Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

flm. (Einar Olgeirsson) : Þessara útvarpsumr. hefur verið krafizt af Sjálfstfl. Ekkert vit er í því að hafa útvarpsumr. um mál sem þetta, nema sú skýrsla komi þá fyrir þjóðina, er þar er um beðið, og hún sé rædd. Því hef ég álitið, að Sjálfstfl. ætti sem krefjandi umr. að byrja í útvarpinu, en með ofríki hafa stjórnarflokkarnir ákveðið, að Sósfl. skuli byrja og ekki fengizt dregið um röð. Við síðustu útvarpsumr. frá þinginu, um fjárhagsráð í maí í vor, var ég látinn byrja, af því að ég hafði krafizt umr. Ég vil því óska úrskurðar hæstv. forseta um þetta tvennt: 1) Hvort ekki skuli dregið um röð milli allra flokkanna, þar sem ekkert samkomulag er um, hver byrja skuli. 2) Hvort umr. þessarar þáltill. sé lokið með útvarpsumr. þessum eða ekki.

Forseti (BSt) : Ég mun svara þessu, um leið og ég tek málið á dagskrá. Á dagskrá er tekið: Till. til þál. um, að ríkisstjórnin gefi þinginu skýrslu um þátttöku sína í Parísarráðstefnunni og samningaumleitanir um dollaralán, 5. mál. Sþ. þskj. 5. Útvarpsumr. Út af ósk hv. 2. þm. Reykv. um það, að ég kveði upp úrskurð um tvö atriði, skal ég taka þetta fram: Það hefur verið venja frá upphafi Alþingis í nútímamynd, að flm. máls hafi gert grein fyrir því, þegar það er leitt inn í þingið, þegar það er rætt í fyrsta sinn, og munu allir hv. þm. kannast við það, að forseti gefur flm. orðið, þó að hann kveðji sér ekki hljóðs en það er annars ekki gert um aðra þm. og ekki um flm. nema við 1. umr. Þessari reglu hefur einnig verið fylgt um útvarpsumræður frá upphafi. Ég skal nefna nærtækt dæmi: Þegar Framsfl. var einn í stjórnarandstöðu og bar fram vantraust á þáverandi ríkisstj., þá var talið sjálfsagt, að hann hæfi umr., sem hann hafði heldur ekkert á móti. Það dæmi, sem hv. þm. vitnar til, að hann hafi talað fyrstur í máli, sem sósíalistar hafi ekki verið flm. að, þá var þar öðru máli að gegna, því að það var 3. umr. málsins, en ekki 1. eða eina. og mun hv. þm. hafa verið frsm. n. í því máli. Þess vegna verður sá háttur hér hafður, að fulltrúi Sósfl., sem jafnframt er flm. dagskrármálsins, tali fyrstur, en að öðru leyti hefur verið dregið um röð milli hinna flokkanna, sem ekki flytja málið. Málið er flutt af hv. 2. þm. Reykv., og ég veit ekkert, hvers konar skýrslu hæstv. utanrrh. kann að gefa hér. Málið hlýtur því að skoðast sem mál hv. 2. þm. Reykv. og Sósfl. Um hitt atriðið, hvort umr. skuli lokið, þegar þessari útvarpsumr. er lokið, þá mæla þingsköp svo fyrir, að umr. um þáltill. sé lokið, þegar útvarpsumr. er lokið. Samt sem áður lít ég svo á. að ef fram kæmi till. um að vísa málinu til n. að þessari útvarpsumr. lokinni, þá mundi ég að sjálfsögðu bera hana upp, og ef hún yrði samþ., þá teldi ég rétt, - en það er aðeins skoðun mín, enda mundi það ekki heyra undir úrskurð minn, heldur hæstv. aðalforseta Alþingis, - að það væri skoðað sem önnur umr. málsins, þegar till. kæmi á ný til umr. Samkvæmt þessu, sem ég hef sagt, þá fer þessi umr. fram á þann hátt, að flokkarnir tala í tveimur umferðum, fyrst 25 mín., síðar 20 mín., samtals 45 mín. Röðin er þessi: Sósfl., Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. Verður sama röð viðhöfð í báðum umferðum, því að það er einnig venja við útvarpsumr. Samkvæmt þessu tekur til máls hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og talar af hendi Sameiningarfl. alþýðu - Sósfl.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Ég hef flutt þessa till. vegna þess, hver nauðsyn er á, að hæstv. stj. gefi þjóðinni skýrslu um, hvað hún hefur aðhafzt í samningum um dollaralán og svo kallaða Marshalláætlun. Þjóðin hefur þá sorglegu reynslu af þeim ráðh., er ríkisstj. þessa skipa, að þeir hafa áður ofurselt framandi stórveldi íslenzk landsréttindi þvert ofan í loforð gefin þjóðinni. Allur er því varinn góður. Þessi hæstv. ríkisstj. hefur, síðan hún komst til valda, unnið að því að leiða hrun, atvinnuleysi og launalækkanir yfir þjóðina, til þess að þeir milljónamæringar í Rvík, sem hún þjónar, geti haldið áfram að auðgast á kostnað fjöldans. Hún hefur reynt að haga starfi sínu þannig, að fólkið fengi ekkert um fyrirætlanir hennar að vita, og hún gæti flutt því hvaða ósannindi sem væri, án þess að kostur gæfist á að gagnrýna þau. Þess vegna hefur þessi ríkisstj. skipað fjárhagsráð til þess að skipuleggja atvinnuleysi, en svikið yfirlýsingar, gefnar af hálfu stjórnarliðsins í vor, um að allir flokkar ættu þar fulltrúa. Þannig hyggst stj. að hindra, að till. þær, er fulltrúi Sósfl. kynni að gera í slíku ráði, kæmust til þjóðarinnar. Síðan hefur hún látið þetta einlita fjárhagsráð gefa villandi skýrslur til þess að reyna að skapa grundvöll að launalækkunum í landinu. Svo hafa ráðh. sjálfir farið í útvarpið til þess að reyna að blekkja þjóðina til undanlátssemi við launalækkunarkröfur afturhaldsins. En Sósfl. hefur hæstv. stj. neitað um að fá að flytja ræðu í útvarpið um þessi mál. Þannig er málfrelsið og rétturinn til að gagnrýna bælt niður, til þess að blekkingarherferð stjórnarliðsins verði ekki afhjúpuð. Í samningunum um sölu á afurðum Íslendinga hefur hæstv. ríkisstj., og þá fyrst og fremst hæstv. utanrrh., svikið þjóðina herfilega með því að selja vörur hennar fyrir lægra verð en fáanlegt hefði verið. Þegar svo þessi skemmdarverk hans eru afhjúpuð og ósannindin, sem hann daglega ber á borð í Morgunblaðinu, hvað haldið þið þá, að hann geri til þess að reyna að firra sig gagnrýni og hindra, að þjóðin geti sannað á hann óhæfuna?  „Hér með skal yður tjáð, herra alþingismaður, að yður er veitt lausn frá störfum í Samninganefnd utanríkisviðskipta frá og með deginum í dag að telja. Bjarni Benediktsson.“ Þegar þessi fulltrúi sjávarútvegsins er flæmdur úr n., hyggst utanrrh. að geta komið verðlækkun sinni á íslenzkum fiski á, án þess að þjóðin geti sannað á hann skemmdarverkin. Svona er verið að reyna að gera þjóðina varnarlausa gegn þeim árásum, sem verið er að gera á lífskjör hennar. Samtímis hefur svo ríkisstj. í laumi aflað sér heimilda hjá alþjóðabankanum til þess að lækka gengi íslenzkrar krónu um allt að 20%. Gengislækkunarl. á svo að knýja fram. ef stj. þorir. En það er bezt, að þjóðin fái að vita af þessari fyrirætlun hennar hér með, því að hugsanlegt er, að þjóðin geti með mótmælum sínum komið í veg fyrir, að það óheillaverk yrði framið. Starfsaðferðir þessarar hæstv. ríkisstj. hafa verið með þeim endemum, að nauðsynlegt er, að þjóðin sé vel á verði á öllum sviðum gagnvart þeim tilræðum, sem sérstaklega hæstv. utanrrh. bruggar henni. Þess vegna hef ég nú m. a. krafizt með þáltill. skýrslu af hæstv. ríkisstj. um Parísarráðstefnuna, því að ég veit, að eitt af mörgu, sem hæstv. stj. vill leyna, eru fyrirætlanir hennar um dollaralán. Sjálfstfl. hefur heimtað útvarpsumr. um þetta mál. Manni virtist nú að vísu, að sæmra hefði verið fyrir þessa hæstv. ríkisstj. að leggja fram fjárl. í byrjun þings, en brjóta ekki ákvæði stjórnarskrárinnar um það eins og hún gerir, og láta fram fara þá útvarpsumr. um fjárl., sem vant er að vera fyrsta útvarpsumr. hvers reglulegs þings, en að heimta nú útvarpsumr. um þetta mál á þann hátt, sem nú er gert. En það er auðséð, hver brögð eru hér í tafli, og nú á að endurtaka ósvinnuna, sem framin var við 2. umr. herstöðvasamningsins fyrir ári síðan, er útvarpsumr. var krafizt til að hindra umr. í þinginu. Hæstv. utanrrh. er nú að reyna að koma í veg fyrir almennar umr. um þetta mál í þinginu með því að heimta útvarpsumr. um það og knýja það fram með ofríki, að ég skuli tala fyrstur, áður en skýrslan er gefin. Þannig hefur hann hugsað sér að svipta mig málfrelsi um skýrsluna, sem hann mun vafalaust gefa nú á eftir mér, því að ella hefði hann vart heimtað þessar útvarpsumr. Ég veit, hvers hann hefur krafizt af hæstv. forseta.  Hæstv. utanrrh. talar nú hér á eftir mér og getur nú gefið sína skýrslu. Ég mun svo ræða hana og fyrirætlanir hæstv. stj. í næstu umferð.

Forseti (BSt) : Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, lauk máli sínu. Tekur þá til máls hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, og talar f. h. Sjálfstfl.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Tillaga sú, sem hér er til umræðu, er hin fyrsta, sem stjórnarandstaðan flytur á þessu Alþingi. Hv. 2. þm. Reykv. flutti hana jafnskjótt og Alþingi kom saman, svo lá honum á að koma henni á framfæri. Það hlýtur þess vegna að vekja mikla furðu, að hann skuli nú skorast undan að ræða þessa stórmerku tillögu. Fer honum í því á sömu leið og gömlu konunni, sem segir frá í vísunni: „Margur hélt mig málugan,“ mælti kerling orðskvið þann, „þagað gat ég þó með sann, þegar hún Skálholtskirkja brann.“ Þessi þagmælska Einars Olgeirssonar nú er þeim mun merkilegri, sem það væri synd að segja, að stjórnarandstaðan, hv. Sósfl., sameiningarflokkur alþýðu, hafi verið athafnalaus frá því að þingi lauk í vor. Menn minnast þess, að við útvarpsumr. frá Alþingi á s. l. vori lét hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, það vera ályktarorð sín, að hann skoraði á landsmenn að velta núverandi stjórn frá völdum með utanþingsaðgerðum, af því að vonlaust væri að gera það þá um sinn á löglegan hátt. Um þetta var ekki látið sitja við orðin ein. Reynt var að efna til víðtækrar verkfallsöldu um land allt. Í fyrstu var ekki farið leynt með, að tilgangur hennar ætti að vera sá að koma stjórninni frá völdum. Úr því tilræði varð að vísu miklu minna en til var stofnað. Bráðlega var alveg frá því horfið að halda því fram, að tilgangurinn með verkföllunum væri sá að breyta til um ríkisstjórn í landinu. En það var þá fyrst gert, þegar ljóst varð, að stjórnin festist fremur í sessi við slíkar árásir en um hana losnaði. Hinu tjáir ekki að neita, að með verkföllunum tókst að skapa enn meiri glundroða í fjármálum landsins en áður ríkti þar, og varð þó árangurinn einnig sýnu minni að því leyti en upphafsmennirnir höfðu vonað. Verkamönnum var bakað mikið tjón með langvinnu verkfalli, sem þeir engan veginn fengu bætt með þeirri kauphækkun. sem að nafninu til varð. En tjón þjóðarheildarinnar af þessum verkföllum nemur áreiðanlega býsna mörgum milljónum króna, og er þó óbeini skaðinn enn þá meiri, sá, sem stafar af aukinni ringulreið í verðlagsmálunum, og var þó það öngþveiti ærið áður. Þá hefur hv. Sósfl., sameiningarfl. alþýðu, haldið uppi gegndarlausum árásum á ríkisstjórnina, bæði í blöðum sínum og á mannamótum. Forkólfar hans hafa í því skyni ferðazt um landið þvert og endilangt. Og þó að messufall hafi orðið hjá þeim sums staðar og þeir hafi miklu víðar fengið daufar undirtektir hjá þeim fáu hræðum, er fengust til að hlýða á þá, er þeirra gerðin hin sama. Ofstækið og löngunin til að koma á upplausn og ringulreið hefur gert þessa hv. þm. eirðarlausa með öllu. Sumir forystumanna Sósfl. hafa og ekki látið sér nægja að ferðast um Ísland eitt, heldur hafa þeir, svo sem hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og annar enn frægari ferðalangur, hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, ferðazt um önnur lönd og setið þar ráðstefnur með flokksbræðrum sínum, kommúnistum þeirra landa. Er ekki að efa, að tilgangurinn hefur verið sá að sækja þangað örvun til sem rösklegastrar sóknar gegn núverandi ríkisstjórn Íslands. Auk þess, sem þeir auðvitað hafa reynt að fræða aðra um okkar hagi á venjulegan hátt. En það er önnur saga, að vísu hvorki ófróðleg né óskemmtileg, þó að ekki sé unnt að rekja hana hér. Þó að allir núv. ráðherrar og gerðir þeirra hafi hlotið heldur óvinsamlega dóma hjá hv. Sósfl., sameiningarfl. alþýðu, held ég þó, að það sé ekki ímyndunin einber, að einna minnstrar vinsemdar hafi, a. m. k. eftir því sem á leið, gætt til mín. Það hefur margt verið að mér fundið og sumt að sjálfsögðu með réttu, eins og t. d. það, að ég sé ljótur og harla ófrýnilegur ásýndum. Er og svo að sjá, sem þeim flokksmönnum þyki innræti mitt mjög fara eftir útlitinu. Þannig er ég t. d. í einu síðasta blaði Þjóðviljans ásakaður um að heyja kynþáttaofsóknir hér á landi fyrir þá ráðstöfun að banna skemmtanir erlendra trúða og annarra slíkra skemmtimanna, sem enginn menningarauki stafar af. Í hinu orðinu segir blaðið sjálft, að „það hefði vitanlega verið eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun að takmarka eða banna með öllu starfsemi slíkra manna og hefði átt að gerast fyrir löngu“. Svo mörg eru orð blaðsins, en af því að það er ég, sem geri þessa „eðlilegu og sjálfsögðu ráðstöfun“. þá er það sönnun fyrir kynþáttahatri mínu. En hvað halda menn, að sagt hefði verið, ef ég á sama tíma og hér er skortur á nauðsynjum vegna gjaldeyrisleysis og fjöldi ungra efnismanna fær af sömu ástæðum vart eða ekki stundað nám erlendis, hefði veitt bandarískum jassleikurum dvalarleyfi hér undir því yfirskini, að það væri ekki eyðsla á erlendum gjaldeyri að borga fyrir þá farið flugleiðis fram og aftur yfir Atlantshafið milli Bandaríkjanna og meginlands Evrópu. Sama daginn er ég ásakaður fyrir að „lögleiða innbrot hér á landi“, vegna þess að ég taldi ekki ástæðu til að höfða sakamál gegn tveim opinberum starfsmönnum, sem gert höfðu gangskör að því að komast eftir, hver væri eigandi skúrs, sem stóð í heimildarleysi inni á Íþróttavellinum í Reykjavík, og gerðu síðan réttum eiganda aðvart, jafnskjótt og þeir komust að, hver hann var. Ásakanirnar um vernd á innbrotsþjófum og kynþáttahatur eru þó vissulega smávægilegar miðað við landráðaákærurnar, sem sí og æ eru endurteknar í Þjóðviljanum. Suma af landráðaglæpum mínum á ég þó ekki að hafa framið einn og óstuddur, því að þar er ég sagður vera í fylgd með þeim yfirgnæfandi meiri hluta Alþ., sem samþ. samninginn við Bandaríkin um brottflutning herliðs þeirra og takmörkuð afnot þeirra um sinn af Keflavíkurflugvellinum. Til viðbótar þessum almennu landráðum, sem þér, hv. þingbræður mínir, kvað hafa gert yður seka um, koma svo einkalandráð mín. En þau eru þá ekki heldur féleg, því að ég er sagður hafa brotið hvorki meira né minna en sjálfa 3. málsgrein 91. greinar almennra hegningarlaga, nr. 19 frá 12. febr. 1940, og er lagt fangelsi, allt að 16 árum, við því broti. Samkv. ummælum Þjóðviljans er hið eina, sem hlífir mér við þessari 16 ára fangelsisvist, það, að ég er sjálfur dómsmálaráðherra og læt því ekki höfða mál á móti hinum ægilega afbrotamanni utanríkisráðherranum. En þó að lögspeki þeirra Þjóðviljamanna sé mikil, má þó segja, að í þessu skjótist þeim, þó skýrir séu. Ákæruvaldið út af embættisbrotum ráðherra er sem sé alls ekki hjá dómsmálaráðherra, hvort sem hann heitir Bjarni Benediktsson eða eitthvað annað, heldur samkv. 14. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands hjá sjálfu Alþingi. Úr því að hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., telur, að slíkur afbrotamaður sitji í sæti utanríkisráðherra, er það þess vegna skylda þingmanna hans, en ekki dómsmálaráðherrans, að hlutast til um, að mál sé höfðað á móti honum. Ég tel víst, að hinn virðulegi flokkur láti ekki fremur í þessu en öðru sitja við orðin ein. Bið ég þess því með eftirvæntingu, að fram komi á Alþ. tilllaga um ályktun slíkrar málshöfðunar. Hið eina, sem ég þá get glaðzt yfir, er, að hér skuli ekki vera í lögum ákvæði, sem var í sumum hegningarlögum áður fyrri, að hegningar fyrir mörg afbrot voru allar lagðar saman án nokkurs frádráttar. Eftir þeim lögum mundi ég vafalaust hafa verið dæmdur til margfalds og ítrekaðs lífláts. ekki sízt eftir að upp komst hinn síðasti af stórglæpum mínum, sem Þjóðviljinn skýrir frá með margfaldri fyrirsögn s. 1. sunnudag, sem sé, að ég hafi þá á laugardag neitað að tala við sjálfan Ammendrup, þann, sem vildi flytja inn jassleikarana amerísku. Mikilvægi þess atburðar var slíkt, eftir frásögn blaðsins, að helzt minnti á, þegar Vilhjálmur I. Prússakonungur neitaði að tala við sendiherra Frakkakeisara og hratt þar með af stað stríðinu 1870. Ástæðan til þess, að flutningur málshöfðunartillögunnar gegn mér hefur dregizt, er auðsjáanlega sú, að áður en þingmönnum hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., vannst tími til að sinna skyldum sínum gagnvart íslenzkum almenningi, urðu þeir að hlýða boði þess húsbónda, sem þeir meta miklu meira en alþýðuna hér á landi, svo sem fram kemur í flutningi máls þess, sem hér er til umræðu. Jafnvel þó að glæpir mínir séu miklir og margvíslegir, er, eins og ég áður drap á, langt frá því, að þeir séu hinir einu, sem núverandi ríkisstjórn á að hafa framið. Öll er ríkisstjórnin sögð glæpunum ofurseld. Það mundi taka allt of langan tíma að telja öll afbrot hennar upp, en segja má, að kjarna ásakananna sé þjappað saman í greinargerð tillögu þeirrar, sem nú er til umræðu, þar sem sagt er: „Ráðherrar núverandi ríkisstjórnar - eru reyndir að því að ofurselja erlendu stórveldi dýrmæt landsréttindi þvert ofan í vilja þjóðarinnar og eru nú að vinna að því að eyðileggja afkomumöguleika hennar og rýra lífskjör almennings í hvívetna -. Eftir þessar geipilegu ásakanir hefði mátt vænta þess, að hv. flm., 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, hefði látið það verða sitt fyrsta verk á þessu nýsamankomna Alþingi að flytja tillögu um að hindra stjórnina í einhverju af hinum mörgu eyðileggingarverkum hennar, því að ekki hefði átt að standa á honum, svo fjölfróðum manni og víðreistum, að gera nánar grein fyrir þeim. Og ef það var einhverjum vandkvæðum bundið, var þó það ráð fyrir hendi að flytja vantraust á svo vonda stjórn. Ekki hefði átt að vera erfitt að rökstyðja það. Hitt er óneitanlega nokkuð veik vörn gegn öllum þessum ófarnaði og ósköpum, að skora á skemmdarvargana sjálfa að gefa skýrslu um sín skuggalegu áform, svo sem hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, ætlast nú til. En hv. 2. þm. Reykv., Einari Olgeirssyni, finnst allt annað mega sitja á hakanum fyrir einu stórmáli, sem hann endilega varð að koma á framfæri. Svo er mál með vexti, að úti í löndum, suður í París, var í sumar haldin ráðstefna um viðreisn Evrópu. Franska og brezka ríkisstjórnin boðuðu til þessarar ráðstefnu og buðu þangað öllum ríkjum í Norðurálfu, að undanteknum Spáni einum. Ástæðan til þess, að efnt var til ráðstefnu þessarar, var vaxandi öngþveiti í efnahagsmálum Norðurálfu, en um þann voða hafði Mr. Marshall, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, talað í ræðu, sem hann hélt í Harward 5. júní s. l. Hét hann þá Norðurálfuþjóðunum stuðningi Bandaríkjanna, ef þær legðu fram skýrslu um þarfir sínar og framleiðslugetu og legðu enn fremur fram gild rök fyrir því, að væntanleg fjárhagsaðstoð Bandaríkjanna yrði til þess notuð fyrst og fremst að koma iðnaði Evrópuþjóðanna og matvælaframleiðslu í það horf, að þær gætu af eigin afrakstri séð sér farborða. Nú er það að vísu umdeilanlegt, hversu mikinn þátt Íslendingar eigi að taka í alþjóðasamtökum, en fátt varðar þá þó meira en að þjóðir Norðurálfu rétti við. Ef fátækt og vandræði haldast við með þessum þjóðum, er ljóst, að sá faraldur hlýtur að berast á örskammri stundu til Íslands. Að vísu getum við ekki lagt mikið af mörkum til viðréttingar nágrönnum okkar. Eftir okkar litlu getu er okkur þó skylt, bæði annarra vegna, en þó umfram allt sjálfra okkar vegna, að taka þátt í uppbyggingarstarfinu. Það lá því í augum uppi, að við hlutum að taka þátt í þessari ráðstefnu, sem tvær af okkar beztu vina- og viðskiptaþjóðum efndu til. Ríkisstjórnin varð um þetta sammála svo og utanríkismálanefnd, þegar málið var undir hana borið á fundi 7. júlímánaðar s. 1. Þar var aðeins einn, sem skarst úr leik, hv. fulltrúi Sameiningarfl. alþýðu. Sósfl., 6. þm. Reykv., Sigfús Sigurhjartarson. Mótbára hans var þó í fyrstu aðeins sú, að við ættum að bíða þangað til sýnt væri, hverja afstöðu hin Norðurlöndin tækju til þessa boðs, þó að það hefðist upp úr honum að lokum, að hann væri á móti því, að við þægjum boðið. Danmörk, Noregur og Svíþjóð höfðu þá efnt til fundar um þetta, án þess að kveðja Ísland til. Þótti öllum öðrum en hinum háreista og djarfhuga hv. 6. þm. Reykv., Sigfúsi Sigurhjartarsyni, ástæðulaust að bíða ákvörðunar fundar, þar sem við værum hvergi nærri og ekki til kvaddir. Á sínum tíma kom það einnig í ljós, að öll þessi þrjú ríki tóku sömu ákvörðun og Ísland hafði gert, sem sé þá að þiggja boðið. Ríkisstjórnir þeirra mátu hagsmuni landa sinna á hinn sama veg og ríkisstjórn Íslands og utanríkismálanefnd höfðu metið íslenzka hagsmuni. Raunin varð sú, að öll ríkin, 16 að tölu, í vestur- og mið-Evrópu, sem boðið fengu, tóku því. En því miður höfnuðu Rússar og nokkrir nágrannar þeirra boðinu. Það getur ekki verið hlutverk íslenzku ríkisstjórnarinnar að átelja afstöðu þeirra ríkja, sem ekki vildu þekkjast boðið. Stjórnir þeirra ráða gerðum sínum án þess að þurfa um þær að sækja dóm undir okkur. Hins vegar getur engum óblinduðum Íslendingi blandazt hugur um, að lítt hefði land okkar vaxið eða orðið öfundsvert af afstöðu sinni, ef það hefði bætzt í hóp þeirra, sem boðinu neituðu. En það voru ekki aðeins stjórnarvöldin í Austur-Evrópu og á Balkan, sem neituðu þátttöku í Parísarráðstefnunni, heldur hófu kommúnistar um gervallan heim heilagt stríð gegn ráðstefnunni. Sá eldmóður krossfarans, sem nú hefur gripið hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, út af þessu máli, hefur einhvern veginn borizt með austanblænum hingað til landsins. Það er þessi óskiljanlegi austanandvari, sem ætíð leikur um forystumenn hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., sem hefur hvíslað því að hv. 2. þm. Reykv., Einari Olgeirssyni. að það, sem íslenzku þjóðinni riði nú mest á af öllu, væri að gera Parísarráðstefnuna tortryggilega. Þá viðleitni yrði að setja ofar öllu öðru. Henni yrði að helga fyrsta mál stjórnarandstöðunnar á þessu nýja þingi. Öll skemmdarverk hrunstjórnarinnar illu yrðu að liggja í láginni á meðan tekið væri undir sönginn að austan um voðann, sem stafaði af Parísarráðstefnunni. En þeir segja mest af Ólafi konungi, sem hvorki hafa heyrt hann eða séð. Ef til vill hefði og verið hægt að egna menn hér á landi til haturs gegn Parísarfundinum, ef engar fregnir hegðu af honum borizt nema með austanblænum. En hvaða gagn það hatur átti svo að gera íslenzku þjóðinni, er raunar allt annað mál. En nú vill svo vel til, að einn ágætur Íslendingur, Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, fylgdist með störfum Parísarfundarins sem erindreki íslenzku stjórnarinnar. Davíð hefur gefið ýtarlega skýrslu um ráðstefnuna og sérstaklega þátttöku Íslands í henni, en hann var sá fulltrúi, sem allan starfstíma fundarins fór með umboð Íslands. Skýrsla Davíðs er því miður svo löng, að ég get nú ekki lesið hana alla og skal því aðeins drepa á nokkur höfuðatriði, og munu menn þá sjá, að eðli ráðstefnunnar var allt annað en hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, vill láta menn halda. Aðalverkefni ráðstefnunnar var að safna gögnum um, hvað helzt væri hægt að gera til endurreisnar Evrópu, og semja framleiðsluáætlun samkv. upplýsingum þeirra landa. sem þátt tóku í ráðstefnunni. Um þetta segir Davíð Ólafsson: „Til þess að tryggja það, að svo miklu leyti sem að þeim snýr, að endurreisn Evrópu verði framkvæmd, samþykkja hinar þátttakandi þjóðir að gera sitt til 1) að auka framleiðsluna, aðallega á kolum og matvælum, eftir föngum. 2) að nota til hins ýtrasta framleiðslugetu sína, bæði hvað snertir vinnuafl og tæki. 3) að fullkomna framleiðslutæki sín og samgöngutæki sín og samgöngutæki svo sem frekast er unnt, og auka þannig afkastagetu vinnuaflsins, vinnuskilyrði verði bætt og afkomumöguleikar Evrópuþjóðanna bættir. 4) að vinna saman innbyrðis og hafa samvinnu við aðrar þjóðir, sem þess óska, að öllu því, sem leiða mætti til lækkandi tolla og minnkandi hindrana á milliríkjaviðskiptum. 5) að hafa samvinnu um nýtingu sameiginlegra gæða.“ Þarna er það í mjög stuttu máli rakið, sem Evrópuþjóðirnar ætla af sinni hálfu að gera til að rétta hag sinn við. Ég sé ekki, að það sé neitt ískyggilegt eða nokkuð það, sem Ísland geti haft skömm eða skaða af að taka þátt í. Þvert á móti sýnist mér, að hér sé um stórfellda nýsköpun að ræða, nýsköpun, sem er alveg sama eðlis og okkar íslenzka nýsköpun, sem Einar Olgeirsson áður fyrri vissulega lét sér annt um, áður en austanvindurinn feykti honum af réttri leið. Þátttaka Íslands í þessum áformum, sem sannarlega geta miklu góðu til vegar komið fyrir þann hluta heimsins, er við byggjum, var fólgin í því að gera grein fyrir, hverjar nauðsynjar við þurfum að fá innfluttar nú og á næstu árum. En þær nauðsynjar þarf að mestu leyti að sækja til þeirra þjóða, sem að ráðstefnunni stóðu. Í sambandi við þetta var einnig gerð grein fyrir gjaldeyrisástandi og horfum. eftir því sem þá voru gögn fyrir hendi suður í París. Umfram allt beindist þó þátttaka Íslands að því að minna þær þjóðir, sem þarna voru samankomnar, á, að Ísland hefði til sölu fisk, sem þær gætu notað. Mun það öllum vera augljóst, að það er lífsskilyrði fyrir Íslendinga, að í áætlunum um endurreisn Norðurálfu sé hæfilegt tillit tekið til fiskveiðanna og séð fyrir, að sem flestir geti orðið neytendur fiskjar, bæði sjálfum sér og framleiðendunum til gagns. Fulltrúi Íslands beindi áhrifum sinum einkum að því að brýna þetta fyrir mönnum. Skal ekki um það sagt, að hverju gagni það kemur. En hitt er ljóst, að ekki hefði okkar hlutur orðið betri, ef fiskurinn hefði alveg fallið niður, þegar rætt var um matarþörf þessara Evrópuþjóða og áætlanir gerðar um fullnæging hennar. Því miður er efnahagur margra Evrópuríkja svo slæmur eftir eyðileggingar styrjaldarinnar, að þeim er um megn að standa sjálf straum af endurreisnarstarfinu. Þess vegna er það von þeirra, að áætlanir þessar verði grundvöllur þess. að Bandaríkin veiti þeim fjárhagslegan tilstyrk. Ísland er hins vegar ekki í hópi þeirra þjóða, sem hafa beðið um slíka aðstoð, og við skulum vona, að við berum gæfu til að haga svo málum okkar, að við þurfum ekki á henni að halda. Um þetta segir í skýrslu Davíðs Ólafssonar: „Þjóðir þær, sem þátt tóku í ráðstefnunni, voru mjög misjafnlega á vegi staddar fjárhagslega, en verst var að sjálfsögðu ástandið í þeim löndum, sem styrjöldin geisaði í og hafði valdið miklum eyðileggingum á mannvirkjum. Ýmsar af þeim þjóðum, sem þátt tóku í ráðstefnunni, voru þó ekki þangað komnar í því skyni að verða beint aðnjótandi væntanlegrar aðstoðar frá Bandaríkjunum, heldur var tilgangur þeirra sá að hafa samvinnu við aðrar þjóðir Evrópu um endurreisn álfunnar, þar sem þær álitu réttilega, að ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir velmegun þeirra sjálfra væri, að sú endurreisn mætti takast sem fyrst. Frá Íslands hálfu lá engin ósk fyrir um fjárhagslega aðstoð. - Hins vegar getur það orðið mjög þýðingarmikið fyrir okkur, ef þær þjóðir, sem gjarnan vildu kaupa framleiðslu okkar, en geta það ekki vegna gjaldeyriserfiðleika, fengju þá aðstoð, sem vænzt er eftir. Mundi það hafa í för með sér aukna framleiðslu viðkomandi þjóða og minnkandi gjaldeyriserfiðleika. Enn fremur væri það þýðingarmikið, ef takast mætti, sem afleiðing af fjárhagslegri aðstoð til þeirra þjóða, sem þess óskuðu, að losa nokkuð um þær viðjar, sem öll milliríkjaviðskipti eru nú hneppt í, og loks ef sá árangur yrði, sem vonir standa til, að samvinna Evrópuþjóðanna á sviði fjármála og viðskipta gæti leitt til aukinna milliríkjaviðskipta og aukinnar velmegunar þjóðanna, en það var álit ýmissa þeirra, sem þátt tóku í ráðstefnunni og kunnugir eru þessum málum, að aldrei hefði komið fram jafneindreginn vilji til samstarfs eins og á þessari ráðstefnu.“ Að svo stöddu skal ég ekki fara fleiri orðum um þátttöku Íslands í Parísarfundinum. Sú þátttaka miðaði að því að forða Íslandi frá því að taka stórfelld lán. Alveg þvert á móti því, sem hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, gefur í skyn í hinni austrænu þingsályktunartillögu sinni. Enda er það eindregin stefna núverandi ríkisstjórnar, að Íslendingar verði í allra lengstu lög að komast yfir núverandi örðugleika án erlendrar lántöku. Þar sem stefna hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, og félaga hans hlýtur hins vegar óhjákvæmilega að leiða til þess, ef ofan á verður, að Íslendingar á skammri stund lendi á kafi í skuldum, ef þeir eiga ekki að selja ákvörðunarvald í sínum eigin málum með fiskinum, eins og orð hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar og félaga hans óneitanlega stundum hníga að. Í áróðri sínum í sumar hafa þeir félagar haldið því mjög á lofti manna á milli, að auðvelt væri að selja allar íslenzkar afurðir í Austur-Evrópu fyrir svo hátt verð, að núverandi verðlagi mætti halda hér á landi, einungis ef vinveitt stjórn þessum þjóðum færi hér með völd. Því miður hefur hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og skoðanabræður hans aldrei í alþjóðar áheyrn útskýrt, hvað þeir eigi við með þessum fullyrðingum sínum. Ef þeir meina það, sem óneitanlega virðist felast í orðum þeirra, að aðrir en Íslendingar eigi að segja til um, hverjir sitji í ríkisstjórn á Íslandi, er öruggt, að sá boðskapur fær lítinn hljómgrunn meðal íslenzku þjóðarinnar. Stjórnir fara og koma, og í frjálsu þjóðfélagi mun seint verða mynduð sú stjórn, að öllum líki og svo sé háttað, að hún sitji að eilífu. En eitt er víst, og það er, að á meðan Íslendingar ráða nokkru sjálfir um mál sín, ætlast þeir til, að þeir einir og engir aðrir kveði á um, hvaða stjórn sitji á Íslandi hverju sinni. Því fer og fjarri, að þessir hugarórar hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, og félaga hans eigi nokkra stoð í veruleikanum. - Samninganefndir, sem nú hafa farið víðsvegar um lönd, hafa hvergi orðið þess varar, að andúð á íslenzku ríkisstjórninni réði neinu um það, hversu samningar um fiskverð og lýsis tækjust. Þar hefur þvert á móti hvarvetna komið fram sama skoðunin, sem samninganefndin austur í Moskva hefur eftir viðsemjendunum rússnesku, er „þeir sögðust sem góðir kaupmenn gera kaupin þar, sem þau væru hagkvæmust. Við yrðum að vera samkeppnisfærir í verði, ef við vildum selja varning okkar. - Verðlagsmálin á Íslandi þóttu þeim vera vandi stjórnarinnar þar, en ekki ráðstjórnarinnar í Moskva.“ Þessi hollráð hinna rússnesku samningamanna eru áreiðanlega af heilum huga mælt. Ráðstjórnin austur í Moskva kaupir af þeim, sem bezt kaup býður, og ætlar sér ekki að leysa verðlagsvandræði okkar með því að gefa okkur hærra verð en hún þarf að greiða öðrum. Hún mun ekki leysa okkar vanda, frekar en við ætlum okkur ekki þá dul að segja Rússum fyrir, hvernig þeir skuli hátta sínum málum. Skipti sjálfstæðra þjóða geta ekki orðið á öðrum grundvelli en þessum, og það er sannarlegt gleðiefni, að viðskiptaþjóðir okkar skuli hafa á þessu hinn sama skilning og við. Hitt þarf ekki heldur að fara mörgum orðum um, að íslenzka ríkisstjórnin núverandi sé óvinsamleg þjóðunum í Austur-Evrópu. Það er þvert á móti eindregin ósk og vilji ríkisstjórnarinnar, að sem mest vinátta megi haldast á milli okkar litlu þjóðar og allra annarra þjóða og þar á meðal hinna miklu þjóða, sem þann heimshluta byggja. Um sjálfan mig er það sannanlegt, að ég átti í því engu minni hlut, ef ekki meiri, en hv. þm. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., að á sínum tíma var stofnað íslenzkt sendiráð í Moskva, og ég hef ætíð verið eindreginn talsmaður þess að hafa eðlileg, vinsamleg skipti við Rússland, eins og önnur Austur-Evrópuríki. Hitt er allt annað mál, þó að meginþorri Íslendinga telji sér ekki ávinning af að taka upp sama stjórnarfar og þær hafa, frekar en þær vilja taka okkar stjórnarfar sér til fyrirmyndar. Í umræðum hér á hv. Alþingi s. 1. vor kallaði hv. 4. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, mig stríðsæsingamann, af því að ég tel kommúnistískt stjórnarfar ekki henta á Íslandi. Þetta heiti er eitt þeirra, sem austanandvarinn sífellt blæs í málpípur hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl. Verður þó að segja það eins og er, að þetta orð hljómar einstaklega illa í munni hv. 4. landsk. þm., Brynjólfs Bjarnasonar, og nánustu félaga hans. Því að þeir eru einmitt einu stríðsæsingamennirnir, sem þetta land hefur alið, a. m. k. á seinni öldum. - Kærleikar þeirra til mín, sem óneitanlega voru allheitir um skeið, byrjuðu einmitt að kólna, þegar ég beitti mér gegn þeirri ráðagerð þeirra að steypa Íslandi í stríð á móti Japönum og Þjóðverjum snemma árs 1945. En af hverju er jafngreindur maður eins og hv. 4. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, með svona uppnefni, og hvers vegna er jafngott skinn og hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, óneitanlega er að skrökva upp fjandskap til vinsamlegra þjóða og fyrirætlun um kúgun á almenningi? Það er vegna þess, að taumlaus útþenslu- og kauphækkunarstefna þeirra hefur nú leitt þjóðina í ógöngur. Af einhverjum orsökum vilja þeir ekki snúa við, heldur halda lengra í ófæruna. Þess vegna reyna þeir að telja mönnum trú um markaði, sem ekki eru til. En af því að ómögulegt er, að venjulegir mennskir menn grípi ekki fegins hendi ágætum sölumöguleikum á framleiðslu landsins, ef fyrir hendi væri, er ríkisstjórninni lýst sem samsafni úrhraka og stórglæpamanna. Sjálfir vita þó þessir menn, að allt hjal þeirra um óendanlega markaði fyrir afurðir okkar í Austur-Evrópu fyrir það verð, sem okkur lystir, er því miður af sama toga spunnið og vefur hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar, fyrir réttu ári, þegar hann þóttist vera að semja við hr. Semenov um afurðir okkar. Rétt stjórnarvöld rússnesk tættu þann heilaspuna í sundur, strax og til þeirra kasta kom, og sögðust ekki, sem von var, kaupa aðrar vörur en þær, sem Rússar hefðu þörf fyrir, og ekki af okkur, nema við værum samkeppnisfærir við aðra. Sama er reynslan hvarvetna. Á þessu ári hefur einmitt verið reynt rækilegar en nokkru sinni fyrr að selja vörur okkar í Austur-Evrópu. Ástæðurnar til, að það hefur ekki tekizt betur en raun ber vitni um, eru, að þessar þjóðir eru engar góðgerðastofnanir. Á meðan við erum ósamkeppnisfærir vegna verðbólgunnar og of mikils kostnaðar við framleiðsluna, bíða okkar vonbrigði og erfiðleikar. Þegar við komum málum okkar í lag, eins og við einir getum gert og verðum að gera, bíða okkar farsælli tímar og meiri möguleikar en nokkru sinni fyrr.

Forseti (BSt) : Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson. hefur nú lokið máli sínu. Tekur þá til máls hæstv. menntmrh., Eysteinn Jónsson, og talar af hálfu Framsfl.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Þessar útvarpsumræður eru haldnar að tilhlutun ríkisstjórnarinnar, enda þótt flokkur utanríkisráðherrans hafi flutt óskina um umræðurnar. Það hefur ekki verið óskað eftir útvarpsumr. um þessa þáltill. vegna þess, að hún sé í sjálfu sér svo merkileg, því fer fjarri, að svo sé, þótt hún víki að merku máli - Parísarráðstefnunni. Hins vegar er þáltill. og greinargerð hennar gott sýnishorn af andlegu ástandi leiðtoga kommúnista og gefur býsna góðar hugmyndir um bardagaaðferðir þeirra og merk að því leyti. Tillagan og greinargerð hennar gefa einnig tilefni til, að rætt sé nokkuð almennt um vandamálin og þann ofsafengna áróður, sem nú er rekinn gegn því, að þjóðin sameinist um viðreisnarstarfið. Ýmsir munu ef til vill segja sem svo, að umræður séu orðnar nógu miklar. Nú eigi að tala minna og gera meira en áður. Það er hverju orði sannara, að hefjast þarf handa, og biðin er orðin allt of löng og tjónið af því óbætanlegt. En menn verða að minnast þess, að í þjóðfélagi hinna mörgu flokka er allt nokkuð þungt í vöfunum. Auk þess verða menn að hafa í huga, að stórfelldar ráðstafanir verða helzt að styðjast við góða þekkingu almennings á ástandinu, og því má vænta gagns af umræðum í útvarp frá Alþingi, þó tillögur um lausn vandans séu ekki fram komnar enn þá á þessu þingi. Með tillögu þessari er farið fram á, að Alþingi álykti, að ríkisstjórnin skuli gefa skýrslu um þátttöku sína í Parísarráðstefnunni og sérstaklega um beiðni sína um lán hjá amerískum bönkum eða hjá ríkisstjórn Bandaríkjanna. Það kemur engum á óvart, þótt kommúnistar ætli að ærast út af Parísarráðstefnunni. Það er svo sem ekki nema sjálfsagt, þegar þess er gætt, að Rússar voru andvígir þeirri ráðstefnu og hafa sagt sínum undirsátum í öðrum löndum að sameinast í baráttunni gegn henni og því, sem þar fór fram, og gegn því, að Evrópa verði leyst úr rústum í samvinnu við Bandaríkin. Það er þá einnig sjálfsagt, að þessi þjónusta sitji fyrir og að um þetta fjalli fyrsta mál kommúnista á þessu þingi. Hitt kemur ekki heldur neinum á óvart, sem þekkir starfsaðferðir kommúnista, þótt þeir krefjist skýrslu um lánbeiðni ríkisstjórnarinnar hjá amerískum bönkum eða ríkisstjórn Bandaríkjanna. enda þótt vitað sé, að þeir viti það, að ekki hefur verið beðið um slíkt lán, hvorki í sambandi við Parísarráðstefnuna né í öðru sambandi. En þessum atriðum hafa nú þegar verið gerð skil af öðrum, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara lengra út í það. Ég sný mér því að því, sem þingsályktunartillagan og framkoma kommúnista yfirleitt gefur eigi síður tilefni til, að rætt verði. Í greinargerð þingsályktunartillögunnar, - sem er eitt hið furðulegasta og ósvífnasta plagg, sem sýnt hefur verið á Alþ., - er þannig til orða tekið, að ráðh. núverandi ríkisstjórnar séu reyndir að því að vinna að því að eyðileggja afkomumöguleika þjóðarinnar og rýra lífskjör almennings í hvívetna. Þessar furðulegu og sjúklegu staðhæfingar eru í fullu samræmi við allan málflutning kommúnista um þessar mundir og hafa þeir ferðazt um landið þvert og endilangt til þess að flytja þjóðinni þennan boðskap. En áður en þeir lögðu af stað í leiðangurinn, var haldinn stjórnmálafundur í Rvík og gefin út eins konar dagskipan í blaði kommúnista. en aðalefni hennar var þannig, orðrétt: Ríkisstjórnin hefur unnið kappsamlega og markvist að því að stöðva atvinnuframkvæmdir í landinu og koma á atvinnuleysi þegar á þessu hausti.“ Og enn fremur segir: „Heildsalarnir hafa verið látnir eyða gjaldeyri þjóðarinnar gegndarlaust, ríkisstjórnin hefur vegna pólitísks ofstækis selt afurðir landsins fyrir minna verð en hægt hefði verið að fá, og í skjóli þess gjaldeyrisskorts, sem ríkisstjórnin þannig hefur skapað, á að hefja árásir á afkomu launþega og almennings í landinu, rýra lífskjörin, lækka launin - allt í þeim tilgangi, að heildsalar og annar stórgróðalýður geti haldið áfram að græða.“ Þannig hljóðaði dagskipanin, þannig er málflutningurinn og hefur verið, og þannig er haldið áfram í greinargerð þeirrar þingsályktunartillögu, sem hér liggur fyrir, svo sem ég vék að áðan. Aðalefnið er þetta: Ríkisstjórnin skapar gjaldeyrisskort, atvinnuleysi og hrun, af því að hún hefur það að aðaláhugamáli að skerða lífskjör þjóðarinnar. Það þarf mikla trú á heimskuna og mannvonzkuna til þess að ímynda sér, að málflutningur eins og þessi beri árangur, og upp á andlegt fóður þessarar tegundar býður enginn nema sá, sem haldinn er ríkri mannfyrirlitningu. Fyrst þessu er haldið fram, og það jafnvel á sjálfu Alþingi, þá verður víst ekki hjá því komizt að gera þessum áburði einhver skil, þótt menn hefðu mátt vænta þess, að þroski íslenzku þjóðarinnar væri þannig, að menn bæru ekki slíkt á borð fyrir hana. Ríkisstjórnin er að skapa gjaldeyrisskort, kreppu, hrun og atvinnuleysi af ásettu ráði til þess að geta rýrt lífskjör almennings! Þetta mundi þá vera aðalkjarni þess boðskapar, sem stjórnarandstaðan á Íslandi hefur upp á að bjóða á því ári 1947, á þriðja ári lýðveldisins. „Af ásettu ráði“ er aðalatriðið, það verður að vera með, því það á að vera skýringin á því, að stjórnin ekki vilji fá gott verðlag fyrir afurðirnar, og kem ég að því síðar. Ég held nú, að þeir menn, sem láta sér til hugar koma, að nokkur ríkisstjórn skapi að yfirlögðu ráði kreppu til þess að geta rýrt afkomu almennings á meðan hún situr að völdum, séu í því ástandi andlega, að þeir þurfi annarrar hjúkrunar við en þeirrar, sem hægt er að veita í svona umræðum, og fer ég ekki lengra út í það. Hitt er annað mál, að gjaldeyrisskortur og kreppa geta stafað af rangri stjórnarstefnu, og þótt það ætti að vera óþarfi að ræða þá sjúklegu fullyrðingu kommúnista, að núverandi ríkisstjórn vinni markvíst að því að skapa erfiðleika, þá er rétt að gera þeirri spurningu nokkur skil, sem ævinlega á að vera vakandi: Af hverju stafa þessi ægilegu fjárhagsvandræði, - hefur núverandi ríkisstjórn skapað þau, - ekki að yfirlögðu ráði, heldur af því henni hafi missýnzt eða mistekizt? Í þessu sambandi er nauðsynlegt að minna á, hvernig ástatt var í landinu, þegar núverandi ríkisstjórn tók við, af því að það er svo stutt síðan. - en hún tók við um leið og kommúnistar hrökkluðust frá völdum, ásamt þeim, sem stýrt höfðu í félagi við þá. Við íhugun á þessu mætti ef til vill komast að niðurstöðu um, hvort það sé réttlátur dómur, að þeir stórfelldu erfiðleikar, sem þjóðin á nú við að stríða, séu skapaðir af núverandi stjórn. eða hvort það séu einhverjir aðrir, sem við slíka sköpun gætu orðið bendlaðir. Og ef til vill á hið ólíklega eftir að koma í ljós, að þeir, sem hæst hrópa að núverandi stjórn, þegar hún leitast við að komast út úr erfiðleikunum, eigi ekki minnstan þátt í því, hve illa er komið. Núverandi ríkisstjórn tók við í febrúarmánuði þessa árs. Í gjaldeyrismálum var þá þannig ástatt, að innstæðurnar, sem til voru þá, voru ekki nægilega miklar til þess að standa undir bankaábyrgðum, sem búið var að takast á hendur, og leyfum þeim, sem nýbyggingarráð hafði gefið út. Vantaði þá fyrir nokkrum milljónum af nýbyggingarleyfum og bankaábyrgðum og marga milljónatugi og þó réttara hundruð millj. til þess að mæta því, sem búið var að gefa út af öðrum leyfum eða búið var að ráðstafa með bindandi vörukaupum með samþykki yfirvaldanna. Þannig var öllum gjaldeyrinum ráðstafað, þegar þessi ríkisstjórn tók við, og gjaldeyrisskortur óumflýjanlegur. Hafði þá verið ráðstafað á tveimur síðustu árum yfir 1,2 milljarði kr. Peningamál ríkisins stóðu þannig, þegar stjórnin tók við, að ríkissjóður og ríkisstofnanir skulduðu a. m. k. 20 millj. á yfirdráttarreikningum í Landsbankanum, og ástandið í fjárhagsmálum landsins og ríkisins var slíkt að öðru leyti, að ríkislán eða lán með ríkisábyrgð voru ófáanleg svo nokkru næmi. Sjávarútvegurinn stóð þannig, að þess var enginn kostur, að nokkur fleyta yrði hreyfð á sjó um áramótin síðustu fyrir það verð, sem líklegt var, að fengist fyrir fiskinn á erlendum markaði, og svo gífurlega hafði framleiðslukostnaðurinn vaxið, að í stað 50 aura verðs, sem dugði á vertíðinni á undan, var 65 aura verð talið lágmark. Hraktist Alþingi út í það að taka til bráðabirgða ríkisábyrgð á öllum fiskútflutningi bátaflotans, án þess að nokkuð væri vitað um sölumöguleika erlendis. Þetta var gert til þess að komast hjá stöðvun þá, þar sem engin forusta var um haldkvæm úrræði. Stjórn sjávarútvegsmála var eitt af sérsviðum kommúnista í ríkisstjórninni, sem fór og hafði farið þannig úr hendi, að bátaútvegurinn er yfirleitt sokkinn í skuldir í lok mikilla uppgangstíma allra annarra. Þetta stafar blátt áfram af þeirri verðbólgustefnu, sem kommúnistar og fleiri hafa fylgt. En kommúnistar hafa leikið þann leik að gæla við útvegsmenn og sjómenn á sama tíma sem þeir hafa hrint útveginum út í skuldafenið á nýjan leik. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við, voru afurðasölusamningar ógerðir um nær allar útflutningsvörur landsmanna. Ástandið í húsnæðismálum var verra en það hefur nokkru sinni orðið, og fjáröflun til bygginga stöðvuð, leiguokur og svartur markaður stóð með meiri blóma en nokkru sinni fyrr. Nýsköpunarframkvæmdirnar stóðu þannig, að fjáröflun til þeirra var stöðvuð, fjárfestingarkontrol vantaði og alla hemla á eyðslu og því fullkomið handahóf ríkjandi um það, hvort nauðsynlegar framkvæmdir sætu fyrir eða aðrar ónauðsynlegri. Dreifing stríðsgróðans, með verðbólguna að áhaldi, hafði tekizt þannig, að aldrei höfðu verið til í landinu jafnmargir milljónamæringar, eftir því sem kommúnistar sjálfir sögðu og segja, og ástandið allt var á þá lund, að fjórir hagfræðingar, tilnefndir af stjórnarflokkunum, komust að þeirri niðurstöðu, að gagngerðar ráðstafanir þyrfti að gera, gagngerð stefnubreyting þyrfti að eiga sér stað í fjárhagsmálum þjóðarinnar, ef forða ætti frá miklu hruni. Og þessir fjórir hagfræðingar slá því föstu, að ástandið sé orðið svo alvarlegt, að þetta geti ekki orðið nema með þátttöku almennings. Um það segja þeir svo: „Þegar hér er komið lestri þessa þáttar álitsgerðarinnar, hefur sú spurning án efa vaknað í huga lesanda, hvort nauðsynlegt sé nú, þegar öllu er á botninn hvolft, að grípa til nokkurra þeirra ráðstafana, er gerð hefur verið grein fyrir hér að framan og allar hafa óhjákvæmilega í för með sér meiri og minni óþægindi og skerðingu lífskjara fyrir fleiri eða færri þegna þjóðfélagsins.“ Og enn fremur segja þeir svo á bls. 72: „Eins og viðhorfið er orðið nú, telur nefndin óhjákvæmilegt, að nokkrar byrðar verði lagðar á launastéttirnar og á bændastéttina í sambandi við festingu þá á launum og afurðaverði, sem hún telur nauðsynlega. Þar með er vitanlega ekki sagt, að þessar stéttir einar eigi að bera kostnaðinn við lausn dýrtíðarmálsins.“ Þetta var nú þá - á meðan kommúnistar enn þá sátu í ríkisstjórn. - ekki gat núverandi stjórn, sem ekki var orðin til, skapað þetta ástand. Einn af þessum hagfræðingum var frambjóðandi kommúnista í síðustu alþingiskosningum, Jónas Haralz. Þegar þessar staðreyndir allar saman, sem nú hafa nefndar verið, eru athugaðar, þá undrast menn það blygðunarleysi, sem fram kemur hjá kommúnistum, sem sátu í ríkisstjórn áður en núverandi stjórn tók við, þegar þeir halda því fram, að núv. stjórn hafi skapað gjaldeyrisskort og búið til kreppu. Mætti þó fleira til tína af sama tagi. Þeir halda ef til vill, kommúnistar, að þjóðin meti það við þá, að þeir hafa stofnað til þessa og hlaupið svo burt frá öllu saman, þegar afleiðingarnar fóru að verða auðsæjar og erfiðleikar að berja að dyrum. Það væri einnig full ástæða komin til þess að krefjast þess af kommúnistum, að þeir gerðu grein fyrir, hvað þeir voru að gera í ríkisstjórn þessi tvö ár, sem þeir voru þar, og að hverju leyti ástandið, sem þeir hafa átt sinn þátt í að skapa, hefur orðið til hagsbóta fyrir alþýðustéttirnar, sem þeir þykjast bera fyrir brjósti. Þetta, sem nú hefur verið sagt um það, við hverju tekið var, ætti að duga til þess að sýna, að núv. ríkisstjórn hefur ekki skapað erfiðleikana. hvorki viljandi né óviljandi. Kemur þá að því, hvort stjórnin hafi nú þegar læknað sjúklinginn, sem hún tók við. Því er ekki hægt að svara játandi, en með réttu tel ég, að segja megi, að starfið í þá átt hafi verið hafið, og kem ég að því síðar. Áður vil ég víkja enn að kommúnistum og furðulegum kenningum þeirra um það, að ríkisstjórnin hafi ekki viljað selja afurðir landsmanna fyrir hæsta verð og að óþarft sé að hafa áhyggjur af hinum gífurlega háa framleiðslukostnaði Íslendinga og fjármálaöngþveitinu, þar sem auðvelt sé að selja alla framleiðslu landsmanna fyrir nægilega hátt verð til þess að bera kostnaðinn og lækna fjármálaöngþveitið. Aftur hljóta menn að undrast, hversu lítið forkólfar kommúnista meta dómgreind manna, - eða hafa þeir haldið, að þeim yrði sleppt við að gera grein fyrir þessum fullyrðingum sínum frammi fyrri þjóðinni? - Dettur þeim í hug, að nokkur maður með fullu viti taki svona órökstuddar fullyrðingar sem góða og gilda vöru? Og halda þeir, að þeir geti komizt hjá því að gefa glöggar upplýsingar um, við hvað þeir eiga með hinum gífurlegu ásökunum sínum í sambandi við afurðasölumálin? Kommúnistum hefur reynzt gersamlega um megn, sem vonlegt er, að finna þessum fullyrðingum sínum stað. Hvar átti að selja vörur landsmanna hærra verði síðastliðið ár en gert var og með hvaða aðferðum? Hvar eru þessir nýju markaðir fyrir næsta árs framleiðslu, sem þeir sífellt tala um? Það hefur verið upplýst hvað eftir annað, að allt hefur verið gert, sem í mannlegu valdi hefur staðið, ekki einungis af valdhafanna hendi, heldur allra þeirra, sem fást við sölu á íslenzkum afurðum, til þess að selja framleiðsluvörur Íslendinga fyrir sem hæst verð. Og samt hefur ekki verið mögulegt að selja þær fyrir framleiðslukostnaði. Það liggur skjallega fyrir frá mönnum úr öllum flokkum, að kaupendur hafa yfirleitt ekki viljað greiða það verð, sem Íslendingar hafa sett upp fyrir vörur sínar og þurfa að fá að óbreyttum framleiðslukostnaði. Og þar að auki liggur það fyrir, að keppinautar Íslendinga ekki aðeins geta selt fyrir lægra verð en Íslendingar, heldur gera það. Vilja kommúnistar ekki gera grein fyrir því, hvers konar viðskipti og samningagerðir þeir eiga við, þegar þeir tala um þessa sölumöguleika, sem enginn þekkir? Hvað er það, sem ísl. þjóðin ætti að láta í kaupbæti með fiskafurðum að dómi kommúnista og ætti að gera það að verkum, að einhverjar þjóðir keyptu af þeim hærra verði en aðrar þjóðir bjóða sömu vöru? Ætli útvegsmönnum og mörgum fleirum sé ekki í of fersku minni þvaður kommúnista um afurðasöluhorfur á síðastliðnu hausti og svo á hinn bóginn reynslan á þessu ári, til þess að menn vilji gera út bátaflotann og sjálfa þjóðarskútuna upp á fleipur nokkurra ofstækismanna og skýjaborgir? Menn eru nú sennilega búnir að fá nóg af skýjaborgum að sinni. En þá kemur upp spurningin: Hvers vegna gera kommúnistar sig að viðundrum með þessu fleipri um markaði og markaðsverð, sem þeir geta þó ekki bent á? - Það getur ekki stafað af öðru en því, að forkólfar kommúnista vilja ekki, að viðreisn takist. Ef kommúnistar viðurkenndu staðreyndir, þá yrðu þeir að taka undir með hagfræðingi þeirra eigin flokks, sem strax í fyrra sagði, að ástandið væri orðið þannig, að allir yrðu einhverjar byrðar að taka til þess að forða öngþveiti fullkomnu. En nú er það hlutverk kommúnista að koma í veg fyrir það, að menn sameinist um að þrengja að sér í bili til þess að bjarga frá öngþveiti, og þess vegna neita, þeir bara staðreyndum og búa til ævintýrið um markaðina. Hversu gjarnan vildu menn ekki mega trúa því, að afurðirnar gætu selzt svo hátt, að menn gætu haft jafngóðar tekjur og stríðsárin. Þetta vita kommúnistar, að þessu vildu menn mega trúa, - því þá ekki að sigla djarft og byggja málflutning sinn bara einfaldlega á einni höfuðlýgi, sem menn svo gjarnan vildu að væri sönn? Bara að vera nógu „kaldur“. Tilgangurinn er hvort sem er aðeins sá að fá menn til þess að koma í veg fyrir væntanlegar bjargráðaframkvæmdir stjórnar og þings núna í haust og vetur. Takist það, er merkum áfanga náð og þá koma tímar og þá koma ráð, - þá má snúa við blaðinu. - Hafa þeir ekki reynslu fyrir því, að það sé óhætt, - hafa þeir ekki sellurnar og kjarnann, herta menn, sem hafa þolað allt, sem þeim hefur verið boðið upp á fram að þessu, eða svona hér um bil allt? Ef tilgangur kommúnista væri sá að hjálpa til að finna réttar leiðir með gagnrýni og tillögum, þá mundu þeir ekki halda fram þessum augljósu staðleysum, en ræða í þess stað eins og menn um það, hvað gera ætti. Það er vafalaust einn megintilgangur leiðtoganna, sem dá „austrænt lýðræði“, þ. e. a. s. flokkseinræði, að það sýni sig, að það sé ekki hægt að leysa mikinn vanda eins og þann, sem ísl. þjóðin er í, eftir leiðum vestræns lýðræðis. Þá kemur hitt, að kommúnistar telja sig víst eiga mikið undir því, að það sýni sig ekki, að hægt sé að leysa stórmál nema eftir þeirra höfði. Fyrir þessu verði allt að víkja og það eigi að reyna að eyðileggja framkvæmdir allar, sem þeir ekki hafa lagt blessun sína yfir, - þeir vilja fá eins konar einræðisvald með ofsa sínum. Síðast en ekki sízt vakir það án efa fyrir leiðtogum kommúnista að koma í veg fyrir viðreisnarátakið, vegna þess að þeir vilja, að hér komi til enn frekara öngþveitis en enn þá er orðið. Telja að þannig skapist jarðvegur fyrir þau þjóðfélagsátök, sem þeir vilja, að verði jarðvegur fyrir valdatöku þeirra. Af þessum ástæðum verða kommúnistar í reyndinni talsmenn andvaraleysis, upplausnar og kreppu með kjarabætur og auðjöfnun á vörum. Neikvæðir, úrillir, stóryrtir og ofsafengnir stuðla þeir að því enn, að þjóðin fljóti sofandi að feigðarósi í þeirri trú, að þeirra - forkólfanna - hlutur komi upp, ef þeim tekst að koma í veg fyrir viðréttingu nú. Auk þess eru kommúnistaforkólfarnir alveg sýnilega bundnir af pólitík annarra slíkra flokka og þá meðal annars bundnir því að vinna að því að hnýta Ísland við Austur-Evrópu, pólitískt og fjárhagslega, hvað sem það kostar, en meginþorri Íslendinga vill komast hjá því að hnýta sig aftan í einn eða annan. Það er alveg augljóst, að ef ekki verða gerðar stórfelldar ráðstafanir til bjargar, þá heldur sjávarútvegurinn áfram að dragast saman. Nú þegar liggur fjöldi fiskibáta víðs vegar um landið, en markaðurinn bíður í Bretlandi fyrir afla þeirra, ef þeir stunduðu veiðar. Framhald af þessu verður alger stöðvun fiskiflotans. Gjaldeyrisskorturinn er nú þegar orðinn svo ægilegur, að ekki sér fram úr því, hvernig hægt verður að afla allra brýnustu nauðsynja næstu mánuðina. Verði enn haldið áfram án stórfelldra ráðstafana, þá kemur að því alveg á næstunni, að hingað fæst ekki til landsins matur, ekki byggingarefni, og ef svo fer, heldur atvinnuleysið innreið sína. Það ætti hverjum manni að vera augljóst, eins og nú er komið, að ómögulegt er að komast hjá því að minnka kröfur sínar um tíma, til þess að rífa sig upp úr feninu. Hlíti menn forsjá kommúnistanna og skerist úr leik um þetta og takist að koma í veg fyrir, að menn geri þetta nú, þá verða menn samt sem áður að herða að sér síðar, og það miklum mun meira en þeir þyrftu að gera, ef samtök fást um þá stefnu að gera það nú strax. Spurningin er því sú, hvort menn vilja viðreisnina áður en atvinnuleysið og skorturinn hafa haldið innreið sína, eða hvort menn vilja berja höfðinu við steininn og hefja ekki viðreisnarstarfið fyrr en menn hafa þolað atvinnuleysi og skort og þannig er komið fjárhag þjóðarinnar, að miklum mun meira þarf að leggja að sér en nokkru sinni fyrr til þess að komast upp á bakkann, ef það yrði þá auðið, eins og þá yrði komið. Ég hef þá trú á dómgreind manna og manndómi, að ég trúi því ekki, að nokkur maður eða kona utan þess hóps, sem gersamlega hefur glatað allri heilbrigðri dómgreind og skynsemi og tekið blinda ofsatrú í pólitískum efnum, taki sem góða og gilda vöru það, sem kommúnistar leggja til málanna í þeim vanda, sem þjóðin stendur nú frammi fyrir. Ég trúi því ekki öðru en samtök fáist um skynsamleg úrræði. Þá kemur að því, hvað ríkisstjórnin hefur aðhafzt til þess að vinna gegn vandanum, og að fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar. Frá því að ríkisstjórnin tók við völdum, hefur hún beitt sér eindregið að viðnámi gegn dýrtíðinni og vexti verðbólgunnar, en kommúnistar hafa gert allt, sem þeir hafa getað, í sömu stefnu og áður, til þess að auka verðbólguna. Starf stjórnarinnar er mjög torvelt og ekki sízt fyrir það, að eftir voru að koma fram í aukinni dýrtíð afleiðingar af ýmsu því, sem áður hafði verið gert, og einnig vegna þess, að kommúnistum tókst að brjóta skarð í stöðvunarvegginn í sumar með atbeina þeirra, sem þeim vildu fylgja. Þá hefur ríkisstjórnin með stofnun fjárhagsráðs unnið að því að koma í veg fyrir allsherjar stöðvun framkvæmda vegna efnisskorts og skorts á fjármagni og unnið að því að nota sem skynsamlegast þann litla gjaldeyri, sem til hefur fallið og ekki hefur þurft að ganga til greiðslu á áður leyfðum innflutningi. Það er vitanlegt, að ráðstafanir til viðnáms verðbólgunni og stofnun fjárhagsráðs hafa komið allt of seint og hitt er einnig ljóst, að það, sem búið er að gera, er aðeins byrjunin og kemur ekki að haldi, nema framhald verði og öflugar ráðstafanir gerðar til þess að lækna sjúkt fjárhagslíf þjóðarinnar, tryggja það, að framleiðslan geti gengið með fullu fjöri. Raddir hafa heyrzt um það, að væri stjórnin sköruleg, þá hefði hún átt að leggja fram tillögur um úrlausn vandans í þingbyrjun. Það verður að horfast í augu við það, að samsteypustjórnir, sem margir flokkar styðja, geta aldrei unnið eins hratt og þær ríkisstjórnir, sem styðjast við samstæðari öfl. Þetta er stórfellt mein, en fram hjá þessu verður ekki komizt, eins og flokkaskipan er hér á landi. - Þetta hefur m. a. orðið þess valdandi, að ýmsar ráðstafanir hafa verið gerðar seinna en þurft hefði að vera, og þetta veldur sífellt töfum. Þá verða menn einnig að gera sér það ljóst, að þess var engin von, að ríkisstjórnin gæti eða vildi leggja fyrir þingið, strax og það kom saman, ákveðnar tillögur um úrlausn þess mikla vanda, sem framundan bíður óleystur, og það blátt áfram vegna þess, að leiðirnar gátu ekki orðið ákveðnar nema í samráði við sjálfa þingmennina, sjálfa þingflokkana, þá menn, sem þjóðin hefur kosið til þess að leysa vandann. Hér er einnig um svo stórfelldar ráðstafanir að ræða, að það verður að samstilla öll öfl, sem unnt er að fá til þess að vinna saman, um þessar úrlausnir. - Þess vegna hefur stjórnin einnig kallað saman ráðstefnu stéttanna, sem ekki er enn þá lokið, til þess að fulltrúar þeirra gætu sagt sitt álit, og stjórnin hefur haft menn undanfarið við þann starfa að safna gögnum þeim, sem þurfa að vera fyrir hendi, þegar leiðirnar eru ákveðnar. Þetta verða menn að hafa í huga til þess að geta dæmt með nokkurri sanngirni um vinnubrögð stjórnarinnar og þingsins í þeim stórfellda háska, sem þjóðin er stödd í. Það er eðlilegt, að menn geri kröfur um skjótar ráðstafanir, því að margir sjá hið stórfellda tjón, sem verður daglega fyrir það, að við höfum ekki leyst framleiðsluna úr álagahamnum, og margir þekkja af daglegri reynslu alla þá niðurlægingu og skaða, sem yfirfærslustöðvun veldur, enda verður að hraða ákvörðunum svo sem frekast er kostur. Að lokum þetta. Það er enginn kostur góður til úrlausnar því öngþveiti, sem orðið er. Það hlýtur alltaf svo að fara, að einhverjum finnist sér óréttur ger í sambandi við aðra. - Verðbólgan og fjármálaöngþveitið er búið að skapa slíkt misrétti, að það er ekki hægt um vik að laga það í einni svipan. Og misréttið verður sennilega aldrei leiðrétt til fulls. Þetta skilja flestir, en samt er það krafa sanngjarnra manna, að um leið og allir leggja nokkuð að sér, þá leggi þeir sérstaklega til, sem stríðs- og verðbólgugróðann hafa hlotið, og að í sambandi við úrlausn vandans verði gerðar ráðstafanir, sem marka spor og tryggja raunverulegar umbætur í þeim málum, sem flestir sjá að þurfa umbóta við.

Forseti (BSt) : Hæstv. menntmrh. (EystJ) hefur lokið máli sínu, og tekur þá til máls hæstv. forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, sem talar af hálfu Alþfl.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Tillagan á þingskjali 5, sem er grundvöllur þessara útvarpsumræðna, er flutt af öðrum höfuðforustumanni íslenzkra kommúnista, hv. 2. þm. Reykv., Einari Olgeirssyni. Eins og menn þegar hafa heyrt af umræðum þessum, fjallar till. um það, að ríkisstjórnin eigi að gefa þinginu skýrslu um þátttöku sína í Parísarráðstefnunni og samningaumleitanir um dollaralán. Hæstv. utanríkisráðherra hefur nú þegar í umræðunum skýrt frá verkefnum Parísarráðstefnunnar og hrakið hinar fjarstæðu fullyrðingar og þann látlausa róg, er kommúnistar hafa reynt að þyrla upp í sambandi við ráðstefnu þessa og þátttöku Íslands í henni. En tillaga þessi, sem er mjög einkennandi, bæði að efni og formi, um starfsaðferðir og stjórnarandstöðu íslenzkra kommúnista, gefur ágætt tækifæri til þess að minnast á aðkallandi verkefni í íslenzkum stjórnmálum og þátt og starfsemi kommúnista varðandi lausn aðsteðjandi vandamála. Orðalag á greinargerð fyrir tillögunni er mjög táknrænt fyrir bardagaaðferðir kommúnista bæði hér á landi og annars staðar og lýsir einnig mætavel aðförum þeirra öllum í stjórnarandstöðunni. Í grg. þessari segir m. a., - með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ráðherrar núverandi ríkisstjórnar hins vegar eru áður reyndir að því, að ofurselja erlendum stórveldum dýrmæt landsréttindi, þvert ofan í vilja þjóðarinnar, og eru nú að vinna að því að eyðileggja afkomumöguleika hennar og rýra lífskjör almennings í hvívetna. Orðbragðið sver sig átakanlega í ætt kommúnista, bæði hér á landi og annars staðar. Það er eins og heyrist bergmál úr sölum Sameinuðu þjóðanna, þar sem fulltrúi kommúnistans Títós í Júgóslavíu var að flytja ræðu fyrir fáum dögum, þar sem hann kallaði grísku stjórnina samkundu svikara og níðinga, Breta og Bandaríkjamenn ofbeldisseggi og formann brezku fulltrúanefndarinnar á allsherjarþinginu, Hector McNeil, sóma-, tilfinninga- og siðgæðislausa persónu. Það er víst og áreiðanlegt, að endurreisn eða nýopinberun alþjóðasambands kommúnista, „Komintern“, sem nú á að hafa aðseturstað sinn í ríki Títós, og sagt er að hafi þar upplýsingaskrifstofu, mun upplýsa íslenzka kommúnista bæði um það, hvernig þeir eigi að hegða sér í alþjóðamálum, og eins um fyrirmyndarorðbragð og starfsaðferðir. En það er ekki einungis orðbragðið, sem einkennir kommúnista, hvar sem þeir eru, hvort heldur á Íslandi eða í Júgóslavíu, - afstaðan í utanríkismálum er nákvæmlega eins og algerlega mótuð af utanríkispólitík ráðstjórnarríkjanna. En sú afstaða ræður svo aftur beint og óbeint afskiptum þeirra af innanlandsmálum. Kommúnistar hafa alls staðar barizt heiftúðlega gegn Parísarráðstefnunni. Jafnvel ríki, er gjarnan vildu taka þátt í ráðstefnunni, eins og Finnland og Tékkóslóvakía, virðast hafa fallið frá ákvörðunum sínum vegna sterkra áhrifa úr austurvegi. Hins vegar er þess að gæta, að þau ríki hér í álfu, þar sem jafnaðarmenn fara með stjórn, annaðhvort einir eða með öðrum flokkum, eins og til dæmis í Bretlandi, Svíþjóð, Noregi, Belgíu, Hollandi og Frakklandi, töldu sjálfsagt að taka þátt í ráðstefnunni, og gefur það út af fyrir sig nokkra hugmynd um afstöðu jafnaðarmanna almennt til þessa máls. Hæstv. utanrrh. hefur og rökstutt það rækilega, hversu eðlilegt það var og sjálfsagt, að Ísland yrði þar aðili. En um hvatir kommúnista, hérlendra jafnt sem erlendra, til andstöðu við ráðstefnuna þarf í raun og veru í engar grafgötur að fara. Það mátti ekki koma á samtökum til efnahagslegrar viðreisnar álfunnar. Það þótti ekki heppilegt fyrir kommúnista til aukinna áhrifa og yfirráða. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, hefur slegið því föstu í greinargerð fyrir tillögu sinni. að ríkisstjórnin hafi, að þinginu fornspurðu, gengið að samningaumleitunum um dollaralán. Ég veit og með vissu, að skæðar tungur kommúnista hafa reynt að dreifa þessari fullyrðingu út á meðal almennings. Nú hefur hæstv. utanrrh. skýrt frá því sanna í þessu efni, en fullyrðingar þessar, bæði í þingskjölum og í fyrirskipuðum. munnlegum áróðri, eru einnig mjög táknrænar um starfsaðferðir og stjórnarandstöðu kommúnista. Fjarstæðar fullyrðingar og fyrirlitning á staðreyndum er uppistaða og ívaf í hinum mikla blekkingavef, er kommúnistar leitast nú við að vefa. Eins og kommúnistar, bæði hér á landi og annars staðar, hafa barizt með hnúum og hnefum gegn tilraununum til samtaka um efnahagslega viðreisn Evrópu, á sama hátt eru kommúnistar hér á landi að tygja sig til orrustu gegn efnahagslegri tryggingu íslenzkra atvinnuvega. Og baráttuaðferðin er nákvæmlega eins og á alþjóðlegum vettvangi. Staðreyndum er neitað og fullyrðingum haldið á loft, sem enga stoð eiga í veruleikanum. Það er full ástæða til við umræðu þessa máls að koma nokkuð nánar inn á það efni. Þegar fjárhagsráð gefur ýtarlega og rökstudda skýrslu um gjaldeyrisástand hér á landi, dettur málgögnum kommúnista ekki í hug að birta þá skýrslu né segja frá þeim upplýsingum, sem þar eru gefnar. Meðal kommúnista er aðeins fullyrt blákalt, að allt sé í stakasta lagi hvað gjaldeyri snerti, að verðbólgan hindri ekki atvinnurekstur og framkvæmdir og að unnt sé að selja íslenzkar afurðir fyrir geysihátt verð, - vel að merkja í ráðstjórnarríkjunum og nágrannaríkjum þeirra í Austur-Evrópu, - ef ríkisstjórnin vildi, - en hins vegar sé ríkisstjórnin að búa til hrun og kreppu, að manni skilst af einskærum illvilja til alþýðu þessa lands. Jafnósvífinn og fáránlegur málflutningur og stjórnarandstaða hefur sjaldan eða aldrei heyrzt í íslenzkum stjórnmálum. Og mikið mega þessir stjórnarandstæðingar vera þakklátir fyrir það, að hér á landi gilda ekki búlgarskir stjórnskipulagshættir, því að þar í landi hefur einvaldurinn Dimitrov lýst yfir því, að hann mundi ekki þola stjórnarandstöðu, heldur í mesta lagi gagnrýni á smáatriðum. Í ræðum þeirra hæstv. ráðherra, sem talað hafa hér á undan mér, hefur allverulega verið komið inn á þessi mál og hinar röngu fullyrðingar og blekkingar kommúnista rækilega hraktar. En óvefengjanlegur sannleikur málsins er sá, að nýjustu skýrslur og upplýsingar sanna varðandi gjaldeyrinn, að það er vel í lagt að gera ráð fyrir því, að bankarnir eigi erlendan gjaldeyri, sem að viðbættum væntanlegum útflutningstekjum það sem eftir er af árinu, muni aðeins hrökkva til þess að standa straum af þegar áföllnum gjaldeyrisskuldbindingum, þótt engin ný leyfi yrðu gefin út til áramóta, að verðvísitala ef ekki verða auknar niðurgreiðslur, verður við næsta útreikning 324 stig og að greidd eru nú niður 56 stig, svo að raunveruleg vísitala um næstu mánaðamót verður ekki lægri en 380 stig, og útlit fyrir frekari hækkun og minnkandi möguleika á niðurgreiðslum ríkissjóðs, að ekki er með nokkru móti unnt að selja íslenzkar sjávarafurðir á erlendum markaði nándar nærri því verði, sem ríkissjóður ábyrgist fyrir þessar afurðir á yfirstandandi ári, og það mun kosta ríkissjóð tugi milljóna og alls ekki vera hægt að taka slíka ábyrgð áfram, en talið var þó, að ábyrgðarverðið mætti ekki vera lægra, miðað við 310 stiga vísitölu, til þess að hægt væri að stunda arðbæran atvinnurekstur. Það er öldungis víst, að gjaldeyrisskorturinn leiðir óhjákvæmilega til þess, að takmarka verður mjög verulega kaup á aðfluttum vörum, og gæti jafnvel svo farið, og er útlit um það mjög uggvænlegt, að ekki verði unnt að kaupa inn til landsins jafnvel brýnustu nauðsynjar og framleiðsluvörur, ef ekki tekst að breyta um til mikilla bóta. Sé hin mikla og vaxandi verðbólga, sem mæld er í stigum með verðvísitölunni, svo og staðreyndir, sem liggja fyrir um það, að alls ekki sé unnt að selja íslenzkar framleiðsluvörur, þótt miðað væri við 310 vísitölustig í stað 380 stiga, nokkuð í þá átt, að framleiðslan gæti gengið án stórtaps, leiðir að sjálfsögðu til þess, að atvinnureksturinn hlýtur að dragast saman og stöðvast að verulegu leyti. En allt þetta hefði svo óhjákvæmilega í för með sér atvinnuleysi og skort. Í íslenzku dagblaði 4. sept. 1942 var áhrifum verðbólgunnar lýst á þessa leið: „Fullkomin verðbólga þýðir, að allur þjóðararður færist á hendur þeirra, sem eiga framleiðslutæki, jörð eða önnur varanleg verðmæti. Allir þeir, sem ekkert eiga af slíkum verðmætum, verða örsnauðir. Verðbólgan þýðir tvímælalaust atvinnuleysi, og það í enn geigvænlegri mynd en áður hefur þekkzt. Verkamenn verða því að taka upp forustuna gegn verðbólgunni.“ Og hvar halda menn, að þessi - að mörgu leyti rétta - klausa hafi birzt? Hún birtist í aðalmálgagni íslenzkra kommúnista, Þjóðviljanum, fyrir 5 árum. En nú er það talin höfuðsynd og skaðræði ríkisstjórnarinnar að leggja höfuðáherzlu á að berjast gegn verðbólgunni. Og nú segja kommúnistar einnig, að núverandi ríkisstjórn sé að koma af stað kreppu, hruni og atvinnuleysi, þegar hún er að draga fram staðreyndir um ástandið í þjóðfélaginu, - staðreyndir, sem er víðsfjarri, að núverandi ríkisstjórn eigi nokkra minnstu sök á. Gjaldeyrisskorturinn er sízt af öllu hennar sök, því að núverandi ríkisstjórn hefur frá upphafi gert sitt til þess að takmarka notkun hans með minnkandi innflutningi. Hækkandi verðlag innanlands hefur stjórnin og reynt að hindra, eftir því sem aðstæður hafa frekast leyft, meðal annars með ströngum verðlagsákvæðum, auk þess sem hún hefur alvarlega varað við kauphækkunum og öðru, er auka kynni verðbólguna, og sízt af öllu hefur ríkisstjórnin það á valdi sínu að segja öðrum þjóðum fyrir um það, hvaða verð þær eigi að greiða fyrir afurðir okkar, en ríkisstjórnin hefur sannanlega haft öll þau útispjót, sem unnt var, til þess að selja afurðirnar sem hæstu verði og haganlegast, eins og hæstv. utanrrh. hefur sannað í umræðunum. Það er því vissulega ekki sök núverandi ríkisstjórnar, hvernig komið er. Að því liggja ýmis rök og þróun undanfarinna ára, og er það víst og vafalaust, að svo miklu leyti, sem um má kenna íslenzkum stjórnmálaflokkum, að kommúnistar eiga sinn hlut óskertan í ástandi því, sem skapazt hefur. Að því leyti, sem kommúnistar hafa komið við sögu sem ráðamenn undanfarm ár, bæði í ríkisstjórn og verkalýðshreyfingu, þá er ferill þeirra varðaður sukki, eyðslu og skemmdarstarfsemi. Kaupdeilurnar síðastliðið vor og sumar, sérstaklega á Siglufirði, eru einkennandi dæmi um ábyrgðarleysi þeirra og uppivöðsluhátt, ef ekki væri réttara lýst með öðrum enn sterkari orðum. Get ég ekki stillt mig um í þessu sambandi að benda einnig á nokkur atriði í framkvæmdum fyrrv. atvmrh., hv. þm. Siglf. Áka Jakobssonar, sem fáein dæmi af ótal mörgum um sukk og óreiðu í atvinnumálum. Þrátt fyrir það, þótt stjórn síldarverksmiðjanna hefði með skýrum rökum talið það réttara að hraða sem mest byggingu síldarverksmiðjunnar á Siglufirði og koma henni þannig fyrir, að hún yrði fullgerð til afnota sumarið 1946, - sem hins vegar var talið illkleift, nema sú verksmiðjubygging væri látin sitja í fyrirrúmi fyrir verksmiðjunni á Skagaströnd, - þá heimtaði atvmrh. þáverandi, Áki Jakobsson, að báðar verksmiðjurnar skyldu byggðar samtímis. Þetta varð til þess, að hvorug verksmiðjan varð tilbúin 1946. Einnig leiddi þetta til þess, að unnin var alls konar auka- og eftirvinna við byggingarnar, sem annars hefði sparazt. Til dæmis voru iðnaðarmenn látnir vinna 14–18 klukkustundir á sólarhring, jafnt virka daga sem helga, og sumir enn meira. Eru þess dæmi, að einn iðnaðarmaður vann allan júlímánuð 17–24½ klukkustund á sólarhring og hafði að launum fyrir þennan mánaðartíma 14700 krónur, auk ókeypis fæðis, en það samsvarar kr. 176400 í árslaun, auk fæðis. Þá vil ég enn fremur nefna sem dæmi um óstjórn ýmissa atvinnumála í tíð þessa kommúnistaráðherra, hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar, að fyrir og eftir samþykkt laganna um tunnuverksmiðju ríkisins hafði þessi hv. þm. í þjónustu sinni mann til undirbúnings og athugunar á málinu. Þessi maður fékk úr ríkissjóði, svo að vitað er, kr. 64034,52 frá. 6. sept. 1945 til 31. ágúst 1946, eða á tæpu ári. Eftir að lögin um tunnuverksmiðju ríkisins höfðu verið samþykkt, var ekki strax skipuð stjórn fyrirtækisins og því ekki unnt að spyrja hana til ráða um þennan kostnað, nema að litlu leyti. Síldarútvegsnefnd hafði undanfarin ár haft á hendi sölu á síld og útvegun á tunnum. Veturinn 1946 ákvað þáverandi atvinnumálaráðherra, Áki Jakobsson. hv. þm. Siglf., að ganga framhjá þessari stofnun með útvegun á tunnum. Sendi hann þrjá menn utan til þess að afla tunna og með þeim einn sérfræðing og síðar annan. Sendimennirnir fengu frá 26 til 29 þús. krónur hver. Sérfræðingurinn, sá er fyrr fór, fékk 34 þús. krónur, en hinn síðari 10 þús. krónur. En að lokum voru samningar gerðir fyrir milligöngu norsks manns, sem áður hafði undirbúið málið í samráði við sendiherra Íslands í Stokkhólmi. Þessi norski maður fékk 2% í umboðslaun eða 33400 íslenzkar krónur. Keyptar voru eitt hundrað þúsund tunnur, og nam kostnaðurinn alls við kaupin. 159400 krónum. Útflutningsleyfi fyrir þessum tunnum frá Noregi var þó eigi tryggt, og þurfti íslenzka ríkisstjórnin að framlengja norska samninginn til þess að útflutningsleyfið fyrir tunnunum fengist. Enn einn mann hafði hv. þm. Siglf. í þjónustu sinni, meðan hann var atvinnumálaráðherra. Sá fór til Ameríku og Norðurlanda í sams konar erindum. Sagðist þessi maður hafa umboð til þess að kaupa tunnur og efni í þær og jafnvel heila skóga í útlöndum, án nokkurs tillits til útflutningsleyfis. Þessi maður hafði á stuttum tíma fengið greitt úr ríkissjóði tæp 52 þús. króna. Um árangurinn er það vitað, að hann gerði samninga í Svíþjóð um kaup á hálfsmíðuðum tunnum, sem eiga að greiðast í sænskum krónum jafnóðum og smíðinni miðar áfram, alveg án tillits til þess, hvort þær fást fluttar út úr Svíþjóð, enda er útflutningsleyfi fyrir þeim enn ófengið. En ríkissjóður verður að greiða andvirðið og geymslugjald fyrir tunnurnar, þangað til þær verða teknar og verður þá greiðslu að taka af hinni allt of takmörkuðu gjaldeyriseign þjóðarinnar, - og verst af öllu, að engin vissa er fyrir því, að nokkru sinni fáist leyfi til að flytja þær úr landi í Svíþjóð. Allar þessar ráðstafanir gerði þáverandi atvinnumálaráðherra án þess að bera þær undir stjórn viðkomandi fyrirtækja, sem raunverulega eiga að bera ábyrgð á rekstri stofnananna. En til þess að fá þessar fjárhæðir út úr rekstrarreikningi ríkissjóðs, þá var ríkisbókhaldinu fyrirskipað af sama hv. þingmanni að færa þetta til skuldar hjá viðkomandi fyrirtækjum, en þau hafa neitað að inna þessar greiðslur af hendi. Á þennan hátt mun ríkisbókhaldið hafa skuldað hjá 2 fyrirtækjum ríkisins um 830 þús. krónur, en treystist ekki til þess að sundurliða upphæðina og skipta á milli þeirra. Fyrirtækin neita að greiða, og skapast af þessu hinn mesti glundroði. Þetta eru aðeins nokkur dæmi af mörgum um óstjórn, ábyrgðarleysi og sukk, sem fylgir hvarvetna í fótspor kommúnista, þar sem þeir koma við sögu í stjórnmálum eða verkalýðsmálum. En öll þessi afglöp eða jafnvel skemmdarstarfsemi lendir að lokum á alþýðu manna. Og svo er þessi flokkur að tala um, að ríkisstjórnin sé að skapa hrun og öngþveiti. Nú, þegar ríkisstjórnin er að undirbúa tillögur til úrbóta, beinlínis til þess að hindra hrun og atvinnuleysi í landinu, þá halda kommúnistar uppi í málgögnum sínum og á fundum undirbúningi að allri þeirri andstöðu, er þeir mega veita, gegn öllum þeim ráðum, er hugsanlegt væri að gripið yrði til til lækkunar framleiðslukostnaði í landinu, og reyna fyrirfram að gera allar þær leiðir tortryggilegar, sem unnt væri að fara til viðreisnar. Afstaða þeirra til íslenzks atvinnulífs er hin sama og flokksbræðra þeirra gegn tilraunum til efnahagslegrar viðreisnar í Evrópu og af sama toga spunnin. En ríkisstjórnin og flokkar þeir, er að henni standa, mega ekki og munu ekki frekar en Evrópuríkin 16, er Parísarráðstefnuna hafa skipað, láta hótanir, andstöðu og áróður kommúnista á sig fá, heldur taka höndum saman til þess að tryggja íslenzkan atvinnurekstur og hindra atvinnuleysi og hrun. Ég er þess alveg fullviss, að þjóðin metur og skilur þá viðleitni, en mun dæma hart og að verðleikum baráttu kommúnista gegn viðreisninni. Þá skal ég víkja aftur að ástandi því, sem skapazt hefur í atvinnu- og gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Þar má - eins og sýnt hefur verið fram á - slá föstum eftirfarandi staðreyndum: 1) Skapazt hefur sá gjaldeyrisskortur, að örðugt mun á næstu tímum að kaupa inn brýnustu nauðsynjar og framleiðsluvörur, hvað þá meira. 2) Verðlagsvísitalan hlýtur að hækka og þar með möguleikar ríkissjóðs til niðurgreiðslna að minnka. 3) Erlent markaðsverð á sjávarafurðum er hvergi nærri fullnægjandi til þess, að sjávarútvegurinn geti borið sig með þeim framleiðslukostnaði, sem nú er, og hlýtur að hækka vegna minnkaðra niðurgreiðslna og hækkaðs vöruverðs innanlands. Til þess að bæta úr gjaldeyrisvandkvæðunum, er lífsnauðsyn, að framleiðslan geti haldið áfram. En til þess að hún geti haldið áfram, þarf að lækka framleiðslukostnaðinn, og þar er komið að þungamiðju málsins. Ísland er að vísu ekki eina landið, sem í stríði á við verðbólguna. Flest Evrópuríkin eiga við hið sama að stríða. Vísitalan í Finnlandi var vorið 1946 komin upp í rúm 430 stig. Þá voru gerðar ráðstafanir til þess að draga úr öllum launagreiðslum og halda verðlagi niðri, en verkamenn urðu að sætta sig við að fá ekki fulla dýrtíðaruppbót á laun sín, og gerðu verkalýðssamtökin um það samkomulag við ríkisstjórnina að halda niðri launagreiðslum til þess að hindra veróbólguna. Í Frakklandi er ástandið enn verra. Verkamenn fá þar hvergi nærri uppbót á laun sín í samræmi við verðvísitölu, sem þar í landi er komin upp í rúm 850 stig. Vegna þjóðarafkomunnar þótti þar í landi alls ekki fært að láta launin fylgja verðlagsvísitölunni. Ef aftur á móti er litið til Norðurlandanna þriggja, Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar, þá sést, að þeim hefur tekizt að halda vísitölu sinni mjög langt niðri, a. m. k. miðað við okkur. Í Danmörku var vísitalan í sumar 162 stig, í Noregi 163 og í Svíþjóð 154 stig. Samt eru öll þessi lönd mjög uggandi um, að þetta geti leitt til stöðvunar á atvinnurekstrinum hjá þeim. Og einmitt í því landinu, sem orðið hefur fyrir mestu áfalli af völdum stríðsins, Noregi, sem einnig er mesta samkeppnisland Íslendinga á erlendum markaði, hafa verið gerðar öflugar ráðstafanir til að hindra frekari vísitöluhækkun, þótt hún sé ekki enn nema ein 163 stig. Í Noregi var í haust ákveðið að banna hækkun á öllum launagreiðslum til loka þessa árs, samkvæmt frumvarpi, sem félagsmálaráðuneytið þar lagði fyrir þingið, samtímis því sem gerðar voru ráðstafanir til þess að halda niðri verðlagi, sérstaklega á innlendum framleiðsluvörum. Það er vert að hafa það í huga. að þessar ráóstafanir eru gerðar af stjórn norska Alþýðuflokksins og í fullu samkomulagi við stjórn Alþýðusambandsins þar í landi. Ef framkvæmdar væru hér á Íslandi nauðsynlegar ráðstafanir, sem þarf og verður að gera til þess að lækka framleiðslukostnaðinn, þá ættu Íslendingar að standa vel að vígi í lífsbaráttunni. Það er því ekki nein ástæða til að láta hugfallast né gefa upp von um áframhaldandi bjarta framtíð, ef rétt er á haldið. Ég vil sérstaklega benda á sjávarútveginn. Ísland á óvenjugóða og starfshæfa sjómannastétt, nýtízku skip, togara og vélbáta, sem koma nú óðum til landsins. Verksmiðjur eigum við, sem vinna úr aflanum. Fiskimiðin eru auðug og kunn. Tækni og atorkusamt fólk er fyrir hendi, en það, sem á vantar og lífsnauðsyn er að tryggja, er það, að framleiðslukostnaðurinn lækki. Reynt er að komast sem víðast inn á markaði og fá hæsta verð fyrir vörurnar. En reynslan sýnir, að erlendir markaðir geta ekki tekið við vörum okkar á því verði, sem við þurfum að fá fyrir þær. Allt ber að sama brunni. Það er óhugsandi, ef lífsafkoma fólksins í þessu landi á ekki að fara í kaldakol, að komizt verði hjá að gera ráðstafanir til, að tilkostnaðurinn við framleiðsluna lækki. En til þess að svo verði, þarf þjóðin öll að leggja nokkuð af mörkum í bráð til þess að geta lifað góðu lífi í landinu í framtíðinni. Ríkisstjórnin mun alls ekki fara fram á, að launastéttirnar einar leggi af mörkum. Þeir, sem breiðust hafa bökin, þola mestar byrðar, og að sjálfsögðu verður að haga ráðstöfunum í samræmi við það. En þó verður eigi hjá því komizt, að allir leggi nokkuð af mörkum, hver eftir sinni getu og til bráðabirgða, til þess að bjarga sér og öðrum. Íslenzka þjóðin verður að lifa lífi sínu um skeið við minni þægindi en verið hefur síðustu ár og neita sér um margt, sem æskilegt væri að njóta, en síðar mun koma, ef réttilega er á haldið. Það verður að leggja kapp á það að halda þeim miklu umbótum, sem almenningi hafa fallið í skaut hm síðustu ár, t. d. almannatryggingum, bættum og auknum skólum, bættum aðbúnaði við vinnu og bættum húsakosti. Þessi gæði og öryggi í þjóðfélaginu þarf að vernda og efla, og umfram allt þarf að sporna við því, eftir því sem möguleikar frekast leyfa, að hið geigvænlega atvinnuleysi haldi innreið sína á ný. En það er aftur komið undir því, sem er upphaf og endir alls þessa máls: Að framleiðslan haldist í öruggu horfi. Ríkisstjórnin heitir á aðstoð allrar þjóðarinnar, allra landsmanna, til þess að styðja að lausn þessa mikla vandamáls, og ríkisstjórnin æskir einskis fremur en hafa sem bezta samvinnu við launastéttirnar og framleiðendur til sjávar og sveita um þessi efni. Það er mikið undir því komið fyrir framtíð þjóðarinnar allrar, að sú samvinna geti tekizt einmitt nú. Ég vil að lokum snúa mér alveg sérstaklega til íslenzkra verkalýðssamtaka um land allt. Ég hef haft af þeim mikil kynni og fylgzt nákvæmlega með og átt nokkurn þátt í stjórn og starfsháttum Alþýðusambandsins á árunum 1924 til 1940 og hef fulla ástæðu til að ætla, að verulegur hluti þessara samtaka skilji og kunni vei að meta, að það ástand, sem nú ógnar þjóðinni. krefjist úrlausnar, - ekki hvað sízt vegna verkalýðsins sjálfs, og að hann muni sjá, að það er hans mesta nauðsyn að styrkja alla heilbrigða viðleitni til að hindra atvinnuleysi í landinu, með því að draga úr verðbólgunni og lækka framleiðslukostnaðinn. Og það þarf vissulega ekki til þess að koma, að til fullra vandræða leiði, ef viturlega er við málunum snúizt. Verkalýðssamtökin eiga án efa mest undir því, að gerðar séu ráðstafanir til hindrunar atvinnuleysi. Verkalýðssamtökin á Norðurlöndum og í Bretlandi hafa vel skilið þessa nauðsyn. Þau hafa því stutt að þeim ráðstöfunum, sem valdhafar þessara landa hafa þurft að gera til þess að vinna gegn verðbólgu, er að öðrum kosti mundi hafa skollið á verkalýðnum að lokum. Ég vildi mega treysta því, að íslenzkir verkamenn verði ekki eftirbátar stéttarbræðra sinna í þessum löndun, er hafa sýnt í verki, að þeir vilja mikið á sig leggja til þess að hefta dýrtíðina og verðbólguna, og hafa í því skyni látið sér það vel lynda, að kaupgjaldið yrði þar ekki að neinu leyti þröskuldur í vegi. Ég veit, að íslenzkur verkalýður verður ávarpaður úr annarri átt og sagt, að það sé verið að ráðast á kjör hans af ríkisstjórninni. En því fer víðsfjarri, að svo sé. Ríkisstjórnin æskir einskis fremur en góðs samstarfs við verkalýðssamtökin til bjargar frá þeim vandkvæðum, er nú ber að höndum. Ég treysti því, að svo megi verða, þegar til kemur, og að þroski og skilningur íslenzks verkalýðs styðji að skynsamlegri og réttlátri lausn þessara miklu vandamála.

Forseti (BSt) : Hæstv. forsrh. lauk máli sínu, og er þar með lokið fyrri umferð, og hefst nú hin síðari. - Það hefur verið venja að draga af flokkunum í seinni umferð það, sem þeir hafa notað of mikinn tíma í fyrri umferð. Hins vegar mun það aldrei hafa komið fyrir, að flokkur ætti inni, eins og nú hefur komið fyrir, og hefur verið litið svo á, að í seinni umferð gæti flokkur ekki átt eftir þann ræðutíma, sem hann átti að hafa í fyrri umferð. Þó lýsi ég því yfir, að ég mun taka nokkurt tillit til þess, hve Sósíalistaflokkurinn notaði lítið af tíma sínum í fyrri umferð. Tekur nú til máls hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, og talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Þið hafið nú heyrt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um afstöðu sína til dollaralánsins um að forðast í allra lengstu lög að taka dollaralán. Þessi yfirlýsing á að blekkja þjóðina, þangað til þessi ríkisstjórn hefur sett þjóðina í slíka sjálfheldu, að ríkisstjórnin tekur dollaralánið að henni forspurðri og segir, að það hafi ekki verið um neitt annað að gera. Ég mun nú sanna, hvernig þessi ríkisstjórn og vald það, sem henni stjórnar, heildsalavaldið, íslenzka, vinnur með pólitík sinni að því að koma þjóðinni á skuldaklafa amerískra auðjöfra. En áður vil ég minna þjóðina á eitt út af þeirri yfirlýsingu, er hér var gefin. Einmitt svona yfirlýsingu gáfu núverandi stjórnarflokkar þjóðinni fyrir síðustu kosningar um andstöðu sína gegn því að leyfa Bandaríkjunum herstöðvar hér. Og þjóðin trúði þeim. - Og eftir að þessir flokkar höfðu sloppið í gegnum eldraun kosninganna, af því þjóðin treysti þessari yfirlýsingu þeirra, þá sviku þeir hana í tryggðum og leigðu Bandaríkjunum dulbúnar herstöðvar hér á landi. En afturhaldið ætlar sér, ef það fær að drottna áfram, að brjóta mótstöðukraft þjóðarinnar svo á bak aftur, að það eigi alls kostar við hana. Skal ég nú rekja verk þessa afturhalds undanfarið og hernaðaráætlun þess nú gegn þjóðinni. Haustið 1944 átti þjóðin yfir 500 millj. króna, innstæður erlendis. Við sósíalistar lögðum þá til, að þetta fé væri notað einvörðungu til nýsköpunar atvinnulífs vors og til þess að skapa traustari grundvöll efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinnar. Hver var afstaða afturhaldsins til þessa þá? Annar hluti afturhaldsins, heildsalavaldið, lýsti algerum fjandskap sínum við þessa hugmynd og heimtaði tafarlausan niðurskurð á launum og lífskjörum almennings - og þáverandi fjármálaráðherra þess, Björn Ólafsson, lagði frumvarp fyrir Alþingi um lögboðna launalækkun hjá öllum launþegum (sept. 1944). Samtímis kröfðust svo heildsalarnir ótakmarkaðs innflutnings fyrir sjálfa sig á kostnað innstæðna þjóðarinnar. M. ö. o.: Annars vegar átti að stöðva atvinnulífið á Íslandi með vinnudeilum, hins vegar átti að eyða erlendu innstæðunum í gróðainnflutning fyrir heildsalana. Hinn hluti afturhaldsins, núverandi landsbankavald, lýst því yfir, að aðalatriði nýsköpunarinnar - kaup á 30 nýjum togurum - væri fásinna, og barðist á móti nýsköpun atvinnulífsins með öllum þeim miklu áhrifum, sem þetta steinrunna embættisvald illu heilli hefur enn í okkar þjóðfélagi. Hver hefði nú orðið afleiðingin, ef þessir samvöxnu tvíburar íslenzka afturhaldsins, heildsala- og landsbankavaldið, hefðu sigrað þá? Afleiðingin hefði orðið innanlandsófriður, efnahagslegt hrun, eyðsla erlendu innstæðnanna í almennan innflutning, - engin nýsköpun. Gæfa Íslands varð afturhaldinu yfirsterkari haustið 1944. Þess vegna hafa á undanförnum árum lífskjör íslenzkrar alþýðu batnað, fiskverð og kaupgjald hækkað, nýir markaðir unnizt. Þess vegna, siglir nú hver nýsköpunartogarinn í höfn eftir annan. En afturhaldsöflin lágu ekki á liði sínu þennan tíma, og þau voru voldug. Heildsalavaldið átti Vísi og Morgunblaðið. Það átti Bjarna Ben. og Stefán Jóhann, og það átti völdin í Sjálfstfl. og Alþfl., þegar í odda skarst. - Fyrir tilstilli Sósfl. og þeirra, sem með nýsköpunarhugsjón hans börðust, tókst að bjarga þeim rúmum 300 millj. kr., sem til nýsköpunarinnar fóru. En fyrir tilstilli heildsalavaldsins í Sjálfstfl. var hinum hluta innstæðnanna eytt í almennan innflutning, þrátt fyrir harða baráttu Sósíalistaflokksins fyrir að bjarga þeim. Hvað eftir annað varaði Sósfl. opinberlega við, í hvern voða væri stefnt með þessari eyðslupólitík heildsalavaldsins. Í ágúst 1946, þegar 100 millj. kr. voru enn óeyddar utan nýbyggingarreiknings og sósíalistar árangurslaust höfðu reynt að fá þær settar inn á nýbyggingarreikning, var rituð grein í Þjóðviljann af Jónasi Haralz, þar sem sýnt var og sannað, að með sams konar eyðslustefnu í gjaldeyrismálum yrði gjaldeyrisinnstæða landsmanna uppurin í ágúst 1947. En allt kom fyrir ekki. Hvaða viðvaranir sem gefnar voru, þá sat heildsalavaldið sem áður við sinn keip. Svo myndaði heildsalavaldið þessa núverandi stjórn sína 4. febr. 1947. Þessir ráðherrar vissu það allir, hvernig gjaldeyrisástand þjóðarinnar var, þegar þeir tóku við. Þeir vissu líka, hvaða ráðstafanir voru óhjákvæmilegar þá strax, ef ekki átti að stefna að þurrð erlendra inneigna. Þjóðin verður að ætla, að flokkur myndi stjórn til þess að gera ráðstafanir, sem þeir álíta nauðsynlegar. Ef menn aðeins setjast í ráðherrastólana og gera ekki neitt, þá er það vegna þess að þeir ætla sér eitthvað ákveðið með aðgerðaleysinu. Núverandi ríkisstjórn gerði ekki neitt, sveikst um allar ráðstafanir til þess að spara gjaldeyrinn og lét heildsalavaldið halda áfram að eyða, þangað til enginn eyrir var eftir. Þá hljóp stjórnin í útvarpið, fórnaði höndum til himins, lézt vera aldeilis hlessa og sagði þjóðinni, að gjaldeyririnn væri reyndar búinn. Svo sagði hún, að yrði að lækka kaupið - og lét Landbankann taka 30 millj. kr. lán erlendis. Þar af 1 milljón dollarayfirdráttar í Ameríku. Vissi ríkisstjórnin ekki, hvert þessi þrotlausa fégræðgi heildsalavaldsins var að leiða þjóðina? Auðvitað vissi hún það. Og heildsalavaldið fór heldur ekki dult með kröfur sínar. Samstundis og innstæðurnar eru búnar, birtist í heitasta fylgisblaði núverandi ríkisstjórnar, heildsalablaðinu Vísi, ritstjórnargrein, þar sem þess er krafizt, að nú sé tekið dollaralán. Greinin birtist 11. ág. Rökstuðningurinn er mjög eftirtektarverður. Í fyrsta lagi er það fært fram, að sé ekki tekið dollaralán, þá verði að skera niður innflutning við heildsalana, og slíkt álítur blaðið óhæft. Í öðru lagi er svo sagt orðrétt: „Geti Bandaríkin ekki selt vörur sínar og Evrópuþjóðirnar ekki keypt, hlýtur af því að leiða stórfelldustu kreppu, sem skollið hefur yfir þennan heim, samfara umróti og byltingum víða um lönd.“ M. ö. o.: Heildsalarnir, herrar ríkisstj., krefjast þess, að þegar þeir geti ekki lengur eytt innstæðum þjóðarinnar, þá fái þeir að eyða skuldum hennar. Og Vísir bendir á annað um leið: Hagsmunir Bandaríkjanna krefjast þess líka, að Ísland taki dollaralán. - Auðvaldið vestanhafs er að kafna í allsnægtunum, sem alþýðan þar framleiðir og fær ekki að njóta sjálf. Þess vegna eiga önnur lönd að taka dollaralán og gangast um leið undir pólitískt ok auðdrottna Ameríku. Það er ekki ódýrt að gera Ameríkumönnum þann greiða að létta þeim kreppubyrðina: Það á að kosta efnahagslegt sjálfstæði viðkomandi þjóðar. Bandaríkjastjórn lét ekki á sér standa að benda á, hvað hún vildi. Hún lét stefna þeim ríkjum, sem hún hugsaði sér að ná pólitísku tangarhaldi á, til Parísar í júlí í sumar til þess að ræða um dollaralán. Íslenzka heildsalastjórnin hlýddi utanstefnunni. - En að aflokinni utanför, þykir henni sem öðrum slíkum fyrrum hentara að halda lítt á lofti boðum hins erlenda yfirdrottnara síns, en vinna að framkvæmd þeirra með leynd. Stjórnin veit, að þjóðin er andvíg erlendri lántöku, og því verður að koma henni að óvörum, þegar tími er kominn til. En það, sem ríkisstjórnin leynir þjóðina, segja amerísk blöð henni. Amerísk blöð hafa undanfarið verið beztu heimildirnar fyrir íslenzku þjóðina um, hvað Sjálfstfl. á Íslandi ætli sér gagnvart þjóð sinni. - Þannig var það einnig fyrir síðustu kosningar. Þá sögðu amerísk blöð, að herstöðvamálið fengist ekki afgreitt fyrir kosningar, en eftir kosningar yrðu herstöðvarnar veittar. Þau reyndust sannspá. Fyrirskipanirnar frá Wall Street og Washington til erindrekanna á Íslandi vilja leka út í Ameríku. Svo er það og um dollaralánið. Í ameríska tímaritinu „World Report“ frá 15. júlí í sumar er birt skýrsla efnahagssérfræðinga Bandaríkjaþings (Subcommittee on Foreign Economic Policy of the House of Representatives) um hvað hin ýmsu ríki Evrópu þurfi að taka mikið dollaralán. Þar er Íslandi ætlað að taka 20 millj. dollara, eða 130 millj. kr. Fyrirskipunin er skýr. Spurningin er, hvenær þjónarnir hér þora þjóðarinnar vegna að hlýða henni. Þeir þora það ekki enn. En þegar heildsalavaldið íslenzka og heimsveldið ameríska hefur heimtað það sama af þjóðstjórnarflokkunum undanfarin ár, hafa þau þá ekki knúið það í gegn, þó það kostaði tryggðrof við þjóðina. og samningsrof við aðra flokka? Niðurstaðan er: Gjaldeyrisskortur Íslendinga er skapaður af heildsalavaldinu og þjónum þess í ríkisstjórn. Þetta vald mun heldur ekki skirrast við að binda Ísland á skuldaklafa Ameríku, ef það fær að drottna áfram yfir þjóðinni. Og nú skulum við athuga, hvernig heildsalastjórnin á öðrum sviðum vinnur að því að steypa landinu í efnahagslega glötun. Við skulum fyrst athuga um verðið á útflutningsafurðum okkar. Lífskjör íslenzku þjóðarinnar eru undir því komin, hvaða verð við fáum fyrir fisk og fiskafurðir. Baráttan fyrir háu verði á útflutningsafurðunum er barátta fyrir lífsafkomu okkar allra, barátta fyrir, hverja hlutdeild Íslendingar skuli fá í gæðum lífsins og efnahagslegri menningu mannkynsins. Hver sá Íslendingur, sem reynir að lækka verðið á útflutningsafurðum okkar, er vargur í véum. Allar viðskiptaþjóðir okkar reyna auðvitað að hækka verð á sínum vörum og lækka hjá okkur. En hér á Íslandi gengur ríkisstjórnin og þá fyrst og fremst utanríkismálaráðherra fram fyrir skjöldu og heimtar í víðlesnasta blaði landsins lækkun á útflutningsafurðum Íslendinga. Og hann lætur ekki þar við sitja. Hann notar vald sitt yfir afurðasölunni til þess að láta selja íslenzku vörurnar fyrir lægra verð en hægt er að fá fyrir þær. Hraðfrysti fiskurinn er seldur til Englands fyrir 6 pence enskt pund, þegar hægt er að fá 12–13 pence á meginlandinu, - eða ef maður vill líta á sama samninginn öðrum augum: Síldarlýsið er selt fyrir 95 sterlingsp. tonnið til Englands, þegar hægt er að selja það á 130–140 sterlingspund annars staðar. Síldarmjölið er selt á 30–32 sterlingspund tonnið til Danmerkur og Bretlands, þegar hægt er að selja það á 38–42 sterlingspund annars staðar. Þannig mætti lengi telja. Með þessum dæmalausu aðförum er sjávarútveginum og allri þjóðinni valdið tjóni, sem nemur tugum milljóna króna. Hvers vegna bregðast þessir trúnaðarmenn í æðstu stöðum ríkisins svona herfilega trausti þjóðarinnar? Í fyrsta lagi vegna þess að heildsalavaldið heimtar, að sjávarútvegurinn láti því í té frjáls pund og dollara, svo heildsalarnir geti haldið áfram að kaupa hjá gömlu- samböndunum sínum í Ameríku og Englandi, því þá er léttara fyrir um fjárflóttann, en það er nú talið, að ísl. auðmenn eigi 400 millj. ísl. kr. í erlendum gjaldeyri í þessum löndum. Í öðru lagi vegna þess að Landsbankinn styður þessa skaðlegu verzlunarpólitík heildsalavaldsins og fórnar hagsmunum sjávarútvegsins og þjóðarinnar fyrir heildsalana, með því að hindra jöfnunar(clearing)-samninga við þau lönd, sem vilja greiða okkur hátt verð fyrir vöruna, en geta látið okkur gnægð vara í té með góðu verði, ef aðeins innkaup þjóðarinnar eru framkvæmd af fullri hagsýni eftir áætlun. En það vill heildsalavaldið ekki, því að það gerði heildsalana óþarfa. Landsbankanum tekst í þessu máli að fremja þá fásinnu, sem honum tókst ekki, er hann vildi hindra kaup nýsköpunartogaranna. Nú fær hann sem sé að fara öllu sínu fram. Í þriðja lagi valda því pólitískir hleypidómar. Heildsalastjórnin vill komast hjá því að verzla við þau lönd, sem hæst verð vilja greiða, því að það eru mestmegnis þau meginlandslönd, sem ekki eru lengur undir arðráni engilsaxnesku auðhringanna. Þess vegna er tækifærum til góðrar sölu á íslenzkum afurðum í þessum löndum sleppt. Í fjórða og síðasta lagi verður svo ekki komizt hjá því að álykta, að hugsanleg séu vísvitandi skemmdarverk af hendi afturhaldsins. Það er grunsamlegt, að afturhaldið hefur nú í mörg ár alltaf heimtað verðlækkun á íslenzku útflutningsafurðunum. Haustið 1944 taldi það slíka verðlækkun óhjákvæmilega, og verðlækkunin hefði skollið yfir Íslendinga í ársbyrjun 1945, ef svona stjórn eins og nú hefði setið að völdum, stjórn með ólæknandi verðlækkunardeilu á heilanum. En vegna þess að nýsköpunarstjórnin var þá mynduð, þá hefur á undanförnum árum, fyrir harðfylgi okkar sósíalista, tekizt að hagnýta möguleikana út á við til þess að hækka fiskverðið um 50% og næstum fjórfalda síldarolíuverðið. Og það, sem gerir framferði þessara herra grunsamlegast, er, að næstu orðin, sem þeir segja á eftir því, að verðlækkun sé óhjákvæmileg, er, að það verði tafarlaust að fara fram launalækkun. Það gefur fulla ástæðu til þess að ætla, að með þeirri verðlækkun, sem þeir nú vinna að, séu þeir að reyna að skapa átyllu til allsherjarlaunalækkunar. Ykkur kann að finnast þetta ljótt, góðir áheyrendur, og Eysteinn var að barma sér yfir slíkum ásökunum hér áðan. Í barnslegri einfeldni haldið þið, að það séu ekki til menn á Íslandi, sem þannig vilja skaða land vort og þjóð. - En ég verð að hryggja ykkur með því að minna á, að þetta er ekki neitt nýtt, sérstaklega ekki um menn af sama sauðahúsi og Bjarni Ben. Það hefur m. a. s. komið fyrir, þegar slíkum mönnum hefur þótt útlendingar bjóða of hátt í fisk ísl. fiskimanna, að þeir hafa mútað slíkum útlendingum með stórfé, til þess að láta vera að hækka þannig fiskverðið hér heima. Sum ykkar muna ef til vill enn Gismondi-samninginn. Niðurstaðan af þessum athugunum er: Ríkisstjórnin vinnur markvisst að því í þjónustu heildsala og landsbankavaldsins að selja íslenzkar afurðir fyrir lægra verð en hægt er að fá. Þannig skaðar hún landið um milljónatugi og eykur gjaldeyrisskortinn, sem hún síðan reynir að hagnýta sem átyllu til árásar á lífskjör alþýðu. Fyrir íslenzku fiskimennina kemur þetta framferði svona út: Fyrst er vara fiskimannsins seld að honum forspurðum af ríkisstj., oftast eftir kröfu Landsbankans og í þágu heildsalanna fyrir lægra verð en hægt er að fá fyrir hana. Síðan er gjaldeyririnn, tekinn af fiskimanninum með lagavaldi og afhentur heildsalanum, svo hann geti stórgrætt á honum. Og síðan er svo af Landsbankanum gengið að fiskimanninum, eins og nú verður gert, og báturinn hans boðinn upp, af því reksturinn þoldi ekki hvort tveggja í senn: áföll frá hendi náttúrunnar og svona „aðgerðir“ frá hálfu yfirvaldanna. Hvað hefðu svona aðfarir verið kallaðar, ef venjulegir menn fremdu þær? Ég þori ekki að segja orðið hér, því að ég er hræddur um, að forseti mundi hringja. En hvað heita svona aðfarir, þegar það eru ráðherrar og aðrir æðstu menn landsins, sem framkvæma þær? - Ég býst við, að dómsmálaráðherrann muni á síðum Mgbl. kalla þær „baráttu gegn kommúnismanum“. Og það hafa þá fyrr verið framin ódæði undir því yfirskini. Þá skulum við athuga í öðru lagi stefnu stjórnarinnar, hvað markaðina fyrir útflutningsafurðir okkar snertir. Ríkisstjórnin virðist telja markaðina í Bandaríkjunum og Bretlandi eftirsóknarverðustu markaðina. Í Bandaríkjunum hefur fiskur okkar hingað til, verið seldur fyrir hálfvirði móts við það, sem meginlandsþjóðir Evrópu borga. Og Bandaríkin eru fallvaltasti markaður veraldarinnar, og nú vofir þar yfir ægilegasta viðskiptakreppa veraldarsögunnar og hefst jafnvel á næsta ári. Fyrir þá Íslendinga, sem muna kreppuna hér 1931 og síðar, er því augljóst, hve fallvalt er að treysta hið minnsta til frambúðar á amerískan markað, þó sjálfsagt sé að hagnýta hann, meðan hann borgar vel. Næst hinum ótrygga ameríska markaði virðist ríkisstjórnin treysta á markaðina í Englandi og Vestur-Evrópu. Ýmsir þeir markaðir eru oss góðir nú og sjálfsagt að hagnýta þá sem bezt næstu ár. En mikil hætta er á, að þeir verði ekki traustir til frambúðar. Englendingar, Hollendingar, Frakkar, Þjóðverjar eru allt gamlar fiskveiðiþjóðir, sem flestar hafa öldum saman veitt fisk hér á Íslandsmiðum, og líklegt er því miður, að þær geri það líka í stórum stíl, þegar þær hafa náð sér aftur eftir hörmungar styrjaldarinnar. Þessi lönd verða því stopulir framtíðarmarkaðir fyrir okkur Íslendinga, ef vér ætlum að vera ein mesta fiskframleiðsluþjóð heimsins. Í Suður-Evrópu verða vonandi góðir framtíðarmarkaðir fyrir íslenzkan fisk sem oft áður, en vart stærri. En einhverjir eðlilegustu markaðir fyrir afurðir íslenzkrar fiskveiðiþjóðar eru þau meginlandsríki Evrópu, sem ekki liggja að úthöfum. Við Íslendingar höfum unnið stærstu landvinninga okkar í markaðsmálum nú eftir stríð með því að opna Sovétríkin og Tékkóslóvakíu fyrir fiskafurðum okkar, fyrir tilstilli okkar sósíalista. Ísland hefði einnig getað unnið markaði í Póllandi, Ungverjalandi. Austur-Þýzkalandi o. fl. ríkjum þar, ef sinnuleysi og fjandskapur ísl. afturhaldsins hefði ekki komið í veg fyrir það. En meðan lönd eins og Bretland er að gera samninga við Pólland, Ungverjaland og Júgóslavíu til 2 og 3 ára, þá lýtur hinn voldugi utanríkisráðherra Íslands, Bjarni Ben., ekki svo lágt að tala við þessi ríki, nema þá til að eyðileggja samninga við þau. Hv. ráðherra undrast, af hverju þessi Austur-Evrópulönd greiði hærra verð en t. d. England, og leyfir sér alls konar dylgjur í því sambandi. Þeir ættu að spyrja Dani, af hverju þeir fái 6,50 kr. fyrir smjörkílóið hjá Rússum, þegar England ekki vill borga nema 4,50. - Austur-Evrópulöndin borga hærra af því þar eru engir auðhringar, sem taka milliliðagróðann á kostnað framleiðenda og neytenda, eins og t. d. feitmetishringurinn enski, - og ef til vill knýr skorturinn þá líka nú til þess að greiða meira fyrir okkar vörur. Ísland þyrfti, til þess að tryggja framtíð sína hvað markaði snertir, að geta selt allt að helmingi framleiðslu sinnar á þessum mörkuðum Austur-Evrópu. Nú hafa ríkin þar, sem kunnugt er, komið á hjá sér áætlunarbúskap, þannig að þau eru nú í haust að gera samninga sín á milli og við aðra um innkaupin næstu 3–5 ár. Ísland getur gert slíka samninga, ef það gerir þá nú þegar, og tryggt þannig kreppulausa örugga markaði með föstu verði til margra ára, og þessi lönd hafa undanfarin ár greitt hæst verð fyrir vöru okkar. Alla þessa samningamöguleika, alla þessa markaði í Sovétríkjunum, Tékkóslóvakíu og öðrum löndum þar eystra er nú ríkisstjórnin að eyðileggja, líklega með þeim afleiðingum, að þeir að fullu glatist Íslandi og ýmsar þessara þjóða fari jafnvel sjálfar að gera út hingað norður í stórum stíl. Og með lygaherferðinni í Morgunblaðinu gegn þessum ríkjum er utanríkisráðherrann að reyna að telja þjóðinni trú um, að engu sé þar að tapa, því hjá þessum þjóðum, sem nú vinna allra þjóða bezt að nýsköpun atvinnulífsins, sé ekkert nema svartnætti harðstjórnarinnar. Svo langt gengur þessi ósannindaherferð, að það er reynt eins og af utanríkisráðherra að berja það inn í þjóðina, að Rússar, sem í ár gerðu samning við Ísland um að kaupa af okkur fyrir 96 millj. króna, vilji ekkert af okkur kaupa! - Í þessum rykskýjum blekkinganna á að dylja hættulegustu skemmdarverkin gagnvart hagsmunamálum Íslendinga. Svo langt gengur þröngsýnin og ofstækið hjá þessum mönnum, að þeir láta sér ekki nægja að eyðileggja fiskmarkaðina, sem hægt væri að skapa í þessum löndum, heldur eyðilögðu þeir í sumar fyrir bændum möguleikann að ná ágætum hrossamarkaði, sem hægt var að fá í Póllandi. Þeir munu verða að svara til saka fyrir það skemmdarverk sem önnur, áður en langt um líður. Annars skora ég á ríkisstjórnina út af þeim gífuryrðum, sem hún hefur um markaðsmálin, að stofna til útvarpsumræðna um þau sérstaklega á jafnréttisgrundvelli. Íslendingar! Ég hef einu sinni áður frá þessum stað í nafni míns flokks varað þjóðina við, hvað yfir henni vofði, ef hún notaði ekki þá strax það tækifæri, er byðist, og skapaði nýja stjórn í því skyni. Það var í sept. 1944, og við Íslendingar bárum þá gæfu til þess að afstýra innanlandsófriði og nota dýrmæt tækifæri til uppbyggingar atvinnulífs vors, sem ella hefðu glatazt að fullu. Ég vil nú aftur vara þjóðina við, að ef hún notar ekki það tækifæri, sem nú er til þess að tryggja öruggan framtíðarmarkað fyrir t. d. helminginn af útflutningi vorum með samningum við Austur-Evrópulöndin, þá er það tækifærið ef til vill glatað að fullu og öllu. Þessi ríkisstjórn notar það ekki. Hún og hennar lið felldi allar tillögur okkar þar að lútandi í vor og hefur síðan markvist unnið að því að eyðileggja markaðsmöguleikana þar eystra. Ef þjóðin, og þá fyrst og fremst samtök framleiðslustéttanna. ekki tekur í taumana, áður en það er orðið of seint, þá tekst þessari ríkisstjórn að vinna óbætanlegt skemmdarverk gagnvart íslenzkum sjávarútvegi, sem getur eyðilagt framtíð hans með því að svipta hann öruggustu og beztu mörkuðum. Ég hef nú lokið yfirlitinu yfir aðfarir heildsalavaldsins og þessarar stjórnar þess í gjaldeyris- og markaðsmálunum. Það sýnir sig, að heildsalavaldið og nú síðast þessi stjórn sem verkfæri þess hefur eytt gjaldeyrisinnstæðum Íslendinga og heimtar svo dollaralán tekið, þegar þær eru búnar, - að ríkisstjórnin selur íslenzkar útflutningsafurðir þjóðinni til stórtjóns fyrir lægra verð en fáanlegt er, til þess að þjóna gjaldeyrislegum hagsmunum heildsalanna, og að ríkisstjórnin er af pólitísku ofstæki eða vegna amerískra fyrirskipana að eyðileggja öruggustu framtíðarmarkaðina, sem Ísland þarf að vinna til þess að vera stór fiskveiðiþjóð. - Með þessum aðferðum er verið að leiða efnahagslegt hrun yfir þjóðarheildina, svo að nokkrir milljónamæringar hennar geti safnað meiri auði erlendis. Nú skulum við athuga stefnu stjórnarinnar inn á við. Þar hafa aðaláhugamál hennar verið þessi þrjú, eftir verkunum að dæma: 1) Koma á atvinnuleysi, 2) stofna til allsherjarstöðvunar atvinnuveganna með vinnudeilum milli atvinnurekenda og verkamanna, 3) koma á launalækkun. Ríkisstjórnin hefur auðsjáanlega falið fjárhagsráði það hlutverk að koma atvinnuleysinu á. Það ráð er nú sem óðast að stöðva atvinnuframkvæmdir í landinu, drepa niður framtak manna, hindra byggingarstarfsemi og aðrar framleiðslugreinar, meðan það hins vegar ætlar að sliga þjóðina með heimskulegustu skriffinnsku og skömmtunarfargani, sem þekkzt hefur hér á landi, - og er þá mikið sagt. Með fjárhagsráði leggur nú landsbankavaldið hönd dauðans á athafnalíf Íslendinga. Þar ríkja nú þau sjónarmið, sem töldu það fásinnu að kaupa 30 togara. Í greipum þess valds er nú sú bjartsýni kyrkt, sem gagntók þjóð vora fyrir ári síðan. Ég býst við, að allir framkvæmda- og áhugamenn Íslands hafi fundið nágustinn frá þessum stofnunum síðustu mánuðina. Og hver er tilgangurinn með því að læsa blómlegt atvinnulíf Íslendinga í helgreipar atvinnuleysisins? Tilgangurinn er að lækka launin í þágu milljónamæringanna í Reykjavík, en þeir treysta sér ekki til atlögu við verkalýðinn, nema svelta hann til undirgefni með atvinnuleysinu fyrst. Bjarni Ben. hótaði þessu atvinnuleysi í vor. Hann er að koma því á núna. - En hann á eftir að sjá m. a. s. Óðinsmennina gera upp reikningana við hann fyrir það drengskaparbragð. Ríkisstjórnin hefur nú í tvígang reynt að stöðva atvinnulíf Íslendinga. Í sumar kom hún í heilan mánuð í veg fyrir samninga milli atvinnurekenda og verkamanna og ætlaði sér að eyðileggja síldarvertíðina fyrir þjóðinni, en þá tóku samtök útvegsmanna og verkamanna ráðin af henni. Nú í haust knúði hún stærstu atvinnurekendurna til þess að segja upp samningum og ætlaði að stöðva atvinnulíf þjóðarinnar 15. október. Henni hefur þó ekki tekizt það í bili. Atvinnurekendur og verkamenn hafa enn framlengt samninga sína. En stjórnin undirbýr þriðja tilræðið, og það getur dunið yfir fyrr en varir, svo að þjóðin þarf að vera viðbúin að taka mannlega á móti árásum þessarar afturgengnu þjóðstjórnar, hvort sem þær heita gengislækkun eða gerðardómur eða nýtt form launalækkunar að þessu sinni. Af hverju er stjórnin að reyna að stofna til vinnustöðvana, sem geta eyðilagt atvinnulífið um margra mánaða skeið og valdið Íslandi óbætanlegu tjóni? Af því þessi stjórn er í þjónustu þeirra 1–200 milljónamæringa í Reykjavík. sem eiga samkvæmt eigin skattaframtali upp undir 500 milljónir króna í skuldlausum eignum miðað við söluverð. - Þessir auðkýfingar heimta nú launalækkun hjá almenningi, svo að þeir geti féflett það fólk, sem missir allt, ef verðlag er lækkað, sölsað undir sig eignir þeirra millistétta- og alþýðumanna, sem eignazt hafa íbúðir eða atvinnutæki á undanförnum árum, og drottnað yfir alþýðunni í krafti atvinnuleysisins, eins og þeir gerðu fyrir stríð. Til þess að þjóna þessari auðmannastétt er stjórnin að reyna að eyðileggja þá velmegun og þau batnandi lífskjör, sem íslenzk alþýða hefur skapað sér á undanförnum árum. Íslendingar! Hver verður afleiðingin, ef ríkisstjórnin fær að halda áfram þeirri pólitík, sem ég nú hef lýst, að hún rekur inn á við og út á við? Afleiðingin verður, að þjóðin glatar efnahagslegu sjálfstæði sínu. Þessi stjórn, sem í dag þorir ekki að kannast við það, að hún ætli að taka dollaralán, mun, ef henni tekst að fá fram þá stöðvun atvinnulífsins, er hún stefnir að, hrópa upp - þegar allt framleiðslulíf hefur verið stöðvað mánuðum saman fyrir hennar tilstilli, - „það verður að bjarga þjóðinni frá hungri með því að taka dollaralán“ - og gera það. Ríkisstjórnin er vitandi vits að skapa forsendurnar að því verki, sem hún ætlar sér að vinna: að koma Íslandi á skuldaklafann hjá Bandaríkjaauðvaldinu. Íslendingar! Hvað verður þá um raunverulegt pólitískt sjálfstæði okkar, þegar skuldaokið væri aftur lagt á herðar þjóðarinnar? 1951 getum við sagt upp Keflavíkursamningnum, þurrkað þann smánarblett nýju yfirþjóðarinnar af okkar landi. En hér á landi eru ríkir og voldugir menn, sem ekki vilja segja þeim samningi upp. Ef við erum komnir á skuldaklafa Bandaríkjanna, þá mun sá voldugi lánardrottinn þjarma þannig að skuldunautnum, að ekki verði upp sagt þeim smánarsamningi. Ef áfram verður haldið á þessari afturhalds- og kúgunarbraut og sú árás tekst, sem auðkýfingar Reykjavíkur og ríkisstjórn þeirra nú undirbýr á alþýðu landsins, þá er aftur hafin nýlenduþrælkun í landi voru, þar sem forríkir höfðingjar kúga alþýðuna í skjóli erlendrar yfirþjóðar. Við minnumst þess, að fyrir 700 árum, þegar höfðingjavaldið var þó ekki líkt því eins auðugt á Íslandi og nú, þá tókst því sakir skefjalausrar valdagirndar sinnar að glata frelsi þessarar þjóðar um aldaraðir. Það eru því síðustu forvöð að stinga við fótum. Samtök framleiðslustéttanna í landinu og allir þeir, hvar í flokki sem þeir standa, sem vilja tryggja velferð og frelsi atvinnustéttanna, á Íslandi gegn ásókn auðvalds og afturhalds erlends og innlends, þurfa að taka höndum saman til þess að sigra það steinrunna afturhald, sem nú ætlar að leggja til höfuðorrustu við allt, sem gæfa og framtíð Íslands byggist á. Og fyrsta skrefið til sigursins er, að verkamenn, fiskimenn, bændur, allir launþegar og millistéttir Íslands sameinist sem órjúfandi múr gegn árásum þeim, sem auðkýfingastétt Reykjavíkur og ráðherrahandbendi hennar hyggjast nú að hefja á lífskjör fólksins. Þið þekkið þessar árásir, og þið þekkið árásarliðið. Það er þjóðstjórnardraugurinn afturgenginn, sem íslenzkur vorhugur enn er að glíma við. Þrisvar hefur hann verið kveðinn niður. Fyrst var þjóðstjórn þrælalaganna drepin í skæruhernaði verkalýðsins gegn gerðardómslögunum. Síðan var vofa þjóðstjórnarinnar, utanþingsstjórnin sællar minningar, kveðin niður, er hún hóf launalækkunarherferðina. Og í sumar féll þessi stjórnardraugur í viðureigninni við Dagsbrún, en þrjózka stjórnarinnar er meiri en svo, að hún viðurkenni dauða sinn. Því situr hún nú sem Fróðárhirð, sem ekki fer, fyrr en dyradómur þjóðarinnar er upp yfir henni kveðinn. Og ef sá dyradómur verður eitthvað svipaður og í Eyrbyggju forðum, þá mun Stefán Jóhann segja, er hann gengur út: „Setið er nú, meðan sætt er. “Eysteinn sauðamaður mun mæla: „Fara skal nú, og hygg ég, að þó væri fyrr sæmra.“ En Bjarni Ben. mun fara síðastur með hinum fornkveðnu orðum: „Fátt hygg ég hér friða, enda flýjum nú allir.“ Við skulum vona, að næsti dyradómur þjóðarinnar yfir afturhaldsöflunum verði nægilega magnaður til þess, að reimleikana taki af í stjórnmálum Íslands og alþýða landsins megi fá að njóta ávaxtanna af erfiði sínu í friði fyrir afturgöngum liðins tíma.

Forseti (BSt) : Nú hefur hv. 2. þm. Reykv. (EOl) lokið máli sínu. Næstur tekur til máls hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, og talar af hálfu Sjálfstæðisflokksins.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Menn hafa nú heyrt málflutning hv. 2. þm. Reykv. og geta sjálfir dæmt um, hvort hv. þm. hefði ekki getað flutt þessa plötu, sem honum hefur verið lögð í munn, strax í upphafi. Það er sami söngurinn og vant er: Afneitun allra staðreynda. Ómengaður áróður, lapinn eftir alþjóðaáróðri kommúnista. Í einni slíkri kommúnistískri heimild suður í löndum var í sumar m. a. sagt um ástandið á Íslandi: „Verzlunarjöfnuður Íslands, sem hafði verið hagstæður fyrir stríðið, varð þá óhagstæður, og skuld landsins við Bandaríkin varð smám saman veruleg fjárhæð. Á þennan veg óx einnig fjárhagsleg undirokun Íslands gegn Bandaríkjunum. Við stríðslokin réð fjármagn Bandaríkjanna öllum þýðingarmiklum atvinnugreinum á Íslandi. Ísland skuldaði þá í útlöndum, að langmestu leyti í Bandaríkjunum, 60 millj. króna, sem er mjög há upphæð fyrir lítið land.“ Menn sjá skyldleikann milli þessarar fræðslu og þeirrar, sem áðan vall upp úr hv. 2. þm. Reykv., Einari Olgeirssyni. Í öllum orðum hv. þm. kom einkum fram, hvernig hann reynir að forðast umr. um þá tillögu, sem hann hefur sjálfur flutt. Hann fullyrðir, að ég vilji ekki semja við Rússa. Það hefur engin áhrif á hann, þó að aldrei hafi verið gerð eins rækileg tilraun og nú til að ná samningum við Rússa. Þeir hafa og gert við okkur mikilsverða samninga, sem eru að efni alveg hliðstæðir þeim hluta brezku samninganna, sem um sömu vörur fjallar, og borga Rússar að öllu samanlögðu nær nákvæmlega sama verð og Bretar. En til viðbótar samningunum um þessar vörur höfum við svo okkar bezta markað, sem sé fyrir ísfiskinn í Bretlandi. Þann markað vanmetur hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, gersamlega, þó að öllum megi vera ljóst, að hann er hinn mikilvægasti af öllum okkar mörkuðum. Ekki virðist þó standa á hv. 2. þm. Reykv. að láta þann markað fara út um þúfur, ef hann mætti ráða. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, fann að því, að Lúðvík Jósefsson hefði verið látinn hverfa úr samninganefnd utanríkisviðskipta. Það er eins og vant er, þá er fyrst komið við hjartað í þeim flokksmönnum, þegar hreyft er við vegtyllum eða bitlingum flokksbroddanna. Um Lúðvík Jósefsson er það að segja, að honum var sýndur sérstakur trúnaður af ríkisstjórninni, þegar hann var sendur til samninga í Englandi. Hann starfaði þar með öðrum samningamönnum og sagði ríkisstjórninni, að náð hefði verið þeim beztu samningum, sem unnt var. Þrátt fyrir þessa ráðleggingu hefur hann síðan gengið fram fyrir skjöldu til að rógbera stjórnina fyrir að fylgja ráðum sjálfs hans. Manninum var gefið færi á að bæta ráð sitt, en þegar sýnt var, að hann hélt uppteknum hætti á kommúnistíska vísu, var auðvitað óhjákvæmilegt að létta af honum þessu mikilvæga trúnaðarstarfi. Ég held, að hv. þm. hefði ekki átt ótilneyddur að taka upp umræður um Keflavíkurflugvöllinn. Frammistaða hæstv. fyrrv. flugmálaráðh., Áka Jakobssonar, í sambandi við flugmálin öll er með þeim hætti, að flokksbræður hans munu áður en varir flýja frá þeim umræðum á sama veg og menn sáu til Einars Olgeirssonar hér í kvöld. Um Keflavíkurflugvöllinn mun bráðlega birtast skýrsla, og munu þá sannast blekkingar Þjóðviljans og Áka Jakobssonar um það mál, þar sem þessir aðilar hafa meðal annars skrökvað því upp, að flugvallarnefndin hafi samið og sent tillögur, sem hún aldrei hefur tekið afstöðu til, hvað þá meira. Frásögn hv. þm. um samninga við gjaldeyrissjóðinn er gersamlega úr lausu lofti gripin. Það eru hrein ósannindi eins og svo margt annað, sem þessi þm. hefur sagt á síðari tímum. Ég hef heldur aldrei hótað atvinnuleysi. Það er aðeins eitt dæmi ósanninda þessa hv. þm., alveg sams konar eins og að ég sé meðeigandi í ísl. fiskhring eða Unilever-hringnum brezka, eins og hv. þm. gaf í skyn í Þjóðviljanum fyrir skömmu. Einar Olgeirsson hefur nú farið um landið endilangt til að skrökva því upp, sem hann endurtók í kvöld, að ég hafi hindrað sölu á hraðfrystum fiski til Tékkóslóvakíu á þessu ári. Þessu til sönnunar á það að vera, að samningar við Tékka hafi dregizt. Sannleikurinn er sá, að þegar núv. stjórn tók við völdum fyrri hlutann í febrúar s. l., hafði fyrrv. stjórn ekki gert ráðstafanir til, að samningar yrðu teknir upp við Tékka að nýju, jafnvel þó að vitað væri, að þeir rynnu út þá í mánaðarlokin. Sjást þess hvergi merki, að fulltrúar hv. Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins í ríkisstjórn hafi þá hvatt til þess, að þeim samningum yrði hraðað, en auðvitað var það skylda hæstv. þáv. atvmrh., Áka Jakobssonar, að undirbúa þessa samningagerð, að því er varðaði sölu sjávarafurða, sem hann hafði með höndum. Kom það og á daginn, þegar um þetta var rætt í utanríkismálanefnd 10. febr., skömmu eftir að núv. stjórn hafði tekið við, að allir flokkar, ekki síður fulltrúar Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins en aðrir, voru þá sammála um, að eðlilegt væri að fresta samningum við Tékka, þangað til lokið væri samningum við Rússa, vegna þess að fyrr væri ekki sýnt, hversu mikið yrði aflögu af þeirri vöru, sem Tékkar helzt óskuðu að fá, en ekki sízt fulltrúar Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins vildu umfram allt láta Rússa ganga fyrir öðrum um þær vörur sem aðrar. Um þetta ber fundargerð utanríkismálanefndar 10. febr. s. l. órækt vitni. Það varð því að samkomulagi, að Pétri Benediktssyni sendiherra var falið að fara til Prag og fá samninginn við Tékka framlengdan. Náðist samkomulag um þá framlengingu, en vegna þess að samningarnir við Rússa stóðu lengur en búizt hafði verið við, voru Tékkar sjálfir ekki reiðubúnir til nýrrar samningsgerðar í sumar, þegar samningunum við Rússa var lokið. Varð það til þess, að samningurinn var enn framlengdur til 1. okt., enda eru nú hafnir samningar að nýju með góðu samkomulagi beggja ríkja. Ef dráttur þessi hefur komið að sök, ber hv. þingmönnum Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistafl. sízt að saka aðra um hann. Drátturinn er bein afleiðing þeirra háu hugmynda, sem einmitt þessir þm. vöktu hjá mönnum um möguleika til sölu á íslenzkum afurðum í Rússlandi, en því miður fengu ekki staðizt. Það eina, sem leggja má öðrum til lasts, er yfirleitt að leggja nokkurn trúnað á orð manna eins og hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar. En til þess eru vítin að varast þau. Hitt er svo annað mál, að fresturinn á fullnaðarsamningum hefur alls ekki orðið til þess að hindra sölu á íslenzkum afurðum til Tékkóslóvakíu. Tékkar hafa að vísu keypt minna af hraðfrystum fiski en við hefðum vonað. En allan þennan tíma hafa verið í gildi samningar við Tékkóslóvakíu, sem gera ráð fyrir ríflegri sölu af fiski til þeirra. Ástæðan til, að Tékkar hafa keypt minna af fiski en menn hafa vonað, er auðvitað ekki sízt hið háa verðlag okkar. Þeir menn, sem mestan hafa kunnugleikann og sjálfir hafa samið við Tékka, segja þó, að það sé ekki eina ástæðan. Í skýrslu sinni frá 22. júlí segir Pétur Benediktsson: „Það, sem mestum erfiðleikum veldur um viðskipti við Tékkóslóvakíu, er það, að Tékkum þykir við kaupa of lítið af þeirra vörum.“ Einar Sigurðsson segir í stórmerkri skýrslu, sem hann hefur sent 30. sept.: „En versti þröskuldurinn í sambandi við innflutning á frosna fiskinum til Tékkóslóvakíu er afstaða tékkneska þjóðbankans. Vegna óhagstæðs greiðslujafnaðar milli Íslands og Tékkóslóvakíu hefur bankinn hvað eftir annað dregið á langinn veitingu gjaldeyrisleyfa, þrátt fyrir það innflutningsmagn. sem heimilað er í verzlunarsamningum milli landanna. Til að bæta úr því virðist um fáar leiðir að ræða aðrar en að auka innflutninginn frá Tékkóslóvakíu, ef Íslendingar vilja hagnýta sér þennan markað til hins ýtrasta“. Það er sem sagt landsbankavaldið í Tékkóslóvakíu, sem er versti þröskuldurinn, en ekki hin slæma ríkisstjórn í Íslandi. Nú er sannleikurinn sá, að það, sem gerir Tékkum fært að kaupa af okkur fiskinn, þrátt fyrir okkar háa verðlag, er það, hversu hátt verðlag er í þeirra eigin landi. Verð á ýmsum vörum þaðan er þess vegna mun hærra en fyrir þær er hægt að fá annars staðar að, og það, sem verra er, að til skamms tíma hefur vöruúrval verið þar lítið og afhendingarfrestur langur. Reynslan er ólygnasta vitnið. Á meðan við áttum nægan frjálsan gjaldeyri og unnt var að kaupa þar, sem kaupin voru hagkvæmust, var erfitt að beina viðskiptum til Tékkóslóvakíu, þrátt fyrir eftirrekstur Landsbankans íslenzka um að nota innistæðuna, sem sjálfsagt hefur verið rækilega stutt af Hauki Helgasyni og Einari Olgeirssyni, sem þá voru mikils ráðandi um innflutninginn. Núverandi ríkisstjórn hefur hins vegar gert gagngerðar ráðstafanir til að auka innflutning frá Tékkóslóvakíu. M. a. hefur hún tvisvar á þessu ári sent einn gerkunnugasta mann í innflutningnum, dr. Odd Guðjónsson, fyrrv. formann viðskiptaráðs, til Tékkóslóvakíu í því skyni að greiða fyrir innflutningi þaðan og afla sér heimilda um, hverjar vörur þar er hægt að kaupa. Við framlengingu samninganna í sumar tóku Tékkar vel í það að heimila okkur kaup ýmissa vörutegunda, sem við höfðum ekki fengið áður, og er það skoðun kunnugustu manna, að vörukaupin frá Tékkóslóvakíu megi töluvert auka frá því, sem verið hefur. Núv. ríkisstj. lætur sér auðvitað hvergi bregða, þótt hv. Sameiningarflokkur alþýðu, sósíalistafl. saki hana um athafnaleysi og illvilja, þegar hún er einmitt ötullega að vinna að því að ryðja braut þeim hindrunum, sem staðið hafa í vegi þessara viðskipta. Háttur valdamanna í hinum virðulega flokki er einmitt þessi. Sjálfir hafa þeir tekið fullan þátt í öllum þeim aðgerðum, sem þeir gagnrýna, svo sem samningunum við Breta og Rússa á s. l. vori og frestun fullnaðarsamninga við Tékka. Lúðvík Jósefsson og Ársæll Sigurðsson gerðu engar athugasemdir gagnvart ríkisstj. um, að þeir teldu brezku eða rússnesku samningana varhugaverða, heldur fullyrtu þeir þvert á móti berum orðum, að þeir samningar, sem að lokum voru gerðir, væru þeir hagkvæmustu, sem unnt væri að ná. Á sama veg höfðu Einar Olgeirsson, Brynjólfur Bjarnason og Ársæll Sigurðsson ekkert að athuga við frestun Tékka-samningsins, þegar hún var ákveðin á fundi utanríkismálanefndar hinn 10. febr. s. l. Allt er þetta auðvelt að sanna, en engu að síður halda hv. forsprakkar Sameiningarfl. alþýðu, sósíalistafl. áfram ósannindum sínum í þeirri trú, að einhverjir verði til að trúa ósómanum, ef hann er nógu oft endurtekinn. En málsvarar sannleikans mega ekki vera svo værukærir, að þeir telji eftir sér að leiðrétta ranghermið, þó að það sé sí og æ endurtekið. Þetta á ekki síður við t. d. um skipti okkar við Frakkland heldur en Tékkóslóvakíu. Núv. ríkisstj. hefur aldrei hindrað, að til Frakklands væru seldar fiskafurðir, sem innflutningsleyfi þar hefur þegar verið fengið fyrir, svo sem þessir hv. þm. sí og æ fullyrða. Þvert á móti hefur ríkisstj., eins og skylda hennar að sjálfsögðu var, beitt sér fyrir að fá framlengda gengistryggingu á frankanum, til þess að geta greitt fyrir áframhaldandi sölum til Frakklands. Hitt liggur í augum uppi, að sama varan verður ekki seld til margra landa í senn. Það, sem búið var að binda í samningum við einn, verður ekki á meðan þeir samningar eru í gildi selt öðrum, allra sízt þegar ekkert liggur fyrir um, að sá vilji kaupa. - Þetta er augljóst mál, sem allir skilja, jafnvel hv. þm. Sameiningarfl. alþýðu, sósíalistafl., ef þeir vildu beita því viti, sem þeir, þrátt fyrir allt, eru gæddir. Núverandi ríkisstjórn hefur eftir föngum, eins og þegar er sagt, greitt fyrir sölum til Frakklands og til Ítalíu. - Nú standa yfir samningar við Holland, sem eftir atvikum virðast vera mjög hagkvæmir. En gallinn á skiptum við öll þessi lönd er sá, að ekkert þeirra vill borga hinn hraðfrysta fisk okkar í frjálsum gjaldeyri. Öll heimta þau jafnvirðiskaup svonefnd, eða clearing-viðskipti, og öll vilja þau láta okkur fá þær af þeirra vörum í staðinn, sem sízt eru seljanlegar fyrir frjálsan gjaldeyri. Það eru þessar leifar, sem við verðum að hirða. af því að hið háa verðlag knýr okkur til jafnvirðiskaupa. Geta okkar litla þjóðfélags, einkum þegar svo er statt sem nú, er hins vegar mjög takmörkuð til að taka á móti þessum vörum. Eitt af verkefnum Parísarráðstefnunnar var það að reyna að eyða þessum annmörkum jafnvirðisviðskiptanna, og er haldið áfram viðleitni í þá átt. Ef árangur yrði af því, mundi það mjög létta fyrir okkur þessi viðskipti. En vöruverðið er einnig mjög hátt í öllum þessum löndum, einkum á þeim vörum, sem jafnvirðiskaupin ná til. Þá hef ég og öruggt dæmi þess, að sams konar vara keypt með bundnum gjaldeyri í einu þessara landa er 3–4 sinnum dýrari en ef hún er keypt frá Bandaríkjunum. Þessar þjóðir skortir frjálsan gjaldeyri, og eru dæmi þess, að sömu vörurnar eru helmingi ódýrari í frjálsum gjaldeyri en í jafnvirðiskaupum, sem miðast við innlenda mynt þeirra. Þar sem svo er, getur því borgað sig betur að selja afurðir okkar fyrir býsna miklu lægra verð, ef greiðsla fæst í dollurum og að vissu marki í pundum, og geta þá valið um, hvort við kaupum nauðsynjar í þessum löndum eða annars staðar, þar sem verðið kann að vera enn þá lægra. Þetta þekkja allir, sem einhvern kunnugleika hafa af þessum málum, hv. þingmenn Sameiningarfl. alþýðu, sósíalistafl. sumir ekki síður en aðrir. En af hverju halda þeir þá áfram þessum áróðri sínum? Ástæðurnar fyrir því get ég því miður tímans vegna ekki rakið að þessu sinni. Hitt er augljóst, að ef stefnu þeirra er fylgt, er ekki nema þrennt fyrir höndum. Eitt er það, að atvinnuvegirnir, og einkum bátaútvegurinn, leggist algerlega niður um sinn, þangað til hinn bitri lærdómur reynslunnar hefur kennt mönnum, að ekki verður hjá því komizt að láta undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar bera sig. En sá lærdómur mundi ekki fást fyrr en eftir langt tímabil atvinnuleysis, fátæktar og eymdar. Annar möguleikinn er sá, sem hv. Sameiningarfl. alþýðu, sósíalistafl. lætur skína í, að sé það, sem fyrir þm. hans vakir, að andvirði vöru okkar sé bætt upp á erlendum mörkuðum með annarlegum verðmætum, þ. e. a. s., að við högum stjórnmálum okkar á þann veg, að aðrar þjóðir vilji gefa meira verð fyrir fiskinn, til að kaupa þá breytingu á innanlandsmálum okkar. Þriðji möguleikinn er sá, að reynt verði að halda við núverandi fyrirkomulagi með lántökum enn um sinn. Nauðsynleg lán til þess mundu áreiðanlega verða vandfengin. Eftirtektarvert er, að frændur okkar Danir hafa fyrir skömmu tekið 40 millj. dollara lán. Þetta þótti svo mikil lántaka, jafnvel þótt til endurreisnarstarfs væri, að fregn um hana var símuð víðsvegar um heim. Ef við tækjum tilsvarandi lán, mundi það ekki verða nema rúm millj. dollara, eða 7–8 millj. króna. Mega allir sjá, hversu lengi okkur dygði slík lántaka og hversu heillaríkt væri að verja þó ekki meira fé en því í óseðjandi hít verðbólgunnar. En jafnvel þó að miklu stærra lán væri fáanlegt, er greinilegt, að afleiðing þess yrði einungis sú, meðan fjárhagsástandið er ekki breytt frá því, sem nú er, að við á skömmum tíma mundum festast í skuldafeni, sem við ættum erfitt með að losa okkur úr. Auðvitað getur orðið óhjákvæmilegt að taka lán, og stundum getur það beinlínis verið skynsamlegt. En hitt er stórhættulegt, að taka lán, sem fyrirsjáanlega er ekki hægt að borga. Núverandi ríkisstjórn vill fyrir alla muni forðast, að þannig fari fyrir okkur, á sama veg og hún vill eindregið berjast á móti hinum tveim afleiðingunum af stefnu hv. Sameiningarfl. alþýðu, sósíalistaflokksins. Það er að vísu rétt, að þessir möguleikar verða ekki hindraðir nema því aðeins, að Íslendingar, þjóðarheildin, takmarki eyðslu sína frá því, sem verið hefur. En það má ekki gerast með því og á ekki að gerast með því, að byrðarnar verði eingöngu lagðar á einstakar stéttir, heldur verða þar allir að taka þátt í, hver eftir sinni getu. Slík þrenging lífskjaranna er auðvitað ekki æskileg, þvert á móti, en þó er mönnum ekki boðið upp á nein hörmungarkjör. Nú þegar síldveiðarnar hafa brugðizt, verða gjaldeyristekjurnar þó h. u. b. 300 milljónir króna. Á árunum fyrir stríð voru þær 50–60 milljónir. Útlenda varan hefur að vísu hækkað, en hvergi nærri sem þessum mismun nemur. Á þeim tímum, er aðrar þjóðir keppa að því að koma málum sínum í ekki lakara horf en þau voru fyrir stríðið, verður að segja, að þau kjör Íslendinga, að geta haft það svona miklu betra en fyrir stríðið, eru vissulega ekki kröpp. Allra sízt þegar á það er litið, hvað okkar bíður, ef þessi kostur verður ekki valinn. Þá er ekkert annað framundan en sá ófarnaður, sem stefna Sósíalistaflokksins hlýtur að leiða til og áður var lýst. Menn verða þess vegna að átta sig á, að hér er ekki aðeins um að ræða fjárhagsleg atriði. Það, sem við nú eigum að taka ákvörðun um, er, hvort við eigum með hærri kröfum en efni standa til að tefla málum okkar í það horf, að eitt af þrennu biði okkar: fjárhagslegt öngþveiti, sala stjórnmálalegs frjálsræðis eða ósjálfstæði, sem leiðir af botnlausum skuldum. Íslenzka þjóðin mun vissulega ekki velja neinn af þessum kostum. Núlifandi kynslóð mun ekki fara þannig með hinn dýra arf, sem henni hefur hlotnazt. Hún mun ekki ofurselja frjálsræði sitt á fyrstu árum hins endurreista lýðveldis, heldur mun hún haga málum sínum svo, að við getum skilað landinu í hendur eftirkomenda okkar alfrjálsu og með blómlegri efnahag en nokkru sinni áður.

Forseti (BSt) : Hæstv. dómsmrh. (BBen) lauk máli sínu. Tekur nú til máls hæstv. atvmrh., Bjarni Ásgeirsson, og talar af hálfu Framsfl.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Góðir hlustendur. Það var margt spaugilegt í ræðu hv. 2. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, þessa Sölva Helgasonar íslenzkra stjórnmála, en spaugilegast var þó gort hans yfir afrekum sínum og flokks síns, þegar hann var að lýsa því, hve mörgum og miklum verðhækkunum hann hefði komið til leiðar á heimsmarkaðinum, og síðast nú í sumar hinu háa verði á síldarlýsi, sem væri hærra nú en nokkru sinni áður og þeir hafa víst verið búnir að undirbúa, áður en þeir fóru úr stj. Það má segja, að miklir menn erum við, Hrólfur minn. Svipaðs eðlis var það, sem hann talaði til hæstv. utanrrh. (BBen). Verðlækkunin var hans verk. En gott verð var verk Einars og hans nóta. Hann sagði, að hæstv. utanrrh. (BBen) hefði eyðilagt hestamarkaðinn í Póllandi í sumar. Sannleikurinn er sá, að hestamarkaðurinn stöðvaðist fyrir það, að uppskerubrestur var svo alvarlegur, að þeir treystu sér ekki að flytja inn meiri kvikfénað. Pólverjar vildu kaupa og vilja kaupa, og stj. kom til móts við þá með allt, m. a. tveggja ára greiðslufrest. Pólverjar voru búnir að gera samninga við Norðmenn, Svía og fleiri, og þeir sneru sér til þeirra og báðu um frest, og sömuleiðis var útilokað að flytja hesta héðan. Þannig falla þessi rök algerlega um sjálf sig. Það er sami sannleikurinn, sem felst í því og því, að Einar Olgeirsson hafi hækkað verðið á heimsmarkaðinum og að hæstv. utanrrh. hafi ráðið uppskerubrestinum í Póllandi. Ég hygg, að engin íslenzk ríkisstjórn hafi fengið til meðferðar meiri og margháttaðri vandamál en þau, er núverandi stjórn á við að glíma, í sambandi við það öngþveiti í gjaldeyris-, verðlags- og fjármálum, sem hér er nú á skollið, að vísu eftir alllangan aðdraganda. Ríkisstjórnin gerði sér þegar í upphafi engar gyllivonir um það, að viðfangsefni hennar yrðu neinn dans á rósum, eins og þessum málum var komið, þegar hún tók við. En ég efast samt um það, að nokkur af ráðherrunum hafi gert sér grein fyrir því, hversu komið var á tæpa nöf í byrjun þessa árs, fyrr en allmikið verk hafði verið í það lagt að lesa þessar rúnir niður í kjölinn, eftir að fjárhagsráð var stofnað og hóf sínar rannsóknir á málunum ásamt ríkisstjórn og fjármálastofnunum. Það, sem niðurstöður þessara athugana leiddu óvéfengjanlega í ljós, var þetta: Gjaldeyrisinneignum þjóðarinnar var næstum að fullu ráðstafað og sömuleiðis gjaldeyristekjum hennar á árinu, svo að tæpast var eftir fyrir brýnustu lífsnauðsynjum ársins. Sparifé landsmanna í bönkum og sparisjóðum var að mestu orðið fast í margs konar fyrirtækjum, sumum aðeins hálfgerðum eða varla það, svo að lánsöflun mikils háttar framkvæmda var að mestu útilokuð. Það var því sýnilegt, að allar framkvæmdir, sem einstaklingar, bæjarfélög og ríki höfðu með höndum, mundu bráðlega stöðvast, svo að segja samstundis, og því næst sjálf framleiðslustarfsemin, ef ekki yrði þegar hafizt handa um að ráðstafa þeim litla gjaldeyri og því litla lánsfé, sem enn var til þeirra framkvæmda og þeirrar starfsemi, sem nauðsynlegust var þjóðinni. Samfara þessu kom svo hitt í ljós, að framleiðsluvörur þær, sem ríkið hafði ábyrgzt visst verðlag á, seldust ekki nema fyrir hluta af því verði, þannig að ríkissjóður hlýtur að bíða af því milljóna tap. Það átti nú að vera hverjum manni sjáanlegt, sem gerði sér grein fyrir ástandinu, að þegar svo var komið, var útilokað lengur að aka sér undan því að taka öll þessi fjárhagsatriði til róttækra aðgerða. Og það átti að vera hverjum manni sjáanlegt, að þær aðgerðir hlytu að koma við einhverja, - og ekki aðeins einhverja, heldur alla landsmenn, meira og minna. En vandamálum eins og þessum ræður engin ríkisstjórn og enginn þingmeirihluti til lykta, svo vel fari, nema að baki þeim og með þeim starfi meginhluti borgaranna, í landinu. Í lýðstjórnarlandi hefur þing og stjórn ekkert að styðja sig við nema skilning og ábyrgðartilfinningu hins frjálsa borgara, þó að einræðisstjórnir geti látið byssukjaftana lesa fyrir þegnunum þau lög og reglur, sem þær vilja að gildi á hverjum tíma. Það var því sameiginlegt álit allra á síðasta þingi, er sáu, að hverju stefndi, að æskilegast væri að fá alla þingflokka til samstarfs og freista þess að skapa samfylkingu þjóðarinnar gegn þeim vandamálum. sem óhjákvæmilega hlytu að bíða hennar á næsta leiti. Allir vita, hvernig það fór. Flokkurinn, sem kallar sig sameiningarflokk alþýðu - og mest hafði gumað af ábyrgðartilfinningu og þjóðhollustu fyrir það, að hann hafi tekið þátt í stjórnarmyndun á þeim tíma, er auðæfi þjóðarinnar voru meiri en nokkru sinni fyrr og stjórn landsins því auðveldari en nokkru sinni - hafði laumazt út um eldhúsdyrnar hjá fyrrverandi ríkisstjórn, þegar hann sá hilla undir aðsteðjandi erfiðleika, og harðneitað að taka þátt í nýrri stjórnarsamsteypu, af ótta við óþægindi og óvinsældir þeirra ráðstafana, sem óumflýjanlegar yrðu á næstunni. Það var því fyrirfram sýnilegt, að af þessum flokki væri lítils að vænta í því viðnámsstarfi. sem hér varð að hefja. En þessi flokkur hefur ekki látið við það eitt sitja að hlaupa af hólmi, þegar mest á reið, heldur hefur hann hafið æðisgengna baráttu gegn hverri einustu viðleitni ríkisstj. til stöðvunar fullkomnu hruni, atvinnuleysi og eymd. Þetta hefur hann gert með því að reyna að villa um fyrir alþjóð manna um allar staðreyndir, stórar og smáar. Fúkyrði og upphrópanir í blaði flokksins - Þjóðviljanum - eru alla daga á hæstu nótum og minna helzt á óðs manns öskur. Það verður tæplega á milli séð, hvort hann hatar meir, Bandaríkin eða ríkisstjórn Íslands. Þegar ríkisstjórnin lætur birta skýrslu fjárhagsráðs um gjaldeyrisástandið og önnur fjárhagsmál, hlutlausa og samvizkusamlega gerða, til þess að kynna alþjóð ástandið, þá öskrar Þjóðviljinn: „Skýrslu fjárhagsráðs er ætlað að koma fáti á fólkið og villa því sýn.“ Þegar farið er að skammta hinar takmörkuðu sementsbirgðir, sem við höfum ráð á, til þess að sjá um, að þær nýtist sem bezt og koma í veg fyrir, að allar byggingar, sem í smíðum eru, stöðvist ófullgerðar, öskrar Þjóðviljinn: „Hin dauða hönd hrunstjórnarinnar þegar lögð á allar byggingarframkvæmdir. Er ríkisstjórnin vísvitandi að skipuleggja atvinnuleysi?“ Þegar reynt er að treina þær benzínbirgðir, sem við höfum nokkur tök á að eignast á þessu ári, með því að takmarka þær sem mest við aðra en þá, sem hafa bifreiðaakstur sem atvinnu, og skipta því sem jafnast á milli þeirra. eftir því sem birgðir endast, þá öskrar Þjóðviljinn: „Ósvífin árás á atvinnubílstjóra. Benzínskammtur þeirra lækkar stórlega.“ Þegar ríkisstjórn skýrir þjóðinni frá verðlagi því, sem ríki á heimsmarkaðinum á aðalútflutningsvöru þjóðarinnar, svo að hún viti hvar hún stendur, þá öskrar Þjóðviljinn: Sölusamningar Bjarna Benediktssonar áttu að sanna þjóðinni, að hún yrði að rýra lífskjör sín. Þegar allt veitur á, að afurðirnar seljist fyrir sem hæst verð, vill afturhaldið (þ. e. ríkisstjórnin) að það lækki. Það, sem hér er sagt, er nánast þetta: Íslenzka ríkisstjórnin leggur sig í framkróka um að selja útflutningsvörur þjóðarinnar með sem óhagstæðustum kjörum fyrir landsmenn, ekki af tómum aulaskap, þó að hann sé ríkulegur, heldur blátt áfram af mannvonzku - til þess að íslenzk alþýða verði til neydd að rýra kjör sín. - Og þannig mætti lengi telja. Þessir menn vita sjálfsagt, hvað þeir mega bjóða heimafólki. En þyki þetta og annað eins góð latína í þeim söfnuði. þá get ég fallizt á, að ekki sé svo illa til fundið hjá þeim austur í Moskva að líkja kommúnismanum við Oxfordhreyfinguna, einhverja mestu heittrúarstefnu síðari tíma. Hann stendur henni sýnilega ekki að baki í trúarefnum. Þá er ekki síður athyglisvert, með hverri áfergju foringjar og flokksblöð þeirra stjórnarandstæðinga reyna að bólusetja flokksmenn sína gegn hverri hugsun um lagfæringu á verðlagsmálunum til léttis útflutningsstarfseminni. Þeir taka hverja leið, sem þar gæti komið til mála, og afflytja hana á allan hátt - og þó með rökum, sem eitt rekur sig á annars horn. Sú var þó tíðin, að þeir þóttust vera öllum flokkum skeleggari í baráttunni gegn verðbólgunni. Þá létu þeir sér sæma að gefa út yfirlýsingu sem þessa: „Verðbólgan þýðir tvímælalaust atvinnuleysi, og það í enn geigvænlegri mynd en áður hefur þekkzt. Verkamenn verða því að taka upp forustuna gegn verðbólgunni.“ Þetta var fyrir kosningarnar 1942 - áður en þeir fundu upp slagorðið um blessun verðbólgunnar, sem dreifði stríðsgróðanum. Í samræmi við þessa yfirlýsingu settu þeir svo upp stefnuskrá í 12 liðum um baráttuna gegn verðbólgunni. Hvað hefur svo orðið um efndir þeirrar stefnuskrár? Nákvæmlega það sama og um efndir allra þeirra stórorðu stefnuskráratriða, sem þeir hafa básúnað út um landið frá því að þeir fóru að sýna lífsmark með sér í landinu. Nákvæmlega ekki neitt. Á öllum sínum hérvistardögum hefur þeim verið gefinn einn náðartími, er sennilega kemur aldrei oftar, til að framkvæma stefnumið sín og loforð. Þetta tímabil var frá haustnóttum 1944 til 1946. Þá voru þeir í ríkisstjórn og það valdamiklir, að stjórnin gat ekki lifað deginum lengur en þeir vildu vera láta. En allan þann tíma varð þess ekki vart, að þeir settu á oddinn eitt einasta atriði allra þeirra stórmála, er þeir hafa talið og telja nauðsyn fyrir þjóðina, þegar þeir eru valdalausir í landinu. Eitt uppáhalds gælunafn stjórnarandstæðinga á núverandi ríkisstjórn er nafnið „hrunstjórnin“. Þetta minnir svo sláandi á skólapiltinn, er stal peningunum af félaga sínum, en reyndi svo eftir á að koma viðurnefninu „þjófur“ á þann, sem af var stolið, til að leiða athyglina frá sjálfum sér. Allt framferði þeirra bendir á það, að þeir vilja fyrir hvern mun koma af stað hruni og öngþveiti í landinu - til þess að geta hæglegar villt um fyrir þjóðinni, svo að hún verði ofstæki þeirra sem auðveldust bráð. Þeir hafa reynt eftir mætti að dylja fyrir þjóðinni og villa í gjaldeyris- og fjármálum hennar. Þeir hafa lagt allt kapp á að koma í veg fyrir, að þjóðin sætti sig við þær hóflegu takmarkanir á notkun erlends gjaldeyris, er ríkisstjórn og fjárhagsráð telja nauðsynlegt. Þeir hafa reynt að fyrirbyggja, að þjóðin sætti sig við nokkrar þær ráðstafanir, sem dugi til þess, að útflutningsstarfsemi hennar geti orðið samkeppnisfær á erlendum markaði. En þeir láta ekki þar við sitja. Þeir sjá, að jafnvel þó að þeim takist þetta allt, þá er þó ein leið hugsanleg enn til þess, að ekki fari allt viðstöðulaust í strand, - og hana þarf að fyrirbyggja. Og þessi leið er hugsanlegt gjaldeyrislán til að forða hruni. Nú er það svo, að allar þær ráðstafanir, sem ríkisstjórnin hefur verið að beita sér fyrir undanfarið, miða meðal annars að því að komast hjá því, að þjóðin þurfi að grípa til lántöku eða skuldasöfnunar erlendis, - og öll ríkisstjórnin er sammála um, að slíkt væri hið síðasta neyðarúrræði, - þó að það hlyti að verða óhjákvæmilegur endir, ef komið yrði í veg fyrir allar þær varúðarráðstafanir, sem verið er að framkvæma og undirbúa. Og í þeirri von, að þeim takist það svo, að endirinn verði þessi, er það svo spunnið upp frá rótum, að ríkisstjórnin sé að undirbúa eða sé búin að leggja erlendan skuldaklafa á þjóðina. Fyrst er dylgjað um þetta í Þjóðviljanum. Svo er það fullyrt og að síðustu skjalfest í þingskjali, - og var þá verkið fullkomnað, þó að tillögumaðurinn sjái máske nú, að hann hefur gengið feti lengra en æskilegt hefði verið fyrir hann. Það var hér á fyrstu árum kommúnistahreyfingarinnar á Íslandi, að kunningi minn einn, sanntrúaður kommúnisti og brennandi í andanum, fór að prédika fyrir mér fagnaðarefni kommúnismans og reyndi að leiða mig í allan sannleika í þeim háleitu fræðum. Ég var eins og flestir ungir menn opinn fyrir öllum nýjungum og hafði gaman af að kynnast hinum nýstárlegu kenningum og pólitísk heimspekilegu bollaleggingum, sem þar komu fram. Sumt líkaði mér allvel, en annað miður, eins og gengur. Eitt af því fyrsta, sem fékk mig til að spyrna nokkuð fótum við boðskap þessa nýja siðar, var sú kennisetning, að í baráttunni fyrir framgangi og sigri hinna dásamlegu hugsjóna kommúnismans væru svo að segja allar leiðir jafnréttháar, ef þær bæru að hinu rétta marki. Á sannleik og lygi væri sá einn munur, hvort þeirra væri áhrifaríkara og heppilegra hverju sinni til að bera árangur fyrir hið góða málefni. Mér gekk dálítið erfiðlega að melta þessa kenningu. Hún minnti mig óþægilega á það, sem ég hafði heyrt og séð um siðspeki Jesúítareglunnar alræmdu, og stangaðist verulega við þá óbrotnu sveitalegu siðfræði, sem ég hafði verið alinn upp við, eins og önnur íslenzk alþýða á þeim árum, að sannleikann bæri ætíð að taka fram yfir lygina. Ég hreyfði þessu eitthvað við læriföður minn og bætti því við, að auk hins siðferðislega í málinu tryði ég ekki á, að slík baráttuaðferð borgaði sig, er til lengdar léti. Hið sanna hlyti jafnan að komast upp að lokum, og þá misstu menn trú á málstað og rök þeirra, er notuðu þessar starfsaðferðir, einnig þegar þeir segðu satt. Lærifaðirinn kvað það með öllu hættulaust, ef þess væri aðeins gætt að nota lygina með varúð. Fullyrðingarnar gætu gert sitt gagn, þó að ósannar væru og ósannanlegar, aðeins ef þær yrðu ekki afsannaðar. Allt ylti á því að gera ósannindin sem sennilegust. Nú hefur manni verið skýrt frá því, - og síðast fyrir fáum dögum í Þjóðviljanum, - að kommúnistaflokkur Íslands væri ekki lengur til. Og við minnumst þess líka, að okkur var sagt, að hann hefði fengið hér rólegt andlát fyrir 9 árum - og var þá fáum harmdauði. Hitt er svo annað mál - eftir baráttuaðferð sameiningarfl. íslenzka og blaðs hans „Þjóðviljans“ að dæma nú undanfarið, sem ég hef að nokkru leyti vitnað hér til, - að svo virðist sem þessi ættargripur úr dánarbúi kommúnistaflokksins sálaða, um löggildingu lyginnar í þjónustu stjórnmálabaráttunnar, hafi á einhvern hátt borizt inn á heimili sameiningarflokks alþýðu - „sósíalistaflokksins“ og verið tekinn þar í notkun. En líklega hefur varúðarhaninn, sem ég minntist á, þetta að gera ósannindin líkindaleg, - eitthvað skaddazt í flutningunum. Um það ber m. a. vitni sá málatilbúningur þeirra, sem hér hefur verið ræddur í kvöld. Þegar þeir menn, sem nú hafa forustu í hinni íslenzku stjórnarandstöðu, og flokksblöð þeirra eru einir um það „hér úti á Íslandi,“ - eins og hv. 2. þm. Reykv. (EOl) orðar það, - að dá og lofsyngja hið austræna lýðræði, eins og það er nefnt. Meginhluti íslenzku þjóðarinnar er þakklátur fyrir það, að skipulag þess og starfshættir hafa ekki náð útbreiðslu í þessu þjóðfélagi, og vonar, að það verði aldrei. En þó held ég satt að segja, að engir ættu að vera þakklátari fyrir, að svo er, en þeir menn, sem nú hafa forustuna fyrir stjórnarandstæðingum hér. Ef hér væru ríkjandi sams konar vinnubrögð í stjórnmálum og daglega berast fréttir af frá sumum Evrópuríkjunum, er hafa tileinkað sér hið austræna „lýðræði“, mætti fara nærri um það, hverjir ynnu hér til heitisins „skemmdarverkamenn“ o. s. frv. og hvaða heimkynni biðu þeirra. Ég held, að það væri fullkomlega ástæða til þess, að höfuðguðfræðingur stjórnarandstöðunnar, hv. 6. þm. Reykv., Sigfús Sigurhjartarson, beitti sér fyrir því, að þakkarguðsþjónustur væru öðru hverju haldnar innan flokks hans til að lofa forsjónina. fyrir það, að hér skuli ríkja venjur og vinnubrögð hins vestræna lýðræðis, úr því að þeir þurftu endilega að lenda í stjórnarandstöðu.

Forseti (BSt) : Hæstv. atvmrh. (BÁ) hefur lokið máli sínu, og tekur þá að síðustu til máls hæstv. samgmrh., Emil Jónsson, og talar af hálfu Alþfl.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Í ræðu Einars Olgeirssonar voru - þegar venjuleg slagorð eru fráskilin, - slagorð um, að ríkisstjórnin vildi hella yfir þjóðina atvinnuleysi, eymd, stöðvun atvinnuveganna o. s. frv., - aðeins tvö atriði, sem vert er að athuga nánar. Annars vegar, að ríkisstjórnin af illgirni og fávitahætti hefði valið sér hina óheppilegustu staði til afurðasölu og forðazt að selja þar, sem hægt hefði verið að fá fyrir þær fullt ábyrgðarverð. Sagði hann þessu máli sínu til sönnunar, að Danir seldu nú Rússum smjör fyrir kr. 6,50 kílóið, sem væri ágætt verð, enda hefðu Danir áður fengið miklu minna fyrir smjörið. En þá er mér spurn: Hvað skyldu þessar ágætu þjóðir segja um okkar smjörverð, kr. 30,00 pr. kg.? Hvernig skyldi okkur ganga að selja á því verði? En þó að við flytjum ekki út þessa vöru, þá sýnir verðlagið á henni bæði hér og þar -, í hve geysilegt óefni er komið með okkar afurðaverð samanborið við aðrar þjóðir allt í kringum okkur. Þessu til viðbótar langar mig aðeins til að spyrja: Hvar eru þeir staðir, þar sem við getum nú selt allar framleiðsluvörur fyrir kostnaðarverð, og hvaða sölumöguleikum hefur verið sleppt á þessu verði, sem við höfum átt kost á? Ég veit ekki betur en að hver einasti sölumöguleiki þess háttar hafi verið notaður og ríkisstjórnin hafi gert allt, sem í hennar valdi hefur staðið, til að selja framleiðsluvörur okkar til Austur-Evrópu, meðal annars með samningstilboðum til fleiri ára. En undir það hefur ekki verið tekið umfram það, sem samningar hafa verið gerðir um. Hitt atriðið í ræðu hv. þm., sem ég vildi fara um nokkrum orðum. er það, að hann hélt því fram, að núv. ríkisstjórn bæri ábyrgð á allri gjaldeyriseyðslunni og hefði algerlega svikizt um að gera ráðstafanir til að stöðva hana. Sannleikurinn er sá, hvað sem að öðru leyti má um gjaldeyriseyðsluna segja, að núv. ríkisstj. ber ekki ábyrgð á nema mjög litlum hluta hennar. Þetta liggur skjallega fyrir, bæði í gögnum viðskiptaráðs, nýbyggingarráðs og fjárhagsráðs og hagfræðinganefndarinnar svo kölluðu, þar sem sýnt var, að megninu af gjaldeyrisforðanum hafði verið eytt um og fyrir síðustu áramót. - Hins vegar var með stjórnarsamningi þeim, sem gerður var, þegar núverandi stjórn var mynduð, með setningu laganna um fjárhagsráð og með starfi þeirrar stofnunar, eftir að hún komst á laggirnar, gerð fyrsta tilraunin til að skipuleggja þjóðarbúskapinn, gera sér fulla grein fyrir ástandinu í gjaldeyrismálunum og til að gera ráðstafanir til úrbóta, eins og nú skal sýnt. En það kom líka mjög fljótt í ljós, eftir að farið var að ráðgera ýmsar aðgerðir til að ná gjaldeyrisjöfnuði, að það var til í landinu flokkur manna, sem ekki vildi taka þátt í og ekki sætta sig við neinar aðgerðir í þessa átt, og kem ég síðar að því, hvaða menn það voru. Þegar fjárhagsráð tók til starfa í júlímánuði síðast liðnum, lét það vera sitt fyrsta verk að gera yfirlit yfir gjaldeyrisástand og gjaldeyrishorfur. Þetta yfirlit, sem var miðað við fyrstu daga ágústmánaðar, var birt síðast í þeim mánuði bæði í blöðum og útvarpi. Niðurstaðan af þeirri athugun varð sú, eins og menn muna, að líkur þóttu þá benda til, að aðeins yrðu til ráðstöfunar, þann tíma, sem þá var eftir af þessu ári, eða tæpa 5 mánuði ársins, þegar áður útgefin leyfi hefðu verið greidd, um 33 millj. króna. Hins vegar voru þá hóflegar innflutningsþarfir til áramóta áætlaðar um 170 millj., og mátti því draga þá ályktun af þessum tölum, að 137 millj. krónur vantaði til þess, að eðlilegum innflutningi og þó hóflegum yrði uppi haldið til áramóta, og það þó að öll inneignin í ársbyrjun yrði uppurin. Til þess að mæta þessum vanda var í upphafi bent á, að þrjú ráð væru hugsanleg: Í fyrsta lagi að taka gjaldeyrislán, sem allir voru þó sammála um, að forðast bæri í lengstu lög. Í öðru lagi aukning útflutningsframleiðslunnar, - sem einnig var samkomulag um, að væri sú leið, sem flestum væri hugstæðust, - að svo miklu leyti, sem mögulegt væri. Og í þriðja lagi niðurskurður á innflutningi, sem að vísu fylgdu margs konar óþægindi, en flestir virtust þó geta fallizt á að sætta sig við í bili, á meðan verið væri að ná endunum saman. Nú hefur fjárhagsráð skilað til ríkisstj. í gær nýrri endurskoðaðri áætlun um gjaldeyrisafkomuna síðustu mánuði ársins, þar sem talið er, að nokkurn veginn megi nú með vissu sjá fyrir, hverjar gjaldeyristekjurnar verða til áramóta, og hins vegar reynt - eins og frekast þykir fært - að skera niður innflutninginn. Niðurstaðan af þessari nýju endurskoðuðu áætlun fjárhagsráðs virðist vera sú, að svo miklu leyti sem ég hef getað kynnt mér hana síðan ég fékk hana í gærkvöld, að vænta megi gjaldeyristekna það sem eftir er ársins svo mikilla, að til ráðstöfunar verði á þessu tímabili 98,2 millj. kr. Hins vegar er gjaldeyrisþörfin, eins niðurskorin og með nokkru móti er talið fært, áætluð á sama tíma 175,8 millj. kr. Virðist þá enn vanta til þess að endarnir nái saman 77,6 millj. kr. þrátt fyrir ýtrasta sparnað. Er þá að vísu gert ráð fyrir, að þau leyfi verði öll greidd, sem út hafa verið gefin á árinu og talin eru nú í gildi. Þó að útlitið sé þannig ekki glæsilegt, tel ég rétt að benda á, að nokkuð hefur þó þegar áunnizt með starfi fjárhagsráðs þennan tíma, eins og bezt má sjá með því að bera saman viðhorfið í ágústmánuði, þegar fyrri skýrslan, sem ég nefndi í upphafi, var samin, en hún gerði ráð fyrir, að 137 millj. vantaði um áramót, en nú er með þessari áætlun, með skömmtunarráðstöfunum og með niðurskurði á öllum sviðum, þó búið að lækka þessa tölu um ca. 50 millj. kr., í 77,6 millj. kr. Hvernig enn er hægt að lækka þennan mismun og helzt að ná jöfnuði, er það vandamál, sem úrlausnar bíður og þjóðin verður að sameinazt um, ef vel á að fara. Og ég þykist þess fullviss, að þjóðin vill gera þetta og leggja nokkuð að sér til þess að það sé hægt. En það er til flokkur manna hér, sem ekki vill þetta og notar hvert tækifæri í tíma og ótíma til að ráðast á allar þær aðgerðir, sem gerðar eru og að þessu miða, og það jafnvel áður en þær eru ráðnar og koma til framkvæmda. Ég þarf ekki að nefna, við hverja er hér átt. Hvert mannsbarn í landinu veit nú orðið, að þetta er Kommúnistaflokkurinn. Þegar það var ljóst orðið seinni part sumars, að síldveiðarnar mundu bregðast og núverandi gjaldeyrisástand blasti við, svo að sýnilegt var, að ekki yrði hjá því komizt að taka upp allvíðtæka skömmtun á neyzluvörum almennings, byggingarefni, benzíni o. fl., þá byrjuðu þessir menn, bæði í blaði sínu, Þjóðviljanum, og með persónulegum áróðri, að gera þessa skömmtun tortryggilega áður en hún varð til, sem hafði það í för með sér að vekja hjá fólki óróa og ótta, sem náði hámarki sínu með hinum óeðlilegu vörukaupum eða hamstri síðustu dagana áður en sölutakmarkanirnar voru gerðar. Á sama hátt hafa þeir, eftir að skömmtunin gekk í gildi nú um síðustu mánaðamót, hamazt bæði í blaðinu og með flutningi tillagna hér á Alþingi í þessa sömu átt, allt í þeim tilgangi að draga sem mest úr því, að þessar skömmtunarreglur næðu tilgangi sínum. Þetta er afstaða þeirra til þeirra sparnaðarráðstafana, sem gerðar hafa verið af fjárhagsráði, sem nauðsynlegar og óumflýjanlegar eru til þess að ná jafnvægi á viðskiptin við útlönd og þegar virðast hafa borið þann árangur. að 50 millj. kr. sparist í innflutningi til áramóta, eins og áður hefur verið lýst. Þá er einnig kunn afstaða þessara manna til vandamála framleiðslustarfseminnar í landinu vegna dýrtíðar og verðbólgu. Það liggur nú skýrt fyrir, svo ekki verður vefengt, að við getum ekki lengur selt okkar aðalframleiðsluvörur, fisk og fiskiafurðir, fyrir sambærilegt verð og aðrar þjóðir framleiða þessar vörur fyrir, nema með meðgjöf beint og óbeint, ef framleiðendur eiga að fá upp borinn útlagðan kostnað. Áður en nokkuð var farið að gera til þess að ráða bót á þessu og áður en nokkuð var farið að ákveða, hvernig það skyldi gert, hlupu þessir menn á stað til fundahalda víðs vegar um land og prédikuðu fyrir fólki í fyrsta lagi, að hér þyrfti engrar lækkunar við, ef stjórnin aðeins hefði vit og vilja til að selja vörurnar á réttum stöðum, og í öðru lagi leituðust þeir við að gera allar væntanlegar aðgerðir tortryggilegar, áður en þær væru bornar fram og áður en nokkuð var vitað um, hverjar þær mundu verða. Þeim eins og öðrum var ljóst, að einhverra aðgerða var þörf, og þá var um að gera að ráðast á þær - fyrir fram - hvernig sem þær yrðu. Þeim eins og öðrum var ljóst, að niðurgreiðsla úr ríkissjóði til að halda niðri vöruverði og vísitölu hlaut að taka enda, ríkissjóðurinn var ekki þess megnugur að halda þeim áfram, og þeim var líka ljóst, að bein meðgjöf úr ríkissjóði til þess að skila ákveðnu ábyrgðarverði til framleiðenda gat ekki haldið áfram, og þeim er sjálfsagt einnig mætavel ljóst, að með óbreyttum tilkostnaði og án niðurgreiðslu getur framleiðsla okkar ekki keppt á erlendum markaði. En drengskapur þeirra og þjóðhollusta er slík, að þegar okkur ríður meira á en nokkru sinnt, að framleiðslustarfsemin haldi áfram og aukist, en dragist ekki saman, þá meta þeir meira sinn pólitíska ávinning af glundroða og upplausnarástandi heldur en þá þjóðarnauðsyn, að allir sameinist um virkar aðgerðir til að draga úr dýrtíðinni. Og svo loks þessi tillaga, sem hér liggur fyrir. Ef það tækist að gera tortryggilegar og jafnvel eyðileggja þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til gjaldeyrissparnaðar með innflutningstakmörkunum og skömmtun, og ef það tækist að koma í veg fyrir, að hægt væri að lækka eitthvað dýrtíð og draga úr verðbólgu, þá hefur þessum herrum sjálfsagt dottið í hug, að hægt væri í bili að lappa upp á sakirnar til bráðabirgða með lántöku, svo að hernaðaraðgerðirnar gátu ekki talizt fullkomlega í lagi, nema einnig væri fyrir því séð, að sú leið væri tekin til meðferðar líka, - og sú herferð virðist hafin með þessari tillögu, sem hér liggur fyrir til umræðu. Virðist þá vel fyrir öllu séð, ef hvorki má draga úr innflutningi né halda uppi eðlilegri framleiðslustarfsemi né heldur taka lán. Undir þennan síðasta þátt þeirra í baráttunni gegn efnahagsafkomu þjóðarinnar rennur auk þess sú styrka stoð - í þeirra augum -, að þar eru þeir að vinna beinlínis í anda alþjóðasamtaka sinna, sem hafa lýst sig algerlega fjandsamleg fyrirhugaðri aðstoð Bandaríkjamanna við efnahagsviðreisn Evrópuþjóðanna, sem þátt tóku í Parísarráðstefnunni. Ég skal ekki hér fara út í þá sálma að skýra þátttöku okkar Íslendinga í þeirri ráðstefnu. Það hefur verið gert hér í kvöld, svo að þar þarf ekki við að bæta. Það liggur í augum uppi, að það er nauðsynlegt fyrir okkur að fylgjast með því, hvernig efnahagskerfi nágrannaþjóða okkar verður byggt upp, og helzt að reyna að hafa á það áhrif, þannig að ekki komi til fiskveiðastarfseminnar fleiri tæki og fleiri menn en þörf er fyrir til að fullnægja eftirspurninni. Við þurfum að gera þessum þjóðum ljóst, að við getum ekki lifað af öðru en fiskveiðum og framleiðslu fiskafurða, að við höfum beztu aðstöðu á ýmsan hátt til þessarar starfsemi, og því eigum við að fá að sitja að henni eftir því, sem geta okkar leyfir. Einmitt á ráðstefnu eins og þessari eru skilyrði fyrir hendi til þess að koma sjónarmiðum eins og þessum á framfæri og halda þeim fram til streitu. Einnig má á það benda, að þó að öllum sé illa við gjaldeyrislántökur til venjulegrar eyðslu, getur vel komið til greina að taka slíkt lán til aukningar framleiðslutækja landsmanna, sem beint og óbeint geta kannske fljótlega skilað þessu láni aftur og meira til. Enn er svo mikið ógert af slíkum framkvæmdum, að það er engan veginn hægt að slá því föstu, að beðið skuli með þær framkvæmdir allar þangað til hægt er að ljúka þeim af gjaldeyristekjum þeim, sem til falla. Þess vegna er okkur nauðsyn - ef á þarf að halda og aðrar leiðir til fjáröflunar reynast ekki færar, en við á hinn bóginn höfum hug á vissum arðgæfum framkvæmdum, - að eiga opnar dyr til þeirra, sem þá í bili geta veitt lán og aðstoð. Þennan möguleika vilja kommúnistar útiloka, bæði vegna þess, að þeir telja sig þá vera að vinna í anda sinna allsherjarsamtaka, hvort sem þeir taka nú opinberan þátt í þeim samtökum eða ekki, og eins vegna hins, að þeim virðist nú mest um það hugað af öllu - af pólitískum ástæðum - að viðhalda fjárhagserfiðleikunum innanlands, - það hefur framkoma þeirra sýnt undanfarið. Ég vil að lokum leyfa mér að benda á, að í fyrra um þetta leyti, þegar fyrrv. stjórn hafði til athugunar, á hvern hátt væri hægt að tryggja áframhaldandi rekstur útvegsins, fengust kommúnistar ekki til að ræða það mál, þó að þeir væru þá sjálfir í stjórn, og þeir sögðu þá af sér, ekki vegna ágreinings um lausn þeirra mála, heldur vegna ímyndaðra hagsmuna erlends stórveldis. Afkoma íslenzkra verkamanna og sjómanna lá þeim þá ekki þyngra á hjarta en það, að þeir töldu sig hafa um allt annað að hugsa. Í ár eru þeir þó komnir það lengra á veg, að nú telja þeir sig reka erindi verkamanna og sjómanna með því bezt að hindra, að bót fáist ráðin á þessi mál, að framleiðslan geti gengið eðlilega og gjaldeyrisjöfnuður náðst. Þessum útvarpsumræðum er nú að verða lokið. Ríkisstjórnin óskaði eftir þeim til þess að gera alþjóð grein fyrir því, sem um var spurt fyrst og fremst. Í öðru lagi vildi hún fá tækifæri til þess enn einu sinni að gera þjóðinni grein fyrr þeim örðugleikum, sem nú er við að stríða vegna gjaldeyrisskorts og dýrtíðar. Og síðast en ekki sízt til að sýna þjóðinni, hvernig stjórnarandstöðuflokkurinn - kommúnistar - hefur brugðizt við þessum erfiðleikum. Það er nú bert orðið, að þeir hugsa ekkert um lausn vandans - um afkomu þjóðarinnar. Það er afkoma flokksins pólitískt séð, sem þar í sveit er fyrst hugsað um, - og það ætti þjóðin vissulega að muna. Mér er það fyllilega ljóst, að það er ekki vinsælt verk að þurfa að takmarka neyzlu manna og ýmis þægindi, sem þeir hafa vanið sig á og telja sig nú illa geta verið án, en vegna þess að þetta er ill nauðsyn, sem ekki er hægt að komast hjá í bili, ef vel á að fara, - og í trausti þess, að þessar byrðar verði látnar ganga jafnt yfir alla - og til að tryggja það - hefur Alþfl. ekki viljað skorast undan að vera með í þessum ráðstöfunum og undirbúningi þeirra, - og einnig vegna þess, að hann trúir því, að mjög bráðlega geti rætzt úr - með auknum útflutningi - og þá verði engra lána, þörf né beinna skammtana, - hefur hann viljað vera með, þó að ólíkt hægara sé að standa utan við og æpa. Þetta vona ég, að þjóðin skilji, því að á því veltur hennar velferð í framtíðinni, og þá verður líka pólitísk uppskera Kommúnistaflokksins minni en til var stofnað.

Forseti (BSt) : Þá er seinni umferð við þessar útvarpsumræður lokið, og hafa flokkarnir notað ræðutíma sem hér segir: Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn 7 mínútur umfram, en í fyrri umferð var langt frá því að hann notaði fyllilega ræðutíma sinn, Sjálfstæðisflokkurinn 3 mínútur umfram sinn ræðutíma, Framsóknarflokkurinn eina mínútu umfram, og Alþýðuflokkurinn 4 mínútur umfram. Umr. um till. er lokið, en atkvgr. frestað til næsta fundar.