Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Finnur Jónsson): Þetta frv. er flutt af sjútvn. eftir ósk hæstv. atvmrh. (ÓTh). Í því felast aðeins örlitlar breyt. frá gildandi l., í þá átt hvað stærðina á tunnunum snertir. Sjútvn. hefir litið svo á, að rétt sé að lögleiða þessar breyt., þar sem það hefir komið í ljós, að á löggjöfinni um síldartunnur er einn galli, og þetta frv. er flutt hér á Alþ. til að bæta úr því. Bæði inniendir síldarframleiðendur og sjútvn. mæla með því, að þetta frv. verði samþ. Ég leyfi mér að mælast til, að þessu frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr.



Sjútvn. hefir orðið sammála um að mæla með því, að frv. þetta verði samþ. En n. leggur til, að á því verði gerðar lítilsháttar breyt., eins og sjá má á áliti hennar á þskj. 76 En sú breyt. er á þá leið, að inn í 7. gr. i. komi sú breyt., að leita skuli ráða, auk forstöðumanns styrimannaskólans og forseta Fiskifélags Íslands, einnig forseta Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Þessi breyt. á vital. hefir verið borin fram áður á Alþ., og ástæðan nú fyrir henni er hin sama og þá var, að það mun alveg áreiðanlegt, að engir menn séu kunnugri þessum málum, að undanskildum vitamálastjóra sjálfum, heldur en þeir menn, sem eru í stöðugum siglingum umhverfis landið, sem eru fyrst og fremst skipstjórar á strandferðaskipunum. Það má þess vegna búast við, að ekki sé unnt að leita ráða hjá neinum, sem betur vita um það, hvernig vitar séu bezt settir, heldur en einmitt Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Og þá má ætla, að formaður þess félagsskapar sé að jafnaði sá maður, sem er bezt treystandi til þess að gefa skynsamlegar upplýsingar í þessu efni. Ég sé enga ástæðu til að bæta neinu frekar við það, sem hér er sagt í grg. frv., nú við þessa umr., og allra sízt vegna þess, að frv. um sama efni hefir áður verið flutt hér á hæstv. Alþ. og málið því kunnugt hv. þm.



Við tveir af nm. höfum skrifað undir nál. með fyrirvara. Eins og tekið er fram í grg. frv., hefir áður verið nokkuð mikill styr um aðalatriði þessa frv. hér á Alþ., t.d. 1937. (Það er prentvilla í grg. Þar stendur 1927, á að vera 1937). Það, sem okkur, sem gerum fyrirvara um þetta mái, og hv. 6. þm. Reykv. greinir aðallega á um í þessu máli, er ekki það, hvort leggja eigi fram svo mikið fé sem þörf er á til vitamála, því að um það er öll sjútvn. sammála, heldur eru skoðanir skiptar um það, hvort binda eigi vitagjaldið og framkvæmdir í vitamálum algerlega saman, eða hvort fylgja eigi þeirri meginreglu, sem við hv. þm. V.-Húnv. (SkG) teljum réttari, að framkvæmdir á því sviði fari sumpart eftir nauðsyn á þeim og sumpart eftir getu ríkissjóðs á hverjum tíma, en láta ekki þá tilviljun, sem ræður því, hversu hátt vitagjaldið reynist í hvert sinn, ráða framkvæmdum. Skoðun hv. 6. þm. Reykv. féllst Alþ. 1937 ekki á. Fyrirvari minn og hv. þm. V. Húnv. er reistur á þeim röksemdum, sem ég nú hefi greint, og ennfremur á því, að þar sem ákveðið er í 2. gr. frv., að l. þessi, ef frv. verður samþ., eiga ekki að koma til framkvæmda meðan styrjöldin, sem nú stendur yfir, varir, þá álítum við, að ekkert liggi á nú að vera að samþ. þetta frv. og að það hafi því enga sérstaka þýðingu, þótt hv. þm. vilji ef til vill breyta afstöðu sinni frá því, sem hún var á Alþ. 1937 En vegna þess síðastgreinda ákvæðis frv. tel ég ekki þörf á að hafa harðar deilur um málið nú. Hvenær styrjöldinni lýkur, veit enginn, og gefst því áreiðanlega síðar nýr tími til þess að deila um efni frv.

Forseti (JörB): Útbýtt er á fundinum brtt. á þskj. 90, og verður að veita afbrigði frá þingsköpum til þess, að hún verði tekin til meðferðar á þessum fundi.



Ég hefi leyft mér að bera hér fram smábrtt. við þetta frv. á þskj. 90. Hún er þess efnis að bæta við í vitalögin nýjum vita á Arnarstapa á Snæfellsnesi. Það er svo mál með vexti, að þarna er gersamlega vitalaust, og siglingar til og frá þessum stað eru þess vegna mjög hættulegar. Það er einnig orðið mjög erfitt að fá skip til þess að koma við á þessum stað sökum vitaleysisins. Ég hefi borið þessa brtt. undir álit vitamálastjóra, og hann hefir tjáð mér, að hann sé mér sammála um það, að nauðsyn sé á að reisa þennan vita svo fljótt sem ástæður leyfa. vænti ég þess vegna, að þessi brtt. fái góðar undirtektir hér í hv. d.

* Frsm. (Sigurður Kristjánsson): Ég verð að biðja afsökunar á því, að ég gleymdi í framsöguræðu minni að geta um fyrirvara þeirra hv. þm. Barð. og hv. þm. v.-Húnv., sem nú hefir verið lýst. En þeir lýstu ekki yfir í n., hvaða atriði í frv. væri orsökin til þeirra fyrirvara. Það er rétt, að í frv. er ákvæði þess efnis, að ákvæði frv. þessa, ef að l. verður, komi ekki til framkvæmda á meðan styrjöldin, sem nú er, stendur yfir. Hinsvegar get ég ekki fallizt á, að af þeirri orsök hafi enga þýðingu að samþ. þetta frv. nú, því að við vitum ekki, hve lengi þessi styrjöld muni standa. Hún getur t.d. dottið niður um það leyti sem þessi i. koma í gildi, verði frv. samþ.



Herra forseti ! Eins og segir í grg. þessa frv. á þskj. 83, er það samið og flutt að tilhlutun hæstv. atvmrh., og er tilætlunin fyrst og fremst sú, að fella saman í eina heild ákvæði I. og þál., sem sett hafa verið á Alþ. á undanförnum árum um rannsóknastarfsemi. Í því er lítið af nýmælum, en nokkrar breyt. gerðar á ákvæðum gildandi l. um atvinnudeild háskólans, og auk þess hefir verið tekið tillit til þál., sem samþ. var á fyrri hluta síðasta þings. Ég ætla ekki að ræða þetta mikið, en aðeins geta þess, að í 1. kafla eru almenn ákvæði um rétt manna til að rannsaka náttúru Íslands. og skulu íslenzkir ríkisborgarar hafa forgangsrétt til slíkra rannsókna, en ríkisstj. getur veitt erlendum fræðimönum heimild til að stunda rannsóknir hér á landi um tiltekinn tíma. Í 2. kafla eru fyrirmæli um rannsóknanefnd ríkisins, en á síðasta þingi voru sett inn í I. um rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna nokkur ákvæði, þar sem rannsóknanefnd ríkisins var falið að hafa afskipti af stj. þeirrar stofnunar í samræmi við hlutverk, sem þeirri nefnd var jafnframt ákveðið. Ég tei, að rannsóknanefndin hafi unnið mikið starf síðan hún var stofnuð á árinu sem leið. Ákvæðin í 3. kafla þessa frv. eru tiltölulega mjög lítið breytt frá því, sem var ákveðið með breyt. á l. um rannsóknastofnun í þarfir atvinnuveganna. Það er aðeins í örfáum gr. kveðið skýrar á um nokkur atriði, sem hæstv. atvmrh. þótti máli skipta að fengju skýrari ákvæði í l. en áður var. Ég sé ekki ástæðu til að fara öllu fleiri orðum um þetta frv. við þessa umr. Eins og hv. dm. sjá, er þetta frv. í nokkuð mörgum gr., en engu að síður er þar um tiltölulega fá nýmæli að ræða, heldur eru færð saman í einn stað þau fyrirmæli, sem hafa verið sett um þetta efni með l. og þál. og reglugerðum, er hafa skapazt af rannsóknum og störfum þeirra aðila, sem um ræðir í frv. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði að l. umr. lokinni vísað til allshn.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Þetta mál er ekki nýtt hér í hæstv. Alþ., svo að ég get að sjálfsögðu, ef ekki koma fram nýjar mótbárur gegn því, látið nægja að fylgja því úr garði með fáum orðum. Frv. um sama efni var flutt hér í hv. Nd. í fyrra, og d. féllst á það og afgr. það til Ed. Það er ekki kunnugt, hvernig hv. Ed. hefir litið á það. Það fór til n. tregðulaust, en svo virtist sem sú hv. n. hefði ekki tíma til að afgr. það. Um frv. var þá nokkuð deilt hér í þessari hv. d. Eitt af því, sem deilt var þá um, voru ákvæði 4. gr. frv., þar sem lagðar eru sektir við vanrækslu á því að eyða eggjum þeirra fugla, sem í frv. eru nefndir, svartbaks og hrafns. Við breyttum því frv. í samræmi við kröfur andmælenda gegn þessu ákvæði, sem lögðu í þetta ákvæði bókstaflegri þýðingu heldur en jafnvel dómarar mundu gera. Höfum við breytt þessu þannig, að í staðinn fyrir, að í frv. stóð áður, að þeir, sem vanræktu að eyða eggjum þessara fugla, ef við yrði komið, skyldu sæta sektum, höfum við þetta ákvæði svo nú, að þetta varði sektum, ef það er vanrækt af ásettu ráði eða skeytingarleysi. Efni frv. og orðalag er að öðru leyti eins og þessi hv. d. samþ. það í fyrra, og ég geri ráð fyrir því, að hv. þdm. hafi ekki snúizt hugur í málinu síðan, og sízt af öllu á þá sveif að veita málinu frekari andstöðu heldur en þeir gerðu á síðasta þingi, því að þau einu gögn í málinu, sem við hafa bætzt síðan, eru kröfur fjöldamargra manna víðsvegar af landinu og áskoranir um að flytja þetta frv., og þessir menn hafa fært fyrir því ómótmælanleg rök, sem sé þau, að þessir vargfuglar séu að vinna svo alvarlegt tjón, bæði á varplöndum, lömbum og veiði í ám, að við slíkt er ekki hægt að una með aðgerðaleysi. Ég vil í þessu sambandi minnast á þær staðhæfingar, sem fram komu við umr. um þetta mál hér í fyrra, að það mundi vera alveg óþarfi í þessu efni að gripa fram fyrir hendurnar á náttúrunni; hún mundi sjáif gæta þess að halda jafnvægi í náttúrunni, án þess að menn færu nokkuð að blanda sér í það. Vitnuðu menn þá í það, að vargfuglar þessir hefðu lifað hér á landi í margar aldir, og það virtist ekki hafa komið í bága við þær nytjar af varplöndum og veiðiskap, sem við flm. frv. töldum vera í hættu fyrir þeim. En það er nú fyrst og fremst vitanlegt, að náttúran sjálf er ófyrirleitin og að mennirnir hafa sífellt orðið að leggja sitt lið til þess að ein tegundin í náttúrunni ekki útrýmdi annari, sem var meira verð. Þannig er það bæði í jurtaríkinu og dýraríkinu og einnig í mannfélaginu. En þar að auki fellur þessi röksemd andmælenda þessa frv. algerlega, þ. e. a. s., að náttúran sjái bezt fyrir því sjálf að halda þessu jafnvægi, fyrir staðreyndunum, því að þessir vargfuglar eru nú víða á landinu alveg að leggja í eyði æðarvarp og jafnvel andavarp. Þetta er að verða mjög áberandi, og menn fá ekki rönd við reist. Einnig leggjast þessir vargfuglar, veiðibjöllur og hrafnar, mjög á lömb, sérstaklega þegar illa vorar. Sumar ár eru gersamlega orðnar eyddar að laxi og silungi vegna veiðibjöllunnar. Þessu verður ekki mótmælt. Það gæti verið rannsóknarefni, hvers vegna þessi eyðilegging er í miklu ríkara mæli nú heldur en áður var. En ég veit, að m.a. liggja að því mjög eðlilegar orsakir. Það er vitað, að lífsbarátta fólks í þessu landi hefir verið ákaflega hörð. Menn hafa orðið að leita allra þeirra gagna og gæða landsins, sem hægt var að nota, til þess að afla sér fæðis í landinu. Áður var fólksfjöldinn tiltölulega miklu meiri í sveitunum heldur en nú er. Af þessu leiddi það, að menn gengu ákaflega hart eftir eggjum og ungum veiðibjöllunnar og að menn reistu miklar varnir gegn ágengni hrafnsins. Nú er aftur sú breyt. á orðin, að verulega miklu meiri nægtir eru fyrir hendi í landinu til fæðis fyrir fólkið heldur en áður var, en hinsvegar er fólkið í sveitunum tiltölulega miklu færra en áður. Af þessum orsökum kemur það, að nú hirða menn ekki eins um það og áður var gert að leita uppi hvert svartbaksegg, hvar sem það fannst, í byggðum eða óbyggðum, sem var áður gert eins gersamlega og unnt var. Ýmsir bændur hafa þá sögu að segja, að þeim sé það algerlega um megn, sérstaklega þegar illa vorar, að vakta fé sitt um sauðburðinn, svo að þessi vargur ekki geri þar stórtjón. Sjálfur hefi ég séð hundruð og jafnvel þúsund svartbaka halda vörð við árósa og vaka yfir hverjum fiski, sem í ána hefir gengið. Það kemur og í ljós af upplýsingum frá varpeigendum, að veiðibjallan og hrafninn eru nær algerlega að eyða æðarvarpinu í landinu. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vildi óska, að málinu yrði vísað til allshn. Ég vil sérstaklega beina því til n., sem fær málið, að hraða afgreiðslu þess, svo að það geti orðið afgr. á þessu þingi.



Ég vil þegar við þessa umr. leyfa mér að benda á nokkur atriði í sambandi við þetta frv. Í fyrsta lagi vil ég benda á það, að það er hættuleg braut að leggja út á, að ætla sér að útrýma vissum tegundum lifandi dýra eða plantna algerlega. Þetta hefir verið gert víða erlendis, og það .eru jafnmörg dæmi þess, að [tað hefir orðið til skaða. Í öðru lagi er hér blandað saman tveim tegundum fugla, sem stendur ólíkt á um: Veiðibjöllu, sem er vitanlega mikill vargur, og hrafni. sem er miklu minni skaðræðisfugl, og svo miklu minni, að mig furðar á því, að ekki skuli vera litið í jafnmikilli náð til fiskianda, einkum þar sem hv. flm. taldi, að frv. væri flutt að nokkru leyti vegna veiðiskapar í ám. Ég tel óverjandi að blanda þessum tveimur tegundum saman. Það gæti verið verjandi að setja af stað útrýmingarherferð gegn veiðibjöllunni, en ég get ekki séð, að það geti náð til hrafnsins. Í 3. lagi virðist frv. ófullnægjandi. Það er engin trygging fyrir því, að þessum vargi verði sálgað, þótt lagt sé fé til höfuðs honum. Þetta virðist eiga að vera atvinnubótavinna fyrir nokkrar skyttur. Þeir eiga að fá krónu fyrir hvern fugl, sem þeir geta sálgað. En það skyldi þó aldrei vera, að þessir sömu menn hefðu það til að jóga nytjafuglum um leið. Til þess að ná þeim árangri, sem gagn er að í útrýmingu veiðibjöllunnar, verður að ganga að því með ráðnum hug í varpheimkynnum hennar, að útrýnum þeim sambýlum, sem þar eru. Þyrfti þá vitanlega fyrst að fá hugmynd um helztu varpstaði hennar og ganga svo að því að útrýma þeim varpstöðum, sem næst lægju æðarvarpslöndum. Ég er þess vegna sama sinnis og ég var á síðasta þingi, að ég álit, að það eigi að bíða með að gera ráðstafanir til að auka æðarvarpið þangað til fenginn er með rannsókn úrskurður um það, hvaða ráðum skuli beita til þess. Og það verða þegar á komandi sumri hafnar rannsóknir í þessa átt, sem gætu gefið þær niðurstöður fyrir næsta þing, sem byggja mætti á skynsamlegar ráðstafanir til að auka æðarvarpið í landinu.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Út af því, sem hv. 1. þm. Skagf. var að tala um útrýmingu á veiðibjöllunni og að það væri háskaleg braut að ætla sér að útrýma þannig heilum tegundum, þá vil ég segja það, að það er mikill misskilningur að halda, að þótt við hér á Íslandi reyndum að halda þessum vargfugli eitthvað í skefjum, þá væri nokkur hætta á útrýmingu hans. Enda er það ekki tilgangurinn að útrýma honum, heldur að reyna að halda honum svo í sketjum, að hann útrými ekki öðrum tegundum. Ég veit ekki betur en slíkt sé gert við þau dýr, sem valda spjöllum, án þess að menn gangi með nokkurt samvizkubit út af því. Ég veit ekki annað t. d. en að menn eitri fyrir rottur og gangi á þann stofn eins og frekast er hægt. Hv. þm. sagði, að það væri mesta fjarstæða, að veiðibjallan væri umsvifamikil í veiðiám. Ég veit um ár, sem voru áður fyrr fullar af fiski, en nú gengur ekki branda upp í, einvörðungu fyrir atbeina þessara sarga. Ég hefi sjálfur séð þessa fugla sitja hundruðum, ef ekki þúsundum saman yfir árósum til að bíða eftir að hremma fiska, og það eru til sannir vitnisburðir um það, að veiðibjöllur hafi tekið stóra laxa, sem vega jafnvel 10–20 pund.

Úr netum

. Það þarf ekki til, að þeir taki þá úr netum. við vitum, að þessir fiskar ganga grunnt, svo grunnt, að þeir komast varla áfram, svo auðvelt er fyrir þessa varga að vinna þeim mein. Ég skal viðurkenna það, að veiðibjallan gerir ef til vill ekki svo mikinn usla í stórum ám, en hún veldur tjóni þar, sem hún svo að segja þvergirðir ár, svo að enginn fiskur gengur í þær. Ég sé, að hrafninn hefir talsvert mikla samúð manna. Ég skal ekki neita því, að menn hafa oft gaman af þessum fugli, þótt hann ger: mönnum oft gramt í geði, en þeir menn tala mest um þetta, sem hafa séð litið af hans aðferðum. Það er gaman að gefa hröfnum, þegar þeir taka tryggð t.d. við einn bæ, en þeir, sem þekkja aðferðir hans, þegar hann er að bjarga sér með því að drepa sín systkini í náttúrunni, þeir missa þessa samúð með honum. Ég hefi sjálfur horft á hann rekja garnir úr lömbum, komið að honum, þar sem hann hefir verið búinn að kroppa augu úr skepnum. Ég get ekki skilið, að nokkur maður vilji í raun og veru vernda þennan vargfugl til að vinna slík fólskuverk. Og það er vitað, að vissan tíma árs lifir hrafninn svo að segja ekki á öðru en ungum og eggjum. Hann er verulegan hluta af árinu myrðandi og rænandi frá morgni til kvölds. Ég hefi líka horft á þennan fugl heimsækja varplönd. Ég veit um einn stað, þar sem hagar svo til, að mikið af hröfnum heldur til í klettum nálægt varplandi. Hrafnarnir hafast við á nóttunni í þessum klettum. Á morgnana koma þeir eins og mökkur frá þessum næturverustöðum og hremma unga og egg. Þeir farga sjálfsagt fjölda af skepnum daglega. Sennilega farga þeir þúsundum yfir hvern sumartíma. Mér finnst það undarlegt, ef Alþ. vill ekki veita vernd þessum skepnum, sem þessir vargfuglar leggjast á, með því að ófriða þá og leggja fé til höfuðs þeim. Ég skal viðurkenna, að það er stórt atriði, sem hv. 1. þm. Skagf. minntist á, að finna þyrfti varpstaðina og útrýma veiðibjöllunni þar. Og ég geri ráð fyrir, að hafizt verði handa um þetta. Ég skal í þessu sambandi geta þess, að ég hitti um daginn mann, sem lengi hefir verið búsettur á Þingvöllum. Ég fór að spyrja hann að því, hvernig á því myndi standa, að maður sæi nær aldrei andfugl á Þingvallavatni. Ég hélt nú ef til vill, að þetta kynni að stafa af því, hvað lítill botngróður væri í vatninu. Þessi bóndi sagði mér, að viða væri mikill botngróður í vatninu við löndin, og hann sagðist muna eftir því, að þegar hann hefði verið að alast upp, hefði verið mikið af öndum, sem verpti í kringum vatnið. Nú væri þetta svo að segja horfið. Og hann var þeirrar skoðunar, að það væri veiðibjallan, sem hefði upprætt það. Ég veit ekki sönnur á þessu, en veiðibjallan verpir mikið í eyjunum í Þingvallavatni, og mér þykir þetta því sennileg tilgáta.

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti! Þetta mál er sótt af miklu kappi. Lýsing hv. 6. þm. Reykv. var átakanleg. Hann kallar þetta rök hjá sér, en ég get ekki fallizt á, að svo sé. Ég vil mótmæla því, að báðir þessir fuglar. sem hér er rætt um, séu vargfuglar, og skal ég ekkert mæla þeim sérstaklega bót, en ég er hinsvegar ákveðinn á móti því að gera tilraun til að útrýma þessum fuglum. Ég held, að hv. 6. þm. Reykv. hafi í ræðu sinni skotið svo langt yfir markið, að enginn taki mark á orðum hans. Ef hann hefir ætlað sér að sannfæra hv. þm. með sínum „rökum“, þá hefir hann áreiðanlega haldið, að hann væri hér að tala við eintóm fífl. Ég veit ekki, hvernig mönnum getur dottið í hug að bera fram aðra eins fjarstæðu eins og þá, að hrafninn sé æfinlega drepandi og myrðandi og að hann komi í þúsundatali yfir byggðina eins og ský. Ég hefi aldrei heyrt þessa lýsingu á hrafninum fyrr, og ég geri ekki ráð fyrir, að margir Íslendingar kannist yfirleitt við hana. Hv. þm. sagði, að það væri ekki meiningin að útrýma þessum fuglum, heldur reyna að halda þessum vörgum í skefjum. Ég veit ekki til, að þessir fuglar séu friðaðir. Það mun vera til löggjöf, sem kveður á um útrýmingu þeirra. Og því er það ekki nægjanlegt? Þeim, sem telja sig hafa skaða af þessum fuglum, er heimilt að drepa þá. Mér finnst hinsvegar engin meining í að fara að gera allsherjar herferð gegn þessum fuglum til útrýmingar þeim. Annars held ég, að ef þessu frv. er óskað lífs. þá hefði það verið hyggilegt af flm. þess að taka hrafninn undan. Hann á áreiðanlega marga kunningja hér á landi. Þetta er orðinn hér einskonar þjóðarfugl. Viðvíkjandi verðlaununum vil ég segja það, að mér þykja þau vera ákveðin nokkuð há. Það má vel vera, að ekki þyki nóg að borga fjörutíu aura fyrir hvern fugl, eins og nú mun vera ákveðið, en mér þykir of mikið að fara með þetta upp í krónu. Ég er hræddur um, að sveitar- og hreppssjóðir muni einhverntíma kveinka sér við borgun reikninga af þessu tagi, ef gjaldið verður sett svona hátt. Hv. flm. var að bera saman þessa fugla og önnur dýr, sam talið væri sjálfsagt að útrýma, t. d. rottur. Þetta er ekki sambærilegt. Ég veit ekki til, að nokkur maður hafi ásakað veiðibjölluna eða hrafninn um það, að valda almennri skaðsemi fyrir fólk. Þetta er hinsvegar vitað. að rotturnar gera. Þær eru smitberar, sem allar menningarþjóðir reyna að útrýma. Ég veit ekki, hvað vakir fyrir hv. flm. þessa frv., nema það, að vitanlega hefir alltaf verið skaði að veiðibjöllu í varplöndum. Það viðurkenni ég, og ég get ósköp vel skilið það, að varpeigendur reyni að verja sín lönd, jafnvel með því að drepa veiðibjölluna, en hitt, að vera að lögbjóða það, því er ég algerlega á móti. Þessu var átakanlega lýst af hv. flm., hv. 6. þm. Reykv., hvernig veiðibjallan réðist á varplöndin. En ég tel, að hann hafi þar skotið langt yfir markið, t. d. er hann var að tala um, að veiðiár landsins væru þurrausnar og að enginn fiskur gengi eftir stóránum. Þetta þýðir hvorki að bjóða mér né öðrum hv. þm., því að allir vita, að þetta er ekki rétt.

Pálmi Hannesson Hv. 6. þm. Reykv. flutti hér áðan af sinni alþekktu mælsku alllangt mál um þetta frv., nokkurskonar náttúruheimspeki um jafnvægið í náttúrunni. Ég skal ekki taka mikinn þátt í umr. um þetta. Við, ég og hv. 6. þm. Reykv., fluttum saman frv. hér á Alþ. í fyrra um friðun Eldeyjar og þar með súlunnar, sem þar er, og vissulega mun það hafa nokkur áhrif í þá átt að halda súlunni við. En súlan er banvænn morðingi, m. a. drepur hún nytjafiska, sem hv. 6. þm. Reykv. vill halda lífinu í að öðru leyti en því, að menn geti banað þeim. Með því að halda við súlunni er verið að fækka fiskunum, en hann vildi halda henni við engu að síður; þó að súlan sé geysilega grimm við fiskana, fannst honum það ekkert tiltökumál. Hv. 6. þm. Reykv. ræddi ekki heimspekilega um rottuna. Hún hefir komið hingað í kjölfar mannanna sem nýbyggjandi í náttúruríki landsins, og raskar þess vegna því jafnvægi, sem fyrir var, þegar hún kom. En hitt, sem hv. 6. þm. Reykv. minntist á, að veiðibjallan taki lax og silung til stórkostlegra muna, hefi ég aldrei heyrt getið um fyrr. Mér fyndist réttast, að hann tæki sig til og skrifaði doktorsritgerð um þessi efni; ég tel þau svo merkileg fyrir vísindin, að þau megi ekki liggja í þagnargildi. Sama máli gegnir um hrafnager eða „ský af hröfnum, sem varpa sér yfir byggðirnar, drepandi, myrðandi og stelandi“, eins og hann komst að orði. Þetta er nýtt fyrir mig, og ég geri ráð fyrir, að það sé nýtt fyrir sama sem alla landsmenn og nýtt fyrir vísindin. Ég vil skýra frá því, að ég hefi grun um, að hann tali ekki um þetta af eigin sjón eða rannsóknum, heldur muni þetta vera að miklu leyti ímyndun. Það nær ekki nokkurri átt, að menn hafi getað séð fljúgandi ský af hröfnum steypast yfir byggðir drepandi, myrðandi og stelandi. En það var í rauninni ekki þetta, heldur annað, sem ég vildi benda hv. allshn. á; í fyrsta lagi er veiðibjallan algerlega ófriðaður fugl eftir gildandi l., í öðru lagi er gengið inn á að eyða henni með eitri, og í þriðja lagi eru nokkur verðlaun sett til höfuðs henni. En þetta hefir ekki þótt hrökkva til, og með þessu frv. á að reyna að hvetja menn til að drepa hana með því að hækka verðlaunin, sem sett eru til höfuðs henni, og flm. fn-. búast þá við, að betri árangur verði. Ég fyrir mitt leyti efast um það. Ég vil benda hv. allshn., sem væntanlega fær þetta frv. til athugunar, á það, hvort ekki væri hentugt að heimila t. d. ráðh. eða sýsluyfirvöldum að gefa úrskurð um heimild til að eyða varpstöðvum veiðibjöllu og jafnvel skylda til að gera það, og fengju þeir þá einhvern til að útrýma veiðibjöllu nálægt varplöndum, þar sem mikill skaði hlýzt af, og heimild til að veita nokkurt fé til slíks, verði það framkvæmt. Ráðh. eða sýslumenn gætu sett reglur um slíkt. En ég held, að þetta frv. komi ekki að tilætluðum notum, þótt að l. verði. Sama máli gegnir um hrafninn; hann er réttdræpur hvenær sem er og hvar sem er á landinu. En eins og kunnugt er, er krummi skynsamur fugl, og verði hann skotinn að nokkru ráði, þá fjarlægist hann þann stað; og það, að hröfnum hefir farið fjölgandi upp á síðkastið, stafar af því, að menn hafa hætt að skjóta hrafna, þótt þeir gangi nálægt þeim. En hvað það snertir, að hrafninn lifði allt sitt líf á því, sem hann dræpi, þá eru það sérstök fuglafræði, sem hv. 6. þm. Reykv. býr yfir, og hann ætti að flytja þau á öðrum vettvangi en hér í Nd.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Út af því, sem hv. þm. Ak. sagði, vil ég aðeins taka það fram, að hann virðist vera mjög ókunnugur þessum málum. Hann reyndi að andmæla ræðu minni, en virðist vera mjög tilfinnanlega óvandvirkur í því, eins og t. d. er hann blandaði saman Þingvallavatni og Mývatni, og ruglaði saman fuglum, er verpa í varplöndum, og öðrum fuglum, og síðan vill hann skilja þetta svo, að hér sé um aðra fugla að ræða en í frv. eru taldir. Hv. þm. Ak. sagði ýmsar fjarstæður í ræðu sinni, eins og t. d. þá, að ég hefði sagt, að veiðibjallan væri búin að eyða veiði í öllum ám hér á landi. Slíkt dettur okkur ekki í hug. Ég sagði, að það væru einkum smáár, sem veiði hefði minnkað í af þessum sökum, en þetta fiskirán kæmi ekki að mjög miklu ógagni í stórám. Um ræðu hv. l. þm. Skagf. skal ég ekki fara mörgum orðum. Ég veit, að hann er gersamlega ráðþrota í þessu máli, sem er engu að síður alvarlegt mál, eins og þegar hann fer að tala um náttúruval og að ég hafi flutt ræðu um náttúruheimspeki og að ég ætti að skrifa doktorsritgerð um þetta efni. Ég veit ekki, hvað þýðir að fara út í þetta, þegar rætt er um alvarlegt mál. Þá fór hann að tala um, að náttúran sjálf héldi öllu í hinu skynsamlegasta og bezta jafnvægi. En nú er vitanlegt, að heilum plöntuættum hefir verið útrýmt af öðrum sterkari, sem hafa verið betur hæfar til að vaxa og þroskast við þau lífsgæði, sem þar hafa verið. Fræ hafa borizt til landa, þar sem ekki uxu skógar áður. og gerdrepið þann gróðurs er þar var áður. Náttúran heldur ekki við öðru jafnvægi en því, að hinn veikari verður að lúta í lægra haldi fyrir þeim sterkari. En hinar veikbyggðari tegundir jurta og dýra eru oft nytsamari fyrir mennina en hinar, og er því eðlilegt, að menn vilji vernda það, sem er þeim til mestra nytja, því að gagnsemin fer ekki alltaf eftir því, hvor tegundin sýnist sterkari. Sama máli er að gegna um dýraríkið. Einstök dýr hafa útrýmt heilum dýraflokkum aðeins vegna styrkleika sins og þess, að þau voru betur útbúin frá náttúrunnar hendi til þess að yfirvinna aðrar tegundir. Þar kom ekki heldur neitt jafnvægislögmál til greina. Hv. 1. þm. Skagf. sagði (ég veit ekki, hvort hann er viðstaddur, en mér stendur á sama um það), að það væri alveg nýtt fyrir vísindin, að hrafnarnir kæmu í stórflokkum yfir varplöndin. Ég er hræddur um, að það sé eitthvað bogið við náttúruvísindi þessa hv. þm. Það fer nú svo um alla þá menn, sem ræða og rita un. hluti án þess að kynnast lífinu sjálfu, að þeir lenda á villigötum. Þessi hv. þm. hefir aldrei verið í varplandi og aldrei veitt því athygli, en þó leyfir hann sér að dæma um hluti, sem hann veit ekkert um. Ég hefi verið í varplandi viku eftir viku og séð þessar aðfarir. Ég þarf ekki svona vísindi, ég hefi lifið sjálft til að vísa mér leið, en hann hefir sinn heilaspuna. Þá kom hv. l. þm. Skagf. með þá speki, að varpeigendur gætu sjálfir drepið þessar skepnur. Varplöndin eru sumstaðar með margra mílna millibili, og allar aðstæður eru þess vegna í margra mílna fjarlægð. Það vill nú svo til, að þessar skepnur eru fljótar að bera sig yfir, og þær leita sér að fæðu oft mjög langt frá sínum dvalarstað, og það er alls ekki á færi varpeigenda að útrýma þeim. Hvernig á það að geta komið til mála, að varpeigendur eigi að fara margra mílna leið á sjó og landi til þess að eyða hröfnum, sem verpa í björgum í öðrum sýslum, en gera skaða í varplöndum þeirra? Það er ekki nema eðlilegt, þó að fáir hrafnar flækist fyrir fótum hv. þm. Ak. og hv. 1. þm. Skagf. Það er alveg eðlilegt, að hrafnarnir sæki aðallega þangað, sem björgin er mest, þ. e. til varplandanna. Ég skal fúslega játa það, að ég hefi ekki tekið þetta mál sem mannúðarmál, enda þótt það væri fullkomlega þess vert. Það er fullkomlega þess vert að vernda lítilmagnann fyrir jafnægilegri ágengni sem þeirri, er fuglar í varplöndunum verða fyrir af völdum svartbaks og hrafns. Það er aðalatriðið, að vernda þau náttúrugæði, sem eru til á þessu landi og má hafa miklar nytjar af. Hitt er aukaatriði, en mjög mikilsvert eigi að siður. Ég vænti þess, að hv. þm. muni líta á þetta hvorttveggja og muni ekki raska þeirri ákvörðun, sem þeir hafa tekið, heldur greiða fyrir því, að þessu nauðsynjamáli verði nú eins og áður vísað til 2. umr.



Frv. þetta er shlj. frv., sem borið var fram á síðasta þingi, en varð eigi útrætt, og fjallar um það, að gera geymsluhús fyrir kartöflur styrkhæf. Ástæðurnar til þess eru teknar fram í grg. þeirri, sem fylgir frv., en ég vil þó bæta því við, að það er viðurkennt og hefir komið fram, að rétt sé að fara þessa leið, að gera geymsluhús fyrir kartöflur styrkhæf, a. m. k. eins og nú er ástatt um aukning kartöfluræktar frá því, sem verið hefir. Þegar kartöfluframleiðslan er orðin eins mikil og hún var hér á landi á síðastl. ári, verður að reikna með því, að það þurfi að geyma birgðir af kartöflum í marga mánuði fram á vor eða sumar, og er þá enn meiri nauðsyn en ella, að geymsluhúsin séu í því lagi, að óhætt sé að geyma í þeim, svo að kartöflurnar séu góð vara, þótt komið sé fram á sumar; því að ef geymsluhúsin eru ekki í lagi, er mjög hætt við, að þessi dýrmæta vara verði að meira eða minna leyti ónýt, þegar komið er fram á vor, og væri með því miklu fé á glæ kastað, þar eð þessi atvinnugrein er nú orðin mjög kostnaðarsöm vegna hins háa verðs á áburðinum. Ég vil vænta þess, að hv. deild vilji vísa þessu máli til 2. umr. og landbn., og óska ég þess, að sú n. vilji afgr. málið sem fyrst.