Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Launalögin, sem nú gilda, voru sett árið 1945 og eru því 10 ára gömul. Síðasti áratugur hefur verið mikill breytingatími, og því er eðlilegt, að ekki sé lengur frestað að setja ný launalög. Það frv. um laun starfsmanna ríkisins, sem hér er til umr., er stjórnarfrv., en samið af fimm manna nefnd, sem ríkisstj. fól að vinna það verk. Frv. var vísað til fjhn. 7. nóv. og hefur verið þar til athugunar síðan. Eins og frá er sagt í áliti n., sem hér liggur fyrir á þskj. 178, hefur hv. fjhn. Ed. unnið með fjhn. þessarar d. að málinn. Þótti heppilegt að hafa þau vinnubrögð, þar sem ætla má, að það flýti fyrir afgreiðslu málsins. Nefndirnar hafa einnig haft samráð við launamálanefndina, sem samdi frv. Jafnskjótt sem frv. var vísað til fjhn. að lokinni 1. umr. hér í deildinni, fóru að berast bréf til n., sem höfðu inni að halda óskir um breytingar á frv. Ekki er það neitt undrunarefni, því að margir hafa hagsmuna að gæta í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Sendibréfin, sem n. hefur fengið, eru orðin um 90 talsins. Margir bréfritararnir hafa óskað þess að fá að koma á fund nefndarinnar til viðtals um efni bréfanna, en því miður hefur n. ekki séð sér fært að verða við þeim tilmælum. Það mundi taka mjög langan tíma að tala við fjölda manns, en starfstími n. er takmarkaður. Hún þarf að sinna fleiri málum en þessu stóra máli. Nm. eiga líka jafnframt sæti í öðrum nefndum, og þeir þurfa að sitja á þingfundum eins og aðrir þingmenn. Að sjálfsögðu hefði það verið æskilegt að geta orðið við óskum þeirra manna, sem vilja koma á fund n. og ræða um þetta mál. Og það hefði líka verið ánægjulegt fyrir nefndina að tala við bréfritarana, eins og t. d. blessaðar hjúkrunarkonurnar, eða þá talsímakonurnar, húsmæðrakennarana og aðra kennara, búfræðikandídata, náttúrufræðinga o. fl., o. fl., sem hafa sent nefndinni vingjarnleg og vel skrifuð bréf. En þetta hefði valdið þeim töfum á starfi n., að vonlaust hefði þá verið að ljúka afgreiðslu málsins fyrir árslokin. En n. telur mjög æskilegt, að málið fái fullnaðarafgreiðslu, áður en þingfundum verður frestað nú fyrir jólin, og vill gera það, sem í hennar valdi stendur, til þess að svo geti orðið. Grunur minn er sá, að óskir sumra bréfritaranna um samtöl við n. kunni að vera sprottnar af því, að þeir óttist, að bréfum þeirra sé ekki nægur gaumur gefinn. Ef til vill lætur einhver bréfritari sér til hugar koma, að sendibréfin til nefndarinnar fari í bréfakörfuna lítt eða ekki lesin. Ef einhver skyldi vera hræddur um, að bréf hans til n. fái slíka meðferð, þá vil ég segja honum, að sá ótti hans er ástæðulaus með öllu. N. hefur lesið vel og samvizkusamlega öll þau mörgu bréf, sem henni hafa borizt. Efnisatriðin úr þeim voru tekin upp á skrá, sem var rituð í nokkrum eintökum, og allir fjárhagsnefndarmenn í báðum þingdeildum fengu eintak af skránni til yfirlestrar og umhugsunar. Tveir af nm. fjhn., hv. 9. landsk. og hv. þm. A-Húnv., hafa undirskrifað nál. með fyrirvara. Annar þeirra, hv. þm. A-Húnv., hefur gert nokkra grein fyrir fyrirvara sínum í nál., og hann flytur einnig brtt. við 1. gr. frv. Vill hann lækka nokkuð launaupphæðir frv. í öllum launaflokkum. En vegna þeirra breytinga, sem undanfarið hafa orðið í launamálum yfirleitt hér á landi, telja aðrir nm. till. hv. þm. A-Húnv. ekki sanngjarna og geta ekki á hana fallizt. Í athugasemdum á þskj. 95 um hverja einstaka gr. frv. er gerður samanburður á ákvæðum frv. og núgildandi launalögum. Þetta hafa hv. þdm. getað kynnt sér, síðan frv. var lagt fram, og tel ég því ekki ástæðu til að gera það sérstaklega að umtalsefni. En ég vil hins vegar minnast nokkuð á þær breytingartill. við frv., sem n. flytur á þskj. 176. Till. þessar eru bornar fram í samráði við hv. fjhn. Ed. og launamálanefndina, eins og frá er skýrt í nál. Fyrsta brtt. er við 8. gr. frv. Sú grein er um starfsmenn hagstofunnar, og er lagt til, að deildarstjóri við þá stofnun og fulltrúar verði færðir upp í hærri launaflokk. Jafnframt er lagt til, að ákveðið verði, að aðeins þeir, sem starfað hafa í hagstofunni a. m. k. í 10 ár, megi taka laun sem 1. stigs fulltrúar. Næst eru fáeinar brtt. við 9. gr. Er þar fyrst það, að hæstaréttarritari verði í V. launaflokki í stað VI. og að í staðinn fyrir húsvörð hjá hæstarétti komi dóm- og skjalavörður og verði hann í X. fl. Er þetta í raun og veru leiðrétting, sem þarna er um að ræða. Þá eru þrjár aðrar brtt. við 9. gr., og eru þær um það, að borgardómarinn í Reykjavík, sakadómarinn og lögreglustjórinn taki laun í III. launaflokki. Hins vegar er ekki lagt til, að borgarfógeti eða tollstjóri hér í Reykjavík taki laun í þeim flokki, heldur verði þeir í IV. flokki eins og frv. gerir ráð fyrir. Er þessi till. byggð á því, að þeir 3 embættismenn, sem hér er lagt til að hækka nokkuð, hafa mjög litlar aukatekjur, en hinir tveir munu hafa verulegar tekjur vegna innheimtulauna. Við 9. gr. er ein till. enn, um bifreiðaeftirlitið, að fulltrúi í Vesturlandsumdæmi verði í sama launaflokki og fulltrúi í Reykjavík og á Akureyri. En vegna nánari athugunar á þessum lið í frv. tel ég rétt að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Þá er 10. gr. Þar er gerð brtt. við 3. liðinn, sem er löggildingarstofan, að í stað aðstoðarmanna komi þar viðgerðar- og eftirlitsmenn og verði í XI. launaflokki. Og önnur brtt. er við þá gr., að skipulagsstjóri taki laun í IV. flokki í stað V. Næst koma allmargar brtt. við 12. gr. frv., en í þeirri grein eru taldir starfsmenn við heilbrigðismálin. Þar er lagt til, að aðstoðarlæknar við berklavarnir verði í V. flokki og að yfirlæknar á ríkisspítölunum, forstöðumaður blóðbankans og yfirlæknir við heilsuverndarstöð Reykjavíkur færist úr V. fl. í IV. fl. Til samræmis við þetta eru brtt. um, að deildarlæknar á landsspítala, Vífilsstöðum og fleiri ríkissjúkrahúsum færist í V. flokk. Lagt er til, að yfirhjúkrunarkonur á ríkisspítölunum verði nefndar forstöðukonur, og er þetta í samræmi við ábendingu frá Félagi íslenzkra hjúkrunarkvenna. Þá er lagt til, að deildarhjúkrunarkonur færist úr X. í IX. launaflokk, enn fremur að aðstoðarhjúkrunarkonur verði í XL–X. launaflokki, í staðinn fyrir að þær eru í frv. í XI. fl., og lagt til, að bæði aðstoðarhjúkrunarkonur og rannsóknarkonur svonefndar skuli eftir 5 ára starf færast úr XI. launaflokki í X. flokk. Lagt er til, að forstöðukona hjúkrunarkvennaskólans nefnist skólastjóri og verði í VI. fl. og kennarar við skólann í VHI. fl. Nokkrar aðrar brtt. eru við 12. gr., og er með þeim stefnt til samræmis við það, sem ég nú hef gert grein fyrir. Við 13. gr. er ein brtt. í allmörgum liðum, og snertir hún starfsmenn flugþjónustunnar. Eru þessar brtt. gerðar að mestu leyti eftir till. frá flugráði, þó að ekki séu að vísu teknar til greina að öllu leyti till. þess um tilfærslur milli launaflokka. Við 14. gr. eru nokkrar brtt. Fyrst er þar lagt til, að biskupsritari og söngmálastjóri verði í VI. launaflokki, en ekki í VII., eins og frv. gerir ráð fyrir. Þá leggur n. til, að prófessorar við háskólann færist úr V. fl. í IV. flokk, en dósentar og háskólabókavörður verði í V. flokki. Þótti n. ástæða til að breyta ákvæði frv. viðkomandi launum prófessoranna, taldi óeðlilegt með samanburði við ýmsa aðra starfsmenn, að þeir væru í V. flokki. Lagt er til, að háskólaritari verði í VI. launaflokki, en ekki í VII. Námsstjórar færist úr VII. fl. í VI. fl. Var á það bent, að ekki væri eðlilegt, að þeir tækju lægri laun en skólastjórar, sem þeir eiga að líta eftir. Till. er um það, að skólastjóri garðyrkjuskólans á Reykjum og kennarar við þann skóla hækki um einn launaflokk. Þá er lagt til, að skólastjórar við héraðsgagnfræðaskóla með fleiri en 75 nemendur verði í VI. fl. í stað VII. og skólastjórar við slíka skóla, þar sem nemendur eru færri en 75, færist úr VIII. fl. í VII. fl. Starf skólastjóranna við heimavistarskólana er miklu umfangsmeira og erfiðara en skólastjóra við heimangönguskólana, og þótti því sanngjarnt að gera þessa breytingu á frv. Þá er lagt til, að skólastjóri húsmæðrakennaraskólans færist úr VII. fl. í VI. og kennarar við þann skóla úr IX. fl. í VIII., enn fremur að skólastjórar og kennarar við húsmæðraskólana hækki um einn flokk. Einnig er lagt til, að kennarar við heyrnar- og málleysingjaskólann verði í VIII. fl., en ekki í IX. og að barnakennarar taki laun í IX. fl., en ekki X.-IX., eins og segir í frv.; enn fremur að skólastjórar skuli strax fá hámarkslaun þrátt fyrir ákvæði 2. gr. frv. um hækkun launa í VII.–XV. fl. á fyrstu 4 starfsárunum. Við 15. gr. eru brtt. Sú fyrsta er um náttúrugripasafnið, að eigi aðeins deildarstjórar, heldur einnig sérfræðingar við þá stofnun taki laun í VI. fl. En ég vil taka það fram, að vegna nánari athugunar á þessum lið í frvgr. vil ég óska þess, að þessari till. verði frestað til 3. umr. Það er 60. tillagan. Læknar við rannsóknarstofu háskólans færist í V. fl., og er það í samræmi við það, sem ég hef áður skýrt frá um till. n. viðkomandi launum lækna. Forstöðumaður tilraunastöðvarinnar á Keldum færist þá einnig úr V. fl. í IV. fl. Við 15. gr. er enn fremur brtt. um veðurstofuna, að þar bætist inn tvær deildir, sem fallið hafa niður, þegar frv. var samið, áhaldadeild svonefnd og jarðeðlisfræðideild. Loks er við þá gr. brtt. viðkomandi skrifstofu húsameistara, að í stað féhirðis, sem samkv. frv. á að taka laun í IX. launaflokki, komi skrifstofustjóri, sem jafnframt er féhirðir og taki laun í VII. flokki. Við 16. gr. er brtt. um sandgræðslustjóra, að hann færist úr VII. fl. í VI. fl., en veiðimálastjóri úr VI. fl. í þann V. Einnig er till. um það, að hjá sauðfjárveikivörnum verði sýklarannsóknarmaður í VIII. fl., en orðin „2. stigs“ í 3. tölulið þar falli niður, þannig að þar verði aðeins ákveðinn aðstoðarmaður, en ekki tilgreint á hvaða stigi. Við 16. gr. er enn fremur brtt. um, að tilraunastjórarnir verði í VII. fl., en ekki IX. Ég vil geta þess, að jafnframt gerir n. ráð fyrir því, að tekin verði til endurskoðunar ákvæði um húsaleigu, sem tilraunastjórarnir greiða, en þeir hafa að undanförnu greitt mjög lága húsaleigu. Við 17. gr. eru fáeinar brtt. viðkomandi raforkumálaskrifstofunni og starfsmönnum hennar. Í fyrsta lagi er lagt til, að í staðinn fyrir fulltrúa 1. stigs komi landmælingamaður, en launin breytist ekki, og þar sem rætt er í frv. um fulltrúa 2. stigs, komi fulltrúi 1. stigs; enn fremur að við bætist yfirteiknari í raforkumálaskrifstofunni, sem verði í IX. launaflokki. Þá er lagt til, að tveir liðir í þessari grein falli niður. Það eru þeir liðir, þar sem ákveðin eru laun rafstöðvarstjóra og flokksstjóra, en það er ekki talin ástæða til að hafa þá starfsmenn á launalögunum. Loks er lagt til, að línumenn hækki um einn flokk. Kem ég þá að 18. gr. frv., og flytur n. margar brtt. um laun símastarfsmanna. Lagt er til, að inn í frv. komi nýr liður, umsjónarmaður sjálfvirkrar stöðvar, og verði í VII. launaflokki. Símvirkjar verði í X.–IX. launaflokki í stað X., varðstjórar í IX.–VIII., símritarar í X.–IX. og talsímakonur í XIII.–XII. Sendimenn færist úr XIII. fl. í XII. og varðstjórar við langlínumiðstöð úr XIII. í XII.–XI. Nokkrar fleiri brtt. eru til samræmis við þetta. Flokksstjórar falli niður úr þessari frvgr. eins og hjá raforkumálaskrifstofunni, birgðastjóri verði í VII. fl. í stað VIII., bókari í X. í stað XI., stöðvarstjórarnir í loftskeytastöð í Reykjavík, sendistöðinni á Rjúpnahæð, sendistöð á Vatnsendahæð og stöðvarstjóri Loranstöðvarinnar á Reynisfjalli verði í VIII. fl. og við bætist nýr liður, tímaverðir Loranstöðvarinnar á Reynisfjalli, og verði þeir í XII. fl. Hef ég þá nefnt, held ég, flestar þær brtt., sem nefndin flytur við 18. gr., en síðasta brtt. n. við þá gr. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Símritaravarðstjórar og símvirkjaverkstjórar skulu eftir 10 ára starf færast úr IX. launafl. í VIII. launafl. Símritarar og símvirkjar flytjast eftir jafnlangan starfstíma úr X. launafl. í IX. launafl. Langlínuvarðstjórar skulu og eftir 10 ára starf færast úr XII. launafl. í XI. launafl. Þá skulu og talsímakonur færast úr XIII. launafl. í XII. launafl. eftir jafnlangan starfstíma.“ Við 19. gr. eru nokkrar brtt., en í þeirri gr. eru taldir starfsmenn ríkisútvarpsins. Lagt er til, að féhirðir útvarpsins verði í VIII. fl. Við bætist í aðalskrifstofu ritari í XIV.–XIII. launafl. og umsjónarmaður í XIII. fl. Þá er lagt til, að fulltrúi í innheimtudeild verði nefndur innheimtustjóri og taki laun í VIII. flokki. Auglýsingastjóri verði einnig í VIII. fl. Þar bætist við bókari í XI. fl. Við skrifstofu dagskrár bætist leiklistarráðunautur og verði í VIII. fl. Það starf virðist hafa fallið niður, þegar frv. var samið. Fulltrúi í magnarasal nefnist forstöðumaður og verði í VIII. fl. Við tónlistardeildina bætast inn í frv. 3 starfsmenn, píanóleikari í IX. fl., aðstoðarmaður í XIII. og ritari í XIV.–XIII. fl. Þá er lagt til, að stöðvarstjórar Vatnsendastöðvarinnar og endurvarpsstöðvar verði í VIII. fl. Skrifstofustjóri viðtækjaverzlunar færist úr VIII. í VII. fl. og forstöðumaður viðgerðarstofu úr IX. í VIII. fl. Við 20. gr. eru 4 brtt. Fyrst er till. um það, að aðstoðarfólk í lyfjagerð áfengisverzlunarinnar 1. stigs verði í XII. fl., en aðstoðarfólk 2. stigs í XIV. fl. Þá leggur n. til, að verkstjóri hjá áburðar- og grænmetisverzlun verði í X. fl. og bifreiðarstjóri verði þar einnig í XI. fl. Síðasta brtt. er um það, að á eftir 27. gr. frv. komi ný grein þannig: „Nú eru settar á fót ríkisstofnanir, eftir að lög þessi öðlast gildi, og skal þá fjármálaráðherra í samráði við ráðherra þann, er fer með mál stofnunarinnar, ákveða laun starfsmanna við þær með hliðsjón af því, er gildir um sambærilegar eða hliðstæðar stofnanir samkvæmt lögum þessum. Ef til koma við stofnanir þær, sem lög þessi taka til, nýjar stöður, sem eru ekki taldar í lögunum, ákveður fjmrh. með sama hætti og segir í 1. málsgr., í hvaða launaflokk skuli skipa hlutaðeigandi starfsmann.“ N. telur, að þetta sé eðlilegt fyrirkomulag, þegar um er að ræða nýjar stofnanir, sem settar eru á fót, eða nýjar stöður við eldri stofnanir. Vera má, að mönnum vaxi nokkuð í augum sá fjöldi brtt., sem n. ber fram. Langflestar brtt. eru við tvær gr. frv., 12. og 18. gr. Í 12. gr. er starfsfólk ríkisspítalanna tilgreint við hvert sjúkrahús og hverja deild landsspítalans fyrir sig, svo að bæði læknar og hjúkrunarkonur eru á mörgum stöðum í frvgr. Ein breyting að efni til þarf því formsins vegna að koma inn í frvgr. á mörgum stöðum. Sama er að segja um 18. gr., en þar eru ákveðin laun þeirra, sem vinna við póst og síma. Hjá símanum eru margar deildir og margar stöðvar, og t. d. símvirkjar, símritarar, talsímakonur og fleiri starfsmenn eru því taldir á mörgum stöðum í gr. Það er þetta form á frv., sem einkum veldur fjölda brtt., en raunverulega eru þær miklu færri efnislega. Ég sé ekki, nema tilefni gefist, ástæðu til að ræða meira um brtt. Eins og frá er greint í nál., hefur n. enn til athugunar nokkur atriði í frv., og n. hefur eins og áður samstarf við hv. fjhn. Ed. og launamálan. um þessa hluti, og getur svo farið, að hér í deildinni verði fluttar einhverjar brtt. til viðbótar við 3. umr. frv. Ef einstakir hv. dm. hafa í hyggju að flytja brtt. við frv., tel ég æskilegra, að þeir fresti því til 3. umr. Ætti þá að vera mögulegt að ljúka 2. umr. á þessum fundi og koma málinu til 3. umr., en það mundi greiða fyrir því, að málið gæti hlotið fullnaðarafgreiðslu, áður en þingfundum verður frestað nú fyrir jólin.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjhn. d. fyrir það, hversu skörulega hún hefur unnið að þessu máli, en það er alls ekki hægt að segja, að hér sé um einfalt mál að ræða. Ég vil lýsa fylgi mínu við þær brtt., sem hv. n. hefur flutt, og fara fram á, að hv. dm. vildu verða vel við þeim óskum n. að greiða fyrir málinu, koma vinnu sinni þannig fyrir og tillöguflutningi, að málið geti fengið greiðan gang í gegnum hv. Alþ. og hin nýju launal. öðlazt gildi nú um áramótin.



Herra forseti. Hv. frsm. fjhn., þm. V-Húnv. (SkG), hefur gert allrækilega grein fyrir starfsemi n. í sambandi við þetta stóra frv., og skal ég ekki fara langt út í að rekja það atriði. Mér er það ljóst, að ævinlega, þegar launal. eru til afgreiðslu, verður ekki hjá því komizt, að einhverjar meiri eða minni breytingar verði og tilfærslur milli launaflokka. Og þegar svo er í pottinn búið, að það frv., sem hér liggur fyrir frá hálfu hæstv. ríkisstj., er þannig, að þar hefur verið breytt mjög mikið flokkaskipuninni frá eldri launal., þá er eðlilegt, að margar af þeim breytingum, sem allar eru til hækkunar, hljóti að leiða af sér sanngirniskröfu um að færa meira til innan launafl., og sú er orsökin fyrir öllum þeim mörgu kröfubréfum, sem fjhn. hafa borizt og hv. frsm. lýsti. Ég verð að segja það, að deila út af því máli er það mikið persónuleg, að ég tel það ekki hæfa, að við séum að fara út í hana hér opinberlega á þingi, og ég sætti mig við það, þó að ég sé óánægður með þetta frv. á margan hátt, að fylgja þeim brtt. að þessu leyti, sem samkomulag hefur orðið um í fjhn. og við mþn., sem undirbjó þetta frv. Ég get þó ekki látið hjá líða að geta þess, að það hefur komið í ljós í þessu starfi og kemur greinilega fram í grg. fyrir frv., að á undanförnum árum hafa gildandi launalög mjög mikið verið brotin að því leyti til, að mörgum starfsmönnum ríkisins í hinum og þessum stofnunum hafa verið greidd laun samkv. hærri launaflokki en launal. ákveða. Kemur mjög víða fram, að þannig hafi þetta verið í framkvæmdinni; það hafi verið búið að gera þetta, án þess að l. væri breytt. Allar þessar breytingar eru teknar upp í frv. til hækkunar, og ég verð að segja, að það er að sínu leyti skárra að gera þetta löglegt heldur en að það sé eins og það hefur gengið að undanförnu samkvæmt þeirri lýsingu, sem fram kemur í grg. frv. beint og óbeint frá hv. mþn. Það, að ég get ekki fylgt þessu máli, eins og það liggur fyrir, og hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 177 við 1. gr. frv. um lækkun á launaflokkunum, er sprottið af því, sem ég skal nánar fara út í síðar, að ég get ekki fallizt á, að það sé eðlilegt eða heilbrigt, eins og nú er ástandið í okkar þjóðfélagi, að ganga eins langt og gengið hefur verið á þessu ári í þessum efnum. Ég skal byrja á því að útskýra, hvað mín brtt. þýðir. Samkv. því, sem frv. ákveður, eru þau laun í hverjum launafl., sem nú eru ákveðin í gildandi launal., þrefölduð og þar við bætt 20% grunnlaunahækkun, eins og ákveðið var hér á þingi í fyrra og er nú í framkvæmdinni. Ofan á þetta er svo bætt 9.5% hækkun yfir alla línuna, og sú brtt., sem ég flyt hér, þýðir það að afnema þessa 9.5% almennu launahækkun, sem hér er um að ræða. Samkv. áætlun mþn. þýðir þetta eftir hennar útreikningi 15.6 millj. Nú má gera ráð fyrir, að þær breytingar, sem verða á þessu máli í meðferð Alþ., muni þýða aldrei minna en 2 millj. kr. hækkun og getur orðið talsvert meira, og þá þýðir sú hækkun raunverulega, sem á þennan hátt er ákveðin með þessu frv., rúmlega 16 millj., eða við skulum segja 16–17 millj.; það er ekki hægt að ákveða það eða reikna það út nákvæmlega eins og sakir standa. Mín lækkunartillaga þýðir því 16–17 millj. kr. Nú er það svo, að það er búið að lögfesta það á þessu þingi, að öll skerðing á verðlagsuppbót samkv. vísitölu skuli hér eftir falla niður, og það þýðir auðvitað, að hverri grunnlaunahækkun fylgir tilsvarandi verðlagsuppbót, og það hefur verið reiknað með því, að verðlagsuppbótin næsta ár mundi verða 73 stig, sem er 73%, en samkv. síðustu upplýsingum frá hagstofunni er gert ráð fyrir 76 stiga vísitölu. Og mér er sagt, að í fjárhagsáætlun hjá bæjarstjórn Reykjavíkur, sem nú er til meðferðar, sé reiknað með 76 stiga vísitölu fyrir næsta ár. Þá er aðstaðan þannig, að ef við reiknum með 76 stiga vísitölu, er breytingin sú frá frv. og til minnar till., að samkv. frv. að viðbættri verðlagsuppbót mundu árslaunin í 1. launaflokki verða 104016 kr., en samkv. minni till. mundu þau verða 95040 kr. Ef við tökum svo aftur t. d. hámarkslaun í 7. launaflokki, sem mun vera nálægt því að vera meðallaun samkv. þessu frv. og a. m. k. ekki hærra en meðallaun, vegna þess að það er sama og ekkert af fólki eftir í þessu frv., sem ætluð eru laun samkv. XIV. og XV. launaflokki, þá yrðu að viðbættri verðlagsuppbót árslaunin samkv. þessu frv. 66506 kr., en samkv. minni till. 60825 kr. Þetta vildi ég taka fram, til þess að hv. þm. geti séð, hvaða atriði það er, sem ég fer fram á að breyta í þessu sambandi. Og þá kem ég að því, hvaða orsakir liggja fyrir því, að ég flyt þessa lækkunartill., sem gildir um allar þær stéttir, sem þetta frv. fjallar um. Orsakirnar eru þær, að mér ofbýður sá hamagangur, sem í því hefur verið á þessu yfirstandandi ári að hækka laun. Mér ofbýður það vegna þess, að undirstaða allra okkar fjármála, framleiðslan, er þannig komin, að það er ekki hægt að reka hana að kalla má á neinu sviði nema með mjög mikilli aðstoð frá því opinbera. Og ég lít svo á, að þar sem um er að ræða laun hjá starfsmönnum ríkisins, þá sé það sá eini flokkur í raun og veru, sem Alþ. ræður yfir að ákveða laun hjá, og að það sé og það eigi að vera mælikvarði á það, hvað sé eðlilegt og réttmætt að borga öðrum stéttum, enda þótt Alþ. ráði ekki yfir því, hvernig því er varið. Nú skal ég fara lauslega yfir það, hver er saga þessa máls frá því um þetta leyti í fyrra. Ég hygg, að það hafi verið í nóvember 1954, að þá eru gerðir nýir samningar við verkfræðinga landsins, sem þýddu mjög mikla launahækkun. Þar með var flóðgáttin opnuð. Svo kemur það, að daginn sem fjárlög fyrir yfirstandandi ár, árið 1955, voru afgreidd, var samþ. með einni till. á 22. gr. að hækka laun embættis- og starfsmanna um 12 millj. kr., og það fólst í því að hækka grunnlaunaviðbótina úr 10, 15 og 17%, eins og hún áður var, upp í 20% yfir alla línuna, og þetta var látið ná yfir bæði árin, árið 1954 og 1955. Síðan hefur það gerzt, að sú vísitöluskerðing eða verðlagsuppbótarskerðing, sem verið hefur í gildi á undanförnum árum varðandi opinbera starfsmenn, hefur verið felld algerlega niður, og um leið hefur það gerzt vegna ýmissa orsaka, að vísitala hefur á þessu ári hækkað mjög mikið. Samkv. þeim útreikningi á þessu atriði, sem fram kom í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. fjárl., reiknaði hann með, að á árinu 1956 mundi þetta þýða hækkun um 29 millj. á launum embættis- og starfsmanna ríkisins. Þá er hækkunin komin í 41 millj. Við þetta er þó það að athuga, að í þessum útreikningi miðaði hæstv. fjmrh. við 14 stiga vísitöluhækkun, en nú er nokkurn veginn víst, að hækkunin verður meiri, og við vitum ekki, hvað vísitalan muni hækka mikið, áður en árið 1956 er liðið til loka. Í þriðja lagi kemur svo það frv., sem hér liggur fyrir. Samkv. áætlunum mþn. þýðir það 20 millj. kr. hækkun á embættislaunum, en hv. fjvn. hefur reiknað þetta út eða látið reikna út, og samkv. hennar útreikningi þýðir þetta 22 millj. kr. hækkun. Þar við bætist sú hækkun, sem gera má ráð fyrir víð meðferð þessa máls hér í þinginu varðandi flokkabreytingar, sem allt er til hækkunar og ég lauslega reikna með að þýði 2 millj. kr. Þá er kostnaðurinn við samþykkt þessa frv. 24 millj., og hækkunin öll á einu ári, frá því 16. des. í fyrra og þangað til þetta mál verður afgreitt, orðin 65 millj. kr. Ég verð að segja það, að þetta ofbýður mér, og ég hygg, að landsfólkinu geri það yfirleitt. Nú er auðsætt, að það er það mikið kapp á það lagt af þeim, sem fastast sækja að koma þessu máli fram, að það verði afgreitt nú, að það er ætlunin, að það verði sjálfsagt afgreitt fyrir 17. þ. m., sem er á laugardaginn kemur. Og ef það verður samþ. eftir því sem horfir og mín brtt. felld, þá geta þeir, sem hlut eiga að máli, haldið eins konar árshátíð launahækkunarinnar, þannig að þá er búið að hækka launin á einu ári um 65 millj. kr. Ef við reiknum þetta út prósentvís, sem er tiltölulega létt að gera, ef farið er eftir þeim áætlunum, sem fyrir liggja hjá mþn., þá skal ég taka það fram, að frá þessum 65 millj. verður raunverulega að draga 6 millj., sem fært var inn á árið 1954 og byggist á sama grundvelli og aðrar 6 millj., sem samþ. voru 17. des. í fyrra og gilda fyrir yfirstandandi ár. Þá eru eftir 59 millj. kr., en samkv. áætlun mþn. gildir 9.5% hækkunin, sem ég fer fram á að fella niður, 15.6 millj. 10% hækkun mundi þá þýða eftir sama útreikningi 16.4 millj., og öll þessi 59 millj. kr. hækkun á launum embættismanna ríkisins þýddi þá rúmlega 36% hækkun samtals að meðaltali. Nú væri það fyrir sig að láta þetta ganga í kring, ef þetta hefði ekki í för með sér margvíslegar, víðtækar og stórkostlegar afleiðingar á öllum sviðum okkar þjóðlífs. Ef þetta verður ákveðið nú, þá verður fyrsta afleiðingin sú, að margir aðrir aðilar í þjóðfélaginu eru neyddir til að hækka öll laun hjá sér um 9.5%, hvað sem flokkabreytingum líður; ég skal sleppa því. Og mér er sagt, að bæjarstjórn Reykjavíkur, sem nú er að fást við sín fjárlög, sína fjárhagsáætlun fyrir árið 1956, hafi reiknað með því, að þetta yrði samþ. Og sé reiknað með því, að hún verði líka að taka þetta upp, sem ekki er óeðlilegt eins og sakir standa, mundi það þýða það, að öll bæjarfélög í þessu landi og sveitarfélög, sem hafa einhverja fasta starfsmenn á sínum snærum, verða að taka upp sömu hækkun og Alþ. og ríkisstj. ákveða hjá starfsmönnum ríkisins. Næst koma bankarnir, sparisjóðirnir og aðrar þær stofnanir, sem eru utan launalaga, svo sem Tryggingastofnunin, Búnaðarfélagið, Fiskifélagið og fleiri stofnanir, sem hlut eiga að máli og hlytu að fara í þetta kjölfar, undireins og búið er að lögfesta þessa hækkun hér á Alþ. Þá er víst, að hjá pósti og síma verður að taka þetta einnig 1neð, því að það er ekki nema lítill hluti af starfsmönnum pósts og síma, sem er inni á launalögum. Allir hinir starfsmennirnir á fyrsta flokks B-stöðvum, annars flokks stöðvum og þriðja flokks stöðvum alls staðar um landið hlytu og yrðu að fá þessa hækkunarprósentu undireins nú um áramótin, ef þetta er samþykkt hér á Alþingi. Þá er enn fremur þess að geta, að ein afleiðingin yrði sú, að allt fastlaunað verzlunarfólk mundi heimta sömu uppbæturnar, en með verzlunarfólki á ég við alla starfsmenn að forstjórum meðtöldum hjá samvinnufélögum landsins og allt annað verzlunarfólk, sem starfar í landinu, - ja, menn kalla það nú í daglegu tali kaupmannaverzlanir, en sannleikurinn er sá, að með örfáum undantekningum er það allt orðið verzlunarhlutafélög, sem hafa verzlunina á sínum höndum, að undanteknum samvinnufélögunum, það eru verzlunarhlutafélög, og hjá þeim hafa laun ekki einasta starfsfólkið, heldur og forstjórarnir og eigendurnir sjálfir, og allt þetta fólk mundi fá sína hækkun, ef ríkið gengur þarna á undan með að ákveða þessa prósentuhækkun hjá sér. Enn fremur mundi koma fastlaunafólk hjá skipafélögunum og einnig í iðnaðinum. Hvað svo yrði um verkamannastéttina, skal ég ekkert fara út í að þessu sinni. En ég vil segja, að sú aðferð, sem hér er stofnað til, er þannig, að hún hlýtur að hafa mjög alvarlegar afleiðingar í öllu okkar fjármálakerfi, og það er þó þannig á vegi statt, að mér fyrir mitt leyti finnst ekki, að það sé á það bætandi að auka þungann, sem hvílir nú á okkar framleiðslu til sjávar og sveita, og aðstaðan er slík, að það er alveg víst, að Alþ. og ríkisstj. verða að gera einhverjar nýjar og róttækar ráðstafanir nú um áramótin, til þess að atvinnuvegir landsins haldi áfram óhindrað. Ég er fastur á því, að verði þessi brtt. mín felld, þá greiði ég hiklaust atkv. á móti þessu frv., og hvort sem ég stend einn uppi um það hér á hv. Alþ. eða ekki, þá verður að hafa það. Á hvaða vettvangi okkar þjóðlífs sem vera skal, hvort það er í blöðum, á mannfundum, hér á Alþingi eða hvar annars staðar, skal ég ekki vera neitt hikandi við að verja mína afstöðu í þessu efni. En ég hef verið að hugsa um það: ja, hvað er annað hægt að gera, sem getur komið embættismannastétt landsins að jafnmiklu gagni og að hækka launin, eins og hér er farið fram á, án þess að hafa í för með sér þær háskasemdir í okkar þjóðlífi, sem ég hef hér verið að lýsa? Það er fjarri því, að mér detti í hug, eins og einstaka maður hefur leyft sér að bera mér á brýn, að ég sé einhver óvildarmaður fastlaunamanna ríkisins. Því fer ákaflega fjarri, því að það er svo margt ágætra manna í þeim stéttum, að ég er ekki svo heimskur maður, að mér detti í hug að vera nokkur andstöðu- eða óvildarmaður þessara manna. En ég vil bara haga okkar fjármálaafstöðu þannig, að það sé ekki hlaðið meira undir þessa menn, þessar stéttir, sem öll þjóðin vill helzt komast í, heldur en svo, að það sé forsvaranlegt gagnvart þjóðlífinu í heild. En það, sem er hægt að gera og væri að mínu áliti miklu skynsamlegra að gera en að taka þessa launahækkunarskrúfu upp, eins og með þessu frv. er stefnt að, er að lækka tekjuskattinn og lækka hann til mikilla muna. Tekju- og eignarskattur fyrir árið 1955 var álagður 98 millj., og hann er áætlaður á fjárlagafrv. eitthvað rúmar 90 millj. Ég held, að það væri miklu hyggilegri aðferð að breyta til og samþykkja hér þá till., sem ég hef hér lagt fram á þskj. 177, en taka um leið þá ákvörðun að lækka tekjuskattinn yfir alla línuna, svo að verulega munaði um, og það kæmi launamönnum ríkisins öllum að gagni, eins og það kæmi líka öllum öðrum að gagni, sem tekjuskatt greiða, og hann er ekki sízt greiddur nú orðið af launum yfirleitt, vegna þess að framleiðslufyrirtæki, sem flest eru rekin með halla, eru ekki verulega tekjuskattshá, eins og nú er komið málum. Ég vil því segja það að lokum, að ef mín till. verður samþykkt, mundi ég vilja beita mér fyrir því eða vera með í því, að þessu væri breytt á þá leið, að tekjuskatturinn væri lækkaður stórlega, í stað þess að þessi 9.5% hækkun, þessar 16 millj. kr., yrði lögfest sem árleg greiðsla. Að öðru leyti skal ég svo ekki á þessu stigi fjölyrða meira um þetta mál, en vænti þess, að mér gefist tækifæri til að svara þeim andmælum gegn till. minni, sem hér kunna fram að koma.



Það er út af nokkrum ummælum í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem ég vildi strax gera örfáar athugasemdir. Ég vil ekki láta þau standa ómótmælt. Hv. þm. A-Húnv. er á móti því að lögleiða almenna hækkun á launum opinberra starfsmanna. Ef við íhugum þetta mál og túlkum það rétt, þá sjáum við, að síðan launalögin voru sett, þau sem nú gilda, hafa átt sér stað verulegar hækkanir á kaupgjaldi almennt í landinu. Þetta er staðreynd. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að hækka nokkuð almennt laun opinberra starfsmanna til samræmis við þær launahækkanir, sem almennt hafa þegar átt sér stað. Þetta er kjarni málsins, og þetta er málið allt, en þetta virðist mér hv. þm. A-Húnv. ekki láta sér skiljast. Honum finnst það sanngjarnt, að laun opinberra starfsmanna standi óbreytt, á sama tíma sem laun almennt í landinu fara hækkandi. Hann vill m. ö. o., að lífskjör annarra séu bætt á kostnað opinberra starfsmanna, því að það væri einmitt það, sem mundi gerast, ef slíkt ætti sér stað til langframa og í verulegum mæli. Slíkt er ekki sanngjarnt, og þess vegna hefur þetta frv. til nýrra launalaga verið samið. Með því er verið að gera tilraun til að samræma starfskjör opinberra starfsmanna við kjörin eins og þau nú eru orðin annars staðar og satt að segja hvergi gengið lengra en þessi stefna takmarkar. Þess vegna er allt tal hv. þm. A-Húnv. um það, að þetta frv. verði upphaf að nýjum, almennum launahækkunum, byggt á rangri túlkun málsins. Hér er aðeins tekið afleiðingunum af því, sem þegar hefur gerzt. Það er ekki vottur af sanngirni í því í garð opinberra starfsmanna að ætlast til þess, að þeir geti unað við, að þeirra launakjör séu látin standa óbreytt til lengdar, þegar allt í kringum þá hækka launagreiðslur. Þá er það líka alger misskilningur hjá hv. þm. A-Húnv., að þótt ríkið fylgdi þessari stefnu, sem hann túlkar, sem sé að synja um allar breytingar á launum opinberra starfsmanna, þótt laun almennt hafi hækkað, að laun í verzlunarfyrirtækjum og hjá öðrum stofnunum mundu haldast niðri. Þeim mundi vitanlega alls ekki verða haldið niðri. Ríkið mundi verða eitt um að reyna að reka slíka launapólitík. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var einungis sú að vekja athygli á meginkjarna málsins, vegna þess að mér fannst hv. þm. A-Húnv. alveg ganga fram hjá honum og leggja allt annan skilning í það, sem hér er að gerast, en þann, sem réttur er og nokkur rök hníga að. Þá lét hv. þm. A-Húnv. nokkur huggunarorð falla til opinberra starfsmanna; hann hefði gott úrræði fyrir þá, þó að hann væri á móti því að hækka launin, það væri að lækka tekjuskattinn. Vitanlega mundi það ekkert gagna opinberum starfsmönnum sérstaklega, þó að tekjuskatturinn væri lækkaður, því að hann yrði lækkaður á öllum öðrum alveg jafnt, þannig að hlutfall þeirra í skattgreiðslu stæði óbreytt. Þeirra laun yrðu eftir sem áður í ósamræmi við laun annarra. Þeim kæmi ekkert sérstaklega til góða lækkun á tekjuskattinum, fyrir utan það, að lækkun á tekjuskattinum mundi þýða, að samstundis yrði að afla tekna með öðru móti, og ég er ekki viss um, að það yrði gert á þann hátt, sem kæmi opinberum starfsmönnum betur en tekjuskatturinn, þótt hann væri látinn óbreyttur standa. Þetta mál er ekki sízt um hlutföll í launagreiðslum, og það verður ekki leyst með almennri tekjuskattslækkun. Spurningin er bara þessi: Er eðlilegt, að opinberir starfsmenn geti sætt sig við það, eða á að bjóða þeim það, að þeir sitji lon og don við óbreytt launakjör, þegar allir aðrir fá hækkanir? Ég segi nei. Það á ekki að gera, og þess vegna er þetta frv. hér.



Herra forseti. Ég skrifaði undir það nál., sem hér liggur fyrir, með fyrirvara. Ég tel að sjálfsögðu rétt, að Alþ. endurskoði gildandi launalög opinberra starfsmanna, enda eru þau nú orðin nokkuð gömul og mikil þörf á því á ýmsum liðum, að þar sé bætt um, einkum hjá þeim starfsmönnum ríkisins, sem eru í hinum lægri launaflokkum. Þess vegna tel ég, að það væri illt verk að koma í veg fyrir samþykkt þessa frv. En hitt er annað mál, að inn á þessu frv. eru fjölmargir liðir, sem mjög orka tvímælis um það, hvort þeir geti talizt sanngjarnir. Ég tel þó, að það sé vert að stuðla að því, að þetta frv. fái afgreiðslu, og hef þess vegna fyrir mitt leyti fallizt á að flytja ekki sérstakar eða einstakar brtt. við hina ýmsu liði frv., heldur láta við þessa umr. við það sitja að láta hér koma til atkv. þær till., sem launamálanefnd ríkisins hefur gert og fjhn. þessarar d. hefur fallizt á að rétt væri að láta koma hér til atkvæða við þessa umr. Vildi ég þá aðeins víkja að öðrum þætti þessa máls, en hann er sá, að á s. l. vetri gerðu verkalýðsfélög nokkur, einkum hér í Reykjavík og nágrenninu, kröfu um kauphækkun. Þessi kauphækkunarkrafa verkalýðsfélaganna nam 20%, og í þeim heildarkröfum, sem gerðar voru, voru einnig kröfur um nokkur önnur hlunnindi, og hefur það verið metið á ýmsa lund. Ekki hygg ég þó, að með neinni sanngirni sé hægt að segja, að verkalýðsfélögin hafi farið fram á meira en 30% kjarabætur samtals bæði í kaupuppbótum og öðrum fríðindum. Það þarf ekki að rekja það, að stjórnarvöldin, sem sitja að völdum í okkar landi, bæði ríkisstjórnin sjálf og hv. stuðningsmenn hennar hér á Alþ. svo og málgögn hennar, ætluðu hreint að rifna af þessari ósvífni verkalýðssamtakanna að láta sér detta í hug að krefjast jafnvel allt að 30% kjarabóta fyrir verkafólk. Ekki áttu blöð þeirra að vísu öll óskilið mál um það, hvernig þau tóku þessum málaleitunum verkalýðsfélaganna, en kröfur verkalýðsfélaga eru að sjálfsögðu ævinlega og hljóta að vera, eins og allt er í pottinn búið um samninga, settar fram nokkru hærri en félögin raunverulega geta gert sér vonir um að ná fram. Ég þarf ekki að rekja það, að eftir margra vikna verkfall náðu verkalýðsfélögin fram 10% kauphækkunum og nokkrum öðrum kjarabótum, sem meta má að nemi máske um 2% í kauphækkun og til viðbótar um 5% í kjarabætur, sem ríkisstarfsmenn höfðu áður fengið, þannig að miðað við ríkisstarfsmenn má kannske telja að verkalýðsfélögin hafi náð fram um það bil 12% kjarabótum. Ef við höldum svo áfram að hugleiða, hvernig ríkisstj. og hvernig yfirleitt afturhaldið í þessu landi brást við þessum kjarabótum verkalýðsfélaganna, þá stendur það mjög í björtu, að alltaf síðan, seint og snemma, hefur ríkisstj. og málsvarar hennar og blöð hennar hamrað á því, að upp sé risin í okkar þjóðfélagi stórkostleg þjóðarógæfa, sem mikill vafi sé um, hvort nokkru sinni verði yfirstigin, einmitt af því að um þessar kauphækkanir eða kjarabætur var samið við verkalýðshreyfinguna. Þessu til viðbótar liggur það hreinlega fyrir, að áróðursmenn ríkisstj. halda því jafnan fram, að verkamenn hafi tapað á þessum kjarabótum. Þeir benda á allar þær verðhækkanir, sem fram hafa farið í landinu síðan, og telja, að þær séu beint eða óbeint þessari kauphækkun og kjarabót að kenna. Nú er það auðvitað vitað, að slík kjarabót sem þarna var samið um getur ekki valdið almennt í verðlaginu nema 2–3% verðhækkun, þar sem vinnan er að sjálfsögðu ekki nema nokkur og víða lítill þáttur í verðmynduninni. En þegar nú kemur að því að endurskoða launalög, virðast þeir góðu ráðamenn, sem þannig telja, að allt hafi verið drepið með 10% kauphækkun verkamanna, og þó einkum að verkamenn hafi komið þarna illa í bakið á sjálfum sér og skaðað sig frekar en bætt hag sinn með þessari kauphækkun, líta allt öðrum augum á það, hvernig þetta verkar nú á þá sjálfa. Á einu ári, sem nú er liðið, þ. e. a. s. frá því seinni hluta desember í fyrra og til þessa tíma, hafa verið gerðar ýmsar launabreytingar hjá því opinbera, og er nú þessi kannske ekki hvað minnst um verð, sem hér er til umræðu og væntanlega verður samþykkt hér innan fárra daga. Það má aðeins rifja það upp, hvað skeð hefur. Seinni hluta desember í fyrra var, eins og hv. þm. A-Húnv. minntist hér á í ræðu sinni, gerð í sambandi við samþykkt fjárlaga ein veruleg launabreyting opinberra starfsmanna. Hún lá í því, að til þess að mæta þeim launamismun, sem orðinn var á hinum frjálsa markaði og aftur hjá ríkisstarfsmönnum, hafði ríkið nokkur undanfarin ár bætt upp laun opinberra starfsmanna stighækkandi, þannig að þeir, sem höfðu laun eftir lægri launaflokkum launalaga, fengu að prósenttölu til hærri uppbót en þeir, sem tóku laun eftir hærri launaflokkum. Í I.–III. launaflokki var greidd 10% kaupuppbót á grunnlaun, í IV. flokki voru greidd 12%, í V.–IX. flokki voru greidd 15%, og í X.–XV. flokki voru greidd 17% í launauppbætur. En við samþykkt fjárlaga seinni hluta desembermánaðar í fyrravetur var þessu öllu slengt í eitt og greidd 20% uppbót á laun allra starfsmanna ríkisins. Þetta þýddi að sjálfsögðu það, að hinir hæst launuðu voru hækkaðir um 10%, en þeir, sem voru í lægri flokkunum, hlutu aðeins 3% uppbót á laun sín. Þannig var launamismunurinn aukinn verulega. Í maímánuði s. l. samþykkti Alþ. svo breytingar á lögum um greiðslu verðlagsuppbótar á laun opinberra starfsmanna, þannig að engin vísitöluskerðing skyldi koma á laun, sem nema allt að 34560 kr. á ári, en á laun, sem væru þar umfram, skyldi greiða 23% uppbót. Þetta þýddi að sjálfsögðu líka langmesta hækkunina til handa hálaunamönnum. En til þess að þetta færi ekki algerlega fyrir ofan garð og neðan hjá þeim lægst launuðu, var sleginn sá varnagli í þessum lögum, að launauppbót skyldi þó að lágmarki ná 5% til allra. Nú fyrir fáeinum dögum voru hér á Alþ. enn samþ. lög um greiðslu verðlagsuppbótar á laun opinberra starfsmanna, þar sem er ákveðið, að engin vísitöluskerðing skuli reiknuð á nein laun hjá ríkinu, og gerir það að sjálfsögðu þeim, sem enn höfðu nokkra skerðingu, enn rýmra fyrir dyrum, þannig að hækkunin er orðin mjög veruleg hjá hæst launuðu flokkunum, en tiltölulega lítil hjá lægri flokkunum, þannig að áður en þetta frv., sem hér liggur fyrir, kemur til afgreiðslu, liggur það fyrir, að þegar hefur orðið um að ræða mjög verulega hækkun á kaupi þeirra hæst launuðu, en þeir, sem eru í lægri launaflokkunum, hafa fengið um það bil 8% kaupuppbót á þessu tímabili. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir hins vegar ráð fyrir, að laun hækki, það er nú kallað í frv. um 9½%, sem þó raunverulega er ekki alveg rétt, miðað við daginn í dag, því að hjá lægstu flokkunum hækkar það úr þeim 8%, sem fyrir voru, um 4–5%, 4½% því sem næst. Og ef við lítum nú á, hvað skeð hefur frá því í fyrra um þetta leyti og þar til væntanlega þessi lög koma til framkvæmdar í næsta mánuði, þá er vert að fara hér aðeins yfir og hugleiða svolítið, hvað það er, sem skeður við samþykkt bæði þessara launalaga og annarra þeirra laga, sem taka til kaupgreiðslna til þeirra, sem starfa í þjónustu ríkisins. Í þessu frv., sem hér um ræðir, er XIII. launaflokkur miðaður við það, að þeir, sem í honum eru, hafi svipuð laun og Dagsbrúnarverkamenn í Reykjavík hafa. Við getum þess vegna litið á þann flokk, því að ég hef ekki ástæðu til þess að vefengja þessa röksemd launamálanefndar, sem laun hinna almennu starfsmanna. Í þessum flokki eru afgreiðslumenn og nokkrir fleiri, ritarar nokkrir. Í desember í fyrra voru mánaðarlaun þeirra manna, sem í XIII. launaflokki eru, kr. 2790.45. Ef vísitala hefði haldizt óbreytt frá þeim tíma, þ. e. a. s. ég tek ekki með í þennan útreikning vísitölubreytingu, - ef kaupgjaldsvísitalan væri enn þá 159 stig, eins og hún þá var, mundu þeir fá í janúar næsta ár kr. 3140.35, þ. e. a. s. mánaðarlaun þeirra hefðu á þessu tímabili hækkað, þegar ekki er tekið tillit til vísitölubreytingarinnar, um kr. 349.90. Launahækkunin, sem svarar til grunnlaunahækkunar, er 12½%. Nú er hins vegar vitað, að vísitalan, sem greitt verður eftir í janúar, er 171 stig, og þess vegna verða laun manna í XIII. flokki þá raunverulega kr. 3375.25, eða launahækkun alls með vísitölu og öllum launahækkunum nemur þá frá því í desember í fyrra þangað til í janúar næsta ár um kr. 586.80, - en sem sagt hin raunverulega grunnlaunahækkun, sem maður getur kallað svo, hjá þessum flokki er 12.5%, eða svipuð og hjá verkamönnum. Ég skil þess vegna ekki, með hvaða sanngirni væri hægt að mótmæla þessari launahækkun. Ég skal taka undir það með hæstv. fjmrh., að ég sé engin rök fyrir því að láta starfsmenn ríkisins standa í stað, þegar aðrir sambærilegir launaflokkar hækka. Hins vegar vil ég eindregið mótmæla þeim ummælum hans, að þetta frv. fjalli eingöngu um það að færa starfsmenn ríkisins til samræmis við aðra, því að á ýmsum hærri liðum frv. gengur það langt út fyrir það, sem hægt er að kalla nokkurn samanburð, og skal ég nú nefna nokkur dæmi um það. Ég hef reiknað af handahófi örfá dæmi. Fyrst urðu fyrir mér skrifstofustjórar í ýmsum ríkisfyrirtækjum, t. d. í áfengisverzlun ríkisins, tóbakseinkasölunni, ríkisprentsmiðjunni, landssmiðjunni, áburðar- og grænmetisverzluninni - og sjálfsagt eru þeir einhverjir fleiri. Þessir skrifstofustjórar höfðu í desembermánuði s. l. kr. 3956.13 í kaup. Í janúar n. k. fá þeir væntanlega í kaup kr. 5326.50, ef þetta frv. nær fram að ganga, sem fáir efast nú víst um. Launahækkun þeirra á mánuði mun þess vegna verða frá því í desember í fyrra þangað til í janúar n. k. á mánuði, án þess að tekið sé tillit til vísitölubreytingar, kr. 1370.37, eða hækkun, sem nemur 34.6% rúmlega. Það er sem sagt hærra en allar kröfur, sem verkamenn settu fram í verkföllunum síðast og ríkisstj. taldi hvað mesta óhæfu, sem sézt hefði á þessu landi. Svipað kemur út, ef við lítum t. d. á prófessora við Háskóla Íslands. Þeir höfðu í desembermánuði í fyrra í kaup kr. 4698.74, en kaup þeirra í janúar n. k., miðað við sömu vísitölu, mundi verða kr. 6280.50, eða kauphækkun miðað við óbreytta vísitölu kr. 1581.76, þ. e. 33.5% tæplega. Þá komum við að skrifstofustjórum í ráðuneytunum. Þeir höfðu í fyrra í kaup í desembermánuði kr. 4906.30. Í janúar n. k. kæmu þeir til með að fá að óbreyttri vísitölu kr. 6797.25, eða hækkun, sem nemur 38.5%. Auk þess hygg ég, að þessir menn hafi á þessu sama tímabili fengið eins konar kauphækkun, þótt dulbúin væri, þar sem þeim mun hafa verið ákveðinn 9000 kr. árlegur bílastyrkur, sem gerir 750 kr. á mánuði, og er hann ekki afnuminn með þessum lögum, þannig að kauphækkun þessara manna frá því í desember í fyrra og til þess, sem verða mun í janúar n. k., mun nema að óbreyttri vísitölu 53.8%. Þessir menn starfa það nálægt ráðherrunum, að þeir ættu að hafa öll tök á því að hleypa ekki launagreiðslum til þeirra út í neina óhæfu. Ráðherrarnir sjálfir hafa nú að vísu verið teknir út úr þessu launalagafrv., en eins konar dilkur fylgir þó þessu launalagafrv., sem er frv. um laun ráðherra, sem væntanlega kemur hér til umr. nokkuð samhliða þessu frv. Þar er gert ráð fyrir, að laun ráðherra breytist verulega. Í desembermánuði í fyrra munu ráðherralaun samkv. launalögum og þeim reglum, sem um það kaup giltu, hafa numið kr. 5847.25. Í janúar í ár mundu þau væntanlega verða að óbreyttri vísitölu, og þá er auðvitað reiknað með því, að frv. um laun ráðherra verði samþ., kr. 8612.50. Hækkun á þessu tímabili á mánuði miðað við óbreytta vísitölu er kr. 2765.25, eða launahækkun hjá ráðherrum 47.3%. Nú væri það ekki mikið að borga ráðherrum vel, ef það væri einhver dugur í þeim, en ráðherrar, sem telja það sína aðalskyldu við þjóðina að reyna að halda lífskjörum manna almennt niðri, leggja sig fyrst og fremst fram um það, að kaupgjald í landinu sé ekki hækkað, telja það óhæfu, ef verkamenn setja fram kröfu um 20% hækkun, og álíka mikla óhæfu, þegar þeir ná fram samningum um 10% hækkun, ættu sannarlega að hafa frekar hljótt um sig um þá þjóðarógæfu, sem þeir annars telja þetta vera, þegar þeir eru sjálfir búnir að fá 47.3% launahækkun. Ég efast ekki um það, enda þótt mér sé það ekki alveg kunnugt, að þeir muni ekki síður en þeirra ráðuneytisstjórar eða skrifstofustjórar í ráðuneytunum hafa hækkað ýmiss konar hliðartekjur hjá sér, svo sem eins og eitthvað samsvarandi bílastyrk eða þess háttar, svo að ég efast ekki um það, að þeirra raunverulega kaupbreyting að óbreyttri vísitölu er yfir 50%, þegar kemur fram í janúarmánuð næsta ár. Þrátt fyrir þessa stórkostlegu annmarka og ósanngirni, sem felst í þessu frv., og ætla ég ekki að fara frekar út í einstaka liði þess að þessu sinni, tel ég samt rétt, að frv. verði látið ná fram að ganga, því að það er að sjálfsögðu óhæfa, að lægri launaflokkarnir nái ekki fram þeim kaupbreytingum, sem þeim eru ætlaðar í þessu frv. Og það er í alla staði eðlilegt, þegar launalög hafa staðið jafnlengi og nú er, á jafnbreytingasömum tímum, að þau séu einmitt tekin til endurskoðunar nú. Það er hins vegar ógæfa, bæði hinum íslenzka ríkissjóði og sömuleiðis íslenzkra ríkisstarfsmanna, þeirra sem ekki eru alveg sérstaklega í náðinni hjá ríkisstj. og sitja sem næst ráðherrastólum, að slík endurskoðun skuli fara fram undir valdi slíkra manna sem nú sitja í ríkisstj. Íslands og jafnfráleitir eru og óhæfir til þess að meta að verðleikum störf íslenzkra þjóðfélagsþegna eins og þetta frv. ber með sér að íslenzka ríkisstj. er og eins og öll hennar afskipti af launamálum alþýðustéttanna hafa þó enn þá frekar sýnt.



Það eru aðeins fáein orð út af þessari ræðu hv. 9. landsk. þm. Hann sagðist mæla með því, að launalagafrv. yrði samþ., - að vísu vill hann breyta frv., skilst mér, en hann er með því, að sett séu ný launalög og laun opinberra starfsmanna hækkuð til samræmis við þær launahækkanir, sem hafa orðið almennt í landinu. Hann sagði, að það væri eðlilegt að gera þetta. Man nú nokkur, hvað fór á milli mín og kommúnistanna hér á Alþ. um það leyti, sem verkfallið stóð yfir s. l. vor? Man það nokkur maður nú? Þá leyfði ég mér að benda á, að ef fram yrðu knúðar almennar kauphækkanir í landinu, þá hlytu laun opinberra starfsmanna að hækka að sama skapi. Kommúnistar óðu þá hér um hv. deild með steytta hnefana og sögðu, að þessi ummæli væru byggð á fjandskap í garð verkalýðsins, sem væri að knýja fram sínar kjarabætur, það væri óhæfa, fullkomin óhæfa að halda því fram, að nokkur ástæða væri til þess fyrir opinbera starfsmenn að fá sín laun hækkuð, þótt verkamenn með hálfs annars mánaðar verkfalli knýðu fram launabætur handa sér. Ég sagði þá: Við skulum biða og sjá, hvað þeir gera, þegar launalagafrv. kemur. Við skulum heyra, hvað þessir peyjar segja þá. Við skulum vita, hvort það verður ekki öðruvísi tónninn í þeim þá og hvort þeir muni þá beita sér á móti launahækkun til opinberra starfsmanna. Við skulum bíða og sjá. - Og hvað skeður nú? Það skeður vitanlega það, sem fyrir fram var vitað að hlaut að ske, þrátt fyrir stóryrðin, að kommúnistar lýsa yfir, að þeir telji sjálfsagt og eðlilegt að hækka laun opinberra starfsmanna til samræmis við þær almennu kauphækkanir, sem hafi átt sér stað í landinu. En s. l. vor var það álitin árás á verkalýðinn að benda á, að þetta hlyti að fara svona. Hver haldið þið að taki á eina eða aðra lund mark á ummælum þessara manna, sem gera sig bera að öðru eins og þessu með örfárra mánaða millibili? Það mætti því í raun og veru segja um það, sem fylgdi hjá þessum hv. þm., að ómerk væru hans orð og því óþarfi að svara þeim. Það er ekki mikið leggjandi upp úr því, sem þeir hv. þm. segja um landsmál yfirleitt, sem þannig koma fram. Ég vil þó minnast á tvennt af því, sem þessi hv. þm. drap á. Hann sagði, að það hefði verið sagt í vor, að það yrði ekki til hagsbóta að knýja fram almenna launahækkun. Það hygg ég að mönnum sé nú nokkuð ljóst, að af því hafa orðið litlar hagsbætur. En svo sagði hv. þm.: Á hinn bóginn hafa yfirvöldin mikinn áhuga fyrir launahækkunum handa sér. - Það er rétt, við eigum að fljóta með, þegar hækkuð eru laun opinberra starfsmanna. En hefur hv. þm. ekki botnað neitt í þessu enn þá? Veit hann ekki, hvað er verið að gera með þessu frv.? Það, sem verið er að gera með þessu frv., er að forða opinberum starfsmönnum frá því tjóni, sem þeir mundu bíða, ef þeirra laun hækkuðu ekkert, þegar allra annarra laun breytast. Þetta er það, sem er verið að gera með frv., og ekkert annað. Það er verið að forða þeim frá því tjóni, sem þeir mundu hljóta að bíða, ef þeirra laun ættu að standa óbreytt, á sama tíma sem kaupgjald almennt hækkar. Þetta ætti stærðfræðikennarinn úr Vestmannaeyjum að geta skilið. Í þessu frv. felst enginn dómur um gildi almennra kauphækkana til eða frá, það er einungis verið að samræma til að forða opinberum starfsmönnum frá tjóni. Þá sagði hv. þm. og gerði það að nokkru atriði í ræðu sinni, að með þessu væri verið að hækka alveg sérstaklega laun hinna hærra launuðu opinberra starfsmanna og teygja laun þeirra langt upp fyrir laun hinna eða út úr samræmi. Röksemdafærslan hjá honum var sú að bera saman launagreiðslur til nokkurra embættismanna eins og þær hefðu verið annars vegar í desembermánuði s. l. og hins vegar mundu verða í janúarmánuði næsta, ef frv. verður samþ. Þessi samanburður er algerlega falskur og gefur enga hugmynd um það, sem hv. þm. var að ræða, eða efni frv., og það af þeirri einföldu ástæðu, að þessi mismunur, sem kom fram hjá honum, stafar að langmestu leyti af því, að vísitöluskerðingin hefur verið afnumin og grunnlaunauppbótin hefur verið gerð jöfn hjá öllum. Það, sem hefur skeð, er ekkert annað en það, að þeir hærra launuðu fá fyrst nú vísitöluuppbót sína að fullu, og fá frá byrjun þessa árs grunnlaunauppbótina að fullu, sem hinir höfðu fengið um mörg ár. Þeir, sem voru í hærri launaflokkunum og miðlungslaunaflokkunum, voru um nokkur ár lækkaðir í launum. Þeir fengu ekki grunnlaunauppbót til jafns við aðra og ekki vísitöluuppbót til jafns við aðra. Þetta var leiðrétt vegna þess, að menn sáu, að þetta leiddi hreinlega til þess, að launamismunur varð óviðunandi lítill í þjónustu ríkisins. Sést þetta á því, að hann var orðinn hér a. m. k. helmingi minni en dæmi eru til hjá nágrannaþjóðunum á Norðurlöndum. Þetta var komið í slíkar öfgar, að ekki gat staðizt lengur, og þá var tekin sú ákvörðun af hv. Alþingi, að þessir starfsmenn fengju grunnlaunauppbót til jafns við aðra og vísitöluuppbót til jafns við aðrar vísitöluuppbætur. Þessir starfsmenn eru því fyrst á síðasta Alþingi og því yfirstandandi færðir til samræmis við þær almennu breytingar, sem orðið hafa, en það eru mörg ár síðan hinir lægra launuðu voru færðir í áttina með fullri grunnlaunauppbót og vísitöluuppbót. Þess vegna er málflutningur hv. 9. landsk. þm. alveg rangur og samanburðurinn út í hött og hvergi nærri efni frv.



Herra forseti. Launalagafrv., sem hér liggur fyrir, er á margan hátt mjög athyglisvert. En það, sem mér þykir merkilegast í sambandi við þetta frv., er raunverulega sá tilgangur, sem liggur á bak við það, að mér helzt sýnist, af hálfu ríkisstjórnarinnar og m. a. frá hæstv. fjmrh. Ég veitti því t. d. athygli, að þegar frsm. fjhn. hafði talað hér fyrir brtt. n., en n. flutti margar brtt. og allar til hækkunar, kom hæstv. fjmrh. hér upp í ræðustólinn og talaði nokkur orð og sagði, að honum þætti afgreiðsla fjhn. sköruleg á þessu máli og hann vildi mjög hvetja þm. til að samþykkja allar till. n. og frv. þá sem heild. Þetta hlýtur að láta alleinkennilega í eyrum þeirra manna, sem hlustað hafa á ræður hæstv. fjmrh. og reyndar ríkisstjórnarinnar allrar að undanförnu. Hæstv. fjmrh. hefur barizt manna mest gegn því, að verkamenn og aðrir láglaunamenn í landinu fengju nokkrar launabætur, og talið, að voði væri fyrir dyrum í efnahagskerfi þjóðarinnar, ef smávægilegar launabreytingar þar næðu fram að ganga. En þegar hins vegar liggur fyrir að gera stórfelldar breytingar á launakjörum hæst launuðu manna í landinu, þá segir þessi sami ráðh., að hér sé skörulega að verið og sjálfsagt að samþykkja orðalaust allar hækkanir. Ég get ekki varizt því að setja þetta nokkuð í samhengi við það, sem maður hefur orðið var við að undanförnu að ríkisstjórnin hefur í öðru orðinu talað um ógæfu þess, að verðlag allt færi hækkandi í landinu og erfitt væri fyrir framleiðsluna að standa undir framleiðslukostnaði, en hins vegar hefur ríkisstj. ekki skeytt því á neinn hátt, þó að hún hafi fengið daglega tilkynningar um stórfelldar verðhækkanir, sem ekki hefur verið annað hægt að sjá en gerðar væru að tilefnislausu. Ríkisstjórnin hefur ekkert haft við þær að athuga, engar ráðstafanir gert til að koma í veg fyrir þessar miklu verðhækkanir, en jafnan bætt því við, þegar hún talar um verðhækkanirnar: Ja, þetta er allt saman afleiðing af því, að kaup verkamanna var hækkað. Svona hlaut þetta að fara. Þetta höfðum við sagt, og þetta hlýtur því allt að fara um koll. - Ég verð því að segja, að mér finnst, að þetta með launalagafrv. minni óneitanlega nokkuð mikið á þessar staðreyndir, að nú megi gjarnan samþykkja hvað sem er í sambandi við launalög, helzt sem allra mest og allra hæst til allra, auðvitað með þeirri allsherjar skýringu: Þetta er verkföllunum í vetur að kenna. Vorum við ekki búnir að segja þetta? Þarna sjáið þið það. Er ekki allt að fara á hausinn? Verður nú ekki að grípa til einhverra óyndisúrræða? - Þegar búið er að leyfa þeim, sem fara með völdin í verðlagsmálum, að spana upp verðlag alveg að óþörfu, þegar ríkisstj. sjálf er búin að þenja þannig launahækkanir í ýmsum greinum hjá hæst launuðu embættismönnum í landinu, að langt keyrir úr hófi fram, þá eru þó komin rök fyrir því að segja: Þarna sjáið þið það. Er ekki nauðsynlegt að grípa til gengislækkunar eða annarra ráðstafana? Verðum við ekki að gera það? - Og kannske á að sætta suma embættismenn við að vera með gengislækkunarfrv. í skjóli þess, að búið sé að hækka kaup þeirra miklu meira en annarra starfsmanna í landinu. Það verður ekki um deilt, að eins og þetta launalagafrv. liggur hér fyrir, eru ýmsir starfsmenn og þeir allmargir, sem fá með þessu frv. og þeim till., sem hér liggja fyrir, stórfelldar launahækkanir. Það verður ekki hægt fyrir hæstv. fjmrh. að skjóta sér undan því á neinn hátt, ekki með því að segja, að samanburðurinn sé rangur, að það er staðreynd, að ýmsir forstjórar fá samkvæmt þessu frv. 34.6% launahækkun frá því, sem var í ársbyrjun og nú til ársloka. Þó að launahækkun þeirra fari að nokkru leyti fram á þann hátt, að vísitöluskerðing, sem í gildi hefur verið á launum þeirra, er afnumin eða hluti af þeirra kauphækkun kemur fram í grunnlaunabreytingu, þá stendur eigi að síður eftir sú staðreynd, að kaup þessara manna hækkar um 34.6%. Engin leið verður að neita þessu. En þá er aðeins eftir að athuga það: Er 34.6% launahækkun hjá ýmsum forstjórum á vegum ríkisins sambærileg launahækkun og jafnsanngjörn og þær launahækkanir, sem fram hafa farið að undanförnu til lægst launuðu manna í þjóðfélaginu, til verkamanna? Vill hæstv. fjmrh. reyna að sanna, að hér sé um jafnræði að ræða? Nei, hann reynir það ekki, því að hann getur það ekki. Hér er um miklu meiri hækkun að ræða en átt hefur sér stað á undanförnum árum á kaupi verkamanna. Þessi launahækkun, sem í ýmsum tilfellum fer jafnvel yfir 50%, á sér engin fordæmi. Hitt er svo vitanlega alltaf hægt að segja: Þessir ágætu launamenn eru í svo þýðingarmiklum störfum og þeir eru svo góðir menn, að það er sanngjarnt, að þeir verði hækkaðir miklu meira en ýmsir aðrir þegnar þjóðfélagsins. En þá er það meiningin, að eftir þeim ákvæðum, sem hafa verið í lögum um margra ára skeið og tryggt hafa þessum mönnum tvöföld og þreföld laun verkamanna, hafi laun þeirra verið ósanngjarnlega lág og nú beri að hækka þau meira en laun lægst launuðu manna í landinu hafa verið hækkuð. Hitt er svo aftur rétt, að lægstu launaflokkarnir samkv. þessu frv. eru tiltölulega lítið hækkaðir, og það má segja, að þrír lægstu launaflokkarnir, XV., XIV. og XIII., séu hækkaðir ákaflega ámóta og kaup verkamanna hefur verið hækkað, enda er það svo, að þrír lægstu launaflokkarnir af fimmtán samtals eru allir með álíka launahæð og verkamenn hafa. Verkamenn hafa með 8 stunda vinnudegi tæpar 24 þús. í grunnlaun á ári, miðað við að vinna alla vinnudaga ársins, en XIII. launaflokkurinn hefur einmitt 23700 kr. hér, en allir hinir launaflokkarnir þar fyrir ofan allmiklu meira. Hæstv. fjmrh. minntist á það, að þegar umr. hefðu verið hér á Alþingi um launahækkun til handa verkamönnum, hafi hann spáð því, að þeir menn, sem stóðu með launahækkun verkamanna, mundu einnig verða með launahækkun um til opinberra starfsmanna. Hann þurfti ekki að spá neinu um þetta, því að það var aldrei dregin nein dul á það og hefur aldrei verið af hálfu okkar, að við töldum sanngjarnt og teljum sanngjarnt, að menn með svipuð laun fái svipaða launahækkun. En hitt sögðum við þá og segjum enn, að þó að verkamenn, sem eru lægst launaðir, á einhverju tímabili knýi fram launabætur sér til handa, t. d. um 10%, þá er ekki þar með sagt, að hæst launuðu menn í þjóðfélaginn eigi einhverja kröfu á því að fá sömu launahækkun sér til handa. Hæstv. fjmrh. getur vitanlega búið slíka kenningu til handa sér, en hann getur ekki búið þá kenningu til handa öðrum mönnum. Við munum ekki fallast á það, þó að hann vilji gera það að algildri reglu, að ef þeir lægst launuðu fá lítils háttar launabætur, þá eigi allir að fá þær, og enn þá síður vitanlega er það þá réttmætt, að þeir fái miklum mun hærri launabætur en hinir, ekki aðeins í krónum talið, heldur líka hlutfallslega. Mín skoðun er sú, að þeir, sem eru í hæstu launaflokkunum, hefðu gjarnan mátt t. d. una við það að fá álíka margar krónur til hækkunar á sitt kaup og þeir lægst launuðu hafa fengið í krónum talið á sitt kaup, en því er nú ekki aldeilis að heilsa. Nei, hér er um það að ræða, og það er það, sem rétt er að undirstrika í þessum efnum, að þetta frv. táknar stórkostlega launahækkun. Þetta eru í ýmsum greinum hæstu till. um launahækkanir, sem fram hafa komið í sambandi við launakröfur á undanförnum árum, og það er rétt, að það verði ekkert undan dregið, að það er sjálf ríkisstj., sem stendur að slíkum till. hér á Alþingi, að hækka laun hæst launuðu mannanna í landinu um hærri hundraðstölu en nokkrir aðrir þegnar þjóðfélagsins hafa farið fram á í kröfum sínum. Mér þykir ekkert undarlegt, að afleiðingarnar af slíku frv. eins og þessu, eins og það liggur fyrir, verði þær, að fjöldamargar aðrar stéttir í þjóðfélaginu komi á eftir, og ríkisstj. mun sannarlega ekki takast að telja mönnum trú um það, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, sé einhver afleiðing af verkföllunum frá s. l. ári eða frá því fyrr á þessu ári, því að það er það ekki. Ég býst t. d. við því, að sjómenn þeir, sem nú eru að vinna að hækkuðu fiskverði og að hækka sitt kaup og nú hafa sagt upp sínum samningum, að togarasjómenn, sem líka hafa sagt upp samningum sínum nú, dragi ekki úr kröfum sínum, sem þeir hafa sett fram, þegar þeir sjá, að ríkisstj. gefur tóninn á þann hátt, sem þetta frv. gerir. Ég hugsa, að þeir hiki ekki við að standa nokkuð þétt á því, að þeir fái t. d. 10– 15% launabætur, þegar ráðherrarnir ætla sér sjálfir 50% á miklu hærra kaup. Ríkisstj. getur kennt sjálfri sér um, hvað verður eftir slíkar till. eins og þessar, því að þær vitanlega hljóta að auka á það ósamræmi, sem fyrir hefur verið, en ekki jafna það. Hitt stendur svo alveg óbreytt, að við sósíalistar munum gjarnan verða með því, að hinir lægra launuðu af opinberum starfsmönnum fái fyllilega sambærilegar launabætur og verkamenn hafa fengið og aðrir launaflokkar til samræmis við það, en ekki heldur meir. Þetta launalagafrv. er á ýmsan hátt útbúið á þann veg, að það lætur kannske ekki mjög mikið yfir sér fyrst þegar menn sjá það. Í grg. frv. segir, að gert sé ráð fyrir launahækkun almennt um 9–10%, en launahækkanirnar, sem skaga svona upp úr, hafa nefnilega verið teknar í ekki minna en fjórum áföngum nú á stuttum tíma. Ýmsir aðilar hafa fengið beina grunnlaunahækkun með því, að sú skerðing, sem var á grunnlaunum, hefur verið afnumin, þeir hafa fengið verulega hækkun í kaupi með því að afnema skerðingu á vísitölu, vitanlega verður að telja þetta til kauphækkunar, því að þetta verkar sem kauphækkun, svo fá þeir hækkun um 9–10% samkvæmt þessu frv., og svo í fjórða lagi fá þeir hækkun með því að vera margir hverjir hækkaðir um einn til tvo launaflokka, og það er þetta samanlagt, sem gerir þessa miklu kauphækkun. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða um þetta meira á þessu stigi, en vildi gjarnan, að það kæmi hér skýrt fram, að þér er verið að koma fram launahækkunum, sem eru ekki í neinu samræmi við þær launabreytingar, sem orðið hafa á undanförnum árum til verkamanna, og meginið af þessum launahækkunum, sem hér er að finna, er ekki hægt að rökstyðja á neinn hátt með tilliti til kauphækkana verkamanna. Það er ríkisstj., sem boðar hér almenna launahækkun, og það er hún, sem ber ábyrgðina á þeim afleiðingum, sem þessar nýju tillögur raunverulega fela í sér.



Herra forseti. Það kveður við nokkuð sérstæðan tón í þessu máli frá þm. sósíalista. Uppbótarþingmaðurinn frá Vestmannaeyjum (KGuðj) byrjaði og hv. síðasti ræðumaður (LJós) hélt áfram í sama tón, og hann er nokkuð annar en tónninn var í þessum mönnum og þessum flokki eftir verkföllin og launahækkanirnar, sem urðu hér í landi á s. l. vori. Ég man ekki betur en blað kommúnistaflokksins hafi þá viðhaft þau orð, að þetta væri eiginlega einn mesti stórsigur í launahækkunum, sem nokkru sinni hefði unnizt hér á landi. En nú heyrum við, að það hafi eiginlega naumast orðið nokkrar launahækkanir eða a. m. k. mjög litlar í vor, en það sé eitthvað öðru máli að gegna núna. Þetta er auðvitað mjög gagnsær og almennur loddaraleikur hjá kommúnistum. Í þeirri deilu, sem á hverjum tíma stendur, fer bezt á því, að hún sé a. m. k. ekki til samræmis við það, sem áður hefur skeð, heldur að hún geti orðið ástæða til þess að halda kapphlaupinu áfram. Þungamiðja í ræðum þessara fulltrúa kommúnistaflokksins hérna er þess vegna sú, að með þeim breytingum, sem nú sé verið að gera, sé verið að bjóða heim nýjum launahækkunum. Út af þessu almennt vil ég segja það, að ég tel, að það hafi verið til lítils ávinnings fyrir launastéttir landsins, verkafólkið, sem fékk hinar almennu launahækkanir á s. l. vori, og að þær hækkanir, sem þá voru knúðar fram fyrst og fremst fyrir tilstuðlan kommúnista og samstarfsmanna þeirra, hafi ekki náð þeim tilgangi, sem launahækkanir ættu að miðast við, að bæta kjör þeirra, sem um er að ræða. Ég hygg, að ef fólk, sem fékk launahækkanirnar í vor, skyggnist í eigin barm, þá sjái það nú, að það er lítill vinningur, sem það hefur haft af þeim launahækkunum, og það er vegna þess, að þær voru svo almennar, að þær hafa dregið á eftir sér stórkostlegar verðhækkanir, sem gera þær meira og minna lítils virði fyrir þá, sem þeirra áttu að verða aðnjótandi. Um leið og ég segi þetta, vil ég taka fram, að ég tel, að það hefði verið rétt og sanngjarnt að hækka laun þeirra lægst launuðu á s. l. vori, og það hefði komið láglaunamönnum að liði, en almenn launahækkun, sem knúin var fram þá, hefur ekki komið neinum að liði, heldur orðið almenningi til tjóns, og fyrir það gjalda nú Dagsbrúnarverkamenn og aðrir láglaunamenn í þessu landi. Ef menn hefðu horft raunverulega á hagsmuni þeirra lægst launuðu og viljað bæta þeirra kjör, þá hefðu menn farið öðruvísi að. En það er ekki hægt að ætlast til þess einu sinni af kommúnistum og þeirra fyrirsvarsmönnum, að þeir séu að hugsa um að bæta kjör þeirra, sem verst eru settir í þjóðfélaginu, því að það er allt annað, sem fyrir þeim mönnum vakir. Um afgreiðslu þessa máls í fjhn. hefur hv. frsm. n. rætt, og ég hef mjög litlu við að bæta þá grg., sem hann gerði fyrir afstöðu n. Ég veit ekki, hvort það er rétt, að afgreiðsla n. á þessu máli sé á nokkurn hátt röskleg eða myndarleg, eins og haft hefur verið á orði hérna. Að mínum dómi er það svo, að þingnefnd hefur mjög takmarkaða aðstöðu til að kryfja mál eins og þetta til mergjar. Þess vegna var líka til þess stofnað, að mþn. eða launamálanefnd vann að þessu máli f. h. ríkisstj., og við í fjhn. höfum enn sem komið er ekkert gert annað en að taka upp á okkar arma þær brtt., sem n. höfðu borizt og þessi launamálanefnd hafði fallizt á. Þar með er að vísu okkar starfi ekki lokið, eins og fram kemur í nál., og höfum við haft fyrirvara um það, að bæði n. og einstakir nm. þurfi ef til vill að flytja brtt. og færa málið að einhverju leyti til frekari lagfæringar en orðið er. Ég tel, að laun opinberra starfsmanna í þessu landi séu almennt lág og það fái ekki staðizt, sem hér hefur verið haldið fram, að hér væri verið að hækka laun hálaunamanna í þjóðfélaginu, og þegar ég segi þetta, miða ég við kjör annarra manna yfirleitt í þessu landi. Mér finnst einnig, að launamismunur í almennum launalögum sé enn allt of lítill, enda þótt hann sé núna nokkru meiri en var, þar sem vísitöluskerðing hefur verið afnumin af hærri launum. Ég tel, að það hafi verið mjög mikil óheillaþróun í launamálum ríkisins á undanförnum árum, sú stöðuga jöfnun á launum, sem þar átti sér stað; það eigi að hafa launamismuninn meiri, launa meira þá, sem ábyrgðarstöðum gegna, gera betur við þá en gert hefur verið í samanburði við aðra, og það geti orðið beinlínis skaðsamlegt fyrir þjóðfélagið, ef launamismunurinn sé orðinn of lítill, á þann hátt, að þeir, sem gegna minni háttar og ábyrgðarminni störfum, hafi allt að því sömu laun og þeir, sem krafizt er mikils af og eiga að gegna ábyrgðarmiklum störfum, enda hygg ég, að það verði vart fundið annað þjóðfélag, sem að þessu leyti hefur jafnmikla jöfnun á launakjörum og er hjá okkur. Við höfum einnig búið við þau skattalög í þessu þjóðfélagi, að ríkisvaldið hefur sínar aðferðir til þess að taka kúfinn af þeim aftur, sem hæst eru launaðir, svo að mismunurinn verður aldrei eins mikill á því fé, sem í vasa launamannanna fer. - Að eðli til mundi ég telja réttara að stefna að því að hafa ábyrgðarstöðurnar hærra launaðar, miðað við þær, sem eru minna virði. Við erum á öndverðri skoðun í þessu máli, hv. þm. A-Húnv. og ég, sem báðir eigum sæti í fjhn. af hálfu Sjálfstfl., og það er auðvitað ljóst, enda engin dul á það dregin, að hann í sinni afstöðu talar þar ekki fyrir hönd flokksins, þar sem þm. flokksins hafa að þessu leyti skiptar skoðanir. Ég tel ekki rétt hjá hv. þm. A-Húnv. það, sem kemur fram í nál. hans, að tala hér um launahækkunarstefnu, sem hættuleg sé í þjóðfélaginu, heldur er hér verið í raun og veru að færa til samræmis laun opinberra starfsmanna við laun annarra stétta þjóðfélagsins með hliðsjón af því, sem orðið hefur, eftir að síðustu launalög voru sett. Það er erfitt að átta sig á því, hvort rétt eða eðlilegt samræmi sé á milli einstakra flokka í launalögunum, og þar getur sjálfsagt alltaf nokkuð sitt sýnzt hverjum. Ég tel, að sú almenna launahækkun, sem hér er um að ræða, sé sanngjörn, en það sé að sjálfsögðu enn mjög mikið álitamál, hvort ekki þurfi að lagfæra að einhverju leyti laun einstakra launaflokka og einstakra aðila, sem hér eiga hlut að máli. En ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að nefndir þingsins eiga þar mjög erfitt starf, og sjálfsagt verður alltaf álitamál, hvort þær geta verulega krufið það mál til mergjar og það verði ekki að verulegu leyti að byggjast á samráði við þá mþn. eða launamálanefnd, sem áður hefur að þessu máli unnið.

Forseti (SB): Ég vil aðeins geta þess, áður en umr. er haldið lengra áfram, að ætlunin er að ljúka 2. umr. um málið nú í dag, og verður ekki gert fundarhlé. Ég vænti, að hv. þm. vilji heldur ljúka umr. fyrr með því að hafa ekkert fundarhlé heldur en að sitja á fundi á laugardegi langt fram á kvöld. Í trausti þess, að hv. þm. fallist á þetta, verður umr. haldið áfram.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa óánægju minni með afgreiðslu þessa máls hér. Þannig er, að þegar við vorum boðaðir á þennan laugardagsfund, er útbýtt á borðið hjá okkur samtals um 168 brtt. á einn þskj., og þess er að sjálfsögðu enginn kostur að fara yfir slíkan sæg af brtt. og athuga þær og gera sér grein fyrir því, hverjar þeirra eru sanngjarnar og réttlátar og hverjar ekki. En svo virðist sem ætlunin sé að hespa þetta mál af á örskammri stundu, þó að þannig sé það í pottinn búið. Við þetta bætist svo það, að mér fannst koma fram í ræðu tveggja hv. þm., sem hér töluðu áðan og eiga sæti í hv. fjhn., dálítið ósamræmi með tilliti til þessara brtt. Hv. frsm. n., hv. þm. V-Húnv., lýsti þessum till., að því er ég bezt fékk skilið, sem brtt. frá fjhn., en hv. 9. landsk. þm. tók greinilega fram, að hér væri um að ræða brtt. frá launamálanefnd, og sagði, að fjhn. hefði talið rétt að gefa þinginu kost á að fjalla um þessar till. við 2. umr. málsins. Nú vildi ég spyrjast fyrir um það, sérstaklega hjá form. nefndarinnar, hvernig þessu sé varið, hvort þetta eru, eins og hv. 9. landsk. þm. sagði, brtt. frá launamálanefnd og fjhn. geri hvorki að mæla með þeim né móti, en leggur þær aðeins undir úrskurð hv. þm., eða hvort hér er um að ræða till. frá n., sem hún hefur orðið sammála um að mæla með. Þetta finnst mér skipta mjög miklu máli að komi greinilega fram. Eins og ég tók fram áðan, er að sjálfsögðu enginn kostur að ræða þetta mál eins og skyldi vegna þess, hvernig það er lagt fyrir þér að þessu sinni. Ég get lýst því yfir, að þegar frv. til laga um laun starfsmanna ríkisins var lagt hér fram, var ég því frv. samþykkur í öllum meginatriðum, en hins vegar sýnist mér við lauslega athugun, að ég geti ekki verið þeim till., sem hér hafa verið bornar fram á þskj. 176, eins samþykkur í öllum atriðum. Það hefur verið rætt um það á undanförnum árum, og það var tekið fram af hæstv. fjmrh. mjög skilmerkilega áðan, að meginástæða til breytingar á launalögum væri sú, að opinberir starfsmenn hefðu dregizt aftur úr öðrum sambærilegum stéttum. Þetta er alveg rétt, og ég er hæstv. ráðherra alveg sammála að þessu leyti. Vegna þessa misræmis, sem þarna gætti á milli launa opinberra starfsmanna og annarra hliðstæðra eða sambærilegra starfsmannahópa í þjóðfélaginu, var fullkomin ástæða til að breyta þessum launalögum og það fyrir nokkrum árum meira að segja. Þá var einnig um það rætt og hefur verið rætt á undanförnum árum og að sumu leyti komið fram í umr. hér, að ekki hefði verið tekið nægilegt tillit til þess í launalögum, þegar þau voru sett, að ákveða sérstök laun eða hærri laun til einstakra manna og starfshópa, sem hefðu undirbúið sig mjög verulega undir starf sitt, lagt í verulegan kostnað við að búa sig undir það starf, sem þeir hefðu síðan með höndum, og að það væri ekki gerður nógu mikill munur á því í launalögum ríkisins, hvort menn hefðu að baki langan námsferil og mikinn kostnað af undirbúningi undir starf sitt eða ekki. Ég skal játa það, að ég var þessu í meginatriðum líka sammála. Ég taldi og tel mjög mikla ástæðu til þess að miða laun manna að einhverju leyti við það, hvort þeir hafa haft af því mikinn kostnað að búa sig undir starfið eða engan kostnað. En ég get ekki séð, að brtt. þær, sem prentaðar eru á þskj. 176 og eru allar, að því er mér skilst, eða a. m. k. flestallar til hækkunar, séu byggðar á þessu sjónarmiði. Ég get ekki séð það, og ég hef ekki heyrt nokkurn rökstuðning frá hv. fjhn. og hennar talsmönnum um það efni. Við lauslegan lestur á þessum brtt. sýnist mér, að þeirri reglu hafi verið fylgt í meginatriðum að breyta embættistitlum manna og hækka laun þeirra síðan eftir þessum breyttu embættistitlum. Skrifstofustjórar í ráðuneytunum eiga nú að heita ráðuneytisstjórar og hækka um einn launaflokk vegna þess. Bókarar sumra fyrirtækja eiga nú að heita aðalbókarar og hækka um einn launaflokk. Gjaldkerar skulu heita aðalgjaldkerar og hækka um einn launaflokk, umsjónarmenn heita yfirumsjónarmenn og hækka um einn launaflokk. Og þannig er þessu farið með meginhlutann af þessum 168 brtt., sem hér eru á þskj. 176. Ég get ekki séð, að það sé nokkur skynsamleg ástæða til að halda þannig á málunum né heldur að það sé heppilegt upp á framtíðina. Ég vil nefna hér nokkur dæmi. Ég skal stytta mál mitt mjög mikið, eins og hæstv. forseti var að óska eftir. Í 13. gr. er langur listi um starfsmenn hjá flugþjónustu. Þar eru fulltrúi á Keflavíkurflugvelli, aðalbókari, aðalgjaldkeri, varðstjórar o. s. frv. Allir eru þessir menn hækkaðir um launaflokk, settir í VIII. launaflokk eða sama launaflokk og allir kennarar við framhaldsskóla landsins. Nú vil ég á það benda, að ef það hefði átt að hafa þarna til hliðsjónar menntun manna, undirbúning undir starf eða eitthvað þess háttar, hefði átt að sýna einhverja sanngirni í því að launa menn hærra, ef þeir hefðu lagt í mikinn kostnað við að búa sig undir starf sitt, þá er því ekki til að dreifa hér. Kennarar við framhaldsskólana hafa t. d. sennilega langflestir háskólamenntun, en aðalbókari á Keflavíkurflugvelli og aðalgjaldkeri þurfa alls ekki að hafa meiri menntun en nokkurra mánaða námskeið, eins vetrar nám í Samvinnuskólanum eða eitthvað þess konar. Samt eiga þeir að vera á sömu launum og menn með margra ára skólanám að baki til undirbúnings starfi sínu. Varðstjórarnir á Keflavíkurflugvelli þurfa mér vitanlega ekki annað en fara í boði Bandaríkjastjórnar eða Bandaríkjahers til 3–6 mánaða námsdvalar í Bandaríkjunum, og þá skulu þeir settir í sama launaflokk og kennarar við alla framhaldsskóla landsins. Ég get ekki séð, að það sé nokkur sanngirni eða nokkurt réttlæti í þessu, og ekki heldur, að nokkur rök mæli með því, að þannig sé á málunum haldið. Þannig gæti ég lengi talið, en slíkar upptalningar yrðu að sjálfsögðu endurtekningar á því sama, og skal ég því sleppa því. Ég vil þó nefna eitt dæmi enn. Í brtt. á þskj. 176 eru prófessorar við háskólann hækkaðir um einn launaflokk, dósentar við háskólann hækkaðir um einn launaflokk og ritari háskólans hækkaður um einn launaflokk, þ. e. a. s. allt starfslið háskólans er hækkað um einn launaflokk, nema einn maður, bókavörður háskólabókasafnsins. Hann er raunverulega lækkaður um einn launaflokk, því að hann var samkv. eldri launalögum í sama launaflokki og prófessorar, en er nú settur niður í næsta launaflokk fyrir neðan, þ. e. a. s. í launaflokk með dósentum. Nú er það vitanlegt, að þeir, sem settu háskólabókavörð á sínum tíma í sama launaflokk og prófessora, höfðu til þess einhver rök og það svo sterk rök, að á það var fallizt. Ég fæ ekki séð, að þeim rökum hafi verið neitt haggað hér. Það er vitað, að háskólabókavörður verður að hafa sömu eða mjög svipaða menntun og prófessorar við háskólann, í norrænum fræðum t. d., þar að auki verður hann að hafa sérmenntun í meðferð bókasafna. Samt sem áður hefur hv. fjhn. séð ástæðu til þess að færa hann raunverulega niður um einn launaflokk, þ. e. a. s., hann er í sama launaflokki og hann var, þegar allir aðrir eru hækkaðir um einn launaflokk. Nú vil ég spyrja hv. fjhn. að því, hvaða rök liggi þar til grundvallar. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta frv. Hv. þm. A-Húnv. talaði hér almennt gegn þessu frv. og gegn þeim launahækkunum, sem það felur í sér. Hann var þó, að því er mér skildist, samþykkur ýmsum tilfærslum á milli launaflokka, sennilega þeim tilfærslum, sem nefndin leggur hér til og ég er ekki samþykkur í meginatriðum. Ég skal taka það fram, að það eru nokkrar undantekningar, sem ég hef þegar tekið eftir. En í stað þess að hækka laun vildi hv. þm. A-Húnv. fara aðra leið til að bæta kjör opinberra starfsmanna. Hann vildi lækka tekjuskattinn. Nú veit ég, að þessi till. er ekki út í bláinn gerð. Hún er byggð á því sama sjónarmiði og alltaf kemur fram hjá þm. Sjálfstfl., jafnvel þó að þeir séu ekki sammála innbyrðis, en það er sjónarmiðið að hækka mest laun þeirra ríkustu. Hjá starfsmönnum í lægstu launaflokkum hjá ríkinu er tekjuskatturinn til ríkissjóðs að sjálfsögðu, eins og allir vita, mjög óveruleg upphæð, og lækkun á honum mundi því verða þessum hópum að sáralitlu gagni, ef nokkru. Hv. þm. A-Húnv. er þess vegna ekki að hugsa um þetta fólk, þegar hann ætlar að gera það að till. sinni að lækka tekjuskattinn. Hann er að hugsa um hátekjumenn ríkisins, sem hafa nokkuð verulegan tekjuskatt, og að sá skattur lækki og tekjur þeirra þess vegna hækki. Nú er ég hissa á því, að úr því að hv. þm. A-Húnv. nefndi það og vildi fara inn á þá braut að lækka eitthvað tekjustofna ríkisins, einhvern skatt á almenning, að hann skyldi þá ekki heldur nefna þann skattinn, sem þyngst kemur niður á þeim, sem minnstar tekjur hafa í þessu þjóðfélagi og verst eru settir, en það er söluskatturinn, sem kemur fram á öllum lífsnauðsynjum manna og öðru því, sem almenningur þarf til síns lífsviðurværis. Þar mundi láglaunafólkið muna verulega um, ef sá skattur væri lækkaður, en hátekjumennina mundi að sjálfsögðu muna miklu minna um það. Og ef hv. þm. A-Húnv. vill sýna hinum bágstöddu í þessu þjóðfélagi einhverja velvild, þá mælist ég til þess, að hann geri heldur till. um lækkun söluskattsins, sem þessu fólki getur komið að haldi, en ekki tekjuskattsins, sem er í samræmi við íhaldsaðferðirnar að auka tekjur og bæta hag hinna ríkustu í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Mér þykir þetta frv. eiga að afgreiðast með nokkuð óvenjulegum hætti, að það skuli ekki gerð eðlileg hlé hér í þd., og ég vil segja, að svo framarlega sem hæstv. ríkisstj. óskar eftir því, að frv. sé afgreitt með svona hætti, þá er það minnsta, sem hún getur gert, að gera svo vel að vera hér inni. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að hæstv. forseti láti senda eftir hæstv. fjmrh. Það getur ekki gengið, að hæstv. fjmrh. komi hér fram með alls konar staðlausa stafi og þori svo ekki að vera hér viðstaddur, þegar farið verður að ræða við hann. Ég vil leyfa mér að óska eftir, að hæstv. fjmrh. sé hér viðstaddur. Ég vil, meðan hann kemur ekki, minnast á það, sem gerðist í vor, þegar verkamenn undirbjuggu launahækkun, sem þeim var orðin brýn nauðsyn á. Þá var sendur út af örkinni einn prófessor við Háskóla Íslands, prófessor í hagfræði. Þessi prófessor í hagfræði, sem er einn af varaþingmönnum Sjálfstfl., var látinn halda því fram, að verkamenn ættu hvorki skilið þessar launahækkanir né hefðu neitt gagn af þeim, ef þeir fengju þær. Þessi prófessor í hagfræði var látinn reikna og reikna endalaust, og Morgunblaðið birti alla hans útreikninga, sem allir saman áttu að sanna þá niðurstöðu, að það þýddi ekki að vera með launahækkanir. Má ég nú spyrja: Hvar er þessi prófessor í hagfræði nú? Það vill svo einkennilega til, að þessi sami prófessor í hagfræði er formaður fyrir Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Í hvert skipti sem verkamenn þessa þjóðfélags og það einmitt þeir lægst launuðu taka sig til að berjast fyrir bættum kjörum, er það hann, sem kemur fram til að reyna að vega aftan að þeim, og hann gerði allt, sem hann gat, til að hindra, að nokkuð yrði úr þeirri réttlátu launabaráttu, sem verkamenn háðu í vor og varð þeim til mikilla hagsbóta. Ég vil nú spyrja: Hvernig stendur á því, að þessi prófessor, Ólafur Björnsson, formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, skuli nú ekki koma fram og slást á móti þessum hagsbótum, sem hér er farið fram á fyrir láglaunamennina? Hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því, að nú skuli ekki útreikningarnir birtast, að það sé mönnum ekki til neins hagnaðar að fá hækkuð laun? Hvernig stendur á, að hann skuli nú ekki sýna starfsmönnum ríkisins fram á, að þeir hafi ekkert að gera við hækkuð laun, það sé bara til bölvunar, ekki bara fyrir þá, heldur líka fyrir þjóðfélagið? Ég vil bara minna á þetta, af því að ég kann ekki við þessa hræsni, og mér þykir það óviðkunnanlegt meira að segja fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja að draslast með menn í formannsstöðu hjá sér, sem láta hafa sig til þess að ráðast á móti verkamönnum, í hvert skipti sem þeir fara fram á eðlilegar kjarabætur. En hvað gera svo þessir sömu menn, þegar láglaunamenn ríkisins eiga að fara að uppskera eitthvað af því, sem verkamenn hafa fórnað milljónum fyrir að ávinna? Jú, ég býst ekki við, að prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands muni neita því, að honum þyki gott að fá 33% launahækkun, þó að honum tækist með sinum útreikningum að hjálpa til við það, að verkamenn fengju ekki nema 10–11% launahækkun í vor. Þessa hræsni þarf að brennimerkja, og ég held, að þeir meðlimir í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, sem horfa upp á það ár eftir ár, að verkalýðurinn verður að fara út í baráttuna fyrir þá, verður að standa í 6 mánaða verkfalli eins og nú í sumar, verður jafnvel að svelta, á meðan starfsmenn ríkisins vinna, verði að fara að skilja, að þeir verða að gera svo vel að fara að samræma sína forustu í sínum samtökum við verkamenn, þannig að þessar stéttir berjist saman, en það séu ekki sendir menn út af örkinni, sem hafa forustuaðstöðu í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, til þess að vega aftan að verkamönnum í hvert einasta skipti sem þeir heyja sína réttlátu hækkunarbaráttu. Svo kemur hæstv. fjmrh., og hann er nú búinn að standa hér upp og halda miklar ræður til þess að sýna fram á, að allt sé það gott og blessað, sem hér hafi nú verið stungið upp á af launamálanefnd og fjhn., og það sé ekkert annað fyrir þm. að gera en að samþykkja það og þeir eigi helzt ekki að vera lengi að humma við þetta, - þegar hæstv. fjmrh. einu sinni vilji ganga inn á kauphækkanir, eigi menn ekki að vera að tvínóna við þessa hluti og helzt eigi að afgreiða þetta með tómum afbrigðum í gegnum þingið. Nú er sem sé vísitöluuppbót og allt saman slíkt, meira að segja það að hækka menn á milli starfsflokka, meira að segja að fara allt upp í 30–50% grunnkaupshækkanir, allt saman gott og blessað. Má ég minna hæstv. fjmrh. á, hvað hann las yfir okkur þm. og yfir allri þjóðinni, þegar þetta þing var að hefjast? Þá sagði hann í sinni fjárlagaræðu, sem útvarpað var, eftirfarandi orðrétt. Þetta eru orð hæstv. fjmrh.: „Það sýnir m. a., hvernig augu margra eru að opnast gagnvart þessum verðbólgu- og vísitöluleik, sem leikinn er, að starfsfólk hjá fyrirtæki einu í Danmörku neitaði nú fyrir skemmstu að taka á móti nýrri vísitöluuppbót, sem það átti rétt á að fá vegna almennrar verðhækkunar. Með þessu vildi fólkið á kröftugan og eftirminnilegan hátt gefa til kynna þann skilning sinn, að hinar sífelldu kauphækkanir og verðlagshækkanir á víxl væru ekki til hagsbóta fyrir launþegana almennt, það yrði að finna aðrar leiðir. Það verður skýrara og skýrara fyrir mönnum, að kauphækkanir einar tryggja mönnum ekki betri lífskjör, það þarf fleira að koma til. Það þurfa m. a. að koma til áhrif og samstarf alþýðusamtakanna í jákvæðu þjóðmálastarfi.“ Þetta voru orð fjmrh. Þetta voru svo að segja blessunarorðin, sem hann fylgdi þinginu úr garði með í haust. Hver er meiningin? Er það meiningin t. d. um þetta frv., sem felur í sér 33% hækkanir til ýmissa hálaunamanna, eða ráðherrafrv., sem fylgir með því sem kálfur og felur í sér 47% grunnkaupshækkun til ráðherra, að við hér á Alþingi eigum bara að samþykkja þetta og svo komi ráðherrarnir og skrifstofustjórarnir eða kannske heiti þeir þá forstöðumenn ráðuneyta og allir þessir góðu menn, þessir þjóðhollu menn, sem ekki taka þátt í vísitölu- og verðbólguleik, og segi við Alþingi: Við tökum ekki á móti svona vísitöluuppbót? - Er meiningin, að við eigum að standa hér og rífast um það, hvort hálaunamenn eigi að fá vísitöluuppbót og verðhækkanir frá 33% og upp í 47%, á sama tíma sem verkamenn fá 10%, til þess eins að þessir menn geti auglýst á eftir, að þeir séu svo göfugir menn, þeir séu eitthvað betri menn en ótætis verkamennirnir, sem séu að heimta kauphækkanir, að þeir ætli að fórna þessu öllu saman fyrir þjóðfélagið á eftir? Ég verð að segja, að ef þetta er meiningin, þá er eins gott, að þetta komi fram strax. Það er alveg óþarfi, ef þessir menn ætla að fara að sýna sinn þegnskap á svona hátt, að við séum neitt að deila um þetta, því síður að við séum að ætla þeim jafnvel það, að þeir séu að fljóta á kauphækkunum verkamanna upp til hærri launa fyrir sjálfa sig, ef þeir ætla að koma á eftir og afsala sér þessu öllu saman. Ég kann betur við; að við fáum yfirlýsinguna um þetta strax, og hún mun áreiðanlega verða tekin gild. En ef hún kemur ekki, þá er auðséð, að hér er reyndar hræsni á ferðinni, að hálaunamönnunum, að ráðherrunum meðtöldum, þykir ósköp gott að vera með í vísitölu- og verðbólguleiknum, sem þeir atyrðast yfir, þegar fátækir verkamenn eiga í hlut. Og hvað snertir það, sem hæstv. fjmrh. sagði í niðurlagi þessarar tilvitnunar, að þarna yrði að koma fleira til en kauphækkanir einar saman, það þurfi að koma til áhrif og samstarf alþýðusamtakanna í jákvæðu þjóðmálastarfi, vil ég leyfa mér að segja: Það stendur ekki á alþýðusamtökunum að taka þátt í jákvæðu þjóðmálastarfi; það stendur ekki á Alþýðusambandi Íslands að bjóða meira að segja Framsfl. upp á að vera með í því að mynda ríkisstj. hér, sem tryggi þátttöku alþýðusamtakanna í jákvæðu þjóðmálastarfi. En á hverju stendur, að slík ríkisstj. sé mynduð? Á hverju stendur, að áhrif og samstarf alþýðusamtakanna í jákvæðu þjóðmálastarfi fái að njóta sín? Það stendur fyrst og fremst á hæstv. fjmrh., sem vill ekki slíta sambandinu við íhaldið, sem vill ekki taka upp samstarf við vinstri flokkana í landinn, sem vill ekki reka pólitík, sem sé í þágu alþýðustéttanna á Íslandi. Ég held þess vegna, að hæstv. fjmrh., áður en hann talar svo skeleggt sem hann gerði hér áðan, ætti að athuga fyrst, hvað hann hefur verið sjálfur að segja og prédika undanfarið. Hitt vil ég svo segja viðvíkjandi afstöðu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og forustu þess í þessum málum, að það getur ekki gengið til lengdar, að það bandalag haldi áfram að láta sína forustumenn berjast á móti hverri einustu kauphækkun, sem verkamenn eru að berjast fyrir, kauphækkun, sem verkamenn berjast fyrir að fari fram á kostnað auðvaldsins í þessu landi, á kostnað þeirra 200 milljónamæringa, sem eru í Reykjavík, á kostnað þeirra auðfyrirtækja, sem hrúga til sín svo að skiptir hundruðum milljóna króna í gróða á hverju ári. Það getur ekki gengið, að starfsmenn ríkisins haldi áfram því skilningsleysi, sem þeir hafa sýnt hvað snertir sitt forustuvald fram að þessu, að kljúfa þær fylkingar, sem þurfa að standa saman. Þegar verkamenn eru að heyja sína baráttu, eiga meðlimir Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að skilja það, að sú barátta er á vissan hátt háð fyrir þá líka, enda hafa þeir alltaf sýnt það, þegar verkamenn eru búnir að vinna sigrana, að þeir krefjast hins sama. En formaðurinn vegur alltaf að verkamönnum, meðan þeir eiga í hörðustu baráttunni. Og nú koma svo jafnvel þessir forustumenn og heimta hærri laun sjálfum sér til handa en hafði talizt fært að verkamenn fengju, þegar þeir voru að standa í sínu harða stríði. Þá kemur Eysteinn Jónsson að því, að það hafi verið hafðar blekkingar í frammi af hálfu okkar viðvíkjandi afstöðunni í vor. Ég vil rifja upp, hverjir það voru, sem fóru með blekkingar þá. Hvað var það, sem hæstv. fjmrh. lét kunngera í útvarpinu, þegar verkamenn höfðu komið fram með sínar kröfur? Hann lét reikna út, hvernig fjárlög ríkisins mundu hækka. Hann lét básúna út, að það væru tugmilljónir króna, sem fjárlög ríkisins mundu hækka vegna kauphækkunar verkamanna, og þetta sögðum við að væru blekkingar hjá honum, og það var það líka. Það, sem hann var að reikna út þá, var ekki, hvað fjárlög ríkisins mundu hækka vegna kauphækkana verkamanna, þegar þetta kom í útvarpinu og alls staðar eins og það væri slíkt. Þegar ég yfirheyrði hann um þetta hér í þinginu þá, varð hann að viðurkenna, að þetta væri ekki afleiðing af kauphækkun verkamanna, ekki vegna þess, að kaup verkamanna í vegavinnu eða öðru slíku hækkaði. Nei, það var kauphækkun af allt öðru; það var kauphækkun af því, að hæstv. fjmrh. reiknaði með, að kaup starfsmanna ríkisins mundi verða hækkað og sú hækkun mundi nema þessari upphæð, sem hann var þarna að setja fram. M. ö. o. hann sveikst um að taka það fram í öllum yfirlýsingunum í útvarpinu, að svo framarlega sem kaupgjald starfsmanna ríkisins væri hækkað til samræmis við kaupgjald verkamanna, þá mundi hækkunin verða svona og svona mikil. Þetta var blekkingin, þetta voru ósannindin, sem hæstv. fjmrh. lét ríkisútvarpið hafa eftir sér dag eftir dag og leiðrétti aldrei. Tugmilljónirnar, sem reiknaðar voru út, voru ekki afleiðing af kauphækkun verkamanna; það var afleiðing af því að samræma kaup starfsmanna ríkis og bæja við það kaup, sem verkamenn fóru fram á. Og þetta er tvennt ólíkt. Hæstv. ríkisstj. leyfir sér að halda því fram, að kauphækkanir séu til einskis, en þegar um er að ræða hana sjálfa og starfsmenn ríkisins, þá finnst henni kauphækkanir sjálfsagðar. En af hverju er þetta? Það er af því, að þessar kauphækkanir eru nauðsynlegar, bæði fyrir verkamenn og fyrir þá, sem eru í þjónustu ríkisins. Það einkennir þetta frv., að láglaunamenn meðal starfsmanna ríkisins fá of lítið, alveg eins og verkamenn fengu of lítið í vor. Það einkennir þetta frv., að hálaunamennirnir hins vegar álita tíma kominn til þess að hækka hjá sér, þrefalt, ferfalt og fimmfalt meira en hjá láglaunamönnunum. Á sama hátt og ríkisstj. hefur legið á því lúalagi, síðan verkfallið var í vor, að ýta undir allar verðhækkanir í landinu, að skora svo að segja bak við tjöldin á auðmenn landsins að okra hver sem betur geti, til þess að verðbólgan verði sem allra mest, fer líka ríkisstj., sem leggur fram þetta frv., fram á það, að laun hálaunamannanna séu hækkuð um 30–50%, á sama tíma sem laun láglaunamanna séu aðeins hækkuð um 12%, eins og verkamenn fengu í vor. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Ætlar hann að reyna að telja okkur trú um, að þessi hans íhaldssemi viðvíkjandi láglaunamönnunum og gæzka hans við hálaunamennina stafi af einhverri ábyrgðartilfinningu gagnvart ríkissjóði eða almennu verðlagi í landinu? Hann hefur þá lítið sýnt af þeirri ábyrgðartilfinningu í afstöðu sinni til verðhækkananna í sumar, 30 og 40% verðhækkana á mörgum sviðum, þar sem vinnulaun hafa hækkað um 10% og vinnulaunin voru kannske ekki nema 30–40% af kostnaðinum við viðkomandi vöru. Ætlar hæstv. fjmrh. að reyna að telja okkur trú um, að það sé aðeins núna, sem hann líti svo á, að kauphækkun hjá verkamönnum sé til einskis, sé til ills? Heldur hann, að við munum ekkert lengra aftur í tímann? Ætlar hann að reyna að telja okkur trú um, að núna sé kaupgjaldið orðið allt of hátt, núna þurfi að lækka það? Má ég rifja upp fyrir honum: Hvernig var hans afstaða, þegar kaup Dagsbrúnarverkamanna var kr. 1.45 um tímann? Hvað sagði hann, að þá þyrfti að hækka? Var hann ekki sjálfur í ríkisstj., þegar þrælalögin voru sett 1939, gengið lækkað og kaupgjaldið bundið? Honum fannst ekki þörf á að hækka þá, heldur þvert á móti hindra allar hækkanir. Eða hvernig var það 1941? Kaupgjaldið var litlu hærra þá hjá verkamönnum. Hvað gerði hæstv. fjmrh. þá? Þá setti hann gerðardómslög ásamt sams konar félögum sínum og nú sitja í ríkisstj. með honum og bannaði ekki aðeins verkamönnum kauphækkanir, heldur lét það líka liggja við, að svo framarlega sem þeir færu út í kauphækkanir samt, þá skyldu sjóðir verkalýðsfélaganna gerðir upptækir og forustumenn verkalýðsfélaganna settir í fangelsi. Það átti víst að verða þátttakan í því jákvæða þjóðmálastarfi af hálfu verkalýðssamtakanna, sem þá var boðið upp á. Og hvað gerði hæstv. fjmrh. 1944, haustið þá, þegar hann stóð með því að reyna að lögbjóða 10% kauplækkun hjá verkamönnum? Og hvað gerði hann 1947, þegar hann stóð að því að svipta verkamenn vísitöluuppbótinni? Hæstv. fjmrh. þarf ekki að vera með neinar vandlætingar gagnvart okkur. Við vitum ósköp vel, að í hvert einasta skipti sem hann heldur, að hann hafi haft vald og aðstöðu til þess að geta haldið niðri kaupgjaldi verkamanna eða lækkað það, þá hefur hann gert það. Við þurfum engar siðferðisprédikanir í slíku efni. Hitt ætla ég að segja honum, að það var vel hægt að láta framkvæma allar þær kauphækkanir, sem verkamenn knúðu fram í vor, án þess að nokkrar verðhækkanir fylgdu á eftir, svo framarlega sem að völdum hefði setið ríkisstj., sem lét þessar kauphækkanir verða á kostnað auðmannastéttarinnar í landinu; hún gat vel borið þær, hún hafði alveg nógu breitt bak til þess. En það þurfti hins vegar að gera allmargar fjármálalegar ráðstafanir, til þess að það lenti á réttum aðilum innan auðmannastéttarinnar, og það eru þær fjármálaráðstafanir, sem hæstv. fjmrh. stendur í vegi fyrir að gerðar séu. Það þýðir þess vegna ekkert að vera með þessar blekkingar við okkur. Við þekkjum þessa sögu, og við vitum, að verkamenn fá ekki fram sínar réttlátu og nauðsynlegu launahækkanir, nema því aðeins að þeir berjist og það harðvítuglega fyrir þeim. Það er hæstv. núverandi ríkisstj. og þeir flokkar, sem að henni standa, sem hafa valdið þeirri dýrtíðaröldu, sem riðið hefur yfir þjóðfélagið hamslausast á síðustu 5 árum, ekki sízt eftir að húsaleigulögin voru afnumin að tilstuðlan þessara tveggja stjórnarflokka. Og húsaleiga nú hefur hér í Reykjavík verið tífölduð, á sama tíma sem laun hafa tvöfaldazt, og svo dirfast menn að koma hér upp og ætla að reyna að telja okkur og þjóðinni trú um þá bábilju, að það sé kauphækkun verkamanna, sem hafi valdið dýrtíðinni, þegar hver einasta kauphækkun verkamanna á undanförnum 7 árum hefur verið til þess að velta af sér ofur litlu af dýrtíðaröldunni, sem dýrtíðarforkólfarnir í ríkisstj. hafa skipulagt yfir fólkið, enda sýnir það sig bezt, hver varnarbarátta þetta er, að kaupgjald verkamanna er í dag, þrátt fyrir fimm harðvítug stórverkföll á síðustu 7 árum, raunverulega heldur lægra en það var 1947, þegar Marshallstefnan og amerísku lepparnir tóku við völdunum hér á Íslandi. Ef hæstv. fjmrh. þess vegna vill fara út í, eins og hann gerði nú, einhverjar almennar umræður um þetta mál og halda áfram með þær blekkingar, sem hann hefur verið með í hvert einasta skipti, sem hann hefur minnzt á þetta, þá erum við reiðubúnir í þær umræður, en þá klárast þetta mál ekki nú fyrir klukkan 7 í kvöld. Þá segir hæstv. fjmrh., þegar hann er að afsaka, að ráðherrarnir séu ofur lítið að reyna að ota sínum tota í sambandi við þetta: Ja, verkamenn fengu þarna hagsbætur, og við vildum nú fá að fljóta með. - Já, það var nú það. Þeir vildu fá að fljóta með. En það var ekki aðeins, að þeir vildu fá að fljóta með; þeir vildu fá að fljóta á öldutoppinum, og þeir vildu helzt eins og einhver flugfiskur mega taka sig til flugs og fljúga heldur hærra, meira að segja upp fyrir toppana, sem verkamenn höfðu heimtað, þegar þeir fóru allra lengst í sínum draumum um kauphækkanir. Svona er það þá, þegar kemur að staðreyndunum. Hæstv. ráðherrum finnst sem sé allt í lagi, að verkamennirnir berjist, verkamennirnir standi í verkfalli, verkamennirnir verði að fórna 6 vikna vinnu, verkamennirnir verði allt að því að svelta. Þegar svo kemur að því á eftir, að farið er að ræða um, hvaða laun ráðherrarnir eigi að fá, þá segja þeir: Við gerðum allt, sem við gátum, til þess að hindra, að þið fengjuð nokkra kauphækkun, að þið fengjuð einu sinni 10% kauphækkun, en fyrst við á annað borð urðum að láta undan ykkur, þá viljum við helzt fá að fljóta með. Er nokkuð að því, þó að ég fái svo sem 47% kauphækkun? Ég verð að segja það, að ég held, að forsvarsmenn ríkisstj. ættu að hafa sem fæst orð um alla sína framkomu í sambandi við kaupbaráttu verkamanna og afgreiðslu þessa frv., það væri þeim bezt. Svo kom hæstv. ráðh. inn á það, að það væri eiginlega bara verið að lofa vesalings hálaunamönnunum að fljóta með, vera ekki lengur hálfdrættinga hvað vísitöluna snertir; þeir ættu nú að fá fulla vísitöluuppbót. Kannske það sé rétt, að ég rifji upp eitt af þeim tilboðum, sem verkamenn komu með og voru allir sammála um, þegar samningarnir fóru fram í vor í verkfallinu og þegar rætt var um hið svonefnda skerðingarákvæði. Fulltrúar verkamanna buðu, að skerðingarákvæðin væru látin haldast og miðuð við 12 króna kaup á tímann í grunn, og þeir buðu það allir. Það samsvarar með 8 tíma vinnudegi, eftir því sem mér reiknast til, um 28800 kr. á ári í grunn, eða eins og VH. flokkurinn hefur hjá starfsmönnum ríkis og bæja. Af hverju var tilboði verkamanna um að halda skerðingunni, þegar kom yfir 12 kr. á tímann í grunn, 28800 kr. á ári, samsvarandi VII. flokki, ekki tekið? Verkamennirnir buðu það; það voru ekki verkamennirnir, sem fóru fram á, að hálaunamennirnir fengju fulla verðlagsuppbót af því, sem þarna var yfir. Nei, það voru atvinnurekendurnir, vafalaust í samfélagi við ríkisstj., sem sögðu: Nei, ef við hvort sem er erum að hækka þessa verðlagsuppbót, þá er rétt, að við afnemum hana alveg. Við höfum ekkert á móti því, að hálaunamennirnir fái þetta þá líka. - Og þegar maður sér núna, hve duglega hálaunamennirnir og ríkisstj. taka til sín, þá dettur manni í hug: Hæstv. ríkisstj. hefur líklega ekkert verið á móti því í vor, þegar um þetta var samið, að afnumin væri skerðingin á hálaununum. Ég vil sérstaklega segja þetta hér vegna þess, að hér talaði áðan einn af fulltrúum Sjálfstfl., hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), og hann sagði: Það var rétt að hækka laun þeirra lægst launuðu. - Það kom aldrei fram í vor hjá Sjálfstfl. og ekki heldur ríkisstj., að það væri rétt að hækka laun þeirra lægst launuðu. En það voru einmitt sjálfstæðismennirnir, fulltrúar atvinnurekendanna, sem settu það fram í vor, þegar verkamennirnir buðu upp á skerðinguna miðað við 12 kr. um tímann, að skerðingin væri algerlega afnumin og að það væri reiknuð á öll hærri laun full verðlagsuppbót. Sjálfstfl. og atvinnurekendur og - eins og nú sýnir sig - ríkisstj. stóðu einmitt á því, að það væri um að gera, að svo framarlega sem verkamenn fengju einhverja kauphækkun, þeir lægst launuðu af þeim, þá skyldu þeir, sem hefðu yfir 12 kr. um tímann í grunn, fá fulla verðlagsuppbót á allt sitt. M. ö. o.: Þegar kemur að ákveðnu stigi í launastiganum, þá er eins og atvinnurekendur og ríkisstj. hafi öðruvísi afstöðu gagnvart kauphækkunum en ef um þá láglaunuðu er að ræða. Ég veit svo sem, hvað þarna er um að ræða. Það er um það að ræða, að hæstv. ríkisstj. og hálaunamennirnir eru að smitast af þeirri tiltölulega háu lífsafkomu, sem auðmennirnir hér í Reykjavík og þeirra gæðingar njóta. Það hefur risið upp það rík og voldug og það tekjuhá auðmannastétt hér í Reykjavík, stétt, sem berst það mikið á í þjóðfélaginu, stétt, sem lifir það „flott“, að hálaunuðum embættismönnum ríkisins finnst og það kannske eðlilega, að þeir séu orðnir eins og einhverjir litlir karlar, eins og bara verkamenn við hliðina á þessum hátekjumönnum auðvaldsins. Og ráðherrunum, sem stjórna landinu, og æðstu starfsmönnunum í stjórnarráðsskrifstofunum, sem ráða svona og svona miklu, finnst það raunverulega anzi hart, þegar einstakir menn hér í þjóðfélaginu taki sjálfum sér t. d. 200 þús. kr. á ári í laun, að ráðherrar, sem eiga þó að ráða raunverulega yfir öllum þessum mönnum, skuli búa við laun, sem séu máske ekki miklu hærri en duglegur múrari geti haft upp úr sér. Óréttlætið, sem hefur gripið um sig í þjóðfélaginu, spillingin, gróðinn, sem er að gagnsýra þjóðfélagið og kemur fram í því, að hér er að verða forrík, spillt auðmannastétt, er að smita í kringum sig og framkallar þær kröfur hjá þeim mönnum, sem talið er að standi hátt í þjóðfélagsstiganum, að þeir hafi einhverjar svipaðar árstekjur til þess að lifa af. Ég skal fyllilega viðurkenna, að það er ekkert óeðlilegt, að þessum mönnum finnist þetta. Það er máske hart fyrir einn ráðherra eða einn mann, sem getur ráðið svo að segja öllum innflutningi landsins eða ráðið því, hvaða menn séu bankastjórar eða annað slíkt, að sitja svo kannske við helmingi lægri laun en við eiga að búa þessir menn, þó að þeir hafi fjárhagsleg örlög þeirra í höndum sér. En þá er bara eitt þar til að svara. Það er tími til kominn að lækka þá lífsafkomu, sem auðmannastétt Reykjavíkur skammtar sér, sú auðmannastétt, sem lifir í „vellystingum praktuglega“, á meðan hún er að drepa atvinnuvegina undir sér og meðan hún er að neita verkamönnunum um nauðsynlegar kauphækkanir, sem þeir þurfa að fá til þess að standast þá dýrtíðaröldu, sem ríkisstj. leiðir yfir þjóðfélagið. Það er rétt, að við höfum þetta í hyggju, þegar við sjáum þær kröfur, sem hérna koma fram. Undirrótin að þeim till., sem hér liggja fyrir og hv. 9. landsk. rakti hér greinilega hvað hálaunamennina snertir, er uppkoma og ríkidæmi og óhóf auðmannastéttarinnar í Reykjavík. Það verkar smitandi á alla þá, sem hana umgangast. En þeim, sem nú finnst þess vegna rétt að hækka laun hálaunamanna og ráðherra til einhvers samræmis við þetta, svo að þeir finni sig ekki eins og kotunga í sölum auðmannanna hér í Reykjavík, er rétt að muna eftir því í næsta skipti, þegar þeir tala um laun verkamanna, og þeim er um leið rétt að muna eftir því, að verkamennirnir vita vel, að auðmannastéttin hér í Reykjavík hefur ekki sparað við sig síðan kauphækkanirnar voru framkvæmdar í vor og bílunum hefur ekki fækkað hérna og „lúxusinn“ í þeim er ekki minni en var fyrir verkfallið. Hv. á. þm. Reykv., sem talaði hér sem eins konar fulltrúi Sjálfstfl., vildi segja, að kauphækkanirnar hefðu orðið til lítils ávinnings fyrir verkamennina. Þetta er rangt. Kauphækkanirnar hafa orðið til ávinnings fyrir verkamenn. Þeir hafa borið úr býtum raunverulega sínar 10% kauphækkanir þrátt fyrir allar þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert og er að gera enn til þess að svipta þá þessu. Það hefur ekki tekizt nema að litlu leyti þrátt fyrir góðan vilja ríkisstj. að ræna aftur því af verkamönnum, sem þeir náðu með sinni hörðu baráttu í vor. Hins vegar er það greinilegt, að Sjálfstfl. í Reykjavík hefur ekki látið sitt eftir liggja. Það var nýlega að koma út vísitala fyrir byggingarkostnaðinn í Reykjavík, og það væri æskilegt, að hv. 5. þm. Reykv., sem líka er bæjarfulltrúi Sjálfstfl. og situr í bæjarráði, vildi lesa upp fyrir okkur, hvernig hlutfallið er á milli hækkunarinnar og verðlagskostnaðar hjá verkamönnunum annars vegar og þess þáttar, sem íhaldið í bæjarstjórn Reykjavíkur ræður, sands og malar. Og þá mun hann sjá, að íhaldið í Reykjavíkurbæ tvöfaldar sínar hækkanir, á sama tíma sem verkamennirnir láta sér nægja tiltölulega lítið. Ég hef áður minnzt á það í þessari ræðu, sem hv. 5. þm. Reykv. kom inn á, að það hefði verið rétt að hækka laun þeirra lægst launuðu. Hann gleymdi að koma fram með þá till. hér á Alþ., meðan verkfallið stóð, og sat þó Alþingi þær 6 vikur, sem verkfallið var, að það væri rétt að hækka laun þeirra lægst launuðu. Hann gleymdi því þá, hann kemur með það núna.  Svo kom hv. 5 þm. Reykv. inn á það, að það hefði náttúrlega ekki vakað fyrir ótætis kommúnistunum, eins og hann er nú vanur að segja, að hækka laun verkamanna og bæta kjör þeirra. Hann sagði það ekki beint, en ég skildi, hvað í honum söng, auðvitað hefðu þeir ætlað eins og vant er að eyðileggja þjóðfélagið með því. Það var nú svo sem ekki nema það, sem kvað við 1944, - þá var það að vísu mest í Framsókn og Vísi, - að við hefðum ætlað að eyðileggja þjóðfélagið þá, þegar við vorum að koma á nýsköpunarstjórninni. Ég held nú, að þjóðfélagið lifi af því enn þá, sem við eyðilögðum þá. En fyrst það hefur nú ekki vakað fyrir ótætis kommúnistunum að ætla að bæta laun verkamanna, heldur að eyðileggja þjóðfélagið, má ég þá spyrja hv. 5. þm. Reykv.: Hvað vakir þá fyrir þeim mönnum, sem ekki aðeins vilja nú hækka við þá lægst launuðu meðal starfsmanna ríkisins, heldur líka beita sér fyrir sem mestri hækkun hjá hálaunamönnum? Ætla þeir ekki aðeins að eyðileggja þjóðfélagið, heldur jafnvel ríkissjóðinn líka? Eða hvað meina þeir með öllu sínu eyðileggingartali og allri sinni kommúnistabábilju. Ég held, að Sjálfstfl. væri sæmst að tala sem minnst um launamálin, sízt af öllu þeim, sem sæti eiga í bæjarstjórn Reykjavíkur af hálfu Sjálfstfl. Við, sem þekkjum Sjálfstfl. af framkomu hans gagnvart láglaunamönnum síðustu áratugina, vitum ósköp vel hug hans í garð verkalýðsins, þó að honum þyki gott að hræsna öðru hverju eins og nú, að tala um, að það þurfi að hækka laun þeirra lægst launuðu, eftir að þeir lægst launuðu eru búnir að koma Sjálfstfl. á kné í 6 mánaða verkfalli. Við vitum ósköp vel af reynslunni, hvernig Sjálfstfl. hagar sér, þegar hann heldur, að hann komist upp með það að geta knésett verkamenn. Það erum ekki við sósíalistar, sem beitum okkur fyrir því að koma á atvinnuleysi í þjóðfélaginu. Það erum við, sem höfum beitt okkur fyrir því að tryggja, að verkamenn hefðu einhver vinnutæki til þess að vinna með hérna. Það erum við, sem beittum okkur fyrir því, að þeir togarar, sem nú ganga og halda uppi íslenzku þjóðfélagi, væru keyptir. Og síðan við fórum út úr ríkisstj., hefur, að undanteknum þeim 10 togurum, sem keyptir voru 1948, meðan nýsköpunartogararnir voru að sigla inn og undir áhrifunum af því, Sjálfstfl., sem síðan hefur verið í ríkisstj., ekki keypt svo mikið sem einn einasta togara. Þetta er umhyggjan fyrir að tryggja atvinnu þjóðarinnar. En hverjir eru það svo aftur á móti, sem hafa hag af atvinnuleysinu? Hvernig hagar Sjálfstfl. sér, þegar tekizt hefur fyrir óstjórn valdhafanna að koma atvinnuleysi á? Eða hefur hv. 5. þm. Reykv. gleymt því, hvernig Sjálfstfl. kemur fram, þegar launin eru lægst hjá almenningi og vinnan þar að auki stopul? Ég skal rifja það upp fyrir honum. Það var einu sinni, að verkamenn hér í Reykjavík áttu við sárt atvinnuleysi að búa, svo sárt atvinnuleysi, að þeir fengu, fjöldinn af þeim, aðeins eina viku í mánuði að vinna atvinnubótavinnu og höfðu aðeins kr. 1.36 um tímann og áttu að láta það vikukaup duga. Hver var þá afstaða Sjálfstfl.? Var Sjálfstfl. þá að tala um, að það þyrfti að hækka kaup þeirra lægst launuðu? Nei, þá var það Sjálfstfl., sem á sínum miðstjórnarfundi tók þá ákvörðun, að nú skyldi lækka kaup allra verkamanna í landinu og nú skyldi byrjað á þeim, sem bágstaddastir voru og höfðu aðeins eina viku í mánuði að vinna og aðeins einnar viku laun í mánuði til þess að lifa af, og hjá þeim skyldi lækka launin úr kr. 1.36 niður í eina krónu. Þetta eru ráðstafanir Sjálfstfl., þegar hann heldur, að verkalýðurinn og verkalýðssamtökin séu svo veik, að þau standist ekki árásir hans. Þá kemur hugurinn fram eins og hann er. Það þýðir þess vegna ekki að koma til okkar eftir að hafa í vor staðið í sex vikur á móti því, að verkamenn fengju 10 eða 11% kauphækkun, og segja: Ja, það er rétt að hækka laun þeirra lægst launuðu - þegar hálaunamennirnir eru að fara fram á að fá allt upp í 47% kauphækkanir til sín. - Þetta vildi ég aðeins segja hér út af þeim ummælum, sem hæstv. fjmrh. og hv. 5. þm. Reykv. sem fulltrúar stjórnarflokkanna í þessum umræðum létu frá sér fara. Vilji þeir almennar umræður um þessi mál, þá erum við reiðubúnir að taka þær upp.



Herra forseti. Það þarf enginn að undrast það, þó að deilt sé um það, þegar setja skal ný launalög. Það er áreiðanlegt, að það er nokkuð almennt viðurkennt hér á Alþ. sem annars staðar, að það sé þörf fyrir að breyta launalagaákvæðum hér á landi, sökum þess að lögin, sem ákveða launagreiðslurnar, eru búin að standa nokkur ár með litlum breytingum, þ. e. a. s. grundvöllurinn er í raun og veru lagður eftir gengislækkunina 1950, síðan lappað við þetta nokkuð og ýmislegt gert, sem fært hefur hina fyrri löggjöf úr skorðum. Það er alveg rétt, sem hv. þm. A-Húnv. minntist á, að ýmsum skrifstofum og embættum ríkisins hefur haldizt það uppi á öllu þessu tímabili að færa embættismenn og starfsmenn milli launaflokka, án þess að nokkuð hafi verið að gert, og er þetta þó vitanlega beint lögbrot og hefur í raun og veru fyrirfarið öllu samræmi í launalögunum. Það þarf enginn að undrast það, þó að þeir, sem laun taka samkv. launalögum, vilji hver um sig ota sínum tota, og þá er það, að nefndin, sem fer með þetta í þinginu, fær mörg bréf og það er óskað eftir mörgum viðtölum, eins og hv. frsm. sagði hér frá áðan, því að hver um sig vill reyna að pota sér sem efst í launastigann. Þetta launalagafrv., sem er hér til umræðu, er undirbúið af mþn. í launamálum, og hún byggir í starfi sínu á gömlu launalögunum og gerir þær breytingar að færa menn til í launaflokkunum, einn til tvo launaflokka. Einstaka stéttir hafa verið það í náðinni hjá hv. n., að svo að segja allir meðlimir stéttarinnar hafa verið færðir upp um tvo launaflokka, sumar starfsstéttir hafa verið færðar upp um einn og aðrar látnar sitja í sinu fari. Þetta hefur vafalaust frá nefndarinnar sjónarmiði verið gert til þess að bæta úr misrétti, en um það verður áreiðanlega deilt af þeim sérstaklega, sem hafa ekki verið færðir upp í launastiganum. Ég er ósköp hræddur um, að það hafi verið meira látið ráða gerðum nefndarinnar dauð reikningslist en það að líta í kringum sig í þjóðfélaginu. Ég er frekar á þeirri skoðun, að það hefðu verið alveg eins rétt vinnubrögð af hv. n. að hafa opin augun og horfa í kringum sig og að taka upp reikningsstokk. Ég skal hér nefna til dæmis, að það er nú viðurkennt, að það sé orðið mjög miklum erfiðleikum bundið hjá fræðslumálastjórninni að fá kennara til þess að gegna kennarastörfum. Það er fjöldi manna nú við kennslustörf, sem hefur ekki neina sérmenntun í þeim efnum, af því að sérmenntaðir menn fást ekki til starfanna. Og þetta er af þeirri eðlilegu ástæðu, að laun kennara voru komin niður úr öllu valdi. Ef þeir hefðu beðið um upplýsingar frá Kennaraskóla Íslands frá seinustu tveimur árum, þá hefðu þeir fengið vitneskju um það, að mikill minni hluti þeirra ungu manna og kvenna, sem útskrifuðust úr þeirri stofnun seinustu tvö ár, er nú við kennslustörf, af því að þjóðfélagið býður þeim betur launuð störf hvarvetna annars staðar. Samt er það niðurstaðan hjá hv. n. að halda kennurum á byrjunarstigi við lítt breytt laun og að þeir fái ekki launahækkanir fyrr en eftir tíu ár. Í langflestum öðrum starfsstéttum þjóðfélagsins er mönnum ætlað að fá launahækkanir eftir fjögur ár. Nei, kennarastéttin, sem hið opinbera er alveg í vandræðum með að fá menn til að skipa sér í, skal sitja við þetta ákvæði, að hún er ekki komin á hæstu laun fyrr en eftir tíu ár. Þarna held ég að hefði verið heppilegra að bæta um og gera aðgengilegra fyrir efnilegt ungt fólk að helga sig þessu starfi, sem alls ekki verður talið þýðingarlítið fyrir þjóðfélagið. En fram hjá þessu hefur verið litið. Ég fyrir mitt leyti tel, að það væri réttmætt og sjálfsagt og hyggilegt að koma á framfæri brtt. um það, að kennarar væru komnir á full laun eftir fjögur ár, en þyrftu ekki að bíða eftir því í tíu ár, og auk þess væri ástæða til að athuga, hvort ekki væri hægt enn fremur að bæta byrjunarlaun kennara. Ég hef að vísu verið skólastjóri í hálfan annan áratug, en ég er samt þeirrar skoðunar, að það hafi verið minni þörf að bæta laun skólastjóra og þeirra kennara, sem eru búnir lengst að starfa, heldur en nýbyrjendanna, af því að það er þó síður hætta á, að þeir fari úr skólastjórastörfunum og þeir kennarar, sem búnir eru að starfa við kennslu lengur en tíu ár, fari á Keflavíkurflugvöll. Þeir eiga yfirleitt erfitt með að slíta sig frá starfinu, alveg án tillits til launanna. Líkt þessu er farið með hjúkrunarkvennastéttina. Það er alkunna, að það eru vandræði í þessu landi að starfrækja þær mörgu og myndarlegu heilbrigðismálastofnanir, sem komið hefur verið upp á síðustu árum, af hjúkrunarkvennaskorti. Þetta er einungis hægt að leiðrétta á einn hátt og laga. Það er með því að bjóða þessari stétt betri laun. Það hefur verið gert að nokkru í tillögum nefndarinnar, en ég hygg samt, að það verði alveg ófullnægjandi til þess að bæta úr þeim skorti, sem þarna er á starfsliði. Það eru þessi lífrænu sjónarmið, sem ég er hræddur um að hv. nefnd hafi sézt yfir og hafi allt of mikið farið eftir reikningsstokknum. Auk þess er svo það, að þó að menn hefðu áreiðanlega ekki hér í þingsalnum deilt um réttmæti þess, að opinberir starfsmenn ríkisins yfirleitt og embættismenn ættu að fá 10–12% launahækkun til þess að vera ekki settir hjá, samanborið við verkalýð landsins, sem knúði fram á s. l. vori slíka launahækkun sér til handa, þá undrast ég ekki hitt, þó að komi hér fram mótmælaraddir um það, að hæst launuðu embættismenn ríkisins skuli fá 30 og upp í 40 og yfir 40% launahækkanir, því að þær réttlætast a. m. k. á engan hátt af þeim launahækkunum, sem verkalýðssamtökin hafi knúið fram. Það er ekki ráðstöfun til þess að jafna nein met, það er ekki til annars en að auka misrétti og stofna vinnufriðnum í landinu í hættu á ný. Og að því stendur hæstv. ríkisstj. og hennar hæstv. ráðunautar í fjármálum og efnahagsmálum, sem hafa haft forustuna í undirbúningi þessa frv. Það er einmitt sérfræðingur hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, Ólafur Björnsson prófessor, sem er forustumaðurinn í að hækka laun hæst launuðu embættismannanna hjá ríkinu nú um 30–40%, og það er ómögulegt annað en að segja, að það er grátlegt ósamræmi í því, þegar hæstv. ríkisstj. beitir svo þessum manni líka fyrir sig í því að hamast á móti 10–12% launahækkun verkafólks í landinu. Það, að hann var hafður í því hlutverki í vor, gerði manninn gersamlega óhæft verkfæri í höndum ríkisstj. til að framkvæma þetta verk á þann hátt, sem hann hefur gert það. Þeir áttu að útvega sér annað verkfæri í þetta hlutverk. Ég tók eftir því áðan, þá litlu stund, sem einn fulltrúi úr fjölmennasta þingflokki Alþ. var hér viðstaddur umr., - nú er hér enginn, held ég, það var Jóhann Hafstein, hv. 5. þm. Reykv.; hann sagði, að vísu eftir dúk og disk, að það hefði verið réttlætanlegt og réttmætt s. l. vor, að lægst launaða stétt landsins, verkalýðsstéttin, fengi nokkra launabót. Og hvað var það, sem gerðist í vor? Það var einmitt þetta, að lægst launuðu stéttir landsins fengu lítils háttar launabót. Það varð niðurstaðan af 6 vikna verkfalli, að verkamenn fengu kaup sitt hækkað um 11%, og það var gegn þeirri réttarbót staðið af Vinnuveitendasambandi Íslands, studdu í bakið af Sjálfstfl. og að því er virtist af ríkisstj. allri. Þessi yfirlýsing hans nú er þess vegna í algerri mótsögn við framferði hans flokks og vinnuveitendasamtakanna á s. l. vori. Þegar þing kom saman núna í haust og fjárlfrv. var lagt fram, heyrðist mér fulltrúi Framsfl., hæstv. fjmrh., og fulltrúi Sjálfstfl., sem talaði við það tækifæri, vera sammála um, að eiginlega hefði verið blómatímabil hér í landinu fram á s. l. vor; nú væri uggur og kvíði í brjósti allra, sem stjórnuðu landi og lýð, eiginlega væri allt farið úr böndunum og það væri þessum ósköpum að kenna, að laun verkafólks hefðu hækkað um 11%. Ég vil nú halda, að þessir menn hafi meint þetta og að þeir sjái enga glætu fram undan vegna þessarar launahækkunar verkafólksins og að þeir hafi alveg truflazt af þessu, gefið upp alla vörn og hugsi nú með sjálfum sér: Nú er bezt að láta skeika að sköpuðu, stjórnarfleytunni hefur slegið flatri, hvort eð er, og við erum hlaupnir frá stýrinu; verkalýðssamtökin hafa eyðilagt þetta allt fyrir okkur. Þess vegna er bezt að láta alla fá það, sem þeir vilja, en viðkunnanlegast að láta ráðherrana fá mest, áður en fleytan sekkur. -  Ég fæ a. m. k. ekki séð, að það sé neitt samhengi eða samræmi í þeirri afstöðu að hafa fyrst hamazt með atbeina ríkisvaldsins, atvinnurekendavaldsins og allra máttarvalda þjóðfélagsins, sem hægt var að tefla fram á móti verkalýðssamtökunum, á s. l. vori gegn 11% kauphækkun hins vinnandi fólks og segja nú á eftir: Það er ekki nóg, að fastlaunaðir menn hjá ríkinu fái sams konar launahækkun. Nei, hún verður að vera margföld á við það. - Þó olli hitt böli og háska, og það að halda áfram á þessari braut veldur þá náttúrlega enn meiri háska og tjóni. Ég hefði haldið, að við mættum vænta þess af þeirri ríkisstj., sem taldi allt vera að farast vegna launahækkana verkafólks, að hún mundi nú spyrna sem ákafast og fastast við fótum og segja: Hingað og ekki lengra. - En það er eins og ég áður sagði: Það er eins og þeir hafi alveg misst stjórn á sér og öllu saman og segi, að úr því að því sé öllu slegið flötu, þá sé bezt, að allt sökkvi. Ég vil fullyrða, að ef þjóðfélaginu hefur verið háski að 11% launahækkun verkalýðsins í vor, þá má því standa nokkur stuggur af þeirri hækkun, sem þetta launalagafrv. með brtt., sem hér liggja fyrir, mun leiða af sér. Og þegar hæstv. fjmrh. stendur hér upp, þegar hækkunartill. fjhn. liggja fyrir, gengur hér í ræðustólinn og segir: Ég þakka hv. n. fyrir hennar starf - þá er ekki hægt að taka það öðruvísi en að hann sé hinn ánægðasti með þessar miklu hækkanir frá frv. Ég skal ekki segja, hvernig á því stendur, að Sjálfstfl. lætur tvo þm. sína taka þátt í þessum umr., annan gersamlega á móti öllum launahækkunum og hinn með þeim. Það hefur komið fyrir áður, að Sjálfstfl. hefur talið heppilegt að leika tveimur skjöldum í stórum málum, tefla fram mönnum, sem eiga að túlka afstöðu, sem gangi vel í bændur, eigi vel við í sveitunum, tefla öðrum fram, sem túlki þann málstað, sem falli í kramið hjá launamönnum kaupstaðanna. Nú getur vel verið, að hv. þm. A-Húnv. geri það með góðri samvizku að túlka sínar lækkunarkenningar, ég skal ekkert bregða honum um það. En þó að svo sé, þá er það ekkert annað en stjórnhyggindi hjá Ólafi Thors að velja einmitt mann, sem gat gert þetta með góðri samvizku, til þess að vera í þessu hlutverki, og ég sé það ósköp vel í hendi, að nú er í uppsiglingu mikil tvískipt barátta hjá Sjálfstfl. með kauphækkunum hjá opinberum starfsmönnum og á móti þeim, og baráttan með kauphækkunum verður útlistuð og útmáluð lystilega í Morgunblaðinu, en kauplækkunarstefna Jón Pálmasonar verður útmáluð lystilega í dálkum Ísafoldar og send út um sveitir. Það er þó ómögulegt að neita því, að í því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði í sinni skörulegu ræðu hér í dag móti launalagafrv. og hækkunartillögunum víð það, rakti hann sögu kauphækkunarmálsins réttar en flestir aðrir hafa gert. Hann minnti á, að það væri rangt, að kauphækkunarherferð hefði byrjað af völdum verkalýðssamtakanna, þegar var farið að hreyfa nú við launa- og kauphækkunum, eftir að nokkur kyrrstaða hafði verið í þeim málum um tveggja ára skeið. Sú kyrrstaða var fyrst og fremst að þakka verkalýðssamtökunum, og þegar var verið að leggja grundvöllinn að henni, var ég skammaður og svívirtur meir en ég hef verið skammaður nokkurn tíma annars á ævinni fyrir að hafa reynt að knýja ríkisstj. til þeirrar stefnu, sem var að nokkru leyti fylgt um tveggja ára skeið. En þegar tvö ár voru liðin frá þeim atburðum, hvað gerðist þá? Þá gerðist það, að kunnugt varð um, að nokkrir nokkuð hátt launaðir starfsmenn hjá Reykjavíkurbæ hefðu sagt upp störfum sínum og haft á orði að leggja niður vinnu og ráða sig annars staðar, þar sem þeir fengju vinnu sína betur borgaða. Endirinn á því máli varð sá, að Reykjavíkurbær samdi um stórfellda hækkun til handa þessum starfsmönnum sínum á miðju síðastliðnu sumri. Þetta er eitthvað nálægt því að vera byrjunin á kauphækkunar- og launahækkunarmálunum, sem við erum nú að ræða um. Hvað gerðist næst? Jú, þá fer á þá lund, að verkfræðingar í þjónustu ríkis og ríkisstofnana segja upp sínum störfum, ráða sig margir í vinnu annars staðar, þar sem í þá var boðið, og létu fyllilega skiljast, að þeir kæmu ekki aftur í þjónustu ríkisins, nema þeir fengju hærra kaup. Hæstv. ríkisstj. samdi við þessa menn um stórfellda hækkun á kaupi. Það var í annað skipti dreginn við hún kauphækkunarfáninn. Við höfum fengið að vita það núna í fjvu., að þessir menn, sem þá sömdu, í fyrrahaust, í októbermánuði líklega, sömdu um, að þeir fengju þá 72 þús. og upp í 100 þús. kr. í árskaup, og samkvæmt þeim upplýsingum verður að áætla þeim tekjur á næsta ári. Á þessum mönnum gat hæstv. ríkisstj. séð aumur og samið við þá möglunarlítið á s. l. hausti. Þá var verkalýðshreyfingin ekki farin að hreyfa sig til kauphækkana. Í desembermánuði, eins og hv. þm. A-Húnv. vitnaði til, stóðum við hér, og þá var verið að afgreiða nokkra hækkun - bráðabirgðahækkun, eins og það hét - á launum opinberra starfsmanna og embættismanna, og þá var það, sem hv. þm. A-Húnv. stóð líka upp og benti á, að þegar væri byrjað að hækka hjá opinberum starfsmönnum, sem hefðu þó atvinnuöryggi, mætti búast við, að það yrði ókyrrt á eftir og að það drægi dilk á eftir sér. Ég man, að hann varaði við á þennan hátt eða eitthvað því líkt, og það komu viðvaranir þá úr fleiri áttum. En það var haldið áfram með að breyta þá til bráðabirgða til hækkunar launum opinberra starfsmanna. Ég undirstrika það, að þegar þetta gerðist, var verkalýðshreyfingin ekki farin að hreyfa sig til kaupgjaldshækkana eða breytinga. Hins vegar er komið fram í janúar þessa árs, þegar fyrsti fundur er haldinn og það með formönnum stéttarfélaganna hér í Reykjavík og nágrenni, hvort ráðlegt þyki að segja þágildandi kaupgjaldssamningum verkalýðsfélaganna upp. Og eftir þann fund fara félögin að boða fundi til þess að athuga þetta mál og komast að þeirri niðurstöðu, að þau geti ekki setið hjá og vilji segja samningunum upp til breytinga. Í febrúarmánuði ræðir stjórn Alþýðusambandsins við hæstv. forsrh. um þessi mál. Hann vill þá fá sambandsstjórnina til að beita sér fyrir því, að verkalýðsfélögin fresti aðgerðum í kaupgjaldsmálum a. m. k. fram á vorið. Hann sagði okkur þá frá því, að hæstv. ríkisstj. ætlaði að reyna af alefli að gera ráðstafanir til lækkaðs verðlags í landinu. Þau ummæli sín, sem hann hafði í stjórnarráðinu, staðfesti hann nokkrum dögum síðar með bréfi til Alþýðusambandsins. Þá taka nefndir verkalýðssamtakanna, sem þá var búið að setja á laggirnar, ákvörðun um að fresta verkfallsaðgerðum a. m. k. í 3 vikur, þangað til séð sé, hvort ríkisstj. takist að framkvæma nokkuð í verðlækkunarátt. Þegar þær eru liðnar, án þess að nokkuð fréttist um þetta, eru lagðar fram kröfur til kauphækkana og síðan ákveðið að fylgja þeim eftir með samningum, og upp úr því varð svo verkfall til þess að knýja eitthvað af þeim fram. Þegar samningar byrja, er gengið ríkt eftir svari ríkisstjórnarinnar um það, hvað henni hafi orðið ágengt í verðlækkunarviðleitni sinni. Svarið er, að öll atvinnufyrirtæki, sem hún hafi snúið sér til, hafi svarað neitandi og tilkynnt, að þau gætu engar ráðstafanir gert í verðlækkunarátt. Þá fyrst, er þetta lá fyrir, var engin leið önnur fram undan hjá verkalýðssamtökunum en að reyna að knýja fram lagfæringar á kaupinu. Og nú liggur fyrir frv. til nýrra launalaga, sem ætlar, eins og hér er búið að taka fram, þeim, sem þó voru skást launaðir fyrir, margfalda launahækkun að krónutölu, en þeim lægst launuðu litlar bætur. Ég held, að það sé alveg vonlaust verk fyrir hæstv. ríkisstj. og málgagn hennar, Morgunblaðið, að reyna að telja þjóðinni trú um, að verkalýðshreyfingin hafi stofnað þessu þjóðfélagi í glötun með 11% kauphækkun, sem fór fram í apríllok, þ. e. a. s. kom til framkvæmda frá 1. maí s. l., þegar launagreiðslukerfið hjá stóraðila eins og Reykjavíkurbæ og hjá ríkinu var sprungið mörgum mánuðum áður og byrjað að hækka laun hjá tiltölulega hátt launuðum mönnum og stéttum mörgum mánuðum áður en verkalýðssamtökin hreyfðu sig. Hitt skal ég aftur játa, að ástæðan til þess, að Reykjavíkurbær varð að hækka við verkfræðinga sína og ríkisstj. síðan varð að hækka við sína verkfræðinga og að það varð að hækka hjá launafólkinu í fyrrahaust, var auðvitað sú, að verðbólgustefna ríkisstj. var búin að heltaka allt mannfélagið og það gáfust möguleikar til að fara úr störfum ríkisins og á hinn opna vinnumarkað á Keflavíkurflugvelli og annars staðar og fá þar betur launuð störf. Hér var hæstv. ríkisstj. að súpa seyðið af eigin stjórnarstefnu, og hún er enn og heldur áfram að súpa seyðið af henni. Það þarf enginn að halda, að hún sé búin að bíta úr nálinni með afleiðingar þeirrar stjórnarstefnu í launamálum í landinu með því að hækka núna laun ráðherranna um milli 40 og 50%. Nei, það dregur líka dilk á eftir sér, og hæstv. ríkisstj. á eftir að horfast í augu við þann vanda, sem af því leiðir. Hér er bara snjókúla að velta niður bratta fjallshlíð, og það er hæstv. ríkisstj. og stjórnendur ríkis og bæjar, sem hafa komið þessari snjókúlu á stað, en ekki verkalýðssamtökin. Ég sé það á till. hv. þm. A-Húnv., að hann leggur til á þskj. 177, að byrjunarlaun í I. fl., þ. e. a. s. í flokknum næst fyrir neðan ráðherra, verði 54000 kr. í grunn og svo óbreytt úr því. Ég hafði verið að gera mér vonir um, að þessi að minni hyggju heiðarlegi íhaldsmaður hefði aftur gert till. um, að laun samkv. lægstu launaflokkunum væru ekki skorin niður að sama skapi, heldur jafnvel hefði getað vænzt þess af honum, að hann hefði viljað hækka launin í lægstu flokkunum, t. d. lagt til, að XV. launafl. væri tekinn burt, skorinn neðan af „skalanum“. En hann gerir þetta ekki, og það eru mér vonbrigði. Samkvæmt launalagafrv. eiga laun í XV. launafl. að vera 12900 kr. með hækkunarmöguleikum upp í 18900 kr., eða rúmlega 1000 kr. á mánuði í laun. Dettur nokkrum manni í hug, að hægt sé að lifa af þessu? Ég held, að þeir séu fáir, og ég held meira að segja, að það fari ekki vel, ekki einu sinni í dálkum Ísafoldar úti um sveitir, að skýra frá því, að samkv. hinn endurskoðaða frv. til launalaga sé sumu fólki ætlað að lifa af 12900 kr. í grunnlaun. En það var þó hægt að lækka það, því að í till. hv. þm. A-Húnv. er lagt til, að laun samkv. XV. flokki byrji með 11880 kr. Það varð að fara með það niður fyrir 1000 kr. á mánuði í grunn; þá fyrst var réttlætinu fullnægt. Það er þetta, sem gerir að verkum, að það fæst ekki samkomulag um afgreiðslu launalagafrv. hér á Alþ., að það eru hjá hv. þm. A-Húnv. og milliþn. og þeim, sem enn þá hafa um frv. fjallað, ekki bornar fram neinar till. til lagfæringar á launum þeirra lægst launuðu í landinu. Það ætti þó einmitt að vera í samræmi við þá stefnu, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) túlkaði áðan og sagði að hefði verið sanngjörn gagnvart verkafólkinu í vor. Er þá ekki sanngjarnt nú að hækka laun þess fólks í tveimur neðstu launaflokkunum, sem er lægra launað en þeir lægst launuðu samkvæmt stéttarfélagasamningunum? Ég held, að ég verði að skjóta því til hv. 5. þm. Reykv., sem er hér í hliðarherbergi og á eftir að standa í fjhn. að þessu máli, að hann verði að skera í burtu tvo neðstu launaflokkana til þess að komast upp í Dagsbrúnarkaupið, sem hann sagði okkur áðan að hefði verið sanngjarnt að væri lagfært dálítið s. l. vor. Þeir ættu einmitt að hans áliti að hverfa þarna í burtu, og þá væri búið að laga frv. verulega, þá væri búið að bæta hlut þeirra aumustu og einhverjar líkur til þess, að hægt verði að lifa af þeim launum. En það er ekki hægt að lifa fyrir um eða innan við 1000 kr. í grunn á mánuði. Þá var einhver, sem sagði það hér áðan af hv. stjórnarliðum, að það væri breytt hljóð í ýmsum frá því í fyrra. Já, það er það. En í hverjum er það, þetta hljóð? Þeir menn, sem börðust á móti 11% kauphækkun í vor, berjast nú fyrir 30–40% kauphækkun í þetta sinn. Það er breytt hljóð. Hins vegar er ég sannfærður um, að þeir menn, sem á s. l. vori beittu sér fyrir því, að verkalýðssamtökin fengju 11–12% kauphækkun, mundu enn sem fyrr una því og una því vel, að hæst launuðu embættismenn ríkisins fengju 11–12% kauphækkun, og þannig er fullt samræmi í afstöðu þeirra. Verkalýðssamtökin mundu ekkert gera annað en að fagna því, að launasamræmi héldist svipað og áður var milli launafólks í verkalýðsstétt og starfsmanna ríkisins á þann hátt, að hvorir tveggja fengju hlutfallslega þær sömu launabætur. En það er ég sannfærður um, að það veldur ókyrrð og óánægju hjá verkafólki, sem auk þess á annars staðar en hér í Reykjavík og nágrenni hennar, eins og stendur, við öryggisleysi í atvinnumálum að stríða, það veldur ólgu hjá þessu fólki, ef og þegar það vitnast, að launalög hafa verið afgreidd með hlutfallslega hækkandi launabótum hjá starfsmönnum og embættismönnum ríkisins, eftir því sem þeir voru hærra launaðir fyrir. Ég vil því vona, að þegar hv. fjhn. fer að starfa að afgreiðslu frv. fyrir alvöru, - en það starf virðist ekki vera byrjað enn þrátt fyrir þakkarávarp hæstv. ráðherra, því að hv. 5. þm. Reykv. upplýsti hér áðan, að í raun og veru væri ekki búið að gera annað enn þá en taka við frv. úr hendi mþn. og síðan að taka til greina þær till. til breyt. á frv., sem mþn. sjálf hefði komið með til n., eftir að hún hafði heyrt óánægjuraddirnar úr öllum áttum um frv. sjálft, - en ég treysti því, að hv. fjhn. eigi eftir að inna sitt starf af hendi, og mér finnst einsætt, að það starf hennar eigi að miðast við að laga kjör þeirra lægst launuðu samkv. frv. og draga úr þeim nú fyrirhuguðu launahækkunum til hinna allra hæst launuðu, þannig að það verði hlutfallslega lægri hækkanir, sem þeir fái, heldur en þeir lægst launuðu. Með þeim vinnubrögðum er ég alveg viss um, að það verði hægt að fá nokkurn veginn frið um frv. við afgreiðslu þess á Alþingi, og það er ég sannfærður um, að verkalýðshreyfingin ann ráðherrum og sérhverjum öðrum opinberum starfsmönnum 12–15% launahækkunar, en þykir ekki gætt réttlætis og sanngirni, ef þeir fá mun meira.



Ég get ekki látið vera að minnast á fáein atriði enn út af málflutningi sumra hv. þm. Ég vil þá fyrst taka fram út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að ríkisstj. samdi ekki við verkfræðingana fyrr en bæði atvinnurekendur og Reykjavíkurbær voru búnir að semja við þá um kauphækkun, og þá var ekki um annað að ræða fyrir ríkið en annaðhvort að vera verkfræðingalaust, með þeim afleiðingum, sem það hafði fyrir allar opinberar framkvæmdir, eða semja eins og hinir höfðu áður gert. Ríkið var búið að vera svo að segja verkfræðingalaust um langan tíma, meira en heilt sumar, með þeim afleiðingum, að ýmsar opinberar framkvæmdir höfðu stöðvazt, áður en samið var. En þegar ríkisstj. sá, að bæði Reykjavíkurbær og atvinnurekendur voru búnir að semja, sýndist ekki vera til neins að halda þessari baráttu áfram. Annars er fróðlegt að taka það fram, einmitt í sambandi við þetta mál um verkfræðingana, að við urðum fyrir þungu ámæli frá ýmsum hv. þm. fyrir það, hve við drógum lengi að semja við verkfræðingana, og sumir af þeim mönnum, sem nú eru hér að tala um, að það eigi ekki og hafi ekki átt að hækka laun opinberra starfsmanna nema þeirra, sem lægst eru launaðir, voru ákafastir í því að ámæla ríkisstj. fyrir að semja ekki tafarlaust við verkfræðingana. Og þar var fremstur í flokki hv. 2. þm. Reykv. (EOl), sem ámælti ríkisstj. þunglega fyrir það hér á hv. Alþ. og lýsti yfir því, að það væri að hans dómi gersamlega ósæmilegt af ríkisstj. að hafa látið undir höfuð leggjast svo lengi að taka undir sanngjarnar kröfur verkfræðinganna um launahækkanir. Þó voru kröfur verkfræðinganna um launahækkanir miklu stórfelldari en nokkrar aðrar hækkanir, sem hefur komið til mála að lögfesta, og laun þeirra miklu hærri en laun nokkurra þeirra manna, sem á launalög eru settir. Þannig er samræmið hjá hv. 2. þm. Reykv. - eða hitt þó heldur. Þessi ummæli hans, sem hann hafði um þetta mál, voru lesin fyrir honum hér ekki fyrir löngu á hv. Alþ., og ég hirði því ekki um að lesa þau hér enn, líka fyrir þá sök, að ég gleymdi í sæti mínu ummælunum. En ef hv. þm. vill vefengja þetta, þá mun ég sjá um, að þau verði lesin upp enn þá einu sinni til þess að sýna heilindin. Hv. 2. þm. Reykv. þorði nú ekki að standa við það, sem hann sagði í vor um launamál opinberra starfsmanna, þegar verkfallið var. Þá sagði hann að efni til hreint og klárt, að það væri árás á verkalýðssamtökin að halda því fram, að það yrði að hækka laun opinberra starfsmanna í hlutfalli við þá hækkun, sem yrði á almennum launum, það væri árás að halda þessu fram og lítil vinsemd í garð verkalýðsins að halda því fram, að það væri sjálfsagður hlutur að hækka laun opinberra starfsmanna, sem þyrftu ekki að hafa fyrir neinu í sambandi við verkfallið, þó að verkalýður og félagsbundnir menn fengju framgengt nokkrum hækkunarkröfum. Þetta sagði hann þá. En núna segir hann auðvitað allt annað, eins og ég sagði fyrir í vor. Hv. 11. landsk. þm. (LJós) var að reyna að klóra eitthvað í þetta líka með því að segja, að þetta ætti við lægst launuðu starfsmennina, það væri sanngjarnt, að þeir fengju einhverjar hækkanir, vegna þess að lágt launaðir starfsmenn hefðu fengið hækkanir í vor í verkfallinu. Veit ekki hv. þm., að opinberir starfsmenn eru sízt betur launaðir en margir af þeim, er fengu hækkanir fram knúnar í vor, t. d. iðnaðarmennirnir? Því fer alls fjarri, að opinberir starfsmenn yfirleitt og það jafnvel upp í hæstu launaflokka séu betur launaðir en iðnaðarmennirnir, sem knúin var fram kauphækkun fyrir. Þvert á móti er hinu gagnstæða til að dreifa. Þess vegna fellur þetta tal um það, að þá hafi verið teknir út úr þeir lægst launuðu, og því sé óþarfi að hreyfa laun annarra en þeirra lægst launuðu, dautt niður. Það var nefnilega alls ekki viðhöfð sú aðferð að taka þá lægst launuðu og reyna að bæta þeirra kjör, og þess vegna fór sem fór m. a., að úr verður engin bót. Minni ég svo aftur á viðhorf hv. 2. þm. Reykv. til verkfræðingadeilunnar. Það þarf ekki frekar vitnanna við en að vísa til þess viðhorfs hans til þess að sýna heilindin og hvað meint er með þessu tali um há og lág laun. Mér blöskrar málflutningurinn um þetta frv. Hvað felst í frv.? Sumir tala um, að í því felist 30–40% kauphækkanir fyrir suma opinbera starfsmenn. Þetta er auðvitað alveg rangt. Eins og málið stendur í dag, hafa allir opinberir starfsmenn laun samkv. gömlu launalögunum og 20% uppbót, sem samþykkt hefur verið hér á hv. Alþ., og fulla vísitöluuppbót, sem einnig hefur verið samþykkt hér á hv. Alþ. Ég hef ekki orðið var við, að kommúnistar hafi barizt hér á hv. Alþ. gegn því, að grunnlaunauppbótin væri gerð jöfn, og ég hef ekki heldur orðið var við það hér á hv. Alþ., að þeir hafi barizt á móti því, að vísitöluskerðingin væri afnumin. Og núna fyrir nokkrum dögum var afgr. frv. um afnám vísitöluskerðingarinnar, án þess að kommúnistar væru á móti. Þeir hafa þess vegna átt þátt í því að samþ. þær launahækkanir, sem þeir hér þykjast vera að berjast á móti, með því að jafna grunnlaunauppbótina og með því að afnema vísitöluskerðinguna. Í þessu frv. felst ekkert annað en staðfesting á því ástandi, sem nú er að þessu leyti. Ég mun sýna fram á það við 3. umr., hvað raunverulega felst í þessu frv., með því að bera saman hækkanirnar á laununum frá gildandi launalögum. Það er sá samanburður, sem einn gefur rétta mynd af því, hver hlutur opinberum starfsmönnum var ætlaður í launalögunum frá 1945 og hver hlutur þeim er ætlaður eftir þessu frumvarpi. En það, sem þessir menn berjast fyrir, að svo miklu leyti sem hægt er að taka alvarlega þetta skraf þeirra, er ekkert annað en að halda launum opinberra starfsmanna niðri, hafa þau tiltölulega lægri, miðað við annað kaupgjald í landinu, en þau voru sett með launalögunum 1945. Það er þetta, sem þessir hv. þm. meina, ef þeir annars meina nokkuð með því, sem þeir segja. Það er þó raunar erfitt að hugsa sér, að þeir meini nokkuð með skrafi sínu, þegar þess er gætt, að þeir hafa átt þátt í því að jafna grunnlaunauppbótina, þeir hafa átt þátt í því að afnema vísitöluskerðinguna, en þykjast nú vera á móti þessu hvoru tveggja. Það er ekki í þessu frv., sem þær breytingar felast, sem þeir hafa verið að lýsa. Það er í öðrum alþingissamþykktum, sem áður hafa verið gerðar, jöfnun grunnlaunauppbótarinnar og afnámi vísitöluskerðingarinnar. Ég mun rannsaka nánar en hægt er nú, hver afstaða þeirra var í einstökum atriðum í þessum málum. En ég veit nú þegar svo mikið, að þeir höfðu engin mótmæli í frammi við afnám vísitöluskerðingarinnar núna fyrir nokkrum dögum, beittu sér því ekki á móti henni og munu hafa samþykkt hana. Þá verður fróðlegt að sjá við framhaldsumr. launalaganna, hvaða opinberir starfsmenn það eru, sem þeir vilja lækka í launum frá því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og þar með lækka hlutfallslega í launum, miðað við launakjör almennt í landinu, frá því, sem þeim var ætlað að hafa 1945, þegar launalögin voru sett. Ég hef áhuga á að sjá, hvaða starfsmannahópar það eru, sem þeir vilja leggja til við 3. umr. að verði lækkaðir. Og það er rétt, að þetta komi greinilega fram, svo að þetta verði ekki bara skraf. Ég býst við, að þessum stóru orðum fylgi einhverjar till., einhverjar uppástungur, sem hægt er að festa hönd á. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. Ég vildi aðeins benda mönnum enn þá á, um hvað þetta frv. raunverulega er; hef ekki kunnað við að sitja alveg þegjandi undir því, að efni frv. væri svo rangfært sem þessir hv. alþm. hafa gert.



Herra forseti. Í ræðu minni hér í dag gerði ég það glögglega grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og minni brtt., að ég þarf ekki að fara mjög mörgum orðum um það til viðbótar því, sem ég sagði þá. En nokkur atriði eru það samt, sem gera að verkum, að mér þykir rétt að segja fáein orð til viðbótar, og í fyrsta lagi ætla ég þá að minnast á tvö atriði, sem fram komu í ræðu hv. 3. landsk. þm. (HV). Hann sagði á þá leið, fór nú út í pólitíska hluti, að það væri mjög undarlegt, að Sjálfstfl. sendi hér fram tvo fulltrúa, sem töluðu hvor á móti öðrum. Nú er það svo, að Sjálfstfl. hefur engan fulltrúa sent hér fram. Við erum nm., ég og hv. 5. þm. Reykv. (JóhH). Við höfum ekki fengið neina fyrirskipun frá flokknum og förum eftir okkar eigin sannfæringu, hvor í sínu lagi. Hluturinn er sá, að Sjálfstfl. er ekki svo þröngsýnn flokkur, að hann fari að gefa fulltrúum sínum fyrirskipun í einstökum atriðum, og hann mundi líka vita það, að við hv. 5. þm. Reykv. erum þannig menn, að við tækjum ekki neinni fyrirskipun, heldur förum eftir því, sem eigin sannfæring segir til um. Hv. sami þm. sagðist hafa orðið fyrir vonbrigðum af því, að ég legði ekki til í minni till. að hækka við lægst launaða fólkið á launalistanum. Ég gerði grein fyrir því hér í dag, á hvaða forsendum mín till. er byggð, því að hún er byggð á þeim forsendum að raska ekki neitt þeim hlutföllum, sem nú eru í framkvæmd, halda þeim, og till. er byggð á því einu að sleppa úr í öllum launaflokkum jafnt þeirri 9.5% launahækkun, almennri launahækkun, sem í frv. er. Nú er það svo, að ég skal upplýsa þennan hv. þm. og aðra um það, að í XV. flokki, síðasta launaflokki, held ég að sé ekki eftir nokkur starfshópur, nema eitthvert aðstoðarfólk í tóbakseinkasölunni. Ég held, að það væri vel hægt að skaðlausu að strika XV. flokkinn út. XVI. fl. hefur þegar verið felldur úr. Í XIV. launaflokki er tiltölulega mjög fátt fólk, og það er satt, að það, sem er í XIV. launafl., er heldur lægra en óbreyttur verkamaður. En ég álít það sanngjarnt. Ég get sagt bæði hv. 3. landsk. þm. og öllum öðrum, að ég álít sanngjarnt, að þeir, sem eru að byrja á skrifstofum og vinna þar í 6 eða 6½ tíma á dag og hafa 130 frídaga á ári, séu lægra launaðir en verkamenn, sem vinna erfiðisvinnu 8 tíma á hverjum degi. Ég skal ekki draga neina dul á það, að ég álit þetta sanngjarnt. Að öðru leyti skal ég ekki svara þessum hv. þm. því, sem hann vék að, en aðeins víkja að fáeinum atriðum, sem fram komu í fyrstu ræðu hæstv. fjmrh., eftir að ég hafði talað. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að þetta frv. væri byggt á því að færa starfsmenn ríkisins í sömu launaaðstöðu og aðra menn, sem hefði verið hækkað hjá, og talaði á þá leið eins og ekkert hefði verið breytt kjörum opinberra starfsmanna frá því að launalögin voru sett 1945. Mér þykir undarlegt að heyra svona röksemdir, ef röksemdir geta kallazt, því að þetta er alger blekking. Ég upplýsti það hér í dag og get endurtekið það, að ef við tökum t. d. efsta launaflokkinn, hæst launaða flokkinn, hafði hann samkvæmt launalögum 1945 15 þús. kr. Samkvæmt þessu frv., ef það er samþykkt óbreytt, hafa þessir menn að viðbættri vísitölu á næsta ári 104 þús. Það hefur alltaf verið að hækka við þessa menn, og hvort það er kallað verðlagsuppbót eða grunnlaunauppbót, skiptir ekki miklu máli. Það hefur alltaf verið hækkun, og sú hækkun hefur átt sinn stóra þátt í allri þeirri verðskrúfu, sem hér er. Það er þess vegna frá mínu sjónarmiði alls ekki rétt röksemd, hver sem heldur því fram, að þetta frv., eins og það er útbúið, sé algerlega afleiðing af einhverju öðru, sem búið sé að gera. Þá hélt hæstv. ráðh. því fram, að það væri ekki líklegt, að það kæmu aðrar stéttir, aðrir starfshópar á eftir, eins og ég sýndi fram á í dag, til að heimta hækkun á sínum launum, og nefndi hann þar til sérstaklega verzlunarfólk, sem er bæði hjá samvinnufélögum og öðrum verzlunarhlutafélögum. Ég get náttúrlega ekki staðhæft þetta og hann ekki heldur, en hæstv. ráðh. mun sanna það og aðrir, hvort ekki kemur sú krafa fram, og hún er ósköp eðlileg, að hjá öllu þessu fólki verði heimtuð sama viðbótarprósentan, og við erum búnir að sjá fyrsta skrefið í afleiðingunum með því, að bæjarstjórn Reykjavíkur, sem er nú að starfi, að gera sína áætlun, hefur ekki séð sér annað fært en að gera ráð fyrir sömu uppbót og reikna með því, að þetta frv. verði samþykkt óbreytt, og það þýðir það, að öll bæjar- og sveitarfélög taka upp sama háttinn og svo aðrir á eftir. Þá hélt hæstv. ráðh. því fram, og einhver annar vék að svipuðu atriði, að það gagnaði opinberum starfsmönnum ákaflega lítið, jafnvel ekkert, að lækka tekjuskattinn. Ég er alveg á annarri skoðun í þessu efni. Ég álít, að það sé einmitt rétta leiðin, að í stað þess að hækka launin á að lækka tekjuskattinn, því að það hefði ekki neinar hættulegar afleiðingar í okkar fjármálalífi. Tekju- og eignarskatturinn hefur nú hækkað frá 1946, þegar Pétur heitinn Magnússon lét af embætti sem fjármálaráðherra. Þá var tekju- og eignarskatturinn 35.8 millj., nú er hann milli 95 og 96 millj., sem sagt hefur hann hækkað um 60 millj., og það hefur ekki þurft að breyta neitt grunninum. Tekjuskatturinn hefur hækkað sjálfkrafa, eftir því sem dýrtíðin hefur vaxið, og gerir það alltaf, og eins er með tollana og annað. Ég held þess vegna, að það sé ekki síður fyrir launafólk ríkisins en aðra menn í þjóðfélaginu, að það sé heppilegri leið að lækka þennan skatt en áð hækka launin, því að það mundi ekki hafa neinar alvarlegar afleiðingar. Hv. 8. landsk. þm. benti á, að það væri miklu eðlilegra frá mínu sjónarmiði og fleiri manna að lækka söluskattinn en tekjuskattinn. Það er náttúrlega mjög mikið álitamál, hvort það er. En tekjuskatturinn er orðinn þannig, að það er reynt á allan hátt að fara í kringum hann, vegna þess að hann er orðinn svo gífurlega hár sem hann er, og meira að segja gengið svo langt í því og sýnir spillinguna, sem þau lög hafa haft í för með sér, að það eru sumir starfshópar, sem eru farnir að gera það að skilyrði fyrir að vinna, t. d. við byggingar, að ekki sé talið fram til skatts nema hluti af kaupinu. Og þetta gengur svo langt, að það hefur meira að segja opinber ríkisstofnun sýnt. Ég vænti þess, að menn hugsi sig vel um hér í hv. d., áður en þeir fella mína till. Ef þeir vilja gera það, þá bera þeir ábyrgðina. En ég skal ekki meira um þetta fjölyrða nú.



Herra forseti. Það er nú farið að togna mjög úr þessum umr., og skal ég nú reyna að leggja ekki inn í þær langt mál. Þó get ég ekki komizt hjá því að minnast aðeins á ræður tveggja hv. andstæðinga minna, sem hafa raunar báðir vikið aðeins að mínu máli hér. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) hélt hér eina ræðu, sem ég ekki vissi almennilega, hvað hann meinti með. E. t. v. hefur hann eitthvert hugboð um það sjálfur, þó að ég efi það, því að ræðan var með slíkum hætti, að ég hef vart heyrt aðra slíka hér haldna, þar sem ræðumaður gerði hvort tveggja í senn að skamma mig og mína flokksmenn fyrir að hafa mælt með og unnið að kauphækkun verkamanna á s. l. vetri og í hinu orðinu þó að viðurkenna, að hún hefði verið réttmæt og sanngjörn, þótt það hafi verið feikilega mikið einkamál í hans hjarta, sem hann sparaði mjög að láta út fyrir sínar varir, á meðan það mál var á dagskrá. Ég efa ekki, að hann segir það satt, að honum hefur fundizt þetta sanngjarnt, enda þótt hann og hans flokkur berðist gegn því og legðist á það, eins og hann hafði máttinn til, á meðan það mál var enn í deiglunni og ekki var vitað, hvers verkalýðssamtökin voru megnug. Einnig tók hann fram í sinni ræðu, að það hefði ekkert gagn verið að þessum launabótum, til þess hafi launabæturnar verið allt of almennar. Það er líklega úr því, sem hann ætlar að bæta með því að styðja það, að allir hátt launaðir ríkisstarfsmenn fái nú allt að 50% í kauphækkun á þessu árstímabili. Enn fremur tók hann mjög rækilega fram, að launabótin í vor hafi eingöngu verið sanngjörn til handa þeim lægst launuðu, hann tók það fram sem sitt álit. Síðar í sömu ræðu tekur hann einnig fram, að eitt aðalvandamálið hjá okkur sé það, hvað launamismunurinn sé lítill á Íslandi, hann verði að aukast, þetta sé ekkert vit. Hvað maðurinn meinti með þessari ræðu, það er mér hulið. E. t. v. hefur hann sínar hugmyndir um það sjálfur, og ef svo væri, þá ætti hann eiginlega að koma hér upp í stólinn og reyna að skýra það eitthvað nánar, því að hafi þetta átt að teljast eitthvert innlegg í málið, þá hefur það farið algerlega fram hjá mér, og mér er ekki grunlaust um, að svo sé um fleiri hv. þm. Þá kem ég að hæstv. fjmrh., sem hér gerist alltíður ræðumaður í þessum umr., og er út af fyrir sig gott um það að segja, og það er sömuleiðis ágætt, að hann hefur nú nokkuð skipt um hlutverk frá því, sem hann hefur hér áður haft, og verður að fagna því að fá svolitla tilbreytingu í hans tilveru. Hann hefur yfirleitt staðið hér í pontunni og prédikað yfir okkur, að nú væri þó ábyggilega greiðsluþol ríkisins teygt til þrautar og nú mætti ekki hækka. Þetta hefur verið innihald í hans ræðum, það hefur verið ákaflega tilbrigðasnautt hingað til. En nú kveður sem sagt við annan tón. Hann virðist ekki hafa neinar áhyggjur af því, að ríkissjóður geti ekki staðið í skilum með þær kauphækkanir, sem hér eru lagðar til. Þvert á móti telur hann þær mjög sanngjarnar og þakkar fyrir allar hækkunartill., sem fram hafa komið. Út af fyrir sig er kannske ekki mikið við þessu að segja, og eins og ég hef áður tekið fram, eru þetta lofsverð þáttaskil í hans ræðumennsku og í hans afstöðu til fjármála hér á þingi. Sannast að segja hygg ég, að það hafi verið komið nóg af hans smásmugulegu sjónarmiðum í fjármálalegum efnum íslenzka ríkisins, en óneitanlega hefði það verið þjóðinni hollara, að þessi hæstv. ráðh. hefði fengið einhvern snefil af víðsýni fremur á þeim sviðum, sem þjóðinni reið meira á, t. d. í sambandi við atvinnulífið; t. d. að hann hefði uppgötvað sannindi eins og þau, að það þarf framleiðslutæki og framleiðslutækin þurfa að ganga, en hæstv. ríkisstj. virðist hafa heldur litlar áhyggjur af framleiðslunni. Hún a. m. k. sýndi ekki annað í vinnudeilunum í vor en að það væri fullkomlega í hennar anda, að mestöll vinna legðist niður hér í höfuðstaðnum og í nágrenni í fleiri vikur, á meðan reiknað var og reiknað og þjappað var og þjappað að verkamönnum, hvort það væri ekki hægt að sleppa með að láta þá fá innan við 10% kauphækkun. Nei, hér er sem sagt um að ræða verulegar kauphækkanir til þeirra hæst launuðu í ríkiskerfinu, ráðh. sjálfra og þeirra nánustu fylgifiska. Aðrir hljóta að vísu nokkrar hækkanir, en ekki neitt svipaðar og þessir aðilar. Ég get fallizt á það, sem ráðh. hefur tekið fram hér, að allar þær breytingar, sem ég hef gert hér að umræðuefni, er ekki að finna í þessu frv. einn, enda tók ég það skýrt fram í minni fyrri ræðu um málið, að þær hafa gerzt eða eru að gerast í fjórum ákveðnum áföngum, sem ég tilnefndi. En útkoman úr þeim öllum - og þetta er í rauninni lokahnúturinn í þeirri keðju - er sá, sem ég hef hér áður lýst. Ráðh. hefur haldið því fram, að ég og mínir flokksmenn höfum sagt í sambandi við lausn vinnudeilnanna í vor, að það væri ekki endilega þörf á því að binda kauphækkun verkamanna saman við launahækkanir ríkisstarfsmanna. Það er nú trúlega óvenjulega mikið satt í þessum orðum ráðh. Við höfum haldið þessu fram, og ég leyfi mér enn að halda því fram, þrátt fyrir það að ég tel hækkanirnar í lægri flokkunum á launalagafrv. því, sem nú liggur fyrir, sanngjarnar. Ég skal benda á. að áður en til verkfallanna kom, höfðu einnig þeir lægst launuðu ríkisstarfsmenn þegar fengið 3% hækkun á sinn kaupi, sem skeði með þeirri samþykkt, sem gerð var í des. í fyrra í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og stendur þar á 23. gr. Ráðh. sagði að vísu, að við hefðum ekki hreyft neinum andmælum við þeim breytingum, sem þar voru gerðar, þó að þeir hæst launuðu væru hækkaðir langtum meira en þeir láglaunuðu. Þetta er ekki rétt hjá ráðh. Hann lofaði reyndar að aðgæta síðar, hvort þetta væri ekki rétt hjá sér, en hans háttur var nú sá að fullyrða fyrst og láta síðan í það skina, að það gæti komið til mála, að hann athugaði, hvað hann hefði sagt. Nú, það er góðra gjalda vert, að hann athugi það á einhverju stigi málsins, hitt væri sæmra fjármálaráðherra, að athuga hlutina fyrst og fullyrða síðan. Þá hefur hann haldið því fram, að það væri sömuleiðis ekki samræmi í þeirri afstöðu okkar sósíalista að hafa ekki sýnt hreina mótspyrnu gegn frv. um afnám vísitöluskerðingarinnar og þeirri afstöðu, sem við höfum til launahækkana þeirra hæst launuðu. Það má segja, að fljótt á litið gæti falizt í þessu brot af sannleika. En það mál ber raunar að hér í hv. Alþ. með þeim hætti, að ríkisstj. leggur fram frv. um þessa hluti og lætur fylgja því þá grg., að þessu hafi hún áður lofað starfsmönnum ríkisins. Það er þess vegna ekki á færi Alþingis að meta málið nákvæmlega eftir sanngirni, heldur stendur Alþ. frammi fyrir þeim vanda að meta, hvort það eigi að verða til þess, að ríkisstj. brjóti gefin loforð á starfsmönnum ríkisins eða ekki. Það er sem sagt háttur hæstv. ríkisstjórnar í fjölmörgum tilfellum að láta Alþ. í rauninni ekki ráða málunum, heldur ráða þeim sjálf til lykta og stilla síðan Alþ. upp fyrir þeim sem gerðum hlut. Og ég skal viðurkenna fyrir mitt leyti, að það má vel vera, að bæði ég og aðrir hv. stjórnarandstæðingar séum stundum helzt til hikandi við að ráðast á málin, þegar þau eru þannig lögð fyrir okkur. Í þessu tilfelli, eins og ég hef áður tekið fram, var ekki beinlínis um það að ræða, hvort málið væri réttlátt í eðli sínu, heldur öllu frekar hitt, hvort Alþ. ætti að rjúfa gefin loforð ríkisstjórnarinnar til handa ríkisstarfsmönnunum. Þá komum við að réttlætingu ráðh. á hinni geysilegu hækkun, sem ýmist er orðin eða fyrir dyrum stendur á launum hinna hæst launuðu, t. d. ráðh. sjálfra. Við fáum að fljóta með, sagði ráðh. Jú, jú, verkakarlarnir fengu 10% í grunnkaupshækkun.  Ég tel þá, að af minni hálfu og minna flokksmanna sé í rauninni útrætt um þær deilur, sem hæstv. ráðh. hefur hér vakið um okkar afstöðu. Að sjálfsögðu vil ég áskilja okkur allan rétt til þess að svara því, sem kann að koma fram við framhald þessara umræðna, en ég vil endurtaka, að sú ríkisstjórn, sem telur það ofrausn við verkamenn að fá í árskaup um það bil 40 þús. kr. fyrir 8 stunda vinnudag, ætti að athuga, hvort það gæti ekki eitthvert þjóðarböl líka legið í því að hækka laun t. d. ráðh. þannig, að þau verði á annað hundrað þús. á ári fyrir utan öll þau hlunnindi, sem þeim embættum fylgja, og fyrir utan þingfararkaup. sem ráðh. alltaf hafa, hvort sem þeir eru þm. eða ekki.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. hefur í tveimur ræðum, sem hann hefur flutt hér, haldið því fram, að afleiðingin af því, ef þetta frv. verður samþ., muni verða sú, að það muni verða miklar kauphækkanir hjá öðrum en ríkinu hér á landi. Þetta held ég að sé engin ástæða til að óttast eða gera ráð fyrir, vegna þess að með þessu frv. er aðeins verið að veita starfsmönnum ríkisins svipaðar uppbætur á grunnlaun og flestir aðrir eru búnir að fá. Það hefur dregizt þar til nú að veita þeim þetta. Það er fyrst verið að því nú með þessu frv. Þess vegna er þetta afleiðing af því, sem áður hefur gerzt í þjóðfélaginu, en ekki ástæða til að ætla, að þetta út af fyrir sig leiði af sér nýjar kauphækkanir hjá öðrum. Hv. meðnefndarmaður minn, 9. landsk. þm., hefur talað hér tvisvar. Hann sagði í sinni fyrri ræðu, og ég held, að hann hafi endurtekið það nú síðar, að með þessu frv. væri verið að veita mönnum í efstu launaflokkunum yfir 30% kauphækkun. Ég verð að segja það, að mér þótti einkennilegt að heyra þetta frá hv. meðnm. mínum, og ég skil ekkert í, hvers vegna maðurinn heldur þessu fram. Eitt af því, sem við gerðum í fjhn., var að reikna út, hvað grunnlaunahækkunin væri mikil samkvæmt frv. hjá öllum launaflokkunum 15. Að vísu var það svo með þennan hv. nefndarmann, að hann skauzt heim til sín einu sinni og varð veðurtepptur og var ekki á nefndarfundum, en ég held ég muni það áreiðanlega rétt, að hann var á fundi, þegar við vorum að reikna þetta út, og tók þátt í þeim útreikningum sem glöggur og góður reikningsmaður. Og niðurstaðan af þeim útreikningum var sú, að samkvæmt þessu frv. hækka grunnlaun opinberra starfsmanna um milli 9 og 10% í öllum launaflokkunum, svo að segja jafnt. Þess vegna skil ég ekkert í, þegar menn fara í sambandi við þetta mál að tala um það, að menn í hæstu launaflokkunum fái margfalt meiri grunnlaunahækkun hlutfallslega en þeir í lægri flokkunum, þegar hlutfallshækkunin er nákvæmlega sú sama hjá öllum samkv. frv. Samkvæmt launalögunum, sem nú gilda og sett voru árið 1945, voru hámarkslaun í XV. fl. 4800 kr., en í I. fl. 15 þús. Það voru rúmlega þrisvar sinnum hærri launin í I. fl. en í þeim XV. Það má heita, að þetta sé nákvæmlega eins nú. Samkvæmt frv. eru launin í I. fl. rúml. þrisvar sinnum hærri en í XV. fl., þeim lægsta. Og þetta sannar það, sem ég hélt fram áðan og við nefndarmenn allir tókum þátt í að finna út, að grunnlaunahækkunin er hlutfallslega sú sama hjá efsta og lægsta flokki. Mér skildist helzt, að hv. 9. landsk. hefði byggt þennan prósentuútreikning sinn á þeim grundvelli að telja vísitöluuppbætur með kauphækkunum. Þetta er nokkuð nýtt að heyra, enda er maður ýmsu vanur, og það er ekki alltaf haldið fram sömu kenningunum um sama efnið, en ég man ekki eftir því, að hann eða hans flokksmenn hafi undanfarið haldið því fram, að vísitöluuppbætur, miðaðar við breytingar á framfærslukostnaði, bæri að telja með kauphækkunum. Í þessu frv. er það eitt sagt um vísitöluuppbætur, að þær skuli ákveða með sérstökum lögum, og það hefur þegar verið gert nú nýlega. Það er ekki nema örstutt síðan hér voru afgr. frá þinginu lög um verðlagsuppbætur á laun starfsmanna ríkisins, og þar var ákveðið, að vísitöluuppbæturnar skyldu vera þær sömu til allra starfsmanna ríkisins, hvar í launaflokki sem þeir voru. Þetta mál var til athugunar hjá okkur í fjhn., og þar stóð þannig á, að hv. 9. landsk. var fjarverandi, þegar við afgr. málið í fjhn. þessarar d., en hvorki hann né nokkur annar flokksbróðir hans hreyfði nokkrum andmælum gegn þessu hér í d. Ég held, að það sé áreiðanlegt, að enginn þeirra hafi opnað sinn munn, þegar það var til umr. hér, og þeir greiddu a. m. k. ekki atkv. á móti því. Frv. var samþ. út úr d. með 19:1 atkv., og það mun hafa verið hv. þm. A-Húnv., sem greiddi atkv. á móti málinu hér. Í Ed. var þetta svipað. Þar var málið afgr. þannig, að 1 greiddi atkv. á móti, og það mun áreiðanlega hafa verið hæstv. forseti þeirrar d., þm. Barð., en hvorugur flokksbræðra hv. 9. landsk. Þetta bendir ekki til þess, að hann eða hans flokkur sé neitt á móti því, að allir starfsmenn ríkisins njóti sömu kjara viðkomandi vísitöluuppbótum, og þá er enn óskiljanlegra allt þeirra skraf um þessar miklu hækkanir hjá þeim, sem eru í hærri launaflokkunum. Að vísu kom hv. 9. landsk. þm. með þá skýringu nú í seinni ræðu sinni, að hann hefði heyrt, að ríkisstj. hefði verið búin að lofa að beita sér fyrir því, að allir fengju sömu vísitöluuppbót, en mér hefur virzt stundum, að hann og hans flokksbræður hér í hv. d. hefðu einurð á því að gera aths. við ýmislegt, sem frá stjórninni hefur komið. En það lítur út fyrir, að þeir hafi verið eitthvað miður sin, þegar þetta frv. um verðlagsuppbótina var til meðferðar, ef það er þannig, að þeir séu á móti því, að allir fái sömu vísitöluuppbót. En ég vil nú ætla, þangað til annað kemur fram, að þeir séu alls ekkert á móti því og þess vegna hafi þeir a. m. k. ekki greitt atkv. á móti því máli hér á dögunum og sennilega einhverjir þeirra með því, þótt það sjáist ekki, þar sem ekki var viðhaft nafnakall. Tveir hv. flokksbræður þessa meðnefndarmanns míns, hv. 2. þm. Reykv. og hv. 11. landsk., átu náttúrlega eftir honum þessar prósenttölur, og kom mér það ekki á óvart, en ég var meira hissa á því, að jafnskýr maður og hv. 3. landsk. þm. skyldi skrika í spori og fara að nefna þetta líka í sinni ræðu áðan. Að vísu er þetta vorkunnarmál vegna þess, hvað stutt er síðan nál. var útbýtt og þessi umr. hófst; hann hefur ekki áður kynnt sér þetta í frv. En hann lét þau orð falla, skildist mér, að hann teldi það ósköp eðlilegt, að starfsmenn ríkisins fengju hlutfallslega allir sömu grunnlaunahækkun, og hann mun sjá það, þegar hann athugar þetta nánar, að það er einmitt það, sem stefnt er að með þessu frv. Hann mun víst áreiðanlega ekki hafa haft neitt á móti ákvæðunum um að afnema vísitöluskerðinguna, þegar það mál var til umr. hér á dögunum. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi verið því samþykkur. Það getur auðvitað verið álitamál, því að það er margt í þessu þannig, hvað launamismunurinn á að vera mikill. Eins og ég sagði áðan, er það þannig hér samkv. þessu frv. og er nákvæmlega eins í gildandi launal., að menn í efsta launafl. hafa rúml. þrisvar sinnum hærri laun en þeir, sem taka laun eftir lægsta flokki. Það er nokkuð vikið að þessu máli í grg., sem frv. fylgdi frá mþn., sem samdi frv. Þeir gera hér nokkurn samanburð. Þeir hafa fengið upplýsingar um launamismuninn í þremur nálægum löndum, Danmörku, Noregi og Svíþjóð, og er hann í öllum löndunum miklu meiri en hérna. Og n. segir hér, eftir að hafa birt þessar upplýsingar, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Láta mun nærri lagi samkv. upplýsingum þeim, sem n. hefur fengið um laun ríkisstarfsmanna annars staðar á Norðurlöndum, að hæstu laun þar séu a. m. k. 5–6 sinnum hærri en lægstu laun.“ Er af þessu ljóst, að launamismunurinn er þar svo til helmingi meiri en er hérna samkv. þessu frv. og verið hefur hér að undanförnu. Hv. 3. landsk. þm. var að minnast hér á einstök atriði, hann var að tala um kennarana. Ég vil vekja athygli hans á því, að í brtt. frá fjhn. er gert ráð fyrir því, að barnakennararnir verði allir í IX. fl., og numið burt ákvæðið í greininni um 10 árin. Og hann nefndi hjúkrunarkonurnar; það er einnig brtt. frá n. um að færa þær í hærri flokk en er gert ráð fyrir í frv. Hv. 8. landsk. þm. var að spyrja um það, hvort þessar till., sem hér liggja fyrir, væru frá launamálan. eða fjhn. Hann hefði ekki þurft annað en að líta á þskj., það ber það með sér að sjálfsögðu, að till. eru fluttar af fjhn., en ég vil vísa honum á það, sem segir í nál. frá fjhn., að till. eru bornar fram í samráði við launamálanefnd og með hennar samþykki. Hann var að minnast á launagreiðslur í háskólanum samkv. frv. og brtt. n. Sá maður, sem hann sérstaklega nefndi, er samkv. till. n. og einnig samkv. till. mþn. í frv. í V. launafl., og má teljast, að þeir menn hafi allsæmileg laun, sem eru í V. launafl. En n. taldi, að það væri eðlilegt, að prófessorarnir við háskólann væru einum flokki ofar, og gerir því till. um, að þeir verði í IV. fl. Telja má tvímælalaust, að það sé sanngjarnt, miðað við þær launagreiðslur, sem frv. yfirleitt gerir ráð fyrir til annarra starfsmanna. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta meira. Það var hér fyrr í dag fundur í Sþ., og þá var fjárlfrv. vísað til 2. umr. Í sambandi við það var ákveðið með samþykki þm. að fresta svokölluðum eldhúsdagsumr. þar til síðar. En ekki get ég að því gert, að mér hefur dottið í hug, þegar ég hef hlýtt á þær ræður, sem hér hafa verið fluttar, sumar, að menn teldu heppilegt að færa þær umr. yfir á þetta mál. Mér hefur virzt vera þannig hljómur hér í þingsalnum, að það minnti nokkuð á venjulegar eldhúsdagsumr. Ég vænti nú samt, að þær dragist ekki úr hófi fram, svo að málið geti náð sem fyrst lengra áleiðis gegnum þingið.



Herra forseti. Sem nefndarmaður í hv. fjhn. langar mig til þess að segja fáein orð, fyrst umr. þessar hafa dregizt svo mjög sem raun ber vitni. Ég tók þátt í allri afgreiðslu málsins í hv. fjhn. og er fylgjandi þeim brtt., sem n. hefur flutt á sérstöku þskj. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram, að fylgi við þær brtt. þýðir ekki, að ég vilji ekki gera fleiri breyt. á frv. hæstv. ríkisstj. en þar koma fram, enda er greinilega tekið fram í nál. fjhn., að ekki beri að líta á þessar till. hennar sem endanlegar brtt., heldur megi búast við fleiri brtt. frá n. fyrir 3. umr. málsins. Í n. höfum við rætt um nauðsyn þess að gera frekari breyt. á launakjörum ýmissa starfshópa en koma fram í þessum brtt. Ég hef þar haldið fram vissum sjónarmiðum varðandi vissa starfshópa, sem ég tel brýna nauðsyn til þess að breyta launakjaraákvæðunum um. Ég tel, að öllu réttlæti hafi ekki verið fullnægt með frv., þó að það yrði samþ. og allar till. fjhn. yrðu samþ. Ég tel, að það þurfi að gera á því frekari breytingar. Ég skal ekki um það ræða í einstökum atriðum, hvaða breyt. ég tel að þurfi að gera á frv., bæði hætt við, að það yrði of langt mál, og auk þess vafasamt, að heppilegt sé að flytja það, sem enn er á umræðustigi í n., hér inn í þingsalina, enda hafa ræður manna ekki aðallega beinzt að einstökum atriðum í sambandi við málið, heldur frekar snúizt um það almennt. Ég vona, að samkomulag takist í fjhn. um ýmisleg þau atriði, sem ég persónulega hef borið þar fyrir brjósti, og í trausti þess, að samkomulag náist þar um frekari endurbætur á frv., ákvað ég fyrir mitt leyti, og hið sama mun gilda um hv. 9. landsk. þm., að flytja ekki brtt. við þessa umr. málsins, en ljúki n. ekki störfum sínum þannig, að ég eða við getum við unað, þá munu brtt. verða fluttar við 2. umr. málsins. Um það verður varla deilt, að brýna nauðsyn hafi borið til þess að rétta hlut opinberra starfsmanna frá því, sem verið hefur undanfarið. Það hafa oft verið færð fyrir því töluleg rök, að launakjör opinberra starfsmanna hafi, síðan launalög voru sett síðast, haustið 1945, dregizt aftur úr þeim launakjörum, sem menn hafa aflað sér með frjálsum samningum við vinnuveitendur sína, þegar menn hafa haft frjálsan samningsrétt um kaup sitt og kjör. S. l. haust voru launamál opinberra starfsmanna allmikið á dagskrá, m. a. í sambandi við afgreiðslu síðustu fjárl., þegar veitt var nokkur almenn launauppbót á laun opinberra starfsmanna. S. l. haust var gerður samanburður á þeim breytingum, sem orðið hefðu á launum opinberra starfsmanna síðan haustið 1945, og þeim launum, sem hefðu orðið á launum manna í helztu stéttarfélögum innan Alþýðusambands Íslands. Niðurstöðurnar af þessum rannsóknum voru mjög athyglisverðar og eru allar á þá lund, að kjör opinberra starfsmanna hafi dregizt mjög aftur úr kjörum þeirra manna, sem búa við frjálsan samningsrétt um kaup sitt og kjör. Á s. l. hausti kom í ljós, að vegið meðaltal af kauphækkunum allra faglærðra iðnaðarmanna hafi reynzt frá 1945 til haustsins 1954 23.6%, mest hækkun hafi orðið hjá matreiðslumönnum, 35.1%, en minnst hjá málurum og pípulagningarmönnum, eða 19.4%. Í sambandi við þessa grunnlaunahækkun faglærðra iðnaðarmanna er þess þó að geta, að fjölmargir þeirra vinna nú eftir taxta, vinna eins konar ákvæðisvinnu. Kaup þeirra er miðað t. d. við uppmælingu, svo að raunveruleg grunnkaupshækkun þeirra stétta, sem búa við þessi vinnuskilyrði eða vinnukjör, hefur hækkað miklu meira en hin vegna meðaltalshækkun, 23.6%, ber vott um. Kaup ófaglærðra verkamanna hækkaði frá haustinu 1945 til haustsins 1954, byggt á vegnu meðaltali, um 23.7%. Hinn almenni taxti Dagsbrúnarmanna hafði þó hækkað nokkru meira, hann hafði hækkað um 25.7%, en taxti ófaglærðra verkakvenna hækkaði á sama tíma um hvorki meira né minna en 36.8%. Ef öll þessi vegnu meðaltöl eru enn vegin, þá reynist meðaltalskauphækkun allra þeirra starfsstétta, sem athugunin náði til, en það voru allar stærstu stéttirnar í Alþýðusambandinu, 27.2%. Raunveruleg kauphækkun hefur þó áreiðanlega, sem betur fer, orðið meiri, bæði vegna breytts mælikerfis, þ. e. a. s. ákvæðisvinnunnar, og svo auðvitað vegna aukinnar atvinnu, þar sem um það hefur verið að ræða, en atvinnuskilyrði munn haustið 1945 hafa, ég segi enn: sem betur fer, verið miklu betri en haustið 1945. Samtímis því, að meðaltalskauphækkun þessara starfsstétta, sem búa við frjálsan samningsrétt um kaup sitt og kjör, reyndist á fyrstu 9 árum launalaganna vera 27.2%, var sú kauphækkun, sem loksins fékkst fram í fyrrahaust á launum opinberra starfsmanna, aðeins 20%. Lengra komust opinberir starfsmenn ekki í fyrra. M. ö. o., þegar síðasta breyting var gerð á kaupi opinberra starfsmanna, var meðaltalshækkun þeirra 20%, en meðaltalshækkun þeirra starfshópa, sem semja frjálst um kaup sitt og kjör, orðin 27.2%. Þess er líka að geta, að 20% hækkunin er raunveruleg, um þá tölu verður ekki deilt, en 27.2% hækkunin er áreiðanlega algert lágmark, og má frekar gera ráð fyrir því, að rétt tala þar nálgist 30%. Síðan þetta gerðist, hefur kaup almennt hjá félögum Alþýðusambandsins, svo sem kunnugt er, hækkað um 11%. Til þess að vega upp á móti því er í þessu frv. gert ráð fyrir því, að kaup opinberra starfsmanna hækki um 9–10%. Enn er kauphækkun opinberra starfsmanna því látin vera minni en sú hækkun, sem fæst með frjálsu samkomulagi, þrátt fyrir það að um það bil 10 hundraðshluta bil hafi verið á kauphækkuninni síðan 1945. Það bil á að standa óbætt enn. Ég tel því, að ekki verði sagt, að þetta frv. gangi í heild of langt í kauphækkunarátt til handa opinberum starfsmönnum. Verði eitthvað sagt, þá er það hið gagnstæða, að frv. gangi fremur of skammt en of langt til móts við það, sem telja má eðlilegar kröfur opinberra starfsmanna í samanburði við þá, sem semja frjálst um kaup sitt og kjör. Um frv. er auk þess það almennt að segja, að samkv. því er bilið milli hárra og lágra tekna ríkisstarfsmanna ekki breikkað, og er þó það bil án efa minna hér en tíðkast í nokkru nágrannalandi. Ég er ekki að segja, að þetta bil eigi að breikka, en aðeins að benda á, að með þessu frv. er bilið ekki breikkað. Hefur þó áreiðanlega, síðan síðustu launalög voru samþykkt, gerzt sú breyting almennt í íslenzku þjóðfélagi, í íslenzku efnahagskerfi, að mönnum, sem hafa háar tekjur, hefur farið fjölgandi. Tekjuskiptingin hefur án efa ójafnazt síðan 1945, þ. e. a. s. þeim mönnum, sem hafa tiltölulega mjög háar tekjur, hefur fjölgað að tiltölu, miðað við hina, sem hafa tiltölulega lágar tekjur. Ef opinberir starfsmenn ættu að búa almennt við sams konar launahlutföll og gerast í íslenzku efnahagslífi yfirleitt, hefði átt að breikka bilið milli hinna tekjuháu og hinna tekjulágu. Ég mæli ekki með slíkri stefnu, heldur þvert á móti með því að gera ráðstafanir til þess, að sú breikkun, sem orðið hefur í efnahagskerfinu yfirleitt og milli tekjuhárra og tekjulágra manna annars staðar en hjá opinberum starfsmönnum, verði minnkuð, að það verði gerðar ráðstafanir til þess að minnka launabilið í viðskiptalífinu almennt meir til samræmis við það, sem hefur átt sér stað og á sér enn stað samkvæmt launalögum opinberra starfsmanna. En meðan ástandið er í viðskiptalífinu eins og það er raunverulega, að bilið milli tekjuhárra og tekjulágra manna er miklu meira en gert er ráð fyrir að það verði samkvæmt þessum lögum, tel ég ekki rétt að gera breytingar á þeim í þá átt að minnka bilið frá því, sem gert er ráð fyrir þarna. Í sambandi við þetta má og minna á, að einmitt vegna þess, hversu mjög það hefur færzt í vöxt, að menn í viðskiptalífinu, jafnvel hjá hálfopinberum stofnunum, hafi hátt kaup og hafi fengið kaup sitt hækkað mikið undanfarin 10–20 ár, hefur ríkinu gengið æ erfiðara að fá menn til hinna ábyrgðarmeiri starfa. Það mætti nefna ýmsar hálfopinberar stofnanir, svo sem t. d. bankana, þar sem launagreiðslur almennt, ekki aðeins hjá hinum hæst launuðu, heldur einnig hjá hinum lægra launuðu, eru mun hærri en hjá hinu opinbera. Fjölmargar aðrar hálfopinberar stofnanir mætti nefna, þar sem þetta á sér stað, og þó er vitað, að launin í viðskiptalífinu, í atvinnurekstrinum, eru enn hærri. Það, sem stofnanir eins og bankarnir bera einmitt fyrir sig, þegar rætt er við þá um það, hvers vegna eðlilegt sé, að þeir greiði hærri laun almennt en gert er samkvæmt launalögum, er alltaf þetta: Við keppum á vinnumarkaðinum við viðskiptalífið, við keppum við heildverzlanirnar, við keppum við iðnfyrirtækin, við keppum við útgerðarfyrirtækin, og þar eru launin enn miklu hærri. Við fengjum enga hæfa starfsmenn, ef við gerðum ekki tilraun til þess að bjóða eitthvað í áttina við það kaup, sem greitt er í viðskiptalífinu. Ég tel, að varhugavert sé, þegar gerður er samanburður á launahæð opinberra starfsmanna nú og t. d. fyrir ári, að blanda saman þeim grunnlaunabreytingum, sem gerðar hafa verið með bráðabirgðaákvæðum í fjárlögum undanfarin ár og núna á að lögfesta í þessu frv., og svo þeim breytingum, sem gerðar hafa verið með sérstökum lögum og hafa þegar tekið gildi, um afnám á skerðingu vísitöluuppbótar hjá opinberum starfsmönnum. Þegar það frv. var til meðferðar í fjhn. og þessari hv. d., var ég fylgjandi því frv., vitandi þó, að það hefði í för með sér tiltölulega meiri hækkun á launum hinna hærra launuðu opinberu starfsmanna en hinna lægra launuðu. Ástæðan var sú ein, að hliðstæð breyting hafði áður verið gerð hinum lægra launuðu í vil, en hinir hærra launuðu þá skildir eftir. Eftir að það ástand er komið á, ekki aðeins á hinum frjálsa vinnumarkaði, heldur einnig hjá langflestum hálfopinberum stofnunum, að verðlagsuppbót er greidd jafnt á öll laun, hvort sem þau eru há eða lág, tel ég óverjandi að láta það ekki einnig gilda um opinbera starfsmenn. Mér hefur skilizt, að það hafi verið milli 250 og 300 opinberir starfsmenn og þeir einir, sem sú regla náði ekki lengur til, að full verðlagsuppbót skyldi greidd á allt kaup, eftir að sú regla var tekin inn í kaup- og kjarasamninga í verkfallinu á s. l. vori. Ég fylgdi frv. um afnám vísitöluskerðingarinnar vegna þess, að ég taldi óeðlilegt, óréttlátt, að raska því launahlutfalli, sem ákveðið var í launalögunum 1945, gagnvart 250–300 starfsmönnum með því að láta þá búa við skerta verðlagsuppbót. Það er mál út af fyrir sig, sem ekki á að blanda saman við þá breytingu á grunnkaupi, sem gert er ráð fyrir að gera með þessu frv., og þá tilfærslu einstakra starfshópa eða starfsmanna milli flokka, sem hér er einnig gert ráð fyrir. Að síðustu vildi ég fara nokkrum orðum um þá brtt. hv. þm. A-Húnv. að spara ríkinu 16 millj. með því að lækka yfirleitt laun opinberra starfsmanna í öllum flokkum um þá upphæð. Ég tel, að ekki verði flutt skýrari rök gegn þessari till. hv. þm. A-Húnv. en fram koma í samanburðinum, sem ég gat um áðan, á launabreytingum opinberra starfsmanna síðan 1945 og launabreytingum þeirra manna, sem semja frjálst um kaup sitt og kjör. Staðreyndin er sú, að fyrir síðasta verkfall voru opinberir starfsmenn næstum 10% á eftir og höfðu öll 9 árin verið meira eða minna á eftir þeim, sem eru í Alþýðusambandinu. Síðan hækkaði kaup þeirra enn um ca. 11%. Það á aðeins að bæta upp með 9%, svo að enn er hægt að segja, að opinberir starfsmenn séu a. m. k. 10% á eftir meðlimum Alþýðusambandsins. Ef þrátt fyrir þetta ætti að lækka laun opinberra starfsmanna enn, svo sem hv. þm. A-Húnv. leggur til að gert verði, þá er það að sýna þessari fjölmennu starfsstétt beinan fjandskap. Og það er ekki aðeins að sýna henni beinan fjandskap, það er einnig að stefna mikilvægum hagsmunum ríkisvaldsins í hreinan voða, því að ef þetta yrði gert, er öldungis öruggt, að þeir erfiðleikar, sem ríkisvaldið á nú við að etja að fá hæfa menn í sína þjónustu, þ. e. keppa á vinnumarkaðinum við viðskiptalífið almennt, mundu aukast og margfaldast svo mikið, að af því mundi hljótast hreinn voði fyrir ríkisbúskapinn. Till. er því hvort tveggja í senn ranglát í garð opinberra starfsmanna og óskynsamleg, ef ekki beinlínis hættuleg frá sjónarmiði ríkisvaldsins.



Herra forseti. Mér sýnist, að þeir fulltrúar Framsfl., sem sérstaklega hafa tekið að sér að verja þær till. til launabreytinga, sem hér liggja raunverulega fyrir, form. fjhn., hv. þm. V-Húnv., og hæstv. fjmrh., séu nú orðnir heldur innikróaðir í þessum umr. Hv. form. fjhn. segir hér, að það komi sér ákaflega einkennilega fyrir sjónir, að jafnvel maður úr fjhn. og það töluglöggur maður skuli leyfa sér að halda því fram, að hér sé um launahækkanir að ræða, sem jafnvel nemi 30–40% í ýmsum tilfellum, þar sem n. hafi reiknað það nákvæmlega út, að á öllum liðum eða í öllum launaflokkum sé tilsvarandi launahækkun 9–10%. Hvernig stendur nú á þessu, að hv. 9. landsk., eins og form. fjhn. spurði, getur haldið þessu fram, og hæstv. fjmrh. hefur reynt að marka sér umræðugrundvöll á þennan hátt líka? Báðir vilja þessir hv. þm. reyna að líta fram hjá þeirri staðreynd, sem hér hefur verið margítrekuð, að þær launahækkanir, sem við fulltrúar Sósfl. hér höfum bent á að nema í ýmsum tilfellum 30–50%, hafa komið fram á þessu ári í 4 liðum, en koma ekki allar fram í þessu frv. einu. Hvernig stendur svo á því, að hv. form. fjhn. gerir sig hlægilegan á þennan hátt, að koma svo og þykjast ekkert skilja, að menn skuli blanda þessu svona saman? Honum hefur verið bent á það, að þegar rætt er hér um, að ýmsir af embættismönnum ríkisins muni fá, þegar þetta launalagafrv. hefur verið samþykkt, upp í 40–50% launahækkun, þá byggist það á því, að með er reiknuð sú grunnlaunabreyting, sem gerð var í ársbyrjun, og sú samþykkt Alþ. að fella niður vísitöluskerðinguna við útreikning launa, og svo einnig miðað við ákvæði þessa frv., sem gera ráð fyrir 9–10% launahækkun, og í fjórða lagi við þau ákvæði þessa frv. að færa ýmsa embættismenn á milli launaflokka. Þessu hefur verið hér haldið fram, og hér hefur verið birtur útreikningur, sem þessir hv. ræðumenn hafa ekki reynt að hnekkja og er fullkomlega réttur. Það hefur verið bent á, að séu tekin laun ýmissa forstjóra á vegum ríkisfyrirtækja í ársbyrjun þessa árs og aftur reiknuð út í árslok nú, miðað við nákvæmlega sömu vísitölu í báðum tilfellum, 159 vísitölustig í ársbyrjun og 159 vísitölustig nú í árslok, þá er hækkunin hjá þessum forstjórum í launum 34.6%. Af hverju reynir ekki hv. formaður fjhn., sem þetta veit mætavel, að hnekkja þessum útreikningi hins töluglögga manns og stærðfræðikennara? Af hverju reynir hann það ekki? Af því að hann veit, að þetta er ekki hægt. Þetta eru beinar staðreyndir, sem þarna liggja fyrir. Þetta er nákvæmlega sama varðandi laun ráðherranna. Séu laun ráðherranna reiknuð út í ársbyrjun og svo aftur í árslok og þá teknar til greina allar þær breytingar, sem þá eru orðnar, þá er launahækkunin hjá ráðherrunum 47.3%. Hvernig stendur nú á því, að jafntöluglöggur maður og hæstv. fjmrh. og vanur að fara með tölur og reikna út kaup er að reyna að gera sig hlægilegan á þann hátt að neita þessari staðreynd og ætlar svo að fela sig á þann hátt að segja: Ja, frv. gerir nú ekki ráð fyrir í þessum launaflokki nema 9–10% launahækkun. Þetta er því 9–10% launahækkun, þó að þessir aðilar séu búnir að fá launahækkun á ýmsum öðrum liðum áður. Þá var reynt að klóra í bakkann á þann hátt að skjóta sér undir það: Ja, hafa nú þeir menn, sem benda á þessa staðreynd, hafa fulltrúar sósíalista verið á móti þessum fyrri aðgerðum viðvíkjandi breytingum á launum embættismanna? Voru þeir á móti því, þegar grunnlaunauppbótinni var breytt? Þegar fyrsta aðgerðin til launahækkunar var samþykkt, voru þeir á móti því? Auðvitað kemur þetta ekki málinu við út af fyrir sig. En hið sanna er, að við sósíalistar fluttum till. þá um það, við afgreiðslu fjárlaga rétt um áramótin í fyrra, að sú upphæð, sem ráðgert var að verja til þessara grunnlaunauppbóta hjá starfsmönnum ríkisins, yrði greidd starfsmönnum ríkisins á sama hátt og áður var, þ. e., að hinir lægst launuðu skyldu fá tiltölulega mesta grunnlaunauppbót, en hinir bæst launuðu skyldu fá samsvarandi minni grunnlaunauppbót. Við lýstum því greinilega yfir í umræðum og með flutningi þessarar till., að við vorum andvígir þeirri stefnu, sem þarna var tekin upp. En þá knúði ríkisstj. það í gegn hér á Alþingi að bæta upp laun hinna launahæstu miklu meir en laun hinna launalægstu. Þegar tillögur lágu hér fyrir um að greiða öllum, hversu há laun sem þeir hafa, fulla dýrtíðarvísitölu, þá var það rétt, að við sósíalistar héldum hér ekki uppi neinum umræðum út af þeirri till. Það er að vísu sjónarmið út af fyrir sig, hvort rétt er að láta menn fá launahækkun í formi fullrar vísitölu eða hafa skerta vísitölu, en bæta upp grunnlaunin. En í þessu efni vil ég minna á, að það hefur aldrei fyrr en nú í þessum umræðum, þegar menn eru að reyna að skjóta sér undan hinum sára veruleika á þennan hátt, því verið neitað, að hækkuð verðlagsuppbót í launum væri metin til jafns við hækkað grunnkaup, þegar svo hefur staðið á. Í þessu efni vil ég minna á verkfallið s. l. vetur. Þá fengu verkamenn, eins og allir kannast við, um 11% grunnlaunahækkun. En við iðnaðarmenn, sem líka tóku þátt í þessum verkföllum, var samið um það, að þeir fengju samsvarandi jafnháa kauphækkun. En hvernig var þeirra kauphækkun til komin? Þeir fengu aðeins í kringum 3% grunnlaunahækkun, en vísitöluskerðingu, sem var á þeirra kaupi, var aflétt. Þannig var það reiknað út, hvað þessi breytta vísitala jafngilti mikilli beinni kauphækkun þessari stétt til handa, og það voru allir á einu máli um það, að þetta væri sanngjarnt, og svona var frá þessu gengið þá. En nú koma fulltrúar hinna hæst launuðu embættismanna ríkisins og segja: Ja, þó að við fáum vísitöluna á miklum hluta kaupsins hækkaða úr 23 vísitölustigum upp í 71 vísitölustíg eða stórfelldar launabætur á þennan hátt, þá er alveg vafasamt, hvort maður eigi að telja þetta með. Eiginlega er það bara blekking að vera að blanda því inn í málið. - Þá á ekki að reikna þetta sem kaupuppbót. En það var sannarlega gert við lausn verkfallsins. Auðvitað eru það launabætur, og sannleikurinn er sá, að ég hygg, að embættismönnum og öðrum, ef þeir fá, miðað við sitt árskaup, 10 þús. kr. launabætur, er nokkurn veginn sama, hvort þessar 10 þús. kr. koma út eftir breyttum vísitöluútreikningi eða þá með hækkuðu grunnkaupi. Ef þeir fá sömu launabætur eftir sem áður, þá kemur það nokkuð í einn stað niður. Þá vil ég einnig benda á það, að þó að gengið hafi nú verið til móts við ýmsa launaflokka og jafnvel þá launahæstu með því, að þeir fá í fyrsta lagi verulega grunnlaunauppbót, og síðan er gengið til móts við þá með því, að þeir fá verulega kauphækkun með breytingu á vísitöluútreikningi, þá er ekki þar með sagt, að svo eigi að halda endalaust áfram og segja: Þrátt fyrir þessar miklu launabætur kemur hér bara 910% launahækkun til þessara manna eins og ýmissa annarra, sem hafa ekki fengið neina kauphækkun í formi breyttrar vísitölu. - Það er talið sjálfsagt, og ekki aðeins það, heldur einnig sjálfsagt að færa þá á milli launaflokka, jafnvel um tvo launaflokka upp á við til hækkunar í kaupi. Þegar tvær aðskildar launabætur hafa hér verið samþykktar og svo kemur hér fram till. um aðrar tvær og gengið er lengra til þess að færa þeim aukið kaup, sem hæst hafa kaup í landinu, þá er ósköp eðlilegt, að á það sé bent. Og það er miklu mannlegra fyrir hæstv. fjmrh. og form. fjhn. að játa hreinlega, að þetta sé svona, það sé ætlunin að láta þessa aðila, sem hæst hafa launin, fá miklu meiri launahækkun en alla aðra, heldur en að reyna að vefja þetta inn í loðnar yfirlýsingar um það, að raunverulega sé hér í þessu frv. aðeins verið að tala um 9–10% launahækkun, því að það er rangt. Hið sanna er, að á því ári, sem enn stendur yfir, nemur launahækkunin því, sem við höfum hér skýrt frá. Sitthvað hefur nú dregizt hér inn í þessar umr., og m. a. var hér minnzt á það, hvernig tekið hefði verið á sínum tíma á kröfum verkfræðinganna um launahækkun. Ég tek að vísu ekki til mín það, sem sagt hefur verið um það. Ég hef ekki sett mig svo mjög inn í það, hvernig ríkisstj. í rauninni hélt á þeim málum. En það vil ég segja í sambandi við þær kröfur og lausn þeirra mála, að það, sem þar var að gerast, var rétt mátulegt handa ríkisstj. að fá að glíma við, því að hinar mjög svo hækkuðu kröfur verkfræðinganna til kaups hjá ríkinu grundvölluðust fyrst og fremst á því, að þessir menn áttu kost á gífurlega háu kaupi suður á Keflavíkurflugvelli og miðuðu flestallir við það. Í sambandi við verkfræðingana stóð því ríkisstj. í þessu efni nákvæmlega eins að vígi og ýmsir aðrir í þjóðfélaginu hafa staðið og standa enn í dag í sambandi við kaupuppboðið, sem á sér stað suður á Keflavíkurflugvelli. Framleiðsluatvinnuvegirnir, t. d. togarareksturinn og bátaútvegurinn, hafa vitanlega fengið að glíma við þetta. Þrátt fyrir allverulega hækkun stundum á kaupi sjómanna hefur Keflavíkurflugvöllur í ýmsum tilfellum sprengt það langt upp. Og þeir, sem hafa haft með framleiðsluna að gera, hafa staðið frammi fyrir þessum vanda, þeir hafa ekki getað keppt við allt það kaupuppboð, sem þar hefur átt sér stað í ýmsum greinum. Þeir hafa bara misst mennina. Skipstjórarnir hafa farið í land og margir og margir fleiri. Og hvað átti framleiðslan að gera? Framleiðslan var meira og minna í vandræðum vegna þess ástands, sem ríkisstj. var völd að í þessum efnum, og lokaleiðin varð svo sú, til þess að stöðva skipin ekki alveg, að leita til Færeyja og fá Færeyinga til þess að reyna að halda skipunum úti. Alveg sambærilegt vandamál hefði verið fyrir ríkisstj. að reyna að leysa sitt mál með því að fá Færeyinga í staðinn fyrir þá verkfræðinga, sem hún var búin raunverulega að senda í hernaðarvinnu suður á Keflavíkurflugvöll. En vegna þess að það var sérstaklega boðið í verkfræðingana þar syðra, þá vitanlega miðuðu þeir sínar kröfur við allmiklar launabætur, og þeir fengu nokkuð mikið fram og eru nú ekki teknir inn í þetta frv. En í þeim efnum var hæstv. ríkisstj. sem sagt að glíma við sinn eigin draug og ekkert annað, þann draug, sem hún fann að var nokkuð erfitt að glíma við í þessu tilfelli, þó að hún hafi ekki skilið þau vandræði, sem hún hefur raunverulega stefnt að atvinnulífi landsins á samsvarandi hátt gagnvart öðrum starfsmönnum. Ég vil svo að lokum benda á það, að þegar var verið að leysa verkfallið s. l. vetur, þá buðu fulltrúar verkamanna það, að vísitöluskerðingin mætti fyrir þeim haldast eftir sem áður á kaupi, sem væri yfir 12 kr. á klst., en það mun samsvara mjög kaupi, sem er samkvæmt XI. launaflokki, eða með lægri launaflokkunum. En þá brá svo einkennilega við, að þeir aðilar, sem stóðu að verkfallinu, atvinnurekendur studdir af ríkisstj., neituðu með öllu að fallast á þetta. Þeir vildu þá endilega afnema alla vísitölutakmörkun, og nú kemur vitanlega í ljós, vegna hvers það var. Það var til þess, að hinir hæst launuðu í þjóðfélaginn, ýmsir opinberir starfsmenn, gætu fengið að njóta sérstaklega góðs af því, að rýmkað var þarna til nokkuð um útreikning á kaupi fyrir hina lægra launuðu. Hið sanna er, að við, sem höfum bent á þessar staðreyndir viðvíkjandi mikilli launahækkun hjá þeim hæst launuðu, höfum ekki á nokkurn hátt, eins og hæstv. fjmrh. hefur haldið fram, rangfært þetta frv. Við bendum aðeins á þá staðreynd, að þetta frv. boðar svona mikla launahækkun til viðbótar við þá, sem þegar hefur verið gerð, og samtals nema launabæturnar svona háum tölum eins og við höfum sýnt fram á. Svo getur hver trúað því, sem trúa vill, að það takist á eftir að sætta þá, sem hafa lægst laun í þjóðfélaginu, við að búa við þau kjör, sem þeir búa við nú, þegar allar þessar miklu launahækkanir hafa verið samþykktar þeim til handa, sem langsamlega hafa hæst kaup í landinu. Eitt atriði er það enn, sem ég vildi minnast hér á, og það er sá einkennilegi samanburður, sem sumir aðilar vilja hafa hér í tíma og ótíma á kauphækkunum hinna lægst launuðu verkamanna og allra annarra manna í landinu, hversu hálaunaðir sem þeir eru. Hæstv. fjmrh. notar þessa aðferð sí og æ. Og einn er sá maður hér annar, fulltrúi Alþfl., hv. 1. landsk. þm. (GÞG), sem í sífellu er einnig með þennan samanburð, og mér þykir það enn einkennilegra, að hann skuli nota hann. En finnst honum sanngjarnt, finnst honum eðlilegt, að þó að hinir lægst launuðu í þjóðfélaginu jafnvel fái á einu stigi málsins 10% launabætur, þ. e. maður, sem hefur 30 þús. kr. kaup, geti lyft sínu kaupi upp um 3 þús., þá sé einnig gefið mál, að maður, sem hefur, eins og sumir hafa samkvæmt þessu frv., 100 þús. kr. kaup, eigi líka að fá 10% launabætur, eða 10 þús. kr., ef hinir fá 3 þús.? Er það endilega sjálfsagt, að svo sé haldið á málunum? Ég neita þessum samanburði með öllu og felist ekki á það, því að þetta er óréttlátt, og það er einmitt barátta verkalýðssamtakanna í landinn og hefur verið fram til þessa, hélt ég, baráttumál Alþfl. líka að vinna fremur að hagsmunamálum þeirra, sem ganga frá borði með skarðan hlut í þjóðfélaginu, en ekki að það sé þeirra hlutverk að krefjast í sífellu samsvarandi launahækkana til hinna, sem hafa langhæst kaup í landinu, enda er hið sanna það, að þegar hæstv. fjmrh. og aðrir slíkir reyna að nota þessa aðferð, þá er það gert í því skyni að reyna að koma í veg fyrir, að hinir lægst launuðu geti fengið sín 10%. Það er gert í því skyni. Þegar þeir voru s. l. vetur að knýja fram sína litlu kauphækkun, þá var það m. a. aðferð hæstv. fjmrh. að taka einnig samsvarandi kauphækkun á alla starfsmenn ríkisins til þess að reyna að gera fúlguna sem allra hæsta og segja: Ja, ef hinir lægst launuðu fá þetta, þá fá allir hitt, og þá verður upphæðin svona mikil. - Það er a. m. k. varhugavert fyrir þá, sem vilja vera forsvarsmenn þeirra, sem lægst launin hafa í landinu, að ætla að elta þennan samanburð á þann hátt, sem m. a. hv. 1. landsk. þm. gerði hér í sinni ræðu.



Herra forseti. Þó að maður tali nú ekki fyrir þingheim, heldur fyrir alþingistíðindin, þá taldi ég rétt að segja hér nokkur orð til að leiðrétta eitt eða tvö atriði, sem fram komu í umr., eftir að ég talaði hér síðast. Hæstv. ráðh. vék eins og margir fleiri að verkfallinu s. l. vor og niðurstöðu þess og sagði, ég held nokkurn veginn orðrétt, að ógæfan hafi verið sú, að teknir hafi verið þeir hæst launuðu og lægst launuðu saman í þessa deilu, og því fór sem fór, sagði hann. Þetta er á algerum misskilningi byggt og er rangt. Það voru að vísu samferða þarna í verkfallinu verkamenn með kr. 10.24 í grunn og iðnaðarmenn, sem voru með upp að 12 kr. í grunn, en það átti að gera sérstaka samninga fyrir hverja tegund þessara launamanna, og þess vegna reyndi á það, hvort atvinnurekendurnir veittu meira viðnám samningnum við hina almennu verkamenn eða við iðnaðarmennina. Og á hverju stóð allan tímann, sem verkfallið stóð? Allt til síðasta dags stóð á því, að Vinnuveitendasambandið vildi ekki semja um grunnkaupshækkunina til hinna almennu verkamanna, en atvinnurekendur voru miklu fúsari til að leysa samningana við múrarana og trésmiðina, sem síðan var í áróðrinum út á við sagt að allt strandaði á. Þessu var alveg snúið við. Það hefði verið dálagleg aðstaða, sem vinnuveitendasamtökin hefðu getað komið okkur í, ef það hefði verið eins og þeir sögðu, þau hefðu boðið strax í byrjun deilunnar sæmilega lausn á launakjörum hinna almennu verkamanna og svo hefðum við staðið með allt saman fast eingöngu vegna launadeilunnar út af múrurunum og trésmiðunum. Nei, það kom aldrei til þess, því að atvinnurekendurnir stimpuðust alltaf á móti hækkuninni til hinna almennu verkamanna. Nú segir hæstv. ráðh., að það, sem ógæfunni hafi valdið, hafi ekki verið 11% launahækkunin, sem fékkst til hins almenna verkalýðs í landinu og nú er komin á um allt land. Gott og vel, þá er ekki stór skaði skeður, því að það er á engan hátt hægt að rökstyðja það, að þjóðfélaginu hafi verið stofnað í háska með þeirri launahækkun, sem iðnaðarstéttirnar fengu, nokkur hundruð manna. En hver var launahækkun þeirra, þar að auki? Fengu þeir 11% hækkun á kaup sitt? Nei, þeir fengu það ekki. Það var rétt við það, að grunnkaup þeirra sumra mjakaðist nokkuð upp á við, og það var alls ekki um meiri grunnkaupshækkun að ræða en 3% hjá iðnaðarstéttunum, sem hæst voru launaðar, eins og hv. 11. landsk. gat hér um áðan. Ef það ætti nú að leysa launalagafrv. á svipuðum réttlætisgrundvelli og í vor, þá ætti auðvitað breytingin að vera sú, að hlutfallslega fengi mesta hækkun fólkið, sem er í lægstu launaflokkunum, og að þeir, sem eru í I.-X. launafl., fengju launahækkanir á svipuðum grundvelli og múrarar og trésmiðir og aðrir slíkir fengu í vor, þ. e. a. s. að meðaltali 2–3% grunnkaupshækkun. Það væri hliðstæða nokkurn veginn í afgreiðslu þessara mála hér og þá. Það er verið að halda því fram hérna, að rangfærslur hafi verið viðhafðar í meðferð talna að því er snertir athugun á launahækkun opinberra starfsmanna frá því í fyrrahaust. En það er búið að sýna ljóslega fram á það, að dæmið er rétt reiknað. Það er komið svo, að ýmsir hærra launaðir starfsmenn ríkisins fá með þessum breytingum öllum saman á einu ári milli 30 og 40% launahækkun, og það er margfalt á við það, sem verkalýðurinn í landinu hefur fengið. Því var ekki mótmælt, sem ég vék að hér áðan, að launahækkunarskriðan fór af stað vegna þess þrýstings, sem stjórnarstefnan var búin að skapa strax á miðju árinu sem leið, fyrst hjá Reykjavíkurbæ og síðan hjá hæstv. ríkisstj., og hvorugur aðilinn fékk við neitt ráðið. Það er fyrst á s. l. vori frá 1. maí að telja, sem verkalýðurinn fær sína launahækkun. Og hæstv. ráðh. talaði um, að við þessu hefði ekki verið hægt að sporna, og það mun rétt vera. Það er líka fjarri því, að iðnaðarmennirnir, sem fengu sína litlu launahækkun í vor, verði ekki varir við sama þrýstinginn núna eftir launabreytingu þeirra eins og áður; þeir eru yfirkeyptir í mörgum tilfellum, þeir eru knúðir til að vinna miklu lengri vinnutíma en eðlilegt er, og þeim er borgað 50% álag á fyrstu eftirvinnuna og 100% álag á næturvinnuna, sem þeir eru beðnir að vinna, af því að svo fast er kallað eftir vinnuafli þeirra. Það er því síður en svo, að launahækkun iðnaðarmannanna í vor hafi sprengt þann ramma, sem lögmálið um framboð og eftirspurn skapar í þjóðfélaginu eins og stendur. Nú langar mig til að spyrjast fyrir um það: Er það svo, að starfsmenn ríkisins, sem náðu sérsamningum við ríkisstofnanir á s. l. hausti, komi undir hin nýju væntanlegu launalög og ákvæði þeirra, eða verða þeir áfram á sínum sérsamningum, þrátt fyrir það að þeir séu opinberir starfsmenn? Ef það er svo, að þeir haldi áfram að vera á þeim samningum, sem þeir gerðu, af því að þeir séu ofan við ákvæði launalaganna, þá er nú strax komið gat á keraldið, áður en búið er að ganga frá smíði þess, og þá er hætt við, að sá leki ágerist. Enn langar mig til að segja örfá orð um það sjónarmið, hvort launamismunur milli hæstu launaflokkanna og þeirra lægstu sé of mikill eða of lítill. Því hefur verið haldið fram af hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), að þessi launamismunur sé allt of lítill, og það er hans sjónarmið. Ég vil hins vegar halda því fram, að launamunurinn, hvað sem öðrum löndum líður, sé orðinn hér verulegur, einkanlega þegar við tökum tillit til útkomunnar á útreiknuðu kaupi með vísitölunni 171 stig, eins og hún er í dag, kannske fer hún hækkandi. Hann er svo mikill, að þeir, sem eru í hæstu launaflokkunum, fá dálítið á annað hundrað þús. kr. í árslaun, fara yfir 100 þús. kr., og hinir, sem eru í lægstu launaflokkunum, fá milli 20 og 30 þús. kr., og af því lifir enginn maður hér á landi með því verðlagi, sem hér hefur skapazt. Þessi launamismunur er ranglátur og leiðir til þess, að fólk fæst ekki til margvíslegra nytsamlegra starfa, sem þó verður að vinna í þjóðfélagsins þágu, en eru skömmtuð laun samkvæmt hinum lægstu liðum launalagafrumvarpsins. Ég tel því, að það þurfi þvert á móti að minnka mismuninn, sem er á milli þeirra hæst launuðu og lægst launuðu samkvæmt launalagafrv. Ég hef ekki enn þá séð þær tölur, sem koma til með að liggja fyrir í frv. um laun ráðh., sem sagt er að komi innan skamms. En ég get ekki ímyndað mér, að þeir hafi verið teknir út úr til annars en þess, að laun þeirra væru hærri en í I. launaflokknum hér, sem er þó dálítið á annað hundrað þús. kr. árslaun. Og þá get ég ekki ímyndað mér, að það sé gert fyrir minna en svona 20–30 þús. kr. launamismun, og þá eiga ráðh. að vera hér með um 120–130 þús. kr. kaup útreiknað, og það er ofan við það, sem menn þurfa til þess að lifa heilbrigðu lífi þrátt fyrir alla dýrtíð hér í landinu. Og ef það er svo, að þetta þjóðfélag sé í háska statt út af þeim launakjörum, sem verkalýðurinn býr við nú, sem samsvarar launum samkvæmt þriðja launaflokknum neðan frá, allir aðrir eru hærra launaðir en hinn almenni verkamaður, þá hefur þjóðfélag þetta ekki efni á því að borga mörgum langt fyrir ofan það, sem nauðsynlegt er til þess að gefa lifað sómasamlegu lífi. En ef ósamræmi er komið, sem mér er alls ekki grunlaust um, milli launa jafnvel hinna hæst launuðu embættismanna ríkisins og starfsmanna hjá einkaatvinnulífinu, þá er einhvers staðar tekinn biti frá atvinnulífinu, sem ætti ekki að takast frá því, til þess einmitt að koma öllu launakerfi hér úr skorðum, og þá væri ríkisstj. verðugt verkefni að snúa sér að því. Það er vitanlegt, að þessi milliliðaþjónusta hér á landi yfirtekur menn í sína þjónustu, af því að henni er gefinn svo laus taumur til þess að féfletta fyrst og fremst framleiðsluatvinnuvegina í landinu, og það er það, sem mun reynast þjóðfélaginu dýrast af öllu.