Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 8. þm. Reykv. n., Árna Þór Sigurðssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, um að 7. þm. Reykv. s., Guðlaugur Þór Þórðarson, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í gær tóku því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þá Steinunn Þóra Árnadóttir og Sigríður Á. Andersen og eru þær báðar boðnar velkomnar til starfa.

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Samfylkingarinnar, dagsett í dag, um mannaskipti í nefnd þingsins, samanber 16. gr. þingskapa, að Guðbjartur Hannesson taki sæti Katrínar Júlíusdóttur í velferðarnefnd. Þessi breyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Virðulegur forseti. Ég heyri að dreift hefur verið skýrslu um Evrópusambandið. Það er pínleg staða hér í þinginu því að við sammæltumst um það, þingflokkar á Alþingi, að dreifa í dag skýrslu utanríkisráðherra og taka hana strax á morgun til umfjöllunar í þinginu. Svo kemur á daginn að þingflokkar stjórnarflokkanna ákveða að leyfa sumum þingmönnum að fá að sjá hana á undan öðrum. Látum það nú kannski vera, en stjórnarliðið hefur svo litla sjálfsvirðingu að það lekur sinni eigin skýrslu í fjölmiðla áður en henni er dreift á Alþingi. Stjórnarliðið lak henni á forsíðu Morgunblaðsins í morgun og hún var birt í heild sinni á netmiðlum og send leiðtogum stjórnarandstöðunnar af fjölmiðlamönnum úti í bæ í stað þess að vera afhent af stjórnarliðinu. Þingmenn Framsóknarflokksins eru á fésbók og í fjölmiðlum að gorta sig af þessari málsmeðferð. Það fer auðvitað kjánahrollur upp og niður eftir bakinu á manni við þennan umbúnað allan. Maður spyr sig auðvitað, ef stjórnarflokkarnir eru að gera einhliða skýrslu og vilja hafa einhliða málflutning af þessu tagi: Er þá ekki rétt að slíkar skýrslur séu bara teknar til umræðu 

Virðulegur forseti. Staðan sem upp er komin er vandræðaleg og hún er niðurlægjandi fyrir þingið. Hún er til skammar fyrir ríkisstjórnarflokkana sem gerðu tilraun, góða tilraun til þess að skapa traust um framvindu þessa máls. Traust sem snerist um það að við gætum verið sammála um málsmeðferðina, við gætum verið sammála um hvernig við ætluðum að vinna úr skýrslunni hér í þinginu, hvernig við ætluðum að ræða hana o.s.frv. Síðan er það svo vísvitandi vilji til að brjóta þennan trúnað að það er ekki bara skipulegur leki inn á fjölmiðla stjórnarflokkanna heldur er þingmaður annars stjórnarflokksins, Framsóknarflokksins, í útvarpsviðtali í morgun þar sem verið er að ræða þessi mál. Hvernig á umræðan að verða eðlileg í þinginu eftir þetta upphaf, virðulegi forseti?

Virðulegur forseti. Það eru auðvitað mikil vonbrigði að málið skuli þróast með þessum hætti. Ég held að óhjákvæmilegt sé, út af því að menn höfðu lagt það upp að umræða um skýrsluna færi fram á morgun, að menn taki til endurskoðunar þau áform og velti fyrir sér á vettvangi þingflokkanna, á fundi þingflokksformanna með forseta, hvert framhald málsins er, því að búið er að setja ferilinn og umsamda atburðarás í uppnám. Það er ekki boðlegt að mál séu lögð fram og kynnt með þessum hætti vegna þess að þá sitja stjórn og stjórnarandstaða ekki við sama borð þegar kemur að umræðu. Ég hef lagt það til að menn fresti einfaldlega umræðu um skýrsluna eða velti því a.m.k. gaumgæfilega fyrir sér hvernig megi tryggja það að menn standi jafnfætis gagnvart málinu.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að í sjálfu sér er ekki óeðlilegt að stjórnarþingmenn hafi fengið stutta kynningu í gærkvöldi á þessari skýrslu. Ég tek hins vegar undir með þeim sem gagnrýna að skýrslan skuli ásamt viðaukum vera komin í netmiðla í morgun. Ég kann enga skýringu á því. Það er bagalegt. Ég held að við verðum að læra af þessu. Ég mun alla vega læra af því hvernig gögnum er dreift og slíkt. Í það minnsta held ég að við ættum að horfa á þetta mikla verk og reyna að koma okkur í að ræða það, helst á morgun. Þetta er 150 blaðsíðna skýrsla, 800 blaðsíður af viðaukum. Það er mikið efni í þessari skýrslu og ég hef grun um að þingmenn klæi í fingurna að komast í efnið og ræða það. Í sjálfu sér er engin breyting á tímafaktornum sem menn lögðu upp með, þ.e. hvenær skýrslan er lögð fram á þingi og hvenær umræða átti að fara af stað. Það er óheppilegt, og ég ítreka það aftur, mér finnst það leitt, mér finnst það grátbölvað að við skulum byrja þessa umræðu á því að ákveðnir netmiðlar virðast hafa 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað hér. Það er hábölvað þegar samið er um að fara í vinnu með ákveðnum hætti, þegar samið er um að ræða ekki skýrslu fyrr en henni hefur verið dreift á Alþingi skuli alltaf einhver þurfa að vera fyrstur með fréttirnar og slá sig til riddara með einum eða öðrum hætti á öðrum stöðum en þar sem riddarinn skyldi sleginn.

Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að inna hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um stöðu tónlistarskóla, ekki síst í Reykjavík, í kjölfar þess að samkomulag var gert á milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga vorið 2011 til eflingar tónlistarnámi í landinu. Það var yfirskriftin. Markmiðið var að ríkið mundi styðja við nám á framhaldsstigi í tónlist með tilteknu framlagi sem nam 480 millj. kr. Af því var ríflega helmingur, 250 millj. kr., nýir fjármunir en síðan færðust verkefni á móti frá ríki til sveitarfélaga sem voru metin á 230 millj. kr. Þrátt fyrir þetta samkomulag sem var til eflingar tónlistarnámi bera sveitarfélögin lögum samkvæmt ábyrgð á rekstri tónlistarskóla. Samkomulagið miðast hins vegar við krónutölu sem var reiknuð út frá tilteknum fjölda kennara. Það liggur líka fyrir að það hefur orðið veruleg fjölgun nemenda á framhaldsstigi í tónlist frá árinu 2011. Í samkomulaginu eru endurskoðunarákvæði en það sem við höfum séð við framkvæmd þess er að einhver sveitarfélög, til að mynda Reykjavík, hafa kosið að gera samninga við skóla á sínu svæði eingöngu um kennslu á grunn- og miðstigi en ekki framhaldsstigi. Það má því segja að ábyrgðinni á stiginu hafi verið varpað yfir á ríkið þó að lögum hafi ekki verið breytt og fjármunir ekki aukist frá því að samkomulag var gert. Hvað sem okkur finnst um það er alveg ljóst að afleiðing þessa er mikil óvissa fyrir tónlistarskólana sem sinna tónlistarnámi á framhaldsstigi. Staða margra þeirra í Reykjavík samkvæmt mínum upplýsingum er orðin afar slæm og það veldur auðvitað vanda að hvorki ríki né borg telji sig bera ábyrgð á kennslu á framhaldsstigi í tónlist. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig hann hyggst taka á málinu, hvort hann ætli að beita sér fyrir því að samkomulagið verði endurskoðað eða hvort það verði á einhvern hátt skerpt á þessari verkaskiptingu í lagafrumvarpi sem lýtur að tónlistarmenntun og er á endurskoðaðri og upprunalegri þingmálaskrá, þannig að staðan skýrist og allir aðilar gangi til borðs með sameiginlegan skilning á því hver beri þessa ábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að vekja máls á þessu. Ég held að það megi ljóst vera að sveitarfélögunum var fullkunnugt um eðli þess samkomulags sem gert var á sínum tíma, sem hv. þingmaður vísaði til, um hvaða upphæðir væri að ræða og þar með líka hvað væri rými fyrir marga nemendur. Þeim hefur fjölgað án þess að gert hafi verið sérstakt samkomulag við ríkið um aukna fjármuni þess vegna á sínum tíma. Annaðhvort hefðu sveitarfélögin þurft að takmarka framboðið eða bæta við fjármunum. Fyrir liggur lögum samkvæmt að kennslan, bæði á miðstigi og framhaldsstigi, á miðstiginu hvað varðar sönginn, er á forsvari og ábyrgð sveitarfélaganna. Á því hefur engin breyting orðið og stendur ekki til í nýjum lögum eða nýju frumvarpi að gera breytingu þar á. Tilgangurinn með samkomulaginu sem gert var og aðkomu ríkisins á þennan hátt er að brjóta upp þá átthagafjötra sem myndast ef fyrirkomulagið er fest þannig að menn geti einungis sótt sér tónlistarmenntun í sínu sveitarfélagi. Það var tilgangurinn með samkomulaginu og það er mjög mikilvægt að halda þeim sveigjanleika hvað varðar tónlistarnámið að nemendur séu ekki bundnir við sína heimabyggð þegar kemur að slíku námi. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég held að góður skilningur sé á því að gert var ráð fyrir framhaldi þessa samkomulags í fjárlögum sem myndar ákveðið svigrúm til að klára framhald málsins. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það ríður á að það liggi fyrir og ekki sé óvissa um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég skil hann sem svo að hann hyggi ekki á breytingar að því leyti að sveitarfélög haldi áfram að bera ábyrgð á rekstri tónlistarskóla, þar með talið framhaldsstiginu. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að þegar samkomulag var gert var vissulega hluti af markmiðunum að rjúfa þá átthagafjötra sem verið höfðu á milli sveitarfélaga, en það var líka ástæða fyrir því að valin var sú leið að ríkið styrkti framhaldsstigið, sem er sú að ríkið rekur í raun framhaldsstig í almennri menntun. Það var því talin eðlileg nálgun. Það er líklega skýringin á þessum mismunandi skilningi milli einstakra sveitarfélaga og svo ríkisins. Ég tel hins vegar að það sé mjög brýnt og því vil ég inna hæstv. ráðherra eftir tímasetningum. Sér hæstv. ráðherra fram á að það náist að ljúka frumvarpi um listamenntun og leggja það fram á þinginu innan rétts tímaramma þannig að við getum lokið þeirri vinnu? Ef það tekst ekki verður þá lokið við fullnægjandi endurskoðun á samkomulaginu á þessari öld þannig að við þurfum ekki lengur að horfa framan í þessa óvissu?

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hér er bent á að hluti af samkomulaginu er auðvitað sú staðreynd að ríkið sér um framhaldsmenntun á öðrum sviðum en tónlistinni. Það liggur alveg skýrt fyrir hvernig lögin eru. Það liggur alveg skýrt fyrir hvar ábyrgðin á þessu máli er. Hún er hjá sveitarfélögunum lögum samkvæmt. Ég ítreka að eins og þessi vinna stendur núna er ekki verið að leggja upp með breytingar þar á. Ég vonast auðvitað til þess að við getum lokið þessu frumvarpi á þessu þingi. Aðalatriðið er þó að við vöndum vel til verka og fáum góða niðurstöðu í málið. Ef það tekst ekki að klára nýtt frumvarp, sem ég ítreka að ég vona að takist, þá liggur að minnsta kosti alltaf á að klára samkomulagið. Ég vonast til að það verði gott samstarf milli sveitarfélaganna og okkar um að klára það. En það breytir ekki því að hin lögformlega staða málsins er alveg skýr. Hún er skýr núna og ekkert getur í raun og veru breytt því í núgildandi lögum að ábyrgðin er hjá sveitarfélögunum í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Vegna orðaskiptanna áðan er hæstv. utanríkisráðherra maður að meiri að biðjast afsökunar á þessum leka, kannski út af fyrir sig að þessi skýrsla leki í því ljósi að lítið nýtt er að sjá í henni í fljótu bragði og ef til vill ekki mikið fréttnæmt. Hitt er fréttnæmt að utanríkisráðherra lýsti því yfir í hádeginu að ekkert yrði horft til þeirrar skýrslu sem verkalýðshreyfingin og atvinnulífið er að láta vinna um Evrópumálin. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Er ríkisstjórnin orðin svo algerlega viðskila við sameinaða forustu atvinnulífs og verkalýðshreyfingar í landinu að hún sé fyrir fram búin að ákveða að hlusta ekkert á sjónarmið þeirra í stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar? Er búið að ákveða það fyrir fram að það verði hreinlega ekkert hlustað? Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra um orð hans, að það sé ekki gert vegna þess að skýrslan sé pöntuð af fylgjendum Evrópusambandsaðildar. Þýðir það að skýrsla þeirra sé ómarktæk? Er hæstv. utanríkisráðherra þá að gagnálykta af eigin reynslu eða var hann ekki sem Evrópuandstæðingur að panta skýrslu um Evrópumálin? Eigum við sem erum öndverðrar skoðunar við hann að líta svo á fyrir fram að ekkert sé að marka hana, það sé bara hægt að afgreiða hana út af borðinu og það þurfi ekkert að hlusta á hana af því að hún sé pöntuð af andstæðingi aðildar að Evrópusambandinu? Hvers konar samráð er það eiginlega í einu samfélagi ef einn æðsti ráðamaður þjóðarinnar lýsir því yfir að ekki eigi að taka neitt tillit í stefnumörkunarvinnu stjórnvalda til skýrslugerðar sem sameinað atvinnulífið og forusta verkalýðshreyfingarinnar hefur óskað eftir? Að það eigi ekki einu sinni að láta svo lítið að hlusta á sjónarmiðin, ræða það sem fram kemur? Voru þetta einhvers konar mismæli? Er ég að mistúlka hæstv. utanríkisráðherra eða vill hann grípa tækifærið og draga í land með þessar yfirlýsingar? Ég verð satt að segja að lýsa því yfir að mér finnast þær ekki vera ýkja málefnalegar.

Virðulegur forseti. Það er ekkert fréttnæmt í ræðu hv. þingmanns nema að búið sé að sameina ASÍ og Samtök atvinnulífsins. Mér finnst það stórfrétt. Hv. þingmaður talaði eins og það séu ein og sömu samtökin sem þarna eru á ferðinni. Það er áhugavert fyrir aðila verkalýðshreyfingarinnar ef það er þannig að búið sé að sameina ASÍ og Samtök atvinnulífsins. Hv. þingmaður spyr um orð mín í hádegisfréttum í dag. Það hefur aldrei staðið annað til en að leggja skýrsluna sem við erum að gera hér fyrir þingið. Ég get ekkert gert að því þótt aðilar úti í bæ, hvort sem þeir heita Samtök atvinnulífsins eða ASÍ, séu að skrifa aðrar skýrslur eða gera eitthvað slíkt. Það er ekki mitt mál. Það er ekki mitt að ákveða hvað verður gert með það. Þeir hljóta að birta sína skýrslu þegar hún er tilbúin. Ég veit ekki hvenær það verður. Ég ætla ekki að bíða eftir þeirri skýrslu til að taka þá til umræðu sem hér er. Af hverju ættum við að gera það? Skýrsla Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins eða þeirra sem standa þessu að baki - og ég segi það líka eins og ég sagði í hádegisfréttum í dag og man ekki betur en að uppleggið hafi verið þegar þeir báðu um þá skýrslu að þetta væri fyrir félög sem eru hlynnt aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Við ákváðum að fara til Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem fyrri ríkisstjórn hafði notað, að ég best veit, til að vinna fyrir sig gögn. Til hvers var það? Var það ekki til þess að gefa þessu meira og aukið vægi? Er hv. þingmaður kannski að vega að sjálfstæði Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands? Er það það sem má lesa út úr orðum hv. þm. Helga Hjörvars, að hann treysti ekki þeirri stofnun til að skila óhlutdrægri skýrslu?

Virðulegur forseti. Utanríkisráðherra verður náttúrlega að svara þeim spurningum sem til hans er beint. Meinar hann það sem hann sagði í hádegisfréttum í dag að við stefnumörkun stjórnvalda eigi ekkert að horfa til þeirrar skýrslu sem aðilar vinnumarkaðarins eru að láta vinna um þetta stærsta hagsmunamál þjóðarinnar? Meinar hann það að ríkisstjórnin sé fyrir fram búin að loka eyrunum og ætli ekkert samráð að hafa við einhverja stærstu hagsmunaaðila í íslensku samfélagi um mikilvægustu stefnumörkunina í íslensku samfélagi? Þegar hæstv. utanríkisráðherra segir að það sé ekki hægt að gera það vegna þess að sú skýrsla sé pöntuð af fylgjendum Evrópusambandsaðildar og afskrifar með þeim ósmekklega hætti þá skýrslugerð sem er í farveginum, eigum við þá með sama ósmekklega hætti að afskrifa hans eigin skýrslugerð vegna þess að hann pantaði hana og hann er andstæðingur Evrópusambandsins? Eða vill hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hlýtur að hafa heyrt það sem ég sagði áðan. Við lögðum upp úr því að finna stofnun, sem meðal annars fyrri ríkisstjórn hafði notað töluvert mikið, til að gefa þeirri skýrslu sem við erum að láta vinna trúverðugleika. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að segja með þessum orðum sínum að hann vantreysti skýrslunni frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, ég vona að svo sé ekki. Ég held að það sé alveg augljóst og ég get sagt við hv. þingmann að það kemur mér ekkert á óvart að Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins skuli hafa viljað hafa puttana í skýrslugerð þegar kemur að Evrópusambandinu. Það kemur ekkert á óvart. En ég verð að viðurkenna fyrir hv. þingmanni, ef hv. þingmaður er að rukka mig um það hvort ég standi við orð mín um að ég sem utanríkisráðherra - ég get ekki talað fyrir hönd allra ráðherra eða allra þingmanna - ætli ekki að taka eitthvert mið af pantaðri skýrslu Samtaka atvinnulífsins og ASÍ, að það er mín skoðun að sú skýrsla sé pöntuð af þeim. Ég get ekkert að því gert þó að ég sé hreinskilinn við hv. þingmann, en þingmaðurinn skilur samt eftir þessa stóru spurningu: Treystir hann ekki háskólanum til að vinna sína skýrslu?

Virðulegur forseti. Formaður Ólympíunefndarinnar sagði við opnun vetrarólympíuleikanna í Sochi að gildi Ólympíuleikanna samræmdust ekki neinni mismunun og hann tiltók sérstaklega mismunun á grunni kynhneigðar. Þetta kom frá manninum sem sat við hlið Pútíns við opnunarathöfnina og í alþjóðlegum fjölmiðlum var um það rætt að hann hefði stolið senunni af Pútín sem vildi leggja allt kapp á að sýna nútímalegt Rússland. Ég vil nota þetta tækifæri og bjóða hæstv. menntamálaráðherra velkominn heim af leikunum og spyrja um leið hvort honum hafi gefist tækifæri til að koma sjónarmiðum ríkisstjórnar Íslands til mannréttindamála hinsegin fólks á framfæri á téðum leikum og þá með hvaða hætti. Fyrir mitt leyti hvatti ég í fyrri umræðu um þetta mál fulltrúa ríkisstjórnarinnar til þess að skapa sér tækifæri til að koma okkar málstað á framfæri. Það hefði mátt gera með margvíslegum hætti. Ég vil líka segja að það er ekki of seint fyrir ríkisstjórn Íslands að taka opinbera afstöðu með mannréttindabaráttu hinsegin fólks í Rússlandi. Fjölmargar ríkisstjórnir og sendinefndir komu skilaboðum sínum á framfæri með ýmsum hætti og því er spurt um frammistöðu fulltrúa ríkisstjórnar Íslands í þessum efnum. Hvernig var sjónarmiðum Íslendinga komið á framfæri og hver eru sjónarmið hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnar Íslands til mannréttindabaráttu hinsegin fólks í Rússlandi? Formaður Ólympíunefndarinnar hvatti stjórnmálamenn til þess að ræða um stjórnmál en leyfa íþróttafólkinu að gera sitt, og það er rétt hjá honum. Okkar starf er að ræða hugmyndir um samfélagið og veröldina og það á því að vera verkefni okkar stjórnmálamanna á erlendum vettvangi að vera ávallt boðberar þeirra gilda sem samfélag okkar stendur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að bjóða mig velkominn heim. Það er gott að vera kominn heim. Ég vil fyrst segja um stefnu íslenskra stjórnvalda, sem hv. þingmaður kallaði eftir, að henni hefur verið komið á framfæri við rússnesk stjórnvöld. Hún liggur alveg skýr fyrir. Við fordæmum þá framkomu og lagasetningu sem aðallega er vísað til í umræðunni um stöðu samkynhneigðra í Rússlandi. Ég hef sjálfur ítrekað komið fram mínum persónulegu sjónarmiðum um það bæði hér úr þessum ræðustól áður en ég fór og reyndar í aðdraganda þess annars staðar, að ég telji þetta óásættanlegt. Það er ekki aðeins í Rússlandi sem ég tel stöðu samkynhneigðra óásættanlega, það er auðvitað fjöldi ríkja þar sem staða þeirra er óásættanleg. Við tókum til dæmis upp hér á þinginu fyrir ekki svo löngu síðan stjórnmálasamband við Palestínu. Það er hægt er að nefna sem dæmi um land þar sem staða samkynhneigðra er mjög slæm. Mjög víða er pottur brotinn hvað varðar stöðu þessa hóps, hjá mörgum þjóðum, því miður. Ég er svo þeirrar skoðunar, eins og ég hef lýst áður, að Ólympíuleikarnir snúist um frið og samvinnu og séu eitt af því fáa sem við eigum öll sameiginlega á jörðinni, þeir eru einhvers konar sameign. Ég taldi því rétt að ég sem íþróttamálaráðherra mundi mæta á þá. Aftur á móti hvað varðar möguleika mína, eins og hef verið spurður að, hvort ég hafi haft tækifæri til að ræða við Pútín eða hitta hann er svarið við því nei, ég hitti hann ekki. Ég átti engan slíkan fund með honum. Afstaða íslenskra stjórnvalda liggur alveg skýrt fyrir og henni hefur verið komið á framfæri við rússnesk stjórnvöld. Afstaða mín liggur líka skýrt fyrir.

Virðulegur forseti. Ég taldi rétt að fylgja eftir þeirri umræðu sem fram hefur farið hér á þessum vettvangi um þetta mál þannig að menn væru á sömu blaðsíðu með það. Það er mikilvægt þegar slíkir atburðir eru sóttir heim, ég tala nú ekki um þegar þeir eru jafn umdeildir og téðir leikar voru í þessu tilliti, að okkar sjónarmiðum sé komið rækilega á framfæri. Það má gera með margvíslegum hætti eins og ég sagði í ræðu minni og í fyrri umræðu um þetta mál. Ef ríkisstjórn Íslands hefur sent frá sér sérstaka yfirlýsingu vegna þessa máls fagna ég því. Það er mikilvægt að sjónarmiðum okkar sé komið á framfæri og það er líka mikilvægt fyrir okkar fulltrúa að muna það að þeir eru fulltrúar okkar samfélags þegar þeir sækja slíka atburði heim. Ég er hlynntur því að íslenskir stjórnmálamenn geri það en það verður þá að vera með því fororði og með þeim formerkjum að menn komi sjónarmiðum okkar ávallt rækilega á framfæri. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum ágætlega sammála um þetta mál, ég og hv. þm. Róbert Marshall, þ.e. að eðlilegt sé þegar um Ólympíuleika er að ræða að við mætum á þá, t.d. íþróttamálaráðherra eins og í því tilviki sem hér um ræðir, en um leið liggi fyrir með skýrum hætti afstaða okkar til þessara hluta. Enn á ný, ég hef gert grein fyrir afstöðu minni bæði úr þessum ræðustól og annars staðar. Ég veit líka að athugasemdum íslenskra stjórnvalda hvað varðar þá lagasetningu sem einna umdeildust er hvað varðar stöðu samkynhneigðra í Rússlandi var komið á framfæri á sínum tíma. Ég tel rétt að stjórnvöld komi þannig fram að þetta liggi fyrir. Menn verða auðvitað að hafa það í huga hvað varðar Ólympíuleikana að menn þiggja t.d. ekki heimboð rússneskra stjórnvalda þegar þeir sækja þá, eins og í mínu tilviki. Það er Ólympíunefndin sem býður og það er þeirra boð sem ég þekktist í þessu tilfelli 

Virðulegi forseti. Í IV. kafla laga um framhaldsskóla sem samþykkt voru í júní 2008 er fjallað um skipulag náms og námslok og í V. kafla er fjallað um námskrár og námsbrautir. Skipulagsbreytingar sem með lögunum fylgdu eru að mestu í þeim tveimur köflum, enda var samþykkt ákvæði til bráðabirgða að ekki þyrfti að uppfylla ákvæði IV. og V. kafla fyrr en 1. ágúst 2011. Stuttu eftir gildistöku laganna hrundi efnahagslíf Íslands og fyrirsjáanlegt var að ekki væri mögulegt að greiða úr ríkissjóði þann kostnað sem fylgdi breytingunum. Því var frestur framhaldsskóla til að setja sér námsbrautalýsingar framlengdur til ársins 2015. Í fjárlögum fyrir árið í ár er hins vegar ekki gert ráð fyrir fjármagni til að gera skólunum kleift að vinna þá þróunarvinnu sem nauðsynleg er til að uppfylla þær skyldur að leggja fram nýjar námsbrautalýsingar á tilsettum tíma, námsbrautalýsingar m.a. um styttri námstíma til stúdentsprófs. Eftir mikla umræðu og deilur um áform um styttingu námstíma til stúdentsprófs á árunum 2003–2007 var sú stefna tekin, sem birtist í lögunum um framhaldsskóla, að gefa skólunum aukið frelsi til að þróa námsbrautir, bæði verklega sem bóklega. Það gæfi þeim einnig færi á að nýta sem best mannauð skólanna og þjóna nærsamfélögum þeirra. Einingafjöldi til stúdentsprófs er ekki bundinn í lögunum og hæstv. ráðherra er því heimilt að setja lágmarkseiningafjölda með reglugerð. Nú hefur hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra boðað skipulagsbreytingar í framhaldsskólum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort þær séu af öðrum toga en gert er ráð fyrir í lögunum frá árinu 2008 og hvort hann telji ekki farsælla að vinna að breytingum í skólakerfinu þegar kennarar og skólar vinna að því sjálfir, eins og gert er ráð fyrir í lögunum eða andi laganna frá 2008 gerir ráð fyrir, frekar en með skipunum úr ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Það má ljóst vera að ég hyggst ganga lengra fram en gert er ráð fyrir í núgildandi lögum hvað varðar námstímann í framhaldsskólakerfinu. Það má nokkuð ljóst vera þegar við berum okkur saman við önnur lönd, eins og ég hef ítrekað bent á, að við erum ein þjóða með námstíma sem er 14 ár til undirbúnings undir háskólanám meðan allar þjóðir eru með annaðhvort 13 eða 12. Já, ég tel nauðsynlegt að það verði stigið lengra fram hvað þetta varðar, þ.e. að þetta sé ekki bara á forræði einstakra skóla heldur verði tekin ákvörðun um að framhaldsskólanámið skuli verða þrjú ár að jafnaði. Það er ekki þar með sagt að allir skuli klára á þremur árum. Það getur áfram verið svigrúm fyrir þá sem þurfa að geta verið lengur þegar það hentar, eins og nú er. Það er líka rétt að hafa í huga að það er ekki bara námstíminn einn og sér sem hér skiptir máli. Það er auðvitað öll umgerðin um námið og sú staðreynd að hér er töluvert mikið brottfall. Það er líka sú staðreynd að þegar horft er til þess hversu stór hluti íslenskra ungmenna sem hefur nám að loknum grunnskóla í framhaldsskóla hefur lokið prófi í framhaldsskóla á tilteknum tíma kemur í ljós að við Íslendingar sitjum þar töluvert eftir miðað við aðrar þjóðir. Einungis 44% af okkar námsmönnum, sé horft til árgangsins 2007, höfðu lokið einhverju lokaprófi úr framhaldsskóla. Sé það borið saman t.d. við Danmörk er hlutfallið um 60%. Það sýnir auðvitað að við þurfum að gera betur og það er nauðsynlegt að gera betur, ekki til þess sem eitthvert meginmarkmið að spara peninga fyrir ríkið heldur til að spara tíma nemendanna og gera þeim kleift að efla sitt nám og efla sína stöðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég er sammála honum um að við þurfum að gera betur. En meginstefið í allri skóla- og þróunarumræðu er að vel heppnaðar breytingar á skólastarfinu eigi sér stað þegar öflugir kennarar taka þátt í þeim og leiða breytingarnar alla leiðina inn í skólastofu. Það er einmitt andi laganna frá 2008 að virkja skólasamfélagið til breytinga sem styrkja mun stöðu nemenda bæði í starfsundirbúningi og til frekara náms, að þeir standi jafnfætis jafnöldrum sínum í nágrannalöndunum á sem flestum sviðum, m.a. með styttri námstíma til stúdentsprófs en nú tíðkast. Telur hæstv. ráðherra ekki mikilvægt að þegar skipulagsbreytinga er krafist sé sveigjanleiki og aukið val nemenda skóla eins og best verður á kosið, eins og lögin gera ráð fyrir frá árinu 2008, að þá verði farsælli lendingu náð? Er ekki besta leiðin til að ná nauðsynlegum breytingum í sátt við skólasamfélagið sú að setja kraft í innleiðingu kafla framhaldsskólalaganna sem frestað var, setja aukið fé til þróunarstarfs í framhaldsskólunum þannig að nýja námskráin 

Virðulegi forseti. Jú, ég held að það sé mjög mikilvægt að varðveita ákveðinn sveigjanleika í framhaldsskólakerfinu okkar. Því er það þannig, eins og ég sagði áðan, að þó að við horfum til þess að stytta námið í þrjú ár verður áfram sveigjanleiki fyrir þá sem á því þurfa að halda að geta verið lengur. En við þurfum að horfa á það að bekkjarskólunum okkar er langflestum þannig stillt upp að miðað er við fjögurra ára nám. Gangi þær breytingar eftir sem ég hef verið að boða breytist það í að þeir verði miðaðir við þriggja ára nám. Við sjáum reyndar þessa þróun vera komna töluvert af stað, t.d. hjá Kvennaskólanum. Nú síðast var tekin ákvörðun um það hjá Verslunarskóla Íslands að sá skóli mundi breyta sér úr því að vera fjögurra ára skóli yfir í þriggja. Ég tel öll rök fyrir þessum breytingum. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda að það skipti máli að fá sem best og gott samráð um málið, nýta auðvitað alla þá miklu þekkingu sem kennararnir búa yfir en þá þarf að liggja fyrir alveg skýr stefnumörkun af hálfu ríkisins í málinu hvert við viljum fara og síðan verði unnið á þeim grundvelli.

Herra forseti. Ég vil ræða málefni Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Mikil gagnrýni hefur komið frá heimamönnum þvert á flokka um þær hugmyndir hæstv. ráðherra að sameina skólann Háskóla Íslands og kallað hefur verið eftir því að leitað verði annarra lausna í samvinnu með heimamönnum. Í því ljósi er mjög umhugsunarvert að í allri umræðu um málefni skólans hefur það verið upplýst að ekki sé starfandi háskólaráð við skólann. Samkvæmt lögum nr. 56/2013 var skipunartími þáverandi háskólaráða Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólans á Hólum framlengdur til 1. október 2013 eða þar til nýir fulltrúar hefðu verið valdir í háskólaráð skólans í samræmi við 6. gr. laga um opinbera háskóla, nr. 85/2008. Nýtt háskólaráð hefur ekki verið skipað þar sem tilnefningar vantar meðal annars frá ráðherra og því má ætla að það háskólaráð sem var starfandi frá 1. október 2013 sé enn þá hið eiginlega háskólaráð við skólann samkvæmt lögum nr. 56/2013. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað veldur því að hæstv. ráðherra hefur látið hjá líða í fjóra mánuði að tilnefna fulltrúa í háskólaráð Landbúnaðarháskóla Íslands? Hefur hæstv. ráðherra átt frumkvæði að því að stöðuskýrsla sú sem skrifstofa vísinda og háskóla mennta- og menningarmálaráðuneytisins hefur unnið um Landbúnaðarháskóla Íslands hafi verið kynnt háskólaráði og leitað umsagnar þess?

Virðulegur forseti. Málefni Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri hefur mjög oft verið til umræðu hér í þessum þingsal og reyndar enn oftar á vettvangi fjárlaganefndar. Þar hefur málið verið tíður gestur eða málefni þessa skóla oft verið til umfjöllunar vegna þeirrar fjárhagsstöðu sem hefur versnað ár frá ári. Nú er svo komið að skuld skólans við ríkissjóð hleypur á hundruðum milljóna króna. Við það hefur Ríkisendurskoðun gert athugasemdir, fjárlaganefnd sjálf hefur beint því til mín sem ráðherra að við svo verði ekki búið. Það er ekki hægt að vera í þeirri stöðu ár eftir ár að halli safnist upp. Hann er, ef ég man rétt, nú kominn vel yfir 700 millj. kr. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að gripið verði til aðgerða. Ég hef bent á að um leið og staða skólans og skólahaldsins á Hvanneyri verði styrkt frá kennslu- og vísindafræðilegu sjónarmiði sé tækifæri til að efla líka sveitarfélagið og byggðina með því að byggja upp vísindastarfsemina á svæðinu. Með öðrum orðum tel ég að það séu sóknarfæri fyrir þennan skóla, sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað og Borgfirðinga. En ég er alveg klár á því að það að láta hlutina vera áfram eins og þeir hafa verið undanfarin ár, velkjast hér um í þingsölum og hjá nefndum þar sem vandinn hefur vaxið ár frá ári án þess að í raun og veru hafi verið tekið á honum, sé ekki lengur valkostur. Það er ekki lengur valkostur. 

Frú forseti. Ég verð að segja að hæstv. ráðherra skaut sér hjá því að svara þeim tveim spurningum sem ég lagði fyrir hann og fór að rökstyðja almennt hvers vegna hann telji rétt að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri við Háskóla Íslands. Við höfum tekið þá umræðu á Alþingi áður og komið hefur fram að það er ekkert sem sýnir fram á fjárhagslegan eða faglegan ávinning. Ég ítreka aftur þessar spurningar: Út af hverju er hæstv. ráðherra ekki búinn að skipa í háskólaráð sem er skylt að gera lögum samkvæmt? Maður spyr sig: Er þarna lögbrot á ferðinni? Og einnig varðandi það sem ég spurði um áðan, hvort ráðherra væri búinn að kynna stöðuskýrslu um skólann sem var samin af skrifstofu vísinda og háskóla hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu og leita umsagnar hjá sitjandi háskólaráði. Er sitjandi háskólaráð það sem sat fyrir 1. október 2013 eða hyggst ráðherra skipa, eins og á að gera lögum samkvæmt, í háskólaráð og sinna 

Virðulegi forseti. Hvað varðar þennan þátt málsins er það auðvitað á forræði skólans sjálfs að skipa háskólaráðið. Það hefur ekki verið kallað eftir tilnefningum frá okkur. Þetta er þó ekki meginmálið, þetta er svo langt í frá meginmálið. Málið snýst um eftirfarandi: Hvernig styrkjum við og eflum menntun í landbúnaði og landbúnaðarvísindum á Íslandi? Hvernig bregðumst við við þeim vanda að ein stofnun, einn skóli, hefur safnað yfir 700 millj. kr. halla gagnvart ríkissjóði á undanförnum árum? Hvernig bregðumst við við? Hvernig bregðumst við við því að á undanförnum árum hefur verið hallarekstur á þessari stofnun? Við þurfum að spyrja okkur að því, hv. þingmenn, hvernig standi á því að þróunin hefur verið á þennan hátt. Það sem ég er að segja er þetta: Við verðum að grípa hér inn í. Það þarf þó að gera það þannig að við getum eflt vísindastarfsemina, eflt skólahaldið og byggðina. Ég tel að það séu sóknarfæri í þessu máli en ekki sé hægt að gera 

En þú ferð ekki … samkvæmt lögum?

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 46/2005, um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir, en frumvarpið felur að mestu í sér innleiðingu á EES-tilskipun. Virðulegur forseti. Meginþættir frumvarpsins eru tvenns konar. Annars vegar felur það í sér að skuldakröfur verði nú innleiddar sem löglegt tryggingarform og hins vegar þrengri skilgreiningu á hugtakinu „fjármálagerningur“. Breytingarnar felast í innleiðingu á efni tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins frá 6. maí 2009, en með þeirri tilskipun var skapað samræmt lagaumhverfi fyrir notkun fjárhagslegra tryggingarráðstafana yfir landamæri. Þá voru flest formskilyrði sem venjulega fylgdu tryggingarráðstöfunum afnumin. Markmiðið var að stuðla að opnari og hagkvæmari fjármagnsmörkuðum og stöðugleika fjármálakerfisins og efla þannig frelsi í þjónustu og fjármagnsflutningum á sameiginlega markaðnum fyrir fjármálaþjónustu. Fjárhagslegar tryggingarráðstafanir felast í tvíhliða samningum um veðsetningu eða framsal verðbréfa eða reiðufjár til tryggingar fjárhagslegum skuldbindingum. Gert er ráð fyrir í frumvarpinu að aðilar að slíkum samningum séu einkum stofnanir á fjármálamarkaði. Sú breyting sem gerð var með fyrrnefndri tilskipun, sem ég nefndi áðan, frá árinu 2009 er fyrst og fremst sú að tryggingarráðstafanir samkvæmt tilskipuninni ná nú einnig yfir svokallaðar skuldakröfur. Í tilskipuninni er skuldakrafa skilgreind sem peningakrafa á grundvelli samnings þar sem lánastofnun veitir fyrirgreiðslu í formi láns. Talið er að notkun á skuldakröfum muni fjölga tiltækum tryggingum og að meiri samhæfing á þessu sviði muni leiða til jafnari samkeppnisskilyrða lánastofnana í öllum aðildarríkjum. Jafnframt er tekið fram í aðfaraorðum tilskipunarinnar að neytendur og lánþegar mundu hagnast á því að notkun skuldakrafna yrði auðvelduð þar sem það gæti að lokum leitt til meiri samkeppni og greiðari aðgangs að lánsfé. Með frumvarpinu er einnig lagt til að skilgreiningu á hugtakinu fjármálagerningur verði breytt til samræmis við umrædda tilskipun. Í núgildandi lögum er vísað til skilgreiningar eldri laga um verðbréfaviðskipti en þau voru felld úr gildi árið 2007 með nýjum lögum um verðbréfaviðskipti og skilgreiningu á fjármálagerningi og um leið breytt umtalsvert. Því er lagt til að skilgreining tilskipunar EES verði tekin upp í lögin og færð þannig til samræmis við margumrædda tilskipun. Með þessari breytingu verður skilgreiningin þrengri en í gildandi lögum, en mestu skiptir að afleiður verða þá ekki sérstaklega tilgreindar sem fjármálagerningar. Þá er lagt til að skilgreiningar á samningi um framsal eignarréttinda yfir fjárhagslegri tryggingu og samningi um veðsetningu á fjárhagslegri tryggingu verði víkkaðar út til samræmis við efni tilskipunarinnar. Þar sem frumvarpið leggur til að skuldakröfur bætist við sem tryggingarráðstafanir samkvæmt lögunum þarf að skilgreina skuldakröfur og bæta þeim við sem andlagi fjárhagslegra trygginga jafnframt því sem auka þarf við ákvæðið um fullnustuaðferðir svo að þær taki einnig til skuldakrafna. Virðulegur forseti. Með breytingartilskipuninni er aðildarríkjum veitt heimild til þess að takmarka skilgreininguna á skuldakröfum og undanþiggja tilteknar skuldakröfur. Lagt er til að nýta þessa heimild og undanþiggja neytendalán sem skuldakröfur samkvæmt lögum um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir, að undanskildum fasteignalánum og lánum að fjárhæð undir 200 evrum og yfir 75.000 evrum. Virðulegur forseti. Einnig liggur hér frammi og fylgir frumvarpinu umsögn um frumvarpið frá fjármála- og efnahagsráðuneyti þar sem fram kemur að frumvarpið eða lögfesting þess muni ekki hafa í för með sér nein aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Til upplýsingar var einnig við gerð frumvarpsins haft samráð við Seðlabanka Íslands, Samtök fjármálafyrirtækja, þáverandi efnahags- og viðskiptaráðuneyti og Fjármálaeftirlitið og tekið var tillit til þeirra athugasemda sem frá þeim aðilum bárust. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir meginþáttum frumvarpsins og legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og síðar til 2. umr.

Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, og lögum nr. 110/2007, um kauphallir (framkvæmd fyrirmæla, tilkynning um viðskipti o.fl.). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðbjörgu Evu Baldursdóttur frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Fjármálaeftirlitinu og Persónuvernd. Meginefni frumvarpsins snýr að breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, með síðari breytingum. Þá felur frumvarpið einnig í sér tillögu að breytingu á lögum um kauphallir, nr. 110/2007, með síðari breytingum. Breytingartillögur frumvarpsins eru að mestu til komnar vegna athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA við innleiðingu á MIFID-tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/39/EB. Þá er verið að bregðast við nokkrum ábendingum um meinbugi á lögum um verðbréfaviðskipti er lúta að aukinni fjárfestavernd og eflingu eftirlits á verðbréfamarkaði, m.a. í ljósi lærdóms af fjármálakreppunni. Virðulegur forseti. Meðal helstu atriða frumvarpsins eru tillaga um breytingu á II. kafla laga um verðbréfaviðskipti sem fjallar um fjárfestavernd og skyldur fjármálafyrirtækja á skipulegum verðbréfamarkaði við framkvæmd viðskiptafyrirmæla. Lagt er til nýtt ákvæði sem ætlað er að taka af allan vafa um að markaðsaðilum beri ekki skylda til að yfirfæra þær skyldur sem á þeim hvíla við framkvæmd viðskipta samkvæmt kaflanum, svo sem um skriflegan samning, skráningu og yfirlit, sbr. 9. gr., um upplýsingagjöf til viðskiptavina, sbr. 14. gr., og um bestu framkvæmd, sbr. 18. gr., í viðskiptum sín á milli. Þó er áréttað að fjármálafyrirtæki skuli framfylgja skyldum skv. II. kafla gagnvart viðskiptavinum sínum þegar þau framkvæma viðskiptafyrirmæli fyrir þeirra hönd á skipulegum verðbréfamarkaði. Önnur breyting sem lögð er til í frumvarpinu er að fjármálafyrirtæki verði óheimilt að bjóða fjárfesti þjónustu áður en búið er að fella hann í viðeigandi flokk viðskiptavina. Einnig er lagt til að fjármálafyrirtækjum verði gert skylt að tilkynna viðskipti með fjármálagerninga hjá öllum viðskiptavinum sínum með einkvæmu auðkenni viðskiptamanns, eða því sem kallast á venjulegu máli kennitala. Hingað til hefur verið stuðst við sérstakt viðskiptanúmer eða reikningsnúmer sem sérkenni viðskiptamanns. Tilkynningarnar eru hluti af svokölluðu TRS-kerfi, með leyfi forseta, „Transaction Reporting System“. Núverandi fyrirkomulag er með þeim hætti að hvert fjármálafyrirtæki fyrir sig gefur hverjum aðila að viðskiptum viðskiptanúmer. Hver viðskiptavinur getur því verið með fjölda mismunandi viðskiptanúmera, eitt í hverju fjármálafyrirtæki. Eftirlitsaðilar hafa talið þetta fyrirkomulag gallað þar sem upplýsingarnar séu ekki á heppilegu formi sem aftur torveldi alla úrvinnslu og greiningu. Í því sambandi vekur nefndin athygli á að fjallað var sérstaklega um TRS-kerfið og annmarka þess í 4. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar segir að gagnagrunnur, sem myndaður er úr þeim upplýsingum sem TRS-kerfið safnar, hafi í aðdraganda hrunsins ekki verið notaður þar sem m.a. eiginleikar þeirra gagna sem kerfið skilar væru á óheppilegu formi til greiningar og það torveldaði allt eftirlit. Nefndin bendir á, virðulegur forseti, að verði sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu samþykkt mun eftirleiðis stuðst við einkvæmt auðkenni, þ.e. kennitölu í stað viðskiptanúmers í öllum tilkynningum fjármálafyrirtækis til Fjármálaeftirlitsins um viðskipti viðskiptamanna. Þetta á við hvort heldur er um að ræða persónur eða lögaðila. Það er því mat nefndarinnar, virðulegur forseti, að þetta nýmæli sé til þess fallið að einfalda kerfið og auðvelda eftirlit. Virðulegur forseti. Loks er lagt til að nýtt ákvæði komi inn í lög um kauphallir, nr. 110/2007, sem fjallar um réttindi skipulegra verðbréfamarkaða til að koma á gagnkvæmu sambandi á milli skipulegs verðbréfamarkaðar og miðlægs mótaðila eða greiðslujöfnunarstöðvar sem starfa innan Evrópska efnahagssvæðisins. Nefndin telur umræddar breytingar til þess fallnar að styrkja umrædda löggjöf og vekur athygli á að fyrir nefndinni komu ekki fram neinar athugasemdir við efni frumvarpsins. Virðulegur forseti. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þeir sem skrifa undir nefndarálitið eru hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Vilhjálmur Bjarnason, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum, um framlengingu bráðabirgðaákvæðis. Nefndin hefur fjallað um málið. Á fund hennar komu fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Umsagnir bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum fjármálafyrirtækja og Samtökum atvinnulífsins. Með frumvarpinu er lagt til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða VI í lögum um fjármálafyrirtæki, sem féll úr gildi 31. desember sl., verði framlengdur til 31. desember 2015. Forsaga málsins er sú að bráðabirgðaákvæðið kom upphaflega fram í lögum nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., þ.e. svokölluðum neyðarlögum. Ákvæðið veitir Fjármálaeftirlitinu heimild til þess að grípa til sérstakra ráðstafana til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Gildistími ákvæðisins hefur áður verið framlengdur í tvígang. Í kjölfar úttektar á innlendu regluverki á fjármálamarkaði árið 2011, tveggja skýrslna sem lagðar voru fyrir Alþingi, annars vegar um framtíðarskipan fjármálakerfisins og hins vegar um heildarumgjörð um fjármálastöðugleika á Íslandi, voru skipaðar nefndir til að vinna eftir tillögum skýrsluhöfunda. Ein nefndin yfirfór tillögur um breytingar á skilameðferð fjármálafyrirtækja og lagði til breytingar sem hún taldi nauðsynlegar. Við verkið hafði hún til hliðsjónar drög að tilskipun sem er í smíðum hjá Evrópusambandinu um skilameðferð fjármálafyrirtækja. Unnið er að frumvarpi til heildarlaga um skilameðferð fjármálafyrirtækja í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Sú vinna hefur dregist vegna seinkunar sem hefur orðið á smíði tilskipunar Evrópusambandsins um skilameðferð fjármálafyrirtækja. Seinkunina má helst rekja til ágreinings sem komið hefur upp innan Evrópusambandsins og varðar nokkra þætti tilskipunarinnar. Á fundi nefndarinnar kom fram að þar sem gert væri ráð fyrir að leggja fram nýtt frumvarp til heildarlaga um skilameðferð fjármálafyrirtækja á næsta löggjafarþingi - og það er bagalegt að þetta bráðabirgðaákvæði skuli ekki hafa verið framlengd fyrir 31. desember - væri framlenging gildistíma ákvæðisins nauðsynleg af þeim sökum, enda hefði vinna við frumvarpið tafist nokkuð. Nefndin telur að í ljósi þeirrar seinkunar sem hefur orðið á framlagningu frumvarps til heildarlaga um skilameðferð fjármálafyrirtækja sé eðlilegt og nauðsynlegt að ákvæði frumvarpsins fái lagagildi. Tekið skal fram að efni ákvæðisins er óbreytt frá þeirri útgáfu er síðast var í gildi. Nefndin tekur fram að hún telur að málið hefði þurft koma fram þegar á haustþingi, eins og framsögumaður sagði hér að framan. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þeir sem skrifa undir nefndarálitið eru hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Vilhjálmur Bjarnason.

Frú forseti. Ég stend að þessu nefndaráliti eins og þegar hefur komið fram hjá framsögumanni og er sammála því að skynsamlegast sé að setja aftur inn í lög heimildarákvæði til Fjármálaeftirlitsins þannig að við stöndum að því leyti til með óbreytt lagaumhverfi á meðan beðið er eftir niðurstöðum í þeirri vinnu sem fór af stað á árunum 2011, 2012 og enn sér ekki fyrir endann á. Það er hins vegar brýnt að mál varðandi framtíðarlagaumhverfið fari að skýrast og möguleg slit eða skil á fjármálafyrirtækjum ef til slíks kemur því að um nátengdan hlut er að ræða, að Fjármálaeftirlitið hafi þessar víðtæku valdheimildir til að grípa inn í ef á þarf að halda. Þar undir, eftir atvikum, gæti komið spurningin um aðskilnað eða a.m.k. frekari aðskilnað viðskiptabanka og fjármálastarfsemi en enn þá er byggt á í lögum hér. Það er hreyfing á þeim málum í flestum löndum í kringum okkur og að sjálfsögðu þurfum við að fylgjast með framvindunni þar, ekki síst innan Evrópu í ljósi aðildar okkar að EES-samningnum og þess að við mundum væntanlega þurfa að taka mið af þeim niðurstöðum sem þar kunna að verða. Reyndar er ekki síður áhugavert að fylgjast með umræðum um þessi mál í Bandaríkjunum. Fyrir Bandaríkjaþingi liggja núna a.m.k. þrjár tillögur eða þrenns konar þingmál sem tengjast frekari aðskilnaði viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi þar í landi og ýmsum fleiri ráðstöfunum til að draga úr áhættu í fjármálakerfinu. Langæskilegast væri auðvitað að fá inn á borð Alþingis niðurstöður í þessum málum í heild sinni, þ.e. afrakstur þess nefndastarfs sem í gangi hefur verið núna í eitt og hálft ár, bráðum tvö ár og lýtur að löggjöf um fjármálamarkaðinn í heild og hugmyndinni um rammalöggjöf um fjármálastöðugleika sem yrði í raun og veru einhvers konar yfirlöggjöf á sviði fjármálamarkaðar í landinu. Sömuleiðis þær frekari breytingar eða úrbætur sem við viljum gera á löggjöf um fjármálamarkaðinn til framtíðar litið til að ljúka því verki sem hófst með hruninu. Segja má að neyðarlögin sem slík hafi verið fyrsta aðgerðin í þeim efnum að leggja af stað inn í nýja framtíð með nýtt fjármálakerfi á Íslandi enda var það þá að mestu leyti hrunið. Það sem eftir stóð hrundi í viðbót að mestu leyti á næsta hálfa til einu og hálfa árinu eftir október 2008. Það lætur nærri að um 98% af íslenska fjármálakerfinu hafi hrunið þegar upp var staðið og munar nú um minna og ekki nema eðlilegt að farið sé rækilega yfir löggjöf í framhaldinu. Að sjálfsögðu voru gerðar mikilvægar breytingar strax á árunum 2009 og 2010 og eitthvað hefur bæst við en ég held að tilfinning flestra sem til þekkja sé að við séum ekki komin á endastöð í þessum efnum og vantar mikið upp á. Maður vonar svo sannarlega að á þetta bráðabirgðaákvæði komi ekki til með að reyna og ber að taka fram að það er ekki afstaða nefndarinnar að brýnt sé að drífa þetta inn í lög núna af einhverjum sérstökum ástæðum sem menn sjá fyrir sér. Vonandi reynir alls ekkert á gildi þessara laga ef af verður út árið sem þeim er þó ætlað að standa, reyndar út árið 2015 eins og hér er lagt til. Þetta ber að skoðast í því ljósi sem fram hefur komið um frekari vinnu á þessu sviði. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira en tek undir með framsögumanni og nefndin varð sammála um að það er svolítið óheppilegt að þetta skyldi detta út úr lögum og þurfa að koma inn á nýjan leik, en það hafði svo sem ekkert gerst frá 1. janúar og gerist vonandi ekki á næstu dögum. Ef Alþingi lýkur afgreiðslu málsins innan skamms tíma ætti það ekki að koma að sök. Þá gildir óbreytt lagaumhverfi að þessu leyti áfram út þetta ár og jafnvel hið næsta ef ekki verður gripið inn í með frekari lagasetningu. Mér eru það nokkur vonbrigði, ég verð að segja eins og er, að starfinu skuli hafa miðað þetta hægt áfram. Ég skil að vísu þá röksemd sem er hér flutt að að einhverju leyti vilji menn sjá til lands varðandi Evrópureglurnar. En hvað varðar rammalöggjöf um fjármálastöðugleika og nýtt yfirstjórnkerfi í þeim efnum þar sem ábyrgðarhlutverk hvers og eins yrði gert skýrt, og einnig hvernig menn tækjust á við tilfallandi aðstæður þegar upp kæmi áhætta eða óvissa um fjármálastöðu í landinu, er það ekki tengt því. Ég held að enginn vafi sé á því að þar getur Ísland sett sér sitt fyrirkomulag, sitt stjórnskipulag. Þess vegna er í öllu falli brýnt að menn fari að koma því á koppinn. Reyndar var með lagabreytingu í sumar hnykkt á hlutverki Seðlabankans um að gæta fjármálastöðugleika í landinu og fært sérstaklega inn í 4. gr. laga um Seðlabanka Íslands að eitt af undirmarkmiðum eða hlutverkum hans skuli vera að gæta að fjármálastöðugleika. Það sem menn hafa verið með undir í þessari vinnu er að sjálfsögðu ekki fullnægjandi heldur hitt að við tökum afstöðu til þess og leiðum til lykta fyrirkomulagið sem við viljum sjá á þessum málum til framtíðar, hvort hér kemur fjármálastöðugleikaráð með mjög sterkar lagaheimildir til að kalla til sín upplýsingar og hafa yfirsýn yfir markaðinn í heild sinni og meta áhættu. Í ljósi reynslunnar hallast ég að því að það eigi að gera til að byrgja brunninn og hafa eins vel um þessa hluti búið og nokkur kostur er til framtíðar litið. Það er mikilvægt að við sofnum ekki á verðinum. Þótt heldur sé jafnt og þétt að rofa til hjá okkur eftir hrunið megum við ekki láta líða of langan tíma frá því á meðan sú reynsla er okkur fersk í minni og vonandi þeir lærdómar. Þá eigum við að nota til að gera tilhlýðilegar ráðstafanir í lögum og regluverki til að gera allt sem í mannlegu valdi stendur til að fyrirbyggja að sambærilegir hlutir geti gerst aftur. Þar á meðal er mikilvægt að niðurstaða til framtíðar liggi fyrir um það hvernig með er farið ef kemur til slita eða skila á fjármálafyrirtækjum sem eru í vanda, hvort við höfum til frambúðar þá reglu sem kom inn með neyðarlögunum að innstæður séu forgangskröfur í bú við skipti og með hvaða öðrum ráðstöfunum almenn viðskiptabankastarfsemi er tryggð eins og nokkur kostur er og m.a. botnað af hálfu Alþingis hvort menn vilja fara í frekari eða fullan aðskilnað á hefðbundinni viðskiptabankastarfsemi annars vegar og áhættusamari þáttum sem liggja meira inn á sviði fjárfestingarbankastarfsemi hins vegar. Undir það er ræðumaður mjög hallur en ég viðurkenni auðvitað að það mál þarf að útfæra á vandaðan hátt. Allt mætti þetta ræða í rækilegra samhengi, virðulegur forseti, svo ekki væri minnst á umræðu sem orðið hefur að undanförnu um eina mikilvægustu lykilstofnun þessa kerfis sem er óvart Seðlabanki Íslands. Mætti ýmislegt um það segja sem um hann er sagt og skrifað þessa dagana en ég held að ég geymi mér það til betri tíma ef á þarf að halda að tjá mig um það.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að loksins skuli þessi þingsályktunartillaga koma til umræðu í þingsal. Ég hef lagt hana fram tvisvar sinnum áður ásamt öðrum þingmönnum og hefur hún ekki fengist rædd fyrir en núna. Núna leggjum við fram þessa tillögu, m.a. formenn allra minnihlutaflokka á Alþingi, sem sagt formenn allra flokka nema Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks, sem er miður, en við erum 15 þingmenn sem stöndum að tillögunni, þar á meðal allir þingmenn Bjartar framtíðar og Pírata og þó nokkrir þingmenn úr Vinstri hreyfingunni - grænu framboði og úr Samfylkingu. Tillagan er í grundvallaratriðum ákaflega einföld. Þetta er einfaldlega tillaga um að biðjast afsökunar og greiða fólki bætur sem varð fyrir tjóni vegna brota á réttindum þess sem gerð voru 2002. Þetta er sem sagt tillaga um að Alþingi biðji afsökunar þá iðkendur Falun Gong sem meinuð var landganga og meinað var að nýta tjáningarfrelsi sitt á Íslandi í júní 2002 í tengslum við opinbera heimsókn Jiang Zemin, þáverandi leiðtoga Alþýðulýðveldisins Kína. Verður ríkisstjórninni falið að koma afsökunarbeiðninni formlega á framfæri. Þá felur tillagan einnig í sér að Alþingi muni fela ríkisstjórninni að sjá til þess að þeir einstaklingar sem vistaðir voru gegn vilja sínum í Njarðvíkurskóla, var vísað var frá landinu eða meinað að nota gilda flugmiða í flugvélar Icelandair víða um heim umrædda daga, fái viðhlítandi bætur. Þetta er því í sjálfu sér einföld tillaga. Ég velti því stundum fyrir mér af hverju tillagan ætti ekki að vera auðsamþykkjanleg, hvað sé flókið við að samþykkja þessa tillögu. Fyrir liggur að hér áttu sér stað brot á réttindum einstaklinga í tengslum við heimsókn Jiang Zemin hingað til lands í júní 2002. Það hefur Persónuvernd staðfest, það hefur umboðsmaður Alþingis staðfest. Það hefur verið rakið ágætlega í nýlegum bókum, hvernig þessi mannréttindabrot fóru fram. Þessi tillaga snýst einfaldlega um að við horfumst í augu við að mannréttindabrotin áttu sér stað, að við í þessu lýðræðissamfélagi, í samfélagi sem við teljum að grundvallist á mannréttindum og opnu lýðræði, horfumst í augu við að þarna varð okkur á í messunni, þarna fórum við út af sporinu. Og með því að biðjast afsökunar lýsum við því yfir að svona aðgerðir af hálfu stjórnvalda líðum við ekki og við viljum aldrei að þær eigi sér stað aftur. Þessi tillaga er því ekki bara um uppgjör við fortíðina, hún fjallar líka um að við sendum skýr skilaboð út í samfélagið og út í heim um að við stundum ekki mannréttindabrot. Mér finnst full ástæða til þess að við samþykkjum þessa tillögu núna þótt svo að langt sé um liðið frá því að þessi mannréttindabrot áttu sér stað vegna þess að fyrr á þingvetrinum samþykktum við fríverslunarsamning við Kína. Þar voru höfð uppi stór orð um að við ætluðum að standa fast á mannréttindasjónarmiðum okkar og lýðræðislegum gildum okkar og mannréttindagildum í samskiptum við Kína, þó svo að við höfum samþykkt þarna viðskiptasamning breytti það engu um afstöðu okkar í mannréttindamálum. Þau orð lét hæstv. utanríkisráðherra falla og þær áherslur fengu mig enn á ný til að hugsa: Af hverju í ósköpunum ætti það þá ekki að vera einfalt mál að biðjast afsökunar á þeim mannréttindabrotum sem við beittum iðkendur Falun Gong í tilefni af heimsókn forseta Kína í júní 2002? Við skulum sjá til hvort þetta verði samþykkt, ég vonast náttúrlega til þess. Ég ætla aðeins að fara yfir hvað átti sér stað hér í júní 2002, hverjir voru málavextir. Það er nú rakið í greinargerð með þingsályktuninni en ég ætla aðeins að rekja það hér. Í júní 2002 kom forseti Kína, Jiang Zemin, í opinbera heimsókn til Íslands. Skömmu fyrir heimsóknina tóku ráðherrar í þáverandi ríkisstjórn Íslands þá ákvörðun að banna fólki, sem átti það sameiginlegt að iðka sjálfsræktarkerfið Falun Gong, að koma frjálst ferða sinna til landsins sömu daga og heimsókn forsetans stæði yfir. Iðkendur Falun Gong höfðu áður og hafa líka síðar mótmælt mannréttindabrotum Kínverja á iðkendum Falun Gong við ýmis tilefni. Til stóð, og það var ekkert launungarmál, að iðkendur Falun Gong mótmæltu mannréttindabrotum Kínverja í sinn garð hér á landi í tilefni af heimsókn forsetans. Það er skemmst frá því að segja að það var greinilega einlægur vilji stjórnvalda á þessum tíma að koma í veg fyrir þessi mótmæli og fór þá í hönd alveg ótrúleg atburðarás. Banninu var framfylgt af lögreglu í Reykjavík og Keflavík með aðstoð Icelandair og fjölmargra íslenskra sendiráða víða um heim. Það var gert á þeim lagalegu forsendum að sagt var að tryggja þyrfti hér allsherjarreglu og öryggi þjóðarinnar. Fljótlega kom í ljós að íslensk stjórnvöld notuðu nafnalista við að vinsa úr grunaða Falun Gong-iðkendur. Persónuvernd úrskurðaði ári síðar að það eitt og sér hefði brotið gegn íslenskum lögum. Listinn var sem sagt sendur ásamt fyrirskipun dómsmálaráðherra til Icelandair og sendiráða víða um heim með eftirfarandi orðum undirrituðum af ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins, með leyfi forseta: „Dómsmálaráðuneytið hefur heimildir til að gefa Flugleiðum ströng fyrirmæli um að neita þekktum eða grunuðum meðlimum Falun Gong-hreyfingarinnar landgöngu til Íslands á ákveðnu tímabili í samræmi við lista sem þér hafið þegar fengið.“ Þessi listi var síðan kallaður „svarti listinn“. Það er í rauninni með algjörum ólíkindum að listi með þekktum eða grunuðum iðkendum Falun Gong skyldi vera látinn ganga og einkafyrirtæki beðið um að meina þessum einstaklingum að fara um borð í flugvél og koma til Íslands. Það er algjört einsdæmi. Persónuvernd hefur úrskurðað um að þetta hafi fullkomlega verið án stoðar í lögum og hefur umboðsmaður Alþingis einnig úrskurðað í þá veru. Talað er um að um 200 iðkendur hafi orðið fyrir þessu banni á einn eða annan hátt. Sumir komust til landsins en þeir voru þá vistaðir í Njarðvíkurskóla, þeir fengu ekki að fara lengra. Á meðan á heimsókninni stóð voru um 75 einstaklingar vistaðir í Njarðvíkurskóla, í rauninni hnepptir í varðhald á þeim grundvelli að þeir stunduðu eða voru grunaðir um að vera iðkendur Falun Gong. Þessir einstaklingar voru beðnir um að undirrita yfirlýsingu til íslensku lögreglunnar sem var efnislega sú að þeir mundu ekki haga sér neitt ófriðlega á meðan þeir væru í Njarðvíkurskóla, en þeim var hins vegar ekki sleppt úr haldi fyrr en nokkrum dögum eftir að Jiang Zemin var farinn af landinu. Þessi listi yfir grunaða eða staðfesta iðkendur á Falun Gong-sjálfsræktarkerfinu fékk nafngiftina „svarti listinn“ og var þrætt fyrir að hann væri til. En það kom fljótlega í ljós að hann var til vegna þess að það höfðu einfaldlega það margir fengið hann í hendur og hófust strax vangaveltur um hvaðan listinn væri kominn. Ekki er til nein félagaskrá yfir Falun Gong-iðkendur og vekur það eitt og sér mjög mikla athygli. Falun Gong er ekki félagsskapur, þetta er lífsskoðun eða heimspeki eða aðferð til að rækta sjálfan sig, þannig að það var alltaf ljóst að listinn hlyti að vera grundvallaður á mjög víðfeðmum persónunjósnum, bara búið að skrá niður fólk sem þótti líklegt eða var staðfest að aðhylltist þessa lífsskoðun, þessa heimspeki, þessa sjálfsrækt. Og á grundvelli þessa lista, sem allt bendir til að hafi verið afsprengi persónunjósna, fóru íslensk stjórnvöld í það verkefni að senda einkafyrirtækjum og sendiráðum úti um allan heim skipanir um að meina þessu fólki að koma til Íslands, og ef það kom til Íslands var það sett í varðhald í Njarðvíkurskóla. Bara það að safna listanum er mannréttindabrot í sjálfu sér. Það er ágætlega rakið í bók sem kom út fyrir nokkrum árum og heitir Arctic Host, Icy Visit, þar sem mannréttindalögfræðingurinn dr. Herman Salton hefur greint ítarlega ýmsar lagalegar hliðar atburðanna á Íslandi 2002. Niðurstöður þeirrar greiningar hefur hann í framhaldinu fengið birtar í mannréttindatímaritum á liðnum árum. Meðal annars hefur þessi vinna Hermans Saltons fengið okkur sem leggjum fram þessa tillögu til að hugsa aftur um þetta mál og er full ástæða - enn ríkari ástæða til að samþykkja þessa þingsályktunartillögu í ljósi allra þeirra upplýsinga og allra þeirra rannsókna sem hann hefur unnið að. Íslensk stjórnvöld reyndu að þræta fyrir að þessi listi væri til. Þegar spurt var hvaðan listinn kæmi var bent á þýsk stjórnvöld, bent var á Interpol. Það reyndist rangt. Flest bendir til að listinn hafi komið frá kínverskum stjórnvöldum, grundvallaður á persónunjósnum þeirra og að Íslendingar hafi tekið þátt í kúgun kínverskra stjórnvalda á þegnum sínum. Við verðum að biðjast afsökunar á því, sérstaklega ef við ætlum að eiga opin og frjáls viðskipti við Kínverja. Nú, þegar við höfum samþykkt fríverslunarsamning við Kínverja, þá verðum við að hafa þetta á hreinu. Svona gerum við aldrei aftur. Við tökum aldrei þátt í því að kúga þegna Kína eða aðra þegna að fyrirskipun erlendra ríkja. En hvað með rökin sem notuð voru, að hindra þyrfti að þetta fólk kæmi til Íslands? Rökin voru allsherjarregla og öryggi þjóðarinnar. Umboðsmaður Alþingis hefur komist að þeirri niðurstöðu að þau rök haldi ekki vatni. Veigamestu rökin gegn þeim málflutningi voru og eru alltaf að iðkendur Falun Gong hafa aldrei gerst sekir um ofbeldi. Mótmæli þeirra fara einfaldlega þannig fram, að mér skilst, að þeir iðka sína sjálfsrækt frammi fyrir þeim sem þeir vilja mótmæla. Sama ár taldi ríkisstjórnin ekki ástæðu til þess að beita allsherjarreglu eða sjónarmiðum um öryggi þjóðarinnar þegar haldið var NATO-þing á Íslandi og hundruð mótmælenda komu hingað til lands. Ekki var talin ástæða til að beita neinni allsherjarreglu eða sjónarmiðum um öryggi þjóðarinnar af því tilefni. Auðvitað ekki. Íslendingar leyfa almennt friðsamleg mótmæli. Hells Angels-félagsskapurinn kom hingað til lands líka á þessu ári, engum sjónarmiðum um allsherjarreglu eða öryggi þjóðarinnar var beitt af því tilefni, þannig að hér var greinilega eitthvað mjög sérstakt á ferðinni út frá sjónarhóli stjórnvalda gagnvart hóp sem aldrei hefur beitt ofbeldi í mótmælum sínum. Ein ástæða þess að við ættum að samþykkja þessa þingsályktunartillögu núna er sú að ofsóknirnar gagnvart iðkendum Falun Gong hafa haldið áfram í Kína og þær eiga sér stað í dag. Þær eru á allan hátt viðbjóðslegar og hefur verið fjallað um þær í ótal skýrslum og mannréttindalögfræðingar og ríkisstjórnir víða um heim hafa vakið athygli á þeirri staðreynd að fólk sem iðkar Falun Gong í Kína hefur tugþúsundum saman verið fangelsað, sett í þrælkunarbúðir án dóms og laga og margt pyntað til dauða. Sameinuðu þjóðirnar, varaforseti Evrópuþingsins, fulltrúaþing Bandaríkjanna, Amnesty International, Human Rights Watch og fleiri hafa fordæmt aðför Kínastjórnar að Falun Gong-iðkendum þar í landi. Með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu værum við líka, að mínu mati, að lýsa yfir samstöðu með iðkendum Falun Gong og í sömu andrá, mundi ég gera ráð fyrir, að fordæma framferði kínverskra stjórnvalda gagnvart iðkendum Falun Gong. En í öllu falli, og það er það mikilvægasta hvað okkur varðar, værum við að lýsa því yfir að við tökum aldrei aftur þátt í svoleiðis mannréttindabrotum gagnvart friðsömu fólki eða nokkru fólki yfir höfuð.

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka 1. flutningsmanni, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, fyrir frumkvæðið og fyrir að flytja málið hér í þinginu. Ég hef sjálfur fyrir einhverjum árum sem einstaklingur beðist afsökunar á þessari framgöngu. Í síðustu ríkisstjórn baðst þáverandi utanríkisráðherra afsökunar á málinu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé ákaflega vel til fundið hjá flutningsmanni að flytja málið einmitt núna á þinginu vegna þess að það er örstutt síðan við á Alþingi samþykktum að auka frelsi í verslun og viðskiptum við Kína. Það er mín trú að við eigum almennt að nota menningarsamskipti, frjálsa verslun og viðskipti til að stuðla að framförum og bættum mannréttindum í heiminum og að við eigum ekki bara að þróa þau samskipti okkar við lýðræðisríki sem uppfylla öll mannréttindi heldur við sem flest ríki. Þá er auðvitað ákaflega mikilvægt um leið að undirstrika þau atriði sem okkur greinir á um við viðkomandi ríki, þær kröfur um breytingar sem við gerum til viðkomandi ríkja og þá sérstöðu sem við í samskiptum við þau ríki viljum halda til haga. Það er vissulega gert með óbeinum hætti í þessari tillögu og samþykkt hennar yrði klárlega býsna skýr skilaboð um það hvar Ísland stendur í mannréttindamálum, hver viðhorf okkar til Falun Gong-fólksins, sem við kynntumst hér að góðu einu í Reykjavík um árið, eru og um almenna fordæmingu okkar á framgöngu kínverskra stjórnvalda gagnvart stjórnarandstöðu og jafnvel hinni minnstu andstöðu við ríkjandi öfl þar. Í sjálfu sér er ekki eftir neinu að bíða. Þetta er mál sem við þekkjum öll. Öll held ég að við fyrirverðum okkur fyrir framgöngu stjórnvalda á þessum tíma. Það er ævarandi blettur á ferli þáverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, með hvaða eindæmum hann gekk fram í þessu máli. Það er langhreinlegast og best að setja með skýrum hætti punktinn aftan við þá sögu með því að þjóðþingið sjálft, við öll, 63:0, segjum bara okkar skoðun á því og hörmum að til þessa hafi yfir höfuð nokkru sinni þurft að koma í okkar ágæta landi sem hefur á svo mörgum sviðum tekist að þróa mannréttindi farsællega og virðingu fyrir sjónarmiðum annars fólks.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um afsökunarbeiðni og greiðslu skaðabóta til iðkenda Falun Gong. Tildrög hennar eru, eins og hér hefur verið rakið, ofríki íslenskra stjórnvalda gagnvart þessum hópi sumarið 2002, ofríki sem einungis er hægt að skýra með undirlægjuhætti íslenskra ráðamanna gagnvart erlendu stórveldi. Áður en lengra er haldið vil ég taka það skýrt fram að ég er fullkomlega sammála efni tillögunnar. Framferði íslenskra yfirvalda í þessu efni var svo vægt sé til orða tekið óásættanlegt. Auk þess vona ég að skaðabótagreiðslur eins og hér er lagt til að verði greiddar geti orðið til þess þó ekki væri nema að lögregluyfirvöld hugsi sig frekar um í framtíðinni áður en viðlíka aðferðum er beitt. Ég verð þó að gera athugasemd við staðhæfingar sem fram koma í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Þar er sérstaklega vikið að öðrum atburðum sem áttu sér einnig stað árið 2002 og þeir teknir sem dæmi um hófstillt viðbrögð lögreglu og því jafnvel velt upp hvort ástæða hefði verið mögulega til meiri hörku. Í greinargerðinni segir að NATO-fundur hafi verið haldinn í Háskólabíói fyrr á árinu, með leyfi forseta: „Þar átti íslensk lögregla ekki í vandræðum með að taka á móti tugum ráðherra og ráðamanna frá helstu NATO-ríkjum, auk nokkur hundruð mótmælenda.“ Eins og kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar í framsögu hans um málið var allsherjarreglu ekki beitt í því máli, en það er ekki hægt að segja að lögreglan hafi ekki verið í vandræðum vegna NATO-ráðstefnunnar vorið 2002. Það get ég vottað sem ein af þessum nokkur hundruð mótmælendum sem þarna er vísað í, sem raunar voru allt íslenskir friðarsinnar. Auk þess var ég ein af skipuleggjendum mótmælaaðgerðanna þar sem við hernaðarandstæðingar létum í ljós andúð okkar á stærsta hernaðarbandalagi heims, hernaðarbandalagi sem hefur yfir að búa meiri hluta allra gjöreyðingarvopna veraldar og sem stóð um þær mundir, eins og raunar enn í dag, fyrir stórfelldum manndrápum í Afganistan. Því fer nefnilega fjarri að viðbrögð og viðbúnaður íslenskra stjórnvalda og lögregluyfirvalda vegna NATO-ráðstefnunnar hafi verið hófstilltur. Þvert á móti einkenndust viðbrögðin af taugaveiklun, vænisýki og ráðaleysi eins og ég upplifði sjálf á fundum með fulltrúum lögreglunnar sem virtust miða viðbúnað sinn vegna ráðstefnunnar við tilhæfulausa tortryggni og heimtufrekju ráðstefnugestanna. Þetta held ég að sé í rauninni ekkert alls ólíkt því sem svo gerðist aftur nokkrum vikum seinna í tengslum við heimsókn Jiang Zemin. Ef við rifjum upp viðbúnaðinn í Reykjavík í kringum Hótel Sögu og Háskólabíó þar sem NATO-ráðstefnan var haldin var heilu götunum lokað, flugumferð var bönnuð við Reykjavíkurflugvöll og leyniskyttum var komið fyrir á þökum bygginga og þeim var beint að friðsömum mótmælendum, sem stóðu við Hagatorg réttum megin við þar til gerða girðingu sem lögreglan hafði sett upp. Foreldrar barna í nærliggjandi barnaskólum mótmæltu auðvitað hástöfum að þessar leyniskyttur væru þarna uppi á þaki í hverfinu þar sem börnin þeirra væru í skóla. Af þessu má sjá að NATO-fundurinn vorið 2002 er, að því er mér finnst alla vega, illa til fundið dæmi um skynsamleg og yfirveguð viðbrögð íslenskra stjórnvalda og því galli á annars ágætri og vel rökstuddri greinargerð þingsályktunartillögunnar. Þvert á móti sýnir framganga íslensku lögreglunnar í tengslum við NATO-fundinn hversu auðveldlega hún lét undan kröfum erlends valds þegar kom að því að hindra friðsama mótmælendur, hvaða nöfnum svo sem þeir nefndust, í að koma skoðunum sínum á framfæri við útlenda valdsmenn. Við skulum heldur ekki gleyma því að það var einmitt í aðdraganda mótmælanna vegna NATO-fundarins sem íslenska lögreglan fékk auknar fjárveitingar til þess að festa kaup á drjúgum hluta af þeim óeirðastjórnunarbúningi sem síðar var notaður í búsáhaldabyltingunni, eins og okkur mörgum hér inni ætti að vera í fersku minni. NATO-fundurinn 2002 er því sorglegt dæmi um þjónkun íslenskra stjórnvalda við erlend stórveldi ekki síður en málið sem við ræðum hér í dag. Falun Gong-málið er mikilvægt en ekki vegna þess að það sé einstakt, margt í því er einstakt en annað ekki. Það er mikilvægt vegna þess að það er dæmi um tilraunir til þess að brjóta niður mótmæli almennings, hvort heldur sem er með þátttöku íslenskra eða erlendra aðila gegn skoðanakúgun, gegn vígvæðingu. Og svo annað dæmi sé tekið sem kemur úr sama ranni er þegar unnið er gegn því að fólk geti tjáð andúð sína með friðsamlegum mótmælum, t.d. gegn náttúruspjöllum. Einn alvarlegasti þáttur Falun Gong-málsins tengist, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á áðan, meðferð og notkun íslenskra stjórnvalda á lista yfir meinta Falun Gong-meðlimi, lista sem augljóslega var unninn með víðtækum njósnum kínverskra yfirvalda. Mikilvægi þessa atriðis er þeim mun meira í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur að undanförnu um njósnir bandarísku þjóðaröryggisstofnunarinnar og samstarfs hennar við borgaralegar stofnanir víða um lönd. Hvað vitum við nema við förum að dúkka upp á einhverjum listum vegna einhverra mótmæla sem við höfum tekið þátt í þegar við ætlum svo að fara til útlanda eins og Kínverjarnir lentu í sem komu til Íslands árið 2002? Þetta mál snýst því ekki bara um sagnfræði heldur kallast á við ótal raunverulegar hættur í samtíð okkar. Það er von mín að Alþingi samþykki þessa þingsályktunartillögu um afsökunarbeiðni til iðkenda Falun Gong, sem svo sannarlega voru órétti beittir á Íslandi árið 2002, og að sú ósk sem fram kemur í greinargerðinni rætist þar sem segir að afsökunarbeiðnin verði vonandi til þess að slíkir atburðir endurtaki sig ekki. Og það vona ég að gerist ekki í neinu pólitísku samhengi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna og ágætisábendingu varðandi samanburðinn við NATO-þingið sem fór fram 2002. Ég vil koma upp og árétta að í greinargerðinni var það ekki ætlunin og ég get ekki alveg skilið það þannig sjálfur heldur að felldur sé sá dómur um aðgerðir lögreglu af því tilefni að þær hafi verið yfirvegaðar og skynsamlegar. Þetta er í kaflanum um hvort það haldi vatni að segja að beita hefði mátt allsherjarreglu og sjónarmiðum um öryggi ríkisins til að banna iðkendum Falun Gong að koma til landsins. Það er dr. Salton, sem ég minntist á í ræðu minni, sem hefur rakið þessi sjónarmið og kannað hvort rök séu fyrir þeim. Hann tiltekur meðal annars að ef íslenskum stjórnvöldum var umhugað um að nota allsherjarreglu og sjónarmið um öryggi þjóðarinnar, sem vissulega eru lagaleg sjónarmið, grundvallast á aðgerðum eins og gagnvart Falun Gong, var ekki samkvæmni í þeirri pólitík hjá íslenskum stjórnvöldum. Ef íslensk stjórnvöld höfðu áhyggjur af Falun Gong nefnir þessi mannréttindalögfræðingur önnur dæmi þar sem íslensk stjórnvöld hefðu þá líka átt að hafa áhyggjur í þágu samkvæmni í stjórnvaldsaðgerðum, ef þeim var svona umhugað um allsherjarreglu og öryggi þjóðarinnar. En þeim sjónarmiðum var ekki beitt varðandi mótmælin við Nato og ekki heldur við komu Hells Angels sem eru dæmi sem er hægt að taka frá árinu 2002. Þetta er hugmyndin með samanburðinum en í honum felst hins vegar enginn dómur um það hvort aðgerðir lögreglu hafi verið yfirvegaðar eða skynsamlegar í tilviki NATO-þingsins 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Guðmundur Steingrímsson séum í öllum hinum veigamiklu málum algjörlega sammála hérna. Ég hef ekki lesið bók dr. Saltons þannig að ég hef hreinlega ekki þekkingu á samanburði hans eða því sem hann segir í þessari bók. Það eru auðvitað allir sammála um að allsherjarreglu var ekki beitt í sambandi við NATO-fundinn eða komu Hells Angels. Það sem ég hnaut hins vegar um er þetta sem segir í greinargerðinni: „Þar átti íslensk lögregla ekki í vandræðum með að taka á móti tugum ráðherra og ráðamanna …“ Það er í rauninni þessi setning sem ég er ósammála. Ég tel að þeir hafi bara átt í talsverðum vandræðum með það eins og sést á því að við eigum ekki að venjast því að það séu vopnaðar leyniskyttur uppi á þökum húsanna okkar. Og auðvitað viljum við ekki, eða ég ætla rétt að vona það, þannig samfélag. Það er þetta atriði sem ég hnaut um.

Virðulegi forseti. Ég fellst á þá ábendingu að þessi setning er óheppilega orðuð og ég mundi gjarnan hafa viljað orða hana öðruvísi, sérstaklega eftir þann vitnisburð sem hv. þingmaður hefur gefið okkur um mótmælin við NATO-þingið 2002. En það sem ég hafði í huga var að allsherjarreglunni og sjónarmiðum um öryggi þjóðarinnar var ekki beitt í því tilviki. En ég vil árétta að mér finnst mjög mikilvægt að ræða hvernig ætlum við að nálgast mótmælin, það er hluti af því að vera opið lýðræðislegt samfélag sem leggur áherslu á mannréttindi. Við eigum auðvitað að vera þjóð sem leyfir friðsamleg mótmæli og það hefur verið mjög mikil umræða um þetta hér á landi eftir búsáhaldabyltinguna, en þar fór ýmislegt úrskeiðis, þar tókst ekki almennilega að virða friðsamleg mótmæli. En um leið og ég segi að þessi umræða sé mjög mikilvæg vil ég leggja áherslu á sérstöðu Falun Gong-málsins og hversu stórbrotin mannréttindabrot það voru t.d. þegar dómsmálaráðuneytið sendi lista til einkafyrirtækis, Icelandair, og gaf út fyrirskipun um að Icelandair ætti á grundvelli nafnalista að meina fólki að koma um borð í flugvélar sínar. Bara það er algert einsdæmi og það er ótrúlegt að fólki skyldi hafa dottið það í hug. Umboðsmaður Alþingis hefur t.d. fjallað um þetta. Þetta má auðvitað ekki. Og líka að við skulum taka við svona lista og byggja stjórnvaldsaðgerðir okkar á því. Þessi listi er augljóslega byggður á persónunjósnum og að við skulum síðan halda fólki í fangelsi í Njarðvíkurskóla eru líka stórbrotin mannréttindabrot. En ég vil benda á að Íslendingar sem voru handsamaðir við Geysi af þessu tilefni unnu mál gegn íslenska ríkinu og fengu greiddar skaðabætur.

Virðulegi forseti. Mér sýnist ég og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson vera búin að tala okkur saman um að við séum ansi mikið sammála þó svo einhverjir núningar hafi verið hér í byrjun eins og ég vakti máls á. Já, það er alveg gríðarlega mikilvægt að við sem þjóð, við sem samfélag stöndum vörð um það og séum jákvæð fyrir því að fólk tjái hug sinn og mótmæli því sem því misbýður. Og aftur já, viðbrögð og ofríki íslenskra stjórnvalda í garð Falun Gong voru gersamlega yfirgengileg. Þess vegna vona ég svo sannarlega að þótt ég verði mögulega ekki stödd í þessum sal þá verði þingsályktunartillagan samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um skattafslátt vegna kostnaðar við ferðir til og frá vinnu. Þingsályktunartillagan fjallar um að fela fjármála- og efnahagsráðherra að undirbúa og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, sem feli í sér heimildir ráðherra til að útfæra og setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað vegna ferða til og frá vinnu innan tiltekinna og skilgreindra atvinnusvæða innan lands verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Í framhaldinu útfæri ráðherra og setji slíkar reglur. Nokkrir hv. þingmenn Framsóknarflokksins eru flutningsmenn þessarar tillögu, en það eru sú sem hér stendur, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Höskuldur Þórhallsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Herra forseti. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram að tillaga sama efnis hafi verið lögð fram áður á 140. löggjafarþingi, það var mál nr. 639, og á 141. löggjafarþingi sem mál nr. 105. Einnig kemur fram í greinargerð að síðustu ár og áratugi hafi þéttbýliskjarnar stækkað auk þess sem samgöngur hafi víða batnað. Samhliða því hafa miklar breytingar orðið á þróun byggða- og atvinnusvæða. Fólk, jafnt í skilgreindu þéttbýli sem í dreifbýli, hefur í síauknum mæli leitað í störf í nágrannabæjar- og sveitarfélögum þannig að skilgreiningar og hugmyndir um atvinnusvæði hafa verið að breytast. Sú þróun hefur leitt af sér sífellt stækkandi atvinnusvæði og lengri akstur og ferðir vegna vinnu. Þróunin er jákvæð og styrkir byggðir landsins en stækkandi atvinnusvæðum og ferðum fólks langar leiðir í og úr vinnu fylgja einnig vandamál, m.a. hár eldsneytiskostnaður því að eldsneytisverð á Íslandi hefur sjaldan verið jafn hátt. Nauðsynlegt er að unnið sé að því að auka vægi almenningssamgangna á hverju atvinnusvæði fyrir sig en þar er víða pottur brotinn. Það er ljóst að á sumum atvinnusvæðum er engum almenningssamgöngum til að dreifa og yfir langan veg að fara til og frá vinnu. Það er því tillaga flutningsmanna að ráðherra verði falið að undirbúa og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á tekjuskattslögum sem feli í sér heimild ráðherra til að setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað vegna ferða til og frá vinnu innan tiltekinna og skilgreindra atvinnusvæða verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Fái frumvarpið lagagildi útfæri ráðherrann og setji slíkar reglur. Þessi leið er vel þekkt í þeim löndum sem við berum okkur saman við og hér á eftir ætla ég að rekja dæmi um útfærslu á ívilnunarkerfum í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Í Danmörku geta launþegar fengið sérstakan skattafslátt ef ákveðin skilyrði eru til staðar. Reglurnar eru þær að ef vinnustaður launþegar er í meira en 12 km fjarlægð frá heimili, sem sagt ef eknir eru meira en 24 km til og frá vinnu á hverjum vinnudegi, á hann rétt á skattafslætti vegna aksturs í og úr vinnu. Launþegar á jaðarsvæðum fá 2,1 dkr. í skattafslátt fyrir hvern kílómetra sem ekið er umfram 24 km á hverjum vinnudegi. Taxtinn er sá sami fyrir hvern kílómetra umfram 120 km. Á heimasíðu ríkisskattstjóra í Danmörku má sjá hvaða svæði eru skilgreind sem jaðarsvæði, en mörg þeirra eru í útjaðri Danmerkur. Jaðarsvæðin eru skilgreind út frá ákveðnum þáttum, t.d. lágum tekjum, þar sem tekjur á hvern íbúa fara ekki yfir 90% af landsmeðaltali, en einnig er litið á íbúaþróun við mat á jaðarsvæðum. Ef við tökum Svíþjóð sem dæmi er þar veittur skattafsláttur samkvæmt eftirfarandi skilyrðum: Minnst 5 km þurfa að vera á milli heimilis og vinnustaðar. Launþegi þarf að spara samanlagt tvær klukkustundir í ferðatíma við að nota bíl fremur en að nota opinber samgöngutæki eins og til dæmis strætisvagn. Ef farið er á bíl minnst 60 daga á ári og 300 mílur eknar í tengslum við starfið er einungis veittur afsláttur fyrir þá daga sem ekið er í tengslum við starfið. Ef ekið er minnst 160 daga á ári og minnst 300 mílur í tengslum við starf er afslátturinn veittur fyrir fjölda daga sem ekið hefur verið í og úr vinnu. Skattafsláttur er einungis veittur fyrir útgjöld umfram 10.000 skr. Ef almenningssamgöngur eru ekki mögulegar í minnst 2 km á leiðinni milli heimilis og vinnu er veittur skattafsláttur fyrir alla leiðina í bíl. Taxtinn er 18,50 skr. fyrir hverja mílu sem ekin er. Í slíkum tilvikum er skattafslátturinn einungis gefinn fyrir upphæð umfram 10.000 skr. Ég ætla að ljúka þessum samanburði á því að að ræða um Noreg. Í Noregi er svipað fyrirkomulag og í Danmörku og Svíþjóð þegar kemur að skattafslætti vegna aksturs í og úr vinnu. Greitt er fyrir unna vinnudaga, en veikindadagar og annað slíkt kemur til frádráttar. Taxtinn fyrir árið 2011 var 0,7 nkr. fyrir hvern kílómetra að frádregnum neðri mörkum sem eru 13.950 nkr., sem var að vísu taxti fyrir árið 2012. Launþegar búsettir í Noregi sem sækja vinnu í öðru landi eiga rétt á afslætti vegna aukaútgjalda, þ.e. vegna matar, húsnæðis og heimsóknarferða. Lögheimili þarf að vera skráð í Noregi og launþegi greiðir skatt til viðkomandi sveitar- eða bæjarfélags. Einnig þarf hann að þiggja laun samkvæmt launasamningi. Gerðar eru kröfur um fjölda ferða milli vinnustaðar og heimilis. Kröfurnar eru ólíkar eftir því hvort viðkomandi er einstaklingur eða fjölskyldumaður. Ég legg til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar að umræðu lokinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja fram skipulega áætlun til átján mánaða um aðstoð við sýrlenska flóttamenn þar sem hugað verði að móttöku flóttamanna til Íslands og auknum fjárstuðningi til hjálparstarfs. Sérstök áhersla verði lögð á stuðning við börn og heilbrigðismál.“ Að þessari þingsályktunartillögu stendur allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, en ég er 1. flutningsmaður. Ég vísa í málflutningi mínum til greinargerðar en þar segir, með leyfi forseta: „Stríðið í Sýrlandi hefur nú staðið sleitulaust í rúm tvö ár og farið stigvaxandi. Um síðustu áramót var tala flóttamanna frá Sýrlandi komin í 3 milljónir og hafði þá tífaldast á rúmu ári eða frá því í október 2012 þegar flóttamennirnir voru undir 300 þúsundum. Flóttamannastraumurinn yfir landamærin er þó aðeins brot af þeim fólksflutningum sem eiga sér stað vegna stríðsátakanna í landinu, en talið er að 4,25 milljónir manna sem hrakist hafa frá heimilum sínum séu enn innan landamæra Sýrlands, á vergangi eða búi við slæmar bráðabirgðaaðstæður. Óljósar fréttir hafa borist af hlutskipti fólks á flótta innan lands í Sýrlandi. Fréttir af hinum, sem eru utan landamæranna, eru skýrari. Öllum ber saman um að álagið á grannríkin sé gríðarlegt. Tyrkir hljóta almennt lof þeirra sem fylgjast með gangi mála fyrir hve mjög þeir leggja sig fram um að búa vel að fólkinu þótt ástandið sé að verða þeim óviðráðanlegt þar sem fjöldinn sé orðinn meira en 700 þúsund manns samkvæmt nýjustu tölum. Í Írak eru um 200 þúsund sýrlenskir flóttamenn, margir þeirra Kúrdar, og virkar dvöl þeirra í landinu sem olía á ófriðareldinn sem logar á þessum slóðum langt inn í Írak. Í Líbanon er ástandið skelfilegt. Þangað streyma nú að jafnaði á degi hverjum 2–3 þúsund manns og er heildarfjöldi flóttamanna í landinu farinn að nálgast milljón. Það er mikið álag fyrir þjóð sem er tæpar 5 milljónir og á sjálf við miklar erjur og efnahagsþrengingar að stríða. Í Líbanon skortir alla innviði til að takast á við vandann og er ástandið eftir því. Sama gildir um Jórdaníu, þar er fjöldi sýrlenskra flóttamanna nú yfir hálf milljón. Fulltrúum Flóttamannahjálpar Sameinuðu þjóðanna, fulltrúum Evrópuráðsins og annarra samtaka og stofnana, sem fylgst hafa grannt með hlutskipti sýrlenskra flóttamanna, ber saman um að ástandið sé verra en fólk almennt geti gert sér í hugarlund. Þessar stofnanir og samtök hvetja ríki heims til þess að leggja af mörkum alla þá aðstoð sem þau hafa tök á að veita. Meiri hluti þeirra sem hrekst undan styrjaldarátökunum í Sýrlandi eru börn og konur eru í meiri hluta fullorðinna. Ofbeldi í þeirra garð er sagt vera yfirgengilegt. Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna telur að innan landamæra Sýrlands séu 6,8 milljónir manna sem þarfnist neyðaraðstoðar til viðbótar flóttafólkinu sem hefst við í grannríkjunum. Fulltrúar hjálparstofnana lýsa þungum áhyggjum af fórnarlömbum stríðsins, ekki síst þeim sem enn eru á barnsaldri. Ungar stúlkur eru þar í mestri hættu og er augljóst að mikið er um málamyndagiftingar sem eru angi af kynlífsþrælkun, sem og aukið mansal og ofbeldi. Aðstoð Evrópuþjóða hefur verið af skornum skammti þegar horft er til þess hve risavaxinn vandinn er en þó er mjög mismunandi hvernig ríkin hafa brugðist við. Árið 2012 sóttu 24.110 sýrlenskir flóttamenn um hæli í löndum Evrópusambandsins og veittu Svíar 7.920 þeirra hæli, Þjóðverjar skutu skjólshúsi yfir álíka marga en önnur Evrópulönd langtum færri og allmörg veittu engum Sýrlendingi hæli. Á þriðja ársfjórðungi 2013 höfðu 14.135 Sýrlendingar sótt um hæli í 28 löndum Evrópusambandsins og voru borgarar þessa stríðshrjáða lands stærsti einstaki hópur flóttafólks í Evrópusambandinu. Sem áður segir fengu flestir þeirra athvarf í Svíþjóð og Þýskalandi. Mannréttindastofnanir hvetja ríki Evrópu sérstaklega til að opna frekar landamæri sín fyrir sýrlensku flóttafólki í stað þess að skella í lás. Evrópuráðið og fleiri stofnanir og samtök sem sinna mannréttindamálum hafa hvatt ríki heims til þess að taka virkan þátt í áætlunum og áformum um að taka á móti flóttafólki. Talsmaður mannréttinda hjá Evrópuráðinu hefur tekið mjög undir þetta sjónarmið og sagt að Evrópuríkin geti ekki keypt sig frá vandanum með peningagjöfum einum saman. Nauðsynlegt er að við framkvæmd þessarar þingsályktunartillögu verði alvarlega hugað að þessu sjónarmiði. Þótt fleira þurfi til en peninga deilir enginn um mikilvægi fjárstuðnings og er þakkarvert að mörg ríki hafa látið fé af hendi rakna. Á það ber að líta að um er að ræða milljónir manna sem þurfa á daglegu viðurværi, lyfjum og heilbrigðisþjónustu að halda auk alls sem snýr að skólakennslu og aðhlynningu í aðbúnaði barna. Talsmaður mannréttinda hjá Evrópuráðinu (Commissioner of Human Rights) hefur réttilega bent á að þetta sé ekki einungis alvarlegasti vandi sem upp hefur komið í sambandi við fólksflótta á síðustu áratugum heldur einnig ein alvarlegasta ógn gagnvart réttindum barna sem Evrópa stendur frammi fyrir. Ekki má gleyma því að allt líf þessa fólks er úr skorðum gengið og það sem verra er að staða flóttamannsins gæti orðið hlutskipti uppvaxandi kynslóðar um ófyrirsjáanlegan tíma takist ekki að stöðva stríðið. Allt yrði þetta síðan eldsmatur frekari átaka í framtíðinni. Það er því mikið í húfi að heimsbyggðin sameinist um að þrýsta á stríðsaðila að leggja niður vopn, að láta fé af hendi rakna til stuðnings flóttafólkinu og að opna eigin faðm fyrir flóttamenn með því að veita þeim landvist. Á undanförnum tveimur árum hefur íslenska ríkið varið um 100 millj. kr. til neyðaraðstoðar vegna stríðshörmunganna í Sýrlandi. Hefur þetta fé ýmist verið nýtt til neyðaraðstoðar á vegum hjálparstofnana Sameinuðu þjóðanna eða íslenskra hjálparstofnana sem einnig hafa aflað fjár til styrktar Sýrlendingum meðal almennings. Það er ástæða til að fagna þessum stuðningi svo og stuðningi Reykjavíkurborgar. Þar var haustið 2013 samþykkt að veita sem svarar 100 kr. á hvert barn eða alls 2.881.500 kr. í neyðaraðstoð til Sýrlands. Þótt fyrirliggjandi stuðningur sé góðra gjalda verður þá er ástandið svo alvarlegt og eymd heillar milljónar barna svo mikil að ástæða er til að íslensk stjórnvöld leggi fram skýra áætlun um hvernig þau geti með skipulegum hætti hlúð frekar að betri aðbúnaði þeirra sem mest þurfa á að halda. Íslendingar geta tekið á móti flóttamönnum, látið meira fé af hendi rakna og geta og eiga að rétta hjálparhönd með beinni aðstoð hjúkrunarfólks í samráði við stofnanir Sameinuðu þjóðanna og aðra aðila eftir atvikum.“ Hæstv. forseti. Ég hef lesið upp greinargerð sem fylgir þessari tillögu til þingsályktunar sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur einhuga að. Ég vil segja í lokin að ég hef á vettvangi Evrópuráðsins átt fjölda funda með aðilum sem hafa heimsótt flóttamannabúðir í Sýrlandi. Það er sammerkt með öllu því fólki sem þangað hefur komið að það hefur greinilega fengið eins konar taugalost við upplifun sína, ástandið er svo hrikalegt. Eins og segir í greinargerðinni er þetta sennilega stærsti vandi sem við og heimurinn, ekki bara Evrópa heldur heimurinn, hefur staðið frammi fyrir í mjög langan tíma, ekki síst með tilliti til vanda barna sem þarna eiga í hlut. Það er gott til þess að vita að Íslendingar hafa látið um 100 milljónir af hendi rakna á undanförnum tveimur árum, en það er hvergi nóg. Það er líka góðra gjalda vert að Reykjavíkurborg hafi reitt fram tæpar 3 milljónir. Tillagan sem upphaflega var flutt af Þorleifi Gunnlaugssyni, varaborgarfulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í borgarstjórn, hljóðaði upp á 10 milljónir, en þegar borgarráð afgreiddi tillöguna endanlega hafði hún verið skorin niður í tæpar 3 milljónir. Ég þakka Þorleifi Gunnlaugssyni fyrir framtak hans og frumkvæði í þessum málum. Það er líka þakkarvert að ríkið skuli þó hafa komið með 100 milljónir á undangengnum árum. Með tilliti til vandans sem við er að stríða og hve alvarlegt ástandið er teljum við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að gera þurfi miklu meira. Við leggjum hér til að gerð verði áætlun til 18 mánaða um hvernig Íslendingar ætla að standa að þessum málum. Við nefnum að þar komi til álita að verða við óskum Evrópuráðsins og stofnana Sameinuðu þjóðanna um að taka við flóttamönnum frá Sýrlandi. Það kemur til álita að veita meira fjárframlag. Þá leggjum við áherslu á að því verði beint sérstaklega til barna og til heilbrigðismála. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að á alþjóðavettvangi eigi Íslendingar að láta til sín taka í þróunarstarfi og hjálparstarfi á sviði heilbrigðismála. Þar höfum við þekkingu. Við getum sent fólk á vettvang og fjármagn með því eða án þess. Þarna eigum við að láta til okkar taka. Við eigum ekki að láta málið sofna núna. Við eigum að láta þetta verða til þess að raunverulegt átak verði gert í þessum efnum. Ég mælist til að þetta þingmál, þessi tillaga til þingsályktunar, verði látin ganga til utanríkismálanefndar Alþingis að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Mig langar bara til að koma hérna upp og taka heils hugar undir þessa tillögu frá þingflokki Vinstri grænna og tel þetta mjög þarft skref í að reyna að hjálpa því vesalings fólki sem býr í Sýrlandi. Nákvæmlega eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði þá eigum við að reyna að beita okkur af öllum mætti í alþjóðasamstarfi í svona málum. Ég kem líka hérna upp vegna þess að ég velti því oft fyrir mér hvernig í ósköpunum stendur á því að alþjóðasamfélagið hefur ekki gripið inn í málefni Sýrlands fyrr og stoppað þann hrylling, vægast sagt hrylling, sem á sér stað þar. Bara núna um helgina sá ég mynd í blaði þar sem sat fullorðinn maður með þrjú lítil börn eftir loftárásir í borg í Sýrlandi. Ég velti því fyrir mér hvernig í ósköpunum getur heimurinn, Sameinuðu þjóðirnar, NATO og öll þessi friðar- og hernaðarbandalög, ekki gripið inn í og reynt að beita sér fyrir lausn í þessum málum. Það vafðist t.d. ekkert fyrir Bandaríkjamönnum á sínum tíma að ráðast inn í Kúveit og önnur lönd sem eru kannski frekar olíulönd. Maður veltir því fyrir sér af hverju þeir grípa strax inn í þar en ekki þarna. Ég skora á fólk að gúggla stríðið í Sýrlandi og skoða myndir sem koma upp þar. Það er með ólíkindum hvað er að gerast í því landi. Þess vegna fagna ég þessari tillögu og við eigum að beita okkur af fullum krafti á alþjóðavettvangi og þrýsta á samtök og bandalög og hernaðarbandalög eins og t.d. NATO að beita sér fyrir lausn þessara mála. Það er náttúrlega spurning með loftárásir, guð minn almáttugur, maður veit ekki hvað slíkt hefur í för með sér og á hverjum það bitnar. En þetta er eitthvað sem ég sem friðarsinni hér á Íslandi velti fyrir mér á hverjum einasta degi þegar maður sér myndir í fréttum frá landinu. Eins og kom svo vel fram í máli hv. þingmanns áðan bitnar þetta mest á börnum og gamalmennum. Það er í raun þyngra en tárum taki að tala um þetta. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu og mun styðja hana heils hugar og vona að hún fái gott brautargengi í nefndinni og komi fljótt til afgreiðslu hér.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari tillögu og taka heils hugar undir hana og þakka fyrir að hún er lögð fram. Í því sambandi vil ég minna á að Ísland er herlaust land, við erum herlaus þjóð, förum ekki í stríð, við erum ekki stríðsmenn. En við getum tekið þátt í þessari baráttu með því að bjóða frið og bjóða fólki grið sem vill ekkert annað en að búa einhvers staðar. Fólk sem kemur hingað sem flóttamenn er upp til hópa fólk sem vill ekki taka þátt í átökunum, vill vera þar sem er friður og við eigum að bjóða það velkomið. Mér finnst það skylda okkar gagnvart heimi sem við þyrftum annars að taka þátt í. En við þurfum ekki að taka þátt í honum. Við þurfum ekki að fara í stríð. Það er enginn að fara að ráðast á okkur og við erum ekki að fara að ráðast á neinn. Mér finnst að þau forréttindi eigum við að gjalda heiminum til baka með því að bjóða velkomið fólk sem kemur hingað, sérstaklega úr svona hörmulegu stríði sem er í Sýrlandi. Að lokum vil ég ekkert gera nema biðja alla sem koma hingað frá Sýrlandi velkomna til Íslands. Friður sé með yður og öllu mannkyni: As-Salaamu 'aleykum wa'ala kulli in-Nas.

Ég vil þakka fyrir þessar umræður og jákvæðar undirtektir. Ég tek fram að ég er hjartanlega sammála þingmönnum sem vekja athygli á því hve hörmulegt það er að ekki takist að stöðva stríðið. Það voru dapurlegar fréttir sem við fengum frá Genf um helgina um að slitnað hefði upp úr samningaviðræðum. Það er verkefni út af fyrir sig fyrir heiminn að takast á við þá spurningu hvernig við förum að því að veita fólki skjól þegar ríkin geta ekki sinnt þeirri skyldu. Það var sett niður nefnd á vegum Kanadastjórnar um aldamótin til að svara spurningum sem Kofi Annan, þáverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna, setti fram um hvernig skyldi brugðist við þegar ríki gæti ekki veitt þegnum sínum skjól. Út kom skýrsla sem hét Ábyrgð til að vernda, „Responsibility to protect“. Hugsunin í skýrslunni, sem var afurð þessarar nefndar, var að það væri á ábyrgð einstakra ríkja að veita þegnum sínum vernd en þegar þau væru ekki fær um að sinna slíku hlutverki eða hefðu ekki vilja til þess hlyti skyldan að færast yfir á alþjóðasamfélagið. Það er náttúrlega að gerast í þessu máli. Við stöndum frammi fyrir því, mér liggur við að segja ráðalaus, hvernig við eigum að bregðast við. Ekki viljum við hina hefðbundnu lausn, að varpa sprengjum yfir þessi þjóðfélög, eins og var ráðið og hefur ráðið lengstum og aldrei leitt af sér annað en meiri ófarnað. Hvað gerum við þá? Hvernig bregðumst við við? Þetta er viðfangsefnið sem við þurfum að takast á við. Við erum með Sameinuðu þjóðirnar sem búa enn við stjórnskipan og stofnanakerfi sem er meira í ætt við nýlendutíma 19. aldar og kalda stríð hinnar 20. en það sem við viljum kenna við lýðræðisþróun hinnar 21., öryggisráðið og þá tappa sem þar er að finna í allri þróun. Þetta er umræða sem við Íslendingar eigum að blanda okkur í eins og allar þjóðir heims, hvernig við förum að því að losa um þessa tappa og lýðræðisvæða Sameinuðu þjóðirnar og finna leiðir fyrir alþjóðasamfélagið til að taka á málum eins og þessum, reyna að þrýsta á stríðsaðila að láta af ofbeldinu gagnvart saklausu fólki eins og við verðum vitni að í Sýrlandi. Það er hörmulegt til þess að vita að það séu 3 milljónir flóttamanna utan landamæra Sýrlands og rúmar 4 milljónir á vergangi innan landamæranna. Það eru 7–8 milljónir manna sem þarna eru í nauð og reyndar miklu fleiri, eins og kom fram í upplestri mínum á greinargerð með þingsályktunartillögunni, miklu fleiri sem þurfa á neyðaraðstoð að halda innan landamæranna en þarna kemur fram. Síðan er þetta farið að hafa áhrif á þessi lönd, gistiríkin, ekki síst ekki Líbanon sem á engan hátt er undirbúið eða hefur getu til að taka á móti öllu þessu fólki, innviði þess hreinlega skortir. Það á náttúrlega líka við um Jórdaníu og Tyrkland. Ég endurtek að allir þeir sem ég hef rætt við og hafa komið á þessar slóðir og kynnt sér stöðu flóttamanna koma til baka nánast í taugalosti. Okkur ber að taka þau viðbrögð og það sem þeir sendiboðar segja okkur mjög alvarlega. Mér finnst gott til þess að vita að þeir sem hafa kvatt sér hljóðs um þetta mál taka undir tillögur okkar flutningsmanna. Það er vel. Ég vil þakka kærlega fyrir það.