Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það var gert ráð fyrir því, að á þessu þingi yrði lagt fram frv. til breytinga á vegalögum, og hefur verið boðað í stjórnarblöðunum, að þetta yrði sennilega gert. Nú liggur það fyrir, að þetta mun ekki verða gert á þessu þingi. Ég hef leitað eftir því hjá vegamálastjóra og formanni mþn., ráðuneytisstjóranum í samgmrn., að fá að sjá nál. þeirrar mþn., sem að málinu vann. Vegamálastjóri vísaði þessu frá sér, og ráðuneytisstjórinn svaraði því til, að sér væri óheimilt að láta nál. af hendi, vegna þess að ráðh. hefði lagt svo fyrir, að svo yrði ekki gert; að neitt yrði úr því birt, Nú sýnist mér, að þetta bann muni vera upp hafið, og ástæðan fyrir því, að ég álykta svo, er sú, að hv. 5. þm. Vesturl., sem er einn af nm., hefur nú sent áhugamönnum í Vesturlandskjördæmi þingfréttabréf. Nú vill svo vel til, að ég er einn af þessum áhugamönnum í Vesturlandskjördæmi og hef því þetta bréf í höndunum, en þetta bréf er skrifað 13. marz s.l., og í því segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Mikið hefur verið talað um væntanlegar stórbreytingar á vegalögum og mikla aukningu á vegaframkvæmdum í því sambandi. Hefur fimm manna n., sem ég á sæti í, unnið 2 ár, að undirbúningi þessa máls og skilað álitsgerð í tveimur bókum. Voru helztu atriði í till. þessi: 1) Ákveðnar reglur fyrir því, hvaða vegir teljist þjóðvegir, flokkun þjóðvega eftir tegundum og verkefnum í hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir. 2) Að lögskipa, að vegaframkvæmdir skuli ávallt vinna eftir 5 ára áætlun, er taki hver við af annarri. 3) Að leggja hreppavegi niður sem sérstakan flokk, en stórauka fé til sýsluvega til þess að veita héruðunum nýja möguleika og nýtt sjálfstæði með hina staðbundnu vegi. 4) Að veita 20 millj. til þess að gera þjóðvegi í kaupstöðum, þ.e. aðalbrautir allra kauptúna yfir 300 íbúa og kaupstaða. Þetta fé átti að skiptast eftir íbúafjölda. Þegar lokið væri aðalbrautum hvers staðar, sem tengja saman vegakerfið, átti viðkomandi staður að fá sitt framlag til frjálsrar gatnagerðar. Auk þessa voru hundruð annarra atriða, þar sem til komu nýjungar og breytingar. Með þessari kerfisbreytingu, sem mætti kalla byltingu í vegamálum, átti að hækka benzínið upp í 5 kr. og tryggja, að allur benzínskattur, þungaskattur, sem átti að breytast, gúmmígjald og hluti af leyfisgjaldi bifreiða rynni til vega og gatna. Er líklegt, að bíleigendur muni una vel við, ef þeir vissu, að allt þetta fé rynni í vegi og götur. Að öðrum kosti kemur slík hækkun ekki til greina.“ Svo heldur áfram: „Nú hefur þetta mál því miður strandað á Sjálfstfl. Við Alþfl.-menn teljum þetta skynsamlega og ábyrga stórbreytingu í vegamálum; en innan Sjálfstfl. hefur ekki náðst samkomulag um neitt, með þeim árangri, að málið er stöðvað. Hefur Alþfl. lagt mikla áherzlu á framgang þess og ágreiningur á milli stjórnarflokkanna í þessu máli verið alvarlegur. Er ekki séð fyrir endann á málinu enn. Ekki hefur heyrst, að sjálfstæðismenn hafi neitt að bjóða til vegamálanna í staðinn.“ Nú vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. vegamálaráðh., eftir að þessar upplýsingar eru komnar til almennings, hvort þm. er þá ekki heimilt að fá þetta nál, í sínar hendur, og í öðru lagi, ef það er ekki, hvort einstökum nm. er þá heimilt að gefa slíkar upplýsingar sem þessar.



Herra forseti. Það væri nú eðlilegast að byrja á því að þakka fyrir lesturinn og upplýsingarnar, sem hv. þm. gefur hér þingheimi öllum með tilkynningu þessa bréfs. Ég vil taka það fram, að ég hef aldrei lýst því yfir, að vegalög yrðu lögð fram á þessu þingi,, og ég hygg, að það hafi aldrei verið beinlínis gert af neinum, heldur hafi alltaf verið einhver fyrirvari, því að þótt frv. til vegalaga hafi komið til ríkisstj. á s.l. hausti, þá var vitað mál, að það þurfti að athugast í ríkisstj., og ég get lýst því yfir, að það voru nokkur atriði í þessu frv., sem ég var á móti, og, til þess að ég sem samgmrh. flytti frv. til nýrra vegalaga þá verð ég vitanlega að vera því samþykkur. Þess vegna er það, að ég skrifaði vegalaganefnd bréf í 8 liðum, þar sem voru teknar saman aths. við frv. og þess farið á leit við n., að hún héldi áfram að vinna, taka til athugunar þær ábendingar, sem í bréfinu eru, og mér er kunnugt um, að n. hefur a.m.k. haldið einn eða tvo fundi, síðan hún fékk þetta bréf, og mér er einnig kunnugt um, að á vegamálaskrifstofunni er nú þegar hafin vinna út af þessu bréfi til athugunar á sumum atriðum þess. Hitt er svo eðlilegt, að í jafnstóru máli og hér um ræðir geti menn greint nokkuð á, og það er ekki óeðlilegt, að það þurfi nokkurn tíma til þess að samræma hin einstöku sjónarmið. Og ég vil geta þess, að vegalaganefnd hóf ekki störf fyrr en eftir mitt ár 1961. Ég veit, að hún taldi æskilegt, og það hef ég gert líka, að vegalagafrv. yrði lagt fram á þessu þingi og það yrði lögfest. En það sem meginmáli skiptir, er, að þegar ný vegalög eru sett, þá sé sem mest til þeirra vandað. Það vitanlega skiptir miklu máli, ef vegalaganefnd getur haldið áfram að vinna það sem eftir er þessa vetrar og í sumar og gæti komið með nýtt frv., sem hægt væri að sameinast um á haustþinginu. Um það, hvort einstakir þm. geti fengið frv., ætla ég ekki að segja nú, en ég hygg að það sé dálítið óvanalegt, að á meðan mþn. er að starfa og hefur ekki lokið störfum, verði farið að útbýta því meðal þm., sem n. hefur þegar gert, áður en verkinu er lokið, og það liggur fyrir, að vegalaganefnd hefur ekki lokið störfum. Hún hefur góðfúslega tekið við mínu bréfi og þeim ábendingum, sem í því eru, og þegar setzt til starfa aftur. Og jafnvel þótt einstakir menn í vegalaganefnd teldu, að frv., eins og það var í fyrstu, væri harla gott, þá er ég samt sem áður viss um það, að sá sami maður eða þeir sömu menn telja eigi að síður eðlilegt að endurskoða málið og jafnvel í þeirra augum megi bæta það frá því, sem það var. Það er þetta, sem ég vil aðeins segja, að það liggur ekki fyrir nein yfirlýsing eða loforð frá mér um það, að þetta frv. verði lagt fram á þessu þingi. Það er sama, hvar leitað er í þingskjölunum, einfaldlega vegna þess, að frá því fyrsta, að ég las frv., hafði ég ýmislegt við það að athuga og enn er verið að vinna að þessu máli. Ég tel eðlilegt að ræða um það við formann n., og ég get gert það fyrir hv. þm. fyrirspyrjanda, að ræða um það við hann, hvort það megi teljast eðlilegt að fara að útbýta þessum till., sem þegar eru til hjá n., áður en n. hefur lokið verki. Ég tel, að það væri mikil tillitssemi og greiðasemi við þennan hv. þm., ef það væri gert. Það má vel vera, að það mætti gerast en það væri alveg nýtt í starfsháttum mþn., að þær færu að láta menn, þótt virðulegir þm. séu, fá hluta af starfinu, áður en því er að fullu lokið.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. hefur gert mér þann heiður að lesa í þingsal kafla úr bréfi, sem ég hef skrifað til kjósenda í kjördæmi mínu, og þakka ég honum fyrir það. En ég vil veita þær upplýsingar, að þó að ég hafi sent bréfið allmörgum umbjóðendum, þá er þetta einkabréf. Þar af leiðandi breytir það engu um skyldur eða ástæður hæstv. ráðh. til þess, hvort hann birtir skjöl málsins eða ekki. Mál þetta horfir þannig við, að vegalaganefnd taldi sig hafa lokið verki og hafði skilað áliti. Þannig stóð málið, þegar þessi frásögn í einkabréfi var send. Eftir að bréfið kom út, skrifaði hæstv. ráðh. ýtarlegt bréf og bað hana að taka til nýrrar athugunar ein 8 atriði. Þetta bréf var lagt fyrir vegalaganefnd s.l. föstudag. Með þessu nýja bréfi ráðh., sem hann skrifar eftir alllangar umr. um málið í stjórnarflokkunum, opnar hann starf n. aftur, þegar hann biður hana að taka tilgreind atriði til nýrrar yfirvegunar, sem n. að sjálfsögðu mun gera. Finnst mér, að í því ljósi hljóti ráðh. að taka sína ákvörðun um það, hvort hann sér ástæðu til að birta eða láta þm. fá skjöl málsins á þessu stigi. Hins vegar vil ég minna á það, að bæði ég og ýmsir aðrir hafa um langt skeið skrifað og talað heilmikið um vegamálin. Í þeim skrifum, bæði greinum í blaði mínu og annars staðar, hefur að sjálfsögðu komið fram a.m.k., hvað mér finnst að gera þurfi í þessum málum. Er því ekki mikil list að sjá útlínur þess. Einnig hefur komið fram á þeim vettvangi, að sumir Alþfl.-menn, ekki sízt ég, af því að ég var í þessari nefnd, tóku því með miklum vonbrigðum, að ekki skyldi vera hægt að afgreiða þetta mál nú. Það er kannske eðlilegt, að ég sé í þeim hópi óþolinmóðastur, af því að ég var í n., sem var búin að starfa að málinu alllengi, og var farinn að binda við þetta miklar vonir. En málið er stórt og sjálfsagt ekki rétt að leggja það fram, fyrr en búið er að ná sem mestum stuðningi við það í því formi, sem það verður flutt. En ég endurtek, að einkabréf frá þm. til umbjóðenda hans í kjördæmi breytir ekkert viðhorfum um birtingu málsskjala.



Herra forseti. Ég man nú ekki til að það hafi hent hér á hv. Alþingi, síðan ég kom hingað, að það hafi gerzt sama daginn, að mér hafi verið þakkað fyrir upplýsingar og lýst yfir, að ég væri að sýna andstæðingi mínum heiður. En ég get ekkert sagt annað við hæstv. ráðh. og hv. 5. þm. Vesturl. heldur en: Verði ykkur að góðu. Út af því, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að þetta væri einkabréf, þá held ég, að verði frekar að líta á þetta sem dreifibréf, því að bréf, sem sent er áhugamönnum í Vesturlandskjördæmi, er að mínum skilningi allvíðtækt, svo að það getur tæplega flokkazt undir það að vera einkabréf. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, ætla ég ekki að ræða neitt um þann ágreining, sem er innan stjórnarflokkanna, og gerði ekki hér áðan, því að það kemur ekkert við mig. Ég læt það mál algerlega afskiptalaust. Ég sagði ekki heldur, að hæstv. ráðh. hefði lýst því yfir, að þetta mál yrði lagt fyrir þingið eða afgreitt hér á hv. Alþingi. Það voru ekki mín orð. Og ég minnist þess ekki, að hann hafi gert það. En hins vegar gat ég þess, að í blöðum stjórnarflokkanna hefði þetta komið fram, og í því sambandi vil ég vitna í Alþýðublaðið frá 30. sept. Í greininni „Um helgina“ er það tekið fram, að miklar líkur séu til þess, að þetta mál verði til lykta leitt á Alþingi því, sem þá var að hefjast eða þá var nýhafið. Í Reykjavíkurbréfi 7. okt. í Morgunblaðinu segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er sennilegt, að frv. til nýrra vegalaga verði lagt fyrir þingið.“ Í grein, sem hæstv. fjmrh. skrifaði, þegar þingstörf hófust nú að nýju í lok janúar, þá gerði hann ráð fyrir því, að þetta mál yrði lagt fyrir þingið. Og í nál., sem er frá 29. nóv. s.l., gerir meiri hl. samgmn. Ed., en frsm. fyrir því nál. er hv. þm. Bjartmar Guðmundsson, þá gerir hann ráð fyrir því og þeir í nál., að líkur séu til þess, að þetta mál verði lagt fyrir þingið, og hv. þm. mun eiga sæti í þessari mþn. En út af því er ég ekki að ræða neitt sérstaklega, að þetta skyldi ekki hafa verið lagt fyrir þingið, heldur um aðgang að nál., og þar vékst hæstv. ráðh. undir, að hann ætlaði að athuga það fyrir mig sérstaklega, og þakka ég honum vinsemdina og lít svo á, að það sé af því, að ég var 1. flm. að frv. um nýja tekjustofna fyrir vegagerðir í landinu, sem till. fjvn. var síðan að nokkru leyti byggð á, og ég eigi að njóta þess hjá hæstv. ráðh., og þakka ég það, þegar ég fæ nál. í hendur. En hitt finnst mér alveg óeðlilegt, að einstakir nm. megi birta svo verulega hluta úr nál., áður en þm. fá aðgang að því, eins og hér er gert. Og þar var líka ástæða til þess, að í þessu bréfi er það einnig tekið fram, að n. hafi skilað áliti og lokið störfum. Þess vegna var það ekki að ástæðulausu, þó að ég spyrði hæstv. ráðh. um það, hvort bannið væri upp hafið, og ég treysti því, að ég fái nú nál.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil aðeins minna á það í þessu sambandi, að það hefur verið vísað hér frá hv. Alþingi a.m.k. einu frv., ef ekki fleirum, með þeim rökstuðningi, að ný löggjöf um vegamálin yrði sett á þessu kjörtímabili. Ég hygg, að alveg áreiðanlega einu frv. um vegamál hafi verið vísað frá með þessum rökstuðningi, og ég hygg fleirum. Ég vil enn fremur í sambandi við þessar umr. minna á, hve óheppilegt það er, að það skuli ekki vera kosnar mþn. í Alþingi um mál eins og þessi, og hefur það mjög verið tíðkað, áður en hæstv. núv. ríkisstj. tók við. Þá vil ég taka undir þá ósk, sem kom fram frá hv. 3. þm. Vesturl., að þm. fái nú aðgang að áliti mþn., því að mþn. var búin að gefa álit, eins og staðfest er af einum nm. í því bréfi, sem hér var lesið áðan, og það er það álit, sem þm, óska eftir að fá. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að viðbótarálit, sem kynni að verða gefið vegna óska frá hæstv. ráðh., yrði látið í té fyrr en síðar. - Ég vil mótmæla þeim vinnubrögðum, að þessu áliti sé haldið leyndu fyrir þm., ef það verður gert áfram. Við sjáum, hversu ótækt það er, þegar það nú kemur í ljós, að einstakir nm. eru farnir að skrifast á um þessi efni í dreifibréfum, því að það bar með sér, að það var dreifibréf, sem var lesið upp áðan, og greina frá í óljósu máli einstökum atriðum í þessum veigamiklu efnum. Það er einmitt mjög nauðsynlegt að fá ekki aðeins þetta mþn. álit, heldur einnig aths. hæstv. ráðh, alveg sérstaklega. T. d. erum við ákaflega oft spurðir um það, hvað við vitum um þetta mikla mál, sem almenningur hefur mikinn áhuga á, og ein spurning, sem ég er t.d. þráfaldlega spurður um, er þessi: Ætli það sé ætlunin að fækka þjóðvegum, ætli það sé ætlunin að fækka ríkisvegum, þ.e.a.s. þeim vegum, sem ríkið kostar að öllu leyti? Maður er þráfaldlega spurður um þetta, og það hefur langmesta þýðingu, hver er stefna t.d. hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. í þessu, og hana væri mjög nauðsynlegt að fá fram. Máske er hæstv. ráðh. reiðubúinn til að gefa yfirlýsingu um þetta atriði, hvort hann er fylgjandi því, að þjóðvegunum, þeim vegum, sem ríkið kostar af öllu leyti, verði fækkað. Ef hann t.d. gæfi skýra yfirlýsingu um, að það væri stefna stjórnarinnar, að þeim vegum yrði ekki fækkað, sem ríkið kostar að öllu leyti, mundi áreiðanlega þungum áhyggjum vera létt af mörgum, og það væri ávinningur út af fyrir sig um málið. En þetta, sem ég nefni nú, er dæmi um það, hve eðlilegt er, að menn spyrji um þetta mál og vilji fá viðhorfin fram sem skýrust. Ég vil því taka undir það, sem hv. þm. beindi til hæstv. ráðh., að láta mönnum nú milliþinganefndarálitið í té.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Ég get aðeins endurtekið það, sem ég sagði hér áðan. Það er sjálfsagt að velta því fyrir sér og athuga það við formann n., hvort það þyki tilhlýðilegt að vera að láta af hendi gögn, sem eru ekki fullunnin, vegna þess að mþn. í vegamálum hefur ekki lokið störfum, hún hefur hafið störf á ný. Hún fékk bréf frá mér í 8. liðum, eins og áðan var sagt, dags. 27. febr., og hefur a.m.k. haldið einn fund um það síðan. Um áhyggjur einstakra þm. um það, hvað í þessu frv. er, þá get ég alveg létt einni byrði af herðum hv. 1. þm. Austf. um það og sagt hreinskilnislega, að ég er alveg mótfallinn því að fækka þjóðvegum. Ég er því eindregið fylgjandi að stytta sýsluvegina og helzt að gera alla sýsluvegi að þjóðvegum. Þetta segi ég sem mína skoðun, án þess að segja nokkuð um það, hvað í frv. er, því að ég álít, að það sé og hljóti að verða í aðalatriðum að ráða, hvað formaður og nm. telja eðlilegt í þessu efni. Þegar um svona stórt mál er að ræða eins og vegalög, þá undrast ég það, að hv. þm. tala um þetta mál í rauninni eins og n. hafi legið á liði sínu, hún hafi í rauninni legið á liði sínu að skila ekki af sér fyrr en í haust, að ríkisstj. hafi í rauninni ekki gert skyldu sína að koma þessu öllu ekki saman á stuttum tíma. Það eiga að viðgangast önnur vinnubrögð hér en meðal annarra þjóða, þegar um svona stórmál er að ræða. Ég tel nú ekki ástæðu til að segja neitt meira um þetta. Ég lofa ekki að beita mér fyrir því, að nál. verði útbýtt, en ég lofa því aðeins að hugsa um, hvort það er eðlilegt, að það verði gert, en mundi alls ekki mæla því í gegn, ef nm. teldu það sjálfsagt, því að vitanlega er í þessu frv. ekkert leynilegt. Og það er áreiðanlega rétt, sem sagt hefur verið, þar eru mörg mikilsverð nýmæli, og eins og frv. kom frá n. upphaflega, var það vitanlega til mikilla bóta frá því, sem vegalög nú eru. En ég tel, að frv. geti orðið mun betra með því að taka til íhugunar þá 8 punkta og ábendingar, sem n. hefur til athugunar.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. lýsti því hér yfir, að hann væri alveg mótfallinn því að fækka þjóðvegum. Þetta er punktur, sem rétt er að leggja á minnið. Þá sagði hæstv. ráðh., að hann undraðist, að menn töluðu eins og þeir væru hissa á því, þótt það þyrfti eitthvað lengri tíma til að skoða þetta mál. Ég held, að hæstv. ráðh. þurfi ekki að vera með þessi ólíkindalæti, þegar þess er gætt, að hæstv. ríkisstj. hefur ætíð haft það loforð nú missirum saman í sambandi við vegamálin, að menn skyldu ekki vera að gera till, um einstök atriði þeirra, hvorki smá né stór, vegna þess að um þau efni í heild yrði sett ný löggjöf á þessu kjörtímabili. Svo kemur hæstv. ráðh. og lætur eins og hann sé alveg hissa á því, að menn hafi búizt við því, að úr þessu yrði. Það hefur verið vísað frá málum, og þetta hefur ætíð dunið, að þar sem búast mætti við nýrri heildarlöggjöf, þá væri ekki ástæða til að samþ. annað. Þetta hefur yfirleitt verið fororðið, og yfirlýsingar frá ráðh, hafa birzt í blöðum um, að þetta yrði gert, eins og hv. 3. þm. Vesturl. minnti á. Hæstv. ráðh. þarf ekkert að undrast, þó að menn búist við þessu. Það eru mikil ólíkindalæti að láta eins og honum komi það ókunnuglega fyrir. Það hlutu allir að búast við því, að þetta yrði gert.



Herra forseti. Ég held, að það sé alveg óþarfi fyrir hv. 1. þm. Austf. að vera að færa yfirlýsingar og orð hv. þm. úr lagi. Þegar ég hef heyrt hv. þm. tala um vegalögin, þá hafa þeir sagt: Það má búast við því, að frv. verði jafnvel flutt á þessu þingi. - Og a.m.k. einu máli, sem hv. þm. vitnaði í hér áðan, var vísað frá á þeim forsendum, að vegalögin væru í endurskoðun. En allt þangað til í vetur gat enginn fullyrt um það, hvenær þessari endurskoðun yrði lokið af hendi n., og fyrr en ríkisstj. væri búin að fjalla um málið, var ekki að vita, hvort þetta frv. n. yrði tekið gilt eins og það var, enda hefur sá háttur á orðið, að það þótti eðlilegt og nauðsynlegt að endurskoða og betrumbæta það.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð í sambandi við þessar umr. Mér sýnist alveg ljóst, að aðalatriði þessa máls, sem hér hefur verið rætt, sé, að það liggur fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur skipað sérstaka mþn. til þess að vinna að undirbúningi að nýjum vegalögum. Þessi mþn. hefur starfað, hún hefur skilað áliti, og þeir menn, sem að henni stóðu, töldu sig hafa lokið sínu verki. Enn fremur liggur það fyrir, að einstakir nefndarmenn eru farnir að gefa veigamiklar upplýsingar um, hvað hafi verið unnið í n. Þegar svona er komið, eiga alþm. skýlausan rétt á því að fá það nál., sem skilað hefur verið til ríkisstj. af mþn. Það er ekki hægt að leggjast á slíkt gagn sem þetta og ætla að fela það fyrir alþm. Ég tek undir þá kröfu, að ríkisstj. birti þessar till., sem fram hafa komið, a.m.k. þannig, að allir alþm. hafi þar aðgang að. Ríkisstj. verður auðvitað ekki ásökuð fyrir að vilja ekki flytja frv. um málið. Það er allt annað mál. Það tekur hún ákvörðun um sjálf. Auk þessa liggur svo það fyrir, að í mörgum málum hér á Alþingi fæst ekki fram eðlileg afgreiðsla, vegna þess að það er vitnað til þeirra gagna, sem þarna liggja. Einni n., sem ég er í hér í hv. d., fjhn., hefur borizt bréf frá vegamálastjóra um frv. til l., sem við Alþb.-menn höfum flutt varðandi vegamál, og þar segir vegamálastjóri: „Mér var sent þetta frv. til umsagnar á síðasta þingi, og þá var til þess vitnað, að það væri verið að endurskoða vegalögin. Nú er þessari endurskoðun lokið,“ segir vegamálastjóri, „till. hafa verið sendar ríkisstj., og þar sem þær till. fjalla að verulegu leyti um efni þess máls, sem ég er nú spurður um álit á, þá treysti ég mér ekki til þess að svara nefndinni, nema þá með því, að það komi fram, sem í till. mþn. er.“ Þannig er nefndum Alþingis haldið í skáp, og þær geta ekki unnið sín verk, vegna þess að það er legið á þeim till., sem búið er að skila til ríkisstj. Ég geri því alveg hiklaust þá kröfu til ríkisstj., að því verki, sem liggur í hennar höndum frá mþn., verði skilað. Störf mþn. eru þess eðlis, að það verk á að birtast Alþingi, hvort sem um þau er flutt frv. eða ekki, það skiptir engu máli. Auk þess veit ég, að hæstv. samgmrh. sér, að þetta mál er þess eðlis, ekki sízt eftir það, sem gerzt hefur frá hálfu eins nefndarmanna, þar sem hann er farinn að leggja þetta inn í kosningabaráttuna og gefa upplýsingar um málið, að auðvitað verður þetta mál meira eða minna rætt í kosningunum. Og á það svo að vera, að þá séu það eingöngu fulltrúar stjórnarflokkanna, sem séu einir til frásagnar um það, hvað í þessu plaggi stendur, sem þó er opinbert verk? Störf mþn. tilheyra Alþingi, en ekki einstökum flokkum. Ég vil því undirstrika þá kröfu, að ríkisstj. sjái sér það fært að leggja nú fyrir alþm. þetta nál., sem ríkisstj. hefur borizt, en ég geri engar kröfur um, að ríkisstj. leggi fram frv. um málið. Það er allt annað atriði.



Herra forseti. Síðan ég talaði hér síðast í máli því, sem nú er til umr. hér, sýndi fram á með rökum, sem verða ekki hrakin, að Framsfl. sveik samninga, sem gerðir voru um framgang jafnvægisfrv. 1956, beinlínis knúinn til þess af Alþb., sem setti það skilyrði fyrir samningum um stjórnarsamvinnu eftir kosningar vorið 1956, hafa fjórir hv. þm. talað í málinu og þrír þeirra reynt af veikum mætti að afsanna ummæli mín hér að lútandi. Það út af fyrir sig að deila um orðinn hlut og hverjum séu að kenna mistökin leysir ekki þann vanda, sem hér er að etja við, þ.e. að stöðva flóttann frá landsbyggðinni til fjölbýlisins. En fyrir því má þó ekki loka augum, að frá þeim mönnum, sem tala flátt um málið, en hafa engan vilja til þess að koma því fram, er þeir hafa til þess völd og tækifæri, en telja sig hafa allan vilja til þess, er þeir hafa engin völd, og nota það í áróðursskyni einu, er ekki að vænta neinna raunhæfra aðgerða. En það er það, sem hefur átt sér stað, bæði hjá Framsfl. og Alþb., í máli því, sem hér er til umr. í dag. Skylt er þó að viðurkenna, að einstaka menn innan Framsfl. hafa til þessa máls allt annan og betri hug en það, sem ofan á hefur orðið í flokkunum, svo sem hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG), þótt hér hafi verið bornir ofurliði í meðferð málsins. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) reyndi ekki í ræðu sinni að afsanna eitt eða neitt af því, sem ég sagði um afskipti hans af þessu máli, enda átti hann þyngsta sök á því, að málið náði ekki fram að ganga á þinginu 1955–56. Hafi það eitt valdið áhugaleysi þáv. stjórnarandstöðu, eins og hv. 4. landsk. þm. (HV) hefur jafnan haldið fram, að framlag til jafnvægissjóðsins væri í því frv. of lítið, þá var það á einskis annars manns valdi meir en hv. 1. þm. Austf. að fá það framlag hækkað. Hann var þá fjmrh. og gat þá ráðið því, hversu hátt árlegt framlag skyldi vera tekið upp á fjárl. til sjóðsins. En enginn var þá tregari til að hækka það framlag en einmitt núv. hv. 1. þm. Austf. Hv. 1. þm. Austf. lagði á það megináherzlu í ræðu sinni, að vinstri stjórnin hefði varið á stjórnarárum sínum til atvinnubóta þrefalt hærri upphæð á ári í krónutali en sú upphæð var, sem ákveðin var í frv. um jafnvægi í byggð landsins 1956, og með tilliti til verðbreytinganna síðar margfalt verðmætari upphæð, og varði síðan mestöllum ræðutíma sínum til að endurtaka enn einu sinni ásakanir sínar á núv. hæstv. ríkisstj. fyrir að eiga sök á því, að gengi krónu hafi fallið og dýrtíðin aukizt, og allt þetta átti að réttlæta það, að hann hélt ekki gerða samninga og gefin loforð um stofnun jafnvægissjóðsins, sem hann hafði þó gefið loforð um og samið um 1955–56. Ég skal ekki taka hér upp í sambandi við þetta umr. um efnahagsmál almennt, aðeins benda á, að hvað sem hv. 1. þm. Austf. segir um það, þá er það raunverulegt, að sárafáir menn í landinu óska nú eftir því, að það ástand, sem ríkti hér í stjórnartíð vinstri stjórnarinnar í efnahagsmálum, endurtaki sig, með öllum þeim höftum og glundroða, sem þá ríkti hér í þeim málum almennt. En úr því að hv. þm. lítur svo á þær aðgerðir, sem vinstri stjórnin viðhafði á árunum 1956–58 í sambandi við að leysa þann vanda, sem frv. það, sem hér er til umr., er ætlað að leysa, þ. á m. að veita jafnháa upphæð til atvinnubóta í landinu og gert var á árunum 1956–58, hvers vegna lætur hann og hans flokkur ásamt þeim öðrum, sem stóðu að þeim fjárveitingum, sér ekki nægja, að sett voru lög um atvinnubótafé, sem þó tryggðu miklu betur það verkefni, sem snertir jafnvægi í byggð landsins, en fjárveitingar þær til atvinnubóta, sem veittar voru á árunum 1956–58, heldur tekur nú upp baráttu fyrir því að koma upp annarri stofnun, sem ætlað er að hafa sama verkefni að annast og atvinnubótasjóðurinn, og hvers vegna setti vinstri stjórnin ekki lög um jafnvægi í byggð landsins á haustþinginu 1956 á grundvelli frv., eins og þeir gengu frá því hér í hv. Nd. um vorið 1956 rétt fyrir þinglokin, sem Framsfl. stóð alveg að ásamt þeim flokkum, er hann seinna á árinu myndaði stjórn með? Er það ekki beinlínis sönnun þess, sem ég hef haldið fram, að Framsfl. hefði engan áhuga fyrir málinu, hvorki fyrr né síðar, og að samstarfsflokkur hans í ríkisstj. 1956–58 var því fullkomlega andvígur? Ég held, að það sé ekki hægt að færa sterkari rök að þessu en ég hef þegar fært. Um aths. hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) vildi ég aðeins segja hér nokkur orð. Hann ræddi ekkert efnislega um frv., en vildi kenna hæstv. núverandi og þáverandi forsrh. um, að það hafi verið hans sök, að frv. náði ekki fram að ganga á vorinu 1956, hann hefði ekki borið málið fram fyrr en 8 dögum fyrir þinglok, og þá hefði ekki verið betur gengið frá því en svo, að þeir menn, sem sömdu frv., hefðu komið sér saman um að gera 10 brtt. við frv. í Ed. og skila því þannig til Nd. Ég tók það fram í ræðu minni síðast, að allar þær breytingar, sem gerðar voru við frv. í Ed., voru samkomulagsatriði og snertu langmest ekkert efni frv., heldur þótti eðlilegra, að þau ákvæði, sem þá voru felld úr frv., væru tekin upp í reglugerð, og það út af fyrir sig torveldaði ekkert framgang málsins. Það var fullt samkomulag á því stigi, er frv. fór til Nd., að láta það ganga hér fram óbreytt, og hver af þeim stjórnarstuðningsmönnum, sem skarst þá úr leik, vissi, að með því var hann að torvelda framgang frv. eða fella frv., því að það var enginn tími til þess að láta málið ganga aftur til Ed. og síðan aftur kannske til Nd. og til Sþ. til að fá endanlega afgreiðslu málsins á þinglegan hátt. Brtt., sem hv. 1. þm. Norðurl. v. bar þá fram, þó að hún væri ákaflega meinlaus, var beinlínis gerð til að koma fótum fyrir frv., til að fella frv. í Nd., - beinlínis til að rjúfa þá samninga, sem gerðir höfðu verið. Hitt var svo allt annað atriði, að miklu stærri og viðameiri brtt. voru samþ. í Nd., bornar fram af hv. þm. Alþb. og studdar og samþ. af þeim mönnum úr Framsfl., sem höfðu lofað því, að þetta frv. skyldi ná fram að ganga. Þess vegna er það enn meir undarlegt, að þessir menn, eftir að þingið kom saman 1956, skyldu þá ekki taka frv. upp, eins og gengið var frá því um vorið og þeir höfðu samþ. Hvers vegna tóku þeir þá ekki þetta frv. upp og fengu það samþ. í þinginu og gert að lögum? Það er vegna þess, eins og ég hef sagt áður, að þeir höfðu engan áhuga á því, að málið næði fram að ganga. Hv. þm. sagði, að á næsta ári hefðu 15 millj. kr. verið teknar á fjárl. til atvinnuaukningar í landinu. Ég hef lýst því hér áður, hvers vegna ekki var sett þá löggjöf um fjárveitingu, og sýnt fram á, að það var af sama toga spunnið, að Framsfl. hafði engan áhuga á málinu. Hv. þm. sagði einnig, að það hefði verið á valdi hæstv. forsrh. þá að halda þingi svo og svo lengi, þar til þetta mál hefði náð fram að ganga. Ég þarf ekki að svara slíkum athugasemdum, því að vitanlega var það ógerlegt, eftir að búið var að samþ. og koma sér saman um það af þáverandi stjórnarflokkum, hvenær þingi skyldi ljúka, að fara að stöðva þingslit eingöngu fyrir þetta mál og vita, að það mundi ekki einu sinni leysa málið vegna þeirra svika, sem á bak við lágu hjá Framsfl. Um aths. frá hv. 4. landsk. skal ég ekki vera margorður. Hann áleit 1956, að málið væri þannig, að það þyrfti að gera stórkostlegar breytingar á frv., svo sem var gert í Nd., en síðan hljóp hann frá vandanum, eins og ég hef þegar lýst, vegna þess að hann hafði ekki einungis engan áhuga á málinu, heldur sýndi því fullan fjandskap og hefur gert alla tíð þar til nú, að hann hefur lýst fylgi sínu við það frv., sem hér er, sjálfsagt af sömu ástæðum og hann var á móti því 1956, þ.e. að hafa von um að geta myndað stjórn eftir kosningarnar nú með Framsfl. til þess enn að svæfa þetta mál, eins og gert var á árunum 1956–58. Út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. (EOl), þá fór hann efnislega inn á umræðu um frv. Hann lýsti því hér, hversu það væri nauðsynlegt að gera sér ljóst, hvað það væri, sem orsakaði flóttann frá sveitunum, og ræddi efnislega um málið. Hann taldi, að það væri afl peninganna, sem drægi fólkið til borganna, það er að vísu rétt, og að Alþingi og ríkisstj. ættu að gera sér það ljóst, hvaða viðbrögð þau vildu hafa til að stöðva slíkan flótta. Það er einnig alveg rétt. En hann vildi gera það á þann hátt, að ríki og ríkissjóður hefðu allar framkvæmdir í landinu, en ekki einstaklingarnir. Það er stefna, sem hann hefur lýst oft áður hér í þinginu og ég skal ekki ræða frekar um. Ég lít hins vegar svo á, að Alþingi og ríkisstj. geti stöðvað þennan flótta, án þess að það séu settar á ríkisframkvæmdir eða ríkiseinokun hér á öllum sviðum, og þess vegna hafa tillögur okkar sjálfstæðismanna farið í þá átt að stofna sjóð eins og atvinnubótasjóðinn, sem hefur þetta verkefni með höndum og þarf að vísu miklu meira fé en hann hefur ráð yfir í dag til þess að geta veitt svo sterka viðspyrnu sem þarf í þessu máli. Það er svo allt annað atriði. En það bætir á engan hátt úr málinu að fara að koma upp annarri stofnun til að vinna að þessu sama verkefni, heldur ættu þeir menn, sem raunverulega vilja styðja þetta mál, að taka saman höndum og styrkja atvinnubótasjóðinn, eftir því sem frekast er hægt á hverjum tíma, og láta hann svo taka að sér það verkefni, sem honum fyrst og fremst ber, en það er að hlúa að jafnvægi í byggð landsins. Ég vildi því vænta þess, að það tækist um þetta samkomulag í framtíðinni, því að það er öllum ljóst, að hér er um mikinn vanda að ræða. Hv. 4. landsk. kom inn á það atriði hér, að því fé, sem veitt hefur verið til atvinnubóta nú tvö síðustu árin, hefði ekki verið úthlutað til að styðja jafnvægi í byggð landsins. Ég hef ekki lista yfir úthlutun þá, sem fram hefur farið, eða yfir það fé, sem veitt hefur verið á þessu ári, og veit ekki heldur einu sinni, hvort búið er að úthluta því fé. En ég hef fengið lista yfir það fé, sem veitt hefur verið á s.l. ári, af þeim 10 millj., sem þá voru veittar til atvinnubóta, en þó aðeins í Vestfirðingafjórðungi, og mér er það fullkomlega ljóst, að mest af því fé, sem þangað hefur verið greitt, hefur verið veitt eftir þeirri reglu, sem ákveðin er í atvinnubótasjóðslögunum, þ.e. að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Sé hitt hins vegar rétt, sem hv. 4. landsk. þm. hélt fram, að það væri nú verið að veita milljónir, af þessu fé til að kaupa fyrir mótorbáta hér í þéttbýlinu, þá er það algerlega gagnstætt ákvörðun laganna. Og þá er ekki svarið við því að bera fram nýtt frv. í þessu máli, heldur að kæra það til Alþingis, að fénu sé ekki varið eins og Alþingi hefur ákveðið, því að það hefur aldrei verið hugsað og er ekki ákveðið í þeim lögum, sem hér liggja fyrir frá 21. apríl 1962, að það eigi að veita féð til að auka atvinnu með mótorbátakaupum eða skipakaupum í þeim landshlutum, sem fólkið er að streyma til og miklu meiri eftirspurn er eftir fólki en hægt sé að fullnægja. Það er bein misnotkun á meðferð fjárins og kemur ekkert því við að þurfa að setja upp nýja stofnun til að bæta úr þeim málum. Í 1. gr. í lögunum um atvinnubótasjóð segir alveg skýrt, að veita skuli lán eða styrki til að auka framleiðslu á þeim stöðum í landinu, þar sem þörfin er brýnust, og stuðla þannig að aukinni atvinnu og jafnvægi í byggð landsins. Þörfin getur ekki verið brýnust við Faxaflóa, við Reykjaneshafnir eða á þeim stöðum, þar sem nóg er af atvinnutækjum, og er þá hæstv. ráðh., sem er formaður þeirrar n., sem hér um ræðir, og þá menn, sem eru fulltrúar í þessari nefnd, sem úthlutar þessu fé, að saka um brot á lögunum. Og þá á að sækja þá til ábyrgðar, en ekki að bera fram frv. um að mynda nýja stofnun til þess kannske þá einnig að úthluta ranglega því fé, sem sú stofnun kemur til með að ráða yfir. Ég gleðst einmitt yfir því, að í þeirri rökstuddu dagskrá, sem borin er fram hér í sambandi við þetta mál, er það enn undirstrikað, að þetta fé skuli notað fyrst og fremst til að viðhalda jafnvægi í byggð landsins, og það er þess vegna, sem ég get ekki orðið við tilmælum hv. 1. þm. Norðurl. v. að greiða atkv. á móti rökstuddu dagskránni. Ég þarf hvorki að herða mig upp til að greiða atkv. með henni né móti. Ég er fullkomlega sammála um það, að eins og rökstudda dagskráin er orðuð, styður hún þann málstað, sem ég hef alltaf verið að berjast fyrir, að þessu fé eigi fyrst og fremst að verja til að viðhalda og auka atvinnu og jafnvægi í byggð landsins, svo sem lögin um atvinnubótasjóð mæla fyrir um. Og með þeirri röksemdafærslu greiði ég atkv. með rökstuddu dagskránni.



Herra forseti. Síðan ég tók til máls við þessa umr. er orðið nokkuð langt liðið. 2. umr. hófst 14. marz. Nú mun í dag vera 29. marz, þannig að við erum nú í þessari hv. d. á 15. degi með 2. umr. þessa frv. En þennan dag, 14. marz, var það, sem ég tók til máls um þetta frv., og hefur ýmislegt komið fram í málinu síðan og ræður verið haldnar af ýmsum hv. þm., en þó er það svo, að 2. umr. er ekki lokið. Nú vildi ég nota tækifærið til þess að beina því til hæstv. ríkisstj. og hæstv. forseta, hvort ekki sé ástæða til að fara að nota tímann betur til fundarhalda, þegar svo langt er liðið á þing sem nú er raun á, t.d. að haldnir verði fundir síðari hluta dags, eins og oft hefur tíðkazt á þingum fyrr, því að fjöldi mála er enn óafgreiddur, sem ýmsir þm. hafa flutt, en hæstv. ríkisstj. hefur nú nýlega lagt fram stór mál, sem munu taka langan tíma. Ég vildi nota tækifærið til þess að beina þessu til þeirra, sem hér ráða fyrir dagskrá og fundarhöldum. Það, sem nú liggur fyrir til umr. og hefur legið þessa 15 daga, sem liðnir eru síðan málið kom til 2. umr., er frv. á þskj. 104, um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og till. sú til rökstuddrar dagskrár, sem hv. meiri hl. fjhn. lagði fram. Og það er þessi till. um rökstudda dagskrá, sem hér mun koma fyrst undir atkvæði að lokinni umr., og þess vegna vil ég enn, eftir að hafa hlýtt á þær umr., sem fram hafa farið, fara nokkrum orðum um hana og ýmislegt í því sambandi. Það er athyglisvert um þessa dæmalausu dagskrártill., að þeir, sem að henni standa og hana hafa samið, hafa eiginlega mjög lítið lagt til þessarar umr. og ekki staðið fyrir máli sínu. Það er að vísu skýring á því um hv. frsm. n., því að hann mun hafa verið forfallaður, ég ætla vegna veikinda, nokkurn hluta af tímanum. Um aðra hv. þm. úr meiri hl. er mér ekki kunnugt, hvað því veldur, að þeir eru svo fáorðir um þessa till. sína og fáorðir um málið í heild, nema það sé þá það, að þeir hafi á eftir gert sér grein fyrir, hve fráleit þessi dagskrártill. er, eins og hv. frsm. meiri hl., sem er í rauninni sanngjarn maður, raunar viðurkenndi í sinni örstuttu framsöguræðu, sem hann flutti hér í upphafi umr. Í stað þess að þeir, sem að dagskránni standa úr meiri hl. fjhn., stæðu hér fyrir máli sínu og væru til andsvara, þegar sýnt hefur verið fram á, hversu fráleit þessi dagskrártill. er og óhæfileg, hefur hv. 1. þm. Vestf. orðið hér til andsvara af hálfu stjórnarflokkanna í þessu máli. Hann er ekki vanur að víkjast undan sinni skyldu, og honum hefur fundizt það sjálfsagt í þessu efni, að úr því að aðrir urðu ekki til þess, þá yrði hann að gera það fyrir flokk sinn og ríkisstj., sem hv. meiri hl. hefði borið að gera. En ég verð að segja, að það, sem hann hefur haft fram að færa til varnar þessari rökstuddu dagskrá, hefur verið veigaminna en þau rök, sem þessi hv. þm. oft færir fyrir sínu máli, því að hann er vanur að kynna sér vel mál hér í þingi, og vil ég gjarnan láta það koma fram, þó að við séum, eins og gefur að skilja, stundum ósammála, enda þótt við höfum kannske ekki verið það svo mjög í raun og veru í þessu máli, sem hér er um að ræða. Ég hafði satt að segja vonazt eftir því, þegar hv. 1. þm. Vestf. tók hér til máls fyrir nokkuð mörgum dögum, að erindi hans í ræðustólinn mundi vera það að bera fram brtt, við dagskrána, sem fyrir liggur frá meiri hl. En það varð nú ekki. Og þegar hann fór að mæla með þessu plaggi, sem hann að vísu tók engan þátt í að semja, þá kom mér í hug hið fornkveðna: Heggur sá, er hlífa skyldi. - Og ræða hv. 1. þm. Vestf. hér fyrr í umr., fyrir nokkrum dögum, sem hann að sumu leyti endurtók í ræðu sinni hér áðan, fór mikið í þá átt að deila á Framsfl. fyrir afstöðu hans til mála á þingi fyrir mörgum árum, auk þess sem hann reyndi að mæla dagskránni bót með því að leggja inn í hana einkennilegan skilning, sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni. Ég ætla ekki heldur að gera að umtalsefni sögu hans um meðferð frv. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sem flutt var hér á Alþingi fyrir 8 árum. Hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur gert nokkra grein fyrir þeirri meðferð mála, sem þá átti sér stað, og ætla ég ekki að bæta neinu þar við, enda verð ég að segja það, að mér finnst það ekki öllu máli skipta í sambandi við þetta frv., sem nú liggur fyrir, hvernig atkv. hafa fallið á Alþingi um eitt mál eða annað í þessu sambandi fyrir 8 árum. Það hefur að vísu fræðilega þýðingu, eins og önnur saga, þ. á m. þingsaga, en mér virðist það ekki skipta höfuðmáli nú, heldur það mál, sem hér liggur fyrir, og sú afstaða, sem menn vilja til þess taka. En svo að ég víki aftur að dagskránni, þessari dæmalausu dagskrá á þskj. 363, þar sem svo margt er ranglega staðhæft í stuttu plaggi, þá fjallar hún um það m.a., að í þessu frv. séu ekki nein nýmæli, að sett hafi verið lög um atvinnubótasjóð á síðasta Alþingi og þau lög eigi að nægja. Og þetta vill hv. 1. þm. Vestf. staðfesta með atkv. sínu, að því er virðist. Þó var það svo, að sömu dagana, sem hv. 1. þm. Vestf. var að lýsa því yfir hér, að hann væri samþykkur dagskránni, sem lýsir yfir því, eð lögin frá 1962 um atvinnubótasjóð séu fullnægjandi, lagði hann fram hér í hv. sameinuðu þingi till. til þál. ásamt samþm. sínum og samflokksmanni, 3. þm. Vestf. Þegar þeir voru að semja þá till., virðast þeir ekki hafa verið þeirrar skoðunar, að lögin um atvinnubótasjóð væru fullnægjandi, a.m.k. fyrir Vestfirði, því að þar er, með leyfi hæstv. forseta, gerð till. um að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdabanka Íslands að semja 5 ára framkvæmdaáætlun til stöðvunar fólksflóttanum úr Vestfjarðakjördæmi. Þar segir, að áætlunina skuli við það miða, að framkvæmdirnar verði liður í uppbyggingu þeirra staða, sem fólksfækkunin gerir illkleift að halda í byggð, o.s.frv., og í lokin stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Skal áætluninni lokið fyrir lok þessa árs og hún þá lögð fyrir Alþingi ásamt till. um fjáröflun: Með því að bera fram þessa till. eru þessir hv. þm. Vestf. að lýsa yfir því alveg réttilega, að lögin um atvinnubótasjóð séu ófullnægjandi til þess, að samkv. þeim sé hægt að gera ráðstafanir til stöðvunar fólksflóttanum úr Vestfjarðakjördæmi, og að ný leið til fjáröflunar þurfi að koma til, og það er óskað eftir till. um þessa fjáröflunarleið. Og það er þá líka bezt að koma að því, sem vikið hefur verið að áður af öðrum þm.: Hvernig gengur framkvæmd þessara laga frá í fyrra um atvinnubótasjóð? Hvernig gengur hún? Hvaða sögu er af því að segja? Hv. 1. þm. Vestf. sagðist ekki hafa frétt um úthlutunina síðustu úr atvinnubótasjóði, sem fram fór fyrir nokkrum dögum, enda mun ekki almennt vera kunnugt enn þá, hvernig sú úthlutun fór fram og hvað þar gerðist. En ég held, að ýmsir hv. þm. viti nú, að það var rétt, sem einn hv. þm. sagði hér á síðasta fundi d., að þegar atvinnubótasjóðsnefndin var búin að reikna út, hversu mikið fé þyrfti til viðbótarlána út á ný fiskiskip, þá var eftir nálægt 1 millj. af þeim 10, sem sjóðnum voru ætlaðar í tekjur á árinu. Þá voru góð ráð dýr, og var nú farið að reikna á ný, og þá kom það í ljós eða var talið koma í ljós, að nokkur af þessum skipum, sem búið var að reikna viðbótarlán út á, mundu ekki koma til landsins á árinu, ekki koma til landsins fyrr en á árinu 1964, og þá var hægt að lækka þessa upphæð, sem er ætluð til viðbótarlána út á fiskiskip, þannig að eftir voru, að ég ætla, 2 eða 3 millj. í allt annað. Og þá var það, eftir því sem mér hefur verið tjáð, - og þetta er víst ekkert launungarmál, þar sem hér er um opinbera stofnun að ræða, sem starfar samkvæmt lögum, - að gripið var til þess ráðs að leita til ríkisstj. og fengið leyfi til þess að úthluta 5 millj. í viðbót eða réttara sagt, að mér skilst, fengið lán hjá ríkissjóði, 5 millj. í viðbót, sem mér hefur verið tjáð að talað sé um að draga frá tekjum sjóðsins á næsta ári. Ég vona, að sú verði ekki reyndin á. En ef það yrði, ef það ætti að draga þessar 5 millj. frá tekjum sjóðsins á næsta ári, þá held ég, að sjóðsstjórninni muni koma til með að þykja þröngt fyrir dyrum. Hv. 1. þm. Vestf. ræddi um það sjónarmið í þessu sambandi, að því fé, sem hér er um að ræða, ætti í rauninni ekki að úthluta til alls landsins, og þá sá landshluti þar að mæta afgangi, sem bezt stendur að vígi í atvinnumálum. Þetta er sjónarmið, sem í raun og veru hefur legið til grundvallar jafnvægisstarfseminni. Hann sagðist ekki hafa fengið upplýsingar enn þá um úthlutun, sem fram fór nú fyrir nokkrum dögum, en ég get upplýst það nú, og það getur verið fróðlegt fyrir hann og aðra, að af þessu fé, sem úthlutað var úr atvinnubótasjóðnum núna, fór nálega 1 millj. kr. í Reykjavík t.d. Það hefur sjálfsagt verið full þörf á því. En ef atvinnubótasjóðurinn stuðlar að jafnvægi í byggð landsins á þennan hátt, þá er það a.m.k. ekki sú aðferð, sem hv., 1. þm. Vestf. taldi áðan að ætti að vera viðhöfð þar. Og þá er ég kominn að því atriði, sem hv. 1, þm. Vestf, gerði að umræðuefni síðast í sinni ræðu áðan og er þess eðlis, að það er ástæða til að ræða það sérstaklega, því að hann sagði eitt. hvað á þessa leið: Því að vera að flytja nýtt frv. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins? Því ekki að gera till. um breyt. á þeim lögum, sem fyrir eru? - Þetta er alveg réttmæt spurning. Ég get sagt hv. 1. þm. Vestf. það, að þegar við, sem að þessu frv. stöndum á þskj. 104, vorum að vinna að undirbúningi þess, og við lögðum í hann allmikla vinnu, þá kom það mjög til greina í öndverðu að flytja brtt. við gildandi lög um atvinnubótasjóð, og auðvitað var hægt að gera það. En ég vil segja það fyrir mitt leyti, að mér virtist starfsemi atvinnubótasjóðsins komin í það horf og búið að skapa þar þær venjur, að það væri heppilegra, ef ætti að gera nýtt átak í þessum málum, að það væri gert sjálfstætt og ekki í sambandi við þennan sjóð. Hins vegar er í frv. ekkert hróflað við lögunum um atvinnubótasjóð. Hann er að sjálfsögðu gagnleg stofnun og gott, að hann starfi áfram. En hann er ekki með þeim lögum, sem um hann hafa verið sett, og með þeim reglum, sem þar hafa skapazt, það, sem fyrir okkur flm. þessa máls hefur vakað og ég veit líka að hefur vakað fyrir hv. 1. þm. Vestf. Hann er ekki sú stofnun, sem fyrir okkur hefur vakað. Hann er ekki sú stofnun, sem við getum treyst á til að vinna að jafnvægi í byggð landsins á þann hátt, sem við viljum gera. Það er margt, sem freistandi væri að ræða um, úr þeim umr., sem hér hafa farið fram um málið, en ég skal ekki lengja mál mitt mjög. Hv. 1. þm. Vestf. er það nokkuð minnisstætt, það vekur hjá honum óþægilegar endurminningar, að hv. 4. landsk., sem nú er, skyldi kalla frv., sem við hv. 1. þm. Vestf. sömdum árið 1956, „litlu, gulu hænuna“, en hann gerði það í umr. þá. Hann kallaði þetta frv. okkar „litlu, gulu hænuna“ og vildi með því gera lítið úr því. Hv. 1. þm. Vestf. getur ekki gleymt þessu. En ég leit dálítið öðruvísi á þetta, sem þarna gerðist. Mér þótti mjög vænt um, það lá við, að ég fagnaði því, þegar hv. 4. landsk. þm. kallaði þetta, sem við lögðum til, jafnvægissjóðinn og það, sem við hann var tengt árið 1956, „litlu, gulu hænuna“ í lítilsvirðingarskyni. Mér þykir alltaf vænt um það, ef einhver vill verða til þess hér á hv. Alþingi, ef ég ber fram eitthvert mál, sem mér þykir horfa til góðs, að kalla það litla, gula hænu í lítilsvirðingarskyni, því að í því felst fyrirheit frá þeim manni eða þeim aðilum, sem að því standa, að gera betur. Og ef maður vill gera vel, þá getur maður aldrei annað en glaðzt yfir því að fá einhvers konar fyrirheit um það, að aðrir ætli að gera betur, því að það er það, sem máli skiptir. Og ef einhver vildi gera svo vel hér í þingsalnum að kalla þetta frv., sem nú er flutt hér, litla, gula hænu, þá skal það engan gleðja meir en mig, þá tek ég það líka sem fyrirheit um það, sem sá, sem það segir, ætli sér einhvern tíma að gera betur, og þá er vel. Það skiptir ekki máli, hver gerir hlutina, hver kemur því fram, sem rétt horfir, heldur að það sé gert. Ég vildi, að hv. 4. landsk. þm. hefði verið hér staddur á fundinum, en hann er það því miður ekki. En ég held, að ég verði samt að tala svolítið meira um þessa litlu, gulu hænu. Það átti nú eiginlega að verða honum til umþenkingar. Þessi hv. þm. hefur verið kennari og skólastjóri mikinn hluta af sinni ævi, mjög fróður um uppeldismál. Hann veit, hvað þessi litla, gula hæna er, sem ég var að tala um. Litla, gula hænan er byrjendakennslubók í lestri. Á því að lesa litlu, gulu hænuna hafa íslenzk börn a.m.k. víða um landið lært að lesa. Hún er við það miðuð að gera börnunum auðvelt að læra þessa miklu list allra lista, að lesa móðurmálið. Það þýðir ekki að fá þeim, sem eru að læra að lesa móðurmálið, í hendur - við skulum segja hina ágætu tollskrá, sem hæstv. fjmrh. lagði fyrir Alþingi í fyrradag. Það væri ekki talið heppilegt. En barnið, sem byrjar á Litlu, gulu hænunni, kemst einhvern tíma svo langt, að það verður fært um að komast fram úr tollskránni og ýmsu öðru af því tagi. Og það er svo stundum, að þegar vinna skal að stórmáli, þegar vinna skal að því, sem á að rætast í framtíðinni, þegar vinna skal að hugsjón, þá er stundum bezt að byrja smátt, eins og börnin okkar byrja á Litlu, gulu hænunni, og ég held, að okkur hafi sýnzt þetta, okkur hv. 1. þm. Vestf., þegar við vorum að semja okkar litlu, gulu hænu fyrir átta árum, að það væri kannske ekki rétt að leggja miklu meira til að svo stöddu, þótt við hefðum kannske viljað gera það. En síðan eru liðin átta ár, og ég held, að á þessum átta árum hafi bæði menn og flokkar lært að lesa ýmislegt í íslenzkum þjóðmálum, sem þeir kunnu ekki að lesa fyrir átta árum, og þó alveg sérstaklega í sambandi við það, hvað það sé, sem mestu máli skiptir fyrir íslenzka þjóð um þessar mundir, sem er það að gleyma því ekki, að hún á þetta land og að það er henni ómetanlega mikils virði að eiga þetta land og að hún getur ekki átt það, getur ekki haldið áfram að eiga það, nema hún haldi áfram að helga sér það með byggð sinni, eins og aðrir hafa áður gert, fyrri kynslóðir á undan þeim, sem nú lifa. Já, menn geta talað um hana með lítilsvirðingu, litlu, gulu hænuna frá 1956. En ég heyrði það a.m.k. í gær, þegar hv. 3. þm. Reykv. var að tala, að hann er orðinn bara sæmilega stautandi á þessu sviði, svo að ég segi nú ekki meira. Hann hefur vaknað til góðs skilnings á þessu máli, þó að ýmislegt, sem hann segði, væri þannig, að ég kæri mig ekki um að gera það að mínum orðum. Hann var þar með ýmsar kenningar, sem eru hans kenningar og hans litla, gula hæna, sem hann er alltaf að kynna fyrir okkur hér. En hann ætlar að styðja þetta frv. Ég gat ekki betur skilið en hann ætlaði að styðja þetta frv., sem hér liggur fyrir. Og ég er ekki alveg viss um, að hann hefði lýst því yfir, ef hann hefði ekki byrjað á því að lesa litlu, gulu hænuna frá okkur hv. 1. þm. Vestf. fyrir 8 árum. Það er rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér í gær, að það er lögmál peninganna, sem miklu ræður um það, að fólkið þjappast saman og yfirgefur landsbyggðina. Og það er rétt, að þetta lögmál er svo máttugt, að hér mun ekki verða nema einn endir á, nema því aðeins að þjóðin eða mennirnir, eins og hv. þm. orðaði það, í landinu taki í sínar hendur að ráða því, hvernig byggðin þróast. Það er rétt, að þjóðfélagið sjálft verður að ákveða þessa þróun og láta ekki peningana gera það blint, eins og þessi hv. þm. sagði. Það er rétt, að í þessu efni verða mennirnir að taka valdið af peningunum og þeirra lögmáli. Það er rétt, að í þessu, í því að vinna að jafnvægi í byggð landsins, felst það að ákveða á einn eða annan hátt, hvar atvinnutækin verði staðsett, atvinnutækin og það hið annað, sem mannlegt líf byggist á. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ýmsum mundi þykja það einkennilegt, að þm. hér í Reykjavík gerðist til þess að fylgja máli eins og þessu, sem hér er fram borið, eða yfirleitt hefði auga fyrir hinu hættulega ójafnvægi í byggð landsins. En þetta er ekkert einkennilegt. Það er ekkert einkennilegt við það. Mér virðist, að þm. Reykv. og þeirra fulltrúar, þeir sem eiga að gæta hagsmuna höfuðborgarinnar, hafi kannske engu minni ástæðu til þess að bera þetta mál fyrir brjósti heldur en fulltrúar hinnar dreifðu landsbyggðar, vegna þess að Reykvíkingar, rétt eins og aðrir, vilja halda áfram að vera Íslendingar. Reykvíkingar rétt eins og aðrir vilja, að Íslendingar haldi áfram að vera sjálfstæð þjóð. En ef okkur tekst ekki að byggja áfram landið og þjóðin safnast saman öll í eina borg, sem verður eins konar borgríki með fáeinum seljum hér og þar úti um landið, þá verður okkar sjálfstæði ekki langvarandi. Reykvíkingar hafa því ekki síður en aðrir ástæðu til þess að styðja að jafnvægi í byggð landsins, og fulltrúar Reykvíkinga eiga að gera sér það ljóst, því fyrr, því betra. Hv. þm. fórust svo orð, þegar hann var að ræða málið, að það væri gullkistan við Faxaflóa, sem væri undirstaðan að þessari miklu samanþjöppun fólksins hér á litlum stað. Svo kom hið annað, sem þjóðfélagið setti ofan á þessa gullkistu: stjórnarvöldin, ríkisstofnanirnar og bankarnir, allt það, og þannig hefur þetta þróazt. Þetta er rétt mynd, sem hv. þm. hefur dregið upp, að öðru leyti en því, að ég efast um, að það sé gullkistan við Faxaflóa, sem fyrst og fremst hefur skapað Reykjavík. Ég held, að það sé annað, sem hefur lagt grundvöllinn að Reykjavík. Þegar Jón Sigurðsson var að hefja útgáfu Nýrra félagsrita um 1840, tók hann til meðferðar á hverju ári eitthvert stórt mál, sem hann taldi framtíðarmál þessarar þjóðar. Og eitt árið ræddi hann um nauðsynina á því fyrir sérhvert land að eiga sína höfuðborg. Hvert land, sagði hann, þyrfti að eiga sína höfuðborg, og Íslendingar þyrftu að eiga það einnig. Og hann sagði, sem rétt var, að Ísland ætti þá enn engan höfuðstað. Íbúar Reykjavíkur voru þá um 900 manns, álíka og þeir eru núna í Dalvík eða Ólafsfirði, en bærinn miklu fátæklegri. Þá voru hér hús úr höggnum steini, eitt eða tvö kannske, og byggðin var yfirleitt lágreist hérna í bænum þá. Við, sem höfum séð myndir, sem til eru af Reykjavík 18. aldarinnar, t.d. í ferðabókum, við vitum, hvernig þessi núv. borg leit út þá. Hún var engin höfuðborg. Hún var bara ofur lítið sjávarþorp á ströndinni með lítið atvinnulíf. En Jón Sigurðsson sagði: Til að skapa höfuðborg þurfið þið í Reykjavík að fá skútur, seglskútur, sem tíðkuðust þá meðal Frakka, Englendinga og Hollendinga og annarra þjóða til þess að sækja á miðin. Hann sagði: Aðalráðið til þess að koma hér upp höfuðborg er að setja þar á stofn þjóðstofnanir, stofnanir, sem þjóðfélagið setur á fót, þ. á m. Alþingi. Þá mun höfuðborgin koma. Og þetta held ég, að sé undirstaðan að vexti Reykjavíkur. Það er kannske ekki í fyrstu röð gullkistan í Faxaflóa, heldur það, sem þjóðfélagið hefur gert til þess, að hér yrði höfuðborg, og að sumu leyti stjórnin úti í Kaupmannahöfn, sem var farin að setja sína embættismenn niður hér í nágrenninu, því að gullkistur Íslands eru margar. Þær eru ekki aðeins við Faxaflóa, þær eru úti um allt land, þær eru í öllum landshlutum. Það er gullkista í hverjum landshluta. Það er hið mikla ræktanlega land, og það eru miðin, það eru fallvötnin, það er jarðhitinn, og það er margt annað. Og ég vil því segja við hv. 3. þm. Reykv. og aðra, sem eru að tala um þetta á þennan hátt: Ef þið viljið styðja að jafnvægi í byggð landsins, og ef þið viljið gera það í stærri stíl og stíga ákveðnari og stærri skref en gert er með því frv., sem hér liggur fyrir, þá hjálpið þið okkur til þess að opna gullkistur landshlutanna, sem þar eru til staðar. Það er ekki hægt að gera það, nema þjóðfélagið hjálpi til þess. Hjálpið okkur til að virkja Jökulsá á Fjöllum, til að virkja Dettifoss, og svo skulum við sjá, hvaða áhrif það hefur fyrir Norður- og Austurland. Þannig er hægt að sýna í verki, að menn vilji jafnvægi í byggð landsins. Þetta vildi ég segja við hv. 3. þm. Reykv., sem ætlar að styðja þetta mál. En honum finnst, að ekki sé með þessu frv. stigið nógu stórt skref. Það er rétt, það ætti að vera stærra. En þegar hv. þm. er að tala um hin stóru skref, sem þurfi að stíga í þessu efni, þá dvelur auga hans einkum við áætlanir. Hann er ákaflega gefinn fyrir áætlanir og hefur borið fram hér á Alþingi þing eftir þing frv. um áætlunarráð ríkisins, sem á að leysa mikinn vanda. En einmitt í þessu frv. er gert ráð fyrir áætlunum um þær jafnvægisráðstafanir, sem því er ætlað að stuðla að. Þar segir, að það skuli vera eitt aðalhlutverk jafnvægisnefndarinnar að gera áætlanir um framkvæmdir í einstökum byggðarlögum, enda séu þær við það miðaðar, að með þeim sé stuðlað að jafnvægi í byggð landsins, og áætlun um þetta sé að jafnaði gerð í samráði við sýslunefnd, bæjarstjórn eða hreppsnefnd, eina eða fleiri. Lán og framlög úr jafnvægissjóði skulu ákveðin með hliðsjón af slíkum áætlunum, séu þær fyrir hendi. Það vantar ekki ákvæðin um áætlanir í þetta frv. En hv. 3. þm. Reykv. var eitthvað að tala um áætlun, sem hann sjálfur hefði gert fyrir 18 árum og vildi koma hér á framfæri. Hún byggðist aðallega á því, eftir því sem mér skildist, að í hverjum landsfjórðungi væri einn stór bær, og þá mundi allt annað koma af sjálfu sér. Ég er því alveg sammála, og það er sjálfsagt rétt stefna og mun verða til bóta að efla til fjölmennis og framkvæmda eina höfuðmiðstöð í hverjum landsfjórðungi, þar sem svo hagar til. Norðurland er vel á vegi með að efla sinn höfuðstað, Akureyri. Austfirðir eru að koma sér upp, að því er virðist, höfuðstað við Lagarfljót, á Egilsstöðum. Þótt sá höfuðstaður sé að vísu enn fámennari en ýmsir staðir, sem fyrir eru, þá virðist hann stefna að því og hefur skilyrði til þess að verða slíkur höfuðstaður. Vestfirðingar hafa Ísafjörð, og Sunnlendingar austanfjalls hafa Selfoss. Selfoss er vaxandi nýr bær og hefur ýmis skilyrði til þess að vera höfuðstaður. Það kann að vera, að það verði ekki hann, heldur einhver annar. En þarna er þróun í þessa átt, og kann að vera, að hún eigi ekki að vera alveg fastbundin við landsfjórðungana gömlu, heldur einhverja aðra landshluta. En ég geri ráð fyrir, að það sé alveg rétt, að það sé eðlilegt og það hafi verið stefnan, að í hverjum landsfjórðungi eða landshluta verði ein aðalhöfuðmiðstöð fyrir landshlutann, hún muni veita honum orku. En það er ekki nóg að hugsa um þetta, og það er mjög vanhugsað að minni hyggju, og ég vil, að það komi skýrt fram, að ég tel það mjög vanhugsað, ef það væri t.d. ætlun hv. 3. þm. Reykv. að stefna að því að flytja burt fólkið úr litlu þorpunum við sjávarsíðuna í þessum landshlutum í þennan eina bæ, t.d. að fólkið væri flutt frá Húsavík, Raufarhöfn, Þórshöfn, Dalvík, Ólafsfirði, allt til Akureyrar, og svo væri stefnt að því að gera allt, sem gert er á hinum stöðunum, á Akureyri. Eða ef slíkt væri gert fyrir austan, við skulum segja t.d. í Neskaupstað, að allt væri flutt í Neskaupstað, Seyðisfjörður, Búðir í Fáskrúðsfirði, Reyðarfjörður o.s.frv., og allt það gert í Neskaupstað, sem annars væri gert á hinum stöðunum, það vil ég taka fram mjög greinilega, að það teldi ég mjög vanhugsað að gera slíkt. Og menn verða að gera sér grein fyrir því, að það er ekki hægt að leggja niður þessar byggðir, hvorki hægt né rétt að leggja niður þessi þorp við sjávarsíðuna, sem út af fyrir sig, það sem það nær, byggjast á traustum grunni, sem eru fiskimiðin þar úti fyrir, hin nálægu fiskimið á hverjum stað, og einmitt þessi tiltölulega litlu þorp á ströndinni eru bráðnauðsynleg, nokkuð dreifð, til þess að fiskimiðin notist sem bezt og það þurfi sem minnst fé að leggja í það að ná til miðanna, svo að það sé hægt að nota hér svo lítil fiskiskip sem unnt er o.s.frv. og eyða svo litlu í ferðir fiskiflotans á miðin sem unnt er. Þetta er bezt tryggt með því að hafa verstöðvarnar sem víðast á ströndinni. Þess vegna er það, að þessi fjögurra stórbæja hugsun, sem hv. 3. þm. Reykv. var að fitla hér við og ég hef orðið var við hjá sumum hagfróðum mönnum, hún styðst ekki við raunveruleika, og ég vil vona, að hv. þm. átti sig á því, að þetta er ekki hægt, ef þetta hefur verið meining hans, sem ég vil ekki fullyrða um. En það er rétt að gera þetta að umtalsefni hér, því að ég veit, að víða er tekið eftir því, sem hér er sagt, svo sem vera ber, í þessum sal, að því er varðar slík mál sem þessi, skipulagningu byggðarinnar, og má ekki komast að misskilningur um ætlan manna í þeim málum. Ég tel, að það komi ekki til neinna mála að sameina í örfáa bæi alla sjávarbyggðina, öll fiskiþorpin á ströndum landsins. Þau verða að þróast hvert um sig, þó að hitt geti verið alveg rétt og hárrétt, sem hv. þm. sagði, að efla sem höfuðstað einn bæ í fjórðungi hverjum. Ég skal nú senn ljúka máli mínu og geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að taka til máls aftur við þessa umr. Það er rétt, sem einhver sagði hér í umr. í dag, að sú starfsemi, sem að því á að miða að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, er ekki bara fólgin í því, sem kallað er þessu nafni. Hún er ekki bara í því fólgin að setja upp jafnvægisnefnd eða stofna jafnvægissjóð, samþykkja lög um jafnvægi í byggð landsins. Sú sama viðleitni, sem í þessu frv. felst og höfundar hinnar dæmalausu rökstuddu dagskrár, sem hér liggur fyrir, vilja nú vægðarlaust drepa við atkvgr., hún kemur fram á margan annan hátt, kemur fram í mörgum öðrum málum. Hún kom fram í máli, sem var hér til umr. áðan á þessum fundi, og fékk þar reyndar sömu örlög og þessu frv. eru ætluð. Hún kemur m.a. fram í því, þegar menn eru að beita sér fyrir því, að ýmsar stofnanir, sem þjóðfélagið hefur sett á fót og starfandi eru hér í Reykjavík, í borginni, sem er að vaxa á kostnað þjóðarinnar, kostnað landsbyggðarinnar, verði fluttar eitthvað til, þegar þær þurfa ekki nauðsynlega að vera í höfuðborginni. Fyrir þessu hafa menn viljað beita sér og verið það ljóst, hverja þýðingu það hefði, minnugir orða Jóns Sigurðssonar fyrir 120 árum. Þeir menn vita, að það, sem þá gilti, sem hann vakti athygli á, þegar um það var að ræða að koma fótum undir höfuðborg, sem sé setja þar upp þjóðstofnanirnar, það gildir einnig fyrir byggðirnar, þegar um er að ræða að efla þær. Það hefur gildi fyrir hverja byggð, ef þjóðfélagið setur þar upp slíka stofnun, og ýmsum hefur dottið í hug, að eitt af því, sem beinast lægi fyrir að gera, væri að mæla svo fyrir, að biskupinn yfir Íslandi, sem var fluttur hingað til Reykjavíkur eftir móðuharðindin, í bágindunum þá, honum yrði aftur fengið aðsetur á hinum forna biskupsstól í Skálholti í Biskupstungum og þar með skapað veglegt menningarsetur í þeim landshluta. Og menn hefur líka dreymt um það, að í fyllingu tímans eða þegar tími væri til þess kominn fengju Norðlendingar einnig sinn biskupsstól á Hólum. Þetta mega sumir ekki heyra nefnt. En fyrir Reykjavík, höfuðborgina, þar sem eru þúsundir manna, sem eiginlega verða aldrei varir við það, að biskupinn sé hér í bænum, vita ekki, hvar hann á heima, vita ekki, hvar hann hefur skrifstofu, og hafa ekkert að segja af þessu embætti, á það nú að vera alveg ófært að gera þetta, að flytja þennan embættismann austur, nema þá a.m.k. að annar kæmi í hans stað, og hér yrðu þá þrír biskupar og sá mestur, sem í höfuðborginni væri, væntanlega. Þetta er bara eitt lítið dæmi um þau átök, sem eiga sér stað á ýmsum vettvangi um þetta, hvort menn vilja í raun og veru gera eitthvað til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. En slík dæmi munu sýna sig mörg á komandi árum. Og í sumum þeim tilfellum er e.t.v. meira undir úrslitum komið en í því máli, sem ég nefndi áðan, þó að ég líti á það sem mikilsvert mál í þessum efnum. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég mótmæli því, sem fram kom hjá hinum mæta 1. þm. Vestf. fyrir nokkrum dögum, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, sé fram borið í einhvers konar auglýsingaskyni. Hv. þm. eða aðrir hafa engan rétt til þess að láta sér slíkt um munn fara, og ég vil ekki láta því ómótmælt, þótt slík mótmæli séu raunar óþörf. Við Framsfl.-menn höfum þing eftir þing flutt frv. hér á Alþingi um þetta mál. Og ég hef fyrir mitt leyti reynt á ýmsum vettvangi að leggja því lið. Þess vegna eru svona ummæli um, að mál sé borið fram í auglýsingaskyni, ekki á sínum stað og betur ósögð, og ég geri varla ráð fyrir, að þau séu þannig meint, sem þau virtust bera vott um. Ég held satt að segja, að hv. 1. þm. Vestf. sé í þessu máli miklu gramari við sína eigin flokksmenn og samstarfsmenn í stjórnarliðinu heldur en okkur og að þær sendingar, sem hann sendi okkur, hafi kannske í raun og veru verið öðrum ætlaðar. Svo skal ég ekki hafa um þetta mál fleiri orð.



Herra forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum gera aths. við síðustu ræðu hv. 1. þm. Vestf. Hann var enn að rifja upp gamlar minningar um stjfrv., sem lagt var fyrir hér í marzmánuði 1956, um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hann hélt því enn fram, að það hefði verið sök framsóknarmanna, að það hefði ekki hlotið fullnaðarafgreiðslu þá á þingi. Ég hef áður svarað þessu og sýnt fram á, að svo var ekki. Hv. þm. segir nú, að það muni hafa verið fyrir áhrif frá Alþb., sem hafi sett það skilyrði fyrir stjórnarsamvinnu eftir kosningar. Nú er það öllum kunnugt, að umr. um stjórnarmyndun með þátttöku Alþb. hófust ekki fyrr en eftir kosningarnar 1956, og má því ljóst vera, að þetta er ekki rétt. Þá segir hv. þm., að ég hafi flutt brtt. til að rjúfa samninga um málið og fella frv. Ég bar fram eina brtt. um atriði, sem að mínum dómi var þýðingarmikið, og fékk hana samþykkta. En ég var vitanlega ekki að rjúfa neina samninga með þessu. Það var aldrei um það samið milli stjórnarflokkanna, að ekki mætti breyta stafkrók í frv. Og þetta sést bezt á því, að hv. 1. þm. Vestf. sjálfur, þáv. þm. Barð., bar fram 10 brtt. í Ed., eins og ég hef áður bent á. Þá sagði hv. 1. þm. Vestf., að Framsfl. hefði engan áhuga fyrir málinu og hefði ekki haft fyrr eða síðar. Þetta hefði hann ekki átt að segja, því að þetta er vitanlega alrangt. Áhugi flokkanna í málinu sést á því, hve miklu þeir verja til þessara mála af fjármunum, þegar þeir eru í stjórn. Ég hef áður í þessum umr. vakið athygli á því, að framlögin nú hjá núv. stjórnarflokkum til atvinnubótasjóðs eru ekki að verðgildi nema um það bil 1/3 af þeirri fjárhæð, sem veitt var til atvinnuaukningar á tímum vinstri stjórnarinnar 1957–58. Af þessu geta menn markað áhuga flokkanna fyrir þessum málum. Meiri hl. hv. fjhn. vill vísa þessu máli frá og hefur borið fram till. um það. E. t. v. verður dagskrártill. samþykkt af stuðningsmönnum stjórnarinnar, þó að órökstudd sé. En málið verður tekið upp á ný og borið fram til sigurs, þó að svo kunni að fara á þessu þingi, að því verði vísað frá. Það verður tekið upp á ný og borið fram til sigurs, vegna þess að þjóðin hefur þörf fyrir þær ráðstafanir, sem um ræðir í frv., ef hún ætlar að verða frjáls og fullvalda á komandi tímum.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði hér í ræðu sinni áðan, að þetta mál væri búið að vera til 2. umr. hér í þessari hv. d. í 15 daga, að mig minnir, eða réttara sagt frá því að það kom fyrst til þessarar 2. umr. Ég hef ekki til þessa tekið neinn þátt í þessum umr., en vil þó ekki láta alveg hjá líða að segja nokkur orð út af þessu máli. Umr. hafa fallið að ýmsu leyti á þann veg eða um þau fyrirbæri í okkar þjóðfélagi, sem mér eru hugstæð, og enda þótt það sé sjálfsagt nokkur meiningamunur á milli mín og flm. þessa frv., að hvað miklu leyti slíkt er rétt að tengja við þetta mál, þá vil ég þó ekki láta hjá líða að segja nokkur orð. Þetta mál er nýtt frv. um jafnvægissjóð til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Ég vil minna á það hér strax, að fyrir tæpu ári eru afgreidd hér á Alþingi lögin um atvinnubótasjóð. Það mun hafa verið í apríl 1962. Það má vafalaust deila um nafnið, og það mun hafa verið gert, þegar þau lög voru hér til meðferðar. Var þá deilt um m.a., hvort það ætti að kalla þann sjóð atvinnubótasjóð eða jafnvægissjóð, en það nafn er notað í því frv., sem hér liggur fyrir. En ég fæ ekki annað séð en hér sé í verulegum atriðum um mjög skyld mál að ræða, og það raunar svo skyld, að mér finnst það væri nærri því að segja allskringilegt, ef sama Alþingi, sem fyrir tæpu ári afgreiddi lögin um atvinnubótasjóð, færi nú að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir. Það væri vegur, ef í niðurlagi þessa frv. væri gert ráð fyrir, að lögin um atvinnubótasjóð væru þá numin úr gildi. Þetta vildi ég nú segja og alveg sérstaklega út af því, að hv. 3. þm. Norðurl. e. var að tala hér um áðan, að sú rökstudda dagskrá, sem meiri hl. fjhn. hefur borið fram út af þessu máli, væri í hæsta máta óþingleg og hið furðulegasta plagg. Ég held, að það megi ekki síður heimfæra það upp á þetta frv. sjálft, þegar athugað er, hvað gert var hér í þessu máli fyrir tæpu ári. Ég skal ekki fara langt út í að rekja hin helztu atriði, en ég vil þó minna á, að í lögunum um atvinnubótasjóð stendur m.a. um hlutverk sjóðsins, að það sé að auka framleiðslu á þeim stöðum í landinu, þar sem þörfin er brýnust, og stuðla þannig að aukinni atvinnu og jafnvægi í byggð landsins. Ég er ekki að lesa þetta upp, hvernig þetta er orðað í þessu frv., sem hér liggur fyrir, en það er mjög á sömu lund. En þó þykir mér rétt að vekja athygli á því, að það er þó dálítill munur á þessum tveimur málum, þegar nánar er að gætt. Lögin um atvinnubótasjóð ganga beint að því að setja ramma um fjármagnið, sem þessi sjóður á að hafa, en frv. um jafnvægissjóðinn byrjar á því að setja upp ramma um heilmikla yfirstjórn, sem á að vinna að rannsóknarstörfum, áætlunargerð o.s.frv. Þetta virðist vera það, sem þarna er lögð megináherzla á, og sem afleiðing koma svo ákvæðin um fjármagn. En þetta, hvað snertir stjórn þessa sjóðs, það er allt saman miklu einfaldara og brotaminna í lögunum, sem samþ. voru í fyrra. Og ég vil nú vekja athygli á því, að ef til vill felst í þessu einmitt sá munur, sem ég vildi segja að væri á framsóknarandanum og hinum sanna sjálfstæðisanda. Í frv. þeirra framsóknarmanna gera þeir ráð fyrir, að þetta komi allt saman ofan frá. Það þarf að hugsa fyrir fólkið. Í lögunum um atvinnubótasjóðinn er veittur þessi stuðningur til þeirra, sem vilja sækja eftir. Þarna er byggt á trúnni á fólkið sjálft, að það finni, hvað þarf að framkvæma, en í frv. þeirra framsóknarmanna er aftur á móti reiknað með, að fyrir það þurfi að hugsa, - fólkið á að bíða. Það er í báðum tilfellum að vísu gert ráð fyrir 5 manna þingkjörinni stjórn eða nefnd, en í frv. þeirra framsóknarmanna er þetta hins vegar, eins og ég hef áður lýst, mikla víðtækara og stjórnin á að vera bundin í sínum störfum allt árið. Það hefur oft verið rætt hér um þá miklu tilflutninga fólks, sem orðið hafa í landinu á síðustu 20 árum. Ég býst við, að það séu fjölmargar orsakir, sem til þess liggja, en ég held, að það, sem mestu hafi valdið, hafi þó verið hernámið eða tilkoma hins erlenda hers hér á stríðsárunum, því að það er augljóst, þegar manntalsskýrslur eru athugaðar, að upp úr því kemur þessi algera sporðreising, ef svo mætti segja, sem orðið hefur á íbúatölu landsins, og mér finnst, að þetta hafi að mörgu leyti ekki verið nægilega dregið fram, að þarna er um utanaðkomandi ástæður að ræða, sem við Íslendingar réðum ekki við, þegar allt í einu fjölgar kannske um helming á ákveðnu svæði á landinu og þegar öll sú atvinna, sem því fylgdi, hlaut að soga að sér fólk annars staðar að. Mér þykir rétt að fara fáeinum orðum um ræðu hv. 1. þm. Austf., sem hann flutti hér áður við þessa umr. Hann var mjög að hafa á orði gagnið, sem orðið hefði í sjávarplássunum úti á landi af þessu fé, sem hefði verið veitt til atvinnubóta, og ég tala nú ekki um á vinstristjórnarárunum, þegar það var hækkað úr 10 upp í 15 millj. Mér dettur í hug aðeins að benda á það í þessu sambandi hvað Austurland snertir, að það var nú ekki svo ákaflega mikið gagn að öllu þessu atvinnubótafé. Á þeim árum voru gerðir út togarar fyrir Austurland, og allmikið af atvinnuaukningarfénu fór í það að greiða rekstrarhalla á þessum togurum. Út af fyrir sig gat þetta verið til atvinnuaukningar, jafnvel til uppbyggingar, ef þeir hefðu verið gerðir út á Austurlandi. Það var nú ekki einu sinni svo. Þeir voru ekki einu sinni mannaðir áhöfnum að austan, og ekki heldur að þeir sigldu með þennan afla til vinnslu í frystihúsunum austanlands, heldur munu þeir hafa lagt yfirleitt upp við frystihúsin hér við Faxaflóa, þannig að þó að ætti að láta líta svo út, að það væri verið að veita þetta fé til atvinnuaukningar á Austurlandi, þá var það í reyndinni þannig, að það mun hafa lent hér við Faxaflóa. Ég vil ekki fara með neinar tölur í þessu sambandi, í hvað stórum stíl þetta hafi verið, en þó mun hafa verið um allverulegar fjárhæðir að ræða af því atvinnuaukningarfé, sem átti annars að renna til Austurlandsins. Það kannast allir við sögu Seyðisfjarðar. Það má segja, að það var framsóknarandinn, sem átti að rétta hann við hér á árunum. Hvernig fór það? Þar átti sem sagt að hugsa fyrir fólkið. En nú er Seyðisfjörður í uppgangi, og hann hefur líka um skeið verið laus við þann anda. Það er þess vegna ýmislegt, sem ber að hafa í huga í sambandi við þetta tal framsóknarmanna í þessum jafnvægismálum. Ég hef verið að virða fyrir mér íbúatölu á Austurlandi nú síðustu árin. Það mætti ætla, að ef það væri svo í raun og veru, sem þeir halda fram, þá horfði þar mjög til auðnar. Þeir segja: Atvinnuaukningarfé er ekki orðið meir en af því, sem það var á þessum ágætu vinstristjórnarárum. - Það mætti því ætla, að nú væri frekar fækkun í þessum sjávarplássum eystra, sem hv. 1. þm. Austf. lagði svo mikið upp úr, að þetta atvinnuaukningarfé hefði hjálpað hér áður og ætti raunar að gera enn. Og ég vil náttúrlega taka undir það, að það er hugsað til þess að veita aðstoð til uppbyggingar atvinnulífi, ekki sízt í sjávarplássum víðs vegar um landið. En þeir segja, framsóknarmenn, að þetta sé nú orðið svo lítið, að það sé ekki orð á því gerandi nú orðið, a.m.k. ekki í samanburði við það, sem var á vinstristjórnarárunum. Ég vil aðeins minna í þessu sambandi á nokkrar staðreyndir. Við skulum taka íbúatölu t.d. í Vopnafirði. Þar hefur fjölgað um 50 manns á síðustu 2 árum, 1960–62. Ef við tökum Höfn í Hornafirði, þá hefur á sama tíma fjölgað þar um 60 manns. Ef við tökum Eskifjörð, þá hefur á þessum 2 árum fjölgað um 90 manns. Og þetta gerist á þeim árum, sem þeir góðu menn segja, að viðreisnarstjórnin hafi svikizt um að hjálpa til með atvinnuaukningarfé. Nei, það er fleira, sem styður að því að byggja upp atvinnulíf í landshlutunum, heldur en þetta atvinnuaukningarfé. Og ég held, að það, sem hefur orðið drýgst til að breyta þessari þróun, sem kemur m.a. fram í þessum tölum, sem ég var hér að nefna um íbúatölu í nokkrum byggðum á Austurlandi, það er það, að við þær ráðstafanir, sem gerðar voru í efnahagsmálum, og þá stefnubreytingu, sem varð 1960, sköpuðust nýir möguleikar fyrir þetta fólk. Það hefur fengið nýja trú, og það sýnir, að það er óhætt að trúa á fólkið. Það þarf að skapa möguleikana til þess, að það fái að njóta sín. Það þarf ekki fyrst og fremst að hugsa fyrir það, hvað eigi að gera á þessum og þessum stað, með einhverjum ráðum eða nefndum eða stjórnum, það þarf að skapa skilyrði í þjóðfélaginu, sem gefa þessum krafti möguleika til þess að njóta sín. Og mér finnst, að þessar tölur um íbúa í þessum plássum á Austurlandi bendi til þess, að ekki sé á rökum byggður allur sá hrunstefnusöngur, sem framsóknarmenn hafa nú uppi um landsbyggðina. Ég verð þess vegna að segja, að ég get af hjartans einlægni tekið undir þau orð Gísla Guðmundssonar alþm., sem hann sagði hér í lok sinnar framsöguræðu um þetta mál og hljóðuðu svo, með leyfi hæstv. forseta: „Því skal ekki trúað, að Íslendingum séu svo ill örlög sköpuð nú á tækniöld að leggja land sitt í eyði.“ Undir þessi orð get ég tekið af hjartans sannfæringu, en ég held aðeins, að hann sjái ekki alveg rétt, hvernig þurfi að starfa til þess að fyrirbyggja, að þessi örlög bíði okkar. Ég held, að ef við höfum trúna á fólkið og veitum því möguleikana, m.a. með því að hafa hér sjóð, hvort sem við köllum hann jafnvægissjóð eða eitthvað annað, ásamt öðrum lánsstofnunum í landinu, þá gerum við þessu framtaki og þessari trú einstaklinganna mögulegt að njóta sín. Ég get alveg tekið undir það, að ég vildi gjarnan, að þessi atvinnubótasjóður væri stærri en hann er nú, og það er mál, sem jafnan er möguleiki að breyta. Það er jafnan möguleiki að efla þennan sjóð. En ég held, að það séu ekki nein rök fyrir því nú að fara að breyta um til þess að samþ. frv. þeirra framsóknarmanna. Ég sé ekki, að það taki í neinu fram þeim lögum, sem nú eru í gildi, nema síður sé, eins og ég hef hér áður lýst. En hvað stærð sjóðsins snertir, vil ég aðeins endurtaka það, að það er vitanlega æskilegt, að hann sé sem stærstur, og ég held, að það hefði verið miklu eðlilegri og skynsamlegri afstaða hjá þeim framsóknarmönnum, ef þeir vildu sýna einhverjar till. í þessu máli, að þeir hefðu þá lagt til, að hann væri eitthvað efldur. Ég fæ ekki séð, að það væri nokkur glóra í þeirri afgreiðslu hér á hv. Alþingi, ef það samþ. nú þetta frv. þeirra framsóknarmanna ofan á lögin um atvinnubótasjóð. Og þó að það megi kannske deila um orðalag og annað í þessari rökstuddu dagskrá, sem meiri hl. í fjhn. hefur borið fram í þessu máli, þá virðist mér, að hún sé mjög eðlileg afgreiðsla á þessu máli. Ég vona, að ég hafi aðeins gert skiljanlegt, hvað fyrir mér vakir. Það er ekki háttur okkar stuðningsmanna ríkisstj. að vera hér oft í ræðustóli á Alþingi. En ég taldi ekki rétt, af því að umræður hafa hnigið í þá átt, sem þær hafa gert, að láta það með öllu ógert að segja hér nokkur orð. Og ég vil að lokum undirstrika það, að ég mun áreiðanlega ekki vera minni áhugamaður um það að halda landinu byggðu og nýta gæði þess bæði til lands og sjávar heldur en aðrir þeir ræðumenn, sem hér hafa talað í þessu máli.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota leyfi hæstv. forseta til þess að gera aths., en ég hef þegar talað tvisvar í málinu. Tilefni til þess, að ég geri þessa aths., er ræða sú, er flutt var nú síðast af hv. 3. þm. Austf. (JP). Þeim kafla ræðu hans, sem fjallaði um það, að við framsóknarmenn hefðum átt að flytja frv. okkar sem breytingu á l. um atvinnubótasjóð, þarf ég ekki að svara, því að ég hef þegar svarað því í minni fyrri ræðu í alllöngu máli. Má vera, að hv. þm. hafi ekki verið í salnum þá stundina, sem ég gerði grein fyrir því. En ég þóttist hafa gert fyllilega glögga grein fyrir því, hvers vegna við völdum þá leið að flytja sérstakt frv. í stað þess að flytja frv. um breytingar á þeim lögum, sem nú gilda. Ég mun ekki heldur svara því, sem hv. þm. ræddi hér um atvinnulífið á Austfjörðum, en hann virtist gera lítið úr þeirri starfsemi, sem þar átti sér stað á þeim tíma, þegar þar var togaraútgerð í því skyni að koma í veg fyrir fólksflutninga úr fjórðungnum. Ég gæti nú samt trúað, að Austfirðingar margir væru honum ekki sammála um það, sem þar eiga hlut að máli, að sú útgerð hafi ekkert gagn gert. A.m.k. var það svo, því var ég vel kunnugur á þeim tíma, að af hálfu Austfirðinga sjálfra var lögð mikil áherzla á, að þessari togaraútgerð væri þá uppi haldið. Ég ætla ekki að ræða um það. Ég ætla ekki heldur að ræða um skilgreiningu hans á því, sem hann nefndi framsóknaranda og sjálfstæðisanda. Það fannst mér nú satt að segja vera hálfgert pex og ætla ekki að taka þátt í samanburði á þessum tveimur öndum. En ég vildi, um leið og ég þakka hv. þm. fyrir þá yfirlýsingu, að hann sé áhugamaður um að nýta gæði landsins, sem ég hefði að vísu kosið að hann hefði lagt áherzlu á með því að greiða atkv. með þessu frv., endurgjalda honum þá yfirlýsingu með því að leiðrétta misskilning, sem mér virðist gæta hjá honum á þessu frv., og það var erindi mitt með því að biðja um þessa aths. En hv. þm. virðist eins og fleiri, sem að dagskránni standa, ekki hafa gert sér fulla grein fyrir því, hvað í frv. felst. Hann sagði t.d., að frv. byrjaði á ákvörðun um stjórn sjóðs og nefnd þá, sem á að standa fyrir áætlunum, og væri að því leyti frábrugðið 1., að það byrjaði á ákvæði um þessa stjórn. En það gerir frv. alls ekki. Frv. byrjar á því að skilgreina tilgang hinna væntanlegu laga, og 1. gr. þess hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Tilgangur þessara laga er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlanagerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í þeim landshlutum, þar sem bein eða hlutfallsleg fólksfækkun hefur átt sér stað undanfarið eða er talin yfirvofandi.“Á þessu hefst frv., en ekki á ákvæðum um stjórn. Og sú skilgreining, sem þarna er gerð á þeim tilgangi l., er allt önnur og gleggri en sú, sem felst í l. um atvinnubótasjóð. Þá sagði hv. þm., að það væri m.a. munurinn á þessum tveim öndum, sem hann nefndi, framsóknarandanum og sjálfstæðisandanum, að framsóknarmenn vildu láta allt koma ofan frá, vildu hafa einhverja yfirstjórn, sem hugsaði fyrir fólkið í byggðum landsins, en það vildu sjálfstæðismenn ekki, og virtist hann draga þá ályktun af þessu frv. Þetta virðist mér einnig bera vott um það, að hv. þm. hafi ekki kynnt sér frv. sem skyldi, því að einmitt í þessu frv. er sérstakt ákvæði, sem er nýmæli, að mínum dómi mjög merkilegt nýmæli, og felst í 13. gr. þess. Þar er einmitt gert ráð fyrir því, að hreppsnefnd, bæjarstjórn eða sýslunefnd, ein eða fleiri saman, geti ákveðið að koma sér upp sérstökum jafnvægissjóði á sínu svæði og þá eigi þessi sérstaki jafnvægissjóður fólksins í þessu byggðarlagi, sem það sjálft ræður yfir, að njóta stuðnings úr þeim allsherjar jafnvægissjóði, sem frv. gerir ráð fyrir, þannig að þetta er slíkt öfugmæli hjá hv. þm., sjálfsagt ekki viljandi fram borið, - það er slíkt öfugmæli, að einmitt í þessu frv. eru sérstök ákvæði um það, að fólkið í byggðarlögunum, í landshlutunum, það geti rekið sjálfstæða starfsemi í þessu efni, ef það óskar að gera það. Þennan misskilning vildi ég leiðrétta. Og svo held ég, að það sé ekki fleira, sem ég tel ástæðu til að taka fram út af þessari ræðu, og þakka hæstv. forseta fyrir að hafa leyft aths. mína.



Ég hafði ekki ætlað að bæta miklu við það, sem ég sagði varðandi þetta mikla mál um daginn, en tel þó rétt að bæta nokkru við, vegna þess sérstaklega, sem hv. 3. þm. Austf. (JP) lagði til málanna, en hann vék nokkuð að mínum málflutningi í sambandi við það, sem hann sagði hér áðan. En áður en ég kem að því, vil ég mótmæla þeim staðhæfingum, sem hafa komið fram af hendi hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) í þá stefnu, að ég hafi brugðizt í einhverjum samningum varðandi lögfestingu laga eða frv. um jafnvægi í byggð landsins. Þetta eru allt hugarórar hv. þm., sem virðast koma upp hjá honum, þegar hann fer að ræða þessi mál og aftur og aftur, enda þótt þetta hafi verið leiðrétt rækilega, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) gerði m.a. nú í þessum umr. Virðist vera alveg þýðingarlaust að reyna að fá hv. þm. til að öðlast á þessu réttan skilning. Þessar ásakanir hans í minn garð eru gersamlega úr lausu lofti gripnar, eins og ég held nú raunar að hv. þm. hljóti að vera algerlega ljóst og eins og sést af málsmeðferðinni, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. rakti hér í þessum umr. Hv. 1. þm. Vestf. átti m.a. sinn þátt í því að tefja og flækja það mál með því að flytja við það margar brtt., eins og þráfaldlega hefur verið upplýst, og það voru forráðamenn hans flokks, sem vildu ekki láta frv. ganga fram, eins og það var, þegar þingviljinn hafði komið fram í málinu. Þegar það var komið í ljós, hver þingviljinn raunverulega var í málinu og hvernig Alþingi vildi hafa málið, þá vildu forráðamenn hans flokks málið feigt og létu það daga uppi, því að þeir höfðu aðstöðu til þess í samráði við þá forseta, sem þeir þá höfðu samband við. Þannig er þetta rétt, og það er satt að segja hart að búa undir brigzlum hv. þm. í sambandi við þetta. Þá voru það nokkur orð út af því, sem hv. 3. þm. Austf. sagði. Það er kannske ekkert einkennilegt, þó að þessi hv. þm. hafi nokkuð óvenjulegar skoðanir á þessu frv., þegar tekið er tillit til ýmislegs, sem frá honum hefur komið um önnur mál. Þá er heldur ekkert einkennilegt, þó að hann líti nokkuð öðrum augum á málin en framsóknarmenn, m.a. þetta mál. T.d. rekur mig minni til þess, að þessi hv. þm. hefur lýst því mjög skilmerkilega yfir hér á Alþingi, að það hafi orðið bændastétt landsins til mikils tjóns, að vextir af lánum til landbúnaðarins skuli ekki fyrir löngu hafa hækkað frá því, sem þeir lengi voru, og lánstíminn styttur. Maður, sem hefur svona skoðanir og heldur þeim fram, - það þarf náttúrlega enginn að kippa sér upp við, þó að hann hafi sérkennilegar skoðanir á fleira, enda kom það mjög í ljós í sambandi við þetta frv., því að honum fannst þetta vera skringilegt mál, það væri skringilegt, ef Alþingi aðhylltist þetta frv., vegna þess að Alþingi hefði fyrir nokkru sett löggjöf um atvinnubótasjóð, þar sem gert væri ráð fyrir 10 millj. til atvinnubótastarfsemi í landinu. Hv. þm. finnst það sem sé skringilegt, ef Alþingi skyldi finna upp á því að samþ. fjárveitingu upp á á að gizka 33 millj., sem gengi til stuðnings uppbyggingu atvinnulífsins úti um land, til viðbótar þeim 10, sem gert er ráð fyrir að ráðstafa á þá staði, þar sem sérstakt atvinnuleysi á sér stað. Það væri sannarlega skringilegt, - eða hitt þó heldur, - ef Alþingi fyndi nú upp á því að samþ. slíka löggjöf. Sennilega mundi þessum hv. þm. þykja mikil ofrausn að bæta þeirri fjárhæð við þær 10 millj., sem stjórnarflokkarnir af sínum stórhug, sem hv. þm. var að lýsa, hafa komið sér saman um að væri mátulegt til þess að stuðla að uppbyggingu atvinnulífsins í landinu og þeir kalla atvinnubótasjóð. En hv. þm. virðist alls ekki hafa skilið, að hér er um annað mál að ræða en hitt. Hér er ekki aðeins um að ræða að veita nokkurt fé í þau pláss, þar sem atvinnuleysi er, eins og er meginstefna laganna um atvinnubótasjóð, heldur er hér gert ráð fyrir því, að fram eigi að fara skipulegur stuðningur við uppbyggingu byggðarlaga, þar sem skilyrði eru góð, en fjármagn vantar. Og það alveg jafnt fyrir því, þó að í þessum byggðarlögum kunni að vera nægileg atvinna fyrir það fólk, sem þar er nú. Það er ekki stefna þessa frv., að það eigi að halda að sér höndum í öllum þeim byggðarlögum, þar sem atvinna er nóg. Nei, það er hugsað miklu hærra og lengra. Það er hugsað til þess að styðja að vexti þessara byggðarlaga, ef skilyrði eru góð, enda þótt fólkið kunni að vera fátt og ekki megnugt þess sjálft að leggja fram nægilegt fjármagn. Það er þetta, sem er meginstefna þessa frv., og í þessu tilliti sker það sig frá meginstefnu löggjafarinnar um atvinnubótasjóðinn, fyrir nú utan það, að hér er gert ráð fyrir miklu stórfelldari fjármálastarfsemi en í þeim lögum. Ég hygg, að hv. þm. muni fáa finna, sem mundu telja það skringilegt, að Alþingi samþ. þetta frv. Ég held, að það muni ekki margir vera hv. þm. sammála um, að það væri eitthvað skringilegt við að auka stuðninginn við uppbygginguna víðs vegar um landið á þessa lund. Þá fór hv. þm. að ræða um, að þetta frv. væri mjög sérkennilegt og sérkennandi fyrir framsóknarmenn og framsóknarandann, eins og hann orðaði það, og allt væri það mjög ólíkt hinum sanna sjálfstæðisanda, eins og hv. þm. komst að orði. Það var heldur óljóst hjá hv. þm., hvað hann var að fara, eða hugsunin í þessu. En þó kom þar eitt atriði greinilega fram, og hann nefndi það beinlínis til þess að sýna, hvað þessi hugsunarháttur allur væri gerólíkur og þessir „andar“ ólíkir, og það var, að í þessu frv. væri gert ráð fyrir stjórn í þessum málum og áætlunargerð og skýrslusöfnun til þess að komast eftir því, hvernig ástatt væri. Og svo sagði hann, að það væri stefnan, að það þyrfti að hugsa, sagði hv. þm., - á því virtist hann vera mjög hissa, - að hugsa og fólkið ætti að bíða. Hv. þm. fordæmir sem sé, að það sé sett upp heildarforusta fyrir þessi mál, sem reyni að kynna sér ástandið í byggðarlögunum með rannsókn og skýrslusöfnun og reyni síðan í samráði við forráðamenn byggðarlaganna að gera áætlanir um, hvað hyggilegt sé að gera. Þetta finnst hv. þm. fyrirlitlegt og í framsóknaranda, sem hann telur mjög svo frábrugðinn sjálfstæðisandanum. Ég efast um það, að margir séu hv. þm. sammála um, að þetta séu óskynsamleg vinnubrögð, og ég býst sannast að segja við því, að það yrðu fleiri, ef til kemur, sem aðhyllast einmitt þennan framsóknaranda, sem þarna kemur fram, telja skynsamlegt að hafa þetta einmitt á þá lund, sem gert er ráð fyrir í frv. En það er annað líka í þessu, sem mig langar til að minnast á, þó að þetta sýni náttúrlega, hvað þetta skraf hv. þm. er í raun og veru mikil fjarstæða, og það er samkvæmnin í þessu öllu saman - eða hitt þó heldur, því að hv. þm. lýsti því yfir, að hann væri sérstaklega ánægður með hina rökstuddu dagskrá, sem fjallaði um að vísa frv. frá, hann væri alveg sérstaklega ánægður með hana og teldi hana eðlilega. En hvað er aðalatriðið í þessari rökstuddu dagskrá? Aðalatriðið í þessari rökstuddu dagskrá er það, að stjórnin sé búin að búa til framkvæmdaáætlun, og einmitt vegna þess, að það sé til þessi áætlun og væntanlega öll sú skýrslusöfnun, sem þar liggur á bak við, þá sé ástæða til og raunar sjálfsagt að vísa þessu máli frá. M.ö.o.: hv. þm. fordæmir þá stefnu frv. að láta fara fram rannsóknir, skýrslugerðir ég athuganir og gera áætlanir, en vill svo vísa frv. frá með tilliti til þess, að það hafi verið gerð - ekki nein smááætlun, skilst manni, heldur áætlun mörg ár fram í tímann. Sennilega hafa þar átt sér stað einhverjar skýrslusafnanir og einhverjar rannsóknir og einhver vinna verið lögð í það, og einhverjir hafa beðið á meðan o.s.frv. En það er svo að heyra, að hv. þm. virðist þetta ákaflega eðlilegt, og allt í einu orðinn sjálfstæðisandi að láta gera rannsóknir og skýrslur og áætlanir. Mér skilst, að í því málefnalega klæðleysi, sem bagar stjórnarflokkana um þessar mundir, ætli þeir helzt að skýla sinni málefnalegu nekt með þessari framkvæmdaáætlun, sem sagt hefur verið að unnið sé að, en enginn hefur séð enn þá. Þetta er ákaflega einkennilegur hugsunarháttur og einkennilegur talsmáti yfirleitt hjá hv. þm. En þetta styður þó það, sem í raun og veru allir vita, að stjórnarflokkarnir muni ekkert meina með þessari framkvæmdaáætlun. Þeir hafa sjálfsagt sett eitthvað á blað, og kannske kemur það, þegar hæfilega stutt er orðið eftir til kosninganna, eins og ég sagði um daginn, til þess að ekki sé hægt að gera ráð fyrir því, að það verði staðið við mikið af því hvort sem er á þeim tíma, sem líður, þangað til menn setja atkvæðaseðlana ofan í kjörkassana. Og sannarlega styður þetta skraf hv. þm. og þessi fyrirlitningartónn hans þegar stungið er upp á að hafa skipuleg vinnubrögð og gera áætlanir, hugboð manna um það, hversu mikið muni vera að marka þessi áætlunarstörf, sem stjórnarflokkarnir telja að verið sé að vinna að á þeirra vegum og þeir ætla að láta gefa út í vor sem kosningaloforð. Eftir að hv. þm. var búinn að lýsa meginstefnu frv. og fordæma hana á þessa lund, tók hann sér fyrir hendur að ræða um atvinnuaukningarféð yfirleitt. Og það var auðheyrt, að honum var mikið niðri fyrir í þessu sambandi að gera sem allra minnst úr því gagni, sem atvinnuaukningarféð hefði gert, t.d. á Austurlandi. Og hugsunin er auðvitað sú, að vegna þess að atvinnuaukningarféð gerði í raun og veru ekki svo mikið, þá er það náttúrlega meinlaust, þó að það sé skorið niður, eins og gert hefur verið. Þetta er rödd eins af þeim mönnum, sem vita það upp á sig, að þeir hafa dregið stórkostlega úr þessari starfsemi, og það þvingar þá. Þá kemur þetta út á þennan hátt, að þó að þeir í öðru orðinu séu að játa, hvað þessi starfsemi er þýðingarmikil, þá játa þeir sekt sína óbeint í hinu orðinu með því að taka sér fyrir hendur að lýsa því, hvað atvinnuaukningarstarfsemin hafi í raun og veru orðið að litlu gagni. En nú vil ég alls ekki álíta, að það, sem hv. þm. sagði um gagnsemina af atvinnuaukningarfénu á Austurlandi, stafi af því, að hann vilji segja ósatt um það, alls ekki, ég vil ekki leggja það þannig út, heldur stafar það sumpart af þeirri sektartilfinningu, sem hv. þm. hefur og ég var að lýsa áðan, en aðallega stafar það af því, að hv. þm. er þessu gersamlega ókunnugur, þekkir ekkert til þessara mála. Hann er gersamlega ókunnugur því, hvaða áhrif atvinnuaukningarféð hafði í sjávarplássunum á Austurlandi, og hefur því engin skilyrði til að dæma um það. Ég vil hiklaust halda því fram, að hann hefði alls ekki lagt út í að gera svo lítið úr þýðingu atvinnuaukningarfjárins fyrir Austurland, ef hann hefði vitað betur. Hann tók eitt dæmi sérstaklega um þessi efni, og það var, að það hefði talsvert atvinnuaukningarfé farið til þess að styðja togaraútgerðina, eftir að orðið var á henni verulegt rekstrartap. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. En ég býst við því, að hv. þm. sé gersamlega ókunnugur því, að togaraútgerðin varð stórkostleg lyftistöng fyrir Austurland. Það var mikið fjármagn, sem fluttist inn í byggðarlögin á Austurlandi vegna starfsemi togaraútgerðarinnar bæði í Neskaupstað, á Eskifirði og Fáskrúðsfirði, stórfellt fjármagn, og breytti mjög verulega til bóta viðhorfinu í þessum plássum. Hitt er svo annað mál, að þegar rekstrarafkoma togara fór stórversnandi, þá gáfust þessi byggðarlög upp á togaraútgerðinni, en þessi starfsemi skildi eftir stórkostlega fjármuni í þessum byggðarlögum í þeim tekjum, sem fólkið hafði haft, og breytti grundvellinum í þessum plássum verulega til bóta. Og í framhaldi af togaraútgerðinni var byggður upp annar atvinnurekstur, þar sem voru stórir bátar og stór fiskiskip, og sá atvinnurekstur var byggður upp með verulegum stuðningi af atvinnuaukningarfé, á meðan eitthvað munaði um þau framlög, sem þar var að fá til uppbyggingar í atvinnurekstrinum, en ekki eins og núna, þegar þetta er allt það klipið við nögl að sáralitlu munar til eða frá. Ég gæti farið með hv. þm. og skal reyna að gera það í vor, ef við verðum samferða eitthvað á Austurlandi, og bent honum á tugi dæma. Ég skal benda honum á tugi atvinnufyrirtækja á Austurlandi, sem eru upp komin m.a. fyrir stuðning af atvinnuaukningarfé og annan þann stuðning, sem veittur var til þessarar uppbyggingar, áður en núverandi stjórnarstefna var tekin til framkvæmda. Það eru t.d. ófáir ungir sjómenn á Austurlandi, sem hafa eignazt góð skip og báta vegna atvinnuaukningarstarfseminnar, eins og hún var, og treystu sér út í útgerð, meðan vaxtapólitíkin og lánapólitíkin var ólík því, sem hún er nú. Það er bæði um að ræða, eins og ég sagði, skip og báta og ýmiss konar framkvæmdir aðrar í þessum byggðarlögum. Og þar væri ólíkt um að litast nú í dag, ef atvinnuaukningarfjárins hefði ekki notið við og annarrar fyrirgreiðslu, sem þá tíðkaðist. Hv. þm. nefndi líka Seyðisfjörð í þessu sambandi og sagði, að þar hefði átt að byggja upp, svo að um munaði, en þar hefði samt ýmislegt gengið stirt, en nú væri þar allt í blóma. Á því gætu menn séð, að atvinnuaukningarféð væri lítils virði. En það er eins á Seyðisfirði og öðrum sjávarþorpum á Austurlandi, að áður en síldin fór að aukast þar úti fyrir í stórum mæli, var uppbyggingin þar byrjuð, m.a. með stuðningi af atvinnuaukningarfé, og það er hægt að benda núna á blómlega útgerð á Seyðisfirði, sem var byggð upp m.a. með stuðningi af atvinnuaukningarfé, útgerð, sem hefur orðið stórkostleg lyftistöng fyrir byggðarlagið, og þannig er raunar ástatt um þann heimarekstur, sem bezta raun gefur einmitt nú á þeim stað. En hv. þm. veit þetta bara ekki. Hann er svo ókunnugur í þessum byggðarlögum. Hann veit þetta ekki og þekkir ekki. En þá ætti hann heldur ekki að vera að færa fram fullyrðingar um þessi mál. Hann sagði svo, að núna væri blómlegt atvinnulíf í sjávarplássunum á Austurlandi, og þá var undanskilið í hans málflutningi: jafnvel þótt dregið hefði verið úr atvinnuaukningarfénu, og þess vegna væri allt í lagi, að því er manni virtist, og það væru rök fyrir því, að þetta frv. væri með öllu óþarft. En hvers vegna er blómlegt atvinnulíf þessi missirin í sjávarplássunum á Austurlandi? Ég held það væri ákaflega hyggilegt fyrir þm. að leiða einmitt hugann að því. Það er náttúrlega í fyrsta lagi vegna þess, að síldin hefur í vaxandi mæli lagt leið sína á miðin fyrir Austurlandi. Þar hefur orðið stórkostleg síldveiði síðustu missirin og langt umfram það, sem áður hafði þekkzt um langa hríð. Kannske hv. þm. ætli að taka sér fyrir hendur að halda því fram, að það sé stjórnarstefnan, sem sé undirrót þess, að síldartorfurnar hafa lagt leið sína meira en áður á miðin fyrir Austurlandi. Ég veit það ekki, en maður hefur séð í aðalmálgagni stjórnarinnar upphrópanir um, að góðærið væri ríkisstjórninni að þakka. Ég veit ekki, hvort hv. þm. meinar það í raun og veru með þessu tali. Ég vil í leiðinni geta þess, að Austfirðingar hafa getað tekið á móti dálitlu magni af síld, náttúrlega aðeins örlitlu broti af því, sem hefði þurft að vera, nú undanfarið til eflingar sínu atvinnulífi og bjargað þannig nokkuð miklum verðmætum líka fyrir aðra. Og það hefur verið tekið á móti þessari síld í verksmiðjum á Austurlandi, sem forráðamenn Sjálfstfl. hafa tekið sem dæmi um alveg sérstaka pólitíska spillingu á undanförnum árum. Og einu sinni var því lýst yfir í útvarpsumræðum í sambandi við bæjarstjórnarkosningar, þar sem talið barst nokkuð almennt að pólitík, að það væri þó alveg víst, að ef sjálfstæðismenn kæmust til valda, þá skyldu ekki verða byggðar síldarverksmiðjur á hverri vík á Austurlandi, eins og verið væri að gera á vegum Eysteins Jónssonar. Sem sagt, þessar síldarverksmiðjur á Austurlandi, sem fólkið í byggðarlögunum var að reyna að koma sér upp með ríkisábyrgðarstuðningi einum saman og með því að reyta saman lánsfé, - þessar síldarverksmiðjur voru nefndar til dæmis um pólitíska spillingu. En það eru nú samt þær, sem ásamt hinum miklu síldargöngum hafa orðið að verulegri undirstöðu í atvinnulífi þessa fjórðungs og valda því, að þar er nú atvinnulíf með talsverðum blóma. Það er víst alveg óhætt að fullyrða, að hvorki síldargöngurnar sjálfar né þessar verksmiðjur, sem hafa lyft undir, eru verk sjálfstæðismanna eða núverandi stjórnar. Það væri líka ástæða til í þessu sambandi að minna á, hvernig gengið hefur að fá stjórnarvöldin núna til að opna augun fyrir því, hvað raunverulega þarf að gera á Austurlandi, til þess að hægt sé að taka þar á móti meiri síld og notfæra sér þau gífurlegu verðmæti, sem þar eru úti fyrir í síldargöngunum. Það gæti verið kapítuli út af fyrir sig, hvernig hefur orðið að toga það litla, sem gert hefur verið, út með töngum. Ástæðan fyrir aukinni velmegun í þessum sjávarplássum er sem sagt í fyrsta lagi stórauknar síldveiðar og svo útfærsla landhelginnar og stóraukin fiskigengd. Kannske hv. þm. ætli að halda því fram, að útfærsla landhelginnar hafi verið verk núv. þingmeirihl. eða núv. ríkisstj. og sé þáttur í viðreisninni. Ég veit ekki, hvort hann vill halda slíku fram. Ég held, að hann treysti sér ekki til þess. Landhelgin var færð út sumarið 1958, og flokkur hv. þm., stærsti flokkur landsins, neitaði að eiga þátt í útfærslunni og bera ábyrgð á henni með hinum flokkunum. Og hann valdi sér það hlutskipti sumarið 1958 að gera landhelgisútfærsluna tortryggilega með öllu hugsanlegu móti, einmitt það örlagasumar, þegar Bretarnir voru að gera það upp við sig, hvort þeir ættu að ráðast inn í landhelgina og reyna að brjóta útfærsluna niður með herskipavaldi eða ekki. Á þessum örlagaríku mánuðum mætti t.d. formaður Sjálfstfl. á fundi á Austurlandi og lét hafa það eftir sér með gleiðletraðri fyrirsögn í blöðum Sjálfstfl., að útfærslan væri fyrst og fremst málefni kommúnista. Það var stuðningurinn. Það átti víst að sýna Bretunum, þegar þeir voru að gera þetta upp við sig um sumarið, að það mundi ekki vera erfitt að brjóta þessar ráðstafanir niður. Sams konar yfirlýsingar voru látnar dynja í Morgunblaðinu dag eftir dag, og aðalritstjóri hlaðsins var Bjarni Benediktsson, sem nú er formaður Sjálfstfl. og dómsmrh. Síðar varð það, þegar Bretarnir réðust inn og almenningsálitið varð sterkt og andúðin reis í móti því, að þá þorðu forráðamenn Sjálfstfl. ekki annað en láta undan síga og sneru við blaðinu, en ekki fyrr. Þá fóru þeir að sverja, að þeir væru ekki verri en aðrir í stuðningi við þetta merka mál, mundu standa sig fullkomlega til móts við aðra, og kæmi aldrei til greina nein tilslökun í nokkra átt. Síðan var kosið tvisvar, og þessar yfirlýsingar stóðu á meðan. En þegar búið var að kjósa, þá var einfaldlega gerður samningur um að hleypa Bretunum inn í landhelgina aftur, og er af því mikil saga, sem ég skal ekki rekja hér. En nú er ekkert líklegra en sama sagan endurtaki sig, ef þjóðin lætur þá hafa hreinan meiri hl. nú við þessar kosningar. Þá gæti innfærsla landhelginnar vegna Breta orðið framlengd og íslenzku togurunum sennilega hleypt inn á bátamiðin í leiðinni. A.m.k. væri það í fullu samræmi við þær bollaleggingar, sem áttu sér stað hér í heyranda hljóði á Alþingi um það efni í fyrravetur og ekki voru látnar niður falla, fyrr en samþykktaralda reis um allt landið gegn því. Þá var það látið í skúffuna í bili. Sem sagt, önnur aðalástæðan fyrir aukinni velmegun í byggðarlögum Austurlands er útfærsla landhelginnar. Þriðja ástæðan fyrir aukinni velmegun í þessum plássum er sú uppbygging á skipaflotanum og bátaflotanum á Austurlandi, sem orðin var, áður en núv. stjórnarflokkar komu til og byrjuðu að gera sínar ráðstafanir með því að innleiða okurvexti, óðadýrtíð þá, sem menn eiga nú við að búa með hverri gengislækkuninni á fætur annarri, lánasamdrátt og alveg sérstakar ráðstafanir til þess að draga úr öllu því, sem átti að ganga til að auka uppbygginguna í þeim byggðarlögum, þar sem fjármagn var lítið og menn höfðu ekki fullar hendur fjár. M.ö.o.: þetta var gert, áður en þeir tóku upp þessa stefnu, sem þeir kalla efnahagslega fjárfestingu. En það er sú stefna að draga úr öllum stuðningi við þá, sem hafa minna fé, sem áður var látinn í té með atvinnuaukningarstarfsemi, með lágum vöxtum og öðru slíku. Þessu hefur öllu verið breytt, og afleiðingin er sú, að það er tæpast hugsanlegt núna, að ungir sjómenn geti komizt yfir báta og skip af sæmilegri stærð. Það eru orðnir svo gífurlegir fjármunir, sem menn þurfa að leggja fram úr eigin vasa til að komast yfir þessi tæki, og búið að skera svo stórkostlega niður þann stuðning, sem áður var veittur, m.a. með framlögum af atvinnuaukningarfé, að það er tæpast hugsanlegt, að ungir og dugmiklir sjómenn geti komizt inn í útgerðina sjálfa. Þannig er búið að fara með þessi mál. Svo kemur þessi hv. þm. og segir, að uppgangur á Austurlandi muni eiga rætur sínar að rekja til þeirrar skynsamlegu efnahagsmálastefnu, sem hafi verið tekin upp. Ég hafði hér í fyrra dæmi um þessi mál, sem sýndi, hvernig það er orðið nú fyrir vinnandi fólk að komast inn í framleiðsluna. Ég tók dæmi af skipi, hvað það kostar nú og hver lán fást og hver vaxtakjörin eru og hvað fæst af atvinnuaukningarfé, og bar það saman við, hvernig ástatt var um þessi mál, áður en breytt var um efnahagsmálastefnuna. Og það duldist engum, sem það dæmi sá, að þar voru sýndir tveir heimar: annars vegar sá heimur, sem menn lifðu í, áður en yfir skall að þessu leyti, og þannig voru þessi mál vaxin þá, að vinnandi fólk gat komizt inn í framleiðsluna til lands og sjávar, dugmikið fólk. En nú er þetta orðið í raun og veru alveg óhugsandi. Og það er þessi uppbygging, sem varð úti um landið, m.a. á Austfjörðum, áður en þessum skilyrðum var breytt á þessa lund, - það er sú uppbygging, sem nú er mest undirrót þess, að það hefur þó verið hægt að notfæra sér nokkuð aukna síldargengd og aukna fiskigengd vegna landhelgisútfærslunnar. En það er ómögulegt að vita, hvernig þetta fer í framtíðinni, ef ekki tekst að hnika þessum málum neitt til frá því, sem þau eru nú, og það horfir sannarlega ekki vel. Ég vil í þessu sambandi einnig minnast á einn þátt þessara mála, sem ég hafði hugsað mér að minnast á, ef ég tæki til máls aftur. Það stendur í sambandi við framtíð sjávarplássanna í landinu yfirleitt og uppbyggingu þeirra, og það er íbúðavandamálið. Ég er alveg sannfærður um, að fólksflutningarnir úr þessum byggðarlögum, - ýmsum þeirra þrátt fyrir miklar tekjur, sem fólkið hefur haft síðan síldargengdin jókst svona og fiskigengdin, - að þessir fólksflutningar eiga að þó nokkru leyti rætur sínar að rekja til þess, hvernig ástatt er um íbúðamálin í þessum plássum. Það er sem sagt svo lítið um íbúðarhúsnæði, að menn geta ekki fengið húsnæði á leigu, yfirleitt ekki. Það þýðir, að fjöldinn allur af ungu fólki, sem er að setja niður bú, getur ekki tekið sér staðfestu í þessum byggðarlögum, nema það sé reiðubúið til þess að byggja. Og eins og nú er orðið erfitt að koma upp eigin húsnæði, eins og þeim málum er nú komið, þá verkar þetta þannig, að fjöldinn allur af fólki, sem mundi setjast að í þessum plássum, ef það gæti fengið leiguhúsnæði, fer í þá staði, þar sem leiguhúsnæði er hægt að fá, jafnvel lélegt leiguhúsnæði. Og það er oftast nær hægt að fá einhverja íbúð leigða hér í Reykjavík eða í stóru byggðunum hér við Faxaflóa. Og þangað fer fólkið, fjöldi fólks, sem mundi nú um þessar mundir, síðan landhelgin var færð út og fiskigengdin hefur aukizt og síldargengdin, setjast að í sjávarplássunum víðs vegar um landið, ef það gæti fengið leiguhúsnæði. Og einn þáttur í þessu frv., sem hv. 3. þm. Austf. finnst svo skringilegt og svo mikil fjarstæða að samþykkja, er einmitt um, að heimilt sé að nota fjármagn atvinnuaukningarsjóðs að einhverju leyti til þess að greiða fyrir byggingu íbúða í þorpunum og kaupstöðunum, sem gæti þá, ef mönnum þætti ástæða til, verið komið upp á vegum bæjarstjórnanna eða sveitarstjórnanna, reyna þannig að skapa grundvöll að því, að unga fólkið, sem hefur ekki tök á því að ráðast strax í byggingu íbúðar, gæti fengið leiguhúsnæði á þessum stöðum. Það er annað í þessu líka, sem er geysilega þýðingarmikið mál, og það er, að margt fólk vill kynnast plássunum, áður en það ákveður endanlega, hvort það sezt að til frambúðar, og kinokar sér við að leggja strax í byggingu íbúðar, þótt það sé til með að reyna aðsetur í byggðarlaginu. Það er því lífsnauðsyn að reyna að snúa þannig við gangi þessara mála, að fólk, sem þannig er ástatt um, gæti átt kost á því að fá húsnæði á leigu í þessum byggðarlögum. Og einmitt í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessi þáttur geti komið inn í atvinnuaukningarstarfsemina. Hv. 3. þm. Austf. vildi ekki gera mikið úr því, að það hefði verið minnkað atvinnuaukningarféð eða sú starfsemi hefði verið mikið dregin saman. Hann vildi fara mjög létt yfir það. Það hefur verið sýnt svo rækilega fram á það, að það er ekki ástæða til þess fyrir mig að endurtaka það. Ég vil aðeins segja að lokum um þetta atriði, sem er meginatriði málsins, að framlagið til atvinnuaukningar var komið upp í nálega 15 millj. kr. Þegar tillit er tekið til þeirra breytinga, sem orðið hafa á verðgildi peninganna og notagildi þeirra til framkvæmda, a.m.k. báta- og skipakaupa og fleiri slíkra, þá er víst alveg óhætt að segja það, að atvinnuaukningarféð mætti ekki vera núna undir 30 millj., til þess að um hliðstæða starfsemi væri að ræða og áður var. En skammtaðar eru 10 millj. Þetta er í raun og veru orðið að engu, og er vitandi vits verið að gera það að engu. Og í staðinn fyrir þennan stuðning, sem veittur hefur verið, eiga menn svo að fá viðreisnina, eins og hv. þm. í raun og veru sagði: Menn hefðu fengið svo ljómandi góða stefnu í staðinn og skynsamlega efnahagspólitík. Tónninn í hans ræðu var sá, að þar með væri í raun og veru þessi aukastarfsemi, sem verið hefði og raunar hefði litla þýðingu haft, orðin ástæðuminni og ekki yfir neinu að kvarta. En ég er á því, að meginþorri manna í landinu sé allt annarrar skoðunar, eða réttara sagt, ég veit það, því að viðreisnin hefur ekki gert þessar ráðstafanir að minni nauðsyn, heldur hefur hún margfaldað þörfina fyrir atvinnuaukningarstarfsemina. Það sjáum við bara á því, hvernig það er orðið að koma upp framleiðslufyrirtækjum, íbúðum og öðru, miðað við það, sem áður var. Eða ætlar hv. þm. að halda því fram, að það sé léttara nú að byggja upp úti um landið en áður var, - er það meiningin, - og þess vegna geti menn verið rólegir? Ætli það sé léttara en áður að koma upp íbúðum, að byggja frystihús, að kaupa skip og báta og þess vegna minni nauðsyn á tilsvarandi atvinnuaukningarstarfi? Nei, öðru nær. Það held ég, að við ættum öll að geta verið sammála um, að það er öðru nær. Það er margfalt erfiðara en áður var.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota þann tíma, sem hæstv. forseti hefur gefið mér hér til þess að gera stutta aths. út af ummælum hv. 1. þm. Austf. (EystJ). Hann hóf ræðu sína hér með því að mótmæla harðlega þeim ummælum, sem ég hefði haft um afstöðu Framsfl. til þessa máls, og ásakaði fyrst Sjálfstfl. og síðan mig persónulega fyrir að hafa stöðvað það mál vorið 1956, og það eingöngu vegna þess, að ég hefði borið fram 10 brtt. í Ed. Nú er það vitað, að það er þekkt regla hér á Alþingi, þegar er komið undir þinglok, að unnið sé að málum í annarri deild og það svo, að báðar deildir sætti sig við málið, eins og það kemur þá frá þeirri d., sem fyrr hefur haft málið til meðferðar. Og það var það, sem var gert hér. Það var haft fullt samkomulag við stjórnarmeirihl. í hv. Nd. um málið, að það skyldi ná fram að ganga, eins og gengið var frá því í Ed. á þeim tíma. Og það voru þau svik, sem Framsfl. sýndi í málinu. Hv. þm. segir þetta nú í trausti þess, að menn hafi alveg gleymt, hvernig Framsfl. kom fram í þessu máli, alveg eins og hann, eftir að hann sneri baki við samvinnu við Sjálfstfl. og tók upp samvinnu við kommúnistana, sneri við þeim ummælum, sem hann hafði haft um kommúnistaflokkinn, í trausti þess, að menn hefðu gleymt því, hvernig hann gagnrýndi alla þeirra starfsemi áður. En enginn hefur rennt niður öllum sínum eigin ummælum eins lystilega og hv. 1. þm. Austf. gerði um það mál. Ég skal ekki ræða málið meira, en skal aðeins ljúka mínu máli hér með því að spyrja hv. 1. þm. Austf.: Vill hv. 1. þm. Austf. lýsa því hér yfir, að ef Framsfl. kemst í þá aðstöðu eftir næstu kosningar að geta myndað ríkisstj., þá skuli það gert að ófrávíkjanlegu skilyrði, að frv. á þskj. 104 verði gert að lögum á n.k. Alþingi og málið síðan framkvæmt í samræmi við þau lagaákvæði og að Framsfl. taki ekki sæti í neinni ríkisstj., sem fallist ekki á að skipa þeim málum þannig? Það fer eftir svari hans við þessu, hvort það er rétt, sem ég hef haldið fram, að hér hafi Framsfl. hugsað sér að koma málinu fram með einlægni eða ekki. Svari hann þessari fsp. ekki eða neitandi, þá er það staðfesting á því, sem ég hef sagt hér um flokkinn í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Ég mun ekki eyða löngum tíma í að svara hinni löngu ræðu hv. 1. þm. Austf., en ég vil aðeins drepa hér á nokkur höfuðatriði. Það, sem mér finnst nú koma mjög greinilega í ljós, er það að framsóknarmenn eru að reyna að búa til ágreining eða búa til einhvern mismun á milli þessara tveggja mála, þeirra laga, sem samþ. voru hér fyrir ári um atvinnubótasjóð, og þess frv., sem þeir eru að bera fram nú, að öðru leyti en því, sem ég benti á í ræðu minni áðan, að ég tel vera meginmuninn. Það er um það, að í l. er lögð áherzla á það fjármagn, sem til þessa er veitt, en í frv., sem nú liggur fyrir, er meginkaflinn um stjórn málanna. Hann vildi, hv. 1. þm. Austf., telja það furðulegt, ef ég teldi nú allar áætlanir fyrir fram fánýtar eða einskis virði. Það voru ekki mín orð, og ég vildi benda á það, að einmitt í l. um atvinnubótasjóðinn segir m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar sjóðsstjórninni þykir ástæða til, skal hún leita umsagnar sveitarstjórna, Fiskifélags Íslands, Alþýðusambands Íslands, Búnaðarfélags Íslands, Iðnaðarmálastofnunar Íslands, eftir því sem við á, áður en umsókn er afgreidd.“ Það er gert ráð fyrir því, að þegar stjórn atvinnubótasjóðs þykir ástæða til, leiti hún sér upplýsinga um þær framkvæmdir, sem verið er að leita eftir láni til. En það er nokkur og verulegur munur á þessu eða hvort það á að gera allar þessar áætlanir fyrir fram, eins og raunar virðist vera meginhugsun í því frv., sem liggur fyrir frá hálfu framsóknarmanna. En sem sagt, það kom náttúrlega fram hjá hv. 1. þm. Austf., að auðvitað er það, sem máli skiptir, það fjármagn, sem er til umráða. Það er það, sem máli skiptir, og það lagði ég áherzlu á í minni fyrri ræðu, þó að honum þætti nú hentugra að reyna að láta í það skína, að ég hefði ekki gert mikið úr því, teldi vel fyrir þessum málum séð með þeim 10 millj., sem nú væru veittar, og hann vildi sem sagt telja, að þarna væri um mikinn ágreining að ræða á milli okkar. En ég tók það einmitt skýrt fram, að ég teldi æskilegt, að þetta fjármagn væri meira, og það verður vitanlega á hverjum tíma til athugunar að auka þetta, eftir því sem nauðsyn krefur. Hv. þm. var að hafa eftir mér, að ég hefði talið, að þetta væri skringilegt. Ég man nú ekki, hvort þetta er rétt eftir haft, en það skiptir ekki miklu máli. En hitt mun ég hafa sagt, og ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki þinglegt, við skulum hafa það orð, að afgreiða núna frv. framsóknarmanna vitandi það, að frv. um atvinnubótasjóðinn var afgreitt á þessu sama þingi fyrir tæpu ári. Ég má til að minnast aðeins á vextina, sem hv. þm. drap á, að ég væri frægur fyrir að hafa látið uppi um einhverja þá vitlausustu skoðun, skildist mér, sem nokkurn tíma hefði komið fram, að það væri vinningur að því eða hefði verið, eins og ég orðaði það, yfirsjón fyrir nokkrum árum með vextina af stofnlánum til landbúnaðarins, að þeir hefðu ekki verið hækkaðir. En hann sagði einnig: „og lánstíminn styttur“. En þetta hef ég aldrei sagt. Það er reginmunur á því, hver vaxtahæðin er og aftur með lánstímann, og það er vitanlega nauðsynlegt alltaf að geta haft lánstímann sem lengstan af framkvæmdalánunum, - það er nauðsynlegt. En hinu verður maður að gera sér grein fyrir, að fjármagnið, sem er til, og fjármagnsþörfin, - það er þetta tvennt, sem skapar það, hvað hægt er að ganga langt í því efni. En út af þessu tali um vextina þykir mér rétt að vekja athygli á því í sambandi við verðlagsgrundvöll landbúnaðarvara, að það hefur mikið verið talað um einmitt þennan lið, vexti af eigin fé bændanna, sem þeir hafa lagt í búreksturinn, og það segja margir og það með réttu: Það er ekki von, að menn fáist til þess að leggja fé í landbúnað, þegar þeim eru ekki ætlaðir nema mjög lágir vextir, við skulum segja 3½%, eins og var ákveðið í verðlagsgrundvellinum næstsíðasta. Það var að vísu hækkað upp í 5% á síðasta ári. En ég vil bara vekja athygli á því, að auðvitað hljóta þeir að hafa veruleg áhrif á það, hvaða vextir eru ákveðnir af eigin fé, þeir vextir, sem ætlaðir eru af stofnlánum, sem veitt eru til landbúnaðar, og því lægri vextir sem eru af stofnlánum, sem veitt eru til landbúnaðar, þá liggur auðvitað í hlutarins eðli, að því lægri verða vextirnir af eigin fé bændanna, sem þeir eiga í búskapnum. Það er þess vegna alls ekki svo einfalt mál, og það hefur líka sína ókosti, eins og ég einmitt var að reyna að leiða fram og benda á, að hafa vexti mjög lága. Þetta hefur m.a. háð landbúnaðinum um langa hríð, að vegna þess að það var talið, að hann gæti ekki greitt nema mjög lága vexti af sínum stofnlánum, þá leiddi það af því, að eigið kapítal bóndans var lítils metið og það var ekki talið bera nema litla vexti eða njóta nema lítilla vaxta í búrekstrinum. Hv. þm. sagði, að ég hefði verið að reyna að gera sem allra minnst úr árangri af því atvinnuaukningarfé, sem farið hefur til Austurlandsins. Það lá alls ekki í mínum orðum, það er mikill misskilningur. En hitt fannst mér óþarfa drýldni, ef svo mætti segja, sem kom fram í ræðum þeirra framsóknarmanna, og ég gat ekki stillt mig um að benda á það, að nokkuð af þessu fé fór, eins og ég nefndi, til þess að greiða halla af togaraútgerð á Austurlandi, - togaraútgerð, sem var þannig ástatt um, að togararnir hvorki lögðu upp afla sinn á Austurlandi, heldur gerðu það við Faxaflóa, og skipin voru ekki einu sinni mönnuð að austan. Það felst ekki í þessu, að þetta fé gæti ekki komið að notum, en því var bara ekki varið þannig, að það kæmi að notum. Ég ætla ekki að fara út í síldarverksmiðjumálin. Það gefst vafalaust tækifæri til þess síðar, en þá er ég illa svikinn, ef hv. 1. þm. Austf. fær marga til að trúa því, að þar hafi ekki orðið mjög mikil breyting á í tíð þessarar ríkisstj. Hv. 1. þm. Austf. spurði, hvort það væri léttara nú en áður var að byggja og kaupa skip, t.d. heldur en var í tíð vinstri stjórnarinnar, og yfirleitt að vinna að framkvæmdum. Ég skal ekki halda því fram, en ég vil þá bara spyrja hv. þm.: Hvers vegna hélt þá ekki vinstri stjórnin áfram að starfa og lofa þjóðinni að búa áfram við þessi góðu kjör? Þetta er spurning, sem ákaflega æskilegt væri að fá svör við. Eða var það kannske þannig, að þetta var sjónhverfing, þessi góðu kjör? Var það kannske þannig, að framkvæmdirnar kostuðu meira en fram var talið, og það varð seinni tíminn, sem þetta kom niður á? Ég skal líka sleppa að ræða hér um landhelgismálið. Ég býst við, að það verði erfitt fyrir hæstv. stjórnarandstæðinga að klína því á Sjálfstfl., að hann hafi verið andstæður útfærslu landhelginnar. Ég get alveg leitt hjá mér að svara slíku? Ég ætla ekki að vera að skattyrðast meira út af þessu máli. Það var að vísu margt, sem kom fram í ræðu hv. þm., sem vafalaust gefst tækifæri síðar til þess að ræða um, en eins og ég sagði áðan, fannst mér ekki rétt að láta það með öllu ógert að tala nokkur orð út af þessu máli. Svo skal ég láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal ekki níðast á þolinmæði hæstv. forseta. Fyrst ætla ég að segja það út af því, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, ef honum skyldi verða eitthvað hugarhægra þá, að Framsfl. mun leggja mikla áherzlu á að fá aukna atvinnuaukningarstarfsemina í landinu. Ef til greina kæmi, að hann semdi um ríkisstjórn, mundi hann leggja mjög mikla áherzlu á það mál og leiðrétta þann skakka í því efni, sem orðið hefur, síðan núv. stjórnarflokkar tóku við þeim málum, eins og hér hefur verið upplýst. Ég þarf ekki að brjóta neitt af mér við hæstv. forseta til þess að svara hv. 3. þm. Austf., m.a. vegna þess, að hv. þm. var önnum kafinn við að taka til baka það, sem hann hélt fram í sinni fyrri ræðu. M.a. sagði hann, að hann vildi alls ekki kannast við, að hann teldi áætlanir fyrir fram fánýtar eða rannsóknir, og tók því kirfilega aftur það, sem hann efnislega hafði sagt um það. En þó var þetta grundvöllur hans að því að sýna fram á, að þetta frv. væri í þessum óheppilega framsóknaranda. Nú tók hv. þm. það allt til baka, og er það út af fyrir sig gott. Enn fremur vildi hann ekki lengur halda því fram, að frv. væri skringilegt, þó að hann gerði það að aðalatriði áðan. Ég tók það orðrétt eftir honum. Nú er hann aftur á móti búinn að finna það upp, að það sé ekki þinglegt að samþ. frv. En rökin fyrir því eru heldur dauf, þegar þess er gætt, að hér er um viðbótarráðstafanir að ræða við þær, sem áður hafa verið samþ. í öðrum lagabálki. Hér er starfsemi, sem er á ýmsan hátt frábrugðin hinni, og aukið fjármagn. Nú hafði hv. þm. breytt nokkuð orðalagi á vaxtakenningu sinni. Nú er hún orðin þannig að efni til, að það sé um að gera fyrir bændur að hafa sem hæsta vexti, borga sem hæsta vexti af lánum til þess að fá sem hæsta vexti inn í verðlagsgrundvöllinn af sínu eigin fé. Það er sannast að segja ekki ofsögum sagt af því, að hv. þm. hefur nokkuð sérkennilegar skoðanir á þessu, þegar þess er gætt, hversu gífurlegt lánsfé bændur þurfa að nota til þess að byggja upp sinn búskap. Og sennilega er það eitt allra þýðingarmesta málið fyrir landbúnaðinn að hafa einmitt lága vexti. Við sjáum, hvernig gengur að koma afskriftunum og vöxtunum inn í verðlagsgrundvöllinn. Hvað ætli það sé mikið af þeim vöxtum, sem nú þarf að borga af nýju búi, sem væri byggt upp með því verðlagi, sem nú er, sem kemst inn í verðlagsgrundvöllinn? Hvað ætli það sé mikið? Á því sjáum við svona hér um bil, hvernig bændur fara út úr pólitík hinna háu vaxta. Ég held, að það sé flestum, sem þekkja nokkuð til þessara mála, ljóst að ein sú leið, sem verður að fara, til þess að hægt sé að halda áfram að byggja upp íslenzkan landbúnað, er, að hægt sé að fá aðgang að vaxtalægri lánum en nú er mögulegt, ásamt því að leiðrétta verðlagsgrundvöllinn og fleira, sem kemur til greina. Ég get líka látið mér vel líka, að hv. þm. sagði nú, að það hefði alls ekki legið í sínum orðum, að hann vildi gera lítið úr árangri atvinnuaukningarfjárins á Austurlandi. Hann tók það því allt aftur, sem hann hafði sagt um það. Hann sagðist alls ekki vilja gera það. Ég var einmitt að gefnu tilefni frá honum að sýna fram á, hversu geysiþýðingarmikið atvinnuaukningarféð hefði verið fyrir Austurland. En ef hv. þm. viðurkennir það nú allt í einu, að atvinnuaukningarféð hafi verið svo þýðingarmikið fyrir Austurland, og vill ekki láta skilja sig svo, að hann hafi gert lítið úr því, hefur hann þá gert sér grein fyrir, hvað hann hefur verið að gera og stjórnarmeirihl. með því að setja atvinnuaukningarféð ofan í sama sem ekki neitt? Veit hv. þm. það t.d., að núna þegar úthlutað var úr þessum atvinnubótasjóði, varð að úthluta hálfs annars árs framlagi? Það varð að úthluta þessa árs fé og fyrir hálft ár fram í tímann til að geta sýnt pínulítinn lit á því að sinna þeim umsóknum, sem fyrir lágu, og var þó ekki nema auvirðilegur píringur samanborið við það, sem áður var? Ef hv. þm. er nú horfinn frá því að gera lítið úr atvinnuaukningarstarfinu og áhrifum þess, t.d. á Austurlandi, hefur hann þá gert sér grein fyrir því, hvað hann raunverulega hefur verið að gera og hans félagar?