Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1996-03-05 13:35:40# 120. lþ. 100.95 fundur 209#B tilkynning um utandagskrárumræðu o.fl.#, Forseti RA Þ_120 S_100_95 X_RA B_209 M_tk R_R F_F F_A P_Ab Y_0807382269 Z_0-01-14 [prenta uppsett í dálka] 100. fundur RITARI:ee LESARI:ÁÞ Forseti (Ragnar Arnalds): Þess skal getið að fyrirhugaðri utandagskrárumræðu sem vera átti í upphafi þessa þingfundar þar sem hæstv. viðskrh. átti að vera til andsvara hefur verið frestað vegna veikinda hæstv. ráðherra. Hins vegar fer fram utandagskrárumræða kl. fjögur í dag þar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. verður til andsvara. Efni umræðunnar er lækkun lífeyrisbóta 1. mars. Málshefjandi er Ásta R. Jóhannesdóttir. Þetta er hálftíma umræða. Þess verður freistað að láta fara fram atkvæðagreiðslu um 1.--3. dagskrármálið kl. fjögur. En vegna fjarveru og fjarvistarleyfa mjög margra þingmanna er óvíst að það takist.

Herra forseti. Á þskj. 640 liggur fyrir till. til þál. um flugmálaáætlun árin 1996--1999. Það sem er nauðsynlegt að athuga í sambandi við þessa flugmálaáætlun fram yfir það sem er í hinum fyrri flugmálaáætlunum er að í árslok var samþykkt lagabreyting þess efnis að flugvallargjaldi skyldi ráðstafað með flugmálaáætlun, eins og áður að vísu, en nú segir að tekjunum skuli annars vegar varið til rekstrar flugvalla og til framkvæmda í flugmálum en eldsneytisgjaldinu er eins og áður eingöngu varið til framkvæmda í flugmálum. Þetta hefur í för með sér þá breytingu að eins og fram kemur á þingskjalinu er nú gert ráð fyrir því að öll árin bæði 1996, 1997, 1998 og 1999 skuli varið til rekstrar flugvalla á þessu ári 190 millj. kr. og á hinum næstu þremur 100 millj. kr. ár hvert. Þessar 190 millj. kr. eru í samræmi við fjárlög fyrir árið 1996. Eins og málin lágu þá fyrir var búist við að tekjur af flugvallargjaldi eða tekjur samkvæmt flugmálaáætlun yrðu mun minni en síðan hefur reynst. Í samræmi við það er gert ráð fyrir að á þessu ári verði til ráðstöfunar 522 millj. kr. Skýrist sú tala annars vegar með því að nokkrar fyrningar eru frá síðasta ári og hins vegar er búist við að tekjur á þessu ári verði meiri en áður hafði verið áætlað og er enn búist við því á næsta ári að tekjur hækki um 5% og verði 473 millj. og svo hin næstu ár. Raunar má segja að hér sé komin skýringin á þessum tekjum sem fundust og voru ræddar þegar vegáætlun var til umræðu fyrir skömmu og var svo að skilja að sumum þætti kannski undarlegt að það skyldi vera áhersluatriði að reyna að halda við flugmálaáætlunina eins og hún lá fyrir í staðinn fyrir að skera einstaka staði niður frá því sem þar hafði verið gert ráð fyrir. Er ég þá sérstaklega með Akureyri í huga. Eins og tillagan liggur fyrir á þskj. 640 er gert ráð fyrir því að á næstu þremur árum, 1997, 1998 og 1999, verði reynt að leggja áherslu á að ráðast í hina miklu framkvæmd, endurnýjun á bundnu slitlagi á Reykjavíkurflugvelli. Má segja að það verk hafi kannski dregist úr hömlu. Við því er náttúrlega ekkert að gera nú en hitt liggur ljóst fyrir að það verður ekki beðið. Óhjákvæmilegt er að ráðast í verkefnið. Þess er að vænta að athuganir á vatnsbúskap Vatnsmýrarinnar geti legið fyrir á þessu ári, hvaða áhrif endurnýjun flugvallarins hefur, umhverfismat í víðum skilningi þess orðs geti legið fyrir á vordögum og jafnframt hefur verið ákveðið af mér og borgarstjóra Reykjavíkur, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að hittast og ræða m.a. framtíð Reykjavíkurflugvallar eins og önnur samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Síðastliðið vor kom upp nokkur umræða um það hvar rétt væri að hugsa sér að ný flugstöð gæri risið og höfðu sumir uppi þá hugmynd að sameina umferðamiðstöð og flugstöð þar sem hún nú stendur. En á sínum tíma var talið að það gengi ekki upp vegna nálægðar Umferðamiðstöðvarinnar við Landspítalann. Ég hygg að sú hugmynd sé enn uppi að flugstöðin muni rísa á svæðinu fyrir sunnan Öskjuhlíðina skammt frá Nauthólsvík. Það mál er auðvitað einnig til athugunar. Flugmálaáætlunin hér gerir ráð fyrir rétt um 500 millj. kr. til endurnýjunar slitlags á árunum 1997, 1998 og 1999. Það er tæpur helmingur þess sem þarf til þess að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll. Það hefur verið búist við að það geti kostað í kringum 12.000 millj. kr. með um 10% skekkju, kannski meiri skekkju, sem sýnir að óhjákvæmilegt verður að ráðast í lántöku vegna verkefnisins þar sem það verður að vinna í einni lotu, kannski á tveimur eða þremur árum. Með þeim tekjustofnum sem eru fyrir hendi á að vera auðvelt að endurgreiða lánið á næstu sjö til átta eða kannski níu árum án þess að nein ofætlan sé í því. Að öðru leyti er gert ráð fyrir því í flugmálaáætlun að breikka Akureyrarflugvöll um leið og slitlagsyfirlagið er endurnýjað. Ástæðan er vitaskuld sú að æ stærri flugvélar leggja leið sína þangað norður og hér er því að sjálfsögðu um öryggisatriði að ræða sem óþarfi er að fjölyrða um. Í flugmálaáætluninni er einnig gert ráð fyrir því að verulegar framkvæmdir verði á öðrum flugvöllum sem mikil umferð er um á þessu ári aðallega en örlítið á hinu næsta. Til Egilsstaðaflugvallar er gert ráð fyrir 43 millj., 33 millj. til Ísafjarðar og síðan er gert ráð fyrir því að kaupa snjósópara og ljúka framkvæmdum þar sem bundið slitlag var lagt á síðasta ári. Það er óþarfi að rekja það, það liggur fyrir á þskj. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að gert er ráð fyrir því að bundið slitlag verði lagt á flugvöllinn á Vopnafirði þegar á næsta ári. Rökin fyrir því eru þau að uppi eru hugmyndir um að fljúga þangað stærri flugvélum, 19 manna flugvélum e.t.v. sem stundum eru kallaðar ,,rörið`` og er þá forsenda fyrir því að þar sé bundið slitlag. Það er hægt að tengja slíkt fluginu á Þórshöfn en þar hefur einnig verið lagt bundið slitlag. Það er hægt að hugsa sér að beint flug geti orðið frá Reykjavík til Þórshafnar og Raufarhafnar með hinum stærri flugvélum þegar hið bundna slitlag hefur verið lagt. Ég vil enn fremur minna á að ákveðin vandkvæði eru uppi á Þingeyri og Ísafirði. Við vitum að Ísafjarðarflugvöllur hefur mikla vankanta eins og t.d. þá að honum er lokað eftir að dimma tekur. Og þó að hér eigi að bæta við og reynt verði að auka öryggisbúnað, er óhjákvæmilegt til frambúðar annað en hugsa sér að Þingeyrarflugvöllur verði varaflugvöllur Ísafjarðarflugvallar. Þetta er orðið eitt og hið sama sveitarfélag eins og við vitum og vil ég beina því sérstaklega til samgn. að athuga þessi mál nú á síðari hluta áætlunartímabilsins. Ég vil einnig vekja athygli samgn. á því að fjármál Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hafa löngum verið í ólestri og eru uppi áætlanir um að endursemja um lán og gera áætlun um það hvernig hægt verði að greiða niður stofnkostnað þeirrar framkvæmdar. Mér þykir ekki óeðlilegt að einhverju fé af flugmálaáætlun sé varið til þess og hefur verið talað um 60 millj. kr. í því sambandi. Eins og fram kemur í greinargerð hefur afkoma Flugmálastjórnar á undanförnum árum verið mjög góð. Rekstrargjöld og stofnkostnaður hafa nánast verið í samræmi við fjárheimildir og eru horfur á þessu ári að svo muni áfram verða. Rekstur Flugmálastjórnar er í stöðugri endurskoðun með hagræðingu í huga sem skilað hefur töluverðum sparnaði á undanförnum árum. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að hafa þessi orð fleiri. Þskj. 640 er skýrt og greinargerðin sem fylgir fullnægjandi fyrir hv. þingmenn til að þeir geti gert sér grein fyrir þeim efnisatriðum sem varða þetta mál og hvernig hugsað er að standa að flugmálaáætlun til næstu fjögurra ára. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til síðari umræðu og samgn.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hæstv. samgrh. langar mig til að fá skýrari svör um áform sem eru uppi á vegum Reykjavíkurborgar og lúta að því hvernig staðsetningu væntanlegs flugvallar hér til að sinna innanlandsfluginu verður háttað. Við höfum heyrt í fjölmiðlum ýmsar hugmyndir þar um. Ég tel að það sé alveg ljóst að þetta mál verður að liggja fyrir mjög fljótlega og samgn. þingsins sem fær flugmálaáætlunina nú til meðferðar hlýtur að gera mjög stífar kröfur um að ákvörðun liggi fyrir. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í þetta mál frekar. Það er alveg ljóst að við erum að tala um mjög mikið fjármagn sem þarf til að byggja upp Reykjavíkurflugvöll. Það er óhjákvæmilegt. Ég held að sem betur fer sé nokkuð breið samstaða á Alþingi um slíkt mál. En það verður að liggja ljóst fyrir á þeim tíma sem við fjöllum um flugmálaáætlun, hver áformin eru um staðsetningu flugvallarins í Reykjavík.

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan, höfum við borgarstjóri hugsað okkur að hittast von bráðar til að ræða þetta mál. Ég vil jafnframt minna á að það liggja fyrir yfirlýsingar borgarstjóra um að borgaryfirvöld hafi ekki annað í hyggju en að Reykjavíkurflugvöllur verði áfram þar sem hann nú er enda liggur það alveg ljóst fyrir að innanlandsflugi verður ekki haldið uppi frá Keflavíkurflugvelli, a.m..k. ekki til staða eins og Akureyrar, Hafnar í Hornafirði og þar fram eftir götunum. Það kemur auðvitað ekki til greina. En þessi mál munu skýrast og hygg ég að borgarstjóra sé ljúft að mæta á fundi samgn. og skýra sín mál þar.

Herra forseti. Ég þakka fyrir yfirlýsingu ráðherrans og fagna því ef það liggur skýrt fyrir frá Reykjavíkurborg að engin áform séu uppi um það að flytja þessa starfsemi sem nú er í Vatnsmýrinni. Það ættu því ekki að vera vandkvæði á því að samgn. þingsins, þegar hún fjallar um flugmálaáætlunina, fái þessa samþykkt sem gerð hefur verið eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Við þessa fyrri umræðu um flugmálaáætlun næstu fjögurra ára að þessu ári meðtöldu vil ég koma nokkrum atriðum á framfæri. Í fyrsta lagi lýsi ég yfir megnri óánægju af minni hálfu og okkar alþýðubandalagsmanna að því er varðar meðferð á fjármagni til flugmála og merktum tekjustofnum sem gott samkomulag var um á sínum tíma að teknir yrðu til framkvæmda í flugmálum í landinu. Það hefur ítrekað verið brugðið á það ráð af fyrrv. ríkisstjórn og nú af þessari að taka hluta af þessu fjármagni til beinna rekstrarþátta flugvallanna. Hugmyndin er að halda þar áfram í stórum stíl eins og fram kemur í greinargerð með þessari áætlun. Þar er gert ráð fyrir í flugmálaáætlun að fé til framkvæmda í flugmálum og tekjum af flugvallargjaldi skuli einnig varið til rekstrar flugvalla, ekki minna en 190 millj. kr. á þessu ári og 100 millj. kr. á næstu árum, ár hvert. Þetta er meðferð á mörkuðum tekjustofni sem er að mínu mati mjög óeðlileg. Það mætti hafa um það harðari orð vissulega og þyrfti ég ekki að leita í smiðju langt frá hæstv. ráðherra flokkslega séð til að velja þessari ráðabreytni einkunnir. Ég minni þar á orðræður hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar sem var ráðherra þegar þessi markaði tekjustofn var innleiddur á sínum tíma. Hann beitti sér hart gegn breytingum, einnig þegar hann var í stuðningsliði ríkisstjórnar eftir að farið var að taka umtalsverða fjármuni til annars en gert hafði verið ráð fyrir þegar tekjustofninn var ákveðinn. Þetta bætist ofan á það að almennt var skorið stórkostlega niður fjármagn til flugmála með ákvörunum sem tengdust fjárlagafrv. þannig að miðað við það sem þá lá fyrir var niðurskurðurinn nærri því helmingur, hátt í 50% miðað við fyrra ár ef ég man rétt. Þessar tölur hef ég ekki fyrir framan mig. Það þarf ekki mörg orð til að lýsa því hvaða áhrif slíkt hefur á ráðgerðar framkvæmdir samkvæmt þeirri áætlun sem hefur verið í gildi. Þetta bitnar hart á stórum framkvæmdaþáttum, bæði endurbyggingu og nýbyggingu í sambandi við flugmálin og kemur niður á aðalflugvöllum heilla landshluta eins og Egilsstaðaflugvelli. Þeim framkvæmdum sem þar hafa verið í gangi og seinkar af þessum sökum. Þetta varðar einnig Reykjavíkurflugvöll og flugvöllinn á Akureyri. En inn í það mál koma yfirlýsingar hæstv. ráðherra varðand hið fundna fé sem hann aðeins vék að í sínu máli. Hann kom því á framfæri ekki alls fyrir löngu hvert hugur hans stæði í sambandi við ráðstöfun á þessu fundna fé og er það mál út af fyrir sig sem hefur þegar verið gagnrýnt á Alþingi. Ég ítreka gagnrýni mína á þeim vinnubrögðum sem þar voru uppi höfð af hæstv. ráðherra, þ.e. að boða það utan þings að það fjármagn sem þarna kynni að bætast við og verða til ráðstöfunar skyldi eyrnamerkt í ákveðnu skyni án þess að nokkrum hér, mér vitanlega, á þingi hefði verið kynnt þau áform. Slíkt hlýtur að sjálfsögðu að verða rætt ásamt öðrum atriðum sem snerta þessa áætlun og ... 
             Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra er eitthvað farinn að ókyrrast undir máli mínu og helst ekki við í sæti sínu. Það er kannski til marks um það að eitthvað hefur á honum hrinið sú gagnrýni sem fram hefur komið úr ýmsum áttum vegna ráðslags hans um hvað hann hefði í huga í sambandi við hið fundna fé sem hann nú kallar svo eins og fram hefur komið opinberlega. Einnig á hinum smærri flugvöllum í landinu sem gegna þó mjög mikilvægu hlutverki fyrir utan aðalflugvellina sem ég nefndi og fleiri ónefnda, er æskilegum og nauðsynlegum framkvæmdum frestað vegna þess að fjármagnið er annaðhvort ekki til ráðstöfunar eða ráðstafað til annarra þátta samkvæmt ákvörðun stjórnarmeirihlutans undir forustu hæstv. samgrh. Hér er einnig um að ræða flugvelli á Austurlandi sem ég ætla ekki að fara að gera að sérstöku umtalsefni, þar sem óskað hefur verið eftir verulegum aðgerðum t.d. á Hornafjarðarflugvelli og víðar. Það á eftir að sjá hvaða fjármagn fæst til þeirra nauðsynlegu aðgerða sem þar hefur verið óskað eftir. Hér kom Reykjavíkurflugvöllur til umræðu og þörfin á aðgerðum í sambandi við hann. Ég tek undir það sem fram hefur komið að það er alveg nauðsynlegt að óvissu verði eytt fyrr en seina um stöðu Reykjavíkurflugvallar og endurbætur þar. Ég hef ekki satt að segja tekið mjög alvarlega hugmyndir um það að þessi flugvöllur yrði fluttur í náinni og fyrirsjáanlegari framtíð, að farið yrði að flytja innanlandsflugið eitthvert annað. Það skiptir alla landsmenn og Reykjavíkurborg auðvitað líka miklu máli að innanlandsflugið haldist í sem bestu horfi og tengist höfuðstaðnum. Auðvitað eru skipulagslegir annmarkar á því að rækja þetta flug frá Reykjavík í nágrenni þéttbýlis eins og alls staðar annars staðar þar sem flugvellir eru nærri þéttbýli en ég hef litið svo til að þeir erfiðleikar gætu farið minnkandi af ýmsum ástæðum vegna breytts flugvélakosts, vegna tæknibreytinga, vegna þess að unnt er að draga úr hljóðmengun af flugi o.s.frv. Ég fullyrði að það mundi hafa afar afdrifarík áhrif á innanlandsflugið ef farið væri að flytja það eitthvað verulega frá höfuðstaðnum, ég tala ekki um til Keflavíkur. Það væri hið sama í rauninni og að kippa fótum undan flugi víðast hvar innan lands, einfaldlega vegna þess tíma sem bættist þá við til þess að nýta sér flugið. Þetta held ég að sé öllum sem nota innanlandsflug eitthvað að ráði fullkomlega ljóst. Ég á ekki von á öðru en að núverandi flugvöllur verði endurgerður eins og brýn nauðsyn er að verði og allri óvissu þar að lútandi verði eytt hið fyrsta.

Herra forseti. Mér þótti margt athyglisvert í ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. Í fyrsta lagi er ekki rétt að gert hafi verið ráð fyrir því að skera niður fé til flugmála um nær 50% og hygg ég að þingmaður hafi þar mismælt sig og ætlað að tala um að gert hafi verið ráð fyrir að skera niður fjárveitingar til flugvalla samkvæmt flugmálaáætlun um nær 50% sem er annað. En eins og fram kemur hér í þeirri flugmálaáætlun sem lögð er fram er sá heildarniðurskurður eftir að tekjuþátturinn hefur verið endurskoðaður miklum mun minni eða um 60 millj. kr. á þessu ári, úr 395 í 332, og 20 millj. kr. á næstu árum. Það er líka rangt hjá hv. þm. þegar hann var að reyna að gefa það í skyn að fjárveitingar til Austurlands minnki samkvæmt hinni nýju flugmálaáætlun miðað við þá sem í gildi er. Það er ekki rétt. Ef við tökum Austfjarðaflugvellina sem heild er það ekki rétt. Ég vildi gjarnan að hv. þm. upplýsti betur hvað hann ætti við með því að ég hafi ráðstafað hinu fundna fé fram hjá Alþingi og úti í bæ. Samkvæmt þeirri flugmálaáætlun sem er í gildi er gert ráð fyrir að til Akureyrar renni 75 millj. kr., samkvæmt þeirri flugmálaáætlun sem liggur frammi er gert ráð fyrir að á þessu ári renni til Akureyrarflugvallar 66 millj. kr. eða niðurskurður um 9 millj. kr. Á sama tíma og þetta liggur fyrir er verið að gefa í skyn bæði með óljósum orðum hér áðan og eins í þessum ræðustól áður af flokksbræðrum hv. þm. að ég sérstaklega verið að hygla Akureyri. Það sjá auðvitað allir að þetta er gripið úr lausu lofti.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra veit auðvitað um þann gífurlega niðurskurð sem var ákvarðaður í sambandi við samþykkt fjárlaga sem varðaði framkvæmdafé til flugvalla. Það er rétt. Hafi ég sagt annað þá er það mismæli. En það nam hátt í 50%, ég held að talan 48% hafi verið nefnd hér og legið fyrir við afgreiðslu mála. Það segir að sjálfsögðu til sín. Það var auðvitað ljóst í ljósi þess niðurskurðar sem þá blasti við að víða yrði að seinka framkvæmdum sem bitnaði m.a. á framhaldsframkvæmdum á Austurlandi sem víðar. Hæstv. ráðherra er að bregða mér um að hafa ætlað honum eitthvað annað en fram hefur komið. Það er alls ekki. Það liggur allt saman fyrir. Hæstv. ráðherra boðaði það á flokksfundi sjálfstæðismanna í Norðurl. e., líklega á Akureyri, að því fundna fé sem nú er rætt um, þ.e. auknar tekjur, yrði ráðstafað sérstaklega til framkvæmda á Akureyrarflugvelli. Þetta var það fyrsta sem menn heyrðu um þetta efni. Ég hugsa að það sé ekki bara við alþýðubandalagsmenn heldur aðrir. Nú kemur hæstv. ráðherra og segir: Þetta var ekkert á skjön við flugmálaáætlunina. Þannig geta menn reynt að sleppa. Ég ætla ekkert að draga úr þörfinni á Akureyri fyrir framkvæmdir sem víða annars staðar og að þar hafi blasað við niðurskurður samkvæmt fyrirliggjandi flugmálaáætlun. Það liggur alveg ljóst fyrir. En hæstv. ráðherra kemst ekki undan því að hann hefur með þessum hugmyndum sínum ætlað að sleppa við niðurskurð að mestu leyti á Akureyri og láta hann bitna á öðrum. Þetta er mál sem Alþingi verður að fjalla um. Þó ég viti að hæstv. ráðherra er til alls líklegur og öflugur maður ætla ég honum ekki að taka fram fyrir hendur Alþingis þar sem það hefur valdið.

Herra forseti. Það kom fram hjá hv. þm. að honum er gjarnt að ætla mönnum hið versta. Þetta mál er þannig vaxið að fulltrúar á vegum embættis Flugmálastjórnar fóru norður til Akureyrar og kynntu þar fyrir fulltrúum, m.a. Akureyrarbæjar, hvernig horfur væru í sambandi við flugmálaáætlun út frá þeim forsendum sem lágu fyrir þegar fjárlög höfðu verið samþykkt. Samkvæmt hugmyndum embættismanna Flugmálastjórnar var fyrirsjáanlegt að til mikils niðurskurðar kæmi á þeim framkvæmdum sem höfðu verið fyrirhugaðar á Akureyri. Þegar þar var komið sögu að kjördæmaráðsfundur var haldinn á Akureyri hafði verið haldinn fundur í flugráði og þá höfðu verið endurskoðaðar þær tekjuspár sem liggja til grundvallar flugmálaáætlun. Þá kom í ljós að niðurskurðurinn yrði miklu minni en áður hafði verið ætlað. Auðvitað voru ekki uppi hugmyndir af minni hálfu eða annarra til þess að gjörbreyta þeim áhersluatriðum sem áður höfðu verið né til þess að hætta við hálfkaraðar framkvæmdir. Þetta er allt og sumt. Þó einhver bæjarfulltrúi á Akureyri spyrji mig út í flugmálaáætlun er vani að maður reyni að svara líka þó á flokksfundum sé þegar maður reynir það á opinberum almennum fundum. Mér finnst hins vegar mjög merkilegt eftir að málið er allt komið í ljós að hv. þm. skuli halda áfram að dylgja með hið fyrra að ég hafi ætlað mér að hlífa Akureyri sérstaklega við niðurskurðinum ef til hans kæmi. Það er algjörlega úr lausu lofti gripið. Ef samgn. óskar þess að fá þær hugmyndir sem ég hafði uppi um niðurskurð á Akureyri sérstaklega er mér mjög ljúft að láta þær í té. Þær lágu fyrir og pólitískum fulltrúum á Akureyri var skýrt frá þeim hugmyndum. Það er ekkert að fela í því og blátt áfram undarlegt að það skuli vera verið að dylgja um þessi mál.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðherra að ég reyni að lesa eitthvað illa í mál manna eða ætla mönnum hið versta. Stundum er það nú svo þegar hlutirnir koma fram að ég hef ekki haft hugmyndaflug frekar en aðrir um þau ráð sem brugðið er á. Ég hef ekki reynt hæstv. ráðherra að því að vera með lakari innviði en margur annar. Mér finnst ánægjuefni að hæstv. ráðherra skuli skýra sitt mál við umræðuna. Mér finnst koma fram hjá honum ef ekki iðrun og yfirbót þá a.m.k. að honum er ljós þörfin á að greina Alþingi frá málavöxtum í sambandi við þetta og leggja málin eðlilega fyrir þingið.

Herra forseti. Mig langar aðeins til að varpa fram nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra varðandi þá flugmálaáætlun sem er til umræðu. Fyrst er að nefna málefni Reykjavíkurflugvallar. Ég hefði gjarnan viljað fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvaða forsendur liggi að baki því að svo miklir fjármunir eru settir í flugvallaframkvæmdir úti á landsbyggðinni svo sem á Akureyri 66 millj. kr. á þessu ári, á Egilsstöðum 43 millj. kr. á þessu ári og á Ísafirði 33 millj. kr. þegar aðeins brot af þessum upphæðum fer til framkvæmda í móðurstöðinni Reykjavíkurflugvelli sem eru 18 millj. á þessu ári en 90% allra farþega sem fara út á land fara um flugvöllinn í Reykjavík. Ég hefði gjarnan viljað vita hvað ræður þessari forgansröðun framkvæmda sérstaklega með tilliti til þess sem kom fram hjá hæstv. ráðherra í máli hans þegar hann mælti fyrir þingsályktuninni hér áðan að á vordögum gæti legið fyrir niðurstaða á rannsóknum eða umhverfismat fyrir Reykjavíkurflugvöll. Sérstaklega vil ég spyrja um þetta vegna þess hve ástand Reykjavíkurflugvallar er slæmt og vegna þess að eins og oft hefur komið fram í umræðunni að það er álit margra að ástand flugvallarins sé á hættumörkum. Ég hefði gjarnan viljað fá skýringu á því hjá hæstv. ráðherra sem kemur fram í sundurliðun framkvæmda fyrir árið í ár að 8 millj. kr. eigi að fara í endurnýjun slitlags. Ég hefði gjarnan viljað vita hvaða brautir á að fara að laga slitlagið á sérstaklega þegar maður skoðar skýrslu sem Flugmálastjórn lét Almennu verkfræðistofuna hf. vinna fyrir sig í mars 1995 þar sem talin eru upp ein átta atriði sem talin eru þurfa lagfæringar við á flugvellinum. Sérstaklega með tilliti til þess væri fróðlegt að fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvaða verkefni á flugvellinum hafa forgang í vinnunni á þessu ári. Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort haft hafi verið samráð við borgaryfirvöld í Reykjavík við gerð flugmálaáætlunar. Ég sá í Morgunblaðinu um helgina að hæstv. samgrh. hefur haft samband við borgarstjóra ekki fyrir alllöngu varðandi framtíð Reykjavíkurflugvallar. Hjá borgarstjóra kemur mjög skýrt fram að það sé vilji borgaryfirvalda að innanlandsflugið verði áfram á Reykjavíkurflugvelli. En ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvort það hafi verið haft samráð við borgaryfirvöld við gerð flugmálaáætlunar en ekki eftir gerð hennar. Hvort það hafi verið gert á vinnslustigi. Ef ekki vildi ég gjarnan vita hvort ekki væri eðlilegt að skipulagsyfirvöld í Reykjavík kæmu þar að verki eins og gerist við gerð vegáætlunar. Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra hvort það muni hafa áhrif á flugmálaáætlunina sem fyrir liggur ef við gerumst aðilar að Schengen-samkomulaginu seinna á þessu ári.

Herra forseti. Schengen-samkomulagið og hugsanleg aðild okkar að því kemur ekki inn á flugmálaáætlun eins og hún liggur fyrir. Það er alltaf samráð og mikil samskipti á milli stofnana samgrn., borgaryfirvalda og skipulagsyfirvalda Reykjavíkurborgar, en vitaskuld er flugmálaáætlun ekki sérstaklega lögð fyrir borgaryfirvöld frekar en aðra sveitarstjórnarmenn. 8 millj. kr. til endurnýjunar slitlags á Reykjavíkurflugvelli fara til undirbúningsverkefna. Spurt er hvaða verkefni hafi forgang. Flugmálaáætlun lýsir því hvernig það er hugsað og það kemur raunar fram í greinargerð. Loks er spurt hvaða forsendur séu að baki þess að svo miklum fjármunum skuli varið til flugvalla úti á landi og sérstaklega til tínt Akureyri og Egilsstaðir borið saman við Reykjavík út frá farþegafjölda og öðru slíku. Yfirleitt er ekkert samhengi þar á milli frá einu ári til annars. Farþegar sem fara um Akureyrarflugvöll á ári hverju eru 130 þúsund, um Reykjavík fara 333 þúsund. Það segir ekki að það sé sjálfgert að það eigi að fara þrisvar sinnum meira fjármagn til Reykjavíkur en til Akureyrar, enda er gert ráð fyrir því í þessari flugmálaáætun að fjármagnið til Reykjavíkurflugvallar sé miklu miklu meira en það. Það er gert ráð fyrir því að á næsta ári fari 127 millj. kr. til Reykjavíkur og 52 millj. kr. til Akureyrar. Árið 1998 er gert ráð fyrir 191 millj. kr. til Reykjavíkur og 5 millj. kr. til Akureyrar og árið 1999 180 millj. kr. til Reykjavíkur og 5 millj. kr. til Akureyrar. Þannig að það er ekkert samhengi þar á milli. Þegar við tölum um endurnýjun Reykjavíkurflugvallar, er þar um stórverkefni að ræða á borð við Egilsstaðaflugvöll, kostnaður er álíka mikill. Þess vegna er nauðsynlegt að búa sig undir að obbinn af fénu renni til þeirrar stórframkvæmdar með því að sinna áður ýmsum hinna smærri flugvalla.

Það kom alls ekki fram í máli mínu, herra forseti, að ég teldi að hlutfallslega mest fé ætti að fara til þeirra flugvalla sem hefðu flesta farþega. En ef litið er til þess hversu slæmt ástand er á Reykjavíkurflugvelli, hefði maður talið að meira fé kæmi til framkvæmda þar á þessu ári en gefur að líta í þessari flugmálaáætlun. Og líti maður til fjárfestinga á innanlandsflugvöllum undanfarin fjögur ár sýnist mér, lauslega reiknað, að Reykjavíkurflugvöllur hafi fengið um 50 millj. á sl. fjórum árum til framkvæmda. Ef við tökum Akureyri sem dæmi, sem hæstv. ráðherra er mjög tamt að nefna, hefur flugvöllurinn þar fengið 90 millj. kr. Þarna vil ég sérstaklega vísa til óviðunandi ástands á Reykjavíkurflugvelli sem tekur á móti og flytur megnið af þeim farþegum sem ferðast innan lands. Þess vegna vil ég gjarnan fá skýringar á þessari forgangsröðun.

Herra forseti. Ég hlýt að vona að Norðlendingar og sérstaklega Akureyringar fylgist mjög glöggt með þessari umræðu jafnskýrt og það kemur fram hversu mikill kjördæmapotari ég er og hversu ég held mínum málum fram fyrir norðan og er að því leyti verðugur fulltrúi míns kjördæmis. En ef maður talar um þetta í alvöru, hefur ástandið verið þannig undanfarin fjögur til fimm ár að nauðsynlegt var að gera það upp við sig hvort þyngri áhersla yrði lögð á að byggja hér nýjan varaflugvöll fyrir millilandaflugið eða byggja upp Reykjavíkurflugvöll, hvort skyldi hafa forgang. Það var ákvörðun Alþingis á sínum tíma að láta alþjóðlegan flugvöll á Egilsstöðum, varaflugvöll á Egilsstöðum, sitja fyrir. Eins og ég sagði áðan kostar hann rúman milljarð ef allt er með talið. Ég er ekki með þær tölur nákvæmlega hjá mér. Jafnframt var tekin ákvörðun um að hlutur Íslands í alþjóðlegu flugstjórnarmiðstöðinni í Reykjavík yrði greiddur af flugmálaáætlun. Auk þess lá fyrir að Egilsstaðaflugvöllur, Húsavíkurflugvöllur, Siglufjarðarflugvöllur, Sauðárkróksflugvöllur og ýmsir aðrir flugvellir höfðu verið illa undir byggðir og var óhjákvæmilegt að endurbyggja þá til þess að unnt væri að halda uppi innanlandsflugi. Þetta er ástæðan fyrir því að það hefur dregist að ráðast í endurbætur á Reykjavíkurflugvelli. Auðvitað má eftir á að segja að við hefðum átt að láta Reykjavíkurflugvöll sitja fyrir og Vopnafjarðarflugvöll bíða. Það er auðvelt að segja það. Ég geri ekki ráð fyrir að menn nenni að berjast mikið fyrir Egilsstaðaflugvelli héðan af. Það yrði því fátt um varnir þótt slíkum sjónarmiðum væri haldið fram eftir á að snúa við hlutunum.

Herra forseti. Ég er ekki að gera lítið úr þörfinni fyrir uppbyggingu flugvalla úti á landi, heldur furða ég mig á því hvernig fé er skipt til framkvæmda á þessu ári. Varðandi Akureyrarflugvöll og Reykjavíkurflugvöll þá held ég að Akureyringar fari líka um Reykjavíkurflugvöll alveg eins og Reykvíkingar fara um Akureyrarflugvöll. Uppbygging á flugvöllunum kemur því öllum landsmönnum til góða, ekki síst á Reykjavíkurflugvelli þar sem umferðin er mest. Og ég efast ekki um að Akureyringar jafnt sem Reykvíkingar fylgjast með þeirri umræðu sem fer fram á Alþingi um flugmál.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í framhaldi af umræðum sem hér hafa orðið og m.a. vegna andsvars hv. þm. Stefáns Guðmundssonar um Reykjavíkurflugvöll. Það mál hefur áður komið til umræðu að frumkvæði hv. 18. þm. Reykv. Ástæðan er auðvitað sú að við Reykvíkingar höfum áhyggjur af þessu máli. Við höfum áhyggjur af öryggismálum í kringum Reykjavíkurflugvöll og við förum fram á að íbúum Reykjavíkur sé í þessu efni sýndur skilningur og málflutningi þeirra sanngirni. Ég hef orðið var við það að þær hugmyndir sem uppi hafa verið í Reykjavík í þessum efnum hafa stundum mætt ákveðinni gagnrýni af hálfu manna utan Reykjavíkurkjördæmis og reyndar get ég skilið það. En ég held að menn þurfi að gera sér grein fyrir því að það eru tiltekin rök fyrir þessum sjónarmiðum sem komið hafa upp í Reykjavík. Þau rök heyrum við í þingsalnum á hverjum einasta degi þar sem er fluglínan yfir hjarta Reykjavíkur. Þess vegna hefur það auðvitað verið rætt af hálfu borgaryfirvalda og af hálfu samgrn. líka í skýrslu sem skilað var á árinu 1991 eða þar um kring. Þar var beinlínis um það fjallað hvort hugsanlegt væri að draga úr þessari flugumferð yfir Reykjavík. Þar voru menn aðallega með tvennt í huga. Í fyrsta lagi verulega mikla umferð erlendra smáflugvéla sem sækjast eftir því að lenda í Reykjavík og fá þjónustu þar. Hér er um að ræða geysimikla umferð, mun meiri umferð en menn kannski almennt gera sér grein fyrir. Í öðru lagi voru menn að tala um að það væri kannski hugsanlegt að halda þannig á málum að æfinga- og kennsluflugið yrði ekki eins mikið eingöngu bundið við Reykjavík og verið hefur. Menn sögðu sem svo í þessari skýrslu: Eins og sakir standa er ekki við öðru að búast en því að innanlandsflugið verði hér a.m.k. um fyrirsjáanlega framtíð. Samt sem áður bera mjög margir Reykvíkingar ugg í brjósti út af því líka og segja sem svo: Það verður að leggja áherslu á verulega miklar endurbætur á öryggisbúnaði í kringum flugvöllinn. Um þetta hefur verið full samstaða. Ég hef þó heyrt að uppi hafa verið vissar tilraunir í þá veru að gera lítið úr þessum málflutningi Reykvíkinga og ég er m.a. hingað kominn til að mótmæla því. Ég tel að þessi málflutningur eigi full rök á sér og ég veit að allir sanngjarnir menn sjá að svo er. Í viðtali við borgarstjórann í Reykjavík sem birtist í Morgunblaðinu 3. mars 1996, þ.e. núna á dögunum, segir t.d. svo með, leyfi forseta, og þetta er viðtal sem áður hefur verið vitnað til hér: ,,Engin ákveðin afstaða hefur verið tekin af hálfu borgarinnar um hvað verður.`` Síðan segir borgarstjóri: ,,Ég held að það sé alveg ljóst að innanlandsflug verður áfram á Reykjavíkurflugvelli.`` En hún segir ,,innanlandsflug``. Það er lykilatriði í þessu viðtali. Og síðan segir hún: ,,Spurningin er með hvaða hætti það á að vera.`` Ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að þannig liggur vilji borgaryfirvalda í Reykjavík að menn vilja fara betur yfir það en gert hefur verið hvernig það á að vera. Mér er kunnugt um að það hafa verið í gangi, eins og vitnað er til í greinargerð flugmálaáætlunarinnar, viðræður á milli Flugmálastjórnar annars vegar og ég hygg samgrn. líka, ég man ekki betur en ráðuneytisstjórinn í samgrn. sé hluti af þeim viðræðum, og hins vegar skipulagsyfirvalda Reykjavíkurborgar um framtíðarstarfsemi flugvallarins. Það er lykilatriði. Ég vil þess vegna þakka hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir það að vekja athygli á þessu en segi jafnframt að mér finnst satt að segja ólíklegt miðað við þær upplýsingar sem ég hef, m.a. frá starfsmönnum Flugmálastjórnar sem eru í hliðarherbergjum, að þessum viðræðum verði að fullu lokið áður en það þing sem nú situr afgreiðir þá flugmálaáætlun sem hér liggur fyrir. Enda sé ég ekki að þar sé neinn skaði skeður þó að það verði ekki og það gæti tekið eitthvað aðeins lengri tíma að fá botn í þau mál. Mér finnst það skylda stjórnvalda, skylda samgrn., skylda flugmálayfirvalda og skylda borgarstjórnarinnar í Reykjavík að ná sátt um fyrirkomulag málsins vegna þess að menn eru líka að taka fé úr almannasjóðum til þess að kosta endurbætur á þessum flugvelli. Það verður því að halda þannig á þessum málum að um þau náist sem víðust samstaða. Það er í raun og veru höfuðatriði. Ástæðan fyrir þessu er auðvitað m.a. sú, hæstv. forseti, að það er gert ráð fyrir því að samningur Reykjavíkurborgar og flugvallaryfirvalda um Reykjavíkurflugvöll renni út árið 2010, ef ég man rétt. Núverandi samningur rennur út árið 2010 og það verður að fara að vinna að því núna, því að nú er komið árið 1996, að undirbúa endurnýjun þess samnings og það hvernig þeim málum verður fyrir komið. Ég held þess vegna að þetta sé atriði sem verður að taka á af fullri alvöru. Frá sjónarhóli borgaryfirvalda gæti þetta svæði í Vatnsmýrinni og suður af henni líka verið heppilegt til annarra nota. En það er allt annað mál og þeirri umræðu sem hér fer fram óviðkomandi. Aðalatriðið í huga okkar Reykvíkinga í þessu máli er öryggi og aftur öryggi.

Herra forseti. Undirbúningur að því að endurnýja bundið slitlag á Reykjavíkurflugvelli hófst fyrir alvöru fyrir tveim árum og eins og ég tók fram áðan lýkur því ekki fyrr en nú á vori komanda. Ég er sammála hv. þm. um það að menn eigi ekki að vera að reyna að slá keilur með því að taka málefni Reykjavíkurflugvallar upp á röngum forsendum. Ég hef ekki gert það að fyrra bragði. En ég vil minna á að það áætlunarflug sem er til annarra landa frá Reykjavíkurflugvelli er á smærri flugvélum, aðallega er flogið til Færeyja, Grænlands og eitthvað til Glasgow. Það er ekki því ekki stór þáttur í starfseminni. Hins vegar hygg ég að ekki muni verða ásteytingarsteinn milli borgarinnar og samgönguyfirvalda að leysa þau mál ef ekkert annað kemur til. En ég er sammála hv. þm. um að það verður að beina þotum í ríkum mæli til Keflavíkurflugvallar. Ég vil taka undir það að auðvitað vakir fyrir flugmálayfirvöldum eins og borgaryfirvöldum og Alþingi að reyna að tryggja öruggar flugsamgöngur. Við erum ekki einungis að hugsa um öryggi Reykvíkinga í þeim efnum þegar við segjum: Öryggi, öryggi, öryggi. Við erum að hugsa um öryggi allra landsmanna og líka þó svo þeir búi einhvers staðar úti á landi.

Hæstv. forseti. Það er enginn ágreiningur á milli okkar hæstv. ráðherra í þessu efni. Ég tel mjög mikilvægt að það liggi fyrir sá vilji m.a. af hálfu samgrn. og einnig af hálfu ýmissa annarra aðila eins og Flugmálastjórnar og borgaryfirvalda að farið verði í að undirbúa endurnýjun þessa samnings um Reykjavíkurflugvöll með tilliti til þess að umferðin verði eitthvað takmörkuð frá því sem nú er og öryggið verði betur tryggt en okkur finnst vera gert í dag. Ég viðurkenni að að mörgu leyti er þetta huglægt mat þeirra sem búa á þessu þrengsta svæði og kynnast flugvélaumferðinni frá degi til dags en ég segi alveg eins og er að mér finnst ástæða til þess að skoða málin og taka þessar áherslur alvarlega. Hitt segi ég líka að ég er þar með ekki að draga úr nauðsyn þess að hafa öryggi á öðrum flugvöllum og mér finnst engin þörf á því að tala svoleiðis um mál af þessu tagi, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn á ummæli hv. þm. Svavars Gestssonar þar sem hann taldi að ekki yrði fenginn botn í niðurstöðu varðandi framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli meðan þetta þing situr. Ég tel mjög mikilvægt að fenginn verði botn í þetta því að samkvæmt greinargerð með flugmálaáætluninni á að fara í miklar framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli á næsta ári þar sem á að fara að byggja upp flugbrautirnar. Þess vegna lagði ég áherslu á að fram kæmi hvað hæstv. samgrh. hygðist í þeim efnum, sérstaklega hvað varðar öryggið sem hv. þm. kom mjög rækilega inn á og við þurfum hafa efst í huga. Þar vil ég nefna norðaustur-suðvestur flugbrautina sem við þingmenn þekkjum vel og heyrum í umferðinni frá. Á að gera þá braut í stand sem menn hafa haft miklar efasemdir um að eigi að vera opin? Það er mikilvægt að menn taki tillit til þarfa innanlandsflugsins en ekki hverjar eru þarfir Keflavíkurflugvallar eins og hefur komið fram í umræðu um lokun á þessari braut þar sem talað hefur verið um það að sambærileg braut í Keflavík hafi verið lokuð og þess vegna verði að halda þessari braut opinni. Ég tel að við þurfum að taka mið af hagsmunum Reykvíkinga og innanlandsflugsins þegar við metum slíkt og auðvitað á öryggið að vera það sem efst er í huga.

Hæstv. forseti. Ástæðan til þess að ég nefndi þetta var ekki skoðun mín. Ég var bara að lýsa því sem kom fram í örstuttu samtali mínu við starfsmenn flugmálayfirvalda, sem eru ekki langt undan sem betur fer okkur til halds og trausts, að þeir töldu ólíklegt að botn fengist í þessi samtöl fyrr en á miðju þessu ári vegna þess að þau munu vera hluti af endurskoðun og aðalskipulagi Reykjavíkur sem ég reikna með að sé verið að vinna að núna og gert sé ráð fyrir að verði lokið á þessu vori ef ég man rétt. Ég sagði bara að mér fyndist ólíklegt að það kláraðist fyrir lok þessa máls í þinginu en það breytir ekki öllu að mínu mati. Ég held að það sé mikilvægt að umræðan sé hafin í þessari stofnun og það er ekki síst hv. þm. að þakka að sú umræða hefur verið hafin á þessum vetri og ég held að það sé mjög jákvætt.

Herra forseti. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að þessi umræða er hafin og ég ítreka að ég tel að það þurfi að vera komin niðurstaða í þessi mál áður en við afgreiðum flugmálaáætlun úr samgn. fyrir vorið. Það er mikilvægt að við þingmenn í samgn. fáum upplýsingar um það hvernig málum verði háttað varðandi framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli áður en við afgreiðum flugmálaáætlun fyrir árin 1996--1999, til næstu fjögurra ára.

Virðulegi forseti. Ég kem upp að gefnu tilefni vegna þess að það kom fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar að ég geri lítið úr áhyggjum Reykvíkinga af öryggismálum flugs yfir Reykjavík. Ég hef fullan skilning á því og ég geri alls ekki lítið úr þeim áhyggjum. Ég undirstrika að það er mjög áríðandi eins og ég sagði áður að menn reyni að ná skynsamlegri lausn í þessu máli og Reykjavíkurflugvöllur á stuðning minn. Það vil ég að komi skýrt fram þannig að enginn misskilningur verði út af þessu. En ég sagði það og segi það enn að við erum að fjalla um flugmálaáætlun. Þess vegna er alveg rétt eins og hv. þm. sagði að við þurfum að geta horft aðeins til framtíðar þegar við erum að fjalla um gerð flugmálaáætlunar og stóra málið í flugmálaáætlun er hvernig farið verður með uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Ég hef sagt það einu sinni á nefndarfundi í samgn. fyrir einu eða tveimur árum að það sé kannski niðurstaðan í þessu að menn verði að taka Reykjavíkurflugvöll, svo aðkallandi er framkvæmdin að það sé ástæða til að taka þetta mál út fyrir sviga ef svo mætti segja. Það gæti verið. En málið er mjög brýnt og fyrir það fyrsta má kannski átelja hvað menn hafa aðhafst lítið í þeim skipulagsmálum sem þarf að leysa.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi orð hv. þm. Mér finnst að þau séu jákvætt innlegg í málið og ég skil vel skoðun hans á því að það þurfi að fá botn í þessi mál að því er varðar Reykjavíkurflugvöll. Út af fyrir sig held ég að hann sé til í meginatriðum að því er varðar tímabil þessarar flugmálaáætlunar. Auðvitað getur það verið að menn komist að einhverri annarri niðurstöðu og þá er bara að horfast í augu við þann veruleika. En það er mest um vert að við viðurkennum vandann og það sé víðtækur skilningur á því í þessari stofnun. Að vísu hafa verið deildar meiningar um það hvort ástandið á Reykjavíkurflugvelli sé á hættumörkum eða hvort þar sé enginn háski á ferðum svo að ég vitni orðrétt í fyrirsagnir í Morgunblaðinu frá 5. des. í fyrra sem sögðu frá umræðum á Alþingi þar sem þá var haft eftir hv. 18. þm. Reykv. að ástandið væri á hættumörkum en aftur á móti var það haft eftir hæstv. samgrh. að það væri enginn háski á ferðum. Út af fyrir sig held ég að þetta mál liggi þannig að þarna getum við alþingismenn ekki verið dómarar. Ég held að við verðum að kalla til faglega aðila í máli af þessum toga og fá ráð þeirra. Ég vil nefna það að lokum, hæstv. forseti, að ég teldi eðlilegt að haft verði haft samráð við þingmenn Reykvíkinga í sambandi við þessa flugmálaáætlun eins og þingmenn annarra kjördæma að svo miklu leyti sem það kann að vera gert af hálfu samgn.

Herra forseti. Í þessari umræðu hefur komið fram örlítið kjördæmapot en af alkunnu lítillæti langar mig til að vekja athygli á því að á Hvolsvelli er lítill flugvöllur, öllu heldur lendingarstaður, sem var byggður af flugáhugamönnum og samkvæmt þessari till. til þál. um flugmálaáætlun áranna 1996--1999 virðist standa til að leggja þennan litla lendingarstað niður. Þessu hafa sveitarstjórnarmenn í Rangárþingi mótmælt og ég tek heils hugar undir þau mótmæli. Þessi lendingarstaður er hlekkur í ört vaxandi ferðamannaþjónustu í Rangárþingi. Það er algengt að flugáhugamenn komi fljúgandi og lendi á Hvolsvelli, stundi t.d. veiðar í Rangánum, heimsæki söguslóðir Njálu, leiki golf á Strandarvelli eða njóti náttúrufegurðar Rangárþings. Einnig er þessi litli lendingarstaður hluti af samskiptamynstri Vestmanneyinga og Rangæinga vegna þess að þess eru dæmi að fyrirtæki í Vestmannaeyjum og Hvolsvelli eigi samvinnu í sambandi við ferðamennsku. Herra forseti. Ég leyfi mér því að mótmæla þessari ákvörðun og skora á hæstv. ráðherra að endurskoða þessa ákvörðun.

Herra forseti. Flugmálaáætlun fyrir næstu fjögur árin að þessu ári meðtöldu er náttúrlega stórmál þegar um er að ræða mikilvægan þátt í samgöngumálum þjóðarinnar. Ég tek samt eftir því að í þessari umræðu er einvörðungu verið að ræða um innanlandsflug og kannski er eðlilegt að það skuli vera helst til umræðu þar sem sá flugvöllur sem lýtur að langmestu leyti að utanlandsflugi, Keflavíkurflugvöllur, er hvergi nefndur á nafni í þessari flugmálaáætlun og hefur ekki verið að mér er sagt síðustu ár. Ég ætlaði að bæta úr því og minnast aðeins á þá staðreynd að Keflavíkurflugvöllur og Flugstöð Leifs Eiríkssonar eru þeir tveir þættir flugsins sem skapa nánast allar þær tekjur sem koma inn í flugmálaáætlunina nú sem fyrr. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þó svo allar þessar miklu tekjur skapist þarna hefur ekki tekist að leysa úr gríðarlegum fjárhagsvanda sem Flugstöð Leifs Eiríkssonar hefur átt við að búa á öllum þeim tíma sem sú góða og glæsilega bygging hefur staðið uppi á Miðnesheiði. Ég held að öllum sé ljóst sem kynnt hafa sér málið að þær skuldir sem þar eru hafa staðið nánast ógreiddar alveg frá upphafi og skuldir Leifsstöðvar nema í dag um 4,5 milljörðum kr. og ekki að sjá neinar tilraunir til þess að minnka þær skuldir með neinu móti. Það hefur komið fram í ársreikningum flugstöðvarinnar á undanförnum árum að þar vantar á annað hundrað millj. kr. á hverju ári til að hægt sé að standa undir þeim skuldum sem þar eru. Þá erum við bara að tala um vexti og afborganir, ekki neitt nýtt sem gæti hugsanlega komið upp. Þarna hefur safnast upp alveg feikilegur vandi sem er fyrst og fremst að koma niður á þeim rekstraraðilum sem hafa nýtt sér Leifsstöð með einum eða öðrum hætti og reynt að skapa tekjur en eini tekjustofn Leifsstöðvar eru leigugjöld á þeim aðilum sem þar eru inni. Á árinu 1994 eru leigutekjur t.d. um rúmar 300 millj. af 323 millj. kr. tekjum í allt. Aftur á móti eru svokölluð lendingargjöld 22 millj. en lendingargjöldin eru í allt á áætluninni fyrir árið 1996 um 427 millj. og þær renna nánast óskiptar til flugmálaáætlunar sem er síðan skipt niður á alla flugvelli landsins. Það eru því litlar 22 millj. sem koma til þess að greiða niður skuldir eða halda uppi rekstri Leifsstöðvar. Ef við lítum á annað gott fyrirtæki innan veggja Leifsstöðvar sem er Fríhöfnin, þá hefur hún skilað miklum hagnaði í ríkiskassann á undanförnum árum. Á síðasta ári fóru um 600 millj. kr. í ríkiskassann úr rekstri Fríhafnarinnar sem beinn hagnaður. Á árinu þar áður eða 1994 fóru um 650 millj. kr. í ríkiskassann úr Fríhöfninni. Tekjur af flugstöðvarbyggingunni og Keflavíkurflugvelli sem renna í ríkiskassann eða til flugmálaáætlunar með einum eða öðrum hætti eru því meira en milljarður á hverju ári. Það heyrir til undantekninga í heiminum á þeim alþjóðaflugvöllum sem starfa með reisn að litlar sem engar tekjur af rekstri flugstöðva eða starfsemi tengdri flugvöllum renni til að greiða niður stofnkostnað af stórum eða dýrum flugstöðvum sem þar eru reistar. Ég held því að það sé alveg ljóst að annars staðar hefur ekki verið tíðkaður sá siður að taka allar tekjurnar og setja annað en þangað sem þær skapast. Víða þar sem flug er jafnöflugt eins og óhætt er að segja að sé á okkar svæði, Keflavíkurflugvelli, hafa risið mjög öflugar verslunarmiðstöðvar eins og á Kastrup og víðar þar sem alhliða verslunarrekstur hefur blómstrað sem aldrei fyrr á undanförnum árum. Þetta hlutverk gæti hæglega verið hlutverk Leifsstöðvar ef breytt væri um aðferðir og starfsemin sem þar er til húsa væri ekki eins pínd í leigugjöldum og raun ber vitni. Ég er þó ekki að gera lítið úr því mikla starfi sem fríhafnarstarfsmenn hafa sinnt í sínum rekstri þegar ég tala um að það megi auka reksturinn hjá Leifsstöð heldur tel ég að þar sé hægt að gera enn betur með því að opna og gera öðrum kleift að taka þátt í þeim miklu og víðtæku möguleikum sem þarna eru til staðar. Ég vil sérstaklega benda á þetta í umræðunni. Ég veit að hugmyndir eru uppi um að á næsta ári renni um 60 millj. kr. til reksturs Leifsstöðvar eða til Keflavíkurflugvallar á einn eða annan hátt þó ekki sé um það getið í þessari flugmálaáætun. En á þessu ári mun ekki fara neitt af þessari flugmálaáætlun til að rétta hlut Keflavíkurflugvallar. Mér finnst miður að það skyldi ekki takast í þetta sinn. En ég vona að umræður skapist um vanda Leifsstöðvar á hinu háa Alþingi á þessu ári því að eins og kom fram í umræðu um verslunarrekstur í Leifsstöð fyrr í vetur, fór hún öll í að tala um fjárhagsvanda Leifsstöðvar. Ég held því að það sé tímabært að fara að ræða hann í alvöru á hinu háa Alþingi og með því hugarfari að þar sé vandamál sem þurfi að leysa. Þetta er ekkert lítið vandamál. Þetta er mjög stórt vandamál sem bíður eftir okkur óleyst.

Herra forseti. Mér þótti hv. þm. einfalda málin mjög eins og hann lagði flugmálaáætlun fyrir hér.  Í öðru lagi liggur það alveg ljóst fyrir að þegar ákveðið var að verja þessum tilteknu tekjustofnum til flugmálaáætlunar var svo komið að nauðsynlegt var að byggja upp flugvelli hringinn í kringum landið, m.a. vegna ferðaþjónustunnar. Forsendan fyrir því að menn flykkist hingað til Íslands er auðvitað sú að þeir geti komist lengra áleiðis en til Miðnesheiðar þó að Reykjanesið sé að vísu einhver fallegasti partur landsins. Ég vil í þriðja lagi segja að þegar verið er að byggja upp varaflugvöll eins og gert var á Egilsstöðum og eins og verið er að gera einnig á Akureyri, þá er verið að greiða fyrir millilandafluginu og draga úr útgjöldum við áætlunarflug til Íslands þar sem þoturnar þurfa t.d. ekki á varaflugvelli í Skotlandi að halda. Varaflugvöllurinn á Egilsstöðum er beinlínis í þágu millilandaflugsins. Síðast en ekki síst vil ég vekja athygli á því að á þessu ári er gert ráð fyrir að 190 millj. kr. renni til reksturs flugvalla. Hann var áður greiddur úr ríkissjóði. Það er ljóst að með því losnar annað fé sem hægt er að nota til að greiða niður áhvílandi skuldir og ábyrgðir á Flugstöð Leifs Eiríkssonar þannig að mér er ómögulegt að sjá að ekki hafi orðið breyting í þessum efnum og ekki sé komið til móts við þau sjónarmið í flugmálaáætlun fyrir þetta ár.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra samgöngumála veitir andsvar og segir að það hafi verið nægar tekjur af Leifsstöð til að standa undir rekstri. Í ársskýrslu vegna ársins 1994 stendur, með leyfi forseta: ,,Ráðstöfunarfé flugstöðva fyrir vexti og afborganir lána nema 238,4 millj. kr. en þurfa að nema 377 millj. kr. til þess að geta greitt niður erlend lán, endurlánast á 20 árum með 6% vöxtum. Þannig vantar nú um 138,6 millj. kr. á ráðstöfunarfé flugstöðva til þess að ná þessu markmiði eins og gengisþróun dollarans er.`` Þetta segir mér einfaldlega það að tekjurnar hafa ekki hrokkið fyrir afborgunum og vöxtum. Varðandi önnur atriði sem hæstv. ráðherra kom inn á, geri ég ekki lítið úr því að þörf sé á varaflugvöllum og það þurfi að halda uppi innanlandsflugi sem sómi er að. Ég er ekki að gera lítið úr því. Ég er fyrst og fremst að benda á að vandi Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar er eftir sem áður gríðarlegur og verður ekki leystur öðruvísi en með því að til komi meira fé af þeim tekjum sem skapast í Leifsstöðinni til að greiða úr honum og lyfta upp verslunarrekstri sem getur skapað enn meiri tekjur og enn meiri möguleika til að halda þá uppi flugvallarrekstri víðs vegar um landið. Við erum í rauninni að slátra gæsinni sem verpir gulleggjunum, sem skapa allar þær tekjur sem hæstv. samgrh. þarf til skapa þá möguleika er við viljum hafa, bæði fyrir varaflugvelli og aðra þjónustu sem við þurfum svo sárlega á að halda í hinu góða landi okkar.

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áður að ef fast hefði verið tekið strax í öndverðu á fjármálum Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, væri ekki til staðar þessi fjárhagslegi hnútur þar sem nú er og þarf að höggva á þannig að það er allt rétt sem ég sagði um þau efni. Ég hef raunar talið að það eigi sér pólitískar rætur hvernig á þeim málum hefur verið haldið. Ég vil í annan stað segja að það kom fram í minni frumræðu að ég tel að nauðsynlegt nú að huga að því að hluti af flugvallargjaldinu gæti runnið til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Ég talaði um 60 millj. kr. í því sambandi. Það er sú fjárhæð sem hefur verið nefnd og ég beindi því til samgn. að hafa það í huga.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. segir: Ef fast hefði verið tekið á fjármálum Leifsstöðvar á sínum tíma. Ég kannast ekki við að þau mál hafi verið tekin neinum tökum. En lán þarna eru eins og kemur fram í skýrslu frá endurskoðendum --- það stendur hér t.d að erlend lán verði endurlánuð til 20 ára. Ég veit ekki hvað lánstími þarf yfirleitt að vera langur til að hægt sé að greiða þau niður með eðlilegum hætti. En auðvitað er það hlutverk ríkisstjórnar og Alþingis að taka á vandanum þó svo að það hafi ekki verið gert eins og hæstv. ráðherra vildi á sínum tíma. Varðandi það að 190 millj. kr. renna til reksturs flugvalla í núverandi flugmálaáætlun eða fyrir árið 1996, þá eiga engar 190 millj. kr. að renna til reksturs Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eða Keflavíkurflugvallar nema ef vera skyldu 20 millj. kr. Ég veit ekki um það, það kemur hvergi fram. Ég mun að sjálfsögðu með öðrum samgöngunefndarmönnum reyna að vinna að þessum flugmálum eftir bestu getu. En ég ítreka það að mál sem varða vanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eru mál sem ekki geta beðið endalaust eftir úrlausn.

Virðulegi forseti. Við ræðum till. til þál. um flugmálaáætlun fyrir árin 1996--1999 sem hefur verið gerð ítarlega grein fyrir. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að orðlengja mikið þá umræðu. Ég vildi hins vegar sérstaklega nefna í þessu sambandi það sem snýr að Ísafjarðarflugvelli og ég tel að skipti miklu máli fyrir hann. Það er gert ráð fyrir því í þessari tillögu sem hér liggur fyrir að á þessu ári verði sett upp svokölluð hindranalýsing. Það er 15 millj. kr. fjárveiting til þess sem ástæða er til að vekja athygli á að getur haft mjög mikið að segja fyrir flugvöllinn og þá starfsemi sem þar fer fram. Það er kunnara en frá þurfi að segja að eitt af því sem hefur takmarkað notagildi flugvallarins á Ísafirði hvað mest er sú staðreynd að það hefur ekki verið hægt að fljúga þangað nema í björtu. Og það hefur ekki verið hægt að fljúga þaðan heldur, a.m.k. ekki með áætlunarvélum, nema í björtu. Þessi búnaður mun hins vegar hafa það í för með sér að hægt verður að fara frá Ísafirði þó það sé farið að dimma og nánast hvenær sem er sólarhringsins að þessu leytinu og hægt verður að fljúga til Ísafjarðar heldur lengur en áður var mögulegt. Þessi búnaður gerir það að verkum að notagildi flugvallarins fyrir íbúa svæðsins mun vaxa mjög mikið. Það hefur oft verið þannig að það hefur staðið mjög glöggt, sérstaklega seinni hluta dags hvort hægt sé að fljúga eða ekki. Stundum hafa vélarnar orðið að hverfa frá og síðan veður heldur lægt, en þá hefur verið orðið of dimmt til að hægt væri að fljúga. Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir Ísafjörð og svæðið í kringum Ísafjörð vegna þess hve svæðið er háð flugsamgöngum. Vegasamgöngur eru þannig við höfuðborgarsvæðið að bæði er langt að fara og vegir oft ekki greiðfærir og tepptir vegna snjóa. Þess vegna eru flugsamgöngurnar alveg sérstaklega mikilvægar fyrir þetta landsvæði. Það sem hérna er verið að leggja til er búnaður sem mun gera það að verkum að flugvöllurinn verður öruggari og þannig að hægt verður að nota hann stærri hluta ársins. Nýting hans mun þar með vaxa og möguleikar til að sækja þar þjónustu verða sem því nemur meiri. Það er ljóst öllum sem þekkja til að það skiptir miklu máli fyrir atvinnulífið og raunar fyrir búsetu alla að aðdrættir og öflun aðfanga fyrir fyrirtæki og heimili séu sem auðveldust og þetta mun auðvitað gera slíkt mun auðveldara. Ég vil líka fagna sérstaklega yfirlýsingu hæstv. samgrh. í upphafi umræðunnar. Þar nefndi hann, og beindi því sérstaklega til samgn. Alþingis, að það yrði farið mjög rækilega yfir þá kosti sem væru til staðar varðandi uppbyggingu flugvallar í Dýrafirði við Þingeyri. Eins og kunnugt er hafa staðið yfir athuganir á möguleikum á nýrri flugbraut við svokallaða Sveinseyri, nokkru utar en núverandi flugbraut liggur. Nú fara væntanlega að fást lyktir í þessar athuganir og menn geta þá áttað sig á því hvaða kostir bjóðast til frekari flugvallaruppbyggingar í Dýrafirði. Það er líka ljóst að með hinum nýju og myndarlegu jarðgöngum, Vestfjarðagöngunum, er þessi flugvöllur farinn að hafa aukið hlutverk fyrir byggðina á Ísafirði, Bolungarvík og við Djúp. Það hefur hvað eftir annað gerst í vetur að Þineyrarflugvöllur hefur verið notaður sem varaflugvöllur fyrir áætlunarflug Flugleiða inn á þetta svæði. Hér er því tvöfalt tilefni til að skoða þessi mál sérstaklega og í eðlilegu samhengi. Þess vegna er ástæða til að fagna yfirlýsingu og ósk hæstv. samgrh. sem felur í sér stuðning við þann ásetning heimamanna að tryggja sem best flugsamgöngur við norðanverða Vestfirði og samnýta þá þrjá flugvelli sem nú eru til staðar þarna á svæðinu, þ.e. Holtsflugvöllur í Önundarfirði, Ísafjarðarflugvöllur og Þingeyrarflugvöllur. Ég ítreka hins vegar að stefnumótun liggur ekki endanlega fyrir varðandi uppbyggingu flugvallarins í Dýrafirði og þess vegna er ekki hægt að áætla þangað fjárveitingu strax. Sú stefnumótun verður fyrst að liggja fyrir og síðan verður gengið til verka í því að byggja upp á þeim grundvelli. Þess vegna ítreka ég og árétta að það er mjög þýðingarmikið að fyrir liggi þessi ósk og tillaga hæstv. samgrh., sem ég fagna mjög.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að hver horfi til síns kjördæmis þegar flugmálaáætlun er til umræðu og það mun ég einnig gera sem þingmaður Reykv. Ég held að við höfum þó öll í huga að þegar svo miklum fjármunum er varið fyrir jafnmikla hagsmuni og fólk á hér í húfi um allt land, ber okkur að halda þeirri yfirsýn sem mér finnst raunar hafa einkennt mál flestra þingmanna. Ég hef sem flugráðsmaður náð að skoða flugmálaáætlunina nokkuð ítarlega og ég lýsi yfir fullu trausti og stuðningi við þau faglegu vinnubrögð sem ég sé að þar eru stunduð þar sem öryggismál hafa verið sett fremst, en síðan önnur í forgangsröð eftir þeim reglum sem þeir ágætu fagmenn hafa mótað sér sem að flugmálaáætluninni vinna. Ég vil einnig láta koma fram að í greinargerð flugmálaáætlunarinnar er yfirlýsing um afkomu Flugmálastjórnar og ég tel sérstaklega ástæðu til þess að benda á hana. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Afkoma Flugmálastjórnar á undanförnum árum hefur verið mjög góð. Rekstrargjöld og stofnkostnaður hafa nánast verið í samræmi við fjárheimildir og eru horfur á þessu ári að svo muni verða áfram. Rekstur Flugmálastjórnar er í stöðugri endurskoðun með hagræðingu í huga sem skilað hefur töluverðum sparnaði á undanförnum árum.`` Þetta tel ég að sé afar brýnt þegar svo miklir hagsmunir eru í húfi sem hér um ræðir. Við höfum takmarkað fjármagn milli handa og verðum þess vegna að ætla okkur röð í þeim megináherslum sem við höfum að leiðarljósi í starfi við uppbyggingu flugmála í landinu. Ég lýsi fullum stuðningi við þá áhersluröð sem hér kemur fram, þ.e. að snúa sér fyrst að þeim brýnustu verkefnum sem um er að ræða víða úti um land, en snúa sér síðan að Reykjavíkurflugvelli. Það er hins vegar alveg nauðsynlegt, þótt það komi því miður ekki fram í þessari flugmálaáætlun, að tekin verði ákvörðun sem standi og fullt mark verði tekið á um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Eins og allir vita var Reykjavíkurflugvöllur byggður á stríðsárunum og í undirlag hans var ekið rauðamölinni úr Rauðhólum. Hófst þar það hörmulega malarnám sem spillti þeim. Ég vonast til þess að ekki verði gengið á námur í grennd við Reykjavík nema í samræmi við umhverfismat og náttúruverndarsjónarmið þegar ráðist verður í gerð Reykjavíkurflugvallar. Það er öllum kunnugt að Reykjavíkurflugvöllur er ekki aðeins flugvöllur Reykvíkinga, hann er flugvöllur alls landsins. 90% af farþegum í innanlandsflugi koma til Reykjavíkur. Þangað koma 300 þúsund farþegar og til samanburðar má nefna að um Keflavíkurflugvöll fara hartnær 800 þús. og um Akureyrarflugvöll vel á annað hundrað þúsund farþegar. Það hefur komið fram í umræðum hvernig ástand flugvallarins er. Ég tek þó undir mál hv. þm. Svavars Gestssonar, við skulum láta dóm um öryggismál og áhættu í hendur fagmanna og vara við óábyrgum hræðsluáróðri um hættu og annað sem ekki styðst við faglegt mat. En ástandi Reykjavíkurflugvallar er best lýst í skýrslu sem flugmálastjórn hefur látið Almennu verkfræðistofuna gera. Þar kemur fram að norður-suður brautina þarf að hækka um 1,5 metra í norðurenda svo hann uppfylli skilyrði um sjónlengd. Þverhalli flugbrauta, akbrauta og flughlaða er mjög víða ófullnægjandi fyrir afvötnun. Pollar myndast víða á flughlöðum. Sléttleiki flugbrauta er almennt allsendis ófullnægjandi miðað við þær kröfur sem gerðar eru. Merkingum er víða áfátt og ljósabúnaður rangt staðsettur. Síðan segir um flugbrautir: ,,Malbik er í misjöfnu ástandi og eru sérstaklega útlagnarsamskeyti farin að gefa sig. Steypan er sums staðar heilleg en annars staðar mikið brotin.`` Þessu þarf að sjálfsögðu að kippa í lag með góðu og snöggu átaki, ef svo má til orða taka um framkvæmdir. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að hún láti frá sér fara stefnumörkun og ákvörðun um að ráðist verði í þetta verkefni og hafist verði handa á næsta ári, en að sjálfsögðu er ekki hægt að ráðast í þetta verkefni nema með lántöku. Uppbygging Reykjavíkurflugvallar kostar á bilinu 1--1,2 milljarða. Allir sem í flugmálaáætlun líta sjá að það er vitavonlaust að ætla henni að standa undir slíku. Með hliðsjón af því hversu verkefnið er brýnt og vegna hagkvæmni framkvæmda þarf að ráðast þar í lántöku og klára þetta verkefni á tveim til þrem árum. Nú eru ætlaðar til þess þrisvar sinnum tíu milljónir. Í flugmálaáætlun segir að þær séu til rannsókna og þróunarverkefna, en í greinargerðinni kemur fram að þar er m.a. átt við byggingu flugstöðvar, þarfagreiningar og rýmisathugun á byggingum og flughlöðum, þ.e. í fyrsta skipti kemur mér vitanlega fram að það á að ráðast í forathugun vegna flugstöðvarinnar. Henni þarf að velja stað vegna þess að þegar ráðist verður í gerð flugvallarins og byggingu hans þarf að ganga frá flughlöðum og nýta uppgröftinn m.a. til þess að hækka norður-suður brautina, sem ég gerði stuttlega að umtalsefni áðan. Bygging flugstöðvarinnar sjálfrar getur þó væntanlega ekki orðið á þessu flugmálaáætlunartímabili. Hún hlýtur að frestast, enda er þar væntanlega um mörg hundruð millj. kr. fjárframkvæmd að ræða. Sennilega mun það bíða fram yfir aldamót þótt ég sé ekki að draga úr því sem ég hef heyrt á fagaðilum í ferðaþjónustunni, en þeir telja ástand flugstöðvarinnar í Reykjavík einn þann þröskuld sem stendur hvað mest fyrir uppbyggingu ferðamála bæði í Reykjavík og úti um landið. Ég vil líta svo á að yfirlýsing borgarstjórans sem kom fram í Morgunblaðinu um daginn og vitnað hefur verið í, sé óyggjandi og afdráttarlaus um það að Reykvíkingar vilji hafa flugvöllinn í Reykjavík. Ég tek hins vegar undir það sem hér hefur komið fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar. Að sjálfsögðu þurfum við aðeins að skoða það hvers konar tegund af flugsviði við ætlum að hafa hér, ef við fáum einhverju um það ráðið. Tími minn er á þrotum en ég vil að það komi fram að það er óhjákvæmilegt að við látum af hendi flugmálaáætlunarfé á næstu árum til að styrkja fjárhag Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Það er algerlega óviðunandi að ekkert af þeim tekjum sem koma frá farþegafluginu, sem fer nú vaxandi sem betur fer, fari í að bæta aðstöðuna þar. En að sjálfsögðu þarf mun meira til en gert verður með því framlagi.

Herra forseti. Við erum að ræða flugmálaáætlun fyrir árin 1996--1999. Það er gert í þröngri stöðu hvað fjármálin snertir og í ljósi þess að það hefur verið ákveðið að færa hluta af fé til uppbyggingar á flugvöllum yfir í rekstur. Það er því eðlilegt að rætt sé um forgangsröðun, hvað sé mest aðkallandi og hvernig þessu fé til uppbyggingar á flugvöllum sé varið. Ég tel að það þurfi að verja því þannig að reyna að ljúka einhverjum áföngum í þeim framkvæmdum sem verið hafa í gangi. Þar á ég m.a. við Egilsstaðaflugvöll og Akureyrarflugvöll, en þar hafa verið verulegar framkvæmdir. Það er líka svo að nýjar tegundir flugvéla útheimta slitlag á flugvöllum þar sem möl er. Í því ljósi hefur verið ákveðið að leggja slitlag á flugvelli þar sem svo háttar til, m.a. á Vopnafirði. En kjarninn í þessari umræðu er Reykjavíkurflugvöllur og það er eðlilegt. Reykjavíkurflugvöllur er afar mikilvægur hlekkur í samgöngukerfi landsmanna. Hann er miðstöð innanlandsflugsins, bæði áætlunarflugs og sjúkraflugs. Það má heldur ekki gleyma sjúkrafluginu í þessu sambandi. Það er eðlilegt að Reykjavíkurflugvöllur taki rúm í þessari umræðu þar sem ástand hans er bágborið. Þetta var styrjaldaráraframkvæmd á sínum tíma eins og fram hefur komið. Ég tel að eins og þessi flugmálaáætlun er upp sett sé það merki þess af hálfu stjórnvalda að það eigi að stefna að því að byggja upp Reykjavíkurflugvöll á þeim stað sem hann er nú. Ég fagna því enda hef ég verið talsmaður þess. En ég tek undir að auðvitað þarf að nást um það sátt og samkomulag við borgaryfirvöld í Reykjavík. En það er annað mál og ég tel rétt að nota það svigrúm sem gefst á þessu ári til þess að ná slíkri niðurstöðu. Það er sjálfsagt og eðlilegt. Áhyggjur okkar, sem höfum tjáð okkur um Reykjavíkurflugvöll og hugsanlegan flutning flugvallarins úr bænum, hafa snúið að áætlunarfluginu innan lands og þeim áhrifum sem slík ákvörðun hefði að flytja t.d. innanlandsflugið til Keflavíkur. Ég er sannfærður um að það mundi stofna afkomu ýmissa flugleiða í voða innan lands. Hins vegar hef ég a.m.k. ekki gert lítið úr þeim öryggisþætti sem þarf ávallt að hafa í heiðri á öllum flugvöllum, bæði þessum og öðrum. Ég hef ekki skoðanir á takteinum á því hvort á að flytja æfingaflug og ferjuflug af vellinum. Það verður auðvitað að skoða. Ég kveð ekki upp úr með skoðanir um það í ræðustól á Alþingi. Það er eitt af því sem verður að ræða í sambandi við framtíðaráform um flugvöllinn. Hins vegar fagna ég því að það virðist stefna í að það komist niðurstaða í að byggja upp flugvöllinn á þeim stað sem hann er nú. Annað mál sem er óútkljáð og hefur verið nokkuð í lausu lofti undanfarin ár er sá skuldahali sem er óleystur vegna byggingar flugstöðvarinnar í Keflavík. Auðvitað snertir það flugmálin. Hins vegar hagar það þannig til af sérstökum ástæðum að það heyrir undir annað ráðuneyti. Keflavíkurflugvöllur og málefni hans heyra undir utanrrn. En það breytir því ekki að flugmálaáætlun verður ekki rædd nema taka þessar aðstæður þarna inn í því að flugstöðin í Keflavík er hluti af þeim flugvallarmannvirkjum sem þjóna flugi hérlendis, innanlandsflugi í mjög litlum mæli en hún þjónar innanlandsflugi óbeint og flytur farþega og tekur á móti farþegum sem fluttir eru hingað til lands og fara síðan í mörgum tilvikum áfram með innanlandsfluginu. Allt er þetta órjúfanleg heild en hins vegar er mikill fjárhagsvandi sem þarna er við að fást. Ég viðurkenni að þarna er við erfiðan vanda að glíma eins og stendur við núverandi aðstæður í fjármálum ríkissjóðs. Erindi mitt var m.a. að undirstrika að í flugmálaáætlun er nauðsynlegt eins og kostur er að ljúka þeim framkvæmdum sem hafa verið í gangi á flugvöllum víða um land. Það er ekki hægt í öllum tilfellum og þessi flugmálaáætlun gerir ekki ráð fyrir því að fullu. Ég fagna því að það stefnir í ákvörðun með framtíð Reykjavíkurflugvallar en undirstrika að um þau mál þarf að vera fullkomin sátt á milli borgaryfirvalda í Reykjavík og stjórnvalda.

Virðulegi forseti. Mér finnst rétt að undirstrika að sú könnun sem nú stendur yfir á framtíð Reykjavíkurflugvallar verður að vera opin. Það getur ekki verið þannig að það sé sett það skilyrði í þeirri könnun að innanlandsflug verði þar um aldur og ævi og alla framtíð, það getur ekki gengið. Það verður auðvitað að vera alveg ljóst að þar ganga menn að hlutunum með opnum huga. Auðvitað getur vel verið að menn komist að þeirri niðurstöðu eins og ég sagði áðan og langlíklegast að þetta verði um fyrirsjáanlega framtíð. Ég vil láta það koma fram líka vegna orða hv. þm. og reyndar orða sem féllu fyrr í dag hjá hv. 11. þm. Reykv. að engar nýjar ákvarðanir hafa verið teknar svo mér sé kunnugt um á vegum borgaryfirvalda í þessum málum. Hins vegar liggur fyrir að það eru í gangi viðræður á milli borgaryfirvalda og flugmálayfirvalda vegna aðalskipulags og endurnýjunar þess með hliðsjón af því að það þarf að taka gildi núna fljótlega og gildir væntanlega ef ég man rétt til ársins 2014. Í því verða náttúrlega lagðar meginþróunarlínur um flugvöllinn en að því verki geta menn ekki gengið út frá því að einhver hluti þessa máls sé algerlega lokaður af.

Herra forseti. Ég er alveg sammála því að við getum ekki slegið því föstu í dag hvað verður um alla framtíð. Hins vegar liggur það á borðinu hjá okkur að við erum að ákveða það að verja um það bil hálfum milljarði kr. til að byggja upp Reykjavíkurflugvöll á næstu þremur árum og taka lán til þeirra hluta eins og kom fram í ræðu hæstv. samgrh. Það hlýtur að benda til þess að menn ætla a.m.k. í náinni framtíð að nota þennan flugvöll á þessum stað en ég er ekki þess umkominn að spá um hvað gerist í langri framtíð í þessu máli. Ég ætla ekki að blanda mér í umræðu um það hvernig könnun er sett upp en það er þeirra mál sem fjalla um hana og ég ætla ekki að leggja neinar línur í því efni. Ef áætlunin er samþykkt á Alþingi hlýtur hún að benda til þess að menn séu í þeim startholum að byggja upp flugvöllinn til náinnar framtíðar.

Virðulegi forseti. Mig minnir að í flugmálaáætluninni sé gert ráð fyrir dálitlum fjármunum til rannsókna- og þróunarstarfsemi og þróunarverkefna og mig minnir að það komi fram í greinargerðinni að eitthvað af því eigi að tengjast Reykjavíkurflugvelli. Ég lít þannig á að þarna séu menn ekki bara að rannsaka náttúruaðstæður heldur séu menn líka að reyna að horfa á þróun flugmála til framtíðar. Ef eitthvað mætti gagnrýna af minni hálfu í þessu efni væri það kannski helst að þetta séu fulltakmarkaðir fjármunir vegna þess að rannsóknir eru auðvitað alger undirstöðuþáttur í samgöngumálum. Þess vegna hvet ég til þess að menn skeri ekki fjármuni til rannsóknar við nögl. Þarna þurfa menn einmitt að horfa langt fram í tímann til að geta tekið skynsamlegar ákvarðanir þó að það sé bara til fjögurra ára því að bindandi ákvarðanir um svona hluti til fjögurra ára geta haft afdrifaríkar afleiðingar ef þær eru vitlausar. Þess vegna er úrslitaatriði að menn horfi langt fram í tímann í málum af þessu tagi og reyni að átta sig á líklegum þróunarlínum.

Herra forseti. Ég tek undir það að auðvitað þarf að horfa langt fram í tímann varðandi flugmálaáætlun. Hins vegar er það sem horfir við okkur þingmönnum núna að við erum með flugmálaáætlun í höndunum sem gerir ráð fyrir að strax á næsta ári verði ráðist í þessar framkvæmdir. Auðvitað mætti hugsa sér það að endurskoða flugmálaáætlun ef rannsóknir sýndu og það kæmi í ljós að ekki væri vilji að hafa þennan flugvöll í borginni. En þetta er þó það sem við erum að fjalla um núna og þetta sýnir auðvitað ákveðinn vilja stjórnvalda í þessu efni. Ég endurtek það sem ég sagði í ræðu minni áðan að það er nauðsynlegt að um þetta sé samkomulag og sátt og borgaryfirvöld og stjórnvöld séu samstiga í þessu mikilvæga máli. Ég legg á það mikla áherslu.

Herra forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir þeirri breiðu samstöðu sem tekist hefur um að standa saman um það verkefni að hægt verði að ráðast í endurnýjun slitlags á Reykjavíkurflugvelli. Það er rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að það er nauðsynlegt að verja verulegu fé og nægjanlegu fé til undirbúningsrannsókna og athugana í sambandi við slík verkefni og það er raunar innifalið í framkvæmdarliðnum, umhverfismat og annað sem því tengist þegar bæði flugmálaáætlun, hafnaáætlun, vegáætlun og margt viðkomandi framkvæmd. Ég vil í annan stað segja út af þeim umræðum sem snúist hafa um Flugstöð Leifs Eiríkssonar að um það hefur verið algert samkomulag fram að þessu að flugmálaáætlunin snúist um uppbyggingu á flugvöllum innan lands og það hefur ekki verið tengt Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Á hinn bóginn er alveg ljóst í mínum huga að það hefur ekki verið tekið á fjárhagsvanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eftir að sú bygging var risin og ég tel að það eigi pólitískar rætur. Ég hygg að það sé hins vegar rétt að reyna að stuðla að því að samkomulag takist um það hvernig leysa skuli þennan fjárhagsvanda og ég hef lýst því yfir af minni hálfu að ég er reiðubúinn til þess að stuðla að því að 60 millj. kr. renni til þess af flugmálaáætlun og um það hefur orðið samkomulag. Ég held að það sé alveg ljóst að hvorki hv. þm. Jón Kristjánsson né aðrir hafa fram undir þetta verið reiðubúnir til þess að leggja til hliðar fé af flugmálaáætlun í þessu skyni en raunar hlýt ég að lýsa því yfir eins og ég gerði áðan á nýjan leik að þegar hér er gert ráð fyrir því að 190 millj. kr. á fjárlögum þessa árs renni beinlínis til rekstrar í flugmálum sé með því verið að koma til móts við kröfuna um að hluti af þessum fjármunum renni til þess að greiða niður skuldir vegna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar.

Herra forseti. Það er alveg rétt. Ég hef ekki haldið langar ræður um flugmálaáætlanir undanfarinna ára um að greiða skuldir þessarar flugstöðvar og ég átta mig ekki á og ætla ekki að kafa í þessa grasafræði hæstv. ráðherra með pólitískar rætur. Ég leiði það hjá mér. Ég var eingöngu að tala um framtíðina í þessum efnum og að málefni flugstöðvarinnar hlytu að vera hluti af því dæmi sem við erum að tala um þegar við ræðum flugmálin í landinu og að verja tekjum af fluginu til uppbyggingar og rekstrar á flugvöllum. Það var inntak ræðu minnar. Við verðum að halda samstöðu um þetta og ég lýsi ánægju með það og stuðningi við það að það er vísir að þessu núna og menn eru að byrja á þessu af takmörkuðum fjármunum. Aðalatriðið er að halda samstöðu um uppbyggingu á þessu neti, bæði Reykjavíkurflugvöllur og landsbyggðarflugvellirnir og búa í haginn fyrir millilandaflugið. Allt er þetta samtengt í órjúfanlega heild. Ég viðurkenni það vel að hugur minn er náttúrlega eins og annarra nokkuð bundinn við kjördæmi mitt í þessum efnum og ég hef talað þar fyrir ýmsum framkvæmdum á undanförnum árum og það hefur miðað verulega í því efni þó að margt sé reyndar eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst minnast á ákvörðun sem er sennilega orðin tíu ára gömul um að semja sérstaka flugmálaáætlun til langs tíma og reyna að skipta verkum niður á flugvelli eftir því sem menn hafa komið sér niður á að væri skynsamlegt, bæði hvar ætti að hafa flugvelli og hvað ætti að gera á hverjum stað. Í upphafi var gert ráð fyrir því að ljúka endurbyggingu eða uppbyggingu flugvallanna á Íslandi á tíu árum. Værum við þá líklega að ljúka því á þessu ári eða hinu næsta, ef menn hefðu staðið við þá áætlun sem samþykkt var á sínum tíma. Jafnframt var séð fyrir fjárhag áætlunarinnar með sérstökum tekjustofnum sem hafa verið til umræðu hér. Eldsneytisgjald og flugvallargjald áttu að bera uppi hitann og þungann af kostnaði við þessa endurbyggingu, en því til viðbótar átti að leggja til fé úr ríkissjóði eftir þörfum. Það má segja að reynslan hafi sýnt að þetta hafi haft bæði sína kosti og galla. Áætlunargerðin sem slík hefur að mínu viti tvímælalaust sannað kosti sína. Menn gerðu langtímaáætlun, skilgreindu verkefnið, brutu það niður og reyndu að raða því niður í tímaröð. Þrátt fyrir röskun á tíma hefur sú áætlun að öðru leyti haldist í meginatriðum. Núna standa eftir framkvæmdir fyrir um það bil 5 milljarða kr. Ef við ætluðum að ljúka þeim af á tíu árum, þ.e. fyrir árið 2006, þyrfti að veita um 500 millj. kr. á ári til uppbyggingar flugvalla. Ókosturinn sem komið hefur í ljós við þessa áætlanagerð er einmitt að menn hafa ekki staðið við fjármögnunina. Menn væru þá að vinna verkið á tuttugu árum í staðinn fyrir tíu ár. Í heildina er það kannski ekki svo slæmt að menn ættu að hætta við að marka sér stefnu og standa að áætlanagerð eins verið hefur. Ég held að kostirnir við það séu tvímælalaust miklu meiri en sá ókostur sem er veikleiki allrar áætlunargerðar hér á landi, þ.e. að menn freistast til þess að standa ekki við fjarhagsþátt málsins. Sú áætlun sem nú er til umfjöllunar ber glögglega með sér að ríkisstjórnin sem nú situr gengur lengra í því en aðrar ríkisstjórnir á þessu tíu ára tímabili að raska fjárhagsgrundvelli áætlunarinnar. Á þeim fjórum árum sem áætlunin nær til, 1996--1999, er gert ráð fyrir að skerða framkvæmdagetu tekjustofnanna um tæpan hálfan milljarð kr. eða sem nemur einum tíunda hluta þess fjár sem talið er að þurfi til að ljúka uppbyggingu flugvalla á Íslandi. Og ef við tökum með síðasta ár þar sem var skorið niður um tæplega 100 millj. kr., kemur í ljós að á fimm ára tímabili er niðurskurðurinn um 600 millj. kr. Það munar um minna þegar um slíkar stærðir er að tefla í heildarsamhenginu við 5 milljarða. Það er alveg óþolandi að metnaðarleysi hæstv. ríkisstjórnar skuli vera sem raun ber vitni, að hún skuli ekki glíma við fjárhagsvandann þar sem hann er en ráðist þess í stað á önnur verkefni sem búið er að taka út fyrir sviga í ríkisfjármálum með sérstökum tekjustofnum og hirði þær tekjur inn í ríkissjóð í stað þess að glíma við vanda ríkissjóðs og útgjöld hans. Kostnaður við uppbyggingu flugvalla fer auðvitað eftir því hvaða forsendur menn gefa sér. Það skiptir t.d. verulegu máli hvort menn gera ráð fyrir að byggja upp flugvelli sem eiga að þola umferð Fokkervéla eða minni véla eins og t.d. Twin Otter. Mér hefur fundist einn helsti gallinn á langtímaáætlun í flugmálum vera sá að þar væri um of byggt á áætlunum Flugleiða um flugvélaflota. Það hefði verið hægt að byggja upp þessa flugvelli fyrir minna fé ef menn hefðu gefið gaum öðrum flugvélategundum sem eru fullboðlegar hér á landi og eru nú um þessar mundir að ryðja sér rúms á æ fleiri flugleiðum, t.d. þeim flugvélum sem Íslandsflug notar nú og hefur notað um skeið. Ég vil aðeins víkja að flugvöllum á Vestfjörðum, en eðli málsins samkvæmt eru flugvellir flestir þar sem samgöngur eru verstar við aðra hluta landsins. Þetta á einkum við norðaustur- og norðvesturhluta landsins. Ef við skoðum samgönguáætlanir í samhengi við vegamál og hafnamál er ljóst að þróunin hefur verið og verður sú að vegagerð sækir æ meira á á kostnað flugmála. Þannig er t.d. rekstur áætlunarflugvalla varla fyrir hendi í stórum hluta landsins sem er í grennd við höfuðborgarsvæðið eða í góðum samgöngum við það eins og t.d. Suðurland, að frátöldum Vestmannaeyjum, Reykjanes, Vesturland og Norðurl. v. að mestu leyti. Þróunin er í þá átt að það svæði þar sem bílaumferð hefur vinninginn umfram flugumferð fer heldur stækkandi samhliða þeirri þróun að vegirnir eru smátt og smátt að batna. En eftir stendur að flugumferð er og verður mikilvægust á ystu svæðum landsins eins og Vestfjörðum. Þar er mikilvægast að menn haldi sig við þær áætlanir sem menn hafa gert um uppbyggingu flugsamgangna og nýti önnur samgöngumannvirki til að nýta flugvellina sem best. Það á bæði við um uppbyggingu flugs inn á sunnanverða Vestfirði og norðanverða Vestfirði. Ég tek eftir því, virðulegi forseti, að á norðanverðum Vestfjörðum er ekki gert ráð fyrir fé til að byggja upp flugvöllinn á Þingeyri né heldur halda við flugvellinum á Flateyri og einungis gert ráð fyrir að leggja til fé til uppbyggingar á Ísafirði. Auðvitað munu jarðgöngin virka þannig að notagildi flugvallanna á Flateyri og Þingeyri eykst. Við eigum að bregðast við því með því að haga fjárveitingum þannig að batnandi samgöngur á landi nýtist okkur sem best, ekki með því að þurrka út allar fjárveitingar til þessara flugvalla eins og hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Óþolandi metnaðarleysi, sagði hv. þm. á undan mér. Ég veit ekki hvaða orð ég á að hafa um þetta. Við stöndum frammi fyrir miklum niðurskurði í viðkvæmum málum eins og heilbrigðismálum, ég minni aðeins á innritunargjaldið á sjúkrahúsin sem var 80 millj. á ári, og svo gagnrýnir ræðumaður á undan mér að við skulum skera niður flugmálaáætlun um 100 millj. Ég skammast mín ekki fyrir að skera niður flugmálaáætlun um 100 millj. og nýta þá sömu peninga í heilbrigðismálin, jafnmörg og brýn verkefni sem þar eru. Mér hefur fundist að við værum sátt að mestu leyti um þá megindrætti sem eru í þessari flugmálaáætlun. Hér eru miklir hagsmunir í húfi, hér er mikið fjármagn sem við höfum milli handa, en þó ekki nóg. Megindrættirnir eru þeir að byggja upp flugvellina úti á landi, sinna þar brýnustu verkefnunum, en eiga það síðan alveg víst að það verði gengið í Reykjavíkurflugvöll. Um það hljótum við öll að sameinast. Ekki aðeins vegna okkar Reykvíkinga, heldur vegna þess að það eru líka hagsmunamál landsbyggðarinnar og landsins alls að byggja upp Reykjavíkurflugvöll. Vegna orða þeirra sem hér hafa fallið vil ég gera þá skýlausu kröfu til borgarstjórnar Reykjavíkur að hún gefi afdráttarlausa og marktæka yfirlýsingu um það hvort flugvöllurinn eigi að vera þarna í náinni framtíð eða ekki. Við sem erum að berjast fyrir Reykjavíkurflugvelli, og þar eru bæði menn í stjórn og stjórnarandstöðu, verðum að hafa þetta leiðarljós ef við eigum að sinna þessu mikilvæga verkefni. Ég kalla eftir ákvörðun sem hægt er að taka mark á frá ríkisstjórninni um það að tekið verði til við Reykjavíkurflugvöll á næsta ári.

Virðulegi forseti. Það er rétt að árétta, vegna þess sem fram kom hjá hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni, að niðurskurðurinn á flugmálaáætlun er á fimm ára tímabili um 600 millj. kr. Það er óhjákvæmilegt að finna að því að ríkisstjórnin skuli grípa til þess að seilast í tekjustofna flugmálaáætlunar og einnig tekjustofna vegáætlunar í stað þess að glíma við fjárhagsvandann þar sem hann er. Vandi ríkisstjórnarinnar er sá að hún hefur ekki pólitískt þrek til að leysa úr ríkisfjármálunum. Hún hefur ekki þrek til að afla tekna til að standa undir útgjöldum. Hún hefur ekki þrek til að skera niður útgjöld þar sem þess þarf. Vandinn er að við sitjum uppi með ríkisstjórn sem ræður ekki við vandamálin. Með því að ráðast á önnur verkefni sem hafa sína eigin tekjustofna, er ríkisstjórnin einfaldlega að flytja vandamálið þangað. Og auðvitað hlýtur vandamálið að koma fram í því að þau verkefni sitja á hakanum þegar peningarnir eru fluttir frá þeim og yfir í hinn botnlausa ríkissjóð. Hvað varðar niðurskurð í heilbrigðiskerfinu sem hv. þm. nefndi sérstaklega og innritunargjöldin, vil ég minna hann á að Framsfl. leysti það með því að hætta við innritunargjöldin en sækja þá peninga aftur hjá fötluðum, með því að skera niður bílastyrki hjá fötluðu fólki. 

Herra forseti. Ég vil einungis ítreka það sem ég sagði áður. Auðvitað er óhjákvæmilegt að endurskoða í heild afstöðuna til flugvallanna í hinum nýja Ísafjarðarkaupstað, frá Þingeyri til Ísafjarðar. Á það er einnig að líta að innanlandsflug verður frjálst frá 1. júlí á næsta ári og af þeim sökum tók ég sérstaklega fram að ég óskaði eftir því að samgn. liti til þessa máls.

Virðulegi forseti. Það háttar svo til að við höfum verið með þrjá flugvelli á þessu svæði og við eigum auðvitað ekki að reka fleiri flugvelli en við þurfum á að halda. Ég hef því ekkert við það að athuga ef menn geta fækkað flugvöllunum án þess að það komi niður á flugtíðninni. En vandamálið á norðanverðum Vestfjörðum er það hve oft er ófært á Ísafjarðarflugvöll. Við höfum því litið til þess að jarðgöngin mundu gera okkur kleift að komast oftar fljúgandi vestur en verið hefur með því að geta lent á völlunum vestan heiða, þ.e. fyrst og fremst á Þingeyri. Til að þetta nýtist þarf í fyrsta lagi að taka ákvörðun um framtíð Þingeyrarflugvallar sem hefur verið í biðstöðu nokkur ár. Og samkvæmt þessari áætlun er ekki lagt til að neitt fé fari í þann völl á næstu fjórum árum. Það er afleitt því að þá eru menn einfaldlega að segja að við ætlum okkur að nota bara einn flugvöll til að fljúga inn á þetta svæði. Það bætir okkar stöðu ekki neitt sem búum á þessu svæði. Til þess að bæta samgöngurnar og nýta kosti hinna flugvallanna, þurfum við að hafa þá í lagi og hafa starfsmenn þannig að það sé hægt að nota þessa flugvelli.

Herra forseti. Það hefur verið athyglisvert að hlusta á þá þingmenn sem koma frá hinni dreifðu byggð þegar rætt er um Reykjavíkurflugvöll. Mér finnst eins og þeir slái nokkuð í takt við þá staðreynd sem nú blasir við að uppbygging Reykjavíkurflugvallar er forgangsverkefni og eitt af stærstu verkefnum sem eru fram undan í flugmálum. Hins vegar er ég ekki hissa á því þó að staðsetning vallarins velkist nokkuð fyrir mönnum en þó heyrist mér svo að menn séu sammála því að það sé eðlilegt að flugvöllurinn verði þarna a.m.k. í nánustu framtíð hvað svo sem menn horfa langt fram veginn í því sambandi. Einkum og sér í lagi skil ég það mjög vel vegna þess að það hlýtur að vera mikið atriði fyrir aðila sem koma utan af landi til Reykjavíkur og fara frá Reykjavík að eiga ekki um langan veg að sækja að eða frá frá flugvelli þegar komið er til höfuðborgarinnar. Það hefur áður komið fram að talað er um að setja um 1.000--1.400 millj. í Reykjavíkurflugvöll til þess að byggja hann upp. Þegar menn tala um óþægindi af flugi inn á Reykjavíkurflugvöll tengist það einkum þeim sem næst búa flugvellinum en aðrir í úthverfum borgarinnar verða ekki svo mjög varir við umferð Reykjavíkurflugvallar. Mér finnst að atvinnumálaþátturinn hafi nokkuð gleymst í umræðunni því að Reykjavíkurflugvöllur er með stærri vinnustöðum í höfuðborginni. Ég tek það ekki mjög alvarlega þegar menn tala um að það sé rétt að flytja flugvöllinn vegna þess að hann er það mikilvægur í atvinnumálum fyrir okkur Reykvíkinga að ég sem þingmaður Reykvíkinga mun beita mér fyrir því að hann muni verða hér í nánustu framtíð. Menn hafa talað um kjördæmapot og minnt á aðra flugvelli landsins. Ég tel að það sé ekkert óeðlilegt. Hins vegar finnst mér samt sem þingmenn hinna dreifðu byggða tali öðruvísi gagnvart Reykjavíkurflugvelli en þeir hafa gert áður. Það hefur líka sýnt sig í vegaframkvæmdum að menn tala öðruvísi nú en þeir hafa gert áður hvað höfuðborgarsvæðið áhrærir. Ég á sæti í flugráði og hef getað fylgst mjög náið með þeim vinnubrögðum sem þar fara fram. Ég tek undir það með hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni að hjá Flugmálastjórn er mjög vönduð og ígrunduð vinnuaðferð sem mörg önnur ríkisfyrirtæki mættu taka sér til fyrirmyndar þá hlutir eru lagðir niður fyrir flugráð og menn ræða um framkvæmdir, kosti þeirra og galla og eins niðurröðun. Í flugráði hefur verið samþykkt að reyna að ljúka öllum verkefnum hinna smærri flugvalla áður en kemur að hinni stóru framkvæmd í uppbyggingu og enduryggingu Reykjavíkurflugvallar og það er vissulega af hinu góða. Þegar þær ræður sem hér hafa verið fluttar eru skoðaðar grannt þá finnst mér þær endurspegla það sem samgrh. hefur sagt um nokkuð langan tíma, þ.e. að full ástæða sé til þess að líta yfir völlinn allan og skoða samtengingu vega, flugvalla og hafna. Við stöndum frammi fyrir því að nýting þessara mannvirkja þarf að vera skynsamleg. Auðvitað þurfum við líka að horfa á það hvaða vellir, hafnir og vegir það eru sem við ætlum að leggja áherslu á með tilliti til þessara meginþátta samgöngumála á Íslandi vegna þess að við höfum ekki endalaust fjármagn til þess að byggja það upp sem menn vildu gjarnan gera. Þess vegna er mjög af hinu góða að menn hafa látið skynsemina ráða og vilja byggja upp það sem kemur hverjum Íslendingi best til nota hverju sinni.

Herra forseti. Vegna orða fyrri ræðumanns um að menn væru að velta fyrir sér staðsetningu flugvallarins held ég að það sé alveg ljóst hver vilji borgaryfirvalda er. Það kemur fram í Morgunblaðinu 3. mars, sl. sunnudag, í viðtali við borgarstjóra og ég vitna í þetta viðtal, með leyfi forseta. Í upphafi segir: ,,Ingibjörg Sólrún Gísladóttir borgarstjóri segir ljóst að innanlandsflug verði áfram á Reykjavíkurflugvelli.`` Og síðar í sömu grein: ,,Ég held að það sé alveg ljóst að innanlandsflug verður áfram á Reykjavíkurflugvelli. Spurningin er með hvaða hætti það á að vera.`` Ég get ekki séð annað en hér komi alveg skýr vilji borgarstjóra fram í þessu viðtali í Morgunblaðinu. Aftur á móti eins og komið hefur fram í umræðunni þurfa menn að velta því fyrir sér með hvaða hætti og hvernig þurfi að standa að innanlandsfluginu. Vilji borgarstjóra er ljós og kemur vel fram í þessu viðtali í Morgunblaðinu sl. sunnudag.

Herra forseti. Ég tek undir það sem síðasti ræðumaður sagði áðan. Ég hef litið svo á að það sé alveg heiðskýrt að borgarstjórinn í Reykjavík er ekki á þeim nótunum að leggja af Reykjavíkurflugvöll. Ef það er einhver misskilningur okkar í milli þá leiðréttist þetta hér með. Auðvitað er mjög nauðsynlegt að þegar verði hægt að vinna þannig gagnvart þeim framkvæmdum sem fram undan eru. Bæði vegna staðsetningar flugstöðvarinnar og vegna flughlaða, sem kallað er, er nauðsynlegt að hraða þessum málum til þess að framkvæmd flugmálaáætlunar geti hafist á næsta ári.

Herra forseti. Ég tók þetta sérstaklega fram vegna þess að hv. ræðumaður nefndi það að menn hefðu verið að velta fyrir sér ákvörðunum um staðsetningu og vildi að það kæmi alveg skýrt fram að vilji borgarstjóra er kominn fram. Varðandi öryggisþættina sem komu einnig fram hjá hv. ræðumanni varða öryggismálin fleiri en þá Reykvíkinga sem búa í nágrenninu og óþægindin af fluginu yfir borgina koma auðvitað fleirum við en þeim sem búa hér. Hér starfar líka fjöldi manns og einnig varða öryggismálin og flugið hér yfir þá farþega sem fara hér um.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá síðasta ræðumanni að öryggismálin eru enginn smáþáttur í þessu máli og það verður auðvitað að horfa á hann. En síðast en ekki síst þykir mér sérlega vænt um það hvernig borgarstjóri svaraði þessu máli í Morgunblaðinu vegna þess að væntanlega gerir hann eins og fleiri Reykvíkingar, þó ekki allir í núverandi meiri hluta borgarstjórnar, sér fulla grein fyrir hinu stóra atvinnuspursmáli sem við erum hér að fjalla um.

Herra forseti. Alltaf þykir mér gaman að hlýða á hv. þm. Guðmund Hallvarðsson sem er einn snjallyrtastur flestra þingmanna og alltaf sér hann kjarnann í hverju máli. Ég gladdist þess vegna mjög að hann skyldi ljúka sinni síðustu ræðu á því að lofa og mæra núverandi borgarstjóra í Reykjavík, fyrrv. þingmann og eina af stallsystrum okkar hérna. Ég vænti þess, herra forseti, að það verði fleiri en hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson úr liði Sjálfstfl. sem munu sjá þá framsýni og þá skyggni sem er að finna hjá borgarstjóranum í Reykjavík þegar kemur að svona miklum hagsmunamálum Reykvíkinga. Hv. þm. gat þess sérstaklega að hann fagnaði því að borgarstjórinn í Reykjavík hefði markað stefnu til framtíðar. Ég ætlaði eiginlega að koma upp til þess að benda á þann mun sem mér þótti vera á afstöðu hv. þm. og míns ágæta félaga, Guðmundar Hallvarðssonar annars vegar og hins vegar borgarstjórans vegna þess að hv. þm. sagði að auðvitað mundi Reykjavíkurflugvöllur vera á sínum stað í nánustu framtíð. Þessi orð ,,í nánustu framtíð`` lýsa vel því tvílræði sem einkendi einmitt afstöðu fyrrv. meiri hluta í Reykjavíkurborg. Ég ætla ekki að deila á fjarstadda menn, en ég get leyft mér að deila pínulítið á félaga minn, hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, því að okkar leiðir lágu einmitt saman á þeim vígvöllum sem borgarstjórn Reykjavíkur var. Hann er eiginlega eins konar fulltrúi þessarar stefnu sem gerði það einmitt að verkum að meðan sjálfstæðismenn sátu þarna við stjórnvöl náðu þeir ekki að marka afdráttarlausa stefnu til framtíðar um þetta mál vegna þess að við í liði sjálfstæðismanna í Reykjavíkurborg var að finna þungavigtarmenn, þunga borgarfulltrúa sem voru annarrar skoðunar, sem voru þeirrar skoðunar að það ætti að flytja flugvöllinn. Ég tel eins og hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir hefur sagt að það sé í rauninni búið að marka stefnu til framtíðar. Borgarstjórinn í Reykjavík hefur sagt að það sé stefna þess hóps sem hún stendur fyrir að innanlandsflugið verði áfram í Reykjavík. Ég held að það sé mjög farsælt og ég held að það hljóti að vera málefni sem landsbyggðarmenn og Reykjavíkurbúar geta sameinast um. Ég held að það sé farsælt fyrir landbyggðina að hafa innanlandsflugið innan vébanda borgarmarkanna, og ekki bara innan vébanda borgarmarkanna heldur svo að segja í borgarmiðjunni. Það hlýtur að vera þægilegt fyrir þá ágætu landsbyggðarmenn sem hingað þurfa að sækja.  Herra forseti. Ég hef einu sinni orðið ásjáandi að flugslysi við enda flugvallarins þar sem þrír menn fórust í kanadískri ferjuflugvél. Það var alveg skelfilegt að sjá það gerast og það er engum blöðum um það að fletta að þarna er ákveðin hætta. Það hafa komið upp hugmyndir um það hvort það eigi t.d. að flytja ferjuflugið af flugvellinum, hvort það ætti e.t.v. að setja æfinga- og kennsluflug einhvers staðar annars staðar. Ég er þeirrar skoðunar að þetta beri að kanna vel og rækilega. Án þess að ég hafi nokkra sérfræðikunnáttu á þessu sviði finnst mér það koma vel til álita að flytja ferjuflugið en ég ítreka að ég hef ekki skoðað það mál til hlítar. Ég held að það sé farsælt fyrir alla aðila að innanlandsflugið verði áfram í Reykjavík en það verður auðvitað að gæta fyllsta öryggis. Ég verð að hrósa hæstv. samgrh. fyrir það að hann hefur með borgaryfirvöldum í Reykjavík hlutast til um samræður sem væntanlega munu leiða til farsællar niðurstöðu í þessum málum. Eftir því sem ég hef skilið þessar umræður verður á næsta ári hafist handa við endurbyggingu vallarins og undirbúningur verður hafinn að nýrri flugstöð. Hæstv. samgrh. á hlut að því máli og það ber að þakka honum fyrir það. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson kom upp fyrr í dag og var heldur heitt í hamsi yfir þeim orðum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lét falla. Ræddi hann m.a. niðurskurð og hann sagði að honum þætti engin goðgá þó að það væru skornar niður 100 millj. kr. af flugmálaáætlun þegar horft væri til þess að ríkissjóður væri í gríðarlegri fjárþörf og það þyrfti að skera niður i heilbrigðismálunum. Ég var honum algerlega sammála um það. Það er engin goðgá þó að það sé skorið niður 100 millj. kr. í flugmálaáætlun, jafnvel þó að það hefði verið eitthvað meira. Hins vegar verð ég að vekja eftirtekt hv. þm. á því að það eru kannski einhverjir aðrir þættir í ríkisrekstrinum þar sem hefði mátt skera niður ef menn ætla að fara að forgangsraða með þessum hætti eins og hv. þm. gerði með því að segja: Allt í lagi, ef það þarf að skera niður í heilbrigðismálum þá skulum við frekar skera niður í flugmálunum. Það er forgangsröðin sem hann er að leggja fyrir. Gott og vel. Hún er ekkert vitlaus en það eru kannski aðrir þættir sem hann og flokkur hans mættu íhuga miklu betur. Það eru t.d. landbúnaðarmálin. Er það ekki Framsfl. og fulltrúar hans sem hafa einmitt rekið þá landbúnaðarstefnu á síðustu árum sem hefur orðið þess valdandi að menn eru að eyða í hana 11--12 milljörðum. Ef menn segja a, þá verða þeir að segja b. Ef menn segja að það eigi að skera frekar niður í flugmálum en heilbrigðismálum, þá vil ég segja c, herra forseti, og segja: Er þá ekki rétt að menn reyni að spara þar sem hægt er að spara, sem er t.d. í landbúnaðarmálunum. Herra forseti. Menn hafa rekið upp mikinn og gjallandi hlátur yfir því að ég hef látið mér um munn fara bókstafinn b. Hversu oft þarf ég að koma í þennan stól og lýsa yfir virðingu minni á Framsfl. til þess að mönnum finnist það ekki skrýtið? Og ef ég mætti, herra forseti, ljúka þessari ræðu minni á þeim 59 sekúndum sem ég á eftir til að minna á það að það var sama höndin sem skrifaði stefnuskrá A og B, Alþfl. og Framsfl. og það ber að virða þó að því miður hafi sú hönd ekki stýrt Framsfl. nógu langt inn í framtíðina.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara á flug landbúnaðar í umræðum um flugmál. Engu að síður kom síðasta ræðumanni nokkuð á óvart hvar ég gat um borgarstjórann í Reykjavík. En það er að gefnu tilefni vegna þess að ég hef ekki orðið var við það að samherjar R-listans í borgarstjórn séu á einu máli um hvað varði framtíð Reykjavíkurflugvallar. Þess vegna er það af hinu góða þegar borgarstjóri sér að sér og áttar sig á mikilvægi Reykjavíkurflugvallar og mikilvægi atvinnumálanna flugvellinum tengdum. Í annan stað hvað varðar fyrrv. borgarstjórn sjálfstæðismanna, hvar hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemur inn á það að þeir hafi sofið þyrnirósarsvefni gagnvart Reykjavíkurflugvelli er það rangt vegna þess að hér á árum áður voru ríkisstjórnir andsnúnar meiri hluta stjórnar Reykjavíkurborgar sem ekki vildu ljá því máls að þessu máli yrði hreyft, hvað þá ef eitthvað yrði gert. Ástand Reykjavíkurflugvallar sýnir þess líka merki hvernig málum er fyrir komið núna þannig að ég get þess vegna endurtekið að það er gott að það er þó a.m.k. einn innan R-listans, meiri hluta Reykjavíkurborgar, sem áttar sig á því hversu mikilvægur Reykjavíkurflugvöllur er.

Herra forseti. Það er í rauninni ekki miklu að svara. Ég fagna því bara að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson ítrekar ánægju sína með störf núverandi borgarstjóra í Reykjavík. Ég get tekið undir það með honum að það er vaxandi hópur sjálfstæðismanna sem er að verða sömu skoðunar. M.a. vegna þess að borgarstjórinn og meiri hluti R-listans hefur lagt svo mikla áherslu á atvinnumálin sem raun ber vitni eins og þetta einmitt sýnir. Ég tek ekki svo djúpt í árinni að segja að ræða hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar hin fyrri hafi verið ein samfelld árás á Árna Sigfússon, forustumann meiri hlutans, en hitt er alveg ljóst að meiri hlutinn svaf þyrnirósarsvefni árum saman vegna þess að ekkert gerðist. Við getum þó a.m.k. glaðst yfir því að það er stefna sem virðist njóta mjög víðtæks stuðnings, ekki bara þeirra sem fylkja sér um R-listann, heldur líka hinna. Þá er spurningin hvort þeir eiga ekki að stíga skrefið til fulls og koma algerlega til liðs við R-listann. Ég veit að það yrði mikill happafengur af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni sem því miður getur ekki fengið að koma upp aftur til þess að svara og játast þessu.

Herra forseti. Ég var að velta því fyrir mér þegar hv. þm. talaði um að Framsfl. hefði ráðið landbúnaðarstefnunni á undanförnum árum hvort það heyrðist í mér ef ég segði eins hás og ég er: ,,Þú mátt ekki gleyma garminum honum Katli.`` En það er að vísu annað mál. Ég held að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm. ef hann telur að mál Reykjavíkurflugvallar hafi ekki verið rædd fyrr en á síðasta vetri eða svo. Eins og sést á þeirri flugmálaáætlun sem samþykkt var í maímánuði 1994 var þegar gert ráð fyrir því að 100 millj. kr. yrði varið til flugvallarins á næsta ári vegna þess að þá þegar var hafinn undirbúningur þess að endurnýja slitlag á vellinum. Ég átti á þeim tíma viðræður um það mál, bæði við þáv. borgarstjóra, Markús Örn Antonsson, og síðar við Árna Sigfússon borgarstjóra og þeir sýndu því jafnframt aukinn áhuga að ný flugstöð risi á Reykjavíkurflugvelli í stað þeirrar gömlu sem menn notast nú við. Á hinn bóginn hafði ég ekki stuðning til þess að taka það mál upp einmitt vegna þess að brýn verkefni önnur biðu úrlausnar sem var nauðsynlegt að fara í. Um það varð þess vegna pólitískt samkomulag milli mín og Alþfl. á þeim tíma að Reykjavíkurflugvöllur biði ársins 1997 og það var í fullri sátt við þáverandi yfirvöld Reykjavíkurborgar og hefur ekki breytt neinu um þær áherslur þó nýr pólitískur borgarstjórnarmeirihluti hafi verið kjörinn til að ráða málefnum Reykjavíkurborgar.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. gerir sér e.t.v. ekki grein fyrir því hvílíkur áfellisdómur fólst í orðum hans gagnvart fyrrv. borgarstjórn í Reykjavík. Hann gat þess að það hefði verið full sátt um það að ráðast ekki í framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli fyrr en 1997 og það hefði verið í fullri sátt við þáverandi forustu borgarinnar. Hverjir voru það? Það var auðvitað Sjálfstfl. Hins vegar er núna komið fólk til stjórnunar í borginni sem leggur mikla áherslu á þetta og það ber að þakka það að hæstv. samgrh. hefur alls ekki legið á liði sínu, hvorki nú né áður. Það sem ég átti við í tölu minni var einfaldlega að mér er kunnugt um það að skipulagsnefnd Reykjavíkurborgar hefur átt fundi með forustumönnum flugmála, m.a. til þess að ræða stöðu Reykjavíkurflugvallar og hvernig hún kynni að breytast eða hvernig væri rétt að festa hana til framtíðar í þeirri vinnu á endurskoðun á aðalskipulagi sem stendur yfir í Reykjavík núna.

Virðulegi forseti. Í flugsögunni eru til dæmi um ýmsar gerðir flugvéla sem hafa verið smíðaðar sem hafa aldrei komist í loftið. Þær hafa komist á braut og þær hafa verið keyrðar af miklu afli en þær hafa ekki náð fluginu. Þannig er með hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hann baksar út og suður og hjartað berst í miklum móð en hann kemst ekki af brautinni. Hann blaðrar um hluti sem hann hefur ekki sett sig inn í og viðurkennir reyndar og hann vænir menn um hluti sem þeir bera ekki ábyrgð á. Til að mynda sagði hv. þm. Össur Skarphéðinsson að í fyrrum borgarstjórnarliði sjálfstæðismanna í Reykjavík hefðu verið fulltrúar í forsvari sem hefðu verið á móti Reykjavíkurflugvelli.

Þungavigtarmenn, sagði ég.

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur ekki nefnt einn einasta mann, hvorki úr forsvari né þungavigtarmannaliði forustumanna Sjálfstfl. sem hefur verið á móti slíku í Reykjavíkurborg. Það hefur verið einróma samstaða um það að Reykjavíkurflugvöllur yrði staðsettur þar sem hann er enda eru menn í rauninni að tala um það að leggja niður höfuðborg Íslands, Reykjavík, ef þeir eru að tala um að leggja niður Reykjavíkurflugvöll. Það er samsvarandi og að leggja niður höfuðborgina formlega með þá stöðu í íslensku samfélagi vegna þess að höfuðborgin er til þjónustu fyrir landið allt og Reykjavíkurflugvöllur er lykill landsbyggðarinnar að höfuðborginni, lykill númer eitt, tvö og þrjú. Auðvitað eru gagnkvæmir hagsmunir fyrir Reykvíkinga til að komast út á land en fyrst og fremst er Reykjavíkurflugvöllur lykill landsbyggðarinnar að höfuðborginni. Það segir sína sögu þar sem 330 þúsund farþegar fara um Reykjavíkurflugvöll á ári og lendingar alls eru um 50 þúsund talsins.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Johnsen verður að virða mér það til vorkunnar ef honum þykir ég ekki vera mjög vaxinn til flugs. Þegar hann var í ræðustól áðan minnti hann mig hins vegar á útdauða fuglategund sem aldrei náði í öllu sínu dapurlega lífi að lyfta sér nokkurn tíma til flugs en hún tengist einmitt Vestmannaeyjum og heitir geirfuglinn. Herra forseti. Ég undrast það hversu óstinnt fulltrúar Sjálfstfl. taka þeim sannindum sem ég flutti hérna áðan en þau eru einfaldlega að í tíð núverandi meiri hluta Reykjavíkurborgar er bersýnilegt að flugmálin eru tekin miklu fastari tökum. Það er í gangi vinna í tengslum við undirbúning að nýju aðalskipulagi sem miðar að því að festa flugvöllinn sem miðstöð innanlandsflugs í landinu. Ef hv. þm. Árni Johnsen hefði hlustað á alla mína ræðu, en eins og þingheimur tók eftir kom hann ekki í salinn fyrr en ræða mín var vel hálfnuð, hefði hann komist að því að ég var honum nákvæmlega sammála um það sem hann bar fram í niðurlagi tölu sinnar. Ég er honum sammála um að það eru hagsmunir bæði borgarbúa og þeirra sem búa á landsbyggðinni að hafa áfram miðstöð innanlandsflugsins nánast í borgarmiðjunni. Menn verða hins vegar að gæta fyllsta öryggis og ég gat þess enn fremur að það væri einnar messu virði að menn pældu í því, hvort það ætti e.t.v. að flytja ferjuflugið og mögulega kennsluflugið úr borginni. Ég tók sérstaklega fram að mér þætti þetta með ferjuflugið vera þess virði að skoða mjög rækilega. Staðreyndin er einfaldlega sú að það er gott samkomulag með hæstv. samgrh. og hinni nýju og vösku borgarstjórn Reykjavíkur sem hefur tekið af skarið í þessum efnum. Það er einfaldlega svo að það voru efasemdir í hópi þungavigtarmanna í Sjálfstfl. fram eftir öllum síðasta áratug, ég veit það vel. Ég sat í þessari borgarstjórn annað veifið.

Virðulegi forseti. Í stafrófsæfingum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar komst hann í a, b og c og það fóru kærleiksorð milli hans og hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar á þeim hálfgerða borgarstjórnarfundi sem fór hér fram. Heyrðist mér hv. þm. Össur Skarphéðinsson tala hlýlega um næsta staf þar á eftir, d, og ég veit að honum hafa stundum verið kærir aðrir stafir sem eru þar heldur aftar. Skal ég fara yfir þá í framhaldi af stafrófinu með honum á eftir ef þörf þykir. Kjarni málsins er þessi: Við erum með vandlega unna flugmálaáætlun sem hefur ákveðnar áherslur og ákveðinn takt í framkvæmdum sem samstaða ætti að geta verið um. Það er hins vegar hárrétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson segir. Ég er honum sammála um það að brýn nauðsyn kallar á það að við endurskoðum heildarúthlutun í meginmálaflokka í ríkisrekstrinum og spyrjum okkur, bæði þegar flugmálaáætlun er annars vegar og ýmsir aðrir útgjaldapóstar hjá ríkinu: Viljum við heldur taka þessa peninga og eyða þeim í þau verkefni sem okkur finnst sárast að þurfa að neita? Þar nefndi ég heilbrigðismálin, en þau eru að sjálfsögðu fleiri. Ég er talsmaður þess að þetta sé einmitt rætt. Og ég heyri það úti í þjóðfélaginu að fólk spyr: Af hverju takið þið ekki frekar peningana úr þessu og látið þá í það sem okkur sárvantar? Það væri umræða sem ég væri tilbúinn til að taka þátt í. Við skulum ekki skensa hver annan, hvort sem við tölum um landbúnað eða annað. En þessarar umræðu er þörf og ég heyri fólk kalla á hana úti í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Þann 1. mars sl. hófst ein siðlausasta atlaga ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að lítilmagnanum í samfélagi okkar. Þá kom til framkvæmda ákvörðun hæstv. heilbrrh. að lækka hámarksuppbót á lífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins til þess að ná inn 2 millj. kr. í ríkissjóð á mánuði. Þessi greiðsla er viðbót við grunnlífeyri og tekjutryggingu lífeyrisþega sem greidd er ef sýnt er að lífeyrisþegi geti ekki framfleytt sér án hennar. Hámarksuppbótin er greidd samkvæmt vottorði frá lækni um mikla umönnunarþörf á heimili, lyfjakostnað, sjúkrakostnað og e.t.v. einnig háa húsaleigu. Það eru ósjálfbjarga, mikið sjúkir og mikið fatlaðir einstaklingar og jafnvel deyjandi fólk sem verður fyrir þessari kjaraskerðingu ríkisstjórnarinnar. 1.800 Íslendingar, sem svo illa er komið fyrir, eiga nú að komast af í veikindum sínum á mun lægri fjárhæð til framfærslu en áður. Ég er ekki viss um að stjórnarliðar, hv. þingmenn Framsfl. og Sjálfstfl., hafi gert sér grein fyrir frá hvaða fólki þeir eru að ná inn þessum 2 millj. á mánuði í ríkissjóðs. Hverjum er ætlað að greiða niður fjárlagahallann? Er það almenn skoðun þeirra, herra forseti, að þetta fólk sé aflögufært? Við skulum fara yfir það hvernig nú er verið að skerða hámarksuppbótina frá Tryggingastofnun ríkisins. Hámarksuppbót lífeyrisþega sem njóta umönnunar annarra en maka er lækkuð úr tæpum 19 þús. kr. í rúmar 16 þús. kr. Þetta eru umönnunarsjúklingar sem þurfa algera umönnun heima, oft lamaðir eða mikið fatlaðir sem geta enga björg sér veitt, og eru jafnvel að liggja sína banalegu heima, heyja sitt dauðastríð. Þetta eru lífeyrisþegar sem verða að treysta á umönnun sinna nánustu, fólks sem þarf oft að minnka við sig vinnu eða hætta störfum á meðan hinn sjúki þarfnast umhyggju þess. Uppbótin til þessara sjúklinga er lækkuð um 15%. Er hægt að leggjast lægra í sparnaðinum, herra forseti? Af þessu illa stadda fólki sér ríkisstjórnin ástæðu til að klípa 2.700 kr. á mánuði. Síðan eru það umönnunarsjúklingar sem búa einir og fá greidda heimilisuppbót. Það eru lífeyrisþegar sem hafa nánast ekkert að lifa af nema almannatryggingabæturnar, rúmar 46 þús. kr. á mánuði, ef ekki kæmi til uppbótin. Séu þeir algerir umönnunarsjúklingar samkvæmt vottorði læknis hafa þeir fengið um 10.700 kr. í umönnunaruppbót í viðbót sem nú á að klípa af rúmar 1.300 kr. og sama gildir um þá sem njóta umönnunar maka. Svo eru það lífeyrisþegarnir sem búa einir og fá sérstaka heimilisuppbót. Þeir höfðu hámarksuppbót, rúmar 5 þús. kr. væru þeir algerlega háðir umönnun. Þessir lífeyrisþegar hafa engar tekjur aðrar en tryggingabæturnar, ekki einu sinni úr lífeyrissjóði. Þar er verið að skerða um tæpar 700 kr. á mánuði. Það getur vel verið að hæstv. heilbrrh. finnist þetta lágar upphæðir. Þannig hefur hann a.m.k. svarað gagnrýni á kjaraskerðingu lífeyrisbóta hingað til. En ég get fullvissað ráðherrann um það, herra forseti, að þessir umönnunarsjúklingar eru svo illa settir fjárhagslega að þá munar um hverja krónu. Þessar skerðingar munu valda þeim miklum erfiðleikum, enda er uppbótin ekki greidd nema tekjur lífeyrisþegans séu í algeru lágmarki og henni er ætlað að mæta kostnaði hins sjúka vegna lyfjanotkunar og umönnunar sem hann ber vegna fötlunar sinnar eða sjúkleika. Þetta fólk þarf að treysta á aðra með allar sínar daglegu þarfir og athafnir. Þessi skerðing er gerð á sama tíma og deildum er lokað og sjúkrarúmum er fækkað á sjúkrahúsum, á sama tíma og sjúklingar eru sendir heim fyrr en áður, veikari en áður, á sama tíma og 180 manns bíða í brýnni þörf eftir hjúkrunarrými í Reykjavík einni og hátt á þriðja hundrað bíða í brýnni þörf eftir þjónusturými. Þetta gerist á sama tíma og sjúkir komast ekki inn á sjúkrahús nema sem fársjúkir inn á bráðamóttöku. Þetta er gert á sama tíma og lyfjaverð er hækkað og greiðslur fyrir læknisþjónustu eru hækkaðar. Þetta er gert á sama tíma og það er stefna í heilbrigðismálum að leyfa sjúklingum að vera eins lengi heima og unnt er og fá þjónustu heim til að koma til móts við vilja sjúklingsins, auk þess sem það sparar samfélaginu um leið dýrt sjúkrarými. Í framhaldi af þessu öllu spyr ég hæstv. heilbrrh.: 1. Er það mat hans að umönnunarsjúklingar með hæstu uppbótina, þ.e. veikustu og mest ósjálfbjarga lífeyrisþegarnir með lágmarksframfærslueyri, séu þeir sem helst eru aflögufærir til að greiða niður fjárlagahallann? 2. Ráðherrann hefur haldið því fram til varnar niðurskurði á velferðarþjónustunni að þeir sem mest þurfi á velferðarkerfinu að halda verði ekki fyrir niðurskurðinum. Er hann enn þeirrar skoðunar eftir þessa lækkun hámarksuppbótar á lífeyri? 3. Frekari uppbót er greidd lífeyrisþega ef sýnt þykir að lífeyrisþegi geti ekki framfleytt sér án hennar, eins og segir í reglugerð. Tekið er tillit til eigna og allra tekna lífeyrisþega. Þeir 1.800 umönnunarsjúklingar sem nú verða fyrir skerðingu höfðu fengið það mat hjá Tryggingastofnun að þeir kæmust ekki af án hámarksuppbótar á lífeyri sinn. Hvað hefur breyst sem réttlætir kjaraskerðingu þeirra nú?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir að taka á Alþingi upp umræður um kjör lífeyrisþega. Um síðustu áramót hækkuðu lífeyrisbætur, þ.e. grunnlífeyrir, tekjutrygging og heimilisuppbót. Alls hækkaði framlag til lífeyrismála um 2,5 milljarða á milli áranna 1995 og 1996. Þeir einstaklingar sem hafa sér til framfærslu grunnlífeyri, tekjutryggingu og heimilisuppbót og t.d. lífeyristekjur til viðbótar, allt um það bil 60 þús. kr. í ráðstöfunartekjur á mánuði, hafa á árinu 1996 meira sér til framfæris en á fyrra ári. Hagur aldraðra og öryrkja er mjög mismunandi. Sem betur fer búa margir í þessum hópi við allgóð kjör. Að undanförnu hefur komið fram að nokkur hópur aldraðra á í greiðsluerfiðleikum vegna kaupa á þjónustuíbúðum. Félmrh. hefur með opnun ráðgjafarþjónustu tekið þau mál sérstaklega upp. Ég hef lagt á það áherslu að við endurskoðun bóta almannatrygginga væri tryggður hagur þeirra sem verst eru settir. Þetta er einfalt að skilja þegar bætur eru hækkaðar til þeirra sem verst eru settir en lækkaðar hjá þeim sem eru efnameiri. Þegar bótum er breytt til samræmis verður málið flóknara. Þá þurfa menn að hafa heildarsýn til að geta metið áhrif skattbreytinga, þátttöku sveitarfélaga og hækkun í öðrum bótaflokkum sem vega upp á móti þeirri lækkun sem bótaþegi verður fyrir. Í þessum tilvikum skiptir miklu að allir sem um slík mál fjalla, bæði á hinu háa Alþingi og annars staðar, setji mál sitt þannig fram að ekki valdi óöryggi hjá öldruðum, sjúkum og öryrkjum. Það sem hér er til umræðu er lækkun á flokkum heimildarbóta sem eru því marki brenndir að vera félagslegs eðlis. Einstaklingur kemur þannig til Tryggingastofnunar ríkisins og færir fram rök fyrir því að hann geti ekki framfleytt sér með þeim tekjum sem hann hefur og af einstaklingsbundnum ástæðum þurfi hann því að fá hærri fjárhæð til ráðstöfunar. Þrátt fyrir þessa lækkun hafa hámarksbætur Tryggingastofnunar hækkað um 3.727 kr. á mánuði frá því að ég tók við embætti og eru nú 55.522 kr. Þá er ekki reiknað með uppbótum vegna sérstaks kostnaðar bótaþegans, en að þeim meðtöldum getur einstaklingur verið með um 60 þús. kr. á mánuði. Vegna fyrirspurnar hv. þm. vil ég líka benda á að bótafjárhæð til einstaklings með umönnunarbætur eru rúmum 1.700 kr. hærri nú en þegar ég tók við embætti. Þarna er um að ræða nokkurs konar félagsmálahlutverk Tryggingastofnunar ríkisins, stofnunin úthlutar með þessum hætti yfir 800 millj. kr. á ári til skjólstæðinga sinna. Í umræðunni verða menn að muna að þetta eru viðbótarbætur ofan á grunnlífeyri, tekjutryggingu og aðrar bætur eftir aðstæðum. Félagsleg framfærsla einstaklinga í þjóðfélaginu er skilgreind sem verkefni sveitarfélaga. Það gerir nálægðin, þekkingin á einstaklingnum og aðstæðum hans. Þó innan Tryggingastofnunar ríkisins sé unnið mikið og gott starf, verður einstaklingurinn ávallt fjarlægur og þekking á högum hans minni en í viðkomandi sveitarfélagi. Mín skoðun er sú að marka eigi þá stefnu að Tryggingastofnun ríkisins hafi með höndum grunnframfærslu og tryggingu fyrir einstaklinginn en ekki bætur sem ákvarðaðar eru á grundvelli félagslegra aðstæðna. Það er hlutverk sveitarfélaganna í landinu. Þetta breytir ekki því að ég ætla áfram að verja kjör þeirra sem verst eru settir í þessu þjóðfélagi. Ég hef verið á mörgum fundum og haft samband við marga sem þurfa að lifa á lífeyrisbótum. Í þeim samtölum hefur komið fram að það sem þeir finna mest fyrir er kostnaður vegna lyfja og læknisþjónustu. En það eru ekki aðeins lífeyrisþegar heldur líka tekjulitlar barnafjölskyldur sem finna mikið fyrir þessum kostnaði. Ég tel eðlilegra að ráðstafa þeim fjármunum sem tryggingakerfið hefur yfir að ráða til almennra úrræða sem kemur efnalitlu fólki vel. Slíka vinnu er ávallt verið að vinna í ráðuneytinu. Þar skoðum við ekki bara hugmyndir um sparnað og aðhald eins og sumir virðast halda, heldur líka hvernig má bæta velferðarkerfið og þétta öryggisnetið. Því hefur verið ákveðið að tekjulágir einstaklingar og fjölskyldur fái aukinn rétt til endurgreiðslu á læknis- og lyfjakostnaði. Nú er að ljúka endurskoðun á reglum um endurgreiðslu umtalsverðs læknis- og lyfjakostnaðar sem mun gera meira en vega upp á móti þeirri lækkun sem hér er til umræðu. Endurgreiðslur samkvæmt þessum reglum eru nú greiddar út tvisvar sinnum á ári. Það eru ekki fullnægjandi úrræði. Þessar endurgreiðslur verða að fara fram oftar þannig að þeir sem eiga rétt á þeim þurfi ekki að bera kostnaðinn í langan tíma áður en þeir fá endurgreitt. Ætlun mín er að breyting á þessum reglum eigi sér stað fyrir næstu mánaðamót og á hún að gilda fyrir allt þetta ár. Það sem seinkað hefur þessari vinnu er að í sömu reglugerð verður gripið til sérstakra ráðstafana fyrir barnafjölskyldur sem greiða háan lyfjakostnað vegna sýklayfja og sjúkdóma sem sérstaklega herja á börn. Því miður hefur sú vinna tekið lengri tíma en ég hafði reiknað með. Með þeim aðgerðum sem ég hef lýst verður hagur þess fólks sem hér er til umræðu og reyndar fleiri betur tryggður en áður. Þannig ver ég kjör þeirra sem verst eru staddir. Ég tel mig hafa svarað fyrirspurn hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir að taka þetta málefni upp. Ég vil í upphafi geta þess að ég hef, líkt og hæstv. ráðherra, átt viðræður við lífeyrisþega og öryrkja, en það eru sennilega einhverjir aðrir einstaklingar en hæstv. ráðherra hefur rætt við því að þeir sem hafa rætt við mig segja að það sé erfiðara að lifa þegar krónunum fækkar og verðlagið hækkar. Hér er til umræðu ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að skerða kjör fólks sem samkvæmt opinberri skilgreiningu getur ekki framfleytt sér án þeirra bóta sem nú er verið að skera niður. Og það er nákvæmlega sama á hvaða forsendum við ræðum þessa ákvörðun. Svarið er á einn veg og aðeins á einn veg: Þetta er ranglát og siðlaus ákvörðun. Þetta er ákvörðun sem stríðir gegn fyrirheitum ráðherra og ríkisstjórnar. Hvað sparnaði viðvíkur er ekki nóg með að það sé siðlaust að skerða kjör þeirra sem ekki geta framfleytt sér, heldur er sparnaðurinn enginn þegar upp er staðið. Eins og fram kom í máli frummælanda er þetta þvert á móti ávísun á aukinn kostnað nema til standi að láta fátækt fólk deyja drottni sínum með því að skerða og svipta það félagslegri aðstoð. Varðandi fyrirheitin man ég ekki betur en við fjárlagaumræðuna fyrir jólin þegar því var andæft á Alþingi að tryggingabætur yrðu slitnar úr tengslum við launaþróun í landinu að ráðherra hafi lýst því yfir að ekki stæði til að skerða kjör þeirra sem bóta nytu. Nú kemur í ljós að greiðslur til þeirra sem eru allra verst settir eru lækkaðar í krónum talið. Þetta er gert til að spara 2 millj. kr. á mánuði, 24 millj. á ári. En mér er spurn: Hvað með fólk sem gat ekki framfleytt sér án þessara bóta fyrir skerðingu? Þarf ekki að taka það inn á stofnanir eftir skerðingu og hvað kostar það fyrir þá sem á annað borð vilja setja þetta upp á bókhaldsvísu? Eða á að láta þessa einstaklinga veslast upp? Ég held að ríkisstjórnin verði að gera sér grein fyrir því að þorri manna í landinu, mér liggur við að segja þjóðin öll, er andvíg þessari ákvörðun og gildir þá einu hvar í flokki menn standa. Ef ríkisstjórnin er staðráðin í því að keyra misréttisstefnu af þessu tagi í gegn mun það valda óánægju og ósætti í þjóðfélaginu sem ekki mun lægja fyrr en þessi ákvörðun verður tekin til baka. Ef hún verður ekki tekin til baka þá fer ég að skilja hvers vegna sumum hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni er ofarlega í sinni að stofna þurfi her í landinu. Mér er spurn: Hvar eru hinir hæstv. ráðherrarnir í ríkisstjórninni? Hvar er hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. vegna þess að það er ríkisstjórnin öll sem ber ábyrgð þegar ráðist er á þá sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Þetta er siðlaus ákvörðun og hana ber að afturkalla.

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda umræðuna. Hér er rætt um skammarlega framkomu ríkisstjórnarflokkanna við eldri borgara þessa lands. Flokkana sem tældu fólk með gylliboðum til fylgilags með fyrirheitum í síðustu kosningum eins og þessum: Við búum öldruðum gott ævikvöld. Og einnig: Aldraðir eru sá þjóðfélagshópur sem öðrum fremur á skilið þakklæti þjóðfélagsins í formi góðrar aðhlynningar. Þetta var auðvitað fyrir kosningar. Herra forseti. Á sama tíma og 67 ára og eldri er ýtt út af vinnumarkaðnum eru komugjöld þeirra til lækna hækkuð verulega fyrir utan þá skerðingu á kjörum aldraðra sem hér er til umræðu og nemur að meðaltali 10--12%. Það er hryggilegt að þurfa að horfast í augu við það að 62% þjóðarinnar styður ríkisstjórnina í slíkum aðgerðum samkvæmt könnun Gallups. Þar á meðal eru þeir öldruðu sem verða fyrir þessum niðurskurði ríkisstjórnar Framsóknar og Sjálfstfl. Ég ætti að lýsa yfir viðurstyggð á þessum aðgerðum. Mér hefur verið ljóst og ég hef sagt það að eins og samsetning ríkisstjórnar er er hún eitthvað það daprasta sem fyrir gat komið. Því fordæmi ég þessi verk og lýsi hryggð yfir þeirri óhæfu sem er verið að vinna með aðför að kjörum aldraðra, skerðingu styrkja, fækkun stoðleyfa í gegnum tryggingakerfið fyrir þá sem verst eru staddir. Þetta gerist á þessum dögum þegar vorið er að heilsa og laukar að skjóta öngum sínum upp úr moldinni. Herra forseti. Ég ætla ekki að spyrja spurninga. En ég segi að ávöxtur illra aðgerða, þessi árás á aldraðra birtist sem staðreynd hjá vondri ríkisstjórn.

Herra forseti. Mér fannst þegar ég heyrði ræður þeirra tveggja ágætu þingmanna sem hafa tekið til máls á undan mér að þær hafi verið samdar áður en ráðherra svaraði vegna þess að það er að sönnu rétt að  Hins vegar er ljóst að hér er um það að ræða að skerða heimildarbætur og það leiðir hugann að skipulagi þessara mála yfirleitt og skipulagi Tryggingastofnunar hvort ekki er rétt að færa hluta af verksviði Tryggingastofnunar til sveitarfélaga að þessu leyti, að Tryggingastofnun hafi það hlutverk að vera öryggisnet en að sveitarfélögin annist í ríkari mæli einstaklingsbundin málefni. Ég held að það væri þarfara að ræða þetta erfiða mál á þeim nótum en að flytja þessa tilfinningaþrungnu heimastíla sem hafa verið fluttir á undan ræðu minni.

Herra forseti. Samúð mín með hæstv. heilbr.- og trmrh. er djúp og rík. Það hlýtur að vera ömurlegt hlutskipti að bera ábyrgð á þeirri aðgerð sem hér er um að ræða og ég þakka hv. 18. þm. fyrir að taka það upp utan dagskrár. En svo djúp og rík sem samúð mín er í garð hæstv. ráðherra hlýtur hún að víkja fyrir öðrum þeim tilfinningum sem aðgerð þessi vekur. Hér er, eins og fram hefur komið, verið að lækka svokallaða hámarksuppbót til elli- og örorkulífeyrisþega sem þurfa að bera verulegan sjúkra- eða lyfjakostnað, mikinn kostnað vegna umönnunar, vegna húsaleigu sem fellur utan húsaleigubóta eða vegna vistunarkostnaðar á dvalarheimilum eða á öðrum stöðum með starfsleyfi frá ráðuneyti og þessi hámarksuppbót er því aðeins heimil ef sýnt þykir að lífeyrisþegi geti ekki framfleytt sér án hennar. Þessa upphæð á að skerða og maður hlýtur að spyrja: Hvers konar veruleikafirring er eiginlega ríkjandi í ráðuneyti heilbrigðis- og tryggingamála og í huga hæstv. ráðherra þessara mála að menn skuli yfirleitt láta sér koma til hugar að plokka peninga af fólki sem getur ekki framfleytt sér án þeirra? Ég spyr eins og hv. málshefjandi spurði áðan: Er hægt að leggjast öllu lægra? Hæstv. ráðherra sagði áðan sér til varnar að bætur hefðu hækkað í hennar tíð að manni skildist svona almennt. Ekki held ég að fólk hafi almennt orðið vart við þá hækkun. Þó svo væri hafa þessar bætur aldrei verið svo háar að þær þyrftu ekki að hækka. En við erum að tala um bætur sem eru ætlaðar þeim sem geta ekki framfleytt sér án þeirra. Það er skilgreint þannig í lögunum og þeirri skilgreiningu er ekki verið að breyta heldur þrengja að þeim sem svo er ástatt með. Ef einhverjar bætur eru hækkaðar svo að minni þörf er á sérstakri uppbót er það auðvitað hið besta mál. En þeir sem ekki geta framfleytt sér mega ekkert missa. Það verið nefndar tölur áður í umræðunni og þær eru ekki háar hver fyrir sig en þær skipta viðkomandi miklu máli. Ég skora á hæstv. ráðherra að endurskoða þessa siðlausu ákvörðun, breyta reglugerðinni á nýjan leik og skila elli- og örorkulífeyrisþegum aftur þessum skafkrónum sem skipta þá svo miklu en ríkissjóð harla litlu.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að hreyfa þessu máli og ég verð að segja að ræða hæstv. ráðherra vakti furðu mína m.a. vegna þess að hæstv. ráðherra nefndi að það sem væri einna erfiðast fyrir það fólk sem hér ætti í hlut væri kostnaður vegna lyfja- og læknisþjónustu. Þá kom fram hjá hv. formanni fjárln. að það væri verið að vinna að því að lækka útgjöld þessa hóps sem hér er verið að fjalla um og minnti hann á að það hefði komið skýrt fram í ræðu hæstv. ráðherra. 25% þeirra sem leita aðstoðar hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar eru öryrkjar sem fá jafnframt bótagreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins. Það er ákveðið samstarf á milli ríkis og sveitarfélaga í þessum efnum og vissulega má auka það og hugsanlega færa verkefnið í auknum mæli yfir til sveitarfélaganna. En það á bara ekki að gerast á þennan hátt. Það á að gerast með því að samið sé við sveitarfélögin en það hefur hins vegar ekki verið gert. Það er ljóst að skerðingar á fólk sem hefur mjög litlar tekjur fyrir munu koma fram í auknum útgjöldum hjá sveitarfélögum vegna þess að tekjurnar sem þarna er verið að skerða duga ekki til framfærslu. Hæstv. ráðherra sagði að aðeins væri verið að skerða hjá þeim sem mest hefðu. Ég er með miða frá Tryggingastofnun ríkisins sem segir hvernig skerðingin er og hvaða tölur við erum að tala um, hver þessi háu laun eru. Hér er einstaklingur sem nýtur örorkulífeyris, tekjutryggingar, uppbótar vegna sjúkrakostnaðar, heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar. Heildargreiðslurnar voru 55.164 1. febrúar, eru 54.496 kr. 1. mars. Þegar búið er að draga húsaleigu frá sem er upp á 18.749 kr. í félagslegu húsnæði er eftir til ráðstöfunar 35.747 kr. Þetta er fólkið sem hefur svo mikið til ráðstöfunar að það er allt í lagi að taka af því svo sem eins og smáskammt hvern mánuð.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson atyrti aðra hv. þm. fyrir að flytja heimastíla sem tækju í engu mið af svari hæstv. ráðherra. Ég verð hins vegar að segja það að annaðhvort talaði hæstv. ráðherra svo óskýrt eða skilningarvit hv. þm. eru of sljó því það er alveg klárt af máli hans að hann skildi ekki hvað það var sem hæstv. ráðherra sagði. Hv. þm. Jón Kristjánsson spurði hvort menn hefðu virkilega ekki tekið eftir því að ráðherrann hefði sagt að hann væri að lækka annan kostnað á móti þessari skerðingu. Ég tók eftir því, hv. þm. Jón Kristjánsson. Ég heyrði hvað það var sem hæstv. ráðherra sagðist vera að lækka á móti. Jú, hún ætlaði að auka endurgreiðslu á lyfjum og lækniskostnaði. Nú ætla ég ekki að heimta að hv. þm. Jón Kristjánsson viti til hlítar hvaða fólk það er sem hefur notið þessara bóta en það hefur fyrst og fremst verið fólk sem hefur verið afskaplega sjúkt og þurft mikla umönnun. Þetta hafa verið umönnunarbætur, ekki endilega fólk sem þarf lyf eða lækniskostnað, en þarf umönnum og það er með engu móti komið til móts við það. Af því að við hlið hv. þm. Jóns Kristjánssonar situr annar ágætur þingmaður Reykvíkinga, hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, þá spyr ég hann: Hvernig í ósköpunum getur hann varið þessa gerð hæstv. heilbrrh. eftir að hann háði kosningabaráttu sem var á allt öðrum grundvelli en starf ráðherrans er? Það var hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson sem sendi m.a. öllum Reykvíkingum 67 ára og eldri eftirfarandi texta, með leyfi forseta: ,,Okkur ber skylda til að nýta almannafé í því augnamiði að rétta hlut þeirra sem minna mega sín, liðsinna sjúkum og fötluðum.`` Hvernig ætlar hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson og hvernig ætlar hæstv. ráðherra hans að koma þessu heim og saman við þá staðreynd að það eru 1.800 einstaklingar sem er núna verið að svipta mikilvægum upphæðum fyrir þeirra veiku pyngju, hvernig ætlar hann að gera það? Hvernig stendur á því, herra forseti, að það segir í reglugerðinni að þessi heimildaruppbót sé einungis veitt ef, með leyfi forseta, ,,ef sýnt þykir að lífeyrisþeginn geti ekki framfleytt sér án þessa``. Ef maður gat ekki framfleytt sér án þessarar aðstoðar fyrir áramót hvernig í ósköpunum stendur á því að hann getur það allt í einu núna? Þessu verður hæstv. ráðherra að svara.

Herra forseti. Það er svo sannarlega ekki verið að lyfta undir með þeim sem minnst mega sín með þessari aðgerð eins og framsóknarmenn lofuðu í kosningabaráttunni. Það er verið að skerða rétt lítilmagnans í samfélaginu. Hæstv. ráðherra talar um að bætur hafi hækkað um áramótin. Þær hækkuðu í samræmi við laun á launamarkaði eins og segir til um í almannatryggingalögunum, ekkert meira en það. En uppbótin, hámarksuppbótin, sem hér um ræðir miðast við grunnlífeyri þannig að það er eðlilegt að hún hækki lítillega en hún er verulega skert núna. Það fólk sem þarf á þessum uppbótum að halda er fólk sem hefur nánast ekkert til framfærslu í veikindum sínum, í fötlun sinni, fólk sem þarf að vera heima og þarf umönnun. Þarna var hægt að skera niður núna til að ná 2 millj. kr. inn í ríkiskassann á mánuði. Það er ekki hátt risið á þessari ríkisstjórn. Síðan er talað um að það eigi að bregðast við vanda þessa fólks með því að endurgreiða oftar en tvisvar á ári mikinn læknis- og lyfjakostnað. Þetta fólk býr við umönnunarkostnað. Það á ekkert að koma til móts við þann kostnað. Það á að skera niður og það er búið að því. Það er verið að vinna að endurbótum á kjörunum en það er búið að skera niður. Þetta fólk situr uppi með niðurskurðinn í dag. Ég ætla að minna hæstv. ráðherra á að það er fólk sem þarf að lifa af bótum frá Tryggingastofnun ríkisins sem er með rúmar 37.000 kr. á mánuði, sem er grunnlífeyrir og tekjutrygging, til að lifa af á mánuði og það er fólk sem er í sambúð. Treystir hæstv. ráðherra sér til þess að lifa á 37.000 kr. á mánuði? Ég leyfi mér að efast um það að nokkur treysti sér til þess enda minni ég á að 25% þeirra sem fá aðstoð hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar eru lífeyrisþegar eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir minnti á. Ég leyfi mér að spyrja: Hvar er sú mannúð sem ríkti í Framsfl. áður þegar svona framkvæmdir eru gerðar? 

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram nokkuð hörð umræða sem eðlilegt er. Það á að fara fram hörð umræða þegar talað er um lífeyrisþega í þessu landi. Það sem er aðalatriðið er að ekki fer nægjanlegt fjármagn til heilbrigðis- og tryggingamála í heildina tekið. Við heyrum ekki þvílík kvein úr öðrum ráðuneytum eins og við heyrum frá heilbrigðis- og tryggingamálunum. Það er þetta sem hlýtur að vera til endurskoðunar nú einmitt á þeirri stundu sem við ræðum þessi mál. Við látum of lítið til þessa málaflokks. Vegna þeirrar umræðu sem hefur farið fram vil ég minna á það að hámarksbætur hafa hækkað á sl. 8 mánuðum um 7,25%. Við erum ekki að tala um lækkun, við erum að tala um hækkun og þegar menn tala um að verið sé að ganga harðast að lítilmagnanum ætla ég að minna á það sem ég sagði áðan. Ég sagði áðan að það væri verið að endurskoða þann mikla kostnað sem einmitt þetta fólk verður fyrir varðandi lyf og lækniskostnað. Menn gera lítið úr því. Hafa menn ekki verið að tala um það á hinu háa Alþingi að þetta sé óbærilegur kostnaður fyrir þessa aðila? Við erum að tala um að endurgreiðslur til þessa fólks verði meiri en nokkru sinni fyrr.  Ég þakka þessa umræðu þó hún hafi verið hörð, hún er holl og við verðum að horfast í augu við það að það er ýmislegt í þjóðfélaginu sem við þurfum að bæta. Við þurfum kannski að horfast í augu, líka þingmenn, hvort það sé ekki eitthvað sem við getum þrengt að okkur með. Ég nefni dæmi. Við alþingismenn erum nýkomnir af árshátíð og við borguðum ekki krónu á þá árshátíð. Við sýndum nú kannski fagurt fordæmi með því að greiða inn á þá skemmtun árlega sem ég nefni sem dæmi. En af því að menn hafa talað um það sérstaklega að við séum alltaf að höggva í sama knérunn vil ég minna á það að Tryggingastofnun ríkisins mun endurheimta af atvinnulífinu í landinu í fyrsta skipti 160 millj. Það er nýtt og sú ákvörðun var tekin við fjárlagaafgreiðslu 1996.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrr í dag vegna ákveðinna ummæla sem féllu um flugmálaáætlunina og sérstaklega um stöðu Reykjavíkurflugvallar sem hefur talsvert borið á góma í umræðunni. Það er auðvitað að vonum vegna þess að hér er um að ræða talsvert þýðingarmikið verkefni, eitt stærsta verkefni sem flugmálaáætlunin fjallar um. Það er þróunin á Reykjavíkurflugvelli á komandi árum. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að ég vildi láta það koma fram sem ég tel að sé kannski einna mikilvægast í málinu eins og sakir standa. Það liggur fyrir ein samþykkt um þetta mál af hálfu borgaryfirvalda í Reykjavík. Það er samþykkt sem var gerð á fundi borgarráðs snemma í janúar á þessu ári en frá henni segir í Morgublaðinu laugardaginn 6. jan. sl. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Borgarráð hefur samþykkt tillögu borgarstjóra um að vísa tillögu borgarráðsfulltrúa sjálfstæðismanna um að gera úttekt á mikilvægi Reykjavíkurflugvallar fyrir atvinnulífið í borginni til borgarskipulags til meðferðar í tengslum við endurskoðun aðalskipulags Reykjavíkur. Tillaga borgarstjóra var samþykkt með þremur atkvæðum gegn tveimur.`` Síðan segir áfram í frétt Morgunblaðsins 6. jan. sl.: ,,Inga Jóna Þórðardóttir, borgarráðsfulltrúi Sjálfstfl., lagði fram tillögu í borgarráði um að fram færi úttekt á mikilvægi Reykjavíkurflugvallar, á rekstri tengdum honum, fyrir atvinnulífið í borginni. Í bókun borgarráðsfulltrúa Sjálfstfl. þegar tillaga borgarstjóra var samþykkt var gagnrýnt að fulltrúar Reykjavíkurlistans í borgarráði treystu sér ekki til að taka skýra afstöðu til úttektar á efnahagslegum áhrifum af rekstri vallarins. Slík úttekt væri mikilvæg, ekki síst í ljósi yfirlýsinga borgarfulltrúa Reykjavíkurlistans um að til athugunar sé að leggja flugvöllinn niður. Í bókun borgarráðsfulltrúa Reykjavíkurlista segir að ljóst sé að mun víðtækari rannsókn þurfi varðandi flugvöllinn. Úttekt þurfi að fara fram á kostnaði við að tryggja öryggi flugs og byggðar umhverfis völlinn og á honum sjálfum. Þá þurfi að fara fram umhverfismat vegna hugsanlegra áhrifa á lífríki og vatnsbúskap Tjarnarinnar ef skipt yrði um jarðveg og flugvallarsvæðið þurrkað upp. Fram kemur að auk þess þurfi að kanna mikilvægi vallarins í atvinnulífi borgarinnar og þjónustuhlutverk almennt.`` Hér er sem sagt um að ræða þá samþykkt sem síðast hefur verið gerð í borgarstjórn Reykjavíkur fyrir réttum tveimur mánuðum um þessi mál. Ég tel mjög mikilvægt að halda henni til haga vegna þess að hún er eina samþykktin um vinnubrögð á vegum borgarinnar í þessum efnum sem liggur fyrir. Það er einnig mikilvægt í þessu máli að mínu mati, hæstv. forseti, að láta það koma fram að ég tek eftir því að ýmsir talsmenn í umræðunum láta að því liggja að ef óvissa er um þróun Reykjavíkurflugvallar sé nóg annað við peningana að gera. Ég skil menn svona þó menn segi það ekki fullum fetum. Það er út af fyrir sig alveg rétt að það er alveg nóg annað við peningana að gera.  En þá kemur að öðru sem er kannski nauðsynlegt að vekja athygli á í þessum efnum og það er að ef yrði tekin ákvörðun um að flytja völlinn í burtu að öllu leyti þýðir það enn meiri peninga einhvers staðar annars staðar. Það eru hlutir sem menn þurfa að horfast í augu við þannig að það er náttúrlega sýnd veiði en ekki gefin þó menn kæmust að þeirri niðurstöðu að það væri erfitt að halda áfram uppbyggingu hér á Reykjavíkurflugvelli. Það þýðir ósköp einfaldlega að peningarnir fari kannski eitthvað annað því auðvitað yrði að tryggja með nýjum hætti hinn enda flugsamgangnanna við dreifbýlið ef svo mætti að orði komast. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að nefna hér, hæstv. forseti, og ég ítreka það sem ég reyndi að draga fram fyrr í dag að mér finnst að það þurfi að skoða þessi mál í jafnvægi og af sanngirni. Ég neita því alveg að horfa algjörlega blint á þetta mál, t.d. eingöngu út frá atvinnuhagsmunum hér á svæðinu. Þetta er líka öryggismál eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson nefndi fyrr í dag og hann þekkir öryggismál sjómanna og atvinnuhagsmunina. Þessir hlutir verða að fara saman og ég skora á menn að fara ekki offari í þessum efnum við að tryggja að hlutirnir verði óbreyttir á Reykjavíkurflugvelli. Ég held að það sé þvert á móti þannig að það sé hagsmunamál landsmanna allra að það sé búið tryggilega um þessa hluti og að t.d. ferjuflugið og kennslu- og æfingaflugið flytjist að einhverju leyti héðan í burtu ef kostur er, a.m.k verði reynt að horfa á þetta í heildarsamhengi. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í umræðunni um vegáætlun að best væri auðvitað að við værum að tala um öll samgöngumálin í einu, þ.e. vegamál, flugmál, nú eru reyndar ferjurnar komnar inn á vegáætlun sem menn gagnrýna að eðlilegum ástæðum, en auðvitað eru þetta allt saman eitt heildarkerfi og þannig tel ég að menn eigi að horfa á það. Og einnig auðvitað stöðu og framtíðarþróun Keflavíkurflugvallar. Í þessum efnum skora ég á alþingismenn að horfa ekki bara til eins flugmálaáætlunartímabils. Ég skora á menn að reyna að horfa aðeins lengra inn í þessa framtíðarþróun því hér er um að ræða mikilvæg mál fyrir Íslendinga og úrslitamál um það hvort okkur tekst að þróa sæmileg lífskjör að samgöngurnar séu öruggar í margföldum skilningi þess orðs. Ég brá mér aðallega í ræðustólinn, hæstv. forseti, til að undirstrika hver er hin síðasta samþykkt borgarstjórnar Reykjavíkur í þessum málum, hún liggur fyrir og ég las hana upp úr frétt Morgunblaðsins frá 6. jan. sl. Ég endurtek að lokum að ég teldi að það eðlilegt að samgöngunefnd Alþingis kynnti sér hvernig viðræður standa milli borgaryfirvalda og Flugmálastjórnar um þessi skipulagsmál á Reykjavíkurflugvelli. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að samgöngunefnd fari yfir það og yfirheyri menn rækilega í þessum efnum. Þó að endanleg niðurstaða sé ekki komin eða verði ekki komin þá verða kannski komnar einhverjar þróunarlínur í málið sem ég tel mikilvægt að Alþingi kynni sér.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson tæpti á ýmsum málum varðandi Reykjavíkurflugvöll og möguleika hans í framtíðinni. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem hann segir varðandi Reykjavíkurflugvöll og ætla ekki að meta framtíð hans sérstaklega. Ég tek undir það með hv. þm. að ferjuflug sem hefur verið töluvert til umræðu getur einfaldlega flust til annarra staða og þá fyrst og fremst til Keflavíkurflugvallar. Staðreyndin hefur samt verið sú að Keflavíkurflugvöllur hefur ekki boðið upp á þá þjónustu að geta tekið við ferjuflugi frá Reykjavíkurflugvelli þar sem þar hefur ekki verið boðið upp á t.d. einfalda aðstöðu eins og þá að afgreiða bensín til slíkra véla. Það mun nú vera að breytast þannig að með tilkomu nýrrar byggingar, sem nota á til að afgreiða smærri vélar og bensínafgreiðslu sem verið er að setja upp við hlið þeirrar afgreiðslu, mun reynast kleift að þjóna öllu ferjuflugi á Keflavíkurflugvelli. Ég hef þá trú að ferjuflug muni flytjast allt frá Reykjavíkurflugvelli vegna þess að þjónustan eftir þetta verður miklu betri á Keflavíkurflugvelli en Reykjavíkurflugvelli. Það eru margar ástæður en meginástæðan er kannski sú að það er mun meira öryggi í kringum flugvöllinn í Keflavík og einnig er þar sólarhringsþjónusta. Reykjavíkurflugvöllur býður bara upp á tólf tíma þjónustu fyrir slíkt flug. Ég held því að þetta muni koma af sjálfu sér og ég vona að það gerist fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Ég get alveg viðurkennt, eins og fleiri ræðumenn hafa gert hér í dag, að ég tel ekki að það mál sem við ræðum hér sé beinlínis mitt sérsvið að neinu leyti. En ég vil láta það koma fram að ég tel að þessi umræða hafi verið góð. Ég tel að hún hafi verið til bóta vegna þess að hún hefur dregið fram ýmsa mikilvæga þætti málsins. Aðalgallinn á umræðunni hér í dag er sá að ráðherrann hefur eiginlega alveg sloppið með niðurskurðinn á framlögunum í þennan málaflokk og það þyrfti að sauma betur að honum í þeim efnum við tækifæri. En ég er alveg sammála því sem hv. þm. sagði. Mér finnst að við eigum að skoða þessa hluti, bæði framtíðarþróun Reykjavíkurflugvallar og Keflavíkurflugvallar, og reyna að fella það inn í eina mynd. Það er auðvitað spurning hvort ekki er tímabært að setja slíka þróunaráætlun í gang. Kannski er hún í gangi. Það er mál sem ég ekki þekki, aðrir hér í salnum þekkja það sjálfsagt betur. Ég get tekið undir með honum að mér finnst að skoða eigi hlutina í heildarsamhengi.

Virðulegi forseti. Það er ekki undarlegt þó mikið sé rætt um Reykjavíkurflugvöll í þessari umræðu þar sem átaksþættirnir í uppsetningu flugmálaáætlunar tengjast honum beinlínis. Það má segja að Reykjavíkurflugvöllur hafi um langt árabil verið í fjármagnssvelti til framkvæmda á sama tíma og unnið hefur verið stórátak í uppbyggingu flugvalla úti á landsbyggðinni. Nú hefur verið tekin sú ákvörðun að taka til hendinni við uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar og er það fyllilega tímabært. Hún hefur farið hér svolítið út og suður umræðan um staðsetningar og vilja í hinu pólitíska litrófi. Það var fróðlegt að heyra hv. þm. Össur Skarphéðinsson snúa hlutunum beinlínis við með málflutningi sínum fyrr í dag. Hann lagði spilin þannig á borðið að það væri að frumkvæði R-listans í Reykjavík að taka ætti til við uppbyggingu á Reykjavíkurflugvelli sem er auðvitað alrangt, þar eru þröskuldarnir. Sem betur fer eru skiptar skoðanir innan þess hóps en þar eru þröskuldarnir í framkvæmdinni. Menn verða að horfa til þess. Það hefur hvergi verið gerð nein formleg samþykkt um að leggja Reykjavíkurflugvöll niður. Spurningin er hins vegar hvort ekki sé næg samstaða innan meiri hluta R-listans í Reykjavíkurborg til að standa að áframhaldandi veru Reykjavíkurflugvallar í óbreyttri mynd. Spurningin er hvort þeir sem fara með forustu í Reykjavíkurborg ætla að stöðva uppbyggingu vallarins út frá öryggissjónarmiði og út frá öllum þáttum sem lúta að samgöngum á Íslandi. Það er stóra spurningin. Menn hafa verið að reyna að gera eitthvað úr viðtali við borgarstjórann í Reykjavík, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, í Morgunblaðinu sl. sunnudag. Þar sagði hún að það væri sín skoðun að Reykjavíkurflugvöllur ætti að vera áfram í Reykjavík. Það segir þó ekki að það sé meirihlutasamþykkt fyrir því hjá R-listanum í Reykjavík. Það hefur engin samþykkt verið gerð þar að lútandi. Við vitum að um þetta eru skiptar skoðanir og mikill ágreiningur. Það hefur best komið fram í máli forseta borgarstjórnar, Guðrúnar Ágústsdóttur, sem hefur haft miklar efasemdir í þessum efnum og aðrar skoðanir varðandi nýtingu á landi því sem Reykjavíkurflugvöllur stendur á. Nú er það ekki svo að Reykjavíkurborg eigi það land. Stærstur hluti þess lands sem Reykjavíkurflugvöllur er á er í eigu ríkisins, það er ekki borgarland. Ef upp koma hugmyndir um að leggja þennan völl niður þá er verið að tala um að gjörbreyta öllu samgöngukerfi, öllu mynstri þjóðarinnar, ekki síst í samskiptum landsbyggðar og höfuðborgar. Að mínu mati er það svo að það sjónarmið að leggja niður Reykjavíkurflugvöll eru aðför að landsbyggðinni og aðför að Reykjavíkurborg. Það eru ekki bara hundruð starfa í Reykjavík sem tengjast Reykjavíkurflugvelli, það eru þúsundir starfa. Í ræðum fyrr í dag hefur verið vitnað til að ekki hafi verið vilji til þess í borgarstjórn að samþykkja tillögur sjálfstæðismanna um úttekt á mikilvægi vallarins með tilliti til atvinnu. Það segir einfaldlega að menn vilja ekki taka af skarið í þessu. Menn draga lappirnar, menn hafa ekki samstöðu, menn hafa ekki umboð til að taka af skarið og segja: Auðvitað verður Reykjavíkurflugvöllur áfram við lýði sem eðlilegt þjónustuhlutverk við landsbyggðina og við þá sem hafa atvinnu af því í Reykjavíkurborg. En menn vilja ekki gera þessa úttekt vegna þess að þeir vilja ekki að staðreyndirnar komi á borðið. Það eru ekki bara hundruð starfa á vellinum sjálfum sem tengjast fluginu, þar koma til þúsundir starfa í veitingaþjónustu, leigubílaakstri, alls kyns opinberri þjónustu og mörgu öðru sem forvitnilegt væri að draga saman þegar menn leyfa sér þá árás á landsbyggðina að nefna það að leggja niður Reykjavíkurflugvöll í núverandi mynd sinni. Það er með ólíkindum að slíkt skuli koma upp og ber, vona ég, fremur vott um vanhugsaðan málflutning en beinan vilja. Það kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að það væri fullt samkomulag milli ríkisvaldsins og Reykjavíkurborgar, þ.e. R-listans, um uppbyggingu vallarins. Um þetta gildir bara eitt orð, kjaftæði. Það liggur ekkert samkomulag fyrir um það. Samgrh. hefur lýst því yfir að hann hyggist fá á hreint hvort Reykjavíkurborg ætli að stöðva uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Það hefur komið fram í málflutningi borgarfulltrúa að slíkar hugmyndir séu á lofti. Auðvitað er ástæða til að spyrja um slíkt þótt það ætti að vera höfuðborgarinnar að taka af skarið og segja hingað og ekki lengra. Hér er verið að tala um þátt sem lýtur að miklum öryggisatriðum og þess vegna þýðir ekki að draga lappirnar í þeim efnum. Það er einmitt ósamkomulagið innan meiri hluta borgarstjórnar sem veldur því að það eru efasemdir um hvort hægt sé að hrinda þessu máli í framkvæmd eins og Alþingi er að leggja til. Það væri forvitnilegt að vita hvar hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur fengið umboð til að tala fyrir hönd R-listans eins og henn hefur gert með því að lýsa yfir þessu samkomulagi sem er ekki til staðar og enginn fótur er fyrir. Þótt t.d. fulltrúar R-listans séu með hugmyndir um að byggja huggulegt íbúðarhúsahverfi í Vatnsmýrinni, yrði það miklu meiri röskun á öllum vatnsbúskap á því svæði heldur en ef flugvöllurinn yrði þar áfram í sömu eða svipaðri mynd. Það er til margs að líta en það sem kannski helst stendur á í dag er það hvort Reykjavíkurborg ætlar að breyta skipulaginu með vegakerfinu í kringum Reykjavíkurflugvöll, breyta hlutum á þeim vegi sem gengur undir nafninu Hlíðarfótur, færa Miklubraut, sem þýddi styttingu einnar aðalflugbrautarinnar úr norðri o.s.frv. Það er margt sem skoða þarf. Það er komið að framkvæmdahliðinni og hún má ekki tefjast. Það þarf að ráðast í þessar framkvæmdir á næsta ári. Vonandi ber meiri hluti borgarstjórnar gæfu til að sporna ekki gegn því að átak verði gert í þessum efnum bæði með uppbyggingu flugbrautarinnar og byggingu nýrrar flugstöðvar, sem jafnframt er aðkallandi mál.

Virðulegi forseti. Ég get ekki sagt að ég hafi sérstaka þekkingu á borgarmálum í Reykjavík en hef þó aðstöðu til að afla mér upplýsinga um þau af og til. Ég verð að segja að ég tel þessi ræðuhöld hv. þingmanns algjörlega fráleit. Ég vil ekki nota sömu orð um hann og hann notaði um hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þótt mér hafi komið það í hug. Málið snýst ekki um það að eitt eða neitt sé aðför að landsbyggðinni. Málið snýst fyrst og fremst um að það verði tekin sameiginleg ákvörðun ríkisvalds og borgaryfirvalda um þróunarlínurnar varðandi Reykjavíkurflugvöll til næstu ára þar sem verið er að vinna að endurskipulagningu Reykjavíkurborgar og aðalskipulagi fram til ársins 2014. Frá þessum hlutum verður auðvitað að ganga. Ég tel fulla ástæðu til að taka undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér fyrr í dag. Það er fagnaðarefni að meiri hlutanum í Reykjavík hefur nú loksins tekist að knýja samgrh. að samningaborði um þessi mál. Hann ætlaði ekki að ræða þessi mál við Reykjavíkurborg. Það var ekki fyrr en gengið var eftir því sérstaklega og núna eru loksins hafnar viðræður um þessi mál á milli flugmálayfirvalda annars vegar og hins vegar samgrn. og borgarinnar. Samgrh. kom ekki nálægt þessum málum. Það er því rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að samgrh. var að lokum beygður til að fara í þessar viðræður og það er fagnaðarefni. Þá aflétta yfirvöld væntanlega óvissunni varðandi þróun Reykjavíkurflugvallar.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð langsótt að sameiginleg ákvörðun þurfi að liggja fyrir hjá Reykjavíkurborg og samgrn. um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar vegna þess að sú ákvörðun er fyrir löngu tekin. Ég get upplýst hv. þm. Svavar Gestsson um það að um langt árabil hefur verið mikil og ágæt samvinna milli Flugmálastjórnar fyrir hönd ríkissjóðs og borgarskipulags fyrir hönd Reykjavíkurborgar í öllum þáttum er lúta að þróun og uppbyggingu umferðar um Reykjavíkurflugvöll. Það hefur ekkert skref verið stigið í áætlun í þeim efnum nema í fullu samráði við borgarskipulagið. Enda kemur borgarskipulagið mjög að öllum þáttum sem þar þarf að taka tillit til svo sem staðsetningu mannvirkja, staðsetningu vega og greiða umferð að Reykjavíkurflugvelli. Þetta er ekkert nýtt, þetta er það sem hefur verið í gangi í mörg ár og að koma með tillögu um að það þurfi að fara að taka það upp núna er bara of seint. Það er í gangi. Jafnframt er alrangt að Reykjavíkurborg hafi knúið samgrh. um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar og enginn fótur er til fyrir þeirri fullyrðingu. Það er svo einfalt að samgrh. hefur sjálfur lýst því yfir að hann vilji leita fundar borgaryfirvalda til þess að ræða hugmyndir sínar, flugráðs og Flugmálastjórnar um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Það er ekki öfugt og það þýðir ekkert að snúa hlutunum þannig við með því að setja það fram án þess að færa staðfestingar fyrir því. Þetta mál er allt unnið að forgöngu og frumkvæði samgrh. og þeirrar stofnana innan ríkisvaldsins sem eru þar hlutaðeigandi en ekki fyrir forgöngu R-listans í Reykjavík. Það er ekki meginmálið. Meginmálið er að gengið verði í verkið en það er ekki hyggilegt að setja málið upp á þennan hátt. Ég vona að niðurstaða komi í málið sem fyrst. Það strandar fyrst og fremst á því núna varðandi staðsetningu til að mynda flugstöðvar hvort að Hlíðarfótur verði byggður eins og til stóð, hvort Miklabrautin verði færð og fleiri þættir sem borgarskipulagið þarf að vinna í heimavinnu sinni. Það skiptir máli og tefur þó ekki það að hægt er að taka ákvörðun um uppbyggingu flugbrautarinnar sjálfrar en það varðar mannvirki eins og flughlöð og flugstöð að slíkt liggi fyrir.

Virðulegi forseti. Það var á árinu 1991 að lögð var skýrla á borð samgrh. um Reykjavíkurflugvöll og það var sami samgrh. og situr enn í dag. Það er fyrst núna sem farið er að ræða þessi mál af einhverjum krafti milli aðila, m.a. milli flugmálayfirvalda og borgarmálayfirvalda í Reykjavík. Það er veruleikinn og ég tel þess vegna alveg hægt að setja hlutina þannig upp að borgaryfirvöld í Reykjavík hafi dregið samgrh. að viðræðuborðinu í málinu eins og ég gerði áðan. Það er líka alveg rétt hjá hv. þm. Árna Johnsen að það þarf auðvitað að taka inn í umræðu um framtíðarþróun Reykjavíkurflugvallar hluti eins og færslu Miklubrautarinnar og spurninguna um það hvort Hlíðarfóturinn verði lagður eða ekki. Ég hygg að það sé geysilega stórt atriði hvort Hlíðarfóturinn verði lagður eða ekki. Það er partur af þeirri skipulagsvinnu sem nú er verið að vinna og verið að ganga frá á vegum borgaryfirvalda í Reykjavík að því mér er best kunnugt um. Þess vegna er mjög mikilvægt að þrátt fyrir ágreining í aðdragandanum virðist geta orðið ágæt sátt um það að reyna að vinna sig út úr málinu á næstu mánuðum og það er mikilvægt fyrir borgaryfirvöld í Reykjavík. Það er þó aðallega mikilvægt fyrir þjóðina sem á flugvöllinn og Alþingi Íslendinga sem veitir fjármuni til þess að endurbæta hann frá því sem hann er núna.

Virðulegi forseti. Það hefur verið vitnað til skýrslu sem barst samgrh. 1991 um Reykjavíkurflugvöll og þróun og stöðu mála þar. Alveg frá því sú skýrsla kom hefur verið unnið skipulega að því á vegum samgrh. í flugráði og Flugmálastjórn að undirbúa það verkefni sem hér hefur verið til umræðu um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Það lá ljóst þegar í upphafi af hálfu hæstv. samgrh. að það kæmi að því á þessum tímamótum að taka til hendinni við það verk. Það voru stór verkefni í gangi úti á landsbyggðinni sem tóku hrygginn úr fjármagni flugmálaáætlunar hvort sem þar var um að ræða uppbyggingu flugvalla á til að mynda Vestfjörðum, Egilsstöðum, sem var nú stærsta verkefnið, Akureyri, Vestmannaeyjum og víðar. Á öllum helstu völlum landsins bæði með uppbyggingu brauta og öryggisbúnaðar. Öll þessi vinna hefur verið í gangi öll þessi ár. Það er ekki að fara í gang núna. Ef borgarfulltrúar R-listans eða R-listinn í heild hefur ekki fylgst með og er að vakna núna af vondum draumi að hann hafi átt að vinna einhverja heimavinnu þá er það vel en þessi vinna hefur verið í gangi undanfarin ár í samfellu. 

Herra forseti. Ég hlýt að láta í ljós ánægju mína yfir því hversu breið samstaða virðist vera á bak við þá flugmálaáætlun sem hér hefur verið lögð fram. Kjarni hennar er annars vegar sá að ljúka nauðsynlegustu endurbótum og uppbyggingu á flugvöllum úti á landi áður en ráðist er í að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll. Hins vegar virðist vera mjög breið samstaða um það í þingsalnum að nauðsynlegt sé að endurbæta brautirnar í Reykjavík, og eina sem menn virðast í rauninni kvarta yfir er að ekki sé hægt að setja höfundareinkenni á flesta þá þingmenn sem hér hafa talað upp á síðkastið. Málið er auðvitað það eins og hv. þm. vita ...

Setja hvað?

Merkja mönnum eða einstökum flokkum þá hugmynd að endurbæta Reykjavíkurflugvöll. Það er auðvitað erfitt vegna þess að þetta mál er í eðli sínu þannig að það hefur verið unnið að því af borgaryfirvöldum og samgrn. síðustu ár og mjög fast eftir að ég varð samgrh. og þá með fyrri borgarstjórum, þeim Markúsi Erni Antonssyni og Árna Sigfússyni. Það breytti engu um framgang málsins þótt Ingibjörg Sólrún Gísladóttir yrði borgarstjóri þó að á hinn bóginn hafi heyrst raddir úr þeim borgarstjórnarmeirihluta sem nú er sem eru nokkuð hjáróma við það sem annars hefur yfirleitt heyrst frá ráðandi mönnum Reykjavíkurborgar. Mér þykir líka vænt um að vita það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skuli styðja uppbyggingu flugmálaáætlunar að þessu leyti því hann veit það jafn vel og ég að auðvitað hefði það verið borin von í þeirri ríkisstjórn sem við sátum að áhersla af þessu tagi yrði tekin samhljóða á Alþingi eins mikill og áhugi Alþfl. var á því á þeim tíma að skera flugmálaáætlun niður. Ég held að þau sannindi verði að koma fram eins og þau voru úr því að hv. þm. gerir mikið úr stuðningi sínum við málið sem ég met mjög mikils. Ég vil að öðru leyti aðeins segja að ég vona að samgn. muni geta afgreitt áætlunina mjög rösklega. Hún kemur til endurskoðunar eftir tvö ár því að það er nauðsynlegt til þess að hægt sé að bjóða út verk og standa að henni á þessu ári að unnt sé að koma henni til afgreiðslu í þinginu eins og hv. þm. þekkja. Ég ætla ekki að hafa um þessa ályktun fleiri orð en ítreka þakkir mínar fyrir þann breiða stuðning sem þáltill. hefur í þingsalnum.

Herra forseti. Þetta frv. er einfalt í sniðum og lýtur eingöngu að nauðsynlegum breytingum á póstlögum með hliðsjón af því að Póst- og símamálastofnun verði breytt í Póst og síma hf. Það mál var ítarlega rætt á Alþingi á dögunum. Frv. snýr að því hvernig haldið skuli á einkaréttinum. Gert er ráð fyrir því að Pósti og síma hf. verði falið að annast um þá þjónustu sem gert er ráð fyrir að ríkið hafi einkarétt á eftir lögunum. Ég sé ekki ástæðu að fjölyrða um það frekar. Ég legg til að málinu verði vísar til samgn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um meðferð opinberra mála. Um er að ræða þríþættar breytingar á lögunum. Þær miða m.a. að því að bæta réttarstöðu sakborninga og gæsluvarðhaldsfanga og færa íslenska löggjöf til samræmis við alþjóðlegar samningsskuldbindingar um mannréttindi. Í fyrsta lagi er í 1. gr. frv. gerð tillaga um nýja málsgrein við 13. gr. laganna þess efnis að þóknun til handa dómtúlki eða þýðanda sem aðstoðar sakborning, vitni eða aðra skýrslugjöf fyrir dómi skuli ákveðin af dómara og greiðast úr ríkissjóði. Einnig er lagt til í a-lið 3. gr. frv. að við 5. mgr. 69. gr. laganna bætist ákvæði um að lögreglustjóri eða löglærður starfsmaður hans ákveði þóknun túlks eða þýðanda sem aðstoðar sakborning við yfirheyrslur hjá lögreglu. Núgildandi lög gera þegar ráð fyrir að aðstoð túlks sé veitt við þessar aðstæður og að kostnaður vegna starfa þeirra teljist ekki til sakarkostnaðar heldur verði greiddur af ríkissjóði. Er þessi skipan í samræmi við 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 14. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Hins vegar hefur skort í lögum um meðferð opinberra mála nánari reglur um hvernig þóknun túlka og þýðenda er ákveðin. Markmið viðbótarákvæðis við 13. gr. laganna svo og við 5. mgr. 69. gr. laganna er að bæta úr þessu. Auk þess sem þar er skýrlega kveðið á um að kostnaður vegna þessara starfa greiðist úr ríkissjóði eru ráðgerðar skýrari reglur um ákvörðun þóknunar til þessara aðila. Þykir í því sambandi eðlilegast að sömu reglur gildi og þegar þóknun er ákveðin fyrir störf réttargæslumanna sakborninga í opinberu máli og stefna framangreindar tillögur frv. að því markmiði. Samhliða tillögum um að setja skýrar reglur um ákvörðun þóknunar til dómtúlka og skjalaþýðenda er ráðgert í 6. gr. frv. að 5. gr. laga nr. 32 frá 1914 um heimild fyrir Stjórnarráðið til þess að veita mönnum rétt til þess að vera dómtúlkar og skjalaþýðendur verði felld niður. Í umræddu ákvæði er kveðið á um að Stjórnarráðið semji og setji verðskrá fyrir verk dómtúlka og skjalaþýðenda. Í ljósi almennra samkeppnissjónarmiða þykir ekki eðlilegt að opinber aðili setji ákveðna gjaldskrá fyrir þessi störf og hefur Samkeppnisstofnun m.a. lýst því áliti sínu að framangreint lagaákvæði stríði gegn samkeppnislögum. Af þessum ástæðum er hér gert tillaga um að þetta lagaákvæði verði fellt niður. Annar meginþáttur frv. varðar heimildir dómsmrh. til þess að setja nánari reglur um rétt handtekins manns til að hafa samband við vandamenn sína, um framkvæmd yfirheyrslna hjá lögreglu og um skráningu á atriðum er varða vistun á handteknum mönnum. Tillögur um lagabreytingar í þessu skyni koma fram í 2. gr., í b-lið 3. gr. og 4. gr. frv. Helsta hvatann að þessum brtt. má rekja til skýrslu sem Evrópunefnd um varnir gegn pyndingum og ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu sendi ríkisstjórn Íslands í mars á síðasta ári. Skýrslan var gerð í framhaldi af heimsókn nefndarinnar hingað til lands sumarið 1993 þar sem hún kannaði aðstæður í nokkrum fangelsum og lögreglustöðvum hér á landi. Í skýrslunni lagði nefndin m.a. til að skýrari reglur yrðu settar hér á landi um tilkynningarrétt handtekins manns til aðstandenda sinna og vernd þess réttar svo og skilgreiningu á aðstæðum þar sem heimilt yrði að meina manni að njóta slíks réttar. Einnig lagði nefndin til að til viðbótar reglum laganna um meðferð opinberra mála um yfirheyrslur væri rétt að semja sérstakar siðareglur til handa íslenskri lögreglu með nánari útfærslu á meginreglum laganna. Loks lagði nefndin til að ítarlegri reglur yrðu settar um samræmda skráningu á vistun manna í fangageymslum lögreglu. Nánari lýsingu og athugasemdum nefndarinnar um þetta efni má finna í fskj. I við frv. Með tillögum frv. er komið til móts við áðurgreindar óskir Evrópunefndarinnar um varnir gegn pyndingum. Það er annars vegar gert með því að leggja til í 2. gr. frv. viðbætur við 1. mgr. 32. gr. laga um meðferð opinberra mála, þar sem fram kemur skýr regla um tilkynningarrétt handtekins manns, og hins vegar í 2. gr., b-lið 3. gr. og 4. gr. ráðgerðar reglugerðarheimildir til handa dómsmrh. um framangreinda málaflokka sem nefndin gerði athugasemdir við. Í framhaldinu verður unnið að því í dómsmrn. að semja og útfæra nánar þessar reglur. Þriðji og síðasti þáttur frv. lýtur að heimild gæsluvarðhaldsfanga til þess að senda tilteknum aðilum bréf án þess að efni þeirra sé athugað. Þessar brtt. má einnig rekja til athugasemda nefndarinnar um varnir gegn pyndingum en nánari lýsingu á þeim má finna í fylgiskjali með frv. Í 5. gr. frv. er síðan gerð tillaga um að ný málsgrein bætist við 108. gr. laga um meðferð opinberra mála, þess efnis að gæsluvarðhaldsfangar megi taka við og senda bréf til dómsstóla, dómsmrh. og umboðsmanns Alþingis og verjanda síns án þess að efni þeirra sé athugað. Fram til þessa hefur þessi réttur gæsluvarðhaldsfanga ekki verið fortakslaus þar sem 1. mrg. 108. gr. laganna kveður á um að sá sem stýrir rannsókn geti látið athuga efni bréfa eða annarra skjala frá gæsluvarðhaldsfanga og kyrrsett þau ef nauðsyn ber til í þágu rannsóknar. Þannig hafa trúnaðarsamskipti við ákveðin stjórnsýslu- og dómsmálayfirvöld ekki verið undanþegin í þessu tilliti. Er markmið 5. gr. frv. að setja skýra reglu þess efnis. Að öðru leyti er þar ráðgert að dómsmrh. verði heimilt að setja í reglugerð ákvæði um að gæsluvarðhaldsfangar megi senda öðrum opinberum aðilum eða einstaklingum bréf án þess að efni þeirra sé athugað. Í slíka reglugerð yrði væntanlega m.a. settar reglur um trúnaðarsamskipti gæsluvarðhaldsfanga við alþjóðlegar stofnanir um mannréttindavernd svo sem mannréttindanefnd Evrópu. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á lögunum sem hér eru til umræðu eru allar heldur til bóta. Vitnað er til nefndar sem heimsótti Ísland og skýrslu um þá heimsókn. Mig langar að vita hvort jafnframt hafi farið fram úttekt á fangelsum landsins og þeim lögum sem eru í gildi um fangelsi og fangavist og hvort fyrirhugað er að leggja fram breytingar á lögum um fangelsi og fangavist. Ég man ekki hvort það var á málaskrá sem birtist frá hæstv. ríkisstjórn núna á þessu þingi en a.m.k. fyrir einu eða tveimur árum eða svo var boðað að lagt yrði fram frv. um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist. Ég vildi gjarnan heyra hjá hæstv. ráðherra af þessu tilefni hvort það frv. verður lagt fram og hvort Evrópunefndin um varnir gegn pyntingum og vanvirðandi meðferð gerði einhverjar athugasemdir um fangelsi landsins og þau lög sem eru í gildi um fangelsi og fangavist og þá kannski sérstaklega hvort gerðar hafa verið athugasemdir við fangelsið í Síðumúla þar sem er um gæsluvarðhaldsvist að ræða, og fangelsið við Skólavörðustíg. Fullnægja þessir staðir þeim kröfum sem gerðar eru með tilliti til mannréttinda? Telur hæstv. ráðherra að þar sem í núgildandi lögum um fangelsi og fangavist er fjallað um réttinn til vinnu, réttinn til náms og réttinn til tómstundastarfs sé úrbóta þörf, hvort sem um er að ræða gæsluvarðhaldsfanga eða aðra fanga, þannig að hægt sé að framfylgja þeim ákvæðum sem eru í núgildandi lögum? En fyrst og fremst spyr ég hæstv. ráðherra hvort nefndin gerði athugasemdir um fangelsin og um þau lög sem eru í gildi.

Virðulegi forseti. Við höfum fengið inn á Alþingi ýmis frv. Kannski fengum við það merkilegasta nú um daginn en þá fengum við frv. um hin svokölluðu reykingalög, frv. til tóbaksvarna, þar sem Alþingi er falið að setja nánast hátternisreglur um það hvernig menn haga sér við reykingar. Það er reglur um það hvort það megi reykja á vídeómyndum, hvort það megi selja sígarettur úr sjálfsölum o.s.frv. Þess vegna finnst mér nú dálítið sorglegt að þegar kemur að umfjöllun um mannréttindi er nánast kveðið svo á um að dómsmrh. setji reglur. Alþingi er ætlað að fjalla um löggjöf um alls konar hátternisreglur en þegar kemur að mannréttindum þá er dómsmrh. ætlað að setja reglur. Ég er reyndar á því að þetta frv. sé til bóta, en efni frv. lýtur fyrst og fremst að mannréttindum og það er ekki mikil krafa til löggjafarstofnunarinnar að löggjafinn fjalli um mannréttindi þegar það á við. Lög um meðferð opinberra mála hafa það að markmiði að setja almennar reglur um rannsókn opinberra mála. Í þeim reglum er að finna lágmarksreglur sem kveða á um mannréttindi þeirra sem eru grunaðir um að hafa framið refsivert brot. Í því tilliti finnst mér að það sé lágmark að kveðið sé á um í lögum hvernig fara skuli með þetta fólk. Það er grundvallarregla í íslenskum rétti að fólk er álitið saklaust þar til sekt þess er sönnuð. Hér er því verið að fjalla um saklaust fólk og mannréttindi þess. Mér finnst ljóður á því frv. sem hér liggur fyrir að ekki séu settar lágmarksreglur um hvernig skuli til að mynda fjallað um tilhögun yfirheyrslna. Hér er einungis kveðið á um að dómsmrh. setji reglugerð. Það er ekki mikil krafa. Eins er það hvenær synja má handteknum manni um að hafa samband við sína nánustu vandamenn. Það er lágmarkskrafa til löggjafans að hann setji lágmarksreglur á þessu sviði. Það hefur verið þannig í löggjöf okkar að við höfum fengið allar athugasemdir og réttarbætur erlendis frá. Það er svo að við höfum fengið slæma niðurstöðu þegar Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fengið réttarkerfi okkar til skoðunar. Ég minni sérstaklega á í þessu sambandi að dómsmrh. er yfirmaður lögreglu og sem slíkur er hann ekki hlutlaus í þessum efnum. Því hefði ég talið réttaröryggisins vegna að æskilegra væri að löggjafinn setti lágmarksreglur á þessu sviði. Ég hvet hv. allshn., en málið mun fara þangað, til að leggja a.m.k. fram einhverjar breytingar í þessum efnum og setja þá lágmarksreglur um það hvernig fara skuli með grunaða menn.

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 5. þm. Suðurl. er það að segja að nefndin sem hér um ræðir, Evrópunefndin, gerði athuganir á fangelsunum með tilliti til starfssviðs síns. Það er vitnað til athugasemda hennar í athugasemdum með frv. Við teljum okkur hafa brugðist við þeim athugasemdum sem hún kom fram með, m.a. með þessu frv. og nokkrum úrbótum, m.a. á húsnæði því sem hér um ræðir. Varðandi fangelsin, sérstaklega Síðumúlafangelsið og fangelsið við Skólavörðustíg, liggur fyrir að að mati íslenskra stjórnvalda er það húsnæði í báðum tilvikum ófullnægjandi og að því stefnt að byggja nýtt fangelsi í Reykjavík sem gæsluvarðhaldsfangelsi og móttökufangelsi. Við höfum nýlega lokið við að byggja nýjan áfanga við fangelsið á Litla-Hrauni sem bætti mjög úr brýnni þörf. Það er svo rétt sem hv. þm. bendir á að það hefur staðið til að koma fram nýrri fangelsismálalöggjöf og það er eitt af fjölmörgum verkefnum sem við þurfum að fást við. Eins og hv. þm. hafa tekið eftir er mikill fjöldi lagabreytinga sem dómsmrh. þarf að beita sér fyrir og þetta er eitt af þeim verkefnum sem bíður úrlausnar en er þörf á.

Herra forseti. Núgildandi lög um almannafrið á helgidögum þjóðkirkjunnar eru sem kunnugt er frá árinu 1926 og eru um margt orðin úrelt. Miðast þau í efni sínu við annað þjóðfélagsástand en við búum við í dag. Í tveimur álitum umboðsmanns Alþingis árið 1995 var vikið að ákvæðum laganna. Í áliti sínu frá 25. apríl 1995 beindi umboðsmaður því til dóms- og kirkjumrn. að það hygði að því hvort ástæða væri til breytinga á nefndum lögum. Í sama áliti vakti umboðsmaður athygli á nauðsyn þess að tryggja samræmi í framkvæmd laganna. Í álitinu er m.a. komist að þeirri niðurstöðu að lögin standi ekki í vegi almennrar veitingastarfsemi á páskadegi. Með hliðsjón af þessu skipaði ég á síðasta sumri nefnd sem falið var að endurskoða þessi lög. Nefndarmenn voru Lára Margrét Ragnarsdóttir alþingismaður, sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Valgerður Sverrisdóttir alþingismaður og séra Hjálmar Jónsson alþingismaður. Nefndin skilaði tillögum sínum í formi lagafrv. 29. jan. sl. Drög að lagafrv. lágu fyrir í október 1995 og voru þau lögð fyrir 26. kirkjuþing sem ályktaði um frumvarpsdrögin. Í frv. er að ýmsu leyti að finna skýrari og rýmri reglur en nú gilda um það hvaða starfsemi er heimil á helgidögum þjóðkirkjunnar. Þess er hins vegar að geta að reglur frv. eru með þeim hætti að eftir sem áður mun reyna á túlkun varðandi ýmsa starfsemi. Verður það áfram hlutverk dóms- og kirkjumrn. og einstakra lögreglustjóra að leysa úr slíkum málum sem upp kunna að koma. Í 1. gr. frv. kemur fram að um helgidagafrið sé mælt í því skyni að vernda helgihald og til að tryggja frið, næði, hvíld og afþreyingu almennings á helgidögum þjóðkirkjunnar innan þeirra marka er greinir í frv. Með þessu er sett það markmið sem einnig er ítrekað í greinargerð með athugasemdum með frv. að almenningur hafi frið á tilteknum helgidögum en jafnframt sé tryggt að innan tiltekinna marka verði unnt að bjóða upp á þjónustu og afþreyingu þá daga sem hér um ræðir. Í því skyni er í 5. gr. frv. mælt fyrir um undanþágur frá ákvæðum laganna. Í 2. gr. frv. eru taldir upp þeir helgidagar sem lagt er til að verði lögfestir helgidagar þjóðkirkjunnar. Um er að ræða sömu daga og taldir eru vera helgidagar samkvæmt gildandi lögum, en þar eru þeir hins vegar ekki tilgreindir sérstaklega. Það nýmæli er hins vegar lagt til að helgi föstudagsins langa og jóladags nái til kl. 6 að morgni næsta dags en það er gert í því skyni að styrkja helgi þessara daga frá því sem nú er svo sem nánar er skýrt í athugasemdum með frv. Í 4. gr. frv. er að finna almennt ákvæði um starfsemi á helgidögum þjóðkirkjunnar. Kemur þar fram það nýmæli að lagt er til að á sunnudögum, öðrum degi jóla, nýjársdegi, skírdegi, öðrum degi páska, uppstigningardegi og öðrum degi hvítasunnu verði öll almenn starfsemi í þjóðfélaginu heimil án sérstakra takmarkana. Hvað varðar jóladag, föstudaginn langa, páskadag og hvítasunnudag er lagt til að skemmtanir og einkasamkvæmi á opinberum veitingastöðum verði almennt bannaðar, svo og verslana- og viðskiptastarfsemi. Hið sama gildir um aðfangadag jóla eftir kl. 18.00. Í 5. gr. frv. er að finna undanþágur frá ákvæðum 4. gr. Er þar að finna ákvæði um þá starfsemi sem heimilt er að stunda þrátt fyrir ákvæði 4. gr. Er í ákvæðinu að finna nokkra rýmkun á undanþágum frá því sem er samkvæmt gildandi lögum. Í fyrsta lagi er lagt til að ýmis verslunar- og þjónustustarfsemi verði heimil á þeim dögum sem bann 4. gr. nær til. Er þar um nokkra breytingu að ræða frá því sem er samkvæmt gildandi lögum en lagt er til að undanþágan nái m.a. til söluturna og myndbandaleiga. Er þessi undanþága sérstaklega skýrð í athugasemdum með frv. Í öðru lagi er lagt til að íþrótta- og útivistarstarfsemi verði heimil á greindum dögum án takmarkana. Þykir ekki ástæða til að takmarka slíka starfsemi á þessum dögum. Í þriðja lagi er lagt til að ýmis menningarstarfsemi verði undanþegin banni því er greinir í 4. gr. Nefnd sú sem samdi frv. setti í upphafi það markmið að á helgidögum þjóðkirkjunnar ætti fremur að stuðla að því að fram fari menningarstarfsemi en hitt. Er lagt til að slík starfsemi verði heimil eftir kl. 15 á greindum dögum. Í fjórða lagi er í 5. gr. að finna ákvæði sem er nýmæli. Það er lagt til að heimilt verði að dansleikir sem hefjast að kvöldi laugardags fyrir páska og hvítasunnu standi til kl. 3 aðfararnótt páskadags og hvítasunnudags. Er þetta lagt til til rýmkunar með tilliti til þess að í auknum mæli er um að ræða skipulagðar skemmtanir þessa daga vítt og breitt um landið, gjarnan í tengslum við íþrótta- og útivistarstarfsemi. Samkvæmt 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því að heimilt verði fyrir lögreglustjóra að veita undanþágur frá ákvæðum 5. gr. að því er varðar tímasetningar og að því er varðar bann við einkasamkvæmum á opinberum veitingastöðum sem fram kemur í 4. gr. Undanþáguákvæði þetta er bundið við 5. gr. en nær hins vegar ekki til 4. gr. að öðru leyti en því er varðar einkasamkvæmi. Í þessu felst að lagt er til að lögreglustjóra verði ekki heimilt að veita undaþágur frá skemmtunum sem annars eru bannaðar skv. 4. gr. Þótti rétt að setja þetta fram með þessum hætti til að festa framkvæmdina í sessi þannig að hún yrði sem líkust á milli einstakra umdæma. Nokkur umræða hefur stundum farið fram um veitinga- og gististarfsemi á helgidögum þjóðkirkjunnar, einkum um stórhátíðir. Þess er að geta í þessu sambandi að almenn veitingastarfsemi er heimil alla þá daga er greinir í frv. Hefur svo verið um langa hríð. Standa því gildandi lög um almannafrið á helgidögum þjóðkirkjunnar ekki því í vegi að almenn veitingastarfsemi fari fram á þessum dögum og eru ekki lagðar til breytingar á því í frv. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir meginefni frv. og tilgangi og legg til að því verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Forseti vill láta þess getið að gert er ráð fyrir því að þessi fundur standi til kl. 19.30 en ekki er gert ráð fyrir kvöldfundi og ekki verða atkvæðagreiðslur í dag.

Herra forseti. Ég tel að það frv. sem er til umræðu um helgidagafrið sé að mörgu leyti til bóta þar sem þar er lagfært ýmislegt og fært nær nútímanum en verið hefur. Hins vegar set ég nokkur spurningarmerki við ýmislegt sem er í frv. og hefði gjarnan viljað að það hefði verið upplýst betur, t.d. hvað helgidagar eru margir miðað við aðrar þjóðir. Það sem ég er fyrst og fremst að hugsa um er samband milli helgidaga og vinnudaga. Ég tel mjög nauðsynlegt að menn ræði þessi mál í samhengi, þ.e. helgidaga þjóðkirkjunnar. Er hér gert ráð fyrir dögum sem hjá mörgum öðrum þjóðum hafa ekki neitt sérstakt helgigildi. Ég nefni dag eins og skírdag, annan dag páska, uppstigningardag og annan dag hvítasunnu. Mér er fullkomlega ljóst hvaða trúarleg sjónarmið liggja að baki þessum dögum en ég vil geta þess að ég dvalist á yngri árum nokkuð erlendis, m.a. bæði í mótmælendalöndum og kaþólskum löndum, og umfang helgidaga í þessum löndum sem voru trúaðri samfélög en við búum við var ekki það sama og við höfðum búið við í löggjöf okkar. Hin ágæta nefnd vann þetta út frá sjónarmiðum kirkjunnar, þ.e. lítur á þetta út frá hinu hefðbunda, trúarlega sjónarmiði og helgidögunum sem er auðvitað rétt sjónarmið en ég hefði kosið að menn hefðu líka velt upp þessari spurningu varðandi þá frídaga sem koma á atvinnulífið vegna helgidaganna og eru þá greiddir með tvöföldu vinnuálagi ef þeir eru unnir. Vitaskuld er það hlutur sem er ekki hægt að hreyfa við einhliða og á ekki að gera. Þetta er samningsmál og er ekki hægt að tengja í þá löggjöf sem hér er. Hins vegar hlýtur þetta að vekja okkur aðeins til umhugsunar þegar við erum að festa helgidaga sem þýða í reynd áframhald á dýrum atvinnulífsdögum, ef við getum orðað það svo, miðað við aðrar þjóðir. Þá hefði verið rétt að taka umræðuna í víðara samhengi en hér er gert. Nýverið hefur einmitt komið fram umræða í efnahagslífi okkar hvort orlofsdagar væru of margir miðað við aðrar þjóðir, hvort við búum við eitthvað skerta samkeppnishæfni vegna þess. Ég ætla ekkert að alhæfa um þann þátt en ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að ræða slíkt. Ég hefði kosið að það hefði komið skýrar fram í frv., nefndarálitinu og í framsögu ráðherra varðandi þetta samspil milli daganna og vinnumarkaðarins. Ég veit fullvel að það stendur í frv. það sem gert var á árum áður að draga fram skýran mismun á þessum tveimur þáttum, þ.e. vinnumarksþættinum og helgidagaþættinum og ég tel að löggjöf verði vitaskuld að vera aðskilin. Hins vegar finnst mér að í umræðunni hefði átt að upplýsa hvernig tengsl eru við vinnumarkaði í öðrum löndum. Ég vil beina því til þeirrar hv. nefndar sem fær þetta mál til umfjöllunar að kalla eftir upplýsingum um þetta mál þannig að hægt væri að skoða það í samhengi án þess að ég vilji á nokkurn hátt gera lítið úr þeim helgidögum þjóðkirkjunnar sem vissulega eiga að vera fyrir hendi.

Herra forseti. Með þessu frv. er stigið það tímamótaskref að veita samkynhneigðu fólki í sambúð valkost um að stofna til staðfestrar samvistar og að með því öðlist það sömu réttindi og skyldur og veitt eru fólki í hjúskap. Hér er um að ræða nýjung á sviði íslenskrar sifjaréttarlöggjafar sem hefur það markmið að veita þessum þjóðfélagshópi réttindi sem hann hefur ekki áður notið. Fram til þessa hefur reyndar með öllu verið litið fram hjá því í íslenskri löggjöf að tryggja þurfi réttindi samkynhneigðra sérstaklega. Löggjöfin hefur almennt verið þögul um þennan þjóðfélagshóp þótt ýmiss konar vernd hafi verið veitt öðrum minnihlutahópum í þjóðfélaginu. Hefur samkynhneigðum einstaklingum í sambúð, sem hafa rekið sameiginlegt heimili með tilheyrandi fjárhagslegri samstöðu, verið fyrirmunað að fá viðurkennt slíkt sambúðarform við skráningu á fjölskyldustöðu. Því hefur að öllu leyti verið litið á þá sem einhleypa einstaklinga við skráningu í þjóðskrá og löggjöf að öðru leyti og hafa þeir ekki notið neins konar hagræðis sem sambúðarfólk eða hjón njóta, svo sem skattalegrar samstöðu og réttar til ýmiss konar félagslegrar aðstoðar sem hefur verið bundinn við hjúskaparstöðu. Nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndunum voru meðal fyrstu þjóða heims til að stíga það skref sem stefnt er að með frv. þessu. Þannig er nú gildandi í Danmörku, Noregi og Svíþjóð löggjöf sambærileg þeirri sem ráðgerð er í frv. og var sú löggjöf m.a. höfð til fyrirmyndar við frumvarpsgerðina. Um þessar mundir er sambærileg löggjöf í undirbúningi í Finnlandi. Verði frv. þetta að lögum ásamt frv. um sama efni sem verður væntanlega lagt fram fljótlega í Finnlandi kemst á sambærileg skipan um þetta efni alls staðar á Norðurlöndum. Hvatann að gerð frv. þessa má rekja til ályktunar Alþingis frá 19. maí 1992 um skipan nefndar með fulltrúum nokkurra ráðuneyta og hagsmunasamtökum samkynhneigðra til að kanna stöðu samkynhneigðs fólks. Skyldi nefndin m.a. kanna lagalega, menningarlega og félagslega stöðu þess og gera tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi. Vorið 1993 skipaði forsrh. nefnd um málefni samkynhneigðra á grundvelli þingsályktunarinnar. Í skýrslu nefndarinnar, sem kom út haustið 1994, birtust tillögur hennar um úrbætur á málefnum samkynhneigðra. Einn þáttur tillagnanna laut að því að bæta skyldi réttarstöðu samkynhneigðra í sambúð með því að gefa þeim kost á að fá sambúð sína skráða með sömu réttaráhrifum og um hjúskap væri að ræða. Frv. þetta byggir á tillögum meiri hluta nefndarinnar um málefni samkynhneigðra um þetta efni og stefnir að áðurgreindu markmiði með nokkrum undantekningum þó frá því að sömu reglur gildi að öllu leyti og eiga við um hjúskap. Þannig ráðgerir frv. að samkynhneigðir í staðfestri samvist geti ekki ættleitt börn eða gengist undir tæknifrjóvgun líkt og þegar hjón eiga í hlut. Rétt er að víkja nokkrum orðum að hugtakinu ,,staðfest samvist`` sem er nýtt hugtak og kann að hljóma framandi í fyrstu. Það er einmitt markmið frv. að þetta sambúðarform verði í hugum manna aðgreint frá því sem nú er kallað skráð sambúð eða eftir atvikum óvígð sambúð þar sem um er að ræða sambúð karls og konu sem hægt er að skrá hjá Hagstofu og veitir að hluta þau réttindi og skyldur sem stofnast við hjúskap. Nefndin um málefni samkynhneigðra lagði til að hugtakið staðfest samvist yrði notað um það sambúðarform sem er ráðgert í frv. Með því er undirstrikuð sérstaða þess auk þess sem nefndin álítur hugtakið þjált og það gefi möguleika á afleiddum hugtökum, svo staðfesting samvistar, samvistarmaki, samvistarfólk og þar fram eftir götunum. Ég mun nú lýsa efni og uppsetningu frv. og draga fram helstu aðalatriði þess. Efnisskipan frv. er með sambærilegum hætti og í norrænni löggjöf um sama efni og ráðgerðar undantekningar frá því að hjúskaparlög gildi um staðfesta samvist eru sambærilegar þeim sem eru til staðar á Norðurlöndum. Frv. er þannig upp byggt að það vísar til þess að ákvæði hjúkskaparlaganna gildi um staðfesta samvist en dregur jafnframt fram hvaða undantekningar eru frá þeirri meginreglu. Þannig er frv. byggt upp á svipaðan hátt og hjúskaparlögin sjálf. Í fyrstu birtast reglur um skilyrði staðfestrar samvistar og könnun slíkra skilyrða sbr. 1.--3. gr. frv. Næst koma reglur um hvernig staðfesting samvistar fer fram í 4. gr., reglur um réttaráhrif staðfestrar samvistar í 5. og 6. gr. frv. Loks er lýst reglum um lok staðfestrar samvistar og réttaráhrif þeirra í 7. og 8. gr. frv. en gildistökuákvæðið er í 9. gr. Ef fyrst er litið til skilyrða fyrir staðfestri samvist, þá kemur sú undirstöðuregla fram í 1. gr. að tveir einstaklingar af sama kyni geti stofnað til staðfestrar samvistar. Skilyrðið um sama kyn skýrir sig væntanlega sjálft, enda stefnir frv. að því að bjóða samkynhneigðum að staðfesta samvist sína. Skilyrði fyrir staðfestri samvist eru að öðru leyti hin sömu og eiga við um hjúskap með þeirri undantekningu þó sem birtist í 2. mgr. 2. gr. Þar er gerð krafa um ákveðin tengsl þeirra sem vilja staðfesta samvist sína við Ísland þar sem a.m.k. annar einstaklinganna verður að vera íslenskur ríkisborgari með lögheimili sitt hér á landi. Þetta er talin eðlileg regla í ljósi þess að þetta sambúðarform er enn viðurkennt í fáum löndum utan Norðurlandanna og staðfesting samvistar hefur því fyrst og fremst gildi fyrir einstaklinga hér á landi. Önnur undantekning frá reglum hjúskaparlaganna er ráðgerð í 1. mgr. 4. gr. frv. og varðar hún framkvæmd staðfestingar á samvist. Lagt er til að staðfesting samvistar verði einvörðungu í höndum borgaralegra vígslumanna, þ.e. sýslumanna og löglærðra fulltrúa þeirra, en ekki í höndum kirkjulegra vígslumanna. Þessi undantekning er m.a. lögð til í ljósi afstöðu þjóðkirkjunnar til kirkjulegrar vígslu samkynhneigðra. Málefni þetta er nú til umfjöllunar hjá nefnd sem biskup Íslands skipaði á síðasta ári. Hins vegar hefur kirkjuráð lýst þeirri afstöðu sinni að það óski ekki eftir því og telji vafasamt að mæla fyrir í lögum um heimild til kirkjulegrar vígslu samkynhneigðra. Sú skipan að undanþiggja í lögum heimild til kirkjulegrar vígslu er einnig í samræmi við löggjöf annarra Norðurlanda um þetta efni. Mikilvægasta ákvæði frv. er að finna í 5. gr. þess þar sem ráðgert er að staðfesting samvistar hafi sömu réttaráhrif og hjúskapur með þeim undantekningum sem birtast í 6. gr. 5. gr. felur ekki aðeins í sér að ákvæði hjúskaparlaga skuli gilda um staðfesta samvist svo sem að gagnkvæm framfærsluskylda stofnist og reglur um eignaskipan í hjúskap eigi við, heldur vísar 5. gr. einnig til þess að öll önnur ákvæði laga sem varða hjúskap gildi jöfnum höndum um staðfesta samvist. Er hér á einum stað skýrlega sett fram sú regla að alls staðar í almennri löggjöf þar sem réttindi eða skyldur stofnast í tengslum við hjúskap eða hjón, eiginkonu eða eiginmann eða annan maka, þá gildi það einnig um staðfesta samvist. Er því ekki þörf sérstakra lagabreytinga á þessum sviðum til þess að réttaráhrif staðfestrar samvistar verði virk. Meðal mikilvægustu réttaráhrifa sem stofnast til í þessu sambandi má nefna að ákvæði skattalöggjafar munu gilda jafnt um einstaklinga í hjúskap og staðfestri samvist, ákvæði erfðalaga um gagnkvæman lögerfðarétt munu gilda milli einstakinga í staðfestri samvist, svo og reglur almannatryggingalaga og laga um félagslega aðstoð svo að eitthvað sé nefnt. Eins og ég nefndi að framan er lagt til í 6. gr. frv. að nokkrar undantekningar verði frá þeirri meginreglu að staðfest samvist hafi sömu réttaráhrif og hjúskapur. Fyrstu tvær mgr. 6. gr. varða sérstaklega börn, en þar kemur fram að ákvæði ættleiðingarlaga og reglur um heimildir til tæknifrjóvgunar þar sem rætt er um hjón eða hjúskap gildi ekki um staðfesta samvist. Þessar undantekningar eru lagðar til með hliðsjón af því sjónarmiði að það sé barni að jafnaði fyrir bestu að eiga sér bæði móður- og föðurímynd og þannig sé ekki rétt að stuðla að því með lögum að tveir einstaklingar sama kyns eignist börn gegnum ættleiðingu eða tæknifrjóvgun. Það er einnig í samræmi við þá stefnu að lög heimila ekki einhleypum einstaklingum að eignast börn með þessum hætti. Því má ekki gleyma að í reynd skapast þær aðstæður auðveldlega að foreldri sem fer með forsjá barns síns stofni til staðfestrar samvistar og þannig stofnist sameiginlegt heimilishald þeirra með barni annars einstaklings í staðfestri samvist. Ekki þykir ástæða til að leggja til þá undanteknigu í frv. að einstaklingar í staðfestri samvist megi ekki fara sameiginlega með forsjá barns annars þeirra við þessar aðstæður. Þannig leiðir sjálfkrafa af 3. mgr. 30. gr. barnalaga að þeir fara sameiginlega með forsjá barnsins, enda er það í þágu hagsmuna þess að þeir séu báðir framfærsluskyldir og ræki aðrar foreldraskyldur við það. Um aðrar undantekningar 6. gr. frv. þarf vart að fara mörgum orðum en vísa má til skýringa í athugasemdum við greinina. 3. mgr. er öryggisventill sem settur er til þess að öðru kyni einstaklinga sem ganga í staðfesta samvist sé ekki gert hærra undir höfði en hinu. Undantekning 4. mgr. varðandi alþjóðlegar skuldbindingar skýrist fyrst og fremst af því að ef samningsaðilar viðurkenna ekki í löggjöf sinni sambúðarform sambærilegt staðfestri samvist er eðlilegt að gera þeim grein fyrir því hvað felst í hjúskaparhugtakinu samkvæmt íslenskum lögum og að þeir þurfi að veita samþykki sitt til að slík réttaráhrif verði gild gagnvart þeim. Í 7. og 8. gr. frv. er fjallað um lok staðfestrar samvistar og réttaráhrif þeirra. Hér er vísað almennum orðum til ákvæða hjúskaparlaga og rétt er að benda sérstaklega á niðurlag 1. mgr. 8. gr. þar sem birtist sú almenna regla að alls staðar í almennri löggjöf þar sem vikið er að réttaráhrifum hjúskaparloka, þá eigi það jafnt við um lok staðfestrar samvistar. Líkt og ég lýsti hér að framan í tengslum við 5. gr., hefur 1. mgr. 8. gr. þau áhrif að alls staðar í lögum þar sem t.d. er rætt um fyrrverandi maka, ekkju eða ekkil, langlífari maka o.s.frv., þá gildi það um staðfesta samvist án þess að sérstakra breytinga sé þörf á í þessum lögum. Í tveimur síðari málsgreinum 8. gr. eru sérreglur þar sem víðtækari lögsaga er veitt dómstólum og stjórnvöldum í málum sem varða staðfesta samvist. Herra forseti. Ég hef nú lýst markmiðum og efnisatriðum frv. og dregið fram mikilvægustu atriði þess. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar hjá hv. allshn.

Virðulegi forseti. Fátt er hverjum einstaklingi jafnheilagt og sjálfsvirðing og sú ósk að vera virtur og njóta viðurkenningar og mannréttinda í því samfélagi sem hann hrærist í. Þetta þykir okkur öllum sjálfsagður hlutur. Okkur þykir það líka sjálfsagður hlutur þegar við segjum, a.mk. í orði kveðnu, að á Íslandi eigi allir að búa við mannréttindi og við níðumst ekki á minnihlutahópum. Það hefur þó hins vegar verið ljóður á ráði okkar að veita ekki samkynhneigðum full og óskoruð réttindi í þjóðfélagi okkar. Þess vegna er sú réttarbót sem fram kemur í þessu frv. sem flutt er af hæstv. dómsmrh. sérstakt fagnaðarefni og vonandi nær hún fram að ganga. Ég fagna því sérstaklega að frv. tryggir samkynhneigðum sömu réttindi og í Noregi, Danmörku og Svíþjóð og raunar ögn betur. Ég lít svo á að með íslensku lögunum yrðu samkynhneigðum tryggð réttindi til þess að hafa forsjá fyrir barni í samvist sinni. Ég tel að það verði erfitt að komast öllu lengra en ætla þó að leggja fram nokkrar tillögur í þá átt. Ég tel að það verði erfitt á þessu stigi að ná fyllstu réttindum sem ég hlýt þó að lýsa yfir að verði framtíðartakmark fyrir samkynhneigða, eins og minni hluti nefndarinnar lagði til í áliti sínu. Í minnihlutaáliti nefndar um málefni samkynhneigðra segir, með leyfi forseta: ,,Ættleiðingarlög veita annars vegar hjónum rétt til þess að ættleiða barn saman, þ.e. frumættleiðing, og hins vegar öðru hjóna til að ættleiða barn hins, þ.e. stjúpættleiðing. Samkynhneigðum ,,í staðfestri samvist`` ætti á sama hátt að vera heimilt að ættleiða börn.`` Þá segir einnig þarna, með leyfi forseta: ,,Ákvæði 233. gr. a í hegningarlögum veitir tilteknum hópum vernd gegn háði, rógi, smánun, ógnun eða annarri opinberri árás. Minni hluti nefndarinnar telur rétt að slík verndarákvæði nái einnig yfir samkynhneigða, bæði sem einsaklinga og sem hóp, sbr. 135. gr. a í norskum hegningarlögum.`` Ég tel mikilvægt að í væntanlegum verndarlögum verði tekið tillit til þess að einstaklingur njóti þessara réttinda en ekki aðeins hópurinn. Í 5. lið minnihlutaálitsins segir, með leyfi forseta: ,,Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð gilda lög þar sem kveðið er á um að ekki sé leyfilegt að neita samkynhneigðum og nokkrum öðrum tilteknum minnihlutahópum um einhverja þá vöru eða þjónustu sem boðin er almenningi í atvinnuskyni.`` Þetta tel ég að þurfi að tryggja vel hjá okkur þegar samkynhneigðir fá full réttindi. Ég vil beina þeim orðum til nefndarinnar sem fær þetta til umfjöllunar hvort ekki megi ganga lengra en gert er í fyrirliggjandi frv. og taka inn í lögin stjúpættleiðingu, þ.e. að barn sem kemur inn í samvist verði ættleitt af þeim aðila sem ekki er kynforeldri. Með sama hætti vil ég beina því til nefndarinnar sem tekur þetta mál til umfjöllunar hvort ekki beri að tryggja erfðir barns eftir þann aðila sem ekki er kynforeldri. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að hér er ekki um endilega réttindi parsins að ræða, þ.e. þeirra sem eru í samvistinni, heldur er hér um réttindi barnsins að ræða. Ég ítreka það að ég fagna þessari réttarbót og þeim mannréttindum sem eru aukin með þessu frv. Ég hvet þingmenn til að samþykkja frv. þegar það kemur vonandi í góðum búningi til þingsins eftir nefndarumfjöllun. Ég ítreka ábendingar mínar til nefndarinnar um að skoða stjúpættleiðingu og erfðir og tel að þingið eigi, þegar til lengri tíma er litið, að skoða það að ganga lengra og veita samkynhneigðum full réttindi á við aðra borgara hér á landi.

Virðulegi forseti. Það er skemmtileg nýbreytni hjá hæstv. ríkisstjórn að leggja fram frv. sem bætir réttarstöðu fólks. Við höfum séð meira af hinu það sem af er þessa þings. Það er ekki eingöngu um að ræða verulega réttarbót þar sem við erum að færa okkur nær því sem gerist á hinum Norðurlöndunum, heldur göngum við aðeins lengra með því að veita samkynhneigðu pari rétt til sameiginlegrar forsjár barns eða barna sem koma inn í sambúð. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni með þetta frv. þótt vissulega hefði mátt, eins og kom fram áðan hjá hv. síðasta ræðumanni, ganga ívið lengra. Þar er kannski fyrst og fremst um að ræða kirkjulega vígslu og ættleiðingu. Réttur til tæknifrjóvgunar er nokkuð sem verið er að ræða. Frv. er enn til umræðu og kannski ekki rétt á þessu stigi að taka ákvarðanir sem eiga eftir að taka til þeirrar lagasetningar. Það kemur mér á óvart að kirkjunnar menn skuli ekki taka því með afar jákvæðu og kristilegu hugarfari að veita samkynhneigðum kirkjulega vígslu, það fyndist mér eðlilegt og sjálfsagt. Þess ber þó að geta að þeir eru tilbúnir til þess að taka á móti parinu ef í óefni er komið og hlusta á og reyna sáttatilraunir þó ekki vilji kirkjan veita blessun sína slíkri sambúð. Eftir þessu frv. hefur verið beðið lengi og það skiptir verulegu máli fyrir fjölda einstaklinga og fjölskyldur. Því ættum við að afgreiða það sem allra fyrst sem lög frá Alþingi. Prestar eru opinberir starfsmenn eins og kemur fram í svarbréfi biskups Íslands til ráðuneytis frá 21. nóvember 1995 eftir að ráðuneytið hafði leitað álits embættisins á þessari lagasetningu. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kirkjan gerir sér vitanlega grein fyrir því að prestar hennar eru ekki aðeins í þjónustu trúarlegs aðila, heldur einnig opinberir starfsmenn, sem hljóta að lúta lögum ríkisins og fyrirmælum.`` Þannig að ef allshn. kemst að þeirri niðurstöðu að það skuli sett í lög að kirkjan veiti samkynhneigðu pari blessun sína sé farið fram á það og tilskilin vottorð fengin, þá ber kirkjunnar þjónum að fara eftir því. Finnst mér það sjálfsagt og eðlilegt. Það hefði nú verið eðlilegt að fulltrúar kirkjunnar hefðu tekið á þessu með mun jákvæðara hugarfari en gert er í því svari sem liggur fyrir. En ég hvet til þess að frv. verði afgreitt sem allra fyrst. Við höfum beðið lengi eftir þessari lagasetningu sem er veruleg réttarbót fyrir fjölda einstaklinga.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir mörg orð síðasta hv. ræðumanns. Fari svo að allshn. treysti sér til þess að ganga lengra í þá átt sem ég ræddi um áðan, þó ég vilji ekki telja það allt upp sem kom hér fram áðan, og veita enn frekari réttindi, þá mun ég styðja það. Þó ég styðji full réttindi samkynhneigðra og fagnaði því mest ef þau næðust núna strax þá tel ég hins vegar að það sé betra að ná sátt um þetta frv. en efna til deilna sem gætu borið málið af vegi. Ég ítreka það að ég er tilbúinn til að styðja þá sem ganga vilja lengra á þessu stigi. En ég tel að í þjóðfélaginu og hér á þinginu þurfi að skoða mjög rækilega áður en það er gert hvort mál þurfi að þroskast áður en slíkar ákvarðanir eru teknar til þess að stefna ekki jafnágætu máli og jafnmiklu framfaraskrefi og hæstv. dómsmrh. hefur lagt hérna fram í hættu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi orð. Það er að sjálfsögðu fyrir mestu að um þetta mál náist samkomulag þannig að það hljóti sem allra fyrst afgreiðslu. Það er hins vegar ekki hægt annað en að undrast þau orð sem koma fram í athugasemdum við einstakar greinar frv. þar sem vitnað er í svarbréf biskupsins yfir Íslandi til ráðuneytis um það að kirkjan óski alls ekki eftir því og telji það mjög vafasamt að mælt verði fyrir því í lögum að heimild verði veitt til kirkjulegrar vígslu samkynhneigðra. Ég undrast þetta sjónarmið sérstaklega frá því fólki sem starfar við kirkjuna og á að minnsta kosti að taka meira tillit til fólks og tilfinninga en allur almenningur, skyldi maður ætla.

Virðulegi forseti. Það mun sennilega rétt vera að viðkvæmustu þættir í þessu efni eru þeir sem snerta trúarafstöðu manna, afstöðu manna til siðfræði og kirkju og ekki skal ég þrýsta á þetta mál eða á skoðanir nokkurs manns lengra en góðu hófi gegnir og eðlilegt er á þessu stigi málsins. En það eru aðrir þættir sem ég drap á áðan sem mér finnst ekki snúa að viðkvæmum, trúarlegum og siðfræðilegum atriðum. Það er einmitt þessir þættir sem ekki er kannski minnst um verðir, þ.e. réttur barnsins, um erfðir og ættleiðingu. Þess vegna beini ég þeim tilmælum mínum til allshn. að þessi mál verði skoðuð því það kann svo að vera að um þetta náist samstaða umfram það sem er í frv. vegna þess að það snertir ekki hina viðkvæmari þætti málsins. Ef slíkt næst með góðri samstöðu þá tel ég að við séum skrefinu nær því sem telja verður full borgaraleg réttindi samkynhneigðra.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. tók svo til orða á einum stað í ræðu sinni: Löggjöfin hefur verið þögul um málefni samkynhneigðra. Það eru sannarlega orð að sönnu. Það er ekki bara löggjöfin sem hefur verið þögul um málefni þeirra heldur má heita að allt sem lýtur að hinu opinbera hafi verið þögult um málefni samkynhneigðra. Ég minnist þess er mér hafði tekist að ganga í gegnum 20 ára skólagöngu, í gegnum íslenska menntakerfið og var orðinn fulltíða maður, þegar ég í fyrsta skipti las um það sem maður hefði þó gert ráð fyrir að væri kennt í sögubókum, að helför Hitlers laut ekki bara að gyðingum, ekki bara að kommúnistum og jafnaðarmönnum heldur voru 800.000 samkynhneigðir Evrópubúar líka drepnir. Það var ekki vegna þess að þeir hefðu neitt gert af sér heldur einungis vegna þess að kynhneigð þeirra var öðruvísi heldur en hreinleiki hinnar arísku stefnu bauð upp á. Þetta tek ég nú hér sem dæmi um það hve mikið vantar upp á að málefnum samkynhneigðra séu gerð rækileg skil t.d. innan skólakerfisins. Ég held að hægt væri að uppræta mikið af þeim fordómum sem þeir sæta ef það væri undinn bugur að þessari þögn sem er ekki bara í löggjöfinni heldur líka í skólakerfinu. Herra forseti. Ég get tekið undir það sem menn hafa sagt hér um frv. Ég er því hlynntur í öllum meginatriðum. Ég tel reyndar að það sé aðall sérhverrar ríkisstjórnar að leggja fram sem fæst frv. og miklu betur væri hin íslenska þjóð stödd ef þessi ríkisstjórn sem nú situr hefði lagt fram miklu færri frv. en hún hefur gert. Hins vegar eru á þessu gleðilegar undantekningar og þær tvær sem mér koma helst til hugar eru frv. sem hæstv. dómsmrh. hefur flutt. Annað frv. sem lýtur að tæknifrjóvgun og hann hefur þegar lagt fram brýtur blað vegna þess að það gengur lengra en nokkur samsvarandi löggjöf sem ég þekki annars staðar í heiminum. Þetta frv. sem hér liggur fyrir og við erum að ræða í dag er líka sögulegt vegna þess að mér er heldur ekki kunnugt um að það séu nokkurs staðar í gildi jafnframsækin lög og gert er ráð fyrir í þessu frv. Eins og hæstv. dómsmrh. gat um þá er í 5. gr. frv. gert ráð fyrir því að lögfest verði sameiginleg forsjá samkynhneigðra einstaklinga yfir börnum þeirra. Þarna á hæstv. dómsmrh. sérstakt lof skilið. Ég rifja það upp að í þeirri nefnd sem var eiginlega ráðgjafahópur hæstv. ráðherra, nefnd sem skipuð var á grundvelli þingsályktunar sem var samþykkt 1992 í maí, ef ég man rétt, voru lagðir til ákveðnir hlutir. Sú nefnd skiptist í meiri hluta og minni hluta. Það sem meiri hlutinn lagði til var t.d. að að þessu sinni yrði ekki stigið svo stórt skref sem felst í sameiginlegri forsjá barna. Það ber ekki bara vott um framsýni heldur ákveðið hugrekki hjá hæstv. dómsmrh. að hann ákvað að stíga lengra fram en nefndin gerði ráð fyrir og ekki bara það, heldur má heita að hann hafi reimað á sig sjömílnaskóna áður en hann steig þetta skref. Ég tel, herra forseti, að ef Alþingi ber gæfu til að lögfesta þetta ákvæði þá mun það ekki bara vera mikill áfangi í baráttu samkynhneigðra hér á Íslandi heldur einnig í alþjóðlegri réttindabaráttu þeirra í öðrum löndum. Herra forseti. Ég rifja það upp að tilurð frv. má rekja til ársins 1992 þegar samþykkt var þál. sem ég drap á hér áðan. Mér er málið skylt að því leyti til að ég á að því örlítinn frumburðarrétt. Ég sat í ríkisstjórn sem hratt af stað þeirri vinnu sem núna er að koma inn í þingið að frumkvæði hæstv. dómsmrh. En ég var líka einn af flutningsmönnum þáltill. árið 1992 sem var samþykkt, sem var upphafið að þessu. Þá þáltill. flutti sem fyrsti flm. núverandi borgarstjóri Reykjavíkur, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og átti að henni allt frumkvæði. Herra forseti. Ég tel að það sé nauðsynlegt að gera talsvert meira en það eitt sem felst í frv. Við erum, held ég, öll sammála um það að samkynhneigðir hafa jafnan verið tabú. Þeir hafa tilheyrt óhreinu börnunum hennar Evu og um þá hefur ekki fram á allra síðustu tíma mátt tala. Þeirra hagur hefur verið bestur þegar þeir hafa ekki látið á sér kræla, þegar þeir hafa ekki gert sig sýnilega. En um leið og þeir hafa látið á sér kræla, orðið sýnilegri sem einstaklingar eða sem hópur, hafa fordómarnir líka brotist upp á yfirborðið. Við höfum stundum talað um að Ísland í krafti smæðar sinnar og einangrunar sé mildara og betra þjóðfélag þegar kemur að hvers kyns fordómum. Ég er ekki alveg viss um það. Ég er ekki alveg viss um að því er t.d. varðar samkynhneigða, að fordómarnir hafi komið eitthvað vægar fram hér en annars staðar. Ég held að flest okkar þekki dæmi um samkynhneigða sem hafa verið flæmdir úr starfi sökum kynhneigðar, misst húsnæði og svo mætti lengi telja og jafnvel þurft að sæta mjög grófu ofbeldi eins og dæmi eru um. Allt þetta þekki ég úr mínum kunningjahópi og ættingjahópi þannig að það er alveg klárt að þeir sem hafa hjartað þeim megin sem réttlætið er, styðja hvaðeina sem hægt er að grípa til til þess að draga úr þessum fordómum. Og það má velta því fyrir sér, herra forseti, hvernig við getum upprætt fordóma með lagasetningu. Er yfir höfuð hægt að uppræta fordóma með því að setja lög? Það má hugsa sér að það sé hægt með ýmsu móti. Til að mynda er hægt að festa í lagaramma að ákveðin fræðsla um málefni samkynhneigðra skuli t.d. verða partur af menntakerfinu. Það er líka hægt að sjá til þess á fjárlögum að veitt verði framlög til þess að þessi fræðsla verði möguleg. Í annan stað er væntanlega hægt að dauðhreinsa löggjöfina sem nú gildir af öllu því sem felur í sér einhvers konar mismunun gagnvart þessum hópi sem þrátt fyrir allt er tiltölulega fámennur. Skiptir raunar ekki máli hvort hann er fámennur eða fjölmennur. Það þarf að uppræta þessa mismunun. Ég lít svo á að þetta frv. sem við erum að ræða hér í dag sé skref í þá átt. Og í þriðja lagi er hægt að setja lög þar sem við hreinlega ákveðum að leggja blátt bann við ákveðinni áreitinni háttsemi gagnvart samkynhneigðum að viðlagðri refsingu. Allir þessir þrír þættir eru teknir fyrir, herra forseti, í skýrslunni sem var afrakstur vinnu nefndarinnar sem var sett á laggirnar af ríkisstjórninni í kjölfar þál. frá 1992. Allt það sem ríkisstjórnin gerir til að bæta stöðu samkynhneigðra hljótum við að mæla á þeirri stiku sem er lögð í þál. Þar, herra forseti, eru lykilorðin þau að nefndinni er falið að kanna lagalega, menningarlega og félagslega stöðu samkynhneigðs fólks. Og síðan segir, með leyfi forseta: ,,... og gera tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi.`` Frv. sem við erum að ræða í dag þarf að standast þetta próf. Það gerir það að mestu leyti, en þó ekki að öllu leyti. Mig langar hins vegar, herra forseti, áður en ég vind mér í að ræða efni frv. sérstaklega, að rifja upp obbann af tillögum meiri hluta nefndarinnar, það sem allir nefndarmenn voru sammála um. Í fyrsta lagi var lagt til að sett yrðu lög um staðfesta samvist. Það liggur hérna fyrir. Ég óska hæstv. dómsmrh. til hamingju með þetta fína hugtak. Þetta er þjált í munni og afskaplega gott og ég er viss um að það á eftir að venjast mjög vel. En síðan er líka lagt til af hálfu meiri hluta nefndarinnar að hegningarlögum verði breytt þannig að það verði bannað að ráðast opinberlega með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt að samkynhneigðum sem hópi. Í þriðja lagi er líka lagt til að athugað verði hvort setja skuli ákvæði í hegningarlög eða önnur lög sem kveða á um að bannað verði að veita minnihlutahópum eins og samkynhneigðum tiltekna þjónustu eða tiltekna vöru. Herra forseti. Mig langar til áður en lengra er haldið að spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvar er þessi vinna stödd. Það má vera að hann hafi drepið á fyrra atriðið?

Næsta mál á dagskrá.

Næsta mál á dagskrá. Þessi hæstv. dómsmrh. er einhver allra skjótasti dómsmrh. sem við höfum kynnst. Menn koma hér með óskir sínar og þær eru strax komnar á dagskrá. Herra forseti. Þar að auki er rætt um að það þurfi að fara í stóraukna fræðslu sem lýtur að því að skýra stöðu samkynhneigðra og nefndin varð t.d. sammála um að fræðsla um þau málefni yrði felld inn í námskrá í efstu bekkjum grunnskóla og að viðeigandi námsefni yrði undirbúið og kynnt með markvissum hætti. Þó að það sé ekki beinlínis á hinu faglega sviði hæstv. dómsmrh. að uppfylla það þá þætti mér vænt um ef hann gæti upplýst okkur í umræðunni á eftir hvernig stöðu þessa verks er háttað í dag. Er hún að einhverju leyti komin af stað? Herra forseti. Ég ætla aðeins að drepa á þau atriði í frv. sem ég er ekki alls kostar sammála. Ég tel að frv. sjálft sé afskaplega merkilegt og ég tel að það skapi nánast vatnaskil í stöðu samkynhneigðra. En það er ýmislegt sem ég hefði viljað sjá betur fara og þar á ég fyrst og fremst við 1. mgr. 4. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Sýslumenn og löglærðir fulltrúar þeirra framkvæma staðfestingu á samvist.`` Nú er það svo eins og kemur fram í greinargerðinni og kom fram í máli hæstv. dómsmrh. að gert er ráð fyrir því að staðfest samvist verði að öllu leyti eins og borgaraleg vígsla, þó með þeim undantekningum sem koma fram í 6. gr. En ég tek undir með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að það væri æskilegt að stigið yrði skrefi lengra og heimilt yrði að staðfesta samvistina í kirkju. Nú er það svo að samkynhneigðir eru alveg eins og við, sumir eru trúaðir og aðrir ekki trúaðir. Sumir kunna að eiga þá ósk heitasta að fá þessa samvist staðfesta af kirkjulegu yfirvaldi, af fulltrúa þess drottins sem þeir trúa á. Mér finnst að það séu mannréttindi. Þá kem ég aftur, herra forseti, að því sem ég sagði að væri lykillinn, sem ég sagði að væri mælistikan á þann verknað sem ríkisstjórnin og aðrir beita sér fyrir til að afnema misréttið, þ.e. þar sem segir í fyrirmælum Alþingis til framkvæmdarvaldsins: ,,... nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi.`` Ég tel að á meðan samkynhneigt fólk getur ekki fengið vígslu í kirkju sé ákveðið misrétti til staðar. Ég vísa til þess, herra forseti, að þegar biskup Íslands var beðinn um að gefa álit sitt á þingsályktunartillögunni 1992 sagði hann, með góðu leyfi herra forseta: ,,Þingsályktunartillaga þessi verður vonandi skref í þá átt að efla sanngirni og skilning gagnvart samkynhneigðu fólki, líðan þess og hlutskipti, því fátt er jafnógeðfellt og fjarlægt frumatriðum kristinnar siðfræði eins og útskúfun þeirra sem eru öðruvísi en fjöldinn.`` Ég get ekki skilið annað í því sem hér segir en að það sé fjarlægt frumatriðum kristinnar siðfræði að meina þeim samkynhneigðum sem vilja kirkjulega vígslu þann gerning. Nú er það svo að í yfirlýsingu kirkjuráðs, sem biskup birti fyrir hönd þess í svarbréfi til ráðuneytisins gagnvart þessu frumvarpi segir: ,,Kirkjan óskar alls ekki eftir því og telur það mjög vafasamt að mælt verði fyrir því í lögum að heimild sé veitt til kirkjulegrar vígslu samkynhneigðra.`` Ég segi það, herra forseti, þetta er ekki mín kirkja, þetta er ekki mitt kirkjuráð sem talar svona. Ég tel að menn ættu ekki að knýja presta til að gera hluti sem þeim eru á móti skapi. En ef það eru prestar sem vilja staðfesta sambúð samkynhneigðra með kirkjulegri vígslu tel ég að heimildin eigi að vera fyrir hendi. Menn skulu ekki láta sér koma til hugar að það muni aldrei verða til samkynhneigður prestur sem mundi vilja gera þetta, né að það hafi aldrei verið til samkynhneigður prestur eða biskup. Herra forseti, þarna finnst mér að frumvarpið gangi ekki nógu langt. Ég verð hins vegar að taka undir með hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni að það er æskilegt að ná sem mestum friði um þetta frumvarp vegna þess að þar er svo mikilvægt og stórt skref stigið, ég er sammála því. En mér finnst að það sem þarna kemur fram sé kirkjunni til vansa. Mér finnst að í þessu felist fordómar íslensku þjóðkirkjunnar gagnvart ákveðnum hópi innan samfélagsins. Ég velti því fyrir mér hvort þjóðkirkjan geti haft uppi skoðun af þessu tagi gagnvart tilteknum hópi þegnanna. Ég leyfi mér að efast um það, herra forseti. Að því er lýtur síðan að 6. gr. vil ég segja eftirfarandi: Ég tel að barátta samkynhneigðra fyrir réttindum sínum sé mannréttindabarátta og ég nálgast hana með því hugarfari. Þar sem mig kann að greina á við baráttu þeirra stafar það af því að ég hef að einhverju leyti önnur viðhorf til mannréttinda eða til staðar sé þá skörun á mannréttindum ólíkra hópa. Herra forseti. Mig langar að byrja á 3. mgr. 6. gr. þar sem er talað um ákvæði laga með sérreglur. Þetta eru ákvæði sem skipta litlu máli en ég geri mér ekki grein fyrir hvað átt er við vegna þess að eina dæmið sem er tekið er af 7. gr. laga um félagslega aðstoð, þ.e. um ekkjulífeyri. Ég man hins vegar ekki betur en að við hefðum einmitt verið að afnema það ákvæði fyrir síðustu jól. Ég þekki engin slík ákvæði og veit ekki hvort þetta er nauðsynlegt. Mér finnst merkilegt að einmitt það ákvæði sem ég held að við séum búin að afnema úr lögunum skuli vera tekið hér. Herra forseti. Hér er ákveðin málsgrein um ættleiðingarlög sem mér finnst a.m.k. rétt af þessu tilefni að reifa lítillega. Ég sagði áðan: Ég nálgast þetta frá sjónarhóli mannréttinda. Ég tel að þegar um er að ræða samkynhneigða, sem munu í framtíðinni búa í staðfestri samvist samkvæmt þessu frv., kunni það að vera mannréttindi barnsins að sá aðilinn sem er ekki kynforeldri fái að ættleiða það. Það getur verið í þágu barnsins. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson drap þegar á það sem einhverjir aðrir þekkja mögulega líka að þetta er spurning um erfðir. Ég held að það sem við eigum að gera gagnvart ættleiðingum samkynhneigðra sé fyrst og fremst að hugsa um mannréttindi barnsins. Í þessu tilviki er það sannfæring mín að það sé í þágu réttinda barnsins að leyfa stjúpættleiðingar. Ég tel því eindregið að það eigi að leyfa stjúpættleiðingar samkynhneigðra og að þeirri niðurstöðu kemst ég frá sjónarhóli barnsins. Herra forseti. Málið er ekki jafneinfalt þegar við komum t.d. að frumættleiðingum. Ég vísa til þess að í þessu frv. er vísað til barnasálfræðinga sem hafa ákveðnar hugmyndir um það. Mér þótti líka merkilegt þegar við vorum fyrir skömmu í heilbr.- og trn. að reifa skyld atriði og fengum þar fordómalausan og virtan siðfræðing til að tala við okkur um þau mál að þá greindi hann okkur frá því að það væri viðtekin skoðun meðal barnasálfræðinga að barni væri nauðsynlegt sakir framtíðarheilla þess og þróunar að hafa móðurímynd og auk þess klára föðurímynd. Ég segi það frá sjónarhóli barnsins tel ég að áður en menn geta tekið ákvarðanir um svona hluti þarf að leiða þetta til lykta. Við þurfum að fá skoðanir manna á því. Hins vegar tel ég að sú regla eigi almennt að gilda um frumættleiðingar og um samkynhneigða og aðra að þar eigi fyrst og fremst að byggja á mati eins og gert er í dag. Ég er einn þeirra sem hafa gengið í gegnum slíka ættleiðingu og það er talsvert mikið ferli sem er hrósvert af hálfu Íslendinga og dómsmrn. hvernig að því er staðið. Þar er það fagmanneskja, reyndar fleiri en ein, sem leggja mat á það hvort viðkomandi umsækjendur séu hæfir til að ættleiða barn. Ég er þeirrar skoðunar að þannig eigi reglan að vera almennt. Að lokum, herra forseti. Ég tel að þetta frv. sé mjög af hinu góða og að það eigi eftir að bera hróður Íslands og hæstv. dómsmrh. til annarra landa og til ókomins tíma. Ég tel að þetta verði eitt af því sem hæstv. ráðherra verði minnst fyrir þegar hann gerist grár og gamall og horfir yfir liðinn feril. Þá getur hann hugsað til þessa frv. með nokkru stolti vegna þess að hann hafði kjarkinn til að stíga lengra en ráðgjafar hans gerðu ráð fyrir. Þeir skafankar sem ég hef nefnt á þessu frv. breyta engu um stuðning minn við það. Ég hefði talið að á þessu stigi væri æskilegra að hafa heimild inni ef prestur vill leyfa kirkjulega vígslu samkynhneigðra og ég tel að það væri í þágu barnsins að það væri líka heimild til stjúpættleiðingar enda lægi þá fyrir samþykki kynforeldrisins sem er utan hinnar staðfestu sambúðar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að þetta er gott frv. og eftir því sem ég hef hlerað mun þingheimur nokkuð styðja þetta mál og einmitt þau skref sem í því eru tekin. Ég hef í engu við að bæta það sem 15. þm. Reykv. sagði áðan og fór vel yfir það mál sem er til umræðu. En hann kom inn á frumættleiðingar og það er þess vegna, virðulegi forseti, sem ég óskaði að veita andsvar til að koma einu atriði á framfæri varðandi ættleiðingar sem mér finnst að hafi ekki verið fjallað um þegar rætt er um heimildir til handa samkynhneigðum að ættleiða börn. Ég tel að þegar fjallað er um ættleiðingar þessa fólks þá sjái menn fyrir sér að tveir samkynhneigðir í sambúð sæki um að fá að ættleiða barn og eigi að fara í gegnum það ferli sem hjón fara í gegnum og að í þetta skref séu menn ekki tilbúnir. Hins vegar er ekki fjallað um það þegar t.d. tvær konur búa saman og önnur þeirra á barn og þetta barn hefur verið í sambúðinni e.t.v. til margra ára og hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá lítur það barn á þær sem foreldri sín. Falli kynforeldrið frá er enginn réttur til handa barninu að fá að vera ættleitt af hinu foreldrinu sem það þekkir. Ég tel að þó svo menn séu sammála um að stíga ekki stærra skref en hér er gert í því frv. sem dómsmrh. hefur lagt fram þá sé mjög mikilvægt að líta á þetta réttindamál, nefnilega þegar barn er í slíkri sambúð og það sem þá getur gerst við fráfall.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér áðan. Fordómar í garð samkynhneigðra eru gífurlegir hér á landi. Ég hef enga trú á því að þeir séu nokkuð minni hér en víða annars staðar í heiminum. Hins vegar er það líka rétt sem fram kom hjá hv. þm. að lagasetning getur því miður ekki bætt úr vandamálum á þeim bænum. Þar þarf annað að koma til. Þar þarf kannski fyrst og fremst að koma til að þögnin sé rofin. Það má segja að þetta frv. sé fram komið sem einn liður í því þó að margt fleira þurfi að koma til, eins og aukin fræðsla um samkynhneigð og annað. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með það frv. sem hér liggur frammi. Það gengur reyndar skrefi lengra en margir höfðu ástæðu til að ætla í því skyni að bæta réttarstöðu samkynhneigðra. Þjóðkirkjan hafnar þessum hópi reyndar enn þá. Svo virðist sem það sé nokkuð langt í land með viðurkenningu á þeim bænum, þ.e. viðurkenningu á samkynhneigðum. Kirkjan virðist vilja viðhalda þögninni og hún óskar ekki eftir því að þjóna þessu fólki. Hún óskar ekki eftir að þjóna þessu fólki með vígslu. En í athugasemdum með frv. og bréfi biskups Íslands til dómsmrn. segir: ,,Hitt er vitanlega sjálfgefið að prestar og aðrir kirkjulegir aðilar munu biðja fyrir þeim sem leita eftir slíku og er þá aðeins spurt um þörf en ekki grennslast fyrir um stöðu viðkomandi.`` Mér þykir þessi setning í bréfi biskups til dómsmrn. lýsa þeim fordómum sem birtast í afstöðu kirkjunnar til þessara mála. Það er reyndar önnur saga sem ég ætla ekki að fjölyrða um hér en ég harma þau ummæli sem sumir kirkjunnar þjónar hafa látið falla um þessi málefni. Það er reyndar þeim sjálfum til minnkunar og kirkjunni en ekki samkynhneigðu fólki. Eins og fram kemur í athugasemdum með frv. klofnaði nefndin sem fjallaði um málefni samkynhneigðra í afstöðu sinni til þess hversu langt ætti að ganga í lagabreytingum um þessi mál. Óttaðist meiri hlutinn að stuðla að því með lögum að þetta sambúðarform, þ.e. sambúð tveggja einstaklinga af sama kyni, festist í sessi. Því væri rétt að fara hægt í sakirnar og taka smá skerf í einu. Á móti má hins vegar með réttu segja að sambúðarformið sem slíkt sé til staðar í raunveruleikanum. Það er samfélagslega viðurkennt, eða am.k. ekki bannað, og því nauðsynlegt að tryggja fólki sem velur sér slíkt sambúðarform ákveðin mannréttindi, þ.e. að þeirra sambúð hafi í för með sér sömu réttaráhrif og annarra sem eru í sambúð. Ég hef reyndar engar áhyggjur af því að það verði stórfelld aukning á samkynhneigð í kjölfar slíkrar lagasetningar. Ég lít svo á að þarna sé fyrst og fremst verið að veita fólki sjálfsögð réttindi sem það á rétt á eins og hverjir aðrir þegnar þessa samfélags. Löggjöfin er löngu tímabær, eins og hér hefur komið fram í máli margra, og í raun og veru til skammar að það skuli ekki hafa verið tekið löngu fyrr á þessum málum. Samkynhneigðir hafa ekki notið hagræðis á grundvelli sambúðar sinnar sem þó hefur verið rík nauðsyn til. Margir samkynhneigðir í sambúð ala upp börn á heimilum sínum en hafa ekki átt þess kost að fara t.d. sameiginlega með forsjá þess barns auk þess sem réttaráhrif þau sem bundin eru við stöðu stjúpforeldris gagnvart stjúpbarni hafa ekki fylgt slíkri sambúð. Ég vil því sérstaklega fagna því skrefi sem stigið er að þessu leyti í lagafrv. Þarna hefur verið mikil nauðsyn á úrbótum og réttarstaða barna sem alast upp á heimilum samkynhneigðra er verulega bætt með frv. sem hér liggur frammi. Auðvitað er það rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að við eigum að horfa á þessi mál út frá hagsmunum barnsins. Ég fagna því að hv. þm. skuli sérstaklega hafa komið inn á þau mál hér. Við eigum að horfa á þessi mál út frá hagsmunum og velferð barnsins. Ég er líka sammála honum um það að ekki sé rétt að bann við ættleiðingu, eins og kemur fram í 6. gr., sé endilega barninu fyrir bestu. Þess vegna er þetta að mínu mati galli á frv. Ég tel að þarna ætti að skoða málið í hverju og einu tilviki. Í mörgum tilvikum er það örugglega þannig að ættleiðingin gæti verið barninu fyrir bestu. Það má líka vissulega velta því fyrir sér hvort slík lagasetning þar sem samkynhneigðum er að vissu leyti skipaður annar bás en þeim sem gagnkynhneigðir eru sé jákvæð, hvort verið sé að lögbinda í raun og veru misréttið sem viðgengst að einhverju leyti. Ég lít hins vegar svo á að löggjöfin sé fyrsta skref til að jafna stöðu fólks að þessu leyti og með þeim formerkjum mun ég styðja hana. Ég er að flestu leyti sátt við efni frv. og tel það vera raunhæft skref í átt til þess að útrýma misrétti gegn samkynhneigðum hér á landi.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar kvennalistakvenna lýsa yfir stuðningi við þetta frv. og fagna því að það er fram komið. Eins og fram kemur í greinargerð með frv. má rekja tilurð þess til ályktunar Alþingis frá 19. maí 1992 um skipun nefndar til að kanna stöðu samkynhneigðs fólks. Það sem stendur hins vegar ekki hér en kom að vísu fram í máli hv. 15. þm. Reykv. hér áðan er það að tillagan var flutt að tilhlutan þingflokks Kvennalistans og var þáv. þingkona Ingibjörg Sólrún Gísladóttir 1. flm. málsins. Það er því fyllsta ástæða til þess fyrir okkur að fagna því að frv. er fram komið. Ég held ég geti fullyrt að Kvennalistinn hafi verið fyrstur íslenskra stjórnmálaafla til að taka á mannréttindum samkynhneigðra í stefnuskrá og mér er reyndar ekki kunnugt um að önnur stjórnmálaöfl hafi tekið þau málefni inn í stefnu sína. En hvað sem því líður þá hafa viðhorfin verið að breytast. Til marks um það er þetta frv. sem er nú til umræðu. Því miður er það svo að samkynhneigðir hafa verið ofsóttir og niðurlægðir í orði og verki hér á landi sem annars staðar og fordómarnir fengið að blómstra í skjóli vanþekkingar og skilningsleysis. Það þarf áreiðanlega ekki lítinn kjark til að viðurkenna samkynhneigð og reyna að lifa eðlilegu lífi samkvæmt því. Eitt hið nauðsynlegasta í málefnum samkynhneigðra er því að auka fræðslu og upplýsingar til almennings og faghópa til að efla skilning og draga úr fordómum og auka líkurnar á því að fólk beri virðingu hvert fyrir öðru og virði rétt hver annars. Þetta frv. tekur ekki á þeim þætti en það sem hér er lagt til er ekki síður mikilvægt til að færa réttindi samkynhneigðs fólks nær þeim réttindum sem aðrir hafa. Þá er rétt að benda á það mál sem er hér næst á dagskrá þar sem tekið er á einni þeirra hliða sem að samkynhneigðum snýr. Það er að samkynhneigðir njóti refsiverndar sem hópur gegn því að á þá sé ráðist opinberlega með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan sambærilegan hátt. Í þessu frv. sem við ræðum hér er lagt til að samkynhneigðu fólki sé veittur réttur til staðfestrar samvistar sem að flestu leyti tryggir því sömu réttindi og skyldur sambúðaraðila og gilda í hjúskap gagnkynhneigðra. Undantekningar eru að vísu nokkrar. Í fyrsta lagi fá samkynhneigðir, eins og hér hefur komi fram, ekki rétt til kirkjulegrar vígslu. Vil ég taka undir allt sem fram hefur komið í umræðunni í sambandi við það. Mér finnst vel athugandi að taka málið á þann hátt sem hv. 15. þm. Reykv. lagði til, þ.e. að prestar séu ekki skyldir til þess að framkvæma slíkar athafnir enda held ég að þeir leyfi sér að hafna því sem þeim er ógeðfellt, en að heimildin sé fyrir hendi. Ég vil benda hv. þm. á að lesa gaumgæfilega athugasemdirnar á bls. 10--11 hér í greinargerðinni um þetta atriði, en þar kemur afstaða þjóðkirkjunnar fram. Hún er að sjálfsögðu gegnsýrð af kristilegum kærleika. Þar fæst m.a. staðfesting á því að prestar og aðrir kirkjulegir aðilar, hverjir sem þeir nú eru, muni biðja fyrir þeim sem leita eftir slíku og er það sett fram svona eins og uppbót fyrir það að kirkjan biðst undan því að þurfa að vígja samkynhneigða. Í 6. gr. frv. kemur fram að samkynhneigðir fá ekki rétt til ættleiðingar og heldur ekki heimild til tæknifrjóvgunar og þetta eru nú kannski stærstu atriðin, þessi þrjú. Þetta eru allt réttindi sem skipta miklu máli en engu að síður horfir þetta frv. til mikilla réttarbóta og verður vonandi samþykkt á þessu þingi. Sérstaklega er mikilvægt að með staðfestri sambúð öðlast sambúðarfólk sömu réttarstöðu samkvæmt barnalögum og gagnkynhneigðir eins og glöggt kemur fram í skýringum við 6. gr. frv. á bls. 12. Það er því tryggt að par í staðfestri samvist getur farið sameiginlega með forsjá barns annars aðilans og falli foreldri barnsins frá getur samvistaraðili farið áfram með forsjá þess. Ég vona að þetta sé allt rétt skilið. Með þessu ákvæði er gengið lengra en á hinum Norðurlöndunum og skiptir það verulegu máli fyrir börn sem þannig er ástatt um. Þetta er kannski mikilvægasta atriði þessa frv. og sérstök ástæða til að fagna því. En ég vil taka undir orð þeirra sem hér hafa talað um að það ætti að athuga gaumgæfilega, án þess að það tefji nú framgang málsins, stjúpættleiðingu og erfðarétt barns í þessu sambandi. Ég vil að lokum endurtaka það að við kvennalistakonur styðjum þetta frv. og vonum að það eigi greiðan framgang hér á Alþingi.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu um staðfesta samvist felur í sér löngu tímabær mannréttindi fyrir samkynhneigða. Verði frv. að lögum erum við komin í röð þjóða sem hvað lengst hafa gengið í þessu efni, t.d. Danmörk, Noregur og Svíþjóð. Þetta frv. kemur fram í kjölfar samþykktar Alþingis á þingsályktunartillögu frá Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, þáv. þingkonu o.fl., sem lögð var fram 1992. Hér er einnig verið að fylgja eftir samþykktum bæði Evrópuráðsins og Norðurlandaráðs. Samþykkt Evrópuráðsins frá 1981 beindi því til aðildarríkja sinna að tryggja samkynhneigðum sama rétt og öðrum til vinnu, launa og atvinnuöryggis auk þess að hvetja aðildarríkin til ýmissa aðgerða til að tryggja betur réttarstöðu þeirra. Samþykkt Norðurlandaráðs frá 1984 kvað á um að sett yrði löggjöf sem stuðlaði að jafnrétti samkynhneigðra. Ég vil upplýsa hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur um að í stefnuskrá Þjóðvaka er vikið að réttindum samkynhneigðra og fjallað um þau á pólitískan hátt. Þingsályktunartillagan sem Alþingi samþykkti á sínum tíma felur í sér að nefndin sem var skipuð til verksins kanni lagalega, menningarlega og félagslega stöðu samkynhneigðra og geri tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til að misrétti hverfi hér á landi. Ljóst er eins og oft vill verða þegar jafnrétti á í hlut að lagaramminn einn og sér dugar sjaldnast til að koma á fullu jafnrétti. Það er ekki síður viðhorfsbreyting sem þarf til að ná fram jafnréttinu og uppræta fordóma sem kannski er enn mikilvægara fyrir samkynhneigða en löggjöf um viðurkenningu á staðfestri sambúð, samvist þeirra og réttindum henni tengdum. Í skýrslu nefndar sem fjallaði um þetta mál og skilaði niðurstöðu árið 1994 og vikið er að í greinargerð frv. kemur margt athyglisvert fram um stöðu samkynhneigðra og hvernig sjálfsögð mannréttindi eru á þeim brotin. Þetta á ekki hvað síst við um vinnumarkaðinn en í skýrslunni er vitnað í erlendar rannsóknir og kannanir sem sýna t.d. að í Þýskalandi töldu yfir 40% aðspurðra sig hafa orðið fyrir mismunun á vinnumarkaði. Ýmislegt fleira athyglisvert kemur fram í þessari skýrslu og full ástæða til þess að nefndin sem fær málið til meðferðar gaumgæfi það. Því er m.a. haldið fram að samkynhneigðir Íslendingar hafi iðulega flust til annarra landa til að geta lifað þar óáreittir sem slíkir og sé þetta fólk í ákveðnum skilningi þess orðs þá flóttamenn. Einnig kemur fram sem afleiðing af bágborinni félagslegri stöðu er ungu samkynhneigðu fólki hættara en öðrum að lenda í sálrænum og félagslegum vanda svo sem misnotkun vímuefna, fráhvarfi frá námi, samskiptaörðugleikum, ótímabærum aðskilnaði frá fjölskyldu og ekki hvað síst að þeir eru í einum stærsta áhættuhópnum varðandi sjálfsvíg. Í skýrslu nefndarinnar frá 1994 er lagt til að námsskrár fyrir framhaldsskóla verði endurskoðaðar með tilliti til markmiðs um fræðslu í félagsfræðum og heilsufræði og í öðrum greinum þar sem slíkt þykir henta og að í því efni þurfi að huga að heppilegu námsefni. Auk þess er þess getið að leggja þurfi áherslu á umfjöllun um málið í grunnmenntun ýmissa starfsstétta. Þar eru nefndir til kennarar, hjúkrunarfræðingar, læknar, guðfræðingar, félagsráðgjafar, sálfræðingar og lögreglumenn. Þetta er hér nefnt þar sem málefni framhaldsskóla eru til umfjöllunar í þinginu og það er einsýnt að markviss fræðsla er forsenda þess að uppræta misrétti og fordóma. Þingmenn Þjóðvaka styðja frv. og munu greiða fyrir framgangi málsins þannig að það geti orðið að lögum á þessu þingi og öðlast gildi 1. júlí nk. Það er ljóst að frv. felur í sér mikla réttarbót. Í helstu atriðum er komið til móts við helstu hagsmunasamtök í þessu máli. Hér er stigið svo stórt skref í átt til fullra mannréttinda að deilumál um einstök atriði mega ekki verða til þess að hefta framgang frv. nú á þessu vorþingi.

Herra forseti. Ekki get ég fagnað framkomu þessa frv. Það er mörgum stjórnmálamönnum auðvelt að vera öllum viðhlæjandi öllum óskum og öllum hugmyndum. En það er ekki alltaf skynsamlegt. Það er oft hart að mínu mati en nauðsynlegt að þurfa að taka af skarið þegar um almenna hagsmuni er að ræða. Öll almenn réttindi á Íslandi eru óháð kynvillu. Ég tel að þegar kemur að hugtakinu hjónavígsla, hvort sem orðið staðfesting er notað, staðfest samvist eða annað sem er illa skilgreint í mínu mati í því frv. sem hér um ræðir og segir nánast ekkert, þá kemur að sérstökum þáttum í samfélaginu þar sem að mínu mati verður að verja hag þeirra fjölmennari. Það verður að verja meiri hagsmuni fyrir minni. Að mínu mati er engin spurning að samkynhneigt fólk eða kynvillt fólk, hvaða orð svo sem menn nota, er ekki síður hæfileikaríkt en annað fólk og geri ég í sjálfu sér engan mun þar á. En miðað við leikreglurnar sem við búum við, þá þurfum við að marka okkur ákveðnar línur þar sem horft er til allra átta og reynt er að koma í veg fyrir að daglegum árekstrum fjölgi í okkar samfélagi. En það tel ég gert með þeirri sérstöðu sem þetta frv. felur í sér með svokallaðri staðfestri samvist. Allir eru háðir leikreglum án tillits til gáfna eða gengis enda mun löggjafinn seint geta tryggt hamingju með löggjöf. Það mun löggjafinn seint geta gert. Það hefur verið sagt í umræðunni að samkynhneigðir hafi verið ofsóttir á Íslandi og niðurlægðir. Ég held að það sé ekki rétt eins og það er sagt af hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur, ekkert frekar en margt annað fólk í okkar þjóðfélagi sem fer ekki hvunndagsleiðir daglega er ofsótt, bæði í ræðu og riti.  Það er mikilvægt að virða mannréttindi, sagði hv. þm. Kristín Halldórsdóttir. Það er ég fullkomlega sammála henni um. En þegar virða á mannréttindin þarf líka að gæta þess að virða almenna sjónarmiðið. Það er kannski talið hart að segja það, en það er mín sannfæring að kynvilla sé skekkja. Enginn er fullkominn og allir eru með einhverja skekkju á bakinu í sínu lífi. En hvar eru mörkin og hvar á að virða skekkjuna svo að farið sé út í aðra sálma sem kannski snúa frekar að heimspekilegum efnum? Spurt var í umræðunni hvort kirkjan gæti staðið við þá yfirlýsingu sína sem getið er um í greinargerð. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kirkjan gerir sér vitanlega grein fyrir því að prestar hennar eru ekki aðeins í þjónustu trúarlegs aðila, heldur einnig opinberir starfsmenn, sem hljóta að lúta lögum ríkisins og fyrirmælum. Hins vegar óskar kirkjan alls ekki eftir því og telur það mjög vafasamt að mælt verði fyrir því í lögum að heimild sé veitt til kirkjulegrar vígslu samkynhneigðra.`` Nú er ekki verið að tala um að ganga svo langt í þessu frv. en það er gengið í áttina. Hv. þarsíðasti ræðumaður, Kristín Halldórsdóttir, sagði líka að sjónarmið kirkjunnar væri gegnsýrt af kristilegum kærleika. Af hverju ætli hv. þm. sé að sletta þannig í grunn íslenskrar siðfræði sem byggist á trú kristinna manna?

Og kærleika.

Kærleikurinn er teygjanlegt hugtak. Það veit hv. þm. Össur Skarphéðinsson kannski betur en margir aðrir. Leikreglurnar eru sóttar í þá trú sem við viðurkennum sem þjóðkirkja og þá vík ég aftur að þorra landsmanna, sóttar í hina helgu bók, Biblíuna. Það er óþarfi að leita eftir því í Gamla testamentinu. Það er hægt að fara í beinskeyttari tilvitnanir í Nýja testamentinu hvort sem menn eru þá að tala um Mattheusarguðspjall, Kórintubréf eða aðra þætti sem leggja áherslu á það hvað sé skekkja og hvað ekki í hinni almennu siðfræði sem við byggjum á. Mig minnir að það hafi verið 1992 sem sérfræðingar í kynlífsspeki á Íslandi höfðu forgang um að stýra skoðanakönnun hérlendis varðandi fjölda þeirra sem teldu sig vera kynvilltir. Þetta var 1.500 manna úrtak, þar sem 7% töldu sig haldna kynvillu. Það að mínu mati er innan eðlilegra skekkjumarka sem er í hverjum og einum manni. Og af hverju ættum við þá að fara að setja sérstök lög um réttindi fjölda sem er innan eðlilegra skekkjumarka, ef hægt væri að nota það orð í raun og sann sem um er rætt? Það hefur verið vikið að því í máli hv. þingmanna að þetta sé spurning um erfðir, spurning um réttindi. Þetta er líka spurning um tilfinningar. Það hlýtur ekki síst að vera spurning um tilfinningar þeirra sem eru samkynhneigðir ekkert síður en annarra þegna þjóðfélagsins.

Þeir vilja þetta.

Menn vilja svo margt sem þeir geta ekki fengið. Það er nú lífsins gangur, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Það kemur að því að löggjafinn þarf að setja almennar reglur sem tryggja þennan almenna rétt og stuðla að því að hamingjan gangi sem best fram hjá sem flestum en ekki á kostnað lítils hóps sem gæti að mínu mati raskað æði mörgu. Víst er þetta mál feikilega flókið, hvort sem kemur að skólagöngu eða öðrum þáttum í daglegu lífi. Það vita allir. Og það er ástæðulaust að tala um þetta mál öðruvísi en beint og opinskátt. Það gera allir aðilar málsins hvorum megin borðsins sem þeir sitja og það er eðlilegast. Það er enginn einn heilagur sannleikur í þessu. En það er þó niðurstaða sem er löggjafinn. Hann byggir á kristinni trú og kristinni siðfræði sem er túlkuð á þann veg sem kemur fram til að mynda í bréfi forsvarsmanna kirkjunnar. Alþingismenn hljóta að þurfa að taka tillit til þess þegar kemur að niðurstöðu. Þeir eiga ekki að vera jábræður allra, heldur verða þeir að finna veg sem þjónar hagsmunum flestra. Það er spurning um marga þætti þegar kemur að erfðum og réttindum. Fólk sem er í sambúð, samkynhneigt eða ekki, hefur önnur réttindi en fólk sem er í vígðri sambúð. Það er þá óháð því hvort samkynhneigð er þar að baki eða ekki. Hvað um réttindi fólks sem býr saman ævilangt af öðrum ástæðum? Við skulum taka systkin sem hafa búið saman ævilangt. Við skulum taka móður og son, föður og dóttur, feðga eða mæðgin sem búa saman ævilangt af einhverjum ástæðum,  Það hefur verið vikið að ættleiðingum samkynhneigðra. Það er skýr og skorinorð túlkun frv. að réttur samkynhneigðra foreldra til að ala upp sín börn hafi ávallt verið óskoraður og hefði löggjöf um staðfesta samvist engin áhrif þar á. Ég hef fjallað um þessa spurningu um rétt samkynhneigðra til ættleiðingar út frá þeim grunni sem í mér býr, þ.e. brjóstvitinu einu og beru. En ástæða er til að staldra við. Það er nefnilega nákvæmlega út frá þeim póstum sem ég held að menn ættu að fjalla um þessi mál meira en gert er. Menn eru svolítið að tala til annarra án þess að hafa fullkomna sannfæringu um að menn séu að gera rétt. Það er mín meining. Eins og ég sagði áðan er oft svolítið erfitt að standa gegn pressunni um nýjan rétt. Nú er ég ekki að tala um fjölmiðlapressuna sem veður uppi með móðursýkisköstum út og suður í okkar þjóðfélagi heldur þrýstinginn frá hagsmunaaðilum sem vilja sérréttindi. Ég tel að ósk samkynhneigðra sem fjallað er um í þessum lögum og gengur ugglaust mjög skammt að þeirra mati, sé krafa um sérréttindi. Ef samkynhneigt fólk á að fá réttindi til staðfestrar samvistar, sambúðar, eins konar vígslu framhjá kirkjunni, af hverju ættum við þá ekki að leyfa fjölkvæni eða barnagiftingar sem tíðkast víða um heim o.s.frv.? Það kemur ekkert samkynhneigð við en það kemur við sérréttindum. Það kemur við lífsstíl sem er úr takt við þann grundvöll sem við byggjum okkar leikreglur á. Ég held að menn eigi að fara mjög hægt í þessum efnum. Það eru skiptar skoðanir um það hvort gengið sé of skammt eða of langt. En það er mín bjargföst skoðun að jafnvel með þessu skrefi sé gengið of langt. Ég held að vandinn í það fámennum hópi sé að það sé á kostnað heildarinnar að smíða nýjan ramma fyrir þann hóp sem hér um ræðir þó svo að það fólk allt eigi gott skilið eins og allir aðrir. Það er mikilvægt í framgangi þessa máls að hugsa það til enda með tilliti til allra leikreglna sem við búum við í okkar þjóðfélagi. Hér er um svo viðkvæman og oft stóran þátt í fjölmiðlaumræðu að ræða að mér finnst að það þurfi að stemma eins og hægt er stigu við því að mál flæði út um allt, að við töpum áttum og hleypum einhverju af stað sem við sjáum ekki fyrir hvar endar. Það er mikilvægt að viðhalda almennu reglunni þó svo að aldrei geti allir verið sáttir við hana. Hvort það sé sanngjarnt að nota orðið skekkja um samkynhneigða eða ekki, skal ég ekki leggja neinn stóradóm á. En engu að síður er það skekkja í reyndinni í okkar kerfi eins og það er nú og þess vegna eru menn ugglaust að tala um að breyta því. Það er viðurkennd skekkja. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ástæða til að hjálpa til á þeim vettvangi á annan hátt en með slíkri lagasetningu sem hér um ræðir. Það eru ugglaust rök fyrir því að slíkt sé tekið upp á faglegri, beinskeyttari og opinskárri hátt en gert hefur verið hingað til þannig að menn geti áttað sig á til fulls hvar kreppir að, hvort sem það er á sviði kirkju, mennta eða annarra þátta. Ég tel að hér sé um skammtímalausn að ræða á vandamáli varðandi mannréttindi sem vissulega eru til staðar í þjóðfélaginu. Mér finnst þetta eins og að pissa í skóinn sinn að reyna að leysa þetta mál á þennan hátt. Mikil upplausn veður víða yfir. Sumir fagna því og leggja jafnvel kapp á að geta nærst á upplausn hvort sem það er í stóru eða smáu, hvort sem það er hjá einstaklingi eða stórveldi eins og Sovétríkjunum. En upplausn, agaleysi og oft virðingarleysi vaða yfir nútímaþjóðfélög. Ég held að tilhliðrun í þeim efnum sem hér um ræðir í frv. sé ekki af hinu góða. Ég held að hún skapi fleiri vandamál en hún leysir. Vissulega leysir hún ákveðinn vanda en hún skapar fleiri að mínu mati en hún leysir og vekur fleiri spurningar en hægt er að svara.

Herra forseti. Þetta var með undarlegri ræðum sem ég hef heyrt fluttar í þingsölum hins háa Alþingis og væri hægt að gera við hana fjölmargar athugasemdir. En ég ætla einungis að láta nokkrar nægja á þeim stutta tíma sem ég hef. Leið hv. þm. Árna Johnsens í mannréttindamálum, mannréttindavandanum eins og hann kallaði það --- ég átta mig reyndar ekki alveg á því hvað hann var að tala um vegna þess að það var ekki í samhengi við annað sem síðan kom fram í máli hans --- besta leiðin væri sú að taka ekki á neinu því að flækjan er svo stór, um leið og við fælum einum rétt, þá aukum við mismunun gagnvart öðrum. Þetta er kannski einföld lógík en því miður of einföld fyrir minn smekk, allt of einföld. Hv. þm. minntist oft á hamingju heildarinnar, hamingju og velferð heildarinnar. Það væri hún sem ætti að ráða. Hann hafði nokkrum sinnum orð á því að frv. væri á kostnað heildarinnar. Hvað truflar það heildina að gera fólki í þessum hópi sem hér er verið að ræða um kleift að njóta þeirra sjálfsögðu réttinda í kjölfar sambúðar sinnar sem frv. gerir ráð fyrir? Hvað truflar það tilfinningar eða tilvist hv. þm. Árna Johnsens eða hinnar hamingjusömu heildar eins og hann kallar svo? Ég vil fá svör við því vegna þess að þau komu ekki fram í ræðunni. Hv. þm. talaði um að frv. fæli í sér skammtímalausn í mannréttindamálum. Því vil ég spyrja hv. þm. hvernig hann telji hina varanlegu lausn eiga að vera. Vill hann að ráðið sé að því fólki sem er haldið því sem hann kallar kynvillu og það sé beinlínis bannað eða komið í veg fyrir að þetta fólk búi saman? Hver er hin varanlega lausn, hv. þm. Árni Johnsen?

Virðulegi forseti. Það er svo augljóst mál að mínu mati að þegar sett eru fram mál á einfaldan hátt, þá mætti líka túlka það í mjög löngu máli og ítarlegu og raunar miklu ítarlegra máli en við höfum færi á að gera hér því hér er um svo margslungið mál að ræða. En það er að mínu mati á kostnað heildarinnar, á kostnað almennra leikreglna í þjóðfélaginu --- þá er ég er að tala um leikreglur sem eiga að koma í veg fyrir hvunndagsárekstra, nagg og níð, slúður og umtal --- að opna dyrnar þó ekki nema sé í svo litlum mæli sem með sanni má segja að sé gert í þessu frv. Þetta er kannski harðlínustefna en þetta er nú mitt sjónarmið samt. Þegar spurt er um varanlega lausn á vandanum þá hef ég ekki ýjað að því að ég hafi neina patentlausn í þeim efnum. Ég tel hins vegar ástæðu til þess að kryfja þetta mál til mergjar og fara ofan í saumana á öllum þáttum þess í miklu beinskeyttari mæli en gert hefur verið hingað til, það nefndi ég í minni ræðu, hvort sem væri á vettvangi kirkju, mennta eða annarra stofnana í þjóðfélaginu sem ættu að koma við sögu. En með því að byggja þennan sérstaka þátt inn í lagasmíðina, það finnst mér ekki trúverðugt.

Herra forseti. Það er svolítið erfitt að veita andsvar við ræðu hv. 3. þm. Suðurl. En ég vildi nú svona gegnsýrð af kristilegum kærleika minna hv. þingheim á frelsi allra manna til að hafa skoðanir og láta þær í ljósi. Ég vona að menn minnist þess. Það eru auðvitað sjálfsögð mannréttindi. En hv. þm. beindi nokkrum orðum til mín og virtist ósáttur við orð mín um mannréttindi. Hann hefur líklega ekki talið þau til marks um gott og gilt brjóstvitið eitt og bert. Hann dró í efa að staðhæfing mín um fordóma og ofsóknir á hendur samkynhneigðum væri rétt. Ég hlýt að mótmæla þeirri skoðun hv. þm. og gæti auðvitað stutt það með fjölmörgum dæmum úr fjölmiðlum ef ég hefði þau við höndina eða gæti leitað aftur í tímann. T.d. væri áreiðanlega hægt að finna frásagnir af því í sjálfu Morgunblaðinu.

Virðulegi forseti. Það kemur ekkert á óvart þó hv. þm. eigi erfitt með að veita andsvar við svo almennum atriðum sem komu fram í minni ræðu. Það er erfitt að veita andsvar gegn þessum almennu leikreglum sem við búum við frá degi til dags. Það er fyrst og fremst höggvið að þeim með breytingum í þessum efnum. Breytingar eru alltaf af hinu góða, en það er ekki ástæða til að gera bara breytingar breytinganna vegna ef þær skila ekki árangri eða styrkja stöðu þjóðfélagsins í heild. Það að ég hafi efast um fordæmingu á samkynhneigðum er ekki rétt að öðru leyti en því að ég spurði: Hafa þeir orðið fyrir einhverjum öðrum og meiri aðdróttunum en ýmsir aðrir á öðrum vettvangi sem ganga ekki hinn hvunndagslega veg?

Herra forseti. Samkynhneigðir hafa orðið fyrir árásum og fordómum vegna samkynhneigðar sinnar. Það er það sem við erum að ræða um hér. En af því að hv. þm. virðist telja að almennum reglum eða hinni almennu reglu þjóðfélagsins, ef ég man rétt, sé einhver hætta búin vegna þeirra réttarbóta sem við erum hér að fjalla um í frv., þá lít ég einfaldlega ekki svo á að þeirri almennu reglu sé nein hætta búin. Við erum aðeins að tala um að auka mannréttindi samkynhneigðra og færa þau nær því sem gildir um hina almennu menn ef svo á að komast að orði.

Herra forseti. Varðandi ræðuna sem hv. þm. Árni Johnsen flutti áðan, þá vil ég lýsa mig ósammála hans sjónarmiðum sem þar komu fram. Ég tel þau byggja á fordómum og þröngsýni. Hins vegar er vitaskuld öllum frjálst að hafa skoðanir á þessu efni eins og öðrum, ekki hvað síst um málefni sem tengjast trú og tilfinningu. Ég geri ekki lítið úr þeim sjónarmiðum, síður en svo þó svo ég sé annarrar skoðunar. Hins vegar hafa í umræðunni tekið þátt aðilar sem eru í öllum þingflokkum og lýst yfir stuðningi við frv. og reifað það með margvíslegum efnistökum. Málið er flutt af dómsmrh. sem stjfrv. og auðvitað efast ég ekkert um vilja stjórnarinnar í þessu efni. En mér leikur forvitni á að vita af því að hv. þm. er eini þingmður Sjálfstfl. sem hefur talað í þessari umræðu 

Virðulegi forseti. Ég skal svara hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir mig. Eins og gengur eru öll stjórnarmál rædd í þingflokkum viðkomandi stjórnar. Það er líka alkunna að menn hafa fyrirvara á ýmsum þáttum. Hér hef ég lýst minni skoðun en hef ekki umboð til að svara fyrir þingflokk Sjálfstfl.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum. Hann upplýsti ekkert nema sína afstöðu og gat ekkert um hvernig umræða hefði verið í þingflokknum. Ég tel eðli málsins samkvæmt ekki vera úr vegi að það heyrðust skoðanir frá fleiri þingmönnum Sjálfstfl. varðandi þetta frv. þó það komi kannski ekki fram við þessa umræðu. Ég veit ekki hvort tími er til þess. En ég held að málið sé þannig vaxið að það væri rétt að þingheimur vissi betur sjónarmið annars stjórnarflokksins úr því að þetta sjónarmið hefur komið fram með svo skýrum hætti eins og hv. þm. gerði grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að blanda mér aðeins í þá umræðu sem hv. þm. Ágúst Einarsson hóf hér varðandi stöðu þessa máls. Staða málsins er mjög skýr. Þetta er stjfrv. flutt í umboði stjórnarflokkanna og á ábyrgð stjórnarflokkanna. Ég var því miður ekki viðstaddur þegar þetta var rætt í mínum þingflokki en hefði að sjálfsögðu gert grein fyrir minni afstöðu til þessa máls sem er sú að ég styð frv. í meginatriðum. Ég tel þetta skref, þó allt of stutt sé, í rétta átt og mjög í samræmi við þá þáltill. sem ég var einn flutningsmanna að og sem samþykkt var samhljóða á Alþingi á árinu 1992. Þar var gert ráð fyrir því að sett yrði á laggirnar nefnd til að gera tillögur um hvernig ætti að bæta réttarstöðu samkynhneigðs fólks hér á landi. Þetta var á sínum tíma að frumkvæði þáv. ráðuneytis Davíðs Oddssonar. Enn fremur er eðlilegt að vekja athygli á því að málið er flutt af hæstv. dómsmrh. sem situr eins og allir vita í þingflokki Sjálfstfl. þannig að mér finnst þetta mál vera afar skýrt og staða þess afar skýr. Hins vegar er það ekkert óalgengt að í ýmsum málum komi upp mismunandi sjónarmið og ég er í grundvallaratriðum ósammála hv. 3. þm. Suðurl. að þessu leytinu en virði að sjálfsögðu hans sjónarmið þó að ég sé þeim algerlega ósammála. Ég ítreka að ég tel að frv. sem hér um ræðir sé skref í rétta átt, sé skref á þeirri leið að bæta réttarstöðu samkynhneigðs fólks og skref í þá átt að reyna að eyða fordómum sem því miður hafa ríkt allt of mikið í garð þessa fólks hér á landi eins og svo víða annars staðar, m.a. í hinum vestræna heimi sem þó telst sæmilega upplýstur eða a.m.k. gerir kröfu til þess. Hér hefur því verið velt upp hvort slíkir fordómar hafi verið meiri gagnvart samkynhneigðum en ýmsum öðrum. Auðvitað má endalaust um það deila. Þó er það svo að fordómar af þessu taginu hafa verið að skjóta upp kollinum jafnvel úr ólíklegustu áttum. Ég man eftir því að eftir að ég undirritaði með glöðu geði að sjálfsögðu, stuðningsyfirlýsingu við markmið baráttu samkynhneigðs fólks, að ég fékk bréf í hendurnar, eitt það sérkennilegasta sem ég hef fengið á mínum ferli sem þingmaður, undirritað af fulltrúum fjölmargra trúarhópa í landinu --- látum það nú vera að þessir menn hefðu kosið að skrifa slíkt bréf sem prívat persónur en hér voru á ferðinni fulltrúar trúarhópa af alls konar tagi og þar á meðal maður sem starfar innan íslensku þjóðkirkjunnar --- þar sem að mínu mati var um að ræða einhverja svona verstu tegund af fordómum íklæddum guðfræðilegum og trúarlegum búningi sem er auðvitað hálfu verra en ef menn hefðu bara slett fram svona venjulegum fordómum sem menn sjá í gegnum. Þarna var gerð tilraun til þess því miður að fela og dylja fordómana og að mínu mati undarlega afstöðu til einstaklinga í þjóðfélaginu í einhverjum trúarlegum, óskiljanlegum, losaralegum búningi til þess að reyna að blekkja fólk til að ímynda sér að það sé ósamrýmanlegt guðskristni í landinu að styðja mannréttindabaráttu samkynhneigðs fólks hér á landi. Þetta er eitthvað furðulegasta og ómerkilegasta bréf sem inn um mína bréfalúgu hefur komið og berst þó ýmislegt í ruslpósti okkar þingmanna á degi hverjum eins og allir vita. Ég tel að frv. sem hér er til umfjöllunar sé skref í þá átt að taka upp þessa umræðu með eðlilegum hætti á Alþingi og reyna að búa til sambúðarform fyrir samkynhneigt fólk sem styðst við lagaramma og er þar með viðurkennt í íslenskri löggjöf á einhvern hátt. Ég held hins vegar og tek það fram að það hefði að ósekju mátt ganga þessa leið dálítið lengra. Í mínum huga er það þannig að við eigum að taka það mjög bókstaflega þegar við tölum um að allir séu jafnir fyrir lögunum. Þess vegna hefði ég fyrir mína parta vel getað ímyndað mér að við hefðum farið með þetta mál lengra, tekið myndarlegar á þessu svo sem eins og með spurninguna um ættleiðingar sem ekki er afgreitt í frv. með nægilega trúverðuglegum hætti. Ég tel að í þeim efnum eigi að sjálfsögðu að gilda hinar sömu reglur fyrir samkynhneigt fólk og annað fólk í landinu og það eigi að meta það eins. Það eru auðvitað engin rök að segja að einn hópur fólks, samkynhneigt fólk, sé ekki hæft til að ala upp börn. Það er ekki nokkur maður sem getur haldið því fram að hópurinn samkynhneigt fólk sé fyrir fram útilokaður til að geta alið upp börn. Það er örugglega hægt að finna ýmsa þjóðfélagshópa, aldurshópa, jafnvel hópa flokkaða út frá einhverju öðru þar sem menn gætu komist að þeirri niðurstöðu að uppeldi hefði ekki tekist sem skyldi. Eigum við þá að komast að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að útiloka það fólk frá því að ala upp börn? Að sjálfsögðu ekki. Þannig vinnum við ekki. Þess vegna hefði ég talið miklu eðlilegra að þessi leið yrði opnuð með almennari hætti og sömu reglur og sömu mælikvarðar yrðu notaðir þegar verið er að taka afstöðu til þess hvort samkynhneigðir ali upp börn eins og gert er í öðrum tilvikum í þessu þjóðfélagi. Ég tel eðlilegt að hv. allshn. sem fær þetta mál til meðhöndlunar taki sérstaklega á þessu og ræði. Það kom fram í máli hv. 3. þm. Suðurl. að hann spurði sjálfan sig hvort sanngjarnt væri að nota orðið skekkja þegar verið væri að ræða um samkynhneigt fólk. Það má vera sanngjarnt að nota orðið skekkja en eingöngu að því leytinu að það sé þá skekkja í þeirri þjóðfélagsmynd sem býr þannig að ákveðnum hópi fólks að það þarf að leita réttar síns með sértækum lögum af þessu taginu. Það er engin skekkja í því að fólk sé samkynhneigt en það kann að vera skekkja í því ef þjóðfélagið útbýr lagagrundvöll þannig að það halli á þetta fólk. Í því er skekkjan fólgin og það er sú skekkja sem við eigum að sjálfsögðu að reyna að leiðrétta. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki í sjálfu sér að orðlengja þetta mál. Ég studdi það á sínum tíma sem einn af flutningsmönnum þáltill. að ofan í þessi mál yrði farið. Ég tel að hér sjáum við hluta af þeim afrakstri og þetta sé rétt skref í rétta átt. Þetta er í raun og veru einfalt mál vegna þess að það snýst um mannréttindi og við viljum hafa mannréttindi fyrir alla landsmenn. Það á auðvitað að vera leiðarljósið okkar við þessa lagasetningu, ekkert annað. Við kunnum að hafa á því ólíkar skoðanir hvernig okkur líkar þetta sambúðarform sem hér er kallað staðfest samvist en aðalatriðið er þó það að við erum að reyna að feta okkur inn á þá slóð að búa eðlilega að samkynhneigðu fólki eins og öðrum einstaklingum í okkar þjóðfélagi. Það á að vera leiðarljósið í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Sá skörulegi málflutningur sem hv. þm. Einar Guðfinnsson flutti hér áðan var honum til mikils sóma. Ég tel afar mikilvægt að í jafnmiklu mannréttindamáli eins og hér um ræðir kveðji jafntraustur stjórnmálamaður og ég tel Einar Guðfinnsson vera, sér hljóðs með þessum hætti. Ég tel að hann hafi sýnt það eins og raunar fleiri í dag. En mér er það sérstaklega hugstætt þegar hann stóð hér upp og andmælti þeim orðum sem áður höfðu komið fram hjá samflokksmanni hans. Ég tel það afar mikilvægt að slíkur þingmaður komi hér og sýni kjark og þor. Við skulum minnast þess að við erum ekki bundin af neinu nema sannfæringu okkar. Við sem höfum starfað í Evrópuráðinu og kynnst þar mannréttindasjónarmiðum höfum kynnst því sem við höfum heyrt þar; að þora og hafa kjark. Við erum ekki bundin af neinu nema sannfæringu okkar. Við þingmenn eigum að sýna að við þorum að stíga hér fram og að við óttumst ekki fordómana heldur berum einmitt frelsi og mannréttindi út til þjóðarinnar án þess að óttast að við verðum höfð að skotspæni þeirra sem aðrar skoðanir hafa. Ég fagna þessu alveg sérstaklega og ítreka það sem kom fram í máli mínu og annarra. Þetta frv. er gott frv. Það má ganga lengra og ég vona að slíkt náist í nefndarstarfinu.

Virðulegi forseti. Mannréttindi. Sitt sýnist hverjum. Það eru mannréttindi að fá að tala fyrir því. Ég virði margt af því sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði í sinni ræðu. Það fer ekkert á milli mála. En það eru líka mannréttindi að tala máli sem hljóma við önnur sjónarmið en maður hefur kannski sjálfur. Hv. þm. minntist á bréf sem hann fékk á sínum tíma frá mönnum sem voru tengdir ýmsum trúarsöfnuðum í landinu og þjóðkirkjunni. Ég býst við að þetta sé sams konar bréf og ég fékk inn um mína bréfalúgu. Ég er nú þannig gerður að ég kalla ekkert bréf ruslbréf. Þingmaðurinn talaði um að þingmenn fengju mikið af ruslbréfapósti. Manni geta þótt bréf mismunandi merkileg en margt í þessu bréfi fannst mér sagt af heilindum og staðfestu. Það var kannski svolítið mikið af beinum trúarlegum tilvitnunum sem þarfnast miklu fremur heimspekilegra athugana en beinnar umræðu eins og það er tekið af beinunum. En það er líka mannréttindabarátta.

Virðulegi forseti. Það er enginn ágreiningur um það að að sjálfsögðu eiga allir sinn rétt til að láta í sér heyra og það er nákvæmlega það sem við erum að gera í dag. Við erum að ræða þessi mál vegna þess að við höfum þennan lýðræðislega rétt til að láta í okkur heyra og segja skoðanir okkar. Það sem ég hins vegar fann að því furðulega bréfi sem kom inn um mína bréfalúgu og ég hygg margra annarra þingmanna, var þessi tilraun til þess að klæða og fela fordóma í garð eins hóps, að búa þá búningi trúarlegs ívafs. Það að reyna að rökstyðja það með einhverri trúarlegri skírskotun að það sé rétt að meina ákveðnu fólki tiltekin réttindi sem við teljum sjálfsögð í lýðræðislegu nútímaþjóðfélagi, er ákaflega ljótur leikur, ákaflega ljótur leikur, ekki bara gegn því samkynhneigða fólki sem þessari orðræðu var beint gegn heldur ekki síður gagnvart því fólki sem tekur trú sína alvarlega og lítur svo á að því leytinu að hin kristna trú feli í sér kröfuna um umburðarlyndi. Það vottaði ekki fyrir minnstu örðu af umburðarlyndi eða virðingu fyrir skoðunum annarra í þessari samsuðu. Það var eingöngu verið með dulbúnum hætti að reyna að koma orðum að því að það væri eðlilegt út frá sjónarhóli Biblíunnar að samkynhneigt fólk hefði ekki sömu réttindi og við hin. Þetta er auðvitað forkastanlegur málflutningur sem er sjálfsagt í sjálfu sér að ræða, en hann styðst ekki við rök. Þetta eru upphrópanir sem engin leið er að styðja neinum trúarlegum eða heimspekilegum rökum.