Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Eysteinn Jónsson) : Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 12. nóv. 1973. Stefán Valgeirsson, 3. þm. Norðurl. e., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 2. varamaður Framsfl. í Norðurl. e., Heimir Hannesson héraðsdómslögmaður, taki sæti á Alþ. í forföllum mínum. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamannsins.“ Heimir Hannesson hefur ekki setið þinghekk áður á þessu þingi, og þarf því að athuga kjörbréf hans, eins og greinir í bréfinu, og verður nú 5 mín. fundarhlé til þess:“ - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Heimis Hannessonar héraðsdómslögmanns, sem nú tekur sæti á Alþ. í veikindaforföllum Stefáns Valgeirssonar, 3. þm. Norðurl. e. N. hefur íhugað þau skjöl, sem hafa fylgt í sambandi við kosningu þessa varamanns, telur ekkert við þau að athuga, og mælir með því, að kosning varamannsins verði metin gild og kjörbréf hans samþykkt.



Herra forseti. Fsp. mín til hæstv. heilbrrh. er í tveim liðum og er á þessa leið: „1. Hver er áætlaður rúmmetrafjöldi í hinu fyrirhugaða heimili drykkjusjúklinga á Vífilsstöðum, og hve marga sjúklinga mun það rúma? 2. Hver er áætlaður kostnaður pr.m3?“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Rúmmetrafjöldinn er 3216 rúmmetrar, sjúklingarnir 23 og kostnaður á rúmmetra 10138 kr. samkv. samþykktu tilboði verktakans.

Fyrirspyrjandi (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fsp. fram til hæstv. viðskrh. um byggingu Seðlabankans. Hafa orðið nokkrar deilur á opinberum vettvangi um byggingu þessa bankahúss á undanförnum mánuðum, og þótt núv. ríkisstj. hafi í upphafi ferils síns sett á stofn allviðamikla stofnun, sem átti að hafa með að gera röðun stórra verkefna í okkar þjóðfélagi, hefur sú stofnun, Framkvæmdastofnunin, ekki getað látið fresta byggingu þessa hanka, og hæstv. viðskrh. hefur ekki talið sig hafa vald til þess að stöðva bygginguna heldur. Hins vegar mun að frjálsri ákvörðun bankastjórnar nokkurt lát hafa orðið á byggingarframkvæmdum. En til þess að gera okkur þm. nokkra grein fyrir, í hvað er þarna verið að ráðast og hve margir starfsmenn eru, hef ég leyft mér að leggja þær tvær fsp. fram, sem eru á þskj. 34. Ég vil þó taka fram, að það er ekki vegna þess, að ég sé, ef Seðlabankinn telur nauðsynlegt að byggja hús yfir starfsemi sína, að amast við því. Hins vegar er ég sammála mörgum aðilum um það, að slíkar byggingarframkvæmdir megi bíða á tímum sem þessum og aðrar nauðsynlegar byggingar ganga fyrir. En fsp. mínar til hæstv. viðskrh. eru á þessa leið: „Hver er áætlaður rúmmetrafjöldi í fyrirhugaðri byggingu Seðlabankans norðan Arnarhóls, og hver er fjöldi starfsmanna þessa banka nú? 2. Hver er áætlaður kostnaður þessarar bankabyggingar pr. m3?“



Herra forseti. Svör við þessari fsp. hefur rn. fengið frá Seðlabankanum, og þau eru á þessa lund: 1. Rúmmetrafjöldi í fyrirhugaðri byggingu Seðlabankans er áætlaður þannig: Rúmmál byggingar ofanjarðar 10 þús. rúmmetrar og rúmmál kjallara undir aðalbyggingu 8 þús. rúmmetrar. Auk þess er kjallari, sem ætlaður er fyrir bílageymslur, áætlaður 12 þús. rúmmetrar. Nýting á þessu húsrými er hugsuð þannig, að í kjallara undir aðalbyggingu verða verðmætageymslur bankans og allt, er tilheyrir öryggisvörslu, svo og ýmis þjónustuaðstaða fyrir starfsfólk. Enn fremur verður í kjallara vélasalur fyrir sameiginlega rafreiknimiðstöð hankanna, en samstarf er hafið milli allra bankanna um að koma upp slíkri miðstöð. Í aðalbyggingunni ofanjarðar verða skrifstofur allra deilda bankans og þeirra sjóða, sem hann hefur umsjón með eða eru tengdir honum, og enn fremur skrifstofur hinnar sameiginlegu rafreiknimiðstöðvar bankanna, í kjallara þeim, sem ætlaður er fyrir bílageymslur, og á lóð hússins er gert ráð fyrir um 160 bílastæðum, og verða þar af um 150 til afnota fyrir almenning. Hefur Reykjavíkurborg óskað eftir að fá til umráða allt að 100 bílastæði umfram þær kvaðir, sem hvíla á byggingunni í því tilliti, og mun borgin standa straum af þeim kostnaði, sem af því leiðir. Ekki er gert ráð fyrir fullri nýtingu alls húsrýmis hinnar nýju byggingar bankans þegar í upphafi, og verður því hluta húsrýmisins ráðstafað til annarra þarfa fyrst í stað, en endanlegar áætlanir hafa ekki verið gerðar um það. Starfsmannafjöldi Seðlabankans er nú 103. 2. Á s. l. sumri, er áætlun var gerð um kostnað við bygginguna, var gert ráð fyrir, að heildarkostnaður mundi nema um 328 millj. kr., og eru þar innifaldar allar bílageymslur. Samsvarar þetta því, að kostnaður á hvern rúmmetra yrði 10900 kr. Þetta voru sem sagt þær upplýsingar, sem rn. bárust frá Seðlabankanum.



Herra forseti Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir mjög greinargóðar upplýsingar. Það er athyglisvert, sem kemur fram í svari hans og svari hæstv. ráðh. við minni fyrri fsp., að kostnaður pr. rúmmetra við heimili drykkjusjúkra á Vífilsstöðum er kr. 10130 á rúmmetra, en við Seðlabankann 10900 kr. á rúmmetra.



Herra forseti. Fsp. mín til hæstv. félmrh. um styttingu vinnutímans er í tveim liðum: „1. Hvað er áætlað, að stór hluti launþega hafi fengið raunverulega (effektiva) vinnutímastyttingu með setningu laga 1971 um styttingu vinnutímans? 2. Hver er áætluð kaupmáttaraukning hjá þeim launþegum, sem notið hafa vinnutímastyttingarinnar að fullu á því tímabili, sem liðið er frá setningu umræddra l., og um hvaða launþegahópa er hér helst að ræða?“ Ég geri mér fulla grein fyrir því og átti reyndar viðtal um það við hæstv. ráðh., að erfitt er að svara þessari spurningu á svo skömmum tíma, svo að vel sé, en það er í fullu samráði við mig, að kannske vanti þar eitthvað á, en hann tjáði mér, að það mundi verða reynt að svara þessu, enda mun það mjög forvitnilegt fyrir marga aðila um þessar mundir, þegar kjarasamningar standa yfir.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að þessi spurning er ekki alveg eins einföld til að svara henni og hún kannske kann að virðast í fljótu bragði. En ég hef fengið hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar og Kjararannsóknarnefnd til þess að aðstoða mig við það að svara þessu, og að þeim upplýsingum fengnum, sem ég hef getað fengið frá þessum stofnunum, er svar mitt á þessa leið: Með l. nr. 88 frá 1971 er vinnuvikan stytt úr 44 dagvinnustundum í 40 stundir, en þá höfðu nokkrar starfsstéttir þegar samið um styttingu vinnutíma, sem ýmist var komin til framkvæmda eða skyldi koma til framkvæmda í áföngum á næstu árum. Þannig hafa opinberir starfsmenn og skrifstofufólk þegar náð 40 stunda vinnuviku, og nokkur iðnaðarmannafélög, sennilega um helmingur iðnaðarmanna, höfðu samið um einhverja styttingu í áföngum. Samkv. þessu höfðu l. formlega einhver áhrif á vinnutíma alls verkafólks, afgreiðslufólks og nær allra iðnaðarmanna, eða samtals yfir 60% allra launþega, þar af eru 53%, sem höfðu fullra 44 stunda dagvinnu fyrir, en aðrir skemmri. Ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um raunverulega breytingu heildarvinnutíma að meðtalinni yfirvinnu á árinu 1972 eftir setningu l. um styttingu vinnuvikunnar. Það hlýtur að ráðast mjög af hinu almenna efnahags- og atvinnuástandi á hverjum tíma, að hve miklu leyti stytting vinnuvikunnar veldur raunverulegri fækkun unninna stunda eða fjölgun eftirvinnustunda, að sama skapi og dagvinnustundum fækkar. Þetta getur einnig verið mjög misjafnt í hinum einstöku atvinnugreinum. Við setningu l. var lauslega áætlað, að vinnutímabreytingin kæmi að hálfu fram í fækkun unninna stunda og að hálfu í aukinni yfirvinnu, og var þá einkum miðað við ríkjandi atvinnuástand og að nokkru leyti reynslu frá fyrri vinnutímabreytingum. Kjararannsóknarnefnd hefur gert úrtaksathugun á vinnutíma verkamanna í Reykjavík á fyrsta ársfjórðungi 1971 og 1972. Niðurstöður þessara athugana benda til þess, að í flestum atvinnugreinum hafi orðið nokkur stytting heildarvinnutíma verkamanna á þessu tímabili, en í heild hafi orðið heldur minni stytting vinnutíma hjá verslununum í Reykjavík en gert var ráð fyrir í upphafi. Um aðra launþegahópa liggja ekki fyrir neinar tölulegar upplýsingar, en miðað við það atvinnuástand, sem ríkt hefur að undanförnu, má telja víst, að t. d. iðnaðarmenn hafi frekar notið áhrifa l. um styttingu vinnuvikunnar í formi hærri tekna heldur en styttri vinnutíma. Frá 1. nóv. 1971, þ. e. a. s. fyrir gildistöku síðustu samninga, til 1. sept. s. l. hefur kaupmáttur tímakaupstaxta verkamanna aukist um 27% miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, en um 20%, sé miðað við vísitölu vöru og þjónustu, þ. e. a. s. a-lið framfærsluvísitölu. Aukning kaupmáttartekna launþega ræðst hins vegar mjög af því, hver hefur orðið raunveruleg breyting vinnutíma á tímabilinu, bæði vegna áhrifa l. um styttingu vinnuviku og eins vegna ríkjandi atvinnuástands, og þarf því ekki að vera hin sama og kaupmáttur tímakaupstaxtanna. Miðað við, að verkamaður hafi eingöngu unnið dagvinnu og notið styttingar vinnuviku að fullu í styttri vinnutíma og þar með lengri frítíma, er kaupmáttur atvinnutekna alls 14% hærri nú en haustið 1971, miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, en 71/2% miðað við vísitölu vöru og þjónustu. En miðað við óbreytta yfirvinnu, eins og hún var að meðaltali árið 1971, styttingu vinnuviku og lengri frítíma, er kaupmáttaraukning 18% miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, en 11% miðað við vísitölu vöru og þjónustu. Á þeirri forsendu, að stytting vinnuviku hafi að hálfu komið fram í fækkun vinnustunda í heild og að hálfu í fjölgun yfirvinnustunda, hefur kaupmáttur tekna verkafólks aukist að meðaltali um 23–24% miðað við framfærsluvísitölu, en 16–17% miðað við vísitölu vöru og þjónustu frá haustinu 1971. Eins og ég sagði áðan, liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um breytingu vinnutíma hjá einstökum launþegahópum. Hins vegar liggja fyrir hjá Kjararannsóknarnefnd fullkomin frumgögn til þess að svara því, um hvaða breytingar hefur þar verið að ræða, en til þess að fá það upplýst fullkomlega og óyggjandi þarf að gera svokallað „prógram“, sem hægt er að keyra gegnum skýrsluvélar, og það tekur verulegan tíma, a. m. k. allmargar vikur, en ég hef gert ráðstafanir til þess, að þetta verk verði unnið, og mundi þá vera fært að svara þeirri fsp., sem til mín hefur verið beint, svo vel sem okkar upplýsingasöfnun leyfir. En hins vegar er þó það að segja, þó að ekki sé hægt að fullyrða um einstaka launþegahópa, að það má telja víst með tilliti til ríkjandi atvinnuástands, að í langflestum tilfellum hafi áhrif lagasetningar um styttingu vinnuviku að einhverju leyti komið fram í hærri tekjum launþega. Ég vil svo þessu aðeins til viðbótar geta þess til þess að gera einhverja úrlausn frekari á þeirri spurningu, sem fram var borin, að þá hefur verið hjá Kjararannsóknarnefnd í tilefni af fsp. gerð úrtaksrannsókn, sem á að gefa nokkuð rétta mynd um verkamenn í Reykjavík, og þar hefur komið í ljós, að vinnutíminn breytist sem hér segir: Dagvinnutíminn hefur styst um 7.5%, eftirvinna aukist um 1.1% og næturvinna aukist um 27.2%, þ. e. a. s. meðalvinnutímastyttingin hefur þá orðið hjá þessu úrtaki 3.65%. Það svarar nokkurn veginn nákvæmlega til þeirrar ágiskunar, sem áður var gerð, að almennt mundi þessi lagabreyting hafa í för með sér, að hún fengist að hálfu leyti fram í styttri vinnutíma og að hálfu leyti í aukinni yfirvinnu, svo að það fellur alveg saman, þetta úrtak, við þær ágiskanir, sem hagrannsóknadeildin hefur yfirleitt byggt á í þessu efni. Ég bið fyrirspyrjanda velvirðingar á því, að ég get ekki svarað þessu enn greinilegar, en vona, að innan tíðar verði unnt að veita honum frekari upplýsingar og enn þá nákvæmari en ég hef hér getað veitt.

Fyrirspyrjandi (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, og eins og ég tók fram í upphafi minnar fsp., tek ég fyllilega til greina þá erfiðleika, sem við er að etja til þess að fá fullnaðarsvar við fsp. Ég vil jafnframt þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa gert ráðstafanir til þess, að slíkar upplýsingar geti legið fyrir í framtíðinni.



Herra forseti. Fsp. mín til hæstv. dómsmrh. er í tveim liðum á þessa leið: „1. Hvað á Landhelgissjóður mikið óinnheimt a. af sektarfé íslenskra skipa, b. af sektarfé erlendra skipa? 2. Hvaða embætti sýslumanna og fógeta eiga þessar skuldir óinnheimtar, og hver er upphæðin hjá viðkomandi embættum hverju fyrir sig?“

Forsrh. (Ólafar Jóhannesson) : Herra forseti. Af sektarfé íslenskra skipa á Landhelgissjóður óinnheimtar 6 millj. 77 þús. kr. Af sektarfé erlendra skipa á Landhelgissjóður ekkert óinnheimt. Framangreindar sektir eru til innheimtu hjá eftirtöldum embættum: Yfirsakadómari í Reykjavík, 7 mál. 315 þús. Bæjarfógetinn, Akranesi, 4. mál, 175 þús. Sýslumaður Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, 1 mál, 60 þús. Sýslumaður Barðastrandarsýslu, 2 mál, 640 þús. Lögreglustjórinn, Bolungarvík, 1 mál, 600 þús. Bæjarfógetinn, Ísafirði, 2 mál, 640 þús. Sýslumaður Húnavatnssýslu, 1 mál, 40 þús. Bæjarfógetinn, Siglufirði, í mál. 600 þús. Bæjarfógetinn, Ólafsfirði, 1 mál, 45 þús. Bæjarfógetinn, Akureyri, 1 mál, 250 þús. Bæjarfógetinn, Húsavik, 3 mál, 697 þús. Bæjarfógetinn, Seyðisfirði, 1 mál, 40 þús. Sýslumaður Skaftafellssýslu, 5 mál, 225 þús. Bæjarfógetinn, Vestmannaeyjum,2 mál. 100 þús. Sýslumaður Árnessýslu, 3 mál, 120 þús. Bæjarfógetinn, Keflavík, 2 mál, 100 þús. Bæjarfógetinn, Hafnarfirði, 1 mál, 40 þús. Til innheimtu hjá rn. sjálfu og ósent til embætta, eru 5 mál. 1 millj. 390 þús. Samtals eru þetta 6 millj. 77 þús., eins og ég áður sagði. Það er kannske rétt að láta aðeins fylgja til skýringar þessu þá aths., að af þessari fjárhæð, sem ég nefndi sem óinnheimtar sektir í Landhelgissjóð, eru 3 millj. 260 þús. kr. vegna töku 14 skipa í einu á veiðisvæði í Miðnessjó 29. apríl 1971. Á tímabilinu frá 1969 til dagsins í dag hefur verið lokið til fullnustu 44 málum innlendra skipa, og sektarfjárhæð er á því tímabili 1.8 millj. Á sama tímabili hefur verið lokið til fullnustu 12 málum erlendra skipa, og er sektarfjárhæð 5 millj. 885 þús. Þetta voru margar tölur. Hv. fyrirspyrjandi getur að sjálfsögðu, ef hann óskar eftir, fengið afrit af þessu í rn.

Fyrirspyrjandi (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þessar upplýsingar, sem hann gaf mér við fsp. mínum, og uppfylla þær alveg það, sem ég bað um. Ég þakka fyrir.



Herra forseti. Fsp. þessi er borin fram af varaþm. mínum, sem átti sæti á Alþ., meðan ég sat þing Sameinuðu þjóðanna. Ég tel mér engu að síður skylt að gera grein fyrir henni, sem að vísu þarf ekki í löngu máli að gera, því að hún skýrir sig sjálf. Hún er í tveimur liðum. Það er fsp. til hæstv. sjútvrh. Annars vegar er spurt um það, hve miklu tap togaraútgerðarinnar nam 1972, og í öðru lagi er spurt að því, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera til þess að tryggja rekstur hinna nýju skuttogara. Báðar eru fsp. þessar um hin mikilvægustu atriði varðandi útgerðina og áreiðanlega mjög fróðlegt að fá við þeim svar.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Það eru í rauninni á dagskrá tvær fsp. mikið til um sama atriði, varðandi rekstur togara og afkomu þeirra, og þetta fléttast nokkuð saman. Ég skal samt reyna að svara þessari fsp., eftir því sem hægt er, aðgreindri, og koma þá þær upplýsingar sem umfram eru og hér liggja fyrir, fram, þegar hin fsp. verður rædd. Spurt er um, hvað miklu tap togaraútgerðinnar nam árið 1972. Það hefur farið fram athugun á því í sjútvrn.og eins í hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, og er talið, að tap togaraútgerðarinnar hafi numið á árinu 1972, þegar afskriftir eru taldar með, eða endurmetnar afskriftir, 141 millj. kr. Þar af eru afskriftir 37.3 millj. kr. Til þess að greiða upp í þetta tap hefur togaraútgerðinni verið greitt vegna rekstrarins á árinu 1972 samtals 101 millj. kr., eða úr Aflatryggingasjóði um 36 millj. kr., ríkissjóði um 45 millj. kr. og af gengishagnaði um 20 millj. kr., svo að það má segja, að þetta útreiknaða tap hafi verið greitt að mestu leyti af opinberum aðilum á þennan hátt, nema afskriftarfjárhæðir. Þá er í öðru lagi spurt um það, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera til þess að tryggja rekstur hinna nýju skuttogara. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar í þeim efnum enn. Málið hefur verið til athugunar, enda er hér um reynslurekstur að ræða, og reksturinn hefur á flestum skipunum staðið enn í stuttan tíma og varla hægt að tala um, að fengist hafi fullnægjandi yfirlit um rekstrarafkomuna enn sem komið er. En sem sagt, svarið við þessu er, að engar ákvarðanir hafa verið teknar í þessum efnum enn. Þá er í rauninni þessum fsp. svarað, sem hér liggja fyrir og eru nú til umr. Viðbótarupplýsingar um afkomu og útlit á hinum nýju skuttogurum verða þá gefnar undir næsta dagskrárlið, þar sem spurt er um mjög svipað efni. Ég vænti sem sagt, að þessum fsp. sé svarað á fullnægjandi hátt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans. Fyrra svarið virðist benda til þess, eftir þeim tölum að dæma, sem þar eru nefndar, að halli togaraútgerðarinnar það ár hafi verið allgeigvænlegur miðað við þann fjölda togara, sem í gangi var, og miðað við, að þá eru ekki komnir til nema sárafáir, ef þá nokkrir, hinna nýju og dýru togara, en afskriftir af þeim eru a. m. k., hvað sem rekstrinum líður, miklum mun hærri en hér er um að ræða. Og þrátt fyrir það, að orðið hafi að mæta hallanum með styrk úr ríkissjóði og úr öðrum áttum, svo sem ráðh. gerði grein fyrir, hefur ekki verið neitt til afskrifta, sem að sjálfsögðu er til langframa mjög erfitt og vandasamt og raunar óviðunandi mál. Varðandi aðra fsp. er kannske erfitt að ræða hana miklu nánar, vegna þess, eins og hæstv. ráðh. sagði, að hér er önnur fsp., þar sem vikið er að sama máli. En ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. sér sér fært að svara því nú í sambandi við þá fsp, eða yfir höfuð að svara því, - það hefur verið áður rætt um það hér á Alþ., hvort ekki megi ganga út frá því, að hæstv. ríkisstj. líti á málefni þeirra fjölmörgu skuttogara, sem eru að koma til landsins og því miður eru ekki glæsilegar horfur um útkomu á, og mæti þeim vanda með einhverjum hætti af opinberri hálfu, svo sem vanda hinna eldri togara. Ég spyr að þessu vegna þess, að þegar þetta hefur verið rætt hér áður, hefur komið fram, að ég hygg hjá þessum hæstv. ráðh., að hann teldi mjög vafasamt a. m. k., að hægt væri að ganga út frá því, að til álita kæmi að veita þessum togurum aðstoð, því væri ástæða til þess að fá að vita, hvort ráðh. hefur þá skoðun eða hvort hann vill, þegar þessar niðurstöður liggja fyrir, beita sér fyrir því, ef nauðsynlegt reynist, að veita þeim aðilum, sem eiga skuttogarana og eru fjölmargir og margir þeirra ekki mikils megnugir, aðstöðu til þess að reka þá togara með eðlilegum hætti.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af þessu segja það, að það leikur auðvitað enginn vafi á því, að það verður fylgst með því, hvað er nauðsynlegt að gera til þess að tryggja rekstur þessara þýðingarmiklu atvinnutækja. En rekstur þeirra er nú yfirleitt í höndum einstaklinga eða einkafyrirtækja, slíkir aðilar verða að sækja sjálfir um styrk til ríkisins, áður en við förum að gefa nokkrar yfirlýsingar um það, hvað við ætlum að greiða mikið af væntanlegu tapi þeirra, og efast ég ekki um, að hv. fyrirspyrjandi þekkir mætavel, að það er eðlilegt. En sem sagt, það hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir um það, hvað gera skuli og að hve miklu leyti þurfi að hlaupa undir bagga með þessum aðilum. Það er fylgst með rekstrarútkomu þessara skipa, eins og tök eru á, eins og ég segi er aðalatriðið, að reynt verður að sjá til þess, að rekstur þeirra geti haldið áfram með eðlilegum hætti, þannig að það þurfi ekki frekar að verða stöðvun þar á heldur en í sambandi við annan rekstur. Ýmsar upplýsingar væri hægt að gefa hér almennt um þá reynslu, sem fengin er af rekstri þessara skipa, en það vinnst ekki tími til þess í þessum fyrirspurnatíma, en það kemur að því, að hin fsp. um sama efni verður hér rædd, og þá koma þær upplýsingar fram.

Fyrirspyrjandi (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Á þskj. 61 hef ég leyft mér að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvrh., hvernig líði framkvæmd á þál. um fiskileit fyrir Austfjörðum, sem samþ. var á Alþ. hinn 5. mars 1971. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hið fyrsta fram fara ítarlega fiskileit úti fyrir Austfjörðum, og verði sérstök áhersla lögð á leit að rækju, humar og skelfiski. Fiskileit þessi verði gerð í samráði við Hafrannsóknastofnunina og samtök sjómanna og útvegsmanna á Austurlandi.“ Nú þarf ekki að setja á tölur um nauðsyn þess, að aukin sé fiskileit og rannsóknir á göngu fiskstofna. Ég hygg, að það sé jafnvel hið mesta mál, sem okkar bíður, að auka það sem mest við megum. Og sannleikurinn er sá, að okkur vantar enn allan grundvöll til þess að taka ákvarðanir um fiskifriðun, meðan á skortir allar rannsóknir á fiskgöngum og fiskstofnum, eins og raun her vitni nú. Menn hafa uppi stórar tölur um fiskvernd, um friðun fiskimiða, án þess að hafa nokkurn grundvöll til að byggja á. Við erum svo skammt á veg komin í þessum sökum, að segja má, að ákvörðun í þessu efni sé ekki undirbyggð með þeim hætti, sem vera skyldi. Lögð er fram hér í þingi till. til þál. um nýtingu landhelginnar til fiskveiða, án þess að þar liggi til grundvallar nokkur fræðileg athugun eða grundvöllur, hvernig að því máli skuli yfirleitt staðið. En það hefur komið í ljós á undanförnum árum, að möguleikar okkar eru ótrúlegir í sambandi við nýtingu sjávarafla. Ný fiskimið hafa fundist, skelfiskmið í Breiðafirði og við Djúp vestur, nýr atvinnuvegur, sem hefur veitt fólki atvinnu og gefið hinn besta arð. Þess vegna ber að leggja áherslu á rannsóknir í þessum efnum. Og ég hygg, að fyrir Austurlandi hafi ekki verið lögð sú áhersla á rannsóknir sem vera skyldi, og fyrir því hef ég beint þessari fsp. til hæstv. sjútvrh. Vænti ég, að hann muni geta upplýst, með hvaða hætti staðið hefur verið að rannsóknum í þessu efni.



Herra forseti. Svar það, sem sjútvrn. hefur borist við þessari fsp. frá Hafrannsóknastofnuninni, er á þessa leið : „Forstjóri Hafrannsóknastofnunarinnar hefur beðið mig að svara bréfi rn. frá 31. f. m. um ofangreint mál.“ - Það er Ingvar Hallgrímsson fiskifræðingur, sem skrifar undir bréfið. – „Leiðangrar Hafrannsóknastofnunarinnar fyrir Austfjörðum síðan 1971 eru sem hér greinir: Botnfiskar, skeldýr og rækja: 1971, í maí var í leiðangri rannsóknaskipsins Hafþórs unnið að þorskrannsóknum á Þistilfirði og Bakkaflóa og á grunnum þar fyrir utan, Þistilfjarðargrunni og Vopnafjarðargrunni. Var sérstaklega athugað um magn smáfisks á þessum slóðum. Í júní og júlí var leitað að hörpudiski við Norður- og Austurland, og fannst nokkurt magn á Bakkaflóa og Vopnafirði. Þess má einnig geta, að í byrjun árs 1971 fann rannsóknaskipið Hafþór rækjumið í Berufirði, sem síðan hafa verið nýtt af bátum frá Djúpavogi, en rækjan er þarna smá og magn virðist frekar lítið og miður stöðugt. Þó hafa þessar veiðar gefið nokkra búbót á vissum tímum. Árið 1972, í maí og júní, er rannsóknaskipið Hafþór í rækjuleit við Suðaustur- og Austurland, og fundust ný mið í Berufjarðarál og Lónsdýpi. Í júlí var fylgst með magni smáfisks af togurum á Austfjarðarmiðum og farinn leiðangur með einum Austfjarðatogaranna, botnvörpungnum Hólmatindi. Í okt.-nóv. voru athuguð grálúðumið út af Austfjörðum á rannsóknaskipinu Bjarna Sæmundssyni og einnig gerðar athuganir á þorski. Í nóv. var þorskathugunum þessum haldið áfram á sama skipi og togað víða út af Austfjörðum, bæði grunnt og djúpt. Árið 1973, í mars og apríl, var rannsóknaskipið Hafþór við Austfirði, aðallega við athuganir á þorski og kola. Í júlí var rannsóknaskipið Bjarni Sæmundsson við þorsk- og ýsurannsóknir við Suðaustur- og Austurland. M. a. var kannað, hvers konar afla breskir togarar fengju á þessum slóðum. Humars hefur ekki verið leitað út af Austfjörðum, enda er hann bundinn hlýja sjónum hér við land. Uppsjávarfiskar, loðna: Árin 1971–1973 hefur verið leitað að og fylgst með loðnugöngum á svæðinu frá Melrakkasléttu austur og suður um að Dyrhólaey frá áramótum fram í miðjan apríl. Í þessum leiðöngrum hefur m. a. verið safnað upplýsingum um magn loðnu, hegðun og veiðimöguleika, kynþroska og stærð og fylgst með göngum upp að sunnanverðum Austfjörðum. Öllum upplýsingum, sem máli hafa skipt hverju sinni, að því er varðar gang veiðanna, hefur verið komið á framfæri jafnóðum, annaðhvort með talstöðvarviðskiptum við skipstjóra eða í gegnum fjölmiðla. Í öðru lagi eru síld og kolmunni. Á tímabilinu frá 20. maí til 25. júní 1971–1973 hefur verið leitað síldar og kolmunna á djúpmiðum austanlands. Kannaðar voru síldar- og kolmunnagöngur á þessu hafsvæði, gerðar veiðitilraunir með flotvörpu og umhverfisrannsóknir. Upplýsingum um árangur hefur verið komið á framfæri um fjölmiðla og við sjómenn jafnóðum og í rit Hafrannsóknastofnunarinnar. Árin 1972–1973 voru gerðar nokkrar framhaldsathuganir á kolmunnagöngum og veiðitilraunir í Austurdjúpi, aðallega í júlímánuði. Þá var Eldborg GK-13 fengin til kolmunnaleitar og veiðitilrauna með hringnót í um einn mánuð seinast í maí og í júní 1972. En þess utan hefur rannsóknaskipið Árni Friðriksson verið eitt við verk, sem að framan greinir. Virðingarfyllst, Ingvar Hallgrímsson fiskifræðingur.“ Þetta eru sem sagt þær upplýsingar, sem rn. hefur fengið sem svör við fsp. hv. þm. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá honum, að það er vissulega mikil þörf á því, að hægt sé að efla fiskileit við landið og fiskirannsóknir, þannig að við höfum þar á meiri vitneskju að byggja en við höfum í dag. En þrátt fyrir góðan vilja er þessu allþröngur stakkur skorinn. Rannsóknaskipin eru kannske ekki nægilega mörg. Við eigum orðið 5 rannsóknaskip, sem Hafrannsóknastofnunin hefur með að gera og dreifir þeim til margvíslegra rannsókna allt í kringum landið. Einnig er það, að hér kemur ekki aðeins til skipakostur, heldur einnig starfslið, og allt er þetta býsna dýrt, þó að vissulega sé hér um brýnt verkefni að ræða. Ég vil geta þess, að rn. hefur tekið ákvörðun um það að koma upp á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar sérstökum útibúum, sem hafi fasta aðstöðu í öllum landshlutum. Gert er ráð fyrir því, að á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar verði fjögur slík útibú, og hugmyndin með þeim er sú að tengja enn þá betur saman fiskifræðingana og starfslið Hafrannsóknastofnunarinnar hér í Reykjavík í gegnum þessi útibú og hina starfandi menn við sjávarútveginn úti á landi, þ. e. a. s. sjómenn og útvegsmenn. Það er skoðun okkar í sjútvrn., að þetta gæti orðið til þess, að betur væri á margan hátt staðið að rannsóknum í þessum efnum en verið hefur, og að því er vissulega stefnt. Ég vænti svo, að þetta svar sé fullnægjandi fyrir hv. fyrirspyrjanda.

Fyrirspyrjandi (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans, en átti að vísu von á vænni niðurstöðu úr því, sem hann gerir nú sjálfur í þessu sambandi. Svar hans fjallaði að mestu um almenna fiskileit og fiskrannsóknir, en sú þál., sem hann bar fram og fékk samþykkta á sinni tíð, beindist eingöngu að rannsóknum við Austfirði. Að vísu er það rétt, að rækjumið fundust í Berufirði. Ég hygg, að það hafi að vísu ekki verið á vegum Hafrannsóknastofnunar, sem þau voru uppgötvuð fyrst, en það skiptir ekki höfuðmáli. En eftir þeirri samþykkt, sem gerð var á hv. þingi 5. mars 1971, þá er það skoðun mín, og ég vísa til svars hæstv. ráðh., að ekki hafi beinlínis verið unnið eftir henni varðandi rannsóknir við Austfirði. Nú er það rétt, að hér er feiknalega viðamikið mál og framkvæmdaafl skortir víða í þessum sökum. Við þurfum að leggja stóraukna áherslu á rannsóknir í þessu efni um land allt, en ég hefði vænst þess eftir þessa ályktun, sem þingið gerði 1971, að beinlínis hefði afli verið beint að því, að rannsakað yrði nákvæmar um Austfirði, hvernig hagar til um t. d. rækjugöngur og humar einnig, þótt því sé haldið fram, að hann sæki ekki þangað, og sér í lagi skelfisk. Ég tek það fram, að mér sýnist ekki, að framkvæmd þessarar þál. sé með þeim hætti, sem maður hefði getað vænst eftir orðanna hljóðan í samþykktinni sjálfri.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, ef það hefur farið fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það, sem ég las upp hér frá Hafrannsóknastofnuninni, varðaði allt saman fiskileit og fiskirannsóknir fyrir Austurlandi. Þetta var engin almenn skýrsla um allar þær rannsóknir, sem stofnunin hefur haft með höndum, heldur eingöngu varðandi Austurland. Þar var um að ræða skeldýrarannsóknir, rækjurannsóknir, loðnurannsóknir, síldarrannsóknir, flatfiskrannsóknir, þorskrannsóknir, grálúðurannsóknir og ýsurannsóknir á þessu árabili. Ég efast ekkert um, að það eru uppi á Austurlandi og víðar óskir um, að gert verði meira að, en mér sýnist, að það hafi verið unnið að þessum málum, og ég ætla, að það verði gert, eftir því sem tök eru á. En rannsóknaverkefnin eru mörg, eins og ég sagði. Sem sagt, ég get ekki séð annað en það hafi verið af hálfu stofnunarinnar unnið í meginatriðum að því, sem henni hafði verið falið.

Fyrirspyrjandi (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. sjútvrh. þriggja spurninga varðandi fiskiðnaðarnámskeið sjútvrn. Fyrsta spurningin hljóðar svo: „Hvað veldur auglýsingu Fiskmats ríkisins um fiskiðnaðarnámskeið í sömu greinum og kenndar eru í Fiskvinnsluskólanum og á sama tíma og hann starfar?“ Í öðru lagi: „Munu þeir, sem námskeiði þessu ljúka á 2–4 vikum, njóta sömu réttinda, t. d. við mat á frystum og ferskum fiski, og þeir, sem námi ljúka frá Fiskvinnsluskólanum eftir 3 vetra nám?“ Og í þriðja lagi: „Telur ráðh. slíka ráðstöfun æskilega fyrir hinn unga Fiskvinnsluskóla og íslenskan fiskiðnað í heild?“ Ég held, að allir hljóti að gera sér grein fyrir því, ef t. d. annarri spurningunni væri svarað játandi, að þá mundi það þýða dauðadóm yfir skóla þessum, því að að sjálfsögðu mundu nemendur skólans þá leita á námskeið þetta til þess að hljóta þau réttindi, sem þeir eru annars að leita eftir í skólanámi sínu. Ég skal taka það fram, að ég hef heyrt þess getið og heyrt haft eftir hæstv. ráðh. að gefnu tilefni vegna fsp. nemendanna sjálfra, að hann hafi tekið vel undir fsp. þeirra og gefið þeim fyrirheit um, að mál þeirra yrði athugað og hagsmunir þeirra. En ég hef talið rétt að fylgja þessum fsp. eftir hér á hv. Alþ., til þess að Alþ. fái að heyra svör hæstv. ráðh. við þessum fsp. og þau séu þá skjalfest hér á hæstv. Alþ.



Herra forseti. Svör við þessum spurningum hafa mér borist í hendur frá sjútvrn. og frá Fiskmati ríkisins, og er rétt, að ég lesi þau hér upp fyrst. Það er í fyrsta lagi: Ástæður fyrir auglýsingu Fiskmats ríkisins um fiskiðnaðarnámskeið eru eingöngu þær, að samkv. könnun, sem gerð var í sumar, vantar nú þegar 35–45 manns til þess að vinna við fiskmat og gæðaflokkun fisks í hinum ýmsu hraðfrystihúsum eða öðrum fiskvinnslustöðvum landsins. Fiskvinnsluskólinn mun ekki alveg á næstunni útskrifa einn einasta nemanda, sem bætt gæti úr þessari fyrirliggjandi þörf á hæfum matsmönnum á vegum Fiskmatsins, og þess vegna þurfti Fiskmatið sjálft að gera þessar ráðstafanir. Þess má geta, að Fiskmat ríkisins hefur haldið slík námskeið í meira en tvo áratugi og þannig leyst úr brýnni þörf með því að veita mörg hundruð matsmönnum nauðsynlega þekkingu Í öðru lagi: Fiskvinnsluskólinn er nú að hefja sitt 3 starfsár og mun útskrifa sína fyrstu nemendur næsta vor. Ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um það, hvaða réttindi þetta fólk muni hljóta að loknu námi né heldur hvaða réttindi menn munu geta aflað sér með því að sækja námskeið líkt og það, sem nýlega var auglýst á vegum Fiskmats ríkisins. Í þessu sambandi skal þó upplýst, að á sameiginlegum fundi, sem starfsmenn sjútvrn. hafa haldið með skólastjóra og skólanefndarform Fiskvinnsluskólans, ásamt fiskmatsstjóra og yfirmönnum Fiskmatsins, varð samkomulag um eftirtalin 3 atriði: a) Líklegt er eða næstum fullvíst, að í náinni framtíð muni þörfin á fræðslu fólks, sem veljast mun til fiskmatsstarfa, verða meiri en Fiskvinnsluskólinn getur veitt samkv. kennsluskrá. b) Námskeið lík því, sem nýlega var auglýst, verða þess vegna nauðsynleg í nokkur ár til viðbótar. Verður höfð samvinna milli Fiskmatsins og Fiskvinnsluskólans um að meta þörfina á slíkum námskeiðum og um tilhögun og framkvæmd þeirra. c) Fiskmatið og Fiskvinnsluskólinn munu gera till. til sjútvrn. um það, hvaða réttindi fiskmatsmenn skuli hafa með tilliti til menntunar og hvernig skuli haga löggildingu þeirra. Ráðuneytið mun síðan, að fengnum þessum till., hlutast til um, að endurskoðaðar verði gildandi reglugerðir um þessi atriði. Að lokum skal þess getið að forsvarsmenn Fiskmatsins og Fiskvinnsluskólans töldu einnig æskilegt, að lög um Fiskvinnsluskólann verði endurskoðuð með tilliti til þeirrar reynslu, sem fengist hefur á þeim rúmu tveimur árum, sem skólinn hefur starfað, og þá verði athugað, hvort ekki sé sjálfsagt, að Fiskmatið eigi fulltrúa í skólanefnd, til þess að tryggja nánara samband milli skólans og þeirra greina sjávarútvegsins, sem hann á einkum að þjóna. En skólinn heyrir, eins og kunnugt er, ekki undir sjútvrn., heldur menntmrn. Þessar upplýsingar, sem ég hef nú lesið, eru undirritaðar af Þórði Ásgeirssyni skrifstofustjóra í sjútvrn. Til viðbótar við þetta vil ég lesa hér nokkrar upplýsingar um bréfi frá fiskmatsstjóra, en bréfið er það langt, að varla vinnst tími til að lesa það hér allt, enda sé ég ekki, að sumt af því, sem kemur fram í bréfinu eigi endilega erindi hingað inn á Alþ. Fiskmatsstjóri segir þetta m. a. í bréfi sínu : „Ein meginforsendan fyrir þeim margþættu þjónustustörfum, sem Fiskmati ríkisins er skylt að framkvæma, er að kanna starfshæfni fiskmatsmanna, sem framkvæma undir stjórn þess gæðaflokkun, hreinlætis- og búnaðareftirlit, bæði í veiðiskipum og í landi, ásamt mörgum eftirlits- og trúnaðarstörfum, er heyra til gæðamati fisks og fiskafurða. Samkv. þessu hvílir jafnan sú skylda á yfirmönnum Fiskmats ríkisins að fullvissa sig eins og unnt er um starfsreynslu og hæfni þeirra, er þeir fela gæðaflokkun fisks og fiskafurða og önnur skyldustörf í því sambandi. Samkv. framansögðu hefur í rúma tvo áratugi verið haldið uppi námskeiðum á vegum sjútvrn. og Fiskmats ríkisins og Fiskmati ríkisins jafnan verið falin framkvæmd þeirra námskeiða. Við námskeiðin hefur Fiskmat ríkisins jafnan notið góðra aðstoðar ýmissa aðila, t. d. Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og aðila frá sölusamtökum fiskframleiðenda og einstökum framleiðendum, vegna húsnæðis og fleira. Skilyrði eru um starfsreynslu nemenda fyrir þátttöku í námskeiði, til þess að ná fram eins hæfum starfskröftum og unnt er með námskeiðum, og hefur í aðalatriðum eftirfarandi aðferðum verið beitt : 1) Að umsækjendur hafi mikla starfsþjálfun í viðkomandi framleiðslugrein, sem námskeiðið snýst um, áður en þeir eru innritaðir á námskeið. - Það er því væntanlega byggt á þekkingarskorti, þegar menn gera mjög villandi fsp. um 3 vikna námskeið. Nemendur hafa áður mikla starfsþjálfun. 2) Að veita með námskeiðunum alla mögulega fræðslu, verklega og bóklega, og taka jafnan inn í þá fræðslu allar nýjungar um fiskframleiðslu, gæðamat, hreinlætismál, búnað í framleiðslu og fleira. 3) Að kanna verkhæfni, framkomu og umgengnishæfileika nemenda meðan námskeiðið stendur yfir. 4) Eftir námskeiðið starfa nemendur á reynslutíma undir stjórn þar til hæfra manna, þar til hæfni þeirra alhliða séð telst reynd. Með þeirri öru aukningu og fjölbreytni í sjávarútvegi og framleiðslu síðustu ára hefur sérhæfni til hvers konar starfa aldrei verið meira krefjandi en nú. Samkv. könnun s. l. sumar kom í ljós, að þörfin á sérhæfðu starfsfólki vegna gæðaflokkunar fisks og fiskafurða svo og margvíslegra trúnaðarstarfa í því sambandi var varlega áætluð 35–45 manns nú þegar eða í síðasta lagi í ársbyrjun 1974.“ Þetta eru nokkrar helstu upplýsingarnar, sem koma hér fram í bréfi Fiskmats ríkisins. En til viðbótar við þetta vil ég segja það, að ég hef fyrir mitt leyti tekið ákvarðanir um nokkur atriði varðandi þetta mál, þar sem mín afstaða kemur skýrt fram. Það er í fyrsta lagi, að ég vil, að þegar augl. fiskmatsmannanámskeið verði haldið á vegum Fiskvinnsluskólans og Fiskmats ríkisins sameiginlega og í fullu samstarfi þeirra á milli. Hef ég óskað eftir, að þetta yrði framkvæmt. Starfsmenn mínir hafa hins vegar upplýst mig nú í morgun um, að það virðist vera fullt samkomulag á milli skólastjóra Fiskvinnsluskólans og form. skólan. þar og fiskmatsstjóra um, að að þessu sinni verði það Fiskmat ríkisins, sem reki þetta námskeið. Séu þessir aðilar fullkomlega sammála, mun ég ekki grípa fram fyrir þeirra hendur. En ég hefði óskað eftir hinu. Í öðru lagi hef ég óskað eftir upplýsingum um það, í hvers valdi það sé að ákveða tiltekin réttindi fyrir þá menn, sem ljúka þessu auglýsta námskeiði, og eins fyrir þá, sem ljúka prófum frá Fiskvinnsluskólanum. Það er ákvörðun mín að standa þannig að málum, að það sé ljóst, að það verði viðurkennt, að próf frá Fiskvinnsluskólanum veiti meiri réttindi en frá námskeiðinu og veiti próf skólans forgangsrétt til starfa umfram þau réttindi, sem það námskeið, sem t. d. nú hefur verið auglýst, getur veitt. Ég tel að það námskeið, sem nú stendur til að halda, og þau önnur, sem kynnu að verða haldin, verði að veita takmarkaðri réttindi, borið saman við þau réttindi, sem próf frá skólanum eiga að veita, og verður staðið að því að framkvæma það á þessa lund. Þá hef ég einnig ákveðið að beita mér fyrir því, eftir því sem mitt vald nær til. að nemendur í Fiskvinnsluskólanum verði aðnjótandi ,sams konar námsstyrkja og námslána og nemendur hliðstæðra framhaldsskóla fá nú úr Lánasjóði íslenskra námsmanna. Þá er í fjórða lagi það, að ég tel brýna þörf vera á því að sjá um, að lög um Fiskvinnsluskóla ríkisins verði framkvæmd eins og þau eru eða þær ákvarðanir, sem í þeim er að finna í 6. gr. 1. segir alveg skýrum orðum, að á árunum 1972–1975 skuli enn fremur undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla 1. og 2. stigs á Suðurnesjum, Akranesi og í stærstu fiskiðnaðarstöðum í öðrum landshlutum. Það var skoðun þeirrar n., sem fjallaði um setningu l. um fiskvinnsluskóla á sínum tíma, og það myndaðist fullkomin samstaða í n., þegar þau lög voru sett, að til þess að það mætti heppnast að byggja hér upp nægilega fjölmennan og myndarlegan fiskvinnsluskóla, þyrfti að koma upp í helstu landshlutunum 1. og 2. stigs námi skólans og síðan yrði aðalskólinn hér í Reykjavík. Tími minn er búinn, og ég get ekki gefið hér frekari upplýsingar um þetta mál en ég er búinn á þessum takmarkaða tíma.

Fyrirspyrjandi (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því, að hér inn á Alþ. skuli hæstv. ráðh. koma með bréf frá einum af embættismönnum ríkisins, þar sem hann er hálfgert að kallsa okkur þm. fyrir að leggja fram fsp. og vogar sér að tala um, að þær séu villandi. Ég spyr hv. þm.: Hvað er villandi í fsp. þeim, sem eru á þskj. 80? Svona framkoma embættismanna er þess fyllilega virði, að í rass þeirra verði rekið, og það mun verða gert. Það kemur fram hjá þessum embættismanni, að vegna þess að skólinn í Reykjavík er ekki nægur, þá ætlar hann að halda áfram að halda námskeið til þess að mennta fólk í þessari grundvallarframleiðslu- og atvinnugrein okkar Íslendinga, þvert ofan í vilja Alþingis, sem ákvað stofnun þessa skóla og svo annarra skóla víðs vegar um land til þess að koma á móti þessari þörf. Ég held, að eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., - og ég þakka honum fyrir að taka þannig á málinu, - verði að sjá um, að lögum um Fiskvinnsluskólann verði framfylgt og nú þegar verði gengið að því að stofna skóla á þeim stöðum, sem Alþ. ákvað að stofna þessa skóla á, og þannig munum við á nokkrum árum fá þann fjölda vel menntaðra manna og kvenna til að gegna þessum störfum, sem Alþ. taldi, að þjóðin þyrfti á að halda. Ég vil leyfa mér að þakka ráðh. fyrir svar hans við þessari fsp. og þó sérstaklega fyrir hans persónulegu skoðanir, sem komu fram, og jafnframt ákvarðanir, sem hann hefur tekið í sambandi við þetta mál. Ég er fyllilega sammála honum um, að það er ekki hægt að snúa til baka nú með þetta námskeið, sem yfir stendur. Hins vegar vil ég mjög eindregið skora á hann að fylgjast vel með því, að réttur þessa skóla og annarra væntanlegra skóla á þessu sviði verði ekki fyrir borð borinn, og ég fæ ekki séð annað en hann hafi fullan hug á því að hafa í huga þá nemendur, sem við skólann stunda nám nú. Hann hefur ákveðið, að þeir skuli fá sömu námslán og námsstyrki og nemendur í sambærilegum skólum. Ég geri ráð fyrir því, að hann eigi þá við t. d. sjómannaskólana, Stýrimannaskólann og Vélskólann, og ég veit, að mér er óhætt að þakka honum fyrir þá ákvörðun fyrir hönd þeirra nemenda, sem í þessum skóla stunda nám. Ég vil að lokum, um leið og ég þakka honum svör hans og þær ákvarðanir, sem hann hefur tekið vegna skólans, harma og fordæma slík svör og framkomu, eins og hefur komið fram frá embættismanni íslenska embættismannakerfisins.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, þá er Fiskvinnsluskólinn ung stofnun, hefur starfað aðeins í tvö ár, og segir sig sjálft, að hann er enn þá á byrjunarstigi og á eftir að skila árangri út í atvinnulífið. Þegar til Fiskvinnsluskólans var stofnað og gengið frá löggjöf um hann, var einnig gert ráð fyrir því að setja á, eins og fram kom hjá hæstv. sjútvrh., fiskvinnsluskóla á öðru stigi úti um landið. Þetta átti að gerast á ákveðnu árabili. En mér er ekki kunnugt um, að farið sé að vinna að undirbúningi að stofnun þessara skóla á þeim stöðum, þar sem var sérstaklega kveðið á um, að þeir skyldu vera. Væntanlega verður nú farið að sinna því betur en gert hefur verið. Í sambandi við það mál, sem hér er til umr., varðandi þessi námskeið, sem haldin hafa verið, og Fiskvinnsluskólann og stöðu þeirra manna, sem stunda þar nám, þá segir það sig sjálft, að menn geta ekki farið að leggja á sig margra ára nám án þess að fá einhver viss réttindi út úr því umfram það, sem menn geta aflað sér á 2–4 vikum. Og það verður að taka skýlausa ákvörðun um það, að þeir hljóti þessi réttindi. Ég veit ekki, hvort er búið að ákveða það í sambandi við útskrift frá þessum skóla, hvort þeir nemendur, sem þaðan útskrifast, verða með alhliða réttindi í fiskmati, sem ég tel, að væri nauðsynlegt, ekki aðeins við frystan fisk, heldur einnig varðandi skreið og saltfisk og aðra sjávarútvegsframleiðslu slíka, því að við rekum okkur á það í sambandi við starfsmenn í fiskmatinu úti um allt land, að það er einn maður, t. d. á vegum ríkisins, í freðfiski, annar í saltfiski og þriðji í skreið, og það eltir hver maðurinn annan. Það háir vitanlega. Verkefnin eru ekki stór víða í smærri sjávarþorpum úti um land, og að því ber að stefna að hafa fullmenntaðan mann, sem getur tekið allt þetta að sér. Þeir menn, sem stunda þetta nám í Fiskvinnsluskólanum, eiga að vera með þá menntun, þegar þeir útskrifast frá þessari skólastofnun, að þeir geti tekið þau störf að sér.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 90 að bera fram eftirgreindar fsp. til hæstv. heilbrrh.: „Hvers vegna fékkst ekki leyfi til að hefja framkvæmdir við grunn nýbyggingar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri snemma í haust, svo sem óskað var eftir af hálfu heimaaðila? Hverjar eru till. rn. um fjárveitingar til byggingarinnar á næsta ári. Verður fé framvegis veitt sérstaklega á fjárlögum til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eins og til ríkisspítala vegna sérstöðu sjúkrahússins? Verður unnt að standa með eðlilegum hætti að byggingu I. áfanga sjúkrahússins á næsta ári? 1. Sjúkrahúsið verði deildaskipt sjúkrahús húsið verði fullbyggt?“ Út af þessum fsp. er rétt að minna á, að byggingarmál Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri hafa verið alllengi á dagskrá. Fyrrv. ríkisstj. hafði m. a. haft þetta mál til meðferðar og 14. maí 1971 setti heilbr.- og trmrn. fram meginstefnu sína varðandi nýbyggingu sjúkrahússins. Í bréfinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Heilbr.- og trmrn. hefur í samráði við fjmrn. gert eftirgreindar framtíðaráætlanir um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri: 1. Sjúkrahúsið verði deildaskipt sjúkrahús með ákveðinni sérdeildaaðstöðu og með nauðsynlegum stoðdeildum. Gert skal ráð fyrir, að sjúkrahúsið verði þannig búið tækjakosti og sérmenntuðu starfsliði, að það geti leyst af hendi flestöll þau verkefni, sem nú eru unnin á sjúkrahúsum hér á landi. 2. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri gegnir fyrst og fremst þessu tvíþætta hlutverki: a) Að vera almennt sjúkrahús fyrir Akureyri og nærsveitir. b) Að vera sérdeildasjúkrahús fyrir Norðurland, Norðausturland og Austfirði að hluta. c) Að vera aðalvarasjúkrahús landsins utan höfuðborgarsvæðisins með tilliti til almannavarna. 3. Á næstu 8 árum, 1972–1980, verði sjúkrahúsið stækkað, svo að í því verði alls 240–250 legurúm. Viðbygging verði reist í tveim áföngum, sem áætlað er að taki um 4 ár að fullgera hvora fyrir sig.“ Síðan þessar ákvarðanir voru teknar hafa nú liðið um 21/2 ár, og eins og hv. þm. er kunnugt, var á þessu tímabili til umr. hér á hv. Alþ. ný heilbrigðislöggjöf, sem m. a. gerði ráð fyrir aukinni þátttöku ríkissjóðs í nýbyggingu sjúkrahúsa. Verulegur dráttur varð á afgreiðslu þessara löggjafar, en þó kom svo á síðasta þingi, eftir að fjárlög voru afgreidd, að lögin voru samþ. hér á hv. Alþ. Af þessum sökum og einnig vegna þess, að mér er tjáð, að undirbúningur byggingarinnar hafi dregist úr hömlu hjá ríkisstofnunum, fékkst ekki eðlileg byrjunarfjárveiting til framkvæmdanna á yfirstandandi ári, heldur einungis til hönnunar. Þó var í veðri látið vaka af stjórnvöldum, að ekki skyldi standa á peningum, ef unnt væri vegna undirbúningsvinnu að hefja framkvæmdir á þessu hausti. Mikil áhersla hefur verið lögð á það að hálfu heimaaðila að hefja framkvæmdir við nýbyggingu sjúkrahússins á yfirstandandi hausti til þess að hraða byggingunni á næsta ári, þar sem hreint öngþveiti ríkir vegna pláss- og aðstöðuleysis á sjúkrahúsinu. Þrátt fyrir margítrekaðar óskir hefur enn ekki, þegar þessi fsp. var borin fram, fengist leyfi ráðh. til framkvæmda. Af þessum sökum er l. liður fsp. fram kominn. Í 2. liðnum er um það spurt, hvort fyrirhugað sé að veita sérstaklega fé á fjárlögum til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég vil rökstyðja þessa spurningu með örfáum orðum. Eins og ég las upp áðan, á þetta sjúkrahús að gegna margþættu hlutverki. Það á í senn að verða svæðissjúkrahús og aðalvarasjúkrahús landsins með tilliti til almannavarna. Það hefur því algera sérstöðu, þegar frá eru talin ríkissjúkrahúsin. Hér er því um að ræða gífurlega þýðingarmikla, en jafnframt kostnaðarsama framkvæmd. Þetta hlýtur að vekja til umhugsunar um, hvort rétt sé, að kostnaðarhlutverk ríkissjóðs sé sama í þessu sjúkrahúsi og öðrum, sem einungis er ætlað að vera svæðissjúkrahús. En jafnvel þótt svo sé, að kostnaðarhlutdeildin verði sú sama, er einsýnt, að rétt væri að veita fé til þessara umfangsmiklu og sérstæðu framkvæmda á sérstökum fjárlagalið hliðstætt því, sem gert er um ríkisspítala. Ég tel ekki þörf á því, herra forseti, að rökstyðja frekar þessar fsp., en vænti þess, að hæstv. ráðh. svari þeim.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi, hvers vegna ekki hafi fengist leyfi til að hefja framkvæmdir við grunn nýbyggingar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri snemma í haust, eins og óskað var eftir af hálfu heimaaðila. Þarna hefur ekki staðið á neinum leyfum frá heilbr.- og trmrn. Frumgögnum vegna viðbyggingar við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri var skilað inn til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar 9. ágúst s. l. Fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur ekki enn afgreitt málið, svo að byggingin er ekki enn komin á framkv.stig. Þrátt fyrir þetta heimilaði fjárlaga- og hagsýslustofnunin í samráði við framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins, að framkvæmdir við grunn hæfust um síðustu helgi, og var þá tekið fullt tillit til þeirra óska heimamanna, að framkvæmd þessarar nýju byggingar yrði tengd við eitt hundrað ára afmæli sjúkrahússins, sem var hinn 11. nóvember. Í öðru lagi spyr hv. þm., hverjar séu till. rn. um fjárveitingar til byggingarinnar á næsta ári. Rn. hefur látið gera framkvæmdaáætlun og fjármögnunaráætlun fyrir bygginguna, og er þar gert ráð fyrir, að framkvæmdinni ljúki allri á þessum áratug. Við þetta eru till. um fjárveitingar á næsta ári miðaðar, og eigi að fylgja áætlun, þarf 34 millj. miðað við verðlag í júlí s. l. og 85% þátttöku ríkisins, eins og gert hefur verið ráð fyrir samkv. nýjum lögum. Í þriðja lagi er spurt: „Verðum fé framvegis veitt sérstaklega á fjárlögum til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eins og til ríkisspítala vegna sérstöðu sjúkrahússins?“ - Þegar byrjað var að ræða um stækkun Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, var rætt við heimamenn sérstaklega um það atriði, hvort áhugi væri á því, að Fjórðungssjúkrahúsið yrði ríkissjúkrahús, en heimamenn vildu ákveðið, að ekki yrði breytt um það rétta form, sem verið hefur. Því var ákveðið, að sjúkrahúsið yrði áfram í eign og rekstri Akureyrarbæjar, og því hafa fjárveitingar til þess verið ákveðnar á sama hátt og lög um heilbrigðisþjónustu gera ráð fyrir, þ.e.a.s. ríkið greiði 85%, sveitarfélög 15%, og er ekki annað vitað en þetta sé í fullu samræmi við vilja Akureyringa. Í fjórða lagi er spurt: „Verður unnt að standa með eðlilegum hætti að byggingu I. áfanga sjúkrahússins á næsta ári?“ - Áætlanir miðast við það, að undirbúningi I. áfanga verði lokið það tímanlega, að hægt verði að bjóða hana út á næsta vori, og verði svo, verður hægt að fylgja fram áætlunum um I. áfanga. Í fimmta lagi er spurt: „Hvenær gerir rn. ráð fyrir, að sjúkrahúsið verði fullbyggt?“ - Í tilefni - af þeirri spurningu vil ég fara nokkrum orðum um þetta stóra verkefni. Á árunum 1970 og 1971 tók ríkisstj. ákvörðun um, að á Akureyri skyldi byggja sjúkrahús, þar sem séð yrði fyrir allri sjúkraþjónustu nærsveita Akureyrar, en einnig allri sérfræðiþjónustu Norðurlands, Norðausturlands og hluta Austurlands, og gert yrði ráð fyrir, að á Akureyri risi sjúkrahús, sem ásamt með sjúkrahúsinu í Reykjavík sæi landinu fyrir sérfræðilegri læknisþjónustu. Undirbúningsvinna að þessari byggingu hefur verið mjög viðamikil og vönduð, og er nú svo komið, að áætlanir liggja fyrir um byggingu sjúkrahússins og byggingarforsögn í smáatriðum. Ég vil stuttlega gera grein fyrir því, hvernig framkvæmdum verður háttað. Gert er ráð fyrir, að byggingin verði gerð í 6–8 áföngum, þannig að byrjað verði á þjónustukjarna, síðan verði byggðar samgönguleiðir og tengiálmur, þar á eftir verði byggð legudeildarálma, síðan eldhús og borðstofa og loks tengiálma ásamt síðari legudeildarálmu. Fyrsti hluti þessa verks, þjónustukjarni, er tveggja hæða bygging með kjallara, samtals 4745 m2 eða um 16700 m3. Í kjallara er gert ráð fyrir ýmiss konar þjónustustarfsemi sjúkrahússins alls, en á 1. hæð er gert ráð fyrir röntgendeild, slysavarðstofu og göngudeild, en á 2. hæð skurðdeild og gjörgæsludeild. Í tengiálmu, þ. e. a. s. byggingu, sem tengir saman gamla sjúkrahúsið og nýbyggingar, er auk ganga gert ráð fyrir skrifstofum lækna, skrifstofu sjúkrahússins, kennsluaðstöðu, bókasafni o.fl. Gert er ráð fyrir, að legudeildarálmur verði tvær, 5 hæðir alls. Í þeirri, sem fyrr verður byggð, er gert ráð fyrir rannsóknadeild á 1. hæð, en legudeildum á 2.–5. hæð. En í þeirri síðari er gert ráð fyrir endurhæfingardeild á 1. hæð, en á 2.–5. hæð verði legudeildir. Gert er ráð fyrir eldhúsi og borðstofu í tveggja hæða byggingu, sem tengist legudeildarálmum og tengiálmu. Gert er ráð fyrir, að eldhús verði á 1. hæð, en borðstofa á 2. hæð. Samtals er gert ráð fyrir, að spítalinn allur verði 22670 m2 eða 77886 m3 fullbyggður. Í þeirri byggingaráætlun og kostnaðaráætlun, sem rn. og byggingarnefnd hafa látið gera í sameiningu, er gert ráð fyrir að byggja sjúkrahúsið á þessum áratug, og miðað við kostnað 1. júlí s. l. var kostnaðaráætlun sjúkrahússins alls 915 mill,j. kr., þar af byggingarkostnaður 754 millj. og búnaður 161 millj. kr. Þessi áætlun gerir ráð fyrir því, að byggt verði með nokkuð jöfnum hraða, að þjónustukjarni verði fullbyggður í árslok 1975, en fyrsta legudeildarálma verði tekin í notkun árið 1977, eldhús og borðstofa verði síðan tekin í notkun í ársbyrjun 1978, en síðan legudeildarálma í árslok 1979 eða ársbyrjun 1980. Þessar áætlanir miðast við mjög hraðan byggingartíma, og er að vísu vafasamt, að hægt verði að framfylgja þeim eins og strangasta áætlun gerir ráð fyrir. Ýmsir telja raunsærra að gera ráð fyrir, að sjúkrahúsið verði ekki fullbyggt fyrr en 1984 eða 1985. Þó væri tvímælalaust mjög æskilegt, að hægt væri að flýta þessari framkvæmd eins og unnt er, og í áætlunum rn. um framkvæmdahraða og fjármögnun er fylgt þeim tölum, sem ég nefndi hér áðan, að þessu verki verði lokið á þessum áratug. Þessar till. heilbrrn. liggja nú til athugunar hjá fjárlaga- og hagsýslustofnun. Það er von okkar, sem að þessu máli stöndum, að hægt verði af fullum krafti að halda áfram á næsta ári þeirri byggingu, sem framkvæmdir hófust við á sunnudaginn var og hægt verði að fylgja sem mest fram þeirri áætlum, sem ég hef nú gert grein fyrir.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Í svari hans kom m. a. fram, að enn hefur ekki fengist framkvæmdaleyfi fyrir þessari brýnu framkvæmd, sem hér um ræðir, heldur eins konar undanþága, vegna þess að sjúkrahúsið átti merkisafmæli 11. nóv. s.l., og þá var tekin þar fyrsta skóflustungan, án þess að það væri enn komið leyfi frá þar til settum yfirvöldum til þess að hefja í rauninni framkvæmdir. Það kom fram í svari hæstv. ráðh. að málið hefur legið fyrir hjá fjárlaga- og hagsýslustofnuninni síðan 9. ágúst s. l., og má vera, að fleirum en mér þyki tími til kominn, að sú valdamikla stofnun fari að afgreiða þetta mál, þannig að það þurfi ekki að verða frekari dráttur á framkvæmdum en orðið er. Ég vil aðeins leiðrétta hér misskilning, sem mér virtist koma fram í svari hæstv. ráðh. um það, að ég ætti við, að sjúkrahúsið yrði að öllu leyti meðhöndlað á fjárlögum eins og um ríkisspítala væri að ræða. Það var ekki það, heldur að ég vildi leggja áherslu á sérstöðu þessa sjúkrahúss, bæði hvað hér er um mikla framkvæmd að ræða og eins það hlutverk, sem þessu sjúkrahúsi en ætlað umfram önnur sjúkrahús á landsbyggðinni, og þess vegna spurði ég, hvort ekki væri eðlilegt, að sérstaklega yrði veitt til sjúkrahússins á fjárlögum, og átti þá við, að það yrði gert innan ramma núgildandi laga um sjúkrahús, þ. e. a. s. með 85% þátttöku ríkissjóðs. Mér finnst, að hér verði um svo umfangsmiklar fjárhæðir að ræða á fjárlögum, þegar um er að ræða 915 millj. kr., sem að vísu dreifast yfir nokkur ár, að ekki væri óraunsætt að taka þetta út úr með sérstökum fjárlagalið, þannig að árlega þyrftu ekki að koma til nokkrar deilur um það, hve mikinn og stóran bita ætti að leggja í þetta sjúkrahús frá öðrum, sem þurfa vissulega fjárveitingar til brýnna framkvæmda, en rökstuðningur minn fyrir þessu er, hversu sjúkrahúsið er sérstaks eðlis. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi hér skýrt fram. Ég vil að lokum leggja áherslu á það, sem þarf kannske hér á hv. Alþ., að í sjúkrahúsmálum þar nyrðra er hreint öngþveiti fyrir dyrum. Þarna er um að ræða 20 ára gamla byggingu, sem Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er nú starfandi í, og menn geta gert sér í hugarlund, hvaða ástand er þar, þegar höfð er í huga þróun þessara mála á undangengnum 20 árum, enda er það svo nú, að það blasir víðast við í sjúkrahúsinu hreint öngþveiti, ef ekki verður bætt úr hið allra bráðasta. Ég vil enda mál mitt með því að skora á hæstv. ráðh. að beita öllum þeim tiltæku áhrifum, sem hann hefur, til þess að fá umrædda stofnun, sem enn lúrir á þessu máli, til þess að afgreiða það.