Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sigurður Eggerz) N. klofnaði í málinu. Meiri hl. leyfir sér að leggja til, að frv. verði afgr. með dagskrá. Eins og frv. ber með sér, þá er gert ráð fyrir því, að starfsemi Brunabótafélagsins verði aukin að mun. Nú sem stendur gilda tvenn lög um þetta efni: Lög um stofnun Brunabótafél. Íslands, frá 3. nóv. 1915, og 1. um vátrygging sveitabæja (utan kauptúna), frá 27. júní 1921. Samkv. fyrri lögunum er skylduvátrygging á öllum húseignum í kauptúnum, sem hafa yfir 300 íbúa. Síðari lögin eru heimildarlög, og samkv. þeim hefir verið vátryggt í 51 hreppi. Í frv. er gert ráð fyrir, að tryggingarskyldan nái einnig yfir það svið, sem heimildarlögin ná nú yfir. Við það er ekkert að athuga. Þá er gert ráð fyrir í frv. að sjálfstrygging sé afnumin og virðist það rétt. Í frv. er gert ráð fyrir því, að lausafé megi vátryggja eftir miklu stærri mælíkvarða en nú á sér stað. Þetta sýnist mér varhugavert, af því starfsemi Brunabótafél. er byggð á gagnkvæmt um tryggingum. Ef t. d. mörg hús brenna, þá er gert ráð fyrir, að á þau hús, sem eftir eru, sé jafnað niður upphæð. Ef lausafé er tryggt, er naumast hægt að tryggja á þessum gagnkvæma grundvelli. Til þess að sú trygging geti talizt örugg, þarf sjóður að standa hak við. Sá sjóður, 10 þús. kr., sem um getur í frv., er svo lítill, að hans gætir ekki. Í 25. gr. í lögum um Brunabótafélag Íslands er gert ráð fyrir, að þegar félagið er svo stórt, að ársiðgjöld nema meira en 75 þús. kr., þá skal stjórnarráðið semja frv. til l. um breyt. á stj. þess, í þá átt, að skipað sé fulltrúaráð til að gæta hags sveitarfélaganna og vátryggjenda. En frv. þetta skal ekki lagt fyrir Alþ. fyrr en fengnar eru umsagnir sveitarstjórna um það. Meiri hl. vill nú, að fyrirmæli laga þessara séu framkvæmd og frv. borið undir sveitarstjórnir. Ef að því ráði verður horfið, ætti fyrst að láta sérfróða menn athuga frv. og gera till. um það. Þessi mál eru svo vaxin, að erfitt er að komast að fullri niðurstöðu fyrir aðra en sérfræðinga. Til þess að flýta fyrir umr. vil ég, með leyfi hv. minni hl. n., minnast á þær ástæður, sem hann færir fyrir því áliti sínu, að málið eigi að ganga fram á þessu þingi. Ég vona, að hv.frsm. minni hl. taki það ekki illa upp, enda þótt hann sé ekki búinn að tala. Ég geri það bara til að flýta fyrir. Það, sem hv. minni hl. telur, að mæli með því, að frv. verði samþ. nú, er í fyrsta lagi, að aðkallandi þörf sé á reglugerð og flokkunarreglum bæði Brunabótafélagsins og einkum sveitarsjóðanna. Er vísað til þáltill. er fram kom á þingi 1928, frá hv.þm. Mýr., að mig minnir. Að því er snertir breyt. þær, sem hv.þm. Mýr. taldi mest aðkallandi í ræðu þeirri, sem fylgdi áminnztri þáltill., þá er hægt að gera þær með reglugerð. Hv. minni hl. segir, að ekki sé hægt að gera breytingar á samningum um endurtryggingu fyrir Brunabótafélagið. Það væri þörf á því að fá upplýsingar um það hjá hv. minni hl., hvað það er í núgildandi lögum, sem stendur í vegi fyrir slíkum samningum. Þau rök, sem minni hl. hefir fært fram, eru alls ekki næg til að sanna, að ekki megi vísa því til sveitarstjórnanna til umsagnar. Ég vil leggja áherzlu á það, að áður en þetta mál verður leitt til lykta, verður að athuga það af fagmönnum meira en orðið er ennþá, og eins og bent er á í dagskránni, þarf það einnig að sendast sveitarstjórnunum til umsagnar. Það er nauðsynlegt, að þegar málið verður endanlega leitt til lykta, standi meiri fagþekking á bak við það en nú er. Ég veit, að því kynni að vera haldið fram, að það mætti eins og hingað til komast hjá því að hafa fulltrúaráð, en lögin mæla svo fyrir, að það skuli vera, og þegar af þeirri ástæðu má ekki lengur dragast að hlýðnast fyrirskipunum laganna. - En auk hinna skýru fyrirmæla laganna um fulltrúaráðið, þá er að líta á, að þegar starfsemi þessa félags er aukin eins mikið og nú er gert, og þegar ýmsar takmarkanir á starfsemi þess falla burt og hún er rekin á víðtækari grundvelli, þá er sérstök ástæða til að hafa kröftugt eftirlit með framkvæmdarstjórninni. Ég leyfi mér að óska þess, að rökstudda dagskráin, sem meiri hl. ber fram, verði samþ.

Frsm. minni hl. (Halldór Stefánsson) Hv. frsm. meiri hl. hefir nú gert grein fyrir ástæðum hans fyrir þeirri afgreiðslu, sem hann leggur til, að frv. fái. Ástæðum þeim, sem hann færir til í nál. sínu, sem ekki kom fram fyrr en minni hl. hafði gefið út álit sitt, er þegar fyrirfram svarað í áliti minni hl. Minni hl. vissi, hverjar þær myndu verða, af því sem fram kom í n., því fremur, sem þær einnig komu fram við 1. umr. Minni hl. sannar það ótvírætt í nál. sínu, að sú höfuðástæða, sem borin var fram við 1. umr. með tilvísun til 25. gr. laganna, og sú ástæða, sem meiri hl. ber fram, er með öllu röng. Við 1. umr. var því haldið fram með miklum krafti, að 25. gr. í lögum Brunabótafélagsins mælti svo fyrir, að almennar breyt. á lögum Brunabótafélagsins skyldu bornar undir félagsdeildirnar, þ. e. sveitarfélögin, áður en þær næðu samþykki Alþingis. Með því að taka þessa 25. gr. upp í álit sitt hefir minni hl. sannað, að þær breyt., sem þar er talað um, ná eingöngu til breytinga á stjórn félagsins. En nú er engin till. í frv. um breyt. á stjórn félagsins, svo að það stendur þá jafnopið eftir sem áður að gæta þessa skilyrðis í 25. gr., ef þinginu sýnist ástæða til þess. Þess vegna er dagskrártill. meiri hl., sem byggir á þessum röngu forsendum, einber markleysa. Hún gæti staðizt sem ályktun út af fyrir sig um það, að nú skyldi ríkisstj. semja frv. um breyt. á stjórn félagsins og leggja það fyrir sveitarstjórnirnar, en það er engin ástæða fyrir því að binda það við önnur atriði í lögum félagsins heldur en það, sem hún tekur til. Það væri að hengja skóarann fyrir skraddarann, að ætla að fara að teygja þetta atriði út fyrir það, sem það nær ekki til. Ég vil þá spyrja út af því, hvort Alþingi sé svo fúst til að bera breytingar á lögum almennt undir borgara í landinu. Ég minnist þess, að alveg nýlega, þegar kom fram sérstök till., sem lá hér fyrir þinginu um flutning Alþingis, að það skyldi borið undir þjóðaratkvæði, þá var lagzt á móti því, og það einmitt af sumum þeim hv.þm., sem nú bera fram þessa till. hér. Það hefir ekki verið venja að bera það undir kjósendur, þó að ætti að setja ný lög eða breyta lögum, t. d. leggja á þá þyngri álögur, tolla og skatta, og snertir það þó ekki óverulega hagsmuni borgaranna. Og ekki hefir það verið venja að bera það undir kjósendur fyrirfram, hvort þeir vildu fallast á að auka útgjöld sveitarsjóða og annað því um líkt. Ef ætti að beita þessu við þetta frv., þá held ég, að ætti að koma til athugunar, hvort ekki væri ástæða til að vísa fleiri málum undir atkv. borgara. Og þar sem það er nú viðurkennt af sjálfum hv.frsm. og öðrum andmælendum frv., að sum atriði frv. a. m. k. séu til bóta, þá virðist því minni ástæða til að fara þessa leið, sem hann leggur til. Það yrði að vera eitthvað stórathugavert við frv., ef til þessa ráðs ætti að grípa. Það eina, sem hv.frsm. meiri hl. í ræðu sinni gerði aths. um frv., var útfærsla sú, sem hugsað er, að gæti orðið á lausafjártryggingum. Lausafjártryggingar eru ekki nýtt verksvið, sem félagið hefir ekki haft áður, heldur er það þannig, að með frv. er vátryggjendum gert greiðara að tryggja hjá félaginu en áður. Fyrir lausafjártryggingu hafa verið ýmsar takmarkanir, sem hafa valdið því, að menn hafa ekki leitað til Brunabótafélagsins eða sveitafélaganna með lausafjártryggingar. Það er ekki ætlazt til þess í frv., að neinar skyldutryggingar séu á lausafé, eins og mér skildist líka á frsm., að hann skilja, heldur aðeins gert greiðara fyrir lausafjártryggjendur að leita til félagsins. Ég get náttúrlega vel skilið það frá sjónarmiði Sjálfstæðismanna, að þeim sé ekki annt um að hleypa Brunabótafélaginu, sem er ríkisstofnun, lengra inn á svið hinnar frjálsu samkeppni, sem sé inn á svið þeirra einkafélaga, sem hingað til hafa verið nær einráð um lausafjártryggingar, vegna þess hvernig lögin eru í þessu efni, enda kom það allverulega fram við 1. umr. hjá hv.þm.N.-Ísf. Ég þykist því sjá það og skilja, að þetta muni vera bakástæðan fyrir því, þó að því sé ekki mikið haldið á lofti, að hv.þm. Sjálfstæðisflokksins leggja á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga nú. Þeim mun þykja frestur á illu beztur. En þó að það takist nú að þessu sinni að tefja þetta mál, þá verður það ekki stöðvað til lengdar. Þessi töf verður því skammgóður vermir. Þá lagði hv.frsm. allmikla áherzlu á það, að nauðsynlegt væri að bera mál eins og þetta undir álit sérfróðra manna á þessu sviði. Þessu vil ég alls ekki mótmæla. Ég ætlast alls ekki til, að hann eða aðrir álíti, að ég eða hæstv.ríkisstj. hafi neitt sérstakt vit á þeim teknisku atriðum, sem að þessu máli lúta. En hv.þm. hefir gleymzt það, að það er búið að bera þetta frv. og þær breyt., sem í því felast, undir tvo sérfróða menn. Þeir menn, sem stjórnin bar þetta undir, voru þeir Brynjólfur Stefánsson og Árni Björnsson.

Hvernig er það, hefir fjhn. ekki fengið frv., sem Brynjólfur samdi fyrir stj.?

. Hún hefir ekki fengið það, en hæstv.forsrh. hefir tjáð mér, að hans álit gengi í sömu átt og till. þær, sem í frv. eru.

Því var það ekki lagt fram?

. Það mun vera nýkomið og verður sjálfsagt ekki leynt. - Fyrir fjhn. hefir þar á móti legið álit Árna Björnssonar.  Minni hl. vék að því í nál. sínu, að það væri sérstaklega knýjandi þörf á breytingum á lögunum um brunabótasjóði sveitarfélaganna, og vísaði þar um til þál., sem samþ. hefir verið á Alþingi fyrir tveimur árum. Hv. frsm. meiri hl. taldi, að þar mundu breytingar á reglugerð nægja. Ég skal ekki neita því, að nokkrar breyt. mætti gera með reglugerðarbreytingum, en þær umbætur nægja ekki, enda hefði samþykkt þáltill. þá verið óþörf. Hitt er líka sýnilegt, að það er ekki hægt að endurskoða reglugerðirnar fullkomlega, hvorki fyrir sjóði sveitarfélaganna eða Brunabótafélagið, fyrr en útséð er um það, á hvaða lagalegum grundvelli þær reglur eigi að byggjast. Ég hefi kynnzt því allvel, síðan ég kom að stjórn þessara félaga, að brýn þörf á breyt. á sjóðum sveitafélaga er mjög ríkjandi álit meðal þeirra, sem vátryggja. Ein ástæðan fyrir því, að þetta er mjög knýjandi, er sú, að í lögum Búnaðarbankans er það áskilið, að byggingar, sem reistar eru fyrir fé úr Byggingar- og landnámssjóði, séu tryggðar fyrir fullt kostnaðarverð, en lög brunabótasjóða sveitafélaganna eru þannig, að ekki má vátryggja nema 5/6 verðmætis. Þar af leiðandi verða þeir menn, sem byggja fyrir fé Byggingar- og landnámssjóðs, að flýja sjóði sveitafélaganna. Steinhúsin, þau beztu hús, sem hægt er að hafa í tryggingu, geta ekki komizt þar að, og önnur hús, sem reist eru, verða líka að flýja úr sjóðum sveitafélaganna vegna þeirra takmarkana, sem eru á tryggingum í þeim. Þegar litið er á dagskrártill. meiri hl., verður ekki annað sagt, - eins og fyrr var sýnt fram á - en að hann byggi þar á algerlega röngum forsendum, þar sem hann gerir ráð fyrir því, að ákvæði 25. gr. nái til þess, að bera eigi almennar breyt. á lögum félagsins undir sveitarstjórnirnar. Hún nær alls ekki til þess. 25. gr. nær eingöngu til breytinga á stjórn félagsins. Og að því er snertir skilyrðið sem fyrir hendi á að vera, þegar þessa endurskoðun á stjórn félagsins á að gera, þá skal ég geta þess, að það hefir verið fyrir hendi allt frá fyrsta heila starfsári félagsins, m. ö. o. í full 12 ár. Iðgjöldin hafa verið allt frá upphafi meira en 75 þús. krónur. Stjórnirnar eru þá búnar að vanrækja þessa skyldu jafnlengi og félagið er búið að starfa, án þess nokkur hafi fundið að. Ef þinginu sýndist nú að áminna stjórnina um þetta, þá á að gera það með sérstakri þál., en ekki binda hana við almennar breyt. á lögum félagsins. Ég skal að vísu ekki ræða mikið um það nú, hvernig fyrirkomulagið á stjórn félagsins ætti að vera. Það liggur ekki fyrir nú. Ég skal þó benda á, að það hafa verið gerðar breytingar á stjórn félagsins án þess að það hafi verið borið undir sveitarstjórnirnar. Sú breyting var gerð með lögunum um samstjórn tryggingarstofnana.

Þær hafa líka verið á móti því

. Ég skal taka það fram sem mína skoðun um fyrirkomulag á stjórninni, að ég álít, að vel mætti taka til athugunar, hvort ekki ætti að gera breytingu í þá átt, að samstjórn tryggingarstofnana skyldi þannig fyrir komið, að það væri forstjóri og meðstjórnendur eða fulltrúaráð, eins og það er kallað hér, sem væri þá sameiginlegt fyrir allar deildir tryggingarstofnananna. Það virðist vera skynsamlegt. A. m. k. er sparnaður að því, í staðinn fyrir að láta hverja deild hafa sitt tryggingarráð. En þetta liggur ekki fyrir nú; ég nefndi þetta aðeins til athugunar. Það má kannske láta sér í léttu rúmi liggja, hvernig afgreiðsla þessa máls fer nú; atkvæðamagn ræður því. Ég hefi skilið það, að það eru einhverjir mikilsmegandi menn úr Sjálfstæðisflokknum, sem leggja áherzlu á að tefja málið að þessu sinni. Það skildist mér a. m. k. á tveimur meðnm. mínum, sem tekið hafa þessa afstöðu til málsins, að fresta því, að það væri ekki fyrst og fremst þeirra persónulega skoðun, heldur væri það af því, að áherzla væri lögð á það af einstökum samflokksmönnum þeirra.

Pétur Ottesen Umr. í gær var frestað, þegar ég var að því kominn að fara að minnast á það hlutfall, sem styrkur ríkissjóðs til hafnargerða hefir verið greiddur eftir, og þær breyt., sem urðu á því hlutfalli á síðasta þingi. Það hefir raunar verið minnzt lítilsháttar á þetta í sambandi við hin hafnargerðafrv., sem fyrir liggja, en þar sem sumir hv. dm. eru sífellt að klifa á því, að þær breyt. í þessu efni, sem samþ. voru í fyrra viðvíkjandi hafnargerð á Skagaströnd, hafi verið byggðar á sérstakri aðstöðu, get ég ekki látið hjá líða að minnast enn á þetta. Fyrstu hafnargerðirnar styrkti ríkissjóður að ¼, og það reyndist vera nægilegt til þess að hægt væri að koma upp höfn, t. d. í Reykjavík og Hafnarfirði. En í Vestmannaeyjum hefir sá styrkur ekki reynzt nægilegur. Ég mun síðar víkja að hafnargerðinni í Vestmannaeyjum í sambandi við það, að hún hefir verið dregin hér fram sem grýla, til þess að hræða hv. dm. frá að samþykkja ábyrgðir á hendur ríkissjóði í sambandi við hafnargerðir almennt. - Ég verð að segja, að ég get ekki litið öðruvísi á en að sú breyt., sem gerð var á síðasta þingi, sé hrein stefnubreyt. í þessu máli. Stj. flutti þá frv. um hafnargerð á Skagaströnd á þeim grundvelli, að ríkissjóður borgaði ½, en hinn helmingurinn átti að vera lán úr viðlagasjóði. Þessu var breytt í Ed. og samþ. þar við 2. umr., að ríkissjóður legði ekki fram nema 1/3. Við 3. umr. var þessu enn breytt svo, að ríkissjóður legði fram 2/5, eins og við höfum nú farið fram á. Þær tilraunir, sem gerðar voru í Nd. til þess að breyta hlutfallinu í 1/3, voru felldar. Það liggja þannig fyrir samþykktir beggja deilda, sem sýna ótvírætt vilja þingsins í þessu efni. Ég held því, að það sé fullkomlega skýrt, að síðasta Alþingi hefir tekið þá stefnu að veita styrk til hafnarbóta í framtíðinni, sem nemi 2/5 kostnaðar. Það nær engri átt, að staðið hafi svo sérstaklega á á Skagaströnd, að nauðsyn bæri til að styrkja hafnargerð þar betur en annarsstaðar. Því hefir verið haldið fram í Ed. af kunnugum mönnum, að þar væri aðallega um viðskiptahöfn að ræða. En útgerðin getur líklega vaxið nokkuð. Hinsvegar er staðurinn ákaflega afskekktur og langt frá miðju héraðsins og því alls ekki ákjósanlegur til hafnargerðar til hagsbóta fyrir héraðið í heild. Ég hefi séð upplýsingar um, að að og útflutningur frá Skagaströnd hafi numið síðustu árin um 800 tn. á ári. Það staðfestir bezt, hversu illa höfnin er sett sem viðskiptahöfn. Og útgerðin er ekki meiri en svo, að síðastl. ár voru gerðir þaðan út 10 litlir vélbátar og aflinn nam 1700 skpd. Ég held því ekki, að hægt sé að halda því fram, að þau skilyrði séu þar fyrir hendi, sem réttlæti það, að veita hærri styrk til hafnar á Skagaströnd en annarsstaðar á landinu. Það varð líka ofan á við atkvgr. í gær um þau hafnarfrv., sem þá voru á dagskrá, að meiri hl. hv. d. lítur á þetta mál þannig, að í fyrra hafi verið lagður grundvöllur að frambúðarhlutfalli í þessu efni. Það er líka eðlilegast, úr því að það er vilji Alþingis að stuðla að nauðsynlegum hafnarbótum, að það sé gert á þann hátt, að nægjanlegt sé til að hrinda mannvirkjunum í framkvæmd. Það hefði því mátt heita undarlegt, ef strax á næsta þingi eftir að búið er að setja reglur um þetta séu þær reglur brotnar, og þar með brotnir á bak aftur möguleikar manna til að koma á þessum nauðsynlegu mannvirkjum. Ég ætla þá að snúa mér að hafnargerðinni á Akranesi. Þar er svo ástatt, að kauptúnið á engan hafnarsjóð, en samkv. frv. er gert ráð fyrir, að héraðsbúar leggi fram, um leið og verkið er hafið, 220 þús. kr. Það er búið að ræða það mikið innan héraðsins, hvernig þetta mætti takast. Útgerðarmenn hafa lofað að leggja fram allmikið fé, og verkamenn ætla að leggja fram svo og svo mikla vinnu, og enn aðrar leiðir er reynt að finna. Þessi áhugi manna sýnir ljóslega, hversu mikil nauðsyn er á að hrinda þessu í framkvæmd. Ég verð að segja, að mér finnst undarlegt, að nokkur þm. skuli láta sér sæma að reyna að hnekkja framgangi þessa máls hér á þingi. Það hefir verið slegið fram tilbúnum ástæðum og m. a. talað um það, hvílíkur voði geti af því stafað, að ríkissjóður taki á sig allar þessar ábyrgðir. Og þó undarlegt megi virðast, láta þeir hæst, sem frekastir hafa verið að fá ábyrgðir fyrir sín eigin héruð. Það eru einkum 3 hv.þm., sem snúizt hafa öndverðir gegn afgreiðslu þessara mála; fyrst og fremst hv.frsm. meiri hl. n., og ennfremur hv. 4. þm. Reykv. og hv.þm. V.-Húnv. Að vissu leyti hefir hv.þm. V.-Húnv. gengið lengst, þar sem hann hefir jafnvel talað á þá leið, að landinu mundi stafa hætta af hafnarbótum og öðrum slíkum framkvæmdum. Ég verð að segja það, að mér finnst framkoma þessa hv.þm. nokkuð undarleg. Þegar hann sá, að hann var búinn að fá samþ. í þessari hv.þd.till. til uppfyllingar þeim óskum, sem hann hefir borið fram um bryggjugerð í sínu héraði, á Hvammstanga, þá snýst hann öfugur gegn þessum hafnarmannvirkjum, sem hér hafa verið til umr. Hv. þm. V.-Húnv. tók hafnargerðina í Vestmannaeyjum sem dæmi þess, hversu hættulegt það væri fyrir ríkissjóð að binda hann ábyrgðum fyrir lántökum til hafnarmannvirkja. En til skýringar því máli má geta þess, að fyrst og fremst fengu Vestmannaeyingar aðeins ¼ af framlögðum kostnaði við höfnina sem beinan styrk úr ríkissjóði, og í öðru lagi varð að taka á ríkissjóð fulla ábyrgð á lánum til hafnargerðarinnar. Þetta var fyrsta hafnarmannvirkið hér við land, sem gert hefir verið á sjávarströnd fyrir opnu hafi. Við Reykjavíkurhöfn og í Hafnarfirði var allt öðru máli að gegna; þær hafnir eru báðar innfjarða og því ekkert sambærilegt við það, þar sem öldur Atlantshafsins falla óhindraðar og með fullum krafti að ströndinni. Hér vantaði því alla reynslu í því efni, hvað hafnarmannvirki þyrftu að vera traust þar, sem svo stendur á. Danskur verkfræðingur var fenginn til þess að veita forstöðu hafnargerðinni í Vestmannaeyjum, og honum skeikaði hrapallega á því, að hann gerði ekki ráð fyrir, að öldufallið væri eins hamrammt og það reyndist að vera. Hafnarvirkin hafa því alltaf verið að ganga úr sér og bíla, og hefir það valdið miklum aukakostnaði. Óhöppin í Vestmannaeyjum og sá geypilegi kostnaður, sem þar er á orðinn, stafar af þessu. Hinsvegar er alls ekki rétt að halda því fram, að Vestmannaeyingar geti ekki greitt þessi hafnarlán með tíð og tíma, svo ríkissjóður bíði engan halla af ábyrgðum sínum fyrir þetta mannvirki þar. Og ég vil einmitt í því sambandi benda hv.þm. V.-Húnv. á, hverja þýðingu hafnargerðin í Vestmannaeyjum hefir haft fyrir ríkissjóð, að tekjur hans af Vestmannaeyjakaupstað hafa aukizt úr 71 þús. kr. á ári upp í 570 þús. kr. á þessum árum síðan hafnargerðin var gerð. Án þess að hafa höfn í Vestmannaeyjum væri alveg ógerningur að reka þar slíka útgerð sem þar hefir verið á síðari árum, svo þessi aukning á tekjum ríkissjóðs af Vestmannaeyjum stafar eingöngu af þeim möguleika, sem höfnin hefir skapað. Og þetta á við um fleiri veiðistöðvar en Vestmannaeyjar. Væru fullkomin hafnarmannvirki í veiðistöðvum hér við Faxaflóa, mundu þær vegna bættrar aðstöðu, hliðstætt við Vestmannaeyjar, gefa auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Þannig myndi útkoman verða yfirleitt af hafnabótunum. Þess vegna er engin ástæða til þess að veifa því sem grýlu í þessu máli um áhættu ríkissjóðs, hvern skaða hann hafi beðið vegna ábyrgðarinnar á hafnarlánum Vestmannaeyinga. Þó að hún hafi verið ríkissjóði óvenjulega þungur baggi, þá hefir óbeini hagnaðurinn aukizt stórkostlega, og það bendir skýrast á, hvað hafnarmannvirki eru geysilega þýðingarmikil undirstaða fyrir útveginn og aukna framþróun og velmegun í landinu. Nokkrir þdm., og þar á meðal hv.frsm. meiri hl., 1. þm. S.-M., hafa haldið því fram í þessum umr., að heppilegast væri að koma skipulagi á þessi mál með því að gefa út heildarlög um hafnargerðir hér við land. Ég get nú ekki skilið, í hverju það liggur, að heildarlög verði heppilegri, ef þau eru byggð á sama grundvelli og sérlög fyrir hverja einstaka höfn, þegar það er fram tekið, að í hvert sinn skuli veita fé til slíkra framkvæmda í fjárl. Þó að samþ. séu sérstök lög um hafnargerð á hverjum stað, þá þýðir það alls ekki það sama og að ákveða útgjöld til slíkra mannvirkja á því ári, sem lögin eru sett. En hin sérstöku hafnarlög innifela það í sér samt sem áður, að lagt skuli fram fé til viðkomandi hafnar úr ríkissjóði samkv. tilteknum hlutföllum og eftir því, sem geta ríkissjóðs á hverjum tíma leyfir. Þess er að vænta, að ríkissjóður geti stutt þessi nauðsynjamál og að það fáist viðurkenning Alþingis fyrir því, að úr ríkissjóði megi í hverjum fjárlögum veita nokkurt fé til hafnarbóta, eins og annara nauðsynlegra framkvæmda í landinu. Þó að sett verði heildarlög um hafnargerðir, þá hefðu þau ekkert meira gildi en símalögin og vegalögin, sem alltaf er verið að breyta, nálega á hverju þingi. Hv. þm. V.-Húnv. hélt því fram, að það væri ekki rétt að gera þann mismun á hafnarmannvirkjum og bryggjum, að veita ríkisábyrgð aðeins fyrir hafnarlánum, en ekki fyrir lánum til bryggjubygginga. Fjvn. lagði þetta til, og hefir hv.þm. orðið það að hneykslunarhellu. En ég vil benda honum á, að hafnargerð er miklu kostnaðarsamari heldur en bryggjubyggingar, enda miklu þýðingarmeiri og fullkomnari til afnota. Með hafnarmannvirkjum er það tryggt, að hægt sé að leggja afla á land, og þau eru ennfremur til verndar bátum og skipastól, sem þar hefst við eða leitar skjóls. Þar er og hægt að koma upp nýjum fiskverkunarstöðvum og auka við þær, sem til eru þannig að atvinnuskilyrðin aukist stórkostlega. Við suður- og vesturströnd landsins háttar víðast svo til, eins og á Akranesi, að stutt er á góð fiskimið, en illmögulegt til sóknar á vetrarvertíðinni, nema skip og bátar hafi aðstöðu til hafnarafnota þar, sem léttast er að sækja á miðin. Hafnarmannvirki kosta vitanlega miklu meira fé en bryggjur, en afnotin eru líka margfalt meiri en af bryggjum. Þess vegna er fullkomið samræmi í því að veita eigi aðeins styrk til hafnargerða, heldur og ábyrgð á lánum. Án slíkrar ríkisábyrgðar er heldur alls ekki hægt að koma upp dýrum hafnarmannvirkjum, og er hún því óhjákvæmileg. Það er og vitanlegt, að hafnarmannvirki eru nauðsynlegust í þeim veiðistöðvum, þar sem svo hagar til, að aðalvertíðin er um hávetur, þegar náttúruöflin eru grimmust. Hv. frsm. meiri hl. hefir gert sér mikið far um að benda á þann voða, sem stefnt sé út í með endurteknum heimildum til stj. til þess að binda ríkissjóð ábyrgðum fyrir lántökum til hafnargerða o. fl., og í ræðu sinni í gær komst hann svo langt, að skýra frá því, að hingað hefðu borizt aðvaranir frá erlendum fjármálamönnum, sem Landsbankinn og ríkisstj. hafa viðskipti við, um að ástæða væri til að fara varlega í því efni að binda ríkissjóð ábyrgðum. Ég hefi ekki heyrt um þetta getið áður. En í öðru sambandi hefi ég heyrt talað um verndun á lánstrausti landsins erlendis, og aðvaranir í þá átt, sem hv. 1. þm. S.-M. var þá ekki uppnæmur fyrir, í stærra og alvarlegra máli en því, sem nú liggur fyrir. Það kemur því úr hörðustu átt, að þessi hv.þm. skuli bera fram aðvaranir gegn ábyrgðum ríkissjóðs fyrir lánum til mannvirkja, sem eru undirstaða undir þróun og framtíð landsmanna. - Það er ennfremur kunnugt, að þessi hv.þm. hefir á þremur undanförnum þingum farið fram á að fá ábyrgð ríkissjóðs fyrir lántöku til margskonar fyrirtækja í sínu kjördæmi. Á Alþingi 1927 fyrir tóvélaverksmiðju á Reyðarfirði, ábyrgðarheimild, sem ég veit ekki, hvort notuð hefir verið; nam hún 25 þús. kr.; á þinginu 1928 flutti 1. þm. S.-M. beiðni um ábyrgð á 125 þús. kr. láni til skólahússbyggingar á Norðfirði. Á þinginu 1929 fékk hv. 1. þm. S.-M. ríkisábyrgð fyrir 80 þús. kr. rafveituláni fyrir Búðahrepp, og á þessu þingi fer hann fram á að fá ríkissjóðsábyrgð fyrir 100 þús. kr. láni til samvinnufélags Eskfirðinga til skipakaupa. Þar bindur hann sig ekki við 1/3 hluta af verði bátanna, heldur ¾ af kostnaðarverði þeirra. Ég vil í þessu sambandi benda á, að á síðustu tveimur þingum hafa verið samþ. ábyrgðarheimildir fyrir fullri 1 millj. kr. á hvoru þinginu fyrir sig, og hv. 1. þm. S.-M. hefir lagt blessun sína yfir þær, en engu andmælt. Hv. þm. sagði hér áður í ræðu sinni, að ríkissjóður væri nú bundinn ábyrgðum fyrir 11 millj. kr., sem að mestu væri fyrir lánum til hafnarmannvirkja. Ég hefi nú leitað mér upplýsinga um þetta efni í stjórnarráðinu, og þegar þetta var athugað síðastl. haust, þá hafði ríkissjóður gengið í ábyrgð fyrir 5548 þús. kr. lántökum. Gamalt máltæki segir, að fáir ljúgi meiru en helming, og það er nú svo, að hv. 1. þm. S.-M. hefir tekizt svona hér um bil að tvöfalda þessar ábyrgðir. Ég veit til þess, að ýmsar ábyrgðarheimildir eru til, sem ekki hafa verið notaðar, og þessar upplýsingar hefi ég fengið hjá skrifstofustjóranum í fjármálaráðuneytinu. Við þetta má að vísu bæta ábyrgðarheimild fyrir 1200 þús. kr. vegna Landsbankans; um þá heimild greiddi hv.þm.atkv. og var henni fylgjandi. Hv. þm. gaf í skyn, að þessar ábyrgðir ríkissjóðs væru að mestu leyti fyrir lántökum til hafnarmannvirkja, sem að ýmsu leyti hefðu orðið vanskil á. En síðastliðið haust voru ábyrgðir ríkissjóðs fyrir lánum til hafnarvirkja 1270 þús. kr. Það var nú allt og sumt. Með þessum skýringum, sem ég nú hefi gefið, ætlast ég til, að kveðinn sé niður sá draugur, sem hv. 1. þm. S.-M. hefir vakið upp og beitt með ýmiskonar ógnunum, til þess að sporna við því, að ríkissjóður yrði bundinn ábyrgðum samkv. ákvæðum í frv. þeim, sem. fyrir þinginu liggja um hafnargerðir. Þar sem hann hefir látið mjög ákveðin ummæli falla í þessa átt í umr. um hin hafnarlagafrumvörpin, þá fannst mér skylt að láta þessar upplýsingar koma fram nú. Þriðji maðurinn, sem hreyft hefir andmælum gegn þessum hafnarlagafrv., á þeim grundvelli, sem þau eru flutt, er hv. 4. þm. Reykv. Hann komst þannig að orði um okkur flm. þessara frv., hv.þm. Skagf., hv. 2. þm. Eyf. og mig, að við flyttum þessi frv. með tilliti til þess, að ef við fengjum þau samþ. í þinginu, þá þættumst við standa með pálmann í höndunum gagnvart kjósendum okkar og værum að viðra okkur upp við þá. Þetta voru nú þær hvatir, sem hann ætlaði okkur. Hv. þm. gat ekki ímyndað sér, að meiri alvara væri á bak við þennan málaflutning okkar né aðrar hvatir en þessar. Engum var betur trúandi til þess en honum að túlka þannig sinn eiginn hugsunarhátt; hann má bezt vita, af hvaða hvötum hann berzt fyrir málum. En hv.þm. skjátlast algerlega um tilgang okkar. Okkur er vel ljóst, hvað mikið veltur á þessum mannvirkjum fyrir framfarir atvinnuveganna í landinu, og þar kemst engin fordild að. Þegar hv.þm. tók fyrst til máls um þessi hafnarlagafrv., áður en nokkur atkvgr. fór fram um þau, þá var tónninn í ræðum hans á þá leið, að hann spurði, hvort einstökum þm. ætti að liðast það að fara svo djúpt niður í vasa þjóðarinnar til fjárframlaga eins og gert væri með þessum frv. okkar. Ég skal ekkert útlista, hvað í þessu muni felast. En ég vil aðeins vekja athygli hv.þdm. á þeim hugsunarhætti, sem á bak við þetta er, ef þeir hafa ekki tekið eftir honum áður. Eins og nú standa sakir í þessum efnum, þá eru hafnarmálin, eins og ég hefi áður lýst, einhver hin mestu nauðsynjamál þjóðarinnar. Og á þeim stað, sem hér er átt við, á Akranesi, kallar þörfin svo á eftir þessum framkvæmdum, að ég vænti þess fastlega, að hv.þm. verði sammála um að veita þann stuðning, sem þarf, til þess að gera það kleift fyrir Akranesbúa að hrinda þessu máli í framkvæmd. En ef ekkert er gert og engar umbætur fást á þessu sviði, þá verður dregið svo úr framkvæmdahug og framfaramöguleikum á þessum stað, ekki einungis á sviði sjávarútvegsins, heldur og á sviði landbúnaðarins, að framtíð héraðsins, sem liggur að Akranesi, er mjög óviss. Verði höfnin ekkert bætt frá því, sem hún er nú, þá verður ómögulegt að auka útgerðina heima fyrir, auk þess sem hún er nú mjög óviss, vegna þess hvað bátalegan er slæm á staðnum og innsigling fyrir báta hættuleg í brimi. Og það kemur líka ósjaldan fyrir, að bátar verða að hverfa frá og leita nauðlendingar annarsstaðar. Þá er ekki í annað hús að venda en að reyna að komast til Reykjavíkur. Ég geri nú ráð fyrir, að hv.þdm. geti gert sér ljósa grein fyrir því, hversu notalegt það er fyrir sjómennina, sem komnir eru að landi eftir nær sólarhrings svalk við að leggja og draga línuna, og oft í vondum veðrum og úfnum sjó, að verða að hverfa frá og freista þess upp á líf og dauða að ná höfn langt fjarri heimilum sínum og sifjaliði. Ég vænti þess, að hv.þm. geti sett sig í spor þessara manna og aðstandenda þeirra, sem alvara lífsins leikur tíðum svo grátt. Það er næsta napurt fyrir heimilisföðurinn, sem leggur að landi með björgina til heimilisins, að eiga þess að síðustu engan kost að ná heim til konu sinnar og barna, heldur hleypa undan sjó og veðrum þangað, sem einhver von er um að ná lendingu. Það er sannarlega enginn barnaleikur, sem er hlutskipti sjómanna við Faxaflóa; það er hinn grimmi leikur lífs og dauða, geigvænlegt stríð við hatrammar höfuðskepnur. Ég vil svo að lokum mega vænta þess, að hv. d. taki þessu máli vel og geri því sömu skil og hinum hafnarfrv., og láti það ganga greiðlega í gegn. Ef frv. verður samþ. á þeim grundvelli, sem það er flutt á, þá er ég þess fullviss, að með því er lagður grundvöllur að skynsamlegri framkvæmd og bygging þeirra mannvirkja, sem í framtíðinni munu verða ríkinu til tekna og atvinnulífinu til farnaðar og heilla.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Hv. þm. Borgf. var óvenjugunnreifur í síðustu ræðu sinni, og var það einnig í gær, enda má telja þessa ræðu hans síðustu eins og framhald af ræðum hans í gær. Ég mun nú ekki svara þessari löngu ræðu orði til orðs, né heldur átelja það, þótt hv.þm. fylgi kappsamlega þessu máli. Ég vil aðeins leiðrétta það, sem hann fór skakkt með og lýtur að mínum afskiptum af þessu máli. Hv. þm. sagði, að ég væri á móti hafnargerð á Akranesi, og þetta leyfði hann sér að staðhæfa fullum fetum. Þetta er auðvitað á engum rökum byggt og fullkomin fjarstæða. Ég hefi þvert á móti lagt til, að þessu máli verði sinnt með miklu framlagi og ábyrgð frá ríkissjóði, en auðvitað ekki jafnmiklu og hv.flm. vill vera láta. Get ég í því sambandi skírskotað til þeirra ummæla, sem ég hefi haft um nauðsyn hafnarbóta á Akranesi, þar sem ég hefi afdráttarlaust haldið því fram, að hún væri þar meira aðkallandi en víðast annarsstaðar. Ég held því, að hv.flm. hafi tekið árinni helzt til djúpt í, er hann lýsti andstöðu minni við þetta mál. Hann átaldi till. meiri hl. í mörgum efnum, t. d. um það, að setja beri heildarlög um hafnargerðir. Ég skal nú ekki deila við hann um þá till., en svo virðist mér þó, að slíkt fyrirkomulag hafi margfalda yfirburði yfir núverandi skipulag - eða skipulagsleysi. T. d. má henda á þann auðsæja kost, að með slíkum heildarlögum myndi falla niður þessi eilífa togstreita um einstakar hafnir, líkt og var um brýr, þangað til brúarlögin komu, 1919. Áður en þau lög komu, var deilt um einstakar brýr frá ári til árs, en síðan eru þær deilur úr sögunni að kalla. Nú fannst hv.þm. það sitja miður á mér en mörgum öðrum þm. að vilja láta takmarka ábyrgð ríkisins á lánum til hafnargerða, þar sem ég horfði ekki í ábyrgðir, þegar mitt kjördæmi ætti í hlut. Ég skal fúslega gera samanburð um þetta við hans kjördæmi: Ríkið ábyrgist fyrir mitt kjördæmi 2 lítil rafveitulán, sem alls nema 170 þús. kr. En með till. mínum og meiri hl. n. er mælt með þrefalt hærri ábyrgð til eins hrepps í hans héraði, Akraneshrepps, auk þess sem áður hefir verið tekin ábyrgð á Mjallarláni og fleiru fyrir hans hérað. - Og auk þess er nú svo ástatt, að tekjur ríkissjóðs af mínu kjördæmi munu vera allt að því tífaldar við hans kjördæmi. Ég sé því ekki, að ég halli í nokkru á hv.þm. eða kjördæmi hans í till. mínum. Hitt skal ég viðurkenna, að ég tel, að fengnum upplýsingum um þá hættu, sem getur stafað og hlýtur að stafa af sífelldum ábyrgðum á hendur ríkinu, að gæta þurfi fyllstu varúðar um þá hluti. Að vísu dettur mér ekki í hug, að hægt sé að fella slíkar ábyrgðir með öllu niður, heldur hitt, að gjalda verði frekar varhuga við þeim en hingað til hefir verið gert. Þá lýsti hv.þm. því yfir, að ég hefði gefið ranga skýrslu um ábyrgðir ríkissjóðs. Og hann tók jafnvel svo djúpt í árinni, að staðhæfa, að ég hefði beinlínis falsað skýrsluna um meira en helming. Þetta eru ærið stór orð, og efa ég stórlega, að hv.þm. geti staðið við þau. Ég vil því láta hann vita það, að ég hefi í höndum skýrslu um þessi mál frá fjármálaráðuneytinu, og samkv. henni nema ábyrgðirnar yfir 11 millj. króna. Ég hefi því ekki sagt meira en ég get staðið við, og gæti hv.þm. því sparað sér slík gífuryrði. Reyndar eru ekki allar þessar ábyrgðir vegna hafnarmannvirkja, en þó verulegur hluti þeirra. Ég sé ekki ástæðu til að lesa þessa skýrslu upp hér í deildinni, en ég hefi á reiðum höndum sannanir fyrir því, að ég hefi farið rétt með þá skýrslu, sem ég hefi gefið hér um þessar ábyrgðir. Að öðru leyti ætla ég ekki að hlaupa fram fyrir skjöldu vegna annara þm., sem hér eiga hlut að máli, enda munu þeir sjálfir færastir og fúsastir til þess að verja gerðir sínar og skoðanir. En að því er kemur til þeirra orða minna í gær, sem hneyksluðu hv.þm. svo mjög, að farið yrði höndum um þetta frv. síðar meir, þá átti ég við það, að frv. ætti eftir að ganga í gegnum 3. umr. hér og allar umr. í Ed., og ég get búizt við því, að einhver lagfæring geti á frv. orðið á þessari leið. En bezt þætti mér, vegna hv.þm. Borgf., að frv. gengi fram eftir till. meiri hl. sjútvn., enda væri þá vel við málið skilið. Frekar hirði ég ekki að svara hv.þm. Borgf. að þessu sinni.

Hannes Jónsson * Af því langa máli, sem hv.þm. Borgf. flutti hér í deildinni, býst ég ekki við að svara nema fáu. Vil ég þó taka fram, út af því, sem hann vék að ræðu minni um framlagið til hafnarinnar í Vestmannaeyjum, að hann taldi það hafa verið svo hátt vegna þess, að ekki hefði verið ætlazt til að nema ¼ hluti kostnaðarins væri beinn styrkur. Ég get viðurkennt, að þetta er rétt, svo langt sem það nær. Við skulum láta tölurnar tala. Ríkissjóðsframlagið til þessarar hafnar er orðið um 1100 þús. kr. Þar af eru greiðslur samkv. lögum frá 1919 um 975 þús. kr., að meðtöldu því fé, sem búið var að veita fyrir þann tíma. Ef nú lögð væri til grundvallar sú meginregla, sem nú er fylgt, þá ætti ríkissjóðsframlagið að vera um 466 þús. kr. Það er þess vegna búið að leggja meira en hálfa millj. kr. umfram það, sem talið er sanngjarnt, að ríkið leggi til slíkra fyrirtækja. Hér er því ekki um neina smámuni að ræða. Með lögunum frá 1919 var áætlað, að hafnarmannvirkin myndu kosta um 1400 þús. kr., og ef ríkið hefði tekið á sig að greiða 1/3 kostnaðar, þá er umframgreiðslan nú orðin ekki minni en yfir 600 þús. kr. Nú er þegar búið að leggja alls um 2 millj. kr. í þessi mannvirki í Vestmannaeyjum, og enn er gert ráð fyrir að leggja allverulega upphæð til þeirra, svo að senn er komið á 3. milljónina. Enda líður ekkert þing svo, að ekki komi fjárbeiðni til þessarar hafnar. Verður sennilega ekki staðar numið fyrr en fylltar eru 3 millj., eða jafnvel tvisvar sinnum 3 millj. kr. Ef þessari stefnu verður fylgt framvegis, þá er þar með ráðstafað tekjuafgangi næstu ára, ef nokkur verður. Þó má engan veginn skilja orð mín svo, að ég sé á móti hafnargerðum í sjálfu sér, því að ég tel þær mjög nauðsynlegar, en hitt vil ég, að gætt sé fullrar varúðar um óhæfilegan fjáraustur til einstakra hafna og að fé því, sem ríkið hefir afgangs í þessu skyni, sé dreift út um landið til hafnarbóta, sem komið geti sem flestum landshlutum að haldi. Þá sagði hv.þm., að tekjur ríkissjóðs af Vestmannaeyjum hefðu áttfaldazt síðan farið var að vinna að hafnarbótum þar. Þetta má vel vera rétt, en þess ber þá að geta um leið, að tekjur ríkissjóðs í heild hafa fimmfaldazt á sama tímabili, og skattar á almenningi hafa víða hækkað sem þessu nemur. Í þessum efnum nægir að vísa til landsreikninganna. En það, sem hér er einkum um að ræða, er það, hversu mikið af því fé, sem ríkissjóður hefir lagt til hafnargerðar í Vestmannaeyjum umfram rétt tillag, verði endurgreitt. Mín skoðun er sú, að þungt muni verða um innheimtu á þessu fé, en það er að vísu spádómur; en hitt er líka spádómur, að þetta fé muni fást endurgreitt á sínum tíma. Hv. þm. Borgf. vildi staðhæfa, að með lögunum um hafnargerð á Skagaströnd í fyrra hefði Alþingi eitt skipti fyrir öll slegið föstu um fjárframlagshlutföll til hafnargerða. Þetta hefir við engin rök að styðjast, enda stendur alveg sérstaklega á um Skagaströnd, því að hún er, að áliti sérfræðinga og allra skynbærra manna, einhver sjálfsagðasti hafnarstaðurinn nyrðra, vegna legu sinnar og aðstöðu gagnvart aðliggjandi héraði og síldveiðunum. Það hefir t. d. verið talað um það, að ef reisa ætti aðra síldarverksmiðju ríkisins, þá myndi hún verða reist á Skagaströnd. Ég vil þess vegna enn undirstrika það, að um Skagaströnd stóð alveg sérstaklega á, og að engri átt nær að fylgja endilega þeim hlutföllum framvegis, sem voru látin gilda um þá höfn. Þörfin fyrir slíkar framkvæmdir er svo víða, að ríkið má ekki ætla sér að styrkja allar svo mikið. Það gæti alls ekki risið undir því, enda væri þá lítið afgangs til þess að létta undir og efla atvinnuvegi landsins, þá er ekki síður þurfa þess. En eitt er athyglisvert í þessu máli. Það kemur nefnilega fram höfuðstefnumunur flokkanna mjög greinilega. Þeir, sem nú berjast ötullegast fyrir þessu máli, það eru þeir menn, sem trúa fyrst og fremst á framtíð landsins á grundvelli aukins sjávarútvegs, en eru vantrúaðri á framtíðarmöguleika landbúnaðarins. Ég vil ekki beint lá þeim þetta, því að þetta er þeirra lífsskoðun.

Þessu skal svarað

. En við, sem trúum á framtíð hins íslenzka landbúnaðar, við viljum ekki binda allt fé ríkisins við sjóinn; við viljum veita því í aðra farvegi. Við viljum ekki hjálpa sjávarútveginum til þess að koma landbúnaðinum á kné, og ekki styðja þá menn, er að því stefna.

Nú - það er þessi andinn hjá ræðumanni

.

Sigurjón Á. Ólafsson * Það er út af nokkrum orðum hv.þm. Borgf., að ég vil segja nokkur orð. Hefi ég þó enga löngun til þess að deila við hann á þeim grundvelli, sem hann byrjaði. Það er engin ástæða til þess að kasta illyrðum í þessum umr., og sízt ávinningur fyrir hv.þm. Borgf. En þess skal ég þó geta, að þau orð, sem hann hafði eftir mér, voru sumpart rangfærð og sumpart slitin úr réttu samhengi. Í rauninni er ekki svo mikill meginmunur á skoðunum okkar, svo að hann hefði þess vegna getað sparað sér svona langa ræðu að þessu sinni. Ég skal ávallt vera fyrstur til þess að viðurkenna þörf bættra hafna og lendinga, hvar á landinu sem er. Sama get ég því sagt hvað Akranes snertir. Um þessa hlið málsins er enginn ágreiningur. Um hitt er hinsvegar deilt, hver þátttaka ríkisins eigi að vera í framkvæmd slíkra mannvirkja, og hversu mikið það eigi að leggja af mörkum í hlutfalli við aðra hlutaðeigendur. Ég hefi áður lýst minni skoðun á því atriði, og sé því enga ástæðu til þess að fara frekar út í þá sálma að sinni. Á undanförnum þingum hafa komið svona kröfur, en það hæsta, sem farið hefir verið fram á þar, er 1/3 hluti kostnaðar. Nú er heimtað hér 2/5 hlutar, og er það fulllangt gengið, ekki svo mjög vegna hverrar einstakrar hafnar, heldur þegar margar hafnir fara fram á það sama. Svona lagaðar fjárbeiðnir eru beinlínis til að tefja fyrir því, að ríkið geti lagt fram fé til hafnargerða, sem er þó bráðnauðsynlegt. Ég veit ekki, hvort hv.þm. hefir nokkuð athugað, hvaða munur er á fjárframlaginu og ábyrgðinni í frv. og í nál. meiri hl. Fjárframlagið munar 80 þús. kr., en ábyrgðarheimildin 100 þús. kr. af 1200 þús. kr., sem fyrirtækið á að kosta. Ég veit, að hv.þm. segir, að þetta muni nokkru, en mér er kunnugt um það, að nú er svo högum háttað á Akranesi, að menn þar mundu vilja leggja talsverðar byrðar á sig til að fá þessa höfn, og jafnvel þó að bætt yrði við þeirri upphæð, sem hv.þm. og meiri hl. skilur á um, þannig, að þeir yrðu að taka hana á sig líka. En ég býst nú við, að þó að þetta frv. yrði að lögum, eins og hv.þm. vill og aðrir fleiri, sem slík frv. eiga, mundi verða dagur og vika þangað til ávöxtur sæist af slíkri lagasmið. Hér er um svo stóra fjárupphæð að ræða af hálfu ríkissjóðs, að það getur orðið örðugt að koma henni inn í fjárl., og þó að það takist, þá sé ég ekki, hvað menn eru bættari að eiga þarna lög, ef til vill árum saman áður en nokkur árangur sést af þeim. Ég er sannfærður um það, að því minna sem farið er fram á, að ríkissjóður leggi fram, því hægara verður að gera það að lögum, og þar sem búið er að samþ.till. minni hl., en það var gert í gær, þá tel ég sjálfsagt að sama gildi um það frv., sem hér liggur fyrir nú. Ég hefi enga tilhneigingu til að gera upp á milli manna eða héraða í slíkum málum sem þessu, en ég mun auðvitað fylgja þeim till., sem ég hefi verið með og borið fram, þó að þær verði í minni hluta. Annars held ég, að n. hafi tekið málið hálfgerðum vettlingatökum. Mér var það ljóst, að minni hl. í n. var um og ó að bera fram þær till., en réð það þó af. Hinn minni hl. vildi ekkert gera við frv. nema vísa því til stj. Ég var þarna mitt á milli. Ég vildi ekki, að svona merkilegt mál yrði að sæta þeirri afgreiðslu, að það yrði saltað hjá stj. Ég vildi fá málið hér fram, en ekki skrifa undir nál. minni hl. Á síðasta þingi var farin sú leið, sem ég er sannfærður um, að sé rétt, og þá sömu leið hefði ég viljað láta fara nú, en það var það, að hafa ábyrgðarheimildina fulla, en ég sá enga von til, að því fengist framgengt, vegna reipdráttarins milli hinna stærri flokka. Málið er þó komið í þingið fyrir minn atbeina, en annars hefði því verið vísað til stj.

Það hefði nú komið fyrir þingið fyrir því

. En þá hefði það fengið aðra afgreiðslu.

Það hefði fengið alveg sömu afgreiðslu

. Það er mikil spurning, hvort það hefði orðið. Ég ætla ekki að ræða frekar við hv.þm. um þau orð mín, sem hann tók út úr samhengi, en aðeins taka það fram, að svona mál, sem lengi bíða eftir framkvæmdum, séu í raun og veru fyrir þann þm., sem ber þau fram, ekkert nema silkihúfa, sem hann getur skreytt sig með framan í kjósendur sína. En hvað sem hv.þm. segir um hvatir mínar viðvíkjandi þeim málum, sem ég hefi borið hér fram, þá hefir raunin orðið sú, að mörg þeirra hafa orðið að lögum. Sum mál virðast mér vera þess eðlis, að þau eru til einskis nema fyrir fólk að horfa á þau; því miður er það svo um mörg þau frv., sem fyrir þingið hafa komið. Ég skal ekki fara langt út í aðrar hliðar málsins, aðeins minnast á það, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði. Hann var að tala um, að þetta væri barátta. Því er ég algerlega ósamþykkur. Ég vona, að við getum smátt og smátt byggt fleiri og fleiri hafnir meðfram ströndum landsins. Þær eru vitanlega fyrst og fremst þeim til hagsbóta, sem þar búa, en einnig til góðs fyrir allt landið.

Frsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Sjútvn. hefir ekki getað fylgzt að í þessu máli. Meiri hl. hennar, hv.þm. Ak. og ég, leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Við lítum svo á, að nauðsynlegt sé að auka landhelgisgæzluna með því að bæta við nýju skipi. Það má auðvitað segja, að þörfin á aukinni gæzlu sé mismunandi brýn á ýmsum stöðum umhverfis landið og að sumstaðar mætti e. t. v. bæta úr henni með því að haga á hagkvæmari hátt en verið hefir landhelgisgæzlu þeirra varðskipa, sem þegar eru til, og með því að nota varðbáta, t. d. á Faxaflóa og Breiðafirði. En þó sumstaðar hagi svo til, verður þetta ekki sagt um alla þá staði, sem bættrar landhelgisgæzlu þarfnast, eins og t. d. Vestmannaeyjar. Þar er ekki hægt að komast hjá því að hafa sérstakt skip yfir vetrarvertíðina. En ef annað skipið, sem nú er til, ætti að vera staðbundið við Vestmannaeyjar til lengri tíma, þá liggur í augum uppi, að ekki er hægt að gæta landhelginnar á viðunandi hátt alstaðar annarsstaðar með hinu skipinu einu. Með tilliti til Vestmannaeyja er því þörfin fyrir nýtt strandvarnarskip mjög aðkallandi. Og mér finnst, að meiri hl. þingsins hafi bundið sig þessu máli með því að samþykkja þáltill., sem borin var fram í Nd. um það, að hafa skyldi fullnægjandi skip við Vestmannaeyjar yfir vertíðina. Annað, sem ég legg mikla áherzlu á, er það, að hið nýja strandvarnarskip gæti haft á hendi fiskirannsóknir kringum landið suma tíma ársins. Það er ekki vansalaust fyrir þjóð, sem lifir að eins miklu leyti á fiskiveiðum og við Íslendingar, að láta slíkar rannsóknir, sem eru eitt af stærstu skilyrðum fyrir framförum sjávarútvegsins, algerlega undir höfuð leggjast. Þegar rætt er um að auka landhelgisgæzlu, eru venjulega ekki bornar fram aðrar mótbárur gegn því en sú, hvað kostnaðurinn við það sé mikill. Þetta er eðlilegt, því kostnaðurinn við strandvarnirnar er afarmikill, ef þær eiga að vera í góðu lagi, og auðvitað eftir því meiri, sem þær eru betri. En það má samt ekki einblína á kostnaðarhliðina; það er varið stórfé úr ríkissjóði til svo ótalmargs, sem ekki gefur af sér neinar beinar tekjur til ríkissjóðs aftur. Má t. d. nefna samgöngubæturnar og fleira, sem nauðsynlegt er til að halda uppi velmegun þegnanna, þó það gefi ekki af sér beinar tekjur. Ég er sannfærður um, að góð landhelgisgæzla eykur óbeinlínis svo mikið tekjur þeirra, er sjávarútveginn stunda, og þá um leið tekjur ríkissjóðs, að það er mesti búhnykkur fyrir ríkið að halda henni uppi. En eins og við bendum á í nál., fyndist mér ekki ósanngjarnt, að sjávarútvegurinn leggi tiltölulega meira fram til strandvarnanna heldur en aðrir atvinnuvegir landsmanna, ef ríkissjóði yrði kostnaðurinn af þeim um megn, með tilliti til annara útgjalda. Hv. meðnm. minn í meiri hl. mun vilja ganga lengra í þessu efni en ég; eftir hans skoðun á sjávarútvegurinn að bera mestan eða allan kostnaðinn af strandvörnunum. Hygg ég stafa af því, að hann hefir skrifað undir nál. með fyrirvara. Aftur á móti heldur hv. minni hl. fram, að það sé ekki komin full reynd á landhelgisvarnir okkar, og því beri ekki að leggja út í ný skipakaup fyrr en stj. sé búin að láta rannsaka, hvernig þeim verði haganlegast fyrir komið. Ég get ekki tekið undir þetta. Ég álít, að ekki séu tök á að dæma eftir neinni rannsókn í eitt skipti fyrir öll um það, hvernig haga á landhelgisgæzlunni í framtíðinni, því þetta á við eitt árið og annað hitt. Þess vegna verður að fela ríkisstj. að stjórna strandvörnunum eins og haganlegast er í hvert skipti. Ætti hver stj. að geta ráðið sæmilega fram úr þeim vanda, og er því rannsóknin óþörf. Hinsvegar er öllum ofvaxið að láta landhelgisgæzluna fara vel úr hendi, ef ekki er nægur skipakostur til. Þess vegna leggur meiri hl. n. til, að frv. sé samþ. óbreytt. Ætti landhelgisgæzlan að komast í sæmilega gott horf, ef það er gert.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Það er í sjálfu sér fremur lítið, er nefndarhlutunum ber á milli í þessu máli. Ég fæ ekki betur séð en hv. meiri hl. viðurkenni, að þetta nýja skip sé sérstaklega ætlað til annara starfa en landhelgisgæzlu, nefnilega björgunarstarfsemi við Vestmannaeyjar og fiskirannsókna, en með því finnst mér hann kannast við, að allmiklar líkur séu til þess, að hægt sé að verja landhelgina á viðunandi hátt. Ég álít, að ekki sé fengin svo mikil reynsla í þessum efnum, að rétt sé að ákveða með lögum að bæta við nýju skipi, nema fyrst sé vel athugað, hvernig á að haga strandvörnunum í framtíðinni, hvort ekki er hægt á fullnægjandi hátt að verja landhelgina sæmilega með þeim 2 dýru skipum, sem til eru, og e. t. v. einhverju af minni strandvarnarbátum. Og ef, vel er athugað nál. meiri hl. og ræða hv.frsm., finnst mér það benda í þá átt, að hv. meiri hl. kannist að mestu leyti við þessar ástæður mínar. Hv. frsm. meiri hl. hélt fram, að hvað landhelgisgæzluna snerti ætti eitt við þetta árið og annað hitt. Ég get nú ekki kannast við, að svo sé; það má vera, að hv.frsm. hafi rétt fyrir sér, en ég kem ekki auga á neinar ástæður, sem benda til þess. Vertíðirnar eru að mestu leyti þær sömu, á sama tíma ár eftir ár á hverjum stað. Nú álíta íbúar sumra landshluta, að þeim kæmi að betri notum að hafa staðbundinn bát til strandvarna þann tíma, sem þeirra er mest þörf, heldur en þó stóru skipin komi þar við og við. Þess vegna getur vel verið, að ráðlegt væri, ef þessi 2 varðskip duga ekki, að auka landhelgisgæzluna á einstökum stöðum með smærri skipum suma tíma ársins. T. d. telja menn, sem kunnugir eru í V.-Ísafjarðarsýslu, að bezta ráðið til að bæta úr landhelgisgæzluþörfinni þar væri að hafa þar staðbundinn varðbát. Og sama má segja um Faxaflóa. Hvað Vestmannaeyjar snertir, þá er vitanlega ekki meiri þörf á landhelgisgæzlu þar sérstaklega heldur en annarsstaðar við suðurströnd landsins. Hitt er annað mál, að björgunarstarfsemi og veiðarfæragæzla er staðbundin við Vestmannaeyjar. Ég ætla ekki neitt út í það mál nú, hvort rétt sé, að ríkið sjái um þá starfsemi. Ég læt það liggja milli hluta; vil aðeins benda á, að þó björgunarstarfsemin sé nauðsynleg við Vestmannaeyjar, þá er hennar víðar mikil þörf. En ef nú gengið er inn á, að ríkið eigi að sjá um veiðarfæragæzlu og björgunarstarfið við Vestmannaeyjar, þá er fyrst að athuga, hvort ekki má leysa það forsvaranlega af hendi á ódýrari hátt heldur en með því að kaupa nýtt og fullkomið varðskip, eða hvort ómögulegt er að komast af með þann skipakost, sem fyrir hendi er, í bráðina. Til veiðarfæragæzlunnar þarf víst ekki stórt skip eða sem hefir sérstakan útbúnað. En til björgunarstarfsins þarf vitanlega skip með björgunartækjum og sem fært er í flestan sjó. Á því er aðallega þörf frá því í janúar og fram í apríl. En á þeim tíma er aftur á móti lítið um þorskveiðar við norður- og austurströndina. Það er ekki fyrr en í marz og apríl, sem fiskur fer að ganga upp að austurströndinni, og ekki er þörf á varðskipi þar á þeim tíma, sem enginn fiskur er. Mér virðist því ekki fjarstæða að hugsa sér þann möguleika, að það skip, sem sérstaklega hefir á hendi björgunarstarfsemi við Vestmannaeyjar, hafi eftirlit með landhelgisgæzlu við Suðurland samtímis, frá Reykjanesi og austur að Hjörleifshöfða. En það má segja, að samtímis því, að vertíðin byrjar í Vestmannaeyjum - eða máske fyrr - sé vertíð byrjuð á Vestfjörðum. En ég fæ ekki betur séð en að hitt skipið ætti að geta annazt strandgæzluna frá Horni og að Öndverðarnesi, eða jafnvel að nokkru leyti við Faxaflóa. Við verðum sem sé að gæta þess, að við munum tæplega færir um fjárhagslega að koma upp svo miklum varðskipastól, að það sé alveg útilokað, að nokkursstaðar geti komizt togari í landhelgi. Strandlengjan er svo mikil, að við getum aldrei verið öruggir um það. En að hafa sæmilega vörn ætti okkur að vera kleift. Ég er ekki að segja, að ég telji mig hafa sérstakt vit fram yfir aðra á þessum málum. En mér finnst, að það geti verið mikið spursmál, hvort það sé skynsamlegasta ráðið til að koma strandgæzlunni í sem bezt horf, að ákveða nú þegar að kaupa 3. gæzluskipið. Ég held mér verði varla borið á brýn, að tregða mín nú sé sprottin af óheilindum gagnvart málinu. En mér er ljóst, að þegar við höfum komið landhelgisgæzlunni í það horf, að við eigum tvö gæzluskip vel útbúin, þá er ástæða fyrir okkur fjárhagsins vegna að stinga við fæti og athuga, hvort virkilega er nauðsynlegt að bæta við 3. skipinu, sem sennilega mundi auka útgerðarkostnaðinn um allt að 1/3. Þegar ég kom á þing fyrst, þá man ég eftir, að erfiðlega gekk að fá í gegn, að ríkið tæki að sér „Þór“ til þess að nota við strandgæzlu. Ég var einn af þeim mönnum, sem lagði því máli lið sem ég gat. Síðan hefir viðhorf þingsins breytzt og skilningur þess aukizt á málinu, svo að það hefir fengið inn á að kaupa 2 skip og halda út til landhelgisgæzlu.

Fyrir fé landhelgissjóðs

. Já, það er mikið rétt; landhelgissjóður hefir keypt skipin og ríkissjóður hefir ekki hingað til þurft að kosta útgerðina nema rösklega að hálfu. En þess ber að gæta, að við höfum hingað til ekki haft fleiri en tvö skip samtímis, nema lítinn part af síðasta ári. Og rekstur á „Þór“ geri ég ráð fyrir, að hafi ekki verið öllu dýrari en hann sennilega verður á þessu fyrirhugaða skipi. Ennfremur er þess að gæta, að annað þetta nýja skip er komið til landsins fyrir aðeins 3 ársfjórðungum. Og svo vildi til, að skipið þurfti að fara út til eftirlits um áramótin og var utan nálega 2 mánuði, að ég hygg. En samtímis féll „Þór“ úr sögunni, svo að við höfum þennan tíma, sem af er þessu ári, ekki notið nema eins skips. Og þess má vænta, að það þurfi ekki að koma fyrir oftar, a. m. k. ekki á svo óhentugum tíma eins og nú að þessu sinni. Ef að því ráði verður horfið að kaupa nú 3. skipið, þá fæ ég ekki betur séð en að fyllilega megi gera ráð fyrir, að kostnaður við landhelgisgæzluna geti ekki orðið minni en 700–800 þús. kr. á ári. Þegar búið er að taka af landhelgissjóðnum andvirði þessa nýja skips, þá sé ég ekki fram á annað líklegra en framlag úr þeim sjóði til rekstrar skipanna verði miklum mun minna en það hefir verið síðustu árin. Ég tel, að ganga megi út frá, að ríkissjóður þurfi að verja allt að ½ millj. króna árlega til að starfrækja þessi skip. Þetta er auðvitað áætlun, og um hana má deila. En hún er ekkert aðalatriði. Því að ég er alveg sammála hv. meiri hl. um það, að kostnaðinn við landhelgisvarnir fáum við upp borinn, þó ekki beinlínis, þá óbeinlínis. En þrátt fyrir það stendur ekki alveg á sama, hvernig við högum þessari starfsemi. Á því veltur býsna mikið, að hún sé frá upphafi þannig formuð, að ekki sé til hennar eytt fé um skör fram. Og áður en við bætum við skipi, er okkur nauðsynlegt að fá meiri reynslu í þessu máli. Við verðum að gá að því, að við höfum ekki haft tvö góð strandvarnaskip nema aðeins örfáa mánuði. Sú reynsla er of lítil til þess, að hægt sé að ákveða það, að landhelgisgæzlan verði ekki leyst sæmilega af hendi í framtíðinni nema með því að bæta við skipi. Hvernig sem á málið er litið, verður ekki annað sagt en að Alþingi hafi á síðari árum viðurkennt þörf aukinnar landhelgisgæzlu svo augljóslega, að því verður ekki ámælt, þótt það nú stingi við fæti og athugi, hvort rétt sé að leggja út í frekari skipakaup að svo stöddu. Að deila um þetta mál öllu lengur virðist mér ekki mikil ástæða til; hver hefir sína skoðun. Það er nú að vísu allrar virðingar vert að játa ekkert tækifæri ónotað til að auka landhelgisgæzluna; en þó get ég ekki að því gert, að mér finnst hv. meiri hl. sækja nokkuð fast að fá það ákveðið nú í lögum, að strandvarnaskipin skuli vera 3. Það þykir mér full ógætilega farið eins og stendur. Það kemur fram í nál.hv. meiri hl., að það er annað og meira en landhelgisgæzlan, sem fyrir honum vakir. Það eru líka fiskirannsóknir kringum landið. Ég skyldi sízt leggja á móti, að hafinn yrði undirbúningur undir slíkt starf. En ég verð að segja, að mér finnst það mál hafa verið svo lítið hugsað ennþá, að við séum tæplega færir um að kaupa til þess skip án frekari undirbúnings. Enda er heldur ekki víst nema við eigum einhvern skipakost, sem byrja mætti með slíka starfsemi í smáum stíl. Við erum nú einu sinni bæði smáir og fáir, og við verðum að sníða okkur framfaraspor eftir því. Því er ekki að neita, að við eigum afarmargt ógert, en hitt er líka víst, að við leysum það ekki allt í einu. Og við verðum að starfa með allri gætni; til þess að fá góðan árangur til lengdar. Af þessum ástæðum öllum álít ég, að við gerum réttast að vísa þessu máli til frekari athugunar. Ég sé ekki, að fyrir liggi önnur leið heppilegri um rannsókn málsins heldur en sú, að hæstv.ríkisstj. hafi hana með höndum í samráði við skipstjórana á varðskipunum, sem ég verð að telja þá menn, sem mesta reynslu hafa í þessu efni. Ég gat ekki talið rétt að leggja til að skipa sérstaka mþn. í þetta mál. Ég held það verði heldur fáir, sem geta greitt úr flokki svarið um þekkingu á þessum málum. Og því held ég, að þótt lauslega sé tekið á þessu í nál. mínu, þá sé þar nefnd heppilegasta leiðin, sem farin verður. Og ég tel, að sú afgreiðsla, sem ég legg til um þetta mál, geti alls ekki varpað steini í götu þeirrar þál., sem samþ. var í hv.Nd., enda hefi ég alls ekki haft það í huga með till. minni.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég skal strax taka það fram, að ég er sammála hv.frsm. minni hl. í þessu máli og fellst á þau rök, sem hann hefir fært fyrir því. Vil ég sérstaklega undirstrika það, sem hann drap á, að það er alls ekki svo, að þeir menn, sem mest hafa hugsað og athugað um landhelgismálin, séu alveg sammála um það, að sjálfsagt sé að hlaupa nú í að kaupa nýtt skip. Þeir líta margir svo á, að happadrýgra verði að vernda landhelgina með smærri bátum á ýmsum svæðum kringum landið. Það er ekki svo að skilja, að ég vilji andmæla því, að landhelgisgæzlan sé í sem beztu lagi. En mér virðist hinsvegar bera nauðsyn til, að þetta mál sé athugað sérstaklega í samráði við þá menn, sem mesta hafa reynslu í því, en það eru að sjálfsögðu skipstjórarnir á okkar varðskipum. En það var ekki þessi hlið málsins, sem ég ætlaði sérstaklega að minnast á, heldur sú staðreynd, að aukning landhelgisgæzlunnar hlýtur óhjákvæmilega að auka mjög útgjöld ríkissjóðsins. Í frv. er gert ráð fyrir, að varið verði fé úr landhelgissjóði til að kaupa eða byggja nýtt skip. Þetta rýrir að vísu aðeins landhelgissjóð, en ekki ríkissjóð, en gerir það að verkum jafnframt, að landhelgissjóður er því ófærari um að styrkja rekstur strandvarnarskipanna. Rekstur skipanna hlýtur að verða mjög þung kvöð á ríkissjóði. Það má gera ráð fyrir, að þau tvö skip, sem við höfum nú, kosti 280 þús. kr. hvort um sig í rekstri yfir árið. Og ef þriðja skipið bætist við, hygg ég, að verði mjög svipaður kostnaður við það. Þá yrði þetta samtals um 840 þús. kr. En samt sem áður yrði tæplega hægt að komast af nema leggja eitthvert fé til smærri báta til landhelgisvarna. Og þá fer nú að verða skammt upp í milljónina. Nú þegar búið er að rýra landhelgissjóðinn, verður hann auðvitað ófærari um nokkuð verulega aukin útgjöld til árlegs rekstrar. Auk þess má búast við, að því öruggari sem landhelgisgæzlan er, því minni verði þær sektir, sem í sjóðinn renna. Þá hlýtur byrðin að koma að mestu leyti niður á ríkissjóði. Ég skal nú ekkert um segja, nema talin verði þörf á 3. skipinu í viðbót áður langt líður. En mér finnst aðeins, að ekki liggi fyrir full sönnun um það, að slíkt sé nauðsynlegt nú. Og ef að því kæmi að kaupa strandgæzluskip, þá er kostnaður við útgerðina svo mikill, að ég sé ekki, að hjá því verði komizt að útvega ríkissjóði fastan tekjustofn til að standast þann kostnað að meira eða minna leyti. Að sönnu er það svo, að nokkuð af útflutningsgjaldinu er beinlínis ætlað í þessar þarfir. En ég geri ráð fyrir, að það verði að auka við það, ef hækka á framlag ríkissjóðs til strandvarna. Það var aðeins þetta, sem ég vildi drepa á; fyrst og fremst, að ég tel miklu réttara, að þetta mál verði athugað og undirbúið, en ekki hrapað að því að kaupa skip. Og í öðru lagi, ef sú verður niðurstaðan, að ráðizt verður í þær framkvæmdir og kostnað, sem af þeim leiðir, þá sé nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að ríkissjóður fái auknar tekjur.

Frsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Það er rétt hjá hv. minni hl., að það þýðir ekki að þrátta lengur um þetta mál. Það er nú svo, að þm. viðurkenna allir nauðsyn fyrir aukna og góða landhelgisgæzlu. Eins og ég tók fram áður, þá er það aðallega kostnaðurinn, sem menn láta vaxa sér í augum. Hv. frsm. minni hl. sagði, að svo liti út, sem meiri hl. ætlaðist ekki til þess, að skipinu yrði ætlað að annast strandgæzluna. Hann vildi láta í veðri vaka, að við ætluðumst til, að skipið yrði aðallega haft til björgunar á vetrarvertíðinni við Vestmannaeyjar. En þetta er ekki rétt. Þótt við ætlumst til, að skipið hafi þetta starf með höndum við Vestmannaeyjar aðeins yfir vetrarvertíðina frá því í janúar og þangað til í apríl, þá liggur það í hlutarins eðli, að skipið getur leyst mikið starf af höndum allan hinn tíma ársins. Hvað fiskirannsóknir snertir vil ég taka það fram, að fróðir menn í þeim efnum líta svo á, að þetta skip mundi geta annazt þessar rannsóknir án þess, að nokkuð þyrfti að koma í bága við gæzluna. Því hefi ég lagt mikið upp úr því, að jafnhliða gæzlunni gæti skipið haft fiskirannsóknir með höndum. Annars sagði hv.frsm. minni hl., að það væri varhugavert að leggja út í þessar rannsóknir, því að þetta mál væri svo lítið hugsað. En hvenær eigum við þá að fara að hugsa um þetta mál? Er það svo þýðingarlítið, að ekki sé tími til kominn að fara að hugsa um það? Mér er óhætt að fullyrða, að við erum mjög langt á eftir tímanum hvað þetta atriði snertir, sérstaklega þegar tillit er tekið til þess, að við lifum að miklu leyti á fiskiveiðum. Þá vildi hv.frsm. minni hl. ekki kannast við það, að gæzlan gæti verið breyt. undirorpin. En samkv. okkar reynslu við landhelgisgæzluna hafa komið fram ný og ný svæði við strendur landsins, sem gæta þyrfti annað árið, þótt þess þyrfti ekki hitt árið. Það eru nú ekki ýkjamörg ár síðan togarar fóru að stunda veiðar við landið. Hafa þeir náttúrlega við æfinguna komizt smátt og smátt á ný og ný mið, sem ekki voru áður þekkt. Af því leiðir aftur, að það þarf mismunandi gæzlu á ýmsum stöðum við landið. Hv. frsm. minni hl. vildi líta svo á, að hægt væri að framkvæma gæzlu og björgunarstarfsemi án þess að nýtt skip bættist við. Ég gat ekki betur heyrt á umr. um þetta mál í hv.Nd. en að þeim skipum, sem við höfum nú, væri talið ófært að annast þetta starf á vetrarvertíð í Vestmannaeyjum, vegna þess að þau yrðu þá að vera bundin annarsstaðar. Ef ætti að binda annað skipið við Vestmannaeyjar á vetrarvertíð og láta hitt skipið annast alla aðra gæzlu umhverfis allt landið, þá geta menn nú gert sér í hugarlund, hvað ófullkomin sú gæzla mundi verða. Við höfum líka reynsluna með tvö varðskip í nokkur ár. Þótt Þór hafi verið ófullkomnari en Ægir er nú, þá var hann notaður við Siglufjörð um sumartímann og víðar þann tímann, sem hann var ekki við Vestmannaeyjar. Þessi reynsla með 2 skip hefir reynzt ófullnægjandi, og ég hygg, að það verði ekki hægt að koma þessari vörzlu í æskilegt horf nema því aðeins, að bætt sé við einu skipi. Það, sem hæstv. fjmrh. fann þessu frv. aðallega til foráttu, var kostnaðurinn, sem af því leiddi. Honum reiknaðist svo til, að með 3. skipinu mundi rekstrarkostnaðurinn komast upp undir 1 millj. króna. Ég held þetta sé fulllangt farið, a. m. k. þegar sektir fyrir ólöglegar veiðar verða dregnar frá, sem alltaf verða nokkrar, því mér dettur ekki í hug að halda, að ekki finnist alltaf einhverjir brotlegir botnvörpungar, þótt eitt skip bættist við. Og þá held ég sé ekki óvarlega áætlað, að kostnaður verði um 400–500 þús. kr. En þetta skiptir ekki ýkjamiklu máli. Ég hefi aldrei borið á móti, að kostnaður við landvarnir væri mikill. En hinu hefi ég haldið fram, og held enn fram, að gagnið, sem af góðum vörnum leiðir, sé svo stórvægilegt, að maður geti ekki sett kostnaðinn fyrir sig. Og hæstv. fjmrh. og hv.frsm. minni hl. gengu alveg framhjá því, sem ég hélt fram í minni fyrri ræðu, að svo framarlega sem kostnaður yrði ofvaxinn ríkissjóði, þá væri eðlilegt, að sjávarútvegurinn bæri hann að meira eða minna leyti. Það hefir ekki verið talið ógerlegt að leggja slík gjöld á sjávarútveginn, jafnvel þótt hann hefði engin not af, svo sem með jarðræktarlögunum. Því fremur má skattleggja útveginn til að greiða kostnað af framkvæmdum, sem honum einum koma við. Ég er sannfærður um, að það verður ekki á neinn hátt tekið illa upp af þeim mönnum, sem standa að þeim útvegi. Hæstv. fjmrh. sagði, að þetta mál þyrfti vandlegrar athugunar með, en ég fæ ekki skilið, að hann sjái ekki, að hér er þörf góðrar gæzlu, en því aðeins getur hún orðið fullkomin, að varðskipastóllinn verði aukinn.

Erlingur Friðjónsson Ég hefði sennilega getað fallið frá orðinu, því að ágreiningur milli mín og hv.frsm. meiri hl. er nú ekki orðinn svo ýkjamikill viðvíkjandi þörf á aukinni landhelgisgæzlu, en hinsvegar ber okkur töluvert á milli út af þeirri grg., sem hann hefir ritað. Ég lét þá skoðun í ljós í n., að það yrði varla hægt að auka gæzluna með því að kaupa nýtt skip, nema því aðeins, að einhverjar tekjur kæmu á móti þeim kostnaði, sem slíkt hlyti að hafa í för með sér. Hinsvegar felldi ég mig ekki við þá skoðun minni hl., að því skyldi vísað til stj. og falið henni á vald, hvort nýtt skip yrði byggt eða ekki. Mér var það ljóst, að það myndi hafa meiri töf í för með sér en æskilegt er, og ég álít, að brýn þörf sé á, að bætt verði við nýju skipi, sem þá gæti annazt björgunarstarfsemi við Vestmannaeyjar, og þá mátti einnig líta á þá þörf, sem er á fiskirannsóknum hér við land. Að því athuguðu vil ég fylgja málinu, en þó með þeirri aths., að tekjur ríkissjóðs verði auknar þannig, að þær gætu vegið upp á móti þeim kostnaði, sem þetta hefir í för með sér. Ég sá þó ekki ástæðu til að koma fram með till. þess efnis, af þeirri ástæðu, að það muni alltaf taka 1–2 ár að koma þessu í kring, svo að auðveit mun á næsta þingi að taka fjárhagshliðina til athugunar. Það má náttúrlega deila um það, hversu mikil þörf sé á því að fá þetta 3. skip til landhelgisgæzlunnar, en ég tel það nauðsynlegt og á því byggi ég mitt atkv. Ég get að vísu ekki rökstutt það til fulls, en verð þó að segja það, að meðan ber á því, að landhelgislöggjöfin er brotin, þá virðast skipin, sem nú eru, ekki geta haft fulla gæzlu með landhelginni, eða ekki vera eins fær um það og vera ber. Þótt landhelgisgæzlan gefi máske ekki svo miklar beinar tekjur, þá hygg ég hinar óbeinu vera svo miklar, að það muni borga sig að auka hana, og sjávarútvegurinn myndi vissulega þola að greiða sinn hluta af þeim kostnaði, sem af henni leiðir, vegna hinna óbeinu tekna. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, þar sem hv.frsm. meiri hl. hefir fallizt á þetta og hæstv. stj. hefir látið þá skoðun í ljós, að nauðsyn beri til að afla ríkinu nýrra tekna, og þar sem engin mótmæli hafa komið fram gegn því, virðist mér sem hv.þdm. fallist á þessa skoðun.

Jón Þorláksson Mér finnst fjárhagshlið þessa máls ekki hafa verið nógu vel skýrð, þar sem því er haldið fram, að þetta muni auka ríkissjóði veruleg útgjöld, og það fært sem ástæða gegn frv. og því, að ákvörðun verði tekin um það að svo stöddu. Ég er hinsvegar á annari skoðun í því efni, sökum þess, að sannleikurinn er nú sá, að ríkissjóður hefir ekki þurft að hafa nein veruleg útgjöld vegna strandgæzlunnar. Beinn kostnaður fyrir ríkið vegna strandgæzlunnar hefir því verið 31 þús. kr., og getur það ekki talizt gífurleg upphæð. Við athugun þessa máls kemur og tvennt til greina, sem menn verða að hafa hugfast. Útflutningurinn hefir undanfarin ár ávallt farið vaxandi, og annað er ekki sjáanlegt en að svo muni verða í framtíðinni, ef engin sérstök óhöpp steðja að. Hitt atriðið er það, að árið 1925 var ekkert aukagjald lagt á síld, og ástæðan var sú, að mönnum þótti útflutningsgjaldið orðið svo hátt, að ekki væru leggjandi þyngri byrðar á þessa vöru. En þótt gjaldið væri ekki hækkað þá, þá stafaði það beinlínis af því, að menn álitu þess enga þörf vegna ríkissjóðs, en auðvitað er ekkert eðlilegra en að síldarútvegurinn taki sinn þátt í kostnaðinum, sem af strandvörnunum leiðir. Ég hygg því, að engin ástæða sé til að kvarta mjög undan því, að rekstur varðskipanna hvíli með meiri þunga á ríkissjóði heldur en ýmislegt annað. Í frv. þessu er gert ráð fyrir, að varðskipin verði þrjú auk Þórs, sem nú er liðinn undir lok, eða að eitt nýtt skip verði keypt til viðbótar við hin, sem þegar eru fyrir, og gert er ráð fyrir, að kostnaðurinn við reksturinn verði 300 þús. kr. úr ríkissjóði og 300 þús. úr landhelgissjóði. Ég verð nú að segja, að meðan kostnaðurinn er ekki meiri en það, þá verð ég að álíta, að ríkissjóður reisi sér ekki hurðarás um öxl, enda er því fé vel varið, sem fer til strandgæzlunnar. Hinsvegar geng ég þess ekki dulinn, að gæzlan við Vestmannaeyjar verður aldrei af hendi leyst nema með auknum skipastól, og sé ég því ekki ástæðu til að snúast gegn þessu frv., en mun ljá því fylgi mitt nú þegar.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Ég hefi ekki miklu að svara hv.frsm. meiri hl. Hann gat þess, að ekki væri hægt fyrir ríkið að hafa gæzlu á hendi við Vestmannaeyjar með þeim skipakosti, sem það hefir nú. Þetta tel ég einnig vandkvæðum bundið, en hinsvegar mun reynslan koma til að sýna, hvort svo er. Hv. frsm. sagði, að kostnaðurinn við strandgæzluna yrði ekki tilfinnanlegur fyrir ríkissjóð, en ég hygg, að reynsla undanfarinna ára afsanni þau orð hans. Hv. frsm. vildi halda því fram, að til landhelgisgæzlunnar þyrfti stór skip, sem gætu staðið af sér öll veður, en ég lít svo á, að betra sé að hafa skipin fleiri, smærri og staðbundnari. Hinsvegar geng ég auðvitað inn á það, að til þess að landhelgisgæzlan geti verið í góðu lagi, þurfi að auka skipastólinn, en um allt land eru uppi raddir um það, að notuð séu smærri skip. Hvað því viðvíkur, sem hv.frsm. vék að fiskirannsóknum, þá er það auðvitað nauðsynjamál, að þær verði gerðar, en annars hygg ég, að við, sem á þingi sitjum, höfum ekki nægilegt vit á þeim hlutum eða hvernig þeim verði bezt fyrir komið. Þó verð ég nú að segja það, að mér virðist, sem það hljóti að mega gera slíkar rannsóknir á smáum skipum, engu síður en hinum, sem stærri eru. Ég vil ekki leggja neinn stein í götu þessa máls, og mun ekki leggja á móti því, að tæki til þessara hluta verði höfð um borð, og maður, sem væri þess fær að framkvæma rannsóknirnar. Þá lét hv. 3. landsk. sitt fjárhagslega ljós skína í þessu máli og vildi halda því fram, að aukin landhelgisgæzla hefði ekki mikinn kostnað í för með sér fyrir ríkið. Ég verð að segja það, að ég verð að álíta það gleðilega breytingu, sem hans sálarástand hefir tekið frá því 1924, því að þá man ég ekki betur en að við í Framsóknarflokknum yrðum æðimikið fyrir því að hafa að fá því framgengt, að ríkið tæki Þór og héldi honum úti til strandgæzlu. Ég skal að engu leyti lasta þessa breyt., en vil aðeins geta þess, að von mín er sú, að hv. 3. landsk. verði betri talsmaður landhelgisgæzlunnar en hann var 1924, hvort sem hann í framtíðinni verður sjálfur í stjórn eða stuðningsmaður stjórnar.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég flyt hér brtt. á þskj. 288, við frv. eins og það nú er orðað. Þessar brtt. eru mjög einfaldar, og því auðvelt að átta sig á þeim. Í fyrri brtt. er lagt til, að sá styrkur, sem ætlaður er til hlöðubygginga, verði lækkaður frá því, sem nú er í frv., úr 75 aurum niður í 50 aura á hvert dagsverk, og að styrkurinn til hvers einstaklings fari ekki fram úr 500 kr., í stað 750 kr. Þessa brtt. miða ég við ákvæði 7. gr. gildandi jarðræktarlaga, þar sem gert er ráð fyrir því, að styrkur til votheystófta verði 50 aurar á hvert dagsverk. Það kann að vera álitamál, hve hár styrkurinn eigi að vera, en ég sé ekki ástæðu til að ætla hærri styrk til þurrheyshlaðna en votheystófta. Með síðari brtt. er lagt til, að 2. gr. frv. verði felld niður, þar sem sett er hámark fyrir heildarstyrk til hlöðubygginga. Nú læt ég vitanlega hv. d. sjálfráða um það, hvort hún getur fallizt á þessa lækkun á styrknum, sem ég fer fram á. En viðvíkjandi þeirri breyt. að nema burt úr frv. hámarkið á þeirri upphæð, sem lögð er til þessara bygginga, er það að segja, að það byggist á því, að í jarðræktarlögunum er ekki gert ráð fyrir því, að sú upphæð, sem sett er í fjárl. til útgjalda vegna jarðræktarlaganna, sé annað en áætlunarupphæð, og þess vegna virðist mér það hljóta að verða eins með þetta eins og aðrar þær framkvæmdir, sem styrktar eru samkv. jarðræktarlögunum. Mér virðist það ganga beint í bága við anda jarðræktarlaganna, ef sett er þetta hámark, sem gert er ráð fyrir í 2. málsgr. 1. gr. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Brtt. eru svo einfaldar, að þær þurfa ekki frekari skýringar við.

Guðmundur Ólafsson Það var talað allmikið um þetta mál við 2. umr., svo mikið, að mig var farið að langa til að taka þátt í umr. þá. Svo hélt ég, að allt væri búið, einkum þegar hv.þdm. virtust vera ánægðir með, að málið héldi áfram, er þeir greiddu því allir jákvæði með nafnakalli við 2. umr. Og ég tók það sízt í höfuðið þá, að maður myndi eiga von á þessu hreggi þaðan, sem það kom, því að þótt þessi hæstv. ráðh. sé nú kominn í þetta valdasæti, þá hefi ég þó í rauninni skoðað hann sem samverkamann okkar landbænda, og því datt mér sízt í hug, að hæstv. ráðh. færi að reyna að klípa af þessum styrk, ekki hærri en hann er nú ákveðinn í frv. Mér finnst, að það vaki sama fyrir hæstv. ráðh. og fjárríkum bónda, sem ætti það á hættu að missa alla hjörðina, en þætti tjónið ekki svo mikið, ef hann bjargaði minnsta lambinu. Þetta er það, sem hæstv. ráðh. verður að gera sér að góðu um meðferð fjárl. á þinginu, hann verður að dragast með þótt þingið segi honum, að hann verði að borga á næstu árum tugi þúsunda, hundruð þúsunda eða jafnvel milljónir. Þar kemur hæstv. ráðh. engri vörn við, ef meiri hl. þings vill hafa það svo. En það er þó undarlegt, hvernig bæði hæstv. ráðh. og sumir aðrir líta á þetta. Í sumum tilfellum gerir það ekkert, þótt það sé verið að gera ríkissjóði að skyldu að greiða svo skiptir hundruðum þúsunda á ári, ef það er til einhvers viss hlutar, sem að engu leyti getur bætt hag þjóðarinnar, en ef það er sýnilegt, að búast má við, að það bæti hag hennar eða ríkissjóðs síðar, eða að það verði greitt aftur á sínum tíma, þá gengur allt erfiðara að fá því framgengt. Það er nokkuð líkt og sagt var um banka einn hér á landi, að erfitt var að fá hjá honum smáar upphæðir, ef sæmilegar tryggingar voru fyrir hendi, en ef lánsupphæðin skipti hundruðum þúsunda eða meira, og engin eða lítil trygging boðin, þá gekk allt vel. - Það eru líklega tímarnir yfirstandandi, sem gera þetta, og það lítur helzt út fyrir, að hæstv. fjmrh. sé eitthvað smitaður af þessari venju. En ég hefi alltaf verið henni mótfallinn og held, að það geri jafnvel ekkert til; þótt látið sé heimilt úr ríkissjóði nokkurt fé, ef það er til arðvænlegra framkvæmda, og myndi verða viss hagur að því fyrir þjóðina. Að ég ekki fari þarna með fleipur út í loftið, má sanna með því, að tveir hv.þm. töluðu mikið á móti þessu frv. vegna fjárhags ríkissjóðs. Ég er ekki að tala um þetta nú af því, að ég sagði ekkert um málið þá, heldur nefni ég þetta af því, að þeir voru þá rétt áður búnir að halda fram máli, sem hefði orðið jafnkostnaðarmikið fyrir ríkissjóð. Þeir töluðu á móti þessu máli við 2. umr., og þeir geta átt eftir að gera það við þessa umr. Ég játa, að það er nokkuð mikil upphæð, sem gert er ráð fyrir í frv., ef það eru 75 þús. kr. á ári, en ég held, að það sé allt of ríflega áætlað, a. m. k. í byrjun, og ég lít svo á, að ekki sé rétt að láta hlöðurnar sitja alveg á hakanum, og það jafnvel þótt þyrfti að lækka eitthvað styrk til annara jarðabóta, því hve mikill tími og vinna er það ekki, sem árlega fer í tóftirnar, og hve mikið er það ekki, sem þarf að eyðileggja jörðina með allri torfristunni, er af þeim leiðir? Nei, það hefði aldrei getað sett stóran blett á hæstv. fjmrh. og hv. d., þótt þetta fengi að ganga fram, og ég fyrir mitt leyti hefði ekki álitið það neitt óhyggilegt, þó að það hefði eitthvað síðar þurft að rýra styrkinn til annara jarðabóta vegna þessa gjalds til hlaðnanna. Eitt af því, sem hæstv. fjmrh. færði fram fyrir réttmæti þessarar brtt., var það, að nú væri 50 aura styrkur á dagsverk í votheystóftum. En það er ekki sambærilegt, því að þær eru frekar undantekningar í mörgum héruðum, en hæstv. ráðh. gat um, að gott væri að hafa þær, ef þyrfti að hirða í vothey í óþurrkaári. Jú, það er rétt, en það er gott að hafa þurrheyshlöður í hvaða ári sem er, því að það mun venjulega vera svo í flestum héruðum, að það verði minnst hirt í vothey; það þykir aðeins gott að hafa það með. Þá er þurrheyshestur mikið rúmfrekari í geymslu en votheyshestur. Það, sem hæstv. ráðh. sagði um 2. mgr. 1. gr., sem hann vill fella úr frv., skiptir náttúrlega engu máli, en það þótti þó einn kostur við frv. áður, að það var tekin viss upphæð, sem átti að verja til þessara hluta. Ég býst nú ekki við, að það þýði mikið að tala frekar um þetta. Það er ekki svo flókið mál, enda hafa hv.þdm. líka getað áttað sig á því, og eins þeir, sem hafa sömu skoðun og hæstv. ráðh., að gott sé að fara gætilega með ríkissjóð, þegar um styrk til arðvænlegra fyrirtækja er að ræða, og það er þegar vitað, hvernig þeir greiða atkv. Vonandi verða þeir svo varkárir á morgun og hinn daginn, en ég hefi ekki þekkt það til þeirra, að þeir hafi verið svo varkárir að undanförnu.

Fjmrh. (Einar Árnason) Mér finnst það vera dálítið ósamræmi hjá hv.þm. A.-Húnv., þar sem við vorum mjög ákveðnir samherjar í ljósmæðramálinu, að við ekki getum einnig verið samherjar um sparnað á þessu sviði. Mér virðist hv.þm. telja þetta of mikla smámuni, til þess að ég gengi svo langt að vera að rýra það, sem í frv. er ætlað til hlöðubygginga. En ég vildi aðeins taka það fram, að ég hefi aldrei verið manna fúsastur til að greiða atkv. með því, sem að mínu áliti er óþarfur fjáraustur í fjárl., og þess vegna getur hv.þm. ekki ásakað mig að neinu leyti fyrir það, að ég hafi viljað fara ógætilega með fjármál ríkissjóðs í fjárl. En ég lít svo á í þessu máli, að það sé mjög sæmilega greitt fyrir þessar byggingar af hálfu hins opinbera með því að veita mönnum 50 aura styrk á dagsverkið fyrir byggingar á heyhlöðum. Það má auðvitað tala um það, að ríkissjóður ætti að borga þetta að helmingi eða 1/3, eða eitthvað þar fram eftir götunum, en ég verð nú að segja það, að ég lít svo á, bæði að því er snertir framkvæmdir einstakra manna og héraða, að það eigi fyrst að reyna á kraftana heima fyrir og að það sé gert allt, sem hægt er, án þess að leita til hins opinbera. Hv. þm. minntist á, að hann hefði getað fallizt á það, að styrkurinn, t. d. til jarðræktar, yrði eitthvað lægri. Já, þetta getur komið til mála, og það getur, meira að segja, komið til mála, að ef of langt er gengið í því að bæta útgjöldum á ríkissjóðinn til ýmsra framkvæmda, að það reki að því að þingið sjái sér ekki annað fært en að snúa aftur á þeirri braut, að það verði svo þungur baggi, að því verði nauðugur einn kostur að fara að draga sig til baka. Hv. þm. fannst þetta ekki vera sambærilegt við votheystóftir. Mér finnst það einmitt vera sambærilegt, og ég hygg, að það hafi vakað fyrir löggjafanum, þegar þessi lög voru samin, að það þyrfti að útbreiða þær, af því að það var nýjung, sem var litið svo á, að gæti rutt sér til rúms, til þess að menn væru ekki óviðbúnir þegar vandræði bæri að höndum af óþurrkatíð. Hinsvegar voru hlöðubyggingar engin nýjung; það eru mjög gamalkunnar framkvæmdir, en hafa annars fram til skamms tíma verið byggðar úr efni, sem ekki er varanlegt, og þess vegna ekki staðið nema 10–20 ár. En hinsvegar tel ég það gott, að veitt sé einhver viðurkenning fyrir það að byggja nú þessar hlöður úr varanlegu efni og gengið þannig frá þeim, að ekki þurfi hver einasta kynslóð að byggja upp sömu bygginguna á ný.

Páll Hermannsson Ég get tekið undir með þeim, sem hafa látið þá skoðun í ljós, að það muni vera gott fyrir þjóðfélagið, að stuðla að því, að meira yrði til af góðum hlöðum í landinu heldur en nú er, og ég vil leggja alveg sérstaka áherzlu á það, að þegar ýtt verður við mönnum til þess að hefjast handa um byggingar á slíkum húsum, þá er alveg lífsnauðsynlegt að gera það á þann hátt, að þær byggingar, sem til verða, verði góðar. Alveg það sama þarf að eiga sér stað um ýmsar jarðræktarframfarir. Ef löggjafinn megnar að hafa hönd í bagga með því, að þær framkvæmdir, sem styrktar verða eftir jarðræktarlögunum, séu góðar, varanlegar og vel gerðar, þá er ég sannfærður um, að það kemur aldrei til þess, að þjóðin þurfi nokkurntíma að sjá eftir því fé, sem til þess verður varið. Að því leyti sem við kemur brtt. þeim, sem hér liggja fyrir, þá vildi ég mega henda á það, að frá mínu sjónarmiði er ekki alveg hliðstætt um votheysgryfjur og þurrheyshlöður. Það liggur sem sé í því, að þurrhey er miklu fyrirferðarmeira heldur en vothey, þannig, að ef á að vera um reglulega vandaðar þurrheyshlöður að ræða, þá býst ég við, að það verði miklu dýrara rúm fyrir hvern hest af þurru en votu heyi. Ég get verið alveg sammála hv.þm. A.Húnv. um það, að hlöðuleysið veldur því, að mikil vinna gengur til heyja, sem annars hefði getað gengið til annars, t. d. ýmiskonar jarðabóta, en ég vil líka benda á það, að hlöðuleysið, og þá sérstaklega þær hinar óvönduðu hlöður, valda oft svo miklum skemmdum á heyjum, að stórfé nemur, bæði beinlínis og óbeinlínis. Mér er það svo kunnugt víða um land, að skemmdir, sem koma fram í heyjum vegna þess að þau eru ekki sæmilega geymd, hafa oft valdið stórtjóni. Það er ekki svo sjaldgæft, að þau vandræði, sem stafa af vondu og skemmdu fóðri, stappi nærri því að koma bændum, sem fyrir verða, á kaldan klaka. Ég var í gærkveldi að lesa ritling, sem færði mér heim sanninn um það, að hæstv. fjmrh. hefði a. m. k. verið íslenzkur bóndi, því að ég veitti því eftirtekt þar, að hann á einmitt þá beztu kú, sem menn ætla að til sé á landinu, og þessi góða og nytháa kýr, hafði eingöngu verið fóðruð á heyi. Af þessu dreg ég þá ályktun, að hæstv. ráðh. muni eiga góða hlöðu og vita vel, hvað góðar hlöður þýða. Ég dreg þetta af því, að hæstv. ráðh. myndi ekki hafa átt beztu kúna, fóðraða eingöngu á heyi, ef hann hefði ekki geymt hey sitt einungis í góðri hlöðu. Ég mun greiða atkv. á móti þeirri brtt.hæstv. ráðh. að lækka styrkinn, en hinsvegar vildi ég gjarnan greiða atkv. með hinu atriði till., um að fella niður hámarksákvæðið, ekki svo mikið vegna þess, að ég búist við, að upp úr hámarkinu fari jafnaðarlega, heldur af því, að þegar mér er bent á það, þá verð ég að viðurkenna, að hámarkið er óeðlilegt, af því að það er einu sinni ætlazt til þess að styrkja dagsverkið í þessum mannvirkjum, og það gæti viljað til, að það yrði einhverntíma meiri eðlileg og réttmæt eftirspurn eftir þessum styrk á ári heldur en næmi þessari hámarksupphæð.

Jón Jónsson Hæstv. fjmrh. hefir þótt það bezt hlýða að slengja þessum brtt. fram á síðustu stundu, svo að menn hefðu sem minnstan tíma til að athuga þær. Þessum brtt. var nú fyrst útbýtt eftir að fundur var settur. Hæstv. ráðh. virðist ætla að reyna að styðja þær helzt með því, að eftir þeim yrði styrkur til þurrheyshlaðnanna sambærilegur við styrkinn til votheystófta. Eftir því, sem ég fæ bezt séð, er það síður en svo, því ef þetta er samþ., þá verða menn styrktir til að koma upp hlöðu yfir þurrheyshestinn allt að 1/3 minna heldur en til að koma upp plássi fyrir votheyshestinn, og þar með held ég, eins og hv. 2. þm.N.-M. benti á, að þessi ástæða sé úr sögunni. Það er alls ekki sambærilegt í þessu sambandi, þurrhey og vothey. En ég held, eins og frv. liggur nú fyrir, að hlutfallsins sé nokkurn veginn sæmilega gætt. Annars er það aðalatriðið í þessu máli að athuga það, hvað við hugsum með þessu frv. Við erum fyrst og fremst að hugsa um að hvetja bændurna til að ráðast í þessar þörfu framkvæmdir, og þá er að athuga, hvort styrkur sá, sem hér er um að ræða, getur verið þeim veruleg hvatning. Nú hefir verið tekin upp sú stefna viðvíkjandi öðrum greinum jarðræktar, að styrkja þær töluvert mikið, t. d. hefir túnrækt verið styrkt þannig, að ríkið leggur fram allt að 1/3 hluta kostnaðar, eða hefir styrkt það þannig. Það hefir að vísu verið eitthvað lækkað með breyt. á, hvernig lagt er í dagsverk, en þetta mun þó ekki láta mjög fjarri lagi, a. m. k. leggur ríkið fram yfir ¼ kostnaðar, en eftir því, sem felst í þessu frv., er ekki svo hátt risið, heldur þvert á móti, að það er tæpur 1%, af kostnaðinum, sem ætla má, að styrkurinn nemi; en ef brtt.hæstv. ráðh. verður samþ., þá verður það ekki nema 1/7, sem ríkið leggur fram. Þetta fer þess vegna að verða nokkuð lítill styrkur, þegar hann er borinn saman við aðrar þær jarðabætur, sem jarðræktarlögin gera ráð fyrir, að ríkið styrki. Mér finnst, að sé það yfirleitt ætlunin að hvetja menn til að koma upp húsum, þá sé varla ráðlegt að lækka styrkinn, því að þá fari hvötin að verða svo tiltölul. lítil; og ég vil benda á, að þetta er ekki svo mikið fjárhagsatriði, því að eins og ég benti á, að þó að maður hugsi sér að byggt sé yfir allt hey landsmanna, yrði styrkurinn þó ekki nema í mesta lagi 1½ millj. kr., og vitanlega kæmi það á mörg ár fyrir ríkið að leggja þann styrk fram, svo að ég held, að hæstv. fjmrh. geti sofið nokkurn veginn rólegur fyrir því, þó að frv. verði samþ. óbreytt, og svo hefði það heldur ekki svo mikið að segja, hvort það yrði samþ. eins og hann leggur til. Það er alveg rétt, sem hv. 2. þm.N.-M. benti á, að það er ekki vert að hafa á móti 2. brtt.hæstv. fjmrh. frá sjónarmiði fylgjenda þessa máls, ef hæstv. ráðh. óskar að fá hana samþ. En n. vildi ganga svona vallega frá, að setja hámark á það, sem greiða mætti úr ríkissjóði á einu ári vegna hlöðubygginga. En áliti hæstv. ráðh. forsvaranlegt gagnvart ríkissjóði að sleppa þessu hámarki, þá hefi ég ekkert við því að segja.