Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 16. júní þ. á. Það hefur legið fyrir hv. Ed. og verið samþ. þar breytingalaust. Ástæðan fyrir því, að þessi lög voru gefin út, er sú, að rn. notaði heimild í l. nr. 84 frá 1940 um tekjuöflun til íþróttasjóðs, og sú heimild er þess efnis, að íþróttasjóði er gefið leyfi til þess að stofna til veðmálastarfsemi. Þessi heimild var gefin í vor, en þegar til framkvæmda átti að koma, var sýnilegt, að starfsemin mundi ekki verða rekin með neinum hagnaði, nema því aðeins að hún hefði sömu fríðindi og happdrætti háskólans og happdrætti ríkissjóðs, eða með öðrum orðum, að vinningar í veðmálastarfseminni væru skattfrjálsir á því ári, sem þeir falla til útborgunar, að öðru leyti en því, að greiddur er af vinningunum eignarskattur, eins og er um þau happdrætti, sem ég hef nefnt. Það kom til tals, þegar þessi heimild var gefin, sem ég nú hef minnzt á, að nokkuð af þeim hagnaði, sem kæmi af þessari starfsemi, rynni til annarra þjóðnytjafyrirtækja en íþróttasjóðs eða íþróttastarfseminnar í landinu, og var þar meðal annars talað um, að eitthvað af hagnaðinum rynni til vísindastarfsemi. Þetta tíðkast nú orðið á Norðurlöndum, að hagnaði af þessari starfsemi þar sé skipt á milli íþróttastarfseminnar og vissrar vísindastarfsemi. Hins vegar þótti ekki fært að setja þessi skilyrði hér þegar í byrjun, að nokkuð af hagnaðinum skyldi renna til annars, en íþróttastarfseminnar, fyrr en fengin væri nokkur reynsla af því, hversu mikinn hagnað þessi starfsemi gæfi. Með það fyrir augum var heimildin gefin til 3 ára og gert ráð fyrir því, að á þessu 3 ára tímabili mundi koma í ljós, hvort hagnaður væri svo mikill, að ástæða væri til að skipta honum. Þessi hlið málsins var nokkuð rædd í Ed. Hv. 4. þm. Reykv. kom þar með till. um, að 3/4 hlutar hagnaðarins gengju til byggingar sjúkrahúsa, en d. féllst á, að sanngjarnt væri, að nokkur reynsla fengist fyrir þessari starfsemi og hvað mikið hún gæfi af sér, áður en hagnaðinum væri ráðstafað öðruvísi, en í öndverðu var gert ráð fyrir. - Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta litla frv., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 87, fjallar um það að gera nokkra breyt. á l. um húsmæðrafræðslu, sem er í því fólgin að afnema þá skilyrðislausu skyldu, sem nú er í 3. gr. l. um það, að húsmæðraskólar skuli standa í 9 mánuði á ári. Þetta er skilyrðislaus skylda um húsmæðraskóla í sveitunum, en það er heimild til þess með samþykki ráðh. að stytta þennan tíma í kaupstaðaskólunum um einn mánuð. Fyrir þessu frv. er gerð nægilega glögg grein, að því er ég hygg, í grg., og ég vænti, að það geti fengið greiðan gang hér í gegnum hv. deild og hv. þing, því að það er áreiðanlegur hlutur, að þetta ákvæði er búið að hafa það mjög mikið í för með sér, að aðsókn að húsmæðraskólunum sumum hverjum er orðin minni en ella mundi vera, ef skólatíminn væri styttri og minni kostnaður fyrir stúlkurnar á ári hverju. Þessir skólar, húsmæðraskólarnir, heyra undir landbrn., og vil ég því leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er flutt eftir beiðni stjórnar Búnaðarfélags Íslands. Breytingar á búfjártryggingalögunum hafa tvisvar verið til umr. á búnaðarþingi og einnig til athugunar hjá milliþn. búnaðarþings, og er frv. flutt núna eins og það var samþ. á síðasta búnaðarþingi. Brunabótafélag Íslands hefur tryggingar þessar, en þær tóku til starfa árið 1948. Reynslutíminn er að vísu ekki langur, en hann sýnir þó greinilega, hvert stefnir að lögunum óbreyttum. Á rúmum 3 árum hafa bótagreiðslurnar verið um 1/2 millj. kr., en iðgjöldin á sama tíma tæplega 280 þús. kr. Svo kemur rekstrarkostnaður og laun umboðsmanna, svo að það vantar mikið á, að tryggingarnar hafi borið sig fjárhagslega. Með l., sem eru frá 1943, var ætlazt til, að ríkissjóður legði fram 300 þús. kr. til að létta undir tryggingunum fyrst í stað. En verðgildi peninga hefur rýrnað allmikið síðan l. voru samin, og nú þegar upphaflega framlagið er að verða búið, þá er það mjög varlega í sakirnar farið að fá í viðbót aðeins 200 þús. kr. Það er æskilegt, að tryggingarnar geti borið sig fjárhagslega. Vegna þess hefur verið leitazt við að finna leiðir, sem gætu reynzt happasælar í þeim efnum, án þess þó að skylda menn til að tryggja allt búfé. Eins og verið hefur, þá er aðeins skylda að tryggja verðmæta kynbótagripi, sem eru á einhvern hátt aðnjótandi styrks frá því opinbera. Að öðru leyti eru tryggingarnar frjálsar. Þá er sú breyting nú í þessu frv., að tryggingartíminn skuli vera minnst eitt ár í senn, í staðinn fyrir það, sem nú er, að tryggingartíminn hefur verið án nokkurs lágmarks. Einnig eru nú ákvæði í frv. varðandi gegn hvaða sjúkdómum og óhöppum búféð er tryggt og hvaða sjúkdómar eru ekki bótaskyldir. Vátryggingarverð búfjár er nú ákveðið í frv. Það er hámarksverð, og skal það aldrei fara fram úr þreföldu skattmati búfjár, þegar um er að ræða verðlaunaða einstaklinga, en áður fór þetta eftir mati þar til hæfra manna, og gátu þá gripirnir orðið allháir í verði. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að hægt sé að tryggja hópa búfjár, en bætur fást ekki fyrr en vanhöldin fara fram úr því, sem eru talin venjuleg vanhöld, eða ca. 5%. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að iðgjöld verði lækkuð eftir tvö ár frá tryggingu, ef engin vanhöld hafa orðið á tímabilinu, svo að lítil vanhöld ættu ekki að bægja mönnum frá að tryggja búféð. Reynt hefur verið að fara bil beggja með þessum breyt. á l., þannig að smám saman geti myndazt trú og dýrmæt reynsla á l., sem verður þá til þess að geta styrkt fjárhagsgrundvöll þessara trygginga það vel, að þær þurfi ekki aðrar stoðir, en séu þess megnugar að styrkja þá, sem styrks þurfa, þegar óhöpp ber að garði. Varðandi iðgjöldin þá eru þau ekkert ákveðin í þessu frv., en gert ráð fyrir, að það séu eingöngu reglugerðarákvæði, eins og verið hefur. Að þessu sinni sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar út í frv.,því að því fylgir allýtarleg grg., og ég vænti þess, að hv. þm. hafi kynnt sér frv. ásamt grg. eins vel og hægt er. Ég vil taka það fram, að þó að landbn. flytji þetta mál, þá hafa einstakir nm. óbundnar hendur um að flytja brtt. eða fylgja brtt., ef fram kunna að koma. Og ég vil að lokum, þegar þessari umr. lýkur, biðja þess, að málið verði tekið til 2. umr.



Herra forseti. Það er alkunnugt, að þótt við Íslendingar eigum nú betri atvinnutæki, en nokkru sinni fyrr, þá hefur á hinum síðari árum nokkuð brytt á atvinnuleysi í landinu. Ég hygg, að menn greini ekki á um það, að orsakir þess séu fyrst og fremst tvær. Í fyrsta lagi aflabrestur á síldveiðum og sums staðar á landinu einnig á öðrum vertíðum. Þessi aflabrestur hefur valdið sjómönnum og útvegsmönnum geysilegu tjóni og stórfelldum tekjumissi og hefur átt ríkan þátt í því að gera þröngt fyrir dyrum útgerðarinnar, skapað henni geysimikla lánsfjárþröng og sökkt henni í skuldir. Af þessu hefur leitt, að útgerðartími skipa hefur á mörgum stöðum - og þá fyrst og fremst vélbátaflotans - orðið styttri en ella. Af því hefur hins vegar leitt skort á hráefni, sem t. d. hraðfrystihúsin og önnur fiskiðnaðarfyrirtæki þurfa til starfrækslu sinnar, en á starfrækslu þeirra byggist atvinna og afkoma almennings við sjávarsíðuna að mjög verulegu leyti. Í öðru lagi sprettur það atvinnuleysi, sem gert hefur vart við sig á síðari árum þrátt fyrir batnandi atvinnutæki, af því, að einstök byggðarlög skortir atvinnutæki, ýmist til þess að hagnýta þann afla, sem dreginn er á land, eða til þess að sækja hráefnin, til þess að afla fisks. Það er vitað, að á fjöldamörgum stöðum á landinu er skortur á þessu hvoru tveggja. Það skortir vélbáta, og það skortir hraðfrystihús, fiskimjölsverksmiðjur og önnur iðjufyrirtæki, sem gætu átt ríkan þátt í því í senn að gera sjávarafla verðmætari og atvinnu alls almennings við sjávarsíðuna tryggari og öruggari. Því má svo bæta við sem þriðju ástæðu fyrir atvinnuleysi í landinu undanfarið, að vegna rýmri innflutnings, meira verzlunarfrelsis, hafa einstakar greinar iðnaðarins, a. m. k. fyrst í stað, átt þröngt um vik við að standast samkeppni frá erlendum iðnaðarvarningi. Ég hygg, að um það ríki ekki ágreiningur, að atvinnuleysi sé böl í hverju því þjóðfélagi, þar sem þess verður vart. Vinnuaflið er dýrmætasta eign hverrar þjóðar. Það, að eiga ekki kost á atvinnu, hlýtur að verka lamandi á hvern starfsfúsan mann. Það hlýtur þess vegna að vera höfuðtakmarkið í atvinnumálum hverrar þjóðar, að næg atvinna sé handa öllu því fólki, sem vill og getur starfað. Íslendingar hafa sýnt á þessu glöggan skilning hin síðari ár, eftir að efnahagur þeirra fór batnandi. Eftir síðustu heimsstyrjöld var mikil áherzla lögð á að kaupa til landsins atvinnutæki og skapa þjóðinni bætta aðstöðu í lífsbaráttunni og aukna möguleika til aukinnar framleiðslu. Hefur það að sjálfsögðu átt ríkan þátt í að bæta aðstöðu margra byggðarlaga, sem áður voru illa á vegi stödd. Í þessu sambandi má geta þess, að af þeim togurum, sem keyptir hafa verið til landsins nýir eftir síðustu heimsstyrjöld, munu nú um það bil 20 vera staðsettir úti á landi í kaupstöðum og sjávarþorpum og margir þeirra á stöðum, sem alls ekki höfðu togaraútgerð áður. Þetta hefur orðið þessum stöðum hin mesta lyftistöng og jafnframt ýtt undir aðra, sem enn þá hafa ekki fengið slík framleiðslutæki, til kröfugerðar um það, að hliðstæðar ráðstafanir verði gerðar til viðreisnar eða eflingar atvinnulífsins hjá þeim. En þrátt fyrir þessar atvinnulífsumbætur síðustu ára fer því þó víðs fjarri, að hægt sé að segja, að jafnvægi hafi skapazt í atvinnumálum þjóðarinnar og að öll byggðarlög landsins hafi nægileg framleiðslutæki. Það eru enn þá margir kaupstaðir og kauptún, sem skortir atvinnutæki til þess að fullnægja atvinnuþörf íbúa sinna. Með því frv., sem hér liggur fyrir og flutt er af okkur 7 þm. Sjálfstfl., er lagt til, að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir sköpun atvinnuleysis í landinu og að tryggja á varanlegan hátt atvinnu alls almennings. Þar er lagt til, að stofnaður verði sérstakur sjóður, sem heiti atvinnubótasjóður, til þess að stuðla að atvinnuframkvæmdum á þeim stöðum, sem skortir atvinnutæki, og er fyrst og fremst haft í huga, að það fé sem veitt er til atvinnulífsframkvæmda á einstökum stöðum, verði notað til varanlegra framkvæmda, til kaupa á framleiðslutækjum, sem tryggi í framtíðinni afkomu fólksins í hlutaðeigandi byggðarlagi og næga atvinnu þar á staðnum. Það er hugmynd okkar flutningsmanna, að það verði fyrst og fremst einstaklingar, samtök þeirra í hlutafélags- eða samvinnufélagsformi, og enn fremur bæjar- og sveitarfélög, sem forustu hafi um slíkar umbætur í atvinnumálum á hverjum stað. Hér er því ekki verið að stofna til umfangsmikils ríkisrekstrar. Við höfum meiri trú á því, að þetta vandamál verði leyst með því, að einstaklings- og félagsframtak njóti sín sem bezt, að vísu í samvinnu við opinbert framtak, bæjar- og sveitarfélög, heldur en að byggja allt á því, að ríkið annist rekstur slíkra tækja og flækist þannig inn í áhætturekstur víðs vegar um land allt. Þá er lagt til í frv. þessu, að ríkissjóður leggi fram 4 millj. kr. til stofnunar atvinnubótasjóðs á næsta ári. Það er sama upphæð og hv. Alþ. heimilaði hæstv. ríkisstj. að verja á líðandi ári í atvinnubótaskyni. Sú heimild mun nú hafa verið notuð að mestu eða öllu leyti, og það virðist ekki freklega í sakirnar farið að leggja til, að atvinnubótasjóður verði stofnaður með svipaðri upphæð. En enn fremur er gert ráð fyrir, að til hans verði greiddar af ríkisfé 2 millj. kr. á ári hverju næstu 10 ár, og í þriðja lagi. að ¼ hluti af mótvirðissjóði renni í atvinnubótasjóð, eftir því sem lán hans innheimtast, en mótvirðissjóður mun nú vera um 320 millj. kr. Í þessu sambandi vil ég minna á, að Alþ. samþykkti á síðasta þingi viljayfirlýsingu um það, að ráðstafanir yrðu gerðar til þess, að mótvirðissjóði yrði varið, þegar fé hans er tiltækt til slíkrar ráðstöfunar, til lánastarfsemi að hálfu í þágu landbúnaðarins og að hálfu til eflingar framleiðslu og framkvæmdum fyrir kaupstaði og kauptún. Við flm. leggjum til, að helmingur þess fjár, sem þáltill. gerir ráð fyrir að renni til framkvæmda við sjávarsíðuna, renni í atvinnubótasjóð, þennan sjóð, sem á að hafa það hlutverk að byggja upp atvinnulíf sjávarsíðunnar og skapa þar jafnvægi og tryggja afkomumöguleika almennings á þeim stöðum, sem nú búa þar við öryggisleysi um afkomu sína. Ég skal ekki fjölyrða um þennan þátt frv., en vil þó benda á það, að ef til vill er aldrei meiri nauðsyn á því en nú, þegar ríkisvaldið hefur haft forustu um stórfelldar framkvæmdir í þéttbýlinu, á ég þar við hinar miklu raforkuvirkjanir við Sog og Laxá, - að líta á þörf þeirra landshluta, þar sem byggðin er strjálust. Ég hygg, að ef ekki yrði snúizt að því að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja afkomu almennings og atvinnuskilyrði í þeim hlutum landsins, þá skapaðist stórkostleg hætta á því, að einmitt þau auknu lífsþægindi og bættu atvinnuskilyrði, sem renna í kjölfar hinna miklu raforkuvirkjana fyrir þéttbýlið, yrðu til þess að skapa stórfelldan fólksflótta frá hinum strjálbýlli framleiðslubyggðarlögum til lands og sjávar víðs vegar um land. Þess vegna held ég, að það sé mjög rökrétt hjá okkur flm. að leggja til, að mótvirðissjóðurinn, sem myndaður er af erlendu framlagi, sem notað hefur verið að langmestu leyti til byggingar hinna miklu raforkuvera fyrir þéttbýlið, gangi einmitt til þessa sjóðs til þess að skapa jafnvægi í atvinnulífi þjóðarinnar. Ég vil því leggja mikla áherzlu á það, að hv. Alþingi gefi þessari hlið málsins gaum. Það hafa á undanförnum árum legið og liggja einnig fyrir þessu þingi frv. og till. frá hæstv. ríkisstj. um stórfelldar fjárveitingar til þessara miklu framkvæmda þéttbýlisins, sem ég að sjálfsögðu er fylgjandi og tel sjálfsagðar og eðlilegar. En við megum ekki gleyma þeim landsmönnum, sem við verri aðstöðu búa, en engu að síður inna af höndum mikilvægt starf í framleiðsluatvinnugreinum þjóðarinnar. Þvert á móti verðum við að freista þess að koma í veg fyrir, að enn aukið jafnvægisleysi skapist og ný vandamál verði til í því þéttbýli, sem mest hefur verið gert fyrir. Ég hygg, að ég hafi í aðalatriðum gert grein fyrir þeirri stefnu, sem þetta frv. byggist á. Sé ég ekki ástæðu til að ræða ýtarlega einstakar greinar þess við þessa umr. En í frv. er lagt til, að stjórn atvinnubótasjóðs verði mynduð af fulltrúum frá verkalýðssamtökunum, Vinnuveitendasambandi Íslands og ríkisstjórninni. Virðist það eðlilegt, þar sem atvinnurekendur og launþegar eiga að sjálfsögðu báðir ríkra hagsmuna að gæta í því, að unnt verði að koma í veg fyrir atvinnuleysi og skapa jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég vil svo að lokum segja það, að erfitt árferði getur að sjálfsögðu skapað þá erfiðleika í atvinnulífi þjóðarinnar, sem erfitt er að bæta úr á hverjum tíma. En þess er þá að gæta, að því betri og meiri framleiðslutæki sem þjóðin á, því meiri er mótstöðuþróttur hennar, því minni hætta er á því, að það fólk, sem vill vinna og getur unnið, verði fyrir barði atvinnuleysis og vandræða. Ég vil svo leyfa mér að vænta þess og við flm. allir, að þetta frv. fái hér góðar móttökur og að þessu þingi ljúki ekki svo, að ekki verði stigin spor til varanlegra umbóta í atvinnulífi þessarar þjóðar, spor, sem marki merka áfanga í baráttu hennar fyrir atvinnuöryggi í landinu. Ég leyfi mér svo að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er vissulega satt, sem segir í upphafi grg. fyrir þessu frv., að það hafi orðið vart atvinnuleysis hér á landi nokkur undanfarin ár, og sízt er of djúpt tekið í árinni, þó að þetta sé orðað á þann veg. Það er vitanlegt, að sérstaklega tvö síðustu árin hefur verið allalvarlegt atvinnuleysi víða um landið og virðist hafa farið vaxandi eftir því, sem lengur líður. - Svo halda hv. flm. þessa frv. áfram í grg. sinni og segja að þessu valdi ýmsar ástæður, og er það rétt. En þeir telja fram tvær ástæður, sem þeir vilja fyrst geta um, þ. e. „aflabrest hjá sumum greinum útvegsins og þá fyrst og fremst á síldarvertíð fyrir Norðurlandi“ - og þetta er rétt, - en síðan er bætt við: „erfitt veðurfar hefur einnig átt nokkurn þátt í atvinnuerfiðleikum til lands og sjávar“. Úr þessu atriði vil ég ekki gera ýkjamikið, ekki frekar en vanalegt er á okkar nokkuð óveðrasama landi, þar sem svo er oft, að það eru landlegudagar við sjóinn, og eins er við suma útivinnu, að ekki er jafnmikið hægt að stunda hana á öllum tímum ársins. En það er vissulega ekki þetta sérstaka fyrirbæri, sem hefur orðið til þess að skapa atvinnuleysi á Íslandi. En mér virðist, að hv. flm. gangi fram hjá einu miklu atriði, sem vissulega hefur átt sinn þátt í því að skapa atvinnuleysi á Íslandi undanfarin ár, og það er sú stjórnarstefna, sem hér hefur verið upp tekin hin síðustu árin. Það gefst vafalaust til þess betra tækifæri síðar á hv. Alþingi að ræða um stjórnarstefnuna og áhrif hennar á hag almennings í landinu, en ég ætla þó, að það sé ekki nokkrum vafa bundið, að margt er það í stefnu núverandi ríkisstj., sem beinlínis hefur haft það í för með sér, að það hefur skapazt aukið og vaxandi atvinnuleysi á Íslandi. Ég vil þá einmitt tilnefna, eins og hv. 1. flm. drap á, hvernig iðnaðarmálum okkar er komið á seinustu tímum og hvern þátt stjórnarstefnan hefur átt í því að skapa það aukna atvinnuleysi, sem orðið hefur í iðnaðinum. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum, en vil aðeins segja það, að sá - ég vil segja skipulagslausi, þó að það fari í taugarnar á mörgum mönnum, sem tala um skipulagsbundinn innflutning og skipulagsbundinn útflutning, - en ég vil aðeins segja, að sá skipulagslausi innflutningur, sem verið hefur hin síðustu árin og hefur leitt til þess, að hrúgað hefur verið inn í landið m. a. miklu af fullunnum iðnaðarvörum, samtímis því sem lagður hefur verið hár tollur á efni til iðnaðarvarnings fyrir íslenzkan iðnað, hefur átt verulegan þátt í því að skapa atvinnuleysi í iðnaðinum íslenzka. En ég skal ekki við þessa umr. málsins, af því að það snertir þetta ekki nema óbeint, fara langt inn á þessi atriði öll, en ég vildi aðeins undirstrika það, út af því, sem segir í þessari grg., að hægt hefði verið og með miklum sanni að telja upp aðrar og að sumu leyti áhrifaríkari ástæður fyrir því, að atvinnuleysi hefur skapazt hér á landi. heldur en það, sem flm. frv. benda á, og þá sérstaklega það atriði, er varðar veðráttufarið. Úr hinu vil ég ekkert draga, heldur undir það strika, að aflabrestur, sérstaklega á síldarvertíð, sem verið hefur nú raunar átta síðustu árin og var hér 5–6 ár áður en fór nokkuð verulega að bera á atvinnuleysi á Íslandi, - að þessi aflabrestur hefur í sumum verstöðvum landsins átt mjög mikinn þátt í því að skapa þar örðuga atvinnuhætti. En sem sagt, frá mínum sjónarhól séð er gengið fram hjá kannske áhrifaríkustu ástæðunum fyrir því, að atvinnuleysi hefur skapazt á Íslandi. Þess vegna vildi ég vekja athygli á því, sem mér finnst á vanta í grg. hv. flm. varðandi þetta atriði, en mun ekki varðandi þetta mál, nema gefist frekara tilefni til, fara inn á það nánar, því að eins og ég sagði áður gefst vafalaust tækifæri til þess hér á Alþingi síðar að ræða um áhrif núverandi stjórnarstefnu á atvinnuhætti landsmanna og afkomu fólksins í landinu yfirleitt, og mun það áreiðanlega verða gert áður en þessu þingi lýkur. En hitt vil ég undirstrika betur með flm., að það hefur orðið vart atvinnuleysis hér á landi undanfarin ár, og ég vil undirstrika það líka, sem hv. flm. þessa frv. segja hér aftarlega í grg., að mestu máli skipti, að unnt sé að koma í veg fyrir, að atvinnuleysi skapist. Þetta er vissulega sannmæli og aldrei of oft undirstrikað og aldrei of mikið gert til þess að sýna í verki þann vilja að hindra atvinnuleysið. En þegar ég nú hef aðeins drepið á þetta, hvers mér finnst ávant í grg., þá skal ég snúa mér að sjálfu frv. og skal þá byrja á því að lýsa ánægju minni yfir framkomu þessa frv. Hvað sem að öðru leyti má segja um það, að það hefur oft verið þörf, en nú nauðsyn að gera einhverjar slíkar úrbætur eins og frv. gerir ráð fyrir, og hvað sem líður því, af hvaða ástæðu þetta atvinnuleysi hefur skapazt, þá erum við sammála, flm. og ég, um það, að þörf sé úrbóta og það sé þörf að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Og ég endurtek það aftur: Ég fagna framkomu þessa frv., og ég álít það spor í rétta átt, að ríkið leggi af mörkum ákveðið fjárframlag til þess að stuðla að því, að meiri og betri atvinna megi skapast á þeim stöðum sérstaklega, þar sem hefur orðið vart alvarlegs atvinnuleysis. Og ég álít það líka rétt og er sammála fim. frv. um það, að það sé sjálfsagt og eðlilegt að gera ráð fyrir því, að sá hluti af mótvirðissjóðnum, sem þeir ræða um í frv. sínu, verði lagður fram til þessarar sjóðmyndunar. Sem sagt, hugmyndin í frv., sem hér liggur fyrir, er góð, og ég og við Alþýðuflokksmenn munum styðja hana, eftir því sem við bezt getum. Það má að vísu segja, að það gæti verið matsatriði, hvort orða bæri öðruvísi niðurlag 1. gr. frv. um það, hverjir ættu að fá það fé að láni, sem gert er ráð fyrir að safnist í atvinnubótasjóðinn, en það er þó frá mínu sjónarmiði ekki neitt aðalatriði. Það er kannske ekki alveg skýrt, þó að segja megi það, að félagssamtök sé vítt hugtak, að það nái t. d. jafnt til samvinnufélaga, hlutafélaga og sameignarfélaga, og vildi ég mega vænta þess, að svo væri, því að ég álít, að einmitt samvinnufélög, hlutafélög og sameignarfélög, sem reka atvinnu á stöðum, þar sem örðugt er um atvinnu, ættu að eiga þess kost að geta fengið lán úr sjóðnum á þann hátt og í þeim tilgangi, sem gert er ráð fyrir í frv. En það er sem sagt mikið aukaatriði og mætti lagfæra, ef þurfa þætti, í meðferð þingsins á þessu máli. sérstaklega þá niðurlag 1. gr. frv., sem þó mætti ef til vill skilja á þann veg, að ég teldi, að þar væru allar leiðir nægilega opnaðar til þess, að þeir fengju lán, sem helzt væru líklegir til þess að nota það á þann veg til að hrinda áfram atvinnuframkvæmdum á atvinnuleysisstöðum. Ég mun nú ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri við þessa umr. málsins, en vildi taka þetta fram strax þegar frv. var hér til 1. umr., en þó vildi ég að lokum mjög undirstrika niðurlag greinargerðar frv., þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Það er von flm., að um þetta mál geti tekizt gott samkomulag, þannig að það fái skjóta afgreiðslu.“ Ég vil mjög taka undir þessi orð í niðurlagi grg., og ég vil heita ótrauðu fylgi Alþfl. til þess, að þetta frv. geti fengið skjóta og góða afgreiðslu, og þar sem svo margir áhrifaríkir og skeleggir menn flytja frv. og eiga að baki sér væntanlega stærsta þingflokkinn hér á Alþ., þá vildi ég mega vænta þess, að engin vandkvæði yrðu á að hrinda þessu máli áleiðis. Ég vildi fyrir mitt leyti hjálpa flm. til að auglýsa ágæti þessa frv., þar sem væri hægt að koma því við, en það er ekki nægilegt, jafnvel þótt sé fyrir nýjar alþingiskosningar, að auglýsa ágæti nýrra mála, sem fram koma á Alþingi. Mest er undir því komið, að málin séu flutt á þann veg og njóti þess stuðnings í Alþingi, að þau nái fram að ganga, og ég er ekki að draga það í neinn vafa, að hv. Sjálfstfl. muni fylgja þessu máli vel og einarðlega, og þá vildi ég mega vænta, að samstarfsflokkurinn í ríkisstj. mundi ekki vera sérstaklega óvinsamlegur stóru máli samstarfsflokks síns, og þar sem ég geri ráð fyrir því, að þeir fulltrúar íslenzkra kommúnista, sem hér eiga sæti á Alþ., muni ekki vera þessu máli óvinsamlegir, þá held ég, að það væri alveg öruggt, sem stæði í niðurlagi frv., að það ætti að takast um það gott samkomulag og það fá skjóta og góða afgreiðslu. Að því vildi ég vinna með hv. flm. þessa frv., og vona ég, að niðurlagsorðin í greinargerðinni verði að áhrínsorðum á yfirstandandi Alþingi.



Herra forseti. Þetta frv., sem ég og hv. 2. þm. Skagf. flytjum á þskj. 86, um stofnlánadeild landbúnaðarins, er að nokkru leyti kunnugt hér í þessari hv. d., því að frv. um þetta sama efni var af minni hálfu flutt á síðasta þingi og gekk þá í gegnum þessa d., en varð ekki afgr. í hv. Ed. Frv. er nú að nokkru leyti með þeim svip, sem skilið var við það hér í hv. Nd. í fyrra, en að nokkru leyti er þó breyting á gerð. Sú aðferð, sem ég ætlaði mér samkv. frv. í fyrra, var í aðalatriðum á þá leið, að þessi stofnlánadeild landbúnaðarins fengi tækifæri á því að taka við sparifé, sem ekki væri skattað og ekki þyrfti að telja fram til skatts. Þessu var breytt hér í hv. Nd., þannig að þótt því væri haldið, að þetta fé væri skattfrjálst, þá yrði að telja það fram til skatts, og þá um leið eru tækifæri til þess nægileg að leggja á það útsvör eins og annað fé. Þessa aðferð höfum við flm. nú tekið upp í frv., eins og það liggur hér fyrir, en að öðru leyti bætt inn till. um hærra framlag frá ríkissjóði heldur en var í frv. í fyrra, þannig að við förum fram á, að ríkissjóður láni þessari stofnlánadeild landbúnaðarins 5 millj. kr., er svo skuli borgast með ákveðnum afborgunum. Um nauðsyn þess að gera hér ráðstafanir skal ég fara fáeinum orðum, enda þótt það sé í aðalatriðum tiltekið í grg. þessa frv. Það er svo komið, að eitt af því, sem bagar mjög landbúnaðinn nú á síðustu árum, eru sívaxandi örðugleikar fyrir unga og fátæka menn að stofna til búskapar vegna þess, hve stofnkostnaðurinn er mikill. Fyrr á árum gátu menn, sem fengu jörð eða jarðarpart á leigu, stofnað til búskapar með mjög lítið fjármagn milli handa, en nú er þetta gersamlega breytt, síðan verðgildi peninga hefur breytzt jafnmikið og raun er á orðin. Í þessu sambandi skal ég t. d. varðandi búfé taka það fram, að þegar ég var á unglingsárum fyrir um 50 árum, þá kostaði fullgild ær að vorlagi 10–12 kr. og kýrin 60–80 kr. Núna er ekki að tala um að fá leigufæra á fyrir minna en 5–6 hundruð krónur og ekki kú, sem er í fullgildu, leigufæru ástandi fyrir minna en 3 þús. kr. Á þessu sést það, að það fjármagn, sem til þess þarf að kaupa búfé fyrir frumbýlinga, hefur á þessu tímabili margfaldazt svo, að það er svona 40–50-falt. Að öðru leyti er það svo alkunnugt mál, að jarðir hafa hækkað mjög í verði, og allur kostnaður, sem þarf til umbóta á jörðunum, hefur hækkað svo gífurlega, að það er ekki hægt fyrir fátæka menn að stofna til búskapar nema með talsverðu fjármagni, og það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að það verði hægt að fá á annan hátt en þann, að mennirnir eigi kost á lánsfé með sæmilega góðum kjörum. Nú er þetta fé hvergi fáanlegt. Mér vitanlega eru hvergi fáanleg lán, eins og sakir standa nú, til jarðakaupa eða til bústofnskaupa eða verkfærakaupa, og þetta gerir það að verkum, að ungir menn, sem gjarnan vilja stofna til búskapar í sveitum landsins, hafa lokaða leið vegna fjárskorts til þess að stofna til þessa atvinnurekstrar, sem þeir nauðsynlega vilja fara í. Hér er mjög oft á hv. Alþ. verið að tala um atvinnuleysi í bæjunum, og það er raunar ekki að ástæðulausu og ekkert undarlegt við það, þó að atvinnuleysi sé komið í bæjum og kauptúnum, eins og sakir standa í okkar þjóðfélagi. Ég sé ekkert undarlegt við það, vegna þess að það hefur alltaf á undanförnum síðustu áratugum smátt og smátt verið að draga unga fólkið burt úr sveitunum, vegna þess að því hefur ekki verið sköpuð þar aðstaða, sem hefur jafnazt á við þau lífsþægindi, sem kaupstaðirnir hafa að bjóða. Og nú er svo komið, að í sveitum landsins er ekki nema annaðhvort tæplega eða um ¼ hluti þjóðarinnar, um 25%. Ég vil nú halda því fram, að öruggasta leiðin til að koma í veg fyrir alvarlegt atvinnuleysi í okkar landi sé að byggja upp sveitirnar, auka möguleikana á því, að það geti verið það mikill fólksfjöldi í sveitum okkar lands, að það þurfi ekki að vera hætta á því, að það verði stórir hópar af atvinnulausu fólki í bæjunum. En til þess að þetta geti orðið, þá þarf stórkostlega aukið lánsfé í sveitirnar og ekki sízt handa þeim mönnum, sem eru að byrja búskapinn. Mér er kunnugt um það, að það eru nú, síðan fjárskiptin fóru fram, mjög margir af ungum og efnilegum mönnum, sem flutzt hafa til bæjanna, er vildu mjög gjarnan snúa aftur heim í sveitina sína og hefja þar búskap, en leiðin, sem fram undan er, er lokuð vegna þess, að þessir menn fá ekki það lánsfé, sem nauðsynlegt er til þess að hefja búskapinn. - Ég skal svo ekki að þessu sinni hafa um þetta mál fleiri orð, en legg til, að frv. að þessari umr. lokinni verði vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Ég vildi í fáeinum orðum láta í ljós mjög eindreginn stuðning minn við þá hugsun, sem fram kemur í þessu frv. Ég tel, að ekki leiki á tveim tungum, að brýna nauðsyn beri til þess að tryggja lánsfé til framkvæmda á þeim stöðum í landinu, þar sem sérstaklega vantar nú framleiðslutæki til þess að tryggja það, að allar verkfúsar hendur þar hafi nóg verk að vinna. Sú hugsun, sem í frv. felst, er tvímælalaust heilbrigð, og ég óska þess einlæglega, að hún nái fram að ganga í einhverju formi. Hins vildi ég hins vegar láta getið, að mér virðist það ekki vera í fullu samræmi við viss atriði í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. Þar kom fram, að ríkisstj. hefði í hyggju að koma á fót Framkvæmdabanka, sem í skyldi renna m. a. mótvirðissjóðurinn og þá væntanlega þannig, að tillit yrði tekið jafnframt til þeirrar till. til þál., sem samþ. var á síðasta Alþ., sem m. a. kvað svo á um, að helmingi af fé mótvirðissjóðs skyldi varið til þess að efla ýmsar framkvæmdir í sveitum, en hinum helmingnum til þess að efla framkvæmdir við sjávarsíðuna. Nú verður hvort tveggja náttúrlega ekki gert á sama þingi, annars vegar að koma upp Framkvæmdabanka, sem allur mótvirðissjóðurinn skuli renna í, með þessu fororði þó, og koma upp atvinnubótasjóði, sem fjórðungur af fé mótvirðissjóðs skuli renna í. Mig langar þess vegna til þess að vita, hvort hæstv. ríkisstj. muni verða reiðubúin til þess að stuðla að framgangi þessa máls. Margir mjög áhrifaríkir stuðningsmenn ríkisstj. í öðrum stjórnarflokknum eru flm. að þessu frv. Því var útbýtt eftir að hæstv. fjmrh. gerði það kunnugt í fjárlagaræðu sinni, að stjórnin, að því er manni skildist, mundi leggja til, að stofnaður yrði Framkvæmdabanki, sem fá skyldi mótvirðissjóðinn allan. Mér finnst ástæða til þess, að hv. þdm. verði frá því skýrt, hvort framkoma þessa frv. þýði það að einhverju leyti, að stjórnin hafi horfið frá þessari tilkynningu hæstv. fjmrh. eða hvort stjórnin hafi kannske aldrei staðið á bak vi$ hana, sem ég þó engan veginn geri ráð fyrir. Þetta er sem sagt svo mikilsvert mál, að mér finnst, að 1. umr. þessa máls eigi ekki að ljúka án þess, að fram komi skýrar upplýsingar um þetta. Er það tilætlun hæstv. ríkisstj. að koma á fót Framkvæmdabanka, sem fá skuli mótvirðissjóðinn allan? Það hlýtur að þýða, að hæstv. ríkisstj. getur ekki stutt að þessu frv. Eða er það tilætlun hæstv. ríkisstj. að hverfa frá yfirlýsingu hæstv. fjmrh. og styðja þetta frv.? Ég skal taka það skýrt fram, að frá mínum bæjardyrum séð er það ekki aðalatriðið, hvor leiðin verður farin, heldur hitt, að því fé mótvirðissjóðs, sem verður til ráðstöfunar til fjárfestingar, verði varið að mjög verulegu leyti til þess að tryggja atvinnuskilyrði fólksins þar, sem þau nú eru rýr. En hitt vil ég að komi skýrt fram í jafnmikilsverðu máli og þessu, hver er hin raunverulega fyrirætlun hæstv. ríkisstj., og þess vegna leyfi ég mér að beina þessari fyrirspurn til hennar: Stendur hún við tilkynningu hæstv. fjmrh. um stofnun Framkvæmdabankans, eða ætlar hún sér að styðja að framgangi þessa frv.?