Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er stjórnarfrv. og komið frá hv. Ed. Frv. er að meginstofni samhljóða frv., sem samið var fyrir nokkrum árum á vegum dómsmrn. Að tilhlutun minni og hæstv. núverandi dómsmrh. fóru þeir sérstaklega yfir frv., skrifstofustjóri fjmrn. og fulltrúi úr dómsmrn., Baldur Möller, og ræddu efni þess allýtarlega við fulltrúa frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Voru þá gerðar nokkrar breyt. á því frv., sem áður lá fyrir í dómsmrn. Þessar breytingar voru gerðar í samráði við mig og hæstv. dómsmrh. Síðan var málið lagt fyrir hv. Ed. og hefur nú verið afgr. þar frá d. með nokkrum breytingum að vísu, en engum svo stórvægilegum, að það sé ástæða til að rekja þær hér við framsögu í hv. deild. Ég leyfi mér að vísa til grg. þeirrar, sem fylgir frv., varðandi frekari skýringar á efni þess. Ég vil aðeins taka það fram, sem raunar segir einnig í inngangi grg., að íslenzk löggjöf um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna er ákaflega ófullkomin, engin heildarlöggjöf til um það efni og brýn þörf á því, að um það séu settar reglur í lög. Ég vil leyfa mér að óska þess, að frv. verði vísað til hv. fjhn., og biðja þá n. að greiða fyrir málinu, þannig að það gæti orðið afgr. nú á þessu þingi. Þetta mál hefur nú fengið þann undirbúning, að það ætti að vera vel framkvæmanlegt.



Herra forseti. Núgildandi lög um sóknargjöld eru frá 1948. Í þeim er svo ákveðið, að hver maður, karl eða kona, á aldrinum 16–67 ára, sem er í þjóðkirkjusöfnuði, skuli árlega greiða gjald til kirkju þeirrar, sem hann á sókn að, 3–6 kr. á ári, eftir nánari ákvörðun safnaðarfundar. Þessi upphæð breyttist svo að sjálfsögðu við gengisbreytinguna 1950, þannig að þetta telst þá grunngjald og varð raunverulega 9–18 kr. á safnaðarmeðlimi. Nú hefur það komið í ljós síðan, að þessi upphæð sóknargjalda nægir hvergi nærri fyrir útgjöldum safnaðanna víða um land. Því hefur verið farið fram á það, að hámark yrði hækkað úr 18 kr. í 36 kr., þannig, að gjaldið yrði eftir nánari ákvörðun safnaðarfundar 9–36 kr. á ári. Á þetta bætist svo vísitala eins og áður samkv. l. frá 1948. Það hefur komið í ljós, að nokkuð hefur á skort hjá ýmsum söfnuðum og þá alveg sérstaklega hjá stærsta söfnuði landsins, dómkirkjusöfnuðinum í Rvík, að tekjur samkv. þessum sóknargjöldum hrykkju fyrir útgjöldum. Þetta frv. um að breyta hámarkinu úr 18 kr. upp í 36 kr. er flutt í hv. Ed. að tilhlutun kirkjumrh., og varð í þeirri hv. d. fullt samkomulag um málið. Menntmn. þessarar d. hefur fengið frv. til meðferðar og mælir einróma með því, að það sé samþ. óbreytt.



Herra forseti. Enn þá einu sinni hefur það gerzt eins og nokkuð oft áður á undanförnum árum, að við fáum fréttir um það utan úr heimi, hvað sé að gerast í okkar þýðingarmestu málum. Ríkisútvarpið skýrði frá því núna í hádegisútvarpinu, að fram væru komnar í Danmörku í opinberum blaðaskrifum ákveðnar till., sem dönsk stjórnarvöld hefðu lagt fyrir íslenzk stjórnarvöld í handritamálinu. Blaðið Politiken er sagt hafa skýrt frá því, að till. Dana væru í aðalatriðum á þá leið, að löglegur eignarréttur handritanna skuli skiptast milli Dana og Íslendinga. Í öðru lagi, að vísindastofnun verði komið á fót í Kaupmannahöfn og Reykjavík til rannsókna á norrænum og íslenzkum handritum. Í þriðja lagi, að nefnd vísindamanna skuli til þess valin að skipta handritunum milli íslendinga og Dana. Og í fjórða lagi, að ljósprenta skuli allt handritasafnið og ljósprentuð útgáfa síðan höfð til afnota í báðum vísindastofnununum,Kaupmannahöfn og Reykjavík. Enn fremur var skýrt frá því, að þetta mál hefði verið rætt af forsætisráðherra Dana og menntamálaráðherra Dana, Hans Hedtoft og Julius Bomholt, við Bjarna Benediktsson, menntmrh. Íslands, þegar hann hefði verið í Kaupmannahöfn nú fyrir skömmu. Nú hefur hæstv. menntmrh. Íslands komið í útvarpið og skýrt frá því, sem hefði gerzt í hans för, en ég minnist þess ekki, að hann hafi minnzt neitt á það, sem hefði gerzt í handritamálinu. Ég minnist þess ekki, að hann hafi minnzt einu orði á handritamálið í þeirri frásögn. Nú hefur Alþingi setið síðan hæstv. ráðh. kom heim, og þingheimi hefur ekki verið gert neitt kunnugt um, hvað þarna væri að gerast eða hvað þarna stæði til boða. Ég hefði talið mjög eðlilegt, að a. m. k. menntamálanefndir þingsins hefðu fengið vitneskju um þetta mál, og þó að það kunni að vera þannig, að ekki hafi þótt hlýða hér að ræða málið opinberlega, sem nú hefur þó verið gert í Danmörku, þá hefði ég talið mjög æskilegt, að málið væri rætt af hæstv. ráðh. og viðhorf þess, eins og þau blasa nú við, kynnt íslenzkum alþingismönnum á lokuðum þingfundi, ef ekki þykir enn hlýða að ræða málið opinberlega. Og ég vil hér með bera fram þau tilmæli við hæstv. menntmrh., þegar nú er komin nokkur vitneskja um málið úti í Danmörku, en svo að segja engin vitneskja hér heima, að það verði rætt á lokuðum þingfundi, ef ekki þykir fært að kynna þingmönnum það öðruvísi.



Herra forseti. Mér var skýrt frá því á skotspónum, að það hefði verið fsp. hér, að því er mér skildist, eða ádeila - ég vissi ekki hvort heldur. 

Forseti (SB): Það er að vísu ekki gert ráð fyrir, að þm. beri fsp. fram fyrirvaralaust, í því formi, sem hér hefur verið gert, en það mun nú samt verða leyft að þessu sinni.



Herra forseti. Þegar fundur hafði verið settur fyrir nokkrum mínútum, kvaddi ég mér hljóðs utan dagskrár og skýrði frá því, að ríkisútvarpið hefði nú í hádegisútvarpinu greint frá opinberum umr. í Danmörku um handritamál Íslendinga, - harmaði það, að málið væri komið til opinberrar umr. í Danmörku, áður en íslenzkir alþm. fengju neitt um nýtt viðhorf í málinu að vita. Ríkisútvarpið skýrði frá því, að blaðið Politiken hefði, að mér skildist í gær, sagt, að það væru komnar fram till. í handritamálinu, sem í aðalatriðum væru á þá leið, að löglegur eignarréttur handritanna skyldi skiptast á milli Dana og Íslendinga. Í öðru lagi, að komið yrði á fót vísindastofnun í Kaupmannahöfn og Reykjavík til rannsókna norrænna handrita. Í þriðja lagi, að nefnd vísindamanna yrði skipuð til þess að skipta handritunum milli þjóðanna. Og í fjórða lagi, að ljósprenta skyldi handritasafnið allt og ljósprentuð útgáfa vera til reiðu í hvorri vísindastofnuninni um sig. Þá var enn fremur skýrt frá því, að þetta mál hefði verið rætt við menntmrh. Íslands, þegar hann hefði verið í Kaupmannahöfn nú fyrir skömmu, og málið væri komið í hendur ríkisstj. íslenzku. Ég lét í ljós undrun mína á því, að slíkt nýtt viðhorf í málinu væri komið til umræðu meðal annarrar þjóðar, áður en alþm. á Íslandi fengju um málið að vita, og væri þó Alþingi sitjandi að störfum. Og ég spurðist fyrir um það í lok míns máls, hvort ekki mundi vera tilhlýðilegt, að málið yrði upplýst af hæstv. menntmrh., t. d. á lokuðum þingfundi á Alþingi Íslendinga, ef hann teldi, að það væri enn þess eðlis, hið nýja viðhorf, að ekki væri tímabært að ræða það opinberlega. Enn fremur fýsir mig nú að vita, hvort hæstv. ríkisstj. hafi t. d. áformað að bera fram ákveðnar till. um málið.



Það er rétt, sem hæstv. forseti sagði, að samkv. þingsköpum er ætlazt til þess, að fsp. séu bornar fram í allt öðru formi en þessu, og síðan núgildandi háttur var tekinn upp, hafa hinar munnlegu fsp. mjög horfið. Ástæðan fyrir því, að sú aðferð var tekin upp, studdist mjög við slíkar fsp. sem hv. þm. bar nú hér fram, sem vitanlega eru þess eðlis og svo óljósar, að það er mjög erfitt að festa hendur á þeim. Ég vil hins vegar einungis nota þetta tækifæri til þess að lýsa því yfir, að ég hef ekki leynt neinu, sem ég hef fengið vitneskju um með þeim hætti, að ætlazt væri til, að undir aðra væri borið. Ég hef ekki leynt neinu í þeim efnum fyrir neinum, heldur jafnskjótt skýrt öllum þeim, sem heimilt var á hverjum tíma að skýra málið fyrir, frá því, sem fram hefur komið. Nú er það þannig, að mér er sagt, - ég vissi ekki, hvort það var í útvarpinu eða ekki, - að forsrh. danski og menntmrh. hafi ekki viljað svara fsp., sem til þeirra var beint af hálfu þessa danska blaðs um þetta mál, - hvorki viljað svara af eða á, hvorki viljað játa né neita, að þessar till. væru fram bornar. Hér er um danskar till. að ræða, en ekki íslenzkar, og það er vitanlega dönsku stjórnarinnar að segja til um, hvenær og með hverjum hætti hún vill láta þær till. koma fram fyrir almenningssjónir, ef um till. er að ræða, - og ég hef þann fyrirvara á ef um till. er að ræða. Það er hennar að segja til um það. Vitanlega hafði ég ekkert umboð til þess að semja um þetta mál við dönsk stjórnarvöld. Ég vil leggja áherzlu á það. Ég fór ekki til Danmerkur með neitt slíkt umboð af hálfu íslenzku stjórnarinnar eða Alþingis. Ég er ekki utanríkisráðherra, svo að málið sem samningsmál við aðra þjóð heyrir ekki undir mig. Allt það, sem talað kann að hafa verið um handritamálið við mig og mér er ekki falið að koma áleiðis, er því einungis rabb, sem ekki er frekar hægt að greina frá en öðru slíku rabbi, sem á sér stað. Ég hef því ekki leynt í málinu fyrir neinum, sem ég mátti segja frá, neinu, sem fram hefur komið, ekki reynt að fara á bak við Alþingi í málinu. Það er ekkert furðulegt, þótt þetta komi fyrst fram í Danmörku, þar sem það eru danskar till., en ekki íslenzkar till. Íslenzk stjórnvöld hafa ekki á nokkurn hátt léð samþykki sitt hvorki við hugmyndinni né að neitt væri um málið birt, því að af hálfu íslenzku stjórnarinnar hefur ekkert gerzt sem gæfi tilefni til slíks. En ég vil fullvissa þingmenn um það, að að svo miklu leyti sem um mínar hendur berst eitthvað í málinu eða hefur borizt, verður notað allra fyrsta tækifæri til þess að láta það koma til vitundar þeirra, sem um það eiga að fjalla.



Herra forseti. Mér skilst á hæstv. menntmrh., að við hann hafi verið rætt um málið sem algert leyndarmál milli danskra stjórnarvalda og hans og hann hafi því ekki haft heimild til að segja frá neinn. En nú virðist mér það viðhorf hafa nokkuð breytzt, þar sem með einhverjum hætti hefur borizt út vitneskja um þessar viðræður og efni viðræðnanna og umræður eru hafnar um þetta í dönskum blöðum. Að vísu er það rétt, að þetta eru danskar till., en það eru danskar till. í íslenzku máli. Og mér finnst það a. m. k. mjög svo óviðkunnanlegt, að umræður séu hafnar í Danmörku um ákveðnar till., sem fara á milli stjórnarvalda, áður en íslenzkir alþm. fái nokkra vitneskju um það og kannske ekki einu sinni íslenzka ríkisstj. í heild. Ég fagna hins vegar þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðh., að hann hefur tjáð þingheimi, að þetta mál muni undireins rætt við Alþingi, skilst mér, þegar heimildir liggi fyrir um það. En þarna er víst, að einhvern veginn hefur lekið út frá dönsku ríkisstj. um þetta mál, því að eitt af því, sem Politiken skýrði frá, var það að þetta mál hefði verið rætt við menntmrh. Íslands, Bjarna Benediktsson. Og þá finnst mér, að málið blasi öðruvísi við. Ég hefði því talið mjög æskilegt, að Alþingi, t. d. á lokuðum þingfundi, hefði fengið vitneskju um það, í hversu ákveðnu formi þetta mál hefur legið fyrir, þegar hann var í Kaupmannahöfn, og hvort danska blaðið fer rétt efnislega með þessi meginefnisatriði málsins, sem ríkisútvarpið íslenzka, sem er undir stjórn hæstv. menntmrh., skýrði frá í dag.



Herra forseti. Ég skal ekki fara hér neinum orðum um það, hvort það sé viðeigandi eða ekki viðeigandi, að danskt blað skuli hefja þessar umræður nú. Það er bezt að hafa um það sem fæst orð, a. m. k. af minni hálfu. En ég vil leggja áherzlu á það, að hér er eingöngu um danskar till. að ræða og ekki haldið fram, að neitt annað hafi komið fram 1 málinu, og að ég hef fyrir því öruggar heimildir, að forsrh. danski og menntmrh. neituðu í gær að segja nokkuð um málið. Ég tel, að það hljóti að vera þeirra að skýra frá sínum till., en ekki mitt, ef þeir hafa borið fram till., meðan þeir bera ekki till. þannig fram, að ætlazt sé til, að frá þeim sé sagt. Það verður að vera þagnarrof af hálfu annarra en mín, sem á sér stað í málinu. Þetta vil ég leggja áherzlu á. Og það, að ég hefði átt að stöðva fregnina í íslenzka útvarpinu