Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J.M.): Eins og kunnugt er, er rjúpan alfriðuð frá 1. febr. til 20. sept. ár hvert, og auk þess hina tíma ársins sjöunda hvert ár. samkv. 1. nr. 59. 10. nóv. 1913. Fyrsta árið, sem þær voru alfriðaðar, var árið 1915, og ættu þær þá að vera aftur friðaðar árið 1922. Nú í haust frjettist það úr öllum áttum, eða að minsta kosti frjetti jeg það víða að. af Suðurlandi, Vesturlandi og Norðurlandi, að varla sæist rjúpa. Af Austurlandi hafði jeg að vísu engar frjettir um þetta, en ganga mátti að því vísu, að líkt ástatt væri þar. Um fækkun rjúpunnar má eflaust mikið kenna mikilli veiði veturinn 1918–19, en aðalástæðan er þó óvenjumiklir snjóar og hörkur tvo undanfarna vetur. Það er talið, að nokkuð mundi rjúpan hafa og fallið veturinn 1918–19, en það lítur svo út, sem hún hafi svo að segja gerfallið síðastl. vetur. Því var það, að það ráð var tekið í haust að gera rjúpuna alfriðaða þá þegar með bráðabirgðalögum frá þeim tíma sem lögin komu út, eða frá 26. nóv. f. á. til friðunarársins 1922. Jeg vona, að háttv. deild sje mjer samdóma um, að rjett hafi verið að gera það sem gert var, og að friðuninni beri að halda til loka þessa árs. Jeg er hræddur um, að svo hefði farið, ef þetta hefði ekki verið tekið til bragðs, að gengið hefði verið allvasklega fram í því að reyna að ná í þær fáu rjúpur, sem eftir eru, og mjer er ekki grunlaust um, að eitthvað hafi verið reynt til þess, þrátt fyrir friðunina. En sjálfsagt hefir það verið í miklu minna mæli en annars hefði verið. Það er sennilegt, að þessi sjerstaka friðun og þessi mildi vetur geri það að verkum, að rjúpunni fjölgi fljótt aftur, og það gæti farið svo, að ekki sýndist þörf að halda friðuninni lengur en til hausts 1922, en það sæist þá þegar næsta vetur, og mætti láta þingið 1922 um það. Jeg skal vekja athygli á því, að sektarákvæði þessa frv. eru nokkru harðari en ákvæði hinna almennu fuglafriðunarlaga. Það er auðvitað á valdi hinnar háttv. deildar, hvort frv. þetta skuli fara í nefnd, en varla ætti að vera þörf á því.

Guðjón Guðlaugsson Jeg þykist viss um, að allir sjeu þakklátir hæstv. stjórn fyrir frv. þetta. Er enginn efi á því, að brýn nauðsyn er á því að lengja friðunartíma rjúpunnar, en jeg vil taka það fram, að jeg álít of skamt farið í þessu frv., vil helst, að nú þegar sje ákveðið að friðunin skuli ná til ársloka 1922. Vitanlega getur næsta þing framlengt tímann, ef því þykir þörf. Jeg geri ráð fyrir, að frumvarpi þessu, þótt umfangslítið sje, verði vísað til landbúnaðarnefndar, og tel þá rjett, að friðunartíminn verði lengdur um eitt ár. Eins gott að taka lengri tímann strax. Auk þess mætti og íhuga, hvort ákvæði þessi gætu ekki átt heima í hinum almennu fuglafriðunarlögum. Það hefir ekki reynst jafnmikið gagn að þessum friðunarlögum og búast hefði mátt við, að því er rjúpuna snertir. Jeg þekki það, að það ár, sem rjúpur hafa verið ófriðaðar, hafa allir hert sig í líf og blóð til þess að drepa sem allra mest, áður en friðunin gengi í gildi. Betra virðist mjer að friðunarárið væri miðað við fardagaárið, en ekki almanaksárið, svo að rjúpan væri alfriðuð yfir veturinn það ár, sem friðunarlögin eru í gildi, og þá væri girt fyrir það, að heil hersing manna fari út til að skjóta rjúpuna einmitt um það leyti, sem lögin eiga að fara að verka. Sem sagt, sje jeg ekkert á móti því, að málið fari í nefnd, og mun leggja til að framlengja friðunartímann til 1. jan. 1923 í stað 1922.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekkert á móti því, að máli þessu verði vísað til nefndar, en virðist það samt ekki nauðsynlegt. En ef hin almennu friðunarlög verða tekin til meðferðar, þá er sjálfsagt að vísa því til nefndar. Jeg sje ekki ástæðu til þess að ákveða nú þegar, að friðunartíminn skuli vera lengri en frv. gerir ráð fyrir, því ef þinginu 1922 sýnist ástæða til þess, eftir upplýsingum utan af landinu, getur það framlengt friðunartímann. En bæði er það, að rjúpunni fjölgar mjög ört, ef hún ekki er drepin, og nú er um mildan vetur að ræða, svo ekki er víst, að þörf þyki að framlengja friðunartímann. Hvað það snertir, að hafa friðunartímann yfir allan veturinn, eins og háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) mintist á, þá er það atriði, sem vert er fyrir væntanlega nefnd að athuga, en óþarfi að ræða um það nú. En það verð jeg að segja hv. nefnd, að ef farið verður að taka upp almennar breytingar á fuglafriðunarlögunum, þá er ekki víst, hvernig þessu frv. reiðir af, og á undanförnum þingum hafa ekki í neinu máli verið jafnsundurleitar skoðanir og í þessu máli, og jafnmikið verið deilt um. Og þar sem fyrir þessu þingi liggja svo mörg áríðandi frumvörp, þá verða menn að stilla sig um að fást við það, sem vel getur beðið, og tefja ekki tímann að ástæðulausu.

Forsætisráðherra (J.M.) Hinn kaþólski prestur Jóhann Martin Meulenberg hefir sótt um að fá íslenskan ríkisborgararjett. Hann er fæddur í Þýskalandi. Vegna langrar dvalar utan Þýskalands hefir hann mist þar borgararjett. Jeg þykist ekki þurfa að mæla með þessu frv. Maðurinn er að góðu kunnur, og jeg er þess fullviss, að hann sækir um þennan rjett af hlýjum hug til Íslands. Mjer er mikil ánægja að bera fram þetta fyrsta frv. um að veita útlendingi íslenskan borgararjett, og jeg er í engum vafa um það, að hin háttv. deild tekur þessu frv. vel. Jeg verð samt að telja rjett, að frv. sje athugað í nefnd, af því að það er í fyrsta sinn, sem um þvílíkt mál er fjallað hjer, og væri máske rjett, að nefnd athugi, vegna framtíðarinnar, hver skilyrði alment skuli fyrir hendi, er þessi rjettur er veittur erlendum manni. Jeg skal taka það fram, að mjer hefir ekki þótt nauðsynlegt, vegna stöðu umsækjanda, að láta bera málið undir bæjarstjórn Reykjavíkur, en það hefir verið borið undir borgarstjóra, sem auðvitað hefir ekkert við það að athuga.

Atvinnumálaráðherra (P.J.): Frv. þetta er samið af stjórn samábyrgðarinnar og hefir verið borið undir Fiskifjelag Íslands; enda flutt af þess hvötum. Ætla jeg ekki að fara neitt nánar út í þetta mál, að svo stöddu, því að jeg hygg að athugasemdirnar aftan við frv. sjeu nægileg skýring málsins. Það mun hafa verið sjávarútvegsnefndin, sem lagði það til að lög þessi væru endurskoðuð, enda var líka full þörf orðin á því.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Til þess að spara sjer prentun og pappír, hefir frv. það í þessu máli, sem lagt var fyrir aukaþing 1920 og ekki varð um sint þá, verið lagt fyrir nú óbreytt og án þess að prenta það upp, og skírskotast því til aths., sem því frv. fylgdu. Af því að aukaþingið var svo stutt, var ekkert við máli þessu rótað.

Jóhannes Jóhannesson Jeg legg það til, að máli þessu verði vísað til lyfjasölunefndar.

Halldór Steinsson Jeg geri það að tillögu minni, að málinu verði vísað til mentamálanefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Vera má, að fult eins rjett væri, að frv. þetta kæmi frá fjármálaráðherra, enda er það runnið undan hans rifjum. En það hefir orðið að samkomulagi, að jeg bæri það fram, af því að kirkjumálin heyra undir mig, á líkan hátt og atvinnumálaráðherra ber fram frv. um hækkun á pósttekjum. Það er því meiri ástæða til, að frv. sje svo fram borið, sem það hefir í sjer fólgna ekki einungis hækkun sóknargjalda, heldur og tilsvarandi hækkun kirkjugjalda, en hið síðara atriði kemur meir við kirkjumálastjórninni en fjármálastjórninni. Að því leyti má segja, að fjármálastjórnin og kirkjumálastjórnin eigi frv. í fjelagi. Með hinum almennu launalögum frá 1919 hafa gjöld ríkissjóðs til starfsmanna ríkisins aukist gífurlega, og ekki er minst hækkunin á launum prestanna. En sóknargjöldin, sem í viðbót við tekjur af kirkjueignunum áttu að bera uppi prestslaunin að mestu leyti, voru látin standa í stað. Það er því auðsætt, að annaðhvort verður að hækka sóknargjöldin eða taka launaviðbótina annarsstaðar að, eða hvorttveggja. Þegar það er athugað, að áætluð gjöld ríkissjóðs eru tæpar 9 miljónir, þótt sparlega sje til tekið, en tekjurnar tæpar 7 miljónir, þá er það auðsætt, að einhvern veginn verður að fá viðbót við tekjurnar. Þessa viðbót á nú að fá að miklu leyti með þeim tekjufrv., sem lögð hafa verið fyrir þetta þing. En þegar þess er gætt, að tiltölulega miklu meiri hluti teknanna fer nú til launa og annara lögmæltra gjalda en áður, þá er það eðlilegt, að fyrst verði fyrir að halda þeim tekjustofnum, sem sjerstaklega hafa verið til þess ætlaðir að standast að meira eða minna leyti kostnaðinn af ákveðnum launum, og auka þá heldur. Þessi leið er farin, að því er sóknargjöldin snertir, í þessu frv., sem biskup hefir samið að tilhlutun stjórnarráðsins. Hjer er lagt til, að sóknargjaldið sje tvöfaldað; að í stað 1,50 kr. á hvern sóknarmann, 15 ára eða eldri, komi 3 kr. Nú hefir þetta gjald, sem kallað hefir verið nefskattur, af því að það var lagt jafnt á ríka og fátæka, verið óvinsælt, reyndar meir fyr en hin síðustu árin, því að gjaldið er nú lítt tilfinnanlegt, vegna lækkunar á kaupmagni peninga. Því er sú leið farin í frv., að láta aðeins helming hins fyrirhugaða gjalds vera persónugjald, en jafna hinu niður eftir efnum og ástæðum, eða með öðrum orðum jafna þannig niður viðbótinni. Þvílíkt niðurjöfnunargjald er í rauninni rjettlátasta gjaldið, ef matið á efnum og ástæðum tekst. Sýnir biskup fram á það í athugasemdunum, að ef hækkað er þannig sóknargjaldið, aukast gjöld ríkissjóðs ekki stórum við hækkunina á föstum launum presta. Auðvitað verður þar fyrir utan dýrtíðaruppbótin, sem ríkissjóður leggur af mörkum án sjerstakrar endurborgunarkröfu á söfnuðina. Þannig yrði bæði hækkað hið sjerstaka sóknargjald, og meira lagt á hinar almennu tekjur, vegna launahækkunar presta. Tilsvarandi hækkun á kirkjugjöldunum er einnig farið fram á í frv. þessu og á sama hátt sem hækkun sóknargjalda. Kirkjugjöldin er þannig lagt til að hækki úr 75 aur. upp í kr. 1,50, og hækkunin verði niðurjöfnunargjald. Reynslan hefir orðið sú, að kirkjugjöldin hafa víðast hvar ekki hrokkið til nauðsynlegustu gjalda kirknanna, svo að ekki einungis hefir orðið að gripa til hækkunar hins lögskipaða gjalds, heldur og orðið að grípa til sjóðseignar viðkomandi kirkju í hinum almenna kirkjusjóði, eins og biskup tekur fram í athugasemdum sínum. - Að öðru leyti segir biskup svo um þetta gjald, að það muni vera orðin allalmenn ósk innan safnaðanna, að kirkjugjaldið verði hækkað, svo ótvíræð reynsla sem fengin sje fyrir því, að tekjurnar hrökkvi ekki fyrir gjöldum kirknanna, enda hafi kirkjustjórninni borist úr ýmsum áttum óskir þar um, bæði frá synodus og hjeraðsfundum, og jafnvel frá safnaðarfundum. Jeg býst við því, að þetta frv. geti, eftir efni og tilgangi, átt heima í allsherjarnefnd, en ef hæstv. forseta kynni að sýnast, að fjárhagsnefnd ætti heldur að athuga það, þá hefi jeg ekkert þar við að athuga.