Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frams.m. (Sigurður Sigurðsson): Það hefir komið fram hér sem oftar í landbúnaðarnefndinni, að hún hefir ekki getað orðið sammála um þetta frumvarp. Meiri hlutinn hefir lagt til að frumvarpið verði samþykt með örfáum brt., sem standa á þgsk. 733. Í nefndaráliti meiri hlutans á þgskj. 732 er gerð grein fyrir þeim breyt.till. og er ekki þörf á að endurtaka það hér. En um 6. gr. skal eg geta þess, að meiri hluti nefndarinnar leit svo á, að engin ástæða væri til að hafa sérstaka eftirlitsmenn við þrifabaðanir, heldur væri nóg að hreppanefndir önnuðust það og að þeim væri trúandi til að leysa þetta af hendi samkvæmt þeirri væntanlegu reglugerð sem stjórnarráðið setti þar um. Eins og menn ef til muna, var samþykt í fyrra þingsályktunartillaga um að skjóta því til fjáreigenda, hvort þeir óskuðu heimildarlaga til samþykta um þrifabaðanir. Út af þessu hefir stjórnin leitað umsagna víðsvegar að, og hafa legið hér fyrir þinginu skjöl frá hreppsnefndum um þetta. Árangurinn af þessum málaleitunum er sá, að 109 hreppar hafa viljað samþykta lög, 32 hreppar hafa viljað almenn lög, en 31 hreppur hefir álitið allar baðanir óþarfar. Í sambandi við þetta vil eg geta þess, að spurningin var að eins um heimildarlög, hvort menn vildu segja já eða nei við þeim. En eg fyrir mitt leyti verð að taka undir með nefndinni í hv. Ed. með það, að ef spurningin hefði verið orðuð þannig, hvort menn vildu þrifaböð eða ekki, þá mundu jafn margir hafa verið með því eins og þessu, enda er meiri hluti nefndarinnar og jafnvel öll nefndin á einu máli um það, að um heimildarlög geti hér verið naumast að ræða. Nú hefir dýralæknir haft þessi svör til umsagnar, og segir hann, að það að fyrirskipa heimildarlög, sé skýrning heimskunnar í þessu máli. Annað mál er það, hvort yfirleitt beri að fyrirskipa þar nokkuð, og um það hafa verið skiftar skoðanir í nefndinni. Þar sem það hefir verið samþykt á nokkrum þingmálafundum, að æskilegt væri að fá almenn lög um þetta efni, og meiri hluti nefndarinnar er á því, að myndi í engu spilla, því verður að álitast að slík lög muni geta komið að nokkru gagni. Það er kunnugt, að þótt víða sé farið að baða sauðfé, þá eru þó margir, sem skjóta sér undan því. Nú er þetta engin þvingun fyrir þá sem baða hvort sem er, en hins vegar er það til góðs fyrir þá sem ekki vilja gera það með góðu, og meiri hlutinn álitur að ekki sé brotið í bága við persónufrelsi einstaklingsins þótt þetta sé samþykt með þeim br.till., sem standa á þgskj. 733. Skal eg svo ekki eyða fleiri orðum að þessu, en vona að nefndin fái góðan byr að því er snertir þessar tillögur.



Eg skal tala stutt, því að í nefndaráliti okkar eru tekin fram aðalrökin til þess, að þetta eru óþörf lög. Enda er hér að eins tekið eitt einasta atriði úr sauðfjárræktinni og smíðuð lög um. Og hvaða ástæða er til þess? Hví á þá ekki heldur að semja heilan lagabálk um það, hvernig eigi að hirða sauðfé, beita því og gefa, hrista heyið, raka krórnar, stinga út úr húsunum o.s.frv. Þá væri hægt að segja að þetta væri á einhverju bygt, ef löggjöfin tæki að sér, a8 gefa mönnum fyrirskipanir og leiðbeiðingar í fjárrækt, en þessa lagasetningu skil eg ekki. Það getur verið, að munurinn á skoðunum okkar og hinna, sé fólginn í því, að þeir haldi, að í þessum fyrirmælum liggi trygging gegn fjárkláða, en það getur ekki Verið. Það er auðvitað, að þegar svo stendur á, að varna þarf útbreiðslu fjárkláða, þá verður að taka í strenginn með lagasetningu. Það er alt annað en að vera að gefa lagafyrirskipanir um daglegar framkvæmdir í bunaði. Þá ætti alt eins og engu síður að gefa viðlíka lög fyrir mannfólkið því að það er þó meira virði en sauðkindurnar - t. d. um það, hve oft og hvenær ætti að þvo sér og greiða. Yfirleitt á ekki að þurfa að kenna mönnum með lögum hluti, sem eru svona sjálfsagðir hverjum manni sem stunda vill sinn eigin hag. Það mætti jafnvel geta þess til, að ef lög væru sett um þetta, þá yrðu menn ekki eins fúsir á að gera það. Nú baða margir menn fé sitt ótilknúðir, og eg gæti vel búist við því að það yrði sjaldgæfara, ef farið yrði að fyrirskipa það með lögum. Og ef menn vilja vera alveg ugglausir um, að allir geri það, þá væri líklega réttast að banna það með lögum. Það er vitlaust að vera að skipa fyrir um svona smáatriði, og varhugaverð braut sem löggjöfin þar kemst inn á. Eg skal svo ekki orðlengja mikið um þetta, en ef þetta verður samþykt, höfum við hugsað okkur að koma með svo sem 12–20 þingaályktunartillögur um að skora á stjórnina að gera eitthvað svipað þessu. Eitt á eg eftir að minnast á. Hvers vegna á að fella burtu eftirlitið með þessu, ef nokkuð á að verða úr þessu á annað borð ? Ef ekkert eftirlit á að hafa, þá eru þessi lög ekki nema til gamans, og þá væri miklu réttara að samþykkja heimildarlög. Þau væru miklu betri til að sveigja sérvitringa, sem alt af eru til í hverri sveit, enda hafa flestir hreppar óskað einmitt slíkra laga. Mér er þetta ekkert kappsmál, en hins vegar get eg ekki léð mitt atkvæði til þess að samþykkja það.



Eg hefi skrifað fyrirvaralaust undir nefndarálitið, en hins vegar veit nefndin það, að stuðningur minn við þetta frumvarp er þó skilyrðum bundinn, sem sé þeim, að 6. brtill. á þgskj: 733 verði samþykt. Hún fer fram á það, að losa hreppana við ið kostnaðarsama eftirlit með böðunum. Eins og háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) tók fram, var spurningin þannig lögð fyrir, hvort menn vildu hafa heimildarlög, og því hafa 109 hreppar játað, en margir hafa tekið það skýrt fram, að þeir vildu ekki hafa óþarfa-kostnað við eftirlitið, svo að búaat má við, að ef þeir hefðu átt von á slíkum koatnaði, þá hefðu þeir ekki einu sinni viljað heimildarlög, og því síður bein og ákveðin lög. Það hefði verið eðlilegast, þegar spurningunni var svona háttað, að samin hefðu verið heimildarlög, en ekki alt önnur lög, eins og þessi eru. En þótt eg hefði nú helzt viljað það, þá sá eg hins vegar, að tíminn var orðinn of naumur til þess að snúa þessu frumv. upp í heimildarlög, og vann eg það þá til, að ganga að þessu frumv., ef þessi eftirlitskostnaður hyrfi, því að þá hygg eg að hreppanefndirnar eða aðrir muni ekki amast við lögunum, heldur gera þau sér að góðu. Þetta vildi eg taka fram, áður gengið er til atkvæða, að mitt atkvæði er bundið þessu skilyrði. Eins og allir sjá, er það skiljanlegt, að menn vilja ekki fara að eyða stórfé til eftirlits með þessum böðunum, sem alls ekki eru til þess gerðar að útrýma fjárkláða, heldur að eins til þess að bæta ullina og hirðing fjárins yfirleitt. Ef baðanirnar hefðu beinlínis það markmið, að útrýma kláðanum, þá mætti segja, að nauðsyn væri á ströngu og kostnaðarsömu eftirliti, en þar sem svo er ekki - hvorki að dómi dýralæknis eða annars - sýnist það ekki nema sjálfsagt, að spara allan óþarfa-kostnað.



Eg álít ekki þörf á því að svara háttv. þingm. Dal. (B. J.) miklu, enda býst eg við, að hvorugur okkar muni sannfæra annan héðan af. En út af því sem hann sagði, að ef þetta frumvarp ætti að verða að lögum, þá ætti einnig að gefa lög um annað, sem að fjárrækt lýtur, skal eg minna hann á það, að hér hefir legið fyrir á þinginu frumvarp í þá átt, nefnilega um forðagæzlu. Innihald þess er um fóðurbirgðir manna og skyldu til að hafa eftirlit með þeim. Hér er því ekki um neina nýja stefnu í löggjöfinni að ræða. Sams konar ákvæði eru líka til í mörgum öðrum lögum. Háttv. þingmaður var að gera ráð fyrir því, líklega meir a í gamni en alvöru, að fara að koma með þingsályktunartillögur um það, hvenær menn ættu að þvo sér og kemba o. s. frv. En hér er ólíku saman að jafna. Mennirnir eru eða eiga að vera sjálfs síns herrar í því efni og finna og víta, hvað þeim er þar fyrir beztu. En þegar verið er að lögskipa þrifabaðanir á sauðfé, þá miðar það að því, að skepnunum geti liðið betur en ella og eigendum þeirra er það hagnaður. Eg vil aftur minna á það, að það hafa komið fram margar óskir frá þingmálafundum, bæði í Borgarfirði og víðar, um að fá slik lög sem þessi, svo að það ætti ekki að koma mönnum á óvart að lögin eru gefin. Þvert á móti hygg eg, að þau muni víða verða kærkominn gestur. Um samþyktarlög í þessu efni skal eg lýsa yfir því, fyrir mitt leyti, að eg er þeim algerlega mótfallinn. Ef setja á lög um þetta á annað borð, þá verða það að vera almenn lög, sem fyrirskipa sauðfjárbaðanir um alt land. Það verður að skylda menn til þess að baða fé sitt; heimildarlög mundu reynaat þýðingarlaus. Um eftirlitskostnaðinn skal eg ekki fjölyrða. Háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.) mintist á það atriði, og get eg tekið undir með honum, að ekki sé þörf á frekara eftirliti en því, að þess sé gætt að allir baði. Hinu er nokkurn veginn treystandi, að menn setji baðlöginn saman eftir því sem reglur mæla fyrir, og að þeir baði allar þær kindur, sem þeir ná til. Hitt getur komið fyrir, að menn nái ekki í alt fé sitt til böðunar, og það mundi engu síður vilja til, þó að skipaðir væru fastir eftirlitsmenn, kostaðir úr landssjóði. Eg er þess vegna á því, að frumvarpsgreinin, eins og hún er nú, nái ekki betur tilgangi sínum en breytingartillaga meiri hl. nefndarinnar á þskj. 733. Að öðru leyti skal eg ekki fjölyrða um málið, en vona, að því verði vel tekið.



Eg hafði tæplega búist við því, að frumv. þetta mundi sæta miklum andmælum. Eg get ekki séð, að nokkur harðneskja sé í því frá hálfu löggjafarvaldeins, þó að það setji lög, sem skipa sauðfjáreigendum að baða fé sitt. Því hefir verið haldið fram, og það með réttu, að það væri hagur fyrir eigendurna að baða fé sitt og þrífa það vel. En til þess að vel geti heitið, þá þarf að baða árlega. Hvort þrifabaðið getur orðið til þess að útrýma fjárkláðanum, það skal eg ekki fullyrða. Það er þó skoðun ýmissa skynberandi manna, að svo geti farið. Og mér þykir það ekki ólíklegt. Það er annað, að þar sem fé er vel þrifað og baðað árlega, verðir miklu síður vart við kláðann en þar sem baðanir eru vanræktar. Það er ekki heldur óeðlilegt. Því að þótt venjulegt þrifabað drepi ekki maurinn, þá er það vitanlegt, að maurinn og alls konar bakteríur þrífast miklu ver þar sem þrifnaðar er gætt. Og þess vegna er hugsanlegt, að þrifnaðurinn geti smátt og smátt dregið svo úr lífsafli maursins, að hann á endanum deyi algerlega út. Það er ekki óeðlilegt, þó að menn yfirleitt viti ekki, hvað til þess þarf, að útrýma kláðamaurnum, þar sem þá dýralækninn Magnús Einarsson og kláðalækninn Myklestad greinir svo mjög á um lífseigju hans. Mylkestad hélt því fram, að maurinn gæti ekki lifað utan kindarinnar lengur en í 6 daga, en eg man ekki betur en að einhverstaðar sé skráð eftir Magnús Einarsson, að ekki sé ugglaust að beita á það svæði, sem kláðakindur hafa verið á, fyr en eftir 6 vikur. En út í þessa sálma skal eg ekki fara frekara. Þar sem það er viðurkent að þrifabaðið sé til hagnaðar fyrir fjáreigendur, þá sé eg ekki að það sé hart þó að löggjafarvaldið skyldi alla til að baða árlega. En heimildarlög í þessu eini álit eg að ekki muni koma að nokkru gagni. Mikill meiri hluti allra fjáreiganda á landinu hafa, eftir skýrslum frá fjölda hreppa; óskað eftir slíkum lögum um sauðfjárbaðanir. En þó að ýmsir hafi látið í ljós að þeir aðhyllist þrifabaðanir, þá er ekki þar með sagt að þeir geti ekki sætt sig við almenn lög í þessa eini. Spurningin, sem beint var til manna, hljóðaði ekki um annað en heimild til þrifabaðana og menn gátu ekki svarað öðru en þeir voru spurðir um. Eg þykist ekki í neinum vafa um, að ef fé væri baðað árlega úr þrifabaði, þá mundi það halda kláðanum svo niðri að hann gerði aldrei mikinn skaða, þó að hann kynni að gera vart við eig á stöku stað. kláðatilfellunum mundi fækka ár frá ári, og kláðinn mundi að síðustu jafnvel deyja út.

Flutn.m. (Guðmundur Eggerz): Eg ætla að leyfa mér að gera grein fyrir því, hver rök liggja til þess, að þessi þingaályktunartillaga er fram komin. En áður en eg vik að þessum rökum, vil eg taka það fram, að í sjálfu sér ætti samþykt þessarar tillögu ekki að vekja neina óánægju hjá bannmönnum og sérstaklega ekki hjá Good-Templurum, því að þeir hafa einmitt haldið því fram, að meginþorri allra kjósenda væri bannlögunum hlyntur. Ef þetta væri rétt, og ný atkvæðagreiðsla 1914 leiddi í ljós að bannvinum hefði ekki fækkað heldur jafnvel fjölgað síðan 1908, þá höfum við flutningsmennirnir gert bannmönnum inn mesta greiða með því að bera fram þessa þingsályktunartillögu. En eg skal reyndar hreinskilnislega játa, að það er mín skoðun á þessu mál, að almenningur sé yfrleitt búinn að fá nóg af þessum lögum og sé orðinn sárreiður á þeim. Þess vegna er það vilji minn, að mönnum sé gefinn kostur á því af nýju að láta í ljós skoðun sína með atkvæðagreiðslu. Eg hygg að þessi skoðun sé ekki á all-litlum rökum bygð. Eins og menn muna fór fram 10. Sept. 1908 atkvæðagreiðsla um alt land, í sambandi við alþingiskosningarnar, um það, hvort menn vildu innleiða bannlög hér á landi eða ekki. Þessar kosningar fóru svo, að hlyntir banninu reyndust 4900 kjósendur, en móti því voru 2500. Meiri hlutinn, var því sjálfu sér ekki mikill fyrir banninu, og það er eiginlega furða að hann skyldi ekki vera meiri, þegar litið er til þess, hvernig til þessarar atkvæðagreiðslu var stofnað. Atkvæðagreiðslan fór fram –eins og eg benti á - um leið og Alþingiskosningarnar. En þá var einmitt sambandsmálið á dagskrá og það eitt réð úrslitum kosninganna, en bannið hafði aftur á móti engin áhrif á það, hverjir væru kosnir. Þá var eingöngu barist um sambandsmálið, en ekki um aðflutningsbannsmálið, af því mál þetta var svo afar þýðingarmikið fyrir þjóðina. Þess vegna var ekki rétt að setja atkvæðagreiðsluna í samband við þær pólitísku kosningar. Good-Templarafél., sem hefir landssjóðsstyrk til þess að »agitera«, notaði eðlilega tækifærið við þessa atkvæðagreiðslu, sendi menn út um land til þess að tala fyrir banninu og hafði fulltrúa á öllum kjörstöðum. En andbanningar hreyfðu þar á móti engum andmælum og bar tvent til þess. Fyrst það, að þeir höfðu allan hugann við sambandsmálið og í öðru lagi það, að þeir könnuðust við, að Good-Templarareglan hefði unnið margt gott og þarflegt hér á landi og vildu þess vegna ekki leggjast á móti henni í þessu máli á annan hátt en að greiða atkvæði á móti væntanlegum bannlögum. Eg hefi í byrjun minst á þessa atkvæðagreiðslu fyrir þá sök, að til hennar er ávalt skírskotað af hálfu bannmanna, ef einhver dirfist að ýta við bannlögunum. Eg vildi benda á, að hún var ekki mikils virði, og að öll ástæða er til að ætla að öðruvís færi, ef nú væri gengið til atkvæða fyrir 1. Júlí 1914. Þótt andbanningar svæfu 1908, þegar atkvæðagreiðalan fór fram, þá vöknuðu þeir - eða rumskuðust dálítið - þegar bannlagafrumv. kom inn á þingið 1909. Þá var sannarlega farið aftan að kjósendunum, því að jafnvel þeir sem bannlögunum voru hlyntir og greiddu atkvæði með þeim, bjuggust ekki við að þau mundu skella svo fljótt á, sem raun varð á. Þeir vöknuðu, segi eg, þegar bannlagafrum. kom inn á þingið, og það var sannarlega engin furða, því að frumv. var víst einhver sá mesti óskapnaður, sem nokkurn tíma hefir komist inn á nokkurt löggjafarþing. Meðal annars lá betrunarhúss- vinna við því að flytja, þó ekki væri nema 1/2 flösku af brennivíni inn í landið. Og ef mótorbátur flutti. 2 potta af brennivíni milli hafna, þá var hann réttilega upptækur. Frjálslyndið var þó svo mikið, að ekki gilti ið sama, ef um stór gufuskip var að ræða, er fluttu áfengi milli hafna. En upp úr þessu geðslega frumv. voru svo bannlögin samin 1909, og var ekki von að vel færi. Eg hefi nýlega lesið umræður þær í Alþingistíðindunum, sem urðu um mál þetta 1909, og hefi rekið mig á, að þeir ókostir, sem bannandstæðingar þá bentu á, eru ýmist þegar fram komnir eða eru enn að koma fram. Reynslan er ólygnust, og því ætla eg að hafa hana sem fyrsta máttarstólpann undir tillögu okkar hér í deildinni. Svo sem kunnugt er, öðluðust lög þessi að nokkru leyti gildi 1. Jan. 1912. En á þeim stutta tíma hafa þegar komið í ljós slíkir agnúar á lögunum, er hafa það í för með sér, að þau eru í ýmsum atriðum óframkvæmanleg eða litt framkvæmanleg. Samkvæmt lögum þessum mátti ekkert áfengi flytja til landsins eftir 31. Des. 1911, annað en það sem undanþegið er í 2. gr., svo sem til iðnaðar, efnarannsókna og lyfja. Enn fremur er svo að orði kveðið í 5. gr. laganna, sem eg leyfi mér að lesa upp með leyfi hæstv. forasta: »Hann (skipstjóri) skal og skýra frá, hvort og hve mikið áfengi hann hafi meðferðis sem skipsforða, en óheimilt skal honum, meðan hann er í höfnum inni eða í landhelgi við Ísland, að veita eða selja eða á annan hátt láta af hendi eða leyfa öðrum skipverjum að láta af hendi nokkuð af því áfengi, er til skipsforða er ætlað, til annara manna en þeirra sem eru lögskráðir skipverjar«. Eg hélt að það væri nokkurn veginn ljóst af þessari grein, að skipstjóra er etranglega bannað með henni að veita nokkurt áfengi inni á höfnum eða í landhelgi eftir 1. Jan. 1912, þó að honum sé vitanlega heimilt að kaupa það í landi. Stjórnarráðið sá þegar vandkvæði á að framfylgja þessu atriði stranglega, og eg get satt að segja ekki láð því, þó að því þætti hart að banna skipstjórum að veita gestum sínum annað en vatn og sódavatn við máltíðir eða í veizlum, en þeim sjálfum var heimilt að neyta hvers konar víntegunda. Það má að vísu segja, að þetta sé ekki mikilsvert atriði, en þó sá stjórnarráðið ástæðu til að veita undanþágu í þessu atriði. Það var gert meðan háttv.þm. Borf. (Kr. J.) var ráðherra. Undanþáguna er að finna í Stj.t. 1911, bls. 241, og hljóðar svo: »Þar sem svo er í 5. gr. ákveðið, að skipstjóri megi ekki »veita« öðrum en skipverjum áfengi, þá má ekki skilja þetta svo, að skipstjóri megi ekki hafa gesti í boði og veita þeim jafnframt áfengi, meðan að hver sem vili, getur veitt áfengi í landi«. Að vísu finst mér þetta stjórnarráðsbréf koma í bága við lögin, en eg get virt stjórnarráðinu til vorkunnar, þó að því virtist að það mundi verða erfitt verk og draga dilk á eftir sér, ef hefði átt að lögsækja og elta skipstjóra út af því, að hann byði út á skipi hjá sjálfum sér vinum sínum glas af víni eða bjór. En þetta er eitt dæmi þess, hvernig reynslan hér sýnt, að gloppur eru í frumvarpinu. Og eg skil það vel, að hæstv. ráðherra hafi tekið nærri sér að troða upp í þessa gloppu. Eg neita því ekki, að stjórnarráðsbréfið sé í sjálfu mjög varhugavert, því að búast má við, þegar ein undanþága er fengin frá lögunum, þá fari fleiri á eftir. Hér er t.d. skipstjóranum leyfð undanþága, en væri þá ósanngjarnt að veita stýrimanni sams konar undanþágu ? Mætti ekki eins veita honum leyfi til að veita gestum sínum ? Eða þá vélstjórum, hásetum og jafnvel kokkinum ? Og ætti jómfrúin vildi þá ekki fá sömu undanþágu og því næst allir farþegar? Mér finst það ekki nema mannúðlegt, að gera þeim jafnt undir höfði. En menn kunna nú að segja, að þessu séu sýslumenn ekki skyldir að hlýða. Þetta má að vísu segja, en þó að það ríði í bága við lögin, verð eg að segja fyrir mitt leyti, að eg varð bréfinu feginn, því að eg vissi, hvernig var að framfylgja þessu atriði. Það kveður oft við, að lögreglustjórar gæti bannlaganna slælega. En eg hefði gaman að láta bannvini taka að sér eftir litið nokkra daga, og menn skyldu þá sjá, að það kæmi fljótt annað hljóð í strokkinn. Það er ýmislegt að athuga í þessu efni, sem ókunnugum kemur ekki í hug, og skal eg leyfa mér að nefna nokkur dæmi. Það bar til í einu kauptúni landsins fyrir nokkru, að lögreglustjóri sektaði bryta um 50 kr. fyrir ólöglega vínsölu. Þetta hafði þau áhrif, að hlutaðeigandi gufuskipafélag feldi niður sex skipsferðir til þessa kauptúns næsta ár, og hefir, jafnvel síðan haft það útundan. Auk óþægindanna bakaði þetta kauptúninu 500 kr. tekjumissi í hafnarsjóð og nokkurn atvinnumissi, og þá þóttu þessi afkifti lögreglustjórans ekki annað en smámunaleg og óþörf afskiptasemi. Þá skal eg benda á aðra undanþágu, sem veitt hefir verið frá lögunum. Mér er sagt, að danskir strandmælingamenn, sem nú eru vestur í Gilsfirði, - hafi fengið leyfi til að flytja í land eitthvað af áfengi með sér. Það er svipuð undanþága eins og um skipstjórana. Mér dettur í hug að geta þess, sem yfirmaður landmælingamanna sagði við mig viðvíkjandi bannlögunum. Það er duglegur og reglusamur maður, en hann sagði, að ef sér væri bannað að hafa vín með sér, þá kæmi hann ekki hingað. Mælingamenn þurfa að fara um fjöll og firnindi, þar sem oft er kalsi og fjúk, fjarri öllum mannabygðum, svo að ekki næst í neinar vistir nema þær sem þeir geta flutt með sér, og þegar þeir hafa unnið 12 tíma, þá þykir þeim hart að mega ekki fá sér eitt bjórglas, ef þeir eru þyrstir, og eitt staup, ef þeim er kalt. En í mjólk geta þeir ekki náð, langt frá öllum mannabygðum. Eg vil geta þess í þessu, sambandi, að eg er ekki í neinum vafa um, að eftir 1915 munu ferðir útlendinga leggjast niður, því að þeim kemur það illa og ókunnuglega fyrir, að mega ekki neyta áfengis á ferðum sínum. Eg gæti trúað að margan munaði um þá atvinnu, sem hann missir við það. Það mundi baka landinu mörg þúsund króna skaða. Og varla mundi ganga greiðlega að leigja Elliðaárnar, ef Englendingum. væri bannað að hafa Whisky, því að mér er sagt þeir séu gefnir fyrir það. Enn vil eg benda á einn agnhnúa, sem reynslan hefr líka leitt í ljós. Samkvæmt þessum bannlögum mun verða litið svo á, að eftir 1. Jan. 1.912 megi ekki veita farþegum vin inni á höfnum né í landhelgi  (Lárus H. Bjarnason: Það er úr öðrum lögum)  . Já! Það er mikið rétt, að til. eru önnur eldri lög, um þetta, en þar fyrir er líka á þetta minst í 5. gr. bannlaganna, þar sem segir svo, - ef eg má með leyfi forseta lesa nokkur orð: ». . . óheimilt skal honum  Hér er það skýrt tekið fram, að ekki má selja eða veita vín á höfnum eða í landhelgi, öðrum en lögskráðum skipverjum, en það eru farþegar ekki. Mér er einnig kunnugt um fyrirmæli eldri laganna, sem banna vínsölu á höfnum. En mér er kunnugt um, að það vakti óánægju meðal farþega á fyrsta skipi, sem kom eftir 31. Des. 1911. er þeim var sagt í landhelgi, að nú fengist ekki framar vín. En á hinn bóginn veit eg ekki til, að neinn búist við, að þetta ákvæði sé haldið. Eg hefi jafnvel heyrt Good-Templara segja, að ekki komi, til mála að fást um, þó að þetta atriði sé brotið. Og það er víst, að allir skipstjórar, sem hingað hafa siglt síðan, þeir hafa marg-, margbrotið þessa grein bannlaganna, og meira að segja fleiri greinar. Og þar sem sektirnar eru 50 –100 kr. í fyrsta sinn, en 100–1000 kr. í annað sinn, þá væri þetta óneitanlega orðinn dálaglegur skildingur, ef gengið hefði verið eftir því. Eg hefi engan veginn talið alla þá agnhnúa, sem eru á þessum bannlögum. Mér þætti t.d. gaman að fá upplýsingar um eitt ákvæði 5. greinar: Skipstjóri má ekki láta af skipaforðanum, meðan skipið er í landhelgi, en aftur á móti undir eins eg skipið er komið út fyrir landhegislínuna. Eða hljóðar ekki ákveðið einhvern veginn á þessa leið? Hvernig á þá að fara að úti á hafi, þegar skip eru að fara héðan, ef svo skyldi takast til, að farþegi fengi eina bjórflösku rétt innan við landhelgislínuna, og væri ef til vill búinn að drekka örlítið úr henni áður en skipið kemst út fyrir landhelgislínuna. Það er ekki gaman, þegar lögin eru svo úr garði gerð, að óhjákvæmilegt er að þau verði brotin. Og það að lögin eru brotin átölulaust af öllum, gerir þau með öllu óhafandi. Því það er ekki nóg með það, að þjóðin hættir að bera virðingu fyrir bannlögunum, heldur getur afleiðingin orðið sú, að virðingin fyrir lögum landsins yfirleitt þverri. Og ekki vex virðing íslenzku þjóðarinnar í augum annara þjóða við það. Af þessum ástæðum vildi eg sem lögreglustjóri, að lög þessi yrðu numin úr gildi. Því var að vísu haldið fram 1909, að aðalhlutverk Goodtemplard, þegar lögin væru gengin í gildi, ætti að verða það, að snuðra uppi syndir náungana, þefa af þeim og kæra síðan fyrir lögreglustjóra. En reynslan hefir sýnt, að ekkert hefir orðið úr þessu, og ástæðurnar til þessa eru aðallega tvær. Fyrst, að stúkum hefir hnignað og þeim hefir fækkað mjög, síðan lögin gengu í gildi, og hitt, að áhuginn fyrir þessu máli hefir dofnað ákaflega siðan reynslan fór að koma á bannlögin. Eg vil ekki beinlínis kenna bannlögunum það, að stúkur hafa lagst niður, heldur er því um að kenna, að stjórnin er nú ekki eins góð eða ströng í Goodtemplarafélagsskapnum eins og var um eitt skeið. Goodtemplarar vilja auðsjáanlega ekki skifta sér af því, þó að bannlögin séu brotin, og þá fer að verða örðugt fyrir lögreglustjóra að skifta sér af því, þegar enginn kærir. Og eg hygg sannast að segja, að mikið áfengi hafi verið flutt inn síðan 1912, en menn munu spyrja: Hvar eru sannanirnar? Það er vitanlega ekki hlaupið að því að koma með þær, en þó hefir það beinlínis komist upp oftar en einu sinni, að vín hefir verið flutt í land, eða átt að flytjast í land. Í annan stað má ráða ýmislegt af líkum, og mér er spurn, hafa ekki flestir þeir sem hér eiga sæti, heyrt þess getið, að vín væri ólöglega flutt inn í landið ? Mér er kunnugt um það, að gerð hefir verið tilraun til að brjóta lög þessi í stórum stíl. Það kom t. d. skip frá útlöndum með nokkra farþega og eitthvað 3000 flöskur af Gamla Carlsberg, mikið af Whisky og önnur vínföng, alt forsiglað að vísu, og þessu átti öllu að lauma í land, en það tókst að vísu ekki í það skiftið. Mér er engin launung á því, að tveir kunningjar mínir hafa sagt mér, að farþegar, sem farið hafa á botnvörpuskipum til Englands, hafi komið til sín og spurt, hvort þeir vildu ekki að þeir keyptu fyrir þá 1 til 2 Whiskykassa á Englandi. Þetta og margt annað slíkt, sem mér hefir borist til eyrna, finst mér benda til þess, að talsvert áfengi sé flutt á laun inn í landið. En úr því að lögin eru komin á, þá er sjálfsagt að framfylgja þeim, segja menn, en eg óttast, að það muni verða mjög erfitt verk. Hvernig getur t.d. lögreglustjóri, sem hefir margar hafnir undir, verið á þeim öllum til að rannsaka skip, sem koma? Og þó að hann aldrei nema forsigli það sem finst af áfengi, þá verður gömlum og reyndum sjómönnum ekki skotaskuld úr að koma einhverju undan. Það er heldur ekki hægt að rannsaka skip, sem eru 4 til 500 tons, öðruvís en að flytja alt í land úr þeim, en allir sjá, hvílík fjarstæða slíkt væri. Ég sé að vísu einn veg til að gera eftirlitið tryggara en nú er. Það er að hafa mann á hverri höfn, eins konar tollgæzlumann, sem rannsakaði hvern kassa sem kæmi á land. Og þó væri það ekki nóg. Vér þyrftum líka að hafa skip til eftirlits úti á sjó, sem gætti þess, að vín væri ekki flutt úr einu skipi í annað. En hvað mundi slíkt kosta? Það mundi kosta fleiri hundruð þúsund krónur, og vér hefðum alls ekki efni á svo kostnaðarsamri tollgæzlu. Það nær alls engri átt. Reynslan hefir leitt í ljós, að stjórnarráðið hefir orðið að veita undanþágu frá þessum lögum; bindindinu hefir hnignað við þau og drykkjuskapur aukist, og vér höfum ekki efni á að framfylgja þeim. Reynslan sýnir, að bannlögin eru humbug, en hvað segir svo yfirdómurinn um þau? Hann hefir leitt í ljós, að þau eru ekki einungis götótt, heldur öllu fremur eitt stórt gat, sem allir bannfjendur geta að ósekju smogið út um. Dómurinn segir t. d., að áfengið sé komið til landsins, þegar skipið er lagst. Setjum nú t.d. svo, að hingað komi nú útient fiskiskip með brennivínstunnu og einhver komist á snoðir um það, bregði sér fram og kaupi tunnuna, en skipið fari um leið og hann leggur af stað í land. Það væri nú ekki nema eðlilegt þó Good Templarar, sem yrði varir við það, vildu ekki láta hann njóta tunnunnar. En hvað gerir svo þessi maður, ef bannmenn ætla sér að hindra það? Hann sendir til lögreglustjóra og biður um aðstoð lögregluliðsins til að koma tunnunni heim til sín. Eg kann alveg utanbókar það sem mótstöðumenn mínir í þessu máli hafa fram að færa. Þeir segja, að þetta breytist alt við 1. Janúar 1915, því þá megi ekki framar selja áfengi hér á landi. En það verður áreiðanlega auðveldara en þeir hyggja, að hafa vin um hönd eftir 1915. Bannmenn gæta ekki að því, að það er hverjum manni heimilt að eiga vín, og hafa til eigin afnota eftir 1. Jan. 1915. Eg er mjög hræddur um að það fari svo, að enginn kæri, þótt hann gruni að brot hafi verið framið. Eg er hræddur um, að þau ákvæði laganna, sem ganga í gildi 1915, verði ekki síður brotin en ákvæðin, sem gengu í gildi 1912, voru brotin og eru brotin. Eg skal benda á eitt atriði, sem gengur í gildi 1. Jan. 1915. Í 11. gr. bannlaganna er svo á kveðið, að enginn megi flytja neitt áfengi út af heimili sínu, nema hann flytji búferlum eða það sé gert ófært til drykkju. Enginn maður má taka með sér »whisky« í vasann ef hann ríður sér til skemtunar inn að ám. Hann má ekki taka með sér, þótt ekki sé meira en 50 gröm - ekki einn einasta dropa. - Dettur nú nokkrum manni í hug, að lögreglan færi að þjóta upp til handa og fóta, þótt símað yrði frá golviðarhól, að þar væri maður með 100 gröm af »spiritus«. Mér dettur það ekki hug. Og eg býzt ekki við að nokkrum heilvita manni detti það í hug. Nei ! lögin verða aldrei annað en pappírsgagn. Annað atriði, sem gengur í gildi 1. Jan. 1915, er það, að þá er hver maður skyldur að gefa lögreglustjóra skýrslu um, hve mikið áfengi hann hafi í vörzlum sínum. Eg er ákaflega hræddur um að framtalið verði ekki alstaðar ábyggilegt. Ef nokkur von á að vera um, að hægt verði að hafa eftirlit með því að framtalið sé rétt, þá verður hver lögreglustjóri að fara heim á hvert einasta heimili, snuðra þar í hverju horni og þefa upp úr hverri kirnu og hverjum dalli. Í þessu atriði geta lögin aldrei orðið annað en pappírsagn, fremur en í því atriðinu, sem eg nefndi áðan. Úr því eg annars mintist á 11. gr., verð eg að halda áfram með 12. og 13. gr.: Ef maður sést ölvaður þá má draga hann fyrir dómara. Svo er ákveðið í þessum hávitru lögum. Má eg nú spyrja, hvenær er maður ölvaður. Hve mikið af »spiritus« þarf hann að hafa drukkið til þess að hann geti talist ölvaður. Er hann ölvaður þegar hann hefir drukkið 1 bjór? eða þarf hann 3 bjóra eða ef til vill meira ? Ef einhver maður er »blindfullur«, þá má ekki draga hann fyrir dómara, því að þá er hann viti ! sínu fjær, og það er óverjandi að halda halda rétt yfir slíkum manni. Það sem eg hefi nú talað um til þessa, er, hvernig lögin hafi reynst og hvernig þau muni reynast. En eg á eftir að tala um þá hlið málsins, sem er einna svörtust af þeim öllum og það er fjárhagshliðin. Við höfum orðið varir og það til muna - við afleiðingarnar af því glapræði, er þingið 1909 dembdi bannlögunum yfir þjóðina algerlega fyrirvaralaust. Og það er engin furða að við höfum orðið varir við áhrifin. Árin 1906-07 nam tollur af áfengi 427 þús. kr. Þessari tekjulind landssjóðs kipti þingið í burtu án þess að setja nokkurn hlut í staðinn. Eg man, hvað framsögum. bannmálsins sagði um það, þegar hann var spurður um, hvaða tekjur ættu að koma í staðinn, þá segir hann: »Það liggur ekki fyrir á þessu þingi að svara þeirri spurningu«. Það var ein af mörgum dauðasyndum þess þings, hvernig það skildi við það mál. Þegar atkv.gr. um bannið fór fram 10. Sept. 1908, þá var ekki gerð in minsta grein fyrir því, hvað koma ætti í staðinn fyrir þær tekjur, sem landið hefði af víninu. Það var svo sem ekki verið að gera kjósendum það ljóst að um stórkostlega hækkun á tollum og sköttum var að ræða, ef bannlögin yrði að lögum. Léttúðin var jafn vel svo mikil, að á þinginu 1908 þótti það ekki liggja fyrir að benda á tekjur í staðinn fyrir vintollinn, sem var verið að afnema. En spurningin lá fyrir seinna. Hún lá fyrir þinginu 1912, og það fann enga leið heppilegri en að leggja toll á allar vörur, sem til landsins flyttust. Þá var lögleiddur hinn svonefndi »vörutollur«, sem orðinn er alræmdur hér á landi, þótt hann sé ekki gamall. Ef menn nú hugleiða, hvernig vörutollurinn kemur niður á landsmönnum, geta menn skjótt gengið úr skugga um, að hann kemur ærið hart niður á fátæklingum, svo að það er ekki ofhermt, að nú bera fátæklingarnir mestan hluta af þeirri byrði, sem áður hvíldi á efnamönnum og útlendingum, því að þessir tveir flokkar keyptu mest áfengið og greiddu þar afleiðandi bróðurpartinn af áfengistollinum. En nú þegar allar vörur eru tollaðar, þá er tollabyrðinni að miklu leyti velt af efnamönnum og útlendingum yfir á fátæklingana, sem margir hverir hafa aldrei keypt einn dropa af áfengi og þar af leiðandi ekki goldið einn eyri af áfengistollinum. Eg geri ráð fyrir að áfengistollurinn næmi nú um 700 þús. króna, ef bannlögin hefðu ekki orðið til. Skyldi ekki mörgum fátæklingnum veita léttara að komast áfram, ef að hann losnaði við þau gjöld, sem hann nú verður að gjalda til þess að fylla í skarðið fyrir þessa fúlgu? Mikill hluti áfengistollsins var áður greiddur af útlendingum. Það voru næstum því þau einu gjöld, sem þeir greiddu í landssjóðinn. Það er ekki gott að segja, hve mikið þeir keyptu hér á landi af áfengi, en víst er um það, að það var talsvert. Eg veit til dæmis að taka, að í einu kauptúni á Vesturlandi var stundum á einum degi útlendingum selt áfengi fyrir 2000 kr. Og það mun ekki vera eins dæmi, að þeir keyptu fyrir svo stórar upphæðir. Við erum of fátækir til þess að við höfum efni á að kasta frá okkur slíkum fúlgum. Það má margt gott gera fyrir 1/2–3/4 milíón króna; eg er viss um, að eg stend ekki einn uppi hér í deildinni með þá skoðun. Þá er enn eitt atriði, sem eg hefi ekki enn minst á. Það eru margir mjög góðir, nýtir og löghlýðnir borgarar til á þessu landi, sem ekki hafa ef til vill nokkurn tíma brotið nein lög, sem munu ekki telja sér mikla vansæmd í því að brjóta þessi lög. Þeim finst gengið of nærri persónulegu frelsi manna, þegar löggjöfin fer að hlutast til um það, hvað menn mega drekka og hvað ekki. Og að hverju leiðir slík íhlutunarsemi frá löggjafarvaldsins hálfu, þegar hún er einu sinni komin á ? Því er fljótsvarað. Til yfirdrepskapar og lögbrota. Eg get vel ímyndað mér, að haldið verði áfram með þessa bannstefnu. Og eg þykist hafa séð dálitla byrjun til þess hér á þinginu nú þegar. Menn munu minnast þess, að hér hefir legið fyrir frumvarp, sem fór í þá átt að takmarka sölu á tóbaki. Rangar átti það bann að eins að ná til unglinga; en hver veit, nema af því banni gæti sprottið bannlög gegn allri tóbakssölu hér á landi? Þótt nú ólíku sé saman að jafna, slíku banni sem frumvarpið fór fram á og þessu banni, sem komið er á, þá er samt ekki mikill vandi að sjá, að hér er verið að stiga spor í áttina til þess að halda áfram þessum ófögnuði. Eg hefi jafnvel heyrt menn segja, að nauðsynlegt væri að setja bannlög um innflutning á kaffi og ýmissi annari munaðarvöru. Eg er nú reyndar ekki sérlega hræddur um að kaffibann verði nokkurn tíma lögleitt, því að, eg hugsa, að um það leyti sem fitjað; verður upp á því, verði kvenfólkið búið að fá kosningarrétt, og þá er ekki svo mikil hættan: þær munu kunna betur við að vera ekki kaffilausar, blessaðar dúfurnar! Það getur vel verið, að tillaga okkar fái ekki mikið fylgi nú, en sá tími mun koma, að bannið verður upphafið, og það er ekki víst að þess verði langt að bíða. Það líða áreiðanlega ekki mörg ár þangað til hróflað verður við bannlöggjöfinni. Eg skal taka það fram, að þótt eg sé því fylgjandi, að bannið verði numið úr gildi, þá vil eg ekki hafa gömlu áfengislöggjöfina eins og hún var. Hún þarf þvert á móti margvíslegra breytinga við. Eg er viss um það, að þegar reynslan hefir fært Good-Templurum heim sanninn um, að ekki er nokkur kostur að hefta innflutning á áfengi með bannlögum, þá verða þeir eins fúsir á að afnema það, eins og þeir voru á að koma því á. Við flutningsmenn þessarar tillögu sjáum það fullvel, að ekki er þess nokkur kostur að við losnum við innflutning á áfengi og þess vegna viljum við afnema bannið, til þess að halda tollinum. Eg mintist á það áðan, að eg væri engan veginn viss um, að tillaga okkar fengi fylgi í þetta sinn. Getur margt borið til þess, sem hér er óþaft að telja. En við flutningsmennirnir teljum langréttast, að allir yrðu þessari tillögu fylgjandi, jafnt »Good-Templarar« sem aðrir. Því að hafi bannvinum fjölgað síðan 1908, þá er það »Templurum« og þeirra málstað gróði, að atkvæðagreiðsla fari fram. Ef hitt aftur á móti yrði ofan á að þeir væru nú orðnir í minni hluta, þá er ekki nema sjálfsögð skylda afnema lögin. Eg og mínir líkar teljum það alveg efalaust, að bannvinum hafi fækkað til stórra muna og þess, vegna viljum við láta atkvæðagr. fara fram Eg mun að svo komnu ekki tala meira um tillöguna, en biða átekta, ef einhver hreyfir mótmælum gegn ræðu minni.



Þessi ræða háttv. flutningsmanna hefði átt að vera flutt 1909 en ekki 1913. Hún er eftirskot, stórt eftirskot og ekkert annað. Þetta er í rauninni nóg svar við ræðunni, en eg ætla þó að segja dálítið meira og reyna að mæla bannlögunum bót. Háttv. þingmaður sagði, að 1908 hefði eingöngu verið kosið um sambandamálið. Það er erfitt að segja það fyrir víst, hvaða drög liggja til þess, að einn nær kosningu og annar ekki, enda held eg að sambandamálið eitt hafi ekki ráðið þingkosningunum 1908. En hvað sem því líður, þá vil eg benda háttv. flutningsmanni á það, að það var greitt sérstaklega atkv. um aðflutningsbannið. Það skiftir því engu máli, hvað annari atkvæðagreiðslu, atkvæðagreiðslu um þingmannaefnin réði. Háttv. þingmaður veit það eins vel og eg, að hver kjósandi fekk 2 miða og kaus þingmann með öðrum, en greiddi atkvæði um aðflutningsbannið með hinum. Það er því algerlega tilhæfulaust, að Alþingi 1909 ha8 svikist að kjósendum og dembt bannlögunum á þá upp úr þurru. Svo sannarlega sem nokkur meining átti að fylgja fyrirspurn þings og stjórnar, um hvort kjósendur vildu hafa áfengi í landinu eða ekki, þá var Alþingi rétt að lögleiða bannið, úr því að kjósendur kusu það. Bjóði eg manni vindil eða kaffi og þiggi hann boðið, þá er mér skylt, svo framarlega sem eg vil heita sæmilegur maður, að láta honum í té vindilinn eða kaffið. Þá sagði háttv. flutningamaður, að reynslan hefði sýnt, að bannlögin kæmu ekki að gagni. Þetta er rangt. Reynslan hefir ekkert sýnt um það enn, sízt til fullnustu, hvort bannið muni koma að haldi, og getur ekkert um það sýnt, fyr en sölubannið er gengið í gildi 1915. Það er algerlega ómögulegt að komast eftir því nú, hvort maður hefir gert sig ölvaðan með löglega aðfengnu eða ólöglega aðfengnu víni. Ef eg sæist ölvaður, þá væri ómögulegt að vita, hvort eg hefði keypt vínið hjá bróður mínum eða svikið það inn í landið. Það verður miklu hægara eftir 1. Janúar 1905, að komast eftir því, hvort vínið er löglega fengið eða ekki. Þá sagði háttv. flutningamaður, að það væri algengt að skipstjórar veittu vín á höfnum. Þetta er rétt, en það er ekki að kenna neinum galla á aðflutningsbannslögunum. Það er að kenna illri framkvæmd laganna af hendi stjórnarráðsins. Háttv. þingm. Borgf. (gr. J.) leyfði þetta beint í ráðherratíð sinni með umburðarbréfi 2. Des. 1911 til allra lögreglustjóra, en hafði enga heimild til þess. Og það er sannarlega ekkert undarlegt, þótt limirnir dansi eftir höfðinu, enda veit ég að aumir lögreglustjórar eru ekki ýkja eftirgangssamir um það, að fyrirmælum laganna sé fylgt. Eg þekki reyndar heiðarlegar undantekningar, t.d. háttvirtan flutningsmann tillögunnar, sem eg veit að hefir gætt þess mjög vel, að lögunum væri hlýtt. Líka er sagt um lögreglustjórann á Ísafirði, að hann sé mjög eftirgangssamur um þetta og svo eru vafalaust fleiri; en hinir munu ekki vera færri, sem láta sér í léttu rúmi liggja um lögin. Þá hafði háttv.þm. það á móti lögungum, að þau flæmdu ferðamenn frá landinu, en móti hagnaðinum sem við kunnum að hafa af ferðamönnum, verðum við að meta hagnaðinn, sem við óbeint mundum hafa af því að vin væri ekki til í landinu. Annara hefir reynslan ekki sýnt, að ferðamönnum hafi fækkað og er þó miklu örðugra að fá vín nú en áður. Eg veit ekki til að ferðamönnnum hafi fækkað síðan 1912, er bannlögin gengu í gildi. Enn sagði háttv.þm., að ómögulegt væri að koma upp brotum gegn lögunum, enda hefðu Goodtemplarar ekki stutt neitt að því að brot á móti þeim kæmust upp. Hafi þeir ekki gert. það, þá er það líklega vegna þess, að þeir hafa treyst lögreglunni til þess að gæta þess, enda er það ekki þeirra skylda fremur en annara borgara að komast fyrir, hvort lögin séu brotin. Þeim ber ekki spæjaraskylda fremur en öðrum borgurum þjóðfélagsins. Það starf heyrir undir lögregluna. Hitt er rétt, að oft er erfitt að komast fyrir brot, en það er ekki erfiðara um bannlagabrot, en ýmis önnur, enda hefir háttv.þm. sannað það sjálfur. Hann hefir bæði vestra og eystra komist fyrir bannbrot, sem aðrir mundu ef til vill ekki hafa látið til sin taka. Góður lögreglustjóri getur gert mikið. Annars eru líklega öll lög brotin, meir eða minna, án þess að upp komist hvert brot, og hefi eg þó engan heyrt leggja það til, að öll lög beri þar fyrir að afnema, eða heldur háttv. þingm. t.d., að hver smá gripdeild í Suður-Múlasýslu komist upp? Nei, það er eg viss um, að svo góðan telur hann hvorki sig né Sunnmýlinga og hann hefir þó ekki enn farið fram á, að hegningarlögin yrðu numin úr gildi. Háttv. þm. þótti sérstaklega erfitt að skera úr því, hvenær maður væri ölvaður, og spurði hver væri »ölvaður«. Það er vitanlega ekki gott að svara því í einu lagi, því að ölvan lýsir sér með ýmsu móti, en sæmilega sjáandi maður sér þó, hvort maður er ölvaður eða ekki, sé nokkur brögð að. Þá sagði háttv. þingm. að fjárhagurinn þyldi ekki, að bannlögin væru lengur í gildi, en þar komst hann í mótsögn við sjálfan sig, því hann nefndi um leið vörutollinn sem nemur 600 þús. kr. um fjárhagstímabilið. Háttv. þm. má því trúa því, að skarðið er fult og meira en það. Hitt skal eg játa með háttv. þingm , að það var ekki gætilegt að skella á þjóðina vörutollslögunum, en það var ekki mér að kenna að það var gert. Það lá fyrir þinginu frumv. um verðgjald, sem var miklu aðgengilegra en vörutollslögin, en það var felt. Það er gömul setning, sem háttv.þm. var að fara með, að lögin væru skerðing á persónufrelsi. Hvaða lög ganga ekki meira eða minna nærri persónulegu frelsi manna? Háttv. þingm. sagði, að lögin myndu ekki ná tilgangi sínum, og það má vera að svo verði, en fari svo, þá verður það ekki sízt að kenna slælegu eftirliti landastjórnar og lögreglustjóra Það má ónýta öll lög með slælegu eftirliti. Þingið ætti að taka, í taumana og leggja stjórninni fyrir að gæta laganna betur en hingað til. Háttv. flutningsm. sagði, að bannvinir ættu að samþykkja till. af því, að hafi þeim fjölgað, þá sé sjálfsagt að lögin standi í gildi, en það mætti snúa þessu við og segja, að andbanningar ættu að láta lögin hlutlaus, því að sýni það sig að þau nái ekki tilgangi sínum, þá falli þau af sjálfu sér. Svona ættu andbanningar að hugsa og haga sér og það því fremur, sem lögin yrðu áreiðanlega sett á laggirnar aftur áður en þau kæmust í framkvæmd. Að svo mæltu vildi eg mega segja nokkur orð um gæzlu bannlaganna af hendi stjórnarráðsins, og vík eg þá fyrst að umboðsbréfinu frá 2. Desbr. 1911, sem eg nefndi áðan. Skal eg með leyfi hæstv. forseta lesa upp póst úr því til lögreglustjóranna um framkvæmd bannlaganna. Þar segir meðal annars: »Þar sem svo er í 5. gr.  Eg er háttv.þm. alveg samdóma nm það, að lögin eru hér brotin, því að í 5. gr. bannlaganna er kveðið svo að: »Hann  Orðin »óheimilt skal honum . . . á annan hátt að láta af hendi . . . nokkuð af því áfengi, er til skipsforða er ætlað«, taka alveg tvímælalaust af skarið um það, að skipstjóra er óheimilt að láta áfengi af hendi á hvern hátt sem er til annara manna en Skipverja. Þetta ákvæði tekur því yfir það, er skipstjóri hefir gesti í boði á skipi sínu og »veitir« þeim vín. Það er fullkomið brot á bannlögunum, þar á er enginn vafi. Og þannig löguð boð hafa jafnvel ráðherrar setið. Það er alt annað en vel fallið til þess að halda uppi virðingu fyrir lögunum, að æðstu stjórnendur landsins verða til að brjóta þau ? Og ekki nóg með það: Með umburðarbréfinu er jafnvel undirmönnum ráðherrans skipað að brjóta lögin ! Enn má nefna stjórnarráðstöfun, sem gerð var í Marzmánuði 1912 og Alþingi síðar vítti að nokkru leyti. Þá var frakkneskum manni leyft að flytja í hafnfest skip áfengi og geyma þar um stundar sakir. Þetta var og skýlaust brot á bannlögunum og get eg þar borið fyrir mig sama manninn, sem leyfði þetta. Með landsyfirréttardómi í vor er hliðstætt tilfelli óbeinlínis dæmt brot á bannlögunum. Þar er flutningur áfengis frá útlöndum inn á íslenzka höfn réttilega talinn brot á bannlögunum. Í landsyfirréttinum átti og á þó sæti sá maður, sem gaf út umburðarbréfið 2. Desbr. 19l1 og leyfði áfengisgeymsluna hér á höfninni í Marzmánuði 1912. Út af nefndu leyfi var samþykt rökstudd dagskrá á siðasta þingi, sem vítti - að vísu mjúklega - ráðherra fyrir þetta. En hverju lætur landssjórnin sig það skifta? Það hefði mátt ætla, að hún mundi sjá að sér. Síður en svo! Nokkrum dögum eftir að in rökstudda dagskrá var samþykt, leyfði landstjórnin »Fálkanum« að flytja áfengi á land á Akureyri. Dagskráin var samþykt 13. Ágúst, en í September veitti núverandi ráðherra »Fálkanum« leyfið. Mér þykir leitt, að hæstv. ráðherra, sem eg heyri nú til í háttv. efri deild, skuli ekki vera hér viðataddur. Kannske einhver vilji segja honum til. Nú er eg kominn að honum. Þessu tjóar ekki að mótmæla, því að eg hefi handa á milli bréf stjórnarráðsins til stórtemplars, dags. 22. Okt. 1912, þar sem stjórnarráðið endursendir kæru, er fram hafði komið út af þessu broti, og segist ekki taka kæruna til greina. Þetta leyfi er því merkilegra, sem nóg er til í landinu af áfengu öli.  (Guðmundur Eggerz: Það er ódrekkandi)  . Eg hefi þó séð háttv.þm. drekka það og ekki gretta sig. 5. Júní þ. á. leyfir stjórnarráði mælingarmönnunum dönsku enn fremur að flytja brennivín og whisky á land í Stykkishólmi. Um það verður ekki deilt, því á strjórnarráðið hafði skrifað þetta á farmbréfið: »Innflytjist tollfrítt, þar á meðal ákavíti«. Þessi innflutningur var ekki nauðsynlegri en á Akureyri, því að nóg brennivin og whisky var og er til í Stykkishólmi. Allar þessar undanþágur eru að mínu Viti ugglaus lagabrot, og skal eg því til sönnunar með leyfi hæstv. forseta lesa upp 2. gr. bannlaganna. Hún hljóðar svo: »Heimilt skal stjórnanda eða eiganda iðnaðarfyrirtækis, efnarannsóknarstofu, náttúrugripasafna eða annara þvílíkra stofnana, að flytja frá útlöndum vínanda eða annað áfengi til iðnþarfa og verklegra nota í stofnuninni. Svo skal og heimilt, að flytja til landsina vínanda, sem ætlaður er til eldaneytis. Lyfsölum og héraðslæknum skal og heimilt að flytja til landsins vínanda þann og annað áfengi, sem þeim er skylt að hafa til læknisdóma samkvæmt inni almennu lyfjaakrá. Enn skal smáskamtalæknum heimilt að flytja frá útlöndum smáskamtalyf með vínanda í, ef pöntun þeirra fylgja meðmæli hlutaðeigandi lögreglustjóra og sóknarpresta. Að lokum skal próföstum þjóðkirkjunnar og forstöðumönnum annara kirkjudeilda heimilt að láta flytja frá útiöndum messuvín, er nauðsynlegt sé til altarisgöngu, þótt í því sé meira af vínanda en 21/4%. Með þessu ákvæði sjá allir, að tæmd er til fulls heimildin til innflutnings á áfengi. Um það ætti enginn að verá í vafa, allra sízt sá sem heita vill löglesinn. Greinin tínir upp heimildirnar lið fyrir lið, og sannaat þar, svo sem mest má verða setningin: »inclusio unius, eaclusio alteríus«. Það er ekki að búast við góðri löggæzlu af hendi lögreglustjóranna, þegar stjórnin sjálf veitir slíkt fordæmi, enda hefir landstjórn vor sjaldan tekið hart á drykkjuskap. Drykkjuakapur meðal embættismanna er nú að vísu að mestu leyti úr aðgunni, en þó gætir hans sumstaðar enn. Þannig er sagt að hans kenni rétt undir handarjaðri ráðherrans. Og kunnugt er, að hans gætir enn víðar. Séð hefi eg t.d. lækni reika hér um göturnar um hábjartan dag, og sagt er, að 2 prestar hefðu haft of mikið í kollum á nýafstaðinni synodus. Þá liggur það heldur ekki í láginni, að maður einn í hvítu húsi nálægt stjórnarráðinu sé um of hneigður til vínnautnar. Þetta afskiftaleysi stendur annars í sambandi við slælegt eftirlit með embættismönnum yfirleitt. Þannig er mér sagt, að einn af stærstu gjaldheimtumönnum landssjóðs hafi árum saman verið laus við eftirlit um eina grein embættis síns, og það eftir samkomulagi við einn ráðandi mannin í stjórnarráðinu. Það sýnist svo sem stjórninni þyki það mestu skifta að sitja, enda til þess oft, bæði nú og fyr, höfð flest spjót úti. Eg get, sem sagt, samsint háttv. flutningsmanni um það, að laganna. sé ekki gætt sem skyldi. En þótt svo sé nú, þá getur það batnað, einkanlega ef stjórnin væri brýnd að gæta laganna betur en hingað til. Hvorttveggja er nauðsynlegt, bæði að brýna stjórnina til eftirlits, og ekki síður hitt, að fá reynslu um lögin. Reynslan er nauðsynleg frá beggja sjónarmiði, bannvina og andstæðinga bannsins- Reynsla laganna er nauðsynleg fyrst og fremst vegna nytsemdar þeirrar, sem af þeim mun leiða, verði þau haldin. Í öðru lagi er reynsla nauðsynleg vegna sóma þjóðarinnar. Bannið er á komið samkvæmt óskum þjóðarinnar. Málið var borið undir þjóðina og hlaut þá meira hluta atkvæða, 4900 greiddra atkvæða gegn 3250. A þinginu voru lögin líka samþykt með miklum meiri hluta í Nd., 18 atkv. gegn 6, en í Ed. með 9 gegn 4. Hér er því um svo alment fylgi að ræða, að óforsvaralegt væri að fleygja lögunum nú þegar að óreyndu, ekki sízt þegar þess er gætt, að aðrar þjóðir oss nákomnar, eru nú að undirbúa bann hjá Sér. T. d. hefir forsætisráðherra Svía tekið aðflutningsbann áfengis upp á stefnuskrá sina og konungsefni Svía er því mjög fylgjandi. Enn fremur hefir einn af helztu stjórnmálamönnum Dana lýst yfir því nýlega, að hann tæki að flutningsbann á stefnuskrá sina, Þetta sýnir, að það eru fleiri en Íslendingar, sem vilja hafa aðflutningsbann á áfengi. Þetta sem eg nú hefi sagt, ætti að nægja til að sýna, að oss er eigi að eins vegna reynslunnar eða öllu heldur reynsluleysis ótækt að afnema bannlögin nú, heldur liggur sómi vor við, ef vér gerum það að óreyndu. Eg veit nú ekki, hvort mínum háttv. vini og sessunaut þykir spá sín hafa ræzt, sú er hann spáði í upphafi ræðu sinnar, að eg mundi verða til þess að greiða atkvæði með tillögu sinni. Um það getur hann sannfærst enn frekara er hann heyrir tillögu til rökstuddrar dagskrár, sem eg ætla hér með að lesa upp og síðan mun afhenda hæstv. forseta. Tillagan hljóðar svo: »Neðri deild Alþingis skírskotar til rökstuddrar dagakrár sinnar 13. Ágúst f. á. og telur það jafnframt mjög aðfinsluvert, að landsstjórnin leið innflutning áfengis til Akureyrar í September f. ár og aftur til Stykkishólms í Júní þ. á., jafnvel áfengis, er fáanlegt var og er í landinu. Þó að landsstjórnin hafi eigi framfylgt aðflutningsbanninu sem skyldi, telur deildin nauðsynlegt, að bannlögin verði reynd, en ábyggileg reynsla fæst því að eina um lögin, að þau fái að standa í óröskuðu gildi hæfilega lengi yfir 1. Janúar 1915. Fyrir því tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá og felur stjórninni jafnframt framkvæmd bannlaganna til rækilegrar gæzlu. Eg bið forseta að skifta atkvæðslunni, þannig að 1. málsgr. verði borin upp sér, og óska nafnakalls um báða liði dagakrárinnar. Skifting atkvæðagreiðslu er nauðsynleg.



Það eru að eins örfá orð. Háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) byrjaði á því að segja, að eg væri með eftirskot. Jæja, en skot er það, og hann skildi það réttilega, að það er skot á bannlögin. Það gekk eins og rauður þráður gegn um ræðu hans, að svo framarlega sem þessi þingál.till. yrði samþykt, þá mundi það verða til þess, að bannlögin yrðu afnumin. Þessa hefi eg orðið var hjá mörgum öðrum. Í sjálfu sér þyrfti þó ekki sú að verða afleiðingin. En eftir því sem eg þekki bezt til, þá er það alveg víst, að ef bannlögin yrðu borin undir atkvæðagreiðslu þjóðarinnar, mundu þau ekki fá mikið fylgi. Þetta er hann og aðrir bannvinir hræddir við. Eg held að það sé ekki neitt aðfinningarvert eða óttalegt, þótt kjósendur fái að láta í ljós vilja sinn um það, hvort þeir vilji afnema ein tiltekin lög eða ekki. Mér þótti háttv. háttv. Rvk. á óviðurkvæmilegan hátt kasta hnútum í garð embættismanna fyrir drykkjuskap. Yfirleitt er drykkjuskapur hér miklu minni en annarstaðar, og fór síminkandi alt að því að bannlögin komu. Síðan hefi eg bæði heyrt og orðið var við það, að menn drekka miklu meira en áður, og er það eðlilegt, því að síðan bannlögin komust á hefir starfsemi Goodtemplarafélagsins lagst að mestu niður.

Einar Jónsson Háttv. flutnm. er nokkuð seinn í tíðinni; hann hefði átt að vera á þinginu 1909. Þá hefði þessi tillaga hans verið frambærileg, þá var hún að nokkru leyti rétt, en nú a hún ekki við. Eg var hlyntur því 1909, að bannlögin, eins og þau lágu fyrir, yrðu borin undir þjóðina. Nú er alt öðru máli að gegna. Þjóðin hefir áttað sig á bannlögunum og felt sig við þau. Að minsta kosti hefir ekki, mér vitanlega, komið fram alment á þingmálafundum ósk um að afnema þau. Hér við bætist enn eitt mikilsvert atriði, og það er það, að lögin eru enn óreynd. Látum þau reyna sig. Jón sál. í Múla sagði, og það hafa margir aðrir mætir menn sagt, að það væri heimskulegt að afnema bannlögin fyr en þau væru reynd. Háttv. flutnm. sagði, að kvenfólkið ætti ekki að hafa atkvæði um málið. Hvers Vegna ekki ? Er hann hræddur um, að kvenfólkið sé fylgjandi banninu? Mér er kunnugt um það, að konur eru skiftrar skoðunar um það mál, eins og karlmennirnir. Sumar eru með, sumar móti. Eg vona, að tillagan fái þann byr, sem hún á skilið. Tillagan hefði ekki átt að koma fram, og helzt ætti faðir hennar að taka hana aftur, því að hún er ótímabær og sprottin af ókunnugleika.



Mér hefir verið afhent svo hljóðandi tillaga til rökstuddrar dagskrár frá háttv. 1. þingmanni Rvk. ( L. H. B.): Neðri deild Alþingis skírskotar til rökstuddrar dagskrár sinnar 13. Ágúst f. á. og telur það jafnframt mjög aðfinsluvert, að landstjórnin leið innflutning áfengis til Akureyrar í September fyrra ár og aftur til Stykkishólms í Júní þ. á., jafnvel áfengis, er fáanlegt var og er í landinu. Þó að landstjórnin hafi eigi framfylgt aðflutningsbanninu sem skyldi, telur deildin nauðsynlegt, að bannlögin verði reynd, en ábyggileg reynsla fæst því að eins um lögin, að þau fái að standa í óröskuðu gildi hæfilega lengi fram yfir 1. Janúar 1915. Fyrir því tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá og felur stjórninni jafnframt framkvæmd bannlaganna til rækilegrar gæzlu. Eg mun verða við óskum háttvirts þingmanns um að bera tillöguna upp að lokinni umræðu, og er það samkvæmt þingsköpunum og þeirri venju, sem komin er á. Aftur á móti ber eg ekki tillöguna upp í tvennu lagi; eg álít ekki heimild til þess í þingsköpunum.



Eins og háttv. þingmenn hafa séð, hefi eg ekki getað verið viðataddur þessar umræður - eg þurfti að vera uppi í efri deild. Eg hafði ekki látið mér hugkvæmast, að þessi þingsályktunartillaga um nýja atkvæðagreiðslu um bannlögin ætti að notast til þess, að greiða stjórninni eitt tilræðið enn, og datt mér ekki í hug að þau óviðkomandi mál, sem þessi nýupplesna dagskrártillaga 1. þingm. Reykvíkinga hljóðar um, yrðu tekin til umræðu og ályktunar á þessum fundi, það því síður, sem eg hafði heyrt, að háttv. 1. þingm. Rvk. hefði í hyggju að bera fram fyrirspurn til stjórnarinnar um þessi tvö atriði, væntanlega til þess að fá að heyra tilsvör hennar, áður dómur væri feldur. En nú átti að nota tækifærið í fjarveru minni til þess að drífa þetta af. Í dagskrártillögunni stendur, að landstjórnin hafi liðið innflutning áfengis til Akureyrar í fyrra og leyft innflutning til Stykkishólms í vor. Hér getur ekki verið við annað átt, en það, að nokkrir kassar af öll, sem ætlað var til vistaforða Fálkanum, voru settir á bryggjusporð á Akureyri í fyrra og teknir þaðan aftur að vörmu spori og fluttir í Fálkann. Einhver Akureyrarbúi hafði kært þetta, sem brot á bannlögunum, fyrir lögreglustjóra. En hann kvað, sem rétt var, að þar sem hér væri um herskip að ræða, hefði hann ekki vald til að skera úr spursmálinu og vísaði málinu til stjórnarráðsins. Það svaraði svo, að það liti svo á, að flutningur áfengis til dansks herskips væri leyfilegur samkvæmt almennum þjóðarrétti. Eg var utanlands þegar þetta gerðist, en auðvitað skiftir það ekki máli, að mér var ekki kunnugt um þetta fyr en nú fyrir nokkrum dögum, er eg frétti um væntanlega fyrirspurn háttv. 1. þm. Rvk. Það er auðvitað gert á mína ábyrgð. Afstaða stjórnarráðsins til málsins var þessi, að hér væri ekki um neina undanþágu frá bannlögunum að ræða, heldur hitt, að herskipið nyti »exterritorialitets-réttar til þess að afla sér þess vistaforða, er það á að hafa eftir sínum reglum. Það hefir heldur ekki legið fyrir nein beiðni um undanþágu í þessa átt. Hér er því ekki að tala um neitt »leyfi« er veitt hafi verið, heldur að eins um skilning á almennum lögum, og eg verð að álíta, að stjórnarráðið sé alveg eins bært um að meta, hvað rétt er í því efni og háttv. þingdeild. Stjórnin lítur svo á, að þetta tilfelli liggi fyrir utan bannlögin og þeim skilningi ber hún lagaábyrgð á Honum verður ekki hrundið nema með dómstóla úrkurði. Það er ekki samkvæmt stjórnarskránni að þingið fari að gera sig að hæstarétti í »juridiskum« spursmálum. Eg get því ekki séð, þótt einhverjir séu á öðru máli en stjórnin um þetta atriði, að hægt sé, formsins vegna, fyrir háttv. þingmenn að láta með þessari dagskrártillögu leggja sér dómsorð í munn í þessu máli. Hitt atriðið í dagskrártillögunni er um innflutning áfengis til Stykkishólms, og þar er talað um »leyfi« frá stjórninni. Það liggur svo í þessu, að herdeildin, sem vann að landmælingum á Gilsfirði í sumar, hafði fengið af vistaforða hersins nokkrar flöskur af vínföngum. Þessar flöskur höfðu verið settar á tollskrá. Málið var borið undir skrifstofustjóra 1. skrifstofu, sem þá var settur landritari, vegna þess að bæði eg og landritari voru fjarverandi. Hann leit svo á, að þar sem hér væri um herdeild að ræða undir kommandó, þá kæmi hér til greina sérstakur réttur, sem bannlögin hefðu ekki gert neina breytingu á. Stjórnarráðið skoðaði þetta ekki sem inn flutning á áfengi í þeim skilningi, sem aðflutningsbannslögin banna hann. Vínið var ekki ætlað borgurum landsins né neinum þeim sem dómstólar landsins hafa lögsögu yfir, heldur herdeild, sem að vísu var hér stödd, en laut sínum sérstöku lögum, herlögunum, því vínið var engum sérstökum manni sent, heldur liðaflokknum sem slíkum. Inn setti landritari ritaði því á tollakrána, að vínið mætti láta af hendi. Hér er heldur ekki að ræða um það, að stjórnin hafi tekið sér bessaleyfi til þess að veita undanþágu frá gildandi lögum, heldur um skilning á alþjóðarrétti. Ekki lögskýring á bannlögunum, því að tilfellið var talið fyrir utan þau. Það gildir ið sama um þetta atriði og og ið fyrra, að þingið er ekki bært um að dæma, hvort hér sé lögfræðislega réttur úrskurður feldur eða ekki. Þetta heyrir eingöngu undir úrlausn dómstólanna. Eg get því ekki séð, að nokkuð tilefni hafi verið gefið til þess að ávíta stjórnina fyrir slælegt eftirlit með framkvæmd bannlaganna. Fyrir utan þetta verð eg að spyrja: Hvers vegna er verið að blanda svona óskyldu máli inn í þessar umræður ? Það virðist naumast samrýmanlegt þingsköpunum, að vera að koma með slíkt inn í umræður þingsályktunariillögunnar, sem fer fram á það eitt, að þjóðaratkvæðis sé leitað um bannlögin að nýju. Það mætti alveg eins koma öllum öðrum óskyldum málum hér að, t.d. framkvæmd vörutollslaganna, eða jafnvel uppburði lotterílaganna eða öðru, sem háttv. þm. þætti atbugavert í fari stjórnarinnar. Enn er það mjög kynlegt, að háttv. þm. skyldi einmitt nota þann tíma, sem hann vissi að eg var bundinn annarstaðar, til þess að draga fram mál, sem mér gat ekki dottið í hug að farið yrði að ræða nú. Sömuleiðis hefði það verið viðkunnanlegra af háttv. þm. að heyra fyrst svör stjórnarinnarinnar um þau atriði, sem hann vildi fá upplýst, áður en bann bæri fram tillögu til úrskurðar um þau atriði.

Lárus H. Bjarnason Hæstv. ráðherra sagði, að það væri undarlegt, að eg notaði þann tíma, sem hann væri ekki viðstaddur, til þess að koma fram með ákúrur til stjórnarinnar. Til þessa er því að svara, að eg nefndi það þegar í byrjun, að eg saknaði háttv. ráðherra og skaut því fram, hvort ekki ætti að segja honum til, í því skyni að honum yrði gert aðvart. Hafi hann því ekki vitað um þetta, þá er það ekki mín sök, enda þekkir hæstv. ráðherra mig svo, að hann veit, að mér eru tamari brjóstvíg en bakvíg. Hæstv. ráðherra sagði, að réttara hefði verið af mér, að bera fram fyrirspurn til stjórnarinnar um þessi atriði, þar sem mér væru ekki kunnir málavextir. Það hefði eg líka gert, ef svo hefði ekki staðið á, að eg hefi liggjandi fyrir mér öll skjöl málinu viðvíkjandi, kæruna frá Akureyri og neitun stjórnarráðsins um að sinna henni, og afrit af farmskrá, sem settur landritari hefir skrifað upp á. Skjölin sýna það berlega, að stjórnin hefir leyft innflutning áfengis, jafnvel ákavitis og whisky, sem þó er hægt að kaupa í hvaða vínverzlun, sem til er í landinu. Eg þarf því ekki að spyrja um þetta. Það er öllum ljóst. Spurningin er að eins um það, hvort eg hafi dregið rétta ályktun af »factis«, og það er ekki fyrirspurnarefni. Hæstv. ráðherra sagði, að það væri rangt að blanda þessu máli inn í umræður um bannlögin. Ekki hefir hann þó úrskurð forseta fyrir því. Forseti hefir þó sagt, að hann muni bera rökstuddu dagskrána undir atkvæði. Enda sér það hver maður, að bannlögin og eftirlitið með framkvæmd þeirra er jafnnáið hvort öðru og nef augum. Eg veit heldur ekki betur en að ráða megi hverju þingmáli, sem er, - þingsályktun jafnt sem fyrirspurn og frumvarpi, - til lykta með rökstuddri dagskrá. Og eg hefi sýnt og sannað það með því að lesa upp 2. gr. bannlaganna, sem alveg tæmandi telur upp, hverjum heimilt sé að flytja vín inn í landið, að innflutningur, sá sem eg mintist á, er óheimill. Háttv. ráðherra vitnaði í »exterritorialitetsrétt« og alþjóðarétt. En misskilningur hans á því, í hverju hvor sá réttur um sig væri fólginn, var svo rammur, að eg hefði sízt af öllu búist við að heyra slíkt úr ráðherrastólnum. Í fyrsta lagi getur aldrei verið um þjóðarétt að ræða, nema í viðskiftum milli framandi ríkja, en hingað til hefir ráðherra ekki talið Danmörku framandi ríki gagnvart Íslandi. Og þar næst gæti þjóðarétturinn ekki bjargað ráðherra hér, þótt svo væri. »Exterritorialréttur«, eða úrlendisréttur, sem eg kalla hann, leysir ekki þann sem þess réttar nýtur, undan því að hlýða lögum dvalarlandsins, en leysir manninn að eins undan dómsvaldi og lögregluvaldi dvalarlandsins, gerir það að verkum, að dvalarlandið verður að leita réttar síns í heimalandi ina útlenda manns. Jafnvel konungar, sem eru á ferð í framandi landi, mega ekki brjóta lög þess lands, sem þeir eru staddir í, því síður mega aðrir gera það. Eg þurfti ekki upplýsinga háttv. ráðherra um það, að íslenzkir dómstólar gætu ekki átalið gerðir »Fálkans« og mælingamanna, hafi þeim annars verið um nokkuð að kenna. Það hafði mér aldrei komið til hugar. En ráðherra hefði getað kært gerðir þeirra til hermálastjórnarinnar dönsku, og það hefði ráðherra átt að gera út af fánatökunni 12. Júní. En vitanlega gerði hv. ráðh. ekkert þvílíkt. Stjórnarráðið leið landflutning áfengis á Akureyri, en leyfði hann beinlinis í Stykkishólmi. Annars skal eg geta þess, að mér virðist það ekki karlmannlegt af hæstv. ráðherra að bera það fyrir sig, að hann hafi verið ytra þegar þetta skeði, enda ósennilegt, að inn setti landritari mundi hafa gert slíkt upp á eigin spýtur, ef honum hefði ekki verið kunnugt um hugarfar háttv. ráðherra. Og að minsta koati kemur Alþingi það ekki við, hver fyrir þessu stóð í stjórnarráðinu. Ráðherra ber ábyrgð á öllum gerðum stjórnarráðsins og Alþingi á því við hann einan. Eg vil líka benda hæstv. ráðherra á það, að dagskráin beinist ekki að ráðherra persónulega, heldur að landstjórninni. Háttv. ráðherra sagði, að það væri gagnstætt öllum reglum, að þingið færi að skera úr um slík mál sem þetta, en þessar bágbornu varnir eru afturgöngur frá í fyrra, uppvaktar þá af honum og fyrverandi ráðherra, núverandi þm. Borgf. (Kr. J.). Þá tók deildin sér vald til þess að dæma um það, hvort rétt hefði verið að leyfa geymslu hér á höfninni í nokkra daga á víni, sem átti að fara til New-Foundiands, virti þær mótbárur að vettugi, og eins vona eg að nú muni fara. Eg þori því óhræddur að leggja það atriði undir dóm deildarinnar, enda liggur annað nær en að landsstjórnin sjálf, sem sök á að máli, dæmi um, hvað hún má og má ekki. Og hver atendur þá - að landsdómi sleptum, sem engum dettur í hug að leita út úr þessu - nær en einmitt þingið, sem átöluvaldið gegn ráðherra er hjá, til þess að finna að gerðum ráðherra, enda er ráðherra í raun og veru aðallega umboðsmaður þinga og þjóðar milli þinga, um leið og hann auðvitað er ráðunautur konungs og aðstoðarmaður. Eg hefi nú svarað vörn háttv. ráðh. og sé ekki, að hún sé á rökum bygð, enda legg eg málið á vald hv. deildar í þeirri von að hún verði sjálfri sér samkvæm, enda þótt forseti hafi neitað að bera tillöguna upp í tvennu lagi, af hverju sem það er. »Facta« standa óhögguð: Innflutningur áfengis hefir verið liðinn á Akureyri og leyfður í Stykkishólmi. Eg get ekki talað oftar í þessu máli, nema þá hæstv. forseta og mig greini eitthvað á um þingsköpin, því að þá á eg heimtingu á að tala. Hæstv. ráðh. getur því sagt óátalið af mér það sem honum þóknast að láta taka sig út í þingtíðindunum.



Mér er það mjög nauðugt að standa upp og tala um þetta bannmál. Það virðist liggja beint fyrir, að það sé vilji þjóðarinnar að full reynsla fáist á bannlögunum, og er þá ekki nema sjálfsagt að bíða þess að það komi í ljós, hvernig þau gefast. Orsökin til þess að eg stóð upp er sú, að hæstv. ráðherra var að vitna til alþjóðalaga. Því var nú svarað að nokkru leyti af háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.), og eg hygg að það sé vegur til að vera rétt einn jafnvel fyrir herskipum annara þjóða. Eg veit ekki til að það sé heimilt að leggja áfengi hér á land. Ef franskt herskip kæmi hingað, gæti það ekki sent brennivín með verzlunarskipi og látið skipa því upp hér á bryggjuna og standa þar þangað til það kæmi aftur. Til þess hefir það engan alþjóðarétt, eða eg þekki hann þá ekki. Mér er ókunnugt um, að herskipum sé slíkt heimilt í hvaða landi sem er. Öðru máli er að gegna um Fálkann, því að í hann var flutt vín úr öðru erlendu skipi, enda er efasamt að hann sé herskip, eða að mineta kosti er fjárveiting til hans skrifuð á Íslands reikning í fjárlögunum dönsku. Hann er því eins og nokkurs konar lögreglubátur til að gæta fiskiveiðanna hér, en ekki herskip. Það var reyndar ekki aðallega þetta, sem eg ætlaði að tala um, heldur vildi eg minnast lítið eitt á herdeidina í Gilsfirði. Þegar eg bað um fjárveitinguna til að mæla innsiglinguna á Gilsfjörð, þá var það ekki ætlun mín, að farin yrði herferð inn í kjördæmi mitt. Það er annars undarlegt, hvað þessi mæling hefir dregist lengi. Ef beðið hefir verið eftir dönskum hersveitum undir forystu reglulegt hershöfðingja, þá var það óþarfi, því að nóga aðra mátti fá.  Að endingu skal eg taka það fram, að það er óþarfi fyrir hæstv. forseta að ókyrrast í sæti sínu út af því sem eg hefi sagt, því að það var alt því máli viðkomandi, sem til umræðu er, og eg kann því illa að eg fái áminningu fyrir það.

Ráðherrann (H. H.) Háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) leyfði sér að bera það fram, þvert ofan í það sem háttv. deildarmenn hafa heyrt, að eg væri að skjóta mér undan ábyrgðinni: þessu máli. Allir sem heyrðu mál mitt, hljóta að hafa tekið eftir því, að eg sagði að auðvitað bæri eg ábyrgð á, þessu, þótt eg hefði ekki persónulega tekið þátt í þessum stjórnarathöfnum. Mér hefir ekki dottið í hug að skjóta mér undan neinni ábyrgð, og eg lýsi yfir því að eg er algerlega samþykkur þessum ráðstöfunum, og mundi hafa gert einmitt það sama, sem gert hefir verið, ef eg hefði verið viðstaddur. Eg mótmæli því, að ráðherrann sé umboðsmaður þingsins á þann hátt að honum beri að beygja sig fyrir lögfræðislegum sleggjudómum einstakra þingmanna. Í lögskýringum er engin stjórn skyldur til að fara eftir öðru en því sem hún sjálf hyggur réttast vera. Þetta tvent, sem hér hefir verið dregið fram, er ekkert leyfi eða undanþága frá bannlögunum, heldur hefir stjórnin litið svo á, að það kæmi bannlögunum ekki við. Hvort það er rétt álitið, er dómstólanna að úrskurða. Þá fór inn háttv. þm líka skakt með það, að eg hefði sagt að þjóðarréttur og exterritorial réttur væri eitt og ið sama. Slík fásinna hefir mér aldrei dottið í hug. Hann sagði, að um exterritorialrétt geti ekki verið að ræða nema milli framandi ríkja. Hann var að fetta fingur út í það að danskt herskip væri þá talið til framandi ríkis. En hér er um tvö löggjafarsvið að ræða, hvað sem ríkiseiningunni líður. Það löggjafarsvið, sem dönsk herskip heyra undir, er alveg laust við bannlögin. Okkar land er eina löggjafarsviðið í veröldinni, sem verður að lúta slíkum lögum. Það er því ekkert óeðlilegt við það, að dönsk herskip njóti frelsis frá þeim lögum, eins og herskip allra annara þjóða. Um innflutninginn á Akureyrarhöfn er það að segja, að ölið átti að flytja úr skipi yfir í herskipið, úr Ingólfi yfir í Islands Falk. En á leiðinni var eitthvað af því lagt upp á bryggjuna rétt sem snöggvast, og að vöru spori tekið þaðan aftur og flutt í herskipið. Að kalla þetta innflutning í landið, er sama sem að snúa öllu öfugt og nær ekki neinni átt. Háttv. 1. þingm. Rvk. ( L. H. B.) lét fyrst svo sem stjórnin hér hefði vanrækt að koma fram ábyrgð út af þessum »innflutningi«, en hann sansaðist síðar á, að það væri vitleysa tóm að stjórnin færi að hegna sjóðliðsforingjanum fyrir þetta. Hann áttaði sig á því, að baeði Fálkinn og mælingadeildin hlíta sínum hegningarlögum og standa fyrir utan okkar dómsvald í því efni. En hann vildi þó ekki láta mig sleppa ábyrgðarlausan fyrir þetta, og sagði, að það væri fádæma-uppburðarleysi af mér að klaga það ekki fyrir hermálastjórninni dönsku, að herdeildin hefði fengið þessar 13 flöskur af vini og fyrir flotamálastjórninni, að Fálkinn hefði fengið öl. En hvernig átti mér að detta slíkt í hug, þar sem eg álít ekki um neitt brot að ræða? Það skiftir væntanlega engu máli og eg veit ekki, hvort eg á að voga að stynja því upp vegna væntanlegra ásakana frá háttv. 1. þm. Rvk. um, að eg vilji skjóta mér að baki annara, að þó eg hefði viljað skýra þessum herstjórnarvöldum frá þessu, þá var mér það ómögulegt, því eg vissi ekkert um þessa merkisatburði fyr en mér var sagt, að hv. þm. Rvk. ætlaði að koma með fyrirspurn og greipilega vantraustsyfirlýsingu út úr þessu »vítaverða« athæfi mínu. Í stjórnarráðinu hafði engum þótt þetta svo markvert, að neinum hefði dottið í hug að segja mér frá því. En aðrir kraftar höfðu verið í hreyfingu. Leynilegar njósnir höfðu farið fram bak við tjöldin, til þess að reyna að finna einhverja átyllu, sem nota mætti til andróðurs og æsinga, einhverja yfirtroðslu-vitund, sem sletta mætti framan í stjórnina, þó ekki væri nema til þess að skaprauna henni, og var þó lagst lágt þarna, að lúta að því að taka þessi tvö atriði, sem inn háttv. þm. hefir þó hlotið að vita, að gátu ekki snert persónulegt traust mitt til eða frá. Eg sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meir a, eg mótmæli því algerlega, að sýndur hafi verið nokkur slæleikur í að framfylgja bannlögunum, þegar verið hefir að ræða um brot á þeim lögum. En hitt getur verið, að þau hafi verið brotin á laun, en brot, sem ekki er kært fyrir, getur stjórnarráðið ekki ráðið við.



Herra forseti! Eg er enginn þjóðaréttarfræðingur og ætla ekki að blanda mér inn í þetta háfieyga spursmál um exterrtorial-rétt. Eg flutti hér á þinginu í fyrra rökstudda dagskrá, sem átaldi flutning áfengis í skip úr skipi, og þessa rökstuddu dagskrá samþykti deildin með miklum meiri hluta atkvæða.  »Flytjist tollfrítt f. h. r. E. Briem«. Með þessu eru tollögin brotin líka. Eg veit ekki, hvaðan hæstv. ráðherra kemur heimild til þess að leyfa útlendingum að flytja tollfrjálst inn í landið tollskyldar vörur. Eg var á því upphæfilega, að rétt væri að láta vera samfara aðflutningsbann og sölubann. En fyrst að svo er ekki, verður ekki fengin full reynala á lögunum fyr en 1915. Það er barnaskapur, frá hvaða sjónarmiði sem það er skoðað, að vera að reyna til að ónýta lögin nú. Eg get því ekki Verið með þingsályktunartillögu háttv. samþingismanns míns, 2. þingm. S. Múl. (G. E.), því að mér finst það vera alla vega jafnóréttlátt að afnema lögin áður en fengin er full reynsla fyrir því, hvernig þau gefast.



Má eg að eins benda á það, að þetta atriði, sem háttv. 1. þm. S -Múl. (J. Ól.) tók fram, að það hafi fylgt í úrskurði stjórnarráðsins, að vínið skyldi flytjast tollfrítt, staðfestir enn betur það er eg hefi sagt um skilning stjórnarráðsins á þessu. Það sýnir, að stjórnarráðið hefir verið fullkomlega sjálfu sér samkvæmt í þessu máli. Ef það hefði heimtað toll, þá hefði það skoðað vöruna sem flutta inn í landið. en einmitt það, að enginn tollur var heimtaður, sýnir að það taldi alls ekki vera um neinn innflutning að ræða í tekniskum skilningi. Eg þakka inum háttv. þm. fyrir, að hann hefir bent á þetta; það skýrir málið vel, og ætti að vera hvöt fyrir háttv. deildarmenn til þess að blanda sér ekki með samþykt á þessari rökstuddu dagskrá inn í lagaskýringar Það hefir aldrei verið heimtaður tollur af herskipum eða mælingaherdeildum, vega þess sama skilnings á afstöðu þeirra sem hefir ráðið úrskurði stjórnarráðsins um þessi tvö nú umræddu atriði.



Herra forseti! Eg vil að einstaka það fram, að þegar maður lea bannlögin, . þá er það sýnilegt, að þetta kemur hvergi fram í þeim. Eg met orð hæstv. ráðherra mikils, en eg met líka mikils orð og álit ýmissa annara manna, og heilbrigða skynsemi met eg mest. Bréf utanríkisráðherrana franska og úrskurður Kristjáns Jónssonar ber það með sér, að þeir hafa verið á annari skoðun um þetta, heldur en hæstv. ráðherra. Yfir það verður ekki klórað. Sú skýring ráðherra, að það sem flutt er inn tollfrítt, sé alls ekki flutt inn, er honum ósamboðin. Áteiknunin »flytjist tollfrítt« hlýtur að þýða »flytjist inn í landið«. Annars væri »talað svart« í úrskurðinum.



Mér þykir leitt, að eyða tímanum í þetta þras. En eg verð að benda á, að eg hefi aldrei haldið því fram, að sendikonsúlar hefðu exterritorial-rétt. Ef þeir hefðu exterritorial rétt, þá hefði engum dottið í hug að sækja um undanþágu frá bannlögunum fyrir þá.  (Jón Ólafsson: Þá nær þjóðarétturinn ekki til þeirra)  . Jú, hann nær til allra. En eg sé ekki ástæðu til að vera skattyrðast um þetta; það leiðir hvort sem er ekki til neins. En það gegnir furðu, að eins skarpur maður og háttv. l. þm S.-MúI. (J Ól.) skuli halda að þetta tvent sé eitt og ið sama. Það er sitt hvað, og mig furðar að honum skuli detta í hug, að þessi orð er hann nefndi úr bréfi frakkneska sendiherrans, þýði nokkuð um það.



Búnaðarþingið í sumar hafði til meðferðar málaleitun frá Ræktunarfélagi Norðurlands þess efnis, að Búnaðarfélagið hlutaðist til um það, að mæld væru tún og matjurtagarðar á landinu. Út af þessari málaleitun Ræktunarfélagsins samþykti svo búnaðarþingið þá tillögu, að þessu túnmælingamáli væri beint til Alþingis, með tilmælum um það, að það tæki málið að sér og komi því í framkvæmd. Nú hefi eg í tilefni af þessari búnað arþingsályktun leyft mér að koma með tillögu til þingsályktunar, sem prentuð er á þgskj. 744 og fer fram á það, að skora á stjórnarráðið að undirbúa þetta mál fyrir næsta reglulegt Alþingi og gera tillögu um það. Það er nú mín meining og þeirra, sem um þetta mál hafa hugsað, að þessi mæling á túnum og matjurtagörðum væri gerð á þann veg, að hún hefði í för með sér sem minstan kostnað, er auðið væri, bæði fyrir landið og þá er hlut eiga að máli. Hefir mönnum dottið í hug, að þessu yrði þannig fyrir komið, að skoðunarmenn jarðabóta framkvæmdu mælinguna um leið, eða jafnhliða því, er þeir mældu jarðabætur búnaðarfélagsmanna. Mætti því gera búnaðarfélögunum að skyldu að annast þessar mælingar, og binda landssjóðsstyrkinn til þeirra því skilyrði, að þessum mælingum á túnum og matjurtagörðum væri lokið innan ákveðinn tíma. Gæti þá komið til mála, að auka styrkinn til félaganna í notum þess, að þau annast þessar mælingar, ef svo sýndist. - Mælingamenn jarðabóta eru nú orðnir svo færir og vel að sér í sinni ment, að þeim er trúandi til þess að leysa þetta verk af hendi nokkurn veginn viðunanlega. En þá er spurningin um það, hvernig eigi að framkvæma þessar mælingar í þeim sveitum, sem búnaðarfélög eru ekki til í, eða hjá þeim mönnum, sem ekki eru í neinu búnaðarfélagi. Þar er alt verra viðureignar. Sumum hefir dottið í hug, að fela mætti þessar mælingar þar úttektarmönnnm hreppanna. En það er ekki ætið víst, að þeir séu færir um að leysa þetta verk af hendi, svo að vel sé. Og svo er einnig spurningin um hitt, hverjir eigi að kosta mælingarnar, þar sem svo er ástatt, að ekkert búnaðarfélag er til, eða hjá þeim sem ekki eru í búnaðarfélagi. Sanngjarnt virðist, að mælingastarfið í þessum sveitum, og hjá þeim mönnum, sem ekki eru í búnaðarfélagi, væri borgað að einhverju leyti úr landssjóði, segjum að helmingi, en að hinn helminginn - af kostnaðinum greiði þeir sem hlut eiga að máli. Landstjórnin annaðist svo um mælingarnar og gæti hún þar notið aðstoðar búnaðarsambandanna og atarfsmanna þeirra, að því er snertir framkvæmd verksins. En þá býst eg við, að þurfi lög, er heimili stjórninni allar framkvæmdir í þessu efni. Málið horfir þá þannig við, að eigi er auðvelt, að koma þessum framkvæmdum til leiðar, nema með ráði og aðstoð landstjórnarinnar og löggjafarvaldsins. Og það er af þessum ástæðum, að tillagan er fram komin. Þetta er nú að eins önnur hlið málsins. En þá er á hitt að líta, hvort ástæða sé til eða þörf á, að ráðast í að framkvæma mælingu þá, er tillagan nefnir. Um það geta eðlilega verið skiftar skoðanir. Vil eg þá víkja að því með fáum orðum. Samkvæmt lögum um hagfræðisskýrslur frá 8. Nóv. 1895 3., gr., eru bændur skyldir að segja til og láta skýrslur í té, svo nákvæmar, sem kostur er á um stærð túna og sáðlands. En hvernig eru nú þessar skýrslur? Mér er óhætt að fullyrða, að þær eru meira og minna gallaðar. Töluvert alment mun það vera, að hreppstjórarnir skrifa upp ár eftir ár sömu tölurnar að því er snertir stærð túna og matjurtagarða. Auk þess eru þessar tölur um túnastærðina og flatarmál jarðanna frá öndverðu meira og minna ágizkaðar. Að vísu sýna búnaðarskýrslurnar, að ræktaða landið hafi aukist, túnin stækkað. Það er heldur ekki neinum vafa undirorpið, að flatarmál túnanna á landinu er miklu meira núna en það var fyrir 10–20 árum. En allar þær tölur, sem tjaldað er með í þessu efni, eru veilar og meira og mínna óábyggilegar. Sannleikurinn er sá, að allur fjöldinn af bændum veit ekki, hvað túnin þeirra eru stór. Þeir hafa aldrei vitað það, langflestir, vita það ekki enn og geta ekki vitað það fyr en þau eru mæld. En það er ekki vegna bændanna, að hér er verið að fara fram á, að gerðar verði ráðstafanir til þess að mæla tún og matjurtagarða. Það er að vísu skemtilegt fyrir þá að fá vitneskju um slíkt, en engin brýn nauðsyn. En það er nauðsynlegt fyrir búnaðarskýrslurnar og hagfræði landsins, að skýrslur um þetta efni séu sem sannaatar og réttastar. Og því er það að mínu áliti skylda þings og stjórnar, að gera ráðstafanir til þess, að slíkar skýrslur verði framvegis sem ábyggilegastar. Nýlega er búið að samþykkja lög um hagstofu Íslands. Samhliða þessu laganýmæli ætti þing og stjórn að stuðla að því af fremsta megni, að hagskýrslur landsins verði gleggri og ábyggilegri en þær hafa verið. Það er ekkert vit í því, að setja á fót kostnaðarsama hagstofu til þess eina, að vinna úr meira og minna röngum skýrslum og búa þar af leiðandi til vitlausar hagskýrslur. Það nær ekki neinni átt. Tillaga mín um túnmælingarnar er nú spor í þá átt, að fá ábyggilegar skýrslur um efni það, er hún ræðir um. Æskilegast væri, að samfara flatarmálsmæling túna og matjurtagarða yrðu um leið gerð ummálsteikning af túnum. Og ef það ekki hleypti kostnaðinum mjög mikið fram, vildi eg beina því til stjórnarinnar, að taka þetta atriði ummálsteikningarnar - með í reikninginn. Sömuleiðis væri gaman að fá það upplýst, hvað mikið væri slétt og hvað mikið þýft af hverju túni fyrir sig. Og þetta ættu túnmælingamennirnir að geta vitað nokkurn veginn án verulegs aukakostnaðar. Vonandi tekur landsstjórnin þessu máli vel, og leggur fyrir næsta Alþingi tillögur sínar þar að lútandi. Ættu svo þessar mælingar að geta farið fram næstu árin þar á eftir og vera lokið að mineta koati fyrir árið 1920. Áður en eg sezt niður vil eg leyfa mér að vekja athygli stjórnarinnar á því, hvort ekki væri ástæða til í sambandi við stofnun hagstofunnar, að endurskoða og sameina í eitt lagafyrirmæli, þau er lúta að hagræðisskýrslum landsins. Við höfum lög um hagfræðisskýrslur frá 8. Nóv. 1895, viðaukalög við þau frá 30. Okt. 1913 og enn fremur lög um breyting og viðauka við þessi nefndu lög, hvortveggja frá 9. Júlí 1909. Loks höfum við lög um skýrslur um alidýradýrasjúkdóma frá 26. Okt. 1905; og enn fleiri lagaboð, er lúta að hagskýrslum landsins. Það er ekki ólíklegt, að þessi lög þurfi umbóta við á einn eður annan veg, og að það sé því ástæða til fyrir stjórnina að taka þau til rækilegrar meðferðar. Auk þess jafnan hagkvæmd að lög um svipuð efni, eða sama efni, séu sem mest í einu lagi eða í einni heild. Að svo mæltu vænti eg þess, að tillaga mín verði samþykt.



Það er yfir höfuð létt verk að fela stjórninni alla skapaða hluti, hvort sem það er þarft eða ekki. Þetta mál er mjög lítilsvert og vanhugsað, því eg hugsa, að það séu að eins mjög fáir bændur, sem ekki geti mælt tún sín og matjurtagarða án fyrirskipunar frá stjórninni. Eg hugsa að það séu fáir bændur, sem ekki geti mælt tún sín eftir ferhyrningaraðferðinni. Og hins þegar finst mér það ekki nema sjálfsagt, að hagstofan hafi sér það til skemtunar, að mæla tún manna í frístundum sínum. Og ekki neitt ofverk fyrir ráðunautana að gera það sjálfir. Þetta er því ekki annað en óþarfi, fordildin ein, að vera að fela stjórninni annað eins og þetta, sem ekkert hefir að þýða. Því geta bændur ekki gert þetta sjálfir? Því geta þeir ekki mælt tún sín sjálfir undir umsjón hreppsnefnda og eftir leiðbeiningum ráðunautanna. Ráðunautunum ætti það ekki að vera neitt ofverk að kenna mönnum að mæla tún sín sjálfir. Þessi tillaga er því ekki annað en fordild, og ekki til annars en að sýna nafn háttv. 1. þm. Árnesinga ú þingskjalinu.



Skýst þó skýrir séu ! Og ekki þarf háttv. þm. að bregða mér um það, að eg hafi ekki hugsað málið. Gæti hann fremur beint þeirri ásökun til sjálfs sín, að hann hafi ekki alt af hugsað það sem hann talar um. Það er ekki svo auðhlaupið að því, að fá réttar mælingar á túnum eins og háttv. þm. heldur. Hélt eg að honum væri kunnugt um það sjálfum. Háttv. þm. var að tala um það, að hagstofan ætti að gera það í frístundum sínum að mæla tún manna. Í sjálfu sér hef eg ekkert á móti því, að hagstofan bæri þann kostnaðarauka, sem af þessum mælingum leiddi, en hitt hefir mér aldrei dottið í hug að hagstofan ætti sjálf að sjá um mælingarnar, heldur hafði eg hugsað mér að hagstofan ynni úr þeim skýrslum, sem mælingamennirnir gæfu um mælingarnar. Hann sagði það, háttv. þm., að þessi tillaga væri fram komin af fordildinni einni og til þess að nafn mitt sæist á þingskjalinu. Ójá, svo er nú hvert mál, sem það er virt, og hægaat að borga þingm. í sömu mynt, og segja að hann hafi víst að eins staðið upp til þess, að það skyldi sjást í þingtíðindunum, að hann hafi talað um málið. Háttv. þm. sagði, að menn gætu mælt tún sin sjálfir og reiknað út flatarmál þeirra. Þar held eg að hann ætlist til of mikils af bændum. Geri eg þeim ekkert lágt undir höfði þó eg segi, að þeir geti ekki gert það eins vel og þeir menn, sem hafa lært það. Og legg eg þeim það ekki neitt til lasts, því þeir hafa aldrei fengið tækifæri til þess að læra það. Það eru tiltölulega fáir bændur, sem geta mælt svo bletti, að ábyggilegt sé. Og eigi að mæla túnin á ann að borð, þá er ekki nema sjálfsagt að það sé gert af þeim, sem kunna og vit hafa á. Háttv. þm. sagði, að ráðunautarnir gætu gert þetta. Háttv. þm. hefir þar víst meint ráðunauta Búnaðarfélagsins eða búnaðarsambandanna. En það er líka meining mín að þeir hjálpi til við þetta, mæli túnin, þegar stjórnin er búin að undirbúa málið, þegar búið er að gera áætlun um, hvernig verkinu skuli hagað. Þegar háttv. þm. athugar málið, vona eg að hann verði með því, og að eg verði ekki fyrir þeim vonbrigðum, að neinn fari að snúast gegn jafn-einföldu máli og sjálfsögðu.



Eg ætla ekki að fara að þræta við vin minn, háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). En þegar hann segir að eg hafi ekki hugsað málið áður en eg talaði um það, þá hugsa eg að slíkt hendi hann jafn-oft og mig. Við skulum láta það fallast í faðma og sleppa því. Og eins skulum við fallast í faðma upp á það, að hvorugur okkar er vanur að tala mjög mikið að óþörfu. En þar sem hann sagði að fjöldi bænda gæti ekki reiknað út túnin sín í föðmum, þá þótti mér hann gera heldur lítið úr okkur. Og hann er þá ekki mikill leiðbeinandi sem ráðunautur, ef hann kennir ekki mönnum svo lítið. Það ætti honum þó að vera innan handar á ferðalögum sínum.  (Sigurður Sigurðsson: En ef túnin eru nú kringlótt?)  . Það er líka auðvelt að mæla út kringlótt tún. Eg kann það jafnvel, og þykist þó ekki mikið af mínum fræðum og hefi ekki ástæðu til þess. Yfirleitt er þessi till. eitt af mörgu, sem verið er að hnoða á stjórnina, þýðingarlaust. Það eru 40 menn á þinginu, og ef þeir gerða sér allir að skyldu að hnoða á stjórnina þó ekki væri nema einni tili. slíkri hver þeirra, þá vært gaman að sjá hvað hún gerði úr þeirri súpu.