Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EÁrna) : Þar sem þetta er síðasti fundur d. á þessu þingi, þá vil ég leggja það til, að varaforseta d. verði falið á sínum tíma að undirskrifa þær fundargerðir, sem ekki eru tilbúnar enn. Ef enginn hv. dm. mælir því í gegn. skoðast það samþ. án atkvgr. Þá er störfum deildarinnar lokið, og um leið er mér ánægja að geta þess, að samstarf í d. á þessu þingi hefir verið hið ákjósanlegasta. Þetta er sérstakt gleðiefni vegna þess, að þeir tímar, sem nú standa yfir og eru svo skuggalegir, krefjast þess, að allir sannir Íslendingar standi saman um þau mál, sem þjóðinni megi til heilla verða. Ég vil þakka öllum hv. dm. fyrir starfið á þessu þingi og óska þeim góðs gengis. Þeim, sem utan Reykjavíkur búa, óska ég góðrar heimferðar og heimkomu.



Þótt ég hafi ekki umboð til þess og hafi ekki um það talað við aðra dm., þá þykist ég vera viss um, að ég mæli fyrir munn þeirra allra, þegar ég þakka hæstv. forseta fyrir vingjarnleg ummæli um störf d., og þakka honum fyrir þann mikla þátt, sem hann hefir áreiðanlega, nú eins og áður, átt í því, hversu vel störfin hafa gengið. Það er enginn vafi á því, að stjórn forseta ræður miklu um það, hvernig störf d. vinnast, - að fundum sé stjórnað bæði af réttlæti og um leið af sanngirni og lipurð. Ég óska svo forseta góðrar heimferðar og heimkomu og vona, að við hittum hann heilan hér á næsta Alþingi. [Deildarmenn tóku undir ummæli 1. þm. Reykv. með því að rísa úr sætum.]

Forseti (EÁrna) ; Ég þakka hlýleg orð hv. 1. þm. Reykv. og segi svo þessum síðasta fundi d. slitið.

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Það hafa orðið allverulegar breyt. á frv. við meðferð þess í hv. Nd., og kom greinilega fram þar eins og í þessari hv. d., að skoðanir manna eru allmjög skiptar um efni þess, enda hefir mér virzt, eftir því, sem ég hefi getað fylgzt með umr., að það sé nokkuð langt frá því, að menn hafi áttað sig á, hvað hér er á ferðinni. Það er talað um nýja skattaálagningu, eins og hér væri um nýjan tekjustofn að ræða, en hér er ekki um annað að ræða en ráð til þess að innheimta nokkurn hluta af tekjuskattinum. Ég skal játa, eins og ég gerði, þegar málið var hér til umr., að aðferðin til að innheimta þennan hluta skattsins er fyrirhafnarmikil og kannske ekki eins góð og æskilegt væri að sumu leyti. Breyt. þær, sem orðið hafa á þessu frv. í hv. Nd., eru sérstaklega þær. að felldur var niður a-liður 2. gr. frv. Þar með hefir það verið fellt, að láta innstæður hjá bönkum, sparisjóðum, innlánsdeildum félaga og öðrum lánsstofnunum falla undir ákvæði þessa frv. Nú var það svo, eins og skýrt hefir verið frá bæði á fyrri hluta þingsins, þegar málið var fyrst til meðferðar, og einnig á síðari hluta þings, að a-liður 2. gr. var langsamlega aðalatriðið. Að vísu kom það betur og betur í ljós, að það er mjög erfitt að komast með fullri vissu að, hvað mikið þetta dulda fé er, eða hvað miklir vextir það eru, sem ekki næst til. Þess hefir verið getið til, að sú eign í innstæðum og ýmiskonar bréfum, sem komizt hefir undan framtali, sé ef til vill um 40 millj. kr., en við nánari eftirgrennslan hefir það komið í ljós, að þetta er töluvert minna. Það stafar af því, að það er svo geysilega erfitt að snapa undan allar þær eignir, sem í raun og veru eru skattfrjálsar eftir tekju- og eignarskattslögunum, svo sem ýmiskonar sjóðir, sem eiga ekki að koma til framtals. Ég spurði þann mann að þessu, sem mest hefir unnið að því, og hann sagði orðrétt: Ég er alveg að gefast upp á því, hvað mikið það er. - Þetta gerir málið strax rokkuð óaðgengilegt, að það skuli ekki vera hægt að áætla, hvað mikið fé er um að ræða hér. Ég geri ráð fyrir, að niðurstaðan muni verða sú, að það fé, sem hér komi til greina, sé 25–30 millj. kr. En verðbréf þau, sem hér um ræðir, og þá sérstaklega veðdeildarbréf og önnur slík bréf, sem koma undir skattinn, eru talin að nema 6–7 millj. kr. Menn sjá því, að meiri hlutinn er sparisjóðsinnstæður, sem nú eru felldar undan, svo Nd. hefir í raun og veru tekið meginhlutann úr frv. Þó frv. yrði að l. eins og það er nú, þá er þar ekki um stórfé að ræða eða stóran ávinning fyrir ríkissjóðinn. Ég skal játa, að ég hefi engan veginn breytt um skoðun á því, að þessa innheimtuaðferð eigi að reyna, og ég myndi, ef ekki væri svo áliðið þingtímans sem er, bera fram brtt. um það, að færa þetta mál aftur í sitt upprunalega horf og láta þingviljann skera úr um það, hvort menn vilja málið eða ekki. Ég sé ekki, hvaða meining er í því að ráðast þarna á lítinn part, en sleppa meginatriðinu. Ég hefi fyrir mitt leyti ekki meiri samúð með þeim, sem draga undan skatti sparisjóðsinnstæður, heldur en þeim, sem draga undan verðbréf. Þetta eru hliðstæð atriði. Hvorttveggja er viðleitni, sem á að styðja, að menn leggi fé í sparisjóði og verðbréf, en ekki ráðast á, eins og sumum finnst, að gert sé með þessu frv. Ég verð að segja, að eins og þetta mál er orðið nú, þá hefi ég heldur lítinn áhuga fyrir því, að það verði samþ. að svo komnu. Eins og kunnugt er, þá er gjalddaginn þannig ákveðinn í frv., að það mun ekki koma að verulegu leyti til framkvæmda á því ári, sem nú er að byrja. Það, sem hefir unnizt við umr. um þetta mál í þinginu, er, að það hafa komið í ljós ákveðnir örðugleikar, sem milliþn. að vísu ræddi sín í milli, svo sem um það, hvað bagalegt mönnum er að verða af fénu um nokkurn tíma, og eins það, hvað við í raun og veru vitum lítið um, hvort það komi allt inn í ríkissjóðinn, sérstaklega það, sem fer milli einstaklinga. Það hefir að mínu viti komið skýrt í ljós, að hér eru örðugleikar, en strax og menn hafa komið auga á örðugleikana, þá opnast möguleikar til þess að komast framhjá þeim eða draga úr þeim. Ég tel því, eins og nú er komið - og þar sem er starfandi milliþn., sem á að taka fyrir þessa grein af ríkistekjunum -, rétt að láta þetta mál bíða, því það hefir verið skert svo mikið, að mér finnst ekki mikill akkur í því. Ég hefi þess vegna, þótt ég hafi í engu breytt um skoðun á þessu máli, ákveðið að bera fram rökst. dagskrá um það. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta. Höfuðandmælin, sem komið hafa fram gegn frv., eru þau geysilegu áhrif, sem l. myndu hafa á allt fjármálalíf í landinu, að þau myndu draga úr kaupum manna á verðbréfum og hvötinni til þess að eignast sparifé. Það er ekki sök þessa frv., þótt svo færi, heldur sök tekjuskattslöggjafarinnar, sem við búum við. Það kom t. d. í ljós, þegar rætt var um stríðshættuuppbótina til sjómanna, í hverja ófæru tekjuskattslöggjöf okkar er komin. Og þess vegna er það, að þegar stungið er upp á að skerpa aðferðir til innheimtu skattsins og til þess að sjá um, að rétt sé talið fram, þá komast menn að raun um þetta betur en áður. Það er því svo, að þeir, sem berjast gegn þessu frumvarpi., eru í raun og veru að berjast gegn tekjuskattinum eins og hann er nú, því að það er auðvitað ekki hægt að vera á móti atriðum, sem aðeins stuðla að því, að hægt sé sem bezt að framfylgja lögum. En þegar á að gera ráðstafanir til að framkvæma tekjuskattsl. til hins ýtrasta, þá reka menn sig á, hve fráleit þau eru í raun og veru. En þá eiga menn bara ekki að vera að berjast á móti þessu frv., heldur sjálfum tekjuskattsl. og fá þeim breytt, því að þar liggur meinsemdin. - Ég ætla ekki að fara út í alm. rökræður um málið, en vil aðeins leyfa mér að lesa upp þá rökst. dagskrá, er ég mun síðan afhenda forseta. Það skal tekið fram, að fjhn. hefir ekki haldið neinn fund um málið, og hin rökst. dagskrá er því frá mér persónulega og á mína ábyrgð, en ekki n.: „Með því 1. að efni frv. hefir verið að verulegum hluta rýrt með niðurfelling a-liðs 2. gr., 2. að ákvæði frv. koma ekki nema að litlum hluta til framkvæmda á því ári, sem nú er byrjað, 3. að milliþn. í skatta- og tollamálum er nú að undirbúa till. um skattamálin, sem væntanlega koma til meðferðar á næsta Alþ., og d. að efni frv. á bezt heima sem ákvæði í l. um tekju- og eignarskatt, þar sem hér er um innheimtu tekjuskatts að ræða, tekur deildin, í því trausti, að málið komi í heppilegra, formi fram fyrir næsta Alþ., fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (EÁrna): Þessi rökst. dagskrá frá hv. l. þm. Reykv. liggur þá einnig fyrir hér til umr.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Við þm. Sósíalistafl. höfum áður lagt fram á Alþ. frv. til l. um vaxtaskatt, sem ekki hefir fengizt rætt. Við höfum einnig fylgt því frv., sem hér liggur fyrir, þótt það sé í dálítið öðru formi. En þegar við bárum fram okkar frv., þá lögðum við ríka áherzlu á, að um leið og það væri lögfest, þá væru gerðar ráðstafanir til þess að veðdeild Landsbankans yrði aftur opnuð og að bankinn byrjaði á ný að kaupa bankavaxtabréf sín. Þetta gerðum við vegna þeirrar hættu, sem í því fælist að samþ. svona l. án slíks ákvæðis, þar sem þau auðveldlega gætu leitt til stórkostlegs verðfalls á bréfunum og orðið til þess að torvelda mjög byggingar í landinu. Við erum enn þeirrar skoðunar, að það sé hættulegt að samþ. löggjöf sem þessa, án þess jafnframt að gera ofannefndar ráðstafanir. Ég mun því bera fram svo hljóðandi brtt. við bráðabirgðaákvæði frv.: „Ríkisstjórninni heimilast að undanþiggja eigendur bankavaxtabréfa Landsbankans undan lögum þessum, unz Landsbanki Íslands hefir hafið kaup á bankavaxtabréfum sínum að nýju.“ Það er þá fyrst og fremst sú ástæða, sem ég hefi skýrt frá, sem veldur því, að ég tel varhugavert að samþ. frv., og í öðru lagi það, að frv. er ekki nema svipur hjá sjón nú orðið, þar sem það nær aðeins til lítils hluta þess fjár, sem upphaflega átti. að koma undir á kvæði þess. Ég mun því, svo framarlega, sem ekki fæst vissa fyrir því, að brtt. mín fáist samþ., greiða atkv. með hinni rökstuddu dagskrá, sem fram er komin.



Herra forseti! Ég fylgdi þessu frv. mjög ákveðið eftir og tel í hæsta máta réttlátt, að þeir, sem hingað til hafa getað falið eignir sínar í verðbréfum eða sparisjóðum, greiddu skatt af þeim eins og aðrir. Ég skal taka það fram af af þeim rökum, sem fram hafa komið gegn frv., að það er fjarstæða að hugsa sér, að 1/3 verðbréfanna, sem falla undan skattgreiðslu, ráði verðlaginu á þeim öllum. Ætli hinir 2/3 hlutarnir ráði engu um verðið? En þrátt fyrir það, að ég er ákveðið fylgjandi frv., þá mun ég verða með hinni rökst. dagskrá, sem fram er komin frá hv. 1. þm. Reykv. Er það af því, að í frv. er ákvæði um, að 1. jan. 1940 skuli innheimta þennan skatt. Ég tel hinsvegar ekki mögulegt nú, 4. jan., að innheimta skatt af þeim tekjum, er fallið hafa til af bréfum frá 1.–4. jan., en það er meginið af þeim tekjum, sem skattleggja á samkv. frv., þ. e. af ræktunarsjóðsbréfum, kreppulánasjóðsbréfum, veðdeildarbréfum og fjölda annara bréfa, sem einstakir menn gefa út með veði í fasteignum. Tekjurnar eru þess vegna farnar hjá í þetta sinn, og þess vegna, og af því að ég ber fullt traust til milliþn., sem ætlazt er til, að á ný fái þetta mál til meðferðar, eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði áðan, mun ég samþ. hina rökstuddu dagskrá. Þegar frv. kemur aftur fram, verða einhverjir væntanlega búnir að sjá, hve lítils virði þær ástæður eru, sem færðar hafa verið fram gegn því. Í því trausti, að næsta þing taki þetta mál til meðferðar, og að framvegis verði komið í veg fyrir, að 40–50 millj. af eignum landsmanna séu dregnar undan skatti, mun ég samþ. hina rökst. dagskrá.

*Erlendur Þorsteinsson: Herra forseti! Ég þarf ekki að taka það fram, að ég hefi fylgt þessu frv. frá því að það kom fyrst fram, en ég get ekki séð, að hægt sé að fylgja því eins og það nú er orðið, því sem undan eru dregnar allar innstæður í bönkum og sparisjóðum og ýmsum öðrum lánsstofnunum. Hljóta afleiðingarnar af því að verða þær, að peningarnir dragast frá verðbréfakaupunum inn í þessar stofnanir, og tel ég það vafasamt. Hinsvegar mun ég, vegna þess að dregizt hefir afgreiðsla frv. og þótt það yrði að l. nú, myndu ekki nást þær tekjur, sem ella hefðu fengizt, greiða atkv. með hinni rökst. dagskrá hv. 1. þm. Reykv., í trausti þess, að ríkisstj. leggi frv. fyrir næsta þing, sem væntanlega kemur saman í febrmán. næstk., og verði þannig frá því gengið, að það verði að l. á því þingi.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá 1. landsk. þm., og vil ég leita afbrigða fyrir því, að hún megi koma hér til umr.