Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Bjarni Jónsson) Þetta er mjög einfalt mál í öllum hlutum. Tel jeg víst, að hv.þm. samþykki tillöguna af því að þingið hefir í þessi skifti, sem fjallað hefir verið um laun manna, viljað sjá borgið hag kennara, þó þeir væru ekki beinlínis í þjónustu landsins. Jeg þarf ekki að minna sjerstaklega á árið 1916, er öllum kennurum var veitt dýrtíðaruppbót. Nú stendur svo á hjer, að Flensborgarskólinn treystir sjer ekki til þess að starfa næsta vetur, og því hefir verið sagt upp tveimur kennurum. Menn munu nú spyrja, hvort þetta hafi verið gert með nægilegum fyrirvara, og mun mega segja, að hann sje nægilegur, - ef á annað borð nokkur fyrirvari er nægilegur, þegar menn eru sviftir stöðu sinni - því þeir gætu fyrirvarans vegna fengið stöðu við aðra skóla, þar sem laus væru sæti. En ef svo færi, að þessir tveir kennarar fengju stöður við aðra skóla, þá mundi auðvitað þessi styrkur falla niður af sjálfu sjer. Nú er þess og að gæta, að þó þessir kennarar vildu taka upp önnur störf en kenslu, þá er svo lítið um atvinnu, að engin uppgrip eru, þar sem ýmsir atvinnuvegir landsmanna eru nærri því í kalda koli, sakir þeirrar kreppu, sem landið komst í af samningum við eina stríðsþjóðina. Annars er annar þessara manna hniginn að aldri, og getur því t. d. ekki farið í kaupavinnu. Hinn hefir ekki nægilega atvinnu til þess að lifa sómasamlegu lífi, enda þarf hann að halda áfram að starfa að kenslubók, sem hann ætlar sjer að gefa út. Mjer er sagður maðurinn vel lærður, þó hann hafi að mestu leyti mentast af sjálfum sjer. Þessi styrkur yrði ekki heldur ný fjárveiting, því að Flensborgarskólanum munu vera veittar í fjárlögunum 8.500 kr., sem mundu mikið til sparast, ef skólinn hætti að starfa. En farið er fram á, að laun þessara kennara tveggja verði svo, að þeir geti lifað næsta vetur og sint þeim störfum, sem þeir eru byrjaðir á, því að hætt er við, að ekki dugi skemri tími fyrir þá að bíða eftir að fá annað að gera, sem er við þeirra hæfi. Jeg hefi látið prenta sem greinargerð fyrir tillögu þessari brjef frá Ögmundi Sigurðssyni skólastjóra, þar sem hann fer lofsorðum um þessa menn báða og mælir með því, að þingið verði við óskum þeirra. Jeg vona, að hv.þm. taki vel þessu máli og leyfi því fyrst og fremst að ganga til síðari umr.

Gísli Sveinsson Jeg vil styðja það, að þessari tillögu verði vísað til síðari umræðu. En mjer þætti vel við eiga, að fjárveitinganefnd athugaði málið nokkuð nánar, og geri jeg það að tillögu minni, að því verði til hennar vísað. En áður en till. fer til nefndar vildi jeg spyrja hv.flm. (B. J.), hvort nú þegar sje búið að segja þessum mönnum upp stöðu þeirra, og ef svo væri, hvort ekki sjeu líkur til, að uppsögnin verði tekin aftur. Það stendur sem sje í brjefinu, sem prentað er hjer sem greinargerð, „að allar líkur sjeu, til þess, að skólinn starfi ekki á komandi vetri,“ og því mætti gera ráð fyrir, að skólinn mundi ef til vill starfa, og uppsögnin því ekki endanleg. Þetta vil jeg fá fyllilega upplýst, og gæti það komið fyrir nefndina. Svo er hægt að gera ráð fyrir, hvað gera skuli, eða yfir höfuð, hvort nokkuð skuli að gert. Jeg er nú á því, að nokkur siðferðileg skylda hvíli á landssjóði að sjá þessum mönnum að einhverju leyti farborða næstkomandi vetur, ef þeir missa atvinnu sína með þessum hætti, en lagaleg skylda hvílir engin á honum. Það stendur nú í tillögunni, að þeir skuli fá þessi laun, hvort sem skólinn starfar eða ekki.  (B. J.: Það er að eins ónákvæmt orðalag)  . Jæja, þá verður að laga það. Jeg hefi annars, eins og jeg hefi getið, ekkert á móti tillögunni, ef það kemur upp, að mönnunum er í raun og veru sagt upp starfi sínu. Jeg vil láta þess getið í sambandi við þetta mál og út af því, að ef stjórn skólans ætlar að hegða sjer þannig, að varpa út á gaddinn föstum kennurum sínum, og þykjast með því fría sig undan öllum skyldum til að launa þeim, svo að reynt sje með því að láta þá lenda á landssjóði, þá mun jeg og vafalaust fleiri þingmenn beitast fyrir því, að þessi skóli verði aldrei framar styrktur úr landssjóði, eða, ef hann þannig legst niður, endurreistur. Jeg get og lýst yfir því fyrir mitt leyti, að jeg álít, að skólinn sje með öllu óþarfur, við hliðina á Reykjavík og Reykjavíkurskólunum, því að þar er ekkert það kent, sem ekki er kent í skólum hjer í bænum. Jeg hefi sagt þetta af því, að jeg vil láta það berast út til rjettra hlutaðeigenda, að slík rödd, hafi gert vart við sig hjer. Og mega þeir nú hegða sjer hjer eftir.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg skal játa, að tillagan er ónákvæmt orðuð, en ætlunin var sú að fjeð yrði að eins veitt ef skólinn starfaði ekki. Jeg hefi ekkert á móti því, að málið fari til fjárveitinganefndar, því það er sjálfsagt að leita upplýsinga um það, hvort skólinn starfar eða ekki. Annar þessara kennara, herra Lárus Bjarnason, sagði mjer svo frá, að uppsögnin væri þegar farin fram, en af hverju Ögmundur skólastjóri kemst svo ónákvæmt að orði, um það skal jeg ekkert segja. Jeg er á sama máli og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) um það, að ef þessi skóli nú legst til hvíldar og hirðir ekki um sína eigin kennara, þá getur ekki komið til mála, að honum verði styrkur veittur úr landssjóði. Jeg bar fram tilmæli þessara kennara, sjerstaklega af því, að mjer virðist það stefna Alþingis, þó það sje ekki lagaleg skylda, að taka líka tillit til þeirra kennara, sem eru ekki beinlínis opinberir starfsmenn landssjóðs. Að öðru leyti þarf jeg ekki ,að orðlengja um þetta meira, en jeg vil láta þess getið, að jeg hefi ekkert á móti því, að tillögunni verði vísað til fjárveitinganefndar.

Magnús Pjetursson Jeg vil að eins gera stutta athugasemd, þar sem það hefir komið hjer til mála að vísa þessari till. til fjárveitinganefndar. Jeg vil þá leyfa mjer að skýra frá því, að þessi till. hefir þegar legið fyrir nefndinni. Brjef það, sem um er að ræða, var sent heim til nefndarinnar, en hún sá sjer ekki fært að taka tillit til þess, að svo komnu, og sendi það því til stjórnarráðsins. Auðvitað hefir stjórnin alveg töglin og hagldirnar gagnvart þessum skóla, því hún ræður alveg, hvort skólar skuli starfa eða ekki, og er ráðgert, að borga skuli kennurum, þó skólarnir leggi niður starf sitt. Þetta liggur nú fyrir stjórninni, svo jeg veit ekki, hvort fjárveitingarnefnd getur nokkuð meira gert við þetta, nema komi sjerstakar tilk. um það frá stjórninni.

Sveinn Ólafsson Jeg vildi leyfa mjer að minna á, að það lá fyrir þinginu í sumar líkt mál og þetta. Var þar farið fram á, að biðlaun yrðu greidd skólastjóra nokkrum, sem misti stöðu sína á svipaðari hátt og kennarar þessir. Það var skólastjórinn á Eiðum. Till. sú var feld hjer í deildinni með þeim formála - meðal annars -, að landssjóður bæri enga ábyrgð á þeim atvinnumissi, sem skólastjóri varð fyrir. Samræmis vegna ætti þessi till. að sæta sömu forlögum. Hjer hvílir heldur engin skylda á landssjóði. Flensborgarskóli er eign einstakra manna eða hjeraðs, þótt styrktur hafi verið úr landssjóði, eins og Eiðaskólinn.  (B. K.: Skólinn er ekki eign einstakra manna)  . Mjer virðist því til nokkuð mikils mælst með till. þessari, og eigin ástæða ;til, að landssjóður taki að sjer alla byrðina. Þó mun jeg ekki taka svo þvert fyrir þetta, að jeg greiði till. ekki atkv. til annarar umr. Nær væri hófi, ef farið væri fram á einhvern hluta launanna úr landssjóði, en hinn aðilinn tæki þá að sjer launin að öðru leyti. Virðist mjer hv.flm. (B. J.) sigurvænlegra að fara þannig að og breyta till. til síðari umr.

Matthías Ólafsson Það er alveg rjett, sem hv.þm. Stranda. (M. P.) tók fram, að þetta mál hefir legið fyrir fjárveitinganefndinni, en hún taldi sjer ekki skylt að taka neina ákvörðun um það fyr en fengið væri álit stjórnarinnar. Mönnum mun varla blandast hugur um það, að landssjóður sje ekki skyldur að greiða þessi laun. Og jeg fyrir mitt leyti verð að álíta, að landssjóður eigi fullerfitt með að fullnægja þeim útgjöldum, sem hann ber brýn skylda til að hafa. Jeg veit, að, fjárveitinganefndin, eða að minsta kosti meiri hl. hennar, litur þessum augum á málið. Það er því varla til neins að vísa málinu til hennar. Hvað snertir samræmið milli þessara manna og skólastjórans á Eiðum, þá er ólíku saman að jafna. Það var beinlínis eftir ráðstöfunum þingsins, sem sá maður misti stöðu sína. Því bar þess vegna að sjá honum farborða, meðan hann gat ekki útvegað sjer aðra atvinnu En hjer er um „privat“stofnun að ræða, sem þingið hefir engin umráð yfir. Það var því bein skylda þingsins að greiða Eiðaskólastjóranum biðlaun, en þessir menn koma þinginu ekkert við. Jeg kannast fyllilega við það, að það er hart fyrir þessa menn að vera kastað þannig út á klakann. En það er þinginu svo óviðkomandi, sem frekast getur verið. Alveg eins óviðkomandi eins og ef einhver verslun segði þjónum sínum upp stöðum þeirra og ljeti þá standa uppi atvinnulausa. Þó þessi skóli sje styrktur af landsfje, þá er hann samt alveg óháður landsstjórninni, og hún getur engu ráðið um, hvernig honum er hagað. Það er því ekki fyrir hennar aðgerðir, sem kenslan er lögð niður við skólann. Jeg veit ekki heldur, hve sjálfsagt það er, að þessir kennarar fái biðlaun. Mjer er kunnugt um það, að öðrum þeirra að minsta kosti stendur til boða kennarastaða, lágt launuð staða að vísu, eins og allar kennarastöður eru, en þó svo að vel væri við henni lítandi, þegar ekki er völ á öðru. Að vísu er sú staða á öðrum stað, og það má berja því að vont sje fyrir manninn að fara að rífa sig upp, þar sem hann er búsettur í Hafnarfirði. En jeg get ekki annað sjeð en að landssjóður hafi þó fulla afsökun gagnvart þessum. manni. Mennirnir hafa fulla rjettlætiskröfu til launa, gagnvart þeirri stjórnarnefnd skólans, sem setur þá nú út á klakann. En gagnvart landssjóði geta þeir ekki haft neina kröfu. Hins vegar er þeim vorkunn, þó þeir leiti þangað, þegar þeir fá enga áheyrn hjá þeim, sem skyldur hafa gagnvart þeim.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg ætla að eins að taka það fram, að jeg hefi aldrei sagt, að þessir menn ættu meiri kröfu til launa úr landssjóði. Hefði jeg álitið það, þá hefði jeg ekki komið með það í tillöguformi til þingsins, að heimilað væri að greiða þeim laun. Þeir hefðu þá ekki þurft annað en heimta sín laun af landsstjórninni: Jeg benti að eins á að þetta væri í samræmi við þá stefnu, sem þingið hefði áður tekið gagnvart launum kennara. Þess ber og að gæta, að með þessu er ekki verið að baka landssjóði nein ný útgjöld. Ef skólinn starfar, þá hefir landssjóður skuldbundið sig til að greiða honum 8.500 kr. styrk. Ef hann getur ekki starfað, þá yrðu útgjöldin til hans 2.300 kr., ef þingið vill sinna þessari till. Hjer getur því ekki verið að tala um neina hættu fyrir fjárhag landssjóðs. Þessi upphæð er miklu minni en sú, sem landssjóður hefir skuldbundið sig til að greiða skólanum. Að vísu yrði óvænti gróðinn sem landssjóður hefði af því, að skólinn starfaði ekki, þeim mun minni. Það er alveg rjett, að málið kom til fjárveitinganefndarinnar, og hún skrifaði stjórninni, til að leita álits hennar um það, en fjekk ekkert svar frá henni. Nú má aftur vísa málinu til nefndarinnar, til þess að hún geti knúið fram þetta svar, með því að segja stjórninni, að nú sje komin fram þingsál.till. um málið, sem vísað hafi verið til nefndarinnar, og því verði hún að fá svar stjórnarinnar, svo hún geti stuðst við það í till. sínum í málinu.

Matthías Ólafsson Jeg ætla að eins að geta þess, að skrifstofustjórinn hvíslaði því að mjer, að þetta svar frá stjórninni væri komið, en sökum þess, að það var formgallað, - vantaði á það eina undirskrift,-þá var ekki hægt að leggja það fram. En hann segir mjer, að í þessu svari leggi stjórnin á móti því, að þessir kennarar fái laun greidd úr landssjóði. Og mjer finst ekki nema eðlilegt, að stjórnin sje á móti því, að greitt sje úr landssjóði annað en það, sem brýn skylda býður. - Jeg ætlaði ekki að segja neitt annað en að láta hv. deild vita um þetta.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg get ekki skilið, að hv. deild fari að greiða atkv. eftir skotspónafrjett um óundirskrifað svar.