Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill upplýsa að gert er ráð fyrir að taka ekki fyrir 1. og 2. dagskrármálið, þ.e. kosningar, fyrr en eftir hádegishlé, eða kl. 13.30. Þá verður hugsanlega atkvæðagreiðsla um lánsfjárlög ef umræðu verður lokið. Þetta eru praktískar upplýsingar fyrir hv. þm.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vildi ég beina þeim tilmælum til forseta að hæstv. viðskrh. yrði viðstaddur umræðuna áður en ég lyki máli mínu. Ég tók eftir því að hæstv. viðskrh. er ekki með fjarvistarleyfi þannig að ég reikna með að hann sé kominn til landsins og vildi þess vegna óska eftir því að gert yrði boð eftir honum vegna þess að ég á nokkuð vantalað við hann. Þar eð það er nokkur byrði á hæstv. forsrh. að fara með embætti fjmrh. um þessar mundir finnst mér ekki alveg sanngjarnt að láta hann sitja líka fyrir svörum varðandi hæstv. viðskrh. Það frv. til lánsfjárlaga sem hér er til umræðu er á margan hátt sérstakt. Þó er það merkilegast að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi er nú búinn að breyta þessu frv. í skattafrv. Ég held að það sé nokkuð langt síðan frv. til lánsfjárlaga hefur verið notað líka sem skattafrv. Hver er ástæðan? Jú, ástæðan er klúður hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. tók þá ákvörðun að hefja leiðréttingu mistaka og í sjálfu sér ber að fagna því. Það er hins vegar spurning hvort hér eigi að nema staðar, hæstv. forsrh. Máltækið segir: Batnandi mönnum er best að lifa, en ætli hæstv. forsrh. að lifa lengi, þá er auðvitað alveg ljóst að hann verður að leiðrétta fleira en bara þetta eina. Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um ýmislegt í þeim efnum og byrja á verðbólgunni, hæstv. forsrh. Í gær urðu hér nokkuð skemmtilegar umræður milli hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar og hv. þm. Steingríms Hermannssonar þar sem hæstv. forsrh. taldi að hv. þm. Steingrímur Hermannsson væri að óska sérstaklega eftir verðbólgu en hæstv. forsrh. lét í ljósi þá skoðun sína og mat að verðbólgan á árinu 1993 yrði í kringum 3%. Ég fer alveg rétt með þetta, enda hlustaði ég af athygli á hæstv. forsrh. í gær. En það sem olli furðu minni, hæstv. forsrh., var að þennan sama dag, reyndar áður en hæstv. forsrh. tók hér til máls, hafði Hagstofan reiknað út framfærsluvísitölu fyrir janúarmánuð. Maður velti því fyrir sér þegar hæstv. forsrh. kemur í ræðustól á Alþingi og lýsir því yfir að hann telji að verðbólgan verði 3% á árinu 1993 hvort hann fylgist svo lítið með að hann hafi ekki vitað að Hagstofan var búin að reikna út framfærsluvísitöluna fyrir janúarmánuð. Því að forsrh. sem hefði þann útreikning í höndunum mundi auðvitað ekki leyfa sér að standa upp á Alþingi og segja: Verðbólgan verður að mínu áliti bara 3%. Hvers vegna ekki? Jú, vegna þess að niðurstaða Hagstofunnar í gær var að framfærsluvísitalan í janúarmánuði hækkaði um 1,2%. Í fyrsta mánuði ársins er kominn tæpur helmingur af þeirri heildarhækkun verðbólgunnar sem hæstv. forsrh. sagði hér í þessum ræðustól síðdegis í gær að yrði á öllu árinu. Þess vegna hlýtur maður að spyrja, hæstv. forsrh., er það eins með verðbólguna og virðisaukaskattinn á vinnu á byggingarstað að ríkisstjórnin viti ekki hvað hún er að gera? Eða heldur hæstv. forsrh. virkilega að hækkun á framfærsluvísitölunni verði í hverjum einasta mánuði sem eftir er af árinu í kringum 0,1% eða svo? Auðvitað ekki. Þess vegna blasti það við að Hagstofan, sem heyrir undir forsrh. ef ég man rétt, ég held að hann sé einnig ráðherra Hagstofunnar, var búin að flytja honum þau tíðindi áður en hann stóð upp í gær að mælingin bara fyrir janúarmánuð einan væri 1,2%. Hvað þýðir það á ársgrundvelli? Það þýðir, hæstv. forsrh., 15% verðbólgu á ársgrundvelli. Hvað er langt síðan framfærsluvísitalan hefur mælst 1,2% í einum mánuði? Hvað er langt síðan, hæstv. forsrh.? Ég óska eftir því að það verði upplýst í umræðunni.

Ég missti af þessu.

Já, ég skal endurtaka þetta, virðulegi forsrh. Ég spyr ráðherra Hagstofu og forsætis á Íslandi hvað sé langt síðan framfærsluvísitalan hafi hækkað um 1,2% á einum mánuði? Hvenær gerðist það síðast og hvenær gerðist það næstsíðast? Hver er ástæðan fyrir þessum hækkunum? Það er mjög fróðlegt að skoða það. Er það óróleiki á markaðnum? Nei. Er það verðlagning kaupmanna? Nei. Það eru ákvarðanir ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., sem valda þessari hækkun á framfærsluvísitölunni. Skiptingin á bak við þetta 1,2%, ef hæstv. forsrh. hefur ekki enn lesið pappírana sem honum berast í forsrn., er 0,44% vegna hækkana á opinberri þjónustu, ákvarðanir sem hér voru teknar í desembermánuði. Hækkanir vegna bílsins, þ.e. auknir skattar ríkisstjórnarinnar í einu eða öðru formi sem lenda á bíleigendum, 0,4%. Matvælin 0,33% og er þá ljóst af þeim útreikningum að hækkanirnar á kjötvörunum, sem hæstv. forsrh. var að gagnrýna hér fyrir nokkrum dögum, eru ekki enn þá komnar inn vegna þess að þau 0,33% sem hér eru eru fyrst og fremst vegna hækkunar á eggjum. Það er alveg ljóst, hæstv. forsrh., að það eru þínar eigin ákvarðanir og ríkisstjórnar þinnar og meðreiðarsveina ríkisstjórnarinnar á Alþingi í desembermánuði sem valda þessari hækkun um 1,2%.

Nota rétt ávarp.

Ég skal gera það, virðulegi forseti, en ég tók nú eftir því í umræðunum í gær að fjöldi ræðumanna notaði sama umræðuávarp án þess að vera nokkuð leiðréttir af forsetastól.

Þá hefur forseti ekki setið hér.

Sú mikla hækkun sem hér hefur orðið á framfærsluvísitölunni er afleiðing af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh. sagði fyrir nokkrum dögum þegar fyrir lágu ákvarðanir um verðhækkanir á kjötvörum, sem ekki eru komnar inn en koma væntanlega inn í febrúarmánuði, að hann krefðist þess að þær yrðu dregnar til baka. Þá var honum svarað fyrst af forustumönnum bændasamtakanna, síðan af ýmsum öðrum og bent á að hluti ákvarðananna á verðhækkun á kjötvörum væri tekinn af opinberri nefnd en hvorki bændasamtökunum né milliliðunum. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hér: Hvað er að frétta af þessari baráttu um að lækka verðið á kjötvörunum? Það hefur ekkert heyrst í hæstv. forsrh. síðustu dagana og engar fréttir borist af því stríði. Eða er hæstv. forsrh. kannski búinn að gefast upp í því? Hefur hann þá líka áttað sig á því að það eru bara opinberir aðilar sem að hluta til hafa ákveðið þetta? Það eru húskarlarnir í Stjórnarráðinu og hliðarnefndum þess sem ákváðu hluta af þessum hækkunum á kjötvörunum. Er það þannig að hæstv. forsrh. viti bara yfir höfuð ekkert hvað er að gerast í stjórnkerfinu? Hefur hann ekki hugmynd um það að minnkun á endurgreiðslum á virðisaukaskatti af vinnu á byggingarstað muni hækka lánskjaravísitöluna? Hann hafði ekki hugmynd um það hér í gær þegar hann fullyrti að verðbólgan verði 3% á árinu að þann sama dag er undirstofnun hans, Hagstofan, að komast að þeirri niðurstöðu að hún er 1,2% bara í janúarmánuði einum. Og hann hafði ekki hugmynd um að það eru opinberir aðilar sem reikna út verðlagninguna á kjötvörum. En ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir því að hæstv. viðskrh. kæmi til umræðunnar er sú, virðulegi forseti, að hæstv. viðskrh. getur ekki borið það fyrir sig að hann hafi ekki vitað hvað var að gerast varðandi endurgreiðsluna á virðisaukaskatti af vinnu á byggingarstað. Það getur hann ekki gert. Hvers vegna ekki? Vegna þess að honum var það fullkunnugt að sú ákvörðun var tekin á sínum tíma að endurgreiða að fullu virðisaukaskatt af vinnu á byggingarstað til þess að koma í veg fyrir áhrifin á lánskjaravísitölu í gegnum byggingarvísitölu. Þeir nafnarnir, hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh., geta því ekki sagt á Alþingi: Við vissum ekki hvað við vorum að gera vegna þess að þeir voru þátttakendur í því og meðal helstu höfunda þeirrar ákvörðunar að endurgreiða að fullu virðisaukaskatt af vinnu á byggingarstað til þess að koma í veg fyrir að virðisaukaskattur sem ekki væri endurgreiddur hækkaði lánskjaravísitöluna og þar með allan skuldastokkinn í landinu og flytja til fjármagn frá þeim sem skulda til þeirra sem eiga fjármagnið. Það er m.a. þess vegna sem ég, virðulegi forseti, óskaði eftir því að hæstv. viðskrh. legði í það að vera viðstaddur umræðuna því að það væri satt að segja mjög fróðlegt að fá svar við því hvað hæstv. viðskrh. var að hugsa í ríkisstjórninni og á Alþingi þegar hann greiddi þessu atkvæði. Það er kannski hægt að fyrirgefa hæstv. forsrh. og meta það við hann að hann hefur séð að sér vegna þess að hann hefur ekki verið innan búðar í þessu víravirki efnahagsmálanna eins og hæstv. viðskrh., fyrst sem forstjóri Þjóðhagsstofnunar og síðan sem ráðherra í ríkisstjórn síðan 1987. En að hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson viti ekki hvað hann var að gera hér í desember þegar hann lagði til við þingið sem ráðherra í ríkisstjórninni að endurgreiðsluhlutfallið yrði lækkað og greiddi því síðan atkvæði á Alþingi, það gengur ekki upp. Hann vissi 100% hvað hann var að gera. Virðulegi forseti. Annað atriði sem ég vildi nefna eru vextirnir. Hæstv. forsrh. lét í ljós þá skoðun í gær að nú ættu vextirnir að lækka vegna þess að forsenda vaxtahækkunar, sem bankarnir tilkynntu fyrir skömmu síðan, hefði m.a. byggst á því að endurgreiðsluhlutfallið af virðisaukaskattinum yrði lækkað. Hæstv. forsrh. lét jafnframt í ljós þá skoðun að það væri ekki í hans verkahring að skipta sér af vaxtaákvörðunum bankanna. Það væri eitt af því sem siðaðir menn í efnahagsstjórn bara gerðu ekki. Ég greip þá fram í hér og benti hæstv. forsrh. á að hæstv. viðskrh. er a.m.k. ekki í hópi þessara siðuðu manna vegna þess að árum saman var hann á kafi í því að reyna að hafa áhrif á vaxtaákvarðanir viðskiptabankanna með því að bjóða bankaráðsmönnum upp á kaffi og vínarbrauð, bæði í ráðuneytinu hjá sér og eins í rúgbrauðsgerðinni, kalla þá til fundar í fundaherbergi ríkisstjórnarinnar ásamt þáv. forsrh. og ég veit ekki hvað og hvað. Hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson er því mjög lærður í margvíslegum aðferðum við að hafa áhrif á vaxtaákvarðanir viðskiptabanka, bæði með því að ræða við bankastjórana, með því að ræða við formenn bankaráðanna, með því að ræða við aðra fulltrúa í bankaráðunum og með því að gefa mönnum kaffi og meðlæti, með því að tala af blíðmælgi, viti og skynsemi og líka með því að tala í hótunum og það getum við ýmsir borið vitni um. Það má vel vera að hæstv. forsrh. sé búinn að siða hæstv. viðskrh. þannig að hann sé alveg hættur þessum vínarbrauðsfundum með fulltrúum í bankaráðunum. En hvað segir bankastjóri einkabankans í dag, hæstv. forsrh.? Hvað segir Ragnar Önundarson, framkvæmdastjóri Íslandsbanka í dag í Morgunblaðinu? Ætlar hann að lækka vextina? Nei, ekki aldeilis. Hann ætlar ekki að lækka vextina. Viðskiptabankinn, einkabankinn, Íslandsbanki, segir í Morgunblaðinu í dag að þegar bankarnir ákváðu að hækka vextina, með leyfi virðulegs forseta: ,, . . . tóku bankarnir ekki nema hálfa þá hækkun sem fullkomið tilefni var til að taka og það gerðu þeir vitandi að þetta væri í endurskoðun.`` Það sem bankastjórinn vísaði í er breytingin á endurgreiðsluhlutfallinu af virðisaukaskattinum. Og hann segir meira, með leyfi virðulegs forseta: ,,Í dag er því algerlega óvíst að tilefni verði til vaxtalækkana og þaðan af síður til hve mikilla.`` Og hann segir meira, bankastjóri einkabankans, með leyfi virðulegs forseta: ,,Vextirnir voru þó aðeins hækkaðir um 2% og bankarnir áttu eftir að hækka þá um önnur 2% síðar í janúar ef ekkert hefði verið gert í verðlagsmálum. Við vissum að stjórnvöld voru að skoða með hvaða hætti væri hægt að koma í veg fyrir þessi óæskilegu áhrif á vísitöluna og ákváðum því að bíða með helming vaxtahækkunar til að sjá hver framvindan yrði. Ef verðbólguspáin næstu fjóra mánuði verður um 3,5% er ekki tilefni til breytinga og þá hafa nafnvextirnir eingöngu verið aðlagaðir að verðbólgustiginu.`` Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. Dómur Íslandsbanka er fallinn. Íslandsbanki ætlar ekki að lækka vextina vegna þess lánsfjárlagafrv. sem hér er verið að afgreiða. Það er alveg ljóst. Í besta falli kemur afgreiðsla þess frv. sem við erum hér að ræða og er að hluta til orðið skattafrv. í veg fyrir að Íslandsbanki hækki vextina enn frekar. Háðið hjá bankastjóra Íslandsbanka í garð hæstv. forsrh. er auðvitað mjög magnað vegna þess að bankastjórinn segir það alveg blákalt og ískalt að Íslandsbanki hafi eingöngu verið að laga vextina að verðbólgustiginu. Eða með öðrum orðum segir Íslandsbanki það alveg skýrt að það séu verðbólguáhrif efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar sem hafi leitt til þessara vaxtahækkana, vaxtahækkana sem forsrh. var að gagnrýna þó að hann vildi ekki skipta sér af þeim og vaxtahækkana sem Morgunblaðið er að óska eftir í dag að verði teknar til baka. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsrh., og er nú leitt að viðskrh. með vínarbrauðsaðferðina við bankaráðið frá því á árum áður skuli ekki vera mættur til þings vegna þess að auðvitað liggur beint við að spyrja hann: Ætlar viðskrh. að sitja hjá aðgerðarlaus og láta eins og ekkert sé? Og ætlar hæstv. forsrh. virkilega að láta það gerast að þegar hann er búinn að koma fram og játa mistök sín, búinn að knýja þingið til þess að breyta þessu . . .

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að það hefur verið haft samband við hæstv. viðskrh. Forseti vill benda á að hann hefur varamann á þingi og er upptekinn við önnur störf úti í bæ og hefur þess vegna ekki tök á því að koma til fundarins.

Virðulegi forseti. Ég reikna með að þetta sé orðrétt haft eftir viðskrh. og frumleiki hans er satt að segja ótakmarkaður. Þegar hæstv. viðskrh. vísar til þess að bæjarstjórinn í Hafnarfirði, Guðmundur Árni Stefánsson, sitji á þingi og geti svarað fyrir sig, er þá ekki hægt að ná í bæjarstjórann, virðulegi forseti, fyrst svo er?

Það var misskilningur hv. þm. að hann hafi vísað til þess. Hann var að benda á að hann er með varamann á þingi og af þeirri ástæðu er hann fjarverandi og getur því miður ekki mætt hér vegna þess að hann er við önnur störf úti í bæ.

Það er algengt, virðulegi forseti, að þó að ráðherra setji hér inn varamann er það ekki afsökun fyrir því að þeir séu hálfan mánuð í burtu frá umræðum á Alþingi. Það er bara engin afsökun. Ég skil hins vegar vel að hæstv. viðskrh. skuli ekki leggja í það að koma hérna í þingsalinn vegna þess að hann er auðvitað þannig staddur í öllu þessu máli að hann á enga vörn því hann vissi mætavel hvað hann var að gera í desember. Hann situr uppi með það hér að hæsta vaxtastig í bankakerfinu sem mælst hefur á undanförnum árum samkvæmt niðurstöðum í lok sl. árs heldur áfram að hækka. Ég vil hins vegar segja það, virðulegi forseti, að það er auðvitað á engan hátt frambærilegt hjá hæstv. viðskrh. þegar verið er að ræða hér frv. til lánsfjárlaga, sem hefur afgerandi áhrif á vaxtastigið í landinu og störf bankakerfisins og samskipti ríkisins og Seðlabankans sem heyrir undir hæstv. viðskrh., að búa sér þá til einhverja afsökun úti í bæ og þykjast ekki geta mætt hérna. Hæstv. viðskrh. gat farið fyrir utanrrh. til þess að ræða Barentshafið en hann getur ekki komið á Alþingi til þess að ræða vextina og til þess að ræða sínar eigin ákvarðanir. Það er auðvitað á engan hátt frambærileg afsökun. Að vísa í þingsetu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar í því sambandi kemur bara málinu ekkert við, hæstv. forseti. Ég verð hins vegar að segja það að mér finnst ekki alveg sanngjarnt að láta hæstv. forsrh. svara fyrir þetta allt saman hérna í salnum.

Jú, jú. Ég skal gjarnan gera það.

En hann ætlar að taka það að sér og það verður kannski fróðlegt að heyra þá vörn. En ég get ekki héðan úr ræðustólnum náð í hæstv. viðskrh. þannig að ég verð að halda áfram. Ég vil þá ítreka það við hæstv. forsrh. að hann útskýri það hvort hann ætlar bara að una þessari afstöðu Íslandsbanka. Ef það verður niðurstaða Íslandsbanka, sem kemur fram í skoðunum bankastjórans, Ragnars Önundarsonar, í dag er alveg ljóst að vextirnir verða ekkert lækkaðir svo allt hagkerfið, atvinnulífið, sjávarútvegurinn og iðnaðurinn, sitja uppi með það, eins og fram hefur komið hjá talsmönnum sjávarútvegsins, að greiðslur þeirra vegna þessara vaxtahækkana munu vega upp ávinninginn fyrir atvinnulífið af öðrum efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Með öðrum orðum hefur viðskiptabankakerfið á einum mánuði eytt öllum bata fyrir atvinnulífið sem ríkisstjórnin hældi sér af í desember. Þetta bara gengur ekki upp, hæstv. forsrh. Ef viðskiptabankakerfið ætlar virkilega að haga sér svona, verður auðvitað að taka því tak. Ég vil benda hæstv. forsrh. á það, sem reynir við og við að halda hér uppi einhverri markaðskenningu, að það eru algild sannindi í þeim fræðum að á fákeppnismarkaði, og íslenska viðskiptabankakerfið er fákeppnismarkaður, er það þannig að lækkun á verði vöru, sem í þessu tilfelli eru vextir, gerist ekki nema fyrir utanaðkomandi þrýsting. Allar rannsóknir af hegðun fyrirtækja á fákeppnismarkaði sýna að þau eru mjög fljót að hækka verð vöru sinnar. Þau þurfa enga hjálp til þess en þau þurfa yfirleitt utanaðkomandi hjálp til þess að lækka verðið á vörum sínum af því að það er ekki frjáls samkeppni á þeim markaði. Það er fákeppnismarkaður. Þess vegna er auðvitað fásinna að reyna að beita kenningum hins frjálsa og algera samkeppnismarkaðar á íslenska viðskiptabankakerfinu. Það væri kannski hægt að gera það eftir einhver ár þegar búið er að opna þannig á milli íslenska bankakerfisins og erlendra banka að þeir séu háðir erlendri samkeppni en það er bara ekki þannig í dag. Það verður mjög fróðlegt að fylgjast með því hver vinnur þessa orrustu, Íslandsbanki eða ríkisstjórnin. Í þriðja lagi, virðulegi forseti, bar hæstv. forsrh. það fyrir sig í vörninni í gær að samhengið á milli ríkisfjármálanna og vaxtamálanna réði mestu en ekki einhver afskipti af vaxtaákvörðun bankanna. Hvað sagði hæstv. ríkisstjórn þegar hún tók við, hæstv. forsrh.? Jú, hún sagði það að hún ætlaði að eyða halla ríkissjóðs á tveimur árum.

Gengur það ekki ágætlega?

Hv. þm. spurði: Gengur það ekki ágætlega? Nú ætla ég ekki að ráða í það hvort sú spurning var sett fram í háði eða í alvöru en ég mun reyna að svara henni eins og hún væri sett fram í alvöru. Nei, það gengur ekki ágætlega, hv. þm. Það gengur meira að segja svo illa að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar með fjmrh. Friðrik Sophusson í fararbroddi ríkisfjármálanna, fararbroddi er kannski of mikið sagt en ábyrgan fyrir ríkisfjármálum, verður með meiri halla á sínum fyrstu tveimur heilu árum, 1992 og 1993, en voru á síðustu tveimur árum ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar þegar ég bar ábyrgð á ríkisfjármálunum þó ég reikni allan hallann 1991, eins og Friðrik Sophusson skráði hann, yfir á mig sem er þó ekki sanngjarnt að gera. Ég skal útskýra það. Hallinn 1990 var í kringum 4,5 milljarða. Hallinn 1991, eins og Friðrik Sophusson skráði hann, var rúmir 12 milljarðar. Þá var hann búinn að færa ýmsar tölur sem ættu í reynd heima á árinu 1992 yfir á 1991 til þess að geta lagað aðeins stöðuna fyrir sér á árinu 1991. Í reynd var því hallinn kannski á sambærilegum grundvelli 1991 á bilinu 10 til 12 milljarðar. Nú skulum við taka þessa endanlegu reikningstölu sem hæstv. núv. fjmrh. Friðrik Sophusson gaf út fyrir 1991 og skulum jafnvel vera svo góð við núv. ríkisstjórn, þó að við höfum farið frá í lok apríl og enga ábyrgð borið á ríkisfjármálunum í átta mánuði, 1991, að reikna allan hallann 1991 yfir á okkur í tíð síðustu ríkisstjórnar og vera bara grand á því gagnvart þessari ríkisstjórn. Sanngjarnara væri þó að reikna a.m.k. 1 / 4 af þessari reikningstölu yfir á ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og Friðriks Sophussonar. Það væri sanngjarnara. En allt í lagi. Við skulum taka það allt yfir á okkur. Og ég ætla ekki að rifja upp orðin sem hæstv. ráðherrar Davíð Oddsson og Friðrik Sophusson höfðu um mig og stjórn mína á ríkisfjármálunum. Það var nú ekki par fínt. En hver er niðurstaðan hjá þeim sjálfum? Niðurstaðan hjá þeim sjálfum er að hallinn 1992 verður einhvers staðar 9--10 milljarðar. Það er ekki vitað alveg nákvæmlega enn en hann verður varla undir 9 milljörðum og getur orðið upp undir 10 milljarðar. Það er alveg ljóst að með velvild verður hallinn 1993 aldrei undir 8--9 milljörðum og gæti orðið mun meiri. Hann er nú þegar samkvæmt útgáfu ríkisstjórnarinnar sjálfrar orðinn tæpir 7 milljarðar. Að bæta 1 milljarði við gerir því ráð fyrir alveg feikilegum árangri í stjórn ríkisfjármála á þessu ári sem er nýhafið. Við skulum líka vera grand á því og reikna þetta eins hagstætt og hægt er. Og hver er þá niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að á árunum 1990 og 1991 er hallinn með því að reikna allt á besta veg fyrir núv. ríkisstjórn og allt á versta veg fyrir okkur, sem vorum í fyrri ríkisstjórn, 16--17 milljarðar. Hvað verður hann á fyrstu tveimur heilu árunum hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar? Hann verður aldrei undir 17--19 milljörðum 1992 og 1993, jafnvel mun meiri, jafnvel yfir 20 milljarðar á þessum fyrstu tveimur heilu árum, árunum sem átti að skila ríkissjóði hallalausum. Ef maður fer yfir í það sem er þó eðlilegra að reikna a.m.k. 1 / 4 af uppgefinni hallatölu ársins 1991 yfir á ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar, bæði vegna þess hvaða reikningsaðferð hann beitti og kannski er rétt að lofa þeim að bera einhverja ábyrgð á ári sem þeir stjórnuðu í átta mánuði þannig að fjórðungur af 12,5 milljörðum sé settur yfir á ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson er alveg ljóst að hallatalan hvað okkur snertir í tíð síðustu ríkisstjórnar er 11--13 milljarðar, en fram að árslokum 1993 hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar 20--22 milljarðar. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hvort hv. þm. Ingi Björn Albertsson hafi kallað fram í í háði því það er auðvitað miklu nær. Mennirnir sem stóðu hér og fóru með stóru orðin um mig og ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar geta núna látið sín eigin verk tala. Og þau eru þannig að það er ekki hægt að finna ríkisstjórn á Íslandi með jafnlélega útkomu á stjórn ríkisfjármála. Við skulum hins vegar vona að þetta lagist því að þetta er auðvitað á engan hátt gott og ég er ekki í sjálfu sér að hlakka yfir þessu. Þetta er auðvitað hrikaleg niðurstaða. En hún er enn hrikalegri fyrir það að þetta voru mennirnir sem sögðu þjóðinni: Við ætlum að eyða hallanum á fyrstu tveimur árunum sem við stjórnum. Voru það líka bara mistök að lýsa því yfir að eyða hallanum á fyrstu tveimur árunum? Látum vera ef þeir hefðu sagt það bara fyrir kosningar. Nei, takk, það var nú ekki aldeilis. Þeir sögðu það líka eftir að þeir voru teknir við, eftir að þeir voru sestir inn í fjmrn., sestir inn í forsrn. og áttu að hafa allar upplýsingar kerfisins við hendina þannig að þeir gætu dæmt. Þeir sögðu það líka eftir það. Er það bara þannig að þessi ríkisstjórn viti yfir höfuð ekkert hvað hún er að gera? Viti ekkert hvað hún er að gera varðandi virðisaukaskatt af vinnu? Viti ekkert hvað hún er að gera varðandi áhrifin á verðbólguna? Viti ekkert hvað hún er að gera varðandi hallann á ríkissjóði? Við vitum að hún vissi ekkert hvað hún var að gera þegar hún felldi gengið. Það liggur nú fyrir. 

Þú hefur ekki haldið blaðamannafund um málið.

Ég gæti það, hæstv. forsrh., vegna þess að ég aflaði mér einmitt í morgun nýrra upplýsinga í málinu. Hæstv. forsrh. Það er gott að við getum hlegið saman að þessum gengisfellingarmálum ríkisstjórnarinnar því þær tölur eru satt að segja orkan skemmtilegar. Ég verð að segja það um hæstv. forsrh., af því að ég er svona aðeins að hæla honum á kostnað alþýðuflokksráðherranna, að hann var ekki alveg eins glannalegur og hæstv. utanrrh. í yfirlýsingunum um ástæður gengisfellinganna á sínum tíma. En það breytir ekki þeirri staðreynd að hæstv. utanrrh. stóð í ganginum niðri á þeim stað þar sem ég hélt svo síðan blaðamannafundinn sem hæstv. forsrh. var að kalla fram í um, og hvað sagði hæstv. utanrrh.? Með leyfi virðulegs forseta: ,,Gengi pundsins hefur lækkað enn frekar. Gengi pesetans er fallið í annað sinn. Gengi eskúdóans er fallið`` --- og gott ef puttarnir gengu ekki alveg fyrir framan vélarnar um leið og þetta var talið upp, o.s.frv. Hvað hefur gerst, hæstv. forsrh.? Ég fékk upplýsingarnar í morgun. Þær eru mjög skemmtilegar. Hefur gengi pesetans lækkað frá því að það var áður en íslenska ríkisstjórnin felldi gengið? Nei. Það hefur ekki enn þá gerst, ekki á markaðnum. Það er að vísu rétt að viðmiðunarmörkunum var breytt á blaði. En hið raunverulega gengi gjaldmiðilsins eins og það er í kaupum og sölum á gjaldmiðlum, sem er auðvitað það sem máli skiptir, hefur ekki lækkað. Það hefur meira að segja hækkað, hæstv. forsrh. Það hefur hækkað. Pesetinn er um 1% sterkari í dag en hann var 20. nóv. sl., í lok vikunnar helgina áður en ríkisstjórnin felldi gengi íslensku krónunnar. Nú eru senn þrír mánuðir frá því að hæstv. utanrrh. fullyrti það hér á ganginum að gengi pesetans hefði fallið og þess vegna væri nauðsynlegt að fella gengi íslensku krónunnar. Pesetinn hefur ekki fallið enn þremur mánuðum síðar. Hann hefur þvert á móti hækkað. Tölurnar eru þær að 20. nóv. var gengi pesetans á móti íslensku krónunni 0,5202 og 14. jan. 0,5564 eða 7% breyting a móti 6% breytingu íslensku krónunnar þannig að það er 1% hækkun. Hvað um vin okkar eskúdóann, þann portúgalska sem líka hafði bara dúndrað samkvæmt yfirlýsingu hæstv. utanrrh., fallið, þriðji putti upp í sjónvarpsvélarnar? Hefur hann fallið? Ekki aldeilis. Hann er bara á nákvæmlega sama stað og hann var 20. nóv. Það er því þannig, hæstv. forsrh., að hvorki pesetinn né eskúdóinn hafa fallið enn. Það er von að hæstv. forsrh. klóri sér í hnakkanum. En þetta er nú bara svona. Það væri að vísu dálítið gaman að kalla á dr. Jóhannes Nordal, bankastjóra Seðlabankans, sem lýsti því yfir í sjónvarpi kvöldið eftir að ég upplýsti þetta á blaðamannafundinum niðri að ef þetta héldi svona áfram og gengi þeirra lækkaði ekki í raun yrði bara að hækka gengi íslensku krónunnar. Þess vegna væri tími til kominn að kalla dr. Jóhannes fyrir og spyrja: Hvenær kemur hækkunin? Það er nefnilega þannig að þessi ríkisstjórn virðist bara yfir höfuð ekkert vita hvað hún er að gera. Hún heldur að pesetinn hafi fallið. Hann hefur bara hækkað. Hún heldur að eskúdóinn hafi fallið. Hann hefur bara staðið í stað. Hún heldur að það hafi engin áhrif á lánskjaravísitöluna að breyta endurgreiðslum á virðisaukaskatti. Hún heldur að það hafi engin áhrif á 3% verðbólguspá yfir allt árið að verðbólgan í janúarmánuði einum er 1,2%. Og hún heldur að hún nái niður halla ríkissjóðs á tveimur árum þegar hún slær met allra ríkisstjórna í meiri halla á sínum fyrstu tveimur árum en nokkur önnur ríkisstjórn. Þess vegna er það virðingarvert hjá hæstv. forsrh. að byrja að leiðrétta mistökin, en þetta frv. sem hér er til umræðu er náttúrlega bara byrjunin. Skynsamlegast væri náttúrlega að hækka aðeins krónuna svona síðdegis í tilefni þess að við getum senn haldið upp á þriggja mánaða afmæli þess að eskúdóinn og pesetinn hafi bara verið óbreyttir og meira að segja pesetinn hefur hækkað. Virðulegi forseti. Ég veit satt að segja ekki hvað ég á að vera að ergja hæstv. forsrh. með því að fara yfir þetta svona lið fyrir lið. Atvinnuleysið? Eigum við aðeins að tala um atvinnuleysið? Hvað sagði hæstv. forsrh. þegar hann tilkynnti efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar í nóvember? Jú, þær áttu að draga úr atvinnuleysi. Hafa þær gert það, hæstv. forsrh.? Nei, því miður. Því miður er það þannig . . .

Atvinnuleysið mun fara vaxandi næstu mánuði, síðan lækka.

Hæstv. forsrh. kallar fram í að atvinnuleysið mundi fara vaxandi næstu mánuði og síðan lækka. Gott og vel, það má vel vera að hann hafi sagt það. Hins vegar er það staðreynd, hæstv. forsrh., að ýmsar af þeim aðgerðum til þess að skapa atvinnu og voru í tilkynningu ríkisstjórnarinnar í nóvember voru síðan dregnar til baka í endanlegri afgreiðslu fjárlaga á Alþingi. En í viðtali við Eirík Hilmarsson hjá kjararannsóknarnefnd, sem birt er í Vikublaðinu í dag, kemur fram, með leyfi virðulegs forseta: ,,Varlega áætlað stefnir allt í að atvinnuleysið fari yfir 5 af hundraði í janúar, jafnvel upp í 5,5 af 100. Gangi það eftir munu aldrei fleiri Íslendingar hafa gengið um án atvinnu. En hafa ber í huga að þessar tölur ná aðeins yfir þá sem hafa skráð sig atvinnulausa.`` Með öðrum orðum, virðulegi forseti, þessi starfsmaður kjararannsóknarnefndar greinir frá því í Vikublaðinu í dag að allt stefni í það, þó varlega sé áætlað segir starfsmaðurinn, að atvinnuleysið í janúarmánuði nái Íslandsmeti. Aldrei fyrr í sögu lýðveldisins hafi fleiri verið atvinnulausir. Því er bætt við að ef tekið er tillit til þess að atvinnuleysisskráningin sjálf mælir aðeins um 50% af þeim sem eru atvinnulausir megi áætla varlega að nú í janúarmánuði séu 8% vinnufærra Íslendinga atvinnulausir, hæstv. forsrh. Jafnvel þótt hæstv. forsrh. hafi sagt það hér í nóvembermánuði að atvinnuleysið mundi fara vaxandi á næstu mánuðum, gott og vel, við skulum hafa það þannig ef hann hefur sagt það. Ég trúi því ekki að hæstv. forsrh. hafi þá verið með töluna 8% raunatvinnuleysi í huga. Ég held að enginn okkar í þessum sal hefði trúað því í nóvembermánuði að menn væru að tala um 8% raunatvinnuleysi, 5,5% skráð atvinnuleysi í janúarmánuði. Þetta eru auðvitað slík hrikaleg tíðindi, hæstv. forsrh., að þau knýja á um það að hæstv. ríkisstjórn endurskoði margt fleira en bara þennan virðisaukaskatt af vinnu á byggingarstað. Ef hæstv. forsrh. trúir því virkilega að þessar miklu tölur muni á næstu mánuðum hér á eftir fara lækkandi --- lækkandi niður í hvað? 2%? 3%? 1--2%? Það væri fróðlegt að heyra það hjá hæstv. forsrh. hvaða tölur hann er þá með í huga því að íslenskt þjóðfélag þolir ekki marga mánuði með svona tölum. Okkar litla samofna þjóðfélag þolir ekki marga mánuði af um 8--9% raunatvinnuleysi. Ég verð að segja það, virðulegi forsrh., að sé ég sé ekki hvað á að koma til af hálfu ríkisstjórnarinnar vegna þeirra aðgerða, sem hún hefur ákveðið, sem á að breyta þessu. Vel má vera að það sé vegna þess að ég hafi ekki skoðað það nægilega vel og ég væri þá þakklátur fyrir það að mér væri bent á það. En ef ég fer yfir ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í skattamálum, ríkisfjármálum, fjárlögum og nú í lánsfjárlögum sem hér eru til umræðu þá sé ég ekki hvað það er sem á næstu mánuðum eigi að breyta þessum tölum. Við getum t.d. nefnt Suðurnesin. Hæstv. forsrh. vék líka að því hér í gær. Ég held að við flestir sem sátum hér í salnum í nóvembermánuði höfum skilið orð hæstv. forsrh. og þau voru sögð, með leyfi virðulegs forseta: ,,Varið skal 500 millj. kr. til aðgerða í atvinnumálum á Suðurnesjum í samstarfi sveitarfélaga, Íslenskra aðalverktaka og annarra fyrirtækja`` á þann veg að ríkið ætlar sér a.m.k. einhvern hlut í þessum 500 millj. Það get ég sagt hæstv. forsrh. að þegar við þingmenn kjördæmisins sátum fund allra sveitarstjórnarmanna á Suðurnesjum í desembermánuði talaði hæstv. menntmrh., 1. þm. kjördæmisins, forustumaður Sjálfstfl. í Reykn., á þann veg að meira að segja sumir sveitarstjórnarmannanna í salnum skildu það þannig að allar þessar 500 millj. ættu að koma frá ríkinu. Þannig talaði hæstv. menntmrh. Svo að sagan sé nú sögð eins og hún gerðist þá gekk hv. þm. Karl Steinar Guðnason síðan til hans og hvíslaði einhverju í eyru hans. Ég veit kannski ekki nákvæmlega hvað það var. En það var þó athyglisvert að síðar á fundinum fór hæstv. menntmrh. eitthvað að draga í land. Þó skildi hann við málið þannig á þeim fundi að sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum og við hinir þingmennirnir töldum það liggja alveg skýrt fyrir að a.m.k. eitthvað verulegt af þessum 500 millj. mundi koma í gegnum fjárlögin en það gerðist ekki, það kom ekki króna í gegnum fjárlögin. Nú blasir það þannig við að ríkissjóður ætlar ekki að leggja eina einustu krónu í þessar 500 millj. Það hefur verið tilkynnt að Íslenskir aðalverktakar ætli með skilyrðum að leggja fram 300 millj. og skilyrðin eru að þeir fái í fyrsta lagi að ráðstafa peningunum að einhverju leyti þannig að hugmynd Suðurnesjamanna sjálfra um atvinnusjóð er hafnað. Ég hugsa að það hefði líka komið mönnum á óvart í nóvembermánuði ef það hefði blasað við að Íslenskir aðalverktakar mundu setja það að skilyrði fyrir peningum sínum að tillögum Suðurnesjamanna sjálfra um atvinnusjóð fyrir svæðið yrði hafnað. Samkvæmt þessu eiga 200 millj. að koma frá fyrirtækjum og sveitarfélögum á svæðinu. Ég vil bara spyrja hæstv. forsrh.: Hvaða fyrirtæki eru svo vel stæð á Suðurnesjum að þau geti skaffað stóran hluta af þessum 200 millj.? Ég veit að vísu að Hitaveita Suðurnesja er sæmilega stæð. Þó draga forsvarsmenn þess fyrirtækis það nú í efa að þar sé allt með þeim hætti sem sumir hafa álitið. Hvaðan eiga þá þessar 200 millj. að koma? Það væri mjög fróðlegt að það væri upplýst hér. Þetta gengur auðvitað ekki að núna eru um það bil þrír mánuðir, hæstv. forsrh., síðan þessi atburðarás varðandi Suðurnesin var sett í gang og ekkert hefur gerst í reynd á þeim þremur mánuðum. Það er ekki frambærilegt að segja að hlutirnir taki langan tíma. Ríkisstjórn sem getur á einum morgni ákveðið að hætta við þessa endurgreiðslu á virðisaukaskatti á byggingarstað og ríkisstjórn sem getur á heilli helgi gengið frá stórum aðgerðapakka í efnahagsmálum getur auðvitað ekki borið það fram að það taki hana þrjá mánuði að ráða fram úr smávegis máli varðandi Suðurnesin. Það gengur auðvitað ekki upp. Suðurnesjamenn eru því nú um miðjan janúarmánuð engu nær annað en það að Íslenskir aðalverktakar hafa sagt: Við erum tilbúnir að láta 300 millj. ef menn fallast á skilyrði okkar. Ekkert meir. Þess vegna er það að jafnvel varðandi svæðisbundnar aðgerðir, hæstv. forsrh., til að ráða bót á atvinnuástandinu sér maður ekki neitt ákveðið vera að gerast. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort ég á að taka tíma til að ræða skattahækkanirnar við hæstv. ráðherra. Ég vil hins vegar segja við hann að ég held að það sé skynsamlegra fyrir Sjálfstfl. að viðurkenna bara skattahækkanirnar og vera ekkert að þessu, vera ekkert að setja sig í þá fíflalegu aðstöðu að segja það að ef þú dregur úr barnabótunum og dregur úr persónuafslættinum í tekjuskattinu sé það ekki skattahækkun. Er það þá engin skattahækkun ef persónuafslátturinn er alveg afnuminn í tekjuskattinum? Prósentan óbreytt en persónuafslátturinn gersamlega afnuminn, er það engin skattahækkun? Auðvitað er þetta skattahækkun. Er það engin skattahækkun ef barnabæturnar eru afnumdar í tekjuskattinum? Auðvitað er það skattahækkun. Mönnum er ekki bjóðandi sjálfsvirðingar þeirra vegna að reyna að halda úti svona málflutningi. Menn geta auðvitað haft ýmislegt að athuga við þennan útreikning Stöðvar 2 þegar þeir settu lóðin á vogarskálarnar og voru að reyna að dæma það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera. En það er bara þannig, hæstv. forsrh., að þeir á Stöð 2 slepptu kannski alveg eins miklu af skattahækkunum ríkisstjórnarinnar eins og því sem hæstv. forsrh. var að reyna að segja hér í gær að þeir hefðu ekki tekið með þannig að ef ég ætti að gera athugasemd við útreikning þeirra á Stöð 2 þá var það hvað þeir slepptu miklu. Ég fékk hér í hendur í fyrra --- ég hef nú ekkert sagt frá því enn þá og sýnir það vissa umhyggju mína gagnvart ríkisstjórninni --- en ég fékk hér í byrjun nóvember, lok októbermánaðar, skrá sem ég bað um frá fjmrn. varðandi allar tekjubreytingar ríkisins frá árinu 1992, bæði varðandi beinar skattbreytingar til skattahækkana og eins varðandi þjónustugjöld og aðrar sértekjur sem tvímælalaust eru þá auknar álögur á íbúana hvort sem menn vilja telja það til hreinna skatta eða ekki. Þetta er mjög mikill listi, hæstv. forsrh. Þetta er 21 atriði, hæstv. forsrh., sem eru skattahækkanir og hækkanir á þjónustugjöldum samkvæmt dómi fjmrn. á árinu 1992, fyrsta heila ári ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Bara skattahækkanirnar einar eru níu talsins. Þær nema 1.480 millj. kr. og hækkanirnar á þjónustugjöldunum og öðrum sértekjum 1.624 millj. kr. eða samtals um 3 milljörðum, bara á árinu 1992 og er ég þá ekki með inni neitt þessari skattaaukningarsúpu fyrir árið 1993 sem m.a. hækkar framfærsluvísitöluna um 1,2% vegna hækkana á opinberum þjónustugjöldum og vegna skatta á bílinn. Eða heldur hæstv. forsrh. að framfærsluvísitalan hefði ekki hækkað samkvæmt útreikningi Hagstofunnar, sem heyrir undir hæstv. forsrh., ef þetta væru ekki skattahækkanir? Auðvitað ekki. Hagstofan dæmir þetta skattahækkanir og þess vegna er Hagstofan búin að hækka framfærsluvísitöluna núna í janúarmánuði um 1,2%. Þar af eru um 0,44% vegna skattahækkana á opinberri þjónustu og 0,4% vegna skattahækkana varðandi bílinn svo það er auðvitað alveg ljóst að allir dæma þetta skattahækkanir, hæstv. forsrh. Fjmrn. dæmir þetta skattahækkanir. Hagstofan dæmir þetta skattahækkanir og hvers vegna í ósköpunum ætla formaður og varaformaður Sjálfstfl. að vera einu Pallarnir í heiminum sem segja að þetta sé ekki skattahækkanir? Auðvitað væri fróðlegt að fá svona plögg líka fyrir 1993 frá fjmrn. því að fjmrn. veit að það sem embættisstofnun getur ekki tekið þátt í einhverju pólitísku plati. Auðvitað verður að reiða fram sannleikann og ég get farið yfir þessi 21 atriði fyrir hæstv. forsrh. ef hann vill. En við skulum geyma okkur það til betri tíma. En niðurstaðan er hins vegar bara á árinu 1992 um þriggja milljarða hækkanir á skatttekjum ríkisins í einu eða öðru formi. Virðulegi forseti. Þannig er það því miður þegar á allt þetta er horft hvort sem það er verðbólgumatið, virðisaukaskatturinn, hallinn á fjárlögunum, gengisákvörðunin, skattbreytingarnar, matið á atvinnuleysinu, það stenst bara ekkert frá einum mánuði til annars sem ríkisstjórnin er að segja. Þá vaknar sú spurning: Eru þeir vísvitandi að blekkja eða vita þeir ekki hvað þeir eru að gera? Kannski er skárra að þeir séu vísvitandi að blekkja því að hitt er auðvitað öllu alvarlegra ef það er virkilega þannig eins og hæstv. forsrh. hefur verið að segja varðandi virðisaukaskattinn að þeir hafi bara ekki vitað hvað þeir voru að gera. Ég segi það aftur hér, virðulegi forsrh., það er út í hött að forustumenn Alþfl., hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh., hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera. Það er a.m.k. alveg klárt. Því miður er það þannig að niðurstaðan af þessu öllu er sú að um leið og þetta frv. er afgreitt, er aðeins hafið það verk að leiðrétta þau mistök sem ríkisstjórninni hafa orðið á á síðustu vikum og mánuðum. Við erum út af fyrir sig alveg tilbúin til samvinnu um það eins og fram kemur í þessum nefndastörfum. Hins vegar er nauðsynlegt að láta það koma fram að það er því miður fjölmargt annað sem skynsamlegt hefði verið hjá hæstv. ríkisstjórn að reyna að leiðrétta um leið og hún hóf þetta verk því að niðurstaðan af þessu öllu saman er sú að samstaðan á milli launafólksins og ríkisvaldsins um góða, friðsamlega sambúð sem tryggði stöðugleikann og lága verðbólgu stefnir nú í stríð. Ef það er eitthvað sem ætti að vera forsrh. Íslands viðvörunarmerki þá er það salur fullur af Dagsbrúnarmönnum, 1.000 manns, sem rís upp af einbeitni sinni vegna þess að honum nægir ekki að greiða atkvæði með hefðbundnum hætti heldur eru svo ákafir og haldnir slíkri réttlátri reiði að þeir verða að rísa úr sætum sínum til þess að greiða atkvæði með baráttu Dagsbrúnar gegn stjórnarstefnunni á næstu vikum. Við skulum vona að ríkisstjórnin hafi vit og manndóm til þess að draga nægilega margar af fyrri ákvörðunum til baka nægilega fljótt til að komið verði í veg fyrir það styrjaldarástand sem því miður stefnir í á íslenskum vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að hann vildi kannski ekki ergja mig mjög með yfirferð sinni. Ég vil aðeins segja að hann getur alveg óhræddur um það haldið áfram ræðu hér því að mér fannst ræðan heldur vera til skemmtunar og þakkarefni gagnvart honum að hann skuli í morgunsárið geta flutt þó svona huggulega ræðu þó að auðvitað hafi verið heilmikið af gagnrýni í henni í garð ríkisstjórnarinnar. Aðeins út af þessu síðasta sem hv. þm. sagði um fundahöld og hvað þéttsetinn salur af fólki getur boðað. Ég man ekki betur en í fjármálaráðherratíð hv. þm. hafi það iðulega gerst að boðað og blásið hafi verið til funda vegna ákvarðana hans og meira að segja kom hæstv. þáv. ráðherra á slíka fundi, inn í slíka sali og ég man ekki betur en að á einum slíkum fundi hafi nánast verið gert hróp að ráðherranum og það af hópum sem nú er oft vitnað til sem marktæks hóps. Ég man ekki betur en að á fundi með kennurum þegar hv. þm., þáv. hæstv. fjmrh., hafi vitnað í láglaunafólkið og stöðu þess hafi verið mikill hlátur og hróp gert að ráðherranum. Sjálfsagt hefur hann tekið það afskaplega alvarlega. Ég minnist þess þó ekki að hann hafi gert það. Ég hef ekki enn þá lent í slíku. Sjálfsagt gæti ég átt eftir að lenda í slíku. En menn mega ekki taka of mikið mark á slíkum atburðum þó að ég sé ekki að gera lítið úr þeim. Ég geri alls ekki lítið úr öflugum fundum hjá verkalýðshreyfingunni. En þetta er rétt að hafa í huga. Varðandi skattamálin, þá fannst mér hv. þm., einmitt sem fyrrv. hæstv. fjmrh., ekki geta sagt sem svo að það væri sönnun og sannindamerki þess að um skatta væri að ræða í hverju tilviki ef viðkomandi þættir hefðu áhrif á framfærsluvísitöluna. Hv. þm. með alla sína þekkingu getur ekki tekið þannig til orða. Hann telur þá auðvitað að niðurgreiðslur á kjöti í hvers konar mæli hvenær sem er séu skattahækkanir og skattalækkanir. Það er ekki svo í vitund þjóðarinnar. Vegna þess að hv. þm. og margir aðrir þingmenn hafa vitnað til þess vilja Sjálfstfl. fyrr og síðar og þá ekki síst fyrir síðustu kosningar eins og reyndar aðrar kosningar að reyna að stöðva skattahækkanir og síðan hafa menn reynt að gera þær yfirlýsingar tortryggilegar í ljósi aðgerða síðustu tæplega tveggja ára. Vegna þjónustugjalda sem hv. þm. nefndi væri rétt að taka það fram af sanngirnisástæðum að Sjálfstfl. sagði fyrir síðustu kosningar og á landsfundi sínum að það ætti og bæri að taka upp þjónustugjöld og fyrir því voru færð margvísleg rök og það hafa menn gert. Vegna þess að þingmaðurinn ræddi um atvinnuleysið, sem við öll í þessum sal teljum auðvitað vera mikið böl og viljum öll vinna gegn af festu og einurð, þá hafði ég á tilfinningunni að hann hefði dregið það í efa sem ég kallaði fram í að ég hefði sagt þegar efnahagsaðgerðirnar voru kynntar að atvinnuleysi mundi vaxa á næstu mánuðum. Ég er svo lánssamur að hv. 9. þm. Reykv. er genginn í salinn vegna þess að hann vísaði í þessi orð og sagði: Um leið og hæstv. forsrh. kynnir svokallaðar efnahagsaðgerðir --- þetta er ekki orðrétt eftir þingmanninum --- þá tilkynnir hann sjálfur að atvinnuleysi muni fara vaxandi og hafði á þessu orð. Það er vegna þess að ég sagði þegar ég kynnti þetta að atvinnuleysi mundi fara vaxandi á næstu mánuðum en síðan lækka væntanlega aftur á nýjan leik. Varðandi Suðurnesjaþáttinn í tilefni af frammíkalli hv. þm. í gær þá ræddi ég við menntmrh. og spurðist fyrir um það hvort hann hefði talað óvarlega á fundinum. Hann sagði svo ekki vera. Hann hafði orðað það svo að ríkisstjórnin væri ekki að ávísa fyrir sveitarfélögin peningum þeirra, enda kom þessi hugmynd um 300 millj. og 200 millj. fram á samráðsfundum við aðila á Suðurnesjum. Þess vegna getur það ekki komið þeim aðilum neitt á óvart hver niðurstaðan var. Ef það er skoðað sem hv. þm. las eftir mér um með hvaða hætti skyldi varið fjármunum og í samráði við hverja og í tengslum við hverja þá þarf ekki að misskilja þau orð. Ég veit ekki betur en að hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, hafi jafnframt tekið þetta fram þegar fjárlögin voru til afgreiðslu þannig að ekki þarf að fletta þeim atriðum upp með undrun. Hv. þm. nefndi það að stjórnarmeirihlutinn væri búinn að breyta frv. um lánsfjárlög í skattafrv. Ég nefndi það í gær að það væri út af fyrir sig tæknilega umdeilanlegt og þakkaði fyrir að menn tækju það ekki illa að það væri gert með þessum hætti. Ég var ekki í sjálfu sér að mæla því bót en ég hygg að það geti gengið út af fyrir sig. Ég er sammála hv. þm. að það er lagatæknilega séð á ystu nöf. En það var sérstaklega farið yfir það í gær.

Það er vondur siður.

Sjálfsagt vondur siður, eins og hv. þm. segir. Hv. 8. þm. Reykn. varði töluverðum hluta af máli sínu til að fjalla um þau ummæli sem ég hafði um verðbólgu og á hvaða stigi hún gæti verið. Hv. 7. þm. Reykn. sagði í gær, ef ég skildi það rétt, að aðgengileg eða hagstæð verðbólga væri 2--3%, það væri miklu betra en lægri verðbólga. Ég hef líka tekið eftir því að fleiri en hv. þm. Steingrímur Hermannsson hafa þessa skoðun. Ég hef séð þetta í virtum blöðum erlendis að menn hafa þessa skoðun og ég sá nýlega í ágætri grein eftir Gísla Jónsson, fyrrv. menntaskólakennara á Akureyri, að hann hafði áhyggjur af því að þessi mikla barátta við verðbólguna kynni að ganga of langt og leiða til stöðnunar og jafnvel atvinnuleysis. Það segir heilmikla hluti um umræðuna á Íslandi að þetta skuli vera svo að áhyggjur manna skuli snúast núna að allt of lágri verðbólgu en ekki að óðaverðbólgu eins og staðið hafði í áratugi. En hvernig gat ég þá sagt það sem ég nefndi, þ.e. að ég yrði ekki undrandi þó að verðbólgan yrði í kringum 3%? Ég held ég hafi ekki fullyrt meira en það í ræðu minni í gær. Þjóðhagsstofnun spáði eftir að aðgerðir ríkisstjórnar voru kynntar að verðbólga yrði í kringum 4%. Það var mjög óvenjulegt að það kom gagnrýni á spá Þjóðhagsstofnunar. Það er ekki óvenjulegt að gagnrýni komi á spá Þjóðhagsstofnunar en það var óvenjulegt í hvaða formi gagnrýnin kom á spá Þjóðhagsstofnunar því að bæði sérfræðingar Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins töldu verðbólguspá Þjóðhagsstofnunar of háa. Oftast nær hefur þessu verið öfugt farið. Menn hafa talið að Þjóðhagsstofnun væri of varkár í sínum spám, bæði hvað varðar halla á ríkissjóði og verðbólgu. Menn hafa gefið sér þá skýringu að Þjóðhagsstofnun færi svo varlega vegna þess að væri spáin ein og sér glannafengin gæti hún ýtt undir það að þættir færu aflaga í efnahagsmálum, þess vegna færi hún svo varlega. Ég skal ekki fullyrða að það sé svo. En þetta hafa menn haft að orði í gegnum tíðina. En þarna var Þjóðhagsstofnun gagnrýnd fyrir það að vera með of háa verðbólguspá og reyndar hefur Þjóðhagsstofnun aðeins dregið í land hvað þetta varðar. Þó að fyrstu áhrif af lækkun á endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað á framfærsluvísitöluna væru mjög lág að mati embættismanna þá hygg ég að mönnum beri saman um að vegna keðjuverkandi áhrifa miðað við heilt ár væri það meira en að fyrstu spár gáfu til kynna. Ef það er rétt hjá Vinnuveitendasambandinu og Alþýðusambandinu að meðan þessir þættir voru inni væri verðbólgan rétt um 3,5% og að þessi ákvörðun hafi töluvert verðbólguhvetjandi áhrif á alla vísitölu --- líka á framfærsluvísitöluna þó að áhrifin á hana séu minnst --- þá er kannski ekkert óvarlegt að segja sem svo ef ekkert annað óvænt gerist --- við verðum að slá þann varnnagla --- að verðbólgan verði nálægt 3% eftir breytinguna. Það eru ýmsir þættir sem eiga eftir að koma inn í myndina. Menn hafa sagt sem svo að það sem ég hef sagt sé ekki alveg trúverðugt eða sýni mikla vanþekkingu mína og skort á yfirsýn í efnahagsmálum að það hafi komið mér á óvart að efnahagsáhrifin af þessari einu aðgerð yrðu svona mikil. Sumir hafa sagt og ég sá það í blaðagrein í dag að með þessum hætti væri verið að gera ákveðna embættismenn tortryggilega. Það hefur ekki verið vilji minn og ég hef hvergi reynt að koma ábyrgð af þeirri ákvörðun yfir á embættismenn eða ráðgjafa heldur jafnan sagt --- ég veit ekki hvort það hefur alltaf verið birt í sjónvarpi það sem maður hefur sagt, þetta allt klippt sundur og saman --- að ábyrgðin væri auðvitað ríkisstjórnarinnar og engra annarra. En áhrifin voru þó meiri en ég gerði ráð fyrir vegna þess að það var rætt um það í byrjun að þetta gæti haft töluvert mikil áhrif á byggingarvísitöluna eða allt að 2,5%. Síðan tala menn um 3,2%. Ég gerði ekki ráð fyrir því að bankarnir tækju svo mikið mið af þessari gerviverðbólgu sem ég vil kalla svo eins og þarna var um að ræða. Ég gerði líka ráð fyrir því að þessi breyting muni ekki koma inn í einu stökki því að þetta mundi mælast á lengri tíma. Ein af ástæðum þess að það getur ekki gerst er sú að þegar þessari fullu endurgreiðslu var komið á með þeim hætti sem hv. þm. nefndi algerlega réttilega þá var sett í lög í tilefni þessarar ákvörðunar að þetta skyldi mælast þegar í stað. Hagstofunni voru gefin lagafyrirmæli um áramótin 1988--1989 að mæla þetta allt þegar í stað og þegar gengið er til baka súpa menn seyðið af því ef svo má að orði komast. Þá eru menn einnig að mæla þetta í einu stökki þótt kannski væri eðlilegra að mæla þetta á lengri tíma. Það er gallinn við þessa aðferð og gerðina 1988--1989 að þá voru gefin bein lagafyrirmæli um að svona skyldi þetta mæla. Þetta verða menn að hafa í huga. Hv. þm. dró fram viðtal við framkvæmdastjóra Íslandsbanka. Ég hygg að það hafi verið titillinn sem hann notaði. Ég vek athygli á að það hefði mátt draga fram aðrar úrklippur þegar spurt er hvort ég trúi því virkilega að þetta hafi áhrif á vextina. Hér er rætt við þrjá bankastjóra í sama vetfanginu og allir telja þeir að þessi aðgerð muni hafa áhrif á vextina til lækkunar. Hv. þm. þarf því ekki að vera undrandi á því að ég skuli telja að þetta muni hafa áhrif á vextina. Ég tók líka eftir því að hv. þm. vitnaði í þennan ágæta framkvæmdastjóra Íslandsbanka sem sagði að honum hefði verið kunnugt um að það hefði staðið til hjá stjórnvöldum að taka þetta til endurskoðunar. Þetta fannst mér athyglisvert. Sérfræðingar Seðlabankans munu hafa sagt við bankana að þeir teldu nauðsynlegt að breyta vísitöluútreikningnum því að hann væri rangur, fikta við vísitöluna, breyta henni af því að þetta væri svo bersýnilegt ósamræmi sem þarna kæmi fram, áhrif þessara breytinga væru svo úr öllu lagi eins og reyndar er rætt um í Morgunblaðinu í dag bæði í fréttum og í leiðara, svo fjarri öllu lagi. Ég taldi það ekki. Þetta barst inn á mitt orð eftir að sérfræðingar Seðlabankans hefðu orðað slíka hluti við viðskiptabankann. Ég taldi ekki eðlilegt í tilefni slíkrar ákvörðunar þegar menn horfðu framan í þann veruleika að fara að hringla með vísitöluna. Ég tel nauðsynlegt --- ég heyrði það í gær að menn eru almennt sammála því --- bæði af þessu tilefni og öðrum að menn hugi að vísitölugrundvellinum sem heild og skildi ekki hv. þm. öðruvísi en svo að hann gerði ekki athugasemdir við þau sjónarmið. Ég tel því að við höfum fulla ástæðu til þess miðað við það sem hér er sagt og miðað við þann veruleika sem við búum við að þessi ákvörðun leiði til lækkunar vaxta. Ég sagði líka í gær að bankarnir, sem skýldu sér á bak við aðgerðir ríkisstjórnar, væru í leiðinni að auka vaxtamun sinn. Ég er ekki að draga úr því að þær aðgerðir bera nokkra ábyrgð á því að tilefni var til vaxtahækkana. Það blasir við. Ég er ekki heldur að segja að það kunni ekki að vera nauðsynlegt vegna stöðu bankanna en ég ítreka það að þá eiga bankarnir að segja það. Þegar viðskiptavinir bankanna, stjórnvöld og aðrir horfa á það að verðbólguspár hafa miklu, meiri áhrif á útlánsvexti en innlánsvexti og þegar menn horfa á töflurnar og greinargerðirnar og sjá að vaxtamunurinn er aukinn þá eiga menn að segja það í leiðinni. Sumt er vegna efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar en svo er hitt að við þurfum að auka vaxtamuninn til þess að bankarnir standi ekki eins illa og þeir nú standa. Ég tel nauðsynlegt að þetta sé gert og það sé ærlegra af bankanna hálfu að gera þetta með þessum hætti. Hv. þm. fór yfir ríkissjóðshallann í dæmum. Ég skal viðurkenna að ég er ekki með plögg til þess að fara í leiki við hann um það mál, enda finnst mér betur fara á því að raunverulegur fjmrh. en ekki sá starfandi sé í þeim leik. Ég hef tekið eftir því að þeir hafa glímt um þessi atriði í salnum áður og hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson er miklu betur til þess fallinn og hefur meiri þekkingu á því en ég að fara í allan þann leik. Vegna þess að hv. þm. nefndi að hlutir hefðu verið færðir til yfir árið 1991 sem heldur hefðu átt að vera á árinu 1992 þá vil ég aðeins minna á að aldrei hefur nokkur fjmrh. svo að ég viti til verið jafnfrægur fyrir mokstur í slíkum efnum eins og hæstv. þáv. fjmrh., hv. núv. 8. þm. Reykn., var árin 1988 og 1987 þegar hann mokaði öllu yfir á fyrirrennara sinn, hæstv. núv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson. Það var gríðarlegur mokstur á örfáum mánuðum. Reyndar var það svo ef ég man rétt að hallinn sem í september var ítrekað spáð á þinginu 600--700 millj., var kominn í 8 milljarða á um þremur mánuðum. Ekki er ég að fullyrða að allt það hafi verið mokstri hv. þm. að kenna, ekki nákvæmum áætlunum. En hv. þm. mokaði hraustlega yfir á árið 1987. Það má segja það að hann hafi viljað hafa hreint borð fyrir það.  Ef menn skoða árangur ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis í að draga úr útgjöldum þá er sá árangur mjög mikill. Á hinn bóginn skilar það sér ekki eins í hallatölum vegna þess að tekjusamdráttur ríkisins hefur orðið það mikill á tímabilinu. Ef menn vilja --- sem ég er ekki að segja að menn geri mjög oft á þinginu --- skoða þessi mál af a.m.k. sæmilegri sanngirni þá verða menn að hafa í huga að tekjusamdráttur ríkisins hefur orðið gríðarlegur á þessu tímabili. Menn eru svona missanngjarnir. Þá er það gengið. Ég hef verið að velta fyrir mér lengi af hverju í ósköpunum hv. 8. þm. Reykn. vildi endilega halda þennan blaðamannafund fyrir framan kvennasnyrtinguna hérna niðri og ég hef aldrei skilið það og hef mikið verið að pæla í því hvað hafi ráðið því að þingmaðurinn vildi endilega --- að því er mér var sagt af blaðamönnum --- stilla öllum míkrófónum upp fyrir framan kvennasnyrtinguna niðri í anddyrinu en ég hef ekki áttað mig á því fyrr en núna að þetta væri eitthvert sálfræðilegt stríð við hæstv. utanrrh. Ég er afskaplega feginn að þessi mikla gáta sé leyst því að það hefur verið mikið vandamál í mínum huga hvaða djúpsálarfræði væri á bak við það að halda sérstakan blaðamannafund fyrir framan kvennasnyrtinguna hérna niðri.  En ég minni hv. þm. á það vegna þess að hann var að tala um að raungengi pesetans hafi ekki lækkað og breytingin á markaðsviðmiðunargenginu sé bara eitthvert pappírsmál, þingmaðurinn sagði á þessum fræga blaðamannafundi, tveimur reyndar, að norska krónan styrktist dag frá degi og hún féll síðan einum tveim dögum síðar. Ég vek líka athygli á því að hv. þm. hefur sjálfsagt tekið eftir því að norski seðlabankastjórinn vitnaði til þess í forsendum norsku ákvörðunarinnar að markaðsviðmiðunargengi pesetans hefur verið breytt. Það var sérstaklega nefnt í Noregi þótt auðvitað hefðu aðrir þættir eins og samkeppnisstaðan í Svíþjóð haft sín áhrif. Ég vek líka athygli á því að það hefur verið mikill þrýstingur á önnur gengi síðan, bæði írska pundið, franska frankann og jafnvel dönsku krónuna. Allar þessar hræringar hafa verið í gangi og kannski lokið. En það var athyglisvert að á þessum fræga blaðamannafundi sagði fyrrv. hæstv. fjmrh. að norska krónan hefði ekki fallið heldur styrktist hún dag frá degi. Það fréttist ekkert til Noregs og hún féll síðan um 6% daginn eftir. Að öðru leyti vil ég endurtaka að það er fjarri því að hv. þm. hafi verið að ergja mig hér áðan. Mér fannst ljómandi gaman að heyra ræðu hans og hún var á marga lund hin málefnalegasta og gott að menn geta átt slík skoðanaskipti í morgunsárið.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð til þess að víkja að þeim atriðum sem hæstv. forsrh. fór inn á og vil ég þakka honum fyrir það. Í fyrsta lagi var sá fundur sem hann nefndi að ég hefði farið á ekki fundur kennara í sjálfu sér heldur var það fundur sem BHMR hélt í Sóknarsalnum og og ef ég man rétt, þá hafði staðið mjög hart verkfall í einar 3--4 vikur sem hafði lokað framhaldsskólunum og fjölmörgum opinberum stofnunum um langa hríð. En það var að ýmsu leyti lærdómsríkur fundur þannig að hæstv. forsrh. mætti gjarnan hugleiða að fara á slíka fundi. En rétt skal vera rétt, hæstv. forsrh. Í öðru lagi varðandi hækkun á framfærsluvísitölunni og skattbreytingarnar þá gat ég einmitt þess, hæstv. forsrh., að samkvæmt útreikningum Hagstofunnar eru breytingar vegna niðurgreiðslna á kjöti ekki enn þá komnar inn í þessa tölu 1,2%. Það eru eingöngu eggin svo að ekki er hægt að nota það til varnar þegar menn eru að skoða nýlega hækkun framfærsluvísitölunnar. Hvað sem því svo annars líður þá er auðvitað alveg ljóst að tekjuskattur einstaklinga, svo að maður taki það eitt út af fyrir sig, hefur aldrei verið hærri en í tíð núv. ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn hefur slegið met allra ríkisstjórna varðandi tekjuskatt einstaklinga og það finnst mér mjög merkilegt bæði í ljósi yfirlýsinga Sjálfstfl. á undanförnum árum og áratugum og ekki síður í ljósi yfirlýsinga Alþfl. Alþfl. ætlaði sér beinlínis að afnema tekjuskatt einstaklinga og gekk til kosninga 1987 með það sem yfirlýsta stefnu. Þegar ég sat með honum í ríkisstjórn neitaði hann algjörlega að hækka tekjuskattinn nokkuð en fékkst þó til að breyta prósentunni örlítið, innan við 1% eftir mikla erfiðleika í tíð síðustu ríkisstjórnar. Nú er tekjuskattur einstaklinga nánast hækkaður á færibandi langt umfram það sem hefur verið áður. Í þriðja lagi varðandi atvinnuleysið þá fletti ég upp ræðu hæstv. forsrh. þegar hann kynnti efnahagsaðgerðirnar og það er nú þannig, hæstv. forsrh., að ekki kemur fram í ræðunni að atvinnuleysi eigi að fara vaxandi á næstu mánuðum.

Í hvaða umræðu sagði ég þetta?

Ég er nú ekki með það við höndina en í ræðunni sjálfri segir, með leyfi forseta: ,,Mjög erfitt er að ráða í þróun atvinnuleysis á næstu missirum í ljósi þeirra óvenjulegu aðstæðna sem nú eru í þjóðarbúskapnum. Sú styrking á stöðu atvinnulífsins sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar bætir atvinnuhorfur frá því sem annars hefði orðið, sérstaklega þegar líður á næsta ár og árinu 1994 þótt þær nái varla að stöðva aukningu atvinnuleysis á næstu mánuðum.`` Þetta er auðvitað miklu varkárara orðalag en hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Vera má að hann hafi orðað þetta öðruvísi í umræðunum en ég held að það sé nokkuð rétt lesið í þennan texta sem var í yfirlýsingunni sjálfri að menn bjuggust þá ekki við því að atvinnuleysið í janúar færi í 5,5% frá mælingu atvinnuleysisskráningarinnar og í 8% í raunverulegu atvinnuleysi. Í fjórða lagi varðandi yfirlýsingar menntmrh. þá veit ég auðvitað ekki hvað hæstv. menntmrh. sagði við forsrh. en þetta var hins vegar yfir 70 manna fundur sem við vorum á á Suðurnesjum, margir þingmenn kjödæmisins og nánast allir sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum og það fór ekkert á milli mála hvað hæstv. menntmrh. sagði þar. Það er staðreynd. Fjöldi manns getur borið vitni um það, m.a. margir sem eiga setu á landsfundi Sjálfstfl. Varðandi virðisaukaskattinn ætla ég ekkert að draga það í efa sem hæstv. forsrh. hefur sagt um það sem hefur komið honum á óvart. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan að það er ekki afsökun sem hæstv. viðskrh. og hæstv. utanrrh. geta notað. Það er alveg ljóst. Hæstv. viðskrh. Jóni Sigurðssyni átti að vera fullkomlega ljóst hvaða afleiðingar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar varðandi virðisaukaskatt á vinnu á byggingarstað og atkvæðagreiðslan um lögin á Alþingi mundi hafa í för með sér. Með hæstv. forsrh. í ríkisstjórninni sátu a.m.k. tveir ráðherrar sem áttu að vita það. Þess vegna vildi ég hafa hæstv. viðskrh. í umræðunni í dag. Í sjötta lagi mun það auðvitað koma í ljós, hæstv. forsrh., núna síðar í þessum mánuði hvort bankarnir lækka vextina og þá hve mikið. Þegar við komum aftur saman til fundar að loknu þinghléi vitum við dóminn í því máli þannig að við skulum bara bíða hans og sjá til. Í sjöunda lagi varðandi deilur mínar við hinn raunverulega fjmrh. þá get ég alveg fallist á að það er kannski ósanngjarnt að láta hæstv. forsrh. bera það allt saman hér þó að hann sé fjmrh. í nokkra stund. Hins vegar er skemmtilegt hjá hæstv. forsrh. og sýnir það að honum er ekki alls varnað eftir um eitt og hálft ár í forsrn. að hann getur sagt það á næsta landsfundi Sjálfstfl. að sá sé munurinn á honum og hæstv. fjmrh., Friðrik Sophussyni, að hæstv. forsrh. lækki yfirleitt skatta þegar hann sé fjmrh. en varaformaður Sjálfstfl. hækki hins vegar skatta og kem ég þessu áleiðis til hæstv. forsrh. að hann geti notfært sér þessa ,,replikku`` og hún mun standast. Hins vegar er ekki alveg rétt að rifja upp mokstur minn 1988 fyrir áramót þegar ég var fjmrh. yfir árið 1988 vegna þess að þar var aðallega um að ræða vanefndir á greiðslum vegna landbúnaðar. Þannig var með hæstv. utanrrh., þáv. fjmrh. 1987--1988, að hann átti í miklum tilfinningalegum erfiðleikum að láta mikla peninga ganga úr ríkissjóði til landbúnaðarins. Ég vona að ég þurfi ekki að útskýra það hér, menn þekkja það allir, þannig að það tóku nánast úr honum hjartað og nýrun hverjar 100 millj. sem fóru út úr ríkissjóðskassanum í landbúnaðarhítina og sukkið og mafíuna og ég veit ekki hvað það var sem hann kallaði það allt saman. Hann brá því á það ráð að borga bara ekki neitt til þess að halda sálarró sinni. Þegar ég kom í fjmrn. held ég að það hafi verið hátt yfir hálfan milljarð sem var þar sannanlega vangoldið bara samkvæmt fjárlögum og réttu uppgjöri til landbúnaðarins. Af því að ég hef ekki verið þjakaður af þessari sálarkreppu gagnvart landbúnaðinum gat ég alveg borgað þetta út. Þetta voru nú helstu upphæðirnar sem ég mokaði, svo að ég noti nú orðalag hæstv. ráðherra, fyrir áramótin 1988 út úr ríkiskassanum. Það var eiginlega hreinsun á tilfinningaerfiðleikum fyrrv. fjmrh. í ríkisfjármálum. Svo að ég haldi áfram þessari leikfléttu með hæstv. forsrh. tek ég eftir því að hann telur við hæfi að merkja innganginn í þingflokk Alþfl. sem kvennasnyrtinguna hér í Alþingishúsinu og það má alveg standa þannig. Það sýnir kannski hvernig hæstv. forsrh. er farinn að líta á Alþfl., þó með allri virðingu fyrir konum. Það er sérstaklega síðari hluti orðsins sem ég legg áherslu á í þessu sambandi því að ég valdi mér auðvitað anddyrið að þingflokksherbergi Alþfl. sem staðsetningu þessa blaðamannafundar en að þingflokksherbergi Alþfl. skuli í tvo mánuði vera búið að minna hæstv. forsrh. á kvennasnyrtingu finnst mér segja meira um sambúðina í ríkisstjórninni en um sálarlíf mitt. Fleira var það nú ekki sem ég ætlaði að segja hér, virðulegi forseti, og þakka fyrir að fá að koma með þessar athugasemdir en þakka hæstv. forsrh. fyrir framlag hans til umræðna. Það er auðvitað þannig að hvorugur okkar getur flúið dóm reynslunnar og hæstv. forsrh. verður að sjálfsögðu að hlíta honum þegar lengra líður á árið.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að leiðrétta þetta með fundinn. Mig minnti að það væru kennarar hjá BHMR, ég man það nú ekki en það er aukaatriði. Varðandi tekjuskatt einstaklinga sem hv. þm. nefndi, þá er náttúrlega nauðsynlegt að hafa það í huga og gleyma því ekki, að menn eru að lækka aðstöðugjöldin á móti þessum hækkunum. Menn verða að hafa jöfnuna alveg heila. Hv. þm. las upp úr hinum skrifaða texta að það var sagt að ekki mundi nást að stöðva aukningu atvinnuleysis þannig að það staðfestist að sú hugsun var þegar á borðum og þegar kynnt. Menn voru ekki að gefa til kynna að atvinnuleysi mundi þegar í stað minnka vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Þvert á móti var tekið fram eins og hv. þm. las að ekki mundi nást að stöðva atvinnuleysið og þetta ítrekaði ég síðar í umræðum og hef gert síðar, bæði ég innan þings og utan. Varðandi atvinnuleysið að öðru leyti tel ég nauðsynlegt að menn haldi sig við ákveðnar tölur. Ég veit að deilur eru um það með hvaða hætti þetta er mælt. Til að mynda hefur Hagstofan komið með vissar athuganir sem eru ekki jafnreglubundnar eins og aðrar. Það skakkar nokkru. Að vísu hreyfist það til eftir því um hvers konar atvinnuleysi er að ræða. En það er afskaplega áríðandi fyrir samhengið, af því að við eigum nú að stuðla að því öll sem hér erum og nógu er ástandið slæmt, að við eigum að tala um sambærilegar tölur. Ég hygg að menn haldi sig við þær spár sem miða við þá reynslu og þær aðferðir sem við höfum búið við. Það er ekki gert til þess að draga úr þeim háska eða vanda sem við erum í, aðeins í þágu umræðunnar er skynsamlegt að halda sig við þær aðferðir sem hafa hingað til verið notaðar í þessari viðmiðun.

Virðulegi forseti. Í umræðunni um skattamál hafa menn auðvitað oft rætt um skattamálin almennt og síðan skattbyrði einstaklinga. Það sem við höfum verið að ræða undanfarið er fyrst og fremst skattbyrði einstaklinganna. Það er alveg ljóst að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur hún stóraukist, sérstaklega tekjuskatturinn. Hæstv. forsrh. nefndi að aðstöðugjaldið væri lækkað á móti. Það léttir skattbyrði fyrirtækjanna, en það er því miður margt sem bendir til þess að fyrirtækin muni ekki lækka verð á vörum og þjónustu samsvarandi eða að hluta til þannig að einstaklingarnir munu áfram greiða óbreytt verð þótt aðstöðugjaldið lækki hjá fyrirtækjunum og fá því skattahækkunina alla á sig vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Engin verðlækkun mun koma á móti af því sem á horfir nú vegna lækkunar aðstöðugjaldsins.

Virðulegi forseti. Ég get verið hv. þm. sammála um það að ekki mun öll lækkun aðstöðugjaldsins sér beint til almennings en fyrr eða síðar mun drýgsti hlutinn skila sér beint til almennings. Við vitum að hugsunin var sú að styrkja stöðu fyrirtækjanna og sum fyrirtæki eru í þeirri stöðu að þessi lækkun mun ekki skila sér út til almennings, hvorki í þeim mæli að fyrirtækjunum verði gert kleift að greiða hærri laun vegna þess að staða þeirra hefur verið það veik né heldur þá öll lækkunin mun skila sér í lækkun á verði á þjónustu og vörum. En ég hygg þó að mjög víðtæk lækkun muni skila sér og við sjáum það reyndar þegar varðandi byggingarvísitöluna, sem mikið hefur verið rædd, að einmitt vegna lækkunar aðstöðugjalds hefur þegar verið tilkynnt að byggingarvísitalan muni lækka af þeim ástæðum næst þegar hún verður mæld.

Virðulegi forseti. Það líður væntanlega að lokum 2. umr. um lánsfjárlögin og ég mun ekki halda langa ræðu en ég vil drepa hér á nokkur atriði. Umræðan um vísitölurnar og áhrif þeirra á okkar þjóðarbúskap gerir það að verkum að alltaf kemur upp í huga minn kafli úr ágætri sögu eftir fyrrv. þm. Stefán Jónsson. Sú saga gerðist á stórri verstöð hér á landi og segir frá miklum máttarstólpa þar í atvinnulífinu og sparisjóðsstjóra. Eftir eina ferð til Reykjavíkur kom hann til baka og var mikið niðri fyrir, sagðist hafa verið að ræða við þá í bönkunum í Reykjavík og það væri svo komið þar að þeir væru búnir að fella niður vextina og taka upp prósentu í staðinn. Hann boðaði samstundis til fundar í sparisjóðnum sem stjórnarformaður þar og bar upp þá tillögu að nú færu menn eins að og legðu niður vextina og tækju upp prósentu. Hringlandaháttur í kringum þessa hluti minnir stöðugt meira á þetta þó að ég ætli ekki að leggja það til sem mér hefur stundum komið til hugar að kannski væri eina varanlega lausnin í þessu að banna prósentureikning. En ekki meira um það. Hins vegar held ég að fyrir þá bændur landsins, sem eiga í vandræðum með að stinga út úr fjárhúsum sínum, væri kannski best að leita til núv. og fyrrv. fjmrh. þegar þarf að taka til hendinni við mikinn mokstur. Virðulegi forseti. Það sem ég ætla að koma hér að í upphafi er samspil stöðu atvinnulífsins og vaxta og þróunarsjóðsins sem rætt hefur verið um að koma á stofn. Nokkuð var spurt um þróunarsjóðinn í gær. Ég mun ekki ítreka þær spurningar en ég vil þó spyrja hæstv. forsrh. og starfandi fjmrh. að einu atriði varðandi það. Rætt hefur verið um að þróunarsjóðurinn, ef hann kemst einhvern tíma á koppinn, eigi að taka við skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs. Ég ætla einungis að spyrja einnar einfaldrar spurningar um það: Á þá sá þróunarsjóður, sem á að vera borinn uppi af sjávarútveginum alfarið, að taka við þeim skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs sem tengdust ekki sjávarútvegi? Menn hafa fært þau rök að eðlilegt sé að sjávarútvegurinn borgi þær skuldir sem hann hefur stofnað til, en nú vill svo til að skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs eru ekki eingöngu gagnvart sjávarútvegi. Hann hljóp undir bagga með fyrirtækjum í iðnaði og annarri útflutningsframleiðslu líka. Þess vegna spyr ég að þessu. Menn hljóta að hafa velt því fyrir sér í þessari vinnu. Ég vil einnig ítreka það sem ég hef margsinnis sagt í þessum ræðustól, að eins og staðan er í dag er kannski ekkert eitt sem hefur eins mikil áhrif á vaxtastigið í landinu og staðan í atvinnulífinu. Hæstv. ríkisstjórn sagði á síðasta ári að ef tækist að laga eitthvað til með hallann á ríkissjóði, minnka þensluna á lánamarkaðinum, þá mundi annað koma af sjálfu sér og vextirnir lækka. Nú gerðist það á síðasta ári og rétt skal vera rétt, að þensla í þjóðfélaginu minnkaði en vextirnir lækkuðu ekki í neinu hlutfalli við það. Hver er ástæðan? Ástæðan er einfaldlega sú að meðan atvinnulífið er eins veikburða og það er í dag, meðan gjaldþrotin dynja yfir, verða bankarnir að halda vaxtamuni í algeru hámarki og staðfesti hæstv. forsrh. raunar í ræðu sinni áðan. Pína vaxtamuninn upp eins og mögulegt er og láta þá borga sem enn geta borgað af lánum sínum. Þar með er kominn upp vítahringur sem mjög er erfitt að sjá fyrir hvernig menn komast út úr. Til þess að sýna fram á þetta á skýran hátt vil ég leyfa mér að vitna í það að á fundi hjá hv. efh.- og viðskn. sagði fulltrúi viðskiptabankanna að í sínum banka, þ.e. Landsbankanum, færi 1 / 3 af vaxtamuninum í hverjum mánuði í afskriftarsjóði, 100 millj. á mánuði. Meðan þessi staða er í atvinnulífi okkar náum við ekki vöxtunum niður. Á þetta lagði ég áherslu þegar ég ræddi utan dagskrár um stöðuna í atvinnulífinu í upphafi þings í haust. Ég vil í þessu sambandi ítreka að það er algert grundvallaratriði fyrir þróunina í efnahagslífinu og ekki síst í fjármálakerfinu að það takist að koma á þeirri skuldbreytingu sem gefin hafa verið vilyrði um til sjávarútvegsins. Hins vegar eru því miður mjög misvísandi annars vegar orð hæstv. sjútvrh. og hins vegar orð hæstv. utanrrh. og forsrh. varðandi það hvernig þróunarsjóðurinn eigi að vinna. Hæstv. utanrrh., og ef ég man rétt hefur hæstv. forsrh. tekið undir það, hefur sagt að hann verði að taka á sig verulegar skuldbindingar í formi þess kaupa út þau fyrirtæki sem eru nánast gjaldþrota í atvinnuveginum og til þess þurfi þá væntanlega miklu meira fjármagn en þá fjóra milljarða til viðbótar sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt að ættu að koma inn í sjóðinn og ætti að dekkast af greiðslum sem næmi því sem fór í það sem sjávarútveginum var ætlað að greiða fyrir aflaheimildir Úreldingarsjóðs á síðasta ári. Varðandi lánsfjárlögin að öðru leyti og þær brtt. sem hér liggja fyrir ætla ég að fara örfáum orðum um járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga. Ég er því fylgjandi að stutt verði við bakið á verksmiðjunni meðan verið er að kanna framtíðarstöðu hennar. Fyrirtækið hefur sýnt það á umliðnum árum að þar tókst mönnum að þróa einhverja bestu verksmiðju í heimi á þessu sviði, náðu framleiðniaukningu umfram það sem menn reiknuðu með í upphafi. Þegar verð á framleiðslu hennar er í eðlilegu horfi á alþjóðamörkuðum þá er þetta fyrirtæki sem hefur mjög góða afkomu. Ég tel að það sé skylda ríkisvaldsins að fleyta fyrirtækinu yfir þá erfiðleika sem nú eru meðan verið er að skoða framtíðarstöðuna, enda liggur það fyrir að færi allt á versta veg þá mundu skuldbreytingar fyrirtækisins að verulegu leyti falla á ríkissjóð, þannig að það er kannski nánast sjálfgefið að reyna að bjarga rekstrinum. Örfá orð um víkjandi lán til Byggðastofnunar til þess að mæta áhættuþætti í lánum tengdum bókunum við búvörusamninginn. Í fyrsta lagi er það túlkun hæstv. ríkisstjórnar að þessar 100 millj. eigi að vera í formi láns. Það er ekki hægt að lesa það beint út úr bókuninni við búvörusamninginn. Það er talað um að útvega þetta fjármagn og það er skoðun mjög margra að þarna hafi menn átt við það að þetta væri óendurkræft fjármagn til þess að styðja við bakið á veikum byggðarlögum sem fara verst út úr samdrætti í landbúnaðinum. Það er mjög sérstök leikfimi að útvega þetta víkjandi lán til þess að mæta áhættuþættinum. Að öðru leyti varðandi lánsfjárlögin og vinnubrögð í kringum þau þá er það vægast sagt afar sérstakt að fara að stinga inn breytingum á skattalögum. Ég vil beina því til hæstv. forsrh. þegar forsrh. og reyndar hæstv. utanrrh. líka beina stórskotahríð sinni að Alþingi, málþófi og þingskapaumræðum, óvönduðum vinnubrögðum hvað það snertir, að hæstv. ráðherrar líti gagnrýnisaugum í eigin barm. Það er nefnilega ekki hægt að gera kröfurnar bara á annan veginn. Síðustu vikurnar fyrir jól var sú hugsun mjög áleitin í mínum huga að auðvitað ætti Alþingi að setja lög sem gerði þær kröfur til framkvæmdarvaldsins að fyrirhugaðar grundvallarbreytingar á skattalögum lægju fyrir á vorþingi gagnvart álagningu ársins á eftir, þannig að menn séu ekki í tímapressu og stressi síðustu tvo dagana fyrir jól að taka grundvallarákvarðanir um skattlagningu. Þetta leiðir hugann að því líka þegar hæstv. ráðherrar eru að gagnrýna Alþingi, vitna til þess sem gerist erlendis, þá held ég, hæstv. forsrh., að ef það hefði gerst í þjóðþingum nágrannalandanna að ráðherra hefði farið eins villandi og blekkjandi með tölur og hæstv. utanrrh. gerði í sjónvarpsumræðunni í síðustu viku, að einhvers staðar hefði það verið talið tilefni til kröfu um afsögn. Þannig að ég legg til við hæstv. forsrh. að hæstv. ráðherrar beini þessari gagnrýni eilítið inn á við líka. Það er einu sinni svo að margt af því sem kemur fólki spánskt fyrir sjónir í vinnubrögðum Alþingis er vegna þess að hér er verið að fást við og fjalla um afskaplega illa unnin mál frá hæstv. ríkisstjórn. Ég vil taka það fram að þetta er væntanlega ekkert einsdæmi varðandi þessa ríkisstjórn sem nú situr en þó held ég meira heldur en þekkst hefur áður. Að lokum, virðulegi forseti, varðandi það sem fram undan er, það er alveg ljóst að það verða átök á vinnumarkaði á næstu vikum. Það er jafnljóst að hatrömm átök og langvinnar vinnudeilur verða engum til góðs og það er nánast ljóst að það mundi koma harðast niður á þeim sem minnst hafa milli handanna. Það er líka ljóst að kröfur verkalýðshreyfingarinnar beinast ekki fyrst og fremst að atvinnurekendum, þær beinast að hæstv. ríkisstjórn. Þær beinast í þann farveg að hæstv. ríkisstjórn taki til baka svona það versta af því sem gert var fyrir jólin. Breytingarnar á persónuafslættinum sem voru gerðar, eins og ég sagði áðan, í einhverju taugastríði síðustu dagana fyrir jól --- vegna þess að það mátti ekki sýna hækkun á tekjuskatti þá var farið í það að lækka skattleysismörkin --- gera það að verkum að þeir þurfa að bera byrðarnar vegna þeirra skattbreytinga --- sem í raun allir voru sammála um að gera þyrfti, færa af fyrirtækjum og yfir á einstaklinga --- hluta af þeim byrðum þurfa aðilar að bera sem ég held einnig að nánast allir voru sammála um, þegar farið var af stað með þessar umræður í haust, að ætti að hlífa, þ.e. þeim sem lægstar tekjurnar hafa en lækkun skattleysismarka lendir þar á af sem mestum þunga. Sálfræðilega hefur þetta e.t.v. miklu meiri afleiðingar heldur en nokkurn tímann hinar efnahagslegu. Að mínu mati komast menn ekki í gegnum þessar deilur öðruvísi en á þann hátt að það takist að knýja ríkisstjórnina til þess að taka fleira til baka en hún hefur ákveðið. Þar er í mínum huga númer eitt að færa skattleysismörkin í það minnsta í það horf sem þau voru og láta þá sem hafa tekjur til að standa undir þessu greiða gjöldin. Ríkisstjórnin hafði stórt tækifæri í haust, aðilar vinnumarkaðarins voru komnir í viðræður með það að markmiði að viðhalda þeirri sátt sem náðist með þjóðarsáttarsamningum 1990. Það var alveg ljóst að aðilar vinnumarkaðarins gátu ekki unnið úr því öðruvísi en þar kæmi til mjög ákveðin forusta ríkisvaldsins í ákveðnum þáttum, en því miður þá brást hún og því fór sem fór. En enn er tækifæri og ég fullyrði að ef hæstv. ríkisstjórn vill fara í það að vinda ofan af þeirri lönguvitleysu sem var í skattorminum fyrir áramótin, þá stendur ekki á stjórnarandstöðunni að taka þátt í þeirri vinnu í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna þessa síðasta sem hv. þm. nefndi þá er ljóst að það hafa átt sér stað mörg og mikil samtöl af hálfu ríkisvaldsins annars vegar og svonefndra aðila vinnumarkaðarins hins vegar í tengslum við undirbúning aðgerða. En það var jafnframt ljóst á síðustu stigum málsins að það hefur tvennt komið upp. Annars vegar gerðu aðilar vinnumarkaðarins og þá Alþýðusambandið sérstaklega ráð fyrir því að tekjur til að bera uppi þann tilflutning, sem allir virtust sammála um að þyrfti að koma til, kæmu að verulegu leyti frá tölum sem væru fundnar með því að menn segðust ætla að útrýma skattsvikum eða að hækka reiknaðar tekjur. Þetta voru tölur sem ekki var hægt að sýna fram á að stæðust. Ríkisstjórnin gat ekki lagt slíkar tölur fyrir þingið. Það ber öllum saman að mjög mikilvægt er að ná tökum á skattsvikurum, þeir láta jú heiðarlega fólkið borga fyrir sig en við getum ekki fært slíkar tölur til bókar með þeim hætti, við verðum að sýna raunverulegar tölur. Í annan stað þá var það líka ljóst eftir að þessi mikli gjaldeyrisóróleiki hafði orðið, eftir að sænska krónan hafði fallið, eftir að viðmiðunarmörkum pesetans hafði verið breytt og eftir að þær spár voru komnar upp sem reyndust trúverðugar og réttar um að norska krónan mundi falla, þá var ekki samstaða --- þetta verða menn að hafa í huga --- með aðilum vinnumarkaðarins að ákveða efnahagsaðgerðir þar sem gengisbreytingar væru ekki innifaldar. Það kom glöggt fram á síðustu fundum sem við áttum sameiginlega með aðilum vinnumarkaðarins að þeir tveir aðilar voru ekki sammála því að þær aðgerðir gætu gengið fram án þess að gengisbreytingar yrðu. Alþýðusambandið vildi ekki gengisbreytingar eins og fram hefur komið en á hinn bóginn var ljóst að við þessar aðstæður töldu vinnuveitendur óðs manns æði að ákvarða efnahagsaðgerðir án þess að taka mið af þeim gengishræringum sem orðið höfðu.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst og mér hefur aldrei dottið annað í hug en að á lokastigum þeirra viðræðna sem voru í haust þá varð náttúrlega ríkisstjórnin að taka ábyrgð á því sem sneri að henni og því sem þurfti að fá fram í gegnum Alþingi. Það hefur mér alla tíð verið ljóst en ég hygg hins vegar að hvað sem líður deilum um gengisfellingu eða ekki gengisfellingu, þá hafi það verið atriði sem allir gengu samstiga að varðandi þessar viðræður, að þeim sem lægst hefðu launin ætti að hlífa. Þeir sem hefðu tekjurnar til þess að bera það ættu að borga. Þess vegna var það að sú ákvörðun, sem var framkvæmd á síðustu stundu að lækka persónuafsláttinn, kom eins og köld vatnsgusa framan í launafólk í landinu. Það datt ekki nokkrum manni það í hug að í þessum aðgerðum yrði gripið til þeirra leiða til þess eins að komast hjá því að þurfa að hækka skattprósentuna sem sýndi þá skattahækkunina á þann hátt. Þetta er engu að síður skattahækkun en hún kemur bara niður jafnt á þeim sem af engu hafa að taka. Meðan þetta verður ekki tekið til baka og leiðrétt þá sé ég ekki fram á að menn komist með nokkru móti fram úr þeim samningum sem nú eru fram undan. Virðulegi forseti. Ég vil síðan ítreka spurningu mína sem ég bar fram beint til hæstv. ráðherra varðandi Atvinnutryggingarsjóðinn og skuldbindingar hans gagnvart öðrum atvinnugreinum en sjávarútvegi, hvort það sé ætlast til þess að sjávarútvegurinn taki þær yfir með öðrum skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs eða hvað verði um þær skuldbindingar.

Virðulegi forseti. Ég náði ekki vegna tímaskorts að svara því atriði sérstaklega, en ég skal gera það núna. Ég ætla þó ekki að ræða um þróunarsjóðinn almennt, það gerði hæstv. sjútvrh. að nokkru hér fyrr í umræðunum en ég vil fyrir mitt leyti lýsa því yfir að ég tel það koma fyllilega til álita að þeir þættir sem ekki tengjast sjávarútveginum sérstaklega verði undanskildir vegna þess að hugsunin er sú að sjávarútvegurinn beri þann kostnað sem að honum snýr. Það er hugsun beggja stjórnarflokkanna. Þannig að það tel ég koma fyllilega til álita að þeim þætti, sem er að vísu ekki mjög stór í Atvinnutryggingarsjóðnum  Varðandi Járnblendiverksmiðjuna þá skal ég ekki nú fjalla um hana. Það var fundið að því af hv. 1. þm. Austurl. að þar vantaði gögn. Ég hef sýnt honum viðbótargögn varðandi þau atriði og vænti þess að formaður efh.- og viðskn. komi þeim gögnum til annarra aðila. Ég vona að það mál hafi nokkuð skýrst og ég er þingmanninum sammála, þarna er um að ræða mjög stórt og viðamikið mál. Vandamálið er hins vegar það að erfitt er að færa fram algjörlega sannfærandi rök fyrir því að eftir að tveggja ára neyðartímabili, ef svo mætti kalla það, lýkur verði hinar efnahagslegu forsendur orðnar þær að sæmilegur grundvöllur sé fyrir verksmiðjuna.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa að fyrirhuguð er utandagskrárumræða hér síðar í dag samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa. Hún fer fram að beiðni hv. 2. þm. Vesturl. og fjallar um málefni Ríkisspítalanna í tilefni af uppsögn hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra sem gengur í gildi 1. febrúar nk. Þessi umræða mun væntanlega fara fram kl. 5 eða um það leyti og miðast það við að dagskrármálum fundarins verði lokið fyrir þann tíma.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni mjög síðborin tilraun hæstv. ríkisstjórnar til að bjarga andlitinu varðandi efndir á einu af ákvæðum búvörusamsnings sem rækilega var bent á hér fyrir áramótin að ekki fælist í fjárlagafrv. eða öðrum tillögum sem hæstv. ríkisstjórn afgreiddi fyrir áramót. Samkvæmt búvörusamningi er skýr og ótvíræð skuldbinding lögð á ríkið til að leggja Byggðastofnun til fé til atvinnusköpunar í sveitum til að mæta þeim samdrætti sem af minni búvöruframleiðslu stafar. Hygg ég að í hugum samningsaðila þeirra sem stóðu að gerð samningsins á sínum tíma hafi ekki verið neinn vafi á um að þar ættu að koma til framlög. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir efndum á þessu ákvæði því miður og brtt. um framlög í þessu skyni voru felldar í atkvæðagreiðslum hér fyrir áramótin. Hæstv. ríkisstjórn hefur þó séð að sér í þeim mæli að hér er nú á ferðinni mjög sérstök, svo ekki sé fastar að orði kveðið, tilraun til þess að bjarga andlitinu. Sem sagt sú að fjmrh. fái heimild til að lána Byggðastofnun sérstaklega víkjandi lán að fjárhæð allt að 20 millj. til að mæta framlögum í afskriftarsjóð útlána í tengslum við ákvæði í viðauka 2 við búvörusamning frá 11. mars 1991. Þó svo okkur þyki það að sjálfsögðu til bóta að hæstv. ríkisstjórn viðurkenni með þessu að afgreiðsla fjárlaganna var í raun brot á þessu ákvæði búvörusamningsins þá getum við undir engum kringumstæðum stutt þá aðferð sem hér er lögð til. Enda hygg ég að hún sé harla óvenjuleg ef ekki einsdæmi, fyrr en þá nú á síðustu tímum, og hlýtur að teljast mjög sérstakt að ríkið veiti sinni eigin stofnun, stofnun sem ríkið á, víkjandi lán af þessu tagi. Auk þess tel ég, og það er nú kannski aðalatriði málsins, að allt annað en fjárframlög í þessu skyni, óafturkræf framlög til Byggðastofnunar, séu brot á ákvæðum búvörusamningsins. Við munum því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu sökum þess að við getum ekki stutt þessa aðferð sem hér er lögð til og teljum hana ekki fullnægjandi til að efna ákvæði samningsins eins og efni standa til.

Virðulegur forseti. Það má öllum ljóst vera að járnblendiverksmiðjan á Grundartanga á við mikla rekstrarörðugleika að stríða. Margt bendir til að rétt sé að veita fyrirtækinu aðstoð til að fleyta því yfir erfiðleikana ef þeir reynast tímabundnir. En þar sem hv. efh.- og viðskn. hafa ekki borist nægilegar upplýsingar um stöðu og framtíðarhorfur fyrirtækisins og ekki gafst tími til að kanna málið að sinni tel ég rétt að sitja hjá.

Virðulegur forseti. Hér er um það að ræða að veita ábyrgð á sérstöku 150 millj. kr. láni. Það er jafnframt ákveðið að leita eftir samningum um það hvort hægt er að tryggja stöðu þessa mikilvæga fyrirtækis þannig að það geti starfað áfram. Við fulltrúar Framsfl. og Alþb. í efh.- og viðskn. teljum rétt og nauðsynlegt að slíkar tilraunir fari fram og það verði leitast við að tryggja stöðu þessa fyrirtækis og þess starfsfólks sem þar á hagsmuna að gæta. Þegar þar að kemur þá mun þetta mál verða lagt fyrir Alþingi að nýju og þá er hægt að taka endanlega afstöðu til málsins. Við munum því greiða þessari tillögu atkvæði okkar.

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um brtt. við 11. gr. frv. til lánsfjárlaga og samkvæmt þeim fjárlögum sem samþykkt voru fyrir árið 1993 hafa þegar verið ákveðnar skerðingar á ótal eyrnamerktum tekjustofnum. Stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt harðlega ýmis áform ríkisstjórnarinnar um niðurskurð, m.a. þann sem er að finna í hinum svokölluðu ,,þrátt-fyrir-ákvæðum`` lánsfjárlaganna. Má þar sem dæmi nefna meðferð á vegafé og framlag til Húsafriðunarsjóðs. Þar sem við stöndum frammi fyrir gerðum hlut með samþykkt fjárlög mun stjórnarandstaðan sitja hjá við afgreiðslu þessarar greinar.

Virðulegur forseti. Það hefur almennt verið svo hér á Alþingi að tekist hefur að ná samstöðu um fyrirsögn frv. Það er nú hins vegar þannig með þetta mál að það hefur verið tilhneiging í þá átt að bæta ýmsu inn í lánsfjárlög eins og margvíslegum skerðingarákvæðum. Þess vegna hefði þetta frv. e.t.v. átt að heita frv. til lánsfjárlaga o.fl. þegar í upphafi. En vegna hefðar þar um þá var það ekki gert. En það er nokkuð langt gengið í lagasmíð þegar farið er að breyta skattalögum jafnframt með lánsfjárlögum. Ég tel að við séum komin allt of langt í bandormssmíði hér á Alþingi og hæstv. ríkisstjórn hefur gengið lengra í því en nokkru sinni fyrr. Af þeim ástæðum treystum við í stjórnarandstöðunni okkur ekki til að styðja fyrirsögn þessa frv. og munum sitja hjá sem mun vera harla óvenjulegt hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Eitt af því allra síðasta sem Alþingi afgreiddi fyrir jólaleyfi þingmanna var að breyta lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, búvörulögunum eins og þau eru gjarnan nefnd. Þar var m.a. kveðið á um í 6. gr. þess frv. að 20. gr. laganna tæki þeim breytingum að heimilt væri að skerða greiðslur afurðaverðs til bænda að vissum skilyrðum uppfylltum. Þessi skilyrði voru að Stéttarsamband bænda færi fram á slíkt leyfi til landbrh. Til að fullnægja þeirri ósk þyrfti að fara fram um það afgreiðsla á fulltrúafundi stéttarsambandsins og slíka tillögu yrði að kynna í fundarboði svo að mönnum heima í héraði gæfist kostur á að fjalla um málið. Nú hefur komið í ljós að menn hyggjast einvörðungu nýta þessa heimild til verðskerðingar á nautakjöti, sem væntanlega tæki gildi innan tíðar. Það liggur í hlutarins eðli að það þykir í nokkuð mikið ráðist að kalla saman fulltrúafund stéttarsambandsins til þess að leita eftir þessari ákvörðun að sinni. Aðaðlfundur Stéttarsambands bænda er gjarnan haldinn síðari hluta ágústmánaðar og það gefur auga leið og til þess er auðvitað ætlast að það verði sá vettvangur sem í framtíðinni fjallar um þessa heimild. Því er lagt til að til þess að uppfylla þetta samráð, og þá einungis tímabundið því hér er um bráðabirgðaákvæði að ræða sem fellur út 1. sept. nk., yrði farin sú leið í stað þess að leggja þetta mál fyrir aðalfund eða fulltrúafund stéttarsambandsins að leita samráðs við fulltrúa Stéttarsambands bænda heima í héraði þannig að ekki þyrfti að kalla þá til fundar til að fá þessa niðurstöðu. Hún yrði fengin með beinu sambandi milli kjörinna fulltrúa og stjórnar stéttarsambandsins. Í þessum tillögum felast því engar efnisbreytingar heldur aðeins þessi breyting sem einungis á að vara til 1. sept. en fellur þá út. Þá verður að sjálfsögðu fylgt lögunum eins og þau voru afgreidd í desember sl., þ.e. að til að þessi heimild komi til framkvæmda þurfi fulltrúafundur að samþykkja hana og jafnframt að hennar hafi sérstaklega verið getið í fundarboði. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta sé nægilega skýrt um málið efnislega. Ég vil svo taka það skýrt fram að allir fulltrúar landbn. Alþingis standa að þessum tillöguflutningi og að höfðu samráði í þinginu. Það virðist því vera bærilega séð fyrir framgangi þessa litla máls hér. Svo sem venja stendur til geri ég það að tillögu minni að þessu máli verði vísað til 2. umr.

Frú forseti. Ég hef ákveðnar efasemdir um þetta frv. Það er e.t.v. ekki stórt eða viðamikið eða afdrifaríkt --- og þó. Ég lagðist ekki gegn því að frv. kæmi á dagskrá. Efni þess er í raun og veru það að fría stjórn Stéttarsambands bænda frá því að kveðja saman fulltrúafund, þ.e. að í stað þess að fulltrúafundur Stéttarsambands bænda standi á bak við ákvörðun stjórnarinnar þá sé stjórninni það í sjálfsvald sett að taka þessa ákvörðun án þess að bera það undir fulltrúafund. Því er borið við að það sé svo voðalega dýrt að kalla saman fulltrúafund til þess að taka ákvarðanir um málefni stéttarinnar og ódýrara að sleppa því. Það kunna að vera einhver rök í málinu. En ég fyrir mitt leyti tel að bændum veiti ekkert af því að koma saman og ræða kjaramál sín og hagsmunamál stéttarinnar og afkomuhorfur bændastéttarinnar í nánustu framtíð hennar við stjórn stéttarsambandsins. Þetta er ámóta og ef ríkisstjórnin þyrfti ekki að bera skattalög undir Alþingi fyrr en eftir á og gæti komið sér saman um það í sínum hóp hvernig skattheimtu í landinu yrði hagað. Ég mun ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er þetta frv. ekki stórt að vöxtum og felur í sér bráðabirgðaákvæði. Því er ætlað að greiða fyrir því að unnt sé að leggja á verðskerðingargjald á framleiðslu nautakjöts og það án þess að til sé kvaddur fundur í Stéttarsambandi bænda. Ég ætla að lýsa því yfir að ég hef í mínum flokki lýst andstöðu við þetta frv. og mun greiða atkvæði gegn því. Það verðskerðingargjald sem hér er ætlað að taka af nautakjöti er 5% af bændum og 5% af afurðastöðvum. Það á að nota til að greiða aðila sem fengi heimild til að selja kjötbirgðir sínar á undirverði, sumir segja flytja út, nokkur hundruð tonn af nautgripakjöti fyrir t.d. 50 kr. kílóið. Síðan á að bera upp þann halla sem þessi aðili yrði fyrir við þá sölu með því að innheimta gjald af öllum öðrum bændum landsins sem þar eiga ekki hlut að máli og öllum öðrum afurðastöðvum sem þar eiga engan hlut að máli til þess að þessi aðili geti fengið fullt verð eða fengið það verð sem hinir fá. Ég get ekki stutt þetta frv. og tel að það beri að fara mjög varlega í þá verðskerðingar- og verðmiðlunarleið sem hér er verið að greiða götu fyrir og tel að þeir sem versla með þessa vöru eigi að bera meiri ábyrgð á sínum viðskiptum en þetta frv. bendir til að verði í framkvæmd. Ég bendi þó á að taka þessa gjalds er á valdi hæstv. landbrh. og er ekki einhlít ákvörðun stjórnar stéttarsambandsins eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. gaf í skyn áðan. Ég verð að ætlast til þess, ef þetta frv. verður að lögum, að hæstv. ráðherra hugsi sinn gang um framkvæmd þessa máls og m.a. að þeir aðilar sem fyrir barðinu verða, þ.e. þær afurðastöðvar sem innheimt er af og þeir bændur sem þar standa að baki, hafi samþykkt. Ég skal ekki leggja í nein ræðuhöld frekar um þetta mál. Aðeins tel ég sjálfsagt og eðlilegt að úr því að ég hef ákveðið að standa gegn þessu máli og greiða atkvæði gegn því að þá komi skoðun mín skilmerkilega í ljós.

Virðulegi forseti. Afstaða þessara tveggja hv. þm., 1. og 2. þm. Norðurl. v., kemur að sjálfsögðu ekki neitt á óvart. Afstaða þeirra hefur legið fyrir í þessari umræðu. Það vill svo til að sá sem hér mælir á óskaplega auðvelt með að skilja þá afstöðu. Hins vegar er óþarft að fara í efnislega umræðu um það mál núna fram yfir það sem áður hefur átt sér stað í þessum efnum. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá þessum báðum hv. þm. að verðskerðingu af þessum toga á ekki að beita fyrr en aðrar leiðir hafa lokast. Ég vitna í ummæli hv. 6. þm. Norðurl. e., samnefndarmanns míns úr landbn., Jóhannesar Geirs, sem mun væntanlega tala hér á eftir, sem hann viðhafði þegar við ræddum þessi mál í desember. Eins og menn vita hefur hann verið þátttakandi í þessum málum um langan tíma. Ég tek sérstaklega undir það sem kom þar fram að þessum ákvæðum yrði beitt af mikilli varúð. Ég held ég fari ekki rangt með þegar ég vitna til þessara ummæla sem mér fundust afar verðmæt. Og með því að hæstv. landbrh. er í þingsalnum fannst mér m.a. af þeirri ástæðu mikil ástæða til þess að undirstrika þessa skoðun. Hafi ég skilið hv. 2. þm. Norðurl. v. rétt er það reyndar misskilningur að aðrar framleiðslugreinar verði skertar fyrir t.d. nautakjötið í þessu tilviki. Sú heimild nær einungis til viðkomandi framleiðslugreinar. Það er best að hafa það alveg á hreinu. Það verða auðvitað ekki nýttar heimildir gagnvart nautakjöti nema í þeirri grein. Það verður að vera alveg á hreinu. Ég vil líka taka það alveg sérstaklega fram í þessu máli, og ég hef rætt það við landbrh. og fulltrúa hans sem hefur fjallað um undirbúning þessa máls, Sigurgeir Þorgeirsson, að það verði að sjálfsögðu haft rétt form á því hvernig kallað verður eftir skoðunum stéttarsambandsfulltrúa þannig að þar fari fram skýr og afdráttarlaus skoðanakönnum og það verði nákvæmlega sömu aðilarnir sem ákvörðunin byggist á. Hvort heldur við breytum lögunum eða látum þau standa eins og þau eru í dag verði byggt á afstöðu kjörinna fulltrúa stéttarsambandsins en mönnum verði með þessu gert kleift að taka þessa ákvörðun án þess að koma til fulltrúafundar stéttarsambandsins. Það er svo annað mál, sem ég get vissulega tekið undir, að bændur hafa mikla þörf á því að ræða sín mál. Ég fullyrði reyndar að hér er ekki um það tilefni að ræða sem sérstaklega gæti réttlætt slíka fundarboðun en þessi ákvörðun, ef að lögum verður, hindrar ekki að bændur landsins komi saman til þess að ræða sín mál, sem full þörf er á eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur réttilega bent á. Þrátt fyrir að ég treysti því að þetta mál nái fram að ganga þá er ég þakkláttur fyrir þá umræðu sem farið hefur fram um þetta mál, bæði í landbn. og eins við þessa afgreiðslu og reyndar fyrri líka vegna þess að hún undirstrikar að hér er um að ræða ákvæði sem er ekkert sjálfgefið að eigi að standa í lögum. Ég er ekkert viss um að mínar skoðanir falli svo afar langt frá því sem hefur komið hér fram frá öðrum ræðumönnum í þessum efnum. En hér er um samkomulagsmál að ræða sem ég ber alveg fulla ábyrgð á. Reyndar hefðum við séð betur fyrir afgreiðslu málsins við fyrri umræðu að þessu leyti nema af því að staða þess var ekki svo sterk í þinginu. Ég vona að þessar skýringar séu fullnægjandi og ég held að ég geti ekki mikið betur skýrt þetta mál en ég hef hér gert. En mér fannst sérstaklega nauðsynlegt að það kæmi hér fram að réttur kjörinna fulltrúa stéttarsambandsins er ekki með þessu frv. skertur. Í staðinn fyrir að honum verður í framtíðinni fullnægt á aðalfundi stéttarsambandsins eða sérstökum fulltrúafundi er núna gerð undantekning í þá veru að þeir geti tekið ákvörðun um þetta heima í héraði.

Virðulegi forseti. Það er afar sérstakt að í umræðu um mál, sem í sjálfu sér er ekki stórt, skuli einn hv. þm., hv. 2. þm. Norðurl. v., standa upp og lýsa yfir andstöðu sinni við málið sem því miður var að verulegu leyti byggð á vanþekkingu, og stökkva síðan á braut áður en umræðu er lokið. Ég ætla ekki að hafa hér mörg orð en ítreka það að hér er ekki nein efnisleg breyting á ferðinni á því lagaákvæði sem hér var samþykkt samhljóða á næstsíðasta degi fyrir jól. Eina breytingin er sú að þetta eina ákvæði um að kalla þurfi saman fulltrúafund er frestað til 1. sept. í ár. Eftir sem áður er reiknað með að haft sé samband við alla fulltrúa um þetta tiltekna mál. Mér sýnist því að afstaða hv. 1. þm. Norðurl. v. byggist á því að ekki sé þá hægt að nota viðkomandi fund til þess að ræða um önnur málefni bændastéttarinnar. En aðeins örfá orð um efnisþætti málsins. Það er alveg ljóst að á aðalfundi stéttarsambandsins í haust sem leið var samþykkt einróma heimild til beitingar þessa ákvæðis fyrir sauðfjárræktina að beiðni Landssambands sauðfjárbænda. Það var hins vegar alveg ljóst við lagavinnuna í vetur að þetta ákvæði mundi ekki snerta sauðfjárræktina fyrr en í fyrsta lagi á næsta ári. Eftir stóðu þá tvær greinar. Annars vegar hafa hrossabændur í tengslum við sinn útflutning beitt ákveðnu hliðstæðu ákvæði, m.a. í tengslum við afar jákvæða vinnu þeirra við að koma hrossakjöti á markað í Japan, en eins og lögin voru úr garði gerð hjá okkur fyrir áramótin hafa þeir ekki heimild til þess lengur. Síðan liggur það líka fyrir, og það hefði ég viljað að hv. 2. þm. Norðurl. v. heyrði, að það náðist algjör samstaða um það meðal sláturleyfishafa, meðal Landssambands kúabænda, að fara fram á það að fá að beita því ákvæði að taka 5% jöfnunargjald til þess að taka ákveðið magn út af markaði vegna offramboðs á nautakjöti. Ég vil að það komi skýrt fram hér að þetta er gert áður en bændur lækkuðu sitt verð um nálægt 20%. Því miður komst það ekki til skila til neytenda í öllum tilfellum þar sem það hvarf einhvers staðar á leiðinni. En bændur voru búnir að lækka sitt verð um 20%. Ég bendi líka á það að innlendi kjötmarkaðurinn nýtur orðið nánast engrar verndar ríkisins eins og sauðfjárræktin gerði áður. Þetta er í raun orðinn frjáls og opinn markaður þar sem framboð og eftirspurn ræður verði að verulegu leyti. Þetta er mjög viðkvæmur markaður. Ég bendi líka á það að á síðustu þrem árum hafa bændur tekið á sig einna drýgstan skerf allra aðila í okkar þjóðfélagi til þess að halda niðri vísitölu og lágri verðbólgu. Það sjá menn ef þeir skoða samsetningu vísitölunnar fyrir þrjú síðustu ár. Það eru þess vegna engin rök fyrir því að bændur hafi ekki verið tilbúnir til að taka þátt í þeim leik að fullu. Ég bendi einnig á það að ef ekki fást þessar takmörkuðu heimildir til þess að halda utan um markaðinn, hver grein fyrir sig, og þetta fer allt úr böndunum --- ég ítreka að hér er ekki um eingöngu að ræða samkeppni innbyrðis milli kjöteigenda því að kjötið er náttúrlega í samkeppni við alls konar aðrar matvörur og getur ekki á nokkurn hátt skorast undan því, að halda utan um markaðsstarfið --- þá er í mínum huga ekki nokkur vafi hverjir fara verst út úr því. Það eru sauðfjárbændur. Þeir hafa enga burði til þess að taka á slíkum slag. Það eru því raunar ekki stærri hagsmunir nokkurs annars hóps innan bændastéttarinnar en sauðfjárbænda að menn fái þarna mjög takmarkaðar heimildir til þess að halda utan um markaðsstarfið. Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta nema ég ætla að fara örfáum orðum um það hvernig ég sé fyrir mér að beiting þessa ákvæðis fari fram og heimildir til þess. Ég sé það þannig fyrir mér að beiðni um slíkt muni koma frá viðkomandi landshlutasamtökum --- eins og gerðist frá Landssambandi kúabænda í þessu tilfelli --- í samráði við sláturleyfishafa. Síðan staðfesti fulltrúafundur og þá væntanlega aðalfundur stéttarsambandsins slíka beiðni sem heildarsamtök bænda og síðan landbrh. eins og hér hefur komið fram. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál en vonast til að okkur auðnist að afgreiða það áður en við förum heim fyrir það hlé sem nú er fram undan.

Frú forseti. Það getur vel verið að það sé vit í því að leggja skatta á framleiðendur til þess að niðurgreiða útflutning eða koma kjöti af innanlandsmarkaði. Gagnrýni mín beindist ekki að því. Ég er ekkert að efa að það kunni að verða haft símasamband við stéttarsambandsfulltrúana og málið kynnt fyrir þeim. En með því móti gefst þeim ekki færi að ræða saman í heyranda hljóði og bera saman bækurnar. Það finnst mér að gæti verið gagnlegt í stöðunni. Það er heldur engin goðgá að búast við því að þeir ræddu eitthvað fleira en þetta í leiðinni og reyndu sameiginlega að leita leiða út úr þeim mikla vanda sem bændastéttin er stödd í. Þetta er ekki stórt mál í sjálfu sér. Ég er fyrst og fremst að vara við þeirri aðferð sem hér er viðhöfð því að hún hefur ákveðið fordæmisgildi. Þetta kann að þróast út í það að stjórn stéttarsambandsins hafi opna heimild til þess að semja fyrir hönd bændastéttarinnar án samráðs við fulltrúafund, semja af bændastéttinni eða e.t.v. fórna hagsmunum hennar ef henni þætti það hentugt. Þetta mundi gera fulltrúafundi stéttarsambandsins þýðingarlausa. Nú ætla ég að biðja menn að taka það ekki svo að ég telji að það sé í öllum tilfellum sem stjórn stéttarsambandsins fórnar hagsmunum stéttrinnar. En þetta gerði fundi stéttarsambandsfulltrúa þýðingarlausa. Þeir voru a.m.k. upplýsandi og gagnlegir þegar ég átti þar sæti, sem er að vísu orðið nokkuð langt síðan. Ég tel víst að stéttarsambandsfulltrúum sé hentugt að heyra ræður hvers annars víðar en í símanum, og vitna hér til stéttarsambandsfulltrúans sem var rétt áðan að skýra mál sitt. Ég er alveg á móti þeirri aðferð, bæði hjá stéttarsambandinu og eins á Alþingi, þó að oft höfum við nú tekið þátt í einhverju hliðstæðu, að vera að staðfesta eftir á. Við erum að staðfesta lög hér eftir á, eftir að búið er að framkvæma þau og stöndum frammi fyrir gerðum hlut. Það finnst mér ekki góð aðferð. Ég held menn eigi að reyna að forðast það og hafa það samráð sem nauðsynlegt er fyrir fram. Annars ætla ég ekki að fara að gera þetta litla mál að neinu stórmáli.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta og engin efnisleg en ég ætla bara að leiðrétta ef sá leiði misskilningur hefur slæðst inn til hv. 1. þm. Norðurl. v. með þessu frv., eins og reyndar mátti skilja af ræðu hans áðan, að með því ætti að afleggja fulltrúafundi og skoðanaskipti innan Stéttarsambands bænda. Það er alls ekki. Þeir munu áfram verða haldnir árlega og stundum oftar eins og verið hefur og munu gegna sínu hlutverki hér eftir sem hingað til. Þetta eina litla mál er ekki nema sáralítið af því sem þar er rætt um.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta menntmn. um frv. til laga um grunnskóla. Minni hlutinn leggur til að frv. verði fellt. Að minnihlutaálitinu standa auk mín hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Á þskj. 597 birtum við ítarlegt nál. þar sem við gerum grein fyrir okkar máli. Ég verð eiginlega að spyrja um menntmrh. Ætli hann sé nokkurs staðar?

Forseti hefur þegar sent eftir menntmrh. og kemur hann væntanlega fljótlega.

Hann er í húsinu?

Já, hann er í húsinu og hefur beðið eftir þessari umræðu.

Á þskj. 597 er birt ítarlegt nál. minni hluta menntmn. þar sem m.a. kemur fram að í þessu frv. eru fjögur efnisatriði. Það er í fyrsta lagi að ákvæði grunnskólalaga um skólamáltíðir falli niður. Í öðru lagi að ákvæði grunnskólalaga um tiltekinn lágmarkstíma fyrir börn í grunnskólum falli niður og komi ekki til framkvæmda fyrr en haustið 1994. Í þriðja lagi að fresta framkvæmd þess ákvæðis grunnskólalaganna sem kveður á um skólaathvörf. Og í fjórða lagi að fresta því ákvæði grunnskólalaganna sem kveður á um að fækkað verði í bekkjum. Þessi ákvæði frv. eru öll framlenging á ákvæðum sem voru í frumvarpinu og lögunum um ráðstafanir í ríkisfjármálum nr. 1/1992, en ákvæðin runnu út um síðustu áramót. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram hér sl. haust kom það fram að það var ætlun ríkisstjórnarinnar að framlengja þessi skerðingarákvæði sem voru geysilega umdeild á sínum tíma. Við gerðum ráð fyrir því, flestir þingmenn sem fylgjast með þessum málaflokki geri ég ráð fyrir, að hæstv. menntmrh. mundi fljótlega leggja fram frv. um málið. Það gerði hann hins vegar ekki fyrr en viku fyrir jól eða svo þannig að málið náði ekki afgreiðslu fyrir hátíðar og varð þess vegna eitt af þeim málum sem ríkisstjórnin ákvað að leggja áherslu á að yrði að lögum núna á þessu stutta þingi áður en þinghlé yrði tekið. Þess vegna er það þannig núna og hefur verið frá 1. jan. 1993 að grunnskólalögin hafa verið í gildi. Grunnskólalögin hafa verið í gildi að fullu. Börnin hafa átt rétt á fleiri tímum en kenndir hafa verið og þau hafa átt rétt á því að það væru færri í bekkjunum en verið hafa. Menn hljóta auðvitað að velta því fyrir sér í þessu sambandi hvaða stöðu grunnskólalögin hafa. Er það þannig að fjárlög geti tekið grunnskólalögin af? Ég vildi gjarnan að hv. þm. áttuðu sig á því hvort það er svo að fjárlög taki af ákvæði grunnskólalaga og spyrja hæstv. menntmrh. um álit hans á því hvort fjárlög taki af ákvæði grunnskólalaganna. Ég tel að svo sé alls ekki. Ég tel alveg tvímælalaust að börnin eigi rétt á þessum tímum núna frá áramótum og þar til þetta frv. verður að lögum, ef það verður að lögum í framhaldi af 2. umr. Með því ákvæði sem gert er ráð fyrir hér er ætlunin að spara um 100 millj. kr. Við meðferð fjárlaga fluttum við þrír þingmenn Alþb. tillögu um að þær 100 millj. kr. yrðu teknar með því að skera niður fjárframlag til þess að byggja hús yfir Hæstarétt, vegna þess að ég tel mikilvægara að veita börnum landsins góða þjónustu og góða kennslu og framkvæma grunnskólalögin undanbragðalaust en að byggja hús yfir Hæstarétt. Af þeim ástæðum var það að við fluttum þessa tillögu en niðurstaðan varð því miður sú að meiri hluti Alþingis, Alþfl. og Sjálfstfl., ákváðu að fella þessar brtt. þannig að hér er verið að tala um niðurskurð upp á um 100 millj. kr. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn, eins og kunnugt er, ákveðið að draga til baka tekjuöflun upp á ég held 500 millj. kr. í sambandi við virðisaukaskatt af vinnu byggingarmanna. Ég tel að það sé í raun og veru einboðið að líta nákvæmlega eins á þetta mál og segja sem svo: Hér eru 100 millj. og það eru mistök að vera að taka þær vegna þess að þetta kemur niður á börnum í skólum landsins og það er ástæðulaust að vera að hrófla við grunnskólalögum út af ekki stærri upphæð en hér er á ferðinni og þess vegna hættum við við þetta. Ég tel því að þegar séu komin fram rök af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um að það sé réttlætanlegt að krefja hana um að grunnskólalagafrv. sem hér liggur fyrir verði fellt eða dregið til baka. Við meðferð málsins í hv. menntmn. komu fjölmargir aðilar á fund nefndarinnar, sem við stjórnarandstæðingar óskuðum eftir að yrðu kallaðir til. Það voru Svanhildur Kaaber og Eiríkur Jónsson frá Kennarasambandi Íslands, Arthur Morthens frá samtökunum Barnaheillum, Unnur Halldórsdóttir frá Landssamtökunum Heimili og skóli, Áslaug Brynjólfsdóttir, fræðslustjóri í Reykjavík, Helgi Jónasson, fræðslustjóri í Reykjanesumdæmi, Sigþór Magnússon frá Skólastjórafélagi Íslands, Örlygur Geirsson, skrifstofustjóri fjármálaskrifstofu menntmrn., og Sólrún Jensdóttir, skrifstofustjóri skólamálaskrifstofu menntmrn., og loks Ólafur Darri Andrason, starfsmaður í fjármálaskrifstofu menntmrn. Þessi gestir voru m.a. spurðir um það hvaða lög giltu um grunnskólann um þessar mundir. Talsmenn kennara og skólastjóra töldu einsýnt að lögin um grunnskóla hefðu tekið gildi óskert um sl. áramót. Talsmenn ráðuneytisins viðurkenndu að engin lögfræðileg úttekt lægi fyrir í þessum efnum af hálfu ráðuneytisins og fram kom að aðspurðir mundu forustumenn skólamálaskrifstofu menntmrn. svara skólamönnum á þann hátt að fjárlög gerðu ráð fyrir skertum tíma, að frv. lægi fyrir Alþingi um að breyta grunnskólalögum og því fengju menn nú í janúar ekki fleiri tíma en um var að ræða á sl. ári. Skrifstofustjóri skólamálaskrifstofu menntmrn., Sólrún Jensdóttir, gat ekki svarað því hvort fyrir lægi faglegt mat á niðurskurðinum þegar hún var spurð um það efni. Kvaðst hún reyndar ekki nenna að svara svona spurningum frá þingmönnum og er það í fyrsta sinn í minni þingsögu sem embættismenn nenna ekki að svara spurningum mínum. Kennarasamband Íslands óskaði eftir upplýsingum um það hvernig skiptingin hefði verið á þeim kennslustundum sem féllu niður vegna niðurskurðarins eftir greinum og eftir bekkjardeildum. Þær upplýsingar reyndust ekki vera fyrir hendi og af þeim ástæðum hefur það verið hugleitt að flytja sérstaka fyrirspurn með beiðni um skriflegt svar þar sem óskað yrði eftir upplýsingum um skiptinguna á niðurskurðinum eftir greinum og eftir bekkjum með svipuðum hætti og Kennarasambandið gerir grein fyrir í sínu áliti á fskj. II sem birt er með nál. okkar minni hlutans. Eiríkur Jónsson, varaformaður Kennarasambands Íslands hefur leyft undirrituðum, þ.e. nefndarmönnum, að hafa það eftir sér í þessu nál. að niðurskurðurinn hafi yfirleitt komið niður á íslensku, reikningi og tungumálum gagnstætt því sem menntmrh. fullyrti er niðurskurðurinn var ákveðinn í fyrra, sbr. fskj. III með nál. þessu, þar sem birt er viðtal á Rás 2 við hæstv. menntmrh. Í máli fulltrúa Kennarasambands Íslands kom enn fremur fram að skerðingin á sl. ári virtist langhelst hafa komið niður á íslensku gagnstætt því sem lofað hafði verið. Þau lögðu eindregið til að frv. yrði hafnað. Þau sögðust hafa skrifað ráðuneytinu í september sl. og beðið um upplýsingar um það hvernig niðurskurður síðasta skólaárs hefði komið niður á skólum og greinum. Ráðuneytið hafði enn ekki 8. jan. er málið var rætt í nefndinni svarað Kennarasambandi Íslands og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur ráðuneytið nú svarað Kennarasambandi Íslands á þessum drottins degi sem mun vera 14. jan. 1993? En bréfið mun hafa verið skrifað í september 1992. Í upplýsingum talsmanna Kennarasambands Íslands kom fram að ótrúlega lítill munur hefði reynst á áætlunum sambandsins um niðurskurðinn í heild í fyrra og því sem svo varð raunin samkvæmt svari ráðuneytisins við fsp. minni frá þessu þingi. Fram kom að fulltrúar Kennarasambandsins hafa ekki verið kallaðir til formlegs samráðs um endurskoðun grunnskólalaganna sem sagt er að standi yfir á vegum svokallaðrar 18 manna nefndar. Hefðu fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands einu sinni verið kallaðir fyrir hluta nefndarinnar þar sem tilkynnt var um fjölgun samræmdra prófa. Fyrir nokkrum vikum lagði ég fyrir hæstv. menntmrh. fyrirspurn um það hvenær ætla mætti að endurskoðun grunnskólalaganna lyki. Hann skýrði þá frá því að greinargerð um endurskoðunina yrði tilbúin um miðjan desember sl. og að frv. um endurskoðun grunnskólalaganna að nýjum grunnskólalögum yrði tilbúið um miðjan mars. Ætlunin væri að greinargerðin yrði send út til hlutaðeigandi aðila til umsagnar og umræðu frá og með miðjum desember. Mér er ekki kunnugt um að þessi greinargerð sé enn þá komin og nota því þess vegna þetta tækifæri þar sem verið er að krukka í grunnskólalögin til að spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort þessi greinargerð sé núna tilbúin. Þá lýstu fulltrúar Kennarasambands Íslands þeirri skoðun að ekki væri farið eftir lögum um grunnskóla þar sem nemendur fengju nú færri tíma en þar væri gert ráð fyrir og fleiri nemendur væru í fjölmennustu bekkjunum en kveðið væri á um. Einnig kom fram í máli þeirra að samkvæmt upplýsingum frá menntmrn. væri engin auglýsing um tímafjölda í gildi. Ég vil bæta þessari spurningu við í spurningasafnið til hæstv. menntmrh.: Hvaða auglýsing um tíma í grunnskólum er í gildi að mati hæstv. menntmrh. í dag? ,,Sögðust fulltrúar KÍ því hljóta að benda sínum félagsmönnum á`` --- eins og stendur í nál. --- ,,að ekki væri farið eftir lögum og væru samtökin að ræða við lögfræðinga um málið þessa dagana.`` Ég verð að segja það að ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að lögfræðileg úttekt fari fram á réttarstöðu barnanna í skólunum í landinu. Það kemur fram í gögnum sem við birtum sem fskj. með þessu nál. frá fræðslustjóranum í Reykjanesumdæmi að í mjög mörgum skólum vantar mikið á það að börnin fái tíma samkvæmt viðmiðunarstundaskrá. Það stafar ekki af leti kennara eins og mér fannst hálft í hvoru koma fram af ummælum ákveðinna aðila frá menntmrn. í fyrra. Það stafar af því að verulegur hluti af þessum tímum sem á vantar er notaður í skiptistundir þar sem slíkt er óhjákvæmilegt af því að það er ekki hægt að kenna nema sjö, átta, níu, tíu eða tólf börnum í einu, t.d. handavinnu, og þess vegna er gengið á heildartímamagnið af því að ákvæði laganna um lágmarkstíma fyrir bekk hafa verið afnumin. Á fundi nefndarinnar kom fulltrúi Landssamtakanna Heimilis og skóla og vakti hún athygli á því að börn fengju færri tíma í skólum en árin 1960--1968 og að mati samtakanna vantar allt upp í 5 stundir í viku í viðmiðunarstundaskrána. Álit hennar og Samtakanna Heimilis og skóla er birt sem fskj. III með nál. þessu. Að mati fulltrúa Barnaheilla sjást þess enn fremur víða merki í skólum að fátækt fari vaxandi og því sé börnum ekki til góðs að fresta þeim ákvæðum grunnskólalaganna er felast í frv. Fram kom einnig í máli fulltrúa Barnaheilla að 2.400 börn í grunnskólum Reykjavíkur eða um 18% barna ættu í erfiðleikum og hefði orðið veruleg fjölgun í þeim hópi barna sem ættu við erfiðleika að stríða. Athvörfin fimm í Reykjavík eru yfirfull. Ástandið er svo bágt hjá börnunum að sögn fulltrúa Heimilis og skóla að þau eru stundum tekin inn í kennarastofur til að gefa þeim að borða. Fram kom á fundinum að í samtökunum Heimili og skóli eru nú um 8.400 félagsmenn svo að segja um allt land. Vegna niðurskurðarins hefur bekkjardeildum fækkað um 20 í Reykjavík og lýsti fræðslustjóri Reykjavíkur áhyggjum sínum yfir þessari þróun. Benti fræðslustjórinn á að þörfin fyrir sérkennslu væri meiri en skólarnir fengju. Jafnframt vakti fræðslustjórinn athygli á útlendum börnum sem fer stöðugt fjölgandi og fjármunir til kennslu þeirra væru teknir af sérkennslufé. Niðurskurður í menntamálum þýddi í raun aukin útgjöld til heilbrigðis- og félagsmála og sagði fræðslustjórinn í Reykjavík að menn yrðu því að fara að horfa á málin í samhengi. Fulltrúi Skólastjórafélags Íslands gagnrýndi niðurskurðinn harðlega. Niðurskurðurinn á kennslustundum bitnar mest á almennum greinum, að sögn fræðslustjóra Reykjavíkur. Fræðslustjóri Reykjaness lét þess getið á fundi nefndarinnar að ekki væri unnt að auka við kennslumagn um áramót, jafnvel þó að lög heimiluðu. Hann lagði jafnframt fram ýmis fróðlegt gögn sem birtast með þessu nál. sem fskj. V. Fulltrúi Skólastjórafélagsins taldi hins vegar unnt að auka eitthvað við kennsluna ef leyfi fengist til þess, jafnvel á miðju skólaári. Þegar frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum var lagt fram í fyrra urðu um það miklar umræður. Þá sagði hæstv. menntmrh. m.a. í útvarpsviðtali, en afrit þess er birt sem fskj. IV, að ekki kæmi til greina að skera niður kennslu í íslensku eða orðrétt, eins og hæstv. ráðherra komst að orði: ,,Ég hef líka sagt að það komi ekki til greina að minnka kennslu í íslensku eða hætta kennslu í einhverju tungumáli. Þarna er bara verið að mála þetta allt of dökkum litum. Þetta verður ekki gert svona.`` Því miður hefur farið svo að þessi orð hans hafa ekki staðist, niðurskurðurinn hefur aðallega bitnað á svokölluðum almennum greinum og meira á íslensku en öðrum greinum þar sem svokallaðir tímar til ráðstöfunar voru frekar notaðir til að auka við íslenskukennslu en við aðrar greinar. Í nál. minni hlutans segir síðan, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af því sem að framan segir leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði fellt vegna þess að ákvæðið um skólamáltíðir á ekki heima í lögum sem sett eru vegna ástandsins í ríkisfjármálum af því að skólamáltíðirnar eru verkefni sveitarfélaganna, að ráðherra lofaði því í fyrra að ákvæðið um tiltekinn lágmarkstíma handa skólunum kæmi til framkvæmda um þessi áramót, að það er nauðsyn nú, einmitt á tímum samdráttar í þjóðfélaginu, að betur sé búið að menntun barna þessa lands, að afturför í skólamálum þýðir afturför í lífskjörum til lengri tíma litið, að sparnaður ríkissjóðs er aðeins 100 millj. kr. Með þeim sparnaði er verið að spara eyrinn en kasta krónunni. Minni hlutinn bendir á að þessa dagana er ríkisstjórnin að leiðrétta ákvæði skattalaga, sem sett voru fyrir áramót, um virðisaukaskatt af byggingarvinnu. Minni hlutinn telur að ríkisstjórnin eigi líka að leiðrétta stefnu sína í skólamálum; hún eigi að láta grunnskólalögin í friði. Minni hlutinn viðurkennir að vísu að skólatíminn mælist ekki í vísitölu lánskjara eða byggingarkostnaðar, en hann mælist í manngildum sem þarf líka að muna eftir þegar ríkisstjórn fjallar um stjórn landsins.`` Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, þá fylgja þessu nál. síðan ítarleg fskj. Í fyrsta lagi frá menntmrn. þar sem er yfirlit yfir fjölda bekkjardeilda í grunnskólum þar sem heimild fræðslustjóra til að fjölga í deildum um allt að tvö nemendur umfram ákvæði grunnskólalaga er nýtt. Það kemur fram að þetta ákvæði sparar ríkinu á árinu 1993 um 20 millj. kr., það er ekki hærri tala, sparar væntanlega á heilu ári þá tvöfalda þá upphæð, eða mér sýnist 47 millj. kr. samkvæmt áliti ráðuneytisins en á þessu ári eingöngu 19,6 millj. kr., það er ekki meira. Það er satt að segja alveg ótrúlegt að menntmrn. skuli leggja sig niður við það að sækja 19 millj. kr. af 4.500 millj. kr. fjárlögum grunnskólanna í landinu með því að fjölga í bekkjum á þremur svæðum í landinu, þ.e. Reykjavík, Reykjanesi og Norðurlandskjördæmi eystra. Í Reykjavík er fjölgað í 19 bekkjardeildum. Í 6 ára bekk er verið að kenna á þremur stöðum þar sem eru fleiri en 22 börn í bekk. Í 7 ára bekk er verið að kenna á fimm stöðum þar sem eru fleiri en 22 börn í bekk. Við erum að tala um 6 og 7 ára krakka, í mörgum tilvikum börn sem hafa verið á leikskólum, búið þar við allt annað atlæti og meiri starfsmannafjölda. Hér er auðvitað um að ræða afar mikla breytingu á aðbúnaði og aðhlynningu þessara barna þegar þau koma í grunnskóla frá því sem er í leikskóla, þ.e. hjá þeim sem eru svo heppin að hafa fengið leikskólapláss. Í Reykjanesumdæmi fjölgar bekkjardeildunum um 12 af þessum ástæðum og í Norðurl. e. um 3. Samtals er fjölgað í bekkjardeildum í landinu um 34 af þessum ástæðum og heildarsparnaðurinn er, eins og ég sagði, 19,6 millj. kr. Það er ástæða til þess, virðulegi forseti, að færa menntmrn. þakkir fyrir yfirlitið. Það er mjög greinargott og glöggt og ég geri ráð fyrir því að aðrir þingmenn geti tekið undir það með mér. Ekki hefur áður komið fram með hvaða hætti þetta hefur gerst í einstökum atriðum. Að vísu er dálítið skrýtið að það skuli ekki hafa sést áður en þó það sé fyrst núna þá er það þakkarvert engu að síður og ég kem þeim þökkum mínum á framfæri við hæstv. menntmrh. Sem fskj. II er birt greinargerð frá Kennarasambandi Íslands sem er dagsett 7. jan. 1993. Þar er lýst skoðunum Kennarasambandsins á þessu máli og svo er spurt hvernig þær 4.592 kennslustundir, sem niðurskurðurinn á árinu 1992 nemur, dreifast á kennslugreinar eftir árgöngum. Sérstök ástæða er lögð á að nákvæmlega komi fram hvort og þá hvað mikið og í hvaða árgöngum kennslustundum hefur fækkað í íslensku, stærðfræði og erlendum tungumálum, greint eftir árgöngum og hversu marga nemendur niðurskurðurinn á árinu 1992 snertir í hverri námsgrein. Eins og ég sagði áðan þá liggja ekki fyrir upplýsingar sem eru svör með þessum spurningum og ber að harma það. Við báðum ráðuneytið um þessar upplýsingar en þær lágu ekki fyrir. Eins og ég sagði áðan hefur engin fagleg úttekt farið fram á niðurskurðinum í ráðuneytinu og er það ekki nógu gott að mínu mati. Ég tel þess vegna að óhjákvæmilegt sé að leita eftir upplýsingum ráðherra um þetta mál með öðrum hætti og er auðvelt út af fyrir sig að gera ráðstafanir til þess þó upplýsingarnar hefðu þurft að liggja fyrir núna. Í þriðja lagi birtum við með nál. fskj. III sem er frá Landssamtökunum Heimili og skóli, sem telja milli 8.000 og 9.000 félagsmenn í landinu og verða vonandi áður en langur tími líður áhrifamestu samtök á Íslandi. Það er það sem við þurfum. Við þurfum virk foreldrasamtök, bæði til að verja skólann og til að hjálpa menntmrn. í slag við fjármálayfirvöld í landinu, hver sem þau eru. Við þurfum að eignast foreldrasamtök sem eru svo stór og sterk að þau haldi fundi á stórum stöðum, a.m.k. einu sinni á ári eða annað hvert ár, landsfundi sem veki ekki minni athygli en t.d. landsfundir Sjálfstfl. eða eitthvað því um líkt, svo ég nefni svona smærri samtök til viðmiðunar og að áhrif Landssamtakanna Heimili og skóli verði ekki minni þegar fram í sækir. Við þurfum að eiga sterk foreldrasamtök, við þurfum að hafa tugþúsundir foreldra sem sýna það í verki í samtökum sínum að þeim er ekki sama hvernig búið er að börnum í skólum. Ég tel að góð foreldrasamtök gætu orðið þegar fram liðu stundir besti bandamaður menntmrh. sem sýndi öflugan metnað fyrir hönd greinar sinnar. Samtökin mótmæla þessum niðurskurði og í greinargerðinni neðst er spurt, með leyfi forseta: ,,Geta bílarnir okkar ekki beðið aðeins lengur eftir glæstum skoðunarstöðvum?`` --- frekar en að skera niður peninga til grunnskóla í landinu. Birt er ályktun þar sem samtökin mótmæla áformum ríkisstjórnarinnar að framlengja þá skerðingu á kennslu sem hefur verið í gildi í haust. Þetta er ályktun sem var gerð á fundi samtakanna 21. des. 1992 og var send öllum alþingismönnum. Í fjórða lagi birtum við sem fskj. nokkur gögn frá fræðslustjóranum í Reykjanesumdæmi sem hann kom með óumbeðinn á fund nefndarinnar og er ástæða til að þakka það líka. Það eru afar glöggar upplýsingar og ég vek fyrst athygli á skjalinu. Nemendastundir í einstökum skólum sem hlutfall af lágmarki skólaárið 1991/1992. Fræðslustjórinn birtir þarna yfirlit yfir 29 skóla í umdæminu og í ljós kemur að aðeins í fimm skólum fá börnin fulla viðmiðunarstundaskrá. Í a.m.k. tveimur skólum fá börnin aðeins 90% af viðmiðunarstundaskránni. Auðvitað er þetta ekki vegna þess að verið sé að skera niður heildartímamagnið heldur er mismunurinn yfirleitt notaður í skiptistundir. Formaður Félags skólastjóra og yfirkennara, Sigþór Magnússon, sagði okkur frá því að í skóla hans háttar svo til að hann er með handavinnustofu með sjö hefilbekkjum inni þar sem hann getur alls ekki haft fleiri en 14 nemendur og verður þess vegna að skipta bekkjum. Út úr þessu verður auðvitað skerðing á öðrum bekkjum á móti. Reglurnar um skiptistundir eru svo strangar af hálfu ráðuneytisins og hafa lengi verið, að það er ekki hægt að veita börnunum fulla viðmiðunarstundaskrá. Þess vegna er það að mínu mati grafalvarlegt mál, virðulegi forseti, að afnema ákvæðin um lágmarkstíma. En ég skil frv. svo að þau séu afnumin áfram og ráðherrann geti í raun og veru ákveðið lágmarkstíma á bekki eins og honum sýnist og niðurstaðan verður þá sú að í nær öllum tilvikum fá börnin í þessu umdæmi minni kennslu en kveður á um í viðmiðunarstundaskránni. Í nær öllum skólunum, þ.e. öllum skólunum nema fimm, fá börnin minni kennslu en nemur viðmiðunarstundaskránni. Í fskj. eru birtar fleiri mjög fróðlegar upplýsingar sem ég ætla ekki að lesa upp en endurtek hins vegar þakkir mínar til fræðslustjórans í Reykjanesumdæmi fyrir þessar upplýsingar. Þá er birt sem fskj. V endurrit úr dægurmálaþætti Rásar 2 þar sem fréttamaður ræddi við Svanhildi Kaaber, formann Kennarasambands Íslands, Ólaf G. Einarsson menntmrh., ég hygg það hafi verið í janúar á árinu 1992. Í þessu viðtali segir hæstv. menntmrh. t.d. um fjölgunina í bekk, með leyfi forseta: ,,Það skilar kannski 25 millj. kr. í heild.`` Staðreyndin er sú að þetta skilar ekki einu sinni 25 millj. kr. eins og menntmrn. viðurkennir núna heldur 19,6 á önn. Ég segi alveg eins og er að mér finnst að menntmrn. leggist lágt við að sækja 19,6 millj. kr. með því að kollsteypa þannig grunnskólalögunum og fjölga í bekkjardeildum með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Síðan segir hæstv. menntmrh., í þessu viðtali: ,,Ég hef líka sagt að það komi ekkert til greina að minnka kennslu í íslensku eða hætta kennslu í einhverju tungumáli. Þarna er bara verið að mála þetta allt of dökkum litum. Þetta verður ekki gert svona.`` Reynslan segir allt annað. Reynslan segir þó að það liggi ekki fyrir nákvæmlega, að allar þær upplýsingar sem ég hef, bæði frá fræðslustjórum og frá einstökum skólastjórum --- en ég hringdi í nokkra nú á dögunum --- benda til þess að þetta komi aðallega niður á íslensku. Það sé fyrst og fremst kennsla í íslensku máli, móðurmáli, sem hafi orðið fyrir barðinu á niðurskurðinum. Síðan segir hæstv. ráðherra til að undirstrika þetta enn frekar í framhaldi af orðum Svanhildar Kaaber. Svanhildur segir í þessu viðtali, með leyfi forseta: ,,Það á ekki að taka þetta af íslenskunni, það á ekki að taka þetta af yngstu bekkjunum. Af hverju á að taka það?`` Menntmrh. svarar: ,,Þar er bara alveg augljóst mál og það veit náttúrlega Svanhildur að það er ákveðinn fjöldi aukatíma til ráðstöfunar fyrir skólana, það er þeim sem fækkar.`` Þarna finnst mér koma fram að hæstv. menntmrh. hafi litið svo á að tímar til ráðstöfunar væru það sem hann segir, þ.e. aukatímar, en í raun og veru ekki virkir kennslutímar sem hafa þó verið notaðir til þess að kenna börnum m.a. íslensku. Mér er kunnugt um að verulegur hluti af tímunum til ráðstöfunar hefur verið notaður til að kenna íslensku. Þegar saumað er að skólunum eins og gert er hér minnkar íslenskukennslan og það er það sem hefur gerst. Það er mjög alvarlegur hlutur á þessum tímum. Ég er þó ekki í hópi þeirra manna sem telja að öllu fari hrakandi af því er varðar íslenskt mál og notkun þess, það er langt frá því, þar er margt til bóta og er margt mjög vel gert, m.a. í skólunum. Svo er ekki að börn og unglingar tali miklu verra mál en talað var í gær og í fyrradag eins og einlægt er verið að jarma um, þvert á móti tala börnin yfirleitt heldur gott mál og unglingar líka. En allt um það, þetta er það sem heldur þjóðinni saman, það er málið, það er tungan, og þess vegna má ekki skera niður fjármuni til kennslu í þessum greinum að mínu mati. Síðan segir hæstv. menntmrh. varðandi 46. gr. ,,Það er aðeins verið að taka úr sambandi 46. gr. fyrir skólaárið 1992--1993. Þessi grein laganna, 46. gr., hún tekur gildi að nýju.`` Fréttamaðurinn spyr: ,,Eftir ár?`` Ráðherrann segir: ,,Já, að sjálfsögðu. Ég tek það á mig að fá þessa heimild til þess að setja þetta í reglugerð . . . Svona einfalt er það og það þýðir að hún kemur auðvitað til framkvæmda þar á eftir að loknu því ári.`` Skólamenn í landinu stóðu því í þeirri meiningu eftir yfirlýsingar frá hæstv. menntmrh. að í fyrsta lagi yrði íslenskan varin. Í öðru lagi mundu ákvæðin um lágmarkstímana koma til framkvæmda eftir eitt ár. Annars er hætta á því að skólarnir gangi á heildartímamagnið með því að nota tímana í skiptistundir eins og sést á þessu glögga yfirliti úr Reykjanesumdæmi sem ég var hér að rekja áðan. Þess vegna finnst mér að menntmrh. eigi sjálfs sín vegna að draga þetta frv. til baka. Í nál. minni hlutans birtum við einnig gögn frá Reykjavíkurumdæmi sem sýna svipaða sögu og á Reykjanesi og þó ívið lakari ef eitthvað er. Ástandið á skólunum í Reykjavík er satt að segja sennilega eitt það versta í landinu. Og að mörgu leyti stafar það af því hvernig hefur verið haldið á yfirstjórn þeirra mála af allra hálfu, m.a. vegna þess að Reykjavíkur-íhaldið hefur alltaf verið að passa að ríkið eða menntmrn. kæmist aldrei að skólakerfinu í Reykjavík. Þetta hefur verið svona sérstök deild og stofnuð sérstök skrifstofa og sérstakt ráð, skólamálaráð í Reykjavík, til að vinna á móti fræðsluráðinu sem þó starfar samkvæmt lögum --- búa til sérstakan klúbb fyrir Sjálfstfl. til að stjórna skólamálum í Reykjavík. Niðurstaðan er auðvitað dapurleg í skólamálum í þessu stærsta kjördæmi landsins. Hér eru fleiri vandamál hjá börnum en víðast annars staðar, sem almennt leiðir af þéttbýlinu, m.a. og þess vegna þurfum við að eiga hér betri skóla en nokkurs staðar annars staðar. Við eigum að hafa metnað til þess einmitt í þessu kjördæmi. Í gögnum fræðslustjórans í Reykjavík koma fram, virðulegi forseti, svipaðar upplýsingar og koma fram hjá fræðslustjóranum í Reykjanesumdæmi. En þar kemur líka fram athyglisvert blað um þau börn sem koma erlendis frá. Og ég leyfi mér að lesa það, þetta eru örfáar línur, með leyfi forseta. ,,Til viðbótar við þann fjölda sem þarf á sérkennslu að halda í grunnskólum borgarinnar eru nú á þriðja hundrað nemendur (221) sem koma erlendis frá og þurfa á verulegri íslenskuaðstoð að halda. Af þeim eru 82 börn sem eru af erlendu bergi brotin og tala litla sem enga íslensku og þurfa mikla aðstoð og 139 börn af íslensku bergi brotin sem hafa dvalið langdvölum erlendis og þurfa á aukinni íslenskukennslu að halda. Sum þessara barna tala og skrifa mjög bjagað mál.`` Í Reykjanesumdæmi skipta þau börn sem þurfa stuðning af þessu tagi mörgum tugum einnig, samkvæmt upplýsingum sem fram komu á fundi í hv. menntmn. Og hvaða peningar eru til í skólakerfinu til að kenna þessum börnum? Það er 5 millj. kr., ég endurtek, 5 millj. kr. til að sinna öllum þessum börnum sem á landinu öllu er sjálfsagt 400--500 talsins. Ég tel að frammistaða menntamálayfirvalda í þessu efni sé ekki einasta hneisa gagnvart börnunum sem slíkum heldur hygg ég að hún sé bort á eðlilegum alþjóðlegum samskiptavenjum. Ég bendi á það í þessu sambandi, virðulegur forseti, að því miður fór það svo að meiri hluti Alþingis samþykkti hér fyrir tveimur sólarhringum frv. til laga um staðfestingu á samningi um Evrópskt efnahagssvæði, sem mun, ef það verður framkvæmt með þeim hætti sem gert er ráð fyrir, hafa í för með sér stórkostlega aukinn fjölda erlendra barna hér á landi. Það þýðir auðvitað að það verður að auka við fjármuni til að þessu fólki sé hægt að kenna íslensku því annars er voðinn vís. Í fyrsta lagi auðvitað fyrir þessi börn en í öðru lagi fyrir það umhverfi sem þau koma til með að lifa og starfa í. Þess vegna vil ég leyfa mér að bæta þeirri spurningu við spurningar mínar til hæstv. menntmrh., hvaða ráðstafanir hyggst ríkisstjórnin gera til þess að koma sérstaklega til móts við þau börn sem hér er um að ræða? Fræðslustjórarnir í Reykjavík og á Reykjanesi töldu báðir að þeim væri ekki sinnt sem skyldi, hér væri um að ræða mjög alvarlegt vandamál í okkar skólakerfi. Já, virðulegi forseti, hér er verið að breyta grunnskólalögum í annað sinn frá því að núv. ríkisstjórn tók við. Grunnskólalög sem voru sett vorið 1991 með mjög sterkri samstöðu á Alþingi. Þau höfðu verið lengi í meðförum Alþingis. Þau voru lögð fyrir þing tvisvar sinnum. Þá var nú ekki verið að keyra svona mál í gegn á einu þingi heldur fengu menn tvö þing til að fara í yfir málið. Það var farið yfir málið í menntmn. fjórum sinnum í raun og veru, tvisvar í neðri deild og tvisvar í efri deild. Og á milli þinganna 1989--1990 og 1990--1991 var talsverðum hlutum breytt í frv. til að koma til móts við m.a. sjónarmið stjórnarandstöðunnar. Þegar frv. var lagt fram í fyrra skipið þá lagði Sjálfstfl. á það mjög mikla áherslu að hlutur sveitarfélaganna á stjórnkerfi skólanna yrði tryggður. Það var rétt ábending og niðurstaðan varð sú að frv. var breytt til samræmis við sjónarmið Sjálfstfl. Þegar frv. kemur síðan hér inn í þingið er það flutt í neðri deild, það kemur hér til meðferðar og Sjálfstfl. talar mikið í þessu máli. Það eru 137 dálkar í þingtíðindum, umræður Sjálfstfl. um grunnskólalögin veturinn 1990--1991, 137 dálkar.  í skólum. Það eru réttindi barna til að vera í skólum. Og af þeim ástæðum fannst mér það sárt að heyra að ráðuneytið skyldi ekki í umræðum í menntmn. hafa áttað sig á þessu grundvallaratriði og telja, að því er mér virtist, að fjárlögin tækju af ákvæðin um lágmarkstímafjölda barna og hámarksfjölda í bekk samkvæmt grunnskólalögunum eins og þau eru. Það er auðvitað ofboðslegt ef ráðuneyti menntamála heldur þannig á málum. Og er auðvitað rökstuðningur fyrir því sem ég hef stundum verið að segja að í þessari ríkisstjórn eru engir fagráðherrar heldur bara nokkrir fjmrh. Enda hefur hæstv. fjmrh. sagt það: Í þessari stjórn eru allir fjmrh. Það vantar fagráðherra í þessa stjórn. Það vantar metnað fyrir þennan málaflokk til að verja hann fyrir árásum. Verja m.a. þessi mannréttindamál barna. Hv. þm. Kvennalistans komst m.a. þannig að orði í ræðu sinni: ,,Á meðan bruðlið í kringum ráðhús, skopparakringlu eða álversundirbúning er eins yfirgengilegt og allir vita þá er sá málflutningur sem gefur það til kynna að menn sjái eftir peningum í skóla yfirgengilegur.`` Undir þetta tek ég, mér finnst þetta vel sagt og ástæða til að það verði tvíprentað í Alþingistíðindum. Þingmenn Sjálfstfl. sáu hins vegar ástæðu til að mótmæla þessu vegna þess að eftir að þeir voru búnir að tala svona 70--80 dálka um það hvað það kostaði mikið að mennta börnin í landinu þá fundu þeir allt í einu að þeir voru komnir út á hálan ís. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir og hv. þm. Ranghildur Helgadóttir bættu nú um betur þegar mjög var liðið á umræðuna og komið fram í mars 1991 og sögðu: ,,Það er enn fremur skoðun okkar Ragnhildar Helgadóttur að ekki sé nógu langt gengið í þessu frv. eins og vera þyrfti og að því leyti erum við sammála sjónarmiðum Kvennalistans,`` sagði Sjálfstfl. 5. mars 1991. Og hv. þm. Sólveig Pétursdóttir bætti um betur, hún var ekki að skafa utan af því, hún sagði: ,,Það er einnig okkar skoðun að nýtt grunnskólafrv. sé það mikilvægt fyrir þjóðfélagið að það beri að setja á forgangslista stjórnvalda. Ég mun fyrir mitt leyti reyna að stuðla að því ef Sjálfstfl. á aðild að næstu ríkisstjórn,`` segir þingmaðurinn.  þykir mikið framfaraspor. Og ég hef séð að formaður skólamálaráðs Reykjavíkur og fræðsluráðs Reykjavíkur eru einlægt að hæla sér yfir því að börnin geti orðið nærst í einum og einum skóla í þessari höfuðborg Íslands árið 1993. Ja, hérna. Haustið 1992 er svo lagt fram frv. til fjárlaga. Þar segir, það á að skera áfram þó það sé búið að lofa því að skera ekki meir. Ráðherrann sagði það í fyrra. Og seint á því ári flytur hann svo frv. til laga um skerðinguna, frv. til grunnskólalaga, sem er hér til 2. umr. Ég segi alveg eins og er, virðulegi forseti, að þetta er svo aumt og svo fyrir neðan allar hellur að það er engu lagi líkt. Þess vegna leggjum við það til með djúpri sannfæringu að það eina sem er vit í að gera í þessu máli, virðulegur forseti, er að Alþingi Íslendinga felli þetta frv. og hafni því algerlega og vísi því út í ystu myrkur og að grunnskólalögin verði framkvæmd undanbragðalaust.

Herra forseti. Það hefur verið beint til mín nokkrum spurningum af hv. frsm. minni hluta menntmn. Ég mun reyna að svara þeim eftir bestu getu og fara nokkrum orðum um nál. en ég reyni að leiða hjá mér að svara þessum venjulegu svigurmælum sem koma oft fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar. Fyrst aðeins um nál. Ef svona plagg hefði verið sett fram í skóla af einhverjum nemanda, jafnvel grunnskólanemanda, þá hef ég grun um að viðkomandi nemanda hefði verið sagt að fara með þetta heim aftur og vinna það betur. Mér finnst það satt að segja ekki sæma minni hluta menntmn. og alls ekki fyrrv. menntrmh. að láta hafa eftir sér sumt af því sem kemur fram í þessu áliti. Ég skal nefna sem dæmi fyrsta stafliðinn hér á bls. 1 þar sem segir: ,,Í frv. eru þessi efnisatriði. Fyrsta: Að ákvæði laganna um skólamáltíðir falli niður.`` Ég skil þetta svo að þarna sé fullyrðing um að með þessu frv. og lögunum væntanlega nr. 1/1992 hafi verið felld brott ákvæði grunskólalaga um skólamáltíðir. Þetta er einfaldlega rangt. Ákvæðin voru ekki felld brott, en gildistöku þeirra er frestað. Menn geta svo haft skoðanir á því hvort það hafi skipt einhverju máli fyrir ríkisstjórnina að vera að fresta ákvæðum sem leggja skyldur eingöngu á sveitarfélögin en ekki ríkið. Menn geta haft skoðanir á því og ég heyri að hv. þm. er undrandi á því að ríkisstjórnin skuli vera að flytja frv. þess efnis. Ég nefni aðeins í því samhengi að eitt af því sem sjálfstæðismenn gagnrýndu við meðferð grunnskólafrv. á þingi árið 1990--1991 var m.a. það og sérstaklega undir lokin að þá var ekkert samráð haft við sveitarfélögin um grunnskólafrv. og lögfestingu þess, alls ekki neitt, og þó voru þar lagðar miklar og þungar skyldur á sveitarfélögin, m.a. þetta. Það var nú ástæðan fyrir því að við töldum ástæðu til að létta þessari kvöð af sveitarfélögunum meðan efnahagsástandið er eins og það er. Það er sagt hér líka að við meðferð málsins í menntmn. hafi því verið borið við að ætlunin væri að breyta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að því er varðaði grunnskólann þannig að sveitarfélögin tækju alveg við honum. Hv. formaður menntmn., sem er ekki við hér nú vegna þess að formaðurinn er í opinberum erindagjörðum annars staðar, hefur segt mér að þetta sé beinlínis rangt. Því hafi ekkert verið borið við í nefndinni að ætlunin væri að breyta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það liggur hins vegar fyrir að tillögur svokallaðrar sveitarfélaganefndar gengur í þá átt að grunnskólinn færist alfarið til sveitarfélaganna og um þennan þátt er einnig rætt í endurskoðunarnefndinni, svokallaðri 18 manna nefnd, að grunnskólinn færist alfarið yfir. En þær hugmyndir réðu engu um meðferð málsins í hv. menntmn. Hv. þm. spurði hvort fjárlög tækju af ákvæði grunnskólalaga. Við vitum það báðir að það fer auðvitað eftir fjárveitingum hvor hægt er að fullnægja ákvæðum ýmissa lagabálka sem í gildi eru. Það þarf ekkert að fara með það stafróf fyrir hv. þm. Svavar Gestsson, hann þekkir það vel, að fjárveitingar til fjölmargra þátta sem ákveðnir eru með fjárlögum takmarka gildi margra laga. Varðandi þetta atriði sérstaklega þá liggur það fyrir að mjög ólíklegt væri, eins og raunar kom fram í máli fræðslustjórans í Reykjanesumdæmi sem kom á fund hv. menntmn., að hægt væri að bæta við tímum þótt 46. gr. grunnskólalaga tæki gildi að nýju um síðustu áramót. Skólastarfið er auðvitað skipulagt að hausti og það er afar hæpið að hægt sé að gera umfangsmiklar breytingar á skólastarfinu á miðju skólaári. Ég vona að það sé engin vafi í huga neins að auðvitað tóku þessi ákvæði gildi um áramóti þar sem þetta frv. hafði ekki öðlast lagagildi. Ég hef viðurkennt það áður að það kom óþægilega seint fram hér í þinginu. En mér þótti nú satt að segja málið svo einfalt að það væri ekki ástæða til að ætla að það þyrfti að taka margar vikur að afgreiða það hér í þinginu. En mér er alveg ljóst að þingið var mjög upptekið við önnur mál í desember sem ruddu þessu máli til hliðar. Og það er ástæðan fyrir því að við erum að ræða það nú hér í dag í janúarmánuði. Það á þess vegna ekki að koma neinum á óvart það sem segir hér í áliti minni hlutans: ,, . . . að talsmenn kennara og skólastjóra hafi talið einsýnt að lögin um grunnskóla hefðu tekið gildi óskert um sl. áramót.`` Það er alveg nákvæmlega rétt lögskýring að því er tók til þeirra ákvæða sem giltu bara til ársloka. Þar er fyrst og fremst um að ræða ákvæðið um vikulegan kennslutíma, það er alveg ljóst, og það er jafnljóst að ef kröfur hefðu komið frá einhverjum skólum um það að nú skyldi bætt við kennslutímum þá hefðum við tekið það til vinsamlegrar athugunar í menntmrn., hvernig væri hægt að fullnægja þeim ákvæðum laganna og hvort hægt væri að afla fjár til þess að greiða aukinn kennslukostnað. Þetta er alveg ljóst. En í þessu sambandi verð ég hins vegar að benda á það þó það sé engin afsökun fyrir því að það sé ekki hægt að fullnægja ákvæðum þessarar greinar að auðvitað er þetta ekkert einsdæmi, hvorki í grunnskólalögum né öðrum lögum sem sett hafa verið hér á hv. Alþingi og eru í gildi, að fjárveitingar hafa auðvitað takmarkað það hvort hægt er að fullnægja ákvæðum laganna. Því miður er það svo að það eru býsna mörg ákvæði grunnskólalaga sem ekki hafa komist til fullrar framkvæmdar. Má ég aðeins nefna að það er fjarri því að allir skólar séu níu mánaða skólar. Ég þekki að sjálfsögðu ákvæði laganna sem heimila undanþágu frá því ákvæði. Það er hins vegar ekki í höndum ráðuneytisins heldur fræðslustjóranna, þar sem segir í 45. gr. grunnskólalaganna: ,,Með hliðsjón af atvinnuþáttum og aðstæðum í einstökum skólahverfum getur fræðslustjóri veitt tímabundna undanþágu frá framangreindum ákvæðum``, þ.e. um níu mánuðina. Og því miður er það svo að það eru mjög margir skólar enn þá sem ekki eru níu mánaða skólar. Ég er með upplýsingar úr vorskýrslum grunnskóla fyrir skólaárið 1990--1991 og þá eru það aðeins 43% skólanna í landinu sem eru níu mánaða skólar, aðeins 43%. Örfáir skólar starfa aðeins í sjö mánuði, að vísu ekki nema 2%, en sama er. Nemendahlutfallið er að vísu ekki eins óhagstætt vegna þess að margt af þessu eru fámennir skólar. Þannig er nú það. Ég veit ekki hvernig ástandið er hins vegar með nemendur þessara skóla, hvort þeir standa svona mikið að baki þeim sem njóta níu mánaða kennslu eins og ætla mætti kannski miðað við hvernig talað er um þau ósköp sem yfir hafa dunið við það að vikulegur kennslutími hefur verið skertur um 2 tíma í efstu bekkjum grunnskólans, þ.e. í 6.--10. bekk, en um eina stund í 4.--5. bekk og ekkert í 1.--3. bekk. Það væri út af fyrir sig kannski ástæða til að athuga það, fylgjast með þeim nemendum eftir að grunnskólanum lýkur sem hafa aðeins notið kennslu í sjö mánuði, í átta mánuði eða átta og hálfan mánuð og kanna hversu miklu munar á árangri þeirra miðað við þá sem hafa notið níu mánaða kennslu. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar þar, hvort þar munar svo miklu sem ætla mætti miðað við þær tölur sem ég var að lýsa hér áðan. Svar mitt sem sagt við annarri spurningu hv. þm. um hvaða lög giltu frá 1. jan. er alveg ljóst. Grunnskólalögin gilda, þ.e. þessi ákvæði sem áttu að taka gildi og frestað var með lögum nr. 1/1992, þau ákvæði öðluðust gildi. Þess vegna finnst mér alveg óþarfar bollaleggingarnar í áliti minni hlutans þar sem segir: ,,Talsmenn ráðuneytisins viðurkenndu að engin lögfræðileg úttekt lægi fyrir í þessum efnum af hálfu ráðuneytisins.`` Það þurfti satt að segja enga lögfræðilega úttekt á þessu. Það þarf ekki einu sinni lögfræðing til að skynja það að þessi ákvæði tóku gildi 1. jan. sl. Þá er hér í álitinu vísað til þess sem Eiríkur Jónsson, varaformaður Kennarasambands Íslands, sagði og leyfði undirrituðum eins og hér segir að hafa eftir sér að niðurskurðurinn hafi yfirleitt komið niður á íslensku, reikningi og tungumálum gagnstætt því sem menntmrh. fullyrti. Um það vil ég segja að það hefur vissulega komið í ljós að í ýmsum skólum hefur niðurskurðurinn lent á íslensku gagnstætt því sem ég átti von á og hér hefur verið rækilega tíundað. Í því sem ég lét frá mér fara m.a. í umræðuþætti með formanni Kennarasambands Íslands snemma á síðasta vori. Það liggja hins vegar engin gögn því miður fyrir um þetta. Það hefur verið kannað m.a. hjá Kennarasambandinu hvort fyrir liggi einhver gögn um þetta. Svo er ekki en mér er kunnugt um að Kennarasambandið hefur haft samband við allmarga skóla, ég hef ekki alveg töluna. Á milli 20 og 30 skóla að ég held, og byggir Eiríkur þetta álit sitt á þeim upplýsingum sem hann fékk þannig. Fullyrðing mín á sínum tíma um að þetta mundi ekki bitna á íslenskukennslunni var einfaldlega byggð á því að ég taldi að það yrði síðasta úrræði stjórnenda hinna einstöku skóla að láta þessa skerðingu bitna á íslenskukennslunni. Nú hef ég fengið upplýsingar um það að þessir frjálsu ráðstöfunartímar, sem voru fjórir, hafa verið nýttir í mjög mörgum skólum og kannski flestum til að bæta við íslenskukennsluna og ekkert nema gott um það að segja. Hins vegar hafa þeir einnig verið nýttir til að bæta við kennslu í handmennt og fleiru. Og mér er líka alveg mætavel kunnugt um það að þar sem stjórnendur skólanna stóðu frammi fyrir þessari skerðingu þá áttu þeir í mörgum tilvikum ekki annan kost en skerða íslenskukennsluna eða stærðfræðikennsluna vegna þess að það var ekki hægt að fullnægja kennsluskyldu sumra annarra kennara ef skerða ætti einhver önnur fög sem höfðu nýtt þessa ráðstöfunartíma. Þannig að á þessu eru ósköp eðlilegar skýringar í mjög mörgum tilvikum og kannski flestum.

Vissi ráðherrann það ekki fyrir?

Nei, ég vissi það ekki fyrir að þannig væri í einstökum skólum og lái mér hver sem vill þó ég hafi ekki vitað það.  Hér í nál. er talað um að af hálfu fulltrúa Kennarasambandsins hafi komið fram að þeir hafi lítið verið kallaðir til formlegs samráðs um endurskoðun grunnskólalaganna sem sagt er að standi yfir á vegum svokallaðrar 18 manna nefndar --- sem sagt er að standi yfir á vegum svokallaðrar 18 manna nefndar. Þarna er eins og verið sé að segja einhverja véfréttir eða að menn hafi bara heyrt þær á skotspónum ---  
            

Ráðherrann hefur orðið.

Já, þá vildi ég gjarnan fá frið fyrir þessum frammíköllum og ég efast ekkert um að hæstv. forseti er reiðubúinn til að gefa þessum áhugamönnum um skólamál orðið á eftir. --- Já, að það hafi lítið samráð verið haft við Kennarasambandið. Á því er skýring. Það er að vísu talað hérna um að þeir hafi verið kallaðir fyrir hluta nefndarinnar þar sem tilkynnt var um fjölgun samræmdra prófa. Það er rétt að formaður Kennarasambandsins ásamt einhverjum fleirum frá Kennarasambandinu átti fund með starfsmönnum nefndarinnar og ég held formanni þar sem þeim var sagt frá þeirri ákvörðun ráðherra að fjölga samræmdum prófum um tvö og sú ákvörðun væri alveg í samræmi við þær umræður sem þá þegar höfðu farið fram í endurskoðunarnefndinni um samræmd próf, þetta var tilkynnt. Þetta er hins vegar ekki hið eina samráð sem haft hefur verið við Kennarasambandið, það er ekki rétt. Formlegar fyrirspurnir hafa m.a. verið sendar til Kennarasambandsins um afstöðu til ákveðinna þátta, eins og t.d. til flutningsins til sveitarfélaganna og óskað eftir svörum við þeim fyrirspurnum. En samráðið sem ætlunin er að hafa við hina ýmsu aðila sem eiga af mjög eðlilegum ástæðum að koma að þessari endurskoðun --- það hefur alltaf legið fyrir að það væri varla um það að ræða fyrr en áfangaskýrslan lægi fyrir. Þá kem ég að því sem kom hér fram í ræðu hv. þm. að ég hefði svarað því hér fyrr í haust að áfangaskýrslan yrði afhent í desember, það er rétt ég sagði það. Ég hafði þá fengið drög að henni en ég ef ekki fengið hana enn í hendur en hún verður afhent mér nú síðar í þessum mánuði. Þegar sú skýrsla hefur verið formlega afhent verður hún send til hinna fjölmörgu aðila sem ástæða er til að hafa alveg sérstakt samráð við í sambandi við þessa endurskoðun. Það mætti auðvitað margt segja frekar um þennan skerta kennslutíma sem ég hef viðurkennt að er auðvitað skref aftur á bak, því miður. En ég viðurkenni hins vegar ekki að það sé verið að stefna skólahaldi í landinu í þann voða sem ætla mætti miðað við þá umræðu sem hefur farið fram um þetta atriði. Allt er þetta að ég vona af heilindum mælt með hagsmuni nemendanna fyrir augum, að það sé slæmt þegar nemendurnir missa af þessum kennslutímum. En oft er það nú svo að maður spyr sig hvort stundum sé þá kannski ekki gengið lengra en æskilegt er í því að fella niður kennslu. Ég nefni bara sem dæmi að það kom erindi til ráðuneytisins frá Kennarasambandinu þar sem var óskað eftir því að þeir fengju heimild til að ræða þessar hugmyndir um tilfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna á skólatíma. Ég veit ekki hvort sú ósk var sett fram sérstaklega með hagsmuni nemendanna fyrir augum. Það má vel vera, það má vel vera að það sé gert.  Ég veit ekki hvort það eru svo margar spurningar eftir sem ástæða er til að svara hér. Ja, það er sjálfsagt ástæða auðvitað til að svara öllum spurningum en annað sem fram hefur komið, hvort ástæða er til fyrir mig að fara rækilega út í það. Ég vil aðeins nefna í sambandi við það sem hv. frsm. minni hluta nefndi hér í sambandi við kennslu nýbúa eða útlendinga sem koma hér og ég tek undir með hv. þm. að aðstoð við þetta unga fólk er mjög nauðsynleg. Tillögur í þessu efni hafa verið til meðferðar í ráðuneytinu. Þar hefur verið unnið mikið starf á vegum sérstakrar nefndar við að undirbúa tillögur í þeim efnum og það mál er sem sagt til meðferðar enn þá í ráðuneytinu. Ég held ég muni það rétt að talið er að til þess að gera það sem í raun og veru þarf til aðstoðar þessu fólki þurfi 50 millj. kr. á ári. Og það kemur mér satt að segja ekki mjög á óvart þótt þetta séu miklar upphæðir þá held ég að undan því verði ekki vikist að sinna þessum þætti alveg sérstaklega. Ef það er ekki gert þá getur það haft í för með sér mjög alvarleg vandamál. Hv. þm. sagði að það væri sérstök fjárveiting sem næmi 5 millj. kr. núna. Ég hef því miður ekki við hendina gögn um þetta en mig minnti nú endilega að það væru 10 millj. sem væru sérstaklega merktar í þessu skyni en við getum vafalaust fundið það út. Það er líka gert töluvert mál úr yfirlýsingum mínum um að þessi skerti kennslutími gilti aðeins út árið 1992. Það er alveg rétt að ég sagði það margoft. Hvað átti ég í raun og veru annað að segja? Lögin sögðu það ósköp einfaldlega. Þetta ákvæði laganna gilti aðeins út árið 1992. En ég hafði hins vegar fyrirvara. Ég sagði í þessu sama viðtali sem hér hefur verið vitnað til: Ég get ekki lofað því hvort mönnum dettur í hug að setja einhver ný lög á næsta ári. Og það er akkúrat það sem okkur hefur dottið í hug. Einfaldlega vegna þess að ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar hefur ekki batnað svo að við treystum okkur til að láta grunnskólalögin koma að fullu til framkvæmda núna. Það er ástæðan fyrir því að þetta frv. er flutt núna og óskað eftir að þessi ákvæði gildi einnig fyrir næsta skólaár. Ég ætla ekki að rekja sérstaklega umræður um grunnskólafrv. á þinginu 1990--1991. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði það með sínum hætti þegar það var til lokameðferðar á síðustu dögum síðasta kjörtímabils. Ég man mjög vel eftir því hvernig það gekk allt saman fyrir sig. Og ég man mjög vel eftir því og það má segja það hv. þm. Svavari Gestssyni og þáv. hæstv. menntmrh. til hróss að hann gekk mjög langt í því að ganga til móts við óskir Sjálfstfl. Hann gerði það. Ég tel honum það fremur til tekna en til lasts að hann gerði það. Ég veit að hann hafði mikinn áhuga á að fá þetta mál afgreitt og hann fékk það með því að ganga til samstarfs við Sjálfstfl. En það hefur alltaf legið fyrir að Sjálfstfl. var ekki ánægður að öllu leyti með málið. Og ég býst við að hæstv. þáv. menntmrh. hafi heldur ekki verið alveg sáttur við það sem hann samþykkti til þess að fá málið í gegn án þess að ég viti það þó nákvæmlega. Þarna voru menn að semja til þess að afgreiða mál á lokadögum þingsins. Og þá er það svo að menn láta af sínum ýtrustu kröfum og það var gert á báða bóga. Og ég held að það hafi einfaldlega verið af hinu góða og beri að þakka það. Ég vil svo að lokum hafna því alfarið sem hv. þm. sagði að þegar Sjálfstfl. væri kominn í stjórnaraðild og ég tala ekki um í menntmrn. þá gufaði upp allur áhugi á grunnskólamálum. Þetta er einfaldlega rangt og ég tel að Sjálfstfl. og ég sem ráðherra þessa málaflokks hafi sýnt það með því að setja af stað hina umfangsmiklu endurskoðun á skólakerfinu yfirleitt, ekki bara grunnskólalöggjöfinni heldur líka framhaldsskólalöggjöfinni sem er í höndunum á þessari sömu 18 manna nefnd. Ég bind miklar vonir við starf þessarar nefndar og ég er sannfærður um að þegar áfangaskýrsla nefndarinnar kemur út síðari hluta þessa mánaðar, þá muni verða mjög mikil umræða um skólamál sem er af hinu góða. Hún er mjög nauðsynleg. Ég hef sagt það áður að mjög nauðsynlegt sé að hefja hér ítarlega umræðu um skólamál sem snúist ekki eingöngu um peninga eins og því miður hefur gerst allt of mikið núna og kannski eðlilega vegna þessa niðurskurðar sem við höfum orðið að grípa til.

Virðulegur forseti. Hæstv. menntmrh. gerði athugasemdir við orðalag í nál. minni hluta menntmn. þar sem rætt er um að við meðferð málsins í nefndinni var því borið við að ætlunin væri að breyta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég vil bara ítreka það að ég skildi ummæli sem féllu í menntmn. á þennan veg. Þar var sagt að það væri biðstaða í þessum málum vegna þess að verið væri að endurskoða grunnskólalögin og að meiningin væri að færa meiri ábyrgð yfir til sveitarfélaganna. Það er algerlega í samræmi við það sem stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Velferð á vananlegum grunni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Stefnt er að því að auka áhrif og ábyrgð sveitarfélaga, kennara og foreldra á sviði skóla- og dagvistarmála.`` Ég spyr nú bara: Stenst þessi stefna ekki lengur eða hvað? 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka fyrir að hæstv. menntmrh. viðurkennir að 1. mgr. 46. gr. grunnskólalaganna hefur verið í gildi núna frá áramótum. Þar stendur: ,,Vikulegur kennslutími á hvern nemanda í grunnskóla skal vera þessi`` --- og síðan er það tíundað nákvæmlega bekk fyrir bekk. Það er mjög mikilvægt að þessi yfirlýsing liggur fyrir. Auðvitað má segja eins og hæstv. ráðherra að þetta gæti hver maður sagt sér sjálfur. En það var ekki þannig með þá sem svöruðu fyrir ráðuneytið þegar þeir komu í nefndina. Þess vegna var óhjákvæmilegt að leggja þessa spurningu fyrir ráðherra. Ég held að þetta sé mikilvægt fyrst og fremst vegna þess að ég vil a.m.k. líta þannig á að grunnskólalögin séu mannréttindalög barna sem eru í skólum og ekki sé hægt með fjárlögum án annarra lagabreytinga að skerða réttindaákvæði grunnskólalaganna. Í öðru lagi verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst það mjög merkilegt sem hér kom fram hjá hæstv. ráðherra í sambandi við íslenskukennsluna og hv. 18. þm. Reykv. vék hér að í andsvari núna áðan. Það liggur með öðrum orðum fyrir að ráðherrann viðurkennir að hlutirnir séu þannig að íslenskukennslan hafi sérstaklega verið skert. Og ég spyr þingheim og ráðherra og hæstv. forseta: Er það svo að á þessum tímum sé það viðunandi, sé það þolandi að íslenskukennsla sé skert? Svarið við þessu er auðvitað það af hálfu hæstv. ráðherra að hann á ekki að skera niður með þeim hætti sem þarna er gert heldur á að fara öðruvísi í þá hluti ef menn eru að spara á annað borð. Það á með öðrum orðum að segja: Það kemur ekki til greina að snerta við íslenskukennslunni eða eitthvað því um líkt. Ég er sannfærður um að ef skólamenn hefðu haft þau fyrirmæli skýr og afdráttarlaus frá ráðuneytinu hefðu þeir ekki snert við íslenskukennslu. En það gerðu þeir fyrst og fremst vegna vandræða með skiptistundirnar og vegna þess að ráðherrann gaf ekki skýr fyrirmæli í þessum efnum. Loks varðandi Sjálfstfl. og skólamálin. Sjálfstfl. hefur aldrei sýnt áhuga á skólamálum á Alþingi þegar hann hefur verið í ríkisstjórn síðan vorið 1946 þegar hann stóð að fræðslulögunum nýju sem þá voru kölluð og voru kölluð svo þangað til grunnskólalögin voru sett árið 1974. Sjálfstfl. barðist með kjafti og klóm gegn grunnskólalögunum vorið 1974. Þá var haldin lengsta ræða í þinginu í manna minnum. Til hvers? Til að stoppa grunnskólalögin. Sjálfstfl. hefur í ríkisstjórn aldrei sýnt áhuga á skólamálum síðan vorið 1946.

Virðulegur forseti. Ég ætla að bera fram þrjár spurningar til hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi hefur hann nú staðfest að hann gerði sér enga grein fyrir því að niðurskurðurinn mundi koma niður á íslenskukennslu og stærðfræðikennslu. Fullyrti þvert á móti í þinginu að það væri sinn vilji að svo ætti ekki að vera. Spurning mín er þessi: Hvernig getur ráðherran staðið að niðurskurði í skólamálum ef hann hefur ekki upplýsingar sem gera honum kleift að lýsa því hvernig sá niðurskurður fer fram? Er þá bara blindandi höggvið í námsgreinar, íslensku og stærðfræði, þvert á vilja ráðherrans og annara sem töluðu fyrir hann og ríkisstjórnina á sínum tíma? Er ekki eitthvað meira en lítið að þegar menn eru í niðurskurði sem þeir segja svo sjálfir að þeir viti ekki hvernig bitnar á skólastarfinu í landinu? Önnur spurning mín er þessi: Er það ekki ósmekklegt af hæstv. ráðherra að vera að dylgja um það hér í ræðustól að Kennarasamband Íslands hafi fyrst og fremst áhuga á því að biðja um frí fyrir meðlimi sína? Það var það eina sem ráðherrann í reynd vék að Kennarasambandi Íslands að draga upp eitthvert bréf þar sem Kennarasambandið hafði óskað eftir því að tillit yrði tekið til þess varðandi vinnuskyldu að félagsmenn þess gætu rætt þá stóru spurningu hvort grunnskólinn ætti að vera hjá sveitarfélögum eða ríkinu. Það var auðvitað gert af hálfu ráðherrans Kennarasambandinu til háðungar og til að reyna að koma því að hjá þjóðinni að kennarar í grunnskólum á Íslandi hefðu bara áhuga á því að fá frí. Þriðja spurning mín er þessi: Þegar hægri stjórnin í Svíþjóð undir forsæti hægri flokksins, bræðraflokks Sjálfstfl., stóð að niðurskurðaraðgerðum í efnahagsmálum sínum sl. haust þá var það gert með þeim hætti að framlag til menntamála var aukið. Svo mikilvægt telja hægri menn í Svíþjóð skólakerfið vera að jafnvel í umfangsmiklum niðurskurðaraðgerðum bæta þeir við fjármagni til menntamála. Telur hæstv. menntmrh. að þessi stefna hægri manna í Svíþjóð sé röng?

Hæstv. forseti. Ég hef viðurkennt það að mér var ekki ljóst að þessi fækkun vikulegra kennslustunda mundi bitna á íslenskukennslunni. Og ég viðurkenni líka að ég hef ekki fullkomnar upplýsingar og ég held að þær séu ekki til, ekki heldur hjá Kennarasambandinu, í hve ríkum mæli þessi niðurskurður lenti á íslenskukennslu og stærðfræði. Það er einfaldlega hlutverk skólastjórnendanna og fræðsluskrifstofanna að sjá um að þessar aðhaldsaðgerðir nái fram að ganga. Þeim er ekki stjórnað í smáatriðum úr menntmrn. Því að ég hafi verið með einhverjar ósmekklegar dylgjur á Kennarasambandið vísa ég ósköp einfaldlega á bug. Varðandi Svíþjóð og borgaralegu ríkisstjórnina þar, sem margoft hefur verið nefnd hér ekki síst af þingmönnum Alþb. sem alveg sérstaka fyrirmyndarstjórn að mér skilst, þá er það nú einu sinni svo varðandi skólamálin að ríkisstjórnirnar í Svíþjóð og á Íslandi komu til starfa á svipuðum tíma ef ég man rétt. Þær glímdu við ósköp svipaðan vanda. Munurinn var hins vegar sá að íslenska ríkisstjórnin tók miklu fastar á en sú sænska. Það sem sænska ríkisstjórnin er að gera núna varðandi skólamálin, sem ég býst við að hv. þm. viti ekki, er að hún er að skera niður í mjög ríkum mæli í skólamálum. Ég er með alveg nýjar upplýsingar um þetta, því miður ekki við hendina, en ég skal koma þeim upplýsingum til hv. þm. Það er einmitt sá vandi sem ríkisstjórn Svíþjóðar stendur frammi fyrir núna að hún þarf að skera niður í þessum málaflokki líka sem hún gerði ekki í fyrra.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er það nokkuð sérkennileg kenning hjá hæstv. menntmrh. að það eigi að fara í niðurskurð þó menn hafi ekki hugmynd um hvernig eigi að framkvæma hann. Það verður þó að segja hæstv. heilbrrh. til hróss að hann veit yfirleitt að hann er að gera tiltekin lyf dýrari. Hann er að láta sjúklinga með tiltekna sjúkdóma greiða meira og er gagnrýndur fyrir það. Nú segir hæstv. menntmrh.: Við erum í niðurskurði í menntmrn. en það er ekki okkar, ekki ráðherrans, ekki embættismannanna, að vita hvort verið er að skera niður leikfimi eða íslensku eða stærðfræði eða grunnmenntun. Það er ekki okkar. Það er einhverra manna sem eru úti í skólunum, einhverra nafnlausra óábyrgra manna, og hann vísar ábyrgðinni af sér. Það er auðvitað kjarni málsins hér. Hann er að vísa ábyrgðinni af því að skerða íslenskukennsluna og stærðfræðina af sér og yfir í einhverja ónafngreinda menn úti í skólakerfinu, fræðslustjóra, kennara og skólastjóra. Það er mjög lítilmannlegt. Yfirlýsing ráðherrans gat ekki staðist að hans eigin dómi af því að einhverjir aðrir framkvæmdu þetta öðruvísi. Auðvitað á ekki að standa hér í einhverjum niðurskurði bara með því að segja: Hér er einhver tiltekin upphæð, og svo veit ráðuneytið ekkert hvernig hvernig hún er framkvæmd. Er ekki rétt að menntmrh. staldri aðeins við og segi þá við þingið og ríkisstjórnina: Það er greinilegt að þessi niðurskurður kemur niður á greinum sem við vildum ekki láta hann koma niður á eins og íslensku og stærðfræði og við skulum þá leita einhverra annarra leiða. Í staðinn fyrir að segja: Ég held að þetta verði að vera svona af því að einhverjir aðrir þarna úti hafa gert þetta. Varðandi hægri mennina í Svíþjóð þá má vel vera að þeir séu nýlega búnir að taka einhverjar ákvarðanir um að skera niður í menntamálum. Ég hef ekki fylgst með því og er auðvitað alveg reiðubúinn að hafa það sem sannara reynist í þeim efnum. En mér fannst óhugnanlegt að heyra fögnuðinn í rödd hæstv. menntmrh. yfir því að nú væru þeir líka farnir að skera niður í menntamálunum í Svíþjóð.

Hæstv. forseti. Það er hreinn útúrsnúningur að ég sé að vísa einhverri ábyrgð af mér. Það er ekki svo. Ég ber að mínu leyti ábyrgð á þeim fjárveitingum sem veittar eru til hinna einstöku skóla en ég hef ekki viðurkennt kröfuna, sem komið hefur upp hjá ýmsum stjórnendum skólanna, að ráðuneytið eigi að segja þeim nákvæmlega fyrir verkum um það hvernig þeir eigi að nýta það fjármagn sem þeir hafa. Þeirri kröfu hef ég vísað á bug. Ég vil að skólarnir hafi sem mest sjálfstæði en því fylgir líka ábyrgð. Ábyrgðin á því að nýta það fjármagn sem þeir hafa með sem skynsamlegustum hætti. Ég hlýt að treysta því þangað til eitthvað annað kemur í ljós að þeir beiti þessu valdi sínu af skynsemi. Ég hlýt að treysta því. En ekkert annað hefur komið fram en vonbrigði mín yfir því að það skuli hafa þurft að láta þessa skerðingu koma sérstaklega fram á íslenskukennslunni. Ég viðurkenni að ég er mjög viðkvæmur fyrir því. En þessi ábyrgð verður að vera í hendi skólanna. Það getur vel verið að hv. þm. geti lesið eitthvað út úr minni raddbeitingu. Röddin er að vísu slæm núna en ég veit ekki til að það hafi verið neinn sérstakur fögnuður í mínum huga eða í mínu tali yfir því að sænska ríkisstjórnin skuli þurfa að lenda í því að skera niður í skólakerfinu. Síður en svo.

Hæstv. forseti. Frsm. minnihlutaálits, hv. 9. þm. Reykv. hefur gert ítarlega gein fyrir því nál. sem minni hluta hv. menntmn. skilaði og skal ég reyna að endurtaka ekki mjög mikið af því sem hann sagði. Sannleikurinn er sá að þetta er tiltölulega sakleysislegt frv. séð í fyrstu en hefur að geyma ákvæði sem eru mjög mikilvæg í skólastarfi og uppeldisstarfi fyrir okkar þjóðfélag þegar til lengri tíma er litið. Með því á að spara 100 millj. kr. á ársgrundvelli og þykja mér það ekki miklir fjármunir þegar ég hugsa til þess sem það hefur í för með sér. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh. í ræðu hans og það kom reyndar fram líka hjá frsm. meiri hluta hv. menntmn. að þetta frv. er lagt fram án þess að ráðuneytin né meiri hluti nefndarinnar viti á hverju þetta bitnar. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh. áðan að þetta lendir að einhverju leyti á íslenskunni, eins og hann orðaði það. Nú skal ég benda hæstv. menntmrh. á það að fyrst hann er nú búinn að átta sig á því að þetta lenti á íslenskunni að einhverju leyti, sem hann sagði hér fyrir um það bil ári að mætti alls ekki gerast og ætti alls ekki að gerast, að það er ekkert of seint að draga frv. til baka. Mig langar hér í upphafi, hæstv. forseti, til þess að vitna í orð hæstv. ráðherra frá 20. jan. á síðasta ári. Fyrir rétt um það bil ári sagði hæstv. ráðherra m.a. þetta eftir það að fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfðu gert nokkuð harða hríð að hæstv. ráðherra og eins fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands og foreldrum og fleiri aðilum: ,,Það er látið að því liggja í málflutningi einstakra þm. og hjá talsmönnum kennarasamtaka að það eigi að gera eitthvað allt annað en þetta. Það er talað um að það eigi að skerða kennslu í íslensku og síðan er talað um að þessi niðurskurður jafngildi því að hætt verði kennslu sex ára barna, að hætt verði kennslu í tungumálum, að lagðir verði niður heilu skólarnir og að 200 stöðugildi kennara verði lögð niður. Þetta er ekki málflutningur sem sæmir neinum því ekkert af þessu er að gerast, ekki neitt. Það er ekki verið að leggja niður neina skóla. Það er ekki verið að skerða kennslu í íslensku. Það er ekki verið að segja upp kennurum í stórum stíl. Þetta er einfaldlega rangt. Það er hægt að tala um að þetta jafngildi hinu og þessu, en auðvitað er verið að læða því inn hjá öllum almenningi með svona málflutningi að það sé þetta sem eigi að gera. Það er einfaldlega rangt. Það tek ég mjög skýrt fram. Það er enn þá unnið að því í menntmrn. að útfæra hvernig þessi niðurskurður verði, en þetta er það sem ég gert sagt á þessu stigi málsins.`` Þarna kom ýmislegt fram, hæstv. ráðherra sem ég vil minna hann á nú á þessari stundu og ekki að ástæðulausu. Í fyrsta lagi kemur hann að því að það sé látið að því liggja að það eigi að gera eitthvað miklu verra en raun sé á. Sannleikurinn er sá að eins og Kennarasambandið stillti því upp fyrir nákvæmlega ári hver niðurskurðurinn yrði að magni til þá má segja að það sé nákvæmlega sá niðurskurður sem raunin varð svo á um. Það munar aðeins 15 kennslustundum á landsvísu. Kennarasambandið hafði reiknað með 4.607, en í svari ráðherra við fyrirspurn kemur fram að þær urðu 4.592. Þarna munar ekki miklu. Og allt dæmið sem kennarasambandið setti upp og samanburðurinn á hvað þetta þýddi í raun var byggður á þessum kennslustundafjölda. Ég skal hins vegar viðurkenna að stöðugildum kennara hefur ekki fækkað eins og Kennarasambandið gerði ráð fyrir. Það kom fram sem svar við fyrirspurn frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að kennarastöðugildum hafi ekki fækkað nema kannski um 50. Gert var ráð fyrir, ráðherrann sagði um 200, en hið rétta er að Kennarasambandið gerði ráð fyrir að þau gætu orðið 158 ef ég man rétt. Í útreikningum Kennarasambandsins var reiknað með 22% yfirvinnu sem var meðaltalið þá. Nú hefur það aftur á móti sýnt sig að yfirvinna hefur minnkað mjög og þar af leiðandi fækkar stöðugildunum ekki eins mikið og gert var ráð fyrir en aftur á móti kemur þetta niður á launum kennara. Það er þetta með íslenskukennsluna. Hæstv. ráðherra var ekki ljóst að þetta lenti á íslenskunni eins og hann sagði. Ég hlýt þá að spyrja þegar hann segir í lok þess máls sem ég hafði eftir honum, með leyfi forseta: ,,Það er enn þá unnið að því í menntmrn. að útfæra hvernig þessi niðurskurður verði.`` Þýða ekki þessi töluðu orð hæstv. ráðherra að það var meiningin að leggja einhverjar línur?

Það var gert.

Hvað var gert? Var það gert? Fengu skólar þær óskir frá ráðuneytinu að ekki væri ætlast til þess að niðurskurðurinn yrði í íslensku? Hæstv. ráðherra talaði alltaf um einhverjar sparistundir fyrir um það bil ári síðan. Það eru náttúrlega þær fjóru frjálsu ráðstöfundarstundir sem voru til staðar og hann hélt að væri svo auðvelt að skera án þess að það lenti á íslenskunni þrátt fyrir það að við margtókum það fram hér að þessir tímar væru líka notaðir í íslensku. Það hefur ráðherrann upplýst nú að sé staðreyndin, að þessar stundir séu notaðar og hafi verið notaðar í íslensku. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum á þennan ræðubút hæstv. ráðherra frá síðasta ári heldur snúa mér að öðru. Eins og ég sagði áðan virtist það vera svo að hv. menntmn. og hæstv. ráðherra ætli að leggja til þennan niðurskurð án þess að vita á hverju hann lendir og hafa ekki sérstakar áhyggjur af því. Fulltrúi frá Samtökunum Heimili og skóli kom til viðtals við hv. menntmn. og mig langar, með leyfi forseta, að vitna svolítið í það bréf sem þau samtök senda menntmn. Alþingis. Þar segir m.a.: ,,Heimili og skóli, landssamtök foreldra/forráðamanna nemenda í grunnskólum, ítreka fyrri mótmæli sín varðandi stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum grunnskólans, þ.e. að framlengja skerðingu á kennslutíma og viðhalda fjölmennum bekkjardeildum. Daglega finnum við hvernig þessar ráðstafanir koma niður á börnum okkar og gæðum skólastarfs í heild`` og síðan koma nokkur dæmi. ,,Í sumum bekkjum fá börn ekki kennslustundir í íslensku og stærðfræði í samræmi við viðmiðunarstundaskrá þrátt fyrir yfirlýsingar menntmrh. um að þessar námsgreinar yrðu ekki fyrir niðurskurði. Börn fá ekki lágmarkskennslustundafjölda samkvæmt viðmiðunarstundaskrá því skólarnir treysta sér ekki til að láta kenna list- og verkgreinar í heilum, stórum bekkjum og skiptitímar eru of fáir. Dæmi eru um að bekki vanti 2--5 vikustundir upp á viðmiðunarstundaskrá.`` Þetta er náttúrlega mjög alvarlegt mál og hv. 9. þm. Reykv. kom m.a. inn á það að þetta er vegna þess að skólastjórar þurfa að grípa til skiptistunda meira en góðu hófi gegnir. Það kemur þannig út að nemendur fá ekki þær vikustundir sem viðmiðunarstundaskráin gerir að fyrir. Áfram held ég hér, með leyfi forseta: ,,Dæmi eru um að skipta verði kennslu í yngri bekkjum milli tveggja eða fleiri kennara til að fylla í stöðugildi þeirra og slíkt eykur óöryggi barna, einkum þegar haft er í huga hversu lítill tími kennurum er ætlaður til samstarfs innbyrðis. Síðast en ekki síst eru þessar ráðstafanir slæmar vegna þess hve varanleg áhrif þær hafa á allt skólastarf og skólagöngu barnanna. Það er okkur Íslendingum til skammar að við skulum búa svo illa að skólastarfi sem raun ber vitni með tvísetningu skóla og skorti á nauðsynlegum kennslugögnum. Þjóð sem hefur stigið mörg framfaraskref síðstu 30 árin er komin á villigötur ef hún sættir sig við að börn í dag fái færri kennslustundir en foreldrar þeirra um 1960. Framsækin skólastefna er forsenda endurreisnar atvinnulífs. Frumkvæði og sköpunargáfa eiga erfitt uppdráttar við núverandi aðstæður í skólum.`` Lýk ég þá tilvitnun í bréf frá Heimili og skóla sem eru samtök sem telja milli 8--9 þús. félagsmenn og ná til alls landsins. Síðan er ég með annað bréf frá Heimili og skóla sem sent var öllum alþingismönnum og hv. 9. þm. Reykv. vitnaði í og ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það. En einmitt þessi samtök, Heimili og skóli, hvöttu mjög til þess að foreldrar beittu sér gagnvart þessum niðurskurði, enda voru haldnir fjöldafundir um allt land sem foreldrar stóðu fyrir. Hæstv. menntmrh. gaf sér tíma til þess að mæta á þessa fundi og er það að sjálfsögðu virðingarvert. Á þessum fundum lét hæstv. ráðherra það koma fram að þetta yrði bara þetta eina ár og nú hefur hann skýrt af hverju hann sagði það. Það var vegna þess að lögin giltu bara í eitt ár. Þetta var svo einfalt, segir hann. Þess vegna gat hann sagt það að niðurskurðurinn gilti bara í eitt ár. Að vísu bætti hann við á þeim fundi sem ég var á á Akureyri að að vísu gæti verið að Alþingi samþykkti lög sem segðu að þessi niðurskurður gilti lengur, ef þetta Alþingi færi að samþykkja einhver lög sem segðu eitthvað annað. Það fannst mér frekar lítilmannlegt af hæstv. ráðherra því að auðvitað hefði enginn hv. þm. tekið það upp hjá sér að fara að flytja frv. þess efnis að halda áfram þessum niðurskurði í skólamálum. Auðvitað er það ríkisstjórnin sem á hér allt frumkvæði og mér finnst ekki sanngjarnt að flytja fólki slíkar hugmyndir um þingið eins og það sé bara eitthvert Alþingi sem gerir þetta en ekki hæstv. ríkisstjórn sem stendur fyrir þessu. Í fyrravetur birtist grein í Morgunblaðinu, nánar tiltekið þann 15. febr., sem einn hv. nefndarmaður í menntmn. skrifaði. Heitir hann Björn Bjarnason, hv. þm. Í þessari grein kemur ýmislegt fram sem ástæða er til þess að koma inn á. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. hefur fjarvistarleyfi í dag. Ég hef ekki séð hann hér.  ,,Í kjölfar lagasetningarinnar hefur hins vegar siglt herferð gegn menntmrh. og stjórnvöldum sem hæglega getur leitt til neyðarástands í grunnskólum ef vilji forvígismanna hennar stendur til þess. Í skólum er alið á ótta um að ætlunin sé að kollvarpa starfi þeirra. Þessi áróður setur síðan svip á viðbrögð bæði foreldra og nemenda.`` Þarna er verið að ýja að því að Kennarasambandið standi fyrir allri óánægju sem m.a. hefur komið fram hjá foreldrum barna landsins. Síðan kemur fram, með leyfi forseta: ,,Ástæða er til þess að hvetja menntmrn. að flýta svo sem verða má ákvörðunum um framkvæmd sparnaðarins í grunnskólunum. Þeir sem sjá sér hag af því að ala á ótta í grunnskólunum geta skákað í því skjóli að óvissa ríki um framkvæmdina. Á meðan þeir geta fiskað í gruggugu vatni aukast líkur á að hótunin um neyðarástand rætist.`` Þetta finnst mér stórt sagt hjá hv. þm. og kannski ekki heiðarlegt að koma með þetta þegar hv. þm. er ekki viðstaddur, en þessi umræðu hefur nokkuð dregist og mér var ekki kunnugt um þegar þessi fundur hófst að hann yrði ekki viðstaddur. Kannski vill hæstv. menntmrh. sýna einhver viðbrögð við þessu. Síðan segir hér, ef ég má vitna í 3. kaflann í grein hv. þm.: ,,Sumir telja að þörfina fyrir aukna sérkennslu í skólum megi rekja til þess að hætt var að flokka nemendur eftir námsgetu í bekkjardeildir. Aðrir eru hins vegar þeirrar skoðunar að fjöldi nemenda í bekkjardeild auki kröfuna um sérkennslu. Er nauðsynlegt að þetta atriði sé kannað því að sérkennsla er að sjálfsögðu dýrari en almenn kennsla.`` Þarna hefði mér þótt gaman að fá frekari útlistun á því hjá hv. þm. hvað hann er að fara. Er hann að meina það --- og þá getur verið að það sé stefna Sjálfstfl. og forvitnilegt ef hæstv. ráðherra getur svarað einhverju um það --- að þar sem sérkennslan sé dýrari en almenn kennsla sé ástæða til þess að taka upp gamla kerfið, eða það verði a.m.k. athugað hvort ekki sé rétt að taka bara upp gamla kerfið þar sem nemendum var raðað í bekki eftir getu strax frá sex eða sjö ára aldri. Þessi klásúla í grein hv. þm. fannst mér alveg með endemum og mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra mundi fullvissa mig um að þetta sé misskilningur hjá mér. Að hann sé ekki að tala um þetta heldur eitthvað allt annað. En þar sem sérkennslan er komin til umræðu þá held ég að ástæða væri til að lesa svolítið upp úr skjali sem fræðslustjórinn í Reykjavík sendi hv. menntmn. þar sem hún gefur góða greinargerð um sérkennsluna í Reykjavík. Ég ætla að leyfa mér að lesa dálítið úr þeirri greinargerð þar sem hún er mjög upplýsandi um þetta efni, með leyfi forseta: ,,Frá setningu grunnskólalaga 1974 og fram til 1979--1980 var stuðnings- og sérkennsla áætluð sem viðbót við hvern skóla. Þó hafði Reykjavík alltaf nokkra sérstöðu þar sem sérkennsla hafði verið skipulögð fyrr þar en í öðrum fræðsluumdæmum. Þegar 1978 var sérkennsla í Reykjavík um 2.242 stundir á viku, eða 0,18 sinnum nemendafjöldi. Fræðslustjórar annarra fræðsluumdæma óskuðu fljótlega eftir því að fá hlutfallslega sömu úthlutun og Reykjavík. Reykjavík hafði þá fengið úthlutun um 0,18--0,20 sinnum nemendafjölda í fræðsluumdæminu til sérkennslu. Árið 1987 varð veruleg aukning á sérkennslu til Reykjavíkur þar eð þörfin var talin mjög mikil. 1980 verður sú breyting á að úthlutað var einni óskiptri tölu til hvers fræðsluumdæmis. 1986 náðist fram veruleg aukning (23%) á sérkennslu í öðrum fræðsluumdæmum en Reykjavík. Aukningin kom fram ári síðar í Reykjavík. 1991, með nýrri sérkennslureglugerð, jókst sérkennsla úr 0,22 sinnum nemendafjöldi í 0,23 og 0,25 á fyrstu 1.700 nemendur. Þar með eru önnur fræðsluumdæmi (þau fámennari) komin með hlutfallslega meiri tímamagn til sérkennslu innan almenna grunnskólans en Reykjavík og Reykjanes. Samkvæmt þeim tölum sem hér koma fram hefur sérkennslan vaxið úr 2.242 tímum 1978 í 3.263 tíma 1992. Hafa ber þó í huga að nemendum hefur fjölgað í grunnskólum Reykjavíkur á þessu tímabili, úr 12.447 1978 í 12.855 1992. Jafnframt hafa átta nýjar sérdeildir/starfsdeildir fyrir nemendur, sem hafa mikla þörf fyrir sérkennslu, verið stofnaðar á síðustu fimm árum. Einnig má benda á að sérkennslunemendum hefur mjög fjölgað á þessu tímabili. Þeir voru um 1.100 árið 1978--1979 og 1.856 árið 1988. Í dag eru þeir nemendur sem þurfa á sérkennslu að halda 2.286 samkvæmt mati kennara og skólastjórnenda í Reykjavík. Auk þess er rétt að taka fram að í sérkennsluáætlun skólanna fyrir undanfarin ár kemur fram að skólarnir fara fram á langtum meira tímamagn til sérkennslu en úthlutað er. Árið 1990 fóru skólarnir fram á 5.100 stundir til sérkennslu á viku en fengu úthlutað 3.081 tíma til sérkennslu. Fræðsluumdæmið fór þó í 3.264 stundir alls.`` --- Þá eru hún að tala um Reykjavíkurfræðsluumdæmi. ,,Árið 1992 sóttu skólarnir um 5.800 stundir til sérkennslu en fengu úthlutað 3.139 stundum. Fræðsluumdæmið hefur nú farið í 3.264 stundir vegna þeirrar miklu aukningar sem átt hefur sér stað í þessum efnum.`` Hér hafa einnig verið nefnd þau börn sem búa á þessu svæði og eru ekki talandi á íslenska tungu, börn sem koma erlendis frá. Í því sambandi kemur stutt viðbót frá fræðslustjóranum sem ég ætla að leyfa mér að lesa líka, með leyfi forseta: ,,Til viðbótar við þann fjölda nemenda sem þurfa á sérkennslu að halda í grunnskólum borgarinnar eru nú á þriðja hundrað nemendur (221) sem koma erlendis frá og þurfa á verulegri íslenskuaðstoð að halda. Af þeim eru 82 börn sem eru af erlendu bergi brotin og tala litla sem enga íslensku og þurfa mikla aðstoð og 139 börn af íslensku bergi brotin sem hafa dvalið langdvölum erlendis og þurfa á aukinni íslenskukennslu að halda. Sum þessara barna tala og skrifa mjög bjagað mál.`` Í þessu kemur fram að það er mjög mikill skortur á fjármagni til þess að sinna þessum útlendu börnum þar sem í dag tekið er af þessari sérkennslufjárveitingu í þá þjónustu. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir áðan að þarna væri ekki nógu vel haldið á málum og ég lýsi ánægju með þá yfirlýsingu og vona að hún hafi í för með sér að þarna verði breyting á. Það mætti segja margt fleira um þetta mál en ég ætla ekki að fara út í það að endurtaka mínar ræður frá síðasta ári um nákvæmlega sama málefnið. En ég vil segja lokum að það er óhætt að segja að það sé margt sérstakt við okkar þjóðfélag þegar við berum það saman við önnur þjóðfélög. Þar á meðal er þetta vandamál í grunnskólanum. Þá eru það sérstaklega grunnskólarnir á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Nú er ég fulltrúi landsbyggðarkjördæmis og veit að víða á landsbyggðinni eru þessi mál í miklu betra horfi en hér. M.a. er þar yfirleitt samfelldur skóladagur vegna þess að börnin eru keyrð um nokkurn veg í skóla og að sjálfsögðu ekki ástæða til að keyra þau heim í mat, eða eitthvað slíkt. Víða á landsbyggðinni eru þessi mál því í býsna góðu lagi. En aftur á móti eru á Reykjavíkursvæðinu víða uppi gífurleg vandamál vegna þess að skóli er ekki samfelldur og skóladagur er ekki langur. Ég veit ekki hvort ætlast er til að foreldrar grípi inn í og hjálpi en a.m.k. vitum við það að foreldrar hjálpa ekki börnum sínum í nokkru samræmi við það sem var áður fyrr þegar allar konur voru heima og þær voru bókstaflega aðstoðarkennarar heima fyrir. Þessu er því miður ekki að mæta í dag og því er það áhyggjuefni að ekki skuli vera betur staðið að málum grunnskólans. Við heyrum umræðu um lyklabörn og nú er farið að tala um pokabörn, sem eru þau blessuð börn sem fá ekki einu sinni að koma inn heima hjá sér heldur er settur poki á hurðarhúninn með einhverju nesti í. Auðvitað vonum við og trúum því að þetta séu algjör undantekningartilfelli en engu að síður er þetta til og af því hljótum við öll að hafa áhyggjur. Ég get ekki sagt annað í lok máls míns en að ég vona að þessi niðurskurður, sem sjálfsagt verður samþykktur með þessum lögum, eigi bara að vera í ár og við þurfum ekki að standa í þessum sporum að ári, hvort sem það verður í desember þessa árs eða janúarmánuði næsta árs, talandi um nákvæmlega sömu hlutina. Það ætla ég að hafa mín síðustu orð.

Hæstv. forseti. Hv. þm. vitnaði í orð mín frá 20. jan. í fyrra þar sem ég gerði athugasemdir við þann málflutning sem uppi var hafður varðandi þessar aðhaldsaðgerðir okkar þar sem talað var um að það jafngilti að kennslu sex ára barna yrði hætt. Það yrði hætt kennslu í einstökum tungumálum. Það væri verið að leggja niður 200 stöðugildi, eða hver talan var nú. Ég fann að þessum málflutningi vegna þess að það var látið að því liggja að eitthvað svona væri að gerast og það gerðist ekkert svona. Það var einmitt þetta sem hv. þm. Björn Bjarnason var að ræða í þessari grein, sem þingmaðurinn vitnaði einnig til, og þar sem hann hvatti til þess að tekin yrði ákvörðun um það sem allra fyrst með hvaða hætti þessar aðhaldsaðgerðir yrðu framkvæmdar. Það var einmitt gert með ákvörðuninni um hinn skerta kennslutíma sem ég hef rakið. Síðan kemur ítrekað fram krafa um að menntmrn. stýri því nákvæmlega hvernig þessar aðhaldsaðgerðir verði framkvæmdar. Það er alltaf sama þversögnin hjá þessum ágætu þingmönnum. Það er krafist sjálfstæðis fyrir hina einstöku skóla en þegar kemur að einhverjum óþægilegum ákvörðunum þá eiga þær að koma í smáatriðum frá menntmrn. Það er þessu sem ég er að mótmæla. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir tók ekki svo til orða eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, að þetta væri bara sent til einhverra manna úti í bæ eins og hann orðið það. Hverjir eru þessir menn úti í bæ? Það eru stjórnendur skólanna sem talað er til með þessum hætti á hv. Alþingi af einstökum þingmönnum. Þessu mótmæli ég alfarið. Skólastjórnendunum er fyllilega treystandi til að koma því til skila með sem hagkvæmustum hætti að nýta fjármagnið sem þeir hafa til ráðstöfunar.

Hæstv. forseti. Með sem hagkvæmustum hætti, sagði hæstv. ráðherra. Hvernig gat hann þá fullyrt það í þessari umræðu fyrir ári síðan að þetta mundi ekki bitna á íslenskunni? Það er það sem ég er að tala um. Fyrst hann hafði ekkert fyrir sér í því. Hann talaði alltaf um einhverjar skiptistundir og sparistundir eða hvað það nú var.

Hvorugt.

Sennilega hefur hann ekki sagt sparistundir. Það hafa frekar verið orð okkar.

Ekki skiptistundir heldur.

Nei, ekki skiptistundir heldur. Það sem mér er minnistæðast úr þeirri umræðu, hæstv. ráðherra, er að þetta væri ekki svo mikið mál því þetta mundi ekki bitna á íslenskunni. Þetta mundi ekki bitna á stærðfræðinni og þetta mundi ekki bitna á tungumálunum. Þetta stendur eftir í mínum huga eftir ræður hæstv. ráðherra frá síðasta ári og þess vegna finnst mér það skrýtið ef hann hefur sett þetta fram með þessum hætti án þess að hafa nokkuð fyrir sér í því nema bara vonina um að skólastjórarnir geri þetta einhvern veginn öðruvísi eða geri þetta, eins og hann sagði, á hagkvæman hátt.

Hæstv. forseti. Það er dálítið athyglisvert hversu margir hv. þm. eru að rugla saman og tala um sparistundir og skiptistundir. Ég hef ekkert talað um það. Ég var að tala um þær stundir sem eru til ráðstöfunar fyrir skólana. Þær sem hafa verið skertar. Ég hef viðurkennt það að ég vissi ekki svo gjörla að þær væru notaðar svo mjög til þess að bæta við íslenskukennsluna. Ég bendi bara á að menn verða að hafa í huga að það gildir ákveðin auglýsing. Ég gleymdi að svara hv. þm. Svavari Gestssyni þegar hann spurði hvaða auglýsing væri í gildi. Það er auglýsing í gildi frá 13. apríl 1992 um viðmiðunarstundaskrána. Það er verið að bæta við þá stundaskrá þeim stundum sem skólarnir hafa til ráðstöfunar og það eru þær sem eru skertar, en það er ekki verið að skerða það sem segir í viðmiðunarstundaskrá að kenna skuli í hinum einstöku fögum. Þetta er bara grundvallaratriði.

Hæstv. forseti. Ég mismælti mig þegar ég fór að tala um skiptistundir. Það voru þessir fjórir ráðstöfunartímar sem hæstv. ráðherra var að meina og vissi ekki að væru notaðir að hluta til í íslenskukennslu en hefur fengið vitneskju um núna. Þess vegna vil ég bara ítreka það sem ég sagði áðan að það er ekki orðið of seint að draga þetta frv. til baka þar sem hæstv. ráðherra hefur fengið þessar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég veit að hér á að hefjast utandagskrárumræða eftir um það bil 15 mínútur. Ég reikna með að þurfa að tala lengur en mun samt hefja ræðu mína. Það er frv. sem lætur fremur lítið yfir sér sem hér er til umræðu, frv. til laga um breytingar á lögum nr. 49/1991, um grunnskóla, sbr. lög nr. 1/1992. Hér hafa stjórnarþingmenn gengið um og sagt: Þetta er bara smámál. Þetta verður fljótafgreitt. En það vill nú svo til, virðulegi forseti, að hér er stórmál á ferð. Þetta er stórmál sem snertir alla grunnskóla landsins. Þetta er stórmál sem snertir öll heimili landsins og þetta er stórmál sem snertir framtíð þjóðarinnar. Ég verð að segja að mér finnst svo makalaust að hlusta á málflutning ráðherrans að það liggur við að ég sé orðlaus. En það þýðir ekki að ég ætli að hætta við ræðu mína því ég hef margt um þetta mál að segja. Ég ætla fyrst að víkja nánar að orðum hæstv. menntmrh. sem hann lét falla bæði í ræðu sinni og andsvörum og þá það fyrst að minni hluti menntmn. yrði sendur heim með sitt nál. ef hann væri á skólabekk og sagt að vinna það betur. Mér finnst eftir að hafa hlustað á málflutning hæstv. menntmrh. að orð sem þessi komi úr hörðustu átt því það hefur komið fram aftur og aftur að hann veit harla lítið um það hvað ráðuneytið hefur verið að gera eða hvaða afleiðingar þær ákvarðanir sem hafa verið teknar í kjölfar tillagna menntmrn. þýða. Ég held að honum væri nær að fara í sitt ráðuneyti og kynna sér málin betur og koma hingað með upplýsingar um þær afleiðingar sem frv. eins og þetta hefur. Að leggja þetta frv. fram án þess að því fylgi nokkrar upplýsingar um það hvaða afleiðingar niðurskurðurinn hafði, sem ákveðinn var í upphafi ársins 1992, er fyrir neðan allar hellur að mínum dómi. Ég gat ekki betur heyrt í hans máli áðan en að hann ætlaðist helst til þess að Kennarasamband Íslands hefði upplýsingar um það hvar niðurskurður hefði komið niður í kennslu. Ef það er ekki ráðuneytið sem á að fylgjast með því hvernig ákvörðunum Alþingis er framfylgt, ef það er ekki ráðuneytið sem er yfirstjórnandi skólamála þá veit ég ekki hver það er. Þar með er ekki sagt að ráðuneytið eigi að vera með puttana í öllu því sem gert er, hreint ekki. En það hlýtur að vera hlutverk ráðuneytisins að fylgjast með því hvernig lögum er framfylgt. Mér finnst alveg makalaust að hlusta á þennan málflutning. Það var aðeins komið inn á þann málflutning sem Kennarasamband Íslands hafði uppi í fyrra. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það að Kennarasambandið var að draga það fram í dæmum hverju þessi niðurskurður jafngilti. Hann jafngilti t.d. því að leggja niður kennslu í sex ára bekk. Þar með var aldrei sagt að það væri það sem stæði til heldur var einfaldlega verið að reyna að sýna fram á hvað þarna var stórt dæmi á ferð. Ég get heldur ekki látið hjá líða að minnast á þau vinnubrögð sem fram hafa komið í sambandi við þetta frv. Það var lagt fram nokkrum dögum fyrir jól en augljóst mátti vera að það tengdist framkvæmd fjárlaga. Ég kann ekki skýringar á því hvers vegna frv. kom svona seint fram þar sem það kom fram í fjárlögum strax á haustdögum að til stæði að halda áfram þessum niðurskurði. Það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast í því að þetta frv. komst ekki í gegn fyrir jól og ég var ekki vör við að það væri mikill þrýstingur af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að koma þessu máli í gegn. Þó var samþykkt að koma því til nefndar fyrir jól. Það vakti auðvitað mikla athygli í upphafi síðasta árs að foreldrar tóku við sér þegar þeim varð ljóst hvað hinn svokallaði bandormur, sem þá var til umræðu, hafði í för með sér. Það voru haldnir margir fundir úti um allt land vegna þessa niðurskurðar þar sem honum var harðlega mótmælt. Eins og hér hefur komið fram mætti hæstv. menntmrh. á flesta þessa fundi og hafði þar uppi fögur orð um að hér væri á ferð einstök aðgerð. Ég get vitnað í ummæli sem hann lét falla á þingi í umræðum 20. jan. þar sem hann sagði, með leyfi forseta: ,,Ég segi enn og aftur: Hér er um tímabundna aðgerð að ræða. Þetta er aðgerð sem fer fyrst og fremst fram á árinu 1992. En það hefur komið fram og kom fram strax við myndun þessarar ríkisstjórnar að hún ætlaði sér tvö ár til að ná tökum á ríkisfjármálunum. Þannig er ekki verið að nema varanlega úr lögum ýmis ákvæði sem í grunnskólalögum eru. Það er verið að taka vissa þætti úr sambandi á árinu 1992.`` Það liggur því fyrir að hæstv. menntmrh. margítrekaði að hér væri um tímabundna aðgerð að ræða. Hann er náttúrlega að svíkja þau loforð nú. Hann er að svíkja börn landsins, hann er að svíkja foreldra landsins og hann er að svíkja framtíð landsins. Ég mótmæli harðlega þessu frv. og að það skuli vera ætlunin að framlengja þennan niðurskurð upp á 100 millj. kr. Hér er nýbúið að samþykkja fjárlög sem m.a. fela í sér 50 millj. kr. fjárveitingu til óþarfrar hafnar á Blönduósi. Hér var því hafnað að lækka fjárveitingar til varnarmálaskrifstofu utanrmrn. Ég spyr: Hvers konar verðmætamat er þetta? Hvað er þessum meiri hluti á Alþingi einhvers virði? Hvað felst í því að skera niður 100 millj. sem hægt er að gera ótrúlega mikið fyrir í grunnskólum landsins en vera svo að samþykkja alls konar hluti sem vel mega bíða? Hvers konar verðmætamat er þetta? Það er rétt að renna aðeins í gegnum þær breytingar sem hér er verið að gera. Í fyrsta lagi er um það að ræða að hér er verið að fresta því að sveitarfélögin komi á fót skólamáltíðum handa börnum í grunnskólum landsins. Þar er verið að fresta því að koma á fót skólaathvörfum sem einnig heyra undir sveitarfélögin. Það er verið að framlengja niðurskurð á kennslu sem ákveðinn var í upphafi sl. árs og það verður áfram í gildi heimild til þess að fjölga í bekkjum upp í allt að 30 nemendur. Allt þetta er verið að gera fyrir 100 millj. kr. Við hljótum að spyrja okkur, hver verða áhrifin af þessari framlengingu? Það eru þegar komin fram allveruleg áhrif og þau nokkuð alvarleg. Við hljótum að tengja þessa stefnu og þetta verðmætamat og þessa forgangsröð ríkisstjórnarinnar við stöðu barna í okkar samfélagi. Við hljótum að spyrja okkur: Hvernig er búið að börnum í okkar samfélagi? Þola þau þennan niðurskurð? Mitt svar við því er nei og ég ætla að rökstyðja það betur hér á eftir. Það hefur komið fram í umræðunum að niðurskurðurinn á kennslu hefur m.a. bitnað á íslensku, stærðfræði og tungumálum. Þetta sögðu fulltrúar Kennarasambands Íslands sl. vetur að gæti verið yfirvofandi en ráðherrann geystist um landið og hélt því fram að íslenska yrði undir engum kringumstæðum skorin niður. Eins og hann sagði hér áðan, þá datt honum greinilega ekki í hug að það gæti orðið. Ég vil minna hæstv. menntmrh. og fulltrúa meiri hlutans hér á þingi á að það er markmið ríkisstjórnarinnar samkvæmt þeim títtnefnda bæklingi, Velferð á varanlegum grunni, að efla sérstaklega íslenskukennslu. Það er í hennar stefnu að efla sérstaklega íslenskukennslu, en í staðinn hefur þessi niðurskurður orðið til þess að hún hefur verið skorin niður og sérstaklega sú nauðsynlega viðbótarkennsla sem skólarnir hafa boðið upp á. Þá liggur það einnig fyrir í þeim upplýsingum sem við höfum undir höndum að bekkjardeildum hefur fækkað alls um 34 á landinu. Sú fækkun hefur aðallega komið fram í Reykjavík og á Reykjanesi þar sem eru náttúrlega langsamlega fjölmennustu skólarnir. Jafnframt hefur stöðugildum kennara fækkað nokkuð. Við höfum nú ekki ábyggilega tölu um þá fækkun en m.a. hefur leiðbeinendum fækkað, en fyrst og fremst hefur yfirvinna verið skorin niður. Það gefur auga leið að til þess að uppfylla kennsluskyldu, þá hafa skapast ýmis vandamál. Kennarar geta ekki tekið að sér kennslu í öllum greinum og helst ekki í öðrum en þeim sem þeir hafa sérmenntað sig til þó það sé auðvitað misjafnt eftir því á hvaða aldri börnin eru. --- Virðulegi forseti. Ég var að fá hér skilaboð um það að það væri meiningin að ég lyki minni ræðu, en ég á svona klukkutíma eftir af henni. Ég vil bara upplýsa það.

Það kemur nú forseta svolítið á óvart. En það hafði engu að síður verið gert ráð fyrir að ljúka umræðu um þetta frv. áður en utandagskrárumræðan færi fram. Það hefur kannski verið of mikil bjartsýni hjá forseta að halda að hún yrði búin um þetta leyti.

Eftir því sem ég best veit, eru allnokkrir á mælendaskrá.

Já. En þá verðum við bara að leyfa hv. þm. að ljúka sinni ræðu og þá sjáum við til hvað tímanum líður.

Ég gat þess áðan, virðulegi forseti, að til þess að sýna fram á hve alvarlegt mál er hér á ferð og hversu alvarlegur þessi niðurskurður er, þá hljótum við að velta fyrir okkur stöðu barna og stöðu fjölskyldunnar í íslensku samfélagi. Okkur hafa borist á síðasta ári allnokkrar rannsóknir og skýrslur sem varða stöðu barna hér á landi og mér er þar ekki síst minnisstæð ráðstefna sem haldin var í ágústmánuði og fjallaði um illa meðferð á börnum. Okkur hafa borist upplýsingar um vegalaus börn og vannærð börn, börn sem eiga í vandamálum af félagslegum og sálfræðilegum orsökum auk námsörðugleika sem fjöldi barna á við að stríða. Samkvæmt þeim upplýsingum sem okkur bárust í menntmn., þá eru það um 2.400 börn af rúmlega 13 þúsund sem eiga við ýmiss konar örðugleika að stríða. Af þessum 2.400 er um helmingurinn eða 1.200 hér í Reykjavík sem eiga við mikinn vanda að stríða eins og það var skilgreint af hálfu fulltrúa Barnaheilla sem er sérfræðingur í skólamálum. Að hans mati eru skólaathvörf eitthvað það besta úrræði sem skólarnir geta boðið börnum upp á. Því miður er það nú svo að börn í okkar samfélagi eru beitt ofbeldi af ýmsu tagi, t.d. einelti. Íslensk börn verða oftar fyrir slysum en börn í öðrum löndum Evrópu. Þetta leiðir okkur að þeirri niðurstöðu að aðbúnaður barna í okkar samfélagi er of slæmur og skólinn er eitt af þeim úrræðum sem við höfum til þess að fylgjast með börnum og til þess að veita þeim aðstoð og aðhlynningu þó að auðvitað megi ekki koma öllu uppeldishlutverkinu yfir á herðar skólans. Það er auðvitað foreldranna að bera ábyrgð á uppeldi barna sinna, en þar skiptir skólinn að sjálfsögðu miklu máli. Og mig langar að vitna hér í viðtal við Pétur Lúðvígsson barnalækni sem birtist í Morgunblaðinu 11. júlí á síðasta ári þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Það er ríkt í okkur Íslendingum að það sé eðlilegt að börn sjái að miklu leyti um sig sjálf og jafnvel að þau hafi gott af því. Sem dæmi um þetta get ég nefnt að í sjónvarpinu hefur nýlega verið auglýst námskeið fyrir börn í því að gæta barna.`` Síðar í viðtalinu segir: ,,Stór hluti landsmanna býr í borgarsamfélagi þar sem börn eru í mikilli hættu, t.d. í umferðinni og jafnvel vegna annars fólks.``  Og blaðamaður hefur fleira eftir Pétri Lúðvígssyni. Hann nefnir að samkvæmt rannsóknum séu slys á börnum mun algengari hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum og kannanir sýni að um þriðjungur þriggja ára barna komi að jafnaði einu sinni á ári á slysavarðstofu. Það er sem sagt mjög margt sem beinir sjónum að slæmri stöðu barna í okkar samfélagi og þá ekki síst aðgerðir núv. ríkisstjórnar sem hafa síst orðið til þess að bæta stöðu fjölskyldunnar í landinu. Og þegar þar við bætist árás á skólakerfið af því tagi sem við erum að ræða, þá er ekki á góðu von. Ríkisstjórnin hefur skert barnabætur, hún hefur stórhækkað skatta á fjölskyldur í landinu, hún hefur hækkað þann lyfjakostnað eða þann hluta sem fjölskyldur verða að greiða fyrir lyf. Hún er búin að koma á skólagjöldum bæði í háskólum og menntaskólum. Hún er búin að þrengja mjög hag námsmanna með breytingum á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna og hún hefur komið á þjónustugjöldum af ýmsu tagi, svo sem á heilsugæslustöðvunum. Allt íþyngir þetta fjölskyldunum í landinu. Þar við bætist svo vaxandi atvinnuleysi og samdráttur í tekjum sem hlýtur að leiða af sér félagsleg vandamál af ýmsu tagi sem því miður bitna á börnum og unglingum. Af þessu dreg ég þá ályktun að börn þurfi á aðstoð samfélagsins að halda og það þurfi að styðja fjölskyldurnar og það þurfi að styðja skólakerfið. En hér er verið að fara þveröfuga leið. Hér er verið að vega að skólakerfinu á tímum þegar það þarf hvað mest á auknum stuðningi að halda. Ég óttast að þetta eigi eftir að verða samfélaginu dýrt. Það verður ekki hjá því komist að minnast aðeins á stefnuna í skólamálum og hver stefna þessarar ríkisstjórnar er eiginlega. Við höfum haft óljósar fregnir af því að það sé nefnd í gangi sem er að endurskoða gildandi lög um skólakerfið, bæði grunnskólann og framhaldsskólann, en það hefur afar lítið heyrst af því hvað þar er á ferð þó að ríkisstjórnin hafi að sjálfsögðu ákveðna yfirlýsta stefnu í þessum málum. Það má auðvitað hugsa sér ýmsar leiðir í skólamálum eins og þá að hafa eingöngu góða og öfluga ríkisskóla, ríkisskóla fyrir alla. Það má líka hugsa sér sambland af ríkisskólum og einkaskólum. Það má líka hugsa sér að áherslan sé mest á einkaskóla en að síðan séu til skólar fyrir hina efnaminni eins og t.d. er allnokkuð um í Bretlandi þar sem hinir ríkari senda börn sín í einkaskóla en allur almenningur fer í ríkisskólana. Stefnan á Norðurlöndum hefur fyrst og fremst verið sú að skapa ríkisskóla fyrir alla og hefur hún auðvitað veitt Norðurlöndum ákveðin forgang fram yfir önnur lönd þar sem öllum börnum hefur gefist kostur á ákveðinni menntun. Ég tel reyndar að slíkt kerfi hafi marga kosti þó að ég vilji koma þeirri skoðun á framfæri að ég tel einkaskóla vissulega eiga rétt á sér þegar um er að ræða að þeir séu reknir t.d. af hugsjónaástæðum, sbr. t.d. kvennaskóla, en misrétti og dekur við einkaskóla sem hampa ákveðnum þjóðfélagshópum, jafnvel á kostnað annarra, er stefna sem mér er ekki að skapi. En meginmálið er það að í skólamálum verður að ríkja nokkurn veginn samstaða um stefnuna. Ekki síst í litlu samfélagi eins og okkar verður að ríkja nokkurn veginn samstaða um stefnuna í skólamálum vegna þess að það er okkur einfaldlega allt of dýrt að vera með mörg kerfi í gangi. Að mínum dómi hefur þessi ríkisstjórn farið fram af nokkru hugsunarleysi í þessum efnum. Í rauninni er afar erfitt að átta sig á því hver stefna hennar er í skólamálum því að við höfum fátt eitt séð af því nema niðurskurðinn og ég hlýt að spyrja hæstv. menntmrh., hvað líður endurskoðun grunnskólalaganna og framhaldsskólalaganna og hvaða stefna er þar á ferð, hvers er að vænta í skólamálum. Ég hélt því fram hér áðan að það væri sjaldan meiri þörf á því en nú að styrkja stöðu barna og fjölskyldunnar á erfiðum tímum og þegar sótt er að börnum úr ýmsum áttum og það eru margar leiðir til þess. Það er sú leið, sem ég held að sé nú yfirlýst af flestum stjórnmálflokkum, að hér beri að koma á samfelldum skóladegi til þess m.a. að tryggja öryggi barna og til þess að þau eigi sér athvarf yfir daginn meðan þeirra foreldrar vinna sinn allt of langa vinnudag, en þessi niðurskurður sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir gerir auðvitað slíka stefnumörkun mjög erfiða. Í öðru lagi er hægt að styðja börn með því að koma á máltíðum í skólum og það var afar nöturlegt að heyra það sem var nefnt í menntmn. um að þess væru dæmi að kennarar tækju börn inn á kennarastofu til sín og gæfu þeim að borða vegna þess að þau kæmu í skólann án þess að hafa fengið nokkurn matarbita. Hvers konar ástand er það þegar svo er komið? Ég þekki nú að vísu dæmi um það frá mínum ferli sem framhaldsskólakennari að sumum nemendum gengur illa að vakna á morgnana og koma hlaupandi upp úr rúminu og hafa ekki tíma til þess að fá sér neitt að borða. En þegar kennarar sjá þess merki að börn séu hreinlega vannærð, þá er nú kominn tími til að fara að gæta að sér. Skólaathvörfin eru enn eitt dæmi um aðgerð sem kemur börnum til góða eins og ég nefndi hér áðan, þá voru þau nefnd sem eitt besta úrræðið til þess að styðja börn, til þess að veita þeim hjálp í námi og til þess að þau eigi þá athvarf. Það má einnig nefna öfluga kennaramenntun og skýra stefnumörkun og skýr markmið í skólamálum og síðast en ekki síst með stuðningi við fjölskyldurnar sem m.a. er hægt að sýna í gegnum skattakerfið. En eins og nýleg dæmi sanna, þá hefur ríkisstjórnin farið þveröfuga leið og hefur sérstaklega ráðist á barnafjölskyldur í landinu. Af því dreg ég þá ályktun að þessi ríkisstjórn sé vægast sagt fjandsamleg bæði fjölskyldunum og börnum þessa lands. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að þær 100 millj. sem hér er verið að skera niður --- og nú ætla ég að reyna að stytta mál mitt, það er settur á mig allnokkur þrýstingur vegna þeirrar umræðu sem er hér fram undan og er mjög alvarleg og brýn og þess vegna ætla ég að reyna að stytta mál mitt eins og ég mögulega get. En það er mín skoðun að þessar 100 millj. sem hér á að skera niður séu nú einhverjar dýrustu 100 millj. sem um getur í fjárlögum þessa árs og hér er þó sannarlega verið að ráðast á garðinn þar sem hann er allra lægstur. Hér er verið að skerða möguleika skólanna til þess að veita börnum og unglingum betri menntun, m.a. til að bregðast við slælegri kunnáttu í móðurmálinu og á tímum þegar nánast allar þjóðir leggja aukna áherslu á menntun til þess að geta staðið sig í samkeppninni, til þess að geta búið sig undir framtíðina, þá gengur íslenska ríkisstjórnin fram og sker niður. Mér er kunnugt um það að þrátt fyrir niðurskurð bæði í Noregi og Finnlandi, mikinn niðurskurð og ekki síst í Finnlandi þar sem hafa dunið yfir miklir efnahagslegir erfiðleikar, þar hafa menn hlíft menntakerfinu og menningunni en hér er nú eitthvað annað. Þetta er mjög alvarlegt í ljósi þess að hér var verið að samþykkja fyrir örfáum dögum frv. til laga um staðfestingu á samningi um Evrópskt efnahagssvæði og verði sá samningur að veruleika, þá kallar hann á aukna samkeppni íslenskra atvinnuvega við þjóðir hins Evrópska efnahagssvæðis og ætlar ríkisstjórnin að bregðast við því með niðurskurði í menntamálum? Ætlar ríkisstjórnin að bregðast við þessari vaxandi samkeppni með niðurskurði í menntamálum? Til hvers leiðir það? Hvernig munum við þá standa ef okkar menntakerfi verður áfram svelt með þeim hætti sem nú er og það gildir einnig um framhaldsskólann og háskólana? Það hefur verið minnst á það í umræðunni að erlendum börnum hefur fjölgað allnokkuð hér á landi vegna þess að útlendingar hafa verið að flytja hingað til lands en þar er einnig um að ræða börn Íslendinga sem eru að koma heim og þurfa á stuðningi að halda til þess að læra móðurmálið. Í tengslum við samninginn um EES má búast við því að útlendingum fjölgi eitthvað hér og þar með þurfi að veita erlendum börnum aukna þjónustu, hjá því verður ekkert komist, enda eiga þau rétt á því að fá þá félagslegu þjónustu sem hér er veitt. Mín niðurstaða, virðulegi forseti, er sú að hér er á ferðinni mjög vont frv. sem eins og ég nefndi áðan bitnar bæði á börnum, foreldrum og framtíð þjóðarinnar. Ég get endurtekið það hér enn og aftur að á tímum eins og þessum er afar brýnt að reyna að styðja börn og fjölskyldur og við hljótum að taka mið af þeim alvarlegu upplýsingum sem við höfum fengið um stöðu barna í okkar samfélagi. Við hljótum að verða að taka mið af þessu því að það verður okkur svo dýrt í framtíðinni ef verið er að eyðileggja og skaða einstaklinga á barnsaldri. Það er þeim sjálfum dýrt og það er öllu samfélaginu dýrt og þá er ég ekki að tala í skilningi peninga, heldur ekki síður í lífshamingju og framtíðarvonum. Ég vil allra síðast nefna það, virðulegi forseti, að lánsfjárlögin eru enn þá óafgreidd en ég reikna með að þau verði afgreidd hér síðar í dag. Það er því enn tækifæri til þess að hætta við þetta frv., draga það til baka og ég skora á hæstv. menntmrh. að draga þetta vonda frv. til baka. Fyrst ríkisstjórnin getur nú hætt við 400 millj. kr. skattheimtu eins og ekkert sé, enda reyndist þar vera mikil hringavitleysa á ferðinni, þá hlýtur að vera réttlætanlegt að bæta 100 millj. kr. við lánsfjárlögin. Þó að við búum við erfiðleika og þó að skuldastaða þjóðarinnar sé býsna erfið, þá held ég að okkur verði það mun dýrara í framtíðinni að spara þessar 100 millj. heldur en taka þær nú að láni og að reyna að bæta okkar grunnskólakerfi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spurði hvað liði endurskoðun grunnskólalaga og hvers væri að vænta um stefnuna. Ég hef svarað þessari spurningu áður að áfangaskýrslu fæ ég núna í þessum mánuði. Nefndin mun starfa til marsloka og það er að sjálfsögðu ekki unnt á þessu stigi að fara að greina frá einstökum hugmyndum eða tillögum sem uppi hafa verið hjá nefndinni. Það er ekki hægt fyrr en áfangaskýrslunni hefur verið skilað og ég vona að það sé skilningur á því. Hv. þm. nefndi eins og fleiri hafa gert að þetta frv. hafi komið seint fram. Hún sagði að vísu nokkrum dögum fyrir jól, ég man nú ekki alveg dagsetninguna. Það var í fyrri hluta desembermánaðar og ég hef viðurkennt að það hafi verið nokkuð seint og það er fjarri mér að fara að kenna stjórnarandstöðunni um að ekki tókst að afgreiða það fyrir jól þó að mig minni endilega að stjórnarandstaðan hafi þurft að tala dálítið hérna í desembermánuði um önnur mál en þetta.  Þá var enn vitnað í orð mín frá 20. jan. Þetta hefur verið hin merkasta ræða eða ræður sem ég hef haldið þann dag. Ég veit svo sem vel af því en ég hef margskýrt það út líka hvers vegna það er sem við þurfum að halda áfram með okkar aðhaldsaðgerðir en ég er löngu hættur að gera kröfur til þess að stjórnarandstæðingar skilji það. Niðurstaða hv. þm. var sú að ég hefði svikið börnin, ég hefði svikið foreldrana og ég hefði svikið framtíð þessa lands. Það var ekkert minna. Svona bulli vísa ég náttúrlega alfarið frá mér.

Virðulegi forseti. Ég hygg að sú umræða sem hér fer fram um það frv. sem fyrir liggur sýni enn og sanni og undirstriki að mörgu leyti þá þverstæðu og hráskinnsleik sem margir eru uppvísir að í umr. um skólamál og í raun verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga því að hér kveður auðvitað við þann tón enn og aftur að annars vegar er talað um nauðsyn þess að auka áhrif heima í héraði, auka áhrif skólamanna, kennara, foreldra barna og sveitarstjórnarmanna en í hinu orðinu er hæstv. menntmrh. eltur uppi með það að hann standi ekki skil á því að kennslu í einni eða annarri grein skuli ekki vera haldið til haga þrátt fyrir niðurskurð. Þetta kemur auðvitað ekki heim og saman en er því miður ekki einhlítt og ég sem sveitarstjórnarmaður finn auðvitað mjög oft fyrir þessu í samskiptum við ríkisvald og hið háa Alþingi. Ég hygg að aðrir hv. þm., sem hafa auðvitað margir hverjir sinnt störfum í sveitarstjórnum víða um land, þekki einmitt þessi dæmi sem eru fjölmörg. Og enn og aftur verður maður var við þetta viðhorf í nál. minni hluta menntmn. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélögin kosta skólamáltíðir og þess vegna eru engin rök fyrir því að fella þetta ákvæði niður í grunnskólalögum sem flutt er í lagafrumvarpi vegna ástandsins í ríkisfjármálum.`` Þetta segir í mæltu máli að það er allt í lagi að leggja þessar klyfjar, þennan aukakostnað á vegna þess að annar borgar, vegna þess að sveitarfélögin borga brúsann. Þetta er of ríkt í hinu háa Alþingi og hjá framkvæmdarvaldinu. Það þekkja sveitarstjórnarmenn fyrr og síðar. Nú er það þannig, einmitt hvað varðar þetta tiltekna efnisatriði, skólamáltíðir, að í fjölmörgum sveitarfélögum þar sem metnaður er fyrir hendi að efla skólana og allt þeirra starf að margir skólar og mörg sveitarfélög hafa einmitt tekið upp þessa þjónustu þrátt fyrir það að skýr lagafyrirmæli setji ekki þær kvaðir á viðkomandi sveitarstjórnir. Þannig er það til að mynda í mínu sveitarfélagi að hægt og bítandi hefur sveitarstjórnin í ágætu samstarfi við skólana verið að koma þessari þjónustu á. Og það leiðir mig að þeirri hugleiðingu hvort hið háa Alþingi einmitt í lagafrumvörpum á borð við grunnskólalög fari ekki stundum offari í lagafyrirmælum til framkvæmdar- og rekstraraðila. Það ber nefnilega einatt á talsverðu vantrausti á hendur þeim aðilum sem ábyrgðina bera og hita og þunga dagsins bera, þ.e. þessara framkvæmdaraðila sem í orði kveðnu margir hv. þm. tala um að eigi að auka áhrif og ábyrgð hjá. Það er þessi þverstæða sem er ekki ný af nálinni en skín mjög glatt í þeirri umræðu sem hér á sér stað. Nú ætla ég ekki að draga dul á það, virðulegi forseti, að það frv. sem hér er til umræðu og afgreiðslu er ekki af þeim toga að nokkur taki því með húrrahrópum. Hér er um ákveðna nauðvörn að ræða, ákveðna aðgerð sem ég hygg að ekki sé mörgum að skapi. Hitt er auðvitað fjarri öllu lagi og það hygg ég að flestir þeir viti sem eitthvað þekkja til og hafa kynnt sér af raun, þekkja til gangs skólamála, til að mynda á síðasta ári og leyfa sér ekki að halda því fram að þetta ákvæði sem þá var sett til bráðabirgða hafi sett allt skólastarf þannig á hliðina að börn þessa lands væru í stórhættu. Það fólk sem til þessara mála þekkir og hefur kynnt sér í hinu eiginlega skólastarfi í einstökum skólum veit auðvitað að hið ábyrga fólk heima í héraði, í skólunum sjálfum, kennarar og annað starfsfólk, foreldrar með liðsstyrk sveitarstjórna hafa auðvitað séð til þess og tryggt það af gaumgæfni að áhrif þessa niðurskurðar á börnin væri sem minnstur. Ég get að vísu auðvitað ekki fullyrt um einstaka skóla vítt og breitt um landið. En í mínu sveitarfélagi veit ég auðvitað að andinn hefur nákvæmlega verið þessi og ég þori nánast að fullyrða og treysti því að þannig hafi það verið í flestum skólum annars staðar, trúi því raunar og treysti. Það er nefnilega þannig og er rétt að undirstrika það enn og aftur að kostnaðarhlutdeild sveitarfélaga í rekstri skólanna er ekki lítilvæg og ekki léttvæg, hefur raunar vaxið að umfangi, ekki af sjálfu sér heldur vegna aukins áhuga fjölmargra sveitarstjórna á því að bæta hag barnanna þótt engin bein lagafyrirmæli væru þar annars vegar. Metnaður rekstraraðila og heimamanna er til staðar og það er engin þörf á því, virðulegi forseti, að einstakir hv. þm., þó enginn efist um góðan hug þeirra til viðkomandi málefnis, einsetji sér að fara niður í smæstu smáatriði um rekstur þessara skóla. Það fer ekki saman við þá yfirlýstu stefnu sem ég hygg að flestir hv. þm. séu sammála um að auka þetta sjálfsforræði skólanna, þetta sjálfstæði þeirra, þessa ábyrgð þeirra og þessi áhrif þeirra. Ég trúi því einnig og treysti að sú endurskoðun grunnskólalaga sem nú er yfirstandandi og menn fá væntanlega fréttir af nú í þessum mánuði verði einmitt í þá veru að menn taki markverð skref og marktæk skref í þá átt að um raunverulega valddreifingu verði að ræða, að menn láti verkin sýna merkin, láti ekki aðeins orðin tala heldur raunveruleikann og að sveitarfélögin og heimamenn fái til þess tekjustofna og raunveruleg völd til að ráða sínum málum til að ala önn fyrir börnunum sem er auðvitað meginatriði þessa máls. Ég nefndi til sögunnar að í fjölmörgum sveitarfélögum, fjölmörgum skólum, væru menn hægt og sígandi að stíga skref í átt til skólamáltíðar. Hér kom fram í þessum umræðum að víða úti um land væru þessi skref fjölmörg tekin nú þegar og því ber auðvitað að fagna. Það liggur líka fyrir að í fjölmörgum skólum og fjölmörgum sveitarfélögum þar sem þessi metnaður og þessi áhugi á bættu skólastarfi er til staðar, hafa sveitarfélög þegar tekið á sig auknar byrðar í krónum talið til þess að tryggja samfelldan skóladag. Þannig er sú athugun í gangi í því sveitarfélagi sem ég stýri og að því er stefnt að strax á næsta hausti verði samfelldur skóladagur til staðar þannig að börnin eigi þar skjól frá kl. 8 á morgnana þar til síðdegis. Ég vil með þessu enn og aftur undirstrika, virðulegi forseti, að það er ekki alltaf nauðsyn á því að lagasetning og löggjöf sé með þeim hætti að upp á punkt og prik, frá a til ö sé málum skipað þannig að svigrúm ábyrgðar- og áhrifaaðila heima í héraði sé nánast ekki nokkur skapaður hlutur. Ég get náttúrlega á hinn bóginn líka nefnt það í þessu samhengi og það eru auðvitað engin ný sannindi að fjölmörg ákvæði grunnskólalaga og raunar fleiri laga sem hið háa Alþingi hefur samþykkt og sent frá sér er auðvitað með þeim hætti og hefur verið um langan tíma, ekki aðeins á yfirstandandi ári og hinu síðasta, ekki aðeins í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar eða hinnar fyrri heldur fjölmargra annarra, þau ákvæði sem aldrei hafa í raun og sanni komið til framkvæmda. Þannig er það með sálfræðiþjónustu í skólum þar sem segir að það skuli tryggja sálfræðiþjónustu, einn sálfræðing á hverja þúsund nemendur. Þannig er það auðvitað ekki. Og tilraunir í þá átt af hálfu skólanna að tryggja að þessi þjónusta væri með þeim hætti sem lög mæla fyrir um hefur ekki tekist. Þessi saga er löng og ströng og auðvitað við engan einn að sakast í þeim efnum. Hæstv. fyrrv menntmrh. þekkir þetta vafalaust sem og núv. hæstv. menntmrh., en þannig er þetta nú samt og þannig sjá auðvitað heimamenn, rekstraraðilar, skólamenn í einstökum skólum marga ágæta lagasetningu, að hún er frómar óskir en fjármunir og efndir eru ekki í réttu samræmi. Ég hygg og ég vil gera það að lokaorðum að sú endurskoðun grunnskólalaga sem nú stendur yfir eigi að leiða til þess fljótt og vel að raunveruleg valddreifing þessara mála verði loks að veruleika, að grunnskólinn verði einfaldlega færður til sveitarfélaga og í raun og sanni verði það skólamennirnir, foreldrarnir, starfsfólk skólanna sem hafi raunveruleg áhrif um það hvernig best verði alin önn fyrir börnunum okkar, hvernig best verði staðið að menntun þeirra og undirbúningi fyrir lífið. Það hygg ég að sé hin raunverulega og varanlega endurbót í skólastarfi hér á landi.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að hæstv. menntmrh. þakki hv. 4. þm. Reykn. fyrir þetta. Hann hefur ekki áður, hæstv. ráðherra, fengið jafneindreginn stuðning úr Alþfl. Eins og kunnugt er, hefur hv. formaður þingflokks Alþfl. talið ástæðu til þess að sverja Ólaf Garðar af sér með opinberum hætti en það mun vera hæstv. menntmrh. sem þar er átt við  Verst þótti mér þó við ræðu hans að hann flutti í raun og veru málsvörn fyrir því að það skipti engu máli hver situr í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Ég ætla að segja honum það að núv. bæjarstjórn í Hafnarfirði og sú síðasta er betri en meðan íhaldið fór með málefni skóla í Hafnarfirði. Á því er reginmunur. Ef menn bera saman þróun skólamála í Hafnarfirði á undanförnum missirum, þá verð ég að segja manninum það ef hann hefur ekki kynnt sér það sjálfur að núv. bæjarstjóri stendur sig mun betur en forverar hans úr hópi íhaldsins. Og þetta segi ég hérna, virðulegi forseti, vegna þess að hann lét eins og allar sveitarstjórnir væru eins. Það er ekki þannig. Sumar sveitarstjórnir sinna skólamálum vel, aðrar sveitarstjórnir sinna skólamálum illa. Hvaða sveitarstjórn ætli það sé sem sinnir skólamálum í landinu einna lakast? Það er borgarstjórnin í Reykjavík. Það er hvergi meira um að það séu yfirbókaðir bekkir og hvergi meira um að það sé skorin niður kennsla og alls konar fjármunir til þróunarvinnu. Ég bið því bið hv. þm. að gera sér grein fyrir því að grunnskólalögin eiga að tryggja börnunum ákveðin lágmarksréttindi. Þau eru ekki sett af því að þingmenn eða ráðherrar, hverjir sem það eru, eigi að stjórna öllu í skólunum. Við viljum tryggja börnum þessi lágmarksréttindi ef svo illa fer að fólkið í sveitarfélögunum kýs yfir sig sveitarstjórnir eða bæjarstjórnir sem eru t.d. verri en núverandi bæjarstjórn í Hafnarfirði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. hrósið. Ég sagði enda í ræðu minni ,,þar sem metnaður ríkti í þessum efnum``. Ég gef mér það þegar aukið vald færist til sveitarstjórnanna, þá sé það skýrt og greinilegt og lítil undankomuleið í þeim efnum að þeim ber að sinna þessum málaflokki. En reynslan er sú, og ég verð auðvitað að tala almennt um þau mál, að þar sem verkefni hafa verið færð frá ríkisvaldinu til sveitarfélaga hefur þjónustan ekki dalað heldur hefur hún þvert á móti batnað. Hitt ætla ég ekki að elta ólar við og þvert á móti er ég hv. þm. ósammála um að þetta er býsna gott í Hafnarfirði.

Virðulegi forseti. Það hvarflar ekki að mér eitt augnablik að hreppsnefnd Kjósarhrepps og Kjalarhrepps sýnir lítinn metnað í skólamálum. Mér er kunnugt um það að þeir sem þar eru í hreppsnefnd hafa mikinn metnað í skólamálum. Þeir hafa mikinn metnað í skólamálum í Höfnum og í Fellsstrandarhreppi og í Djúpuvík, í Breiðdalsvík og víðar. Þá vantar ekki metnaðinn. Þá vantar peningana. Það er þess vegna sem grunnskólalög eru óhjákvæmileg til að tryggja að börnin í þessum byggðarlögum njóti líka lágmarkstíma, lágmarksaðstöðu og hafi kennara með lágmarksmenntun. Þess vegna er ekki hægt að henda grunnskólalögunum í sveitarfélögin, því miður.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins, með leyfi forseta, að hafa eftir lokaorð hv. þm.: ,,að henda grunnskólalögunum í sveitarfélögin.`` Þessi ummæli svara sér sjálf.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég tel rétt, og er því ósammála hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, að ríkið fari með grunnskólann og menntamálin er sú að ég vil trygga jafnrétti til náms án tillits til efnahags og búsetu. Sveitarfélög eru mismunandi að afli og getu bæði núna og verða það jafnvel þótt villtustu hugmyndir um sameiningu sveitarfélaga nái fram að ganga. Sá er munurinn á mér og hv. ræðumanni að ég vil tryggja jafnrétti til náms. Alþfl. nægir að tryggja tækifæri til náms eins og kom fram við afgreiðslu lánasjóðsfrv. á sl. vetri. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, vitna í blað, sem ég fékk sent inn um lúguna af því að ég bý í þessar mundir í Hafnarfirði, sem heitir ,,Í góðu jafnvægi`` og er fréttabréf Félags ungra jafnaðarmanna í Hafnarfirði. Þar eru lögð nokkur heilræði fyrir krata sem ætla sér að vera í ríkisstjórn með Sjálfstfl. Eitt heilræðið er svona, með leyfi forseta: ,,Að aukin útgjöld til menntamála kosta aukin útgjöld til landbúnaðarmála.``

Frú forseti. Þar sem mér er kunnugt um að hér er beðið eftir umræðu um mjög brýnt mál með allnokkurri óþreyju og ég á þó nokkuð mál órætt við hæstv. menntmrh. hef ég ákveðið að fresta ræðu minni til 3. umr.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er verið að greiða atkvæði um gerir ráð fyrir því í fyrsta lagi að skerða tíma í grunnskólum frá því sem gert er ráð fyrir í grunnskólalögum. Í öðru lagi að fella niður ákvæðið um lágmarkstíma til barna sem stunda nám í grunnskólum og í þriðja lagi að heimila að fjölgað verði í bekkjum í grunnskólum með tilteknum hætti eins og greint er frá í frv. Við sem skipum minni hluta hv. menntmn. erum andvíg þessu og teljum skynsamlegra að hafna frv. eins og það liggur fyrir, enda er hér ekki verið að spara mjög verulega fjármuni fyrir ríkissjóð. Við teljum að verið sé að stofna menntastefnu í landinu almennt í hættu og ef menn samþykkja þetta frv. núna í annað sinn sé hætt við því að við séum að stíga inn í tímabil varanlegrar skerðingar á þjónustu við börn í landinu. Þess vegna munum við greiða atkvæði gegn þessari grein og öðrum greinum frv.

Virðulegi forseti. Með þessu frv. á að spara 100 millj. kr. Þetta eru einhverjar dýrustu 100 millj. sem hafa verið til umræðu í fjárlögum ríkisins og þeim fylgifrv. sem þeim tengjast. Hér er verið að skerða möguleika þúsunda barna til betri menntunar og framtíðarmöguleika í okkar samfélagi. Meðan allar þjóðir leggja aukna áherslu á menntun gengur íslenska ríkisstjórnin fram og sker niður fjármagn til menntakerfisins. Því höfnum við þessu frv. og munum greiða atkvæði gegn öllum greinum þess.

Hæstv. forseti. Ég hef áhyggjur af æsku landsins. Með samþykkt þessa frv. eru framlengd ákvæði bandormsins frá síðasta ári þess efnis að fækka kennslustundum í grunnskólanum og heimila fjölgun í bekkjum. Þetta er hættuleg þróun. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir í fyrra að þetta yrði aðeins gert í eitt ár. Nú liggur fyrir að þetta á að gerast í tvö ár og enginn hefur nokkra vissu fyrir því að slíkt frv. geti ekki komið aftur fram eftir eitt ár. Ég mun að sjálfsögðu segja nei.

Þá hefst utandagskrárumræða sú sem tilkynnt hafði verið að beiðni hv. 2. þm. Vesturl., Ingibjargar Pálmadóttur. Þessi utandagskrárumræða fer fram skv. fyrri mgr. 50. gr. þingskapa sem þýðir að málshefjandi og ráðherra mega tala í fimm mínútur í fyrri umferð og tvær í þeirri síðari en aðrir þingmenn í tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að hefja hér utandagskrárumræðu um málefni Ríkisspítalanna að hæstv. heilbrrh. fjarstöddum, en því miður hefur forsjónin svo fyrir séð að það er ekki um annað að ræða þar sem brýnt málefni er á ferðinni og þing er að ljúka störfum í kvöld og kemur ekki saman aftur fyrr en í febrúar. Ég vil þakka hæstv. forsrh., sem einnig er starfandi fjmrh., fyrir að taka vel í beiðni mína að svara fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar þessari spurningu: Hvernig hyggst hæstv. ríkisstjórn bregðast við uppsögnum ljósmæðra og hjúkrunarfræðinga á Ríkisspítölunum sem koma mun til framkvæmda 1. febr.? Eins og kunnugt er blasir sú staðreynd við að 417 hjúkrunarfræðingar og ljósmæður sögðu upp störfum sínum 1. nóv. að undangengnum viðræðum sem báru ekki árangur. Það er langur aðdragandi að þessum uppsögnum og menn hafa vonað í lengstu lög að viðræður við ríkisvaldið bæru þann árangur að ekki þyrfti að koma til aðgerða. Þegar talað er um Ríkisspítalana er verið að ræða um einn stærsta vinnustað landsins. Þar vinna í kringum 3 þús. manns. Þessar uppsagnir koma með m.a. á Landspítala, Kleppsspítala, Vífilsstaðaspítala og Kópavogshæli. Ef til kæmi að starfsemi Landspítalans lamaðist, þá þýddi það að eina fæðingardeildin á Reykjavíkursvæðinu mundi lokast, eina vökudeildin á landinu, eina hjartaaðgerðardeildin á landinu, eina deildin sem starfrækir gervinýra, svo að eitthvað sé nefnt. Það þarf því ekki að fjölyrða lengi um það að mikil alvara er á ferðum og mikil ábyrgð sem hvílir á hæstv. ríkisstjórn að leysa þessa deilu. Ástæða uppsagnanna er eins og alþjóð veit óánægja með launakjör. Óánægja sem fyrst og fremst er af tvennum toga. Annars vegar að samanburður við launakjör annarra heilbrigðisstétta innan sömu stofnunar sem hafa sambærilega skólagöngu að baki. Hins vegar samanburður við launakjör hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra á öðrum heilbrigðisstofnunum innan sem utan Reykjavíkursvæðisins. Rétt er að það komi fram að hjúkrunarfræðingar hafa í dag að baki sér fjögurra ára háskólanám. Byrjunarlaun eru rúmar 68 þús. kr. Ljósmæður hafa í dag minnst fjögurra ára háskólanám auk tveggja ára sérnáms. Byrjunarlaun ljósmæðra eru rúmar 70 þús. kr. Meðallaun taxtalaunaðra háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga í júní 1991 voru langlægst meðal háskólamenntaðra. Meðan taxtalaun háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga eru tæplega 80 þús. kr. er meðaltaxti BHMR-félaga á sama tíma um 95 þús. kr. Ef tekinn er meðaltaxti taxtalauna heilbrigðisstétta með svipaða námslengd að baki, þá eru sjúkraþjálfarar með rúmar 92 þús., iðjuþjálfarar með 94 þús. og matvælafræðingar með 94 þús. Ekki eru þessir aðilar ofsaddir af sínum launum, en það er eðlilegt að starfsstéttir með svipaða lengd háskólanáms sem vinna hlið við hlið beri sig saman. Einhver kann að spyrja: Erum við ekki komin of langt með okkar menntunarkröfur? Er þetta ekki of dýrt? Við Íslendingar erum stoltir af því að geta sagt að heilbrigðisþjónustan á Íslandi sé góð og þróunin ótrúlega hröð. Með hverjum deginum sem líður getum við tekið á móti flóknari og sérhæfðari verkefnum sem okkur dreymdi ekki einu sinni um fyrir nokkrum árum að gera en eru talin til tiltölulega einfaldra hluta í dag. Þessi þróun hefur átt sér stað vegna aukinnar menntunar, aukinnar sérhæfingar á öllum sviðum. Ég spyr: Vill einhver snúa til baka? Þessi þróun hefur líka sparað okkur þúsundir milljóna í betra heilsufari, meiri vellíðan og færri utanlandsferðum til lækninga. Það verður að taka með í reikninginn. Landspítalinn greiðir hjúkrunarfræðingum og ljósmæðrum lægstu launin þó viðurkennt sé að þar leggist inn sjúklingar með erfiðustu og flóknustu sjúkdómana. Álagið er stöðugt og þar er að sjálfsögðu engum hægt að vísa frá. Sú staðreynd að launakjör hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra á Landspítalanum eru lökust á landinu er óásættanleg. Á þessu skamma tíma sem ég hef hér til umráða er ekki hægt að fara inn á aðra þætti, enda mun ég geyma mér það til seinni tíma þegar hæstv. heilbrrh. er við. Virðulegi forseti. Nú í dag þegar aðeins er hálfur mánuður þangað til að starfslokum er komið hjá þeim stéttum sem ég hef rætt um er hæstv. forsrh. og starfandi fjmrh. spurður: Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við? Það kann að vera að ég fái það svar að ríkið muni framlengja uppsagnarfrest þeirra um þrjá mánuði en þá er því til að svara að í lögfræðiáliti, sem hjúkrunarfræðingar og ljósmæður hafa fengið varðandi túlkun á réttindum og skyldum opinberra starfsmanna, er það túlkað þannig að starfsstéttir séu í fullum rétti til að hætta störfum þegar uppsagnarfrestur rennur út. Það ætla þessar starfsstéttir að gera og það má ekki gerast.

Virðulegi forseti. Það er ekkert ofsagt hjá hv. málshefjanda að hér er um alvarlegt mál að ræða sem hlýtur að vekja mönnum áhyggjur. Þetta mál er mjög vandmeðfarið og ekki auðvelt að taka á því vegna þess að hér er ekki um eiginlega kjaradeilu að ræða. Hér er um það að ræða, eftir þeim upplýsingum sem ég hef, að 400 af um 700 aðilum í þremur stéttarfélögum hafa sagt störfum sínum lausum frá 1. febr. Það eru ekki stéttarfélögin sem fara með málið gagnvart viðsemjandanum, ríkisvaldinu. Það er starfað og laun greidd samkvæmt síðast gildandi kjarasamningum. Reyndar er staðan sú hjá þessum félögum að tvö af af þremur félögum hafa ekki framlengt kjarasamninga eða samningar eru lausir frá 1. sept. 1992. Eitt félag hins vegar, Ljósmæðrafélagið, hefur samninga sem renna út 28. febr. á þessu ári. Því hefur verið haldið fram að meginástæða deilunnar sé samanburður við aðrar sjúkrastofnanir og er þá einkum vikið að Borgarspítala í því sambandi. Borgarspítalinn heldur því fram að þær breytingar sem þar voru gerðar í sumar á starfskjörum hluta hjúkrunarfræðinga á spítalanum hafi ekki leitt af sér aukinn kostnað fyrir spítalann heldur hafi þar verið um að ræða innri hagræðingu á spítalanum. Af þeim ástæðum hefur fjmrn. haft þá afstöðu að það sé eðlilegt, ef viðurkennt er að um misræmingu sé að ræða í launasetningu hjúkrunarfræðinga á Landspítala eða þeim spítölum sem undir stjórnarnefnd Ríkisspítala heyra og Borgarspítala, að það mál verði leyst á grundvelli fyrirliggjandi kjarasamnings og það sé eðlilegt að yfirstjórn Ríkisspítala og heilbrrn. hafi frumkvæði og forustu í tillögugerð í því efni. Auðvitað mun fjmrn. hafa burði til þess að veita alla aðstoð í því sambandi. Það hefur verið mat fjmrn. ef kostnaðarauki yrði af lausn málsins þá þyrfti sá kostnaðarauki að greiðast af fyrirliggjandi fjárveitingu Ríkisspítala eða heilbrrn. ella yrðu menn að taka það fyrir með alveg sérstökum hætti ef til þyrftu að koma einhverjar sérstakar heimildir fjmrn. Vegna þess sem hv. þm. nefndi þá er það rétt að heilbrrh. óskar eftir því að uppsagnarfrestur sé lengdur um þrjá mánuði. Með vísun til hæstaréttardóms um túlkun á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna er það mat ríkisvaldsins og fjmrn. að það sé hafið yfir vafa að að réttum lögum þá beri að framlengja samninga um þrjá mánuði. Ég vona að óskum um slíka framlengingu verði eftir góða athugun vel tekið því eins og hv. málshefjandi sagði er hér mikið í húfi. Hér er um að ræða sérstaklega viðkvæman starfsvettvang þar sem er fólk sem þarf á þjónustu að halda og oft mjög brýnni eins og hv. málshefjandi sagði réttilega frá. Hæstv. heilbrrh. er fjarri vegna veikinda. Fjmrh. kemur til landsins um næstu helgi og ég býst við að þessir tveir aðilar gætu þá eftir næstu helgi tekið sameiginlega á þessu máli. Ég tek undir það með málshefjanda að það er brýnt að lausn finnist í málinu, en eins og við vitum er líka áríðandi að sú lausn sem finnist sé ekki til þess fallin að skapa meiri vanda en hún leysir. Stundum gerist það í þessum málum sem eru viðkvæmust allra mála, kjaramálum, að lausnir á einum stað eru til þess fallnar að setja allt á annan endann á öðrum stöðum. Það er mikill vandi. En eins og ég segi virðist hér fyrst og fremst vera um samræmingarmál að ræða. Menn eru að meta samræmingu á sínum störfum við störf annarra. Ég er ekki að segja að kjaramálin almennt séu leyst. Ég nefndi það sérstaklega að tvö stéttarfélög af þremur hafa ekki fasta samninga, en það er annað mál en það sem hv. málshefjandi vakti sérstaka athygli á.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli og því afskiptaleysi af hálfu stjórnvalda sem 417 hjúkrunarfræðingar og ljósmæður á Landspítalanum hafa búið við síðan þær sögðu störfum sínum lausum 1. nóv. sl. vegna óánægju með launakjör sín. Það er ekki hægt að bera því við að ekki hafi verið leitað eftir viðbrögðum stjórnvalda. Í bréfi sem Davíð Gunnarsson, forstjóri Ríkisspítala, sendi hæstv. fjmrh. 11. nóv. sl. segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Hin síðustu missiri hefur borið talsvert á óánægju hjúkrunarfræðinga með kjör sín. Þeir hafa m.a. borið sig saman við aðrar heilbrigðisstéttir sem hafa að baki jafnlanga menntun en hafa hærri dagvinnulaun. Þessi munur byggist á því að þar eru lægst launuðu starfsheitin í samningunum nánast ekkert notuð og hefur svo verið í mörg ár.`` Forstjóri Ríkisspítala kom einnig á fund fjárln. með þetta erindi og taldi nauðsyn á því að fjárveitingavaldið á Alþingi gerði sér grein fyrir þessu vandamáli. Í greinargerð sem stjórnarnefnd Ríkisspítala sendi fjárln. 15. nóv. er tekið undir þau sjónarmið og þær kröfur sem fram hafa komið hjá hjúkrunarfræðingum og ljósmæðrum. En þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Gerður hefur verið lauslegur samanburður á launum hjúkrunarfræðinga á Ríkisspítölum og launum hjúkrunarfræðinga á Borgarspítala og Landakoti. Ef miðað er við laun hjúkrunarfræðinga á Landakoti þýðir sambærileg hækkun aukin launaútgjöld um 200 millj. kr. fyrir Ríkisspítalana. Ef miðað er við laun hjúkrunarfræðinga á Borgarspítala þýðir sambærileg hækkun um 75 millj. kr. aukin útgjöld fyrir Ríkisspítala. Ef hins vegar er tekið mið af kröfum þeirra starfsmanna sem nú hafa sagt upp störfum á Ríkisspítölunum má gera ráð fyrir 250 millj. kr. hærri launaútgjöldum á næsta ári.`` Þessar tölur sýna vel það misræmi sem er á kjörum þessara stétta. Bréfi forstjóra Ríkisspítala til fjmrn., sem dagsett var 11. nóv., er fyrst svarað 8. jan. sl., tæplega tveimur og hálfum mánuði eftir að uppsagnir hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra eru dagsettar. Hæstv. forsrh. kynnti það svar hér áðan, virðulegu forseti, og við hljótum að líta svo á að síðasta setningin í bréfi fjmrn., sem undirritað er af Birgi Guðjónssyni fyrir hönd ráðherra, sé okkur mikilvægt loforð. Loforð um að á þessu verði tekið, að launaleiðréttingar fáist og ef fjárveiting Ríkisspítala og/eða heilbrrn., eins og segir í bréfinu, nægja ekki til að greiða þann kostnaðarauka sem af því hlýst þá verði um aukafjárveitingu að ræða.

Virðulegi forseti. Enn einu sinni er komin upp deila milli hóps ríkisstarfsmanna og ríkisstjórnar. Enn einu sinni er það hluti kvennastéttar, að þessu sinni 417 hjúkrunarfræðingar og ljósmæður á Landspítalanum, sem er nóg boðið og hafa sagt upp störfum og hyggjast ganga út um næstu mánaðamót. Hér er alvarlegt mál á ferð sem snertir annars vegar viðkvæma þjónustu, sem brýnt er að halda uppi, og hins vegar kjör mjög mikilvægra stétta sem ekki geta lengur sætt sig við þau kjör sem Ríkisspítalarnir bjóða upp á. Ég get ekki annað en vakið athygli á því að enn einu sinni virðist stefna í að ekki sé reynt að leysa launadeilur hjá ríkinu fyrr en allt er komið í eindaga. Það er ekki talað við fólk fyrr en allt er komið í óefni. Það er augljóst að löngu er tímabært að stokka upp launakerfi ríkisins, ekki síst með tilliti til kvenna og hinna mikilvægu umönnunarstarfa sem þær sinna hjá hinu opinbera. Það launamisrétti og vanmat sem nánast allar kvennastéttir búa við verður ekki þolað til lengdar. Ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér til lausnar þessari deilu. Enn er tími til stefnu og það verður að koma í veg fyrir að neyðarástand skapist á Ríkisspítölunum enn einu sinni. Það getur ekki talist annað en réttlátt að hjúkrunarfræðingar og ljósmæður fái leiðréttingu sinna mála og að störf þeirra verði metin að verðleikum. Ríkisvaldið ber mikla ábyrgð á ríkjandi launastefnu. Það verður að axla sinn hluta ábyrgðarinnar þegar upp úr sýður og taka upp ábyrg vinnubrögð í stað hótana eða þagnar sem allt of lengi hafa einkennt vinnubrögð ríkisins þegar starfsmenn þess fara fram á réttarbætur. Ég ítreka þá spurningu sem hér var borin fram í upphafi: Hvernig ætlar hæstv. forsrh. að beita sér til lausnar þessari deilu?

Virðulegi forseti. Það kom fram hjá hæstv. forsrh., sem rétt er, að hér er ekki um hefðbundna kjaradeilu að ræða. Hér er ekki einn hópur að taka sig út úr sérstaklega og leggja fram harðorðar kröfur um hækkuð laun og stórbætt kjör. A.m.k. ekki í þá veru að slík breyting, ef gengið yrði að kröfum þessa hóps, hefði í för með sér stórkostlega röskun á því hefðbundna fyrirkomulagi sem hér hefur verið byggt upp, þ.e. það raski öllum launastrúktúr í landinu. Hér er fyrst og fremst um óánægju ákveðins hóps á einni stofnun að ræða. Sá hópur, sem eru hjúkrunarfræðingar og ljósmæður í þessu tilfelli, horfir upp á að það er mismunað eftir því við hvaða stofnanir þessi starfsstétt starfar. Það er furðulegt að sami launagreiðandinn, þ.e. ríkið, skuli geta gengið fram með þeim hætti að mismuna sömu starfsstéttinni eftir því á hvaða stað hún vinnur. Það er staðreyndin. Það liggur fyrir, eftir því sem ég veit best, úttekt samstarfsráðs sjúkrahúsanna í Reykjavík, á því að það er gríðarlegur munur á kjörum hjúkrunarfræðinga eftir því á hvaða sjúkrahúsum í Reykjavík þeir starfa. Best eru kjörin, eftir því sem ég veit best, á Landakotsspítala, síðan á Borgarspítalanum og verst á Ríkisspítölunum. En þegar að er gáð greiðir sami launagreiðandinn þessum hópum úr sama sjóði. Því spyr ég hæstv. forsrh.: Er það hægt að koma þannig fram af hálfu ríkisins að mismuna sömu stéttinni eftir því hvar hún vinnur? Það kom fram hjá hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur að þau störf sem hjúkrunarfræðingarnir vinna á þessum stofnunum eru mjög mikilvæg. En skyldu launakjörin vera í samræmi við þá miklu ábyrgð sem þessi stétt sinnir á sjúkrahúsunum? Ég held það geti varla verið að nokkur geti komist að þeirri niðurstöðu að eftir fjögurra ára háskólanám sé greitt í byrjunarlaun 68.714 kr. til hjúkrunarstéttarinnar sem heldur spítölunum í landinu gangandi. Því það eru ekki sérfræðingarnir sem eru að sögn hæstv. heilbrrh. aðallega vinnandi úti í bæ og þar eyðandi peningum ríkisins.

Hæstv. forseti. Hjúkrunarfræðingar nútímans hafa að baki a.m.k. fjögurra ára háskólanám. Sífellt fleiri fara einnig í framhaldsnám. Miklar kröfur eru gerðar til hæfni þeirra og að sama skapi er ábyrgðin mikil. Ætla má að hjúkrunarfræðingar í deildarstjórastarfi á sjúkrahúsi bera að jafnaði ábyrgð á allt að 30 sjúklingum og vinnu a.m.k. 30 starfsmanna. Rekstur sem deildarstjórinn ber ábyrgð á getur numið um eða yfir 40 millj. kr. á ári. Hjúkrunarfræðingar hafa einnig í ríkum mæli gert sér far um að afla sér menntunar á sviði stjórnunar og fjármála og þannig ekki látið sitt eftir liggja. Ábyrgðin er því margföld þótt stærst sé hún efalaust gagnvart sjúklingum. Þess ber einnig að geta að afkastageta sjúkrahúsanna hefur aukist mjög á síðustu árum og þar með álagið en stöðugildum hjúkrunarfræðinga hefur ekki fjölgað að sama skapi. Það er alkunna að hefðbundnar kvennagreinar hafa verið metnar til lægri launa en eðlilegt mætti telja. Með tilkomu háskólamenntunar hefur þetta misræmi orðið enn augljósara og þar með nauðsyn að gera bót þar á. Almennir hjúkrunarfræðingar í dag ná ekki tekjum háskólastétta með sama námstíma að baki og það ekki einu sinni innan heilbrigðisþjónustunnar og það er skiljanlegt að undan svíði. Launakerfi opinberra starfsmanna er afar óþjált og erfitt að hreyfa við heilum hópum launþega nema flóðbylgja krafna komi í kjölfarið. Það verður því mun erfiðara eftir því sem hóparnir eru stærri. Hjúkrunarfræðingar hafa goldið stærðar hópsins í launalegu tilliti, menntun þeirra er varla í askana látin og spyrja má hversu lengi ungt fólk sækist eftir menntun sem verður ekki arðbær. Ég hef áður nefnt úr þessum ræðustól hversu brýnt það er að breyta launakerfi opinberra starfsmanna í þá veru að sveigja megi laun þeirra í ríkara mæli eftir mati vinnuveitenda. Afstaða til vinnunnar er misjöfn og ég tel rétt að umbuna að einhverju leyti í samræmi við frammistöðu einstaklingsins en miða ekki eingöngu við heilu hópana. Ég tel að sveigjanlegra launakerfi geti aukið bæði afköst og gæði án þess að kostnaður þurfi að vaxa. Hjúkrunarfræðingar hafa sýnt þessu mikinn skilning. Vil ég í þessu sambandi vísa til tilmæla samninganefndar hjúkrunarfræðinga til fulltrúa stjórnarnefndar Ríkisspítala í maí sl. og einnig benda á þær breytingar sem gerðar voru á ráðningu hjúkrunarfræðinga á Borgarspítala sem ekki hafa aukið launakostnað að sögn starfsmanna þar. Ég vil því beina tilmælum mínum til stjórnarnefndar um að taka strax upp samningaviðræður við hjúkrunarfræðinga byggðar á þeim hugmyndum sem gerðar voru á Borgarspítalanum og til ríkisstjórnarinnar og til viðsemjenda að taka höndum saman og breyta og bæta launakerfi opinberra starfsmanna án þess að til komi flóðbylgja krafna sem gerðu slíka vinnu að engu.

Hæstv. forseti. Þetta mál er allsérkennilegt. Það skýtur skökku við að einmitt við þá einu stofnun í landinu sem telst háskólasjúkrahús skuli hjúkrunarfræðingar, og ljósmæður, vera miklu lægra launaðir en á öðrum sjúkrahúsum. Það ætti að vera meira samræmi í því og alla vega ætti starfsfólk á ríkisspítalanum ekki að bera skarðari hlut. En hér held ég að verði að skoða þessi mál betur. Það er augljóst að hér er hreint og beint um leiðréttingarverkefni að ræða. Það kemur fram að laun eru sannarlega lægri á Ríkisspítölunum fyrir sömu störf og við það getur auðvitað enginn búið. Ég held að hérna þurfi í fyrsta lagi að endurmeta störf hjúkrunarfræðinga. Við komum alltaf að þessu aftur, eins og hér hefur komið fram, að ákveðnar stéttir og ekki síst kvennastéttir verða einhvern veginn afgangs. Það nær ekki nokkurri átt að meðaltal taxtalauna BHMR-félaga sé 94.331 kr. á meðan meðaltal taxtalauna háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga er 79.246 kr. Á þessu er engin vitræn skýring og þetta hlýtur að verða að laga. Jafnframt því sem ljóst er að iðjuþjálfar og sjúkraþjálfar og þær stéttir eru sannarlega betur launaðar. Við þetta verður ekki unað og það þýðir heldur ekkert að vera með einhverja framtíðarmúsík eins og málin standa núna. Það hlýtur að verða að leysa þetta ákveðna vandamál því vitaskuld má ekki koma til lokunar á því sjúkrahúsi landsins þar sem öll erfiðustu tilvikin koma. Við höfum séð það nýlega að á sama tíma og verið er að skera niður rými fyrir fæðandi konur hefur starfsaðstaða á fæðingardeild Landspítalans verið fyrir neðan allar hellur, bæði starfsfólks og sjúklinga, ef við viljum kalla fæðandi konur sjúklinga sem er kannski óþarfi. En starfsaðstaða starfsfólksins á Ríkisspítölunum fer síversnandi. Það er krafist æ meiri þekkingar af þessu starfsliði og það ber meiri og meiri ábyrgð á rekstri sjúkrahúsanna. 

Virðulegi forseti. Ég tek þátt í umræðunni í dag fyrst og fremst til að lýsa stuðningi mínum við sanngjarnar kröfur hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra hjá Ríkisspítölunum. Þau búa við mun lakari kjör en stéttir með hliðstæða menntun innan sömu sjúkrastofnana, til að mynda sjúkraþjálfarar. Ég bendi á að sparnaði og hagræðingu hefur þegar verið náð á Ríkisspítölunum og þar er e.t.v. ekki í digra sjóði að leita. Ég held að það sé óhætt að segja að hjúkrunarfræðingar og ljósmæður hafa verið seinþreytt til vandræða en nú er mælirinn fullur. Konur --- flestir hjúkrunarfræðingar og ljósmæður eru konur --- mega sæta því að vera greidd mun lægri laun en körlum fyrir fulla vinnu eða u.þ.b. 70% af launum karla. Sú var tíðin að konur trúðu því að þetta mundi lagast með aukinni menntun en ég held að mat á störfum hinna fjölmennu stétta hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra sýni að það er enn langt í land þótt misjafnt sé það á milli sjúkrastofnana og heilbrigðisstétta. Nú er menntun til þessara starfa margra ára háskólanám en matið lætur á sér standa. Ofan á þetta bætist mikið og sívaxandi álag á mörgum deildum, t.d. við Landspítalann, ekki síst fæðingardeild, þar sem fæðingum fjölgaði um næstum því 400 á sl. ári, úr 2.558 í 2.913. Það er 14% aukning milli ára. En þetta gerist án þess að bætt sé við stöðugildum. Það blasir við að eftir lokun Fæðingarheimilisins, sem við kvennalistakonur höfum æ ofan í æ gagnrýnt, kemur þetta álag niður á fæðingardeildinni. Á síðasta heila ári sem Fæðingarheimilið starfaði voru 464 fæðingar þar. Þetta er viðbótarálag. Þessi aðstaða er óviðunandi. 417 ljósmæður og hjúkrunarfræðingar hafa sagt upp. Uppsagnirnar taka gildi 1. febr. og þar sem þessar stéttir eru ekki skipaðar í þær stöður munu þær hætta störfum samkvæmt því sem lög leyfa.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri slæmt ef menn færu að vefja þetta mál inn í einhverjar athuganir og samanburðarkannanir út um allt þjóðfélagið. Þetta mál er alveg nauðaeinfalt. Það er þannig að þessi hópur fólks á Ríkisspítölunum er með lægra kaup en annað fólk í sambærilegum störfum á öllum öðrum spítölum. Það liggur fyrir. Það þarf ekkert að kanna það hvernig þetta er hjá öðrum stéttum, bera þetta saman yfir lengri tíma. Þetta liggur allt ljóst fyrir og þetta hefur legið lengi ljóst fyrir. Það var þess vegna sem þessir hópar ákváðu að segja upp störfum og í framhaldi af því er ríkisstjórninni eða samninganefnd ríkisins skrifað 11. nóvember sl. af stjórnarnefnd Ríkisspítalanna. Og af hverju er það gert? Það er vegna þess að fjmrn. hefur aftur og aftur bæði á undanförnum árum og áratugum sent einstökum ríkisstofnunum bréf um það að þessar stofnanir megi ekkert gera, þær megi ekki tala við sína starfsmenn. Þær megi ekki semja við sína starfsmenn. Þess vegna er fjmrn. skrifað. Og hvenær svarar fjmrn.? 8. janúar. Og hvað segir fjmrn. þá? Jú, það eru í raun og veru mjög mikilvægar upplýsingar sem fram koma í bréfi fjmrn. og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir las upp hér áðan, en hæstv. forsrh. las ekki upp. Það er lokasetningin í bréfi fjrmn. Þar segir: ,,Kostnaðarauki sem eftir atvikum verður til vegna þessa greiðist af fyrirliggjandi fjárveitingu Ríkisspítala og/eða heilbrrn., ella verður að afla sérstakra heimilda fjmrn. í þessu skyni.`` Og áður er sagt: ,,Ríkisspítalarnir og heilbrrn. skulu fara í þessar viðræður.`` Með öðrum orðum, fjmrn. hefur samþykkt að heilbrrn. og Ríkisspítalarnir fari í þessar kjaraviðræður og ég tel að það sé mikilvægt og það séu tímamót og það sé hægt að knýja fram árangur á grundvelli þessa bréfs ef menn halda á því með skynsamlegum hætti og átta sig auðvitað á því að það verða að koma þarna til viðbótarfjármunir. Ég hef heyrt, virðulegi forseti, að í heilbrrn. og í fjmrn. hafi menn verið að velta því fyrir sér að láta 15 millj. kr. duga í þessu skyni. Ég vil leyfa mér að segja sem fulltrúi í stjórnarnefnd Ríkisspítalanna: Sú tala er alger fjarstæða. Hún er algerlega út í blámóðu fjarska. Eins og fram kom í erindi Ríkisspítalanna til fjárln. í haust þá kosta leiðréttingar sem verið er að tala um þarna miklu meira. Og aðalatriðið er það í mínum huga núna að menn vefjist ekki með málið stundinni lengur heldur gangi í að ræða það og leysa það.

Virðulegi forseti. Þó hér sé deilt um samræmingu innan ákveðinna starfsstétta, þá snýst málið fyrst og fremst um kjör. Og það er ekki hægt að segja að kjaramál hjúkrunarfólks sé nauðaeinföld. Það má segja að kjör hjúkrunarfólks séu nauðaómerkileg svo lág sem þau eru miðað við mikilvægi og ábyrgð starfsins og um það snýst þetta mál. Það eru lág kjör hjá hjúkrunarfólki hvernig sem á málið er litið. Á sínum tíma var reynt að lagfæra kjör hjúkrunarfólks með því að greiða dagvistun barna hjúkrunarfræðinga og það er gert. Hvers eiga þeir hjúkrunarfræðingar að gjalda sem ekki eiga börn? Ekki hafa þeir kjarabót af því þannig að samræmi er ekki þar frekar en í ýmsum öðrum þáttum þessa máls. Það má deila um umfang menntunar hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra. Á sínum tíma var nám ljósmæðra eitt ár, fór síðan í tvö ár og nám hjúkrunarfræðinga var um árabil þriggja ára nám. Nú hefur nám ljósmæðra lengst tífalt. Það er 10 ára nám stúdentspróf, háskólapróf og svo tvö ár í viðbót eftir hjúkrunarfræðinganám. Um þetta má deila. Tíu sinnum lengra nám. Það má ræða um það hvað það sé skynsamlegt. Sama er að segja um nám hjúkrunarfræðinga sem er 8 ára nám í stað þriggja til langs tíma. Ef ég man rétt, þá eru nær 2.000 menntaðir hjúkrunarfræðingar í landinu en um það bil helmingur þeirra starfar við sitt fag og ástæðan er einfaldlega léleg kjör. Þarna ber allt að sama brunni. Hjúkrunarfræðingar og ljósmæður eru má segja vírbundnir starfsmenn í hinu opinbera kerfi. Og það gerir auðvitað erfiðara um vik eins og fram kom hjá hæstv. forsrh. að rétta kjör hjúkrunarfólks, en í eðlilegri viðmiðun þess, virðulegi forseti, við önnur störf, í eðlilegri viðmiðun hjúkrunarfólks við önnur störf þá er ástæða til þess að tekið sé málinu og mikilvægt að taka á sérstöðu þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir hans svör og ég þakka þeim öðrum sem hafa tekið hérna þátt í þessum umræðum. En ég verð að segja það að þrátt fyrir að ég finn að það er skilningur hjá hæstv. forsrh. á málinu, þá gætti líka misskilnings í hans máli. Það er greinilegt að hann trúir því, hæstv. ráðherra, að það sé vegna þess að hjúkrunarfræðingar á Borgarspítalanum séu með hærri laun en hjúkrunarfræðingar á Landspítalanum að hér er þetta alvarlega mál komið upp. Það er ekki rétt. Eins og fram hefur komið í máli annarra hv. þm. er það vegna þess að hjúkrunarfræðingar og ljósmæður á Ríkisspítölunum eru með langlægstu launin af öllum hjúkrunarfræðingum í landinu og það sýnir að það hefur verið lítið rætt við þessa aðila á þeim þrem mánuðum sem liðnir eru síðan þeir sögðu upp, að þetta skuli ekki einu sinni vera ljóst, hvað er hér á ferðinni. Það veldur manni að sjálfsögðu miklum vonbrigðum að menn skulu ekki vera búnir að átta sig á því. Menn töluðu hér um að gera það sama og gert var á Borgarsjúkrahúsinu. Það er allt saman gott og vel. En menn verða líka að vita það að á Landspítalanum og Ríkisspítölunum öllum hafa menn tekið þátt í sparnaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar af fullum krafti og sparað þar tugir milljóna. En á sama tíma og þar hafa sparast tugir milljóna, þá hafa verið teknar í notkun ýmsar flóknar deildir sem kosta líka mikla peninga. Og þegar hv. þm. Árni Johnsen talar hér áðan og sagðist efast um að við værum á réttri leið, þá langaði mig til að spyrja hv. þm., úr hverju vill hann draga? Vill hann hætta hjartaaðgerðum hér á Íslandi?

Það er rangt farið með ummæli mín.

Ég skildi hv. þm. þannig. Og vill hann hætta t.d. gervifrjóvgunaraðgerðum hér? Vill hann senda senda það til útlanda? Ég er ekki næstum því búin að ljúka mínu máli, hæstv. forseti. En ég verð að segja það að nú þegar þurfa að hefjast viðræður við þetta starfsfólk sem bíður eftir lausn sinna mála. Það má ekki bíða.

Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi sagði að málið væri ekki eingöngu það að um væri að ræða misræmi í launum starfsmanna milli einstakra spítala. Í þeim bréfum og bréfaskiptum sem hér hefur verið vitnað til, í bréfum frá 11. nóv. frá stjórnarnefnd Ríkisspítalanna og í bréfi fjmrn. frá 8. jan., er gjarnan talað einmitt um þetta misræmi. Þar segir með leyfi forseta: ,,Samninganefnd ríkisins telur að það misræmi sem upp er í launasetningu hjúkrunarfræðinga spítalans og Borgarspítalans verði að leysa á grundvelli fyrirliggjandi kjarasamnings og að eðlilegt sé að yfirstjórn Ríkisspítala og heilbrrn. hafi frumkvæði og forustu í tillögugerð í því efni.`` Hv. 11. þm. Reykv., Finnur Ingólfsson, sagði hérna áðan: Hvernig má það gerast? og það var eðlilegt að hann spurði þannig. Hvernig má það gerast að sami vinnuveitadi greiðir sambærilegum stéttum mismunandi laun? Það er einmitt mergur málsins. Það sem gerðist á Borgarspítalanum var ekki gert með vitund heilbrrn. Það sem gerðist á Borgarspítalanum var ekki gert með vitund samninganefndar Reykjavíkurborgar sem fer með þau málefni af hálfu spítalans. Þetta var innri breyting sem var gerð á spítalanum án vitundar heilbrrn. og án vitundar borgaryfirvalda. Hvers vegna var hægt að gera það? Vegna þess að spítalinn taldi sig og telur sig hafa gert slíka breytingu innan þess fjárhagsramma sem hann hefur fyrir sig. Þess vegna gerðist þetta þar og þess vegna . . .