Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og þm. er væntanlega kunnugt eftir að hafa lesið þingplögg, þá er sú þáltill., sem hæstv. forseti er í þann mund að leggja til hvernig rædd skuli, fram sett af tæknilegum ástæðum, þeim tæknilegu ástæðum að meiri hl. Alþingis synjaði mér s.l. miðvikudag um fsp. sama eðlis. Það er auðvitað öllum ljóst, að þetta er einasta tæknileg till. til að koma máli hér til umr. Mér er hins vegar ekki alveg ljóst, hvort meiri hl. hv. alþm. hafi gert sér ljósa grein fyrir hversu alvarleg athöfn það er í þingræðislegum skilningi að meina fsp. til ráðh. Skrifstofa Alþingis hefur tjáð mér, að á lýðveldistímanum séu aðeins tvö fordæmi fyrir því að þetta hafi gerst. Í báðum tilfellum átti í hlut þáv. hv. þm. Magnús heitinn Kjartansson - þetta var að haustlagi 1977 - og í báðum tilfellum var um að ræða spurningar þar sem ráðh., í því tilfelli þáv. hæstv. viðskrh. og dómsmrh., Ólafur Jóhannesson, var spurður um persónulegar skoðanir; annars vegar á stefnu Framsfl. í tilteknu máli og hins vegar á tilteknu fyrirtæki hér suður með sjó. Þessu var hafnað af meiri hl. Alþingis á þeirri forsendu að hér væri ekki þinglega að staðið, sbr. 32. gr. þingskapalaga. Í ákvörðuninni sem meiri hl. Alþingis tók hér s.l. miðvikudag var engu slíku að heilsa. Það var verið að spyrja hæstv. dómsmrh. um atburðarás, sem sett var í gang af undirmönnum hans, um fullkomlega embættisleg störf undirmanna hans. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því út á hvaða brautir Alþingi er komið ef svo færi að það væri þingræðislegur máti að meiri hl., sem væntanlega stendur að ríkisstj., rétti upp hendurnar og bannaði fsp. frá minni hl., sem þá fræðilega væntanlega myndaði stjórnarandstöðu, og ég held að meiri hl. Alþingis, sem í flumbruskap tók þessa ákvörðun s.l. miðvikudag, hafi ekki haft hugmynd um hvað hann var að gera þinginu og hugmyndunum sem bak við það búa. En því kveð ég mér hljóðs nú, að forseti er í þann mund að afgreiða þessa till. Hann hefur sagt mér það, að hann muni gera það með þinglegum hætti athugasemdalaust. Ég treysti því og mun því ekki setja fram ósk um að hann víki úr sæti, sem ég hefði gert að öðrum kosti, því að ég hef ástæðu til að treysta forseta ekki í þessum efnum eftir það sem gerðist hér s.l. miðvikudag. En ég skal brjóta odd af oflæti mínu og særðu þinglegu stolti og treysti honum í þessum efnum. En í grg. segi ég frá því, að forseti hafi gefið þinginu rangar upplýsingar hér s.l. miðvikudag og það eru býsna stór orð að segja. Ég tel mér skylt að greina frá aðeins einu atriði. Forseti lýsti því yfir á þingi s.l.- 

Þetta er ekki efnisleg umr.

Þetta er ekki efnisleg umr., þetta er um þingskóp. Það er þingskapalegt atriði, að forseti lýsti því yfir að það væri að kröfu flm. sem málið gekk til atkv. s.l. miðvikudag. Þetta er rangt. Samkv. 32. gr. þingskapalaga, og þau fjalla væntanlega um þingsköp, herra forseti, skal atkvgr. fara fram á næsta fundi Sþ. Ef þessi neitun fer fram, sem forseti er í sínum fulla rétti að gera, þá getur þm. krafist þess að þingið taki afstöðu samdægurs. Það stendur þar svo skýrum stöfum sem verða má. Forseti gaf þinginu og þjóðinni hér mynd af upphlaupi. Friðarspillirinn var á ferðinni eina ferðina enn. Það varð upphlaup í þingsölum og þeir sem eiga að segja þjóðinni satt og m.a. þiggja fyrir það laun frá skattgreiðendum drógu upp mynd af upphlaupi. Auðvitað tek ég þessu ekki sem þm. Ég hef flutt hér fram þáltill., sem er samin að ráðgjöf fróðustu lögfræðinga. Auðvitað er ég að fara í kringum þingskapalögin og ég dreg enga dul á það. Ég er að fá með tæknilegum hætti mál hér til umr. Ég fylli það út með skýrslu frá Rannsóknarlögreglu ríkisins sem ástæðu, og lesi menn 3. gr. þeirrar skýrslu og spyrji svo: Af hverju er þessi fsp. sett fram? - En þetta er efnislegt og ég er aðeins að gera aths. við þingsköp. Forseti hefur tjáð mér, að hann láti undan og muni ekki gera frekari aths. við með hverjum hætti þessu máli reiðir af hér á þinginu og ég treysti því að það verði. Ég mun því ekki setja fram ósk um að forseti víki úr forsetastóli. En forseti greindi hv. Alþingi rangt frá s.l. miðvikudag, og ekki aðeins það, heldur einnig formönnum þingflokkanna. Frá þessu er skýrt í grg. Ég bið þm. að hugleiða það í mikilli alvöru hvað hér gerðist alvarlegur atburður, því að hugleiði menn: Ef stjórnarfarið yrði svona almennt, hvað gerðist? Hugleiði forsetarnir það, tveir þm. að austan og einn úr Skaftafellssýslu. Sá fjórði er á móti. Hugleiði menn með hverjum hætti málum mundi fram vinda. Ég sé að menn eru niðurlútir og menn eiga að vera það þegar svona lagað hefur gerst. Sem sagt, herra forseti: Ég tek orð þín góð og gild um það að þetta mál verði heiðarlega afgreitt. Ég nota þau orð í grg., að ég treysti því að fleiri bolabrögðum verði ekki beitt. Það eru stór orð líka, en fram sett af fullri ástæðu. Ég tel mig vera að reyna að halda á loft sóma þessarar stofnunar með því að ég er rétt kjörinn þm., þó að einhverjum hér mislíki það, og er í fullum rétti sem slíkur. Það sem gerðist hér s.l. miðvikudag má aldrei aftur henda, því að þingræðið og réttur þm., allt þetta, skiptir máli. Og herra forseti: Umfram allt að greina Alþingi rétt frá þegar svo ber undir.



Herra forseti. Að lokinni atkvgr., sem fram fór hér í síðustu viku, gerði ég nokkrar aths. við það, með hvaða hætti þetta mál hefði formlega borist til Sþ. og benti á að nauðsynlegt hefði verið að fsp. hefði legið fyrir sem þskj. líkt og hvert annað mál og þess hefði verið getið í dagskrá fundar Sþ. að til hennar hefði átt að taka afstöðu. Það hefur síðan gerst, eftir að þessi atkvgr. fór fram, ég held einum til tveimur dögum síðar, að hingað barst á borð í þingsölum 23. mál þingsins, 23. þskj. einnig, fsp. til dómsmrh. um embættisfærslu sýslumanns á Höfn í Hornafirði. Texti þess er efnislega samhljóða þeirri þáltill., sem nú hefur verið lögð fram og hér á að fara að greiða atkv. um, að því leyti að í báðum tilvikum er vikið að samskiptum dómsmrh. við sýslumann á Höfn í Hornafirði vegna embættisfærslu hinn 18. ágúst. Vegna þeirra skoðana, sem ég setti fram fyrir helgina, langar mig til að spyrja hæstv. forseta og vegna þess fordæmis sem síðasti ræðumaður réttilega benti á að er mikilvægt að menn átti sig á í þessu máli: Hvernig stendur á því og með hvaða rétti gerist það, að eftir að hér hefur farið fram atkvgr. um tiltekna fsp., þá fyrst birtist fsp. sem formlegt þskj. á borðum þm. með sérstöku málsnúmeri og stendur þess vegna mér vitanlega áfram sem 23. mál þingsins? Ef það er rétt að prenta þessa fsp. sem þskj., þá hlýtur það að hafa átt að gerast áður en atkvgr. fór fram á sínum tíma, en hún komi ekki fram sem þskj. eftir að atkvgr. hefur farið fram, sérstaklega þegar hún hefur fallið á þennan veg. Ég fagna því út af fyrir sig að fsp. liggur hér frammi sem þskj. og er ekki að gagnrýna það í sjálfu sér. Það sem ég er hins vegar að gagnrýna og spyrjast fyrir um er hvernig standi á því að það gerist þá fyrst eftir að Sþ. hefur tekið afstöðu til málsins. Ég hefði kosið að það hefði gerst áður, eins og ég lýsti hér fyrir helgina, og þess hefði verið getið í dagskrá að til þessarar fsp. ætti að taka afstöðu. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort framlagning fsp. sem sérstaks þskj. með sérstöku málsnúmeri boði það, að það verði ekki aftur gripið til þess að bera fsp. upp til atkvgr. hér án þess að þær liggi fyrir í skjölum þm.



Á fundi á miðvikudaginn kom hv. 4. þm. Reykv. að máli við mig og skírskotaði til ákvæðis þingskapa um beiðni um að leita álits þingheims ef forseti synjaði fsp. Í þingskópum segir að það eigi að leggja það undir atkv. á næsta fundi. Til þessa ákvæðis skírskotaði hv. 4. þm. Reykv. og ég gat ekki skilið það á annan hátt en þann, að þar með væri hann að óska eftir því að atkv. væri leitað á þessum fundi. Það getur vel verið að það hafi verið rangur skilningur hjá mér, en ég skírskota þá bara til þm. um hvort ég hafi þar með verið að segja rangt frá. Ég skildi það svo, að óskað væri eftir því að atkv. væri leitað á þessum fundi. Þetta svarar þá einnig máli hv. síðasta ræðumanns. En það mun hafa verið áður en fsp. var synjað sem þskj. var prentað og það er komið inn í skjöl Alþingis, hvort sem því hefur verið dreift út meðal þm. eða ekki.



Herra forseti. Í þinglegum skilningi erum við auðvitað að tala um hörmungaratburð, hörmulega ákvörðun, sem meiri hl. Alþingis tók. Ég skil forseta svo núna, að það verði ekki gerðar frekari tilraunir til að hefta það að mál séu hér rædd. Þeim sinnaskiptum er út af fyrir sig ástæða til að fagna. En að því er þessa aths. hæstv. forseta varðar vil ég lesa fyrir hv. þm. upp úr 32. gr. þingskapalaga. Þar er því fyrst lýst hvernig fsp. eigi að vera. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrirspurn skal vera skýr, um afmörkuð atriði eða mál, sem ráðherra ber ábyrgð á, og sé við það miðað, að hægt sé að svara henni í stuttu máli.“ Og síðar segir: „ Alþm. segir til um það, hvort hann óskar skriflegs svars.“ Þetta þekkja menn. Síðan segir, herra forseti, og ég bið menn að hlýða vel á: „Forseti ákveður samdægurs, hvort fsp. skuli leyfð eða ekki. Ef vafi er, getur forseti þó borið málið umræðulaust undir atkv. á næsta fundi í Sþ. Skal það einnig gert, ef fyrirspyrjandi óskar þess, er forseti synjar fsp.“ Er þetta ekki alveg ljóst? Fsp. sú, sem hér um ræðir, var lögð fram til skjalavarðar á fyrsta degi þings, á mánudegi. Forseti hafði samband við flm. og óskaði eftir orðalagsbreytingu og ég skal skýra frá hver hún var; að sagnorðið „áminna“ væri hlutdrægt og í staðinn yrði notað „að gera aths. við“. Ég féllst fúslega á þetta og skrifaði spurninguna upp á nýtt í skrifstofu forseta og vildi engan frekari málarekstur um það. Það dugði ekki og lagt var fyrir mig, með hendi forseta, nýtt handrit að nýrri spurningu og ég sagði: Nei, þetta er allt önnur spurning og ég flyt hana ekki. - Það var boðaður forsetafundur í hádeginu. Hann sátu hv. þm. Sverrir Hermannsson, hv. þm. Jón Helgason, hv. þm. Helgi Seljan og hv. þm. Karl Steinar Guðnason. Þeir ákváðu 3: í að leggja það til að fsp. minni væri hafnað. Og úr því að þeir ákváðu það í þessu gefna hádegi á miðvikudegi bar þeim að leita atkv. um það samdægurs á næsta fundi. Það er tvítekið í lagagr. Og hvernig má það vera verk mitt þó að ég sendi forseta þingsköpin með undirstrikunum, sem ég gerði, og benti honum á hvernig ætti að fara með málið? Það er þetta sem ég er að segja og þetta eitt. Ég sé ekki hvernig hægt er að kalla það að kröfu minni. Er það sekt ef ég, 4. þm. Reykv., krefst þess að lög séu ekki brotin á Alþingi? Þingsköp eru lög. Það er þetta sem gerðist: “Til mín komu sendiboðar og báðu um að ég frestaði málinu. Og mér er það alveg óskiljanlegt. Það komu sendiboðar og báðu 4. þm. Reykv. að fallast á lögbrot og hann sagði nei. Herrar mínir, þið eruð að neita, en af hverju hafa menn þennan hraða á framgangi málsins í þingsköpum? Vegna þess að neitun er alvarlegt mál og ekki leikfang og ekki til þess fallin að draga upp mynd af einstökum þm. sem einangraðir eru hér í húsinu. Þingsköpin gera ráð fyrir því að þetta sé alvörumál, en ekki leikfang í valdatafli. Ég vil greina þinginu frá því, sem er mín persónulega skoðun, og ég hef ekkert á bak við mig, að ég held að þeir sem fyrir þessu stóðu hafi ekki þekkt þingsköp og ekki vitað að um neitun átti að greiða atkv. samdægurs. Þess vegna greinir forseti þinginu frá því að það sé að kröfu 4. þm. Reykv. sem þetta sé gert samdægurs. Krafan var fólgin í því að halda lögin, sem þetta hús óðrum húsum fremur ætti að halda á loft. Ég veit að mönnum er brugðið og mér þykir vænt um að svo skuli vera, en þessa menn, sem stöðugt hafa virðingu Alþingis á orði, sem stöðugt tala í nafni lýðréttinda og mannréttinda og því um líks, bið ég að gæta sín. Ég er sannfærður um að það efni, sem við hér höfum verið að ræða, verður skráð í þingsögunni sem fordæmi til að varast, því að það hafa skeð skelfilegir atburðir. Hugsum okkur 32ja manna stjórn -  Ég vil þakka hv. formanni þingflokks Alþb. fyrir hans málefnalegu aths. við þetta og þann áhuga, sem hann hefur sýnt á málefninu sjálfu, og sýnir það satt að segja að margir hér inni mættu af honum læra hvað sem menn hafa að segja að öðru leyti.



Herra forseti. Því miður fannst mér svar hæstv. forseta ekki vera fullnægjandi áðan. Það sem ég er að spyrja um er, að nú hefur komið í ljós að fsp. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar varð formlegt mál hér á Alþingi, 23. mál þingsins, varð það í skjölum þingsins og gögnum og nú gagnvart þm. öllum í skjalasafni þeirra. Ég spyr um það: Er hægt að taka formlegt númerað mál til afgreiðslu og atkvgr. í Sþ. án þess að það formlega og númeraða mál sé á dagskrá viðkomandi fundar? Ég hef að vísu ekki framkvæmt ítarlega rannsókn á þingsköpum hvað þetta snertir, en ég tel það brjóta í bága við allar venjur, starfshætti og meginreglur, sem hér eru á þinginu, og skapa einnig hættulegt fordæmi að formleg númeruð þingmál séu tekin til atkvgr. í þingsölum án þess að birtast á prentaðri dagskrá viðkomandi fundar. Ef talin væri nauðsyn á slíku væri a.m.k. nauðsynlegt, að mínum dómi, að leita samþykkis Alþingis, hvort vikið sé frá þeirri prentuðu dagskrá og þetta mál tekið fyrir, eða þá, eins og oft er gert hér í þingsölum, að settur væri nýr fundur og nýrri dagskrá dreift. En að það sé hægt að taka formlegt númerað mál til atkvgr. í þingsölum án þess að það birtist á prentaðri dagskrá né um það fari fram atkvgr. í þingsölum tel ég algerlega óviðunandi og nánast brot á öllum almennum reglum, sem hér eiga að gilda. Ég er ekki að tala um persónulega ákvörðun forseta í þessu tilviki, heldur eingöngu vegna fordæmisins að gera þetta atriði hér að umræðuefni. Það væri mjög hættulegt fordæmi ef hægt vari að taka númeruð og formleg þingmál til atkvgr. í þinginu án þess að þau hafi birst á prentaðri dagskrá viðkomandi fundar eða formleg atkvgr. farið fram um það á fundi hvort málið eigi að koma til atkv. ef forsetum, hverjir svo sem þeir eru, hvort sem þeir sitja hér, nú eða síðar, á að vera falið vald í krafti þessa fordæmis til þess að taka mál til atkvgr. án þess að geta þeirra í dagskrá eða láta þingið sjálft ákveða hvort það eigi að greiða þeim atkv., þá er ég algerlega andvígur slíkum starfsháttum og tel þá ekki síður hættulega en það sem hv. síðasti ræðumaður var að gera hér að umræðuefni. Það er þess vegna sem ég hef gert þetta formsatriði, sem sumum kann að finnast minni háttar, að svo miklu umræðuefni. Ég tel það vera lykilatriði, þegar okkur þm. varð það ljóst með framlagningu þskj. á borð okkar rétt fyrir helgina, að þessi fsp. hafði hlotið formlegt málanúmer í skjölum þingsins, var 23. mál. Þess vegna vil ég ítreka fsp. mína til hæstv. forseta. Ég geri ekki kröfu til þess að hann svari henni hér og nú úr sinu sæti, heldur sætti mig fyllilega við það að henni verði svarað formlega á síðari fundi. Ef hæstv. forseti vill taka sér umhugsunarfrest geri ég enga aths. við það, en ég bið hann að íhuga vel svar sitt og hagnýta sér að taka sér frest í málinu, sem ég geri enga aths. við, áður en kveðinn er upp úrskurður um það, sem yrði fordæmi síðar meir, hvort hægt sé að taka formleg og númeruð mál þingsins til endanlegrar afgreiðslu með þessum hætti.



Ég þarf engan frest að taka mér til þess að skýra frá því, að ég held að það sé augljóst, af því sem hér hefur komið fram, að mál þetta var ekki orðið númerað þskj. þegar atkvgr. fór hér fram. Það var ekki búið að úrskurða málið þinglegt og þess vegna hafði það ekki fengið neitt númer þá.



Herra forseti. Þetta er úrskurður sem mér finnst ekki hægt að una við, að fsp., sem lögð er fram á skrifstofu þingsins og fær þar númer, verði þá fyrst formlegt þskj. og formlegt þingmát þegar meiri hl. Alþingis hefur hafnað því að hún verði þingmál. Það er regla sem ég satt að segja fæ engan botn í, að málið fái þá fyrst formlegan sess sem þingmál þegar meiri hl. Alþingis hefur hafnað því að það verði þingmál eða þá að fá númerið og sessinn sem þingmál áður en þingið tók endanlega afstöðu. En að gera það að þingmáli þá fyrst þegar meiri hl. Alþingis er búinn að hafna því að það verði þingmál! Ég segi í fullri hreinskilni að ég botna ekki upp né niður í slíkum úrskurði.



Herra forseti. Á síðasta þingi lögðum við fram þrír þm. Alþfl. till. til þál. um mótun opinberrar stefnu í flugmálum. Þá urðu miklar umr. um þessa till., sem stóðu á fjórðu klukkustund, og þátt í þeirri umr. tóku fulltrúar allra þingflokka. Það sem mér þótti raunar merkilegast við þá umr., sem var fyrsta umtalsverða og efnislega umr. sem fór fram á þinginu um íslenska flugmálastefnu, var hve litið heyrðist um hana í fjölmiðlum hér á landi. Ég ætla ekki að gera því skóna að það hafi verið af einhverjum annarlegum ástæðum heldur því, að menn hafi þá líklega verið uppteknir af einhverju öðru. En hafi verið þörf á því að ræða stefnu í íslenskum flugmálum á síðasta þingi, þá er nauðsyn að gera það nú. Ég vil benda á nokkur atriði, sem gerst hafa síðan þetta mál var til umr. hér á síðasta þingi. Það er alveg augljóst, að sú samkeppni, sem stefnt var að og efnt til á þessu sumri í millilandaflugi á Íslandi, hefur orðið til þess að skaða bæði félögin sem tóku þátt í henni. Þessi samkeppni átti samkv. skoðun hæstv. samgrh. að verða öllum til góðs er að henni stæðu. Ég held að það hljóti að vera öllum ljóst, sem eitthvað hafa kynnt sér flugmál og það sem gerst hefur í flugmálum á undanförnum mánuðum og misserum, að þau flugfélög, sem nú halda uppi samkeppni enn þá í millilandaflugi, því að skipting flugleiða á milli þeirra hefur ekki tekið að fullu gildi, hafa bæði tapað og vandi þeirra er að verða mikill. Þingið stendur frammi fyrir því að eyða 4 tugum milljóna eða þar um bil, nota 4 tugi milljóna, hvort sem við köllum það endurgreiðslu til Flugleiða hf. eða styrk, vegna þess hve illa gengur í fluginu hjá þeim. Það má því segja um þetta mál með nokkrum rétti, að það sem afhent er með annarri hendinni er tekið með hinni. Í umr. á síðasta þingi um þetta mál kom í ljós, að ræðumenn og fulltrúar þingflokkanna voru flm. í mjög mörgum atriðum sammála. Það kom m.a. í ljós, að hæstv. flugmálaráðherra var í stórum dráttum sammála grundvallaratriðum þeirrar till. sem hér liggur frammi til umr. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði þá um það, að það hlyti öll mönnum að vera það ljóst, sem eitthvað fengjust við flugmál hér á landi, að millilandaflugið og aðalflugleiðir hér innanlands væru ekki til skiptanna, ef unnt ætti að vera að bjóða öruggar flugsamgöngur. Ég held að þetta hafi verið sannað með margvíslegum rökum, sem ekki verði hnekkt. Ég vil líka minna á það, að þessi stefna var raunverulega staðfest af íslenskum stjórnvöldum þegar Flugfélag Íslands og Loftleiðir voru sameinuð árið 1973, þannig að þær skoðanir sem fram hafa komið og leita til annarra átta hljóta að vera byggðar á röngum forsendum. Ég hef sagt það og sagði það um þetta mál á síðasta þingi, að ég óttaðist það mjög að fjárhagsvandi íslensku flugfélaganna mundi eingöngu leiða til þess að þau gætu ekki endurnýjað flugflota sinn á eðlilegan hátt og þar með væri höggvið að rótum þess öryggis sem við hljótum að gera kröfu til að verði að ríkja í flugmálum hér sem og annars staðar. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja þessa till. að öllu leyti, heldur aðeins þá höfuðdrætti sem koma fram í upphafsorðum hennar, þar sem skipt er upp í 8 liði því sem við flm. teljum að þurfi að verða rauði þráðurinn í opinberri íslenskri flugmálastefnu. Með leyfi forseta ætla ég að fá að lesa þessa liði. „1. Stefnt skal að því, að grunneining í flugrekstri Íslendinga verði eitt flugfélag, er af Íslands hálfu hafi sérleyfi til alls áætlunarflugs til útlanda. Þetta sama félag hafi sérleyfi til áætlunarflugs á öllum aðalflugleiðum innanlands. 2. Öðrum flugfélögum í innanlandsflugi verði gert kleift, með opinberri aðstoð ef nauðsynlegt reynist, að tengjast neti aðalflugleiða til að halda uppi áætlunarflugi til þeirra staða, er aðalflugleiðirnar ná ekki til. Þessir tveir flokkar flugleiða verði skýrt afmarkaðir. 3. Verðlagning fargjalda á innanlandsflugleiðum verði gerð raunhæf til að tryggja það, að eðlileg endurnýjun flugflota, þjónusta og rekstur geti farið fram og fyllsta öryggis sé gætt í hvívetna. 4. Ekkert flugfélag skal hafa forgangsrétt til leiguflugs og öllum frjálst að semja við hvaða flugfélag sem er, uppfylli það skilyrði um öryggismál. Þess veðri þó ávallt gætt, að leiguflug fari ekki í bága við áætlunarflug. 5. Stefnt skal að því, að allar viðgerðir og viðhald flugvéla í íslenska flugflotanum fari fram á Íslandi. 6. Framlag ríkissjóðs til flugmála ár hvert samkv. fjárlögum nemi eigi lægri fjárhæð en 1.5% fjárlaga. Því fé verði varið í samræmi við þá áætlun, sem gerð var 1976 um áætlunarflugvelli og búnað þeirra, og tilgreindar tölur færðar til verðlags hvers árs. 7. Þegar í stað verði hafnar framkvæmdir við smíði flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli í samræmi við þá stefnumörkun stjórnvalda að aðskilja beri almenna flugstarfsemi á flugvellinum frá starfsemi varnarliðsins. 8. Reykjavíkurflugvöllur verði framtíðarflugvöllur Reykjavíkur vegna innanlandsflugs. Með það í huga verði hann endurbættur eftir föngum og reist ný flugstöð er öll flugfélög geti haft not af.“ Þetta er í öllum megindráttum það sem við Alþfl.menn teljum að beri að stefna að í mótun opinberrar stefnu í íslenskum flugmálum. Ég held að þó að mönnum hafi ekki verið orðið það ljóst við umr. um þetta mál á síðasta þingi hljóti þeim að vera það ljóst í dag, að það stefnir í hreint óefni ef fram heldur sem horfir með þá samkeppni sem t.d. átti sér stað á milli tveggja íslenskra flugfélaga á síðasta sumri, þegar boðnar voru niður flugferðir á tilteknum flugleiðum og þá á þann hátt að bæði flugfélögin urðu fyrir umtalsverðu tjóni. Ég ætla ekki að rifja upp köpuryrði hæstv. samgrh. hér við umr. í fyrra, þegar hann gerði því skóna að ég væri sérstakur talsmaður tiltekins flugfélags hér á landi í þessu máli og væri þess vegna að hreyfa því hér á hinu háa Alþingi. Ég ætla hins vegar að minnast nokkurra þeirra orða sem hann viðhafði og ég tel jákvæð og benda til þess að hann skilji í raun og veru hvað við erum að fara Alþfl.-menn, með þessu máli, þó að hann hafi ekki viljað kannast við það þá. Hann rekur hér till. nánast lið fyrir lið og þegar ég las þetta nú fyrir stuttu vakti það óneitanlega nokkra ánægju að sjá hve sammála hann var mörgum liðum till. Ég vona að svo sé enn og kannske hafi þeim liðum fjölgað sem hann er sammála. Hann sagði m.a. um 3. lið till., með leyfi forseta: „Um 3. liðinn get ég verið sammála hv. þm. Ég hygg að verðlagning fargjalda á innanlandsflugleiðum sé ekki á þann veg sem ætti að vera. Til greina kemur að gefa það frjálst, m.a. vegna þess að samkeppni við flugfélög, sem fljúga á ýmsa hina smærri staði, er orðin æðimikil.“ Ráðh. kemur síðan að 4. lið og með leyfi forseta segir hann þar: „Í fjórða lið segir að ekkert flugfélag hafi forgangsrétt til leiguflugs. Þetta er mjög umdeilt. Flugleiðir hafa lagst mjög gegn því, að leiguflug verði frjálst, og t.d. í þeim viðræðum, sem hafa farið fram vikum og mánuðum saman við flugfélögin, hefur það komið mjög greinilega fram hjá Flugleiðum, að þær teldu ekki æskilegt að t.d. Arnarflug hefði frjálst leiguflug á þeirra megináætlunarstaði, þ.e. Kaupmannahöfn og London. En ég viðurkenni að þetta er umdeilt atriði. Og það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að erlend flugfélög geta vitanlega haslað sér völl og gera, bæði á sviði áætlunarflugs og leiguflugs.“ Hér nefnir ráðh. auðvitað einu hættuna sem steðjar að flugi hér á Íslandi og gerir það nauðsynlegt að við reynum að styrkja þær einingar í fluginu sem fyrir hendi eru. Vegna tvíhliða loftferðasamninga okkar við þjóðir, sem við höfum gert samninga við, hafa þær jafnan rétt til að fljúga hingað og við höfum til þess að fljúga til þeirra. Þá kemur að 5. lið. Hæstv. ráðh. segir, með leyfi forseta: „Að 5. liðnum hefur verið unnið, eins og reyndar öllum þessum málum meira eða minna. Það hafa verið starfandi menn á vegum rn. að því að færa viðhaldið í vaxandi mæli til landsins og ég tel að það hafi að ýmsu leyti tekist.“ Gott dæmi er ef satt er, herra forseti, en ég er engu að síður þeirrar skoðunar, að það þurfi að gera umtalsvert átak á þessu sviði til þess að færa viðhaldið inn í landið meir og betur en tekist hefur hingað til. Um 6. liðinn sagði hæstv. ráðh., með leyfi forseta: „Um 6. lið ætla ég ekki að fjalla. Það væri út af fyrir sig mjög æskilegt ef hægt væri að binda framlag til flugsins við skulum segja við hundraðshluta af þjóðarframleiðslu, eins og ákveðið hefur verið í vegamálum, og kannske kemur að því.“ Ég vona að sem flestir þm. hafi séð mynd í sjónvarpi fyrir nokkrum dögum þar sem ágætur sjónvarpsfréttamaður sýndi ástand nokkurra flugvalla á Íslandi. Það er auðvitað hægt að telja upp fleiri flugvelli, sem eru eins slæmir og þeir sem þar voru nefndir, og gæti ég nefnt dæmi þess að hafa sjálfur verið í flugvél sem festist, t.d. á Raufarhafnarflugvelli og Þórshafnarflugvelli, en engu að síður hlýtur mönnum sem hugsa um þessi mál og um þau fjalla að vera fyllilega ljóst að hér er þörf mikils átaks ekki síður en í vegamálum. Sú tala sem sett er fram í þessari þáltill., 15% þeirra fjárfaga sem samþykkt eru hverju sinni, er engin sú tala sem ekki ætti að vera hægt að ráða við í þokkalegu árferði hér á landi, enda hefur framlagið komist hæst 1974 rösklega 1% af fjárlögum og voru unnin mörg og gagnleg verk hér á landi í flugmálum, sem vert væri að fylgja eftir og þeirri stefnu sem þannig hefur þróast. Hæstv. ráðh. fór fleiri orðum um þessa till. og ég verð að segja það, eftir að hafa lesið ræðu hans, að það kemur mér á óvart hve jákvæður hann var gagnvart þessari till. Þess vegna vænti ég þess, að till. fái núna þann framgang og þá fyrirgreiðslu á hinu háa Alþingi sem henni ber. Umr. um flugmál hér hafa verið mjög takmarkaðar og það er nánast hinu háa Alþingi til vansa hversu litið það hefur gert fyrir flugið hér á landi. Fram undir það að Alþingi fór að huga að íslenskum flugmálum gekk flugmálastjóri með betlistaf í hendi, eins og öllum mönnum er kunnugt, m.a. á vit bandarískra flugmálayfirvalda til þess að fá þar tæki og búnað fyrir ekki neitt. Það var raunverulega upphafið að öryggismálum í íslensku flugi að flugmálastjóra tókst að kría út alnauðsynlegustu tæki sem þurfti m.a. hér á Reykjavíkurflugvelli. Herra forseti. Í umr. á síðasta þingi tóku þátt menn eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson, sem er fróður um flugmál. Hann fór nokkrum orðum um þessa till. og yfirleitt heldur jákvæðum orðum og það gladdi mig að eiga stuðning hjá þeim manni. Hann segir þar m.a., með leyfi forseta: „Það hefur lengi verið mín skoðun að eitt flugfélag væri nóg fyrir þann markað sem við höfum í millilandaflugi þar sem um áætlunarflug er að tefla. Það sýndi sig á sínum tíma, að samkeppni í þessum efnum er hæpin vegna þess að markaðurinn er ekki stór.“ Hv. þm. Friðrik Sophusson, varaformaður Sjálfstfl., tók einnig til máls um þessa till. og hjá honum verð ég að segja að till. hlaut mestan stuðning í öllum þeim umr. sem fram fóru um hana. Hv. þm. Friðrik Sophusson tók undir þá gagnrýni, sem ég hafði uppi, á stefnuleysi í flugmálum hér á landi, taldi brýna nauðsyn bera til þess að taka þessi mál öll mun fastari tökum og vitnaði í loforð, sem hæstv. samgrh. hafði gefið þá fyrr á þinginu, um það að leggja fram sína eigin flugmálastefnu. Það er kannske rétt að lýsa eftir þeirri stefnu núna og spyrja hæstv. ráðh. að því, vegna þess að hann var ekki viðstaddur nema örlítinn hluta af þeirri umr. sem fram fór á síðasta þingi, hvar þessi flugmálastefna sé, hver reynsla hans sé af þeirri samkeppni sem hann efndi til í sumar á tilteknum flugleiðum og hvort hann hyggist halda henni áfram eða hvort hann ætli að halda sig við það að skipta flugleiðunum, eins og nú er að koma í ljós. Það er eiginlega nauðsynlegt fyrir þingið að fá að vita um þetta áður en það fer að fjalla um tiltölulega háar fjárhæðir, sem ætlunin er að veita Flugleiðum til þess að styrkja og þó ekki styrkja, vegna þess að þarna er að vissu leyti um endurgreiðslu að ræða til félagsins á fjármunum sem íslenska ríkið hefur fengið fyrir þá þjónustu sem þetta félag veitir. Ég held að menn verði að gera sér ljóst, að á sama tíma og hæstv. samgrh. heldur uppi því stefnuleysi, sem hann hefur gert sig sekan um að mínu mati, er það auðvitað óráðsía að mörgu leyti að veita fjármunum til félags, sem hann tekur aftur frá möguleikana til að afla sér fjármuna. Þetta er pólitík sem ég skil ekki og held að sé röng. Ég held jafnvel að æstustu talsmenn hinnar frjálsu samkeppni hafi séð að till. af þessu tagi er ekki atlaga gegn frjálsri samkeppni, eðli málsins samkvæmt, heldur er hér um að ræða það sem enskir menn kalla, „common sense“, að það gangi ekki upp í 230 þús. manna samfélagi að efna til samkeppni í millilandaflugi vegna þess að markaðurinn er of smár, enda hefur það komið í ljós að það sem talsmenn samkeppninnar töldu að mundi verða árangur hennar, þ.e. að erlendum ferðamönnum frá viðkomandi löndum mundi fjölga, hefur bara ekki reynst rétt. Þeim hefur ekki fjölgað. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar, að þessi samkeppni, sem nú er að snúast upp í andstæðu sína, sem er úthlutun á flugleiðum og skipting á flugleiðum, hafi ekki átt rétt á sér og hún sé röng. En ég vil hins vegar minna hv. þm. á það, að þessi þáltill. fjallar um annað og meira en samkeppni flugfélaga. Hún fjallar um að við gerum umtalsvert átak í flugmálum, að við reynum að bæta flugvelli landsins, að við reynum að bæta öryggið á þessum flugvöllum og að við reynum að gera flugið að því samgönguvopni, ef ég mætti orða það svo, sem okkur er brýn nauðsyn. Ég er þeirrar skoðunar, að fátt geti bætt samgöngur okkar þjóðar meira en góðar flugsamgöngur. Norðmenn tóku þá stefnu á sínum tíma að leggja umtalsverða fjármuni til sinna flugmála og þeir hafa unnið þrekvirki í þeim efnum. Þeir eru búnir að malbika og steypa nánast alla sína flugvelli, dreifbýlis- og þéttbýlisflugvelli. Þeir eru búnir að koma upp fullkomnustu öryggistækjum við þá alla. Þetta er gert samkv. stefnu sem tekin var í uppbyggingu flugvalla í Noregi. Auðvitað þyrftum við að gera slíkt hið sama. Ég vil herra forseti, fá að lesa hér nokkur orð af því sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði við þessa umr., en ég hef sagt að hans hlutur í þeirri umr. var með því jákvæðasta sem þar kom fram. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég minntist á það fyrr, að það sé kominn tími til að hv. Alþingi taki á þessum málum af festu og hér verði mörkuð flugmálastefna. Ég tel að sú till., sem hér liggur fyrir, sé eðlileg þegar af þeim sökum.“ - Hér talar varaformaður Sjálfstfl. Hann fer fleiri orðum um till. og er yfirleitt heldur jákvæður í afstöðu sinni, sem ég auðvitað fagna og fagnaði. Þá tók til máls við þessa umr. hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson og hann talaði af þekkingu um þessi mál. Það bólaði ekki á því að hann teldi að þessi till. væri þess eðlis að hana bæri að rífa niður, heldur að hana bæri að ræða. Fleiri töluðu. Ég vil nefna hv. þm. Skúla Alexandersson, sem byrjaði að vísu á því að lýsa því yfir að till. væri gagnslaus, en rakti hana svo lið fyrir lið og mælti með liðunum eins og þeir lágu fyrir í till. Ég ætla ekki að ergja hann með því að lesa upp þessa þversögn í málflutningi hans, en það er allt í lagi að hann geri það sjálfur og getur svo komið hér fram með sínar skoðanir núna. Herra forseti. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að orðlengja þetta mál. Ég er tvímælalaust þeirrar skoðunar, að Alþingi þurfi og verði að móta stefnu í flugmálum og við þm. vil ég segja: Í guðanna bænum! Við skulum ekki koma í veg fyrir að við ræðum þennan mikilvæga málaflokk bara af því að einn tiltekinn stjórnmálaflokkur flytur um hann till., heldur skulum við taka til tillögunnar málefnalega afstóðu. Það ber okkur að gera. Og ég er sannfærður um það, eftir þær ræður sem fluttar voru á síðasta þingi um þetta mál, að þessi till. á miklar undirtektir hér á þingi. Þess vegna þætti mér vænt um ef henni yrði að lokinni þessari umr. vísað til allshn. og þar fengi hún hraða og góða afgreiðslu, vegna þess að einkum og sér í lagi er innanlandsflug hér nú á því stigi að það þarf nauðsynlega að gera mikið átak til að bæta um betur. Ég vil minna á að fyrir nokkrum mánuðum lýsti flugmálastjóri því yfir, að flugmál nytu einskis stuðnings á hinu háa Alþingi. Hann sagði þetta berum orðum: Þm. ræða ekki flugmál. Þm. hafa ekki áhuga á flugmálum. Þá vil ég líka minna menn á að þingið stendur frammi fyrir því að þurfa að samþykkja lög um stuðning við Flugleiðir og þar er auðvitað stórkostlegt mál á ferðinni. Þar er verið að ræða um 40 millj. kr. eða þaðan af meira. Líta má á þessa upphæð sem endurgreiðslu, eins og ég sagði áðan, til félagsins, en aðrir, eins og hæstv. flugmálaráðh. hafa kallað þetta styrk. Ég verð að mótmæla því, hæstv. flugmálaráðh., að á sama tíma og við þurfum að samþykkja „styrk“ til stærsta flugfélags landsins mótum við þá stefnu í flugmálum að etja saman tveimur flugfélögum með þeim afleiðingum að bæði verða fyrir tjóni af því ati. Ég segi ekki neitt sem ég má ekki segja, en það er alveg ljóst að það er umtalsvert og stórfellt tap á flugi Flugleiða á Norður-Atlantshafsflugleiðinni þó svo farþegum hafi fjölgað að mun. Það er líka tap á innanlandsflugi félagsins. Og ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum, sem með flugmálum fylgist grannt, að t.d. sætanýting Arnarflugs á flugleiðinni til Amsterdam hefur stöðugt verið að dragast saman. Ég held að ég fari alveg rétt með, að hún hafi í síðasta mánuði verið 42%. Nú hef ég margendurtekið í öllum umr. um þessi flugmál að ég er ekki að troða skóinn niður af Arnarflugi, það dettur mér ekki í hug. Ég hef sagt að þar væru duglegir menn á ferðinni, sem vildu reyna að spjara sig og bjarga sér, en ég hef líka sagt um leið, að það væri óraunhæft mat hjá þeim, sem og þeim mönnum sem stutt hafa að áætlunarflugi þeirra milli Íslands og annarra landa, að þeir geti tekist á við það verkefni með það sem öruggt leiðarljós að það beri sig. Það dæmi gengur einfaldlega ekki upp og mun ekki ganga upp. Ég vil líka benda hv. þm. á það, að miðað við það efnahagsástand sem hér hefur verið að skapast á síðustu mánuðum og það sem á eftir að gerast á efnahagssviðinu hjá okkur og í nágrannalöndunum verður sú mynd ekki bjartari sem fram undan er í flugmálum okkar. Það mun ekki fjölga farþegum á milli landa, það er alveg víst. Þess vegna vil ég biðja þingheim að hugleiða þessi mál öll mjög vandlega og taka afstöðu til þessarar till. á grundvelli þess sem ég hef nú rakið - á grundvelli þess, sem er eins einfaldur og tvisvar tveir eru fjórir, að það er ekki pláss, það er ekki lífsrými, fyrir tvö áætlunarflugfélög í millilandaflugi á Íslandi. Jafnvel þó að menn vilji stuðla að samkeppni sem þeir telja að leiði til lægri fargjalda gengur það dæmi ekki upp. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál og bið, eins og ég nefndi hér áðan, að málinu verði vísað til allshn. Sþ. og þar fái það væntanlega hraða og góða umfjöllun því að það þarf að leita til margra, það þarf að spyrja að áliti margra. Og ég vona sannarlega að sú umræða sem varð á síðasta þingi og væntanleg umræða í nefnd um þetta mál og væntanlegar tillögur samgrh. hæstv. um mótun opinberrar stefnu í flugmálum verði til þess að við getum mótað þá stefnu sem við getum farið eftir á næstu árum og gerir allar okkar flugsamgöngur öruggari og betri, en ekki verri og lakari.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju minni með mjög breyttan og bættan málflutning hv. 1. flm. Mér þótti hann allur miklu ábyrgari nú heldur en hann var áður og ég hef ekkert nema gott um það að segja sem hann sagði hér áðan. Ég gæti reyndar vísað til þess sem ég sagði um hina ýmsu liði þessarar till. þegar hún var til umr. hér á síðasta þingi. Reyndar hefur hv. flm. þegar gert það, og má segja að þar hafi hann tekið af mér ómakið því að mín skoðun er í engu breytt. Mér þykir þó viðeigandi, þegar um svo mikilvægt mál er að ræða, að fara aftur yfir þessa liði og gera grein fyrir minni skoðun. Í fyrsta lið segir: „Stefnt skal að því, að grunneining í flugrekstri Íslendinga verði eitt flugfélag, er af Íslands hálfu hafi sérleyfi til alls áætlunarflugs til útlanda.“ Ég er þessu ekki sammála og skal ég fara um það nokkrum orðum. Við afgreiðslu á þeim styrk sem Flugleiðir hafa nú haft í tvö ár kom í upphafi mjög eindregið fram sú skoðun þeirra nefnda sem um málið fjölluðu, þ.e. fjh.- og viðskn. Alþingis, að orðið skyldi við tilmælum starfsmanna Arnarflugs og að því stefnt að flugfélagið yrði sjálfstætt flugfélag. Í viðræðum við starfsmenn Arnarflugs um þessa till. og þessa hugmynd, sem átti rætur sínar mjög að rekja til þeirra, kom greinilega fram að þeir töldu það eiginlega forsendu fyrir slíkum sjálfstæðum rekstri að þeir hefðu einhverja áætlunarflugleið. Þeir töldu slíkt nauðsynlegt, að því er þeir sögðu mér og mér er kunnugt um að þeir skýrðu frá því sama við nefndir Alþingis, til þess að nokkur festa yrði í sjálfstæðum rekstri flugfélagsins. Að þessum upplýsingum og hugmyndum fengnum lögðu nefndirnar til að Arnarflug yrði sjálfstætt flugfélag. Við því var orðið. Flugleiðir seldu meiri hlutann af hlutafé sínu í Arnarflugi og starfsmennirnir keyptu það. Félagið hefur síðan verið rekið sem sjálfstætt flugfélag, en að vísu með mjög mikilli aðild Flugleiða, sem hafa haft veruleg áhrif á ákvarðanir innan stjórnar Arnarflugs. Ég hef einnig talið mér skylt að framfylgja þessari stefnu, enda er ég að öllu leyti sammála og tók að sjálfsögðu þátt í mótun hennar í upphafi. Ég gerði því mjög ítrekaða tilraun - og fékk til liðs við mig hina hæfustu menn - til að ná samkomulagi milli Flugleiða og Arnarflugs um skiptingu áætlunarleiða og samstarf þessara flugfélaga, svo að þessum skilyrðum væri fullnægt þannig að samkeppni yrði nokkur og sérstakur samanburður á þjónustu og starfsemi flugfélaganna á erlendum áætlunarleiðum. Þessar tilraunir mistókust. Það var lögð í þær mjög mikil vinna, haldnir margir fundir og ég hélt satt að segja stundum að þær væru að takast. Ég fékk t.d. að sjá drög að samkomulagi. En því miður fór ætíð svo, þegar á átti að reyna, að þeim var hafnað. Ég ákvað þá að veita Arnarflugi heimild til flugs á takmörkuð svæði, þ.e. á meginlandið, með flugi til Amsterdam, Dusseldorf og Zürich. Arnarflugsmenn höfðu að vísu sótt það af miklu kappi að fá að fljúga á Frankfurt en Flugleiðir höfðu sérstaklega andmælt því, töldu að það kynni að orka tvímælis og valda þeim vandræðum í sambandi við þeirra Lúxemborgarflug. Vöktu þeir athygli á því að þeir reka umfangsmikla skrifstofu í Frankfurt sem er nauðsynleg vegna þess flugs. Ég taldi rétt að verða við þessum tilmælum Flugleiða og veitti því Arnarflugi ekki leyfi til flugs á Frankfurt. Ég vil einnig geta þess, að í þeim viðræðum sem fóru fram á milli Flugleiða og Arnarflugs mun þetta atriði mjög hafa borið á góma, og var liður í því samkomulagi sem ég taldi þá u.þ.b. vera að nást. Það er síðan rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að mikil samkeppni upphófst á milli þessara tveggja flugfélaga, samkeppni sem áreiðanlega skaðaði þau bæði, samkeppni þar sem augljóslega áttu sér stað gífurleg undirboð. M.a. var boðið flug til Frankfurt og Amsterdam fyrir lægra verð en til Egilsstaða því í verðinu var m.a. innifalin gisting og einnig leigubifreið í vikutíma svo eitthvað sé talið. Ég held að það hafi verið alveg ljóst að þarna var um óheilbrigða og ákaflega óheppilega samkeppni að ræða. Ég sá mér því ekki annan kost en að höggva á þann hnút og skipta flugleiðum á milli flugfélaganna. Það gerði ég og ákvað að sú skipting skyldi taka gildi frá og með október nú í ár. Það var því á engan máta hróflað við þeim áætlunum, sem gerðar höfðu verið um flug nú í sumar, og flugfélögunum veittur nægilegur frestur til að skipuleggja sitt flug næsta sumar með tilliti til þess sem ákveðið var. Ég vil einnig draga mjög í efa að Flugleiðum hafi með þessu verið valdið nokkru tjóni. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef munu um tveir af hundraði farþega Flugleiða koma frá þessum svæðum til Íslands, þ.e. frá Hollandi, Düsseldorf og að sjálfsögðu hafa þeir ekki verið með flug til Zürich. Mér er einnig kunnugt um að flug Flugleiða til Düsseldorf hefur verið rekið með verulegum halla og valdið þeim vandræðum. Einnig vita allir þm., hygg ég, að Flugleiðir hafa haft heimild til flugs til Amsterdam í meira en áratug en aðeins nýtt það að ráði síðustu þrjú árin eða svo. Ég tel því að þarna hafi verið skipt leiðum áætlunarflugs á þann máta sem a.m.k. Flugleiðir geta vel við unað. Ég er þeirrar skoðunar að nokkur samkeppni og samanburður einnig á áætlunarflugleiðum sé mjög æskilegur. Ég vil taka það fram að að mínu mati veita bæði flugfélögin ágæta þjónustu sínum farþegum, t.d. flugþernur og áhafnir flugvéla. Ég held að það sé almennt viðurkennt að það er með því besta sem gerist. Hins vegar get ég ekki neitað því að mér hefur stundum sýnst, ekki síst á meðan Flugleiðir höfðu algera einokun á þessum sviðum, að ekki væri nægilegt tillit tekið til farþega. Því miður hafa tafir oft orðið ákaflega miklar, og stundum hafa flugvélar jafnvel verið teknar af áætlunarleiðum í aðrar þarfir, sem valdið hefur verulegum vandræðum fyrir flugfarþega. Það er athyglisvert, svo ég nefni eitt lítið dæmi, að ótrúlega margir hafa minnst á það við mig í sumar að furðu gegni að áætlunarflug héðan á sumrin á vegum Flugleiða skuli nánast eingöngu vera kl. 7 eða 7.15 að morgni, þannig að þeir a.m.k. sem á hótelum búa, og jafnvel Íslendingar í heimahúsum, þurfa að fara á fætur kl. 4 að nóttu til að ná áætlunarbifreiðum frá Hótel Loftleiðum og ná þessu flugi kl. 7 eða 7.15. Ég leyfi mér að fullyrða að hvergi nokkurs staðar í heiminum sé boðið upp á slíkt flug frá höfuðborg lands til umheimsins. Menn geta skoðað upplýsingar frá öðrum flugfélögum um það. Mér er kunnugt um það að erlendir menn, sem hér hafa verið, hafa bókstaflega breytt sinni flugáætlun og farið deginum áður eða deginum síðar til að ná flugi Arnarflugs sem ég hygg að hafi verið um hádegisbilið. Vitanlega liggja til þessa ástæður, mér er vel kunnugt um það, það er verið að tengja þetta flug Bandaríkjafluginu. En þetta hefur líka valdið því að á Keflavíkurflugvelli myndast bókstaflega örtröð þann tíma sem þar eru stundum tvær vélar frá Bandaríkjunum og tvær að fara til Evrópu. Ég held að það sé engin goðgá þó að farþegar, sem þurfa að fara þar á milli flugvéla, bíði eitthvað lengur en þarna er gert ráð fyrir. Við höfum allir kynnst því á erlendum flugvöllum að þurfa að bíða kannske tvo tíma eða svo til að ná annarri vél. Þetta nefni ég aðeins sem dæmi um samanburð sem ég verð var við að menn eru að gera og ég tel ákaflega heilbrigðan. Ég gæti því miður nefnt æðimargar kvartanir sem til mín og samgrn. hafa komið. Ég hef stundum komið þeim á framfæri en ég tel ekki ástæðu til að eltast við það hér og endurtek það sem ég sagði áðan, að bæði flugfélögin veita að ýmsu leyti hina ágætustu þjónustu. En samanburðinn og samkeppnina, þótt nauðsynlegt hafi reynst að takmarka hana, tel ég heilbrigða. Ég er þeirrar skoðunar að þessi mál varðandi áætlunarflug til útlanda séu komin í viðunandi horf eins og stendur og hef ekki hugsað mér að breyta þeim á nokkurn máta frekar. Hitt er svo allt annað mál, hvort Arnarflugi tekst að halda uppi þessu áætlunarflugi. Ég er alls ekki dómbær um það. Það kann vel að vera að það reynist erfitt. Og vitanlega verður flugfélagið sjálft að taka afleiðingum af því. En af því að hv. þm. minntist nokkuð á þann styrk sem veittur er Flugleiðum, þá má vitanlega hafa önnur orð um þessa aðstoð. En að sjálfsögðu er það styrkur þegar endurgreitt er það fé sem aðili annars mundi greiða í skatta og gjöld. Þetta er greitt af því fé sem ríkissjóður hefði að öðrum kosti fengið í sinn hlut og hefði þá verið notað til annarra þarfa í þágu þjóðfélagsins. En það skiptir ekki öllu máli. Hitt er svo annað mál, að þegar slík aðstoð er veitt þá er að mínu mati útilokað að heimila slíka samkeppni og þau undirboð sem urðu á s.l. sumri. Er ég þar alls ekki að kenna einu flugfélaginu um fremur en öðru, venjulega eiga báðir nokkra sök þegar tveir deila. Þetta réði m.a. því að ég taldi mér ekki annað fært en að höggva á þann hnút og skipa málum eins og nú hefur verið gert. Í fyrsta lið þáltill. segir jafnframt: „Þetta sama félag hafi sérleyfi til áætlunarflugs á öllum aðalflugleiðum innanlands.“ Flugleiðir hafa heimild og hafa sérleyfi til áætlunarflugs á öllum þeim flugleiðum innanlands sem flugfélagið hefur óskað eftir. Ég hef engan hug á að breyta því fyrirkomulagi. Þvert á móti hef ég neitað ýmsum aðilum sem sótt hafa um áætlunarflug til og frá Reykjavík á leiðum Flugleiða. Ég hef hafnað því og ekki talið það samræmast þeirri stefnu sem með þessu er mörkuð. Í öðrum lið segir: „Öðrum flugfélögum í innanlandsflugi verði gert kleift, með opinberri aðstoð ef nauðsynlegt reynist, að tengjast neti aðal-flugleiða til að halda uppi áætlunarflugi til þeirra staða er aðalflugleiðirnar ná ekki til. Þessir tveir flokkar flugleiða verði skýrt afmarkaðir.“ Hér er hreyft mjög athyglisverðu og mikilvægu máli sem hefur verið mjög fjallað um. Ég vil segja það um þennan lið að í þessu felst mikil skynsemi. En því miður hefur reynst ókleift að framkvæma þetta víða um land. T.d. hefur reynst algerlega ókleift að framkvæma þetta svo á Vestfjörðum að við verði unandi. Þar hagar svo mjög oft til, sérstaklega að vetrarlagi, að unnt er að fljúga inn á einn flugvöll en ekki annan, t.d. unnt að fljúga á Holt eða Suðureyri en ekki á Ísafjörð, og þess vegna mjög erfitt að tengja flug frá þessum minni stöðum inn á Ísafjarðarflugvöll svo að eitt dæmi sé nefnt. Einnig hefur það hvað eftir annað komið fyrir, sem ég veit að þeir þekkja sem eru staðkunnugir á Vestfjörðum, að flugi er aflýst á Ísafjarðarflugvöll á síðustu stundu, eftir að farþegar eru komnir þangað. Smávægileg breyting á vindátt getur valdið þúi, flugvél iðulega komin í Djúpið að lendingu þegar henni er vísað frá. Það væri satt að segja nokkuð erfitt að hafa þá farþega þangað þegar komna frá nærliggjandi sveitum, kannske jafnvel þannig að þeir komast ekki til baka. Þetta er aðeins lítil og lausleg mynd af þeim erfiðleikum sem fylgja flugi á þessu svæði. Mér er ljóst að þetta er auðveldara viða annars staðar og er framkvæmt miklu meira t.d. á Norðurlandi og á Austfjörðum. Þessi leið, þó hún sé skynsamleg, hefur því að mínu mati ekki verið framkvæmanleg. Þó að oft hafi verið um hana rætt - og fyrirrennarar mínir hafa, að því er ég best veit, haft áhuga á því að framkvæma hana - hefur það ekki verið talið fært. Þess vegna hefur verið horfið að því ráði með einstaka staði að heimila þaðan beint flug til Reykjavíkur, sem þá er sinnt af öðrum flugfélögum, ekki síst flugfélögum sem staðbundin eru á viðkomandi svæði, en einnig hafa flugfélög hér sinnt þessu. Arnarflug fékk fyrir nokkrum árum, 1978 eða 1979 hygg ég heimild til flugs á allmarga staði um landið, sem það hefur síðan sinnt af ágætum. Flugleiðir hafa ekki leitað eftir flugi á þá staði og ég held satf að segja að um þetta flug sé sæmilegur friður. Það er eitt atriði í þessari grein sem ég vil nefna. Það er rætt um opinbera aðstoð. Vissulega er nokkur opinber aðstoð í gegnum styrk til sjúkraflugs. Þó má ætla að sú aðstoð hrökkvi ekki lengra en svo, að hún greiði þann kostnað sem af þeirri þjónustu hlýst. En vitanlega hefur það þó verið þáttur í því að gera mönnum kleift að halda uppi þessum litlu flugfélögum. Þessi litlu flugfélög eru ákaflega mikilvæg fyrir landshlutana, ekki bara í sjúkratilfellum heldur einnig alls konar mikilvægum flutningum um landshlutana, jafnvel t.d. fyrir atvinnuvegina í fjölmörgum tilfellum þegar skort hefur varahluti, svo eitthvað sé nefnt. Ég tel það því mjög athyglisverða hugmynd hvort ekki er réttlætanlegt að veita meiri opinbera aðstoð til þess að reka megi þessi flugfélög sem eru í miklum fjárhagserfiðleikum. Þriðjiliðurinn fjallar um verðlagningu fargjalda á innanlandsflugleiðum. Ég hef að sjálfsögðu fjallað um hann áður eins og um aðra liði og reyndar rakti hv. þm. mitt svar í því sambandi. Ég hef nú um nokkurt skeið þrýst á það að fargjöld á innanlandsflugleiðum yrðu hækkuð nokkru meira en verðlagsforsendum nemur vegna þess að það er rétt sem kom fram hjá hv. flm. að atkoma þeirra flugfélaga sem þessu flugi sinna hefur verið mjög bágborin, ekki síst Flugleiða. Ég tel að nokkur árangur hafi náðst og get upplýst að verðlag á innanlandsflugi hefur hækkað á þessu ári um 75%, sem er töluvert umfram verðlag. M.a. var 8. þessa mánaðar samþykki 15% hækkun. Þetta hefur ekki verið gert með samhljóða atkvæðum í verðlagsráði að vísu, en ég neita því ekki að ég hef þrýst nokkuð á þetta vegna þess tapreksturs sem verið hefur á þessu flugi. Ég hef einnig leitað eftir því hvort ekki kæmi til greina að losa þetta undan verðlagsráði. Þá mundi fara um þessar hækkanir samkvæmt loftferðalögum, þ.e. þær yrðu háðar samþykki samgrn. Á það hefur ekki ennþá verið fallist. Þessi mál eru öll í athugun, m.a. sú verðgæsla sem menn vilja taka upp. En þarna hefur fengist þó nokkur leiðrétting. Fjórði liður fjallar um það að ekkert flugfélag hafi forgangsrétt til leiguflugs og öllum frjálst að semja við hvaða flugfélag sem er, uppfylli það skilyrði um öryggismál. Þess verði þó ávallt gætt, að leiguflug fari ekki í bága við áætlunarflug. Það eru einmitt þessi fjögur síðustu orð sem hafa staðið í mönnum, „í bága við áætlunarflug“. Mönnum sýnist sitt hvað um það. Ég hygg að þeir séu margir sem telja að yfirleitt valdi leiguflug á áætlunarleiðum áætlunarfluginu fjárhagstjóni. A.m.k. hefur mjög orðið vart við þetta á aðalleiðum Flugleiða. Flugleiðir hafa t.d. hvað eftir annað varað við því að heimila leiguflug til Kaupmannahafnar og London og lagst gegn því og stjórnvöld hafa verið hikandi við að leyfa slíkt flug og reynt að draga úr því. Meðan ég hef verið í þessu starfi hef ég látið rannsaka slíkar umsóknir mjög vandlega. En að vísu - eins og einnig kom fram í ræðu hv. flm., og hann vísaði jafnframt til ræðu minnar á s.l. ári í því sambandi - eiga erlendir aðilar töluverðan rétt sem við getum ekki staðið gegn. Með tilliti til þessa athugaði ég þrjá kosti áður en gefnar voru út reglur um leiguflug Arnarflugs og Flugleiða til þeirra landa sem þessi flugfélög bæði eða þessi flugfélög sitt í hvoru lagi fljúga áætlunarflug til. Sá fyrsti var sá að hafa þetta að öllu leyti frjálst og þá eingöngu háð leyfum frá loftferðaeftirliti og samgrn. hverju sinni. Í öðru lagi að leyfa slíkt flug inn á viðkomandi svæði en þó ekki til þeirra borga sem flogið er til. Ég vil geta þess að þetta er nánast sá háttur sem Norðurlöndin hafa. I.eiguflugfélögin þar hafa mjög víðtækt leyfi til leiguflugs en þó ekki t.d. til höfuðborga Norðurlanda. Danski félag fær ekki heimild til að fljúga til Osló leiguflug en flýgur til ýmissa annarra borga í Noregi svo eitthvað sé nefnt. Og svo í þriðja lagi að takmarka þetta þannig að Arnarflug hefði ekki heimild til leiguflugs til Norðurlanda eða til Bretlandseyja eða Lúxemborgar eða New York. Hins vegar hefðu Flugleiðir ekki heimild til leiguflugs til Hollands og Sviss. Um Þýskaland yrði þá fjallað sérstaklega hverju sinni. Þetta sendi ég flugráði, sem mælti einróma með síðustu leiðinni, og reyndar er það sú leið sem næst mun hafa verið komin samkomulagi í viðræðum Flugleiða og Arnarflugs. Ég ákvað því að farið yrði eftir síðustu leiðinni, þ.e. leiguflugið takmarkað eins og ég hef nú rakið, þannig að ekki verði flogið af öðru flugfélaginu til áætlunarsvæðis hins. Um þetta veit ég ekki annað en að sé nokkuð víðtækt samkomulag, kannske um það eina í þessum málum. Fimmti liðurinn fjallar um viðgerðir. Þar hefur starfað nefnd og ég segi enn að ég held að töluvert hafi á unnist. Ég geri ráð fyrir því að Arnarflug skipi einnig fulltrúa í þá nefnd. Ég hef reyndar nýlega rætt við formann þeirrar nefndar og óskað eftir því við hann að hert verði á athugun þessara mála, og það munu vera fundir í gangi núna þessa dagana í því sambandi til að skoða hvernig þetta hefur þróast og hvað meira þarf að gera þar. Um sjötta liðinn get ég ekki sagt annað en að þetta væri að mörgu leyti álitlegt. Reyndar hygg ég að skynsamlegra væri að miða við einhvern hundraðshluta þjóðarframleiðslu. Það má kannske segja að fjárlög og þjóðarframleiðsla haldist nokkuð í hendur en eftir ítarlega athugun á slíkri viðmiðun í sambandi við vegamálin var þó ákveðið að fara yfir í viðmiðun við þjóðarframleiðslu. Mér sýndist það vera skynsamlegra. Ég hef því hugleitt þetta og þetta hefur satt að segja verið komið á blað hjá okkur í rn. Við höfum þó ekki treyst okkur til að framfylgja þessu enn en ég er svo sannarlega til viðræðu um það mál. En af því í þessum lið segir að fé skuli varið í samræmi við áætlunina, sem gerð var 1976 og samþykkt hér sem þáltill., vil 'ég upplýsa að því miður reynist ákaflega erfitt að framfylgja þeirri áætlun. Í henni var gert ráð fyrir tveimur meginflokkum flugvalla, þ.e. aðaláætlunarflugvöllum, eins konar stofnflugvöllum, og svo sjúkraflugvöllum eða B-flokki flugvalla. Gert var ráð fyrir ákveðinni lengd þessara flugvalla. Í B-flokki var miðað við svokallaðar „stall“ flugvélar, þ.e. flugvélar sem geta notað stutta flugbraut, 800 metra flugbraut, sem þá var miðað við. Nú hefur sú þróun orðið, að flest flugfélögin hafa meira eða minna hætt rekstri þessara flugvéla, sem stafar af því að þær eru taldar mjög dýrar í rekstri. Þau hafa tekið upp aðrar miklu hraðfleygari vélar en sem því miður þarfnast lengri flugbrauta. Það verður því að segjast eins og er að flugmálayfirvöld eru í miklum vandræðum út af þessari þróun og hafa verið knúin til þess að lengja flugbrautir, sem falla undir þennan B-flokk. Til þess hefur orðið að verja fjármagni sem alls ekki var gert ráð fyrir í þessari áætlun. Ég hef því rætt um það við flugmálastjóra að þessi áætlun verði endurskoðuð og reynt þá að meta að nýju hvers konar flugvélum ber að gera ráð fyrir í þessu flugi, sérstaklega hinna minni flugfélaga. Reyndar hafa farið fram viðræður við þessi flugfélög, eins og fram hefur komið í fjölmiðlum nú nýlega, um athugun á rekstrinum, bæði öryggisþáttum þess og ýmsu fleiru. Og því miður verð ég að segja að ég tel þar ýmsu ábótavant, sem þarf að athuga. Flugvélarnar eru ekki fyrir þá flugvelli sem áætlunin frá 1976, sem samþykki var hér á Alþingi, ákvað. Þarna er ekki lengur því samræmi til að dreifa sem þarf að vera. Þetta er allmikið mál og ég taldi rétt að gera það að umræðuefni þar sem talað er um fjárframlög til flugvalla. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram að fjárframlag til öryggisþátta flugsins verður að auka. Það fékkst aukið nokkuð á síðasta ári umfram það sem almennt var um framkvæmdaframlög, og það er vel. En ég er ekki búinn að sjá að það takist eins vel á þessu ári og það þarf hið háa Alþingi að skoða. Að vísu hafa orðið þarna umtalsverðar framfarir. Ég vek athygli á því að fjölmargir af okkar meginflugvöllum hafa tekið stakkaskiptum. T.d. er nýlega búið að opna öryggisaðflug og reyndar búið að malbika flugbraut á Akureyri, sem gerir þann flugvöll hæfan fyrir beint flug erlendis frá, þ.e. það er hægt að lenda þar með fulla þyngd bæði eldsneytis og farþega. Þetta er töluvert mál. Og reyndar hafa margir flugvellir hér tekið miklum breytingum. Ég nefni t.d. Ísafjarðarflugvöll. Þar er búið að setja upp lýsingu, þar er búið að setja upp miðlínusendi fyrir aðflug um Djúpið sem stórbætir öryggi. Miðlínusendar hafa verið settir upp á fjölmörgum öðrum flugvöllum, t.d. á Sauðárkróki og Húsavík svo eitthvað sé nefnt. Fullt samkomulag hefur verið um það að láta slíkan öryggisþátt flugsins ganga fyrir, samkomulag við flugmálastjóra, flugráð og öryggisnefnd. Mjög stór áfangi vegna Reykjavíkurflugvallar er að sjálfsögðu að nú er loksins búið að taka þann radar í Keflavík í notkun sem hægt er að nota til aðflugs á Reykjavíkurflugvelli. Ég veit að við hörmum það allir að það skyldi ekki gert fyrr, strax 1979 þegar hann var settur upp og menn hugðust hafa aðgang að honum í þessu skyni. Einnig er nú í undirbúningi - og reyndar liggur fyrir samþykki frá Alþjóðaflugmálastofnuninni um greiðslu helmings endurnýjunar á þeim tengilið sem verður að endurnýja við Keflavíkurflugvöll og er nauðsynlegur til þess að stjórna megi allri umferð um Norður-Atlantshafið frá Reykjavíkurflugturni, eins og gert hefur verið til þessa, en er gert því miður í gegnum ófullkomin tæki sem stundum hafa brugðist. Það má geta þess í því sambandi, ekki síst þar sem misskilningur kom fram í fjölmiðlum um það, að í sambandi við endurnýjun á þessum tengilið er mjög auðvelt, með tiltölulega litlum kostnaði, að færa merkin frá þeim radar, sem nú stjórnar aðflugi til Reykjavíkurflugvallar, einnig inn til Reykjavíkurflugvallar, þannig að radarinn sjáist þar á sjónvarpsskjánum. Þetta mundi spara verulega reksturskostnað, því nú þarf að sjálfsögðu að senda menn suður eftir daglega og því fylgir kostnaður. Þetta er einnig í og það er misskilningur að þarna sé um kostnaðarsama framkvæmd að ræða. Um sjöunda liðinn ætla ég ekki að fjalla fremur nú en ég gerði síðast. Þetta er sérstakt mál, sem um er fjallað í stjórnarsáttmála, og ég tek það fram enn einu sinni að þó að ég sé því hlynntur og telji nauðsynlegt að reisa nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, þá er ég bundinn af því sem ég samþykkti í stjórnarsáttmála. Reyndar verð ég að segja það alveg eins og er að mér finnst að sú mikla fjárfesting, sem felst í slíkri byggingu, verði að skoðast einnig með hliðsjón af þeirri miklu þörf, sem er í flugi hér innanlands almennt, ekki síst öryggisþáttum flugsins. Áttunda lið, að Reykjavíkurflugvöllur verði framtíðarflugvöllur vegna innanlandsflugs, er ég sammála og hann á að bæta eftir föngum. Ég hef ekkert við þá grein að athuga. Það hefur margsinnis verið spurt um mína stefnu í flugmálum. Ég tel mig satt að segja vera að lýsa henni hér enn einu sinni og auðvelt að draga hana saman úr þingtíðindum ef menn hafa ekki fengið hana. Ég tel reyndar ekki að mér beri að leggja fram till. til þál. um hana. Ég tel að það sem ég er að gera sé í raun og veru þegar í ýmsum samþykktum Alþingis, sem ég hef nú þegar rakið, m.a. í þál. sem samþykkt var 1976 og ég hef minnst á hér að þarf að breyta. Hins vegar kæmi vel til greina að leggja fram eins konar skýrslu um það mál sem lýsti því sem ég hef nú rakið í minni ræðu. Ég vil svo að lokum endurtaka það að ég fagna því að umræða er um flugmálin. Ég vona að það verði til þess að þoka mikilvægum þáttum flugmála áfram. Ég vil geta þess að ég mun endurflytja þau frv. sem ég lagði fram á síðasta þingi. Þau verða lögð fram í Ed. og ég vona að þá fáist einnig umræður um áætlanagerð og ýmsa þætti sem snerta mjög náið það sem fjallað er um í þessari þáltill. Og ég tek undir það með hv. flm. að ég vona að hún leiði til málefnalegrar umræðu hér á hinu háa Alþingi svo og þau önnur þingmál um flugmál sem ég mun leggja fram og hef nefnt.



Herra forseti. Ég hefði viljað óska eftir því að flm. þessarar till. létu svo lítið að hlusta á umr. um hana og ber þá ósk sérstaklega fram að þeir þm. Vestfjarða, sem hér hafa skrifað upp á, verði í salnum meðan ég flyt mál mitt. Vildi ég með leyfi forseta mega gera hlé á máli mínu þar til þeir mæta.

Ég hef óskað eftir því að þeirra yrði leitað.

Ég vil byrja á því að rekja hér þá jákvæðu hluti sem eru í þessari þáltill. Þar er skylt og rétt að byrja á 8. liðnum. Það er tvímælalaust til hagsbóta fyrir Íslendinga almennt að Reykjavíkurflugvöllur verði framtíðarflugvöllur vegna innanlandsflugs. Ég vona að það séu sameiginlegir hagsmunir Reykvíkinga og dreifbýlisins að svo verði um ókomna framtíð og tel reyndar að það sé um svo sjálfsagt mál að ræða að ekki þurfi að eyða miklum tíma í rökstuðning um það. Ég er líka í öllum aðalatriðum sammála því sem sagt er í 4.lið þessarar till.: „Ekkert flugfélag skal hafa forgangsrétt til leiguflugs og öllum frjálst að semja við hvaða flugfélag sem er, uppfylli það skilyrði um öryggismál.“ Þetta er að sjálfsögðu aðalatriðið. Hér kemur á eftir í sömu grein: „Þess verði þó ávallt gætt, að leiguflug fari ekki í bága við áætlunarflug.“ Ég vildi gjarnan fá það betur útskýrt hvað felst í orðinu „bága“. Það er hægt að fela eitt og annað bak við það orð og meðan ég veit ekki hver er hin hugsaða merking tel ég ástæðulaust að vera með neinar getsakir í því sambandi. Ég er hlynntur því að stefnt verði að því að viðhald flugvéla fari fyrst og fremst fram innanlands. Hins vegar tel ég að undir mörgum kringumstæðum sé hæpið að binda það í of fastar skorður. Hitt sem vakti undrun mína og gerði það að verkum, að ekki er undan því hægt að víkja að ráðast nokkuð harkalega á þessa þáltill., er sá boðskapur sem hún flytur gagnvart þeim flugfélögum sem starfa í landinu. Hv. 1. flm., 6. þm. Norðurl. e., gat þess hér að hann væri ekki að troða skóinn niður af Arnarflugi. Það er hárrétt athugað. Hér er um miklu róttækari aðgerðir að ræða en svo, að hægt sé að nota jafn hógvært orðalag og að verið sé að troða skóinn af félaginu. Hann sagði hér orðrétt og það er kjarni málsins í þeirri merkingu sem liggur á bak við þetta: Það er ekki lífsrými fyrir tvö áætlunarflugfélög til og frá Íslandi - eða á Íslandi. Ég tók ekki nákvæmlega eftir niðurlagi setningarinnar. Þetta hugtak með lífsrýmið er ákaflega sjaldan notað nú á dögum. Þetta var notað mikið af Hitler á sínum tíma. Hann sagði að Þjóðverjar þyrftu meira lífsrými. Og hann var ekki í neinum vafa um það hvað hann ætlaði sér að gera. Hann ætlaði að ryðja úr vegi, taka þá af sem stóðu gegn því að Þjóðverjar fengju það lífsrými sem þeir þyrftu. Ef merkingin er sú hin sama sýnist mér að ekki verði hægt að skilja þetta á annan veg en þann, að þetta sé hrein aðför að öðru flugfélaginu, og það liggi ljóst fyrir hver merkingin sé, falin á bak við fegurri orð hér í till.  Ég vil vekja athygli á öðru sem kemur hér fram í 2. gr. Það segir svo: „Öðrum flugfélögum í innanlandsflugi verði gert kleift, með opinberri aðstoð ef nauðsynlegt reynist, að tengjast neti aðalflugleiða til að halda uppi áætlunarflugi til þeirra staða er aðalflugleiðirnar ná ekki til“ Þessi setning gerir mig bæði reiðan og undrandi. Það vekur furðu mína að hv. 3. þm. Vestf. skrifi upp á till. þar sem verið er að leggja svona hluti til. Það vekur enn meiri furðu mína að hv. 6. landsk. þm. skuli gera það. Það er flogið af hálfu Flugleiða til þriggja staða á Vestfjörðum, á Ísafjörð, á Þingeyri og á Patreksfjörð. Ég fæ ekki betur séð en að með þessum till. sé verið að leggja til að á hina staðina eigi að taka upp doríuflug til þessara þriggja staða. Ef gert er ráð fyrir að menn komist samdægurs til Reykjavíkur eða frá Reykjavík, eftir að þetta doriuflug væri upp tekið, þýðir þetta að það þyrfti að fljúga tvisvar t.d. frá Holti í Önundarfirði á Ísafjörð, bæði áður en flugvél færi suður og einnig eftir að flugvél kæmi að sunnan. Menn geta rétt ímyndað sér kostnaðinn af þessari tilhögun. Það vekur og undrun mína að það er verið að tala um öryggismál samhliða í þessari till. Hvaða öryggi fylgir þeirri tilhögun, ef hún yrði upp tekin, hvaða öryggi er bætt með slíkum ráðsröfunum? Ég vil leggja þá spurningu fyrir Sighvat Björgvinsson, hv. 3. þm. Vestf., hvað hann telur að kostnaður aukist hjá farþegunum á þessari leið - eða hjá ríkinu ef það ætlar að fara að greiða þau gjöld. Ég vil líka fá svör við því hvernig hann hefur hugsað sér umrætt doríuflug. Hér er talað um að verðlagning fargjalda á innanlandsflugleiðum verði gerð raunhæf til að tryggja það að eðlileg endurnýjun flugflota, þjónusta og rekstur geti farið fram og fyllsta öryggis sé gætt í hvívetna. Ég veit ekki til að slakað hafi verið á öryggiskröfum vegna þess að fluggjöld hafa ekki verið hærri. Hafi verið gefin úr reglugerð, sem heimili það að slakað sé á öryggiskröfum vegna þess að fluggjöld séu ekki hærri, þá vildi ég gjarnan fá að frétta af því. Hins vegar hafa fluggjöld í innanlandsflugi hækkað um 73 eða 75% á þessu ári. Ég vil fá hrein svör. Hvað telja flm. að fluggjöldin hefðu átt að hækka mikið í prósentum á þessu ári? Það skiptir nefnilega íbúana þó nokkru máli á hvaða verði þeir geta flogið t.d. Vestfjörðum til Reykjavíkur. Það er vitnað í Noreg og sagt að Norðmenn hafi tekið upp það kerfi í flugmálum að flogið sé inn á aðalvelli. Ráðh. samgöngumála talaði um að sér fyndist þetta skynsamlegt en lýsti því jafnframt yfir að þetta væri óframkvæmanlegt á vissum stöðum á Íslandi. Ég fæ það nú ekki til að ganga upp. En hver er höfuðmunurinn ef við horfum á Noreg og berum hann saman við Ísland? Annað landið er aflangt og gerir það að sjálfsögðu mun einfaldara að taka upp þá stefnu sem hér er verið að tala um. En ég biðst undan þeirri forsjá sem þessir hv. þm. leggja til að hið háa Alþingi taki sér handa vissum landshlutum þessa lands í samgöngumálum - og vinna til hreinnar bölvunar að þróun flugmála fyrir t.d. það kjördæmi sem ég er þm. fyrir. Mig undrar það í fyrsta lagi að þm., sem eiga að vera þar staðkunnugir, láti sér detta í hug að skrifa upp á þessa till. til þál. Og ég harma það, forseti, að þeir sjái sér ekki fært að vera við þegar till. er rædd - nema þeir hafi metið það svo að það gæti verið skynsamlegt að vera fjarverandi.



Herra forseti. Erindi mitt í ræðustól nú er fyrst og fremst að þakka hæstv. samgrh. mjög góðar undirtektir við þessa þáltill., sem ég vona að sé upphafið að breyttum og bættum háttum í íslenskum flugmálum. Mig langar aðeins að gera nokkrar athugasemdir við orð hans. En okkur kom saman um það, hæstv. ráðh. og mér, að það væri allt í lagi að ég gerði það að honum fjarstöddum. Hann les það þá væntanlega þegar þar að kemur. Hins vegar vil ég ekki skorast undan því að svara spurningum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, sem ég verð nú að játa að ég skildi ekki að fullu, ekki allar.

Er svona erfitt að svara þeim?

Ég mun gera það sem ég get til að svara því sem ég skildi af hans spurningum. Nú veit ég ekki hvort hv, þm. Ólafur Þ. Þórðarson í öllu sínu veldi reiknar með daglegu þotuflugi frá Holti í Önundarfirði til Reykjavíkur eða hvaða hugmyndir hann hefur um áætlunarflug yfir höfuð. En til þess að útskýra fyrir honum, eins og líklega kennari mundi gera í barnaskóla, þá vil ég segja honum það að hugmyndin á bak við þessa grein er sú einfaldlega, að öryggi flugsins verði betur tryggt með því að hafa stærri og fullkomnari vélar, sem fljúga á milli stærri og fullkomnari flugvalla, og í tengslum við það meginflug geti farþegar átt kost á því að nota smærri flugvélar frá smærri völlum til þess að komast inn á þessa aðalvelli í veg fyrir það flug sem tengir þessa staði við aðra aðalflugvelti í landinu. Vona ég nú að þetta skiljist. Sjálfur er ég fæddur á Ísafirði og þekki talsvert til staðhátta svo að hv. þm. þarf ekki að taka mig í kennslustund í þeim efnum. Hv. þm. spurði hvað við vildum að fargjöld yrðu hækkuð. Þetta er í sjálfu sér eðlileg spurning. Það sem við höfum á bak við eyrað í þessum lið till. er það að innanlandsflug hefur verið svo svelt á undanförnum árum að þar hefur eðlileg endurnýjun ekki getað átt sér stað. Og það vita allir, sem hafa verið með atvinnurekstur, að þegar tæki eru orðin gömul kostar meiri fjármuni að halda þeim gangandi. Þetta eru ákveðin lögmál sem ganga yfirleitt í gegnum allan atvinnurekstur í landinu og þó víðar væri leitað. Það er m.a. af þessum sökum að reksturinn á hinum gömlu Fokker Friendshipflugvélum Flugleiða er orðinn ákaflega dýr og miklu dýrari en hann þyrfti að vera ef endurnýjun hefði átt sér stað hraðar og á eðlilegri hátt en raun ber vitni. M.ö.o., nýjar flugvélar, minni tilkostnaður vegna minni bilana, eldri flugvélar, meiri tilkostnaður vegna meiri bilana. Svo einfalt er það mál. Í sambandi við öryggisþáttinn í fluginu er það kunnugt öllum mönnum, sem hafa viljað vita, að tekið hefur verið upp nýtt kerfi í sambandi við skoðun þessara flugvéla. Áður tíðkaðist það að farið var reglulega yfir allar flugvélar og skipt um tæki eftir ákveðnu kerfi, skipt um tæki, skipt um vélarhluta og annað eftir ákveðnu kerfi. Nú hefur orðið nokkur breyting á þessu og annað kerfi tekið upp sem er þess eðlis að nú er skipt þegar viðkomandi tæki bila. Ég er þeirrar skoðunar að þetta nýja kerfi sé lakara en hið eldra, en það er kostnaðarminna. Það hefur í sjálfu sér ekki meiri hættur í för með sér, en engu að síður er það skoðun mín að með þessu sé öryggi skert vegna skorts á fjármagni. Vegna orða hæstv. samgrh. verð ég að fagna því að hann tók undir nánast hvern einasta lið þeirrar þáltill., sem hér er til umr. nema þann sem okkur hefur greint á um og að öllum líkindum mun greina á um um ókominn tíma - eða þar til það sannast, sem ég hef haldið fram, að samkeppni af því tagi sem hæstv. samgrh. hefur efnt til fær ekki staðist. Ég vil minna á það sem hæstv. ráðh. sagði við umr. á síðasta þingi, með leyfi forseta: „Flugleiðir fljúga á þessa staði, þ.e. Amsterdam og Düsseldorf, sem eru tveir af þessum þremur stöðum, aðeins yfir hásumarið, Arnarflug telur sér kleift að bjóða flug á þessa staði allan veturinn. Hér er vitanlega um töluverða útvíkkun að ræða frá því sem þarna hefur verið um að tefla til þessa.“ Hvað hefur nú breyst síðan hæstv. ráðh. sagði þetta? Jú, það hefur breyst, að Arnarflug treystist ekki til þess að fljúga yfir veturinn nema til Amsterdam. Düsseldorfleiðin er dottin upp fyrir. Síðan sagði ráðh., með leyfi forseta: „Ég geri mér vonir um að í utanlandsfluginu takist að koma fram þeirri stefnu sem skapar samanburð og nokkra samkeppni, en leyfir samt sem áður tveimur flugfélögum að starfa og kippir á engan máta grundvelli undan Flugleiðum.“ Hæstv. ráðh. efndi til þessarar samkeppni og hann stöðvaði hana líka. Hann stöðvaði hana með því að skipta upp flugleiðum. Hæstv. ráðh. sagði hér í ræðu sinni rétt áðan að hann hefði talið að þessi samkeppni væri komin út í öfgar. En hver af talsmönnum frjálsrar samkeppni ætlar að draga þá markalínu sem þarf að draga á milli óheppilegrar og ósæmilegrar samkeppni og þeirrar samkeppni sem er það ekki? Ég held að um þetta muni okkur greina á og, eins og ég sagði áðan, það verði svo þar til það kemur í ljós, sem ég hef sagt hér á þingi og stend ennþá við, að þessi samkeppni gengur ekki og mun ekki ganga. Ráðherrann fór hér nokkrum orðum um breyskleika Flugleiða í sambandi við stundvísi og annað við brottför héðan af landinu á morgnana, sem hann sagði að væri á tímabilinu 7–7.15, þá færi fjöldi af flugvélum og mikil örtröð skapaðist í flugstöðinni. Auðvitað er þetta rétt. En af hverju er þetta? Ég hélt nú að hæstv. samgrh. vissi ástæðuna fyrir þessu. Það er verið að reyna að nýta til fleiri flugferða þann litla flugflota sem þetta flugfélag á. Svo einfalt er þetta mál. Þess vegna er morgunninn tekinn snemma. Auk þess vil ég benda á að vegna tímamismunar er það fjöldi manna sem þarf að ná flugvélum skömmu eftir hádegi í öðrum borgum. Heimsborgin er ekki bara Reykjavík eða Keflavík og Kaupmannahöfn annars vegar. Það eru fleiri borgir á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum. Þá fagnaði ég einlæglega þeirri hugarfarsbreytingu sem hafði orðið hjá hæstv. ráðh. í sambandi við 2. lið till. minnar. Hann sagði nú að sá liður væri bæði athyglisverður og skynsamlegur. En á síðasta þingi sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: „Í sambandi við 2. liðinn verð ég að segja að þar finnst mér koma fram æðimikil fávísi hv. flm.“ Hér hefur því greinilega orðið umtalsverð hugarfarsbreyting. Ég endurtek það að ég fagna þessum undirtektum hæstv. samgrh. og ég vil segja við hann að hann getur lesið það í þingtíðindum að þau snörpu orðaskipti, sem fóru okkar á milli á síðasta þingi í sambandi við þessa till., voru ekki út af till. sjálfri heldur út af þriðja flugfélaginu, sem kom til sögu, og vegna kaupa sem þá fóru fram og ég ætla ekki að gera að umræðuefni núna en gefst kannske tækifæri til að gera síðar. Ég hef aðeins eitt, herra forseti, að lokum um þetta að segja. Ég endurtek ósk mína um að þessi till. fái skjóta meðferð í nefnd, enda hafi allir ræðumenn, sem um hana töluðu á síðasta þingi og hæstv. samgrh. nú, lýst stuðningi við langflesta liði hennar. Fagna ég því mjög að svo mikill áhugi og svo mikil samstaða skuli hafa tekist á hinu háa Alþingi um jafn veigamikla tillögu.



Herra forseti. Ég nenni ekki að fara að ræða hér um þingsköp, en mér þykir það dálítið endasleppt að láta þessari umr. lokið og að þeir menn sem óskað er eftir að séu hér viðstaddir, flutningsmennirnir sjálfir, og virðist ekki stór krafa, hafi ekki látið svo litið að vera í salnum. Hitt harma ég þó enn meir, að þær fáu spurningar, sem ég lagði hér fram og óskaði eftir að yrði svarað, hafa ekki fengið þá eðlilegu málsmeðferð að þeim væri svarað. Í sjálfu sér er hugsanlegt að þar komi til skilningsleysi hv. 6. þm. Norðurl. e. og mun ég láta á það reyna í einni spurningunni, þ.e. hversu mikið í prósentum telur hann að hefði þurft að hækka flugfargjöldin? Þetta er einföld spurning. Þessu ættu menn að geta svarað beint. Menn, sem hafa hugsað jafn mikið um þessi mál, mættu gjarnan hafa svar við þeirri spurningu. Hv. flm. talar um það að hann þekki til vestra því að hann sé fæddur á Ísafirði. Í sjálfu sér er það ekki nema góðra gjalda vert. Það breytir aftur á móti engu um þá staðreynd, að landshættir gera það allerfitt að gera flugvöll af nægilegri gæðakröfu á Ísafirði, eins og þarft væri og ég vildi að væri gert. Og þegar menn varpa fram billegum rökum, eins og þeim að láta í það skina að ég geri ráð fyrir daglegu þotuflugi frá Holti í Önundarfirði, þá eru það rökþrota menn sem þannig svara. Þeir koma sér undan því að ræða það sem um er spurt og svara því málefnalega. Það liggur ljóst fyrir að sú stefna sem hér er verið að leggja til yrði til stórkostlegrar bölvunar fyrir hagsmuni vestfirðinga gagnvart flugmálum. Þetta veit meiri hluti þjóðarinnar vegna þess að hún þekkir land sitt, en hv. flutningsmenn hafa því miður ekki gert sér grein fyrir því.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði að samþykki þessarar till. væri stórlega til bölvunar fyrir Vestfirði. Það er auðvitað rangt. Það er til hagsbóta fyrir Vestfirði að það séu stórar og öruggar flugvélar í förum. Ef það er ekki hægt með góðu móti að komast á milli fjarða er auðvitað flogið til Reykjavíkur. Það er ekki verið að útiloka neitt frá því sem er. Hann spurði hvað þau þyrftu að hækka mikið í prósentum fargjöldin í innanlandsflugi samkv. þáltill. Það er auðvitað erfitt að svara því. Hitt er annað mál, að það má sýna það með mörgum dæmum og við höfum dæmi um það frá mörgum stofnunum, t.d. frá Hitaveitu Reykjavíkur, að með því að svelta þjónustustofnanir svo að þær fá ekki eðlilegan kostnað greiddan erum við að velta vandanum yfir á framtíðina. Ef við segjum að í dag þurfi að hækka um 10%, en það fæst ekki, þá þýðir það að öðru jöfnu að hækka þyrfti þessa þjónustu um 20% á næsta ári. Það sem frestað er í dag kemur á okkur seinna. Hv. þm. talaði um að við værum að ganga af Arnarflugi dauðu, ef það fengi ekki heimildir til áætlunarflugs milli landa. Ég vil minna á að það er ekkert land í Evrópu sem treystir sér til þess að hafa tvö flugfélög í áætlunarflugi á milli landa, nema hvað Bretar og Frakkar gera eitthvert lítilræði af því. Meira að segja Norðurlöndin þrjú, skandínavísku löndin, eru með eitt flugfélag í áætlunum á milli landa, fyrir öll löndin, og telja að það sé ekkert vit í því að minnka þessa einingu. Það er einu sinni svo, í þessum rekstri ekki síður en öðrum, og frekar í þessum en flestum öðrum, að hagkvæmni stórrar rekstrareiningar er mjög augljós. Stærri flugvélar eru miklu ódýrari pr. farþega en minni vélarnar. Ef hv. þm. heldur að við séum að drepa Arnarflug með þessu, ef það eða eitthvert annað álíka félag fær ekki áætlunarflug milli landa, hvernig skýrir hann það þá, að áður en Arnarflug fékk þessa áætlunarheimild var verulegur rekstrarafgangur af leigufluginu, verulegur, í tugum milljóna, þrátt fyrir tap á innanlandsfluginu. Hann var í tugum milljóna króna rekstrarafgangurinn hjá þessu að mörgu leyti ágæta félagi. Núna er óttast um rekstrarafkomuna. Það skyldi þó ekki vera vegna þess að það er komið í áætlunarflug á milli landa. Þessi þáltill. er auðvitað fyrst og fremst tilraun til að búa til opinbera stefnumótun, skynsamlega stefnumótun, í flugmálum, svo að ekki sé verið að breyta henni frá ári til árs. Hvaða vit er í því að halda uppi þeirri stefnumótun fyrir nokkrum árum að sameina flugfélögin til þess að losna við banvæna samkeppni og fara svo að taka upp þessa sömu samkeppni rétt á eftir, bara eftir því hvað ráðh. dettur í hug í það og það skiptið? Auðvitað verðum við að búa til einhverja skynsamlega stefnu í þessum málum og framfylgja henni, ekki hringla með hana fram og til baka öllum til skaða.