Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. Ed. flytur þetta frv. í samráði við ríkisstjórnina, og er efni þess það, að verðlaun Sonnings, sem Halldóri Laxness voru veitt í Danmörku snemma árs 1969, skuli undanþegin tekjuskatti og útsvari. Þessi meðferð málsins er sama eðlis og þá er sama manni voru veitt Nóbelsverðlaunin 1956. Þá sýndist einhlítt að draga ekki úr þeim sóma, sem skáldinu var sýndur, með því að láta ríkis- og sveitarsjóði taka til sín helming verðlaunanna eða vel það. Bæði flm. og ríkisstj. virðist einsýnt að fara eins að, að þessu sinni. Verðlaun þau, sem hér um ræðir, eru kennd við stofnanda sjóðsins, C. J. Sonning, sem var lengst af blaðamaður og var stofnandi blaðsins Hovedstaden í Kaupmannahöfn. Það mun hafa verið einhvern tíma snemma á öldinni. Seinna bjó hann lengi í Lundúnum, og síðar í Hamborg, og var tengdur ýmsum dönskum blöðum sem fréttaritari á mörgum sviðum, skrifaði einnig töluvert af skáldsögum undir dulnefni, og ennfremur var hann a. m. k. á síðari árum ævi sinnar, en hann lézt fyrir um það bil 20 árum, aðili að byggingu húsa og mun hafa auðgazt vel á þeirri starfsemi. Þessi verðlaun skulu samkv. stofnskránni ekki vera undir 100 þús. dönskum kr. hverju sinni og geta verið hærri, munu nú vera, eftir því sem blaðafregnir segja, kringum 15O þús. d. kr. Þeim er úthlutað af Kaupmannahafnarháskóla til Dana eða útlendings, sem unnið hefur störf menningu Evrópu til þurftar. Ég kann ekki nöfn þeirra allra, sem áður hafa hlotið verðlaunin, en í þeirra hópi eru ekki lakari nöfn en Sir Winston Churchill, Niels Bohr, Bertrand Russel, Alvar Aalto, sem teiknaði Norræna húsið hérna úti í mýrinni, og Albert Schweitzer. Ég tel, að landi voru sé mikill sómi sýndur með því, að höfuðskáld vort og rithöfundur hefur verið sæmdur þessum verðlaunum og tekinn í þennan hóp merkra og frægra manna fyrir sína verðleika, og ég álít, að við getum ekki þakkað það betur en með því, að hinir opinberu sjóðir falli frá kröfu sinni um hlutdeild í verðlaununum. Í viðtali við Morgunblaðið komst Halldór Laxness svo að orði, að hann hafi „þakkað játandi“, þegar honum hafði verið skýrt frá þessum verðlaunum. Á sama hátt „játaði ég þakkandi“, þegar mér gafst kostur á að flytja þetta mál. Þar sem það er flutt af fjhn., þá hygg ég ekki að ástæða sé til að vísa því til n., en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og að það megi öðlast skjóta og jákvæða afgreiðslu í hv. þd.



Herra forseti. Þessu frv. var að lokinni 1. umr. vísað til heilbr.- og félmn. Nefndin tók frv. til meðferðar og hefur nú afgr. málið, en varð ekki sammála um afstöðu til frv. Meiri hl. n., sem ég mæli hér fyrir, leggur til, að frv. verði fellt, en minni hl. leggur til, að það verði samþ. með tiltekinni breytingu. Í þessu frv. felst heimild til handa sveitarstjórn að ákveða lægra fasteignaskattsálag á meðalíbúð til eigin afnota, en meðalíbúðarhúsnæði skal það teljast, sem ekki fer yfir 80 þús. kr. að fasteignamati. Í l. um tekjustofna sveitarfélaga er heimild til að leggja skatt á fasteignir, sem mig minnir að megi vera 1% af fasteignamatsverði, enn fremur heimild fyrir sveitarstjórn til þess að leggja allt að 200% álag á þessa fasteignaskatta, þannig að segja má, að gjöld af fasteignum til sveitarfélaganna geti numið 1–3% eftir ákvörðun sveitarstjórnar. En það hefur verið litið þannig á, að þessi fasteignagjöld af húsum og mannvirkjum þyrftu að vera hin sömu af öllum tegundum húseigna og ekki væri heimilt að mismuna þannig, nema sérstök lagaheimild komi til, og mun þetta frv. flutt í því skyni að veita lagaheimild til þess að hafa hlutfallslega lægri gjöld á tilteknum tegundum íbúða. Þetta frv. var af hálfu n. sent til umsagnar til tveggja aðila, annars vegar til Sambands ísl. sveitarfélaga, en stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga segir í bréfi sínu til n.: „Á fundi sambandsstjórnar í gærdag“, - en þetta er skrifað 4. febr. - „var mál þetta tekið fyrir. Var það einróma álit stjórnarinnar, að hún gæti ekki mælt með samþykkt frv., ekki sízt vegna hins mikla misræmis á fasteignamati eftir því, hvar fasteignirnar eru á landinu samkvæmt núgildandi fasteignamati.“ Það var enn fremur sent til umsagnar Gjaldheimtunnar í Reykjavík. Umsögn Gjaldheimtunnar er nokkuð löng, en ég ætla samt, vegna þess að ég tel, að hún skipti nokkru máli, að kynna hana fyrir hv. þm. og vildi - með leyfi forseta - lesa hér meginhluta hennar. En í umsögn Gjaldheimtunnar segir svo: „Gjaldheimtan sem slík er ekki réttur aðili til að taka efnislega afstöðu til frv. þessa, þar sem hennar hlutverk er í þessu sambandi einvörðungu að innheimta álögð fasteignagjöld í umboði borgarstjórnar Reykjavíkur. Formaður n. hefur hins vegar látið í ljós þá ósk, að af hálfu Gjaldheimtunnar væri gerð nokkur grein fyrir reglum um álagningu fasteignagjalda í Reykjavík almennt. Auk fasteignaskatta þeirra, sem II. kafli laga nr. 51 1964 fjallar um, innheimtir Gjaldheimtan vatnsskatt, aukavatnsskatt, tunnuleigu, lóðaleigu og brunabótaiðgjöld. Þessi gjöld eru innheimt sameiginlega, þannig að húseigandi eða húsfélag fær árlega sendan gjaldseðil, þar sem öll þessi gjöld eru sundurliðuð. Slíkir gjaldseðlar og tilsvarandi greiðslukort í spjaldskrá Gjaldheimtunnar eru nú í ár 10104. Þessi tala samsvarar engan veginn tölu íbúða í Reykjavík, en þær eru samkvæmt upplýsingum byggingarfulltrúa taldar vera rúmlega 23000. Þessi mismunur stafar af því, að fasteignir eru í mörgum tilvikum metnar fasteignamati í stórum einingum. Þannig eru fjölbýlishús jafnan metin sem ein heild og skattur lagður á samkvæmt heildarfasteignamati. Af gögnum matsins kemur aðeins fram ein stærð og ein fjárhæð, og getið er aðeins eins eiganda, þó að fleiri séu, eins og fram kemur í meðfylgjandi endurriti bóka fasteignamatsins í Reykjavík. Í einu og sama húsi kunna að vera margar misstórar íbúðir, og verður ekki séð af matinu, hver er eigandi hverrar einstakrar. Í samræmi við þetta eru gjöldin innheimt þannig, að litið er á hverja slíka einingu sem einn og sama gjaldanda, enda segir í 7. gr. l., að fasteignaskattinum fylgi lögveð í fasteigninni, sem hann er lagður á. Er í þessu sambandi einnig minnt á ákvæði l. nr. 19 1959, um sameign fjölbýlishúsa, einkum 14. gr. Framangreindar athugasemdir sýnast leiða til þess, að skattlagning samkv. þeim reglum, sem frv. gerir ráð fyrir, sé naumast framkvæmanleg eftir þeim gögnum, sem nú eru fyrir hendi, og það sama á við um innheimtuna. Forsenda þess, að hægt sé að leggja á skatta og innheimta þá eftir reglum frv., virðist vera sú, að lagt sé fasteignamat á hverja íbúð sem sjálfstæða einingu, en það leiðir aftur hugann að því, að einn maður getur átt margar íbúðir, og jafnvel þótt þær væru af sömu stærð, gætu fasteignaskattar orðið mismunandi háir, þar sem frv. gerir ráð fyrir, að skattívilnanir komi aðeins til greina um íbúðir til eigin nota. Þegar svo er komið, má segja, að fasteignaskattur sé raunverulega orðinn persónuskattur, gagnstætt því, sem nú er, þ. e. a. s. hann er lagður á tiltekna eign sem skattandlag.“ Þetta var umsögn Gjaldheimtunnar í Reykjavík um frv. Eins og sjá má af þessum umsögnum, þá er stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga andvíg frv., fyrst og fremst á þeim grundvelli, að það sé mikið misræmi ríkjandi í fasteignamatinu enn þá, og Gjaldheimtan, sem að vísu tekur ekki efnislega afstöðu, bendir þó á margháttaða örðugleika, sem yrðu í sambandi við álagningu og innheimtu fasteignagjalds, ef frv. yrði samþykkt. Hv. flm. þessa frv. virðist grundvalla þessar till. sínar á því, að hér sé um nauðþurftarhúsnæði að ræða, að hér sé um svo litlar íbúðir að ræða, sem ekki fari yfir 80 þús. kr. að fasteignamati, að það verði að jafna því við nauðþurftarhúsnæði, svo að þess vegna sé sanngjarnt, að fasteignaskatturinn sé hlutfallslega lægri á slíkar íbúðir til eigin nota heldur en aðrar og þá fyrst og fremst stærri íbúðir. Nú er það að vísu svo, eins og fram kemur hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga, að það er mikið misræmi í fasteignamatinu. Það hefur, held ég, ekkert fasteignamat verið gert síðan 1942, en 1955, að mig minnir, voru sett lög um samræmingu á mati fasteigna, þó að það heiti sé naumast réttnefni á þeim l., en eftir þeim l. var heimilt að hækka fasteignamatið í einstökum sveitarfélögum, mjög misjafnt, ég hygg, að í Reykjavík hafi verið hækkað þá um 400%, en í nágrannabæjunum eitthvað lægra, og í bæjarfélögum úti á landi mun minna, þannig að þær íbúðir, sem í dag eru að fasteignamati 80 þús. kr., geta verið mjög mismunandi að stærð. Og ég hygg, þó að það sé e, t. v. ekki hægt að draga alveg skýr mörk, þá mundi hér í Reykjavík meðalíbúð, 3 herbergja og jafnvel minni 4 herbergja íbúðir, verða undir 80 þús. kr. að fasteignamati. Út af fyrir sig væri hægt að bæta úr þessum annmörkum frv. að miða stærð íbúðanna við ákveðna fjárhæð fasteignamats. Það hefði verið hægt að miða í staðinn við fermetrafjölda íbúðarinnar eða kúbikmetrafjölda eða eitthvað slíkt. En það er að dómi okkar, sem meiri hl. skipum, ekki nægjanlegt, vegna þess að ef ætti hér að mismuna, þá væri eðlilegast, að það væri mismunur eftir því, sem kalla má húsnæðisaðstöðu hvers og eins. Það þarf alls ekki að vera, að fólk, sem býr í lítilli íbúð eða meðalstórri íbúð, það búi út af fyrir sig þrengra en fólk, sem býr í stórri íbúð, vegna þess að í miðlungsíbúð eða í lítilli geta t. d. búið barnlaus hjón, og það getur verið mjög rúmt húsnæði. Aftur í stórri íbúð getur búið fjölmenn fjölskylda, þannig að það sé þrengra um hvern fjölskyldumeðlim í stórri íbúð heldur en lítilli, og til þessara atriða tekur þetta frv. ekki. Það gerir engan greinarmun á því, sem maður getur kallað húsnæðisaðstöðu manna. Það virðist ganga út frá því sem algildri reglu, að þeir, sem búa í litlum íbúðum, búi yfirleitt þröngt og hinir þá rýmra, sem í stórum íbúðum búa. En ég álít, að slíkt mat sé ákaflega handahófskennt, og slíkt réttlæti, sem væri verið að leita eftir, mundi í mörgum tilfellum verða að ranglæti. Á þessum forsendum fyrst og fremst telur meiri hl. n. ekki fært að mæla með því, að þetta frv. verði samþ., eða telur fært að gera viðunandi brtt. við það, og leggur því til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hefur n. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Í frv. er lagt til, að heimilt sé að lækka álag fasteignaskatts, þegar um meðalíbúð til eigin afnota er að ræða. Með hliðsjón af þeim erfiðleikum, sem steðja að mörgum efnaminni íbúðareigendum, sem eiga erfitt með að standa í skilum, bæði af sínu eigin íbúðarhúsnæði og í öðrum yfirstandandi þrengingum, teljum við í minni hl. n. sanngjarnt, að heimild sé til þess í l. að lækka eftir atvikum fasteignaskatta og þá þegar svo er ástatt, að aðeins er um minna íbúðarhúsnæði að ræða og einvörðungu til nauðþurfta. Fasteignaskattar eru orðnir býsna háir í þessu þjóðfélagi og ekki sízt hér í Reykjavík, og þess er kannske full von, vegna þess að útsvör reynast oft á tíðum vart eða ekki nægileg til að standa undir síauknum kostnaði við rekstur og uppbyggingu sveitarfélaganna. Hins vegar ber á það að líta, að margir skattþegnar og þá ekki sízt þeir efnaminni eiga fullt í fangi með að halda sínu íbúðarhúsnæði, og þessu fólki sýnist okkur í minni hl. að beri að rétta nokkra hjálparhönd og veita því sveitarstjórnum heimild í þá stefnu, sem í frv. greinir. Að sjálfsögðu er þetta ekkert stórmál, sem hér ber á góma, sem hafi úrslitaþýðingu um efnahag gjaldþegns, sem illa er á vegi staddur, en samt sem áður hyggjum við, að ákvæði frv. gætu haft nokkra þýðingu og sýni a. m. k. manneskjulegt tillit til slíks fólks. Það má segja, að hér reyni mest á það „prinsip“ að freista þess að byrja einhvers staðar á því að lækka álögur á þegna, sem eiga óhæga aðstöðu, svo og hvort ekki megi fara svolítið hægara í skattálagningu með það fyrir augum að draga að einhverju leyti, ef verða má, úr kostnaði sveitarfélaga um það, sem ef til vill er síður nauðsynlegt og kannske má án vera að skaðlitlu. Um framkvæmd þessa heimildarákvæðis, sem í frv. greinir, fer að sjálfsögðu, ef að l. verður, eftir vilja og mati viðkomandi sveitarstj. Það nær ekki lengra. Þess vegna teljum við í minni hl., að það geti engan veginn talizt skaðlegt, þó að það yrði samþ. hér á Alþ. Að mismunandi fasteignamat í hinum ýmsu héruðum um landið hafi þær verkanir, að um stórkostlegt misrétti geti verið að ræða með skattþegnum, það fáum við ekki skilið. Við skulum ætla það, að innan sama sveitarfélags a. m. k. sé fasteignamatið svo samræmt, að órétti megi ekki að komast, og það er í raun og veru höfuðatriðið. Það kemur fram í bréfi Gjaldheimtunnar í Rvík, að það sé ýmsum annmörkum bundið að leggja fasteignaskatt á með þeim hætti, sem í frv. greinir, sérstaklega að því er varðar margbýlis- eða fjölbýlishúsin. En við í minni hl. álítum, að hér sé ekki sérlega stórt vandamál á ferð í sambandi við frv. og því fari enda víðs fjarri. Það yrði kannske svolítið meiri vinna í upphafi, en það mundi ekki bitna svo mjög á Gjaldheimtunni, að henni yrði það að nokkrum teljandi erfiðleikum. Þannig lítum við a. m. k. á, og þar sem um sanngjarnt mál er að ræða, réttlætismál, þá ætti það ekki að stranda á innheimtumönnum opinberra gjalda. En í bréfi Gjaldheimtunnar er aðeins fjallað um framkvæmdaraðferðir á þessu ákvæði, ef til kæmi og að lögum yrði, en efnisafstöðu tekur þessi stofnun ekki. Ég tel, að það sé mjög eðlilegt, að hver og ein íbúð í fjölbýlishúsunum, svo að við tökum þau til dæmis, hafi sérstakt fasteignamat. Misrétti getur nefnilega vel orðið, þar sem um slíkt er ekki að ræða, og ég er alls ekki grunlaus um það, og veit enda um það með vissu, að það hefur ýmiss konar ágreiningur skapazt og margs konar erfiðleikar einmitt við það, að fasteignamatið er í stórum einingum, og þess vegna deilur uppi af ýmiss konar tagi. Þess vegna tel ég og við í minni hl., að það sé alls ekki úrhendis, en beinlínis eðlilegt og sjálfsagt, að hver og ein íbúð eða hvert og eitt íbúðarhúsnæði búi við sitt sérmat, og það er atriði, sem að sjálfsögðu verður að taka til greina. En eins og ég sagði áðan, þá er ekki álagningin og innheimtan neinn þröskuldur að mínu viti í vegi fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga, og til lítilla óþæginda fyrir innheimtuna, því að þeir hafa séð framan í annað eins og komizt samt yfir það. En þá er það hitt: Hver er meðalíbúðin, hvernig ákvarðast hún? Hvert á að vera markið í þessu efni, ef til kemur? Og það má segja, að það sé umtalsvert, en matsatriði, og þarf margs að gæta í því sambandi, bæði um stærð íbúðar og enn fremur um ýmiss konar önnur atriði. Þar koma fleiri sjónarmið til, og drap hv. frsm. meiri hl. einmitt á eitt eða tvö slík atriði. Þess vegna höfum við í minni hl. viljað gera lítils háttar breyt. á frv., og er þeirrar till. getið í nál. á þskj. 282. Þar leggjum við til, að slíkt mat verði háð ákvörðun sveitarstjórnar, þegar ákveðið hefur verið að nota þessa undanþáguheimild. En það, sem gert er ráð fyrir í frv., viljum við ekki taka undir og ekki slá því föstu í eitt skipti fyrir öll, hver sé meðalíbúð. Eins og ég sagði áðan, þá er hér ekki um neitt stórmál að ræða. Það er miklu frekar „prinsip“mál og höfðar til manneskjulegra tilfinninga. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar um það en orðið er. Ég vona, að hv. dm. sé ljóst, hvað um er að ræða, og eins og ég gat um, þá höfum við í minni hl. komið fram með brtt. og mælum með því, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu.



Herra forseti. Þar sem ég er flm. þess frv., sem hér er til umr., þá kann ég ekki við annað en að segja nokkur orð um það, sérstaklega þar sem meiri hl. hv. n. hefur nú lagt til, að frv. verði fellt, og finnur því flest, ef ekki allt til foráttu. Ég ætla að leyfa mér að gera nokkrar athugasemdir við nál. á þskj. 277 og framsöguræðu hv. frsm., hv. 3. landsk. þm. Menn hafa mjög keppzt við að lýsa því yfir, að hér væri lítið mál og auvirðilegt á ferðinni. Menn verða að hafa hver sína skoðun á því. Ég hef ekki þá skoðun. Ég tel, að það skipti talsverðu máli, hvernig fasteignaskattar eru lagðir á, ekki sízt nú, þegar svo árar sem allir vita, að íbúðareigendur margir hverjir, og þá fyrst og fremst þeir, sem þetta frv. er ætlað að snerta, berjast í bökkum við að halda sínum íbúðum. Ef menn efast um það, þá geta þeir kynnt sér nauðungaruppboðsauglýsingar borgarfógetaembættisins hér í Reykjavík a. m. k. og enn fremur það, að það hefur ekki verið látið sitja við auglýsingarnar einar, heldur hafa að undanförnu margar íbúðir verið seldar nauðungarsölu, og er það vissulega hörmuleg þróun. Eins og hér hefur verið rakið, gerir frv. þetta ráð fyrir því, að sveitarstjórnum sé heimilt, - lengra gengur nú frv. ekki, - að sveitarstjórnum sé heimilt að undanþiggja þessar tilteknu íbúðir hæsta fasteignaskattsálagi. Það er heimilt, eins og hv. frsm. drap á, að þrefalda fasteignaskattinn í vissum tilfellum, og sum sveitarfélög hafa þegar notað sér það, þ. á m. Reykjavík nú nýverið. En forsaga þessa máls er raunar sú, að þegar til orða kom að þrefalda fasteignaskattinn í Reykjavík, þá komu fram raddir um það í borgarstjórn Reykjavíkur, að ef til vill væri það sanngjarnt að undanþiggja þessu síðasta 100% álagi þessar tilteknu minni íbúðir, sem notaðar eru til eigin þarfa, og það var ekki annað að heyra þar heldur en að flestir eða a. m. k. mjög margir borgarfulltrúar teldu, að það væri sanngirnismál, að svo mætti haga málum, en það strandaði á því, að lög leyfðu það ekki. Þess vegna hef ég nú flutt þetta frv. til þess að freista þess, þrátt fyrir það að ég telji nú hugsanlegt að túlka lögin þannig, að ekki þyrfti undanþágu frá þeim, til þess að þessu mætti við koma, að fá lögunum breytt í það form, að það væri alveg ótvírætt, að sveitarstjórnir gætu haft áhrif á það, hver fasteignaskatturinn er í vissum tilvikum, alveg á sama hátt og aðrir skattar og gjöld til borgarinnar eru ákveðin. Á það reynir nú á hv. Alþ., hvort þessi viðbára hefur verið fyrirsláttur einn eða hvort menn hafa raunverulega meint það, að þetta væri út af fyrir sig skynsamleg hugmynd, sem aðeins strandaði á lagabókstafnum. Hér hafa verið lagðar fram 2 umsagnir, báðar neikvæðar, um þetta frv. Önnur frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og er frv. hafnað eða sagt, að ekki sé hægt að mæla með samþykkt þess, ekki sízt, eins og þar segir, vegna hins mikla misræmis á fasteignamati eftir því, hvar fasteignirnar eru á landinu, samkv. núgildandi fasteignamati. Hér finnst mér vera algjört vindhögg slegið. Í fyrsta lagi vegna þess, að frv. gerir einungis ráð fyrir heimild, en ekki skyldu, auk þess ætti vitanlega, ef svo er ástatt, sem allir raunar vita vel, að fasteignamatið er svona geysilega misjafnt, þá á auðvitað að kippa því í lag. Það er búið að vera að vinna að þessu fasteignamati undanfarin, held ég, 27 ár, en samkv. lögunum á nýtt fasteignamat að koma á 10 ára fresti. Það er þá þarna, sem sambandsstjórn ísl. sveitarfélaga ætti að láta til sin taka, en ekki með því að leggjast gegn sanngjörnum leiðréttingum á tekjustofnalögunum, ef það á annað borð telst sanngjarnt að framfylgja því, sem frv. fjallar um. Ef sambandsstjórn ísl. sveitarfélaga hins vegar telur, að hér sé ekki um sanngirnismál að ræða, þá á hún bara að segja það og leggja til, að frv. verði fellt, vegna þess að það sé vitleysa, sem í því stendur, en ekki að vera að bera fyrir sig það, að lagaákvæði um fasteignamat sé ekki framfylgt. Það kann að reyna á það síðar, þegar loksins er búið að koma þessum fasteignamatsmálum í viðunandi horf og skipa þeim lögum samkv., hvort sambandsstjórn ísl. sveitarfélaga meinar hér eitthvað annað en hún segir eða ekki. Ég tel, að þetta séu ekki nein rök í málinu. Þar að auki bendi ég á það, að í l. um tekjustofna er heimildarákvæði fyrir sveitarfélög til þess að ákveða, hvort 200% álagið er lagt á fasteignaskattinn eða ekki. Þau sveitarfélög, sem hæst fasteignamat hafa, sem hafa hækkað fasteignamat sitt, eftir því sem hv. 3. landsk. sagði áðan, um 400%, þau hafa nú hækkað fasteignaskattinn í 200%. Er það ekki ranglæti gagnvart öðrum sveitarfélögum og sveitarfélagsþegnum, eða öllu heldur gagnvart Reykvíkingum samanborið við þá sveitarfélagsþegna, sem búa við miklu lægra fasteignamat, og í sveitarfélögum, sem hafa ekki enn þá, hvað sem verður, notað sér heimildarákvæði laganna til þess að leggja álagið á að fullu? Ég held það. Ég held, að hætta sé á misræmi, jafnvel ranglæti í þessu. Ég læt útrætt um þessa umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga. En þá hefur verið lögð hér fram eða vitnað til annarrar umsagnar, frá Gjaldheimtunni í Reykjavík. Það er tekið fram í upphafi þeirrar umsagnar, sem auðvitað er meginatriðið, að Gjaldheimtan er alls ekki aðili að þessu máli. Hún er ekki réttur aðili að því að ákveða, með hvaða hætti fasteignagjöld eða önnur gjöld séu álögð hér, þar sem hún er aðeins innheimtustofnun, sem starfar í umboði borgarstjórnar að þessu leyti og svo ríkisvaldsins, að því er tekur til opinberra gjalda annarra. Það er vafalaust alveg rétt, að gjaldskrárkortin núna séu 10 þús., en að þau þyrftu að vera 23 þús., ef hver íbúð væri metin sérstaklega, og það sjáist ekki af kortum Gjaldheimtunnar, hver eigi hvaða hluta húsnæðis. En ég vil taka undir það, sem hv. frsm. minni hl., 4. þm. Sunnl., sagði hér áðan, að þeir hafa einhvern tíma séð framan í annað eins verkefni, þessir menn, sem stjórna skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar, eins og að búa til kort fyrir alla þessa 23 þús. fasteignahluta, sem hér eru í borginni. Og þetta álít ég, að þurfi að gera, alveg burtséð frá því, hvað verður um þetta frv. Og ástæðan til þess er m. a. sú, að það er mjög óheppilegt fyrirkomulag, að fasteignagjöld séu lögð á í einu lagi og að öll fasteignin sé til tryggingar greiðslu þeirra, og þetta hefur margsinnis verið gagnrýnt. Það er heldur enginn vandi að ákveða fasteignamat hverrar einstakrar íbúðar, og liggur raunar fyrir. Eignirnar eru metnar í heilu lagi, en skv. l., sem gjaldheimtustjóri vitnar til í áðurnefndri umsögn, l. nr. 19 frá 1957, um sameign fjölbýlishúsa, segir í 6. gr. alveg skýrt og ótvírætt: „Eignarhlutfall hverrar íbúðar í fjölbýlishúsi er fundið með því að reikna út hundraðstölu rúmmáls íbúðarinnar af rúmmáli alls hins skiptilega hluta fjölbýlishússins“. Og þessum skiptasamningum er þinglýst. Þegar nú liggur fyrir heildarmat eignarinnar og hlutfallstala hvers eignarhluta fyrir sig, þá mundi ég telja, að það væri einfalt dæmi að reikna það, hvert er fasteignamat hvers fyrir sig, enda er skatturinn lagður á hann, honum er útdeilt eftir þessum eignarhlutföllum á milli eigendanna. Þetta er bara framkvæmdaratriði, sem ég tel, að hljóti að vera mjög einfalt í framkvæmd, og framkvæmdaratriði, sem eigi að koma á. Ég vil geta þess í sambandi við þá till. hv. minni hl. um að taka upp eitthvert annað mat, aðra viðmiðun á því, hvað sé meðalíbúð, þá er það allt í lagi frá minni hálfu. Ef menn koma auga á eitthvað annað betra, þá er sjálfsagt að hafa það. En þetta hérna, sem ég legg til, er áreiðanlega einfaldast, vegna þess að á hverri einustu skattaskýrslu eiga menn að telja fram íbúð þá, sem þeir eiga, eða húsnæði á fasteignamatsverði, og upplýsingar um það, hver fasteign sé undanþegin skv. fasteignamati, ef þetta frv. yrði að lögum, eru þess vegna samkv. skyldu, sem fyrir hendi er nú þegar, á hverri einustu skattaskýrslu, svo að ég held, að formið geti varla auðveldara verið. Það kann að vera, að sums staðar sé það talið eiga betur við að miða t. d. við ákveðna stærð. En ef farið er að miða við ákveðna stærð, þá er það sérstakur liður, sem þarf þá að rannsaka, sennilega að mæla íbúðirnar, senda innheimtumennina eða álagningarmennina heim á hvert heimili og mæla þar allt upp, því að það er ekki skylda að taka stærð íbúðar fram á skattaskýrslu. Hitt er hins vegar skylda og liggur fyrir og engin breyting frá því, sem nú er, þótt að þessu ráði yrði horfið. En það, sem gerir það að verkum til viðbótar, að ég tel, að það sé nauðsynlegt að taka upp nýja hætti í sambandi við þessi mál, eru þær kvartanir, sem komið hafa um óþægindi, sem menn verða fyrir vegna þess, að á skattaseðlunum og hjá Gjaldheimtunni er ekkert skilið á milli, þá er húseignin öll í einu lagi, og ég vil bara leyfa mér að minna á það nýjasta, sem ég hef séð um þessi efni, með leyfi forseta. Frá því er sagt í Morgunblaðinu þriðjudaginn 4. þ. m., að eigendur sambýlishúss hafi þá nýverið mótmælt auglýsingu um nauðungaruppboð, og málsatvikin eru í örstuttu máli þau, að húseignin Dalbraut 1 er í sameign margra aðila. Svo er það einn eigandinn að hluta hússins, sem snýr sér til Morgunblaðsins og kemur á framfæri þessari athugasemd, að einn af eigendum verzlunarhúsnæðis, sem er þarna í húsinu, hefði ekki greitt fasteignagjald það, sem í hans hlut kom, og hefði nauðungaruppboð verið auglýst í Morgunblaðinu, sem koma ætti til framkvæmda í dag skv. auglýsingu. Auglýsing þessi var orðuð á þann veg, segir hér, að húseignin var talin eign Gunnars Skagfjörð Sæmundssonar o. fl., en Gunnar væri einn af íbúðareigendum og hefði greitt fasteignagjöld sín. Kvaðst Kristján, en það er sá, sem kvartar, hafa hringt í yfirborgarfógeta og spurt, hvernig á því stæði, að eignin öll væri auglýst á nauðungaruppboði. Yfirborgarfógeti hefði upplýst, að eignin væri auglýst til uppboðs í samræmi við þá beiðni, sem frá Gjaldheimtunni hefði komið, og væri embætti sínu ókunnugt um, hverjir hefðu greitt gjöld sín í slíkum tilvikum og hverjir ekki. Þá kvaðst Kristján hafa hringt í gjaldheimtustjóra, og hann hefði upplýst, að lögum skv. ætti að auglýsa alla eignina til sölu. Kristján sagði, að hann drægi ekki í efa, að lögin mæltu fyrir um þetta, en lágmarkskrafa væri, að í slíkum tilfellum væri uppboð auglýst á nafni þess manns, sem skuldaði. Sagði hann, að þeir Gunnar Skagfjörð Sæmundsson hefðu báðir atvinnu af viðskiptum og væri þeim því nauðsynlegt að njóta fyllsta trausts, en atvik sem þessi væru til þess falllin að rýra það traust. Hann kvaðst að lokum líta á þetta mál sem dómadags ranglæti. Blaðið, sem birti mótmæli þessi, Morgunblaðið, hefur snúið sér bæði til gjaldheimtustjóra og yfirborgarfógeta út af þessu. Umsögn gjaldheimtustjóra hirði ég ekki að lesa, því að hún er í nánu samræmi og raunar alveg eins og sú umsögn, sem hv. 3. landsk. las hér áðan viðkomandi því frv., sem ég er hér að tala um, en yfirborgarfógetinn segir í viðtali við blaðið í tilefni af þessu, með leyfi hæstv, forseta: „Þeir, sem fjalla um nauðungaruppboð, hafa mikil óþægindi af þessari tilhögun, vegna þess að fólk unir henni illa og á erfitt með að skilja hana. Mér er hins vegar ljóst, að mikil vinna mundi fylgja því að leggja fasteignaskatt á hverja íbúð í sambýlishúsum sérstaklega, enda mundi þurfa lagabreytingu til.“ Þá ætla ég nú ekki að lesa meira upp úr Morgunblaðinu að sinni, en ég hef notað þetta tilefni, sem umsögn gjaldheimtustjórans í Reykjavík gaf, til þess að vekja athygli hv. þdm. á því, hvort einnig að þessu leyti væri ekki ástæða til að breyta l., því að það vil ég, að menn geri sér algjörlega ljóst, að reglur Gjaldheimtunnar í Reykjavík eru ekki neitt, sem ekki má breyta, þær eru ekkert boðorð, sem aldrei má breyta. Auðvitað verða menn að læra af reynslunni í þessu efni eins og öðru og breyta því, sem aflaga fer hjá öllum stofnunum ríkis og Reykjavíkurborgar, hvort sem þær heita Gjaldheimta eða eitthvað annað. Ég er ekkert að segja, að það sé neitt óeðlilegt, að þessi háttur hafi verið viðhafður í upphafi, þegar þetta var nýtt á sínum tíma og menn voru að þreifa sig áfram með þetta. Nú tel ég a. m. k., að komið hafi í ljós þeir ágallar á þessu fyrirkomulagi, að það sé sjálfsagt að breyta því. Og eins og ég hef reynt að rekja hér í þessari stuttu ræðu, þá tel ég, að það sé alveg vandalaust og fyrirhafnarlítið og kosti mjög lítið, þegar til lengdar lætur a. m. k., að breyta því þannig, að hver fasteignareigandi fái sinn gjaldseðil og hann eigi fyrst og fremst um það við sjálfan sig, hvort hann greiðir þessi gjöld, en aðrir sambýlismenn hans í viðkomandi húsi þurfi ekki að líða bágt fyrir það, ef einhver af íbúum hússins stendur ekki í skilum. Ég er svo sem ekkert sérstaklega að harma það, þó að frv., sem ég flyt, fái ekki jákvæða afgreiðslu hér. Það er vitanlega undir hælinn lagt. En ég bara legg áherzlu á það, að menn felli frv. á réttum forsendum, að það sé ekki gert með fyrirslætti um það, að Gjaldheimtan geti ekki unnið störfin og að það sé eitthvert ranglæti vegna gamals og úrelts fasteignamats, sem þetta frv. muni margfalda. Ef mönnum finnst, að hér sé ekki um réttlætismál að ræða, þá skulu þeir bara segja það og fella þá frv. á þeim forsendum. Það hefur nú raunar hv. 3. landsk. að nokkru leyti gert, og það er þá líka það eina, sem mér finnst, að eftir standi af hans rökum með fullu gildi. Ég hef þá skoðun og set það fram í þessu frv., að þegar útsvör eru þanin, eins og nú er gert, og þegar svo til allir gjaldstofnar eru notaðir til hins ýtrasta, þá sé það ekkert óeðlilegt, að fasteignagjöldin séu það líka. Og ég sé ekkert eftir ýmsum aðilum, sem eiga hér stórhýsi, bæði opinberum og einkaaðilum, sem er þá kannske ekki hægt að ná til með borgargjöld með öðrum hætti en í gegnum fasteignaskattinn, að þeir greiði hann eins og fyllstu lög leyfa. En það, sem ég sé eftir og horfi á með kvíða, er það, að þetta skuli þurfa endilega að lenda á þeim, sem fyrir eru í fullkomnum vandræðum með að halda því húsnæði, sem þeir búa í og ég hef leyft mér að kalla hér nauðþurftarhúsnæði, þ. e. íbúðir, sem fara ekki yfir 80 þús. að fasteignamati. Það er þetta, sem ég ætlaði að vekja athygli á með flutningi þessa frv. og freista að koma í kring, að það væri heimilt, ekki er nú lengra gengið í frv. en að það væri heimilt að undanþiggja þetta húsnæði fyllstu fasteignagjöldum. Ef mönnum finnst það ekki, þá gera þeir það upp við sig, og þá er þetta frv. vitanlega fallið. En ef mönnum finnst á hinn bóginn, að hér gæti verið um eitthvert réttlætismál að ræða, þá vænti ég þess og vona enn þá, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Það eru ýmsar athugasemdir, sem ég vildi koma á framfæri við ræðu hv. flm. þessa frv. Ég vil leiðrétta það strax eða vekja athygli á því, að ég hef hvergi í minni frumræðu kallað þetta mál lítið eða auvirðilegt, það er síður en svo. Hins vegar sagði formælandi minni hl., að þetta væri lítið mál og ekki merkilegt. Hann sagði, að þetta væri lítið mál. Það má fara og taka segulbandið og hlusta á það.  En þessar mótbárur, sem hv. flm. frv. kom hér með, eiginlega var það eins og hann væri að andmæla mínum rökum gegn þessu frv., það var mjög á misskilningi byggt. Ég var aðeins að lesa hér umsögn Gjaldheimtunnar, vegna þess að ég vildi kynna hv. þdm., hvað Gjaldheimtan hefði að segja, en ekki vegna þess, að ég gerði ummæli Gjaldheimtunnar endilega að mínum rökum, enda er hvergi í nál. okkar, þar sem aðalrökin eru færð fyrir því að vera á móti frv., þá er ekki minnzt á það, að þetta kunni að hafa í för með sér, að miklu erfiðara verði að innheimta fasteignagjöld en áður, og reyndar, eins og hv. flm. ræddi allmikið um, þá hafa orðið um það blaðadeilur og blaðaskrif, hvort það væri sanngjarnt að hafa þennan hátt á, sem Gjaldheimtan hefur, að innheimta fasteignaskattana hjá húsfélögum, og ætti í staðinn að fara að innheimta þá hjá einstökum íbúðaeigendum. Þetta mál fjallar út af fyrir sig ekki um það, þótt það megi segja, að það komi inn á það, og ég skal ekki hér fara að gera það sérstaklega að umtalsefni, enda hef ég ekki myndað mér neina endanlega skoðun á því, þó að ég játi, að ef það mál kæmi upp, þá hallaðist ég að því, að þetta fyrirkomulag væri bezt, að innheimta hjá húsfélögunum, það ætti bara að hafa þetta á nafni húsfélaganna, þegar innheimt er, en ekki taka einhvern einstakling, sem er efstur í röðinni á listanum yfir eigendur, og auglýsa hans nafn. Það getur verið skakkt. Ég vil yfirleitt taka það fram, að ég er ákaflega mikill talsmaður þess, að skattar séu einfaldir, bæði í álagningu og innheimtu. En að öðru leyti er umsögn Gjaldheimtunnar ekki grundvallarástæðan fyrir því, að við höfnum frv., enda er ekki vitnað til hennar eða þeirra raka í nál. meiri hl. Ég tók það líka fram, þegar ég kynnti sjónarmið og umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, sem ég taldi eðlilegt, að það væri hægt að lagfæra þann agnúa á frv. með brtt., það tók ég fram, en það væri ekki heldur grundvallarástæða. Þess vegna mundi ég segja, að hv. flm. hafi ekki komið að þungamiðju málsins, þegar hann var að gagnrýna þessar umsagnir. Bæði talsmaður minni hl. og flm. þessa frv. hafa undirstrikað, að hér sé aðeins um heimild að ræða og þess vegna sé minni ástæða til þess að hafna þessu en ella. En það er nú svo, ef manni þykir þessi heimild vafasöm, þá getur alltaf komið fyrir, ef hún á annað borð er veitt, að einhver sveitarfélög noti hana. Það er aldrei hægt að fyrirbyggja það, að einhver sveitarfélög noti hana. Og ég verð nú að segja það í sambandi við þetta, að torvelt yrði að meta þessar nauðþurftaríbúðir, eins og þessar fasteignamatsreglur eru í dag, - ég er ekki að mæla þeim bót, hv. flm. má ekki misskilja það. Það er ákaflega lengi búið að vinna að nýju fasteignamati, manni skilst nú, að það eigi að ganga í gildi á næsta ári, þótt ég hafi ekki umboð til að tilkynna það að vísu, en það a. m. k. ætti að vera heldur skammt undan. Ég skal ekki mæla þeim reglum bót, og það má út af fyrir sig segja, að svo vitlausar sem þær séu, þá sé þó samræmi í þeim innbyrðis í sama sveitarfélaginu. Ég get ekki fundið það út, hvernig hv. flm. telur, að það geti verið sanngjarnt, að 3 herbergja íbúð sé nauðþurftarhúsnæði í Reykjavík, en 5 herbergja íbúð á Ólafsfirði. Og ef sveitarfélögin fengju svo, eins og minni hl. leggur til, alveg frjálst val um það, hvernig þeir meta þetta, þá getur þetta orðið enn þá verra, þá gætu þau metið 6 herbergja íbúð á Ólafsfirði nauðþurftarhúsnæði, en 2 herbergja íbúð í Reykjavík. Ég botna ekki í þessu, hvernig þetta er. Ég er ekki að fullyrða það út af fyrir sig, að það gæti ekki verið ástæða til þess að mismuna í fasteignagjöldum, við skulum segja sem hugsanlegan mismun að hafa einn skala fyrir atvinnuhúsnæði og annan skala fyrir íbúðarhúsnæði. Ég er ekki út af fyrir sig að fullyrða það, að það gæti ekki verið réttlátt. En ég teldi nú að öðru jöfnu einfaldast, að það væri sama fasteignaskattsprósenta á öllum fasteignum, af því að þar er andlagið tiltekin eign, en aftur á móti sé mismunað á og mismuninum náð í eignarsköttum, sem eiga að vera stighækkandi, þannig að sá, sem á miklar eignir, borgi þá hlutfallslega meira en hinn, sem minna á. En að maður, sem á kannske stóra íbúð og skuldar hana alla, eigi að borga hærri fasteignaskatt af sinni íbúð heldur en sá maður, sem á ef til vill fimm litlar íbúðir og skuldar ekkert í þeim, ég get ekki fundið neitt réttlæti í því. Og það er það, sem raunverulega algjörlega vantar sem undirstöðuatriði í þetta frv., að þar er ekki tekið neitt tillit til þess, það er bara kallað nauðþurftarhúsnæði, ef íbúðin er lítil, þó að það búi kannske einn maður í henni, en það er víst kallað lúxushúsnæði, ef 10 manns búa í 5 herbergja íbúð, eftir þessu að dæma. Ég get ekki fundið neitt samhengi í slíku, og þess vegna tel ég, að það sé ekki hægt að samþ. þetta frv., eins og það er úr garði gert, það sé í grundvallaratriðum svo handahófskennt og skapi ekki aukið réttlæti. Og það getur vel verið, að þegar þessar nýju fasteignamatsreglur loksins eru gengnar í gildi, - þá á nú, minnir mig, eftir lagareglum að endurskoða öll fasteignagjöld, hvers eðlis sem þau eru, mér skilst, að það sé lögbundið, - og það getur vel verið, að þá skapist einhver ný sjónarmið um það að hafa ekki sama fasteignagjald af öllum tegundum fasteigna. Það kann vel að vera, en það má ekki vera í áttina við það, sem lagt er til hér.