Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta nál. er merkilegt af fleiri ástæðum en þeim, að því var upphaflega dreift handskrifuðu. Það er undirritað af 4 ráðh., sem ekki hefur komið fyrir áður, og auk þess hefur sama manni verið falið að mæla bæði fyrir hönd þeirra, sem eru með frv., og hinna, sem eru á móti því. Það er að sjálfsögðu talsvert vandasamt starf, og ég held, að ég fullnægi því hlutverki best með því að ræða málið ekki neitt, heldur skýra frá þeirri niðurstöðu, að 2 nm. leggja til, að frv. verði fellt, en 5 nm. leggja til, að það verði samþ.



Herra forseti. Ekki er ég hissa á því, þótt hv. 4. þm. Reykv. kvarti þessa dagana. Það er meira en þetta, sem á hann er lagt og hefur verið lagt hina síðustu og verstu daga hér á Alþ. En það er rétt, sem hann tók fram og kemur reyndar fram í nál. hv. fjh.- og viðskn., að meiri hl. í n., sem er mikill þar, en kannske ekki eins mikill hér í þinginu, að því er virðist á stundum, mælir með því, að frv. verði samþ., en minni hl., ég og 3. þm. Reykn., leggjum til, að það verði fellt. Það má segja, að það sé nú skammt stórra högga á milli úr hendi hæstv. ríkisstj. til almennings í landinu. Það eru ekki liðnir ýkjamargir dagar síðan ljóst var, að hverju stefndi og hver meiri hl. mundi skapast hér á hv. Alþ. En á þessum skamma tíma, sem liðinn er, er ljóst, að því er virðist, að búið mun að ræna, a.m.k. að því er við best sjáum, sem ekki höfum öll gögn og alla leynisamninga, eins og hér var orðað í gær, um 30% af kaupi almennings í landinu.  Það þarf í raun og veru engan að undra, þótt slíkt gerist, þegar til valda í landinu eru komin þau öfl, sem hvað sterkust eru innan þeirra tveggja flokka, sem skipa núv. hæstv. ríkisstj. Það þarf engan að undra, þó að blöð Sjálfstfl. hafi á undanförnum dögum, vikum eða kannske mánuðum reynt að mála svo dökka mynd af þeim vandamálum, sem vissulega eru fyrir hendi og við er að glíma á efnahagssviðinu, að hægt yrði, eftir að búið væri að koma þessum aðilum til valda, að gera þær ráðstafanir svo harkalegar sem raun ber vitni og hér hafa þó að litlum hluta séð dagsins ljós, það sem af er. Það hefur áður komið fram hér á Alþ., hver væri sú leið, sem SF töldu, að rétt væri að fara, miðað við þann vanda, sem nú er við að glíma. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja það frekar. Við vorum andvígir gengisfellingu og erum henni þeim mun andvígari, eftir því sem hún er meiri. Við teljum, að sá vandi, sem við er að glíma, sé ekki á þann veg, að það þurfi eins stórkostlegar aðgerðir og núv. hæstv. ríkisstj. er þegar farin að gera og á eftir að framkvæma, að það sé réttlætanlegt að standa að slíku, og þess vegna greiðum við atkv. á móti þessu frv. og leggjum til, að það verði fellt.



Herra forseti. Það er ekki langt liðið síðan núv. ríkisstj. kom til valda, e.t.v. rétt að telja ævi hennar enn þá í klukkustundum. En þó hefur ærið margt gerst á þessum tíma. Eitt af því, sem vakið hefur mikla athygli hér á þinginu, er, að áhugi hins fjölmenna þingmannaliðs, sem á að heita að styðja þessa ríkisstj., á stórmálum eins og þeim, sem til umr. eru í dag, er ekki meiri en svo, að ríkisstj. getur ekki einn sinni komið þessum málum til n. án þess að fá hjálp hjá stjórnarandstöðu. Það kemur stundum fyrir, þegar leiði grípur þm. að vorlagi, að það er tregða á að fá menn til að koma hingað og afgreiða mál. En það er ekki hægt að komast hjá því að lýsa undrun yfir því, hversu gersamlega áhugalausir stuðningsmenn ríkisstj. virðast vera um að koma þessu máli fram á eðlilegan hátt, og þó er beðið um, að það sé gert með slíkum hraða, að það er í raun og veru ekki í neinu samræmi við þær hugmyndir, sem eru á bak við þingræði, enda þótt nóg sé af fordæmum um það, og ég fordæmi í sjálfu sér ekki, að mál eins og gengisbreyting þurfi að ganga fljótt fyrir sig. Annað, sem hefur vakið athygli, er, að annar stjórnarflokkurinn hefur nálega horfið í skuggann og varla frá honum heyrst, þannig að menn eru hér í baksölum farnir að tala um þögla stjórnarflokkinn. En nú fékk hann málið með hv. frsm. þeirrar n., sem nú var að skila af sér, og ég held, að ræða hans sé með algerum eindæmum í allri þingsögunni.

Þetta var af sérstökum ástæðum.

Það stafar af sérstökum ástæðum. Það má segja, að það sé þá ýmislegt sérstætt, bæði við ástæðurnar í dag og við stjórnarfarið í dag. Þó er það ekki lítið alvörumál. sem um er að ræða, því að við erum að afgreiða afdrifaríka gengisbreytingu, sem þýðir milljarða tilflutning á tekjum milli fólks í landinu. Í sambandi við fyrri stjórnarmyndun, sem ekki tókst, var mikið talað um samráð við verkalýðshreyfinguna, og hæstv. fyrrv. forsrh. lýsti þá yfir, að slíkt samráð kæmi ekki til greina fyrir stjórnarmyndun, en strax eftir stjórnarmyndun átti það að vera sjálfsagt. Í stefnuyfirlýsingu núv. ríkisstj., ef hægt er að kalla það plagg, sem við fengum að heyra í gær, slíku nafni, er lofað samráði við aðila vinnumarkaðarins. Að vísu hefur ríkisstj. ekki haft langan tíma til starfa enn, þó að hún takist nú á við mikil verkefni, það skal ég viðurkenna, og það er e.t.v. ekki eðlilegt, að hún ræði við hagsmunasamtök um atriði eins og gengislækkunina sjálfa eða upphæð hennar. En eftir því sem ég hef best getað frétt nú síðdegis, hefur ríkisstj. ekki sýnt nokkurn lít á því að hafa minnstu samráð, a.m.k. ekki við Alþýðusamband Íslands. Ég hef ekki haft neinar fréttir frá Vinnuveitendasambandinu. Þótt ekki hefði verið annað en að sýna vilja á þessu sviði, sýna vilja vegna þess, hvað þetta er orðið mikið deilumál, þá finnst mér, að ríkisstj. hefði getað eytt í það nokkrum mínútum að hafa eitthvert samband við aðila vinnumarkaðsins, a.m.k. þann aðila, sem á að borga brúsann í þetta skiptið, alþýðusamtökin, og gefið einhverjar vísbendingar eða einhver loforð um þær ráðstafanir, sem eiga að rétta hlut a.m.k. sumra launþega, en sem við vitum ekkert um enn þá. En eins og fleira virðist þetta hafa algerlega gleymst í miklum önnum. Í þeim umr., sem hér fóru fram í dag, voru lagðar fram margar spurningar og eðlilegar spurningar, en við þeim hefur ekkert svar fengist, ekkert annað en hin sérstæða og kómíska ræða frsm. n., sem um þetta mál hefur fjallað. Við höfum ekki fengið nein svör um, hvað á að gera varðandi láglaunafólkið. Það er talað um, að það eigi að fá einhverjar bætur. Þeir, sem fjallað hafa um efnahagsmálin undanfarið, vita vel, að þær bætur, sem kunna að fara til láglaunafólksins, standa í beinu sambandi og beinu samhengi við það, hvað gengislækkunin er mikil. Það er því útilokað, að ríkisstj. hafi ekki gert sér einhverja grein fyrir þessu máli, þegar hún ákvað, að gengislækkunin skyldi verða eins mikil og hún varð, en ekki lægri eða hærri. Samt sem áður fást engin,svör við þeim spurningum, sem fram hafa komið um þetta. Þetta er meginatriði, algert meginatriði í augum alls þorra launamanna í landinu. Og þetta er prófsteinn á það, hvort ríkisstj. meinar nokkuð með fögrum orðum í þessum efnum. Það var spurt um margt fleira. En ég vil aðeins ítreka spurninguna um það, hvað verði um bótaþega almannatrygginga. Dettur nokkrum manni í hug, að gamla fólkið og öryrkjarnir þoli þær álögur, sem hér eru á ferðinni í dag, bótalaust með öllu ofan á allt, sem þegar hefur gerst, ofan á allar þær hækkanir, sem komnar eru á undan? Við þessu fást engin svör. Það hefur verið spurt um hlut sjómanna og ýmislegt fleira. Það heyrast engin svör, engar upplýsingar. Það er búið að leggja fyrir Alþ. á fyrsta degi, eftir að ríkisstj. kynnti sig hér, tvö frv., sem eru með gífurlega þungum álögum. Það fást engin svör og engar upplýsingar um, hvað ríkisstj. hyggst fyrir varðandi aðrar.ráðstafanir, sem kynnu að bæta þessar álögur að einhverju leyti fyrir þá, sem erfiðast eiga. Íslendingar hafa illa reynslu af því, að skellt hefur verið á gengislækkunum og lofað hliðarráðstöfunum, sem yfirleitt eða a.m.k. oft hafa aldrei birst. Er því rík ástæða til þess fyrir stjórnarandstöðuna að sýna fyllstu tortryggni í þessum efnum, og tortryggnin eykst, þegar ekki fást nein svör við spurningum. Og framsaga með þessu máli frá n. eftir einnar klst. athugun er nánast eins og hún væri tekin út úr gamanleik. Þar sem engin leið er að sjá neina heildarmynd af þessum ráðstöfunum, við höfum aðeins fengið að sjá þyngstu álögurnar, sem hugsanlegar eru, við fáum engin svör við spurningum um, hvað kunni að koma á móti, er ómögulegt fyrir Alþfl. annað en greiða atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. gat um áðan, er það kannske óvenjulegt, þó veit ég það ekki, en ég geri ráð fyrir, að hann hafi farið með rétt mál, að það muni vera óvenjulegt, að 4 ráðh. eigi sæti í einni og sömu þn., það vill nú til í þessu tilviki. Og það má kannske segja, að úr því að svo er ástatt, þá liggi það næst fyrir mig að hugsa sem svo: Hvað má ég, vesalingurinn minn, gegn þeim 4? Ég ætla ekki að tefja þingheim á langri ræðu um þetta mál. En vegna ummæla hæstv. forsrh. hér við 1. umr. málsins langar mig aðeins til að koma fram nokkrum orðum og ábendingum. Hæstv. forsrh. komst þannig að orði í ræðu sinni, þegar hann fylgdi frv. úr hlaði, að það væri aðeins einn liður í samræmdum heildaraðgerðum í efnahagsmálum. Það er einmitt þess vegna, að þetta er einungis einn liður í þessum samræmdu heildaraðgerðum, sem von er á kannske á næstunni, að ég tek hér til máls og lýsi því yfir, að ég fyrir mitt leyti og þm. Alþb. munum vera á móti þessu frv. Í því felst að vísu ákveðið markmið, þ.e.a.s. að afla tekna á þann hátt, sem oft hefur verið gert áður, að færa fjármagn til milli ýmissa stétta í þjóðfélaginu. En það eru engar upplýsingar að fá um það, hvaða hliðarráðstafanir muni fylgja, og það eru engar upplýsingar um það að fá, hvaða afgreiðslu frv. fái, sem hér liggja fyrir Alþ. og fela í sér aukna skattheimtu, t.d. frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, sem framlengd hefur verið, þó með þeirri viðbót, að útsöluverð landbúnaðarvara hefur hækkað um 15–20%, án þess að launþegar fái það að nokkru bætt. Það eru sem sagt engar upplýsingar um, hvað við tekur þegar framlengingarfresturinn rennur út. Í öðru lagi liggur fyrir Alþ. frv. til l. um fjáröflun til vegagerðar, en í því felst veruleg hækkun bensinskatts. Engar upplýsingar liggja fyrir um, hvort frv. á að fá sömu afgreiðslu og væntanlega verður með þetta frv., sem hér er til umr., eða hvort það verður dregið til baka eða endurskoðað og jafnvel komið með hærri till. um bensínskatt. Í þriðja lagi er komið fram og liggur fyrir Alþ. frv. til l. um hækkun söluskatts um 2 stig. Allt þetta miðar að hækkun á skattheimtu. Og í fjórða lagi liggur fyrir Alþ. frv. um verðjöfnunargjald á raforku, þ.e.a.s. frv., sem felur í sér hækkun á rafmagnsgjöldum til almennra notenda rafmagnsins. Mér finnst einsætt, þar sem engar upplýsingar liggja fyrir um ráðstafanir í efnahagsmálum aðrar en þær, sem lagt er til í því frv., sem fyrir liggur, þ.e.a.s. gengisfellingu íslenskrar krónu, þá sé ekki hægt annað en að styðja að því, að þetta frv. verði fellt. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég get ekki annað séð en að hér sé verið að endurvekja gamalkunna fjármagnsflutningaleið, gamalkunna leið, sem farin hefur verið til að flytja fjármagn milli stétta í þjóðfélaginu, þótt að vísu séu aðrir aðstandendur að þeim fjármagnsflutningi í þetta sinn. Og eins og ég gat um áðan, þar sem ekki liggja fyrir neinar upplýsingar um framhald og hliðarráðstafanir, sem væntanlega á að gera í samræmi við þessa gengisfellingu, þá sé ég ekki, að það sé nein ástæða til annars en vera á móti því, og legg því til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ég svaraði áðan þeim fsp., sem komu fram hér fyrr í umr., þá vegna fsp. frá hv. 2. þm. Austf. En verið getur, að hv. 2. landsk. þm. hafi þá ekki verið í salnum og því endurtekið sumar þeirra spurninga. Ég vil enn fremur segja frá því, að ég hef í dag ritað aðilum vinnumarkaðarins, þ. á m. að sjálfsögðu Alþýðusambandi Íslands, bréf, þar sem farið er fram á, að Alþýðusambandið og raunar aðrir aðilar vinnumarkaðsins tilnefni fulltrúa til viðræðna við ríkisstj. um hina ýmsu þætti þeirra mála, sem lúta að skipan kjaramála annars vegar og láglaunabætur sérstaklega hins vegar. Ég tel því ekki ástæðu til að fara ítarlegar út í þetta mál, en vil aðeins leggja á það megináherslu, að ríkisstj. hefur ekki talið rétt að kveða á um, hvernig haga skuli láglaunauppbótum eða tryggingabótum til þess að vega upp á móti þeirri framfærslukostnaðarhækkun, sem óneitanlega fylgir verðlagsþróuninni undanfarið og á enn eftir að koma fram, fyrr en að höfðu samráði við samtök launþega. Nú hefur verið gert ráð fyrir því með þessu bréfi og óformlegu samtali mínu við forseta Alþýðusambands Íslands, að til slíks samráðs verði stofnað, og vonast ég til, að úr megi verða góð samvinna, er tryggi láglaunafólki réttlátar kjarabætur.