Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hinn 13. jan. 1975 var gefið út svo hljóðandi forsetabréf um að Alþ. skuli koma saman til framhaldsfunda: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt till. forsrh. að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 27. jan. 1975 kl. 14.00. Gjört í Reykjavík, 13. jan. 1975. Kristján Eldjárn. Geir Hallgrímsson.“ Samkvæmt þessu hefjast nú fundir Alþ. að nýju. Ég leyfi mér að óska hæstv. forseta Sþ., hv. alþm. og starfsfólki Alþ. gleðilegs árs og þakka þeim samstarf á liðnu ári, um leið og ég býð ykkur velkomin til þingstarfa á ný og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.



Ég þakka hæstv. forsrh. góðar óskir í garð okkar alþm. og starfsfólks Alþingis. Jafnframt óska ég hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. gleðilegs nýárs og þakka þeim fyrir samstarfið á árinu sem var að líða. Samkvæmt bréfi því, sem hæstv. forsrh. las, er þingfundur settur.



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 27. jan. 1975. Formaður þingflokks framsóknarmanna hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Stefán Valgeirsson liggur nú á Landsspítalanum eftir að hafa nýverið gengist undir uppskurð. Af þeim sökum mun hann ekki geta sinnt þingstörfum á næstunni. Því leyfi ég mér að fara þess á leit að 3. varamaður Framsfl. í Norðurl. e., Heimir Hannesson héraðsdómslögmaður, taki sæti Stefáns á Alþ. á meðan á veikindum hans stendur. Hvorki 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. e. né 2. varamaður flokksins í kjördæminu geta af persónulegum ástæðum komið til þings. Fylgja hér með yfirlýsingar þeirra þar um.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Magnús T. Ólafsson, forseti Nd. Til forseta Sþ.“ Þá er hér símskeyti: „Kópaskeri 26. jan. Kristján Benediktsson, Eikjuvogi 4, Reykjavík. Undirritaður lýsir því hér með yfir að hann geti ekki tekið sæti á Alþ. í forföllum Stefáns Valgeirssonar alþm. Kristján Ármannsson, Kópaskeri. 1. varam. Framsfl. í Norðurl. e.“ Enn fremur liggur fyrir bréf frá 2. varamanni Framsfl. í Norðurl. e.: „Formaður þingflokks Framsfl., Þórarinn Þórarinsson alþm. Reykjavík. Af persónulegum ástæðum get ég ekki tekið sæti á Alþ. í stað Stefáns Valgeirssonar og óska því eftir að næsti varamaður á lista Framsfl. í Norðurl. e. verði kvaddur til þings. Reykjavík, 26. 1. 1975. Hilmar Daníelsson.“ Kjörbréf Heimis Hannessonar liggur hér fyrir og þarf að rannsaka það. Þá hefur mér borist annað bréf. „Reykjavík, 24, jan. 1975. Jónas Árnason, 5. þm. Vesturl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna annarra starfa mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138 gr. 1. um kosningar til Alþ. að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns Alþb. í Vesturlandskjördæmi taki 2. varamaður, Bjarnfríður Leósdóttir húsfrú, sæti á Alþ. í fjarveru minni. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ragnhildur Helgadóttir, forseti Nd. Til forseta Sþ.“ Símskeyti hefur borist frá Hellissandi: „Sökum anna get ég ekki tekið sæti Jónasar Árnasonar á þingi og óska eftir að Bjarnfríður Leósdóttir taki sæti Jónasar Árnasonar í minn stað. Skúli Alexandersson.“ Kjörbréf Bjarnfríðar Leósdóttur hefur ekki komið enn þá né heldur yfirlýsing frá formanni kjörstjórnar. Verður því að fresta rannsókn á því kjörbréfi og er óvíst að sú rannsókn geti farið fram á þessum þingfundi. En ég óska eftir því að kjörbréfanefnd taki til athugunar kjörbréf Heimis Hannessonar hdl. og verður þingfundi frestað í 10 mínútur á meðan sú rannsókn fer fram. - Fundi er frestað. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur rannsakað kjörbréf Heimis Hannessonar hdl., Reykjavík, sem 3. varaþm. Framsfl. í Norðurl. e. Kjörbréfanefnd hefur ekki séð neina vankanta á kjörbréfi þm. og leggur samhljóða til að það verði samþ. og kosning hans tekin gild.



Heimir Hannesson hefur áður átt sæti á Alþ. og undirritað eiðstaf og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Till. þessi fjallar um það að heimila ríkisstj. að fullgilda fyrir Íslands hönd samninginn um Alþjóðastofnun fjarskipta um gervihnetti, INTELSAT, sem undirritað var fyrir Íslands hönd í Washington hinn 14. febr. 1972. Stofnun sú, sem hér um ræðir, er eins konar alþjóðlegt hlutafélag sem um 90 ríki taka þátt í. Það var snemma á síðasta áratug sem myndaðist vísir að alþjóðlegri samvinnu um gervihnattasímaleiðir og 1964 náðist bráðabirgðasamkomulag 19 ríkja og símastjórna þeirra um það hvernig þessu samstarfi skyldi háttað. Þetta þróaðist svo áfram smátt og smátt og fleiri ríki bættust í hópinn, og svo kom að formlega var gengið frá samningi um stofnun þessara samtaka, INTELSAT, 20. ágúst 1971 með sáttmála sem er í tveimur meginþáttum. Íslenska ríkisstj. lét undirrita þennan sáttmála í Washington hinn 14. febr. 1972 en með fyrirvara um staðfestingu. Nú er svo komið að við verðum að ganga frá lögfestingu ef við ætlum að vera áfram aðili að þessum samtökum. Þessi samtök reka í dag gervihnattakerfi sem spennir um allan heim, og af þremur ástæðum er talið mikilvægt fyrir okkur að taka þátt í þessu samstarfi. Í fyrsta lagi er um það að ræða, að nauðsynlegt er innan mjög skamms tíma að fjölga símarásum til og frá Íslandi vegna þess að þau sambönd, sem við höfum nú í þeim efnum, eru að verða fullnýtt. Athuganir hafa leitt í ljós að ódýrasta leiðin til að fjölga símarásum milli Íslands og útlanda er um gervihnetti. Í öðru lagi er þetta svo eina leiðin til að við náum fljótt erlendum sjónvarpsmyndum, t.d. fréttamyndum. Í þriðja lagi mun þetta tryggja okkur mikilvæga samvinnu við Norðurlönd. Við höfum þegar haft samvinnu við Norðurlöndin um þessi efni. Þessi samvinna er m.a. þýðingarmikil af þeirri ástæðu að í framkvæmdaráði stofnunarinnar geta ekki átt sæti aðrir en þeir, sem eiga visst lágmarkshlutafé, ellegar þá að fimm ríki taki höndum saman og myndi eins konar svæðasamband og fái þannig eitt atkv. í ráðinu. Þannig hefur það verið að undanförnu, að Norðurlöndin fimm hafa staðið saman, því að Ísland hefur verið aðili að stofnuninni skv. bráðabirgðasamkomulaginu. Þetta mundi haldast áfram ef við yrðum fullgildur aðili. Til þess að við getum nýtt okkur þetta gervihnattakerfi þarf að reisa hér sérstaka jarðstöð. Hefur farið fram athugun á því hvað hún mundi kosta, og er kostnaðarverðið talið eitthvað um 413 millj. kr. eða 3,5 millj. dollara. Þess má geta að Norðurlandaþjóðirnar hafa boðist til að veita okkur mikilsverða aðstoð í þessu sambandi, t.d. í sambandi við útboðslýsingar og um val á útboðum, um þjálfun starfsmanna við væntanlega stöð o.s.frv. Utanrmn. hefur athugað þetta mál á tveimur fundum og mælir einróma með því að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár í tilefni af því að frá því hefur verið skýrt í fréttamiðlum nú að undanförnu að ríkisstj. hafi heimilað íslenskum útgerðarmönnum að taka á leigu norskt síldarbræðsluskip sem geti tekið við loðnu af loðnuveiðiflotanum á þessari vertíð. Þar sem ég tel alveg ótvírætt að ríkisstj. hafi ekki heimild til að veita slíkt leyfi lögum skv. spyrst ég fyrir um það, hvort ekki sé ætlunin að leggja fram frv. um þetta efni og leita eftir lagalegri staðfestingu á því vilyrði, sem eflaust hefur verið veitt af ríkisstj. til þessara aðila til að taka skipið á leigu. Ég tel að gildandi lög um þetta efni séu alveg skýr, enda hefur tvívegis komið fyrir í minni ráðherratíð að úrskurður hefur verið felldur um þessi atriði, nákvæmlega hliðstæð, af þeim lögfræðingum sem rn. hefur fyrst og fremst leitað til. Ég tel líka að hér sé um svo mikilsvert atriði að ræða, að það verði að fást alveg skýrt fram á Alþ. hvort komin er upp ný lagatúlkun þess efnis að ráðherra eða ríkisstj. geti veitt erlendum aðilum eða erlendum skipum leyfi til fiskveiða eða til fiskverkunar, en um það fjalla lögin jöfnum höndum, í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Það hefur aldrei verið dregið í efa hér á Alþ. að það þyrfti lög í þessum tilfellum öllum. En nú hefur sem sagt verið skýrt frá þessu á þá lund, að helst er að sjá að það sé komin upp ný lagaskýring og ríkisstj. telji sig hafa heimild til að veita þessa undanþágu, en það tel ég að ekki sé. Það var ekki ætlun mín að ræða hér sérstaklega um þá ráðstöfun að taka þetta skip á leigu. Um það sýnist eflaust sitt hvað hverjum fyrir sig. Ég fyrir mitt leyti tel að hafi ekki verið aðstæður nú til þess að veita leyfi af þessu tagi. Það er augljóst mál að mun minni floti kemur til með að stunda loðnuveiðar á þessari vertíð en á síðustu vertíð, og allt bendir til þess að veiðarnar verði einnig stundaðar miklu skemmri tíma vegna verðlagsmála. En aðalatriðið frá mínu sjónarmiði er þetta, að það er ekki heimilt skv. lögum að veita undanþágu eins og þessa. Þarf því að leita eftir lagalegri staðfestingu. Ef öðru er haldið fram, þá er nauðsynlegt að fá það fram hér á Alþ. að sú túlkun sé nú orðin gildandi að ríkisstj. geti veitt heimild af þessu tagi því að það hefur ekki verið lítið svo á hingað til. Ég vildi í tilefni af þessu spyrja hæstv. sjútvrh. um það, hvort hann hafi ekki í huga að leggja frv. um þetta mál fyrir Alþ. eða hvort hann telji sig hafa heimild til að veita þessa undanþágu.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austf. gat þess um það bil sem ég var að ganga inn í fundarsalinn kl. 2, að hann hefði í hyggju að gera þá fyrirspurn sem hann nú hefur komið með. Hann ætlaði ekki að ræða efnislega þetta mál, en lýsti þó yfir hver skoðun sín væri, svo að ég kemst ekki hjá því að láta þá einnig í ljós mína skoðun og rekja þá eins stutt og hægt er gang þessa máls, en það á ekki langan aðdraganda. Fyrirtækið Hafsíld og Ísbjörninn hf. sendu sjútvrn. erindi um að fá leyfi til þess að leigja norska verksmiðjuskipið Norglobas og var talað um að leigutími yrði 45 dagar og í leigutímanum væri talin .sigling frá Noregi til Íslands og til baka. Ég kynnti mér eftir föngum þetta mál að lagði það fyrir ríkisstj., sem féllst á till. mína að mega svara þessu erindi á þann veg að rn. fyrir sitt leyti samþ. að ofangreint verksmiðjuskip verði tekið á leigu og starfrækt hér við land á þessari loðnuvertíð, með þeim skilyrðum að Landssamband ísl. útvegsmanna og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannasamband Íslands væru ekki andvíg þessum ráðstöfunum. Landssamband ísl. útvegsmanna og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands lýstu bæði yfir stuðningi og meðmælum með að þetta leyfi yrði veitt, en Sjómannasamband Íslands tók ekki afstöðu til málsins, Mun það hafa byggst á því sem fram undan er í sambandi við fyrirhuguð verkföll, að það vildi ekki láta álit frá sér fara. Hins vegar er mér kunnugt um, að sjómenn almennt á loðnuveiðiskipum eru eindregið fylgjandi því að þetta skip verði tekið á leigu. Leiga þessi er algerlega á ábyrgð leigutaka, Hafsíldar hf. og Ísbjarnarins hf., og felur samþykki þetta ekki í sér neinar skuldbindingar fyrir ríkissjóð í því sambandi. Leigutakar afli sér nauðsynlegra leyfa í sambandi við gjaldeyrisyfirfærslur. Leigutakar kaupi hráefnið af íslenskum loðnuveiðiskipum á sama verði og loðnuverksmiðjur í landi skv. ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins og greiði öll gjöld af framleiðslunni, svo sem útflutningsgjöld, eins og um verksmiðju í landi væri að ræða. Leyfishafar hlíti lögum og reglum um löndun á loðnu til bræðslu eins og um verksmiðjur í landi væri að ræða. Enn fremur var það skilyrði sett af ríkisstj., að ég kannaði hvort væri leyfilegt að veita slíkt leyfi lögum samkvæmt. Ég fól lögfræðingi í sjútvrn. að gera athugun á því, jafnframt bað ég hann að leita til þekkts lögfræðings utan rn. til þess að fá umsögn hans einnig. Að fenginni þeirri umsögn tel ég að ekki þurfi sérstaka lagaheimild og byggi það á því áliti. Í fyrsta lagi er ástandið í bræðslumálum almennt. Tvær verksmiðjur verða ekki starfræktar á þessari loðnuvertíð, verksmiðja Hafsíldar á Seyðisfirði sem afkastar um 400 tonnum á sólarhring og verksmiðjan í Neskaupstað sem afkastar um 700 tonnum á sólarhring, eða samtals 1100 tonnum. Afkastageta Norglobal er um 1500 tonn en hámarksafkastageta þessa verksmiðjuskips er um 2500 tonn. Lög, sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði í áðan, nr. 33 frá 1922, eru fyrst og fremst um fiskveiðar, sbr. heiti þeirra laga: Lög um rétt til fiskveiða í landhelgi, en í 1. gr., sem hljóðar svo, segir: „Fiskveiðar í landhelgi við Ísland mega íslenskir ríkisborgarar einir reka og má aðeims hafa íslenska báta eða skip til veiðanna.“ Á þeim tíma, sem þessi lög voru sett voru til þrjár síldarverksmiðjur í landinu. Þessar verksmiðjur máttu nota erlend skip til að fiska fyrir verksmiðjurnar til eigin nota með leyfi ráðh. þrátt fyrir bannið í 2. málsgr. 3. gr. laganna, sem bannar erlendum skipum að verka veiði í landhelgi eða flytja veiði sina á land til þess þar að verka hana. Um þessa heimild ráðh. til að veita slík leyfi eru ákvæði 9. gr. l. og þar er vissulega heimilað að ganga mun lengra en gert er með samþykkt á leigu bræðsluskipsins Norglobal. Skipið á alls ekki að veiða eða taka við afla íslenskra skipa og bræða hann undir umsjón leigutaka sem eru alíslensk fyrirtæki. Það sem gerist er einungis það, að íslenskur aðili notar erlend tæki til að bræða loðnuna, og má segja að það sé ekki mikill munur á því og ef hann fengi erlendis til leigu eða alveg í skuld bræðsluvélar og setti þær upp í landi. Loðna um borð í skipinu verður alveg unnin á kostnað hinna íslensku aðila sem munu kaupa hana, eins og ég sagði áðan, á hinu ákveðna verði skv. ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins, greiða af henni öll útflutningsgjöld, gjöld til olíusjóðs og loðnuflutningasjóðs á nákvæmlega sama hátt og bræðsla í landi gerir. Um gjöld af skipinu, skatta vegna þess og starfsmanna fer eftir íslenskum lögum og samningum milli Noregs og Íslands til þess að forðast tvísköttun. Í íslenskum lögum er hvergi bannað að leyfa íslenskum aðilum að leigja erlend skip til þessara nota, og verður það að teljast fullheimilt. Ef við lesum aths. við frv. að l. nr. 33 frá 1922 sést greinilega að banna á erlendum fiskiskipum að veiða innan landhelgi án sérstaks leyfis og tryggja að erlendir aðilar komist ekki hjá því að greiða þau opinberu gjöld sem íslensk vinnslustöð í landi yrði að greiða. Hér er ekki verið að hleypa erlendum veiðiskipum inn í landhelgina né heldur að veita erlendum aðilum réttindi sem brjóta í bág við l. nr. 33 frá 1922 eða önnur lög. Þess vegna telja þeir lögfræðingar, sem ég hef leitað til, að ekki þurfi samþykki Alþingis fyrir umræddri leyfisveitingu sjútvrh. Hins vegar vil ég í þessu sambandi minna á að erlendum veiðiskipum var heldur betur hleypt inn í landhelgina með samningum þeim sem gerðir voru við Belgíu 7. sept. 1972, við Noreg 10. júlí 1973 og landsstjórn Færeyja 16. ágúst 1972, 19. sept. 1972 og 23. mars 1973. Samþykkis Alþingis við öllum þessum samningum var ekki leitað fyrr en löngu síðar, en þeir voru allir staðfestir á Alþingi með þáltill. 12. nóv. 1973. En þessi lög eru fyrst og fremst um bann við veiðum í íslenskri landhelgi. Þetta var þá gert og ekki talin nein ástæða til athugasemda af Alþ. fyrr en þál. var flutt löngu síðar og samþ. Í sambandi við þau mótmæli, sem fram hafa komið, heyrði ég í sjónvarpinu lesið eitt símskeyti til mín í gærkvöldi sem ég hafði ekki fengið í hendur. Það verður að teljast afar góð þjónusta hjá íslenska sjónvarpinu að lesa símskeyti til manns um 14 klst. áður en viðtakandi fær sjálfur skeytið í hendur, og er rétt að vekja athygli á því hvað sjónvarpið er miklu fljótara á ferðinni en ritsíminn. Ég fékk þetta skeyti kl. 9.50 í morgun, sem ég heyrði í sjónvarpinu kl. liðlega 8 í gærkvöldi, og er það frá Siglufirði eða bæjarráði Siglufjarðar, þar sem það mótmælir: „Þar sem verksmiðjukostur til loðnubræðslu er nægur fyrir í landinu, þá mótmælir bæjarráð Siglufjarðar harðlega að veitt hafi verið leyfi til útlends verksmiðjuskips til loðnubræðslu. Jafnframt bendir bæjarráð á, að hér er um stórkostlega atvinnuskerðingu að ræða í þeim byggðum landsins, þar sem loðnubræðslur eru staðsettar, og lýsir bæjarráð furðu sinni á þessari einstæðu leyfisveitingu. Bæjarráð skorar á sjútvrn. að afturkalla leyfið nú þegar.“ Skipstjóra- og stýrimannafélagið Aldan sendi mér bréf í dag og var skýrt frá þessu bréfi í hádegisútvarpinu, en ég fékk bréfið stundu áður en það kom í útvarpinu. Það er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Formanni Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Aldan hafa borist tilmæli frá skipstjórum og áhöfnum loðnuveiðiskipa, þar sem beðið er um að koma á framfæri við sjútvrh. fullum stuðningi þeirra við að norska bræðsluskipið Norglobal verði tekið til starfa hér við land á loðnuvertíðinni. Teljum vér hiklaust, að sá afli, sem það tekur til bræðslu, verði að mestu umframafli við það sem annars fengist, sérstaklega þegar það er haft í huga að tvær afkastamiklar verksmiðjur á Austurlandi verða ekki í notkun á þessari vertíð af ástæðum sem öllum eru kunnar. Þá viljum vér mótmæla harðlega þeim kröfum að veiðiskipum sé ætlað að sigla með aflann til fjarlægra landshluta í atvinnubótaskyni, þar sem það mundi rýra gífurlega aflagetu þeirra á þeim stutta tíma sem loðnuverð er ákveðið. Hið stórlækkaða hráefnisverð þolir ekki slíka rýrnun fyrir skip og áhafnir. Á það skal bent, að sjómenn verða nú að taka á sig stórfellda lækkun hráefnisverðs, sem stafar m.a. af hækkun launa og annars kostnaðar í landi, á sama tíma og aðrar stéttir fá sín laun verulega hækkuð í krónutölu. Teljum vér að ekki sé á það bætandi með þeim hættum og frátöfum, sem flutningum hráefnis til fjarlægra hafna er samfara. Virðingarfyllst, f.h. Skipstjóra og stýrimannafélagsins Aldan, Páll Guðmundsson, formaður.“ Enn fremur hef ég heyrt frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands í morgun og Landssambandi Ísl. útvegsmanna, þar sem þau lýsa eindregið yfir stuðningi við að þetta verksmiðjuskip komi hingað og telja að það hafi mikla þýðingu fyrir afkomu útgerðar og þeirra sjómanna, sem loðnuveiðar stunda. Við skulum líka hafa það í huga, að þegar loðnuverð var ákveðið nú fyrir skömmu var um stórfellda lækkun á loðnuverði að ræða, sem er mikil kjararýrnun bæði fyrir sjómenn og útvegsmenn. Sú ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins að greiða fyrir hvert kg 2.80 kr., en auk þess greiða kaupendur 15 aura á hvert kg til 8. febr. í flutningasjóð, en aðeins 10 aura eftir þann tíma, - þetta skiptir vitaskuld miklu máli. Þegar verksmiðjur, sem voru starfræktar í fyrra, hafa hætt starfrækslu vegna sérstæðra óhappa, er það enn meiri kjararýrnun ef loðnuskipin eiga að fara að sigla til fjarlægra staða, miðað við þær aðstæður sem nú eru og það verðlag sem nú er á loðnunni. Hins vegar ef um litla veiði verður að ræða fara einkum stærri skipin til þessara staða. Ég minni líka á það, að fyrir jólin samþ. Alþ. heimild fyrir eitt skip, sem gerður var mikill úlfaþytur út af og er undir dönskum fána, að það mætti landa loðnu á svæðinu frá Patreksfirði til Seyðisfjarðar, einmitt fyrir þessar verksmiðjur. En þá mótmæltu bæði sjómenn og útvegsmenn því, svo að það verður fátt gert í okkar landi sem er ekki mótmælt sitt á hvað. En þegar við lítum á þessi mál frá heildarsjónarmiði, þjóðhagslegu sjónarmiði, held ég að það sé ekkert áhorfsmál að útgerð og skipverjar á loðnuskipum bera nú ólíkt minna úr býtum heldur en áður og því hefði ég talið og tel að það sé ekki nema sjálfsagt að verða við þessum tilmælum þegar þeir einstaklingar, sem um þetta biðja, fara fram á það án þess að fá nokkra fyrirgreiðslu ríkisins. Ég hygg að ég hafi skýrt þetta mál eins og hægt er, þó að um það megi auðvitað fara fleiri orðum.



Herra forseti. Hér er raunar hreyft allmiklu máli. Á tveimur síðustu vertíðum var ástandið slíkt að skip lágu með mikinn afla og fengu ekki löndun. Það gekk svo langt á s.l. vertíð að henda varð þúsundum tonna í sjóinn aftur. Þó að sölutregða sé nokkur á mjöli í dag, gengur vel að selja lýsi. Og það nær ekki nokkurri átt þegar við eigum kost á því að veiða þennan fisk, sem er mjög tímabundið á Íslandi, að við nýtum ekki alla þá möguleika sem gefa okkur sem mesta veiði. Það hlýtur að vera eðlilegt að við veiðum eins mikið á Íslandi og hægt er. Annars hefur skapast eitthvert ástand í þjóðfélaginu sem er nauðsynlegt að athuga gaumgæfilega. Ég vakti máls á þessu hér fyrir tæplega ári utan dagskrár, að ástandið í löndunarmálum okkar væri svo slæmt að það hefði átt sér stað að skip yrðu að henda miklum afla í sjóinn. Ég hef einnig tvívegis flutt um það þáltill., sem hefur ekki fengið hér hljómgrunn, að reist yrði verksmiðja í Grindavík til að mæta þeirri auknu afkastagetu flotans að bjarga afla á land. Hafa fáir þm. tekið undir þessa hugmynd, en sérstaklega vil ég þakka Oddi Ólafssyni, sem hefur stutt það bæði með fundarhöldum með mér og með ræðu í þingsölum að þessi verksmiðja kæmist upp. Til þess að láta ekki sitja við orðin tóm leitaði ég víða eftir hugmyndum um verð á slíkri verksmiðju sem bræddi um 1000 tonn. Var hægt að fá verksmiðju í fyrra afgreidda strax og hefði verið tilbúin í dag fyrir 350 millj. kr. á þeirra tíma gengisskráningu. Það var athyglisvert í ræðu frummælanda hér, að hann talaði um að tvívegis hefði komið til tals, eftir því sem ég skildi hann, eða felldur úrskurður um efnisleg atriði um leigu á skipi. Ef ég man rétt leitaði hann hófanna við nokkra þm. á sínum tíma, a.m.k. gerði hann það við mig persónulega og ég tel fleiri, hvort rétt væri að taka á leigu erlent skip vegna mikils afla sem þá var á loðnu og tækifæri bauðst þá að bræða með stuttum fyrirvara um borð í skipi. Ég var heldur á móti því að gera það og taldi heppilegra að við ráðstöfuðum ákveðinni auratölu af kg í meiri flutninga, en flutningasjóðurinn svonefndi var allmikið tortryggður af ýmsum aðilum, þegar hann komst á fót, þó að það sé löngu liðinn tími nú. Hins vegar hafa þau atvik átt sér stað nú að tvær verksmiðjur hafa eyðilagt af náttúruhamförum, og þess vegna er viðhorf nokkuð annað, þó að lögin nr. 33 frá 1922 fjalli auðvitað ekki um það hvað margar verksmiðjur í sjálfu sér eigi að vera í landinu, heldur er það grundvallaratriði sem þau fjalla um. Ég er efnislega sammála frummælanda, þar sem þessi lög hafa í langan tíma verið skýrð mjög þröngt af ráðh. úr öllum flokkum, um það að þegar undantekning frá þessum lögum er gerð, þá skuli um það fjallað á hv. Alþ. Ég er persónulega á þeirri skoðun, að Alþ. viti um það og lýsi a.m.k. yfir vilja sínum í því efni ef út af er brugðið þeim anda sem lögin boða. Og þó að ekki sé beinlínis tekið fram um leigu, þá þótti rétt að Alþ. lýsti vilja sínum hvort við tækjum hér skip á leigu undir dönsku flaggi þótt einn eigendanna væri íslenskur og með íslenskri áhöfn. Ég studdi það, vegna þess að ég taldi það til bóta fyrir þjóðarbúið, og efnislega styð ég þessa leigu vegna þess að ég tel þetta til bóta fyrir þjóðarbúið. Við fáum ekki tækifæri til að veiða loðnu nema í mjög stuttan tíma og okkur veitir sannarlega ekki af að draga björg í bú. Þess er mikil þörf og oft hefur verið minni þörf en í dag fyrir slík uppgrip. Hæstv. sjútvrh. greindi hér vel frá þessu máli og þarf ég ekki að hafa orðalengingar um það. Ég harma hvatvíslegar ályktanir frá Siglufirði. Hið ágæta bæjarráð þar hefði aðeins átt að hugleiða, með hvaða hætti loðnan veiðist á Íslandi og hversu langt er að sigla með hana þangað, og einnig það, eins og öllum þingheimi má vera ljóst og allri þjóðinni hefur verið ljóst, að þegar ríkir hvöss norðanátt og norðaustanátt, þá sigla skip ekki norður fyrir Langanes vegna hættu, bæði ísingarhættu og annarrar áhættu. En þegar við lítum á skýrslu loðnuveiðinefndar kemur mjög rækilega í ljós að megnið af loðnunni aflast vestan við Hornafjörð og sáralítið austan við. Það er því óhemju tímasóun sem fer í að flytja loðnuna á veiðiskipunum sjálfum norður fyrir. Og þegar tvær mikilvægar verksmiðjur detta út, eins og Neskaupstaður hefur verið sérstaklega mikilvægur þáttur undanfarin ár, þá er komið upp sérstakt og alvarlegt ástand. Þess vegna eru full rök fyrir því að leita hófanna að bjarga með skjótum hætti úr þessu erfiða ástandi. Efnislega er ég samþykkur því að skipið sé tekið á leigu, en ég tel rökrétt vegna laganna frá 1922, eins og hér hefur verið rætt um, að um málið sé fjallað á Alþ., allir þættir þess liggi ljóst fyrir og það sé staðfest hvers vegna út í þetta er farið. Að vísu hefur það átt sér stað nú með yfirlýsingu eða greinargerð ráðh., en engu að síður tel ég rökrétt að viljayfirlýsing Alþ. lægi fyrir í þessu efni. Sjálfsagt geta hálærðir lögfræðingar og prófessorar um það deilt, hvort við þurfum á einn eða annan veg að fjalla um málið. En ég tel það eðlilegt og rökrétt, vegna þess að það mun vera rétt frá skýrt að allan tímann hefur bókstafur þessara laga verið skýrður mjög þröngt af öllum ráðh., og hafa þeir verið úr öllum stjórnmálaflokkum sem hér hafa átt hlut að máli. En ég lýsi stuðningi við að taka skipið á leigu og tel að það muni bjarga miklum verðmætum í land og verða til eflingar þjóðarbúinu og sérstaklega þeim sem fást við að afla loðnunnar núna, og sannarlega þurfum við á því að halda. Ráðstöfun á þessu skipi mun falla undir þau lög sem við höfum um loðnunefnd. Þess vegna er þetta undir góðri stjórn og ég held að það hljóti að vera hægt að skipuleggja flutninga viða um landið eins og verið hefur þrátt fyrir tilkomu þessa skips. Svo blessunarlega stendur á að fiskifræðingar hafa margsinnis lýst yfir að von sé á miklum afla af loðnu, en þar mun um ráða veður og vindar hvernig til takist. Það er því aðeins spurning um að geta bjargað góðum afla á land og undirbúa það sem best, og við megum ekki vera hikandi við að tryggja það að bátarnir komi með sem mestan afla að landi. Það nær ekki nokkurri átt að þurfa að lifa það ár eftir ár, að bátar liggi í höfn drekkhlaðnir og jafnvel verði að henda aflanum frá borði.



Herra forseti: Ég sé á því svari sem hæstv. sjútvrh. hefur gefið hér við fsp. minni, að hann vill túlka gildandi lög um þetta efni á annan veg en hingað til hefur verið gert. Það var ljóst á svari hans, að hann vill slá því föstu að það sé heimild að finna í lögum til þess að ríkisstj. geti veitt erlendum skipum leyfi a.m.k. til þess að stunda fiskverkun í íslenskri fiskveiðilandhelgi. En ég benti á að hingað til hefur öðru verið haldið fram, og ég minnist þess að í bæði þau skipti sem ég var ráðh. felldu ráðuneytisstjórar þeir, sem þá höfðu með sjútvrn. að gera, úrskurði um þetta efni og þeir voru á þá lund sem ég greindi hér frá áður, að þetta væri ekki heimilt skv. lögum. Þegar síðan ólögfróðir menn lesa lögin sýnist mér a.m.k. fyrir mitt leyti að þau svari þessu allskýrt og greinilega. Hæstv. ráðh. minntist á l. nr. 33 frá 1922, sem sérstaklega fjalla um þetta og mest hefur verið vitnað í, og hann reyndi að byggja álit sitt á því að lögin væru fyrst og fremst um fiskveiðar, ekki fiskverkun, enda hétu lögin: „lög um rétt til fiskveiða í landhelgi“. En hæstv. ráðh. hefði mátt lesa lengra í l. til þess að sjá um hvað l. fjalla. Í 3. gr., en svo langt komst hæstv. ráðh. ekki að lesa upp úr l., segir orðrétt á þessa leið, þar sem áður er búið að tilgreina að veiðar erlendra skipa séu ekki heimilar í fiskveiðilandhelginni - í þessari 3. gr. segir enn fremur orðrétt: „Það er bannað erlendum skipum að verka veiði í landhelgi eða á höfnum inni.“ Enda eru mörg dæmi um það, að erlend skip hafi beinlínis hlotið landhelgissekt fyrir að hafa brotið þetta ákvæði. En í þessum l. er um að ræða tvær undanþágur sem varða heimild til þess að víkja frá þessum l., frá meginákvæðum l., og er rétt að lesa þessi undanþáguákvæði bæði í heilu lagi, en hið fyrra er á þessa leið orðrétt: „ Sjútvrh. er heimilt þrátt fyrir bann þessarar gr. að leyfa vinnslu- og verkunarstöðvum að kaupa afla af erlendum veiðiskipum í íslenskum höfnum. Ráðherra skal binda leyfið við ákveðna staði eða landshluta, eftir því sem hagkvæmt þykir. Svo getur ráðherra og bundið leyfið við ákveðnar tegundir fisks eða annars sjávarafla og sett skilyrði um magn, verð og sérstakar löndunarreglur. Í leyfi ber að taka fram, að það veiti eigi erlendum skipum heimild til fiskveiða eða fiskverkunar í landhelgi.“ Þessi heimild hefur ævinlega verið túlkuð þannig og framkvæmd þannig, að það sé heimilt að veita íslenskum verkunarstöðvum leyfi til að kaupa afla af erlendum skipum. Þetta byggist m.a. á því að þegar afli er gerður upptækur eða þegar eitthvert sérstakt óhapp kemur fyrir erlent skip og það þarf að leita hafnar, þá er ráðh. samkv. þessu veitt heimild til að leyfa íslenskum aðila að taka þennan fisk og kaupa hann, en þá verður að taka það fram, að þetta veitir ekki á neinn hátt hinu erlenda skipi leyfi til fiskveiða eða fiskverkunar í landhelgi. Þetta var önnur heimildin. En hin heimildin, sem er að finna í 9. gr., er orðrétt á þessa leið: „Atvinnumálaráðherra getur veitt leyfi til þess að eigendur síldarolíu- eða síldarmjölsverksmiðju eða slíkra verksmiðja megi nota erlend skip til þess að fiska fyrir verksmiðjur þessar til eigin nota, þrátt fyrir bannið í 2. mgr. 3. gr. Í leyfinu, sem veita má fyrir 2 ár í senn, ber að taka fram að það veiti ekki erlendum skipum heimild til fiskveiða eða fiskverkunar í landhelgi, og enn fremur skal það tekið fram, að leyfið falli burt ef skilyrði þess séu eigi haldin í öllum greinum.“ Þetta eru einu heimildirnar til fráviks sem er að finna í lögunum, og í báðum þessum heimildum er skýrt tekið fram að það verði þrátt fyrir þessi frávik að undirstrika það skýrt að hvorki sé heimilt að veita erlendu skipi veiðileyfi né verkunaraðstöðu í landhelgi. Þetta er skýrt tekið fram. Af þessum ástæðum hafa ráðuneytisstjórarnir í sjútvrn. þegar þeir hafa verið spurðir þegar þessi atvik hafa komið upp, - því að þau hafa oft komið upp, það hafa margar beiðnir legið fyrir um að vikið yrði frá þessu, - þá hafa þeir fellt sinn úrskurð á þá lund, sem ég veit að hv. alþm. kannast við. Það hefur alltaf verið gengið út frá því hér á Alþ. að það væri ekki á valdi ráðh. eða ríkisstj. að víkja frá þessum meginatriðum. En nú er ljóst að hæstv. sjútvrh. hefur fengið nýja lagatúlkun, og ég tel að hún sé mjög alvarlegs eðlis ef á að halda sér við hana, því að það mun margt á eftir fylgja. Þessi mál eru ekki svo einföld sem mér heyrðist að hv. ræðumaður, sem talaði næst á undan mér, vildi vera láta, sem sagt að við gætum tekið þannig á þessum málum að segja einfaldlega: Við þurfum á þessu að halda, við þurfum á allri vinnu að halda og á öllum afla að halda, við skulum bara veita leyfi. - Við skulum gæta vel að því, að það togast á í þessum efnum tvenns konar og mismunandi hagsmunir hjá þeim sem sjávarútveg stunda. Það hafa komið fram margar beiðnir fiskverkunarstöðva í landinu um að fá heimild til þess að taka fisk af erlendum skipum til vinnslu þegar þessar verkunarstöðvar hafa ekki haft verkefni. Og þegar það lá einnig fyrir að það var hægt að selja hinn verkaða afla, þá voru það verkunarstöðvarnar sem vildu fá fisk af erlendum skipum. En þá komu venjulega sjómennirnir og útgerðarmennirnir og mæltu harðlega á móti þessu, því að með þessu væri verið á óbeinan hátt, að auka samkeppnina við þá á miðunum við landið eða þeim miðum sem þeir gætu auðveldlega stundað. Af þessum ástæðum hafa menn einnig farið varlega í þetta og yfirleitt neitað slíkum beiðnum. Á hinn bóginn eru auðvitað hagsmunir bæði hjá sjómönnum og í sumum tilfellum útgerðarmönnum að hafa sem allra mest af erlendum vinnslustöðvum, ekki bara eitt skip, heldur ótalmörg skip, svo að þeir þurfi svo að segja ekki að fara til lands. Auðvitað er hægt að greiða þannig fyrir þeim. En við höfum litið þannig á þessi mál að við ætlum okkur, íslendingar sem ein heild, bæði þeir sem verða að vinna á sjónum og hinir sem vinna í landi, að nýta þessar auðlindir fyrir okkur sameiginlega og hleypa hér ekki öðrum að, hvorki gegnum leigumála né eftir öðrum leiðum. Það hefur legið lengi á mikill þrýstingur frá ýmsum erlendum aðilum að komast inn á okkar svæði með sínar verkunarstöðvar eða veiðiskip, og m.a. var hér beiðni fyrir ári frá innlendum aðilum um að þeir vildu taka á leigu afkastamikið erlent skip sem átti að taka að sér að frysta loðnu fyrir Japansmarkað. Þá var talið að þar væri ótakmarkaður markaður og mjög hátt verð í boði. Þessir aðilar sóttu fast á um að fá að taka þetta skip á leigu og stunda þessa framleiðslu hér. Það var auðvelt að reikna út að þetta hefði getað bætt við okkar heildartekjur. En auðvitað snerust jöfnum höndum frystihúsin í landinu gegn þessu og margir aðrir. Og yfirleitt voru þeir, sem um þessi mál hafa hugsað, hræddir við að opna þennan möguleika. Í þessu tilfelli var felldur úrskurður um að ef þetta leyfi ætti að veita, þá yrði það að gerast með lögum frá Alþingi. Ég vil vænta þess að hæstv. sjútvrh. taki þetta mál að nýju til athugunar, þá hlið málsins sem snýr að því að leggja fram frv. og fá málið afgr. hér á eðlilegan og löglegan hátt, þannig að við höldum okkur áfram við þær lagaskýringar sem við höfum haldið okkur við til þessa. Það er mál út af fyrir sig ef meiri hl. Alþ. vill samþ. slík lög í þessu tilfelli. Úr því geri ég fyrir mitt leyti ekki mikið. Ég er því andvígur samt fyrir mitt leyti, eins og ég gat hér um, og mun þá, þegar að því kemur, gera nánari grein fyrir því og sé ekki ástæðu til að fara að ræða það hér í löngu máli. Ég tel fyrir mitt leyti að það hafi ekki gerst svo mikið í sambandi við vinnsluaðstöðu okkar og veiðar að það sé ástæða til að fara að opna fyrir þennan möguleika, auk þess sem ég hef ekki mikla trú á rekstri þessa skips. Það stafar m.a. af því, að það fór í minni tíð fram rækileg athugun á vinnslumöguleikum þessa skips við íslenskar aðstæður. Og það var einmitt það sem hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, var að minnast á, að þegar Vestmannaeyjagosið kom upp kom fram tilboð um leigu á þessu sama skipi og þá var athugað vegna þeirra aðstæðna, sem þá komu upp, hvort talið væri rétt að taka þetta skip á leigu og opna þannig fyrir meiri möguleika. Niðurstaðan af þessari athugun varð sú að það þótti ekki rétt. Ég var einnig á þeirri skoðun, að það væri ekki rétt að taka skipið á leigu, og voru þó ólíkt meiri og stærri ástæður þá til þess að taka skipið á leigu við þær aðstæður sem þá voru í okkar markaðsmálum með mjöl og lýsi og rekstraraðstöðu alla. Þá var hins vegar horfið að því ráði að gera sérstakt átak í því að koma loðnunni til vinnslu á fjarlægari stöðum. Því fer vitanlega víðs fjarri, að ég fyrir mitt leyti sé á þeirri skoðun að það eigi að segja við okkar veiðiskip að sigla með aflann norður fyrir land alveg tillitslaust. Ég álít að það sé ekki hægt að gera það nema í miklu sjálfsvali útgerða og skipstjórnarmanna. Það er heldur engin frágangssök að gera það við vissar aðstæður. En miðað við allar kringumstæður nú, þá sýnist mér miklu meiri líkur á því að flotinn, sem stundar veiðarnar, verði svo miklu minni en hann var árið á undan og hætti svo miklu fyrr að þetta geti komið til með að bitna á fleiri verksmiðjum en þeim sem eru á Norðurlandi, ef þetta skip reyndist duga á þann hátt sem þeir gera sér vonir um, sem eru að taka skipið á leigu, en dugi það lítið og verði mislukkað, þá auðvitað breytir það litlu um það atriði. Ég skal, eins og ég sagði áðan, ekki fara út í langar umr. um hvaða ástæður liggja til þess að ég tel ekki rétt að víkja frá þessu þýðingarmikla meginatriði varðandi landhelgislöggjöf okkar, það sé ekki svo knýjandi tilefni. En ef það er mjög knýjandi, þá kemur vitanlega til greina að samþ. ný lög um frávik frá gildandi lögum. En hitt er mér miklu stærra mál, að fá það skýrt fram og skýrt úr því skorið hvort hér á að taka upp nýjar lagaskýringar í þessum efnum, þannig að það sé hér eftir talið á valdi ráðh. og ríkisstj. að heimila erlendum skipum aðstöðu í íslenskri fiskveiðilandhelgi til þess að stunda þar fiskverkun. Ég tel að það sé alveg tvímælalaust að það sé ekki heimilt og styðst þar jöfnum höndum við úrskurð þekktra lögfræðinga, sem um málið hafa fjallað og áttu að hafa betri aðstöðu til þess en nokkrir aðrir vegna starfa sinna, og eins miðað við þann skilning sem ég get dregið út úr þeim lögum sem fyrir hendi liggja. Og það er þetta atriði sem er miklu stærra en þeir hagsmunaárekstrar sem upp koma hér hjá ýmsum aðilum. Það hefur litið fengið á mig að lesa upp meðmæli einhverra og andmæli einhverra annarra í þessum efnum. Þetta mál er miklu stærra en svo að slíkt eigi að ráða þar úrslitum. Ef við hefðum átt að fara eftir slíkum kröfum á undanförnum árum, þá hefðum við jöfnum höndum verið að veita útlendingum leyfi til veiða og vinnslu. En það hefur ekki verið gert og ég vona að þó að þetta hafi verið ákveðið á þennan hátt, að mínum dómi af misskilningi, þá verði það leiðrétt og haldið við þá skýringu á lögunum sem hefur verið viðurkennd til þessa.



Herra forseti. Ég ætla ekki að halda hér áfram meiri lögskýringum í sambandi við þetta mál við hv. þm. Ég sagði aðeins frá því hér að þetta mál hefur haft ákaflega lítinn aðdraganda og annaðhvort var að verða við því eða neita því, því að þetta mál er búið að vera innan nokkurra daga. Ég veit auðvitað ekki um það alveg til fulls hvort samningar nást. Það var búið að gera að vísu rammasamning. Næstu dagar skera úr um hvort það verður eða ekki. Hitt er svo annað mál, að ég vitnaði áðan í þær upplýsingar sem ég hef frá lögfræðingum, en ég vitnaði líka í hvað hefur gerst í þessum efnum og ég nefndi áðan samningana við Belgíu frá 7. sept. 1972. Var leyfilegt að gera þann samning og hleypa belgískum togurum inn í íslenska landhelgi án þess að leggja það fyrir Alþ. fyrr en í marsmánuði 1973? Sömuleiðis spyr ég hv. fyrrv. sjútvrh:: Var leyfilegt að semja við Noreg á þennan hátt 10. júlí 1973 og við landsstjórn Færeyja 16. ágúst 1972, 19. sept. 1972 og 23. mars 1973? Allir þessir samningar eru gerðir án þess að flytja um þá frv. hér á hv. Alþ. Það var enginn stjórnmálaflokkur sem mælti neitt gegn þessu, alls ekki. Ég er ekki að segja það vegna þess. En þá er lögð fram till. til þál. um staðfestingu á þessum samningum öllum, við Belgíu, Noreg og landsstjórn Færeyja, um heimildir til veiða innan fiskveiðilögsögu, og þessi þáltill. er svo afgr. 12. nóv. 1973. Nú spyr ég: Er meiri ástæða til að leggja fram frv. um að leyfa skipi að taka fyrir íslenska aðila við loðnu af loðnuveiðiskipum í röskan mánuð, er það meira atriði að leggja fram sérstakt frv. en að heimila veiðar innan 50 mílna þremur þjóðum? Mér finnst skipta allmiklu máli hvað hefur gerst á undan í þessum efnum. En það eru Kannske smámunir að leyfa nokkrum tugum togara að stunda veiðar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu á annað ár, þeim sem lengst höfðu þessi leyfi, þangað til Alþ. staðfestir það. Ég er alls ekki á þessu stigi málsins að segja að ég muni leggjast gegn því að það verði borin fram þáltill. á líkan hátt til staðfestingar Alþ. á þessu. Það verður að athuga betur. Ég bað um þessa athugun, að hún færi fram á sem skemmstum tíma, og þetta er það sem kom út úr þessari athugun, og ég byggði mitt álit á því. Mig langar svo líka að spyrja hv. þm.: Hvers vegna var hann að láta kanna möguleikana á því að leigja þetta skip fyrir 2 árum, eftir atburðina í Vestmannaeyjum, ef hann var þá eins og hann er nú þeirrar skoðunar að það eigi hvorki að leyfa veiðar né vinnslu erlendra skipa innan íslenskrar fiskveiðilögsögu? Ég veit ekki annað en að hann hafi staðið að því að senda sérstaka fulltrúa til að skoða þetta skip. En þá lá ekki beint fyrir hvern ætti að taka ábyrgðina, hver ætti að gera skipið út. Þá var það helst að ríkissjóður yrði að gera það. Og það varð ofan á að hann og ríkisstj. vildu ekki fara út í það að ríkið tæki ábyrgð á rekstri slíks skips. Það er skoðun sem hver og einn getur alveg fullkomlega samþ., ef menn meta að það hafi verið mikil áhætta. Þegar hv. þm. segir að það hafi verið ólík rekstraraðstaða þá og nú er ég honum alls ekki sammála. Hvenær hefur rekstraraðstaðan verið verri en núna hjá útgerðinni og sömuleiðis hjá sjómönnum loðnuskipanna? Ekki í mörg ár. Það veit þessi hv. þm. mætavel. Og eftir því sem löndunarbið verður fyrr á Austfjörðum eða þarf að sigla hingað suður og ekki hægt að komast norður fyrir Langanes, þá auðvitað dregur úr veiðunum - veiðum loðnuskipanna á þessari vertíð. Hitt er alveg rétt, að loðnuvertíðin í ár verður mun skemmri en áður. Þess vegna er meiri ástæða til þess að nýta sérstaklega vel þann stutta tíma sem vertíðin kemur til með að standa. Ég hef ekki trú á því, miðað við það verð sem er á loðnu eftir að fitumagnið er farið úr loðnunni, að þá verði veiðar mikið stundaðar eftir 8. mars. Ég hef ekki trú á því, vegna þess að loðnuverðið byggist núna fyrst og fremst á lýsisverðinu, en ekki á mjölverðinu af því að það er svo lágt. Það er þetta sem við verðum að hafa í huga, að á sama tíma og þessi stétt, bæði útgerðarmennirnir og sjómennirnir sem þessar veiðar stunda, verður fyrir því áfalli að það verður stórkostlegt verðfall á þessum afurðum, þá er meiri ástæða til þess að nota hvert tækifæri til þess að nýta sem best þessi skip og fylla í það skarð sem óvænt kom bæði í Neskaupstað og á Seyðisfirði, Þess vegna held ég að sé rétt stefna að vinna að þessu máli, og ég tel það mikið áræði sem þessir aðilar sýna með því að vilja taka þetta skip á leigu. Auðvitað verðum við að vona að þeim heppnist það, því að það verður einnig til mikils láns fyrir alla þá sem þessar veiðar stunda nú á þessari loðnuvertíð.



Herra forseti. Ég verð að standa hér upp aftur og gera smáathugasemd við orð hv. 2. þm. Austf. Hann virðist ekki hafa tekið eftir byrjun ræðu minnar, en þar einmitt drap ég á það að hér væri hreyft mikilvægu máli. Það má kannske kalla það einfalt mál eins og hann orðaði það, en málið er mikilvægt vegna þess, eins og ég tók, held ég, mjög skýrt fram í ræðu minni, að lögin frá 1922 hafa alltaf verið túlkuð þröngt bæði af honum sem hæstv. ráðh. og þegar ég var í þjónustu hans hér áður fyrr, þá gerði hann það, og einnig benti ég á að aðrir ráðh. úr öðrum flokkum hefðu jafnan túlkað lögin þröngt. Þess vegna er þetta mikilvægt mál, eins og hann drap á, ef breyting hefur hér átt sér stað. En það má kannske kalla það einfalt mál varðandi framkvæmd og mat á aðstæðum, en það er allt annar skilningur, og ég vona að enginn þm. hafi lagt þann skilning í orð mín. Hann gaf mér þann skilning, að ég segði: Jú, það er mikil nauðsyn á að fá þetta skip - og þar fram eftir götunum. Um þetta hafa menn skiptar skoðanir eins og ályktanir þeirra bera með sér. Hæstv. sjútvrh. hefur einmitt undirstrikað að það er lýsið í dag sem gefur loðnuveiðunum mest gildi, og er það gagnstætt því sem verið hefur undanfarin 3 ár. Þess vegna liggur málið ljósara fyrir, að það þurfa að fást um það skjót svör hvort taka á skipið á leigu, strax eða ekki. En ég vil að þeir leigusamningar séu lagðir fyrir Alþ. Afdráttarlaust er það mín persónulega skoðun, byggð á margra ára reynslu og túlkun á þessum lögum. Ég vil þá fá viljayfirlýsingu Alþ. um það hvort við eigum að taka slíkt skref. Og þó að hv. þm. segi, að ekki hafi gerst svo mikið fyrir aðstöðu til vinnslu og veiða, eins og ég held að ég hafi skrifað orðrétt eftir honum, þá tel ég einmitt að mikið hafi gerst, því miður, til þess að þyngja alla aðstöðu. Og það veit hann manna best innan þessara veggja, að Neskaupstaður hefur gegnt alveg sérstöku hlutverki framan af loðnuvertíð. Nú geta menn ekki tekið loðnu og haft hana utan tanka, vegna þess að það er lýsið sem gefur loðnunni svo mikið gildi að það hefur enginn efni á því að láta óeðlilega rýrnun eiga sér stað og hirða mjölíð. Slík vinnsla er alveg út í hött og kemur ekki til greina. Þess vegna eru móttökuskilyrði nú raunverulega enn rýrari en ella af því að tankvæðing er það þröng hjá verksmiðjunum. Eitthvað af skipum, jafnvel kannske 20–30 skip, mun ekki fara á loðnuveiðar. En hvaða skip eru það sem ekki fara á loðnuveiðar? Það eru litlu skipin. Ég sagði á sínum tíma og þótti ansi hart sagt: Þessi skip áttu aldrei á loðnu að fara, aldrei, sem eru innan við 150 tonn og minna. Þau áttu að halda sér við bolfiskveiði heldur en að efna til útgerðar sem kostaði margar millj. á hvert skip og hafa aldrei aflað fyrir framlögðum brúttókostnaði, hvað þá haft einhvern árangur sem erfiði. Það er því eilítið jákvætt til í þessu enn þá, og þau munu þess vegna fiska miklu meiri bolfisk fyrir bragðið. En bað má ekki hafa stjórn á nokkrum hlutum á Íslandi, heldur á allt að sigla og reka á reiðanum stjórnlaust, þrátt fyrir Framkvæmdastofnun og ýmiss konar átök sem þar eiga sér stað. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að því miður hafa óviðráðanleg atvik komið fyrir sem geta leitt til þess að rök séu fyrir því að taka svona skip á leigu, og þá tel ég eðlilegt að fyrirhugaður leigusamningur sé lagður fyrir Alþ. og Alþ. lýsi yfir vilja í því efni, hliðstætt og gert var um veiðiheimildir. Ég veit að hæstv. fyrrv. sjútvrh. var það mætavel ljóst og utanrrh. einnig, að þó að þeir semdu við þessar þjóðir um veiðiréttindi, þá datt þeim ekki í hug - ég er viss um það - annað en að fá staðfestingu hjá Alþ. á gjörðum sínum í þessu efni. Ég veit að þeir báðir hljóta að hafa hugsað þannig. Og ég tel einnig að það eigi að gerast í þessu tilviki, þó að ég efnislega telji rök fyrir þessari framkvæmd eins og ástatt er, og þar finnst mér vera eini ágreiningurinn við 2. þm. Austf. Mér finnst vera sá eini ágreiningur milli okkar, að mér finnst vera efnisleg rök fyrir því að sjá hvort ekki eru tök á því að hafa þetta skip í notkun nú vegna þeirra atburða sem átt hafa sér stað og þrengt alla móttöku og vinnslu á loðnunni. Til viðbótar er verðmæti hennar mest núna í nærri tvo mánuði og líkur eru fyrir því að engin loðna verði veidd eftir miðjan mars. Fari svo, þá sýna veiðiskýrslur að við missum um eða yfir 100 þús. tonn og það er allmikill afli. Ég ætla svo, herra forseti, ekki að tefja þessar umr. lengur, en ég vona að afstaða mín sé ljós. Ég tel að þessi samningur eigi að koma fyrir Alþ. og þá gefst okkur tækifæri til að fjalla um málið og túlka þessi lög frá 1922, nr. 33. En ég er þeirrar skoðunar að halda eigi áfram að túlka þau þröngt, eins og fyrrv. sjútvrh. úr öllum flokkum hafa gert.



Herra forseti. Það er ekki meining mín að blanda mér efnislega í þær deilur, sem hér hafa verið uppi. En ég vildi gjarnan fá skýringu þeirra lögfróðu manna, sem hér hafa verið með lagaskýringar, á einu atriði, sem í minn hug leitaði, og jafnframt vekja athygli hv. alþm. á því að hér á Íslandi eru allmargar vinnslustöðvar í sjávarútvegi sem starfrækja stórvirkar vélar sem eru í eigu erlendra aðila. Ég á hér við rækjuvinnslustöðvarnar, en mörgum þeirra hefur verið komið upp á þann veg að rækjuvinnsluvélarnar sjálfar, þ.e.a.s. rækjupillunarvélarnar eins og þær eru kallaðar, held ég, eru leiguvélar. Mér hefur verið tjáð að þetta sé skv. íslenskum lögum. Hjá mér hefur þess vegna vaknað sú spurning, hvort þarna gefi ekki auga leið að íslenskir aðilar, einstaklingar eða félög, sem hafa yfir að ráða fasteignum eða húsakosti sem fullnægi þeim skilyrðum sem um það eru sett, geti þannig sett upp stórvirk atvinnutæki, ef þetta stenst lögum samkv. Spurning mín er sú: Hver er eðlismunurinn á því, að þetta er hægt, og hinu, að íslenskir aðilar taki á leigu erlent skip með tækjum og reki það innan íslenskrar lögsögu?



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er í tilefni af því að hæstv. sjútvrh. lagði fyrir mig tvær spurningar. Í fyrsta lagi spurði hann hvernig stæði á því að samið hefði verið á sínum tíma við Belgíumenn og Breta og Norðmenn og fleiri aðila um veiðiheimildir á landhelginni áður en lög hefðu verið sett um það hér á Alþ. Þetta mál hefur æðioft verið athugað og við höfum ævinlega fengið þá skýringu á því, að það er skýrt tekið fram, bæði í þessum margumtöluðu lögum frá 1922, um veiðar í landhelgi, og eins í landgrunnslögunum frá 1948, sem við miðum okkar landhelgisútfærslu við, að framkvæmd á þessum lögum skuli ekki á neinn hátt raska milliríkjasamningum eða samningum Íslands við önnur ríki, eins og þeir eru á hverjum tíma. Þannig hefur verið staðið að þessum málum allan tímann, að milliríkjasamningar hafa verið gerðir og síðan hefur verið leitað eftir staðfestingu Alþ. á þeim. Það hefur ekki verið talið hægt að ætla að setja lög um slíkt áður, enda gert beinlínis ráð fyrir því í þessum lögum að þau eigi ekki að raska milliríkjasamningum sem Ísland kann að gera á hverjum tíma. Þetta er skýringin á þessu atriði. Menn geta því ekki skotið sér neitt á bak við þessa starfsaðferð með það sem er verið að gera í þessum efnum. Þá spurði hæstv. sjútvrh. mig hvernig hefði staðið á því að ég lét kanna það á árinu 1973 hvort rétt væri að taka á leigu þetta sama skip til loðnubræðslu þá. Ástæðan var sú, að þá gerðist það, sem oft hefur gerst áður, að innlendir aðilar sóttu á um þetta og komu með tilboð og þessi tilboð voru gaumgæfilega athuguð. Ég sagði einnig í umr. um þetta mál í dag, að ég tel vissulega geta komið upp þær aðstæður að við eigum að víkja frá þessum meginlagaákvæðum okkar með sérstökum lagabreytingum. Ef þær aðstæður hafa komið upp, að við þurfum á einhverju slíku að halda, á vitanlega að setja lög um það. Það sem gerðist við eldgosið í Vestmannaeyjum var vissulega þess eðlis að að var sjálfsagt að kanna málið og það gaumgæfilega. Niðurstaðan varð hins vegar sú þá að það væri ekki rétt. Og tel ég enn að þá hafi þó verið miklu meiri ástæður til þess að víkja frá þessu meginlagaákvæði og taka skip á leigu heldur en þær ástæður sem liggja fyrir í dag. Það er m.a. þannig, eins og kom fram hjá hv. 1. landsk. þm., Jóni Árm. Héðinssyni. að hætti loðnuveiðarnar á þessu ári á þeim tíma sem allar líkur benda til að veiðarnar hætti vegna verðákvörðunar, þá minnkar heildaraflinn, sem við er að fást í landi, um 100 þús. tonn, og þó má búast við að aflinn minnki enn meir vegna þess að það verða miklu færri skip sem stunda veiðarnar. Ég vil svo aðeins segja það, að það er rétt, sem hér hefur komið fram, að við erum algjörlega sammála um þau atriði sem hér hafa verið rædd, ég og hv. 1. landsk. þm., varðandi meginatriði málsins, það sem ég hef fyrst og fremst rætt um, þ.e.a.s. hina lagalegu hlið þess. En við erum hins vegar ósammála um það, hvort hafi verið þörf á því að heimila leigu á þessu skipi nú eða ekki. Ég sagði strax að ég skil mætavel að sumir aðilar geri mikið úr okkar vanda í þessum efnum og telji að við hefðum átt að leigja ekki aðeins eitt skip, heldur jafnvel fleiri, en aðrir mótmæli því. Þetta er ekki höfuðatriði málsins. En ég taldi sjálfsagt að greina frá minni skoðun, að ég tel þessar breyttu aðstæður ekki svo miklar að þetta sé réttmætt. Hitt er ég fyrst og fremst hræddur um, að hér séu menn að renna sér inn á þá hálu braut varðandi okkar landhelgismál sem kom fram á þinginu fyrir jól, að þá var samþ. að veita erlendu skipi, sem leigt er af innlendum aðilum, rétt til fiskverkunar í landhelgi. Hvenær kemur næsta skriðan? Hvenær kemur að því að það kemur eitt ágætt erlent skip sem verður leigt af íslendingum og því verður lagt einhvers staðar úti fyrir Vestfjörðum og það tekur að sér að vinna þar úr afla togaranna sem þar veiða og þeir þurfa þá ekki að vera að hrekjast inn á firði með aflann. Þegar menn eru komnir út á þessa braut, þá býður eitt öðru heim og ég tel að það beri að gjalda varhuga við þessari stefnu. Við eigum að vera íhaldssamir í þessum efnum eins og við höfum verið, varast að láta erlenda aðila komast bæði inn í okkar fiskverkun, okkar fiskveiðar á allan hátt, og varast það líka að þeir geti smeygt sér inn bakdyramegin með einhverjum leigusamningum. Það er þetta, sem ég tel vera höfuðatriði málsins.



Herra forseti. Mér finnst alveg óþarfi að blanda samningum við Belgíu, Noreg og Færeyjar inn í þetta mál. Þeir landhelgissamningar, sem gerðir voru við þá aðila, voru gerðir skv. sérstaklega fyrir fram gefnu umboði Alþ., sem fól ríkisstj. að vinna að umþóttunarsamningum við þessi ríki. Ég vil í öðru lagi taka það fram, eins og kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh., að það fyrirheit, sem gefið er í hans bréfi, er bundið ákveðnum skilyrðum. M.a. er það skilyrði sett þar fram að leyfi gjaldeyrisyfirvalda fáist til yfirfærslu á leigu. Um það leyfi hefur verið sótt, en það hefur ekki verið veitt enn. Þetta vildi ég aðeins taka fram.