Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Þeim mönnum, sem fengizt hafa við og fjallað um sveitarstjórnarmál, hefur lengi verið það ljóst, að gagngerðar endurbætur þyrfti að gera á lögum um fjárhagsmál og tekjustofna sveitarfélaganna. Kemur þar margt til. Í fyrsta lagi er það óheppilegt og í rauninni óviðunandi, að sveitarfélögin hafi svo að segja eingöngu einn tekjustofn til að byggja á, sem eru útsvörin. Það mun vera svo hjá flestum sveitarfélögum, að útsvörin eru meira en 90% af öllum tekjum þeirra. Á marga lund er það óheppilegt, að sveitarfélögin hafi þannig þurft að styðjast svo til eingöngu við einn tekjustofn. Hefur það leitt til þess m.a., að útsvörin hafa í mörgum sveitarfélögum orðið miklu hærri en æskilegt væri og sveitarstjórnirnar sjálfar hefðu óskað, en enn fremur er það ljóst, að fyrir sveitarfélögin er það óheppilegt að þurfa að byggja á þessum tekjustofni einum. Ef erfiðleikar steðja að í atvinnu- eða efnahagsmálum, atvinna dregst saman, verðfall verður á afurðum landsmanna eða önnur óhöpp steðja að, þá Þrengist fyrir hjá sveitarfélögunum um álagningu og innheimtu útsvaranna einmitt á sama tíma, sem mest er þörfin fyrir sveitarfélögin að auka sínar framkvæmdir og vega þannig upp á móti því, sem atvinna kann að hafa dregizt saman. En auk þessa var mönnum það ljóst, að hinar áratugagömlu reglur um niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum þyrfti að endurskoða frá grunni. Þó að slíkt skipulag um niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum hafi getað vel hentað áður fyrr og kunni að henta enn í fámennustu sveitarfélögum, þá er það ljóst, að með þeim gerbreyttu atvinnuháttum, sem hér hafa orðið á Íslandi, þá er óhjákvæmilegt að setja miklu fastari skorður um útsvarsálagningu, eins og um aðra skattlagningu, heldur en felst í niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum. Í sambandi við Þessa endurskoðun á tekjustofnum og fjárhagsmálum sveitarfélaganna og mat á þeim aðstæðum og röksemdum, sem ég hér hef nefnt, þarf þó að sjálfsögðu jafnan að hafa í huga það sjálfstæði, það sjálfsforræði sveitarfélaganna, sem er einn af hyrningarsteinum hins íslenzka lýðveldis og lýðræðis og hefur verið einn af hornsteinum þjóðskipulags okkar frá öndverðu. Og sjálf stjórnarskráin gerir ráð fyrir þessu sjálfsforræði, þar sem hún segir í 77. gr., að rétti sveitarfélaganna til þess að ráða sjálf málefnum sínum með umsjón stjórnarinnar skal skipað með lögum. Þó að almenna löggjafanum sé þar með fengið mjög víðtækt vald til þess að skipa málefnum sveitarfélaganna, er þó augljós andi og tilgangur stjórnarskrárinnar sá, að sveitarfélögunum sé tryggt sjálfstæði og sjálfsforræði að verulegu marki. Skömmu eftir að núv. ríkisstj. tók til starfa, var skipuð fimm manna nefnd til þess að athuga og gera tillögur um tekjustofna sveitarfélaganna. Í þessari nefnd áttu sæti Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri í félmrn., sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar, Tómas Guðmundsson, formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, Tómas Jónsson borgarlögmaður, varaformaður Sambands ísl. sveitarfélaga, og alþingismennirnir Birgir Finnsson og Guðlaugur Gíslason. Hlutverk n. var orðað þannig, að hún skyldi endurskoða gildandi ákvæði um tekjustofna sveitarfélaga og semja frv. til l. um það efni. Eftir að n. hafði starfað skamma stund. skilaði hún till. til bráðabirgða um breytingar á útsvarslögum og enn fremur frv. um jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Þessi frumvörp voru bæði lögð fyrir Alþ. snemma árs 1960 og bæði lögfest á því þingi. N. hélt síðan áfram störfum til að vinna að sínu meginverkefni, og það frv.. sem hér liggur fyrir um tekjustofna sveitarfélaganna, er árangur þess starfs. Helztu nýmæli þessa frv. eru þessi: 1) Að í stað heimildar til að leggja á fasteignaskatt er gert ráð fyrir, að fasteignaskattur verði lögákveðinn í öllum sveitarfélögum. 2) Álagning veltuútsvara afnumin. 3) Sveitarfélögunum veitt heimild til þess að innheimta aðstöðugjald af þeim, sem hafa sjálfstæða atvinnu. 4) Gert er ráð fyrir landsútsvörum, sem nokkur fyrirtæki skuli greiða og renni í jöfnunarsjóð sveitarfélaga. 5) í stað þriggja mismunandi útsvarsstiga, sem nú gilda síðan 1960, verði settur einn og sami útsvarsstig fyrir landið allt. 6) Að skattstjórar annist álagningu útsvara. en álagningin skal þó búin þeim í hendur af sveitarstjórnum eða framtalsnefndum þeirra. Ég skal nú rekja í stórum dráttum efni þessa frv., en get um leið vísað til hinnar ýtarlegu grg., sem fylgir frv., bæði varðandi skýringar á ýmsum nýmælum frv. og nánari grg. fyrir einstökum atriðum. I. kafli þessa frv. er almenn ákvæði. Þar segir, hverjir tekjustofnar sveitarfélaganna eru, en það er í fyrsta lagi fasteignaskattur, í öðru lagi aðstöðugjald, í þriðja lagi framlag úr jöfnunarsjóði, sem greinist í tvennt, hluta af söluskatti og landsútsvar, og í fjórða lagt útsvör. II. kafli frv. fjallar um fasteignaskatt. Þar segir svo í 3. gr., að á allar fasteignir skuli árlega leggja skatt til sveitarfélaga, þar sem fasteign er. Skatturinn skal miðaður við fasteignamatsverð og vera 2% af virðingarverði byggingarlóða, 1% af virðingarverði húsa og annarra mannvirkja, 1% af virðingarverði túna, garða, reíta, erfðafestulanda og annarra lóða og lendna. Í núgildandi lögum er sveitarfélögunum veitt heimild til þess að leggja á fasteignaskatta. Allir kaupstaðirnir hafa notfært sér Þessa heimild og ýmis sveitarfélög önnur. Hins vegar eru fasteignaskattar til sveitarfélaganna ekki í allmörgum sveitarfélögum. Í stað Þeirrar heimildar, sem nú gildir, er því gert ráð fyrir hér að samræma fasteignaskattana að Því leyti um land allt, að öll sveitarfélög skuli nota Þennan tekjustofn. í því sambandi má geta Þess, að þangað til fyrir nokkrum árum var lögskipaður fasteignaskattur um allt land á allar fasteignir í landinu, sem rann til ríkisins, svo að að því leyti má segja, að hér sé ekki um nýmæli að ræða, Þó að Þessi skattheimta hafi tegið niðri nú um nokkurra ára skeið. Þegar ákveða skyldi í lögunum Þær hundraðstölur, sem hér skyldi nota, Þurfti að sjálfsögðu ýtarlega athugun á Því, hverjar hundraðstölur Þau sveitarfélög notuðu, sem fasteignaskatta hafa. Kom Þá í ljós, að Þær eru mjög mismunandi. Fyrir 10 árum voru samþ. lög á Alþ., sem heimiluðu sveitarstjórnum að innheimta fasteignaskattana með allt að 400% álagi eða m.ö.o. fimmfalda. Sum sveitarfélög notuðu Þessa heimild að fullu, en sum að nokkru leyti. Síðan kom í gildi nýtt fasteignamat 1. maí 1955, og fasteignamatið hækkaði mjög misjafnt í hinum einstöku sveitarfélögum. Það hækkaði mest í Reykjavík. Niðurstaðan varð sú, að eftir að nýja fasteignamatið kom, hlutu sum sveitarfélög, einkum kaupstaðir, sem höfðu notað álagsheimildina að fullu, talsvert minni tekjur af fasteignasköttum en áður, og var því sett ákvæði árið 1959 um heimild til að innheimta fasteignaskatta til sveitarsjóða með álagi. Þær prósenttölur, sem settar eru í 3. gr., mundu valda Því, að fasteignaskattur hjá sumum sveitarfélögum yrði að lækka frá því, sem hann er nú, og m.a. með hliðsjón af Því er ákveðið í 5. gr. frv., að með reglugerð, sem ráðh. staðfesti, geti sveitarstjórn ákveðið að innheimta fasteignaskatt með allt að 200% álagi. Þetta er sem sagt fyrst og fremst gert til Þess að gera sveitarfélögunum kleift að lækka ekki fasteignaskattinn frá Því, sem nú er, en auk Þess er annað sjónarmið haft í huga. Eins og Það er allvíða í öðrum löndum svo, að einn megintekjustofn sveitarfélaga er fasteignaskattar, Þá virðist sú skoðun eiga vaxandi fylgi að fagna hér á landi, að réttmætt sé, að sveitarfélögin stefni í framtíðinni meira í Þá átt að ná hlutfallslega meira af tekjum sínum inn með fasteignasköttum en verið hefur. III. kafli Þessa frv. fjallar um aðstöðugjald. Um alllangt skeið hefur verið á lagt í mörgum - ég vil segja flestum sveitarfélögum Þessa lands svokallað veltuútsvar. Veltuútsvarið á sér ýmsar orsakir. Það er orðið mjög langt síðan Það var fyrst tekið upp. Það eru áratugir síðan, og liggja til Þess ýmsar orsakir. Ein ástæðan er vafalaust sú, að sveitarfélögin gripu til veltuútsvaranna vegna þess, að Þau áttu ekki um aðra tekjustofna að velja. Þeim var meinað ár eftir ár að fá nýja tekjustofna, Þó að hlaðið væri á þau nýjum útgjöldum, og til Þess að þurfa ekki að hækka hinn almenna útsvarsstiga, Þ.e.a.s. útsvörin á almenningi, úr hófi, mun hafa verið gripið til veltuútsvarsins. Annað mun einnig hafa komið hér til greina sem rök fyrir veltuútsvarinu, og það var, að ýmis fyrirtæki, umsvifamikil fyrirtæki í sveitarfélagi, sem kannske ár eftir ár töldu sig ekki hafa tekjuafgang eða hagnað, hefðu sloppið að mestu við greiðslur til þess sveitarfélags, ef veituútsvörin hefðu ekki verið. Nú nota slík fyrirtæki mörg ýmiss konar fyrirgreiðslu, sem sveitarfélögin veita með ærnum kostnaði, og þótti því eðlilegt, að í einhverju formi yrðu Þau látin gjalda fyrir slíka aðstöðu, Þótt ekki væri um tekjuafgang hjá Þeim að ræða. Fleiri ástæður munu hafa legið til grundvallar því, að veltuútsvörin voru upp tekin, og skal ég ekki rekja Það nánar hér. Hins vegar hafa veltuútsvörin sem skattstofn verið ákaflega mikið gagnrýnd og það á marga lund með réttu. Og ég ætla, að flestir Þeir, sem eitthvað hafa fjallað um eða kynnt sér skatta- og útsvarsmál atvinnuveganna, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að Það yrði að afnema þennan tekjustofn, og í Þessu frv. er gert ráð fyrir að afnema veltuútsvörin. Hins vegar er það ljóst, að vitanlega þurfti að bæta sveitarfélögunum upp þann tekjumissi, sem af þessu leiddi, en árið 1960 voru veltuútsvörin í landinu alls 75.8 millj. og árið 1961 voru Þau 85.2 millj. kr. Til þess að bæta sveitarfélögunum upp þennan tekjumissi og vísa þeim ekki á þá leið að hækka útsvörin á almenningi eða hinn almenna útsvarsstiga eru farnar tvær leiðir í Þessu frv. Önnur er sú að leggja á svokallað aðstöðugjald, sem III. kafli Þessa frv. fjallar um, og hin að leggja á svokölluð landsútsvör, sem fjallar um í IV. kafla frv. Varðandi aðstöðugjaldið, Þá segir svo í 8. gr., að sveitarstjórnum sé heimilt að innheimta aðstöðugjald, og er það því ekki skylt eins og um fasteignaskattana. Sveitarstjórnir hafa heimild til Þess að innheimta aðstöðugjald hjá atvinnurekendum og öðrum Þeim, sem sjálfstæða atvinnu hafa í sveitarfélaginu. Síðan eru taldir upp ýmsir aðilar, sem skulu vera undanþegnir aðstöðugjaldi, og eru Þar nefndir skólar, barnahæli, sjúkrahús, elliheimili, orkuver til almenningsþarfa, sláturhús, mjólkurbú og olíufélög, sem greiða landsútsvar. Ég kem að því síðar, hvernig háttað er ákvæðum frv. um olíufélögin. Í 9. gr. segir svo, á hvað skuli leggja aðstöðugjaldið eða við hvað það skuli miðað. Og Það eru samanlögð útgjöld vegna atvinnurekstrarins næstliðið almanaksár, Þar með talin efnis- og vörukaup og fyrningarafskriftir samkv. ákvæðum skattalaga. Um nánari rökstuðning fyrir aðstöðugjaldinu vil ég vísa til grg. frv., einkum á bls. 17, 18 og 19, Þar sem ýtarlega er út í Það mál farið, og skal ég ekki endurtaka Þau rök, sem Þar koma fram. En að sjálfsögðu kunna menn að spyrja, þar sem aðstöðugjaldið skal miðað við samanlögð útgjöld vegna atvinnurekstrarins, þar með talin efnis- og vörukaup: Er Þá einhver verulegur munur á Þessu aðstöðugjaldi og veltuútsvörunum? Og því er til að svara, að þar er verulegur munur á. Í fyrsta lagi má geta þess, að fyrirtæki, sem skilar hagnaði, hefur orðið að greiða veltuútsvar af þeim hagnaði, og að því leyti hefur sá tekjuafgangur verið a.m.k. tvískattaður til sveitarfélaganna, þ.e. bæði lagt á hann tekjuútsvar og veltuútsvar. Þessi tvísköttun er afnumin með aðstöðugjaldinu, vegna þess að það er miðað við tilkostnaðinn, útgjöldin, en þar kemur tekjuafgangur ekki til greina. Þá er þess að geta, að aðstöðugjaldið er, eins og ýtarlega er rökstutt í grg. frv., greiðsla fyrir aðstöðu eða þjónustu, sem sveitarfélagið veitir fyrirtækjunum, og telst því með rekstrarkostnaði og verður að dragast frá rekstrartekjum sem hver annar kostnaður. Varðandi viðmiðunina má einnig geta þess. að þar sem aðstöðugjaldið er viss hundraðshluts af útgjöldum eða tilkostnaði fyrirtækisins. þá veldur það að sjálfsögðu því, að það er fyrirtækinu í hag að hafa sem minnstan tilkostnað þjóðfélagslega séð, og með þjóðarhag fyrir augum er það því verulegur kostur. að aðstöðugjaldið hvetur þannig og örvar til aukinnar hagkvæmni í rekstri. Í 10. gr. segir, hve hátt aðstöðugjaldið megi vera, og er hér um hámark að ræða: í fyrsta lagi af rekstri fiskiskipa og flugvéla allt að 11/2%, af rekstri verzlunarskipa allt að 1%, af hvers konar iðnaðarrekstri allt að 11/2% og af öðrum atvinnurekstri allt að 2%. Nú er rétt að taka Það skýrt fram, að hér er um hámark að ræða, og ég geri ráð fyrir, að ekki sé ástæða til þess að ætta, að einstök sveitarfélög leggi á atvinnurekstur hærri prósenttölu aðstöðugjalds en það sama sveitarfélag hefur lagt á í veltuútsvörum. M.ö.o.: ég geri ekki ráð fyrir, að sveitarfélögin telji sig þurfa eða telji það rétt að hafa hærri prósenttölu aðstöðugjalds á sama atvinnurekstri heldur en prósenttala veltuútsvarsins hefur verið. Varðandi hámarkið, þá er það 2%, en hámark veltuútsvarsins var ákveðið 3% í l. frá 1960, en bannað til hafði ekkert lögákveðið hámark verið til. Þá segir í 11. gr., að skattstjórar annist álagningu aðstöðugjaldsins. IV. kafli þessa frv. fjallar svo um jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Lögin um jöfnunarsjóð frá 1960 eru tekin inn í þetta frv. vegna þess. hve hann er nátengdur tekjustofnum og fjáröflun sveitarfélaganna. Í 15. gr. eða fyrstu gr. þessa kafla segir um hlutverk jöfnunarsjóðs, og er það óbreytt frá lögunum 1960, en hlutverk hans er í stórum dráttum þetta: í fyrsta lagi að greiða framlag til sveitarfélaganna samkv. ákvæðum Þessa kafla, í öðru lagi að greiða fram úr fjárhagserfiðleikum sveitarfélaga, í þriðja lagt að leggja út greiðslur milli sveitarfélaga, sem ríkissjóður ber ábyrgð á samkv. framfærslulögum, bar til endurgreiðsla fer fram, í fjórða lagi að greiða aukaframlag til sveitarfélaga, sem fá ekki nægileg útsvör álögð, og í fimmta lagi að styrkja tilraunir til að koma betra skipulagi og meira samræmi í framkvæmdir sveitarmálefna og samstarf sveitarfélaga, en þessi síðasti liður var á sínum tíma tekinn inn eftir óskum Sambands ísl. sveitarfélaga. Í 16. gr. frv. segir svo um tekjur jöfnunarsjóðs, og er þar fyrst svo fyrir mælt, að ríkissjóður greiði 1/5 hluta söluskatts, sem innheimtur er til ríkissjóðs, eftir þeim ákvæðum, sem þar greinir, þó eigi lægri fjárhæð en 56 millj. kr. Það var mikill áfangi í baráttu sveitarfélaganna fyrir nýjum tekjustofni, þegar ákveðið var 1960, að þau skyldu fá fimmtung söluskattsins, sem þá var lögfestur, og ákveðið. að þessi fimmtungur skyldi renna í jöfnunarsjóð og síðan skiptast milli sveitarfélaganna eftir íbúatölu. Aðrar tekjur jöfnunarsjóðs eru svo landsútsvörin. Að því er snertir söluskattshlutann og þær reglur, sem um hann gilda, þá eru ákvæðin að mestu óbreytt frá því, sem er í gildandi l. frá 1960. Þá er komið að landsútsvörunum. sem eru nýmæli í þessu frv., en hafa verið til umr. um langan aldur. Ég ætla, að það sé komið á annan áratug, síðan fyrst hófust umr. á fundum og þingum Sambands Ísl. sveitarfélaga um landsútsvör, og beindist þá athyglin einkum að því, að rétt væri, að ýmsar stofnanir og fyrirtæki, sem næðu til allra eða mikils borra landsmanna í mörgum, eða flestum sveitarfélögum, greiddu í einu lagi landsútsvar í stað þess að greiða á þeim stað eða þeim stöðum, þar sem fyrirtækin væru og störfuðu. Einkum var þá haft í huga að leggja landsútsvör á ýmiss konar ríkisfyrirtæki, einkasölur, verzlunarfyrirtæki ríkisins, sölusambönd, samvinnusambönd, olíuverzlanir, peningastofnanir og fleiri aðila, sem greindir eru og taldir upp í athugasemdunum á bls. 20. Samband isl. sveitarfélaga hefur hvað eftir annað samþykkt og átyktað að óska eftir slíkum landsútsvörum, og var það því eitt af meginverkefnum þeirrar nefndar, sem undirbúið hefur þetta mál, að semja reglur um það. Niðurstaðan er sú, sem greinir í 17. gr., að landsútsvör skuli greiða: a) Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins og sölunefnd varnarliðseigna. og samkv. 18. gr. eiga þessir aðilar að greiða í landsútsvar 5% af hagnaði fyrirtækisins. Þetta ákvæði er varðandi Áfengis- og tóbaksverzlunina samhljóða því, sem nú er í lögum, og greiðir þetta fyrirtæki eða hefur greitt þessa fjárhæð til þeirra sveitarfélaga, þar sem þessi fyrirtæki starfa eða hafa útibú. Hins vegar er það nýmæli, að sölunefnd varnarliðseigna skuli greiða 5% af hagnaði sínum til sveitarfélaganna, og þá ákveðið. að það skuli vera í formi landsútsvars. Þá er b-liður. Þar er gert ráð fyrir. sbr. 18. gr., að 1% sé greitt af heildarsölu eftirtalinna stofnana í landsútsvar. Það eru síldarverksmiðjur ríkisins, áburðarverksmiðjan, sementsverksmiðja ríkisins, viðtækjaverzlun ríkisins, landssmiðjan og ríkisprentsmiðjan Gutenberg. Og c) Olíufélög. sem flytja inn olíur og olíuvörur og annast sölu þeirra og dreifingu innanlands, eiga að greiða 11/3% af heildarsölu félaganna. Varðandi þennan síðasta lið er þess að geta, að þessi félög hafa þá sérstöðu, að þau greiða útsvör á fjölmörgum stöðum, líklega um 60 stöðum í landinu. Þessi útsvör hafa yfirleitt verið veltuútsvör, og af þessum sökum hafa risið mörg ágreiningsefni, sem farið hafa bæði til úrskurðar hjá hreppsnefndum og niðurjöfnunarnefndum fyrst og síðan yfirskattanefndum, ríkisskattanefnd og fyrir dómstóla, og hefur því orðið af þessu í ýmsum efnum hin mesta óvissa og mikið málavafstur. Það hefur því þótt rétt að leggja á olíufélögin í einu lagi landsútsvar með þeim hætti, sem hér greinir, en það þýðir þá um leið, að aðstöðugjald skuli ekki leggja á þau í neinu sveitarfélagi. Þá er gert ráð fyrir því, samkv. 20. gr., að fjórðungur landsútsvaranna, sem til falla í hverju sveitarfélagi, skuli koma í hlut þess, en 3/4 hlutar landsútsvaranna skuli ganga til jöfnunarsjóðs, þannig að það komi til skipta í réttu hlutfalli við íbúatölu hvers sveitarfélags eftir sömu reglum og söluskattinum er úthlutað. Það eru fleiri aðilar, sem mjög hefur komið til orða, að ættu að greiða landsútsvör, og eru Það einkum bankar og sparisjóðir, sem Þar hafa verið hafðir í huga. Undirbúningsnefndin hafði áhuga á því, að landsútsvör næðu einnig til þessara aðila. Það hefur samt sem áður ekki þótt fært að þessu sinni að taka það inn í frv., en það mál er að sjálfsögðu til áframhaldandi athugunar, með hverjum hætti rétt sé að haga greiðslum peningastofnana til sveitarfélaganna, en ég ætla, að allir séu sammála um, að sanngjarnt sé og eðlilegt, að eitthvað og í einhverju formi greiði þessar stofnanir til sveitarfélaga. Þá kemur V. kafli frv., sem er sá ýtarlegasti og lengsti, en hann er um útsvör. Varðandi fyrstu greinar Þess kafla má geta þess, að þar er um litlar breytingar að ræða frá gildandi l., eða 27., 28., 29. og 30. gr. Í 31. gr. segir svo, að útsvör skuli miða við hreinar tekjur og eign samkv. skattskrá. Það þýðir, að skattalög gilda einnig varðandi útsvarsálagningu að þessu leyti, að þær reglur, þær undanþágur, Þau sérákvæði, sem gilda um tekjuskattsálagningu, koma yfirleitt einnig til greina við útsvarsálagningu. Það feist í Þessu ákvæði 31. gr. Hins vegar er í sambandi við þetta atriði rétt að benda á ákvæði í frv. til bráðabirgða, e-liðinn, en þar segir svo, að á árunum frá 1962–1967 er heimilt að víkja frá ákvæðum skattalaga um frádrátt samkv. lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þeim greinum, sem Þar eru upp taldar. Nú er það svo, að ýmiss konar frádráttur, sem ákveðinn er og hefur verið í tekjuskattslögum, hefur ekki verið notaður af ýmsum sveitarfélögum við útsvarsálagningu. Þess vegna þótti ekki fært að lögskipa það fyrirvaralaust eða þannig, að það þyrfti strax að koma til framkvæmda, að öll sveitarfélög væru varðandi útsvarsálagningu skyld að veita hvern þann frádrátt, sem tekjuskattslögin veita. Niðurstaðan varð því sú, að Þetta bráðabirgðaákvæði er inn sett, að um næsta 6 ára skeið sé sveitarstjórnum eða framtalsnefndum heimilt að víkja frá þessum tilteknu ákvæðum, en þau snerta skattlagningu hjóna, flutning yfir fimm áramót á tapi fyrirtækja, um skattfrelsi gjafa, um sjómannafrádrátt og um skattfrjáls varasjóðstillög félaga. Þessi atriði eru þar með á þessum næstu 6 árum látin á vald framtalsnefnda og sveitarstjórna. Ef hins vegar verður ekki gerð á Þessu breyt. á Þessu tímabili, þá fellur þessi heimild sveitarstjórna og framtalsnefnda um að víkja frá skattalögum um umræddan frádrátt niður eftir árið 1967. Í 32. gr. frv. er svo útsvarsstiginn, og hefur í rauninni merkilegum áfanga verið náð í því efni, á þann veg, að nú er gert ráð fyrir einum og sama útsvarsstiga fyrir öll sveitarfélög landsins, kaupstaði og sveitahreppa. Fyrir 1960 voru sveitarfélögin frjáls um sína útsvarsstiga samkv. reglunni um niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum. Það mátti því segja, að Þá væri fjöldi útsvarsstiga notaður, allt að því jafnmargir og sveitarfélögin voru mörg, eða á Þriðja hundrað. Það var út af fyrir sig mikil breyting, mjög róttæk breyt. með l. frá 1960 að fækka Þessum útsvarsstigum niður í 3, en Þá var ákveðið, að einn skyldi gilda fyrir Reykjavík, annar fyrir aðra kaupstaði og þriðji fyrir sveitahreppa. í sambandi við það mál var tekið fram, að framtíðarstefnan ætti að sjáifsögðu að vera sú að reyna að koma á einum og sama útsvarsstiga fyrir landið allt. Að þessu hefur síðan verið unnið, og eins og kemur fram í grg. frv., hefur undirbúningnefndin lagt í Það mjög mikla vinnu að komast að niðurstöðu um einn og sama útsvarsstiga. Í grg. á bls. 23 og 24 er skýrt frá þessum athugunum og hvernig háttað var álagningu sveitarfélaganna bæði árið 1960 og 1961, og eftir þær ýtarlegu athuganir, sem þar er skýrt frá, komst n. að þeirri niðurstöðu, að fært væri að semja reglu, sem nota mætti um allt land. Er þar svo greint nánar frá því, með hverjum hætti Það hefur orðið, og m.a. að sett er inn ákvæði í 32. gr., að auk Þess frádráttar, sem veittur er fyrir konu og börn, Þá er sveitarstjórn heimilt að draga frá útsvari allt að 800 kr., og er þetta við það miðað, að ekkert sveitarfélag þurfi nokkru sinni eða á nokkrum aðila vegna þessa nýja útsvarsstiga að hækka útsvar frá því, sem verið hefur. Þessi samræming á útsvarsstigum, sem leiðir til eins útsvarsstiga fyrir landið allt, er eitt af merkustu atriðum í Þessu frv. og einn af stærstu áföngum í okkar útsvars- og skattamálum á síðari árum. Mun Þetta að sjálfsögðu leiða til ómetanlegrar samræmingar í útsvarsálagningu um landið. í 33. gr. frv. er svo fyrir mælt, hvenær lækka skuli útsvör gjaldenda, en Það er Þegar eftirtaldar ástæður eru fyrir hendi: a) Sjúkrakostnaður, ef verulegan má telja. b) Slys, dauðsföll, eignatjón, mikil tekjurýrnun eða önnur óhöpp, sem skerða gjaldgetu Þeirra verulega. c) Uppeldis- og menningarkostnaður barna Þeirra, sem eidri eru en 16 ára, sem Þeir annast greiðslu á. Í Þessum tilfellum skal lækka útsvör gjaldenda frá því, sem ákveðið er í 32. gr. um útsvarsstiga. En enn fremur er heimilt að undanþiggja bætur almannatrygginga útsvarsálagningu að einhverju eða öllu leyti og lækka útsvör gjaldenda, sem orðnir eru 65 ára. Þessi ákvæði eru að mestu samhljóða Þeim, sem nú eru í gildi síðan 1960. Í 37. gr. og næstu greinum Þar á eftir er svo skýrt frá tilhögun eða reglum um framkvæmd útsvarsálagningar, og er þar um verulegar breytingar að ræða. Þær standa í sambandi við Þá gerbreyttu skipan á framkvæmd skattamála, sem gert er ráð fyrir í frv. því um tekju- og eignarskatt, sem lagt hefur verið fyrir þetta Alþ., verið afgreitt frá hv. Ed. og er nú hér í dag til 1. umr. Nú er svo um álagningu útsvara, að niðurjöfnunarnefndir eru kosnar í öllum kaupstöðum til þess að jafna niður, en í sveitahreppum eru það hreppsnefndirnar sjálfar. Hér er gert ráð fyrir því í fyrsta lagi, að bæjarstjórn kjósi eftir hverjar reglulegar bæjarstjórnarkosningar 3–5 menn í framtalsnefnd og þeir séu kosnir til fjögurra ára í stað eins árs, sem nú er. Þó hefur bæjarstjórn heimild til þess að ákveða skemmri kjörtíma, ef hún óskar. Skattstjóri skal eiga sæti í framtalsnefnd, en hefur þar ekki atkvæðisrétt, nema bæjarstjórn hafi kosið hann í hana. í hreppum skal hreppsnefndin annast þessi framtalsnefndarstörf ásamt skattstjóra eða umboðsmanni hans, en getur þó falið 1–3 mönnum úr sínum hópi að annast þessi störf. Að þessu leyti er hér ekki um mikla breytingu að ræða frá því, sem nú er. En hins vegar er ætlunin að nota í miklu ríkara mæli en verið hefur skattstofurnar og starfslið skattstjóra við útsvarsálagningu, og því er svo fyrir mælt í 44. gr., að skattstjóri annist álagningu útsvara í skattaumdæmi sínu, en við álagningu útsvaranna er hann bundinn við þá skrá um tekjur og eignir, sem framtalsnefnd eða hreppsnefnd lætur honum í té. Og hlutverk framtalsnefndarinnar er samkv. 42. gr. í fyrsta lagi að rannsaka skattframtölin og úrskurða þau til útsvarsálagningar, í öðru lagi að áætla tekjur og eignir þeirra, sem ekki hafa skilað framtali, og í þriðja lagi að ákveða, að hverju leyti skuli til greina tekin ýmis atvik, sem lög ákveða eða heimila að tekið sé tillit til. Má segja, að það sé aðalatriðið eða eitt aðalatriðið í störfum framtalsnefndarinnar, að hún, en ekki skattstjórinn, ákveður það í hverju einstöku tilfelli, hvaða frádráttarliði skuli taka til greina, sem ákveðnir eru eða heimilaðir í lögum. Enn fremur úrskurðar framtalsnefndin kærur, er fram kunna að koma. Um þetta fyrirkomulag og samstarf framtalsnefndanna og skattstjóranna eru nánari ákvæði í 42., 43. og 44. gr., og meginatriði þess er það, að notað sé starfslið og sérþekking skattstofanna, sem ætlað er að koma á fót 9 að tölu hér á landi, sem allra mest í sambandi við útsvörin. Hins vegar hefur þótt rétt að setja sérákvæði varðandi hin fámennari sveitarfélög, og er því svo fyrir mælt í 45. gr., að í hreppum með færri en 300 íbúa er sveitarstjórn heimilt að leggja á útsvör án milligöngu skattstjóra, sem lætur henni í té afrit af skattskrá hreppsins til hliðsjónar við álagningu. Hér er sem sagt veitt heimild til þess að halda því skipulagi um álagningu útsvara, sem verið hefur, í hinum fámennari hreppum, ef sveitarstjórnirnar óska Þess. Í VI. kafla frv. er fjallað um sameiginleg ákvæði, fyrst og fremst um kærur og áfrýjun, og þar verður sú hin mikla breyting á, að útsvarskærur ganga ekki frá framtalsnefndum eða sveitarstjórn til yfirskattanefndar og þaðan til ríkisskattanefndar, heldur fara þær beint til ríkisskattanefndar, vegna þess að gert er ráð fyrir í skattafrv. að leggja yfirskattanefndirnar allar niður, og verður því kæru- eða dómstigum fækkað, ekki aðeins um skattinn, heldur líka um útsvörin, um eitt stig. Ég vænti þess, að með bessum orðum hafi ég gert grein fyrir helztu ákvæðum þessa frv., sem hér liggur fyrir. Sem fskj. með frv., á bls. 28–54, er svo grg., sem ráðstafanir voru gerðar til á sínum tíma að tekin yrði saman með upplýsingum um tekjustofna sveitarfélaga í ýmsum löndum. Til þess voru valdir þeir formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, Jónas Guðmundsson og Páli Lindal skrifstofustjóri, að kynna sér þessi mál í Danmörku, Svíþjóð, Noregi, Englandi, Hollandi og Sviss. Þeir hafa samið þá ýtarlegu og glöggu grg. um tekjustofna sveitarfélaga, álagningu og innheimtu sveitarfélagaskatta í þessum löndum, þá grg., sem hér fylgir með og ég vænti að þm. þyki nokkur fengur í að fá, því að þar er geysilegan fróðleik að finna. Það er eins og gengur, að ýmislegt í þeim málum hefur orðið til gagnlegra ábendinga og upplýsinga, en aftur á móti að sjálfsögðu margt, sem ekki hentar okkar staðháttum, en hins vegar jafnan gagnlegt að kynna sér, hvernig aðrar þjóðir leysa svipuð vandamál og þau, sem við eigum við að glíma. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Halldór E. Sigurðsson Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í ræðum hv. stjórnarsinna að undanförnu kvörtun yfir því, að við framsóknarmenn vildum ekki tjá þeim þakkir okkar fyrir ýmis mál, sem þeir hafa borið fram hér á hv. Alþ. Við erum mjög ófúsir til þess að færa þeim þakkir fyrir það, sem við teljum lélega gert og miður fara, eins og við erum fúsir til þess að viðurkenna það, sem til bóta horfir. Og mér sýnist fljótt á litið við lestur Þessa frv., sem hér er nú til 1. umr., að á því sé heldur geðslegri svipur en á mörgum þeim málum, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir hér á hv. Alþ. Ég vil taka það fram þegar í upphafi, eins og ég gerði við umr. um útsvör hér á Þinginu 1960, að ég tel meginmáli skipta í sambandi við afgreiðslu á sveitarstjórnarmálum, að sveitarfélögin fái að halda sínu sjálfstæði og vera áfram þeir hyrningarsteinar í íslensku þjóðlífi, sem þau hafa verið. Ég vil endurtaka það, sem ég þá sagði, að ég er sannfærður um, að sjálfstæði sveitarfélaganna hefur verið mikill styrkur í sjálfstæðisbaráttu íslenzku þjóðarinnar og mun verða til þess að viðhalda sjálfstæði hennar, ef þau fá að njóta sín. Ég kveið nokkuð fyrir því, að þegar þetta frv. sæi dagsins ljós, þá mundi lengra gengið í að hefta sjálfstæði sveitarfélaganna en ég teldi æskilegt. Sem betur fer sýnist mér ekki hafa farið svo sem ég kveið. í sjálfu sér eru ekki fólgnar í þessu frv. stórvægilegar breytingar, nema þá að breytt er til batnaðar frá þeim lögum, sem sett voru hér á Alþ. 1960 um bráðabirgðabreyt. á útsvarslögum, enda voru Þau á margan hátt hin mesta hrákasmiði, sem þurfti að endurbæta og það sem fyrst, og hefur nokkuð áunnizt í þá átt með þessu frv., þó að það sé á ýmsan hátt gallað. Nú er t.d. gert ráð fyrir því að hafa einn útsvarsstiga um landið allt, en áður var verið að auglýsa með lögum, að í einu byggðarlagi væri betra að búa en í öðrum, þó að það í reyndinni sýndi sig svo, að mörg sveitarfélög notuðu bann útsvarsstiga, sem í I. var tengdur við Reykjavík eina. Þetta er til bóta frá því, sem áður var. Mun ég nú snúa mér að því að ræða einstaka Þætti Þessa frv., kosti þess og galla, en vil þó í upphafi máls míns endurtaka Það, að ég lít svo á, að hér séu ekki nein verulega stór nýmæli á ferðinni, og lýsi vonbrigðum mínum yfir, að minna hefur áunnizt en ætlað var í því að fá nýja tekjustofna handa sveitarfélögunum. Þeir tekjustofnar, sem sveitarfélögunum eru ætlaðir samkv. Þessu frv., eru í fyrsta lagi fasteignaskattur. Fasteignaskattur hefur verið, eins og hæstv. fjmrh. tók hér fram áðan, í gildi um alllangt skeið, fyrst sem skattur til ríkisins, og síðar var sveitarfélögum heimilt að nota fasteignaskatt. Öll stærri sveitarfélög munu hafa notað sér ákvæði Þessara heimildarlaga og innheimt hjá sér fasteignaskatt, og mun sú innheimta vera verulega mikið í samræmi við Það, sem gert er ráð fyrir um álagningu skattsins í þessu frv. Það form að ætla sveitarfélögunum að ná tekjum sínum verulega með fasteignaskatti er að minni hyggju ekki eins mikils virði hér á landi og í öðrum löndum, vegna þess að það er hinn almenni borgari, sem á hér fasteignirnar. Hér er yfirleitt keppt að því, að fólk eigi sínar íbúðir sjálft, bændur eigi jarðirnar o.s.frv. þess vegna er fasteignaskatturinn sem tekjustofn fyrir sveitarfélög ekki eins mikils virði til Þess, að hann nái fyrst og fremst til þeirra, sem gjöld geta borið, eins og er í öðrum löndum, þar sem færri eiga fasteignir. Annað atriði í þessu frv. er breyt. sú, sem gerð er á þeim Þætti álagningarinnar að leggja niður veltuútsvörin, eins og það er kallað. Ég get ekki neitað því, að mér finnst munurinn á aðstöðugjaldi og veltuútsvari ekki svo ýkjamikill, að það skipti verulegu máli nema í nafnbreytingum. Eins og hæstv. fjmrh. gat um hér áðan, þá er það eitt undanskilið að minni hyggju í venjulegum rekstri, að aðstöðugjaldið er ekki lagt á Þær tekjur, sem eru umfram útgjöldin. Hins vegar er það þó þannig, að aðstöðugjaldið er lagt á fyrningarafskriftir, og það hefur ekki verið ýkjamikill tekjuafgangur, eftir að þær hafa átt sér stað, hjá fyrirtækjum yfirleitt. Og mér sýnist, eftir því sem ég hef borið þetta saman á þeim stað, sem ég er kunnugastur, þá muni þetta hafa sáralitla þýðingu. Hins vegar er ekki því að neita, að ég hef ekki tileinkað mér enn þá þann hugsunarhátt, að gjöldin séu álitlegri tekjustofn til þess að leggja á útsvör heldur en tekjurnar. Og mér finnst satt að segja, að við séum komnir nokkuð langt frá þeirri hugsun, sem við byggðum lengst af á og var merkilega góð, að leggja á eftir efnum og ástæðum, þegar við förum að taka útgjöldin sem stofn fyrir tekjur til sveitarfélaga. Ef ég tek dæmi af veltuútsvari annars vegar, þ.e. því álagningarformi, og aðstöðugjaldinu, Þá koma í hug tveir bátar, sem róa til fiskjar héðan úr höfuðborginni eða annars staðar á landinu. Þeir koma að að kvöldi, annar með góðan afla, en hinn hefur tapað öllum sínum veiðarfærum. Daginn eftir yrði sá, sem tapaði veiðarfærunum og aflaði ekki neitt, að kaupa sér ný veiðarfæri og þar með að auka sín útgjöld. Sá, sem héldi veiðarfærunum og aflanum, greiddi minna aðstöðugjald en hinn, sem tapaði bæði afla og veiðarfærum. Það tekur mig lengri tíma en síðan þessu frv. var útbýtt að tileinka mér það, að þetta sé réttari álagningarstofn en veltuútsvörin, þótt gölluð séu. Það sama væri uppi, ef við tækjum iðnaðarfyrirtæki, sem yrði fyrir miklum skakkaföllum með sínar vélar, yrði að auka stórkostlega viðhaldskostnað þeirra og framleiðslustöðvun yrði vegna óhappa. Það þýddi meiri útgjöld og hærra aðstöðugjald. Enn fremur sýnist mér eftir Þessu frv., ef ég skil það rétt, að þá muni með aðstöðugjaldinu vera lagt á birgðaaukningu. Fyrirtæki, sem keypti inn mikið af vörum seint á árinu og hefði ekki selt Þær, t.d. verzlunarfyrirtæki eða iðnaðarfyrirtæki, ætti það í birgðum, það hefði valdið því, að það yrðu meiri útgjöld, vegna þess að Það keypti birgðirnar, en það hefði ekki fengið auknar tekjur, af því að það hefði ekki selt þær, en það yrði að greiða hærra aðstöðugjald fyrir það að hafa aukið birgðirnar, og þar með væri búið að leggja á Þennan stofn, áður en fyrirtækið fengi tekjur af honum. Mér voru fullkomlega ljósir gallar veituútsvarsins, og ég er hæstv, fjmrh. sammála um það, að hjá því varð ekki komizt, að fyrirtæki greiddu til sveitarfélaga og bæjarfélaga eins og aðrir aðilar í sveitarfélögunum, því að þau njóta þar margs konar hluta, sem kosta sveitarfélagið sameiginlega mikið. En að með þessum hætti sé verið að létta af slæmu gjaldi og setja á betra gjald, það þarf að rökstyðja betur en enn Þá hefur verið gert, til þess að ég geti tileinkað mér það. Ég á afar erfitt með að skilja það, að óhöppin séu betri stofn til þess að taka útsvar af heldur en höppin. Hins vegar sýnist mér, að hér sé verið að fara í nokkurs konar feluleik, það sé hér verið að afnema óvinsælt veltuútsvar, en leggja á gjald, sem ekki sé farið að sýna sig. En munurinn er að minni hyggju ekki ýkjamikill í atvinnurekstrinum. Þó skal það viðurkennt, að hér er það skýrt tekið fram, sem ekki var gert í l. frá 1960, hvernig skyldi fara um umboðssölu. Það fékkst ekki upplýst hér í umr., hvort Það væru umboðslaunin, sem væru talin velta í sambandi við umboðssöluna, eða það, sem selt væri, tekjur umboðssölunnar. Hér er það nú skýrt tekið fram, að það, sem er stofninn til aðstöðugjaldsins, það er kostnaðurinn við að reka umboðssöluna, en ekki það, sem selt er. Hins vegar í allri venjulegri verzlun og iðnrekstri og öðru því um líku, þá er það keypta varan, keypta hráefnið og allt það, sem því fylgir, sem talið er kostnaður. Þess vegna finnst mér, að hér sé ekki um verulegan mun að ræða frá því, sem áður var. Og ég held, að þegar fram líða stundir, þá muni verða augljósir gallar á þessari aðferð, engu síður en á veltuútsvarinu áður. Og sumir þeirra eru að minni hyggju enn Þá hvimleiðari og fráleitari, eins og það að leggja sérstaklega á tjónin. Hins vegar er það nú skýrt tekið fram, að þetta aðstöðugjald er frádráttarbært til skatts, það var veltuútsvarið ekki, og tel ég það til bóta. En það var ekkert því til fyrirstöðu, að veltuútsvarið gæti orðið frádráttarbært til skatts, ef það hefði verið ákveðið í lögunum. Þegar frv. um jöfnunarsjóð var hér til meðferðar á þinginu 1960, var á það bent, að fjárhagur sjóðsins í heild væri ekki nægjanlega tryggður með ákvæðum laganna, þar sem sá sjóður, sem átti að myndast til þess að verða hinn raunverulegi jöfnunarsjóður, átti að verða til vegna þeirra, sem urðu fyrir skerðingarákvæðum sjóðsins. Nú hefur þessi ábending verið tekin til greina, og gert er ráð fyrir því, að sjóðurinn haldi eftir af sínum tekjum, þangað til hann er orðinn 5 millj. kr. Ég tel þetta ákvæði vera til bóta, því að það er nauðsynlegt að tryggja það, að jöfnunarsjóður geti gegnt því höfuðhlutverki sínu að vera jöfnunarsjóður sveitarfélaga, ef með þarf. Enn fremur hefur með frv. verið dregið úr skerðingarákvæðunum frá því, sem áður var, svo að hin smærri sveitarfélög njóta nú betur framlags úr jöfnunarsjóði en var með i. 1960. Þetta er að minni hyggju hvort tveggja til verulegra bóta. Þá er í kaflanum um jöfnunarsjóð tekið upp ákvæði um landsútsvör. Hugmynd um landsútsvör hefur verið fyrr á ferðinni hér á hv. Alþ., og þegar frv. um útsvör var hér til meðferðar 1960, Þá m.a. flutti hv. 1. þm. Norðurl. e., Karl Kristjánsson, brtt. í hv. Ed., þar sem hann gerði ráð fyrir landsútsvörum. Nú hefur Þessi hugmynd komið inn í þetta frv., og á að gera hana að veruleika. Um það má deila, hver ættu að vera mörkin eða hvaða aðilar ættu eingöngu að greiða landsútsvör. Hér hafa verið tekin ríkisfyrirtækin og olíufélögin. Tekjur, sem jöfnunarsjóður fær af þessu landsútsvari, eru, þegar frá er dregið það, sem gengur til þeirra staða, er fyrirtækin starfa á, rúm 21 millj. kr. eftir áætlunum í frv. Nú er hér ekki um mikla fjárhæð að ræða, þó að hún sé nokkur, og ekki er vafi á því, að sveitarfélögin hafi almennt gert ráð fyrir, að lengra yrði gengið í því að útvega þeim nýja tekjustofna með þessu frv., ekki sízt þar sem mjög hefur verið þyngt á um útgjöld þeirra á síðustu árum, svo sem til almannatrygginga, sjúkrasamlaga, og nokkur aukin útgjöld fylgja ákvæðum þessa frv. Hér er ekki um nýja tekjustofna að ræða, heldur er hér tilfærsla á útsvörum fyrirtækja, sem áður hafa greitt gjöld sín til þeirra staða, sem þau eru staðsett á. Ég er ekki nógu kunnugur því til þess að geta metið það, hvort með þessari breyt. verða einhver bæjar- eða sveitarfélög á landinu fyrir skakkaföllum, þar sem fyrirtæki hafa starfað á þeim stöðum, sem nú eiga að greiða landsútsvör, en hafa áður greitt beint til þeirra. Mér sýnist, að á stöðum, þar sem t.d. síldarverksmiðjur ríkisins, olíufélögin og áfengisverzlun ríkisins greiða útsvör, þar geti farið svo, að þetta frv. verði til þess, að í þeirra hlut komi minna en áður, vegna þess að landsútsvörin eru lögð næstum því eingöngu á fyrirtæki, sem áður hafa greitt útsvör, og þess vegna tilfærsla og skipting á þeim frekar en áður hefur verið. Ég vil taka það fram, að ég er fylgjandi hugmyndinni um landsútsvör og tel hana að mörgu leyti rétta og nauðsynlega og eðlilega. Hitt þarf að meta eða athuga, hvernig með verður farið, ef sérstaklega tilfinnanlega er á hlut þeirra gengið, sem nutu útsvara af þeim stofnunum, sem landsútsvör eru nú lögð á. En ég endurtek það, að ég vonaðist til þess, að eitthvað nýtt flyti með, sem gæti jafnað þessi met og aukið tekjur sveitarfélaga í heild. Eins og fyrr verða útsvörin aðaltekjustofnar sveitarfélaganna eftir þessa lagabreytingu sem áður. Nú er horfið frá því ráði að setja upp útsvarsstiga í auglýsingaskyni, eins og gert var 1960, heldur að því að hafa einn útsvarsstiga fyrir allt landið. Auðvitað og af eðlilegum ástæðum verður hann að vera með þeim frávikum, að það megi hækka og lækka útsvör til þess að mæta þörfum hinna einstöku sveitarfélaga. Og eftir sem áður gæti farið svo, að engin tvö sveitarfélög í landinu notuðu þennan útsvarsstiga með sama hætti, þrátt fyrir það að hann sé ákveðinn í lögum. Reynslan af útsvarsstigunum þremur frá 1960 mun nú vera sú, að reglur hinna einstöku sveitarfélaga hafa verið mjög breytilegar, og er ég ekki alveg viss um, hvort það hefur verið mikil breyting frá því, sem áður var, og sveitarfélögin legðu á eftir jafnmörgum breytilegum reglum og áður. Þess vegna er það eðlilegt og nauðsynlegt, að sveitarfélögin hafi það rými, sem gert er ráð fyrir í þessum kafla frv., og til þess að þau haldi sínu sjálfstæði, má ekki skera þeim þröngan stakk. Á framkvæmdinni við útsvarsálagninguna er nokkur breyting, sem ég mun nú víkja að. A dagskrá þessa fundar í dag er frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt. Hæstv. fjmrh. hefur lagt það fyrir Alþ., og þegar verið var að semja það frv., var sparnaðarandinn ríkjandi, að kallað var, og þar var lagt til að leggja niður skattanefndirnar í sveitum og hinum einstöku sveitarfélögum landsins. Hæstv. ráðh. hafði talað um það á hv. Alþ., hvað þær væru margar og það væri ánægjulegt að leggja niður svo margar nefndir. En svo skeður það, að sá hæstv. ráðh., sem fer með sveitarstjórnarmál eða tekjustofna sveitarfélaganna, sem einnig heitir Gunnar Thoroddsen, leggur til í þessu frv., að upp skuli teknar nefndir, sem heita framtalsnefndir. Þær eiga að taka að sér það verkefni, sem skattanefndirnar hurfu frá. Mér sýnist, að tala nefnda verði nákvæmlega jöfn eftir sem áður, en það eru komin ný nöfn á þessar nefndir og þess vegna hægt að tala um það í fjárlagaræðum, að skattanefndir hafi verið lagðar niður. En framtalsnefndir koma svo aftur í lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Auk þess sem skipt er um nafn á þessum nefndum, Þá er sú breyt. á því gerð, að í staðinn fyrir það, að ríkið greiddi skattanefndunum, þá eiga sveitarfélögin að greiða framtalsnefndunum að öðru leyti en því, sem skattstjórinn eða trúnaðarmaður hans er þeim lagður til ókeypis. En verkefni þessarar nefndar á að vera að mestu leyti það sama og skattanefndirnar hafa haft til þessa. Hins vegar þegar framtalsnefndirnar eru búnar að vinna sitt verk, sem er að fara yfir framtöl manna og gera þau þannig úr garði, að þau megi færa inn á skrá, eins og þeir samþykkja þau, með þeim atriðum, sem þar að lúta, pá er búið að vinna mestallt verkið. Og mín reynsla af því er sú, að þá sé það tiltölulega lítið verk, og ég hygg, að það séu ekki mörg sveitarfélög, sem hafa af því aukakostnað að reikna Þá út útsvörin, eftir að Þessu verki er lokið, ekki sízt þar sem útsvarsreglurnar hafa verið prentaðar og ekkert er annað að gera en bera saman tvær tölur. En Þá kom annað til. Samkv. frv. um tekju- og eignarskatt, sem átti að vera sparnaður í framkvæmd skattalaga, voru settar upp skattstofur og skattstjórar, og nú Þurfti að finna verkefni handa skattstjóranum. Og Þá á að senda honum Þessa útreiknuðu skýrslu, og hann á svo að reikna út útsvörin. Mikil held ég að verði nú ánægjan vestur á Patreksfirði, þegar þeir verða búnir að vinna þetta undirbúningstarf og hefðu svo getað lokið hinu á einum degi, að bera saman þessar tvær tölur í útsvarsstigunum og tekjur manna og ástæður, en þurfa þá að taka sig til og senda þetta vestur á Ísafjörð eða einhvern annan stað í Vestfjarðakjördæmi til þess að fá útsvör útreiknuð. Ég er alveg viss um það, að þeir telja sig geta gert þetta sjálfir hér eftir sem hingað til, og svo verður með fleiri staði. Ég sé ekki hagkvæmnina í þessu, að þegar búið er að vinna undirbúningsverkið, þá eigi að senda skattaskrána eða framtalsskrána, sem vafalaust heitir þá, með þeim frávikum, sem framtalsnefndin samþykkir, til þess eins að láta bera saman tvær tölur. Það má vel vera, að það sé nauðsynlegt fyrir skattstjórana í sínum nýju embættum að fá þetta verkefni sér til dundurs, en fyrir sveitarfélögin er þetta á engan hátt sparnaður. Þetta er unnið af Þeim mönnum, sem eru þar fastir starfsmenn hvort sem er, eða hreppsnefndin gerir þetta, um leið og hún leysir af hendi framtalsnefndarstörfin, og því er hér verið að gera þetta flóknara og erfiðara í framkvæmd en áður hefur verið. Og ég sé á engan hátt öryggi í því, að þetta verði betur af hendi leyst, því að ef upp kemur reikningsvilla hjá framtalsnefnd í slíkum útreikningum, þá er hún alltaf umyrðalaust leiðrétt, eins og allt slíkt, sem sannanlegt er, að um hreinar reikningsskekkjur sé að ræða. Og það mundi engu breyta, hvort sem þetta væri reiknað út á sveitarskrifstofunum eða hjá skattstjóra, auk þess sem þetta ákvæði skerðir vald sveitarfélaga, Þótt í litlu sé. Hins vegar verður ekki hægt að skilja það með öðrum hætti en þeim, að það hafi þurft að finna upp verkefni handa skattstjórunum. Um innheimtuna er það að segja, að hún er með mjög svipuðum hætti og verið hefur í gildandi lögum. Þó hefði ég viljað biðja Þá hv. n., sem fær Þetta mál til meðferðar, að athuga Það, hvort ekki væri eðlilegra og kæmi sér á allan hátt betur í framkvæmd að heimila sveitarstjórnum að innheimta aðstöðugjaldið og fasteignaskattinn með sama hætti og útsvör. Gert er ráð fyrir því, að gjalddagi á aðstöðugjaldi verði einn. Nú má gera ráð fyrir því, að hér verði um verulega fjárhæð að ræða, og Það gæti verið tilfinnanlegt fyrir fyrirtæki að Þurfa á einum og sama degi að greiða aðstöðugjaldið. Hins vegar er sá háttur hafður á um innheimtu á veltuútsvari, að það er innheimt, eins og önnur útsvör, í öllum stærri sveitarfélögum og bæjarfélögum með nokkurra mánaða eindaga, átta eða tíu gjalddögum á ári, og þessi háttur á innheimtu er auðveldari bæði fyrir þá, sem eiga að innheimta, og einnig fyrir þá, sem eiga að greiða. Og ég þekki til þess, að sú framkvæmd er viðhöfð að innheimta fasteignaskatt og önnur gjöld með sömu gjalddögum og á sama hátt og útsvörin eru innheimt. Ég vildi mjög fara fram á það við hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún athugaði þá breyt. á þessu frv. að gefa heimild í frv. fyrir því, að sveitarstjórnir megi innheimta aðstöðugjald og fasteignaskatt með útsvörum á sömu gjalddögum, því að Það mundi gera þetta mál auðveldara í framkvæmd, bæði fyrir sveitarfélögin og eins fyrir gjaldendurna. Í síðustu atriðum þessa frv., hinum almennu atriðum, er vikið að kærum og meðferð þeirra, og þar er m.a. gert,ráð fyrir því, að ríkisskattanefnd skuli rökstyðja sína úrskurði. Þetta atriði tel ég einn af kostum frv. Ég tel, að það hafi verið mikill ljóður á ráði, að ríkisskattanefnd hefur ekki rökstutt sína úrskurði, og hafa ábyggilega margar sveitarstjórnir lent í deilum við hana í sambandi við ýmsa úrskurði, sem frá henni hafa komið, og það hefði verið hægt að fá betri skilning af beggja hálfu, ef rökstuðningur hefði verið látinn fylgja. Þess vegna tel ég, að þetta atriði sé eitt af því, sem er til bóta í þessu frv. Ég mun nú ekki hafa Þessi orð mín miklu fleiri. Ég hef lýst skoðun minni gagnvart Þessu frv., og þó að ég sjái á því mörg vandkvæði og telji, að sumt sé þar, sem mjög orki tvímælis, þá tel ég þó, að það sé betur frá þessu máli gengið en útsvarslagabreyt. 1960 og að það sé nokkuð til bóta frá því, sem þar er. Að endingu vil ég segja það, að ég treysti því, að Þó að ýmislegt í frv. sé á annan veg en ég hefði kosið, þá gangi það þó ekki á þann þáttinn, sem ég tel mest virði, þ.e. að sveitarfélögin haldi sjálfstæði sínu og sjálfsforræði, svo sem verið hefur, því að það er þjóðinni fyrir beztu.



Herra forseti. Á borð okkar Þm. hafa á undanförnum dögum hrúgazt mörg plögg, Þykkir doðrantar, mikil skjöl. Að mestu leyti hafa Þetta verið uppprentanir á gildandi lagabálkum, en sá háttur verið hafður á að endurprenta allt pródúktið, Þótt ekki væri um að ræða nema eina eða tvær smábreytingar á viðkomandi lögum. Þetta eru auðvitað vinnubrögð út af fyrir sig og skapar góðan markað fyrir pappír. En hér er eitt af þessum stóru frv. komið á okkar borð á seinustu dögum, og því fylgdu ein sex eða sjö önnur frv. vegna þeirra breyt., sem hér eru gerðar á tekjustofnum sveitarfélaga. Ég vil þó segja eins og sá hv. þm., sem hér lauk nú máli sínu (HS), hv. 3. þm. Vesturl., að hér er þó ekki, eins og í mörgum Þeim tilfellum, sem ég nú hef vikið að, um aðeins smábreytingar eða kákbreytingar að ræða á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Hér hefur verið að unnið um lengri tíma og af mönnum, sem gott skyn bera á sveitarstjórnarmál, og er því ýmislegt af breyt. og nýmælum Þessa frv. til bóta frá Því, sem áður hefur verið. Á Það skal ekki draga neina dul. Ég mun nú víkja að efni Þessa lagabálks og fara Þar nokkrum orðum um. Í I. kafla þessa frv. er gerð grein fyrir Því, hvaða tekjustofna sveitarfélögin eigi nú að búa við. Hæstv. fjmrh., sem fylgdi þessu frv. úr hlaði, sagði réttilega, að fram að Þessu hafa útsvörin verið nálega einasti tekjustofn sveitarfélaganna, eða um 90% af heildartekjum Þeirra. Þetta mun rétt vera. En hann gerði allnokkuð úr því, að á þessu yrði nú veruleg breyting. Ég sé ekki, að breytingin sé svo ákaflega mikil eða að hinir nýju tekjustofnar, sem hér koma til, séu svo gildir, að mikið orð sé á hafandi. Það er fyrst með fasteignaskattinn. Fasteignaskattur hefur verið heimilaður, ekki lögskipaður, og hafa ýmis sveitarfélög notfært sér hann og haft heimild til að leggja á hann 200–300 - ég held upp í 400% álag, eða svo var það upphaflega, þegar hann var heimilaður. Og þannig hafa allmörg sveitarfélög notfært sér þessa heimild og haft fasteignaskatt sem tekjustofn ásamt útsvörunum. Hitt er rétt, að hjá þeim sveitarfélögum, sem hafa ekki notfært sér þá heimild, sem í l. hefur verið um fasteignaskatt, fá þarna nú lögbundinn tekjustofn, sem þau verða að notfæra sér. Þá er annar liðurinn, sem hér er gerð grein fyrir í upphafsorðum frv. sem tekjustofni. Það er hið svokallaða aðstöðugjald. En það er enginn nýr tekjustofn í raun og veru, því að bað á að koma í staðinn fyrir heimild sveitarfélaganna til að leggja á veltuútsvör, og kemur þannig eitt í annars stað. Þriðji tekjuliðurinn, sem hér er svo nefndur, eru framlög til sveitarfélaganna úr jöfnunarsjóði, og er þar um enga eða mjög smávægilegar breyt. að ræða að Því er snertir jöfnunarsjóðinn. Um hann hafa verið lög fram að þessu, og kem ég þó að því síðar, sem Þar er nýtt á ferðinni. En aðstöðugjaldið er í raun og veru í staðinn fyrir veltuútsvörin og þannig ekki nýr tekjustofn, heldur nýtt nafn á tekjustofni. Útsvörin eru og verða meginstofn Þeirra tekna, sem sveitarfélögin koma til með að hafa, eins og verið hefur, og má þó vera, að Þau verði eitthvað minni hundraðshluti af heildartekjunum en þau hafa verið fram til þessa. Í II. kafla frv. er fjallað um fasteignaskattinn, og þar segir strax, að árlega skuli leggja skatt til sveitarfélaganna á fasteignir. Þar er fyrst talið, að skatt beri að leggja á virðingarverð byggingarlóða. Viðvíkjandi þessum skattstofni vil ég segja það, að ég tel að vísu sjáifsagt að leggja skatt á fasteignamat eða virðingaverð byggingarlóða, en ég hefði talið mjög koma til álita að fá heimild til þess í þessu frv. að leggja verðhækkunarskatt á ónotaðar lóðir í kaupstöðum. Það er vitað, að margur spekúlantinn kemst yfir lóðir í lögsagnarumdæmi kaupstaða, heldur Þeim svo ónotuðum í þeim tilgangi, að þær hækki í verði fyrir almennar aðgerðir bæjarfélagsins eða þjóðfélagsins, og væru þó miklu betur komnar undir yfirráðum bæjarfélagsins sjálfs til þess að geta með sem greiðlegustum hætti framkvæmt hyggilegt og hagkvæmt skipulag bygginga á bæjarlandinu. Það ætti því í raun og veru að vera til Þess heimild að leggja verðhækkunarskatt á slíkar lóðir og lendur, til þess að menn hefðu ekki áhuga á því að halda slíkum eignum eingöngu í gróðaskyni. Þessi skattlagning ætti að rýra gróðamöguleikann í sambandi við þetta og koma í veg fyrir, að menn sitji með slíkar lóðir og lendur ónotaðar. Þetta er mín persónulega skoðun, að þarna mætti í raun og veru koma ákvæði um verðhækkunarskatt á óbyggðum lóðum í kaupstöðum. Annað atriðið um fasteignaskattinn er Það, að 1% af virðingarverði húsa og annarra mannvirkja komi sem skattstofn. Það mun hafa verið svo í gildandi lögum, að það var heimilt að hafa skattinn af húsum mismunandi eftir því, til hvers eignirnar hafa verið notaðar, og mismunandi eftir verðmæti þeirra og hagnýtingu. Þetta tel ég réttmætt og hyggilegt, og ég held, að það sé ekki rétt að hafa fasteignaskattinn af húseignum 1% af öllum húseignum. Húseignir geta verið mismunandi arðberandi, og eftir því má hafa breytilegan skatt á þeim, og húseignir geta verið mismunandi nauðsynlegar, og hinar nauðsynlegustu húseignir ætti að mínu áliti að skattleggja minnst. Þess vegna tel ég stighækkandi eða breytilegan skatt á húseignum vera eðlilegri skattstofn heldur en húsaeða fasteignaskatt, sem sé eins yfir öll slík mannvirki. Að sjálfsögðu er svo rétt, eins og hér er lagt til í Þessu frv., að lægra gjald komi á tún og garða og reiti, erfðafestulönd og slíkar lendur í kaupstöðum heldur en á hina flokka eignanna, sem hér hefur verið rætt um, og er ég því samþykkur. E.t.v. mætti sá skattur vera öllu lægri en þarna er lagt til, því að þarna er um nýtingu lands að ræða, sem oft er nauðsynleg fyrir bæjarfélagið, en oft og tíðum ekki til mikillar arðsemdar fyrir þá, sem nytja. Um fasteignaskattana get ég því sagt það, að ég er því samþykkur, að fasteignirnar séu teknar sem skattstofn, er skylt sé að leggja á og hafa sem tekjustofn fyrir sveitarfélögin. Aðeins hef ég Þarna gert grein fyrir hugmyndum mínum um það, hvernig hugsa mætti sér að haga þessu á hagkvæmari eða skynsamlegri hátt út frá mínum sjónarmiðum. Það er gert ráð fyrir því, að af fasteignaskattinum komi heildartekjur um 30 millj. kr., og er það Þannig allverulegur tekjustofn, sem hér er gert ráð fyrir að nýta. Þá vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um III. kafla frv. Eins og menn hafa tekið eftir, hefur verið upphafinn mikill og hávær áróður í blöðum stjórnarinnar út af því, að nú hafi mikil gleðitíðindi gerzt í sambandi við framlagt frv. um tekjustofna sveitarfélaga, því að nú ætti að leggja hin illræmdu veltuútsvör niður, þau ættu að hverfa, sá ófögnuður. Sannleikurinn er sá, að það hafa ýmsir farið hörðum og illum orðum um veltuútsvörin og talið þau ranglátan tekjustofn og viljað fá þau lögð niður. Og nú er þetta boðað, að hin illræmdu veltuútsvör verði ekki lengur á lögð, þau skuli nú hverfa og það sé hinn mikli fagnaðarboðskapur við þetta nýja frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Rétt er Það, að það á ekki að leggja á veltuútsvör, ef þetta frv. verður að lögum. En III. kafli frv. heitir: Um aðstöðugjald. Og það er ekkert farið í grafgötur með það í þeim grg., sem þessu frv. fylgja, að um leið og veltuútsvörin hverfa, þá verður upp tekinn skattur, sem heita skal aðstöðugjald. Breytingin er því frá mínu sjónarmiði heldur meiri í orði en á borði. Mér dettur í hug, þegar kaþólskir mega ekki éta kjöt á föstunni, þá segja þeir, þegar þeir eru að gæða sér á góðu kjöti: Við erum að borða klauflax, - en ekki kjöt. Og hér er ekki um að ræða veltuútsvar, heldur bara aðstöðugjald og Það afskaplega sanngjarnt, af því að það er svo margvísleg aðstaða, sem bæjarfélögin veita ýmiss konar atvinnurekstri, og víst er það rétt. Hæstv. ráðh. gerði grein fyrir því, að það væri svolítill munur á aðstöðugjaldi og veltuútsvari, og má sjálfsagt finna þar á blæbrigðamun. En aðstöðugjaldið á að leggja á samanlögð útgjöld vegna atvinnurekstrarins næstliðið almanaksár, þar með talin efnis- og vörukaup, svo og fyrningarafskriftir samkv. ákvæðum skattalaganna. Þannig á að leggja aðstöðugjaldið á. Það, sem mönnum hefur þótt þyngst undir að búa í sambandi við veltuútsvarið, hygg ég að hafi verið það, þegar fyrirtæki hefur tapað og fær samt á sig veltuútsvar. En ég sé ekki annað en þessi meginókostur veltuútsvarsins fylgi aðstöðugjaldinu eða hinu nýja nafni, sem kemur í staðinn, því að það á að leggja þetta á samanlögð útgjöld vegna atvinnurekstrarins án tillits til þess, hvort fyrirtækið hefur skilað gróða eða tapi. Hygg ég því, að meginókostur veltuútsvaranna og það, sem maður hefur með sjálfum sér talið vera harkalegast við þau, það haldi sér við álagningu aðstöðugjaldsins. Ég veit því ekki, þegar frá liður, hvort fögnuðurinn verður svo afskaplega mikill yfir þessari breyt., að veltuútsvör verða ekki á lögð lengur, en aðstöðugjaldið komi í staðinn. En vonandi verður reynslan sú samt, að mönnum finnist þetta vera réttiátara en veltuútsvörin, því að að öðrum kosti verða stjórnarblöðin og hv. stjórnarflokkar sjálfsagt fyrir vonbrigðum, og á þeirra vonbrigði í ýmsum málum er ekki bætandi. Aðstöðugjaldið verður samkv. frv. nokkuð mismunandi eftir ýmsum tegundum rekstrar og fyrirtækja, lægst af rekstri fiskiskipa og flugvéla, helmingi hærra, Þ.e.a.s. miðað við hámarkið, á verzlunarskipum, nokkru hærra á ýmiss konar iðnrekstri og hæst á því, sem þarna er kallað: annar atvinnurekstur. Er mér ekki alveg ljóst, hvaða greinar atvinnurekstrar mundu koma undir það gjald, sem er að hámarki til 2%. Ef það lægju fyrir upplýsingar um það, að aðstöðugjaldið ætti að skila miklu minna fé til sveitarfélaganna en veltuútsvörin hafa gert, þá mætti segja, að það hillti undir eitthvert fagnaðarefni af þessari breytingu. En það liggur ekki hér fyrir svart á hvítu. Það er talið, að veltuútsvörin hafi verið um 18% af heildartekjum sveitarfélaganna, og þegar nm., sem unnu að þessu frv., ljúka sínum skýringum á kaflanum um aðstöðugjaldið, þá segja þeir, að það sé ekki suðveit að gera sér nákvæmlega grein fyrir því, hve miklar tekjur sveitarfélaganna geti orðið af gjaldinu, en gera verður ráð fyrir því, segja þeir, að tekjur af gjaldinu verði tæplega eins miklar og tekjurnar hafa verið af veltuútsvörunum. Ég get ekki betur séð en með þessu sé nokkurn veginn gefið í skyn, að þetta verði ámóta skattlagning, ámóta há og tekjuútsvörin hafa verið, og þá er það aðallega, sem eftir stendur, breytingin á nafninu, það er klauflax í staðinn fyrir kjöt. Verði það svo í reyndinni, að tekjuupphæðin af aðstöðugjaldinu verði í heild svipuð og af veltuútsvörunum, þá er breyt. meiri í orði en á borði. En ef þarna verður um meginmismun að ræða, þannig að tekjurnar, sem sveitarfélögin fá af aðstöðugjaldi, verði miklum mun minni en af veltuútsvörunum fram að þessu, þá er greinilegt, að þarna verður um einhverja meira eða minna verulega tilfærslu að ræða á byrðum skattþegnanna, og gæti þá svo farið, að það væri verið með þessari breyt. að íþyngja hinum almenna skattþegni og létta á rekstrinum, og það yrði þá nokkuð í sömu átt og þær breytingar, sem fyrir þinginu liggja um breyt. á tekjuskattslögunum. Og færi svo, þá er a.m.k. plús og mínus þarna um að ræða. Móti fögnuðinum yfir því að losna við veltuútsvar er þá aftur sá skuggi fallinn yfir, að það verði vegna þess að hækka á hinum almenna gjaldanda, einstaklingunum. IV. kaflinn er um jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Sá kafli er að langmestu leyti uppprentun úr lögunum frá 1960 og fátt nýtt í honum annað en ákvæðin um landsútsvör, en það er nýmæli í útsvarslögum. Það er rétt viðvíkjandi landsútsvörunum, sem hæstv. fjmrh. sagði, að nokkur undanfarin ár hefur mjög verið um það rætt, að réttlátt væri að taka upp landsútsvör. T.d. hafa þrír þm. Alþb. nú tvö ár í röð flutt frv. um landsútsvör. Þetta frv. hefur nú verið til meðferðar hjá heilbr: og félmn., og hef ég þar verið beðinn þess hvað eftir annað að bíða með afgreiðslu þess út úr nefndinni, þangað til milliþn. um tekjustofna sveitarfélaga hefði skilað áliti og ljóst yrði þannig, hvaða tillögur hún bæri fram viðvíkjandi landsútsvörum, en það þóttust menn í stjórnarherbúðunum vita, að í hinu nýja frv. um tekjustofna sveitarfélaganna yrðu ákvæði nokkur um landsútsvör. Þeir aðilar eða þau fyrirtæki, sem eiga að bera landsútsvör samkv. þessu frv., eru Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins og sölunefnd setuliðseigna, þ.e.a.s. sölunefnd varnarliðseigna heitir hún hér í 17. gr. frv., en sölunefnd setuliðseigna í grg., og þannig er hún nú oftast nær kölluð. Þá koma síldarverksmiðjur ríkisins og áburðarverksmiðjan og sementsverksmiðja ríkisins, viðtækjaverzlun ríkisins, landssmiðjan og ríkisprentsmiðjan Gutenberg og svo olíufélögin, sem flytja inn olíur og annast sölu þeirra og dreifingu innanlands. Þetta eru aðilarnir, sem nú á að leggja á landsútsvör samkvæmt þessu frv. Ég vona, að hæstv. forseti leyfi mér að minna hins vegar á þær till. um landsútsvör, sem felast í frv. okkar þm. Alþb., en þau fyrirtæki, sem við ætluðumst til, að landsútsvörin næðu til, eru þau, sem nú skal greina: Fyrirtæki og stofnanir, sem reka starfsemi, er nær til landsins alls, svo sem skipafélög, heildsölufyrirtæki, útflutningssamtök, tryggingarfélög, verzlunarstofnanir ríkisins og þau fyrirtæki önnur, sem ráðuneytið úrskurðar að samkv. eðli málsins falli undir þessi ákvæði, skulu skyld að greiða landsútsvar, er renni í jöfnunarsjóð sveitarfélaga, og skiptist heildarupphæð landsútsvaranna síðan milli sveitarfélaganna í réttu hlutfalli við íbúatölu þeirra. Þetta er okkar till., og hefur þarna verið fallizt á það, að tekjurnar af landsútsvörum þeirra fyrirtækja, sem nefnd eru nú í þessu frv., skuli, eins og við lögðum til, renna í jöfnunarsjóð sveitarfélaga. En ég tel, að það vanti allmarga aðila í þá upptalningu, sem er í 17. gr. frv. Ég hefði talið réttmætt og sjálfsagt, að þarna hefðu þau takmörk verið dregin, sem ég og meðflm. mínir að nefndu frv. drógum, að landsútsvar skyldu greiða allar þær stofnanir og þau fyrirtæki, sem starfsemi reka, er nær til landsins alls. Og þá ættu undir þetta að falla skipafélög, bankar, heildsölufyrirtæki og tryggingafélög, auk þeirra fyrirtækja og stofnana, sem frv. nefnir. Og ég fæ ekki séð, að það sé nokkur munur á þeim stofnunum og fyrirtækjum, sem ég nú hef nefnt og ekki eru talin upp í frv., og hinum, sem þarna eiga að bera landsútsvör, sem svo eiga að skiptast niður á sveitarfélögin. Við, sem að frv. um landsútsvör stóðum, létum það í ljós í grg., að við teldum það vera mismunun á útsvarsskyldu þjóðfélagsþegnanna, að fyrirtæki, sem verzla við fólkið í landinu almennt, skuli vera látin greiða útsvör af allri veltu sinni aðeins til eins sveitarfélags, en það hafa Þau gert hingað til. Og ég hygg, að flestir menn verði að segja, að þetta sé rétt sjónarmið, - þegar við svo athugum það, að það er nálega alltaf stærsta sveitarfélag landsins og eitt af þeim náttúrlega bezt stæðu vegna allrar aðstöðu, sem þannig fær aðstöðu til að ná útsvari af verzlun langt út fyrir sin eigin takmörk. Það er oft og tíðum í Reykjavik jafnað niður útsvörum á viðskipti, sem fara fram langt utan við endimörk borgarinnar og við fólk íbúum hennar óviðkomandi að öllu leyti nema útsvarsskyldunni. Reykjavík leggur þannig útsvör á alla veltu sölusamtaka eins og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, og kemur þó minnst af Þeim fiski, sem þar er tekinn til sölumeðferðar, nokkurn tíma til Reykjavíkur. Það er bara greitt af honum útsvar þar. Reykjavík hefur einnig haft allar útsvarstekjur af allri tóbakssölu í landinu, og eru þó tóbaksneytendur Því miður ekki einungis bundnir við lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, heldur eyða Þessum vörum úti um allt land. En hins vegar hefur Reykjavík ekki haft allar tekjur af útsvari áfengisverzlunarinnar. Þar hefur nokkur útsvarsgreiðsla farið fram í þeim sveitarfélögum, þar sem áfengisverzlun ríkisins hefur haft útibú. En tölur liggja fyrir um það, að af áfengisverzluninni og tóbakseinkasölunni hafði Reykjavík 1960 um 13 millj. kr. í útsvarstekjur. Með frv., sem hér liggur fyrir, er greinilega komið til móts við Það sjónarmið, að rétt sé að leggja landsútsvör á vissan rekstur og fyrirtæki, og ég fagna því. Hins vegar er Það sjálfgefið, að ég og mínir flokksmenn munum flytja brtt. við frv. að því er þetta snertir, m.a. í þá átt að taka fleiri stofnanir og fyrirtæki með, sem hafa viðskipti við landslýðinn allan, og mætti það þá vera til nokkurrar tekjuaukningar fyrir sveitarfélögin. Hæstv. ráðh. lét þess getið í sambandi við landsútsvörin áðan, að það væri ekki ætlunin að taka nokkurs staðar aðstöðugjald í neitt sveitarfélag af þeim fyrirtækjum og stofnunum, sem ættu að greiða landsútsvar. Ég gladdist af að heyra það. En ég þóttist hafa séð það í skýringum með frv., að fjórðungur landsútsvara, sem til falla í hverju sveitarfélagi, skuli koma í hlut þess sveitarfélags, en að 1/4 hlutum skuli landsútsvarið ásamt söluskatti samkv. 16. gr. a. skiptast á milli sveitarfélaganna í réttu hlutfalli við íbúatölu þeirra. Út frá þessu hafði ég skilið það svo, að t.d. landsútsvar af Afengis- og tóbaksverzlun ríkisins mundi, áður en það dreifðist út til sveitarfélaganna, lenda hér í Reykjavík að einum fjórða hluta. En ef þetta er misskilningur minn, þá fagna ég því og vil að svo komnu leggja meira upp úr því, að hæstv. ráðh. segir, að ekkert aðstöðugjald eigi að greiðast af þessum fyrirtækjum til neins sveitarfélags. En ég vona, að sé þarna um misskilning að ræða, þá verði það leiðrétt, svo að menn viti alveg nákvæmlega um það, hvor skilningurinn er réttur. Ég skal taka það fram, að aðstöðugjaldið er allt saman í heimildarformi. Það er veitt heimild sveitarfélögunum til þess að innheimta aðstöðugjald af atvinnurekstri, en skylt er það ekki að hafa það sem tekjustofn. En ég kemst að þeirri niðurstöðu, að ef það er rétt, að fjórðungur af aðstöðugjaldi skuli renna til þess sveitarfélags, sem viðkomandi fyrirtæki er staðsett i, þótt Það heiti ekki aðstöðugjald, Þá finnst mér allar líkur til þess, að Reykjavik fái öllum öðrum sveitarfélögum fremur og meir meginhlutann af þessum tekjustofni, og tel ég ekki ástæðu til þess, því að Reykjavík hefur náttúrlega langsterkasta aðstöðu allra sveitarfélaga til þess að búa að sínu. Þá er komið að V. kaflanum, sem er um útsvörin. Þar er sú meginbreyting á, að í staðinn fyrir þá þrjá útsvarsstiga, sem lögfestir voru 1960, er nú komið inn á þá braut að hafa útsvarsstigann einn, og það tel ég vera það ákvæði þessa frv., sem mest stefnir til bóta og ég hygg að verði sízt ágreiningsefni. Það var háifgerð viðurstyggð að hugsa sér það að lögbjóða þrjá útsvarsstiga í landinu, einn, sem gengi næst lágum tekjum manna í sveitunum, annan í kaupstöðunum og þann þriðja og hagstæðasta fyrir Reykjavíkurborg. En hér er lagt til, að útsvarsstiginn verði einn. Nú hef ég ekki á þessum stutta tíma, sem liðinn er síðan frv. var lagt fram, haft aðstöðu til Þess að taka dæmi af þessum skattstiga, en skattstiga geta menn ekki kannað, svo að vit sé í, nema með því að taka alls konar dæmi. Þó sýnist mér, að Það sé ástæða til að benda á, að það er ætlunin, að hann byrji, þessi skattstigi, á 15 þús. kr. nettótekjum. Ég held, að það væri fyllilega athugunarvert, hvort ekki væri ástæða til að sleppa öllum tekjuvonum í sambandi við útsvör af lægri tekjum en 30 þús. í staðinn fyrir 15, og vita þó allir, að enginn maður framfærir sig af 30 þús. kr. tekjum. Nær væri, ef mögulegt væri, að byrja ekki álagningu útsvars á lægri tekjur en 40–50 þús. kr. En að byrja að skattleggja tekjur, sem nema 15 þús. kr., þó að nettótekjur séu, það álít ég allnærri skattþegnunum gengið og verið að skattleggja freklega Þurftartekjurnar, nauðsynlegu tekjurnar til þess að lifa af. Það er þó hér eitt atriði í þessum kafla, sem mér sýnist vera til bóta og milda dálítið þetta ákvæði, hvað útsvarsstiginn byrjar neðarlega, og það er, að 800 kr. frádráttur má dragast frá útsvarinu. Hér stendur: „Auk frádráttar þess, sem hér um ræðir, er heimilt að draga frá útsvari samkv. 1. málsgr. allt að 800 kr., þannig að útsvör allra verði lækkuð um hér um bil sömu fjárhæð.“ Þetta er að því leyti til bóta, að 800 kr. frádrag af lágu útsvari lækkar það hlutfallslega meira en hið háa útsvar, og er þannig dálítið verndarákvæði fyrir hina lægstu gjaldendur, en að þeim tel ég vera allt of fast gengið með því, að útsvarsstiginn byrji á svo lágum tekjum eins og hér er ætlazt til. Þá er kaflinn um álagningu útsvaranna. Þar kemur að þessu breytta fyrirkomulagi, sem skattalöggjöfin gerir ráð fyrir, að landinu skuli skipt í níu umdæmi, þar sem skattstjóri sé yfir hverju núverandi kjördæmi landsins. Ég veit ekki, hversu ágæt þessi breyt. er. Þarna verða níu embættismenn settir á laggir, að vísu í staðinn fyrir nokkra skattstjóra, sem fyrir eru, og þeir eiga að hafa umboðsmann í hverju sveitarfélagi, og auðvitað eiga þeir hver um sig að hafa starfslið, og þeir eiga þó, að því er útsvarsálagninguna snertir, eingöngu að leggja blessun sina á þá útsvarsskrá, sem kemur frá hinum svokölluðu framtalsnefndum. Ég held. að álagning útsvaranna í höndum tveggja aðila, framtalsnefndar annars vegar og skattstjórans hins vegar, sé að því leyti viðsjárverð tilhögun, að ábyrgðin á útsvarsálagningunni skiptist á tvo aðila. Það held ég, að sé miður gott. Ef mistök verða svo, þá getur hvor aðilinn kennt hinum um, og þó væru mestar líkur til þess, að það yrði skattstjórinn að öllum jafnaði, sem kenndi framtalsnefndinni um, ef rangt reyndist eftir allt saman. Ég held líka, að það að ætla skattstjórunum álagningu útsvara á landssvæði eins og t.d. öltum Vestfjarðakjálkanum, öllu Vestfjarðakjördæmi, - og þannig verða skattstjóraumdæmin, - það hljóti að verða til þess, að persónulegs kunnugleika við álagningu útsvaranna gæti miklu minna en áður. En við álagningu útsvara hefur það oft komið fyrir, að kunnugleiki niðurjöfnunarnefndarmanna veldur því, að hægt er að draga úr útsvarsbyrði manna og fyrirtækja, þegar árferði eða atburðir hafa verið viðkomandi öndverð og andstæð, þegar einstaklingur t.d. hefur orðið fyrir einhverjum áföllum, þannig að tekjur hans hafa runnið niður, og um þetta er vitað í hans nágrenni, þegar niðurjöfnun útsvaranna fer fram. En þegar skattstjórinn, sem situr einhvers staðar á einum stað á þessu stóra svæði, leggur á, þá verður það vélrænt, hann gerir það í vél, og hann getur engin slík mannleg tillit tekið, nema þá á blettinum í kringum sig. Að þessu leyti held ég, að þetta verði einnig til hins verra, auk þess sem ég efa stórlega, eins og ég áðan vék að, að þetta nýja skipulag verði til nokkurs sparnaðar. Ég held, að þarna komi stórar skattstjóraskrifstofur með allmiklu starfsliði og svo öllum umboðsmönnunum í hverju sveitarfélagi fyrir skattstjóra, auk framtalsnefndanna, sem er í raun og veru bara nýtt nafn á hreppsnefnd. Ég skal ekki fara miklu fleiri orðum um þetta frv. við 1. umr. Ég á sæti í þeirri nefnd, sem það kemur til. Ég læt það í ljós, eins og ég hef þegar raunar gert, að Það er ýmislegt til bóta í þessu frv. Það er mikið verk, sem hefur verið hér unnið, það er mér alveg fyllilega ljóst, og af mönnum, sem hafa viljað gera vel. Sjálfsagt hefur stjórnarstefnan svo einhverju ráðið um það, hvernig frv. er í einstökum atriðum, og tel ég á því ýmsa meinbugi, sem ég geri mér vonir um að hv. meiri hl. hér á Alþ. verði svo víðsýnn að fallast á að laga og að frv. fái þannig breytingar til lagfæringar, áður en það verður gert að lögum.

Skúli Guðmundsson Hæstv. forseti. Mér hefði þótt miklu betra, ef formaður þeirrar nefndar, sem væntanlega fær þetta mál til athugunar, hefði verið hér og helzt fleiri úr þeirri n. Ég sé að vísu einn hv. nm., sem er hér sem varamaður á þingi nú í bili, en ekki fleiri úr þeirri virðulegu n., og mér hefði þótt vænt um, ef það hefði verið athugað, hvort t.d. formaður nefndarinnar væri ekki hér í þinghúsinu.

Hann er ekki á landi hér sem stendur.

Jú, formaður er hér í nefndinni, í stað þess, sem fór af landi brott.

Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til að finna þá hv. þingmenn, sem ræðumaður hefur lýst eftir.

Þökk fyrir. Hér er um stórt mál að ræða, frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga. Frv., athugasemdir og fylgiskjöl liggja hér fyrir. Er það samtals 54 blaðsíður og mikið lesmál. Þessu var útbýtt hér mjög nýlega, svo að mönnum hefur ekki gefizt tími til að kynna sér málið til hlítar. Ég vil þó leyfa mér að fara nokkrum orðum um fáein atriði í þessu nýja frv. Ég vil fyrst nefna III. kafla frv. Hann er um aðstöðugjald, sem svo er nefnt, aðstöðugjald, sem á að leggja á atvinnurekendur og aðra. sem sjálfstæða atvinnu hafa, eins og það er orðað í fyrstu greininni í þessum kafla. Jafnframt er ákveðið, að veltuútsvör, sem voru lögfest hér fyrir tveim árum, skuli falla niður. Þetta tel ég vera mjög til bóta, jafnvel þó að tillögurnar um þetta aðstöðugjald séu að ýmsu leyti öðruvísi en ég tel að æskilegt væri. Ég tel þau ákvæði þó betri en lagaákvæðin um veltuútsvarið, sem nú gilda. Ég tel líka, að þess hafi verið að vænta, úr því að á annað borð var farið að hreyfa við því ákvæði, því að ég hygg. að enginn mennskur maður hefði getað fundið upp nokkuð annað jafnfráleitt og ranglátt og þessi veltuútsvör eru.

Veit hv. þm., hver fann þau upp?

Hæstv. ráðh. spyr um, hver hafi fundið þetta upp. Ég veit það nú ekki, en mér skilst, að þetta hafi lengi tíðkazt hér í Reykjavík t.d., þótt ekki væri búið að setja um það lagaákvæði, heldur hafa veltuútsvörin þá verið byggð á gömlu ákvæði í útsvarslögum, sem heimilar að leggja á gjaldendur eftir efnum og ástæðum. Þetta hefur verið notað á ýmsum öðrum stöðum á landinu undanfarið og allengi víst sums staðar og þá með ýmsum hætti, en það mun ekki ofmælt, að það sé einhver sú fráleitasta og ranglátasta skattlagning, sem upp hefur verið fundin, eins og þessu hefur verið beitt, og það hafa fróðir menn sagt, að það eigi sér enga hliðstæðu erlendis. Veltuútsvörin hafa verið lögð á heildarumsetningu án nokkurs tillits til afkomu gjaldendanna. í mörgum tilfellum hafa þau verið bótalaus eignaupptaka, þar sem við álagningu þeirra var ekkert farið eftir því, hver útkoman varð af atvinnurekstrinum eða hver efnahagur gjaldendanna var. Útsvörin hafa verkað sem hemill á viðleitni aðila í verzlun og öðrum atvinnurekstri til að selja þjónustu sína og vöru á sem lægstu verði með því að hafa veltuna sem stærsta og nýta á þann hátt sem bezt framleiðslutæki, húsakost og vinnuafl. Þeim mönnum, sem hafa reynt að haga rekstri sínum þannig, hefur verið refsað með þessum veltuútsvörum, eins og þau hafa verið notuð. Enn má á það benda, að þau hafa lagzt mjög misþungt á gjaldendur eftir því, hvar þeir voru búsettir á landinu, veltuútsvarsstiginn verið miklu hærri á einum stað en öðrum, og hefur þetta valdið misrétti og rangindum. Það er því sannarlega kominn tími til að hverfa frá þeirri skattlagningu. Eins og ég sagði, þá tel ég, að þetta, sem hér eru till. um, þetta aðstöðugjald, það sé miklu skárra, þótt ýmislegt megi sjálfsagt að því finna. í 10. gr. frv. eru ákvæði um það, hvað aðstöðugjaldið megi vera hátt. Þar eru hámarksákvæði, að því er gjaldið varðar. Þessi ákvæði eru það rúm, að mér sýnist, að þessi aðstöðugjöld geti orðið mjög misþung á þeim, sem greiða, eftir því, hvar þeir eru á landinu, eins og var um veltuútsvörin, og e.t.v. ekki svo mikitl munur á þessu tvennu að því er þetta áhrærir. Ég aflaði mér nokkurra upplýsinga um álagningu veltuútsvara árið 1960, eftir að þau höfðu verið lögákveðin hér á hæstv. Alþ., og gerði samanburð á veltuútsvörunum á nokkrum stöðum. Mig langar að draga hér fram nokkur sýnishorn úr þeim samanburði. Tek ég Þá einkum álagningu veltuútsvara á verzlunarrekstur. Á nýlenduvöruverzlun mun hafa verið lagt veltuútsvar í Reykjavík á því ári, sem nam um það bil 0.43% af sölunni. En önnur verzlun, ótalin annars staðar, eins og þar stendur, mun hafa orðið að greiða hér í Reykjavík á því ári 0,68% af veltunni. Ef við lítum svo til annarra staða, þá er það þannig hér í grenndinni, í Hafnarfirði, að þar var lagt á verzlun með matvörur og þess háttar 0.89%, þ.e. rúmlega helmingi hærra en í Reykjavík, og á vefnaðarvörur, skófatnað, búsáhöld og þess háttar vörur 1.4%. Það er líka rúmlega helmingi meira en í Reykjavík. Þetta hefur gert að sjálfsögðu allmikinn aðstöðumun fyrir verzlunarrekendur í þessum kaupstöðum, sem eru svo mjög nærri hvor öðrum, og hefur gert verzlunarrekendum í Hafnarfirði óhægari samkeppni við Reykjavík. Ef borið er saman við aðra staði, þá kemur þó fram enn meiri mismunur. T.d. var 1960 lagt á verzlun með matvörur og nýlenduvörur á Ísafirði 1.3%, þ.e. þrisvar sinnum hærra en í Reykjavík, og á vefnaðarvörur, búsáhöld, skófatnað og járnvörur 1.7%, þ.e. 150% hærra en í Reykjavík. Ef við bregðum okkur austur á land og athugum álagningu veltuútsvara í Neskaupstað, þá var þar lagt á almennar verzlanir 1,6%, sem er til samanburðar við 0,43 og 0,68% í Reykjavík. Við sjáum, að þarna er margfalt þyngra gjaldið. Og mér er kunnugt um það, að í sumum kauptúnahreppum var lagt á vörusöluna almennt 2% af söluverðinu. Þá er það nærri því fimmfalt við það, sem er í Reykjavík á nýlenduvörur t.d. og þrisvar sinnum hærra en á aðrar algengar verzlunarvörur. Ég skal nefna eitt dæmi enn, um Siglufjörð. Þar var lagt á verzlun yfirleitt um 1,1%, þó á vefnaðarvörur og skófatnað 1,46%, og er þetta helmingi meira, og á sumar tegundir enn hærra, miðað við Reykjavík. Ég óttast það mjög, að þó að nú sé gerð þessi breyting, að veltuútsvörin verði afnumin og aðstöðugjaldið lagt á í staðinn. þá verði þetta þannig, að gjaldið leggist ákaflega misþungt á fólk eftir því, hvar það er á landinu. Veltuútsvörin voru þannig, að við álagningu þeirra var ekkert farið eftir rekstrarafkomu fyrirtækjanna, og jafnvel þó að um taprekstur væri að ræða, þá urðu menn að borga veltuútsvar. Þessu er ekki til að dreifa með aðstöðugjaldið, því að það er talið með öðrum kostnaði við reksturinn, talið með öðrum rekstrarkostnaði. Hjá verzlunum t.d. hlýtur þetta því að verða tekið inn í vöruverðið, alveg eins og annar kostnaður. Þá er aðstöðugjaldið í raun og veru eins og tollur, tollur, sem leggst á allt kostnaðarverð vörunnar eða nýr söluskattur. aðeins ekki lagt á heildarsöluverðið, heldur á kostnaðarverðið, allt kostnaðarverðið. Og ég tel það ekki rétt að haga álagningu þessa skatts eða þessa tolls þannig, að menn á einum stað á landinu þurfi að borga kannske margfalt hærri tolla af þessu tagi heldur en þeir, sem eiga heima í einhverju öðru lögsagnarumdæmi. Þannig er nú með aðflutningsgjald af vörum, að þar gildir sama regla fyrir allt landið. Þannig er einnig með söluskattinn. Þar búa allir við sömu lagaákvæði. En að því er þetta aðstöðugjald varðar, þá verður þetta þannig, að það leggst ákaflega misþungt á landsmenn eftir því, í hvaða sveitarfélagi þeir eru búsettir. Reynslan hefur sýnt, að þannig var þetta með veltuútsvörin, og mér sýnist, að óbreyttum þessum ákvæðum um aðstöðugjaldið, að Það muni verða eins, e.t.v. ekki alveg eins mikill munur, en fast að því op getur orðið það í mörgum tilfellum. Þetta tel ég mjög mikinn galla, og ég vil nú leyfa mér að beina því til þess hv. þm., sem hér er á fundinum og sæti á í hv. heilbr.- og félmn., að hann hlutist til um, að þetta atriði verði tekið þar sérstaklega til athugunar. Það mun vera annar hv. nm. hér staddur á fundinum einnig. Ég vil þá beina þessu til þeirra til vinsamlegrar athugunar. Í athugasemdum um þennan kafla á bls. 19 segir, að sveitarstjórn þurfi að taka ákvörðun um það, hvort hún notar heimildina um álagningu aðstöðugjalds og að hve miklu leyti hún hyggst nota hana, áður en fjárhagsáætlun sveitarfélagsins er samþykkt. En ég tel, að þetta þyrfti í raun og veru að ákveða í byrjun hvers árs, sem gjaldið á að miðast við. Eins og ég hef áður sagt, þá er þetta aðstöðugjald sama eðlis og tollur eða söluskattur, að þetta telst með öðrum kostnaði og leggst t.d. á vöruverðið. Og ég sé ekki betur en það sé mjög nauðsynlegt fyrir þá, sem eiga að borga þetta gjald, að vita fyrir fram, hve hátt það verður. Menn vita það um tollinn og söluskattinn og geta reiknað þar með réttum tölum, þegar þeir verðleggja sínar vörur. En ég fæ ekki betur séð en verzlunarrekendur þurfi alveg á sama hátt að vita það fyrir fram, hvað hátt aðstöðugjald verður af þeim tekið. Verði þetta ekki gert, þá verða fyrirtækin að áætla aðstöðugjaldið, og þá má búast við, að þau hefðu tilhneigingu til að áætla það hæsta, sem það getur orðið, til þess að sleppa skaðlaust frá því. Þannig gæti þetta orðið til þess að halda uppi hærra vöruverði en verða mundi, ef menn fengju fyrir fram vitneskju um það, að aðstöðugjaldið yrði ekki í hámarki. Ég vil því mjög beina til hv. nefndar, að hún íhugaði þetta atriði. Ég tel, að þarna þyrfti að gera jafnt. Ég held, að það væri rétta leiðin í þessu efni að ákveða fast aðstöðugjald, sem gilti um land allt. svo að það legðist jafnhátt aðstöðugjald á landsmenn, hvar sem þeir eru búsettir á landinu. Það mundi vera hægt að ákveða gjaldið allmiklu lægra en hámarksgjaldið er í frv., en síðan mætti taka ákveðinn hluta af gjaldinu til jöfnunar milli sveitarfélaga. Ég tel, að þetta væri miklu heppilegri og sanngjarnari aðferð. Ég vil nefna hér ákvæði, sem eru í 8. gr. frv.. um aðstöðugjaldið. Í 2. mgr. 8. gr. eru ákvæði um, að nokkrir aðilar séu undanþegnir aðstöðugjaldi. Það eru skólar, barnahæli, sjúkrahús, elliheimili, orkuver til almenningsþarfa. sláturhús, mjólkurbú og olíufélög, sem greiða landsútsvar. Ég vil benda á það, að í útsvarslögunum, sem nú gilda, í 8. gr. þeirra, segir, að sláturhús og mjólkurbú skuli vera undanþegin veltuútsvari. Þrátt fyrir þetta ákvæði í lögunum veit ég dæmi þess, að félag, sem rekur sláturhús, hefur verið krafið um veltuútsvar af beim rekstri. og ríkisskattanefnd úrskurðaði. að það skyldi óbreytt standa. Ég veit nú ekki á hverju sá úrskurður hennar hefur verið byggður, þar sem þetta ákvæði er í útsvarslögunum. En ef það er meining þeirra, sem hafa samið frv., sem ég vil gera ráð fyrir. að þessi fyrirtæki séu undanþegin aðstöðugjaldinu, þá held ég að fenginni reynslu, að það þyrfti að ákveða þetta nokkru skýrar, þannig að ekki væri um að villast, að það væri óheimilt að leggja á þennan rekstur. Það er því þörf að gera þessi ákvæði ákveðnari og skýrari en þarna er. Þarna er talað um t.d., að mjólkurbú eigi að vera undanþegið aðstöðugjaldi. Ber að skilja það þannig, að mjólkurbú, sem rákur mjólkurbúið eða selur nýmjólk í mjólkurbúðum, jafnvel þótt ekki sé í sjálfri mjólkurstöðinni, eigi að vera undanþegið aðstöðugjaldi af þeirri verzlun? Mér finnst það eðlilegt. En um þetta þarf að setja skýrari ákvæði, svo að ekki valdi ágreiningi, þegar til framkvæmda kemur. Og hvað um vörur frá þessum stofnunum? Hvenær má leggja á bær aðstöðugjald? Hvaða aðilar mega gera það? Þetta tel ég, að þurfi að ákveða nánar, annaðhvort í l. eða þá t.d. að það kæmi greinilega fram í nál. frá þingnefndinni, og væri síðan farið eftir hennar skýringum við samningu reglugerðar um þessi atriði. Í IV. kafla frv., sem er um jöfnunarsjóð sveitarfélaga, eru ákvæði um landsútsvör. Ég tel þar stefnt í rétta átt. En hins vegar tel ég, að það hefði verið ástæða til að ganga lengra á þeirri braut. Í aths. við 17. gr. frv. er nokkuð að þessu vikið. Þar segir, að það hafi verið á dagskrá undanfarið hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga að taka upp landsútsvör og athyglin hafi „einkum beinzt að ýmsum stofnunum og fyrirtækjum, svo sem einkasölum, sölusamböndum, samvinnusamböndum, olíuverzlunum, peningastofnunum, heildverzlunum, skipafélögum og vátryggingafélögum. Sameiginlegt þessum aðilum er það, að afkomu sína eiga þeir undir skiptum sínum við alla landsmenn. en ekki eingöngu undir skiptum við íbúa þess sveitarfélags, þar sem starfsemin kann að hafa aðalbækistöðvar. Þó að þessir aðilar hafi þannig ýmislegt sameiginlegt, eru þeir í öðrum efnum ólíkir. Sölusambönd og heildsölur eru ekki frábrugðin öðrum verzlunum víðs vegar um landið. Ef lögð væru landsútsvör t.d. á heildsötur, sem skipt væri á milli sveitarfélaganna í landinu, ætti einnig að skipta útsvörum, sem lögð eru á verzlanir í hinum ýmsu kaupstöðum og kauptúnum, á milli þeirra og nágrannasveitarfélaga, vegna þess að íbúar þessara nágrannahreppa hafa einatt ötl skipti sín í verzlun í kaupstaðnum eða kauptúninu. Það mundi lenda í ógöng,um að fylgja slíkri reglu út í æsar.“ Ég get tekið undir með þeim, sem þetta rita í athugasemdunum, að það væri erfitt að koma því í framkvæmd að skipta útsvörum smásöluverzlana, sem hafa viðskipti víðar en í því sveitarfétagi, sem þær eiga heima. En mér finnst enginn munur á heildverzlun ríkisins og öðrum heildverzlunum, að því er landsútsvörin snertir. Hér er lagt til að leggja landsútsvar t.d. á tóbakseinkasölu ríkisins, og þetta útsvar hennar á að skiptast milli allra sveitarfélaga, þ.e.a.s. 3/4 hlutar Þess eiga að skiptast milli allra sveitarfélaga í hlutfalli við íbúatölu. Hins vegar er ekki í frv. lagt til, að þær smásöluverzlanir á öllum verzlunarstöðum landsins, sem verzla með tóbak frá einkasölunni, skili útsvari af þeim viðskiptum til annarra sveitarfétaga. Það, sem sveitarfélögin fá, er því hluti í útsvari, sem heildverzlunin borgar, og að þessu leyti eru þessar ríkisverzlanir ekkert frábrugðnar öðrum heildverzlunum. Það væri alveg á sama hátt hægt að láta landsútsvar ná til fleiri heildsölufyrirtækja og skipta því út um allt land án þess að láta menn utan verzlunarstaðar, þar sem smásöluverzlun hefur sitt aðsetur, fá nokkuð af hennar útsvari. Ég skal skýra þetta með dæmi. Það er gott t.d. fyrir Áshrepp í Húnavatnssýslu að fá hluta af landsútsvari tóbakseinkasölunnar, þó að hann fái ekki um leið hluta af útsvari þeirra verzlana á Blönduósi, sem selja í smásölu tóbak frá einkasölunni. En það væri á sama hátt ágætt fyrir þá Vatnsdælinga að fá einhvern hluta af landsútsvari annarrar heildverzlunar, þótt ekki væri ríkisins, þó að þeir fengju ekki um leið hluta af útsvörum þeirra verzlana á Blönduósi. sem verzla með þær vörur. Ég fæ því ekki séð, að það sé á nokkurn hátt óþægilegra að taka landsútsvar af heildverzlun í eigu annarra en ríkisins en af ríkisverzlun. Og ég tel, að þetta væri sanngjarnt, að leggja landsútsvör yfirleitt á heildverzlanir og önnur fyrirtæki, sem hafa viðskipti við alla landsmenn. Það er eðlilegt, að það fari ákveðinn hluti af þessu útsvari til heimasveitar þessara fyrirtækja vegna þeirrar aðstöðu, sem þar er látið í té, en að öðru leyti yrði útsvörum þessara fyrirtækja skipt á milli allra sveitarfélaga landsins. Þetta er eitt af því, sem ég vil beina til hv. n. til athugunar. Það er komið hér fyrir nokkru inn á þá braut að jafna gjöldin til sveitarfélaganna. Það má segja, að það hafi verið gert með því að láta sveitarfélögin hafa hluta af söluskattinum, og það er gert með ákvæðum þessa frv. um landsútsvörin. En ég tel, að það þurfi að ganga lengra á þessari jöfnunarleið. Og það verður gert. Það er mín trú, að það verði gert innan skamms. Og ég held, að það verði bezt að stíga stærra skref nú þegar, því að þetta hlýtur að koma. Það verður illa séð af fólki t.d. austur á Austfjörðum, norður á Siglufirði eða vestur á Ísafirði, ef það verður til lengdar látið búa við það að þurfa að borga miklu hærri gjöld af sínum neyzluvörum og öðrum nauðsynjum, sem það þarf að kaupa, miklu hærri toll. - því að þetta er í raun og veru ekki annað en tollur eða söluskattur, þetta aðstöðugjald, - borga miklu hærri gjöld af því tagi heldur en landsmenn á öðrum stöðum þurfa að borga. Enda verður það illa þokkað, það hlýtur að verða horfið frá því. Og bezt væri að ganga nú þegar lengra í áttina til jöfnunar, því að það er réttlætismál. Ég vil nefna hér eitt atriði í V. kaflanum, sem er um útsvörin. Samkv. 32. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að félög borgi stighækkandi útsvar af tekjum og eignum. Þannig er þetta einnig í núgildandi útsvarslögum. Það er að vísu hvað tekjurnar snertir ekki mjög mikil stighækkun. tröppurnar eru þar aðeins tvær, það er 20% af tekjum, sem eru innan við 75 þús., og 30% af því, sem er þar fram yfir. Hins vegar er eignarskatturinn samkv. frv. sá sami hjá félögum og hjá einstaklingum og stighækkandi. Ég tel, að það væri réttara að breyta þessu. Samkv. lögum um tekju- og eignarskatt og einnig samkv. því frv. um tekju- og eignarskatt, sem nú liggur fyrir þinginu. eiga félög að greiða hlutfallslegan skatt bæði af tekjum og eignum, en ekki stighækkandi, og mér finnst, að það væri eðlilegt að taka upp sömu reglu um útsvör félaga til sveitarfétaga. Áður fyrr var stighækkandi skattur til ríkisins af félögum eins og einstaklingum. En það fór að bera á því mjög, að vegna þessa ákvæðis var félögum skipt niður í fleiri smærri félög til þess að sleppa betur frá stighækkuninni. Og m.a. þess vegna var frá þessu horfið 1958 við setningu skattalaganna þá. Ég held, að það væri rétt að láta sömu reglu gilda að þessu leyti, bæði um álögur til ríkisins og sveitarfélaganna, að því er varðar félögin. Ég held, hæstv. forseti, að ég sjái ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð nú við þessa umr. Ég vildi láta þessar athugasemdir koma fram og beina því til hv. n., að hún tæki þær til athugunar. Ég tel, að það sé of skammt gengið til jöfnunar í þessum málum í frv. Meiri jöfnuður hlýtur að koma innan skamms, og það ætti nú þegar að ganga lengra í þá áttina. Ef áfram verður haldið að afla sveitarfélögum tekna með útsvörum eða með átagi á atvinnurekstur. eins og gert hefur verið og hér á að gera, þá verður að skapa aukinn jöfnuð milli sveitarfélaganna að því er snertir þörf fyrir slíka álagningu. Þetta er hægt að gera með ýmsu móti, og þetta þarf að gera, til þess að útsvörin leggist ekki svo misjafnlega þungt á gjaldendur, bæði einstaklinga og félög, eins og nú er. Ég vil enn nefna hér eitt atriði viðkomandi útsvörum. Það er lagt til í frv., að nú verði aðeins einn útsvarsstigi fyrir allt landið. Þetta tel ég mjög til bóta frá því, sem er í núgildandi lögum, þar sem þeir eru þrír. En þrátt fyrir þetta, þá getur svo farið, að útsvörin verði mjög mishá í hinum einstöku sveitarfélögum. Samkv. 34. gr. er heimilt að lækka eða hækka hvert útsvar að réttri tiltölu. Hækkun útsvara má þó eigi fara fram úr 30%. Hins vegar er nú ekkert um það, hve mikið megi lækka útsvörin samkv. 32. gr. Þarna væri möguleiki fyrir einstök sveitarfélög að hverfa að mjög miklu leyti frá því að leggja á beinan skatt. eins og útsvörin eru, en taka í staðinn fullt aðstöðugjald, eins og frv. heimilar hæst. Með þessu gætu einstök sveitarfélög farið í þá slóð að draga úr beinu sköttunum, en hækka óbeinu skattana, þ.e.a.s. neyzluskatta, í staðinn.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, fyrir góðar undirtektir undir þetta frv. Ég mun ekki á þessu stigi gera að umtalsefni þær athugasemdir eða ábendingar, sem þeir fluttu hér fram, enda mörgu af því beint til hv. heilbr.- og félmn. og verður að sjálfsögðu tekið til athugunar af henni eftir 1. umr. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi minnast hér á, sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Vesturl. (HS), vegna þess að mér virtist kenna þar nokkurs misskilnings á ákvæðum þessa frv. og skattafrv. Hann minntist á það, að ég hefði áður skýrt frá því, að nú yrðu lagðar niður undirskattanefndir í landinu og mundi af því leiða mikinn sparnað, og er þetta rétt. Hins vegar taldi hann, að nú væri með öllu horfið frá þessu, því að nú ætti að koma upp framtalsnefndum í staðinn og auk þess að setja upp skattstofur víðs vegar. Þarna kennir nokkurs misskilnings hjá hv. þm. Sú till., sem ég hef skýrt frá áður, að leggja niður allar undir og yfirskattanefndir í landinu, er alve,g óbreytt og kemur greinilega fram í frv. um tekju- og eignarskatt, sem liggur nú fyrir þessari hv. deild. Á þessu hefur engin breyting orðið. Varðandi framtalsnefndirnar, þá er þar ekki um nýjar nefndir að ræða. Í 37. gr. frv. um tekjustofna sveitarfélaga segir, að bæjarstjórn skuli kjósa framtalsnefnd til 4 ára, 3–5 manna. Þessar n. eru til samkv. lögum og hafa verið í hverju einasta bæjarfélagi. Það eru niðurjöfnunarnefndir, sem eftir þessu frv. eru kallaðar framtalsnefndir. Hér er ekki varðandi kaupstaðina fjölgað um eina einustu nefnd. Framtalsnefndin kemur í stað niðurjöfnunarnefndar. Varðandi niðurjöfnun í hreppunum segir í 38. gr.: „í hreppum annast hreppsnefnd störf framtalsnefndar“. M.ö.o.: hreppsnefndin jafnar niður, eins og er og verið hefur. Þar er engin ný nefnd í hreppunum. Til hægðarauka fyrir hreppsnefndirnar, ef þær kynnu að óska þess, að ekki þyrftu allir hreppsnefndarmenn að taka þátt í niðurjöfnuninni, þá er henni heimilað að fela 1–3 mönnum úr sínum hópi að vinna að Þessu starfi. M.ö.o.: að því er Þessi mál snertir, þá stendur það alveg óbreytt, sem ég hef áður sagt: undirskattanefndir og yfirskattanefndir lagðar niður, og framtalsnefndirnar koma í stað niðurjöfnunarnefnda, engar nýjar nefndir hér um að ræða. Varðandi skattstofurnar er látið liggja að því, að hér sé verið að stofna mörg ný embætti og skattstofubákn með mörgum starfsmönnum, og kom það einnig fram í ræðu hv. 4. landsk. þm. Hér er líka um misskilning að ræða. Það er gert ráð fyrir í frv., að 9 skattstjórar og 9 skattstofur verði í landinu, þ.e. ein fyrir hvert kjördæmi og sú níunda í Vestmannaeyjum, og var því bætt inn í hv. Ed. vegna sérstöðu Vestmannaeyja. Hvað eru skattstjórarnir í landinu margir nú? Og hvað voru þeir margir, þegar hin ágæta vinstri stjórn lét af völdum? Þeir voru ekki 9, þeir voru 10. M.ö.o.: með þessu frv. er Þó heldur fækkað en hitt. Þessir skattstjórar, sem nú eru í landinu, eru í Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði, Keflavík, Vestmannaeyjum, Neskaupstað, Akureyri, Siglufirði, Ísafirði, Akranesi, 10 að tölu. Ég á því bágt með að skilja Þá túlkun á frv., sem gerir ráð fyrir fækkun skattstjóra, að með því sé verið að fjölga. Ég tek þetta aðeins fram hér til að leiðrétta þennan misskilning, sem ég efa ekki að hefur verið algerlega óviljandi hjá þessum hv. þingmönnum.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um tekjustofna sveitarfélaga, er ærið mikill bálkur, enda er hér fjallað um í rauninni mikinn málaflokk, sem gilt hafa um allmörg lagaákvæði fram til þessa. Ég tel ástæðu til þess að minna á það hér nú við 1. umr. þessa máls, að Það er mjög óviðkunnanlegt og óeðlilegt að haga undirbúningi slíkra stórmála sem þessa máls og ýmissa annarra, eins og nú er farið að tíðka, á þann hátt, sem hér hefur verið gert. Sá háttur virðist vera tekinn upp, að hæstv. ríkisstj. eða þeir flokkar, sem að stjórn standa, skipa einn eða fleiri menn úr sínum hópi, úr stjórnarflokkunum, til þess að vinna að undirbúningi að stórum lagabálkum eins og endurskoðun skattalaga, endurskoðun sveitarstjórnarlaga, endurskoðun tollskrár eða annars þess háttar. Það er unnið af skiljanlegum ástæðum í langan tíma að undirbúningi og athugunum í sambandi við þessar breytingar. Af þessu hlýzt, sem líka er aðeins eðlilegt, allmikill kostnaður, sem auðvitað er greiddur af ríkinu, þeim mönnum, sem til þess arna hafa verið valdir af stjórnarflokkunum. En síðan er Þessum stóru lagabálkum fleygt fyrir Alþingi, þeir teknir til umræðu, eftir að þingmenn hafa haft þessi frumvörp í höndunum aðeins skamman tíma, og þar með eru stjórnarandstöðuflokkarnir, sem hafa ekki átt kost á því að vinna að undirbúningi slíkra stórmála sem Þessara, að verulegu leyti sviptir möguleikum til þess að geta látið skoðanir sínar koma fram í slíkum stórmálum. Ég vil finna að þessu almennt séð. Það má segja að vísu, að það sé ekkert verra með þetta frv. en nokkur önnur, en ég tel, að Þessi vinnubrögð séu röng, séu óeðlileg og það eigi að forðast Þetta í framtíðinni. Þegar endurskoða Þarf slíka lagabálka eins og þann, sem hér er nú til umr., þá er miklu eðlilegra að haga endurskoðuninni þannig að gefa þingflokkunum kost á Því að eiga sína fulltrúa við endurskoðunina. Þá mundi kannske líka vera hægt að komast fram hjá nokkrum árekstraratriðum, sem annars geta valdið óþarfatöfum við afgreiðslu málsins, þegar inn í þingið kemur. Það verður líka að segja Það eins og það er, að það er næstum að segja engin aðstaða til þess fyrir þingmenn, sem verða að sinna hér afgreiðstu margra mála í senn, að fá allar þær upplýsingar við afgreiðslu málsins hér inn í Alþ. í slíkum stórmálum sem þessum, sem þeir eðlilega þurfa á að halda, þegar svona mál eru til meðferðar. Ég skal svo víkja hér nokkuð að þessu máli sem heild, eins og það kemur mér fyrir sjónir nú hér við 1. umr. málsins. En ég hlýt að hafa þann fyrirvara á, að ég hef ekki haft tíma til að kynna mér það niður í kjölinn og hefði þurft að hafa miklu lengri tíma til að geta kynnt mér Þar ýmis einstök atriði. Ég hygg, að ástæðurnar til þess, að þetta frv. hefur verið flutt af ríkisstj., séu fyrst og fremst þær, að forustumenn sveitarfélaganna í landinu hafa á undanförnum árum hvað eftir annað óskað eftir því, að Alþ. veitti bæjar- og sveitarfélögum nokkra nýja tekjustofna til viðbótar við þá, sem bæjar- og sveitarfélögin hafa búið við. Forustumenn sveitarfélaganna hafa kvartað undan því, að Það væri í sífellu verið að leggja ýmiss konar útgjöld á sveitarfélögin af Alþ., en að hins vegar hefðu sveitarfélögin varla aðra tekjustofna en hin beinu útsvör. Ég hygg, að flestir hafi viðurkennt þetta sjónarmið sveitarstjórnarmanna, að það var brýn nauðsyn á því að taka tekjustofna sveitarfélaganna til sérstakrar athugunar með það fyrir augum að bæta nokkuð aðstöðu sveitarstjórnarmanna í þessum efnum. En þegar litið er svo á þetta frv. út frá þessu sjónarmiði, þá verð ég að segja það, að mér sýnist, að harla lítið komi út úr þessu í þá átt að bæta aðstöðu sveitarstjórnarmanna með tekjuöflun. í frv. er gert ráð fyrir því, að tekjustofnar sveitarfélaga verði fjórir. Í fyrsta lagi fasteignaskattur. Hann er nú í framkvæmd í öllum aðalatriðum, og þessi breyting, sem hér er gert ráð fyrir, mun ekki verka á nokkurn hátt til að bæta aðstöðu sveitarstjórnarmanna varðandi tekjuöflun. Í öðru lagi gerir þetta frv. ráð fyrir svonefndu aðstöðugjaldi, en þá um leið fyrir Því, að veltuútsvörin, sem áður voru, verði felld niður. Það er beinlínis sagt í grg. frv., að Það megi búast við því, að þetta aðstöðugjald muni gefa bæjar- og sveitarfélögunum heldur minni tekjur en veltuútsvörin hafa gert. Ekki get ég séð, að út úr þessu geti komið miklar bætur fyrir sveitarstjórnarmenn. Þá er í þriðja lagi rætt um framlög úr jöfnunarsjóði, en þar er um hluta af söluskatti að ræða, sem í gildi hefur verið, og svo um landsútsvör, sem eru alger nýjung í þessu frv. Og í fjórða lagi eru svo hin almennu útsvör, sem hafa verið í gildi. Mér sýnist því, að hér sé um það að ræða. að aðeins sé hægt að segja, að um einn lið sé að ræða, sem ætti að geta aukið nokkuð við tekjustofna sveitarfélaganna frá því, sem verið hefur. Og það er sá vísir að landsútsvörum, sem er gert ráð fyrir í þessu frv. En ósköp er það mjór vísir, sýnist mér, þessi landsútsvaravísir, sem hér er þó fitjað upp á. Það er gert ráð fyrir því í grg. frv., að þessi landsútsvör geti numið væntanlega í kringum 29 millj. kr. á ári fyrir öll sveitarfélögin í landinu. En tekjustofnarnir munu hafa verið fyrir sveitarfélögin þó nokkuð mikið á fjórða hundrað millj. kr. á ári, svo að skammt dregur nú þetta nýja ákvæði um landsútsvör upp á 29 millj., og enn þá skemmra dregur það, þegar þess er svo gætt, að innifalin í þessum 29 millj. kr. eru að verulegu leyti útsvör, sem bæjar- og sveitarfélögin hafa haft til þessa. Af þessum 29 millj. kr. er gert ráð fyrir því að taka af olíufélögunum í landinu um 10 millj. kr., en þau hafa borið þessi gjöld og sennilega hærri en þarna er gert ráð fyrir. Og þau gjöld frá olíufélögunum hafa dreifzt til fjölmargra sveitarfélaga í landinu, þótt nú eigi að skipta Þessari upphæð með nokkuð öðrum hætti. En þar er enginn stórmunur á. Þá er gert ráð fyrir því, að í gegnum þessi landsútsvör komi nokkur upphæð frá Afengisog tóbakseinkasölu ríkisins og nokkrum ríkisfyrirtækjum. Flest þessi fyrirtæki hafa borið slík gjöld áður til vissra sveitarfélaga, en nú á að skipta þessum upphæðum út með nokkuð öðrum hætti, og örfá ný koma þarna inn. Sem sagt, mér sýnist, að það geti varla verið um það að ræða, að hægt sé að segja, að þetta frv. um tekjustofna sveitarfélaga geri ráð fyrir neinum nýjum tekjustofnum fyrir sveitarfélögin eða bæti þar neitt úr frá því, sem áður hefur verið. Ég dreg því þá ályktun af þessu við fyrstu athugun, að málið leysi að mjög litlu leyti þann vanda, sem við var að glíma. En felast þá ekki neinar teljandi breytingar í þessu frv., þó að það leyst ekki þennan vanda sveitarstjórnarmanna um nýja tekjustofna? Jú, það eru nokkrar breyt., sem er að finna í þessu frv., að mér sýnist. Ein er þó alveg yfirgnæfandi stærst, og hún er sú, að það á að leggja niður veltuútsvörin, sem í gildi hafa verið og fært hafa sveitarfélögunum í landinu í kringum 75 millj, kr. á ári í tekjur af ca. 350–400 millj., sem útsvörin hafa numið alls. Nú á að leggja þetta niður og taka upp nýtt gjald í staðinn, sem heitir aðstöðugjald. Og hvaða munur er á þessu aðstöðugjaldi og veltuútsvarinu, sem í gildi hefur verið? Jú, mér sýnist, að aðalmunurinn á þessu tvennu sé sá, að aðstöðugjaldið verður þannig í framkvæmd, eins og hér hefur verið sagt af öðrum, sem talaði á undan mér, að það muni í langflestum tilfellum koma fram eins og nýr söluskattur, skattur til verðhækkunar á vörum og þjónustu í landinu, þ.e.a.s. það aðstöðugjald, sem lagt verður t.d. á verzlanir í staðinn fyrir veltuútsvarið áður. Verzlanirnar fá aðstöðu til þess að velta þessu nýja gjaldi af sér sem kostnaðarlið inn í vöruverðið. Verzlanirnar í landinu eiga því ekki að borga af sinni hálfu neitt útsvar til sveitarfélaganna t þessu formi. Verzlanirnar eiga eingöngu að innheimta þetta gjald af almennum neytendum í landinu, þeim, sem verzla við verzlanirnar. Þetta hlýtur því að verða til þess, að almennt vöruverð hækkar af þessum ástæðum, en gjaldinu er létt af t.d. verzlunum. Sama er að segja um iðnaðarfyrirtæki, sem selja framleiðslu sína á innlendum markaði. Þau geta velt þessu af sér út í hækkað vöruverð, og almenningur í landinu á að borga þennan hluta af útsvörunum eins og hinn hlutann. En hins vegar verður þetta svo, að t.d. sjávarútvegurinn eða þær atvinnugreinar í landinu, sem aðallega framleiða fyrir erlendan markað, verða að bera gjaldið að fullu og öllu, alveg eins og þær þurftu að bera veltuútsvarið áður. Þær verða sjálfar að borga það af sínum hluta. Þær geta ekki velt því af sér. Fiskibátur, sem fær að bera þetta aðstöðugjald í staðinn fyrir veltuútsvarið áður, verður að taka á sig aðstöðugjaldið og getur vitanlega ekki velt því yfir á neinn annan, því að þar markast tekjurnar við framleiðsluna og hið erlenda markaðsverð á hverjum tíma. Aftur á móti losnar verzlunin við veltuútsvarið. sem hún bar áður og þurfti að borga og gat ekki velt af sér, því að það var bannað. Hún losnar við veltuútsvarið, en innheimtir í staðinn fyrir sveitarfélögin þetta aðstöðugjald með því að hækka allar vörur og þjónustu í verði. Þetta er talsvert gott fyrir verzlunina í landinu, það sé ég, og þetta er talsvert gott fyrir iðnaðarfyrirtæki, en bótin í þessu fyrir t.d. útflutningsfyrirtæki er ekki mikil. Þau sitja áfram eftir með þetta gjald. Eins og ég sagði áðan, sýnist mér, að þetta sé í rauninni stærsta breyt., sem þetta frv. felur í sér. Raunverulega er um það að ræða að létta gjöldum nokkuð, t.d. á verzlunarfyrirtækjum, iðnrekstri, sem selur framleiðslu sina hér á innlendum markaði, og ýmsum slíkum aðilum. sem selja þjónustu. Þeir losna við gjald, sem á þeim hvíldi áður og var hluti af þeirra útsvari til sveitarfélaganna, en útflutningsfyrirtækin sitja uppi með alveg sams konar gjald og veltuútsvarið var. En þó er hætt við því, að sveitarfélögin fái þarna eitthvað nokkru minna, sýnist mér, heldur en þau hafa fengið út úr veltuútsvarinu. Það hefur oft verið sagt um veltuútsvarið, að það hafi verið og sé ósanngjarnt. En ég get nú ekki annað séð en flestir gallar veltuútsvarsins komi einnig fram í þessu svonefnda aðstöðugjaldi. Gallarnir, sem menn fundu við veltuútsvarið, voru þeir aðallega, að þar væri verið að skattleggja fyrirtæki án tillits til þess, hvort fyrirtækin hefðu tekjuafgang til þess að greiða gjöldin með. Þetta getur auðvitað alveg eins komið út úr aðstöðugjaldinu, að aðstöðugjald verði lagt á aðila, sem sannanlega er með taprekstur. Mér sýnist, að það sé engu líkara en þeir, sem að samningu þessa frv. hafa staðið, hafi þarna meira verið að leita eftir því að leysa vandamál tiltekinna atvinnugreina og tiltekinna aðila í landinu, losa þá nokkuð undan gjöldum, sem þeir þurftu að bera áður, heldur en hitt, að þeir hefðu það í huga, sem ég held að hefði átt að vera aðalástæðan til þess, að við þessu máli var hróflað, en það var að reyna að auka nokkuð tekjur bæjar- og sveitarfélaganna í landinu. Ég vil líka taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að mér sýnist, að álagning þessa aðstöðugjalds, þar sem miða á við útgjöldin, en ekki tekjurnar, hljóti að koma mjög einkennilega út í ýmsum tilfellum og mjög ósanngjarnlega. Mér er það ofarlega í huga í þessum efnum, af því að það er kannske aðalatvinnureksturinn í mínu byggðarlagi, stærsti hluti veltuútsvara þar hefur einmitt verið á útgerðarrekstri. Það þótti ekki fært að sleppa útgerðinni í mínu byggðarlagi algerlega við öll útsvör, en þannig hefði það orðið, hefði átt að leggja eingöngu á tekjuútsvör, vegna þess að mikill hluti útgerðarinnar hefur ekki sýnt á reikningsuppgjöri sínu neinn teljandi hagnað á undanförnum árum, og því var vitanlega gripið til þess að leggja þar á veltuútsvör, og veltuútsvörin voru miðuð við brúttó-aflamagn, t.d. fiskiskipa. Nú á ekki að leggja brúttó-aflamagnið til grundvallar, heldur á að leggja til grundvallar útgjaldaupphæðina hjá hverjum og einum, þannig að vel getur svo farið, að sá, sem er með mestan hallarekstur og á erfiðast, beri hæst aðstöðugjald, og mér sýnist, að það sé alveg eins líklegt, að þannig fari það viðvíkjandi útgerðinni, eins og á hinn veginn. Ég efast því mjög um, að þetta nýja aðstöðugjald verði langlíft, að mönnum litist á að leggja þetta til grundvallar, að miða við rekstrarútgjöldin það veltugjald, sem á að leggja á þennan rekstur. Og mér sýnist, að gamla formið, sem í gildi hafði verið áður, veltuútsvörin, hafi verið eðlilegra en þetta aðstöðugjald, eins og það kemur mér fyrir sjónir. Ég sagði það hér áðan, að um einn nýjan lið væri að ræða í þessu frv., þar sem von væri á nokkurri bót fyrir sveitarfélögin með nýjan tekjustofn frá því, sem verið hefur, en það er sá vísir til landsútsvara, sem frv. gerir ráð fyrir. En þó að þessi landsútsvör nái skammt, þá tel ég, að þau séu í rétta átt, og Það ber að meta það, það sem það nær. En ég skil ekki, hvernig stendur á því, að það skuli ekki hafa verið haft nokkru víðtækara en frv. gerir ráð fyrir, fyrst landsútsvarið var tekið upp á annað borð. Mér sýnist, að það hafi verið full ástæða til að leggja á landsútsvar, sem kæmi til skipta á milli sveitarfélaganna í landinu almennt, t.d. á samtök eins og hin almennu sölusamtök framleiðenda í landinu. Nú er þetta svo, að það er lagt útsvar hér í Reykjavík á t.d. stofnun eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þó að þar sé aðeins um að ræða sölusamtök fjölmargra frystihúsa, sem staðsett eru úti um allt land. Ég álít, að það hafi verið fullkomlega eðlilegt, að útsvar þessarar stofnunar hefði átt að ganga inn í landsútsvarið og skiptast á milli sveitarfélaganna í landinu almennt. Og sama er að segja um önnur slík landssamtök. Hið sama er að segja um alla heildverzlun. Heildverzlun í landinu er þannig, að það er ákaflega eðlilegt, að það gjald, sem á hana er lagt, renni einmitt í þann sjóð, sem landsútsvörin eru látin renna í, og slíkt komi til skipta fyrir sveitarfélögin í landinu almennt. Einnig sýndist mér, að það væri ástæða til þess að láta ýmsa þá aðila, sem oft hefur verið rætt um áður, bera nokkur útsvör, eins og t.d. banka og vátryggingarfélög og hin stóru, atmennu skipafélög, láta þessa aðila bera nokkur útsvör, sem kæmu einmitt í landsútsvörin til almennra skipta. Af einhverjum ástæðum hefur hæstv. ríkisstj. ekki treyst sér til þess að taka þetta upp að þessu sinni. En ég held, að það hefði verið miklu réttlátara að taka þetta upp í landsútsvörin en sumt af því, sem þar er tekið upp. Ég fyrir mitt leyti hefði miklu fremur hikað við að taka inn í landsútsvörin útsvör t.d. af síldarverksmiðjum ríkisins, sem hér er gert ráð fyrir að taka inn í landsútsvörin. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa hingað til greitt þetta litla umsetningargjald til þeirra staða, þar sem verksmiðjurnar eru staðsettar, og ég tel, að til þess séu mikil og almenn rök, að svo sé. Það sést bezt á því, þegar gerður er samanburður á því, að nokkur sveitarfélög hafa eigin síldarverksmiðjur, sem reknar eru á alveg hliðstæðan hátt og síldarverksmiðjur ríkisins út af fyrir sig. Þau sveitarfélög njóta auðvitað góðs af útsvarsálagningu á þessar síldarverksmiðjur, en síldarverksmiðjur ríkisins eru á þennan hátt teknar út úr og lagt gjald á þær sem landsútsvar. Ekki vil ég þó mótmæla þessu fyrir mitt leyti, en mér sýnist, að það sé miklu hæpnara að taka þau fyrirtæki inn í þetta en t.d. að taka heildverzlun í landinu almennt. Þá er hér eitt atriði, sem ég vildi minnast á við þessa umræðu málsins og mér þykir heldur andkannalegt í þessu frv. og ég kann illa við, en það er það ákvæði, að skattstjórar séu að leggja útsvörin á, að vísu samkvæmt reglum, sem sveitarstjórnirnar setja þar um. Ég held, að þetta verði mjög bögglingslegt í framkvæmd og óeðlilegt. Þegar sveitarstjórnir hafa kosið sínar framtalsnefndir í staðinn fyrir niðurjöfnunarnefndirnar, sem starfað hafa, og þessar nefndir hafa farið yfir framtölin og ákveðið að fullu og öllu þær reglur, sem leggja á eftir í sveitarfélaginu, þá liggur dæmið í rauninni fulluppgert fyrir manni. Það er í rauninni lítið annað að gera en afskrifa þetta, þegar búið er að ákveða reglurnar og fara yfir framtölin. Og ég sé enga ástæðu til þess að fara þá að senda þessi gögn, jafnvel um alllanga vegalengd á þann stað, þar sem skattstjórinn hefur sína aðalbækistöð. Slíkt mundi aðeins tefja fyrir, valda óþarfakostnaði, og a.m.k. væri ekki ástæða til, sýnist mér, að gera það, ef sveitarstjórnir óska ekki eftir því. Hvers vegna mátti þá ekki þetta ákvæði vera þannig í lögunum, að heimilt væri að láta skattstjórana reikna út skattinn, ef sveitarstjórnir óskuðu eftir því? Nei, en í stað þess er þetta sett þannig upp í frv., að það er sagt, að skattstjórarnir skuli gera þetta. Annað virðist ekki vera heimilt, nema í hinum smæstu sveitarfélögum, sem sérstök ákvæði gilda um. Ég er einnig á móti þessu vegna þess, að mér sýnist, að með þessu sé verið að fikra sig í þá áttina, - en ég er mjög á móti öllu slíku, -- það sé verið að fikra sig í þá áttina, að embættismenn, skipaðir af ríkinu, séu að seilast eftir að blanda sér í innri mál sveitarfélaganna, sem snerta Þessa álagningu. Ég álít, að sveitarfélögin eigi innan þess ramma, sem búið er að leggja af löggjafanum, að fá að vinna þessi verk sjálf. En ég býst við því eða ég óttast það, að næsta skref á eftir verði, að það verði síðan ákveðið, að sveitarstjórnirnar þurfi ekki hér neitt nærri að koma, heldur skuli skattstjórinn gera þetta. Ég held því, að þetta ákvæði sé síður en svo til bóta, og það færi betur á því að geyma allar hugmyndir um þetta og halda sér við það, sem verið hefur um skipulag í þessu efni. Einnig er svo þess að gæta, að um leið og þetta nýja ákvæði er hér tekið upp, þá er verið að setja upp nýtt kerfi varðandi framkvæmd skattamálanna í landinu, sem maður satt að segja veit ekki fyllilega um enn þá, hvernig komi til með að verða í framkvæmd. Jú, ég veit, að það er gert ráð fyrir því, t.d. á Austurlandi, að þar verði einn skattstjóri í öllu Austurlandskjördæmi. Ég efast ekkert um, að þótt sagt sé, að þar eigi að verða einn skattstjóri, og þótt hæstv. fjmrh. segi nú, að það eigi að fækka skattstjórunum í landinu úr 10 niður í 9 samkv. hinu nýja skipulagi, þá veit ég það upp á hár, að þeim verður fjölgað praktískt talað á Austurlandi, því þó að menn finni upp á því að ákveða, að þessi eini skattstjóri á Austurlandi skuli búa, t.d. uppi á Egilsstöðum, þá veit ég, að það verður áfram einhver skattstofa og einhver raunverulegur skattstjóri, hvort sem hann er kallaður skattstjóri eða ekki, í Neskaupstað, og það verður annar slíkur á Seyðisfirði og annars staðar, þar sem ekki er auðvelt til að komast. Það er unnið að framkvæmd skattamála alveg sérstaklega á tímabilinu janúar til apríl, og það er gert ráð fyrir, að það sé búið að fullu og öllu í apríl að vinna úr skýrslum og leggja á suma skatta samkv. þessu. Framtal fer fram í janúar, og allajafna er það svo hjá okkur t.d. fyrir austan, að það er með öllu ófært eftir öllum venjulegum leiðum að komast til Neskaupstaðar, nema aðeins sjóleiðina eina saman. Og það er ekkert greiðfært þar á milli, því að það er ekki mikið um áætlunarferðir. Og ég er alveg sannfærður um, að það er hvorki hægt að láta skattstjórann sitja í Neskaupstað og þjóna öllu Austurlandi né sitja einhvers staðar annars staðar og þjóna Neskaupstað á þessum tíma. En auðvitað er hægurinn hjá að kalla aðeins einn af þessum mönnum skattstjóra og hina undirskattstjóra eða þjónustumenn skattstjóra, en þessar skattstofur verða í framkvæmd. Það er engin leið að leysa af hólmi fjölmargar skattanefndir, sem starfað hafa þarna mánuðum saman, án þess að Það komi einhverjir til að vinna þeirra störf. Ég held því, að það ríki svo mikil óvissa um það, hvernig verði með framkvæmdina varðandi Þetta nýja skattstjórakerfi allt saman og skattstofukerfi í landinu, að það sé sízt ástæða til þess að fara að ákveða það, að þeir skattstjórar, sem nú verða ráðnir, eigi að annast álagningu útsvara í hinum ýmsu sveitarfélögum. Ég held, að það færi miklu betur á Því, að forustumenn sveitarfélaganna gerðu það áfram, eins og þeir hafa gert hingað til. Það er rétt, eins og hér hefur verið sagt, að það er vissulega mikilvægt að halda við fullkomnu sjálfstæði sveitarfélaganna. Ég átít, að það boði ekkert gott, að ríkisstj. eða stjórnarflokkar á hverjum tíma fái aðstöðu til þess að gripa inn í innri mál sveitarfélaganna í gegnum það embættismannakerfi, sem þeir kunna að byggja upp hverju sinni. Sveitarstjórnarmenn eiga vitanlega að starfa eftir þar til settum lögum, eins og verið hefur, og bregði þeir eitthvað út af þeim lögum, er vitanlega hægt að kæra yfir því. Það er hinn rétti gangur málsins. En hitt tel ég mjög óeðlilegt, að einhverjir stjórnskipaðir embættismenn fari að fjalla um slík innri mál sveitarfélaganna, eins og að annast álagningu útsvara í sveitarfélögunum. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en vil segja það að lokum að ég hef orðið fyrir vonbrigðum að því leyti til varðandi þetta frv.. að mér sýnist, að það leysi að sáralitlu leyti þann vanda, sem ég hélt að hefði átt að leysa varðandi tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, en það var að rýmka nokkuð möguleika bæjar- og sveitarfélaga í landinu til þess að geta aflað sér tekna á öruggan hátt. Mér sýnist, að hér sé ekki um bað að ræða, að sveitarfélögin geti búizt við neinum nýjum tekjustofni, sem teljandi er, og svo hitt, að mér sýnist, að meginbreytingin, sem felst í þessu frv. frá því, sem verið hefur, sé breytingin á veltuútsvarinu, Þar sem því verður nú þannig fyrir komið um hið nýja gjald, sem kemur S staðinn fyrir veltuútsvarið, aðstöðugjaldið, því er raunverulega létt af ýmsum af þeim, sem borið hafa veltuútsvarið hingað til. Verzlanir og iðnrekstur t.d., sem framleiðir fyrir innlendan markað, þurfa ekki héðan af að borga þennan hluta af útsvörunum, sem þau hafa borgað hingað til, því að nú mega þau velta af sér aðstöðugjaldinu yfir í vöruverðið jafnóðum. Þau koma því aðeins til með að innheimta þetta aðstöðugjald af neytendum, en þau eiga ekki að borga það sjálf. En hins vegar t.d. þær atvinnugreinar, sem framleiða fyrir útflutning, sitja áfram eftir uppi með þetta gjald. eins og veltuútsvarið áður. Þær greinar geta ekki velt gjaldinu af sér. Og þessa breytingu tel ég ekki til bóta, heldur þvert á móti. Að öðru leyti til sýnist mér þó, að nokkur atriði frv. séu vissulega til bóta frá því, sem áður var, og ég tel sérstaklega landsútsvarið stefna, í rétta átt, þó að það nái allt of skammt. En þó þykja mér samt á frv., eins og það er núna, svo stórir gallar, að þeir séu stærri en það, sem í frumvarpinu getur talizt miða í rétta átt. Ég hefði sérstaklega viljað vænta þess, að hæstv. ríkisstj. tæki þó það atriði til endurskoðunar í þessum efnum, sem snýr að sjálfstæði sveitarfélaganna varðandi álagningu útsvaranna. Mér sýnist, að það atriði sé þannig, að það ætti í rauninni að vera ótrúlegt, að ríkisstjórninni sé það neitt keppikefli að koma þessu fyrir á þann veg, sem lagt er til í frv., en hún ætti að geta þó a.m.k. fallizt á það að hafa ákvæðin um álagningu útsvaranna í heimildarformi, þannig að sveitarstjórnirnar fái að ráða því sjálfar, hvort þær leggja á útsvarið eða fela öðrum að vinna það verk.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. hafði þann hátt á áðan, að hann vék ekkert að þeirri gagnrýni, sem fram hafði komið á frv. í ræðum þingmanna hér í dag, og hefði ég þó talið æskilegt, að svör hans við þeirri gagnrýni, sem fram kom á frv., hefðu legið fyrir hv. heilbr: og félmn., áður en hún færi að vinna að meðferð frv. En látum það vera. Það var aðeins eitt atriði, sem hann kom inn á viðvíkjandi gagnrýni okkar, sem áður höfðum talað, það var viðvíkjandi því, að það væri á misskilningi byggt, að skattstjóraembættunum yrði fjölgað, þau væru 10, en yrðu ekki nema 9. Ekki sagði hæstv. ráðh. neitt um það, að af þessu mundi þess vegna leiða sparnað, en það var það, sem vakti fyrir mér í dag með því að gera þetta að umtalsefni, að ég væri mjög hræddur um, að einmitt þessi nýja embættaskipan mundi leiða til aukinna útgjalda og verða miklu meira embættisbákn en skattstjóraembættin hafa verið til þessa. Nú er það svo, að þeir skattstjórar, sem starfa, hafa viðkomandi kaupstað, sem þeir sitja i, sem sitt embættissvið. En nú yrði hvert kjördæmi í landinu, sem er allmikill landshluti, embættissvið hvers skattstjóra. Það er því alveg gefinn hlutur, að þarna verður settur inn nýr embættismaður á háum launum með stórt og mikið verksvið, og hann kemst ekki yfir Þetta starf, hvort sem það er fyrir alla Vestfirðina eða allt Austurlandið, án þess að hafa allmikið starfslið. Hver skattstofa verður því stórt embætti með starfsliði miklu. Auk þess segir í frv., að hver skattstjóri eigi að hafa umboðsmann í hverju sveitarfélagi, og það verður eins konar aðstoðarskattstjóri. Það má af þessu ráða, að það verður áreiðanlega ekki hægt að nefna sparnað í sambandi við þessa nýju tilhögun. Ég hygg, að þarna sé stofnað til allumfangsmikilla nýrra embættisbákna, sem ekki er auðvelt að sjá fyrir, hvað komi til með að kosta, en hins vegar er ég hræddur um, að þessi tilhögun leiði til þess, að ábyrgðin skiptist á þá aðila, sem eiga að ganga frá álagningu útsvaranna, og það tel ég mjög mikinn ókost við þetta fyrirkomulag, að þar kunni hver að kenna öðrum um, ef mistök verða, framtalsnefndirnar heima í héruðum og skattstjórinn, sem leggur síðustu hönd á verkið. En það er full þörf á því, að frá útsvarsálagningu sé þannig gengið, að gjaldandinn geti gengið að einum ábyrgum aðila. Hins vegar vil ég svo beina því til hæstv. ráðherra, sem ég vék að í dag, hvort það er ekki rétt skilið, að til þess er ætlazt með frv., að 1/4 hluti af landsútsvörunum lendi í því sveitarfélagi, þar sem það fyrirtæki er staðsett, sem landsútsvar skal greiða.  Að lokum skal ég svo aðeins taka undir það, sem sagt hefur verið, að ég sé ekki betur en það sé rétt, að hið nýja aðstöðugjald geti komið mjög misjafnlega niður og öllu misjafnar en veltuútsvörin, geti komið á taprekstur engu siður en þau og hafi í sér þann háska að leggjast á vöruverð og koma þannig á neytendur vörunnar, t.d. lagt á olíufélögin, en kaupendur olíu og benzíns greiða, þannig að í raun og veru verður það til beinnar verðhækkunar í landinu, eins og söluskattar yfirleitt, en það er hin gegnumfærða stefna hæstv. ríkisstj. að koma sem mestu af tekjuöflun ríkis og sveitarfélaga yfir á skattþegnana í gegnum söluskatta, og þykir mér það mjög miður. Ég vil svo ekki hafa þessi orð fleiri núna. Málið er á sínu fyrsta umræðustigi og fer til nefndar, og skil ég það vel, að hæstv. ríkisstj. vilji koma málinu í meðferð n. í kvöld.

Halldór E. Sigurðsson Hæstv. forseti. Ég skal ekki eyða löngum tíma, það er aðeins út af athugasemd hæstv. fjmrh. Það er ekki byggt á neinum misskilningi hjá mér, þetta um störf skattanefnda og framtalsnefnda. Hæstv. ráðherra veit það vel, að skattanefndir hafa undirbúið skattaframtölin og gert skattaskrárnar. Hreppsnefndir hafa svo síðar unnið að útsvarsálagningu samkvæmt þessum skrám, eftir að þær lágu fyrir, en fyrr hafa ekki þeirra störf hafizt. Með þeirri breytingu, sem nú á að gera, verða framtalsnefndirnar að taka við framtölunum og vinna það verk, sem skattanefndirnar hafa unnið. Hér verður því um nýjar nefndir að ræða, af því að óhugsandi verður, að hreppsnefndir sitji yfir því verki. Þess vegna er það rétt, sem ég sagði í dag: Það, sem hér er verið að gera, er, að verið er að leggja niður skattanefndirnar, en setja upp framtalsnefndir í þeirra stað.



Hæstv, forseti. Á síðasta þingi fluttum við tveir þm. Alþb. frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar eða nánar tiltekið um dánarbætur og slysabætur sjómanna. Þetta frv. endurfluttum við í upphafi þessa þings og var því vísað til heilbr.- og félmn. Málið var tekið nokkrum sinnum fyrir í nefndinni, og síðan klofnaði hún um málið í febrúarmánuði, og gaf minni hl. þá þegar út nál. Nú er komið fram í miðjan marzmánuð, og enn þá hefur nál. meiri hl. heilbr.-og félmn. ekki séð dagsins ljós, og þykir mér illur dráttur orðinn á því. Nógu illt er við það að una, að mál stjórnarandstöðunnar verði yfirleitt kistulögð í nefnd. En þegar nefndir hafa afgreitt þau frá sér, má þó ekki minna vera en meiri hl. beiti ekki þeim ráðum að komast hjá umr. um málin og tefja framkvæmd þeirra og afgreiðslu með því að skila ekki nál. Ég vil snúa mér til hæstv. forseta deildarinnar og biðja hann að hlutast til um, að meiri hl. heilbr.- og félmn. skili áliti um þetta mál, þannig að hægt verði að taka málið til áframhaldandi meðferðar í hv. deild. En fari svo mót von minni, að ekki fáist fram nál. meiri hl., ber ég fram ósk við hæstv. forseta, að málið verði þá þrátt fyrir það tekið á dagskrá og tekið til umræðu.

Forseti (RH): Ég leyfi mér að beina því til hv. heilbr.- og félmn. að hraða afgreiðslunni á þessu máli.