Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um skipan hæstaréttardómara. Málshefjandi er hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hæstv. dómsmrh. Björn Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 4. þm. Norðaust., Jóni Kristjánssyni, dags. 10. maí: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, Þórarinn E. Sveinsson, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.`` Þórarinn E. Sveinsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að forseti ungverska þingsins, frú Katalin Szili, er stödd á þingpöllum ásamt fylgdarliði. Forsetinn og fylgdarlið hennar eru stödd hér á landi í boði Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta ungverska þingsins og fylgdarlið velkomin í Alþingishúsið og vænti þess að heimsókn þeirra til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landanna. Alþingi vottar forseta ungverska þingsins og ungversku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. --- 
            

Herra forseti. Ég vil taka undir með hæstv. forseta. Það er sannarlega ánægjuefni að hafa þennan góða gest á meðal okkar í dag. Tilefni þess að ég kem hingað upp og kveð mér hljóðs eru þó þau vinnubrögð sem viðhöfð eru á hinu háa Alþingi í dag. Ég rifja það upp, af því að hæstv. forsrh. er hér staddur, að hann lofaði okkur þingmönnum á hinu háa Alþingi að nægur tími yrði gefinn til að fara yfir það erfiða mál sem við höfum hér til umfjöllunar. Ég spyr hæstv. forsrh.: Ætlar hann að brjóta þetta loforð? Hér kom fram í gær að fyrirhugað væri að taka til afgreiðslu í dag útvarpslögin og hið umdeilda fjölmiðlafrumvarp. Þó blasir við að meiri hlutinn hafði forskot, hafði þá þegar undirbúið meirihlutaálit sitt og málið var með valdi og ofbeldi tekið úr nefndinni. Ég spyr herra forseta sem er skjól okkar þingmanna hér: Hver er réttur okkar til þess að fá tíma og tækifæri til að vinna með þokkalegum hætti það nefndarálit sem á að vera grundvöllur vinnu okkar í þinginu? Við hljótum að hafa sama rétt og þingmenn stjórnarliðsins til að geta lagt fram ítarlegt og vel rökstutt nefndarálit. Þó að okkar fólk hafi verið að vinna mestan part nætur hefur það ekki tekist. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvort ekki komi til mála að hann fresti fundi þegar þessari umræðu nú í upphafi dags lýkur, kalli saman fund þingflokksformanna þar sem rætt verður hvort ekki séu tök á því, með vísan til loforða hæstv. forsrh. í upphafi þessa máls alls, að fresta þinginu til kl. tvö í dag til að okkur gefist tóm til að ljúka þessu máli og sömuleiðis til að efh.- og viðskn. gefist tóm til þess að ljúka umfjöllun sinni. Sú nefnd hefur ekki lokið henni og ekki hefur komið fram tillaga af hálfu stjórnarliða í þeirri nefnd að henni ljúki. Þar er málið enn í umfjöllun og enn á eftir að fá gesti sem lofað var.

Herra forseti. Mér finnst alveg sjálfsagt að fresta málinu til kl. tvö eins og um er beðið.

Hæstv. forseti. Var það hæstv. forsrh. sem hér talaði eða hæstv. forseti þingsins? Það er hæstv. forseti þingsins sem tekur ákvörðun um þinghaldið í samráði við aðra forseta þingsins  Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það mál sem er á dagskrá hér í dag er fullkomlega vanreifað. Allshn. sem fékk málið til umfjöllunar frá þinginu skaut því m.a. til efh.- og viðskn. til umfjöllunar. Sú nefnd hefur ekki lokið henni. Okkur hafa borist nokkrar umsagnir aðila sem allir kvarta þó undan of skömmum fresti til að vinna málið. Í umfjöllun Samkeppnisstofnunar kemur m.a. fram að hún hafi ekki haft tök á því að rannsaka ítarlega samkeppnislegar afleiðingar frv. Í umsögn Verslunarráðsins eru reifuð ýmis álitaefni, lagst gegn frv. Sama um Samtök atvinnulífsins, reifuð ýmis álitaefni. Sama gildir um umsögn Alþýðusambands Íslands, reifuð ýmis álitaefni. Sama gildir um Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, reifuð ýmis álitaefni. Á okkur ekki að gefast tóm til að setjast yfir þetta mál og skoða það á málefnalegan og vandaðan hátt? Við krefjumst þess að þingið viðhafi önnur og vandaðri vinnubrögð í þessu máli.

Vegna ummæla hv. þingmanns er rétt að taka fram að mér hafði borist beiðni frá hv. 3. þm. Norðaust., varaformanni þingflokks Samf., um að fundi yrði frestað til kl. tvö og ég hafði skýrt forsrh. frá því að ég mundi verða við þeirri beiðni. Ég vil ekki að neinn misskilningur sé á ferðinni í þeim efnum. Það mál er nú svo vaxið, enda er það einnig vani. Ég hygg að hv. þingmaður viti það af langri þingreynslu að ef formenn þingflokka óska eftir því að eiga fund með forseta er við því orðið. Ég hafði hugsað mér að sá fundur yrði þegar þessum fundi yrði slitið en enn hafa nokkrir þingmenn kvatt sér hljóðs um störf þingsins og mér finnst sjálfsagt að sú umræða fari fram áður en mér gefst tóm til að hitta formenn þingflokka hér niðri.

Hæstv. forseti. Í upphafi þessa máls sagði hæstv. forsrh. eitthvað á þá leið að að sjálfsögðu gæfist þinginu og starfsnefndum þingsins nægilegur tími til að vinna þetta mál, menn tækju sér þann tíma sem þeir þyrftu til að vinna í málinu. Nú hefur málið hins vegar borið þannig að að það var drifið inn í þingið í gærkvöldi og hefur t.d. efh.- og viðskn. ekki lokið umfjöllun sinni. Mér finnst ekki mikið samræmi á milli orða hæstv. forsrh. við upphaf þessa máls og þeirrar málsmeðferðar sem verið hefur á málinu hingað til. Ég hef heldur ekki fengið, og margir aðrir þingmenn hafa haft orð á því líka, rök fyrir því hvers vegna þurfi að flýta þessu máli með þeim látum sem nú virðist stefna í. Lögin eiga ekki að taka gildi samkvæmt frv. sem nú liggur fyrir fyrr en í júní 2006 og ég undra mig á þessum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að nú er að hefjast 2. umr. um frv. hæstv. forsrh. um lög um eignarhald á fjölmiðlum vil ég vekja athygli á að svo háttar til að allshn. Alþingis óskaði umsagnar menntmn. vegna málsins og fundaði nefndin í fyrsta sinn vegna þessa síðdegis í gær. Þar lögðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar fram ítarlegan lista yfir þá gesti sem við teljum nauðsynlegt að nefndin kalli á fund sinn til að varpa ljósi á möguleg áhrif umrædds frv. á íslenska menningu og miðlun í víðustu merkingu þess orðs. Það er ljóst að nái frv. fram að ganga verða áhrif þess á íslenskt menningarlíf gríðarleg og því er nauðsynlegt að menntmn. komi ítarlega og af mikilli vandvirkni að allri vinnu við frv. Nú hefur ekki reynt á það að fullu hvort hv. formaður nefndarinnar, Gunnar Birgisson, verður við þeirri ósk okkar en ég mótmæli þeirri sýndarmennsku sem aðkoma nefndarinnar er í ljósi þess að hér er að hefjast 2. umr. um málið áður en nefndin hefur störf sín um frv. Þetta er málsmeðferð sýndarmennskunnar og verið er að gera lítið úr aðkomu menntmn. að málinu sem rammar inn þá ólýðræðislegu flýtimeðferð sem er á þessu máli öllu. Hraðinn á málsmeðferðinni er slíkur að furðu vekur en kannski ekki skrýtið þar sem lagasetningunni er fyrst og fremst stefnt gegn einu fyrirtæki. Á fundi menntmn. í gær fórum við fram á að valinkunnur hópur fræðimanna, höfundar fræðibóka um fjölmiðla, reyndir blaða- og fréttamenn, ritstjórar og faglegir yfirmenn á fjölmiðlum, hinir ýmsu fulltrúar stéttarfélaga innan atvinnugreinar menningarinnar auk fulltrúa Blaðamannafélags Íslands og Félags fréttamanna, yrði kallaður á fund nefndarinnar þar sem hann gæti gefið okkur ítarlegt yfirlit yfir það hvernig hann telur að umrætt frv. eigi eftir að koma við fagfélögin og við alla þætti íslenskrar miðlunar og menningarlífs. Við þessu virðist ekki eiga að verða og óska ég eftir að forseti og hv. formaður nefndarinnar greini frá því hvernig þeir hyggjast tryggja aðkomu menntmn. að vinnu að máli sem hafin er 2. umr. um.

Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til að staldra við það hversu óhefðbundnar og krókóttar boðleiðir gerast nú á þinginu. Þegar formenn þingflokka eða fulltrúar þingflokka biðja hæstv. forseta um hlé til að ganga frá nefndarálitum --- sem er náttúrlega fullkomlega sanngjörn og eðlileg ósk við þessar aðstæður --- svarar hæstv. forseti forsrh. Forsrh. tekur svo að sér að vera boðberi tíðindanna til þingheims eins og við upplifðum áðan. Þetta eru athyglisverðar boðleiðir, virðulegur forseti. Mér eru líka ofarlega í huga þau alvarlegu brot á venjulegum og vönduðum vinnubrögðum sem áttu sér stað í gær þegar nefnt frv. var rifið úr allshn. og í ljós kom síðar að þingnefndirnar tvær sem höfðu fengið málið sent frá nefndinni til umsagnar höfðu hvorug lokið vinnu sinni og þaðan af síður sent frá sér álit sín. Þarna áttu í hlut annars vegar menntmn. og hins vegar efh.- og viðskn. sem hæstv. forsrh. lofaði við umræður á dögunum að fengju að sjálfsögðu ráðrúm til að skoða málið og láta álit sitt í ljósi. Ég minni hæstv. forseta á að ágreiningur var uppi um það í hvaða þingnefnd málið ætti að fara og forsrh. rökstuddi tillögu sína um allshn. m.a. með því að menntmn. sem málið heyrir að sjálfsögðu að langmestu leyti undir efnislega fengi málið til skoðunar. Þetta allt saman, herra forseti, er afar athyglisvert og auðvitað dapurlegt. Það er dapurlegt að sjá að mál af þessu tagi skuli svona grátt leikið af þessum ofbeldisvinnubrögðum hæstv. ríkisstjórnar sem forseti þingsins því miður leggur blessun sína yfir. Málið verðskuldar vönduð vinnubrögð og að vera skoðað rækilega og engin ástæða væri til að gefa sér fyrir fram að um það þyrfti að vera svo mikill pólitískur ágreiningur ef vinnubrögðin væru eðlileg.

Forseti. Ég starfa í menntmn. og vakti á því athygli í gær, á sérkennilegum þingfundi, að allshn. hefði sent menntmn. ákveðið erindi sem hér hefur verið til umræðu. Ég óska skýringa á því frá formanni allshn. til hvers þetta erindi var sent menntmn. Vaninn er sá að erindi sem berast nefndum þingsins frá öðrum nefndum eru ætluð til þess að hjálpa þeirri nefnd sem sendi við að forma álit sitt. Hefur allshn. fengið þetta álit frá menntmn.? Nei, hún hefur ekki gert það vegna þess að menntmn. hefur vart hafið störf við gerð þess álits sem allshn. bað um. Ég óska þess líka að hv. þm. Gunnar I. Birgisson, formaður menntmn., geri grein fyrir því hér hvernig hann ætlar að fara að því að sinna þessari beiðni hv. allshn. með hv. þm. Bjarna Benediktsson í broddi fylkingar. Forseti. Ég óska enn fremur skýringa þinna á því hvernig þessu er háttað, hver sé vaninn þegar nefnd biður aðra nefnd um álit og sú nefnd ætlar að bregðast við en hin nefndin afgreiðir frá sér það sem hún vill sagt hafa, þ.e. meiri hlutinn réttara sagt, án þess að skeyta um það álit sem hún bað um. Hvað er þetta, forseti? Skrípaleikur, farsi, sirkus? Mér þykir þingið undir þinni stjórn hafa sett nokkuð ofan og ég óska skýringa á því hvernig á þessu stendur.

Ég vil minna hv. þingmann á að honum ber að beina orðum sínum til forseta þingsins.

Ég var að því.

Hv. þm. á að sýna háttvísi.

Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga að í morgun óskaði ég eftir því við starfsmann þingsins að forseta þingsins yrðu borin þau skilaboð að við óskuðum eftir fresti á fundi til klukkan tvö þannig að allsherjarnefndarfólki gæfist tími til að vinna nefndarálit. Eðli málsins samkvæmt fengum við náttúrlega ekki svar við því strax en það furðulega er að á fundi forsn. er mér tjáð að ekki hafi verið minnst á þessa ósk okkar. Það má taka undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði: Það eru ansi krókóttar leiðir sem hér eru nú farnar um störf og stjórn þingsins. Það er greinilegt, og við sáum það strax eftir ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að hér kom forsrh. á eftir með hálfgerða tilskipun innan gæsalappa um hvernig skyldi unnið áfram. Er það ekki akkúrat þetta sem okkur er að birtast, og þjóðinni, hér dag frá degi í þessum furðulegu vinnubrögðum sem viðhöfð eru á Alþingi nú um mundir? Ekki voru margir þingmenn í salnum í gærkvöldi á útbýtingarfundi, sérstaklega vantaði þingmenn Framsfl. og það er rétt að þeir viti þá um hvernig hlutirnir ganga hér.  Ég vil segja það hins vegar, herra forseti, og ítreka það svo að allur þingheimur sem hér situr heyri að það er rangt hjá forseta Alþingis að hann hafi sagt það á fundi með formönnum þingflokka í gær að þetta umdeilda mál yrði tekið til útbýtingar á fundinum í gærkvöldi. Það er beinlínis rangt og það eru ósannindi, eins og staðfest var hér af öðrum formanni þingflokks í gær. Hæstv. forseti setur niður við það að koma með svona tilbúning og aðdróttanir. Ég vil helst ekki taka mér í munn fleiri orð um svona vinnubrögð.

Að þessu gefna tilefni vil ég taka það fram að mér bárust tilmæli, eins og hv. þm. sagði, um að umræðu yrði frestað og ég ákvað að verða við þeim. Eins og venja er til á forseti fund með formönnum þingflokka um tilhögun fundarhalda. Ég hafði hugsað mér að við mundum hittast að loknum þessum fundi, enda hafði ég spurnir af því að  Ég vildi af þeim sökum bíða þess að taka nákvæma ákvörðun um hvernig þetta yrði þangað til hann hefði tekið til máls. Síðan kom í ljós að fyrstur tók til máls formaður Samf. sem beindi orðum sínum til forsrh. en ekki til mín. Forsrh. var kunnugt um, eins og ég sagði, að ég mundi fresta umræðunni. Um hitt vil ég segja að hver verður að eiga það við sjálfan sig hvorum hann trúir betur, mér eða hv. þingmanni.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur vakið miklar deilur með skipan í Hæstarétt sem að öllum líkindum stenst ekki lög. Þessi skipan ber hins vegar öll merki valdhrokans sem er orðið aðalsmerki Sjálfstfl. á þessum síðustu og verstu tímum. Jafnréttisráð hefur þegar sagt að skipan þessi brjóti alvarlega gegn jafnréttislögum. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir konur í Sjálfstfl., fyrir aðrar íslenskar konur og fyrir íslenska jafnréttissinna að sjá af hvílíku virðingarleysi hæstv. dómsmrh. umgengst jafnréttislögin. Tilefni þessarar umræðu er hins vegar ekki síst þær alvarlegu athugasemdir sem umboðsmaður Alþingis hefur gert við skipan hæstv. ráðherra í Hæstarétt. Álitið er einn samfelldur áfellisdómur yfir embættisfærslu ráðherrans. Umboðsmaður gerir ýmsar alvarlegar athugasemdir við það hvernig hæstv. ráðherra fer á skjön við lög um dómstóla. Hin alvarlegasta varðar þá skýringu að ráðherra hafi upp á sitt einsdæmi, án þess að fá mat Hæstaréttar, ákveðið að nota þekkingu umsækjenda á tilteknu sérfræðisviði, Evrópurétti, til að gera upp á milli þeirra. En hvenær ákvað ráðherrann það? Ráðherrann segir blygðunarlaust í skýringum sínum til umboðsmanns, með leyfi forseta: ,,Ég ákvað vitaskuld ekki áður en embættið var auglýst laust til umsóknar ... að ég myndi hafa þekkingu í Evrópurétti að leiðarljósi við gerð tillögu minnar ...`` Hæstv. ráðherra ákvað sem sagt reglurnar eftir á. Umboðsmaður átelur þetta harðlega. Hann rekur aðstæður eins og þær sem hæstv. ráðherra býr til með því að skilgreina forsendur valdsins eftir á og segir blákalt, með leyfi forseta: ,,Víst er að þá heggur nærri að valið hafi verið að byggja á sjónarmiði sem beinlínis leiðir til þess að hæfni annarra umsækjenda kemur ekki til mats.`` Með þessu er umboðsmaður í reynd að segja að fyrst hafi hæstv. ráðherra valið kandídatinn en síðan hafi hann búið til rökin til að réttlæta valið. Þetta heitir á lagamáli ómálefnalegar forsendur en á kjarnyrtri íslensku heitir það valdníðsla. Ómálefnaleg, vegna þess að hæstv. ráðherra býr til leikreglur eftir á. Valdníðsla, vegna þess hvernig ákvörðun hans mismunar mönnum. Hún kemur í veg fyrir að þeir njóti jafnræðis. Umboðsmaður Alþingis rekur ýmis önnur dæmi varðandi skipanina sem ekki samrýmast lögum um dómstóla. En ráðherrann sem sér aldrei kusk á eigin hvítflibba bítur höfuðið af skömminni með því að ásaka umboðsmann um að hafa búið til nýjar reglur. Þetta er ótrúlega hrokafullur málflutningur en hann er alveg í stíl við valdhroka Sjálfstfl. Vér einir vitum. Umboðsmaður kemst þar að auki að þeirri niðurstöðu að ráðherrann hafi líka brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga. Þetta er sá ráðherra sem á að sjá um að við borgararnir fylgjum lögunum en hann brýtur þau ítrekað sjálfur. Herra forseti. Fyrir hæstv. dómsmrh. er álit umboðsmanns ein samfelld rassskelling frá upphafi til enda. Mér finnst að í þessum verknaði birtist ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. nakin. Sjálfstfl. er orðinn svo gegnsýrður af valdhroka að hann knýr fram hverjar þær ákvarðanir sem hann vill og Framsfl. lafir með, löngu búinn að missa sína pólitísku sannfæringu, löngu búinn að tapa hugsjónum og stefnu, reiðubúinn til þess að styðja allt sem Sjálfstfl. vill, bara til að hanga á völdum og draumnum um forsætisráðherrastól. Hvað gerir svo ábyrgur embættismaður eins og umboðsmaður Alþingis sem stendur frammi fyrir því að ráðherra misnotar vald sitt með þessum hætti? Hann getur ekki tekið fram fyrir hendurnar á honum. Til þess hefur hann ekki vald. Hann getur ekki ógilt skipunina. Hann grípur því í niðurlagi álitsins til þess eina ráðs sem hann hefur, að beina því til stofnunarinnar sem kýs hann beint, til Alþingis, að taka völdin af ráðherrunum. Umboðsmaður óskar eftir því að Alþingi taki afstöðu til þess hvort skipan hæstaréttardómara eigi að njóta staðfestingar ríkisstjórnarinnar í heild eða þjóðþingsins. Hann setur fram hugmyndir að þremur hugsanlegum breytingum sem allar hafa þann tilgang einan að verja Hæstarétt fyrir ráðherrum eins og hæstv. dómsmrh. Tillögur Samf. í þessum efnum liggja fyrir. Við viljum að Alþingi komi að því að staðfesta endanlegt val á dómara í Hæstarétti. Ég spyr hæstv. ráðherra með hvaða hætti hann ætlar að bregðast við tilmælum umboðsmanns að þessu leyti. Er hann reiðubúinn til samstarfs við þingið allt, ekki aðeins meiri hlutann heldur þingið allt, til að nota sumarið til að komast að sameiginlegi niðurstöðu um skipan Hæstaréttar í framtíðinni. Frú forseti. Í flestum löndum hefði ráðherra sem orðið hefði svo alvarlega á í messunni fyrir löngu sagt af sér. Ég spyr því að lokum: Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að axla ábyrgð sína? Ætlar hann að sitja eins og ekkert hafi í skorist?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að hefja þessar umræður þótt ég sé ekki sammála stóryrðum hans um málið. Ég tek álit umboðsmanns Alþingis alltaf alvarlega og skoða þau vel. Þau eru til leiðbeiningar miðað við stöðu hans sem álitsgjafa. Rík ástæða er fyrir þingmenn til að íhuga þetta álit umboðsmanns sérstaklega því ég fullyrði að við samþykkt laga um dómstóla hafi þingmenn ekki talið að með því samþykki yrði sú grundvallarbreyting á skipan hæstaréttardómara sem leiða má af lögskýringum umboðsmanns í því máli sem hér er rætt. Hér stendur svo á að Hæstiréttur veitti umsögn samkvæmt lögunum og taldi alla umsækjendur uppfylla kröfur um hæfi og hæfni. Alþingi hefur aldrei samþykkt neina lagareglu sem styður hið óvænta sjónarmið umboðsmanns, að senda hafi þurft mál aftur til umsagnar í Hæstarétt eftir að ég ákvað að leggja meistarapróf í Evrópurétti til grundvallar við málefnalega ákvörðun. Ýmsir aðrir lögfræðingar en umboðsmaður hafa látið í ljós þá eindregnu skoðun að ég hafi uppfyllt lagaskyldu mína um álitsumleitan réttarins, ekki sé unnt að gera þá kröfu til ráðherra að fara að lagareglu sem aldrei hafi verið sett af Alþingi. En um slíka hluti geta menn alltaf deilt. Ég vil láta í ljós þá skoðun að þótt Hæstarétti sé vel treystandi til að meta hæfi umsækjenda um embætti þá er ekki þar með sagt að dómarar réttarins, svo ágætir sem þeir eru, séu allra manna heppilegastir til að kveða upp úr um það á hvaða sviði rétturinn standi höllustum fæti hverju sinni, á hvaða sviði hann mætti helst bæta við sig sérfræðikunnáttu. Samkvæmt áliti umboðsmanns var það málefnalegt sjónarmið í stjórnsýslu minni að leggja áherslu á menntun og þekkingu í Evrópurétti við val á milli umsækjenda. Skipunin var byggð á málefnalegum forsendum. Það má hins vegar alltaf deila um hvenær nægilega er rannsakað hversu mikið hver og einn umsækjandi kann fyrir sé á tilteknu sviði. Ég taldi ítarlegar umsóknir hinna ágætu umsækjenda gefa fullnægjandi mynd. Umboðsmaður telur að rannsóknarregla stjórnsýslulaga hafi ekki verið uppfyllt nægilega með því að ekki var leitað frekari gagna en fram koma í umsóknum um þekkingu allra umsækjenda í Evrópurétti. Mér hefði með sömu rökum, án frekari rannsóknar, verið óheimilt að velja annan þeirra umsækjenda sem Hæstiréttur taldi heppilegast að skipa vegna þekkingar hans í réttarfari. Virðulegi forseti. Af því sem hér hefur verið sagt er ljóst að ég er ekki samþykkur þeirri niðurstöðu umboðsmanns að ég hafi ekki fullnægt kröfum dómstólalaga eða sinnt rannsóknarskyldu í samræmi við stjórnsýslulög. Ég hvorki skildi né skil dómstólalögin með þeim hætti sem umboðsmaður virðist gera. Ég mun hins vegar skoða ábendingar hans alvarlega enda ber ég vissulega virðingu fyrir umboðsmanni. Mér var hins vegar ómögulegt að fara eftir skýringu sem ég hafði aldrei heyrt og umboðsmaður kynnti ekki til sögunnar fyrr en í áliti sínu, rúmum átta mánuðum eftir að skipað hafði verið í starfið. Í bréfi sem umboðsmaður ritaði mér með áliti sínu vék hann ekki að þessum álitaefnum heldur því að hann hefði talið rétt að vekja athygli á tilteknum atriðum, þá með það í huga að tekin verði afstaða til þess hvort þörf sé á að fyrirkomulag við undirbúning og ákvarðanir um skipun hæstaréttardómara verði tekið til endurskoðunar og lagabreytingar gerðar af því tilefni ef sú verður niðurstaðan. Vegna þessa þáttar í áliti umboðsmanns ætla ég að minna á ræðu sem ég flutti í umræðum utan dagskrár um þetta sama mál hinn 16. apríl síðastliðinn þegar ég var spurður um hvort ég teldi rétt að breyta fyrirkomulagi við skipan dómara og ef svo væri, þá hvernig. Þá sagðist ég ekki hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri rétt en sjálfsagt væri að ræða þetta mál eins og allt annað sem lyti að því að finna leið til að komast hjá þrefi og þrasi mánuðum saman um lögmæta ákvörðun um skipan manns í Hæstarétt. En ég tók fram að einhver einn bæri þó ábyrgðina á valinu að lokum og það yrði að vera unnt að kalla hann til pólitískrar ábyrgðar, spurningin væri um hvort unnt yrði að finna leið sem tryggði sæmilegan frið um málið eftir að ákvörðun hefði verið tekin. Ég tel réttmætt að ræða hvernig að skipun dómara er staðið í ólíkum löndum og jafnvel draga lærdóm af því sem best hefur reynst. En ég ítreka að ábyrgðin verður að vera pólitísk að lokum.

Frú forseti. Þetta mál er tvíþætt. Það varðar annars vegar aðferðir við skipan hæstaréttardómara, hvort ástæða er til að breyta þeirri skipan sem þar hefur verið viðhöfð og hins vegar embættisfærslu hæstv. dómsmrh. í þessu einstaka tilviki. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um hana. Hún hefur fengið almenna fordæmingu og falleinkunn alls staðar þar sem menn mæla slíkt. Það er alveg víst að hæstv. dómsmrh. næði ekki samræmdu prófunum í þessari námsgrein ef prófað væri á þann máta í þessum efnum. Hæstv. ráðherra hefur fengið á sig álit frá embættum um þrenns konar brot á lögum, á jafnréttislögum, á lögum um dómstóla og á stjórnsýslulögum. Málsvörn hæstv. ráðherra varðandi það að hann ákveður einhliða eftir á að gera hæfni á sviði Evrópuréttar að sérstöku andlagi þessarar ráðningar stenst náttúrlega engan veginn. Það að hann taki sér það vald að úrskurða án nokkurrar rannsóknar eða án nokkurrar umsóknar hver af umsækjendunum sé hæfastur á því sviði stenst ekki heldur. Það er alveg sama hvernig á málið er litið þótt hæstv. ráðherra reyni stanslaust að þræða á milli skerja, fyrst og fremst til að bjarga því sem bjargað verður hvað það snertir að hann hafi ekki með beinum hætti brotið lög, þá er embættisfærslan sem slík svo ófagleg og óvönduð að það hálfa væri nóg. Ef hæstv. ráðherra var þeirrar skoðunar að mikilvægast væri að styrkja Hæstarétt á sviði Evrópumála þá átti það auðvitað að liggja fyrir strax við auglýsinguna, svo maður tali ekki um þegar hæfni umsækjenda var metin og borin saman. Þá hefði umsagnaraðilinn, þ.e. Hæstiréttur, lagt sérstakt mat á hver umsækjendanna væri hæfastur á því sviði. Allt þetta vantar þannig að þessi spilaborg hæstv. dómsmrh. hrynur ofan í hausinn á honum líkt og gerist með aðra þessa dagana.

Hæstv. forseti. Í lögum um umboðsmann Alþingis segir um hlutverk hans: ,,Hlutverk umboðsmanns er að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögum þessum og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal hann gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og að hún fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti.`` Um þetta sagði hæstv. ráðherra að það væri síðan þeirra mat --- ,,okkar mat`` eins og hann sagði --- að meta hvort umboðsmaður Alþingis hefði forsendur fyrir niðurstöðu sinni. Hæstv. forseti. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar meta málin og framkvæma vilja sinn. Lög má sniðganga og láta óátalið með aðgerðaleysi að lögum sé ekki framfylgt. Lögum er líka framfylgt gagnvart sumum en öðrum ekki, eins og dæmin sanna. Hæstv. dómsmrh. viðurkennir í engu mistök sín og hikar ekki við að verja vafasamar embættisveitingar þótt ríkið geti orðið skaðabótaskylt vegna starfa hans. Ráðherra er ekki hafinn yfir lög og þar breytir engu hvort hann telur að menn hafi menntun í Evrópurétti og haldi að þeir hafi menntað sig í samkeppnisrétti. Valdhroki ráðherra er mikill, hann virðir ekki þjóð og þing. Semjum reglur sem falla að vilja mínum. Þannig vill dómsmrh. stjórna og gerir það. Það voru mikil mistök hjá þjóð vorri að kjósa þessa hæstv. ríkisstjórn, sem nú situr við völd, á síðastliðnu vori.

Frú forseti. Hæstv. dómsmrh. sagði að hér væri um pólitíska ábyrgð að ræða. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra og hann er í vondum málum í því samhengi. Við þingmenn vitum það, þjóðin veit það og ráðherrann veit það líka innst inni, þótt hann eigi erfitt með að viðurkenna það. Aðferðir hans og ákvarðanir við skipan hæstaréttardómara voru með þeim hætti að í raun velkist enginn í vafa um að Björn gerði rangt, gerði mistök, gekk á svig við jafnréttislög, gekk fram hjá hæfum umsækjendum og valdi samkvæmt geðþótta eða flokkspólitískum forsendum. Það er öllum ljóst. Máttlausar en um leið hrokafullar tilraunir hans, hér og annars staðar, til varnar gjörðum sínum, raunar misgjörðum, í kjölfarið voru máttlausar og sumpart broslegar. Þær gerðu að sumu leyti illa gjörð verri og voru í besta falli kattarþvottur. Umboðsmaður Alþingis, fræðimaður sem er virtur hér inni sem og meðal þjóðarinnar allrar, tók ráðherrann í kennslustund í lögfræði, stjórnsýslureglum og meðferð valds. Samt þrætir ráðherrann, mér liggur við að segja eins og sprúttsali sem gripinn er á vettvangi. Öllum sem fylgst hafa með eru málsatvik ljós. Þau er óþarfi að rekja hér að nýju. Ákvarðanir ráðherrans verða því miður ekki aftur teknar enda er það svo að nýr hæstaréttardómari, vafalaust ágætur maður sem ráðherrann skipaði og á ekki að gjalda þessa, er ekki sá seki í málinu heldur sá sem ákvörðunina tók, þessi maður hér, hæstv. ráðherra Björn Bjarnason. Hvað skal til bragðs taka? Best væri auðvitað að koma núverandi ríkisstjórn frá í hvelli. Næstbesti kosturinn er sá að ráðherrann sýni annars vegar iðrun, biðjist afsökunar, og hins vegar yfirbót og lofi því að taka saman höndum við þingheim við að gera bragarbót á og gjörbreyta verklagi við skipan hæstaréttardómara. Hann gaf það til kynna í ræðu sinni og það er fagnaðarefni að hann er loksins farinn að sjá ljósið. Að lokum þetta, frú forseti. Hæstv. ráðherra, ekki meir, ekki meir.

Frú forseti. Hér hafa þungir dómar fallið og menn verið sakaðir um að brjóta lög. Máli sínu til stuðnings vísa hv. þingmenn til nýlegs álits umboðsmanns Alþingis. Ég verð að segja að ég hef ýmislegt við niðurstöður umboðsmanns að athuga enda tel ég að í áliti sínu hafi umboðsmaður komist að niðurstöðu á grundvelli sjónarmiða sem ekki er að finna í settum landsrétti. Í áliti umboðsmanns er mikið lagt upp úr því að með lagabreytingu 1998 hafi áhrif Hæstaréttar á val dómara við réttinn verið aukin. Það hafi verið gert með því að útvíkka umsögn réttarins í að fjalla bæði um hæfi og hæfni umsækjenda og einnig því að ekki megi veita umsækjanda embætti ef í umsögn réttarins kemur fram það álit að hann fullnægi ekki skilyrðum dómstólalaga til að gegna embættinu í ljósi starfsferils síns og lögfræðilegrar þekkingar. Í því máli sem hér er til umræðu vill svo til að Hæstiréttur veitti umsögn samkvæmt lögunum og taldi alla umsækjendur uppfylla kröfur um hæfi og hæfni. Með þeim hætti hafði rétturinn öll þau auknu áhrif sem lögin kveða á um. Ég tel í besta falli undarlegt að umboðsmaður skuli nota þessa röksemd til að álykta sem svo að rétturinn eigi að hafa meiri áhrif á veitingu embætta við dóminn en felst í skýrum texta laganna. Það er sérkennilegt að telja brotið gegn rannsóknarreglu með því að leita ekki frekari gagna um þekkingu annarra umsækjenda á Evrópurétti fyrst ráðherra taldi þekkingu dómarans ráða úrslitum við veitingu embættisins. Virðist umboðsmaður m.a. gefa í skyn að ráðherra hefði borið að leita upplýsinga um þetta hjá umsækjendum sjálfum. Þetta fær ekki staðist. Hvergi í landslögum er að finna þá lagareglu sem styður það sjónarmið umboðsmanns að afla hefði þurft sérstakrar umsagnar Hæstaréttar um þýðingu þekkingar á Evrópurétti fyrst ráðherra vildi ganga út frá henni. Að mínu mati er enginn vafi á því að ráðherra uppfyllti í málinu lagaskyldu sína til að leita álits Hæstaréttar áður en hann veitti embættið. Hann braut því ekki lög heldur fór hann eftir þeim. Ég vil taka fram að ég tel að taka beri álitið til skoðunar en ítreka að niðurstaða umboðsmanns er með þeim annmarka að hún byggir á sjónarmiðum sem ekki er að finna í settum lögum.

Virðulegur forseti. Sú embættisgjörð dómsmrh. sem hann hefur reynt að verja á hinu háa Alþingi gerir tvennt: Annars vegar brýtur hún gegn jafnræðisreglum og hins vegar gegn jafnréttissjónarmiðum, þ.e. reglur bæði um jafnræði og jafnrétti eru brotnar í þessari embættisfærslu dómsmrh. Í sjálfu sér var málsvörn ráðherrans áðan ekki slæm. Það var allt í lagi með hana miðað við þá málsvörn sem við höfum heyrt frá þessum ágæta ráðherra hingað til. Í fyrsta lagi sagði ráðherrann, þegar hann skipaði í embættið á sínum tíma í einhvers konar bernskri óskammfeilni, leyfi ég mér að segja, við fjölmiðla að hann hefði byggt á málefnalegum sjónarmiðum og ákvörðun hans væri yfir gagnrýni hafin, virðulegur forseti. Auðvitað var þessi ákvörðun ekki yfir gagnrýni hafin frekar en nokkur önnur ákvörðun sem stjórnvöld taka ef út í það er farið. En núna kemur hann aftur fram í bernskri óskammfeilni á heimasíðu sinni og segir, með leyfi forseta, að álit umboðsmanns hafi ,,að geyma lögfræðilegar vangaveltur, sem eru til leiðbeiningar um framtíðina, án þess að umboðsmaður hnekki niðurstöðu minni ...`` Bíðum við, hvaða vald hefur umboðsmaður til þess að hnekkja niðurstöðu ráðherrans? Hvert er vald umboðsmanns til þess? Við höfum hlustað á málflutning stjórnarliða í þessu máli og hann einkennist af valdhroka og óskammfeilni. Hér hefur verið beitt geðþóttavaldi, ekki bara í þessu máli heldur í mörgum öðrum málum sem við höfum þurft að horfa upp á í þinginu og eigum eftir að horfa upp á á næstu dögum. Hvert sækja menn svo stuðning í þessum málum? Hvert sækja menn lögfræðilegan stuðning við það sem þeir eru að gera hérna? Í Jón Steinar Gunnlaugsson, leiðarahöfund Morgunblaðsins og Sigurð Kára Kristjánsson, þar er lögfræðilegi stuðningurinn.

Herra forseti. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar biðja gjarnan um meiri tíma til að kynna sér umfangsmikil plögg, helst nokkrar vikur. En eftir að hinn mikli doðrantur umboðsmanns Alþingis lá fyrir komu menn daginn eftir með stóra dóma um hæstv. dómsmrh. að honum fjarverandi, þótt að hann væri að koma heim frá útlöndum daginn eftir. Þá þurfti ekki að lesa. Þá þurfti ekkert að kynna sér. Þá var hægt að koma með stóra dóma og flenna þá yfir hæstv. dómsmrh. fjarstaddan. En því miður. Nú er liðinn þessi tími. Það er augljóst í mínum huga að þeir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem talað hafa hafa enn ekki lesið þetta álit og láta stóryrðin fjúka. Það er afar athyglisvert að það skuli gerast með þessum hætti. Hér er sérstaklega nefnt til sögunnar að hæstv. dómsmrh. hafi þurft að gera grein fyrir því fyrir fram, þegar hann liti yfir allar umsagnir og umsóknir, hvað mundi ráða niðurstöðu hans, hann yrði að gera ráð fyrir því fyrir fram og segja frá því fyrir fram. Bíddu, varð ekki Hæstiréttur að gera það fyrir fram við umsækjendur, að segja frá því að hann mundi aðallega leggja til grundvallar þekkingu á réttarfari? Gerði Hæstiréttur það? Eru menn að halda því fram að Hæstiréttur hafi brotið lög í þeim efnum? Hæstiréttur gerði það ekki. Síðan er sagt, af fákunnáttu, að hæstv. dómsmrh. hafi gefið skýringar eftir á. Út á hvað gengur stjórnsýslureglan? Stjórnsýslureglan gengur út á það að ef menn eru ekki ánægðir með niðurstöðu ráðherra, hver sem hann er, þá beri honum að gera grein fyrir því eftir á. Út á það gengur stjórnsýslureglan. Annaðhvort er þetta vísvitandi kjánaskapur sem hér kemur fram eða eitthvað sem kallað er bernsk óskammfeilni, sem ég veit ekki hvað er.

Herra forseti. Mér finnst málið versna jafnt og þétt eftir því sem fleiri reyna að hjálpast að í vörninni fyrir hæstv. dómsmrh. Ég bíð bara eftir því að sjálfur yfirvarnarstjóri, ,,fullback`` Einar K. Guðfinnsson, háttvirtur þingmaður komi í vörnina eins og oft vill bregða við þegar enginn annar fæst til þess. Þegar ríkisstjórnin er ber að fólskuverkum er oft enginn annar maður eftir í salnum sem leggst í vörnina en sá hv. þm. og hann á út af fyrir sig heiður skilinn fyrir þann kjark. Mér finnst með ólíkindum hvernig reynt er að hreyta ónotum á víxl í umboðsmann Alþingis og jafnvel í Hæstarétt. Það er jafnvel látið að því liggja að Hæstiréttur viti ekkert hvað hann er að gera þegar hann fjallar um hæfi umsækjenda. Það gleymdist hins vegar að hreyta í úrskurðarnefnd kærunefnd jafnréttismála. Ég bendi mönnum á að láta það ekki henda sig að gleyma því að hreyta ónotum í hana líka. Auðvitað eru allir ómögulegir sem gagnrýna embættisfærslu hæstv. dómsmrh. Björns Bjarnasonar og hans nánustu aðstandenda í ríkisstjórninni. Annars hefði, virðulegi forseti, verið fróðlegt að nota tímann til að ræða hvaða grundvallarbreytingar á að gera á þessu fyrirkomulagi. Það er bersýnilega ómögulegt að hafa þetta svona. Ég tel að tvennt þurfi að gera umfram allt annað til að koma þessum málum í skikkanlegt horf. Setja þarf á laggirnar óháða matsnefnd og reglurnar um hana yrðu þannig að það væri algerlega skýrt á hvaða forsendum beri að úrskurða um hæfi og bera saman umsækjendur. Það þarf að liggja fyrir fyrir fram og auðvitað á það að koma fram í auglýsingu þannig að allir viti að hverju þeir ganga þegar þeir sækja um. Sé ákveðið að styrkja réttinn á tilteknu sviði eða jafna hlut kynjanna ætti það að liggja fyrir. Síðan á tillaga ráðherra um dómara að hljóta staðfestingu Alþingis. Það verður að gera þá breytingu á til þess að því linni að Hæstiréttur liggi stanslaust undir þessum ófriði sem framganga stjórnvalda hefur búið honum á undanförnum missirum. Það gengur ekki að það sé logandi ófriður um málefni Hæstaréttar eða að menn séu að blanda honum inn í hluti eins og öryrkjamálið forðum og annað í þeim dúr.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. leggst svo lágt að ásaka mig, sem málshefjanda, um að hafa ekki kynnt mér málið. Ég treysti mér til að láta hæstv. forsrh. prófa mig í þessu áliti og fá hærri einkunn en hann fékk á lögfræðiprófi. Herra forseti. Það sem skiptir mestu máli er að menn læri af mistökum sínum. Ég verð að segja að ég met það við hæstv. dómsmrh. að hann segir þó að hann sé reiðubúinn til að skoða þær ábendingar sem umboðsmaður Alþingis setur fram. Þetta er allt annar Björn en var í fjölmiðlum um daginn og talaði um álit umboðsmanns eins og þar væri um ræða fræðilega vangaveltur júrista úti í bæ. Nú er hæstv. dómsmrh. að læra lexíuna og guð láti gott á vita. Við í Samf. erum þeirrar skoðunar að það eigi að breyta reglum og lögum um skipan hæstaréttardómara þannig að það verði ekki dómsmrh. heldur forsrh. hverju sinni sem tilnefnir og síðan komi sú tilnefning til umfjöllunar og staðfestingar á Alþingi þar sem tveir þriðju alþingismanna þurfa að staðfesta hana. Við teljum að með því takist það sem hæstv. dómsmrh. hefur ekki tekist, að skapa frið og sátt um Hæstarétt. Það skiptir miklu máli að hæstv. ráðherrar séu ekki stöðugt að draga hann inn í pólitískt skak eins og þeir hafa gert. Herra forseti. Ég verð að segja að ég er algerlega ósammála því þegar hæstv. ráðherra segir að hann hafi meira vit á því en Hæstiréttur hvers konar sérfræðiþekkingu réttinn skorti. Ég leyfi mér að vísa í álit umboðsmanns sem segir, með leyfi forseta, ,,að Hæstiréttur hafi betri yfirsýn og þekkingu á breytilegum þörfum réttarins á hverjum tíma heldur en ráðherra.`` Auðvitað er það þannig. Hins vegar kemur líka fram í áliti umboðsmanns að fyrir utan Evrópuréttinn verði hæstv. ráðherra líka á mistök við að rannsaka annað sem varðar sérþekkingu á réttarfari. Herra forseti. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi núna þegar hann fer til útlanda að taka álitið með sér og læra það utan að eins og ég. Svo skulum við sjá hvort við komumst ekki að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig eigi að breyta kerfinu.

Herra forseti. Ég veit ekki til hvers hv. þm. vísaði, með að ég væri að fara til útlanda. Ég er ekki að fara þangað en ég skal lesa álitið. Ég hef lesið það, kynnt mér það og sagt álit mitt á því. Ég tel hins vegar að ég muni gera það betur. Ég hef fullan hug á því að upplýsa þingheim og aðra um skoðun mína á þessu áliti og gera það á þann veg að það sé líka skiljanlegt fyrir aðra en lögfræðinga. Margt af því sem hér hefur verið sagt finnst mér bera keim af því að menn hafi ekki þá þekkingu sem þarf að hafa til að bera til að skilja hvað í álitinu felst. Varðandi það sjónarmið sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, um nauðsyn þess að það kæmi fram í auglýsingu eftir hvaða sérþekkingu menn væru að leita þegar auglýst væri eftir hæstaréttardómara, þá tel ég að það sé algert stílbrot þegar litið er til þess hvernig menn hafa auglýst slíkar stöður. Ég tel að auglýsa eigi á þann veg að sem flestir sæki um og ekki eigi að þrengja umsækjendahópinn svo með ströngum kröfum að aðeins fámennur hópur sæki um heldur eigi þetta að vera almenn auglýsing og síðan eigi menn að sjálfsögðu eftir á, á grundvelli stjórnsýslureglna að ráða menn úr hópnum og rökstyðja það málefnalega, eins og ég hef gert í þessu efni. Hitt er náttúrlega alveg fráleitt að ætla það, eins og ég vék að í máli mínu, að Hæstiréttur muni í svari til dómsmrh. viðurkenna að réttinn skorti sérþekkingu á einhverju sviði lögfræðinnar. Menn gera því skóna að skynsamlegt væri að leggja það á réttinn, fyrir utan það að leggja það á ráðherra eða hvern þann sem um ætti að spyrja, að spyrja réttinn: Er það svo með Hæstarétt að þekkingu skorti á þessu sviði lögfræðinnar innan Hæstaréttar? Hvernig búast menn við því að rétturinn geti brugðist við því á annan hátt en að segja að rétturinn ráði við öll svið lögfræðinnar og þurfi þess vegna ekki að spyrja hann slíkra spurninga. Ég held að rétturinn mundi taka það sem móðgun við sig ef leitað yrði til hans á þeim forsendum og gefið til kynna að ákveðna þekkingu skorti í réttinn. Hitt er annað mál, að þegar menn taka ákvarðanir um að veita embætti þá þurfa þeir að hafa málefnalegar forsendur fyrir ákvörðunum sínum og það hafði ég í þessu máli.

Herra forseti. Ég kem upp til að spyrjast aðeins fyrir um störf þingsins og framkvæmd á þessari utandagskrárumræðu sem hér fór fram. Það vakti sérstaka athygli mína að enginn framsóknarmaður tók þátt í umræðunni. Eins og lög gera ráð fyrir hefðu þeir getað sent tvo menn í umræðuna eins og aðrir þingflokkar. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort einhver mistök hafi átt sér stað og þeir hafi ekki komist að í þessari umræðu eða hvort þeir hafi einfaldlega ekki beðið um orðið.

Forseti getur upplýst að allir fengu að tala sem um það báðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta allshn. um frv. til laga um breytingu á útvarpslögum nr. 53/2000 og samkeppnislögum nr. 8/1993. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila sem taldir eru upp í nefndarálitinu, alls 45 einstaklinga sem komu fyrir nefndina fyrir hönd ýmissa hagsmunaaðila eða sem sérfræðingar. Nefndin sendi frumvarpið út til umsagnar til fjölmargra aðila sem ekki var ástæða til að telja alla upp í nefndarálitinu. Ég hygg að þeir hafi skipt tugum og alls hafi verið um hátt í 80 aðila að ræða. Svör bárust frá fjölmörgum aðilum og eru þeir taldir upp í þskj. 1618. Af því má sjá að yfir 20 aðilar brugðust við beiðni nefndarinnar. Ég sé ástæðu til þess að fara nákvæmlega yfir nefndarálitið því að í álitinu er farið allítarlega yfir helstu atriði sem deilt hefur verið um og hafa komið til umfjöllunar í tengslum við frv. sem hér liggur frammi. Markmið frumvarpsins er að sporna við því að samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum hamli gegn æskilegri fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlun og skapa þeim nauðsynlegt frelsi og sjálfstæði til að geta haft jákvæð áhrif og veitt stjórnvöldum og atvinnulífi heilbrigt aðhald í nútímalýðræðisríki. Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki í þágu stjórnarskrárvarins skoðana- og tjáningarfrelsis í landinu. Af því sprettur krafan um fjölbreytni í fjölmiðlun, þar á meðal eignarhaldi þeirra. Í niðurstöðu skýrslu sem liggur frumvarpi þessu til grundvallar kemur fram að veruleg samþjöppun hafi orðið á eignarhaldi fjölmiðla hér á landi og reyndar svo mikil að hún eigi sér fáar hliðstæður. Í frumvarpinu er á grundvelli þessarar niðurstöðu og með hliðsjón af tilmælum Evrópuráðsins um eflingu fjölmiðlafjölbreytni lagt til að leitast verði við að hafa æskileg áhrif á gerð og uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins með því að auka nokkuð við skilyrði fyrir því að geta fengið og haldið leyfi til að reka útvarp. Við val á þessari leið var m.a. haft í huga að beinar takmarkanir á eignarhaldi gætu á hinn bóginn falið í sér inngrip af því tagi sem stjórnarskrárvarin vernd eignarréttar og atvinnufrelsis reisir ákveðnar skorður við. Við meðferð málsins í nefndinni hefur verið fjallað um hvort frumvarpið samrýmist mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Einkum hafa þrenn stjórnskipulega varin mannréttindi verið nefnd til sögunnar: Eignar- og atvinnuréttindi skv. 72. gr., tjáningarfrelsi skv. 73. gr. og atvinnufrelsi skv. 75. gr. stjórnarskrárinnar. Að sínu leyti hefur um grundvöll sömu réttinda verið vísað til ákvæða 10. gr. og 1. gr. 1. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt lög nr. 62/1994. Atvinnufrelsi er verndað skv. 75. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 13. gr. stjórnarskipunarlaga, með þeim fyrirvara að því megi setja skorður með lögum þegar almannahagsmunir krefjast. Samkvæmt hefðbundnum sjónarmiðum í stjórnskipunarrétti er viðtekið að skýra þennan fyrirvara svo að hann veiti löggjafanum verulegt svigrúm til að meta hvaða almannahagsmunir koma til greina í þessu skyni. Það er mat meiri hlutans að vernd lýðræðislegrar umræðu og fjölbreytni hennar séu á meðal þeirra hagsmuna sem augljóst er að löggjafanum sé heimilt að leggja slíkum takmörkunum til grundvallar. Í þessu sambandi má rifja upp að löggjafinn hefur áður talið sig hafa rúmar heimildir til þess að setja heimildum til reksturs ljósvakamiðla skorður. Í því tilliti er skemmst að minnast afnáms einkaréttar ríkisins þar að lútandi. Hann var afnuminn með lögum árið 1986 án þess að nein stjórnskipuleg krafa lægi því til grundvallar. Í dómi Hæstaréttar frá 1987, sem birtur er í dómasafni réttarins frá því ári á bls. 748 og áfram, var stjórnskipulegt gildi eldri útvarpslaga staðfest og þar með rúmar heimildir löggjafans til að setja því veigamiklar skorður hverjum sé heimill rekstur ljósvakamiðla. Á þeim tíma sem liðinn er síðan hefur mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar verið breytt með stjórnarskipunarlögum, nr. 97/1995. Þær breytingar sem þá voru gerðar á atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar verða ekki taldar hafa falið í sér neina rýmkun á heimildum í þessu sambandi. Því stendur eftir sú ályktun meiri hlutans að ætla verði löggjafanum eðlilegt svigrúm til þess að bregðast við þeirri vá sem almannaheill stafar af óeðlilegri samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlamarkaði hér á landi. Meiri hlutinn telur á hinn bóginn standa veigameiri rök til að huga vel að því hvort ákvæði frumvarpsins kunni með einhverjum hætti að ganga á svig við fyrirmæli um tjáningarfrelsi í 73. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 11. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Svo sem fyrr getur hagaði lengst af þannig til að rekstur ljósvakamiðla var undirorpinn einkarétti ríkisins eða allt til ársins 1986. Á árinu 1987 gekk áðurnefndur dómur í Hæstarétti þar sem reyndi m.a. á það hvort umrætt fyrirkomulag eldri útvarpslaga bryti í bága við þágildandi tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Svo var ekki talið vera. Óumdeilt er að með 11. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 var tjáningarfrelsisákvæði 73. gr. stjórnarskrárinnar rýmkað frá því sem áður var. Ekki fæst þó séð að með stjórnarskrárbreytingunni hafi sérstaklega verið hugað að því að rýmka rétt til starfrækslu ljósvakamiðla. Í athugasemdum við 3. mgr. 11. gr. frumvarps þess er síðar varð að stjórnarskipunarlögum, nr. 97/1995, sagði m.a. svo um heimildir fyrir því að setja tjáningarfrelsi skorður, með leyfi forseta: ,,Með þessu er þó ekki fyllilega unnt að útiloka að tjáningarfrelsi geti sætt takmörkunum sem standi ekki fjarri mörkum ritskoðunar í fyrrnefndum skilningi. Þannig má benda á að í núgildandi lögum er mælt fyrir um að leyfi stjórnvalda þurfi til að hafa með höndum útsendingar í útvarpi eða sjónvarpi, en með áskilnaði í lögum um slíkt leyfi er á vissan hátt gert ráð fyrir að maður verði knúinn til að afla sér fyrir fram opinberrar heimildar til að mega tjá sig. Með réttu er þó ekki unnt að fella þetta undir tálmun á tjáningarfrelsi, sambærilega við ritskoðun, enda er ekki ætlast til að viðkomandi afli fyrir fram heimildar stjórnvalda til að mega láta tiltekin orð falla.`` Þá er það óumdeilt að gildandi stjórnarskrárákvæði gengur lengra í vernd tjáningarfrelsis en samsvarandi ákvæði í 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í 3. málsl. 1. mgr. þeirrar greinar er raunar sérstaklega tekið fram að tjáningarfrelsisvernd sáttmálans hindri ekki einstök ríki í því að gera útvarps- og sjónvarpsfyrirtækjum að starfa samkvæmt sérstöku leyfi. Í þessu sambandi má hafa í huga dóm Mannréttindadómstóls Evrópu frá 24. nóvember 1993 þar sem látið var reyna á einkarétt austurríska ríkisins til reksturs útvarps. Þar taldi dómstóllinn ríkiseinokun á útvarpsrekstri ekki útilokaða ef til þess stæðu málefnaleg rök. Á hinn bóginn væri ríkiseinokun mest íþyngjandi af öllum þeim leiðum sem fara mætti til þess að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun. Þau rök voru þó ekki talin vera fyrir hendi í því máli. Allt að einu má draga þá ályktun af þessu máli að stjórnvöldum verða viðurkenndar afar rúmar heimildir til þess að tryggja málefnaleg markmið um fjölbreytni í fjölmiðlun, þar á meðal heimildir til að takmarka þau réttindi sem tilvitnuðum ákvæðum stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu er að öðru jöfnu ætlað að vernda. Í þessu ljósi miðar fyrirliggjandi frumvarp sannarlega að því að bregðast við óæskilegri þróun á fjölmiðlamarkaði hér á landi. Þar hefur óumdeilanlega verið gríðarleg eignasamþjöppun sem til lengri tíma litið er líkleg til að grafa undan ákveðnum grundvallarstoðum lýðræðislegrar stjórnskipunar og skaða meginmarkmið lýðræðisþjóðfélags um fjölbreytni í fjölmiðlun, sbr. eindregnar niðurstöður þar að lútandi í skýrslu þeirri sem frumvarpið er byggt á. Ljóst þykir að hin mjög svo sérstaka og raunar einstaka eignasamþjöppun sem orðið hefur á fjölmiðlamarkaði hér á landi á tiltölulega skömmum tíma heimilar stjórnvöldum að grípa til þeim mun veigameiri aðgerða til þess að snúa þeirri öfugþróun við. Að öllu þessu virtu verður að ætla að það sé í fullu samræmi við þær stjórnskipunarhefðir sem hér hafa skapast að ætla löggjafanum ríflegt svigrúm til þess að meta til hversu viðamikils inngrips skuli koma. Sé enn vísað til þeirrar óvenjulegu eignasamþjöppunar sem hér hefur sannarlega orðið er það samdóma álit meiri hlutans að í fyrirliggjandi frumvarpi sé sannarlega ekki lengra gengið en þörf er á til þess að ná því yfirlýsta og málefnalega markmiði sem að er stefnt. Þá telur meiri hlutinn ástæðu til að benda sérstaklega á þá staðreynd að útvarpsleyfi hafa alltaf verið veitt tímabundið allt frá þeim grundvallarbreytingum sem gerðar voru með útvarpslögum, nr. 68/1985. Meiri hlutinn vísar því á bug að í þeirri tímabindingu felist ekki skýr takmörkun gagnvart þeim aðilum sem fengið hafa slíkum leyfum úthlutað. Engin efnisleg rök hafa verið færð fyrir því að þeir geti vænst þess að fá á ný úthlutað leyfi að óbreyttum lagaskilyrðum þegar eldra leyfi rennur út eða njóti með einhverjum hætti til þess lögvarins réttar. Að þessu athuguðu telur meiri hlutinn ekki vafa undirorpið að sú skipan sem frumvarpið gerir ráð fyrir, að ætla umsækjendum um útvarpsleyfi að undirgangast ný, breytt og eftir atvikum þrengri skilyrði um eignarhald eftir gildistöku laganna, fái að öllu leyti staðist þá vernd sem eignarréttarvörðum atvinnuréttindum er að öðru leyti búin af 72. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 10. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, sbr. og 1. gr. 1. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Með tilliti til þeirrar verndar sem 72. gr. stjórnarskrárinnar býr eignarréttindum þeirra aðila sem starfa samkvæmt gildandi útvarpsleyfum, þar með talið atvinnuréttindum þeirra, þykir eðlilegt að ætla þessum aðilum rúman aðlögunarfrest sem talið er eðlilegt að geti numið allt að tveimur árum. Þrátt fyrir þann ríflega aðlögunartíma sem frumvarpið gerir ráð fyrir þykir smæð fjölmiðlamarkaðar hér á landi og sérstakar aðstæður að öðru leyti ekki geta útilokað að umrædd breyting kunni að koma svo hart niður á einhverjum aðilum að þeir nái ekki að laga sig að breyttu lagaumhverfi á þessum tíma og bíði eftir atvikum af því fjárhagslegt tjón. Í því tilviki kann að koma til bótaskyldu íslenska ríkisins sem þá grundvallaðist beinlínis á fyrirmælum 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar en dómafordæmi eru fyrir því að almennar takmarkanir eignarréttar geti í einstaka tilviki komið svo harkalega niður á tilteknum aðilum að bótaskylda sé viðurkennd. Á slíkt getur þó aldrei reynt fyrr en að liðnum þeim tíma sem frumvarpið ætlar til aðlögunar, enda hafi aðilar þá gripið til allra eðlilegra ráðstafana til ráðstöfunar eignarhlut sem ekki er í samræmi við ákvæði laganna eða leitast við að takmarka tjón sitt eins og kostur er. Fram hafa komið sjónarmið um að frumvarpið kunni að stríða gegn skuldbindingum samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Af þessu tilefni telur meiri hlutinn ástæðu til að benda á að á vettvangi Evrópusambandsins hefur farið fram nokkur umræða um eignarhald á fjölmiðlum með tilliti til kröfunnar um fjölmiðlafjölbreytni. Í desember 1992 gaf framkvæmdastjórn sambandsins út skýrslu um fjölbreytni og eignarhald á fjölmiðlum og í framhaldi af því samdi framkvæmdastjórnin árið 1996 drög að tilskipun sem miðaði að því að samræma reglur á þessu sviði. Ekkert samkomulag varð hins vegar um þessi drög og samkvæmt upplýsingum sem meiri hlutinn hefur aflað bendir ekkert til þess að svo verði í nánustu framtíð. Engar sameiginlegar reglur gilda því um eignarhald á fjölmiðlum í Evrópusambandinu --- og þar með ekki á Evrópska efnahagssvæðinu heldur --- og ekki heldur reglur sem með beinum hætti takmarka svigrúm aðildarríkjanna til að binda útvarpsleyfi skilyrðum sem lúta að eignarhaldi á þeim fyrirtækjum sem slík leyfi má veita. Þessu til viðbótar er ástæða til að benda á að Evrópudómstóllinn hefur í nokkrum dómum vikið að álitaefnum um mörk tjáningarfrelsis og takmarkana á frelsi fjölmiðla. Dómstóllinn hefur m.a. tekið svo til orða, með leyfi forseta: ,,Dómurinn telur, í ljósi 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, að ríkir almannahagsmunir búi að baki kröfunni um fjölbreytni í hljóðvarpi og sjónvarpi sem réttlæti takmarkanir á fjórfrelsisreglunum. Ákvæði 10. gr. mannréttindasáttmálans tryggir þannig ekki aðeins rétt fjölmiðla heldur felur einnig í sér skyldu til að tryggja fjölbreytni skoðana og menningar í þágu virks lýðræðis og frelsi til upplýsinga fyrir alla. Fjölbreytni er þannig grundvallarregla í evrópskri fjölmiðlastefnu.`` Telja má víst að sömu sjónarmið verði lögð til grundvallar af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA og EFTA-dómstólsins komi álitaefni af þessu tagi til kasta þessara stofnana. Í öllum þessum dómum er byggt á því, og þá er vísað til dóma í nefndarálitinu, að aðildarríki hafi svigrúm til að setja starfsemi fjölmiðla takmarkanir út frá kröfunni um pólitíska og menningarlega fjölbreytni. Meiri hlutinn telur ekki ástæðu til að víkja hér að einstökum ákvæðum frumvarpsins að öðru leyti en því sem hér fer á eftir. Í 1. málsl. a-liðar 1. gr. frumvarpsins segir að óheimilt sé að veita fyrirtæki útvarpsleyfi sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur fjölmiðlarekstri. Auk þeirra skýringa sem gefnar eru í athugasemdum við frumvarpið leggur meiri hlutinn áherslu á að hér sé átt við það að útvarpsrekstur skuli vera yfirlýstur megintilgangur fyrirtækis sem leitar eftir slíku leyfi, en til viðmiðunar í því sambandi má hafa að meira en 50% af starfsemi og rekstri fyrirtækisins sé helgað útvarpsrekstri, hvort sem litið er til veltu, umfangs starfsemi eða annars. Jafnframt má í tilviki hlutafélaga taka mið af skráðum tilgangi þeirra, sbr. ákvæði hlutafélagalaga þar að lútandi. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali sem liggur frammi, þingskjali 1619. Ég ætla að fara yfir breytingartillögurnar sem eru í sex liðum: 1. Í fyrsta lagi er lagt til að skipan útvarpsréttarnefndar verði breytt á þann hátt að í stað þess að Alþingi kjósi sjö menn í nefndina verði hún skipuð þremur mönnum, sem ráðherra skipar, þar af meiri hlutann samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar. Eftir sem áður er þó gert ráð fyrir að nefndin verði sjálfstæð og óháð í störfum sínum og að ákvarðanir hennar feli í sér fullnaðarúrlausn mála innan stjórnsýslunnar, sbr. 6. mgr. 6. gr. útvarpslaga, nr. 53/2000. Samhliða því sem auknar kröfur eru gerðar til eftirlits af hálfu nefndarinnar er lagt til að allir nefndarmenn og varamenn þeirra skuli uppfylla sams konar kröfur og gerðar eru til starfsgengis héraðsdómara í því skyni að tryggja enn frekar hlutlægni í störfum nefndarinnar. 2. Í öðru lagi er lagt til að takmörkun við að veita fyrirtæki útvarpsleyfi sem er í eigu markaðsráðandi fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu í markaðsráðandi stöðu skuli aðeins taka til fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu sem veltir yfir tveimur milljörðum króna á ári, enda þykir einna helst ástæða til að takmarka heimildir markaðsráðandi fyrirtækja til að eiga hluti í fyrirtækjum í útvarpsrekstri ef saman fer töluverður fjárhagslegur styrkur og umsvif til viðbótar við hina markaðsráðandi stöðu. Þó er lagt til að þeim markaðsráðandi fyrirtækjum eða fyrirtækjasamstæðum sem takmörkunin tekur til sé heimiluð takmörkuð fjárfesting sem þó fari ekki yfir 5% af eign í fyrirtækinu. Telur meiri hlutinn að með þessum breytingum sé að fullu komið til móts við sjónarmið um meðalhóf við lagasetningu þessa. 3. Í þriðja lagi er lagt til að áréttað verði að takmörkun á því að sami aðili gefi út dagblað og sé í útvarpsrekstri taki berum orðum til þess ef umsækjandi um útvarpsleyfi er sjálfur útgefandi dagblaðs, jafnvel þótt takmörkun skv. 1. málsl. a-liðar 1. gr. ætti að leiða til sömu niðurstöðu. Þetta er fyrst og fremst til skýringar. 4. Í fjórða lagi er lagt til að hámarksfrestur sem útvarpsréttarnefnd getur veitt til að koma eignarhaldi eða öðrum skilyrðum í það horf að samrýmist ákvæðum laganna verði lengdur úr 60 dögum í 120 daga, m.a. til að gefa lánastofnunum tækifæri til að losa sig við hlut í fjölmiðlafyrirtæki sem þær komast yfir með því að leysa til sín veð ef viðkomandi lánastofnun kynni að teljast markaðsráðandi fyrirtæki á einhverju sviði í skilningi laganna. 5. Í fimmta lagi er lagt til að tekið verði upp ákvæði er heimilar útvarpsleyfishafa að krefjast úrskurðar viðskiptaráðherra um að eignarhlutur sem ekki er samrýmanlegur ákvæðum laganna að mati útvarpsréttarnefndar skuli seldur. Gangi salan ekki eftir innan mánaðar er jafnframt lagt til að viðskiptaráðherra skuli þá gera ráðstafanir til að fela óháðu verðbréfafyrirtæki að annast söluna. Hér er um að ræða sams konar fyrirkomulag og lög nr. 34/1991, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, gera ráð fyrir þegar fjárfestingar útlendinga í íslenskum atvinnurekstri fara í bága við ákvæði laganna. Þykir ákvæði af þessu tagi nauðsynlegt til að verjast því að óvinveittur aðili sem ekki uppfyllir skilyrði útvarpslaga kaupi sig inn í útvarpsfyrirtæki til þess eins að eyðileggja rekstrargrundvöll slíks fyrirtækis. Önnur tilvik mætti svo sem nefna sem bersýnilega mundu leiða til ósanngjarnrar niðurstöðu fyrir leyfishafann en ekki er ástæða til að gera tæmandi talningu á öllum þeim tilvikum, enda er það í sjálfu sér ómögulegt. Komi til þess að viðskiptaráðherra feli verðbréfafyrirtæki að annast söluna skal það fara með eignarhlutinn þar til sala hefur tekist. Skal verðbréfafyrirtækið gæta fjárhagslegra hagsmuna eiganda við þá sölumeðferð. Þegar verðbréfafyrirtækið hefur selt eignarhlutinn er eigandi hans bundinn við söluna. Meðan þessu fer fram er eðlilegt að útvarpsréttarnefnd fresti afturköllun leyfis. 6. Í sjötta lagi er lagt til að tekið verði upp sérstakt ákvæði um málsmeðferð samkeppnisyfirvalda þegar þau meta hvort fyrirtæki er í markaðsráðandi stöðu. Ljóst er að niðurstaða um þetta skiptir verulegu máli um heimildir viðkomandi fyrirtækis til að eignast hlut í fyrirtæki sem stundar útvarpsrekstur. Af þeim sökum er eðlilegt að fullkomið réttaröryggi sé tryggt, að rannsókn standist ýtrustu kröfur og andmælaréttar sé gætt, sem og möguleika til að fá um þetta endurskoðaða niðurstöðu fyrir óháðum og sérfróðum aðila á þessu sviði. Bent hefur verið á að aðlögunartíminn sem bráðabirgðaákvæði frumvarpsins gerir ráð fyrir nýtist ekki að fullu þeim sem hafa útvarpsleyfi sem renna út á þessum tíma á sama hátt og öðrum. Í þágu jafnræðis í þessu tilliti er lagt til að gildistaka frumvarpsins verði færð fram sem þessu nemur eða til 1. júní 2006. Í samræmi við þessa breytingu er efnisákvæði bráðabirgðaákvæðisins flutt í gildistökuákvæðið að breyttu breytanda. Þá leggur nefndin til að breytingar tæknilegs eðlis á ákvæðum 1. gr. frv. og til að skýra það nánar eru færðar inn í sérstakar málsgreinar það sem áður var tiltekið undir bókstafnum c og áfram í 1. gr. Ég hef farið yfir nefndarálitið og ítrekað þau sjónarmið sem liggja brtt. nefndarinnar til grundvallar. Ég tel og ítreka það að með þessum brtt. er í veigamiklum atriðum og að verulegu leyti komið til móts við þau sjónarmið sem fram komu á fundum nefndarinnar. Eins og ég gat um áðan hefur nefndin fundað með fjölmörgum aðilum, fengið til sín fjölda sérfræðinga sem bæði hafa komið sérfræðiskoðun sinni á framfæri við nefndina skriflega og á löngum fundum nefndarinnar. Eins og þingheimur veit hefur verið fundað stíft í nefndinni undanfarna daga.

Hæstv. forseti. Já, þá er þessi sögulega stund runnin upp þegar búið er að mæla fyrir þessu makalausa frv. ríkisstjórnarinnar sem sumir hafa gengið svo langt að kenna við fasisma. Ég ætla ekki að ganga svo langt í dag, virðulegi forseti, alls ekki. Mér leikur þó hugur á að vita hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni --- og ég vil fá skýr svör og enga útúrsnúninga: Hvernig stendur á því að svona ofboðslega mikið lá á því að mæla fyrir frv. í dag? Af hverju gátum við ekki beðið til haustsins? Enn og aftur, hv. þingmaður, ég bið um skýr svör og enga útúrsnúninga. Það kemur t.d. greinilega fram í ágætu nefndaráliti minni hluta allshn. sem var verið að dreifa að það er búið að hrauna yfir allt og alla til að reyna að koma þessu á dagskrá í dag. Enn og aftur bið ég um skýr svör: Af hverju lá svona mikið á?

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að frv. til grundvallar liggur skýrsla sem unnin var af sérfræðingum og höfðu þeir verið við störf í marga mánuði áður en sérfræðigreinargerð þeirra kom fram.  
             Hér á þinginu hefur gefist tækifæri til að ræða niðurstöðu nefndarinnar en það er meginniðurstaða nefndarinnar að hér á landi sé komin upp afar óæskileg staða í fjölmiðlun, þ.e. að hér hafi átt sér stað meiri eignasamþjöppun en menn þekkja annars staðar og það er mat nefndarinnar að við þessu þurfi að bregðast. Nú þurfa menn að fara að taka pólitíska afstöðu í þessu máli og hætta að tala um málsmeðferðina. Það er kominn tími til að menn fari að taka afstöðu til þess hvort þeir ætli að bregðast við þessari stöðu eða ekki. 
            

Hæstv. forseti. Það er með ólíkindum að hlusta á þetta. Enginn hefur skorast undan því að taka afstöðu í þessu máli, enginn. Enginn í stjórnarandstöðunni hefur skorast undan því. Allir í stjórnarandstöðunni hafa talað um að þessa hluti þurfi að skoða. Við höfum bara líka mælst til þess að við fáum góðan tíma. Það er alveg rétt sem hv. þm. bendir á, fyrir liggur vönduð og ítarleg skýrsla, menn hafa verið sammála um það. Sú skýrsla gefur einmitt tilefni til að þessi mál verði rædd á málefnalegan hátt og að ekkert verði gert nema að vel ígrunduðu máli. Því miður er allt of margt sem bendir til þess að hér sé verið að fara fram með handvömm og fautaskap sem sennilega mun leiða til þess að ríkið verður skaðabótaskylt svo nemur hundruðum milljónum króna. Hér verður framið stórslys í sal hins háa Alþingis innan örfárra daga og það er ólíðandi.

Herra forseti. Ég harma það að eftir framsögu mína þar sem ég fór ítarlega yfir þau sjónarmið sem liggja brtt. nefndarinnar til grundvallar komist þingmaðurinn að þeirri niðurstöðu að hér sé um handvömm að ræða. Ég tel einmitt að í nefndarálitinu sé farið ítarlega og nákvæmlega yfir öll þau atriði sem haft hefur verið á orði að þurfi að koma til skoðunar í tilefni af þessu frumvarpi, hvert og eitt einasta þeirra. Ég hins vegar sakna þess þegar hann kemur hér upp í tilefni af þessu stóra máli að hann skuli ekki með nokkrum hætti tjá sig um eitt einasta efnisatriði málsins. Ég ætla að vona að hann bæti úr því síðar í umræðunni í dag. 
            

Hæstv. forseti. Ein af brtt. nefndarinnar veldur mér heilabrotum, sú sem er um það að undanþegin frá þessu ákvæði um markaðsráðandi fyrirtæki verði þau fyrirtæki sem velta undir tveimur milljörðum. Það er fortakslaust sagt hér í lagatextanum: ,,Telja skal með veltu móður- og dótturfélaga, fyrirtækja innan sömu fyrirtækjasamstæðu og fyrirtækja sem aðilar samrunans hafa bein eða óbein yfirráð yfir.`` --- Þetta þýðir að mínu viti að fyrirtæki sem á 25% í fjölmiðlafyrirtæki getur ekki átt meira en sem svarar veltu sinni plús veltu fjölmiðlafyrirtækisins. Þetta mundi þýða ef við værum að tala um Norðurljós að fyrirtæki sem væri með 600 millj. kr. veltu væri búið að sprengja þennan tveggja milljarða kr. skala sem nefndin kom sér upp. Ég spyr: Var þetta skoðað?

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að þegar umsækjandi um útvarpsleyfið leggur fram umsóknina og er að láta kanna það hvort hann uppfylli skilyrðið ætti hann ekki að vera orðinn eigandi að eignarhlutnum. Að sjálfsögðu lít ég svo á að útvarpsréttarnefnd muni ekki horfa til veltu þess fyrirtækis sem í hlut á, þ.e. fjölmiðlafyrirtækis sem um er að ræða. Það væri fráleitt að leiða þá ályktun af ákvæðinu að mínu áliti.

Hæstv. forseti. Ég tel þetta fáránlega skýringu. Ég held að það komi bara ekki til mála ef menn setja reglu af þessu tagi að þeir hugsi hana út frá því að fyrirtæki sem hefur keypt í fjölmiðlafyrirtæki og fer svo upp fyrir þessa tveggja milljarða kr. veltu sem um er að ræða geti haldið áfram útvarpsleyfinu. Á það bara að vera í upphafi, svo er allt í plati í framhaldinu? Hvað eru menn eiginlega að hugsa? Lágu menn ekki nógu lengi yfir þessu, eða hvað?

Herra forseti. Ég held að það færi hv. þingmanni betur að huga aðeins að því hver tilgangur laganna sé. Hver er tilgangur reglunnar sem hér er verið að setja?  
            

Herra forseti. Ég vil ítreka spurninguna: Hvað lá á? Mér finnst það ekki hafa komið fram í þessari umræðu. Ég er ekki einn um það. Mér hafa borist fjölmörg tölvuskeyti bara í morgun frá starfsfólki Norðurljósa. Hvað lá á? Hv. þm. Bjarni Benediktsson talar um vá, lýðræðislega vá sem stafar af þessari samþjöppun. Ég hef ekki orðið var við hana. Að vísu hef ég lesið um hana. Ég hef lesið um hana í vefriti hæstv. dómsmrh. og heyrt af henni í orðum hæstv. forsrh. en ég vil fá nákvæmlega útskýrt hvaða vá um er að ræða. Ég óska eftir því að hv. þingmaður gefi hér greinargóð svör um það vegna þess að margir bíða eftir þeim svörum.

Herra forseti. Staðan á íslenska fjölmiðlamarkaðnum er ítrekuð í greinargerð þeirri sem liggur frv. til grundvallar. Þar er m.a. komist að eftirfarandi niðurstöðu, með leyfi forseta: ,,Það er því skoðun nefndarinnar að af framangreindum viðhorfum Evrópuráðsins og almennum viðhorfum um vernd pólitískrar og menningarlegrar fjölbreytni leiði, að það hljóti að teljast afar æskilegt að löggjafinn bregðist við þessu með lagasetningu, einkum þannig að settar verði reglur sem miði að því að hamla gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar...`` Hvað telur þingmaðurinn að hefði verið eðlilegt að bíða í mörg ár eftir því að bregðast við þessum tilmælum nefndarinnar? Ég tel og ítreka það sem ég sagði áðan að til grundvallar þessu frv. liggur bæði ítarleg greinargerð og vönduð vinna í nefndinni. Það hefur verið kallað eftir öllum þeim sjónarmiðum sem við eiga um þetta mál, þeim hefur verið mætt með brtt. og það er búið að gera grein fyrir þeim í nefndarálitinu. Á málinu þarf að taka og menn þurfa að gera það af alvöru og festu en ekki með því að klóra sér í hausnum og hugsa sig um í mörg ár.

Herra forseti. Ég fékk ekki upp úr hv. þingmanni hver váin væri. Það er enginn að tala um að bíða í nokkur ár. Við hefðum talið í stjórnarandstöðunni að það væri rétt að bíða í a.m.k. tvær vikur. Það hafa komið fram eins og hann taldi upp hér, hv. þm. Bjarni Benediktsson, alvarlegar athugasemdir við frv., að það bryti mögulega í bága við stjórnarskrána og við Evrópureglur. Finnst honum það léttvægt? Honum fannst það ekki á föstudaginn á fundi í nefndinni. Þá taldi hann rétt að hringja í og jafnvel spyrja þann sem hann starfaði í umboði fyrir í nefndinni. Ég óska þess að hv. þingmaður svari því hvort hann starfi hér í umboði þjóðarinnar eða eingöngu í umboði hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar.

Herra forseti. Þá er það komið fram hjá hv. þingmanni að öll lætin eru út af því að ekki var beðið í tvær vikur enn. Orð hans verða ekki skilin á annan veg en að við hefðum átt að bíða í tvær vikur í viðbót. 

Herra forseti. Ég held að stjórnarmeirihlutinn ætti að fara varlega í að stæra sig af vönduðum vinnubrögðum. Hv. þm. Bjarni Benediktsson er ábyrgur fyrir þeim vinnubrögðum sem voru viðhöfð í allshn. og við erum að gagnrýna þau. Ég get ekki skilið hvernig hv. þm. Bjarni Benediktsson getur séð það sem góð vinnubrögð að gefa umsagnaraðilum tvo daga, afgreiða málið sama dag og sérfræðingar í stjórnskipunarrétti mæta fyrir nefndina o.s.frv. Niðurstaðan verður slæmt mál. Ég skil það ekki og mig langar að beina spurningu til hv. þm. Bjarna Benediktssonar: Af hverju hafnaði meiri hlutinn, bæði Framsfl. og Sjálfstfl., þeirri ósk stjórnarandstöðunnar að leitað yrði lögfræðiálits hjá óvilhöllum einstaklingum og stofnunum úti í bæ? Af hverju var því hafnað? Hvernig gat það bætt málið að keyra það í gegnum nefndina á einni viku? Núverandi ríkisstjórn hefur fengið dóm eftir dóm í hausinn vegna stjórnarskrárbrota. Það fer að verða svolítið þreytt að vísa í hvert skipti í einkunn Davíðs Oddssonar í lögfræðinni. Það hefur sýnt sig að það er vitagagnslaust. Ég vil fá skýr svör við því hvernig þessar ákvarðanir sem hv. þm., formaður allshn., reynir að réttlæta gátu bætt málið.

Herra forseti. Allshn. fékk á sinn fund, að ég hygg, 21 lögfræðing. Að vísu komu ekki allir fyrir nefndina sem sérfræðingar en fjölmargir aðilar komu fyrir hana sem slíkir. Einkum vorum við að funda með aðilum sem voru komnir til nefndarinnar til þess að taka á þeim lögfræðilegu álitaefnum sem við fjöllum um í nefndarálitinu. 
            

Allir á móti því.

Það er með öllu óþolandi að sitja undir því að þeir sem eru á móti frv. haldi því fram að allir sérfræðingar sem komu á fund nefndarinnar hafi fullyrt eitt eða annað. 

... Jón Steinar ...

Það komu fram sjónarmið um að einstök atriði í frv. kynnu að stangast á við eitt eða annað í stjórnarskrá, mannréttindasáttmálanum eða evrópskum reglum 

Herra forseti. Undantekningarlítið sögðu þeir lögfræðisérfræðingar sem komu fyrir allshn. að þetta frv. færi hugsanlega í bága bæði við stjórnarskrá og EES-samninginn. Meira að segja formaður fjölmiðlanefndarinnar, Davíð Þór Björgvinsson sagði fyrir framan nefndina að þetta frv. gengi lengra en skýrslan sem hann stóð fyrir. Svona endurskoðun tók fjögur á í Noregi, fjögur ár. Hér tökum við í þetta, hvað --- fjórtán daga? Mig langar að nýta tækifærið í seinni hluta andsvars míns til að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson: Að hvaða leyti er þetta frv. viðbrögð við fréttaflutningi? Hvernig er hægt að skilja orð hæstv. félmrh.? Hann kemur upp í pontu, veifar blöðum og segir að þetta þurfi að stöðva. Hæstv. forsrh. kemur líka og talar um stríðsfyrirsagnir og bendir á að það nægi að líta á blöðin til að fá sannanir fyrir því að svona frv. þurfi. Að hvaða leyti tengist þetta tilgangi þessa frv.? Spyr sá sem ekki veit.

Herra forseti. Frv. tengist að engu leyti þeim atriðum sem hv. þm. vísar til, ekki með nokkru móti. Ég hygg að þeir sem gefa sér tíma til að fara yfir skýrsluna, í fyrsta lagi, og skoða þá umræðu sem þar kemur fram, þar sem öllum hliðum á þessum málum er velt fram og til baka, staðan í öðrum löndum skoðuð, farið yfir það hvaða úrræði koma til álita til að bregðast við þeirri stöðu sem allir stjórnmálaflokkar sem hér sitja eru sammála um að þurfi að bregðast við, verði einhvers vísari. Farið er yfir úrræðin sem koma til álita. Frv. rúmast innan þeirra tillagna sem nefndarmenn benda á,  
            

Hæstv. forseti. Við upphaf þingfundar í dag fórum við hv. þm. Mörður Árnason sem erum fulltrúar í menntmn. fyrir hönd Samf. þess á leit við forseta þingsins og formann menntmn. að nefndin yrði þegar kölluð saman til að vinna að áliti sínu um frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Nefndin kom í fyrsta sinn saman í gær þar sem henni var tilkynnt að óskað hefði verið eftir áliti frá allshn. um frv. frá nefndinni. Nefndin hefur ekki enn komið saman, hæstv. forseti, til að vinna að frv. eða fjalla um þann ...

Forseti verður að vekja athygli hv. þingmanns á því að þetta lýtur ekki að fundarstjórn forseta á þessum fundi, heldur að störfum þingsins.

Jú, ég ætla að óska eftir því að forseti kalli til formann nefndarinnar og að hann kalli nefndina þegar í stað saman þannig að hún geti farið að vinna að áliti sínu svo að hún geti skilað því og komið því að frv.

Forseti hefur hlýtt á þessa ósk hv. þingmanns en vill vekja athygli þingmanna á því að til er hér liður sem heitir störf þingsins og ber að taka upp í upphafi hvers fundar. Hér er annar liður sem um ræðir og lýtur að fundarstjórn forseta og tekur til annarra þátta. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns og annarra hv. þingmanna á því. Er það ekki ljóst?

Ég þakka þá ábendingu, virðulegi forseti, og ítreka að ég er að ræða hérna um fundarstjórn forseta þar sem ég óska eftir því að ...

Er henni ábótavant í einhverju?

Nei, ég er að beina þeim tilmælum til forseta að hann kalli til formann menntmn. ...

Forseti hefur þegar hlýtt á þessa ósk.

Þá er henni komið til skila.

Virðulegur forseti. Það vekur óneitanlega athygli mína að sá sem mælti fyrir frv. við 1. umr., hæstv. forsrh., er ekki viðstaddur og óska ég eftir því við hæstv. forseta að hann kalli eftir því að hæstv. forsrh. verði viðstaddur umræðuna. Ég tel að hann hefði gott af því að hlýða á þá umræðu sem hér fer fram.

Forseti mun þegar beita sér fyrir því að hæstv. forsrh. fái að vita af þeirri ósk að viðveru hans sé óskað.

Takk fyrir. Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta hv. allshn. en að áliti þessu standa auk mín hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Sigurjón Þórðarson. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hún samþykk þessu nefndaráliti. Minni hlutinn leggur fram þá tillögu að málinu verði vísað frá eins og nánar verður greint frá síðar. Rökstyður minni hluti þá niðurstöðu sína með því að bæði efni og formi þessa frv. sé svo ábótavant að málið sé ótækt til afgreiðslu í þinginu. Það hefur fengið ótrúlega flýtimeðferð og ég vil í upphafi máls míns lýsa yfir vanþóknun minni á þeim vinnubrögðum sem meiri hluti beitti í hv. allshn. Því miður hefur hæstv. forseti Alþingis ekki þann metnað til að bera fyrir hönd hins háa Alþingis að hann sjái ástæðu til þess að stöðva þann yfirgang sem meiri hlutinn hefur sýnt í þessu máli, yfirgang sem bitnar ekki aðeins á þinginu heldur á þjóðinni allri og þeim fjölmörgu aðilum sem eiga hlut að máli, hvort sem við erum þar að fjalla um fjölmiðlafyrirtækin sjálf eða þau mörgu hundruð starfsmanna sem búa við óvissu varðandi framtíð sína og störf sín. Við meðferð hv. allshn. komu fram athugasemdir sem fela í sér alvarleg álitamál um það hvort frv. standist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og var þar einkum vísað til mannréttindaákvæða, atvinnufrelsis, tjáningarfrelsis, eignarréttarákvæðisins og jafnræðisreglu. Frv. felur í sér alvarlega íhlutun í fjölmiðlamarkaðinn. Það gengur mun lengra en nauðsynlegt er í lýðræðissamfélagi og brýtur því í bága við meðalhófsreglu íslenskra laga. Frv. gæti reynst samkeppnishamlandi í stað þess að tryggja samkeppni og dregið er úr aðgengi fjölmiðlafyrirtækja að fjármagni og nýrra aðila að markaðnum. Frv. virðist beint gegn einni tiltekinni sjónvarpsstöð þrátt fyrir að orðalag þess sé klætt í almennan búning. Minni hlutinn gerir auk þeirra efnisatriða sem hér hafa verið nefnd alvarlegar athugasemdir við meðferð málsins en þar hefur ekki verið litið til skuldbindinga Íslands samkvæmt EES-samningnum, einkum reglna um staðfesturétt, þjónustufrelsi, fjármagnsflutninga og reglna um lögfræðilega vissu og bann við afturvirkni. Ekki hefur verið tekið tillit til mannréttindasáttmála Evrópu eða samnings SÞ um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Ekki hefur verið gefið svigrúm fyrir efh.- og viðskn. Alþingis og menntmn. til að ljúka athugun sinni á málinu samkvæmt beiðni allshn. og ekki hefur verið gefinn nægilegur tími fyrir umsagnaraðila til að senda nefndinni umsagnir um málið. Engin heildarskoðun hefur farið fram á heildarumhverfi fjölmiðlunar og dreifingu sjónvarps- og útvarpsefnis eða áhrifum frv. á rekstrarumhverfi starfandi fjölmiðla. Ekkert mat hefur farið fram á því hvort og þá hvernig frv. getur náð uppgefnu markmiði sínu, þ.e. að auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Sterk rök hafa komið fram um hið öndverða, þ.e. verði það að lögum muni draga úr fjármagni til innlendrar dagskrárgerðar sem getur haft neikvæð áhrif á íslenska menningu og fjölbreytni í fjölmiðlum. Ekki hefur komið fram nægilegur rökstuðningur um nauðsyn þess að breyta lögum í þá veru sem frv. gerir ráð fyrir þrátt fyrir að ljóst sé að það muni hafa í för með sér verulega íþyngjandi áhrif á fyrirtæki og einstaklinga. Ekki hefur gefist tóm til að ræða efni og áhrif brtt. sem meiri hlutinn lagði fram eða verið gefinn kostur á að leita umsagna um þær. Örskammur umsagnarfrestur og óhófleg áhersla meiri hlutans á flýtimeðferð málsins í nefndinni hefur falið í sér óvirðingu gagnvart þingi og þjóð og komið í veg fyrir lýðræðislega umræðu í þjóðfélaginu. Breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram af hálfu meiri hluta allshn. eyða ekki þeirri óvissu sem ríkir um fram komin álitamál. Hæstv. forseti. Ég vil víkja nokkrum orðum að málsmeðferðinni. Hinn 19. desember sl. skipaði hæstv. menntamálaráðherra nefnd til að kanna hvort tilefni væri til að setja sérstaka löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum. Nefndin skyldi skila ráðherra skýrslu 1. mars 2004 en skýrslugerðin dróst fram í apríl enda kom í ljós að málið var gríðarlega umfangsmikið. Skýrslu nefndarinnar var beðið með nokkurri eftirvæntingu en þegar hún var tilbúin í byrjun apríl var hún ekki gerð opinber --- ég vek athygli á því að við erum að fjalla um umhverfi fjölmiðla, sjálft tjáningarfrelsið --- og henni var haldið leyndri fyrir Alþingi í tvær vikur. Skýrslan var fyrst gerð opinber samhliða því að forsætisráðherra lagði fram frumvarp til laga um breytingu á útvarpslögum og samkeppnislögum þann 28. apríl sl. Strax á þessu stigi málsins gera meiri hlutinn og ríkisstjórnin alvarleg mistök í málsmeðferðinni. Í stað þess að gefa kost á því að skýrsla fjölmiðlanefndarinnar og þær fjölmörgu tillögur sem þar eru reifaðar fengju ítarlega umfjöllun í samfélaginu kaus ríkisstjórnin að leggja fram tilbúið frv. samhliða skýrslunni. Öll athygli hefur síðan beinst að því óvandaða frv. sem ríkisstjórnin hafði með fljótaskrift samið í stað þess að skoða aðra kosti sem fjölmiðlanefndin leggur til og ríkisstjórnin til að mynda kýs að gera ekki að umtalsefni í frv. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, af því að hv. formaður allshn., hv. þm. Bjarni Benediktsson, vísar ætíð í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar til rökstuðnings frv. að ekki er hægt að rökstyðja efni frv. að öllu leyti með þeirri skýrslu, einfaldlega vegna þess að ríkisstjórnin kýs að taka einn tiltekinn punkt út úr skýrslu fjölmiðlanefndarinnar og fara með hann eins og henni sýnist. Það er óhæfa, virðulegur forseti, af ríkisstjórninni að nota síðan rökstuðning fjölmiðlanefndarinnar, sem leggur fram fjölmargar og breytilegar tillögur á sitt borð, fyrir þeim óskapnaði sem þetta frv. er. Ég ítreka líka það sem kom fram í máli höfunda fjölmiðlanefndarinnar sjálfrar þegar þeir komu fyrir nefndina. Þeir lýstu því yfir að þeir hefðu talið eðlilegt að skýrslan hefði fengið meiri umfjöllun áður en frv. var birt og byggt á henni. Þeir lýstu því líka yfir sem hafði verið haldið fram í umræðunni að frv. gengi lengra en skýrslan í ýmsum efnum. Ég ítreka það, virðulegur forseti, að ríkisstjórnin verður að gjöra svo vel að rökstyðja þetta frv. með sínum orðum í greinargerð. Það hefur henni ekki tekist og hafa komið fram alvarlegar athugasemdir um þann þátt, m.a. hjá prófessorum í stjórnskipunarrétti. Fyrsta umræða um málið fór fram í þinginu þann 3. maí og var málinu vísað til allshn. daginn eftir. Samkvæmt venju var málið sent til umsagnar fjölmargra aðila en frestur var nánast enginn. Svo mikið lá á, virðulegur forseti, og enn hafa ekki komið fram svör við því af hverju þessi ósköp hafi legið á. Hvað er það annað en mannorð ríkisstjórnarinnar sem kallar á að þetta frv. fái ekki meira pláss í umræðunni í þjóðfélaginu í dag? Það er ekkert annað, virðulegi forseti. Ríkisstjórnin gerir sér fulla grein fyrir því að frv. þolir ekki dagsljós umræðunnar deginum lengur. Það skal klárast hér og afgreitt á sem allra mestum hraða. Umsagnaraðilum voru gefnir tæpir tveir sólarhringar til að gefa umsögn, virðulegur forseti. Þetta er dónaskapur við fólk sem er beðið um að koma og tjá sig um jafnviðamikið frv. Þótt það feli ekki í sér mörg ákvæði er það viðamikið og hefur mikil áhrif. Þetta er dónaskapur,virðulegur forseti. Nefndinni bárust um 30 umsagnir og erindi um málið en fram kom í mörgum þeirra að umsagnaraðilar töldu sig ekki geta tekið efnislega afstöðu til þess með svo skömmum fyrirvara, og láir þeim enginn, málið er flókið og skýrsla fjölmiðlanefndarinnar sem fylgdi frv. er ein og sér 100 síður sem sífellt er verið að vísa í í umræðunni. Nefndin kallaði fyrir sig fjölmarga sérfræðinga og hagsmunaaðila til að ræða efni frv. Vöruðu þeir nánast allir við því, virðulegur forseti --- ég ítreka þetta og það er nokkuð sem hv. þm. og formaður allshn., Bjarni Benediktsson, verður að horfast í augu við og er skjalfest í gögnum nefndarinnar --- sérfræðingarnir á sviði lögfræði, að Alþingi lögfesti frv. Flestir umsagnaraðilar töldu verulegar líkur á að þetta bryti í bága við stjórnarskrá lýðveldisins, grundvallarreglur EES-samningsins og þjóðréttarskuldbindingar Íslands, m.a. ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi. Virðulegur forseti. Það var einmitt af þessum sökum, af þessu gefna tilefni, sem minni hlutinn í nefndinni fór fram á það, formlega, að aflað yrði lögfræðilegra álitsgerða frá Lagastofnun Háskóla Íslands og Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík til að hægt yrði að fá hlutlægt mat á þær alvarlegu athugasemdir sem fram voru komnar. Hæstv. forseti. Hver og einn einasti nefndarmaður í meiri hlutanum, allir með tölu, hv. þm. meiri hlutans í allshn., hafnaði því að ástæða væri til að leita álits þessara óvilhöllu aðila. Síðan var málið keyrt áfram með hraði þrátt fyrir þau varnaðarorð sem fjölmargir sérfræðingar í stjórnskipunarrétti og Evrópurétti höfðu uppi. Virðulegur forseti. Með fullri virðingu fyrir lögfræðikunnáttu þeirra hv. þm. meiri hlutans sem sitja í allshn. þingsins er það algjör vanvirða við stjórnarskrá lýðveldisins og við þann eiðstaf sem þingmenn hafa unnið gagnvart stjórnarskránni að svona alvarlegar athugasemdir skuli koma fram frá nánast öllum þeim sérfróðu á sviði stjórnskipunarréttar sem komu fyrir nefndina og meiri hlutinn ákveði í einhvers konar hálfkæringi að hann einn viti best, hann skuli bara leggja mat á þetta sjálfur. Þetta gengur ekki, virðulegur forseti, og ég minnist þess ekki áður að hafa fylgst með meðferð frv. í þinginu sem hefur fengið jafnmargar athugasemdir og alvarlegar athugasemdir um að það brjóti hugsanlega gegn stjórnarskrá og ekki einu sinni sé leitað eftir áliti óvilhallra aðila þar um. Ég fordæmi þessi vinnubrögð, virðulegur forseti. Nefndin fékk síðan eina viku, eða vart eina viku, til að fara yfir málið og ég kalla enn og aftur eftir ástæðunni fyrir þessum mikla flýti. Þau einu rök sem ég hef heyrt hv. stjórnarliða hafa í frammi eru þau að með þessu sé verið að sýna starfsmönnum Norðurljósa og fyrirtækinu sjálfu tillitssemi, best sé að þetta gangi í gegn sem fyrst þannig að menn viti rétt sinn. Ég vil vekja athygli á því, virðulegur forseti, að nú hefur verið gert ráð fyrir því að gildistaka frv. sé ekki fyrr en eftir tvö ár og ég hlýt að spyrja enn: Hver eru rökin fyrir því að keyra þetta mál áfram? Starfsmenn Norðurljósa hafa ekki kallað eftir þessu frv. Þeir hafa ekki kallað eftir þeirri flýtimeðferð sem hér er höfð á málinu og ekki heldur forsvarsmenn fyrirtækisins. Það er fyrirsláttur af hálfu ríkisstjórnarinnar að nefna þetta til sögunnar. Það er líka einsdæmi að mínu mati í sögu þessa þings, virðulegur forseti, að fagnefnd vísi máli til annarrar nefndar til umsagnar en liggi svo mikið á að klára málið frá nefndinni að ekki reynist hægt að bíða eftir áliti þessara nefnda. Enn er staðan sú að tvær nefndir þingsins eru formlega með málið á dagskrá sinni, efh.- og viðskn. og menntmn. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég held að slík vinnubrögð hljóti að vera einsdæmi í sögu Alþingis og ef eitthvað hefði mátt vera, virðulegi forseti, hefði kannski verið eðlilegt að t.d. samgn. þingsins, sem á að sjá um fjarskiptamál á Alþingi, hefði líka fengið málið til umsagnar. Fram komu fjölmörg álitaefni sem varða fjarskiptamarkaðinn sem ekki er tekið tillit til í frv. Virðulegi forseti. Eitt af því sem minni hlutinn nefnir til sögunnar og telur neikvætt í þessu frv. er hversu sértækt gildissvið þess er. Íslenskur markaður er mjög lítill sem hefur í för með sér ákveðnar takmarkanir fyrir rekstrarumhverfi fyrirtækjanna í landinu. Rekstrarafkoma fyrirtækja í fjölmiðlum hefur með örfáum undantekningum verið óviðunandi, hvort sem litið er til ljósvakamiðla eða prentmiðla. Til að unnt sé að framleiða innlent dagskrárefni og halda uppi öflugum fréttaflutningi er fjölmiðlum nauðsynlegt að hafa trausta fjárhagslega bakhjarla. Hingað til hafa þeir ekki verið á hverju strái. Verði frv. að lögum er hætta á að aðgangur fjölmiðlafyrirtækja að fjármagni verði takmarkaður verulega. Hæstv. forseti. Ég óska eftir því, enda tel ég það algert lágmark fyrir þessa umræðu, að hv. formaður allshn. sé til svara og til að hlusta á þær umræður sem hér fara fram. Ég vek athygli á því að enn hefur hæstv. forsrh. ekki birst í salnum og reyndar virðist enginn hæstv. ráðherra sjá ástæðu til að sitja hér og hlýða á þessar umræður. Er það til vitnis um það á hvern hátt meiri hlutinn lítur á umræðuna og málið sem hér er verið að ræða?

Forseti vill upplýsa að þegar hefur verið komið boðum til hæstv. forsrh. hvað varðar beiðni hv. þm. Einnig vill hann geta þess að tveir hæstv. ráðherrar eru í húsinu þ.e. hæstv. menntmrh. og hæstv. viðskrh. Er óskað eftir viðveru þeirra á fundinum?

Virðulegi forseti. Ég óska eftir, eins og ég hef áður gert, að hæstv. forsrh. sé hér og fylgist með þessari umræðu. Ég þakka fyrir að forseti hafi kallað eftir nærveru hans en ég óska líka eftir því, virðulegi forseti, að formaður hv. allshn. sitji hér og hlýði á umræðurnar, annars er mjög erfitt að eiga við hann rökræðu um málið. Ég sé að hann er kominn í salinn. Ég tel það grundvöll þess að við getum tekist málefnalega á um þetta mál. Í tengslum við vinnslu frv. hefur ríkisstjórnin ekki látið fara fram skoðun á samkeppnisumhverfi íslenskra fjölmiðlafyrirtækja. Ekkert hefur verið fjallað um stóra hluta sjónvarpsmarkaðarins, svo sem útsendingar um breiðband, gegnum tölvur, ljósleiðara, gervihnetti og fleira. Þessi tækni er í mjög örri þróun og mun hafa veruleg áhrif á dreifingu sjónvarpsefnis í framtíðinni. Eins og staðan er í dag er ekki skortur á leiðum til að dreifa sjónvarpsefni á Íslandi. Hins vegar er takmörkuð framleiðsla á slíku efni í landinu. Ég hlýt að spyrja hv. formann allshn. hvers vegna ekki hafi verið litið til þess þáttar frv. og hvort meiri hlutinn hafi virkilega engar áhyggjur af þeirri þróun. Er það virkilega eðlilegt að taka fyrir lítinn hluta, sem er ljósvakamarkaðurinn, en horfa fram hjá þeirri tækniþróun sem á sér stað á þessu sviði og taka á engan hátt tillit til þess í frv.? Þetta er verulega stór ágalli á frv., reyndar einn af fjölmörgum, hæstv. forseti. Áður hefur verið nefnt að þetta frv. virðist klæðskerasaumað utan um eitt fyrirtæki á markaðnum. Þrátt fyrir að frv. sé almennt orðað er ljóst að efnisákvæðum þess er eingöngu beint að einum aðila, Norðurljósum hf. Þetta hlýtur að orka tvímælis, ekki síst í ljósi þess að í umræðum um málið hefur ítrekað komið fram að markmið ríkisstjórnarinnar með lagasetningunni er ekki að setja almennar reglur um takmarkanir á eignarhaldi á fjölmiðlum heldur að koma böndum á eignarhald tiltekinna aðila á ljósvakamarkaðinum og stöðva umræðu í fjölmiðlum sem m.a. fól í sér gagnrýni á ríkisstjórnina. Þetta mátti hvað gleggst sjá við umræðu um skýrslu fjölmiðlanefndarinnar þegar hæstv. félmrh. veifaði tilteknu blaði og lýsti yfir andúð sinni á fréttaflutningi þess. Ekki var hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að það væri krafa hans að svona fréttaflutning ætti að stöðva. Sama má segja um ósmekkleg ummæli hæstv. dómsmrh. sem kallar þá fjölmiðla, sem þetta frv. einhverra hluta vegna nær einnig til, aldrei annað en Baugstíðindi. Það felur í sér ótrúlega vanþóknun á þeim hundruðum starfsmanna sem hjá þessum fjölmiðlum starfa, virðulegur forseti. Eru þá ónefnd fjölmörg ummæli hæstv. forsrh. um fréttaflutning sömu miðla. Virðulegur forseti. Hver sem hæstv. ríkisstjórn segir að séu markmiðin í þessu frv. og hvað sem hv. formaður allshn. segir um þau markmið, sem að hans mati eru göfug, þá vill svo til að í skugga áðurnefndra ummæla er þetta frv. lagt fram, í skugga ummæla ráðherra og aðdraganda málsins. Hjá því verður ekki vikist við meðferð þessa máls að skoða þennan aðdraganda, virðulegur forseti. Svona markmið felur einfaldlega í sér kröfur um ritskoðun af hálfu stjórnvalda sem samrýmist engan veginn lýðræðislegum stjórnarháttum á seinni tímum, virðulegi forseti. Það hefur mikið verið fjallað um tilmæli Evrópuráðsins í þessari umræðu. Það vekur athygli í greinargerð með frv., í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar og áliti meiri hluta allshn., að ofuráhersla er skyndilega lögð á tilmæli Evrópuráðsins. Í þessu tiltekna tilviki tilmæli ráðsins frá 1999, um fjölbreytni í fjölmiðlun. Tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins eru ágætur grunnur til upplýstrar umræðu um framtíðarskipulag fjölmiðlamarkaðarins á Íslandi en þau eru ekki skuldbindandi að þjóðarrétti sem slík þótt stjórnvöldum sé falið að taka tilhlýðilegt tillit til þeirra. Í samþykktum Evrópuráðsins felast leiðbeiningar til aðildarríkja ráðsins um það hvernig tryggja megi fjölbreytni í fjölmiðlun. Það er hins vegar misskilningur sem fram hefur komið, hvað eftir annað í máli fjölmargra stjórnarliða, að með tilmælum Evrópuráðsins takist íslenska ríkið á hendur þjóðréttarlegar skuldbindingar. Tilmæli Evrópuráðsins um fjölmiðla eru hluti af heildstæðu ferli sem hefur staðið yfir hjá Evrópuráðinu í meira en áratug og m.a. leitt af sér fjölmargar ábendingar um það á hvern hátt megi tryggja gagnsæi, fjölbreytni og sjálfstæði í fjölmiðlun. Þessa þróun hafa íslensk stjórnvöld látið sig engu varða hingað til. Það hljómar því óneitanlega hjákátlega, hæstv. forseti, að heyra ráðherra skyndilega tjá sig um þjóðréttarlegar skyldur í þessu sambandi. Í grein sem Páll Þórhallsson, lögfræðingur í fjölmiðladeild Evrópuráðsins, skrifaði í Morgunblaðið 2. maí síðastliðnum kemur fram gagnrýni á túlkun ríkisstjórnarinnar á tilmælum Evrópuráðsins. Þar vekur hann athygli á vissum annmörkum á íslenskum fjölmiðlamarkaði sem lúta einkum að því að Ríkisútvarpið sé enn ekki nógu sjálfstætt og stýring og eftirlit með handhöfum útvarpsleyfa sé í lágmarki. Af þessu hefur hæstv. ríkisstjórn, hvorki Framsfl., að því er virðist, né Sjálfstfl., ekki nokkrar einustu áhyggjur þrátt fyrir tilmæli Evrópuráðsins. Sjálfstfl. finnst allt í lagi, væntanlega þá Framsfl. líka sem er yfirleitt sammála Sjálfstfl., að hjá þeim fjölmiðli sem þeim hefur verið treyst fyrir, Ríkisútvarpinu, standi í brúnni tómir sjálfstæðismenn. Það er allt í lagi að útvarpsstjóri sé sjálfstæðismaður, virkur í pólitík til margra ára. Það er allt í lagi að formaður útvarpsráðs sé sjálfstæðismaður. Það er allt í lagi að formaður útvarpsréttarnefndar sé jafnframt framkvæmdastjóri Sjálfstfl. Ég hlýt að spyrja ríkisstjórnina og hv. formann allshn., úr því að hæstv. forsrh. sér sér ekki fært að vera viðstaddur þessa umræðu: Hefur Sjálfstfl. og ríkisstjórnin engar áhyggjur af sjálfstæði starfsmanna hjá Ríkisútvarpinu fyrst málum er þannig háttað þar á bæ? Virðulegur forseti. Hvar eru okkar þjóðréttarlegu skuldbindingar gagnvart Evrópuráðinu þegar kemur að sjálfstæðu Ríkisútvarpi, þar sem pólitískt útvarpsráð fjallar enn um umsóknir fréttamanna um tilteknar stöður. Það þykir ekki góð latína hjá Evrópuráðinu, a.m.k. ekki að mati Páls Þórhallssonar. Ég hlýt að spyrja, virðulegur forseti: Hvar eru áhyggjur sjálfstæðismanna af þessum þætti málsins? Ég ítreka að í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar, sem er orðin biblía ríkisstjórnarinnar í þessum málum, er lögð á það áhersla númer eitt, tvö og þrjú, að efla Ríkisútvarpið og gera m.a. sjálfstætt frá stjórnvöldum, eins og Evrópuráðið hefur lagt til í tilmælum sínum. Ég sný mér þá aftur að grein Páls Þórhallssonar. Hann segir í grein sinni, virðulegur forseti --- hér talar sérfræðingur á sviði tilmæla Evrópuráðsins um fjölmiðla --- að samþjöppun eignarhalds veki athygli en mæti samt skilningi enda þurfi verulega fjármuni til að reka alhliða sjónvarpsstöð. Tekið er undir það sjónarmið, í grein Páls Þórhallssonar, að þegar ríkið herðir mjög skilyrði fyrir útgáfu útvarpsleyfa verði að rökstyðja hvers vegna aðrar og vægari leiðir hafa ekki verið færar til að ná sömu markmiðum. Það hefur ríkisstjórninni ekki tekist að rökstyðja, virðulegi forseti. Sem dæmi um vægari úrræði sem grípa mætti til má nefna að beita má ákvæðum gildandi samkeppnislaga eins og Samkeppnisstofnun og fleiri hafa bent á hjá hv. allshn. Eins kemur til álita að gera breytingar á þeim lögum til að gera þau að virkara tæki í þessu skyni ef þau duga ekki eins og þau líta út í dag. Þetta er ekki skoðað, virðulegur forseti, en væri þó óneitanlega mildara úrræði sem að einhverju leyti mundi ná því markmiði að auka fjölbreytni í eignarhaldi í fjölmiðlun og koma í veg fyrir fákeppni og samþjöppun á þeim markaði. Ástæða er til að vekja athygli á því að frv. tekur á engan hátt á því að tryggja gagnsæi í eignarhaldi eða stuðla að ritstjórnarlegu sjálfstæði. Það er þó brýnt úrlausnarefni sem Evrópuráðið hefur haft til umfjöllunar miklu lengur en þær tillögur sem hæstv. ríkisstjórn byggir á. Þær eru reyndar líka nefndar til sögunnar sem mikilvæg forsenda fyrir fjölbreytni í fjölmiðlun í tilmælum Evrópuráðsins frá árinu 1999. Virðulegur forseti. Það hefur mikið verið vikið að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands í tengslum við umræðu um þetta mál í hv. allshn. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég undrast hve mikill kuldi er í meiri hlutanum gagnvart því að afgreiða málið með þessum hætti, án þess að fá álit óvilhallra aðila, sérstaklega í ljósi þess að þeir ágætu nefndarmenn sem í allshn. sitja eru í miklum meiri hluta lögfræðilega menntaðir. Þeir ættu því fremur að gera sér grein fyrir því hversu mikið getur verið í húfi og hve alvarlegt mál getur verið á ferðinni ef þær athugasemdir eru réttar sem hafa komið fram á fundum nefndarinnar. Fjölmargir sérfræðingar í stjórnskipunarrétti komu fyrir nefndina og bentu á að efni frv. væri sértækt, íþyngjandi og afturvirkt. Þeir töldu að það mundi væntanlega brjóta fjölmörg ákvæði mannréttindakafla stjórnarskrárinnar ef það yrði að lögum. Í umsögnum kom fram að efni frv. væri andstætt meðalhófsreglu, þ.e. að ekki skuli gengið lengra í að skerða stjórnarskrárvarin réttindi með lagasetningu en nauðsynlegt er til að ná lögmætu markmiði. Minni hlutinn bendir á að markmið frv. sé þar að auki mjög óljóst og ekki verði ráðið af greinargerð með frv. hvað fyrir löggjafanum vakir með lagasetningunni. Þetta er atriði, virðulegur forseti, sem prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, Björg Thorarensen, vakti athygli á hjá hv. allshn. Það var reyndar á sama tíma og meiri hlutinn sat með breytingartillögur og nefndarálit í vösum sínum, nánast tilbúin til dreifingar. Björg Thorarensen og fleiri sérfræðingar í stjórnskipunarrétti voru fengin til að leggja mat á frv. án þess að fyrir þeim væru kynntar þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hafði í vasanum. Þetta eru ólíðandi vinnubrögð og ekki boðlegt við þá gesti sem koma fyrir nefndina og eru, virðulegur forseti, að eyða í það dýrmætum tíma sínum til að gefa sérfræðileg álit um jafnviðamikið efni og stjórnarskrá Íslands er gagnvart löggjöf. Björg Thorarensen sagði á þessum tíma að það væri ekki nægilega skýrt í rökstuðningi í greinargerð með frv., í fyrsta lagi hvað fyrir löggjafanum hefði vakað með þessari lagasetningu og í öðru lagi hvers vegna sú leið hafi verið farin sem lögð er til í frv. Þetta taldi hún ekki nægilega rökstutt og þetta sagði hún að mundi koma til skoðunar hjá Hæstarétti ef málið færi þangað, yrði því stefnt þangað fyrir brot á stjórnarskrá eða ríkisstjórninni öllu heldur. Virðulegur forseti. Það er sama hvað hv. þm. og formaður allshn., Bjarni Benediktsson, segir um álit þeirra fjölmörgu sérfræðinga sem tjáðu sig um þetta frv. fyrir nefndinni. Enginn þeirra treysti sér til að fullyrða að frv. stæðist stjórnarskrá, virðulegur forseti. Ég bið hv. þm. Bjarna Benediktsson um að leiðrétta það og nefna mér einn sem treystir sér til að fullyrða að frv. standist stjórnarskrá. Ég fullyrði að ekki einn einasti sérfræðingur á sviði stjórnskipunarréttar hefur gert það. Davíð Þór Björgvinsson, formaður fjölmiðlanefndarinnar, gekk líklega hvað lengst í því þar sem hann sagði að hann teldi að þetta mundi standast. Aðspurður treysti hann sér ekki til að fullyrða það. Þetta er, virðulegur forseti, frekar slappur undirbúningur að máli þegar ríkisstjórnin og hv. meiri hluti nefndarinnar treystir sér ekki til að fá álit óvilhallra aðila á borð við Lagastofnun Háskóla Íslands og Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík til þess að skera úr um jafnalvarlegar athugasemdir og komið hafa fram um brot á stjórnarskrá og EES-rétti. Álitaefnin sem snúa að stjórnarskránni varða jafnræðisreglu, vernd eignarréttar, atvinnufrelsi, tjáningarfrelsi, afturvirkni og einnig meðalhófsreglu. Ég ítreka enn og aftur að minni hlutinn margfór fram á að um þetta væri leitað álits óvilhallra aðila en því var hafnað. Mér finnst slík málsmeðferð fela í sér fullkomið skeytingarleysi gagnvart grundvallarlögum íslenska ríkisins, með fullri virðingu fyrir lögfræðikunnáttu þeirra hv. þingmanna sem sitja í allshn. af hálfu meiri hlutans. Um svona mál á að leita óháðra lögfræðilegra álita. Það er vítavert kæruleysi, virðulegi forseti, af meiri hlutanum í allshn. að afgreiða málið án þess að slíks álits sé leitað. Það er vítavert kæruleysi og algerlega óviðunandi sem undirbúningur slíkrar löggjafar. Þá er það EES-rétturinn, virðulegi forseti. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var lögfestur hér á landi með lögum nr. 2/1993. Af skýrslu fjölmiðlanefndar er ljóst að ekki var rannsakað hvort tillögur sem lagðar eru til í skýrslunni samrýmast ákvæðum EES-samningsins. Formaður nefndarinnar hefur opinberlega lýst því yfir að nefndinni hafi ekki unnist tími til að kanna EES-réttinn. Virðulegur forseti. Ég tel að þarna sé mjög alvarlegt mál á ferðinni. Það eru nánast afglöp af hálfu nefndarinnar að skoða ekki þennan þátt til þrautar. Í ljósi þess að nefndin hefur væntanlega litið svo á að hér væri einungis um að ræða grundvöll að umræðu um málið, sem skýrslan átti að vera, verður að segjast að afglöpin hljóta að teljast á ábyrgð ríkisstjórnarinnar sem treystir sér til að leggja frv. fram í þessum búningi án þess að fá óháð álit á þeim rökstuddu fullyrðingum sem hafa komið fram hjá sérfræðingum á sviði Evrópuréttar um að frv. feli í sér brot á reglum EES um staðfesturétt, þjónustufrelsi, frjálsa fjármagnsflutninga, lögfræðilega vissu og afturvirkni. Enn og aftur hafnaði meiri hlutinn því að fá álit Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík og Lagastofnunar Háskóla Íslands um þetta álitaefni. Í þessu sambandi vísa ég, virðulegur forseti, til þess að við fengum stutta greinargerð frá forstöðumanni Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík sem kom jafnframt fyrir nefndina og lýsti því yfir að verulegar líkur væru á því að frv. bryti gegn þessum reglum. Sama hefur Stefán Geir Þórisson lögmaður, sérfræðingur á sviði Evrópuréttar, sagt í umfjöllun sinni um málið. Vér einir vitum, virðulegur forseti. Meiri hlutinn telur sig þess umkominn að geta lagt mat á þetta án þess að fá til þess frekara sérfræðiálit. Þeir kunna þetta allt saman eins og við vitum. Komið hafa fram fjölmargar athugasemdir varðandi samkeppnislögin. Að mati Samkeppnisstofnunar, sem lagði fram umsögn um þetta mál sem liggur frammi sem fylgiskjal ásamt fleiri umsögnum með nefndaráliti minni hlutans, felst í frv. að verulegar hömlur séu settar á eignahaldi og viðskiptafrelsi á fjölmiðlamarkaði. Stofnunin telur að einstök ákvæði frumvarpsins séu samkeppnishamlandi og fari í bága við markmið samkeppnislaga. Stofnunin telur að ekki verði annað séð en frumvarpið takmarki mjög aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Einnig megi færa fyrir því rök að í því felist óhæfilegar hindranir og takmarkanir á frelsi í atvinnurekstri. Stofnunin bendir jafnframt á að frumvarpið vinni gegn markmiði samkeppnislaga þar sem það hindri að nýir aðilar hefji útvarps- og sjónvarpsrekstur og dragi úr fjölbreytni í fjölmiðlum hér á landi. Samkeppnisstofnun telur að markmiðinu megi ná með vægari úrræðum svo sem með því að beita gildandi samkeppnislögum eða gera á þeim nauðsynlegar úrbætur til að vinna gegn óhæfilegri samþjöppun eða misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Virðulegur forseti. Meiri hlutinn sá enga ástæðu til að skoða betur þær alvarlegu athugasemdir sem fram komu af hálfu Samkeppnisstofnunar en þar á bæ ættu að vera saman komnir okkar helstu sérfræðingar á sviði samkeppnisréttar. Þetta veit meiri hlutinn að sjálfsögðu betur og þarf ekki að leggja undir mat sömu stofnunar þær brtt. sem hann kýs að leggja fram á þessu frv. Til þess gafst ekki tími, virðulegur forseti, því það lá svo óskaplega mikið á. Virðulegur forseti. Minni hlutinn tekur undir þær áhyggjur sem koma fram í umsögn Samkeppnisstofnunar og telur að ekki hafi verið tekin af öll tvímæli um það í vinnu nefndarinnar að frumvarpið vinni gegn markmiðinu um fjölbreytni og muni í raun leiða til aukinnar fábreytni. Virðulegur forseti. Í ljósi alls framangreinds leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: ,,Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.`` Undir álit þetta rita auk mín, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Sigurjón Þórðarson. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hún samþykk áliti þessu.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi koma upp af því tilefni að hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, sem hér hefur mælt fyrir nefndaráliti minni hlutans, segir meiri hlutann hafa sýnt gestum sínum lítilsvirðingu í störfum sínum. Ég vil gera sérstaka athugasemd við þau orð vegna þess að fyrir þessu er ekki nokkur fótur. Það er sannarlega rétt að meiri hluti nefndarinnar var farinn að mynda sér skoðun á málinu eftir því sem vinnu nefndarinnar vatt fram. Það er hins vegar ólíðandi að fullyrt sé að það hafi verið búið að ganga frá öllum hnútum málsins þegar síðustu gestir komu á fund nefndarinnar. Það er einfaldlega rangt. Ég fullyrði að nefndarálit meiri hlutans tók breytingum eftir að síðustu gestirnir gengu af fundi nefndarinnar. Það er staðreynd málsins og um það veit ég meira en hv. þm. Hv. þm. sagði fjölmarga sérfræðinga hafa fullyrt að lögin væru íþyngjandi, brytu stjórnarskrá o.s.frv. Þetta er að mínu mati rangt. Enginn af þeim óvilhöllu sérfræðingum sem komu á fund nefndarinnar fullyrtu eitt eða annað í þessu efni. Þeir bentu hins vegar á ýmis álitaefni. Af ræðu hv. þm. mátti einna helst skilja að hún hefði einfaldlega ekki farið almennilega ofan í þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til. Þeim er einmitt sérstaklega stefnt að þessum athugasemdum, beint að þeim. Þetta eru viðbrögð nefndarinnar við ábendingum, sérstökum ábendingum um stjórnarskrána, Evrópuréttinn og annað þess háttar. Þess vegna hafna ég því algerlega að meiri hlutinn hafi ekki tekið mark á þeim sérfræðingum sem komu á fund nefndarinnar.

Virðulegur forseti. Ég spurði hv. þm. að því hvaða sérfræðingar hefðu treyst sér til að fullyrða að frv. stæðist stjórnarskrá. Það var ekki einn slíkur sérfræðingur sem kom fyrir nefndina sem treysti sér til að fullyrða það. Ég sagði hins vegar áðan að þeir voru ansi margir, virðulegi forseti, og það veit hv. þm. Bjarni Benediktsson, sem treystu sér til þess og bentu á að mjög veruleg og alvarleg álitamál væru uppi í frv. um ýmis atriði er snúa að stjórnarskránni. Auk þess töldu fjölmargir mjög mörg álitaefni uppi og að öllum líkindum bryti frv. í bága við EES-reglur. Hvað í tillögum meiri hluta nefndarinnar kemur til móts við gagnrýnina á að frv. feli í sér brot á EES-reglum og ummæli fjölmargra sérfræðinga sem tjáðu sig um það? Virðulegi forseti. Ég kalla það lítilsvirðingu við gesti sem koma fyrir nefndina þegar þeir eru kallaðir til, sérfræðingar úr háskólum okkar, sérfræðingar á sviði stjórnskipunarréttar, til þess að fjalla um frv. meðan meiri hlutinn er með brtt. tilbúnar í vasanum, þrátt fyrir að þær hafi tekið einhverjum breytingum, vegna þess að þær voru settar fram fyrir okkur beint í kjölfarið á fundi með þessum ágætu prófessorum.

Eftir hlé.

Virðulegi forseti. Eigi að síður hefði, að mínu mati, verið meiri kurteisi að spyrja þá ágætu prófessora og sérfræðinga hvort það mundi skipta einhverju máli að tilteknar breytingar væru gerðar. Nei, það skyldi komið í veg fyrir lýðræðislega umræðu um þessar brtt. enda þola þær ekki dagsljósið frekar en frv. að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þm. snúi allri málsmeðferðinni á hvolf með því að stinga upp á því að brtt. séu kynntar sérstaklega fyrir gestunum sem eru kallaðir til til þess að ræða við nefndina um frv. sem liggur frammi. Þetta gerist ekki þannig. Nefndarstarfið gengur þannig fyrir sig að við köllum eftir sjónarmiðum, leggjum mat á það hvort breytinga er þörf og í kjölfar þess að við höfum hitt sérfræðingana og farið yfir önnur sjónarmið í störfum nefndarinnar þá leggjum við mat á hvaða breytingar eru æskilegar á frv. Þannig gerist þetta. Þegar spurt er hvort einhverjir ákveðnir sérfræðingar sem koma á fund nefndarinnar hafi treyst sér til að fullyrða eitt eða annað, þá hefur ekki verið óskað eftir því. Það er ekki farið fram á að málið sé lagt í dóm sérfræðinga sem koma til nefndarinnar til að ræða þau álitaefni og sjónarmið sem þurfa að koma til sérstakrar skoðunar. Ég ítreka að það var farið eftir ábendingum og brtt., eins og ég hef áður sagt, taka sérstaklega mið af þeim.

Virðulegur forseti. Ég hef starfað á hinu háa Alþingi í rúm tvö kjörtímabil. Yfirleitt er það svo að þegar stjórnarfrumvörp eru lögð fram að á bak við þau eru álit sérfræðinga sem treysta sér til að fullyrða að frumvörp brjóti ekki í bága við stjórnarskrá. Virðulegur forseti. Það verður að gera þá kröfu til hæstv. ríkisstjórnar, varðandi frumvörp sem hún leggur fram og munu hafa í för með sér miklar breytingar fyrir fólk og fyrirtæki í landinu, að a.m.k. einn óháður sérfræðingur treysti sér til að fullyrða að þau brjóti ekki í bága við stjórnarskrá. Ég geri þá kröfu, virðulegur forseti. Vegna málsmeðferðar nefndarinnar, sem ég tel algerlega óviðunandi, hlýt ég að spyrja hv. þm. hvers vegna í ósköpunum mátti ekki leita álits Lagastofnunar Háskóla Íslands, sem oft er leitað til í svona tilvikum, eða Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík til að fá mat þeirra aðila? Gæti ekki hv. þm. sofið örlítið betur í framtíðinni ef slíkt álit hefði a.m.k. legið á bak við það að málið væri látið fara fram óbreytt, eftir allar þær fjölmörgu athugasemdir sem hér hafa komið fram? Hv. þm. getur ekki fullyrt það, eftir að málsmeðferð í nefndinni hefur verið rakin, að meðferðin hafi verið eðlileg. Ég fullyrði að svo var ekki. Ég hef aldrei nokkurn tíma séð aðra eins málsmeðferð frá upphafi til enda í nefnd, hef ég þó starfað hér um nokkurt skeið. Þegar reynt er að halda því fram að svona vinnubrögð séu eðlileg þá tel ég illa komið fyrir hv. þingmönnum ríkisstjórnarinnar, ef þeir telja virkilega í hjarta sér að svona vinnubrögð og slíkur hraði sé eðlilegur við meðferð mála af þessu tagi.

Frú forseti. Í ræðu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur kom ýmislegt fram en þrátt fyrir það eru ýmis atriði sem ekki hafa fengist útskýringar á varðandi fullyrðingar sem þar koma fram. Ég get þó byrjað á því að svara spurningum sem hún varpaði fram þegar hv. þm. talaði um Ríkisútvarpið og áhyggjur okkar sjálfstæðismanna af því, af skipan útvarpsráðs o.s.frv. Áhyggjurnar koma fram á þskj. 407, í 337. máli, í frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, lögum um Ríkisútvarpið og lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem ég, hv. þm. Pétur H. Blöndal og Birgir Ármannsson höfðum lagt fram á þingi. Það gerir ráð fyrir því að Ríkisútvarpið verði einkavætt. Ég minni hins vegar á að í umræðunni um það frv. lagði Samf. mikla áherslu á að það væri ekki hægt að einkavæða Ríkisútvarpið vegna þess að það yrði að vera til mótvægi við þá stóru aðila sem nú þegar starfa á fjölmiðlamarkaði og mundu að öðru óbreyttu gleypa Ríkisútvarpið án þess að nokkrum vörnum verði við komið. En þá að öðru. Í nál. minni hluta allshn. er því haldið fram að ýmis ákvæði frv. brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er reyndar ekki rökstutt mjög ítarlega. Því er fyrst og fremst haldið fram. Mig langar að spyrja hv. þm. að því, af því að það er tiltekið að frv. feli í sér brot á tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar: Hvernig má það vera, þegar það liggur fyrir samkvæmt frv. að hver einasti einstaklingur eða lögaðili geti átt og rekið dagblað hér á landi og hver einasti einstaklingur eða lögaðili geti átt eða rekið ljósvakamiðil? Í hverju felst þessi takmörkun á tjáningarfrelsi sem haldið er fram að felist í frv.?

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að sjá að hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni virðist líða betur í umræðu um einkavæðingu Ríkisútvarpsins en að halda uppi vörnum fyrir það mál sem hér er til umræðu. Ég svo sem lái honum það ekki. Það er líka ánægjulegt að heyra, virðulegur forseti, að Framsfl. og Sjálfstfl. hafi náð saman um stefnu í málefnum RÚV og fróðlegt að heyra að hún hafi verið hér kynnt af hálfu hv. þingmanns. Í upphafi var lagt af stað með það að banna með öllu tilteknum hópi fyrirtækja eða tilteknum fyrirtækjum að eignast svo mikið sem 1% í ljósvakamiðli án þess að fyrir því kæmu nokkur einustu boðleg rök, virðulegur forseti. Í brtt. meiri hlutans er lagt til að þetta verði mildað og verði farið upp í 5% án þess að fyrir því séu nokkurs staðar boðleg rök. Út af hverju eru það 5% en ekki 2, 3 eða 7%? Engin rök fyrir tölunni. Virðulegur forseti. Ég tel það orka mjög tvímælis gagnvart tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar að setja slíkar takmarkanir án þess að fyrir þeim séu færð fram boðleg rök, sérstaklega að nauðsyn fyrir slíkum reglum sé ekki rökstudd almennilega, enda eru þær hvergi nokkurs staðar til í heiminum. Það er eins og að hæstv. ríkisstjórn standi svo skelfileg ógn af markaðsráðandi fyrirtækjum að það á helst að gera þau brottræk héðan úr landinu. Fyrst var lagt af stað með það að engin markaðsráðandi fyrirtæki mættu koma svo mikið sem nálægt einu prósenti í því að reka ljósvakamiðil. Nú er búið að breyta þessu örlítið og laga það án þess að nokkur boðleg rök séu fyrir því hvar þau mörk eru sett, án þess að hægt sé að benda á eitt einasta fordæmi í heiminum fyrir svona ströngum takmörkunum. Þetta felur í sér brot gegn tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar, virðulegur forseti, og er þá fátt eitt tínt til.

Frú forseti. Það var sem mig grunaði, þessi málflutningur allur byggir á upphaflega frv. Hv. þm. skautar hins vegar léttilega fram hjá þeim brtt. sem gerðar hafa verið við frv. Þeirri spurningu er enn þá ósvarað hvernig í ósköpunum sé hægt að halda því fram að tjáningarfrelsið sé skert þegar hverjum einasta einstaklingi og hverjum einasta lögaðila í landinu verður á grundvelli þessa frv. heimilað að reka og eiga dagblað og að eiga hlut í ljósvakamiðli, hversu stór sem hann nú er. Það liggur fyrir að þessir aðilar, hver einn og einasti, geta átt og rekið fjölmiðil og komið sjónarmiðum sínum þar á framfæri. Það var líka annað athyglisvert í ræðu hv. þingmanns. Hv. þm. kaus að skauta algjörlega fram hjá þeim brtt. sem meiri hluti allshn. leggur til.

... gamla ...

Það væri gaman að fá að vita hvaða afstöðu hv. þm. og formælandi minni hlutans í allshn. tekur efnislega til þeirra. Er hv. þm. t.d. á móti því að markaðsráðandi fyrirtæki fái að fjárfesta í ljósvakamiðlum? Er hv. þm. á móti því að útvarpsleyfi Bylgjunnar, sem annars að óbreyttu hefði runnið út um næstu áramót, verði framlengt um eitt og hálft ár? Er hv. þm. yfir höfuð á móti öllum þeim brtt. sem meiri hluti allshn. leggur til við frv.? Það væri gott að fá svar við þessum spurningum, frú forseti, vegna þess að það var algjörlega skautað fram hjá þeim í ræðu hv. þingmanns þegar hún gerði grein fyrir áliti minni hluta allshn.

Þær skipta engu máli.

Virðulegur forseti. Hv. þm. verður að hlusta á þær ræður sem hann er að fara í andsvar við.

Hann gerir það.

Ég gerði grein fyrir því í máli mínu að þær brtt. sem hér hafa verið lagðar fram breyttu í engu eða mundu ekki draga úr þeim álitaefnum sem væru uppi varðandi mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar og EES-reglur sem hafa komið fram við meðferð málsins. Ég rökstuddi það líka áðan í andsvari við hv. þingmann þar sem ég gerði að umtalsefni sérstaklega brtt. um 5% sem mér finnst vera hreint út sagt hlægileg. Ég tel hana ekki breyta neinu um það að hér er gengið mun lengra en ástæða er til til þess að setja hömlur á tjáningarfrelsið. Virðulegur forseti. Það er ekki rétt að ég hafi ekki tekið hér afstöðu til þessara brtt., ég hef lýst henni og ég hef sérstaklega vakið á því athygli að þær brtt. sem hér er verið að leggja fram eru ekkert betur rökstuddar en frv. sem lá upprunalega fyrir, frv. sem er ekki hægt að kalla neitt annað en hrákasmíð með fullri virðingu fyrir virðulegum forseta. Hið sama má segja um þessar tilögur. Hvaðan, virðulegur forseti, fær meiri hlutinn þá hugmynd að miða við 5%? Þeir hafa sennilega fallist á að 0% væri óhóflegt og stæðist ekki tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar, eða hvað? Af hverju er farið upp í 5%? Hvaðan fá hv. þm. meiri hlutans fordæmi fyrir slíkri reglu? Hvaða rök eru fyrir henni? Af hverju ekki 7%, af hverju ekki 3%? Þessu hefur hv. meiri hlutinn ekki svarað og það er hann sem á að rökstyðja frv. og brtt. sem hér liggja fyrir. Það er ekki hlutverk okkar í minni hlutanum að rökstyðja það bull og þá vitleysu sem hefur komið frá meiri hlutanum í tengslum við þetta mál.

Forseti. Nú hafa þau tíðindi gerst við upphaf þessarar 2. umr. um það mál sem hér er til umfjöllunar að okkur í menntmn. hefur borist fundarboð sem afhent var hér fyrir 10--15 mínútum en ber tímasetninguna 15.07 frá nefndadeild Alþingis. Í því fundarboði er gert ráð fyrir fundi klukkan 8.15 á morgun í menntmn. í Austurstræti 8--10. Þar eru tvö mál á dagskrá, síðara málið er önnur mál og fyrra málið er mál nr. 974, útvarpslög og samkeppnislög. Boðaðir eru þar nokkrir af þeim sem við stjórnarandstæðingar í nefndinni höfðum lagt til að þar yrðu kvaddir til. Það eru m.a. Herdís Þorgeirsdóttir, fjölmiðlalögfræðingur og fyrrverandi ritstjóri, Styrmir Gunnarsson ritstjóri, Gunnar Smári Egilsson ritstjóri, Magnús Ragnarsson, forstjóri hygg ég Íslenska sjónvarpsfélagsins, Sigurður G. Guðjónsson, kollega hans hjá Norðurljósum eða réttara sagt á Stöð 2, og Sigurður Líndal, prófessor emeritus í lögum við Háskóla Íslands. Þetta eru tíðindi sem við höfum verið að leita eftir. Það á sem sé að halda fund í menntmn. og það er þeim mun athyglisverðara, forseti, vegna þess að í nefndaráliti meiri hluta allshn. kemur fram að í henni hefur ekki verið fjallað á neinn þann hátt sem sæmilegur er um þau mál sem við í menntmn. höfðum rætt um að taka fyrir, nefnilega áhrif frv. á fjölmiðlun í landinu sem atvinnugrein, á samkeppnisstöðu íslenskrar fjölmiðlunar gagnvart erlendri fjölmiðlun og áhrif þessa alls á íslenska menningu. Fjölmiðlun má líta á sem atvinnugrein sem er í nánum tengslum við ýmsar aðrar menningargreinar. Ef samlegðaráhrif, sem er nú vinsælt orð í þingsölum um aðra hluti, eru lögð saman má reikna með að á að giska 4--7 þúsund manns í landinu hafi beinan hag í fjölmiðlun og öðrum greinum af því hvað hér um ræðir. Nefndir vinna hér ekki fyrir sjálfar sig, þó að nefndarstarfið geti vissulega verið gjöfult og áhugavert, heldur fyrir þingheim. Úr því að boðað hefur verið til fundar í menntmn., sem ég fagna eindregið, er eðlilegt að hætta þessari umræðu hér, slíta þessum fundi og fresta umræðunni þangað til menntmn. hefur starfað, sem ég hygg að sé kl. 10 á morgun. Ég fer fram á það við forseta að hann annaðhvort geri það eða þá að hann hafi hér stutt fundarhlé til þess að bera sig saman við aðra forseta þingsins um þessa kröfu mína.

Virðulegi forseti. Ég tek undir kröfu hv. þm. Marðar Árnasonar. Það er algjörlega ómögulegt að halda áfram nokkurri vitrænni eða boðlegri umræðu um frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum án þess að hv. menntmn. hafi komið saman og farið ítarlega og af vandvirkni mikilli yfir málið. Hún verður að fá að gaumgæfa það eins og hennar er von og vísa og nokkur kostur er á og skila svo inn því áliti sem hv. allshn. Alþingis óskaði eftir að kæmi frá menntmn. þingsins um þetta umrædda frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Virðulegi forseti. Það er algjörlega útilokað að hv. þingheimur geti sætt sig við það að fram haldi 2. umr. um þetta mál sem lýtur að grundvallarstoðum lýðræðisríkisins lýðveldisins Íslands án þess að menntmn. þingsins hafi komið saman, rætt ítarlega um málið, kallað þá gesti á sinn fund sem hv. nefndin telur að þurfi að koma á hennar fund til að hún geti skilað því vandvirknislega áliti sem metnaður hennar stendur til að skila inn um málið. Því hlýt ég að gera þá kröfu, virðulegi forseti, að þingfundi verði frestað þegar í stað og nefndinni gefinn kostur á að vinna að áliti sínu. Án þess að það álit liggi fyrir getur 2. umr. um þetta frv. hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum ekki haldið áfram. Það blasir við öllum þenkjandi mönnum, öllum upplýstum mönnum sem vilja gera vel og skila því frv. út í einhverri boðlegri mynd að það er ekki hægt að Alþingi haldi áfram umræðu um málið í dag án þess að menntmn. Alþingis hafi komið saman, unnið sína vinnu, skilað áliti sínu og komið með þá mikilvægu nálgun í þessa umræðu sem lýtur að áhrifum frv. á menningarlega þætti, á íslenska menningu og miðlun, á alla þá þætti fjölmiðlunar á Íslandi sem lúta að menningunni, sem eru stórbrotnir. Ef svo fer fram sem horfir að ... 
             Hæstv. forseti. Ég fer fram á að þingfundi verði frestað þar til menntmn. hefur komið saman þannig að hún geti gert grein fyrir því hvaða áhrif þetta sértæka frv., þetta áhlaup á Norðurljós, hafi á íslenska fjölmiðla og íslenska menningu nái það fram að ganga. Því ítreka ég þá ósk okkar hv. þm. Marðar Árnasonar, virðulegi forseti, að hlé verði gert á þingfundi nú þegar og þinghald haldi ekki áfram hér í fundarsal hv. Alþingis án þess að menntmn. hafi unnið sína vinnu og skilað nefndaráliti sínu. Þetta er grundvallarkrafa, hæstv. forseti, og ég krefst þess að við henni verði orðið.

Frú forseti. Ég held að þetta sé rýmileg ósk sem hér er fram komin frá tveimur hv. þm. sem eiga sæti í menntmn. Þeir hafa upplýst að þeir hafa báðir óskað ítrekað eftir því í nefndinni að kallað yrði á sérfræðinga til að hægt yrði að leggja mat á þá þætti frv. sem beinlínis varða málaflokkinn sem nefndinni er af hálfu þingsins falið að fjalla um. Nú er það líka upplýst, frú forseti, að formaður nefndarinnar hafði bæði lofað því að kveðja til ákveðna sérfræðinga og jafnframt hitt að hann hefur nú tímasett þann fund. Hvernig er hægt að boða til fundar í menntmn. sem beinlínis á að fjalla um þetta frv., væntanlega þá til þess að gera þingmönnum kleift að skoða út í hörgul álitaefni sem frv. varða, en eigi að síður að halda áfram þessari umræðu? Mér finnst það mjög umhendis, frú forseti. Ég vil svo bæta því að ég á sæti í hv. efh.- og viðskn. og eins og fram hefur komið hefur sú nefnd ekki lokið störfum. Allshn., sem hv. þm. Bjarni Benediktsson veitir forstöðu, fól efh.- og viðskn. að senda álit sitt á tilteknum þáttum frv. til allshn. Efh.- og viðskn. hefur eftir föngum reynt að sinna þeirri skyldu sinni og fengið til sín fjölmarga fulltrúa. Ég ætla ekki, frú forseti, að fara í efnisumræðu en eitt af þeim álitaefnum sem við ræddum var einmitt hvort unnt væri að ætla að bankar treystu sér, ef frv. yrði að lögum, til að lána fjölmiðlafyrirtækjum rekstrarfé, hafa þau í viðskiptum. Ég spurði fulltrúa Samkeppnisstofnunar sem kom til fundar við nefndina, hvort hann teldi svo vera  Hér er kallað fram af einum hv. þm. hvort þetta sé um fundarstjórn forseta. Svarið er já.  Svo verð ég að segja að ég veit að hæstv. forsrh. hefur lögmæt forföll, en hvar er hæstv. menntmrh.? Sér hún ekki einu sinni tilefni til að sitja hér í salnum þegar verið er að ræða um þetta mikilvæga mál?

Hæstv. forseti. Í tilefni af þeirri umræðu sem hér hefur orðið óska ég eindregið eftir því að umræðu verði haldið áfram um málið. Hér liggja fyrir mjög vönduð nefndarálit frá meiri hluta allshn. og einnig frá minni hluta allshn.  Til upplýsingar skal þess getið að bæði hv. menntmn. og efh.- og viðskn. fengu málið til umsagnar með fresti fram á gærdaginn. Það var ákvörðun þessara nefnda að halda áfram umfjöllun um málið eftir að fresturinn var útrunninn. Það er alveg fullkomlega í valdi þessara þingnefnda að halda áfram umfjöllun um hvaða mál sem þeim dettur í hug, þar á meðal þetta mál. Ef einhver álit verða eftir umfjöllun þeirra munu þær nefndir væntanlega leggja þau fyrir þingið. En þetta er staða málsins eins og er og ég óska eftir því, hæstv. forseti, að umræðu verði haldið hér áfram.

Frú forseti. Til að hjálpa hæstv. forseta til að komast að niðurstöðu í málinu, vegna þess að ég veit að hún vill gera það sem hún getur til þess að sanngirni og réttlæti varðandi aðbúnað og möguleika þingmanna til að rannsaka málið nái fram að ganga, verð ég að rifja það upp að þegar málið kom fram spunnust heiftarlegar umræður um málsmeðferð. Hæstv. forsrh. hjó á þann hnút sem þá var bundinn á málið af hv. þingmönnum stjórnarliðsins með því að lofa að málið fengi þann tíma sem þyrfti og hann lofaði sérstaklega að hv. menntmn. fengi tóm til að rannsaka það. Á að svíkja þetta loforð? Mér þykir það skipta ákaflega miklu máli að stjórnarliðið efni það sem það sagði við hið háa Alþingi um möguleikana til þess að ræða málið til þrautar. Af því er kom síðan fram í máli hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur um málsmeðferðina milli allshn. og efh.- og viðskn. verður það að koma fram að allshn. óskaði eftir umsögn efh.- og viðskn. með bréfi. Það er kannski til marks um vinnubrögðin hjá stjórnarliðum í allshn. að það tók bréfið þrjá daga að komast frá allshn. til efh.- og viðskn. Við fengum bréfið þremur dögum eftir að það var dagsett. Efh.- og viðskn. fékk þess vegna þremur dögum skemur til umfjöllunar en ætlað var, sökum mistaka, væntanlega hjá allshn. sem formaður allshn., hv. þm. Bjarni Benediktsson, er þá ábyrgur fyrir. Mér finnst að við eigum, sé fyllstu sanngirni gætt, inni þrjá daga hjá allshn. til að ljúka þessu. Ég ætla þó ekki, frú forseti, að gera kröfu um að málsmeðferðinni verði frestað um þrjá daga. Ég held hins vegar að það sé ekki órýmileg eða ósanngjörn krafa af minni hálfu sem þingmanns stjórnarandstöðu í efh.- og viðskn. að fara fram á það að við fáum a.m.k. tóm til þess að ljúka umfjöllun um málið. Það eru veigamiklar gloppur í ýmsum hugmyndum varðandi tæknilega útfærslu af hálfu stjórnarliðsins að okkar mati. Er til of mikils mælst að óska eftir því að við fáum ráðrúm til að ljúka umfjölluninni og tala við þá fulltrúa sem búið var að boða til fundarins? Mér finnst það ekki og óska þess vegna eftir að frú forseti geri hlé á þessum fundi og ræði við formenn þingflokka til þess að komast að niðurstöðu um það hvort við eigum að fá þennan rétt okkar uppfylltan.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Hér hefur farið fram umræða um störf þingsins ...

Nei. Fundarstjórn forseta.


             Efnisinnihald, hæstv. forseti, í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar undir þessum lið hefur verið um störf þingsins. Ég vil, hæstv. forseti, minna á úrskurð þess forseta sem sat hér næst á undan þeim forseta sem situr núna um að þessi umræða, nákvæmlega sama umræðan, sem var kallað til um fundarstjórn forseta, þegar hv. þm., sennilega Björgvin Sigurðsson, var að fjalla um störf þingsins ... 

Rétt.

Ég held að það sé rétt að menn reyni að fara að þingsköpum í þessu efni.

Forseti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir fer hér með kenningu. Ég skal ekki segja um það hvort forseti hafði rétt fyrir sér áðan þegar hann taldi að ræða hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar ætti heima undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég treysti því að sá þáverandi forseti hafi haft rétt fyrir sér í því, af því að þinginu á að stjórna vel og réttilega. Ég hóf þessa umræðu um fundarstjórn forseta vegna þess að ég fór fram á að þessum fundi yrði frestað eða hann blásinn af og boðað til nýs fundar eftir að menntmn. kemur saman kl. 8.15 á morgun. Ef það varðar ekki fundarstjórn forseta veit ég eiginlega ekki hvað á að ræða undir liðnum um fundarstjórn forseta, satt að segja. Ef ekki er hægt að verða við þessari bón, sem ég vona að verði, er ekki að sjá að fundur í menntmn. á morgun, þangað sem boðaðir hafa verið fimm menn sem hafa örugglega margt annað að gera en að eyða tíma sínum til einskis, hafi neitt gagn. Álit hans og það sem við fáum að vita hjá því fólki skilar sér ekki inn í þessa 2. umr. sem samkvæmt þinghefðum er meginumræða um mál, umræðan þar sem á að fara í hvern bókstaf og hverja tölu í því efni sem um er að ræða. Það er alveg fáránlegt þegar slíkur fundur hefur verið boðaður í menntmn., sem óljóst var hvort af yrði, að þingheimur nýti ekki það tækifæri sem sá fundur gefur til þess að ræða niðurstöður hans og það álit sem menntmn. kemst að, sameinuð eða af meiri hluta og minni hluta, um það efni sem þar fer fram á þeim fundi og hugsanlega þá fleiri fundum. Við skulum samt hafa þann fund fyrstan. Ég ítreka þá ósk mína að forseti annaðhvort fresti þessum fundi þangað til á morgun eftir menntamálanefndarfundinn klukkan 10, þegar honum lýkur að venju, eða geri stutt fundarhlé til þess að bera sig saman við formenn þingflokka og eftir atvikum aðra í forsn. um þessa kröfu.

Hæstv. forseti. Ef óskað er eftir því að fundi sé frestað, eins og hér er búið að koma fram, á það auðvitað við undir liðnum um fundarstjórn forseta. Hvernig menn rökstyðja það þegar þeir fara fram á slíkt er undir hverjum og einum komið. Það er tilgangslítið fyrir aðra þingmenn að vera með einhverjar vangaveltur yfir því hvort sá rökstuðningur eigi nákvæmlega við sem til þess er notaður. Mér finnst hins vegar sá rökstuðningur sem hér hefur verið settur fram eiga fullkomlega við. Það er búið að koma fram í þessari umræðu í dag og umræðum um fundarstjórn forseta hvers konar undirbúningur hefur verið fyrir þetta mál sem hér liggur fyrir og hvað það vantar mikið upp á að hér hafi verið sinnt almennilega því sem þingið á að gera. Nefndir hafa ekki lokið störfum. Verkefnum sem nefndum hafa verið fólgin hefur ekki verið lokið og kannski ætti þessi umræða að standa um það hvort ætti ekki bara að hætta umræðum um þetta mál, hreinlega, og hefja að nýju vinnu í nefndum. Það kom t.d. til umræðu í samgn. þingsins hvers vegna hún hefði ekki fengið það verkefni að fara yfir þetta mál sem svo sannarlega heyrir undir hennar verksvið líka. Hér var samgrh. einn af aðalræðumönnum við 1. umr. málsins, einmitt vegna þess. Þetta er eitt af því sem hægt er að benda á og segir sitt um það hvernig menn hafa unnið að þessu máli. Hér hefði auðvitað þurft að taka það til langrar umræðu og leyfa því að liggja á milli þinga til þess að menn gætu áttað sig á því hvað væri skynsamlegt að gera í þessum hlutum. Menn hafa sagt frá því að í fjögur ár hefur staðið yfir umræða í Noregi um að breyta reglum sem þar eru. Fréttir komu af því í dag að ekki yrði af þeim breytingum þetta árið. Tíminn hefur ekki dugað þeim til þess að klára málið með þeim hætti sem þeir telja að þurfi að gera. Hér ætla menn hins vegar að renna sér í gegnum málið og koma með einhverjar lítils háttar brtt., sem menn hafa ekki einu sinni lagst almennilega yfir og vita því ekki hvernig virka, og síðan standa hér yfir umræður um það hvort nefndir, sem hafa fengið það verkefni að gefa álit á þessu, fái að klára að skila áliti. Önnur nefndin a.m.k. fékk ekki einu sinni til þess þann tíma sem til þess var ætlaður vegna þess að bréf sem átti að fara til hennar um að taka þetta verkefni upp misfórst. Ég segi, hæstv. forseti, það er fullkomlega ástæða til þess að menn fresti fundi og gefi mönnum tækifæri til að vinna betur að verkefninu.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að þakka hæstv. forseta fyrir ágæta fundarstjórn. Þetta mál er prýðilega þingtækt, það er búið að afgreiða það úr þeirri nefnd sem hafði forræði málsins. Við tókum um það ákvörðun hér í þinginu að vísa málinu til allshn. Hún hefur unnið að málinu og skilað því frá sér. Það er hér í efnislegum ágreiningi og það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að við fáum tækifæri til þess að skiptast á skoðunum um efni málsins. Það er engin ástæða til að bíða eftir því þó að önnur nefnd sé að fjalla um anga þessa máls. Kjarni málsins er bara sá að allshn. hafði forræði málsins og allshn. hefur lokið því, það er komið hingað aftur til 2. umr. Það var mjög sérkennilegt fyrr í dag þegar leitað var atbeina forseta fyrir því að hann færi að skipta sér af störfum nefnda, færi að reyna að leika hér einhvern yfirformann í tiltekinni nefnd og segja nefndinni fyrir verkum, hvernig og hvenær hún ætti að vinna og að nefndin ætti að koma saman o.s.frv. Það er einfaldlega ekki hlutverk forseta þingsins og það geta menn lesið um í þessu ágæta plaggi sem heitir Þingsköp Alþingis og er frá árinu 1993. Þar er greinilega kveðið á um að það er auðvitað formaður sem stýrir störfum nefndarinnar og engin ástæða er til að reyna að hvetja hér til brota á þingsköpum Alþingis með þeim hætti að hvetja til þess að forseti þingsins fari að seilast um hurð til lokunnar og fari að skipta sér af starfi sjálfstæðrar nefndar sem Alþingi hefur kosið. Þetta er furðuleg umræða sem á auðvitað ekki að eiga sér stað og er truflun á hinni góðu fundarstjórn forseta. Ég hvet hv. þingmenn til að láta af þessum leiða sið og leyfa umræðunni að halda áfram eins og formaður allshn. hvatti hérna mjög til, að við getum farið að skiptast efnislega á skoðunum um mál sem skiptir mjög miklu og við þurfum að fara að leiða til lykta.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar og fleiri þingmanna barst okkur í menntmn. erindi í hádeginu í gær, virðulegi forseti, um að okkur væri ætlað að skila áliti til allshn. um frv. hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum sem hér liggur fyrir. Þetta var í hádeginu í gær. Virðulegi forseti. Nefndinni var ætlað um korter í gær til að ræða málið. Öllum var því morgunljóst að útilokað væri annað en að nefndin þyrfti að setja sig í startholurnar og ákveða hvernig hún ætlaði að taka á málinu. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntmn. mættu að sjálfsögðu vel vopnum búnir á þann fund, með ítarlegan lista yfir fræðimenn, fjölmiðlamenn, fréttamenn, höfunda fræðibóka um fjölmiðla og fleiri tengda fagstéttum innan menningargeirans sem við töldum, frú forseti, að yrðu að koma að störfum nefndarinnar til að hv. menntmn. gæti skilað vönduðu og ítarlegu áliti til hv. allshn. og þar með unnið sitt lögbundna starf, að skila ítarlegu og greinargóðu áliti. Virðulegi forseti. Við förum því fram á það hér og nú að þingfundi þessum verði frestað þar til menntmn. hefur komið saman, unnið vinnu sína, og skilað því áliti sem hv. allshn. óskaði eftir að hún skilaði. Það hefði ómögulega getað orðið í gær áður en 2. umr. um frv. hófst. Nefndinni einfaldlega gafst ekki tími til þess, enda barst erindið ekki fyrr en í gær. Þó að einungis örfáir aðilar af þeim sem við stjórnarandstöðuþingmenn menntmn. óskuðum eftir að kæmu á fund nefndarinnar séu boðaðir í fyrramálið er það samt ágætisbyrjun, ef menntmn. gæfist nú sæmilega rúmur tími, t.d. út þessa viku og eitthvað fram í næstu viku, til að sinna verki sínu og skila ítarlegu og vönduðu áliti til allshn. um frv. sem hér er til umræðu. Því er bara alls ekki að heilsa og því tek ég undir það að ef virðulegur forseti kemst ekki að þeirri niðurstöðu að þessum þingfundi verði frestað og ákveður að 2. umr. um frv. haldi áfram fram eftir degi, fram eftir kvöldi og fram eftir nóttu, þá er það ekki annað en hrein og klár móðgun við það ágæta fólk sem boðað er á fund menntmn. klukkan korter yfir átta í fyrramálið, að láta það mæta þar eftir að 2. umr. um frv. hefur átt sér stað. Virðulegur forseti. Við förum fram á það að forseti fresti þessum fundi þegar í stað svo menntmn. geti hafið störf sín og unnið það ítarlega nefndarálit sem hún ætlaði sér af miklum metnaði að skila til allshn. eða einfaldlega beiti sér fyrir því að fundi menntmn. verði frestað.

Hæstv. forseti. Ég kem aftur upp vegna þess að hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. kom í ræðustól og hélt því fram að það væri ekki á verksviði forseta þingsins að sjá til þess að nefndir þingsins hefðu svigrúm til að starfa. Það er ekki lengra síðan en svo að í morgun fyrir hádegi ákvað hæstv. forseti að fresta fundum þingsins þangað til klukkan tvö vegna þess að hann vildi gefa nefnd tækifæri til að ganga frá sínum málum áður en umræðan hæfist. Auðvitað er þetta á verksviði forseta Alþingis. Hann á auðvitað að sjá til þess að nefndir þingsins fái tækifæri til að ljúka störfum sínum með sóma. Ég vil af þessu tilefni vitna í 18. gr. þingskapa, þar sem stendur: ,,Forseti ákveður í samráði við formenn fastanefnda fundatíma nefnda, starfsáætlun þeirra og starfshætti að svo miklu leyti sem ekki er kveðið á um þá í þingsköpum. Forseti skal gera áætlun um afgreiðslu mála úr nefndum í samráði við formenn þeirra þannig að unnt sé að skipa málum niður á dagskrá þingsins í hagkvæmri tímaröð og dreifa þeim sem jafnast á þingtímann.`` Þetta segja þingsköpin og til viðbótar hlýtur það að vera á ábyrgð forseta að sjá til þess að þingmenn fái tækifæri í sínum nefndum til að vinna eðlilega það starf sem þeim er ætlað. Sú krafa sem hér hefur verið sett fram er því eðlileg, að þeim nefndum sem ekki hefur tekist að ljúka störfum, sérstaklega menntmn. þingsins, gefist tækifæri til að ljúka starfi sínu af þeim ástæðum sem hér hafa verið dregnar fram, að hún fékk verkefnið í hendurnar síðar en aðrar nefndir. Við erum að upplifa á hv. Alþingi málsmeðferð sem á varla sinn líka í þingsögunni í máli sem er svo mikilvægt sem þetta. Það er sérkennilegt að menn skuli þurfa að standa endalaust í ræðustól Alþingis til að fá það fram að reynt verði að bæta eitthvað úr því sem menn eru hér að stofna til. Ekki þannig að það verði nokkurn tíma hægt að afgreiða þetta mál á þessu þingi svo vit sé í. Þó væri a.m.k. hægt að fara yfir þau aðalatriði sem skoða þarf í vinnu þeirra nefnda sem eiga eftir að skila áliti.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það á að þurfa að tala um þessa hluti við svo þingreyndan mann sem hv. 2. þm. Norðvest. Það ákvæði sem vísað var til hérna lýtur fyrst og fremst að því þegar verið er að skipuleggja störf nefndanna til lengri tíma. Það er ekki þannig að 18. gr. þingskapalaganna kveði á um að forseti þingsins geti tekið fram fyrir hendurnar á formönnum einstakra þingnefnda og skipað þeim fyrir verkum, hvenær þær eigi að starfa og hvernig þær eigi að starfa. Hins vegar hefur verið unnið þannig að þingstörfunum á undanförnum dögum að sérstaklega hefur verið veitt svigrúm til að nefndirnar hafi sem bestan tíma til að fara yfir þau mál sem þeim hafa verið falin. Það liggur auðvitað fyrir, eins og ég hef margoft tekið fram, að það tiltekna mál sem við erum hér að ræða er á forræði allshn. Allshn. hefur lokið störfum sínum. Það getur vel verið að menn hafi eitthvað við það að athuga, ég veit það ekki og efast reyndar um það, en það getur samt verið. Ef það er þannig þá geta menn auðvitað látið það koma fram í þingræðum sínum en ekki reynt að koma í veg fyrir að hinar efnislegu umræður geti farið fram sem nauðsynlegt er að fari fram. Auðvitað hefur allt svigrúm verið veitt til þess að nefndirnar geti starfað og við látið efnislegar umræður fara fram. Ég vil bara enn og aftur taka það fram, eins og ég gerði í upphafi máls míns áðan, að ég lýsi yfir fullum stuðningi og trausti á störf hæstv. forseta. Ég veit að hæstv. forseti reynir að greiða fyrir þessari umræðu og vona að þingmenn reyni ekki að koma í veg fyrir það með því að beita alls konar hælkrókum til að trufla starfið.

Forseti hefur hlustað á þau atriði sem hér hafa komið fram og þær upplýsingar sem nú liggja fyrir. Forseti mun hlutast til um að þingflokksformenn komi saman og fari yfir málið og þá stöðu sem nú er uppi á meðan næsti ræðumaður flytur mál sitt.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit sem liggja fyrir um frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 53/2000, og á samkeppnislögum, nr. 8/1993. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir var frsm. minnihlutaálits allshn. og gerði skilmerkilega grein fyrir þeim meginsjónarmiðum sem í því áliti felast. Ég sem áheyrnarfulltrúi í allshn. er samþykk því nál. sem hv. þm. talaði fyrir. Það er ljóst hvert sjónarmið minni hluta allshn. í þessu máli er. Það kemur fram í niðurstöðu og niðurlagi álitsins á þskj. 1629. Þar kemur fram tillaga að rökstuddri dagskrá þar sem óskað er eftir því að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi niðurstaða minni hluta allshn. kemur í kjölfarið á þeirri athugun sem fram hefur farið síðustu daga í allshn. við afar óviðunandi aðstæður, verður að segja. Hér er á ferðinni, eins og margoft hefur komið fram, viðamikið, viðkvæmt og umfangsmikið mál en síðast og ekki síst afar spennandi mál. Um er að ræða mál sem gengur út á það hvort setja eigi einhvers konar reglur um störf fjölmiðla á Íslandi. Það er bara ekkert minna sem liggur undir. Hver er aðdragandi málsins? Ef við reifum aðeins það sem gerst hefur í vetur má rifja það upp að um miðjan nóvember í vetur svaraði hæstv. forsrh. í fyrirspurnatíma spurningum frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Hann fór þá allt í einu mikinn um stöðuna á fjölmiðlamarkaði á Íslandi og hafði þá þau sjónarmið uppi að vissulega bæri að skoða þá stöðu með tilliti til ýmissa þátta og lýsti sig reiðubúinn til þess að gera það. Í kjölfar umræðu sem spannst síðan í fjölmiðlum og í samfélaginu af þessu svari hæstv. forsrh. í nóvember mátti strax sjá að mikill áhugi var hjá fólki um að umræða um stöðuna hjá fjölmiðlafyrirtækjum færi fram. Nokkrir þingmenn tóku sig saman og fluttu þingmál, á þskj. 485. Það er till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla. Þá tillögu fluttu þingmenn úr flestum stjórnmálaflokkunum. Það voru hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Drífa Hjartardóttir, Guðjón Arnar Kristjánsson, Hjálmar Árnason og Steingrímur J. Sigfússon. Sú tillaga gerði ráð fyrir því að Alþingi kysi nefnd sem yrði skipuð fulltrúum allra þingflokka. Sú nefnd átti að fá það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, skoða hræringar á fjölmiðlamarkaði, skoða hvert stefndi og huga m.a. að því hvort þörf væri á lagasetningu eða aðgerðum til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Tillagan var ítarlega rökstudd. Hún var í nokkuð mörgum liðum og sett fram í þeirri trú að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefði í alvöru áhuga á að fagleg umræða og vinna færi af stað á þessu sviði. En hver varð svo raunin? Skömmu eftir að þessi þáltill. kom fram var tilkynnt um það í fjölmiðlum að menntmrh. hefði einhliða ákveðið að skipa nefnd sem ætti að fara ofan í þessi mál, kanna stöðuna á fjölmiðlamarkaði og þá sérstaklega með tilliti til eignarhalds á fjölmiðlum og það hvort samþjöppunin væri orðin svo mikil að ekki mætti við una. Í þeirri ákvörðun hæstv. menntmrh. var auðvitað fólgin ákveðin lítilsvirðing í garð þeirra þingmanna sem staðið höfðu að þeirri þáltill. sem ég nefndi í upphafi máls míns. Hvers vegna? Jú, vegna þess að vilji þingsins er ekki alltaf sá sami og vilji framkvæmdarvaldsins. Þetta tel ég hafa verið freklegt frammígrip framkvæmdarvaldsins við fram komna tillögu sem er samin og flutt af breiðum hópi þingmanna úr flestum stjórnmálaflokkum þannig að strax bara á því sást að gerræðislegir tilburðir ríkisstjórnarinnar yrðu hafðir uppi í þessu máli. Eitt af því sem ríkisstjórnin eða öllu heldur hæstv. menntmrh. horfði fram hjá var sá eðlilegi vilji þeirra þingmanna sem flutt höfðu þáltill. til að hafa samráð, vítt samráð, við þessa skoðun. Að sjálfsögðu fór hæstv. ráðherra ekki út í það að kjósa nefnd sem yrði skipuð fulltrúum þingflokkanna, nei, og ekki heldur fulltrúum Blaðamannafélagsins eða fulltrúum samtaka fjölmiðlanna. Nei, nei. Nefndin var einhliða skipuð af hæstv. menntmrh. að eigin geðþótta og einstaklingar valdir í hana án nokkurs rökstuðnings eða án þess að séð væri hvaða faglegu sjónarmið lægju þar til grundvallar. Hæstv. menntmrh. fór því ekki, því miður, í þá hugmyndafræði sem lá að baki tillögu þingmannanna. Síðan var skýrslan gerð og unnið var að henni undir mikilli tímapressu. Nú verð ég að taka það fram, virðulegi forseti, að ég kasta ekki rýrð á það fólk sem vann að gerð þeirrar skýrslu sem nú liggur fyrir, nefndina sem menntmrh. skipaði, þó svo að ég gagnrýni að ekki hafi verið valinn til hennar breiðari hópur og að ekki hafi verið ákveðið í upphafi málsins að nefndin hefði samráð við það fólk sem starfar á markaði, við fagfélag eins og Blaðamannafélagið og þá mögulega fulltrúa þingflokkanna til þess að sem breiðust sjónarmið gætu komið að gerð skýrslunnar. Greinargerð nefndarinnar um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi var sem sagt birt, eða henni skilað, 2. apríl 2004 og hún vakti strax talsverða athygli. Það hafði frést í fjölmiðlum einhverjum dögum áður, jafnvel einhverjum vikum áður, að nú væri nefndin að leggja lokahönd á vinnu sína. Eftirvæntingar gætti meðal fólks sem áhuga hafði á málinu að fá að heyra eða sjá það sem nefndin legði til, afrakstur vinnunnar sem farið var í. Jú, viti menn. Í apríl fregnast það að greinargerðin sé komin til ríkisstjórnarinnar. Öllum verður mjög mál að fá að sjá hana en ekkert gerist. Greinargerðinni er haldið leyndri fyrir fjölmiðlum, þingmönnum, almenningi og þjóðinni. Henni er haldið leyndri, henni er ekki hleypt út í umræðuna. Hvers vegna í ósköpunum? Jú, það kom í ljós nokkrum dögum síðar. Hæstv. forsrh. hafði ákveðið að skýrslan færi ekki í umræðu fyrr en hann væri tilbúinn með frv. sem hann gæti sagt að væri byggt á niðurstöðum nefndarinnar, byggði á eða tengdist þeim að einhverju leyti. Á endanum, fyrst tæpum þremur vikum eftir að skýrslan kom fram, er hún gerð opinber með viðhengi sem á ættir sínar að rekja til forsrn. Í viðhenginu var frv. hæstv. forsrh. sem við nú erum búin að vera að vinna með undanfarna daga í allshn. Hvað þýðir þetta, frú forseti? Þetta þýddi að hæstv. forsrh. setti af ásetningi lok og girðingar á alla umræðu. Hann hefti umræðuna um málið, á Alþingi jafnt sem úti í samfélaginu. Eru þetta vinnubrögð til fyrirmyndar? Ég svara því neitandi. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð og til skammar af hæstv. forsrh. að koma svona fram. Hver var ásetningur hans í þessu máli? Hvers vegna vildi hæstv. forsrh. ekki heimila frjálsa og opna umræðu um skýrsluna sem mögulega hefði getað leitt til þess að á endanum, í fyllingu tímans, hefði kristallast út úr umræðunni frv. eða hugmynd að frv. eða reglum sem hefði verið hægt að segja að væru lýðræðislegar, lýðræðislega orðnar til, hefðu átt sér eðlilegan aðdraganda, eðlilega fæðingu þar sem allir hefðu getað komist að með sjónarmið sín. Nei, hæstv. forsrh. kýs að fara ekki þá leið. Hann hafnar lýðræðinu nákvæmlega eins og hv. allshn. gerði í umfjöllun sinni og hann setur greinargerð nefndarinnar fram með þessu viðhengi sínu til þess beinlínis að hefta umræðuna, einskorða hana við það sem hann vildi að yrði rætt. Ég lýsi hér vanþóknun minni á þessu háttalagi hæstv. forsrh. sem hefur síðan litað öll störf nefndarinnar, illu heilli. Hvers vegna er málið, eins og ég sagði í upphafi máls míns, yfirgripsmikið, flókið, viðkvæmt og spennandi? Jú, það er t.d. vegna þess að fjölmiðlar eru, eins og alþjóð veit, ein meginstoð opins samfélags og lýðræðislegrar stjórnskipunar. Það er bara ekkert öðruvísi. Fjölmiðlar hafa gífurlega mikilvægu hlutverki að gegna í samfélagi okkar til þess að tryggja m.a. málfrelsi og skoðanafrelsi sem við eigum að búa við samkvæmt stjórnarskrá okkar. Það er á þeirra ábyrgð meira eða minna að skoðanafrelsið sé til staðar og að lýðræðisleg umræða um menn og málefni fari fram í samfélaginu. Það hefur verið mál manna í gegnum tíðina, sérstaklega á seinni árum, að huga þurfi að ákveðnum þáttum á fjölmiðlamarkaði okkar. Frá 1986, þegar einkareknar ljósvakastöðvar fóru af stað, hefur fólk haft áhuga á því sem er að gerast á fjölmiðlamarkaði og þar hefur gjarnan kveðið við sú krafa að gæta þurfi fjölbreytni, ekki bara fjölbreytni í tónlistarstöðvum, ekki bara það að við höfum eina rokkstöð sem heitir Skonrokk og eina barnastöð sem heitir Latibær og eina klassíska stöð sem heitir Klassík, heldur miklu frekar að það gæti fjölbreytni í umræðu um þjóðmálin. Að hluta til er þessi krafa fólks í landinu komin til vegna þess að það var farið að gæta ákveðinnar einsleitni. Á seinni árum hefur farið að gæta ákveðinnar einsleitni á fjölmiðlamarkaði, t.d. eftir að flokksblöðin, dagblöðin sem flokkarnir ráku í sínu nafni og í sínu umboði, voru lögð af. Ákveðin samþjöppunareinkenni tóku að gera vart við sig á þessum markaði mjög fljótlega, við skulum segja að í upphafi tíunda áratugarins hafi þessi krafa verið orðin nokkuð almenn og fólk farið að hafa ýmis viðvörunarmerki á lofti hvað þetta varðar. Slík umræða átti sér ekki bara stað hér á Íslandi heldur átti hún sér líka sannarlega stað í nágrannalöndum okkar og það er þekkt úr þessari umræðu að Evrópuráðið hefur samþykkt tilmæli til aðildarþjóða sinna um það að þjóðir leiti leiða til þess að fjölbreytni sé gætt í fjölmiðlum. Í þeim tilmælum og í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í þjóðfélagi okkar um þessi mál erum við ekki að einskorða kröfuna um fjölbreytni við eignarhald, sannarlega ekki. Þar þurfum við líka að ræða hluti eins og hvort fjölbreytni sé gætt í dagskrárframboði og í skoðunum, þ.e. að stjórnmálaskoðanir af öllu tagi fái aðgang að ljósvakanum og dagblöðunum, aðgang að fjölmiðlunum. Það þarf að ræða í þessu tilliti nýja tækni, nýja miðla. Við þurfum að ræða um veraldarvefinn sem er orðinn einn alstærsti og öflugasti fjölmiðillinn. Við þurfum að ræða um gervihnattasjónvarpið, kapalsjónvarpið, ljósleiðarann og möguleika hans, samtengingu lokaðra kerfa, um opin kerfi og lokuð og allt sem lýtur að þeirri nýju tækni og þeim möguleikum tækninnar sem eru til staðar á fjölmiðlamarkaði. Síðan þurfum við að skoða aðferðir og aðgerðir sem geta tryggt sjálfstæði ritstjórna á fjölmiðlum. Það er afar mikilvægt atriði í þessari umræðu um fjölbreytnina. Það verður auðvitað að tryggja að þótt stöðvar séu orðnar meira eða minna einkareknar og kannski dagblöð einkarekin verður að vera einhver trygging fyrir því að ritstjórar og ritstjórnir njóti sjálfstæðis og geti verið trúverðugar gagnvart almenningi, að það sé ekki liðið að eigendur beiti beinlínis eigendavaldi sínu til þess að stýra ritstjórnunum sínum. Þetta eru atriði sem þarf að ræða í þessu sambandi. Sömuleiðis þarf að ræða fjölmiðlarannsóknir. Það er afar spennandi viðfangsefni sem lítið hefur komið upp í umræðunni á síðustu dögum enda fljótaskriftin slík að ekki hefur gefist ráðrúm til að fara út í það viðamikla verkefni að ræða fjölmiðlarannsóknir, en þær eru lykillinn að því að við vitum hvar við stöndum í þessum efnum. Eitt af því sem ég mundi vilja nefna varðandi vísindarannsóknirnar er að það liggja afar bágbornar upplýsingar fyrir um fjölmiðlamarkað okkar, fáar og einsleitar rannsóknir hafa farið fram á honum. Við höfum einhverja statistík sem er mjög gott að hafa og við getum byggt ákveðinn þátt umræðunnar á en vissulega væri gott að hafa í þessari umræðu dýpri vísindarannsóknir til að styðjast við. Þegar fjölbreytnin er annars vegar er rekstur opinbers fjölmiðils líka eitt af því sem þarf að ræða. Við búum við það á Íslandi, ég vil segja til allrar hamingju, að hafa öflugt Ríkisútvarp en við þurfum að skoða á hvaða hátt það getur haft áhrif á aðrar stöðvar á markaði, bæði hvernig samspil milli Ríkisútvarps og annarra stöðva og samspil Ríkisútvarps og t.d. dagblaðanna á að vera eða getur verið og hvernig það kemur inn á fjölbreytnina. Svo getum við líka nefnt almennt í þessu sambandi opinberan stuðning við fjölmiðla. Allir þeir þættir sem ég nú hef nefnt eiga að koma til álita þegar fjölbreytni í fjölmiðlun er annars vegar. Fæstir af þeim þáttum sem ég hef nefnt hafa komið upp á yfirborðið svo nokkru nemi í umræðum sem farið hafa fram á borði allshn. síðustu daga. Þar hafa menn verið í blóðspreng við að afgreiða mál með þvílíku hraði að varla hefur gefist tóm til að hugsa. Matur hefur verið borinn í nefndina þannig að ekki hefur hún þjáðst af vannæringu eða næringarskorti en það hefur verið sáralítið rúm til þess að nefndin viðraði sig, viðraði sjónarmið sín, fengi að takast á um þau ólíku sjónarmið sem upp hafa komið. Satt að segja saknaði ég þess gífurlega að málið fengi nokkru sinni byr í vængina í umfjöllun nefndarinnar. Það gerði það svo sannarlega ekki. Tilfinning mín var sú að það væri kannski ekki af illum hug formanns allshn., hv. þm. Bjarna Benediktssonar, heldur væri það miklu frekar helgað af þeirri staðreynd að hann stjórnaði ekki för. Honum var stjórnað að ofan. Maður hafði það oft á tilfinningunni að hann væri barinn áfram af vilja framkvæmdarvaldsins og að vilji hæstv. forsrh. stýrði gjörðum hv. þm., formanns nefndarinnar, meðan hann var að reyna að komast í gegnum þetta viðamikla verkefni. Enda fórst honum þetta mál ekki vel úr hendi, það verður að segjast eins og er. Í þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar hefur komið fram nú þegar að tæplega 80 aðilar voru beðnir um að senda allshn. umsögn um málið. Það er athyglisvert þegar þetta er skoðað í því ljósi sem hefur verið varpað á málið í gær og í dag að menn höfðu aðeins kannski tæpa tvo sólarhringa til þess að gefa umsögn. Sumum barst ekki beiðnin um umsögnina fyrr en daginn sem umsagnarfresturinn rann út. Það er athyglisvert í þessu sambandi að einungis milli 20 og 30 af þessum 80 sem beðnir voru um umsögn sendu á endanum inn umsögn. Ég held að ég geti fullyrt að allir þeir sem sendu nefndinni umsögn hafi borið sig illa undan þessum skamma fresti. Þeir tóku það meira og minna allir fram í umsögnum sínum að þeir vildu gjarnan gefa faglega og vandaða umsögn um málið en væri gert það ókleift af allshn. sjálfri, sem gæfi þeim ekki ráðrúm til þess að setja sjónarmið sín á blað með þeim hætti sem fólk gæti sætt sig við. Til hvers ætlaðist hv. allshn. þegar hún gaf umsagnaraðilum einungis 36 tíma frest til þess að skila inn umsögnum í svona viðamiklu máli? Ætlaðist nefndin til þess að menn köstuðu frá sér öllum þeim verkefnum sem þeir voru staddir í, sama hvort um háskólaprófessora var að ræða, forstjóra fjölmiðlafyrirtækja, útvarpsstjóra, lögfræðinga, hæstaréttarlögmenn og fleiri mætti nefna? Ætlaðist nefndin til að öllu yrði kastað til hliðar fyrir þá umfjöllun sem menn voru í blóðspreng við að afgreiða? Ætlaðist hún í alvöru til þess að fá vandaðar umsagnir á svo skömmum tíma? Í mínum huga, frú forseti, getur það varla verið. Það sér hver heilvita maður að það er óframkvæmanlegt verk. Umsagnaraðilum var gert fullkomlega ókleift að vanda til verka í þeim umsögnum sem óskað var eftir. Það eitt og sér er til vansa og beinlínis niðurlægjandi fyrir hv. alþingismenn, sem reyna að vinna störf sín af kostgæfni eða þykjast a.m.k. yfirleitt gera það. Hv. stjórnarþingmenn hafa haft um það fögur orð að hér hafi verið faglega að verki staðið. Ég hef mótmælt því. Ég verð að segja að þeir setja umsagnaraðila úti í bæ í vonlausa stöðu. Það er ábyrgðarhluti af þingnefnd að gera slíkt. Þessa virðast menn ekki iðrast. Enginn þeirra skammast sín fyrir að hafa komið fólki um allan bæ í þá ómögulegu stöðu sem við í allshn. komum umsagnaraðilum í. Það er þyngra en tárum taki, frú forseti, þegar gestir koma á fundi þingnefnda og hafa ekki fengið möguleika á að verða við þeirri ósk sem borin er fram. Þeir hafa verið settir í slíka spennitreyju að það er gjörsamlega ómögulegt fyrir fólk að verða við þeirri ósk sem borin var fram. Halda hv. þm. í þessum sal að fólk láti sér þetta í léttu rúmi liggja? Auðvitað ekki. Fólki líður illa yfir því að vera sett í slíka stöðu. Margir af þeim umsagnaraðilum sem settu þó eitthvað niður á blað gerðu það af veikum mætti en sögðu ævinlega, annaðhvort í upphafi umsagnar eða niðurlagi, að þeir hefðu gjarnan viljað standa faglegar að málum en þeim var gert kleift af nefndinni. Það mætti kannski vitna til nokkurra umsagna. Ég greip af handahófi, frú forseti, umsagnir úr möppu allshn. sem er nokkuð þung og viðamikil. Hún er mikil að vöxtum. Ég hefði gaman af því að bera niður í umsögn sem okkur barst frá Rafiðnaðarsambandi Íslands, undirritaðri af formanni þess, Guðmundi Gunnarssyni. Þar kemur fram að formaðurinn hafi fengið bréf frá allshn. með beiðni um umsögn um málið og það eigi að skila umsögninni eigi síðar en 7. maí, þ.e. degi eftir að hann fær þetta bréf frá nefndinni. Hann situr þarna með beiðni um umsögn og hann fær einn dag til að gefa þá umsögn. Um hvað erum við að biðja um að umsögn verði gefin? Um bók upp á 116 blaðsíður, heila bók, sem þetta frv. er ásamt greinargerðinni, 116 blaðsíður. Formaður Rafiðnaðarsambandsins segir í bréfi sínu að um sé að ræða athyglisvert mál sem skoða þurfi vel og taka á því af yfirvegun. Hann rökstyður það með þeim orðum að við búum í fámennu málsamfélagi, séum lítil þjóð og tryggja þurfi málfrelsi og tjáningarfrelsi. Hann fjallar um að rökin sem stjórnvöld hafi helst sett fram virðast beinast að því að óþægilegar greinar og málflutningur hafi birst í þeim fjölmiðlum sem frv. virðist beint gegn. Hann hafnar því að vera dreginn í lið með eða á móti forsrh. eða með eða á móti Baugi. Hann segir í athugasemd sinni, frú forseti, að þessi skoðun þurfi að fara fram að vel athuguðu máli og það gildi ekki síst um endurskoðun á pólitísku valdi á Ríkisútvarpinu. Margir umsagnaraðilar nefndu það einmitt. Hann segir síðan, með leyfi forseta: ,,Rafiðnaðarsambandið getur ekki liðið að offors stjórnvalda setji atvinnu og heimili fjölda félagsmanna okkar í upplausnarstöðu.`` Ástæðan fyrir því að ég vitna í umsögn Rafiðnaðarsambandsins er að ég vil sýna hvernig fólki líður þegar það fær svo skamman frest að það getur ekki með nokkru móti orðið við því að veita umsögn. Guðmundur Gunnarsson segir síðan orðrétt, með leyfi forseta, í þessari umsögn: ,,Það er á grundvelli þessarar ályktunar og sjónarmiða sambandstjórnar RSÍ, að ég mun ekki taka þátt í því að skella saman einhverri umsögn, sem svo gæti hæglega ekki verið nægilega vel ígrunduð. Rafiðnaðarmenn vilja eins og áður hefur komið fram, yfirvegaða umræðu um þetta mál og við erum tilbúnir til þess að taka þátt í þeirri umræðu. Þó ég sé formaður Rafiðnaðarsambandsins, þá hef ég t.d. enga möguleika að setja fram umsögn um þessa 116 síðna bók í nafni RSÍ, til þess þarf ég að kalla saman miðstjórn sambandsins. Sú ályktun sem send var frá sambandinu um þetta mál var afgreidd af 40 manna sambandstjórnarfundi. Sama gildir um aðrar ályktanir eða umsagnir sem við sendum frá okkur, þær fá félagslega afgreiðslu.`` Hverju er verið að lýsa, frú forseti? Það er verið að lýsa lýðræðislegri málsmeðferð í félagasamtökum eins og Rafiðnaðarsamband Íslands er. Lýðræðislegri málsmeðferð. Það er eðlilegt að formaður Rafiðnaðarsambandsins útlisti fyrir okkur að formaður þeirra stóru samtaka geti ekki bara á borðshorninu sínu hripað niður nokkur orð um 116 síðna bók til allshn. og kallað umsögn Rafiðnaðarsambandsins. Auðvitað getur hann það ekki. Rafiðnaðarsambandið viðhefur lýðræðisleg vinnubrögð en það virðist framkvæmdarvaldinu, hæstv. ríkisstjórn Íslands, fyrirmunað að skilja, enda langt í frá að hún stundi slík vinnubrögð. Það væri nær að hæstv. ríkisstjórn færi í læri til Rafiðnaðarsambandsins og annarra félagasamtaka sem hafa brugðist við óskum okkar um umsögn á svipaðan hátt. Eins og ég sagði, frú forseti, get ég vitnað í fjölda umsagna sem eins er farið með, þ.e. þar sem fólk fyrirverður sig nánast fyrir að þurfa að segjast ekki hafa svigrúm, það sé leitt yfir því að hafa ekki svigrúm til þess að gera það sem kunnátta þess, þekking og hæfileikar standa til. Allshn. vængstýfði umsagnaraðila sína fyrirfram. Það er verulega miður. Af því við erum farin að tala um lýðræðislega umfjöllun, frú forseti, þá er við hæfi á þessum tímapunkti í ræðu minni að vekja athygli á því að stjórnarliða úr þingliðinu er nú sárt saknað í þingsal, verð ég að segja. Hér situr að vísu hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður allshn., kannski af skyldurækni frekar en öðru. Fjarvera hæstvirtra ráðherra er hrópandi, hæstv. forseti. Flutningsmaður frv., hæstv. forsrh., er ekki hér til staðar. Ekki heldur hæstv. menntmrh. sem hefur þó með útvarpsmálin að gera í ríkisstjórninni. Ég sá þó ekki betur en hún væri til staðar einhvers staðar áðan. Hæstv. samgrh. mætti vera hér einnig til að ræða við okkur um tæknimálin sem ég nefndi áðan, nýja miðla og möguleika tækninnar. Eitt af því sem við höfum fengið inn á borð okkar í allshn. er ástandið varðandi rásarmálin, þ.e. hvað er eftir af rásum til úthlutunar, hvaða tækni er möguleg til sjónvarpsútsendinga og fleira athyglisvert hefur komið fram í þeim dúr, sem hæstv. samgrh. mætti alveg skipta sér af eða vera til umræðu um. Sömuleiðis verð ég að segja að hæstv. iðn.- og viðskrh. mætti alveg láta sjá sig. Ég sá hæstv. ráðherra á göngunum áðan. Er enginn af hæstv. ráðherrum í húsi, frú forseti?

Nei, enginn af ráðherrunum er í húsinu sem stendur. Ef hv. þm. óskar sérstaklega eftir viðveru tiltekins ráðherra þá get ég orðið við því að athuga hvort þeir séu tiltækir og geti komið og verið við umræðuna, sé óskað eftir ákveðnum ráðherrum.

Ég hef nefnt, frú forseti, þessa fjóra ráðherra: hæstv. forsrh., menntmrh., samgrh. og iðn.- og viðskrh. Ég ætla ekki að gera neina sérstaka kröfu um að þeir verði sóttir með valdi en ég vil vekja athygli þings og þjóðar á því að þeir eru fjarverandi við umræðuna. Það segir ansi mikið um áhuga eða áhugaleysi þeirra á þessu máli. Það segir sitt fyrir samfélagið hvernig við, sem höfum barist með kjafti og klóm fyrir því að málið fái lýðræðislega umfjöllun og breiða umræðu, verðum ævinlega að lúta í lægra haldi fyrir áhugaleysi ríkisstjórnarinnar. Mér fyndist eðlilegt, frú forseti, að þessum ráðherrum yrði tilkynnt að þeirra sé saknað, án þess að ég geri um það ríka kröfu að þeir verði dregnir inn í húsið. En ég mundi fagna því ef þeir sæju sóma sinn í að vera viðstaddir. Svo má vekja athygli á því, fyrst ég er farin að hafa þetta á hornum mér, frú forseti, að hér skuli vanta ráðherra, að fjarvera Framsfl. við þessa umræðu er algerlega himinhrópandi. Mér fyndist að hv. þingmenn Framsfl. ættu að láta sig hafa það, þótt ekki væri nema til að sýna kjósendum sínum örlitla virðingu, að sitja í salnum og hlusta á það sem við höfum fram að færa. Á bara að hafa þetta þannig að stjórnarandstöðuþingmenn megi dingla hér í pontu, segja það sem þeim sýnist og halda maraþonræður, án þess að það fari inn fyrir skelina á þeim þingmönnum sem síðar í umræðunni verða notaðir sem atkvæðamaskínur fyrir framkvæmdarvaldið? Hér er nákvæmlega það að gerast. Stjórnarliðar á þingi þurfa ekki að vera við þessa umræðu en þeir þurfa að vera við atkvæðagreiðsluna. Við getum verið viss um að þeir verða dregnir hingað inn, hver og einn. Það verður séð til þess að allir skili sér og ef einn vantar þá verður kallaður inn varamaður til að puttarnir á já-takkanum verði örugglega nógu margir til að tryggja frumvarpinu brautargengi gegnum þingið. Þetta eru vinnubrögð sem eru til háborinnar skammar, frú forseti. Áhugaleysið sem fram kemur í því sem ég hef rakið, þessum skorti á viðveru bæði framkvæmdarvaldsins og stjórnarliða í þingsalnum, segir miklu meira en mörg orð um afstöðu þessara þingmanna og flokka til málsins, til lýðræðislegrar umræðu og til þjóðarinnar. Frú forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að ég hef ævinlega í umræðu um málefni fjölmiðlanna, reyndar alveg síðan á níunda áratugnum, talið eðlilegt að um fjölmiðla giltu ákveðnar reglur. Ég tala því ekki hér sem fulltrúi þess sem engar reglur vill setja. Ég tel að við þurfum að hafa, og hef ævinlega talið, að við þyrftum að setja ákveðnar reglur um hvernig fjölmiðlaumhverfi við viljum sjá. Af hverju er ég hlynnt því að reglur gildi um fjölmiðla? Ég tel að framtíðarsýn okkar þurfi að mótast af ákveðnum reglusetningum. Þannig er það í lýðræðissamfélögum. Við höfum komið okkur upp þeirri leið, að setja okkur reglur til að búa til þá framtíðarsýn sem við teljum eftirsóknarverða. Á sínum tíma, árið 1986, þegar hið svokallaða frelsi á ljósvakanum hóf innreið sína þótti ýmsum nóg um. Menn sögðu sem svo: Hva, á ekki að reisa neinar skorður? Eiga bara allir að geta fengið útvarpsleyfi? Sumir sögðu: Enn flott. En aðrir sögðu: Obbobbobb. Ég var í þeim hópi sem sagði: Obbobbobb, er þetta skynsamlegt? Á ekki t.d. að tryggja að stöðvarnar noti íslenskt mál í dagskrá sinni? Á ekki að setja reglur um það hverjir fá og hverjir fá ekki útvarpsleyfi? Er þetta ótakmörkuð auðlind? Svo kom auðvitað á daginn að útvarpsrásirnar eru ekki ótakmarkaðar. Þær eru takmörkuð auðlind. Það kom líka á daginn að ríkisvaldið og alþingismenn sáu að setja þyrfti einhverjar reglur. Síðast þegar útvarpslögin voru endurskoðuð var reynt að reisa einhverjar, ég segi ekki skorður en alla vega setja einhvers konar reglur um dagskrárframboð og um að lýðræðislegar grundvallarreglur yrðu hafðar í heiðri þegar leyfum væri úthlutað til útvarps. Í núgildandi útvarpslögum fjallar 6. gr. um leyfi til útvarps. Þar eru útvarpsréttarnefnd settar ákveðnar skyldur á herðar, t.d. varðandi það að fylgjast með því að reglunum um útvarpsleyfin sé fylgt og hefur ákveðna eftirlitsskyldu samkvæmt orðanna hljóðan í þessum lögum. Sömuleiðis er getið um það í 9. gr. útvarpslaga að útvarpsstöðvar skuli í öllu starfi sínu halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur. Þar kemur fram að þeim ber að virða tjáningarfrelsi og stuðla að því að fram komi í dagskrá rök fyrir mismunandi skoðunum í umdeildum málum, þó skuli útvarpsstöð sem fengið hefur útvarpsleyfi í þeim yfirlýsta tilgangi að beita sér fyrir tilteknum málstað vera óskylt að flytja dagskrárefni sem gengur í berhögg við stefnu stöðvarinnar. Í 7. gr. er fjallað um dagskrárframboð þar sem löggjafinn hefur innrammað þá skoðun sína að útvarpsstöðvar skuli stuðla að almennri menningarþróun og efla íslenska tungu, þó skal heimilt, ef sérstaklega stendur á að vísu, að veita leyfi til útvarps á öðrum tungumálum en íslensku. Varðandi sjónvarpsstöðvarnar segir löggjafinn að þær skuli kosta kapps um að meiri hluta útsendingartíma sé varið í íslenskt dagskrárefni og annað dagskrárefni frá Evrópu. Varðandi skyldur útvarpsstöðvanna, sem er að finna í útvarpslögunum, verður maður að segja að þær eru í algjöru lágmarki. Þeim hefur ekki verið fylgt eftir af ákafa hjá útvarpsréttarnefnd. Það hefur komið fram í umfjöllun um málið í allshn. að útvarpsréttarnefnd hefur lítið sem ekkert gert í að fylgjast með því að þessum þáttum í útvarpslögunum sé framfylgt. Það var mikið gert úr því að útvarpsréttarnefnd virtist afar vinsæl nefnd enda lítið sem ekkert undan henni kvartað. Formaður nefndarinnar taldi a.m.k. að hún hefði rækt hlutverk sitt nokkuð vel og ekki mikið út á það að setja hvernig hún hefði framfylgt því. Þetta kann allt að vera gott og blessað en ég vil samt meina að umræða um reglur á ljósvakanum og í fjölmiðlum almennt hefði þurft að vera viðameiri, öflugri og málefnalegri, en okkur hefði tekist að hafa hana á þeim örskamma tíma sem gefinn var fyrir umræðuna í hv. allshn. Það er alveg ljóst, t.d. af því sem hér hefur verið sagt varðandi tilmæli Evrópuráðsins, tilmæli nr. 1 frá 1999, sem gerð hefur verið grein fyrir í ræðu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur, að reglurnar eða stefnumótunin sem Evrópuráðið hefur lagt fyrir aðildarþjóðir sínar er þess eðlis að það verður að taka til alvarlegrar skoðunar og málefnalegrar hvort og á hvern hátt Íslendingar ættu að fara að þeim tilmælum. Það hefur sannarlega ekki verið gert í þessari umræðu og er það verulega miður. Hér hefur verið vitnað til athyglisverðrar greinar sem birtist í Morgunblaðinu 2. maí sem skrifuð er af Páli Þórhallssyni. Hann er lögfræðingur í fjölmiðladeild Evrópuráðsins. Hann skrifaði í Morgunblaðið þessa efnismiklu grein sem fjallar að mestu leyti um tilmæli Evrópuráðsins. Hann segir að varðandi þessa stefnumótun verði að hafa eitt og annað í huga. Mig langar að vitna beint í þessa grein, með leyfi forseta, þar sem Páll segir: ,,Enn fremur verður að hafa í huga að stefnumótun Evrópuráðsins á þessu sviði undanfarna áratugi hefur verið margþætt og er fjölbreytni fjölmiðla einungis eitt af mörgum umfjöllunarefnum. Önnur eru til dæmis frelsi blaðamanna, höfundarréttur, aðgerðir gegn kynþáttahatri í fjölmiðlum og valdmörk ríkisins gagnvart fjölmiðlum bæði í sambandi við sjálfstætt almenningsútvarp og úthlutun útvarpsleyfa.`` Ummæli Páls gefa okkur til kynna á hve breiðum grunni við þurfum að skoða mögulega reglusetningu og segja okkur jafnframt hversu illa við höfum staðið okkur í að líta til þessara ólíku þátta sem eðlilegt er að séu skoðaðir og eru beinlínis fólgnir í tilmælum Evrópuráðsins nr. 1 frá 1999. Páll rekur í grein sinni á afar fróðlegan hátt söguna síðustu 20 árin varðandi það hvernig málin hafa þróast á fjölmiðlamarkaði í Evrópu. Ég verð að segja að mér finnst athyglisvert hvernig Evrópuþjóðum virðist hafa tekist að efla hjá sér gagnrýna umræðu og hafa beinlíns þroskað hæfileika almennings til að vega og meta upplýsingar. Það er eitt af því sem fjölmiðlar þurfa auðvitað að gera. Þeir þurfa að þroska alla umræðu sem á sér stað í samfélaginu og eiga að efla gagnrýna hugsun borgaranna. Það skiptir verulegu máli í því sambandi að t.d. sé alveg á hreinu hver stendur að baki miðlinum. Það skiptir verulegu máli í mínum huga að fólk viti hverjir eru eigendur fjölmiðlanna, alveg eins og við krefjumst þess að ríkisfjölmiðlarnir séu hlutlausir, sem sannarlega er misbrestur á. Við krefjumst þess líka að fá að vita hverjir eru málpípurnar eða hverra hagsmuna fjölmiðlar gæta ef um það er að ræða að fjölmiðillinn gæti ákveðinna hagsmuna umfram aðra. Páll segir í grein sinni að það skipti verulegu máli að gagnsæi sé á þessum markaði, það sé mikilsvert skilyrði til að tryggja fjölbreytni. Það er verulega miður að ekki skuli hafa verið fjallað um það í allshn. af neinni alvöru að setja það inn í frv. forsrh., sé yfir höfuð um það að ræða að eitthvað sé hægt að plástra, bæta eða gera eitthvað við. Það er verulega miður að okkur hafi ekki gefist tóm til þess að ræða möguleikana á því að sett yrðu inn ákvæði sem lytu að gagnsæi gagnvart eigendum fjölmiðlanna. Það finnst mér algjört skilyrði, að við, þjóðin, vitum ævinlega hverjir standa að baki fjölmiðlunum, alveg niður í smæstu einingu. Það á þjóðin skilið að vita. Því ber auðvitað að tryggja með reglum að eignarhald á fjölmiðlum sé gagnsætt. Ég held að það muni á endanum skila okkur ansi miklu, þ.e. að fólk veit nákvæmlega hvort það eru félagasamtök eða stóreignamenn sem eiga viðkomandi miðil og geta þá hlustað á hann eða lesið hann með þeim gleraugum sem fólk sjálft kýs, alveg eins og við lásum flokksblöðin á sínum tíma. Menn lásu þau með þeim gleraugum sem menn töldu sig þurfa. Þegar við lásum Þjóðviljann þá vissum við hvaða flokkur stóð að baki honum á sama hátt og við vissum hvaða flokkur stóð að baki Morgunblaðinu. Nú hefur þetta landslag breyst og Morgunblaðið lætur í veðri vaka að það sé hlutlaus miðill. Ég ætla ekki að kasta rýrð á Morgunblaðið sem slíkt. Ég les það helst með morgunkaffinu og þar er mjög oft gætt að því að hafa breiða umfjöllun og hlutleysi, en alls ekki alltaf. Alltaf lúrir á bak við, kannski sérstaklega í umfjöllun um utanríkismálin, stefna Sjálfstfl. Þetta verða menn að vita. Menn verða að vita tengslin við Sjálfstfl. til að geta lesið með réttum gleraugum, t.d. fréttir Morgunblaðsins af sjónarmiðum stjórnarherra í Bandaríkjunum, svo eitthvað sé nefnt af handahófi. Gagnsæi í eignarhaldi er því afar mikilvægt og miður að ekki gafst ráðrúm til að ræða það af hreinu viti í hinni hraðsoðnu umfjöllun allshn. Á sama hátt, frú forseti, er varhugavert að of fáir aðilar verði ráðandi um þátt fjölmiðla í skoðanamyndun samfélagsins. Ég tel, eins og ég hef sagt fyrr í máli mínu, að ákveðin hættumerki séu í þeirri samþjöppun sem átt hefur sér stað á fjölmiðlamarkaði. Ég hefði viljað ræða það í alvöru hvers konar reglur væru bestar í þeim efnum en ekki líma mig, eins og stjórnarþingmenn hafa gert við þessa umfjöllun, á hugmyndir sem forsrh. dregur úr rassvasanum og heimila ekki umræður um aðrar. Ég sé ekki betur, frú forseti, en ótal atriði bendi til þess að þetta frv., verði það að lögum, eigi eftir að snúast upp í andhverfu sína. Í athugasemdum með frv. segir í fyrstu málsgrein, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið frumvarps þessa er að sporna við því að eignarhald á fjölmiðlafyrirtækjum og samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hamli gegn æskilegri fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi.`` Þessi setning hefur verið hrakin af ýmsum umsagnaraðilum. Fjöldamargir aðilar hafa bent á að ekkert í þessum reglum tryggi þetta markmið frumvarpsins. Það er verulega miður að svo mikill vafi skuli leika á að meginmarkmið frv. nái fram að ganga, verði það að lögum. Það verður að telja ekki bara bagalegt heldur allsendis óviðunandi, frú forseti. Það er auðvitað líka kaldhæðni örlaganna þegar maður les aðra setninguna í athugasemdum með frv. sem er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið er reist á almennt viðurkenndum viðhorfum um mikilvægi fjölmiðla fyrir skoðana- og tjáningarfrelsi í nútímalýðræðisþjóðfélagi.`` Í þessu nútímalýðræðisþjóðfélagi er ekki pláss fyrir lýðræðislega umræðu um nákvæmlega það sem við ræðum um hér. Bara gerræðislega einræðistilburðina. Ekki lýðræðislega umræðu. Alls ekki. Eins og fram hefur komið var þingmönnum í gær, dauðþreyttum eftir erfiða vinnu undanfarna daga, ekki einu sinni sagt hvort eða hvenær þetta mál yrði á dagskrá. Þessi framkoma er náttúrlega algjörlega forkastanleg. Ég held að það hafi verið um sexleytið í gærkveldi sem ég spurði hv. formann nefndarinnar hvort við mættum búast við því að nál. yrði lagt fram síðar á þeim fundi, sem átti að standa til klukkan tíu um kvöldið. Klukkan sex um kvöldið spurði ég hvort við mættum búast við því að nál. yrði lagt fram og breytingartillögur síðar á þeim fundi. Þá svaraði hv. formaður okkur því að hann útilokaði ekki að það gæti orðið. Þar með varð okkur ljóst að það átti að rífa málið úr nefndinni fyrir klukkan tíu það kvöld. Þegar það síðan birtist rétt um kvöldmatarleytið, upp úr kvöldmat, sex síðna nefndarálit, þá spurði maður sig: Bíddu, hvaða skrípaleikur er þetta? Hvenær hafa félagar mínir í allshn. setið og skrifað þetta nefndarálit? Þau höfðu verið að gera nákvæmlega það sama og ég undanfarna viku, undanfarna fimm daga, hlustað á gesti nefndarinnar, tekið á móti gestum og hlustað á ýmsar ávirðingar. Meiri hlutinn hefur kannski reynt að stauta sig í gegnum þykka möppu af athugasemdum sem barst, greinum, lesefni, greinargerðum og álitsgerðum sem við fengum inn í möppurnar okkar, m.a. eldri greinar um lýðræði og lýðræðislega umfjöllun. Ég man ekki hvað allt þetta heitir enda hef ég ekki komist í að lesa það nándar nærri allt. En kollegar mínir í allshn., hv. þm. stjórnarmeirihlutans, höfðu ekki skrifað þetta nefndarálit sjálfir í sínum örstuttu en góðu frístundum. Það var ekkert sem benti til þess. Þegar breytingartillögurnar lágu fyrir gafst ekkert ráðrúm til að yfirfara þær eða skoða á hvern hátt þær mundu mögulega breyta því landslagi sem við og umsagnaraðilar höfðum reynt að teikna upp út frá frumvarpinu eins og það lá fyrir í upphaflegri gerð. Ekkert ráðrúm var gefið til að skoða breyttar aðstæður eða breytt landslag. Það mátti ekki kalla inn sérfræðingana sem við höfðum verið með fyrr um daginn til að spyrja: Hverju mundi þetta breyta? Við áttum að sjá þetta í kollinum á okkur en vorum sennilega ekki nógu skýr, a.m.k. ekki jafnskýr og hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans sem gerðu sér grein fyrir þessu eins og hendi væri veifað. Þeir sáu þetta allt í hendi sér að því er virtist. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína, frú forseti, að staðan hafi ekki verið eins skýr í kollinum á þeim eins og þeir vildu vera láta. Hvernig má það vera? Fólk var búið að sitja tímum saman yfir erfiðum umsögnum. Oftar en ekki voru umsagnirnar þykkar og miklar. Umsögn Norðurljósa var heil bók. Hún var ekki minni að vöxtum en skýrsla nefndarinnar sem menntmrh. skipaði. Þessa skýrslu, umsögn Norðurljósa, fengum við í hendur um leið og gestirnir frá Norðurljósum gengu í salinn. Með öðrum orðum þýðir það að enginn nefndarmanna hafði fengið ráðrúm eða tækifæri til að kynna sér sjónarmið gestanna áður en við þurftum að spyrja þá út úr. Svo var sagt: Geta gestirnir gert okkur grein fyrir hvað stendur hér? Heldur hæstv. forseti að gestirnir hafi fengið ráðrúm til að lesa yfir okkur þessar 40 bls. til að við fengjum nú hvert orð í æð? Nei, aldeilis ekki. Þeir fengu að gera örstutta grein fyrir meginniðurstöðum þessarar umsagnar. Svo áttu þingmenn í nefndinni að spyrja fólk út úr þessu 40 síðna plaggi. Það sér hver maður að það hefur ekki verið heil brú í aðstöðunni sem þingmenn hafa fengið til að vinna að máli þessu. Ekki heil brú.

Vegna óska hv. þm. um viðveru fjögurra ráðherra áðan vill forseti upplýsa að hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh. eru í húsinu. Þeim hefur verið gert viðvart um óskir hv. þm. Hæstv. samgrh. er upptekinn og getur ekki verið á fundinum. Ekki hefur náðst til hæstv. viðskrh.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að kanna þetta, þau verkefni sem hæstv. ráðherrar sinna í dag. Ég fagna því að hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh. skuli komnir í salinn. Mér finnst ekki eðlilegt, eins og ég sagði áðan, að þessi umræða fari fram án þess að þeir hlýði a.m.k. á hluta hennar. Ég hafði orð á því í ræðu fyrir ekki margt löngu að það væri líkast því að hér sæti að völdum valdstjórn. Það rifjaðist þá upp fyrir mér að hugtakið valdstjórn er að finna í hegningarlögum, almennum hegningarlögum okkar. Ég held að ákveðinn kafli heiti beinlínis Brot gegn valdstjórninni. Það hefur aftur og aftur komið upp í huga minn síðustu daga að hér sitjum við, stjórnarandstöðuþingmenn, undir hælnum á valdstjórninni. Við fáum að halda málfrelsi okkar og fáum aðgang í ræðustól. En við fáum sárasjaldan skoðanaskipti við hæstv. ráðherra. Valdstjórnin verður að fá að hafa sinn gang og við megum móast við, stjórnarandstæðingarnir, þakka fyrir málfrelsið og ræðustól Alþingis. Frú forseti. Það er ekki margt eftir af því sem mig langaði að segja hér. Ég vil þó víkja nokkrum orðum að umsögn sérfræðinga í Evrópurétti. Það var satt að segja mjög athyglisvert sem við fengum að heyra frá sérfræðingum í Evrópurétti sem til okkar komu. Þar á ég sérstaklega við Einar Pál Tamimi, sem er forstöðumaður Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík og Stefán Geir Þórisson hæstaréttarlögmann. Þessir virðulegu gestir sátu hjá okkur lengi dags og fóru yfir það á hvern hátt t.d. EES-reglurnar, ESB- og EES-reglurnar, ættu við um þetta frv. Ég verð að segja að það var afar dýrmæt kennslustund fyrir mig í þessum efnum. Ég tel að hið sama gildi um aðra nefndarmenn. Í umsögn Einars Páls Tamimi, ég hef fyrir framan mig þessa umsögn þar sem kvartað er, eins og hjá öllum öðrum, yfir því að tíma\-ramminn hafi verið knappur og á umræddum tíma hafi ekki verið hægt að gera viðeigandi efnisréttarlegum álitaefnum Evrópu- og EES-réttarins forsvaranleg skil. Þar kemur enn einu sinni fram að menn vilji gefa forsvaranlega umsögn svo sem hæfni þeirra og hæfileikar standa til. Það er sannarlega slæmt að það geti ekki gengið vegna þröngs tímaramma. Evrópustofnunin nálgaðist málið með þeim hætti að skoða hvaða reglur Evrópu- og EES-réttarins gætu helst átt við í þessu samhengi. Þær reglur sem sérfræðingar þessir sögðu helst koma til álita voru í fyrsta lagi reglur ESB og EES um staðfesturétt, reglur um þjónustufrelsi og reglur ESB og EES-réttarins um frjálsa fjármagnsflutninga. Sömuleiðis fjallaði Einar Páll Tamimi um það í umsögn sinni að samnefnari, svokallaður samnefnari mannréttinda samkvæmt ESB og EES-rétti, ætti hér við en þá er um að ræða reglur um tjáningarfrelsi, reglur um eignarrétt, reglur um lögfræðilega vissu og afturvirkni. Loks tjáði hann okkur að afleidd löggjöf ESB, sem væri hluti EES-réttar, kæmi hér líka við sögu. Þar nefndi hann tvær tilskipanir sem ég verð að segja að hefði verið afar athyglisvert fyrir nefndina að fá að kynna sér. Þessar tilskipanir varða í fyrsta lagi útvarpsleyfi og hafa verið teknar upp af sameiginlegu EES-nefndinni í EES-samninginn. Hinar varða samræmingu útsendingarstarfsemi sjónvarps, á ensku ,,Television without Frontiers``. Það hefði verið afar fróðlegt fyrir nefndina að fá að kynna sér þessar reglur, sem búið er að taka upp í EES-samninginn. Hvað væri eðlilegra en að við þingmenn fengjum að sannreyna hvort frumvarpið, eins og það lá fyrir, eða frumvarpið með breytingartillögunum sem nú liggja fyrir, stenst þær tilskipanir sem hér er getið? Það væri eðlilegasti hlutur í heimi að þingnefnd óskaði eftir slíku. En var ráðrúm til þess? Nei, það var ekki ráðrúm til þess. Tilskipanirnar voru ekki einu sinni settar í möppur nefndarmanna. Þó kann að vera að ég fari með fleipur, frú forseti, þar sem ég hef ekki komist yfir að kynna mér síðustu gögnin sem sett voru í nefndarmöppurnar undir kvöld í gær. Segja má að niðurstaða könnunar Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík, á þeim réttarreglum sem tilgreindar voru og ég hef tilgreint og eru teknar úr umsögn stofnunarinnar, sé sú að ekki sé hægt að slá því föstu að frumvarpið sem fyrir liggur samrýmist að öllu leyti ofangreindum reglum. Forstöðumaðurinn segir reyndar að áreiðanleikastig niðurstöðunnar verði að vega í samræmi við þann stutta fyrirvara sem stofnunin hefur til að skoða málið. Við fengum í hendurnar upplýsingar um EES-réttinn og Evrópuréttinn sem eðlilegt hefði verið að nefndin færi vel í saumana á. Auðvitað er forkastanlegt að ekki skyldi veitast svigrúm til þess því að þetta eru auðvitað tilskipanir sem við eigum innan skamms eftir að þurfa að innleiða í löggjöf okkar. Það þarf ekki að segja þeim sem hér sitja hvernig slík mál ganga fyrir sig. Sömuleiðis má segja að meðalhófsregla ESB hafi komið til umræðu hjá okkur. Meðalhófsreglan gerir ráð fyrir því að markmiðið með lagasetningunni eða reglunni sé lögmætt. Leiðin sem farin er, eða lagt er til að farin sé, sé almennt nothæf og viðurkennd til að ná fram þeim markmiðum sem á að ná og nauðsynlegt sé að gera þá breytingu sem verið er að framkvæma. Maður spyr aftur: Er nauðsynlegt að fara þá leið sem lögð er til í þessu frumvarpi? Það er satt að segja sorglegt, en rökstuðningurinn fyrir því hjá stjórnarliðum hefur verið lítill sem enginn. Er nauðsynlegt að fara þessa leið? Ég hef ekki fengið sannfærandi rök stjórnarmeirihlutans fyrir því að það sé nauðsynlegt. Í annan stað spyr maður enn og aftur: Hefði ekki verið hægt að ná fram þeim markmiðum sem frv. ætlar sér að ná fram með reglum sem hefðu minni frelsisskerðingu í för með sér en yrði í þessu tilfelli? Í Morgunblaðsgrein sem Páll Þórhallsson skrifaði, og ég vitnaði til í ræðu minni áðan og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir einnig, er sagt að eðlilegt sé að skoðaðar verði vægari leiðir, þ.e. leiðir sem fari hægar í sakirnar. Spurningin er hvort slíkar leiðir gætu ekki skilað sama markmiði og jafnvel verið árangursríkari. Frú forseti. Eins og ég sagði áðan greip ég með mér, af handahófi, nokkrar umsagnir sem mig langar til að ljúka máli mínu á að vitna til. Þar verður fyrst fyrir mér umsögn dr. Ólafs Þ. Harðarsonar, prófessors í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Ólafur er jafnframt forseti félagsvísindadeildar. Hann segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,Sú leið sem farin er í frumvarpinu gengur mjög langt. Nauðsynlegt er að greina vandlega hvaða háski kann að fylgja henni og jafnframt að skoða kosti annarra leiða, t.d. þeirra sem nota einhvers konar hlutdeild af fjölmiðlamarkaði, t.d. áhorf eða útbreiðslu, sem viðmiðun. Ég hvet til þess að málið fái vandlega skoðun. Mér sýnast álitamálin svo mörg að það sé óhjákvæmilegt að taka til þess nægan tíma.`` Frú forseti. Nauðsynlegt er talið að greina hvaða háski kunni að fylgja þessari leið. Greindum við þann háska í allshn.? Nei. Sannarlega ekki. Stjórnarmeirihlutinn mátti ekki heyra minnst á að hér gæti einhver háski verið yfirvofandi. Hin efnislega umfjöllun fór auðvitað aldrei fram í nefndinni. Þegar nefndarálitið og breytingartillögurnar voru lagðar fram var ljóst að þar mundu leiðir skilja. Þar með var lokið umfjöllun nefndarinnar og engin málefnaleg umfjöllun fór fram eða skoðanaskipti milli nefndarmanna. Önnur umsögn sem verður fyrir mér er frá laganefnd Lögmannafélags Íslands. Þannig telur laganefndin til að mynda nauðsynlegt að taka til ítarlegrar skoðunar nokkur ákvæði stjórnarskrárinnar við samningu umsagnar um frumvarpið, svo og ákvæði alþjóðlegra samninga og sáttmála sem Ísland er bundið af og ákvæði í settum lögum. Í umsögn laganefndarinnar segir jafnframt, með leyfi forseta: ,,Ákvæði þessi varða sum hver grundvallarmannréttindi borgaranna, svo sem réttinn til tjáningarfrelsis og friðhelgi eignarréttarins, en við þessar aðstæður er að mati laganefndarinnar sérstaklega brýnt að vanda til undirbúnings lagasetningarinnar. Laganefndin fær ekki séð að það sé yfir höfuð mögulegt með vísan til framanritaðs að skila vandaðri umsögn um málið á þeim tveimur sólarhringum sem nefndinni eru ætlaðir til verksins. Af þeim sökum getur laganefnd LMFÍ ekki orðið við beiðni um að veita umsögn um frumvarp þetta.`` Enn ein dæmigerð umsögnin. Ég hef einnig umsögn um frumvarpið frá Blaðamannafélagi Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Aðalfundur Blaðamannafélags Íslands fordæmir jafnframt að félagið var sniðgengið við skipan nefndar, sem skilaði skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum sem nú liggur til grundvallar frumvarpinu, og að þátttöku fulltrúa félagsins og stéttarinnar í starfi nefndarinnar var hafnað.`` Í umsögn, með leyfi forseta, frá Starfsmannasamtökum Ríkisútvarpsins, er fjallað um lagastoð. Þar segir: ,,Stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins bendir á að skera verði úr um hvort frumvarpið stenst stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, Evrópurétt og alþjóðlegan mannréttindasáttmála, sem virtir fræðimenn hafa dregið í efa.`` Auðvitað var ekki gengið úr skugga um þetta í vinnu nefndarinnar. Að lokum, sem er síðasta umsögn sem ég vil vitna til, frú forseti, í þessari ræðu minni, hef ég umsögn frá Þorbirni Broddasyni, sérfræðingi í fjölmiðlum og prófessor við Háskóla Íslands. Hann spyr okkur nokkurra spurninga, þ.e. setur fram nokkra þankapunkta í lok umsagnar sinnar. Ég vil gera þessi orð Þorbjörns Broddasonar að mínum, en hann segir, með leyfi forseta: ,,Hvað ber að gera? Flýtum okkur hægt. Göngum úr skugga um að leiðirnar séu í samræmi við markmiðin. Víkkum sjónarhornið; lítum á stöðu blaðanna, Ríkisútvarpsins og nýrra miðla. Tryggjum með löggjöf algert gegnsæi eignarhalds á öllum fjölmiðlum. Tryggjum með löggjöf að útvarpsleyfi falli sjálfkrafa niður við eigendaskipti, hvað sem öðru líður. Eflum þekkingu á fjölmiðlum.`` Frú forseti. Ég geri þessi lokaorð Þorbjörns Broddasonar að niðurlagsorðum ræðu minnar. Það er ljóst að stjórnarmeirihlutinn fer offari og það sér ekki fyrir endann á afleiðingum þess offors.

Frú forseti. Ég vil lýsa því yfir í upphafi máls míns að við í Frjálsl. erum algjörlega andsnúin fjölmiðlafrumvarpinu. Verði það samþykkt á hinu háa Alþingi munum við vinna að því að afnema það, komumst við í aðstöðu til þess, rétt eins og við munum afnema kvótakerfið. Kvótakerfið er ranglátt og það sem er líkt með þessu máli og kvótakerfinu er að stjórnarflokkarnir, réttara sagt kvótaflokkarnir, hafa notað falskar forsendur sem yfirvarp til að ná fram markmiðum sínum, sem ganga þvert gegn yfirlýstum markmiðum laganna. Við að réttlæta gagnslaust og óréttlátt kvótakerfi hafa menn yfirvarp af fiskverndinni til þess að skerða atvinnuréttindi sjávarþorpanna hringinn í kringum landið. Hér nota menn málfrelsið sem yfirvarp til þess að reyna að hefta gagnrýna umræðu um stjórnvöld. Það hefur komið ítrekað fram að fjölmörgum ráðherrum er illa við fréttaflutning vissra fjölmiðla og telja að við þeim verði að bregðast. Það hefur komið fram m.a. í þessum ræðustól. Hér veifaði hæstv. félmrh., Árni Magnússon, DV til vitnis um að þetta þyrfti að stöðva. Allt orðfæri sumra manna er með þeim hætti að af öllu má skilja að þeim er í nöp við gagnrýna umfjöllun ýmissa fréttamiðla sem þeir uppnefna gjarnan Baugstíðindi. Hver kannast ekki við það orðfæri að Fréttablaðinu sé troðið inn um lúguna? Ég tel að slíkt orðfæri, að troða Fréttablaðinu inn um lúguna, einkenni ráðamenn sem eru orðnir vanir gagnrýnislítilli umræðu um verk sín. Ég starfaði lengi við að bera út blöð, en ég starfaði aldrei við að troða einhverjum blöðum inn um lúguna. Þetta orðfæri sem hinir háu herrar sem ráða ferð á Íslandi hafa tileinkað sér er farið að einkennast af valdhroka. Við sjáum það, ekki bara í þessu máli, heldur mörgum öðrum málum. Jafnvel í þessum ræðustól eru sumir þingmenn kallaðir litlir þingmenn og litlir kallar. Það má þá væntanlega leiða að því rök að það séu mjög stórir kallar sem stjórna þessu landi, gífurlega stórir. Þessi valdhroki kemur fram einmitt við undirbúning á þessu frv. Þá eru menn ekki að kalla alla þá sem þetta málefni snertir að þeirri vinnu til að vanda til verksins, þ.e. þá sem vinna í atvinnugreininni, t.d. blaðamenn. Nei, þeim er haldið fjarri. Þeir mega ekki koma. En hverjir fá að koma að? Það er nefnilega athyglisvert. Það eru bara flokksbundnir flokkshestar og síðan nokkrir lögfræðingar. Þetta er vinnan í kringum fjölmiðlafrumvarpið. Það er ekki nóg með að sú vinna sé á þann veginn, heldur er henni haldið leyndri sem lengst. Þegar síðan er búið að opinbera hana á að keyra hana hratt í gegn og helst forðast alla umræðu. Það er óneitanlega skrýtið að hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, skuli ekki blanda sér í þessa umræðu af meira kappi. Við erum að ræða hér um barnið hans. Það mætti ætla að honum væri umhugað um að það fengi góða umfjöllun hér á þinginu og hann skýrði út fyrir stjórnarandstöðunni verk sín, hvað stæði fyrir dyrum og að þetta væri allt gert af góðum hug og allt mjög eðlilegt. Ég hefði talið það. Hæstv. forsrh. ætti að vera hér og ræða þessi mál við okkur í stjórnarandstöðunni. Við höfum haft efasemdir um frv. Það eru ekki einungis við sem höfum haft efasemdir um það, heldur eru efasemdir víða í þjóðfélaginu. Ég veit ekki betur en að þorri landsmanna sé andsnúinn frv. Við erum að tala um lýðræðislega umræðu. Ég hefði talið að við ættum að tala saman um þetta og taka okkur góðan tíma. Hvers vegna er það ekki gert? Ég tel að stjórnarmeirihlutinn skuldi okkur svör við spurningunni um hvað liggi á. Ég ítreka það að þau svör sem við höfum fengið hér í dag hjá hv. formanni nefndarinnar voru rýr í roðinu, vægast sagt. Það hefur verið með ólíkindum að fylgjast með störfum meiri hluta allshn. síðustu vikuna. Greinilegt er að hann fylgir dagskipunum hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar. Ekki má gleyma arftaka hans, hæstv. utanrrh., en hann virðist fylgja honum vel og örugglega í því að keyra málið með miklu hraði í gegnum þingið. Ég spyr: Hvert er markmiðið með því að hraða þessari umræðu? Eigum við ekki að taka góðan tíma og ræða málið málefnalega? Eins og fram kom í upphafi máls míns tel ég að þetta frelsistal sé bara yfirvarp. Allir vita hver raunveruleg ástæða er fyrir frv. þ.e. að hæstv. forsrh. hefur lengi haft horn í síðu ákveðinna manna í viðskiptalífinu. Því má segja að það mál sem við ræðum nú sé beint framhald af bolludagsmálinu í fyrra. Það var allt hið furðulegasta, rétt eins og það sem við erum að ræða hér. Ef ég man rétt snerist það m.a. um að hæstv. forsrh. sakaði nafngreinda menn, kennda við Bónus, um að hafa reynt að múta sér án þess að hæstv. forsrh. hafi fært nokkrar sönnur á að svo hafi verið. Hann vitnaði helst í tveggja eða þriggja manna tal. Það leikur vafi á því hvort mennirnir voru tveir eða þrír. Erfiðara hefur verið að átta sig á því hvað rekur Framsfl. áfram í þessu furðulega löggjafarstarfi. Mér var það lengi ráðgáta og leitaði víða fanga til að átta mig á því hvað ræki framsóknarmennina áfram. Ég spjallaði við marga framsóknarmenn, hér á hinu háa Alþingi og víðar, og fór m.a. norður í Skagafjörð. Þar er ýmsa framsóknarmenn að finna. Mér var bent þar á að svarið væri e.t.v. að finna í grein á maddömunni.is sem er vefrit ungra framsóknarmanna. Greinin er skrifuð af lögfræðingnum Jóni Einarssyni sem er ein helsta vonarstjarna ungra framsóknarmanna og skýrði ungi framsóknarmaðurinn gerðir þingmanna Framsfl. eitthvað á þá leið ,,að Framsóknarflokkurinn væri í gíslingu vegna þess að hæstvirtur utanríkisráðherra horfði vonaraugum til þessa dags sem hann fengi að vera forsætisráðherra``. Ég leitaði annarra skýringa á þessu en fann ekkert í stefnu flokksins, sem gefur sig út fyrir að vera frjálslyndur miðjuflokkur, sem útskýrir það að flokkurinn fari í þessar gerræðislegu athafnir og forðist alla umræðu um málið. Það er í sjálfu sér undarlegt að horfa upp á Framsfl. hér, þegar hann leggur fram þetta frv. undir því yfirvarpi að verið sé að tryggja lýðræðislega umræðu. Hvað gera framsóknarmenn þá? Það er athyglisvert. Þeir loka umræddu vefriti. Það skýtur skökku við að þessar óþægilegu staðreyndir megi ekki birtast þjóðinni. Hvers vegna ætli það sé? Ætli það hafi verið eitthvert sárt sannleikskorn þarna sem ekki mátti berast út meðal þjóðarinnar? Ég tel að ungir framsóknarmenn hér, ungir og glæsilegir fulltrúar þess flokks, hv. þm. Dagný Jónsdóttir og Birkir Jón Jónsson, ættu að koma hér fram og segja okkur frá því hvort þau séu þá fylgjandi þeim greinum sem koma fram á vefritinu góða, maddömunni.is., eða hvort þau ætli að fylgja leiðtoga sínum, Halldóri Ásgrímssyni, hæstv. utanrrh., í því að múlbinda eða koma lögum yfir ákveðna fjölmiðla sem eru óþægir ljáir í þúfu valdhafanna í landinu. Ég sakna þeirra hv. þm. hér í salnum. Ég hefði talið að það væri í tísku að ræða um fjölmiðla og einhver skemmtilegheit hér. Það væri þá tilbreyting og gott ef ungir framsóknarmenn kæmu hér fram og segðu okkur frá því hvað vekti fyrir þeim og hvort þau væru sammála ungliðanum á Sauðárkróki. Frú forseti. Eins og áður segir hefur verið með ólíkindum að fylgjast með vinnubrögðum meiri hlutans. Vil ég lýsa algjörri hneykslan á vinnubrögðum nefndarinnar, sérstaklega því að umsagnaraðilar fengu aðeins örfáa daga til að skila inn umsögnum um frv. sem varðaði hvorki meira né minna en fjölmiðla í landinu sem oft hefur verið talað um að séu fjórða valdið. Við megum ekki gleyma því að við erum að ræða um að tryggja lýðræðið í landinu. Hvers vegna eigum við ekki að taka góðan tíma í að ræða það? Hvers vegna eiga umsagnaraðilar ekki að fá góðan tíma í að gefa umsagnir? Hvað liggur á að taka þessa umræðu í einum spreng? Ég veit það ekki. Ég á von á því að hv. ungir þm. sem vilja eflaust ræða fjölmiðla og einhver skemmtilegheit, hv. þm. Dagný Jónsdóttir og Birkir Jón Jónsson, sjái sóma sinn í því að koma hér fram þar sem þau hafa verið tíðir gestir á skjám landsmanna að segja frá ýmsum skemmtilegheitum. Það væri fróðlegt að fá að heyra viðhorf þeirra í þessu máli, hvaða eldar brenna og hvaða vá er fyrir dyrum. Það mátti skilja á formanni allshn. að uppi væri vá gegn lýðræðinu og að ekki mætti taka lengri tíma í þetta verkefni, við yrðum að klára það sem fyrst og það væri ekki hægt að fá lögfræðiálit þó svo að veigamiklar athugasemdir hefðu komið, m.a. frá þeim sem sömdu skýrsluna góðu sem ég hef nú vissar efasemdir um, skýrsluna um fjölmiðla í landinu sem liggur til grundvallar þessu frv. Davíð Þór Björgvinsson gat ekki fullyrt með óyggjandi hætti að þetta frv. stæðist Evrópureglur. Það þykir mér í meira lagi undarlegt og ég átta mig eiginlega ekki á hvað vakir fyrir meiri hlutanum hér á þingi að fara í þennan æðibunugang. Við í minni hlutanum lögðum til að farið yrði í að leita álits Lagastofnunar Háskóla Íslands og Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík. Því var hafnað. Að vísu tók formaður nefndarinnar sér umhugsunarfrest og sagðist þurfa að ræða við þann sem hann starfaði í umboði fyrir. Það kom mér í opna skjöldu því að ég hafði talið að við þingmenn störfuðum í umboði þjóðarinnar. Það mátti þó einna helst skilja það á þingmönnum meiri hlutans að þeir störfuðu í umboði foringjanna. Ég sé ekki, alls ekki, að okkur liggi svo á. Ég hef ekki fengið neinn rökstuðning fyrir þessari flýtimeðferð. Komið hefur fram í umræðunni að menn hefðu viljað meiri efnislegar umræður um brtt. Jú, ég hefði verið tilbúinn í að ræða þær, senda þær út til umsagnar. Það hefur komið fram m.a. frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að þær væru veigamiklar og hefðu bjargað frv. Ef þær eru svo veigamiklar, er þá ekki rétt að senda þær út til umsagnar? Það væri þá hægt að senda þær í tvo eða þrjá daga. Það eru fordæmi fyrir því í starfi nefndarinnar að senda mál út í 2--3 daga og fá þá inn athugasemdir. Menn hafa talið það hingað til nógu langan tíma. Hvers vegna ekki að senda það út í 2--3 daga? Ekki liggur okkur svo á að komast í sumarleyfi. Ég hefði talið að það væri málinu til framdráttar að fá faglegar umsagnir. Ýmis misskilningur hefur komið fram varðandi þessar brtt. Sumir hafa talið þær ganga skammt og aðrir langt. Það væri eflaust gott ef hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði rækilega grein fyrir tillögunum og útskýrði hvernig þær bæta t.d. afturvirkni laganna. Sigurður Líndal taldi að lögin fælu í sér afturvirkni. Er þá ekki rétt að fara yfir það atriði? Öll leyfi eiga að renna út eftir tvö ár og meira að segja leyfi sem gilda sjö ár fram í tímann. Er það ekki ákveðin afturvirkni? Það væri ágætt ef hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fræddi okkur um það af viskubrunni sínum sem lögfræðingur. Ég sé ekki ástæðuna fyrir þessum flýti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir útskýrði fyrir mér í ágætu útvarpsviðtali að það stafaði m.a. af því að það væri verið að hugsa um hag starfsfólksins og fyrirtækjanna, einkum fyrirtækisins Norðurljósa sem frv. beinist gegn. Ég get ekki séð að nokkur hafi beðið um það. Ég hef fengið margan tölvupóstinn frá starfsfólki Norðurljósa og ég hef ekki séð nokkurn, ekki einn einasta, sem hefur bent til þess að starfsfólkið hafi beðið um þetta frumvarp. Kannski að Arnbjörg Sveinsdóttir hafi fengið einhvern tölvupóst sem ég hef ekki fengið og það væri fróðlegt ef hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir kæmi og segði okkur frá því. Kannski hefur hann þá misfarist, sá póstur sem henni hefur borist. Það sem er alvarlegt við þetta er að þetta eru auðvitað ómerkilegir útúrsnúningar hjá hv. þm. Við erum að ræða alvarlegt mál. Við erum að setja löggjöf um störf mörg hundruð og jafnvel þúsunda manna og auðvitað á að vanda til hennar. Menn eiga ekki að gera þetta með einhverjum handarbakavinnubrögðum. Það á að gefa fólki langan frest og það á að taka lýðræðislega umræðu um málið. Ég held að við getum öll verið sammála um að til þess að slík löggjöf verði vönduð þá tekur hún ákveðinn tíma. Í Noregi tók slík umræða fjögur ár. Hún tekur hér tvær vikur. Eða hvað er hinu háa Alþingi ætlaður langur tími til að setja þessa löggjöf, tvær, þrjár vikur? Það fer eftir því hvenær menn byrja að telja. Sumir fengu skýrsluna fyrr í hendur en aðrir. Skýrslunni sem frumvarpið byggir á var haldið leyndri fyrir stjórnarandstöðunni og okkur þykir það náttúrlega ákaflega skrýtið þegar verið er að setja umgjörð um lýðræðislega starfsemi að menn skuli halda einhverju leyndu. Ég átta mig ekki á þessu. Því væri fróðlegt ef hæstv. forsætisráðherra, foringinn sjálfur, Davíð Oddsson, kæmi hér og útskýrði hvað þessi leynd átti að þýða. Hvers vegna var skýrslunni haldið leyndri og frumvarpinu fram á síðasta dag? Og síðan á að kýla það í gegn. Það hefði einmitt verið mjög gott ef bæði skýrslan og frumvarpið hefðu komið sem fyrst út í umræðuna. Þá hefðu menn getað undirbúið sig betur undir þær umsagnir sem komu inn. Auðvitað vekur þetta frumvarp upp ýmsar spurningar. Hefði til dæmis verið hægt að ná fram yfirlýstu markmiði um að tryggja lýðræði og jafnræði á fjölmiðlamarkaði eða auglýsingamarkaði með vægari úrræðum? Til er regla í lögfræðinni, meðalhófsregla, og við höfðum einmitt sérfræðing í nefndinni sem hafði hvorki meira né minna en samið háskólaritgerð um meðalhófsregluna, hv. þm. Birgir Ármannsson. Því hefði verið fróðlegt að fá að heyra viðhorf hans í umræðunni hvort ekki hefði mátt ná fram markmiðunum um að tryggja lýðræðislega umræðu í samfélaginu með vægari úrræðum en að taka beint á eignarhaldinu með þessum hætti. Það hefði verið fróðlegt að fá það upp og það hefði verið málinu til framdráttar. Einnig hefði verið gott ef hann hefði greint betur frá þekkingu sinni á meðalhófsreglunni í nefndinni. Það má einnig segja að margt ámælisvert sé í frumvarpinu og við fengum fjölmargar umsagnir. Það var heill bunki. Þær voru nú bara á aðra bókina. Frumvarpið fékk nánast fall\-einkunn í einu og öllu. Einstaka menn gáfu því þó þokkalega einkunn og það var eiginlega sammerkt með þeim að þeir voru samkeppnisaðilar Norðurljósa sem frumvarpið beinist gegn. Maður hefði ætlað að meiri hlutinn hefði tekið meira tillit til efnis umsagnanna en varð. Umsögnin frá Samkeppnisstofnun var sérstaklega athyglisverð um að frumvarpið getur beinlínis snúist upp í andhverfu sína. Eins komu fram umsagnir um að frumvarpið muni jafnvel draga úr þeirri fjölbreytni sem er á markaðnum. Því má spyrja hvort frumvarpshöfundur og sá sem ber mesta ábyrgð á frumvarpinu sé þá ekki nokkuð sáttur við það því komið hefur fram í umræðunni að allar líkur séu á því að markmið frumvarpsins hafi verið allt annað en yfirlýst markmið, að það hafi í rauninni beinst gegn tjáningarfrelsinu. Það væri fróðlegt að fá að heyra hvort hann sé ekki mjög sáttur við frumvarpið, hæstv. forsrh., einmitt vegna þess að það dragi í raun úr fjölbreytni. Vera má að Samkeppnisstofnun hafi einmitt rétt fyrir sér í þessu áliti um að það jafnvel fækki þeim aðilum sem eru á markaði og það rökstyður þá vangaveltur mínar um að markmið frumvarpsins sé í rauninni allt annað en það er sagt vera. Ef menn væru að meina eitthvað með því í alvöru að þeir vildu tryggja lýðræðislega umræðu þá hefðu þeir staðið allt öðruvísi að verki. Auðvitað hefðu menn þá skipað menn úr öllum stjórnmálaflokkum til að fara yfir þessi mál. Ég hefði talið það. Það getur hver maður séð. Það eru fáránleg vinnubrögð við að tryggja að öll sjónarmið eigi að heyrast að taka bara menn úr stjórnarflokkunum og síðan tvo lögfræðinga. Auðvitað eiga menn að skoða alla myndina. Gallinn við frumvarpið er sá að það gerir einungis ráð fyrir útvarpsrekstri eins og hann er í dag en gerir ekki ráð fyrir ýmsum tæknibreytingum sem eru handan við hornið, til dæmis þeirri að hægt verði að sjónvarpa í gegnum dreifinet Landssímans, breiðbandið. Það þarf víst ekki útvarpsleyfi til að fara þá leiðina. Svo er það gervihnattasjónvarp. Auðvitað mundu menn skoða alla þætti málsins. Eins má segja að menn hefðu átt að skoða þátt Ríkisútvarpsins betur og fara yfir það rækilega og gagnrýnið hvort hin langa seta Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu sé farin að hafa áhrif á efnistök í ýmsum þáttum í ríkissjónvarpinu. Ég tel að rækilega ætti að fara í gegnum þá umræðu og það hvernig við getum tryggt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og þess ágæta starfsfólks og fréttamanna sem þar vinna. Ég hefði talið það vera eðlilegt í þessari umræðu. Ég ætla að taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur um að meiri hlutinn hafi sýnt gestum ákveðna lítilsvirðingu. Sérstaklega á það við gesti sem komu á fund allsherjarnefndar síðasta daginn. Þá voru allar breytingartillögur tilbúnar og nefndarálit en hvað svo sem fólkið hefði sagt þá hefði það ekki skipt miklu máli. Ég efa það. Það sem mér fannst sérkennilegast að horfa upp á var að sjá hv. þingmenn setja virðulegan háskólakennara sinn í slíka aðstöðu. Mér fannst mjög sérkennilegt að sýna fólki ekki meiri virðingu. Ég ítreka það að ekkert kallar á og enga elda þarf að slökkva og á þá vá sem hefur verið bent að sé fyrir hendi hefur hv. þm. Bjarni Benediktsson ekki sagt okkur hver sé. Ég veit að starfsmenn Norðurljósa og starfsmenn fréttastofu vita í rauninni ekki við hvaða vá er átt. Mér finnst að þeir eigi heimtingu á því að formaður allsherjarnefndar geri betur grein fyrir því hvaða vá standi hér fyrir dyrum og hvað sé lýðræðinu hættulegt. Ég tel að ef við hefðum tekið eitt ár í viðbót í þessa umræðu þá stæðum við uppi með miklu betri sátt og gætum þá tryggt raunveruleg yfirlýst markmið frumvarpsins. Ég ætla að víkja lítillega að aðkomu framsóknarmanna að frumvarpinu. Það kemur ekki á óvart að þeir eru fáir í þingsalnum, hv. þingmenn Framsóknarflokksins. Þeir hafa nánast varla sést í þingsalnum. Ég tel að þeir hafi leikið tveim skjöldum í þessu máli. Ég tel að þeir hafi gefið í skyn að þeir væru að einhverju leyti andsnúnir frumvarpinu. Ég verð að segja það hreinskilnislega að ég varð alls ekki var við þessa andstöðu hv. þm. Framsóknarflokksins Jónínu Bjartmarz í störfum nefndarinnar. Ég sá ekki betur en hv. þm. Jónína Bjartmarz stæði heils hugar að baki hraðvirkum handarbakavinnubrögðum meiri hlutans. Það kom mér því óneitanlega á óvart að gefið var í skyn í fjölmiðlum að hún væri á báðum áttum varðandi frumvarpið. Ég taldi það að óreyndu vera hreint yfirvarp, sérstaklega í ljósi þess að hún fann landamæri ástarinnar í útlendingafrumvarpinu þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Annar þáttur í þessu er að nú erum við í 2. umræðu að ræða þetta mál og það er óneitanlega sérkennilegt að ýmsar þingnefndir hafa ekki lokið störfum, bæði menntamálanefnd og efnahags- og viðskiptanefnd. Ég hefði talið eðlilegt að þær skiluðu áliti sínu og síðan héldum við umræðunni áfram. Í raun má segja að allur þessi flýtir kemur alveg stórlega á óvart. Ég sagði fyrr í umræðunni að það hefði verið lágmark að gefa hálfs mánaðar frest til þess að fara yfir breytingartillögurnar sem komu fram seint í gærkvöld. Ég tel það vera sjálfsagða skyldu alþingismanna að ganga úr skugga um að þeir séu að setja lög sem stangist ekki á við stjórnarskrá. Því má spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson hvað hann muni taka til bragðs ef þessi lög, sem þau eflaust gera, fara fyrir dóm og fyrir Evrópudóm og ef Ísland fær bágt fyrir, hvernig hann muni taka á því. Það væri mjög athyglisvert að heyra hv. þm. segja frá því. Hann hlýtur að hafa hugleitt það. Það hafa komið margar athugasemdir fram við frumvarpið um að það væri á mörkum ýmissa og ekki bara ýmissa heldur margra stjórnarskrárgreina íslenska lýðveldisins. Menn hafa notað tilmæli Evrópuráðsins sem rök í umræðunni um frumvarpið og ég tek undir það að við eigum að taka tilmæli Evrópuráðsins alvarlega. Ég tel að við ættum að taka þessa umræðu en taka miklu lengri tíma í hana, ekki bara hálfan mánuð heldur að minnsta kosti eitt ár. Ég sé í rauninni ekkert vit í því að fara í þessa löggjöf og taka svo skamman tíma í það. Fyrr í umræðunni var hv. þm. Bjarni Benediktsson ítrekað spurður út í hvaða vá standi fyrir dyrum lýðræðisins í þjóðfélaginu þó að þetta mál bíði í eitt ár. Ég hef ekki séð hana og ef maður fer yfir skoðanakannanir þá held ég að landsmenn séu mér sammála. En það er í ýmsum öðrum efnum sem við höfum fengið tilmæli frá Evrópuráðinu, meðal annars um fjármál stjórnmálaflokka. Ég hefði talið að við hv. þingmenn ættum að setja þau ofar á listann. Ég tel það ekki síður mikilvægt og ég veit að hv. þm. Bjarni Benediktsson er mér sammála. Því væri þá fróðlegt að spyrja hann hvort hann muni þá leggja ofuráherslu á að koma því máli næst í gegn að opna fjármál stjórnmálaflokkanna til að sjá hverjir hafa styrkt kvótaflokkana. Ég tel það mjög áhugaverða spurningu. Í framhaldi af því má segja að hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, sé eitthvað að átta sig á því að þetta eru mál sem þarf að hreyfa við en mér finnst hann í raun vera að drepa málinu á dreif með því að snúa umræðunni endilega eingöngu að fyrirtækjum landsmanna. Ég held að það snúist bara um gera þetta gagnsætt þannig að menn viti hverjir greiða í kosningasjóði flokkanna. Ég tel það mikilsvert. Það hefur komið fram að ýmsar kosningabaráttur hafi verið verðlaunaðar og hafi kostað gríðarlega fjármuni. Ég tel að við ættum að fara rækilega í gegnum það og ég hafna fyrirslætti eins og trúnaðarsambandi. Ég átta mig ekki á því og það væri áhugavert ef hv. þm. útskýrði þau orð. Ef ég man rétt hefur hæstv. forsrh. vitnað í eitthvert trúnaðarsamband flokksins og kjósenda og þess vegna ætti að halda því leyndu hverjir greiddu í kosningasjóðinn. Mér finnst það vera mjög sérkennileg röksemdafærsla og átta mig ekki á hvað menn eru að fara. Að lokum ætla ég að minnast á að það er dálítið sérstakt að sjá unga hv. frelsisþingmenn Sjálfstfl. í þeim sporum að vera að berjast hatrammri baráttu fyrir höftum og heftu eignarhaldi og hertri samkeppnislöggjöf á ýmsum sviðum, sérstaklega í ljósi ýmissa ummæla sem þeir hafa haft í gegnum árin. Og ef ég má vitna í hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson þegar hann var spurður út í það, í ágætu viðtali, hvort samkeppnislög eigi rétt á sér, þá segir hv. þm., með leyfi forseta: ,,Nei, ef aðili á markaði níðist á neytendum eða öðrum aðilum á markaði eiga markaðslögmálin að fá að leiðrétta slíkt en ekki eftirlitsstofnun á vegum hins opinbera.`` Mér finnst vera svolítið sérkennilegt að lesa þetta vegna þess að nú er hv. þm. að heimta höft á eignarhald og ýmis eignarmörk, hverjir mega eiga og hverjir mega ekki eiga. Það er umhugsunarefni hvernig menn breytast frá hugsjónum sínum á skömmum tíma yfir í þjónkun við forustusveit. Mér finnst það athyglisvert, eins og einn þingmaður orðaði það fyrr í umræðunni, að vera að breytast í atkvæðamaskínu fyrir stjórnarflokkana. Það er alvörumál sem við ræðum hér og það sem er alvarlegast í því og við stöndum nú frammi fyrir er að það hefur ekki verið gerð nein úttekt á afleiðingum frv. Við vitum í rauninni ekki hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir Norðurljós. Við vitum það ekki og því væri æskilegt ef hv. þm. Bjarni Benediktsson kæmi í ræðupúltið og svaraði þeirri spurningu: Hefur hann gert sér grein fyrir því hverjar afleiðingar frv. munu verða fyrir það ágæta fyrirtæki og ekki eingöngu sjálft fyrirtækið, það er ekki það sem málið snýr eingöngu að, heldur starfsfólkið sem þar vinnur? Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir ágæta og efnismikla ræðu, enda hefur hann setið í allshn. síðustu dagana og verið með í rússíbanareiðinni í gegnum þá vinnu og á þeim skamma tíma sem nefndinni var skammtað. En mig langaði að inna hv. þm. eftir áliti hans á einu máli sem kom ekki fram í ræðu hans og kom fram í fréttatíma Ríkisútvarpsins fyrr í kvöld. Í viðtali við Gunnar Helga Kristinsson stjórnmálafræðing var hann að tjá sig um að ef þetta frv. yrði að lögum væri það mál sem uppfyllti mjög vel öll skilyrði þess að forseti Íslands beitti synjunarvaldi sínu og rökstuddi það með þeim hætti að málið uppfyllti þau skilyrði sem slíkt stórmál þyrfti að uppfylla til að vera bært til að fara fyrir dóm þjóðarinnar, að forseti ætti að vísa málinu í dóm þjóðarinnar ef stjórnvöld keyrðu það af harðfylgi í gegn til að gera þessi ólög að lögum. Hann rökstuddi þetta með þeim hætti að frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum uppfyllti öll grundvallarskilyrði þess að stjórnskipun væri í hættu, þ.e. að vegið væri að atvinnufrelsi, eignarrétti og tjáningarfrelsi. Frv. uppfyllti öll þessi skilyrði, málið væri þess eðlis og það alvarlegt að það vegi að grundvallarstjórnskipun í landinu og væri bært til að forsetinn beitti synjunarvaldi sínu og sendi málið fyrir dóm þjóðarinnar, verði það að lögum. Því vildi ég spyrja hv. þm., sem fór yfir svo margt sem málinu viðkemur í sinni góðu ræðu áðan, álits á því hvort hann telji málið þess eðlis að forsetinn eigi að beita synjunarvaldi sínu og málið eigi að fara fyrir dóm þjóðarinnar verði það að lögum á næstu dögum.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta ágæta andsvar og þá get ég komið skoðunum mínum á framfæri varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Almennt tel ég að við eigum að beita þjóðaratkvæðagreiðslu í ríkari mæli en gert er og ég tel einmitt að þetta mál ætti að skoða vel með tilliti til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hefði talið, burt séð frá því hvort forseti Íslands beitti neitunarvaldi, að mál eins og þetta ætti að fara fyrir þjóðina rétt eins og stjórn fiskveiða. Það eru ýmis álitamál sem þjóðin ætti að fá að greiða atkvæði um og ég tel að fjölmiðlafrumvarpið sé einmitt mál sem rétt væri að þjóðin hefði skoðun á og að það eigi alls ekki að vera ákveðið eingöngu í einhverri nefnd og þröngri klíku stjórnarflokkanna, alls ekki. Þetta er einmitt mál sem ætti að fara í opna umræðu og væri málinu til framdráttar ef þjóðin greiddi atkvæði um það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir prýðilegt og greinargott svar þar sem hann telur málið til þess bært að forseti Íslands beiti synjunarvaldi sínu, verði það að lögum. En það er annað sem mig langaði að inna hann eftir og kom fram í máli Skarphéðins Bergs Steinarssonar, stjórnarformanns Íslenska útvarpsfélagsins, þar sem hann fullyrðir að þetta mál sé sérsniðið að Íslenska sjónvarpsfélaginu og eigendum Skjás 1. Og um leið og það sé sértækt til að leysa upp Norðurljós og brjóta það fyrirtæki á bak aftur og þvinga það til að leysa sumar deildir sínar upp sé það sérsniðið að því að Íslenska sjónvarpsfélagið geti keypt Íslenska útvarpsfélagið ef og þegar að því kemur að stjórnvöld hafi neytt Norðurljós til að brjóta einingar sínar upp. Rökstuðningur Skarphéðins Bergs fyrir því var að í frv. væri tekin inn reglan um 5% eignarhald markaðsráðandi aðila eða þeirra sem væru með yfir 2 milljarða kr. veltu. Svo athyglisvert sem það væri, sagði Skarphéðinn Berg, ætti Íslandsbanki einmitt tæp 5% í Skjá 1 eða Íslenska sjónvarpsfélaginu og IKEA, sem ætti eitthvað á bilinu 20% í Íslenska sjónvarpsfélaginu, væri með veltu á Íslandi upp á 1,8 milljarða. Svo miklar og rammar væru þær tilviljanir sem hér væri um að ræða og þar með væri frv. sérsniðið að því að eigendur Skjás 1 gætu keypt upp leifarnar af Norðurljósum þegar þau væru hætt að loga og íslensk stjórnvöld hefðu brotið þau á bak aftur með þessum ólögum. Því langaði mig að spyrja hv. þm. Sigurjón Þórðarson um viðhorf hans til þessara fullyrðinga Skarphéðins Bergs Steinarssonar sem fram komu í fréttum í dag þar sem þingmaðurinn hefur á síðustu dögum unnið ötullega í nefndinni og er því öllum hnútum vel kunnugur um tilhögun mála þar.

Frú forseti. Ég get tekið undir það sjónarmið að frv. er ekki eingöngu sérsniðið að heldur sérsniðið gegn Norðurljósum. Það er umhugsunarefni að við skulum standa í þvílíkri lagasetningu á hinu háa Alþingi og sérstaklega að hinir ungu þingmenn, frelsisþingmenn, skuli taka þátt í þessu. 

Frú forseti. Ég kem upp til að bregðast við þeim spurningum sem að mér var beint í ræðu hv. þm. Í fyrsta lagi spyr hann hvað ég ætli til bragðs að taka ef á síðari stigum komi í ljós að lögin stangist í einhverjum atriðum á við Evrópurétt eða stjórnarskrá eða annað þess háttar. Því miður er það þannig að undir dómstóla verða ekki bornar lögfræðispurningar sem eiga ekki við um einstök mál sem eru raunhæf í þjóðfélaginu. Því er það svo að þessi óvissa verður alltaf til staðar að einhverju leyti. Henni verður ekki útrýmt með endalausum lögfræðiálitum, alltaf verða settir fyrirvarar um að einhver sérstök sjónarmið kunni á endanum að verða ofan á sem ekki verða séð fyrir fyrir fram. En það er einmitt af þeirri ástæðu sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt sérstakt kapp á að bregðast við þeim ábendingum sem nefndinni hafa borist frá sérfræðingum til þess einmitt að tryggja að sú staða komi ekki upp á síðari stigum. Hv. þm. hefur jafnframt beint þeirri spurningu til mín hvaða áhrif lögin komi til með að hafa og spyr hvort ég geti veitt honum svar við því. Því er til að svara að markmið frv. er, eins og segir í nefndarálitinu, að sporna við því að samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum hamli gegn æskilegri fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlum og skapi þeim nauðsynlegt frelsi og sjálfstæði til að geta haft jákvæð áhrif og veitt stjórnvöldum og atvinnulífi heilbrigt aðhald. Þetta eru þau áhrif sem verið er að sækjast eftir með frv. og þetta eru þau áhrif sem ég ætlast til að lögin hafi í framkvæmd.

Frú forseti. Yfirlýst markmið frv. er fjölbreytni. En nú höfum við fengið bunka af umsögnum til nefndarinnar sem segja að frv. geti snúist upp í andhverfu sína. Það ætti hv. þm. að íhuga. Hann ætti einnig að íhuga hvað gerist ef við fáum á okkur dóm eða álit EFTA-dómstólsins um að þetta standist ekki Evrópureglur. Hvað liggur á? Hvaða vá er fyrir dyrum? Er ekki rétt að hann greini frá því? Væri ekki nær að fara rækilega yfir málið? Næstum allir málsmetandi lögfræðingar hafa slegið varnagla við því hvort þetta frv. standist Evrópureglur. Þeir hafa efasemdir um að það standist stjórnarskána. Hefði ekki verið rétt að taka a.m.k. hálfan mánuð í að skoða málið rækilega? Þótt ég trúi því að hv. þm. hafi unnið af góðum hug, að brtt. væru til þess gerðar að það stæðist reglur, hefði þá ekki verið rétt að senda þær aftur út til umsagnar? Við sendum þetta frv. til umsagnar í nokkra daga. Okkur hefði ekki munað um að leyfa því að vera til skoðunar í nokkra daga í viðbót.

Frú forseti. Ég tek eftir því að hv. þm. telur að tvær vikur til viðbótar hefðu leyst úr þeim vanda sem hann telur fyrir hendi í málinu og dugað til að koma til móts við athugasemdir sem gerðar hafa verið við hraðann á málinu. Ég verð að segja að ég er honum ósammála um það. Ég tel að á næstu tveimur vikum hefði ekki fengist endanleg niðurstaða í þeim lögfræðilegu álitaefnum sem hann vísar til. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Ég tel að öllum þeim atriðum hafi verið sérstaklega mætt með þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur til. Hvaða vá vofir yfir? spyr þingmaðurinn. Því er til að svara að til grundvallar frv. liggur ítarleg greinargerð sem lýsir þeirri vá. Það er engin tilviljun, hæstv. forseti, að öll ríki sem horft hefur verið til til samanburðar hafa sett sér sérstakar reglur um þessi efni. Það er engin tilviljun að Frakkar, Svíar, Danir, Norðmenn og fleiri ríki setja sérstakar reglur um hvernig eignarhaldi á fjölmiðlum skuli háttað eða hafi með öðrum hætti afskipti af því hvernig fjölmiðlamarkaðurinn byggist upp. Við höfum ekki haft slíkar reglur á Íslandi og nú er kominn tími til þess. Það er vegna þeirrar óvenjulega miklu samþjöppunar sem við höfum orðið vitni að á undanförnum árum. Það er váin. Það er ástæðan fyrir því að aðrar þjóðir hafa brugðist við og nú er komið að því að við gerum eitthvað í málunum.

Frú forseti. Það eru ekki mín orð að ég hefði viljað eyða tveimur vikum meira í þessa vinnu, alls ekki. Ég hefði viljað verja í það miklu lengri tíma, fara í opna umræðu í þjóðfélaginu og gera málið vel úr garði. Það hefði eflaust mátt taka á eignarhaldinu með þeim hætti. Ég er ekki að draga úr því. En menn eiga ekki að vinna verkin með þessum hætti. Þessar tvær viku hefðu ekki leyst úr vandanum, eins og hv. þm. hélt fram. Ég tel hins vegar að sá tími hefði dugað til að leiða meiri hlutanum fyrir sjónir að þeir eru á villigötum. Þeir hefðu áttað sig á því í staðinn fyrir að æða áfram eins og vagnhestar, keyrðir áfram með forsrh. sem vagnstjóra. Auðvitað eiga menn að fara í opna lýðræðislega umræðu. Ég er sannfærður um það, ég hef ekki misst það mikla trú á þessum hv. ungu þingmönnum, að ef þeir hefðu fengið tveimur vikum lengri tíma og fengið lögfræðiálit sem gengi þvert á þessa fyrirætlan, þá væru a.m.k. einhverjar líkur á að mennirnir hefðu séð að sér. Hvað liggur okkur á? Er ekki mikilvægara að hafa vaðið fyrir neðan sig og taka þann tíma sem þarf til að vera viss um að við séum ekki að brjóta stjórnarskrána eða fara á svig við Evrópureglur.

Frú forseti. Fyrr í dag kom fram ósk frá hv. þingmönnum Samf. í menntmn. um að umræðu um svonefnt fjölmiðlamál yrði frestað á meðan fagnefndir þingsins væru enn að fjalla um málið. Nú hefur komið í ljós að menntmn. mun á fundi í fyrramálið taka þetta mál til umfjöllunar og taka á móti gestum. Svipaða sögu er að segja af efh.- og viðskn. þannig að það er ljóst að málið er enn þá í umræðu hjá fagnefndum þingsins sem ætlunin var að mundu nálgast þetta umfjöllunarefni frá öðrum sjónarhóli en allshn. hefur gert. Bæði hæstv. forsrh. og allshn. óskuðu á fyrri stigum þessa máls eftir áliti þessara fagnefnda og þær hafa ekki enn gefið álit sitt. Svo það komi fram í þessum sal var þeirri kröfu Samf. og stjórnarandstöðunnar, um að fresta umræðu á meðan fagnefndir þingsins væru enn að fjalla um málið, hafnað af hæstv. forseta Alþingis, Halldóri Blöndal. Þessi fundur átti sér stað fyrir rúmum hálftíma og það er rétt að það komi fram með formlegum hætti. Hæstv. forseti Halldór Blöndal taldi þetta eðlilegt, að umræðan færi fram þrátt fyrir að fagnefndirnar væru að störfum og mundu fjalla um þetta mál á morgun. Þingflokksformenn Sjálfstfl. og Framsfl. tóku undir það og vörðu þessi vinnubrögð. Þeir töldu að hér hefði verið afskaplega vel að máli staðið. Nú kemur að sjálfsögðu annað í ljós. Það hefur ekki verið vel að þessu máli staðið. Aðrar nefndir hafa ekki lokið yfirferð sinni yfir málið og það er rétt að undirstrika að það eru einmitt flokksbræður þingflokksformanns Sjálfstfl. og hæstv. forseta sem stjórna umræddum nefndum. Það er alveg ljóst að þessir flokksbræður hæstv. forseta og þingflokksformannsins hafa metið það svo að málið þarfnist frekari umfjöllunar. Við í Samf. höfum talið rétt að þessari lykilumræðu, sem við teljum 2. umr. vera, verði frestað meðan fagnefndirnar eru að fjalla um þetta mál. Því var sem sagt hafnað af hæstv. forseta Halldóri Blöndal nú seinni partinn.

Forseti vill taka fram að það hefur verið ljóst frá því í morgun, frá því að þessi umræða hófst, að tvær fagnefndir hafa ekki lokið störfum. Engu að síður hefur umræðunni verið haldið áfram. Það varð að samkomulagi milli forseta þingsins og formanna flokkanna að í kvöld yrði haldinn fundur aftur milli forseta og formanna þingflokka til að meta stöðuna. Eins og fram kom í máli hv. þm. var haldinn fundur áðan að ósk þingmanna frá því fyrr í dag. Á þeim fundi formanna þingflokkanna og forseta náðist ekki samkomulag um aðra tilhögun en þá sem var ákveðin fyrr á þessum degi, að forseti hitti formenn þingflokkanna eftir kvöldmat. Við þá áætlun mun staðið. Forseti óskar eftir góðri samvinnu við hv. þm. um að þessi umræða geti haldið áfram þar til þessum fundi lýkur. Þá verður staðan metin. Við sjáum þá hvort einhver breyting verður á en gert verður matarhlé milli kl. sjö og átta í kvöld.

Frú forseti. Það er athyglisvert að heyra þessa niðurstöðu af fundi forseta og formanna þingflokka. Ekki er hægt annað en harma að hæstv. forseti skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu, ásamt formönnum þingflokka Sjálfstfl. og Framsl., að verða ekki við ósk okkar fulltrúa stjórnarandstöðunnar í menntmn. sem við bárum upp við virðulegan forseta fyrr í dag. Við tókum þá fram að við sæjum alls ekki hvernig þingheimi væri stætt á að halda áfram efnislegri umræðu um jafnviðamikið mál þegar ekki hefðu enn borist upplýsingar og faglegt mat þeirrar nefndar sem málið varðar kannski fyrst og fremst, hv. menntmn. Þótt við getum ekki annað en beygt okkur undir þá niðurstöðu sem greint var frá rétt í þessu af hæstv. forseta og hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni, þá hljótum við að bera fram þá ósk til þess fundar sem fram fer eftir kvöldmatinn, milli forseta og formanna þingflokka, að menn taki þetta að nýju upp, virði ósk okkar til fullnustu og gefi nefndunum færi á því að koma saman. Heppilegast hefði náttúrlega verið að gera hlé á þingfundi, virðulegi forseti, strax í dag þegar þessi ósk kom fram. Þannig hefðu fagnefndirnar sem hér um ræðir, menntmn., efh.- og viðskn. og jafnvel samgn., haft tíma í dag til að vinna í málinu, kalla til sín gesti, fara vel og vandlega yfir málið og sinna því lögbundna skylduverkefni sínu að skila ítarlegu, vönduðu og yfirveguðu áliti nefndanna um þetta grundvallarmál og eitt það stærsta átakamál, virðulegi forseti, sem upp hefur komið í íslensku samfélagi um nokkurra ára skeið. Því er ekki hægt annað en óska eftir því við virðulegan forseta, varðandi þann fund sem halda á í kvöld, að menn taki málið upp, hæstv. forseti og formenn þingflokkanna, taki þessar niðurstöður og endurskoði. Við höfum engin rök heyrt fyrir því að 2. umr. um frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum geti farið fram og átt sér stað hafi menntmn. ekki skilað áliti sínu um það. Það má eiginlega segja að málið sé ekki svo mikið sem hálfkarað í umræðunum. Menn hafa rætt um litla anga málsins. Meginþættir málsins hafa ekki komið inn sem þingskjöl þar sem menntmn. hefur ekki enn þá hafið störf við málið. Þó er 2. umr. komin af stað og hefur staðið um skeið. Þetta er með ólíkindum, hæstv. forseti.

Forseti vill að gefnu tilefni einnig taka fram að sá fundur sem kallað hefur verið eftir er kl. 8.15 í fyrramálið. Það er ekki eins og þessari umræðu sé að ljúka. Hún hefur staðið í fjórar klukkustundir. Fjórir hv. þingmenn hafa talað og 19 hv. þingmenn eru á mælendaskrá. Með sama áframhaldi, þó að umræðunni yrði stanslaust haldið áfram, lyki henni ekki fyrr en um eftirmiðdaginn á morgun. Það stefnir þess vegna í að álit menntmn., ef hún skilar af sér, komist inn í þessa umræðu. Forseti vill ítreka þá ósk sína að við getum haldið áfram með mælendaskrána.

Frú forseti. Ég vil af þessu tilefni að það komi fram við þessa umræðu um fundarstjórn forseta að hv. þm. Ögmundur Jónasson, þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, studdi að sjálfsögðu þá tillögu sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson gerði grein fyrir. Það er alveg ljóst að stjórnarandstaðan stendur sameinuð á bak við þá tillögu að fresta umræðunni á meðan fagnefndirnar ljúka störfum. Við skulum ekki gleyma því að hæstv. forsrh. hafði um það góð orð að leitað yrði til fagnefnda þingsins, annarra en allshn., varðandi þetta mál. Það er akkúrat sú vinna sem nú er í gangi. En allur þessi gjörningur og sá stíll sem hér er viðhafður gefur okkur skilyrðislaust til kynna að hér er um málamyndaumfjöllun um þetta mál að ræða. Það kemur í ljós og er berlega afhjúpað í þessari umræðu. Ég fagna því, frú forseti, að þó skuli búið að ákveða að kallað verði til fundar formanna flokkanna í kvöld, ég hef ekki tímasetninguna á því. En ég treysti því að ekki aðeins komi fram mótmæli á þeim fundi heldur verði orðið við þeim mótmælum sem hér hafa verið borin fram hvað eftir annað í dag.

Forseti. Nú hefur komið í ljós í þessari umræðu, sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, starfandi þingflokksformaður Samf., hóf, að forseti þingsins, sá sem kjörinn var, hefur ákveðið og tilkynnti þá ákvörðun á þessum fundi að verða ekki við bón hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Ástæðan virtist ekki koma neinum við. Ég verð að segja að ég skil ekki enn þá og hef ekki fengið neina skýringu á því að ekki var orðið við þessari bón. Ég er ekki afgamall maður en þó er stund síðan ég byrjaði að fylgjast með þingstörfum. Maður hefur fengið þær skýringar að nefndir ynnu á milli umræðna og skiluðu af sér fyrir næstu umræðu á eftir, þ.e. milli 1. og 2. umr. og eftir atvikum milli 2. og 3., sem væri þá yfirleitt framhaldsnefndarálit. Ég hygg að það sé kallað svo í þingsköpum. Mér er fullkomlega óskiljanlegt hvernig þessu máli á að hátta og hvert menntmn. og efh.- og viðskn. --- menntmn. er ekki byrjuð á sinni umfjöllun en hin nefndin er eitthvað komin áfram --- eiga að skila álitum sínum ef af því verður. Eiga þær að skila þeim inn í 3. umr. eftir að greidd hafa verið atkvæði um brtt. við 2. umr.? Þá væri verið að gera grín að því fólki sem vinnur í menntmn. og efh.- og viðskn. Það er að sjálfsögðu verið að gera gys að því fólki sem hefur verið boðað á fundinn kl. 8.15 á morgun í menntmn., þeim sex mikilsverðu fræðimönnum og blaðamönnum sem þangað eru boðaðir. Maður skammast sín í raun fyrir að mæta á þann fund, hvernig sem andrúmsloftið verður þá eftir þessa umræðu, að heilsa upp á það fólk. Ég verð líka að segja að í þingsköpum er fjallað um að ekki eigi að halda nefndarfundi á þingtíma. Það verður ekki gert í þetta sinn. Því skal ég lofa hér með. Hins vegar verð ég að ljúka þessu með því að lýsa yfir vonbrigðum mínum varðandi erindi sem hér eru borin upp við forseta, ég get ekki gert að því hver sinnir þeim störfum hverju sinni, sem forseti hefur síðan lofað að setja í ákveðna meðferð, að forseti skuli ekki taka það upp hjá sjálfum sér --- ég tek það fram að ég er ekki að áminna þann sem nú situr í forsetastóli --- að skila niðurstöðum þeirra erinda til þingmanna þegar þau eru borin fram á þennan hátt. Það er sérkennilegt að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson skuli þurfa að gera það hér en ekki forseti, annaðhvort sá sem hér situr eða sá sem til þess var kjörinn. Hvar er hann?

Frú forseti. Þetta snýst um þinglega meðferð mála, um það hvort nefndir þingsins sem hafa fengið mál til meðferðar geti skilað þeim af sér áður en þau eru tekin til 2. umr. eins og þingsköp gera ráð fyrir. Þau svör hæstv. forseta að enn sé óljóst hversu lengi 2. umr. standi þannig að innan þeirra skilgreindu marka ætti að vera mögulegt að koma inn með nefndarálit frá hv. menntmn. og efh.- og viðskn. eru náttúrlega engin svör, og afar ómálefnaleg af hálfu hæstv. forseta. Það var dapurlegt að málið skyldi vera tekið á dagskrá án þess að skil þessara nefnda lægju fyrir en ég leyfi mér að vitna til þess að þegar málið var afgreitt til nefndar á hv. Alþingi við lok 1. umr. tók hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fram við atkvæðagreiðsluna að hann teldi langeðlilegast að málinu væri vísað til menntmn. og hún sendi, eins og stendur í svari, með leyfi forseta, ,,þessa einu lagagrein sem varðar annað en verksvið menntamálanefndar til umsagnar hjá efnahags- og viðskiptanefnd`` og lagði áherslu á það. Í svari sínu eða athugasemd við atkvæðagreiðsluna sagði hæstv. forsrh. þá, með leyfi forseta: ,,Hins vegar finnst mér sjálfsagt og eðlilegt að allshn. sendi málið til annarrar þeirrar nefndar sem nefndarmenn telja skynsamlegt að gera og ég held að ætti að geta verið sæmileg sátt um það.`` Þessi voru orð hæstv. forsrh. þegar hann fylgdi málinu til nefndar í lok 1. umr. Mér finnst dapurlegt ef hvorki forsrh. né þingið og forsetar þingsins geta staðið við þessi orð. Því er lofað í heyranda hljóði að gefnu tilefni í málefnalegri umræðu við lok 1. umr. hvernig með skuli fara og það er ekkert að skella á jarðskjálfti eða náttúruhamfarir með þeim hætti að hægt sé að þola það að stjórn þingsins og forsrh. sem 1. flm. þessa máls geti ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin eru í þinginu. Auðvitað átti ekki að taka málið á dagskrá fyrr en allt saman væri komið inn frá þessum nefndum. Nógu skammur hefur fyrirvarinn verið í þessari vinnu þó að staðið hefði verið við þetta. Ég tel alveg einboðið að nú eigi að fresta þessari umræðu þannig að þessar lögboðnu nefndir þingsins geti skilað áliti sínu til þingsins eins og þær hafa verið beðnar um af þinginu.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu ekki annað hægt en að beygja sig undir þá niðurstöðu sem virðulegur forseti Alþingis komst að í dag með formönnum þingflokka um að umræðan fari fram. Um leið verður það samt að koma fram vegna þessara upplýsinga frá forsetaembættinu að við, hv. fulltrúar Samf. í menntmn., hljótum að harma það mjög að 2. umr. skuli hafa farið af stað í Alþingi um þetta mikla mál. Í ljósi þess að upplýsingarnar og álit menntmn. vantar er hún, svo vægt sé til orða tekið, meingölluð ef ekki handónýt. Það er skaði að 2. umr., meginumræðan, um þetta grundvallarmál í stjórnskipun okkar Íslendinga skuli fara fram á hinu háa Alþingi án þess að sú nefnd sem málið snertir hvað mest, menntmn. Alþingis, skuli hafa fjallað um það í störfum sínum. Því var þeirri ósk svo skýrt og skorinort komið á framfæri við virðulegan forseta fyrr í dag að fundi yrði frestað þá þegar, nefndir kallaðar saman svo að þær gætu hafist handa við að viða að sér gögnum, kalla til sín gesti og vinna alla þá ítarvinnu sem nefndunum ber að vinna, þá vandvirknislegu ítarvinnu sem þingnefndunum ber að vinna til að þær séu, frú forseti, í stakk búnar til að skila því inn á hið háa Alþingi sem þær eiga að skila inn. Það er grundvöllur og undirstaða þeirrar umræðu sem fer fram hérna, þeirrar lýðræðislegu umræðu sem fer fram í þingsölum um öll okkar meginmál. Og þar sem um meginmál er að ræða, frú forseti, tókum við mjög ákveðið á málinu fyrr í dag þegar við ítrekað óskuðum eftir því að þingfundi yrði frestað og nefndum gefið tóm til að starfa vegna þess að hér er um að ræða meginmál í samfélagi okkar, grundvallarmál sem margir telja að vegi að stjórnskipun landsins þar sem málið brjóti harkalega á öllum mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar fyrir utan þá sem lýtur að trúfrelsi. Þetta álítum við að komi fram hjá fjöldamörgum sérfróðum aðilum, frú forseti, og þess vegna fórum við fram á það ...

Forseti vill biðja hv. þingmann að fara ekki í efnislega umræðu um frv. undir fyrirsögn um fundarstjórn forseta.

Ég verð við þeirri ósk, frú forseti, en var að færa rök fyrir því af hverju við sóttum það svo stíft á þingfundi fyrr í dag að fundi yrði frestað og fundið yrði tóm fyrir nefndirnar til að starfa. Vil ég ítreka við þann forseta sem nú situr að við, fulltrúar Samf. og stjórnarandstöðunnar í menntmn., höfum farið þess á leit enn og aftur við hæstv. forsetaembættið að það gefi okkur tíma til að sinna þessum störfum okkar.

Frú forseti. Ég lýsi yfir furðu á því að þessari ósk hafi verið hafnað, og sérstaklega að menn bíði ekki eftir áliti menntmn. Ég hefði talið eðlilegasta farveg málsins að málið hefði verið í menntmn. en ekki verið sett á forræði allshn. Þess vegna er svo mikilvægt að bíða eftir áliti menntmn. Ég tel það vera mjög mikilvægt. Ég sat umræddan fund með hæstv. forseta þingsins og mér fundust rök meiri hlutans vera veigalítil í málinu. Önnur rök skipta ekki minna máli hvað það varðar að við eigum að gefa okkur lengri tíma. Komið hefur fram í umræðunni að brtt. sem við erum að fjalla um í 2. umr. hafa verið sagðar mjög veigamiklar og þess vegna á að gefast ráðrúm til að kynna sér þær í frekari mæli en gert er ráð fyrir eins og þinghaldinu er háttað nú. Ef við ætlum að setja góð lög er lágmark að bíða eftir áliti menntmn. sem ætti samkvæmt venju að hafa forræði í málinu.

Forseti. Það er ekki annað að gera en að sætta sig við þá niðurstöðu sem enn er í málinu. Vegna forsögunnar og til þess að hjálpa til við afgreiðsluna hér á eftir vil ég taka fram að það er rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að í lok 1. umr. fór fram sérstök lítil umræða um það hvert ætti að vísa þessu máli. Hana hóf hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Mál sem fjallar að 9 / 10 eða 95 / 100 um útvarpslög og um menningar- og menntamál, sem eru á sviði menntmn. sem fjölmiðlarnir vissulega eru, þó að þetta mál hafi marga aðra útúrdúra og hliðar, á auðvitað heima í menntmn. Í 23. gr. þingskapa segir, með leyfi forseta: ,,Vísa skal frumvörpum, þingsályktunartillögum og skýrslum til nefnda eftir efni þeirra og hafa um það hliðsjón af skiptingu málefna í Stjórnarráðinu.`` --- Þetta mál er á valdsviði menntmrh. þó að forsrh. hafi svo flutt það eins og frægt er og mikið hefur verið rætt. Síðan segir áfram í þingsköpunum, með leyfi forseta: ,,Til allsherjarnefndar skal vísa dómsmálum, kirkjumálum, byggðamálum og öðrum þeim málum sem þingið ákveður.`` --- Það er vissulega rétt að þingið ákvað í þetta sinn að gera þetta. Um slík tilvik að nefnd vísi máli til umsagnar til annarrar nefndar á sérsviði getur ekki í þeim þingsköpum sem við störfum nú eftir --- kannski er ástæða til að athuga það í næsta sinn --- heldur er einungis gert ráð fyrir því eftir því sem ég kem auga á að þingnefnd vísi máli í heilu lagi til annarrar nefndar vegna þess að það eigi frekar heima á hennar sviði. Þó segir þetta og það er mjög mikilvægt í lok 1. mgr. 23. gr.: ,,Vísa má máli til nefndar á hverju stigi þess. Sé það gert áður en umræðu er lokið þá skal henni frestað.`` Alþingi samþykkti þessi þingsköp árið 1993 og þau eiga sér stoð aftur í tímann, allt aftur á miðja þarsíðustu öld, og ég skil þessa grein svo að á meðan nefnd vinnur að máli skuli ekki ræða hana í Alþingi þar sem þingheimur situr allur. Vinnan í nefndinni er nauðsynlegur undanfari umræðunnar í Alþingi og þá gildir einu hvort það er í aðalnefndinni eða þeim nefndum sem aðalnefndin, í þessu tilviki allshn., hefur vísað málinu til, í þessu tilviki menntmn. og efh.- og viðskn. Þessi skilaboð óska ég eftir að forseti sá sem nú situr eða sá sem kjörinn var til þess embættis hafi í huga á fundinum sem haldinn verður á eftir.

Virðulegur forseti. Röðin átti nú ekki að vera komin að mér á þeirri mælendaskrá sem hefur verið að myndast í dag því að hér átti að tala formaður þingflokks Framsfl., hv. þm. Hjálmar Árnason, og var nú kominn tími til að eitthvað heyrðist í framsóknarmönnum í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. En einhverra hluta vegna ...

Forseti vill upplýsa að Hjálmar Árnason þurfti að hverfa af vettvangi af persónulegum ástæðum og gerði forseta viðvart um það.

Mér er kunnugt um að þingflokksformaður Framsfl., Hjálmar Árnason, þurfti að hverfa af vettvangi en einhverra hluta vegna vildi enginn framsóknarmaður stökkva í skarðið sem hefði kannski ekki verið óeðlilegt, að einhver hefði tekið keflið þar sem hv. þm. Hjálmar Árnason þurfti að sleppa því. En sú varð ekki raunin og við erum enn engu nær um skoðanir framsóknarmanna í málinu og þeir eru enn víðs fjarri góðu gamni í þingsalnum og hefur fjarvera þeirra úr salnum undanfarna daga verið hrópandi eins og hér hefur verið bent á. Hægt er að hafa langt mál um þetta frv., virðulegur forseti, og það er hægt að ræða einstök efnisatriði ítarlega og öll þau lögfræðilegu álitamál sem upp hafa komið. Ég mun að einhverju leyti gera það en ég ætla þó öðru fremur að dveljast við hina pólitísku hlið málsins og ég ætla að reyna að skilja og skýra á eftir þá pólitísku hugsun --- eða eigum við kannski að segja það pólitíska ofstæki --- sem býr að baki frv. En ég ætlaði að byrja á lögfræðinni, virðulegur forseti. Fyrst vil ég segja af því að þingmenn vinna eið að stjórnarskránni, hver og einn sem sest á Alþingi, þá hlýtur að verða að halda því hér fram og halda því til haga í umræðunni að enginn þingmaður geti með góðri samvisku haldið því fram að hann sé ekki í vafa um að frv. standist stjórnarskrána. Það þarf enginn þingmaður að halda því fram að ekki leiki á því vafi að þetta frv. standist stjórnarskrána. Við þurfum ekki annað en að hlusta á þá sem hafa tjáð sig um málið í fjölmiðlum í dag, sérfræðinga í stjórnskipunarrétti, til þess að vita að það orkar enn þá tvímælis að frv. standist stjórnarskrána. Efist þingmaður um að frv. standist stjórnarskrá er honum ekki heimilt samkvæmt þeim eiði sem hann hefur unnið að stuðla að framgangi slíks frv. Ég geri ráð fyrir því að þingmenn stjórnarliðsins á Alþingi, já-liðið á Alþingi kæri sig kollótt um það. Það er hvort eð er margdæmt fyrir það að brjóta gegn stjórnarskránni. Hvað munar það um að gera það eina ferðina enn, margdæmdu fólkinu, sem hefur brotið íslensku stjórnarskrána, mannréttindaákvæði hennar fleiri en eitt og fleiri en tvö, þó að einhver þeirra bætist við? Tjáningarfrelsið bætist nú við önnur ákvæði mannréttindagreinar stjórnarskrárinnar, og held ég að sjálfsagt sé þeim ýmsum hér bæði ljúft og skylt að brjóta þau ákvæði líka eins og önnur sem stjórnarliðið hefur staðið að. En ég ætlaði að tala um lögfræðina í þessu sambandi og þar kemur auðvitað stjórnarskráin mjög sterkt inn í myndina. Ég segi og ítreka hér: Það hefur ekki verið eytt vafa um að frv. standist meginreglur okkar, að það standist íslenska stjórnarskrá. Það er líka annað sem þingmenn ættu að hafa í huga, ekki bara það hvort þeir eru að brjóta lög, þau grundvallarlög íslenska ríkisins sem þeir hafa unnið eið að, þeir ættu líka að hafa það í huga hvort þeir eru að skapa ríkinu veruleg útgjöld vegna þess að það munu auðvitað koma fram verulegar kröfur um fébætur vegna málsins. Það liggur ljóst fyrir að höfðað verður dómsmál vegna þessa og að gerðar verða verulegar kröfur um fébætur. Þær fébætur munu íslenskir skattgreiðendur auðvitað greiða. Það eru íslenskir skattgreiðendur sem munu greiða þær en ekki það fólk sem mun rétta upp höndina í þingsalnum, væntanlega, þegar málið kemur á enda og samþykkja það sem í því felst. En væntanlega er því fólki líka alveg sama um það, því er alveg sama um það þó að það sé að skapa íslenska ríkinu og íslenskum skattgreiðendum skaðabótaskyldu með aðgerðum sínum á Alþingi. Varðandi fébæturnar er hins vegar líka ástæða til að þingmenn hafi það í huga og hafi það hugfast að tjáningarfrelsi verður ekki verðlagt eða bætt fébótum. Það eru mjög sterk rök sem má leiða að því að frv. sem hér liggur fyrir brjóti gegn ákvæðum 73. gr. stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi og vernd þess og einnig 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Af hverju segi ég það, af hverju segi ég að það gangi gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi? Jú, vegna þess að frv. gengur lengra í skerðingarátt á tjáningarfrelsinu en hægt er að fallast á að ástæða sé til að gera, miðað við þau markmið sem menn setja sér í frv. og miðað við þau tilmæli Evrópuráðsins sem menn telja sig vera að vinna í samræmi við. Gengið er lengra í frv. í skerðingarátt en efni tilmæla Evrópuráðsins gefa tilefni til. Skerðingarnar eru ekki nauðsynlegar og þær eru ekki í samræmi við lýðræðishefð og þar af leiðandi má færa sterk rök fyrir því að verið sé að brjóta gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi og vernd þess. Það má líka benda á í því sambandi að efni frv. er andstætt meðalhófsreglu stjórnarskrárinnar um að ekki skuli með almennri lagasetningu gengið lengra í skerðingu stjórnarskrárvarinna réttinda, eins og tjáningarfrelsisins, en hægt sé að komast af með til að ná lögmætu markmiði. Það kemur aftur inn á það sem ég sagði áðan um brot á stjórnarskrárákvæðum varðandi tjáningarfrelsið. Það er líka brot gegn meðalhófsreglunni vegna þess að verið er að ganga lengra en hægt er að komast af með til þess að ná því markmiði sem menn setja sér. Af hverju segi ég þetta? Jú, vegna þess að dómar bera með sér að það er mjög líklegt að sönnunarbyrðin um það hvort meðalhófs hafi verið gætt verði færð yfir á ríkið, ríkið verði að sanna það að meðalhófs hafi verið gætt ef hægt er að færa rök fyrir því að aðrar vægari leiðir hafi verið tiltækar. Og það er hægt að færa rök fyrir því að aðrar leiðir og vægari hafi verið tiltækar. Það má m.a. benda á slíkar leiðir í skýrslu nefndar menntmrh., það má benda á slíkar leiðir í Noregi, það má benda á samkeppnislögin í því sambandi og fleira er hægt að nefna. Það má því leiða rök að því að verið sé að brjóta gegn tjáningarfrelsinu, ákvæði stjórnarskrár um það, og þetta sé andstætt meðalhófsreglu stjórnarskrárinnar. Það má líka færa rök fyrir því að efni frv. brjóti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Það má líka vísa þar í samning Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Að vísu er búið að gera þá breytingu á frv. núna að öllum er heimilt að fjárfesta í ljósvakamiðli, þó að hámarki 5%. Þar skilja leiðir. Allir mega fjárfesta upp að 5%, hvort sem um er að ræða markaðsráðandi fyrirtæki, stór eða lítil. En þá skilja leiðir. Í breytingunni er notuð sú lógík Orwells að sagt er að allir séu jafnir, bara sumir jafnari en aðrir. Allir mega svo hins vegar kaupa að 25% nema markaðsráðandi fyrirtæki með 2 milljarða í veltu. Allir upp að 5%, en eftir að því marki er náð mega fyrirtæki sem eru með yfir 5 milljarða í veltu og eru markaðsráðandi á sínum markaði ekki kaupa meira, en aðrir mega fara upp í 25%.  Af hverju segi ég þetta? Jú, vegna þess að það hefur ekki orðið nein eðlisbreyting á frv. þótt aðeins sé lengt í hengingarólinni. Eftir stendur að fyrirtækjum --- og ég get alveg nefnt Norðurljós í því samhengi vegna þess að það fyrirtæki hefur svo sem alltaf verið undir og það er engin ástæða til þess að vera að fara hér eins og köttur í kringum heitan graut í þingsalnum, það hefur fengið ýmis leyfi, sjónvarpsleyfi, sem sum hver gilda fram yfir 1. júní 2006 þegar lögin eiga að taka gildi. Þau leyfi munu falla niður við gildistöku laganna ef fyrirtækinu hefur ekki verið komið í það horf sem lögmælt er fyrir um ef frv. verður að lögum, þ.e. þá falla þau leyfi úr gildi sem hafa í sjálfu sér gildistíma fram yfir 1. júní 2006 ef ekki verður búið að breyta fyrirtækinu með þessum hætti. Það kom skýrt fram á fundi nefndarinnar með sérfræðingum í stjórnskipunarrétti, Sigurði Líndal, Björgu Thorarensen, Ragnhildi Helgadóttur, að ef menn vildu vera vissir um að frv. fæli ekki í sér afturvirka skerðingu á eignarréttindum og þar með brot gegn friðhelgi eignarréttar í stjórnarskránni, ættu leyfin að falla úr gildi miðað við þann gildistíma sem á þeim er, þ.e. að þegar þar að kemur falli þau bara úr gildi og menn þurfi að endurnýja þau samkvæmt nýjum lögum, en fyrr ekki, þannig að þau leyfi sem í gildi eru núna fái að lifa sitt skeið en síðan þegar til endurnýjunar kemur eða úthlutunar á öðrum leyfum verði að uppfylla þau lög sem þá eru í gildi. Þetta hefur komið fram hjá nefndinni, þetta hefur komið fram núna í fjölmiðlum, þetta álit sérfræðinga í stjórnarskipunarlögum um að frv. standist ekki hvað þetta varðar. Þá má færa sterk rök fyrir því að efni frv. sé þrátt fyrir breytinguna ósamþýðanlegt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, þ.e. stangist á við réttarreglur á Evrópska efnahagssvæðinu. Fyrir því eru þau rök að í frv. eftir breytinguna felist svo miklar hömlur á heimildir einstaklinga og fyrirtækja innan Evrópska efnahagssvæðisins til þess að stofna fjölmiðlafyrirtæki hér á landi eða fjárfesta í fjölmiðlafyrirtækjum að það sé meira en hægt sé að samræma reglum Evrópska efnahagssvæðisins um staðfesturétt, um frjálsa þjónustustarfsemi og um frjálsa fjármagnsflutninga. Þessi þrjú ákvæði koma öll þar til skoðunar. Í sjálfu sér hefur ekki orðið nein eðlisbreyting á frv. hvað þetta varðar og má færa, eins og ég segi, sterk rök fyrir því að það stangist enn á við réttarreglur á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hef nefnt hérna helstu þætti sem frv. í sinni upprunalegu mynd stangaðist á við í lagaumhverfi okkar samkvæmt réttarreglum og stjórnarskrá en loks vil ég nefna að verulega skortir á að undirbúningur þessarar lagasetningar geti talist fullnægjandi. Hann var ófullnægjandi þegar frv. var lagt fram og er það enn. Það má segja að lok málsins í allshn. styrki þetta enn frekar, það sjónarmið að það skorti á undirbúning þessarar lagasetningar. Hér er verið að leggja fram og tala fyrir breytingum í þinginu. Það hefur komið fram í umræðum að auðvitað hefði verið sjálfsagt að heyra sjónarmið þeirra sem þessum breytingum var ætlað koma til móts við. Því hefur verið haldið fram í hinni opinberu umræðu að verið sé að gera breytingar til að koma til móts við þau sjónarmið sem fram voru sett, m.a. af sérfræðingum í stjórnskipunarrétti, og athugasemdir gerðar við frv. eins og það lá fyrir. Hefði þá ekki verið eðlilegt og kurteisi að spyrja þessa aðila hvort svo væri? Við vorum með þrjá sérfræðinga, þrjá háskólakennara, á fundi nefndarinnar í gær, frá klukkan fimm til líklega að verða hálfátta, og við fórum yfir frv. Þeim var boðið upp á það að fara yfir frv. óbreytt meðan meiri hlutinn í nefndinni sat með í vasanum tillögur til breytinga á þessu frv. og vissi nákvæmlega hvernig þetta átti allt saman að líta út á endanum. Það er auðvitað ekkert annað en skrípaleikur og dónaskapur að bjóða sérfræðingum upp á svona meðhöndlun á hv. Alþingi. Undirbúningur málsins var ekki fullnægjandi vegna þess að vandamálið var aldrei skilgreint, vandamálið var aldrei rannsakað. Áður en ráðist er í tillögusmíð hefði auðvitað þurft að komast að þeirri niðurstöðu að samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hamlaði gegn æskilegri fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi. Það hefði auðvitað þurft að komast að því með einhverjum rökum og einhverjum óyggjandi hætti að því væri þannig farið á íslenskum fjölmiðlamarkaði, eins og segir í byrjun athugasemda með upprunalega frv. Sú niðurstaða var hins vegar ekki fengin með neinum rökum. Forsenda frv. ber það með sér að tilgangurinn sé að stuðla að fjölbreytni í fjölmiðlun og henni verði ekki náð án fjölbreytni í eignarhaldi. Athugun málsins bendir hins vegar öll til þess að lögfesting þessara reglna geri rekstur og öflun áhættufjár erfiðari og sé því líkleg til þess að ganga gegn tilgangi sínum, þ.e. það verði erfiðara að halda úti öflugum innlendum ljósvakafjölmiðlum með góðri innlendri dagskrárgerð og fréttaflutningi vegna þess að frv. takmarkar aðgang þeirra að fjármunum. Það vita allir að það að halda úti sjónvarpsstöð af einhverjum metnaði er kostnaðarsamt fyrirtæki. Það kemur m.a. fram í ágætri grein eftir Pál Þórhallsson í Morgunblaðinu, þann 2. maí sl. minnir mig, að ákveðin samþjöppun á þessum markaði njóti skilnings í Evrópuráðinu. Menn gera sér grein fyrir því að það er kostnaðarsöm starfsemi að halda úti ljósvakamiðli þannig að hann geti stuðlað að menningarlegri fjölbreytni og lýðræðislegri umræðu og sé ekki bara eins og hver önnur vídeóstöð, rekin af einkaaðilum eða ríkinu. Við vitum að ríkisfjölmiðlar og einkafjölmiðlar þurfa verulegt fjármagn til þess að geta staðið undir metnaðarfullri framleiðslu. Ég sagðist ætla að tala ekki bara um hin lögfræðilegu atriði og ég ætla ekki að verja miklu meiri tíma í þau. Ég ætla þó að minnast bara lítillega á samþykktir og tilmæli Evrópuráðsins. Skyndilega hefur vaknað svo mikill áhugi á Evrópuráðinu og tilmælum þess hjá stjórnarþingmönnum. Nú er ekki þverfótandi hér fyrir ráðherrum og þingmönnum sem hafa allt í einu vaknað upp við vondan draum og tala nú hver um annan þveran um þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar, gott ef ekki bara að það sé lögmælt að við skulum fara eftir þeim samþykktum sem Evrópuráðið hefur gert. Þar gekk nú fremst í flokki hæstv. menntmrh. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem talaði, eins og ég hef orðað það, af miklu öryggi en lítilli þekkingu um samþykktir Evrópuráðsins og þá vinnu sem þar hefur farið fram um vettvang fjölmiðla. Evrópuráðið hefur fjallað um þessi mál frá 1988. Evrópuráðið hefur gert fjölmargar samþykktir um fjölmiðla, beint tilmælum til ríkisstjórna, sýnt fram á hvaða leiðir mætti fara og hverjar mætti hafa til viðmiðunar. Mönnum hefur bara verið nokk sama um það hingað til, mönnum í Sjálfstfl. og Framsfl. og þeim menntamálaráðherrum sem hafa setið á stóli hingað til. Nú skyndilega er farið að tala um þessar þjóðréttarlegu skuldbindingar, eins og þær eru orðaðar, með þeim hætti að okkur beri bara hreinlega skylda til þess að setja þau lög sem hér er um að ræða og setja hin íþyngjandi ákvæði inn í lögin. Það er auðvitað alls ekki rétt og þarf ekki að fara frekari orðum um það. Ábendingar í samþykktunum og tilmæli sem þar hafa komið fram allt frá árinu 1989 eru hins vegar að mörgu leyti hin ágætustu gögn og við hefðum mátt vera búin að taka tillit til þeirra fyrir lifandis löngu. Við hefðum líka mátt vera búin að koma hér á auknu sjálfstæði fjölmiðlanna, sjálfstæðu útvarpsráði í stað þess að hafa það alltaf pólitískt skipað af meiri hlutanum og að það sæi um ráðningar á fréttamönnum og við hefðum mátt vera búin að koma því á með því að auka verkefni og eftirlit útvarpsréttarnefndar. Við hefðum mátt vera búin að koma því á með því að tryggja gagnsæi varðandi eignarhald á fjölmiðlum, með því að setja ákveðna múra á milli eigenda og ritstjórna blaða og ljósvakamiðla og með því að koma hér upp ákveðnum siðareglum í starfsemi hjá fjölmiðlum. Svona gæti ég áfram talið því að það er margt sem Evrópuráðið hefur látið frá sér fara um þessi efni sem við hefðum mátt taka mið af en höfum bara ekki gert vegna þess að stjórnvöldum hér á landi hefur verið nákvæmlega sama um þessi ákvæði og tilmæli. Það þýðir ekki að bjóða okkur núna upp á tal um þjóðréttarlegar skuldbindingar. Þá að pólitíkinni. Auðvitað er það mál sem við erum að ræða um pólitískt í eðli sínu. Þetta er ekki lögfræði nema bara að formi til af því að þetta kemur hér fram sem frv. sem þarf að standast ákveðnar lagareglur, ákveðin grundvallarviðhorf sem gilda í íslensku og evrópsku réttarfari. En þetta er ekki lögfræði, þetta er pólitík og við eigum einmitt að tala um það á þeim nótum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, og við þurfum ekkert heldur að vera að fara þar eins og kettir í kringum heitan graut, að forsrh. er mjög uppsigað við tiltekna einstaklinga í okkar samfélagi. Þegar málum er þannig farið, og það hefur alltaf verið þannig, að forsrh. er uppsigað við einhverja í íslensku samfélagi fá allir sem þeim tengjast að kenna á því. Menn eru bara annaðhvort með honum eða á móti honum, það er ekkert þar á milli. Fólk hefur mátt búa við það að troðnar séu illsakir við einstaklinga í samfélaginu með hætti sem enginn sómakær ráðamaður getur leyft sér. Það má segja að þessi afstaða forsrh. hafi eyðilagt hvert málið hér á fætur öðru, þ.e. það er engin leið fyrir almenning í landinu að átta sig á því hvar málefnalegum sjónarmiðum sleppir og annarleg sjónarmið taka við. Það er engin leið að greina þar á milli og engin leið fyrir almenning að átta sig á því hvort annarleg sjónarmið eru á ferðinni eða málefnaleg. Það á m.a. við í fjölmiðlamálinu hér vegna þess hvernig menn hafa talað. Við skulum fara aðeins yfir það. Þegar ég horfi á og fylgist með samskiptum, skulum við segja, forsrh. og Baugs og þeirra sem þar eru í forsvari dettur mér stundum í hug sagan sem sjálfsagt einhverjir hér þekkja og sem heitir, ef ég man rétt, Tryggur staður og er eftir Halldór Kiljan Laxness. Ég hygg að ef forsrh. hefði verið hér í salnum hefði komið fram að hann þekkir eflaust þá sögu --- það getur líka vel verið að hann sé hérna einhvers staðar frammi --- vegna þess að góðvinur hans, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, fór mjög frjálslega með hana í nýútkominni bók sinni um ævi nóbelsskáldsins. Sagan um hinn trygga stað segir frá hundi og ketti á bænum þar sem Dóri litli ólst upp og hundinum og kettinum var mjög uppsigað hvorum við annan. Þeir kunnu þó að sýna öðrum þá tillitssemi að taka á sig stóran krók ef þeir urðu hvor á vegi annars til þess, eins og segir í bókinni, að firra fólkið á bænum vandræðum af bágu samkomulagi þeirra. Ég hygg að það sé tímabært að forsrh. reyni að ná slíku samkomulagi við stjórnendur Baugs og að þessir aðilar leggi svolitla lykkju á leið sína til að firra fólkið í landinu vandræðum af bágu samkomulagi. Þar verður maður auðvitað að segja að eftir höfðinu dansa limirnir og hvað höfðingjarnir hafast að, hinir meina sér leyfist það. Þess vegna verður forsrh. í þessu efni að sýna gott fordæmi og firra okkur vandræðum af þessu bága samkomulagi. Þetta er heimilisvandi Sjálfstfl. og auðvitað valdabarátta í Valhöll því að allt er þetta fólk meira og minna, eða var a.m.k. til skamms tíma, í Sjálfstfl. Þetta er fólki úr öðrum flokkum algjörlega óviðkomandi nema hvað það er dregið inn í deilur um það hvort menn þar á bæ séu í Sjálfstfl. eða Baugi. Bíðum við, er þetta það sem íslenskt samfélag snýst um, hvort menn séu í Sjálfstfl. eða í Baugi? Ætla menn að kvitta upp á þetta hér á hinu háa Alþingi að það sé hinn íslenski veruleiki í dag, að það séu bara þessar tvær víddir í veröldinni, Sjálfstfl. eða Baugur? Ég held að við hér flest hver mundum ekki vilja fallast á þá skilgreiningu, erum í hvorugum flokknum, með leyfi forseta. Auðvitað er það þetta ósamkomulag sem liggur málinu til grundvallar. Það verður að segja hlutina eins og þeir eru. Morgunblaðið hefur margsinnis bent á það að í svona deilu hafi stjórnmálamennirnir og Alþingi undirtökin í samskiptunum. Það er margbúið að benda alþingismönnum á að þeir hafi undirtökin í svona málum. Þeir hafa undirtökin í samskiptum við viðskiptalífið, rétt eins og í samskiptum við alla sem þarf að beygja undir vilja ráðamanna. Við höfum svo oft fylgst með því hér hvernig menn hafa verið beygðir undir vilja ráðamanna. Alþingi hefur lagasetningarvaldið og nú á að beita því. Ráðamenn eru staðráðnir í því að láta vilja sinn ná fram að ganga. Ég var spurð að því úti á gangstétt áðan hvernig á því stæði að menn gætu ekki náð saman í þessu máli úr því að allir væru þeirrar skoðunar að tryggja þyrfti fjölbreytni, lýðræði, gagnsæi, sjálfstæði o.s.frv., eins og við höfum öll verið að tala um hérna. Bíðum við, hvernig stendur á því að menn geta þá ekki náð saman ef allir eru svona sammála um markmiðið, að tryggja lýðræði og fjölbreytni í fjölmiðlun? Ég heyrði hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann allshn., leggja áherslu á það í ræðustól í dag að allir á þingi væru sammála um markmið frv. og það væri svo merkilegt að allir umsagnaraðilar væru sammála um markmið frv. Við erum líka öll svona nokkuð sammála um að við viljum hafa samfélagið sæmilega gott og þarf engan að undra það og er kannski ekki í frásögur færandi á Alþingi. Spurningin er þá: Hvernig ætla menn að ná því fram, hvernig ætla menn að standa að verki? Ekki er öll sagan sögð með því að allir séu sammála um markmið frv., þ.e. að tryggja fjölbreytni. Markmiðið er bara í orði kveðnu að tryggja fjölbreytni. Í raun er markmiðið að stöðva tiltekið ástand, þagga niður í tilteknum aðilum og koma tilteknum fjölmiðlum í hendur nýrra aðila. Þar skilja leiðir milli stjórnarþingmanna, sem vilja standa að sértækum lögum sem skerða réttarstöðu ákveðinna aðila, og okkar hinna sem teljum að allir eigi að vera jafnir fyrir lögunum og lög eigi ekki að snúa að tilteknum einstaklingum, allt að því nafngreindum. Þingmenn eiga ekki að leggja lykkju á leið sína til að snúa niður fólk eða fyrirtæki með lagasetningu. Það getur ekki verið í verkahring þingmanna að beina spjótum sínum eða leysigeislum að tilteknum einstaklingum eða tilteknum fyrirtækjum. Við eigum að setja almenn lög, almennar lýðræðislegar leikreglur en ekki sértækar eins og hér er verið að gera. Við höfum mátt sæta því, sérstaklega af hálfu stjórnarþingmanna, við sem erum í stjórnarandstöðunni og tilheyrum flokkum sem kenna sig við jafnaðarmennsku, að vera núið því um nasir að við séum að ganga erinda auðvaldsins, við séum öll komin í Baug. Var ekki forsrh. að tala um það í kvöldfréttunum, morgunfréttunum og hádegisfréttunum, í öllum fréttum, að við værum öll gengin í Baug og við gengjum öll erinda auðvaldsins? Það er auðvitað dapurleg afstaða að menn tali og spyrji með þessum hætti. Þeir sem spyrja á þann hátt hafa aldrei skilið hvað felst í borgaralegum réttindum eins og málfrelsi og atvinnufrelsi. Þeir telja að ríkisvaldið --- þ.e. þegar þeir fara með ríkisvaldið --- hafi mjög víðtækt frelsi til að taka stjórnarskrárvarin réttindi af fólki. Við höfum séð þau dæmi og menn eru ekkert órólegir þó að þeir séu eina ferðina enn að leggja upp í slíkan leiðangur. Það er dálítið undarlegt að þeir menn sem tala óskaplega mikið um þjóðfrelsi, ég vona að þið hafið tekið eftir því hvað þeir eru uppteknir af þjóðfrelsinu, telja að þjóðfrelsinu stafi veruleg ógn fyrst og fremst og ekki síst af ESB, Evrópusambandinu. Það má segja að hjá þjóðinni sé nokkur ríkur skilningur á því að þjóðfrelsi skipti máli, það sé mikilvægt og það verði að standa vörð um það og skerða ekki meira en nauðsyn krefur. En þegar kemur svo að rétti einstaklingsins, hinum borgaralegum réttindum --- réttindum sem íslensk þjóð þurfti reyndar aldrei að berjast fyrir, menn þurftu aldrei að berjast fyrir borgaralegum réttindum en þeir börðust fyrir þjóðfrelsinu --- þá er eins og eitthvað hafi misfarist í lýðræðisuppeldinu. Þeir sem hafa kannski talið sig fremsta í flokki, frelsisflokknum, við að verja frelsi einstaklingsins umgangast það ekki eins og borgaraleg réttindi. Þeir umgangast það ekki eins og frelsið sem felst í því að gera rétt og þola ei órétt. Nei, þeir umgangast það eins og frekjufrelsi. Frekjufrelsi nýfrjálshyggjunnar, það er það sem þeir þekkja. En hin borgaralegu réttindi og þann rétt sem felst í því frelsi að gera rétt og þola ei órétt, það þekkja þeir ekki. Þau hugtök þekkja þeir ekki. Það er merkilegt að ég skuli þurfa að standa hér og segja sjálfstæðisfólki þessi sannindi, fólki sem er alið upp í Sjálfstfl. Ég hef velt því fyrir mér hvernig stendur á því að þannig skuli komið, ekki síst fyrir ungum sjálfstæðismönnum. Ég ætla bara að segja það eins og það er, að það er uppeldinu að kenna. Það er ekki uppeldinu heima að kenna heldur uppeldinu í Sjálfstfl. að kenna. Það er skelfilega vond uppeldisstöð og hefur verið skelfilega vond uppeldisstöð síðustu 10--20 árin. Það segir manni talsvert um hvaða hefð og hvaða pólitíska menning hefur skapast í Sjálfstfl. og ríkisstjórninni í tíð núverandi forustu. Það nöturlega við þessa hefð, þessa pólitísku menningu, er þó að þeir sem nú fara fyrir flokknum, þótt þeirra tíma ljúki, þeir hætti --- sem þeir gera von bráðar, sumir hverjir og sjálfsagt flestir hverjir --- þá lifir menningin sem þeir hafa búið til í flokknum. Hefðin lifir meðal þeirra sem voru aldir upp í henni. Það er hið nöturlega í þessu máli. Það er komin heil kynslóð af ungu fólki í Sjálfstfl. sem hefur alist upp í frekjufrelsi nýfrjálshyggjunnar og stjórnlyndi núverandi ríkisstjórnar, forustu Sjálfstfl. og forustu ríkisstjórnarinnar. Þetta tvennt er ekki góð blanda. Það er engin tilviljun að dómsmrh. segi, þegar hann skipar í Hæstarétt án þess að hafa staðið þar rétt að málum og hefur verið staðinn að því að brjóta ekki bara ein lög og ekki bara tvenn lög, heldur þrenn lög, að ákvörðun hans hafi verið hafin yfir gagnrýni. Ákvörðun hans var hafin yfir gagnrýni, sagði hann í fjölmiðlum, við okkur hér og þjóðina: Ég tók ákvörðun á málefnalegum forsendum og hún er hafin yfir gagnrýni. Það er auðvitað engin tilviljun að menn tali svona. Það er heldur engin tilviljun þegar ungur þingmaður úr Framsfl., Páll Magnússon, kemur upp í 1. umr. um þetta mál og segir: Bíddu, af hverju ættum við að vera að hlusta á ykkur í stjórnarandstöðunni? Bíddu við, rifjaðu það upp fyrir mér, af hverju ættum við að vera að hlusta á ykkur í stjórnarandstöðunni? Við þurfum það ekkert, við þurfum ekkert að hlusta á ykkur. Þetta er lýðræðishugmyndin sem þarna er á ferðinni. Lýðræðishugmynd þessara manna er: Við ráðum, við tökum ákvarðanirnar vegna þess að við förum með meiri hlutann. Lýðræðið felst ekki í ferli, það felst ekki í umræðu, það felst ekki í því að hlusta á aðra og hlusta á önnur sjónarmið. Í nál. meiri hlutans, virðulegur forseti, er sagt að löggjafinn megi í þágu almannahagsmuna grípa til aðgerða, eins og stendur, til að vernda lýðræðislega umræðu og fjölbreytni. Til þess að vernda lýðræðislega umræðu og fjölbreytni má löggjafinn grípa til aðgerða. Þetta er rétt, þetta má löggjafinn auðvitað gera. Hann má grípa til aðgerða í þágu almannahagsmuna til að vernda lýðræðislega umræðu og fjölbreytni. Það er líka rétt að löggjafinn má bregðast hratt við og hann má beita meirihlutavaldi sínu til að keyra mál hratt í gegnum þingið ef vá er fyrir dyrum. Ef vá er fyrir dyrum getur meiri hluti á þingi þurft að gera það. Hann getur þurft að beita meirihlutavaldi sínu og taka mál hratt í gegnum þingið. Ef slökkva þarf elda sem, ef þeir fengju að brenna, gætu skaðað verulega almannahagsmuni þá má þetta. Um það er ekki deilt. En það er grundvallaratriði að löggjafinn rökstyðji á sannfærandi hátt af hverju grípa þarf til íþyngjandi aðgerða sem njóta einskis stuðnings í samfélaginu og þvinga þeim upp á íslenskt samfélag án þess að nokkur vá sé fyrir dyrum. Löggjafinn má ekki beita valdi sínu bara af því að hann hefur það. Ákvörðun verður ekki málefnaleg við það eitt að valdhafinn beiti valdi sínu. Þetta var sagt svo ágætlega í áliti umboðsmanns Alþingis um skipan hæstaréttardómarans, af því að hæstv. dómsmrh. hafði haldið því fram að þar hefðu verið málefnaleg sjónarmið ráðið skipan hans. Þá segir í umsögn umboðsmanns Alþingi, með leyfi forseta, eitthvað á leið að sjónarmið verði ekki málefnaleg eða að vald verði ekki málefnalegt við það eitt að veitingarvaldshafinn beiti því valdi sem hann hefur. Það er ekkert málefnalegt við það. Hið sama gildir í þessu tilviki. Ákvörðun á Alþingi verður ekki málefnaleg við það eitt að valdhafinn beiti valdi sínu. Ef gripið er til íþyngjandi aðgerða, sem koma sannarlega niður á tilteknum aðilum hljóta menn að verða að færa sannfærandi rök fyrir því að þær séu nauðsynlegar. Valdinu eru nefnilega takmörk sett. Þá spyr maður: Hvar brennur, hvaða elda þarf að slökkva? Ég held að við fáum bestu vitneskjuna um það með því að hlusta á hæstv. forsrh. í fjölmiðlum eða lesa það sem eftir honum er haft þar. Í Viðskiptablaðinu 5. maí, bara tveimur dögum eftir að mælt var fyrir frv., viðtalið er reyndar tekið við hæstv. forsrh. áður en hann mælir fyrir frv., þá segir hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,Ef einhver hefur velkst í vafa um það að fjölmiðlar kynnu að verða misnotaðir í þágu eigenda sinna þá hafa allir fyrir framan sig einhver hrikalegustu dæmi um það sem við höfum séð, ekki bara á Íslandi heldur í þessum heimshluta.`` Bíðum við, hvar hefur forsætisráðherra alið manninn? Óskaplega eru menn kvartsárir, sjálfhverfir og uppteknir af sjálfum sér og því sem um þá er sagt. Halda menn hér á hinu háa Alþingi að það sé ekki fjallað með mjög afgerandi og gagnrýnum hætti um valdamenn í öðrum samfélögum í fjölmiðlum þar? Að sjálfsögðu, enda á það að vera í verkahring fjölmiðla að hafa eftirlit með valdhöfum í landinu. Þar hljóta auðvitað þeir sem fara með framkvæmdarvaldið að vera til sérstakrar skoðunar og vera undir sérstöku rannsóknarljósi. Það gefur augaleið. Ég skil ekki hvernig menn, sem hafa þau völd sem þeir er sitja í ríkisstjórninni hafa, geta leyft sér að vera svona kvartsárir, svona hörundssárir og svo uppteknir af þeim spjótum sem að þeim beinast. Gagnvart okkur hinum hefur það birst þannig að m.a. forsrh., kannski hann einna helst, hefur að jafnaði fengið þá meðferð í fjölmiðlum að fjölmiðlamenn hafa verið eins og mýs undir fjalarketti þegar þeir tala við hann, þegar ráðherranum þóknast að stíga niður af stalli sínum og tala við þá undir fjögur augu. Aldrei er það nema undir fjögur augu og þá eru þeir eins og mýs undir fjalarketti. Þetta hefur verið sú mynd sem við okkur hefur blasað. Við höfum svo sem ekki verið að kvarta sérstaklega undan því. Við höfum bara búið við þetta. Það hefur eiginlega þurft sérstaka kjarkmenn í fjölmiðlastétt til að ganga hart fram í að spyrja ráðherrann eins og aðra stjórnmálamenn. Menn hafa haft það sérstaklega á orði ef einhver fjölmiðlamaður er dálítið upplitsdjarfur og ágengur. Þá er alveg sérstaklega á orði haft hvaða óskaplegi kjarkmaður þar sé á ferðinni. Hann eigi greinilega ekki mikið undir í þessum efnum. Ég spurði áðan: Hvar brennur? Svarið er: Það brennur hjá ríkisstjórninni. Þar er bruninn. Hún brennur í skinninu að koma böndum á þá sem gagnrýna hana, þá sem voga sér að standa uppi í hárinu á henni. Þeir skulu nokk fá að kenna á því, þeir skulu engu ná fram. Og við --- svo ég leyfi mér að orða það þannig, virðulegur forseti, þó að það sé varla við hæfi í þessum þingsal --- þessar druslur hér í stjórnarandstöðunni á þingi --- það er viðhorfið hjá stjórnarliðinu --- skulum ekki láta okkur dreyma um að við höfum eitthvað að segja, fáum einhverju ráðið, hvort heldur sem er um efni, form eða meðferð þessa máls. Við skulum ekki láta okkur dreyma um það. Nei, nú á að keyra málið áfram í dag og á morgun, gera það að lögum og engum hleypa að fyrr en því verki er lokið. Nú liggur mikið við. Nú má enginn bregðast og enginn gangast undan merkjum því að það liggur mikið við að klára þetta mál. Það er bruni hjá ríkisstjórninni, það er bruni. Það má einu gilda hversu mikilvæg önnur mál eru sem bíða afgreiðslu því að þetta mál hefur algjöran forgang. Þetta lagafrv. sem á að taka gildi eftir tvö ár hefur algjöran forgang. Hér skal sko engu eirt og hér skal sko engum hleypt út og ekkert afgreitt fyrr en þetta mál hefur verið afgreitt í þinginu. Hvers vegna? Það vita allir hvers vegna og ég þarf ekki að svara því hér í þessum ræðustól. Það er engin sú ógn eða vá yfirvofandi í íslensku samfélagi, þó að upplifunin sé greinilega þannig á stjórnarheimilinu, sem getur réttlætt að veita þessu máli slíka meðferð hér á þingi. Það upplifir það enginn í íslensku samfélagi nema þeir sem sitja í ríkisstjórninni og eru á stjórnarheimilinu. Þar er váin, þar er ógnin, þar brennur eldurinn en hvergi annars staðar. Og þá skal engu eirt og við skulum nokk klára málið áður en nokkuð annað gerist í pólitík. Þetta snýst um það að sýna öllum í tvo heimana, sýna hver ræður. Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að kalla þetta óðagot og þetta er auðvitað óskiljanlegt öllu venjulegu fólki. Ráðamenn eru meira að segja orðnir svo viðskila við þjóð sína að þeir geta ekki einu sinni talað við hana. Þeir geta ekki skýrt þetta út fyrir henni. Þeir kunna ekki rökin til þess. Þeir geta ekki beitt rökum til þess að sannfæra hana um réttmæti þess sem þeir eru að gera eða þá að þeir vilja það ekki. Fólk er satt að segja talsvert magnþrota yfir því sem gengur á á Alþingi og yfir þeim málatilbúnaði og yfir þeirri framgöngu sem stjórnarliðar standa fyrir á hinu háa Alþingi. Fólk er magnþrota yfir þessu. Það veit að það á þetta ekki skilið, ekki þessa framkomu. Ég ætla að leyfa mér að segja það, virðulegur forseti, að hér geri ég engan greinarmun á framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum og ég geri engan greinarmun á unga fólkinu í stjórnarliðinu eða hinum sem meiri reynslu hafa. Í rauninni er kannski unga fólkið enn verra en hinir sem eldri eru, sem eru þó svolítið skömmustulegir sumir hverjir,  Ég sagði að ég gerði engan greinarmun á framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum. Pólitíkin er oft dálítið sérkennilega bernsk og ég notaði það orð í dag vegna þess að pólitíkin er oft dálítið sérkennilega bernsk og kannski þegar til á að taka eru að verki í eðli sínu sömu lögmál í pólitíkinni og eru bara á skólalóðinni í grunnskólum borgarinnar. Það er sama hegðunarmunstur að mörgu leyti, sömu áhrifavaldar, sama munstur í gangi. Þegar ég segi þetta finnst mér nefnilega framsóknarmenn stundum vera eins og krakkar sem taka þátt í einelti. Þeir eru sko ekki alveg með. Þeir standa svona álengdar á hliðarlínunni, fylgjast með forsprakkanum, finnst forsprakkinn flottur, finnst forsprakkinn uppátækjasamur, skemmtilegur, fyndinn, það er gaman að vera með honum, það er gaman að vera í liðinu. Hafið þið ekki heyrt þetta? Það er svo gaman að vera í liðinu. Það er svo gaman að vera í liðinu, horfa álengdar, standa á hliðarlínunni og fylgjast með hvað þarna er að gerast. En svo þegar menn þurfa að standa reikningsskil gerða sinna, þegar þeir eru spurðir hvað þeir hafi verið að aðhafast, nei, þá voru það ekki þeir, það voru hinir sem voru að verki, það var forsprakkinn sem var að verki, ekki þeir, þeir stóðu bara álengdar. Þannig birtast framsóknarmenn okkur í fjölmiðlunum núna. Ég hlýt að spyrja hvort þetta hafi verið leiðangurinn sem kjósendur Framsóknarflokksins sendu flokkinn sinn í. Varð þetta leiðangurinn sem Framsóknarflokkurinn var sendur í? Er það svona sem menn vilja vinna? Okkur hefur verið sagt að það liggi svona mikið á í þessu máli vegna þess að fyrirtækin og starfsfólkið sem þetta muni ná til þurfi að vita í hvaða starfsumhverfi þau vinni, það þurfi að létta óvissu þeirra, það þurfi að létta þeim róðurinn þannig að þau viti nú í hvaða umhverfi þau eigi að starfa. Þvílíkt bull, virðulegur forseti. Ég leyfi mér að taka þannig til orða. Þingmeirihlutanum er nákvæmlega sama um fyrirtækin sem fyrir þessu verða og nákvæmlega sama um starfsöryggi þeirra sem þar starfa. Hraðinn er í óþökk þessa fólks. Það vitum við öll. Þetta fólk er búið að koma inn á fundi allsherjarnefndar og biðja okkur um að hafa ekki þennan hraða á. Öll starfsmannafélögin þarna, öll fagfélögin sem þetta fólk er í, öll stéttarfélögin hafa beðið okkur um að hafa ekki þennan hraða á. Fyrirtækin hafa beðið okkur um að hafa ekki þennan hraða á, hafa þá frekar tímann sem tikkar fram að gildistöku skemmri heldur en að hraða málinu með þessum hætti. Hraðinn er í óþökk þessa fólks. Það hefur beðið þingið um að fresta málinu, skoða það í sumar og taka svo aftur til við það í breyttri mynd í haust. En fólkið getur náttúrlega ekki haft vit fyrir sér sjálft. Það segir sig sjálft. Það kann ekki fótum sínum forráð. Nei, það er stjórnarliðið sem getur sagt þessu fólki hvað því er fyrir bestu. Stjórnarliðið hefur ákveðið að það sé þessu fólki fyrir bestu að það fái bara á sig þessi lög strax, að þau fáist bara samþykkt strax, þannig sé best fyrir fólkið að búa, þannig sé best fyrir það að starfa og þannig sé best fyrir það að tryggja afkomu sína því að það er stjórnarliðið sem veit hvað fólki er fyrir bestu í þessu landi. Fólkið veit það ekki sjálft. Það kann ekki fótum sínum forráð. Stjórnarliðið er best til þess fallið að segja fólki hvað það má og hvað það má ekki, hvað er viðeigandi hegðun og hvað er ekki viðeigandi hegðun, hvað má segja og skrifa á þingi eða í fjölmiðlum og hvað ekki. Þetta er sem sagt orðið eins og --- einhvers staðar var talað um ekki stóra bróður heldur stóra björn. Ég veit ekki hvaða orð ég ætti að gefa ríkisstjórninni í þessu sambandi. En svo mikið er víst að hún veit langbest hvað má og hvað má ekki, hvað best er að gera og hvað ekki og hvernig við eigum að haga okkur og hvernig við eigum ekki að haga okkur. Virðulegur forseti. Ég held að við séum flest hver magnþrota gagnvart þessu ofríki stjórnarflokkanna, gagnvart þessari valdbeitingu. Maður hlýtur að spyrja sig þeirrar spurningar hvernig á því standi að við, þingmenn og þjóð, leyfum ríkisstjórninni að koma svona fram við okkur. Hvernig stendur á því að við leyfum henni þetta? Það er ekki bara ég sem spyr að þessu. Það er verið að spyrja að þessu úti um allan bæ. Hvernig stendur á þessu? Ég ætla að enda þessa ræðu mína í kvöld á því að lesa upp úr bréfi sem við höfum öll fengið frá einum af starfsmönnum fjölmiðla. Ég ætla ekkert að nefna hann með nafni enda segir það okkur sjálfsagt ekki neitt. En það segir dálítið mikið um þá tilfinningu sem er hjá fólki gagnvart þessu máli. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Ég er alinn upp á miklu íhaldsheimili.  
             Nei. Jú, að vísu. Ég vitkaðist þegar ég var 13 ára. Ég tók snemma út þroska. ,,Það var ekki auðvelt að vera í Menntaskólanum við Hamrahlíð á árunum 1969--1973 og aðhyllast þessar stjórnmálaskoðanir [sjálfstæðisskoðanirnar]. Það hefur samt alltaf verið óbifanleg trú mín að einstaklingsfrelsi og frjálst framtak sé það sem blífi. Ég sé hins vegar að flokkurinn sem hefur predikað þá stefnu aðhyllist ekki þá stefnu lengur.`` Svo segir, með leyfi forseta: ,,Ég lýsi hreinlega eftir stjórnmálaflokki sem hefur þá stefnu og mun hann fá atkvæði mitt í næstu alþingiskosningum. Sjálfstæðisflokkurinn þarf ekki að hafa fyrir því að svara því að hann er eins og olíuskip. Það er erfitt að snúa svona bákni á rétta leið þegar það er komið einu sinni af leið. Fyrir honum á aðeins eitt fyrir að liggja, að reka upp í fjöru. Því miður, eins og olíuskipa er siður, á hann víst eftir að menga talsvert í kringum sig áður en yfir lýkur.`` Og hann segir í þessu bréfi: ,,Ég hef aldrei orðið vitni að annarri eins valdníðslu. Ég skil nú hvað minni hluti Alþingis á við með kúgun meiri hlutans. Hvernig í ósköpunum er hægt að vinna á svona vinnustað? Ég er hræddur um að ekki héldi ég starfinu mínu lengi með svona vinnubrögðum. Hvernig stendur á því að maður eftir mann getur komið fram í ræðustól og fullyrt að breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu skipti einhverju raunverulegu máli? Þær eru álíka skammgóður vermir og að pissa í skó sinn. Þær eru hrein og klár móðgun við hugsandi fólk. Fólk þarf ekki einu sinni að vera alvarlega hugsandi til að sjá í gegnum þetta.`` Svo segir: ,,Ég er sannfærður um að þetta frumvarp á eftir að fara í gegnum Alþingi og verða samþykkt enda aðeins einn stjórnarþingmaður með eitthvert bein í nefinu í þessu máli. Það er til vansa fyrir lýðræðið að leyfa ekki öllum, og þá meina ég öllum sem vit hafa á, að segja álit sitt á frumvarpinu. Hvers vegna er menntamálanefnd og efnahags- og viðskiptanefnd ekki leyft að klára sín störf? Af hverju fá þær ekki að skila álitum sem þær voru beðnar um.`` Svo segir: ,,Ég er afar ósáttur. Ég er afar sorgmæddur. Ég skammast mín fyrir svona lýðræði.``

Virðulegi forseti. Það eru akkúrat svona ræður sem brengla okkar lýðræðislegu umræðu. Hér hefur hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir flutt tæplega klukkutíma ræðu, klukkutíma ræðu fulla af heift, klukkutíma ræðu fulla af bræði, klukkutíma ræðu fulla af bulli. Það er einmitt þetta, frú forseti, sem ég óttast í þessari umræðu. Það er einmitt þetta sem stjórnarandstaðan hefur gert sér að leik. Hún hefur stefnt leynt og ljóst að því forðast hina efnislegu umræðu. Það eru akkúrat svona ræður settar niður á eitthvert pólitískt skítkastsplan sem leiða til þess að umræðan í samfélaginu brenglast.  Ég velti því fyrir mér eftir að hafa hlustað á þessa klukkutíma bræðis-, heiftar- og bullræðu, af hverju ekki er farið í hin efnislegu atriði. Það er farið í formsatriðin. Það er verið að tala um málsmeðferðarhraðann. Ekki var hraðinn á sínum tíma varðandi sparisjóðsfrumvarpið að þvælast fyrir þingmönnum Samfylkingarinnar. Þá var hægt að keyra það frumvarp í gegn með fullum stuðningi nokkurn veginn af hálfu Samfylkingarinnar. Mig minnir að það hafi tekið, frú forseti, um tvo daga.  Ég sakna þess að fá útskýringu á því af hverju Samfylkingin hefur umturnast algjörlega í öllum sínum málflutningi. Áður fyrr var alltaf talað um almennar og skýrar leikreglur. Nú má ekki tala um almennar leikreglur. Það er flótti kominn í andstöðuna.

Virðulegur forseti. Það verður eiginlega að gera þá lágmarkskröfu að það sem sagt er sé svona sæmilega rökfært og sæmilega rökhelt. Í sjálfu sér getur hæstv. menntamálaráðherra gefið málflutningi mínum hvert það nafn sem hún kýs. Hún getur kallað það heift. Hún getur kallað það reiði. Hún getur kallað það bull. Það skiptir mig bara engu máli. Það breytir engu um það að ég fór hér lið fyrir lið yfir þau atriði í þessu frumvarpi sem stangast á við íslensk lög, við stjórnarskrá og grundvallarreglur íslenska ríkisins, við Evrópuréttinn. Ég fór lið fyrir lið yfir það. Ég fór hér líka lið fyrir lið yfir það hvaða pólitísku sjónarmið lægju að baki. Það má ráðherrann kalla heift. Hún má kalla það reiði. Hún má kalla það bull. Mér er nokk sama. Þetta voru málefnaleg rök, pólitísk rök sem hér voru færð fram af minni hálfu og ráðherrann hefði auðvitað átt að reyna að svara þeim í einhverju. Ráðherrann heldur því fram að verið sé að brengla lýðræðisumræðuna með málflutningi stjórnarandstöðunnar og að stjórnarandstaðan sé að forðast hina efnislegu umræðu. Við erum að biðja um efnislega umræðu. Við erum að biðja um lýðræðislega umræðu. Við erum að biðja um það að þetta mál fái þann tíma til umræðunnar sem það þarf og meðhöndlunar í nefndum. Hvernig er hægt að snúa hlutunum svona á haus með þessum hætti, virðulegur forseti. Hvernig er líka hægt að snúa málunum þannig á haus að segja að við viljum allt í einu ekki almennar lýðræðislegar leikreglur? Það er nákvæmlega það sem við viljum. En þetta frumvarp er leysifrumvarp. Þetta er sértækt frumvarp og það er það sem okkar málefnalega gagnrýni byggir á, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég ætla strax að svara því sem að mér var beint í ræðu hv. þm. varðandi þjóðréttarskylduna. Ég vil vísa í skýrsluna með leyfi forseta. Þar stendur: ,,Á íslenska ríkinu hvílir því sú þjóðréttarskylda að leita leiða til að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun.`` Það vill svo til að í millitíðinni hefur formaður nefndarinnar verið kosinn dómari við Mannréttindadómstól Evrópu.  Frú forseti. Ég sakna þess að fá afstöðu Samfylkingarinnar til þess að setja lög um eignarhald fjölmiðla. Af hverju má ekki setja lög um eignarhald fjölmiðla? Í rauninni þarf ég ekki lengur að spyrja því ég man hvað þingmenn sögðu við 1. umræðu. Þeir vilja ekki koma í veg fyrir að auðhringar eignist fjölmiðlana. Þeir hafa sagt, Samfylkingin hefur sagt: Auðhringar mega eiga allt landið og þar með líka fjölmiðlana. Þeir mega líka eiga fjölmiðlana sem eiga að veita viðskiptalífinu aðhald í sinni efnislegu umræðu. 

Virðulegur forseti. Nú finnst mér skörin farin að færast heldur upp í bekkinn þegar hæstv. menntmrh., sem þarf að reyna að vera aðeins vönd að virðingu sinni, er farin að halda því fram að Samf. tali beinlínis fyrir því að auðvaldið eigi allt Ísland. Málið snýst bara 

Óbreytt ástand.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert fyrir mig að hlusta á ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Það er augljóst að pólitísk fortíð gleymist hratt. Hér flutti hún klukkutímaræðu sem var hefðbundin heift út í Davíð Oddsson og Sjálfstfl. og, jú, formsatriði. Engan stjórnmálamann hef ég nokkurn tíma heyrt kveinka sér jafnmikið yfir því að einhver vilji ræða formsatriði. Hún talaði sérstaklega um það að hún, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, væri ekki í bókhaldi, hún væri í stjórnmálum, þegar hún var að ræða um einfalda hluti eins og skuldasöfnun sem viðkomandi fyrrverandi borgarstjóri stóð fyrir í borginni. Hér var talað um óðagot. Ég held að menn tali þá um bitra reynslu. Við vorum bara í dag í Orkuveitu Reykjavíkur að afskrifa hálfan milljarð af einu óðagotinu hjá fyrrverandi borgarstjóra. Hér var líka talað um það í fullri alvöru, virðulegi forseti,  Svo við reynum aðeins að halda okkur við efnisatriðin, sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir reynir að hlaupast frá, sagði hv. þm. að vandamálið hefði aldrei verið skilgreint. Er hv. þm. að tala í fullri alvöru? Hér er hundrað síðna skýrsla þar sem ástandið hér er borið saman við annars staðar og það liggur alveg fyrir að samþjöppunin er hvergi meiri. Samt talar hv. þm. um að vandamálið hafi aldrei verið skilgreint.

Virðulegur forseti. Hjá þessum ágæta þingmanni Sjálfstfl. fékk ræða mín þá einkunn að hún hefði verið hefðbundin heift út í Sjálfstfl. og Davíð Oddsson. Það var ekkert hefðbundið við hana og það var engin heift í henni. Ég er hins vegar mjög ósátt við Sjálfstfl. og framgöngu hans í landsmálunum. Ég er andstæðingur ykkar, ágætu þingmenn, ég er pólitískur andstæðingur ykkar og ég tel enga ástæðu til þess að fara um ykkur nokkrum silkihönskum. Því í ósköpunum skyldi ég gera það? Hafið þið staðið þannig að málum að ástæða sé til að strjúka ykkur eitthvað sérstaklega eða fara um ykkur einhverjum silkihönskum? Ég tel ástæðu til þess að segja hlutina eins og þeir eru, eins og þeir koma mér fyrir sjónir, og ekki bara mér heldur fólki almennt í samfélaginu. Það hljótið þið að hafa heyrt, ágætir þingmenn. Munið það, ég er pólitískur andstæðingur ykkar og sé enga ástæðu til annars en að leggja á það talsverða áherslu á Alþingi. Varðandi formsatriðin sem þingmaðurinn talaði um. Mér fannst athyglisvert að hann skyldi tala um það sem formsatriði. Ég var að fjalla um það með hvaða hætti það frv. sem hér liggur fyrir brýtur í bága við grundvallarréttindin, grunnlögin, stjórnarskrána. Ég var að fjalla um það hvernig frv. brýtur í bága við Evrópurétt. Þingmaðurinn talar um að ég sé að fjalla um formsatriði. Þetta eru ekki formsatriði, virðulegur forseti, þetta skiptir meginmáli. Þetta eru þau formsatriði sem þessi þingmaður vann þá eið að þegar hann settist inn á Alþingi. Honum ætti þá að vera meira umhugað um þau en virðist vera af framgöngu hans í þingsalnum í dag. Varðandi vandamálið sem aldrei var skilgreint. Þetta mál snýst um að tryggja fjölbreytni. Ef við ætlum að ná því fram þurfum við fyrst að átta okkur á því hvort upp á vantar.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað á margar ræður hjá hv. þingmanni og ég get fullyrt að hv. þm. er alveg með Davíð Oddsson á heilanum. Þessi klukkutímaræða bar þess merki svo við höfum þá hluti algjörlega á hreinu. Hins vegar var ég að reyna að spyrja hv. þingmann, virðulegi forseti, um efnisatriðin. Hver er skoðun Samf. á þessu máli? Aftur sagði hv. þm., með leyfi, virðulegi forseti, að vandamálið hefði ekki verið skilgreint. Allir vita að hvergi er meiri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði en einmitt hér á landi, hvergi meiri. Ef einhver hefur ekki áttað sig á því var samin hundrað síðna skýrsla þar sem farið var yfir það. Allir vita þetta.

Ertu búinn að lesa ...?

Og hér var haldin klukkutímaræða sem var hefðbundin heift út í Davíð Oddsson og Sjálfstfl. og farið út í alls konar formsatriði og undirbúning en ekkert um það hvað Samf. vill í málinu, ekki neitt. Ekki kom það fram í þessu andsvari hjá hv. þingmanni og við skulum bíða spennt hvort eitthvað komi nú.

Virðulegur forseti. Það sem við erum með hér til umfjöllunar á þingi er frv. til laga sem lýtur að því að skerða möguleika tiltekinna aðila á því að eignast í ljósvakamiðlum og reka ljósvakamiðla. Það mál er til umfjöllunar hér. Ég vildi svo gjarnan að við værum með öðruvísi frv. Sú er bara ekki raunin, virðulegur forseti. Ég vildi svo gjarnan að við værum hér með frv. sem tæki m.a. á útvarpsráði, eins og ég nefndi fyrr í kvöld, að það væri ekki skipað með þeim hætti sem það er skipað núna, sem tæki á gagnsæi eignarhalds, sjálfstæði ritstjórna, samkeppnislögum og því að tryggja það að menn geti ekki misbeitt markaðsráðandi stöðu sinni í fjölmiðlum. Ég vildi svo gjarnan að við tækjum á öllum þessum hlutum en það bara er ekki þannig, virðulegi forseti. Við erum með frv. sem tekur á tilteknu atriði og öðrum ekki. Ég vil leyfa mér að endurtaka það, virðulegur forseti, að hér er ekki um formsatriði að ræða, hér er um efnisatriði að ræða.

Frú forseti. Ég ætla svo sem ekki að fara að ræða um svokallað frekjufrelsi og silkihanska og annað það sem hér hefur verið til umræðu, heldur víkja að einu efnisatriði sem örlaði fyrir í ræðu hv. þingmanns. Það var um það hvort þessi löggjöf væri sértæk en ekki almenn en um það er ágreiningur í þessu máli. Því var haldið fram, og hefur verið haldið fram, af Samf. að löggjöfin sé sértæk. Það liggur samt sem áður fyrir að hún mun snerta önnur fyrirtæki en Norðurljós, hún mun snerta Árvakur, Framtíðarsýn sem gefur út Viðskiptablaðið, Íslenska sjónvarpsfélagið og fleiri félög. Ég er ekki tilbúinn til að fallast á það að þessi löggjöf sé sértæk. En gefum okkur að frv. sé sértækt, rökræðunnar vegna. Þá velti ég fyrir mér: Hvað hefur breyst varðandi afstöðu Samf. til slíkrar lagasetningar? Það vill nefnilega þannig til að hér á þinginu, fyrr á þessu ári, voru einmitt sértæk lög til umræðu sem öðluðust lagagildi. Það var í svokölluðu SPRON-máli, máli sem ég greiddi ekki atkvæði með. Öll Samf. hins vegar, að einum þingmanni undanskildum, hv. þm. Helga Hjörvar, greiddi atkvæði með þeirri sértæku lagasetningu. Þá var ekkert verið að setja út á það að málshraðinn væri mikill. Þá var ekki verið að velta því fyrir sér að fá lagaumsögn frá Evrópuráðinu eða Háskóla Íslands. Nei, nei, þá var bara frv. keyrt í gegn og allir þessir höfðingjar sem sitja þarna aftast í salnum tóku fullan þátt í dansinum. Þá spyr ég: Hvað hefur breyst varðandi afstöðu Samf. til sértækra lagasetninga? Hvað hefur breyst? Skiptir máli hvaða fyrirtæki á í hlut eða hefur orðið almenn breyting á stefnumörkun flokksins varðandi slíkar sértækar lagasetningar?

Virðulegur forseti. Þingmaðurinn byrjaði á að halda því fram að hér væri ekki um sértæka löggjöf að ræða, hún væri almenn vegna þess að hún mundi snerta fleiri félög en Norðurljós. Hún mundi snerta Árvakur, Skjá 1 og einhverja fleiri sem hann tiltók hér. Ég geri ráð fyrir að þingmaðurinn sé þar að vísa til þess að verði frv. að lögum þýðir það auðvitað að Árvakur og þeir sem hann reka eða gefa út Morgunblaðið geti ekki líka verið inni á ljósvakamarkaðnum, að það muni ná til fleiri aðila þegar fram líða stundir, þetta setji mönnum skorður þegar fram líða stundir. Skjár 1 getur ekki farið að gefa út prentmiðil samkvæmt þessum lögum. Að því leytinu til tekur þetta til þessara aðila. Ef horft er hins vegar á frv. er það að ýmsu leyti framvirkt að efni en að öðru leyti afturvirkt. Þegar kemur einmitt að þessu afturvirka hittir það fyrir tiltekinn aðila og aðra ekki. Það er auðvitað það sem við erum að deila um hér, virðulegur forseti. Varðandi það að setja sértæk lög eða almenn er ég þeirrar skoðunar að við eigum hér á Alþingi fyrst og síðast að huga að almennum lýðræðislegum leikreglum en ekki einhverju sem tekur til tiltekinna einstaklinga eða fyrirtækja. Nú ætla ég ekki að fara að skattyrðast við virðulegan þingmann um SPRON-málið enda var ég ekki hér á þinginu á þeim tíma, tók ekki þátt í þeirri umræðu og þekki ekki til þess hvernig það mál er vaxið. Ég get að sjálfsögðu kynnt mér það ef því er að skipta.

Frú forseti. Það var sem mig grunaði, ekki kom neitt svar við spurningu minni. Hv. þm. svaraði ekki spurningunni um hvort stefnubreyting hefði orðið hjá flokknum hennar, Samf., eða hvort það skipti máli hvort löggjöfin sneri að einu fyrirtæki fremur en öðru. Ég veit mjög vel að hv. þm., sem er varaformaður Samf., ætti að geta svarað fyrir afstöðu síns flokks þrátt fyrir að hún hafi ekki verið hér á þingi þegar þetta mál var til umfjöllunar. Það þýðir ekki að skýla sér á bak við það. Það sem skiptir máli, og er nauðsynlegt fyrir umræðuna að komi fram svar við, er að ef menn eru á móti sértækri lagasetningu hljóta þeir að vera á móti henni í öllum tilvikum. Ekkert frv. á þessu þingi hefur beinst jafnbeint að einu ákveðnu fyrirtæki og þetta SPRON-mál. 

Forseti minnir þingmenn á að virða þröng tímamörk í andsvörum.

Virðulegur forseti. Ég endurtek það sem ég hef sagt, og geri það bara fúslega, að ég þekki ekki efnisatriði þess máls sem hér um ræðir. Ég ætla ekki að taka þau rök sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson færir hér fram í SPRON-málinu sem góð og gild.

Ertu ekki ánægð með þau?

Ég ætla ekki að taka þau rök sem góð og gild og get ekkert á það fallist hér í þessum ræðustól við umræður um fjölmiðlamálið að SPRON-málið hafi verið sértækt mál með þeim hætti sem hér hefur verið sagt. Ég ætla ekkert að fallast á það nú í þessum ræðustól. Það kann vel að vera að svo hafi verið, virðulegur forseti. Það sem ég vil segja er það, og það er almennt mín skoðun, að löggjafinn eigi að setja lög sem eru almenn en ekki sértæk, hvorki að efni né formi, virðulegur forseti.

Frú forseti. Það er stundum sagt, kannski í öðru samhengi en menn halda að eigi við hér, að byltingin éti börnin sín. Mér hefur dálítið orðið hugsað til þessarar setningar upp á síðkastið og tengt það við Davíð Oddsson. Ég vona að menn leggi það nú ekki út á versta veg þó að ég nefni nafn hans, ég sé ekki þar með þegar sekur dæmdur um óstöðvandi heift í hans garð eða annað í þeim dúr. Það er nefnilega þannig að Davíð Oddsson hefur verið við völd í rúm 13 ár og hefur haft gríðarleg áhrif með ríkisstjórnum sínum og stefna Sjálftsfl. hefur meira og minna verið leiðandi tónn í því stjórnarsamstarfi. Við segjum stundum að það hefur ekki skipt miklu máli hvort það voru kratagreyin eða framsókn með þeim hverju sinni. Íhaldið sem hefur ráðið ferðinni, hugmyndafræðin hefur verið nýfrjálshyggjan og gerðar hafa verið miklar breytingar á íslensku samfélagi. Það hefur verið markaðs- og einkavætt í mjög veigamiklum atriðum. En nú er svo komið, og á því hefur talsvert borið síðustu missirin, að jafnvel sjálfur höfuðsmiðurinn, skipstjórinn á einkavæðingarskútunni, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, sé að verða nokkuð með böggum hildar yfir afleiðingum stefnu sinnar. Hann virðist ekki að öllu leyti sáttur við það þjóðfélag sem hann á sjálfur meiri þátt í að búa til en nokkur annar núlifandi maður, með forustu sinni fyrir ríkisstjórnum í hátt á annan áratug sem hafa fylgt þessum leiðarljósum. Ég skýri það a.m.k. gjarnan þannig, þegar hæstv. forsrh. lendir aftur og aftur í lóðbeinum átökum við aðila í viðskiptalífinu, sem gera í raun ekki annað en að grípa tækifærin, nýta sér möguleikana og höndla með það sem þeim hefur verið fært í hendur af stjórnvöldum á undanförnum árum, hvort sem það er á sviði fjölmiðlunar, í bankaheiminum eða annars staðar þar sem teppalagt hefur verið fyrir þessa þróun með markaðs- og einkavæðingu á fjölmörgum sviðum. Þá grípa menn til hátíðlegra fyrirsagna eins og þeirra að menn kunni ekki að fara með frelsið. Það er líkt og með að rónarnir komi óorði á brennivínið, að menn kunni ekki að fara með frelsið. Ég hef ekki rekist á sérstakar leiðbeiningar um það frá ríkisstjórninni, samhliða frjálshyggjuvæðingu samfélagsins, hvernig eigi að fara með frelsið. Þangað til menn eru staðnir að því að hafa beinlínis misnotað aðstöðu sína eða brotið lög þá verða menn að hafa einhver rök fyrir því að tala með þessum hætti, nema menn séu gengnir af trúnni, sjái eftir öllu saman og vilji reyna að snúa hjólunum til baka. Nú er það þannig, frú forseti, að ef ég veit rétt þá er hæstv. forsrh. Davíð Oddsson flutningsmaður frv. sem hér um ræðir. Getur ekki forseti staðfest að þetta sé rétt munað?

Við munum það bæði vel, ég og hv. þm., að forsrh. mælti fyrir þessu frv.

Mikið þykir mér vænt um að fá þetta staðfest. Þá hlýtur hæstv. forsrh. að sýna okkur þann sóma að vera viðstaddur umræðuna. Það er alvanaleg krafa og yfirleitt við henni orðið að þeir ráðherrar sem bera mál fram, sérstaklega þegar um stórmál er að ræða, séu til svara við umræðuna, sitji undir umræðunni, taki niður spurningar sem til þeirra er beint og svari fyrir þær. Þegar það bætist svo við að formaður allshn., hv. þm. Bjarni Benediktsson, er nokkuð laus við, hefur rekið inn nefið hér í hliðardyrum eins og einu sinni í kvöld eftir að hann kom úr kastljósunum, er nú ekki björgulegt á búinu, frú forseti. Það er hér alls enginn til að svara fyrir þetta frv. Það þarf ekki að nefna Framsfl. Hann er gjörsamlega gufaður upp. Hann hefur ekki sést í allan dag og er svo sem bættur skaðinn og væri betur að þetta væri varanlegt ástand, að framsókn bara hyrfi ad infintum úr þessum sal. Ég fer fram á það, frú forseti, að hæstv. forsrh., og gjarnan hæstv. menntmrh. sem var hér áðan, sem er málið skylt og ætti auðvitað að svara fyrir það, og hæstv. utanrrh., sem var síðast þegar ég vissi formaður Framsfl., að þeim verði gert viðvart um það að við höfum áhuga á því að eiga við þessa hæstv. ráðherra og forustumenn stjórnarflokkanna orðastað. Ég held að þeim sé ekki vandara um, úr því að þeir leggja svona gríðarlega áherslu á að troða þessu máli áfram, en okkur hinum að vera í vinnunni sinni. Það er nú einu sinni þannig að ráðherrar hafa eins og aðrir þingmenn þingskyldum að gegna og eiga að vera hér nema þeir hafi lögmæt forföll. Þeir voru allir við góða heilsu í dag og ég veit ekki til þess að þeir hafi lagst veikir síðan þannig að þeir hljóta að eiga að geta verið hér. Ég hef áhuga á því að leggja spurningar, m.a. fyrir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. og hæstv. menntmrh. síðar í ræðu minni. Síðan tók ég með mér hérna gagnmerka bók, frú forseti. Þetta er ekki Biblían og þó, þetta er íslensk orðabók Menningarsjóðs. Í henni eru tvö orð sem ég hefði gaman af því að lesa upp fyrir hæstv. forsrh. og fara svolítið í orðskýringarnar. Ég hygg að það geti orðið bæði skemmtiefni og áhugavert. Þetta eru orðin ,,hrossalækning`` og ,,valdníðsla``, sem ég ætla að fara aðeins í á eftir. Þau koma mér bæði í hug í sambandi við vinnubrögðin í þessu máli. Nú er það svo, frú forseti, að auðvitað er það viðfangsefni sem við fáumst hér við allrar athygli vert. Það er angi af stærra máli sem er mikið vandamál í íslensku samfélagi, þ.e. mikil samþjöppun, tilhneiging til þess að fáeinir stórir aðilar leggi markaði undir sig, sem eru þá opnir fyrir ,,frjálsri samkeppni`` svokallaðri. Við þekkjum þetta ástand mætavel af miður góðri reynslu á mörgum sviðum. Það er almennt viðurkennt að það sé ekki sérstaklega heppilegt fyrirkomulag að tveir til þrír menn geti tekið upp símann eða hist í Öskjuhlíðinni og gengið frá því til árs í senn hvernig markaðnum sé skipt á milli. Þetta þekkjum við úr ýmsum sviðum viðskipta. Það má færa fyrir því gild rök að því miður hafi þessi þróun ágerst frekar en að dregið hafi úr henni á allra síðustu árum. Þetta er auðvitað ekki nýtt undir sólinni. Þetta eru ósköp einfaldlega lögmál kapítalismans, sem þarf greinilega að fara að halda svolítið námskeið um. Það er eðli kapítalismans að reyna að stækka sína sneið af kökunni, ná sem mestu til sín og hagnast sem mest. Gamlir menn, löngu horfnir af dögum, skrifuðu um þetta þykkar bækur svo snemma sem á 19. öld. Karl Marx og ýmsir spekingar leiddu að því býsna sterkar líkur, sem standast tímans tönn, að þar séu ákveðnir hlutir að verki sem sennilega eru býsna djúpt grónir í mannlegu eðli og birtast okkur á nýjan leik á mismunandi tímum við mismunandi aðstæður og taka á sig mismunandi birtingarform. En þarna er þetta. Auðvitað eru menn alltaf að keppa að því að ná sem sterkastri stöðu og kunna ekki alltaf með hana að fara. Nú er hægara sagt en gert að takast á við þetta eða ráða bót á þessu. Ég tala nú ekki um þegar menn eru ekki nema 300 þúsund hræður á einu stóru skeri úti í miðju Atlantshafi. Markaðurinn er ekki til skiptanna, segja ýmsir, og sú klisja er algeng, sérstaklega þegar menn eru að réttlæta fákeppnina, að við séum svo lítill markaður og fyrirtækin verði að vera svo stór, að því miður sé það þannig að tvö til þrjú fyrirtæki skipti markaðnum á milli sín. En það er ekki gott ástand. Það er krónískt fákeppnis\-ástand sem býður hættunni heim. Það er ekki endilega það sem kemur best út að lokum þó að tímabundið segi menn að í því sé fólgin mikil hagræðing og miklir möguleikar að hafa hlutina þannig. Aðrir réttlæta það með því að fyrirtækin verði að vera svo stór vegna þess að þau séu í samkeppni við útlönd eða séu í útrás. Til þess þurfa þau að fá að vera svona stór heima fyrir, jafnvel á kostnað íslenskra neytenda, til að þeir geti staðist risunum í útlöndum snúning, hvort sem það er í Bretlandi eða Búlgaríu. Þá fer maður að spyrja sig: Á það að vera hlutverk íslenskra neytenda að greiða herkostnaðinn af því að einhver fín fyrirtæki hafi gaman af því að taka áhættu í útlöndum? Geta þau ekki bara gert það hjálparlaust án þess að það sé á kostnað óeðlilegra umsvifa eða óeðlilegs olnbogarýmis þeirra í íslensku athafnalífi? Þetta segi ég, frú forseti, vegna þess að mér finnst auðvitað rétt að taka efni þessa máls og skoða það í samhengi við heildarmyndina, aðstæður í íslensku viðskiptalífi og þróunina undanfarin ár. En það er ekki þar með sagt að það sé einhver brú í því að ganga til verka með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert. Það er það ekki. Menn geta ekki, þótt þeir séu meðvitaðir um hætturnar sem geta verið samfara óæskilegri og of mikilli samþjöppun í viðskiptalífinu á hinum einstöku sviðum þess, ég tala nú ekki um ef það krossast, þar með skrifað upp á að hægt sé að ganga í það að splundra því eða breyta því bara hvernig sem er. Með öðrum orðum, frú forseti: Tilgangurinn helgar ekki hvaða meðal sem er. Þó að við viljum reyna að hafa eins mikla fjölbreytni og tryggja þannig forsendur raunverulegrar samkeppni, ég tala nú ekki um í fjölmiðlaheiminum sem auðvitað er mjög mikilvægt, þá leyfir það ekki hvað sem er. Við getum ekki ýtt til hliðar lögum og reglum, stjórnarskrá og alþjóðasamningum, bara af því að við trúum því að við séum að gera það í réttmætum eða göfugum tilgangi. Enn versnar málið ef meðulin sem á svo að nota eru kannski til ills, ef sjúklingurinn deyr af aukaverkununum. Það er lítil lækning. Það er lítil lækning í íslenska fjölmiðlaheiminum ef hann fellur allur vegna aukaverkana. Það er ekki góður læknir sem skrifar út slíkt resept. Menn eru, trúi ég, í aðalatriðum sammála um hin yfirlýstu markmið í þessu frv., að mikilvægt sé að tryggja, eftir því sem kostur er, --- eða ég mundi a.m.k. orða það þannig og jafnvel í þeirri röð --- óháða, sjálfstæða, öfluga og fjölbreytta fjölmiðlun í landinu. En það verður að nálgast af raunsæi og út frá því að markaðurinn er ekki stærri en hann er, hvorki hvað lesendur, áhorfendur eða hlustendur snertir, né heldur auglýsingatekjur. Þetta er ekki óskaplega flókið reikningsdæmi. Við erum tæplega 300 þúsund hræður. Að vísu er drjúgur hluti nokkuð lestrarfíkinn og hlustar talsvert á útvarp eða horfir á sjónvarp. Efnahagslíf okkar, atvinnulíf okkar og þjónusta notar sér fjölmiðla til að koma vöru sinni eða þjónustu á framfæri og boðskap sínum. Það skapar auglýsingatekjur. Það er hægt að slá máli á það og þetta er til skiptanna til viðbótar því fé, ef svo væri, sem menn væru tilbúnir að leggja með þessari starfsemi ef það væri uppi á teningunum, sem auðvitað er sums staðar við lýði. Það flokkast ekki undir kommúnisma eða ríkisbúskap þó að menn styrki t.d. tímarit eða blaðaútgáfu til að reyna að tryggja fjölbreytni hennar og að hún fái staðist í harðri samkeppni við aðra ágenga miðla í nútímanum. Þetta verðum við allt saman að meta. Eins og ég segi, þó að markmiðin séu góð og við væntanlega flest sammála um þau þá skilja í aðalatriðum leiðir þar með. Hæstv. ríkisstjórn hefur nálgast þetta mál með þeim hætti að það er ómögulegt að koma nálægt því. Ég segi fyrir mitt leyti að þótt ég hefði verið, sem ég hef verið og það stendur, áhugasamur um að taka þátt í ítarlegum og vönduðum skoðanaskiptum og vinnu sem miðaði að því að fara rækilega í gegnum þetta svið, hvernig getum við best tryggt hér sem öflugasta, sjálfstæðasta óháða og fjölbreytta fjölmiðlun, þá gerir maður það ekki svona. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn beinlínis vilji losna við að slík umræða komist af stað. Það að keyra þetta mál í gegn á örfáum sólarhringum er auðvitað aðferð til þess, að koma því út úr heiminum og treysta svo á að þjóðin fari bara að grilla og gleymi þessu öllu í sumar. Ég er reyndar ekki viss um að svo fari. Ég spái því að eftirköstin verði býsna mikil ef frv. verður að lögum með þessum hætti. Við þekkjum út af fyrir sig aðdraganda málsins, frú forseti. Það þarf ekki að eyða miklum tíma í að rifja hann upp. Umræðan hefur af og til skotið upp kollinum á undanförnum árum. Menn hafa vitnað hér í fræg orðaskipti núverandi Bessastaðabónda, forseta lýðveldisins, og fleiri þingmanna árið 1995. Ég man eftir umræðum um þessa hluti enn fyrr, fljótlega upp úr breytingunum miklu sem urðu þegar einokun Ríkisútvarpsins á ljósvakanum lauk á 9. áratugnum. Auðvitað hafa verið umræður um stöðuna í fjölmiðlaheiminum á mismunandi tímum, t.d. í tengslum við erfiðleika dagblaðaútgáfunnar þegar þau voru meira og minna öll að fara á hausinn, flokksmálgögnin lögðu upp laupana o.s.frv. Já, ég er einn af þeim sem sé eftir þeim. Ég sé eftir öllu sem gerði þessa flóru fjölbreyttari og þýddi að skoðanaskiptin voru víðtækari, öflugri og tryggðu sem best að öll sjónarmið fengju að heyrast. Þannig á það auðvitað að vera. Upp á síðkastið má segja að þetta hafi skotið upp kollinum í tengslum við hræringar sem voru á þessum markaði á síðasta ári og gengu inn á þetta ár. Hér á þingi var þetta mál t.d. tekið upp í desembermánuði af þingmanni okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, Álfheiði Ingadóttur, sem lagði þá fyrirspurn fyrir forsrh., afar saklausa fyrirspurn um það hvort þessi mál hefðu verið tekin fyrir í ríkisstjórn og hvort menn teldu þar á bæ ástæðu til að huga að þróuninni eins og hún birtist mönnum. Svörin þóttu nokkrum tíðindum sæta því að þá má segja að hæstv. forsrh. hafi kannski gefið tóninn sem síðan hefur svifið yfir vötnunum. Hæstv. þáverandi menntmrh., Tómas Ingi Olrich, tilvonandi sendiherra þjóðarinnar í París, skipaði síðan í desember nefnd í framhaldi af umræðum um þetta mál á Alþingi og tillöguflutningi þingmanna úr fjórum flokkum af fimm um að málið yrði sett í vandaða og yfirvegaða skoðun. Því miður var sú nefnd þröngt skipuð, fjórum ágætismönnum að sönnu en þar voru t.d. ekki fulltrúar allra flokka. Þaðan af síður voru þar hagsmunatengdir aðilar eins og eigendur og rekendur fjölmiðla eða blaðamannastéttin. Nefndin sem að vísu vann ágæta skýrslu, að miklu leyti ágæta, skilaði henni af sér og þegar hún loksins var tekin fyrir í ríkisstjórn gerðust þau undur og stórmerki að fram kom frv. sem hafði verið samið til hliðar við nefndarstarfið, samið af öðrum og á vegum annars ráðherra en hafði sett nefndina á laggirnar. Þetta er sögulega séð, frú forseti, afar athyglisvert og merkilegt. Ég hygg að þess séu ákaflega fá dæmi að vinnu sé hagað með þessum hætti á einu búi, í einni ríkisstjórn. Þetta hefur síðan markað framhaldið. Frv. kemur eins og skrattinn úr sauðarleggnum, meingallað á margan hátt, í verulegu ósamræmi við andann í skýrslunni og tínir út úr henni aðeins afmarkaða hluti sem snúa að því að takmarka með mjög harkalegum og í raun og veru sérkennilegum hætti eignarhald í fjölmiðlum en sleppir öllu öðru. Það er ákaflega sláandi þegar skýrslan er lesin og rætt er um möguleikana sem einn af mörgum kostum sem til greina komi til að reisa þarna skorður eða tryggja markmið um fjölbreytni. Þegar rætt er um eignarhaldið og takmarkanir á því fjalla skýrsluhöfundarnir í alllöngu máli um þá möguleika að setja því einhverjar skorður, setja t.d. á það einhver þök hvað einstakir aðilar geti átt mikið í fjölmiðlum eða hversu mikið stórir markaðsráðandi aðilar geti átt. Skýrsluhöfundarnir ræða þarna um mismunandi möguleika til að setja skorður, þök sem eru bundin við ákveðna prósentu eignarhalds eða mögulega að hafa þessa veggi öðruvísi, lárétta þannig að það sé spurning um markaðshlutdeild eins og gert er víða í stærri löndum. Aftast í kaflanum er síðan skotið inn einni örstuttri setningu þar sem segir: ,,Er þá ónefndur sá möguleiki að banna slík eignatengsl með öllu.`` --- Í þessa stuttu setningu í þessum kafla eru væntanlega sótt rökin fyrir því að fara þá leið. Það er sem sagt ekki valin nein þeirra leiða sem skýrsluhöfundarnir fjalla um í ítarlegu máli, að setja þarna inn einhver ákveðin mörk, t.d. einfaldlega að reyna að tryggja að enginn einn aðili geti átt ráðandi hlut. Það eru mörg fordæmi og ýmsar viðmiðanir til úr fjármálaheiminum og víðar þar sem menn hafa sett skorður við slíku eða þá þeim sem eiga svokallaðan virkan eignarhlut, eignarhlut sem er yfirleitt miðaður við að hann sé nógur til að ná a.m.k. einum stjórnarmanni í stjórn viðkomandi fyrirtækis. Nei. Frumvarpshöfundarnir velja að ganga þarna ýtrustu leið, taka þann kostinn sem gengur langlengst, bakka svo að vísu hér í brtt. niður í það að markaðsráðandi fyrirtæki megi eiga 5%. Ef við leyfum málinu að njóta þess að það sé þess virði, a.m.k. á köflum, að ræða það efnislega held ég að við eigum líka að spyrja okkur: Hver eru rökin á bak við þetta? Hver er ástæðan? Er einhver sýnileg, sjáanleg ástæða til þess að markaðsráðandi fyrirtæki, þó að við viljum alls ekki að þau drottni yfir fjölmiðlum, megi ekki eiga eitt einasta prósent eða þau megi ekki eiga 7%, bara 5%? Hvaða rök eru fyrir því? 5% duga yfirleitt ekki fyrir stjórnarmanni í fyrirtæki, hvað þá öðru. Ég hefði gaman af því að heyra höfunda frv., Davíð Oddsson, eða ábyrgðarmann, pabba frv., eða þá formann allshn., hv. þm. Bjarna Benediktsson, sem er fjarverandi líka svara þessu, útskýra þetta fyrir mér. Hvaða nákvæmnisvísindi liggja núna á bak við 5% þar sem 0% voru áður? Þessi vinnubrögð, herra forseti, eru óskaplega dapurleg. Mér finnst mjög dapurlegt að sjá mál sem er allrar athygli virði --- þá meina ég almennt talað, ekki þetta frv. heldur málið sem slíkt í heild sinni, viðfangsefnið, þetta svið --- svona grátt leikið af vinnubrögðum af þessu tagi. Það er algerlega útilokað allt sátta- eða samkomulagsandrúmsloft í kringum þetta. Það er ekki boðið upp á það. Það vottaði ekki fyrir því að fulltrúar meiri hlutans í allshn., eftir því sem mér er tjáð af þeim sem þar sátu, þreifuðu fyrir sér um það hvort einhverjir fletir væru til samkomulags um málið, t.d. að því tilskildu að sjálfsögðu að boðið væri upp á raunverulegar og umtalsverðar efnislegar breytingar á því. Hvernig stendur á þessu? Vilja mennirnir endilega þennan ófrið? Þykir þeim það betra? Fá þeir meiri útrás og svölun í því að þetta sé gert með heift og látum í bullandi ósætti við alla? Það er erfitt að leita einhverra efnislegra haldbærra skýringa á þessu. Af hverju vilja menn ekki reyna að ræða svona mál ofan í kjölinn og skoða hvað menn gætu mögulega orðið sammála um eða a.m.k. eitthvað sem minni ófriður yrði um? Ég vek athygli á því og minni á að eigandi fyrirtækisins sem hér er alltaf í nágrenninu, Baugs, eða stjórnarformaður hygg ég að hann sé, Jón Ásgeir Jóhannesson, sagði sjálfur í ágætu viðtali í Viðskiptablaðinu að hann skildi alveg rökin fyrir því að menn vildu ekki að kannski mjög öflugur og stór markaðsráðandi risi á almennu sviði viðskipta eins og í verslun væri allt of drottnandi í fjölmiðlaheiminum. Hann gæti vel sætt sig við einhver takmörk á því. Mér þótti þetta skynsamlega mælt enda er ég alveg nákvæmlega sömu skoðunar. Ég er nákvæmlega sömu skoðunar og hef margsagt það. Hún hefur ekki breyst þó að vinnubrögðin hér séu eins og þau eru. Ég held að það væri hyggilegt og sé hyggilegt að hafa ákveðin mörk þannig að menn haldi þessum hlutum nokkuð aðgreindum þótt ekki væri nema bara með velferð þessara aðila í huga, þ.e. viðkomandi stórfyrirtækja og fjölmiðla. Hvernig verður ástandið ef þetta er of tengt? Það verður stanslaus tortryggni. Menn liggja stanslaust undir grun um að staðan sé misnotuð. Jafnvel þó að við trúum því öll og viljum að svo sé ekki verða slíkar grunsemdir og vangaveltur og bollaleggingar endalaust uppi. Það er ákaflega ódýrt fyrir menn að slengja því fram að menn séu bara málpípur þessa eða hins. Menn virðast ekki þurfa að hafa fyrir því að rökstyðja það. Hæstv. forsrh. hefur margfullyrt það í ótal sjónvarpsviðtölum að fjölmiðlarnir sem nú tengjast fyrirtækinu Baugi í gegnum Norðurljós séu bara málpípur fyrirtækisins. Aldrei nefnt eitt einasta dæmi svo ég viti, þarf þess ekki að því er virðist. Ég hef aldrei gert þetta, ósköp einfaldlega vegna þess að ég hef engin sérstök dæmi til að benda á og ég mundi aldrei taka mér svona lagað í munn nema ég gæti bent á dæmi sem ég teldi að sýndu að fótur væri fyrir slíku. Ég viðurkenni þó að það er alveg augljóst að þessar aðstæður munu stanslaust bjóða upp á tortryggni. Þær gera það úti um allan heim þar sem þær eru svipaðar. Auðvitað verðum við að horfast í augu við það að sums staðar eru þessi mál í algerum ólestri. Það langar engan í ítalskt ástand, svo ég tali ekki um rússneskt. Það vill svo til að ég var í Rússlandi í desember að fylgjast þar með kosningum til Dúmunnar og sá hvernig fjölmiðlarnir þar fjalla um t.d. stjórnmálin. Í 37% allra tilvika sem fjallað var um stjórnmál var það Pútín sjálfur. Í 20% í viðbót var það flokkurinn hans. Næststærsti stjórnmálaflokkur landsins komst í fjölmiðlana í um það bil 7% tilvika og af þeim voru 6% neikvæð umfjöllun. Það litla sem sá flokkur fékk var neikvætt. Nei, við viljum ekki slíkt ástand. Það er ekkert sjálfgefið að hlutirnir séu alltaf í lagi alls staðar. Okkur er auðvitað tamt að vilja trúa því uppi á Íslandi að hjá okkur sé ævinlega allt í góðu lagi. Það sakar ekki að byrgja brunninn. Ég hef ævinlega talað fyrir því að setja einhverjar skynsamlegar og hófsamlegar reglur sem við gætum bundið vonir við að næðu fram þeim markmiðum að tryggja sjálfstæða, öfluga og óháða fjölmiðlun, leyfa henni þó að sjálfsögðu að vera það sterkri í formi eininga að hún gæti borið sig. Það þjónar engum tilgangi að ganga þannig fram að þetta verði allt saman afvelta aumingjar sem ekkert geti. Það er stórkostlegt vandamál ef fjölmiðlarnir eru það vanmáttugir að þeir geti ekki rekið öflugar fréttastofur. Það er alveg bráðnauðsynlegt fyrir lýðræðið og til þess að kafað sé stundum undir yfirborð hlutanna að menn hafi afl til þess að skoða mál af einhverjum burðum. Þess sakna ég í allri íslenskri fjölmiðlun. Hún er allt of yfirborðskennd. Vandaðir ítarlegir fréttaskýringaþættir sem byggja á rannsóknum og kryfja mál til mergjar eru allt of sjaldgæfir. Af hverju er það? Af því að fjölmiðlarnir eru svo fámennir, undirmannaðir og efnahagslega veikir að þeir ráða ekki við það. Það er verið að burðast við að halda einum eða einum og hálfum slíkum þætti úti í sjónvarpinu, tveimur í hljóðvarpinu kannski. Maður auðvitað fagnar því og þakkar fyrir þá. Stöð 2 hefur vissulega reynt ýmislegt slíkt, Morgunblaðið á köflum en núna líður langt á milli greinaflokka sem eru frægir þar á bæ. Að vísu er stórmerk úttekt á forsetanum núna í helgarblöðunum þó að kannski sé ekki skrifað upp á allt sem þar stendur, sérstaklega ekki menn sem þekktu þar vel til hluta á sinni tíð. Frú forseti. Hvernig er það með þessa ágætu heiðursmenn sem ég lýsti eftir? Ég er kominn svolítið inn í ræðu mína, ég ætla ekki að lofa því að hún sé hálfnuð. Það getur oltið á ýmsu, en ég lýsti eftir nokkrum mönnum.

Hæstv. menntmrh. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er í húsinu. Forseti man ekki hvort hv. þm. auglýsti sérstaklega eftir henni.

Jú.

Hv. formaður allshn. Bjarni Benediktsson mun líka vera í húsinu, hæstv. forsrh. hefur verið látinn vita og jafnframt hæstv. utanrrh.

Já, ég þakka fyrir þetta. Mér þætti auðvitað betra að þessir ágætu þingmenn væru í salnum, vona að þeir séu ekki á fundi einhvers staðar annars staðar í húsinu úr því að þau eru bæði fjarverandi. Ég ætla síðan aðeins að renna yfir þá kosti, frú forseti, sem mér finnast koma til greina. Reyndar eru flestir nefndir í skýrslunni ágætu. Það vekur auðvitað mikla undrun þegar maður er með hana í höndunum eða ýmis önnur plögg sem aðgengileg eru í þessum efnum --- það er hægt að sækja sér gögn víða á netinu og hér og þar um það hvernig þessu er hagað annars staðar, í öðru samhengi --- hvað möguleikarnir sem þar koma til álita eru fjölmargir. Enda eru farnar mjög mismunandi leiðir í einstökum löndum til að reyna að tryggja þessi markmið. Auðvitað hljóta þær allar, og eiga, að koma til skoðunar. Höfundar skýrslunnar gera í raun og veru í fæstum tilvikum upp á milli þeirra nema þeir leggja ekki til eða ráða frá vissum hlutum, eins og t.d. því að leyfisbinda dagblaðaútgáfuna. Þeir segja sem svo: Það er ekki hefð fyrir því þannig að við leggjum það ekki til. Þeir hafa það alveg opið að taka á þessu máli í gegnum ýmsar mismunandi leiðir. Þær geta að hluta til verið samverkandi, að hluta til komið hver í stað annarrar. Við lestur kaflans sem ber fyrirsögnina: Leiðir sem koma til greina, er ágætt að hafa það í huga að skýrsluhöfundar eru mjög varkárir. Þeir slá ýmsa varnagla og segjast setja fram hugleiðingar og velta upp möguleikum, það kosti miklu meiri vinnu og skoðun, m.a. á tæknilegri útfærslu, að komast til botns í því hvort þær leiðir séu skynsamlegar, t.d. við okkar aðstæður. Förum aðeins yfir þetta, frú forseti. Í fyrsta lagi er t.d. talað um mikilvægi trausts almenningsútvarps. Nú er það sem betur fer svo að menn eru víðast hvar aftur farnir að halla sér að því bjargi sem eru traust, öflug almenningsútvörp, að þau séu geysilega mikilvæg sem hluti af fjölbreyttri fjölmiðlaþróun. Að stjórnvöldum í hverju lýðræðisríki sem tekur sig alvarlega sé rétt og skylt að sjá til þess að öflugt almenningsútvarp sé til staðar því það tryggi vissa hluti sem ekki er sjálfkrafa öruggt að séu til staðar með öðrum hætti. Nefndin leggur sem sagt til að það sé skoðað rækilega að gera ráðstafanir t.d. til að efla, og ekki bara efla Ríkisútvarpið heldur gera það sjálfstætt og óháð stjórnvöldum. Nú er það þannig að Ríkisútvarpið er búið að vera undir hælnum á Sjálfstfl. í á fjórtánda ár. Ég hef stundum sagt að það sé kannski eitt alvarlegasta einelti sem viðgengst í íslensku þjóðfélagi í dag hvernig Sjálfstfl. hefur á köflum lagt Ríkisútvarpið í einelti með endalausum pólitískum mannaráðningum þangað inn og með ýmsum öðrum hætti sem ég þarf ekki að rekja hér fyrir mönnum. Það væri alveg gífurlegt gustukaverk ef hægt væri að ná því fram að slá nú öflugri skjaldborg utan um Ríkisútvarpið sem almenningsútvarp með öllum þeim mikilvægu skyldum sem það hefur að gegna og reyna að safna um það liði t.d. þannig að einhvers konar fulltrúaráð utan úr þjóðfélaginu, heildarsamtaka, félagasamtaka, samtaka úr menningu og listum og öðru slíku, slíkt fulltrúaráð yrði skjaldborgin utan um það, kysi því stjórn sem síðan réði útvarpsstjóra o.s.frv. þannig að við losnuðum undan þeim flokkspólitíska hrammi sem verið hefur þarna yfir nú síðustu árin og auðvitað oft og tíðum alla tíð. Frv. minnist ekki á þetta einu orði. Þessum þætti skýrslunnar, tillögum til úrbóta, algerlega sleppt. Í öðru lagi er rætt talsvert um samkeppnislögin og þá möguleika að taka á þessum málum í gegnum hin almennu samkeppnislög. Sums staðar er farin sú leið að menn setja ekki sértæk lög eða þá að það er að einhverju leyti fjallað með sértækum hætti um fjölmiðla í samkeppnislöggjöfinni þannig að það séu samkeppnisyfirvöld, Samkeppnisstofnun, úrskurðarnefnd eða áfrýjunarnefnd og kærunefnd sem færu með þá hluti. Einn hlut leggja þó skýrsluhöfundar til með alveg skýrum hætti í kaflanum um samkeppnislögin og það er um gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum. Frv. kemur ekkert inn á þetta, því er sleppt. Því í raun og veru eru þær upplýsingar sem útvarpsleyfishafar eiga að senda útvarpsréttarnefnd handa nefndinni. Ég skil það ekki endilega svo að það sé nein kvöð á útvarpsréttarnefnd að gera þær upplýsingar opinberar, það stendur hvergi, kannski verður það. Á öðrum fjölmiðlum, þ.e. dagblaðaútgefendum, tímaritaútgefendum eða þeim sem reka öflugustu netmiðlana eða hvað sem það nú væri, er engin upplýsingaskylda um eignarhaldið. Þetta er lykilatriði. Inn á það er komið alls staðar að það sé gríðarlega mikilvægt að tryggja að eignarhaldið sé gagnsætt og tært á hverjum tíma. Af hverju er þessu algerlega sleppt? Síðan er fjallað um leyfisveitingar og þá kemur að því sem ég áður sagði að nefndarmenn gera ekki í tillögum sínum tillögur um að leyfisbinda dagblaðaútgáfu, enda ekki hefð fyrir því og reyndar engin lög í gildi um dagblaðaútgáfu sem gætu fóstrað slík ákvæði. Það yrði þá að setja þau upp frá grunni með einhverjum hætti, en þeir koma aftur inn á þetta með upplýsingaskylduna hvað varðar dagblöðin, að ef sú leið verði farin, eins og segir hér á bls. 86, með leyfi forseta: ,,Þar með yrði skylt að upplýsa samkeppnisyfirvöld um eignarhald á fyrirtækjum í dagblaðaútgáfu og breytingar sem kunna að verða á því. Enn fremur yrði gert ráð fyrir að stofnunin``--- sem ég veit ekki alveg hvaða stofnun er í þessu tilviki nema þeir séu þar að tala um fjölmiðlastofnunina sem þeir nefna síðar í textanum --- ,,gæti gripið til þeirra ráðstafana sem greindar eru í kaflanum hér að framan.`` Það er því alveg ljóst að skýrsluhöfundar eru uppteknir af þeirri hugmynd að sett verði inn kvöðin um upplýsingaskyldu á eignarhaldi allra fjölmiðla, líka dagblaða, og það þarf enga leyfisbindingu til þess, það er að sjálfsögðu hægt að gera það t.d. með ákvæði í samkeppnislögunum. Það er fjallað um útvarpsreksturinn, útvarpsleyfin, fjallað er um sérreglur um eignarhald á fjölmiðlum og útbreiðslu og það er síðan í þann kafla sem höfundur frv., ef hann hefur yfir höfuð lesið skýrsluna þegar hann var að semja frv. því það var gert samhliða eins og kunnugt er, sækir sér helst þau rök að fara þá leið sem frv. gerir ráð fyrir. Það er fjallað um uppbyggingu og þróun stafræns sjónvarps í skýrslunni. Frv. kemur að sjálfsögðu ekkert inn á það. Það er bara eitt stórt gat þegar kemur að þeirri umbyltingu sem þar er væntanlega fram undan í gegnum stafrænt sjónvarp og þá miklu möguleika sem þar opnast til að nýta betur tíðnirásir. Og ef maður bætir svo við möguleikum á miðlun myndefnis um breiðband og jafnvel yfir netið sem kannski mun á næstu 5--10 árum umbylta þessum markaði þá fer það að verða svolítið götótt að ráðast fram með þessum óskapa látum gagnvart gömlu útvarpsleyfunum sem byggja á sendingum í loftinu, hliðrænni tækni, en horfa fram hjá öllu hinu. Eru menn að ná mikið utan um þetta? Nei, auðvitað ekki. Það er komið inn á eignarhald erlenda aðila, það er komið inn á sjálfstæði blaðamanna og fréttamanna, úrræði sem lúta að dagskrá og ríkisstyrki. Ég hrósa höfundunum fyrir að hafa kjark til að bera sér það orð í munn, setja það meira að segja sem kaflafyrirsögn, Ríkisstyrkir. Ég hélt að menn væru, mér liggur við að segja skotnir á færi ef menn nefndu slíkt á þessum tímum,  Síðast en ekki síst nefna skýrsluhöfundarnir möguleikana á því að endurskipuleggja stjórnsýslu þessara mála, koma á fjölmiðlastofnun, búa til stjórnsýslustofnun sem hefur með þessi verkefni að gera og heldur utan um þau, útvarpsleyfin eða þá hluti aðra sem við viljum í framtíðinni tryggja að fjölmiðlar klári sig af. Þá koma ýmsir möguleikar til greina og leiðir sem færar væru og slík stjórnsýslu- eða framkvæmdastofnun, sem þyrfti ekki að vera neitt risabatterí, gæti þá haft slíkt með höndum. Um hana giltu lög og fjölmiðlar yrðu að uppfylla sínar skyldur gagnvart henni, t.d. um upplýsingagjöf og annað í þeim efnum. Ekkert af þessu ratar inn í frv., ekkert nema þetta eina um eignarhaldið þannig að augljóslega, frú forseti, eru menn ekki að ná utan um þetta mál eða svara spurningunum sem uppi eru í þessum efnum á nokkurn hátt. Menn velja bara sértækt út úr þessu einn algerlega afmarkaðan hluta og búa svo um hann með þeim endemum sem raun ber vitni. Aðeins síðan að frv. sjálfu, frú forseti. Það er að mínu mati, eins og ég hef áður sagt, auðvitað algerlega meingölluð smíð og satt best að segja, þegar ég fór að skoða það betur og velta því fyrir mér, varð ég alltaf meira og meira undrandi. Ég varð svo undrandi þegar ég var búinn að skoða gildistökuákvæðin og ákvæði til bráðabirgða í 1--2 daga og velta því fyrir mér út frá ýmsum hlutum sem manni hefur á yfir 20 ára puði á Alþingi lærst að reyna að hafa í huga þegar verið er að velta fyrir sér lagasetningu og m.a. lagaskilum og gildistöku, að ég átti ekki til aukatekið orð og segir nú sagan að mig skorti þau sjaldan. Þetta er svo ótrúlegt. Til dæmis ákvæði til bráðabirgða eins og það er í frv. sem hefði þýtt að óbreyttu að útvarpsleyfi sem féllu úr gildi á næstu mánuðum fengjust ekki endurútgefin, bara strax innan nokkurra mánaða, a.m.k. í lok þessa árs, í öllu falli þau fyrstu, nema fyrirtækin uppfylltu öll hin nýju skilyrði þannig að í rauninni er það rangt, það er ekki samkvæmt orðanna hljóðan að þar hafi verið settur inn einhver tveggja ára aðlögunartími. Hann hefði ekki nýst í reynd, á manna máli sagt því eina fyrirtæki sem beinlínis verður fyrir þessu vegna þess að það uppfyllir augljóslega ekki kröfurnar um algeran aðskilnað dagblaðaútgáfu og ljósvakamiðla og ekki heldur um eignarhlut markaðsráðandi fyrirtækis sem samkvæmt frv. mátti ekki vera meira en 0,0% eins og kunnugt er. Þar hefði aðlögunartíminn að óbreyttu orðið nokkrir mánuðir. Og láta sér detta þau lifandis ósköp í hug að halda að það geti verið sanngjörn, eðlileg aðlögun að þar sé gætt meðalhófs að leggja slíkt til, það hefði ég seint látið segja mér svo ég tryði að menn flyttu slíkt. Ég tel reyndar að breytingartillaga meiri hlutans bæti þarna litlu úr því auðvitað fara lögin þegar þau hafa verið sett, þó að gildistakan sé miðuð við mitt ár 2006, strax að hafa áhrif. Þau hafa það nú þegar og þau hafa það eftir helgina þegar búið verður að gera þessi ósköp að lögum, hver sem skrifar undir, hvort sem það verður ein undirskrift eða tvær eða þrjár. Það verður sjálfsagt hægt að fara í mál út af þeim strax þó að þau eigi ekki að forminu til að taka efnislega gildi eða hafa efnisáhrif fyrr en 2006. Það er ekkert meðalhóf, herra forseti, það er engin sanngini í að umgangast hlutina á þennan hátt. Eins er það að ýmis þau ákvæði sem hér eru sett inn hljóta náttúrlega að þurfa að skoðast út frá þeim markmiðum sem menn að sögn ætla að ná, og eru þau þá vænleg til þess? Er það líklegt? Er t.d. endilega gefið að þessi algeri aðskilnaður milli dagblaðaútgáfu og ljósvakamiðla sé rétta leiðin, sé skynsamleg? Er það endilega víst? Hvort vildum við heldur ef við segjum að lögin opni á að eftir sem áður sé sá möguleiki opinn að í raun og veru verði fyrst og fremst tveir einkaaðilar í fjölmiðlarekstri, annar ráði öllum ljósvakamiðlunum og hinn öllum dagblöðunum, er það gott ástand? Síðan yrði Ríkisútvarp og við hefðum þá þrjá fjölmiðlarisa á svæðinu. Eða vildum við kannski heldur að það væru 2--3 einkafyrirtæki sem gætu eftir atvikum bæði verið með einhverjar útvarpssendingar og dagblöð? Ég sé ekki hvers vegna ekki á alveg eins að hugleiða þann möguleika ef menn telja að það gæti verið hagstætt fyrirkomulag. Eða leyfa ákveðna eignarhlutdeild, menn gætu átt eitthvað í hver öðrum en upp að skilgreindum mörkum sem er hin venjulega leið sem er farin í þessum efnum og fjölmörg dæmi eru um úr íslenskri löggjöf, að því séu settar skorður með einhverjum þökum hversu mikil ítök eða áhrif einstakra aðila megi vera í stofnunum eða starfsemi á viðkomandi sviðum? Dæmi: Bankalöggjöfin þar sem settar eru skorður við því, að vísu allt of veikar að mínu mati, hversu sterkir einstakir aðilar geti orðið í bönkunum. Viðskrh. hefur heimildir til að grípa þar til aðgerða, getur m.a. tekið af mönnum stjórnarmennina ef þeir eru komnir yfir virkan eignarhlut. Annað dæmi er auðvitað sjávarútvegslöggjöfin þar sem sett er þak á hámarkskvótaeign hvers fyrirtækis. En það er ekki valin sú leið að banna þar, setja þar einhver 0%. Nei, það er reynt að setja einhver skilgreind mörk og hafa einhver rök fyrir þeim. Menn geta auðvitað endalaust rifist um það hvort kvótaþakið eigi að vera 10% eða 12% eins og menn geta rifist um það hvort markaðsráðandi fyrirtæki á almennu sviði viðskipta megi eiga 12%, 15% eða 25%, t.d. í fjölmiðlum.

Það er líka búið að hækka það þak.

Já, svo geta komið þær pólitísku aðstæður að menn freistist til að fikta í þökunum, það er alveg hárrétt. En efnislegt verður þetta að vera og rökstutt á einhvern hátt. Það er ekki hægt að nálgast málið eins og menn hafa gert hér. Ég tel því, frú forseti, í sjálfu sér ekki þurfa fleiri orð um þetta, dapurlegt sem það er. Frumvarpið er meingallað og ótrúlegt eins og það kom frá höfundum sínum. Brtt. eru auðvitað aumlegt kák, sjálfsagt í þeirri trú að menn sýni einhvern lit í því að laga þetta mál. Það má efast um að það skipti í raun nokkru minnsta máli. Það er kannski helst hægt að segja að sá örlitli gluggi sem opnast með því að lögin taka ekki gildi fyrr en um mitt ár 2006 gefi færi á að breyta þeim innan þess tíma. En það er, eins og við vitum, ekkert í hendi í þeim efnum og ekki líklegt að mikill hugur yrði í mönnum til þess, a.m.k. ekki að óbreyttu stjórnarfari í landinu. Þau hafa sín áhrif nú þegar og strax á næstu dögum og mánuðum á fyrirtækin eða fyrst og fremst það fyrirtæki sem fyrir þeim verður. Ég vil aðeins skjóta því inn í, frú forseti, af því að áðan var umræða um sértæka löggjöf versus almennri löggjöf, sem mér fannst dálítið merkileg. Ég hef aldrei skilið það svo að bannað væri að setja lög ef þau hefðu áhrif á einn aðila. Ég held að það sé ekki rétt. Það getur ekki verið þannig. En það er ekki sama hvernig þau lög eru og það verður að vera fullnægjandi réttlæting fyrir því og verður að vera sú nauðsyn til staðar sem knýr á um þá lagasetningu, sérstaklega ef hún er íþyngjandi fyrir viðkomandi aðila. En það er auðvitað ekki þannig að stjórnvöld, að löggjafinn sé afvopnaður ef áhrifin af ákvörðunum hans hafa fyrst og fremst áhrif á einn aðila, það er ekki þannig. Þá væri illa komið. Fyrirtækið Microsoft er ekki heilagt og ósnertanlegt bara af því að það er eitt með heimsyfirráð. Nei, menn eru í leiðöngrum eftir því, bæði austan hafs og vestan. Því einu. Af hverju? Jú, af því að það er eina fyrirtækið í þeirri stöðu á heimsmarkaði. Þess vegna snýst spurningin um möguleika annarra aðila til að koma sínum búnaði að, eftir atvikum hugbúnaði eða aukabúnaði. Hún snýst um að þvinga Microsoft til að beita ekki einokun sinni til að útiloka aðra í viðskiptunum í kringum sig. Þá er auðvitað ekki um annað að ræða en að menn geri eitthvað sem beinist að þessu fyrirtæki eða ekki. Frægasta viðskiptalöggjöf í heimi, Sherman-lögin í Bandaríkjunum, voru aðallega sett út af einum aðila, einum öflugum auðhring sem menn vildu setja skorður vegna umsvifa hans í bandarísku viðskiptalífi um aldamótin 1900. Rúmum 20 árum eftir að lögin voru sett voru þau notuð til að leysa þann auðhring upp, skipta honum upp. Auðvitað geta þær aðstæður komið upp að lög sem sett eru og hafa almennt gildi, verða til frambúðar, hafi fyrst og fremst áhrif á einn aðila. Það á ekki endilega að skoða sem svo að það sé vegna þess að menn vilji ná sér niðri á honum. Ég er ekki að útiloka að það sé í þessu tilviki, frú forseti, en það þarf ekki endilega að vera svo. Menn segja: Þetta er ástand sem við ætlum að bregðast við. Við ætlum að setja löggjöf sem tryggir að hlutirnir verði með tilteknum hætti. Ef ástandið er orðið þannig að lögin hafa þegar áhrif, koma við einhvern, þá kemur að því að lagasetningin verður auðvitað að standast allar kröfur sem gera verður við slíkar aðstæður, að farið sé fram með sanngirni, að högum manna sé ekki raskað umfram það sem talið er þá óhjákvæmilegt vegna almannahagsmuna. Ef eignir þeirra eru skertar þá fái þeir þær bættar og þar fram eftir götunum. Svo einfalt er það mál. Ég held að það eigi ekki að nálgast þetta fyrst og fremst út frá því hvort hér sé um eitthvað að ræða sem sé sértæk versus almennri löggjöf, enda held ég að sú aðgreining sé í raun og veru ekki brúkleg. Út af fyrir sig er það alveg rétt að lögin sem hér voru sett um sparisjóði í vetur höfðu fyrst og fremst áhrif á eitt fyrirtæki, af því að þar var eitt fyrirtæki sem var að undirbúa hluti sem löggjafinn ákvað að koma í veg fyrir, þ.e. að sparisjóðir væru gleyptir af bönkum og að menn gerðu sér mat úr sjálfseignarfénu. En það er almenn löggjöf. Hún gildir núna og kemur í veg fyrir það að mönnum í Hafnarfirði eða annars staðar detti á morgun í hug að fara sömu leið. Þessi aðgreining er því oft á tíðum ekki brúkleg sem slík þegar betur er að gáð. Ég vona að menn taki þetta ekki sem einhverja varnarræðu fyrir því að það sé almennt góður praxís að klæðskerasauma hlutina með einhverjum sértækum hætti utan um tilteknar kennitölur. Það er auðvitað ekki svo. Þetta er ekki eitthvað sem menn vilja gera og þeir eiga að reyna að komast hjá því. Það er miklu betra að svona löggjöf liggi fyrir og menn gangi að henni vísri í ákvörðunum sínum. Það var t.d. skömminni skárra þegar lögin voru sett um kvótaþakið að þökin voru sett það rúm að þau voru nokkuð ofan við þáverandi kvótaeign tveggja, þriggja stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna. Þau röskuðu ekki þegar teknum ákvörðunum þeirra í fjárfestingum og öðru slíku. Það er auðvitað miklu betra ef hægt er að finna slíkar leiðir. Það er nokkuð sem við sjáum að hefur verið gert í kringum okkur, að þegar menn hafa staðið frammi fyrir tilteknum aðstæðum á fjölmiðlamarkaði, svo sem í Noregi, þá reyna menn að finna leiðir til að setja þær skorður eða ná fram þeim markmiðum sem þeir ætla sér án þess að raska því ástandi sem fyrir er, ef menn telja það þolanlegt en vilja tryggja að það gangi ekki lengra. Það er nákvæmlega það sem rætt er um og verið er að undirbúa í Noregi núna, sérstaklega að koma í veg fyrir það að einn tiltekinn stór aðili, sem mjög hefur gerst fyrirferðarmikill og sett út olnbogana í norskum fjölmiðlaheimi, nái enn meiri afgerandi stöðu en hann hefur nú þegar í dag. Mergurinn málsins er auðvitað sá, frú forseti, og það er svo sem ástæðulaust að þvæla um þetta, með sértæka og almenna löggjöf, að allt sem við gerum hér, öll löggjöf sem héðan er afgreidd verður að standast allar þessar kröfur. Það er hlutur sem ég hafði hugsað mér að ræða, m.a. við hinn fjarstadda forsrh., spurninguna um álitamál sem þessu frv. tengjast gagnvart stjórnarskránni. Er það þannig, frú forseti, að forsrh. nenni ekki á fund hér í kvöld? Ætlar hann að hunsa þessa umræðu þó að hann sé flutningsmaður málsins? Það fer nú að þykkna í mér ef þetta á að ganga svona.

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, boðum hefur verið komið til hæstv. forsrh. um að það sé óskað eftir viðveru hans í þingsal.

Já. Hvaða svör hafa borist?

Ég get ítrekað þau boð. Það hafa ekki borist svör til baka.

Mér finnst þetta algjörlega óviðunandi ástand, frú forseti, og ég fer þá fram á að þessum fundi verði frestað ef enginn af þeim ráðherrum sem óskað hefur verið eftir, frú forseti, lætur sjá sig í þingsalnum. Formaður allshn. nennir ekki að sitja hér, er að vísu sagður í húsinu. Varla er hann allan þennan tíma á klósettinu. Sama gildir um menntmrh. Hún er sögð í húsinu en sést ekki í þingsalnum. Þetta er ekki boðlegt, frú forseti. Ég hef verið hér í yfir 20 ár og það þarf enginn að segja mér að þetta sé framkoma sem við þurfum að láta yfir okkur ganga. Ef hæstv. ríkisstjórn leggur svona mikið við að fá þetta mál afgreitt þá skal hún gjöra svo vel og mæta í vinnuna.

Þingmaðurinn hlýtur að gera hlé á ræðu sinni.

Ja, ég er að undirbúa að gera það ef engin viðbrögð verða við þessu. Ég tel það ekki ósanngjarna ósk að þessir ábyrgðaraðilar málsins komi hér og þekki ég það vel úr sögunni. Það er venja að ráðherrar verði við því ef óskað er eftir að þeir komi, sérstaklega þeir sem ábyrgð bera á málinu og reyndar oft og iðulega fleiri. Sá sem hér stendur hefur, eins og frægt er í þingsögunni, verið vakinn upp um miðja nótt og rifinn frá börnum sínum ungum til að mæta niður í þingsal að kröfu hv. þm. Halldórs Blöndals, sem þá var. Kannast kannski einhverjir við manninn? Hann er forseti Alþingis í dag. Það vildi að vísu svo til að ég mætti honum svo hlæjandi á tröppunum. Þá var alvaran ekki meiri á bak við það en að þegar búið var að vekja mig og ná mér hingað niður eftir þá var tilganginum náð. En ég mætti auðvitað og hvarflaði ekki annað að mér. Auðvitað eiga ráðherrar að sinna þingskyldum sínum og vera hér til svara eins og aðrir. Ég vil fara að fá botn í þetta, frú forseti, innan tíðar. Eins er þetta með Framsfl., þessi gríðarlega fjarvera Framsfl., það er náttúrlega stórkostlegt að þeir þingmenn skuli ekki þora að vera hér í þingsalnum.

Saknarðu þeirra?

Að vísu er frú forseti hér en hún er að sinna skyldustörfum. Það má velta því fyrir sér hvort hún væri hér annars. Já, út af fyrir sig er það svo að vissu leyti að ég sakna þeirra svolítið. Það væri gaman að hafa svona eins og eitt eintak, eitt sýnishorn í salnum, hafa eitt vitni sem gæti borið boðskapinn inn á þingflokksfundi. Auðvitað er það með endemum hvernig Framsókn hefur beygt sig í duftið í þessu máli. Það er alveg makalaust og má segja að sjaldan launi kálfurinn ofeldið. Að vísu afbökuðu menn þetta einhvern tíma og sögðu að sjaldan launaði kálfurinn ofbeldið. En hann launar alla vega ekki ofeldið því að það hefur komið fram að einn allra dyggasti styrktaraðili Framsfl. er fyrirtækið Baugur. Er það ekki rétt að það hafi komið fram í fjölmiðlum að þeir hafi hreinlega verið áskrifendur að verulegum peningum um hver einustu mánaðamót frá fyrirtækinu og launa það svo svona? Ja, það eru mikil endemi, frú forseti. Á þessu frv. hæstv. ríkisstjórnar virðist mér hálfgerður feigðarsvipur. Það er eitthvað sem slær mig þannig að þetta sé einhvers konar sjálfseyðingarleiðangur. Menn hafi lent inn á blindgötu sem þeir komist ekki út úr. Þetta minnir mig um sumt, svo maður gerist nú sagnfræðilegur, á matarskattslotuna sem stóð á Alþingi frá því 2. desember 1987 til 11. janúar 1988, með nánast engum hléum nema þeim sem helg voru, rauð í dagatalinu, þ.e. jól, aðfangadag og jóladagana, gamlársdag og nýársdag. Það var mikil og hörð lota og blandaðist reyndar fleira inn í en matarskatturinn einn. Það er enginn vafi á því að sú harða lota myndaði sprungur í það stjórnarsamstarf sem síðan héldu áfram að gliðna og allir vita hvernig því lauk níu mánuðum síðar. Ég velti því fyrir mér: Er þetta að verða núverandi ríkisstjórn mál af þessu tagi? Þetta er svo ógæfulegt allt saman. Menn hafa greinilega enga leið fundið í land. Þegar menn eru komnir með hausinn undir sig þá halda þeir áfram. Auðvitað komast menn langt ef þeir eru skriðþungir en það getur endað þannig að menn lendi á svo sterkan vegg að ferðinni ljúki með ósköpum. Ég veit það ekki. Það mætti líka rifja upp vordagana 1985, af því að þá kom við sögu hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson, sem er einn elskaðasti ráðherra þjóðarinnar --- þá er að vísu ekki mikið sagt. En samkvæmt skoðanakönnunum er hann alveg í toppi þar í vinsældum. Hann var að skrifa undir búvörusamning eða mjólkursamning. Þá rifjaðist það upp fyrir mér að það stóð einmitt þannig á um svipað leyti 1985 að þáverandi landbrh., Jón Helgason, tók sig einmitt til í annríki þingsins og skrifaði undir búvörusamning og dengdi honum svo inn í þingið. Hann ásamt fleiri málum, sumum umdeildum og ekki vel þokkuðum, eins og þetta fjölmiðlafrumvarp, entist mönnum fram yfir Jónsmessu. Kannski verður það þannig, góðir þingmenn og háttvirtir, að við fáum að sitja yfir þessum viðfangsefnum okkar fram á Jónsmessuna.

Við fáum ráðherrana með okkur.

Þá höldum við náttúrlega ,,midsommarafton`` þegar því verður lokið öllu saman, en það er önnur saga. Ég hef líka miklar áhyggjur af nýju frjálshyggjukynslóðinni sem skeiðaði svo glæst inn á þing í vor sem leið.

Blessaður vertu ekki að hafa áhyggjur af þeim.

Jú, ég hef miklar áhyggjur af þessum piltum. Ég held að þetta sé að fara hroðalega með þá. Mér þykir að vísu vænt um að þeir beri sig mannalega og séu jafnvel með brosviprur úti í salnum. En ég verð að segja að ég öfunda þá ekki af því að þurfa að éta ofan í sig allt sem þeir hafa talað um hástöfum, um frelsi, frjálsræði og hvað það nú er  Frú forseti. Það á auðvitað ekki að gera gaman að þessum ósköpum eins og þetta ber allt að manni hér. Þó veit ég það svo sem ekki, það er kannski ekki mikið annað að gera, en oft er ágætt að beita því vopni þegar annað þrýtur. Það hefur náttúrlega ekki mikið upp á sig að rökræða í þessu máli, það er alveg greinilegt. Það var alls ekki boðið upp á það af hálfu meiri hlutans, vinnubrögðin í þingnefnd voru þannig. Ríkisstjórnin afþakkar greinilega með öllu að opna á að menn vinni eðlilega að málinu t.d. með því að taka það og skoða rækilega í sumar, sem oft hefur gefist vel þegar mikilvæg löggjöf á í hlut, að sýna hana, ræða um hana og koma henni af stað bæði innan þings og utan, setja svo málin í skoðun. Þá mætti vinna úr þeim umsögnum sem hafa borist til þingsins, nota sumarið í það, endurskoða síðan málið og leggja fram í breyttu formi. Það hefði væntanlega verið samið nýtt frumvarp í þessu tilviki, þ.e. ef niðurstaðan hefði orðið að nauðsynlegt væri að setja lög. Mögulega hefðu menn valið þann kost að fara aðrar leiðir, skilyrða leyfisveitingar eða annað í þeim dúr. En í öllu falli hefðu það verið geðþekkari vinnubrögð en þessi ósköp. Sem betur fer skapast oft það andrúmsloft að menn vinna málin með slíkum hætti. Oft er reynt að gera kröfu til þess að það sé gert þegar um mikilvæga grundvallarlöggjöf eða viðkvæm málefni er að ræða. Ég held t.d. að það detti engum manni í hug í alvöru að fara fram með illsku og offorsi og beita meirihlutavaldi, t.d. þegar menn væru að setja kosningalöggjöf. Það liggur í hlutarins eðli hversu ógæfulegt slíkt væri. Eða þegar menn væru að setja aðrar sambærilegar mikilvægar grundvallarleikreglur í samfélaginu, sem menn vilja að sé sem mestur friður um og sem eiga að geta staðið til frambúðar, óháð því hver er meiri hluti og hver er minni hluti á hverjum tíma. Það er hollt fyrir meiri hluta --- að vísu er það sjálfsagt erfitt fyrir þá sem hafa setið lengi að muna það --- að velta því fyrir sér að þeir gætu orðið minni hluti á morgun. Það er nefnilega þannig. Þá snúa hlutirnir oft allt öðruvísi við. Mér finnst löggjöf um fjölmiðla, ef hún er sett, sérstaklega ef það væri almenn undirstöðulöggjöf sem skapaði rammann eða grundvöllinn sem fjölmiðlunin ætti að hvíla á, gífurlega mikilvæg. Það væri undirstöðulöggjöf, algjörlega sambærileg við réttarfarslöggjöfina, kosningalög og annað í þeim dúr, enda oft talað um fjölmiðla sem fjórða valdið. Ekki satt? Þess þá heldur að láta sér detta í hug að vinna að því með þessum hætti, það er aldeilis með endemum, frú forseti. Ég tel að það hefði verið gaman, áhugavert og alveg þess virði að vaka yfir því nokkrar nætur, að ræða um fjölmiðlunina sem slíka á almennum nótum. Hvernig er hún, hvernig stendur hún sig, bæði hér á Íslandi og annars staðar? Erum við ánægð með hana? Hvernig hefur t.d. vestræn fjölmiðlun staðið sig í umfjöllun um heimsatburði á undanförnum missirum, eins og Íraksstríðið? Alveg hörmulega, upp til hópa hörmulega. Hún flutti lygaþvæluna meira og minna gagnrýnislaust, mötuð af áróðursdeildum herjanna sem í hlut eiga og menn urðu svo að biðjast afsökunar á öllu saman eftir á. Eru menn búnir að gleyma því þegar stærstu amerísku fréttastofurnar báðust afsökunar eftir Flóabardaga á því að hafa tekið gagnrýnislaust við lygaþvælunni frá áróðursdeildum ameríska hersins og birt heimsbyggðinni þá mynd, meira og minna gagnrýnislaust, fyrstu sex til níu mánuðina? Svo fór auðvitað hið sanna smátt og smátt að koma í ljós og það mega heiðarlegir ritstjórar bæði á dagblöðum og sjónvarpsstöðvum vestra eiga að þeir báðust afsökunar. Ég sé ekki að þetta sé mikið skárra núna, satt best að segja. Það er smátt og smátt að síast og leka út sannleikurinn um þau ósköp og þær hörmungar sem hafa verið að gerast í Írak. Er þetta fjölmiðlun í heiminum sem stendur sig nógu vel? Nei. Er íslenska fjölmiðlunin nógu gagnrýnin þessum efnum? Nei. Það hefur t.d. aldrei verið farið ofan í það hvernig ákvörðunin var tekin um að setja Ísland á listann yfir 30 staðfastar þjóðir. Við höfum í raun tæmt úrræði okkar hér innan þings til að reyna að fá það upplýst. Fjölmiðlarnir hafa heldur ekki staðið sig mjög vel í því, finnst mér. Þeir eru auðvitað undirmannaðir og hafa takmarkað bolmagn til þess að leggjast í rannsóknir og kryfja slíka hluti. En hver var aðdragandi þess að Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson tilkynntu það að Ísland ætlaði að verða á listanum yfir hinar 30 staðföstu þjóðir? Hvernig nákvæmlega var ferlið sem leiddi til niðurstöðunnar? Væri ekki gaman að vita það? Eða hver var aðdragandinn að því að Hæstarétti var skrifað bréf í öryrkjamálinu? Það er nú ekki svo úrelt og gleymt og grafið að það mætti ekki setja eins og einn öflugan rannsóknarblaðamann í að fara ofan í saumana á því. Er það kannski rétt hjá Sigmund að það hafi verið búið að semja svarið áður en bréfið með spurningunum barst? Þannig teiknaði hann atburðinn. Forsetinn sat aftan við mig og skrifaði spurningarnar þegar svarið kom og sagði: Þið eruð heldur búin að taka ykkur á í Póstinum. Það væri líka gaman að ræða hvort okkur finnist yfirleitt að fjölmiðlun --- burtséð frá því sem hér er undir, spurningu um eignarhald og samþjöppun --- sé eitthvað til að hafa áhyggjur af? Hvernig er hún að standa sig? Er hún að skila því sem við ætlumst til af henni? Ef ekki, þurfum við þá ekki að taka það alvarlega? Kannski er niðurstaðan sú að við þyrftum að reyna að stórefla nokkra burðuga fjölmiðla þannig að þeir gætu skilað hlutverki sínu betur. Ég er eiginlega þeirrar skoðunar. Mér fyndist t.d. alveg stórkostlegt ef hér kæmu út segjum tvö til þrjú gagnrýnin þjóðmálatímarit, vikulega, hálfsmánaðarlega eða mánaðarlega. Þau vantar okkur. Hér eru gefin út falleg tímarit á fínum pappír en þau eru aðallega að fjalla um tísku og taka alltaf innan úr sama fræga fólkinu. Það fer lítið fyrir skarpri gagnrýnni þjóðfélagsumræðu. Hér vantar t.d. blað eins og Information í Danmörku, a.m.k. fyrir minn smekk. Frú forseti. Ég ætlaði að fara að leggja að síðustu spurningar mínar fyrir þessa ágætu höfðingja og ætla nú að spyrja: Er eitthvað af því að frétta hvort þeir séu að koma? Eða finnst forseta það ganga að halda þessum fundi áfram við þessar aðstæður?

Formaður allshn. er kominn í salinn ásamt hæstv. menntmrh. en forseti skal gera gangskör að því að freista þess að fá hæstv. forsrh. í salinn.

Mér þykir vænt um það, frú forseti. Ég ætla ekki að vera hér til meiri leiðinda en óhjákvæmilegt er og á svo sem rétt til þess að tala aftur í umræðunni. En ég er ekki síður að gera þessa kröfu fyrir hönd annarra en sjálfs mín. Mér finnst bara ekki við hæfi að þessi umræða fari fram með þessum hætti. Mér finnst að hæstv. forsrh. eigi að vera viðstaddur umræðuna til að taka niður spurningar og vera til svara, eftir atvikum í andsvörum eða þá að biðja um orðið í lokin og svara rækilega því sem til hans hefur verið beint. Þetta er lítilsvirðing við þingið og auðvitað í sjálfu sér lítilsvirðing við það mál sem hann ber hér fram. Honum þykir, þegar öllu er á botninn hvolft, málið greinilega ekki merkilegra en þetta, að hann sér ekki ástæðu til að fylgja barninu á veg. Ég ætla þá a.m.k. að spyrja hæstv. menntmrh. einnar spurningar. Mér finnst að hæstv. menntmrh. hafi verið fullþögul í þessu máli. Auðvitað hefði hæstv. menntmrh. átt að flytja þetta frv., þetta er fyrst og fremst spurning um útvarpslög eins og það þróaðist.

Og þá miklu betra.

Vonandi. Það hefði örugglega ekki orðið verra. Það er útilokað. Það eru 100% líkur á að það hefði orðið betra ef það hefði ekki verið óbreytt. Það hefði ekki getað versnað. Mér finnst heldur ekki við hæfi að hæstv. menntmrh. sé nánast algjörlega þögul. Saknar t.d. ekki hæstv. menntmrh. þess að eitthvað sé gert með það sem í skýrslunni er sagt um Ríkisútvarpið? Má ég þá biðja um annað svar en það að vísa því inn í framtíðina, að það eigi að skoða það í nefnd. Úr því að ekkert liggur á og þetta á ekki að taka gildi fyrr en 2006, af hverju er þetta þá ekki látið fylgjast að? Hvað segir hæstv. menntmrh. um þá þætti sem snúa að mikilvægi þess að efla Ríkisútvarpið og koma stjórnsýslu þess eða skipulagi í sambærilegt horf og menn eru almennt orðnir sammála um að reyna að gera erlendis, þ.e. að það sé sem óháðast og sjálfstæðast frá stjórnvöldum í formi sjálfseignarstofnunar eða í formi þess að einhvers konar fulltrúaráð úr þjóðfélaginu myndi skjaldborg um það? Í öðru lagi, hvað segir hæstv. menntmrh. um þá hugmynd skýrsluhöfundanna að stofnuð verði einhvers konar stjórnsýslustofnun fjölmiðlamála, fjölmiðlastofnun eða hvað við köllum hana? Ég spyr líka vegna þess að hér í salnum eru margir áhugamenn um nýjar ríkisstofnanir, eins og ungu frjálshyggjumennirnir. Mikið mundi það gleðja þá að fá að fara inn í sumarið með loforð frá menntmrh. um að vel líti út með að ný ríkisstofnun sjái dagsins ljós með haustinu, ,,Fjölmiðlastofnun ríkisins``. Síðan vandast málin, frú forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. forsrh., annars vegar um gildistökuákvæði frv. og hvaða rök væri hægt að færa fyrir því að þröngva þyrfti þessu máli í gegn á örfáum sólarhringum í önnum vorþingsins, úr því að það á hvort sem er ekki að taka gildi fyrr en 2006. Skilaboðin væru komin og ef málið væri í vinnslu í sumar mundu menn væntanlega reikna með því að þeir yrðu að búa sig undir löggjöf af einhverju tagi. Þar með væri a.m.k. búið að setja menn í köldu sturtuna. Ætli það væri þá ekki allt í góðu lagi að menn tækju eitthvað af þeim tíma sem til ráðstöfunar er, fram að 1. júní 2006, til að vinna málið aðeins betur, t.d. að menn settu sér að klára það verk fyrir næstu áramót. Menn hefðu þá allt sumarið, haustið og þingið fram að áramótum, til að vanda til verka. Auðvitað þýðir ekki að segja reyndu fólki það að þetta séu frambærileg vinnubrögð. Hv. formaður allshn., það þýðir ekkert að reyna að segja gamalreyndum jöxlum draugasögur í björtu. Þetta eru auðvitað ekki góð vinnubrögð. Menn hafa látið sig hafa ýmislegt í gegnum tíðina en það hefur aldrei þótt góð rökræða að réttlæta léleg vinnubrögð með því að eitthvað slíkt hafi gerst áður. Er það ekki frekar slöpp vörn þegar menn fá á sig sjálfsmark að segja að þetta hafi gerst áður? Það þætti nú ekki gott í fótboltanum. Ég segi þetta af því að hv. formaður allshn. er áhugamaður um þá íþrótt. Ég ætlaði líka að spyrja hæstv. forsrh. um stjórnarskrár\-óvissuna. Ég les þessar spurningar inn í þingtíðindin, það má vera hæstv. forsrh. til áminningar um að hafa ekki verið viðstaddur. Ég er vís til að endurtaka þær í seinni ræðu minni. Mér þykir að vísu leitt að hryggja forseta með því að upplýsa að þetta mun lengja umræðuna verulega. Ég verð þá að endurtaka spurningarnar og fara aftur í ræðustólinn.

Forseti vill upplýsa að hæstv. forsrh. er ekki í húsinu. Skilaboðum hefur verið komið til hans en forseti hefur ekki enn fengið svar með viðbrögðum hæstv. ráðherra við þeirri ósk að hann sé hér viðstaddur umræðuna. En það er enn verið að leita eftir því.

Ég ætlaði að spyrja hæstv. forsrh. um stjórnarskráróvissuna. Hæstv. forsrh. er forsætisráðherra þeirrar ríkisstjórnar sem sló m.a. eitt ákaflega vafasamt met --- ég held að það sé alveg örugglega met --- að hún fékk á sig dóm fyrir brot á stjórnarskránni tvisvar í sama málinu. Það held ég að sé alveg örugglega Íslandsmet. Í svonefndu öryrkjamáli tapaði ríkisstjórnin tvisvar í Hæstarétti og var dæmd fyrir brot --- að vísu fyrir mismunandi ákvæði stjórnarskrárinnar í hvoru tilviki fyrir sig --- í tvígang í sama málinu. Hefur hæstv. forsrh. ekkert af þessu lært? Finnst ekki hæstv. ráðherra, eða þá formanni allshn., hæstv. menntmrh. eða öllum þeim þingmönnum sem hafa hugleitt að styðja þetta mál og hafa undirritað eiðstaf að stjórnarskránni, ástæða til að fara varlega? Við höfum því miður ekki í stjórnskipun okkar lagaráð eða úrskurðaraðila á forstigi sem getur gefið þinginu ráðgjöf um það hvort löggjöf sé í hættu vegna þess að hún kunni að stangast á við stjórnarskrána. Slík úrræði eru til staðar sums staðar í nágrannalöndunum eða dómstólar, sjálfstæðir stjórnarskrárdómstólar, sem auðvitað koma ekki að málinu fyrr en eftir á, ef á það reynir. Í Danmörku, þar sem okkur ber oft niður --- löggjöf okkar er auðvitað að heilmiklu leyti arfur frá sambúðinni við Dani --- er þessu akkúrat svona háttað, að þar er sérstakt lagaráð, þykist ég muna rétt, sem hægt er að skjóta málum þegar þau eru til umfjöllunar á þingi. Þá fæst á því tiltölulega vandað mat og óháð álit sem þingið getur stuðst við varðandi það hvort hætta sé á því að viðkomandi löggjöf færi í bága við stjórnskipunina eða stjórnarskrána. Mér finnst óskaplega fátæklega nestað við afgreiðslu málsins hvað þetta snertir, með ótal vangaveltum, svo ég segi nú ekki fullyrðingum, um að málið kunni að brjóta þessi eða hin ákvæði stjórnarskrárinnar, tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi og hvað það nú er, fyrir utan ýmsa alþjóðasáttmála og þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar. Það hefði nú verið ástæða til að hæstv. forsætisráðherra, júristinn Davíð Oddsson, sem kallaði það hér fram í dag að hann hefði víst fengið ágætiseinkunn á lögfræðiprófi, hefði látið í ljósi álit sitt á þessari stöðu málsins. Það kann að skipta máli. Það er nú þannig að stundum er farið afturábak í umræður og þær lesnar þegar mál eru komin til dómstóla og menn eru að velta því fyrir sér hvað löggjafanum hafi gengið til. Þá getur það líka skipt máli ef rökstudd sjónarmið hafa komið fram um það að viðkomandi lög væru líkleg til að brjóta í bága við stjórnarskrána. Það var nú bara nákvæmlega það sem gerðist í öryrkjamálinu. Þá var það fullyrt hér og rökstutt rækilega að menn væru í stórhættu með að fara fram með þessa löggjöf gagnvart því að hún kynni að brjóta í bága við stjórnarskrána á árinu 1998 og það reyndist rétt. Æðsti dómarinn í málinu úrskurðaði að svo væri. Frú forseti. Ég hugsa ég fari þá að ljúka máli mínu. Satt best að segja nenni ég ekki að standa í meira pexi út af því að ráðherrarnir skuli ekki mæta hér í vinnuna sína. Mér finnst það til skammar. Það er bara auðveldast að segja það á íslensku. Það hvarflaði satt best að segja ekki að mér annað en hæstv. forsætisráðherra yrði hér og mér finnst að formaður hins stjórnarflokksins ætti að vera það líka. En það er kannski bara svona til að undirstrika hugarfarið og í hvaða anda þetta er allt saman unnið að þeir séu það ekki. Kannski er bara einmitt best að það sé þannig. Við skulum þá bara vera dugleg við að benda þjóðinni á það með hvaða hugarfari þessir ágætu herramenn ganga fram. Þegar þeir hafa troðið málinu hér inn á þing, látið verkamenn sína rífa það úr nefnd og komið því hér til umræðu þá telja þeir sig ekki þurfa að hafa áhyggjur af því meir og fara bara heim að sofa, nema þeir séu að gera eitthvað annað. Mér finnst alla vega ekki háreistur svipur yfir því, frú forseti. Ég lofaði hérna orðabókinni svona í lokin. Var það ekki? Ég lofaði orðabók Menningarsjóðs sem ég veit að á sér marga aðdáendur hér. Ég hef oft áður gripið til hennar þegar mikið liggur við. Ég ætlaði aðeins að skoða nokkur orð af því mér fundust þau einhvern veginn eiga vel við. Það gæti kannski verið upplýsandi og þau gætu staðið sem mín einkunnarorð um þetta mál. Ég ætla því að lesa þau og orðskýringar með þeim. Fyrst er það orðið hrossalækning. Ef við gefum okkur það nú að mönnum hafi í sjálfu sér gengið gott til og gangi gott til, þeir vilji tryggja hér fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði þá er þetta spurningin um meðulin. Eru þá meðulin sem gripið er til líkleg til að duga? Ég hef miklar efasemdir um það og þær hafa komið hér fram hjá fleirum og eru vel rökstuddar. Svo mikið er víst, og það fullyrði ég, að væri þetta eða verði þetta einhver lækning þá er hún að minnsta kosti hrossalækning. Og hvað er hrossalækning samkvæmt orðabók Menningarsjóðs? Jú, það er að lækna hesta. Í öðru lagi er það harðneskjuleg eða subbuleg (og vafasöm) læknisaðferð eða aðgerð. Ég held að það sé ekki of djúpt í árinni tekið að kalla þetta hrossalækningu þá í þessari annarri merkingu orðsins.  Hitt sem ég var að hugsa um, frú forseti, ætti hér býsna vel við. Það er orðið valdníðsla. Mér finnst stefna í að þetta verði í raun valdníðsla, valdboð stjórnmálamanna, ofríki stjórnmálamanna sem hafa auðvitað stöðu til að knýja þetta svona hér í gegn. En það er enginn svipur á því. Þetta er ekki í lagi. Hvað stendur um orðið valdníðslu í orðabók Menningarsjóðs? Jú, það er kvenkyn, misnotkun valds, það að ólögmæt sjónarmið (einkahagsmunir, óvild eða flokkshagsmunir eða þess háttar) ráði ákvörðun stjórnvalds.  Mér finnst, herra forseti, ágætt að hætta á þessum nótum, ekkert gaman, en ég geri það samt, að þau einkunnarorð sem ég get best gefið þessu með viðhlítandi orðskýringum séu hrossalækning og valdníðsla.

Frú forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að fá að svara spurningum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem flutti nokkuð skemmtilegt og áheyrilegt erindi þó ég hafi nú ekki verið sammála honum í einu og öllu --- ég verð nú að undirstrika það --- og síst af öllu því sem hann nefndi hér síðast varðandi hrossalækningar og valdníðslu. Ef við höldum okkur nú við hrossalækningarnar þá veit ég að hv. þm. er ágætur hestamaður og hann veit það jafnvel að þegar hross taka hrossasótt þá þurfa þau skjóta og fljóta lækningu annars drepast þau. Það má kannski segja að það sama gildi um fjölmiðlamarkaðinn hér, að við þurfum að bregðast skjótt við. Þetta veit hv. þm. Ég sé, frú forseti, að tími minn er að renna út en hv. þm. beindi til mín tveimur spurningum, annars vegar um Ríkisútvarpið og hins vegar um fjölmiðlastofnunina. Eins og margoft hefur komið fram þá er ég einmitt með málefni Ríkisútvarpsins til endurskoðunar og einmitt með það að markmiði að taka á þeim atriðum sem hv. þm. nefndi sérstaklega, að gera stjórnskipulagið og stjórnsýslu Ríkisútvarpsins skýrari og breyta henni í grundvallaratriðum frá því sem nú er.

Frú forseti. Hrossalækningar geta nú kannski átt við á hross, að minnsta kosti t.d. lyfjaskammtar. En enginn notar hrossaskammt á kettling. Sömu meðul eða sömu skammtar eru ekki notaðir bara algjörlega óháð því hvaða viðfangsefni á í hlut. Ég held að fjölmiðlaheimurinn og ástandið þar eigi nú mest lítið skylt við hrossasótt. Ég held að það sé nú ekki góð samlíking. Varðandi útvarpið þá spyr ég á móti: Nú, gott og vel ef útvarpið er í skoðun hjá hæstv. ráðherra, af hverju má þá ekki þetta bíða þess? Er ekki skynsamlegt að skoða þetta allt í samhengi? Er ekki samspil á milli Ríkisútvarpsins og stöðu þess og einkamarkaðarins í fjölmiðlun? Ég hefði haldið það. Ég held að það sé ákaflega fátækleg vörn í því að þetta þurfi einhverja flýtimeðferð og að lífið liggi við að pína þetta í gegn, ég tala nú ekki um þegar það á ekki að taka gildi fyrr en 2006. Af hverju má þetta ekki vera samferða skoðuninni á Ríkisútvarpinu?

Frú forseti. Það hefur margoft komið fram að aðrar reglur og önnur sjónarmið gilda um Ríkisútvarpið. Ekki bara hér heldur alls staðar annars staðar í hinum vestræna heimi gilda önnur sjónarmið um ríkisútvörp. Það er margviðurkennt og hefur margoft verið undirstrikað á hinum og þessum þjóðþingum víðs vegar í hinum vestræna heimi. Ég vil þó fagna því að hv. þm. hefur lagt áherslu á ákveðna hluti í máli sínu. Hann hefur talað um óæskilega samþjöppun eignarhalds á fjölmiðalmarkaði. Hann hefur þó haft þann dug að koma hingað og segja að um óæskilega samþjöppun væri að ræða. Það er meira en meðal annars þingmenn Samfylkingarinnar hafa gert sem vilja algjörlega óbreytt ástand, vilja að heilu viðskiptablokkirnar eigi fjölmiðlana, vilja ekki að neitt verði gert á Íslandi, í þessu litla samfélagi okkar, sem þarf á virku aðhaldi og eftirliti frá fjölmiðlum að halda. En ég virði það hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þó til vorkunnar að hann sér þessa vá sem er í íslensku samfélagi.

Frú forseti. Þetta seinna svar var nú aðallega um Samfylkinguna og það er ekki mín deild  Hæstv. ráðherra getur flett því upp eins og hún vill. Við höfum að sjálfsögðu viðurkennt mikilvægi þess að skoða öll þessi mál yfirvegað og rækilega. En við frábiðjum okkur þau vinnubrögð sem hæstv. ríkisstjórn hefur ástundað og þetta meingallaða frumvarp. Auk þess er greinilega ekki áhugi á því á nokkurn hátt hjá ríkisstjórninni að leita eftir því að skapa neinn frið eða neina samstöðu um málið. Ríkisstjórnin vill ófrið um þetta bæði innan þings og utan og þá er best að hún fái hann.

Virðulegur forseti. Það er nú orðið alllangt síðan ég bað um andsvar til þess að ræða tiltekið atriði sem kom upp í máli hv. þm. Ég ætla áður en ég geri það að segja að það er allt að verða svo skemmtilega öfugsnúið í þessu máli því hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan, og mér fannst það eiginlega vera svona með tilvísun til fjölmiðlamarkaðarins, að líkaminn hefði tilhneigingu til þess að lækna sig sjálfur bara ef hann fengi að vera í friði. Einhvern tímann hefðu nú frjálshyggjumennirnir sagt að þetta ætti nú við um markaðinn, að hann leitaði í ákveðið jafnvægi ef hann fengi að vera í friði fyrir stjórnmálamönnunum. Allt er þetta því einhvern veginn orðið dálítið öfugsnúið hér í umræðunni og rökin farin að færast svolítið til í henni. Ég kom hér upp út af umræðunni um almenn og sértæk lög. Ég ætla að halda mig við það heygarðshorn að lög eigi að vera almenn ef þess er einhver kostur. Það er auðvitað aldrei neitt fortakslaust í þeim efnum. En ég held að ekki dugi okkur að vísa til laga frá árinu 1900 sem var ætlað ná til tiltekins fyrirtækis því að eftir árið 1900 hefur verið sett mikið af almennri löggjöf sem einmitt er ætlað að ná til tiltekinna aðstæðna sem geta skapast á markaði, t.d. 

Frú forseti. Það er kannski ekki ástæða til að eyða löngum tíma í rökræður um þetta hliðarspor í umræðunni hér um almenn og sértæk lög. Það er svona lagafræðileg umræða. Ég held hins vegar að þessi skil séu ekki eins glögg og hv. þm. vill vera láta finnst mér. Ég held að sé ekkert hægt að afgreiða málin með því að þetta eigi að vera annaðhvort eða. Það eru aðstæðurnar sem geta og verða auðvitað að ráða því hvað á við hverju sinni. Ég tel að löggjafarþing geti að sjálfsögðu ekki afsalað sér þeim möguleikum stundum að setja lög sem fyrst og fremst hafa áhrif á einhvern einn aðila, eitthvert eitt tiltekið svið. Það er ekki endilega vegna þess menn vilji það og telji að það eigi að vera almennt séð þannig. En þannig er það. Sett hafa verið lög um einstök fyrirbæri sem menn eru að stofna, koma á fót --- ég veit að hv. þm. hefur setið lengi í stjórn eins slíks --- ákaflega sértæk lög sem gilda um eitt tiltekið fyrirbæri á Íslandi, Landsvirkjun.

Virðulegur forseti. Þetta má auðvitað til sanns vegar færa. Það eru samþykkt lög sem setja opinberum fyrirtækjum ákveðna ramma. Við erum með lög um Ríkisútvarp. Við erum með lög um Landsvirkjun. Við erum með lög um Orkuveitu Reykjavíkur og svo framvegis. En við erum nú kannski ekki að vísa til þess þegar við erum að tala almennt um lagasetningu sem tekur til markaðarins sem slíks. Við erum að tala þarna um opinber fyrirtæki. Varðandi SPRON-málið, af því það kom hér upp í kvöld, verður auðvitað að hafa í huga við það mál að Alþingi var þar að lagfæra lög sem sett voru á sínum tíma og reyndust vera gölluð og reyndust ekki vera með þeim hætti sem Alþingi taldi. Þó svo að reyndar hefði verið varað við því á sínum tíma að ákveðinn annmarki væri á lögunum sem menn ættu að vara sig á þá sáu menn ekki alveg fyrir þá atburðarás sem síðar varð. Þess vegna má segja að Alþingi hafi þar verið að lagfæra ákveðinn galla á sinni eigin lagasetningu. En hér erum við að tala um ný lög þannig að við ættum ekki að þurfa að haga okkur með þeim hætti.

Frú forseti. Ekki einu sinni heldur þetta nú alveg vegna þess að svo vill til að hér er um að ræða bandorm sem einmitt breytir tvennum lögum. Verði hann afgreiddur eins og ríkisstjórnin leggur hann fram og sérstaklega með breytingartillögunum eins og þær verða þá verður hann aldrei til í lagasafninu heldur ganga mismunandi ákvæði hans annars vegar inn í útvarpslög og hins vegar inn í samkeppnislög. Þar með er verið að breyta ákvæðum eldri laga vegna þess að menn telja sig standa frammi fyrir væntanlega breyttum aðstæðum og þurfa að taka á þeim, að samkeppnislögin óbreytt dugi ekki, nái ekki þeim markmiðum sem menn vilja ná fram í fjölmiðlun og svo framvegis. Ég tek það auðvitað fram að ég tel þessa lagasetningu ranga og illa að henni staðið. En að formi til og sögulega séð má segja að atvikin séu þá hliðstæð, að Alþingi sé að bæta ákvæðum inn í lög sem fyrir eru vegna þess að menn eru að bregðast við einhverju ástandi sem annaðhvort er fyrirsjáanlegt eða er þegar orðið. Það er kannski það sem skilur fyrst og fremst á milli þessara mála, SPRON-málsins og málsins nú, að annað ástandið var í vændum, hitt er þegar orðið. Að því leyti til eru lögin auðvitað í öðru samhengi.

Hæstv. forseti. Eins og við var að búast var auðvitað farið vítt og breitt um sviðið, fram og aftur í sögunni í ræðu hv. þm. og margt skemmtilegt rifjað upp sem auðvitað er alltaf gaman á síðkvöldum í þingsölum. Mér þætti samt skemmtilegra við lok ræðu hv. þm., a.m.k. í fyrri ræðu hans um málið, að reyna að fiska það út úr málflutningi hans hvort hann telji ástæðu til að bregðast við samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum á Íslandi í dag. Telur hann ástæðu til að bregðast við þeirri samþjöppun?

Frú forseti. Ég held að svarið liggi svo sem fyrir í mörgum ræðum mínum um málið og í sjónarmiðum mínum og félaga minna sem hafa komið rækilega fram. Við teljum fullt tilefni til að fara rækilega yfir og skoða þetta mál og við útilokum ekki að til einhverra ráðstafana verði gripið, t.d. til þess að tryggja þá kannski að samþjöppunin verði ekki enn ríkari en orðið er í framtíðinni. Við höfum aldrei svarað því hvort við teldum óhjákvæmilegt að fara að brjóta upp það ástand sem komið er í fjölmiðlum. Við höfum bent á hluti eins og þá að tryggja gagnsæi hvað varðar eignarhald á fjölmiðlum, talað um mikilvægi þess að styrkja Ríkisútvarpið o.s.frv. Þar erum við að tala um ákveðnar aðgerðir. Við erum ekki að tala um algert afskiptaleysi eða bara að láta það ráðast hvernig hlutirnir kunni að þróast á komandi missirum og árum. Ég mundi hafa áhyggjur af því ef menn aðhefðust ekki neitt. En það er himinn og haf á milli þess að lýsa viðhorfum af því tagi og lýsa sig reiðubúinn til að skoða málin og hinu að ætla að standa að verki eins og hæstv. ríkisstjórn og því miður sennilega meiri hluti hennar hyggst gera hér.

Hæstv. forseti. Má skilja það af orðum hv. þm. að hann sé ... 

Þetta er nú skemmtilegt, frú forseti. Hér höfum við verið að leggja spurningar fyrir hæstv. ráðherra sem láta ekki sjá sig og eru ekki til svara, en stjórnarliðar grípa til þess í vörn sinni að leggja spurningar fyrir okkur og taka okkur upp. Ég held út af fyrir sig að ég þurfi ekki að bæta miklu við það sem ég hef áður sagt og sjónarmið mín eins og ég hef lýst þeim í þessu máli liggja ágætlega fyrir. Ég ætla ekki að láta taka mig upp í prófi í því hvort eignarhaldið eins og það er nákvæmlega núna sé þannig að við teljum að það eigi að vera svo um ár og aldir. Ég minnist þess þó að í fyrstu ræðu minni sagði ég að að óbreyttum lögum væri ekkert sem kæmi endilega í veg fyrir að fyrirtækið Árvakur keypti Norðurljós á morgun eða öfugt og menn gætu staðið frammi fyrir þeirri spurningu: Telja menn það í lagi? Ég hugsa að mörgum mundi nú bregða í brún þannig að við getum líka rætt málið út frá því að kannski er áfram ástæða til að skoða einhver mörk í þessum efnum, ekki endilega með það í huga að brjóta upp núverandi ástand. Auk þess skiptir auðvitað öllu máli, ef menn að fara að hugleiða slíkt, hvernig það er gert, hvaða aðlögun menn fá 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir yfirgripsmikla og skemmtilega ræðu og í ljósi þeirrar miklu þingreynslu sem hann býr yfir og kom glöggt í ljós í máli hans þar sem hann fór yfir ýmsa hluti í sögu síðustu 20 ára í þinginu, langaði mig til að spyrja hann um álit hans á því sem fram hefur komið í máli fræðimanna, lögfræðinga og fleiri sem hafa haft með málið að gera, svo sem Gunnars Helga Kristinssonar stjórnmálafræðings í fréttum í dag og kvöld, er lúta að því að frv. vegi að grundvallargildum stjórnskipunar okkar. Hv. þm. talaði um valdníðslu í því sambandi, frv. bæri vott um valdníðslu og því um mjög óeðlilega löggjöf að ræða. Því vildi ég fá fram það viðhorf hjá hv. þm. hvort hann styddi þá hugmynd fram komna að málið væri þess eðlis, að inntak þess væri slíkt að forseti ætti að beita synjunarvaldi og vísa málinu fyrir dóm þjóðarinnar og þar með þjóðaratkvæði, þar sem þingreynsla hans gæti nýst honum í að meta það kalt hvort málið væri þess eðlis að forseti ætti að beita synjunarvaldi sínu og vísa málinu fyrir dóm kjósenda verði ólögin að lögum.

Frú forseti. Ég held að ég verði að biðjast undan því að svara þessu síðasta. Hvorki er ég forsetinn né hef ég neitt sérstaklega í hyggju að stefna á það embætti. Það eru aðrir menn í því. Ég held að það geti í sjálfu sér enginn svarað slíkri spurningu nema sá sem fer með valdið á hverjum tíma, bæði hvernig hann metur stöðu sína og hvernig hann hefur gert grein fyrir viðhorfum sínum gagnvart þjóðinni til beitingar þess valds áður en hann var kosinn. Mér finnst það geta ráðist dálítið af því með hvaða hætti forseti hefur sjálfur talað fyrir því og mér fyndist t.d. að forseti sem hefur gert þjóðinni skýra grein fyrir því að hann kunni að grípa til þessa valds við einhverjar tilteknar aðstæður, sé í sterkari stöðu til að gera það en annar sem ekki hefur þannig séð sótt sér umboð með slíkum hætti frá þjóðinni. Þetta er nú mikil deila eins og við þekkjum báðir þingmenn. Aðalatriðið er auðvitað að Alþingi ber skylda til að reyna að eyða þessari óvissu eins og kostur er. Það á aldrei að þurfa að koma til þess að forseti lýðveldisins standi frammi fyrir því að verða að vega það og meta, m.a. út frá stjórnarskráróvissu, hvort hann eigi að sleppa lögum í gegn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið. Það hefur komið glöggt fram í umræðunni í kvöld og ekki síst í máli hans að hér væri um að ræða lagagjörning sem lyti sérstaklega að því að knésetja eitt einstakt fyrirtæki í landinu, Norðurljós, kippa fótunum undan tilveru og rekstrargrundvelli þess fyrirtækis og það var í því ljósi sem stjórnmálafræðingurinn lét þau orð falla í fréttum í kvöld að frv. snerti þau grundvallargildi stjórnskipunar okkar sem lytu að atvinnufrelsi, eignarfrelsi og tjáningarfrelsi. Í því ljósi varpaði ég þeirri spurningu til hv. þm. hvort hann teldi það ekki einnar messu virði að ræða það hvort þingheimur ætti að skora á forseta lýðveldisins að beita synjunarvaldi sínu og vísa þessum væntanlegu ólögum fyrir dóm kjósenda. Það var í því ljósi sem ég bar spurninguna upp þar sem þingmaðurinn er meðal þingreyndari manna þegar kemur að slíkum álitaefnum.

Frú forseti. Ég held að það sé bara fræðileg umræða að þingheimur skori á forsetann því væntanlega felst í afgreiðslu frv. með meirihlutastuðningi á Alþingi yfirlýsing þess meiri hluta um að málið standist og það þurfi ekki frekari skoðunar við og það sé ekkert vafamál að það eigi að staðfestast sem fullgild lög. Minni hlutinn hefur auðvitað áður við kannski að einhverju leyti sambærilegar aðstæður látið á það reyna hvort hægt væri að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu með sjálfstæðri ályktun um slíkt og auðvitað veit ég að einstakir þingmenn hafa í ákveðnum tilvikum beitt sér persónulega eða sem einstaklingar við forseta og hvatt hann til að beita þessu valdi sínu. Ég veit um dæmi slíks, ég held að það hlyti að vera á því formi. Hitt er í raun og veru tæpast einu sinni fræðileg umræða. Það liggur í raun og veru í eðli samskiptanna að um leið og meiri hluti hefur afgreitt mál eða Alþingi sem slíkt þá felst í því það mat þingsins að forsetinn hljóti og eigi að staðfesta lögin.

Frú forseti. Ég vil byrja á að tæpa örlítið á þeim vinnubrögðum sem hafa verið tíðrædd í þingsalnum en ég held að ekki sé hægt að ræða efnisatriði frv. án þess að tala um vinnubrögðin. Gagnrýni á vinnubrögðin felst m.a. í því að málið hafi ekki verið skoðað til hlítar, m.a. með hliðsjón af stjórnarskrá og EES-samningnum. Þar af leiðandi er efnisleg andstaða við málið í ljósi slæmra vinnubragða. Það er augljóst að málið er ekki fullunnið ...

Forseti vil gjarnan hafa einn fund í salnum.

Það er augljóst að málið er ekki fullunnið og því til staðfestingar er að það er enn þá til umræðu hjá öðrum fagnefndum þingsins, menntmn. og efh.- og viðskn., þar sem formenn og stjórnarmeirihluti í þeim nefndum líta augljóslega svo á að málið sé ekki fullunnið. Þrátt fyrir það hefur þeirri ósk verið hafnað sem stjórnarandstaðan bar upp fyrr í dag um að fresta umræðunni þar til þeim fundum lyki. Ef við förum aðeins aftur í vinnuna sem átti sér stað í allshn. þar sem ég á sæti, þá var hinn skammi umsagnarfrestur það fyrsta sem kom okkur á óvart í málinu. Veigamiklir hagsmunaaðilar fengu tvo daga til að skila inn umsögnum. Margar hverjar áttu að vera mjög lögfræðilegar og varða gríðarlega hagsmuni fyrir viðkomandi aðila. Í kjölfarið uppskárum við umsagnir sem bæði voru ófullkomnar að mati þeirra sem gáfu umsagnirnar en nánast allar umsagnirnar sem bárust allshn. byrjuðu á þeim orðum að vegna skamms tíma teldist þetta ekki fullnægjandi umsögn og að þetta væri ófullkomin umsögn að margra mati, o.s.frv. Það sem var einnig alvarlegt við þá ákvörðun stjórnarmeirihlutans að gefa þennan skamma umsagnarfrest var að í sumum tilvikum treystu veigamiklir umsagnaraðilar sér ekki til að gefa umsögn. Þannig að allshn. barst það svar að viðkomandi félag, t.d. Lögmannafélagið, laganefnd Lögmannafélagsins sem iðulega hefur lykilumsögn í málum sem varða allshn., treysti sér ekki til að gefa umsögn innan þessa frests og niðurstaðan varð sú að við höfum enga umsögn frá þeim við þessa umræðu til að styðjast við. Enga umsögn vegna ákvörðunar framsóknarmanna og sjálfstæðismanna í nefndinni. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga við umræðuna að stjórnarmeirihlutinn í nefndinni telur fimm manns, minni hlutinn telur fjóra, þannig að hver og einn einstaklingur í allsh. er oddaatkvæði. Þar eru fjórir sjálfstæðismenn og einn framsóknarmaður, Jónína Bjartmarz. Það er stjórnarmeirihlutinn sem tók þær ákvarðanir sem við stóðum frammi fyrir í nefndinni. Strax í vinnu nefndarinnar komu fram afar alvarlegar athugasemdir. Ég er ekki að tala um einhverjar athugasemdir af pólitískum toga eða augljóslega hagsmunatengdar athugasemdir. Ég er að tala um grafalvarlegar athugasemdir um gildi frv. gagnvart stjórnarskránni, EES-samningnum og mannréttindasáttmála Evrópu. Það eru alvarlegar athugasemdir. Þetta voru ekki hefðbundnar pólitískar athugasemdir hagsmunaaðila úti í bæ. Það eru alvarlegar athugasemdir sem við þingmenn verðum að taka mjög alvarlega. Að sjálfsögðu er það undantekning að við erum að fjalla um frv. sem hugsanlega brýtur í bága við stjórnarskrá. Í flestum tilvikum er enginn vafi á að þau standast stjórnarskrá en það kemur að því að við fáum slík mál frá stjórninni sem eru vafamál og þá ber okkur að skoða þau. Það var það eina sem minnihlutinn í allshn. bað um. Af hverju fengum við ekki lögfræðiálit óvilhallra stofnana, trúverðugra stofnana úti í bæ, Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík og Lagastofnunar Háskóla Íslands? Það vildi framsóknarmaðurinn ekki, það er aðeins einn framsóknarmaður í nefndinni, og hinir fjórir fulltrúar Sjálfstfl. ekki heldur. Við báðum um að kosið yrði um þetta svo það væri skýrt. Það var mikil tregða á því að kjósa um þetta með beinum hætti í nefndinni en við fengum það í gegn og hinni eðlilegu ósk okkar var hafnað. Þá komu fulltrúar stjórnarflokkanna í fjölmiðla sama dag og töluðu um að að svo stöddu hefði þessari beiðni verið hafnað og menn ætluðu að sjá til eftir tvo daga. Þetta átti sér stað á laugardaginn. Þessir hv. þm. sögðu í fréttum á laugardaginn: Að svo stöddu var ósk stjórnarandstöðunnar um lögfræðiálit hafnað. Síðan leið mánudagurinn en það var sá dagur sem hv. þm. sögðust ætla að skoða málið aftur, og þá var sama ákvörðun tekin með kosningu þannig að það var enginn vilji til að láta skoða hvort frv. stæðist stjórnarskrá, hvort það stæðist EES-samninginn eða mannréttindasáttmálann. Og meira að segja á þessum örlagaríka mánudagsfundi þar sem gert var ráð fyrir átta klukkustunda fundi allshn. byrjuðum við daginn á að hitta fulltrúa stærsta hagsmunaaðilans, Norðurljósa, og lögfræðinga þeirra. Þeir mættu með 40 blaðsíðna lögfræðiúttekt sem enginn í nefndinni hafði séð. Við ræddum þá álitsgerð jafnóðum og við lásum hana. Við spurðum hlutaðeigandi aðila sem komu fyrir nefndina fjölmargra spurninga en tíminn nægði ekki til að klára allar spurningarnar og þessir herramenn frá Norðurljósum, lögmenn Mörkinni og hagsmunaaðilar þeirra, yfirgáfu okkur, fundinn,  Við spurðum þessa sérfræðinga spjörunum úr. Að því loknu ákvað meiri hlutinn að taka matarhlé og sagði að við ættum að hittast aftur um kvöldið. Við spurðum hvað stæði þá til vegna þess að það voru engir gestir á dagskrá en það voru fjölmargir aðilar sem áttu eftir að fylgja umsögnum sínum og koma fyrir nefndina. Þá var bara beinlínis gefið í skyn að málið ætti hugsanlega að afgreiða úr nefnd. Þann sama dag og við hittum í fyrsta skipti fulltrúa Norðurljósa og lögmenn þeirra, sama dag og við hittum sérfræðinga í stjórnskipunarrétti í fyrsta skipti. Á þeim sama fundi virtist meiri hlutinn vera tilbúinn til að afgreiða málið út. Hv. þm. í allshn. úr Sjálfstfl. og Framsfl. sátu því á breytingartillögum og nefndaráliti allan þann tíma meðan þessir sérfræðingar og hagsmunaaðilar voru kallaðir fyrir nefndina og komu með sín rök en það stóð ekki til að hlusta á þá. Það var ekki tilgangurinn. Þetta var leiksýning frá A til Ö. Að sjálfsögðu tók stjórnarandstaðan þátt í henni. Við áttum ekki annarra kosta völ. Við reynum að bæta upp mál sem við tökum til umfjöllunar frá stjórninni, það er hlutverk okkar, því ekki eru okkar mál afgreidd úr nefndunum, þau daga uppi þó að stjórnarmeirihlutinn sé sammála þeim. Þeir hleypa ekki stjórnarandstöðumálum úr nefndum vegna þess að það virðist skipta svo miklu máli hvaðan gott kemur. Að sjálfsögðu á það ekki að vera svo. Engu að síður vorum við komin þarna um hálfníuleytið á mánudagskvöldið. Þá voru okkur kynntar eftir mat skrifaðar breytingartillögur og við sáum nefndarálit á borðum hinna nefndarmannanna í stjórninni, okkur var ekki sýnt það en við getum litið til hliðar og við sáum að það var tilbúið. Við gerðum miklar athugasemdir við þetta enda töldum við málið að öllu leyti vera vanbúið. Það var ekki búið að svara grundvallarathugasemdum, fjölmargt var eftir að skoða en það skipti ekki neinu máli. Málið átti að fara út sama dag og við fengum glænýjar og mjög mikilvægar upplýsingar frá Norðurljósum, frá lögmönnum Mörkinni, frá prófessorum og sérfræðingum í stjórnskipunarrétti. Og til að kóróna vinnuferlið var boðað til fundar í þessum sal þetta sama kvöld til að dreifa breytingartillögunum og nefndarálitinu og til að toppa þetta enn frekar var ákveðið að málið ætti að fara á dagskrá daginn eftir sem er í dag. Stjórnarminnihlutinn þurfti að vera að skrifa nefndarálit í alla nótt. Hugsanlega hafa þeir metið það svo að það væri þeim í hag en svona kemur stjórnarmeirihlutinn fram við stjórnarminnihlutann sem er þó minni hluti sem 49% af þjóðinni kaus í síðustu kosningum. 49% af þjóðinni er á bak við stjórnarandstöðuna. Það er ekki eins og við séum einhverjir litlir klúbbar úti í bæ með fáa aðila á bak við okkur og síðustu daga er stjórnarandstaðan með góðan meiri hluta samkvæmt skoðanakönnunum. En svona er komið fram við stjórnarandstöðuna og mér sem nýjum þingmanni kemur það afskaplega á óvart. Vonandi mun þetta breytast. Ég hélt reyndar, hugsanlega í einhverri barnalegri trú minni, að með nýrri kynslóð kæmi nýr hugsunarháttur, ný vinnubrögð, en svo virðist ekki vera ef við lítum á þá einstaklinga sem eru að stjórna eða a.m.k. að taka þátt í þessari leiksýningu. Það eru allt glænýir þingmenn, hv. þm. Bjarni Benediktsson er formaður allshn., hann stjórnar vinnulagi nefndarinnar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, glænýr þingmaður, hv. þm. Birgir Ármannsson, glænýr þingmaður. En ég ásamt þessum hv. þm. eigum eins árs afmæli í dag, við erum búnir að vera á þingi í eitt ár. Mér finnst þetta vera mjög sneypulegt upphaf á pólitískum ferli þessara manna. Er þetta það sem koma skal, eða hvað? Hugsanlega eru þessir menn aldir upp við slík vinnubrögð. Það er augljóst að það tengist ekki því hversu gamlir menn eru hvernig þeir starfa. Sú kenning hefur augljóslega fallið um sjálfa sig. Ég held að þessi vinnubrögð, bæði þing og þjóð sjá það, séu óeðlileg í alla staði. Í Noregi tók slík endurskoðun fjögur ár. Hvað ætlum við að taka í þetta? 14 daga, hámark? Hæstv. menntmrh. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem hafði góðan tíma til að undirbúa sig til að taka við embættinu og er núna búin að vera menntmrh. í nokkra mánuði svarar iðulega spurningum stjórnarandstöðunnar um hvaðeina sem snertir embætti hennar að hún sé ekki alveg búin að kynna sér málið, hún þurfi meiri tíma. Hún er ekki enn þá búin að móta sér stefnu varðandi Ríkisútvarpið. Það hefur tekið hana nokkur ár því áður en hún fór í pólitík starfaði hún hjá Ríkisútvarpinu. Enn þá sjáum við ekki stefnu hennar varðandi Ríkisútvarpið en það tekur hana 14 daga að mynda sér stefnu um eignarhald á fjölmiðlum. Það var ekkert mál. Mér finnst eins og það hafi í rauninni verið markmið að vinna málið illa, heimskulegt markmið að sjálfsögðu, en það virðist vera að enginn vilji hafi verið til að vinna málið vel. Það átti að vinna það hratt, það átti að keyra það í gegnum umsagnaferli, það átt að keyra það í gegnum gestina, það átti að keyra það í gegnum þingið og í gegnum þjóðina. Í umræðu um eins veigamikla hluti í samfélagi okkar og fjölmiðlamakaðurinn er þá er það er umræða sem þjóðin þarf að taka þátt í en hún hefur ekki fengið það. Nú langar mig aðeins að fara yfir þær breytingartillögur sem kynntar hafa verið af hálfu meiri hlutans. Í mínum huga er alveg ljóst að breytingartillögurnar breyta ekki efnisatriðum frv. Ég var á móti frv. efnislega. Mér finnst það alvarlegt inngrip í markað sem ég sé ekki réttlætingu fyrir. Þessar breytingartillögur bæta það ekki. Sigurður Líndal, einn af þeim sérfræðingum sem sagði að frv. gengi lengra en þörf væri á hefur einnig sagt að þessar breytingartillögur nægi ekki til að koma til móts við kröfur stjórnarskrárinnar. Þeir eru því ekki búnir að koma til móts við þær fjölmörgu athugasemdir sem þeir fengu, eins og hv. þm. hafa verið að segja í fjölmiðlum í allan dag. Þeir hafa ekki mætt einni einustu athugasemd. Þetta er sami efnislegi óskapnaðurinn og hann var með hinum annarlega tilgangi. Við þurfum bara að líta á hver tilgangurinn er. Ég held að hv. þm. og hæstv. ráðherrar átti sig ekki alveg á því hvað það þýðir að benda á blöð og segja: Þetta þarf að stöðva, eins og hæstv. félmrh. Árni Magnússon gerði. Eða þegar hæstv. forsrh. Davíð Oddsson segir máli sínu til stuðnings: Sjáið stríðsfyrirsagnirnar, það þarf ekki annað en að líta á blöðin. Og þetta hefur verið endurtekið aftur og aftur af fulltrúum Sjálfstfl. og Framsfl. En með því eru menn að benda á að það er efnið sem þeir eru ósáttir við, og hvað er það? Það er ritskoðun. Fjölmiðlar hafa heilagan rétt til að skrifa um og gagnrýna stjórnvöld og stjórnmálamenn. En stjórnmálamenn og stjórnvöld eiga ekki að hafa neinn rétt til að banna eða setja lög á viðkomandi fyrirtæki vegna þess að þeim líkar ekki hvað stendur í viðkomandi miðli. Þá eru þeir komnir á afskaplega hættulegar slóðir. Eftir að breytingartillögurnar voru kynntar er tilgangurinn orðinn enn þá grímulausari. Málið er enn þá meira sniðið að einum aðila á markaðnum, Norðurljósum. Við verðum bara að tala um hlutina eins og þeir eru. Verði þessi óskapnaður að lögum er hér um að ræða ströngustu löggjöf á fjölmiðlamarkaði sem þekkist á Vesturlöndum. Þetta hafa erlendir sérfræðingar staðfest og sagt og þetta hafa stjórnarþingmenn ekki getað hrakið. Þeir hafa ekki getað bent á einhverjar fyrirmyndir. Hvergi annars staðar mundu ríkja jafnmiklar takmarkanir á eignarhaldi fjölmiðla og hér verða ef frv. verður að lögum. Floyd Abrams, þekktur lögfræðingur, sérfræðingur í tjáningarfrelsi sem hefur unnið fyrir New York Times og hefur kennt fjölmiðlarétt, kom fyrir nefndina. Hann er þungavigtarmaður, það hefur enginn efast um, hann kom hingað til lands og staðfesti þetta. Hann þekkti ekki nein dæmi um eins stranga löggjöf og þetta frv. býður upp á. Hann sagði að það væri augljóst að lögin beindust að einni samsteypu og það væri klárlega brot á lögum um tjáningarfrelsi. Svo sagði hann, með leyfi forseta: ,,Stjórnvöldum leyfist ekki að þagga niður í fólki og knésetja fyrirtæki einungis vegna þess að stjórnvöld eiga í deilum við þau fyrirtæki eða mislíkar við þau.`` Þetta segir hann.

Kemur á óvart.

Já, kemur þér kannski á óvart. En við stöndum frammi fyrir þessu, hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hv. þm. Bjarni Benediktsson er að stuðla að frv. sem lýtur að einu fyrirtæki og fer hugsanlega í bága við grundvallarreglur. Engar smáreglur. Grundvallarreglur um eignarrétt, tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi, lög um afturvirkni, lögfræðilega vissu, o.s.frv. Við fengum ekki að skoða það í betra tómi í nefndinni undir stjórn hv. þm. Bjarna Benediktssonar, það lá svo mikið á. Þessir þingmenn sem sitja í allshn., margir hverjir, hafa haft stór orð um gildi frelsis á markaði og frelsi einstaklingsins og voru að mörgu leyti kosnir út á það. Þeir voru kosnir út á hugmyndafræði um frjálslyndi og frelsi. Svo koma þeir inn á þing og allt er svikið. Þeir eru í sínu liði. Það hefur meira að segja einn stjórnarþingmaðurinn sagt. Eftir að hún kom inn á þing gjörbreytti hún um stefnu í menntamálum og svar hennar á hennar eigin heimasíðu var: ,,Þessi stjórnarandstöðuþingmaður`` --- sá sem hér talar --- ,,áttar sig ekki á því að nú er ég í stjórnarliðinu.`` En ég áttaði mig ekki á því að sannfæringin og hugsjónirnar hyrfu við það að vera kosinn á þing. Því miður áttaði ég mig bara ekki á því. Mig langar að vitna í viðtal við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson sem situr í nefndinni, allshn., og er oddamaður í nefndinni. Þar er hver maður oddamaður, þ.e. hver maður í þeirri hv. þingnefnd getur komið í veg fyrir þessa málsmeðferð þar sem stjórnarandstaðan hefur fjóra, stjórnin fimm. Hann segir eftirfarandi árið 2001 í tímaritinu Lagakrókum. Hann er spurður: Eiga samkeppnislög rétt á sér? Með leyfi forseta, segir Sigurður Kári: ,,Nei, ef aðili á markaði níðist á neytendum eða öðrum aðilum á markaði eiga markaðslögmálin að fá að leiðrétta slíkt en ekki eftirlitsstofnun á vegum hins opinbera.`` Þetta sagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson  Önnur spurning í sama tímariti. Sigurður Kári er spurður: Hver eiga viðurlög við brotum á samkeppnislögum að vera? Með leyfi forseta, segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og nefndarmaður í allshn.: ,,Þar sem ég er mótfallinn samkeppnislögum þá tel ég að viðurlögin eigi engin að vera. Viðurlög markaðarins eru nægilega hörð. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að samkeppnisyfirvöld hafi farið langt fram úr sjálfum sér í nýlegum lögum þar sem lagðar hafa verið allt of þungar sektir á aðila á markaði sem sakaðir eru um brot á samkeppnislögum.`` Þetta sagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fyrir þremur árum. Hvernig stenst þetta á við það sem hann er að berjast fyrir núna að koma í gegn í þinginu? Sá spyr sem ekki veit. Það er augljóst að eitthvað hefur gerst hjá þessum ungu mönnum, í þeirri hugmyndafræði sem þeir voru kosnir út á. Þetta eru menn sem vildu ekki samkeppnislög, a.m.k. hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Nú vill hann eina ströngustu löggjöf sem þekkist á fjölmiðlamarkaði á Vesturlöndum. Það er furðulegt. Mig langar aðeins að tæpa á helstu álitaefnunum sem við í stjórnarandstöðunni vildum einmitt að skoðuð yrðu betur, efnisleg atriði, ég er ekki að tala um einhver formsatriði. Það er ekki hægt að afgreiða það sem ég er að fara að segja núna sem einhver formsatriði, því þetta eru atriði sem snerta stjórnarskrá, EES-samninginn, mannréttindi. Þetta eru atriði sem láta mann vera efnislega ósammála frv. Það fyrsta sem mig langar að nefna er meðalhófsreglan sem allir hv. þm. í allshn. þekkja mjög vel, enda allir löglærðir eða flestir. Þetta er grundvallarregla sem byggist á því að ekki sé gengið lengra en þörf krefur til að ná settu markmiði. Þetta er fyrsta atriðið sem við þurfum að skoða. Þetta er fyrsta atriðið sem nánast allir lögfræðingar sem komu fyrir nefndina bentu á að væri hugsanlega brotið, meðalhófsregla íslenskra stjórnarskipunarlaga sem dómstólar hafa mótað. Þessi regla er einnig til í íslenskum stjórnsýslurétti. Það er ágætt að rifja kannski upp hvað stendur í 12. gr. stjórnsýslulaganna um meðalhófsregluna. Með leyfi forseta, stendur þar: ,,Stjórnvald skal því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.`` Inntaki reglunnar í stjórnskipunarrétti hefur verið lýst á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: ,,Markmið þeirrar takmörkunar á réttindum sem um ræðir verður að vera lögmætt og skerðingin verður aðeins framkvæmd samkvæmt beinni lagaheimild. Skerðingin verður að vera nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi og má ekki ganga lengra en þörf krefur til þess að ná hinu lögmæta markmiði.`` Að mínu viti er þessi regla brotin. Hér er gengið lengra en þörf krefur til að ná viðkomandi markmiði. Það má alveg deila um markmiðið. Tökum það aðeins frá. Nú erum við að tala um leiðina. Þeir sérfræðingar sem komu fyrir nefndina töldu að hægt væri að ná markmiðinu með vægari leiðum. Formaður fjölmiðlanefndarinnar svokölluðu, Davíð Þór Björgvinsson, sagði frammi fyrir nefndinni að það væri hægt að ganga skemur en frv. laut að. Ef það er hægt brýtur frv. meðalhófsreglu stjórnskipunarréttar. Og allt tal um þessar hlægilegu breytingartillögur, þær mæta ekki þessum kröfum, þessi 5% sem bætt var inn. Það er hægt að ganga vægar en það til að ná svipuðum markmiðum. Að mínu viti er það alveg augljóst. Með öðrum orðum felur reglan um meðalhófið það einfaldlega í sér að löggjafanum ber að velja vægasta úrræðið sem að gagni getur komið til að ná því markmiði sem að er stefnt. Um það snýst þetta. Prófessor í stjórnskipunarrétti, Björg Thorarensen, kom fyrir nefndina. Hún sagði að vera þyrftu veigamikil rök fyrir því að setja svo íþyngjandi reglur eins og frv. lýtur að, m.a. út af meðalhófsreglunni. Og hún nefndi líka jafnræði. Við sjáum ekki þessi veigamiklu rök, hvorki í frv., í athugasemdum við frv. né í umræðunni á þinginu. Við sjáum þau ekki enn þá. Við sjáum hins vegar hæstv. forsrh. uppnefna fjölmiðlana, kalla alla þá sem leyfa sér að gagnrýna málið ,,málpípur Baugs``. Hæstv. forsrh. er að benda á efni sem hann er ósáttur við. Hann dettur í þann pytt sem fleiri hafa gert í umræðunni að gagnrýna efnið. Þá eru menn komnir á mjög hálan ís. Það er mjög furðulegt í þessari umræðu sem við í stjórnarandstöðunni bentum á að frv. hafi sértæk áhrif, þ.e. lúti að einum aðila á markaðnum öðrum fremur, svokallað ,,laser beam`` ákvæði sem hefur verið rætt, að þá er iðulega svarað að þetta séu almennar reglur. Almennar reglur en kemur ekkert Baugi við eða Norðurljósum, en í sömu andrá kemur hæstv. forsrh. Davíð Oddsson í fjölmiðla og segir að stjórnarandstaðan hljóti að vera málpípa Baugs. Ég hélt að málið snerist ekkert um Baug eða Norðurljós. Hvort er það? Það er líka svolítið merkilegt að skoða þessar málpípur Baugs. Þeir sem hafa leyft sér að efast um stjórnskipunarlegt gildi frv. eru Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti, Sigurður Líndal, Ragnhildur Helgadóttir, Þorbjörn Broddason, Ólafur Harðarson, Verslunarráð, Samtök atvinnulífsins, Árvakur o.s.frv. Þetta eru allt aðilar sem hafa lýst efasemdum um frv. og ekki talið æskilegt að það yrði lögfest. Þetta eru málpípur Baugs samkvæmt málflutningi hæstv. forsrh. Annað sem mig langar aðeins að minnast á er spurningin um afturvirkni. Efasemdir hafa komið fram um hvort frv. standist almennar kröfur um afturvirkni. Enn komum við aftur að því að við í nefndinni fengum ekki einu sinni að skoða það. Við fengum t.d. ekki lykilumsagnir, lögfræðilegar umsagnir, t.d. frá Lögmannafélaginu sem treysti sér ekki til að gefa umsögn á svo skömmum tíma. Nefndin sótti ekki að fá umsagnir frá óvilhöllum aðilum í samfélaginu. Því var hafnað, ekki einu sinni heldur tvisvar. Það mátti ekki skoða það. Lög ber að telja afturvirk sem taka til tilvika sem gerðust fyrir gildistöku þeirra eða tilvika sem eiga upptök sín í atvikum er áttu sér stað að nokkru eða öllu leyti fyrir þann tíma. Mér finnst það vekja spurningar um hvort frv. og breytingartillögurnar sé ekki afturvirkt, íþyngjandi á einhvern hátt. Mér finnst sterk rök mæla fyrir því. Eignarrétturinn, ein mikilvægustu réttindi sem stjórnarskráin tryggir bæði fyrirtækjum og fólki hér á landi. Hvernig hljóðar eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar í 72. gr., með leyfi forseta: ,,Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir. Með lögum má takmarka rétt erlendra aðila til að eiga fasteignaréttindi eða hlut í atvinnufyrirtæki hér á landi.`` Þetta er eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Við skulum líta á vernd eignarréttar sem finna má í 1. gr. I. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Öllum mönnum og lögaðilum ber réttur til að njóta eigna sinna í friði. Skal engan svipta eign sinni, nema hagur almennings bjóði og gætt sé ákvæða í lögum og almennra meginreglna þjóðaréttar. Eigi skulu þó ákvæði undanfarandi málsgreinar á nokkurn hátt rýra réttindi ríkis til þess að fullnægja þeim lögum sem það telur nauðsynleg til þess að geta haft hönd í bagga um notkun eigna í samræmi við hag almennings eða til þess að tryggja greiðslu skatta eða annarra opinberra gjalda eða viðurlaga.`` Í þessum ákvæðum er undirstrikað mikilvægi eignarréttarins og hversu friðhelgur hann er. Hins vegar er löggjafanum heimilt að takmarka eignarrétt, krefjist almenningsþörf slíks og komi fullt verði fyrir og meðalhófsreglan kemur aftur hér inn í túlkun á eignarréttinum. Var hægt að fara vægari leið til að ná settu markmiði? Rétt er að taka fram að samkvæmt hefðbundinni lögskýringu er eign og eignarréttur skilgreint í víðum skilningi þeirra orða. Þetta eru grundvallaratriði sem við verðum að geta svarað ef við ætlum að samþykkja lög, en það mátti ekki leita álits fleiri aðila. Það er iðulega bent á að menn geti einfaldlega leitað til dómstólanna. Svona er unnið hér í þinginu. Ef menn eru ósáttir þá fari þeir bara í mál. Mönnum dettur ekki í hug að reyna að vanda sig. Gera heimavinnuna sína. Hlusta á sérfræðingana. Nei, borgararnir geta bara farið í mál. Það hafa þeir gert og unnið aftur og aftur. Það fer að verða reglulegur viðburður hér á landi að ríkisstjórnin fái a.m.k. eitt stjórnarskrárbrot í hausinn á ári. Ísland, íslensk ríkisstjórn er sú ríkisstjórn sem fær hvað oftast slíkt í hausinn ef við lítum til Norðurlandanna. Tjáningarfrelsið er einmitt lykilþátturinn sem er hugsanlega brotinn hér. Í 73. gr. stjórnarskrárinnar má finna reglur um tjáningarfrelsi og vernd þess. Með leyfi forseta, stendur þar: ,,Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða. Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.`` Í 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, um tjáningarfrelsi, stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Sérhver maður á rétt til tjáningarfrelsis. Sá réttur skal einnig ná yfir frelsi til að hafa skoðanir, taka við og skila áfram upplýsingum og hugmyndum heima og erlendis án afskipta stjórnvalda. Ákvæði þessarar greinar skulu eigi hindra ríki í að gera útvarps-, sjónvarps- og kvikmyndafyrirtækjum að starfa aðeins samkvæmt sérstöku leyfi. Þar sem af réttindum þessum leiðir skyldur og ábyrgð er heimilt að þau séu háð þeim formsreglum, skilyrðum, takmörkunum eða viðurlögum sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, landvarna eða almannaheilla, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu eða siðgæði manna, mannorði eða réttindum og til þess að koma í veg fyrir uppljóstran trúnaðarmála eða til þess að tryggja vald og óhlutdrægni dómstóla.`` Þetta er löng lesning en þetta er eitt af því sem við hefðum átt að skoða. Fer frv. í bága við tjáningarfrelsið? Það eru til lögfræðingar sem segja já við því. Í rauninni eru fleiri lögfræðingar sem segja já heldur en nei. Maður hefði haldið að það hefði hreyft við stjórnarmeirihlutanum til að skoða málið aðeins betur. Enn sem fyrr var því hafnað. Það er rétt að taka fram að í 1. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu fellur starfsemi útvarps- og sjónvarpsfyrirtækja undir tjáningarfrelsisákvæðin og þá vernd sem þau veita. Sömuleiðis verður að telja að það sama gildi um 73. gr. íslensku stjórnarskrárinnar að þessu leyti. Það hefur verið minnst á atvinnufrelsi. Nú eru efasemdir um hvort frv. standist atvinnufrelsisákvæði. Það mátti ekki skoða það frekar en annað. En í 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Hér kemur meðalhófsreglan aftur inn: ,,enda krefjist almannahagsmunir þess``. Meðalhófsreglan er svona rauður þráður, regnhlíf, sem alltaf þarf að hafa í huga þegar kemur að skerðingu á réttindum sem stundum getur verið réttlætanleg. Stundum getur hún verið réttlætanleg með góðum rökum. En hér er gríðarlegur vafi á hvort um slíkt sé að ræða. Sem betur fer erum við ekki ein í heiminum. Við þurfum að lúta reglum, alþjóðlegum reglum, m.a. EES-samningnum, sem hefur gjörbreytt íslensku samfélagi undanfarin tíu ár. Í rauninni er það EES-samningurinn sem hefur átt hvað mestan þátt í því að breyta þjóðfélaginu í það sem það er og opna það og gera frjálst, enda sjáum við að það er einmitt á þeim sviðum sem EES-samningurinn tekur til þar sem mesta frjálsræðið ríkir en á hinum sviðunum sem EES-samningurinn tekur ekki til, hefur lítið sem ekkert gerst. Vil ég í því sambandi nefna landbúnaðinn sem er sérstakt vandamál að mínu viti, það kerfi. EES-samningurinn er með mikilvæga reglu um svokallaðan staðfesturétt. Það er rétt að taka fram að hægt er að brjóta EES-samninginn þótt menn mismuni ekki eftir þjóðerni. Sumir nefndarmenn í allshn. virtust halda að allar reglur sem mismunuðu ekki eftir þjóðerni væru í lagi. Svo er ekki. Það er hægt að brjóta EES-samninginn þó menn mismuni ekki eftir þjóðerni, þó að menn láti sömu reglu gilda um Íslendinga og EES-íbúana. Staðfesturétturinn er í 31. gr. EES-samningsins en þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Innan rammaákvæða samnings þessa skulu engin höft vera á rétti ríkisborgara aðildarríkis EB eða EFTA-ríkis til að öðlast staðfestu á yfirráðasvæði einhvers annars þessara ríkja. Hið sama gildir einnig þegar ríkisborgarar aðildarríkis EB eða EFTA-ríkis, sem hafa staðfestu á yfirráðasvæði einhvers þeirra, setja á stofn umboðsskrifstofu, útibú eða dótturfyrirtæki. Staðfesturéttur felur í sér rétt til að hefja og stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi og til að stofna og reka fyrirtæki, einkum félög eða fyrirtæki í skilningi annarrar málsgreinar 34. gr., með þeim skilyrðum sem gilda að landslögum um ríkisborgara þess ríkis þar sem staðfestan er fengin, þó með fyrirvara um ákvæði 4. kafla.`` Í staðfesturétti EES-samningsins og Rómarsáttmálans felst réttur allra ríkisborgara svæðisins og félaga til að hefja og stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi og til að stofna og reka fyrirtæki í öðru aðildarríki með sömu skilyrðum og gilda um ríkisborgara og félög þess ríkis. Á síðari árum hefur verið staðfest að í staðfesturéttinum felst ekki aðeins bann aðildarríkja við að setja reglur sem fela í sér mismunun á grundvelli þjóðernis, heldur felur hann jafnframt í sér bann við að setja reglur sem takmarka frelsi til staðfestu. Hér hafa sérfræðingar í Evrópurétti sagt að hugsanlega sé þetta brotið og fari í bága við staðfesturétt EES-samningsins. Forstöðumaður Evrópuréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík sagði með þeim hefðbundna fyrirvara hjá lögfræðingi sem hafði tvo daga til að undirbúa sig, að það var ýmislegt sem gæfi til kynna að frv. færi í bága við staðfesturétt EES-samningsins. Annar sérfræðingur í Evrópurétti, Stefán Geir Þórisson hæstaréttarlögmaður, fullyrti fyrir nefndinni að frv. færi í bága við EES-réttinn. Engu að síður neitaði stjórnarmeirihlutinn að skoða þetta nánar. Hann þurfti að keyra málið í gegn. Önnur ákvæði sem að mínu viti eru hugsanlega brotin með frv. og breytingartillögum þess eru reglur um frjálsa fjármagnsflutninga. Það þarf ekki heldur að mismuna eftir þjóðerni þar. Svo eru reglur um þjónustufrelsið, lögfræðilega vissu og afturvirkni. Mig langar aðeins að fara yfir stórmerkilega umsögn að mínu viti sem er umsögn Samkeppnisstofnunar. Í stuttu máli er Samkeppnisstofnun afar ósátt við frv. og telur að mörg þeirra ákvæða sem eru í frv. fari beinlínis í bága við samkeppnislögin og markmið þeirra. Með leyfi forseta, stendur þar: ,,Að mati Samkeppnisstofnunar felast í ofangreindum töluliðum 1. gr. frv. verulegar hömlur á eignarhaldi og viðskiptafrelsi á fjölmiðlamarkaði. Það er og mat stofnunarinnar að einstök ákvæði séu samkeppnishamlandi og fari í bága við markmið samkeppnislaga. Eins og áður segir skal stuðlað að markmiði samkeppnislaga með því að vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri og með því að auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Ekki verður annað séð en að ákvæði framangreindra töluliða sem felast í frv. takmarki mjög aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Þá má færa fyrir því rök að í þeim felist einnig óhæfilegar hindranir og takmarkanir á frelsi í atvinnurekstri.`` Þetta segir Samkeppnisstofnun um frv. Síðar segir í sömu umsögn, með leyfi forseta: ,,Að mati Samkeppnisstofnunar fæst ekki séð að þessi ákvæði séu nauðsynleg til þess að tryggja markmið frv. Þvert á móti virðast þau vinna gegn markmiði þess þar sem þau t.d. hindra að nýir aðilar hefji útvarps- og sjónvarpsrekstur og auki þar með fjölbreytni í fjölmiðlun hér á landi. Vakin er athygli á því að í skýrslu nefndar menntamálaráðherra sem fylgir frv. kemur fram að sjaldgæft sé í erlendri löggjöf að settar séu takmarkanir við að fyrirtækjum í óskyldum rekstri sé veitt útvarpsleyfi. Samkeppnisstofnun leggur því til að ákvæðið verði fellt brott úr frv.`` Þetta ákvæði er enn þá inni. Breytingartillögur meiri hlutans breyta því ekki. Efnislega er ég sammála umsögn Samkeppnisstofnunar. Ég tel að frv. með breytingartillögunum, sem snerta reyndar ekki þetta ákvæði sem er í a-lið 1. gr., gangi of langt, allt of langt. Ég er efnislega ósammála þessari reglu. Þetta er of mikið inngrip í markaðinn að mínu viti til að það sé réttlætanlegt. Sjálfstfl. og Framsfl., hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem vill ekki samkeppnislög sættir sig við þetta. Það er furðulegt. Samkeppnisstofnun gerir sömuleiðis alvarlegar athugasemdir við ákvæði sem lýtur að banni við að fyrirtæki sem er í eigu markaðsráðandi fyrirtækja sé veitt útvarpsleyfi. Samkvæmt breytingartillögunni hefur verið gerð lítilleg breyting á þessu ákvæði sem lýtur að því að viðkomandi markaðsráðandi fyrirtæki þarf að hafa a.m.k. 2 milljarða kr. veltu og það má eiga upp að 5%. Ég tel þetta ekki mæta þeim kröfum sem gera þarf til svona íþyngjandi lagaákvæðis. Ég tel að með breytingartillögunni sé gengið of langt. Það væri reyndar gaman að fá að vita af hverju 5%, af hverju ekki 3% eða 15%? Kannski er þetta bara tala út í loftið. Svona heldur umsögn Samkeppnisstofnunar áfram og lýsir mikilli andstöðu við flest ákvæði frv. Þetta er umsagnaraðili sem að mínu viti hefur mjög trúverðuga stöðu hvað þetta mál varðar. Það er gaman að skoða umsögn Sigurðar Líndals prófessors sem vill nú svo til að hefur kennt allri ef ekki stærstum hluta allshn. Hann gerði góða umsögn þar sem hann færir mjög veigamikil rök fyrir því að frv. standist ekki stjórnarskrá. Hér stendur í umsögn Sigurðar Líndals, með leyfi forseta: ,,Þegar tekin er afstaða til reglna sem takmarka eiga eignarhald á fjölmiðlum verður að hafa í huga að mjög strangar takmarkanir henta illa hér á landi vegna þess hversu smár markaðurinn er og málsvæðið lítið. Allur samanburður við margfalt fjölmennari ríki um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði er því villandi.`` Þetta segir prófessor Sigurður Líndal. Síðar í þessari umsögn segir um ákvæði 1. gr., með leyfi forseta: ,,Eins og þegar hefur verið rakið fela þau í sér að mjög er þrengt að fjárhagslegu sjálfstæði fjölmiðlafyrirtækja, þar sem þeim eru sett veruleg takmörk við að afla áhættufjár. Þá vakna spurningar um það hvort slíkt reisi ekki tjáningarfrelsi skorður og kunni að fara í bága við 73. gr. stjórnarskrárinnar, einkum 3. mgr. ...`` Í þessari umsögn er einnig tekið fram að í öllum mannréttindasáttmálum sé lögð mikil áhersla á vernd tjáningarfrelsisins. Allar takmarkanir ber því að túlka þröngt og gjalda varhuga við hverju einu sem setur því skorður, þar á meðal fjárhagslegar. Það er skemmtileg lesning að fara í gegnum þær umsagnir sem bárust. Þær voru svo að segja allar neikvæðar, nema hugsanlega frá samkeppnisaðilum Norðurljósa. Félag fréttamanna er andsnúið frumvarpinu. Starfsmannafélag Fréttar er andsnúið frumvarpinu. Starfsmenn Ríkisútvarpsins gagnrýna skamman tíma til athugunar á málinu og telja að frumvarpið veki ótal spurningar sem verði að svara áður en það verði að lögum. Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála fjallar um skamman tíma til umsagnar. Félag bókagerðarmanna telur að frumvarpið gangi of langt, Rafiðnaðarsamband Íslands sömuleiðis. BHM gerir alvarlegar athugasemdir við það, ASÍ gerir það sömuleiðis. Heimur, útgáfufélagið, telur ekki vera þörf á þessu frumvarpi og leggst gegn samþykki þess, telur það ganga of langt. Félagsvísindadeild telur það einnig ganga of langt. Verslunarráð, Árvakur, Þorbjörn Broddason o.s.frv. Nánast hver einasta umsögn er neikvæð í garð frumvarpsins. Það er því hægt með góðum rökum að rökstyðja að þetta frv. er bæði óklárað, illa unnið og vanbúið fyrir utan þá efnislegu annmarka sem a.m.k. koma í veg fyrir að ég geti stutt það. Hér er einfaldlega gengið of langt á grundvallarréttindi til að hægt sé að réttlæta slíkt inngrip. Komið hafa fram trúverðugar efasemdir um hvort frv. standist stjórnarskrá EES. Fram hafa komið trúverðugar athugasemdir um að frv. leiði til meiri fábreytni. Hvaða áhrif heldur fólk að frv. hafi á menningarstarfsemi og innlenda dagskrárgerð, ef þrengt er að einkaaðilum á þeim markaði með þessum hætti? Innlend dagskrárgerð er dýrasti kostnaðarliður einkafyrirtækja á fjölmiðlamarkaðnum. Það má ætla að þar verði fyrst skorið niður. Menningarstarfsemi hér á landi skilar meira til þjóðarbúsins en landbúnaðurinn. Hér er því um að ræða grundvallaratvinnugrein sem ber að hlúa að en ekki þrengja að henni. Í umræðunni hefur verið kallað eftir því hverjar leiðir Samf. eru. Ég get svarað því. Leið Samf. er ekki þetta frv. Það hefur komið margoft fram. Leið Samf. er ekki breytingartillögurnar sem meiri hlutinn hefur kynnt. Samf. hefur t.d. bent á þau úrræði sem eru í samkeppnislögum. Byrjum á þeim. Í 18. gr. samkeppnislaga er úrræði sem veitir samkeppnisráði heimild til að koma í veg fyrir að markaðsráðandi staða fyrirtækja myndist. Í sömu grein er jafnframt úrræði fyrir samkeppnisyfirvöld til að koma í veg fyrir að markaðsráðandi staða eflist, að núverandi markaðsráðandi fyrirtæki auki markaðsráðandi stöðu. Það er hægt að koma í veg fyrir það. Þetta eru leiðir sem Samf. styður heils hugar. Samf. vill efla Samkeppnisstofnun. Við viljum samkeppnislög, enda eru það almennar leikreglur sem nánast allar þjóðir viðurkenna. En eins og fram kom í máli mínu fyrr í kvöld eru til þingmenn í Sjálfstfl. sem vilja ekki hafa nein samkeppnislög. En þeir vilja hafa þessi yndislegu fjölmiðlalög. Ég fæ ekki séð að það fái staðist. Augljóslega ganga fjölmiðlalögin miklu lengra en samkeppnislögin. Í huga þessara manna gengur þetta einhvern veginn saman. Einnig mætti hugsa sér leiðir til að efla úrræði samkeppnisyfirvalda. Það má alveg skoða það. Við gerum veigamiklar breytingar á samkeppnislögum, aðallega í gegnum EES-samninginn. Við getum sýnt sjálfstæði í því. Samf. kom með tillögu þegar við vorum að afgreiða fjárlögin fyrir jól um að auka fjármagn til Samkeppnisstofnunar um 30 millj. kr., hlægilega upphæð. Stjórnarmeirihlutinn, allir með tölu, hver einasti stjórnarþingmaður, felldi þá tillögu. Við sjáum hvaða aðstöðu Samkeppnisstofnun er búin. Hún er sjö ár að skoða tryggingafélögin. Ríkisstjórnin er ekki fær um að bregðast við réttaróvissu sem ríkir á þessu sviði, um valdmörk ríkislögreglustjóra og Samkeppnisstofnunar, vegna deilna í ríkisstjórninni. Hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir og hæstv. dómsmrh. Björn Bjarnason hafa rifist um þetta í allan vetur og niðurstaðan er sú að það er enn ekki búið að leysa úr þessari réttaróvissu. Núverandi ríkisstjórn hefur engan áhuga á samkeppnislögum. Það er enginn áhugi hjá ríkisstjórninni að efla samkeppnisyfirvöld. En einhverra hluta vegna er gríðarlegur áhugi á að setja eina ströngustu löggjöf sem þekkist á fjölmiðlamarkaðinn. Samf. hefur einnig komið með tillögur um að efla gegnsæi á fjölmiðlamarkaðnum, gegnsæi í eignarhaldi. Það er gríðarlega mikilvægt atriði. Þetta eru leiðir til að sporna við óæskilegri samþjöppun á markaðnum, eins og það er kallað. Það er grundvallaratriði að vita hverjir eiga fjölmiðlana. Grundvallaratriði. Svo er það neytandans, okkar, að meta hvort við tökum mark á viðkomandi fjölmiðli eða ekki. Við erum lokadómarinn í þessu. Við þurfum ekki að stýra markaðnum að þessu leyti eins og frv. þessu er ætlað. Samf. hefur einnig lagt fram tillögur um að efla ritstjórnarlegt sjálfstæði. Þetta er ekki einhver klisja sem er bara kastað fram. Þá leið nefnir Páll Þórhallsson í grein sinni, sem hér hefur verið vitnað til. Hann segir t.d. að efla þurfi sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Þetta er grundvallaratriði, að ritstjórnirnar séu sjálfstæðar. Blaðamannafélagið hefur ítrekað ályktað um þetta og að það mætti hugsa sér einhvers konar kínamúra. Við þekkjum það af verðbréfamarkaðnum. Svo þarf að tryggja eftirlitið. Hver mundi sinna því eftirliti? Hugsanlega samkeppnisyfirvöld. Þetta eru leiðir sem Samf. hefur lagt til að verði skoðaðar. Samf. hefur ekki lagt til þær leiðir sem þetta frv. fer, langt frá því. Hv. þingmenn Sjálfstfl. segja hins vegar í ljósi þessa, ég held að enginn framsóknarmaður hafi talað hér í kvöld, að fyrst við styðjum ekki þetta frv. þá styðjum við ekki neitt. Hvernig komast þeir að þeirri niðurstöðu? Fyrir liggur tillaga Samf. á þinginu um aðrar leiðir til að bregðast við ástandinu á fjölmiðlamarkaðnum, svo sem að efla gegnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði. Síðan Samf. var stofnuð hefur ein meginkrafan innan Samf. verið uppi um að efla samkeppnisyfirvöld. Það er í hugmyndafræði jafnaðarmanna að hafa sterk samkeppnisyfirvöld sem byggist á almennum leikreglum. Hæstiréttur Bandaríkjanna kallaði samkeppnislög stjórnarskrá atvinnulífsins. Stjórnarskrá atvinnulífsins, ,,Magna Charta`` held ég að hæstirétturinn hafi kallað þetta. Menn sjá að án samkeppnisreglna ríkir frumskógalögmálið. Við erum ekki að mæla fyrir því. Við erum ekki að mæla fyrir óheftum markaði. Við höfum aldrei gert það. Við erum að tala um sanngjarnar, almennar leikreglur. Frumvarp ríkisstjórnar er það ekki, langt frá því. Allar tillögur okkar samfylkingarmanna og jafnaðarmanna um að efla samkeppnisyfirvöld hafa verið felldar, nú síðast 30 millj. kr. aukafjárveiting til Samkeppnisstofnunar fyrir jól. Fellt. Allir þingmenn Sjálfstfl. og Framsfl. felldu það. Enda vilja sumir hv. þm. augljóslega ekki hafa samkeppnislög eins og ég hef margoft komið inn á. Þeir hafa sagt það með beinum orðum. En þeir vilja þessi lög. Ég held ég láti þetta duga. Ég tel málið vanbúið og vanreifað. Alvarlegar athugasemdir hafa komið hér fram um efni þess. Bent hefur verið á vægari leiðir til að bregðast við þeim markaði og þeim raunveruleika sem við stöndum frammi fyrir. Samf. vill ekki fara þessa leið. Hún vill vinna svona mál vel og gefa bæði þjóð og þingi tækifæri til að ræða aðferðirnar, leita til sérfræðinga, leita út fyrir landsteinana og fá þetta á hreint enda eru hér gríðarlegir hagsmunir í húfi og gríðarleg réttindi, stjórnarskrárvarin réttindi. Þetta er ekki út í loftið og að mínu mati ekki hefðbundin pólitísk andstaða. Hér er um að ræða grundvallarréttindi og grundvallarvinnubrögð sem við í minni hluta allshn. höfum margoft óskað eftir að meiri hlutinn samþykki en án þess að fá undirtektir.

Hæstv. forseti. Hér hófust nefndarfundir klukkan átta í morgun og í fyrramálið eru fyrirhugaðir fundir í menntmn. og í efh.- og viðskn. klukkan 8.15 og 8.30 eftir því sem ég kemst næst. Mér finnst þingheimur verði að fá yfirlýsingar um það frá hæstv. forseta þingsins um hvenær hann hyggst ljúka þessum þingfundi. Ég tel að honum þurfi að ljúka í síðasta lagi klukkan tvö í nótt. Við erum tilbúin að halda áfram umræðu um þetta mál til klukkan tvö, en forseti þingsins verður að gefa okkur yfirlýsingar um hvenær hann hyggst ljúka þingfundi. Það eru fyrirhugaðir fundir í nefndum þingsins klukkan 8.15 á morgun. Þótt stjórnarþingmenn liggi í rúmum sínum og sofi vært þá hafa stjórnarandstöðuþingmenn verið hér í allan dag og þurfa að mæta á fundi í fyrramálið. Við látum ekki bjóða okkur annað en að fá a.m.k. fimm eða sex tíma hvíld áður en gengið er til þingstarfa í morgunsárið. Við þurfum að fá ákveðnar yfirlýsingar frá þingforseta um þetta efni áður en við höldum áfram þessum þingfundi.

Sá forseti sem hér situr hefur í hyggju að halda fundi áfram og sjá hvernig vinnst á mælendaskrá. Hins vegar er forseta kunnugt um að formenn þingflokka hyggjast ræða við forseta Alþingis nú um miðnætti og verður að koma í ljós hvað kemur út úr þeim viðræðum.