf á að ræða. Það er í sjálfu sér gleðilegt að hér skuli hafa komið fram að hæstv. menntmrh. er meðvitaður um málið og að unnið sé að ýmsum athugunum á þessu í kerfinu. Ég verð samt að segja að undanfarið hafa borist ýmsar fréttir af atferli og gengi drengja í skólum landsins sem hafa vakið áhyggjur, a.m.k. hjá mér sem gömlum kennara, um að neikvæð þróun sé í gangi í þessum málum. Ég held, þó vissulega beri að þakka það sem vel er gert, að ástæða sé til að hnykkja á og efla enn rannsóknir og tilraunir í þessum málum. Ég tel ástæðu til að ætla að að mörgu leyti megi koma í veg fyrir þessa neikvæðu þróun með því að kenna kynjunum aðskildum, þó svo verði ekki gert að öllu leyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjendum fyrir þessa fyrirspurn sem og aðrar fyrirspurnir sem komið hafa í kippum frá þeim og lúta að jafnréttisstefnu stjórnvalda og jafnréttisáætlun þeirra. Mér þykir ljóst, eftir að hafa hlustað á umræðurnar hér í dag, að hæstv. menntmrh. stendur sig betur en margir aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni hvað þetta varðar. Það er greinilegt að margar rannsóknir eru í gangi og margar fyrir frumkvæði menntmrn. Mig langar hins vegar að skora á hæstv. ráðherra að láta ekki vísbendingar eða niðurstöður nægja heldur láta kné fylgja kviði og setja afl í þá vinnu sem fram undan er, þ.e. finna hvað þurfi að gera til að bæta úr. Vísbendingarnar eru nógar, um vanlíðan drengja í hinu hefðbundna skólakerfi, um allt sem hér hefur verið talið upp. Nú þarf að gera áætlanir um úrbætur. Af því að hér var minnst á Hjallastefnuna þá vil ég upplýsa að a.m.k. fimm leikskólar á Reykjavíkursvæðinu starfa nú eftir Hjallastefnunni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér komu fram. Ég ætla samt að byrja á að andmæla því sem mér fannst liggja í orðum hans í upphafi, að fsp. samræmdist ekki texta tillögunnar. Hún gerir það svo sannarlega. Sumt í fsp. er orðrétt tekið upp úr þál. og ég sé ekki að þar sé neinu hallað þannig að efnisatriði komi fram í annarri röð en í ályktuninni. En látum það liggja á milli hluta. Það eru margar tilraunir og margar rannsóknir í gangi en það er líka kominn tími til að ráðherra láti vinna síðari hluta þessarar tillögu, þ.e. vinna á grundvelli slíkra athugana. Ég held nefnilega að nógu mikið sé komið af efni. Ég held að skólarnir í landinu bíði eftir ákveðinni leiðsögn í þessum efnum. Ýmsir hafa gert tilraunir eins og hér kom fram. Hæstv. ráðherra nefndi tilraun Gagnfræðaskólans á Akureyri. Hann gat þess að þar hefði ekki þótt ástæða til að halda áfram með slíka tilraun. Það var kannski ekki vegna þess að menn væru ekki sammála því að ýmsir kostir fylgdu því að aðgreina kynin, a.m.k. að einhverju leyti. Það snerist kannski frekar um kjarasamninga og hvort menn fengju greitt fyrir þau aukastörf sem þeir tóku á sig vegna þessarar tilraunar og ýmislegt þess háttar. Ég held að það sé afar mikilvægt, herra forseti, að unnið verði markvisst að þessum málum. Allt bendir til þess að taka þurfi betur utan um þetta og ég fagna því sem kom fram hjá ráðherra, að sú nefnd sem hann skipaði haustið 1998 sé að störfum. Þegar ég frétti síðast af þeirri nefnd þá hafði hún haldið þrjá fundi, það var fyrir nokkuð löngu síðan og síðan hefur ekki verið boðað til fundar. En ég tek orð ráðherra þannig að hann muni hnippa í formann nefndarinnar og láta vita að hans skilningur sé sá að þessi nefnd sé enn að störfum enda sé henni ætlað nokkurt hlutverk í vinnu að jafnréttisáætlun ráðuneytisins.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er nefndin að störfum. Hún hefur ekki lokið störfum og mun skila tillögum sínum. Við munum halda þessu verki áfram. Þetta er ekki verk sem unnið verður í einni lotu og því lýkur aldrei. Þarna eru mörg álitamál, t.d. spurningin: Á að greina milli kynja í skólum eða greina á milli getu skólabarna og annað slík? Þetta eru álitamál sem þarf að skoða. Við í menntmrn. höfum ekki lokað neinum dyrum í því efni. En ég vil aðeins árétta það að ég fór ekki með rangt mál, fsp. sjálf er orðuð með allt öðrum hætti en ályktun Alþingis. Ályktun Alþingis sagði að fyrst ætti að fara fram rannsókn og síðan, á grundvelli þeirrar rannsóknar, ætti að kanna hvort tímabundin aðgreining kæmi til greina. En spurningin er: ,,Hefur ráðherra látið fara fram rannsókn á stöðu kynjanna í skólakerfinu og látið kanna hvort tímabundin aðgreining kynjanna í námi tryggi betri námsárangur eða líðan þeirra, ...`` Þarna er greinilega um mun að ræða, fsp. er með öðrum hætti en ályktunin og raunar einkennilegt að ég þurfi að ræða þetta sérstaklega við hv. þm. og fyrirspyrjanda sem hlýtur að sjá þetta ef hann les ályktunina. Þetta mál er sem sagt í góðum farvegi að mínu mati á vegum menntmrn. Í skólakerfinu starfar áhugasamt fólk á þessu sviði og það á að veita því stuðning eftir því sem unnt er. Ráðuneytið hefur gert það með þróunarstyrkjum. Við höfum haft það sem markmið við slíkar styrkveitingar að styrkja jafnréttisfræðslu og átak í jafnréttismálum. Við sem störfum á þessum vettvangi á vegum ráðuneytisins erum vel meðvituð um að hér er um mikilvægan málaflokk að ræða sem þarf að hafa auga með.

Herra forseti. Það mun hafa verið 8. jan. 1999, fyrir hartnær tveimur árum, að tilkynnt var um ákvörðun ríkisstjórnarinnar eða áform um byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni. Í byrjun var talað um fimm staði og möguleika á fleirum, samkvæmt því sem haft var eftir forsrh. í fréttum þann dag. Stax þann 16. jan. sama ár brást bæjarráð Akureyrarbæjar við, fagnaði þessum hugmyndum ríkisstjórnarinnar og bauð fram samvinnu sína við ríkisvaldið um framkvæmdina hvað varðaði Akureyri. Það má því segja að Akureyringar hafi valið þann kost að taka ríkisstjórnina á orðinu og bjóða strax fram aðstoð sína við að láta þessi áform verða að veruleika. Þannig var unnið að málinu af hálfu Akureyringa að í kjölfar þessa bæjarráðsfundar skipaði bæjarstjórn starfshóp sem vann ítarlega skýrslu sem skilað var fyrir árslok 1999. Þannig er ljóst að vel innan árs frá því að ríkisstjórnin tilkynnti um áform sín lágu fyrir útfærðar hugmyndir fyrsta sveitarfélagsins sem að þessu máli kom, um hvernig mætti láta þessi áform fram ganga á Akureyri í samstarfi bæjarfélagsins og ríkisvaldsins. Á Alþingi sl. haust, fyrir rétt rúmu ári, spurði hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir ráðherra eftir efndum þessara áforma og þá upplýsti ráðherrann að þess væri að vænta innan skamms að málið mundi koma fyrir Alþingi. Síðan hafa Akureyringar lokið undirbúningsstarfi sínu og kynnt það fyrir ríkisstjórn. Það var gert strax í upphafi þessa árs. Síðasta vetur, á útmánuðum eða með vori, skrifaði hæstv. menntmrh. undir samning við Akureyrarbæ um samstarf í menningarmálum og þar var sérstaklega kveðið á um að stefnt yrði að niðurstöðu í samskiptum þessara aðila um byggingu menningarhúss á Akureyri í ágústmánuði á þessu ári. Nú er kominn nóvember, herra forseti, og ekki bólar enn á ákvörðunum eða efndum. Menn eru því að verða langeygðir eftir því að niðurstaða fáist í þetta mál. Það háir ýmsum aðilum sem vilja vita hvar þeir standa í þessum efnum að þetta langur tími skuli hafa liðið án þess að málin komist á frekari rekspöl. Það er algjörlega augljóst mál, herra forseti, að aðilinn sem á stendur í þessu tilviki er ríkisstjórnin, henni hefur unnist seint í þessu máli þrátt fyri glæst loforð í aðdraganda alþingiskosninga í jan. 1999. Nú er tímabært, og þó fyrr hefði verið, að hæstv. menntmrh. upplýsi okkur um hvernig þessi áform standa. Því hef ég lagt fyrir hann spurningar þar um í tveimur liðum, annars vegar hvað varðar málið almennt og hins vegar sérstaklega varðandi tilboð Akureyringa um að reisa menningarhús.

Herra forseti. Þessar umræður um menningarhúsin hafa verið mjög fróðlegar og ánægjulegar síðan við kynntum áform okkar í ársbyrjun 1999. Þær hafa m.a. leitt til þess að nú hefur verið unnin skýrsla um menningarmál á landsbyggðinni sem er dreift hér til þingmanna. Þar er greint frá því hvernig menn hafa tekið þessum hugmyndum víðs vegar um landið. Nefnd hefur starfað að málinu og ýmsar hugmyndir vaknað í tilefni af þessari umræðu. Eins og ég sagði alltaf þegar þetta mál var rætt á sl. vetri og ári, raunar frá því að ég hóf að kynna þetta mál, þá beinist það ekki einungis að því að reisa ákveðnar byggingar heldur líka að velta fyrir sér með hvaða ráðum ríkisvaldið gæti eflt menningarstarf á landsbyggðinni. Skýrslan sem dreift er hér í dag sýnir margar góðar hugmyndir sem unnt er að líta til þegar menn velta fyrir sér samstarfi sveitarfélaga utan höfuðborgarsvæðisins og ríkisstjórnarinnar í menningarmálum. Á þeim mánuðum sem liðnir eru frá því að hugmyndin var kynnt hefur komið fram að einkum á tveimur stöðum, Akureyri og Vestmannaeyjum, hafa menn hug á því að reisa fjölnota menningarhús. Einnig hafa komið fram hugmyndir um það hvernig að þessu verki skuli staðið á Ísafirði. Þá eru á Austfjörðum, í Fjarðabyggð, hugmyndir um að tengja nýja kirkju á Eskifirði við menningarstarf og raunar var sú kirkja opnuð sem menningar- og kirkjumiðstöð núna í september. Þannig höfum við unnið að þessum verkefnum víða og verið í samstarfi við marga aðila um land allt til að efla þar menningarstarfsemi. Skýrslan sem hér er dreift er unnin af starfshópi sem í sátu fulltrúar menntmrn., Byggðastofnunar og Sambands ísl. sveitarfélaga. Eins og hv. þingmenn geta kynnt sér þá hefur þar verið unnið gott starf. Þarna eru margar góðar tillögur sem ánægjulegt væri að ræða nánar á Alþingi þegar þingmenn hafa náð að kynna sér þetta góða skjal nánar. Að því er varðar sérstaklega samstarf ríkisins og Akureyrarbæjar þá er það rétt hjá hv. þm. að Akureyringar voru fljótir til að taka þessa góðu hugmynd sem við hreyfðum á sl. ári. Hún var rædd á síðasta ári og við gerðum við þá samninga í febrúar um menningarsamstarf. Í þeim samningi er sérstaklega tekið fram að meta skuli forsendur fyrir hlutdeild ríkissjóðs í stofnkostnaði og rekstri menningarhúss á Akureyri. Eftir að þessi samningur hafði verið staðfestur af ríkisstjórn og ég hafði fengið það umboð sem hann veitti mér þá tóku þessar viðræður ráðuneytisins og Akureyrarbæjar nýja stefnu. Ég tilnefndi sérstakan fulltrúa minn með þekkingu á byggingarmálum á þessu sviði til viðræðna við Akureyrarbæ og farið var yfir allar þær hugmyndir sem fram höfðu komið, þær metnar og skoðaðar. Síðan var mér afhent ný skýrsla þar sem hugmyndirnar hafa verið endurmetnar og litið nánar á málið. Eins og alltaf er þegar um slíkt er að ræða komu þar fram ákveðin álitamál en þó hefur að mínu mati ekkert komið fram í þessu máli sem ætti að koma í veg fyrir að það fengi framgang. Ég hef raunar skýrt forseta bæjarstjórar Akureyrar frá því og á milli ráðuneytisins og forsvarsmanna Akureyrarbæjar er ekki um neinn ágreining í þessum efnum að ræða. Þetta eru stórar ákvarðanir sem þarf að taka og eðlilegt, eins og reynslan hefur sýnt okkur, að þeim mun betur sem við undirbúum slík mál, þeim mun betur stöndum við að framkvæmdum þegar í þær er ráðist. Sömu sögu er að segja um Vestmannaeyjar. Þar hafa einnig verið kynnt áform um hvernig að þessari mannvirkjagerð yrði staðið. Það mál er einnig til athugunar á vettvangi menntmrn. og mun jafnframt koma til athugunar hjá ríkisstjórninni. Mér finnst þetta eðlilegt framvinda á miklum og merkum málum. Menn hafa ekki hvikað heldur halda sínu striki og leggja grunn að því að þegar þeir hafa lokið þeim undirbúningi sem nauðsynlegur er þá verði starfsemin sem að er stefnt í þessum húsum öllum til sóma.

Herra forseti. Hér gerðist sá skemmtilegi atburður, einmitt meðan hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að flytja fyrirspurn sína, að hér var dreift merku gagni, Skýrslu samstarfshóps um menningarmál á landsbyggðinni. Við í leikhúsinu köllum þetta pottþétta ,,tæmingu`` og þetta sýnir að hæstv. menntmrh. hefur tilfinningu fyrir því að gera hlutina á réttum tíma. Það er afar gott að hafa fengið þetta plagg í hendurnar og ég er sannfærð um að það á eftir að nýtast þingmönnum og öðrum sem láta sig menningarmál á landsbyggðinni varða, þegar við förum að vinna frekari tillögur að úrbótum í þeim efnum. Mig langaði jafnframt að hér kæmi fram, varðandi Ísafjörð, að þar eru magnaðar hugmyndir í gangi hjá bæjaryfirvöldum um að ákveðin hús njóti þess að verða kölluð menningarhús í þeim bæ. Þar er talað um gamla sjúkrahúsið, um ákveðinn hluta af Tónlistarskóla Ísafjarðar, Edinborgarhúsið sem er virðulegt gamalt hús í hjarta bæjarins, og gamla apótekið. Auk þess vilja yfirvöld Ísafjarðarbæjar að tekið verði á í viðhaldi félagsheimila í byggðarkjörnum og nálægum bæjum.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna orðum hæstv. menntmrh. um þann framgang og framvindu sem hefur átt sér stað varðandi áform ríkisstjórnarinnar um byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni. Það hefur komið fram fyrr í ræðu hæstv. menntmrh. að áform eru um að hefja byggingu tónlistarhúss og menningarhúss í Reykjavík árið 2003. Þess er að vænta að ákvörðun um byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni verði tekin mun fyrr. Til að mynda er a.m.k. eitt bæjarfélag af þeim sem hér hafa verið nefnd tilbúið með teikningar, tilbúið að vinna, tilbúið að framkvæma strax á næstu mánuðum. Þar er um að ræða fjölnota menningarhús sem mundi ekki aðeins stuðla að menningu á því svæði sem um er að ræða heldur markaðssetja Ísland víða um heim. Þetta er mjög sérstakt hús sem verður vonandi að veruleika og ég fagna framgangi málsins.

Herra forseti. Það er rétt að fagna þeim áherslubreytingum sem hafa orðið hjá hæstv. menntmrh. hvað varðar byggingu menningarhúsa. Það vakti sérstaka athygli þegar fram var farið með þessa hugmynd að ákveðnir fimm staðir voru valdir af hinum hæstv. ráðherrum en ekki af íbúunum sjálfum og eins var það með fyrirkomulagið að það átti eingöngu að reisa menningarhús. Nú virðist sem hæstv. ráðherra hafi gjörsamlega breytt um áherslur og því ber auðvitað að fagna. Einnig vil ég taka undir með hæstv. ráðherra að það þarf auðvitað að vanda vel undirbúning að slíku þrekvirki. Herra forseti. Við fengum í hendur, undir ræðu hv. fyrirspyrjanda, merkt plagg. Þar vil ég, með leyfi forseta, vitna til niðurstöðu, þ.e. þar sem fjallað er um menningarhús í kafla 2.1 sem heitir Menningarhús og önnur aðstaða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að ákvörðun ríkisstjórnar frá 7. janúar 1999 um menningarhús verði útfærð með samningum við sveitarfélög á grundvelli mótaðra tillagna þeirra um þessa uppbyggingu.`` Það ber sérstaklega að fagna því að sveitarfélögin fá að koma þarna að.

Herra forseti. Það er mjög gleðilegt að öll þessi umræða um menningarhús hefur vakið upp miklar og góðar umræður á landsbyggðinni og hvatt menn mjög til dáða. Það var mjög ánægjulegt að sjá og fá þessa skýrslu núna í hendur og mig langar til þess að nefna að í fjárlagafrv. ársins 2001 er nýr fjárlagaliður undir heitinu Menningarhátíð landsbyggðarinnar, en þar er áætlað 5 millj. kr. á fyrsta ári til þessa verkefnis. Ég minnist þess hve M-hátíðirnar voru merkilegar á sínum tíma. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að fá að taka þátt í slíku verkefni. Eins vil ég geta um annað verkefni sem hefur verið mjög til fyrirmyndar, þ.e. Tónlist fyrir alla, sem hefur verið unnið í samstarfi við grunnskólana og sveitarfélögin.

Herra forseti. Ég vil fagna þeirri umræðu sem er um menningarhús á landsbyggðinni og menningarstörf sem þar eru unnin. Í upphafi komu fram margar neikvæðar athugasemdir við það sem sett var fram enda var þetta kannski í dálítið þröngum farvegi. En af því að Ísafjörður var nefndur hér áðan tel ég mjög nauðsynlegt að einmitt á stöðum eins og Ísafirði þar sem starf hefur verið í mjög góðum farvegi, að það verði stutt, og í staðinn fyrir að byggja nýtt menningarhús þá verði stutt það sem þar í gangi, þ.e. Edinborgarhúsið sem er fjölnota menningarhús. Þar er listaskóli með blómlegri starfsemi, Listaskóli Rögnvaldar Ólafssonar. Þar er verið að innrétta leikhús og það vantar einmitt fjármagn til þess að ljúka þeirri leikhúsbyggingu. Ég tel að þannig eigi að vinna, að koma til móts við þau störf sem eru unnin á landsbyggðinni og efla það sem heimamenn eru að gera með þessu framlagi. Ég vona að sú verði raunin og ég reyndar trúi því að þannig verði unnið.

Herra forseti. Það ber að fagna þessari skýrslu sem hér var lögð fram einmitt undir þeim umræðulið sem hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hóf. Menntmrh. hefur lagt hér fram athyglisverða skýrslu. Í viðtali við sveitarstjórnarmann ekki fyrir löngu mátti heyra þau orð hans að það væri allt í lagi að tapa fyrir Reykjavíkurvaldinu í einhverjum málum en alls ekki fyrir nágrannasveitarfélagi. Hér stendur einmitt í skýrslu samstarfshóps um menningarmál á landsbyggðinni: ,,Lítil samvinna og skortur á samstöðu er víða til vandræða. Fundir okkar leiddu oft saman hóp sem vinnur að menningarmálum á ákveðnu svæði, en var þarna jafnvel að hittast í fyrsta sinn. Sambandsleysið gat verið af ýmsum toga, t.d. milli stofnana, milli atvinnu- og áhugafólks, milli sveitarstjórnarfólks og menningargeirans.`` Þetta er kannski vandamálið sem hæstv. menntmrh. hefur þurft að glíma við og nefndin. Það er athyglisvert fyrir okkur þingmenn Reykjavíkur að horfa upp á þetta. Menn eru sammála í þingsalnum en þegar þeir eru komnir í hina dreifðu byggð þá eru þeir sammála um að vera ósammála.

Hæstv. forseti. Ég kem upp sérstaklega til að þakka þetta ágæta plagg sem verið var að dreifa á borð þingmanna. Ég hef verið að renna augunum aðeins yfir það og mér finnst mjög margar góðar athugasemdir koma hér fram og verður gott að geta moðað úr þessu tillögur og fleira á næstunni. Það er annað sem ég vildi að kæmi fram, þ.e. að í Reykjanesbæ eru gagnmerk gömul hús, elstu hús í bænum, sem standa þar og grotna niður. Þar væri hægt að gera gríðarlega öfluga menningarmiðstöð og tengja við ferðaþjónustu. Þetta eru svokölluð Duushús. Ég vil því gjarnan, fyrst aðrir hafa verið að halda til haga sínum húsum, minna á Duushúsin og vona að þau geti komið til greina sem menningarhús fyrir Reykjanesbæ.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fyrir skýrsluna góðu sem kom hér svo glóðvolg úr prentverkinu að hún hafði ekki náð að kólna, sömuleiðis fyrir almennar hugleiðingar hæstv. ráðherra sem voru allra góðra gjalda verðar. Það er augljóst að víða eru áhugaverð áform uppi sem tengjast þessu máli á stöðum eins og Vestmannaeyjum, Ísafirði, Fjarðabyggð, Egilsstöðum, Reykjanesbæ o.s.frv. En ég spurði hæstv. ráðherra gagngert um það hvað liði afstöðu ríkisstjórnarinnar eða ákvörðun ríkisstjórnarinnar varðandi tiltekið tilboð frá Akureyrarbæ um að ganga til samstarfs við ríkið um að reisa þar tiltekið menningar- og ráðstefnuhús og ég hafði vonast eftir skýrari svörum. Það er alveg ljóst að það mál er langlengst komið, eftir því sem ég veit eða á sér a.m.k. lengsta  Herra forseti. Mér finnst að þar sem fyrir liggur tiltekin hugmynd tilbúin, um ráðstefnu- og menningarmiðstöð þar sem slá átti tvær flugur í einu höggi og efla jafnframt ferðaþjónustu í leiðinni til hliðar við menningarstarfsemina, þá sé til vansa að það dragist og að það sé að verða ár um liðið frá því að ríkisstjórnin fékk þessar tillögur án þess að nein almennileg svör hafi borist. Þetta var allt meira og minna í þoku hjá hæstv. ráðherra áðan þegar kom að því að svara þessu. Um þetta mál er ekki ágreiningur á svæðinu. Mér er ekki kunnugt um að neinir aðrir séu að gera kröfur um að fá samstarf við ríkisstjórnina um þessa uppbyggingu. Ég þekki ekki til þess. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Getur hæstv. ráðherra gert betur og heitið því að á næstu vikum fáist botn í þetta mál þannig að í fjárhagsáætlun Akureyrarbæjar og í fjárlögum næsta árs sjáist þess stað að nú eigi að efna þessi loforð?

Herra forseti. Spurningin var tvíþætt og ég svaraði báðum þáttum. Ég svaraði fyrri þættinum m.a. með því að leggja fram þessa skýrslu og gott að hún kom í tæka tíð fyrir þessa umræðu. Varðandi seinna atriðið í fyrirspurninni þá er það rangt hjá hv. þm. að ríkisstjórnin hafi fengið tillögur til að taka afstöðu til fyrir einu ári. Það var ekki fyrr en í febrúar sem ég fékk umboð frá ríkisstjórninni til þess að taka upp viðræður við Akureyrarbæ og þá setti ég sérstakan fulltrúa í að fara yfir þær hugmyndir sem lágu fyrir og þær voru endurskoðaðar. Ég held að málið hafi tekið töluverðum breytingum á því stigi sem það hefur verið á þessu ári og eins og alltaf er þegar slík stórmál eru á ferðinni þá er um að gera að fara ofan í hvern einstakan þátt og skoða þau atriði og taka síðan afstöðu til þeirra. Þarna er ekki aðeins um það að ræða að reisa hús sem ríkinu kemur við því það er verið að tala um hótel og það er verið að tala um alls kyns starfsemi sem tengist Akureyrarbæ þannig að það þarf líka að semja um hvað í þessu húsi er eðlilegt að kosta undir þeim formerkjum sem við erum hér að ræða málin og hvað Akureyrarbær ætlar að taka afstöðu til og standa undir á eigin fótum. Þetta eru allt atriði sem við höfum skoðað og það er enginn bilbugur á mér í því að leiða þetta mál til lykta. Hvort það gerist vikunni fyrr eða síðar ætla ég ekki að fullyrða neitt um en við stefnum að sjálfsögðu að því að leiða þetta mál til lykta eins og við stefnum að því að leiða önnur mál til lykta, gagnvart Vestmannaeyjum og Ísafirði. Við þurfum að raða þessu upp á ákveðinn hátt. En umræðan hefur skilað mjög góðum árangri, jafnvel betri árangri en ég gat búist við þegar við fórum af stað í janúar 1999.

Hæstv. forseti. Á þskj. 96 er spurt hvort hæstv. samgrh. hafi látið meta framlag kvenna til ferðaþjónustu. Fyrirspurnin er lögð fram til þess að fylgja eftir þingsályktun Alþingis um framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um að aðgerðir til þess að jafna stöðu kynjanna. Þar segir í lið 10.1, með leyfi forseta, en liðurinn ber yfirskriftina Konur sem atvinnurekendur í ferðaþjónustu: ,,Framlag kvenna til ferðaþjónustu verður metið í ljósi þess að ferðaþjónustan skiptir sífellt meira máli fyrir bæði atvinnustig í landinu og tekjur almennt. Markmið þessarar úttektar verður að kanna hvernig konur og karlar koma að þessari vaxandi atvinnugrein og að þá verði hægt að meta hvort og þá hvernig breytingar eða sérstakar stuðningsaðgerðir gagnist konum sem körlum.`` Því spyr ég hæstv. samgrh. hvort þetta mat hafi verið gert á vegum á vegum samgrn. og hverjur séu niðurstöður þess. Liggi niðurstöðurnar ekki fyrir væri fengur í því að vita á hvaða stigi matið sé eða vinnan sé og hvenær niðurstaðna úr henni sé að vænta. Herra forseti. Ferðaþjónustan er í örum vexti hér á landi. Því er spáð að erlendum ferðamönnum fjölgi um 17% á milli 1999 og 2000 og ekkert lát virðist á þeirri þróun. Einnig hafa ferðalög Íslendinga innan lands færst mjög í vöxt. En það er ljóst að ferðaþjónustan er ekki einvörðungu mikil uppspretta gjaldeyristekna fyrir þjóðarbúið heldur einnig gott sóknarfæri kvenna í atvinnurekstri ef rétt er á málum haldið, ekki síst í dreifbýli þar sem atvinna kvenna er mun fábreyttari en gerist í þéttbýli og veldur því m.a. að tækifæri kvenna á landsbyggðinni eru ekki þau sömu og tækifæri karlanna. Margvíslegir möguleikar eru enn vannýttir í íslenskri ferðaþjónustu. Heilsuferðaþjónusta er enn á byrjunarstigi ef svo má segja, græn ferðamennska er líka óplægður akur að mestu leyti. Æ fleiri nýta sér kosti menningartengdrar ferðaþjónustu og ljóst er að hún hefur víða eflt þessa atvinnugrein svo um munar. Herra forseti. Að þessu sögðu er ljóst að framlag kvenna til ferðaþjónustu þarfnast skoðunar ásamt því að meta stöðu kynjanna í atvinnugreininni.

Herra forseti. Á vegum samgrn. hefur ekki verið lagt sérstakt mat á framlag kvenna í ferðaþjónustu. Þjóðhagsstofnun hefur ekki fyrirliggjandi kynjaskiptingu í tölum stofnunarinnar um ársverk í ferðaþjónustu en í árslok 1999 voru þau 5.300 talsins. Ekki liggja fyrir neinar starfs- eða tekjukannanir innan ferðaþjónustunnar og því erfitt að segja um starfskjör og laun kvenna í greininni miðað við karla. Samkvæmt upplýsingum frá helstu samtökum í ferðaþjónustu, stéttarfélögum og fyrirtækjum sést hins vegar að fjöldi kvenna í ferðaþjónustu er umtalsverður. Þannig eru t.d. félagsmenn í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur sem starfa við ferðaþjónustu 1.331 kona á móti 509 körlum og hjá Flugleiðum starfa 1.050 konur en 750 karlar. Af 120 bæjum innan ferðaþjónustu bænda eru 113 reknir af hjónum og hjá 39 fyrirtækjum innan samtaka ferðaþjónustunnar eru konur í forsvari. Í samgrn. hafa ekki komið fram neinar vísbendingar um að konur þurfi sérstakar stuðningsaðgerðir til að hasla sér völl í ferðaþjónustu, enda eru þær áberandi víðast hvar á vettvangi ferðaþjónustunnar eins og áðurgreindar tölur gefa til kynna.

Herra forseti. Það er mikill vaxtarbroddur á landsbyggðinni hvað varðar ferðaþjónustu og þar gegna konur lykilhlutverki, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. Þær hafa haslað sér völl og hafa stofnað fyrirtæki, ekki bara sem ferðaþjónustubændur, heldur hafa þær stofnað handverkshópa og þær hafa stofnað ýmis fyrirtæki í tengslum við ferðaþjónustu. Þar hafa konur verið, vil ég meina, í fararbroddi við að skapa sér tækifæri í ferðaþjónustu og þá sérstaklega á þeim svæðum þar sem mikill samdráttur hefur verið í landbúnaði.

Herra forseti. Svör hæstv. samgrh. valda mér nokkrum vonbrigðum. Ég hefði kannski getað sýnt því skilning ef þessi vinna væri skammt á veg komin. Lík svör hafa borist frá öðrum hæstv. ráðherrum við öðrum fyrirspurnum um jafnréttisáætlunina. En það að ekkert hafi verið gert og það eigi ekki að kanna þetta finnst mér illskiljanlegt því fyrir liggur í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar að þetta mat þurfi að fara fram eða það eigi að fara fram, og í hana vitnaði ég í fyrirspurn minni. Það er alveg rétt sem hæstv. samgrh. segir að þessar upplýsingar eru meira og minna ekki fyrirliggjandi. Hins vegar veit ég ekki annað en að frá því hafi verið gengið að kyngreina eigi alla tölfræði sem notuð er í opinberum plöggum hér á landi, hvort heldur það er unnið af Hagstofunni eða Þjóðhagsstofnun eða öðrum. Það hlýtur því að vera hægt að kippa því í liðinn hvað ferðaþjónustuna varðar, alla vega þannig að ljóst sé hvar konurnar eru og hvar karlarnir eru. Ég vil taka undir með hv. þm. Drífu Hjartardóttur að auðvitað er ferðaþjónustan ekki síst atvinnutækifæri fyrir konur á landsbyggðinni. Í því ljósi teldi ég mjög brýnt að hæstv. samgrh. beitti sér fyrir því að framlag kvenna til ferðaþjónustu verði metið og það kannað þá sérstaklega hvaða stuðningsaðgerðir gagnist konum, eins og segir í þingsályktun Alþingis.

Herra forseti. Vegna þess sem hv. þm. og fyrirspyrjandi sagði tel ég nauðsynlegt að það komi fram að auðvitað er vilji til þess að láta kanna og meta framlag kvenna í íslenskri ferðaþjónustu. En ég verð að viðurkenna að í ljósi þeirra talna og upplýsinga sem ég greindi hér frá, þá kann nú að vera að önnur viðfangsefni séu brýnni til þess að styrkja stöðu kvenna í atvinnulífinu en að eyða svo og svo mörgum ársverkum í að framkvæma könnun í atvinnugrein þar sem konur hafa algjöra yfirburði eins og í ferðaþjónustunni. Engu að síður tel ég það rétt sem kom fram hjá hv. þm. að auðvitað þurfum við að hafa þessar upplýsingar sem bestar, en það verður hins vegar að viðurkennast að afkastageta og mannafli ráðuneytanna er takmarkaður og við verðum að velja og hafna.

Herra forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar er það að fyrr á þessu ári svaraði hæstv. samgrh. fyrirspurn minni um undanþáguveitingar til skipstjórnar- og vélstjórnarmanna á fiskiskipum. Kom verulega á óvart sá fjöldi sem hefur fengið undanþágur á þeim þremur árum sem spurst var fyrir um, þ.e. 1997, 1998 og 1999. Á þessum þremur árum hafði verið sótt um fyrir 714 skipstjórnarmenn, undanþágur voru 580 sem 496 menn fengu. Vegna vélstjóra voru umsóknirnar um undanþágur 2.527. Undanþágur voru 2.166 sem 1.473 menn fengu. Á síðasta ári voru 160 nemendur í Vélskólanum og á sama tíma 38 nemendur í Stýrimannaskólanum. Nú standa málin hins vegar þannig að í Stýrimannaskólanum eru 50 nemendur og heldur hefur fækkað í Vélskólanum, þeir eru nú 140. Alvarlegast í þessu er að um 25 vélstjórar útskrifast árlega með 4. stigs menntun vélstjórnar og að meðaltali eru þeir aðeins tveir til þrír sem halda til hafs, hinir fara í margþætta og flókna tækni- og tækjavinnu, sem kallar á svo vel menntaða menn sem vélstjórar eru og er það vel í sjálfu sér. En það er hins vegar umhugsunarefni hvort rétt sé að staðið að í sjómannaskóla séu menn að öðlast menntun sem að meginhluta þjónar fyrirtækjum í landi á sviði véltæknibúnaðar. Þess vegna hef ég lagt fram eftirfarandi spurningar til hæstv. samgrh.: 1. Hve margar stöður yfirmanna eru nú við skipastól Íslendinga og hvernig skiptast þær milli skipstjórnarmanna og vélstjóra a. á fiskiskipum, b. á kaupskipum? 2. Hve margir skipstjórnarmenn og vélstjórar þurfa að útskrifast á ári hverju svo ekki verði skortur á fólki með slíka menntun fyrir skipastól okkar?

Herra forseti. Spurt er hve margar stöður yfirmanna eru nú í skipastóli Íslendinga og hvernig þær skiptast milli skipstjórnarmanna og vélstjóra annars vegar á fiskiskipum og hins vegar á kaupskipum. Hvað varðar fjölda stöðugilda skipstjórnarmanna á íslenskum fiskiskipum er nærtækast að taka mið af fjölda skráðra fiskiskipa á íslenskri skipaskrá og ákvæðum laga um fjölda skipstjórnarmanna á íslenskum skipum. Út frá því má áætla að stöður skipstjórnarmanna á íslenskum fiskiskipum séu um 1.100. En þess ber hins vegar að gæta að skráð fiskiskip eru ekki öll í rekstri. Ekki er tekið tillit til þess að á mörgum stærri fiskiskipa skipta skipstjórnarmenn með sér stöðugildum og geta fimm menn verið um hverjar þrjár stöður. Auk þess má benda á að á skipaskrá eru skráð 1.500 fiskiskip sem eru 12 brúttórúmlestir og minni og til að stjórna þeim þarf skipstjóri svokallað 30 brúttórúmlesta próf. Hvað varðar fjölda stöðugilda vélstjórnarmanna á íslenskum skipum er nærtækast með sama hætti að taka mið af fjölda skráðra fiskiskipa á íslenskri skipaskrá og á ákvæðum laga um fjölda vélstjórnarmanna á íslenskum skipum. Út frá því má áætla að stöður vélstjórnarmanna á íslenskum fiskiskipum séu um 1.100, en þess ber hins vegar jafnframt að gæta, að skráð fiskiskip eru ekki öll í rekstri. Þá er ekki tekið tillit til þess að á mörgum stærri fiskiskipa skipta vélstjórnarmenn með sér stöðugildum og geta fimm menn verið um hverjar þrjár stöður. Auk þess eru 448 þilfarsskip og 817 opnir bátar á skrá þar sem krafist er vélgæslumannsréttinda. Þetta eru bátar undir 20 brúttórúmlestum sem eru með vélar að stærð frá 75--220 kílóvött. Þeirri stöðu má skipstjóri gegna hafi hann sótt námskeið vélgæslumanna. Hvað varðar fjölda stöðugilda skipstjórnar- og vélstjórnarmanna á íslenskum kaupskipum eru flest kaupskip sem rekin eru af íslenskum skipafélögum og notuð í flutningum til og frá landi ekki skráð á íslenska skipaskrá en samkvæmt upplýsingum frá Sambandi íslenskra kaupskipa er þar um að ræða 43 stöðugildi skipstjórnarmanna og 34 stöðugildi vélstjórnarmanna. Auk þess má gera ráð fyrir 27 stöðugildum skipstjórnarmanna á varðskipum og 39 stöðugildum skipstjórnarmanna á ýmsum skipum, svo sem lóðsbátum, vinnubátum, tollbátum og dráttarbátum og svipuðum fjölda vélstjórnarmanna. Að öðru leyti er spurt hve margir skipstjórnarmenn og vélstjórnarmenn þurfi að útskrifast á ári hverju svo ekki verði skortur á fólki með slíka menntun. Miðað við fjölda stöðugilda skipstjórnar- og vélstjórnarmanna má gera ráð fyrir að eðlileg endurnýjun eigi sér stað í þessum starfsheitum eins og hjá öðrum. Til þess að geta sagt nákvæmlega um hve margir skipstjórnarmenn og vélstjórar þurfa að útskrifast á hverju ári svo ekki verði skortur á fólki með slíka menntun, er nauðsynlegt að kynna sér aldursdreifingu starfsstéttanna og einnig þarf að miða við hámarksstarfslengd. Stýrimannaskólinn í Reykjavík gerði árið 1998 úttekt um þarfir atvinnulífsins fyrir árlegar brautskráningar skipstjórnarmanna úr Stýrimannaskólanum. Þarfagreining þessi miðaði við að starfslengd skipstjórnarmanna sé 20 ár. Þar kemur fram að úr 4. stigi Stýrimannaskólans sem veitir réttindi til skipstjórnarstarfa á varðskipum, er áætluð þörf allt að fimm brautskráningar. Úr 3. stigi Stýrimannaskólans sem veitir ótakmörkuð réttindi til skipstjórnarstarfa á farskipum er áætluð þörf 10--15 brautskráningar. Úr 2. stigi Stýrimannaskólans sem veitir ótakmörkuð réttindi til skipstjórnarstarfa á fiskiskipum er áætluð þörf 25--30 brautskráningar. Úr 1. stigi Stýrimannaskólans sem veitir réttindi til skipstjórnarréttinda á fiskiskipum minni en 200 brúttórúmlestum er áætluð þörf 55--60. Samkvæmt þessu má áætla að samtals 90--110 brautskráningar skipstjórnarmanna séu nauðsynlegar á hverju ári og þá aðallega á lægri stigum réttinda. Auk þess er áætlað að úr sjávarútvegsbraut sem veitir réttindi til skipstjórnarstarfa á skipum 30 brúttórúmlestir og minna sé áætluð þörf 80--100 brautskráningar til að viðhalda þeim fjölda sem þegar hafa slík réttindi í dag. Á þessu skólaári eru nemendur í Stýrimannaskólanum í Reykjavík 50. Hvað vélstjórnarmenn varðar má gera ráð fyrir að þörfin sé svipuð þar sem starfsgreinin tengist skipstjórnarmenntun náið. Hins vegar er þörfin þar eitthvað minni þar sem skipstjórar á minni bátum geta einnig gegnt stöðu vélgæslumanna ef þeir hafa vélgæslumannaréttindi.

Herra forseti. Á þessu ári eru nemendaígildi í Vélskóla Íslands 228 samkvæmt upplýsingum menntmrn. og áætlunin er að á næsta ári verði aðeins 150 nemendaígildi. Í Stýrimannaskólanum eru 60 nemendaígildi en áætlunin þar er reyndar 80 á næsta ári. Það er greinilegt að þessi fækkun kemur til með að verða vandamál því þetta uppfyllir ekki þörfina sem er fyrir þessi störf. Það er umhugsunarefni hvað er hægt að gera til þess að laða ungt fólk til náms í Vélskóla og Stýrimannaskóla. Þetta eru mjög mikilvæg störf og það er líka umhugsunarvert hvað er hægt að gera til þess að vekja áhuga ungra kvenna til slíks náms.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans og jafnframt hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir innlegg hennar í umræðuna sem er alveg full þörf á. Ég veit t.d. að Eimskipafélag Íslands hefur beitt sér fyrir því að reyna að laða konur til starfa á sjó. Hins vegar setur að manni hroll við að heyra að það vanti á bilinu 90--110 manns, bæði skipstjórnarmenn og vélstjóra, til að manna fiski- og kaupskipaflota Íslendinga. Það skýrir í sjálfu sér hvernig stendur á þeim miklu undanþáguveitingum sem hér hafa viðgengist. Maður hlýtur að spyrja sig: Er eðlilegt að veita allar þessar undanþágur? Það mætti líkja þessu við að ef það vantaði vörubílstjóra þá þyrftu þeir ekki að taka próf heldur gætu hoppað upp í flutningabíla eða fólksflutningabíla, ekkert mál með undanþágur. Þetta getur náttúrlega ekki gengið svona lengur, hæstv. samgrh. Hér er verk fyrir höndum sem bráðan bug þarf að vinda að. Jafnframt þurfa stjórnvöld, hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, þ.e. útgerðin, fiskvinnslan, sölusamtökin og stéttarsamtök sjómanna að snúa sér að því að bæta ímynd sjómannsstarfsins í nútímaþjóðfélagi. Ég treysti því hæstv. samgrh. að ráðuneytið beiti sér fyrir því að kalla þessa hagsmunaaðila saman til að gera útrás og kynna starfið frekar fyrir ungu fólki og laða ungt fólk til sjómannsstarfa. Annars fer illa fyrir þjóð sem byggir meginafkomu sína á siglingum, sjávarútvegi og fiskvinnslu.

Herra forseti. Þegar lögum um skráningu og mat fasteigna var breytt á síðasta þingi fólst í þeirri lagabreytingu m.a. endurskipulagning á öllu sem varðaði gagnahald og skráningu fasteigna í landinu. Til á að verða svonefnd Landskrá fasteigna þar sem haldið er utan um allan þennan mikla upplýsingaforða á einum stað. Í tengslum við frv. þegar það kom hér fram á Alþingi var kynnt, bæði í grg. frv. og rækilega í ræðum hæstv. ráðherra, að þannig yrði að þessu staðið að svonefnd Landskrá fasteigna yrði staðsett á Akureyri og umdæmisskrifstofu Fasteignamats ríkisins þar yrði falið þetta verkefni. Þannig segir t.d. í grg. með frv., með leyfi herra forseta: ,,Efla þarf tölvudeild Fasteignamats ríkisins til að halda Landskrá fasteigna. Ætlunin er að þessi starfsemi verði á umdæmisskrifstofu Fasteignamats ríkisins á Akureyri. Um er að ræða 10--12 störf sem hafa það verkefni að reka tölvukerfi sem heldur Landskrá fasteigna, þjónusta notendur skrárinnar og annast almenna þjónustu Fasteignamats ríkisins á Norðurlandi en þar starfa nú fimm menn. Grundvöllur þess að Landskrá fasteigna sé haldin á Akureyri er að gagnaflutningur til og frá umdæmisskrifstofunni sé hraðvirkur og öruggur.`` Þetta ítrekaði hæstv. ráðherra rækilega í ræðum sínum í umræðum um þessi mál. Hann taldi það breytingunni sérstaklega til tekna að með því næðist í leiðinni áfangi í að færa verkefni og störf út á landsbyggðina. Það hentar vel þegar í hlut á ný þjónusta eða starfsemi af þessu tagi. Ég held að flestir séu sammála um að þá sé upplagt að nota tækifærið. Ekki vantar tekjurnar til að standa undir verkefninu því sérstakur tekjustofn kom til sögunnar, umsýslugjald, og það ríflegt að flestra mati. Nú er það svo að hæstv. ráðherra vill vera maður orða sinna og hef ég enga trú á öðru en hugur hæstv. ráðherra standi til að efna þetta að fullu og öllu. Því miður bólar þó ekkert á þessum nýju störfum á Akureyri. Það virðist allt vera á sömu bókina lært, þegar gera á eitthvað af þessu tagi þá lætur það mjög á sér standa. Nú eiga lögin að taka gildi um áramótin og þar af leiðandi væri eðlilegt að allt væri á fullri ferð á umdæmisskrifstofu Fasteignamats ríkisins á Akureyri við að taka á móti öllum þessum nýju störfum og búa í haginn þannig að þetta gæti farið af stað um áramótin. Ég ákvað því að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvar eru þessi áform á vegi stödd? Ég trúi ekki þeim orðrómi sem ég hef heyrt, að í staðinn fyrir að byggja upp þessa starfsemi norður á Akureyri sé nú tekið að fjölga mannskap hér á höfuðbólinu, öfugt við það sem ætlunin var. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Hverju sætir að tekjustofninn sem þarna var eyrnamerktur skuli ekki tekinn í þetta verkefni? Ætlunin mun vera samkvæmt fjárlagafrv. að hluti hans renni í ríkissjóð á næsta ári.

Herra forseti. Við samþykktum á síðasta þingi ný lög um Landskrá fasteigna og breyttum þrennum lögum í þeim tilgangi að setja á stofn þessa merku skrá, sem er gagna- og upplýsingakerfi yfir allar fasteignir í landinu. Lögin um þetta taka þó ekki gildi fyrr en um næstu áramót eins og kunnugt er. Í grg. frv. kom fram að efla þyrfti tölvudeild Fasteignamatsins til að halda Landskrá fasteigna og ætlunin væri að þessi starfsemi væri á umdæmisskrifstofu Fasteignamats ríkisins á Akureyri. Í framsöguræðu minni með frv. kom fram að einnig kæmi til greina að fela einkaaðilum þar í bæ, eða eftir atvikum annars staðar, að reka tölvukerfin kringum landskrána frekar en reka hana á umdæmisskrifstofunni sjálfri en slíkt yrði að sjálfsögðu metið þegar málið væri komið lengra á rekspöl. Undir þetta sjónarmið tók starfandi viðskrh. einnig, sem mælti fyrir frv. til laga um breytingar á lögum um brunatryggingar, þar sem reynslan sem fengist við að reka slíka skrá gæti fremur nýst fyrirtæki en ríkisstofnun til að taka að sér fleiri verkefni á þessu sviði eða bjóða fram tengda þjónustu. Þau nýju verkefni sem tiltekið var í grg. að rekin yrðu frá Akureyri eru rekstur tölvukerfis, sem heldur Landskrá fasteigna og þjónusta við notendur skrárinnar. Þrátt fyrir að fjárveitingar til stofnunar skrárinnar hefjist ekki fyrr en árið 2001, hefur Fasteignamat ríkisins þegar hafið undirbúning að stofnun skrárinnar, þar á meðal rekstri hennar á Akureyri. Á þessu stigi er þó ekki mögulegt að nefna tiltekna dagsetningu, þ.e. hvenær skráin tekur til starfa á Akureyri enda verður sennilega um að ræða uppbyggingu sem gerist í nokkrum áföngum en ekki tilflutning á fullbúnu verkefni einn tiltekinn dag. Einnig er líklegt að stofna þurfi til tilraunaverkefna og reynslutímabila á Akureyri áður en skráin tekur endanlega til starfa. Þrátt fyrir að stofnun Landskrár fasteigna sé fjölþætt viðfangsefni sem nokkurn tíma mun taka að undirbúa þá vil ég fullvissa fyrirspyrjanda um að ötullega er og verður unnið að undirbúningi skrárinnar og fyrirkomulagi skráarhaldsins, þar á meðal rekstri hennar á Akureyri í samræmi við gefin fyrirheit. Í umræðum um málið á síðasta þingi var þetta atriði nokkuð rætt, að hér gæfist tækifæri til þess að skapa ný störf utan höfuðborgarsvæðisins fyrir sérmenntað fólk. Það var og er ásetningur minn og ríkisstjórnarinnar að standa við þau fyrirheit. Sem stendur er unnið að því að gera samninga milli fjmrn. og dómsmrn. um flutning gagna frá sýslumannsembættunum. Það verður gerður samningur við Landmælingar á vegum umhvrn. til að styrkja samstarfsgrundvöll þessara stofnana og þeirra gagnagrunna sem þar er um að ræða. Lögin hafa ekki tekið gildi og málið er þess vegna ekki komið í framkvæmd. Undirbúningur er hins vegar á fullri ferð og ég treysti því að við hv. fyrirspyrjandi séum báðir fullvissir og vongóðir um að þetta mál fái þá niðurstöðu sem við báðir höfum talað fyrir bæði á síðasta þingi og núna.

Herra forseti. Á undanförnum árum hafa oft staðið um það deilur, stundum mjög hatrammar, hvort flytja beri starfsemi á vegum hins opinbera frá Reykjavík út á landsbyggðina. Oft hefur mjög óhöndulega tekist til í þessu efni og nægir þar að nefna deilurnar í kringum flutning á Landmælingum ríkisins frá Reykjavík til Akraness á sínum tíma og nú síðast flutning Byggðastofnunar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur mjög eindregið verið á því að stefna beri að því að styrkja opinbera starfsemi utan Reykjavíkursvæðisins, á landsbyggðinni. Hér er dæmi um stofnun eða hluta af stofnun, starfsemi sem er að verða til, sem mikilvægt er að fundinn verði staður utan Reykjavíkursvæðisins, í þessu tilviki á Akureyri. Mér heyrðist á svari hæstv. fjmrh. að staðið verði við þau fyrirheit sem gefin hafa verið og mér finnst það vera fagnaðarefni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Út af fyrir sig er ég ánægður með inntak þeirra, nema að einu leyti. Það er þetta með tímann. Ég sætti mig æ verr við það hvað þetta er alltaf óskaplega erfitt, seinvirkt og tekur mikinn tíma þegar eitthvað á að gerast í þessum efnum. Ég hlýt að spyrja: Geta menn ekki brett upp ermarnar í tilvikum sem þessum? Eru menn að vinna að þessu alls staðar í kerfinu með tóma belgvettlinga á höndunum? Hvernig stendur á því að það er allt svona óskaplega þungt og svifaseint þegar eitthvað á að gerast í þessa veru? Nú er málið tiltölulega einfalt í þessu tilviki. Um næstu áramót ganga í gildi lög og þá hefði verið, samanber það að Alþingi hefur þegar heimilað þessa stefnumótun, alveg kjörið að hin nýja landskrá tæki til starfa á Akureyri eins og þingið er búið að lýsa blessun sinni yfir. Í grg. frv. sem var samþykkt er sú lögskýring fyrir hendi að stefnt sé að þessari starfsemi á umdæmisskrifstofu Fasteignamatsins á Akureyri. Þá þarf ekkert útboðsrugl, þá liggur það fyrir að ríkið má staðsetja þennan hluta starfsemi sinnar á Akureyri ef því sýnist svo og enginn getur kvartað yfir neinu. Hér hefði átt að vera hægt að ganga í verkin. Ég sætti mig illa við það, herra forseti, að í hverju málinu á fætur öðru fáum við þetta upp. Við vorum að ræða menningarhúsin hér áðan, þar tekur óratíma að danglast áfram í viðræðum um mál sem menn lögðu til fyrir næstum ári síðan. Við vitum hvernig þetta hefur gengið með hvert slíkt viðfangsefnið á fætur öðru. Fjarvinnslustörf til Ólafsfjarðar og annað í þeim dúr, þar gerist eiginlega ekki neitt. Menn hafa það jafnvel á tilfinningunni ef eitthvað er að heldur sé að síga á ógæfuhliðina því störfunum sé hægt og hljótt séu að fjölga þar sem alls ekki var ætlunin. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka nú á sig rögg og ganga vasklega í að drífa þetta áfram þannig að þetta taki til starfa, a.m.k. formleg starfsemi skrárinnar á Akureyri hefjist um áramótin, eða í öllu falli að allur undirbúningur fyrir það verði unninn þar.

Herra forseti. Ég vil nú ekki kannast við það að menn séu með einhverja belgvettlinga á höndunum í þessu máli.

Ríkisstjórnin á nú eitthvað af þeim --- eða sú gamla alla vega.

Þetta mál er í vinnslu eins og ég hef hér útskýrt og stendur ekki annað til en að fara eftir því sem ákveðið hefur verið hér á Alþingi í þessu máli. Tvennt kemur til greina varðandi staðsetningu tölvuþjónustunnar sem þessu tengist, annaðhvort yrði það á umdæmisskrifstofunni sjálfri eða í samvinnu við fyrirtæki á svæðinu sem getur veitt þessa þjónustu. Ég hygg að sá kostur sé ekki lakari. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni á síðasta vetri verður það metið hvort er heppilegra þegar málið er lengra komið. Það styttist nú vonandi í að við fáum ...

Þarf þá ekki að bjóða út á öllu landinu?

það styttist þá vonandi í að ...

Og öllu Eyjafjarðarsvæðinu?

að við fáum niðurstöðu í það mál.

Drífðu bara í þessu.