Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við erum búin að ræða þetta allnokkuð í þingsal. Hér er um að ræða frumvarp sem er komið fram sem svar við bankakreppunni eða réttara sagt er þetta breyting á umhverfi fjármálafyrirtækja í ljósi þeirra atburða sem urðu. Við sjálfstæðismenn höfum engan veginn talið gengið nógu langt, að við séum bara að taka á hluta af vandanum. Það skal sagt vegna þess að meiri hlutinn hefur komið til móts við margt af því sem við höfum gagnrýnt, en stærsti hluti verkefnisins er hins vegar eftir. Við erum með breytingartillögur sem miða að því að taka á hluta þess, en við megum ekki ganga þannig frá þessu máli að það dagi uppi og að við klárum ekki stóru verkefnin 

Frú forseti. Ég vil geta þess að fulltrúar Samfylkingar, Vinstri grænna og Framsóknar í viðskiptanefnd hafa gert þrjár veigamiklar breytingar á frumvarpinu milli 2. og 3. umr., í fyrsta lagi ákvæði um að fjármálafyrirtækjum beri að birta laun hvers og eins í hópi æðstu stjórnenda fjármálafyrirtækja í ársreikningum sínum og jafnframt heildarlaunatölur annarra yfirmanna í fyrirtækinu. Síðan er ákvæði um að fjármálafyrirtæki megi aðeins hafa yfirtekin fyrirtæki í 12 mánuði þegar um er að ræða fjárhagslega endurskipulagningu. Fjármálaeftirlitinu er jafnframt veitt heimild til að veita undanþágu til að koma í veg fyrir brunaútsölu á fyrirtæki sem banki hefur yfirtekið. Að lokum er ákvæði til bráðabirgða um 

Frú forseti. Við erum að samþykkja eitt hænuskref vegna þess að ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn um hvernig bankarnir og hlutabréfamarkaðurinn, og hlutafélög yfirleitt, eiga að starfa. Hér er gullið tækifæri til að gera kröfu til eigenda, sem eru hlutafélög, um að þeir upplýsi um eigendur sína og aftur eigendur sína og allan eigendastrúktúrinn upp úr. Það er ekki notað. Hér er líka gullið tækifæri til að öll þau fyrirtæki sem fjármálafyrirtækin selja frá sér, sem er lunginn úr íslensku atvinnulífi, hafi sambærileg ákvæði í samþykktum sínum, þ.e. að þau upplýsi um eigendur sína. Að lokum er hér gullið tækifæri til að segja að fyrirtæki megi ekki kaupa í eigendum sínum eða lána til þeirra. Menn missa af þessu góða tækifæri, því miður, vegna þess að ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn. Hún sér bara út vikuna, hún sér ekki hvernig verður eftir 4, 5 eða 10 ár. Ég segi já. 
            

Forseti vekur athygli hv. þingmanns á að hann tók til máls um atkvæðagreiðsluna.

Frú forseti. Það er rétt að óska Alþingi til hamingju með að þetta mál kemur núna til atkvæðagreiðslu við 3. umr. Hér er verið að styrkja valdheimildir Fjármálaeftirlitsins, samþætta útlánaskrár fjármálafyrirtækja, hér er kveðið sterkar á um áhættuskuldbindingar, hér tökum við á lánveitingum til tengdra aðila, styrkjum hæfisreglur eigenda og eins og formaður viðskiptanefndar kom inn á erum við að gera auknar kröfur um söluskyldu fyrirtækja sem bankarnir hafa yfirtekið. Hér er verið að stíga gott og mikilvægt skref inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um það hvort við felum Fjármálaeftirlitinu að kanna og birta með fullnægjandi hætti hverjir eru eigendur krafna og þar með hverjir eru eigendur bankanna. Við erum búin að ræða þetta mikið í hv. viðskiptanefnd. Við sjálfstæðismenn erum búin að reyna að fá það fram núna í rúmlega hálft ár hverjir eru raunverulegir eigendur hinna einkavæddu banka og ef við samþykkjum þessa tillögu er skylt að því verði fylgt eftir að við fáum að vita hverjir eiga bankana. Við erum búin að ræða mjög mikið um það að leyndarhyggjan 

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um breytingartillögur frá meiri hlutanum og við munum greiða atkvæði með þeim enda er mjög mikið af því sem við börðumst fyrir á vettvangi nefndarinnar komið þarna inn. Ég vísa sérstaklega til þess að hér er þingið að gefa skýr skilaboð um að þau fyrirtæki sem bankarnir yfirtaka verða að vera seld innan 12 mánaða. Það er afskaplega mikilvægt að það gerist því að við vitum að núna eru mörg fyrirtæki, jafnvel stór og öflug, í eigu bankanna og að það er ójöfn samkeppni hjá þessum fyrirtækjum gagnvart minni fyrirtækjum sem hafa lifað þessi áföll af. Við segjum já.

Frú forseti. Í þessari breytingartillögu legg ég til að fjármálafyrirtæki geti ekki fengið starfsleyfi bæði sem viðskiptabanki og fjárfestingarbanki. Ég tel mjög brýnt að fjárfestingarbankar sem eru í eðli sínu áhættustarfsemi „gambli“ ekki með innlán almennings.

Frú forseti. Við erum að greiða atkvæði um hvort veita eigi fjármálafyrirtæki starfsleyfi til að vera bæði viðskiptabanki og lánafyrirtæki. Tillagan gengur út á að það eigi ekki að leyfa þetta. Það hefur verið sérstakt kappsmál þingmanna Vinstri grænna að leyfa þetta ekki, en í ljósi þeirra ráðlegginga sem m.a. hafa komið frá OECD um að fara varlega í að aðskilja viðskiptabankastarfsemi og lánastarfsemi vegna þess að það eykur hættu á brunaútsölu teljum við í meiri hlutanum og þingflokki Vinstri grænna að það eigi að taka þetta upp í nefndinni og kanna með hvaða hætti sé best að fara út í þennan aðskilnað.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af stóru málunum sem við eigum eftir að fjalla um. Það væri mjög æskilegt að aðskilja fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi og við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á að þetta er eitt af þeim stóru málum sem við þurfum að ljúka. Það er hins vegar ekki raunhæft að gera það í einni svipan án þess að við séum búin að fara yfir málið. Við höfum hins vegar lagt á það áherslu og komið með tillögu um það í nefndinni að þetta sé forgangsmál sem hefði þurft að klára núna en við getum ekki greitt atkvæði með þessari tillögu eins og hún stendur hérna. Þetta er eitt af stóru verkefnunum.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar er þetta eitt af stóru málunum. Ég vil láta þess getið hér að ég tel sterk rök til að gera þessa breytingu, en það gengur auðvitað ekki að við stöndum þannig að slíkri lagabreytingu á þinginu að þessu sé kippt inn við lokameðferð þessa máls án frekari umfjöllunar eða skýringa og án frekari aðgerða í heildarsamhengi hlutanna. Eitt af því sem á að vera okkur mjög til umhugsunar er það hvort viðskiptabankar sem safna innlánum og við höfum reynslu af að geti lent í fanginu á ríkinu geti notað þessi sömu innlán til að stunda áhættusamar fjárfestingar. Það er stóra álitaefnið. Hvernig við tökum á þessu ræðst m.a. af niðurstöðu þeirrar vinnu sem nú hefur verið ákveðið að fara í eftir meðferð þessa máls á þinginu. Ég fagna því, en tel ekki tímabært að taka þessa ákvörðun hér og nú. 
            

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir því að það gæti verið skynsamleg leið að aðskilja fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi, nákvæmlega af þeim ástæðum sem hv. þm. Bjarni Benediktsson nefndi. Það þarf að ræða hvernig best er að gera það. Sú nálgun sem við fáum í þessari breytingartillögu er af svokölluðum neikvæðum meiði, hún á væntanlega upptök sín í svokölluðum Glass-Steagall lögum þar sem fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi er einfaldlega bönnuð. Nú virðist pendúllinn sveiflast til þess að nota jákvæða nálgun sem er kennd við Paul Volcker þar sem eigin viðskipti eru bönnuð sem leiðir til þess að viðskiptabankastarfsemi  Þetta allt sem er hérna í 8. tölulið þarf að ræða í nefndinni þannig að ég segi nei í bili.

Virðulegi forseti. Við erum hér með breytingartillögu vegna nefndar sem við höfum lagt áherslu á að hefji störf sem fyrst og fari yfir hin stóru álitaefni sem eru uppi um bankakerfið. Við töluðum um fjárfestingarbankana og viðskiptabankana, um hámarkseignarhlut í fjármálafyrirtækjum, eignarhald fjármálafyrirtækja í vátryggingafélögum og öfugt, sömuleiðis starfsumhverfi sparisjóða, svo eitthvað sé nefnt. Það hefur hins vegar komið fram að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra ætlar að skipa tvær aðrar nefndir, önnur á að skoða Seðlabankann og hin opinbert eftirlit með fjármálageiranum. Við teljum, og ég held að það séu augljós rök fyrir því og í rauninni hafa allir talað með þeim hætti, að það væri skynsamlegra að hafa þetta á einum stað þannig að yfirsýn yfir málið væri heildstæð. Við leggjum til að sameining Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka verði skoðuð sérstaklega í þessari nefnd sem við samþykkjum hér á eftir að tillögu meiri hlutans og sömuleiðis, þannig að þetta fari nú ekki frá okkur, 

Virðulegi forseti. Við getum ekki annað en fagnað þessari breytingartillögu, enda er hún það sem við höfum kallað eftir. Í byrjun þessa ákvæðis segir, með leyfi forseta: „Efnahags- og viðskiptaráðherra skal skipa nefnd sem hafi það hlutverk að móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins með hliðsjón af ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis …“ Það hefur ekki verið gert, virðulegi forseti, og það frumvarp sem verður hér samþykkt tók ekki mið af vinnu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er miður og ég verð að viðurkenna að það eru mikil vonbrigði og alveg furðulegt að meiri hlutinn hafi ekki greitt atkvæði með tillögu okkar um að við skulum skoða þetta heildstætt og að allir þeir þættir sem þurfa að vera þarna inni séu inni í þessari nefnd. Sömuleiðis veldur mér miklum vonbrigðum að meiri hlutinn skuli ekki setja tímamörk á vinnu þessarar nefndar, en það breytir því ekki að við munum styðja þetta mál og fylgja því eftir 

Frú forseti. Ég er nú í ákveðnum vanda þar sem ég má ekki ræða efnislega þá tillögu sem ég er að greiða atkvæði um samkvæmt úrskurði forseta áðan. Ég ætla nú að gera það samt.  
             Hér er verið að ræða um að fresta vandanum, setja málið í nefnd sem er svo sem ágætt en það eru engin tímamörk á þeirri nefnd. Og miðað við aðgerðaleysi hæstv. ríkisstjórnar mun þetta taka einhver ár. Á meðan gengur allt áfram, óþekktir eigendur eru að bönkunum o.s.frv. Það sem þessi nefnd ætti að gera númer eitt, tvö og þrjú væri að auka traust á stofnbréfum og hlutabréfum þannig að það sé einhver minnsti möguleiki á að selja stofnbréf sparisjóða og selja hlutabréfin í fyrirtækjunum sem bankarnir eiga. Það er það sem vantar. Ég skora á þá nefnd sem tekur þetta að sér að vinna að því að auka traust með því að auka gagnsæi í eignarhaldi fyrirtækja alla leið upp úr, það er það sem vantaði inn í þetta frumvarp. Þetta er nefnilega smátt hænuskref. Ég segi samt já við því.

Frú forseti. Því hefur verið haldið fram, bæði hér og í umræðunni um þetta mál, að ríkisstjórnina skorti stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins. Sú breytingartillaga sem við greiðum atkvæði um hér staðfestir að svo er vegna þess að hún mælir fyrir um að skipuð verði nefnd til að móta slíka stefnu, móta stefnu um framtíðaruppbyggingu fjármálakerfisins sem ekki er til á borðum núverandi ríkisstjórnar. Þau verkefni sem bíða þessarar nefndar eru ærin, þ.e. að fara að ábendingum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, taka fyrir málefni og framtíðarsýn um sparisjóðina í landinu, eignarhald fjármálafyrirtækja að vátryggingafélögum, dreift eignarhald á fjármálafyrirtækjum og hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Við styðjum þessa tillögu 

Virðulegi forseti. Ég ítreka að þessi nefnd á m.a. að skoða ýmsa þætti sem hér hafa verið taldir upp þannig að hlutverk hennar er ekki það vel rammað inn að hún geti ekki tekið á öðrum þeim þáttum sem borið hefur á góma í þessari umræðu. Ég ítreka einnig að henni ber að skoða hvort skilja beri að starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Sú umræða þarfnast miklu dýpri og vandlegri skoðunar en svo að við getum tekið afstöðu til þess hér og nú. Ég ítreka líka að þetta frumvarp, sem við samþykkjum væntanlega hér í dag, tekur á fjölmörgum þeim ágöllum sem hafa verið á samþættingu fjárfestingarbanka og viðskiptabanka og þess vegna er þetta gott skref í þá átt að styrkja hlutverk hvors tveggja.

Virðulegi forseti. Hænuskrefin geta líka verið til bóta þannig að ég tel mjög margt í þessu máli til mikilla bóta, jafnvel mörg hænuskref. Ég fagna sérstaklega þessari tillögu því að í nefndaráliti mínu fyrir 2. umr. lagði ég sérstaka áherslu á að við þyrftum að móta pólitíska stefnumörkun um það hvers konar fjármálamarkað við viljum hafa á Íslandi og hvers konar fjármálamarkað við getum haft á Íslandi miðað við stærð okkar. Því fagna ég mjög að þessi tillaga sé komin hérna fram. Það hefur verið tilfinning mín og margra annarra að þær aðgerðir sem við höfum gripið til eftir hrunið hafi fyrst og fremst beinst að því að endurreisa það fjármálakerfi sem við höfðum fyrir hrun. Ég hef miklar efasemdir um að það sé rétt. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þessi nefnd fjalli einmitt sérstaklega um það hvers konar fjármálamarkað við ráðum við að hafa  Varðandi tímamörk bendi ég líka á að þingmannanefndin mun skila af sér 1. september og ég vona svo sannarlega að þessi nefnd muni skila af sér fyrir 1. janúar 2011.

Virðulegi forseti. Í umræðum um þetta mál höfum við ítrekað kalla það bútasaum. Ég hef sagt að þetta geti skapað falska öryggiskennd og friðþægingu þar sem ekki sé næstum því nægilega vel tekið á þeim vandamálum sem eru á regluverkinu sem umlykur fjármálamarkaði. Ég hef ítrekað talað fyrir því í ræðum að þetta mál verði skoðað heildstætt og að í framhaldinu verði lagfært það sem raunverulega þarf að lagfæra. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að þessi nefnd verði sett á laggirnar, en um leið finnst mér miður að þau álitamál sem eru í þessu máli verði sett inn í þrjár nefndir. Það gæti skapað eitthvert misvægi og ósamræmi sem við sjáum ekki fyrir. Ég fagna þessu ákvæði sérstaklega og 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra að allir þingmenn eru sammála um að það frumvarp sem er að verða að lögum sé til mikilla bóta.  Það er einnig alveg sérstaklega ánægjulegt að það er gjörbreyttur andi í umræðum um þetta hér og samanber þá breytingartillögu sem var samþykkt áðan eru allir þingmenn sammála um að halda þessu verki áfram og skoða á næstu árum hvort grípa þurfi til frekari aðgerða til að styrkja lagaumhverfið um fjármálastofnanir og draga enn frekar úr áhættu í kerfinu þannig að þau ósköp sem hér gerðust fyrir tveimur árum á vakt Sjálfstæðisflokksins endurtaki sig aldrei.

Virðulegi forseti. Ég gleðst einnig yfir að horfa á töfluna og sjá að allir þingmenn eru sammála því að þetta frumvarp sé gott og til bóta og eru að samþykkja það. Ég vil sérstaklega í lokin þakka formanni og varaformanni viðskiptanefndar, hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur og Magnúsi Orra Schram, fyrir það hvernig þau tóku á þeim ágreiningsmálum sem komu upp í nefndinni og tóku tillit til þeirra athugasemda sem komu fram við 1., 2. og 3. umr. Það sjáum við á því að ég dró til baka breytingartillögur sem ég hafði lagt fram við 2. umr. því að ég tel að tillögur meiri hlutans, sem ég skrifa undir með fyrirvara, komi mjög vel til móts við þær breytingartillögur sem ég lagði fram. Ég hlakka til að sjá niðurstöðurnar frá þessari nefnd. Það er mjög mikilvægt að hún taki til starfa sem allra, allra fyrst þannig að við förum að fá svör 

Virðulegi forseti. Eftir því hefur verið tekið að umræða um þetta mál hefur verið málefnaleg og góð og atkvæðaskýringar sömuleiðis nokkurn veginn án undantekninga, þó að einn og einn bardagamaður hafi komið með gömul slagorð sem kannski standast ekki skoðun. Það er aukaatriði, virðulegi forseti. Aðalatriðið er að þetta hænuskref er komið. Það veitir hins vegar falskt öryggi ef menn trúa því að það sé nóg. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að beita sér fyrir því að við ljúkum þessu verki. Það er ekki hægt að gera það á næstu árum, það er grundvallarmisskilningur, við þurfum að gera það á næstu mánuðum eða vikum. Við segjum já við þessu og fögnum þessa litla hænuskrefi en vörum við því að menn telji að hér sé nóg að gert. Því fer víðs fjarri.

Virðulegi forseti. Stundum er sagt að hægara sé um að tala en í að komast. Margt hefur verið sagt um það hvernig haldið var á umgjörð fjármálakerfisins meðan Sjálfstæðisflokkurinn réði hér. Sérstaklega var það gagnrýnt að við skyldum ekki hafa tryggt dreifðara eignarhald á fjármálafyrirtækjum. Í þessu frumvarpi er ekki tekið á dreifðu eignarhaldi. Þegar ríkisstjórnin fær tækifæri til að fylgja eftir athugasemdum sínum gerir hún það ekki um það atriði. Einnig hefur það verið gagnrýnt mjög hvernig eigendur fjármálafyrirtækjanna stunduðu viðskipti við þau sjálf. Ekki er tekið almennilega á því máli í þessu frumvarpi. Fjölmörg önnur atriði sem mest hafa verið til umfjöllunar eru að fara í nefnd sem við höfum mælt fyrir undir umræðu um þetta mál að þurfi að komast á laggirnar og taka þessi stóru álitamál til skoðunar. 

Virðulegi forseti. Þetta mál í heild sinni er framfaramál og við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd erum á því en með fyrirvara. Fyrirvarinn stafar af því að fjármálafyrirtæki eru tekin út fyrir sviga í þessu ívilnunarkerfi sem við sjáum ekki alveg ástæðu til. Það þekkist ekki almennt innan ríkja EES þó svo að þess séu vissulega dæmi. Þessi lög voru að mörgu leyti sniðin eftir sambærilegum tékkneskum lögum en þau ná eingöngu til framleiðslufyrirtækja, ekki til þjónustu, þannig að sú röksemdafærsla að fjármálaþjónusta sé þess vegna fyrir utan á ekki við. En við styðjum þetta mál og fögnum því að nú þurfi ekki lengur 

Frú forseti. Ég styð þessa tillögu að sjálfsögðu sem skattalækkun, en það er dálítið undarlegt að ríkisstjórnin skuli fyrst skattleggja atvinnulífið alveg undir drep, hækka tryggingagjaldið þannig að hver starfsmaður verði miklu, miklu dýrari en hann var áður, og fari svo að lokka menn til baka í fjárfestingar. Hún hefur heldur ekki gert neitt til þess að auka traust manna á fjárfestingum yfirleitt sem hafa verið í lamasessi eftir að 50 þúsund hlutafjáreigendur og einhver þúsund stofnfjáreigenda töpuðu öllu sínu. Ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að auka traust á þessu og gerir ekkert í því. Hún jók skattlagningu á atvinnulífið og nú ætlar hún að lokka menn í áhættufjárfestingar með þessum hætti, með því að veita skattafslátt. Ég vara við slíkri stefnu. Ég vara við henni og ég get ekki séð að nokkur maður fjárfesti í nýfjárfestingum 

Virðulegi forseti. Hér er um mikið framfaramál að ræða, hér er verið að setja almennar reglur eða almenn viðmið fyrir þá sem vilja fjárfesta hér á landi. Það er mikilvægt að slíkt sé ljóst og menn viti nokkurn veginn að hverju þeir ganga. Þetta verður vonandi til þess að hingað verði horft með meiri áhuga en áður. Hins vegar er alveg ljóst að sá vandræðagangur sem er á ríkisstjórn Íslands varðandi fjárfestingar, varðandi orkuöflun og annað, er ekki til þess að bæta ástandið. Frumvarp þetta er hins vegar til mikilla bóta og þess vegna styðjum við það. Hér verða greidd atkvæði um fjölmargar breytingartillögur sem nefndin hefur lagt til á frumvarpinu. Mælist ég eindregið til þess að þingheimur samþykki þær allar því að þær gera þetta ágæta mál miklu betra.

Frú forseti. Ég vil ljúka lofsorði á vinnu iðnaðarnefndar í þessu máli en nefndin hefur fengið til sín fjölda aðila til að fara yfir þetta mikilvæga mál. Það horfir til framfara fyrir íslenskt atvinnulíf og er mjög mikilvægt fyrir framsókn þess á næstu árum að mati þess sem hér stendur. Hér er verið að taka almennt á ívilnunum í stað þess að taka sértækt á þeim í hvert sinn sem nýtt verkefni ber að ströndum Íslands. Hér er hafin sókn í atvinnumálum og það er vel.

Virðulegi forseti. Hér er sögulegt frumvarp á ferðinni að því leyti að við tökum í fyrsta sinn upp heildstæða löggjöf um ívilnanir til handa þeim aðilum sem vilja fjárfesta í atvinnulífi okkar, hvort sem það eru innlendir eða erlendir aðilar. Þarna er mjög margt til bóta, við förum hér út úr því umhverfi sem við höfum þekkt á undanförnum árum, að vera með fjárfestingarsamninga um einstök verkefni, mjög ógegnsætt langdregið fyrirkomulag sem hefur verið gagnrýnt með réttu á undanförnum árum. Við stígum hér stórt skref inn í nýtt umhverfi sem gefur okkur færi á því að laða til landsins ýmiss konar fjárfestingarverkefni sem munu gera íslenskt atvinnulíf fjölbreyttara og skjóta styrkari stoðum undir atvinnusköpun hér á landi. Mikil samstaða var í iðnaðarnefnd um málið og ég vil þakka sérstaklega fyrir hana. Á lokastigum málsins kom fram ágreiningur um hvort leyfa ætti nýfjárfestingar í fjármálastarfsemi. Meiri hluti nefndarinnar telur hins vegar rétt 

Hæstv. forseti. Ég lagði fram þingsályktunartillögu ásamt þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, bæði á sumarþinginu á liðnu ári og aftur á haustþinginu, um þetta mál og svipað mál. Þess vegna er ástæða til að koma hér upp og fagna því að við séum að afgreiða þetta mál í dag. Þetta er stór dagur og skiptir miklu máli fyrir það stóra verkefni að liðka fyrir fjárfestingum. Ég segi já með glöðu geði.

Frú forseti. Ég er að sjálfsögðu jákvæður gagnvart þessum breytingum því að þær þýða skattalækkanir. En ég spyr hv. þingheim: Hver á að fjárfesta? Hver á að taka áhættuna af því að fjárfesta þegar ekki er á hreinu hvernig eignarhaldinu er háttað í svona fyrirtækjum og menn geta enn þá leikið þann leik sem var orsök hrunsins, að kaupa í eigendum sínum og láta peninga fara í hring? Það er það sem við verðum að laga, frú forseti. En ég er að sjálfsögðu jákvæður gagnvart þessu litla skrefi, þetta er enn eitt hænuskrefið, en ég vil að menn fari að sjá heildarmyndina. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim áfanga sem hér virðist vera að komast í höfn. Það hefur lengi verið einlæg trú mín að þetta sé leiðin til að fá nýja stjórnarskrá sem bærileg sátt getur náðst um í þjóðfélaginu. Ég fagna sérstaklega þeirri breiðu samstöðu sem er að myndast um málið en sú var tíðin, t.d. á árinu 1995, að sú sem hér stendur var ein í þingsal sem greiddi atkvæði með stjórnlagaþingi. Ég held að þetta sé merki um ný vinnubrögð og breytingar og ég er sannfærð um að þetta gefur von um að þjóðin fái nýja stjórnarskrá áður en mjög langt um líður.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að endurskoða stjórnarskrána. Ýmsir kaflar í stjórnarskránni þarfnast frekari skýringa, innbyrðis ósamræmi milli greina, ólík túlkun manna á t.d. valdi forsetans og annað því um líkt. Okkur hefur ekki auðnast undanfarin ár að koma endurskoðuninni í traustan farveg. Hér er gerð tilraun til þess. Okkur þykir hún langt frá því að vera fullkomin en málið hefur þó tekið miklum breytingum til batnaðar í meðferð þingsins og síðast með tillögum frá allsherjarnefnd. Við teljum óþarft að setja á laggirnar sérstakt stjórnlagaþing eftir að samráð hefur verið haft við þjóðina á þjóðfundi og við höfum fengið valinkunna einstaklinga til að undirbúa frumvarp fyrir löggjafarvaldið sem Alþingi er. Við munum ekki leggjast gegn þessu máli heldur styðja það að endurskoðun stjórnarskrárinnar fari fram jafnvel þótt ferlið sem fram undan er sé ekki fullkomið.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið höfum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins lagst gegn hugmyndinni um stjórnlagaþing á þeirri forsendu að samkvæmt núgildandi stjórnarskrá og stjórnskipun landsins er Alþingi stjórnarskrárgjafinn og stjórnlagaþing er ekki í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er ekki óheimilt með núverandi stjórnarskrá að setja á fót ráðgefandi stjórnlagaþing með þeim hætti sem hér er lagt til en það er ekki í samræmi við hlutverk handhafa ríkisvaldsins að það sé gert með þessum hætti. Við teljum að málið hafi lagast með breytingartillögum sem fram hafa komið nú á síðari stigum frá hv. allsherjarnefnd. Málið hefur lagast með tilkomu nefndar valinkunnra manna sem gert er ráð fyrir að undirbúi málið og þjóðfundi, en við sjálfstæðismenn erum enn þeirrar skoðunar að stjórnlagaþingið sem slíkt sé fullkominn óþarfi.

Frú forseti. Fyrir einu og hálfu ári samþykkti flokksþing framsóknarmanna að flokkurinn mundi stefna að því að stjórnlagaþing yrði haldið þar sem þjóðin fengi aðkomu að því að semja nýja stjórnarskrá. Við erum hér, einu og hálfu ári síðar, að samþykkja þetta stefnumið og þess vegna er ég mjög glaður í dag að við skulum hafa náð þessum áfanga. Hér er verið að ná fram lýðræðisumbótum í samfélaginu, hér er verið að hefja mjög merkilegt ferli, verið að stíga mjög sögulegt skref í sögu lýðveldisins. Ég fagna því að breið samstaða sé að nást um þetta mikilvæga mál á vettvangi þingsins. Það er mikilvægt að þing og þjóð gangi í takt og að við séum að ná stórum áfanga í dag. Ég segi: Til hamingju, Ísland.

Virðulegur forseti. Þegar 2. umr. hófst um þetta mál var allsherjarnefnd ósammála í mjög veigamiklum atriðum, fjórar ólíkar skoðanir á málinu voru bornar fram en við vorum sammála um meginmarkmið, að breyta þarf stjórnarskránni. Við vorum líka sammála um mikilvægi þess að vera sammála. Þess vegna var málið aftur tekið inn óformlega í miðri 2. umr. og þess freistað að ná eins mikilli samstöðu um það og mögulegt er. Hún birtist hér í tveimur breytingartillögum. Við ætlum að taka málið inn til nefndarinnar aftur á milli 2. og 3. umr. og útbúa framhaldsnefndarálit. Það er von mín að það náist breið samstaða um málið eins langt og það getur orðið og það er mér mikið fagnaðarefni þegar haft er í huga mikilvægi þess máls sem hér er á ferðinni.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir lýsa ánægju minni með að málið skuli komið svona langt í þessu ferli. Það hefur tekist prýðilega góð samstaða í allsherjarnefnd um vissar breytingartillögur þannig að þær breytingartillögur sem lágu upphaflega fyrir í 2. umr. verða kallaðar aftur og nýjar koma í staðinn sem allsherjarnefnd flytur að mestu leyti samhljóða. Eins og komið hefur fram eru allir sammála um það meira og minna að mikilvægt er að fara í endurskoðun á stjórnarskránni þó að menn kunni að greina á um hvaða þættir það eru sem þurfa endurskoðunar við. Ég fagna því sérstaklega að það ferli sem hér er lagt upp með kallar á mikið og breitt samráð úti í samfélaginu, samtal við þjóðina, og ég held að þannig eigi að standa að endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þess vegna fagna ég því skrefi sem hér er tekið.

Virðulegi forseti. Mér finnst alltaf best að nefna hlutina réttum nöfnum og málamiðlun er málamiðlun. Í því felst að þeir sem eigast við láta af ýtrustu kröfum og það er ánægjulegt þegar það tekst. Ég vil hins vegar mótmæla því sem ég las eða heyrði einhvers staðar í gær eða í morgun að búið væri að útvatna stjórnlagaþingið. Svo er hreint ekki. En ef vel tekst til getur vel verið að við fáum kryddlegið stjórnlagaþing.

Frú forseti. Ég stillti mig um að taka til máls í umræðunni í gær til að lengja ekki þingfund svo ég vil leyfa mér að koma hér í atkvæðaskýringu og lýsa ánægju minni með þann mikilvæga áfanga sem nú er að nást í átt til stjórnlagabreytinga og stjórnlagabóta að ég tel. Ég tel að málið hafi tekið farsælum breytingum í meðförum nefndarinnar. Þar hefur tekist að sætta andstæð sjónarmið og setja þau í lausnamiðaðan farveg, vandaðan farveg. Málið verður unnið að viturra manna ráði og þess jafnframt gætt að íslenskur almenningur eigi aðkomu að vinnunni með þjóðfundi og síðan fulltrúa á sjálfu stjórnlagaþinginu. Ég tel því að lýðræðiskröfunni sé fullnægt. Málið er unnið í sátt, það er fagnaðarefni og ég tel að þetta sé fyllilega ásættanleg niðurstaða. Ég óska Alþingi Íslendinga til hamingju með að vera þó að komast að þessari niðurstöðu. Ég segi já við heildarafgreiðslu frumvarpsins.

Frú forseti. Ég fagna þessari framvindu mála. Málið hefur tekið miklum breytingum til batnaðar og það er gott að náðst hefur víðtækari sátt í allsherjarnefnd og á þingi um málið. Það er mjög mikilvægt að svona mál fari ekki fram á hreinum meiri hluta stjórnarþingmanna. Mig langar hins vegar að vekja athygli þingheims á því sem ég hef orðið var við í samtölum við suma þingmenn og ráðherra varðandi skilning þeirra á því hvað þjóðaratkvæðagreiðsla er, hverju hún á að skila og hvers eðlis hún er. Mér virðist sem svo að margir þingmenn og ráðherrar séu þeirrar skoðunar að hugmyndir manna um þjóðaratkvæðagreiðslu á 19. öld þar sem kóngurinn ákvað með hvaða hætti hún ætti að fara fram séu enn við lýði á Íslandi. Við lifum hins vegar á árinu 2010 og þeir dagar að kóngurinn eigi að ákveða með hvaða hætti þjóðaratkvæðagreiðsla skuli vera eru liðnir. Við þurfum að hugsa þetta mál á ferskan hátt.

Virðulegi forseti. Ég segi: Loksins, loksins. Í febrúar 2009 lagði Framsóknarflokkurinn fram tillögu um að styðja minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Við settum fram þrjú skilyrði og eitt af þeim var stjórnlagaþingið þannig að nú, rúmu ári seinna, getum við sagt að minnihlutastjórnin sé að standa við loforð sitt gagnvart Framsóknarflokknum. Til hamingju, Ísland og til hamingju, þingmenn.

Hæstv. forseti. Mismunandi sjónarmið hafa verið uppi innan þings og utan um stjórnlagaþingið, fyrirkomulag þess og þar með hvernig staðið skuli að breytingum á stjórnarskrá Íslands, hvert skuli vera samspilið á milli stjórnlagaþingsins og Alþingis og síðan að sjálfsögðu þjóðarinnar sjálfrar. Í ljósi þess ágreinings sem uppi hefur verið og mismunandi áherslna tel ég að mjög vel hafi til tekist. Ég vil þakka allsherjarnefnd og formanni hennar fyrir hvernig staðið var að málum á síðustu metrunum til að stuðla að sátt um málið. Tvö fulltrúaþing koma til með að kallast á um þessar breytingar, stjórnlagaþingið og Alþingi Íslendinga, sem einnig er fulltrúaþing, og síðan  
            

Hæstv. forseti. Í þeim breytingartillögum sem hér eru til umræðu og atkvæðagreiðslu er gert ráð fyrir undirbúningsnefnd valinkunnra manna sem á að vinna undirbúningsvinnu sem nýtist í aðdraganda þjóðfundar og stjórnlagaþings og er sú breyting til mikilla bóta. Við sjálfstæðismenn lögðum áherslu á þennan þátt, ásamt reyndar hv. þm. Þráni Bertelssyni, þegar málið kom til umræðu í allsherjarnefnd og fögnum því að sjálfsögðu að meiri hluti nefndarinnar skuli hafa tekið undir þau sjónarmið. Við styðjum þær breytingartillögur og breytingar sem verið er að gera á frumvarpinu og leggjum áherslu á að þær séu til bóta. Afstaða okkar gagnvart stjórnlagaþingi sem slíku hefur auðvitað komið skýrt fram, en um leið og við styðjum breytingartillögurnar munum við ekki leggjast gegn því að málið 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um iðnaðarmálagjald, ásamt síðari breytingum, og um ráðstöfun gjaldsins árið 2010. Í frumvarpinu er lagt til að lögum um iðnaðarmálagjald verði breytt á þann veg að gjaldið verði síðast lagt á árið 2010 vegna rekstrarársins 2009. Tilefni þess að ráðist var í endurskoðun á lögum nr. 134/1993, um iðnaðarmálagjald, er dómur Mannréttindadómstóls Evrópu sem féll þann 27. apríl síðastliðinn. Málið var höfðað gegn íslenska ríkinu af iðnaðarmálagjaldskyldum aðila sem ekki á aðild að Samtökum iðnaðarins.

Forseti biður um ró í salnum og þögn, gefa ræðumanni hljóð.

Þakka þér fyrir það, virðulegi forseti. Það var orðið ansi erfitt að hrópa yfir hópinn. Málið var höfðað gegn íslenska ríkinu af iðnaðarmálagjaldskyldum aðila sem ekki á aðild að Samtökum iðnaðarins. Kæran laut í meginatriðum að því að álagning iðnaðarmálagjalds bryti gegn rétti kæranda til að standa utan félaga samkvæmt 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og skoðanafrelsi samkvæmt 10. gr. og fæli í sér ólögmæta skattlagningu sem bryti gegn 1. gr. I. viðauka við sáttmálann og fæli í sér mismunun sem væri andstæð 14. gr. sáttmálans. Í niðurstöðu sinni leysti dómstólinn aðeins úr kærunni á grundvelli 11. gr. en taldi ekki þörf á því að meta hvort önnur ákvæði sáttmálans hefðu verið brotin. Dómstóllinn kemst að þeirri niðurstöðu að sú gjaldtaka sem felst í iðnaðarmálagjaldinu felist í takmörkun á rétti kæranda samkvæmt 11. gr. mannréttindasáttmálans og var þar einkum vísað til þess að kærandi væri með lögum skyldaður til þess að greiða gjald til samtaka á vettvangi einkaréttar sem hann hefði ekki sjálfur valið að ganga í. Einnig var vísað til þess að gjaldinu væri varið til hagsbóta fyrir allan iðnað í landinu, væri sýnt að aðilar að Samtökum iðnaðarins nytu meira hagræðis af því en önnur samtök á vettvangi iðnaðar. Að þessari niðurstöðu fenginni, virðulegi forseti, kannaði dómstóllinn hvort þessa takmörkun mætti réttlæta með vísan til 2. mgr. 11. gr. mannréttindasáttmálans, þ.e. hvort hún hefði lagaheimild, stefndi að réttmætu markmiði og teldist nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi. Óumdeilt var að gjaldtakan ætti stoð í lögum og var um það vísað í 1.–3. gr. laganna um iðnaðarmálagjald. Þá féllst dómstóllinn einnig á röksemdir íslenska ríkisins um að takmörkunin stefndi að réttmætu markmiði, þ.e. að vinna að eflingu iðnaðar og iðnþróunar í landinu. Hvað varðar þriðja atriðið, nauðsyn takmörkunarinnar, tók dómstóllinn undir að það væri yfirlýst markmið íslenska löggjafans að efla iðnað í landinu með þessum hætti, þ.e. að fela tilteknum samtökum heimild til að verja gjaldinu til sameiginlegra hagsmuna iðnaðarins í stað þess að úthluta því til margra smærri aðila. Á hinn bóginn átelur dómstóllinn einkum þrennt varðandi útfærslu á nýtingu gjaldsins. Í fyrsta lagi skilgreiningu laganna á því hvernig iðnaðarmálagjaldinu skuli varið, þ.e. til að „vinna að eflingu iðnaðar og iðnþróunar í landinu“, að það væri of opið og of óljóst. Í öðru lagi sé gjaldið ekki nægilega skýrt og aðgreint frá fjárreiðum samtakanna og í þriðja lagi sé opinbert eftirlit með því hvernig gjaldinu er varið ekki nægilega skýrt og skilvirkt. Almennt er talið að þessi dómur leiði ekki til þeirrar niðurstöðu að álagning iðnaðarmálagjalds sé með öllu óheimil og að sá möguleiki sé fyrir hendi að breyta lögum um iðnaðarmálagjald til samræmis við aðfinnslur Mannréttindadómstóls Evrópu. Þrátt fyrir það er í frumvarpinu lagt til að gjaldtökunni verði hætt að lokinni álagningu opinberra gjalda árið 2010. Sú niðurstaða helgast einkum af því að það er nokkuð útbreidd skoðun að rétt sé að hætta gjaldtökunni í því formi sem nú er og þannig hafa Samtök iðnaðarins sjálf beint þeim tilmælum til iðnaðarráðuneytisins að lagt verði til að gjaldtökunni verði hætt og fleiri samtök í iðnaði hafa lýst sömu skoðun. Við samningu frumvarpsins var haft samráð við ýmsa aðila. Má þar nefna Samtök iðnaðarins, Meistarafélag húsasmiða, fjármálaráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti og skattyfirvöld. Afrakstur þeirrar vinnu er að finna í frumvarpinu sjálfu þar sem lagt er til að lögum um iðnaðarmálagjald verði breytt með þeim hætti að við lögin bætist bráðabirgðaákvæði þess efnis að iðnaðarmálagjald verði síðast lagt á gjaldskylda aðila vegna rekstrarársins 2009. Það er, virðulegi forseti, að hluta til praktískt atriði vegna þess að sú innheimta er þegar hafin á þessu ári. Það gjald sem innheimtist vegna þessa árs rennur síðan í ríkissjóð og tekjunum skal varið til verkefna á sviði iðnaðar, nánar tiltekið í menntunar- og nýsköpunarverkefni á sviði iðnaðar. Um ráðstöfunina verður síðan nánar fjallað í fjárlögum. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Þetta frumvarp er lagt fram af ríkisstjórninni í kjölfar þess að íslenska ríkið var dæmt fyrir brot á ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu fyrir að innheimta iðnaðarmálagjald og skylda þar með mann sem ekki kærði sig um að vera félagsmaður í félagi sem það rann til til að inna slíka greiðslu af hendi. Þetta er mikill tímamótadómur hjá mannréttindadómstólnum og í samræmi við sérákvæði eins hæstaréttardómarans í málinu þegar það var rekið fyrir Hæstarétti Íslands á árinu 2005. Málið varðar félagafrelsi og rétt manna til að standa utan félaga sem þeir kæra sig ekki um að tilheyra og mælir fyrir um það að þá sé í rauninni ekki heldur hægt að skylda þá til að greiða til félagsins. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún eða hæstv. ríkisstjórn hafi einhverja skoðun á því hvort þessi dómur Mannréttindadómstóls Evrópu leiði til þess að fella beri úr gildi skyldugreiðslur samkvæmt öðrum lögum til annarra félagasamtaka. Á ég þá kannski fyrst og fremst við búnaðarmálagjaldið sem er að stofni til eðlislíkt iðnaðarmálagjaldinu og innheimt með sambærilegum hætti. Að sama skapi vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að skyldugreiðslur til stéttarfélaga séu í uppnámi og hvort það hafi verið skoðað á vettvangi ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Eins og hv. þingmaður veit var gjaldtakan í sjálfu sér ekki dæmd óheimil af mannréttindadómstólnum heldur framkvæmdin á henni, ekki gjaldtakan sjálf, iðnaðarmálagjaldið sjálft var ekki dæmt ólögmætt. Hins vegar var framkvæmdin talin óljós og óskýr og þar með var það talið ólögmætt samkvæmt mannréttindadómstólnum. Ríkið var því ekki dæmt fyrir að innheimta gjaldið sem slíkt, heldur fyrir framkvæmdina á því og hvernig með það er farið í lögum. Hvað varðar önnur lög hefur ríkisstjórnin vissulega tekið það mál upp og er að fara yfir það hvort hægt sé að yfirfæra dóminn með sama hætti á aðra gjaldtöku eins og t.d. búnaðarmálagjaldið. Í fljótu bragði við yfirferð yfir málið lítur svo út að eingöngu sé um það að ræða samkvæmt dómnum, sé hann tekinn bókstaflega, að gjaldið sjálft sé ekki talið ólögmætt heldur framkvæmdin. Það lítur ekki svo út að önnur gjöld eða gjaldtaka hjá hinu opinbera brjóti í bága við mannréttindasáttmálann.

Frú forseti. Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu er í mínum huga nokkuð skýr. Íslenska ríkið er í þeim dómi dæmt fyrir brot gegn félagafrelsisákvæði mannréttindasáttmálans sem er í samræmi við og ekki ósvipað 74. gr. íslensku stjórnarskrárinnar um félagafrelsi. Það liggur því alveg fyrir að íslenska ríkið hefur verið dæmt fyrir að brjóta mannréttindi og af þeim ástæðum er þetta frumvarp lagt hér fram, til þess að bregðast við þeim dómi og þeirri dómsniðurstöðu og ég fagna því. Ég hef verið þeirra skoðunar að það beri að breyta því fyrirkomulagi sem núverandi lög um iðnaðarmálagjald mæla fyrir um og ég held að ekki verði hjá því komist að taka til athugunar hvort búnaðarmálagjaldið geri það líka. Varðandi hitt atriðið sem ég nefndi, skyldugreiðslur launþega til stéttarfélaga, er það risastórt mál sem varðar þau álitaefni sem tekin eru fyrir í dóminum, þ.e. hvort hægt sé að skylda mann með lögum til þess að greiða gjald til félags sem hann hafði sjálfur ekki valið að ganga í og hefur stefnumál sem hann er ósammála. Ég hygg að margir launþegar sem hafa verið skyldaðir til aðildar að stéttarfélagi og eru ekki sáttir við þá pólitík sem viðkomandi stéttarfélag rekur hljóti margir hverjir að gera kröfu til þess að í það minnsta verði farið yfir þetta fyrirkomulag til þess að 

Virðulegi forseti. Þessi dómur gefur ekki tilefni til þess að fara yfir lögmæti þess hvernig fyrirkomulagi er háttað gagnvart sambandi launþega gagnvart stéttarfélögum sínum. Hins vegar er alveg ljóst að þetta fyrirkomulag er hluti af arfi sem þessi ríkisstjórn fékk, þ.e. hluti af stjórnsýslu þar sem framkvæmd laga hafði ekki verið eðlileg. Þetta er eitt af mörgum atriðum, örugglega hundrað atriðum, sem þessi ríkisstjórn þarf að fara í gegnum. Hún þarf að fínkemba öll lög, allar reglugerðir og alla stjórnsýslu íslenska ríkisins og fara yfir það með hvaða hætti hér er starfað. Við þurfum að gera það með gagnrýnum augum og það er það sem við munum gera í kjölfarið á þessum dómi alveg eins og alltaf stóð til, fínkemba lög, reglugerðir og starfshætti Stjórnarráðsins og starfshætti ríkisins til þess að við getum starfað með sem bestum árangri í íslenskri stjórnsýslu.

Frú forseti. Iðnaðarmálagjaldið er ákveðin prósenta, 0,08% af veltu, og það fer til skilgreindra verkefna sem Samtök iðnaðarins framkvæma. Samt taldi og dæmdi Mannréttindadómstóll Evrópu að þetta væri mannréttindabrot. Í gær samþykkti Alþingi lög um fræðslusjóði með atkvæði hæstv. ráðherra. Þar er aðilum sem standa utan félaga gert að greiða til fræðslusjóða sem eru í umsjá og á forræði einhverra samtaka sem þeir eru ekki aðilar að og þar er ekki ákveðið hvað upphæðin er mikil heldur semja einhverjir óskyldir aðilar um þetta. Það er ekki eitt orð um hvað gera á við þessa peninga, ekki orð, bara nafnið, fræðslu-eitthvað, og ekki meir. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, sem greiddi þessu frumvarpi atkvæði í gær, hvernig þetta samrýmist dómi Mannréttindadómstóls Evrópu sem féll í apríl um að iðnaðarmálagjaldið væri mannréttindabrot. Ríkisstjórnin er hér að bregðast við því. Þessi sama hæstv. ríkisstjórn fékk í gær samþykkt lög frá Alþingi um enn þá verra dæmi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi hugleitt það þegar hún greiddi atkvæði í gær að hún væri að samþykkja lög sem hugsanlega brytu mannréttindi.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í máli mínu, bæði hér áðan og líka við umfjöllun um málið annars staðar og eins ef maður les dóminn, er ekki verið að dæma iðnaðarmálagjaldið eða gjaldtökuna sem slíka ólögmæta. Það er ekki talið í dómnum að hún, gjaldtakan sjálf, brjóti gegn mannréttindum. Hins vegar telur dómurinn að framkvæmdin á gjaldtökunni og framkvæmdin á því hvernig gjaldinu er ráðstafað brjóti gegn mannréttindaákvæðum. Það er þess vegna sem málið er lagt fram með þeim hætti sem hér er gert. Af því að hv. þingmaður spyr um önnur gjöld er það ekki svo að dómurinn hafi tekið afgerandi ákvörðun um að gjaldtakan sem slík væri ólögmæt heldur framkvæmdin á þessu einstaka gjaldi. Það er þess vegna sem við erum, eins og ég sagði áðan í mínu fyrra andsvari við annan hv. þingmann, að fínkemba lögin til þess að tryggja að gjaldtakan sé lögmæt á öllum sviðum, líka á sviði búnaðarmálagjalds og annarrar gjaldtöku. Það þýðir ekki samkvæmt þessum dómi að það leiði til þess að gjaldtöku verði hætt. Það gæti hins vegar leitt til betri og skýrari framkvæmdar á því hvernig gjaldinu er ráðstafað.

Frú forseti. Gjaldtakan í iðnaðarmálagjaldinu er skattur, 0,08% af veltu allra iðnfyrirtækja í landinu er skattur. Það er í lagi. Það má leggja skatt á, ef jafnræðissjónarmiða er gætt má gera það. En það þarf að vera ákveðið hvað hann er hár og hann þarf að vera ákveðinn með lögum samkvæmt stjórnarskrá. Fræðslugjaldið sem hæstv. ráðherra samþykkti í gær fullnægir ekki þeim skilyrðum vegna þess að það rennur ekki í ríkissjóð, það er ekki fastákveðið með lögum heldur er það samningsatriði milli tveggja óskyldra aðila, ótengdum þeim sem eiga að greiða úti í þjóðfélaginu. Samtök atvinnulífsins og ASÍ semja um þetta og fyrirtæki sem stendur utan við hvort tveggja, jafnvel með starfsmenn sem standa utan við hvort tveggja, þarf að borga. Þetta er enn þá verra, miklu verra. Í iðnaðarmálagjaldinu er sagt til hvers gjaldið á að renna. Þannig er það ekki með fræðslusjóðina, það er ekki orð um það í frumvarpinu, engin lög eru til um fræðslusjóði, sjúkrasjóði eða orlofssjóði. Mér finnst þetta vera miklu verra því að þetta brýtur stjórnarskrána á tvennan máta, bæði hvað varðar skattlagninguna, því að þar þarf að vera ákveðið með lögum hvernig það er gert, og það er gert í iðnaðarmálagjaldinu en ekki í gjaldinu til fræðslusjóðanna. Mér sýnist því að lögin sem Alþingi samþykkti í gær brjóti stjórnarskrána að tvennu leyti og að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi dæmt í öðru málinu, þ.e. að þetta renni til félaga sem aðilinn er ekki í og hafi auk þess óskilgreind markmið, hvort tveggja á við um fræðslugjaldið. Svo brýtur það líka stjórnarskrána varðandi skattlagningarheimildina vegna þess að þarna er lagður skattur á fyrirtæki án þess að getið sé um það í lögum hversu hátt það er.

Virðulegi forseti. Ég varð örlítið áttavillt hér áðan um hvaða mál við værum að ræða. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um iðnaðarmálagjaldið sjálft sem mun verða til þess að það gjald verður aflagt. Varðandi aðra gjaldtöku hef ég sagt við hv. þingmann að þessi dómur fjallar ekki um hvort gjaldtakan sjálf sé ólögmæt og dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki, þ.e. að gjaldtakan sjálf væri ekki ólögmæt. Hins vegar var framkvæmdin á henni óeðlileg og á því erum við að taka. Við göngum meira að segja lengra en dómurinn kveður á um með því að leggja af gjaldtökuna með öllu að endingu. Hv. þingmaður hefur haft að ég tel allan veturinn til að ræða það mál sem hann tekur hér til umræðu og hefur ekkert með iðnaðarmálagjaldið að gera 

Frú forseti. Þegar íslenska ríkið var dæmt af Mannréttindadómstóli Evrópu þann 27. apríl 2010 fyrir að brjóta gegn mannréttindum borgara þessa lands varð ljóst að ríkisstjórnin varð með einhverjum hætti að bregðast við. Þegar þessi dómur féll sáum við, nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, okkur knúna til þess að krefja ríkisstjórnina svara um það hvernig hún hygðist bregðast við því að íslenska ríkið hefði verið dæmt fyrir að brjóta mannréttindi á borgurum landsins. Ríkisstjórnin hefur nú brugðist við með því að leggja fram frumvarp til laga um breyting á lögum um iðnaðarmálagjald. Eins og segir í greinargerð með frumvarpinu er tilefni þess að ráðist var á endurskoðun á lögum um iðnaðarmálagjald dómur Mannréttindadómstóls Evrópu um iðnaðarmálagjald frá 27. apríl 2010. Þar segir að í dómnum sé „komist að þeirri niðurstöðu að framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald sé í andstöðu við 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu“. Sú grein fjallar um félagafrelsi og rétt manna til að standa utan félaga sem þeir kæra sig ekki um að vera aðilar að eða hluti af.  „Engan má skylda til aðildar að félagi. Með lögum má þó kveða á um slíka skyldu ef það er nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra.“ Það er með þessum síðustu orðum sem t.d. skylduaðild manna að Lögmannafélagi Íslands er réttlætt, þ.e. það félag er talið sinna hlutverki sem varðar almannahagsmuni og ekki síður réttindi annarra, þ.e. þeirra skjólstæðinga sem lögmenn starfa fyrir. Iðnaðarmálagjaldið snýr ekki að lögmönnum, það snýr að þeim sem stunda iðnað. Eins og á hefur verið bent hefur það verið gagnrýnt að þeir sem starfa við iðnað séu skattlagðir sérstaklega með þessu gjaldi af því að þetta er skattur í skilningi laga sem og í skilningi stjórnarskrár. Sömuleiðis hefur það verið gagnrýnt að sjónarmið um félagafrelsi séu ekki nægilega virt í tengslum við þessa gjaldtöku. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur farið fremstur í flokki þeirra sem hafa viljað haga málum þannig lögum samkvæmt að menn verði ekki skyldaðir til að vera félagar í félögum eða partur af félagasamtökum sem þeir kæra sig ekki um að vera í og að sama skapi sé óheimilt og óeðlilegt að skylda menn til greiðslu á gjöldum eða sköttum til félags sem þeir vilja ekki vera aðilar að. Ég hef tekið undir þessi sjónarmið með hv. þm. Pétri H. Blöndal í gegnum tíðina á Alþingi og flutt með honum frumvörp sem kveða á um breytingu á þessu fyrirkomulagi. Það er eðlilegt að ríkisstjórnin bregðist við þegar íslenska ríkið er dæmt fyrir að brjóta mannréttindi gegn borgurum þessa lands með því að leggja fram frumvarp og reyna að snúa frá því fyrirkomulagi sem óheimilt hefur talist og dæmt hefur verið í ósamræmi við ákvæði laga. Saga iðnaðarmálagjaldsins er rakin ágætlega í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Gjaldtakan hófst á árinu 1975 og hefur verið viðhöfð síðan. Ég ætla ekki að reifa þá sögu nánar, en í greinargerð með frumvarpinu er vikið að því að um lögmæti þeirrar gjaldtöku sem frumvarpið snýst um og varðar iðnaðarmálagjald hafi verið fjallað fyrir íslenskum dómstólum í gegnum tíðina. Það er vísað til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 166/1998 og síðan þess máls sem leiðir til þess frumvarps sem við erum hér að ræða, þ.e. hæstaréttardóms nr. 315/2005. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það fyrirkomulag sem viðgengist hefur við innheimtu iðnaðarmálagjaldsins væri lögmætt og að ekki væri ástæða til að gera á því breytingar en það vekur athygli að einn dómari við Hæstarétt, Ólafur Börkur Þorvaldsson, skilaði sératkvæði þar sem hann taldi að með hliðsjón af athugasemdalausri ráðstöfun gjaldsins til almennrar starfsemi Samtaka iðnaðarins yrði að líta svo á að það fyrirkomulag sem markað er í lögunum um iðnaðarmálagjald feli í sér allríka skyldu áfrýjandans til þátttöku í starfsemi samtakanna, þ.e. Samtaka iðnaðarins, án þess að hann hafi veitt samþykki sitt fyrir því. Dómarinn taldi að skýra yrði ákvæði 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar um rétt manna til að standa utan félaga svo að tilhögun eins og boðin er með núverandi lögum sé óheimil nema hún fullnægi þeim skilyrðum sem síðari málsliður 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar tekur til. Ég vísaði til þessara ákvæða áðan, þ.e. að í 2. mgr. 74. gr. er sagt að engan megi skylda til aðildar að félagi en þó sé það heimilt í þeim tilvikum þegar það er nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki sínu vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Dómarinn taldi hins vegar að svo væri ekki í þessu tilviki, hann taldi að Samtök iðnaðarins sem iðnaðarmálagjaldið hefur runnið til væru ekki félag með þannig starfsemi sem þar um ræðir. Af þessum sökum taldi þessi hæstaréttardómari að fallast bæri á kröfu þess sem málið höfðaði um að fella ur gildi álagningu iðnaðarmálagjalds á hendur honum. Þegar menn lesa síðan dóm Mannréttindadómstóls Evrópu og bera hann saman við dóm Hæstaréttar er ljóst að Mannréttindadómstóllinn tekur undir sjónarmið dómarans sem fram koma í sérálitinu við hæstaréttardóminn. Í greinargerðinni segir að Mannréttindadómstóllinn hafi fyrst lagt mat á það hvort 11. gr. mannréttindasáttmálans um félagafrelsið ætti við í málinu. Með vísan til þess að kærandi væri skyldaður til þess með lögum að greiða gjald til samtaka á vettvangi einkaréttarins, sem hann hefði ekki sjálfur valið að ganga í og hefði stefnumál sem hann væri ósammála, svo sem aðild Íslands að Evrópusambandinu, kæmi umkvörtun hans til skoðunar undir 11. gr. sáttmálans sem er skoðuð í ljósi 9. og 10. gr. um sannfæringar- og skoðanafrelsi. Kjarni málsins er að sá aðili sem höfðaði málið var ósáttur við að vera skyldaður af löggjafanum til að greiða gjald til Samtaka iðnaðarins, samtaka sem hann sjálfur kaus ekki að tilheyra og var ósammála þeirri stefnumótun sem þau samtök stóðu fyrir í tengslum við Evrópumál. Nú segi ég þetta ekki til að reyna að kasta einhverri rýrð á hin ágætu Samtök iðnaðarins en það er auðvitað eðlilegt sjónarmið, hvort sem rætt er um það í tengslum við þau tilteknu samtök eða önnur, að réttur manna til að standa utan félaga sem þeir kæra sig ekki um að vera aðilar að og réttur manna til að þurfa ekki að greiða gjald til félaga sem þeir vilja ekki tilheyra sé virtur. Það er kjarninn í þessum dómi og því sjónarmiði sem fram kemur í séráliti Ólafs Barkar Þorvaldssonar hæstaréttardómara í hæstaréttardóminum frá árinu 2005 sem síðan er tekið upp og Mannréttindadómstóll Evrópu gerir að sínu í forsendum fyrir þeirri niðurstöðu sem hann komst að. Eins og áður segir held ég að þau meginsjónarmið sem fram koma í dómi Mannréttindadómstólsins hljóti að koma til skoðunar varðandi aðra gjaldtöku sem lög mæla fyrir um að borgarar þessa lands þurfi að sæta. Þá hef ég í fyrsta lagi í huga búnaðarmálagjald sem er í eðli sínu alveg sambærilegt iðnaðarmálagjaldinu, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur bent á í fjölmörgum ræðum sínum á Alþingi um slíka gjaldtöku og sömuleiðis í frumvörpum sem hann hefur flutt hér til að freista þess að á þessu fyrirkomulagi verði gerð einhver breyting. Þetta stóra mál snýst svo ekki síður um rétt manna til að standa utan stéttarfélaga. Í núverandi löggjöf er skylduaðild að stéttarfélögum og launþegar sem eru skyldaðir til að tilheyra þeim eru einnig skyldugir til að greiða til þeirra. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt hér að þessi mál séu öll til skoðunar á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Ég fagna því að svo sé  Í þessu frumvarpi er hins vegar ekki mælt fyrir um að iðnaðarmálagjaldið verði fellt niður. Í 2. gr. er lagt til að 3. gr. laganna verði breytt þannig að í stað þess að tekjurnar af gjaldinu renni til Samtaka iðnaðarins renni þær til ríkissjóðs. Það er ekki verið að fella iðnaðarmálagjaldið niður. Iðnaðarmenn sleppa ekki við greiðslu iðnaðarmálagjaldsins þó að þeir kunni að vera ósammála stefnu ríkisins eða ríkisstjórnarinnar sem þeir hljóta flestir að vera í ljósi þess hver stefna ríkisstjórnarinnar er gagnvart iðnaðinum og fyrirtækjunum í landinu. Það er mikilvægt að menn hafi í huga að þó að þessi kerfisbreyting sem mælt er fyrir um í frumvarpinu sé eðlileg í ljósi þess dóms sem fallið hefur eru menn ekki lausir undan greiðslu. Þeir verða þess í stað skyldaðir til að greiða iðnaðarmálagjaldið til ríkisins, hvort sem þeir eru hlynntir stefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. í Evrópumálum, eins og sá maður var sem gerði atlögu að gjaldinu vegna Evrópustefnu Samtaka iðnaðarins.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að þessi dómur tekur ekki á því hvernig staða manna er gagnvart stéttarfélögum í landinu, heldur fjallar þessi dómur um útfærslu gjaldtökunnar, ekki gjaldtökuna sjálfa sem prinsippkjarnaatriði. Það er ekki það sem var dæmt þó að ég viti að hv. þm. Pétur Blöndal hefði óskað þess. Eins og hv. þingmaður nefndi hafði einn dómari á Íslandi, Ólafur Börkur, aðra afstöðu en meiri hluti dómsins. Það er rétt að dómur Mannréttindadómstólsins tekur í öllum meginatriðum undir röksemdafærslu þess dómara en beitir engu að síður öðrum rökum. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gefur hér í skyn að ekki sé verið að fella gjaldið niður. Hér er valin praktísk útfærsla á niðurfellingu gjaldsins og ástæðan er sú að það verður eingöngu lagt á í þetta eina og síðasta sinn, en við verðum með lögum að hafa útfærsluna uppi á borði og í lagaramma. Ástæðan fyrir því að það var ákveðið að fara þessa leið er sú að þetta gjald er fært hjá fyrirtækjum og hjá iðnaðarmönnum, hjá þeim sem þetta gjald fellur á, og þess vegna er praktískt að gera þetta með þessum hætti, virðulegi forseti.

Frú forseti. Það er eðlilegt að forsvarsmenn ríkisins sem sitja í ríkisstjórn reyni að gera eins gott úr málinu og mögulegt er þegar íslenska ríkið hefur verið dæmt fyrir að brjóta gegn mannréttindum borgaranna, eins og hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að gera hér. Engu að síður hefur íslenska ríkið verið dæmt fyrir brot gegn 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og þar við situr. Ég held því ekki fram að hæstv. iðnaðarráðherra sé upphafsmaður iðnaðarmálagjaldsins.

Verndari.

Það kom fyrst inn í lög á árinu 1975, skömmu eftir að hæstv. ráðherra fæddist þannig að ég ætla ekki að gera henni upp sakir sem hún hefur ekki unnið til. Engu að síður er þessi dómur áfall fyrir þá sem talað hafa fyrir þessu fyrirkomulagi. Gott og vel, því er verið að breyta en í þessu felst í sjálfu sér ekki annað en kerfisbreyting að mínu mati. Ég legg áherslu á það, hæstv. forseti, að þessi dómur Mannréttindadómstólsins hlýtur að kalla á að menn endurskoði búnaðarmálagjaldið og skyldugreiðslur launþega til stéttarfélaga. Það er túlkunaratriði hæstv. ráðherra að svo sé ekki, að þessi dómur fjalli ekki um skyldugreiðslur til stéttarfélaga. Ég er ekki sammála því. Öll sömu meginsjónarmiðin og dómur Mannréttindadómstólsins byggir á eiga við í þessum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að benda á það augljósa, að þetta gjald var lagt á þegar ég var u.þ.b. sex mánaða. Sá iðnaðarráðherra sem hér stendur er ekki í einhverjum sérstökum víkingi fyrir því að verja iðnaðarmálagjaldið, heldur sagði ég áðan að þetta væri eitt af þeim verkefnum sem við fengum í arf frá ríkisstjórn sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson studdi. Framkvæmdin á gjaldinu tók ekki gildi fyrr en 1993 eða 1994. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi stutt ríkisstjórnina sem hafði framkvæmd gjaldtökunnar í hávegum alla tíð síðan. Framkvæmdin var kærð og fór hún til Mannréttindadómstólsins árið 2006 og þetta er niðurstaðan sem við fáum. Hv. þingmaður getur svo sem leikið sér að því að reyna að halda því fram að ríkisstjórnin sé með einhverjum hætti að reyna að leggjast í víking með málið. Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að þeir sem fylgjast með umræðunni séu orðnir ögn ringlaðir um hvað sé verið að fjalla um hér. Staðreynd málsins er þessi: Mannréttindadómstóllinn dæmdi ekki gjaldtökuna sjálfa heldur framkvæmd hennar. Þess vegna göngum við jafnvel lengra en dómurinn segir til um með því hreinlega að leggja það til að iðnaðarmálagjaldið verði fellt úr gildi og gjaldtöku þess hætt eftir að árið er liðið. Ástæða þess að við gerum það ekki fyrr 

Frú forseti. Ég hélt að ég hefði tekið það skýrt fram í andsvari mínu að ég gaf ekki í skyn að hæstv. ráðherra væri að leggjast í einhvern sérstakan víking fyrir iðnaðarmálagjaldinu. Ég fór yfir það hér áðan að það var lagt á árið 1975 þegar hæstv. ráðherra var ekki nema sex mánaða gömul þannig að hún er hvorki upphafsmaður né ábyrgðarmaður iðnaðarmálagjaldsins, ekki frekar en ég. Hæstv. ráðherra sneri málinu þannig að ég hefði stutt ríkisstjórnir sem hefðu framkvæmt gjaldtökuna. Hún gaf þar af leiðandi í skyn að ég væri ábyrgur fyrir þessu iðnaðarmálagjaldi. Ég hef flutt frumvörp um að afnema þetta iðnaðarmálagjald. Ég verð ekki sakaður um að vera einhver helsti talsmaður þessa gjalds þrátt fyrir að hafa stutt ríkisstjórnir sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur átt aðild að frá árinu 1991. Það er nefnilega þannig í þeim flokki sem ég tilheyri að mönnum leyfist að hafa sínar eigin skoðanir, tala fyrir þeim og berjast. Öfugt við það sem við þekkjum á hina háa Alþingi í dag þar sem ríkisstjórnarflokkarnir smala mönnum sínum saman í réttir þar sem þeir fá yfir sig gusur ef þeir fylgja ekki þeim meginlínum sem forusta Samfylkingar og Vinstri grænna leggur. Þetta er nú svona. Ég vildi árétta það að ég held því ekki fram að hæstv. ráðherra sé upphafsmaður eða ábyrgðarmaður þessa iðnaðarmálagjalds. Ég kæri mig hins 

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði að gjaldið yrði áfram innheimt. Það er skiljanlegt að menn telji það þar sem frumvarpið var lagt fram á fimmtudaginn klukkan 17.20 og tekið inn með afbrigðum. Þetta er enn eitt dæmi um að menn hafa hvorki tíma né orku til þess að lesa öll málin því að við erum að leysa fullt af öðrum málum og erum auk þess í umræðum hérna á Alþingi frá morgni til kvölds. Nú á ég t.d. að vera á fundi í samræmingarnefnd. Ég get það að sjálfsögðu ekki því að ég þarf að ræða iðnaðarmálagjaldið sem ég tel vera mjög brýnt. Það stendur nefnilega í 3. gr.: „Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Gjald samkvæmt lögum þessum skal síðast lagt á vegna rekstrarársins 2009.“ Það verður aðeins innheimt núna þetta ár. En lögin standa áfram, það finnst mér dálítið skrýtið. Ég hefði haft allt aðra tækni við þetta. Ég hefði sagt að lögin féllu úr gildi í árslok 2010 en áfram yrði innheimt og það sem lagt er á vegna ársins 2009 yrði notað til fræðslumála. Þarna fara menn náttúrlega kringum lögin með því að kalla þetta til fræðslumála. Svo fela þeir Samtökum iðnaðarins að framkvæma þau fræðslumál. Ég vildi benda hv. þingmanni á þetta, þetta er alla vega minn skilningur. Nú er ég ekki búinn að lesa lögin alveg í hörgul, við erum hérna að fjalla um vandamál heimilanna líka og margt annað. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði og ég tek undir það þannig að þetta er eiginlega ekki andsvar heldur meðsvar, þetta er að sjálfsögðu mannréttindabrot. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins var við völd brást flokkurinn mjög hratt við mannréttindabrotum eins og öryrkjadóminum og kvótadóminum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir meðsvarið og ábendinguna sem hann kom með til mín. Það segir á bls. 6 í greinargerð með frumvarpinu: „Í 2. gr. er lagt til að 3. gr. verði breytt á þann veg að tekjurnar af gjaldinu renni í ríkissjóð í stað þess að þær renni til Samtaka iðnaðarins eins og nú er.“ Nú bendir hv. þingmaður mér á bráðabirgðaákvæðið sem skoða verður í þessu samhengi. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir og bendir á að málið kemur ótrúlega seint fram. Við erum að kynna okkur frumvörp sem koma frá ríkisstjórninni á handahlaupum þannig að - 

Frú forseti. Loksins, segi ég, loksins eru menn farnir að sjá að þessi gjaldtaka, iðnaðarmálagjald og fjöldinn af öðrum gjöldum, brýtur mannréttindi. Vegna þessa hef ég flutt fjöldamörg frumvörp í gegnum tíðina með miklum rökstuðningi um bæði afnám búnaðargjaldsins, iðnaðarmálagjaldsins, STEF-gjalda og sérstaklega gjalds til stéttarfélaga sem opinberum starfsmönnum er gert að greiða hvort sem þeir vilja vera í félaginu eða ekki, með lögum frá Alþingi, sem ég held að sé alversta dæmið. Daginn eftir dóminn, sem hefur þá verið 28. apríl, fór ég í óundirbúna fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra og sagði honum það sem þá hafði verið í fréttum, sem hann eflaust vissi, að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði fellt dóm um að lögbundin innheimta á iðnaðarmálagjaldi bryti mannréttindasáttmála Evrópu sem Alþingi hefur lögfest, sem sagt að komið hefði í ljós að lög frá Alþingi brytu mannréttindi. Þetta ræddi ég og spurði hann hvort ekki ætti að afnema þessi lög o.s.frv. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, segir í svari sínu, með leyfi frú forseta: „Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hún kemur mér sannarlega ekki á óvart frá þessum hv. þingmanni sem oft og iðulega hefur tekið þetta mál fyrir. Nú liggur fyrir þessi niðurstaða frá Mannréttindadómstólnum. Við ræddum málið í ríkisstjórn í gær strax eftir að niðurstaðan lá fyrir. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin þarf að fara mjög vandlega yfir þessa niðurstöðu og skoða þetta mál. Því var þremur ráðherrum falið að fara ítarlega yfir málið og meta hvaða afleiðingar og áhrif dómurinn hefur.“ Áfram segir: „Hv. þingmaður spyr sérstaklega hvort þá verði hætt innheimtu á þessu gjaldi og hvort það verði endurgreitt þeim sem það hefur verið lagt á í gegnum tíðina. Það þarf auðvitað að skoða. Mér finnst ólíklegt að um endurgreiðslu geti orðið að ræða, en auðvitað þarf að taka þetta alvarlega og skoða hvort ekki þurfi að hætta innheimtu þessa gjalds. Við viljum gefa okkur aðeins tíma til að meta þetta og skoða stöðuna. Hv. þingmaður taldi upp nokkur önnur gjöld til viðbótar. Að gefnu tilefni skal ég beita mér fyrir því að þau gjöld sem hv. þingmaður nefndi verði sérstaklega skoðuð.“ En svo kemur, frú forseti: „Ég tel þó ólíklegt að þau muni fá sömu niðurstöðu og iðnaðarmálagjaldið.“ - Enda er ekki búið að kæra það og það hefur ekki farið yfir Mannréttindadómstól. Ég hamra á þessu í andsvari aftur og þá segir hæstv. forsætisráðherra, með leyfi frú forseta: „Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta mál verður tekið til rækilegrar skoðunar. Vonandi fáum við niðurstöðu sem allra fyrst í þessu máli. Þau gjöld önnur sem hv. þingmaður nefndi, eins og STEF-gjald, held ég að séu óskyld en engu að síður skal ég beita mér fyrir því að þetta verði allt skoðað í samhengi.“ Fyrir Alþingi lá frumvarp um fræðslusjóði, sem er eiginlega öllu verra, frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra sem flytur þetta mál - það er svolítið merkilegt að iðnaðarráðherra flytur mál um iðnaðarmálagjald sem er í reynd skattlagning og ætti að heyra undir efnahags- og skattanefnd eins og dómurinn komst að. Innheimtan er í lagi. Það er í lagi að leggja gjald á allan iðnað í landinu sem rennur til ríkisins. Það er skattur en ætti að sjálfsögðu að heyra undir fjármálaráðherra og efnahags- og skattanefnd. En svo eru ákvæði um að þetta skuli greitt til Samtaka iðnaðarins og þar með breytist gjaldið og meira að segja þá ráðstöfun taldi Mannréttindadómstóll Evrópu brjóta mannréttindi. Samt er gjaldið ákveðið 0,08% af veltu iðnfyrirtækja og það rennur til ákveðinna verkefna hjá Samtökum iðnaðarins. Það er sagt hvað eigi að gera við þetta og hver upphæðin sé og það er ákveðið með lögum að það skuli lagt á og hverjir eigi að greiða. Ég verð, frú forseti, að koma inn á frumvarpið sem við afgreiddum sem lög í gær, ég verð að gera það þó að hæstv. ráðherra vilji gleyma því um stundarsakir, en hann greiddi atkvæði með því í gær. Það gjald er öllu verra vegna þess að upphæðin er ekki ákveðin. Hún er samningsatriði milli tveggja samtaka, annars vegar launafólks og hins vegar fyrirtækja. - Frú forseti. Nú er hæstv. ráðherra genginn úr salnum. Ég vildi gjarnan að hann hlustaði á umræðu um sitt mál þó að það sé óþægilegt.

Forseti telur að hv. þingmaður hafi orðið þess var að hæstv. iðnaðarráðherra brá sér í næsta herbergi og er hér við hliðina.

Allt í lagi, flott. Þakka þér fyrir. - Þar er komið máli mínu að upphæð fræðslugjaldsins, sem lagt var á með lögum í gær, er samningsatriði milli samtaka á vinnumarkaði. Fyrirtæki sem þarf að greiða gjaldið, af því að það er lagt á alla, er ekki endilega aðili að þessum samtökum, það kemur ekki nálægt ákvörðun um upphæð gjaldsins. Og þótt það kæmi nálægt ákvörðuninni er það meiri hlutinn sem ræður væntanlega í þeim samtökum þar sem ríkir ákveðið fulltrúalýðræði þannig að það eru SA og ASÍ, sem eru langt frá hinum venjulegu fyrirtækjum í landinu, sem ákveða hvað fyrirtæki eigi að greiða mikið. Þarna er verið að framselja skattlagningarvald, frú forseti, sem stjórnarskráin bannar því að í henni stendur að ekki megi leggja á skatt nema með lögum og hann þurfi að vera ákveðinn. Í gær voru samþykkt lög - óákveðinn skattur sem enginn veit hvað verður mikill og sem einhverjir aðrir aðilar ákveða en Alþingi. Það er ekki nóg með það heldur rennur þetta til fræðslusjóða á vegum einhverra samtaka sem viðkomandi fyrirtæki er ekki í og það er það sem brýtur væntanlega mannréttindaákvæði um félagafrelsi, sem einmitt Mannréttindadómstóllinn ákvað, og svo er ekkert sagt hvað þessir sjóðir eigi að gera. Þeir eru fræðslu-eitthvað nákvæmlega eins og vissir sjóðir heita sjúkra-eitthvað. Það eru engar reglur, engin lög og ekki neitt. Sumir sjóðir heita orlofs-eitthvað. Nafnið á að segja til um tilganginn. Það er ekkert eftirlit, engin lög um eftirlit eða endurskoðun eða stjórnir eða neitt í þessum þremur fyrirbærum sem ég nefndi, sem eru orlofssjóðir, sjúkrasjóðir og nú fræðslusjóðir. Inn í þessa sjóði streyma óhemjumiklir peningar. Inn í sjúkrasjóðina streymir 1% af launum allra landsmanna meira og minna. Það eru sennilega um 7 milljarðar á ári, það eru ekki litlir peningar. Inn í orlofssjóðina streymir sennilega annað eins og enginn veit hvernig þessu er ráðstafað. Reyndar hafa stéttarfélögin verið að auka upplýsingar um þessa sjóði sem betur fer en það er ekki samkvæmt lögum þannig að þetta gjald er „betra“, þ.e. það er minna brot á stjórnarskrá og mannréttindum en gjaldið sem við samþykktum sem lög í gær um fræðslusjóði. En það eru fleiri gjöld sem hér hafa verið nefnd. Það eru gjöld eins og búnaðargjaldið, gjald sem rennur til LÍÚ sem bönkunum er gert að innheimta með lögum. Það eru bankastofnanir í landinu sem eiga að innheimta gjald til félaga á vegum útgerðarmanna, alveg ótrúleg ráðstöfun, og sjómanna líka. Síðan erum við með STEF-gjaldið. Einu sinni var það 1% af öllum tölvum sem seldar voru úr landinu sem rann til STEF. Nú er búið að breyta því, að mér skilst, ég er að reyna að komast að því, en það er alla vega gjald á hvern einasta disk og mér skilst á hvern einasta minniskubb líka sem rennur til STEF með þeirri röksemd að það gæti verið að menn geymdu tónlist á þessum diskum. Á mínum diskum eru aðallega geymdar ljósmyndir, frú forseti, og ég á höfundarréttinn að þeim en ég fæ ekkert af höfundarréttargjaldinu sem ég er látinn borga fyrir þessa diska þannig að þetta er dálítið undarlegt allt saman. Í tölvunni minni og á diskunum mínum eru aðallega geymd forrit, Excel og svona dót sem ég er höfundur að, því sem ég hannaði í Excel, en Microsoft á höfundarréttinn að forritunum. Þeir fá ekkert úr STEF-sjóðnum þó að höfundarréttur þeirra sé varinn. Þetta er því mjög skrýtin innheimta og rennur til einhverra samtaka sem eru á vegum einstaklinga. Nú er tími minn að renna út þannig að ég þarf sennilega að ræða um þetta aftur. En það sem ég ætlaði að ræða sérstaklega núna er afleiðingin af þessum gjaldtökum öllum, þ.e. hvernig búið er að negla niður allt stéttarfélagakerfið og félagakerfið í landinu af svokölluðum aðilum vinnumarkaðarins, sem eru ASÍ og SA, BSRB o.s.frv. - fyrrverandi formaður BSRB til margra ára er þingmaður á Alþingi, hv. þm. Ögmundur Jónasson, og hefði átt að taka þátt í umræðunni núna vegna þess að samkvæmt lögum er skylda að greiða í stéttarfélag opinberra starfsmanna. Leikskólakennari skal greiða í ákveðið stéttarfélag hvort sem hann vill vera félagi eða ekki. Ef hann vill ekki vera í félaginu þá nýtur hann ekki allra réttindanna sem þar eru en hann skal greiða félagsgjald. Og það er merkilegt að það er ekki ákveðið í lögunum hvað félagsgjaldið á að vera hátt. Félagið sem hann er ekki aðili að getur því ákveðið að félagsgjaldið verði 100% af launum, það gæti gert það. Launaskrifstofa fjármálaráðuneytisins yrði þá að innheimta það daginn eftir, þannig er það, og þar er skattlagningarvaldið líka brotið. En það sem verra er, þessi félög eru öll orðin opinber. Við vorum að ræða vinnustaðaskírteini um daginn þar sem fulltrúum einhverra félaga er með lögum gefin heimild til að fara inn á svæði fyrirtækja sem ekki eru í þessum samtökum, kíkja þar allt í kring og spyrja fólk sem þar er á vappi hvort það sé með vinnustaðaskírteini. Við erum búin að negla niður og gefa ákveðnum aðilum leyfi til að kalla á lögregluna ef þeim er ekki hleypt inn. Ég held að menn þurfi að staldra dálítið við. Segjum að starfsmanni á leikskóla, sem ekki eru allir með mjög há laun, ofbjóði hvað launin eru orðin lág og hve illa stéttarfélögin standa sig í kjarabaráttunni. Segjum að hann vilji, ásamt fleirum sem eru á sama báti, stofna stéttarfélag vegna þess að hann verður að berjast fyrir betri kjörum, eins og var í gamla daga, hann getur ekki lifað. Segjum að þessi staða komi upp. Frú forseti. Hann má það ekki. Hann skal greiða í opinbera stéttarfélagið sem hefur samið illa um kjör hans. Hann getur ekki stofnað stéttarfélag því að hann þarf þá að greiða félagsgjald til beggja og stéttarfélagið sem hann stofnar er ekki samningsaðili. Bíðum nú við. Hvert erum við komin? Hvernig byrjuðu stéttarfélögin? Þau byrjuðu sem mjög mikilvægt tæki fátæks fólks til að berjast fyrir bættum kjörum. Hvar eru þau að enda? Þau eru að enda sem handbendi ríkisins til að framkvæma eitt og annað í stórum stíl og koma að mikilvægustu ákvörðunum og gera samninga sem ríkisstjórnin stendur og fellur með. Ég held að stéttarfélögin og Samtök atvinnulífsins, ríkisvaldið og allir hv. þingmenn þurfi að hugsa sinn gang í þessu. Segjum að til yrðu ný samtök iðnaðarins og eins og gjaldið var þyrftum við að borga til samtaka iðnaðarins. Hver ætlar að semja við þau? Hvaða stöðu hafa þau í kerfinu? Segjum að mörg önnur samtök atvinnulífsins myndi ný samtök atvinnulífsins, gefum okkur það. Hvar eru þau í dæminu með vinnustaðaskírteini? Þau eru bara ekki til. Ég held að menn þurfi virkilega að fara að skoða árdaga stéttabaráttu á Íslandi, hvernig þetta allt varð til og í hvaða stöðu menn eru komnir með opinber stéttarfélög og opinber samtök atvinnulífsins eins og var reyndar í Sovétríkjunum.

Hæstv. forseti. Ekki vil ég ganga eins langt og hv. þm. Pétur Blöndal og nefna Sovétríkin í sambandi við það kerfi sem við höfum hér á landi en það er hárrétt ábending hjá hv. þingmanni að þessi samtök, hvort sem er á launþegavængnum eða atvinnurekendavængnum, eru mörg hver orðin mjög stofnanavædd. Samkrull þeirra og ríkisvaldsins er víðtækt og í sumum tilvikum er um óeðlilega óljós verkaskipti að ræða. Ég tek undir sjónarmið hv. þingmanns í sambandi við þau dæmi sem hann nefnir. Eins og hv. þingmaður hef ég lengi verið þeirrar skoðunar að gjaldtaka á borð við iðnaðarmálagjaldið stríddi gegn félagafrelsissjónarmiðum. Ég hef oftar en einu sinni verið meðflutningsmaður hv. þm. Péturs H. Blöndals að frumvörpum í þeim efnum. Kannski ekki alltaf, ég þori ekki að fullyrða það, en oftast nær hef ég fylgt honum að málum þannig að við deilum sjónarmiðum í þessu sambandi. Í því ljósi hlýt ég auðvitað að fagna frumvarpinu. Frumvarpið felur í sér að iðnaðarmálagjaldið er afnumið. Í frumvarpinu felst ekki neitt annað fyrirkomulag sem kemur í staðinn. Raunar var boðað, eftir að dómur Mannréttindadómstóls Evrópu féll, að brugðist yrði við þessu með einhverjum hætti. Annars vegar með því að fella gjaldið úr gildi og hins vegar, hygg ég, með því að koma á annars konar fyrirkomulagi til að styðja tiltekna starfsemi á sviði iðnaðar. Það verður auðvitað forvitnilegt að sjá hvernig tillögur í þá veru verða útfærðar. Í þessu máli er rót vandans auðvitað sú að afli ríkisvaldsins og löggjafans hefur verið beitt til að knýja aðila til greiðslu til félagasamtaka, hvort sem þeir hafa áhuga á því að vera þar félagar eða ekki. Þetta er kjarni félagafrelsissjónarmiða. Það er óþarfi að rifja það upp að bæði íslenska stjórnarskráin og mannréttindasáttmáli Evrópu vernda rétt manna til að standa utan félaga nema í ákveðnum, mjög þröngum undantekningartilfellum. Sá réttur hlýtur óneitanlega að vera afar mikilvægur. Á sama hátt og það er gríðarlega mikilvægt að ríkisvaldið hindri menn ekki í að stofna félög og samtök í sérhverjum lögmætum tilgangi er jafnmikilvægt að þeir sem ekki vilja vera félagar séu ekki skyldaðir til þess. Stundum hefur verið farið fram hjá þessu með því að segja: „Það er enginn skyldaður til aðildar en það verða allir að borga.“ Auðvitað er iðnaðarmálagjaldið ákveðin leið til þess. Sama á við um aðild opinberra starfsmanna að stéttarfélögum opinberra starfsmanna. Í lögum er ekki skylda að menn séu aðilar að BSRB eða BHM eða öðrum slíkum félögum en það eru allir skyldugir að borga til þeirra. Og þá spyr maður: Hver er raunveruleikinn í þessu sambandi? Raunveruleikinn er sá að með skyldugreiðslu til tiltekinna félaga er auðvitað gengið gegn almennum félagafrelsissjónarmiðum. Þetta þurfum við að hafa í huga þegar framtíðarfyrirkomulag verður mótað. Þetta segi ég vegna þess að margháttuð starfsemi sem fram fer á vettvangi iðnaðarins er gríðarlega mikilvæg. Andstaða mín við iðnaðarmálagjald byggir ekki á því að ég telji ekki að Samtök iðnaðarins séu góð samtök. Ég held að þau séu góð samtök og vinni á margan hátt mjög gott starf. Stundum er ég prívat og persónulega sammála þeim og stundum er ég hjartanlega ósammála þeim en ég tel að þau vinni í meginatriðum gott starf. Á vegum þeirra er unnið mikilvægt fræðslustarf og stuðningsstarf við fyrirtæki sem ég held að skili mjög miklum árangri. Ég tel hins vegar að það sé ekki eðlilegt hvernig staðið hefur verið að gjaldtökunni sem nota bene er mjög veigamikill hluti af fjármögnun samtakanna. Það kemur fram í fylgiskjali með frumvarpinu að á árinu 2009 skilaði iðnaðarmálagjald 443 millj. kr. til Samtaka iðnaðarins meðan eiginleg félagsgjöld skiluðu næstum því þrefalt lægri upphæð. Í fljótu bragði sýnist mér reikningsdæmið líta þannig út að næstum því þrír fjórðu af rekstrartekjum Samtaka iðnaðarins komi frá þessu gjaldi. Það er auðvitað enginn smápartur af starfsemi þeirra. Auðvitað má segja að mörg af þeim jákvæðu verkefnum, menntastarfi, kynningarstarfi og öðru þess háttar sem fram fer á vegum Samtaka iðnaðarins gætu verið vistuð annars staðar eða fjármögnuð með öðrum hætti. En ég legg áherslu á það, hæstv. forseti, að þegar framtíðarstefna verður mótuð í þessum efnum verði sömu sjónarmið höfð uppi og dómurinn byggir á, varðandi félagafrelsi og rétt manna til að standa utan við félagasamtök. Í umræðunni hefur örlítið verið vikið að því á hvaða forsendum dómur Mannréttindadómstóls Evrópu var kveðinn upp. 11. gr. mannréttindasáttmálans er kjarni málsins en þar er félagafrelsisákvæði sáttmálans. Dómstóllinn lagðist í túlkun á því í samræmi við það sem fram kom í gögnum málsins um íslenska löggjöf og framkvæmd hvað varðaði Samtök iðnaðarins. Eins og kemur fram í athugasemdum við lagafrumvarpið voru fleiri atriði undir í kærunni til Mannréttindadómstólsins en dómstóllinn taldi ekki tilefni til að skoða þau heldur leysti aðeins úr málinu á grundvelli 11. gr., þ.e. félagafrelsisákvæðisins. Í fyrsta lagi taldi dómstóllinn að félagafrelsisákvæðið ætti við, sem er út af fyrir sig athyglisvert því að stundum hefur því verið haldið fram að svona skyldugreiðslur til samtaka kæmu félagafrelsissjónarmiðum ekkert við, af því að þetta væru bara skyldugreiðslur, ekki skylduaðild. Í öðru lagi skoðaði dómstóllinn hvort fyrirkomulagið bryti gegn ákvæðum um sannfæringu og skoðanafrelsi. Þá taldi dómstóllinn að ástæða væri til að hafa hliðsjón af því að þarna væri um að ræða samtök sem hefðu sjónarmið um ýmis mál sem telja mætti pólitísk. Þetta hafði áhrif á túlkunina varðandi 11. gr. Þegar dómstóllinn hafði komist að þeirri niðurstöðu að 11. gr. ætti við, félagafrelsisákvæðið, skoðaði hann hvort við ættu þau undantekningartilvik, sem felast vissulega í 11. gr., um að heimilt sé að skylda til félagsaðildar undir ákveðnum tiltölulega mjög þröngum skilmálum. Þeir skilmálar eru að takmörkun á félagafrelsi, takmörkun á rétti manna til að standa utan félaga, megi réttlæta ef slík takmörkun hefur í fyrsta lagi lagaheimild, í annan stað að hún stefni að réttmætu markmiði og í þriðja lagi að hún teljist nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi. Þetta eru sem sagt þrjú meginskilyrði. Við athugun á málinu kom fram að óumdeilt var að gjaldtakan átti stoð í lögum þannig að lögmætisskilyrðinu var fullnægt. Í annan stað féllst dómstóllinn á það með lögmönnum íslenska ríkisins að þessi takmörkun á félagafrelsi stefndi að réttmætu markmiði, þ.e. því markmiði að vinna að eflingu iðnaðar og iðnþróunar í landinu. Þar reyndar verð ég að geta þess að persónulega er ég ekki sannfærður um réttmæti þeirrar niðurstöðu. Niðurstaða Mannréttindadómstóls Evrópu stendur að þessu leyti þó að ég kunni að hafa önnur sjónarmið í því. Ég held að væg sönnunarkrafa sé þarna lögð á ríkið varðandi réttmætt markmið. Það er auðvelt að setja fram svona almenn jákvæð markmið sem hljóma vel en ég tel að það þurfi að skoða nánar hvað felst í þessu áður en menn fara að beita því sem röksemd til að réttlæta skerðingu á félagafrelsi. Mér finnst að það þurfi að gera dálítið stífar sönnunarkröfur í þeim efnum og það nægi ekki að vísa með almennum orðum til þess að í lögunum segi að það eigi að efla iðnþróun og iðnað í landinu. En nóg um það. Dómstóllinn komst að sinni niðurstöðu og taldi að með þessu atriði, ásamt lögmætiskröfunni, væri krafan um réttmætt markmið uppfyllt. Þá er það þriðja atriðið sem er mjög matskennt, þ.e. hvort takmörkunin á félagafrelsi í þessu tilviki sé nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi með tilliti til almannahagsmuna og réttinda annarra. Þetta er mjög matskennt en með sama hætti og fyrra skilyrðið um réttmæti markmiðanna er eðlilegt að það sé sýnt fram á að takmörkun á félagafrelsi sé nauðsynleg. Það er ekki nóg að hún sé bara æskileg eða jákvæð eða að flestra mati góð. Það verður að sýna fram á að hún sé nauðsynleg. Það er mjög mikilvægt af því að félagafrelsið er verndað af stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum. Þess vegna er ekki nóg að sýna að takmörkun á félagafrelsi manna sé jákvæð, góð eða æskileg. Það þarf að sýna fram á að hún sé nauðsynleg. Þar tókst íslenska ríkinu ekki að sýna fram á að skilyrðið væri uppfyllt. Á þeirri forsendu komst Mannréttindadómstóllinn að þeirri niðurstöðu að íslenska löggjöfin og fyrirkomulagið stæðist ekki 11. gr. Í því var kjarni málsins. Niðurstaðan er því byggð á félagafrelsissjónarmiðum. Talið var að iðnaðarmálagjaldið gengi gegn félagafrelsi og það varð niðurstaðan. Þessi sjónarmið sem komu fram við meðferð málsins hjá Mannréttindadómstóli Evrópu hljóta að gilda líka þegar við skoðum löggjöf á öðrum sviðum og innheimtu annarra gjalda sem telja má hliðstæð þó að þau séu kannski ekki útfærð með nákvæmlega sama hætti.

Frú forseti. Þetta var mjög áhugaverð lögfræðileg greining á dómnum enda geri ég ráð fyrir að dómurinn verði mjög áhugaverður fyrir lögfræðinga þar sem hann fjallar um mannréttindi. Mjög margir lögfræðingar, t.d. hv. þm. Atli Gíslason, hafa mjög mikinn áhuga á mannréttindum þótt hann sé ekki viðstaddur í dag og ég sakna þess verulega, frú forseti. Ég vildi spyrja hv. þingmann, sem er löglærður og búinn að stúdera dóminn, um ákvæði í starfsmannalögum ríkisins, 2. mgr. 7. gr. þar sem skylda á alla opinbera starfsmenn til að greiða í stéttarfélag án þess að gjaldið sjálft sé ákveðið, án þess að tilgangurinn sé ákveðinn og án þess að ríkið móttaki skattinn. Hvernig telur hann að ákvæðið yrði meðhöndlað hjá Mannréttindadómstólnum? Eins hvað varðar það gjald sem við samþykktum sem lög í gær um fræðslusjóði þar sem eiginlega ekkert var ákveðið annað en að gjaldið skyldi greiða. Upphæðin var ekki ákveðin, tilgangurinn var ekki ákveðinn. Það liggur að minnsta kosti fyrir varðandi gjaldið til stéttarfélaganna að stéttarfélögin eiga væntanlega að berjast fyrir kjörum fólks. En í lögunum er ekki talað um tilgang fræðslusjóðanna og eftirlit er ekkert. Hver telur hann að niðurstaðan yrði með þessi tvö gjöld ef þeim væri vísað með sama hætti til Mannréttindadómstóls Evrópu?

Hæstv. forseti. Það er alveg óskaplega erfitt, ekki síst fyrir lögfræðinga, að svara því fyrir fram að hvaða niðurstöðu dómstólar mundu komast eða dæma í einstökum málum. Mér sýnist í fljótu bragði og eftir minni - ég hef ekki nýlega borið starfsmannalögin eða lög um opinbera starfsmenn saman við þessi ákvæði - að sömu sjónarmið ættu við varðandi túlkun mannréttindaákvæðanna í þessu máli. Ég mundi fyrir fram telja að fyrst þetta gjald og þessi gjaldtaka stangaðist á við 11. gr. mannréttindasáttmálans sé líklegt að ákvæðið um skyldugreiðslu opinberra starfsmanna til stéttarfélaga sinna eða til stéttarfélaga á því sviði fæli í sér nákvæmlega sams konar brot, jafnvel stærra brot. Ég hygg að það yrði jafnvel auðveldara fyrir dómstólinn að komast að niðurstöðu í því máli einmitt vegna þess sem hv. þingmaður hefur bent á, að gjaldtakan sjálf er ákveðin af stéttarfélögunum. Lögþvingunin kemur frá ríkinu en allt annað er í höndum stéttarfélaganna. Iðnaðarmálagjaldið er þó aðeins betur útfært í lögum svo ég mundi halda að í lögum um opinbera starfsmenn væri gengið enn lengra heldur en í lögunum um iðnaðarmálagjaldið. Varðandi gjald til starfsmenntasjóðs hygg ég að þar kæmu önnur sjónarmið líka til umfjöllunar 

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega góða greiningu. Ég er ekki lögfræðingur en met þetta meira rökfræðilega og lögfræðin er rökfræði að miklu leyti. Ég þakka honum útlistun hans.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim málum sem nú koma fyrir þingið með frekar stuttum fyrirvara. Er með því í rauninni verið að bregðast við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu sem féll í apríl, seint í apríl ef ég man rétt, og gerði ákveðnar athugasemdir og bannaði þá framsetningu sem hefur verið á iðnaðarmálagjaldi hingað til. Helsta breytingin sem hér er gerð er að iðnaðarmálagjaldið er í raun fært frá Samtökum iðnaðarins, þ.e. að það renni þangað, og í ríkissjóð vegna ársins 2009. Ef ég skil þetta rétt, eftir ekki svo mjög langa kynningu á málinu eða mikinn lestur, má segja að þær 420 milljónir sem um er að ræða muni nýtast stjórnvöldum ágætlega við að stoppa upp í fjárlagagatið næsta haust. Hér kemur líka fram að gjaldið skuli samkvæmt lögum þessum síðast lagt á vegna rekstrarársins 2009, þ.e. ekki er gert ráð fyrir samkvæmt þessu að leggja það á vegna ársins 2010 o.s.frv. Hins vegar er ekkert sem í raun segir að það verði ekki þannig, það er skilið eftir opið. Í 2. gr. kemur fram að tekjum af þessu gjaldi sem rennur í ríkissjóð skuli varið til verkefna á sviði menntunar og nýsköpunar í iðnaði eftir því sem nánar er ákveðið í fjárlögum. Það á sem sagt að nota peningana í þessi málefni í fjárlögunum. Ég velti þá fyrir mér, frú forseti, hvort þetta sé viðbót sem ég held að sé ekki heldur að ætlunin sé að nýta þessa peninga í staðinn fyrir þá fjármuni sem hafa verið nýttir hingað til, en það á væntanlega eftir að skýrast þegar málið fer til nefndar. Fyrir okkur Íslendinga er mjög mikilvægt að unnið sé örugglega að framþróun iðnaðar og starfsgreinum tengdum iðnaðinum. Við vitum að fjölmargar starfsgreinar, svo sem á sviði rafmagns og véltækni, vélsmíði og annað slíkt, eiga mikið undir iðnaði. Því er í sjálfu sér eðlilegt að stutt sé með einhverjum hætti við menntun, rannsóknir og nýsköpun á sviði iðnaðar og í þessum greinum. Að sjálfsögðu er alltaf umdeilanlegt hvernig það er gert en hins vegar er mikilvægt að allra mannréttinda sé gætt í þessu máli og eins og kemur fram í máli margra þeirra þingmanna sem hér hafa talað er lögð áhersla á það. Í athugasemdum við frumvarpið og umfjöllun um það kemur fram ágætisyfirlit yfir sögu iðnaðarmálagjalds, hvernig því hefur verið ráðstafað, til hvaða verkefna og þess háttar. Meginniðurstaða dómsins er í rauninni sú að framkvæmd laganna hafi ekki verið með réttum hætti og má því hugsanlega túlka það þannig að breyta þurfi framkvæmdinni. Hins vegar má velta fyrir sér hvort ekki sé nauðsynlegt að afla tekna áfram næstu árin til þróunar og nýsköpunar í iðnaði með einhvers konar gjaldtöku. Er það væntanlega ríkisins að ákveða hvort það komi að því eða hvort það verði eingöngu á hendi þeirra samtaka eða aðila sem starfa í greininni. Það kemur fram í athugasemdunum að ekki megi ráða af dómnum að það sé beinlínis óheimilt að innheimta þetta gjald. Get ég tekið undir það og vísa aftur til þess sem ég sagði áðan varðandi framkvæmdina. Hins vegar er mikilvægt að svona gjaldtökumál verði skoðuð heildrænt. Það hefur verið mikilvægur hluti af starfsemi ýmissa samtaka og hópa í landinu að afla sér tekna og þeir fái tekjur með þessum hætti og hef ég í sjálfu sér ekki mikið við það að athuga ef framkvæmdin á því er eðlileg og rétt og stangast ekki á við mannréttindi og lög. Hægt er að rökstyðja það að fjármunum af þessari gjaldtöku eins og öðrum hafi verið vel varið eða á réttan hátt en hins vegar er líka hægt að benda á og sjálfsagt, og menn verða að viðurkenna það, að það hefur kannski ekki verið nógu ljóst og nógu skýrt hvert fjármunirnir hafa farið. Á bls. 5 í frumvarpinu kemur m.a. fram umfjöllun sem snertir það og ætla ég, með leyfi forseta, að lesa nokkrar línur úr þeim kafla: „Í niðurstöðu sinni leysti dómstóllinn aðeins úr kærunni á grundvelli 11. gr. en taldi ekki þörf á því að meta hvort önnur ákvæði sáttmálans hefðu verið brotin. Dómstóllinn lagði fyrst mat á það hvort 11. gr. um félagafrelsið ætti við í málinu. Með vísan til þess að kærandi væri skyldaður til þess með lögum að greiða gjald til samtaka á vettvangi einkaréttarins, sem hann hefði ekki sjálfur valið að ganga í og hefði stefnumál sem hann væri ósammála, svo sem aðild að Evrópusambandinu, kæmi umkvörtun hans til skoðunar undir 11. gr. skoðaðri í ljósi 9. og 10. gr. um sannfæringar- og skoðanafrelsi.“ Þarna gerir kærandinn athugasemd við það að verið sé að nota fjármuni í hluti sem eru andstæðir skoðunum hans og hugsun og ljóst að dómstóllinn tekur að nokkru leyti tillit til þess að Samtök iðnaðarins hafa barist m.a. fyrir aðild að Evrópusambandinu, en sá ágæti aðili sem kærir þetta mál telur það fara gegn sínum prinsippum og hugsun. Það er því alveg ljóst að dómurinn segir að skýra þurfi hvernig þessir fjármunir eru notaðir. Einnig kemur fram hér að Samtök iðnaðarins hafi árið 2009, svo dæmi sé tekið, farið í mikið kynningarátak þar sem áherslan var m.a. lögð á að kaupa og nota íslenska vöru, sem hlýtur að teljast afar jákvætt fyrir iðnaðinn og fyrir Íslendinga alla. Hin hliðin á því er hvort það sé eitthvað óeðlilegt að a.m.k. þeir sem kjósa, og um það snýst kannski þessi dómur einmitt og umræðan, að greiða slíkt gjald hafi eitthvað um það að segja eða fái alla vega upplýsingar um hvernig gjaldinu er varið. Í þessu tilfelli var því varið, a.m.k. að hluta, til að kynna íslenska vöru sem gagnast að sjálfsögðu um leið þeim aðilum sem starfa innan þessara samtaka. Það verður aldrei of mikið af því gert að hvetja Íslendinga alla til að beina viðskiptum sínum að eða kaupa vörur sem efla og stuðla að atvinnustarfsemi í landinu. Íslenskur iðnaður er, eins og ég nefndi áðan, margslungin atvinnugrein með margar hliðargreinar og ýmsir aðilar byggja starfsemi sína á honum. Því er ósköp eðlilegt, að mínu viti, að hvatt sé til þess sérstaklega að íslenskar vörur séu valdar umfram aðrar. Nú kann að vera að það stangist að einhverju leyti á við reglur Evrópusambandsins eða eitthvað slíkt en af því hef ég ekki miklar áhyggjur, svo ég tali hreint út, því að við getum ekki endalaust tekið upp og apað eftir þeim alþjóðlegu samböndum sem vilja troða upp á okkur reglugerðum sínum og lögum. Hins vegar verðum við að sjálfsögðu að virða þá sáttmála og samninga sem við erum aðilar að. Spurningin er þá hvort við erum að nýta það svigrúm sem við höfum til aðlögunar eða tímabundna fresti og þess háttar. Menntun í iðnaði og iðngreinum er gríðarlega mikilvæg og því má velta fyrir sér hvort afnám þessa gjalds hafi einhver víðtæk áhrif á þann þátt. Ég er ekki viss um að svo sé en hins vegar er ljóst að ef svo er þarf ríkisvaldið og ætti í rauninni hvort sem er að reyna að efla iðnmenntun og iðnnám í landinu því að það er mikil eftirspurn eftir því núna og því mikilvægt að við glötum ekki niður þeirri þekkingu og jafnvel því forskoti sem við höfum á ýmsum sviðum. Ég vil í þessu efni nefna að í kringum ákveðnar iðngreinar, eins og t.d. áliðnaðinn, hafa sprottið upp ýmis nýsköpunarfyrirtæki og vöruþróun verið mikil. Eru jafnvel fyrirtæki, vélsmiðjur og slík fyrirtæki að flytja út starfsemi sína og selja og kynna erlendis. Svo ég komi aftur aðeins að þeim dómi sem er ástæðan fyrir þessari lagabreytingu þá virðist dómstóllinn, eins og ég sagði áðan, einblína svolítið á framkvæmd laganna og segir jafnvel að gjaldtakan feli í sér takmörkun á réttindum kærandans eða þeirra sem þarna eiga í hlut. Því má velta fyrir sér hvort skyldugreiðslur sem þessar, sem munu heyra sögunni til á næstu missirum, hvort einhverjar aðrar leiðir verði fundnar til að gera slíkt. Hins vegar hljótum við alltaf að hafa í huga frelsi einstaklingsins til að velja og hafna og hagsmunamat hans á þeirri stöðu í hvert sinn. Dómstóllinn fellst á ákveðna hluti varðandi þetta gjald en bendir hins vegar á a.m.k. þrjá þætti sem hann gerir athugasemdir við og eru þá væntanlega forsendur eða rökstuðningur fyrir þessari ákvörðun dómstólsins. Í fyrsta lagi er það skilgreining laganna á því hvernig iðnaðarmálagjaldinu skuli varið, þ.e. að það sé ekki nógu ljóst. Í öðru lagi að gjaldið sé ekki nægilega aðgreint frá fjárreiðum samtakanna, og verð ég að segja að það hlýtur náttúrlega að vera mjög mikilvægt að slíkur aðskilnaður í bókhaldi sé mjög skýr. Og í þriðja lagi að opinbert eftirlit með því hvernig fénu sé varið hafi ekki verið nægjanlegt, og kemur þar að þætti ríkisins. Við getum ekki horft fram hjá því, frú forseti, að íslenska ríkið var í rauninni dæmt samkvæmt þessum dómi til að breyta vinnulagi sínu. Frumvarpið er því vitanlega sett fram í þeim anda en hins vegar ekki strax þar sem innheimta á vegna ársins 2009 og láta þá fjármuni renna í ríkissjóð. - Ég sé að hæstv. iðnaðarráðherra er ekki í salnum að hlýða á umræðuna sem að mínu viti telst mjög undarlegt, ég var bara ekki búinn að gera athugasemd við það fyrr, og mælist ég til þess að forseti hvetji hæstv. iðnaðarráðherra til að sitja undir a.m.k. þeim ræðum sem eftir eru. Það er lítið eftir af mínum tíma. - Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á því umsýslugjaldi sem ríkissjóður hefur innheimt. Í 2. gr. er lagt til að tekjurnar renni í ríkissjóð. Í 3. gr. er lagt til að bráðabirgðaákvæði bætist við og það er vegna síðasta rekstrarárs. Frú forseti. Við verðum að sjálfsögðu alltaf að hafa mannréttindi í huga og að þau séu ekki fótumtroðin eða á þeim brotið. Markar þessi dómur að mörgu leyti tímamót að því leytinu til að hér er verið að skýra ákveðna hluti, hvort dómurinn hefur einhverjar aðrar eða frekari afleiðingar eða merkingu skal ég ekki segja en hann verður væntanlega hvati til þess að menn skoði með hvaða hætti önnur sambærileg gjöld eru innheimt og hvernig þeim er varið. Ég er hins vegar ekki að útiloka gjaldtöku sem þessa sé hún innan eðlilegs lagaramma og taki tillit til frelsis einstaklingsins. Að öðru leyti ætla ég ekki að segja meira um þetta mál í bili.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir málið. Það er rétt hjá honum að Samtök iðnaðarins hafa unnið gott starf. Ég held að það sé ekkert út á starf þeirra að setja. Ég reikna líka með því að eftir að gjaldið hefur verið lagt af með lögum muni meginhluti iðnfyrirtækja halda áfram að greiða beint til Samtaka iðnaðarins þannig að ég hef ekki stórar eða miklar áhyggjur af því. Það er eitt sem ég hjó sérstaklega eftir. Hv. þingmaður kom inn á eitt verkefni sem Samtök iðnaðarins hafa staðið að, verkefnið Kaupum íslenskt. Ég er í sjálfu sér mjög hlynntur því og átta mig á því að þegar Íslendingar kaupa íslenskt eykur það atvinnu á Íslandi. Evrópusambandið hefur hins vegar gert athugasemd við þetta vegna þess að það á að vera samkeppni milli landa og það yrði t.d. ekki liðið ef Hollendingar mundu segja Kaupum hollenskt við sína borgara og færu allir að kaupa hollenskt, allir í Frakklandi mundu kaupa franskt, í Bretlandi breskt og Þýskalandi þýskt. Þá mundu viðskipti milli landa í Evrópusambandinu leggjast af eða yrðu miklu minni og samkeppni mundi riðlast. Ég kom bara í andsvar út af þessu eina atriði, en ég tek undir það að Samtök iðnaðarins hafa unnið gott starf sem og flest önnur samtök sem eru fjármögnuð með þessum hætti. Nefni ég þar Búnaðarsamband Íslands, Fiskræktarsjóð, BSRB og fleiri aðila sem allir eru núna komnir í þá stöðu að innheimta gjaldsins og álagning brjóti hugsanlega mannréttindi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi orð hans. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að meginhluti þeirra fyrirtækja sem greiða iðnaðarmálagjald í dag muni örugglega greiða það áfram með einhverjum hætti til sinna samtaka. Þótt ég sé ekki sérstaklega kunnugur því hvernig reglur þessara samtaka eru, félagsreglur eða lög, geri ég fastlega ráð fyrir því að samtökin muni reyna að ná þessum aurum inn með einhverjum öðrum hætti. Varðandi Veljum íslenskt er að mínu viti algjörlega óþolandi að Íslendingar skuli ekki geta lagt áherslu á afurðir sínar eða framleiðslu án þess að Evrópusambandið skipti sér af því. Það er sjálfsagt gert í nafni samkeppni eða einhvers slíks en við verðum líka að spyrja okkur hvernig samkeppnin sé innan Evrópusambandsins á ákveðnum sviðum. Við sjáum að á sviði landbúnaðarmála, sem er mikil íslensk framleiðsla hér og skiptir miklu máli fyrir Ísland, eru það stór fyrirtæki, verksmiðjubú sem þiggja helstu styrki frá Evrópusambandinu. Maður veltir fyrir sér hvernig samkeppnin sé innan þeirra raða þegar slík risafyrirtæki ráða orðið lögum og lofum á markaði. Ég verð að segja að fjármunum sem er varið í að styðja íslenska framleiðslu, hvort sem það er iðnaðarframleiðsla eða eitthvað annað, er mjög vel varið því að það er hagur allra að velja og kaupa íslenskt. Það sparar gjaldeyri og eykur atvinnu. Menn ættu að vera hreinlega stoltir af þeim sem fara fram með slíka vinnu.

Frú forseti. Þar kom hv. þingmaður inn á mjög athyglisverðan punkt, niðurgreiðslur og styrki til fyrirtækja af ýmsum toga, fyrirtækja og fyrirtækjasamstæða, og einnig til samtaka. Það gjald sem við erum að leggja af, iðnaðarmálagjaldið, er í reynd styrkur ríkisins til Samtaka iðnaðarins og um leið styrkur til iðnaðarins þó að hann sé tiltölulega veikur, 0,08% af veltunni. Þá leiðir maður hugann að styrkjakerfi Evrópusambandsins sem íslenskur iðnaður og útflutningur þarf að keppa við og innflutningur sömuleiðis. Fyrirtæki sem eru í samkeppni við innflutning frá Evrópusambandinu þurfa í raun að keppa við styrkjakerfi Evrópusambandsins. Ég þekki það ekki út í hörgul en ég reikna með að það sé umtalsvert og hef heyrt að það sé ansi víðtækt og ansi mikið, stórar upphæðir, og þess vegna tek ég alveg undir með hv. þingmanni, það þarf að skoða það þegar íslenskur landbúnaður er að keppa við einhverjar stórar verslunarkeðjur í Evrópusambandinu sem fá svo safaríka styrki frá Evrópusambandinu. Ég held að það sem ég kom inn á áðan, það að velja íslenskt, sé brot á samkeppni innan þess svæðis, sérstaklega ef slík markaðssetning er fjármögnuð með sköttum, vegna þess að Evrópusambandið á að vera ein viðskiptaheild og eitt markaðssvæði. Ef hún verður hins vegar fjármögnuð hér eftir með frjálsum félagsgjöldum til Samtaka iðnaðarins er ekki um markaðsskekkju að ræða.

Virðulegi forseti. Innan Evrópusambandsins fara líklega mestu fjármunirnir í fáa þætti eins og einhvers konar styrki, byggðastyrki, niðurgreiðslustyrki og hvað þetta heitir nú allt saman, sem hafa flestir það markmið að lækka eða hafa vöruverð skikkanlegt, t.d. á landbúnaðarvörum. Munurinn er hins vegar sá að styrkir Evrópusambandsins fara að miklum hluta til risastórra fyrirtækja, fyrirtækja sem t.d. eru mjög stór í matvælaframleiðslu. Nægir þar að nefna kjúkling. Ef við förum í matvöruverslanir og kíkjum ofan í frystiborðið sjáum við þar frosnar vörur sem eru framleiddar í Evrópu, t.d. kjúklingabringur sem eru þá framleiddar og niðurgreiddar af Evrópusambandinu. Við á Íslandi höfum hins vegar kosið að láta neytendur - ég sé þetta þannig fyrir mér að þær niðurgreiðslur sem eru notaðar á Íslandi eru í rauninni í þágu neytenda. Þær eru til þess fallnar að lækka matvælaverð. Það er sama hugsun, nema hvað að hér á landi reynum við að láta þessa styrki ganga að miklu leyti til framleiðslunnar með framleiðslustyrkjum en innan Evrópusambandsins er verið að styrkja með öðrum hætti. Hugsunin er kannski sú sama. Frú forseti. Iðnaðarmálagjald og önnur gjaldtaka hlýtur alltaf að vera til skoðunar en það að taka þetta núna inn í fjárlög og nota til að stoppa upp í hallagat ríkissjóðs í staðinn fyrir að afnema þetta bara strax er nokkuð sem ég velti fyrir mér.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um iðnaðarmálagjald. Hér stendur til að fella niður það títtnefnda gjald sem er í sjálfu sér mikið fagnaðarefni. Ég vil nota þetta tækifæri og óska hv. þm. Pétri Blöndal sérstaklega til hamingju með það vegna þess að hann hefur eins lengi og elstu menn muna, er mér nær að segja, verið baráttumaður fyrir því að þetta gjald yrði afnumið.

Svo lengi …

Já, einmitt, hér kallar hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fram í. Þetta er orðin löng saga, gjaldið er síðan 1975 og það má segja að barátta hv. þm. Péturs Blöndals hafi getað byrjað akkúrat þá. Það er fagnaðarefni að gjaldið skuli afnumið. Ég verð þó að viðurkenna að það stingur í augu hvernig það er gert. Það er sérstaklega tekið fram að gjaldið verði lagt á fyrir rekstrarárið 2009 og það renni í ríkissjóð en því verði ráðstafað eins og segir í greinargerðinni, með leyfi forseta, „til mennta- og nýsköpunarverkefna á sviði iðnaðar og að sú ráðstöfun verði ákveðin á fjárlögum“. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé ekki bara önnur aðferð við að segja að þessu gjaldi verði ráðstafað til Samtaka iðnaðarins. Þá spyr ég: Getur það hugsanlega verið að hæstv. ríkisstjórn taki hér dóm Mannréttindadómstóls Evrópu og fari eftir honum aðeins að hluta? Getur það verið, virðulegi forseti? Úr því að framkvæmdin á gjaldtökunni var dæmd ólögleg og borið við félagafrelsi, að tekið væri gjald af fyrirtækjum og einstaklingum gegn vilja þeirra, þau skuldbundin til að greiða til þessara samtaka hvort sem þau kusu að vera þar eða ekki, mundi ég halda að ef fara ætti eftir dómnum út í hörgul ætti að endurgreiða þessu ágæta fólki það gjald sem af því hefur verið tekið. Í framkvæmdinni virðist þó ekki eiga að gera það, heldur láta gjaldið renna í ríkissjóð með fyrirheitum um að þetta fari til þessa málaflokks sem óneitanlega skarast við starfsemi Samtaka iðnaðarins. Þetta held ég að þurfi að skoða í nefndinni. Er þetta þá, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sem talaði hér á undan mér velti upp, gert með þessari aðgerð núna til að kroppa 420 millj. kr. inn í ríkissjóð þegar ríkissjóður á vissulega um sárt að binda? Það skyldi þó ekki vera. Þetta eru atriði sem þarf að skoða og athuga hvort farið sé fullnægjandi að þessum dómi í þessu tilliti. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur verið baráttumaður fyrir þessu, eins og ég sagði, en hann hefur líka barist gegn og bent á önnur gjöld sem hann telur vafasöm, t.d. búnaðargjald og höfundarréttargjald. Hann hefur bent á að stefgjald er lagt á alla tölvudiska. Þegar maður kaupir sér tölvu og tölvudisk þarf maður að borga stefgjald. Það er atriði sem hann hefur gert ágreining um og hann hefur lagt fram fjölmörg frumvörp þannig að ég vona að sá dagur komi að hann fái uppreisn æru gagnvart því gjaldi eins og þessu hérna. Ég tel að það verði að skoða öll þessi gjöld samtímis þegar verið er að fjalla um þetta mál, eða í framhaldi af því vegna þess að við leggjum sannarlega ekki til að þetta mál verði tafið. Það er brýnt að afnema þetta gjald. Það vekur óneitanlega furðu hversu seint þetta mál kemur fram. Hæstv. ríkisstjórn leggur það hér fram og við ræðum það 12. júní og þinginu á að ljúka 15. júní. Dómurinn féll í apríl og það er með ólíkindum að málið skuli ekki koma hingað fyrr. En ég legg til að eftir afgreiðslu þessa máls verði skoðuð önnur gjöld sem eru innheimt á þennan sama hátt, þar sem ýmist er ágreiningur um hvort lagastoð sé fyrir skattlagningu eða hvort hugsanlega sé um að ræða brot á félagafrelsi, og þau öll tekin til gagngerrar endurskoðunar. Með þessu er ég ekki að kasta rýrð á þessi ágætu samtök og stofnanir sem byggja rekstur sinn á innheimtu þessara gjalda, ég geri ekki athugasemd við rekstur Samtaka iðnaðarins á nokkurn hátt, þau hafa unnið gott starf í gegnum árin. Skýrsla Samtaka iðnaðarins til iðnaðarráðuneytisins um ráðstöfun iðnaðarmálagjaldsins er fylgiskjal með frumvarpinu. Það er afar fróðleg lesning og gefur ágætisyfirsýn yfir það sem gerist á vettvangi samtakanna. Ég verð að viðurkenna að það eina sem ég hef haft við þessi samtök að athuga á umliðnum árum er áhersla þeirra á inngöngu okkar í Evrópusambandið og ég tel að það hafi verið grunnurinn að þessum málaferlum, a.m.k. þetta mál sem endaði fyrir Mannréttindadómstólnum.  Það kemur fram í greinargerðinni að Samtök iðnaðarins framkvæma fjölmörg áhugaverð verkefni, allt frá því að vera talsmaður fyrir iðnaðinn í það að gefa út rit og halda ráðstefnur, Iðnþing. Þar er alltaf fjallað um það sem er efst á baugi í þessum geira og mikilvægt að vel sé haldið utan um hagsmuni og verkefni þessara samtaka. Ég er ekki að gera lítið úr þeim en það er alveg klárt að það þarf að koma þessum tekjumálum þeirra í betra horf. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að samtökin hyggist í framhaldi af þessum dómi - að sjálfsögðu ætla þau að virða hann - fjármagna sig með félagsgjöldum hér eftir. Þá hafa fyrirtækin virkilegt val um það hvort þau vilji vera aðilar að þessum félagsskap og þá greiða þau gjöldin sem það felur í sér. Að sjálfsögðu gerir enginn athugasemd við það. Virðulegur forseti. Þetta vekur líka spurningar um mannréttindi og hvernig við sjáum þessum dómum framfylgt hér. Eins og ég sagði í upphafi er ég hugsi yfir því hvernig ríkisstjórnin virðist hafa ákveðið með þessu frumvarpi að taka bara hluta dómsins til sín, taka bara hluta dómsins alvarlega. Ríkisstjórnin hefur þá hugsanlega ekki fullnægt honum. Ég er ekki löglærð en þetta stingur mig í augu. Þetta er svona „keisarinn er ekki í neinum fötum“, bannað að innheimta gjaldið en það verður innheimt samt og úthlutað til sömu verkefna, bara undir öðru nafni. Einhvers staðar mundi svona kallast kennitöluflakk. Það er spurning hvort það sé réttnefni hér og eigi við. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir þau atriði sem mér þykja mikilvæg í þessari umræðu. Nefndinni gefst afar stuttur tími til að fara yfir málið og ég vona að það verði tryggt í framhaldinu að hv. iðnaðarnefnd, sem og aðrar nefndir hér og þingið í heild, gaumgæfi þessi gjöld sem áhöld eru um að uppfylli þessi skilyrði, hvort sem er út frá skattalegu tilliti eða mannréttindaákvæðum eins og félagafrelsi. Það er nokkuð sem við verðum að taka alvarlega. Við ræddum stjórnarskrána hér í gær og greiddum atkvæði um stjórnlagaþingið, að koma því til 3. umr. hér í morgun. Ef það er eitthvað sem við höfum lært af umræðum síðustu ára, ekki síst eftir hrun þegar lýðræðisumbætur þykja mikilvægar, sérstaklega núna, er það spursmál hvort það séu réttu skilaboðin, ef rétt reynist, að ríkisstjórnin taki bara tillit til hluta dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Eins og ég segi sker ég ekki úr um það en mér finnst þurfa að ræða þetta atriði. Ég hvet því hv. iðnaðarnefnd til að fara vel yfir þetta á þeim skamma tíma sem henni er ætlaður og ég geri enn á ný athugasemd við það hversu seint fram komið þetta frumvarp er. Það er ekki lýsandi dæmi um öguð og örugg vinnubrögð á hinu háa Alþingi, því miður. Það er nokkuð sem við þurfum öll að taka höndum saman um að bæta vegna þess að það er hættulegt þegar frumvörp koma svona seint fram. Þegar lagasetningin er gerð í slíkum flýti er alltaf hætta á mistökum. Það er nokkuð sem við þingmenn þurfum að einhenda okkur í að bæta til að koma í veg fyrir mistök í lagasetningunni. Frú forseti. Ég hef reifað þau helstu atriði sem ég vildi vekja athygli á og treysti því að nefndin fari vel yfir þessi mál.

Frú forseti. Mér er minnisstætt í gegnum tíðina á Alþingi að mörgum þingmönnum hefur orðið tíðrætt um mannréttindi og mannréttindabrot. Það eru sérstaklega þingmenn eins og hv. þm. Atli Gíslason og hv. þm. Þuríður Backman. Ég minnist þess sérstaklega þegar við ræddum um kvótadóminn frá Hæstarétti og öryrkjadóminn sömuleiðis frá Hæstarétti sem fjallaði einmitt um að lög brytu mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Þá voru margir hv. þingmenn mjög uppteknir af því, með réttu frú forseti, vegna þess að mér finnst að þingmenn eigi að standa vörð um mannréttindi. Svo horfi ég yfir salinn, frú forseti, og það er enginn stjórnarliði í salnum, enginn. Ekki þeir tveir hv. þingmenn sem ég nefndi áðan á nafn og ekki aðrir stjórnarliðar og enginn ráðherra er viðstaddur umræðuna, ekki einu sinni flutningsmaður málsins. Ég verð að gera athugasemd við það, frú forseti, og óska eftir því að flutningsmaður sé viðstaddur umræðu um hans eigið mál.

Forseti mun gera ráðstafanir til að koma þeim skilaboðum áleiðis til hæstv. iðnaðarráðherra.

Þakka fyrir. Ég mun halda áfram máli mínu þó að ég ætti náttúrlega að bíða því að þetta er algjör móðgun við Alþingi. Frumvarpið sem við ræðum hér er leiðrétt mannréttindi, þetta eru hálf mannréttindi. Menn ganga ekki til verks eins og ætti að gera. Segja ætti að þeir sem óska geti fengið iðnaðarmálagjaldið endurgreitt, vegna þess að það voru mannréttindabrot að innheimta það með þessum hætti, og að lögin verði strax tekin úr gildi þar sem þau fela í sér mannréttindabrot. Síðan yrðu Samtök iðnaðarins að sjá um hvernig þeir ná í félagsgjöld fyrir árið. Nei, menn ganga þá leið að mynda sjóð sem á að renna til fræðslustarfs hjá iðnaðinum væntanlega og mjög líklega og nánast örugglega til Samtaka iðnaðarins. Þetta finnst mér mjög undarlegt. Ég vil að hv. nefnd sem fær þetta mál til afgreiðslu verði mjög áfram um að skoða afturvirkni mannréttindabrota og hvort það sé í lagi að láta mannréttindin taka gildi við þarnæstu álagningu. Það er líka athyglisvert að það stendur í lögunum um iðnaðarmálagjald sem í gildi eru í dag að tekjur af iðnaðarmálagjaldi renni til Samtaka iðnaðarins. Tekjunum skal varið til eflingar iðnaðar og iðnþróunar í landinu o.s.frv. Svo les maður stjórnarskrána, frú forseti, og þar stendur í 41. gr.: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Hér eru einföld lög sem skylda ríkissjóð til að greiða þetta gjald. Fjárlögin verða að taka tillit til þess. Það er búið að ráðstafa ákveðnum gjöldum fyrir hönd ríkissjóðs fram í tímann. Þetta finnst mér alveg ótækt, frú forseti, af því að stjórnarskráin kveður mjög ákveðið á um að fjalla skuli um þetta í fjáraukalögum og fjárlögum. Fyrir utan það að í 40. gr. stendur: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.“ Það má segja að þetta gjald uppfylli það. Gjaldið er 0,08% á öll iðnfyrirtæki þannig að þetta er í rauninni skattur. Þess vegna finnst mér það mjög athyglisvert að honum er um leið ráðstafað úr ríkissjóði. Ég á eftir að tala um ASÍ, SA og sjúkrasjóðina og lífeyrissjóðina og stjórnir þessara aðila og sérstaklega hvernig þau hafa komið út úr hruninu. Allt tengist þetta saman, frú forseti, og ég bið um að verða settur aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér merkt mál sem er afnám iðnaðarmálagjalds. Þetta gjald hefur verið 0,08% af veltu iðnfyrirtækja. Það virkar nákvæmlega eins og veltuskattur, eins og aðstöðugjaldið í gamla daga. Þetta er mun illkynjaðra álag en hefðbundinn skattur sem borgaður er yfirleitt af hagnaði og eykur kostnað iðnfyrirtækja. Þess vegna fagna ég mjög að þessum veltuskatti skuli vera komið fyrir kattarnef. Í máli ræðumanna hefur komið fram að það sé óeðlilegt að þrátt fyrir dóma eigi að innheimta skattinn, eða þetta iðnaðarmálagjald, fyrir árið 2009. Það er miður því það liggur fyrir að gjaldið er brot á mannréttindum eins og ESA hefur kveðið upp úr um. Það væri meiri reisn yfir því ef gjaldið yrði afnumið alfarið. Það mundi henta iðnfyrirtækjum sem núna þurfa að greiða þetta gjald sérstaklega vel að gjaldið yrði tekið af núna. Rekstur fyrirtækja er erfiður núna í hruninu. Mörg fyrirtæki eru orðin svo skuldsett að reksturinn stendur ekki undir efnahagsreikningnum. Þessi 0,08% af veltu væru kærkomin búbót til að fyrirtæki ættu sér meiri lífsvon í framtíðinni. Þrátt fyrir þennan annmarka er það ákaflega gleðilegt að gjaldið skuli vera afnumið núna. Eins og ég segi er varla hægt að finna betri tíma. Allir þurfa á öllum þeim peningum sem þeir geta náð í að halda akkúrat núna vegna árferðisins. Ekki eingöngu vegna þess að efnahagsreikningur fyrirtækjanna er illa útleikinn, heldur einnig vegna þess að eftirspurn hefur dregist mjög saman í íslensku hagkerfi. Þau iðnfyrirtæki sem eingöngu starfa á innanlandsmarkaði hafa fundið fyrir minnkandi eftirspurn vegna hrunsins. Raunlaun og ráðstöfunartekjur hafa lækkað vegna skattlagningar á heimili  Allt hnígur þetta í sömu áttina, þ.e. rökin fyrir því að þetta gjald verði ekki innheimt fyrir síðasta ár, heldur látið niður falla. Þetta mun eflaust koma til skoðunar í nefndinni þegar hún fjallar um málið. Það er hægur vandi að koma með breytingartillögu þar sem gjaldið verður látið falla niður og árið 2009 komi ekki til álagningar. Ég hef talið hér upp góð rök fyrir því, bæði er efnahagur bágur hjá þessum fyrirtækjum og eftirspurn hefur dregist mjög saman sem hefur leitt til þess að reksturinn stendur ekki jafn vel og ella. Annað mál sem mig langaði til þess að tala um í þessu sambandi er mannréttindavinkillinn. Ég hef alla tíð, alla vega síðan ég komst til vits og ára, verið þeirrar skoðunar að öll félagsaðild eigi að vera frjáls. Menn kjósa sér þann félagsskap sem þeir vilja vera í og greiða aðgöngugjald sem félagsskapurinn krefst. Undantekning frá þessu er náttúrlega fjármögnun sameiginlegra sjóða ríkisins í gegnum skattheimtu. Það er sérstaklega ógnvænlegt, og um það snýst þessi dómur, að það skuli vera hægt að þvinga menn til þess að greiða gjald í félag sem þeir vilja ekki vera í. Við vitum að Samtök iðnaðarins hafa verið mjög öflugur talsmaður þess að ganga í Evrópusambandið og hafa barist fyrir því. Nú er vel hugsanlegt að einhver aðildarfélög séu algjörlega mótfallin því að ganga í Evrópusambandið. Í hefðbundnum félagsskap mundi maður bara ganga út og hætta að borga félagsgjöld en því er ekki að heilsa með Samtök iðnaðarins. Þar er barist fyrir þessu máli. Ég ætla ekki að gera lítið úr skoðunum þess fólks sem vill ganga í Evrópusambandið. Það skýtur hins vegar skökku við að neyða einhvern með lögum til þess að borga félagsgjöld í félagsskap sem berst fyrir einhverju sem menn eru á móti og sannfærðir um að komi þeim og þjóðinni ekki vel. Það er náttúrlega mannréttindabrot í sjálfu sér að  Við sjáum þetta reyndar á fleiri stöðum. Við sjáum þetta hjá hinu opinbera. Þar eru reyndar aðilar við stjórnvölinn sem kúga þegnana til að greiða í gegnum hið almenna skattkerfi fyrir eitthvað sem er algjörlega á móti sannfæringu þeirra. Við sjáum t.d. að núna er í gangi umsóknarferli um aðild að Evrópusambandinu sem talið er að muni kosta okkur allt að 7 milljarða. Á sama tíma tala einhverjir um að frysta þurfi laun opinberra starfsmanna. Á sama tíma er verið að skera niður þjónustu við þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Á sama tíma er verið að ýta þörfum framkvæmdum eins og t.d. samgönguframkvæmdum úti um landið út af borðinu. Á sama tíma gætum við sett þessa peninga í atvinnuuppbyggingu, breikkað skattstofna og annað slíkt. En það er annað mál. Það er eðlilegt að fólk geti ekki sagt sig úr lögum við samfélagið, nema einfaldlega með því að flytja úr landi. Þess vegna er þetta kannski réttlætanlegt, þótt það sé óráðlegt. Það er annað mál. Því miður eða kannski sem betur fer getur maður ekki orðið skógarmaður í dag og sagt sig úr lögum við samfélagið. Þannig að þetta er niðurstaðan. Það er gleðileg framför að fyrirtækin séu ekki lengur þvinguð til þess að taka þátt í einhverju sem þau hafa ekki áhuga á. Það er öllum mönnum auðsætt að einhverjir muni sjá hagsmunum sínum vel borgið innan Samtaka iðnaðarins þótt iðnaðarmálagjaldið hverfi. Margir eru tilbúnir að borga þau félagsgjöld sem þarf til þess að reka hagsmunagæslu innan félaga eins og þessara. En það sem mér fellur sérstaklega vel í geð er að þeir sem hafa ekki áhuga á því að fjármagna þann boðskap og þá starfsemi sem þar er geti sagt sig úr félagsskapnum. Það er sérstaklega gleðilegt. Menn eru neyddir í svipaða stöðu á fleiri stöðum í þjóðfélaginu. Mér skilst að búnaðargjald lúti sömu lögmálum. Ég ætla nú ekki að gera það að sérstöku umtalsefni mínu, heldur einbeita mér að því að tala um iðnaðarmálagjaldið. Að iðnfyrirtækin sleppi við þennan veltuskatt, þ.e. 0,08% af veltu, getur hugsanlega orðið til þess að meira verði fjárfest. Það getur orðið til þess að fyrirtækin taki fyrr við sér en ella. Þó að þetta sé lág prósenta hjálpast allt að þegar staðan er eins og hún er í þjóðfélaginu. Þess vegna er þetta sérstaklega gleðilegt. Ég beini því sérstaklega til nefndarinnar að hún hugi að því að gjaldið verði alfarið afnumið með þessum lögum og komi ekki til álagningar gjaldsins vegna veltu ársins 2009.

Frú forseti. Það er sjaldan að ég gleymi skattalegu hliðunum á málum. Það gerðist núna því ég var svo upptekinn af mannréttindahliðinni. Það er rétt hjá hv. þingmanni, þetta hefur heilmikil áhrif sem veltuskattur. Hann kom líka inn á það að í 73. gr. stjórnarskrárinnar segir að allir séu frjálsir skoðana sinna og sannfæringar en þetta gjald vinnur gegn því. Það eru fleiri gjöld sem vinna gegn sannfæringu manna í öfuga átt, frú forseti. Búnaðargjaldið skyldar alla bændur til þess að greiða til Bændasamtaka Íslands. Nú kann svo að vera, þó að mér þyki það ólíklegt, að einhver bóndi sé hlynntur því að ganga í Evrópusambandið. Það er ekki hægt að útiloka það, frú forseti. Mér finnst frekar ólíklegt að einhver bóndi vilji ganga í Evrópusambandið. En gefum okkur að einhver bóndi vilji endilega ganga í Evrópusambandið. Þá þarf hann að hlusta á það að Bændasamtökin álykti gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu, þessi eini bóndi sem hugsanlega vill ganga í Evrópusambandið. Ég vildi benda á að þetta getur líka verið öfugt. Hann þarf að fjármagna áróður gegn eigin sannfæringu. Þetta er ekki síður athyglisvert. Ég tek það fram að mér þykir það frekar ólíklegt að einhver vilji ganga í Evrópusambandið.

Frú forseti. Það er ekki á hverjum degi sem við ræðum hér á Alþingi viðbrögð ríkisstjórnar Íslands við niðurstöðu dóms sem fallið hefur hjá Mannréttindadómstól Evrópu og leiðir í ljós að íslenska ríkið hefur brotið á mannréttindum borgara sinna. Það er auðvitað eðlilegt og sjálfsagt að ríkisstjórn bregðist við þegar hún fær slíkan dóm í höfuðið og leggi til breytingar á lögum til að laga það sem aflaga hefur farið og það er auðvitað það sem er hér á ferðinni, breyting á lögum um iðnaðarmálagjald vegna dóms Mannréttindadómstóls Evrópu frá því í apríl þar sem dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að núverandi fyrirkomulag sem viðgengist hefur frá árinu 1975 hafi brotið í bága við 11. gr. mannréttindasáttmálans, félagafrelsisákvæðið, sem er sambærilegt ákvæði sem finna má í 74. gr. stjórnarskrár Íslands. Ég hef lagt á það áherslu og geri enn að í kjölfar þessa dóms setjist menn niður og velti fyrir sér hvaða áhrif hann hefur í heildarsamhengi varðandi skylduaðild manna að félögum og ýmsum samtökum. Um þetta hafa verið fjörugar umræður á Alþingi og ekki síður úti í fræðasamfélaginu. Ég minnist þess þegar miklar umræður áttu sér stað milli lögfræðinga og forustumanna stéttarfélaga um það hvort þar ætti að vera skylduaðild, þ.e. hvort skylda ætti launþega til aðildar að stéttarfélögum. Á tíunda áratug síðustu aldar voru miklar umræður um skylduaðild manna að félögum og skyldugreiðslur þeirra til félaga. Ég minnist þess t.d. að Lára V. Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður, sem komið hefur til umræðu hér á Alþingi af öðru tilefni, og Benedikt heitinn Davíðsson, fyrrverandi forseti ASÍ, héldu því fram að þetta væri tvennt ólíkt, skylduaðild og skyldugreiðsla. Ef ég man rétt skrifaði Lára V. Júlíusdóttir bók um stéttarfélög og vinnudeilur þar sem um þetta var fjallað og reynt að færa fyrir því rök að skylduaðild og skyldugreiðsla væri tvennt ólíkt. Ég tel að með þessum dómi hafi orðið ákveðin vatnaskil varðandi skilning manna og lagatúlkun á þessum ákvæðum og þýðingu þeirra. Ég tel að í þeim vatnaskilum hafi falist að menn hafi færst í rétta átt vegna þess að í félagafrelsinu felast einhver mikilvægustu mannréttindi sem okkur eru tryggð, bæði í stjórnarskrá okkar og öðrum, rétturinn til þess að stofna félag og rétturinn til þess að ákveða sjálfur hvort maður vill vera í því félagi og greiða til þess félagsgjald eða ekki. Nú hefur þessi dómur fallið hjá Mannréttindadómstól Evrópu sem kveður á um að það brjóti gegn 11. gr. mannréttindasáttmálans að skylda menn til að greiða til tiltekinna samtaka, sem þeir hafa ekki valið sjálfir að vera aðilar að og kæra sig ekki um að fjármagna þá pólitík sem þau samtök reka. Þetta frumvarp er auðvitað merkilegt fyrir þessar sakir í hinu almenna samhengi hlutanna um félagafrelsi, skylduaðild að félögum, og þær meginreglur sem 11. gr. mannréttindasáttmálans og 74. gr. stjórnarskrárinnar fjalla um, 

Hæstv. utanríkisráðherra.


             Ég vil benda hæstv. forseta á það að nokkuð hefur skort á að hæstv. iðnaðarráðherra sé við umræðuna. 
            

Frú forseti. Hv. þingmaður flutti ágæta ræðu um mannréttindi og ég hefði búist við því af fyrri reynslu að hér yrði fjölmennt í salnum og margir tækju til máls um mannréttindi en það virðist vera dálítill skortur á því. Það virðist bara vera Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur áhuga á mannréttindum, það virðist vera þannig, og Framsóknarflokkurinn.

Flokksforustan …

Samfylkingin hefur enn þá ekki rætt um þetta nema hæstv. ráðherra sem skautaði mjög létt í gegn og hefur ekki verið viðstaddur umræðu um sitt eigið mál sem ég er að gagnrýna. Nú eru fjöldamörg gjöld innheimt með sama hætti, búnaðargjald, fiskiræktargjald, gjald til STEF og orlofsheimilagjald, félagsheimilagjald og fræðslugjald, sem við samþykktum reyndar í gær, af þessari sömu hæstv. mannréttindaelskandi ríkisstjórn. Allt er þetta niðurnjörvað kerfi sem aðilar vinnumarkaðarins hafa meira og minna byggt upp og njörvað sjálfa sig inn í. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann kom ekkert inn á það, hvernig væri hægt að stofna nýtt stéttarfélag. Segjum að eitthvert láglaunastarfsfólk á leikskóla væri orðið langþreytt á kjörum sínum, langþreytt á þessu gervistéttarfélagi, opinbera stéttarfélagi sem berst fyrir kjörum þess, og mundi vilja rísa upp og stofna stéttarfélag eins og var í árdaga stéttarfélagabaráttunnar. Hvernig gæti það það? Mundi ríkið yfirleitt semja við það? Í fyrsta lagi yrðu þeir að greiða áfram til gamla stéttarfélagsins. 

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom með áhugaverðan vinkil í andsvari sínu. Ég hygg að mönnum sé heimilt að taka sig saman og stofna með sér félagsskap eins og stéttarfélag sem þyrfti þá væntanlega að uppfylla þau skilyrði sem um það gilda samkvæmt t.d. lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. En það er bara önnur hlið á sama peningnum vegna þess að eins og hv. þingmaður nefndi verður eftir sem áður erfitt fyrir þessa félagsmenn, hafi þeir stofnað með sér nýtt stéttarfélag, að komast undan því að þurfa að greiða til gamla stéttarfélagsins að óbreyttum lögum, hygg ég. Ég segi þetta með þeim fyrirvara að ég hef ekki 

Margt vitlausara.

Hæstv. utanríkisráðherra hlýtur að blanda sér í umræðuna um framtíðina hvað varðar skylduaðild manna að stéttarfélögum og framtíð þeirra gjalda sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi hér um. Telur hæstv. utanríkisráðherra að það standi til þess rök, samkvæmt 11. gr. mannréttindasáttmálans og þeim dómi sem íslenska ríkið var að að fá í höfuðið og varðar félagafrelsi, að innheimta fiskiræktargjald, að innheimta búnaðargjald, að innheimta stefgjöld og fleiri þau gjöld sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi? Ég hygg að í þessum dómi Mannréttindadómstólsins hljóti að felast sjónarmið sem setji allt þetta regluverk í algjört uppnám. 
            

Frú forseti. Nú skulum við fara með þessa hugsun dálítið lengra. Nú skulum við gefa okkur að í einum leikskóla hafi langþreyttir og sárþjáðir láglaunahópar sameinast í stéttarfélag. Og svo skulum við segja að það sama gerist í einhverjum grunnskólanum og einhverjum framhaldsskólanum, að þar séu líka stofnuð stéttarfélög. Nú skulum við gefa okkur að það gerist víðar hjá hinu opinbera að menn stofni stéttarfélög þó að þeim sé samtímis gert að greiða í önnur stéttarfélög, sem getur orðið enn þungbærara fyrir fólk sem er með lág laun. Þá kemur spurningin: Hvað þýðir það ákvæði í lögum um lífeyrissjóði að öllum launþegum sé rétt og skylt að borga í lífeyrissjóð viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps? Hver er þá viðkomandi starfsstétt þess fólks sem er ekki í opinberu sjóðunum, er ekki aðili að Kennarasambandinu eða SFR eða öðrum stéttarfélögum sem eru í BSRB? Í hvaða lífeyrissjóði ætti það að borga? Segjum að þessi nýju samtök sem heita ASÍ 2 mundu stofna nýjan lífeyrissjóð eða BSRB 2 mundi stofna nýjan lífeyrissjóð sem yrði lífeyrissjóður opinberra frjálsra starfsmanna eða frjálsra opinberra starfsmanna, FOS. Mættu þeir þá borga í þann lífeyrissjóð eða ættu þeir að borga í hinn lífeyrissjóðinn? Það sem ég er að leggja áherslu á er að opinbera kerfið er allt orðið niðurnjörvað og minnir skuggalega mikið á Sovétríkin.

Frú forseti. Ég segi það aftur eins og ég sagði áðan að ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal velti hér upp og varpi fram álitaefnum sem eru mjög athyglisverð í tengslum við það mál sem við erum að ræða hér og þær forsendur sem fram koma í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu og í sératkvæði eins dómarans við Hæstarétt Íslands um félagafrelsi. Þetta snýr auðvitað að þeim þáttum sem hv. þingmaður nefnir, möguleikum hópa til að stofna með sér ný stéttarfélög sem hafi sömu stöðu og þau sem fyrir eru. Ég hygg að það verði býsna erfitt vegna skylduaðildarinnar sem viðgengst á Íslandi. Þarna spila inn í málefni tengd lífeyrissjóðunum og ýmis önnur atriði sem erfitt er að svara í einu andsvari en eru auðvitað mál sem menn hljóta að taka hér til efnislegrar umræðu. Ég fagna því að genginn sé í salinn hv. þm. Skúli Helgason, þingmaður Samfylkingarinnar og formaður iðnaðarnefndar, sem mun fá þetta mál til efnislegrar meðferðar í sinni nefnd. Ég geri ráð fyrir því að hann muni halda hér vandaða og ítarlega ræðu um akkúrat þau mál sem við höfum verið að ræða. Þetta frumvarp og sá dómur sem féll hjá Mannréttindadómstóli Evrópu hefur auðvitað mjög víða skírskotun sem þingmenn stjórnarliðsins hljóta að hafa einhverja skoðun á. Því miður er það rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði í sínu fyrra andsvari, það er ákveðinn ljóður á ráði stjórnarliða að loksins þegar við förum að ræða hér af einhverri alvöru um grundvallarmannréttindi eru 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um að við söknum þess svolítið að iðnaðarráðherra skuli ekki vera við þessa umræðu þar sem þetta er mál hæstv. ráðherra sem verið er að ræða. Ég fagna þó að sjálfsögðu að hv. formaður iðnaðarnefndar sé hér. Eftir því sem við lesum þetta frumvarp betur vakna fleiri spurningar, ekki síst í ljósi þess að við höfum ekki fengið mikinn tíma til að kynna okkur málið. Hér er rakin merkileg saga þessa gjalds, líklega 35 ára gömul saga, og um margt má lesa hvernig þróunin hefur verið. Ég ætla í mínu fyrra andsvari að velta upp við hv. þingmann því sem fram kemur í 2. gr. frumvarpsins þar sem sagt er að í stað þess að þeir fjármunir sem innheimtir verða vegna ársins 2009 renni til Samtaka iðnaðarins muni þeir renna í ríkissjóð, alls 420 millj. kr., og verða þar væntanlega nýttir af ríkissjóði. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt að gera þetta með þessum hætti, þ.e. að ríkið virðist ætla að innheimta gjaldið, ráðstafa því svo sjálft í gegnum fjárlög til verkefna sem þetta gjald væntanlega rann til áður í gegnum Samtök iðnaðarins. Hefði ekki verið eðlilegra að afnema þetta strax þannig að það yrði ekki innheimt fyrir árið 2009 í ljósi þess dóms sem hér um ræðir og til þess í raun að senda út þau skilaboð að þetta eigi að falla strax niður?

Frú forseti. Ég hef miklar efasemdir um að sú leið sem farin er í þessu frumvarpi sem viðbrögð við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu sé rétt og standist. Ég held að menn hljóti að velta fyrir sér akkúrat þeirri leið sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefnir. Eins og hv. þingmaður nefndi er gert ráð fyrir því að í stað þess að þessir fjármunir renni til Samtaka iðnaðarins renni þeir í ríkissjóð. Einhver hélt því fram að í þessari skattheimtu eins og hún birtist þarna fælist jafnvel svokölluð mannréttindasniðganga, en látum það liggja á milli hluta. Það sem ég nefndi í ræðu minni hér fyrr í dag var að dómurinn gengur út frá þeirri forsendu að það hafi talist brot gegn 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um félagafrelsið að skylda kæranda málsins, borgarann, til að greiða gjald til samtaka sem hann vildi ekki eða valdi ekki sjálfur að vera aðili að, og þar fyrir utan börðust þau samtök fyrir hagsmunamálum sem greiðandinn var ekki sammála. 

Forseti biður hv. þingmann afsökunar á því að klukkan í borðinu hefur farið fram og til baka.

Virðulegi forseti. Eins og þetta er lagt hér fram og liggur fyrir má eiginlega líta á þetta sem aukaskatt sem ríkið sé að ná sér í vegna ársins 2009. Þó að hér standi að það eigi að ráðstafa þessu með ákveðnum hætti spyr maður: Á að nota þessa fjármuni í stað annarra fjármuna sem annars áttu að fara í þessi mál, svo sem menntamál og slíkt, eða er það ætlun ríkisstjórnar - og nú sakna ég þess að hæstv. ráðherra sé ekki í salnum til að blanda sér í umræðuna - að bæta 420 millj. kr., vegna þess að ríkið ætlar að innheimta þessar tekjur, við það fjármagn sem er til umráða til menntunar og nýsköpunar í iðnaði? Þessu þarf að svara því að ef svo er ekki má færa fyrir því rök að ríkið sé þarna að ná í 420 millj. kr. skatt sem þeir sem borga iðnaðarmálagjald greiða til ríkisins. Þá má líka færa fyrir því rök að þetta sé aukaskattur á eina stétt eða eina grein. Eins og ég sagði áðan vakna ýmsar spurningar, frú forseti, þegar við lesum þetta. Mig langar að fá nánari skýringar hjá hv. þingmanni um þessa skattaímynd, hvort þær vangaveltur sem ég er með uppi geti verið réttar.

Frú forseti. Ég held að þessar hugleiðingar hv. þingmanns séu alveg hárréttar og á rökum reistar. Ég fæ ekki betur séð en að með þessu sé skattlagningarvaldið, ríkisvaldið, í rauninni að fara ákveðna Krýsuvíkurleið til að ná fram sama markmiði og gamla iðnaðarmálagjaldið og lög þar um mæltu fyrir. Það er bara verið að fara aðra leið að sama markinu, a.m.k. hvað varðar rekstrarárið 2009. Þeir sem þurfa að greiða gjaldið fyrir rekstrarárið 2009 eru alveg jafnilla settir eftir sem áður, það á ekki að skipta þá neinu verulegu máli hvort þeir greiða gjaldið til Samtaka iðnaðarins eða til ríkissjóðs. Þetta eru sömu peningarnir og sömu fjárhæðirnar þannig að það er ekki eins og hvað varðar a.m.k. það rekstrarár sem verið sé að losa þá undan þessari greiðsluskyldu. Þetta eru allt saman atriði sem hv. iðnaðarnefnd undir stjórn hv. þm. Skúla Helgasonar hlýtur að taka til gaumgæfilegrar skoðunar þegar málið kemur þar til umfjöllunar. Hún hlýtur að fara nákvæmlega yfir forsendur þessa dóms og hvað hann þýðir almennt fyrir félagafrelsið í landinu, skylduaðild og skyldugreiðslu, og fá þá útskýringar á því atriði, ekki einungis frá starfsmönnum ráðuneytisins heldur einnig þeim sérfræðingum sem um þetta hafa fjallað og skrifað á umliðnum árum. Nóg er af þeim.

Frú forseti. Við höfum rætt þetta frumvarp um breyting á lögum um iðnaðarmálagjald í töluverðan tíma í þinginu, enda málið ekki lítið. Það er ekki skrýtið að þegar íslenska ríkið er dæmt fyrir mannréttindabrot gegn borgurum sínum spinnist um það atriði einhver umræða á þinginu, sérstaklega hjá þeim hv. þingmönnum sem er annt um mannréttindi og hafa áhuga á málaflokknum. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að hæstv. ráðherra sem ber þetta mál fram var vissulega við umræðuna í upphafi þegar hún mælti fyrir frumvarpinu en hefur verið fjarverandi stóran hluta umræðunnar. Ég vildi bara vekja athygli á þessu vegna þess að ég tel að það hljóti að eiga að vera almenn regla að þegar hæstv. ráðherrar leggja fram frumvarp 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að það er viðtekin hefð að ráðherra sem flytur mál sé við umræðuna. Eins og hv. þingmaður sagði var hæstv. iðnaðarráðherra hér fram eftir umræðunni. Hún þurfti að bregða sér frá af sérstökum ástæðum en hennar er von innan tíðar, að því er ég best veit, þannig að hv. þingmaður getur þess vegna haldið áfram að halda sína lærðu fyrirlestra yfir þinginu. Ég mun flytja hæstv. iðnaðarráðherra kjarnann úr þeim skilaboðum sem er að finna í máli hv. þingmanns. Eins og hv. þingmaður veit hef ég langa reynslu af því að túlka mál hans þannig að sameiginlega ætti okkur ekki að verða skotaskuld úr því að koma þessu öllu saman í réttar hendur. Ég ítreka bara að það eru sérstakar ástæður fyrir því að hæstv. ráðherra vék sér frá, en von er á henni innan tíðar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég vildi bara þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að taka til máls og upplýsa þingheim um að hæstv. iðnaðarráðherra hefði ekki getað verið við umræðuna um sitt eigið frumvarp af ákveðnum ástæðum. Ég tek þær útskýringar hans gildar og treysti því auðvitað að hann komi þeim sjónarmiðum sem við höfum fært hér fram á framfæri við hæstv. ráðherra, geri það af heiðarleika en rangtúlki ekki þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Ég treysti því og trúi að það geri hæstv. ráðherra ekki.

Frú forseti. Þegar fram fer 2. og 3. umr. og menn kalla ráðherra til þings hef ég alltaf bent á að í þeim umræðum fjöllum við um niðurstöðu nefndar þingsins. Þá er ekkert endilega nauðsyn að hafa ráðherrann þó að oft sé gott að hafa höfundinn eða ábyrgðarmanninn til fyrirsvars. En við 1. umr. eiga flutningsmenn að vera viðstaddir umræðuna. Ef flutningsmaður getur ekki verið viðstaddur finnst mér alveg sjálfsagt að forseti taki önnur mál fram fyrir og fresti málinu um stund. Ég vildi benda hæstv. forseta á nokkuð ámælisvert. Við ræðum hér mannréttindabrot sem hefur viðgengist af hálfu Alþingis því að þessi lög eru sögð brjóta mannréttindi. Mér finnst að þegar bent er á önnur mál í þessu sambandi eigi menn að taka það töluvert alvarlega.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að menn eiga að taka það alvarlega ef í ljós kemur að lög sem sett hafa verið kunni hugsanlega að hafa farið á svig við það sem leyfilegt er.  Ég ætla þó ekki að gera það að umræðuefni heldur hitt, eins og hv. þingmaður sagði, að þegar menn ræða mál við 1. umr. er fyrst og fremst verið að leita upplýsinga og skýringa á einstökum atriðum. Eftir atvikum er það sá hæstv. ráðherra sem flytur málið sem veitir þær. Ég hef sagt frá því undir liðnum um fundarstjórn forseta að það er von á hæstv. iðnaðarráðherra. Hún sinnti þeirri skyldu að fylgja málinu úr hlaði og svara fyrirspurnum fram eftir degi. Af sérstökum ástæðum þurfti hún að bregða sér frá. Hún er á leið í hús, ég hef gengið úr skugga um það. Ég bið því hv. þingmenn um að hafa biðlund og halda áfram að reifa málið af dæmafárri þekkingu sinni.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 134/1993, um iðnaðarmálagjald, ásamt síðari breytingum, og um ráðstöfun þessa gjalds árið 2010. Tilefnið er skýrt, það er dómur Mannréttindadómstóls Evrópu um iðnaðarmálagjald sem er nýlega fallinn, þ.e. 27. apríl 2010. Í þessum dómi er komist að þeirri niðurstöðu að framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald sé í andstöðu við 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að af dómnum verði ekki ráðið að gjaldtakan sjálf sé með öllu óheimil en hins vegar sé ljóst að breyta þurfi því fyrirkomulagi sem gilt hefur varðandi ráðstöfun gjaldsins og eftirlit með því. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu nú þegar við erum stödd í 1. umr. um iðnaðarmálagjaldið en vildi þó koma upp og lýsa minni afstöðu til málsmeðferðarinnar sérstaklega. Ég heyrði það í umræðum um málið fyrr í dag að einstakir þingmenn gerðu því skóna að málinu yrði hraðað í gegnum þingið á þeim örfáu sólarhringum sem eftir eru þar til þing fer í sumarhlé. Ég vil að það komi skýrt fram að það er ekki ætlun mín sem formanns nefndarinnar. Ég tel að hér sé það stórt mál undir, það stórar spurningar um mannréttindi, mannréttindabrot, félagafrelsi o.fl. að það sé hreint ábyrgðarleysi af iðnaðarnefnd að fara ekki vel og ítarlega yfir málið. Kalla þarf eftir umsögnum færustu manna, kalla til sérfræðinga og fara yfir dóminn sem slíkan, hvað hann þýðir og hvað við þurfum að gera til þess að tryggja það að viðbrögð íslenskra stjórnvalda séu í samræmi við dómsniðurstöðuna. Ég tel t.d. nauðsynlegt að velta því fyrir sér hvort það séu eðlileg viðbrögð íslenskra stjórnvalda við dómnum að halda áfram að innheimta gjaldið. Það er ljóst að frumvarpið gengur út frá þeirri forsendu að gjaldtakan sé í lagi og ef svo er er innheimtan á þessu ári rökrétt. Ef svo er ekki hljótum við að bregðast við frumvarpinu með öðrum hætti og gera tillögu um breytingar. Það skiptir líka miklu máli hverjar eru fyrirætlanir stjórnvalda varðandi ráðstöfun fjárins ef menn komast að þeirri niðurstöðu að gjaldtakan sé í lagi á þessu ári. Það þarf að tryggja að það sé með engum hætti hægt að halda því fram að gjaldið muni í reynd renna að einhverju leyti til starfsemi Samtaka iðnaðarins. Það er jú kjarninn í dómsniðurstöðunni að ráðstöfun fjárins til Samtaka iðnaðarins sé óeðlileg og óheimil í ljósi ákvæða mannréttindasáttmála Evrópu um félagafrelsi. Fleiri atriði þessa máls þarf að taka til skoðunar. Ég veit að ríkisstjórnin hefur þegar sett í gang skoðun á öðrum sambærilegum gjöldum eins og búnaðarmálagjaldi og fleiri gjöldum sem svipað kann að vera ástatt um, að einstaklingar og lögaðilar þurfi að greiða gjöld til tiltekinna samtaka án þess endilega að vera sammála stefnu þeirra eða hafa áhuga á því að vera aðilar að þeim. Þetta eru allt atriði sem iðnaðarnefnd mun skoða vel og hafa til hliðsjónar. En ég ítreka það að við munum fara mjög vandlega yfir málið. Þetta er mikilvægt mál, hefur miklar mögulegar afleiðingar fyrir samfélag okkar og eina ábyrga afstaðan að mínu mati er að nefndin taki sér góðan tíma til að fara í gegnum það og skili vandaðri niðurstöðu.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir ágæta ræðu og eins það sem hann gat um að það væri verið að skoða ýmis svipuð gjöld. Ég mundi vilja stinga upp á því, frú forseti, með hagsmuni Samtaka iðnaðarins í huga að það yrði ákveðið að gjaldið yrði endurgreitt afturvirkt svo sem eins og um þann fyrningartíma sem er venjulega á svona kröfum, kannski fjögur ár. Ég er ekki lögfræðingur og þekki það ekki nákvæmlega. Þeir sem þess óska sérstaklega ættu að geta fengið gjaldið endurgreitt og þá frá Samtökum iðnaðarins. Á þessu ári mundi gjaldið sem innheimt verður renna til Samtaka iðnaðarins nema hjá þeim sem þess óska að fá það endurgreitt, af því að mér skilst að það sé búið að leggja það á. Það held ég að yrði miklu betra bæði fyrir Samtök iðnaðarins og eins fyrir þá sem óska þess að greiða ekki gjaldið. Þeir geta þá notið þeirra mannréttinda að þurfa ekki að greiða í félög sem brjóta t.d. 73. gr. stjórnarskrárinnar um að allir séu frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Ég mundi vilja að hv. nefnd skoðaði þetta ákvæði og skoðaði sérstaklega að lögin féllu strax úr gildi. Mér finnst ótækt að lög sem dæmd hafa verið sem mannréttindabrot séu áfram í gildi og jafnvel um alla framtíð. Það er ekkert í frumvarpinu um það að lögin falli úr gildi. Með þessum hætti, með endurgreiðslu til þeirra sem þess óska og að Samtök iðnaðarins fengju gjaldið hjá hinum, held ég að menn slyppu vel frá málinu. Auðvitað þurfa menn líka að skoða fjöldann allan af öðrum gjöldum og sérstaklega gjaldið sem við samþykktum sem lög í gær.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir tillögu hans og ábendingu. Ég tók eftir því að hann varpaði fram því sjónarmiði fyrr í dag í umræðunni hvort ekki væri rétt að afnema að fullu lögin um iðnaðarmálagjald. Ég tel að sú spurning sé fyllilega réttmæt, menn hljóti að skoða það í ljósi þessa dóms sem kveður á um að framkvæmd laganna og þar af leiðandi tiltekin ákvæði laganna brjóti í bága við tiltekin ákvæði í mannréttindasáttmála Evrópu. Það er sannarlega eitt af þeim atriðum sem ég tel að iðnaðarnefnd eigi að taka til skoðunar. Hvort það er möguleiki í stöðunni að gera þá breytingu að endurgreiða gjaldið afturvirkt er hlutur sem er sömuleiðis eðlilegt að nefndin fari yfir. Eins og rakið er ágætlega í athugasemdum með frumvarpinu hefur gjaldið verið notað til margra þarfra verkefna á vegum Samtaka iðnaðarins í gegnum árin. Ég reikna með að þeim fjármunum hafi öllum verið varið til þeirra verkefna. Ég tel ekki að sú ábending þingmannsins sé réttmæt að það sé eðlilegt að gjaldið renni áfram til Samtaka iðnaðarins á þessu ári til að standa straum af hugsanlegri endurgreiðslu. Ég tel að þar með værum við komin á mjög grátt svæði varðandi það að bregðast með réttum hætti við meginatriði dómsins sem gengur einmitt út á það að þessi ráðstöfun fjárins til Samtaka iðnaðarins sé óeðlileg. Hugmynd hans um að afnema lögin sjálf er allrar athygli verð að mínu mati og verður tekin til skoðunar í iðnaðarnefnd eins og önnur ótæk lög sem við erum að velta fyrir okkur í þinginu að afnema, eins og t.d. vatnalögin.

Frú forseti. Mannréttindabrotin sem Mannréttindadómstóll Evrópu komst að raun um að væru fólgin í þessum lögum hurfu ekki eða mynduðust ekki við það að dómurinn felldi úrskurð. Þau voru til staðar áður og hafa væntanlega verið til staðar alla tíð. Þess vegna finnst mér mjög brýnt að þeir sem telja sig líða fyrir þessi mannréttindabrot geti fengið endurgreitt eins langt aftur í tímann og fyrningarreglur gefa til kynna og jafnvel lengra af því að þetta eru mannréttindabrot. Ég hugsa að þeir séu ekkert voðalega margir, frú forseti. Ég held að Samtök iðnaðarins vinni gott starf fyrir iðnaðinn í heild sinni og að fyrirtækin sem þar eru innan borðs muni gjarnan vilja borga af frjálsum vilja til samtakanna. En ég held að menn geti ekki sagt að mannréttindi komi allt í einu einn daginn og fari einhvern annan dag, það gengur ekki upp. Mannréttindabrot eru mannréttindabrot fyrir og eftir dóminn þannig að ég vil endilega að hv. nefnd skoði þetta. Og ég vil að ríkisstjórnin taki sér tak. Forsætisráðherra talaði mjög léttvægt um þetta en ég vil minna á það að mannréttindabrot eru mannréttindabrot. Hæstv. ríkisstjórn getur hreinlega ekki valtað yfir þetta af léttúð. Hún á nú þegar að fara í mjög harða vinnu með öll þessi gjöld sem ég hef nefnt, öllsömul. Það eru orlofsheimilin, það er Félagsheimilasjóður, það eru félagsgjöld til opinberra starfsmanna, það er nýi Fræðslusjóðurinn, búnaðargjaldið, fiskiræktargjald, gjöld til STEF o.s.frv. Það er fjöldinn allur af gjöldum sem er eins ástatt með eða jafnvel enn þá verr vegna þess að gjöldin eru ekki ákveðin í lögum eins og iðnaðarmálagjaldið heldur ákveðin í samningum.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að það er ekki hægt að velja og hafna hvernig menn bregðast við mannréttindabrotum. Viðbrögð okkar þurfa að vera mjög fumlaus og ákveðin, skilaboðin þurfa að vera skýr. Mér finnst það ekki skýr skilaboð frá stjórnvöldum sem viðbrögð við dómnum að halda áfram að láta féð renna á þessu ári til Samtaka iðnaðarins þótt það sé til þess að standa straum af endurgreiðslu á þessum gjöldum. Ég tel að við sniðgöngum þá meginniðurstöðu dómsins. Ef menn vilja fara þessa leið er mun eðlilegra að fjármagnið renni í sérstakan sjóð sem stendur straum af endurgreiðslum vegna þeirra gjalda sem hafi verið tekin af fyrirtækjum í þessu skyni. Ég er sammála því mati hv. þingmanns að allar líkur séu á því að það verði ekki nema takmarkaður hluti þeirra sem hafa þurft að reiða þessa fjármuni af í hendi í gegnum tíðina sem muni raunverulega fara fram á endurgreiðslu. Allt að einu er nauðsynlegt og mikilvægt að þeir eigi þess kost. Viðbrögð okkar við dómnum eiga að vera þau að taka hann mjög alvarlega. Við eigum að taka til skoðunar önnur þau gjöld sem svipað kann að vera ástatt um og tryggja að við lærum af reynslunni og burðumst ekki með gjöld sem eru á gráu svæði eða hreinlega á kolsvörtu svæði ef þau ýta undir brot á mannréttindum einstaklinga.

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um iðnaðarmálagjald. Mig langar í upphafi að minnast á það að hæstv. utanríkisráðherra kom hér og skensaði þingmann áðan sökum þess að einhverjir hefðu sett þessi lög á sínum tíma sem brjóta gegn stjórnarskránni og var þá vísað í flokk þingmannsins. Ég vil benda á að þessi lög voru sett 1993 og þá var forveri Samfylkingarinnar í ríkisstjórn þannig að ég tel að ef hann vill finna einhvern ábyrgðarmann beri hæstv. utanríkisráðherra jafnmikla ábyrgð á þessu og Sjálfstæðisflokkurinn, ef liggur fyrir honum að fría sig af því. Félagafrelsið er varið í bæði stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu. Að auki er ákvæði um félagafrelsi og verndun þess að finna í yfirlýstri samþykkt nr. 87 frá Alþjóðavinnumálastofnuninni en það plagg var undirritað 17. júní 1948. Ákvæði um félagafrelsi á sér mjög langa sögu og djúpar rætur og er í flestum mannréttindaköflum þar sem við á í stjórnarskrám og öðru. Félagafrelsið með mannréttindakaflanum kom inn í stjórnarskrána okkar 1995 þannig að þetta er vel varið hér, sem betur fer. Það er svolítið skrýtið að vera hér með dóminn sem féll 20. desember 2005 þar sem Vörður Ólafsson fór í mál við íslenska ríkið vegna þess að honum hugnaðist ekki að greiða iðnaðarmálagjald. Var þetta mjög vel rökstutt mál hjá þessum aðila. Hæstiréttur var fjölskipaður, fimm dómarar komu að hæstaréttardómnum, en héraðsdómur hafði dæmt þessum einstaklingi í óvil þannig að hann skaut málinu til Hæstaréttar. Ég var að lesa þetta yfir í dag. Það er svolítið merkilegt þar sem við stöndum nú við frammi fyrir því að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur ógilt þetta og í raun farið gegn íslenska ríkinu að einn dómari komist að sömu niðurstöðu og Mannréttindadómstóll Evrópu, þ.e. sératkvæði Ólafs Barkar Þorvaldssonar. Þar reifar dómarinn raunverulega á sama hátt og Mannréttindadómstóll Evrópu hvaða reglur gildi um félagafrelsi og fer yfir það að ákvæðin hafi að geyma ítarlegar reglur um félagafrelsið sem fram koma í orðalagi 11. gr. samningsins um verndun mannréttinda og mannfrelsis, samanber lög 62/1994, um mannréttindasáttmála Evrópu. Það stendur í 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar að engan megi skylda til aðildar að félagi, með lögum má þó kveða á um slíka skyldu ef það er nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda. Svo eru þessi ákvæði reifuð og dómarinn fer yfir hvers eðlis iðnaðarmálagjald er í hans augum. Þess er sérstaklega getið að iðnaðarmálagjaldið eigi að vera til eflingar íslensks iðnaðar. Við vitum hvað varð um málið. Það hefur verið farið yfir það hér. Þessu var skotið til Mannréttindadómstóls Evrópu. Við skulum athuga nafnið á þeim dómstóli: Mannréttindadómstóll Evrópu. Þangað geta aðilar sótt mál sín sem hafa orðið undir eða telja rétt sinn brotinn í heimalandi sínu og því miður, herra forseti, hafa nokkur íslensk mál ratað fyrir Mannréttindadómstól Evrópu. Þá komum við aftur að því sem ég hef verið að benda á. Þetta sýnir okkur að lagasetning á Íslandi er afar slök. Auðvitað á ekki að þurfa að fara með málið þetta langt ef lagasetning er í lagi hér á landi, enda hef ég lagt fram frumvarp til laga um lagaskrifstofu Alþingis þar sem lagt er til að lagasetning hér á Alþingi verði mun betri og raunverulega skotheld þannig að það þurfi ekki að verða slys af þessu tagi. Þetta er svo mikil sóun á peningum. Það er svo mikil sóun á peningum að aðilar skuli þurfa að sækja mannréttindamál fyrir dómstólum. Hér kemur t.d. fram að Evrópudómstóllinn hafi úrskurðað íslenska ríkið til að greiða 26.000 evrur í málskostnað. Þar er íslenska ríkið að borga óþarfagreiðslur vegna lélegrar lagasetningar. Þetta er afar skrýtið. Nú hefur formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Skúli Helgason, boðað að í skoðun séu önnur gjöld af svipuðu tagi, hvort þau standist yfir höfuð lög. Það er vel. Ég vil að nefndin vinni hér hratt og vel til þess að fá úr þessu skorið því að annars er jafnvel hætta á dómsmáli. Á sínum tíma skrifaði ég ritgerð um félagafrelsi að því hvort einstaklingar hefðu val um það í hvaða lífeyrissjóð þeir borguðu. Fór ég vel ofan í réttarheimildir félagafrelsis hér á landi og erlendis og rakti það mál í ritgerðinni. Það treystir sér t.d. enginn til þess að skera úr um það, það þyrfti að láta reyna á það fyrir dómstólum hvort skylduaðild að lífeyrissjóðunum standist og hvort einstaklingurinn hafi ekki frelsi til að velja þann lífeyrissjóð sem hann sjálfur vill. Dómurinn sem birtist okkur núna um iðnaðarmálagjaldið frá Evrópudómstólnum setur þessar spurningar í nýtt samhengi og kveikir á ný vafann um hvort öll þessi gjöld séu ógild. Þá beini ég því líka til iðnaðarnefndar að tekið verði núna til skoðunar og lagt kalt mat á hvort félagafrelsisákvæði lífeyrissjóðanna sé ekki brot á stjórnarskránni. Það er mjög óeðlilegt að lögbundnar lífeyrissjóðsgreiðslur sem einstaklingur greiðir skuli fara inn í fyrir fram ákveðinn sjóð í ljósi þess í hvaða stéttarfélag hann greiðir. Þess vegna beini ég því til iðnaðarnefndar að þetta verði jafnframt tekið til skoðunar. Það er svo sem ekki fleira um þetta að segja að sinni. Hér fer fram 1. umr. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið fram í þessari umræðu, að iðnaðarmálagjaldið skuli ekki vera afnumið strax. Það er jafnólöglegt að hafa það inni áfram og það var fyrir dóm Evrópudómstólsins þó að það sé búið að breyta ákvæðum í lögum eins og stendur hér í frumvarpinu í hvað eigi að nota peningana. Það er lagt hér til að tekjunum verði varið til verkefna á sviði menntunar og nýsköpunar í iðnaði eftir því sem nánar er ákveðið í fjárlögum. Þetta er sama brotið að mínu mati, þess vegna finnst mér svolítið hæpið að bera þetta svona fram í stað þess að segja að lög um iðnaðarmálagjald falli brott. Nú situr einn hv. þingmaður hér í salnum og kannski bið ég hann um að athuga það þegar þetta fer til nefndar á ný hvort það sé ekki rétt að gera hreinlega breytingartillögu um að lög um iðnaðarmálagjald verði felld brott þannig að við þurfum ekki að sitja uppi með þennan draug sem ríkisstjórnin leggur hér til. Það hefur tvisvar reynt á málið fyrir Hæstarétti. Hann hefur í bæði skiptin dæmt ríkinu í vil, eða Samtökum iðnaðarins, en nú er Mannréttindadómstóll Evrópu búinn að hrinda þessu áliti Hæstaréttar og þá er komin í það niðurstaða og þarf vonandi ekki að eyða meiri peningum í akkúrat þessa réttarspurningu sem aðilar stóðu frammi fyrir. Virðulegi forseti. Ég læt þessar hugleiðingar mínar duga hér í 1. umr. og áskil mér svo rétt til að taka aftur til máls um málið.

Virðulegi forseti. Ég hef verið að fylgjast með þessum áhugaverðu umræðum í dag að sjálfsögðu, enda flyt ég málið. Ég þurfti að bregða mér frá vegna skyldustarfa annars staðar og fékk þá símtöl um að hér væri kallað eftir mér og minni nærveru af hv. þingmönnum, t.d. Sigurði Kára Kristjánssyni. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forseti geri ráðstafanir til að þeir aðilar sem eftir mér hafa kallað komi í þingsal og geti átt við mig þann orðastað sem þeir óskuðu eftir þar sem enginn þeirra sem eftir mér kölluðu er á staðnum.

Forseti getur upplýst að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er ekki í húsi. Hann er kannski að athuga með iðnaðarráðherra einhvers staðar annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því innilega að hæstv. iðnaðarráðherra sé komin á svæðið og það er rétt að hæstv. ráðherra var saknað hér áðan. Að sjálfsögðu er óskað eftir því að ráðherra sé viðstaddur þegar menn flytja ræður sínar. Ég fagna því að ráðherra er komin og hef fullan skilning á því ef hún hefur þurft að sinna skyldustörfum annars staðar og þá þarf að fresta umræðum vitanlega eða gera aðrar ráðstafanir. Kannski hæstv. ráðherra geti komið inn á það í ræðu sinni í dag, lokaræðu væntanlega sem kveðið er á um hér í lögunum, að það eigi að innheimta þetta gjald vegna ársins 2009 í stað þess að hætta að innheimta það strax. Í stað þess að það renni til Samtaka iðnaðarins þá renna þessar 420 milljónir í ríkissjóð. Auðvitað er þetta í rauninni sami peningurinn. Þeir aðilar sem greiða iðnaðarmálagjald hefðu hvort sem er þurft að greiða þessar 420 milljónir, þær hefðu farið til Samtaka iðnaðarins og í þau verkefni en í staðinn fara þær núna í ríkissjóð. Hér er rætt um að þessir fjármunir eigi að fara til menntunar og nýsköpunar í iðnaði eftir því sem nánar er kveðið á um í fjárlögum. Mig langar því að velta því upp enn og aftur hvort hér sé um viðbót að ræða við þann fjárhagsramma sem hefur verið í þessum málaflokkum í fjárlögum eða hvort þessar 420 milljónir komi einfaldlega í staðinn fyrir þá fjármuni sem ríkið ella hefði sett í þessi mál. Ef þetta er viðbót, líkt og við hefðum ætlað Samtökum iðnaðarins að nota þessa fjármuni, ber að fagna því að sjálfsögðu að það eigi að nýta þessa peninga til þess að auka við verkefni í menntun og nýsköpun. Það er sjálfsagt seint of mikið af fjármunum sett í menntun og nýsköpun til að efla og auka áhuga fólks á iðnaði. Hættan sem við okkur blasir í efnahagsástandi eins og þessu gæti verið sú að fólk hyrfi frá því að mennta sig í þeim greinum sem ganga kannski hvað verst. Hins vegar skilst mér að svo sé ekki heldur sé aukinn áhugi á iðnmenntun og ég held að rétt sé að fylgja því eftir. Iðnaðarmálagjald er hér lagt niður vegna dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Því má velta því upp hvers vegna ekki sé brugðist við strax. Eflaust eru eðlilegar skýringar á því og það er þá ágætt að fá þær: Af hverju er ekki brugðist við strax og lögin einfaldlega afnumin? Annað sem vekur athygli er orðalagið í 3. gr., með leyfi forseta: „Gjald samkvæmt lögum þessum skal síðast lagt á vegna rekstrarársins 2009.“ Ef ég misskil ekki þetta lagafrumvarp er ekki verið að tala um að lögin falli síðan úr gildi heldur séu áfram í gildi. Það er að sjálfsögðu hægt að koma með frumvarp þar sem þau eru felld úr gildi ef mönnum sýnist svo. Málið mun að sjálfsögðu fara til iðnaðarnefndar og er ljóst að ef afgreiða á málið nú þarf iðnaðarnefnd - ég veit að hún getur það alveg - að hafa hraðar hendur. Hins vegar má líka velta upp hvort það sé einhver ástæða til þess þar sem ekki á að afnema lögin heldur er verið að tala um hvernig eigi að breyta þeim til að laga þau að þessum dómi. Herra forseti. Ég ítreka það sem ég nefndi hér áðan varðandi skattana, þ.e. hvort þetta sé í raun skattur sem fer í ríkissjóð þar sem gjaldið rann áður til Samtaka iðnaðarins. Það kunna hugsanlega að koma svör við þessu á eftir og hlusta ég að sjálfsögðu af athygli á þau.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka orð mín frá því hér áðan af því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson var að ræða um málsmeðferðina í framhaldinu. Ég tók eftir því að í umræðum í dag féllu orð í svipaða veru þar sem verið var að leiða að því líkum að í meðförum nefndarinnar á málinu yrði það keyrt í gegn á örfáum sólarhringum. Ég tel hins vegar að málið sé það viðurhlutamikið og þarna séu það stór mál undir, um mannréttindabrot, um félagafrelsi og um gjaldtöku, sem hringar sig í reynd um allt okkar samfélag og hefur verulegar afleiðingar, að það sé hreint ábyrgðarleysi af nefndinni að fjalla ekki vandlega um málið, kalla eftir umsögnum umsagnaraðila, kalla sérfræðinga fyrir nefndina o.s.frv. Það á ekki að spilla málinu með neinum hætti en við þurfum að stíga hvert skref vandlega í málum sem þessum og tryggja að niðurstaðan verði viðunandi. Ég lét þess getið hér áðan - hv. þingmaður var ekki í salnum á þeim tíma - að við mundum m.a. skoða hvort það er rétt túlkun á niðurstöðu dómsins að eðlilegt sé að halda áfram að innheimta gjaldið á yfirstandandi ári. Ég tek eftir því að það er túlkun stjórnvalda að gjaldtakan sé áfram heimil þó að ráðstöfun fjárins sé óheimil. Ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði en við þurfum að fara vel yfir það hvort við erum þar örugglega með fast land undir fótum. Síðan hefur Pétur H. Blöndal varpað fram þeirri athyglisverðu hugmynd hvort ekki sé eðlilegt að afnema lögin að fullu. Ég tel að það sé eitt af því sem við eigum að skoða enda er ég annálaður stuðningsmaður þess að við afnemum vond lög.

Forseti minnir hv. þingmann á að nefna aðra þingmenn á viðeigandi hátt.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég vil bara þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir ræðu hans. Það er rétt, ég heyrði ræðu hans fyrr í dag og fagna þessum orðum hans og veit að nefndin mun að sjálfsögðu gefa sér góðan tíma til að fara yfir þetta.

Herra forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra hélt hér ræðu. Ég náði ekki að hlaupa í andsvar við hana því að ræðan var stutt en ég á ekki tök á því að ræða þetta frekar því að ég er búinn að koma tvisvar í ræðustól. Ég get því ekki rætt þetta meira en ég var með margar spurningar, lungann úr deginum, lungann af umræðunni, þegar hæstv. ráðherra var ekki viðstaddur. Ég vildi óska þess, herra forseti, að hæstv. ráðherra verði gefið orðið þó ekki væri nema í eina sekúndu svo að ég geti farið í andsvar við hana.

Herra forseti. Sá forseti sem nú situr í forsetastól og hefur að mínu mati, í tengslum við önnur mál, túlkað fundarsköpin með þeim hætti sem ég tel að ekki eigi að gera gat þess sérstaklega áðan að ég hefði ekki verið í húsi þegar hæstv. iðnaðarráðherra kvaddi sér hljóðs. Það er rétt að ég stökk í fimm mínútur, held ég, út á skrifstofu mína til að ná í mikilvæg gögn sem varða málið en hef annars verið hér við alla umræðuna. Ég vakti athygli á því áðan að hæstv. ráðherra væri ekki við umræðuna. Það er rangt hjá hæstv. ráðherra að ég hafi kallað eftir því að hún væri hér. Hæstv. utanríkisráðherra gerði grein fyrir því að hún væri vant við látin af eðlilegum ástæðum og ég tók þær skýringar gildar. Þannig að það er rangt að ég hafi kallað eftir henni. Hitt er annað mál að ég mun ekki geta rætt frekar við hæstv. ráðherra þar sem ræðum mínum er 

Virðulegi forseti. Þetta er svolítið sérkennileg umræða og kannski ekki heldur þinginu og málefninu til neins framdráttar.  
            

Virðulegi forseti. Ég held að vandinn sé einfaldlega sá að þeir aðilar sem höfðu áhuga á því að bera upp spurningar við hæstv. ráðherra eru búnir með ræðurnar sínar, ef ég skil málið rétt. Það er vandi sem við horfumst í augu við að ekki er mikill sveigjanleiki í fundarstjórninni eins og við þekkjum, fundarsköpin eru nokkuð niðurnjörvuð. Hæstv. ráðherra getur hins vegar leyst úr þessu með því að halda nokkrar ræður og þá gefst hv. þingmönnum í það minnsta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra. Þar gætum við kannski orðið vitni að málefnalegum og góðum umræðum þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til að huga að þeim möguleika. Ég veit hins vegar að hæstv. ráðherra er ekkert hræddur við að taka þessa umræðu, það hvarflar ekki að mér eina stutta stund.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra telur að nóg sé komið af þessum umræðum sem hún kallar leik. Ég kvaddi mér einfaldlega hljóðs vegna þess að sá forseti sem nú situr í forsetastól gaf í skyn að ég væri ekki við umræðuna og væri ekki í húsi. Það er reyndar býsna óvenjulegt að forseti, sá sem situr í forsetastól 

Forseti vill taka það fram að hæstv. iðnaðarráðherra kom hingað í ræðustól og gerði að umtalsefni að eftir sér hefði verið kallað af hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni og beindi máli sínu til forseta og spurði hvort hann væri hér í húsi.  
            

Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér er stórt og ég get ekki tekið undir með hæstv. iðnaðarráðherra að menn séu í einhverjum leik þegar verið er að ræða um það að dómur Mannréttindadómstóls Evrópu um iðnaðarmálagjald hafi komist að þeirri niðurstöðu að framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald væri í andstöðu við 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Við verðum náttúrlega að taka þessum dómi mjög alvarlega og mér finnst ósköp eðlilegt að við ræðum á þessum vettvangi um þetta stóra og brýna mál. Nú er það svo að ríkisstjórnin hefur lýst yfir vilja sínum til þess að þetta mál og breytingar á þessum lögum nái fram að ganga á síðustu dögum þingsins. Við í stjórnarandstöðunni höfum lýst yfir vilja til samvinnu og samstarfs við úrlausn þessa máls. Það er því ekki hægt að bera það upp á minni hlutann hér á Alþingi að hann ætli að koma í veg fyrir að frumvarpið verði að lögum. Við höfum samþykkt afbrigði þess efnis að frumvarpið komi hér til umræðu en af eðli stærðar málsins er eðlilegt að við ræðum þessi mál til hlítar og það er mikilvægt að hv. iðnaðarnefnd fari með mjög vönduðum hætti yfir málið og líka í samhengi við aðra málaflokka er snerta gjaldtöku af þessari stærðargráðu. Ég kem hingað upp til að mótmæla því að menn séu að ýja að því að stjórnarandstaðan á þingi sé í einhverju málþófi í þessu máli  Ég vil því í góðri meiningu beina því til hv. iðnaðarnefndar að fara vandlega yfir málið. Við þurfum, væntanlega á sumarþingi, að skoða þetta mál í samhengi við aðra lagaflokka því að þennan dóm, sem er um það að framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald sé í andstöðu við mannréttindasáttmála Evrópu, verður að taka til ítarlegrar skoðunar og umræðu og fara í hörgul ofan í málið í heild. Ég fagna málefnalegri umræðu um þetta hér í dag og ég vona að menn detti ekki ofan í einhvern hernað í þessu máli heldur sameinist um að finna góða lausn á því. En að heyra það að hv. þingmenn séu í einhverjum leik við að fjalla um dóm Mannréttindadómstóls Evrópu, sem hefur komist að því að hér sé verið að brjóta mannréttindasáttmála, finnst mér að við getum eytt - ef við tökum bara önnur mál, ég vil setja þetta mál skörinni hærra en mörg önnur mál, þar sem búið er að segja alþjóðasamfélaginu að við getum hagað málum með öðrum hætti og að við séum að fara á svig við þá sáttmála sem við höfum skrifað undir á undangengnum árum og fært í lög. Ég kem hingað upp í anda góðrar samvinnu hér á þingi og horfi á hæstv. ráðherra í einu hliðarherbergjanna. Hún má ekki skilja þessa ræðu mína sem svo að við séum að reyna að koma í veg fyrir að þetta mál fái framgang í þinginu heldur að það fái eðlilega umfjöllun, eðlilega umræðu og bara undirstrika það að við í minni hlutanum á Alþingi erum ekki í neinum leik í umræðum um þetta mál.

Virðulegi forseti. Þegar ég talaði um leik áðan var það undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég var ekki að tala um umræðuna sem átti sér stað í dag, vegna þess að hún var málefnaleg. Hún hefur verið góð, enda er málið gríðarlega víðtækt. Þetta er líka prinsippmál sem snýr að vandaðri stjórnsýslu. Þannig að málið er gríðarlega stórt. Hv. þm. Skúli Helgason lýsti því í ræðum sínum og andsvörum í dag að málið verði tekið til vandaðrar umfjöllunar í iðnaðarnefnd. Ég vænti þess að þar muni þessi ágæta umræða halda áfram. Þannig að hv. þingmaður hefur misskilið mig þegar ég talaði áðan um leik. Þegar ég talaði um leik var ég að tala um hinn kunnuglega leik sem á sér stundum stað undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég átti alls ekki við hina ágætu umræðu sem hefur verið efnislega um málið hér í dag.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta andsvar. Það er ljóst að í umræðunni hefur verið um misskilning að ræða. Ég fór ekki í ræðustól til að tala um fundarstjórn forseta, heldur kvaddi mér hljóðs. Ég hef þar af leiðandi misskilið samhengið og þakka hæstv. ráðherra fyrir að leiðrétta þennan leiða misskilning. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, umræðan hefur verið mjög góð. Svo kemur hæstv. ráðherra hér upp og brosir að leikjum eða ræðuforminu um fundarstjórn forseta. Hæstv. ráðherra er þeim leik þaulkunnugur eftir áralanga setu í stjórnarandstöðu. Ég minnist þess þegar hv. þingmaður kvaddi sér hljóðs um fundarstjórn forseta. Þá voru fáir þingmenn liprari í því umræðuformi en hæstv. ráðherra. Ef stjórnarandstaðan í dag vildi læra betur á þetta ágæta tæki sem stjórnarandstaðan getur haft í umdeildum málum ættum við að fletta upp á gömlum ræðum á vef Alþingis, svona gömlum smellum sem hæstv. ráðherra átti sem stjórnarandstæðingur. 

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur þakka fyrir umræðuna sem hefur átt sér stað í dag. Ég veit að í þessari umræðu hefur komið fram ágætisveganesti fyrir nefndina til þess að vinna úr. Nokkrum fyrirspurnum var beint til mín um þetta mál, m.a. um það hvort þetta væri viðbót við fjárlögin. Svo er ekki. Þessi gjaldtaka hefur ávallt verið innan ramma iðnaðarráðuneytisins þannig að þetta mun ekki koma inn sem nýr liður í fjárlögum. Við ætlum að afnema þessa gjaldtöku. Það var spurt eftir því hér áðan af hverju lögin væru ekki afnumin strax og af hverju þau væru ekki felld úr gildi samkvæmt frumvarpinu. Það er einfaldlega svo að við þurfum lagastoð til þess að uppfylla skilyrði Mannréttindadómstólsins. Við þurfum lagastoð fyrir framkvæmdinni út árið. Ástæðan fyrir því að gjaldtökunni er ekki hætt er sú að við erum á miðju ári. Hér hefur einnig verið fjallað um mögulegar endurgreiðslur. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur velt því upp að menn ættu að endurgreiða þetta fjögur ár aftur í tímann. Það getur orðið býsna snúið, virðulegi forseti, vegna þess að í þessu samhengi þurfa menn að átta sig á því að þetta er gjaldfært. Menn geta hvorki greitt gjaldið til baka né upphæðina sem þeir hafa fengið. Þeir gátu nýtt gjaldið á móti. Virðulegi forseti. Við höfum heyrt það hér í dag að iðnaðarnefnd ætlar sér að fjalla vandlega um þetta mál. Þetta er afar áhugavert mál fyrir okkur hér í þinginu, vegna þess að þetta snýst auðvitað um vandaða stjórnsýslu og um lög sem standist mannréttindasáttmála. Í grunninn fjallar þetta mál ekki um það að gjaldtakan sjálf brjóti í bága við 11. gr. mannréttindasáttmálans, heldur framkvæmdin á henni. Það ætti að kenna þessu þingi ýmislegt um vinnubrögð. Við verðum að fara í gegnum dóminn og tryggja það að við séum með lagalegar undirstöður undir svona verkefni, gjaldtökur og framkvæmdina, hvernig því er ráðstafað.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra talaði um leik, en sjálfur talaði hann um fundarstjórn forseta klukkan 16.56. Það er hann, hæstv. ráðherra, sem hóf leikinn. Það var hann sem fór upp undir liðnum um fundarstjórn forseta, en ekki ég. Ég var að svara undir liðnum um fundarstjórn forseta af því að ég á ekki fleiri ræður í þessari umræðu. Ég er með nokkrar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem hann var ekki viðstaddur til að hlusta á eða svara. Fyrsta spurningin er: Breytast mannréttindi og mannréttindabrot eitthvað við það að Mannréttindadómstóll Evrópu fellir dóm? Brutu lögin mannréttindi daginn eftir eða klukkutíma eftir að dómurinn féll, eða voru þau alltaf mannréttindabrot? Vegna þess að hæstv. ráðherra talar stöðugt um að gjaldtakan sé nú ekki eiginlega mannréttindabrot vil ég benda á það að Mannréttindadómstóll Evrópu komst að þeirri niðurstöðu að þessi lög brytu mannréttindi. Hæstv. ráðherra getur ekki talað út og suður um það að hann túlki þetta einhvern veginn öðruvísi, eins og þetta sé hálfgildings mannréttindabrot. Framkvæmd laganna sem er inni í lögunum sjálfum er mannréttindabrot, það stendur þar að það eigi að greiða til Samtaka iðnaðarins. Þess vegna ber að afnema lögin með öllu. Það á að endurgreiða þeim sem vilja aftur í tímann. Það er þetta sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra að því hvort þessi hæstv. ríkisstjórn sem væntanlega gefur sig út fyrir að styðja mannréttindi - eða hvað, ekki vill hún brjóta mannréttindi? - ætlar að fara í gegnum allt lagasafnið og kanna sambærileg lög sem ég er margbúinn að nefna. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í stjórn og rætt var um mannréttindabrot var drifið í því að 

Virðulegi forseti. Síðasta athugasemd hv. þingmanns var nú svolítið sérstök í ljósi þess að þessi lög lifðu góðu lífi  Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður vilji að ég svari spurningum hans og ég vona að hann gefi mér þá frið til þess. Hann heldur því fram að ég túlki dóminn út og suður. Svo er alls ekki, ég segi bara nákvæmlega eftir hljóðan dómsins að samkvæmt honum eru lögin vissulega mannréttindabrot. Hv. þingmaður getur leikið sér að því að toga orð mín út og suður, en það verður ekki. Frumvarpið verður lagt fram vegna þess að ríkisstjórnin drífur í því að viðurkenna það að hér hefur verið framið mannréttindabrot samkvæmt dómnum. Við viðurkennum dóminn, annars værum við ekki með þetta mál, virðulegi forseti, hér í þinginu og hefðum ekki brugðist svona hratt við. Dómurinn féll 27. apríl. Innan við mánuði síðar var frumvarpið tilbúið. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að sitja undir svona umræðu þar sem menn teygja orð manns og toga og gefa í skyn að hér sé verið að túlka dóminn eftir eigin hentugleika. Við erum einfaldlega að bregðast við honum með þessu frumvarpi. Ég hélt að hv. þingmaður mundi fagna því með okkur að ríkisstjórnin hefði drifið í því að bregðast við dómnum. Það er akkúrat það sem við erum að gera hér. Ég vona að hv. þingmaður og ég getum rætt málefnalega saman, en ekki með þessum hætti sem hv. þingmaður gerði hér í ræðustól.

Frú forseti. Ég tel að umræðan hafi verið málefnaleg þar til hæstv. ráðherra hóf að ræða stjórn fundarins og gagnrýna þingmenn fyrir það að taka þátt í umræðunni og tala um leik. Þangað til var umræðan mjög málefnaleg. Ég fékk ekki svar við því hvort hæstv. ráðherra teldi að mannréttindin hefðu verið brotin þann dag sem dómurinn féll. Hann talaði meira að segja aftur um það að þetta væru nú ekki algild mannréttindabrot, því innheimtan væri í lagi en framkvæmdina ætti jú að laga.  Ég spurði líka hvort ríkisstjórnin væri að hugsa um önnur lög. Ég bendi á það að í gær samþykktum við lög frá ríkisstjórninni um fræðslusjóði sem eru miklu verri en þetta. Þar er gjaldið ekki ákveðið heldur er það samningsatriði. Það er ekki ákveðið í lögum hver á að fá úr þeim sjóði og það er ekkert um það til hvers peningunum skal varið. Það er miklu verra.

Virðulegi forseti. Ef það hefur farið illa í hv. þingmann eða aðra þingmenn að ég skyldi hafa komið hér upp undir liðnum um fundarstjórn biðst ég afsökunar á því ef ég hef sagt eitthvað sem hefur sært blygðunarkennd manna hér inni. Ég biðst afsökunar á því ef það hefur farið illa í menn og þeir tekið því með þeim hætti að ég væri að gera lítið úr þeirra störfum. Það var alls ekki ætlun mín. Ég vona að við getum afgreitt það mál hér út af borðinu með þessari afsökunarbeiðni. Virðulegi forseti. Um endurgreiðslu oftekinna skatta sem hv. þingmaður talaði hér um gilda sérstök lög. Um mögulegar endurgreiðslur verður fjallað algjörlega óháð þessu máli. Enn og aftur segi ég: Þetta frumvarp er ekkert annað en viðbragð við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu. Þessi lög voru dæmd sem brot á 11. gr. Þetta er viðbragð við því og viðurkenning á því.

Frú forseti. Ég vona að það hafi ekki farið fram hjá hæstv. ráðherra að ég tel gott að frumvarpið sé komið fram, það sé gott að hæstv. ríkisstjórn hafi drifið í því að bregðast við niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu. Hæstv. ríkisstjórn drífur þá í einhverju, því fer nú ekki fyrir í öðrum málum. Ég er líka sammála hæstv. ráðherra um það að málið er áhugavert. Það er áhugavert vegna þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp dóm um að íslenska ríkið hafi brotið gegn mannréttindum borgara sinna. Fyrir vikið hljótum við að ræða stöðuna sem kemur upp í kjölfarið og hver viðbrögðin eiga að vera, sérstaklega við sem höfum áhuga á mannréttindamálum og því að borgararnir eigi ekki að þurfa að sæta því að á þeim sé brotinn réttur. Ég tel að í þessum dómi felist mikil tíðindi. Dómurinn setur gjaldtöku og skattheimtu ríkisins á hendur ýmsum aðilum í samfélaginu í uppnám. Í kjölfarið spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún muni beita sér fyrir því að skipa nefnd eða gera úttekt á því hvort ýmis önnur gjöld og skattar eins og búnaðargjaldið, skyldugreiðslur til stéttarfélaga, fiskiræktargjald og stefgjöld standist ákvæði 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 2. mgr. 

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í máli mínu í upphafi að þessi gjöld verða öll skoðuð hjá viðeigandi ráðuneytum. Ég tók málið upp þegar ég kynnti það í ríkisstjórn og þá gerði ég jafnframt grein fyrir því að við þyrftum að fara í gegnum alla þessa gjaldtöku og ég tel eðlilegt að við gerum það. Það er hluti af þeirri tiltekt að við förum í gegnum lög okkar almennt og slíkar gjaldtökur einfaldlega vegna þess að við viljum vanda til verka og ekki viljum við fá annan eins dóm yfir okkur út af fleiri málum.

Frú forseti. Ég fagna þessum ummælum. Ég tel að það sé mikilvægt að úttektin verði heildstæð og menn fari yfir heildarsviðið í stað þess að ráðuneytin fari hvert í sínu horni yfir málin án heildstæðrar úttektar. Menn hafa haft uppi efasemdir um hvort sú leið sem valin er í frumvarpinu sé skynsamleg. Menn hafa bent á að með því að láta gjaldið renna í ríkissjóð í stað þess að það renni til Samtaka iðnaðarins eins og nú er sé í rauninni farin ákveðin fjallabaksleið sem stenst kannski formkröfur Mannréttindadómstólsins en hefur í sjálfu sér ekki mikla þýðingu fyrir þá sem þurfa að standa skil á gjaldinu. Mig langar til að spyrja hvort hæstv. ráðherra sé opinn fyrir því að fara einhverjar aðrar leiðir eða grípa til einhverra annarra úrlausna, t.d. þeirra sem nefndar hafa verið í umræðunni, til að bregðast við dómi Mannréttindadómstólsins.

Virðulegi forseti. Ég tel allt koma til greina. Þegar við veltum því fyrir okkur með hvaða hætti best væri að málið kæmi inn í þingið veltum við upp fjöldamörgum leiðum. Við áttum líka góð samtöl við Félag húsasmíðameistara, Samtök iðnaðarins og fleiri aðila. Ég tel að nefndin eigi að fara vandlega yfir þetta og komist þingmenn að því að önnur leið sé betri en sú sem hér er farin er ekkert heilagt fyrir mér í þeim efnum. Ég vil einfaldlega að við bregðumst við dómnum og gerum það með sem allra bestum hætti. Ég veit að málið á eftir að fá góða umfjöllun í iðnaðarnefnd og þar mun ég líka fúslega veita þingmönnum upplýsingar um hvaða aðrar leiðir voru uppi á borði um tíma hjá iðnaðarráðuneytinu, hvaða aðrar leiðir við skoðuðum og hvers vegna þessi varð ofan á. Við töldum að þessi leið væri farsælust og skynsamlegast að gera þetta svona þar sem svo langt er liðið á árið og innheimta gjaldanna þegar hafin. En eins og ég segi er ekkert heilagt í þeim efnum. Ég geri ráð fyrir því að nefndin skoði þetta og vegi og meti hvort einhver önnur leið sé betri og þá er það svo. Markmiðið á að vera - og ég held að við séum sammála um markmiðið, ég og hv. þingmaður - að gjaldtökunni verði hætt og við lendum málinu eins farsællega og kostur er.

Virðulegi forseti. Þetta er lokaumræða um breytingar á hafnalögum og mig langar að fara efnislega yfir þá umræðu sem átti sér stað í nefndinni þegar farið var yfir þessa hluti. Tilgangur breytinganna er fyrst og fremst að setja styrkari lagastoð og skýra hana hvað varðar töku aflagjalds. Það sem valið stendur um að gera í þessu tilfelli, virðulegi forseti, er annars vegar að hafa það fyrirkomulag sem tíðkast hefur í mjög langan tíma, þ.e. að aflagjaldið sé greitt af aflaverðmæti, og við í nefndinni erum nánast að staðfesta með þeim breytingartillögum sem við leggjum til í frumvarpinu, eða hins vegar að gjaldið sé miðað við aflamagn. Í nefndinni komu fram misjöfn sjónarmið frá þeim sem komu þar fyrir og það var bent á augljósan ágalla sem núverandi fyrirkomulagi fylgir og við verðum að gera okkur grein fyrir. Hann er sá að ef miðað er við aflaverðmæti afla er í raun og veru verið að mismuna mönnum eftir því hvort þeir landa verðmætum fiski eða ekki verðmætum. Ég get tekið sem dæmi að ef menn landa t.d. þorski fyrir 200–300 kr. kílóið annars vegar eða ufsa sem er kannski helmingi lægri að verðmæti hins vegar borga þeir helmingi meira aflagjald af dýrari tegundinni þótt tonnafjöldinn sem menn landa sé hinn sami. Þetta fyrirkomulag hefur tíðkast lengi og sumir hafa gagnrýnt það. Hin leiðin væri að flytja þetta yfir á aflamagn, þ.e. miða við tonnafjölda eða kílóafjölda. Á því eru einnig kostir og gallar og þeir felast fyrst og fremst í því að þá mundu menn oft og tíðum greiða hugsanlega hátt gjald af þeim afla sem hefði lítið aflaverðmæti. Þetta voru þeir möguleikar sem hv. samgöngunefnd stóð frammi fyrir. Við sameinuðumst öll um að fara þá leið sem lögð er til hér. Við sem vorum viðstödd þegar málið var afgreitt út úr nefndinni stóðum öll að þessu nefndaráliti og sameinuðumst um að miða áfram við það fyrirkomulag sem hefur verið. Það voru reyndar líka settar inn í lögin breytingartillögur frá nefndinni um hámarksgjald og lágmarksgjald til þess að koma skikk á hlutina. Lágmarksgjaldið er hugsað til þess að stórar, sterkar hafnir geti ekki niðurgreitt þessi gjöld gagnvart öðrum minni höfnum. Þetta væru þá hugsanlega hafnir þar sem væri mjög mikill innflutningur eða þar væri stóriðja sem hugsanlega væri bæði með aðföng og útflutning sem mundi gera að verkum að sú höfn væri fjárhagslega sterkari og gæti boðið lægra gjald en höfn sem hefði ekki þessa stóru, traustu tekjupósta. Í þessu tilfelli er lagt til að lágmarksgjaldið verði 1,25% og hámarksgjaldið 3%. Til viðbótar var sett inn, virðulegi forseti, að aflagjald mætti ekki vera lægra en 0,7% af heildaraflaverðmæti frystra afurða eða unninna afurða. Þá er komið til móts við þá venju í dag að menn taka mun lægri gjöld fyrir frystar afurðir, það er vinnuregla hjá höfnunum að tekinn sé u.þ.b. helmingurinn af því sem menn taka yfirleitt. Virðulegi forseti. Í samgöngunefnd var mikil samstaða um frumvarpið og markmiðið með því er fyrst og fremst að setja skýrari og sterkari lagastoð fyrir töku aflagjalds, því menn hafa efast um að lagastoðin fyrir gjaldtökunni væri nógu skýr. Í ljósi málsins sem var verið að enda við að ræða hér, þ.e. iðnaðarmálagjald, þar sem menn fengu einmitt á sig dóm, þá er verið að fyrirbyggja slíkt hér. Það er þá alveg skýrt og klárt í lögunum að höfnunum er heimilt að innheimta aflagjaldið og nýta það til reksturs hafnanna. Það var líka mikil umræða um það í nefndinni að þetta væri ekki beinlínis skattur heldur þjónustugjald. Það er sett inn í nefndarálitið og hnykkt á því að þetta sé fyrst og fremst hugsað til að greiða fyrir þá þjónustu og umsýslu sem á að vera í höfnunum. Að endingu vil ég nefna það, virðulegi forseti, að meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um að ákvæði til bráðabirgða um framkvæmdastyrki til hafna verði framlengt um tvö ár. Ég tel mjög mikilvægt að því máli hafi verið lent á þessum tímapunkti.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur frá meiri hluta allsherjarnefndar. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði almenn lög um tilhögun og framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, bæði þegar Alþingi ákveður að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu og eins þegar skylt er samkvæmt stjórnarskrá að bera tiltekin mál undir þjóðaratkvæði. Í frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að halda þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða kosningum til Alþingis, sveitarstjórna og forsetakjörs. Jafnframt er tekið fram að við gerð kjörskrár vegna þjóðaratkvæðagreiðslu skuli miðað við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Á einum stað í frumvarpinu eru ákvæði um talningu atkvæða og margvísleg atriði er lúta að framkvæmdaratriðum þjóðaratkvæðagreiðslu. Án þess að ég telji upp í ítarlegu máli öll þau atriði sem frumvarpið tekur til er í stuttu máli hægt að segja frá því að með þessu er búið svo um hnútana að þegar Alþingi ákveður að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu verði það framkvæmt með sambærilegum hætti og gert var þegar kosið var um Icesave-frumvarpið eftir synjun forseta Íslands. Sú framkvæmd tókst afar vel og ekki mikil þörf á lagfæringum eftir hana þannig að hér er í raun og veru verið að binda þá framkvæmd í lög. Undir þetta nefndarálit skrifar meiri hluti allsherjarnefndar, auk undirritaðs hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Birgir Ármannsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Vigdís Hauksdóttir og Ögmundur Jónasson. Þessi meiri hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali.

Frú forseti. Í nokkrum tilfellum er getið um það í stjórnarskránni að fram skuli fara þjóðaratkvæðagreiðsla, í 26. gr. og síðan greininni um þjóðkirkjuna, ef ég man rétt. Að öðru leyti er engin heimild til þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarskránni. Ég vil spyrja hv. þm. Róbert Marshall, formann allsherjarnefndar, hvort ekki þurfi að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar áður en ráðist verður í að hafa alvöruþjóðaratkvæðagreiðslur um annað en þessi tvö atriði sem ég gat um. Þegar menn fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og þjóðin á að greiða atkvæði um eitthvað telur þjóðin að öllum líkindum að hún taki ákvörðun um málið en samkvæmt stjórnarskránni eru það þingmenn sem taka ákvörðun um lög frá Alþingi og engir aðrir. Þeir fara eingöngu eftir sannfæringu sinni og ekki eftir boðum frá kjósendum sínum. Eftir að þjóðin er búin að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um eitthvert mál kemur þingið og gerir eitthvað allt annað. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann minntist hvorki á það í nefndarálitinu né ræðunni, hvort ekki sé nauðsynlegt að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að hér fari fram alvöruþjóðaratkvæðagreiðsla, sem ég er afskaplega hlynntur?

Virðulegi forseti. Jú, ég get tekið undir það með hv. þm. Pétri Blöndal að full ástæða sé til að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það er hlutverk stjórnlaganefndar, þjóðfundar og stjórnlagaþings sem verður vonandi að veruleika á hausti komanda. Ég get lýst þeirri skoðun minni í ræðustól að það eigi að vera erfitt að breyta stjórnarskránni en ég tel jafnframt að það sé of erfitt eins og málum er nú háttað. Ég tel að t.d. kæmi til greina að hægt væri að breyta stjórnarskránni með einfaldri ákvörðun Alþingis sem síðan væri borin undir atkvæði þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu og þjóðin gæti þá staðfest stjórnarskrárbreytinguna. Ég held að það væri nægur varnagli þannig að stjórnarskránni væri ekki breytt eftir hentistefnu með skömmum fyrirvara af meiri hluta þings. Hann yrði alltaf að hafa meiri hluta þjóðarinnar með sér.

Frú forseti. Af því að hv. þingmaður nefndi stjórnlagaþing þá er það undir sömu sökina selt. Það getur ekkert ákveðið. Það hefur bara tillögurétt,  Auðvitað þurfa breytingar á stjórnarskránni að vera mjög seigfljótandi. Ég hef lagt til að við breytingar á stjórnarskrá skuli um 60% allra kosningarbærra manna greiða því atkvæði, ella taki það ekki gildi. Jafnvel meira, 65%, ég er alveg tilbúinn að ræða það, þannig að alltaf verði góð sátt um breytingar á stjórnarskrá. Ég legg til að hv. þingmaður hafi slíkt frumvarp tilbúið, ef það skyldi allt í einu gerast að ríkisstjórnin færi frá. Um það eru vaxandi merki og hafa verið lengi en ekkert gerist þar frekar en annars staðar. Frumvarpið þyrfti að vera tilbúið þannig að ef við færum í kosningar gætum við skellt því inn á þing, samþykkt það og þá tæki það gildi eftir að næsta þing hefði samþykkt það aftur.

Virðulegi forseti. Þetta eru fínar ábendingar hjá hv. þingmanni. Við erum hins vegar í þeim veruleika að það var ekki ráðist í þær breytingar sem hv. þingmaður talaði um á síðasta þingi og það hefur enga þýðingu í sjálfu sér, finnst mér, að rifja upp hvers vegna það var eða af hverju svo fór sem fór. Við erum í þeirri stöðu núna að við getum ekki sett stjórnlagaþing eða sett af stað stjórnlagavinnu utan Alþingis sem felur í sér bindandi niðurstöðu. Við erum í þeirri stöðu að tillögur sem koma frá stjórnlagaþingi verða að hljóta staðfestingu hjá Alþingi, svo verður þingrof og nýtt Alþingi þarf að staðfesta þær. Það er sá veruleiki sem við stefnum einfaldlega í. Það er samhljómur á milli margra í þinginu um nauðsyn þess að þessi löggjafarsamkoma og fulltrúaþingmannasamkoma hér komi að þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á stjórnarskránni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé skylda mín og hlutverk sem þjóðkjörins alþingismanns að koma að þeim breytingum. Enn fremur hef ég áhuga á því að koma að þeirri vinnu sem þjóðfélagsþegn og einstaklingur sem hefur fylgst með þjóðmálum um langa tíð. Í mínum huga er í sjálfu sér ekkert athugavert við það. Með þeirri framkvæmd sem við festum senn í lög um breytingar á stjórnarskránni er tryggt að aðkoma þjóðarinnar sé með margvíslegum hætti, að fulltrúar hennar fjalli um málið á a.m.k. þremur ólíkum stöðum. Ég held að það sé vönduð og efnismikil meðferð, enda þarf að mínu mati að ráðast í umtalsverðar breytingar á stjórnarskránni í þetta sinn.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er frumvarp um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Allgóð samstaða hefur verið um málið og hv. allsherjarnefnd skilaði sameiginlegu áliti bæði um breytingar og eins um stuðning við málið í heild. Frumvarpið felur í sér ákvæði sem eiga að tryggja að þegar efnt er til þjóðaratkvæðagreiðslu, annaðhvort á grundvelli þeirra heimilda - reyndar fáu - sem nú þegar eru fyrir hendi í stjórnarskránni eða í þeim tilvikum þegar Alþingi ákveður að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu sem eðli málsins samkvæmt yrði ráðgefandi, sé fyrir hendi lagarammi um hvernig með framkvæmdina skuli farið. Frumvarpið er þannig að stofni til tæknilegt. Það felur í sér umgjörð, kosningareglur í þessum tilvikum, og er gott og vel unnið einmitt í því ljósi. Þetta hygg ég að sé talsvert mikilvægt vegna þess að sú hætta kann að vera fyrir hendi - það reyndi þó ekki á það þegar við settum sérlög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar um Icesave 6. mars en það kann að koma upp - að þegar fyrir liggur þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið málefni verði ágreiningur um atriði sem varða t.d. framkvæmdina, kosningareglurnar eða annað slíkt sem er alveg óþarfi að deila um þegar búið er að ákveða þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er því vissulega framför og gott að Alþingi skuli taka til meðferðar og vonandi ljúka innan skamms meðferð þessa máls. Ég ætlaði að leiða örlítið hugann að málum sem varða frumvarpið sjálft og kannski fyrst og fremst vekja athygli á því að allsherjarnefnd breytti heiti frumvarpsins í frumvarp um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, vegna þess að það heiti endurspeglar betur innihaldið en upphaflega heitið sem lá fyrir þegar frumvarpið var lagt fram. Lagðar eru til ákveðnar breytingar sem ég ætla ekki að fjalla mikið um en í nefndarálitinu er gerð grein fyrir ákveðinni umfjöllun sem átti sér stað á vettvangi nefndarinnar um gildissviðið. Þar komu upp skiptar skoðanir vegna þess að þau sjónarmið heyrðust á vettvangi nefndarinnar að það væri eðlilegt að í lögunum væri einhvers konar binding eða frekari binding af þessu tagi. Það var hins vegar niðurstaðan, og í samræmi við álit stjórnskipunarsérfræðinga, að það gengi ekki miðað við stjórnarskrána og því var ekki farið út í það. Á sama hátt var ekki farið út í atriði sem við sjálfstæðismenn höfum stundum tekið inn í umræður af þessu tagi, og raunar fleiri, að það væri nauðsynlegt að kveða á um einhvers konar lágmarksþátttöku eða lágmarksfjölda þeirra sem samþykktu mál í þjóðaratkvæðagreiðslu til að hún hefði gildi. Þar sem ekki er um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur að ræða mundi skjóta mjög skökku við að setja ákvæði af því tagi inn í svona frumvarp, einfaldlega vegna þess að það verður alltaf ákvörðun Alþingis að meta niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ráðgefandi. Ef þátttaka er lítil hefur þjóðaratkvæðagreiðslan auðvitað minna vægi þegar mál koma til kasta þingsins. Þá geta þingmenn, eins og stundum gerist, deilt um hvort lítil kjörsókn sé til marks um stuðning eða andstöðu við frumvarp, áhugaleysi eða annað þess háttar, en auðvitað leiðir það af eðli málsins að mikil þátttaka og skýr niðurstaða af þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ráðgefandi hlýtur að hafa sterk pólitísk áhrif á þingið, þó að það sé rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gat um áðan að þingmenn eru engu að síður bundnir af sannfæringu sinni í störfum en ekki af fyrirmælum frá kjósendum sínum, jafnvel þótt þau komi fram í þjóðaratkvæðagreiðslu. Annað atriði sem við í nefndinni veltum nokkuð fyrir okkur - það er reyndar nokkuð um liðið síðan meginþungi umfjöllunar um þetta mál átti sér stað í nefndinni en það sem ég staldraði nokkuð við í umfjöllun nefndarinnar var í sambandi við auglýsingu og kynningu. Niðurstaðan er sú að valin er naumhyggjuleið í því sambandi með tilvísun til auglýsingar í Lögbirtingablaði og þriggja auglýsinga í Ríkisútvarpinu. Það er auðvitað álitamál hve mikið vægi svona lagað hefur. Maður hefur heyrt það sjónarmið frá öðrum fjölmiðlum að það sé óeðlilegt að draga tiltekna fjölmiðla inn en þarna er um að ræða ríkisfjölmiðla sem hafa tiltekið lögbundið hlutverk. Eins er rétt að vekja athygli á því að almennt á dómsmálaráðherra að sjá um kynningu á málinu, efninu og atkvæðagreiðslunni sem slíkri og auglýsingar í öðrum fjölmiðlum hljóta að geta fallið þar undir þó að það sé ekki tiltekið með sérstökum hætti. Þriðja atriðið sem ég vildi nefna er spurningin um hvort telja eigi á einum stað eða í kjördæmum. Það var álitamál sem nefndin velti nokkuð fyrir sér. Gert er ráð fyrir því að almennt sé notast við það kerfi sem gildir í kosningum til Alþingis, þar á meðal þær kjörstjórnir sem þar gilda og skiptast eftir landshlutum. Þó var sameiginleg niðurstaða nefndarinnar að eðlilegra væri, miðað við eðli þjóðaratkvæðagreiðslu og tilgang, að talið væri á einum stað, enda væri þetta þjóðaratkvæðagreiðsla og niðurstaðan ætti að endurspegla vilja þjóðarinnar, eða alla vega þeirra atkvæðisbæru Íslendinga sem tækju þátt í henni. Þrátt fyrir að úrslit úr einstökum kjördæmum kynnu að vera forvitnileg fyrir áhugamenn um þjóðmál, stjórnmálafræðinga og fréttamiðla væri hitt þyngra á metunum, að tilgangur og eðli þjóðaratkvæðagreiðslu væri í rauninni landsmál, þjóðmál, en ekki bundið við kjördæmi. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla um fleiri atriði í þessu frumvarpi sjálfu en auðvitað veltir maður fyrir sér þegar mál af þessu tagi kemur á dagskrá þingsins hvernig við Íslendingar viljum haga þjóðaratkvæðagreiðslum í framtíðinni. Ég tel að innan allra flokka sé ljóst að viljinn til þess að setja fleiri mál í dóm þjóðarinnar í almennri atkvæðagreiðslu hefur aukist mjög mikið á síðustu árum. Það er alls ekki bundið við atburði síðustu tveggja ára, bankahrunið og afleiðingar þess, heldur er það þróun sem hefur átt sér stað um lengri tíma. Ég get nefnt að í þeirri stjórnarskrárnefnd sem starfaði á árunum 2005–2007 var samhljómur um að það væri eðlilegt að setja inn í stjórnarskrá ákvæði þar sem skýrar væri kveðið á um þjóðaratkvæðagreiðslur og í rauninni opnað á að þær gætu átt sér stað í fleiri tilvikum en stjórnarskráin gerir nú þegar ráð fyrir. Segja má að þar hafi komið fram skiptar skoðanir um marga þætti en markmiðið var hið sama, hygg ég, af hálfu allra aðila, og þar sátu fulltrúar allra flokka sem þá áttu sæti á Alþingi, um að þjóðaratkvæðagreiðslur væru tæki sem ætti að beita oftar hér á landi til að kalla eftir vilja þjóðarinnar. Nú er það hins vegar svo að fyrirkomulag þessara mála í löndunum í kringum okkur er mjög misjafnt og tíðni þjóðaratkvæðagreiðslna einnig. Við getum horft til þeirra varðandi ákveðnar fyrirmyndir og við getum líka velt fyrir okkur hvaða áhrif þær hafa. Við vitum að í löndum eins og Sviss er veruleg hefð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum og ég hygg að þær séu samofinn þáttur í stjórnmálamenningu þar í landi. Eftir því sem ég best veit hafa þjóðaratkvæðagreiðslur ekki skapað Svisslendingum nein sérstök vandkvæði þó að þær séu alltíðar. Við höfum dæmi um það úr einstökum fylkjum Bandaríkjanna að þar er hægt að kalla fram almenna atkvæðagreiðslu um einstök mál, sem stundum hafa að mínu mati leitt menn í ógöngur, t.d. í Kaliforníufylki. Þar hefur almennri atkvæðagreiðslu jafnvel verið beitt í of mörgum tilvikum og um mál sem kannski er ekki endilega ástæða til að efna til almennrar atkvæðagreiðslu um. Það er álitamál. Í Evrópu eru reglurnar mismunandi. Ég held að þjóðaratkvæðagreiðslur séu langtíðastar t.d. á Ítalíu og án þess að hafa kynnt mér það náið er ég ekki viss um að hinn mikli fjöldi þjóðaratkvæðagreiðslna þar hafi endilega haft jákvæð áhrif eða hafi skapað þá tilfinningu hjá Ítölum að þeir ráði meiru um eigin örlög en aðrar þjóðir. Í löndum Vestur-Evrópu hefur staðan verið sú að þjóðaratkvæðagreiðslur hafa oftast, alla vega á síðustu 20–30 árum, farið fram um mál sem tengjast Evrópusambandinu og nýjum samningum á vettvangi þess. Annars staðar, t.d. í hinum nýfrjálsu ríkjum Mið- og Austur-Evrópu, eru þær tíðari. Þar eru nýrri stjórnarskrár og þeim er beitt í fleiri tilvikum. Ef við horfum á Norðurlöndin eru þjóðaratkvæðagreiðslur frekar sjaldgæfar. Þær eru kannski flestar í Danmörku, enda gerir danska stjórnarskráin frá 1953 ráð fyrir fjölmörgum mismunandi leiðum til að kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég er þeirrar skoðunar að við mótun reglna á þessu sviði hér á landi sé ekki óeðlilegt að við horfum nokkuð til þeirra ákvæða sem finna má í dönsku stjórnarskránni. Í Noregi er t.d. ekki heimild fyrir bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu heldur eingöngu ráðgefandi og á síðustu öld áttu sér einungis stað fjórar þjóðaratkvæðagreiðslur í Noregi, sex í Svíþjóð og aðeins tvær í Finnlandi þannig að þjóðaratkvæðagreiðslur í næstu nágrannalöndum okkar, sem eru skyldust okkur að menningu og hefð, eru kannski ekki svo algengar. Danir hafa þó beitt þessu formi mest og ég hygg að reynslan af þjóðaratkvæðagreiðslum sé prýðisgóð þar í landi. Því tel ég ekki óeðlilegt að við horfum til reynslunnar þaðan þegar við endurskoðum stjórnarskrá okkar og mótum reglur á þessu sviði. Hæstv. forseti. Um grundvallaratriði þessa máls, þ.e. spurninguna um það hvort bera eigi mál undir atkvæði þjóðarinnar, er í sjálfu sér ekki ágreiningur eins og ég rakti áðan. Það er ekki ágreiningur um að sum mál séu svo stór og mikilvæg fyrir alla þjóðina að rétt sé og eðlilegt að leita afstöðu hennar þegar úrslit eiga að ráðast. Þannig hefur t.d. ekki verið ágreiningur um það hér á landi að ef við værum komin á þann stað að þurfa að taka afstöðu til aðildar Íslands að Evrópusambandinu þyrfti sú niðurstaða að byggja á ákvörðun meirihlutavilja þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við minnumst þess að síðasta sumar var nokkur ágreiningur um hvort ástæða væri til að gera það að skilyrði að slík atkvæðagreiðsla yrði bindandi eða hvort nægilegt væri að hafa hana ráðgefandi. Ég held að sú umræða sé í sjálfu sér ekki endilega tímabær á þessum tímapunkti, enda virðist aðild að Evrópusambandinu allfjarri okkur eins og staðan er í dag. Ég held að það sé vaxandi skilningur á því víðast hvar í þjóðfélaginu og hér á þingi að ekki sé um að ræða mál sem kalli á miklar ákvarðanir eða stór skref í bili. Þess vegna held ég að við þurfum ekki að velta þessu fyrir okkur. Sá tími mun þó koma að við þurfum að velta fyrir okkur hvort eðlilegra sé að atkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu verði ráðgefandi eða bindandi. Það er eindregin skoðun mín að sú atkvæðagreiðsla sem kann að koma til um aðild Íslands að Evrópusambandinu eigi að vera bindandi. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskránni áður en við komumst á þann stað í ferlinu, t.d. með þeim hætti sem við höfum fyrirmyndir að í stjórnarskrám ýmissa ríkja í kringum okkur að í stjórnarskrá sé kveðið sérstaklega á um það hvernig landið geti orðið aðili að alþjóðlegum eða yfirþjóðlegum samtökum og að þjóðaratkvæðagreiðsla verði nauðsynlegur þáttur í því ferli. Ég fer ekki nánar út í þessa sálma að sinni en þetta er hins vegar umhugsunarefni sem við þingmenn þurfum að fjalla um á næstu árum. Staðan í sumar er allt önnur en síðasta sumar og ljóst er að sá þrýstingur sem þá var uppi af hálfu Samfylkingarinnar í þessari ríkisstjórn á að keyra aðildarumsókn í gegn hefur dofnað. Ferlið er formlega í gangi en hins vegar virðist ósköp lítið vera að gerast og líkurnar á því að við þurfum að taka afstöðu til þess hvernig við ætlum að haga þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið - við getum orðað það þannig að sú spurning er orðin fjarlægari í tíma en hún var fyrir ári þegar mikill þrýstingur var á það af hálfu annars stjórnarflokksins að keyra þetta mál áfram. Andstaðan meðal þjóðarinnar hefur aukist, andstaða í þinginu virðist hafa aukist, andstaðan innan Vinstri grænna er að harðna og sífellt ólíklegra er að þetta mál komist á dagskrá þannig að þing og þjóð þurfi að standa frammi fyrir ákvörðun, alla vega á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég var aðeins of sein að berja í borðið til að fara í andsvar við hv. þm. Róbert Marshall sem er formaður allsherjarnefndar en þar sem það kemur fram í nefndarálitinu að þær breytingar sem verið er að leggja til eru lagðar fram af fulltrúum nær allra flokka vildi ég gjarnan spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson sömu spurninga. Ég hef verið að velta svolítið fyrir mér gildi atkvæðaseðla og hvort það hafi verið rætt sérstaklega í nefndinni. Ekki endilega bara varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur heldur atkvæðagreiðslur almennt, hvort löggjöfin á Íslandi sé nógu skýr varðandi það hvernig á að meta hvenær atkvæðaseðill er gildur og hvenær ekki. Ég tók þátt í kosningaeftirliti í forsetakosningunum í Úkraínu og þar var farið í gegnum kosningalöggjöfina og talað um þessa þætti, hvenær á að dæma seðil gildan og hvenær á að dæma hann ógildan. Ég var þarna á vegum ÖSE en afar áhugavert er að þar er áherslan lögð á að telja atkvæðaseðil gildan ef vilji kjósanda er skýr. Það væri mjög áhugavert að heyra frá hv. þm. Birgi Ármannssyni hvort þetta sé nógu skýrt í íslenskum lögum, að það sé ekki hægt að dæma atkvæðaseðla ógilda vegna þess að x-ið er sett fyrir utan kassann eða menn skrifa eitthvað á seðilinn ef það er mjög skýrt hver vilji kjósanda er. Síðan hef ég líka verið að velta fyrir mér öðru sem fellur kannski ekki undir þetta, en í forsetakosningunum í Úkraínu var t.d. ekki nóg með að það væri hægt að strika yfir þá sem voru í framboði heldur var einnig lína sem bauð upp á eitthvað annað, þ.e. að velja hvorugan kostinn. 

Hæstv. forseti. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur, sérstaklega vegna þess að maður hefur stundum á tilfinningunni, bæði við framkvæmd kosninga hér á landi og raunar einnig erlendis, að ekki sé alltaf samræmd framkvæmd á því hvenær atkvæðaseðill teljist gildur og hvenær ekki. Þetta er ekki atriði sem við fórum sérstaklega yfir í meðförum þessa máls í allsherjarnefnd en ég hygg hins vegar að þetta sé mál sem full ástæða er til að gefa gaum, hvort með einhverjum hætti sé hægt að gera löggjöfina skýrari þannig að vafamálum fækki og framkvæmdin verði hugsanlega skýrari. Ég held að það sé frekar almennt viðhorf meðal þeirra sem koma að þessum málum að það beri eftir föngum að leita eftir vilja kjósandans, að túlka vafamál þannig að vilji kjósandans nái að koma fram. En þarna geta auðvitað verið ákveðin álitaefni, hvenær er vilji kjósandans nægilega skýr og hvenær ekki? Það verður kannski aldrei hjá því komist að upp komi einhver deilumál. En ef við getum lagað kosningareglur hérna almennt þannig að slíkum vafamálum fækki held ég að það sé ávinningur. Varðandi síðari spurningu hv. þingmanns vildi ég segja það að ég held að það sé einfaldlega viðfangsefni þeirra sem efna til kosninga að setja fram skýra valkosti. Ef kjósandi getur ekki sætt sig við annan hvorn þeirra kosta, t.d. í þjóðaratkvæðagreiðslu, eða einhvern þeirra kosta sem eru í boði 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé eitthvað sem við þurfum að velta fyrir okkur. Í sveitarstjórnarkosningunum í Hafnarfirði skilst mér að þriðji stærsti hópur kjósenda hafi skilað auðum eða ógildum atkvæðaseðlum. Þar kom mjög skýrt fram að kjósendur, ég held allt að þriðjungur kjósenda, voru mjög ósáttir við það sem var í boði. Þá hefði maður getað hugsað sér að þeir kjósendur hefðu getað merkt við þann valkost að þeir vildu ekki kjósa neitt af því sem var í boði og þar með hefði vilji þeirra komið skýrar fram. Ég vonast líka til þess að við veltum því aðeins fyrir okkur að reyna að samræma betur á milli talningarstaða, hvað er það sem gerir atkvæðaseðil gildan og hvað gerir hann ógildan? Í því sveitarfélagi sem ég bý í bauð Framsóknarflokkurinn t.d. ekki fram í þarsíðustu sveitarstjórnarkosningum en fékk eftir sem áður eitt atkvæði því að einhver skrifaði stórt X-B á einn atkvæðaseðilinn. Það hefði kannski verið gaman ef hægt hefði verið að upplýsa það formlega frá kjörstjórninni en ekki bara úr þessum ræðustóli. Ég velti líka fyrir mér ástæðunni fyrir því að tekin er ákvörðun um að telja á einum stað, ég veit að þetta hefur verið aðeins rætt. Í ákveðnum tilvikum gæti verið mjög áhugavert að sjá hvort í þjóðaratkvæðagreiðslum er munur á milli kjördæma, það kæmi fram ef talið væri í kjördæminu en ekki bara á einum stað eins og lagt er til í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi aðra kosti en þá sem eru í boði. Ég hef alltaf túlkað það svo að ef kjósandi mætir á kjörstað og velur ekki neinn af þeim kostum sem í boði eru sé hann einfaldlega að senda mjög skýr skilaboð um að hann sætti sig ekki við neinn kost sem er í boði og ekki þurfi að hafa sérstakan reit á atkvæðaseðlinum til að útskýra það. Það geta verið einhverjar aðrar kosningafræðilegar vangaveltur sem ég ekki er kunnugur sem gera það að verkum að einhvers staðar sé boðið upp á möguleikann „eitthvað annað“ en í mínum huga hefur það verið mjög skýrt að ef menn skila auðu eru þeir að segja: Ég sætti mig ekki við neinn af þeim kostum sem eru í boði. Varðandi það sem hv. þingmaður var að ræða hér síðar um talningu á einum stað þá var þetta álitamál uppi í nefndinni og raunar einnig í óformlegum undirbúningshópi sem ræddi þessi mál nokkuð síðasta sumar meðan drög að frumvarpinu voru í smíðum. Vissulega voru skiptar skoðanir um þetta en menn töluðu sig niður á þá niðurstöðu í allsherjarnefnd að rétt væri að hafa þetta á einum stað. Það byggir í rauninni á þeirri forsendu að kosningin er fyrir allt landið, kosningin á að endurspegla vilja þjóðarinnar í heild. Það getur verið forvitnilegt og áhugavert fyrir stjórnmálafræðinga og stjórnmálaspekúlanta aðra að vita nánar hvernig kjósendur skiptast eftir landshlutum 

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit um frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þetta er að mínu mati afskaplega merkt mál. Þegar stefndi í það að Alþingi mundi samþykkja lög um heimildir handa fjármálaráðherra til að skrifa undir Icesave-samkomulagið 28. desember sl. flutti ég í örvæntingu minni breytingartillögu einmitt um þjóðaratkvæðagreiðslu til að reyna að hindra þau ósköp sem þar hefðu dunið yfir þjóðina. Sú tillaga var felld á Alþingi og er áhugavert að kanna hverjir greiddu atkvæði gegn því að þjóðin fengi að greiða atkvæði um þetta merkilega mál. En þeir þingmenn sem samþykktu lögin um Icesave þurfa náttúrlega að gera kjósendum sínum grein fyrir því hvers vegna í ósköpunum þeir samþykktu þessi ósköp, hvernig stóð á því að þeir létu þetta verða að lögum. En sem betur fer kom Ólafur Ragnar Grímsson, forseti lýðveldisins, til skjalanna að samþykktum lögunum, hann beitti 26. gr. stjórnarskrárinnar og vísaði málinu til þjóðarinnar. Þjóðin var mjög afdráttarlaus í skoðunum sínum og kolfelldi þessi lög sem betur fer, enda hef ég sagt síðan að sérhver dagur sé góður dagur á meðan við ekki erum búin að skrifa upp á Icesave og það heldur þannig áfram. Ég vona að við náum góðu samkomulagi um að við þurfum að borga lítið sem ekki neitt í þessu máli vegna þess að við eigum ekki að borga neitt, en við mundum hugsanlega gera það vegna þess að við viljum sýna góðan lit í samstarfi við aðrar þjóðir og hjálpa þeim við að halda uppi trausti á bankakerfið í þeim löndum. En þetta er eitt dæmi um þjóðaratkvæðagreiðslu sem ég lagði til. Nú er það ekki þannig að ég hafi flutt þessa breytingartillögu og allt í einu fallist á að það væri gott að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu til að bjarga í þessu eina máli. Nei, frú forseti. Ég er almennt séð mjög hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum þannig að þetta mál var mjög vel til þess fallið að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um. Margir hafa sagt að við kjósum fulltrúa á þing til að taka afstöðu til mála og það eigi að vera hlutverk þingmanna að mynda ramma utan um þjóðfélagið, setja lög og taka ákvarðanir og að þeir eigi ekki að skjóta sér undan því með því að vísa málum til þjóðarinnar. Ég er sammála þessu að mestu leyti en þó eru nokkur mál þess eðlis að ég tel að þjóðin eigi að hafa með þau að gera og hafa um þau að segja. Eitt þeirra er Icesave-skuldbindingin þar sem er alveg sérstaklega mikil óvissa og svo Evrópusambandið, ef svo illa skyldi vilja til að það næðist samningur við það verður það að sjálfsögðu borið undir þjóðina. En það hefur gleymst í allri umræðunni, frú forseti, að segja þjóðinni að það er ekkert að marka þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur algerlega gleymst að segja þjóðinni að sú þjóðaratkvæðagreiðsla er bara upp á punt og plat vegna þess að við erum ekki búin að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Eins og ég talaði um í andsvari við hv. formann nefndarinnar sem um þetta mál hefur vélað og er með nefndarálit er ekki hægt að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu sem er bindandi nema varðandi 26. gr. og þegar breyta á ákvæðum um þjóðkirkjuna. Að öðru leyti koma öll önnur mál til Alþingis og alþingismenn taka ákvörðun á grundvelli sannfæringar sinnar og ekki eftir boðum eða skipunum frá kjósendum sínum. Það stendur í stjórnarskránni. Ég tel að það þurfi að byrja á því að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um breytingar á stjórnarskránni sem nú er þannig að þjóðin greiðir aldrei atkvæði um stjórnarskrána. Það er svo merkilegt. Ákvæðið er þannig að það skal samþykkt á einu þingi tillaga um að breyta stjórnarskrá og um leið og það hefur verið samþykkt skal þing rofið og efnt til kosninga. Þetta þýðir alla jafna að allar breytingar á stjórnarskrá koma fram í lok kjörtímabils af því að þingmenn vilja klára ýmis önnur mál og vilja ekki fara í kosningar strax. Breytingartillögur koma fram í lok kjörtímabils, síðan er kosið og svo kemur nýtt þing saman. En í þeim kosningum kýs fólk þingmenn og Alþingi til næstu fjögurra ára. Hvað skyldu menn vera að hugsa um þegar þeir kjósa þingmenn til næstu fjögurra ára? Jú, hvernig landinu verði stjórnað næstu fjögur árin. Það er það sem menn eru að kjósa um. Menn eru ekki að kjósa um breytingar á stjórnarskránni sem þó ætti að vera meginmálið. Svo kemur nýtt þing saman og þar kjósa þingmenn samkvæmt sannfæringu sinni og annaðhvort fella breytinguna eða samþykkja hana. Hún hefur hingað til, held ég, alltaf verið samþykkt þegar búið er að fara í þennan feril, enda eru stjórnarskrárbreytingar yfirleitt gerðar í mikilli sátt og eiga að vera það. Ég tel því mjög brýnt að þingið breyti 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að kosningar, þjóðaratkvæðagreiðslur, séu ekki bara upp á punt, séu ekki bara plat. Ég sagði áðan að sumir teldu að þingmenn ættu að taka afstöðu til allra mála og það sé heilmikil vinna einmitt að kynna sér mál og annað slíkt. Ég minnist þess að þegar frumvarp um fjölmiðla var til umræðu 2004 sagði þáverandi stjórnarandstaða, sem mig minnir að hafi verið Samfylking og Vinstri grænir - einmitt þeir sem sitja nú í stjórn, það er dálítið athyglisvert - eftir þriggja mánaða umræðu, þriggja mánaða langar ræður í þinginu og eftir þriggja mánaða kynningu á málinu að þeir væru bara ekki búnir að kynna sér málið nógu vel. Þrír mánuðir hefðu ekki dugað til að kynna sér málið nógu vel og þeir vildu meiri tíma. Þá veltir maður því fyrir sér: Hvernig ætti þjóðin að geta tekið afstöðu til þessa máls? Hvernig ætti hinn almenni verkamaður og iðnaðarmaður, verkakona, verslunarkona að taka afstöðu til t.d. fjölmiðlamálsins ef þingmenn sem gera ekki annað allan daginn þurfa þrjá mánuði til þess og það dugar ekki til til að kynna sér málið? Hvernig ætti þá hinn vinnandi maður sem er að sinna allt öðru og hefur kannski ekki mjög mikinn eða ódrepandi áhuga á málinu að kynna sér málið, að taka afstöðu til þess í hvelli? Þetta er það sem mælir gegn því að hafa þjóðaratkvæðagreiðslur um allt of mörg mál. Sum mál eru kristaltær. Ég tel að Icesave-málið hafi verið mjög kristaltært, annaðhvort samþykkir maður þennan samning eða fellir hann. Það var í mínum huga gífurleg skuldbinding annars vegar og hins vegar von um einhvern betri samning sem svo kom í ljós að var skárra, strax í næsta tilboði munaði 80 milljörðum þannig að menn græddu mjög mikið á því að fella þann samning. Eins er ábyrgð þeirra þingmanna sem greiddu frumvarpinu atkvæði mjög mikil þannig að þjóðaratkvæðagreiðsla krefst kynningar á málinu. Hún krefst þess að málið sé tiltölulega einfalt og afgerandi. En það þarf líka að vera mikilvægt. Við getum ekki farið í þjóðaratkvæðagreiðslu út af einhverju smotteríi. Þess vegna þurfa þeir ferlar sem leiða til þjóðaratkvæðagreiðslu að vera skýrir. Ég vil minna á að hér er ekki verið að ræða um frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslu eins og frumvarpið heitir heldur eins og hv. nefnd kemur með breytingartillögu um, þ.e. þetta er frumvarp til laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er nefnilega ekki verið að tala um það hvernig þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf á að eiga sér stað. Ég vil samt koma inn á það dálítið því að það skiptir töluverðu máli. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá, sem ég tel bráðnauðsynlegt að sé rædd, finnst mér að það eigi að vera mjög þungt og erfitt að breyta stjórnarskránni. Ég vil hafa það svo þungt að jafnvel 65% þjóðarinnar verði að samþykkja breytinguna, ella eigi hún sér ekki stað. Það þýðir að það þarf að vera mjög góður samhljómur um málið og mikill áhugi líka. Það verða þá alla vega 65% kjósenda að taka þátt því að annars nást ekki þessi mörk. Önnur mál sem hafa minna vægi, t.d. breyting á fjölmiðlalögum sem ég tel ekki eins mikilvæga og breytingar á stjórnarskránni, eru mál sem kannski 50% eða 55% af kjósendum þurfa að samþykkja og lágmarksþátttaka væri kannski 60% allra kjósenda, eitthvað svoleiðis. Það mætti alveg skoða. Svo mætti jafnvel hafa það þannig að 50% kjósenda samþykktu það. En þetta er eitthvað sem þarf að ræða þegar kemur að því að við förum að ræða um þjóðaratkvæðagreiðslur sem slíkar en ekki bara framkvæmd þeirra. Ég sakna þess í þessu nefndaráliti að ekki sé talað um, eða alla vega hef ég ekki getað séð það, rafrænar kosningar, sem ég tel að séu það sem koma skal. Við erum nú þegar komin með marga rafræna þætti, ég millifæri alla vega viðstöðulaust í bankanum mínum alla daga og gef upp kennitölu og leyniorð og eitthvert svona dót. Og nú er að koma nýtt kort sem á að gera menn persónugreinanlega fyrir móttakandann, þá er það nokkuð öruggt þannig að ég held að menn þurfi að stefna að því að hafa svona kosningar rafrænar. Þá geta menn kosið heima hjá sér og reyndar hvar sem er í heiminum. Þá falla utankjörstaðaatkvæði niður. Ég get verið staddur í Tókýó og greitt atkvæði á Íslandi, kjörfundur opnaður klukkan þetta, ég tek þátt og atkvæðið er talið um leið. Ég held að menn ættu að hafa rafræna kosningu líka í huga í þessu og jafnvel er spurning um hvort nefndin ætti ekki að skoða málið milli 2. og 3. umr. Síðan er spurningin um að skila auðu. Ég tel að þegar kjósandi ómakar sig á kjörstað og skilar auðu sé hann að segja eitthvað með því. Hann er eiginlega að segja mér það sama og þeir kjósendur í Reykjavík sem kusu Besta flokkinn, flokk sem gaf sig út fyrir að hafa enga stefnu en fékk samt mjög mikið fylgi. Ég sagði að það væri fyrir mig sem stjórnmálamann nánast eins og gula spjaldið, kjósendur gefa öllum stjórnmálamönnum langt nef með þessu og segja að stjórnmálamenn hafi eiginlega enga stefnu. Kannski er það rétt hjá kjósandanum. Hann er ekkert óskynsamur, ég neita því alveg. Reyndar trúði ég ekki þessum skoðanakönnunum sem voru fyrir borgarstjórnarkosningarnar. Ég hélt að hinn skynsami kjósandi mundi sjá að sér og finna til ábyrgðar í kjörklefanum og kjósa svo þessa hefðbundnu flokka. En þegar það gerðist ekki áttaði ég mig á því að þetta var miklu alvarlegra. Þessir kjósendur skiluðu auðu, þeir gáfu öllum þingmönnum langt nef og sögðu í rauninni að stjórnmálamenn nytu ekki trausts. Það er eitthvað sem við þurfum að skoða. Ég hef skoðað það mikið í huga mínum hvað vantar upp á traustið. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að í öllum svona kosningum sé alltaf reitur sem heitir „Skila auðu“ og ég vil að það sé alltaf gerður mikill munur á því að skila auðu og að ógilda atkvæðaseðil. Menn ógilda atkvæðaseðil í fíflaskap, af vankunnáttu eða eitthvað slíkt, það er engin meining á bak við það. En að skila auðu er ákveðin meining og sérstaklega ef maður þarf að krossa við reitinn „Skila auðu“ eða „Sitja hjá“. Þá segja menn að þeir séu ekki ánægðir með neinn af flokkunum sem eru í kjöri. Það held ég að þurfi að telja sérstaklega og jafnvel þarf að hafa sérstakan reit á kjörseðlinum eða í þessu rafræna formi, einhverja listabókstafi o.s.frv. í tölvunni. Þar sé einn reitur sem segir: „Skila auðu“, sem á að vera merki til stjórnmálamanna um það að þeir nái ekki tengslum við kjósendur. Auðvitað eiga kjósendur að eiga auðvelt með að kjósa flokka. Það getur verið erfitt að velja milli tveggja flokka með svipaða stefnu en flokkarnir eiga allir að hafa afdráttarlausa stefnu og kjósandinn á að geta sagt: Ja, þessi flokkur ætlar að stefna þangað með mitt sveitarfélag eða mína þjóð eða mitt ríki, ef um er að ræða sveitarstjórnarkosningar eða þingkosningar. Þá á kjósandinn að geta sagt: Þessi flokkur vill fara þangað og mér hugnast sú stefna. Þess vegna kýs ég hann. Menn eiga sem sagt að kjósa eftir stefnumálum og eftir framtíðarsýn flokka og frambjóðenda en ekki vegna þess að þeir styðja þá bara eins og fótboltalið: Ég kýs þennan af því að hann kýs mig eða eitthvað svoleiðis. Ég held að hv. þingmenn þurfi að horfa dálítið í barm sér. Ég held að það sem kjósendur hafa verið að segja sé, og ég hef hugleitt þetta mikið, að kannski vanti á stefnuna. Kannski vantar á það að menn átti sig á því hvaða stefnu þessir flokkar og þessir frambjóðendur hafa. Erum við hv. stjórnmálamenn þessa lands nógu skýrir í orðum okkar til að kjósandinn viti hvert við erum að stefna? Þetta kemur inn í þjóðaratkvæðagreiðslur vegna þess að þær verða einmitt um svona mál sem eru hugsanlega umdeild og mikilvæg. Þess vegna tel ég að þegar menn ætla að setja þjóðaratkvæðagreiðslu í gang þurfi meiri hluti þingmanna að samþykkja það, jafnvel aukinn meiri hluti eða 10% kjósenda. 10% kjósenda ættu líka að geta sett ákveðin mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, t.d. hvort flugvöllur eigi að vera í Vatnsmýrinni. Það gæti farið í þjóðaratkvæðagreiðslu eða þá einhver önnur mál sem eru umdeild og menn vilja fá niðurstöðu í og niðurstaðan á að vera í samræmi við vilja þjóðarinnar. Þetta tel ég vera mjög brýnt þannig að ég er mjög hlynntur þessu frumvarpi svo langt sem það nær. Það er svo til eingöngu um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Það er ágætt að hafa það. Ég mundi vilja að nefndin skoðaði þetta jafnvel milli 2. og 3. umr. Ég er ekki að leggja það til endilega, heldur að hún skoði þennan rafræna flöt á þessu máli, að það sé líka hægt að hafa rafrænar kosningar því að það er örugglega það sem koma skal. Þegar menn eru farnir að spjalla við skattinn sinn, bankann sinn o.s.frv. í gegnum netið ættu þeir alveg eins að geta spjallað við ríkið sitt í gegnum tölvu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er hlynntur þessu máli. Ég vil hins vegar að menn vindi sér í að búa til breytingartillögu við 79. gr. stjórnarskrárinnar og hafi hana tilbúna í handraðanum þannig að ef allt í einu skyldi koma til kosninga núna eftir helgi, sem maður veit aldrei með þessa hæstv. ríkisstjórn, sé hægt að skella breytingartillögu fram og samþykkja hana þannig að um málið sé eining. Þegar búið er að breyta 79. gr. getum við farið að halda þjóðaratkvæðagreiðslur og sett ákvæðið inn í stjórnarskrána með þeirri breytingu þannig að meiri hluti þjóðarinnar geti tekið afgerandi afstöðu til ákveðinna mála. En á meðan það hefur ekki verið gert eru allar þjóðaratkvæðagreiðslur nema úr 26. gr. og úr þessari takmörkun um þjóðkirkjuna meira upp á punt. Ég hugsa að það verði dálítið undarlegt upplitið á sumum kjósendum þegar þeir eru búnir að leggja á sig að greiða atkvæði og kynna sér eitthvert ákveðið mál, greiða um það atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu og svo er þeim sagt af þinginu: Þetta er nú eiginlega ekkert að marka, við ætlum að gera eitthvað allt annað.

Virðulegi forseti. Við erum með til umfjöllunar frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Í meðförum allsherjarnefndar er gerð tillaga um breytingu á nafni frumvarpsins og lagt til að það heiti frumvarp um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna sem lýsir miklu betur efni þess frumvarps sem er um að ræða. Hér er verið að setja ramma utan um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur en það er ekki verið að taka afstöðu til eða ganga lengra í því að kynna til sögunnar þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði í lok ræðu sinnar að það mundi kannski koma mörgum á óvart þegar frumvarp þetta fer í gegn að það skuli ekki vera um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Eins og við þekkjum er það einungis í þremur tilvikum sem stjórnarskráin heimilar bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur og það er þegar um er að ræða synjun forseta á lögum frá Alþingi, þegar breyta þarf kirkjuskipan eða þegar forseta er vikið frá. Við höfum í tvígang reynslu af því að forseti Íslands hafi nýtt sér heimild þá sem lengst af hefur verið mjög umdeild. Ég hef ekki verið sammála túlkun forseta lýðveldisins á synjunarvaldi sínu og heimild hans til að flytja mál til þjóðarinnar. Ég hefði talið að í samræmi við þau sjónarmið sem hafa lengst af verið uppi í stjórnskipunarrétti væri sú heimild ekki fyrir hendi en þegar forseti hefur nú í tvígang túlkað stjórnarskrána með þeim hætti að unnt sé að vísa málum til þjóðarinnar til bindandi niðurstöðu þá gerir það auðvitað það að verkum - það hefur reyndar verið skoðun okkar sjálfstæðismanna alveg frá 2004 þegar forseti synjaði lögum í fyrra sinn að það væri ástæða til að endurskoða þann þátt stjórnarskrárinnar. Eftir synjunina 5. janúar vegna Icesave-samningsins hefur sú skoðun fengið mun meiri hljómgrunn hjá þeim flokkum sem andmæltu því áður að nauðsynlegt væri að breyta 26. gr. og töldu afar mikilvægt að þessi öryggisventill forsetaembættisins væri fyrir hendi. En svona blása hinir pólitísku vindar. Þarna hefur orðið viðhorfsbreyting og ég tel ekki ástæðu til annars en að ætla að þegar menn fara í það verk að endurskoða stjórnarskrá, sem ef að líkum lætur mun styttast í verði frumvarp ríkisstjórnarinnar að veruleika sem nú er til umfjöllunar í allsherjarnefnd, þá muni þetta verða einn af þeim þáttum sem menn munu skoða. Það vekur hins vegar spurningar um hvort ástæða sé til að vera með ákvæði í stjórnarskrá um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Atkvæðagreiðsla um Icesave-málið var um margt mjög merkileg. Hún hafði auðvitað afgerandi áhrif á framvindu þess máls og hún sýndi líka fram á að kjósendur eiga að sjálfsögðu alveg með sama hætti og þegar menn taka afstöðu til flokka fyrir kosningar í sveitarstjórnum og alþingiskosningum einnig að geta tekið afstöðu í einstökum málum sem varða þá sjálfa og það þjóðfélag sem þeir búa í. Ég tel það vera skynsamlegt fyrir okkur að velta því upp að smíða hér reglur um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur en það krefst mjög nákvæmra reglna til grundvallar og að miklum aga verði beitt við framkvæmd þeirra. Í mínum huga mundi þurfa töluvert stóran hluta manna úti í þjóðfélaginu til að kalla eftir slíkri atkvæðagreiðslu. En hitt er annað mál, það er andrúmsloftið nú í þjóðfélaginu, við skulum gæta okkar á því að meðhöndla ekki stjórnskipunina með þeim hætti að hún eigi alltaf að kallast á við tíðaranda sem getur kannski oft breyst en það er ekkert launungarmál og ég hjó líka eftir því í máli hv. þm. Péturs Blöndals að úrslit sveitarstjórnarkosninganna í vor þegar horft er til þéttbýlli svæða, Reykjavíkur, Hafnarfjarðar og Akureyrar, hljóta að vekja spurningar um hvaða skoðun kjósendur hafa á stjórnmálamönnum, málflutningi þeirra og framgöngu. Ég held að það sé óumflýjanlegt fyrir stjórnmálamenn að líta í eigin barm og reyna að skilja hvað það var sem olli því að stór hluti kjósenda í Reykjavík taldi ekki þörf á því að kjósa flokk sem hefði yfirlýsta stefnu, að stór hluti kjósenda í Hafnarfirði kaus að skila auðu og stór hluti kjósenda á Akureyri greiddi L–listanum atkvæði sitt. Reyndar er það dálítið öðruvísi þar sem um var að ræða framboð sem hafði verið starfandi í bæjarfélaginu í langan tíma og haft sjónarmið uppi í sínum málflutningi en engu að síður voru það skilaboð til hinna flokkanna um að það væri eitthvað athugavert við þá. Ég hef velt því fyrir mér undanfarna daga og vikur eftir þessi úrslit hvort það megi túlka þau svo að kjósendur trúi hreinlega ekki því sem stjórnmálamenn segja, að það hafi verið of mikið um að menn gerðu ekki það sem þeir höfðu sagst ætla að gera og þegar svo fer og það stendur lengi yfir þá sé alveg eins gott að kjósa flokk sem hefur enga stefnu vegna þess að þá sé a.m.k. ekki verið að svíkja hana. Þetta eru stór orð en ég held að þetta sé samt sjónarmið sem við verðum dálítið að velta fyrir okkur. Við þurfum að spyrja okkur að því hvernig við getum mætt þessum áhyggjum kjósenda og gagnrýninni sem beindist jafnt yfir alla hefðbundnu stjórnmálaflokkana. Það er ekki hægt að skýra það með þeim hætti að einn hafi sérstaklega verið tekinn fyrir. Þá kemur þessi spurning hvort það sé ástæða fyrir okkur að bjóða í ríkara mæli upp á að kjósendur geti milli kosninga tekið afstöðu til mikilvægra mála, kannski mála sem taka breytingum frá kosningum, aðstæður skapast í þjóðfélaginu sem eru með þeim hætti að ríkjandi stjórnvöld snúast t.d. í einstökum málum og fara þá gegn því sem menn stóðu fyrir í kosningabaráttu, hvort ástæða sé til þess að reyna að smíða reglur utan um slík mikilvæg mál þannig að þau færu beint í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru dæmi um það sem gleymast oft að kjósendur á sveitarstjórnarstigi taki afstöðu í beinu lýðræði eins og oft er kallað en það er þegar verið er að sameina sveitarfélög. Við þekkjum það mjög vel þegar verið er að sameina sveitarfélög að þá eru þær ákvarðanir bornar undir sveitarstjórn á viðkomandi stöðum og það á sér allt stoð í viðeigandi lögum þannig að þar sjáum við fordæmi fyrir því að slík mikilvæg hagsmunamál sveitarfélaganna og íbúanna eru borin beint undir kjósendur til samþykktar eða synjunar en ekki tekin um það ákvörðun af hálfu bæjarstjórnar án þess að kjósendur í viðkomandi sveitarfélagi komi að því. Ég held að það sé rétt fyrir okkar að minnast þessara atkvæðagreiðslna vegna þess að þetta hefur heppnast vel, menn hafa verið ánægðir með hvernig þetta hefur farið fram og það gleymist dálítið hversu skýrt þetta er þegar kemur að sameiningum sveitarfélaga. Ég held að þetta sé dæmi um mál þar sem er skynsamlegt að leita til íbúa um afstöðu þeirra. Það hefur stundum eins og við þekkjum þurft að fara í gegnum fleiri en eina atkvæðagreiðslu til að ná þeirri niðurstöðu sem kannski sveitarstjórnirnar eða valdhafar hafa viljað koma fram og stundum hefur það engan veginn gengið en það er þó alla vega ekki hægt að gera það án þess að það sé rætt við íbúana á viðkomandi stöðum. Það skiptir í mínum huga miklu máli og í þessu andrúmslofti að frumvarpið fjalli um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Við ræddum náttúrlega bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu að einhverju leyti í allsherjarnefnd en það voru engin efni til þess fyrir okkur á þessu stigi að taka mikla umræðu um það þar vegna þess að við vitum að það krefst breytinga á stjórnarskrá. Það hafa verið uppi sjónarmið um að gera slíkar breytingar en við höfum ekki enn sem komið er farið í djúpa umræðu um það á vettvangi allsherjarnefndar þó að vissulega hafi í vetur fjöldamörg mál verið þar á borðum sem snúa að ýmsum þáttum þessara hluta. Ég tek sem dæmi annað mál, persónukjör, þar sem við förum í kringum þessi mál og ræðum þau fram og aftur. Þetta mál er mjög mikilvæg rammalöggjöf utan um ákveðna hluti en ég er alltaf að færast nær þeirri niðurstöðu, alltaf nær og nær, að við ættum að ganga mun lengra í að beita þjóðaratkvæðagreiðslum í einstökum málum en við höfum verið tilbúin til að tala um. Þá er ég að tala um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Það hefur verið sagt að það sé svo mikill ávinningur í því fólginn að hafa lög um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það mundi í raun og veru binda þingmenn með þeim hætti að það yrði erfitt að fara gegn slíkri niðurstöðu. Þetta var t.d. mikið til umfjöllunar þegar við vorum að ræða um aðildarumsóknina að Evrópusambandinu og menn höfðu uppi mismunandi skoðanir á því hvaða áhrif slík ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla mundi hafa. Ég er alveg sannfærð um að í því felist ákveðin vísbending en ég get ekki borið saman slíka atkvæðagreiðslu og bindandi atkvæðagreiðslu þegar kemur að þessu vegna þess að það er aldrei þannig að alþingismenn, ef þeir hafa mjög eindregna sannfæringu í vissum málum þegar um er að ræða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, geti horfið frá sannfæringu sinni. Við höfum nú heyrt það hér þar sem Evrópusambandsmálið er svo heitt hjá mörgum að það eru margir sem munu ekki fallast á ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu gangi hún gegn sannfæringu manna. Það á reyndar líka við um stjórnarskrána eða stjórnarskrárbreytingar og þess vegna hefur verið svo mikilvægt í mínum huga og það hef ég rætt hér undir öðru máli, málinu um stjórnlagaþingið, þegar kemur að stjórnarskránni þegar það mál kemur inn í þingið úr stjórnlagaþinginu, að alþingismenn séu óbundnir af því sem þar kemur fram þó að vissulega komi mat þeirra til umræðu alveg eins og ef um væri að ræða stjórnskipunarnefnd. Svo ég haldi sjónarmiði mínu á lofti þá lít ég svo á að það sé alveg ljóst að alþingismenn hafi frjálsar hendur um það hvernig þeir líti á breytingar á stjórnarskrá og það geti aldrei verið öðruvísi en á grundvelli sannfæringar þeirra um það hvernig þjóðskipun landsins sé best háttað. Þess vegna held ég í framhaldi af þessu, þó að það geti aldrei verið allsherjarlausn og megi aldrei einfalda hlutina svo að það sé hægt að koma með einfaldar lausnir á flóknum viðfangsefnum, að það sé ákveðið svar við því vandræðaástandi sem hefur verið að undanförnu að menn velti fyrir sér beinu lýðræði með mun ákveðnari hætti en gert hefur verið. Ég segi fyrir mig að flokkur sem leggur alla áherslu á frelsi einstaklingsins og hans val hlýtur að sjá að það rímar mjög vel við það grundvallarstef að kjósendur hafi tækifæri til að koma skoðunum sínum á framfæri eða geti knúið stjórnmálamenn til að vísa málum til þjóðarinnar. Umgjörðin um það þarf auðvitað að vera mjög skýr og öguð. En þegar almenningur kallar eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, sem hann gerði auðvitað með því að skora á forseta lýðveldisins að hafna annars vegar fjölmiðlalögunum og hins vegar Icesave-lögunum, gríðarlegur fjöldi í bæði skiptin og reyndar óhemju margir í síðara skiptið vegna þess að það var greinilega mikill skoðanamunur manna á milli, kjósenda og okkar sem sitjum í þessum sal, er það ekki þingsins að ákveða hvenær slík mál eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er hins vegar eðlilegt í þessu tilviki þegar um er að ræða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Það var töluvert um það rætt í nefndinni okkar góðu, allsherjarnefnd, þegar við vorum að fjalla um þjóðaratkvæðagreiðslur hvort skoða ætti kjördæmaskipan, það kæmi af þessu, hvort við ættum að hverfa frá hinni hefðbundnu kjördæmaskipan. Um það eru líka afskaplega skiptar skoðanir. Það eru náttúrlega sjónarmið uppi um að landið eigi að vera eitt kjördæmi og sumir halda því fram að þegar við ræðum svona mál sé engin þörf á því að vera með kjördæmaskil. Ég er reyndar á þeirri skoðun að það sé miklu áhugaverðara að vera með miklu minni kjördæmi og hallast dálítið að því að við ættum að líta langt aftur í tímann og skoða einmenningskjördæmi þar sem þá yrði nálægðin töluvert mikil við kjósendur. Ég veit ekki hvort við getum kallað þetta þremenningskjördæmi en þegar við skoðun kjördæmaskipan - ég hef ekki hugmynd hvað gerist þegar menn fara að endurskoða stjórnarskrána - þá vona ég að menn festist a.m.k. ekki í þeirri hugmynd að landið sé eitt kjördæmi. Sú afstaða var tekin í allsherjarnefnd að það væru ekki efni til þess í frumvarpinu að leggja til breytingar á kjördæmaskipan. Hins vegar var ákveðið að það væri rétt að telja á einum stað til að þau sjónarmið sem fram kæmu í atkvæðagreiðslunni mundu birtast skýr á einum stað. Ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt að endurskoða kjördæmaskipanina sem var ákveðin síðast. Ég tala fyrir mig sem hef reynslu af því að hafa verið annars vegar þingmaður hálfs Reykjavíkurkjördæmis og síðan þingmaður í Norðausturkjördæmi. Ég held því að þessa kjördæmaskipan verði að skoða og það er að vissu leyti furðulegt og skrýtið að Reykjavík sé tvö kjördæmi en miklu verra er það þó að vera þingmaður í kjördæmi af slíkri stærð sem landsbyggðarkjördæmin þrjú eru, Norðausturkjördæmi allt frá Siglufirði til Djúpavogs með mjög strjálbýlum svæðum þar á milli, ég tala ekki um Suðurkjördæmi og Norðvesturkjördæmi, þannig að þar held ég að menn hafi gengið allt of langt í því að stækka kjördæmin. Þau eru líka svo ólík innbyrðis að það er á margan hátt erfitt að endurspegla þau sjónarmið sem þar eru uppi þannig að ég held að það sé óumflýjanlegt að þessi kjördæmaskipan verði endurskoðuð. Þetta var hluti af þeirri umræðu sem kom fram í allsherjarnefnd, það var farið svolítið um víðan völl um þessi mál og hvernig best væri að gera þetta. Síðan í miðju kafi í umræðunni fórum við í atkvæðagreiðslu um Icesave. Þá vorum við búin að prufukeyra svona þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú framkvæmd gekk mjög vel og eftir það voru ekki efni til þess af hálfu allsherjarnefndar að gera verulegar breytingar á frumvarpinu til að laga einstaka þætti sem hefðu getað farið úrskeiðis í þeirri atkvæðagreiðslu þannig að ég held að það sé ágætisskref að koma með rammalöggjöf um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. En hin umræðan finnst mér miklu áhugaverðari og það væri gaman ef við mundum einhvern tíma skiptast á skoðunum um það. Það getur vel verið að við ættum að taka sérstaka umræðu um það utan dagskrár á góðum degi. Ég held að það sé margt sem bendir til þess að við eigum að skoða það rækilega að koma með reglur og hugmyndir um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu í mikilvægum málum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl. Iðnaðarnefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá iðnaðarráðuneyti. Nefndinni bárust umsagnir um frumvarpið frá 14 aðilum og voru engar efnislegar athugasemdir gerðar í þeim við frumvarpið. Með þessu frumvarpi er lagt til að innleiða í íslenskan rétt ákvæði um skyldu til útgáfu upprunaábyrgða á raforku frá svokallaðri samvinnslu með góða orkunýtni sem er að finna í tilskipun Evrópuþingsins og Evrópuráðsins nr. 2004/8/EB, um að auka samvinnslu raf- og varmaorku sem byggist á eftirspurn eftir notvarma á innri orkumarkaðinum og um breytingu á tilskipun nr. 92/42/EBE. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 151/2006. Þess ber að geta að þessi tilskipun hefur takmarkaða þýðingu hér á landi. Hún tekur ekki til samvinnslu raforku og varma/hita með jarðhita og hefur því takmarkaða þýðingu hér á landi nema hugsanlega á afmörkuðum svæðum sem eru utan samtengds raforkukerfis. Það kom fram í umfjöllun nefndarinnar að það ætti helst við um samfélagið úti í Grímsey en þó eru afar litlar líkur á því að þar verði tekin upp slík samvinnsla sem hefði afleiðingar og tengist þessari tilskipun. Iðnaðarnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn iðnaðarnefndar sem viðstaddir voru, þ.e. formaður nefndarinnar, Gunnar Bragi Sveinsson, Jón Gunnarsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Margrét Tryggvadóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjöldann allan af umsagnaraðilum og jafnframt bárust nokkrar umsagnir frá Eyþingi, Fasteignaskrá Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Persónuvernd og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Með þessu frumvarpi er lagt til að sameinuð verði starfsemi Þjóðskrár, sem nú er skrifstofa í dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu, og Fasteignaskrár Íslands, sem er stofnun sem starfar á ábyrgð dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins og undir umsjón þess. Nefndin fjallaði á fundum sínum um markmið frumvarpsins um að sameina Þjóðskrá og Fasteignaskrá. Fram kom að um eðlislík verkefni væri að ræða hjá skrifstofunni og stofnuninni og að með sameiningunni fengist faglegur ávinningur sem og fjárhagslegur þegar sameiningarkostnaður hefði verið greiddur. Í 3. gr. frumvarpsins er fjallað um fyrirsvar og stjórnun Þjóðskrár Íslands og var rætt um það í nefndinni hvort nægilega skýrt væri kveðið á um það í frumvarpinu hvernig því skyldi hagað í hinni nýju stofnun. Í 3. gr. frumvarpsins er tekið fram að hlutverk stjórnar Fasteignaskrár skuli haldast óbreytt en að það nái ekki til starfsemi Þjóðskrár Íslands. Nefndin fjallaði nokkuð um þessa tilhögun en fyrir nefndinni kom fram, sjá nánar í greinargerð, að í stjórn Fasteignaskrár Íslands sitja fulltrúar þeirra aðila sem greiða hluta rekstrarkostnaðar stofnunarinnar, þ.e. Samtaka íslenskra sveitarfélaga og Samtaka fjármálafyrirtækja, auk eins fulltrúa sem er skipaður án tilnefningar. Nefndin fellst á tillöguna í frumvarpinu um að sú stjórn nái ekki yfir stjórn Þjóðskrár Íslands að sinni en tekur fram að nauðsynlegt sé að unnið verði að endurskoðun laga um þjóðskrá og almannaskráningu og að þar verði kveðið skýrt á um hlutverk og stjórnskipulega stöðu stofnunarinnar. Lög um almannaskráningu voru sett í allt öðru tækniumhverfi en nú er við lýði og því er brýnt að endurskoða þau. Nefndin fjallaði einnig um hvaða áhrif fyrirhuguð sameining hefði á þær skrár og gagnagrunna sem reknir eru hjá Þjóðskrá og Fasteignaskrá. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um að ekki væri nægilega skýrt kveðið á um það hvort halda ætti gagnagrunnum og skrám aðskildum, en fyrir nefndinni kom fram að ætlunin væri að halda þeim aðskildum. Nefndin telur nauðsynlegt að kveða skýrt á um það og leggur því til að við frumvarpið bætist ný grein er verði 2. gr., þess efnis að Þjóðskrá Íslands sé ábyrgðaraðili að almannaskráningu og skuli fylgja lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, þar á meðal um öryggi gagna, fræðslu og tilkynningarskyldu. Halda skuli gagnagrunnum er lúta að almannaskráningu aðskildum frá öðrum skrám ábyrgðaraðila. Þó verði heimilar samkeyrslur til uppfærslna á heimilisföngum. Aðra vinnslu skuli tilkynna til Persónuverndar. Þessar breytingar eru gerðar að tillögu Persónuverndar. Nefndin fjallaði einnig um ákvæði til bráðabirgða en þar er lagt til að starfsmenn Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands sem ráðnir hafa verið með ráðningarsamningi skuli halda störfum sínum og starfskjörum. Nefndin vill taka fram að þessi sameining er sérstök að því leyti að verið er að færa störf og starfsmenn úr ráðuneyti yfir til stofnunar en ekki verið að sameina tvær stofnanir í eina. Hér er gert ráð fyrir að hin nýja stofnun taki yfir ráðningarsamninga við starfsmenn Fasteignaskrár Íslands og Þjóðskrár. Það er talið nauðsynlegt svo að sem minnst röskun verði á högum starfsmanna. Þá er kveðið á um að skrifstofustjóri Þjóðskrár og forstjóri Fasteignaskrár Íslands skuli við gildistöku laga þessara halda störfum sínum og starfskjörum og að laun og starfskjör skrifstofustjóra Þjóðskrár verði þau sömu og skrifstofustjóra í Stjórnarráðinu og taki því breytingum í samræmi við ákvarðanir kjararáðs. Nefndin bendir á að ákvæðið er óvenjulega sértækt en fyrir nefndinni kom fram að skrifstofustjóri Þjóðskrár er eini embættismaður Þjóðskrárinnar og ekki ráðinn heldur skipaður til æviloka. Með breytingunni er því raun verið að leggja niður hans starf sem skrifstofustjóra í ráðuneyti og hinni nýju stofnun falið að taka við starfi hans. Hann á að halda því og þeim starfskjörum sem hann hefur haft sem skrifstofustjóri í ráðuneyti. Nefndin tekur fram að með þessari breytingu verður hann ekki lengur embættismaður í skilningi starfsmannalaganna. Þá er í ákvæðinu einnig gert ráð fyrir að forstjóri Fasteignaskrár Íslands verði forstjóri Þjóðskrár Íslands, en hann er embættismaður sem skipaður er tímabundið til fimm ára. Nefndin fellst á að eðlilegt sé að starfsmenn haldi starfskjörum sínum samkvæmt ráðningarsamningum hjá hinni nýju stofnun sem og þeir embættismenn sem skipaðir hafa verið en telur engu að síður nauðsynlegt að leggja til að bráðabirgðaákvæði frumvarpsins sé breytt þannig að það orðist svo: Starfsmenn Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands, sem eru í starfi við gildistöku laganna, verða starfsmenn Þjóðskrár Íslands með sömu starfskjörum og áður giltu, þó að það sé ekki sérstaklega tiltekið að forstöðumaður Þjóðskrár eða skrifstofustjóri Þjóðskrár og forstjóri Fasteignaskrár haldi störfum sínum enda þykir nefndinni nægilega fast að orði kveðið með því að taka það fram sérstaklega að starfsmennirnir sem eru í starfi við þessar stofnanir verði starfsmenn með sömu starfskjörum og áður giltu. Loks fjallaði nefndin um 1. gr. frumvarpsins sem kveður á um sameiningu Þjóðskrár, sem rekin er sem skrifstofa í dómsmála- og mannréttindaráðuneyti sem fyrr segir, og Fasteignaskrá, sem er stofnun, í eina ríkisstofnun. Nefndin telur að texti greinarinnar sé of tyrfinn og leggur því til að hann verði gerður einfaldari og skýrari. Þá leggur nefndin einnig til að við 1. gr. bætist ný málsgrein þar sem kveðið verði á um að dómsmála- og mannréttindaráðherra fari með fyrirsvar laganna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Birgir Ármannsson skrifar undir álitið með fyrirvara. Auk hans skrifa undir þetta álit sá er hér stendur, hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Ögmundur Jónasson og Þráinn Bertelsson.

Hæstv. forseti. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir fyrirvaranum sem ég gerði varðandi afgreiðslu nefndarinnar. Ég var sáttur við þá afgreiðslu sem málið fékk í nefndinni, sérstaklega vegna þess að þarna var komið til móts við ábendingar sem fram komu frá umsagnaraðilum, m.a. Persónuvernd. Ég tel að þær breytingar sem gerðar eru á frumvarpinu séu til heilmikilla bóta. Einnig styð ég meginmarkmið frumvarpsins sem er að sameina opinberar stofnanir með eðlislíka starfsemi og ég vonast auðvitað til þess að með því móti megi vinna að hagræðingu í framtíðinni, þó að hún komi kannski ekki fram strax. Ég held að við verðum að horfast í augu við það að skipulagsbreytingar af þessu tagi skila ekki strax ávinningi en auðvitað vonumst við til þess að þær geri það þegar horft er fram á veginn. Fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að því að mér finnst farið svolítið öfugt í hlutina með því að fara fram með frumvarpið áður en farið er í heildarendurskoðun löggjafarinnar sem þarna er. Ég vil bara halda þeirri athugasemd til haga. Í ljósi þess að ég styð meginmarkmið frumvarpsins þá styð ég málið og afgreiðslu þess hér í þinginu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 45/2007, um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bjarnheiði Gautadóttur frá félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Umsagnir bárust frá ríkisskattstjóra, Persónuvernd, Tryggingastofnun ríkisins, Vinnueftirlitinu, Viðskiptaráði Íslands, ríkislögreglustjóra og Útlendingastofnun. Frumvarpi þessu er ætlað að mæta gagnrýni Eftirlitsstofnunar EFTA á efni laga nr. 45/2007, um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra, að því er varðar skipulag þeirrar stjórnsýslu sem viðhöfð er við framkvæmd laganna. Í rökstuddu áliti stofnunarinnar til íslenskra stjórnvalda kemur meðal annars fram að lögin feli í sér kröfur sem jafna megi til þess að sækja þurfi um leyfi fyrir fram til að geta hafið starfsemi hér á landi og telur stofnunin það fela í sér hindrun á frjálsum þjónustuviðskiptum skv. 36. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Stofnunin leiðir þessa niðurstöðu af því að í fyrsta lagi þurfi þjónustuaðili að veita Vinnumálastofnun upplýsingar átta virkum dögum áður en þjónustan hefst, sbr. 1. mgr. 8. gr. laganna, í öðru lagi að Vinnumálastofnun skuli veita skriflega staðfestingu um móttöku gagna sem þjónustuveitandanum er skylt að afhenda notendafyrirtæki áður en þjónustan er veitt, sbr. 2. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 11. gr. laganna, og í þriðja lagi að láti fyrirtæki hjá líðast að tilkynna um fulltrúa sinn til Vinnumálastofnunar eða um skipti á fulltrúa sé því óheimilt að veita þjónustu hér á landi, sbr. 4. mgr. 10. gr. laganna. Í rökstuðningi sínum vísar stofnunin meðal annars til dómafordæma Evrópudómstólsins í máli nr. C-168/04 Framkvæmdastjórnin gegn Austurríki, í máli nr. C-445/03 Framkvæmdastjórnin gegn Lúxemborg og í máli nr. C-490/04 Framkvæmdastjórnin gegn Þýskalandi. Með frumvarpinu er lagt til að fyrirtæki sem hyggjast veita þjónustu hér á landi veiti Vinnumálastofnun þær upplýsingar sem tilgreindar eru í 1.-5. tölulið 1. mgr. 8. gr. laganna eigi síðar en sama dag og starfsemi þeirra hefst hér á landi í stað átta virkum dögum áður en þjónustan er veitt. Einnig er lagt til að skýrar verði kveðið á um að eingöngu sé verið að kanna hvort starfsmenn sem koma hingað til lands á vegum erlendra þjónustuveitenda njóti almannatryggingaverndar í heimaríki en ekki að tilgangurinn sé að koma í veg fyrir að hlutaðeigandi starfsmenn komi til landsins til starfa. Er t.d. nægjanlegt að upplýst sé að starfsmenn hafi svokölluð E-101 vottorð, en breytingin á orðalagi 1. málsl. 1. mgr. 8 gr. er í samræmi við væntanlegar breytingar á almannatryggingareglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu. Enn fremur er undirstrikað að fulltrúi fyrirtækis geti verið einn af starfsmönnum þess sem starfa tímabundið hér á landi enda þótt slíkt sé ekki nauðsynlegt. Nægjanlegt er að fyrirtækið tilkynni um fulltrúann sama dag og starfsemi þess hefst hér á landi. Þá er lagt til að fellt verði brott ákvæði 4. mgr. 10. gr. laganna þar sem kveðið er á um að fyrirtæki sé óheimilt að veita þjónustu hér á landi hafi það látið hjá líða að tilkynna um fulltrúa sinn til Vinnumálastofnunar eða um skipti á fulltrúa. Við umfjöllun nefndarinnar á frumvarpi því er varð að lögum nr. 45/2007 var áhersla lögð á að við framkvæmd eftirlitsins yrði gætt meðalhófs gagnvart eftirlitsskyldum aðilum þannig að samræmst fái skuldbindingum sem á íslenska ríkinu hvíla samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Nefndin er enn sömu skoðunar og telur að þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpi þessu komi til móts við þær athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur viðhaft að þessu leyti án þess þó að hafa mikil áhrif á þá stjórnsýslu sem Vinnumálastofnun hefur tileinkað sér við framkvæmd laganna með tilliti til reglna stjórnsýsluréttarins. Í því sambandi leggur nefndin jafnframt áherslu á mikilvægi þess að þær breytingar sem lagðar eru til á lögunum breyti ekki tilgangi þeirra. Þrátt fyrir að miklar breytingar hafi orðið á innlendum vinnumarkaði frá því að lögin voru samþykkt á Alþingi hafa þau mikilvægt gildi í því skyni að leikreglur sem gilda á innlendum vinnumarkaði séu virtar. Telur nefndin því þýðingarmikið að Vinnumálastofnun fái auknar heimildir til að beita dagsektum fari fyrirtæki ekki að fyrirmælum stofnunarinnar um viðunandi úrbætur til að uppfylla skilyrði laganna í því skyni að tryggja betur að ákvæði laganna verði virt. Fram hafa komið þau sjónarmið að mikilvægt sé að dagsektirnar séu aðfararhæfar til að ákvæðið nái tilætluðum árangri og leggur nefndin fram breytingartillögu við 4. gr. í þeim tilgangi. Nefndin hefur kynnt sér efni rökstudds álits Eftirlitsstofnunar EFTA vegna ákvæða 5. og 7. gr. laganna. Þar er um að ræða ákvæði sem fjalla um launarétt starfsmanna í veikinda- og slysatilvikum og áskilnað um að þeir skuli vera slysatryggðir en efni þessara ákvæða er í samræmi við skilyrði laga og kjarasamninga um þetta efni. Hefur því verið litið á efni þessara ákvæða sem lágmarksréttindi að því er varðar rétt starfsmanna á innlendum vinnumarkaði að þessu leyti sem eðlilegt er að allir starfsmenn njóti þann tíma er þeir starfa hér á landi, óháð því hvort þeir starfa hér til lengri eða skemmri tíma. Þykir jafnframt eðlilegt að sömu skyldur gagnvart starfsmönnum hvíli á þeim fyrirtækjum sem starfa á innlendum vinnumarkaði. Nefndin telur því mikilvægt að ákvæðin verði áfram í lögunum líkt og lagt er til í frumvarpinu. Á það ekki síst við þar sem um lágmarksréttindi er að ræða sem og í ljósi þess að efni þeirra gildir með fyrirvara um betri rétt starfsmanna samkvæmt ráðningarsamningi við hlutaðeigandi fyrirtæki, kjarasamningi eða löggjöf í því ríki þar sem þeir starfa að jafnaði. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 4. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Ákvarðanir Vinnumálastofnunar um dagsektir eru aðfararhæfar. Hv. þingmenn Ögmundur Jónasson, Ásmundur Einar Daðason og Guðmundur Steingrímsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Pétur H. Blöndal, Margrét Pétursdóttir, Guðbjartur Hannesson, Óli Björn Kárason og sú sem hér stendur, Anna Margrét Guðjónsdóttir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um aðför, nr. 90/1989, og lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, með síðari breytingum. Allsherjarnefnd hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Ásu Ólafsdóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti, fulltrúa frá Samtökum atvinnulífsins og frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Svein Óskar Sigurðsson, Friðrik Ó. Friðriksson og Arinbjörn Sigurgeirsson frá Hagsmunasamtökum heimilanna. Með þessu frumvarpi eru lagðar til margvíslegar breytingar á lögum um aðför og lögum um gjaldþrotaskipti, m.a. að rýmkaðar verði heimildir til að gera árangurslaust fjárnám og einfalda ferli nauðasamninga. Meðal annars er lagt til að kveðið verði á um hvernig meta á að hvaða marki krafa sem tryggð er með veði teljist veðkrafa og að hvaða marki samningskrafa þegar veð hrekkur ekki til greiðslu kröfunnar að fullu. Þá er lagt til að hugtakið nákomnir í skilningi gjaldþrotaskiptalaga verði rýmkað þannig að það nái einnig til stjórnarmanna og þeirra sem stýra daglegum rekstri fyrirtækja. Einnig eru lagðar til breytingar sem koma í veg fyrir að skuldari geti á óeðlilegan hátt komið sér hjá gjaldþrotaskiptum með aðgerðaleysi. Þá er rýmkuð heimild til að láta erlenda ákvörðun um gjaldþrotaskipti eða nauðasamninga ná til eigna hér á landi þannig að hún sé ekki bundin við að gerður hafi verið alþjóðasamningur um slíkt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 19. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað orðanna „bæði eftir höfðatölu þeirra og kröfufjárhæðum“ í 2. mgr. 150. gr. laganna kemur: eftir fjárhæðum krafna þeirra. Hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Birgir Ármannsson skrifa undir þetta álit með fyrirvara. Hv. þingmenn Mörður Árnason og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu með fyrirvara. Undir álitið rita auk undirritaðs hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Ögmundur Jónasson, Valgerður Bjarnadóttir, Vigdís Hauksdóttir, Þráinn Bertelsson og Birgir Ármannsson.

Hæstv. forseti. Ég vil gera örstutta grein fyrir þeim fyrirvara sem ég gerði við nefndarálitið og málið. Hann lýtur að því atriði sem hv. formaður allsherjarnefndar Róbert Marshall nefndi hér áðan, ábyrgð stjórnarmanna í fyrirtækjum. Í nefndinni tók ég undir sjónarmið sem komu fram m.a. hjá Samtökum fjármálafyrirtækja og Samtökum atvinnulífsins um að þarna kynni að vera lögð fullþungbær skylda á þá sem eru stjórnarmenn í fyrirtækjum. Auðvitað er ljóst að ábyrgð þeirra er mikil en spurning hvort sú regla sem sett er fram í frumvarpinu leggi fullþungbæra skyldu á þá. Þetta atriði vildi ég árétta sérstaklega en að öðru leyti lýsi ég stuðningi við þetta frumvarp og eins og kom fram stóð ég að þessu nefndaráliti og tel að margar mikilvægar réttarbætur felist í því og að full ástæða sé til að það nái fram að ganga.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012, á þingskjali 1313. Eins og gefur að skilja tók samgöngunefnd við fjölmörgum innsendum erindum og fjölmörgum gestum við umræður um þetta mál. Mér telst til að alls hafi 66 innsend erindi borist nefndinni við vinnslu þessa máls og gestir voru fjölmargir, eins og sjá má á þingskjalinu. Fyrir nefndinni voru reifuð ýmis sjónarmið er varða samgönguáætlun. Meðal þeirra verkefna sem lögð var áhersla á fyrir nefndinni eru gerð reiðhjólastíga, efling almenningssamgangna, mannaflsfrekar framkvæmdir, þar á meðal fækkun einbreiðra brúa, viðhald vega, þjónusta við vegi, þar á meðal vetrarþjónusta við fjallvegi, upptaka veggjalda, lagning bundins slitlags, gangagerð, uppbygging flugvalla, uppbygging samgöngumiðstöðvar í Vatnsmýri, umhverfismál, tvöföldun vega og gerð 2+1 vega. Gerð var smávægileg breyting á uppsetningu á töflu í lið 4.1.6 á þingskjali 973 að beiðni samgönguráðuneytisins en nefndin leggur ekki til breytingar á flugmálaáætlun og áætlun Umferðarstofu. Hins vegar gerir nefndin eftirfarandi breytingartillögur við siglingamálaáætlun, kafla 3.1, Fjármál: Lagt er til að framlög til áætlunar um öryggi sjófarenda hækki um 10 millj. kr. árin 2011 og 2012. Árið 2009 var tilkynnt um 238 slys á sjómönnum til Tryggingastofnunar ríkisins en að meðaltali hefur verið tilkynnt um 340 slys á sjómönnum á ári til Tryggingastofnunar síðustu tíu ár. Sé litið lengra aftur má sem dæmi nefna að árið 1997 var tilkynnt um 388 slys til stofnunarinnar og árið 2002 voru þau 413. Af framangreindu má álykta að talsverður árangur hafi náðst í öryggismálum sjómanna. Í því ljósi telur nefndin afar brýnt að draga ekki úr framlögum til málaflokksins og leggur því til viðbótarfjárveitingar. Nefndin gerir sömuleiðis breytingar á vegáætlun, kafla 4.2, Sundurliðun einstakra gjaldliða: 1. Lagt er til að í kaflann verði bætt gjaldliðnum Dýrafjarðargöng – undirbúningur. Fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að samtenging byggða á Vestfjörðum væri að mörgu leyti sérstök og að taka yrði tillit til þess við gerð samgönguáætlunar. Nefndin telur að gerð jarðganga á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar efli samgöngur á milli byggða er nú tengjast saman með malarvegum og verða fyrir verulegum samgöngutruflunum yfir vetrartímann. 2. Lagt er til að 5 millj. kr. af framlagi til undirbúningsverka utan áætlunar á árinu 2011 og sama fjárhæð á árinu 2012 færist til undirbúnings Dýrafjarðarganga árið 2012, samtals 10 millj. kr. 3. Lagt er til að 5 millj. kr. af framlagi til sameiginlegs jarðgangakostnaðar á árinu 2011 og sama fjárhæð á árinu 2012 færist til undirbúnings Dýrafjarðarganga árið 2012, samtals 10 millj. kr. 4. Lagt er til að 34 millj. kr. árið 2011 og 28 millj. kr. árið 2012 færist af framlagi til Vestfjarðavegar, Eiði–Kjálkafjarðar, til undirbúnings verka utan áætlunar sömu ár. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að ákveðnir gjaldaliðir höfðu verið vanáætlaðir og að nauðsynlegt væri að bæta úr því. Framlög til Vestfjarðavegar verða færð aftur til verkefnisins eigi síðar en framkvæmdir við verkið Eiði–Kjálkafjörður hefjast. Nefndin leggur til að ákvarðanir um einstakar framkvæmdir vegna tengivega ásamt fjárframlögum til bundins slitlags á einstökum tengivegum, samkvæmt samgönguáætlun, verði unnar í samráði við Vegagerðina og þingmenn kjördæmanna og að því loknu lagðar fyrir ráðherra. Tillaga Vegagerðarinnar um skiptingu fjár til tengivega er að fjárveitingunni verði skipt milli kjördæma eftir hlutfalli lengdar tengivega í hverju kjördæmi með malarslitlagi. Skiptingin verði þá eftirfarandi: Suðurkjördæmi 17,7%, Reykjavík og Suðvesturkjördæmi 2,1%, Norðvesturkjördæmi 56,0% og Norðausturkjördæmi 24,2%. Nefndin leggur einnig til þær breytingar á umferðaröryggisáætlun, kafla 6.1.2, Gjöld, að 2,5 millj. kr. af framlagi til verkefnisins „ökumaður og farartæki“ færist til áróðurs og fræðslu. Í nefndinni kom fram beiðni frá samgönguráðuneytinu um tilfærsluna í því skyni að 6,5 millj. kr. verði til ráðstöfunar vegna samnings við Grundaskóla á Akranesi er varðar umferðarfræðslu í grunnskólum. Nefndin vekur athygli á því að vegna bágs efnahagsástands verður ekki hægt að sinna mörgum brýnum samgönguverkefnum eins og þyrfti að gera. Þannig er ljóst að talsvert vantar upp á að nægt fé sé fyrir hendi til að sinna viðhaldi vega með fullnægjandi hætti. Samkvæmt mati Vegagerðarinnar nægir áætluð fjárveiting til málaflokksins einungis fyrir um 65% af þeirri lágmarksþörf sem miðað er við til að koma í veg fyrir að gæði núverandi vega rýrni hvað burðarþol þeirra og yfirborð varðar. Bent hefur verið á að skortur á slíku viðhaldi kunni að koma niður á flutningsgetu og umferðaröryggi á vegum landsins. Nefndin vekur athygli á því að við gerð 12 ára samgönguáætlunar er brýnt að lögð verði aukin áhersla á viðhald vegakerfisins. Þá telur nefndin rétt að taka fram að það sé ákveðið óréttlæti fólgið í því að þau verkefni í samgöngumálum sem flýtt var í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar árið 2007 og enn er ólokið skuli ekki vera í samgönguáætlun 2009–2012. Þannig hafa byggðir sem stefnt var að því að viðhalda og styrkja með flýtingu samgönguframkvæmda ekki einungis þurft að taka á sig samdráttinn sem almennt hefur orðið í íslensku efnahags- og atvinnulífi, heldur einnig samdrátt vegna skerðingar aflaheimilda í þorskveiði síðustu ár. Því er mikilvægt að mati nefndarinnar að þær framkvæmdir sem hér um ræðir verði í forgangi á 12 ára áætlun í samgöngumálum sem væntanleg er hér inn á þing á næstu mánuðum. Nefndin ræddi talsvert um vinnulag við gerð samgönguáætlana og hvernig mætti bæta það. Nefndin er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að taka upp ný vinnubrögð við undirbúning og gerð samgönguáætlana sem leiði af sér að samgönguáætlun hverju sinni falli að heildstæðri sóknaráætlun landsins alls og einstakra svæða. Til að ná þessum markmiðum þarf að endurskoða lög um samgönguáætlun. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Róbert Marshall, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson og Ásbjörn Óttarsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þingmenn Árni Johnsen, Ólína Þorvarðardóttir og Mörður Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa Björn Valur Gíslason, Róbert Marshall, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ásbjörn Óttarsson. Virðulegi forseti. Það er ljóst að verulegur samdráttur hefur orðið í útgjöldum til samgöngumála á undanförnum árum. Í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 ákvað ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að draga verulega úr framlögum til samgöngumála á fjárlögum ársins 2009, og nam það um 6 milljörðum kr. Á miðju síðasta ári lá ljóst fyrir að fjárlög ársins mundu heldur ekki standast og því var gripið til enn frekari aðgerða til að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Var þá m.a. ráðist í frekari niðurskurð á samgöngumálum sem á síðari hluta ársins nam tæpum 4 milljörðum. Við gerð fjárlaga yfirstandandi árs var enn og aftur farið í að draga úr fjárlögum til samgöngumála líkt og annars staðar í rekstri ríkisins. Það leiðir því af sjálfu sér að mörgum framkvæmdum sem var fyrirhugað að fara í á tímabilinu hefur verið ýtt aftur í tíma og þær bíða þess að við náum okkur upp úr þeirri efnahagslægð sem við erum í. Við skulum heldur ekki fara í grafgötur með það að enn getur komið til þess að dregið verði úr frekari framlögum til samgöngumála. Því er ekki síður mikilvægt fyrir þennan hluta í rekstri ríkisins sem annan að við náum okkur sem fyrst upp úr efnahagslægðinni og náum að snúa málum okkur í hag að nýju sem allra fyrst. Eins og áður hefur komið fram og kemur fram í nefndarálitinu hafa mörg verkefni í samgöngumálum sem áætlað var að ráðast í um land allt frestast um sinn og á meðal þeirra er hluti þeirra verkefna sem Alþingi ákvað að fara í í kjölfar niðurskurðar á þorskveiðiheimildum 2007. Skiljanlega hefur frestun á þessum verkefnum eins og öðrum haft sínar afleiðingar á viðkomandi svæðum sem treystu á að til þeirra mundi koma og að sókn í kjölfar samgöngubóta kæmi þeim síðar til góða. Eins og kemur fram í nefndarálitinu mun það bíða okkar við tólf ára áætlunina, sem er væntanleg í haust, að raða þessum verkum upp í nýja tímaröð í samræmi við getu okkar til framkvæmda og markmið okkar í samgöngumálum. Þó er rétt að halda því til haga að nú er gert ráð fyrir að framlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu séu um það bil þau sömu og lengst af var hér á landi, allt fram að því að við misstum fótanna í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er jafnframt rétt að vekja athygli á því að gert er ráð fyrir að farið verði í umfangsmiklar framkvæmdir í vegamálum á næstu árum með aðkomu fjárfesta og hafa lífeyrissjóðirnir verið nefndir sérstaklega í því sambandi. Frumvarp þess efnis liggur nú til umræðu í samgöngunefnd og verður vonandi afgreitt sem lög frá Alþingi fyrir sumarleyfi þingsins. Virðulegi forseti. Mikil samstaða var í samgöngunefnd um afgreiðslu þessa máls. Undir það skrifa allir nefndarmenn og allir standa þeir að þeim breytingartillögum sem koma fram í nefndarálitinu og styðja þær. Þó að menn hafi ákveðna almenna fyrirvara á einstökum framkvæmdum sem slíkum er víðtækur stuðningur við þessa þingsályktunartillögu í samgöngunefnd. Hjá þingmönnum samgöngunefndar er skilningur á aðstæðum og skilningur á því að ekki eru nægir fjármunir til framkvæmda í augnablikinu og skilningur á því að við verðum að horfa til framtíðar varðandi uppröðun verkefna og gerðar samgönguáætlunar til langs tíma sem kemur inn á þingið í haust. Þá vænti ég þess að við fáum betra tækifæri til að marka spor okkar í gerð samgönguáætlunar til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um samgönguáætlun næstu tvö árin, þ.e. þá sem nær yfir árin 2009–2012. Ég vil byrja á því að taka undir það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason, formaður nefndarinnar og framsögumaður nefndarálitsins, sem ég stend að með fyrirvara, sagði hér áðan, að það væri mikill skilningur í nefndinni á því verkefni sem fram undan væri í ljósi efnahagshrunsins. Það hefur oft verið þannig hér í þingsal að menn fara í mikil yfirboð og annað í sambandi við samgönguáætlun vegna þess að af nógum verkefnum er að taka og mjög brýnum víða. Þó að þau séu misbrýn á hverju svæði fyrir sig hafa menn oft og tíðum farið í yfirboð og lagt til stóra hluti sem henta í þeirra eigin kjördæmi og tekið umræðuna með þeim hætti. Breið og góð samstaða náðist í nefndinni, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason benti hér á, og samgönguáætlunin var afgreidd af öllum sem voru viðstaddir þegar það var gert þó að fjórir af sex setji almenna fyrirvara sem ekki er mikill ásteytingarsteinn um. Það liggur líka alveg ljóst fyrir að í samgönguáætlun á árunum 2011 og 2012 notum við um 1/3 og tæplega það af því fjármagni sem á undanförum árum hefur verið notað í samgönguverkefni. Það sjá því allir hversu gríðarlegur niðurskurður er grunnurinn að þeirri áætlun sem við ræðum núna. Í áætluninni eru afskaplega fá verkefni í hverju kjördæmi fyrir sig. Í Norðvesturkjördæmi, þar sem ég er þingmaður, eru þetta einungis fjögur verkefni á næstu tveimur árum sem verið er að fara í, annars vegar vegurinn um Eiði–Kjálkafjörð, hins vegar Strandavegur og síðan tvær brýr, annars vegar yfir Haffjarðará og hins vegar yfir Reykjadalsá. Þetta eru þau fjögur verkefni sem verða unnin í Norðvesturkjördæmi á næstu tveimur árum. Það sjá því allir hvernig þessi samgönguáætlun er og í hvaða búningi hún er. Hún er gerð við mjög erfiðar aðstæður þannig að ekki er verið að nýta mikla fjármuni í þetta. Ef frumvarp til laga um að fara í einkaframkvæmd í vegaframkvæmdum, svokallaða lífeyrissjóðaleið, verður samþykkt hér á þinginu, sem væntanlega verður gert áður en þingið hættir, losnar þar um u.þ.b. 1,7 milljarða sem þá væri hægt að færa út í hin kjördæmin sem nú þegar eru bundin í þeim verkum sem þar eru inni, í Suðurlandsvegi, Reykjanesbraut, Vesturlandsvegi og Vaðlaheiðargöngum. Þeir peningar sem hugsanlega mundu losna þar færu þá í það að auka við á öðrum stöðum. Þó verð ég að taka undir það, sem kom fram í ræðu hv. framsögumanns hér áðan, að þetta er jú einungis áætlun og það á eftir að samþykkja fjárlögin fyrir árið 2011 og fyrir árið 2012 þannig að hugsanlega gæti orðið einhver breyting á því, vonandi ekki niðurskurður en þó skal hafa allan vara á því. Þingið á að sjálfsögðu eftir að samþykkja fjárlögin fyrir næsta ár og þarnæsta þannig að við getum alveg eins átt von á því að það fari hugsanlega niður þó að ég voni svo sannarlega að það verði ekki niðurstaðan. Þegar við afgreiddum fjárlögin fyrir árið 2010, í desember, lögðum við sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd það til að Vegagerðinni yrði heimilt að nýta þá fjármuni sem hún átti ónotaða frá árinu áður, 4,4 milljarða. Tillaga okkar gekk út á það að þeim fjármunum yrði varið til mannaflsfrekra smærri verkefna dreift um allt landið. Ég tel mikil mistök að það hafi ekki verið gert, líka í ljósi þeirra afleiðinga sem við höfum séð, í ljósi þess hve ástandið er bágborið í verktakaiðnaðinum í landinu og kannski sérstaklega hjá smærri verktökum sem því miður eru margir hverjir að týna tölunni. Við það glatast bæði verkþekking og eins eiga menn þá ekki þau tæki sem til þarf þegar menn fara af stað aftur. Þegar það er orðið svona þröngt um á markaðnum getur líka myndast ákveðin einokunarstarfsemi. Það varð hins vegar ekki niðurstaðan þegar við afgreiddum fjárlögin fyrir árið 2010 en síðan það var gert er búið að heimila að færa á milli ára 1,9 milljarða af þessum 4,4. En ég tel, virðulegi forseti, að mun skynsamlegra hefði verið að gera það við afgreiðslu fjárlaga árið 2010 og skera þá frekar niður á öðrum stöðum eins og við lögðum til, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, og buðumst til þess að taka þátt í því að sjálfsögðu og standa að þeim tillögum sem þar eru. Þegar við samþykkjum samgönguáætlun með þessu takmarkaða fjármagni komast því miður mörg brýn verkefni ekki inn á hana. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að þegar betur árar og meira fer að verða um fjármuni til að fara í þær framkvæmdir koma þær að sjálfsögðu inn. Ég ætla hins vegar ekki að fara að telja þær upp því að það tekur sennilega það langan tíma að ég mundi klára ræðutíma minn hér ef ég færi að gera það. Þó að við séum að samþykkja þessa áætlun lít ég svo á að í henni séu brýnustu verkefnin í þeim kjördæmum sem í hlut eiga og þá er ég ekki að gera neitt lítið úr því sem vantar þar inn. Fjölmörg brýn verkefni eru ekki þar inni en í ljósi þeirrar fjárhagsstöðu sem við erum í er ekki framkvæmanlegt að fara í þau að þessu sinni. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma að þeim breytingartillögum sem gerðar voru í meðförum hv. samgöngunefndar sem nefndin stendur öll að. Þar voru gerðar örfáar breytingar, sumar mikilvægari en aðrar. Meðal annars er lagt til af meiri hluta samgöngunefndar að Dýrafjarðargöngin komi þá aftur inn á áætlunina. Þó að halda megi því fram að það séu mjög litlir fjármunir í þau stóru verkefni sem fram undan er, einungis 20 milljónir, eru þau eigi að síður komin inn í þessa áætlun sem við erum að samþykkja hér. Samstaða var um það í nefndinni að gera þetta með þessum hætti. Þó að sumir væru að sjálfsögðu ekki jafnáhugasamir um það og aðrir varð niðurstaðan að það yrði gert og ég fagna þeirri samstöðu sem myndaðist í nefndinni um það. Eina tillagan sem nefndin gerir um aukningu fjármagns í samgönguáætlun fellur undir öryggi sjómanna. Það leiðir kannski hugann að því hvernig staðið er að gerð samgönguáætlunar. Þó svo að þingið fari alltaf yfir hana og geti gert þær breytingar sem það vill og telur að þurfi að gera vil ég vekja athygli á einu tillögunni sem lögð er til útgjaldaaukningar í samgönguáætlun og það er að ákveðið er að hækka liðinn um öryggi sjófarenda sem var í áætluninni 10 milljónir fyrir árið 2011 og árið 2012 en varð 20 milljónir árið 2010. Lagt er til í breytingartillögum hv. samgöngunefndar að sú tala haldi sér sem er nú á árinu 2010, verði áfram 20 milljónir árin 2011 og 2012. Þetta er eina tillagan sem lýtur að útgjaldaaukningu og er ég afskaplega sáttur við það að allir hv. þingmenn sem eiga sæti í samgöngunefnd töldu þetta brýnt mál og lögðust á sveif með því. Ég verð hins vegar að segja það, virðulegi forseti, af því að ég er farinn að ræða gerð samgönguáætlunar í heild sinni, að í dag er þetta unnið þannig - og það er umhugsunarefni - að svokallað samgönguráð kemur að þessu í samvinnu við ráðuneytið sjálft. Formaður samgönguráðs er Dagur B. Eggertsson og hæstv. samgönguráðherra er að sjálfsögðu Kristján Möller. Það er kannski eina pólitíska aðkoman að málinu þar til samgönguáætlun er komin í þennan búning. Nú þekki ég það ekki af minni stuttu þingreynslu hvort samgönguáætlanir hafi oft tekið verulegum breytingum í meðförum þingsins. Ekki er að efa að betra var að eiga við áætlunina, að setja verkefni inn í hana, þegar ríkissjóður var í betri stöðu en í dag. Þá hefur Alþingi hugsanlega átt meiri möguleika á því að bæta einhverju inn í hana. Við þær aðstæður sem við erum í, nú þegar við erum að vinna þessa samgönguáætlun, þegar verið er að skera niður og mikill halli er á ríkissjóði, 100 milljarða halli á ríkissjóði, sjá allir heilvita menn að ekki er borð fyrir báru að fara að bæta verulega við þessa áætlun, hún er að sjálfsögðu miðuð við það að menn komist fram úr þeim verkefnum sem fyrir liggja. Hæstv. forseti. Þingið og hv. samgöngunefnd fara núna í það að vinna að tólf ára áætluninni, sem verður sjálfstæðara verk. En ég held að það væri áhugavert fyrir okkur í þessu ljósi að skoða þetta sérstaklega þegar svona árar. Ég get ímyndað mér að þegar menn gátu bætt við verkefnum hafi verið auðveldara að sætta sjónarmið allra, að menn hafi getað gengið sáttari frá borði. Því er ekki til að dreifa núna og hæstv. samgönguráðherra er kannski ekki mjög vinsæll þessa dagana að því leyti til að hann getur ekki verið að moka út miklum peningum í samgönguverkefni. Ég vil líka vekja athygli á því, virðulegi forseti, að töluverð umræða var um það í nefndinni og menn hafa af því töluverðar áhyggjur - það kom líka fram hjá mörgum gestum sem komu til nefndarinnar - að við setjum hugsanlega of lítið í viðhald á vegakerfinu, að við gleymum því. Það kom fram hjá fulltrúum Vegagerðarinnar, þegar þeir komu fyrir nefndina, að mun meiri fjármuni þyrfti í það til þess að við lentum ekki í því að vegakerfið drabbaðist það mikið niður að slysahætta skapaðist. Ef vegakerfið drabbaðist niður yrði það líka stórt og mikið verkefni að koma því í lag á ný. Ég vil vekja sérstaklega athygli á þessu, virðulegi forseti, vegna þess að allir hv. þingmenn sem eiga sæti í samgöngunefnd voru meðvitaðir um þetta. Þó svo að við höfum ekki gert beina tillögu um að hækka þennan lið er þetta eitthvað sem menn verða að endurskoða. Þegar farið verður í fjárlagagerð fyrir næsta ár verður líka að skoða þetta sérstaklega. Fulltrúar frá öllum landsvæðum, sem komu fyrir nefndina, höfðu áhyggjur af þessu og nefndin tekur að sjálfsögðu undir það. Þetta er hlutur sem við verðum að skoða við gerð fjárlaga í haust. Hnykkt er á því, virðulegi forseti, í nefndaráliti meiri hlutans, nefndaráliti sem allir hv. þingmenn samgöngunefndar standa að, að þau verkefni sem út af standa eftir að skorið var niður í þorskafla árið 2007 - þá boðuðu stjórnvöld til sérstaks átaks, annars vegar í vegaframkvæmdum og hins vegar í viðhaldsverkefnum og þar fram eftir götunum. Sumum þessara verka er lokið en öðrum ekki. Í samgöngumálum er tveimur af þeim verkefnum sem farið var í út af þeim niðurskurði lokið og er það annars vegar vegurinn yfir Fróðárheiði og hins vegar vegurinn yfir Öxi. Hv. samgöngunefnd bendir á þetta í nefndaráliti sínu og vekur athygli á því að taka þurfi sérstakt tillit til þess svo að þessi samgönguverkefni njóti forgangs þegar farið verður að vinna tólf ára áætlunina í haust. Þetta tel ég mjög mikilvægt, virðulegi forseti, vegna þess að eins og kemur fram í nefndarálitinu er mjög mikilvægt að þeir sem urðu fyrir skerðingunni og áttu að fá til þess sértækar aðgerðir til þess að minnka höggið - að það standi út af hjá sumum en ekki öðrum. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta verði leiðrétt í tólf ára áætluninni því að farið var í þessi verkefni á sínum tíma til þess að bregðast við þeim niðurskurði sem varð. Þetta hefur ekki verið klárað, eins og ég segi, á þessum tveimur verkefnum og það mun þá njóta forgangs við tólf ára áætlunina þegar farið verður í hana í haust. Mig langar að minnast á annað í þessum verkefnum sem ég þekki mjög vel, sem er vegurinn yfir Fróðárheiði. Þó að reyndar sé mjög lítill kafli eftir af honum er uppkeyrslan að norðanverðu mikill farartálmi. Í raun og veru er það mál sem barist hefur verið fyrir alveg frá 1994 en það var í tíð ríkisstjórnar Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks þegar menn fóru í sameiningu sveitarfélaga. Þá var sagt við þau sveitarfélög sem sameinuðust - sveitarfélagið Snæfellsbær varð til þá, fjögur sveitarfélög sameinuðust - að að sjálfsögðu yrði að klára þetta verkefni við Fróðárheiði því að öðruvísi væri ekki hægt að tengja sveitarfélagið saman. Fróðárheiðin er farartálmi og þar sem læknisþjónustu, slökkviliðsþjónustu og öðru er sinnt yfir heiðina er mjög mikilvægt að það verkefni sé klárað. Það vildi þannig til, virðulegi forseti, að hæstv. forsætisráðherra starfaði þá sem hæstv. félagsmálaráðherra og var mikið í mun að ná fram sameiningu sveitarfélaga. Var þetta eitt af þeim verkefnum sem talað var um að gert yrði og var það forsendan fyrir því að sveitarfélagið Snæfellsbær yrði til. Ég vonast til að það verði þá komið inn í tólf ára áætlunina sem unnin verður í haust þannig að við sjáum fyrir endann á þeim stutta bút sem eftir er. Hann er gríðarlega mikill farartálmi og gríðarlega mikilvægt, þó að hann sé ekki langur og ekki dýr, að hann verði kláraður. Vil ég sérstaklega fagna þessu í nefndaráliti meiri hlutans. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja að við erum hér að samþykkja þingsályktunartillögu fyrir samgönguáætlun og við eigum eftir að samþykkja fjárlögin fyrir árið 2011 í haust. Þá mun þingið að sjálfsögðu endanlega afgreiða þá fjármuni sem það telur að hægt sé að setja í þessi verkefni og mörg brýn og mikilvæg verkefni bíða allt í kringum landið. Samt sem áður er áætlunin samin við mjög erfið skilyrði og fjármunir eru litlir, einungis um 1/3 af því sem verið hefur undanfarin ár. Það endurspeglar að sjálfsögðu það ástand sem er í þjóðfélaginu og meira er ekki hægt að gera í bili. Ég ítreka þó enn og aftur að verði þessi lífeyrissjóðaleið farin með einkaframkvæmdum mun losna um 1,7 milljarða sem mætti þá nýta til frekari framkvæmda úti í kjördæmunum.

Frú forseti. Við fjöllum um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun og það nefndarálit sem liggur fyrir og ég rita undir með fyrirvara. Sá fyrirvari lýtur að smávægilegri breytingu sem gerð var á áætluninni hvað varðar Dýrafjarðargöng. Sett er smávægileg upphæð í þá framkvæmd sem er ætluð til undirbúnings verksins. Ég get í sjálfu sér tekið undir það sem sagt er í nefndarálitinu að það er skoðun nefndarinnar að gerð jarðganga á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar efli samgöngur á milli byggða sem nú eru tengdar saman með malarvegum og verða fyrir verulegum samgöngutruflunum yfir vetrartímann. Mín skoðun á þessu máli er fyrst og fremst sú að ekki er tímabært að raða niður í hinum stærri framkvæmdum sem að mínu mati eiga að falla undir áætlun sem nær til lengri tíma en sú sem við fjöllum um nú. Það mætti hugsanlega líta á það sem villandi framsetningu að setja svo stóra framkvæmd inn í þessa stuttu áætlun en með svo takmarkað fé. Að öðru leyti styð ég þessa samgönguáætlun og tillögu til þingsályktunar heils hugar og það nefndarálit sem fyrir liggur. Áætlunin ber með sér að nú er önnur tíð. Það er af sem áður var þegar gríðarlegum fjármunum var varið í samgönguframkvæmdir og þá sérstaklega á árunum 2007–2009. Á þeim tíma var um að ræða alger metár í framlögum hins opinbera til samgönguframkvæmda. Ég held að á árinu 2008 hafi verið ráðist í framkvæmdir fyrir um 30 milljarða þannig að töluvert hefur dregist saman. Engu að síður, ef ég fer rétt með, verður framkvæmt fyrir um 11 milljarða á yfirstandandi ári. Ég ætla að taka til nokkur atriði í þeim fimm meginmarkmiðum samgönguáætlunar sem við fjöllum um. Í fyrstu meginmarkmiðunum um greiðari samgöngur er fjallað sérstaklega um að stefnt verði að greiðari umferð almenningssamgangna og endurskoðun á tilhögun og fjármögnun þeirra með það að markmiði að auka hlut almenningssamgangna í þjónustu við íbúa. Ég held að þetta sé tímabært markmið, þ.e. endurskoðunin á tilhögun og fjármögnun til að auka hluta almenningssamgangna. Ég fagna því sérstaklega að vinna á að eflingu reiðhjólanotkunar, m.a. með markvissri uppbyggingu reiðhjólastíga. Í markmiði um hagkvæmni, uppbyggingu og rekstur samgangna eru nokkur atriði sem mig langar til að staldra við. Í þingsályktunartillögunni um samgönguáætlun segir, með leyfi forseta: „Skoðaðir verði áfram valkostir og aðferðir við gjaldtöku af samgöngum með tilliti til jafnræðis samgöngugreina og notenda samgangna. Unnið verði að undirbúningi nýrrar framtíðarskipunar gjaldtöku sem taki mið af því að notandinn greiði eftir notkun og byggð er á nýjustu tækni m.a. fyrir umferð á vegum.“ Þetta er atriði sem töluvert hefur verið í umræðunni undanfarið, þ.e. hvernig hægt sé með nýrri tækni að innheimta gjöld sem geti staðið undir þeim samgönguframkvæmdum sem við viljum ráðast í til að efla byggðir, stytta leiðir og auka öryggi. Horft hefur verið til lengri tíma á margvíslegar slíkar framkvæmdir og nægir að nefna framkvæmdir á borð við tvöföldun Suðurlandsvegar og Vaðlaheiðargöng, svo nokkur dæmi séu nefnd. Þetta eru fjölfarnar leiðir, þar sem er um fjallvegi að fara eða er töluverð slysahætta eins og t.d. slysatíðnin á Suðurlandsvegi sýnir. Það verður með einhverjum hætti að finna aðferð til að fjármagna framkvæmdir sem þessar. Það er m.a. viðfangsefni starfshóps á vegum hæstv. samgönguráðherra að útfæra leið til að svo megi verða. Sú leið felst einkum í því að menn taki upp samræmt umferðargjaldskerfi. Slíkt kerfi verður ekki í þeim dúr sem við þekkjum úr Hvalfjarðargöngunum með sérstökum bás þar sem ökumenn staldra við eða hafa sérstaka lykla og keyra í gegn, heldur yrði það heildstætt kerfi fyrir allt landið. Það fæli í sér að innheimt yrði t.d. ákveðið gjald fyrir að aka á tvöföldum vegi eða vegi með aðskildum akreinum, sérstakt gjald fyrir að aka í gegnum jarðgöng og sérstakt gjald fyrir að aka á holóttum malarvegi. Því gjaldi þyrfti þó óneitanlega að vera í hóf stillt. Það mætti t.d. sjá fyrir sér að innheimta bílastæðagjalda í höfuðborginni og í stærri bæjarfélögum á borð við Akureyri færi fram með sama kerfi sem byggði þá á sérstakri GPS-tækni. GPS-kubbur væri í hverri einustu bifreið á landinu og sendi upplýsingar í ákveðið miðlægt kerfi. Upplýsingarnar yrðu kóðaðar þannig að ekki væri hægt að persónugreina þær þegar búið væri að innheimta gjöldin. Þetta er ein leið sem menn hafa horft til, til að fjármagna umfangsmiklar framkvæmdir sem ekki rúmast innan almennra fjárveitinga til samgönguáætlunar. Það er mat sérfræðinga á þessu sviði að unnt verði að taka upp slíkt kerfi ekki síðar en 2016–2017. Ég fagna þeim hugmyndum sem uppi eru í þessum efnum. Ég hef sjálfur fengið að taka þátt í þeirri vinnu og er mjög bjartsýnn á að hægt sé að útfæra þessa leið svo vel sé, svo ekki sé nú talað um að með því væri hægt að færa til samræmis það ójafnvægi sem hefur skapast með tilkomu bifreiða eins og rafmagnsbifreiða eða bifreiða sem nýta ekki hefðbundið eldsneyti eins og dísilolíu eða bensín. Með þessum hætti væri hægt að fella niður eldsneytisgjöldin og taka upp eitt samræmt umferðargjaldskerfi. Ég vil í framhaldi af þessu fjalla um þriðja markmið samgönguáætlunar sem er um umhverfislega sjálfbærar samgöngur. Stefnt er að því að lokið verði að breyta skattlagningu eignarhalds og notkunar bíla með þeim hætti að neyslugrannir bílar, t.d. tvinnbílar, tengiltvinnbílar og bílar sem nota vistvænt eldsneyti og bílar sem nota gasolíu sem eldsneyti, verði fýsilegri kostur en nú er. Unnið verði að þessu í samvinnu við fjármálaráðuneytið og umhverfisráðuneytið. Þá verði unnið að breytingum á kröfum í útboðum en markmiðið er að auka hlut vistvænna ökutækja í sérleyfisakstri. Auknar verði kröfur til opinberra stofnana og fyrirtækja um að þær noti vistvæn ökutæki í starfsemi sinni og að efldar verði rannsóknir sem stuðla að umhverfisvænum samgöngum, sérstaklega rannsóknum er lúta að notkun vistvæns eldsneytis. Aukið verði hlutfall íblöndunar með lífolíu eða etanolíu í eldsneyti. Ég vil geta þess sérstaklega að mér er kunnugt um stuðning samgönguráðuneytisins við rannsóknastarfsemi Siglingastofnunar og ræktun á repju til að búa til eldsneyti á bíla. Ég er afar sáttur við þá áherslu ráðuneytisins. Ég hrósa hæstv. ráðherra fyrir áhuga hans á því máli. Það er vissulega framtíðarmál og skiptir máli að hugað sé að því. Í fjórða meginmarkmiði áætlunarinnar er fjallað um öryggi í samgöngum. Þar segir að stefnt skuli markvisst að því að auka öryggi samgangna hér á landi og unnið verði að því á gildistíma áætlunarinnar að draga verulega úr líkum á alvarlegum slysum eða banaslysum á öllum sviðum samgangna. Gera á sérstakar aðgerðaáætlanir á hverju sviði samgangna sem miða að því að ná þessu markmiði og vinna áfram að öflugum rannsóknum sem stuðla að öryggi í samgöngum og vinna markvisst að miðlun upplýsinga í samgöngum. Meðal þeirra sjónarmiða sem tekið er tillit til í nefndaráliti samgöngunefndar er það sem mætti fella undir fimmta meginmarkmið samgönguáætlunar en það er byggðaþróun. Lögð er sérstök áhersla á það í áætluninni að við ákvörðun um forgangsröðun verkefna verði horft til uppbyggingar á einstökum svæðum í samræmi við áherslur og svæðaskiptingu sóknaráætlunar fyrir Ísland og horft verði til mikilvægra einstakra framkvæmda sem hvata til að skapa heildstæð atvinnu-, búsetu- og þjónustusvæði. Það liggur fyrir hjá ríkisstjórninni að mótuð verði heildstæð stefna fyrir Ísland í þágu atvinnulífs og samfélags. Markmið þeirrar áætlunar, sóknaráætlunar fyrir Ísland, er að landið skipi sér aftur í fremstu röð í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum. Með sóknaráætlun er gert ráð fyrir samþættingu opinberra áætlana. Þannig verði stuðlað að betri nýtingu fjármuna og öflugu samstarfi stjórnsýslustiga og stofnana. Gert er ráð fyrir að sú samþætting og samræmda forgangsröðun liggi fyrir í haust og geti breytt tímasetningum og röðun framkvæmda í þessari áætlun. Ég tel þetta afar jákvætt. Það er tímabært að menn horfi á alla myndina, líti til þeirra áætlana sem verið er að gera á ólíkum sviðum og reyni eftir fremsta megni að sameina þær. Þess hefur verið getið í umræðunni að fjöldi verka hefur verið skorinn niður í áætluninni. Ég vil sérstaklega geta þess að í áætluninni á t.d. ekki að finna nýja leið og nýja brú yfir Hornafjarðarfljót sem er afar miður. Þar hafa skipulagsmálin að vísu ekki verið nógu langt komin til að menn væru búnir að ákveða, á fyrri stigum, upphæðina fyrir þeirri mikilvægu samgöngubót. Ég held að allir sem aka fyrir suðausturhorn landsins og þar með Höfn í Hornafirði átti sig á nauðsyn þess að þarna verði gripið til umfangsmikilla aðgerða í samgöngumálum. Á móti kemur að mörg stór verkefni eru á dagskrá núna í kjördæminu þar sem ég þekki best til, Suðurkjördæmi. Þar má fyrst nefna að ákveðið hefur verið að ráðast í tvöföldun Suðurlandsvegar og er búið að bjóða út þann verkkafla og hann hefst senn. Áfram verður unnið að svokölluðum Suðurstrandarvegi og þann 20. júlí verður ný höfn tekin í notkun í Bakkafjöru, svokölluð Landeyjahöfn. Þessi nýja siglingaleið til Vestmannaeyja er gríðarlega mikil bylting fyrir byggðarlagið í Eyjum og ekki síður uppi á landi því að þetta þýðir að hægt verður að sameina Suðurlandsundirlendið og Eyjarnar sem eitt atvinnusvæði og skapa mörg tækifæri til nýsköpunar í atvinnumálum sem ekki veitir af á þessum síðustu og verstu tímum. Ég ætla að láta þetta gott heita um þessa tillögu til þingsályktunar sem góð samstaða var um í samgöngunefnd enda tíðarandinn slíkur að full þörf er á samstöðu um þessi brýnu viðfangsefni.

Frú forseti. Ég fagna líka samstöðunni sem var í nefndinni og prýðilegum vinnubrögðum sem þar fóru fram. Einhverjir kaldhæðnir kynnu kannski að halda fram þeirri kenningu að samstaðan hefði hlotist af því að þar var eiginlega ekki um neitt að deila. Það voru náttúrlega engir peningar í spilunum þannig að kannski fann sig enginn nefndarmaður í því að vera með mikil háreysti í þessu ásigkomulagi. En ég held samt sem áður að samstaðan í nefndinni og þau fínu vinnubrögð sem þar voru ástunduð af öllum nefndarmönnum hafi ekki bara verið af þeim orsökum. Það þarf samt sem áður að forgangsraða í árferði eins og er núna og það voru ýmis álitamál í vinnu við samgönguáætlun nú eins og áður þó að ekki væri úr miklu að spila. Áherslurnar almennt sem ég fagna í samgönguáætlun eru á t.d. almenningssamgöngur og umhverfisvænar samgöngur, áherslur á hjólreiðar og notkun nýrra orkugjafa eins og repju eins og hefur verið nefnt. Það sem ég hef áhyggjur af er framlagið til viðhalds einkum og sér í lagi, og þær áhyggjur voru ansi víðtækar hjá umsagnaraðilum. Ég þykist vita að hæstv. samgönguráðherra hafi áhyggjur líka af litlu framlagi til viðhalds á þessu árabili og það getur vel verið að þetta litla framlag til viðhalds komi í bakið á okkur einhvern tímann í því að sumir vegir verði jafnvel ónýtir eftir þetta tímabil. Og þá yrði það, eins og einhver orðaði það, dæmi um svona frekar slæma lántöku. Ég geri ráð fyrir að þetta hljóti að verða skoðað, við verðum auðvitað að halda vegunum við þannig að viðhaldsleysið komi ekki í bakið á okkur síðar. Ég er býsna ánægður með, talandi um samstöðu í nefndinni, að nefndin var einhuga um það, þótt sumir hafi haft fyrirvara á því, að setja fjármuni í undirbúning Dýrafjarðarganga. Talandi um áætlanagerð og heildarsamhengi hlutanna og talandi um sóknaráætlanir þá eru t.d. Vestfirðir dæmi um landsvæði sem menn líta á í sóknaráætlunum sem eina heild. Þá er náttúrlega mikilvægt að samgöngurnar tryggi að Vestfirðir séu ein heild og til þess þurfum við að leggja vegi, til þess þurfum við að tengja byggðarlögin. Það þarf náttúrlega að leggja almennilegan veg til Patreksfjarðar og það eru fjármunir til þess í áætluninni, þó að ýmsar lagalegar flækjur hindri þá vegagerð sem er orðin ein sorgarsaga, og einnig þarf að ráðast í Dýrafjarðargöng. Það þarf að bora þau, leikskólabörnin á Þingeyri eru byrjuð og nú þarf bara að koma með stórvirkari vinnuvélar og fylgja í kjölfarið. Og þær 20 millj. kr. sem eru settar til þess inn í samgönguáætlunina eru til vitnis um að samgöngunefnd telur að þau göng séu og eigi að vera á áætlun, að það eigi að fara í þá framkvæmd, enda er hún forsenda fyrir því að Vestfirðir séu eitt sóknarsvæði ef við viljum tala um sóknarsvæði í þessu tilliti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um samgönguáætlunina en mig langar hins vegar aðeins að tala um langtímaáætlunina og hvernig við horfum fram í tímann í þessum efnum. Það að samgönguáætlun fái okkur svona litla fjármuni úr að spila setur auðvitað meiri pressu á það að einhver von felist í langtímaáætluninni sem kemur inn í þingið í haust um að það verði farið af fullum krafti í nauðsynlegar framkvæmdir á Íslandi. Við getum náttúrlega ekki látið vegakerfið drabbast svona niður um árabil eins og þessi samgönguáætlun gerir ráð fyrir. Hvernig eigum við að haga samgöngumálum og áætlanagerð í samgöngumálum í framtíðinni? Ég geri ráð fyrir að sú umræða verði tekin mjög mikið í aðdraganda langtímaáætlunar sem kemur í haust. Einnig er talað um að settur verði á stofn þverpólitískur hópur til að skoða framtíðarfyrirkomulag á gjaldtöku af vegakerfinu. Ég sit í einum svona hóp en mér skilst að hann sé óformlegur þannig að nú þarf að stofna einn formlegan og ég fagna því. Þetta eru áleitnar spurningar. Nú tala sumir, finnst mér, eins og að til standi að breyta innheimtu gjalda af umferð þannig að nú verði tekið gjald fyrir notkun með GPS-kubbi. Ég er frekar vilhallur því að fara í þessar tæknibreytingar, ég held að þær opni möguleika á því að stýra umferð betur um landið, stýra álagi og svoleiðis. En ég vil vekja athygli á því að nýbreytnin mundi ekki felast í því að við værum að taka gjöld fyrir notkun á vegunum. Nú þegar borga bifreiðaeigendur, þeir sem keyra borga 107 kr. af hverjum bensínlítra sem þeir kaupa til að keyra. Það er náttúrlega ekkert annað en notendagjöld og vegakerfið skilar satt að segja talsverðum pening í kassann á hverju ári, u.þ.b. 30 milljörðum. Mér finnst enginn dagur betri til þess, kannski ekki endilega í dag af því að við erum að ljúka fundi, mér finnst enginn betri tími til þess en samtíminn til að skoða hvað við ætlum að gera við alla þá innkomu sem kemur í vegakerfið á ári hverju. Þrjátíu milljarðar koma núna af 107 kr. af hverjum bensínlítra og þó að við ákvæðum að taka þessa 30 milljarða inn einhvern veginn öðruvísi, með GPS-kubbi í bílum, blasir alltaf við sama spurningin: Hvað ætlum við að nýta mikið af þessum fjármunum í vegagerð? Ástæðan fyrir því að þetta er svona aðkallandi spurning er sú að áætlanagerð að þessu leyti hefur verið verulega ábótavant á síðustu árum. Það lítur ekkert sérstaklega skynsamlega út að akkúrat þegar mikil þensla var í samfélaginu og jafnvel undir lok þeirrar þenslu spýttum við verulega í í vegagerð og þá peninga hefðum við betur haft núna þegar þörfin er á mannaflsfrekum framkvæmdum. Jafnömurlegt og það er að hafa enga peninga núna í atvinnuleysi til að fara í mannaflsfrekar framkvæmdir á vegum ríkisins, þó að við gerum það hugsanlega í gegnum lífeyrissjóðina, er það líka ömurlegt að þeim peningum hafi verið eytt á þenslutímabilinu 2007. Þetta leiðir auðvitað hugann að því af hverju við eigum ekki að fara í það fyrr í íslensku samfélagi að sveiflujafna betur í vegaframkvæmdum. Við höfum þessa innkomu og ég vona að í langtímaáætluninni munum við ákveða að setja ákveðið hlutfall af innkomu af vegagerð, hvort sem það er tekið með GPS-kubbum eða einhverju öðru, í vegagerð og það verði þá gert ekki síst í þeim kreppum sem íslenska þjóðfélagið á örugglega eftir að fara í gegnum á komandi árum líka, þetta er örugglega ekki sú eina, vegna þess að samgönguframkvæmdir þjóna mikilvægum tilgangi í kreppu. Það er öfugsnúið að við skulum haga okkur þannig að við setjum peningana einkum í vegagerð í góðæri en eigum svo ekki fyrir slíku í kreppu. Þörfin á langtímahugsun í vegagerð með tilliti til þeirra fjármuna sem koma inn af vegasamgöngum er gríðarleg. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég endurtek að ég set mikla pressu á langtímaáætlunina, ég vona að þar birtist heildarhugsun, ég vona að þar birtist framtíðarhugsun og ég vona að þar birtist ný hugsun. Nú fer væntanlega að síga á seinni hlutann í þessari umræðu, enda margir þingmenn væntanlega áfjáðir í að fara að nota þessa umræddu vegi til að koma sér heim til sín.