Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur að undanförnu fjallað um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1985. Nefndin hefur haldið marga fundi um málið og henni borist margháttuð erindi frá mörgum aðilum eins og títt er. Ég vil strax í upphafi leyfa mér að þakka hv. nm. fyrir góð störf og gott samstarf í nefndinni þegar fjallað var um þetta að sumu leyti og ýmsu leyti erfiða mál eins og menn þekkja. En í meðförum nefndarinnar hefur frv. tekið nokkrum breytingum sem má rekja annars vegar til ákvarðana ríkisstj. og hins vegar til ýmissa óska sem nefndinni hefur þótt rétt að taka tillit til, ýmist n. í heild eða þá alla vega meiri hl. Lánsfjáráætlun 1985 gerði ráð fyrir að heildarfjáröflun næmi 9 milljörðum 868 millj. kr. Þar af var ráðgert að 2 milljarðar 568 millj. kr. væru innlend lántaka, en 7 milljarðar og 300 millj. erlendar lántökur. Skömmu eftir að lánsfjáráætlun var lögð fram voru fjárlög afgreidd frá Alþingi og fól sú afgreiðsla í sér að erlend lánsfjárþörf A- og B-hluta ríkissjóðs hækkaði um alls 302 millj. kr. Lánsfjárþörf A-hlutans hækkaði þar af um 295 millj. kr. og stafaði hún einkum af auknum hallarekstri, en þá hækkaði lánsfjárþörf B-hluta um 7 millj. kr. Eftir afgreiðslu fjárlaga var því útlit fyrir um 10 milljarða 170 millj. kr. heildarlántökur, þar af 2 milljarða 568 millj. kr. innlendar og 7 milljarða 602 millj. erlendar lántökur. Eftir umræður í marsmánuði í ríkisstj. var ákveðið að beita sér fyrir lækkun á erlendum lántökum, m. a. með samdrætti í framkvæmdum. Niðurstöður þeirra viðræðna voru að draga úr erlendum lántökum um alls 1 milljarð 408 millj. kr. Lækkunin skiptist þannig, að 1 milljarður 72 millj. kr. komi í hlut opinberra aðila og 336 millj. kr. í hlut atvinnufyrirtækja. Lántökuheimild A-hluta lækkar um 750 millj. kr. Talið er fært að draga úr lánsfjárþörf A-hluta ríkissjóðs með auknu hagræði og sparnaði á öllum útgjaldasviðum ásamt bættri framkvæmd og eftirliti með skattskilum. Auk þess er lántaka Rafmagnsveitna ríkisins lækkuð um 6 millj. kr. sem felur í sér að fyrirtækið tekur ekki erlend lán umfram endurgreiðslur af erlendum lánum. Þá eru lántökuáform Landsvirkjunar lækkuð um 316 millj. kr. Sú lækkun felur það í sér að 5. áfanga Kvíslaveitu er frestað auk nokkurs niðurskurðar í framkvæmdum við Blöndu án þess að útilokað verði þó að fyrsta vél virkjunarinnar gætið komið í gagnið 1988 eins og núverandi verkáætlun miðar við. Að lokum er ákveðið að lækka erlendar lántökur atvinnufyrirtækja um 336 millj. kr. og takmarka þær þannig við 1.5 milljarð kr. á árinu 1985. Gert er ráð fyrir að nýjar reglur og viðmiðanir um erlendar lántökur verði settar sem m. a. fela í sér þrengri heimildir banka og lánastofnana til að ábyrgjast lántökur, en það er hins vegar ekki tekið mið af aukningu lána sem einkaaðilar kunna að taka og verða heimiluð án sérstaks leyfis, enda verði þá hvorki um að ræða ríkisábyrgðir né bankaábyrgðir. Nefndinni hafa borist óskir frá ýmsum aðilum um lántökuheimildir á árinu 1985. Auk þess er í nokkrum tilvikum nauðsynlegt að auka við lántökuheimildir í ljósi breyttra aðstæðna og nýrra upplýsinga. Viðbótarlántökur, sem meiri hl. nefndarinnar leggur til að verði heimilaðar erlendis, nema alls 716 millj. kr. Þar af eru 175 millj. kr. vegna þess að gert er ráð fyrir að innlend lánsfjáröflun verði erfiðari en áður var áætlað. Hér á eftir mun ég gera stutta grein fyrir þessum breytingum. Í fyrsta lagi er viðbótarheimild Byggingarsjóðs ríkisins til 403 millj. kr. erlendrar lántöku á þessu ári. Sú hækkun skýrist annars vegar af því að útlit er fyrir að innlend lánsfjáröflun reynist um 215 millj. kr. minni en áætlað var, þar af eru skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna 175 millj. kr. minni en útlit var fyrir eða áætlað var og um 40 millj. kr. útstreymi er gert ráð fyrir að verði af skyldusparnaði ungmenna. Hins vegar er gert ráð fyrir að sjóðurinn standi skil á viðskiptaskuldum sínum hjá Seðlabanka og ríkissjóði, alls 188 millj., þ. e. 150 millj. hjá Seðlabanka og 38 við ríkissjóð, sem eru frá fyrra ári og ekki var gert ráð fyrir að greiða í fyrri áætlun. Með þessu móti má ætla að fjáröflun til sjóðsins verði tryggð á árinu 1985. Varðandi lánveitingar sjóðsins er rétt að taka fram að till. meiri hl. gerir ráð fyrir að lánveitingar sjóðsins verði óbreyttar að krónutölu frá lánsfjáráætlun. Hins vegar felur till. í sér nokkra breytingu á samsetningu lánveitinga sjóðsins þar sem ákveðið hefur verið að ráðstafa allt að 200 millj. kr. af þessu fé til lánveitinga fyrir húsbyggjendur í greiðsluerfiðleikum, eins og hv. alþm. er kunnugt um, og hefur raunar verið að því unnið að undanförnu. Þessi ráðstöfun kemur óhjákvæmilega fram í minni lánveitingum sjóðsins til nýbygginga og kaupa á eldri íbúðum. Af þessu er ljóst að tryggja þarf breyttar úthlutunarreglur úr sjóðnum eigi þessi áætlun að standast, en um það er einnig margrætt, bæði hér á hinu háa Alþingi og eins í blöðum, og skal ég ekki fara lengra út í þá sálma. Bætt er við lántökum fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs, 62 millj. kr. Þar af eru 50 millj. kr. til Sjóefnavinnslunnar og 12 millj. kr. til grænfóðurverksmiðju í Skagafirði. Af lántökum Sjóefnavinnslunnar fara 36 millj. kr. til að standa undir fjármagnskostnaði og um 8 millj. kr. er áætlaður kostnaður vegna varðveislu og gæslu mannvirkja ef rekstri yrði hætt í þessari verksmiðju. Samkomulag hefur orðið um að þessi upphæð, sem þá ætti að vera 44 millj., væri í heimildarlögunum 50 millj. á meðan málefni verksmiðjunnar eru nánar skoðuð. Til grænfóðurverksmiðju í Skagafirði eru sem sagt 12 millj. kr. Það er eingöngu lántaka til endurfjármögnunar lána, sem þegar hafa verið tekin, og framkvæmda. Lántaka steinullarverksmiðjunnar er hækkuð um 15 millj. kr. eða úr 60 millj. kr. í 75 millj. kr. Í ljósi nýrra upplýsinga um framkvæmdir verksmiðjunnar er þessi hækkun nauðsynleg. Ekki þarf að leita heimildar til þessarar hækkunar í lánsfjárlögum þar sem hún er þegar til staðar í lögum um verksmiðjuna sjálfa, lögum nr. 61/1981. Lántökur hitaveitna hækka samtals um 166 millj. frá upphæð áætlunarinnar. Lántökuheimild Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar hækkar um 20 millj. kr. Það er eingöngu vegna fjármagnskostnaðar. Auk þess er Hitaveitu Akureyrar heimiluð 140 millj. kr. lántaka til skuldbreytinga og framkvæmda, en greiðslubyrði veitunnar af áhvílandi lánum er mjög þung eins og kunnugt er. Þá er Hitaveitu Siglufjarðar heimiluð 6 millj. kr. lántaka vegna erfiðrar greiðslustöðu. Þar sem löggjöf um svonefnt þróunarfélag liggur ekki fyrir er talið rétt að fella niður 4. gr. frv. Þess í stað er ráðgert að fela Framkvæmdasjóði að annast nauðsynlegar lántökur í sambandi við þróunarfélagið. Lántökuheimild Framkvæmdasjóðs skv. 7. gr. er því hækkuð um 500 millj. kr. eða úr 942 millj. kr. í 1442. Bætt er við nýrri grein, sem verður 9. gr., sem heimilar Útflutningslánasjóði 70 millj. kr. erlenda lántöku á árinu 1985, en sjóðurinn fór fram á lántökuheimild fyrir 120 millj. kr. Gert er ráð fyrir að af 500 millj. framlaginu til Þróunarsjóðs muni Útflutningslánasjóður fá 50, þannig að hann fái í heild þær 120 millj. sem hann fór fram á. Þessi lántökuheimild er ætluð til að gera sjóðnum kleift að standa undir fjárskuldbindingum sínum og ýmiss konar mikilvægum verkefnum. Þessi lántaka er án ríkisábyrgðar umfram það sem leiðir af lögum um Landsbanka Íslands, en sjóðurinn er þar til húsa eins og menn vita. Í III. kafla frv. kemur ný grein sem verður 26. gr. Nauðsynlegt er að afla viðbótarheimildar til erlendrar lántöku vegna lánsfjárlaga 1984. Við framkvæmd lánsfjáröflunar 1984 reyndist óhjákvæmilegt að afla 367 millj. kr. með erlendum lántökum þar sem innlend lánsfjáröflun reyndist mun minni en áætlað hafði verið. Hér er um að ræða 287 millj. kr. erlenda lántöku Byggingarsjóðs ríkisins og 80 millj. kr. erlenda lántöku Endurlána ríkissjóðs til að mæta innlausn eldri spariskírteina ríkissjóðs. Að teknu tilliti til allra þátta fela brtt. í sér heildarlántökur að fjárhæð 9 milljarðar 303 millj. kr., þar af 2 milljarðar 393 millj. kr. innanlands og 6 milljarðar 910 millj. erlendis. Þessar tillögur eru taldar raunhæfara mat á innlenda lánsfjármarkaðinum en gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun. Þetta kemur m. a. fram í því að skuldabréfakaup lífeyrissjóða af opinberum fjárfestingarlánasjóðum eru nú áætluð um 34% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna í stað um 39%. Löngum hefur verið reynt að afla fjár sem svaraði til 40% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða, en það mun sjaldnast eða aldrei hafa tekist. Reynsla síðustu ára sýnir að ekki er varlegt að áætla mikið umfram 34% til þessara kaupa. Þrátt fyrir lækkun á innlendum lántökum hafa erlendar lántökur þjóðarbúsins verið lækkaðar um tæpar 700 millj. kr. í meðförum nefndarinnar, hvort svo sem sú áætlun stenst nú í raun, en það hljótum við þó að vona. Ég endurtek sem sagt þakkir til meðnm. fyrir mikil og góð störf og legg til að málinu verði að lokinni 2. umr. vísað til 3. umr. og ef forseti og dm. væru því samþykkir væri auðvitað ánægjulegt að geta haft hana í dag líka.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. þriggja nm., fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn., Eiðs Guðnasonar, fulltrúa Samtaka um kvennalista, Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur og fulltrúa Alþb. sem hér stendur. Lánsfjáráætlun er spá um lántökur, innlendar og erlendar, í þágu ríkisgeirans, sveitarfélaga og fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og um erlendar lántökur einkaaðila. Lánsfjárlög eru hins vegar samþykkt í því skyni að afla heimilda til lántöku ríkissjóðs í samræmi við stefnu ríkisstj. á hverjum tíma. Það er skemmst frá að segja að allt útlit er fyrir að lánsfjáráætlun og lánsfjárlög verði nokkuð fjarri raunverulegri þróun mála eins og hún virðist verða á þessu ári, að ekki sé talað um þau markmið sem ríkisstj. setti sér í upphafi síns starfsferils. Þegar þessi ríkisstj. kom til valda var það yfirlýst markmið hennar að langtímaskuldir þjóðarinnar færu ekki yfir 60% af þjóðarframleiðslu. Um þetta urðu miklar umræður haustið 1983 og hæstv. fjmrh. lýsti því þá yfir að það væri ætlun ríkisstj. að standa fast við það að erlendar langtímaskuldir þjóðarinnar færu ekki fram úr þessu marki og stjórnin mundi fara frá ef ekki yrði við þetta staðið. Ég hygg að menn muni minnast þessara yfirlýsinga sem einmitt voru m. a. gefnar í þessari hv. deild. Það liggur hins vegar fyrir að þegar í árslok 1983 nam þessi hlutfallstala 60.6% og í árslok 1984 var þessi hlutfallstala komin upp í tæp 62% . Skv. þeim upplýsingum sem við höfum aflað okkur hjá Seðlabankanum áætlar hann þetta hlutfall 64% í árslok 1985 miðað við þau áform um erlendar lántökur sem felast í lánsfjárlagafrv. og brtt. meiri hl. og miðað við þann vöxt þjóðarframleiðslu 0.7%, sem nú er gert ráð fyrir. En þrátt fyrir það að tölurnar í lánsfjárlögum séu bersýnilega mjög óraunhæfar og verði greinilega töluvert miklu hærri en þar er gert ráð fyrir liggur ljóst fyrir að jafnvel þótt reiknað sé með allra lægstu tölum, þ. e. tölunum sem hæstv. ríkisstj. vill miða við, þá spáir Seðlabankinn því að hlutfall langtímaskulda af þjóðarframleiðslu fari upp í 63.9% í árslok 1985 skv. nýlegum upplýsingum Bjarna Braga Jónssonar hjá Seðlabanka. En það eru ekki aðeins þessi áform hæstv. ríkisstj. sem hafa farið á nokkuð annan veg en til stóð. Nú um áramótin var birt sú yfirlýsing ríkisstj. að dregið yrði úr erlendum lántökum sem svaraði um 1000 millj. kr. Þessi yfirlýsing var gefin einhvern tíma seinast í janúarmánuði og skömmu áður en það frv. sem hér er til umr. kom til 1. umr. í deildinni. Síðan er ekki liðinn langur tími. Maður skyldi halda að yfirlýsing, sem gefin var fyrir aðeins rúmum tveimur mánuðum, væri ekki þegar orðin að engu. En það er skemmst af að segja að það blasir nú við, þegar tillögur meiri hl. liggja fyrir, að hér hefur eingöngu verið um áróðurshjal að ræða og frómar óskir. Það vottar ekki fyrir neinni raunhæfri viðleitni af hálfu ríkisstj. til að draga úr erlendum lántökum sem þessu nemur ef frá er skilin lækkun á lántökuheimild Landsvirkjunar sem nú er áætluð 884 millj. kr. í staðinn fyrir 1200 millj. kr. Ég hygg að sá niðurskurður muni bersýnilega og óhjákvæmilega hafa í för með sér minnkun framkvæmda sem þessari upphæð nemur og er það rétt stefna, eins og ég mun víkja að síðar. En mér virðist og okkur, sem minni hl. nefndarinnar skipum, blasa við að annar niðurskurður, sem hér er gerður, sé ekkert annað en sýndarmennska eins og t. d. að lækka áætlaða lántöku ríkissjóðs um 750 millj. kr. rétt eftir að fjárlög hafa verið afgreidd og þótt ekki sé kunnugt um það að forsendur fjárlaga hafi í einu eða neinu breyst eða þar séu einhver útgjöld sem verði minni en áður var ákveðið eða eitthvað hafi verið skorið niður af því sem ákveðið var í fjárlögum. Þetta er sem sagt ósköp einfaldlega hin ágæta pennastriksaðferð, að strika út tölu án þess að það gegni neinu öðru hlutverki, að því er séð verður, en að breyta tölunum. Það er deginum ljósara að verði útgjöld ríkissjóðs með þeim hætti sem fjárlög gera ráð fyrir - og við höfum ekki fengið í hendur neinar upplýsingar um að það verði á annan veg - þá mun ríkissjóður taka þessar 750 millj. kr. að láni með einum eða öðrum hætti hvað sem líður samþykkt lánsfjárlaganna. Það verður þá annaðhvort gert með formlegri lántöku og öflun lánsheimildar í lánsfjárlögum næsta árs, eins og stundum hefur tíðkast, ellegar með því að auka skuldir ríkissjóðs við Seðlabanka. Nema skýringin liggi í því að ríkisstj. eigi von á svo miklu meiri tekjum í ríkissjóð en gert var ráð fyrir þegar tekjuáætlun ríkissjóðs var endurskoðuð síðla í desember. En ekki höfum við í stjórnarandstöðunni fengið neinar upplýsingar um að von sé á stórauknum tekjum miðað við það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Nákvæmlega sömu sögu er að segja um það áform sem felst í þessari áætlun að lækka lántökur einkaaðila úr 1836 millj. í 1500 millj. Þeir sem sömdu þessa áætlun töldu, þegar áætlunin var samþykkt, að talan 1836 væri líklegust lántökuupphæð einkaaðila á árinu 1985. Það hefur ekkert verið upplýst um það að neitt það hafi breyst í sambandi við lántökur einkaaðila, sem aðallega ganga í gegnum svokallaða langlánanefnd, sem réttlæti það að þessi spátala sé lækkuð úr 1836 millj. í 1500 millj. Þetta er bara einföld pennastriksaðferð til að breyta tölum á blaði. Ef ætlunin er að fylgja þessum niðurskurði eftir með allt öðrum og gjörbreyttum útlánareglum langlánanefndar væri vissulega gott að fá upplýsingar um það. En við, sem skipum minni hl. n., höfum ekki fengið neinar slíkar upplýsingar í hendur og teljum, miðað við þær forsendur sem fyrir liggja, að hér sé um hreinan sýndarniðurskurð að ræða sem ekki sé ætlunin að fylgja eftir á einn eða annan hátt. Miðað við þær forsendur sem stjórnarmeirihlutinn gefur sér er nú áætlað að erlendar lántökur nemi 6915 millj. kr. Það þýðir að áætlunin hefur verið lækkuð um 385 millj. miðað við þá lánsfjáráætlun sem fram var lögð fyrir áramót en ekki um 1000 millj. eins og lýst var yfir í upphafi ársins. Þar að auki bætist við að skorið hefur verið niður um 750 millj. plús 336 millj. með pennastriksaðferð sem enga merkingu hefur. Ef tekið væri tillit til þess og þær tölur látnar standa áfram, þ. e. 750 millj. og 336 millj. vegna einkaaðila, þá má öllum vera ljóst að lánsfjáráætlunin hefur hækkað um milli 700 og 800 millj. kr. en ekki lækkað um 1000 millj. eins og boðað var í ársbyrjun. Það hefur sem sagt verið gert þveröfugt við það sem ákveðið var í ársbyrjun, lánsfjáráætlun hefur verið hækkuð verulega í stað þess að draga úr erlendum lántökum. Við sem skipum minni hl. n. teljum það brýnasta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar að verulega sé dregið úr erlendum lántökum og þær takmarkaðar við óhjákvæmilegar og verulega arðbærar framkvæmdir. Helmingurinn af erlendum langtímaskuldum Íslendinga er bundinn í orkumannvirkjum. Miðað við síðustu upplýsingar, sem veittar hafa verið um orkuspá, er ljóst að ekki er þörf á viðbótarorku í þágu íslenskra orkunotenda nærri eins fljótt og áður var reiknað með. Okkur sýnist því að mjög komi til greina að draga enn frekar úr framkvæmdum á vegum Landsvirkjunar en ríkisstjórnarmeirihlutinn gerir hér ráð fyrir þótt vissulega megi segja að þar sé stefnt í rétta átt. Margt fleira má nefna sem orkar tvímælis í þessum lántökuáformum ríkisstj. Svonefnt þróunarfélag var nefnt á nafn í lánsfjáráætlun þegar hún var lögð fram, nánar tiltekið á bls. 7, og var þessu félagi ætluð 500 millj. kr. lántaka. Eftir að brtt. meiri hl. hafa verið samþykktar er þetta fyrirbrigði ekki lengur að finna í lánsfjáráætlun sem sérgreint viðfangsefni, það hverfur út í tómarúmið og finnst ekki lengur. Ástæðan mun vera sú að stjórnarflokkunum hefur gengið illa að koma sér saman um þessa nýju stofnun, sem mun vera ætlað að taka við hlutverki Framkvæmdastofnunar, verður uppvakningur Framkvæmdastofnunar þegar hún hefur verið að velli lögð og hverfur úr lifanda lífi. En stjórnarflokkarnir hafa einfaldlega ekki getað almennilega gert það upp við sig hvort hér á að vera um að ræða sjóð eða félag. Draugagangurinn út af þessari stofnun hefur sem sagt verið í gangi í þingflokkum stjórnarinnar nú um langt skeið án þess að þeim tækist að koma sér saman um dauðadægur Framkvæmdastofnunar. Því liggja hér engar ákvarðanir fyrir og er tekin ákvörðun um það að flytja þessar 500 millj. yfir í lántöku Framkvæmdasjóðs. Um ráðstöfun á þessu fé höfum við spurt í fjh.- og viðskn. Ed. Hv. formaður nefndarinnar, Eyjólfur Konráð Jónsson, sem vissulega vill greiða götu nm. við upplýsingaöflun, tjáði okkur að ákveðin ráðstöfun þessa fjár væri til umræðu hjá stjórnarflokkunum og ákveðnar tölur hefðu þar verið settar á blað og nefndi þær tölur í okkar eyru. En ákvarðanir munu ekki liggja fyrir og er því ekki ástæða til að fjölyrða frekar um þennan þátt málsins. Þá er ljóst að lánsfjárútvegun til Byggingarsjóðs ríkisins kann að vera langt undir því sem þörf verður á þegar til kemur og kann það að valda stórkostlegum vandræðum hjá húsbyggjendum á því ári sem nú er að líða. Það er vissulega staðreynd, sem segir í nál. okkar, að undirstaða núverandi húsnæðislánakerfis er hrunin. Tekjustofnarnir hver af öðrum hafa verið að breytast í útgjaldaliði. Má þar nefna skyldusparnaðinn sem var raunverulega neikvæður um 80 millj. á seinasta ári. Sjóðurinn borgaði sem sagt 80 millj. kr. meira út til þeirra sem höfðu sparað en hann fékk frá þeim sem voru að spara. Þetta heitir að útstreymi sé meira en innstreymi og leiddi til þess að sjóðurinn var raunverulega að tapa á þessum viðskiptum. Óljóst er hvernig fara mun á þessu ári en margt bendir til þess að þessi saga gæti endurtekið sig. Í tillögum meiri hl. mun vera gert ráð fyrir að jafnvægi geti hér orðið á, innstreymi verði eitthvað nálægt því sem útstreymi verður. En hitt er kannske allt eins líklegt að útstreymið verði meira og sjóðurinn verði því í peningalegum vandræðum vegna þess. Þá er ljóst að lántökur hjá lífeyrissjóðunum verða undir hælinn lagðar á þessu ári. Þær verða kannske verulega miklu minni en meiri hl. gerir hér ráð fyrir. Ástæðan er sú að þrengingar á lánamarkaði hér á Íslandi eru nú meiri og ægilegri en nokkru sinni fyrr í sögu þjóðarinnar. Vextir hafa rokið upp úr öllu valdi, raunvextir á einkamarkaði eru algengir frá 13 og upp í 18%, eins og má sjá í auglýsingum dagblaðanna, vegna þess að ríkisstj. gaf vextina að verulegu leyti frjálsa á s. l. hausti. Af því varð keðjuverkun, hækkunin á útlánavöxtum bankanna hafði stórkostleg áhrif á vaxtaprósentur á einkamarkaði og þarf ekki að rökstyðja það frekar því það er staðreynd. Ríkissjóður hefur reyndar einnig þurft að hlaupa með í þessari þróun og orðið að hækka mjög verulega vaxtafót á spariskírteinum sem hann hefur haft til sölu. Það þarf ekki að rökræða það frekar eða gera grein fyrir því að þúsundir manna eru nú á vonarvöl vegna stefnu ríkisstj. í vaxta- og verðtryggingarmálum. Það að þessi mikli munur skyldi verða á kaupmætti annars vegar og lánskjaravísitölu hins vegar ásamt þeim miklu hávöxtum sem fylgt hafa í kjölfarið og eru ekki síður meginorsök þess ástands sem nú ríkir - orsakirnar má rekja til þessa tvenns sem ég hef nú nefnt-það er ekki síður hávaxtastefnan sem hér skiptir verulega miklu máli. Þessi stefna hefur leitt til algerra greiðsluþrota hjá þúsundum fjölskyldna sem ekki sjá út úr þeim vandræðum sem þær eru komnar í. Ríkisstj. hefur gripið til þess ráðs að skera niður nýbyggingarlán um 200 millj. kr. til að koma lítillega til móts við þetta fólk. En það er skemmst af að segja að sú aðstoð, sem ætluð er til að bjarga fjölskyldum frá gjaldþroti, virðist vera lítið annað en gálgafrestur. Svo sannarlega þurfa þar að koma miklu róttækari ráðstafanir til ef ekki á að stefna í stórkostleg vandræði. Mín skoðun er sú að í þeim fjölda, sem nú virðist vera í greiðsluþroti vegna stefnunnar í lána- og vaxtamálum og nemur nokkrum þúsundum, sjái menn aðeins toppinn á ísjakanum og að þessi ísjaki eigi eftir að lyfta sér upp á komandi árum og þeir eigi ekki eftir að verða nokkur þúsund sem lenda í greiðsluþroti - ég vil segja hreinu gjaldþroti ef ekkert verður að gert - þeir verði tugir þúsunda. Svo gífurlegar eru afleiðingar af stefnu ríkisstj. í lána- og vaxtamálum á undanförnum tveimur árum. Við í minni hl. nefndarinnar segjum orðrétt um þetta efni í lok okkar nál. að við lýsum fullri ábyrgð á hendur ríkisstj. um það hvernig komið er fyrir lánakerfinu í húsnæðismálum og þeirri staðreynd að þúsundir fjölskyldna eigi nú í meiri erfiðleikum en dæmi er um áður vegna rangrar stjórnarstefnu í þessum efnum. Að þessu sögðu þarf ekki að rökstyðja það frekar að þetta frv. er mjög ófullkomið og tæpast marktækt. Við teljum hins vegar óhjákvæmilegt að lánsfjárlög verði samþykkt í einni eða annarri mynd tafarlítið því það má ekki dragast öllu lengur að fjárfestingarsjóðirnir geti gengið frá útlánaáætlunum sínum og geti farið að veita viðskiptavinum sínum fyrirgreiðslu og það er beðið eftir afgreiðslu lánsfjárlaganna. En miðað við það hvernig lánsfjárlögin eru úr garði búin teljum við eðlilegast að sitja hjá við afgreiðslu málsins en munum gera grein fyrir sjónarmiðum okkar og afstöðu til einstakra greina hver fyrir sig í þessari umr. Ég vil láta þess getið fyrir hönd Alþb. að við erum algjörlega móttallin skerðingu á framlögum til ýmissa málefna í þessu frv. Við munum greiða atkvæði á móti skerðingu á framlögum til Kvikmyndasjóðs. Hann á að fá liðlega 30 millj. kr., eins og við þekkjum hvað best sem unnum að þessum málum á s. l. vori og samþykktum ný lög um Kvikmyndasjóð hér í deildinni, en hann fær ekki nema 8 millj. kr. í fjárlagafrv. Ef tillgr. verður samþykkt eins og hún kemur fyrir þá fær hann þessar 8 millj. kr. sem þar standa auk 10 millj. kr. aukafjárveitingar sem mér er tjáð að hæstv. fjmrh. hafi veitt sjóðnum. Það var vissulega góðra gjalda vert að fjmrh. skyldi sjá sig um hönd og veita þessa aukafjárveitingu. Þá er sjóðurinn samtals búinn að fá 18 millj. kr. á þessu ári. En það er ekki nægilegt að okkar dómi og auðvitað ekki í neinu samræmi við það sem við gerðum okkur vonir um þegar við samþykktum lögin um Kvikmyndasjóð fyrir tæpu ári síðan hér í deildinni. Við munum líka greiða atkvæði gegn hinum gífurlegu skerðingum á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, á framlögum til Félagsheimilasjóðs, á framlögum til þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum og á framlögum til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessar skerðingar. Þær hafa mjög oft verið til umræðu hér á þinginu, sérstaklega skerðingin á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra sem er stórfelldust í fjármunum talið og kannske viðkvæmust af þeim öllum, hittir kannske þann hópinn sem síst af öllu má við því að skerðing af þessu tagi nái fram að ganga. En ég vil bæta því við að endingu að ef skerðingin til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verður samþykkt hér í þinginu þá verður það í fyrsta skipti sem ríkissjóður gengur á það lagið að taka af framlagi sem sveitarfélögin hafa áratugum saman haft í jöfnunarsjóð sinn af söluskattstekjum. En ég hygg hins vegar að ef gengið verður á þetta lagið verði þetta að vísu í fyrsta sinn en sennilega ekki í seinasta sinn. Ég vara við því að hér er gefið mjög hættulegt fordæmi. Auðvitað kom það til álita meðan ég var í starfi fjmrh. að skerða þetta eins og allt annað sem menn veltu fyrir sér að skerða. Menn verða vissulega að vera með hnífinn á lofti í þessu starfi og leita hvar unnt er að skera. En það var niðurstaða okkar að hérna væri komið inn á svið þar sem ekki væri nokkur leið að forsvara það að skerða fjárveitingu vegna þess að þetta er fé sem sveitarfélögin eiga, þetta er tekjustofn sem þau eiga. Það er því í raun og veru bara verið að fara í sjóð þeirra, það er verið að stela úr sjóðum þeirra með því að skera niður framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Niðurskurður á framlagi Kvikmyndasjóðs er þó þrátt fyrir allt dálítið annars eðlis vegna þess að þar er ríkið bara einfaldlega að takmarka þá fjárveitingu sem það ætlar að láta í ákveðinn sjóð. Þannig hafa þessar skerðingar flestar verið að ríkissjóður hefur verið að takmarka fjárveitingar sínar. En þarna veður bara ríkissjóður í sjóð allt annarra aðila, þ. e. sveitarfélaganna, og ætlar sér að taka þar dávæna upphæð. Það er fordæmið sem ég tel að geti verið mjög varhugavert til frambúðar og ég undrast það stórlega að sveitarfélögin skuli ekki mótmæla þessu með harðari hætti en raun ber vitni.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur gert ítarlega og skýra grein fyrir afstöðu minni hl. nefndarinnar til frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1985. Raunar eru það fulltrúar þriggja stjórnarandstöðuflokka sem standa að þessu nál. Í nefndinni var einnig áheyrnarfulltrúi frá BJ. Var honum boðið eins og venja er til að geta þess í nál. ef fjórði stjórnarandstöðuflokkurinn væri sammála hinum þremur sem formlega eiga sæti í nefndinni, en fulltrúi BJ kaus ekki að í nál. væri birt nein yfirlýsing um stuðning við það. Það er því ekkert ljóst um skoðanir BJ á þessu frv. til lánsfjárlaga eða hvort flokkurinn hefur yfirleitt nokkrar skoðanir á því máli því að það kom aldrei fram í nefndinni.

Jú.

Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir getur sjálfsagt fengið orðið hér á eftir og lýst skoðunum síns flokks en í nefndinni komu engar skoðanir af hálfu BJ fram á þessu máli og ekki heldur í þessu nál. Það er svo sem ástæða til að íhuga það við þessa umræðu um frv. til lánsfjárlaga, sem nú fer fram á fyrsta degi aprílmánaðar, 2. umr., hvort þau vinnubrögð sem viðhöfð eru og sú skipulagning vinnunnar sem á undan er gengin séu með þeim hætti sem æskilegast sé. Nú er langt síðan þetta frv. var fyrst sýnt hér á Alþingi og kom til 1. umr. Það var þá samdóma álit þeirra sem tóku þátt í umræðunni, a. m. k. af hálfu stjórnarandstöðu, að frv. værri gjörsamlega marklaust. Raunar var þá vitað að ýmsar tölur í því voru breyttar og höfðu breyst frá því að frv. var prentað og þangað til það var tekið til 1. umr. Síðan hefur málið verið til umfjöllunar í nefnd undir ágætri forustu hv. 4. þm. Norðurl. v. sem ég tek undir að hefur tekið fullt tillit til óska og sjónarmiða stjórnarandstöðunnar við umfjöllun málsins. En því er ekki að leyna að mér sýnist nú að af hálfu ríkisstj. hafi hálfgerður hringlandaháttur einkennt alla málsmeðferðina. Nefndarmenn hafa fengið að velkjast í vafa um ýmis atriði og ekki fengið þar skýr svör. Það kom greinilega í ljós t. d. varðandi Sjóefnavinnsluna á Reykjanesi þegar ýmist var þar verið að leggja fram fé eða draga fé til baka. Ljóst var að uppi var ágreiningur meðal ráðherra um málið. Við fylgdumst raunar með því í blöðunum hvernig það mál gekk fram og lásum þar yfirlýsingar á báða bóga. Þetta er auðvitað spegilmynd af því ástandi sem ríkir í þessari ríkisstj., ekki aðeins milli ráðherra hinna tveggja flokka, heldur bara milli ráðherra sama flokks, Sjálfstfl. í þessu tilviki. Þetta kom afar skýrt og greinilega í ljós ekki einu sinni heldur oftar. Ég held að það sé brýn þörf á að endurskoða öll þau vinnubrögð, hæstv. fjmrh. sem viðhöfð eru í sambandi við lánsfjárlög. Ég held að það sé meira en orðið brýnt, það er orðið afar nauðsynlegt. Hér hefur frsm. minni hl. að því vikið hvernig sá niðurskurður sem gert er ráð fyrir er blekkingar og sýndarmennska nema kannske einna helst að því er varðar Landsvirkjun og framlög til framkvæmda á hennar vegum, lántökur. En annað er sjónarspil og talnaleikur, marklaus en kannske ekkert óvenjulegur. Þegar t. d. er talað um að lækka erlendar lántökur einkaaðila úr 1836 millj. í 1500 millj. kr., þá liggur ekkert fyrir hvernig þessum niðurskurði eigi að fylgja eftir, hvernig hann eigi að framkvæma eða hvort yfirleitt séu nokkrar horfur til að hann muni eiga sér stað annars staðar en á þessu blaði sem við hv. þm. höfum fyrir augunum. Hér kemur það líka greinilega fram að þegar núv. ríkisstj. kom til valda setti hún sér það mark og mið að langtímaskuldir íslensku þjóðarinnar færu ekki yfir 60% af þjóðarframleiðslu. Það er rétt að ítreka þær tölur sem fyrir liggja nú í þessum efnum. Í árslok 1983 var þetta hlutfall 60.6%, í árslok 1984 61.9% og í lok ársins 1985 áætlar Seðlabankinn að þetta hlutfall verði 63.9%, miðað við þau áform um erlendar lántökur sem nú eru uppi og miðað við 0.7% vöxt á þjóðarframleiðslu. Einhvern tíma heyrðist hæstv. fjmrh. raunar í áheyrn alþjóðar og í fjölmiðlum og það kannske oftar en einu sinni tala um töluna 60% og hvað mundi gerast ef farið væri upp fyrir töluna 60%. En það hefur raunar ekkert gerst enda þótt sú tala sé komin langt upp fyrir 60%. Ríkisstj. hefur ekki frekar en í öðrum greinum efnahags- og fjármála tekist að standa við þetta markmið sem hún setti sér. Hún hefur þvert á móti hopað úr einu víginu í annað á eilífum flótta undan sjálfri sér. Það gefur auga leið að brýnasta hagsmunamál okkar er að dregið sé úr erlendum lántökum og þær takmarkaðar við þau verkefni ein sem góðan arð gefa og eru brýn og óhjákvæmileg. Það er auðvitað ekkert við því að segja að tekin séu erlend lán. Það er ekkert við því að segja svo lengi sem þau lán fara til arðbærra framkvæmda. Þar hefur hins vegar orðið mikill misbrestur á. Um helmingur af langtímaskuldum okkar erlendum er bundinn í orkumannvirkjum og orkuframkvæmdum. Hvað er það mikil umframorka sem nú er til staðar í okkar orkukerfi sem rennur ónotuð til sjávar vegna þess að það er ekki markaður fyrir hana og af því að farið hefur verið of geyst í þessum efnum? Ætli það sé ekki svona allmyndarleg virkjun sem þar er til staðar nú þegar? Það má deila um það hvort á að kalla það stórvirkjun eða ekki, en ég geri ráð fyrir því að það þætti allmyndarleg virkjun. Nú skal fúslega viðurkennt að það er ekki við þessa ríkisstj. eina að sakast í þessum efnum og kannske miklu heldur við þær ríkisstjórnir sem á undan gengu og þann ráðherra orkumála Alþb. sem hafði þessi mál í sínum höndum og á sinni könnu þá. Sú stefna sem Alþb. hefur beitt sér fyrir og fylgt í þessum efnum hefur auðvitað leitt til þess að íslenska þjóðin býr nú við lakari lífskjör en vera þyrfti, ef skynsamlegri stefnu hefði verið fylgt í orkumálum. Það segir sig sjálft að þegar verið er að fjárfesta í orkumannvirkjum, virkjunum umfram það sem hinn almenni notendamarkaður þarf, þá skilar slíkt ekki arði nema til staðar séu strax í upphafi notendur, helst stórnotendur, til að nýta orkuna og breyta henni í verðmæti fyrir íslenska þjóð. Þess vegna telur minni hl. að það komi mjög svo til greina að draga enn frekar úr framkvæmdum á vegum Landsvirkjunar. Það er líka umhugsunar- og athugunarefni í sambandi við okkar erlendu skuldastöðu á hve löngum - eða á hve skömmum, ætti ég öllu heldur að segja, - tíma hin erlendu lán sem tekin hafa verið til virkjunarframkvæmdanna eru afskrifuð. Ég hygg að í mörgum tilvikum sé þar um lán að ræða, kannske er ekki rétt að kalla þau skammtímalán, sem eru til svona 8–10 ára. Þegar um er að ræða mannvirki eins og vatnsaflsvirkjanir, sem fullkomlega eðlilegt er við venjulegar kringumstæður að ætla að geti skilað orku og verðmætum í a. m. k. eina öld, er spurning hvort eðlilegt sé að fara svona að. Mér er það mætavel ljóst að menn fá ekki lán til svo langs tíma sem slík mannvirki endast, en ég held að það þurfi að hugsa þessa hluti svolítið upp á nýtt og skoða betur. Í þessu sambandi ætti líka að skoða þá verðstefnu sem fylgt er hér í orkumálum. Það er t. d. býsna hlálegt að þegar Rafmagnsveitur ríkisins þurfa að mæta notkunartoppum, þá skuli þær geta gert það með miklu ódýrari hætti og sparað sér milljónir með því að keyra dísilvélar frekar en kaupa orkuna af Landsvirkjun. Þetta er hlálegt. Á þessum vettvangi hefur verið gengið býsna hart fram og ekki hugsað um hagkvæmni sem skyldi. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að draga þessa umræðu mjög á langinn. Það er þegar búið að gera allítarlega grein fyrir sjónarmiðum minni hl. í þessum efnum, þeirra þriggja stjórnarandstöðuflokka sem standa að þessu nál. En margt er hér sem skortir skýringar á og sem hefur verið rætt ítarlega í nefndinni og ekki fengist nema mjög takmarkaðar, litlar, engar eða lauslegar skýringar á ýmsum þáttum. Má þar t. d. nefna svonefnd þróunarfélög eða Þróunarsjóð, þar sem ágreiningur virðist ríkja milli stjórnarflokkanna um það hvernig eigi að skipa þeim málum. Við höfum fengið hjá formanni nefndarinnar lauslegar upplýsingar um hvernig menn hafi hugsað sér að skipta þeim 500 millj. kr. sem Framkvæmdasjóði er ætlað að standa fyrir lántöku á til þessa þróunarfélags. Okkur er sagt að það liggi engar ákvarðanir fyrir um ráðstöfun þessa fjár, en lauslega skiptingu hefur borið á góma. Það væri fróðlegt ef hæstv. fjmrh. vildi upplýsa við þessa umræðu um lánsfjárlög í hvaða farveg þessi mál eru nú komin, hvort þarna verður um þróunarsjóð eða þróunarfélag að ræða og þar að auki hvernig ætlunin er að skipta þessum 500 millj. Það var vikið hér áðan að Kvikmyndasjóði. Þar kom fram að hæstv. fjmrh. hefur lagt sjóðnum til aukafjárveitingu upp á 10 millj. kr. Þar sem það er persónulegt áhugamál mitt að staðið sé við þau fyrirheit sem gefin voru þegar lög um þann sjóð voru samþykkt, þá fagna ég auðvitað þessu. En misminnir mig það, virðulegi forseti, að hæstv. fjmrh. hafi oftar en einu sinni lýst því yfir að með embættistöku hans í þetta virðulega embætti væru aukafjárveitingar af þessu tagi úr sögunni? Ég held að ég hafi heyrt eitthvað í þá veru. En það hvernig staðið er að málum varðandi Kvikmyndasjóð leiðir hugann að þeirri tvöfeldni, þeirri lítt viðkunnanlegu tvöfeldni, vil ég segja, sem Alþingi og ríkisstj. gera sig ber að þegar samþykkt eru lög um ákveðið framlag til ákveðinna markmiða, í þessu tilfelli Kvikmyndasjóðs, í öðrum tilvikum t. d. Framkvæmdasjóðs fatlaðra og nefna mætti ýmsa fleiri sjóði af sama tagi. Þegar menn samþykkja hér af stórhug framlög til slíkra sjóða og allir fagna því, sem áhuga hafa á þeim málefnum, þá er nú ekki aldeilis að björninn sé þar með unninn, vegna þess að næsta ár samþykkir sami meiri hl. ríkisstj. og þingmeirihluti á Alþingi að taka það til baka sem gefið var í gær. Þetta höfum við hv. þm. horft upp á hér ár eftir ár. Þetta er engin nýlunda nú, ekkert nýmæli í þessum lánsfjárlögum, síður en svo. En hvað finnst hæstv. fjmrh. um slík vinnubrögð? Er ekki betra að láta það vera að auka framlögin til sjóða eins og Kvikmyndasjóðs og Framkvæmdasjóðs fatlaðra og þurfa ekki árið eftir að koma og segja: Nei, við meintum ekki það sem við sögðum í gær, við meinum allt annað í dag og ætlum að skerða þau framlög sem við ákváðum í fyrra? Mér finnst þetta niðurlægjandi vinnubrögð fyrir hv. þm. og Alþingi ekki til sóma. En þetta er svo sem ekki ný bóla. Virðulegi forseti. Það atriði sem ég vildi síðast gera að umtalsefni hér er það í þessu frv. sem varðar Byggingarsjóð ríkisins. Hvernig því máli er nú komið er reginhneyksli. Og enn skal ég viðurkenna að þar er ekki um allt við hæstv. núv. ríkisstj. að sakast þó að hún hafi svo sem ekki bætt um. Þar eiga fyrri ríkisstjórnir vissulega sök, ekki síst sú sem sat næst á undan þessari og svipti Byggingarsjóð ríkisins tekjustofnum án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Það hefur ekki farið fram hjá neinum, allra síst þeim sem hér sitja, hvernig staðan í húsnæðislánakerfinu er, að fólk sé orðið eignalaust sem á ákveðnum tíma keypti sér einbýlishús, ég veit þess dæmi úti á landi, sem kostaði ekki mjög háa upphæð á þann mælikvarða sem slík hús eru mæld á hér á höfuðborgarsvæðinu. Þar er líka að verki tvenns konar verðlag, tvöfeldni. Þannig háttaði til að útborgun var ekki mjög mikil. Skuldir voru töluverðar. Viðkomandi húseigendur hafa staðið í skilum með greiðslur fram til þessa. En það gæfi farið svo að stutt væri í það að skuldirnar hækkuðu svo mikið, og þyrftu reyndar ekki að hækka mjög mikið til þess, að enginn vegur væri til að endursöluverð hússins samsvaraði því sem skuldirnar hafa hækkað. Þetta er ekkert einsdæmi. Það geta áreiðanlega allir hv. þm. nefnt dæmi um fólk sem hefur næstum því tapað aleigu sinni vegna þeirrar stefnu sem fylgt er nú í þessum málum, þeirrar glötunarstefnu, þeirrar gjaldþrotastefnu heimilanna sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Undirstaða kerfisins er hrunin. Þetta kerfi er orðið ónýtt. Og það er alveg rétt sem ég hef heyrt og haft hefur verið eftir áhrifamönnum úr röðum Sjálfstfl. að það er kominn tími til að hæstv. húsnæðismálaráðherra og félmrh. hætti að rugla og fari að gera eitthvað. Þetta var haft eftir hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni og meira að segja látið ganga á þrykk út í Morgunblaðinu fyrir allnokkru að kominn væri tími til að þessu linnti og eitthvað annað tæki við. Ég get út af fyrir sig alveg tekið undir það. Þetta kerfi, sem á að standa undir tekjuöflun, sem á að standa undir lánakerfi húsnæðismála, er hrunið. Það er orðið ónýtt þegar tekjustofnarnir eru orðnir útgjaldaliðir eins og skyldusparnaðurinn og fleira. Það bendir ýmislegt til þess að staðan gagnvart lífeyrissjóðunum geti hugsanlega orðið neikvæð á þessu ári. Það gæti farið svo. Þetta eru alvarlegir hlutir. Og það sem er kannske alvarlegast í þessu efni er að almenningur hefur misst trúna á þetta kerfi. Dráttur á útborgun lána, eilífar bráðabirgðalausnir og svikin fyrirheit aftur og aftur. Þessi sletta sem vikið var að fólki núna, þeim sem eru í mestri neyð, er engin björgun. Eins og segir í þessu nál. er það bara gálgafrestur. Það verður að taka á meininu. Menn verða að viðurkenna að leiðir til úrbóta í húsnæðislánakerfinu hljóta að byggjast á aukinni skattheimtu í einhverri mynd. Ég held að það sé ekki hægt að komast fram hjá þeirri staðreynd að einhverjir verða að leggja af mörkum til þess að endurreisa það kerfi sem hrunið er. Við Alþfl.-menn höfum bent á leiðir. Við höfum bent á tímabundinn eignarskattsauka á stóreignir. Okkur er auðvitað ljóst að þó að slíkt væri samþykkt nú mundi það ekki byrja að skila neinum tekjum fyrr en kannske á miðju næsta ári. Þess vegna verður að grípa til fljótvirkari ráðstafana til að bjarga því sem bjargað verður í þessum efnum. Við erum með tillögur um það og þær munu sjá dagsins ljós hér á hinu háa Alþingi áður en langt um líður. Ég skal ekki tefja þessa umræðu með því að rekja þær í smáatriðum enda þótt þær liggi nú fyrir að mestu. En ég lýsi fullri ábyrgð á hendur þessari ríkisstj. og þeirri sem næst sat á undan og raunar mætti fara lengra aftur í tímann vegna þess hvernig nú er komið. Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég geri mér alveg ljóst að það verður að samþykkja lánsfjárlög eins og nú er í pottinn búið. Við Alþfl.-menn erum mótfallnir aukningu erlendra skulda, teljum að þar hafi verið gengið allt of langt. Hins vegar verður þetta frv. að hafa sinn gang og ná fram að ganga. Það er okkur ljóst að er nauðsynlegt af ýmsum ástæðum. Við munum því sitja hjá við afgreiðslu málsins í þessari hv. deild.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Svo undarleg er öll afgreiðsla þessa máls og það hefur komið skýrt fram hér að ég þarf ekki neinu þar við að bæta. Ég á hér hins vegar tvær brtt. sem ég skal hafa um örfá orð. Sú fyrri var boðuð hér við 1. umr. og kom fram þann sama dag og er um 20 millj. kr. aukið framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Við 1. umr. tók hæstv. fjmrh. vel í úrlausn þessa máls og í beinu framhaldi af því veitti hann 10 millj. kr. aukafjárveitingu til sjóðsins. Þetta ber að þakka. Þótt vissulega hefði verið þörf margfaldrar þeirrar upphæðar þá virði ég svo undirtektir hæstv. ráðh. að ég dreg brtt. mína á þskj. 472 til baka og tel hana hafa gert allnokkurt gagn, þó að enn skuli treyst á viðbót í gegnum erfðafjársjóð eins og við höfum áður rætt um við hæstv. fjmrh. í Sþ. Ég veit þó ekki um lyktir þess máls enn. Hins vegar mun ég að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn skerðingarákvæðinu sjálfu. Hitt er vitað að með fjárlögum þessa árs tók Alþingi því miður alvarlegt skref í niðurskurði þessa sjóðs, alvarlegra jafnvel en í fyrra, og var þá langt gengið. Þá reyndum við þm. að fá fram lagfæringu eitthvað í áttina að því sem lög kveða á um. En ég tek aftur fram að brtt. sem borið hefur slíkan árangur hlýtur að verða dregin til baka af minni hálfu um leið og ég þakka það að hæstv. ráðh. skyldi taka þannig á málum að hann bætti úr brýnustu þörf þessa sjóðs, því að útilokað hefði verið að úthluta úr sjóðnum ef þessi viðbót hefði ekki til hans komið og er reyndar nógu erfitt eins og mál standa í dag. Hin till. er í beinu samhengi og samræmi við þáltill. sem nú liggur fyrir Sþ. um mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum. Þegar sú till. var flutt í Sþ. af okkur hv. 5. þm. Austurl. var mjög undir hana tekið, m. a. af hv. þm. Birni Dagbjartssyni, sem er gjörkunnugur þessum málum og veit mætavel hvað þarf að gera, ekki síður í orkusparnaðinum en í sambandi við mengunarvarnirnar. Ég tók að vonum eftir því, að á það var bent í þessum umræðum að fjármagns væri vant til átaks í þessum efnum, og hefur það reyndar verið viðkvæðið frá fyrsta flutningi þessarar till., en ég flutti till. um mengunarvarnir og orkusparnað í fiskimjölsverksmiðjum lítillega fyrir 5–6 árum fyrst. Þá var sú till. kveðin niður vegna þess að við vorum þá að sigla inn í minnkandi loðnuveiði og stöðvun loðnuveiða og þar af leiðandi þótti ekki ástæða til þess þá að vera að samþykkja aukin álög á þessar verksmiðjur til úrbóta. Kannske hefði það þó einmitt verið rétti tíminn fyrir þær að vinna að þessum málum á þann veg að þær gætu bætt úr þessu mikla vandamáli því að það vandamál sem stafar af mengun frá þessum verksmiðjum er vissulega mikið og brýnt úrlausnar einmitt nú þegar dæmið hefur snúist við hjá okkur og við erum blessunarlega að sigla inn í loðnuveiði í stórauknum mæli, en með þeim hliðarafleiðingum sem íbúar margra staða þekkja allt of vel. Ekki er því að undra að víða að hafa komið bæði fyrr og nú eindregnar stuðningsyfirlýsingar um málið og áskoranir um að samþykkja það. Hér er sem sé flutt till. um fjármagn til þessa brýna verkefnis og skal ekki orðlengt þar um frekar. Ég minni á hvernig fyrir þessu máli fór á sínum tíma þegar loðnuveiðarnar drógust saman og stöðvuðust svo síðar. Texti till. er afar einfaldur og er á þessa leið, með leyfi virðulegs forseta: „Á eftir 9. gr. komi ný grein er verði 10. gr. og orðist svo: Framkvæmdasjóði Íslands er heimilt að taka lán að upphæð 100 millj. kr. til þess að endurlána Fiskveiðasjóði vegna mengunarvarna og orkusparnaðar í fiskimjölsverksmiðjum.“ Það er rétt að leggja ekki síðri áherslu á seinni liðinn, orkusparnaðinn, sem ótvírætt yrði hér á ferð og um leið almennur sparnaður varðandi þennan mikilvæga þátt í okkar þjóðarbúskap, þennan vaxandi þátt nú. Þegar aðrir fiskstofnar hafa brugðist kemur nýting á þessum stofni mjög til góða fyrir allan þjóðarbúskapinn. Ég tef heldur ekki tímann hér með endurtekningu um skerðingarákvæðin. Ég ræddi þau nokkuð við 1. umr. Ég vil aðeins segja það hér og nú að þegar skerðingin er orðin jafngífurleg og við sjáum að er í frv. nú, þá er ljóst að menn eru gersamlega hættir að taka alvarlega lagaákvæði um framlag til sérstakra brýnna verkefna, jafnvel verkefna sem þeir hafa nýlega samþykkt. Ég hef bæði í stjórn og stjórnarandstöðu gagnrýnt þessi ákvæði lánsfjárlaga. Í tíð fyrrv. stjórnar voru vissulega skerðingarákvæði á ferð þó þau mættu kallast barnaleikur á borð við það sem nú er varðandi suma þessa sjóði. Því að nú keyrir svo um þverbak á flestum sviðum að það er óhjákvæmilegt að benda enn og aftur á það hversu lagafyrirmæli eru þverbrotin og einskis virt. Að vísu hefur hæstv. fjmrh. haft þá hreinskilni til að bera að hann hefur sagt að nær væri að breyta hreinlega þeim lögum sem væru svo óraunhæf að þau gerðu kröfur til ríkisins sem ríkisvaldinu væri ekki kleift að standa við. Ég get alveg tekið undir það með hæstv. ráðh. að það er miklu viðkunnanlegra og skemmtilegra fyrir Alþingi, að maður tali nú ekki um hið siðræna gildi þess, að taka slík lög til endurskoðunar og breyta þá þeim gjaldstofnum sem til þessara mála eiga að renna, ef það er meiningin til frambúðar, en þurfa ekki að horfa upp á þessi skerðingarákvæði í lánsfjárlögum, svo stórkostleg sem þau eru, þegar þau eru farin að nema jafnvel allt að helmingi þess sem lög kveða á um. Það er alveg rétt að þá er vissulega miklu heilbrigðara að breyta sjálfum lögunum ef það er framtíðarstefna hæstv. ríkisstj., ef um framtíð má tala hjá henni, að þessi framlög skuli vera í þeim farvegi sem þau eru í þessum lánsfjárlögum með þeim skerðingarákvæðum sem þar eru sett inn. Ef það er framtíðarstefnan, þá tek ég undir með hæstv. fjmrh. að það er hreinna til verks gengið að breyta bara lögunum um hina ýmsu tekjustofna og afmarkaðar tekjur sem til þessara málaflokka eiga að renna. Ég ætla ekki við afgreiðslu þessa máls að efna til neins óvinafagnaðar hér og fara að deila við hv. 5. landsk. þm. um orkustefnu og orkunýtingu, erlenda stóriðjustefnu, sem nú hlýtur að hafa fengið að blómstra í 22 mánuði, ef marka má það sem hæstv. núv. iðnrh. hefur haft á sinni stefnuskrá. Ég mun heldur ekki ræða í tengslum við það offjárfestingar Landsvirkjunar hér á Þjórsársvæðinu, sem knúðar voru fram m. a. í tíð fyrrv. stjórnar og hefur verið fram haldið af fullum krafti, í stað þess að fara þá skynsamlegu braut að virkja annars staðar en á þessu eldvirka svæði, svo sem nú hefur verið gert varðandi Blönduvirkjun og vonandi verður framhald á, en þessari geggjunarstefnu á þessu svæði hætt eða a. m. k. hægt mjög á henni. En nátengt orkunýtingu kemur einmitt mál frá tíma fyrrv. orkuráðherra inn í þessa mynd sem hefði breytt umframorkunni von bráðar í arðbært verkefni ef að hefði verið staðið svo sem þá stóðu öll efni til. Ég skal því aðeins í lokin minna á mál sem var enn einu sinni hér til umræðu á Alþingi á dögunum, kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Augljóst er að leit að erlendum eignaraðila hefur enn engan árangur borið. Það kom mjög glögglega fram í svörum hæstv. ráðh. núna á dögunum. Augljóst er einnig að slíkur aðili yrði með mjög takmarkaðan eignarhlut ef hann kæmi til. Því er það fullljóst að til að hefja framkvæmdir, eins og hefur nú bærilega verið ýjað að áður af hæstv. iðnrh., hefja þær á þessu ári, það var svo sem nefnt líka á síðasta ári að hefja ætti framkvæmdir, kollhríðin væri ein eftir og þá færu menn að sjá verksmiðjuna rísa þarna austur frá, en það er a. m. k. alveg deginum ljósara að miðað við stöðu málsins í dag þarf að koma til fé á lánsfjáráætlun til að hæstv. ráðh. geti fullyrt eitthvað af þessu tagi. Það verður því tekið eftir því hvernig þessi lánsfjáráætlun verður afgreidd nú varðandi þennan þátt. Það er ekkert slíkt á döfinni og því virðist það líka liggja ljóst fyrir með afgreiðslu lánsfjáráætlunar m. a. að á þessu ári verður ekkert aðhafst við þessa verksmiðju og þá eiga menn bara hreinlega að viðurkenna það. Ég tel nefnilega að afgreiðsla lánsfjáráætlunar án þessa liðar, án þess að kísilmálmverksmiðjan sé tekin inn með undirbúningsfjárveitingu, hvað þá heldur framkvæmdafjárveitingu, sé staðfesting þess að ekkert verður gert. Ég tel rétt að benda á þetta hér og nú en skal ekki hefja almenna umræðu um málið. Það er sem sagt óvissan ein sem áfram skal gilda. Það er meginmálið og er staðfest hér. Það væri miklu skemmtilegra, a. m. k. gagnvart heimamönnum, að það væri viðurkennt af hæstv. ráðh. að þetta væri staðreynd þessa árs, hvað svo sem gæti orðið um framhaldið. En það blæs ekki byrlega fyrir því máli nú um stundir.



Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu neitt að marki því að formaður fjh.- og viðskn., hv. 4. þm. Norðurl. v., hefur gert grein fyrir sjónarmiðum meiri hl. nefndarinnar hvað varðar afgreiðslu málsins. Hef ég ekki miklu við það að bæta, en vil samt koma að örfáum atriðum og undirstrika mín sjónarmið í þeim. Eins og fram hefur komið mótast afgreiðsla lánsfjáráætlunar að þessu sinni af þeim áformum stjórnvalda að draga úr erlendum lántökum á þessu ári. Það hefur ekki verið um það deilt við þessa umræðu að erlendar skuldir þjóðarbúsins eru eitt mesta efnahagsvandamál þjóðarinnar um þessar mundir og að það er brýnt verkefni að draga úr erlendum lánum. Það fer að nálgast það að við þurfum að verja til þess að greiða vexti og afborganir af erlendum lánum í kr. af hverjum 4 kr. útflutningstekna okkar. Hér þarf að spyrna við fótum. Og það þarf að beina erlendum lántökum í þann farveg að þær verði til að byggja upp arðbært atvinnulíf ílandinu, auka útflutningstekjurnar og þjóðarframleiðsluna. Ég vildi aðeins víkja að því atriði áætlunarinnar sem miðar að þessu sérstaklega. Áform eru um að taka 500 millj. kr. að láni til svokallaðs þróunarfélags, sem er að vísu ekki orðið til enn þá en að því hefur verið vikið hér í umræðum. Áætlunin gerir ráð fyrir að þessi heimild til lántöku sé flutt yfir á Framkvæmdasjóð vegna þess að Alþingi hefur ekki fengið til umfjöllunar enn þá frv. um þessa breytingu og því vantar lögformlegan aðila til að taka lánið. Hv. 3. þm. Norðurl. v. orðaði það svo hér áðan að þróunarfélagið hefði gufað upp eða þróunarsjóður og að mikið ósamkomulag væri í herbúðum stjórnarflokkanna um þessi mál. Það er um þetta að segja að hér er um mjög viðamiklar breytingar að ræða bæði á Framkvæmdastofnun ríkisins og sjóðakerfinu. Þessi vinna hefur verið í gangi og það hefur verið unnið að þessu máli í herbúðum stjórnarflokkanna og frv. um þessa breytingu munu sjá dagsins ljós alveg á næstunni. Það er vonandi að Alþingi láti þá hendur standa fram úr ermum og afgreiði þessa afgerandi breytingu. Þessi lántaka er eitt veigamesta atriði lánsfjárlaga og ef vel tekst til gæti endurskipulagning sjóðakerfisins og þær breytingar sem hér um ræðir markað tímamót í uppbyggingu atvinnulífsins í landinu og aukið okkar þjóðartekjur, því að hlutfall erlendra lána af þjóðartekjum mótast náttúrlega af því hvað þær eru miklar. Ég vil þá aðeins víkja að orkumálunum. Gert er ráð fyrir því í þessari áætlun að draga verulega úr lántökum til orkumála á næstunni enda er nú um að ræða, eins og fram hefur komið, verulega umframgetu í orkukerfinu. Það kann að vera rétt að farið hafi verið geyst í orkumálum á undanförnum árum og allar framkvæmdir í þessum málaflokki hafa verið fjármagnaðar með erlendum lánum. Það er gert ráð fyrir í áætluninni að draga verulega úr lántökum Landsvirkjunar, en þó ekki meira en svo að hægt verður að halda nokkurn veginn áætlun við Blönduvirkjun þannig að hún komi í gagnið 1988, eins og gert er ráð fyrir í verkáætlun sem nú liggur fyrir. Það er rétt, sem fram hefur komið hér, að auðvitað verða að liggja fyrir fyrirframsamningar um orkusölu. Sú afgreiðsla sem hér um ræðir er gerð í þeirri von að það takist að ná viðunandi samningum í þeim málum. Hins vegar verður að undirstrika það að þetta er þó í fyrsta skiptið núna um nokkurra ára skeið sem spyrnt hefur verið við fótum í þessu efni enda er ekki um það deilt að hér hafi verið um rétt skref að ræða. Reynt hefur verið við afgreiðslu þessarar áætlunar að draga úr erlendum lántökum en líta jafnframt með nokkru raunsæi á fjárþörfina á yfirstandandi ári. Veigamestu breytingarnar sem gerðar hafa verið á áætluninni eru þær sem ég hef lítillega komið inn á, í orkumálum. Einnig hefur verið hækkuð verulega heimild Byggingarsjóðs ríkisins til erlendrar lántöku. Það er gert vegna þess að ætla má að innlend lántaka hans. standist ekki eins og gert var ráð fyrir. Með þessum hætti ætti Byggingarsjóður ríkisins að geta staðið við sínar greiðslur á árinu skv. þeirri áætlun sem gerð var við afgreiðslu fjárlaga. Ég vil drepa aðeins hér á skerðingarákvæðin í lánsfjárlögunum sem hafa verið nokkuð rædd hér. Það var hv. 5. landsk. þm. sem kom inn á það fyrst. Ég get alveg tekið undir það að þessi skerðingarákvæði eru kannske ekki til þess að auka veg okkar þm. í sambandi við lagasetningu. Auðvitað eru þessi skerðingarákvæði mjög óeðlileg og það mætti kannske verða til þess að við hugsuðum betur ráð okkar þegar við erum að samþykkja ýmsa lagasetningu sem hefur útgjöld í för með sér. Við erum kannske full bláeygir á stundum að samþykkja framlög, þó að segja megi að séu til ágætra mála, því að allt eru þetta nú mjög góð mál og ekki hægt að gera þar upp á milli. Ég held að slík skerðingarákvæði séu almennt séð mjög óæskileg en hjá þeim varð ekki komist og vil ég ekki draga þar neitt út úr. Það má t. d. segja að ákvæði um að skerða tekjur Ferðamálasjóðs sé ekki alveg í takt við þau áform að efla atvinnulífið í landinu, því að ferðamálin eru vaxandi atvinnugrein, það er vaxtarbroddur í þeirri atvinnugrein og vantar mikla uppbyggingu í henni. Ég nefni þetta eingöngu til þess að benda á að hér hefur orðið að skera niður í ýmsum góðum málum auk þeirra sem nefnd voru áðan sem ég vil taka undir að eru mjög þörf mál hvert um sig. En það verður ekki bæði haldið og sleppt í þessum efnum. Það hefur ekkert verið deilt um það hér að draga beri úr erlendum lántökum. En það kemur ekki fram í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. úr hverju skuli dregið. Þar segir aðeins að það komi að mati minni hl. mjög til greina að draga enn frekar úr framkvæmdum á vegum Landsvirkjunar. Þetta er í rauninni það eina sem fram kemur um hvernig skuli dregið úr erlendum lántökum enda þótt allir séu sammála um að úr þeim þurfi að draga. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu eins og ég sagði í upphafi enda búið að rekja álit meiri hl. fjh.- og viðskn. Ég vildi aðeins benda á þessi fáu atriði og vekja athygli á því að menn eru sammála um að draga úr erlendum lántökum án þess þó að hér hafi í rauninni komið neinar ábendingar um úr hverju skuli dregið öðru en því sem gert er ráð fyrir í áliti meiri hl. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Hv. 5. landsk. þm. gerir oft athugasemdir við Bandalag jafnaðarmanna ef hann heldur að þess þurfi. Ég vil fullvissa hv. þm. um að hv. varaþm., Jónína Leósdóttir, sem hefur setið sem áheyrnarfulltrúi fyrir Bandalag jafnaðarmanna í þessari nefnd, hefur skoðanir á lánsfjárlögum þó að hún hafi ekki séð ástæðu til þess að skrifa undir minnihlutaálit. Þetta ætti að nægja fyrir hv. þm. Það vill svo til að fulltrúi Kvennalistans er ekki staddur hér svo að hann hefur snúið sér til annarra kvenna í deildinni til að gera sínar athugasemdir. En það er ekki ný bóla, a. m. k. það sem af er minni setu hér á þingi. Ég ætla ekki að tala langt mál varðandi þessi lánsfjárlög. Ég gerði athugasemd hér við 1. umr. en mig langar samt sem áður að byrja á því að vitna í Hagtölur mánaðarins fyrir janúar 1985. Þar segir, með leyfi forseta: „Frá lokum ágúst til loka nóvember versnaði staðan á endurlánareikningunum um 778 millj. kr., en rúmlega 90 millj. kr. innstæða var á reikningunum í lok ágúst. Staðan batnaði nokkuð í desember, en þó var um 517 millj. kr. skuld á þessum reikningum í lok ársins, sem var jöfnuð m. a. með greiðslum frá A-hluta ríkissjóðs. Þessar greiðslur frá A-hluta ríkissjóðs inn á endurlána reikninga urðu þess valdandi m. a. að 916 millj. kr. innstæða á viðskiptareikningum A-hlutans í Seðlabankanum eftir lokun á gamlársdag minnkaði töluvert eftir endanlegar færslur sem fara fram í byrjun janúar. Útstreymi fjár úr Seðlabankanum í gegnum endurlánareikningana stafaði einkum af því, að innlend lánsfjármögnun A- og B-hluta ríkissjóðs brást á árinu 1984, aðallega vegna mikillar innlausnar spariskírteina.“ Ég nefni þetta til þess að benda á að þær tölur sem við erum að fjalla um hér eru jafnvel hreyfðar fram og til baka eftir því hvort hallinn er meiri á A- eða B-hluta, þannig að endanlega líta þessar tölur allt öðruvísi út í árslok. Lánsfjárlög fyrir 1984 hljóðuðu endanlega upp á rúma 7 milljarða, þar af erlendar lántökur 4.5 milljarðar. Niðurstöðutölur þess frv. til lánsfjárlaga sem við erum hér að ræða um eru 9 milljarðar 303 millj. kr., þar af 6 milljarðar 910 millj. erlent lánsfé. Hér er m. ö. o. verið að auka erlendar lántökur um 2.4 milljarða kr. frá lánsfjárlögum 1984. Það er því ljóst að hér er ekki um samdrátt í lántökum að ræða heldur þvert á móti auknar lántökur. Bjartsýni ríkir líka varðandi lánsfjáröflun innanlands. Árið 1984 var þessi lánsfjáröflun 752 millj. 300 þús. kr. en nú er áætlað að fá 1 milljarð 225 millj. hjá lífeyrissjóðunum. Vel má vera að þetta standist. Mér finnst það samt mjög ósennilegt. Fleiri athugasemdir má gera við þetta frv. sem komið hafa hér fram áður. Ég tek undir það álit minni hl. að varlegar mætti fara varðandi orkumálin. Ég las það í grein í Morgunblaðinu ekki alls fyrir löngu að iðnrh. boðaði að orkuveislunni væri lokið. Ég get nú ekki séð að svo sé endanlega þar sem á að halda áfram við Blönduvirkjun án þess að hafa neina kaupendur að þeirri orku. Við munum eiga nóga umframorku í landinu til þess að geta sett upp a. m. k. meðalstóran iðnað, hvar sem menn vildu koma honum fyrir, svo að við ættum að staldra við og fá markað fyrir þá orku sem nú þegar er hægt að framleiða áður en farið er út í stærri virkjanir. Minni hl. nefnir hér ýmis skerðingarákvæði. Ég verð nú að segja eins og er að það skýtur eilítið skökku við að gagnrýna auknar erlendar lántökur og segja svo: Hér má ekki skerða og á hinum staðnum ekki heldur. Mér fyndist hreinlegra að segja: Fyrst við viljum ekki taka meiri lán verðum við að skera einhvers staðar niður. Og því segi ég það að þótt það sé sárt að skert séu framlög til Kvikmyndasjóðs og fleiri málefna get ég ekki verið sammála slíkum mótbárum án þess að bent sé þá á hvar á að skerða. Það er númer eitt. Okkur er líka kunnugt um að aukafjárveiting er oft veitt ef skerðingarnar koma hastarlega niður. Það höfum við séð m. a. á s. l. ári. Ég veit til þess að til sumra þessara framkvæmda hefur nú þegar verið veitt aukafjárveiting þó svo að ég sé ekki að mæla því bót. Þróunarsjóður eða þróunarstofnun hefur verið nefnd hér. Þær 500 millj. sem á að afla til þeirrar stofnunar eða sjóðs eru nú settar á biðlista, ef svo má segja, í Framkvæmdasjóð. Ég held að það varði þjóðina mjög miklu að þessum fjármunum verði komið til skila í iðnaðaruppbyggingu hér á landi. En ég ætla aðeins að segja mína skoðun í því máli. Ég vildi fremur að þessu fjármagni yrði dreift um landið til kjördæmanna og útdeilt þar en að það yrði sett inn í Framkvæmdastofnun og yrði síðan miðstýrt hér úr Reykjavík. Við höfum nóg af slíkum báknum. Með því móti yrði aðeins um breytingu á nafnspjaldi að ræða en ekki neina raunverulega breytingu á útvegun fjármagns. Ég held að við verðum að treysta landsbyggðinni til þess að hafa eitthvað um það að segja í hvað hún vilji verja því fjármagni sem henni er ætlað til uppbyggingar iðnaðar eða til annarra þarfa. Þetta frv. til lánsfjárlaga sem hér er lagt fram er aðeins til þess að viðhalda núverandi ástandi. Þar er ekki að finna neina stefnubreytingu eða nýja stefnumörkun.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir vel unnin störf við gerð lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga og vona og fagna því fyrir fram að við getum afgreitt það mál í hv. Ed. í dag. Ég skal reyna að hafa mál mitt ekki langt en það eru nokkur atriði sem ég vil þó ekki láta ósvarað. Fyrst er það þá athugasemd hv. 3. þm. Norðurl. v. Hann er nú að vísu ekki hér viðstaddur en það er sama. Sama fullyrðing kom fram frá öðrum þm. hér: að yfirlýst markmið um erlendar lántökur hafi farið fram úr því marki sem sett var þegar ríkisstj. gerði sín fyrstu fjárlög. Þau markmið héldu við gerð fyrstu fjárlaga. Ég vona að enginn hv. þm. geri ráð fyrir því að þegar einu sinni eru sett markmið eða gerð einhver fjárlög þá haldi þau og standi við gerð allra fjárlaga sem viðkomandi ríkisstj. eða fjmrh. þarf að standa í að gera. Það eru sveiflur í þjóðfélaginu sem gera það að verkum að það er alveg útilokað að gera áætlun sem stenst 100% fram í tímann. Það fer m. a. eftir aflabrögðum. Það fer eftir þjóðarframleiðslu á hverjum tíma hvort prósenturnar eru háar eða lágar af þjóðarframleiðslunni, þó að þær aukist ekki í krónutölu, þannig að þessi áróðurspunktur er fyrir löngu úr gildi fallinn. Ég vil svara hv. 3. þm. Norðurl. v. líka. Hann spurði hvernig hinar nýju starfsreglur langlánanefndar yrðu. Ég get upplýst það að það er áformað að langlánanefnd verði lögð niður og að bankakerfið geti ekki, ef svo má segja, tekið jafnfrjálslega erlend lán eins og það hefur gert heldur fái hver banki sinn skammt og verði á sama hátt og aðrar ríkisstofnanir að gera sínar áætlanir. Og fram yfir þær fá þeir ekki heimild til að fara. Hver banki hafi sem sagt sinn skammt af erlendum lántökum til umráða fyrir sína viðskiptavini og síðan eigi einstaklingar og fyrirtæki, sem ekki þurfa á ríkisábyrgð að halda, ekki þurfa á öðrum ábyrgðum að halda en þeir hafa skapað sér sjálfir með „goodwill“, með löngu samstarfi fyrirtækja eða einstaklinga, að geta fengið lán án afskipta ríkisins. Að sjálfsögðu hefur lánsfjáráætlun hækkað frá því að hún var fyrst lögð fram. Þó ekki væri nema vegna þess að upphaflega var gert ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir skiluðu fullum 40% af ráðstöfunarfé sínu. Það er óraunhæft. Þeir hafa aldrei gert það svo að mér þótti skynsamlegra að reikna með því meðaltali sem þeir hafa skilað hingað til sem raunverulegu framlagi frá þeim í skuldabréfakaupum. Þar af leiðandi féll sú prósentuupphæð sem þeir munu kaupa úr 40% í 34%. Það er skýringin á því að lánsfjáráætlun hækkar smávegis. Ég harma það að minn forveri í embætti skuli orða það svo að skerðingarákvæði Alþingis þýði sama og þjófnað frá viðkomandi aðilum sem eiga að fá skv. lögum ákveðið framlag. Skerðingarákvæðin eru einfaldlega til komin vegna þess að Alþingi Íslendinga hefur samþykkt meira í útgjöldum, meiri kvaðir á ríkissjóð en tekjuhliðin leyfir þrátt fyrir stórauknar erlendar lántökur á undanförnum árum. Það er einmitt þess vegna sem nauðsynlegt er að skerða þessa sjóði, hvort sem þeir heita sjóðir sveitarfélaga eða annarra. Hv. 5. landsk. þm. talaði mikið um hringlandahátt í meðferð lánsfjárlaga. Þetta er alveg rétt. Þetta er miklu meiri hringlandaháttur en ég get sætt mig við. Ég er alls ekki vanur svona vinnubrögðum sjálfur, og ég harma þau, við skulum ekkert vera að draga úr því, enda væri það ekki hægt vegna þess að við höfum talað opinskátt fram og til baka um þessi mál. Ég vona bara að það þurfi ekki að vera svona í framtíðinni. En það er ekki vegna ósamlyndis milli ráðherra heldur bara aðstæðna í þjóðfélaginu. Mér er það líka ljóst að allt frá valdatöku þessarar ríkisstj. hafa menn í öllum flokkum, og hafa þá kannske verið vægustu andstæðingarnir þeir sem hafa verið í ríkisstjórnarandstöðu, viljað þessa stjórn feiga af ýmsum ástæðum. Ég endurtek það að vægustu andstæðingarnir hafa verið í stjórnarandstöðunni.  Ég vil aðeins víkja hér að þeim spurningum, sem hv. 5. landsk. þm. lagði fyrir mig. Hann talaði mikið um framlag til húsbyggjenda og það gerði hv. 3. þm. Norðurl. v. líka. Við gefum þær upplýsingar að árið 1982 fær Byggingarsjóður ríkisins 57 millj. og Byggingarsjóður verkamanna 111 millj., eða samtals 168 millj. Árið 1983 fékk fyrri sjóðurinn 142 millj. og Byggingarsjóður verkamanna 158, eða samtals 300 millj. Árið 1984 fær Byggingarsjóður ríkisins 200 millj. og Byggingarsjóður verkamanna 200 millj., eða samtals 400 millj. úr ríkissjóði. Árið 1985 er reiknað með að 622 millj. renni til Byggingarsjóðs ríkisins og 282 millj. til Byggingarsjóðs verkamanna, eða samtals 904 millj. Þetta er yfir 100% hækkun milli ára 1984/1985. Það er því eitthvað annað en rýrara framlag til byggingarsjóðanna sem hér er að verki og gerir vandann svo stóran sem hann raunverulega er. Ef tekið er tillit til þess vanda sem steðjar að mannúðarmálefnum, eins og kom hér fram hjá hv. 2. þm. Austurl., skerðingar á sjóðnum til fatlaðra og fleira, hvernig í ósköpunum geta menn þá búist við því að Kvikmyndasjóður hækki úr 6 millj. frá s. l. ári upp í kannske 35–40 millj. ef hann fengi allan þann söluskatt sem reiknað er með skv. lögum? Það er ekki réttlætanlegt á nokkurn hátt. Ég verð að telja það mjög mikla aukningu, líklega meiri aukningu en á nokkrum öðrum lið, að framlag til Kvikmyndasjóðs hefur, með aukafjárveitingu sem ég hef þegar veitt, þrefaldast á milli ára, úr 6 millj. upp í 18 millj., enda eru þeir aðilar sem standa að Kvikmyndasjóði og hafa við mig talað persónulega mjög ánægðir með þá hækkun. Þeir skilja að það var ekki hægt að verða við öllu. Þá kom hér spurning frá hv. 5. landsk. sem ég skal reyna að svara. Hún er um skiptingu á því fjármagni sem á að fara til þróunarfélagsins, skildi ég það ekki rétt? Rétt skilið, já. Ég vil þá lesa hér upp það sem ég hef og get upplýst í því efni. Til rannsókna og tilrauna fara 50 millj., til Framleiðnisjóðs landbúnaðar eða Búnaðarsjóðs 50 millj., til Sjávarútvegssjóðs 50 millj., til Iðnlánasjóðs 50 millj., til Framkvæmdastofnunar vegna lána þar til þróunarfélagið hefur starfsemi sína 50 millj. og svo til þróunarfélagsins 50 millj. Þetta eru samtals 300 millj. Ég vona að ég hafi þá gefið hv. 5. landsk. þm. þær upplýsingar sem hann bað um í sinni ágætu ræðu. Ég fagna því að hv. 2. þm. Austurl. hefur dregið til baka till. sína um framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þar gerði hann till. um 60 millj. kr. framlag. Það framlag verður nú með aukafjárveitingum 50 millj. Ég hef átt tal við þá sem ráðstafa fé úr þeim sjóði og þeir telja að þessi viðbót hafi leyst allan þeirra vanda þó að þeir gætu auðvitað hugsað sér að nota miklu stærri upphæð en þá sem hv. 2. þm. Austurl. gerði till. um. Ég verð því miður að leggja til að brtt. hans á þskj. 515 verði felld einfaldlega vegna þess að ég tel ekki mögulegt að bæta 100 millj. kr. framlagi við það sem þegar er komið á lánsfjáráætlun. Í lokin vil ég segja það við hv. 2. þm. Austurl., og ég hef áður kynnt það, að einn af okkar færustu lögfræðingum, Páll Líndal, er núna í eins konar lagahreinsun. Hann hefur skilað til mín í dag frumvörpum sem má leggja niður. Það eru 10 lög sem hann leggur til að verði lögð niður skv. þeirri skýrslu sem hann gaf mér um landbúnaðinn. Hann er núna að taka út fjmrn. og ég vona að eitthvað álíka komi út úr því. Svona mun hann halda áfram með lögin þangað til hann hefur lokið lagahreinsuninni.



Virðulegi forseti. Það skal vissulega verða örstutt. Væri til of mikil mælst við hæstv, fjmrh. að hann leyfði hv. þingdeild að heyra hvaða 10 lög það eru varðandi landbúnað sem hann hefur í hyggju að . gera till. um að verði felld úr gildi?



Virðulegi forseti. Ég var að fá þessi gögn í hendur nú rétt áður en ég kom á fund. Eftir að ég hef skoðað þau betur mun ég að sjálfsögðu leggja þau fyrir Alþingi og kynna þau svo að það líður ekki á löngu áður en þeim verður dreift hér. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Þetta mál hlaut nokkrar breytingar, smávægilegar þó, í Nd. og varð því að koma aftur til Ed. Menntmn. Ed. hefur fjallað um málið og er sammála um að mæla með því að það verði samþykkt eins og það kom frá Nd. Þær breytingar, sem gerðar voru á frv. þar, eru þær að í stað síðustu mgr. 11. gr. háskólalaganna komi tvær nýjar greinar svohljóðandi: „Heimilt er að flytja lektor í dósentsstöðu og dósent í prófessorsembætti skv. nánari ákvæðum í reglugerð. Háskólaráð getur lagt til að forstöðumaður háskólastofnunar sé fluttur í prófessorsembætti eftir sömu reglum og gilda um flutning dósents í prófessorsembætti.“ Þetta eru þau ákvæði sem bættust þarna við. Þarna er verið að koma til móts við óskir Háskólans um framgangskerfi eða útvíkkun á því framgangskerfi sem um nokkra hríð hefur verið þarna við lýði. Við 5. gr. var gerð sú breyting við ákvæði um heimild til handa Háskólanum að eiga aðild að rannsóknar- og þróunarfyrirtækjum, er séu hlutafélög, sjálfseignarstofnanir eða önnur félög, að tekið er fram að einungis skuli Háskólanum leyft að eiga aðild að slíkum félögum séu þau með takmarkaða ábyrgð og eins að þau stundi rannsóknar- og þróunarstarfsemi eða framleiðslu og sölu tengda slíkra starfsemi í því skyn að þróa hugmyndir og hagnýta niðurstöður rannsókna og þjónustuverkefna sem Háskólinn vinnur að hverju sinni. Nefndin er sammála um að mæla með þessum breytingum. Þetta mál hefur verið nokkuð lengi í meðferð þingsins. Hér er komið mjög til móts við óskir Háskólans, háskólaráðs og Félags háskólakennara um þær nauðsynlegu breytingar sem talið er að muni efla starfsemi Háskólans að miklum mun. Að vísu vantar hér enn þá inn í framgangskerfið ákvæði um rannsóknarfólk og sérfræðinga við Háskólann. Að því þarf enn að vinna nokkuð og þyrfti að vinda að því bráðan bug að móta tillögur um það efni. Er þess að vænta að það geti komið í eðlilegu framhaldi af þessum breytingum á háskólalögum.



Virðulegi forseti. Ég hleyp hér í skarðið fyrir hv. 11. landsk. þm. Egil Jónsson og er ég að sjálfsögðu mjög upp með mér af því. Hér er um að ræða frv. sem er lagt fram fyrir alllöngu síðan og varðar staðfestingu á brbl. sem gefin voru út 17. júlí í sumar. Það er því kominn tími til þess að staðfesta þessi brbl. Hér er um það að ræða að allmörg sláturhús í landinu fá undanþágu og brbl. eru gefin út á sinni tíð til þess að slátrun geti farið fram með löglegum hætti í þeim sláturhúsum sem hér koma við sögu. Um þetta er fátt fleira að segja og líklega ekki neitt. Nm. eru sammála um að mæla með því að þetta mikla mál verði samþykkt eins og það liggur fyrir.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Því miður vil ég bæta örfáum orðum við. Fyrst vil ég þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu málsins og að leggja til að brbl. verði samþykkt. En í framsöguræðu minni fyrir frv. hér fyrr á þinginu gat ég þess að brbl. heimiluðu eingöngu undanþágu til 1. júní 1985 og það mun vera borin von að þá verði öll sláturhús orðin þannig í stakk búin að þau muni ekki þurfa áframhaldandi undanþágu. Þess vegna óskaði ég eftir því að nefndin athugaði hvað lengi hún vildi fallast á að framlengja þetta ákvæði. Ég held því að fyrir 3. umr. sé nauðsynlegt að flytja brtt. um þetta. Ég veit ekki hvort nefndin hefur rætt þetta atriði, en vil þá aðeins geta þess að fyrir 3. umr. er nauðsynlegt að taka þetta til athugunar.



Virðulegi forseti. Það er ekki lítið á mann lagt að vera sérlegur fulltrúi 11. landsk. þm. í þessari umr. en ég er sannfærður um það að ég mæli þar fyrir munn ekki síst hv. formanns landbn. og ég er sannfærður um að hann mundi fallast á þessi tilmæli hæstv. landbrh. að taka þetta mál upp af hálfu nefndarinnar, þ. e. gildistíma laganna. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðh. að tíminn er afskaplega skammur til þess að lögin falli úr gildi. Sólarlagið er skammt undan. Ég skal gera mitt til þess að koma þessum skilaboðum til hv. formanns landbn. og skal leggja mitt til í því efni að þetta verði skoðað af mestu mildi og skilningi.



Virðulegi forseti. Ég hleyp í skarðið fyrir formann samgn. sem gat ekki komið því við að mæta til fundar í dag. Til umræðu er frv. um gáma sem allir vita hvað eru og hafa mjög rutt sér til rúms í flutningastarfsemi. Lagt er til í frv. að staðfestar séu alþjóðasamþykktir um þær öryggiskröfur sem gera verður til gáma og varðandi meðhöndlun þeirra. Fer ég ekki frekar út í það. Samgn. er sammála, eins og kemur fram á þskj. 636, og mælir með því að frv. verði samþykkt með brtt. sem er á sama þskj. 1. gr. orðist svo: Ráðherra þeim, sem fer með siglingamál, er heimilt að setja reglur til að framfylgja alþjóðasamningi, sem Ísland er aðili að, um gáma. Í öðru lagi, sem er nokkuð óvanalegt, verði fyrirsögn frv. breytt og hún verði þannig: Frumvarp til laga um framkvæmd alþjóðasamninga um gáma. Eins og þm. sjá á frv. er undirfyrirsögn: „um framkvæmd alþjóðasamninga um örugga gáma“. Nefndin taldi fara betur á að sleppa orðinu „öruggur“.



Virðulegi forseti. Því er eins farið með þetta frv. að ég hleyp í skarðið fyrir formann n. sem er fjarverandi. Skal ég hafa sem fæst orð um frv. þó að það sé mikill lagabálkur. Frv. það til siglingalaga, er fyrir liggur til 2. umr. í hv. Ed., var lagt fram á síðasta Alþingi og var vísað til samgn. hv. deildar. Nefndin fjallaði um það á nokkrum fundum og sendi það til umsagnar allmargra aðila. Frv. var svo endurflutt á yfirstandandi þingi og nefndin kallaði að nýju eftir umsögnum. Bárust svör frá níu aðilum, eins og fram kemur á nál. á þskj. 643. Nefndin hefur haft mið af þessum umsögnum við umfjöllun um frv. og við gerð brtt. um það og er sammála um að mæla með samþykkt þess með þeim brtt. sem fram koma á þskj. 644. Siglingalögin eru mikill lagabálkur sem inniheldur 243 lagagreinar. Sérstök nefnd, sem skipuð var 8. sept. 1981 af samgrh., vann að endurskoðun laganna undir forustu Páls Sigurðssonar dósents sem var formaður nefndarinnar. Auk Páls áttu sæti í nefndinni fulltrúar helstu hagsmunaaðila í íslenskum sjávarútvegi og kaupskipaflota. Jafnframt endurskoðun á siglingalögunum var nefndinni falið að endurskoða sjómannalögin, enda þessi lög svo nátengd að vart verður á milli skilið í mörgum greinum. Sjómannalögin hafa einnig verið lögð fram í hv. Ed. og eru þau nú til umfjöllunar í samgn. Er þess að vænta að þau komi úr nefndinni fljótlega eftir páskaleyfi. Eins og ég sagði eru siglingalögin viðamikill lagabálkur sem er að meginstofni byggður upp með fyrirmynd í hinum norrænu siglingalögum. Norðmenn, Danir og Svíar hafa tekið mikinn þátt í alþjóðasamstarfi í þessum efnum og á síðari árum höfum við Íslendingar tekið þátt í slíkri samvinnu í auknum mæli og erum nú orðnir þátttakendur í og aðilar að flestum samþykktum og sáttmálum er snerta siglingar og alþjóðasamþykktir í þeim efnum. Þess vegna verðum við að hafa okkar siglingalög mjög í samræmi við lög annarra siglingaþjóða. Fyrstu siglingalög okkar voru sett 1913. Voru þau nánast þýðing á þeim dönsku. Þessum lögum var svo breytt aftur 1914 og voru þau að meginstofni óbreytt til ársins 1963. Hafa þau að mestu verið óbreytt síðan svo að ekki er óeðlilegt að þau þurfi nú gagngerðrar endurskoðunar við. Dr. Páll Sigurðsson dósent, formaður endurskoðunarnefndarinnar, hefur unnið með samgn. og aðstoðað hana á ýmsan hátt við meðferð málsins og kann nefndin honum þakkir fyrir. Ég mun nú fara nokkrum orðum um breytingarnar, sem eru prentaðar á sérstöku þskj. eins og ég sagði, og nál. samgn. Í nál. kemur fram að þeir níu aðilar sem ég gat um áðan og skiluðu n. áliti og umsögn voru Sjómannasamband Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannafélag Ísfirðinga, Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda, Landssamband ísl. útvegsmanna, Verkalýðsfélag Akraness, Stýrimannafélag Reykjavíkur, Stýrimannafélag Íslands, Slysavarnafélag Íslands og Hafskip hf. Nefndin hefur tekið mið af þessum umsögnum við gerð þeirra brtt. sem hér eru nefndar, en langflestar breytingarnar eru orðalagsbreytingar sem horfa til glöggvunar og þarfnast ekki sérstakrar skýringar. Ég tel greinarnar með orðalagsbreytingunum ekki upp hérna, þær eru tíundaðar á þskj., en þær eru allflestar þannig að ekki er ástæða til að fjölyrða um. T. d. er sagt í 2. gr., 3. lið: „Er skipið er ekki talið þess vert að við það sé gert“. Við breytum þessu í: ekki þess virði að við það sé gert. Það eru þannig orðalagsbreytingar sem verða á þessum liðum öllum sem getið er í nál. Varðandi breytingarnar við 199. gr. skal það tekið fram að nefndin taldi að orðalag 2. málsl. fyrri mgr. skv. frv. gæti leitt til óæskilegrar niðurstöðu, einkum gagnvart sjómönnum sem stundum eiga erfitt um vik að gæta réttar síns sökum langvarandi fjarveru og þess háttar, og er því lagt til að þessu ákvæði frv. verði breytt á þann veg að hæfilegt tillit sé tekið að þessu leyti til þarfa þeirra, en jafnframt til hagsmuna grandalausra viðsemjenda eigenda skips, svo sem nánar er skýrt í grg. sem fylgir frv. Það er 199. gr. sem þarna er fjallað um. Það er einkum gagnvart sjóveði og slíku, sem getur komið upp á, þannig að aðilum sé búið betra öryggi en verið hefur í gömlu lögunum. Þá eru gerðar breytingar á 221. gr. og 226. gr. Í 221. gr. er allítarlega talað um rannsóknir á slysum. Öllum rannsóknum sem að þessu lúta hefur verið mjög ábótavant í siglingalögum okkar. Hefur það komið mjög glöggt fram í umræðum sem farið hafa fram um t. d. öryggismál sjómanna hjá þeirri nefnd sem um þau mál hefur fjallað og á ráðstefnu um þessi mál að þarna þyrfti að gera verulega bót á. Leggur nefndin til í 221. gr. að henni sé breytt til þess að aðgerðir verði raunhæfari en verið hafa. Ætla ég að leyfa mér að lesa það sem nefndin leggur til að gert verði: „Dómari sá, sem stjórnar sjóprófi, skal leita aðstoðar lögreglu eða Rannsóknarlögreglu ríkisins við skýrslutöku, vettvangskönnun og aðra þætti málsrannsóknar eftir því sem frekast verður við komið, einkum þó ef manntjón hefur orðið eða meiri háttar líkamstjón. Skal lögð á það áhersla að lögreglurannsókn hefjist sem fyrst eftir að slys varð eða skip kom til hafnar. Skulu skipstjóri og skipverjar, svo og útgerðarmaður skips, veita alla þá aðstoð er þeir geta í té látið vegna lögreglurannsóknar. Niðurstöður og gögn lögreglurannsóknar skulu lögð fram í sjóprófi svo skjótt sem auðið er, en eigi skal fresta upphafi sjóprófs af þeim sökum einum að þau liggi enn eigi fyrir. Skipstjóra er skylt að óska eftir því að lögreglurannsókn vegna mannskaða eða meiri háttar líkamstjóns, sem greinir í 2. mgr., fari fram. Skipstjóri skal eigi halda skipi úr höfn þar sem lögreglurannsókn fer fram nema í samráði við lögregluyfirvöld. Skipstjóra eða þeim, er kemur í hans stað, er skylt að annast skráningu og tilkynningu allra slysa er verða á skipi eftir nánari reglum er samgrh. setur í samráði við Tryggingastofnun ríkisins. Skráningar- og tilkynningarskyldan tekur m. a. til hvers konar vinnuslysa á sjó, eitrana, atvinnusjúkdóma og annarra þeirra atvika sem þýðingu kunna að hafa í því sambandi.“ Þarna er um nýjung að ræða. Það hefur komið berlega í ljós að það sem oft er álitið til sjós að séu smávægileg slys eða lítils háttar er ekki skráð, en svo kemur í ljós eftir einhvern tíma, e. t. v. nokkur ár, að sá sem slasaðist kennir meins sem er afleiðing af slysinu forðum. Þá er nauðsynlegt fyrir tryggingalækni og tryggingafélag útgerðar að fyrir liggi á þar til gerðum skráðum blöðum hvar og hvenær slysið hafi orðið. Þetta leggur nefndin áherslu á að verði gert og það felst í þessari brtt. 226. gr. er einnig um sjóprófin. Sú grein er nokkuð stytt, en gleggri en var í frv. Till. gerir ráð fyrir því að „í tengslum við sjópróf skal dómurinn skoða skip ef telja má að slík skoðun geti skipt einhverju máli fyrir rannsókn slyss og jafnframt skal dómurinn framkvæma eða láta framkvæma aðra þá skoðun sem nauðsyn ber til.“ Þarna er fastar og skýrar að orði kveðið, að okkar dómi, en er í frv. og leggjum við því til þessa breytingu. Brtt. við 172. gr. er vegna nýrra samninga sem hafa verið teknir upp við útvegsmenn og skipafélögin um tryggingamál sjómanna. Í brtt. við 172. gr. er tekið upp hvernig um samdist, en fellt út það sem var fyrir í greininni. Það stafar auðvitað af því að þegar frv. er samið var ekki vitað hvernig þessum málum yrði breytt. Þarna er fyrst og fremst um að ræða breytingar á upphæðum vegna dánarbóta og örorku og slysa og hvernig farið skuli með örorku í þessum efnum. Þarna er réttur manna tryggður eins og þeir náðu samkomulagi um. Ég veit ekki annað, eftir umsögn viðsemjenda þeirra, skipafélaga og útgerðar, en þeir hafi verið sammála um að þannig verði að málum staðið. Þetta var það helsta. Ég held að ég þurfi ekki að fara yfir brtt. frekar. Þær eru allmargar brtt. sem ég hirði ekki um að lesa upp því að það mundi tefja þingfundinn. Það getur hver gert fyrir sig. Flest þau greinanúmer sem talin eru upp á nál. fela í sér orðalagsbreytingar, en ekki breytingar sem neinu varða um framkvæmd laganna. Ég læt þá máli mínu lokið og vona að frv. verði afgreitt til 3. umr. með þessum breytingum.



Virðulegi forseti. Eins og frsm. samgn., 3. þm. Vesturl., gat um hefur þetta frv. verið til umfjöllunar á hv. Alþingi áður. Þetta er annað þingið þar sem frv. kemur til umfjöllunar. Það var lagt fram á vordögum fyrir ári og var þá sent til umsagnar og lítillega fjallað um það í samgn. Það hefur verið fjallað um frv. á nokkrum fundum og leitað umsagna og margar bárust. Ekki var tekinn upp sá háttur að kalla hagsmunaaðila eða fulltrúa þeirra til skrafs á fundi nefndarinnar, heldur var fyrst og fremst farið eftir þeim umsögnum sem nefndinni bárust. Eins og frsm. nefndi var dr. Páll Sigurðsson dósent, sem var formaður nefndarinnar sem undirbjó þetta frv., okkur til halds og trausts í nefndinni. Ég tek undir það, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Vesturl., að meginhluti af brtt. n. eru málsfarsbreytingar og til þess að haga orðum þannig að lögin skiljist betur, ef mætti orða það svo, utan tveggja greina. 172. gr. er um dánarbætur og slysadagpeninga og örorkubætur. Ekki hafði náðst samkomulag um þá grein í endurskoðunarnefndinni, en við gerð sjómannasamninga í vefur náðist það samkomulag. Brtt. okkar við 172. gr. er raunverulega það sem var samið um við sjómannasamningana í vetur. Í öðru lagi er 221. gr. Hún er um skýrslutöku og lögreglurannsóknir í sambandi við slys. Um þá grein var mikið fjallað í nefndinni og eins og greinin er núna varð um hana allsherjarsamkomulag, eins og reyndar um annað. Ég tel að með þeirri grein hafi verið stigið stórt og gifturíkt spor í þá veru að tryggja að rannsókn sjóslysa verði með betri hætti en hingað til hefur verið. Sérstaklega vil ég leggja áherslu á þann þátt greinarinnar að skipstjóra sé skylt að láta lögreglurannsókn fram fara vegna mannskaða eða meiri háttar líkamstjóns og einnig að honum sé ekki heimilt, þ. e. skipstjóra, að fara úr höfn nema slík rannsókn hafi átt sér stað. Ég þakka fjarstöddum formanni okkar fyrir góða forustu um vinnu í nefndinni. Í lokin mætti koma fram að um það var rætt í nefndinni að málfar á frv. væri ekki sem skyldi. Það mun m. a. stafa af því að nm. vildu ekki breyta ýmsum gömlum orðatiltækjum sem við nútímamenn skiljum varla, en lögfræðingar og þeir sem með skipstjórnarmál fara skilja mætavel. Á hinn veginn er þetta samkomulagsmál. Margar greinar frv. eru þannig upp byggðar að þær eru kannske að hluta til úr þessari áttinni og að hluta til úr hinni áttinni. Þegar verið er að ná samkomulagi um ákveðin mál er fyrst og fremst hugsað um að koma málunum einhvern veginn þannig saman að samkomulag verði, en ekki jafnframt hugað að því að þeir, sem ekki hafa komið nálægt frv.-gerðinni eða undirbúningi, skilji að hverju hefur verið stefnt. Sumar brtt. okkar munu þó hafa bætt úr þessu að nokkru. Ég vil láta koma fram að ég tel því miður farið að stór lagabálkur eins og þessi skyldi ekki hafa verið yfirfarinn af málfræðingum áður en málið var lagt fyrir Alþingi. Mér var tjáð að þannig hefði yfirleitt verið að farið í sambandi við stjfrv., en einhverra hluta vegna mun sú ekki hafa verið raunin á um þetta frv. og jafnvel verið að einhverju leyti horfið frá í sumum rn. að láta málfræðinga líta yfir stjfrv. Ég ítreka og bendi á að þar hefði betur mátt fara í sambandi við undirbúning þessa frv. Að öðru leyfi var okkur mjög vel fylgt eftir af þeim manni sem hafði undirbúið frv., þ. e. dr. Páli Sigurðssyni dósent. Hann studdi okkur og hjálpaði okkur við að ganga frá þessu máli. Vonandi höfum við ekki skekkt meininguna í frv., þó við værum að bæta málfar þess á ýmsa lund.



Þar sem þetta er síðasti fundur hv. deildar fyrir páska óska ég hv. þdm., svo og skrifstofustjóra Alþingis og starfsfólki öllu, gleðilegrar páskahátíðar.