Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku, sbr. lög nr. 99/1979 og lög nr. 105/1980. Í gildandi lögum um verðjöfnunargjald af raforku er ákveðið að lögin gildi til ársloka 1981. Með frv. þessu er lagt til að lögin verði framlengd um eitt ár og gildi til ársloka 1982. Verðjöfnunargjald af raforku er innheimt af allri raforkusölu í smásölu annarri en til húshitunar og nemur gjaldið 19% og er lagt á sama stofn og söluskattur er lagður á. Gjaldinu er sem kunnugt er varið til að styrkja fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og gera þessum orkuveitum kleift að halda niðri verðlagningu sinni umfram það sem ella væri. Rafmagnsveiturnar fá 80% gjaldsins, en Orkubúið 20%. Lagt er til að upphæð gjaldsins verði áfram 19%, en hins vegar er sú breyting lögð til frá gildandi lögum, að verja skuli allt að þrem prósentustigum af gjaldinu til þess að greiða eftirstöðvar af kostnaði Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða sem þessi fyrirtæki voru neydd til að taka á sig vegna framleiðslu á raforku með dísilvélum á s. l. vetri. Mönnum er væntanlega enn í fersku minni sá raforkuskortur sem varð í landskerfinu á næstliðnum vetri. Vatnsaflsstöðvar landsins önnuðu þá engan veginn raforkuþörfinni. Var afhendingu á allri afgangsorku hætt og forgangsorka skert, bæði til stóriðju og almenningsrafveitna. Skerðingin til rafveitnanna var m. a. bætt með framleiðslu á raforku í olíukyntum stöðvum og var þannig komist hjá beinni rafmagnsskömmtun til almennings. Fyrir þessum málum er nánari grein gerð í grg., en ég vil þó fara nokkrum orðum frekar um þennan kostnað. Heildarkostnaður við þessar aðgerðir var talinn nema rúmum 24 millj. kr. aukþess sem Landsvirkjun varð fyrir verulegu tekjutapi með minnkandi sölu. Hluti þessa kostnaðar var greiddur með almennri verðhækkun á rafmagni í þrjá mánuði. Það, sem upp á vantaði, var tekið að láni af Rafmagnsveitunum og Orkubúinu, en góð staða Laxárvirkjunar gerði henni kleift að komast hjá lántöku. Aðrar rafveitur fengu útgjöld sín að fullu bætt með verðhækkunum, þ. á m. Rafmagnsveita Reykjavíkur og Rafmagnsveita Hafnarfjarðar. Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúinu var gefið fyrirheit um að lánin yrðu endurgreidd af verðjöfnunargjaldi næsta árs. Því er lagt til að varið verði allt að 3% af verðjöfnunargjaldinu á árinu 1982 til að greiða niður lán þau sem tekin voru vegna orkuskortsins, en þau námu 6.1 millj. kr. hjá Rafmagnsveitum ríkisins og 4.7 millj. kr. hjá Orkubúi Vestfjarða. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1982 er gert ráð fyrir að verðjöfnunargjald af raforku nemi 90.2 millj. kr. 3% þar af nema 14.2 millj. kr., en það ætti að nægja til greiðslu á áðurnefndum lánum auk vaxtakostnaðar. Vegna raforkuskortsins á liðnum vetri og hins mikla kostnaðar, sem af honum leiddi, reyndist ekki fært að nýta heimild, sem þá var í gildandi lögum, um að lækka verðjöfnunargjaldið úr 19% í 16% á miðju ári eða frá 1. júní, eins og það mun hafa verið orðað í lögum. Fjárhagsstaða Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins reyndist það slæm, þegar metið var hvort nýta ætti áðurnefnda heimild, að ekki þótti fært að skerða þennan tekjustofn. Verður fyrir lok næsta árs endurmetið hvort fært þykir að lækka verðjöfnunargjaldið og þá í tengslum við úttekt á fjárhagsstöðu Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins og stefnumörkun um verðlagningu á raforku í landinu í heild. Slík athugun á verðlagningarstefnu orku fer nú fram og ég vænti þess, að unnt verði að taka ákvarðanir í því máli til breytinga frá núverandi horfi. Önnur breyting frá gildandi lögum, sem lögð er til nú, er sú, að iðnrh. verði á árinu 1982 heimilt að fela Orkusjóði að endurgreiða Rafveitu Siglufjarðar verðjöfnunargjald af raforku sem nemi allt að þeirri upphæð sem innheimt verður af raforkusölu veitunnar. Í umr. um framlengingu á verðjöfnunargjaldi fyrir ári kom fram að Rafveita Siglufjarðar átti í miklum fjárhagserfiðleikum. Fór rafveitan þá fram á að fá hluta af verðjöfnunargjaldinu greiddan til sín. Þótti ekki fært þá að verða við þeirri ósk, þar sem m. a. lá ekki fyrir greining á fjárhagsvanda fyrirtækisins. Sú athugun fór fram fyrr á þessu ári og kom þá m. a. fram að lánstími á lánum þeim, sem tekin höfðu verið, var of stuttur og lánakjör óhagstæð. Við þessu var brugðist með útvegun láns til langs tíma, en á lánsfjáráætlun hafði verið gert ráð fyrir slíkri lántöku. Síðar hefur komið í ljós að aðgerðir þessar nægðu ekki til að rétta af greiðslustöðu fyrirtækisins, og er viðbúið að til frekari aðgerða þurfi að koma. Nú er unnið að uppgjöri á stöðu Rafveitu Siglufjarðar það sem af er árinu og verður þörfin á að nýta greiðsluheimild þá, sem hér er lagt til að veitt verði, metin í ljósi niðurstöðu þeirrar athugunar. Fjárhagsstaða Rafveitu Siglufjarðar er m. a. háð atvinnulífi á staðnum og hversu miklar tekjur koma inn til veitunnar frá atvinnurekstri. Minnkandi loðnuafli og stöðvun loðnuveiða nú að verulegu leyti mun m. a. leiða til allverulegs tekjutaps hjá veitunni. Með endurgreiðslu verðjöfnunargjaldsins ætti að vera hægt að bæta fjárhagsstöðu fyrirtækisins allverulega. Það skilyrði verður þó sett fyrir endurgreiðslunni, að gjaldskrá Rafveitunnar verði a. m. k. ekki lægri en gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða og annarra þeirra rafveitna er halda verða uppi tiltölulega háu raforkuverði. Þriðja breytingin, sem lagt er til að gerð verði frá því sem var í gildandi lögum, er að dráttarvextir af því, sem ógreitt er frá gjalddaga af verðjöfnunargjaldi, verði þeir sömu og hjá innlánsstofnunum samkv. ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Í gildandi lögum, 5. gr. laga nr. 83/1974, eru dráttarvextir ákveðnir 1.5% fyrir hvern byrjaðan mánuð talið frá gjalddaga. Eins og kunnugt er hafa vextir stórhækkað frá 1974 og munu dráttarvextir nú vera 4.5% á mánuði. Undanfarið hefur innheimta gjaldsins dregist úr hófi og mun ástæðan m. a. vera lágir dráttarvextir. Í þeim tilgangi að flýta innheimtu gjaldsins er þessi breyting lögð til. Um fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, en þessi fyrirtæki njóta nú verðjöfnunargjaldsins, má m. a. greina frá eftirfarandi: Allar rafveitur landsins fengju 10% gjaldskrárhækkun um síðustu áramót. Eftir þá hækkun hafa gjaldskrár Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins hækkað um 41.3% og Rafmagnsveitu Reykjavíkur um 42.6%. Aðrar rafveitur hafa hækkað sínar gjaldskrár frá 57.5% til 68.6%. Hefur verið dregið úr gjaldskrárhækkunum Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins í samanburði við það sem orðið hefur hjá nokkrum öðrum rafveitum auk þess að draga enn frekar úr þeim mun sem verið hefur á gjaldskrám þessara veitna og annarra og þá fyrst og fremst Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Nú er svo komið að tæpast verður gengið lengra í þessu efni miðað við fjárhagsstöðu Rafmagnsveitnanna og Orkubús Vestfjarða, þó að sá munur, sem þarna er á rafmagnsverði, sé enn þá of mikill og stefna þurfi að því að draga enn frekar úr honum. Á gjaldskrá fyrir heimilisnotkun er munurinn milli Rafmagnsveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitna ríkisins nú um 20% eða á bilinu 20–25% eftir því við hvaða nýtingartíma er miðað. Þessar aðgerðir, að draga úr þessum mun, hafa hins vegar eðlilega rýrt fjárhagsstöðu fyrirtækjanna umfram það sem ella hefði verið. Þannig er m. a. gert ráð fyrir að allverulegur rekstrarhalli verði hjá Rafmagnsveitunum á yfirstandandi ári, eða allt að 20 millj. kr., og nálægt 8 millj. kr. hjá Orkubúi Vestfjarða. Hin bága afkoma þessara fyrirtækja, sem sjá verða fyrir margháttuðum þörfum dreifbýlisins, bæði stofnframkvæmdum og erfiðum rekstri, rennir stoðum undir það mat, að halda beri verðjöfnunargjaldinu í því horfi sem nú er. Af þeim sökum var ekki talið fært að nýta heimild til lækkunar þess á miðju yfirstandandi ári. Herra forseti. Það mætti margt segja um verðlagningarmálin og þann verulega mun sem ríkt hefur og enn ríkir milli einstakra landshluta. Það hefur hins vegar tekist á undanförnum árum að minnka þennan mun verulega í sambandi við taxta fyrir almenna heimilisnotkun raforku. Enn ríkir hins vegar mjög mikill munur sem kunnugt er í sambandi við verðlagningu á orku til húshitunar, og það er fátt sem hefur meiri áhrif á mismunandi aðstöðu manna í landinu en einmitt sá munur. En ég ætla ekki að fara að fjölyrða um það efni hér og nú því að það er utan við ramma þess frv. sem hér er til umr. Hins vegar snertir það verðjöfnunarmál á orku almennt. Þau mál eru nú til sérstakar athugunar í nefnd skipaðri fulltrúum allra þingflokka, að ég best veit, og tillagna frá henni mun að vænta innan ekki mjög langs tíma. Á þeim málum þarf vissulega að taka og ná fram leiðréttingu umfram það sem nú er og henni helst aliverulegri. Þetta frv. fjallar um efni sem hefur verið árviss llður hér, þar sem lögin eru framlengd frá ári til árs, og vænti ég þess, að það fái góðar viðtökur hér í hv. þd. Að lokinni þessari umr. legg ég til, herra forseti, að því verði vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að ræða aðalefni þessa frv. Það er eins og hæstv. ráðh. sagði, að þetta er gamall kunningi sem kemur hér í heimsókn á jólaföstu á ári hverju og stundum hefur hann fitnað yfir árið, en því er sem betur fer ekki til að dreifa í þetta skiptl. Hins vegar hefur þetta mál batnað og það er þess vegna sem ég stend hér í pontunni til þess að þakka hæstv. ráðh. fyrir það, að hann hefur nú tekið af skarið um að Rafveita Siglufjarðar fái nokkrar úrbætur á því óréttlæti, sem ég vil kalla, sem viðgengist hefur gagnvart því fyrirtæki. Því er þannig varið, eins og menn vita, að Siglfirðingar sjá sjálfir fyrir sinni raforkuþörf. En allan þann langa tíma, sem þetta orkugjald hefur verið á lagt, hafa þeir þurft að greiða gjald af eigin orkuöflun og ekkert fengið í staðinn. Nú er sem sagt lagt til að þessu verði breytt og ráðh. verði heimilað að greiða upphæð sem svarar til þess gjalds sem Siglfirðingar greiða á næsta ári og væntanlega næstu árum og sé sambærilegt við að endurgreiða það, má segja. Ég efast ekki um að hæstv. ráðh. muni nota þessa heimild, enda væri hann ekki að leggja til að hún yrði í lög sett nema hann hygðist nota hana. Því ber að fagna. Það er alveg rétt, sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðh. og fram kemur í grg., að hagur Rafveitu Siglufjarðar hefur verið mjög bágborinn. Virkjunin í Fljótaá varð dýrari en á horfðist og áætlað var og erfiðleikar nokkrir hafa verið í rekstrinum. Við þekkjum öll orsakir þess að mannvirki verða hér dýrari en ætlað var. Síðan koma til þeir háu vextir sem verið hafa. Rn. og hæstv. ráðh. hafa aðstoðað við lánaútvegun og leyst brýnasta vanda, en það nægir engan veginn og þess vegna er nauðsynlegt að lögfesta ákvæði 2. mgr. 1. gr. þessa frv. Þá ætti hagur þessa fyrirtækis að vera nokkuð góður, því að auðvitað verður lánum að einhverju leyti breytt líka til samræmis við það sem er hjá öðrum orkustofnunum. Þetta hef ég að sjálfsögðu rætt við forustumenn á Siglufirði. Formaður veitustjórnar, Knútur Jónsson, sem þetta mál hefur að sjálfsögðu einna mest mætt á, samhllða því að rafveitustjórinn, Sverrir Sveinsson, hefur auðvitað haft af þessu þungar áhyggjur, - Knútur hefur leyft mér að skýra frá því, að þeir Siglfirðingar muni sæmilega við þetta una eins og málum er nú háttað. Þess vegna er ég hér til þess að þakka hæstv. ráðh. fyrir þessa tillögugerð hans.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, að þetta mál hefur að því leyti til batnað, að ekki er mismunað eins og áður þeim aðilum sem eiga að njóta þessa skatts sem er innheimtur. En ég vil á það benda, að verðjöfnunargjaldið, eins og það er hugsað, hefur frá öndverðu verið dálítið undarlegt að því leyti til, að þeir, sem borga hæsta raforkuverðið, borga hæsta verðjöfnunargjatdið. Að þessu leyti hefur þessi skattur verið ýmsum mönnum þyrnir í augum og oft hefur verið um það rætt að finna aðra leið til að jafna verð á raforku í landinu, að ég tel fyrst og fremst á þeim forsendum að á þessu gjaldi er verulegur galli. Það var þó ekki fyrst og fremst það sem ég ætlaði að ræða nú, heldur almennt um gjaldtöku, skattlagningu til raforkumála og á raforku og þá kannske nokkur orð um verðlagningu á raforku, sem hæstv. ráðh. gat um að væri verið að athuga í heild sinni. Þá vildi ég spyrja hann hvort það sé rétt skilið hjá mér t. d., að þannig sé ástatt nú með verðlagningu á raforku að gert sé ráð fyrir að Rafmagnsveita Reykjavíkur þurfi að taka verulegt erlent lán til að standa undir rekstri á þessu ári. Hæstv. ráðh. gat þess í sinni frumræðu, að það væri verulegur halli á Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og jafnframt að þessi veitufyrirtæki veittu mikla þjónustu fyrir dreifðar byggðir landsins. Að því leyti til getur maður kannske skilið að þegar ekki árar vel skuli vera þarna nokkur halli á. En þeim rafmagnsveitum, sem þjóna þéttbýlinu, ætti að vera í lófa lagið að reka sitt fyrirtæki og það skýtur skökku við þegar þær eru reknar með verulegum halla. Þess vegna spyr ég hvort það sé rétt, að gert sé ráð fyrir að Rafmagnsveita Reykjavíkur þurfi að taka allverulegt erlent lán til þess að reka starfsemi sína í ár. Svo er annað atriði sem mér er forvitni á að vita um. Í grg. með fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 segir svo, með leyfi forseta: „Þá er þess að geta, að fyrirhugað er að leggja sérstakt gjald á raforkusölu eftir stofnlínum, alls 40 millj. kr. Er það gert til þess að draga úr lántökum vegna fjármagnskostnaðar við þær framkvæmdir.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðh. - ég hef reynt að fá upplýsingar um það áður - hvort ætlunin sé að leggja þetta gjald á, hvernig ætlunin sé þá að þessi nýi skattur að upphæð 40 millj. nýkr. leggist á og hvort það verði þá ekki gert ráð fyrir honum í tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1982. Þar á hann að sjálfsögðu heima þar sem um er að ræða skatt, gjaldtöku eða skatt, og þá tekjur fyrir ríkissjóð. Þessi skattur á að sjálfsögðu heima í fjárlögum en ekki utan fjárlaga í lánsfjáráætlun. Ég spyr sérstaklega vegna þess að í ár er gert ráð fyrir að skera verulega niður olíustyrki frá gildandi fjárlögum. Þeir eru skornir niður, samkv. bréfi sem viðskrn. sendi fjvn., um allt að 20 millj. nýkr. og á yfirstandandi ári rennur í ríkissjóð verulegur afgangur af orkujöfnunargjaldi þegar frá eru dregnar beinar fjárveitingar til olíustyrkja og til orkumála. En í frv. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að hvorki meira né minna en um 100 millj. nýkr. verði afgangs af orkujöfnunargjaldi ef frá er dreginn olíustyrkur og fjárveitingar til orkumála. Í ár er þessi afgangur óverulegur þegar þessar fjárveitingar eru bornar saman, vegna þess að þá var gert ráð fyrir verulegum beinum fjárveitingum til greiðslu á fjármagnskostnaði vegna Kröflu og fleiri slíkra atriða. En samkv. fjárlagafrv. á næsta ári fæ ég ekki betur séð en þessi afgangur verði þegar búið er að draga frá fyrirhugaðan olíustyrk, beinar fjárveitingar til Orkusjóðs og ýmissa orkuframkvæmda, t. d. fjárhagsbyrði ríkissjóðs af því að greiða afborganir og vexti af lánum Rafmagnsveitna ríkisins. Ég hef dregið þessa liði alla samviskusamlega frá þessari tölu, en beinar fjárveitingar til orkumála eru ekki það háar og af 190 millj. kr. orkujöfnunargjaldi, sem ætlunin er að leggja á samkv. frv., verða eftir um 100 millj. til almennra þarfa ríkissjóðs. Þá er spurningin hvort ekki sé heiðarlegra að breyta þessu orkujöfnunargjaldi, ef það á að vera í þessum mæli, í almenna fjáröflun fyrir ríkissjóð. Ég vildi aðeins í þessu sambandi óska eftir að fá þessar upplýsingar frá hæstv. ráðh. þar sem öll þessi atriði, sem ég kom hér inn á, varða skattlagningu á orku og til orkumála. Ég skal aðeins geta þess, að mér sýnist að beint framlag, bein fjárveiting ríkissjóðs til Orkusjóðs lækki að raungildi meira en um helming frá árinu í ár miðað við fjárlagafrv. Það er sjálfsagt ein meginskýringin á því, hvað mikið verður eftir af orkujöfnunargjaldinu til handa ríkissjóði á næsta ári. - Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðh. gæti svarað þessu.



Herra forseti. Vegna fsp. frá hv. 3. þm. Norðurl. e. skal ég reyna að svara honum nokkru. Hins vegar býst ég við að hæstv. fjmrh. hefði getað leyst úr fsp. hans nákvæmar en ég get hér án þess að afla mér upplýsinga þar að lútandi. Hv. þm. nefndi það í upphafi síns máls, að oft hefði verið gagnrýnt varðandi verðjöfnunargjald af raforku að það væri lagt sem prósentugjald á söluskattsstofn. Ég get út af fyrir sig tekið undir þau orð og hef gert það stundum áður þegar þetta gjald hefur verið til umræðu. Ég stóð að því að leita leiða til þess að finna annað form á þessu með gjaldi sem til athugunar var að leggja á allar tegundir orku í landinu, en ekki varð að ráði að framkvæmt yrði. Það kom hins vegar fram hjá sérfróðum aðilum hjá rafveitum, að mjög erfitt væri að finna form fyrir jafna álagningu slíks gjalds, krónuálagningu slíks gjalds, án þess að það hefði skekkjandi áhrif á taxtauppbyggingu fyrr en varði, og þeir réðu frá þessu m. a. af þeim sökum. En segja má að þegar mismunur á heimilistaxta og töxtum almennt, sem gjaldið leggst á, er þó ekki meiri en hann er, þá er þetta ekki lengur eins tilfinnanlegt og það var þegar mismunurinn á heimllistaxta í gjaldskrám var 80–90%, eins og hann var mestur á árinu 1978. Einnig má vissulega benda á að gjaldið rennur til tiltekinna fyrirtækja og er notað til að halda niðri hækkunarþörf þeirra, en þeir aðilar, sem greiða gjaldið og njóta þess ekki í endurgreiðslu, eru margfalt, margfalt fleiri en hinir sem eru aðnjótandi gjaldsins. Þannig er það út af fyrir sig notað til jöfnunar þó að auðvitað komi alltaf spánskt fyrir sjónir þegar menn sjá þetta sem hærri tölu á orkueiningu hjá þeim sem hærri útgjöld hafa fyrir. Ekki meira um þetta atriði. Hv. þdm. er eflaust öllum ljóst hvernig þetta verkar. Hvað viðvíkur fsp. hv. 3. þm. Norðurl. e. varðandi byggðalínugjaldið, þá er af minni hálfu um það að segja, að um það hafa engar ákvarðanir verið teknar, hvort sú heimild verður notuð eða ekki. Það hefur ekki mikið verið um það rætt til þessa. Ég vil hins vegar ekki útiloka í því sambandi, að þessi heimild verði notuð, en í mínum huga kemur það einkum til álita í sambandi við þá samninga sem nú standa yfir milli ríkisins og Landsvirkjunar um hugsanlega útfærslu þess fyrirtækis og yfirtöku þess á byggðalínum sem er til umræðu. Í tengslum við það getur þurft að koma til ýmissa fjárhagslegra skuldbindinga af ríkisins hálfu og samninga um fjárhagsleg atriði við Landsvirkjun í sambandi við stofnkostnað og fjárhagsbyrðar þessara stóru mannvirkja. Þá gæti komið til álita m. a. að nota þessa heimild varðandi byggðalínugjaldið til þess að auðvelda þá samningsgerð. Þetta vildi ég aðeins nefna sem ábendingu, en taka fram að engar ákvarðanir hafa verið teknar um notkun þessarar heimildar. Hitt gjaldið, sem hv. þm. nefndi, orkujöfnunargjaldið sem kallað var og lagt var á, að mig minnir, fyrri hluta árs 1980, var í reynd hækkun á söluskattsstofni um 1.5%. Ég hefði gjarnan viljað á þeim tíma sjá þann tekjustofn markaðan með skýrara hætti til orkumála og orkujöfnunar en þá var gert af hv. Alþingi. En strax og gjaldið var lagt á var nokkuð ljóst að tekjum af því yrði ekki með beinum hætti varið í því skyni nema að hluta til, og þannig hefur það verið síðan. Þessi tekjuliður hefur runnið, má segja, saman við söluskattinn sem tekjustofn fyrir ríkissjóð, en stendur þó að hluta eftir sem áður undir verjöfnunaraðgerðum, sem betur fer, og gjarnan mætti meira renna til þeirra. Hvað snertir olíustyrkina og að dregið hafi verið úr þeim, eða að viðskrn. hafi talið fært að lækka áætlaða upphæð vegna olíustyrkja, þá þarf það út af fyrir sig ekki að koma á óvart miðað við að styrkirnir væru óbreyttir. En ég hygg að þau mál séu nú til athugunar. Þeim fækkar sem betur fer frá mánuði til mánaðar, frá ársfjórðungi til ársfjórðungs, sem þurfa á olíustyrkjunum að halda, þannig að þörfin fyrir niðurgreiðslu á olíu til þeirra, sem þar eiga hlut að máli, fer minnkandi, væntanlega einnig að raungildi, á meðan ekki eru teknar ákvarðanir um að hækka þessar greiðslur eitthvað verulega til þeirra sem enn búa við olíukyndingu. Ég ætla ekki að ræða það efnislega frekar. Ég tel að ég hafi með þessu reynt að leysa eitthvað úr fsp. hv. þm. Eftir stendur þó lántaka sem hann spurði um til Rafmagnsveitu Reykjavíkur, hvort rétt væri að Rafmagnsveita Reykjavíkur hefði tekið erlent lán eða sótt um að taka erlent lán til starfsemi sinnar. Ég hef það ekki nógu fast í minni til þess að fuliyrða það. Þó man ég eftir slíkri lántöku hjá Hitaveitu Reykjavíkur, og má vera að slík umsókn liggi fyrir frá Rafinagnsveitu Reykjavíkur þó að ég vilji ekki fullyrða um það. Slík lántaka hjá þessum fyrirtækjum getur sumpart verið vegna rekstrar. En þess skulum við minnast, að þessi fyrirtæki standa vissulega í verulegum fjárfestingum. Við vitum að Rafmagnsveita Reykjavíkur er að byggja yfir sig allmyndarlegt húsnæði, og dreg ég ekkert úr þörfinni fyrir það að búið sé vel að þessum fyrirtækjum. Þegar verið er að líta á verðlagningarmál orku í landinu almennt tel ég einmitt þörf á stefnubreytingu að því leyti, að bæði meginorkuöflunarfyrirtækin og eins smásölufyrirtækin geti aflað meiri tekna, náttúrlega til að standa undir rekstri, en einnig til sinna framkvæmda, og það þurfi því að endurskoða þessi mál nokkuð róttæki og í heild sinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það frv. sem hér er til umr., en vegna þess að af eðlilegum ástæðum hafa spunnist nokkrar umr. um jöfnnun hitunarkostnaðar vil ég leyfa mér að segja örfá orð. Það kom fram í framsöguræðu hæstv. iðnrh. að nefnd væri að störfum til að endurskoða einmitt þau mál. Sem formaður þeirrar nefndar, sem fjallar um endurskoðun á lögum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, vil ég stuttlega gera grein fyrir því, á hvaða stigi sú endurskoðun er. Því miður hafa störf þessarar nefndar tafist allnokkuð og meira en góðu hófi gegnir. Ég á svo sem engar sérstakar skýringar á því, en ýmissa hluta vegna hafa störf nefndarinnar tafist meira en góðu hófi gegnir. En nefndin er nú að sförfum af nokkru kappi. Við höfum hugað að ýmsum leiðum sem til greina geta komið til að jafna hitunarkostnað, en eins og allir vita er um mikið misrétti að ræða eftir því, hvort menn kynda hús sín með olíu eða með orku frá ódýrustu hitaveitunum. Reyndar virðist okkur að hitunarkostnaður með raforku sé að verða nokkuð hár líka, og vandamálið, eins og það hefur legið fyrir hjá nefndinni að undanförnu, er einmitt að veruleg niðurgreiðsla á olíu þýðir að niðurgreidd olía rekur sig fljótt á hitunartaxta með raforkunni. Við höfum m. a. rætt við forstjóra Rafmagnsveitna ríkisins, Kristján Jónsson, um þessi mál og erum, eins og ég segi, að velta fyrir okkur ýmsum leiðum í þessu sambandi. Það hafa vissulega komið til umræðu leiðir eins og orkuskattur á alla orku, sem hæstv. iðnrh. nefndi hér áðan. Ég tel að það þurfi að skoða það mál vel, en eins og er munum við beita okkur sérstaklega að því að fjalla um olíuna sem slíka og þau áhrif sem hún hefur á hitunarkostnaðinn. Olíustyrkirnir hafa í raun lækkað nokkuð frá því að við samþykktum lög um lækkun og jöfnun hitunarkostnaðar, sem einkum tóku til olíustyrkja, og felst það í því, að þeir hafa ekki hækkað í krónutölu; það er sama upphæð greidd, hver styrkur er jafnhár og ákveðið var í upphafi. Nefndin er nú eingöngu að fjalla um hvernig haga megi niðurgreiðslu olíu án þess að rekist verulega á aðra hitunarkosti, að við förum ekki að greiða olíu svo niður að hún verði ódýrari en aðrir hitunarkostir og þá að sjálfsögðu inniendir, raforka eða dýrari hitaveitur. Hér er um verulegan mun að ræða, eins og allir vita, á olíukyndingu og ódýrustu hitaveitunum, og því verður misréttið eða mismunurinn svo gríðarlega mikill. Þess vegna verður að taka þessi mál föstum tökum. Ég vonast til að nefndinni auðnist innan ekki allt og langs tíma að skila frá sér áliti þar sem einhver lína verði mörkuð í því að jafna hitunarkostnað, en eins og ég segi, erum við nú eingöngu að athuga olíustyrkina sem slíka og hvernig leysa megi þann brýna vanda. Þetta vildi ég aðeins að kæmi fram í þessum umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og sérstaklega fagna því sem mér fannst koma fram í hans máli, að hann væri ekki sáttur með þá verðlagningarstefnu sem ríkt hefur á þessu sviði þjónustu, þ. e. raforkusölu, um nokkurt skeið. Við vitum að verðlagning á raforkusölu ýmissa þjónustufyrirtækja, t. d. Rafmagnsveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar, hefur orðið til þess að fyrirtækin, sem ættu að geta byggt sig upp af eigin aflafé að verulegu leyti, hafa verið rekin með tapi. Þetta hefur verið gert á þeim forsendum, að ekki mætti hækka verð þessarar þjónustu vegna þess að það leiddi til aukinnar verðbólgu. En ef þetta verður til þess að fyrirtækin taki þeim mun meira af erlendum lánum, þá sýnist mér frá mínum leikmannssjónarhóli að árangurinn í slagnum við verðbólguna verði ekki mikill. Ég held því að það sé mjög brýnt að taka þau mál til endurskoðunar, og ég vil sannarlega fagna þeim skilningi sem mér fannst brydda hjá hæstv. ráðh. í þeim efnum. Í sambandi við byggðalínugjald og hugmyndir um álagningu þess vil ég enn og aftur undirstrika það, að það væri að fara mjög langt aftur í tímann. Því miður eru fordæmi fyrir því, að slíkir skattar hafi verið lagðir á utan fjárlaga til þess kannske að komast hjá því að fjárlög hækki. En þar held ég að sé um mjög varhugaverða leið að ræða, svo að ekki sé meira sagt. Það er nógu erfitt að gera sér grein fyrir umfangi ríkisins í þjóðfélaginu þó að ekki sé verið að leika sér að því að taka slíka skatta, því að sjálfsögðu yrði þarna um skatt að ræða - og leggja þá á utan fjárlaga. Auðvitað er þetta gert í ýmsu formi, hefur verið gert stundum, kannske meira í seinni tíð en áður. En ég vara mjög við því og tel að ef um það er að ræða, að heimild yrði notuð til þess að leggja byggðalínugjald, þá sé rétt og eðlilegt að það sé talið með öðrum sköttum ríkisins teknamegin á fjárlögum. Ég geri mér fyllilega ljóst það sem hæstv. ráðh. sagði, að það var ekki skilgreint mjög nákvæmlega að orkujöfnunargjaldið ætti að renna til niðurgreiðslu á verði olíu og til orkumála. En rökstuðningurinn var í rauninni einvörðungu sá, þegar þetta gjald var lagt á, og á það lögð mikil áhersla, man ég var, í umr. á Alþingi. Þess vegna er sá mikli misbrestur, sem orðinn er á því núna að þetta fé skili sér til þeirra upphaflegu markmiða sem því voru ætluð, mjög athyglisverður og sker í augu að það skuli vera 10 milljarðar gkr. sem með þessum hætti renna í ríkissjóð undir því yfirskini að verið sé að afla fjár til orkumála og til olíustyrkja. Að lokum vil ég taka að sumu leyti undir það sem kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. e. þegar hann ræddi um olíustyrkina. Ég held að það sé varhugavert að þeir séu svo háir að það verði ekki hvatning til þess að nýta innlenda orku til upphitunar húsa. En tæplega held ég þó að það geti talist eðlilegt, að styrkirnir skuli standa í stað að krónutölu svo langan tíma sem þeir hafa gert. Ef það hefur verið vit í því á sínum tíma að hafa þá svona háa, - ég held að þetta hafi byrjað árið 1980, - þá er náttúrlega lítið vit í að borga sömu styrkina að krónutölu í dag eða kannske eitthvað eilítið hærri en gert var þá. Ég vek athygli á því að í fyrra var á fjárlögum gert ráð fyrir að 50 millj. nýkr. yrði varið til þess að greiða niður kostnað við upphitun húsa með olíu, en í frv. í ár er aðeins gert ráð fyrir að um 30 millj. kr. verði að ræða, enda í reynd ekki um hærri tölu í ár að ræða sem greidd hefur verið úr ríkissjóði í þessu skyni. Ég vil enda mitt mál á því að þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin.



Herra forseti. Það er einvörðungu út af því, að orkujöfnunargjaldið hefur blandast inn í þessa umr, að ég kveð mér hér hljóðs. Og þá vek ég fyrst og fremst athygli á því, hvernig umr. - ekki einungis hér, heldur í margan annan tíma - hefur breyst í sambandi við orkujöfnunargjaldið. Þegar um það var fjallað hér á Alþingi og reyndar víðar var sérstaklega lagður til grundvallar sá mismunur sem er á milli fólksins í hinum einstöku byggðum, lífskjaramismunur, á því að hita upp híbýli sín með heitu vatni og hins vegar að hita þau upp með olíu. Þetta var í rauninni grundvallaratriði í sambandi við lagasetningu, sem hér fór fram, og tillögugerð þar að lútandi. Nú er hins vegar farið að blanda öðrum atriðum inn í þetta, eins og raforkutöxtum. Og menn eru þá gjarnan farnir að gleyma þeim ákaflega mikla mismun sem enn er á milli byggðarlaga og um leið lífskjara fólksins í landinu, þeim mikla mismun sem er á upphitun með hitaveitu annars vegar og olíu hins vegar. Þetta keyrir svo úr hófi fram, að þótt nálega allir sjóðir, sem vitað er um, séu orðnir galtómir, þá safnast nú fyrir fjármagn í húshitunarsjóði, ef ég má kalla hann því nafni, í viðskrn., þannig að það eru horfur á að af því fjármagni, sem þangað berst samkv. síðustu fjárlagaafgreiðslu, verði ekki nema helmingnum dreift. Þessi niðurstaða skýrist af því, að raforkuverðið, raforkutaxtarnir séu það háir, að það sé ekki hægt að greiða niður hina rándýru olíuupphitun af þessari ástæðu. Það er ekki hægt annað en mótmæla þessu hvar sem það kemur fram. Mismunur á milli byggðarlaga, mismunur á lífskjörum fólksins af þessari ástæðu er fyrir hendi og framkvæmdin, eins og hún er, er bókstaflega uppgjöf frá því marki að taka tillit til þessa og leitast við að jafna það út. Þegar fjallað var um þessi mál hér á Alþingi bar ég fram brtt. sem fólu aðeins í sér útvíkkun á heimildum til niðurgreiðslu á olíukostnaði. Þetta átti þá sérstaklega við varðandi heilsugæslustöðvar og spítala á þeim svæðum þar sem þarf að kynda með olíu. Jafnvel tillögur um þessar heimildir voru felldar hér á Alþingi. Og nú standa menn andspænis því, að vegna þessarar skattheimtu, sem var 1.5% hækkun á söluskatti; aukast tekjur ríkissjóðs að verulegum hluta. Menn standa líka gagnvart þeirri staðreynd, að það, sem ætlað er til þessara mála á fjárlögum, er ekki notað nema að hálfu. Það er af þessari ástæðu sem að sjálfsögðu er ekki hægt annað en vekja athygli á þessu og mótmæla því hvar sem þessi mál koma til umr.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs út af þeim umr. sem hér hafa farið fram utan við beint efni frv., en vegna þess að ég stend hér vil ég samt nota tækifærið til að lýsa ánægju minni með þetta frv. Ég hef fagnað því árlega þegar það hefur komið, og ég geri það enn. Ég sé líka sérstaka ástæðu til að lýsa ánægju minni með þau ákvæði frv., að 3% af verðjöfnunargjaldinu skuli varið til þess að greiða sérstakan kostnað Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða af keyrslu vararafstöðva vegna rafmagnsskorts á s. l. vetri. Af því að ég er að tala um þetta vil ég einnig lýsa mig samþykkan því ákvæði sem hér er um Rafveitu Siglufjarðar. Rafveita Siglufjarðar og hennar mál hafa komið til umræðu við framlengingu verðjöfnunargjaldsins á undanförnum árum, og okkur eru vel kunnir þeir erfiðleikar sem Rafmagnsveita Siglufjarðar hefur staðið í. Ég verð að segja það, að mér finnst eftir atvikum að það sé eðlileg leið sem farin er með þessu frv., þ. e, að gera cáð fyrir að Rafveitu Siglufjarðar verði endurgreitt það verðjöfnunargjald af raforku sem fyrirtækið greiðir. Það gæti verið tilefni til að ræða mikið um þau mál sem hér hafa verið rædd utan við beint efni frv., en ég skal neita mér um slíkt. Hér var verið að tala um orkujöfnunargjald. Það var vel að orði komist hjá hæstv. iðnrh. þegar hann sagði áðan að þetta gjald hefði verið „kallað því nafni“, eins og hann komst að orði. Það var lítið meira en kalla það því nafni, vegna þess að í raun og veru var þetta ekki annað en almenn skattheimta, nýr skattur lagður á söluskattsstofn. Þetta var ljóst þegar gjaldið var lagt á, og ég og fleiri gerðum okkur satt að segja ekki miklar vonir um að skattgjald þetta yrði til sérstaks gagns fyrir framkvæmdir í orkumálum. Um olíustyrkinn, sem hér hefur sérstaklega borið á góma, væri ástæða til að fara nokkrum orðum. En hv. 11. lands. þm., sem var að ljúka máli sínu, tók ómakið af mér í því efni, því að hann lagði áherslu einmitt á þau atriði sem ég hefði viljað leggja áherslu á. Hér var vikið að því, að ekki yrði ráðstafað á þessu ári, ef fram héldi sem nú horfir, nema um helmingnum af því fjármagni sem Alþingi ætlaði í olíustyrki á þessu ári, um helming af 50 millj. sem áætlað var. Þessi staðreynd er í sjálfu sér mjög ámælisverð. Í raun og veru er þetta í mínum huga stórhneyksli. Það er vegna þess að fá dæmi eru um meiri ójöfnuð í þessu þjóðfélagi en ójöfnuðinn sem er milli þeirra, sem hita híbýli sín með olíu, annars vegar og þeirra hins vegar, sem hafa hagkvæmari upphitun. Þetta þarf ekki að fara að ræða hér, en það er með ólíkindum að olíustyrkirnir skuli ekki hafa verið hækkaðir. Samkv. lögum um lækkun og jöfnun hitunarkostnaðar frá 1980 var gert ráð fyrir að hver olíustyrkur næmi 200 kr. á ársfjórðungi. Einnig var gert ráð fyrir því í lögunum, að það væri heimilt að hækka þennan styrk í hlutfalli við breytingar á olíuverði. Þessi styrkur hefur verið á ársfjórðungi 200 kr. frá því 1. jan. 1980 og fram á þennan dag. Ef þessi styrkur hefði verið hækkaður í hlutfalli við hækkaða olíu hefði hann átt að vera 360 kr. á ársfjórðungi. Fyrir nokkrum dögum varð verðhækkun á olíu þannig að miðað við það ætti styrkurinn að vera enn þá hærri. Styrkurinn ætti m. ö. o. að vera nálægt því að vera tvöfaldur á við það sem hann er. Alþingi hefur tekið ákvörðun um að veita fjármagn til að jafna mismuninn í upphitunarkostnaðinum og þessu fjármagni er ekki ráðstafað nema að hálfu leyti. Þó eru allir að tala um við hvert tækifæri að það sé óþolandi að horfa upp á þann ójöfnuð sem viðgengst á þessum vettvangi. Ég ætla ekki að fara að ræða um það hér, en ég vil aðeins gefa þær upplýsingar, að ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. viðskrh. um það, hverjar ástæður kynnu að geta legið fyrir því, að ekki hafi verið notað og ekki hafi verið ætlunin að nota allt það fé sem ráðstafað hefur verið til niðurgreiðslnanna. Í öðru lagi hef ég viljað leggja áherslu á það, að ríkisstj. sæi um að allt þetta fé yrði notað á þessu ári. Það mundi verða með þeim hætti, að það væri eðlilegt að hækka upphæð olíustyrksins fyrir síðasta ársfjórðung þessa árs sem ekki hefur verið greiddur út, en auk þess ætti að veita viðbót við olíustyrki á fyrri ársfjórðungum þessa árs. Það væri góður jólaglaðningur fyrir það fólk sem hefnr orðið að bera uppi byrðar olíuupphitunarinnar og þann ójöfnuð sem viðgengist hefur. Ég sagði að það yrði góður jólaglaðningur, en auðvitað væri ekkert gert í þessu efni, ef þetta væri gert, nema það sem ríkisstj. ber skylda til að gera.



Herra forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem fram hafa komið við frv. það sem ég mælti hér fyrir áðan um verðjöfnunargjald af raforku, og þykir mér vel horfa um framgang þess miðað við það sem hér hefur komið fram í máli hv. þm. En vegna þeirra umr., sem hér hafa síðan spunnist um verðjöfnun á orku til húshitunar, vil ég bæta við örfáum orðum. Mér finnst nú sem oft áður gæta nokkurs misskilnings og tilhneigingar til einföldunar í máli sumra hv. þm. sem hér hafa til máls tekið um þetta efni, eins og hv. 11. landsk. þm. og hv. 4. þm. Vestf. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir alla hv. alþm. að átta sig á því, að niðurgreiðslu á orku fylgir margháttaður vandi. Það er um býsna margslungið mál að ræða, og dreg ég þó síður en svo úr þörfinni á að ná árangri og mun meiri árangri en orðið hefur í að jafna upphitunarkostnað í landinu. Annað væri ekki eðlilegt, þar sem ég þekki mjög vel til þess í mínu kjördæmi, minni heimabyggð, hversu mjög sá mismunur bitnar á fjölda manns þegar tekið er tillit til og tekið mið af meiri hluta þjóðarinnar sem býr við margfalt, margfalt minni kostnað í þessum efnum, a. m. k. fjórfalt minni kostnað miðað við meðaltalstölur eða nátægt því. Tölur í þessu efni eru hins vegar nokkuð vandmeðfarnar vegna þess að það fer auðvitað eftir mörgu hversu hár reikningurinn verður í reynd, bæði stærð og gerð húsnæðis, og þegar um olíukyndingu og niðurgreidda olíu er að ræða fer það eftir fjölskyldustærð líka. Því eru menn yfirleitt með meðaltalstölur. Ef þeir vilja gæta hófsemi og sanngirni í málflutningi, þá er eðlilegt að beita slíkum tölum. Það má alltaf finna jarðtilvik, sem skera sig allverulega úr og þar sem sýna má fram á meiri mismunun, og það þarf þá að breyta regtum þannig að þær verki með eðlilegum hætti. Ég ætla ekki að fara út í viðtækar umr. um þetta mál. Sérstök nefnd skipuð fulltrúum manna úr öllum flokkum, sumpart skipuð þm., er að fjalla um þessi mál og leggja mat á þau. En ég vil vekja athygli á eftirfarandi tölum sem við höfum um áætlaðan húshitunarkostnað miðað við verðlag í okt. 1981. Það hafa að vísu orðið gjaldskrárbreytingar síðan, en ég hygg að það raski ekki því sem ég greini hér frá. Þetta eru vissulega meðaltalstölur. Það eru áætlaðar tölur um húshitunarkostnað á ýmsum stöðum á landinu miðað við 400 rúmmetra stærð íbúðar og hitunarkostnað sem hlutfall af kyndingarkostnaði með otíu að teknu tilliti til niðurgreiðslu, til oíustyrksins eins og hann er nú. Þá kemur fram að rafhitunin er 80% af kyndingarkostnaði niðurgreiddrar olíu miðað við þessa stærð íbúðarhúsnæðis. Það munar því ekki ýkjamiklu. Það hlýtur því að vera álitamál hvort þessi munur er nógu mikill til þess að fyrir liggi eðlileg hvatning til að breyta í innlendan orkugjafa. Hitt er svo annað mál og umhugsunarefni, verðlagið á raforkunni sem slíkri. Er það of hátt? Það er eflaust hægt að fá mismunandi svör í þeim efnum. En vísir menn, sem á þessi mál hafa litið, fullyrða - og ég hef flutt þær tölur hér inni á Alþingi í umr. um þessi mál - að raforku til húshitunar sé í reynd seld undir framleiðslukostnaði, undir því sem viðkomandi fyrirtæki þyrftu að fá til þess að bera uppi framleiðslukostnaðinn. En inni í því dæmi er vissulega sá hluti sem hvergi kemur inn þegar við erum að innheimta verðjöfnunargjald og ekki kemur mikið inn í þessa umr. Það er verðlagning á orku til stóriðju í landinu sem er sannarlega býsna langt undir framleiðslukostnaði og skekkir þetta dæmi ekki lítið. En þegar það er tekið út úr fullyrða þeir, sem fyrir orkuframleiðslunni standa, að raforkan sé seld á undirverði, sé seld undir framleiðslukostnaði. Þarna er sem sagt 20% munur, miðað við þessa íbúðarstærð, á rafhituninni og olíukyndingunni. En þetta segir ekki alla sögu, því að við erum að leggja hitaveitur í landinu. Það hefur gerst mikið í þeim efnum og eftir því sem við náum lengra þar fækkar þeim sem þurfa á olíu að halda til upphitunar. Einnig er unnið að því eftir rafhitunarleiðinni. Við höfum hitaveitur sem eru í verðlagningu sinni yfir rafhituninni og jafnvel yfir olíukyndingunni. Ég hef dæmi um hitaveitu austur á landi, Hitaveitu Egilsstaða, sem samkv. þeim tölum, sem ég hef er nokkuð yfir hitunarkostnaði með olíu að teknu tilliti til olíustyrks. Sama gildir um Hitaveitu Suðureyrar sem hefur fengið sérstakan stuðning til þess að greiða niður sinn kostnað og er yfir kostnaði við olíuhitun að teknu tilliti til olíustyrks. Og við höfum hér hitaveitur, sem eru ekki langt frá og eru yfir rafhitunartaxtanum, eins og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, nýja hitaveitu. Hún er með 90% af kyndingarkostnaði með olíu samkv. sinni verðlagningu. Þetta er ný hitaveita sem hefur lagt í mikla fjárfestingu, og þeir, sem fyrir henni standa, hafa tekið ákvarðanir um að hafa þessa gjaldskrá og fengið leyfi til þess. Fleiri hitaveitur eru svo mjög nálægt verðlagningu á raforku, nálægt þessum 80% af upphitunarkostnaði með olíu. Þetta tel ég rétt að komi hér fram. Hv. 4. þm. Vestf. talar hér sem oft áður um að stórauka þurfi niðurgreiðslu á olíu. Hann flutti fyrir tveimur árum eða svo tillögur sem voru þannig, þegar búið var að fara yfir þær og greina, að hann var kominn með niðurgreiðslu á olíu sem nam, að mig minnir, um 60% af kyndingarkostnaði með rafmagm. Þá er náttúrlega ljóst að menn yrðu að fara að safna í alldigran sjóð til jöfnunar til að greiða niður innlendu orkugjafana líka. Það er þetta sem menn þurfa að gæta sín á. Það er ósköp einfalt að segja: Við skulum bara greiða niður olíuna og greiða niður olíuna. - Það hljómar vel í eyrum þeirra sem búa við þennan dýra hitunargjafa. En við verðum að gá að því, hvert við erum að fara. Við verðum að gá að því, hvað fylgir með og að við drögum ekki úr möguleikum til þess að útrýma olíunni líka úr húshitun, sem er eitt fremsta markmið okkar og á að vera það í sambandi við þessi mál. Það er fleira sem hefur hækkað en olían á tímabilinu síðan lögin um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar voru sett. Hv. þm. vitnaði hér til að olíustyrkurinn ætti að nema 360 kr., minnir mig, í staðinn fyrir 200. Það hefur fleira hækkað á því tímablli frá því að lögin voru sett. Þá var nefnilega teflt á tæpasta vað hvað snertir að hafa einhvern hvata til að menn skiptu yfir á innlendan orkugjafa. Það stóð nokkurn veginn á jöfnu á þeim fíma. Og það er kannske ein meginskýringin á því, að ekki hefur verið talið rétt að bæta þarna við. Ég tel hins vegar mjög eðlilegt að yfir það mál sé farið af fullu raunsæi og athugað hvort ekki sé réttlætanlegt og skynsamlegt að hækka þessa upphæð eitthvað. Síðan er það enn annað mál, hvort fjármununum, sem veittir voru til niðurgreiðslna á olíu, yrði ráðstafað til annarra hluta í sambandi við verðjöfnun á orku. Það gætu menn út af fyrir sig litið á sérstaklega.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka til máls um frv. sem hér er til umr. um verðjöfnunargjald af raforku. En að gefnu tilefni vegna ræðu hv. 4. þm. Vestf. vil ég segja nokkur orð um olíustyrkinn sérstaklega og upphitunarmálin einnig. Ég vil þá fyrst undirstrika það og taka undir það með öðrum þm., að upphitun húsnæðis er eitt af stóru málunum í okkar þjóðmálum og í okkar þjóðfélagi. Það eru auðvitað sérstakar ástæður fyrir því, að þarna hefur orðið verulega mikil röskun á tiltölulega skömmum tíma. Hún hófst með fyrri olíukreppunni 1973 og síðan óx þessi skekkja með síðari olíukreppunni 1978. Á árinu 1974 voru teknir upp með lögum olíustyrkir, eins og kunnugt er, og þá voru, þeir og hafi raunar alltaf verið greiddir sem eins konar nefgjald eða nefstyrkur og voru þá líklega milli 90 og 95 þús. talsins, minnir mig vera. Það hefur verið lögð á það höfuðáhersl, með tilliti til þess, hversu dýr olían er orðin, að hraða framkvæmdum í orkumálum og þá ekki síst hitaveituframkvæmdum. Það hefur orðið mikil og ör uppbygging á þessu sviði sem hefur valdið því, að olíustyrkjunum fer sífellt fækkandi. Nú er svo komið, að eftir að Akranes, Stokkseyri og Eyrarbakki hafa verið tengd við hitaveitur að olíustyrkirnir verða í kringum 20 þús., eftir því sem mér hefur verið sagt. Upphitun með olíu hefur minnkað þegar lltið er á það sem mál þjóðarheildarinnar, en ekki hefur minnkað vandi þeirra sem þurfa að hita híbýli sín með olíu. Sú meginstefna hefur verið rík jandi að hafa hliðs jón af upphitunarkostnaði með innlendum orkugjöfum og að hafa olíustyrkinn ekki hærri en svo, að upphitun með olíu verði ekki ódýrari en upphitun með rafmagni eða með hitaveitu, til að stuðla að því og hvetja til þess, að menn reyni að losa sig við olíuna og hita upp híbýli sín og hús með innlendri orku. Það hefur komið hér fram og er alveg rétt, að olíustyrkurinn er nú 200 kr. á mann miðað við ársfjórðung og hefur verið nú um sinn. Það kom til tals í sumar að hækka olíustyrkinn, en ekki varð af því. Ég hafði áhuga á að þessi mál yrðu athuguð nokkuð nánar og fram færi heildarathugun á þeim, vandleg athugun, sem síðan væri hægt að byggja á, þegar teknar yrðu ákvarðanir um þessi mál, áður en árið væri liðið. Þess vegna skipaði ég nefnd, sem í sitja fulltrúar frá öllum þingflokkum, til að endurskoða lögin og athuga þessi mál öll nánar. Ég taldi rétt og skynsamlegt að allir þingflokkar fengju tækifæri til að taka þátt í þessu starfi. Þessi nefnd hefur setið að störfum um nokkurn tíma. Hv. 4. þm. Vestf. á einmitt sæti í þeirri nefnd. Hann er áhugamaður um þessi mál. Einu sinni um skamman tíma var ég í stjórnarandstöðu, en hann eiginlega bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, ef ég man það rétt. Þá fluttum við frv. um þessi mál saman ásamt fleiri mönnum. Hann er mikili áhugamaður í þessum efnum eins og við margir fleiri. Ég vil leggja áherslu á að árinu er ekki lokið og það er til nokkurt fé umfram það sem þarf til að greiða 20 þús. gkr. fyrir ársfjórðunginn, og það er vel að svo er. Það er nú alltaf gott að hafa peninga í handraðanum frekar en að vanta peninga. Þarna er því nokkurt svigrúm. Ég hef fullan hug á að leita mér ráðgjafar einmitt hjá nefndinni, sem hefur verið að athuga þessi mál vandlega, áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar um upphæð olíustyrksins fyrir árið í heild. Ég er alveg opinn fyrir að hækka olíustyrkinn, og hef raunar gert ráð fyrir að það þyrfti að gera. Þegar lögin voru sett, sem nú gilda um þessi mál, hygg ég að munurinn á upphitunarkostnaði frá Rafmagnsveitum ríkisins og þeirra sem hituðu upp með olíu að viðbættum styrknum hafi verið um 20%, ef ég man það rétt. Mig minnir að það hafi verið um 20%. Er það rangt hjá mér?  Ég skal ekki við þetta tækifæri, ég þarf að athuga það betur, láta í ljós neina skoðun á því, hvað til greina kæmi að hækka olíustyrkinn mikið. Mér finnst koma til greina í fyrsta lagi að hækka styrkinn frá því, sem verið hefur, og í öðru lagi að greiða uppbót. Ég hygg að þau sjónarmið hafi komið fram í nefndinni sem starfar að þessum málum. En ég legg áherslu á að árinu er ekki lokið og enn ráðrúm til að athuga þetta nánar. Varðandi þessi mál öll um lengri framtíð er náttúrlega alveg ljóst að okkur tekst sennllega seint að jafna þennan mun til fulls, eins og á að vera stefnumarkið, nema með hraðri uppbyggingu stórra orkuvera sem veita svigrúm til að lækka upphitunarkostnað á hibýlum manna með rafmagni svo að sá kostnaður geti orðið jafn alls staðar á landinu. Það þarf hann að verða. Hann verður kannske aldrei alveg jafn, vegna þess að það stendur misjafnlega á með þessi mannvirki og aðstöðu. Það er auðvitað það mark sem verður að stefna að í þessum málum, að hann verði jafn þegar á heildina er litið. Ef það verður ekki gert er alveg augljóst mál að upphitunarkostnaður í landinu hefur áhrif á búsetu. Þess vegna held ég að það sé mjög gott, að úr þingsölum heyrist einmitt þessi sjónarmið, að það þarf að stefna að því að þessi kostnaður verði jafn um allt landið, fólk heyri það að menn hagi málum á þá leið að það verði unnt. Þá er ég ekki aðeins að tala um upphitunarkostnað með olíu. Ég er að tala um upphitunarkostnað með hitaveitu og með rafinagni. Ég held að það verði aldrei til fulls gengið frá því máli nema með hraðri uppbyggingu stórra orkuvera þannig að það verði svigrúm til að lækka hreinlega taxta á upphitun raforku til húsahitunar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir það sem hann sagði um lækkun og jöfnun húshitunarkostnaðar með olíu. Ég heyri ekki að það sé mikill ágreiningur eða raunar neinn ágreiningur um markmiðið í þessu efni. Mér þótti gott að heyra að hæstv. ráðh. sagðist vera að hugsa sig um hvort ætti ekki að hækka olíustyrkinn fyrir fjórða ársfjórðung þessa árs og veita svo viðbótarstyrk fyrir fyrri ársfjórðunga. Þetta kemur alveg heim við hugmyndir mínar og þær tillögur sem ég vildi gera í þessu efni. Ég vona að hæstv. ráðh. komist að réttri niðurstöðu. Auðvitað er það rétt sem hæstv. ráðh. var að segja, að við þyrftum nægilega stór og mörg orkuver til að sjá svo um að þessi mál, jöfnun orkuverðs og hitunarkostnaðar, væru í lagi til frambúðar. Um það getum við verið sammála. Þó að ég hafi talað mikið um jöfnun orkuverðs vil ég ætla að ég hafi ekki látið þann hlut eftir liggja eða samflokksmenn mínir. Það er ekki langt síðan við bárum fram í þessari deild frv. um að reisa orkuver sem þýddi tvöföldun á uppsettu afli í orkuverum landsins. En það, sem nú skiptir máli, er orkujöfnunin, verðjöfnunin og lækkun og jöfnun hitunarkostnaðar með olíu sérstaklega. Hæstv. iðnrh. segir að það gæti hjá mér og hv. 11. landsk. þm. einföldunar á þessum málum þegar við séum að ræða um þau. Hæstv. ráðh. færði enga stoð undir þessa fullyrðingu. Hann sagði að þessu máli fylgdi margháttaður vandi og það væru jaðartilvik sem þyrfti að lita á þegar við værum að tala um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar með olíu. Ég veit ekki hvort hæstv. iðnrh. er nokkuð betur að sér um þessi jaðartilvik og þennan vanda en hv. 11. landsk. þm. eða ég. Það kom ekki fram í hans ræðu. En maður heyrir oft talað um þessi mál í þeim anda, sem þarna kom fram, og kannske sérstaklega af þeim sem eru á móti eða gefa lítið fyrir alla verðjöfnun í þessu efni. Nú er ég ekki að segja að hæstv. ráðh. sé í hópi þeirra manna. Þess vegna kemur mér málflutningur hans harla einkennilega fyrir sjónir og sá úrtöluandi sem fram kom í hans ræðu. Auðvitað verður að líta á annað en upphitunarkostnað með olíu. Það þarf að lita á upphitunarkostnað með rafmagni og með hitaveitu. Hæstv. iðnrh. vék að því, að ég hefði ekki alls fyrir löngu verið með frv. Hann nefndi mig. En ég man eftir því, að annar flm. á þessu frv. var hæstv. viðskrh. Við viðskrh. höfum ekkert að fyrirverða okkur fyrir. En það lá í orðum hæstv. iðnrh. að þarna hefði verið um einhverja fjarstæðu að ræða, vegna þess að það hefði verið gert ráð fyrir að olíuverðið þá, þegar frv. þetta var lagt fram, yrði greitt niður um 60% samtals. Það voru 59% sem frv. gerði ráð fyrir. En hvernig var það fengið? Í þessu frv. var gert ráð fyrir ákveðinni viðmiðunarreglu. Það skyldi taka mið af því, þegar ákveðin væri niðurgreiðsla á olíu, hver væri kostnaður við upphitun húsa sem byggju við hitaveitu. Samkv. frv. var gert ráð fyrir að miða við að upphitunarkostnaður með olíu næmi sem svaraði 2.5 af vegnu meðalverði af upphitunarkostnaði hitaveitna í landinu. Það var ekki farið lengra en þetta í verðjöfnuninni. Það hneykslar hæstv. iðnrh. - En hann var að tala um jaðartilvik. Ef olían hefði á þessum tíma verið greidd þetta mikið niður, um allt að 59%, voru þrjár hitaveitur í landinu, einungis þrjár, sem voru við þau mörk að það var nálægt eða yfir því verði sem upphitun með olíu hefði kostað. Það var hitaveitan á Suðurnesjum, sem hér var nefnd áðan, það var Hitaveita Siglufjarðar og það var Hitaveita Blönduóss. Við, sem stóðum að þessu frv., töldum að það ætti ekki að setja almennar reglur um niðurgreiðslu olíu sem tækju mið af þessum afbrigðilegu hitaveitum. Þannig litum við á þetta þá, ég og hæstv. viðskrh. og aðrir meðflm. okkar að þessu frv. Þó að hæstv. iðnrh. kunni að hneykslast á þessu þurfum við hæstv. viðskrh. ekki að fyrirverða okkur fyrir þetta frv. okkar. Og ég heyri hér rödd eins meðflm. okkar, Stefáns Jónssonar, og ég veit að hann er sammála mér um þetta efni. Mér hefur stundum fundist að menn gerðu of mikið úr hættunni á því, að ef það væri ærleg niðurgreiðsla á olíu til upphitunar hættu menn að hafa áhuga á að taka innlenda orkugjafa. Mér hefur fundist þeir, sem vilja þvælast fyrir þessum málum og eru ekki áhugasamir, svo að ekki sé meira sagt, fyrir verðjöfnuninni, leggja mikla áherslu á þetta. En ég held að þarna sé mjög ofgert í þessu efni. Ég er ekkert hræddur við að greiða olíuna svo mikið niður að kostnaður með olíukyndingu verði nálega sá sami og með rafmagninu. Hvers vegna? Vegna þess að eins og hæstv. viðskrh. sagði áðan getur hvenær sem er komið þriðja olíukreppan og olían farið upp úr öllu valdi frá því sem hún er núna. Því er spáð, að eftir ákveðinn árafjölda, jafnvel ekki nema einn eða tvo áratugi, verði þurrð á þessum orkugjafa í heiminum. Það er ýmislegt annað, eins og þægindi og öryggi, sem þeir hafa sem ekki nota olíuna til uppkyndingar. Ég held að menn þurfi ekki alltaf að vera að óttast þetta. Ég held að málið sé svo einfalt að það sé hafið yfir allan vafa að nú á að hækka niðurgreiðslu á olíu til upphitunar og gera það strax. Ég vænti þess, að það komi ekkert það fyrir sem afvegaleiði hæstv. viðskrh. í þessu efni svo að af þessu verði raunverulega.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig nokkuð fróðlegt að heyra hér tvo ráðh., báða kjörna á þing með atkv. Austfirðinga, tala um orkumál og húshitunarmál. Það vekur kannske á vissan hátt upp gamlar og ánægjulegar minningar frá því að haldnir voru framboðsfundir í Austurlandskjördæmi, en þetta mál var þar nokkuð títt til umræðu. Ég verð að segja það eins og er, að miðað við ræður þessara tveggja hæstv. ráðh finnst mér að viðskrh. muni öllu betur eftir sínum málflutningi fyrir siðustu alþingiskosningar einmitt í sambandi við þetta mál. Það er engin furða þótt alþm. af Austurlandi, bæði á framboðsfundum og í annan tíma, muni eftir þessu sérstaka máli því að ég hygg að það séu tvö kjördæmi sem skera sig úr varðandi orkukostnað til húshitunar. Það eru þá væntanlega Vestfirðir og Austurlandskjördæmi. Það er ekkert að undra þótt úr þeim kjördæmum heyrist raddir um þessi mál og það sé kannske eftir því hlustað á Alþingi hvað menn hafa sagt fyrir alþingiskosningar. Ég verð að segja það alveg eins og er, að sá úrtölutónn, sem kom hér fram hjá hæstv. iðnrh., veldur mér vonbrigðum, ekki síst vegna þess að þessi hæstv. ráðh. er að öðru leyti jákvæður að eðlisfari. Það verður væntanlega stutt í að í ljós kemur hversu boðskapur hæstv. viðskrh. hér stenst. En það er ákaflega mikilvægt hvað hér fengust fram ótvíræðar yfirlýsingar um að úr þessum málum verði betur greitt nú fyrir árslok. Það er satt að segja ekki lítill árangur sem þessi umr. skilar, a. m. k. að því er varðar skýringar á þessu máli, þar sem komnar eru fram alveg ótvíræðar yfirlýsingar af hendi viðskrh. um að olíustyrkurinn verði hækkaður. Ég gat ekki skilið mál hans öðruvísi en að það yrðu greiddar uppbætur á olíustyrkinn á þessu ári, enda sannast sagna að allt annað væri óforsvaranlegt miðað við stöðu þessa máls. Það er svo kannske rétt að víkja örfáum orðum að röksemdum hæstv. iðnrh. Hann talar m. a. um samanburð á raforkuverði og kostnaði við olíukyndingu og þá er að sjálfsögðu að ýmsu að hyggja í þeim efnum. Í fyrsta lagi er það, að ég hygg, óumdeilanlegt að nýting á raforku sem orkugjafa sé að öðru jöfnu betri en á olíu. Það gerir einfaldlega það, að eftirlit með tækjabúnaði varðandi kyndingu með olíu er margbrotnara en þegar um raforku er að ræða. Ég hef fyrir mér mörg dæmi um að fólk hefur bætt sinn hag, sem betur fer, með því að breyta úr olíukyndingu yfir í raforku og það umfram það sem taxtar segja til um. En svo er líka á það að líta, sem skiptir ákaflega miklu máli í þessu sambandi, að hæstv. ráðh. segir að raforka til húshitunar sé seld á undirverði. Þá er spurningin: Við hvað er miðað í þessum efnum? Þetta stenst því aðeins að raforka seljist á hærra verði. Nú vitum við að í sumum tilvikum hefur þurft að reka sum raforkuver með olíu og þá vita allir hvað það kostar. Í öðru lagi hefur ekki verið fyrir hendi nægileg raforka til að selja með betri kjörum. Allir vita að undir þeim kringumstæðum er ekki hagnaður af því að selja raforku til húshitunar. En eins og ástæðurnar eru væntanlega í raforkumálum eftir að Hrauneyjafossvirkjun hefur komist í gagnið er fyrir hendi raforka sem ekki nýtist með öðrum hætti en þeim að selja hana til húshitunar. Þá er alveg öruggt að það er betra að selja hana við lægra verði til þess að hægt sé að færa húshitunina yfir í raforku sem allra víðast. Hér er sannarlega ekki um neitt einfalt dæmi að ræða. Það er óþarft að taka það frekar fram en hér hefur komið í ljós í sambandi við umr., að þegar lögin voru sett og styrkur til húshitunar ákveðinn var raforkuverð nokkuð sambærilegt og niðurgreitt olíuverð. Hlutur olíuupphitunar hefur því versnað verulega frá því að lögin voru sett. Það væri að sjálfsögðu hægt að fara um þetta fleiri orðum. Ég á von á að þessi mál verði rædd meira á Alþingi. Þessi umr. hefur skilað að því leyti jákvæðum árangri, eins og ég hef áður minnst á, að fengist hafa fram yfirlýsingar af hendi hæstv. viðskrh., mjög mikilvægar yfirlýsingar, um hækkun á olíustyrk. En það er til viðbótar við það, sem ég hef sagt, vert að undirstrika það alveg sérstaklega, sem kom reyndar fram í ræðu hv. 4. þm. Vestf., að það er ekki alveg sama fyrir hvað menn eru að borga. Hér hafa verið taldar upp hitaveitur, m. a. ein slík í Austurlandskjördæmi, sem selja orku sína jafnvel hærra verði en nemur kostnaði við kyndingu með olíu. En þá mega menn ekki gleyma því, að þarna er líka verið að borga niður fjármagn. Þarna er verið að stórbæta aðstöðu þessara byggðarlaga og fólkið, sem greiðir þetta, veit vel að innan fárra ára, þegar búið er að greiða niður lán og stofnkostnað, bíðá þess í þessum efnum betri tímar. Þegar menn meta þessi mál út frá byggðasjónarmiðum finna þeir að þetta eykur gífurlega mikið á styrk þessara byggðarlaga. Það hafa menn m. a. séð í sambandi við uppbyggingu á Egilsstöðum. Merki um það var t. d., að því er mér hefur verið tjáð, hversu mikið jókst eftirspurn eftir íbúðarlóðum þegar hitaveitan þar var í undirbúningi. Það má sem sagt alls ekki blanda því tvennu saman, hvort menn eru að byggja upp verðmæt fyrirtæki, sem stórauka hag byggðarlaganna, eða hvort menn eru að kynda hús sín á stöðum þar sem ekki er hægt að eignast slík fyrirtæki og njóta þeirra lífsþæginda sem af þeim leiðir. Það er alveg nauðsynlegt að menn geri sér ljóst að það er sama þörf nú og var fyrir tveimur árum að jafna aðstöðu fólksins í þessu landi að því er varðar upphitun híbýla sinna. Það er sama þörf og ekki síðri en þá var, og menn mega ekki vanmeta það, þótt þeim fækki sem betur fer sem í þeirri þörf eru.



Herra forseti. Það er aðeins vegna þeirra umr. sem hér hefur teygst úr. Mér þykir það koma úr nokkuð harðri átt ef orð mín eru túlkuð svo, að ég vilji ekki berjast fyrir jöfnun á orkukostnaði í landinu og þá til húshitunar. Ég vil að hér komi mjög skýrt fram, að það er mikil rangtúíkun á mínum orðum ef þau eru lögð út með þeim hætti. Ég vildi koma á framfæri upplýsingum hv. þm. til umhugsunar um stöðu þessara mála og um að það þyrfti að mörgu að hyggja þegar greiddir eru niður orkugjafar. Hv. 4. þm. Vestf. minnti á frv. sem hann flutti hér af góðum hug í þessum efnum um allt að 60% niðurgreiðslu á olíu. Hann sagði seinna í sínu máli, að hæfilegt væri að sínu mati að hafa verð á olíu til upphitunar nálægt rafhitunartaxta. Þessi till. gerði á þeim tíma miklu meira en það. Hún hefði fært olíuna langt niður fyrir þá verðlagningu sem þá gilti um raforku. Það er einmitt það sem ég vildi koma á framfæri, að menn vöruðu sig á því að draga úr hvata einstaklinga og byggðarlaga til að hagnýta sér innlenda orkugjafa, gengju ekki lengra í niðurgreiðslu á olíu, innfluttri orku, en sem því næmi. Ég ætla ekki að fara hér út í sögulega upprifjun, enda hef og áhuga á að þetta mál komist til nefndar. En ég held að það væri hollt fyrir hv. 4. þm. Vestf. og hv. 11. landsk. þm. að rifja upp þróun olíustyrks á árabilinu 1974–1978 áður en þeir fara að hafa uppi mjög stór orð um þá stefnu sem núv. ríkisstj. og ríkisstjórn Ófafs Jóhannessonar hafa viðhaft í þessum efnum. Ég vil aðeins koma því á framfæri. En það er önnur leið til að draga úr kostnaði en að greiða niður. Hana þyrfti að meta meir en gert hefur verið ogverja til hennar meirafjármagni að mínu mati og jafnvel einhverju af því fjármagni sem sumir hyggja að sé betur varið til beinnar niðurgreiðslu. Það er leið til orkusparnaðar. Það er að gera húsnæði þannig úr garði með einangrun að betur haldist á orkunni innan veggja. Einnig teldi ég mjög æskilegt að hvetja menn til að skipta yfir í innlenda orkugjafa með því að veita mönnum hagstæð lán og styrki til að breyta frá olíukyndingu yfir í t. d. beina rafhitun, sem hefur allverulegan kostnað í för með sér. Það mun vera byrjað á slíkum greiðslum hjá Húsnæðisstofnun í einhverjum mæli, og ég held að það þurfi að hyggja sérstaklega að því.



Herra forseti. Ég held að það sé misskilningur hjá hæstv. iðnrh. ef hann telur að ég hafi verið að bera það á hann að hann væri á móti verðjöfnun á upphitunarkostnaði. Ég tók einmitt fram að ég teldi hann ekki í hópi þeirra manna. En ég hafði ýmislegt að athuga við það sem hann sagði því að þá fannst mér hann vera kominn í hóp úrtölumanna. Það var það sem ég gerði aths. við og átti ekki von á því hjá hæstv. ráðh. að hann hagaði svo máli sínu í þessum umr. Hann vék aftur að frv. mínu og minna félaga um niðurgreiðslu á olíu um 60% og sagði að það hefði verið óraunhæft, m. a. með tilliti til rafmagnskostnaðar. Ég hef ekki tíma hér til þess að fara að ræða þetta merka frv., en minni aðeins á að samkv. þessu frv. átti líka að koma stuðningur við rafveitur. Hæstv. ráðh. minntist á orkusparnað. Auðvitað erum við allir með orkusparnaði, en ég ætla ekki að fara að ræða þær ráðstafanir sem mér virðast núna vera uppi til orkusparnaðar. Ég hef sagt það í öðrum umr. að mér virtist að það mundi taka 100 ár að vinna þau verk sem nauðsynlegt væri að vinda bráðan bug að ef viðhöfð væru þau vinnubrögð sem hæstv. iðnrh. hefur mótað.

Var það ekki örstutt aths.?

Þetta er örstutt aths., segir minn ágæti meðflm. að því frv. sem hér hefur borið á góma. Örstutt aths. er örstutt alveg jafnt hvort ég flyt þá aths. eða hæstv. iðnrh. Og nú skal ég ekki orðlengja þetta fiekar vegna þess að þetta á að vera örstutt aths.