Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. Ed. hefur haft þetta frv. til athugunar, en ekki getað náð fullri samstöðu um afgreiðslu málsins. Eins og fyrirvari hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir meirihlutaálitinu á þskj. 70 ber með sér, svo og nál. hv. 1. þm. Norðurl. e. og brtt., sem þeir báðir hafa borið fram, þá er það þó aðeins eitt atriði í frv., sem ágreiningur hefur orðið um, en það eru ákvæði 5. gr. frv. um framlengingu viðbótarsöluskatts á innfluttum vörum. Með tilliti til þessa sé ég ekki ástæðu til að ræða frv. að öðru leyti en því að gera með örfáum orðum grein fyrir því, að við fulltrúar stjórnarflokkanna í fjhn. treystumst ekki til að styðja það, að viðbótarsöluskatturinn verði að svo stöddu felldur niður. Að vísu er það ekki neitt álitamál, að það væri æskilegt að geta framkvæmt svo verulega lækkun á tollum, sem í því væri fólgin að leggja þennan skatt niður. Ég sé, að hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur í sínu nál. vitnað í hinn ágæta norska hagræðing, Dragland, sem fyrr hefur borið á góma í þessari hv. d., en þessi norski hagfræðingur hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri hægt að lækka útgjöld vísitölufjölskyldu um 3%, ef þessi skattur væri felldur niður. Ég dreg ekki í efa, að þessar niðurstöður hafi verið réttar á þeim tíma, og sjálfsagt mundi niðurstaðan verða svipuð, ef samskonar athugun væri gerð hér nú. Það er enginn ágreiningur um það, að með tilliti til þess, að verðhækkanir hafa að undanförnu verið meiri en góðu hófi gegnir, gæti það út af fyrir sig verið spor í þá átt að leysa ýmiss konar vanda í sambandi við efnahagsmálin, ef hægt væri að framkvæma slíka lækkun á verðlaginu. En málið hefur bara aðra hlið, sem ekki væri raunhæft að loka sugunum fyrir. Það er hér alls ekki um óverulegan lið í tekjuöflun hins opinbera að ræða. En eins og fjárlagafrv. það, sem lagt hefur verið fyrir, ber með sér, er gert ráð fyrir því, að tekjur af þessum viðbótarsöluskatti nemi um 260 millj. kr. Að vísu rennur hluti af því til bæjar- og sveitarfélaga, en tæpast mun það vera undir 200 millj. kr., sem þessi liður nemur í tekjuöflun hins opinbera. Af þessu leiðir auðvitað, að ef fella ætti viðbótarsöluskattinn niður, mundi verða að horfast í augu við eitt af þrennu: Í fyrsta lagi, að það yrði þá að öllu öðru óbreyttu að hækka aðra skatta sem þessu nemur. Í öðru lagi væri auðvitað hægt að hugsa sér að skera niður ríkisútgjöldin um 200 millj. kr. eða því sem næst. Og þriðji möguleikinn, sem fyrir hendi væri, væri sá að hafa tekjuhalla eða greiðsluhalla á fjárlögum, sem þessu næmi. Ég býst ekki við, að nokkur muni mæla með síðast töldu leiðinni, eins og ástatt er í efnahagsmálunum hér á landi nú, eða þeirri að afgreiða fjárlög með mjög verulegum greiðsluhalla. Hitt væri auðvitað hugsanlegt, að hækka einhverja aðra skatta eða tolla til þess að vega upp á móti þeim tekjumissi, sem ríkissjóður yrði fyrir, ef viðbótarsöluskatturinn yrði felldur niður, eða þá að skera niður önnur ríkisútgjöld. En í því efni liggja ekki fyrir neinar tillögur frá hv. stjórnarandstæðingum, sem mæla með því, að þessi viðbótarsöluskattur verði felldur niður. Og meðan ekki liggur fyrir nein grg. um það, hversu leysa skuli þann vanda, sem óhjákvæmilega hlyti að skapast, ef þessi leið væri farin, þá mundi það ekki vera ábyrg málefnaaðstaða að styðja það, að viðbótarsöluskatturinn sé felldur niður, og er þetta ástæðan fyrir því, að við stuðningsmenn stjórnarflokkanna, sem sæti eigum í fjhn., höfum ekki treyst okkur til þess að taka undir þessa kröfu. Það snertir hins vegar að mínu áliti alls ekki kjarna þessa máls, þegar verið er að hamra á því, að samkv. fjárlagafrv., sem lagt var fram um áramót 1959–60, hafi ekki verið gert ráð fyrir því, að söluskattur á innfluttum vörum þyrfti að hækka. Það, sem máli skiptir, er það, hvort ríkissjóður, miðað við þær aðstæður, sem nú eru fyrir hendi, má við því að missa þennan tekjustofn, - ekki, hvað áætlað kann að hafa verið fyrir þremur árum. En annars hefur hæstv. fjmrh. oftar en einu sinni gert svo ýtarlega grein fyrir þessari hlið málsins hér í hv. d. og nú síðast við 1. umr. málsins, að ég tel, að þetta ætti að vera svo upplýst, að óþarfi ætti að vera að ræða það frekar. Það ber einnig að hafa í huga við afgreiðslu þessa frv., að eins og hæstv. fjmrh. upplýsti við 1. umr., er fyrirhugað, að samin verði ný tollskrárlög á þessu þingi, og auðvitað mundu þau ákvæði þessa frv., sem tollskrána snerta, breytast eða falla niður í samræmi við hana. En á þessu stigi málsins er ekki nein trygging fyrir því, að það frv. verði afgreitt fyrir áramót, og er því óhjákvæmilegt að samþykkja þetta frv.



Herra forseti. Ég átti ekki samleið með meðnm. mínum í hv. fjhn. um afgreiðslu þessa frv. Hef ég skilað séráliti á þskj. 75 og gert þar grein fyrir afstöðu minni. Það, sem ágreiningnum olli við meiri hl, n., eins og hv. frsm. meiri hl. hefur nú líka gert grein fyrir, er 5. gr. frv. í þeirri grein segir: „Gilda skulu til ársloka 1963 ákvæði um 8% viðbótarsöluskatt á innfluttar vörur í a-lið bráðabirgðaákvæða við lög nr. 10 1960, um söluskatt.“ Framlengingu bráðabirgðaákvæðisins um þennan viðbótarsöluskatt var stungið inn í þetta margþætta, árvissa framlengingarfrv. í fyrra. Annars var viðbótarskatturinn lögleiddur 22, marz 1960 og hafin innheimta á honum í ríkissjóð frá 1. apríl 1960. Atti hann þá, svo sem margoft hefur verið á minnzt, að gegna sérstökum hlutverkum til ársloka 1960, aðalhlutverkí, sem tilheyrði því ári. Gaf hann það ár í tekjur samkvæmt ríkisreikningi kr. 126610071.94. Þegar leið að árslokum 1960, taldi hæstv. ríkisstj. sig ekki mega missa þennan skatt árið 1961 og lét liðsmenn sína framlengja hann til ársloka 1961. Voru tekjur af skattinum fyrir það ár áætlaðar 168 millj. kr., en reyndust í innheimtu samkv. ríkisreikningi 1961 kr. 186457547.03. Fyrir árslokin 1961 kom í ljós, að ríkisstj. taldi sig alls ekki geta lagt upp á árið 1962 án þessa viðbótar-bráðabirgðasöluskatts. Hún sýndist vera orðin svo dauðhrædd við fjárhagskerfi sitt, að hún var búin að gefa upp alla von um, að hún gæti losnað við þessa leiðu fylgju sína. Greip hún þá til þess ráðs að binda hana við gömul framlengingarákvæði, sem eru í þessu frv. Á fjárlagafrv. fyrir 1962 er viðbótarskatturinn áætlaður 202 millj. kr. Ekki er vitað, hvað hann fer fram úr þeirri áætlun. Á fjárlagafrv. því, sem lagt hefur verið fram fyrir árið 1963, er skatturinn áætlaður 259 millj. og 400 þús. kr. Skattauki þessi hefur frá upphafi verið 8.8 % í framkvæmd, en árlegi grundvöllurinn hefur hækkað eins og heildartölurnar, sem ég hef nefnt, bera vott um. Skattauki þessi hefur því gert hvort tveggja að hækka í heild með aukinni dýrtíð og að auka dýrtíðina. Talið var 1960, að afnám hans mundi nema 3% lækkun á lífskostnaði hjá vísitölufjölskyldu, og varla væri það minna nú, eins og líka hv. frsm. meiri hl. gekk inn á áðan í ræðu sinni. Hæstv. ríkisstj. átti áreiðanlega þau áform, þegar viðbótarskatturinn var settur, að afnema hann eftir árið. Ég efa það ekki. Ýmsir aðrir trúðu því líka, að hún mundi afnema hann að árinu loknu. Hún var í þá árdaga sína bjartsýn á efnahagskerfi hagfræðinga sinna, og sú bjartsýni náði til stuðningsflokka hennar. Hún virtist helzt álíta, að kerfið væri eins konar vél, er gerði að gulli eða gullsígildi allt, sem í hana væri látið. En það hefur nú reynzt öðru nær. Framlenging viðbótarskattsins er auðvitað aðeins eitt lítið sýnishorn vonbrigðanna af hinu hagfræðilega efnahagsmálakerfi, sem hin svonefnda „viðreisn“ var reiknuð eftir og áætluð samkvæmt. Fyrsta afmæli sinna góðu áforma í sambandi við viðbótarsöluskattinn hélt hæstv. ríkisstj. upp á með því að framlengja hann, eins og ég sagði áðan, til ársloka 1961. Það var léleg veizla fyrir almenning, sem borgar þennan brúsa, og auðvitað veit ég, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki verið hún geðfelld heldur. Annað afmæli var með sama sniði, nema reynt var að láta minna á því bera með því að gera skattinn þá að lið í bandorminum svokallaða. Nú er þriðja afmæli hinna góðu áforma, og enn á að framlengja þennan bráðabirgðaskatt um eitt ár. Mér finnst, að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar ættu að taka rögg á sig og framkvæma nú sín þriggja ára góðu áform að fella þennan skattauka niður. Það er ekki seinna vænna fyrir hæstv. ríkisstj., eins og hún hlýtur að gera sér grein fyrir, vegna þess m.a., að árið 1963 er kosningaár. Dýrtíðin liggur þungt á almenningi, verður þyngri og þyngri með hverjum degi sem liður. Afnám þessa söluskattsauka mundi verða almenningi verulega til léttis. Ég vil gefa meiri hl. þessarar hv. d. tækifæri til þess að sýna hug sinn í þessu máll. Flyt ég á þskj. 76 brtt. við 5. gr. frv. um, að niður falli þar fyrirmælið um framlengingu viðbótarsöluskattsins. Vitanlega veldur niðurfelling viðbótarsöluskattsins röskun á frv. því til fjárlaga fyrir 1963, sem þingið hefur fengið til meðferðar. En af því að langt er enn til afgreiðslu þess, rétt byrjuð athugun þess, gefst nægur tími til breytinga á því frv. Ég mæli með því, að frv. það, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, verði samþykkt að öðru leyti en 5. gr. og að hún verði samþykkt með þeirri breytingu, sem ég legg til á þskj. 76 að á henni verði gerð.



Herra forseti. Ég hygg, að stefna núv. hæstv. ríkisstj. í skattamálum liggi nokkuð ljóst fyrir, þegar athugaðar eru aðgerðir hennar í þeim málum og afleiðingar þeirra. Hæstv. ríkisstj. lét það verða sitt fyrsta stórvirki næst á eftir gengisfellingunum í febrúarmánuði 1960 að leggja nýjan almennan 3% söluskatt á sölu allra vara eða svo til allra vara og alla þjónustu í landinu. Og með sömu lögum var svo skattur af innfluttum vörum hækkaður um 114%, þ.e.a.s. úr 7.7% í 16.5%. Á þessu sama þingi, þar sem þessu var til leiðar komið, var svo stighækkandi tekjuskattur lækkaður, stighækkun hans minnkuð stórlega til hagsbóta fyrir þá tekjuhæstu, jafnframt því sem óverulegustu upphæðir tekjuskattsins af hinum tekjulægstu voru skornar af. Á síðasta Alþingi var svo tekjuskattsstigi félaga og fyrirtækja lækkaður um 20%, skattfrjálsar arðgreiðslur auknar um 25% og ákveðnar nýjar fyrningarreglur þeim til hagsbóta. Jafnframt þessum breytingum á skattalögunum hafa svo svokallaðir nefskattar, sérstaklega varðandi tryggingamálin, verið hækkaðir mjög stórkostlega, og einnig hefur útsvarslöggjöfinni verið breytt tvívegis í þá átt að minnka stighækkun í álagningu og með því að taka upp söluskatta sem tekjustofna fyrir sveitarfélögin. Þessar stórfelldu breytingar hafa allar stefnt í eina átt, þ.e.a.s. þá að hverfa í stöðugt ríkara mæli frá því að nota skattakerfið að einhverju leyti til auðjöfnunar og tekjujöfnunar, hverfa frá því að láta þá bera þyngstu byrðarnar, sem mest gjaldþolið hafa, og létta á þeim, sem skarðastan hlut bera frá borði í lífsbaráttunni, sem sagt að hverfa í stöðugt ríkara mæli frá grundvallarsjónarmiðum velferðarríkisins. Afleiðingarnar af þessari stefnu liggja einnig nokkuð ljósar fyrir, en þær hafa verið þær, að skattabreytingarnar hafa verið næst gengisfellingunni langmikilvirkasta aðferðin til þess að spenna í sífellu og með vaxandi hraða upp allt verðlag í landinu, svo að dýrtíðarskriðan hefur aldrei fallið hraðar yfir launastéttirnar en nú á þessu tímabili. Þannig hækkaði vísitala framfærslukostnaðar aðeins á s.l. ári um 12 stig, og á þessu ári verður hækkunin álíka, þegar það er liðið. Vísitala vöru og þjónustu stendur nú, eins og hv. þm. er öllum kunnugt, í 141 stigi, þ.e.a.s. verðlagið hefur hækkað frá því í marzmánuði 1959 um 41%, sem er alveg vafalaust met á jafnskömmum tíma. Til skýringar má geta þess, að þetta mundi svara til 82 stiga samkv. þeirri vísitölu, sem gilti fyrir valdatöku þessarar ríkisstj., samkv. gömlu vísitölunni. Og það örlar hvergi á því, að hæstv. ríkisstj. hyggist hreyfa hönd að því að hefja nokkurt viðnám gegn þeirri óðadýrtíð, sem hún hefur hleypt af stað. Áhugi hennar hefur virzt allur beinast að því að halda launakjörunum niðri og hindra það, að almenningur fái dýrtíðina borna uppi með hækkuðum launum. En þessi sama hæstv. ríkisstj. lætur hins vegar sem vind um eyrun þjóta allar þær marggefnu aðvaranir og óskir, sem verkalýðssamtökin hafa beint til hennar og borið fram við hana um kjarabætur í formi verðlækkana, m.a. með lækkun söluskattanna. En að slíkum kröfum hafa launþegasamtökin hvað eftir annað staðið algerlega einhuga og án tillits til skiptingar í stjórnmálaflokka. Og þau hafa boðizt til þess að meta allar slíkar ráðstafanir fullkomlega til jafns við beinar launahækkanir. Ég hygg, að enginn, jafnvel ekki hæstv. ríkisstj., neiti því, að skattastefnan, sem hún hefur mótað, eigi sinn mikla þátt í þeirri geipilegu aukningu dýrtíðar, sem orðin er, frá því að hún komst til valda, enda er þar naumast hægt um vik. Tölur fjárlaga fyrir viðreisn og nú tala þar of skýru máli, baeði að því er snertir heildarupphæð skattheimtunnar og þá ekki síður um þá gerbreytingu, sem orðið hefur á tekjustofnunum. Meðal þeirra staðreynda, sem þar blasa við, eru þær, að heildarupphæð skatta og tolla hefur hækkað frá 1959 til 1963, þ.e.a.s. miðað við fjárlög 1959 og fjárlagafrv. nú, um hvorki meira né minna en 1007 millj. kr., eða 123%. Á sama tíma hefur svo orðið sú breyting á, að söluskattar, sem lagðir eru jafnt á allar vörur, nauðsynlegar sem ónauðsynlegar, hafa hækkað um 484.2 millj., úr 151.4 millj. kr. í 635.6 millj., eða um 319%, þ.e.a.s. nærri því þrisvar sinnum meira en heildarupphæð skattheimtunnar hefur hækkað, og er hún þó ærin. Upphæð tekjuskattsins er hins vegar nú áætluð sem næst óbreytt frá 1959 að krónutölu, en hlutfall þessa skattstofns í skattheimtunni hefur á tímabilinu lækkað þannig, að samkv. fjárlögum 1959 var hann áætlaður 17–18% af heildarupphæðinni, en varð í reynd rösklega 20.7%, að mig minnir, eða sem næst 1/5 hluti af heildarskattheimtunni, en samkv. fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að hlutur tekjuskattsins verði aðeins rösk 8% af heildarupphæð skatta og tolla, þ.e.a.s. að miðað við óbreytt hlutfall og reyndist 1959 ætti tekjuskatturinn nú að vera 350–360 millj. kr. Hlutfallsleg lækkun hans nemur því rösklega 200 millj. kr. eða álíka upphæð og hér er um að tefla í sambandi við framlengingu bráðabirgðasöluskattsins. Hækkun heildarskattheimtunnar um einn milljarð á fjórum árum, hækkun söluskatta um á fjórða hundrað prósent er svo augljóslega einn af gildustu þáttunum í verðþenslunni og þar með í rýrnun almennra lífskjara á þessu tímabili, að ekki þarf frekari orðum um það að eyða. Þegar svo er til stofnað, að öllum meginþunga skattheimtunnar er beint yfir á almenna neyzlu landsmanna, getur afleiðingin ekki orðið nema ein: verðþensla, dýrtíð, skertur kaupmáttur launa, nema laun hækki hlutfallslega, en við því hefur verið spornað með öllum ráðum. Þannig gera þær kauphækkanir, sem verkalýðssamtökunum hefur tekizt að knýja fram á tímabili viðreisnarinnar, ekki betur en að bera uppi helminginn af verðlagshækkuninni, ef miðað er við verðlag á almennum vörum og þjónustu, og er þó þar sleppt þeim kauplækkunum, sem stjórn Alþfl. gekkst fyrir og lögfesti árið 1959. Það leiðir svo af sjálfu sér, að launamenn hafa algerlega verið sviptir þeim eðlilegu kjarabótum, sem aukning þjóðartekna og framleiðni og framleiðslu hefur gefið tilefni til á þessu tímabili. Kjörorðin um árlegar og raunverulegar launahækkanir um 3–4% á grundvelli aukinnar framleiðslu og framleiðni hljóta vissulega að verða beisk í munni þeirra, sem fylgt hafa dýrtíðar- og kjaraskerðingarstefnu undanfarandi ára. Sjálf hin beina og óumdeilanlega skerðing lífskjara láglaunafólks á s.l. 3–4 árum, sem er orðin svo augljós og óumdeilanleg, að jafnvel einn ráðh. a.m.k. í hæstv. ríkisstj. hefur nú nýlega á opinberum vettvangi orðið að viðurkenna nauðsynina á því, að lægstu laun verði hækkuð, - þessi beina skerðing er þó engan veginn eina atriðið, sem meta ber, þegar skattastefna hæstv. ríkisstj. er athuguð. Kjaraskerðingin á þessu afmarkaða tímabili er þar jafnvel ekki aðalatriði, vegna þess að það er auðvitað jafnvíst eins og að dagur fylgir nótt, að fyrr eða síðar brjóta vinnustéttirnar slíkar tímabundnar lífskjaraskerðingar af sér með einhverjum hætti. Hitt er miklu alvarlegra mál og viðsjárverðara, að með stefnu núv. stjórnarflokka er verið að gera vei hugsaða tilraun til þess að breyta varanlega einum mikilsverðasta þættinum í sjálfri uppbyggingu þjóðfélagsins, þ.e.a.s. tekjuskiptingunni, til hagsbóta og betri aðstöðu þeirra, sem ráða yfir fjármagninu, gróðastéttanna, auðfélaganna, gegn hagsmunum þeirra, sem með starfi sínu skapa undirstöðuna að þjóðartekjum og þjóðarauði. Það er þess vegna áreiðanlega ekki sízt þessi ástæða og þessi skilningur á eðli nú ríkjandi stjórnarstefnu, sem veldur því, að verkalýðssamtökin hafa í öllum ályktunum sínum um þessi mál lagt á það hina þyngstu áherzlu, að hér verði breytt um stefnu og a.m.k. nokkur hluti söluskattanna, verðþensluskattanna, með öllu afnuminn. Og það er einmitt af þessum sökum, að slíkar ráðstafanir yrðu áreiðanlega metnar jafnvel til hærra verðs en svarar til þess beina sparnaðar í daglegum útgjöldum heimilanna, sem af slíkum ráðstöfunum mundi leiða. Sjálf stefnubreytingin, sem slíkar ráðstafanir bæru merki um, yrði því þung á metunum. En jafnframt væri auðvelt að lækka þegar í stað mjög verulega framfærslukostnað launþegaheimilanna og með þeim hætti stefna að því að setja niður deilur um launakjörin og skapa þann vinnufrið, sem hv. stjórnarsinnar tala svo oft um með fögrum orðum, en virðast meta lítils, þegar á reynir. Hv. 1. þm. Norðurl, e. hefur hér í umr. rakið nokkuð, hvernig hinum sérstaka bráðabirgðasöluskatti í tolli var á sínum tíma lætt inn í skattakerfið með ærið vafasömum hætti, og ég ætla ekki að endurtaka það, sem hann sagði réttilega um það atriði. En hitt er augljóst, að einmitt það, hvernig þessi angi skattastefnunnar skaut fyrst rótum í löggjöfinni og menn eru árlega minntir á, þegar endurnýjun hans frá ári til árs er hér á dagskrá, hefur valdið því, að athygli manna hefur sérstaklega beinzt að þessum þætti skattheimtunnar, þegar rædd hefur verið nauðsyn þess að draga úr verðþenslusköttunum. Ástæðan fyrir því, að ábendingar, óskir og kröfur um lækkun þessara skatta hafa sérstaklega beinzt að þessum skatti, er vitanlega ekki sú, að hann sé í sjálfu sér neitt verri en aðrir söluskattar, heldur hitt, að helzt hefur þótt von til þess, að hæstv. ríkisstj. forsögunnar vegna vildi slaka hér nokkuð á, þótt ekki væri nema í þeim tilgangi að sýna og sanna, að hún vildi standa við gefinn ádrátt og greinilega tilburði í þá átt að vekja vonir manna um, að skattur þessi yrði ekki gildandi til frambúðar. Eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði, er ekki seinna vænna en nú að gera ráðstafanir til að afnema skattinn, þar sem nú er komið til kasta síðasta þingsins á þessu kjörtímabili að fjalla um hann. En samt liggur það nú fyrir, að stjórnarliðið er ákveðið í því að slaka hvergi á klónni, heldur sigla áfram þöndum seglum í verðþensluáttina. Hér liggur fyrir frv. til 1., sem m.a. felur í sér framlengingu þessa skatts, sem lagður var á til bráðabirgða fyrir fjárlagaárið 1960. Það er að vísu sagt nú, að skatturinn verði e.t.v. afnuminn síðar á þessu þingi, eftir að ný tollskrá hefur tekið gildi. En ekki hefur þó verið látið að því liggja, að þar yrði um annað og meira að ræða en það, að söluskattur af innflutningi yrði felldur inn í tollakerfið, þar sem hinni nýju tollskrá yrði vafalaust ætlað að gefa sömu tekjur og tollarnir og söluskattarnir gefa nú samanlagt. Þó verður að sjálfsögðu ekki enn fortekið fyrir það, að breytingar verði gerðar á tollskránni, sem gerðu heildarskattheimtuna eitthvað léttbærari fyrir þá, sem eru tilneyddir að miða vörukaup sín að langsamlega mestu leyti við lífsnauðsynjar, og þeim verði hlíft meira en nú er gert. En um þetta liggur þó ekkert fyrir og væri reyndar í ósamræmi við þá stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt, eða svo virðist. Og jafnvel er alls ekki öruggt um, að ný tollskrá sjái dagsins ljós fyrr en á næsta kjörtímabili. Meðan þannig er ástatt, hljótum við, sem höfum alltaf verið andstæðir sölusköttum, að taka okkar afstöðu gegn þeirri framlengingu á bráðabirgðasöluskattinum, sem ráðgerð er í 5. gr. þessa frv. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. spurði um það samkv. hefð og venju, þegar þessi mál eru rædd hér, hvernig við, sem erum andstæðir skattinum, vildum bæta ríkissjóði þann tekjumissi, sem af niðurfellingunni mundi leiða, því að þannig er það auðvitað, að mennirnir, sem hafa unnið að því að hækka skattheimtuna um einn milljarð á fjórum árum, þeir sjá ekki neina leið til þess að létta byrðina, þótt ekki væri nema um 1/5 hluta. Þeir kunna aðeins á það að hækka skattana, auka verðþensluna og minnka gildi gjaldmiðilsins. Og ef lagt er til, að út af þeirri reglu eigi að bregða, þá er leitað til okkar um ráð. Ég skal ekki fullyrða um það, hvort nú væri unnt, úr því sem komið er, - og ég er sammála hv. frsm. meiri hl. fjhn., að auðvitað verður að miða við ástandið eins og það er nú, en ekki eins og það var 1959, - að draga svo úr útgjöldum ríkisins, að engra nýrra tekjuleiða þyrfti að leita, og er ég þó sannfærður um, að í því efni eru miklir möguleikar. Það má sem sagt vel vera, að ef frv. hæstv. ríkisstj, um framlengingu bráðabirgðasöluskattsins yrði nú hafnað hér á hv. Alþingi, þá væri nauðsynlegt, að skattastefnan, sem ráðið hefur á undanförnum árum, væri að meira eða minna leyti tekin til endurskoðunar, og að mínu áliti væri vel, ef það leiddi til þess. Það er ekki sama fyrir landsmenn og allra sízt fyrir láglaunastéttirnar í landinu, hvort meginhluta af þeim geipilegu fjárhæðum, sem ríkið tekur til sinna þarfa, er aflað með sölusköttum, sem leggjast með tiltölulega mestum þunga á hina efnaminnstu, eða hvort þeirra er að verulegu leyti aflað með stighækkandi tekjusköttum, sem leggjast fyrst og fremst á arðberandi atvinnurekstur, á auðfyrirtæki í landinu, á gróðamyndunina og hátekjumennina. Það skiptir miklu, hvort þau fyrirtæki, sem mesta fjármuni og rekstur hafa með höndum og skila mestum hagnaði, eru í reyndinni gerð að skattleysingjum, eins og nú hefur raunverulega verið gert, eða hvort lágtekjufólki, sem hefur tekjur jafnvel langt innan við það, sem allir viðurkenna að séu nú þurftarlaun fyrir meðalfjölskyldu, er hlíft við beinni eða óbeinni skattheimtu. Og það skiptir miklu, hvort sá hluti skattheimtunnar, sem leggja þarf á verð innfluttra vara, er fenginn með jöfnum sölusköttum eða tollum, sem hlífa nauðsynjavöru og algengustu neyzlu, en leggjast tiltölulega þyngra á þær vörur, sem síður eru nauðsynlegar eða miður æskilegt er að fluttar séu til landsins í stórum stíl. Þessi sjónarmið þyrfti auðvitað að hafa í huga við þá endurskoðun skattastefnunnar, sem verður stöðugt brýnni nauðsyn. Ég held þess vegna, að svarið við því, hvernig unnt sé á viðunandi hátt að fella niður þennan sérstaka söluskatt, sem hér er til umr., sé næsta einfalt. Leiðin yrði sem sagt sú að fara í flestu öfugt að við það, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert varðandi skattamálin síðustu 2–3 árin.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í almennar umr. eins og frsm. hv. minni hl. fjhn. hafa gert. Flest af þessu er þaulrætt áður, og sum þau atriði, sem fram komu, voru ýtarlega rædd og skýrð við 1. umr. þessa máls. En báðir minni hl. hv. fjhn, flytja till. um það að fella niður þann 8% innflutningssöluskatt, sem nú er í gildi. Það er mál út af fyrir sig, hvernig sá þessara flokka, sem alltaf vill láta telja sig ábyrgan í fjármálum, Framsfl., hugsar sér að leysa fjárhagsmál þjóðarinnar, ef dæma skal eftir því, hvernig hann leggur málin fyrir hér á Alþingi. Það er ekki langt liðið á þetta þing, en þó hefur hann gert það allt í senn þegar: heimtað stóraukið fé frá ríkissjóði til verklegra framkvæmda í landinu, lagt til að fella niður 260 millj. kr. tekjustofn, auk þess sem hann vill afnema tolla og aðflutningsgjöld á öllum landbúnaðartækjum, lækka verulega aðflutningsgjöld á heimilistækjum o.fl., o.fl. Þetta er leikfimi, sem ég er ekki viss um að neinum takist, hvorki Framsfl. né öðrum. Það þarf engan að undra, þótt ýmislegt í þessa átt komi fram hjá Alþb. En hingað til hefur Framsfl. viljað láta taka sig alvarlega varðandi það, sem hann segir og leggur til mála um fjárhag þjóðarinnar. Eitthvað þarf hann að bæta ráð sitt, ef hann ætlast til þess, að hann verði tekinn alvarlega nú og framvegis í þessum efnum. En ástæðan til þess, að ég stóð upp, er fyrst og fremst sú, að með þessum till. beggja hv. minni hl. er ekki aðeins verið að rýra stórum tekjur ríkissjóðs, heldur einnig svipta bæjar- og sveitarsjóði í landinu stórum tekjustofni. Af þessum 8% innflutningssöluskatti fá sveitarfélögin fimmtung, og eins og hann er áætlaður í fjárlögum fyrir 1963, mundi hluti sveitarfélaga nema hvorki meira né minna en 52 millj. kr. Ef öll útsvör í landinu, í öllum sveitarfélögum, nema nú í ár um 400 millj. kr., og ef þessar till. hv. minni hl, væru samþykktar, væru sveitarfélögin svipt þessum 52 millj. Og upphæðin yrði hærri, ef innflutningssöluskatturinn reyndist í framkvæmd hærri en fjárlög ráðgera. Það þýðir, að sveitarfélögin neyddust til að hækka útsvör sín sem því svarar. Ef við miðum við það, að útsvörin séu í kringum 400 millj. og tekinn er af þeim 52 millj. tekjustofn, þá mundi þurfa að hækka öll útsvör í landinu að meðaltali um ca. 13%. Það er rétt að gera sér grein fyrir þessu, vegna þess að hv. frsm. minntust ekki á þessa hlið málsins. Í rauninni mættu tillögur þeirra um að fella niður þennan tekjustofn ríkisins og sveitarfélaganna heita till. um að hækka öll útsvör í landinu um 13% o.fl.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. þarf ekki að furða sig á því og alls ekki að hneykslast á því, þó að framsóknarmenn flytji margs konar till. til breytinga við þá starfsemi í fjármálum þjóðfélagsins, sem núv. hæstv. ríkisstj. rekur. Svo mikill grundvallarmunur er á stefnu Framsfl., eins og sézt hefur líka í starfi hans, og stefnu núv. hæstv. ríkisstj. Það er langt frá því, að í till. Framsfl. komi fram ábyrgðarleysi. En sem stendur hefur hann ekki tök á að gera heildartillögur. Hann sýnir aðeins stefnu sína í hverju máll. Meiri hl. ræður hér á Alþingi og ræður örugglega, og þýðir lítið, eins og hæstv. fjmrh. veit vel, að ætla að leiðrétta í heild. En það er ekki þetta, sem gerði það að verkum, að ég bað um orðið, heldur hitt, að hæstv. fjmrh, sagði, að við minnihlutamennirnir vildum svipta sveitarfélögin þeim stuðningi, sem þau hafa fengið frá ríkinu með því að fá hluta af innheimtum sölusköttum. Það er langt frá því, að það felist í till. okkar. Þegar við gerum ráð fyrir því, að það þurfi, eins og sjálfsagt er, að taka til athugunar fjárlög; eftir að felldur hefur verið niður þessi tekjustofn, viðbótarsöluskatturinn, þá felst í því vitanlega, að við ætlumst til þess, að þá verði Iíka séð fyrir því, að hlutur sveitarfélaganna skerðist ekki. Það eru nefnilega til miklu fleiri aðferðir en þessi til þess að taka tillit til sveitarfélaganna. Ég mótmæli því, að annað megi lesa út úr till. okkar.



Herra forseti. Það er ekki ástæða fyrir mig að halda hér lengi umr. áfram, þar sem hæstv. ráðh. gerir aðeins aths. við eitt atriði í sambandi við afstöðu mína og hv. 1. þm. Norðurl. e. Ég hef nú engin gögn hér við höndina, sem varða afkomu sveitarfélaganna, og enn síður um það, hvaða áhrif söluskattarnir hafa haft á afkomu þeirra. Hitt hygg ég að öllum alþm. sé kunnugt, að álögur bæjarfélaganna hafa aldrei hækkað eins stórkostlega árlega og á tímabili þeirrar skattastefnu, sem ég var hér lítillega að gera skil áðan. Og ég hygg, að það sé mjög algengt a.m.k., að útsvörin hafi hækkað á þessu tímabili um 50% eða enn þá meira en hin almenna verðlagshækkun hefur orðið í landinu á sama tíma. Og ég hygg, að þó að hægt sé að setja dæmið upp kannske eins og hæstv. ráðh. gerði hér - og ég vil ekki að svo komnu draga í efa, að þær tölur, sem hann nefndi, séu út af fyrir sig réttar, en hæstv. ráðh. gleymir bara einu í þessu dæmi, að söluskatturinn á innfluttum vörum hefur ekki svo litla þýðingu fyrir bæjarfélögin, og hygg ég, að þar komi allstór frádráttur. Ef þessi skattur væri afnuminn, mundi tekjuþörf bæjarfélaganna að sjálfsögðu minnka allverulega og jafnvel ekki síður en einstaklinganna. Bæði mundi það koma á móti óhjákvæmilegum launahækkunum og svo er margs konar efnivara, sem bæjarfélögin þurfa á að halda. En það verð ég að segja, að mér finnst harla broslegt, þegar hæstv. ráðh. gerir það að einu ástæðunni fyrir því, að æskilegt sé að halda þessum skatti áfram, að sveitarfélögin fái 20% af honum, það sé tilvinnandi, að lagðar séu á almenning í landinu 260 millj. kr., til þess að bæjarfélögin fái aftur af því 50 millj., sem ég hygg þó, að séu engar 50 millj., þegar það dæmi er reiknað rétt og reiknað til hlítar.