Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan hálftvö í dag, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um álversuppbyggingu á Bakka við Húsavík. Málshefjandi er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Um þinghaldið í dag vill forseti taka fram að ráðgert er að hafa atkvæðagreiðslu um 2. dagskrármálið, nauðungarsölu, að loknu hádegishléi, kl. hálftvö á undan utandagskrárumræðu um álversuppbyggingu á Bakka við Húsavík.

Frú forseti. Á fundi hv. fjárlaganefndar í gær kom fram hjá skilanefnd Landsbankans að forgangskrafa innlánstryggingarsjóðs og annarra, Breta og Hollendinga, vegna Icesave-innlánanna hefði verið fryst í krónum talið þann 22. apríl sl. samkvæmt lögum frá Alþingi. Vextir og gengishækkanir yrðu eftirstöðvar kröfu, þ.e. aldrei greiddar. Vegna þess að eignir gamla Landsbankans eru að mestu leyti í erlendum myntum og gengi þeirra mynta hefur hækkað um rúm 8% frá 22. apríl geta eignir hans nú staðið undir 90% af Icesave-kröfunum sem eru fastar að krónutölu. Á hinn bóginn er þessi forgangskrafa, föst sem krónutala, megineign innlánstryggingarsjóðs til að mæta þeim skuldabréfum sem hæstv. ríkisstjórn hefur samþykkt að veita ríkisábyrgð á samkvæmt frumvarpi sem nú er til umræðu í hv. fjárlaganefnd. Þau skuldabréf eru hins vegar gengistryggð og bera mjög háa vexti, ég mundi segja ofurvexti, Svavars-vexti, 5,55% jafnvel um ókomna framtíð, um alla framtíð. Þessi skuldabréf hafa hækkað um 80 milljarða kr. á hálfu ári. Þar af eru 20 milljarðar vegna vaxta á móti eign sem er föst í krónutölu og ber hvorki vexti né gengishagnað og rýrnar stöðugt vegna verðbólgu og gengisfalls. Hefur hæstv. forsætisráðherra látið meta hversu stórt þetta bil getur orðið á næstu sjö árum miðað við ýmsar forsendur og hvernig ríkissjóður getur aflað sér gjaldeyris til að greiða þessar fjárhæðir og vexti af þeim eftir 2016?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ástæða til að hafa áhyggjur af því hvað mikið af þessu er gengisbundið, að þarna getur skapast verulegt bil þegar búið er að festa þetta miðað við apríl, eins og hv. þingmaður nefndi. Það er einmitt þetta sem ég hef verið að láta skoða undanfarna daga, hvaða áhrif þetta getur haft og meta það, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég vona að ég fái það innan tíðar og mun þá koma því á framfæri við hv. þingmann.

Frú forseti. Ég hefði talið eðlilegt að menn hefðu metið þetta áður en þeir skrifuðu undir og áður en þeir lögðu fram frumvarp til Alþingis um að samþykkja endalausa ríkisábyrgð á þetta. Þar sem eignir gamla Landsbankans eru að mestu í erlendri mynt en forgangskrafa er föst í krónutölu gerist eftirfarandi: Ef gengið fellur frekar á næstu árum fer gamli Landsbankinn að greiða almennar kröfur mjög fljótlega og er ekki langt í það. Eigendur þeirra krafna sem eru alls konar sjóðir um allan heim, sem hafa keypt þetta á „slikk“, hafa hag af því að krónan falli. Sér hæstv. forsætisráðherra ekki hættu á því að áhlaup verði á krónuna þegar líður að greiðslu krafnanna? Verður ekki erfitt að standa vörð um gengi krónunnar vegna þessara hagsmuna?

Virðulegi forseti. Ég sé ekki þá hættu sem hv. þingmaður dregur fram, að hún sé svona mikil eins og hv. þingmaður nefndi. En eins og ég sagði er þarna ákveðin hætta á ferðum og þetta mál er nauðsynlegt að skoða. Við skulum vona að það haldi sem fram hefur komið, að endurheimturnar verði það miklar að við fáum 90% upp í þessar kröfur og ég hef fulla trú á því að það haldi, en það er ástæða til að vera á varðbergi, eins og hv. þingmaður nefnir hér.

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram í fréttum ganga viðræður ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins afar brösulega og má kannski segja að stöðugleikasáttmálanum sé haldið í öndunarvél í augnablikinu. Eitt stærsta atriðið í stöðugleikasáttmálanum er persónuafslátturinn sem snýr að hagsmunum láglaunafólks. Í yfirlýsingu ríkisstjórnar frá 22. júní 2006 var hann hækkaður úr 29.029 kr. í 32.150 kr. og var hann síðan endurskoðaður árlega, í fyrsta sinn frá 1. janúar 2008, og breyttist hann í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs næstu 12 mánuði eftir það. Það var gríðarlega góð og mikil breyting að persónuafslátturinn skyldi eiga að fylgja verðlagi. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 17. febrúar 2008 átti persónuafslátturinn að hækka um 2.000 kr. á ári frá árinu 2009, það ár um 2.000 kr., árið 2010 um 2.000 kr. og árið 2011 3.000 kr. Eins og ég sagði áðan skiptir þetta gríðarlega miklu máli fyrir láglaunafólk Það á von á þessari hækkun nú um áramótin. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort láglaunafólk megi reikna með því að af þessum hækkunum verði, vegna þess að þetta er eitt af þeim stóru atriðum sem standa út af borðinu í samræðum við aðila vinnumarkaðarins um 

Virðulegi forseti. Ég er auðvitað mjög ánægð með að framsóknarmenn séu að uppgötva hvað persónuafslátturinn skiptir miklu máli vegna þess að í stjórnartíð þeirra skildu þeir alltaf persónuafsláttinn eftir og hækkuðu hann ekki þegar þeir lækkuðu tekjuskattinn með þeim afleiðingum að skattbyrði láglaunafólks varð miklu harðari en hjá hæst launaða fólkinu. Það er gott að það liggur fyrir að framsóknarmenn hafa uppgötvað þetta. Það er alveg ljóst að ef það gengur eftir sem um var samið í kjarasamningunum 2006 á persónuafslátturinn 2007 að hækka um 2.000 kr. plús verðlag nú um næstkomandi áramót. Það þýðir 9 milljarða kr. útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð, 4,5 milljarður vegna þessara tveggja prósentna og síðan 4,5 milljarður vegna verðlagsbreytinga. Þetta er það sem við erum að glíma við þessa dagana, hvað hægt er að gera í þessu máli og við erum að skoða ýmsar leiðir í því sambandi. Það verður mjög erfitt að ná því fram en við erum þó að skoða einhverjar leiðir til að bæta þetta sérstaklega gagnvart láglaunafólki. Það kemur t.d. til greina að skoða margþrepaskattkerfið þannig að við höfum lægsta þrepið fremur lágt. Það mun þá eitthvað skila sér í auknum persónuafslætti en við erum ekki komin á leiðarenda hvað þetta varðar. Þetta eru mikil útgjöld, 9 milljarðar kr., í það stóra bil sem við þurfum að brúa. En það er vissulega verið að skoða hvernig því markmiði okkar verði náð að hlífa eins og kostur er lægst launaða fólkinu og láta þá heldur bera byrðarnar sem meira hafa í því erfiða verkefni sem við erum í varðandi það að hækka skatta, sem við verðum að gera.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpinu kemur það mjög skýrt fram að persónuafslátturinn eigi ekki að hækka milli ára. Spurning mín var einföld og ég óska eftir að forsætisráðherra svari henni líka á einfaldan hátt, já eða nei. Mun láglaunafólk eiga von á þessari hækkun sem umsamin var m.a. í tíð framsóknarmanna árið 2006? Mun láglaunafólk eiga von á þessu? Þetta er gríðarlega mikið atriði og ég óska eftir því að forsætisráðherra svari þessu beint. Við vitum að vandinn er mikill. Ég tel að það sé allt of bratt farið í niðurskurð og þar vegi ríkisstjórnin mjög að því velferðarkerfi sem við framsóknarmenn áttum mikinn þátt í að byggja upp hér á landi. Og ég vil taka fram að heilbrigðiskerfið sem við framsóknarmenn stjórnuðum í 12 ár fær hæstu einkunn hjá OECD og það er talað um að það sé lofsvert og til fyrirmyndar  
            

Virðulegi forseti. Ég mundi í sporum hv. þingmanns tala varlega um hvernig velferðarkerfið þróaðist í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks þegar var mikil uppsveifla, þegar var 70–80 milljarða afgangur á ríkissjóði, þá var það tækifæri því miður ekki nýtt til að bæta velferðarkerfið eins og hefði þurft að gera. 

Gefið hæstv. forsætisráðherra tækifæri til að svara.

Nú stöndum við frammi fyrir því að á þessu og næsta ári þurfum við að ná hallanum verulega niður, um 100 milljarða kr., og það er stórt og mikið viðfangsefni. Menn þurfa að svara því þegar þeir koma með hugmyndir um að auka útgjöld með einhverjum hætti eins og hér, að skila inn fullum persónuafslætti við þessar aðstæður, hvernig á þá að ná í þær fjárhæðir sem við þurfum að fá til að ná niður hallanum. 

Virðulegi forseti. Í umræðunni um störf þingsins í gær komu fram merkilegar upplýsingar úr allsherjarnefnd, nefnilega að nefndin hefði fengið umsagnir vegna frumvarps um persónukjör. Ein umsögnin barst frá stjórn Vinstri grænna, í hverri sitja nokkrir ráðherrar í ríkisstjórn. Þeir voru þeirrar skoðunar að það væri ekki rétt af Alþingi að afgreiða frumvarpið. Við höfum svo sem séð ýmislegt á þeim tíma sem þessi ríkisstjórn hefur starfað varðandi sundurlyndi og ósamstöðu í einstökum málum. Það er hægt að tína margt til, Helguvíkursamningana, Icesave-frumvarpið, jafnvel Evrópusambandsmálið og fleiri, en á þessum tímapunkti þegar svona stutt er til sveitarstjórnarkosninga er með miklum ólíkindum ef ríkisstjórnin leggur hér fram frumvarp sem engin samstaða er um í ríkisstjórninni. Frumvarp sem snýst um að breyta í grundvallaratriðum því hvernig staðið er að framboði og uppstillingu lista fyrir kosningar. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Var henni kunnugt um að ráðherrar í ríkisstjórn væru mótfallnir þessu máli? Kom fram andstaða við málið í ríkisstjórn? Er þetta mál bara lagt fram á þinginu til skoðunar til þess að drepa tímann, eins og við höfum ekki við neitt annað að fást hér? Væri ekki nær að allsherjarnefnd skoðaði mál sem t.d. snúa að sýslumannsembættum og nýlegum hugmyndum um breytingar á lögregluembættunum víðs vegar um landið en mál sem ekki er einu sinni samstaða um í ríkisstjórninni sjálfri? Getum við verið sammála um að taka þetta mál af dagskrá og hætta vinnu við það eða hefur forsætisráðherra lagt málið fram til þess að knýja fram niðurstöðu í því, jafnvel þannig að hún fáist ekki fyrr en eftir áramót þegar nokkrar vikur eru í kosningar og allt sveitarstjórnarstigið í landinu er í fullkomnu uppnámi á meðan?

Virðulegi forseti. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það liggur á að fá niðurstöðu í þetta mál og ég lagði mikla áherslu á það á þinginu í sumar að við mundum ljúka því og fá niðurstöðu í það. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að sveitarstjórnarkosningar eru fram undan og menn eru að undirbúa sig undir það hvort þeir fara í prófkjör eða niðurstaðan verði að fara í þetta persónukjör. Ég held að það eigi við um alla flokka að það eru skiptar skoðanir í þessu máli nema þá helst í Hreyfingunni.  Mér var kunnugt um að skiptar skoðanir voru hjá Vinstri grænum eins og hv. þingmaður nefnir, eins og í hans eigin flokki að því ég best veit og í öllum flokkum. Ég tel að menn verði að hraða þessu máli og fá það hingað inn til afgreiðslu þannig að úr því fáist skorið hvort fara eigi í þetta eða ekki. Ein leiðin sem menn hafa nefnt í þessu sambandi og mér finnst vel koma til greina er að einhvers konar tilraunasveitarfélög prófi að fara þessa persónukjörsleið. Það er almennur vilji fyrir því úti í samfélaginu held ég, miklu meiri en hér inni, að fara þessa leið varðandi persónukjör og þetta er leið sem ég hef talað fyrir í mörg ár. Eins og ég segi, þetta mál er ekki þess eðlis að það liggi milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Um það eru jafnvel skiptar skoðanir innan flokkanna og þannig liggur þetta mál bara en ég skora á hv. allsherjarnefnd að afgreiða málið út sem fyrst þannig að við fáum niðurstöðu í það.

Virðulegi forseti. Það er þannig með sum mál og ég skal nefna hér nokkur sem dæmi, stjórnarskrárbreytingar, umsókn um aðild að Evrópusambandinu og breytingar á kosningafyrirkomulagi, að þeim er ekki hægt að flýta í gegnum þingið. Slík mál er ekki hægt að koma fram með á síðustu stundu, jafnvel þótt hæstv. ráðherrar hafi haft þau til umfjöllunar innan sinna raða í langan tíma. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál sé vel hægt að skoða í rólegheitum og vinna að samstöðu um það á milli flokkanna. Við þær kringumstæður sem eru uppi núna er algjörlega fráleitt að reyna að leiða fram einhverja niðurstöðu, við erum einfaldlega brunnin inni með tíma. Það er engin skynsemi í því að taka tíma þingsins í að gera breytingar sem skipta svona miklu máli fyrir jafnmarga eins og á við í þessu máli. Mín skoðun er því afskaplega einföld: Við erum tilbúin til að ræða þessi mál en við erum löngu brunnin inni með tíma fyrir næstu kosningar.

Virðulegi forseti. Það er ekki eins og þetta mál sé að koma fyrst fram núna á þessu þingi. Ég held að það sé frá því snemma á þessu ári, þá settust flokkarnir yfir þetta allir, ekki bara stjórnarflokkarnir. Allir flokkarnir settust yfir þetta mál um persónukjörið þannig að menn hafa haft nægan tíma til þess að ræða þetta mál. Ég er sammála hv. þingmanni um að við erum að brenna inni með tíma og ítreka bara það sem ég sagði að ég tel afar mikilvægt að nefndin afgreiði þetta mál, við fáum niðurstöðu og þetta fari í atkvæðagreiðslu hér á þinginu.

Frú forseti. Í stjórnskipun Íslands tekur ríkisstjórn ekki sameiginlegar ákvarðanir, hún er ekki fjölskipað stjórnvald eins og það heitir á lagamáli. Það þýðir að hver ráðherra ber sín mál inn á fund ríkisstjórnar og fær þau samþykkt, kannski umorðalaust, nema annar ráðherra beiti neitunarvaldi eða að mál sé af þeirri stærð að formenn stjórnarflokkanna þurfi að véla um þau. Ég held að þetta sé best geymda leyndarmál íslenskrar stjórnskipunar og tel að margir kjósendur á Íslandi haldi að ákvarðanir í ríkisstjórn Íslands séu teknar sameiginlega eins og í fjölskipuðu stjórnvaldi, eins og t.d. í sveitarstjórnum. Þannig er það ekki. Ég er þeirrar skoðunar að hrunið sl. haust hafi afhjúpað veikleikana sem eru innbyggðir í opinbera stjórnsýslu hér á landi, ekki síst innan Stjórnarráðsins. Í kringum ráðuneytin hafa risið ósýnilegir en oft ókleifir múrar og náin samvinna þvert á ráðuneyti verður að sama skapi seinleg og erfið. Oft þarf ekki annað en einn háttsettan embættismann sem dregur lappirnar til að koma í veg fyrir skilvirkt samstarf. Ég er einnig þeirrar skoðunar að nú sé rétti tíminn til að leggja yfirvegað mat á það hvort ríkisstjórn Íslands verði fjölskipað stjórnvald eins og sveitarstjórnir þessa lands. Af sjálfu leiðir að vinnubrögð batna og það sem enn meira máli skiptir er að þá bera allir ráðherrar í ríkisstjórn sameiginlega ábyrgð á ákvörðunum hennar og eru líka upplýstir um allar ákvarðanir hennar og hvað þær þýða. Mig langar, frú forseti, að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi íhugað að beita sér fyrir því að þetta verði skoðað og hverjar skoðanir hennar séu á því að breyta þessari stjórnskipun á Íslandi. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn sem mér finnst mjög athyglisverð og ég tel að það ætti að skoða einmitt þessa leið sem hv. þingmaður nefnir hér, kosti hennar og galla. Þessi leið er farin í Svíþjóð að ég held með mjög góðum árangri. Þetta felst fyrst og fremst í því að ríkisstjórnin þar hefur sameiginleg yfirráð yfir stjórnsýslunni og maður getur auðvitað ekki varist þeirri hugsun, eins og mér fannst hv. þingmaður tala um, hvort það sem við lentum í sl. haust hefði farið öðruvísi ef hér hefði verið fjölskipað stjórnvald. Ef þær einstöku ákvarðanir sem hafa verið teknar sem snerta hrunið að mörgu leyti hefðu verið ræddar í ríkisstjórn og teknar þar sameiginlegar ákvarðanir um ýmis brýn viðfangsefni því tengd. Að vísu erum við að fikra okkur aðeins þessa leið með ráðherranefndum sem fjalla um hin ýmsu mál eins og efnahagsmál. Allir ráðherrar sem koma að þeim málum hittast reglulega og fara yfir stöðu efnahagsmála og einstaka þætti þess. Sama gildir um ríkisfjármálin, jafnréttismál og fleiri þætti þannig að við erum að fikra okkur í átt að fleiri sameiginlegum ákvörðunum í einstaka málum. Ég hef skipað nefnd sem ég bind vonir við og á að endurskoða starfshætti ríkisstjórnarinnar og fyrirkomulag ríkisstjórnarfunda. Ég mun fela henni í tilefni af þessu sem hér hefur komið fram að skoða sérstaklega þá leið sem hv. þingmaður benti á og ég tel allrar athygli verða.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin. Það er gott að heyra að verið sé að vinna í þessum málum í forsætisráðuneytinu og að þetta verði skoðað líkt og annað sem þarf að gera, ekki bara í ljósi þeirra atburða sem urðu hér fyrir ári síðan heldur í ljósi löngu tímabærra endurbóta og umbóta á íslensku stjórnkerfi. Þetta hangir allt saman. Kröfurnar um breytingar sl. vetur voru ekki síst kröfur um betri vinnubrögð, gegnsæi og lýðræðislegri stjórnskipun Íslands. Þess vegna þurfum við nýja stjórnarskrá, þess vegna þurfum við að fækka ráðuneytum og jafnvel gera ríkisstjórnina að fjölskipuðu stjórnvaldi. Þess vegna þurfum við færri og sterkari ríkisstofnanir og breytt og betri vinnubrögð. 
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að ég held að það mundi einmitt stuðla að gegnsærri vinnubrögðum ef hér væri fjölskipað stjórnvald. Ég held að rökin fyrir því séu m.a. að það væri betur hægt að koma í veg fyrir misbeitingu valds, mistök í stjórnsýslunni, t.d. við pólitískar ráðningar, og koma í veg fyrir hagsmunaárekstra ef mál væru með þessum hætti. Auðvitað geta mál verið seinvirkari og allt það en ég held að það sé sannarlega þess virði að reyna þetta. Þessu erum við að vinna að núna ásamt ýmsum umbótum í stjórnsýslunni sem munu sjá dagsins ljós á næstunni. Við erum m.a. þessa dagana að vinna að næsta áfanga að því er varðar breytingar á ráðuneytum sem hv. þingmaður nefndi og ég vona að fyrr en seinna sjáum við hér í þingsal frumvarp um að koma á einu atvinnuvegaráðuneyti. Ég tel það mjög brýnt og hefði gjarnan viljað stefna 

Frú forseti. Það þarf ekki að koma á óvart að hæstv. forsætisráðherra, þrátt fyrir að hafa helgað sig velferðarmálum, þekki ekki þróun þeirra mála í liðnum ríkisstjórnum. Hæstv. forsætisráðherra beitir sér nú fyrir lagasetningu sem felur í sér meiri velferðarskerðingu en nokkur lög í sögu landsins. Það gerir ráðherrann án þess, að því er virðist og eins og við höfum séð í dag, að hafa hugmynd um hvað í lögunum felst. Aftur og aftur er hæstv. forsætisráðherra staðin að því að vita ekki hvað felst í frumvarpinu um Icesave-samkomulagið þó að þar geti munað hundruðum milljarða kr. sem feli í sér velferðarskerðingu fyrir íslensku þjóðina. Hins vegar hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort hæstv. forsætisráðherra velti því yfir höfuð fyrir sér hvað í þessu felist enda hefur farið lítið fyrir því að haldið væri á málstað Íslendinga í þessu máli. Reyndar lét hæstv. forsætisráðherra sig hafa það eftir töluverðan þrýsting að skrifa bréf í lok ágúst til forsætisráðherra Bretlands og Hollands. Hugsanlega var sendur tölvupóstur eða SMS, ég skal ekki segja um það, en alla vega er getið um það á síðu forsætisráðuneytisins að bréf hafi verið sent til að biðja um fund með þessum ráðherrum til að ræða Icesave-málið. Spurningin er því þessi: Hver voru svör forsætisráðherra Bretlands og Hollands við þessari málaleitan íslenska forsætisráðherrans?

Virðulegi forseti. Ég vísa því á bug sem hv. þingmaður heldur fram að ég hafi ekki kynnt mér Icesave-samningana. Þetta er búið að vera aðalmálið hjá þessari ríkisstjórn og þeir eru óteljandi fundirnir þar sem farið hefur verið yfir þessi mál í einstökum atriðum. Ég held að á því máli hafi verið haldið eins vel og kostur er miðað við þær aðstæður sem við vorum í. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þegar við lukum störfum hér í sumar skrifaði ég forsætisráðherrum Hollands og Bretlands bréf sem ég hef ekki fengið svar við. Það heldur þó ekki fyrir mér vöku að ég hafi ekki fengið svör vegna þess að það tekur tíma í svona milliríkjadeilu að fá svör við bréfum. Stöðug samskipti hafa verið á milli forsætisráðherra þessara landa um þessi mál, og einnig fjármálaráðherra landanna, og ég vænti þess að ég fái þessi bréf. Í þessum bréfum skýrði ég fyrst og fremst sjónarmið Íslands í þessari deilu og bað um, ef það gæti leyst málið, að fá fundi með þessum ráðherrum. Þeir sem hafa verið í forsvari fyrir okkur í þessari milliríkjadeilu hafa margoft farið yfir það hvort rétt væri að ég hitti forsætisráðherrana og það hefur ekki verið talið nauðsynlegt. Utanríkisráðherrar landanna hafa hist sem og fjármálaráðherrar og ég held að miðað við allar aðstæður getum við bærilega við unað hvernig þessi deila hefur verið leyst.

Frú forseti. Finnst þér þetta ekki ótrúlegt? Forsætisráðherra landsins kemur hér og lýsir því yfir að ekki hafi borist svar, hæstv. forsætisráðherra hafi ekki verið virt viðlits af forsætisráðherrum Bretlands og Hollands á meðan á þessari milliríkjadeilu stóð, sem ég held að hæstv. forsætisráðherra sjálf hafi kallað mestu milliríkjadeilu í sögu landsins. Engu að síður er forsætisráðherrann búin að beita sér fyrir því allan tímann að verja málstað þessara sömu erlendu forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra fær ekki svar en heldur samt ótrauð áfram og beitir sér fyrir undirritun samningsins. Hún beið ekki eftir því að vera virt svars, forsætisráðherrann, sem viðurkennir hér enn í dag að hún þekki ekki grundvallaratriði Icesave-málsins eins og gengisáhættu upp á hundruð milljarða kr. Forsætisráðherra hefur áður viðurkennt að hún þekki ekki grundvallaratriði eins og hvernig úthlutað er úr búinu. Það eru önnur hundruð milljarða kr. til eða frá. Þessi forsætisráðherra beitir sér fyrir því að Alþingi samþykki þetta mál. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að það færi nú vel á því ef menn færu rétt með staðreyndir hér í þessum ræðustól. Hv. þingmaður hefur ítrekað frá því að hann settist hér á þing farið með rangt mál. Hann fór t.d. með rangt mál um að ég hefði haldið uppi málstað Hollendinga og Breta í þessari deilu. Þetta er auðvitað alrangt og ég mótmæli því að því sé haldið fram hér í þessum ræðustól.

Hvað hefurðu gert?

Til dæmis á erlendum vettvangi hef ég ítrekað ritað um þessi mál og mótmælt meðferð Hollendinga og Breta við, að ég hef heyrt, ekki mikinn fögnuð forsætisráðherra Hollendinga og Breta þegar ég gagnrýndi þá fyrir að tengja t.d. þetta mál við Icesave-deiluna. 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir máli sem lætur ekki mikið yfir sér og er í raun og veru bara framlenging á fresti um nauðungarsölu fram yfir 31. október, að það verði 28. febrúar 2010. Engu að síður er þetta mál sem skiptir mjög marga einstaklinga og heimili máli. Ég ætla þá, með leyfi forseta, að lesa hér nefndarálitið sem hljóðar svo: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Umsagnir bárust um málið frá Neytendasamtökunum, Alþýðusambandi Íslands, Íbúðalánasjóði, ríkisskattstjóra, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sýslumanninum á Höfn, tollstjóranum í Reykjavík, sýslumanninum í Reykjavík, sýslumanninum á Selfossi, Samtökum fjármálafyrirtækja, Sýslumannafélagi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og Viðskiptaráði Íslands. Eins og ég sagði hér í upphafi er með frumvarpinu lagt til að heimild sýslumanns til að verða við ósk gerðarþola um að fresta nauðungarsölu á íbúðarhúsnæði verði framlengd fram yfir 31. janúar 2010. - Ég sé hér, frú forseti, að það er villa í nefndarálitinu, það er ósamræmi í dagsetningum þannig að ég hygg að það verði að laga áður en þetta er afgreitt. Með lögum nr. 23/2009, er breyttu m.a. ákvæðum laga um nauðungarsölu, var ákveðið að fresta skyldi að ósk gerðarþola nauðungarsölum fasteigna fram yfir 31. október 2009. Sá frestur er liðinn og því komið að lokasölu í nokkrum tilvikum. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að fresturinn væri hugsanlega ekki nægilega langur fyrir fólk sem er í greiðsluvandræðum til þess að endurskipuleggja fjármál sín með þeim úrræðum sem í boði eru, svo sem greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Nefndin telur því rétt að leggja til að fyrirhugaður frestur verði framlengdur til 28. febrúar 2010, sem er sú dagsetning sem er rétt í nefndarálitinu. Í greinargerð með frumvarpinu er tekið fram að ekki sé gert ráð fyrir frekari frestun á nauðungarsölum eftir þennan tíma. Vill nefndin af því tilefni taka fram að hún telur ekki rétt að útiloka þann möguleika heldur telur hún eðlilegt að það mál verði skoðað sérstaklega í ljósi reynslunnar og þá hvort nauðsyn krefji. Það er rétt að taka það fram, frú forseti, að þetta er sett hér í nefndarálitið vegna þess að þessi klásúla var í greinargerð með frumvarpinu, ekki frumvarpstextanum sjálfum, og nefndin gat þar af leiðandi ekki breytt þá frumvarpstextanum. En við setjum þessa klásúlu þarna inn vegna þess að við viljum ekki útiloka þann möguleika að það kunni að koma til þess að fresturinn verði lengdur enn frekar án þess að við vitum það á þessari stundu. Nefndin telur rétt að taka fram að sömu skilyrði gilda varðandi þessa frestun og fyrr, þ.e. að gerðarþoli eða gerðarþolar þurfa sjálfir að óska eftir framlengdum fresti og húsnæðið sem um ræðir þarf að vera íbúðarhúsnæði samkvæmt nánari skilgreiningu. Loks telur nefndin rétt að taka fram að niður er fallin sú sérregla að kröfur í eigu ríkisins, ríkisstofnunar eða fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins skuli ekki bera dráttarvexti heldur einungis þá vexti sem krafa hefði borið ef ekki hefði komið til vanskila á henni. Það er rétt að árétta að þessi sérregla gilti fram til 1. nóvember sl. og munu þessar kröfur því í framtíðinni bera lögbundna dráttarvexti frá sama tíma. - Ég bendi á að þarna á sér stað breyting. Nefndin leggur til smávægilega lagfæringu á frumvarpinu þar sem ekki er ætlunin að fresta byrjun uppboðs heldur framhaldi uppboðs og/eða ráðstöfun á almennum markaði til fullnustu kröfu skv. 6. gr. laganna. Við leggjum því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Í stað orðanna „31. janúar 2010“ tvívegis í 1. efnismgr. 1. gr. komi: 28. febrúar 2010. - Það er rétt að árétta það sem ég sagði hér áðan, frú forseti, að þarna er dálítið ósamræmi í dagsetningum í nefndaráliti þannig að það þarf að laga áður en málið er klárað. „2. Í stað orðanna „við byrjun uppboðs eða framhald þess eða á almennum markaði“ í 2. málsl. 1. efnismgr. 1. gr. komi: við framhald uppboðs eða á almennum markaði. Ásmundur Einar Daðason og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þór Saari sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, Atli Gíslason, Róbert Marshall, Valgerður Bjarnadóttir, Birgir Ármannsson, Vigdís Hauksdóttir og Þráinn Bertelsson. Ég hef þá lokið við að mæla fyrir þessu nefndaráliti, frú forseti, en hef þó gert grein fyrir ákveðnu ósamræmi sem ég rakst á í textanum þegar ég fór yfir hann, sem við munum laga á seinni stigum málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur fyrir yfirferð þessa frumvarps. Ég hef svo sem litlu við það að bæta, það eru margar fjölskyldur sem eiga um mjög sárt að binda og eru þannig staddar að fyrir liggur uppboð á eignum þeirra. Þetta frumvarp er lagt hér fram með stuðningi allra flokkanna á Alþingi til þess að lina aðeins þau áhrif sem af þessu kunna að skapast, þá er fresturinn lengdur áður en fólk þarf að yfirgefa húsnæði sitt. Fyrst var talað um að sá frestur ætti að gilda til 31. janúar en það var samkomulag í nefndinni um að fresta því enn frekar þannig að áhrifa þessara laga gæti til 28. febrúar 2010. Það er gert í ljósi þess að hér urðu miklar hörmungar á síðasta ári og við þingmenn Framsóknarflokksins höfum ætíð sagt að við erum tilbúin til að gera allt sem við getum til þess að bjarga heimilum og fjölskyldum í þessu landi eftir þær ógöngur. Þetta er einn þáttur í því og þess vegna tekur Framsóknarflokkurinn heils hugar undir þessi orð og styður þetta frumvarp.

Virðulegur forseti. Mig langar bara að leggja áherslu á það, eftir að hafa verið áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd, að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og þörf úrbót fyrir almenning sem er í þeirri ömurlegu stöðu að missa hugsanlega heimili sitt eða íbúðarhúsnæði. Á þessum umbrotatímum eru svona úrræði, þótt tímabundin séu, alveg sjálfsögð og er það mjög virðingarvert að þingmenn skuli beita sér fyrir svona þörfum úrbótum. Mig langar að benda á í tengslum við þetta mál að hér síðar í dag verður vonandi tekið á dagskrá frumvarp til laga um samningsveð, flutningsmaður er Lilja Mósesdóttir og fleiri. Þar kemur einnig fram mjög mikilvæg úrbót fyrir almenning hvað varðar samningsveð, en eins og kunnugt er lenda íbúðareigendur og lántakar í mörgum tilvikum í þeim hremmingum að veðið í eigninni er orðið miklu hærra en eignin. Þar með gerist það sjálfvirkt að lánveitandinn tekur veð í lántakanum sjálfum, þ.e. í hans eigin persónu, og menn sitja kannski uppi með það árum saman að vera hundeltir af lánveitendum út og suður og er nánast ómögulegt að koma undir sig fótunum aftur. Hér er einnig um að ræða mjög mikilvægar úrbætur sem eru fyllilega tímabærar vegna þess efnahagsumróts sem við búum við og er ánægjulegt að sjá bæði þessi mál hér í þinginu á einum og sama deginum.

Frú forseti. Það er stundum þannig hér í þessum ræðustól þegar maður flytur mál og les tyrfinn lagatexta að maður ruglast stundum í ríminu og ekki kannski síst ef maður er ekki löglærður. Ég vil bara vekja athygli á því að mér urðu á smámistök hér varðandi dagsetningarnar þegar ég kynnti nefndarálitið því að í meðförum nefndarinnar var ýmist rætt um 31. janúar 2010 eða 28. febrúar 2010 og okkar niðurstaða varð sú að breyta því í 28. febrúar 2010 úr 31. janúar 2010. Það er að segja, í frumvarpstextanum stendur 31. janúar 2010 en breytingin sem nefndin er að gera er 28. febrúar 2010 þannig að það er ekkert ósamræmi í nefndarálitinu, eins og ég hélt fram í fyrri ræðu minni.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi Hreyfingarinnar og meðflutningsmanna um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þjóðaratkvæðagreiðslur voru mikið í umræðunni í aðdraganda kosninganna í vor og í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er m.a. ákvæði um almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Í kjölfar þeirra kosninga skipaði forsætisráðherra starfshóp þingmanna úr öllum flokkum sem áttu að fjalla um upptöku persónukjörs við almennar þing- og sveitarstjórnarkosningar, þjóðaratkvæðagreiðslur og stjórnlagaþing. Fljótlega kom í ljós að starfshópnum voru mörkuð frekar þröng skilyrði og var ætlað að samþykkja nánast óbreyttar tillögur forsætisráðuneytisins um þjóðaratkvæðagreiðslur og stjórnlagaþing en nálgunin við persónukjörið var hins vegar opin og nefndin hafði frjálsar hendur til að móta eigin tillögur undir góðri handleiðslu Þorkels Helgasonar. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir tókst ekki að opna upp og lýðræðisvæða tillögur forsætisráðuneytisins um þjóðaratkvæðagreiðslur sem var að mati Hreyfingarinnar óásættanlegt frá lýðræðislegu sjónarmiði enda er þar eingöngu gert ráð fyrir að pólitískur meiri hluti Alþingis hverju sinni geti boðað til slíkrar atkvæðagreiðslu og því eðli málsins samkvæmt vandséð hvers vegna það yrði gert. Niðurstaðan yrði líklega sú að pólitíski meiri hlutinn boðaði einfaldlega aldrei til þjóðaratkvæðagreiðslu enda með ákvörðunarvaldið. Slíkt fyrirkomulag mundi heldur ekki veita valdhöfum það nauðsynlega aðhald sem yfirvofandi þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekin umdeild mál gerir. Því var ákveðið að við mundum flytja eigið frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur og var það flutt hér á þinginu þann 22. júní sl. Frumvarpið fékk almennt jákvæðar viðtökur og var sent til hv. allsherjarnefndar þar sem það dagaði uppi vegna takmarkaðs starfs sumarþingsins og er frumvarpið endurflutt hér í óbreyttri mynd en með einum nýjum meðflutningsmanni, hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni. Aðrir meðflutningsmenn eru Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Þráinn Bertelsson. Í núverandi stjórnskipan er eingöngu gert ráð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum í þremur tilfellum, ef 3/4 hlutar þingmanna krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um lausn forseta Íslands frá störfum, ef forseti synjar lagafrumvarpi um staðfestingu og ef breyting á að verða á kirkjuskipun ríkisins. Ekki eru til nein lög um þjóðaratkvæðagreiðslur og frá stofnun lýðveldisins hefur slík atkvæðagreiðsla aldrei farið fram. Frumvarp þetta er lagt fram til að bæta þar úr og færa meira vald til almennings, þó með ákveðnum varnöglum þar sem ákveðnir þröskuldar í frumvarpinu koma í veg fyrir notkun þjóðaratkvæðagreiðslna um einföld dægurmál. Í frumvarpinu er horfið frá þeirri meginreglu að það sé eingöngu á valdi pólitísks meiri hluta Alþingis hverju sinni að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu og opnað á þá möguleika að minni hluti þingmanna eða almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið mál. Er í frumvarpinu gert ráð fyrir að 1/3 hluti þingmanna eða 10% kosningarbærra manna geti með undirskrift sinni krafist slíkrar atkvæðagreiðslu. Í 1. gr. frumvarpsins segir m.a., með leyfi forseta: „Alþingi getur ákveðið með þingsályktun að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram samkvæmt lögum þessum um tiltekið málefni eða lagafrumvarp. Einnig getur að lágmarki 1/3 hluti þingmanna krafist þess með þingsályktun að slík þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram. Þá geta 10% kosningarbærra manna krafist með undirskrift sinni þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt lögum þessum um tiltekið málefni.“ Mun ég nú tæpa á helstu atriðum frumvarpsins eins og þau eru útskýrð í greinargerð og athugasemdum. Frumvarp þetta er samið með hliðsjón af því að í janúar 2009 kom til stærstu og alvarlegustu mótmæla Íslandssögunnar fyrir utan Alþingishúsið er þúsundir landsmanna kröfðust afsagnar ríkisstjórnarinnar. Engin lögmæt leið var til fyrir almenning til að koma ríkisstjórninni frá og krefjast kosninga og því brá fólk á það örþrifaráð að trufla störf þingsins. Ekki kom til óeirða eða blóðsúthellinga í þetta sinn, þökk sé yfirvegun og tillitssemi bæði lögreglu og mótmælenda, en reynslan sýnir þó svo ekki verður um villst að mjótt getur verið á mununum. Þar sem stjórnskipanin gerir ekki ráð fyrir öðru en að forsætisráðherra hverju sinni sé sá eini sem getur rofið þing er einboðið að slík staða sem kom upp í janúar getur hæglega komið upp á ný. Brýnt er því að til séu úrræði í íslenskri löggjöf sem geta fært þingrofsvaldið á fleiri hendur en eins manns. Um árabil hefur verið uppi hávær krafa um aukna aðkomu almennings að mikilvægum ákvörðunum er varða alla þjóðina, framtíð hennar og lífsafkomu um jafnvel áratugi. Slíkar ákvarðanir hafa hingað til verið algjörlega í flokkspólitískum farvegi á Alþingi og taka jafnvel mið af sjónarmiðum fámennra en fjársterkra sérhagsmunahópa. Þróun í átt til veikara þingræðis gagnvart framkvæmdarvaldinu undanfarna tvo áratugi hefur einnig gert það að verkum að valdaframsal frá almenningi til þingsins á fjögurra ára fresti hefur að margra mati verið gróflega misnotað. Því er nauðsynlegt að til komi úrræði er veitt geti bæði löggjafarvaldinu og framkvæmdarvaldinu meira aðhald en verið hefur. Horft hefur verið til þess m.a. að í Danmörku getur þriðjungur þingmanna krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Þótt ekki hafi komið til þeirrar kröfu í danska þinginu virðast áhrifin vera þau að löggjöf almennt er síður umdeild. Meira tillit er tekið til andstæðra sjónarmiða um leið og reistar eru skorður við yfirgangi framkvæmdarvaldsins. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru sjálfsagður réttur almennings til meiri áhrifa um sín mál. Því er brýnt að umhverfi og utanumhald verði ekki á sömu flokkspólitísku nótum og almennar alþingiskosningar með sínum pólitísku kjörstjórnum og talningu samkvæmt kjördæmum. Stofnun Lýðræðisstofu sem lögð er til í frumvarpinu er mikilvægt skref í þá átt að færa þjóðaratkvæðagreiðslur og allt umhverfi þeirra, svo sem samningu spurningarinnar, kynningu á efninu og annað utanumhald, frá þeim flokkastjórnmálum sem hingað til hafa einkennt íslenska stjórnmálaumræðu. Í frumvarpinu er lagt til að Lýðræðisstofa hafi með höndum að kynna viðkomandi mál með hlutlausum hætti fyrir öllum landsmönnum. Stofunni yrði í því efni skylt að setja málið fram með einföldum og auðskildum hætti þar sem allir líklegir kostir þess og gallar eru tilgreindir sem og hugsanlegur fjárhagslegur tilkostnaður eða sparnaður fyrir fjárhag ríkisins og fyrir þjóðarbúið í heild. Mikilvægt er að hafa í huga að mjög víða eru í gildi einhvers konar takmarkanir um hvaða mál raunhæft og eðlilegt er að útkljá í þjóðaratkvæðagreiðslum. Vel má hugsa sér að fjárlög og skattheimta hvers árs sem og ýmis önnur árleg löggjöf sem sett er árlega til viðhalds daglegum rekstri ríkisins verði undanskilin. Einnig er mikilvægt að almennum hegningarlögum sé ekki hægt að breyta með slíkri einfaldri atkvæðagreiðslu. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru mikilvægari lýðræðinu en svo að þeim megi eingöngu beita fyrir atbeina þess pólitíska meiri hluta Alþingis sem situr hverju sinni eða forseta Íslands, líkt og verið hefur. Hreyfingin, áður Borgarahreyfingin, hefur því farið þá leið að endurbæta frumvarp vinnuhópsins þannig að það endurspegli kröfu almennings um aukið lýðræði, kröfuna um að almenningur á Íslandi geti haft meira að segja um sín brýnustu hagsmunamál og mikilvægustu mál lands og þjóðar og geti gert það fyrir eigið frumkvæði og fyrir eigin atbeina. Virðulegi forseti. Eins og fyrr sagði er í 1. gr. frumvarpsins fjallað um gildissvið laganna og þar er lagt til eins og segir í athugasemdum um greinina, með leyfi forseta, að „Alþingi geti samþykkt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Einnig er lagt til að minni hluti þingmanna, að lágmarki 1/3 hluti kjörinna fulltrúa, geti krafist þess að slík þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram. Þá er enn fremur lagt til að ákveðið hlutfall kosningarbærra manna geti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu með undirskrift sinni. Loks er lagt til að gildissviðið nái einnig yfir þegar skylt er samkvæmt stjórnarskránni að bera tiltekin mál undir þjóðaratkvæði.“ Í 1. mgr. 1. gr. er því lýst að Alþingi geti ákveðið með þingsályktun að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram. Slík ákvörðun byggist á almennum valdheimildum þingsins án þess að heimild fyrir henni þurfi að binda sérstaklega í almenn lög eða stjórnarskrá. Á hinn bóginn er óumdeilt að lögbinda verður reglur um tilhögun og framkvæmd slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu eins og almennt á við um framkvæmd allra kosninga hér á landi, en eitt meginmarkmið laga þessara stefnir einmitt að þessu. Hér er þá jafnframt tekið af skarið um að ekki þurfi að setja sérstök lög í hvert skipti sem ákveðið er að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Þar sem lögunum er ætlað að hafa almennt gildi er ekki tekin nein efnisleg afstaða til þess í 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins hvert tilefni ákvörðunar sé um að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram enda hefur Alþingi þar víðtækt svigrúm. Alþingi getur í dag ákveðið að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið málefni ef sterk krafa kemur fram um það í þjóðfélaginu og ef t.d. fjöldi kjósenda mundi rita nafn sitt á undirskriftalista þar sem atkvæðagreiðslu yrði krafist. Telja flutningsmenn frumvarpsins að þrátt fyrir það sé nauðsynlegt að binda þá heimild í lög svo almenningi sé sá möguleiki ljós. Þannig er lagt til í 2. mgr. 1. gr. að 10% kosningarbærra manna geti með undirskrift sinni farið fram á almenna þjóðaratkvæðagreiðslu um ákveðið málefni. Á kjörskrá eru um 185.000 manns og er samkvæmt því nægilegt að u.þ.b. 18.500 manns fari fram á þjóðaratkvæðagreiðslu með undirskrift sinni ef frumvarp þetta verður að lögum. Telja flutningsmenn að ef slíkur fjöldi næst sé í reynd mjög sterk undiralda í þjóðfélaginu sem nauðsynlegt er að bregðast við. Þannig mundi þetta virka sem ákveðinn öryggisventill og veita löggjafanum nauðsynlegt aðhald. Í 1. mgr. er vísað til þess að atkvæðagreiðsla geti hvort heldur farið fram um tiltekið málefni eða lagafrumvarp. Í ljósi svigrúms Alþingis til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu ber að túlka hugtakið „málefni“ rúmt og gæti það t.d. átt við spurningu um hvort fella skuli tiltekin lög úr gildi eða hvort setja skuli lög um tiltekin málefni. Mikilvægt er þó að hafa í huga að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 1. og 2. mgr. 1. gr. getur aðeins orðið ráðgefandi en ekki bindandi fyrir handhafa ríkisvaldsins. Stjórnarskráin gerir ekki ráð fyrir því að hendur löggjafans eða annarra handhafa ríkisvalds verði bundnar vegna niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu umfram þau tilvik sem talin eru í henni sjálfri. Þótt niðurstaða atkvæðagreiðslu skv. 1. og 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins verði ekki stjórnskipulega bindandi fyrir Alþingi felst í henni mikilvæg vísbending um þjóðarvilja varðandi tiltekið málefni sem þjóðkjörnir fulltrúar yrðu í raun að taka tillit til. Þýðing niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar felst í því að hún hefur pólitískt skuldbindingargildi. Svari löggjafinn ekki því ákalli eða vilja þjóðarinnar sem fram kemur í atkvæðagreiðslunni reynir á pólitíska ábyrgð þjóðkjörinna fulltrúa sem þar sitja. Í seinni málslið 1. mgr. er lagt til að minni hluti þingmanna, þ.e. að lágmarki 1/3 hluti, þá 21 þjóðkjörinn fulltrúi, geti ákveðið að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram um ákveðið málefni eða lagafrumvarp. Með þessu ákvæði telja flutningsmenn að verið sé að tryggja aukið lýðræði og að þingmenn, stjórnmálahreyfingar og flokkar þurfi að vera í meiri tengslum við þjóðina og endurspegla betur vilja hennar en verið hefur. Ákvæði þetta veitir og óumdeilanlega meiri hlutanum ákveðið aðhald í mjög umdeildum málum. Í 3. mgr. er markaður farvegur fyrir þær þjóðaratkvæðagreiðslur sem mælt er fyrir um í ákvæðum stjórnarskrárinnar. Skv. 3. mgr. 11. gr. stjórnarskrárinnar skal þjóðaratkvæðagreiðsla fara fram um frávikningu forseta lýðveldisins, skv. 26. gr. skal leggja lagafrumvarp sem forseti hefur synjað staðfestingar undir þjóðaratkvæði og loks kemur fram í 2. mgr. 79. gr. að samþykki Alþingi breytingu á kirkjuskipun ríkisins skv. 62. gr. skuli leggja það mál undir þjóðaratkvæði. Eins og áður hefur komið fram hefur þjóðaratkvæðagreiðsla aldrei farið fram á grundvelli þessara stjórnarskrárákvæða, en jafnan hefur verið talið að setja þurfi sérstök lög um tilhögun slíkrar atkvæðagreiðslu. Skapist þær aðstæður sem fjallað er um í þessum ákvæðum liggur fyrir að verði frumvarp þetta að lögum hefur verið sett sú lagaumgjörð sem nauðsynleg er til að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram. Önnur grein frumvarpsins fjallar um Lýðræðisstofu en þar segir m.a. í athugasemdum, með leyfi forseta: „Í greininni er lagt til að stofnuð verði Lýðræðisstofa og að umboðsmaður Alþingis fari með yfirstjórn hennar. Hún verði starfrækt á skrifstofu umboðsmanns Alþingis og að hann ráði einn fastan starfsmann, skrifstofustjóra. Auk þess verði umboðsmanni heimilt að ráða fleiri starfsmenn til að sinna auknum eða tímabundnum verkefnum stofnunarinnar. Hugmyndin með stofnun Lýðræðisstofu er að tryggja að hlutleysis sé gætt við framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu, m.a. við kynningar á því málefni eða lagafrumvarpi sem samþykkt hefur verið að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um. Þá er mikilvægt að viðkomandi stofnun og sá sem henni stýrir njóti trausts almennings og telja flutningsmenn að það sé óumdeilt að umboðsmaður Alþingis njóti þess. Með þessu er umboðsmanni Alþingis fengið aukið hlutverk sem flutningsmenn telja að geti mjög vel samræmst meginhlutverki hans sem felst m.a. í því að tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins og gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og hún fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti. Með þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt frumvarpinu er í reynd verið að kalla eftir vilja þjóðarinnar í afstöðu til ákveðins málefnis eða lagafrumvarps. Í 3. mgr. 14. gr. laga um umboðsmann Alþingis er tekið fram að ef kjörnum umboðsmanni eru falin sérstök tímabundin verkefni af hálfu Alþingis getur forsætisnefnd Alþingis að beiðni kjörins umboðsmanns samþykkt að setja annan mann til að sinna starfi umboðsmanns þann tíma eða samhliða kjörnum umboðsmanni. Telja flutningsmenn að rétt sé að fela umboðsmanni það sjálfum að skoða hvort hann mundi óska eftir að annar maður sé settur til starfans þar sem umboðsmaður mun geta falið skrifstofustjóra dagleg verkefni og almennt skipulag verkefna Lýðræðisstofu og því reyni í reynd á stjórn umboðsmanns yfir stofunni að takmörkuðu leyti og einungis tímabundið þegar kemur að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar sjálfrar í samvinnu við yfirkjörstjórnir. Við meðferð málsins á Alþingi er rétt að skoða sérstaklega hvort þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu kalli á breytingar á lögum um umboðsmann Alþingis m.a. vegna þessa aukna hlutverks.“ Þriðja greinin fjallar um kosningarrétt en þar kemur m.a. fram í athugasemdum, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að viðfangsefni þau sem fjallað er um í þjóðaratkvæðagreiðslu verða alla jafna þau sömu og almennt heyra undir verksvið Alþingis þykir eðlilegt að miða kosningarrétt í þjóðaratkvæðagreiðslu við þann rétt sem gildir í alþingiskosningum.“ Fjórða greinin fjallar um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en í athugasemdum segir m.a., með leyfi forseta: „Í þessari grein frumvarpsins er kveðið á um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu og lagt til að það verði hlutverk Lýðræðisstofu að sjá um framkvæmdina. Þá er lagt til að Lýðræðisstofa ákveði endanlegt efni og orðalag þeirrar spurningar sem lögð er fyrir kjósendur hvort sem Alþingi hefur ákveðið með þingsályktun að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fari fram, minni hluti þingmanna hefur ákveðið það eða að lágmarki 10% kosningarbærra manna hafa farið fram á það með undirskrift sinni. Gert er ráð fyrir því að í þingsályktun sé samþykkt efni og orðalag spurningar þeirrar sem Alþingi ályktar að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram um en ekki er útilokað að hún verði ákveðin síðar og þá í sérstakri þingsályktun. Við framkvæmd þessarar greinar er því eðlilegt að Lýðræðisstofa fari almennt eftir vilja Alþingis ef hann er skýr, þ.e. varðandi efni og orðalag spurningarinnar, nema eitthvað sérstakt mæli því í mót. […] Mikilvægt er að vandað sé til verka við ákvörðun um orðalag og framsetningu og að endanleg ákvörðun sé falin hlutlausum aðila. Telja flutningsmenn að með því að fela starfann Lýðræðisstofu sem umboðsmaður Alþingis fer með yfirstjórn yfir sé tryggt að ekki vakni tortryggni um framsetningu sem kunni svo að hafa áhrif á afstöðu kjósenda. Í erlendum rannsóknum sem gerðar hafa verið á þjóðaratkvæðagreiðslum og ráðleggingum um fyrirkomulag þeirra er jafnan mælt með því að til þess að fá fram skýra og afdráttarlausa niðurstöðu þurfi að setja fram skýra og óskilyrta spurningu þar sem valkostir um svar eru aðeins tveir. Í samræmi við það er ráðgert í 2. mgr. að meginreglan sé að á kjörseðli í þjóðaratkvæðagreiðslu skuli koma skýrt fram spurning um hvort kjósandi samþykki þá tillögu sem borin er fram og gefnir tveir svarmöguleikar sem eru „Já“ eða „Nei“. Þrátt fyrir þetta er ekki útilokað að Lýðræðisstofa kjósi að setja spurningu fram með öðrum hætti, þannig að valkostir séu fleiri en tveir og er gert ráð fyrir því í 3. mgr. Þar kemur jafnframt fram að unnt er að ákveða að hafa fleiri en eina spurningu í sömu atkvæðagreiðslu. Þá er lagt til í 4. mgr. að Lýðræðisstofa setji nánari reglur um útlit og frágang kjörseðla, þar sem fram kemur nákvæmari lýsing á uppsetningu texta sem fram kemur á seðlinum.“ Fimmta grein frumvarpsins fjallar um tímafresti til kjördags en í athugasemdum við þá grein segir m.a., með leyfi forseta: „Í 1. og 2. mgr. þessarar greinar er kveðið á um tímafresti fram að kjördegi frá því að ákvörðun eða krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu liggur fyrir, fullnægjandi undirskriftum er skilað til Lýðræðisstofu eða atvik verða sem lýst er í viðeigandi stjórnarskrárákvæðum. Ekki er ráðgert að sömu reglur gildi um tímafresti í öllum tilvikum, m.a. vegna fyrirmæla stjórnarskrárinnar sjálfrar. Í 1. mgr. er ráðgert að þjóðaratkvæðagreiðsla skv. 1. mgr. 1. gr. skuli fara fram eigi síðar en sex mánuðum eftir að þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt á Alþingi eða almennrar þjóðaratkvæðagreiðslu hefur verið krafist. Telja flutningsmenn að það sé nægur tími fyrir Lýðræðisstofu til að undirbúa framkvæmd atkvæðagreiðslunnar og kynningu á málefninu með nægilega víðtækum hætti, sbr. 7. gr. frumvarpsins. […] Í 4. mgr. er lagt til að ekki verði heimilt að láta þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt lögum þessum fara fram samhliða kosningum til sveitarstjórna eða Alþingis. Telja flutningsmenn að það geti verið til þess fallið að draga úr vægi kosningarinnar og jafnvel gera hana óþarflega flókna og flokkspólitíska.“ Sjötta greinin fjallar um kjördaginn sjálfan en í athugasemdum þar segir m.a., með leyfi forseta: „Í 1. mgr. þessarar greinar kemur fram sú meginregla að Lýðræðisstofa skuli ákveða kjördag fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 1. og 2. mgr. 1. gr. en jafnframt er mælt fyrir um sérstakar auglýsingar um atkvæðagreiðsluna, þ.e. einu sinni í Lögbirtingablaði og daglega í ríkisútvarpi. Þá er tekið fram að spurningin sem borin er upp í atkvæðagreiðslunni skuli einnig birt formlega með þessum fyrirvara. Með þessu er reynt að tryggja að kjósendur fái ákveðinn lágmarkstíma til að meta hvaða afstöðu þeir taki til spurningarinnar eða eftir atvikum spurninganna.“ Sjöunda grein frumvarpsins fjallar um kynningu á málefni því sem bera á undir þjóðaratkvæði en þar segir m.a. í athugasemdum, með leyfi forseta: „Í 1. mgr. er lagt til að sett verði ákvæði um kynningu á málefni sem bera á undir þjóðaratkvæði skv. 1. gr. Slík kynning, þar á meðal útgáfa og dreifing viðeigandi kynningarefnis, er vandmeðfarin og mikilvægt að þess sé gætt að kynna bæði rök með og á móti þeim málstað eða málefni sem kosið er um svo kjósandi geti tekið vel upplýsta ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Lagt er til að Lýðræðisstofa standi fyrir kynningunni og setji sér reglur um fyrirkomulag kynningarinnar. Hefur Lýðræðisstofa svigrúm í þeim efnum til að velja þær leiðir sem hún telur árangursríkastar til að ná þessu markmiði eða fela tilteknum aðila framkvæmd kynningarinnar. Mikilvægt er að sá tími sem líður frá því að þjóðaratkvæðagreiðsla er ákveðin og fram til kjördags verði nýttur mjög vel til kynningar. Ekki er lagt til að lögbundin verði heimild til að verja fjármunum til þeirra fylkinga eða samtaka sem kunna að myndast og takast á í aðdraganda að þjóðaratkvæðagreiðslum.“ Áttunda greinin er um kjörstjórnir, kjördæmi og talningu atkvæða og níunda greinin fjallar um úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar þar sem m.a. kemur fram í athugasemdum, með leyfi forseta: „Í 2. mgr. er mælt fyrir um að Lýðræðisstofa skuli boða til fundar með forseta Alþingis, forseta Hæstaréttar, forsætisráðherra og eftir atvikum ábyrgðarmanni undirskriftasöfnunar, þar sem Lýðræðisstofa úrskurðar um gildi ágreiningsseðla og lýsir úrslitum þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir landið í heild. Boðun þessara aðila til fundarins er táknræn fyrir mikilvægi niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu og ljær fundinum ákveðinn virðuleika.“ Hér er um sambærilegt ferli að ræða og á við í forsetakosningum, að því frátöldu að Lýðræðisstofa hefur hér með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum. Tíunda greinin kveður svo á um að einfaldan meiri hluta þurfi til að tillagan eða spurningin sem borin er fram teljist samþykkt og er það í samræmi við þá almennu reglu sem gilt hefur hér á landi um kosningar. Ellefta og tólfta greinin fjalla svo um atkvæðagreiðslu utan kjörfundar og kærur, lögmæti atkvæðagreiðslu o.fl. Lagt er til að lögin taki þegar gildi svo almenningur þurfi ekki að bíða lengur eftir þessu mikilvæga úrræði til að ná fram kröfum sínum með öðrum hætti en í þingkosningum á fjögurra ára fresti, þingkosningum sem að auki endurspegla ekki afstöðu manna til einstakra mikilvægra mála. Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hefur forsætisráðherra einnig lagt fram frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur, þskj. 118, 112. mál. Þar er að okkar mati ekki gengið nægilega langt í heimildum í því að nota þetta úrræði sem þjóðaratkvæðagreiðslur eru. Vonandi tekst að sannfæra ríkisstjórnarflokkana um ágæti þessa frumvarps hér þannig að meðferð þeirra beggja hjá allsherjarnefnd leiði til bestu mögulegrar útkomu fyrir almenning og fyrir lýðræðið. Mikilvægt er að hafa í huga að þó að í sumum tilfellum sé um eiginlegt valdaafsal að ræða frá löggjafarvaldinu til almennings kemur valdið í lýðræðisríki alltaf frá fólkinu. Almenningur á rétt sem er í raun sjálfsagður þegar kemur að því að ákvarða um umhverfi sitt. Þó að sú hugsun sé e.t.v. framandi fyrir suma að almenningur eigi að fara að hlutast til um einstök mál sem hingað til hafa verið á verksviði löggjafarvaldsins er hér einfaldlega um að ræða ferli sem mun leiða til meiri þátttöku almennings í stjórnskipaninni, sem og að veita löggjafar- og framkvæmdarvaldinu meira aðhald en verið hefur og þar með leiða til óumdeildari lagasetningar. Á slíku er ekki vanþörf eftir allar þær hremmingar sem íslenskt samfélag hefur gengið í gegnum undanfarið ár, hremmingar sem hugsanlega hefði mátt komast hjá ef löggjafar- og framkvæmdarvaldinu hefði verið veitt meira aðhald. Mikilvægast er þó að hafa í huga að þjóðaratkvæðagreiðsla er einmitt það, þjóðin tekur ákvörðun. Skýrara, réttmætara og eðlilegra getur það ekki orðið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir þetta frumvarp. Efnislega er ég sammála mjög miklu sem þar kemur fram en mig langaði að beina til hans tveim atriðum. Í fyrra lagi er 1. gr. þar sem fjallað er um að 10% kosningarbærra manna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Efnislega er ég sammála þessu, ég velti hins vegar fyrir mér hvað hafi orðið til þess að þau ákváðu að hafa 10% þarna inni en ekki 15%, þ.e. hvernig þessi prósentutala er til komin. Það sama á við þar sem talað er um að ákveðinn minni hluti þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu, ég velti líka fyrir mér hvað hafi komið til að þau ákváðu það hlutfall sem þar er. Síðan er það 2. gr., þ.e. þar sem fjallað er um Lýðræðisstofu. Það eru sem sagt komnar fram tvær tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslur, önnur frá Borgarahreyfingunni, eða þá Hreyfingunni, og hin er ríkisstjórnarfrumvarp, og sá munur sem er á þessum tillögum er þessi Lýðræðisstofa. Í þingsályktunartillögu sem var samþykkt á síðasta þingi og tengist aðildarumsókn að Evrópusambandinu er fjallað um þessa Lýðræðisstofu og að hún eigi samkvæmt nefndaráliti meiri hlutans sem ég studdi reyndar ekki að sjá um þessar þjóðaratkvæðagreiðslur og mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi með einhverjum hætti komið að því að inn í þetta nefndarálit færi þessi Lýðræðisstofa þar sem ég get ekki séð að þetta sé í frumvarpi ríkisstjórnarinnar.

Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni spurningarnar um þessar hlutfallstölur um, 10% kosningarbærra manna annars vegar og 1/3 hluta þingmanna hins vegar. Fyrri talan er auðskilin og það er fyrst og fremst þess vegna sem hún var valin. Víða er miðað við að 7–8% kosningarbærra manna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu en við rákum okkur á það þegar við viðruðum þessar tillögur fyrst að sú tala vafðist fyrir mönnum, menn fóru að reyna að reikna út hvað þetta gætu verið margir af 185.000 kjósendum þannig að við enduðum á 10%, það er auðreiknað, það er auðútfundið. Ein af hugmyndunum er svo að ræða þetta mál frekar í allsherjarnefnd og reyna kannski að fá þessa tölu lækkaða niður í 8% eða 7% ef hægt er. Það að safna 18.500 undirskriftum er gríðarlega mikið verk og gæti virkað sem of hár þröskuldur fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Einn þriðji hluti þingmanna er það sem tíðkast í Danmörku. Okkur hugnast það fyrirkomulag mjög mikið, ég held að það hafi ekki verið notað þar nema einu sinni. Það kallar á mjög mikla ábyrgð af hálfu minni hluta þingmanna hverju sinni um að þeir misbeiti ekki þessu ákvæði en það veitir líka meiri hlutanum á þingi mikið aðhald að hafa þetta yfirvofandi og hefur leitt til óumdeildari lagasetningar, a.m.k. í Danmörku, og mér finnst full þörf á því á Íslandi. Hvað varðar Lýðræðisstofu skal ég reyna að tæpa á því sem ég get varðandi hana það sem eftir er tímans. Þar sem ég þekki til og bjó lengi var einfaldlega til stofnun í stjórnsýslunni sem sá um að kynna svona mál með einföldum og hlutlausum hætti. Það er einfaldlega mjög mikilvægt að slík kynning sé óumdeild, fagleg og lendi ekki í flokkspólitískum deilum 

Frú forseti. Ég vil segja það aftur hér að ég er efnislega sammála hv. þingmanni um 1. gr. og það sem þar er, en ég velti hins vegar fyrir mér þessum hlutföllum og held að allsherjarnefnd ætti að ræða þau frekar. Mig langar aftur að spyrja hann út í Lýðræðisstofu þó að það kannski tengist ekki alveg beint þessu, en tengist þó: Átti hann einhvern þátt í því að Lýðræðisstofa rataði inn í nefndarálitið? Í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarmeirihlutans varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur er fjallað um að hugsanlega yrði fyrsta þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild að Evrópusambandinu. Í þessu sama nefndaráliti er fjallað um Lýðræðisstofu sem er í frumvarpi því sem hv. þingmaður mælir hér fyrir en er ekki í frumvarpi ríkisstjórnarinnar og því velti ég fyrir mér hvort hann sjái fyrir sér að þetta muni sameinast að einhverju leyti, þessi frumvörp, eða hvernig hann sjái fyrir sér að þetta verði. Enn og aftur ítreka ég spurningu mína um það hvort hann eða fulltrúar hreyfingarinnar hafi átt einhverja aðkomu að því að þessi Lýðræðisstofa rataði inn í nefndarálitið.

Virðulegur forseti. Það var einmitt þetta sem ég hafði ekki tíma til að svara hérna áðan. Lýðræðisstofa er tilgreind í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu og þar er farið mjög ítarlega út í með hvaða hætti sú kosning á að fara fram. Lýsing á þeirri kosningu er tekin nánast orðrétt upp úr greinargerð með þessu frumvarpi. Það er rétt að ég og Borgarahreyfingin, sem þá var, komum beinlínis að því að fá þennan texta þar inn sem hluta af stuðningi okkar við aðildarumsóknina á sínum tíma. Við fjölluðum mikið um það og útskýrðum rækilega fyrir m.a. utanríkisráðherra hve mikilvægt það væri að þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu yrði vönduð og færi fram eftir mjög faglegum leiðum. Það er rétt að í frumvarpi forsætisráðherra um þjóðaratkvæðagreiðslur sem búið er að útbýta á þinginu er ekki rætt um Lýðræðisstofu. Það er von mín og vonandi verður niðurstaðan sú að þessi tvö frumvörp renni að einhverju leyti saman og að lýðræði og almenningur fái þá að njóta góðs af í þeim skilningi að þá verði teknir meiri hlutar upp úr þessu frumvarpi en því sem fyrir liggur frá forsætisráðherra. Það er greinilegur vilji til þess, eða var, hjá utanríkismálanefnd og mjög mörgum á þinginu að hér verði sett lög um þjóðaratkvæðagreiðslur sem verði almenn, skilmerkileg og vönduð. Við höfum reynt af fremsta megni að gera frumvarpið þannig úr garði að svo verði og að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu sem framkvæmd verði geti verið eins óumdeilanleg og mögulegt er. Ef það er ekki gert eru þjóðaratkvæðagreiðslur í rauninni marklausar, þær verða að geta farið fram vel og með vönduðum hætti og 

Virðulegi forseti. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess að hér verði sett almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég hef verið áhugamanneskja um þjóðaratkvæðagreiðslur í mörg ár og löngu fyrir þá alvarlegu atburði sem urðu hér í janúar 2009 eða hvaða dagsetning er notuð í greinargerðinni þannig að ég fagna því að nú eru á leiðinni tillögur um að koma á þjóðaratkvæðagreiðslum á Íslandi. Á hinn bóginn vitum við að þó að við samþykkjum núna frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur geta þær einungis verið ráðgefandi og ég tel mjög brýnt að stjórnarskrá verði breytt þannig að þjóðaratkvæðagreiðslur verði bindandi. Í þessu frumvarpi er nefnt að 10% atkvæðisbærra manna geti óskað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, ég held að þessi tala sé nokkuð sem þurfi að ræða nánar í allsherjarnefnd og sjálfsagt að gera það. Einnig er vitnað til þess að 1/3 þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu og í greinargerð er vísað til þess hvernig farið er með þessi mál í Danmörku. Ef ég þekki rétt til getur 1/3 þingmanna krafist þess að lagafrumvarp fari fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu í Danmörku og ég held að það sé mjög góður ventill ef þannig má að orði komast því að það hlýtur að setja framkvæmdarvaldinu skorður ef það getur átt von á því að 1/3 þingmanna krefjist þess að lagafrumvörp sem lögð eru fram fari fyrir þjóðaratkvæði. Á hinn bóginn á þetta alls ekki við um öll mál í Danmörku eins og reyndar er getið um í greinargerð. Mig langar að lesa upp úr greinargerðinni, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að hafa í huga að mjög víða eru í gildi einhvers konar takmarkanir um hvaða mál raunhæft og eðlilegt er að útkljá í þjóðaratkvæðagreiðslum. Vel má hugsa sér að fjárlög og skattheimta hvers árs sem og ýmis önnur árleg löggjöf sem sett er árlega til viðhalds daglegum rekstri ríkisins verði undanskilin. Einnig er mikilvægt að almennum hegningarlögum sé ekki hægt að breyta með slíkri einfaldri atkvæðagreiðslu.“ Ég tel þetta mjög mikilvægt og ég tel einnig mjög mikilvægt að hér er talað um fjárlög og annað slíkt, t.d. brýnar aðgerðir í efnahagsmálum sem vonandi þurfa ekki að fara fram, helst aldrei, en þó að það sé á 10 ára fresti er ég ekki alveg viss um að slík mál eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég segi þetta með fullri virðingu fyrir fólki því að ég ber mikla virðingu fyrir kjósendum en ég held að þetta verði einnig að hafa í huga. Ég tel að þetta þurfi að ræða í allsherjarnefnd. Að öðru leyti vil ég bara segja að ég fagna þessu. Mér finnst það svolítið - ég veit ekki alveg hvernig ég á að orða það en það má kannski nota jafnsterkt orð og að það hryggir mig að það sé slík vantrú á það kosningakerfi sem við höfum hér, sem eru yfirkjörstjórnir, að fólk vilji leggja til að sett verði upp sérstök skrifstofa til að sjá um þjóðaratkvæðagreiðslur af þessu tagi.

Að fenginni vondri reynslu.

Já, ég segi að það hryggir mig að fólk hafi slíka vantrú á því og ég tel að það eigi að líta til þess með það í huga að það verður náttúrlega að tryggja að fólk hafi trú á því sem gert er eins og í þessum málum.

Frú forseti. Mig langar að byrja á því að taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur um mikilvægi þess að þjóðaratkvæðagreiðslur verði bindandi og ég vona þar af leiðandi einmitt að þverpólitísk sátt náist um þetta frumvarp. Þegar það var lagt fram í sumar fengum við ábendingar um ýmsa þætti sem betur mættu fara, við höfum tekið tillit til þeirra og rætt þær og lagfært frumvarpið lítillega, en væntum þess að það fái ítarlega yfirferð í allsherjarnefnd og komist þar í þverpólitískan farveg sem æskilegur er fyrir mál er varða stjórnarskrá okkar. Nokkur veigamikil atriði frumvarpsins má finna í nefndaráliti meiri hlutans varðandi aðildarumsókn að ESB. Því mun sú yfirvofandi þjóðaratkvæðagreiðsla styðjast við þær leiðir sem Hreyfingin leggur til að fara varðandi framkvæmd slíkra atkvæðagreiðslna. Þá er jafnframt stuðst við tillögur okkar er varða Lýðræðisstofu. Því ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að fara alla leið og finna þverpólitíska sátt um mikilvægi þessarar leiðar. Í kjölfar hrunsins hafði almenningur enga lögmæta leið til að koma ríkisstjórninni frá og krefjast kosninga og því brá fólk á það örþrifaráð að trufla störf þingsins sem og ríkisvaldsins. Óeirðir voru á næsta leiti og það munaði bara hársbreidd að til blóðsúthellinga kæmi. Táragas var notað í annað sinn í sögu þjóðarinnar, fólk skaðaðist á sál og líkama. Því er mjög brýnt að tryggja að þjóðin fái lýðræðislegan farveg til umbreytinga á óásættanlegu ástandi eins og skapaðist hér í kjölfar hrunsins. Mikið er talað um að hér hafi orðið siðrof, gjá á milli þjóðar og þings og almennt vantraust ríkir gagnvart þingheimi. Því er nauðsynlegt að skapa hérlendis andrúm trausts á milli þjóðar og þings. Nauðsynlegt skref í þá átt er að færa þjóðinni meiri völd hvort sem hún kýs að nýta sér þau eður ei. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru sjálfsagður réttur almennings til að hafa meiri áhrif á sín mál, sitt samfélag og sinn heim. Okkur ber að verða við þeirri einlægu ósk almennings að hafa slíkt verkfæri til að veita þinginu nauðsynlegt aðhald ef þörf er á.

Frú forseti. Lýðveldið Ísland er ekki gamalt og saga þess ekki löng. Íslendingar máttu búa við stjórn erlends konungs öldum saman og því voru stigin mikil framfaraskref þegar fullveldinu var náð árið 1918 og svo með sjálfstæði þjóðarinnar 1944. Þótt Alþingi sé eitt elsta þjóðþing heims og hafi starfað nánast árlega frá stofnun þess árið 930 til dagsins í dag, ef undan er skilið um 50 ára tímabil á 19. öld, er lýðræðisvitund landsmanna ekki svo sterk. Ég held þó að flestir Íslendingar hafi í gegnum tíðina álitið sem svo að lýðræðið sé hér fast í sessi og virki, einmitt vegna sögu Alþingis. Í vetur kom svo að því að landsmenn settu fram kröfur um breytingar því að þeir vöknuðu upp við þann vonda draum að þeir reyndust vera nánast áhrifalausir þegar allt var hrunið. Stjórnvöld hlustuðu ekki og leituðu ekki samráðs. Sá farvegur sem fólkið fann fyrir kröfurnar var kröftug mótmæli sem hefðu auðveldlega getað orðið enn ofbeldisfyllri en þau urðu. Krafa samfélagsins hlýtur að vera að skapaður verði farvegur fyrir fólkið í landinu til að knýja á um að mál geti verið borin undir þjóðina með friðsamlegum hætti þegar þess gerist þörf. Lýðræði hér á landi hefur því miður þróast út í flokksræði og fólkið í landinu hefur ekki verið spurt álits nema á fjögurra ára fresti. Sá möguleiki að 10% kosningarbærra manna geti með undirskrift sinni krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um stór og mikilvæg mál, svo sem Icesave-samninginn og umsókn um ESB-aðild, svo nefnd séu þau mál sem hafa verið hvað efst á baugi síðustu mánuði, veita bæði framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu nauðsynlegt aðhald sem hefur sárlega vantað. Í gegnum tíðina höfum við margoft orðið vitni að því að stjórnarflokkarnir hafa komið sínu fram með harðræði í stórum málum sem hafa klofið þjóðina í tvennt. Almenningur er ekki ófær um að taka ákvarðanir um eigin framtíð. Fólkið í landinu hefur skoðanir og það á rétt á því að hafa áhrif og geta tekið afstöðu í mikilvægum málum. Nái þetta frumvarp fram að ganga mun þjóðin fá tækifæri til þess þegar mikið liggur við. Þeir þröskuldar sem eru í frumvarpinu eru tveir og nokkuð háir. Annars vegar þurfa 10% kosningarbærra manna að skrifa undir áskorun. Þeir sem safnað hafa undirskriftum vita að það er ekki létt verk og 10% kosningarbærra manna eru margir, mjög margir Íslendingar. Ég mundi vilja sjá þá tölu lægri og þætti vænt um ef allsherjarnefnd skoðaði rækilega hvaða hlutfall sé eðlilegt og bæri saman við hlutfallið hjá þeim þjóðum sem hafa hefð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum. Þá getur þriðjungur alþingismanna einnig knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Ljóst er að það er mun auðveldara að ná þeim fjölda fram en 10% kosningarbærra manna. Í Danmörku er þetta með þessum sama hætti en reynslan hefur sýnt að þingmenn hafa aðeins einu sinni nýtt sér þann rétt sinn. Engu að síður er þessi heimild mikilvægur og nauðsynlegur öryggisventill og veitir meiri hlutanum það aðhald sem þarf svo ekki sé hægt að valta yfir menn og málefni, a.m.k. ekki í jafnríkum mæli. Þá vil ég nota tækifærið og benda á nauðsyn þess að farið verði í nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar sem þarf að gera til þess að þjóðaratkvæðagreiðsla geti orðið bindandi. Þar komum við að stjórnlagaþinginu sem var önnur hávær krafa fólksins hér í vetur og er löngu orðið tímabært að sjá stjórnvöld bregðast við þeirri kröfu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu en mig langar til að þakka þingmönnum Hreyfingarinnar fyrir að leggja þetta ágæta mál fram. Það eru vissulega nokkur atriði sem þarf að skoða eins og prósentuhlutfallið og það verður væntanlega gert í allsherjarnefnd, ég á ekki von á því að það sé neitt sem þingmennirnir ætla að festa sig algjörlega í. Ég tek heils hugar undir það að 1/3 þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu og miðað við hvernig framkvæmdin hefur verið í Danmörku, sem hefur reynst mjög vel, held ég að það geti reynst mjög vel hér á landi. Ég tel nefnilega mjög mikilvægt á þessum tímum að við styrkjum stjórnarandstöðuna. Frá því að ég tók sæti á Alþingi á árinu 2007 hafa eingöngu verið stigin skref í þá átt að veikja stjórnarandstöðuna. Til dæmis var þingskapalögunum breytt á þann hátt að ræðutíminn var takmarkaður. Það má vel vera að það hafi mátt minnka hann á einhvern hátt en það var eitt sterkasta vopn stjórnarandstöðunnar til að koma í veg fyrir mál eða til að vekja athygli á málstað sínum og það var í rauninni tekið í burtu. Svo vek ég líka athygli á því að menn gátu hér áður fyrr tekið til máls um fundarstjórn forseta og komið sínum málum að eins og hæstv. forseti gerði iðulega meðan hún var óbreyttur þingmaður en ákvað svo upp á sitt eindæmi að breyta venjunni og er núna farin að túlka á annan hátt. Ég bendi líka á að hér sköpuðust oft fjörugar umræður um störf þingsins þar sem hægt var að taka góð mál sem hæstv. utanríkisráðherra beitti sér mjög í og kannski skapaði hans pólitíska feril fyrst og fremst. 
            

… ekki merkilegur.

Ekki merkilegur, nei, jú, mér finnst hann reyndar ágætur. Þetta eru allt saman vopn sem stjórnarandstaðan hafði. Ég bendi á það að þegar þingskapalögin voru samþykkt á sínum tíma beittu þingmenn Vinstri grænna sér mjög fyrir því að þau yrðu ekki samþykkt. Því væri áhugavert að vita afstöðu þeirra núna. Þetta var í rauninni útúrdúr frá því ágæta máli sem hér hefur verið lagt fram en ég tel það mál hluta af þeirri heild sem við þurfum að ráðast í, eins og t.d. varðandi stjórnlagaþingið. Það hefur verið eitt af baráttumálum okkar framsóknarmanna að það verði að veruleika og við höfum hvergi gefið eftir í þeirri baráttu. Ég held að við verðum að reyna með einum eða öðrum hætti að styrkja Alþingi, styrkja eftirlitshlutverkið. Ég held að það sé eina leiðin til þess að auka virðingu almennings á þinginu. Á meðan Alþingi er veikt, á meðan það hefur ekki lagaleg tæki til að beita sér eins og það á að gera og meðan þrískipting ríkisvaldsins virkar ekki verður ekki almennileg virðing borin fyrir Alþingi. Að þessu sögðu vil ég bara segja að frumvarpið er ágætt og ég styð það í öllum meginatriðum. Ég hef svo sem ekki miklar skoðanir á því hvert þetta prósentuhlutfall á að vera en reikna með að gaumgæfilega verði farið yfir það í allsherjarnefnd.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína stuttu og snörpu ræðu. Við erum ekkert búin að festa okkur við prósentutölur. Ég held að þeim mun lægri sem prósentutalan er þeim mun betra, einfaldlega út af því að ég hef mikla reynslu af því að reyna að fá fólk til að skrifa undir ýmislegt er varðar þjóðarhag og það er hægara sagt en gert að fá fólk til að taka þátt í áskorunum. Ég held að prósentutalan hafi verið höfð 10% til þess m.a. að það sé auðvelt að reikna út hvað það eru margir kjörbærir Íslendingar, en ég verð að segja að ég hlakka til að sjá hvernig þetta kemur út í allsherjarnefnd. Ég hef spurningu til hv. þingmanns. Ein leið til að styrkja innviði þingsins er að taka á máli sem mér skilst að hafi verið mikið rætt meðal þingmanna á þinginu í áratugi, þessi svokallaði þingmálahali sem skorið er á, sem þýðir að það þarf að taka mál upp aftur og aftur og aftur, sérstaklega þingmannamál, hvort heldur það eru þingmenn í stjórn eða stjórnarandstöðu. Hefur hv. þingmaður áhuga á að beita sér fyrir því að þetta verði lagfært og hefur hv. þingmaður einhverjar upplýsingar um eða innsæi í af hverju þetta er svona?

Virðulegi forseti. Já er svarið, ég vil beita mér fyrir því að þetta verði lagfært og það er kannski bara eitt af þeim atriðum sem ég gleymdi að koma inn á í ræðu minni áðan. Það er í rauninni sorglegt hversu fá þingmál almennra þingmanna eru tekin fyrir. Ef ég man það rétt var ekkert þingmál stjórnarandstöðuflokkanna tekið fyrir á sumarþingi sem er einsdæmi en sýnir kannski að ríkisstjórnin sem er nú starfandi ætlar sér að fara í nákvæmlega sömu hjólför og fyrri ríkisstjórnir. Jafnvel þó að minn flokkur hafi átt þar sæti tel ég mjög brýnt að við lagfærum þetta og ég vil beita mér fyrir því. Varðandi prósentuhlutfallið er ég sammála, ég held að menn ættu ekki að óttast það að fá mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég minnist orða hæstv. fjármálaráðherra en eitt sinn sagði hann að málflutningur þeirra sem héldu fram að einstaka mál væru of flókin fyrir þjóðina væri hjáróma. Nú er hann þeirrar skoðunar að Icesave-málið sé of flókið fyrir þjóðina og vill ekki að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu en ég lagði einmitt fram þingsályktunartillögu þess efnis sem var dyggilega studd af m.a. þingmönnum Hreyfingarinnar og ber að þakka fyrir það. Af hverju hefur þetta verið svona? Ég held að þetta snúist kannski um að þeir sem eru við stjórnvölinn á hverjum tíma, eins og hefur sýnt sig að undanförnu, vilja ekki missa völdin frá sér svo að við segjum það bara hreint og beint. Þetta endurspeglast sérstaklega í Icesave-málinu þar sem menn eru algjörlega kengbeygðir til þess að fara frá sannfæringu sinni bara til þess eins að ríkisstjórnin lifi. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka þeim sem hafa talað hér um þetta mál í dag. Það var flutt hér í sumar og það var talað um það í vinsemd af hálfu allra sem um það fjölluðu og það sama hefur verið gert hér í dag. Þó að menn hafi að sjálfsögðu skoðanir á málinu hafa menn ekki talað gegn því og vilja greinilega skoða það. Það er greinilegur áhugi meðal þingmanna, heyri ég, á að mál af þessum toga nái framgangi hér á þinginu og það er gott að heyra. Tæpt hefur verið á stöku atriðum, m.a. þessu 10% lágmarki, og ég tek undir það sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði, að þó að þetta hlutfall yrði lækkað og við fengjum í staðinn hugsanlega oftar þjóðaratkvæðagreiðslur er ekkert athugavert við það. Þar er ekkert að hræðast, það er bara hið besta mál. Mér fannst áhugaverð athugasemd hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um að 1/3 hluti þingmanna í Danmörku hefði vald varðandi eingöngu lagafrumvörp. Það er nokkuð sem mér hefur yfirsést en það er áhugaverður punktur að þar leggja þingmenn þá ekki til þjóðaratkvæðagreiðslur um mál sem eru einhvers staðar utan þingsins. Það er kannski margt til í því. Hv. þingmaður fjallaði jafnframt um að undanskilja ýmis efnahagsmál í þjóðaratkvæðagreiðslum og það er rétt að reglubundnar afgreiðslur þingsins t.d. á fjárlögum falla ekki vel að þjóðaratkvæðagreiðslum. Einstakar aðgerðir í efnahagsmálum gera það ekki heldur. Í framhaldi af því sem gerst hefur á Íslandi undanfarið ár hef ég velt mikið fyrir mér einmitt málum eins og t.d. Icesave, hvort það sé tækt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er einfaldlega beggja blands með það, þetta er risastórt mál. Ríkisstjórnin hefur axlað pólitíska ábyrgð á því að koma því í gegnum þingið af fullum krafti. Það er hins vegar líka verið að skuldbinda fólk til áratuga fram í tímann og þá er spurning hvort það sé eðlilegt og réttmætt að þjóðin sjálf fái að segja eitthvað til um það í beinni kosningu. Ég tek einnig undir það sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði og jafnframt hv. þm. Birgitta Jónsdóttir um umbætur á þessu svokallaða þinghalaklippingardæmi. Það er rétt að það komi fram að í forsætisnefnd hefur verið viðruð sú skoðun að þessu verði breytt og forsætisnefnd var sammála á fundi úti í Viðey um að breyta þessu þannig að þingmál falli ekki lengur niður á milli þinga nema þegar kosningar verða á milli. Það þýðir einfaldlega að öll þingmál munu fá þinglega meðferð og það er eðlilegt, þingræðislegt og lýðræðislegt. Þau standa þá og falla í þinginu en stjórnarflokkum hvers tíma verður ekki gert kleift að láta mál daga uppi í nefndum árum saman. Ég er einnig hlynntur frekari lýðræðisumbótum. Ég tel að hér eigi að gera breytingar á kjördæmaskipaninni þegar vel viðrar, það er fráleitt að ráðherra frá Siglufirði skuli jafnframt vera þingmaður almennings á Djúpavogi í sama kjördæminu, Djúpivogur er nánast eins lagt í burtu frá Siglufirði og hægt er að komast á Íslandi sama í hvora áttina er farið. Það er ekki neitt eðlilegt kerfi í kjördæmaskipaninni eins og hún er í dag og hún er sett upp með það í huga að halda ákveðnu jafnvægi milli landshluta. Þetta er nokkuð sem ég tel að þurfi skoða raunhæft, einnig sveitarstjórnir og fjöldi sveitarstjórnarmanna. Svo er náttúrlega stóra málið sem við bíðum öll eftir, viljum taka þátt í og viljum vanda okkur, stjórnlagaþingið. Að mínu mati er mjög brýnt að hér verði stofnað til stjórnlagaþings en það er alls ekkert sama með hvaða hætti það verður. Það þarf að vanda vel til þess og skoða það vel, og þær tillögur sem fram hafa komið af hálfu forsætisráðherra í því efni þarfnast að mínu viti mikilla breytinga. Vonandi verður ríkisstjórnin opin fyrir tillögum um það mál. Varðandi þetta mál um þjóðaratkvæðagreiðslur þakka ég viðtökurnar á því og vona að það fái skjótan og fínan framgang í allsherjarnefnd og vandaða umfjöllun þar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um bætt afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, Guðbjartur Hannesson, Gunnar Bragi Sveinsson, Ólína Þorvarðardóttir og Guðmundur Steingrímsson. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera tímasetta áætlun um að bæta afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Sérstaklega verði hugað að möguleikum á aukinni raforkuvinnslu á Vestfjörðum, svo sem með byggingu Hvalárvirkjunar og stækkun Mjólkárvirkjunar, auk annarra virkjunarkosta.“ Þessi tillaga þessi var flutt á síðasta löggjafarþingi en komst þá ekki á dagskrá og er þess vegna endurflutt. Það fer ekkert á milli mála að það vantar mjög mikið á að afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum sé viðunandi. Þetta afleita ástand stendur atvinnulífinu fyrir þrifum, það skapar mikinn kostnað fyrir atvinnulíf og heimili, veldur óþægindum í heimilisrekstri og daglegu lífi fólks og, sem ekki skiptir minnstu máli, er mikill þrándur í götu þess að hægt sé að byggja upp ný atvinnutækifæri á Vestfjörðum. Í raun og veru er ekki eftir neinu að bíða, þetta slæma ástand er staðreynd og það liggja fyrir gögn um það hvaða kostir standa til boða. Til dæmis kom í mars sl. skýrsla frá Landsneti um bætt afhendingaröryggi á Vestfjörðum og þar er þessum kostum öllum saman lýst og dregnar fram upplýsingar um hið slæma ástand. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Áreiðanleiki afhendingar frá flutningskerfi Landsnets er lægstur á Vestfjörðum. Meginástæða þess er einföld tenging Vestfjarða við flutningskerfið, frá Hrútatungu til Mjólkár. Línurnar sem um ræðir eru Glerárskógalína 1 (GL1), Geiradalslína 1 (GD1) og Mjólkárlína 1 (MJ1). Þessu til viðbótar eru truflanir á 66 kV flutningslínum Landsnets á Vestfjörðum.“ Síðan segir síðar í skýrslunni: „Meginhluti kostnaðar sem straumleysi veldur liggur í þeim samfélagslega kostnaði sem fylgir straumleysi. Meðaltal samfélagslegs kostnaðar vegna straumleysis árin 2002–2008, að teknu tilliti til keyrslu varaafls, á Vestfjörðum er 84 millj. kr./ári. Meðalkostnaður Landsnets, vegna tapaðs flutnings og keyrslu varaafls, er hins vegar ekki nema 10,4 millj. kr./ári miðað við sama tímabil.“ Síðan eru í skýrslunni dregnir fram nokkrir kostir sem gætu verið til staðar til að bæta úr þessu afleita ástandi. Í fyrsta lagi er nefnt að það megi endurbæta varaafl með ýmsum hætti, t.d. með því að setja upp fleiri dísilstöðvar. Það mætti styrkja flutningskerfið með tvöföldun Vesturlínu og síðan, sem er áhugaverðasta leiðin í þessum efnum, er uppbygging á orkuframleiðslu með virkjunum á Vestfjörðum. Þar er sérstaklega nefnd gerð Hvalárvirkjunar, líka stækkun Mjólkárvirkjunar og ýmsir aðrir virkjunarmöguleikar, svo sem Hestfjarðarvirkjun í Ísafjarðardjúpi. Það er engin spurning um það að þegar þessir kostir eru bornir saman er ekkert sem nær jafn vel markmiðum okkar og það að byggja upp orkuframleiðslu í héraðinu. Endurbætur á varaafli með dísilrafstöðvum væri skítaredding sem yrði aldrei fullnægjandi leið fyrir Vestfirðinga og þjónaði alls ekki framtíðarhagsmunum svæðisins. Það mætti horfa á það sem skammtímalausn meðan unnið er að öðrum lausnum en alls ekki sem neina framtíðarlausn. Tvöföldun Vesturlínu er líka verulega kostnaðarsöm og skilar Landsneti ekki neinum viðbótartekjum, sem er líka áhugavert að velta fyrir sér. Hins vegar hafa farið fram á vegum Orkubús Vestfjarða miklar athuganir á mögulegum virkjunarkostum á Vestfjörðum. Heilmikill kostnaður hefur verið lagður í þetta og miklar upplýsingar dregnar fram. Hins vegar þarf að vinna að frekari rannsóknum og það er mikilvægt að missa engan tíma því að hluti af þeim rannsóknum er þannig að hann verður að fara fram á tilteknum árstímum, sérstaklega yfir sumarmánuðina, og þess vegna er afar brýnt að grípa til aðgerða sem allra fyrst svo hægt sé að leysa þennan mikla vanda til frambúðar. Ég vil líka nefna það að fyrirtæki sem heitir VesturVerk og starfar á Ísafirði hefur aflað sér virkjunarheimilda vegna mögulegrar Hvalárvirkjunar en framvinda málsins mun ráðast mikið af viðbrögðum stjórnvalda. Eins og segir í greinargerð er Hvalárvirkjun eini nýi kosturinn sem eins og nú standa sakir væri hægt að hefja framkvæmdir við strax án ágreinings um vatnsréttindi, land eða annað það sem snýr að slíkri framkvæmd. Vegna þess að alltaf þegar nefndar eru virkjanir fara að hringja viðvörunarbjöllur í kollum ýmissa sem hafa áhyggjur af virkjunarframkvæmdum vil ég í þessu sambandi sérstaklega nefna að þessi virkjun hefur fengið alveg sérstakt heilbrigðisvottorð frá hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem kvað upp úr um það á sínum tíma í umræðum í þinginu, sem hægt væri að fletta upp, að Hvalárvirkjun væri mjög álitlegur kostur sem hæstv. ráðherra á þeim tíma mælti með. Efast ég ekki um að hann hefur enn þá sömu skoðun í þessum efnum. Það er hins vegar alveg ljóst að til þess að hægt sé að ráðast í gerð Hvalárvirkjunar þarf að fella niður tengigjald hennar vegna. Ísafjarðarbær með sameiginlegri ályktun allra fulltrúa í bæjarstjórninni, Fjórðungssamband Vestfirðinga og Orkubú Vestfjarða hafa sent sameiginlega áskorun til ríkisstjórnarinnar um að tengigjöld vegna Hvalárvirkjunar verði greidd úr ríkissjóði og er vísað til sérstaks fylgiskjals sem fylgir með þessari þingsályktunartillögu því til sannindamerkis. Fjórðungssamband Vestfirðinga hefur líka sent bréf í þessa veru og Ísafjarðarbær sent endurskoðunarnefnd um raforkulög erindi þess efnis að tekið verði tillit til aðstæðna á Vestfjörðum. Það er talið að tengigjöld vegna virkjunarinnar gætu numið 2,3–3,3 milljörðum kr. samkvæmt skýrslu Landsnets og það er ljóst að þetta veldur því að hagkvæmni virkjunarinnar stendur og fellur með þessu tengigjaldi. Menn geta auðvitað velt fyrir sér hvort það sé sanngjarnt að fella niður þetta tengigjald en þá vil ég segja að það að byggja upp raforkuöryggi fyrir heilan landshluta er hluti af þeim innviðum sem við ætlumst til að séu til staðar í samfélagi okkar, hluti af því að svæði eins og Vestfirðir geti staðið jafnfætis í samkeppni við aðra landshluta sem hafa fengið eðlilega uppbyggingu á raforkuöryggi sínu og geta þess vegna keppt um nýja iðnaðar- og atvinnukosti. Tökum dæmi af hinum svokölluðu gagnaverum sem nú er mikið rætt um. Ein forsendan fyrir því er að hér sé sæmilegt raforkuöryggi. Meðan það er ekki til staðar er tómt mál að tala um að reyna að laða slíka starfsemi vestur á Vestfirði. Þetta á líka við um margs konar aðra atvinnustarfsemi. Sjávarútvegurinn okkar er hátæknistarfsemi sem stendur og fellur með orkunni og raforkuöryggi fyrir sjávarútveginn er einn meginþátturinn í starfsöryggi slíkrar atvinnugreinar sem er og verður burðarásinn um ókomna tíð í atvinnumálum á Vestfjörðum. Það eru ýmis önnur fyrirtæki sem hafa sprottið upp af nálægðinni við sjávarútveginn. Þá er nærtækast að nefna hið raunverulega heimsþekkta fyrirtæki á sínu sviði, 3X Technology, sem hefur oft orðið fyrir miklum skakkaföllum vegna skorts á raforkuöryggi og þrátt fyrir góðan vilja Orkubús Vestfjarða og frábært starf starfsmanna þar hefur afhendingaröryggið því miður ekki verið nægjanlegt. Þess vegna er mjög mikið í húfi fyrir framtíð Vestfjarða og hér er ég ekki eingöngu að tala um atvinnulífið sem þar er núna, heldur eins og ég ítrekaði hér áðan, það er ekki síður ástæða til að horfa á þá möguleika sem eru til staðar á Vestfjörðum og það er alveg um tómt mál að tala að okkur takist að byggja fjölbreyttara atvinnulíf, setja fleiri stoðir undir atvinnustarfsemina og þar með byggðina á Vestfjörðum nema að þessari grunnþörf sem við ætlumst til að sé sinnt sé sinnt mannsæmandi. Ég tók þessi mál upp sem oftar á Alþingi síðasta vetur og ræddi þau þá m.a. við þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson, hvort hann sæi möguleika á því að hið opinbera, ríkið, kæmi með einhverjum hætti að uppbyggingu á Hvalárvirkjun. Í umræðunni sem fram fór 18. mars sl. sagði ráðherra, og ég vil gera þau orð að mínum, með leyfi forseta: „Að því er snýr beint að aðkomu ríkisins að Hvalárvirkjun þá hef ég sagt, og ég ítreka það hér, að ég tel að það komi til álita að styðja sérstaklega við gerð virkjunarinnar að því marki sem lög og fjárhagur ríkisins heimila. En ástæðan fyrir þessu er í reynd þau rök sem komu fram hjá hv. þingmanni [þ.e. Einari K. Guðfinnssyni] í framsögu hans fyrir fyrirspurninni. Hún er sú að í Hvalárvirkjun felst bæði ábati fyrir Landsnet, sem meta má á 500 millj. kr., og sömuleiðis samfélagslegur ábati, sem er metinn á yfir 2 milljarða kr. …“ - Ég undirstrika að þetta eru orð hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra. - „… og það verður auðvitað að bera saman aðra kosti sem eru í þessari stöðu. Af því dreg ég þá ályktun að sá skynsamlegi kostur hljóti að koma til greina að Hvalárvirkjun njóti að minnsta kosti góðs af þeim ábata sem mundi fylgja henni sjálfri. Þá verður í þessum vangaveltum að hafa það í huga að framleiðsla og sala á raforku er samkeppnisstarfsemi þannig að það setur því ákveðnar skorður hversu langt er hægt að ganga í beinum stuðningi við virkjunina.“ Ég ætla ekki að lesa frekari tilvitnanir í ræðu hæstv. þáverandi ráðherra en vísa til greinargerðar með tillögunni í þessum efnum. Af orðum hæstv. ráðherra og af þeim bréfum sem fyrir liggja frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga, samtökum sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum, og eru sameiginleg áskorun til ríkisstjórnarinnar frá fulltrúum allra stjórnmálaflokka í bæjarstjórn Ísafjarðar, Fjórðungssambandsins og Orkubús Vestfjarða liggur fyrir að það er mjög ríkur pólitískur vilji til að taka á þessum málum. Ég hygg að flestir sjái sanngirnisrökin sem eru á bak við þessa tillögu. Fram hefur komið mjög eindregin ósk frá heimamönnum á Vestfjörðum um að tafarlaust verði bætt úr raforkuafhendingaröryggi á Vestfjörðum. Þessar samþykktir sem ég vísa til eru til sannindamerkis um það. Ég fagna því að hæstv. iðnaðarráðherra hefur í framhaldi af þessari umræðu sem m.a. hefur sprottið af tillögu okkar, sex þingmanna úr Norðvesturkjördæmi, og þeirri umræðu sem hefur átt sér stað á vettvangi heimamanna á Vestfjörðum skipað ráðgjafahóp til að fara yfir fyrirliggjandi tillögur Landsnets um leiðir til að bæta raforkuöryggi á Vestfjörðum og ég vísaði til þeirra tillagna. Hópnum er líka falið að leggja mat á til hvaða aðgerða þurfi að grípa til að bæta samkeppnisstöðu Vestfjarða með tilliti til möguleika svæðisins til atvinnuuppbyggingar í orkufrekum iðnaði. Nefndina skipar ágætisfólk sem ég hef fulla trú á að geti unnið vel að þessu máli. Veikleikinn í þessu starfi er sá að ekki er lagt til, sem kemur hins vegar fram í tillögu okkar sexmenninganna úr þingmannahópi Norðvesturkjördæmis, að setja upp tímasetta áætlun í þessum efnum. Ég hygg að það sé mikið lykilatriði í þessu máli að niðurstaðan af þeim athugunum sem fara fram verði sú að sett verði upp tímasett áætlun því að við þekkjum kostina sem eru til staðar. Nú er komið að því að við reynum að ná einhverri pólitískri niðurstöðu í þessari umræðu og þess vegna mundi ég vilja nota þennan vettvang úr ræðustól Alþingis til að beina því til nefndarinnar að hún reyni í störfum sínum að vinna þetta mál þannig að skarpari tillögur liggi fyrir en hingað til hafa verið gerðar, að undanskilinni þeirri tillögu sem við erum hér að ræða, um það hvernig eigi að vinna þetta mál nákvæmlega. Grunnvinnan hefur verið unnin, við þekkjum málin, við vitum hvaða kostir standa til boða. Eins og ég nefndi hefur mikil vinna verið unnin af hálfu Orkubús Vestfjarða alveg sérstaklega og auðvitað annarra aðila eins og Orkustofnunar þáverandi, Landsvirkjunar o.fl., og síðan hefur hið nýja fyrirtæki VesturVerk, sem ég nefndi líka áðan, látið til sín taka. Nú er staðan einfaldlega sú að við höfum fyrir okkur að mestu leyti þær upplýsingar sem fyrir liggja. Vonandi leiðir starf þessarar nefndar til þess að þessir kostir verði skýrari fyrir okkur og það sé þess vegna hægt að taka þær nauðsynlegu ákvarðanir sem þarf að taka. Ég bind líka vonir við þessa nefnd sem er leidd af orkumálastjóra, Guðna A. Jóhannessyni, sem auk alls annars hefur þá góðu kosti að vera ættaður frá Súgandafirði. Það styrkir málið og gerir starfið þess eðlis að við höfum meiri trú á því en ella svo ég slái því fram í gamansömum tón en öllu gamni fylgir að sjálfsögðu mikil alvara. Virðulegi forseti. Ég tel að þær viðtökur sem þetta mál hefur fengið á fyrri stigum, til að mynda af hálfu hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra þegar því var hreyft 18. mars sem ég nefndi, gefi okkur fyrirheit um að á þessum málum verði tekið af fullri alvöru, heiðarleik og einurð og ég hef ekki ástæðu til að ætla nokkuð annað. Hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra var og er mikill áhugamaður um þetta og við sem stöndum að þessari tillögu komum úr þremur ólíkum stjórnmálaflokkum og höfum kannski ólík viðhorf að mörgu leyti en í þessum efnum höfum við náð vel saman um þetta mál sem er auðvitað langt hafið yfir alla pólitíska flokkadrætti, ef þannig mætti að orði komast. Hér er bara spurningin um að þingið komist að þeirri niðurstöðu að það sé ástæða til að styðja við uppbyggingu af þessu tagi með því að fella niður tengigjöldin eða bæta þau upp með öðrum hætti þannig að hægt verði að tryggja raforkuafhendingaröryggi. Æskilegasti kosturinn er klárlega uppbygging raforkuframleiðslunnar á Vestfjörðum sjálfum í góðri sátt við náttúruna og ég tel að þess vegna væri mjög mikilvægt að Alþingi mundi afgreiða þessa tillögu sem þannig er til komin og hefur þann tilgang einan að búa til eðlilega innviði fyrir Vestfirði í mikilvægum málaflokki sem mun ráða miklu um það hvernig okkur mun takast að byggja upp nýja atvinnustarfsemi, setja fleiri stoðir undir atvinnulífið og gera þannig byggðina öflugri til þess að takast á við nýja tíma á komandi árum.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga um að bæta afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Eins og fram kom í máli hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar er þetta ekki alveg nýtt mál hér innan þessara veggja en líklega hefur aldrei verið mikilvægara en nú að þetta mál fái framgang og hljóti hljómgrunn meðal þingsins, og ekki síst ríkisstjórnar, til að finna lausn á þeim vanda sem allir gera sér grein fyrir að er fyrir hendi varðandi afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Það er búið að undirstrika og sannreyna þær fullyrðingar sem íbúar, sveitarstjórnarmenn og atvinnurekendur á Vestfjörðum hafa haldið á lofti, að það öryggisleysi sem þessir aðilar búa í raun við varðandi raforkuafhendinguna er óásættanlegt. Þá er ég ekki að segja að þeir aðilar sem standa að flutningi á raforku og framleiðslu hennar hafi ekki lagt sig fram við að finna lausnir, heldur er umhverfið einfaldlega þannig að þeim er það annaðhvort ekki heimilt eða þeir hafa ekki þau tæki og tól sem þarf. Það kemur fram í skýrslum og samantektum sem gerðar hafa verið, eins og fram hefur komið hér fyrr í dag, frú forseti, að samfélagslegur kostnaður á Vestfjörðum af þessu óöryggi er mikill og menn hafa reynt að áætla hann 84 millj. kr. á ári. Það er mjög erfitt að gera sér það í hugarlund að þeir sem standa í framleiðslu á vörum og reyna að halda uppi þjónustu, hvort sem það er almenn þjónusta eða framleiðsla á hátæknivörum, skuli búa við það að rafmagnið geti haft áhrif á það hvernig framleiðsla þeirra og fyrirtæki ganga, að flökt í afhendingu á rafmagni eða jafnvel útsláttur geti valdið milljónatjóni á tækjum og tólum. Það er algjörlega óásættanlegt. Ég efast um að nokkrar tryggingar nái yfir slíkt svo dæmi sé tekið þó að ég viti það svo sem ekki. Það er því mikilvægt að við stöndum öll saman að því að sjá til þess að landsmenn allir búi við öryggi í afhendingu á þessum þarfa nútímaþjóni sem rafmagn er því að ekkert okkar vill nú vera án þess. Fyrst og fremst er þetta held ég réttlætismál og samfélagsmál varðandi þennan landshluta. Eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson benti á hafa komið fram þrjár hugmyndir um hvernig bæta megi þetta öryggi. Ég held að flestir séu á því að það sé skynsamlegast að auka framleiðslu á raforku á Vestfjörðum og það er ljóst að þó að samfélagslegur kostnaður heildarinnar af því sé nokkur er hann einnig þó nokkur af öðrum leiðum sem eru inni í myndinni. Forsendan fyrir því að hægt sé að ráðast í virkjanir, t.d. Hvalárvirkjun, er að heimilað verði að þetta tengigjald sem er bundið í lög verði niðurfellt. Það er algjör forsenda fyrir því að þarna sé einhver möguleiki á að þetta sé arðbært. Það er því mjög mikilvægt fyrir utan þessar tillögur að endurskoðun á raforkulögum gangi mjög hratt fyrir sig því að það er hreinlega hægt að benda á, eins og fram kemur í greinargerð með þessari tillögu, að það geti verið nauðsynlegt að hafa slíka heimild hreinlega vegna almannahagsmuna, að það sé hægt að fella niður slík gjöld og hafa svigrúm í þessum lögum. Það er í sjálfu sér ekkert mikið meira um þetta að segja annað en að undirstrika að þær aðstæður sem nú eru í þessum landshluta eru óásættanlegar. Með því er ég svo sem ekkert að segja að það eigi ekki við annars staðar en það er mjög áberandi í þessum landshluta að þetta umhverfi er ekki til þess fallið að laða sín starfsemi sem notar raforku því að það sjá allir í hendi sér að ef öryggið er ekki til staðar til að halda uppi atvinnurekstri eða vera með starfsemi fara menn ekki út í fjárfestingar eða framkvæmdir. Fjölmargir aðilar hafa skorað á ríkisvaldið að beita sér í þessu og er sú tillaga sem hér er sett fram m.a. sett fram til þess að hvetja ríkisvaldið og koma með tillögu um hvernig hægt er að finna lausn á þessu. Því gengur ályktunin út á að gerð sé tímasett áætlun þannig að þeir sem hafa áhuga á því og vilja til þess að bæta þetta öryggi sjái líka hver vilji ríkisvaldsins er, hvernig ríkisvaldið sér að það verði gert og á hvaða tíma. Ég vonast til þess að þetta mál fái hraða og góða umfjöllun í þingnefndum og hjá ríkisstjórn og verði vel tekið og kallaðir til þeir sem er málið skylt ef því er að skipta. Það ætti að vera einfalt að mínu viti fyrir ríkisvaldið að koma með þá viljayfirlýsingu sem óskað er hér eftir og að sett verði í gang vinna við að gera tímasetta áætlun um hvenær ríkið ætlar að vera búið að tryggja raforku til Vestfjarða.

Frú forseti. Það mál sem er hér til umfjöllunar er mikilsvert og þarft. Það er til þess fallið að bæta skilyrði og samkeppnishæfi atvinnufyrirtækja í þessum landshluta, þ.e. á Vestfjörðum, og öryggi íbúa. Það er nú þannig að Vestfirðingar hafa mátt búa við mikið óöryggi í þessum efnum undanfarna áratugi og eiginlega bara frá upphafi. Það líður vart sá mánuður yfir vetrartímann að ekki verði rafmagnslaust um einhvern tíma einhvers staðar á svæðinu. Vissulega getur verið rómantískt á síðkvöldum að vetri til þegar rafmagnið fer og maður fær tækifæri til að kveikja á kertum og margir sjá þetta í ákveðnum hillingum, fjölskyldan dregur upp spilastokkinn og svona, en sannleikurinn er sá að af þessu hlýst líka verulegt og umtalsvert óöryggi fyrir almenning. Það er auðvitað ekki ásættanlegt eins og stundum hefur borið við eins og á síðasta ári þegar var t.d. rafmagnslaust dögum saman í Árneshreppi á Ströndum. Þá er nú farið að vandast málið og verða erfið lífsskilyrðin á harðasta vetrartímanum þegar rafmagn fellur út svo dögum skiptir. Það hefur verið erfitt fyrir hátæknifyrirtæki og atvinnulífið almennt að vinna við þær aðstæður sem hafa ríkt í raforkumálum á Vestfjörðum. Fyrirtæki eins og 3X Stál á Ísafirði hafa beinlínis orðið fyrir tjóni vegna rafmagnsleysis og vafalaust á það við um fleiri. Heimilistæki og fleira í almennu heimilishaldi skemmist og endist verr en ella þegar óöryggi er á spennunni. Í ársgamalli skýrslu Landsnets um afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum, sem er öllum aðgengileg á netinu, má sjá að enginn landshluti býr við meira óöryggi í raforkumálum en Vestfirðingar. Þar kemur skýrt fram að þetta ófremdarástand hefur í för með sér umtalsverðan samfélagslegan kostnað sem í skýrslunni er metinn á um 84 milljónir á ári en ég gæti trúað að það væri varlega áætlað. Ýmsar leiðir hafa verið nefndar til úrbóta en virkjun Hvalár í Ófeigsfirði er, að ég gæti trúað, raunhæfasta og aðgengilegasta úrræðið þegar allir kostir eru skoðaðir, jafnvel þó að sú virkjun verði dýr. Raunar er Hvalá eini augljósi virkjunarkosturinn sem við höfum fyrir þetta svæði en með henni yrði komið á ígildi tvöfaldrar raforkutengingar sem mundi stórbæta afhendingaröryggi raforkunnar og þar með stórbæta samkeppnisstöðu atvinnulífsins á svæðinu. Sá böggull fylgir skammrifi að til þess að Hvalárvirkjun geti talist arðbær þyrfti að fella niður tengigjald hennar, eins og Fjórðungssamband Vestfirðinga, Orkubú Vestfjarða og Ísafjarðarbær hafa lagt til í sameiginlegri áskorun til ríkisstjórnarinnar. Gríðarlega mikið er í húfi fyrir byggðarlögin á Vestfjörðum að þessum umbótum verði við komið og brýnt að hraða þeim sem frekast er kostur, því eins og fram kom í máli hv. flutningsmanns, hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, er áætlað að hinn samfélagslegi ábati gæti numið um tveimur milljörðum kr. auk þess sem ábatinn fyrir Landsnet var á sínum tíma metinn á um 500 millj. kr. Frú forseti. Þegar að kreppir í samfélagi eins og okkar og horfa þarf í hverja krónu er brýnt að stjórnvöld hafi skýra sýn á það hvernig fjármunum samfélagsins skuli best varið. Í því sambandi hlýtur það að standa jafnaðarmönnum og raunar öllum sanngjörnum mönnum næst að horfa til þess hvort einstaklingar, hópar eða heilu byggðarlögin standa jafnfætis öðrum í samfélaginu. Það er staðreynd að Vestfirðingar hafa áratugum saman staðið höllum fæti gagnvart mörgum brýnum samfélagslegum verkefnum. Ég nefni samgöngurnar á svæðinu, sem enn eru fjarri því að geta talist sambærilegar við það sem gerist annars staðar á landinu. Ég nefni fjarskiptin og háhraðatengingarnar sem lengst af hafa verið mun lakari þar en annars staðar þó að það standi nú sem betur fer reyndar til bóta vegna tiltekta hæstv. samgönguráðherra. Síðast en ekki síst nefni ég óöryggið sem þessi landshluti býr við í raforkumálum og er að sjálfsögðu tilefni þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Allt þetta skiptir sköpum fyrir búsetu og atvinnulíf hvar sem er. Vestfirðingar hafa í gegnum tíðina skaffað þjóðarbúinu drjúgar tekjur með fiskveiðum og útgerð og gera það enn þó að þeir megi að sjálfsögðu muna sinn fífil fegurri á því sviði. Íbúar svæðisins greiða sömu skatta og taka á sig sömu skyldur og aðrir landsmenn og gott betur því að þeir hafa líka tekið á sig þyngri lífskjör með hærri húshitunarkostnaði, háum flutningskostnaði og þar með vöruverði vegna erfiðra samgangna og þannig mætti lengi telja. Það mál sem hér er til umræðu er því ekki aðeins brýnt lífshagsmunamál fyrir alla Vestfirðinga, atvinnulíf þeirra, heimilisrekstur, hátækni og almenn búsetuskilyrði. Bætt raforkuöryggi fyrir þennan landshluta er sanngirnismál sem hlýtur að höfða til allra stjórnmálaflokka í samfélagi sem kennir sig við lýðræði og velferð árið 2009. Ég skora á hið háa Alþingi að taka nú höndum saman með flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu, sem eru vel að merkja allir þingmenn í kjördæminu, um að veita þessu máli brautargengi því að þetta er ekki aðeins sanngirnismál, þetta er í raun og veru jafnréttismál.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram og er auðvitað mjög samhljóða enda hafa tekið þátt í henni flutningsmenn að þessu máli. Ég held að hér hafi verið komið að kjarna málsins sem snýr að því sem býr baki þessari tillögu. Það sem ég held að sé ástæða til að undirstrika í lok umræðunnar er einfaldlega þetta: Þessi tillaga fjallar um það að fela ríkisvaldinu að hjálpa til við að byggja það sem við höfum kallað innviði samfélags. Hingað til hefur ekki verið mjög mikill ágreiningur um það að ríkisvaldið hafi þar hlutverki að gegna. Við erum einfaldlega að benda á það að til þess að hægt sé að byggja upp þessa innviði með skynsamlegustum hætti, þ.e. með því að efla raforkuframleiðslu á Vestfjörðum sjálfum, þurfi ríkið að styðja við bakið á þeirri uppbyggingu með því að fella niður tengigjöld sem nema þeirri upphæð sem nefnd er hér í greinargerðinni. Hinn kosturinn, að gera það ekki en ætla samt að byggja upp þessa innviði mun líka hafa kostnað í för með sér fyrir hið opinbera. Mér finnst ástæða til þess að undirstrika þetta vegna þess að það er ekkert óeðlilegt að viðbrögð einhverra sem e.t.v. gera sér ekki grein fyrir eðli þessa máls gætu verið þau að óeðlilegt sé að fella niður þessi tengigjöld, það sé eðlilegt að raforkuframleiðslan sé þannig að hún standi undir þessu tengigjaldi. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu verða menn auðvitað að fara aðrar leiðir, a.m.k. að því gefnu að til þess sé pólitískur vilji - sem ég hygg að sé til staðar - að þessir innviðir eins og aðrir innviðir séu byggðir upp á Vestfjörðum eins og við höfum gert með samfélagslegu átaki annars staðar á landinu. Þetta er í raun og veru kjarni málsins Við, flutningsmenn málsins, erum að fara fram á það að þessir innviðir séu á sama hátt byggðir upp með aðstoð og tilstyrk hins opinbera til þess að fólkið á Vestfjörðum hafi sömu tækifæri því að raforkuöryggið, alveg eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði hér áðan, er bæði spurning um öryggi og möguleika í uppbyggingu atvinnulífsins en ekki síður beint fjárhagslegt spursmál fyrir almenning, fyrir íbúana, fyrir fjölskyldurnar, fyrir heimilin sem hafa orðið fyrir beinu fjárhagslegu tjóni vegna skorts á raforkuöryggi. Ég veit ekki hvort fólk áttar sig á því sem hefur ekki upplifað það að kannski á miðjum degi er rafmagnið allt í einu farið, atvinnulífið stöðvast, eða á kvöldin þegar fólk sest fyrir framan sjónvarpið til að fylgjast með því sem þar fer fram að þá er það skyndilega ekki mögulegt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, það getur verið voðalega rómantískt á kvöldin að sitja við kertaljós og hafa það huggulegt. En vilji menn gera það er þá ekki eðlilegt að menn hafi til þess frjálst val og slökkvi þá á fínu rafmagnsljósunum sínum? Ekki að það sé gert vegna þess að aðstæðurnar séu þannig að stuðlað sé að því nánast með - hvað á að segja? - skorti á stjórnvaldsaðgerðum að menn séu oftar í svona rómantísku umhverfi á Vestfjörðum en annars staðar. Ég held að það sé ekki það sem við erum að sækjast eftir, svo ég sletti aðeins gamanmálum. Kjarni málsins er þessi: Við erum í þessari tillögu að fara fram á það að með eðlilegum hætti sé komið að því að byggja upp þessa innviði á Vestfjörðum eins og við höfum gert annars staðar, líkt og við byggjum upp innviði samfélags okkar á öðrum sviðum. Ég tel að kjarni málsins sé á vissan hátt fólginn í tillögu sem lögð var fram af forustumönnum allra flokka í bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar og samþykkt samhljóða. Ég ætla að leyfa mér í lokin að lesa hana orðrétt, með leyfi forseta: „Bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar telur að skýrsla Landsnets frá því í mars 2009 undir heitinu „Bætt afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum“ sýni fram á að Hvalárvirkjun sé skynsamlegasta leiðin til að tryggja afhendingaröryggi í raforkumálum á Vestfjörðum. Allt tal um að ekki sé þörf á reiðuafli Hvalárvirkjunar - og hún geti því ekki verið þjóðhagslega arðsöm - skýtur skökku við þegar nýir virkjanakostir um land allt eru sífellt í umræðunni. Með Hvalárvirkjun eykst auk þess tryggt reiðuafl á svæðinu sem opnar á möguleika á nýjum atvinnutækifærum sem í dag eru lokaðir. Bæjarstjórn skorar á stjórnvöld að breyta raforkulögum þannig að Landsnet fái lagalega heimild til að fella niður fyrirhugað tengigjald vegna Hvalárvirkjunar.“ Þetta finnst mér vera kjarni málsins. Og af því að hér er sérstaklega vísað til raforkulaga er það svo að það er lögbundin skylda, sem nú er verið að uppfylla að ég hygg, að fara yfir reynsluna af raforkulögunum sem sett voru 2005. Ætlunin er að skila áliti, ef ég best man, á næsta ári. Út af fyrir sig er ekkert því til fyrirstöðu að opna á hina lagalegu heimild þrátt fyrir að heildarendurskoðun raforkulaganna sé ekki lokið og vel má vera að niðurstaðan af þessari vinnu, sem hér er verið að leggja af stað með að tilstuðlan okkar sex þingmanna, leiði til þess að þessum einangraða þætti raforkulaganna verði breytt til að opna á þessa heimild. Það er auðvitað það sem þetta mál allt saman snýst um. Virðulegi forseti. Ég undirstrika og ég vil í lokin þakka eingöngu góðar viðtökur. Þetta mál hefur líka fengið mjög góðar viðtökur í almennri umræðu, þetta hefur kallað á umræður á vettvangi Vestfirðinga og það er engin spurning að mikill einhugur er að baki þessu. Ég trúi því líka, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson enn fremur, að sanngirnisrök séu hér að baki og ég trúi því að með tilliti til þeirra muni Alþingi komast að sömu niðurstöðu og við sem stöndum að þessari tillögu höfum komist að.

Virðulegi forseti. Ein af meginástæðum þess að ég hef umræðu um álversuppbyggingu á Bakka er að umræðan hefur að mínu mati verið afar ómálefnaleg og einkennst af upphrópunum og vanþekkingu. Kannski má segja að stundum hafi hún jaðrað við trúarofstæki. Ég vona heils hugar að umræðan verði sanngjörn en leiðist ekki út í fordóma við þau störf sem álver skapar. Ástæðan fyrir því að íbúar á Norðausturlandi hafa ákveðið að setja stefnuna á álver og fengið Alcoa til liðsinnis við sig við að kanna þá orku sem er til staðar er fyrst og fremst sú að störfum hefur fækkað á Norðausturlandi, m.a. í sjávarútvegi og landbúnaði. Sú þróun hefur leitt til viðvarandi fólksfækkunar eins og fram kemur í skýrslu Byggðastofnunar frá því í júlí 2008. Íbúum í Þingeyjarsýslum hefur fækkað um 31% frá árinu 1991 og þar af hefur ungu fólki, 18–40 ára, fækkað um 24%. Þessi þróun hefur fyrst og fremst átt sér stað vegna þess að þegar fólk missir vinnuna flytur það í burtu, í flestum tilfellum á suðvesturhornið, og það mætti segja að það atvinnuleysi sem mælist á höfuðborgarsvæðinu eigi rót sína að rekja til uppsafnaðs atvinnuleysis frá þeim svæðum sem nutu ekki þensluáhrifa. Það er fyrst og fremst þess vegna sem 83% af íbúum svæðisins telja að álver komi til með að hafa jákvæð áhrif á búsetuskilyrði á Norðausturlandi. En af hverju álver? Af hverju ekki eitthvað annað? Jú, í fyrsta lagi vegna þess að í öllum tilvikum hefur stóriðjan glætt atvinnulíf í nærsamfélagi sínu og stækkað atvinnusvæði umtalsvert, t.d. hefur íbúum á Vesturlandi fjölgað um 25% frá árinu 1977 er uppbygging hófst með járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga og síðan hefur álver bæst þar við. Samkvæmt sömu skýrslu voru íbúar á Austurlandi árið 2003 ríflega 12.000 en þar hefur nú fjölgað um rúmlega 1.300 vegna áhrifa frá starfsemi Fjarðaáls. Hvaða áhrif hefur álverið á Reyðarfirði haft á nærsvæðið þar? Á álverslóðinni einni starfa um 700 manns. Þá eru ótalin störf þeirra aðila sem hafa fulla atvinnu beinlínis vegna starfsemi fyrirtækjanna. Hagfræðistofnun segir að alls megi áætla að kaup álfyrirtækjanna þriggja á innlendri vöru og þjónustu árið 2008 hafi numið um 25 milljörðum kr., innlendar launagreiðslur um 10 milljörðum kr. og opinber gjöld til ríkis og sveitarfélaga um 2,5 milljörðum. Það þarf því ekki að fletta neinum blöðum um það hversu þjóðhagkvæmar þessar aðgerðir eru. Er eitthvað annað sem hægt væri að reyna? Íbúar og sveitarfélög í Norður-Þingeyjarsýslu hafa reynt allt annað, hafa kannað fjölmörg atriði í þaula, þar á meðal kísilflöguverksmiðju en við nánari skoðun kom einfaldlega í ljós að ekki reyndist fótur og grundvöllur fyrir þeirri starfsemi. Það er mikilvægt að hafa eitt í huga í þessari umræðu. Eitt af meginmarkmiðunum með samstarfi við Alcoa var að skoða fýsileikann við að byggja álver í landi Bakka þar sem forsenda fyrir slíku var að kanna mögulega afkastagetu háhitasvæða í Þingeyjarsýslum. Að því verkefni hefur verið unnið í allmörg ár en því miður gekk það ekki eftir þar sem fjórir af átta framkvæmdaþáttum verksins voru skikkaðir í sameiginlegt mat með ólöglegum úrskurði Þórunnar Sveinbjarnardóttur, þáverandi umhverfisráðherra. Verkefnið hefur nú frestast um eitt ár með ótrúlegum kostnaði fyrir þá sem að verkinu koma. Ég skora því á hæstv. iðnaðarráðherra að halda Alcoa 

Virðulegi forseti. Ef þetta er málflutningurinn, að Samfylkingin hafi sett af stað einhverjar tafir vegna úrskurðar um sameiginlegt umhverfismat, þekkir hv. þingmaður ekki vel til verksins. Þarna hefur almennt vantað fjármagn til að geta farið í þær rannsóknarboranir sem til þarf. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að munnhöggvast hér við hv. þingmann um þennan ódýra málflutning hans, heldur ætla ég að segja frá því að vilji okkar og þessarar ríkisstjórnar er að ráðast í stórfellda atvinnuuppbyggingu á Norðausturlandi. Það höfum við sýnt í verki núna með því að þann 22. október sl. ritaði sú er hér stendur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar undir viljayfirlýsingu við sveitarfélögin fyrir norðan, þ.e. Norðurþing, Skútustaðahrepp og Þingeyjarsveit, um samstarf á sviði orkurannsókna, orkunýtingar og atvinnuuppbyggingar á svæðinu. Þetta er alveg gríðarlega dýrmætt vegna þess að þarna eru öll þessi sveitarfélög sem að málinu koma orðin hluti af þessari viljayfirlýsingu.

Gömul lumma.

Það sem við erum sammála um er að nýta eigi jarðvarmann í Þingeyjarsveit til stórfelldrar atvinnuuppbyggingar á svæðinu.

Í hverju?

Það felst í tvennu og ég heyri að hv. þm. Jón Gunnarsson er eitthvað spældur yfir þessum tíðindum en ég held að hann ætti að hlusta vel. Virðulegi forseti. Í þessari viljayfirlýsingu eru tveir alveg gríðarlega mikilvægir þættir, í fyrsta lagi er í henni kveðið á um það að sett verði á laggirnar verkefnisstjórn sem við erum að verða búin að skipa og hún hefur það eina verkefni að sækja atvinnu inn á þetta svæði. Í verkefnisstjórninni eiga sæti fulltrúar allra þessara sveitarfélaga, Landsvirkjunar, Atvinnuþróunarfélagsins í Þingeyjarsýslum og iðnaðarráðuneytisins. Í öðru lagi ætlum við að koma orkurannsóknum þarna aftur af stað með því að finna nýtt fjármagn inn í verkefnið með því að búa til eitt öflugt félag utan um alla orkuöflunina á svæðinu, þ.e. Bjarnarflag, Kröflu og líka Þeistareyki. Þetta verður eitt félag og nú er unnið að því undir forustu Landsvirkjunar að svo geti orðið þannig að menn geti hafið þarna rannsóknir að nýju. Við þurfum að koma orkunni, sem þarna er ónýtt núna en menn vita að er á svæðinu, í vinnu sem allra fyrst. Það er það eina sem vakir fyrir okkur með þessari viljayfirlýsingu. Það er alveg rétt að undanfarin þrjú ár hafa Norðurþing, eitt sveitarfélaganna fyrir norðan, ríkisstjórn Íslands og Alcoa verið aðilar að sameiginlegri viljayfirlýsingu vegna undirbúnings að álveri á Bakka frá 16. maí árið 2006. Alcoa er ekki aðili að þessari viljayfirlýsingu en er eftirleiðis jafnsett öðrum mögulegum samstarfsaðilum um afnot orkunnar. Það er auðvitað staðreynd að Alcoa er enn þá aðili að þessu sameiginlega umhverfismati þarna fyrir norðan. En verkefni þessarar verkefnisstjórnar er heldur ekki bara að sitja og bíða og vonast til þess að eitthvað komi, heldur er verkefni hennar að sækja vinnu inn á svæðið. Það hefur verið lenska hér á landi undir forustu Framsóknarflokksins í atvinnumálum að sitja og bíða, fá fyrirtækin í hausinn 

Þvílík snilld.

Það er það sem þessi verkefnisstjórn mun gera.

Sækja hvað?

Virðulegi forseti. Fleiri aðilar hafa verið áhugasamir um svæðið þarna fyrir norðan, ekki síst núna þegar þeir sjá að þarna eru rannsóknirnar að fara aftur af stað. Það er markmiðið í kjölfar þessarar yfirlýsingar að strax að ári, næsta haust, verði rannsóknum og undirbúningsvinnu lokið þannig að unnt verði að ganga til samninga um atvinnuuppbyggingu á svæðinu, þá viti menn hvaða orku svæðið hefur upp á að bjóða þannig að Alcoa geti þá tekið ákvörðun, eða aðrir aðilar. Virðulegi forseti. Sú gríðarlega atvinnuuppbygging sem er að verða í hátækniiðnaðinum á höfuðborgarsvæðinu er gríðarlega jákvætt skref. En það breytir því ekki að það er ekki vilji okkar að Ísland sporðreisist á suðvesturhorninu með þungann í atvinnumálum, heldur ætlum við að fjölga störfum á landsbyggðinni 

Virðulegi forseti. Stjórnarflokkarnir hafa ekkert gert annað en að innleiða óvissu í atvinnumálum, oft í nafni umhverfisverndar. Ég ætla að taka dæmi um það. Síðasta sumar hafði Alcoa tekið frá fjármagn til að byggja upp álver á Bakka við Húsavík.

Það er ekki komin ákvörðun. …


             Þegar þáverandi umhverfisráðherra tók ákvörðun um að setja Þeistareyki og Bakka í tvöfalt umhverfismat, eða réttara sagt sameiginlegt umhverfismat, gerðist það í stjórn Alcoa að peningarnir sem höfðu verið teknir frá fyrir Bakka voru færðir í álver sem var byrjað að byggja í Sádi-Arabíu. Álver spúir út í kringum 500.000 tonnum af CO á ári. Álverið á Bakka hefði gert það. Það sem gerðist við það að færa framkvæmdina suður til Sádi-Arabíu þar sem rafmagnið er framleitt með gasi var það að við framleiðsluna eru ekki eingöngu 500.000 tonn sem fara út, heldur 1 milljón tonna. Framlag þáverandi hæstv. umhverfisráðherra til umhverfismála í heiminum eru 500.000 tonn af CO 2 á ári - þangað til það álver lokar. Þetta lýsir mjög vel þeirri skammsýni og hugsunarleysi og yfirlitsleysi sem einkennir þessa stjórnarflokka. Skattlagningin á orku og auðlindir 

Forseti. Fyrr í haust tilkynnti iðnaðarráðherra um þá niðurstöðu ríkisstjórnarinnar að endurnýja ekki viljayfirlýsingu við Alcoa um orkunýtingu á Norðausturlandi. Í stað þeirra yfirlýsinga sem áður höfðu verið í gildi við það eina fyrirtæki um hugsanlega nýtingu á orkunni þar hefur verið gert samkomulag við sveitarstjórnirnar á svæðinu, Norðurþing, Skútustaðahrepp og Þingeyjarsveit, um samstarf þessara aðila á sviði orkurannsókna og atvinnuuppbyggingar í Þingeyjarsýslum. Í samkomulaginu kemur fram að aðilar þessa máls eru sammála um mikilvægi þess að velja einn eða fleiri trausta, ábyrga, fjárhagslega sterka aðila til samstarfs um atvinnuuppbyggingu sem byggir á hagnýtingu orkunnar frá háhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum. Sömuleiðis er lögð áhersla á að orkan sem er að finna á háhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum verði nýtt til að skapa varanleg störf á svæðinu. Samkomulag ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna miðar að því að vinna að því að ljúka ýmsum rannsóknum og undirbúningsvinnu á svæðinu til að hægt verði að hefja nýtingu á þeirri orku sem til staðar er. Þetta nýja samkomulag ríkisstjórnarinnar við sveitarfélögin þar nyrðra er að mínu viti mikið heillaskref fyrir íbúa Íslands og íbúana á svæðinu. Nú hafa allir sem áhuga hafa aðgang að þessari orku og að nýta hana í stað þess að henni hafi verið haldið fyrir einn aðila fram til þessa.

Þetta er rangt.

Forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur aldrei leynt því að hann er mikill áhugamaður um stóriðju og mikill stóriðjusinni. Því til staðfestingar skrifar hann bráðskemmtilega grein í Fréttablaðið í dag þar sem hann segist meira að segja heyra óminn af rödd gamla Leníns í eyrum sér og segir að það sé ekki gæfulegt ef Lenín eigi að leiða þjóðina út úr vandræðunum, þá fyrst verði við vanda að etja. Það er líklega leitun að öðrum eins stóriðjusinna og Lenín gamli var, sá maður trúði á stóru lausnirnar fyrst og fremst eins og Framsóknarflokkurinn og Höskuldur og, virðulegi forseti, það skyldi þó aldrei vera að gamli góði Lenín hafi verið framsóknarmaður.

Forseti áminnir þingmenn almennt um að þegar þeir ávarpa aðra þingmenn noti þeir orðið háttvirtur og fullt nafn.

Virðulegur forseti. Það er fallegt á Bakka við Húsavík. Ég keyrði þar fram hjá sex sinnum í sumar, fagrar, grænar, aflíðandi brekkur, fallegt útsýni, falleg strönd. Það væri fallegt að hafa þar kálver en ekki álver eins og komið hefur fram.  Þessi umræða um álver á Bakka snýst um margt. Hún snýst m.a. um það að orkan er ekki ótakmörkuð. Raforkuframleiðsla úr jarðgufu er 12% nýting á orkunni. 88% af orkunni er sóað. Raforkuframleiðsla til áliðnaðar þýðir að fyrir hvert eitt starf í álveri þarf eitt megavatt af virkjaðri orku. Eitt megavatt af virkjaðri orku dugir fyrir 18 störfum í grænmetisrækt. Ein kílóvattstund af orku dugir fyrir 0,1 starfi í álveri en fyrir 16 störfum hjá garðyrkjubændum. Hér er verið að sóa orku.

Þetta er ekki rétt.

Ef hugmyndin er að byggja upp atvinnulíf  Ég leyfi mér að benda á að í stóru samhengi þurfum við að velta fyrir okkur hvað eigi að virkja, hvernig eigi að virkja og til hvers eigi að virkja. Hvað liggur á? Náttúran hefur, eins og mennirnir einfaldlega, bara gildi í sjálfri sér, burt séð frá notkunargildi eða peningagildi. Ég keyrði líka sex sinnum í gegnum Húsavík í sumar. Það er rífandi kraftur á Húsavík, meiri kraftur á Húsavík en í öllum nærliggjandi sveitarfélögum á Norðausturlandi. Það bara er þannig. Eini staðurinn þar sem ég lenti í meira fjöri var á sveitaballinu sem ég fór á í Skúlagarði þannig að það er ekki allt í ömurlegheitum á Húsavík 

Virðulegur forseti. Ég man þá tíð sem hæstv. iðnaðarráðherra minntist á, þegar menn sátu og biðu eftir álverum eða einhverjum þeim hugmyndum sem kæmu utan frá. Það gerðist ekki neitt. Alþýðuflokkurinn var þá í stjórn, síðan komu framsóknarmenn til stjórnar og þá hófst uppbygging atvinnulífs, ekki síst á landsbyggðinni. Hér er rætt um raunverulegan áhuga ríkisins á að styðja við atvinnuuppbyggingu og stuðning við frumkvæði heimamanna. Spurt er: Hvað vill ríkið? Hver er ábyrgð ríkisstjórnarinnar? Í ljósi fyrirspurnar hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur fyrr í dag um fjölskipað Stjórnarráð, um sameiginlegar og samábyrgar ákvarðanir ríkisstjórnar og nauðsyn þess að koma á slíku fjölskipuðu valdi, er hálfsérkennilegt að hugsa til þess að hefði slíkt fyrirkomulag verið við lýði þegar hv. þingmaður og þáverandi umhverfisráðherra tók afar umdeilda ákvörðun um sameiginlegt umhverfismat hefði slík ákvörðun væntanlega aldrei komið til af samhentri ríkisstjórn, ríkisstjórn sem hefði talað einni röddu, ríkisstjórn sem hefði staðið við fyrri yfirlýsingar og undirskrifaða samninga. Hin umdeilda ákvörðun olli töfum en var á engan hátt betri stjórnsýsla, verri ef eitthvað var. Á engan hátt er það sjálfgefið að sameiginlegt mat á fjórum þáttum af átta gefi betra umhverfismat. Ákvörðunin var pólitísk og hafði þær afleiðingar að verkefninu seinkaði, verkefni sem snýst um að kanna hvort nægileg orka upp á 400–500 megavött sé til á svæðinu. Ef hún reynist ekki til er álvershugmyndin út af borðinu. Þá skapast rými fyrir eitthvað annað. En þetta eitthvað annað verður að hafa andlit og kennitölu. Því verður að fylgja raunverulegur áhugi og fjármagn. Verkefnið við Bakka er bakkað upp af heimamönnum. Fyrir liggur staðfest svæðisskipulag allra sveitarfélaga. 83% íbúanna telja verkefnið jákvætt. Yfirlýsing ríkisvalds, sveitarfélagsins og Alcoa frá 2006 gaf einmitt íbúunum aukna trú og bjartsýni, hækkaði fasteignaverð og jók eftirspurn eftir lóðum jafnt til íbúðar sem atvinnureksturs, á Húsavík sem og annars staðar. Í uppbyggingu atvinnulífs, baráttu um betri byggð, varnarbaráttu þar sem reynt er að snúa vörn í sókn hvað varðar íbúaþróun, 

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er þörf og mikilvæg. Atvinnumál úti á landi eiga að vera í forgrunni atvinnuumræðu hér á landi vegna þess að það vantar fjölbreytni í störf úti á landi. Á síðustu árum hefur ríkisvaldið einbeitt sér að því að skapa einhæfni í störfum úti á landi.

Síðustu tvö ár.

Það er miður. Síðustu 15 ár, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, hefur þróunin verið á einn veg. Við þurfum að snúa þessu við og skapa fjölbreytni í störfum úti á landi. Ég horfi t.d. til Norðurþings þar sem áherslan á liðnum tímum hefur verið á sjávarútveg og landbúnað og einhæfni hefur skapast fyrir vikið. Við þurfum þriðju víddina sem er t.d. iðnaður en fyrst og fremst þurfum við eftirsótt og verðmæt störf sem jafnt konur sem karlar vilja vinna við til að fá sem breiðustu vídd í atvinnumál á svæðinu. Þannig og ekki öðruvísi byggjum við upp atvinnulíf á staðnum.

Sammála.

Það má þess vegna heita álver í mínum huga en aðalatriðið er þetta. Tvennt er mikilvægt í þessu efni, þingmenn svæðisins vilja að orkunni verði varið til þessa svæðis og hitt er viljayfirlýsing sem iðnaðarráðherra undirritaði ásamt Norðurþingi, Skútustaðahreppi og Þingeyjarsveit. Þar er komin leið til að sækja þessa vinnu en ekki bíða endalaust eftir henni. Við getum ekki beðið endalaust þegar við höfum verðmæta orku í iðrum jarðar, græna orku. Þá bíðum við ekki, þá sækjum við eftir verðmætum og eftirsóttum störfum íbúunum á svæðinu til heilla. 
            

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra talaði áðan eins og hún hefði fundið upp hjólið og sendi heimamönnum þann tón að þeir væru að bíða ölmusu og þess að einhver kæmi til þeirra. Þvílíkur hroki sem þetta er. Aðstoðarmaður fjármálaráðherra tók í sama streng í umræðu sinni um stóriðju. Hann sagði m.a. að vafasamt væri að efnahagsleg rök mæltu með frekari uppbyggingu stóriðju og að langtímaáhrif orkufreks iðnaðar og atvinnustigs væru engin því að þau ryddu annarri atvinnu burtu. Þetta segir hann þrátt fyrir að nýleg skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands segi allt annað og að reynslan sýni okkur að alls staðar verða fyrirtæki í orkufrekum iðnaði ný kjölfesta í atvinnulífi á viðkomandi svæði. Þau hafa í för með sér bættar samgöngur í lofti, á láði og á legi. Það verður algjör viðsnúningur í búsetuþróun og fjölmörg ný fyrirtæki í verslun og þjónustu skjóta rótum. Reynslan sýnir einnig að orkufrekur iðnaður eykur blómlegt menningar- og menntalíf á þeim svæðum þar sem hann byggist upp. Hann verður grunnur að byggingu nýrra leikskóla og aukinni opinberri þjónustu. Framboð á fjölbreyttara húsnæði eykst og fasteignaverð hækkar. Áhrif álvers á Bakka munu m.a. leiða af sér fólksfjölgun á svæðinu um meira en þúsund manns, fjölga störfum í Þingeyjarsýslu um a.m.k. 500 og um 200 á Eyjafjarðarsvæðinu. Þá munu á annað þúsund afleidd störf skapast í samfélaginu. Framkvæmdir væru stór þáttur í að auka útflutningsverðmæti og hagvöxt í landinu. Þær stuðla að betri nýtingu á innviðum samfélagsins. Samfara stóriðjuframkvæmdum eykst líka áhersla á umhverfismál og sjálfbært samfélag. Árin 2001–2006 greiddu orkuveitufyrirtæki ríflega milljarð í verkefni á vegum umhverfismála og yfir 500 millj. kr. í styrki vegna rannsókna og vísinda, m.a. sem tengjast umhverfismálum. Ég held, virðulegi forseti, að þessi ríkisstjórn sé búin að sýna okkur að það er engin samstaða um uppbyggingu atvinnulífs í þessu landi ef 

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir hvert orð hv. þm. Þórs Saaris hér á undan. Við erum í þeirri glímu að skapa atvinnu sem sparar gjaldeyri og skapar gjaldeyri. Álbræðslueinsleitnishugsun sjálfstæðismanna og framsóknarmanna gengur gegn því. Hvar er hin græna stóriðja sem við töluðum um í gær, 

Hvar er hún?

Hvað með stóriðju sem skapar atvinnu, skapar gjaldeyri og sparar gjaldeyri?  Hverjar voru tafirnar? Hverjar voru tafirnar þegar hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins skrifaði undir hverja viljayfirlýsinguna á fætur annarri? Af hverju var álverið ekki byggt? Og hver er staða orkufyrirtækjanna í dag? Þau eiga ekki fyrir endurnýjun lána og þau eiga ekki fyrir nýframkvæmdum. Ég vil biðja hv. þingmenn, stóriðjusinna, að fara að hugsa svolítið út fyrir þennan einsleita ramma, það er löngu kominn tími til. Hver er reynslan úti á landsbyggðinni þar sem allt gengur mjög vel? Hvar gengur verst? Jú, það gengur illa með sveitarfélagið í Fjarðabyggð af því að þeir hafa fengið álver, og það gengur illa að hluta til á Húsavík og í Reykjanesbæ af því að þeir eru stöðugt að bíða eftir álveri. Það er mikill uppgangur á landsbyggðinni, 

Óskaplegt bull er þetta.

Virðulegi forseti. Þessi þúsundblómastefna Vinstri grænna er því miður bara í nefnd. Ég get ekki séð að hún hafi skapað nokkurt starf, hvorki á landsbyggðinni né annars staðar. Það eru nokkur atriði sem mig langar til þess að svara á þeim stutta tíma sem ég hef, vegna þess að hér komu ansi margar rangar fullyrðingar í umræðunni. Því hefur verið haldið fram að það sé nýmæli að Skútustaðahreppur og Þingeyjarsveit komi að þessu máli og það er rangt. Þau hafa allan tímann verið inni í myndinni sem aðilar að Þeistareykjum og tekið fullan þátt í því verkefni sem heimamenn hafa unnið að. Hér segir hæstv. iðnaðarráðherra að þetta sé einhver lausn hjá framsóknarmönnum. Það eru heimamenn sem hafa að vandlega athuguðu máli ákveðið  
             Því er haldið fram að verkefnið hafi ekki tafist einn dag þegar úrskurður umhverfisráðherra kom. Hvernig væri að hæstv. iðnaðarráðherra mundi hér koma fram og biðjast afsökunar á því að hér hafi síðasta ríkisstjórn, ráðherra Samfylkingarinnar, komið með úrskurð sem braut í bága við lög, samkvæmt umboðsmanni Alþingis. Það er því ekki fjárskortur sem hefur valdið því að verkefnið hefur tafist. Auðvitað þarf fjármagnið að koma einhvers staðar frá. Þess vegna leituðu menn til Alcoa því að þeir hafa verið með í verkefninu frá upphafi, leggja fé til rannsókna, eru búnir að leggja til um einn milljarð.  
            

Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg af hverju umræða um atvinnuuppbyggingu á einu landsvæði sem ríkisstjórnin er búin að skuldbinda sig til að ráðast í - skuldbinda sig - hvers vegna hún þarf að snúast upp í umræðu með eða móti einum atvinnuvegi í landinu sem eru álver, ég bara átta mig ekki á því.

Ekki við heldur.

Virðulegi forseti.  
            

Forseti biður þingmenn um að hafa þögn í salnum meðan ræðumaður talar.

Forsenda þess að einhver geti tekið ákvörðun um uppbyggingu þarna eða nýtingu þessarar orku er sú að menn viti hversu mikil orkan er,  Virðulegi forseti. 

Frú forseti. Það er margt sagt í þessum ræðustól en þegar þingmenn koma upp og segja beinlínis ósatt, tala væntanlega gegn betri vitund, eins og hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson gerði hér í ræðu sinni áðan - mér er sagt að þingmaðurinn sé löglærður, það má vera að það sé satt, ég er farin að efast um það. Sé maðurinn löglærður og hafi þingmaðurinn, frú forseti, - háttvirtur, verð ég víst að segja - kynnt sér umhverfislöggjöf á Íslandi ætti honum að vera kunnugt um að úrskurðir umhverfisráðherra fyrr og síðar og úrskurður sá sem kveðinn var upp sumarið 2008 um sameiginlegt mat á Bakka var ekki ólöglegur. Hefði hann verið ólöglegur væri væntanlega búið að taka málið fyrir dómstóla og fá niðurstöðu í því. Ég bið, frú forseti, að þess verði gætt hér í þessum þingsal að þingmenn komi hér ekki upp í krafti þinghelgi sinnar og ljúgi upp á aðra þingmenn.


             Forseti vekur athygli hv. þingmanns 

Virðulegi forseti. Ég ætla að mótmæla þeirri fundarstjórn sem er haldin hér af hæstv. forseta, að ég fái ekki að bera af mér sakir. Það var fullyrt hér í umræðunni að ég hefði beinlínis logið. Hvernig getur það verið þegar ég vísa til þess að umboðsmaður Alþingis kvað upp þann úrskurð að úrskurður umhverfisráðherra, hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, hafi verið ólöglegur. Að halda því fram að af því að þetta mál hafi ekki farið til dómstóla fari ég með rangt mál - ég óska þess að þetta verði bara leiðrétt hér með. Heimamenn ákváðu að fara ekki með málið fyrir dómstóla vegna þess að þeir töldu að það mundi skaða málið frekar en að bæta það, jafnvel þó að þeir væru ansi vissir um það að þeir mundu vinna það mál. Ég er löglærður, ég met mjög mikils þá menntun sem ég hef. Ég vísa til þess sem umboðsmaður Alþingis hefur sagt og hvet hvern þann 

Virðulegi forseti. Úr einu álveri í annað, ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um heimild til samninga um álver í Helguvík. Þann 7. ágúst sl. var, eins og hv. þingi er kunnugt um, undirritaður fjárfestingarsamningur milli ríkisstjórnar Íslands, Century Aluminum Company og Norðuráls Helguvíkur ehf. um byggingu og rekstur álvers í Helguvík. Var sú undirritun í samræmi við vilja og lög héðan frá Alþingi, nr. 51/2009, um þessa heimild til samninga um álverið. Í samræmi við ákvæði EES-samningsins um ríkisaðstoð hafði fjárfestingarsamningurinn, sem og lögin sem samþykkt voru hér á síðasta ári á fyrri stigum, verið tilkynntur til Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) og óskað eftir staðfestingu á að samningurinn og lögin væru í samræmi við ákvæði EES-samningsins. Með vísan til þessa var fjárfestingarsamningurinn ekki undirritaður fyrr en niðurstaða ESA lá fyrir sem var sama fyrirkomulag og viðhaft var varðandi álverið fyrir austan. Þann 23. júlí sl. barst stjórnvöldum ákvörðun ESA þess efnis að sú ríkisaðstoð sem í fjárfestingarsamningnum felst væri heimil og vel innan marka leyfilegrar byggðaaðstoðar samkvæmt reglum EES-samningsins um ríkisaðstoð. Í ákvörðun ESA frá 23. júlí sl. voru hins vegar gerðar athugasemdir við tvö atriði í fjárfestingarsamningnum sem kalla á lagabreytingar þær sem lagðar eru til með þessu frumvarpi. Hið fyrra snýr að gildistíma samningsins. Í lögunum kemur fram að samningurinn skuli gilda eigi skemur en í 20 ár frá því að framleiðsla hefst í álverinu og síðan væri hægt að framlengja hann um önnur 20 ár þannig að í raun var um að ræða 40 ára samning. Að mati ESA er ekki unnt að heimila veitingu ríkisaðstoðarinnar lengur en til 20 ára og ber því að miða það tímamark við dagsetningu undirritunar samningsins en ekki þegar framleiðslan hefst. Kallar sú athugasemd ESA á breytingu á orðalagi í 2. mgr. 1. gr. laganna frá því í vor, sbr. 1. gr. þessa frumvarps sem liggur nú fyrir þinginu. Síðari athugasemd ESA snýr að frávikum frá reglum um stimpilgjald. Í lögunum er að finna ívilnandi reglur fyrir Norðurál Helguvík um greiðslu stimpilgjalds, bæði hvað varðar byggingu og rekstur álversins sem og endurfjármögnun. Með frumvarpinu er lagt til að umræddu ákvæði um stimpilgjöld verði breytt til samræmis við athugasemd ESA á þann veg að heimild til frávika verði þrengd þannig að frávik frá stimpilgjöldum verði afmörkuð eingöngu við skjöl sem eru gefin út í beinum tengslum við byggingu álversins sjálfs en ekki síðan rekstur þess í framhaldinu. Samþykki ESA á þessari ríkisaðstoð sem hinn undirritaði fjárfestingarsamningur kveður á um er því háð þeim breytingum á þessum lögum nr. 51/2009 sem lagðar eru til með þessu frumvarpi. Eins og fram hefur komið í kostnaðarumsögn með frumvarpinu verður ekki séð að það muni hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur hér gert ágæta grein fyrir efnisatriðum þessa máls og ætla ég ekki að gera athugasemd við það. Hæstv. ráðherra hefur auðvitað flutt okkur skilaboð frá Brussel um það hvernig við eigum að haga þessum málum og ráðherrann gerir það af samviskusemi enda er þetta ráðherra sem vill helst að við höfum þennan háttinn á á sem flestum sviðum samfélagsins að ráðherrar á Íslandi komi til íslenska þingsins og beri þeim skilaboð frá nefndum í Brussel. Nóg um það.

Ertu á móti EES-samningnum?

Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra í tilefni af þessu máli hvert mat hæstv. ráðherra sé á framgangi þess. Nú var fjárfestingarsamningur samþykktur á þingi í vor og við erum núna að fjalla um breytingar á honum en varðandi þetta verkefni almennt vildi ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvert mat hennar á framgangi málsins sé, hvort hún telji að framgangur alls þessa verkefnis sé í góðu horfi og hvort einhverjir þættir hafi gert það að verkum að framkvæmdir og uppbygging suður frá hafi tafist, hvaða þættir það þá séu og hvort hæstv. iðnaðarráðherra sé sáttur við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið annars staðar í stjórnkerfinu sem kunna að hafa haft áhrif þarna á.

Virðulegi forseti. Fyrst um það að við séum hér þiggjendur frá Brussel langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé að leggja til að við segjum upp EES-samningnum. Eða var hann eingöngu að leggja áherslu á andstöðu sína við aðild að Evrópusambandinu? Mér heyrðist hv. þingmaður leggja það til að við segðum okkur frá EES-samstarfinu sem mér þykir miður og kannski fulllangt gengið. Markmiðið með því að sækja um fulla aðild að Evrópusambandinu er að þá loksins fáum við sæti við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar sem við gerum ekki í dag í gegnum EES-samninginn. Þess vegna tel ég það eðlilegt næsta skref að við göngum þar inn og verðum þar fullir aðilar. Hv. þingmaður spyr mig mikilvægrar spurningar, hvert mat mitt sé á framvindu þessa verkefnis og hvað ég telji að hafi tafið það. Það er ekkert launungarmál að heldur hefur hægst á lánsfjármögnun síðasta árið, eins og hv. þingmaður veit, út af hinu erfiða efnahagsástandi. Það hefur sett strik í reikninginn en með undirritun fjárfestingarsamningsins í sumar var þessari framkvæmd gefið fast land undir fætur gagnvart fjármögnuninni þannig að það hjálpaði til við að núna hefur verið skrifað undir svokallaða viljayfirlýsingu við nokkrar fjármögnunarstofnanir sem ætla að vinna með þessu fyrirtæki að fjármögnun verkefnisins. Eftir því er hins vegar enn beðið og helstu vandkvæðin sem ég sé á málinu eru fjármögnun á orkuframkvæmdum, aðallega hjá öðrum aðilanum sem samningar hafa verið gerðir við og þá suður með sjó, HS Orku, og sömuleiðis fjármögnun verkefnisins sjálfs. Hins vegar tel ég að þessum verkefnum eigi eftir að vinda vel fram og vonandi eigum við eftir að sjá framkvæmdir fara af stað næsta sumar þó að til skemmri tíma hafi á móti blásið.

Hæstv. iðnaðarráðherra vék með nokkrum orðum að EES-málum. Í máli mínu kom ekki fram nein athugasemd við aðild okkar að EES, ég var bara að vekja athygli á staðreyndum. Ég vakti líka athygli á þeirri staðreynd að hæstv. ráðherra vill að fleiri ákvarðanir verði teknar suður í Brussel en er í dag. Ég vakti bara athygli á þessu. Varðandi ræðu hæstv. ráðherra að öðru leyti tók ég eftir því að hún nefndi ekki einu orði mjög umdeilda ákvörðun umhverfisráðherra um sameiginlegt umhverfismat sem nú er í ferli, opið fyrir kærur fram í desember, og ljóst að sú ákvörðun hefur þegar valdið mjög miklum töfum á öllum framgangi málsins. Eins er ljóst að áform ríkisstjórnarinnar um sérstaka skattheimtu á orkufrekan iðnað sem kynnt eru í fjárlagafrumvarpi hafa auðvitað gert það að verkum að þeir aðilar sem að þessum verkum standa 

Virðulegi forseti. Mér fannst bara svo áhugaverð athugasemd hans um EES að ég gat ekki látið hjá líða að bregðast við þannig að tíminn fór frá mér áður en ég gat farið yfir í ákvörðun umhverfisráðherra. Um hana sagt hefur hún ekki tafið þetta verk. Það liggur fyrir að Skipulagsstofnun er búin að endurúrskurða og það mál er í raun og veru smámál við hliðina á þeim stóru verkefnum sem eru að baki því að fjármagna orkuöflunina líka fyrir verkefnið sjálft sem er risastórt mál. Líka aðeins að orku- og auðlindasköttunum, ég ætla ekki að víkja mér undan þeirri umræðu, það er alveg ljóst að það mál mun líklega ekki snerta álverið í Helguvík miðað við yfirlýsingar sem gefnar hafa verið. Það er verið að ganga frá því núna þar sem menn eru að reyna að vinna hratt og vel að því í ríkisstjórninni að eyða þessari óvissu. Ég er sammála hv. þingmanni, það var ákveðin óvissa uppi um tíma en ég held að miðað við það sem sagt hefur verið hingað til ætti þeirri óvissu að hafa verið eytt, 

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim samningi sem hér liggur fyrir til umfjöllunar um heimild til þess að ganga til samninga um álverið í Helguvík og segi bara: Þótt fyrr hefði verið, en gott þegar góðir hlutir gerast. Mig langar þó að velta tvennu upp sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur reyndar komið aðeins inn á í andsvörum, annars vegar um þessa orkuskatta og auðlindaskatta. Hæstv. ráðherra sagði áðan að það væri trúlegt að þeir mundu ekki hafa nein áhrif á atvinnuuppbygginguna í Helguvík. Ég vildi gjarnan fá hæstv. ráðherra til þess að dýpka aðeins þá yfirlýsingu svo við vitum hvar og fyrir framan hvað við stöndum. Svo er hitt, í ljósi þeirrar umræðu sem var hér áðan utan dagskrár um atvinnuuppbyggingu á Bakka, hugsanlegt álver þar og hina mögnuðu og umdeildu ákvörðun þáverandi umhverfisráðherra um sameiginlegt mat, að nú sitjum við svolítið í sömu súpunni. Ég heyrði að hæstv. ráðherra gerði lítið úr því og taldi að tafirnar yrðu litlar, en tafirnar eru ekki síst fólgnar í því að þegar ríkisstjórn kemur ósamstiga fram hræðir hún erlenda fjárfesta. Ég hef fyrir því fulla vissu, hef hitt þá aðila sem eru að byggja upp í Helguvík og þeir óttuðust annars vegar mjög þessa orkuskatta og svo hins vegar gera þeir sér ekki ljóst hvað svona samstaða í ríkisstjórn þýðir. Mig langar til að biðja hæstv. iðnaðarráðherra að fullvissa okkur um að ríkisstjórnin gangi ein og heil og samstiga fram í þessu máli og að við munum ekki, því miður og e.t.v., þurfa að taka utandagskrárumræðu eftir eitt eða tvö ár um afar umdeilda ákvörðun umhverfisráðherra um Suðvesturlínu eftir nokkur ár.

Virðulegi forseti. Við erum komin út fyrir efnið í þessum andsvörum og það væri gaman að taka frekar umræðuna á eftir almennt. Hv. þingmaður fagnaði fjárfestingarsamningnum og sagði: Þótt fyrr hefði verið. Mér finnst það afar merkilegt vegna þess að á bak við þetta er ákveðinn ferill sem verið hefur í gangi í tíð fyrri ríkisstjórna. Það var Samfylkingin sem keyrði þetta mál hér í gegn. Þar liggur nefnilega hundurinn grafinn varðandi nýfjárfestingar, af því að hv. þingmaður fjallar hér um þær, sem eru okkur gríðarlega mikilvægar og við róum að því öllum árum að vera samkeppnishæf hvað þær varðar. Það gerum við með því að vinna hratt og örugglega að ríkisfjármálunum og þar á meðal skattheimtunni og samdrættinum til þess að það liggi ljóst fyrir og ég hef sagt að það er ákveðin óvissa í því sem við viljum ljúka sem fyrst. Að því er unnið. Jafnframt erum við líka að vinna að því, út af orðum hv. þingmanns, „þótt fyrr hefði verið“, að hraða gerð svona fjárfestingarsamninga. Það gerum við með því að fara út úr þessu ferli sem var og er til staðar og Helguvíkurverkefnið fór í gegnum þar sem þarf fyrst að fara í samningaviðræður. Í öðru lagi þarf síðan málið að fara í gegnum þingið í formi lagafrumvarps og síðan í þriðja lagi þarf það að fara fyrir ESA og hljóta samþykki þar. Svo erum við nú enn komin með málið vegna breytinga eftir allan þennan feril. Þessu viljum við breyta til að gera Ísland samkeppnishæft og aðlaðandi þannig að það komi rammalöggjöf um ívilnanir hér á landi sem byggi þá á stærð fjárfestinganna. Þá erum við komin með skýra sýn á það og þá eru líka fjárfestarnir komnir með niður á blað nákvæmlega hvað þeim býðst hér á landi hvað það varðar. Það verður gríðarleg framför, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hæstv. iðnaðarráðherra um mikilvægi þess að skapa slíkt rammasamkomulag og ég get fullvissað ráðherrann um stuðning minn og framsóknarmanna til þess. Varðandi það sem ég sagði, „þótt fyrir hefði verið“, var ég að vísa til þess atvinnuástands sem er á Suðurnesjum og þeirrar nauðsynjar að fara í öll þau verkefni sem hafa verið á borðinu. Ég hvet ráðherrann til dáða í þeim málum og að flýta verkefnunum eins og hægt er. Ég sakna þess hins vegar að heyra ekki nein svör hæstv. ráðherra um þá yfirlýsingu að trúlega mundu orkuskattarnir ekki hafa nein áhrif í Helguvík, eins hvort ráðherra getur fullvissað okkur um að ríkisstjórnin sé samstiga og komi fram sem einn aðili og að við eigum ekki von á því að taka umræðu, eins og ég sagði áðan, um umdeildar ákvarðanir eftir 2–3 ár og tafir sem áttu að vera einn dagur en reyndust vera kannski 2–3 ár.

Virðulegi forseti. Hann kveikti bara svo mikið í mér þegar hann fór að tala um nýfjárfestingarnar almennt að mér fannst ég verða að koma aðeins inn á þær, og þá líka tala um eitthvað jákvætt til tilbreytingar. Þegar ég sagði að líklega hefði þetta ekki áhrif var ég eingöngu að vísa í það sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa sagt um þessi mál, þ.e. að það komi til greina að nýfjárfestingar verði undanþegnar og þar af leiðandi leiði það af sjálfu sér og sömuleiðis að þetta verði einhvers konar tímabundin ráðstöfun. Það á ekki bara við um þessa skattlagningu, við erum að fara í mjög þunga skattlagningu á miklu fleiri þætti samfélagsins en akkúrat þessa aðila. Ég er ekki viss um að þeir vilji verða þeir einu sem ekki taka þátt í því að byggja hér upp. Vegna þess að hv. þingmaður var að tala um „þótt fyrr hefði verið“ varðandi verkefni suður með sjó vil ég gleðja hann með að nýlega voru árituð drög að samkomulagi að fjárfestingarsamningi við Verne Holding sem er gagnaver 

Frú forseti. Ég er ekki alveg viss um að allir átti sig á því hve mikla þýðingu þetta mál hefur sem við erum að ræða hérna í dag. Hér er um að ræða að ESA hefur staðfest og heimilað fjárfestingarsamninginn vegna álversins í Helguvík með minni háttar breytingum. Þetta var eitt mikilvægasta málið sem var afgreitt frá þinginu í vor og framvinda þessarar orkunýtingar hefur grundvallast á þessum fjárfestingarsamningi sem þingið afgreiddi í apríl. Núna hefur málinu undið þannig fram að ESA hefur staðfest hann með þessum breytingum og það hefur gífurlega mikla þýðingu fyrir verkefnið. Hér er um að ræða tiltekin vatnaskil í þessu máli hvað varðar orkunýtingu í Helguvík og suður með sjó. Svo getum við rætt um það lengi og oft hvernig við eigum að nýta orkuna okkar, hvort við eigum að byggja álver eða eitthvað annað. Hér er um það að ræða að fyrir nokkrum árum var fengin niðurstaða í það meðal heimamanna, stjórnvalda, fjárfesta og annarra að fara þá leið að byggja álver í Helguvík og nýta þannig orkuna. Önnur tímamót áttu sér stað í þessari viku, í þessu verkefni líka, þegar loksins losnaði um margra mánaða umræður um lánsloforð til Orkuveitu Reykjavíkur upp á rétt um 30 milljarða kr. fyrir nokkrum dögum sem skiptir að mínu mati algjöru meginmáli í þessum stórfjárfestingum í orkumálum á þessu máli sem var samþykkt í vor. Núna stöndum við frammi fyrir því að ESA hefur heimilað málið með þessum minni háttar breytingum og þess vegna ber að vekja sérstaka athygli á því hve þýðingarmikið þetta mál er fyrir orkunýtinguna og fjárfestingarnar suður með sjó eins og málið stendur núna. Ég spyr hæstv. ráðherra að því sérstaklega, af því að þegar hún var formaður iðnaðarnefndar kom hún mikið að þessu máli með fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra Össuri Skarphéðinssyni og þau komu því til þingsins og í gegnum það í vor ásamt að sjálfsögðu öðrum: Hvað skiptir lánsfjármögnun Orkuveitunnar miklu máli upp á 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að hér er ESA búið að staðfesta þennan fjárfestingarsamning þannig að engar hindranir eru lengur í veginum. Hann er orðinn að veruleika og mun þá taka gildi í framhaldinu þegar málið hefur verið afgreitt héðan frá þinginu. Ég var spurð beint að því hvaða gildi þessi lánveiting til Orkuveitu Reykjavíkur hefði. Hún hefur gríðarlega þýðingu. Hún hefur alveg gríðarlega þýðingu og ekki bara fyrir þetta verkefni heldur líka fyrir Ísland í heild sinni vegna þess að við erum búin að fá stimpil á það að hér séu hlutirnir komnir í lag eftir það áfall sem við urðum fyrir. Það er þó mikið verk að vinna. En menn eru tilbúnir að lána okkur þessar upphæðir til atvinnuuppbyggingar hér á landi og það hljóta að vera alveg gríðarlega góðar fréttir. Þetta þýðir að hægt verður að fara í virkjanir uppi á Hellisheiði og það skiptir máli fyrir þetta verkefni vegna þess að ekki má vera óvissa í orkuöfluninni til þess að hægt sé að fjármagna verkið sjálft, það hlýtur að gefa auga leið. Þannig að þetta hefur mikið að segja. Núna skiptir líka máli að orkuöflunin hjá HS Orku komist á hreint sem allra fyrst svo að hægt sé að uppfylla þá samninga sem gerðir hafa verið, annars vegar við Orkuveitu Reykjavíkur og hins vegar við Hitaveitu Suðurnesja, þannig að verkefnið geti farið af stað. Þetta þýðir auðvitað, virðulegi forseti, þessi lánveiting, að þeir áfangar - og Orkuveita Reykjavíkur er tilbúin með orkuna í fyrsta áfanga álversins og þetta hefur áhrif á 2. og 3. hluta þessa álvers, þ.e. þann hluta sem var Orkuveitu Reykjavíkur að útvega í verkefnið. Þannig að þetta eru gríðarlega góðar fréttir og við ættum að fagna þeim.

Frú forseti. Ég held að þessar tvær fréttir síðustu dagana, annars vegar staðfesting ESA á fjárfestingarsamningnum vegna álvers í Helguvík og hins vegar fréttirnar af því að Orkuveitu Reykjavíkur sé að takast að fjármagna virkjanirnar, séu nú einhverjar stærstu og jákvæðustu fréttir síðustu mánaða hér á Íslandi og þeim ber að fagna sérstaklega. Þær undirstrika það líka hvað margt hangir á sömu spýtunni um úrlausn okkar stærri mála og það hve stjórnvöld leggja sig mikið fram um það, þvert gegn því sem haldið er fram, að liðka til og gera allt sem í þeirra valdi stendur til að orkufjárfestingarnar, m.a. á Reykjanesinu - þar sem vill svo til að þær eru flestar, mestar og stærstar einmitt þessa mánuðina, og koma ekki bara fram í fjárfestingarsamningi vegna álvers í Helguvík, heldur og ekki síður vegna uppbyggingar gagnavers uppi á Ásbrú á vallarsvæðinu, þar sem undirrituð voru drög að fjárfestingarsamningi uppi í iðnaðarráðuneyti fyrir nokkrum dögum. Þess vegna er ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra hvort sá samningur fari í sama feril og þessi og hvaða 

Virðulegi forseti. Það er gott að geta komið þessu máli hér inn í sali þingsins. Það er gríðarlega ánægjulegt að við höfum náð að ljúka gerð fyrsta samnings, fjárfestingarsamnings, um gagnaver hingað til lands. Drög að slíkum samningi hafa verið árituð og nú er það næsta verkefni - það er verið að smíða frumvarp í iðnaðarráðuneytinu þannig að lagaheimild fáist fyrir gerð eiginlegs frágangs þessa fjárfestingarsamnings. Þessi samningur er ísbrjótur, virðulegi forseti, fyrir gagnaversuppbygginguna hér á landi. Margir hafa viljað tala þetta niður en gagnaversuppbygging og gagnaversvæðingin á Íslandi er orðin staðreynd með þeim samningi sem undirritaður var við Verne. Það er mjög ánægjulegt að segja frá því að nú eru hátæknifyrirtæki á borð við CCP að auglýsa eftir hátt á annað hundrað manns í störf, Marorka er að auglýsa eftir tugum manna í störf. Í gær opnaði 

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka þátt í þeim mikla fögnuði sem varð meðal þeirra hv. þingmanna og ráðherra sem síðast hafa hér talað um atvinnuuppbyggingu. Allar góðar óskir fylgja að sjálfsögðu þeim sem halda út í atvinnuuppbyggingu sem getur orðið til þess að hjálpa okkur að glæða efnahagslífið að nýju og koma hjólunum aftur af stað þannig að við getum náð okkur sem fyrst upp úr þeirri efnahagslegu lægð sem við erum nú í. Við erum, held ég, flest sem hér höfum talað, samstiga í þeim efnum. Mér datt í hug þegar ég heyrði samtal hæstv. iðnaðarráðherra og hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar hugtak sem ég heyrði einu sinni úr norskri pólitík - ákveðinn hluti Verkamannaflokksins í Noregi var skilgreindur sem steinsteypusósíalistar. Ég held að við höfum einmitt heyrt óminn af slíkum sjónarmiðum, sjónarmiðum steinsteypusósíalista, héðan úr Samfylkingunni í þessari umræðu. Það er ánægjulegt af því að oft og tíðum  Ég vil láta þess getið, af því hæstv. utanríkisráðherra er hér viðstaddur, að hann átti þakkir skildar fyrir að koma þeim fjárfestingarsamningi í gegn sem samþykktur var síðasta vor, það var afar mikilvægt. Það var mikilvægt að ráðherra guggnaði ekki í því máli þó að ljóst væri að innan samstarfsflokks hans í ríkisstjórn hafi verið veruleg andstaða við málið eins og kom fram þegar málið kom til þingsins, þegar samstarfsflokkurinn lagðist einn og óklofinn gegn málinu sem flutt var sem stjórnarfrumvarp og hæstv. iðnaðarráðherra þáverandi, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, flutti. Það ber að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir sinn þátt í því máli á þeim tíma. Ég vil með sama hætti taka fram að ég ætla ekki að gagnrýna aðkomu núverandi hæstv. iðnaðarráðherra að uppbyggingu í Helguvík og þeim verkefnum sem henni tengjast. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. iðnaðarráðherra hafi gert sitt besta í þeim efnum að því marki sem hæstv. iðnaðarráðherra hafði tök á þá. Þó að hæstv. iðnaðarráðherra hafi kannski ekki alveg náð að ná þeim árangri innan ríkisstjórnar Íslands að fá aðra ráðherra við það borð með sér í þennan leiðangur, svo að maður noti nú orðalag sem algengt er hér í þingsölum - sannfæringarkraftur hæstv. iðnaðarráðherra hefur t.d. ekki nægt til að koma í veg fyrir að hæstv. umhverfisráðherra hafi valdið miklum og óþörfum töfum á framgangi þeirra verkefna sem þarna er um að ræða, og eru eftir því sem ég skil best enn í stjórnsýslulegri meðferð og ferli. Nýr úrskurður Skipulagsstofnunar sem kom nú um daginn er kæranlegur og kærufrestur er fram í desember. Þá mun koma í ljós hvort kærur berast og hvort umhverfisráðherra tekur málið til meðferðar að nýju og þá hvernig. Margt er því óvíst enn þá í þessum málum þó að hæstv. iðnaðarráðherra hafi áreiðanlega staðið sig vel í því sem að honum snýr að þessu leyti. En þetta er vandinn sem bæði við hér í þinginu og aðilar úti í þjóðfélaginu standa frammi fyrir varðandi aðkomu þessarar ríkisstjórnar að málefnum sem varða uppbyggingu atvinnulífsins, einkum hvað varðar orkufrekan iðnað og slíka uppbyggingu. Vandinn er auðvitað sá að ríkisstjórnin hefur ekki stjórnarstefnu. Hæstv. iðnaðarráðherra virðist hafa eina stefnu, hæstv. umhverfisráðherra virðist hafa einhverja aðra stefnu, hæstv. fjármálaráðherra ætlar að skattleggja allt sem hreyfist, þannig að það eru ansi margar stefnur uppi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum. Það veldur að sjálfsögðu stjórnmálalegri óvissu sem bitnar á þeim verkefnum sem um ræðir. Það setur ugg að fjárfestum. Það setur ugg að framkvæmdaraðilum. Það setur ugg að hugsanlegum lánveitendum til slíkra verkefna þegar stjórnmálaleg óvissa er jafnmikil á þessu sviði og raun ber vitni. Mér fannst hæstv. iðnaðarráðherra í andsvörum sínum hér áðan hafa tiltölulega litlar áhyggjur af framgangi þessa máls miðað við þær áhyggjur sem við heyrum frá heimamönnum á Suðurnesjum, frá þeim aðilum sem beinna hagsmuna eiga að gæta í sambandi við þessi verkefni. Við höfum heyrt í fulltrúum þeirra fyrirtækja sem þarna eiga í hlut. Við höfum heyrt raddir verkalýðsfélaga á Suðurnesjum. Við höfum heyrt raddir sveitarstjórnarmanna og allir hafa þeir miklu þyngri og meiri áhyggjur en hæstv. iðnaðarráðherra. Þannig að ég hygg að hæstv. iðnaðarráðherra, sem ég er ekki að gagnrýna, ég tek það skýrt fram, ætti að hlusta svolítið eftir því hvað heimamenn eru að segja um þetta, hvað fyrirtækin sem í hlut eiga eru að segja, hvað bæði framkvæmdaraðilar sjálfir og verktakar og aðrir eru að hugsa, hvaða áhyggjur verkafólk á Suðurnesjum hefur af framgangi þessa máls. Það eru verulegar áhyggjur sem hafa komið skýrt fram. Hæstv. iðnaðarráðherra ætti að spyrja hvort mögulegt sé að gera eitthvað, t.d. á vettvangi ríkisstjórnar Íslands, til þess að eyða þeirri óvissu sem veldur þeim áhyggjum sem hér um ræðir. Hæstv. iðnaðarráðherra upplýsti hér, og ég játa það að ég hef ekki heyrt það áður, en auðvitað kann að vera að ég hafi misst af þeim fréttum sem þar var vísað í, að hugmynd væri uppi um að sérstakur orkuskattur, eða skattur á þá aðila sem nýta mikla orku í sínum rekstri, mundi ekki leggjast á nýja aðila, heldur bara þá sem eru að starfa fyrir. Ég verð að játa að þetta kemur mér verulega á óvart. Ég tek það fram að vel kann að vera að ég hafi misst af einu eða tveimur viðtölum við hæstv. fjármálaráðherra á undanförnum dögum, það kann að vera, en ég hef alla vega ekki heyrt þetta áður. Ég er að velta fyrir mér, og hæstv. iðnaðarráðherra getur kannski svarað því hér á eftir - er það þá stefna ríkisstjórnarinnar, ef þetta yrði niðurstaðan, að leggja sérstakan orku- og auðlindaskatt á aðila sem eru hér starfandi í landinu en ekki á þá sem eru að koma nýir inn? Er það þá ætlun ríkisstjórnarinnar að mismuna með þeim hætti? Maður hlýtur að spyrja sig hvaða hugmynd sé í gangi að því leyti. Maður hlýtur líka að spyrja sig hvort hæstv. ríkisstjórn hafi hugsað það, af því hér var kallað fram í að um væri að ræða fjárfestingarsamninga, hvernig fjárfestingarsamningar sem eru í gildi gagnvart aðilum sem fyrir eru í landinu - hvaða áhrif þeir kynnu að hafa á möguleika ríkisstjórnarinnar til þess að setja sérstakan skatt á þau fyrirtæki sem hér um ræðir? Ég velti því líka fyrir mér. Ég heyrði einu sinni, hygg ég, og bið hv. þingmenn að leiðrétta mig ef ég er að fara rangt með, aðstoðarmann fjármálaráðherra, sem maður ætti kannski í þessum sölum að kalla hæstvirtan aðstoðarmann fjármálaráðherra, af því hann virðist vera svona alltumlykjandi í öllum helstu málum ríkisstjórnarinnar - þá veltir maður fyrir sér því sem hann sagði, sem var eitthvað á þá leið að jafnvel þó að við þyrftum að borga bætur til fyrirtækja sem hafa gildandi fjárfestingarsamninga þá væri samt þess virði að fara út í þessa skattheimtu. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. iðnaðarráðherra hafi skoðað þetta mál og vilji tjá sig um það. Ég ætla ekki að fara hér í löng ræðuhöld um þetta. Við erum komin nokkuð til hliðar við það efni sem hér liggur fyrir. Frumvarpið er einfalt og felur það í sér að Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert tvær efnislegar athugasemdir við fjárfestingarsamninginn sem lögfestur var hér í vor. Þessar breytingar eru, eins og komið hefur fram, annars vegar að samningurinn gildir í 20 ár en ekki í 40 ár eins og upphaflega var ætlunin þegar hæstv. núverandi utanríkisráðherra gekk frá málinu í vor og hins vegar er ekki heimilt að veita tilhliðrun varðandi stimpilgjald eins og fram kemur í þessu máli. Þetta eru ekki endilega stór mál en þetta gefur hins vegar tilefni til þess að velta fyrir sér stöðu þessara mála almennt í höndum þessarar ríkisstjórnar. Þrátt fyrir orð hæstv. iðnaðarráðherra áðan held ég að þeir aðilar sem bæði eru komnir af stað, búnir að stíga fyrstu skrefin, og eins þeir aðilar sem eru í startholunum að koma með fjárfestingu hér inn í efnahagslífið, sérstaklega á því sviði sem snýr að orkunýtingu, búi eins og sakir standa undir þessari ríkisstjórn við mikla óvissu um stjórnsýslu eins og úrskurður umhverfisráðherra um umhverfismat varðandi Helguvíkurverkefnið hefur sýnt. Það er óvissa varðandi skattalega þætti eins og þessar óljósu yfirlýsingar um orkuskattana gefa til kynna. Það er óvissa sem stöðugt vofir yfir þeim aðilum sem ætla að fara út í rekstur á þessu sviði að hér erum við með ríkisstjórn sem hefur mjög mismunandi sjónarmið hvað þetta varðar. Það veldur stjórnmálalegri óvissu sem aftur veldur því að Samfylkingin, eða alla vega steinsteypuhluti Samfylkingarinnar, rær í eina átt og samstarfsflokkurinn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, rær í einhverja allt aðra átt. Og þetta kemur upp í hverju einasta máli sem varðar þessi málefni. Ég held að það væri til mikilla bóta ef ríkisstjórnin gæti skýrt afstöðu sína í þessum efnum. Ef ríkisstjórnin gæti eytt þessum óvissuþáttum einum af öðrum og aðilar sem annaðhvort eru komnir af stað eða hafa í huga að fara af stað viti við hvaða umhverfi þeir eru að glíma þegar þeir fara í verkefni sín. Almennt um nálgun hæstv. iðnaðarráðherra verð ég að segja að mér finnst hún, og reyndar margir aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar, alltaf vera í þeim vanda, oftast nær, kannski ekki í þessu máli þar sem ég tek fram að ég hef ekkert út á embættisfærslu hæstv. iðnaðarráðherra að setja - andrúmsloftið er yfirleitt þannig eða viðhorfið að ef menn eru með einn fugl í hendi en tvo í skógi þá sleppa þeir þeim sem er í hendi og eru stöðugt að horfa til þeirra tveggja sem eru í skógi en nást aldrei.

Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að koma hér upp vegna orða hv. þingmanns um það að ef menn fara þá leið sem er - ég tek fram að þetta er hugmynd sem er uppi á borði um útfærslur á þessum orkusköttum, að hugsanlegar nýframkvæmdir verði undanþegnar, sem ég tel að sé eðlilegt. Ástæðan er sú að það er ekkert óeðlilegt við það að vera með ívilnanir til fyrirtækja á meðan þau eru á uppbyggingarstigi hér á landi. Þetta er gert mjög víða um heim og þetta er það sem við ætlum að gera í þeirri rammalöggjöf um ívilnanir sem ég hef áður nefnt. Hér er um að ræða, og ég er sammála hv. þingmanni, að við eigum að eyða óvissunni sem fyrst og að því erum við að vinna hörðum höndum. Ég vonast til þess að við náum að ljúka því sem allra, allra fyrst. Hv. þingmaður virtist ofsalega hneykslaður á því að nýfjárfestingum yrði mismunað þannig að þær slyppu við orkuskattinn. Það þykir mér merkileg latína hjá hv. þingmanni sem studdi hér ríkisstjórnir sem hafa verið að gera fjárfestingarsamninga sem gera ekkert annað en að undanþiggja einstaka fyrirtæki frá því að greiða sömu skatta og sömu gjöld og almennt atvinnulíf í landinu. Frá þessu erum við, virðulegi forseti, að færa okkur til þess að komast út úr því að vera með mismunun gagnvart atvinnulífinu út frá einstaka fyrirtækjum þannig að við búum til almenna rammalöggjöf fyrir allar nýfjárfestingar, byggða á stærðum þeirra. Mér finnst svolítið merkileg samlíking hv. þingmanns á „einn fugl í hendi og tveir í skógi“. Við erum með marga fugla í hendi, virðulegi forseti. Ég sagði áðan frá því að við erum búin að rita undir fjárfestingarsamning við Verne, gagnaverið suður með sjó. Það er á fullri ferð. Atvinnulífið í hátækniiðnaði er á fleygiferð.  Virðulegi forseti. Við erum bara líklega með of marga fugla í hendi þannig að hv. þingmaður er orðinn ringlaður.

Hæstv. forseti. Mikið óskaplega vona ég að hæstv. iðnaðarráðherra hafi rétt fyrir sér. Mér finnst bara svo margt í þeirri orðræðu sem höfð er uppi af hálfu ríkisstjórnarinnar benda til þess að menn vilji bara skoða „eitthvað annað“. Við heyrðum umræðu um verkefni á Bakka við Húsavík hér fyrr í dag, og var ekki akkúrat málið þar að menn vildu sleppa höndunum af því verkefni sem var fast í hendi til þess að sjá bara hvort það væri kannski eitthvað annað svona? Það var einn aðili sem var tilbúinn að koma með -  Hins vegar er kannski kjarni málsins sá að við búum enn við þá óvissu, þó að einungis séu sex eða sjö vikur eftir af þessu ári, að enginn hefur hugmynd um, ekki einu sinni ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn, hvaða skattastefna verður tekin upp 1. janúar, á hvaða grunni fjárlögin verða byggð 1. janúar. Það hefur enginn hugmynd um það og óvissan um það hvað verður, ekki bara um orkuskattana heldur líka tekjuskatta og aðra skatta, 

Virðulegi forseti. Eitthvað virðist þetta vefjast fyrir hv. þingmanninum vegna þess að hér er ekki um orðræðu um eitthvað annað að ræða. Ég hef bara talið upp hreinar staðreyndir. Fjárfestingarsamningur um gagnaver, er það orðræða um eitthvað annað? Með þessum orðum sínum þykir mér hv. þingmaður gera heldur lítið úr þeirri atvinnuuppbyggingu sem verður þar suður með sjó og fylgir gagnaverinu. Virðulegi forseti. Mér þykir alltaf mjög erfið og leiðinleg sú umræða að atvinnulífið skiptist þannig að við séum annaðhvort með álver og síðan eitthvað annað. Það er ekki svoleiðis. Við erum með eitt atvinnulíf sem samanstendur af fjölbreyttum stoðum, ferðaþjónustu, fiskvinnslu, landbúnaði, hátækniiðnaði, álverum og þannig eigum við að hafa það, þannig atvinnulíf eigum við að byggja upp og hætta að etja alltaf saman að það sé bara álver versus eitthvað annað. Þetta er ekki svoleiðis og lífið er ekki svona einfalt. Varðandi Bakka og umræðuna sem fór fram áðan þykir mér það líka ansi sérstök túlkun á því sem þar var sagt ef menn telja að þar séum við búin að henda Alcoa frá borði. Það er einfaldlega þannig að við vorum að skuldbinda okkur til atvinnuuppbyggingar fyrir norðan og við vorum að skuldbinda okkur til þess að vinna að því að orkuöflunin gæti farið þarna af stað. Ef hv. þingmaður hefur ekki áttað sig á því þá er það þannig að ef það liggur ekki fyrir hversu mikil orka er á svæðinu er ekki hægt að taka neina ákvörðun um stóruppbyggingu. Það er þar sem við erum að gefa í með þessari viljayfirlýsingu fyrir norðan. Við erum að gefa í varðandi orkuöflunina þannig að það geti legið fyrir strax næsta haust hversu mikil orka er á svæðinu þannig að kaupandi geti tekið ákvörðun, 

Hæstv. forseti. Margt af því sem hæstv. iðnaðarráðherra segir hér hljómar afskaplega vel, eins og fagur fuglasöngur í mínum eyrum. Ég er mjög sammála mörgu því sem hún hefur sagt, t.d. að við eigum ekki að hafa fordóma í garð einstakra atvinnugreina og við eigum að hafa hér fjölbreytt atvinnulíf sem byggir á mörgum stoðum, það er um að gera, gerum það. Tökum líka vel á móti þeim verkefnum sem eru í burðarliðnum, ýmist komin af stað eða á teikniborðinu, og reynum að gera aðstæður með þeim hætti að það sé sem best fyrir fyrirtæki að byggja upp atvinnustarfsemi á Íslandi, það er það sem við þurfum á að halda, það er nákvæmlega það sem við þurfum á að halda. Vandi aðila sem eru að glíma við íslenska stjórnkerfið í dag og eru að velta hlutunum fyrir sér er kannski akkúrat sá að menn vita ekki alveg í hvaða átt er verið að róa. Aðstæðurnar eru að því leyti mjög óvissar að mikilvægir þættir, bæði pólitískir, stjórnsýslulegir og skattalegir, eru í óvissu og enn þá í uppnámi. Varðandi bjartsýni hæstv. iðnaðarráðherra velti ég því fyrir mér og hæstv. iðnaðarráðherra getur kannski svarað því í síðara svari sínu hvort þær áhyggjur sem birtast okkur og við heyrum í fjölmiðlum á hverjum einasta degi, t.d. frá Suðurnesjamönnum af uppbyggingunni þar suður frá, séu algjörlega tilefnislausar. Eru þær algjörlega byggðar á misskilningi? Eru fyrirtæki og verkalýðsfélög á Suðurnesjum algjörlega á villigötum, eru sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum algjörlega á villigötum í þessum efnum? Við heyrðum það síðast að nú ætli menn að fara í Keflavíkurgöngu til þess að vekja athygli á atvinnumálum á Suðurnesjum. Í því birtast gríðarlegar áhyggjur. 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að þessum áfanga skuli hafa verið náð í þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru í Helguvík og ég held að allir þingmenn geti verið ánægðir með frumvarpið sem liggur fyrir þinginu og ástæða er til þess að óska hæstv. iðnaðarráðherra, Suðurnesjamönnum og öllum til hamingju með það skref sem stigið er. Um leið er það auðvitað áhyggjuefni, eins og fram hefur komið í umræðunni, hvernig á málum hefur verið haldið varðandi þetta mikilvæga þjóðþrifaverkefni. Því miður er það þannig í þeim málum sem snúa að ríkisstjórninni að þegar kemur að því að nýta auðlindir Íslendinga til þess að vinna okkur út úr þeim vanda sem við er að etja þá hafa mönnum verið mjög mislagðar hendur. Það gefur auga leið og enginn þarf að velkjast í vafa um það að þegar ríkisstjórnin fór fram með fjárlagafrumvarp sitt og lagði til mikla skattheimtu á allan orkuiðnað í landinu þá fóru að sjálfsögðu mörg þau verkefni sem hafa verið innan seilingar fyrir okkur Íslendinga í fullkomið og algjört uppnám. Nú hafa menn á undanförnum vikum, frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram, róið lífróður til þess að reyna að bæta fyrir þann skaða sem hæstv. fjármálaráðherra gerði þjóð sinni með framlagningu frumvarpsins, svo augljóst var að þar voru mistök á ferðinni. Orkuskattur eins og sá sem ætlað er að leggja á þau fyrirtæki sem hér starfa er augljóslega slæmur kostur. Við sáum t.d. á dögunum garðyrkjubændur lýsa skoðun sinni á slíkri skattheimtu og hvaða afleiðingar það hefði í för með sér að hækka orkuverð til þeirra. Það sama gildir auðvitað um aðra skattheimtu. Hún hefur sömu áhrif þó að þau séu ekki jafnaugljós og í tilfelli garðyrkjubænda þar sem menn geta talið agúrkurnar og rósirnar sem aldrei verða ræktaðar vegna þess að skatturinn verður lagður á. Sama gildir um aðra skattheimtu. Þess vegna verða menn að fara mjög varlega þegar þeir setja fram hugmyndir um skatta og nýja skatta og því miður gerði hæstv. fjármálaráðherra það ekki þegar hann lagði fram fjárlagafrumvarpið. Eins er með aðrar atvinnugreinar sem byggja á náttúruauðlindum eins og sjávarútveginn. Ég hjó eftir því hjá hæstv. iðnaðarráðherra að ráðherrann hæstv. talaði um að margar stoðir væru undir atvinnulífinu og við ættum ekki að etja atvinnugreinum saman og það er alveg hárrétt. En það virðist bara vera þannig með þessa ríkisstjórn að hún má hvergi sjá styrka stoð þannig að ekki séu uppi áform um að veikja hana. Sérstakt dæmi er t.d. sjávarútvegurinn, sem er sú styrka stoð sem kannski skiptir okkur einna mestu máli í því að vinna okkur út úr þeim vanda sem við eigum við að etja. Þá liggur fyrir í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að það á að innkalla aflaheimildir, á hverju ári á að þjóðnýta hluta af aflaheimildunum og færa til ríkisins frá útgerðunum í landinu. Þessi hótun sem birtist í stjórnarsáttmálanum hefur valdið því að menn halda að sér höndum í sjávarútvegi á Íslandi akkúrat þegar við þurfum á því að halda að sú grein sé hvað sterkust og hjálpi hvað mest til þess að við getum unnið okkur út úr þeim vanda sem við eigum við að etja. Það skýtur því nokkuð skökku við þegar hæstv. iðnaðarráðherra kallar eftir því að menn standi saman og ekki sé verið að etja greinum saman þegar stjórnarstefnan bæði í orkumálum og í sjávarútvegsmálum liggur fyrir og gengur að mínu mati þvert gegn allri almennri skynsemi. Það má hugsa sem svo, af því að stundum er kallað eftir því að allir leggist á árarnar og taki saman á þessu máli, að á þessu tólf manna fari, sem ríkisstjórnin er að öllu jöfnu hér á Íslandi, virðist sem menn rói hver í sína áttina. Í þessu máli sem snýr að Helguvík, þegar það snýr að þeim fjárfestingum sem þar hefur verið um að ræða er augljóst hver skoðun hæstv. umhverfisráðherra er og hefur hún komið mjög oft fram í opinberri umræðu. Það er ekki mikill stuðningur við verkefnið á þeim bænum. Þegar hæstv. iðnaðarráðherra fullyrti í ræðu hér áðan að það að Orkuveita Reykjavíkur hafi fengið lán væri merki um að hlutirnir væru komnir í lag hér á Íslandi er þess skemmst að minnast hvernig hæstv. umhverfisráðherra talaði um akkúrat það fyrirtæki, Orkuveitu Reykjavíkur, að það væri svo komið að fótum fram að ekki væri með nokkrum hætti hægt að byggja nokkurn skapaðan hlut á því að það fyrirtæki gæti gert eitthvað vegna þess að það væri svo illa statt. Þótti mörgum sú árás hæstv. umhverfisráðherra vera nokkuð ómakleg. Þarna er annað dæmi um að ráðherrar í ríkisstjórninni rói hver í sína áttina og það er alvarlegt. Við ræddum hér í dag og í gær mál sem kannski lætur ekki mikið yfir sér en skiptir þó máli, sem eru hugmyndir sem hér hafa verið lagðar fram um breytingar á kosningalögum. Meira að segja í því máli er það þannig að meðlimir ríkisstjórnarinnar róa hver í sína áttina. Það er alvarlegt mál. Þess vegna hljótum við núna þegar kemur að umræðum um Helguvík, um Straumsvík, hvernig við nýtum náttúruauðlindir okkar og hvernig við vinnum okkur út úr kreppunni, að gera þá lágmarkskröfu til ráðherra í ríkisstjórninni að þeir reyni nú að standa saman um einhverja eina stefnu. Það er jafnvel betra að þeir hafi ranga stefnu og standi saman um hana og hægt sé að tala um hana heldur en að þeir séu allir úti um hvippinn og hvappinn, að einn ráðherra hæstv. reyni að vinna gegn áformum annars hæstv. ráðherra. Ég skal taka undir með öðrum þingmönnum um það að ágætt er að heyra hæstv. iðnaðarráðherra tala. Ég dreg ekki nokkra dul á það og er ekki í nokkrum vafa um að þar liggur góður vilji að baki til að ná árangri í þessum málum. Ég bendi líka á orð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, þingflokksformanns Samfylkingarinnar, og það er alveg augljóst, hlýði menn á þau orð sem hann hefur haft hér úr þessum ræðustól, að þar er mikill og ríkur vilji fyrir því að þessi verkefni nái fram að ganga og skilningur á mikilvægi þess fyrir íslenska þjóð á þeim tímum sem við nú lifum að þessi verkefni verði að veruleika. Þess vegna er dapurlegt að annar stjórnarflokkurinn skuli aftur og aftur í gegnum stefnu sína reyna að bregða fæti fyrir þessi verkefni og tala þau niður með þeim hætti sem ég lýsti hér áðan hvað varðar hæstv. umhverfisráðherra, sem því miður er ekki hér í salnum til þess að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu um mál sem hún hefur látið sig miklu varða og hefði verið bragur á ef viðkomandi ráðherra hæstv. hefði verið hér til að taka þátt í þessu. Ég get líka tekið undir það með hv. þm. Birgi Ármannssyni að áhugavert væri að heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra hvað það er sem ráðherrann hæstv. vill segja við fólkið sem er nú að safnast saman til að fara í göngu frá Keflavík til að berjast fyrir því að þessar framkvæmdir nái fram að ganga. Hvað er það sem gerir það að verkum að fólk á Suðurnesjum, þar sem atvinnuleysið er umtalsvert, hefur þessar áhyggjur og treystir svona illa ríkisstjórn Íslands? Hæstv. forseti. Auðvitað eru augljósar ástæður, vegna þess að það er jú þannig að það er ekki hæstv. iðnaðarráðherra einn sem ræður í ríkisstjórninni, þar eru greinilega öfl að verki mun sterkari en það afl sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur. Ég vil hvetja hæstv. iðnaðarráðherra og heiti stuðningi við hana í því að berja þessi mál fram. Hæstv. ráðherra getur treyst því að hér í þingsal er meiri hluti fyrir því að þessi mál gangi fram af miklu meira afli heldur en raun ber vitni og verið hefur. Það var meiri hluti hér í þingsalnum þrátt fyrir afstöðu Vinstri grænna til fjárfestingarsamningsins í Helguvík. Þannig fór það verkefni í gegnum þingið í góðri samvinnu annarra flokka og hæstv. ráðherra á bara að treysta því að hér í þinginu fái hún allan þann stuðning sem hún vill fá til þess að koma þessum málum í gegn. Ég hvet hæstv. ráðherra til að standa í lappirnar gegn þeim öflum í ríkisstjórninni sem róa í ranga átt. Það er svo mikið undir, það eru undir störf fyrir þúsundir Íslendinga. Það eru undir skatttekjur upp á fleiri, fleiri milljarða fyrir ríkissjóð Íslands sem við þurfum að fá inn. Allir þessir þættir eru undir. Það reynir núna auðvitað á hæstv. iðnaðarráðherra að sýna dug og keyra þetta mál áfram. Þessi fjárfestingarsamningur og þær breytingar sem hér er verið að ræða eru skref í rétta átt. Nú þarf að fylgja þessu eftir af festu, frú forseti, þannig að við sjáum þessi verkefni verða að veruleika, sjáum þennan orkuskatt fara út í veður og vind, út í hafsauga, og sjáum öll þau áform sem uppi eru um skattlagningu á atvinnuvegina á Íslandi lögð á hilluna og menn fari þær leiðir sem okkur standa til boða til að fjárfesta og laga stöðu ríkissjóðs þannig að ekki komi til þess sem menn hafa áhyggjur af, að skattstofnarnir dragist hér saman vegna þess að menn eru að skatta sig beint niður á við, beint niður í aukna kreppu. Ég vil enn á ný nota tíma minn hér til þess, frú forseti, minna þingmenn á þá umræðu sem ég hef vakið máls á áður og á sér stað núna í dönskum stjórnmálum og í danskri efnahagsumræðu þar sem menn hafa áhyggjur af því að vegna þess að danski ríkissjóðurinn er rekinn með halla og samdráttur er yfirvofandi í dönsku efnahagslífi að við þær aðstæður geti menn ekki og megi ekki reyna að leysa vandann með skattlagningu. Ég veit að hér inni eru margir þingmenn sem hafa áhuga á því hvernig aðrar þjóðir haga sínum málum. Væri nú ekki skynsamlegt að líta til lands eins og Danmerkur um það hvernig Danir hyggjast leysa þessi mál og hvaða umræða er þar uppi. Þar hafa menn akkúrat velt því fyrir sér hvort ekki eigi t.d. að fara sömu leið og við sjálfstæðismenn höfum lagt til hér á Íslandi til að koma í veg fyrir það að menn hækki skatta á atvinnulífið og fólkið í landinu þegar síst má við, þegar er verið að draga saman opinber útgjöld og samdráttur er í efnahagslífinu almennt. Við þær aðstæður, frú forseti, er auðvitað alveg skelfilegt hvernig ríkisstjórnin hefur látið það gerast æ ofan í æ að óvissa hefur verið búin til um fjárfestingar á Íslandi. Óvissa búin til með því að lýsa yfir, eins og gert var í fjárlagafrumvarpinu, gríðarlegri skattheimtu á alla orkuframleiðslu í landinu, sem menn hafa síðan verið að reyna að draga til baka og breyta. Það er búin til óvissa um sjávarútveginn með því að yfir greininni hangir þessi hótun sem felst í stjórnarsáttmálanum. Búin er til óvissa fyrir allan atvinnurekstur með því að sífellt er verið að tala um hækkandi skatta á allan atvinnurekstur í landinu. Þetta er vandamálið. Ég skora á þingmenn Samfylkingarinnar og ég skora alveg sérstaklega á hæstv. iðnaðarráðherra að standa nú fast á þessum hlutum og koma í veg fyrir það að við förum þessa leið. Það er þingmeirihluti fyrir því að fara ekki þá leið sem mér sýnist Vinstri grænir því miður vera að reyna að þröngva þjóðinni til að fara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans, hún var um margt merkileg, en það eru nokkur atriði sem mig langar að koma inn á. Hv. þingmaður spurði mig ágætrar spurningar, sem hann endurtók frá hv. þm. Birgi Ármannssyni, sem var sú hvað ég vildi segja við Suðurnesjamenn sem ætla að fara í göngu eða blysför í dag. Það er mjög einfalt, virðulegi forseti, gagnvart þessu verkefni veit ég ekki betur en að við stöndum hér í dag til að staðfesta fjárfestingarsamning vegna Helguvíkur. Það eitt hefur staðið upp á okkur stjórnvöld. Því erum við að ljúka hér í meðförum þingsins og vonandi gerum við það hratt og vel. Í öðru lagi, virðulegi forseti, hef ég sagt það hér áður í andsvari við hv. þm. Birgi Ármannsson að ég tel málefnið varðandi Suðvesturlínu vera smámál í hinu stóra samhengi og tel ekki rétt að beina sjónum sínum að því vegna þess að það sem ég hef kannski mestar áhyggjur af og það sem menn þurfa að vinna að snýr ekki að ríkisstjórninni heldur þeim orkufyrirtækjum og sérstaklega öðru þeirra sem eru í eigu einkaaðila og í eigu sveitarfélaga og það er fjármögnun á orkuöfluninni fyrir þetta verkefni. Þar er mesta óvissan. Því miður er það svo. Virðulegi forseti. Við Suðurnesjamenn vil ég líka segja: Það er verið að byggja upp glæsilegt gagnaver suður með sjó sem við höfum nú staðfest fjárfestingarsamning vegna. Carbon Recycling International er að fara af stað þar með framkvæmdir þar og menn ætla að fara að vinna metanól úr CO 2 í Svartsengi. Þar skapast störf. Í ferðaþjónustunni leggjum allt kapp á það að beina sjónum að heilsutengdri ferðaþjónustu á Íslandi og flaggskipið þar, Bláa lónið, er á Suðurnesjum og einnig er á gamla Keflavíkursvæðinu að byggjast upp glæsileg hátæknifyrirtæki þar sem  Það er því bjart fram undan á Suðurnesjum. Það sem þarf að leysa er að 

Frú forseti. Til þess að bæði einkaaðilar og sveitarfélög geti leyst fjármögnunarvandann er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin hagi málum sínum þannig að ekki sé búin til aukin óvissa. Það er stór hluti af þeim vanda sem þessir aðilar eiga við að etja að menn vita ekki hvernig t.d. skattheimtu verður háttað, menn vita ekki hvað er fram undan í þeim málum. Menn vita ekki upp á hverju hæstv. umhverfisráðherra tekur næst af því að það eina sem menn vita er hvaða vilji er þar að baki, einbeittur vilji til að reyna að koma í veg fyrir framkvæmdir eins og þær sem hér hafa verið ræddar að því best verður séð. Í það minnsta er ekki hægt að lesa neitt annað út úr þeim orðum og gjörðum sem hæstv. umhverfisráðherra hefur látið falla eða framkvæmt. Þess vegna skora ég enn og aftur á hæstv. iðnaðarráðherra og aðra þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa ítrekað lýst yfir ríkum vilja og skilningi á því hversu mikilvægt er að þessi verkefni gangi fram og að þau gangi hratt fram þannig að leysa megi atvinnuleysisvandann, ríkissjóður fái tekjur til sín og erlend fjárfesting komi inn til okkar Íslendinga akkúrat á þeim tímapunkti sem við þurfum mest á slíkri fjárfestingu að halda. Að allir þessir aðilar sýni nú ábyrgð og festu og hagi stjórnarathöfnum þannig að dregið sé úr óvissu en hún ekki aukin og mögnuð. Það þýðir að skýr lína verður að koma frá ríkisstjórninni, ekki bara einstökum ráðherrum heldur ríkisstjórninni allri um það hver vilji íslenskra stjórnvalda í málinu er. Það er nefnilega ekki nóg, frú forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra hafi ágætar og góðar meiningar, það er ekki nóg, hæstv. forseti, að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hafi góðar meiningar í málinu. Það bara dugar ekki þegar það stendur þannig að ríkisstjórnin sjálf getur ekki komið sér saman um eina ábyrga stefnu. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé búinn að gleyma því að við erum að ræða þingmál, við erum að ræða frumvarp sem er ekkert annað en staðfesting á lokapunkti ferilsins á fjárfestingarsamningi vegna Helguvíkur. Um hvað er þingmaðurinn að tala þegar hann kallar eftir einhverri skýrri sýn eða skýrri stefnu? Um hvað er þingmaðurinn að tala? Ég átta mig ekki á því. Við erum ekki hér í utandagskrárumræðu. Við erum að ræða þetta tiltekna mál. Það er kannski orðið svo langt síðan ég mælti fyrir því að hann er búinn að gleyma því en þannig er það. Það er staðreynd og ég held að það sem skiptir máli núna sé að við séum öll samstiga um þá uppbyggingu sem fram undan er. Ég er búin að segja það hér og ég get sagt það aftur að ég er sammála því að allri óvissu þarf að eyða varðandi skattamálin. Það er ekki bara gagnvart álverum eða þessu einstaka verkefni eða nýfjárfestingum, það er gagnvart atvinnulífinu öllu sem þarf að gera áætlanir fram í tímann, það er gagnvart heimilunum öllum sem þurfa að gera áætlanir fram í tímann. Það er gagnvart samfélaginu öllu. Það er enginn undanskilinn í því máli, því miður. Ég held að menn ættu heldur að beina sjónum sínum að því hvernig við getum byggt landið upp aftur en að einblína stöðugt á það hvort einhver skattlagning komi hugsanlega á einn hluta samfélagsins. Því miður munu flestir í íslensku samfélagi og atvinnulífi finna fyrir því. Það er ekkert gleðiefni og það skiptir öllu máli að það mál sé unnið hratt og vel þannig að allri óvissu sé eytt gagnvart bæði nýfjárfestingum og líka atvinnulífinu sem starfandi er í dag og þarf ekki síður að gera áætlanir fram í tímann.

Frú forseti. Það kom mér svo sem ekkert á óvart að hæstv. iðnaðarráðherra áttaði sig ekkert á því hvað það þýðir þegar menn kalla eftir skýrri sýn. Það sem átt er við, frú forseti, í því máli er einfaldlega það sem ég lýsti áðan, að misvísandi skilaboð hafa komið frá ríkisstjórninni í þessu máli. Það skiptir máli. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að við erum að ræða hér ákveðinn fjárfestingarsamning en hann er hluti af stærra máli. Hann er hluti af því hvernig við nýtum orkulindir okkar og sérstaklega af því verkefni sem við ræðum hér um sem er Helguvík. Annars fannst mér svolítið merkilegt að hlýða á andsvar hæstv. iðnaðarráðherra vegna þess að í svarinu kom fram sú skoðun að það væri nauðsynlegt að eyða óvissu um skattheimtu, það væri alveg nauðsynlegt fyrir heimilin í landinu, fyrir viðskiptalífið, fyrir fyrirtækin, að óvissu í skattamálum yrði eytt. Þetta er alveg hárrétt. En hvaðan kemur þessi óvissa, frú forseti? Hvernig varð þessi óvissa til? Hver ber ábyrgð á henni? Skyldi það ekki vera ríkisstjórn Íslands? Skyldu það ekki vera hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands sem bera ábyrgð á því hver skattastefnan er? Skyldi það ekki vera hæstv. fjármálaráðherra sem ber nokkra ábyrgð á því að hafa lagt fram frumvarp til fjárlaga þar sem skattur var settur af stað á stóriðju og orkuframleiðslu sem var þannig að það var alveg augljóst að það gekk ekki upp en skapaði um leið alveg gríðarlega óvissu? 

Hefurðu frétt af bankahruninu?

Já, ég hef frétt af því.

Virðulegi forseti. Fyrst til að undirstrika kjarnann í málinu er hér um að ræða, eins og ég nefndi áðan í andsvörum, nokkur vatnaskil í orkunýtingaráætlunum suður með sjó. Eins og fram hefur komið í umræðum í dag, bæði utan dagskrár og um þetta tiltekna þingmál, eru að sjálfsögðu uppi mjög skiptar skoðanir á því meðal þingmanna, og þær ná inn í alla flokka, um hvernig eigi að nýta orkuna, hvort eigi að byggja álver eða fara aðrar leiðir. Það er að sjálfsögðu verið að því líka en fyrir 2–3 árum náðist um það samstaða og var tekin um það ákvörðun að fara þessa leið hvað varðar orkunýtinguna út af Helguvík og byggja þar álver í fjórum áföngum þar sem hver áfangi tekur til sín tæplega 160 megavött. Það heppilega við verkefnið er að það er áfangaskipt þannig að hvað sem áfangarnir verða margir að lokum er hægt að byggja álverið í hóflegum áföngum, bæði hvað varðar efnahagsleg áhrif og uppbyggingu á orkumannvirkjum þar til hliðar. Staða orkuöflunar er sú sem fram kom áðan, Orkuveita Reykjavíkur hefur fengið lán til að ráðast í hluta af áætluðum orkuöflunarframkvæmdum. Árið 2011 eru áætlanir um Hellisheiðarvirkjun upp á 90 megavött, stækkun á Reykjanesvirkjun upp á 50 megavött, Hverahlíðarvirkjun 2012 upp á 90 megavött, aftur stækkun á Reykjanesvirkjun o.s.frv. Þetta eru heppilegir áfangar til að byggja þetta mikla iðjuver sem mun skila mörgum störfum og mikilli erlendri fjárfestingu inn í landið. Í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins kemur fram að Helguvíkurverkefnið og tengdar framkvæmdir munu skila 400 milljörðum kr. inn í íslenskt þjóðarbú á árunum 2009–2015 og jafnframt metur fjármálaráðuneytið það svo að það auki landsframleiðslu að raungildi um 4,2% þannig að áhrifin af framkvæmdunum eru gífurlega mikil. Hér er um að ræða þúsundir starfa á uppbyggingartímanum, 2.000–3.000 störf, jafnvel rúmlega það þegar hæst stendur, og svo nokkur hundruð, 600–700, jafnvel upp í 1.000 föst störf þegar upp er staðið og álverið allt er komið til framkvæmda. Ríkisstjórn Íslands hefur greitt götu þessara framkvæmda eins og annarra fyrirhugaðra nýfjárfestinga í orkumálum eins og nefnt hefur verið í dag hvað varðar gagnaverið uppi á Ásbrú á Vallarheiðinni þar sem um er að ræða orkuver sem skilar af sér talsvert mörgum störfum og tekur til sín 25 megavött. Er gaman að bera saman orkunýtinguna þar og í stærri og hefðbundnari iðjuverum eins og álveri þar sem að sjálfsögðu má ná mörgum störfum á virkjað megavatt í verkefnum eins og gagnaverum. Og það er ánægjulegt að það eru nokkuð mörg gagnaver í kortunum á næstu missirum. Það er ekki bara hjá Verne uppi á velli, það er líka hjá Greenstone sem nú hefur í hyggju að byggja a.m.k. tvö gagnaver til að byrja með, eitt á Norðurlandi og annað hugsanlega í Hafnarfirði. Þegar upp er staðið gætu þeirra gagnaver verið orðin á fimm stöðum á landinu. Þar dreifast mjög kraftarnir og er mjög ánægjulegt verkefni allt í heild sinni. Úr því að talið berst að fjárfestingarsamningunum er mjög mikilvægt að þeim sé skapaður almennur rammi og þar með verði ferlið við gerð fjárfestingarsamninga gagnsærra og opnara en er í dag. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur boðað rammalöggjöf sem mun leysa af hólmi ógagnsætt ferli við fjárfestingarsamningagerð og setja um það skarpan og skýran ramma og það er alveg á hreinu að slíkur lagarammi mun bæta samkeppnisstöðu Íslands sem fjárfestingarkosts. Því ber að fagna sérstaklega fyrirætlunum iðnaðarráðherra um að breyta gerð fjárfestingarsamninga yfir í almennan lagaramma út úr því ferli sem við þekkjum í dag. En þessi löggjöf er eins og hún er og við erum komnir á þann stað ef það hefur heimilað íslenska ríkinu að gera þennan fjárfestingarsamning sem Alþingi samþykkti í apríl við álver í Helguvík með þeim minni háttar breytingum sem við erum að ræða í dag. Það er algjör grundvöllur þess að þetta verkefni gangi fram og eins og ég sagði áðan getum við deilt um það endalaust í sjálfu sér hvernig við eigum að nýta orkuna. Það kemur samt alltaf að því að við höfum tekið ákvörðun um að nýta hana með þessum hætti á þessum stað og þá er um að gera að skapa um það sem breiðasta pólitíska samstöðu. Það heppilega við þessar nýfjárfestingar í orkumálum sem snúa að álverinu í Helguvík og tengdum framkvæmdum er að þær koma á besta tíma, öllu heldur í einhverjum mesta og versta samdrætti sem við höfum gengið í gegnum í áratugi, og því skiptir mjög miklu máli að framvindan sé með þeim hætti sem hér um ræðir, að Orkuveitunni hafi tekist að tryggja sér fjármagn til að ráðast í hluta af virkjunarframkvæmdunum og ESA hafi heimilað aðstoðina í gegnum fjárfestingarsamninginn sem við erum að ræða í dag. Því er framvindan á verkefninu með eins jákvæðum hætti og hugsast getur í því erfiða árferði sem við búum við á alþjóðlegum lánsfjármörkuðum. Century sem á Norðurál þurfti fyrir það fyrsta að endurfjármagna verkefnið sjálft og fékk til þess þrjá erlenda banka. Norðurál hefur samið við bankana BNP Paribas, Société Générale og ING um umsjón með fjármögnun byggingar álversins í Helguvík og þeir bankar munu leiða verkefni og fjármögnun vegna framkvæmdanna á alþjóðlegum fjármörkuðum. Orkuveitan hefur núna fengið vilyrði hjá Evrópska þróunarbankanum til að ráðast í þessar framkvæmdir. Þetta eru grundvallaratriði, það væri ekki um að ræða nein verkefni, það væri eitt stórastopp ef þetta gengi ekki með þessum hætti, að Century og Norðuráli hefði tekist að fjármagna verkefnið sjálft með þessum erlendu bönkum, að Orkuveitan fengi fjármagn erlendis frá upp á tugi milljarða til að fara í orkuöflunina og að fjárfestingarsamningurinn sem gerður var og samþykktur á Alþingi í vor gengi eftir af því að hann er grundvöllur verkefnisins. Vitnað er til þess að á Suðurnesjunum er atvinnuleysi mest á landinu öllu, 12–13%, gríðarlegt atvinnuleysi. Það högg kemur fram kannski núna af fullum þunga sem svæðið varð fyrir þegar herinn fór úr landi fyrir nokkrum missirum. Það var þá í sjálfu sér á besta tíma í háþenslu fasteignabólunnar þannig að margt það fólk sem missti störfin fékk önnur störf í tengslum við hana en svo brotnar þetta núna. Atvinnuleysið er verulegt og það er mikil óþreyja og örvænting á köflum eftir verkefnunum og þess vegna hafa stjórnvöld, ekki síst út af því alvarlega ástandi sem þar er, lagt sig fram um að vinna að þessum stóru verkefnum sem snúa að gagnaverinu. Það má nefna þotuverkefnin frá hollenska félaginu og síðan að sjálfsögðu álverið í Helguvík og kísilverksmiðju í Helguvík líka. Allt er þetta á borðum stjórnvalda í einni eða annarri mynd hvað varðar fjármögnun orkuframkvæmda og gerð fjárfestingarsamninga. Iðnaðarráðherra undirritaði fyrir tæpum hálfum mánuði drög að fjárfestingarsamningi vegna gagnaversins á Vallarheiði, Ásbrú, og það gerir meira en bara að greiða götu þeirra framkvæmda. Því til grundvallar liggur að verkefnið gangi eftir. Allt eru þetta mjög jákvæðar fréttir inn í erfiða tíma og þess vegna er ástæða til að undirstrika hversu mikla þýðingu þetta frumvarp frá hæstv. iðnaðarráðherra hefur. Það markar tiltekin vatnaskil í málinu og eyðir mikilli óvissu sem uppi var í þessu verkefni af því að auðvitað verður alltaf deilt um orkunýtingu. Við eigum að reyna að bera gæfu til að koma okkur upp úr skotgröfunum í því máli eins og kostur er, en um leið verðum við að átta okkur á því að orkunýting verður alltaf umdeild. Við eigum að bera virðingu fyrir skoðunum hvers annars í því og hafa umburðarlyndi fyrir ólíkum viðhorfum og straumum í þeim málum þvert á flokka inn í alla flokka. Ég held að þess séu dæmi að þingmenn allra flokka hafi kosið öðruvísi en meiri hlutinn þegar kemur að einstökum framkvæmdum. Ég man að Katrín Fjeldsted, fyrrverandi þingmaður sjálfstæðismanna, kaus á móti fyrirhugaðri Eyjabakkavirkjun og þannig má lengi telja. Það er ekkert nema jákvætt í sjálfu sér að ólík viðhorf til einstakra framkvæmda speglist inn í alla flokka. En það er líka mikilvægt að þegar niðurstöðu er náð þjappi menn sér saman um hana þannig að stór verkefni í atvinnumálum gangi fram þegar um það hefur verið tekin ákvörðun. Svona er staða orkuöflunar, hún er jákvæð, svona er staða fjármögnunar, hún er jákvæð, og þessi verkefni sem við ræðum bæði svona til hliðar í dag, Verne Holding og gagnaverið, og álverið í Helguvík hjá Norðuráli, eru bæði á mjög góðu skriði, geta gengið eftir. Fjármögnun verkefnanna skiptir langmestu máli þegar um þetta ræðir. Óvissan um fjármögnun Orkuveitunnar og HS Orku er stóra óvissan í málinu. Um leið og henni er eytt ganga þessi verkefni hratt og ágætlega fram. Okkar er að ná niðurstöðu í þessi mál og greiða síðan götu verkefnanna eins og kostur er. Það er mjög mikilvægt að nota endurnýjanlegar orkuauðlindir sem okkar miklu aflvélar við að endurreisa og styrkja stoðir efnahagslífsins á næstu árum og það er svo sannarlega verið að því. Þar eru sóknarfæri okkar Íslendinga umfram allt annað til að laða hingað erlendar fjárfestingar, stytta þannig samdráttarskeiðið og breyta samdrætti yfir í hagvöxt á stuttum tíma og síðast en ekki síst að draga hratt úr algjörlega óásættanlegu atvinnuleysi sem er núna staðbundið, en á stórum svæðum á landinu í kjölfar hins mikla samdráttar. Stöðugleikasáttmálinn frá því í vor við aðila vinnumarkaðar undirstrikaði þetta mjög rækilega líka og ef vonir ganga eftir, t.d. hvað varðar Búðarhálsvirkjun, munu lífeyrissjóðirnir koma að fjármögnun þeirra framkvæmda. Þess vegna er ýmislegt mjög jákvætt að gera, sérstaklega í því hvernig við getum notað endurnýjanlega orkugjafa til að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi og til framtíðar og skotið þannig fleiri og styrkari stoðum undir efnahagslíf okkar og lífskjör. Auðvitað hljóta menn að velta fyrir sér hvað við höfum fjárfest mikið í einni tegund stóriðju á skömmum tíma. Í dag erum við að framleiða um það bil 800.000 tonn af áli á ári. Ef Helguvík verður 360.000 tonn erum við komin þar í rúmlega 1,2 millj. tonna á ári og auðvitað er það gríðarlega mikil framleiðsla á einni tiltekinni tegund. Ef sá iðnaður lenti í mikilli kreppu mundi það þýða mikinn samdrátt og erfiðleika fyrir okkur. Þess vegna er það auðvitað skynsemispólitík líka, fyrir utan náttúruverndarsjónarmið og ýmislegt annað, að tala fyrir því að við reynum að dreifa fjárfestingunum og nýfjárfestingunum í orkumálum sem allra víðast. Þess vegna eigum við að búa til sérstakan garðyrkjutaxta hvað varðar raforkuverð til garðyrkjuframleiðenda. Þess vegna eigum við að draga hingað fjárfestingar eins og gagnaverin sem taka til sín tiltölulega litla raforku en skapa mörg störf eins og ég nefndi áðan. Gagnaverið sem verður byggt upp á Ásbrú tekur 25 megavött en mun væntanlega skila vel yfir 150 störfum, jafnvel yfir 200 með afleiddum störfum. Við getum gert fjöldamargt og það er verið að gera fjöldamargt en Helguvíkurverkefnið er stórt og mikilvægt og það gengur bærilega fram miðað við erfiðar aðstæður og erfiðleika á undangengnum árum. Má kannski segja að það sé mikið afrek að hafa haldið verkefninu gangandi í gegnum allar þessar þrengingar, fengið endurfjármögnun á verkefnið sjálft, náð fjárfestingarsamningnum í gegn, Orkuveitunni og vonandi að HS Orku takist að fjármagna sínar framkvæmdir og geti þannig haldið verkefninu alltaf í stíganda. Það er búið að framkvæma heilmikið á svæðinu í Helguvík og beðið eftir því að framkvæmdirnar fari í fullan gang sem verður vonandi upp úr áramótum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim áfanga sem verið er að ná í dag og vil taka undir þau orð sem fallið hafa fyrr í umræðunni um að þetta hefði mátt vera fyrr og betra ef þetta hefði verið fyrr. Það er mikið áhyggjuefni að í ríkisstjórninni virðist hægri höndin alls ekki vita á hverju er von frá þeirri vinstri, svo ósamstiga er hún ekki bara í þessum málaflokki heldur í mörgum málaflokkum og ekki síst þegar kemur að málefnum atvinnuveganna í landinu. Það er ekki eins og orkufrekur iðnaður sé eini málaflokkurinn sem býr við þessar aðstæður. Sjávarútvegurinn, önnur grunnstoð atvinnu- og efnahagslífs okkar, býr við nákvæmlega sömu aðstæður. Þar er allt í uppnámi og hlutir að keyra í stóra stopp. Litlar fiskvinnslur og útgerðir úti um allt land eru komnar að fótum fram og fyrir séð að þær munu stoppa á næstu vikum og mánuðum. Það er mikið áhyggjuefni þegar staðan er þannig hvað varðar okkar helstu fjöregg, ég tala ekki um við þær aðstæður sem eru í samfélaginu í dag þegar við þurfum á öllum okkar vopnum að halda til að reisa íslenskt samfélag við. Það er alveg sama hvaða innlendir og erlendir sérfræðingar hafa um það fjallað, nýting náttúruauðlinda skiptir öllu máli fyrir þessa þjóð í þessari stöðu og gefur okkur reyndar samkeppnisforskot á margar aðrar þjóðir til að ná endurreisninni duglega af stað. Hæstv. iðnaðarráðherra verður að sætta sig við það - hún hefur aðeins gert athugasemdir við það í umræðunni - að umræðan fari kannski svolítið víðar um þessi mál við þær aðstæður sem ríkja þegar við þingmenn fáum tækifæri til að ræða þennan málaflokk. Úr ranni hæstv. ríkisstjórnar hafa heyrst þær raddir að við séum að verða búin með alla orku í landinu. Það er einn af nýju frösunum sem er haldið fram og kom m.a. fram á umhverfisþingi sem nýliðið er - að við værum að eyða síðustu orkuöflunartækifærum okkar í þá stóriðju sem er í pípunum. Þetta er ein myndin af þeim rangfærslum sem berast frá ríkisstjórninni og mörgum þingmönnum úr ríkisstjórnarflokkunum. Það er einfaldlega þannig að í dag erum við búin að nýta um 20% af efnahagslega hagkvæmum virkjunarkostum í vatnsafli í landinu, um 20%. Við erum sennilega nær 30% þegar kemur að jarðhitaorkunni. Það sér það því hver sem vill skoða þetta í þessu samhengi að við erum rétt að stíga okkar fyrstu skref í því að nýta þá möguleika sem þjóðin á á þessu sviði. Ég vil taka fram að mögulegar djúpboranir eru ekki teknar inn í myndina og sú orkuaukning sem fæst við þá niðurstöðu ef hún verður jákvæð eins og væntingar standa til. Ef við berum okkur saman við aðrar þjóðir í þessu sambandi þá eru þær þjóðir í Evrópu sem við gjarnan berum okkar saman við búnar að nýta 70–90% af sínum efnahagslega hagkvæmu orkugjöfum í vatnsafli og jarðvarma, sérstaklega vatnsafli. Við eigum því mikið í land og engin þjóð hefur efni á því að nýta ekki náttúruauðlindir sínar. Við eigum sjóinn, fiskimiðin, og við eigum orkuna í iðrum jarðar og í vatnsföllunum. Við eigum ekki olíu, alla vega ekki enn sem komið er. Við eigum ekki málma í jörðu eða kolefni þannig að við verðum að nýta þessa þætti. Það er alveg ljóst að aðgerðir núverandi ríkisstjórnar hafa skert verulega samkeppnisstöðu þessarar þjóðar, samkeppnisstöðu sem var glögg og skýr í hugum þeirra sem vilja setja upp orkufrekan iðnað. Þau alþjóðlegu stóru fyrirtæki sem eru að leita út fyrir landsteina sína eru að leita að tækifærum í heiminum til að setja niður verksmiðju fyrir slíka framleiðslu. Samkeppnisforskot okkar fólst ekki eingöngu í því að vera með umhverfisvæna orkugjafa, endurnýjanlega orkugjafa, hagkvæma, heldur ekki síður í þeim stöðugleika sem hér hefur ríkt á þessum vettvangi. Við erum með vel menntað þjóðfélag og hér hefur ríkt pólitískur stöðugleiki. Hér hefur stefna stjórnvalda verið skýr. Ég vil í því sambandi rifja upp þá erfiðleika sem við Íslendingar höfum átt í á undanförnum árum með að fá öflug fyrirtæki til liðs við okkur, fá öflug fyrirtæki til að fjárfesta í atvinnulífinu, fá öflug fyrirtæki til að koma og nýta auðlindir okkar með okkur til að afla verðmæta, til að búa til útflutningsverðmæti og auka hagvöxt og atvinnu í landinu. Skemmst er að minnast þess hvernig þetta gekk á Austurlandi áður en Alcoa kom til og gerði við okkur samning og það hefur gengið eins vel og það hefur gengið. Áður hafði stórfyrirtækið Norsk Hydro gengið okkur úr greipum eða misst áhugann. Hæstv. iðnaðarráðherra talaði hér áðan eins og hún hefði fundið upp hjólið í þessum efnum. Hún hefði sett á laggirnar nefnd, núna norður í Þingeyjarsýslu, sem ætti að fara að leita út fyrir landsteinana, leita að tækifærum. Það er ákveðinn hroki í þessu yfirbragði hæstv. iðnaðarráðherra, sá sami hroki sem endurspeglaðist í svörum hennar til garðyrkjubænda fyrr í vikunni, alveg nákvæmlega sá sami. Það er ekki eins og ekki sé búið að vera að reyna í Þingeyjarsýslu að finna einhver tækifæri og byggja þar upp atvinnu. Það hefur verið reynt í mörg ár  Ég er nýlega kominn frá landi í Suður-Ameríku þar sem verið er að reisa vatnsaflsstöðvar upp á 2.500 megavött. Þar voru öll helstu álfyrirtæki heimsins að leita landa. Það sem við höfum haft umfram þessar þjóðir á undanförnum árum og áratugum er sá stöðugleiki sem ríkt hefur í hinu pólitíska umhverfi, sú stefnufesta sem verið hefur til staðar þegar kemur að þessum málaflokki. Fyrirtæki hafa getað treyst því að þau koma hingað, þau gera samninga við þetta land, hér er pólitískur stöðugleiki og þetta hefur gefið okkur forskot. Það er dýrara að reisa vatnsaflsvirkjanir hér en í þessu landi í Suður-Ameríku. Hér er dýrara vinnuafl til að framleiða afurðir þessara fyrirtækja en þar suður frá. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar falla að því að eyða þessu samkeppnisforskoti okkar, stúta því, og setja okkur miklu aftar í röðina sem mögulegan valkost fyrir atvinnuuppbyggingu í framtíðinni, í samvinnu við fyrirtæki sem þurfa á mikilli orku að halda, þeirri náttúruauðlind sem við eigum til að endurreisa íslenskt samfélag. Það er kominn tími til að við förum að snúa við blaðinu, virðulegi forseti. Það verður að fara að stefna í aðra átt í þessum málum og það þýðir ekkert að segja úr ræðustól Alþingis, eins og hæstv. iðnaðarráðherra gerði áðan, að nýfjárfestingar verði undanskildar. Ný fjárfesting er bara ný á meðan hún er ný. Hvenær líður sá tími að fjárfestingin er ný? Er álverið við Reyðarfjörð nýfjárfesting eða ekki? Er það undanskilið þeim orku- og umhverfissköttum sem ríkisstjórnin ætlar að leggja á þennan iðnað? Nei. Þessir aðilar eru að horfa til lengri tíma, virðulegi forseti, en einhverra mánaða. Þeir eru að horfa til ára og er þá skemmst að minnast þess að álverið í Straumsvík hefur verið hér í 40 ár, hefur fyrir löngu greitt upp stórvirkjanirnar í Þjórsá, löngu greitt þær upp. Við eigum þær skuldlausar í dag og þær mala gull. Þær mala gull fyrir þetta þjóðarbú. Það er mikið í húfi, virðulegi forseti, þegar kemur að þessum málum. Við getum ekki, eins og ég sagði áðan, búið við það að hér fari að skapast óstöðugleiki. Við verðum að hafa stefnufestu. Við verðum að vera fólk orða okkar þegar kemur að samstarfi við aðra aðila, alveg sérstaklega á þessum vettvangi. Það er ljóst að Alcoa er að hugsa sinn gang. Þeir eru farnir að líta miklu víðar. Þeir eru farnir að gera sér grein fyrir því að hér ríkir engin samstaða um frekara samstarf við þá og þeir eru þess vegna á förum með þessar verkefnishugmyndir sínar og fagna nú einhverjir á meðan aðrir koma til með að sakna þess. Það sama er að gerast hjá Ísal, alveg það sama, nákvæmlega það sama. Ég held að það hafi verið daginn fyrir tilkynningu ríkisstjórnarinnar, um aukna orku- og auðlindaskatta, að stjórn Ísals hafi ákveðið fjárheimildir til að fara í skautastækkun í Straumsvík. Það er allt sett á ís núna. Nú er hægt að halda um þetta alveg ótrúlega langa ræðu og við notum tækifærið, þó að hæstv. ráðherra geri við það athugasemdir að við förum um víðan völl, þegar verið er að ræða það mál sem er hér til umræðu, en það er svo nátengt þessu að við verðum að nota það tækifæri til að benda á þá ógn sem vofir yfir. Eða telja menn að þessar aðgerðir sem við höfum rætt um af hálfu núverandi umhverfisráðherra, af hálfu núverandi ríkisstjórnar, leiði til þess að auðveldara verði að fjármagna framkvæmdirnar í Helguvík? Þeir aðilar sem lána fé til slíkra framkvæmda líta ekki síst á stöðugleikann og þá stefnufestu sem er í þeim löndum sem um ræðir. Þá kem ég aftur að því að þar höfðum við þetta samkeppnisforskot sem við höfum ekki lengur og er að hverfa frá okkur og setur okkur miklu aftar í röðina sem valkost fyrir þau fyrirtæki sem eru að horfa til framtíðaruppbyggingar sinnar starfsemi. Við þetta verður ekki búið, virðulegi forseti. Þetta er að mínu mati alvarlegasta málið sem þetta þing stendur frammi fyrir í dag, það er atvinnustefna ríkisstjórnarinnar eða öllu frekar atvinnuleysisstefna hennar. Ríkisstjórnin hefur sýnt það að vegna ósamstöðu sinnar, m.a. í þessum geira, er hún ekki fær um að ná þessum málum fram. Ég efast ekki um einlægni og áhuga margra þingmanna ríkisstjórnarflokkanna sem vilja feta þá leið að byggja upp með nýtingu á náttúruauðlindum landsins orkufrekan iðnað sem síðan leiðir af sér allan þann smáiðnað og alla þá þjónustu sem því fylgir og nýsköpun í atvinnulífinu. Ég efast ekki um heilindi þessara þingmanna. Afl þeirra innan ríkisstjórnarinnar og innan ríkisstjórnarflokkanna er of lítið, virðulegi forseti. Þeir ná ekki í gegn með málflutning sinn. Þeir ná ekki í gegn með áherslur sínar. Því ítreka ég það sem ég hef áður sagt að það verður, með hagsmuni þjóðarinnar í huga, að setja aðra flokka, öðruvísi samsteypu, að þessu ríkisstjórnarborði.

Virðulegi forseti. Það er synd og skömm að álver á Bakka hafi ekki risið meðan flokkur hv. þingmanns var í ríkisstjórn þegar hann hafði augljóslega, eins og hv. þingmaður lýsti hér, til þess alla burði. Staðreyndin er hins vegar sú að magnið af orkunni fyrir norðan hefur ekki legið fyrir. Til að hægt sé að taka ákvörðun þarf magnið að liggja fyrir varðandi nýtingu, sérstaklega hjá stórum kaupanda eins og Alcoa. Annað getur ekki verið góður „bisness“ nema menn viti nákvæmlega hvað þeir fá af þessu svæði. Um það snýst þessi viljayfirlýsing fyrir norðan og það undrar mig hvernig hv. þingmaður talar um hana vegna þess að þessi viljayfirlýsing er alveg gríðarlega mikilvæg. Við erum að skuldbinda okkur til að taka þátt í að leysa sveitarfélögin úr þeim erfiðleikum sem þau eru komin í vegna orkuöflunarsvæðisins með því að byggja öflugt félag og finna nýtt fjármagn þangað inn, hvort sem það er frá fagfjárfestum eða lífeyrissjóðum. Þetta er mjög mikilvæg skuldbinding. Ástæðan fyrir því að ég kem hingað upp er sú að hv. þingmaður fullyrðir hér aftur og aftur að Alcoa sé á förum vegna þess að þessi viljayfirlýsing hafi ekki verið endurnýjuð. Ég vil spyrja hann nánar út í hvað hann hefur fyrir sér í því, vegna þess að ég hef ekki heyrt af því að þeir séu að ganga út úr umhverfismatinu t.d., ég hef ekki fengið upplýsingar um það. Ég verð að spyrja hv. þingmann hvort hann sé í raun og veru að segja að Alcoa geti ekki byggt á þessari viljayfirlýsingu þar sem við skuldbindum okkur til að vera tilbúin með orkuöflunarhlutann og rannsóknir á því hversu mikið magn orku er fyrir norðan næsta haust. Er hv. þingmaður að segja að Alcoa geti ekki verið tilbúið að taka ákvörðun um hvort það kaupir þessa orku eður ei strax næsta haust?

Virðulegur forseti. Það er dálítið undarlegt að ráðherra skuli þurfa að spyrja mig að því hvort Alcoa sé tilbúið að kaupa orku 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fullyrðir að ég sé ekki starfi mínu vaxin. Ástæðan fyrir því að ég kom hér upp og spurði hv. þingmann hvað hann hefði fyrir sér í því að Alcoa væri að fara annað, hann fullyrti það úr þessum ræðustól áðan, var að ég vildi fá skýringu á þeirri fullyrðingu. Svo kemur þingmaðurinn upp og segir að hann hafi gefið sér það og þess vegna hafi hann leyft sér að fullyrða það.

Hefur ráðherrann ...?

Virðulegi forseti. Ég hef auðvitað fundað með þessum aðilum, að sjálfsögðu gerðum við það vegna þess að þessir aðilar eru enn þá stór hluti af öllu ferlinu fyrir norðan. Þeir eru enn þá aðilar að þessu sameiginlega umhverfismati og mér af vitandi hafa þeir ekki gengið út úr því. Þeir hafa líka sett fjármuni í rannsóknir fyrir norðan þannig að þeir eru aðilar að þessu ferli. Hv. þingmaður horfir fram hjá því að við tókum viljayfirlýsingu sem var hætt að skila nokkrum sköpuðum hlut, nokkurri framþróun í málinu, breyttum ferlinu og komum því upp á næsta stig þannig að orkuöflunin yrði tryggð sem allra fyrst. Það er það sem við gerðum. Ég verð að viðurkenna að mér þykir hv. þingmaður ganga ansi langt í ræðustól þegar hann talar Alcoa úr landi. Það er enginn að því nema hv. þingmaður sem fullyrti það í ræðustól áðan. Við erum enn þá í fullu samstarfi við þá á þeim sviðum sem ég hef nefnt og munum vera það áfram. Ef hann treystir ekki Alcoa til að standa hér inni og vera þátttakandi á viðskiptalegum forsendum heldur telur að Alcoa þurfi sérstakt skjól í ríkinu hefur hann ekki mikla trú á því öfluga fyrirtæki. Hvað varðar garðyrkjubændur verð ég að segja að mér finnst alveg með ólíkindum að heyra hv. þingmann 

Virðulegi forseti. Öðruvísi mér áður brá. Nú eru það við sjálfstæðismenn sem tölum orkufrekan iðnað úr landinu. 

Þú sagðir …

Ég held að menn ættu að fara að vara sig á því hvernig þeir tala úr ræðustól Alþingis. Þegar ég tala um það hvernig komið er fyrir þeim fyrirtækjum og öðru sem þessi ríkisstjórn er búin að setja í uppnám vitna ég auðvitað til þess að það var í gildi samkomulag sem hæstv. ráðherra vill nú gera lítið úr. Það var viljayfirlýsing og samkomulag við Alcoa og sveitarfélögin á svæðinu 

Virðulegi forseti. Ég get eiginlega ekki annað en kvatt mér hljóðs í þessari umræðu og það geri ég sem stjórnarþingmaður í framsækinni, rauðgrænni ríkisstjórn hér á landi sem hefur það á stefnuskrá sinni að nýta orkulindir með sjálfbærum hætti fyrir umhverfisvænan iðnað. Ég geri ráð fyrir því að við hv. þingmaður hittumst á morgun á sprotaþingi þar sem er fjöldinn allur af fyrirtækjum og frumkvöðlum sem eru að byggja upp atvinnustarfsemi og mjög áhugaverð störf fyrir Íslendinga á komandi árum. Þessir aðilar eiga það sammerkt að álfyrirtæki vinna gegn hagsmunum þeirra því að það eru fyrirtæki sem eru mjög frek í hagkerfi okkar. Nú eru mjög óvenjulegar aðstæður en þær eru tímabundnar og við megum ekki eyðileggja möguleika okkar til framtíðar bara út af skammtímahagsmunum, þótt ég geri ekki lítið úr þessum alvarlegu aðstæðum. Af því að mér finnst trú hv. þingmanns á erlendum stórfyrirtækjum alveg með ólíkindum, spyr ég hv. þingmann: Er það þannig að sjálfstæðismenn trúi ekki á einkaframtak íslenskra fyrirtækja og frumkvöðla, að við verðum að sækja erlend stórfyrirtæki til að geta átt mannsæmandi samfélag? Ég tala ekki gegn erlendum fjárfestingum, en fyrr má rota en dauðrota. Er það svo að hv. þingmaður og sjálfstæðismaður trúi ekki á einkaframtak íslenskra athafnamanna og -kvenna?

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn og undirritaður hefur tröllatrú á innlendum fjárfestum og einkaframtaki á Íslandi og er tilbúinn að styðja það fram í rauðan dauðann. En gagnvart þeim verkefnum sem hér eru til umræðu eru þau svo stór að það er ekki hagkvæmt fyrir íslenskt samfélag að ætla sér að standa í þeim eitt og sér. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér nýlega skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann fyrir iðnaðarráðuneytið og kom út í sumar um áhrif stóriðju á Íslandi og álver. Þar kemur alveg sérstaklega fram að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að horfa til þess að fá það áhættufjármagn sem felst í þessum fjárfestingum inn í landið erlendis frá. Þegar talað er um dýr störf í stóriðju, að hvert starf í álveri kosti 100 eða 200 milljónir, eða hvað það á að kosta, skulum við ekki gleyma því að þeir peningar koma erlendis frá sem fjárfesting í landinu. Sjáið þið fyrir ykkur Ísland fara í sambærilegar fjárfestingar erlendis? Þetta eru erlendir peningar sem streyma inn í landið til þess að fjárfesta.  Framsækna ríkisstjórnin sem hv. þingmaður talaði um og er hér með að gera það að yfirskrift að nýta náttúruauðlindir í grænum iðnaði - ég bið hv. þingmann að tala í lausnum. Ég bið hv. þingmann að gera þjóð og þingi þann greiða einu sinni af hálfu þessara flokka að koma nú með einhver dæmi um það sem þar á að vera vegna þess að eins og ég sagði áðan í ræðu minni er þetta ekkert nýtt undir sólinni. Það er ekki eins og það sé ekki búið að reyna á undanförnum árum að laða til samstarfs við okkur aðila. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að óttast lausnaleysi undirritaðrar og þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr.

Lát heyra.

Það væri kannski frekar að hv. þingmaður ætti að líta í eigin barm og óttast þá fortíðarhyggju sem hann endurvarpar hér í þingsal. Varðandi það, frú forseti, hvet ég hv. þingmann til að koma á sprotaþing á morgun og sjá hvað þar er í bígerð. Akkúrat nú um stundir er fyrirtækið CCP að auglýsa 150 störf. Það er vissulega fyrirtæki sem nýtir ekki mikla orku en hingað vilja koma gagnaver. Það er fjöldinn allur af iðnaði sem er umhverfisvænn iðnaður sem hægt er að lokka hingað til lands. En ef við ætlum að vera með þá stefnu að vera með mengandi stóriðju sem uppistöðu í íslenskum atvinnuvegi þá er það ekki áhugavert fyrir fyrirtæki sem vilja markaðssetja sig og endurspegla umhverfisvænar áherslur. Þegar hv. þingmaður talar um það sem lausn að byggja hér fjöldann allan af álverum er hann að líta til skammtímafjárfestingaráhrifa og það er verið að fórna miklum hagsmunum með því að líta til skammtímaáhrifa af slíkum fjárfestingum. Þetta eru vissulega, og það er rangt að tala gegn því, þetta eru vissulega mjög dýr störf og við getum með miklu betri hætti aflað hér starfa. Það er mjög alvarlegt atvinnuleysi hér í landi og ég geri ekki lítið úr því, frú forseti, að það er fjöldi fólks sem við þurfum að tryggja að geti átt von á góðri atvinnu á komandi árum. Það gerum við með því að mennta þjóðina betur og með því að byggja upp 

Virðulegi forseti. Þetta með mengandi stóriðjuna og þann einfaldleika sem gjarnan er dreginn upp í þessu, þá vil ég bara benda hv. þingmanni á að tala við kollega sinn úr Samfylkingunni sem tók til máls í gær og taldi að ferðaþjónustan á Íslandi mengaði meira en stóriðjan. Hann hefur alveg örugglega eitthvað fyrir sér í því eða ég vænti þess að menn séu ekki að fara með fleipur hér. Varðandi efnahagskerfi okkar og skammtímalausnir með orkufrekum iðnaði er áætlað að álverið í Helguvík muni skila um 95 milljörðum inn í íslenskt efnahagskerfi til lengri tíma litið miðað við 5% ávöxtun. Það eru engir smáaurar og þá er ekki allt talið. Ég mun reyna að koma á sprotaþing á morgun og það þarf ekki að vera að etja atvinnugreinum svona saman. Það þarf ekkert að búa til þessa einföldu mynd að ef við bara hættum við álverin þá verði bara sprotafyrirtæki, og ef við höldum áfram með þessi tvö álver sem eru í pípunum verði ekki sprotafyrirtæki. Þetta er alveg eins og menn hafa sagt með hvalveiðarnar, andstæðingar þeirra í gegnum árin og við þekkjum þetta: Hvalaskoðun bara hættir ef það verða hvalveiðar. Hún hefur aldrei verið öflugri, hv. þingmaður, en núna á undanförnum árum eftir hvalveiðar hófust á ný 2003. Við eigum að hætta að etja þessum atvinnugreinum saman, þó að við séum að flytja mál okkar hér, við sem viljum fara í þessar framkvæmdir og þær virkjanir sem því fylgja, að við séum eitthvað á móti öðrum iðnaði eða annarri atvinnuuppbyggingu í landinu. Að sjálfsögðu ekki. Það er alveg tími í sérstaka umræðu til að fara yfir það hverju orkufrekur iðnaður á landinu hefur skilað í sprotafyrirtækjum. Og það er líka alveg tilefni til annarrar umræðu um það hvað orkufrekur iðnaður og orkuframleiðslufyrirtækin í landinu og dreifingarfyrirtækin hafa sett mikið í umhverfismálin. Það eru sennilega engir aðilar sem hafa sett eins mikið í umhverfismál á Íslandi á undanförnum árum. Ég tók það fram í ræðu minni áðan að á árunum 2001 til 2006 settu orkufyrirtækin 

Virðulegi forseti. Fyrir hönd meiri hluta viðskiptanefndar mæli ég fyrir nefndaráliti í því máli sem hér er til umfjöllunar, um vörumerki. Til þess að gefa eilitla innsýn inn í viðfangsefnið erum við stödd á þeim stað að kveðið er á um tæmingu réttinda í 1. mgr. 7. gr. vörumerkjatilskipunar Evrópska efnahagssvæðisins og reynt hefur á túlkun þessa ákvæðis í tveimur málum, annars vegar í máli EFTA-dómstólsins frá 1997 og hins vegar í máli Evrópudómstólsins frá 1996. EFTA-dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að samkvæmt orðalagi þessarar tilskipunar gætu aðildarríki EFTA valið hvort kveðið væri á um svæðisbundna eða alþjóðlega tæmingu í landslögum. Evrópudómstóllinn komst hins vegar að öndverðri niðurstöðu, þ.e. að á Evrópska efnahagssvæðinu gilti svæðisbundin tæming. Í kjölfar þessara ólíku niðurstaðna skapaðist réttaróvissa innan EFTA-ríkjanna sem var til lykta leidd í máli EFTA-dómstólsins 8. júlí 2008 en niðurstaðan í því máli var sú að 1. mgr. 7. gr. tilskipunarinnar skuli túlki á þann veg að svæðisbundin tæming gildi á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Núverandi ákvæði 2. mgr. 6. gr. vörumerkjalaga fer samkvæmt þessu í bága við ákvæði tilskipunarinnar og er því nauðsynlegt að taka til endurskoðunar orðalag ákvæðisins þannig að það samræmist ákvæði tilskipunarinnar. Þetta er nú komið til kasta Alþingis en frumvarp sama efnis var til umfjöllunar og hlaut afgreiðslu frá viðskiptanefnd á síðustu tveimur löggjafarþingum. Þá bárust nefndinni umsagnir auk þess sem gestir komu á fund viðskiptanefndar á fyrri þingum. Eins og áður segir er með frumvarpinu lögð til breyting á lögum um vörumerki, um tæmingu réttinda vörumerkis, að hún verði þannig bundin við EES-svæðið í stað alþjóðlegrar tæmingar. Reglan um tæmingu vörumerkjaréttar varðar rétt eiganda merkis til að stjórna frekar markaðssetningu á grundvelli einkaréttar síns. Sé vara, auðkennd tilteknu vörumerki, komin á markað fyrir atbeina eða með samþykki eiganda þess getur hann ekki haft frekari áhrif á markaðssetningu hennar, t.d. sölu, leigu, inn- eða útflutning. Gengið hefur verið út frá því í íslenskum vörumerkjarétti að tæming næði til alls heimsins en það er ekki tekið með skýrum hætti fram í gildandi lögum. Tæming vörumerkjaréttar byggist á rétti vörumerkjahafa samkvæmt lögum um vörumerki, þ.e. að aðrir en eigandi vörumerkis megi ekki heimildarlaust nota í atvinnustarfsemi tákn sem eru eins og vörumerki hans eða lík því. Samkvæmt áðurnefndum dómi EFTA-dómstólsins 8. júlí 2008 samræmist alþjóðleg tæming vörumerkjaréttinda ekki ákvæði vörumerkjatilskipunarinnar. Þarf því að breyta lagaákvæðinu og er með þessu frumvarpi lögð til lágmarksbreyting laganna svo að hún samræmist dóminum. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Mig langar, frú forseti, að víkja aðeins að nefndaráliti minni hluta en þar kemur fram það álitaefni sem kannski mun lita umræðuna hér á eftir, en þar segir: „Verði frumvarpið að lögum mun samkeppni minnka sem leiðir af sér aukna fákeppni og hærra vöruverð. Um þetta voru umsagnaraðilar sammála“ og sá sem hér stendur. „Ástæða þeirrar breytingar sem kveðið er á um í frumvarpinu er sú að Íslendingar eru nauðbeygðir af Evrópudómstólnum að fara þá leið sem frumvarpið mælir fyrir um þrátt fyrir að það sé óumdeilt að það fari gegn hagsmunum neytenda í landinu.“ Þar er ég aftur sammála. Ég held tilvitnun minni áfram: „Það er augljóst að Íslendingar hafa ekki verið nægjanlega á varðbergi þegar tilskipanir Evrópusambandsins hafa verið innleiddar.“ Það leiðir kannski umræðuna að því álitaefni sem við stöndum frammi fyrir núna, þ.e. að við erum að taka við tilskipun sem við erum kannski í hjarta okkar ósammála en höfum takmörkuð áhrif á. Í því sambandi langar mig að vitna í nýútkomna bók sem fjallar um stöðu Íslands og Evrópusambandsins sem ber heitið: Frá Evróvision til evru. Þar segir á bls. 234, með leyfi forseta, þegar fjallað er um EES-samninginn: „Eftir að EES-samningurinn var gerður hefur samstarf innan ESB bæði orðið nánara og færst út til nýrra sviða sem ekki falla undir EES-samninginn eins og til að mynda peningamálasamstarf og aukið samstarf á sviði utanríkis- og varnarmála. Þróunin hefur um leið fært EES-ríkin meira út á hliðarlínuna í evrópsku samstarfi.“ Svo segir áfram: „Leiða má líkur að því að þróunin í framkvæmd samningsins hafi undanfarin ár verið með þeim hætti að hann takmarki fullveldi Íslands meira nú en í upphafi og brjóti jafnvel fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar. Áhrifaleysið birtist m.a. í því að Íslendingar þurfa að taka við lögum og reglugerðum frá ESB en hafa nánast ekkert haft um innihald þeirra að segja og hafa þar með afar litla möguleika á því að koma hagsmunamálum landsins á framfæri við núverandi aðstæður. Gera má ráð fyrir að enn hafi þrengst um möguleika ESB-ríkjanna til að hafa áhrif í samstarfinu eftir að tólf ný ríki bættust við ESB 2004 og 2007 einfaldlega vegna þess að við fleiri ríki er að etja. Nær öll stefnumótun og ákvarðanataka um framtíðarsamstarf, reglugerðir og lagasetningu fer fram í stofnunum Evrópusambandsins þar sem íslensk stjórnvöld hafa mjög takmarkaða aðkomu og enn minni áhrif.“ Þetta er náttúrlega kannski það helsta álitaefni sem við stöndum frammi fyrir, frú forseti, og svona rétt í lokin langar mig að vitna í viðtal í Viðskiptablaðinu í dag við fyrrverandi fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, sem varpar einnig ljósi á þá stöðu sem Ísland er í í þessu alþjóðlega umhverfi. Þar segir Árni: „Bandaríkjamenn líta bara svo á að við séum hluti af Evrópu og að Bretar og ESB eigi að sjá um það ef hér skapast erfiðleikar. Við erum hinum megin við línuna.“ Svo segir Árni aftur: „Síðan sér maður að Norðurlöndin meta sitt samband í Evrópusambandinu ofar öllu öðru. Norðurlandasamstarfið er bara aukageta. Þó að sambandið milli Norðurlandanna skipti vissulega máli er ESB þeim bara svo miklu mikilvægara. Þó að þeir vilji hjálpa okkur treysta þeir sér ekki til þess nema það sé í takt við það sem ESB segir.“ Að lokum vil ég vitna í orð Árna þar sem hann segir: „Yfir línuna er því hægt að segja að Norðurlöndin geri ekkert nema í gegnum Evrópusambandið og svo það að sem EES-þjóð erum við gestir í þessu ESB-samstarfi, það leynir sér ekki.“ Þannig segist Árni sjá Íslendinga sem dálítið utanveltu og vinalausa og þá hafi samstarf við nágranna- og vinaþjóðir brugðist. Í ræðu minni fór ég kannski aðeins út í Evrópusambandið en er hér fyrst og fremst að mæla fyrir nefndaráliti um vörumerki sem fer nú áfram til umræðu í hinu háa Alþingi en ég gat ekki orða bundist að ræða eilítið um Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég er á nefndarálitinu með meiri hlutanum í þessu máli en ég gat ekki orða bundist eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schram þar sem ræðan fór meira og minna út í stuðning við ESB-aðild og ég vil að það liggi algerlega fyrir að í þessu nefndaráliti kemur hvergi fram stuðningur við ESB-aðild, enda hefði ég aldrei skrifað undir þess konar nefndarálit. Hins vegar held ég að það sé alveg skýrt eftir þessa ræðu hvar hugur hv. þingmanns liggur. Ég vildi bara koma þessari ábendingu á framfæri og ég þakka frú forseta fyrir að leyfa mér að koma inn á milli og ég hlakka til að hlusta á aðra ræður hér.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa ábendingu. Hárrétt hjá henni og ég biðst forláts, þetta liggur bara svo nærri hjarta mínu.

Frú forseti. Ég held að eftir þessa ræðu sé öllum þingheimi það ljóst að hv. þm. Magnús Orri Schram vill inn í Evrópusambandið sem allra fyrst. Hins vegar er það þannig að þó að við höfum ákveðið að það þyrfti að fara í þessa breytingu með meiri hlutanum þá er það okkur ekki ljúft. Við erum ekki sátt við það innst inni að nauðsynlegt sé að fara í gegnum þetta en þetta er hins vegar hluti af því samkomulagi sem við skrifuðum undir fyrir fjöldamörgum árum um að gerast aðilar að EES-samningnum og það er því ýmislegt sem við þurfum að taka á okkur sem við erum hins vegar ekki sátt við. En ég fagna því að á næstu mánuðum munum við væntanlega ræða meira um Evrópusambandið þar sem ég get komið sjónarmiðum mínum skýrar fram gagnvart aðild að sambandinu sem má segja að séu væntanlega á hinum pólnum við hv. þm. Magnús Orra Schram. Ég geri svo sem ráð fyrir að næsti ræðumaður, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, muni koma mjög skýrt fram með sín sjónarmið varðandi aðild að ESB þannig að þetta verður mjög áhugaverð umræða áfram.

Virðulegi forseti. Nú hef ég ræðu mína aftur í von um að engin fleiri mistök hafi verið gerð og ég fái að vera hér eitthvað áfram en það er svo sjaldan sem virðulegur forseti gerir mistök þannig að það er bara gott að það gerist endrum og eins sem sýnir að öllum getur orðið örlítið á. Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir sína ræðu. Ég held að ástæðan fyrir því að hv. þm. Magnús Orri Schram talaði með þessum hætti um Evrópusambandið sé ekki bara vegna þess að hann langi svo mikið í Evrópusambandið, eins og svo marga aðra í Samfylkingunni, að hann geti ekki opnað munninn án þess að minnast á það, ég held að það sé ekki ástæðan. Ég held að ástæðan sé, eins og kom skýrt fram hjá hv. þingmanni, að hann sé algerlega á móti málinu. Nema hvað? Alveg eins hv. þm. Eygló Harðardóttir er líka algerlega á móti málinu. Nema hvað? Þetta mál getur ekki verið verra. Það var einn ágætur maður sem talaði alltaf um kranablaðamennsku. Þetta er kranalagasetning, hrein og klár kranalagasetning. Hvað er um að ræða hér? Það er verið að fara þvert gegn hagsmunum Íslands, alveg klippt og skorið. Það er verið að reyna að gera okkur erfiðara fyrir. Það stendur meira að segja í umsögn um frumvarpið og allir umsagnaraðilar gengust við því: Jú, þetta er alveg svakalega vont mál, þetta hækkar vöruverð og þetta minnkar samkeppni. Það finnst enginn maður nema þeir sem hafa beinna hagsmuna að gæta og vinir mínir í Vinstri grænum mundu kalla auðvaldið, ákveðinn hópur þess, það er ákveðinn hópur, þröngur hópur sem hefur hagsmuna að gæta. Þeir munu hagnast meira þegar við erum búin að löggilda þetta, ef svo fer að þessi kranalagasetning verði að lögum innan nokkurra daga sem er vilji meiri hlutans. Hér kom hv. þm. Magnús Orri Schram með vonlausan málstað, eins vondan og hann getur orðið, og hann leitaði að einhvers konar rökum fyrir því. Þess vegna sagði hv. þingmaður: Þetta er allt ómögulegt, það er alveg rétt, en það er vegna þess að við erum í EES en ekki alveg í ESB, það er nefnilega svo gott að vera í ESB. Og eins og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar tala þeir alltaf um það að ESB sé einhvers konar Hálsaskógur eftir að Mikki refur varð grænmetisæta. Það er mikill misskilningur, virðulegi forseti, það er gríðarlegur misskilningur. Stóra einstaka málið er þetta að EES-samningurinn er sko ekki gallalaus, Icesave-málið er skýrt dæmi um það. Það var nákvæmlega svona, menn tóku hér upp tilskipun sem er algerlega galin. Að vísu vildu sumir þingmenn - einn þeirra er hæstv. forsætisráðherra núna, einn hæstv. fjármálaráðherra, einn fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra - gera vont mál miklu verra og lögðu til að við gengjum lengra en gert var í þessari tilskipun. Á það var sem betur fer ekki fallist og hefur það verið reiknað út að það hefði kostað íslenska þjóð 700 milljarða í viðbót ef menn hefðu samþykkt þær breytingartillögur. En án þess að skoða hvað þetta fól í sér, nákvæmlega með þessari nálgun að þetta sé bara eitt af því sem við verðum að gera, var það samþykkt nákvæmlega eins og hér, við verðum að gera það. Hv. þm. Magnús Orri Schram kom hér og vísaði í bók, að ég held Eiríks Bergmanns, sem er einn helsti Evrópusambandstrúboðinn hér á landi, ágætisdrengur sem fékk mig einu sinn í maraþonhlaup en ég ætla ekki að fara nánar út í það hér, en það breytir því ekki að við vitum öll hverjar eru skoðanir hans hvað þetta varðar og það er þessi lína að við séum algerir farþegar í EES-samstarfinu og getum engu neitt um það ráðið. Staðreyndin er sú að það er ótrúlega mikið sem EFTA-ríkin geta haft áhrif inn í EES og staðreyndin er sú að Íslendingar hafa oft gert það. Þeir hafa gert það á þeim sviðum þar sem menn hafa verið vel vakandi og það gerist með því að koma að undirbúningi tilskipunar. Ég þekki þetta mál mjög vel vegna þess að ég var formaður í þingmannanefnd EFTA. Við vorum m.a. í samráði við ýmsa aðila og komum athugasemdum að þegar menn voru að byrja að undirbúa tilskipanir. Það er besta leiðin til þess. Einnig geta t.d. ráðherrar, og ég gerði það þegar ég var heilbrigðisráðherra, þá fór ég og talaði við ráðherra í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins vegna þess að út af Evrópusambandinu erum við með haftaverslun í lyfjum, haftaverslun sem hefur gert það að verkum að hér hefur verið gríðarlega hátt verð á lyfjum. Málaleitanin varð alla vega til þess að ákveðnir hlutir voru settir í gang og af hverju? Það er vegna þess að þeir vildu ekki láta það um sig spyrjast og vildu helst ekki fá þá umræðu að þessi haftaverslun væri að taka litla þjóð og kyrkja hana hvað varðar lyfjaverð. Ef við förum inn í Evrópusambandið liggur alveg fyrir að það eru fleiri leiðir færar. Við fáum t.d. þingmenn á Evrópusambandsþingið, hvorki meira né minna en fimm af 755. Ég á ágætisvini á Evrópusambandsþinginu. Síðast þegar ég talaði við einn vin minn sem er búinn að vera þar í mörg ár hafði hann ekki fengið að ávarpa það, hann er að vísu ekki mjög hrifinn af Evrópusambandsþinginu og var settur frekar aftarlega í röðina en 750 manns er svona svipað og lítið þorp á Íslandi og menn geta sett það í samhengi hvernig það fúnkerar ef við margföldum þingmenn hér með 12 að þá geta menn séð um hvað er að ræða þar varðandi stærðina og skilvirknin er í samræmi við það. Við erum lítil þjóð og það er bara staðreynd og það þýðir að við höfum ekki jafnmikil áhrif og stórþjóð en það þýðir ekki að við höfum ekki áhrif. Og það þýðir ekki að við getum ekki sett niður fótinn þegar farið er þvert gegn hagsmunum okkar. Við vorum í vanda vegna þess að Liechtenstein og aðrar þjóðir sem eru í samstarfi við okkur á vettvangi EFTA að þegar svo bar undir, þó að þeir séu ekki inni í EES-samningnum þá eru þeir í ýmiss konar samstarfi, að þeir þvældu mál svo mörgum árum skipti ef þeir mátu það þannig að það væri þvert gegn hagsmunum þeirra og gerðu allt til að reyna að koma í veg fyrir að skaðinn yrði sem mestur. Það eru mörg dæmi um það að þjóðir innan Evrópusambandsins og utan gæta sinna hagsmuna og hafa sett fótinn niður. Við Íslendingar höfum ekki gert það. Við höfum tæki til þess og bara það að þingið segi: Hingað og ekki lengra, við ætlum ekki að samþykkja mál sem augljóslega ganga þvert gegn okkar hagsmunum. Reyndar er það þannig ef menn lesa fyrir hvað Evrópusambandið stendur geta menn ekki komist að þeirri niðurstöðu, hvort sem menn eru fylgjandi eða andvígir, að markmiðið sé það, a.m.k. ekki í orði kveðnu, að hækka vöruverð og minnka samkeppni innan Evrópusambandsríkjanna eða á þeim markaði sem Evrópusambandsríkin eru í þessu tilfelli Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta er þvert á það sem í það minnsta er í orði kveðnu, þannig að ef við höfum einhvern tíma haft góðan málstað til að taka slaginn um þá er það þetta vonda mál sem á sér enga fylgismenn, enga. Virðulegi forseti. Ég er búinn að vera á þingi ansi lengi en ég man aldrei eftir því að talsmaður, maður sem talaði fyrir málinu kæmi inn á það að það væri alveg kolómögulegt. Það má vel vera að það hafi gerst en alla jafna gengur þetta þannig að þeir sem tala fyrir málum fara yfir það hversu góð þau eru. Kjarni málsins er sá að þetta er eitt af þeim málum sem er fullt af tækniorðum, það eru hættulegustu málin, og svo ég fái að vitna í erlent tungumál og vona að ég lendi ekki í miklum vandræðum þó að ég hafi gert það stundum hér, þá segi ég á enskri tungu ,,The devil is in the details“. Þegar maður fær mál þar sem er mikið af tækniorðum á maður að setja allt af stað, þá eiga að blikka öll rauð ljós. Eins og sá sem hér talaði á undan, hann talaði um tæmingu, annars vegar alþjóðlega tæmingu og hins vegar svæðisbundna tæmingu. Hvað þýðir það? Svæðisbundin tæming er þrengra hugtak. Með öðrum orðum, það er verið að loka mörkuðum. Hverjir tapa á því? Almennt allir en þó sérstaklega pínulitlar þjóðir, fámennar þjóðir eins og Íslendingar sem telja bara 300 þúsund manns. Það er skárra fyrir stórþjóðir að hafa lokaðan markað vegna þess að þar búa miklu fleiri. Það er miklu meiri fjölbreytni. En við Íslendingar, alveg eins og sjálfstæðishetjan Jón Sigurðsson vísaði til fyrir löngu síðan, við þurfum á frjálsri verslun að halda. Þegar Danir voru hér með einokunarverslun var það almenningur í þessu landi sem tapaði mest. Reyndar er það þannig að fátækustu löndin tapa mest á haftaverslun. Ef við lítum á heildarmyndina, sem ég held að sé mjög gott, er Evrópusambandið fylgjandi svæðisbundinni verslun. Hugmyndafræði þeirra hefur gengið út á það að vera með stóran innri markað sem er lokaður fyrir öðrum þjóðum, það er í grófum dráttum hugmyndafræðin. Hverjir tapa á því? Þeir sem tapa langmest á því eru fátækar þjóðir. Hér kinkar hv. þm. Lilja Mósesdóttir hagfræðingur kolli vegna þess að hv. þingmaður þekkir þetta mjög vel. Þó að það hafi ekki verið mikið í umræðunni hér á Íslandi er tekist mjög á um þetta. Það er t.d. tekist á um þetta innan raða Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. GATT-samningarnir, sem voru undanfari þess hófust árið 1947, þá með nokkrum tugum þjóða, 23 ríkjum, held ég. Þá reyndu menn að búa til alþjóðaviðskiptastofnun, eitt alþjóðaviðskiptakerfi fyrir heiminn þar sem þjóðir gætu verslað sín á milli og þá voru menn sérstaklega að hugsa um að fátæku þjóðirnar gætu bjargað sér. Við Íslendingar hefðum aldrei komist þangað sem við erum ef vörur okkar hefðu ekki komist á erlenda markaði, ef þær hefðu verið tollaðar upp úr öllu valdi. Við erum útflutningsþjóð og ef við hefðum ekki getað komið fiskinum okkar eða álinu okkar á markað værum við dæmd til fátæktar. Evrópusambandið hefur aldrei haft forgöngu um fríverslunarsamningalotu hjá Alþjóðaviðskiptastofnun og GATT, aldrei. Evrópusambandið er ávallt sá stóri aðili sem hefur verið á bremsunni þegar menn hafa komið af stað nýrri samningalotu innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og þar á undan GATT. Svo einfalt er það. Við skulum ekkert blekkja okkur, bak við þetta pínulitla mál sem á sér enga fylgismenn hér á landi, fyrir utan einhverja sem hafa mikilla hagsmuna að gæta, er gríðarlegur lobbíismi innan Evrópusambandsins hjá aðilum sem eiga þar hagsmuna að gæta. Og meiri hlutinn hér ætlar að ganga frá þessari kranalagasetningu. Já, þetta er rosalega vont mál, allir eru sammála um það, en við ætlum ekkert að gera í því nema bara að samþykkja það. Þeir dómar sem fallið hafa í þessu máli heita ákveðnum nöfnum. Þeir heita Silhouette, sem eru sólgleraugu, Maglite, sem eru vasaljós. Miðað við þá eftirgrennslan sem ég hef farið í virðist þetta fyrst og fremst eiga við um dýrari vörur. Hvað eru dýrari vörur? Það eru m.a. lyf. Ég náði sem heilbrigðisráðherra sem betur fer miklum árangri í að lækka lyfjaverð, en ég þurfti að hafa mjög mikið fyrir því. Þegar ég fór í þá vegferð var mér sagt að það væri ekki hægt. Það er hægt en þar tekst maður á við alvöru öfl, virðulegi forseti. Það er ekkert verra fyrir þessi öfl en opnir markaðir. Það er ekkert verra en að við Íslendingar getum verslað lyf hvar sem er. Fyrir þá aðila sem vilja halda uppi háu verði á því sviði er þetta mál gríðarlegt fagnaðarefni. Virðulegi forseti. Mér fannst gott að hv. þm. Magnús Orri Schram skyldi taka Evrópusamstarfið inn í umræðuna. Mér finnst einhvern veginn að okkur ætti öllum að vera það ljóst eftir það efnahagshrun sem hér varð að við gerðum mörg mistök. Án nokkurs vafa átti andvaraleysi okkar þingmanna nú og fyrr gagnvart þessu ágæta Evrópusamstarfi, sem haft hefur mjög góð áhrif á mörgum sviðum, sinn þátt í því. Þeir aðilar sem hér voru hefðu betur skoðað nánar hvaða áhrif innstæðutryggingartilskipun gæti haft, ég var að vísu ekki hér þá. Ef menn hefðu komist að þeirri niðurstöðu að ekki væri nokkur einasta leið að berjast gegn þessu - ég er að vísu er alveg sannfærður um að ef menn hefðu áttað sig á þessu fyrr og unnið í málinu hefði verið hægt að gera ráðstafanir af augljósum ástæðum og augljósum réttlætisrökum. Málstaður okkar væri miklu sterkari ef við hefðum hreyft mótmælum og reynt að vinna í því máli. Núna erum við með innstæðutryggingarmál. Ekki hefur verið skoðað hvað er hér í gangi. Ekkert hefur verið gert, t.d. hefur ekki verið sagt við almættið í Brussel: Það er engin sanngirni í þessu. Þetta er þvert á það sem þið segið að Evrópusambandið standi fyrir. Þetta er gegn því sem lagt var upp með með EES-samningnum, því að við ætluðum aldrei í tollabandalag. Við ætluðum að vera aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Svo ég vísi aftur í það verkefni þegar komið var á frjálsri verslun, það var m.a. gert hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni, fóru fyrstu áratugirnir í það að lækka og afnema tolla. Því er lokið að mjög stórum hluta. Núna eru það tæknilegar viðskiptahindranir og ýmsar aðrar leiðir sem menn nota til að koma í veg fyrir samkeppni og ekkert slíkt gerist af sjálfu sér. Það er alla jafna vegna þess sem þeir sem hafa hagsmuna að gæta „lobbíera“ til þess að svo megi verða. Hér erum við einmitt að koma á tæknilegum viðskiptahindrunum og það var aldrei lagt upp með það með Evrópska efnahagssvæðinu, aldrei. Virðulegi forseti. Það væri gott ef stjórnarþingmenn kæmu hér, þó að það væri ekki til annars en að fá það í þingskjölin, og útskýrðu fyrir okkur, fyrir þjóðinni af hverju menn ættu að leggjast flatir án nokkurrar baráttu og samþykkja mál sem allir, m.a. framsögumenn, eru sammála um að er gegn hagsmunum þjóðarinnar, án þess að hafa einu sinni reynt að finna góða lausn. Það er ekki búið að hringja eitt símtal til þess. Af hverju ætla menn með opin augun og glaðir í bragði að samþykkja að minnka samkeppni og hækka vöruverð hér? Menn hafa ekki hugmynd um hvaða vörur það verða, ekki hugmynd. Menn hafa ekkert skoðað hvaða afleiðingar það mundi hafa í för með sér. Það sem við vitum er að það er slagur á milli viðskiptastórveldanna og við vitum að það er öllum brögðum beitt til þess að koma á hinum ýmsu viðskiptamúrum. Þó svo að það sé vont fyrir okkur Íslendinga, er það því miður enn þá verra fyrir hinar fátæku þjóðir, fyrir þróunarlöndin. Þau benda réttilega á að þau eiga mjög erfitt með að vinna sig út úr fátæktinni meðan þau fá ekki að koma vörum inn á markað, en mönnum hefur því miður tekist að koma á alls kyns hindrunum og hömlum. Það að koma á slíkum hindrunum, slíkum hömlum, er ekki eins og með veðrið. Við getum ekki nálgast málið eins og um vont veður sé að ræða og ekkert við því að gera, að við búum nú einu sinni á Íslandi. Þetta eru mannanna verk. Það er ekkert sem kallar á að menn hlaupi hér til og klári þetta mál í einhverri nauðhyggju, eins og einn ágætur hv. þingmaður segir. Og svo ég leiki mér aðeins með hugtök sem mér er ekki tamt að nota en geri það af því að það er svo mikið af stjórnarliðum hér inni, sem mér finnst gott, held ég að það sé engin ástæða til þess að þjónka auðvaldinu, virðulegi forseti. 
             Það kemur kannski í ljós núna hverjir það eru sem berjast fyrir því þegar það kemur að umræðu og atkvæðagreiðslu í raun.  Við heyrum það hér að sumir þingmenn geta ekki beðið að komast til fyrirheitna landsins og sumir þingmenn eru allt annarrar skoðunar, eins og við fengum að heyra í skemmtilegum orðaskiptum rétt áðan. Það er alveg sjálfsagt, bæði málefnalegt og eðlilegt að fara yfir það hvernig hagsmunum Íslands sé almennt best borgið og það er eitthvað sem við höfum misjafnar skoðanir á. En við erum öll sammála um að þetta mál er vont. Við erum öll sammála um að það er vont fyrir Ísland og það er vont fyrir Íslendinga. Nú eru menn búnir að ræða mjög mikið um önnur mál. Þótt tiltaka megi mjög margt sem menn hafa verið andvaralausir gagnvart þegar kemur að Evrópusamstarfinu, tilskipunum þess og innleiðingu þeirra, er versta einstaka málið án nokkurs vafa þessi innstæðutryggingartilskipun. Ég veit ekki til þess að neinn aðili hafi þá sagt: Ef við samþykkjum þetta mun það geta leitt af sér stórkostleg vandræði fyrir þjóðina þegar bankar fara í útrás. Ég veit ekki til þess að neinn hafi vitað það eða áttað sig á því. Hér hins vegar veit meiri hlutinn það alveg að þetta er mjög vont mál, hann er algjörlega meðvitaður um það. Ég skrifaði nefndarálit minni hlutans, það var ótrúlega auðvelt, virðulegi forseti. Ég tók bara röksemdirnar úr athugasemdunum með frumvarpinu. Þetta er ein léttasta vinna sem ég hef innt af hendi. Hún var, svo ég sletti nú aðeins, svona „kópí-peist“. Það er hvergi neitt sem mælir með þessu máli, það hefur enginn fundið neitt slíkt. Og það eru engin rök að segja: Æ, þetta er eitthvað sem við þurfum að gera en þegar við förum í Evrópusambandið verður það alveg frábært. Eiríkur Bergmann er bara búinn að skrifa það. Það eru rök sem halda bara ekki.

Jú, jú.


             Það er oft mjög erfitt að „diskútera“ við sértrúarsöfnuði. Við heyrðum í einum meðlimi, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, rétt áðan með ágætisframmíkall. Ég ætla ekki að reyna að sannfæra hv. þingmenn Samfylkingarinnar um Evrópusambandið í þessu máli. Það sem ég fer hins vegar fram á, vegna þess að það kallar ekkert á að við ljúkum þessu máli núna, er að menn dragi nú aðeins andann, skelli þessu máli einhvers staðar aftast, fari aðeins betur í hvað við getum gert í þessari stöðu. Ég held að eftir allt það sem á undan er gengið sé ekki gott að vera hér með kranalagasetningu í máli eins og þessu.  Mér fannst mjög góð ræðan hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram, sem fór heiðarlega yfir þetta mál eins og hans var von og vísa. Ég er ekki búinn að finna neinn sem er fylgjandi þessu máli, þeir eru í felum. Ég er heldur ekki búinn að finna neinn rökstuðning fyrir málinu nema að það féll dómur og þá verðum við bara að undirgangast þessar skuldbindingar eins og bara ekkert sé. Virðulegi forseti. Lærum af mistökunum. Við vitum ekki nákvæmlega hvað þetta hefur í för með sér en við vitum það öll að þetta er mjög slæmt mál. Nú skulum við aðeins hinkra og standa í fæturna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka það fram að það er ekki stefna Vinstri grænna að ganga í Evrópusambandið til að hafa meiri áhrif á tilskipanir þess. Ég vil jafnframt þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir skemmtilega ræðu og vil ég spyrja hann að því hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki áttað sig á því fyrir 15 árum, þegar EES-samningurinn var samþykktur, að hann fæli í sér aukin viðskipti á ákveðnu svæði, þ.e. á þessu EES-svæði, á sama tíma og viðskipti við lönd utan svæðisins yrðu að einhverju leyti takmörkuð. Það er einmitt það sem felst í svæðisbundnum samningum af þessu tagi. Það voru Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn sem samþykktu þann samning og grétu það margir sem nú tilheyra þingflokki Vinstri grænna. Ég velti því fyrir mér hvort einhver stefnubreyting sé orðin hjá Sjálfstæðisflokknum varðandi EES-samninginn þegar í ræðustól kemur þingmaður sem ráðleggur að við förum ekki eftir dómum EFTA-dómstólsins eins og kveðið er á um í EES-samningnum og biður stjórnarliða um að ýta frumvarpinu út af borðinu, frumvarpi sem á einmitt að innleiða dóm sem hefur fallið og okkur ber að innleiða.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegar spurningar. Það var öllum ljóst að við vorum að ganga í svæðisbundið efnahagssvæði á þeim tíma, það var öllum ljóst. Menn ræddu á þeim tíma mikið um áhrifin og ég tel að þeim ríkjum sem standa fyrir utan Evrópusambandið hafi tekist nokkuð vel til með að fá tæki til að hafa áhrif á gang mála. Það er mín skoðun að við höfum ekki verið nógu dugleg að nýta okkur það. Ég held almennt og ég sé það sama - ég hef þó nokkuð mikla reynslu af því að sitja í þingmannanefnd EFTA og einnig að vera í forsæti og þá sá ég það, bæði hjá Íslendingum og Norðmönnum - mér fannst embættismennirnir, embættismannakerfið, vera svo upptekið af því að ganga í Evrópusambandið að þeir voru í það minnsta ekki að hjálpa jafnmikið til og maður hefði viljað við að nýta þá kosti sem fylgja Evrópska efnahagssvæðinu hvað varðar áhrif. Það var hins vegar alveg skýrt að við vorum ekki að fara í tollabandalag. Ég var að vísu ekki orðinn þingmaður fyrir 15 árum en var aktívur í stjórnmálum. Það var ein af þeim röksemdum sem við sem börðumst fyrir því, sem ég gerði á þeim tíma, þó svo það væri ekki í þingsölum, að við gengjum í Evrópska efnahagssvæðið héldum á lofti að við værum ekki að loka okkur inni. Reyndar er það þannig að EFTA hefur á síðustu árum - oft fylgdi það Evrópusambandinu eftir varðandi fríverslunarsamninga við þriðja aðila en þó svo það hafi ekki verið nýtt sem skyldi höfum við á síðustu árum verið með frumkvæði í mörgum málum í EFTA hvað varðar samninga við þriðja aðila. Og það er eitt af því sem án nokkurs vafa er kostur við það að vera í Evrópska efnahagssvæðinu en ekki í ESB að menn hafa þann sveigjanleika. Þannig var málið lagt upp.

Virðulegi forseti. Ég tel að vandamálið við EES-samninginn í dag stafi að einhverju leyti af því hvernig hann var kynntur og seldur almenningi fyrir 15 árum. Þá töluðu margir um að þetta væri samningur sem fæli það í sér að Íslendingar fengju allt og gæfu ekkert eftir, sem sagt: Allt fyrir ekkert. Varðandi þá gagnrýni að við þurfum að vara okkur á tilskipunum ESB út af innstæðutryggingarsjóðnum þá hef ég nýlega fengið þær upplýsingar að matsfyrirtækið Fitch álítur t.d. ekki, og hefur ekki álitið fram til þessa, að ríkisábyrgð sé á innstæðutryggingarsjóðum aðildarlanda EES-samningsins. Það er ekki fyrr en við samþykkjum ríkisábyrgðina sem þeir taka innstæðutryggingarsjóðinn inn í lánshæfismat sitt.

Virðulegi forseti. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni í því að þegar formaður Alþýðuflokksins fór mikinn - ég held að hann hafi verið sá stjórnmálamaður sem notaði mest og nær eingöngu, og ég held að það hafi frekar verið bundið við þann flokk en aðra, orðalagið allt fyrir ekki neitt varðandi EES-samninginn. En það er eitthvað sem eðli málsins samkvæmt stenst ekki skoðun. Ég vek líka athygli á því, af því að allir eru nú búnir að gleyma hvernig umræðan var fyrir nokkrum kosningum síðan, að þegar menn voru að ræða um hve vel gengi í efnahagsmálum þá talaði Samfylkingin ávallt um að það væri allt Evrópska efnahagssvæðinu að þakka. Það var ekkert annað á bak við það. Allt það sem var gott var Evrópska efnahagssvæðinu að þakka. Varðandi innstæðutryggingarsjóðinn og Icesave, sem við höfum kannski einhvern tímann tækifæri til að ræða með öðrum hætti, þá er ekki nokkur einasti vafi á því að við hefðum ekki verið að ræða það neitt til eða frá, við hefðum ekki neitt sjónarmið á því hvorki til né frá, nema vegna þess að við samþykktum tilskipunina.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er kannski ekki alveg rétt með farið að ég hafi talið þetta mál vera mjög slæmt. Dómurinn er hins vegar fallinn og við þurfum að hlíta þeim dómi. Ég vil spyrja hv. þingmann á svipuðum nótum og fyrri fyrirspyrjandi. Það mátti skilja á ræðu hans að hann sé ekki sérstaklega hrifinn af EES-samningnum. Ég er að velta fyrir mér: Hver er þá valkosturinn? Að hverju er hann að ýja? Er það stefnubreyting hjá Sjálfstæðisflokknum að nálgast EES-samninginn með þessum hætti? Það væri ágætt að fá svar við því. ESB er ekki gallalaust, ég hef aldrei fullyrt að það sé gallalaust. Ég tel hins vegar að ESB sé sérstaklega mikið hagsmunamál fyrir atvinnulífið í landinu. Ég veit, vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn og sérstaklega hv. þingmaður setur hagsmuni atvinnulífsins ofarlega, að atvinnulífið í þessu landi hefur kallað eftir því að við tökum djúpa umræðu um ESB og skoðum það alvarlega hvort við getum ekki horft til sambandsins vegna þess að við erum í mjög miklum efnahagslegum vandræðum. Að því leytinu til vil ég líka bæta við að fyrir mér kristallast í EES-samningnum aðgangur að innri markaði Evrópusambandsins og þess vegna ber að varðveita hann. Mér þætti því athyglisvert að vita skoðun Sjálfstæðisflokksins á því.

Virðulegi forseti. Svo ég sé alveg nákvæmur þá sagði hv. þm. Magnús Orri Schram að hann væri sammála því sem kæmi fram í nefndaráliti minni hlutans og þar kom fram að þetta væri mjög slæmt. Varðandi samninginn við Evrópska efnahagssvæðið þá snýst málið í mínum huga hins vegar ekki um það hvort menn séu sammála honum í heild sinni eða ekki. Það snýst um það hvernig við praktíserum utanríkispólitík okkar. Ég tel að við höfum gert gríðarlega mikil mistök á undanförnum áratugum þar. Ég held að við höfum verið algerlega týnd. Ætli hámark vitleysunnar hafi ekki verið það þegar við ákváðum að verða aðilar að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna? Ég á smákort frá utanríkisþjónustunni um það hverjir ætli að greiða atkvæði með því að fara í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna og ég ætla að eiga það áfram. Það voru nokkurn veginn allir þannig að það var alveg óskiljanlegt þegar síðan var talið upp úr kjörkössunum. Kannski er það bara þannig að við erum ung þjóð - við erum ekki með nema 60 ára gamla utanríkisþjónustu og það er ekkert gamalt, það er ekki mikil reynsla. Við höfum verið að dreifa okkur út um allan heim í stað þess að einbeita okkur að því sem mér finnst aðrar þjóðir gera betur, að gæta hagsmuna okkar. Við fundum fyrir því þegar efnahagshrunið varð að við vorum búin að glata þeim tengslum sem við ættum að hafa og höfum haft við stórveldi í heiminum, Bandaríkin. Menn hafa engan veginn sinnt þeim hagsmunum sem þar voru og við vorum ekki með þær tengingar sem við þurftum inn í Evrópu og inn í Evrópusambandið því að þetta eru bara stórar og litlar þjóðir sem menn þurfa að vera í tengslum við ef þeir ætla að ota sínum tota og gæta sinna hagsmuna. Og ef við gætum ekki hagsmuna Íslendinga þá gerir það enginn. Það mun engin önnur þjóð gera það fyrir okkur. Ég get alveg lofað ykkur því, virðulegi forseti. Í þessu máli, sem er þvert gegn hagsmunum okkar Íslendinga, er ég að hvetja menn til að draga andann djúpt og fara yfir það hvernig við getum gætt hagsmuna okkar betur í staðinn fyrir að vera með einhvers konar kranalagasetningu.

Frú forseti. Ég tel að mörgu leyti jákvætt að við séum að taka þessa umræðu um Evrópusambandið vegna þess að því meira sem við ræðum sambandið því lengra komumst við í þessari orðræðu sem er mikilvægt fyrir okkur öll. Að því leyti er gott að við ræðum þetta. Mín nálgun er þessi: Hvaða áhrif ætlum við að hafa á þann markað sem 75% af okkar viðskiptum er við? Ætlum við að hafa raunáhrif eða ætlum við að vera þiggjendur? 75% af utanríkisviðskiptum Íslendinga eru við Evrópusambandið, 5% við Norður-Ameríku, 75% versus 5%. Þess vegna höfum við mikilla hagsmuna að gæta að lög og reglugerðir innan Evrópusambandsins séu með þeim hætti að okkur líki og um það snýst þessi umræða.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt sannfærandi ræðu um það hve gott væri að vera í Evrópusambandinu. Til upplýsingar erum við ekki að fjalla um það nákvæmlega núna. Við erum að fjalla um þetta mál. Það sem ég er að reyna að fá hv. þingmann inn á, eins og aðra stjórnarþingmenn, er að flýta sér hægt í þessu máli, það liggur ekkert á. Það vita allir að ef við afgreiðum þetta mál þá eru það mistök, það vita allir. Ég segi því: Við skulum fara aðeins yfir það hvað við getum gert til að lágmarka það eða reyna að koma í veg fyrir það. Við höfum til þess tæki og við eigum ekki að flýta okkur í að gera eitthvað sem gengur þvert gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Varðandi umræðuna um Evrópusambandið þá hef ég mjög gaman af að taka þá umræðu og er alveg til í það en við skulum byrja á því sem skiptir máli. Nú er það að koma í veg fyrir að þetta mál verði afgreitt með miklum hraða í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir orð þeirra sem hafa lýst þessu frumvarpi á þann veg að það gangi þvert gegn hagsmunum lands og þjóðar því það gerir það ekki. En hins vegar er það svo að oft fylgir böggull skammrifi og þetta er einn af þeim bögglum sem fylgir því skammrifi að vera með opinn og hindrunarlausan aðgang að stærsta markaði í heimi, innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins. Ég verð líka að gera athugasemd við að þetta sé liður í því að koma okkur inn í einhvers konar tollabandalag eða bak við einhverja tollmúra því að þetta hefur ekkert með tolla að gera. Þetta hefur nánast ekkert heldur með viðskipti við þróunarlönd að gera og hindrar á engan hátt möguleika þeirra á því að flytja út til Íslands eða eiga í viðskiptum við Ísland nema hvað það litla atriði snertir að þau geta ekki endurútflutt alþjóðlega merkjavöru til Íslands eða annarra landa Evrópska efnahagssvæðisins. En það er auðvitað ekki mjög vænleg atvinnugrein fyrir þá að byggja sína sókn til velferðar á að flytja sólgleraugu eða sólarolíu frá Evrópu og til baka aftur til Evrópu. Hér togast á hagsmunir fyrirtækja og vissulega eru það oft stórfyrirtæki sem eiga verðmæt alþjóðleg vörumerki og vilja gera sem mest úr þeim með því að beita m.a. svokallaðri verðmismunun og það er alveg rétt að við Íslendingar eigum ekki mikið af slíkum fyrirtækjum þó að auðvitað eigi einhver íslensk fyrirtæki verðmæt vörumerki. Hins vegar togast á hagsmunir innflytjenda og neytenda af því að flytja inn sömu vörur frá löndum utan svæðisins þar sem þær hafa verið seldar við lægra verði. Gott og vel. Það getur verið að hagsmunir okkar séu minni en meiri hvað varðar innflutninginn en ég held að þegar allt er skoðað, og sérstaklega það hversu gríðarlegir hagsmunir það eru fyrir Íslendinga, bæði hvað varðar innflutning og útflutning, að vera hluti af stærsta markaði í heimi þá held ég að það sé engin spurning að okkur beri og það séu okkar hagsmunir að samþykkja frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra efnahags- og viðskiptamála fyrir ræðuna, hún sagði í rauninni allt sem segja þurfti. Við verðum að gera þetta. Það eru svo miklir hagsmunir af því að vera í Evrópska efnahagssvæðinu að við skulum bara láta þetta valta yfir okkur. Og af sínu alkunna lítillæti fór hann yfir það hvað væri best fyrir þróunarlöndin. Hæstv. ráðherra hefur ekkert gert í því að koma í veg fyrir að við þurfum að taka þetta mál upp, ekki neitt. Hann lítur svo á að þetta sé bara böggull sem fylgir skammrifi, væntanlega eins og menn hafa litið á þegar menn gengu frá innstæðutryggingakerfinu. Ég efast ekki um að ef hæstv. ráðherra hefði verið ráðherra á þeim tíma þá hefði hann farið með þessa sömu ræðu. Ég veit að vísu ekki hvort hann hefði getað tengt tolla inn í það, það var að vísu enginn að tengja tolla inn í það, það var að vísu enginn að tengja tolla inn í þetta mál áðan. Ég var hins vegar að fara yfir málið í stærra samhengi og hæstv. ráðherra hefði betur hlustað. Það er enginn nema þá einn aðili sem hefur komið og sagt að það séu hagsmunir okkar að samþykkja þetta mál. Það er að vísu ekki samþykki - að málið er ekki gott, hæstv. ráðherra hefði ekki þorað að fara þangað. En það eru svo miklir hagsmunir af því að vera í Evrópska efnahagssvæðinu að við skulum láta þetta yfir okkur ganga eins og menn hafa látið mýmörg mál yfir sig ganga með afleiðingum sem við þekkjum öll. Ef það væri einhver bragur á þessu hjá hæstv. ráðherra mundi hann beita sér fyrir því, sem er hægt og ég veit það - ráðherrar geta beitt sér fyrir því að koma málum í gegn þó svo kerfið sé til staðar eins og það er núna. Lyfjamálin eru gott dæmi þar um og það tengist m.a. þessu máli.

Virðulegi forseti. Til að varpa ljósi á þá hagsmuni sem hér takast á er rétt að rifja upp hvernig staðan var á Íslandi áður en við urðum hluti af hinu Evrópska efnahagssvæði. Þá gilti svokölluð landstæming í vörumerkjarétti. Hvaða afleiðingar hafði það? Jú, það hafði m.a. þær afleiðingar að hér var mjög stór og fjölmenn stétt heildsala sem hafði einkaumboð til sölu á vörum sínum eða þjónustu á Íslandi með gríðarlegum tilkostnaði. Með EES-samningnum og þeirri svæðisbundnu tæmingu sem kom þá losnuðum við að mestu við þetta. Heildsölum snarfækkaði og heildsölurnar stækkuðu og íslenskir smásalar og þar með neytendur höfðu aðgang að mörkuðum á Evrópska efnahagssvæðinu, þar á meðal gátu þeir sótt vörur til heildsala hvort sem það var í Portúgal eða Danmörku eða hvar sem þeim þótti það hagfelldast í stað þess að þurfa að búa við innlenda einokun.

Virðulegi forseti. Ég hélt að hæstv. ráðherra hefði verið viðstaddur umræðuna en ég er ekki viss lengur. Hann er eini maðurinn sem hefur komið hér og talað um landstæmingu. Hefur einhver hér, virðulegi forseti, minnst á að gott væri að fá landstæmingu? Það er víst mikið að gera hjá hæstv. ráðherra, hann er eitthvað utan við sig. En bara til upplýsingar, það var enginn að ræða það, það er ekki þannig. Við vorum að tala um alþjóðlega tæmingu versus svæðisbundna, um það snýst málið. Ef hæstv. ráðherra les sitt eigið frumvarp þá er það það sem þetta mál gengur út á. Og ég vil biðja hæstv. ráðherra að ræða málið eins og það liggur fyrir en fagna því að hann taki þátt í umræðunni og vona að hann geri meira af því. Ég skal svo sannarlega eiga orðaskipti við hann en landstæming er eitthvað sem á sér mér vitanlega enga fylgismenn hér inni. Kannski finnur hæstv. ráðherra einhvern slíkan en ekki í þessari umræðu.

Frú forseti. Þetta er um margt sérkennilegt mál. Í fyrsta lagi tengist það EES-samningnum og tilskipun þar að lútandi. Síðan eru orð sem ég held að séu venjulegu fólki frekar óskiljanleg, svæðistæming, alþjóðatæming, landstæming, og skipta fólkið í þessu landi litlu sem engu máli. En það sem getur skipt fólkið í þessu landi máli er, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að fyrir liggur dómur og dómurinn felur það í sér, eftir því sem sagt er, að samkeppni getur minnkað á Íslandi og vöruverð til neytenda hækkað. Þetta skiptir máli fyrir okkur, fólkið í landinu, en ekki hin orðin. Það skiptir líka máli í þessu samhengi: Höfum við eitthvert val? Getum við á löggjafarþinginu gert eitthvað annað en samþykkja þetta einfalda frumvarp eins og um er rætt, frumvarp til breytinga á lögum nr. 45/1997, um vörumerki, með síðari breytingum? Ég er klár á því, frú forseti, að orðið vörumerki hringdi engum bjöllum í hugum þjóðarinnar um að það kallaði á minni samkeppni og hækkun vöruverðs. Það er algerlega ljóst að svo hefur ekki verið. Því spyr ég og því vil ég velta því upp: Er möguleiki fyrir þingið að bregðast við með einhverjum öðrum hætti en að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir? Er möguleiki fyrir alþingismenn, Alþingi Íslendinga, að fara einhverja aðra leið og reyna einhverja aðra leið innan þess regluverks sem við erum í og höfum undirgengist, höfum við einhvern möguleika annan en þann að samþykkja þetta? Er möguleiki að við getum ýtt þessu til hliðar í einhvern tíma og kannað fleiri möguleika? Ef hægt hefur verið að ræða við þá ágætu menn sem búa í Brussel og eru þar innan Evrópusambandsins að víla og díla eins og það heitir um það sem fram fer í Evrópu um lyfjamál og lyfjamarkaðinn og það sem snertir okkur Íslendinga hvað það varðar, ef það hefur verið hægt er þá ekki alveg eins hægt að skoða þetta mál? Frú forseti. Grunnur að þessu öllu er að Alþingi Íslendinga, þingmenn á þessu þjóðþingi, stendur sig ekki í því að fylgjast með tilskipunum sem koma frá EES, hvorki þegar þær eru í fæðingu né í umræðu. Við erum alltaf að taka við án þess að hafa komið að regluverkinu. Við getum komið að þessu regluverki án þess að vera í ESB. Við getum unnið heimavinnuna okkar miklu betur hvað þessar tilskipanir varðar en við erum að gera, miklu betur. Það ætti, frú forseti, að vera sú áminning til okkar þingmanna um með hvaða hætti við getum unnið betur í þeim verkum og í því sem að okkur snýr og hvernig við getum með einum eða öðrum hætti komið að þessum tilskipunum í fæðingu, haft áhrif á það þar en ekki gleypa hrátt allt sem fram kemur. Ég er einn þeirra þingmanna sem er hlynntur því að farið verði í aðildarviðræður við Evrópusambandið og greiddi því atkvæði í júlímánuði. Ég gerði það vegna þess að ég vil að þessi umræða gangi til enda og að við skoðum hvað kemur í þeim samningi ef og þegar og þá. En þú selur ekki frá þér jáið þitt án þess að vita hvað það er sem þú ætlar að segja já við. Evrópusambandið sem slíkt er engin allsherjarlausn á einu eða neinu. Það er regluverk sem við viljum hugsanlega, ef og kannski, verða aðilar að. Það skyldi þó ekki vera, frú forseti, að þegar kemur að því að ræða um þann samning við þjóðina þá verði það ekki landbúnaðurinn, ekki gúrkurnar og tómatarnir, ekki fiskurinn, þorskurinn, ýsan og allar aðrar tegundir - heldur verði umræðan við þjóðina sú hvort fólk getur keypt Cheerios á Íslandi eður ei, hvort við getum keypt einhverja ákveðna tannkremstegund eður ei? Ef þeir sem eiga verðmæt vörumerki, eins og við erum að tala um hér, vilja fara einhverjar ákveðnar leiðir getur einfaldlega farið svo að hér verði ákveðin vörumerki ekki til ef ég skil þetta rétt. Ég ætla ekki að áætla um það hér og nú hvað gerist þegar og ef við förum í þessar viðræður og þegar og ef samningur verður borinn undir íslensku þjóðina, en mín tilfinning fyrir þessu máli er sú að við eigum að gera það sem við getum til að koma í veg fyrir að við þurfum að taka þetta upp ef það er möguleiki. Þekkingu mína þrýtur hvað það varðar en ég kýs að líta svo á að við eigum að setja þetta til hliðar og kanna möguleikana á því að við þurfum ekki að taka þessa tilskipun upp.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðuna. Hún talaði af jafnmiklum krafti og innlifun og venjulega þegar hún kemur upp í ræðustól. Ég hef hins vegar metið þetta mál þannig að hér séum við að tala um meiri hagsmuni fyrir minni. Við erum að tala um það sem við teljum skipta mestu máli og ástæðan fyrir að við skrifuðum undir EES-samninginn var sú að við vildum fá aðgang að innri markaði Evrópusambandsins. Það þýðir að ýmislegt fylgir því, það var ekki þannig að við fengjum allt fyrir ekki neitt, heldur þurftum við að sjálfsögðu að leggja eitthvað fram, m.a. þurftum við að aðlaga okkur regluverkinu sem tilheyrir innri markaði Evrópusambandsins. Ég tek hins vegar undir að ýmislegt mætti betur fara varðandi vinnubrögð þingsins í samskiptum gagnvart Evrópusambandinu. Það var rætt um það hérna fyrir hrun að komið yrði á reglulegum fundum með þingnefndum Evrópuþingsins og mér skilst að það hafi m.a. verið ein af tillögunum í Evrópuskýrslu Björns Bjarnasonar um hvernig væri hægt að styrkja EES-samninginn. Hins vegar hefur lítið frést af þessu og ég mundi gjarnan vilja að hv. þingmaður tæki þetta jafnvel aftur upp innan forsætisnefndar þar sem hún situr. Ég sit síðan sjálf í bæði viðskiptanefnd og menntamálanefnd og hef óskað eftir því að við köllum starfsmenn ráðuneyta í Brussel á okkar fund þegar þeir eru á landinu og könnum hvernig við getum tryggt samkeppnina sem við vorum að tala um og höfum áhyggjur af sem varða þennan þátt. Hvernig væri að við tækjum okkur til og styrktum og efldum Samkeppniseftirlitið? Það tekur inn í gjaldtöku um 450 millj. á þessu ári og kostnaðurinn við að reka það er 285 millj. þannig að það er greinilegt að þarna er Samkeppniseftirlitið að vinna vinnuna sína 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir andsvarið og mun taka upp í forsætisnefnd það sem hún nefndi. Hvað varðar orð hennar um að við séum að verja hér meiri hagsmuni fyrir minni kann það að vera rétt í þessu máli. Mér finnst samt ástæða til að þingið velti því fyrir sér og skoði hvort einhver möguleiki sé á að fara aðra leið. Ef svo er á að kanna hana en ekki að segja já við þessu frumvarpi eins og það er hér og nú. Ég sagði áðan, frú forseti, að þekkingu mína þryti á mögulegum lausnum ef Alþingi Íslendinga segði hugsanlega nei eða íhugaði að segja nei. Hvað varðar Samkeppniseftirlitið held ég að það sé löngu tímabært að það eftirlit, sem og allar aðrar stofnanir í þessu landi sem sinna eiga eftirliti, sé á einn eða annan hátt betur virkjað og mannað. Ef það kostar fjármuni verður einfaldlega að meta þar eins og hér hvort við verjum meiri hagsmuni eða minni þegar slíkar eftirlitsstofnanir skortir fé til að sinna því eftirlitshlutverki sem þeim ber samkvæmt lögum.

Frú forseti. Ég held að það liggi nokkurn veginn fyrir eftir ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur að ég er að mörgu leyti sammála því sem hún er að segja. Ég tel að það sé samt ekki endilega í þessu máli sem við getum gert þetta. Við þurfum að byrja á málum mun fyrr í ferlinu, við tökum ekki slaginn þegar búið er að samþykkja löggjöf Evrópusambandsins, tilskipanir eða gerðir, við gerum það áður en það er búið. Það er tækifæri til þess innan EES-samningsins sem, eins og kom fram í þessari skýrslu hjá Birni Bjarnasyni sem ég minntist á hérna áður, við erum alls ekki að nýta okkur. Það var ætlunin að breyta þessu verklagi en það hefur því miður gleymst eins og kannski svo margt annað í tengslum við þetta hrun þegar við höfum einbeitt okkur að því að bjarga hlutum frá degi til dags. Eins og ég benti á væri til bóta ef við þingmenn stæðum saman í því að styrkja Samkeppniseftirlitið og tryggja að það sé raunveruleg samkeppni á þessum fákeppnis- eða 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur. Eins og ég sagði áðan og margsagði í þessari stuttu ræðu sem ég flutti áðan eigum við að koma fyrr að þegar unnið er í tilskipunum eins og þeirri sem við erum að taka inn hér. Við eigum að koma fyrr að þessari vinnu af því að við höfum aðgang í gegnum EES og við eigum að vera virkari og meira vakandi fyrir því sem þar fram fer vegna þess að þetta hittir okkur allt með einum eða öðrum hætti. Það er rétt að það er of seint að ætla að reyna - ég get fallist á það - að breyta tilskipun þegar hún er fullbúin. En það hefur skort á það að við höfum nýtt okkur þann rétt að koma að þessu fyrr til að hafa áhrif, við þessi litla þjóð þar sem allar slíkar tilskipanir skipta okkur jafnvel mun meira máli en aðrar þjóðir í Evrópu.

Virðulegi forseti. Ég er frekar með athugasemd en spurningu. Ég er sammála tveim síðustu hv. ræðumönnum um að við getum vissulega og örugglega notfært okkur betur þá aðkomu sem við höfum samkvæmt EES-samningnum til að fylgjast með þeim reglum sem settar eru í Brussel. Stóri munurinn á EES-samningnum og því að vera fullur aðili að Evrópusambandinu er sá að ef, og vonandi þegar, við verðum hluti af því sambandi erum við inni í herberginu þegar ákvarðanir eins og þessar eru teknar og getum sagt okkar skoðun, við getum skýrt þá sérstöku hagsmuni eða þær sérstöku aðstæður sem við teljum að eigi við í okkar landi. Það er eitt af því sem er líka einkenni á Evrópusambandinu að það er reynt að líta til hagsmuna allra þjóða og ef þeir eru miklir er nánast undantekningarlaust, og ég held að ég megi segja alltaf, reynt að taka tillit til þeirra. Síðan ætla ég að halda því fram að hvernig sem fer held ég að við getum örugglega keypt Cheerios áfram þegar við verðum aðilar að Evrópusambandi til að gleðja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur.

Frú forseti. Ekki ætla ég að deila við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur um það hvernig málum er fram haldið og hvernig þau fara fram í Brussel og hjá Evrópusambandinu því að það þekkir hún sjálfsagt manna best í þessum þingsal. Ég er mér fullkomlega meðvituð um að við munum hafa ívið meiri áhrif í Evrópusambandinu en eingöngu með EES-samningnum eins og fram kom hjá hv. þingmanni. Það verður hins vegar að fara í gegnum þann feril allan af miklum krafti jafnt sem grandskoðun til að hagsmunir okkar séu og verði tryggðir, þeir hagsmunir sem við sem þjóð teljum ríkasta fyrir okkur að halda í og berjast fyrir. Það var kannski meira til gamans gert að nefna þetta með Cheerios-ið en að ég hefði einhvern sérstakan áhuga á þeirri vöru. 

Frú forseti. Bara af því að menn voru að ræða um morgunverð hefur hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir alltaf komið mér fyrir sjónir sem þingmaður sem fær sér hafragraut og lýsi í morgunverð  Ég vildi eiginlega bara þakka henni fyrir ræðuna. Mér fannst hún ramma ágætlega inn álitaefnin í þessu máli og ég hlakka til að dýpka ESB-umræðuna á komandi missirum með henni og öðrum þingmönnum. Um það erum við sammála að ESB er ekki gallalaust fyrirbæri. Bara rétt að lokum, af því að hún minntist á agúrkurnar og tómatana, held ég t.d. að ef við teljum að bændurnir okkar framleiði hágæðavöru muni landbúnaðurinn í þessu landi eiga mjög góða tíma ef við göngum inn í ESB. Ég hlakka til að taka umræðu um það, kosti þess og galla, vegna þess að hafi menn trú á íslenskum landbúnaði held ég að stækkun markaðssvæðis hans geti haft gríðarleg sóknarfæri fyrir íslenska bændur. Þeir hafa nú aðgang að 0,06% af hinum stóra ESB-markaði sem er hinn íslenski markaður þannig að þar held ég að leynist mörg sóknarfæri.

Frú forseti. Það var eiginlega dálítið fyndið sem fram kom hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram um hafragraut og lýsi. Ef við hugsum það og tökum það aðeins nær okkur getum við litið á það sem hluta af hinni íslensku þjóð, hluta af því sem hefur haldið í okkur lífi, í það minnsta lýsið, haldið í okkur lífi undanfarin ár og undanfarin árhundruð og skipt okkur meginmáli, innvortis, og til að lýsa upp heimkynni okkar og annað í þeim dúr. Umræðan um Evrópusambandið, íslenskan landbúnað, gúrkur og tómata og fisk á kannski ekki við hér því að við erum ekki að ræða það, við erum að ræða vörumerki. Ég beini fyrirspurn minni til hv. þm. Magnúsar Orra Schrams: Er hann sem fulltrúi í viðskiptanefnd tilbúinn til þess að taka þetta frumvarp um vörumerki inn aftur, ræða betur og kanna hvort við höfum einhvern annan möguleika en að segja já?

Frú forseti. Ég vil svara þessari spurningu svona: Ef þingmaðurinn óskar eftir því að málið verði tekið aftur inn í nefndina verðum við að sjálfsögðu við því. Við tökum þá upplýsta umræðu um það í viðskiptanefnd hvort við höfum aðra valkosti. Ég tel að einhverju leyti að við höfum það ekki en vil samt sem áður ekki fullyrða neitt, en eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hef ég hv. þingmann í miklum metum og mun að sjálfsögðu fara eftir því sem hún biður mig um.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir undirtektir við því að ef fram kemur ósk úr þingsal um að taka málið inn á milli umræðna, sem að sjálfsögðu mun gerast, verði hann við því. Ég held að hér þurfi að leggja áherslu á og skoða það sem þetta frumvarp getur haft í för með sér, eins og kemur fram í minnihlutaáliti hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að hugsanlega erum við hér að draga úr samkeppni og hækka vörur til neytenda. Það getur ekki og verður aldrei til hagsbóta fyrir Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vil bara þakka fyrir viðbrögð hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og ég lít svo á að við ætlum þá að fara yfir þetta mál í hv. viðskiptanefnd. Hér hafa menn nefnt aðra valkosti. Ég ætla aðeins að minna á eitt vegna þess að hér var lagt upp með það í sumar að við hefðum aðra valkosti en að samþykkja það frumvarp sem var lagt fram í maí. Svo var sagt. Nú segja sömu aðilarnir að málið eins og það liggur fyrir núna, og ég ætla ekkert að fara yfir það hvort það sé rétt eða rangt, sé miklu betra. Í það minnsta er það allt öðruvísi en það sem menn lögðu upp með í byrjun sumars og sögðu að við þyrftum að samþykkja umyrðalaust. Þessir sömu aðilar sem eru í forustu í ríkisstjórninni sögðu líka að þau skilaboð hefðu verið send að þetta gæti valdið erfiðleikum í íslenskum stjórnmálum og það að einn hæstv. ráðherra hefði sagt af sér hafði mikil áhrif. Hæstv. ríkisstjórn er búin að gefa tóninn. Það er algjörlega ljóst að við getum haft áhrif. Þess vegna er ég afskaplega ánægður með það, virðulegi forseti, að þetta mál verði tekið fyrir í nefndinni. Þetta er nákvæmlega mál sem við skulum ekki flýta okkur mikið í og við skulum fara vandlega yfir það. Það eru allir efnislega sammála um að málið er vont. Nú skulum við gæta hagsmuna Íslendinga og taka þann tíma sem þarf til að fara yfir það hvernig við getum best unnið úr þessari stöðu. Ég fer, svo því sé algjörlega til haga haldið, fram á að málið verði tekið inn í nefndina á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög er snúa að réttindum hluthafa. Vil ég nú lýsa nánar efni frumvarpsins: Frumvarpið felur í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/36/EB og snertir nýtingu tiltekinna réttinda hluthafa í hlutafélögum sem hafa fjármálagerninga sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Þessi félög, sem hafa verið nefnd skráð félög, eru fá hér á landi nú eða um 15 þótt þau hafi verið mun fleiri áður og verði vonandi aftur. Hlutafélög sem skráð eru í hlutafélagaskrá eru hins vegar um 800 talsins og einkahlutafélög sem þar eru skráð um 30.000 talsins. Frumvarpið mun því einungis ná til mjög fárra en þó mikilvægra félaga hér á landi. Markmiðið með EES-reglunum er að auka réttindi og áhrif hluthafa í áðurnefndum félögum og skapa jafnræði með þeim, innlendum og erlendum, varðandi þátttöku í hluthafafundum og atkvæðagreiðslu þar. Meginbreytingin er sú að frestur til að boða til hluthafafunda er lengdur úr að lágmarki einni viku í að lágmarki þrjár vikur að aðalreglu til. Undantekningar frá aðalreglunni kveða á um styttri frest en þrjár vikur, þ.e. tvær vikur ef unnt er að boða til hluthafafunda rafrænt og tíu daga frest við boðun framhaldsaðalfunda í viðkomandi félögum. Auk ákvæðanna um lágmarksfrest til að boða hluthafafundi er í nýju reglunum gert ráð fyrir ákvæðum um það hvað skuli greina í fundarboði um málsmeðferð o.fl., rétt til að koma með tillögur um dagskrármál og ályktunartillögur, skilyrði fyrir þátttöku í hluthafafundi og atkvæðagreiðslu þar, þátttöku í hluthafafundi með rafrænum hætti, rétt til að leggja fram fyrirspurnir á hluthafafundi, atkvæðagreiðslu fyrir milligöngu umboðsaðila, skipun umboðsaðila og tilkynning á honum til félagsins, bréflega atkvæðagreiðslu, afnám hindrana í vegi skilvirks atkvæðisréttar og kynningu á vef félagsins fyrir og eftir hluthafafund, m.a. um skjöl og tillögur fyrir fundinn og úrslit atkvæðagreiðslu eftir fundinn. Þess má geta að viss ákvæði sem eru í gerðinni hafa þegar verið tekin upp í lög um hlutafélög og lög um einkahlutafélög, þ.e. ákvæði um rafræna hluthafafundi með lögum á árinu 2006. Aðeins er gert ráð fyrir lítils háttar breytingum á lögunum um einkahlutafélög nú. Í athugasemdum við frumvarpið er gerð nánari grein fyrir fyrirhuguðum breytingum á löggjöf. Nefna má að í fyrirhugaðri 88. gr. d er kveðið á um að birta skuli úrslit kosninga á hluthafafundi á vef félags innan fimmtán daga eftir fundinn nema ákveðið sé af hálfu félagsins að veita ítarlegri upplýsingar um atkvæðagreiðslur. Eigi er skylt að upplýsa hvernig tilteknir hluthafar greiddu atkvæði. Að mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins verður ekki séð að frumvarpið muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til viðskiptanefndar.

Frú forseti. Jafnvel þótt frumvarpið sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur nýlokið við að mæla fyrir sé í raun innleiðing á EES-reglu þá kemur það til móts við kröfu margra um gegnsæ og lýðræðisleg vinnubrögð í kjölfar bankahrunsins. Hluthafar í skráðum fyrirtækjum eiga nú að fá boð um hluthafafund þremur vikum fyrir fundinn og jafnframt að fá upplýsingar um þátttöku og atkvæðagreiðslu á hluthafafundinum. Þessar upplýsingar á líka að vera hægt að nálgast á ákveðnu vefsvæði þannig að það má segja að frumvarpið sé svona að færa lögin nær raunveruleikanum. Einn helsti ávinningur frumvarpsins er að nú eru minni líkur á því að meirihlutahluthafar geti stjórnað hluthafafundum í krafti þess að hafa ekki veitt minnihlutahópi hluthafa nægilega góðar upplýsingar um það sem á að taka fyrir á hluthafafundi. En skortur á upplýsingum er einmitt orðalag sem oft notað af þeim sem vilja vera ráðandi, ekki bara á markaði heldur inni í fyrirtækjunum. Þetta frumvarp er því mikilvæg réttarbót þótt það nái ekki til mjög margra fyrirtækja. Það einskorðast við fyrirtæki sem eru skráð fyrirtæki í Kauphöllinni en ég mun sem formaður viðskiptanefndar leitast við að tryggja að frumvarpið fái sem vandaðasta umfjöllun í nefndinni.

Frú forseti. Mig langar að tala um gæði í lagasetningu sem vitað er að hafa því miður verið verri hjá Alþingi Íslendinga en t.d. hjá þjóðþingum annarra Norðurlanda, samanber skýrslu umboðsmanns Alþingis. Það er grundvallarkrafa sem maður hlýtur að gera til settra laga frá Alþingi að lögin séu skýr, þ.e. fólk á að geta lesið rétt sinn og skyldu úr þeim. Og þá víkur sögunni að því frumvarpi sem hér er til umræðu. En þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Einnig skal gætt að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga.“

Forseti vekur athygli hv. þingmanns á því að hér er verið að ræða 6. dagskrármál, hlutafélög og einkahlutafélög, en ég hygg að ræða hv. þingmanns varði 7. dagskrármálið.

Það er rétt, frú forseti, og ég held að ég fresti þá þessum málflutningi þangað til rétt mál er á dagskrá og bið þingheim afsökunar á þessum bægslagangi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, sem fjalla um eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn. Frumvarpið er endurflutt efnislega eins og það var eftir meðferð í viðskiptanefnd á 136. löggjafarþingi, en ekki voru gerðar breytingar á því á síðasta löggjafarþingi, 137. löggjafarþingi, og lagði viðskiptanefnd þá til að frumvarpið yrði samþykkt efnislega óbreytt. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, og lögum um einkahlutafélög, nr. 138/1994. Snerta tillögurnar eignarhald í hlutafélögum, kynjahlutföll í stjórnum og meðal starfsfólks og framkvæmdastjóra í hlutafélögum og einkahlutafélögum og loks starfandi stjórnarformenn í hlutafélögum. Tilgangurinn með eignarhaldsákvæðunum er að auka gagnsæi á eignarhaldi og atkvæðisrétti hluthafa í íslenskum hlutafélögum með aukinni skyldu á stjórnir varðandi upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt, svo og samstæðutengsl sem félag er í. Með hugtakinu samstæðutengsl er átt við tengsl milli hlutafélags og annars hlutafélags eða einkahlutafélags sem nægja til að fyrrnefnda félagið teljist móðurfélag og hið síðara dótturfélag, sbr. 2. gr. laganna um hlutafélög. Þykir rétt að styrkja þessi ákvæði í lögum um hlutafélög með því að leggja berum orðum þá skyldu á stjórnina að sjá til þess að hlutaskráin geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt. Upplýsingar um hluthafa í hlutafélögum, hlutafjáreign hvers þeirra og atkvæðisrétt nægja þó ekki einar sér til að tryggja gagnsæi með viðunandi hætti. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að auk þessara upplýsinga skuli geta allra þeirra samstæðutengsla sem félagið er í. Skyldur stjórnarinnar snúa ekki einungis að upplýsingum í hlutaskrá heldur einnig að stuttri samantekt vegna aðalfunda. Geta hluthafarnir á grundvelli þessa öðlast meiri rétt til upplýsinga frá stjórn. Jafnframt er ákvæðunum ætlað að auðvelda aðgang stjórnvalda að viðkomandi upplýsingum. Hvað kynjahlutföll snertir er lagt til að í ákvæðum laganna um hlutafélög og einkahlutafélög varðandi stjórnir verði tekið fram að gætt skuli að kynjahlutföllum og að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna í stjórn. Í hlutafélögum þar sem fleiri en 25 starfsmenn starfa að jafnaði á ársgrundvelli skal jafnframt sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og stjórnenda félagsins. Þá er lagt til að í ákvæðum laganna um framkvæmdastjóra verði tekið fram að sömuleiðis skuli gætt að kynjahlutföllum við ráðningu þeirra og að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli gefa upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal framkvæmdastjóra. Er lögð ríkari upplýsingaskylda á félögin um kynjahlutföll í stjórnum og meðal framkvæmdastjóra, svo og starfsmanna almennt, en gildandi lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, gera ráð fyrir. Markmiðið er að stuðla að jafnari hlutföllum kvenna og karla í áhrifastöðum í félögunum með auknu gagnsæi og greiðari aðgangi að upplýsingum. Um kynjahlutföll vil ég bæta við að í 1. mgr. 63. gr. laga um hlutafélög komu inn árið 2006 ákvæði þess efnis að við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Með núverandi ákvæðum frumvarpsins er gert ráð fyrir að einnig skuli gæta að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga en opinberra hlutafélaga, sem eru mjög fá, svo og í einkahlutafélögum. Sviðið er því víðtækara og nánari ákvæði sett svo sem ég hef rakið. Með upplýsingum um skipan stjórna má segja að upplýsingagjöf um kynjahlutföll sé þegar lögbundin með vissum hætti en nýjungin sem felst í frumvarpinu er sú að framvegis verði félögum skylt að upplýsa um kynjahlutföllin sérstaklega, þ.e. tölulega. Auk þess er samkvæmt því sem ég hef sagt gert ráð fyrir að í hlutafélögum og einkahlutafélögum þar sem starfa yfir 25 starfsmenn verði framvegis skylt að upplýsa um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og stjórnenda. Þá er gert ráð fyrir nýjum ákvæðum um starfandi stjórnarformenn í hlutafélögum á grundvelli álits nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis frá september 2004. Lagt er til að stjórnarformanni hlutafélags sé ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem falla undir eðlileg störf stjórnarformanns. Þó er lagt til að stjórn félagsins geti falið formanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina. Þess skal getið að ég var á þessum tíma formaður fyrrnefndrar viðskiptalífsnefndar en aðrir í nefndinni sem stóðu að tillögugerð um starfandi stjórnarformenn voru Guðrún Helga Brynleifsdóttir, héraðsdómslögmaður og rekstrarhagfræðingur, Illugi Gunnarsson, þá aðstoðarmaður forsætisráðherra, nú háttvirtur þingmaður, Orri Hauksson framkvæmdastjóri, Páll Magnússon, aðstoðarmaður iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og Stefán Svavarsson, löggiltur endurskoðandi. Þórdís Sigurðardóttir, framkvæmdastjóri stjórnendaskóla Háskólans í Reykjavík á þessum tíma, skilaði sératkvæði og taldi ekki rétt að festa slíkt ákvæði í lög. Ég tel þó rétt að taka nú upp ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Þau rök eru ekki talin fullnægjandi að slík ákvæði yrðu til þess að sífelld gagnrýni væri uppi um að stjórnarformenn ákveðinna félaga störfuðu á gráu svæði eða brytu lög og að slíkt gæti spillt fyrir félögunum, m.a. erlendis. Það getur allt eins spillt fyrir félögum að störf starfandi stjórnarformanna líkjast oft í reynd mjög störfum framkvæmdastjóra en bann er í lögum um hlutafélög og reyndar einnig lögum um einkahlutafélög við því að framkvæmdastjóra megi kjósa sem stjórnarformann. Stjórnarformenn félaga gegna mikilvægu hlutverki innan stjórna enda sjá þeir m.a. um að boða til stjórnarfunda og stýra þeim, ýmist að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra. Í 1. mgr. 70. gr. laga um hlutafélög er lagt bann við því, eins og ég hef áður sagt, að framkvæmdastjóri félags verði kosinn stjórnarformaður í því. Nokkuð er hins vegar um það hérlendis, eða var a.m.k. á nýliðnum árum, að stjórnarformenn séu jafnframt meðal æðstu stjórnenda hjá viðkomandi félagi og sinni daglegum störfum fyrir það. Í slíkum tilvikum eru þeir ekki titlaðir sem framkvæmdastjórar heldur hefur myndast sú venja að tala um þá sem starfandi stjórnarformenn. Störf starfandi stjórnarformanna líkjast oft í reynd mjög störfum framkvæmdastjóra og hlýtur fyrirkomulagið að orka nokkuð tvímælis í ljósi fyrrnefnds ákvæðis um að ekki megi kjósa framkvæmdastjóra sem stjórnarformann. Í þeim félögum sem hafa starfandi stjórnarformann er oft nokkuð skýr verkaskipting á milli stjórnarformanns og framkvæmdastjóra, t.d. þannig að sá síðarnefndi sér um málefni sem lúta að daglegum rekstri en stjórnarformaðurinn sinnir öðrum verkefnum, t.d. stefnumótun, meiri háttar samningum o.s.frv. Álitamál getur verið hvort slík verk falli undir eðlilegt verksvið stjórnarformanns enda hefur félagsstjórnin sem heild nokkurt hlutverk við stefnumótun og þarf að gefa framkvæmdastjóra heimild til ráðstafana sem teljast óvenjulegar eða mikils háttar. Ekkert er þó því til fyrirstöðu að ná fram sambærilegri verkaskiptingu án starfandi stjórnarformanns með því t.d. að hafa tvo eða fleiri framkvæmdastjóra og skipta með þeim verkum. Með slíku fyrirkomulagi ætti sjálf félagsstjórnin að vera í eðlilegri stöðu til að hafa eftirlit með framkvæmdastjórn. Það er almennt ekki talið æskilegt að stjórnarformenn séu í reynd hluti af framkvæmdastjórn félags enda er eitt af hlutverkum stjórnarformanns að stýra eftirliti félagsstjórnar með félaginu. Það er því hætta á hagsmunaárekstrum ef stjórnarformaður er jafnframt starfsmaður félagsins þar sem hann er þá í raun að stjórna eftirliti með sjálfum sér. Miðar ákvæðið að því að minnka líkur á slíkum hagsmunaárekstrum. Nefna má að svipað ákvæði hefur verið að finna í 51. gr. danskra hlutafélagalaga en þar á ákvæðið aðeins við um stjórnarformenn í félögum sem hafa fjármálagerninga sína skráða á skipulegum verðbréfamarkaði, þ.e. markaðsfélögum. Þá er tillagan í samræmi við það viðhorf sem er ríkjandi víða um lönd, að ekki sé talið æskilegt að æðstu stjórnendur félaga séu jafnframt stjórnarformenn þeirra. Með fyrirhugaðri breytingu skv. 6. gr. frumvarpsins á 91. gr. laga um hlutafélög er miðað að því að styrkja rétt hluthafa til að kynna sér málefni félagsins með því að skylda stjórn til að veita upplýsingar um hlutafjáreign einstakra hluthafa og atkvæðisrétt þeirra, en í 91. gr. er nú þegar vikið að upplýsingaskyldu um samband félagsins við félög innan sömu samstæðu. Að mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins verður ekki séð að frumvarpið muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég mæti hér í annað skipti í dag til að tala um hið gríðarlega mikilvæga mál, gæði í lagasetningu, svo mjög ber ég það mál fyrir brjósti. Gæði Alþingis við lagasetningu hafa verið lakari en hjá þjóðþingum annars staðar á Norðurlöndunum, eins og ég kom inn á áðan, og á það hefur umboðsmaður Alþingis bent. Það hlýtur að vera grundvallarkrafa til gæða laga að þau séu skýr. Fólk á að geta lesið rétt sinn og skyldur út úr lögunum. Þá vil ég beina sjónum að því frumvarpi sem nú er til umræðu og þeim ákvæðum sem fjalla um kynjahlutföll í stjórnum, bæði þá hlutafélaga og einkahlutafélaga. Og, með leyfi frú forseta, vil ég lesa upp úr 2. gr. frumvarpsins: „Einnig skal gætt að kynjahlutföllum í stjórnum …“ o.s.frv. Ef ég er stjórnandi og ber ábyrgð á hlutafélagi eða einkahlutafélagi hlýt ég að spyrja mig hvað þessi lagasetning feli í sér fyrir mig. Hvaða skyldu get ég leitt af þessu ákvæði verði það að lögum? Ég held einfaldlega að þetta sé alls ekki nógu skýrt. Engin viðurlög liggja við og ég held að jafnvel megi ganga svo langt að jafna þessu við að setja í lög eitthvað á borð við: „Einnig skal gætt að kynjahlutföllum í stjórnum og svo þarf að passa að muna að hringja oftar í mömmu.“ Ég held að ákvæðið í frumvarpinu hafi álíka mikil áhrif og sú setning ef hún yrði lögleidd. Svo vil ég, með leyfi frú forseta, lesa aðeins upp úr viðtali sem blaðamaðurinn Anna Pála Sverrisdóttir tók og birtist í Morgunblaðinu 11. júlí 2005 þar sem rætt var við mannréttindafulltrúa Evrópuráðsins. Hann segir þar, frú forseti: „Þið“ - þ.e. Íslendingar - „búið að afar góðri löggjöf varðandi jafnan aðgang kvenna og karla að störfum. En aðferðir til að framfylgja þeirri löggjöf eru veikar og löggjöfin er því að vissu leyti bitlaus.“ Þetta, frú forseti, er vandamál sem hrjáð hefur okkur Íslendinga, jafnréttislöggjöf okkar og tengda löggjöf í gegnum tíðina. Annað sem ég vil segja um frumvarpið er að aukin upplýsingaskylda um kynjahlutföll er að sjálfsögðu mjög af hinu góða og ég hrósa fyrir þau ákvæði, en um leið hvet ég viðskiptanefnd til að skoða betur þau ákvæði sem ég hef hér rætt um og varða sem sagt skylduna til að gæta að kynjahlutföllum í stjórnum, sem ég tel að sé alls ekki nógu skýr, horfa til Norðmanna sem hafa sett ákvæði um lágmark 40% þátttöku kynjanna í stjórnum með gríðarlega góðum árangri af því að þar var ráðist að þeirri kerfislægu skekkju sem enn hrjáir íslenskt viðskiptalíf.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp sem var jafnframt mælt fyrir á sumarþingi þó að ekki hafi náðst að afgreiða það mál þá. Ég fagna því nú því að ég lagði til ákveðnar breytingar á frumvarpinu sem því miður náðu ekki fram að ganga. Ég ætla því að freista þess, frú forseti, að leggja þessar breytingar til aftur og sjá hvort það gengur ekki betur núna. En ég tek fram að nefndin tók tillit til þessara athugasemda minna að því leyti að hún tók málið til athugunar þótt hún hafi ákveðið að breyta ekki frumvarpinu. Í megindráttum fagna ég þessu frumvarpi og tel að það sé af hinu góða og tek undir með hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur að það er sérlega ánægjulegt að það eigi að auka upplýsingagjöf um kynjahlutföll. Þá tel ég aðrar greinar frumvarpsins jafnframt brýn umbótamál. En ég ætla hér að tala um 2. gr. frumvarpsins og endurtek þá tillögu mína að í stað þess að tala um að gætt skuli að kynjahlutföllum verði kveðið skýrt á um það að skylt skuli að skipa 40% fulltrúa af hvoru kyni í stjórnir hlutafélaga. Þetta er til samræmis við breytingar á jafnréttislögum frá 2008 þar sem sams konar ákvæði, þ.e. um 40% fulltrúa af hvoru kyni, var lögleitt vegna skipana í stjórnir opinberra hlutafélaga og hlutafélaga í eigu ríkis og sveitarfélaga. Fyrir því að reyna að fjölga konum í stjórnum fyrirtækja vil ég nefna einna helst þrenn rök. Þau fyrstu eru réttlætisrök, það er bara eðlilegt að konur hafi sama tækifæri og sama aðgang og karlar að valda- og áhrifastöðum. Í öðru lagi getur maður sagt að fyrir þessu séu nytjarök sem koma þá í veg fyrir samfélagslegt tap sem verður þegar samfélagið nýtir ekki mannauð kvenna, hæfni og dugnað. Í þriðja lagi mætti segja að fyrir þessu væru áhætturök því að þetta ætti að vinna gegn þeirri klíkumyndun sem hefur heldur betur komið okkur á kaldan klaka á Íslandi í karlasamfélaginu í viðskiptalífinu.

Heyr, heyr.

Við þurfum ekki að fara langt, við bara lítum til Noregs þaðan sem margt gott kemur þó að Norðmenn séu ekki í Evrópusambandinu - ég var tilneydd að bæta því við hér -  Ég vil líka vitna í erlendar rannsóknir á hlutafélögum sem eru skráð á markað sem hafa sýnt að þau félög sem er stjórnað af konum eru að jafnaði með betri arðsemi. Í Svíþjóð hefur Mona Sahlin, leiðtogi jafnaðarmanna, lofað því að ef þar verður rauðgræn ríkisstjórn eftir næstu kosningar, í september 2010, muni sú stjórn leiða í lög sambærilegt ákvæði á við það norska. Nú vill svo skemmtilega til að við erum hér með hina framsæknu rauðgrænu ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna og í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Áhrif kvenna í endurreisninni verði tryggð. Því mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að jafna hlutfall kynjanna á öllum sviðum samfélagsins og grípa til sértækra aðgerða sé þess þörf.“ Ég tel þessa breytingartillögu mína algjörlega samræmast þessu ákvæði samstarfsyfirlýsingarinnar og sé ekki að okkur sé neitt að vanbúnaði að sýna róttækt að við meinum það sem við segjum, vinstri menn á Íslandi, þegar við segjum að við viljum leiða til öndvegis ný gildi, þar á meðal gildi kvenfrelsis.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að frá því að ég komst til einhvers þroska hef ég gerst æ sannfærðari um að allir menn séu fæddir jafnir og eigi jafnan rétt til að lifa lífinu frjálsir og hamingjusamir. Þetta stendur í frægri stjórnarskrá og mér finnst þetta ákaflega fallegt. Mér finnst jafnrétti felast í því að allir hafi aðgang að sömu tækifærum. Mér finnst að konur og karlar eigi að hafa aðgang að nákvæmlega sömu tækifærum. Það hefur aldrei hvarflað að mér síðan ég komst af rómantíska skeiðinu sem unglingur að konur væru upp til hópa hótinu skárri en karlmenn.  Mér finnst það vera komið út í tóma vitleysu ef jafnréttisstefna sem ég stend fyrir og skal alltaf standa fyrir og pólitísk rétthugsun er komin út á þann hála ís að ætla að fara að lögbinda hvernig fyrirtæki eru rekin í landinu, hvort kynið rekur fyrirtæki. Mér finnst þetta svona svipað og að ætla sér að banna karlmönnum að reka hannyrðabúðir.  Í heildina tekið efast ég um að afleiðingar þess séu eða verði jákvæðar. Það sem við verðum að vaka yfir hvert einasta augnablik er að tryggja jafnrétti í alvörunni á breiðum grundvelli sem hluta af frelsi manneskjunnar.

Frú forseti. Hv. þm. Þráinn Bertelsson lýsir andstöðu við þá breytingartillögu sem ég talaði fyrir úr ræðustól rétt áðan. Hann kom inn á kröfuna um að skattgreiðslur yrðu þær sömu og slíkt og þá vil ég minna á áratugabaráttu kvenna og karla að einhverju leyti fyrir jöfnum launum kynjanna. Það hefur ekki gengið mjög vel, það er barátta sem er mjög erfitt að heyja og þó má segja að það séu mannréttindi að fólki sé ekki mismunað í launum eingöngu eftir kyni. Ég get alveg verið sammála því að það er erfitt, frú forseti, að löggjafinn þurfi að hlutast til um málefni fyrirtækja með þessum hætti þó að við gerum það á ýmsum sviðum, við setjum þeim reglur og skapalón um ýmsa hluti, en ég vil þá í því sambandi benda á að síðustu 10 ár hafa verið óbreytt kynjahlutföll í stjórnum fyrirtækja á Íslandi. Í minni fyrirtækjum eru konur um 20% í stjórnum og í stærri fyrirtækjunum um 10%. Því vil ég spyrja hv. þm. Þráinn Bertelsson hvort hann sé ekki tilbúinn til að hugleiða þá róttækni að leiða slíkt í lög um 40% kynjakvóta til að reyna að rétta þessa miklu skekkju og aðgengi kvenna að valdastöðum. Svo ef vel gengur getum við aflagt þessa reglu síðar og þá erum við búin að koma af stað hugarfarsbreytingu.

Virðulegi forseti. Ég vil einlæglega að konur og karlar hafi nákvæmlega sama rétt til að reka fyrirtæki, stunda viðskipti eða bara gera það sem þeim dettur í hug. Hins vegar að fara út í hinar einstöku starfsgreinar, hvort sem það er kaupsýsla eða eitthvað annað, og koma þar á kynjakvóta finnst mér vera fráleitt. Ég vil að konur hafi jafnan rétt og karlmenn til að spila í happdrætti en ég tel ekki skynsamlegt að setja reglur um það að konur eigi að fá jafnmarga vinninga og karlmenn eða karlmenn jafnmarga vinninga og konur. Þá er maður farinn að fikta í lögmálum sem eru ekki í verkahring okkar að fikta í. Við eigum ekki að handstýra þjóðfélaginu, við eigum að skapa þjóðfélag, grundvöll þar sem allir fá notið sín.

Frú forseti. Það er akkúrat slíkur grundvöllur sem hv. þingmaður nefnir, grundvöllur til að allir fái notið sín, sem ég vil ná fram með þessari breytingu. Af því að hv. þingmaður nefndi áðan þyngri dóma eða að karlmenn sættu frekar refsingu vegna glæpa og þó væru þeir væntanlega ekki glæpahneigðari en konur, ætla ég að benda á að það er nákvæmlega félagsmótunin, það er mjög fastmótað samfélagskerfi sem gerir það að verkum að karlmenn fremja frekar glæpi, þeir taka jafnframt frekar líf sitt. Kynjaskekkjan í samfélaginu er því langt frá því þannig á öllum sviðum að það halli á konur því að fyrir karlmenn er hún ákaflega flókin líka, en það er nákvæmlega þetta samfélagsmunstur sem við verðum að breyta konum og körlum til hagsbóta. Þetta er róttæk tillaga til að hafa áhrif með mjög beinum hætti, annars gætum við þurft að bíða í um 50 ár og mér finnst alveg óþarfi að gera það þegar við höfum vald til að grípa inn í þetta. Það má nefna sem dæmi lögin um fæðingarorlof, ég held að engin einstök löggjöf hér á landi eftir kosningarétt kvenna hafi haft sambærileg áhrif á jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði. Löggjafinn getur því svo sannarlega gripið til meðala til að ná fram jafnrétti án þess að ganga með nokkru móti á rétt karla. Fyrirtæki hafa úr gríðarlegum fjölda hæfileikaríkra vel menntaðra kvenna að velja og eins og ég benti á áðan hefur menntunarstig í stjórnum fyrirtækja í Noregi aukist við það að konum fjölgaði. Þannig að þetta er tillaga sem er til hagsbóta og til þess að jafna tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég sagði í hálfkæringi áðan að ég tryði því ekki að konur væru hótinu skárri en karlmenn og af því að ég fæ svona skemmtileg viðbrögð við þessu innleggi mínu langar mig til að taka fram að sumar konur standa flestum karlmönnum langtum framar. Ég hef ekki augnablik efast um vald Alþingis til að setja reglur um nákvæmlega hverjir gera hvað í þjóðfélaginu og það er hægt að beita valdi svo mjög að þjóðfélagið verði óbærilegt fyrir þjóðfélagsþegnana. Ég er ekki í nokkrum einasta vafa um það að við getum sett það í lög að 50% af stjórnendum fyrirtækja séu konur, ég er heldur ekki í nokkrum vafa um það að það kallar á viðbrögð frá þeim sem eiga og stjórna fyrirtækjum. Sumir munu leita að hæfum konum, aðrir munu leita að hæfum konum sem eru bara leikbrúður og svona eins og búktalaradúkkur. Við eigum ekki að ganga inn í að handstýra þjóðfélaginu í smáatriðum, við eigum að búa til bærilegt þjóðfélag. 90% fanga eru karlar, því breytum við ekki með því að skipa dómstólum að dæma færri karla og fleiri konur í fangelsi. Við gerum það með því að breyta þjóðfélaginu á annan hátt. 
            

Frú forseti. Ég fagna því að frumvarp sem á að stuðla að auknu gagnsæi hlutafélaga varðandi eignarhald, atkvæðisrétt og kynjahlutföll komi enn á ný inn í þingið til umfjöllunar en á sumarþinginu gafst okkur í viðskiptanefnd ekki tími til að klára málið. Ég vona að það gangi betur á þessu þingi að ljúka því. Ég tel að flestir geti verið sammála um að frumvarpið sé til bóta þó að deila megi um einstök efnisatriði þess. Í frumvarpinu er lögð sú skylda á stjórn hlutafélaga að gæta þess að hlutaskráin geymi ávallt réttar upplýsingar en margir, og þá sérstaklega fræðimenn, hafa kvartað yfir því að hlutaskráin hafi ekki verið nógu oft uppfærð af fyrirtækjum og því erfitt að átta sig á raunverulegu eignarhaldi fyrirtækja. Slíkar upplýsingar eru mjög mikilvægar þegar verið er að kanna krosseignatengsl og mögulega hagsmunaárekstra í atvinnulífinu. Auk þess leggur frumvarpið til skyldur á hlutafélög að þau skrái atkvæðisrétt hluthafa. Þessar upplýsingar auðvelda bæði hluthöfum og utanaðkomandi aðilum að átta sig á valdahlutföllum á hluthafafundum. Frumvarpið hefur verið gagnrýnt hér fyrir að ganga ekki nógu langt í að ná fram markmiðum jafnréttislaga. Ég er sammála hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur um að það ætti að ganga lengra hvað varðar að kveða á um kynjahlutföll. Vil ég sem formaður viðskiptanefndar láta skoða kosti og galla þess að lagt verði til í nefndarálitinu að hlutafélög taki upp 40/60 kynjakvótann eins og gert er í jafnréttislögum varðandi stjórnir og ráð sem eru í heild eða að meiri hluta í eigu ríkisins og sveitarfélaga. Ég vil þó ekki gera lítið úr mikilvægi þess að skrá opinberlega kynjahlutföll og vil ég til að undirstrika það eða mikilvægi þess segja persónulega sögu af því hvernig það bar að þegar ég tók sæti í eina skiptið sem ég hef átt sæti í stjórn hlutafélags. Það var þannig að hlutabréf viðkomandi fyrirtækis voru nýskráð í Kauphöll Íslands og eigendurnir gátu ekki hugsað sér að halda áfram að skrá stjórn sem samanstæði einungis af miðaldra karlmönnum. Því var leitað til mín með stjórnarsetu. Ég sat í þessari stjórn hlutafélagsins þar til að félagið var afskráð eða ekki lengur skráð opinberlega og þurfti þar af leiðandi ekki að gefa upp hverjir sætu í stjórninni. Þá þótti ekki lengur ástæða til að hafa margbreytileika í stjórninni eða konu þar á meðal, þannig að þessi stjórn er núna aftur einkynja. Opinber skráning tryggir ekki að mínu mati að það komi fleiri en eitt sýnishorn af kvenkyninu inn í stjórnina. Þar af leiðandi vil ég láta skoða kynjakvóta eða möguleikann á því að setja inn í nefndarálitið fyrirmæli um 40/60 kynjakvóta. Virðulegi forseti. Ég vil sem formaður viðskiptanefndar auðvitað tryggja að um þetta frumvarp fari fram vönduð umræða.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Birkir Jón Jónsson, Guðmundur Steingrímsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þórhallsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Siv Friðleifsdóttir og Vigdís Hauksdóttir. Frumvarp þetta var áður lagt fram á 137. löggjafarþingi, þá 62. mál, en varð ekki afgreitt út úr viðskiptanefnd. Við meðferð nefndarinnar á málinu bárust umsagnir frá Hagstofu Íslands, Landssamtökum lífeyrissjóða, Íbúðalánasjóði, Hagsmunasamtökum heimilanna, Viðskiptaráði Íslands, Fjármálaeftirlitinu og VR. Síðar í máli mínu mun ég víkja að þeim umsögnum sem bárust frá þessum aðilum. Verðtrygging hefur verið á inn- og útlánum á Íslandi frá því að hin svokölluðu Ólafslög voru sett árið 1979 og var þeim ætlað að koma í veg fyrir að sparifé almennings brynni upp í verðbólgu sem tröllreið hinum vestræna heimi á 8. og 9. áratugnum. Bent hefur verið á að þessa verðbólgu hefði mátt rekja til þess að Bandaríkin hófu að prenta peninga í gríð og erg til að lækka rekstrarhallann á ríkissjóði hjá sér í framhaldi af Víetnam-stríðinu og olíukreppunni. En á sama tíma og síðan í framhaldinu þegar verðbólga fór að lækka af miklum krafti í heiminum og það sama gerðist hér héldum við áfram að verðtryggja skuldbindingar á Íslandi. Verðtrygging fjárskuldbindinga hefur verið gagnrýnd harkalega og bent á að ósanngjarnt sé að fjármálastofnanir krefjist verðtryggingar breytilegra vaxta og veðs á jafnvel eina og sama láninu og velti þannig allri áhættu af lánveitingu á skuldarann. Gallar verðtryggingarinnar komu sannarlega í ljós við það mikla verðbólguskot sem varð á síðasta ári við hrun íslensks efnahagslífs. Höfuðstóll verðtryggðra lána hækkar á rúmu ári um 20–25%. Hækkun höfuðstóls bættist þar við hraðvaxandi atvinnuleysi, minnkandi kaupmátt, hækkandi vöruverð og lækkandi fasteignaverð og jók þannig mjög byrðar íslensks almennings. Í hinum vestræna heimi þekkist ekki viðlíka tenging lána við vísitölu og má einna helst finna svipaða stöðu í ríkjum eins og Brasilíu, Síle og Ísrael. Í skýrslu sem Tryggvi Þór Herbertsson vann sem forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands fyrir Landssamtök lífeyrissjóða árið 2004 kom fram að verðtrygging er almennt ekki notuð við lánveitingar lánastofnana til heimila í ríkjum OECD. Í OECD-ríkjum hefur verðtryggingin einskorðast við ríkisskuldabréf og þekkist hún í átta ríkjum OECD: Ástralíu, Bretlandi, Danmörku, Írlandi, Íslandi, Kanada, Nýja-Sjálandi og Svíþjóð. Hlutfall útgáfu verðtryggðra ríkisskuldabréfa er hins vegar langhæst hér á landi, um 86%, en 4–18% í þeim löndum sem ég nefndi hér áðan. Hér á landi hafa verið tekin skref til að draga úr verðtryggingu, einkum á skuldbindingum til skemmri tíma. Meðal annars var gert óheimilt að verðtryggja styttri innlán en til þriggja ára og styttri útlán en til fimm ára. Áhrifin af þessum breytingum hafa hins vegar ekki verið sérstaklega mikil. Ýmsir hafa svo sem talað um þetta, þar á meðal Einar Árnason, hagfræðingur BSRB, og sagt að þetta kallist að hafa belti og axlabönd fyrir þann sem lánar. Þetta fyrirkomulag hefur reynst lánardrottnum mjög vel. Þannig hafa lánveitendur ekki þurft að hafa sérstakar áhyggjur af verðbólgunni, hún hefur bara verið vandamál lántakenda þar til núna. Hins vegar hefur upp á síðkastið borið á verulegum efasemdum um að svona kerfi gangi til langframa, hvað þá eins og ástandið er um þessar mundir. Það er nefnilega ekki lengur endilega öruggt að lána á þennan máta. Þessir miklu efnahagsörðugleikar sem við erum að fást við hér gera það að verkum að fólk mun og er að gefast upp. Þegar áhvílandi skuldir vegna húsnæðis eru orðnar meiri en söluverðmæti og þar á ofan ekki einu sinni mögulegt að selja húsnæði, eins og við sjáum núna á fasteignamarkaði, tekjurnar minnka eða snarlækka vegna atvinnumissis gefast hreinlega margir upp. Það er mjög mikilvægt að koma í veg fyrir að slíkt gerist og gefa frekar einhvers staðar eftir þannig að fólk geti haldið í vonina. Við þessar aðstæður má líka hafa miklar efasemdir um að verðtrygging verndi eigendur sparifjár eins og til er ætlast. Í skýrslunni fyrir Landssamtök lífeyrissjóða segir, með leyfi forseta: „Tæplega þrír fjórðu hlutar verðtryggðra útlána til einstaklinga bera fasta vexti sem skýrist einkum af því að húsnæðislán Íbúðalánasjóðs, sem bera fasta vexti, eru um 60% af verðtryggðum útlánum einstaklinga. Verðtryggð lán til fyrirtækja skiptast hins vegar nokkurn veginn jafnt á milli fastvaxtalána og lána sem bera breytilega vexti. Almennt er viðskiptavinum ekki frjálst að velja á milli fastra og breytilegra vaxta.“ Eins og ég benti á áðan hefur samningsstaða skuldara og lánardrottna ekki verið jöfn og þeir hafa lítið frelsi til samninga. Rök á móti verðtryggingu, og þá sérstaklega lána, eru einna helst þau að áhættu vegna veðskulda og lánasamninga er komið á skuldarann. Skuldurum hefur reynst erfitt að gera fjárhagsáætlun vegna þessarar sjálfvirku hækkunar á höfuðstól lána, jafnvel vegna þátta sem Íslendingar sjálfir hafa haft lítil sem engin áhrif á, svo sem verðhækkana erlendis á eldsneyti. Verðtrygging dró einnig mjög úr áhrifum stýrivaxta að mínu mati sem eru helsta stýritæki Seðlabankans í baráttunni við verðbólguna. Mætti jafnvel halda því fram að það hafi verið andstætt hagsmunum lánastofnana að draga úr verðbólgu, einmitt vegna verðtryggingarinnar. Það hefur líka verið gagnrýnt hvernig vísitala neysluverðs sem við byggjum verðtrygginguna á hefur verið reiknuð. Ég hef sjálf sagt í blaðagreinum og ræðum að þarna sé hugsanlega um mjög gallaða mælingu að ræða, sérstaklega í því ástandi sem við höfum upplifað hérna á síðustu 12–18 mánuðum. Vísitala neysluverðs eins og hún er reiknuð byggir á þriggja ára gömlum neyslugrunni að meðaltali og á síðasta ári þegar þetta mikla verðbólguskot varð byggðist hún á neyslu sem átti sér stað árin 2006, 2005 og 2004. Þarna er þá um að ræða ár þegar neyslugleði landsmanna náði hámarki. Það var ekki fyrr en í mars/apríl 2009 sem neyslumælingin fyrir árið 2007 kom inn í grunn Hagstofunnar og ekki fyrr en á vormánuðum 2010 munu birtast einhver áhrif af neyslunni eins og hún var í fyrrahaust, en það gerist þó frekar 2011 og 2012. Ég held að okkur geti öllum verið ljóst að neysla landsmanna hefur gjörbreyst frá því sem áður var og núverandi vísitölugrunnur er reistur á. Á heimasíðu Hagstofunnar er einmitt farið í gegnum hvers konar skekkjur eru mögulegar í útreikningum á verðlagsvísitölunni. Það er talað um úrtaksskekkjur, mæliskekkjur, úrvinnsluskekkjur og aðferðaskekkjur, síðan er bent á skekkjur vegna gæðabreytinga, sem sagt breytinga á gæðum vöru og þjónustu. Þegar verðbreytingar eru metnar getur verðbólga verið of- eða vanmetin. Það eru líka eins og ég nefndi áðan skekkjur vegna svokallaðrar staðkvæmni ef innkaupavenjur heimila breytast mjög skarpt þannig að verslað er t.d. í meira mæli þar sem verð er lágt en úrtak verslana hélst óbreytt. Ég er hér ekki að gagnrýna það hvernig Hagstofan hefur unnið mælingar sínar, ég held að hún hafi einmitt lagt mikið á sig við það að tryggja að þetta mælitæki reynist eins vel og mögulegt er, en hún lenti, skilst mér á frétt sem ég las, t.d. í vandræðum með að mæla verðbreytingar á nýjum bílum. Það voru svo sem til nýir bílar í landinu, en salan á þeim hefur algjörlega hrunið þannig að þá fór Hagstofan að taka þá frekar inn verðbreytingar á notuðum bílum. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að hámarkshækkun á vísitölu neysluverðs á ári verði 4%. Þar með er ábyrgðinni af því að halda verðbólgu í skefjum og áhættunni við lántökuna skipt á milli lánveitanda og lántaka. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að ríkissjóður og ríkisstofnanir á vegum ríkisins gefi ekki út verðtryggð ríkisskuldabréf nema í undantekningartilfellum og þá skal rökstyðja það sérstaklega. Mikilvægt er að ríkisvaldið sjálft taki frumkvæði í að draga úr notkun verðtryggingar í íslensku samfélagi og því er þessi viðbót lögð til. Í algjörum undantekningartilfellum væri þeim það heimilt en þá yrði að gera grein fyrir forsendum fyrir útgáfu þeirra opinberlega. Í 3. gr. frumvarpsins sem við lítum svo á að sé okkar innlegg í þá umræðu sem þarf að fara fram um það hvernig við getum afnumið verðtryggingu er lagt til að við lögin bætist bráðabirgðaákvæði sem felur í sér að skipuð verði nefnd til að leita frekari leiða til að afnema sem fyrst verðtryggingu, þá varanlega. Þingmenn Samfylkingarinnar undir forustu hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur hafa áður lagt fram þingsályktunartillögu um að viðskiptaráðherra skipi nefnd til að leita leiða til að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga í áföngum. Nýmæli í þessu hins vegar er að í stað þess að Alþingi feli viðskiptaráðherra að skipa nefnd er nefndin skipuð af Alþingi. Viðskiptanefnd er falið að vinna frekar úr tillögum nefndarinnar og leggja fram nauðsynlegar lagabreytingar til að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga enn frekar en lagt er til í þessu frumvarpi. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að lögin öðlist gildi við samþykkt frumvarpsins á Alþingi. Skulu þau einnig eiga við um samninga sem hafa orðið til fyrir gildistöku þeirra. Eins og ég gat um í upphafi bárust viðskiptanefnd umsagnir frá nokkrum aðilum við umfjöllun hennar á 137. löggjafarþingi. Þær voru frá Hagstofu Íslands, Íbúðalánasjóði og Fjármálaeftirlitinu sem tóku ekki afstöðu til málsins. Umsagnir Hagsmunasamtaka heimilanna, Viðskiptaráðs Íslands og VR voru frá því að vera tiltölulega jákvæðar yfir í að vera mjög jákvæðar, en Landssamtök lífeyrissjóða lögðust eindregið gegn frumvarpinu í umsögn sinni. Viðskiptaráð Íslands var tiltölulega jákvætt í umsögn sinni en benti á að betur mætti reifa afleiðingar frumvarpsins fyrir stóra markaðsaðila, svo sem lífeyrissjóðina og Íbúðalánasjóð. Ráðið taldi því mikilvægt að stíga varlega til jarðar og nefnd, líkt og lögð er til í 3. gr. frumvarpsins, væri fyrsta skrefið í rétta átt til að draga úr verðbólgu og áhrifum hennar á fyrirtækin og heimilin í landinu. VR fagnaði viðleitninni í frumvarpinu en taldi það ekki ganga nógu langt. Benti VR á að draga þyrfti úr vaxtavaxtaáhrifum verðtryggingar, svo sem með því að takmarka hve oft verðbætur á lán og sparifé reiknast á ársgrundvelli. Vænlegast taldi VR að hækkun/lækkun höfuðstóls yrði aðeins reiknuð á 12 mánaða fresti. Í umsögnum var talið að betra gæti einnig verið að setja þak á leyfilega raunávöxtunarkröfu og að verðtryggðar fjárskuldbindingar bæru fasta vexti. VR taldi einnig vænlegra til árangurs að takmarka möguleika einkaaðila til útgáfu á verðtryggðum skuldabréfum frekar en ríkissjóðs og ríkisstofnana. Um 3. gr. frumvarpsins benti VR á að æskilegt væri að setja tímatakmörk á starfstíma nefndarinnar og hvenær henni bæri að skila niðurstöðum og tillögum. Vegna þessara ábendinga voru einmitt gerðar breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Í umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna var lögð áhersla á að samhliða þaki á hámarkshækkun verðtryggingar á ársgrundvelli yrði einnig sett þak á nafnvexti verðtryggðra veðlána þar sem hætta væri á að lánveitendur mundu sækja sér tapaða ávöxtun í formi hækkaðra nafnvaxta. Samtökin lögðu einnig til að hámarkshækkunin yrði 4% 2009, 2010 og 2011 en færi síðan niður í 2,5% frá og með 2012. Með því yrðu send skýr skilaboð til lántakenda um að 4% hámarkið yrði aðeins fyrsta skref í því að afnema verðtryggingu lána. Það komu ábendingar um að betur mætti reifa hugsanleg áhrif frumvarpsins á lífeyrissjóðina sem eru þessir stóru markaðsaðilar sem var talað um. 50–60% af eigum þeirra eru í verðtryggðum lánum og þar af um 5–15% í íbúðalánum sjóðfélaga. Skuldbindingar lífeyrissjóðanna eru hins vegar í verðtryggðum greiðslum vegna örorku- eða ellilífeyris. Þetta skapar vissulega vanda sem bætist ofan á tap sjóðanna í ýmsum öðrum fjárfestingum nýverið. Eins og ég hef áður farið í gegnum og við þekkjum öll er ekki hægt að halda áfram eins og ekkert hafi gerst. Ég nefndi hversu umdeildur útreikningur verðlagsvísitölunnar er og þessar miklu líkur á, eins og við framsóknarmenn höfum margrætt, minni greiðsluvilja og hættu á greiðslufalli lána. Það kallar á endurskoðun. Það getur náttúrlega ekki verið réttlætanlegt að verðtryggð lán verði eina haldreipið eða eina von lífeyrissjóðanna í þessum mjög svo breytta heimi sem við búum í þar sem nánast allar aðrar fjárfestingar hafa beðið ákveðið skipbrot. Ég bendi jafnframt á, eins og kemur fram í áðurnefndri grein Einars Árnasonar, hagfræðings BSRB, að það er mjög algengt að íbúðalán í Danmörku beri í kringum 3,5% vexti án verðtryggingar og hámark á þessum vöxtum er oft í kringum 5%. Hann leggur áherslu á að það sé mjög mikilvægt að leita sátta í þjóðfélaginu og breyta áherslunum. Hann bendir líka á að þar sem verðtryggingin var hugsuð til þess að leysa ákveðinn trúverðugleikavanda sem við eigum við að fást varðandi krónuna leysist sá vandi ekki þótt Ísland gangi í Evrópusambandið. Það eitt dugar ekki, heldur þarf miklu meira til. Í athugasemdunum sem ég minntist á í umsögn frá Landssamtökum lífeyrissjóða segir að 4% þakið á hámarkshækkun verðtryggingar á ársgrundvelli samkvæmt 2. gr. frumvarpsins mundi setja hugsanlegt markmið um langtímaraunávöxtun sjóðanna í uppnám ef verðbólga færi umfram nefnd 4% mörk. Þar með yrðu auknar líkur á að skerða þyrfti lífeyrisgreiðslur ef svo færi. Jafnframt yrði að skýra hvort þakið ætti aðeins við lánasamninga frá því að frumvarpið tæki gildi eða öll verðtryggð skuldabréf. Vísuðu landssamtökin til þess að slík ráðstöfun gæti hugsanlega gengið gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um verndun eignarréttar og sjónarmiðum um afturvirkni laga. Þrátt fyrir mjög margar áhugaverðar og góðar ábendingar frá umsagnaraðilum er frumvarpið flutt efnislega nánast óbreytt frá síðasta löggjafarþingi. Ekki gafst tækifæri til efnislegrar umfjöllunar um málið í viðskiptanefnd og því telja flutningsmenn eðlilegast að Alþingi fái tækifæri til að fjalla um og ræða tillögurnar í frumvarpinu og ábendingar umsagnaraðila í samhengi. Hins vegar gerum við athugasemd við ábendingar Landssamtaka lífeyrissjóða um gildistökugrein frumvarpsins og að ákvæði í frumvarpinu gangi gegn ákvæðum stjórnarskrár um verndun eignarréttar. Með sömu rökum mætti hugsanlega segja að mikil verðbólga og háar verðbætur gengju á eignarrétt lántakenda og brytu stjórnarskrá þegar eignarhlutur þeirra minnkar vegna mikillar verðbólgu og hækkunar verðtryggðra lána. Markmiðið með þessu frumvarpi er að það verði sameiginlegir hagsmunir, sameiginlegt markmið allra Íslendinga að hafa lága verðbólgu í landinu. Þannig ættu hagsmunir lífeyrissjóðanna og ríkisvaldsins að fara saman með hagsmunum íslenskra heimila og fyrirtækja um að berjast gegn verðbólgu, svo sem með því að draga úr fjárfestingum sínum þegar þannig stendur á. Það er sannfæring mín og trú að svo hafi ekki verið undanfarin ár. Ef maður veltir aðeins fyrir sér hugtakinu verðtrygging er þetta náttúrlega spurning um að tryggja ákveðið verð, ákveðið verðmæti. Tryggingafræðin segja að tryggingar geti í sjálfu sér aukið áhættusækni hjá þeim sem eru tryggðir. Þetta höfum við t.d. séð í rannsóknum á innstæðutryggingum. Það er talað um að bankar séu hugsanlega áhættusæknari vegna innstæðutrygginga og að með þeim sé verið að umbuna frekar þeim sem eru mjög áhættusæknir en þeim sem eru íhaldssamir. Við getum líka tekið sem dæmi að við ætlum að tryggja 100% eða 110% allt sem gerist ef það verður jarðskjálfti - ætli fólk sé þá ekki líklegra til að byggja þar sem er hætta á jarðskjálfta en ella? Dæmi um þetta er líka að fólk virðist stundum vera óvarkárara með brunatryggingu gagnvart eldi og þetta tel ég að endurspeglist að vissu leyti í verðtryggingunni, við erum búin að vera með hana og hún átti að tryggja okkur gegn áhrifum verðbólgunnar, átti að tryggja spariféð, en skaðaði okkur á endanum vegna þess að það varð allt of mikil áhættusækni í kerfinu og það voru ekki sameiginlegir hagsmunir hjá öllum aðilum á markaði í að tryggja lága verðbólgu í landinu og litla þenslu. Í grein í Fréttablaðinu fyrir nokkru skrifaði Michael Hudson hagfræðingur, með leyfi forseta: „Í gegnum söguna hafa skuldugar þjóðir oftast farið þá leið að losa sig við skuldirnar með hjálp verðbólgu, þ.e. borgað skuldirnar með ,,ódýrum peningum“. Ríkisstjórnir prenta peninga og viðhalda fjárlagahalla til þess að hækka verðlag og þannig er meira fjármagn í boði, en vöruframboð óbreytt. Þessi verðbólga og gengisfall minnka skuldabyrðina svo framarlega sem laun og aðrar tekjur hækka samhliða. Ísland hefur snúið þessari lausn á hvolf. Í stað þess að auðvelda hina hefðbundnu skuldaleiðréttingu hefur verið sköpuð paradís lánardrottna og hinni sígildu flóttaleið skuldsettra þjóða lokað. Þjóðin hefur fundið leið til að steypa sér í skuldir með hjálp verðbólgunnar, í stað þess að vinna sig úr þeim með henni. Með verðtryggingu skulda hefur Ísland komið upp einstöku kerfi fyrir banka og aðra lánardrottna sem stóreykur tekjur þeirra af lánastarfsemi, á kostnað launa og tekna af raunverulegri atvinnustarfsemi.“ Ég held að það skipti máli að við íhugum aðeins hvað hann er að segja hér. Ég er ekkert að mæla með því að ríkisstjórnin fari í að prenta peninga og reyna að koma verðbólgunni af stað, en við horfum hins vegar fram á mikinn skuldavanda hjá íslensku þjóðarbúi og við getum ekki farið sömu leið, eins og ég nefndi hérna í upphafi ræðu minnar, og Bandaríkin gerðu á 7. og 8. áratugnum þegar þau prentuðu peninga til þess að aðstoða sig við viðskiptahallann vegna þess að við búum við verðtrygginguna. Hún skaðar okkur ef verðbólga fer af stað. Hins vegar þarf náttúrlega að finna á þessu jafnvægi. Við getum ekki skaðað sparifjáreigendur og við getum heldur ekki skaðað þá sem hafa tekið lánin þannig að við verðum að finna jafnvægi. Ég vona svo sannarlega að í meðförum viðskiptanefndar förum við í gegnum þessar og aðrar tillögur sem umsagnaraðilar hafa bent hérna á og jafnvel enn fleiri tillögur sem aðrir gætu komið með í þessa vinnu. Það gladdi mig líka mjög á borgarafundi í Iðnó nýlega með hæstv. félagsmálaráðherra Árna Páli Árnasyni þegar hann tók mjög skýrt fram að hann vildi leita allra leiða til að afnema verðtrygginguna. Það sama tel ég hins vegar að hafi líka verið skoðað af hæstv. forsætisráðherra. Eitt af því sem hún gerði eftir hrunið var að setja á stofn nefnd sem m.a. Gylfi Arnbjörnsson og Þorkell Helgason sátu í til að leita leiða um hvernig væri hægt að aðstoða þau heimili og fyrirtæki sem hefðu orðið fyrir þessum miklu hækkunum á verðbótum í framhaldi af hruninu. Því miður fréttist lítið af niðurstöðum úr þeirri nefnd hvað varðar afnám verðtryggingar, hins vegar kom ný vísitala, svokölluð greiðslujöfnunarvísitala, út úr þeirri vinnu. Þar tel ég að hugmyndin sé raunar að skipta út einu gölluðu mælitæki fyrir annað og bætir raunar stöðuna ekki mikið. Ég verð samt að segja að ég trúi því að hæstv. félagsmálaráðherra hafi meint að hann vildi leita allra leiða til að losa um verðtrygginguna. Ég vona sannarlega að það sama gildi um hæstv. forsætisráðherra og að við getum unnið þetta mál vel í viðskiptanefnd. Vonandi sjáum við þetta koma út úr nefndinni með nefndaráliti til 2. og 3. umr. og jafnvel afgreiðslu hér á þinginu. Ég óska eftir að vísa málinu til viðskiptanefndar að lokinni umræðu í þingsal og vonast til góðrar og áhugaverðrar umræðu um þetta mikilvæga mál.

Virðulegi forseti. Ég er hingað kominn til að lýsa stuttlega yfir mikilli ánægju minni með það að einhverjir hér á þinginu skuli þora að ráðast gegn því tabúi sem vísitölutrygging hefur verið nú um áratugaskeið. Vísitölutrygging er lyf sem hægt er að gefa efnahagslífinu við ákveðnar aðstæður, þegar hiti í því er kominn upp fyrir öll heilsusamleg mörk er hægt að taka upp vísitölu um tíma, rétt eins og allir vita að ef sótthiti er mikill - miðað við að sjúklingurinn þjáist af einhverjum venjulegum sjúkdómi - þá er góð hugmynd af gefa honum magnyl, það hrífur, hitinn lækkar. Nú skyldi maður varast að hugsa sem svo að úr því að magnyl hefur þessi áhrif á sjúklinginn, þá sé best að troða sem mestu af því í hann, vegna þess að magnyl, sé þess neytt um langan tíma í óhóflegum skömmtum, er banvænt. Sama gildir um þessa vísitölu, fyrirgefiði, verðtryggingu. Hún þjónaði tilgangi sínum, hún gerði sitt gagn. Núna er hún orðin að sjúkdómi og er verri en sjúkdómurinn sem hún átti að lækna. Fyrir utan það þá er það fullkomlega geggjuð hugmynd að ætla að tryggja gjaldmiðil, verðgildi gjaldmiðils, um lengri tíma. Maður sem selur belju á 60 þús. kr. og lánar nágranna sínum 60 þús. kr., segjum til fimm ára,  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni Þráni Bertelssyni fyrir athugasemd hans. Ég hef áhuga á því að heyra þessa samlíkingu aftur frá þingmanninum, hann fengi kannski að klára hana, því ég held að við séum mjög sammála um þetta mál og ég fagna þeirri athugasemd sem kom hér fram.

Frú forseti. Það mál sem hér er til umræðu er áhugavert fyrir margra hluta sakir og ég vil bætast í hóp þeirra þingmanna sem þegar hafa fært fram þakkir til þingflokks framsóknarmanna fyrir það frumvarp sem hér liggur fyrir. Þetta er mál sem við höfum rætt heilmikið, bæði hér í þingsölum og í samfélaginu öllu og auðvitað sýnist sitt hverjum um verðtrygginguna. Hvað varðar efni frumvarpsins ætla ég fyrst að segja að mér finnst 1. gr., sem lýtur að því að hámarkshækkun sé á verðtryggingu, 4% á ári, vera um margt áhugaverð hugmynd, þ.e. að verðtrygging sé hvorki afnumin né bönnuð en henni sett ákveðin takmörk. Ég held að það sé ákveðin leið í þessu máli sem er vert að skoða og velta fyrir sér. Vandinn við verðtrygginguna er nefnilega sá að ef við ætlum að búa áfram við íslenska krónu, ef við ætlum að hafa íslenska mynt áfram sem gjaldmiðil okkar, þá verðum við að leysa þetta verðtryggingarmál. Það er ekki hægt að ætla sér að reyna að stýra peningamálum á Íslandi með vaxtaákvörðunum Seðlabanka og búa við jafnalmenna verðtryggingu og raun ber vitni, vegna þess að ef við erum áfram með jafnumfangsmikla verðtryggingu og raun ber vitni, þýðir það einfaldlega að vaxtastýritæki Seðlabankans virkar ekki sem skildi, menn spóla bara áfram með vextina og það slær t.d. ekki á neyslu, á þenslu eins og til er ætlast. Þetta sáum við hér á síðustu árum, við horfðum á vextina rjúka upp í hæstu hæðir, án þess að það hefði þau áhrif á neyslu almennings að menn drægju saman seglin. Það sem verst var hjá okkur var auðvitað það að vegna aðgengis að erlendu lánsfé fóru menn bara fram hjá þessum stýrivöxtum og við þekkjum auðvitað söguna um jöklabréfavandann og þá niðurstöðu sem því miður var óumflýjanleg vegna þeirrar vegferðar sem Seðlabankinn var kominn í. Þannig að stór og mikil efnahagsleg rök eru fyrir því að finna lausn á þessu, þ.e. ef við ætlum að vera áfram með íslenska krónu. Þess vegna fagna ég þessu framlagi Framsóknarflokksins. Þetta er tilraun til þess að kynna lausn á því vandamáli sem hér um ræðir. Ég er þeirrar skoðunar að í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna á sínum tíma höfum við Íslendingar haft sögulegt tækifæri til þess að fara út úr verðbólgunni. Þegar okkur tókst með samningum aðila á vinnumarkaði að ná verðbólgunni niður og skapa stöðugleika í íslensku efnahagslífi, þá var tækifæri til að gera þetta. Þá var tækifæri til þess að fara úr verðtryggingunni eða í það minnsta að draga mjög úr henni. Ef það hefði verið gert þá, þá hefði einmitt það gerst sem hér hefur verið lýst úr þessum ræðustól, m.a. af flutningsmanni frumvarpsins, að þar með hefði áhættan af lánveitingunum deilst jafnt á milli lánveitanda og lántakanda. Nú er hún öll á lántakanda og í raun og veru engin á lánveitandanum. Það er hættulegt fyrir efnahagslífið að þetta sé svona, það er hættulegt að þeir sem lána peninga þurfi ekki að hafa áhyggjur af verðbólgunni. Það segir sig bara sjálft, vegna þess að það er útlánahvetjandi og hættan í hagkerfi hvers lands er sú að útlánin vaxi langt umfram þá verðmætasköpun sem í raun og sann á sér stað í samfélaginu. Þetta þekkjum við þar sem eignabólur verða, eins og varð t.d. hér, þar sem húsnæðisverð hækkar mjög hratt og það húsnæðisverð er síðan grundvöllur og andlag aukinna veða, sem aftur þá leggja grunn að aukinni útlánastarfsemi bankanna, sem aftur knýr áfram húsnæðisverð, sem aftur kallar á meiri útlán og svona gengur það koll af kolli, þar til að niðurstaðan verður sú að óstöðugleiki fjármálakerfisins verður meiri og meiri. Þetta er sérstaklega hættulegt þar sem menn telja sig algerlega varða fyrir verðbólgunni. Það er rétt sem vitnað er til hér í greinargerð með frumvarpinu, þar sem haft er eftir hagfræðingnum Michael Hudson, að það sem gerist almennt ef hrun verður og hlutabréfaeign manna þurrkast út er að þá kemur verðbólga í kjölfar hrunsins og skuldin þurrkast út. Þetta vita þeir sem veita lán í löndum þar sem ekki er jafnútbreidd verðtrygging, þess vegna halda menn frekar að sér höndum og fara með meiri gát í útlánastarfsemi. Við erum með kerfi sem er þannig að meira að segja eftir svona hrun þar sem rentuberandi eignir ættu að öllu jöfnu að vera að hverfa, þá halda rentuberandi eignir, þ.e. þau lán sem eru verðtryggð, verðgildi sínu. Það segir sig auðvitað sjálft að eitthvað óeðlilegt er þar á ferðinni, þ.e. áhættan var öll sett á lántakann en engin á lánveitandann. Þetta er atriði sem við verðum að taka á. Þess vegna finnst mér enn og aftur áhugaverð hugmynd að setja ákveðið þak á verðtrygginguna. Ég verð að játa að ég er að sjá þessa hugmynd fyrst núna og ég held að það sé vel þess virði að skoða hana og velta fyrir sér og sjá mögulegar afleiðingar. Ég held að við Íslendingar höfum í sjálfu sér haft ástæðu til að fara í einhverja svona verðtryggingu á sínum tíma þegar Ólafslögin voru sett, m.a. í kjölfar þess sem gerðist í Bandaríkjunum þegar Bandaríkjamenn þurftu að vinna sig út úr stríðsskuldum sínum m.a. vegna Víetnamstríðsins. Bandaríkin fóru úr Bretton Woods kerfinu og fóru af gullfæti, prentuðu dollara sem er alheimsmynt og fluttu þar með raunverulega verðbólgu til annarra landa og borguðu niður eigin skuldir sínar með þeim hætti. Þetta gátu Bandaríkjamenn gert af því þeir voru með mynt sem er alheimsmynt ef svo má segja. Þetta geta Íslendingar auðvitað ekki gert og við verðum þá að fá okkar verðbólgu sjálf bara beint í hausinn. En til þess að leysa þetta fórum við Íslendingar þessa leið og af því að menn áttuðu sig auðvitað á því að þetta var mjög hættulegt og myndaði mikið óréttlæti, þá fórum við um leið í það að verðtryggja laun og vísitölubundum launin. Þannig að þegar vísitalan og verðbólgan hækkuðu þá hækkuðu bara launin og lánin og svona gekk þetta fyrir sig og við vorum einhvern veginn, eins og hér hefur verið lýst, búin að finna leið til að lifa með verðbólgunni, til að þurfa ekki að leysa hana heldur lifa með henni. En auðvitað kallar það á gríðarlega sóun í samfélaginu þegar verðbólgan er svona há, það býr til alveg gríðarlegan óstöðugleika, gengisóstöðugleika, vegna þess að verð á t.d. fiskútflutningi okkar hækkaði ekki erlendis þótt verðbólga og laun keyrðust hér upp, sem aftur kallaði á gengisfellingar, sem aftur kallaði fram verðbólgu og svo koll af kolli, fram að þjóðarsáttarsamningaferlinu, þar sem við unnum okkur út úr þessum vítahring. Enn og aftur var það ógæfa að okkur tókst ekki að nota það tækifæri til að fara út úr verðtryggingunni eða í það minnsta draga úr henni. Ég þarf vart að rifja það upp hér hversu sársaukafullt það var fyrir marga þegar launavísitölunni var kippt úr sambandi og hætt var að verðtryggja laun en lánin ein látin standa eftir. Það var auðvitað gríðarlegt högg fyrir þúsundir íslenskra fjölskyldna og mikil eignaupptaka sem fólst í þeirri aðgerð. Það má vera að hún hafi verið nauðsynleg, kannski skiljanleg tilraun til þess að reyna að stöðva verðbólguna, en hún var mjög þungbær. Hún var mjög þungbær. Að lokum vil ég bara segja þetta varðandi þetta frumvarp, frú forseti, að ég vona að það fái góða og ítarlega umfjöllun í nefnd og að öll þau sjónarmið sem skipta máli komi fram. M.a. sjónarmið lífeyrissjóða og þeirra sem lána peninga sem geta haft áhyggjur af þessu og það er sjálfsagt að hlusta á þau. En enn og aftur þá er auðvitað eitthvað að þegar öll áhættan liggur öðrum megin. Það er ekki skynsamlegt að búa til kerfi í kringum lánakerfi okkar þannig að verðbólguáhættan liggi öll öðrum megin. Auðvitað fylgir því alltaf áhætta að lána peninga af því að sá sem tekur lánið getur orðið gjaldþrota. Verðtryggð lán eru ekkert áhættulaus. Það er sú áhætta að höfuðstóllinn fáist ekki greiddur til baka vegna gjaldþrots. Það er áhætta sem menn verða að búa við, en hinni áhættunni verða menn auðvitað að deila með einhverjum hætti og reyndar hvað varðar þá áhættu sem snýr að gjaldþroti, þá taka menn einmitt vexti vegna hennar og eftir því sem meiri áhætta er á gjaldþroti því hærri vexti innheimta menn af lántakandanum til þess að vernda sig og bæta sér þá áhættu sem fylgir gjaldþrotaáhættunni. Þannig að lánveitandinn hefur alla möguleika til þess að verja sig fyrir slíkri áhættu. Þess vegna er enn og aftur nauðsynlegt að við skoðum hugmyndir m.a. eins og þessa, til að sjá hvort við getum ekki unnið okkur einhvern veginn jafnt og þétt út úr þessu kerfi. Og eitt að lokum. Núna er ákveðið tækifæri vegna þess að allt bendir til þess að við eigum að ná verðbólgunni niður og það er ekki þetta mikla aðgengi að erlendu lánsfé sem var hér á síðustu árum, með öðrum orðum við munum búa við það vaxtastig og það fjármagn sem er í boði hér á Íslandi. Menn fara sem sagt ekki fram hjá systeminu. Þess vegna eigum við þá núna að reyna að nota þetta tækifæri sem er að gefast til þess að koma upp nýju kerfi þannig að hagsmunir allra séu sem best tryggðir en öll áhættan sé ekki hjá lántakandanum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi framsóknarmanna þar sem lagt er til að sett verði þak á verðtryggingu lána. Þetta er liður í því að afnema verðtrygginguna og í samræmi við stefnu Vinstri grænna en á síðasta landsfundi var samþykkt að leita bæri leiða til að afnema verðtrygginguna. Ég held ég geti sagt fyrir hönd margra stjórnarliða að þeir séu hlynntir því að farið verði í aðgerðir til að aflétta verðtryggingunni. Ég tel mjög nauðsynlegt að innleiða einhvers konar þak á verðtrygginguna nú þegar Alþingi er búið að samþykkja lög um almenna greiðslujöfnun. Almenn greiðslujöfnun felur nefnilega í sér að höfuðstóll verðtryggðra fasteignalána heldur áfram að hækka í samræmi við neysluverðsvísitölu á meðan greiðslubyrðin hækkar í samræmi við greiðslujöfnunarvísitölu. Þak á verðtrygginguna mun þýða það að færri enda með yfirveðsettar eignir eftir að hafa farið í almenna greiðslujöfnun. Höfuðstóll lána hefur hækkað um 25% eða frá því í janúar 2008 og von er á enn frekari hækkunum, þar sem seðlabankastjóri er búinn að tilkynna áætlun um afnám gjaldeyrishafta á næstunni. Frjálsara útflæði fjármagns mun með tímanum leiða til lækkunar á gengi krónunnar, eða þegar seðlabankastjóri hættir að nota dýr lán AGS til að halda því uppi. Gengislækkun þýðir auðvitað hækkun á verðlagi innan lands og þar með hækkun neysluverðsvísitölunnar, en við það hækkar höfuðstóll lána, ekki síst verðtryggðra fasteignalána. Ég tel að þak á hækkun verðtryggingar muni draga verulega úr ávinningi bankanna af því að taka stöðu gegn krónunni og fella þannig gengi hennar, en það er talið hafa vegið þungt í bankahruninu síðasta haust. Ég tek jafnframt undir það að það er mikilvægt að meta áhrifin á sparifjáreigendur, en ég geri ekki ráð fyrir að tap þeirra af því að setja einhvers konar þak á verðtrygginguna verði mjög mikið, vegna þess að innleiðing á slíku þaki mun leiða til agaðri peningastjórnunar eða minni útlánastarfsemi, alla vega af hálfu lánastofnana. Frú forseti. Ég vona að frumvarpið hljóti náð fyrir augum meiri hluta stjórnarliða og mun sem formaður viðskiptanefndar beita mér fyrir því að það fái vandaða umfjöllun og jafnframt jákvæða meðhöndlun.

Frú forseti. Ég vildi þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur, formanni viðskiptanefndar, fyrir það hve vel hún tekur í þetta mál og sérstaklega orð hennar varðandi það hvernig hún sér það fyrir sér að vinna málið í viðskiptanefnd. Ég held það skipti mjög miklu máli að við förum að ræða þetta sem allra fyrst og að við skoðum þær tillögur sem við framsóknarmenn leggjum hér fram og síðan aðrar tillögur sem koma t.d. fram í umsögnum hinna ýmsu aðila sem sendu inn umsagnir á síðasta þingi. Það vill allt of oft gerast að mál sem eru að koma inn frá stjórnarandstöðunni fá ekki einu sinni efnislega umfjöllun í þingnefndum, en það er eitthvað sem ég held að Vinstri grænir hafi upplifað í allt of mörg ár og hafa talað fyrir að breyta. Þegar maður hlustaði á orð hv. þingmanns þá sá maður að það er greinilega ekki bara vilji til að breyta því heldur er ætlunin að breyta því.

Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir vinsamleg ummæli um mig sem formann viðskiptanefndar og þá ræðu sem ég hélt hér. Ég get tekið undir það með henni að við vinstri græn höfum alltaf lagt mikla áherslu á það að hér á þingi verði lýðræðislegum vinnubrögðum beitt og tillit tekið til sjónarmiða stjórnarandstöðunnar, að það megi ekki gleyma því að stjórnarliðar hafa margir hverjir fleiri atkvæði á bak við sig en sumir ráðherrar. Það væri mjög gaman ef þetta frumvarp framsóknarmanna fengi þannig umfjöllun og meðferð stjórnarliða að bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar gætu sameinast um að leggja fram einhvers konar tillögu eða löggjöf sem fæli í sér afnám verðtryggingar.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því að við skulum vera að ræða þetta frumvarp í dag og ég hefði talið mun skynsamlegra að við hefðum rætt það miklu, miklu fyrr og notað tímann betur. Ég stóð reyndar alltaf í þeirri trú sjálfur þegar ég settist á Alþingi í vor að við mundum einmitt snúa okkur að því að ræða sams konar mál eða svipuð og þessi, þ.e. það sem sneri að vandamálum heimilanna og fyrirtækjanna til að koma efnahagslífinu á lappirnar aftur. Því miður hefur það ekki verið gert, við höfum eytt hér óþarfa tíma í alls konar mál sem skipta ekki nokkru einasta máli. Ég vil líka segja að ég fagna því hvernig hv. þm. Lilja Mósesdóttir, formaður viðskiptanefndar, tók í þetta mál í ræðu sinni áðan og vek athygli á því að hún er eini stjórnarþingmaðurinn sem sér sér fært að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu. Mig langar að að fara aðeins yfir frumvarpið efnislega. Ég fagna því að í 1. gr. er lagt til að þetta séu ákveðin þrep, menn byrja á því að fara með verðtrygginguna niður í 4%, þ.e. ekki er verið að afnema hana alveg heldur er vísað til þess í 3. gr. frumvarpsins að skipi Alþingi þá aðila sem hér eru taldir upp, þ.e. helstu hagsmunaaðilana, bæði fjármagnseigendur og lántakendur, fyrir þá málsmeðferð þannig að þá fari menn í efnislega umræðu þar um það hvort ekki sé hægt að vinna sig út úr þessu til enda. Ég tel þetta mjög skynsamlegt. Hvort prósentan á að vera 3 eða 4 eða 5 skiptir ekki öllu máli en þetta er ákveðið innlegg inn í umræðuna og ég held að þetta sé mjög skynsamlegur grunnur til að byrja á til að feta sig eftir. Það sem þessi verðtrygging hefur orsakað og allir vita hér inni er að þetta er eingöngu áhætta lántakanda en ekki lánveitandans. Það magnar það í raun og veru oft upp að menn hafa ekki sýnt aðhald í því að lána þá peninga sem menn eru með heldur hugsa einungis um að þeir fái þá alltaf til baka. Það er náttúrlega það sem þetta byggir á og ekki eingöngu það heldur er það líka bara mjög óréttlátt við þær aðstæður sem núna eru að þetta skuli vera með þessum hætti. Og bara til að rifja það hér upp þá gerðist það við hrun bankanna í haust að höfuðstóll verðtryggðu lánanna hækkaði um 20–25% á einni nóttu og það sem gerist náttúrlega við það er að öllum stoðum er kippt undan fjölskyldum landsins og það hefur mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þær, frú forseti. Við hvaða aðstæður er þetta að gerast? Þetta gerist við þær aðstæður að við búum við mikið atvinnuleysi, það verður 15% rýrnun á kaupmætti á næsta ári plús lækkandi laun, þannig að fjölskylda sem taldi sig vera í öruggu skjóli og ekki með neitt bruðl eða annað, fótunum var hreinlega kippt undan henni. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn skoði þetta raunhæft og með skynsömum hætti. Síðan langar mig líka að koma aðeins inn á annað, það kemur reyndar fram að lífeyrissjóðirnir sem eru náttúrlega fjármagnseigendur voru kannski sem eðlilegt er ekkert rosalega hrifnir af þessari hugmynd í upphafi, en mig langar að velta því einmitt upp, frú forseti: Hverjir eiga lífeyrissjóðina? Eru það ekki íbúar landsins sem eiga lífeyrissjóðina og eru þá oft lántakendur hjá lífeyrissjóðunum? Maður skilur þetta ekki, manni finnst svona að þetta séu sömu aðilarnir sem standa þarna að verki. Svo vil ég líka minna á að lífeyrissjóðirnir hafa ekki alltaf farið mjög varlega og ef þeir hafa ekki tapað svo miklu eins og í óvarlegum fjárfestingum og öðru - þeir hafa nú oft verið þar á mjög gráu svæði eins og fréttir undanfarinna mánaða og vikna hafa sýnt okkur - þá held ég ef niðurstaðan yrði sú að þá væru þeir alveg til þess bærir að taka einhverja áhættu af verðtryggingunni með lántakandanum. Svo ég haldi áfram með það sem hefur í raun og veru gerst síðan hrunið varð og hvað gerðist í kjölfar hrunsins. Það sem gerðist var að fjármagnseigendum voru tryggðar innstæður umfram það sem íslenska ríkinu bar að gera. Það var gert með þeim hætti að tugir milljarða voru settir inn í peningamarkaðssjóðina til að rétta þá af. Þessar aðgerðir stjórnvalda hafa eingöngu verið til fjármagnseigenda. Síðan þegar kemur að því að ræða það að rétta þurfi af heimilin og gefa fjölskyldunum von þá er rosalega fátt um svör, þá er allt stíflað í kerfinu, það er alveg óvinnandi vegur að gera það með einhverjum hætti. Maður upplifir það svoleiðis. Í framhaldi af þessu langar mig að velta því upp hér, ég er reyndar búinn að senda skriflega fyrirspurn um það, á hvað seldu bankarnir húsnæðislánastabbann á milli sín, þ.e. hver voru afföllin á húsnæðislánunum sem voru færð á milli bankanna? Mikil afföll eiga sér stað þar en þau mega engan veginn ganga til íbúðareigendanna eða skuldaranna. Manni finnst það oft á tíðum ekki sanngjarnt hvernig þetta er gert. Síðan langar mig rétt í lokin að koma inn á þann vítahring sem þessi verðtrygging er að við upplifðum það á sumarþinginu þar sem fyrsta verk ríkisstjórnarinnar til að koma til móts við heimilin í landinu var að fara í stórkostlegar skattahækkanir og svokallaðan bandorm og við munum alveg eftir umræðunni í kringum það. Við það að hækka óbeinu skattana var ríkisstjórnin í raun og veru að hækka höfuðstól lánanna hjá fólkinu með þeim aðgerðum. Þó svo að það færi út í neysluna þá hækkaði þetta sjálfkrafa höfuðstól lánanna. Þetta er bara einhver vítahringur sem við verðum að komast út úr, það er algjörlega ótækt að hafa þetta svona. Ég vil líka koma aðeins inn á það sem er í farvatninu. Hvað er í farvatninu hjá okkur núna, hvað stendur í fjárlagafrumvarpinu? Það standa til gríðarlegar skattahækkanir á einstaklinga. Ég velti því fyrir mér, ég hef reyndar sagt það úr þessum ræðustól að ég tel þessa leið ekki færa, því miður, því að það sem mun gerast við þetta ofan á allt sem búið er að gerast er að við bara nánast göngum algjörlega frá fjölskyldunum í landinu, mörgum hverjum, reyndar ekki öllum en allt of mörgum, vegna þess að þær standa ekki undir þessu við þessi skilyrði, við minnkandi kaupmátt, við aukið atvinnuleysi og síðan hækkun á þessu öllu saman. Það er algjörlega bráðnauðsynlegt að menn fari að vinna sig út úr þessari vitleysu. Það líka þannig þegar menn eru með verðtryggingu og þegar þetta fer niður og hjaðnar eitthvað þá kemur alltaf hin ástæðan, að það sé ekki hægt að taka hana úr sambandi eða þurfi ekki að taka hana úr sambandi eða gera neitt í því vegna þess að þetta sé allt svo lágt. Þegar tækifæri hafa komið eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson benti hér á, þegar menn gerðu svokallaða þjóðarsátt þá var tækifæri sem við áttum að nýta. En það þýðir svo sem ekkert að vera að velta sér upp úr mistökum, við þurfum að læra af þeim og það er ákveðið tækifæri, eins og hann benti á í sinni ræðu, til að gera þetta einmitt núna og það er ekki bara tækifæri, það er líka lífsnauðsynlegt að gera það við þessar aðstæður, algjörlega lífsnauðsynlegt. Hins vegar verðum við líka að passa okkur á því eins og við munum að áður en verðtryggingin var tekin upp, hún var ekki bara hugsuð til að vera til vandræða, þá var þetta búið að ganga þannig fyrir sig að fjármagnseigendur höfðu tapað öllu í hárri verðbólgu, þannig að auðvitað verðum við að gæta að okkur líka þar. Ég tel að með þessu frumvarpi geri menn sér fulla grein fyrir því og þess vegna vilja menn fara þetta fyrsta skref með því að setja hámark á hana og vísa því síðan til þeirrar nefndar sem Alþingi skipar og fá um það umsögn þar og eins hjá náttúrlega hv. viðskiptanefnd. Ég held að það ætti að vera sameiginlegt markmið bæði hjá lántakendum og lánveitendum að vinna sig út úr þessu og það setur líka, eins og hefur komið hér fram, ákveðinn varnagla á útlánastarfsemi og menn fara að gæta að sér að lána ekki bara algjörlega blint vegna þess að þeir fái allt til baka, þannig að þetta hlýtur að vera sameiginlegt markmið bæði fyrir lántakendur og lánveitendur. Ég treysti því, og sérstaklega eftir orð hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan, að málið fái góða og efnislega umræðu í viðskiptanefnd og góðan endi í þinginu. Að lokum þakka ég flutningsmönnum frumvarpsins fyrir að bera það fram.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra hversu góðan hljómgrunn þetta mál fær hjá þingmönnum, enda er það nú svo að þingmenn úr öllum flokkum hafa tjáð sig um þessi mál í gegnum tíðina. Það sem við horfum hins vegar fram á núna er það að búið er að taka af skarið með það að leggja til ákveðna tillögu sem mun örugglega fá góða umfjöllun í viðskiptanefnd eins og hér hefur komið fram. Við höfum séð núna undanfarið skýrustu merki þess hvernig verðtryggingin virkar á þá sem skulda. Það er ljóst að einhverjir hafa hag af því að vera með verðtryggingu en hins vegar þurfa þessir hagsmunir að fara saman og það gera þeir klárlega ekki í dag, þ.e. að samband lánveitanda og lántaka er ójafnt vegna þess að lántakinn ber alla áhættuna. Það er m.a. það sem þetta frumvarp gengur út á, þ.e. að jafna þennan mun og dreifa áhættunni í staðinn fyrir að einstaklingar, heimilin, lántakendur beri alla áhættuna. Hér hefur verið vitnað í hagfræðinginn Michael Hudson sem talaði um paradís lánardrottna. Það er vitanlega eitthvað sem við getum ekki látið um okkur spyrjast að hér sé paradís lánardrottna, hugsanlega paradís þeirra sem vilja ávaxta fé sitt með einföldum en árangursríkum hætti á kostnað hugsanlega okkar sem erum frekar andvaralaus í því að taka lán fyrir húsnæði og öðru slíku til að koma okkur upp heimili. Það er því mikilsvert að þetta verði skoðað ofan í kjölinn. Það er auðvitað rétt sem fram kom hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni að núna er ákveðið tækifæri til að stíga þessi skref og því er mikilvægt að málið fari sem fyrst til viðskiptanefndar og fái þar góða umfjöllun því að við eigum ekki að láta þetta mál þvælast um í þinginu án þess að fjalla efnislega um það. Við verðum að þora að taka umræðuna því að það er alveg ljóst að það munu ýmsir stórir og miklir varðhundar fara á stjá þegar frumvarpið fer í nefnd. Við verðum að hafa kjark til þess að horfast í augu við þá, hlusta vitanlega á rökin, það eru einhver mótrök, við verðum að hlusta á þau en við verðum líka að hafa kjark til þess að segja: Nú er nóg komið, við getum ekki lengur lagt þetta á hinn venjulega Íslending að bera alla þessa áhættu. Það hefur margt gott verið sagt hér í ræðustól, hv. þm. Lilja Mósesdóttir minntist m.a. á hækkun höfuðstóls lána um 25% og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi míns máls að það er enn ein sönnun á því hvers konar óskapnaður þetta er sem verðtryggingin er núna. Það kann að vera að einhvern tíma hafi hún verið þörf og nauðsynleg en það er langt síðan það var. Ég hygg að það megi finna í samþykktum flestra stjórnmálaflokka einhvers konar samþykktir um að það beri að endurskoða verðtrygginguna, afnema hana í áföngum, afnema hana alveg eða hvernig það er. Því er ánægjulegt og mikilvægt að allir flokkar komi að þessari vinnu við að reyna að finna leiðina út úr þessu. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég þakka þingmönnum fyrir þau viðbrögð sem þeir hafa sýnt við frumvarpinu. Ég veit að það er hægt að treysta þeim orðum sem hér hafa fallið varðandi efnislega og vandaða umfjöllun um málið og ég trúi ekki öðru en að komið sé að tímamótum á Alþingi varðandi verðtryggingu á lánum.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að fagna því frumvarpi sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt hér fram og mæla fyrir í kvöld. Verðtryggingin og háir vextir eru að sliga bæði heimilin og fyrirtækin í landinu og með þessu frumvarpi er stigið skref í rétta átt, með því að setja þak á verðtrygginguna. Helst vildi ég sjá hana afnumda alveg en kannski er rétt að stíga varlega til jarðar og taka eitt skref í einu. Einn stærsti vandi íslensks samfélags er gríðarleg skuldsetning í erlendri mynt en hún er einmitt að miklu leyti til komin vegna hárra vaxta á íslenskum lánum og hinnar alræmdu verðtryggingar. Þegar spilin voru lögð á borðið fyrir hrun var ekki nokkra glóru að sjá í því að taka lán í íslenskum krónum. Þótt ljóst væri að erlendum lánum fylgdi viss gengisóvissa vó vissan um hina skelfilegu verðtryggingu mun hærra. Íslenskir lántakendur hafa nefnilega ekki þurft að velkjast í vafa um að hverja krónu skuli borga margfalt til baka, það hefur legið fyrir um langt skeið. Því fagna ég tilkomu þessa frumvarps og óska flutningsmönnum þess alls hins besta og hlakka til að fjalla um málið í viðskiptanefnd.

Virðulegur forseti. Ég er feginn því að fá að taka þátt í umræðu um þetta merkilega og mikilvæga mál og ég fagna því eindregið að það skuli vera komið fram. Þetta er áfangi í því að afnema verðtryggingu á lánum, eitthvert mesta böl sem íslenskur almenningur hefur búið við í áratugi. Hér mun nýja greiðslujöfnunarvísitalan og væntanlega vísitala neysluverðs fjúka út um gluggann sem mælikvarði og í rauninni váboði fyrir heimilin í landinu. Verðtrygging hefur valdið gríðarlegu tjóni á Íslandi undanfarin 25 ár, þetta er í annað skipti á 25 árum sem verðtryggingin veldur þúsundum ef ekki tugþúsundum heimila greiðsluþroti. Ég lenti sjálfur í fyrstu bylgjunni í kringum 1985 þegar ég var að kaupa mér mína fyrstu íbúð og slapp nú einhverra hluta vegna frá verstu hremmingum þar en ég þekkti margt fólk sem einfaldlega yfirgaf landið vegna þess að það missti húsnæði sitt. Skattahækkanir sumarsins leituðu, eins og komið hefur fram, inn í hækkun á höfuðstólum lána og það var athyglisvert að á fundi fjárlaganefndar í morgun kom ríkisendurskoðandi og var að fjalla um framkvæmd fjárlaga á árinu 2009. Þar kom í ljós að þær skattahækkanir sem hækkuðu höfuðstól lána fólks um einhverja 8–10 milljarða hafa ekki skilað einni einustu krónu í ríkiskassann. Við sjáum því að þetta á sér slæmar hliðar víða. Ég fagna líka mjög ítarlegri umfjöllun hv. þm. Illuga Gunnarssonar um þetta mál hér, hann reifaði það alveg hárrétt og það er fagnaðarefni. Ég vona að það sé ekki merki um áhugaleysi Samfylkingarinnar á þessu máli að enginn þeirra skuli vera hér í salnum en ég leyfi mér að benda á að miðað við viðtökur í öðrum flokkum er einfaldlega meiri hluti fyrir málinu, með eða án Samfylkingar og kannski náum við bara frekar að vinna þetta mál þannig ef því skiptir, ég vona það. Að mínu mati er það mjög fínt fyrsta skref að setja þak á verðtrygginguna og ég tel að það sé kannski vænlegri leið að ná sátt um það með þessari aðferð. Mín skoðun og skoðun Hreyfingarinnar er sú að það beri að afnema verðtryggingu algjörlega. Það er ekki einfalt mál að gera það en ein hugmynd er að einfaldlega setja lög þar að lútandi sem afnema verðtryggingu með einu pennastriki eins og gert var við verðtryggð laun hér um árið. Það má síðan einfaldlega gefa sér það að öll verðtryggð lán taki vexti miðað við t.d. stýrivexti Seðlabankans með einhverju álagi þar til náðst hafa nýir samningar milli lánveitenda og lántakenda. Það þarf að vera forgangsatriði að losna við verðtrygginguna úr íslensku hagkerfi. Það má gefa sér að Íslendingar geti orðið eins og aðrar siðaðar þjóðir í þessum málum og gefi kannski út mjög löng verðtryggð ríkisskuldabréf fyrir langtímafjárfestingar lífeyrissjóða, 30, 40 ára verðtryggð bréf, en verðtrygging ætti að takmarkast við það. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þetta mál og öllum þeim framsóknarmönnum sem eru á því. Þetta er mjög þarft mál og verður til mikilla bóta fyrir íslensk heimili og íslenskt efnahagslíf ef það fer í gegn og ég vona svo sannarlega að málið fái góðan framgang.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu, hún vekur mér svo sannarlega von í brjósti um að við séum að stíga fyrsta skrefið í átt að því að afnema verðtryggingu í íslensku efnahagslífi. Ég hlakka til að vinna að málinu áfram innan viðskiptanefndar og svo í framhaldi af umræðunni, eins og ég sagði í upphafi framsögu minnar, þá vísa ég þessu máli til meðhöndlunar þar í traustar hendur formannsins, Lilju Mósesdóttur.