Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 73 hef ég leyft mér ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v. að leggja fram frv. um breyt. á lögum nr. 53 frá 1966, með síðari breytingum, um vernd barna og ungmenna. Hér er lagt til að lögunum verði breytt á þann hátt að ungmennum fæddum á sama ári verði ekki mismunað hvað varðar aðgang að opinberum skemmtunum. Frv. er svohljóðandi: 1. gr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 53/1966, um vernd barna og ungmenna, orðist svo: Með börnum er samkv. lögum þessum átt við einstaklinga innan 16 ára aldurs, en ungmenni eru unglingar á aldursskeiði 16–18 ára, sbr. ákvæði 1. mgr. 43. gr. þessara laga. 2. gr. Við 1. mgr. 43. gr. þessara sömu laga komi eftirfarandi viðbót: „Þegar börnum og ungmennum er bannaður aðgangur að þeim skemmtunum sem að ofan greinir, þar með taldar kvikmyndasýningar, sbr. 58. gr. þessara laga, skal miða aldur þeirra við fæðingarár en ekki fæðingardag.“ Þessu lagafrv. vil ég leyfa mér að fylgja nokkuð eftir með eftirfarandi grg.: Frá því að lögin voru samþykkt á Alþingi 1966 hefur aðgangur að opinberum skemmtunum verið miðaður við fæðingardag viðkomandi, en ekki fæðingarár svo sem nú er lagt til að gert verði. Þessi viðmiðun er ákaflega ranglát og erfið í framkvæmd, auk þess sem hún hefur oft kallað á tilraunir til þess að komast inn á þessar skemmtanir á ólöglegan hátt. Rétt er að benda á eftirfarandi í því sambandi: Löggjafinn gerir m.a. ráð fyrir því í lögum nr. 63 frá 1974, grunnskólalögunum, að þessir unglingar eigi sama rétt og sömu skyldur, og er skólanum skylt að leggja fyrir þá sama námsefni hvort sem viðkomandi er fæddur fyrst í jan. eða síðast í des. Þar af leiðir að lögin hljóta líka að gera ráð fyrir að þeir hafi líkan þroska, bæði andlegan og líkamlegan. Að sjálfsögðu eru á þessu undantekningar, svo sem hv. þdm. vita, en almenna reglan er sú, að aldursárgangur séu samhópa í skóla. Af þessu leiðir m.a. að unglingar hafa í flestum tilvikum valið sér félaga innan síns bekkjar eða hóps án tillits til þess, hvenær árs þeir eru fæddir, og með því að miða við fæðingardag þegar um skemmtanir er að ræða er verið að sundra félagshópum, sem ekki er æskilegt. Þessi aðskilnaður er mjög óæskilegur og geta afleiðingar hans verið ófyrirsjáanlegar, og dæmi eru um að þeir unglingar, sem fyrir utan samkomuhúsin eru og hafa verið skildir frá hópum, leiðist til meiri óreglu og séu jafnvel verr á sig komnir en þeir sem komast inn. Þessi sundrun félagshópa er því mjög varhugaverð, að mínum dómi, og hlýtur að skapa fleiri vandamál en hún leysir. Mjög erfitt er fyrir forráðamenn skemmtana að framfylgja núgildandi reglum þar sem ásókn jafnaldra er mikil í að sækja skemmtanir saman, og hefur þetta misræmi á aldursgreiningu orðið þess valdandi, að unglingar hafa reynt að komast inn á skemmtanir á ólöglegan hátt, m.a. með fölsun á nafnskírteinum. Af þessu hefur það svo leitt, að á mörgum stöðum hefur í reynd verið farið eftir fæðingarári en ekki fæðingardegi þegar aldur er metinn. Við gerðum nokkra könnum á þessu máli og hvernig þessu er hagað í framkvæmd víðs vegar á landinu. Ég hafði samband við sýslumannsembættin á landinu og í svörum þeirra kemur fram að mjög er mismunandi hvernig lögin eru í framkvæmd hvað þetta atriði varðar. Í þremur sýslum er alfarið miðað við fæðingarárið þegar aldur er metinn, þ.e. ungmenni fædd 1966, svo að tekið sé dæmi, hafa verið talin 16 ára frá ársbyrjun 1982, hvenær svo sem ársins þau eru fædd. Í fjórum sýslum er undantekningarlaust aftur á móti miðað við fæðingardag viðkomandi. Hefur því unglingum fæddum í byrjun ársins 1966 verið heimilt að sækja skemmtanir, sem hafa verið bannaðar yngri en 16 ára á þessu ári, en þeim sem aftur á móti verða ekki 16 ára fyrr en seinna á þessu ári hefur verið meinaður aðgangur að sömu skemmtunum. Á öðrum stöðum var nokkuð óvíst hvernig farið hefur verið að, en öllu fremur hefur þó verið miðað við fæðingardag svo sem gert er ráð fyrir samkv. núgildandi lögum. Í einu lögsagnarumdæmi er lögreglusamþykktin á þann veg, að miðað er við fæðingardag til 1. maí, en eftir það er miðað við fæðingarárið. Af þessu má glöggt sjá, herra forseti, að framkvæmd þessara laga er mismunandi í landinu, sem ekki er eðlilegt, en stafar af því hversu núgildandi lög um þetta atriði eru erfið í framkvæmd og oft og tíðum ranglát. Herra forseti. Með þessari lagabreytingu er ætlunin að einfalda og leiðrétta lögin sem um þetta mál fjalla. Það er álit flm., að sú breyting sem lagt er til að gerð verði á þeim eigi fullkomlega rétt á sér og vona ég að hv. þdm. séu sama sinnis og hraði afgreiðslu þessara mála. Að loknum þessum umr. óska ég þess, að málinu verði vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum lýsa stuðningi við þetta mál. Það lætur lítið yfir sér, en það getur valdið því að þeir menn sem þurfa að gæta samkomuhúsa verði ekki fyrir því ónæði og þeim erfiðleikum sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum vegna þess fyrirkomulags sem nú ríkir með aðgang barna og unglinga að opinberum stöðum, m.a. félagsheimilum, kvikmyndahúsum og öðrum slíkum stöðum. Þessi brtt., sem hér liggur fyrir í lagafrv., er mjög mikils virði og getur komið þessu máli í mun skárra horf en það var. Ég styð þessa till.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Gunnarssyni fyrir þær undirtektir sem þessi brtt. fékk hjá honum og vil ég aðeins bæta því við að þetta mun ekki leiða til aukins kostnaðar fyrir hið opinbera og vil enn undirstrika þá ósk mína að máli þessu verði hraðað í gegnum nefnd og verði afgreitt frá hv. Alþingi sem fyrst.



Herra forseti. Ég mæli fyrir 4. máli á 105. löggjafarþingi, frv. til l. um lokunartíma sölubúða. Flm. eru auk mín hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Magnús H. Magnússon, Jón Baldvin Hannibalsson, Árni Gunnarsson, Sighvatur Björgvinsson og Karvel Pálmason. Þetta frv. hefur efnislega shlj. verið flutt einu sinni áður, þ.e. á síðasta þingi. Þá féll það og þá voru flm. auk mín hv. þm. Guðrún Helgadóttir og Árni Gunnarsson. Þetta frv., herra forseti, er ákaflega einfalt í sniðum. Þannig er, að í lögum sem standa frá 1936 og standa raunar allar götur síðan 1917 að efni og stofni eru ákvæði sem heimila sveitarstjórnum að setja boð og bönn um hvernig verslanir skuli vera opnar eða lokaðar. Í raun hefur þetta komið þannig út, að sveitarstjórnir, - ég nefni sveitarstjórnir í mínu kjördæmi Reykjavík, sem hefur verið með einni undantekningu, eitt kjörtímabit, um áratuga skeið skipuð meiri hl. eins stjórnmálaflokks, þ.e. Sjálfstfl., - hafa sett mjög skýr og hamlandi ákvæði um það, með hverjum hætti verslanir skuli vera lokaðar. Ég þarf ekki að segja það neytendum t.d. á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Við þurfum ekki annað en horfa á bílastrauminn frá Reykjavík og út á Seltjarnarnes, a.m.k. á hverjum laugardegi, þar sem fólk er að versla sem af einhverjum ástæðum hefur ekki komið því við fyrr, en er auðvitað í sínum fulla rétti með það og öðrum kemur það ekkert við. Það er, herra forseti, staðreynd um það þjóðfélag sem við lifum í að á munstri þess hafa verið að eiga sér stað verulegar breytingar. Við einhver ákveðin aldursmörk, ég vil ekki segja hvar nákvæmlega, er það svo, m.a. vegna efnahagsástæðna, - það er auðvitað hver maður í sínum fulla rétti að dæma og meta hvað hann vill og hvers hann getur aflað sér og sínum, - að það þykja ekki mannsæmandi kjör nema bæði hjóna eða fólk í sambýli vinni utan heimilis, sé um slíkt að ræða. Þetta hefur auðvitað gerbreytt háttum í samfélaginu og þessi staðreynd, þó ekki kæmi annað til, æpir á nauðsyn þess að þessari heimild til þvingunarreglna settum af sveitarstjórnum sé aflétt. Fyrir þessu má hafa mörg fleiri rök. Það hlýtur þó að vekja pólitíska athygli með hverjum hætti atkv. skiptust hér á 104. löggjafarþingi, þegar atkv. um þetta voru greidd. En í grófum dráttum, þó svo menn hafi hagsmuni verslunarfólks sífellt á orði í þessum efnum, greiða þeir atkv. með frv. af þessu tagi sem skilgreindir eru til vinstri vítt og breitt á sviðinu, og ég hef alla fyrirvara á því að öðru leyti. Þeir sem skilgreindir eru til hægri, og ég hef enn alla fyrirvara á þessari orðanotkun, sem auðvitað er að mörgu leyti mjög viljandi, greiða atkv. á móti. Þeir vilja þvinganir, þeir vilja boð og bönn. Frelsishetjurnar í héraði eru boða- og bannamenn á Alþingi. Og hverju skyldi það sæta? Sem fskj. nr. 2 með þessu frv. er birt greinargerð sem Kaupmannasamtök Íslands sendu þeirri hv. nefnd sem um málið fjallaði á s.l. þingi, þ.e. allshn. Nd. Hún óskaði auðvitað eftir umsögnum hagsmunaaðila, svo sem henni er bæði rétt og skylt, og Kaupmannasamtökin sendu álit sitt. Nú er ekki frelsisviljanum fyrir að fara. Þeir segja m.a.: „Eins og aðrar starfsstéttir á það fólk, sem vinnur verslunarstörf, fullan rétt á að skynsamleg löggjöf sé í gildi um atvinnu þess.“ Þetta er auðvitað rangt, út í hött. Vitaskuld mun öll almenn löggjöf eftir sem áður - og margt er í löggjöf; orlofsmál, eitt og annað, - eiga við um verslunarfólk eins og allar aðrar starfsstéttir. Það sem verið er að leggja til er að sérlög um verslunarfólk séu afnumin. Það er einkennilegt, að þeir sem mótmæla þessu af mestri hörku eru Kaupmannasamtök Íslands með hagsmuni starfsfólksins á vör. En er það nú víst að þeir tali satt og rétt, að það séu raunverulega hagsmunir starfsfólksins sem þeir eru að tala um? Þeir segja áfram, frelsishetjurnar í Kaupmannasamtökunum: „Í öllum nágrannalöndum okkar eru í gildi lög um afgreiðslutíma verslana sem koma í veg fyrir vinnuþrælkun“ - Ég bið herra forseta og þá hv. alþm. sem á mig hlýða að taka eftir hinni marxísku orðanotkun Kaupmannasamtaka Íslands. - „og mismunun á opnunartíma verslana eftir sveitarfélögum.“ En í fskj. nr. 1 er hins vegar samantekt sem gerð hefur verið af Kaupmannasamtökum Íslands um afgreiðslutíma verslana í nokkrum löndum. Kjarni málsins er sá, að þetta er rangt hjá þeim. Í fleiri löndum en ekki eru engin lög. Ég nefni Frakkland, ég nefni jafnaðarmenn í Svíþjóð, sem afnámu þessi haftalög, sem auðvitað kunna að hafa verið sjálfsögð, góð og gild á kreppuárunum, árið 1972. Ég nefni aðeins tvö lönd, en hv. þm. geta kynnt sér fskj. nr. 1. Aths. Kaupmannasamtaka Íslands er því alveg út í hött. Þetta er ekki svona. Og ég ítreka og undirstrika: Jafnaðarmenn í Svíþjóð afnámu lög af þessu tagi 1972 og er augljóst hvernig hin stjórnmálalega skipting er þar í landi og af ástæðum sem auðvitað blasa við hverju barni. Og þeir halda áfram að segja: „Kaupmannasamtök Íslandsbeina því eindregið þeim tilmælum til hv. Alþingis, að sett verði nú þegar lög um afgreiðslutíma verslana, þar sem verslunarfólk verði tryggt gegn óhóflegum vinnutíma og verslun gegn stórauknum kostnaði, sem óhjákvæmilega kæmi fram í hærra vöruverði.“ M.ö.o. eru þeir að tala fyrir hagsmunum verslunarfólksins fyrst og fremst. Og síðan biðja þeir um löggjöf, ekki bara reglugerðarheimildir til sveitarstjórna, sem nú er ótæpilega beitt og nú eru í lögum, heldur um löggjöf, um miklu harðari reglur um hvernig verslunin skuli hegða sér. Ég vil í framhaldi af þessu, herra forseti, segja nokkur orð um Sjálfstfl. og heimspeki hans. Sjálfstfl. er auðvitað ekki frjálslyndur flokkur í neinum skilningi þess orðs, og veit ég að hv. 3. þm. Sjálfstfl. í Reykjavík mun koma hér í ræðustól á eftir og viðurkenna það karlmannlega. Sjálfstfl. er auðvitað ekki frjálslyndur flokkur. Sjálfstfl. er hagsmunabandalag hafta hvenær sem þau eiga við. Sjálfstfl. stóð auðvitað ekki að afnámi haftanna í upphafi viðreisnar. Halda menn að stórkaupmennirnir í Reykjavík, fjölskyldurnar sem höfðu hóftin og innflutningsleyfin, hafi viljað afnema þau? Vitaskuld er sú saga með allt öðrum hætti og miklu flóknari. Sama á við í málum eins og vaxtamálum og sama á við mál eins og opnunartíma sölubúða. Þetta hagsmunabandalag gengur auðvitað blint erinda hinna stærri kaupmanna. Það er svo augljóst að það blasir við hverju barni að hér er verið að flytja mál sem er um hagsmuni kaupmannsins á horninu, sem kallað er, gegn hinum stærri kaupmönnum og mér er það mætavel ljóst og dreg á það enga dul. Vitaskuld stenst hinn smái kaupmaður ekki samkeppni í þjóðfélagi sem stöðugt verður hraðara og tæknivæddara. Hann býður annars konar þjónustu og sumpart er hún dýrari, það er alveg rétt, þessi litlu fjölskyldufyrirtæki t.d. Svarið er þá, að þeir geta veitt þjónustu á öðrum tímum, sem einnig hentar neytendum. - Ég endurtek og undirstrika: sem einnig hentar neytendum. Það er þetta sem er kjarni málsins. Og ég veit að hv. þm. Sjálfstfl. munu, sem venjulega þegar svona mál ber á góma, setja hausinn ofan í bringu og hendur upp í loft og greiða atkv. á móti og fella frv. Það eru þeirra ær og kýr og þeirra regla.  Kjarni málsins er sá í máli sem þessu, að þetta haftabandalag í hugarins málum og í stjórnmálum gengur vitaskuld erinda hinna stærri kaupmanna og vitaskuld er frelsi þeirra hvergi orðað nema heima í héraði og í forustugreinum í Morgunblaðinu. Þau fjögur ár sem ég hef starfað hér á Alþingi hef ég séð þessa sveit birtast sem óvini frelsis hins smáa í hverju málinu á fætur öðru. Þetta er táknrænt mál um það hvernig Sjálfstfl. er í raun og veru sem klassískur frjálslyndur flokkur, eins og hann var að hluta til um skeið, handónýtur, liðónýtur, vegna þess að hann er auðvitað hagsmunabandalag þeirra sem yfir miklu kapítali ráða. Það er svo einfalt.  Það er þetta sem er kjarni málsins. Ef við hönnuðum betra fjölmiðlakerfi, ekki svona niðurnjörvað flokksblaðakerfi, endurtökum ekki þá hörmungarsögu sem gerðist með sameiningu síðdegisblaðanna og höfum ekki svona valdnjörvað ríkisfjölmiðlakerfi, sem auðvitað eltir valdið í hvaða mynd sem það birtist, mundi þjóðin vita meira um hvers konar flokkur Sjálfstfl. er, t.d. í smærri málum af því tagi sem hér er verið að reifa. En valdhlýðnin sem hér lekur um salina, sem lekur út yfir fjölmiðlakerfið allt, heldur blekkingunum uppi um að þetta sé frjálslyndur flokkur almennra leikreglna fyrst og fremst, sem auðvitað er ekki og hefur aldrei verið. Þetta litla mál, sem auðvitað er litið samanborið við það að sérhvert barn í landinu skuldar 4 þús. Bandaríkjadali, það skal viðurkennt að það er lítið andspænis slíkum málum, segir mikla sögu. Það er það sem er kjarni málsins að það segir fyrst og síðast söguna af hinu ónýta hagsmunabandalagi kapítalmannanna í landinu, sem aldrei hefur beðið um almennar leikreglur nokkrum manni til handa, heldur berst um á hæl og hnakka í hagsmunaskyni fyrir örfáa aðila, einokun hér, einokun þar, kröfuna um að hlýtt sé örfáum stærri kaupmönnum og stórmörkuðum þegar minni maðurinn í þessum viðskiptum óskar eftir frelsi sér til handa. Jónas Kristjánsson, leiðarahöfundur Dagblaðsins, skrifaði ágætan leiðara um svona mál eitthvert vorið, þegar þjóðfélagið var að fara á aðra röndina í deilum um hvernig í þessum efnum ætti að hegða sér, og hann sagði: Þetta eru deilur milli lata kaupmannsins og duglega kaupmannsins. - Ég vil taka undir það. Af hverju má sá sem nennir að hafa opið ekki hafa opið? Af hverju má sá sem nennir að versla til kl. 11 ekki versla kl. 11? Af hverju má sá sem er að vinna til miðnættis og vill versla það ekki? Leyfum fólkinu að velja sjálft, ef það vill. Ef kaupmaðurinn vill versla, þá versli hann. Ef ég vil versla við hann má ég versla við hann. Ég vil ekki að hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, eða hv. 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, eða hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson, segi mér hvenær ég á að versla. Það er þetta sem er kjarni málsins. Annar kapítuli þessarar sorgarsögu, herra forseti, er framkoma þeirra sem stundum hafa réttilega verið kallaðir verkalýðsrekendur í þessu máli. Þannig er, herra forseti, að stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur, sem er að minni hyggju amerískt reifaraverkalýðsfélag, hefur ályktað á móti þessu máli. Ég vil, herra forseti, að embætti forseta geti glöggvað sig á hvað er stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Það er nefnilega þannig, að til þess að bjóða fram í stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur þarf að leggja fram lista með 262 nöfnum. Félagið, segir mér hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, telur rúmlega 8 þúsund manns. Ég hélt að það væru 11, en látum það vera. Eins og sést eru þetta ekki beinlínis aðferðir sem stuðla að því að litli maðurinn geti haft áhrif, enda er það svo í stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur að þar hefur verið sjálfkjörið í 30 ár og lái hver litla manninum sem vill. Það hefur alltaf verið mikill vinskapur, hvernig sem á því stendur, milli stjórnar Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Kaupmannasamtakanna. - Ég tel mig hafa rétt til að tala um þau því að þau hafa heldur betur svarað mér í blöðum og annars staðar. Þetta á að heita níð og rógur og við skulum láta það heita það. - En þetta demókrataískasta af öllum demókrataískum félögum er á móti þessu líka og segist vera að ganga erinda verslunarfólks. Af einhverjum ástæðum notar þetta félag lífeyrissjóði sína - það tekur 1% af launafólki á mánuði í félagsgjöld í samvinnu við Kaupmannasamtök Íslands til þess að byggja í Reykjavík einhverja glæsilegustu höll sem þar sést. Í Ameríku þætti þetta þó nokkuð vel af sér vikið og þekkja þeir þó sögurnar tvennar og þrennar. Það er þetta sem átt er við. Ég leyfi mér því að segja við hv. alþm. að ég tek ekki hið minnsta mark á hvað stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur hefur um þetta mál að álykta, þar eð ég sjálfur þekki fullt af fólki sem vinnur í verslunum. Til undirstrikunar því hvílíkt grín þessi ályktun er minni ég á að fleiri eru í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur en fólk sem vinnur í verslunum. Hvað með svokallaðar sjoppur í Reykjavík? Þar er fólk að vinna til kl. hálftólf. Af hverju er þeim ekki lokað kl. 6 með lögum? Þetta held ég að séu hagsmunir einhverra annarra en verslunarfólksins. Hér er fólk að vinna á sínum í fyrirtækjum langt fram á nótt í stórum stíl. Af hverju er það ekki bannað? Af hverju heitir það ekki vinnuþrælkun? Fólk vinnur skrifstofustörf og hvað eina. Nei. Leiðin er auðvitað ekki að setja lög eða reglugerðir sem banna fólki að vinna. Leiðin er sú, að sterkt gott og vandað verkalýðsfélag semji svo vel fyrir sitt fólk að ef það vinnur meira en 8 stunda vinnudag, sem það á auðvitað helst ekki að gera, þá fái það þeim mun betri laun. Þá hugsa báðir aðilar sig tvisvar um. Auðvitað á þetta að gerast í frjálsum samningum frjálsra manna á milli. En málið er sennilega það að ég held að hegðan verkalýðsforustunnar, og þegar ég segi þetta vísa ég í hina dæmalausu ræðu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, sem flutt verður hér á eftir, af því að ég hef heyrt hana margoft áður, að hegðan heiðarlegs verkalýðsforingja, eins og 7. þm. Reykv. vissulega er, stafi af því að hann veit hversu veikt félag Verslunarmannafélagið er og hann treystir því ekki til að semja fyrir sína umbjóðendur. Þess vegna kýs hann að vernda fólk með löggjöf, jafnvel þó að það sé beinlínis gegn hagsmunum þess, því að það hendir á öllum heimilum að stundum vantar fólk peninga og vil) gjarnan vinna yfirvinnu af því að það er að fjárfesta í einhverju fyrir sig, börn sín eða einhvern. Af hverju eigum við að banna slíkt? Menn eiga að vera frjálsir að því sem þeir segja og þeir eiga að vera frjálsir að því sem þeir gera. Og af hverju rýkur allt í einu verkalýðsforustan upp, drengilega studd af Kaupmannasamtökum Íslands, og heimtar sérstök lög fyrir það fólk eitt sem afgreiðir í ákveðnum tegundum verslana, hefur ákveðnar tegundir verslana? Svokallaðar sjoppur eru líka verslanir - eða af hverju kemur þá ekki hv. 7. þm. Reykv. og flytur um það frv. að sjoppum skuli lokað kl. 6 til að vernda fólkið? Það er þetta, herra forseti, sem mér finnast vera aðalatriði þessa máls. Í röksemdum mínum hef ég annars vegar verið að svara hinum dæmigerðu röksemdafærslum hv. þm. Sjálfstfl. gegn svona máli og að hinu leytinu til hef ég verið að svara dæmigerðum röksemdafærslum sjálfskipaðra eigenda virðulegustu félagsmálahreyfingar í landinu. Ég fullyrði, herra forseti; að að þessu leytinu til eru þeir ekki að tala í nafni fólks. Röksemdafærslu svokallaðra verkalýðsforingja í þessu máli má rekja til þess, að félagskerfið í hreyfingunni er ægilega skakkt og það hefur valdið þessu samfélagi vonbrigðunum mörgum og óþægindunum mörgum, og þegar forustuíhaldið í verkalýðshreyfingunni stendur upp og flytur sömu ræðurnar ár eftir ár um þetta mál fullyrði ég að hér sé skakkt félagskerfi að þvælast fyrir framförum eina ferðina enn. Ég nefni enn og aftur, herra forseti, að jafnaðarmenn í Svíþjóð ákváðu árið 1972 að verslunartími skyldi vera frjáls og margt hefur þeim verið brugðið um, en að þeir gangi gegn hagsmunum launafólks mun ég þó ekki hafa heyrt fyrr en nú. Um þetta mál, herra forseti, mætti auðvitað hafa miklu lengra mál og ég segi enn og aftur að mér er það ljóst, að á þeim tímum sem við lifum á telst þetta mál ekki vera alvörumál af því tagi sem mörg önnur eru, en þetta er hins vegar gífurlegt prinsipmál af þeirri ástæðu einni að menn eiga að vera frjálsir. Samtök manna eiga líka að vera frjáls. Menn og samtök þeirra eiga síðan að semja sín á milli um leikreglur. Þeir eiga sjálfir að bera ábyrgð á því sem samið er um og þeir eiga sjálfir að bera ábyrgð á niðurstöðunum. Ef niðurstöðurnar teljast til mistaka fyrir annan hvorn aðilann semja þeir betur næst. Aðeins þannig myndum við frjálst og gott þjóðfélag. En frjálst og gott þjóðfélag myndum við ekki þannig að hv. þm. meira og minna úr tengslum við það sem þeir eru að gera setji reglur og fyrirskipi eitt og annað, hvernig menn skuli ekki hegða sér, hvernig þeir skuli hegða sér, hvað má og hvað má ekki, hvenær það má og hvenær það má ekki. Veit ég að menn munu skjóta sér á bak við að þessi lög séu aðeins heimildarákvæði sem heimili sveitarstjórnum. Reynslan er sú, að sveitarstjórnir verða býsna djarfar. Vegna þess að um er að ræða hugmyndir eða löggjöf sem gangi í átt til rýmkunar eða frelsis er betra að sá aðilinn sem er fjær ákvarðanasviðinu taki slíkar ákvarðanir. Þegar menn eru komnir nær, þegar menn eru komnir í sveitarstjórnirnar sjálfar, er málum öðruvísi farið. Þá er auðvitað líklegra að menn láti undan nánum hagsmunum. Og hvað hefur gerst í borgarstjórn Reykjavíkur? Vitaskuld hefur borgarstjórnar-Sjálfstfl. látið undan umbjóðendum sínum, stærri kaupmönnum, og sett strangar reglur. Það er málið. Samtrygging verkalýðsforingjanna og Sjálfstfl. í þessu máli er svo dæmigerð. Ég vil svo að lokum, herra forseti, vegna þess að hér er rætt um einkaleyfi, um höft og pólitíska misbeitingu, segja hv. alþm. dæmisögu. Árið 1978 voru borgarstjórnarkosningar í Reykjavík, og guði sé lof að þá komst að vinstri meirihluti í Reykjavík. Vita menn að borgarstjórnarfrelsishetjurnar sem áður höfðu starfað neituðu nema einum manni um leyfi til að selja pylsur í miðbænum? Það var einokun á pylsusölu í miðbænum í Reykjavík og það þurfti vinstrimeirihl. til að verða við því sjálfsagða réttlætis- og frelsismáli að fleiri aðilar fengju að selja pylsur. Frjáls verslun í litlum einingum fór fyrst að blómstra í miðborg Reykjavíkur þegar vinstri menn komust til valda. Þetta segir sögu um einokun. Þetta segir sögu um valdbeitingu, þetta segir sögu um höft, þetta segir sögu um hugmyndir, sem eru andstæðar frelsi, en í þágu hagsmuna fárra aðila. Þannig flokkur, herra forseti, er Sjálfstfl. Þannig koma fram of margir forustumenn í verkalýðshreyfingunni, því er nú verr og miður, herra forseti. Þetta frv. er tilraun til að gera uppreisn gegn slíkri valdbeitingu, til að undirstrika að fólkið, hvort sem það á litlar verslanir eða þarf að versla, fái að ráða því sjálft hvenær það fær að versla. Og það, herra forseti, er allt og sumt.



Herra forseti. Hv. þm. Vilmundur Gylfason kveðst kunna mína ræðu utanbókar, sem ég mun flytja hér á eftir. Ég held að ég hafi sagt nokkur orð um þetta mál í fyrra, en er enga samantekt með í því efni. Ég ætla ekki að fara út í umr. um Sjálfstfl., hvenær hann hafi verið frjálslyndur og hvenær hann hafi ekki verið frjálslyndur, hvort hann hafi verið frjálslyndur 1920–1926 eða sé það nú o.s.frv. Það er allt annað mál á dagskrá. Það getur þó vel verið að við séum nokkuð sammála um Sjálfstfl., ég og hv. þm. Að vísu held ég að við séum ekki sammála um tímabilið 1920–1926. En sleppum því. Hér er til umr. að afnema þá heimild sem sveitarstjórnir hafa haft til að setja reglugerð um lokunartíma sölubúða. Sveitarstjórnir hafa haft heimild til að setja reglugerð um lokunartíma sölubúða. Nú er alltaf verið að tala um að dreifa valdi. Af hverju eiga þm. að fjalla um slík ákvæði? Af hverju ekki að láta lokunartíma sölubúða vera á valdi viðkomandi sveitarfélaga? Hver veit nema hv. þm. heimti þrjár pylsusölur á Lækjartorg einhvern tíma á næstunni. Á að fara að eyða tíma Alþingis í þetta? Það er endemis rugl sem þessi hv. þm. tekur upp í sig. Hvað er það raunverulega sem hér er deilt um? Það er deilt um hvort sveitarfélög eigi að hafa vald til reglugerðarbreytinga, (Gripið fram i.) afnema reglugerð um heimild til að setja reglugerð um lokun. Það kom fram í umr. á síðasta vetri að í Vestmannaeyjum t.d., það upplýsti hv. þm. Suðurl. Magnús H. Magnússon, væri frjáls opnunar- og lokunartími. Bæjarstjórn Vestmannaeyjakaupstaðar notfærði sér ekki heimild til lokunar. Við því er ekkert að segja. Það hafa engin mótmæli komið fram frá Vestmannaeyjum og sjálfsagt er atvinnulíf þar þannig að það er eining um þetta. Ekki dettur mér til hugar að fara að skipta mér af því. Hitt veit ég og hef reynslu fyrir og tel mig hafa töluverða þekkingu á, að þegar það voru fyrir nokkuð mörgum árum, sennilega svona 10 árum, afnumin í Reykjavík heimildarákvæði um lokunartíma verslana, þá voru verslanir opnar meira og minna til miðnættis og vinnudagur verslunarfólks varð óhóflegur. Þó að hv. þm. hafi sín orð, sem hann má hafa eins og honum sæmir, um Verslunarmannafélag Reykjavikur, þá segir í greinargerð þess frá því þegar þetta var til umr. hér á þinginu í fyrra: „Upphafið að þessum heimildarlögum, sem fyrst voru sett 1917, var óhóflega langur vinnutími afgreiðslufólks, sem fór eftir opnunartíma verslana.“ Eðli þessara starfsgreina er þannig, að ef ein verslun fer að hafa opið lengur en aðrar opna aðrir kaupmenn til að tryggja rekstursgrundvöll sinna verslana. Þetta verður keðjuverkandi og leiðir til lengri vinnutíma starfsfólks. Þetta lögmál hefur ekkert breyst síðan fyrstu lögin voru sett. Þetta sannaðist þennan tíma, sem ég nefndi. Það var ekki aðeins hið almenna afgreiðslufólk í stórmörkuðunum, samvinnuverslunum, sem var sprungið á þessu. Það var kaupmaðurinn á horninu líka. Einn hafði opið til 8, næsti hafði opið til 9. Það voru þeir sem voru sjálfir gersamlega að springa því að vinnutími þeirra var í mörgum tilfellum orðinn 16 tímar á dag. Segjum gróft reiknað að það séu um 3000 manns sem vinni við 600–700 verslanir í Reykjavík og þær færu að taka upp vaktaskipti á þessu. Mér finnst 3000 manns nægur fjöldi og fer ekki að setja hann upp í 6 þús. eða við skulum segja 4–5 þús. Hitt er hins vegar annað mál, að það þarf út af fyrir sig að skoða betur hvort ekki sé þörf á að þessi ákvæði verði rýmkuð frá því sem nú er og það kemur frá þessum frægu Kaupmannasamtökum, sem ég er ekki að gerast talsmaður fyrir.  Hvað sem líður Sjálfstfl. og hvað sem liður afturhaldssömum verkalýðsforingjum, hafa flokkar klofnað þegar þetta hefur verið til umr. í borgarstjórn Reykjavíkur, bæði Sjálfstfl., Alþb. og Alþfl. Út af fyrir sig er ég nokkuð undrandi að borgarfulltrúar Alþb. skuli ganga svona þvert gegn tillögum viðkomandi sveitarfélags. Það má vel vera, og ég er ekkert að mæla á móti því, að þarna geti verið um einhverja breytingu á verslunartíma að ræða. En ég vil hafa þessi ákvæði í höndunum á viðkomandi sveitarfélögum. Ég vil ekki taka aftur upp það kerfi, sem gilti hér í um það bil þrjú ár, að flestar verslanir voru opnar fram undir miðnætti og jafnvel sumar yfir miðnætti. Það er ekki til bóta og leiðir fyrst og fremst til þess að álagningarkostnaður verður hækkaður, vaktaskipti tekin upp eða margföld yfirvinna verður sett á í hækkandi verðlagi. Ég held þess vegna að þessi lög, sem upphaflega eru frá 1917 og var breytt 1936, eigi fullan rétt á sér. Ég ætla mér ekki að gerast dómari um hvað sé rétt í Vestmannaeyjum, hvað sé rangt í Vestmannaeyjum, hvað sé rétt á Ísafirði eða Hvammstanga. Viðkomandi aðilar koma sér saman um það. Ég bara veit að hér á Reykjavíkursvæðinu gaf þetta ákaflega slæma raun og lengdi vinnutíma óhóflega og varð m.a. til þess að kaupmenn komu með rökstuddar kröfur um hækkun á álagningu vegna lengri vinnutíma, vegna yfirvinnu og jafnvel vaktavinnu. Ég er algerlega á móti því. Hinu er ég hins vegar með, að lokunartíminn verði í samvinnu þessara aðila, verslunarsamtakanna og borgaryfirvalda, endurskoðaður og ég held að þar sé fullur vilji hjá Verslunarmannafélaginu að njörva hann ekki neitt ákaflega fast niður. Hins vegar má geta þess, að verslanir eru þrátt fyrir allt með mun rýmri afgreiðslutíma en opinberar stofnanir. Opinberar stofnanir ganga nefnilega fyrir. Þær loka kl. 4 á daginn, jafnvel fyrr, sumar hverjar loka kl. 3. Ég held að það mætti setja einhverjar ákveðnar reglur um það. Hvað um það. Ég skal ekki tefja umr. Ég skal hvorki fara út í umr. um Verslunarmannafélag Reykjavíkur, Kaupmannasamtökin, Sjálfstfl. eða frelsið, sem hv. þm. berst fyrir, og ég skal ekki heldur fara út í það hvað marga menn þarf á lista til að bjóða fram í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Ég veit að hv. þm. þarf 24 til að bjóða fram í alþingiskosningum í Reykjavík. Ég vil aðeins segja það, að við skulum hafa þessar heimildir hjá viðkomandi sveitarstjórnum og við skulum ekki vera að þvarga hér um þetta svona, hvorki um einstaka staði, pylsusölur í Reykjavík, né annað þess háttar. Við skulum vísa því til viðkomandi sveitarstjórna.



Herra forseti. Ég undrast þau ummæli hv. 7. þm. Reykv., sem hér talaði fyrir stuttu, að hann vill ekki að Alþingi skipti sér af lokunartíma sölubúða. Það er einmitt það sem það gerir. Það gerir það með því að hafa í gildi lög um lokunartíma sölubúða. Og heimild sveitarfélaga er auðvitað meiri og minni pólitísk afskipti, hvernig sem við viljum á það líta. Það hefur óneitanlega valdið okkur nokkurri undrun, flm. þessa frv., hve talsmenn hinnar frjálsu samkeppni í landinu hafa brugðist ókvæða við frv. til l. um að leggja í hendur kaupmanna sjálfra og samtaka þeirra hvernig lokunartíma sölubúða skuli háttað. Umsögn Kaupmannasamtaka Íslands, sem hér er birt á þskj. 4, er svo full af mótsögnum að undrum sætir. Þar segir t.d. með leyfi forseta: „Eins og aðrar starfsstéttir á það fólk sem vinnur verslunarstörf fullan rétt á að skynsamleg löggjöf sé í gildi um atvinnu þess.“ Mér er ekki kunnugt um að aðrar starfsstéttir hafi um atvinnu sína lög sem banna þeim fyrirtækjum sem þær vinna hjá að hafa opið á ákveðnum tíma. Hins vegar eru í gildi lög nr. 46 frá 1980 fyrir allar starfsstéttir sem heita „Lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað.“ Í IX. kafla þeirra laga, sem fjallar um hvíldartíma og frídaga, eru ákvæði um að launþegi skuli á hverjum sólarhring hafa 10 tíma samfelldan hvíldartíma með undantekningum sem þar er getið, svo sem við björgunarstörf o.fl. Það eru því í gildi lög í landinu sem vernda verslunarfólk sem aðra launþega gegn ósæmilegu vinnuálagi. En í umsögn Kaupmannasamtakanna segir með leyfi forseta: „Kaupmannasamtök Íslands beina því eindregið þeim tilmælum til hv. Alþingis að sett verði nú þegar lög um afgreiðslutíma verslana, þar sem verslunarfólk verði tryggt gegn óhóflegum vinnutíma“ o.s.frv. Þessi beiðni Kaupmannasamtakanna um vernd til handá verslunarfólki gegn samtökunum sjálfum eru að nokkru óþörf. Þessi lög voru sett á hinu háa Alþingi árið 1980 og þau takmarka vinnutíma nokkuð. Því miður aðeins nokkuð. Hitt er svo allt annað mál, að vinnutími verslunarfólks er óhóflega langur. Það er óhóflega langur vinnutími að vera á vinnustað frá kl. 8–9 á morgnana til kl. 7 á kvöldin. Og launin fyrir það eru ósæmilega lág og það veit líka hv. 7. þm. Reykv., félagi minn. En vilji Kaupmannasamtökin leiðrétta þetta eru kjarasamningar verslunarfólks vettvangurinn til þess. Landslög um lokunartíma sölubúða koma því ekkert við. Ég hygg að verslunarfólk eigi við þann vanda að stríða eins og aðrir launþegar í þessu landi, sem vinna allt of langan vinnudag vegna lágra launa og mikillar dýrtíðar, að komast aldrei í verslanir. Þjóðfélagið er orðið þannig, að velflestir foreldrar vinna utan heimilis og því getur annað þeirra ekki annast innkaup til heimilisins eins og áður var. Það kynni að vera að makar hv. þm. annist innkaup til sinna heimila, en það er í fæstum tilvikum. Og því skal ekki gleymt, að það er kostnaðarsamt að versla ævinlega þar sem hendi er næst. Allur samanburður er þar með útilokaður og verðskyn neytenda eftir því. Menn hafa einfaldlega engan tíma til að bera saman verð. Og ekki er annað að sjá en það sé einmitt það sem talsmenn frjálsrar samkeppni dreymir um, enda dafnar verslunin án þess að augljós vilji sé á að nota gróða hennar til þess að bæta kjör verslunarfólks, sem þeir eru svo áhugasamir um að lögvernda. En því aðeins er frjáls samkeppni í verslun möguleg, að neytendur hafi aðgang að verslunum í frítíma sínum og geti verslað þar sem verð er sanngjarnast og varan best. Það hlýtur að vera krafa neytenda að sú þjónusta sé veitt. Gróða sinn af því að vanrækja þessa sjálfsögðu þjónustu hefur verslunin ekki notað til að bæta kjör verslunarfólks, heldur til að byggja skýjakljúf úr steinsteypu til að festa fé, festa gróðafé sitt. Lífeyrissjóður verslunarmanna er einn eigenda þessa skýjakljúfs ásamt Kaupmannasamtökunum. Nær hefði verið að fjölga lítið eitt orlofshúsum þessa fjölmenna starfshóps, en þau munu nú vera innan við 10 talsins. Þess vegna þurfum við á að halda plaggi eins og þessu hérna, „Verðkynning Verðlagsstofnunar, blað 1“, þar sem maður getur lesið að í einni búð kostar kg. af kjúklingi 89 kr., í annarri búð kostar það 127 kr. Ég skal játa það hér að ég hef ekki hugmynd um hvort ég kaupi mína kjúklinga á 127 kr. eða 89 kr. vegna þess að ég hef engan tíma til að fara í margar verslanir, vegna þess að ég er vinnandi í þjóðfélaginu og hef ekki tíma til að fara í verslanir. Þetta er bara eitt dæmi af þessu ágæta plaggi. Og mér þætti gaman að víta hve margar fjölskyldur verða að sætta sig við að kaupa vörur á verri kjörum þar sem verðmismunurinn er slíkur. Þá segir í umsögn Kaupmannasamtakanna að í öllum nágrannalöndum okkar séu í gildi lög um lokunartíma verslana. Þessu vék reyndar 1. flm. að hér áðan. Þetta er ekki rétt, eins og hann sagði, fremur en svo margt annað í umsögn Kaupmannasamtakanna. Hvorki í Noregi, Svíþjóð eða Frakklandi eru nokkur lög í gildi um þetta og í Bandaríkjunum ekki heldur. Í þessum löndum hafa kaupmenn komið sér saman um verslunartíma eins og gerð er grein fyrir á þskj. 4. Meginatriðið í umsögn Kaupmannasamtakanna er þó líklegast það, að þeir vara við stórauknum kostnaði sem, eins og þeir segja, „kæmi fram í hærra vöruverði.“ Í landi þar sem verðlagseftirlit er lítið sem ekkert er harla léttvægt að bera fram þessi rök. Punkturinn hefði auðvitað átt að koma á eftir „stórauknum kostnaði“. Því að auðvitað yrði verslunin að greiða vaktavinnu, sem unnin væri eins og aðrir atvinnurekendur. Þeir sem ekki vildu veita þá þjónustu gætu náttúrlega lokað, því að hér er ekki verið að neyða neinn til að hafa verslanir sínar opnar. En þá kemur til skjalanna óttinn við samkeppni, sem alltaf skýtur upp kollinum. Óttinn við samkeppni er það sem Kaupmannasamtökunum er verst við af öllu, eins og sýndi sig þegar borgarstjórn Reykjavíkur leyfði þeim aðilum sem þess óskuðu að setja upp markað á Lækjartorgi. Það þurfti vinstri meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur til að leyfa það, eins og hv. 3. þm. Reykv. veit. Ekki hefur þó virst sem verslanirnar í nágrenninu hafi tapað á því nema síður sé. Fjöldamargir, ekki síst þeir sem aðhyllast sósíalísk sjónarmið, eru fullir fordóma gagnvart hvers kyns viðskiptalífi. Þar er auðvitað á ferðinni slæmur misskilningur, sem viðskiptafólk á verulega sök á, vegna þess að í stað þess að leggja áherslu á tvo þætti viðskipta, þjónustu við samborgarana og auðvitað hagnað af henni, er einungis lögð áhersla á annan þáttinn, hagnaðinn. Það er heldur óskemmtileg atvinnugrein að reyna einungis að græða á náunganum. Auk þess er enginn vafi á að betri þjónusta hefði vitanlega í för með sér meiri hagnað og þegar á allt er litið skemmtilegri og vinsamlegri mannleg samskipti, sem geta haft góð áhrif á mannlífið í landinu, þar sem um væri að ræða gagnkvæmt traust. Á það vantar mikið og ekki að ástæðulausu. Það er vissulega full ástæða til að virða einstaklinga sem reka fyrirtæki og taka þar með þá áhættu sem því fylgir. Er ekkert við því að segja að þeir beri eitthvað úr býtum fyrir það eins og aðra vinnu. En virðing manna fyrir athafnamönnum fer mjög dvínandi við sífellt rell þeirra í ríkisvaldinu, svo að áhættuþátturinn er orðinn harla léttvægur. Hversu aumt og illa rekið sem fyrirtæki er sýnist það vera yfirvöldum sáluhjálparatriði að halda í þeim tórunni. Sjóðir landsmanna eru tæmdir aftur og aftur til þess að hella peningum í vonlausan rekstur og kaupmannasamtök landsins eru ekki sjálfstæðari en svo, að þau verða að hafa landslög um hvenær kaupmenn megi hafa verslanir sínar opnar eða betla til sveitarfélaga og pólitískra stjórna þeirra um svo sjálfsögð atriði, með þeim afleiðingum að vinnandi fólk í landinu norpar við sjoppur bæjarins í biðröðum sem mest minna á frásagnir af verslunarháttum í Moskvu. Það er full ástæða til að undrast. Ég vil líka minna hv. Alþingi á þær umsagnir sem hér er talað um. Það kom engin umsögn frá verslunarmönnum. Það kom umsögn frá stjórn Verslunarmannafélagsins. Og ég verð að segja eins og hv, þm Vilmundur Gylfason, að ég er ekki alveg viss um að allir verslunarmenn séu sammála þeirri umsögn. Að lokum þetta, herra forseti. Hið háa Alþingi ætti að huga nokkuð að því hvort ekki eru fullmörg lög samþykkt hér í sölum. Löggjöf á að setja um mikilvæga þætti í þjóðfélaginu og hún á að vera vel grunduð og vönduð. Löggjöf um það hvenær fólki leyfist að versla til heimila sinna er nánast hlægileg. Slíkt er samkomulagsatriði þeirra sem þjónustu við neytendur annast og um það þarf engin lög. Og það eru fleiri lög sem fella mætti niður að skaðlausu. Gæti slíkt ekki gert annað en gera útgáfu lagasafns, sem lengi hefur verið beðið eftir, ofurlítið auðveldari. Í tilefni 65 ára afmælis Verslunarráðs Íslands, sem kaupmenn eru aðilar að, sagði formaður þess, Ragnar Halldórsson, í eins konar leiðara fyrir þessu riti hér, sem heitir Verslunarráð Íslands 65 ára, orðrétt með leyfi forseta: „Tilgangurinn með stofnun og starfsemi Verslunarráðsins var og er að gæta hagsmuna viðskiptalífsins gagnvart stjórnvöldum og efla skilning almennings á mikilvægi verslunar, viðskipta og annarrar atvinnustarfsemi. Í starfi sínu hefur Verslunarráðið haft það að leiðarljósi að viðskiptalífinu sé best borgið með frjálsri samkeppni, þannig að kostir einkarekstrar og einkaframtaks fái að njóta sín. Verslunarráðið berst ekki fyrir þröngum hagsmunum fáeinna fyrirtækja, heldur vill það koma á því fyrirkomulagi í efnahagslífinu sem gætir fyllstu hagkvæmni og jafnréttis og eykur þau efnahagslegu gæði sem koma til skipta í þjóðfélaginu, öllum landsmönnum til heilla. Í því er styrkur Verslunarráðs Íslands fólginn.“ Herra forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að skora á hið háa Alþingi að samþykkja það frv. sem hér er til umr. og treysta með því verslunarfólki og samtökum þess til að ráða vinnutíma sínum sjálft í samráði við neytendur. Kaupmannasamtökin eru fullfær um að axla þá ábyrgð sjálf og sinna þannig þeirri þjónustu, sem þeim hefur verið falin, í stað þess að hlaupa í skjól til ríkisvaldsins um hin smæstu atriði.



Herra forseti. Ég ætti að taka undir erindi þeirra sem flytja hér frv. til l. um lokunartíma sölubúða, vegna þess að hagsmunir hv. síðasta ræðumanns, borgarfulltrúa og alþm. Guðrúnar Helgadóttur, og mínir fara nokkuð saman. Við höfum bæði ákveðna vöru að selja og við lifum af ágóðanum af því sem við seljum. Það ætti því að vera minn hagur ekki síður en hennar og umboðslaunin yrðu kannske svolítið meiri ef sölubúðir væru lengur opnar og starfsfólkið hefði minni svefntíma og hvíldartíma heldur en það hefur þó í dag. Ég hefði ekki búist við því að úr ræðustól á hv. Alþingi talaði fulltrúi fólksins, fulltrúi litla fólksins, eins og þeir kalla sig, fulltrúi verkamanna, fulltrúi þeirra sem eru þó meðlimir í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur sem verkafólk, og prédikaði styttri svefntíma, styttri hvíldartíma. Ég hefði ekki trúað því. En hér er verið að leggja það til að verslanir verði helst eins lengi opnar og hentar viðkomandi hv. alþm. Hv. 4, þm. Reykv. tók fram að hann vildi ekki láta pólitíska flokka, og umfram allt ekki Sjálfstfl., ráða því hvenær hann verslar. En hann vill ekki heldur láta frjálsa samninga ráða því hvenær fólkið í landinu verslar. Hann vill ráða því sjálfúr hvað lengi fólkið vinnur og hve lítið það sefur og hve litið það fær að hvílast.

Þetta er bull.


            

Þetta er rökleysa.

Af því að vitnað er í það að Sjálfstfl. stæði fyrir þessu og Sjálfstfl. stæði fyrir hinu vil ég minna á að ég veit ekki betur en þær reglur sem nú eru í gildi um lokunartíma verslana í Reykjavík - og fara alls ekki að lögum, fara að reglugerðum sem Alþingi hefur falið sveitarfélögum að starfa eftir - hafi verið samþykktar af borgarfulltrúum vinstri meiri hluta. Hv. alþm. Guðrún Helgadóttir var þá í þeim meiri hl. og það var nefnd á vegum þess meiri hl. sem samdi þær reglur sem í gildi eru í dag um lokunartíma verslunarmanna. Þetta er innanhúsmál þessara hv, þm. Og þó að hv. 4. þm. Reykv. berji á Sjálfstfl. þá veit ég ekki betur en allir f(okkar, sem eiga fulltrúa á Alþingi og í borgarstjórn, séu hans andstæðingar, allir með tölu að hann segir. En þetta er flokkarnir sem settu reglurnar um lokunartíma verslana. Og lokunartími verslana er samþykktur af Sjálfstfl. vegna þess að hann er til kominn í frjálsum samningum milli starfsfólks og atvinnurekenda, í frjálsum samningum fyrir milligöngu borgarstjórnar Reykjavíkur, undir vinstri meiri hl. en þó samþykktur af flestum borgarfulltrúum Sjálfstfl., vegna þess að það ríkti friður um þessa ráðstöfun. Hv. þm. Vilmundur Gylfason, 4. þm. Reykv. ennþá, hefur hvað eftir annað komið hér upp í þennan virðulega ræðustól og reynt á sinn máta að brjóta niður samtök vinnandi fólks. Það er hann einnig að gera með málflutningi sínum hér og nú. Hann deilir á menn til hægri og vinstri og flokka líka,  Það er styrkur afreksmanna og það er styrkur þeirra sem skara fram úr - og af því skara þeir fram úr - að þeir þola að eiga baráttuglaða og sterka andstæðinga. Það sannast á Sjálfstfl. Hann er sterkur og stór og samanstendur af fólki úr öllum stéttum þjóðfélagsins. Þess vegna tökum við því með þökkum að á okkur sé deilt. Þið megið skamma okkur eins mikið og þið getið. En haldið ykkur að öðru en pylsusölu. Haldið ykkur að þ jóðmálum almennt. Við erum málefnalegir og við skulum mæta ykkur á hvaða málasviði sem er. Í Sjálfstfl. býr sá vilji og sá kraftur sem þarf til þess að ráða við hvern ykkar sem er. Ég tala nú ekki um hv. 4. þm. Reykv., sem mér skilst að dingli svona í lausu lofti og berjist á móti öllum flokkum. En hvaða tal er þetta? Er verslunarfólk eitt og neytendur eitthvað annað? Geta menn ekki litið á fólkið í landinu í einu samhengi, sem eina heild? Þarf að vera að hólfa fólkið í þetta eða hitt? Þetta eru allt neytendur, hvort sem þeir vinna hér eða þar. Það er alveg rétt sem kom hér fram hjá hv. 7. þm. Reykv. Verslunarmenn eiga að standa og þjóna, það á jafnvel núna að ganga enn meira á hvíldartíma, allt að því svefntíma þeirra, en opinberar stofnanir eiga að geta lokað á miðjum degi og opnað á miðjum morgni. Það er ekki talað um að breyta skuli opnunartíma eða lokunartíma hjá þeim. Verslunarfólk á að fara úr sínum störfum, það á að ganga út úr fyrirtækjunum á daginn á þeim tíma sem opinberum aðilum þóknast að taka við því, það á að ganga út - á kostnað hins frjálsa verslunarrekanda skulum við segja - og greiða sín gjöld, að öðrum kosti liggja undir hamrinum. Nei, þetta er ekki góður málflutningur. Ég óska Alþb. til hamingju ennþá einu sinni með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur í baráttuliði fyrir litla manninn, en nú með öðrum baráttumönnum vinstri hreyfingarinnar, ég veit ekki hvaða flokk ég á að tala um í bili, en alla vega baráttumönnum vinstri hreyfingarinnar á Alþingi, að gera nú till. um það að fólkið, sem verður að fara úr vinnu, ef það á ekki að fara undir hamarinn, til að standa í skilum við opinbera aðila, það skuli nú ganga enn frekar á sinn hvíldartíma og svefntíma.  Og ég vil segja alveg eins og er að menn hljóta að ganga blindir um borgina ef þeir sjá ekki að sá ágóði, sem er af verslun og viðskiptum í Reykjavíkurborg, hefur svo sannarlega farið til þess að bæta aðstöðu fólksins á vinnustöðunum. Á mörgum stöðum hér, mörgum sinnum fleiri en áður var þegar best gekk, eru vinnustaðir orðnir hreint til fyrirmyndar, bæði í sjávarútvegi, landbúnaði og versluninni almennt. Allur þessi málflutningur er því ofan garðs og neðan, enda hafa þeir sem hingað til hafa talað hér alls enga reynslu frá þessu sviði atvinnulífsins í landinu. Það er verið að tala um að þurft hafi vinstri meiri hluta til þess að markaður kæmi í Reykjavík. Ég hélt að háskólapróf í sögu næði yfir lengra tímabil en daginn í gær. Þegar ég var hér á unga aldri voru markaðir hér á torgum, selt bæði grænmeti og fiskafurðir. Það var á Óðinstorgi, það var á Vitatorgi, það var hingað og þangað, það var hér niður við Ellingsentorgið sem kallað var, Ellingsenplanið. Þetta var um allt þrátt fyrir það að Sjálfstfl. hafi verið við stjórn í borginni. En hvað skeður svo? Það er borgarstjórnarmeirihluti Sjálfstfl. sem breytir Austurstræti eða hluta af því í göngugötu og gerbreytir Lækjartorgi - þar sem áður keyrðu strætisvagnar í hring fyrir minni hv. þm. sem hér hafa tekið til máls í þessu máli - sem breytir þessu í göngutorg og göngugötu. Og þá skeður það að komin er umsókn um torgsölu. Það er því ekki vinstri meiri hlutinn sem skapaði þann möguleika. Það var Sjálfstfl. sem það gerði. En ég vil undirstrika að það er ekki samkv. lögum, Reykjavíkurborg semur ekki nein lög, heldur er það borgarstjórn sem setur reglur að höfðu samráði við hagsmunaaðila. Og í þessu tilfelli eru reglur settar með fullu samkomulagi við bæði atvinnurekendur og verslunareigendur og starfsfólk verslana. Það er ekki Geir Hallgrímsson, það er ekki Albert Guðmundsson, það er ekki Guðmundur J. Guðmundsson, sem ráða því hvenær Vilmundur Gylfason verslar í Reykjavík. Ég veit ekki hvort ástæða er til að taka hér sérstaklega upp hanskann, ef svo mætti að orði kveða, fyrir Sjálfstfl. Inn í umr. sem þessar eiga flokkarnir ekki að koma sem slíkir. Á dagskrá er ekki málefni flokkanna sem slíkra. Aftur á móti er kannske kominn tími til - ef hv. 4. þm. Reykv. vill taka það sérstaklega á dagskrá, flytja um það frv. eða flytja það á annan hátt inn á hv. Alþingi - að ræða um stjórnmálaflokkana. Og þá getur hann verið þess fullviss, að Sjálfstfl. er hvergi í vörn, hann er hvergi í vörn í neinum málflutningi þessara hv. þm. vinstri fylkingar, sem hér hefur verið að veikjast, að hrynja í sundur frá einum degi til annars. Ég á von á frekari fréttum í þá átt á sama tíma sem Sjálfstfl. er daglega að styrkjast.

Ertu með eða á móti Framkvæmdastofnun?

Ég hef verið á móti Framkvæmdastofnun frá upphafi.

En Sjálfstfl.?

Það hefur aldrei nokkurn tíma verið neinn vafi á því.  Ég hef ekki meira um þetta mál að segja. Ég vona að ég þurfi ekki að gefnu tilefni að koma hingað upp í ræðustól aftur í þessu máli, sem er ekkert mál.



Herra forseti. Málið sem á dagskrá er er um lokunartíma sölubúða, ætti kannske fremur að heita um opnunartíma sölubúða. Af þessu hafa spunnist óvenjulegar hugmyndafræðilegar umr. á hv. Alþingi milli hv. 4. þm. Reykv. og 3. þm. Reykv. um hugmyndafræði, frjálshyggju og ríkisafskipti og um stöðu Sjálfstfl. í litrófi þeirrar hugmyndafræði. Hv. 3. þm. Reykv. sagði og lagði þunga áherslu á orð sín: Rauður minn er sterkur og stór, stinnur mjög til ferðalags. Sjálfstfl. er stór og sterkur. Þetta rifjaði upp fyrir mér að ekki fyrir löngu síðan las ég ritstjórnargrein í tímaritinu Stefni eftir einn af ungum frjálshyggju- og markaðshyggjupostulum Sjálfstfl., þar sem flokknum var lýst á þann veg að maður kannast varla við hann fyrir sama flokkinn og hv. þm. Albert var að lýsa. Þessi ungi leiðarahöfundur Stefnis sagði: Sjálfstfl. er of blauður til að berjast en of feitur til að flýja. Og að ýmsu leyti finnst mér þessi lýsing dálítið raunsannari í veruleikanum. Menn spyrja: Er Sjálfstfl. flokkur hv. þm. Friðriks Sophussonar, sem vill „Báknið burt“, eða er Sjálfstfl. flokkur hv. þm. Sverris Hermannssonar kommissars, Ögurvíkings, forseta og sómamanns sem vill báknið kjurt? Er Sjálfstfl. með Framkvæmdastofnun ríkisins eða er Sjálfstfl. á móti Framkvæmdastofnun ríkisins? Gaf Sjálfstfl. loforð um að það pólitíska kommissaraskömmtunarkerfi skyldi lagt niður? Efndi Sjálfstfl. það loforð? Nei, það gerði hann ekki. Er Sjálfstfl. fylgjandi stefnu hinna ungu frjálshyggjumanna um frjálsa vexti? Nei, Sjálfstfl. hefur alltaf í verki boðað sérstaka niðurgreidda atvinnurekendavexti. Tekur Sjálfstfl. undir kröfur neytenda í þéttbýli um að þeir beri ekki lengur skattpíningu í þágu landbúnaðarkerfisins, 1.1 milljarð kr. í fjárlögum, tíundu hverja krónu,- ég endurtek, tíundu hverja krónu í fjárlögum, sem fara í sjálfvirka styrki, framlög, niðurgreiðslur og útflutningsbætur? Endurtek, tíundu hverja krónu. Mér þætti fróðlegt líka að heyra hvort hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Dagsbrúnar, formaður Verkamannasambands Íslands, sem hefur að gefnu tilefni tekið það fram að afstaða hans til brbl. sé kannske ekki alveg skýr að sinni vegna þess að það vanti viðbitið, 21 fylgifrv.,  Ég spyr aftur, ég er forvitinn að heyra það, hvort hv. þm., formaður Dagsbrúnar og formaður Verkamannasambandsins, ætlar ekki að krefjast þess, og setja nú sinn stóra hramm á borðið, að boðaðar hugmyndir ríkisstj. um afnám matargjafa og útflutningsbóta í áföngum verði a.m.k. skilyrði. Þær verða að koma hér fram og fást samþykktar áður en til þess er ætlast af launþegum og okkur að við samþykkjum að 400 millj. verði teknar úr launaumslögunum á næstu þremur árum á næsta vísitölutímabili. Með hliðsjón af aths. forseta skal ég ekki lengja þennan spurningaleik. En það má spyrja: Hver er stefna Sjálfstfl.? Ekki aðeins gagnvart sjónarmiðum neytenda í þéttbýli, gagnstætt hagsmunum framleiðenda í dreifbýli. Sjálfstfl. er að sönnu mjög merkilegur flokkur og hefur að baki glæsilega sögu. Hann mun vera einsdæmi í stjórnmálasögu Vestur-Evrópu þessi seinustu misserin. Hann er í stjórn og hann er utan stjórnar. Hann leggur til forsrh. í stjórn og hann leggur til mann sem gerir tilkall til þess að vera leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Hann leggur til menn, sem komu ríkisstj. á laggirnar með yfirlýsingu um að þeir muni firra hana vantrausti, og hann leggur til sama manninn, sem núna væntanlega, ég treysti því, mun sannanlega og dyggilega greiða atkv. með vantrausti á þessa einu og sömu ríkisstj. Hann leggur til ráðh. í þessa ríkisstj. og hann er á móti þessari ríkisstj. Þetta er alveg frábærlega fjölhæfur flokkur. Umræðuefnið um opnunartíma sölubúða, svo að við víkjum aðeins ögn að því aftur,  Það hefur verið til þess vitnað, að með öðrum þjóðum er þessum málum ekki fyrir komið með lögum. Auðvitað er þetta einfaldur og sjálfsagður hlutur, sem á að vera frjáls hverjum þeim sem í hlut á. Og það er ekkert um að ræða að þetta sé mál sem snýst um vinnutíma og svefntíma. Ég tek ekki undir gífuryrði um Verslunarmannafélag Reykjavíkur, þó að margt megi finna að verkalýðshreyfingunni. Ég treysti því félagi fyllilega til þess að ganga svo frá kjarasamningum, að vinnutími sé hæfilegur og nauðsynlegum svefntíma starfsmanna sé ekki misboðið eða ofboðið. Þetta kemur því máli bara hreinlega ekkert við. Það skal að vísu játað að samkeppni á markaði, það að leyfa mönnum að leggja fram sína starfskrafta eins og þeim þóknast, í von um umbun í samræmi við erfiði sitt, kostar venjulega mikla vinnu. Og það er alkunna að kaupmaðurinn á horninu leggi á sig langan vinnudag. Stundum starfa þeir sjálfir, stundum án aðstoðar. Það er verkalýðsfélagsins og kjarasamningamál að sjá til þess að það fólk sem hjá þeim vinnur, vinni hæfilegan vinnutíma. Það þýðir þá með öðrum orðum, að vinnutíma yrði þannig fyrir komið að menn ynnu á vöktum eða ólíkum tíma dags og það hentar ýmsum. En það er ekki þar með sagt að einn og sami starfsmaðurinn eigi af þessum ástæðum að vinna 14 tíma á sólarhring. Samkeppni kostar mikla vinnu. Hún kallar á frumkvæði, hún kallar á dugnað. Kenningin á bak við hana er sú, að þeir sem eru reiðubúnir til þess að leggja á sig mikla vinnu eiga sjálfir að bera einhverja umbun erfiðis síns og það á að koma þeim og öðrum sem njóta þeirra dugnaðar og þeirra þjónustu til góða. Þetta hélt ég að allir góðir sjálfstæðismenn skildu og vissu. Svo einfalt er það. Sá mikli uppfinningamaður Thomas Alva Edison lýsti þessu fyrirbæri á mjög einfaldan mata. Uppfinningamaðurinn er merkisberi hinnar frjálsu samkeppni. Hann er frjáls, skapandi hugsuður. Hann leggur mikið á sig. Hann sagði ósköp einfaldlega: Starf uppfinningamannsins er 10% „inspiration“ en það er 90% „perspiration“. Svo einfalt er það. Þetta er samkeppnin. Það er hægt að gera alla menn að „pensionistum“ hjá ríkinu ef menn aðhyllast þann sósíalismaandskota sem ég fyrirlít manna mest. Gerðar hafa verið þjóðfélagstilraunir til að koma þeim sósíalismaandskota á og hann endar í sveltandi sósíalisma. Frægasta dæmið um það er Tékkóslóvakía, sem var ríki sem var hvað lífskjör snertir á Norðurlanda„standard“, áður en þessi sósíalismaandskoti var þar innleiddur og Tékkóslóvakar gerðir að „pensionistum“ ríkisins. Kerfið var þannig að menn skyldu samkv. lögum og reglum ekki leggja fram áræði, frumkvæði, dugnað, og ekki bera ábyrgð verka sinna. Það voru allir á svo til sömu „pensioninni“ hjá ríkinu. Niðurstaðan varð sú, að þessari gáfuðu, duglegu þjóð var hrundið niður á örbirgðarstig í nafni fólskulegrar og heimskulegrar hugmyndafræði. Ráðherrasósíalistarnir íslensku kunna enga aðra hugmyndafræði en þessa og eru á góðum vegi með að koma okkur niður á pólskt ástand. Ég vona að því ljúki sem fyrst.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. heldur áfram að kenna okkur hinum mannasiði. Nú er mannasiðakennslan fólgin í því að ekki megi nefna menn sem eru fjarstaddir. Þetta er sami þm. og í fyrradag sagði þinginu að hv. 4. þm. Reykv., sá er hér stendur, væri alinn upp í baksæti á ráðherrabíl. Ég verð nú að segja það að ráðherrabílstjórinn var fjarstaddur þegar þessi dónalega aths. féll. Þetta er sami þm. og flutti rannsóknartillögu um Samband ísl. samvinnufélaga. Hvar voru þeir þá? Sannleikurinn er sá, að í þessari mannasiðakennslu hv. þm. Alberts Guðmundssonar stendur auðvitað ekki steinn yfir steini og hefur aldrei gert, eins og árásir á þann opinbera starfsmann sem ég nefndi hér fyrst eru gleggst dæmi um. Í þessum umræðum, herra forseti, er kjarni málsins sá, að allur rökflutningur hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar og hv. þm. Alberts Guðmundssonar - sem, þó furðu sæti, mynda bandalag, og sýnir samstaða þeirra í þessu máli hvað hugtök eins og hægri og vinstri lýsa mikilli pólitískri orðfæð - allur rökflutningur þeirra er endileysa, hrein endileysa af þeirri einföldu ástæðu að það gilda almenn lög um launafólk í landinu, lög sem við getum breytt hvenær sem er. Það gilda lög um vinnutíma. Þau gilda jafnt um alla launamenn, í verslun, í verkamannavinnu, í iðnaði. Það gilda lög um orlof og þau gilda jafnt fyrir alla. Það verður að gera greinarmun á altækum lögum og sértækum. Þann greinarmun veit ég að hv. þm. Eyjólfur Konráð þekkir. Þann greinarmun veit ég að h.v. þm. Geir Hallgrímsson þekkir. En svo er það upptalið með þingflokk Sjálfstfl. Og það er hans pólitíski harmleikur. Það þarf að gera greinarmun á altækum lögum og sértækum lögum. Það er kjarni málsins, sá kjarni málsins sem ég t.d. fulltingi, að um launafólk eigi að gilda altæk lög, sem gilda þá um alla launamenn, hvað sem þeir vinna, þrifaleg eða óþrifaleg störf.  Umfram allt.) Umfram allt. Af hverju líða þeir að skólakrakkar vinni hér í sjoppum um alla Reykjavík til hálftólf á kvöldin og hreinsi og geri upp til hálfeitt á nóttunni, 17, 16 ára duglegir unglingar til að auka tekjur sínar? Hvar er manndómurinn þá? Hvar er guðdómurinn þá? Hvar er manngæskan þá? Því að vitaskuld eru þeir ekki að tala um verslunarfólkið og hafa aldrei verið að því. Þeir eru að tala um hagsmuni stærri verslanaeigenda. Og vil ég þó undanskilja einn sem hefur verið brautryðjandi hér að mörgu leyti. Það er Pálmi Jónsson í Hagkaup. Hann talaði ekki eins og þessir tveir heiðursmenn. Hann er sammála því frv. sem hér er verið að flytja. Sannleikurinn er sá að þessi löggjöf, þessi heimildarlöggjöf, sem flytur reglugerðarvaldið nálægt þeim sem valdinu eiga að beita, sem er alltaf hættulegt í sjálfu sér, þetta eru sértæk lög sem eru til valdbeitingar á ákveðna hópa launafólks. Og ég segi þér, hv. 7. þm. Reykv., að í þessu máli ert þú ekki að ganga erinda neinna launamanna. Það eina sem þarf að fara fram á er sterki og gott verkalýðsfélag, sem semur djarflega og vel við sína viðsemjendur. Vitaskuld á fólk, sem vinnur meira en 8 stundir og meira en 7 stundir á hverjum degi, að fá tvöfalt eða þrefalt borgað eða fimmfalt, því að menn eiga að geta lifað af 8 stunda vinnudegi. En þetta á að gerast í frjálsum samningum þar sem annars vegar samtök launamannanna semja og bera ábyrgð og hins vegar samtök í þessu tilfelli verslunareigenda. Er þetta ekki augljóst? Þessi síðustu tvö orð segja auðvitað það eitt varðandi hv. þm. sem réðist á ráðherrabilstjórann, að það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi hans. Það sem menn eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson eru að tala um er að þessi lög hafa verið sett 1977 og þá hafi nú verið erfitt að lifa á Íslandi. Þetta er röksemdafærsla verkalýðsrekendanna í hnotskurn. Vitaskuld var erfitt að lifa á Íslandi 1917 og erfiðara en í dag.  Ég skal fúslega fallast á að þegar þessi lög voru endurnýjuð árið 1936 kunni þau að hafa átt við mikil rök að styðjast, hreinlega af því að verkalýðssamtökin voru veikari en þau eru í dag og einnig af þeirri ástæðu að þá lá vofa atvinnuleysis yfir landinu og vofa vinnuþrælkunar einnig. Það verður allt að segjast eins og er. En að halda að hægt sé að flytja sömu rök til réttlætingar sömu gjörðum nú 40 árum síðar eða meira, það er það sem er rangt. Fólkið hefur breyst, hugmyndir þess hafa breyst. En hér rökfæra menn eins og frystikistur væru, eins og hugarins frystikistur væru, og það er það sem er vandinn. Það er beðið um það eitt að lög, sem sett voru raunverulega árið 1917, að formi til 1936, séu afnumin. Það er beðið um það eitt að fólk fái að semja sem frjálsir menn væru. Við viljum í hverfinu heima hjá mér, hverfunum í Breiðholti, í hverfunum uppi í Árbæ semja um það við þá sem verslanirnar reka hvenær þær verði opnar. Það er ekki nóg að hafa opið til kl. 10 eitt kvöld í viku. En semja menn í valddreifðu þjóðfélagi sem frjálsir menn væru? Hér segja þeir félagar, bandalag forstokkunarinnar, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og Albert Guðmundsson, að þetta sé ekki alþingismál því að sveitarstjórnir sjái um þetta. Af hverju ekki að ganga skrefinu lengra, láta bara fólkið sjálft ráða þessu? Launafólkið auðvitað fyrst og fremst. Ef það hefur sterkt félag ræður það miklu. Síðan kaupmennina. Þeir smáu eru fleiri þar. Í þriðja lagi þá sem við verslanirnar versla. Það eru þeirra hagsmunir. Auðvitað er þetta hárrétt lýsing hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur. Við vitum að hún er einn af þeim einstaklingum í þjóðfélaginu sem vinna mikið. Fyrir vikið, vegna þessara þvingunarreglna hefur slíkur neytandi ekki aðstöðu til að kanna hvar er dýrt og hvar er ódýrt. Þessir kerfiskarlar, þessir kreppumenn eru að eyðileggja forsendurnar fyrir okkur hin. Þeir hafa getað valið og hafnað. Það er þetta sem er hinn mikli vandi þessa máls. Þetta eru sömu mennirnir og í raun voru á móti frjálsum innflutningi, eins og auðvitað stór blokk í Sjálfstfl. var árið 1960, einkaleyfishafarnir, þrátt fyrir þá goðsögn Morgunblaðsins að það væri Sjálfstfl. sem stóð að þessu, sem er ósatt. Þetta er sama fólkið og vill niðurgreidd bankastjórastýrð lán: Það er sama fólkið og vill ekki leyfa okkur sjálfum að ráða því hvort við verslum í gömlu Reykjavík, uppi í Breiðholti, uppi á Akranesi, á Ísafirði þegar við viljum. Hvaða hagsmuni er verið að vernda? Þeir segja: launafólksins. Þeir segja það ekki satt, vegna þess að það eru í gildi lög sem banna vinnuþrælkun. Það eru í gildi lög, sem eru altæk, ná til allra launamanna. Af hverju heimta þeir þessi sértæku lög um verslunarfólkið? Það eina sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson gæti sagt heiðarlegt máli sínu til varnar væri það að Verslunarmannafélag Reykjavíkur er raunverulega ónýtt hagsmunafélag og getur ekki samið og þess vegna þarf sérstök lög um þetta fólk. Ef hann segði þetta, þá ber að taka ofan fyrir honum. En þetta þorir hann ekki að segja.

Nei, nei.

Nei, nei, segir hann og er rétt. Þetta þorir hann ekki að segja. En þetta mundi þó mynda heila brú í málflutningi hans. Ég vil spyrja hv. þm. Guðmund J. og aðra þá sem á mál mitt kunna að hlýða: Hvernig stendur á þessari einlægu, drengilegu, samtryggðu samstöðu Kaupmannasamtakanna annars vegar og stjórnarinnar í VR hins vegar, sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir lýsti auðvitað rétt hér áðan, í þessu máli? Getur verið samhengi á milli samstöðunnar í málinu og svo hins að vera að byggja saman eitthvert mesta stórhýsi í Reykjavík? Peningar úr lífeyrissjóðum félagsins renna í stórhýsið, það fer saman, og að reka skrifstofur eins og „union“inn fyrir vestan. Getur verið þar samhengi? Þeir sem lásu Alþýðublaðið s.l. sumar sáu að þar voru dag eftir dag nákvæmar lýsingar á hegðaninni í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Ég viðurkenni að í mínum gamla flokki var ekki alltaf ánægja. Um sinn var svo, að verkalýðsforustan gerði sínar kröfur um höft og boð og bönn. Það er rétt og sama hugarfarið og það sem nú býr að baki, að ætla að ráða fyrir fólkið, að hv. þm. Guðmundur J. sé hæfari til að ákvarða hvenær Sigurður eða Jón eða Sveinn eða Soffía í Breiðholtinu í Reykjavík versla, hann sé hæfari til þess heldur en þau sjálf eða hinn sem litlu verslunina kann að eiga. Auðvitað er það rétt, sem fram kom hjá hv. 9. þm. Reykv. o.fl., að ástæðan fyrir því að fólkið í landinu veit ekki nógsamlega hvers konar flokkur Sjálfstfl. er í raun og veru - og ég vil, herra forseti, skjóta því að innan sviga að ég er sannfærður um það, - er að það eru aðeins tveir þm. í þingflokki Sjálfstfl. - og þá er ég að tala um prinsippin sem að baki búa hér - sem hafa lesið Adam Smith og vita hver hann var. Það eru hv. þm. Eyjólfur Konráð og hv. þm. Geir Hallgrímsson. Hitt er allt meira og minna eins og Albert. Það er sannleikur málsins. Svo eru menn hissa á því þó að þetta bandalag hrynji, þótt hagsmunabandalag hrynji, sem gengur hér erinda örfárra stórkaupmanna í Reykjavík gegn fólkinu og gegn smákaupmönnunum. Menn skyldu ekki vera hissa á því. Þetta er allt svona. Hvað eru þeir að gera uppi í Framkvæmdastofnun? Skammta fjármagn. Hvað eru þeir að gera hér? Skammta opnunartíma. Hvað voru þeir að gera, þorri þeirra, þegar upplýstir jafnaðarmenn brutu þá til baka 1960? Skammta innflutning. Þetta eru skömmtunarmenn eins og dæmið sannar um síðustu valdbeitinguna. Þó að ég viðurkenni að málið sé smátt, þá er prinsippið stórt? Valdbeiting í þágu hinna stóru og ríku. Það er það sem er svo slæmt. Og þá undanskil ég þó stóran brautryðjanda í alvöruverslun á Íslandi, sem eru þeir sem reka Hagkaup, því að þeir mundu ekki taka undir. Svo mikið veit ég, því ég hef rætt við ráðgjafa þar um það hverjir séu hagsmunir beggja aðila í þessum efnum, eins og þm. gerir þegar hann vandar vel til málatilbúnaðar. En í landinu er valdakerfi sem heldur í lifandi goðsögn. Það er flokksblaðakerfið, sem hv. þm. Albert var að verja hér áðan, ríkisfjölmiðlarnir og í broddi fylkingar, stjórnandi almenningsálitinu, er Morgunblaðið. Morgunblaðið hefur í málum af þessu tagi aðeins eitt hlutverk: Að halda gangandi goðsögnum. Og goðsagnirnar eru þær að þetta séu klassískir, frjálslyndir menn altækra leikreglna. Eru þeir það í þessu máli? Eru þeir það í vaxtamálum? Eru þeir það varðandi Framkvæmdastofnun? Eru þeir það varðandi landbúnað? Nei, ekkert af þessu og miklu fleira eru þeir ekki. Það á að vera hlutverk upplýsts afls að fara um samfélagið allt og segja því frá hvernig ræður hv. þm. Albert Guðmundsson heldur á Alþingi. Ekki um hina opinberu starfsmenn sem hann gerði árás á í gær. Það er smámál. Heldur hvernig þeir heimta sértækar reglur fyrir sitt fólk í nafni almenns velsæmis. Það er þetta sem er svo alvarlegt. Þess vegna riðar þetta hagsmunabandalag hinna ríku til falls, að þessari goðsögn hefur verið haldið lifandi í krafti þess að fjármagn hefur getað drottnað yfir fjölmiðlum, sem allt of víða hafa varið hið pólitíska vald, haldið ríkisfjölmiðlum valdhlýðnum og haldið fram alröngum upplýsingum, t.d. í máli eins og þessu. Þeir leika þann leik að halda sig allir saman, nema Albert þó að hinir voni nú held ég að hann muni gera það oftar - aðrir halda sig saman, eru helst fjarstaddir. Svona gengur þetta fram hjá og enginn veit neitt. Svo koma þeir fram, segjast vera frjálslyndir, klassískir. Altækar leikreglur, sem fyrir alla gildi, eru auðvitað lög fyrir stóru kaupmennina á móti litlu kaupmönnunum, á móti fólkinu, á móti neytendum. Þess vegna, herra forseti, hef ég haft um þetta svona langt mál, að fræðilega talað, sem „prinsip“mál í þjóðfélaginu er þetta mál býsna alvarlegt, ekki kannske málsins sjálfs vegna heldur vegna þess hvernig valdinu er beitt, hvernig þeir hegða sér. Sannleikurinn er sá, að ræða sú sem hv. 3. þm. Reykv. hélt hér áðan og hefur margflutt áður, þar sem hann vefur einhverju tilfinningaþrungnu bulli inn í málflutning sinn, ræðan er að efnisinntaki aðeins þetta: ég er betri en þið hinir. Það er allt og sumt ef menn draga saman. Og ég var svo fátækur og allt þetta, ræður sem margoft hafa verið fluttar hér áður og eru náttúrlega langt fyrir neðan alla virðingu. Látum vera að hann skírskoti til æsku okkar hinna. Verra er t.d. að skírskota til æsku sjálfs sín hér úr þessum ræðustól. En þjóðin skal fá að vita - ég skal segja ykkur, herrar mínir, - þjóðin skal fá að vita með hverjum hætti þessir hlutir gerast hér. Við erum að biðja um altækar leikreglur, ekki minni rétt fyrir fólk við verslunarstörf, sama rétt og aðrir hafa. Við vitum að frelsi á þessu sviði eru hagsmunir minni kaupmanna og ekki hinna stærri. Við vitum jafnvel að einhvers staðar kynni vöruverð að hækka litið eitt. Er það ekki það sem við greiðum fyrir betri þjónustu? Við ákveðum það sjálf. Ef menn eftir sem áður vilja fara í stóru markaðina milli 9 og 5, þá gera þeir það. En þeir eiga að geta valið. Og auðvitað er það grín, það er pólitískur brandari hvernig Sjálfstfl. hegðar sér í þessu máli. En það segir langa, langa sögu. Það er þetta sem hann er í raun og veru. Ég skil ekki hvers vegna hv. 3. þm. Reykv. ræðst að okkur hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og segir að við höfum kallað okkur þm. litla fólksins. Auðvitað höfum við aldrei gert það. En í öðru lagi: Það eina sem ég sagði hér í minni framsöguræðu var að það væru augljóslega hagsmunir kaupmannsins á horninu að fá að ráða þessu sjálfur. Og ég vísaði í leiðara í Dagblaðinu eftir Jónas Kristjánsson og tók undir með honum, að sumpart er þetta spurningin um lata kaupmanninn og duglega kaupmanninn. Sem löggjafi á maður að hafa almenna samúð með duglega kaupmanninum og ef lati kaupmaðurinn knýr fram einhver lög, sem banna hinum að versla, eigum við að hafna slíkum lögum. Frelsi getur auðvitað, t.d. frelsi fjármagns, verið hættulegt og snúist í andhverfu sína. Við því eigum við að hafa löggjöf eins og auðhringalöggjöf, sem vantar á Íslandi, það er rétt. En frelsi í þágu hins litla, í þágu lítilla eininga, lítilla eininga í atvinnurekstri, fólks með lág laun, skammarlega lág laun oft, það frelsi á rétt á sér. Þetta er frv. um slíkt frelsi. Hv. þm. Albert Guðmundsson og Guðmundur J. Guðmundsson, hagsmunabandalag forstokkunarinnar, voru hér afar hneykslaðir á þeim orðum sem ég - og raunar á eftir mér hv. þm. Guðrún Helgadóttir - lét falla um VR. Það er regla hér á Alþingi að það er oft nefnt fólk sem er utan húss. Hér eru fáir sem hlusta. Ef frá því er greint í blöðum, þá á viðkomandi auðvitað allan rétt til að koma vörunum við og ég neita því, að hér sé verið að brjóta nokkra jafnræðisreglu. En ég tek eftir því að það eru alltaf sömu þm. sem standa upp og þykjast vera að verja eitthvert almennt velsæmi, að það megi ekki tala um menn fyrir utan húsið ef það er í þeirra þágu. Forustumaður um slíkt velsæmi er af einhverjum ástæðum ævinlega hv. þm. Albert Guðmundsson. Það er til löggjöf um íslenska verkalýðshreyfingu. Hér kemur okkur við allt sem löggjöf snertir. Það er okkar starfi. Við störfum hér fyrir opnum tjöldum. 20 Hér getur hver hlýtt á sem vill. Hv. þm. vita báðir mætavel að ég er þeirrar skoðunar að þessi löggjöf sé úrelt. Ég er þeirrar skoðunar að íslensk verkalýðshreyfing sé ekki fulltrúi fyrir íslenskt verkafólk. Þar komi til atvinnulegir hagsmunir svokallaðra forustumanna, starfsmanna á skrifstofum og annarra slíkra. Félagskerfið sé orðið rammskakkt og þeir gangi ekki erinda þess. Það er þetta sem ég hef leitast við að leiðrétta m.a. með flutningi frv. Dæmigerð fyrir þessar skekkjur, sem til eru orðnar í atvinnuskyni og hafa oft leitt til furðulegra niðurstaðna, er einmitt sú álitsgerð stjórnar Verslunarmannafélags Reykjavíkur, stjórnarinnar sem er að byggja með Kaupmannasamtökunum hér úti í mýrum, sem hún sendi frá sér í fyrra. Ég segi bara blátt áfram, eins og hv. 8. landsk. þm. sagði líka hér áðan: Ég dreg mjög í efa að verslunarfólk hafi þessar skoðanir. Og þegar ég starfa hér sem þm., þá er það þó þetta fólk sem greiðir atkv. Það þarf ekki að fara í gegnum hið flókna pýramídakerfi sem búið er að búa til og hefur orðið að varðhundum valdsins. Ég er að flytja þetta frv. fram hjá þessu kerfi og ég er sannfærður um að það hlýtur stuðning t.d. hér vítt og breitt um höfuðborgina, meðal neytenda, meðal húsmæðra, meðal ungs fólks í sambýli þar sem bæði vinna utan heimilis, meðal smærri kaupmanna. Og ef svo er, um hvað eru menn þá að tala? Leggi menn plögg á borðið um að þetta sé öðruvísi. Hvað eru menn að tala um? En þetta lokaða þjóðfélag, þetta lokaða fjölmiðlakerfi, þetta ríkisrekna valdbeitingarkerfi spyr ekki um þetta. Það spyr ekki þetta fólk og hefur aldrei gert. Útvarpið náði bara í hv. þm. Guðmund J. og spurði: Hvað segja verkamenn í Reykjavík? Hvað veit hann um það? Oft ekki neitt. Þeir ná í Magnús L. Sveinsson og spyrja: Hvað segja verslunarmenn um það? Hvað veit hann um það? Ennþá minna, ég fullyrði það, ennþá minna, þeir sjálfkjörnu heiðursmenn til áratuga.  Það er þetta sem er vandinn, þessar félagsmálaskekkjur sem liggja út um þjóðfélagið allt. Í Alþfl., mínum gamla flokki, þurfti ég að lúta því með frv. um vinnustaði, sem ég veit að á geysilegan stuðning um alla höfuðborgina, að verkalýðsmálanefnd flokksins, 25 manna apparat, allt verkalýðsforingjar og starfsmenn á verkalýðsskrifstofunum, greiddi atkv. um hvort það væri flokksmál eða ekki flokksmál. Og þeir felldu það með 16:4. Halda menn að það sé lýðræði? Þetta er grín, þetta er nákvæmlega sama klúðrið. Það sem við erum að reyna að gera er að skírskota fram hjá þessu skakka félagskerfi og þetta frv. um opnunartíma verslana er alveg dæmigert fyrir þetta. Auðvitað hef ég ekki neitt vísindalegt í höndunum um stuðning við þetta mál. Ég reyni að fara eftir tilfinningu minni og því hvað ég hef lært hér á mínum slóðum þar sem ég þekki best til og er sannfærður um. Þetta er mál fyrir fólk og slík mál reynir maður að flytja. Hér kemur hv. þm. Albert Guðmundsson. Hann er meira en hv. þm., hann er í Verslunarráði Íslands.

Í stjórn þess.

Í stjórn þess, hugsið þið ykkur, í stjórn þess, bætir hann við bljúgur og roðnar ekki. Hann roðnaði nú að vísu. Hinn er í stjórn Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, þar sem samtryggða valdið lekur í gegnum verkamannafélagið inn í Verslunarmannafélagið.

Kaskótryggt allt.

Já, allt kaskótryggt, það er þetta. Fyrir hverja eru þeir að tala? Velti menn því fyrir sér. Hagsmunir fólksins? Þetta eru hagsmunir gegn fólkinu. En þetta kerfi er að brotna, og það skal brotna af því að það er svo öfugsnúið og ranglátt. Ég segi enn, herra forseti, að þetta langa mál um frv. af þessu tagi á kannske ekki rétt á sér nema að því leyti sem það er lýsing á „prinsip“máli. Þetta sýnir hvernig þessir varðhundar valdsins, varðhundar hagsmunanna eru. Blygðunarlaust segjast þeir vera í stjórn Verslunarráðs og í stjórn Dagsbrúnar. Auðvitað eru þeir kallaðir til af hinum valdbeitingarfjölmiðlunum, útvarpinu, sjónvarpinu, Morgunblaðinu og hvað þetta fína fólk heitir allt saman.  Það er þetta sem er kjarni málsins. Hagsmunabandalagið er að brotna. Þetta ósamstæða hagsmunabandalag er að brotna. Og þetta litla mál sýnir ákaflega greinilega hvernig hagsmunavarslan snýst gegn fólkinu. Í þessu sambandi skiptir nokkru máli að maður eins og sá sem hér stendur er á ákveðnum aldri. Fyrir vikið veit hann vel um þá breytingu sem er orðin á þjóðfélaginu. Foreldrar í sambúð vinna yfirleitt báðir utan heimilis. Þetta er gagnger breyting frá því sem áður var. Þessi breyting útheimtir frjálsari opnunartíma sölubúða. Þetta fólk er með ung börn, borgar stórfé fyrir gæslu á þeim og þarf að sækja þau áður en það verstar. Núgildandi reglur eru of þröngar. Það eru hinir beinu hagsmunir sem máli skipta fyrir okkur. Hagsmunir hinna eru hagsmunir stóru kaupmannanna sem halda að þeir tapi. Það á okkur ekkert að koma við. Þessar tilfinningaþrungnu ræður um ekki neitt, sem Verslunarráðið flutti hér, sem Verkamannafélagið svokallaða flutti hér, eru einskis virði og fluttar í hagsmunavörsluskyni einu. Þær segja ekki neitt, segja ekkert um vilja fólksins, segja ekkert um vilja þess fólks sem þarf á þessu að halda. Og mín spá er sú, að þar komi að æ fleiri sjái í gegnum skekkjurnar í þessu kerfi og þá er vel.