Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég býð hv. þingdeildarmenn velkomna til starfa að afloknu jólahléi og óska þeim og þingdeildinni allri allra heilla á því ári sem nú er að hefjast, því starfstímabili sem er að hefjast hér í þingdeildinni.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um stöðvun verkfalls á fiskiskipum og verkfalls félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur á farskipum. Ríkisstjórnin ákvað að kveðja þing saman fyrr en ráð var fyrir gert til þess að Alþingi mætti fjalla um þetta mál. Fyrir því lágu ýmsar ástæður. Fyrr hafa slíkar deilur verið leystar með bráðabirgðalögum sem ríkisstjórnin kaus ekki að gera nú. Í fyrsta lagi er að nefna að skammt er þar til þing átti að koma saman, 19. þ.m. Í öðru lagi eru forsendur fyrir flutningi þessa frv. ekki út af fyrir sig kjaradeilan sjálf eða að hún hafi staðið lengi, heldur það mjög alvarlega ástand sem ríkisstjórnin telur að skapast hafi á erlendum mörkuðum. Með því að kveðja þing saman fá auk þess deiluaðilar tækifæri til þess að gera grein fyrir sínum málum í þingnefnd og sömuleiðis þingnefndir tækifæri til að ganga úr skugga um að þær forsendur, sem ég nefndi og mun rekja nánar hér á eftir, séu réttar. Um síðustu áramót hófst verkfall sjómanna á fiskiskipaflotanum. Jafnframt hefur Sjómannafélag Reykjavíkur beitt ótímabundinni vinnustöðvun fyrir félagsmenn sína á farskipum frá 6. janúar s.l. Deiluaðilar hafa setið að samningum síðan og hafa samningsfundir í deilu fiskimanna verið langir og miklir, en að mati ríkissáttasemjara hefur slitnað upp úr þeim og gerðist það aðfaranótt mánudagsins 12. þessa mánaðar. Sömuleiðis hefur sáttasemjari tjáð ríkisstjórninni að hann sjái ekki líkur til þess að leysa megi deilu Sjómannafélags Reykjavíkur og Vinnuveitendasambands Íslands með áframhaldandi vinnu á næstu dögum eða jafnvel vikum. Ríkisstjórnin hefur ítrekað tekið fram að hún kýs ekki að hafa afskipti af vinnudeilum og telur það vera í raun hinn versta kost og eingöngu að til þess eigi að grípa ef um mjög mikla þjóðarhagsmuni er að ræða. Ríkisstjórnin hafði því ekki afskipti af þessari vinnudeilu fyrr en að ósk sáttasemjara fimmtudaginn í síðustu viku. Þá hafði myndast alvarlegur hnútur, ef ég má kalla það svo, í viðræðum sáttasemjara við sjómenn og útvegsmenn. Togarinn Hafþór var við veiðar eins og menn þekkja og neitaði að sigla til lands. Sáttasemjari óskaði þá eftir því að ríkisstjórnin leitaði eftir samkomulagi um að skipið kæmi til lands. Því kallaði sjútvrh. útgerðarmenn skipsins á sinn fund og lagði fram þá eindregnu ósk frá ríkisstjórninni að orðið yrði við þessum tilmælum og var það gert. Á þeim tíma fól ríkisstjórnin sjútvrh. og samgrh. að fylgjast með gangi málsins og gera ríkisstjórninni grein fyrir því hvernig horfði. Eftir að skipið sigldi til lands hófust fundir að nýju og vonir voru við það bundnar að leysa mætti þessa deilu á næstu dögum. Því miður brást það. Eftir að sáttasemjari tilkynnti þeim ráðherrum sem fylgdust með málum fyrir hönd ríkisstjórnarinnar s.l. sunnudag að ekki horfði til samkomulags í deilunni óskuðu ráðherrar eftir því að fá tækifæri til að ræða við deiluaðila og var það gert síðla sunnudags. Þar kom greinilega fram að ekki var líklegt að samkomulag næðist á næstu dögum. Farið var fram á það við samningsaðila að þeir semdu um frjálsan kjaradóm eða gerðardóm og verkfallinu yrði þannig skotið á frest eða aflýst. Á þetta reyndi síðan á fundum hjá sáttasemjara á sunnudagskvöldið. Ekki náðist heldur samkomulag um frjálsan gerðardóm og slitnaði upp úr viðræðum, eins og ég sagði fyrr, aðfaranótt mánudagsins 12. þ.m. Ég hef áður rakið að í gær slitnaði svo jafnframt upp úr viðræðum á vegum sáttasemjara við deiluaðila í deilu Sjómannafélags Reykjavíkur. Ég sagði í upphafi míns máls að meginástæðan fyrir því að ríkisstjórnin flytur þetta frv. er ekki deilan sem slík heldur hið alvarlega ástand sem myndast hefur á fiskmörkuðum okkar Íslendinga, fyrst og fremst í Bandaríkjunum. Ég hef aflað mér upplýsinga um stöðu fiskbirgða og þykir mér rétt að lesa þær. Birgðir af bolfiski hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna 5. janúar s.l. voru aðeins 1300 tonn sem samsvarar fjögurra daga framleiðslu. Birgðir af bolfiski hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna voru í árslok 1985 hins vegar til samanburðar 9400 tonn eða um sjö vikna framleiðsla, en í árslok 1984 voru birgðir um 20 þús. tonn eða sem samsvarar um þrettán vikna framleiðslu. Svipaða sögu er að segja hjá sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga. Þar voru birgðir af bolfiski 1986 aðeins um 1400 tonn eða sem jafngildir átta daga framleiðslu. Til samanburðar má þess geta að í árslok 1985 voru þær 7400 tonn og samsvarar það um átta vikna framleiðslu. Í byrjun ársins 1986, á fyrstu þremur vikum þess árs, var framleiðsla Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna 2900 tonn og á þeim sömu þremur vikum var framleiðsla í frystihúsum Sambands ísl. samvinnufélaga um 1500 tonn. Í Bandaríkjunum sérstaklega eru nánast engar birgðir og upplýsa fulltrúar bæði Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga að heita megi að það sem til landsins kemur nú og er verið að landa þar sé afgreitt beint til kaupenda úr skipum. Seljendur þar hafa fyrir nokkru tekið upp skömmtun sem ekki síst felst í því að afgreiða ekki fisk til þeirra aðila sem ekki eru fastir viðskiptavinir söluaðilanna í Bandaríkjunum. Þeir hafa lagt áherslu á m.ö.o. að fullnægja þeim samningum sem þeir hafa gert við stærstu viðskiptaaðilana þar, en hafa tjáð ríkisstjórninni að mjög fljótlega komi að því að þeir geti ekki heldur fullnægt þeim samningum. Hins vegar eru fram undan í Bandaríkjunum þeir tímar að sala á fiski er mikil og flestir kaupendur ganga nú til samninga til að tryggja sér fisk fyrir þann tíma og því ljóst að ef svo fer að fiskframleiðendur geta ekki orðið við þeim óskum hljóti þessir aðilar annaðhvort að snúa sér annað eða draga mjög úr sölu á fiski á hinum almenna smásölumarkaði. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að stjórnvöld töldu nauðsynlegt að verkfalli þessu lyki. Um saltfisk og saltfiskmarkaðina er svipaða sögu að segja. Þar eru engar birgðir. Þó má segja að þar sé ástand ekki eins alvarlegt á þessari stundu. Þess má þó geta að á s.l. ári var framleiðsla á þremur fyrstu vikum ársins um 1500 tonn. Jafnframt er nú búið að skipta þeim kvóta sem fluttur verður inn til Spánar og samningar um hlutdeild okkar Íslendinga af því magni standa yfir og því ákaflega mikilvægt að hafa þær upplýsingar. En eins og ég sagði áðan: Það er fyrst og fremst mjög alvarlegt ástand á Bandaríkjamarkaði og erfitt ástand á öðrum mörkuðum í sambandi við freðfisk sem ráða því að ríkisstjórnin valdi þann kostinn að leggja fram þetta frv. Þótt ég ætli ekki að gerast dómari í þeirri deilu sem stendur á milli sjómanna og útvegsmanna eða á milli Sjómannafélags Reykjavíkur og vinnuveitenda þeirra þykir mér rétt að fara lauslega yfir upplýsingar sem Þjóðhagsstofnun hefur veitt í þessu sambandi og fjalla um þær breytingar sem gerðar hafa verið á kjörum fyrst og fremst sjómanna og haft hafa að sjálfsögðu áhrif á afkomu útvegsins á undanförnum árum. Með bráðabirgðalögum nr. 55 frá 27. maí 1983 var fellt niður sérstakt olíugjald sem nam 7% af fiskverði og gekk utan skipta til útgerðar. Jafnframt var felld niður sérstök niðurgreiðsla á olíuverði til fiskiskipa, einnig utan skipta. Þetta tvennt var metið sem 15,8% af fiskverði. I staðinn var tekinn upp sérstakur kostnaðarhluti útgerðar sem nam 29% af fiskverði. Með þessari breytingu lækkaði hlutfall skiptaverðs af heildarverði afla sem landað er innanlands eins og það er skilgreint í dag úr 76,5% í 71,5%. Í ágúst 1984 var með bráðabirgðalögum ákveðin 3% greiðsla úr hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs til útgerðar utan skipta. Við þetta lækkaði hlutfall skiptaverðs enn frekar, niður í 69,5% af heildarverði. Þetta hlutfall var 71% í árslok 1986 samkvæmt kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna. Hafði þá hækkað lítillega í þeim samningum. Með kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna í mars 1985 og aðgerðum ríkisstjórnar í kjölfar þeirra voru ákveðnar ýmsar kjarabætur til sjómanna. Það má nefna í fyrsta lagi hækkun á fastakaupi, kauptryggingu o.fl., aukin lífeyrisréttindi, fæðispeninga, fiskimannafrádrátt o.s.frv. Lauslega áætlað af Þjóðhagsstofnun nema þessar breytingar um 7-8% til hækkunar á heildarlaunum sjómanna. Þjóðhagsstofnun metur jafnframt að á mælikvarða hlutfalls skiptaverðs af heildarverði hafi þessi kjarabót svarað til 7 prósentustiga lauslega áætlað. Orkukostnaður útgerðar nam tæplega 20% af tekjum á árinu 1982. Á því ári var 11% tap á rekstri útgerðar. Samkvæmt síðustu áætlunum um áramótin 1986-1987 er olíukostnaður metinn 8% tekna. Hreinn hagnaður er á sama tíma metinn um 9% og hefur þá verið tekið tillit til áhrifa fiskverðshækkunar frá 1. janúar s.l. Ég hef einnig undir höndum útreikninga Þjóðhagsstofnunar á afkomu útgerðar og fiskvinnslu sem ég mun ekki fara ítarlega út í hér en þingnefndir munu að sjálfsögðu fá til skoðunar. Þar kemur fram að afkoma útgerðarinnar er góð og betri en hún hefur verið um langan aldur. Nokkur munur er á afkomu skipanna, en miðað við 6% ávöxtun er hann alls staðar jákvæður nema hjá togurum sem eru skráðir 1977 eða síðar. Þar er hann lítillega neikvæður. Því verður því ekki neitað að afkoma útgerðarinnar hefur batnað stórlega og útgerðinni þannig skapast möguleiki til að rétta töluvert sinn hag og greiða þær miklu skuldir sem á henni hafa hvílt. Sömuleiðis er ég hér með yfirlit yfir afkomu frystingar og söltunar, bæði fyrir samninga og eftir. Í fiskverðssamningum 1. jan. náðist allsherjarsamkomulag eins og mönnum er kunnugt og ég held að sé óhætt að fullyrða að til að ná því hafi fiskvinnslan teygt sig nokkuð langt. Þó skiptar skoðanir og mismunandi ánægja muni vera með þá fiskverðshækkun, sérstaklega hvernig hún skiptist á stærð þorsks, held ég að því verði ekki neitað að heildarhækkunin er töluverður baggi á fiskvinnsluna, en heildarsamkomulag náðist í þeirri von að það stuðlaði að samkomulagi í deilu sjómanna og útvegsmanna. Eftir fiskverðshækkunina 1. jan. telur Þjóðhagsstofnun að afkoma fiskvinnslunnar sé neikvæð. Miðað við 6% vexti í ársgreiðslu er afkoman talin vera neikvæð um 1,7% þegar yfir heildina er litið, saltfiskur þó jákvæður um 2,1% en frystingin neikvæð um 3,2%. Einnig hefur Þjóðhagsstofnun áætlað meðaltekjur fiskimanna 1980-1986 sem sú nefnd sem fær málið til meðferðar getur, ef hún óskar, litið á. Sem betur fer hafa tekjur sjómanna aukist mjög á þessu tímabili og reyndar hækkað í hlutfalli við verkamenn og karlmenn almennt í landinu en þó, samkvæmt þeim áætlunum sem liggja fyrir fyrir 1986, eru þær á árinu 1986 ívið lægri en 1985. Samkvæmt þessari áætlun var hlutfall annarra en yfirmanna og verkamanna 1985 1,68 miðað við 1,46 1980 og 1,65 1986. En ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að rekja það mál nánar. Um deilu Sjómannafélags Reykjavíkur og vinnuveitenda er það að segja að þar, eins og ég sagði fyrr, slitnaði upp úr í gær og telur sáttasemjari þar bera svo mikið á milli að engar líkur séu til að það mál leysist á næstunni. Að sjálfsögðu er til lítils að framleiða fisk ef ekki er unnt að koma honum á markað og þar sem forsenda ríkisstjórnar fyrir flutningi þessa frv. er markaðsmálin var fallist á þá tillögu samgrh. að ef slitnaði upp úr áður en frv. þetta yrði lagt fram á Alþingi yrði jafnframt gert ráð fyrir kjaradómi í þeirri deilu. Vitanlega má færa rök fyrir því að það mál gæti beðið eitthvað lengur, en eins og ég sagði fyrr er það mat þeirra aðila sem best þekkja að þar séu horfur á samkomulagi jafnvel verri. Rétt er að nefna að 30. apríl 1986 hóf Sjómannafélag Reykjavíkur vinnustöðvun vegna félagsmanna á farskipum. Þá reyndust sáttatillögur einnig árangurslausar og varð það til þess að sett voru brbl. 9. maí þar sem kveðið var á um að Hæstiréttur tilnefndi þrjá menn í gerðardóm. Sá gerðardómur kvað upp sinn úrskurð 9. ágúst s.l. og gildir samkvæmt ákvæðum brbl. til 30. des. s.l. Sjómannafélag Reykjavíkur sagði gerðardómnum upp 16. des. miðað við 31. des. 1986 og hóf vinnustöðvun að nýju 6. jan. Kröfu sína lagði félagið fram síðdegis 5. jan. Til þess var ætlast að sá tími, sem var frá setningu brbl. og þar til lögin rynnu út, yrði notaður til þess að leita samkomulags um ýmis atriði sem um er deilt á milli Sjómannafélags Reykjavíkur og vinnuveitenda, en því miður tókst ekki samkomulag og hygg ég að tilraun til þess hafi verið minni en æskilegt hefði verið. Ég tel þá rétt, herra forseti, að fara nokkrum orðum um frv. og einstakar greinar þess. I. kafli frv. fjallar um stöðvun verkfalls á fiskiskipum. Í 1. gr. er gert ráð fyrir að Hæstiréttur tilnefni þrjá menn í sérstakan kjaradóm sem ákveði fyrir 1. mars 1987 kaup og kjör áhafna á íslenskum fiskiskipum. Rétt þótti að veita kjaradómi þennan tíma m.a. með tilliti til þess að sá tími er að sjálfsögðu opinn fyrir deiluaðila til að ræða áfram um deilu sína. Ef þeir ná samkomulagi í þessu máli fyrir þann tíma er að sjálfsögðu engin þörf á sérstökum kjaradómi og fellur þá úrskurður hans niður og væri mjög æskilegt ef það mætti takast. Í 2. gr. frv. eru forsendur kjaradómsins settar fram og áskilið að Kjaradómur skal hafa hliðsjón af þremur atriðum sem þar eru nefnd. Það er í fyrsta lagi þeim atriðum sem samkomulag hefur orðið um á sáttastigi málsins milli sjómanna og útvegsmanna. Sem betur fer eru mörg slík atriði, þótt léttar vegi en hlutaskiptin og gámaflutningarnir, sem tekist hefur að ná samkomulagi um. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir að síðast gildandi kjarasamningar sjómanna á fiskiskipum og launa- og kjarabreytingar sem samið hefur verið um milli fulltrúa vinnuveitenda og stéttarfélaga í öðrum starfsgreinum frá því samningar sjómanna á fiskiskipum voru síðast gerðir og þar til dómur gengur verði höfð jafnframt til hliðsjónar. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að Kjaradómur hafi til hliðsjónar sjónarmið sem á sáttastigi málsins hafa komið fram frá aðilum um breytingu á því hvernig skiptaverðmæti sjávaraflans skuli ákvarðast og öðrum atriðum er máli skipta í því sambandi eins og nánar er komið að í athugasemdum við þessa grein í frv. Deilan stendur fyrst og fremst um skiptahlut og er til þess vísað í þessum lið. Þá er í 3. gr. ákvæði sem losar um ákvæði laga nr. 24 7. maí 1986 þar sem hlutaskipti eru ákveðin í lögum. Með þessari grein er það opnað þannig að hvort sem það verður kjaradómur eða frjálsir samningar aðila sem að niðurstöðu komast um hlutaskiptin þarf ekki það mál að koma að nýju til ákvörðunar Alþingis. Þetta er sem sagt, ef þessi lög verða samþykkt, opið. Í II. kafla frv. er fjallað um stöðvun verkfalls félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur sem vinna á farskipum. Þar er gert ráð fyrir sérstökum kjaradómi skipuðum af Hæstarétti á sama máta. Aðrar greinar eru í samræmi við það sem tíðkast hefur í slíkum deilum. Í sameiginlegum ákvæðum er rétt að vekja athygli á því að í 8. gr. er gert ráð fyrir að niðurstaða kjaradómsins gildi fyrir aðila frá 1. jan. 1987 en ekki frá því að lögin taka gildi. Er þetta gert með tilliti til þess að allmargir sjómenn hafa verið á sjó þann tíma sem liðinn er frá áramótum og þótti því rétt að þeir nytu þeirra kjara sem ákveðin verða. Þá er rétt að vekja athygli á að gert er ráð fyrir að ákvæði um bann við verkföllum og verkbönnum gildi til 30. júní 1987, en hins vegar sé kjaradómur uppsegjanlegur frá 30. maí 1987 af hvorum aðila um sig með eins mánaðar fyrirvara miðað við mánaðamót. Þetta er m.a. gert með tilliti til þess að fiskverð á að ákveða 1. júní 1987 og eru þar tímamót að þessu leyti. Sömuleiðis taldi ríkisstjórnin ekki rétt að binda þetta í lögum lengur en rúmlega þetta kjörtímabil, en veita þó tíma til þess að ný ríkisstjórn yrði mynduð áður en til slíkrar deilu kemur að nýju ef sú verður niðurstaðan sem við skulum vona að verði reyndar ekki. Eins og ég hef tekið fram, herra forseti, er megintilgangur þessa frv. ekki að kveða upp dóm um hver skuli vera kjör sjómanna heldur að vernda hagsmuni okkar erlendis og markaðsstöðu. Með því er jafnframt verið að vernda hagsmuni sjávarútvegsins og þar með þjóðarbúsins í heild. Kjaradómi er falið að kveða upp dóm um kjör fram til 30. júní n.k., en að því tímabili loknu verða sjómenn og útvegsmenn að hafa komið sér saman um skipan kjaramála eða a.m.k. er það ákaflega æskilegt. Ástæða er til að lýsa yfir vonbrigðum með að samningar skuli ekki þegar hafa tekist. Vil ég eindregið lýsa þeirri von minni að þannig verði staðið að þessum málum, bæði á vegum sjómanna og útvegsmanna, að þegar verði leitað samkomulags þannig að ekki þurfi að koma til stöðvunar á ný í þessari ákaflega mikilvægu atvinnugrein hins íslenska þjóðarbús. Öllum er ljóst að íslenskir sjómenn þurfa að búa við góð kjör. Á sjóinn þurfa að fást hinir færustu menn. Á engan annan máta í raun getur sjávarútvegurinn sinnt því mikilvæga hlutverki sem honum er falið. Langvarandi verkföll í sjávarútvegi þjóna hins vegar seint nokkrum tilgangi og eru á sama máta sem sjávarútvegurinn er mikilvægur fyrir íslenskt þjóðarbú skaðlegri en flest önnur stöðvun í atvinnurekstri fyrir þjóðarbúið sem heild. Það eru þessi sjónarmið í örfáum orðum sem hafa ráðið þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að flytja þetta frv. en leggja það þó fyrir Alþingi þannig að umræða geti orðið um þessi sjónarmið. Herra forseti. Það kann að vera nokkuð vafasamt fyrir hvaða nefnd þetta mál á að fara. Að hluta fer það venjulega fyrir sjútvn., að hluta fyrir samgn., gæti einnig farið fyrir félmn. sem fjallar um kjaradeilur. En niðurstaða eftir fundi sem ráðherrar hafa átt með fulltrúum stjórnarandstöðunnar er að rétt sé að vísa málinu til sjútvn. Það eru hagsmunir útflutningsaðila í sjávarútvegi og þar með sjávarútvegsins í heild sem ráða því að frv. er flutt. Ég legg áherslu á að nefndirnar í báðum deildum vinni saman því að það er æskilegt að hraða svona máli eins og kostur er og ég vil einnig leggja áherslu á að til verði kvaddir þeir aðilar sem málinu tengjast, bæði deiluaðilar og sömuleiðis fulltrúar útflutningsaðila. Ég vil taka fram að eftir að ríkisstjórninni þótti sýnt að hún yrði að hafa slík afskipti af málinu hef ég kvatt alla þessa fulltrúa á minn fund og reyndar suma tvisvar og gert þeim grein fyrir þessu máli, afhent þeim frv. og gert þeim grein fyrir því að þeir mættu búast við að verða kvaddir á fund þingnefnda. Ég vil því, forseti, gera það að tillögu minni að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. að lokinni þessari umræðu.



Virðulegi forseti. Ég tel að það hafi verið eðlilegt að kalla saman þing til að fjalla um stöðuna í þessari sjómannadeilu, eðlilegra en að setja brbl. eins og hæstv. forsrh. kvaðst ella mundu hafa gert. Ég tel hins vegar óhjákvæmilegt að taka hér fram að ég tel eðlilegt að þingið fjalli um þetta mál með myndugum hætti. Hér hefur verið spurt um það af fjölmiðlum undanfarna sólarhringa: Stendur til að tefja málið? Hér er í rauninni lögð fram spurning sem felur í sér að það er engu líkara en menn líti á Alþingi og stjórnarandstöðuna þar með eins og sjálfvirka hakkavél, þegar ríkisstjórninni dettur eitthvert gott ráð í hug eigi stjórnarandstaðan að hlaupa til og gegna og tala lítið og tala stutt, ekki leggja fram efnisatriði málsins, eyða sem minnstum tíma í nefndavinnu og afgreiða þetta í snatri. Þannig ganga hlutirnir ekki fyrir sig. Auðvitað verður hv. Alþingi að taka sér þann tíma sem eðlilegur er í þetta mál. Það er hins vegar alveg ljóst að eftir að frv. af þessu tagi er komið fram er það ekki til neins fyrir nokkurn aðila, hvorki í stjórn né stjórnarandstöðu, að tefja mál af þessu tagi. Framlagning málsins ein sér af hálfu ríkisstjórnar með sterkan þingmeirihluta, eins og sú ríkisstjórn hefur sem hér situr enn, stöðvar í rauninni allar sáttaumleitanir, þýðir það að málið verður afgreitt með þeim hætti sem ríkisstjórnin leggur til og þess vegna er auðvitað ekki til neins að hafa uppi tilraunir til að tefja málið af hálfu nokkurs aðila, enda kannast ég ekki við að það hafi verið gert, a.m.k. ekki á þessu kjörtímabili, af hálfu Alþb. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að menn geri sér ljóst að mál af þessu tagi verður að ræða hér ítarlega vegna þess að þetta er eini málflutningurinn sem fram fer fyrir þeim dómstóli sem hér er verið að gera tillögu um. Deiluaðilar verða ekki kallaðir fyrir dóminn. Eini málflutningurinn sem fram fer í þessu máli er sá málflutningur sem fram fer hér á hv. Alþingi Íslendinga. Þess vegna verður auðvitað að fara ítarlega yfir málið hérna, draga fram efnisatriði til þess að þau komi sem gleggst fram fyrir kjaradóminn sjálfan. Ég vil í upphafi máls míns lýsa því yfir, virðulegi forseti, f.h. Alþb. að Alþb. er á móti þessu frv. Við erum það fyrst og fremst af eftirfarandi ástæðum: Við teljum í fyrsta lagi að samningar hafi í raun og veru verið í miðjum klíðum og ég er sannfærður um það, eftir að hafa rætt við fulltrúa beggja deiluaðila, að það hefði verið unnt að leysa málið með samkomulagi. Ríkisstjórnin kaus hins vegar að hóta lögum þegar aðeins örfáir klukkutímar voru liðnir frá því að síðasta tilboð sjómannasamtakanna var lagt fram. Síðasta tilboð sjómannasamtakanna var lagt fram á sunnudagskvöld kl. 11. Því tilboði var hafnað kl. 23 mínútur yfir 11, fundi var slitið kl. hálfeitt. Ríkisstjórnin ákvað um morguninn milli kl. 8 og 9 að þing skyldi kallað saman til að setja lög á sjómenn. Hér er gripið inn í þessa deilu með algerlega óvenjulegum hætti og það er rangt, sem hæstv. forsrh. segir, að núv. ríkisstjórn telji það neyðarúrræði að grípa inn í deilur með lögum. Það hefur verið stefna þessarar ríkisstjórnar. Þetta er sjöunda vinnudeilan sem þessi ríkisstjórn ætlar sér að stöðva með lögum á þessu kjörtímabili. Aldrei hefur nokkur ríkisstjórn gengið jafnlangt í að svipta launafólk verkfallsrétti með lögum og gert er af þessari ríkisstjórn. Önnur ástæðan fyrir því að við erum andvíg þessu frv. er sú að við teljum að það hefði átt að reyna til hins ýtrasta að ná samkomulagi milli sjómanna og útvegsmanna um að tengja saman olíuverð og skiptaprósentu eins og sjómenn höfðu gert tillögu um. Það er í rauninni alveg kostulegt að hæstv. forsrh., þegar hann mælir fyrir þessu frv. hér, skuli ekki hafa gert grein fyrir því að það sögulegasta við deiluna var að sjómenn opnuðu fyrir svo að segja sjálfvirka tengingu á milli olíuverðs á alþjóðamarkaði og skiptaprósentunnar. Það hefur aldrei áður komið til tals af hálfu sjómannasamtakanna að taka þetta upp með þessum hætti. Ég held að það hefði verið skynsamlegt frá langtímahagsmunum séð fyrir ríkisstjórnina að reyna að ná samningum úr því að sjómannasamtökin voru tilbúin til að ræða málið á þessum grundvelli. Og í rauninni var ekki óravegur á milli aðila þegar ákveðið var af ríkisstjórninni að slíta viðræðunum. Það slitnaði ekki upp úr viðræðunum. Það var ákveðið af ríkisstjórn Íslands að slíta þessum kjarasamningaviðræðum. Þriðja ástæðan til þess að við erum andvíg þessu frv., virðulegi forseti, er sú að við teljum að þau rök sem flutt eru varðandi birgðastöðuna hafi í rauninni legið mjög lengi fyrir, um misseraskeið, og hafi ekki komið upp vegna sjómannadeilunnar sem slíkrar. Birgðir af freðfiski hafa minnkað um 3000 tonn á mánuði í september, október og nóvember s.l. Það er þess vegna alveg ljóst og búið að vera ljóst um margra mánaða skeið hver vandi var fram undan í þessu efni og ef ríkisstjórnin var sjálfri sér samkvæm og hafði þessar áhyggjur átti hún að ræða við deiluaðila um þetta alvarlega mál fyrir áramót. En það gerir hún ekki. Hún snertir ekki á málinu í rauninni fyrr en á fimmtudag og það er ákveðið að slíta deilunni á sunnudegi. Fjórða ástæðan til þess að Alþb. er á móti þessu frv. er sú að við teljum að með því sé verið að ómerkja verkfallsréttinn í landinu, gera lögin um stéttarfélög og vinnudeilur að pappírsgagni. Þetta er í sjöunda sinn sem reynt er að stöðva kjaradeilu með lögum. Það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar í raun og í verki að koma í veg fyrir frjálsa samninga. Og það var í rauninni kostulegt að hlýða á hæstv. forsrh. áðan: Fyrst staðan er þannig að það verður að taka á sjómannadeilunni er best í leiðinni að hengja farmennina aftan í skútuna líka. Hæstv. forsrh. lét þess hins vegar ógetið í málflutningi sínum áðan af hverju hann tók ekki með í kippunni fleiri hugsanlegar vinnudeilur sem kunna að vera í farvatninu á komandi vikum og mánuðum. Það er verið að ræða um kaup og kjör á vegum ýmissa verkalýðsfélaga í landinu. Það er ekki búið að ganga frá samningum á nærri öllum stöðum. Með nákvæmlega sömu rökum og þeim sem hæstv. forsrh. flutti í þessu máli er alveg hægt að hengja aftan í svo að segja hvert einasta verkalýðsfélag í landinu og segja: Þér er bannað að fara í verkfall fram yfir kosningar, því það er það sem stendur í þessu frv., til þess að næsta ríkisstjórn sé örugglega búin að koma sér í stólana áður en það þarf að fara að takast á við vinnudeilur. Frv. er flutt af slíkri fyrirhyggju að það má segja að forsendur þess nái út yfir gröf og dauða, þ.e. þeirrar stjórnar sem situr enn í landinu. Ég ætla þessu næst, herra forseti, að víkja að nokkrum meginþáttum þessa máls eftir að hafa gert grein fyrir okkar niðurstöðu og aðalástæðum hennar. Um hvað snerust þessar viðræður fyrst og fremst? Þær snerust um skiptaverðið og breytingu skiptaverðs. Það var grundvallaratriðið. Hvað lá fyrir í þeim efnum? Jú, þegar þessi ríkisstjórn tók við lækkaði hún skiptahlutfallið úr 76,5% í 71,5 að mati Þjóðhagsstofnunar. Það lá einnig fyrir að á þessum tíma var olíukostnaður mjög hár. Olíukostnaður útgerðarinnar nam tæplega 20% af tekjum 1982. Á því ári var 11% tap á útgerðinni í landinu. Samkvæmt síðustu áætlunum Þjóðhagsstofnunar, sem ég hef undir höndum, er olíukostnaðurinn nú metinn 8% af tekjum, en hreinn hagnaður fiskveiðanna er hins vegar metinn á 9% eftir fiskverðsákvörðun eða í kringum 1000 millj. kr. Hér er um verulega breytingu að ræða og er eðlilegt að sjómenn krefjist þess að skiptaprósentan sjálf breytist þeim í vil þegar útgerðaraðstæður breytast í grundvallaratriðum eins og orðið hefur á síðustu misserum. Og hvernig var staðan í sjómannadeilunni í þessu efni? Var það þannig að menn hefðu ekki hreyft sig um spönn eða hvað? Staðan var þannig að kl. 23 á sunnudagskvöld lagði Sjómannasamband Íslands fram tillögur um að skiptahlutfallið yrði 79%. Í þeirri tillögu var gert ráð fyrir að hlutfallið yrði óbreytt þegar verð olíu væri á bilinu 121-145 dollarar tonnið. Í þessum tillögum Sjómannasambandsins var síðan boðið upp á að það yrði breyting á skiptahlutfallinu um 1% fyrir hverja 12 dollara sem verðið hreyfðist um á olíunni. En Sjómannasambandið sagði líka: Við miðum við það samt sem áður að skiptahlutfallið verði aldrei lægra en 70% og aldrei hærra en 84%. Þessi tala, 84%, er básúnuð út um allt og sagt: Þetta er óbilgirni, þetta er frekja. En hvað þýðir þetta í raun? Til að skiptin yrðu 84% samkvæmt tillögu Sjómannasambands Íslands yrði olíuverð að fara niður í 60 dollara tonnið, en olíuverð í birgðum hérlendis í dag er 132 dollarar tonnið og hefur í raun og veru aldrei farið niður fyrir 100 dollara tonnið. Færi hins vegar svo að olíuverð lækkaði í 100 dollara tonnið þýddi það að skiptahlutfallið færi upp í 81%. Þetta er sú kröfufrekja sem verið er að saka sjómannasamtökin um í þessu efni. Það er kannske rétt að skjóta því hér inn í, herra forseti, að í tillögu sjómanna um 79% hlutfallið var gengið út frá því að útgerðin væri áfram með 5% hagnað. Það var ekki verið að ganga nær mönnum en það í kröfum sjómanna á samningastigi málsins þegar ríkisstjórn Íslands ákvað að slíta samningaviðræðunum. Ef það hins vegar gerðist, miðað við þá reikniformúlu sem sett var fram af Sjómannasambandinu, að olíuverðið hækki í 253 dollara tonnið, sem er um 10 dollurum lægra en var síðast skráð í mars á s.l. ári, yrði skiptahlutfallið 70%. Þetta var í rauninni síðasta tilboð sjómanna. Skömmu áður eða 5. janúar hafði Landssamband ísl. útvegsmanna gert tilboð um 73% skiptahlutfall. Það gerði ráð fyrir óbreyttu hlutfalli á verðbilinu 110-140 dollarar á tonnið og síðan hreyfingu upp á 1% fyrir hverja 12 dollara. Í tillögum Landssambands ísl. útvegsmanna var það aðalgallinn á málinu að þar var ekki gert ráð fyrir neinum botni, neinu gólfi, þannig að færi olíuverð t.d. upp í 253 dollara tonnið, sbr. dæmi sjómanna hér á undan, hefði skiptaprósentan lækkað í 64% eftir formúlu Landssambands ísl. útvegsmanna, sem sagt lægri prósenta en nokkru sinni fyrr. Það var algerlega útilokað fyrir sjómannasamtökin að fallast á að engin takmörkun væri sett í þessu efni. Ef við hins vegar gerðum ráð fyrir að olíuverðið hækki upp í það sem það var hæst eða 337 dollara tonnið hefði skiptaprósentan lækkað niður í 57%. Það er vonlaust verk, útilokað og fráleitt að ætlast til þess af sjómannasamtökunum að þau gangist inn á formúlu sem gæti þýtt sjálfkrafa lækkun á þeirra hlut niður fyrir 60 af hundraði. Nú er því haldið fram af talsmönnum útgerðarinnar og það heyrist jafnvel stundum í umræðum stjórnmálamanna hér: Ef skiptaprósentan yrði með þessum hætti 84%, hvað þá? Þá spyr ég á móti: Hvað þarf olíuverðið að lækka mikið til þess að prósentan yrði 84% til sjómannanna? Svarið er: Þá þarf olíuverðið að lækka niður fyrir núll. Hinar miklu áhyggjur Landssambands ísl. útvegsmanna, les: Kristján Ragnarsson, herra forseti, hinar miklu áhyggjur Kristjáns Ragnarssonar í þessu efni um hina ósvífnu hugmynd um 84% skipti byggðust á því að olían hefði ekki kostað neitt og raunar borgað með henni 12 dollara tonnið ef þetta er tekið mjög nákvæmlega. Ég hygg að það sé ekki hægt, jafnvel þó við séum bjartsýnir og hæstv. ríkisstjórn og þjóðin öll búi við prýðilegt góðæri, að gera ráð fyrir að OPEC-ríkin sendi okkur tékka upp á 12 dollara með hverju tonni af gasolíu sem við flytjum inn í landið, jafnvel þó að Rússarnir ættu í hlut. Olíuverð í birgðum hér á landi núna, hvert er það? Það er 132 dollarar tonnið. Verðlagning á gasolíu eins og sakir standa er 121 dollari tonnið. Síðasta verðskráning á olíu 7. janúar s.l. í Rotterdam var 163,5 dollarar tonnið. Ef það verð yrði að veruleika þýðir það í raun að tilboð útvegsmanna er ekki upp á 73% heldur upp á 71 % og það þýðir í raun að tilboð sjómanna er ekki upp á 79% heldur upp á 77,5% þannig að þetta er hið raunverulega tilboð sjómanna sömu daga og verið er að ræða um málin og sömu daga og þessi verðskráning liggur fyrir í Rotterdam. Hverjar eru horfur með olíuverð? Það eru horfur á því núna að olíuverð fari hækkandi. Það er margt sem veldur, m.a. hinir miklu fimbulkuldar í Evrópu. Hins vegar er ljóst að olíujöfnunarreikningur gasolíu er jákvæður um 20 millj. kr. og það er ólíklegt að það þurfi að flytja inn eða selja olíu miðað við það verð sem nú er skráð í Rotterdam eða mikið hærra verð. Þess vegna finnst mér líklegast að þau verðbil sem sjómenn og útvegsmenn gerðu tillögu um og ráð fyrir mundu í rauninni þýða að verðið yrði nokkurn veginn óbreytt á þeim tíma sem menn eru hér að tala um. Niðurstaðan af umræðunum um skiptin er því þessi: 79%, 73%, 6% í skiptum. Það eru 300 millj. kr. sem ber á milli. Í öðru lagi: Verðbil sjómanna var 121-145 dollarar, en útvegsmanna 110-140 dollarar. Það þýðir að sjómenn vilja fyrr fá að njóta enn frekari lækkunar á olíu en útgerðarmenn vilja heimila. En, eins og ég sagði áðan, telja verður ólíklegt að verð á olíu fari niður fyrir þau mörk sem sjómenn setja, þ.e. niður fyrir 121 dollara á tonnið. Í þriðja lagi: Sjómenn gera ráð fyrir að skiptaprósentan geti aldrei farið niður fyrir 70%, aldrei upp fyrir 84%. Þetta er auðvitað stóra ágreiningsmálið, að það séu settar inn takmarkanir í þessum efnum. Þess vegna er ekki hægt, eins og fjölmiðlar og hæstv. forsrh. hafa gert, að tala um 6% muninn sem einangrað fyrirbrigði. Ég held hins vegar að stóra grundvallaratriðið í þessu máli öllu sé að fyrir liggur viðurkenning á því af hálfu sjómannasamtakanna að það á að vega olíukostnaðinn á móti skiptaprósentunni. Sjómenn skilja í sínu tilboði útgerðina eftir með hagnaði upp á 5% og enginn hefur sagt - enginn fulltrúi sjómanna hefur sagt nokkurs staðar - að þetta tilboð að kvöldi sunnudagsins s.l. hafi verið úrslitakrafa af hálfu sjómanna. Þetta var tilboð sem var sett fram í samningaviðræðum í trausti þess að menn ætluðu að fara að semja. Menn vissu ekki að ríkisstjórnin ætlaði sér að slíta samningaviðræðum með því að gera tillögu um lagasetningu eins og hér er á dagskrá. Í frv. ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir því í grg. að kjaradómur taki tillit til tveggja atriða sem fram komu í samningaumræðunum, þ.e. í fyrsta lagi tillagna útvegsmanna um gámafiskinn og í öðru lagi tillagna sem fram komu um olíukostnaðinn. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. forsrh. hvort það sé ætlun ríkisstjórnarinnar að láta kjaradóminn fjalla um önnur atriði og af hverju eingöngu eru nefnd í grg. ríkisstjórnarinnar þau atriði úr viðræðunum sem koma sjómönnun illa. Það er ekkert annað nefnt í grg. stjfrv. sem hér liggur fyrir. Ég vil rekja örfá atriði sem voru í umræðu en LÍÚ vildi ekki ljúka umræðum um í von um að lög yrðu sett áður en til niðurstöðu kæmi. Í fyrsta lagi hafði verið rætt ítarlega um kjör á frystitogurum. Þegar kom að niðurstöðu í því máli flýði fulltrúi frystitogaraeigenda af fundi í Karphúsi. Þó það sé að jafnaði læst flýði hann af fundi þrátt fyrir mótmæli sjómanna og sáttasemjara ríkisins. Það reyndist ekki unnt að ljúka því máli, en það var mjög langt komið í þessu efni. Í öðru lagi hafði verið rætt ítarlega um kjör á rækjuskipum sem frysta afla um borð. Viðræður voru í fullum gangi. LÍÚ stöðvaði þær viðræður líka. Í þriðja lagi hafði verið rætt um starfsaldursálag og uppsagnarfrest. Í fjórða lagi hafði verið rætt um fæðisgreiðslur. Rætt hafði verið um ýmis atriði sem jafnvel hefur þegar náðst samkomulag um við Alþýðusamband Vestfjarða. Það eru ein tíu atriði, sem höfðu verið rædd á fundunum með sjómönnum síðustu daga, sem ástæða er til að spyrja hvort verða tekin með í meðferð kjaradómsins eða hvað. Og það er nauðsynlegt að hæstv. forsrh. svari vegna þess að í grg. ríkisstjórnarinnar með þessu frv. er ekkert þessara atriða, aðeins tillagan um gámana og hugmyndin um tengingu olíuverðs og skiptaprósentu. Spurning mín er: Á ekkert tillit að taka til þess sem kom fram frá sjómönnum sjálfum? Ég vil þessu næst, virðulegi forseti, víkja aðeins að meginrökum hæstv. ríkisstjórnar, þ.e. birgðastöðunni. Birgðir af freðfiski fyrir tveimur árum voru um 30 000 tonn. Birgðir í árslok 1985 voru hins vegar 17 000 tonn, fóru minnkandi niður í 10-11 000 tonn vorið 1986, jukust síðan í 15 000 tonn þegar kom fram á sumarið, en hafa, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, minnkað um 3000 á mánuði frá því í september s.l. Vissulega er það alvarleg staða sem upp er komin. En kom hún upp núna? Varð hún til einmitt núna þegar sjómenn boðuðu verkfall? Varð hún kannske til núna um helgina? Frétti ríkisstjórnin ekki af þessari birgðastöðu fyrr en á sunnudaginn eða hvað? Auðvitað er ljóst að birgðastaðan hefur verið að þróast með þessum hætti um tveggja missera skeið. Og hvað hefur verið að gerast? Hvar er fiskurinn? Það hefur fiskast eins og kunnugt er. Hvar er hann? Birgðaminnkunin, sem hefur átt sér stað á tveimur misserum, er í gámunum. Og ríkisstjórnin þurfti auðvitað ekkert annað en að lesa miða frá Þjóðhagsstofnun eða Fiskifélagi eða öðrum slíkum aðilum til að átta sig á því hvað var að gerast. Hins vegar er það mjög heppilegt frá sjónarmiði ríkisstjórnarinnar að vekja sérstaklega athygli á þessum vanda núna þegar sjómannadeilan stendur yfir. Hæstv. forsrh. sagði: Það er ekki kjaradeilan sem við erum fyrst og fremst að hugsa um. Nei, nei, nei, það er ekki kjaradeilan. Nei, nei, nei, það er ekki kjaradeilan. Það er birgðastaðan. Það var þess vegna sem hv. þm. Pétur Sigurðsson lagði til að þetta mál færi til utanrmn. Það væru fyrst og utanríkisviðskipti sem hér væru í húfi. En ástæðan til þess að menn fá þetta flog núna er sú að það stendur yfir sjómannaverkfall og það þarf að negla sjömennina. Og það þarf að hræra þjóðina til meðaumkunar með afstöðu ríkisstjórnarinnar í þessu máli, til stuðnings við ríkisstjórnina í þessu máli. Það er það sem er að gerast. Hér er verið að nota sér birgðaþróun sem hefur verið að ganga yfir um margra mánaða skeið til þess að ná pólitískri stöðu fyrir ríkisstjórnina til að svipta sjómenn í landinu verkfallsréttinum. Þetta er ómerkilegur pólitískur loddaraleikur sem hér er uppi. Það er kjarni þessa máls. Ríkisstjórnin átti auðvitað, ef hún hafði þessar áhyggjur af málinu, að taka á því mikið fyrr. En hún kýs að nota sér sjómannadeiluna til að ná viðspyrnu í þessu máli. Það hefur ekki verið bent á það síðustu dagana að á árinu 1986 er um að ræða tvöföldun á gámafiski, úr 10 000 tonnum af minni togurum í 20 000 tonn árið 1986. Þetta segir sína sögu. Og það segir líka kannske sína sögu að við þessar aðstæður gerir LÍÚ tillögu um að gámafiskurinn verði enn þá hagstæðari fyrir útgerðina en hann hefur áður verið. Ég held, virðulegi forseti, að það sé nauðsynlegt að átta sig á því að hér eru menn í rauninni að reyna að finna sér rök til að stoppa kjaradeilu. Það er ekki utanríkisviðskiptapólitískur vandi sem hér er um að ræða fyrst og fremst. Hér er um þann vanda að ræða að maður heitir Kristján Ragnarsson sem hefur ráðið sjávarútvegsmálum, hvort sem það eru viðskiptamál, kjaramál sjómanna eða kvótakerfi, á undanförnum árum. Ríkisstjórnin gerir að vísu ekki tillögu um að þessi maður verði einn sá kjaradómur sem Hæstiréttur skipar, en það færi í rauninni vel á því miðað við forsögu málsins að í kjaradómi verði Kristján Ragnarsson, Kristján Ragnarsson og Kristján Ragnarsson. Hér hef ég í ræðu minni nokkuð vikið að því að ríkisstjórn hafi aftur og aftur gripið til þess að stöðva vinnudeilur með lögum. Og það hefur verið bent á að til slíks hafi iðulega komið áður, ríkisstjórnin hafi gripið til þess að leysa kjaradeilur með lögum. Árið 1979 stóðu menn t.d. frammi fyrir því að farskipaverkfall hafði staðið á annan mánuð og þá var ákveðið að grípa inn í þá deilu með lagasetningu. En lítum yfir nokkurra ára tímabil og athugum hvað þetta hefur oft gerst, hverjir hafa átt í hlut og hvaða ríkisstjórnir hafa setið að völdum. Ég vildi ekki leggja það á skrifstofu Alþingis að fara að fletta þingtíðindum mikið aftur fyrir árið 1973 eða aftur fyrir árið 1970 vegna þess að það var ekki aðstaða til þess að stunda eðlilegar sagnfræðirannsóknir í þessu máli vegna þess knappa tíma sem okkur er settur og hefði þó verið fróðlegt að fara yfir fleira, eins og þróun skiptaprósentunnar á undanförnum áratugum. Árið 1973 voru sett lög um laun yfirmanna á botnvörpuskipum. 1975 voru sett lög um stöðvun verkfalla í Áburðarverksmiðjunni. 1976 voru sett bráðabirgðalög um kaup og kjör sjómanna. 1979 voru sett bráðabirgðalög um kjör farmanna í júlí eftir verkfall á annan mánuð. Á þessu sex ára tímabili finnast fjögur dæmi um að vinnudeilur séu stöðvaðar með lögum. Síðan kemur að ríkisstjórn hinna frjálsu kjarasamninga. Það er ríkisstjórnin sem Sjálfstfl. á hlut að og vill alltaf hafa frelsið sem mest, þetta óskaplega frelsi. Og hvernig hefur það nú verið? Hefur það ekki verið alveg "gasalega" frjálst, eins og sagt var einu sinni, alveg með ólíkindum frjálst? Hvernig hefur það verið, hv. þm. Pétur Sigurðsson, einn traustasti stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar fyrr og síðar? Ríkisstjórnin hóf sinn feril á því að setja bráðabirgðalög 27. maí 1983 sem bönnuðu verkföll út það ár. Það eru engin dæmi til þess í sögu Íslands í nútímastjórnmálum að slíkt hafi verið gert. Þetta var ríkisstjórnin með flokkinn innbyrðis sem talaði um frjálsa kjarasamninga, frelsi, frelsi og aftur frelsi. Það mátti ekki semja í hálft ár. Það var bannað með bráðabirgðalögum, þingið ekki kallað saman til að ræða það mál einu sinni. 1984 setti þessi sama ríkisstjórn lög um að stöðva vinnudeilu hjá Flugleiðum. 1984, seint á því ári, kom hún aftur með annað frv. hingað inn í þingið. Í þetta skiptið var það ekki Flugleiðir heldur deila verkalýðsfélaga á Suðurlandi og sláturleyfishafa. Það var alveg knýjandi að mati ríkisstjórnarinnar að leysa það mál með lögum og það strax. Það stóð svo illa. Tvenn lög á árinu 1984. 1985, hvað var það þá? Flugfreyjur. Vinnudeila þeirra stöðvuð með mjög umdeildum hætti hér á hv. Alþingi og úti í þjóðfélaginu. Og 1986 gerist það tvisvar sinnum að sett eru lög til að stöðva vinnudeilur, fyrst mjólkurfræðingar snemma á árinu 1986 og síðan eru sett bráðabirgðalög vegna verkfalls félagsmanna í Skipstjórafélagi Íslands og félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur. Þau lög voru lögð fram hér til staðfestingar í haust, giltu til 31. desember. Kaupliðum var sagt upp þegar menn voru lausir úr því helsi. Kröfur voru lagðar fram 5. janúar. Nú er komið fram í miðjan janúar og enn þá hafa ekki verið sett lög á farmenn. Þeir eru búnir sem sagt að vera í hálfan mánuð alveg lagalausir. En þá er bætt úr því og þeim eins og spyrt saman við sjómannadeiluna úr því að menn eru að þessu hvort eð er. Þess vegna segi ég það, virðulegi forseti, að ég tel að hér sé í rauninni komin stefna ríkisstjórnarinnar. Það eiga ekki að vera vinnudeilur í landinu. Það er leitað að rökum til að stöðva þær með lögum ef þær hefjast. Það er sama hvort það eru verkamenn í sláturhúsum eða flugfreyjur eða sjómenn á fiskiskipum eða farmenn, ríkisstjórnin leitar alltaf uppi einhver rök. Og núna í þessari kjaradeilu sjómanna finnur hún þessi rök, sem hafa legið í augum uppi fyrir þjóðina í tvö misseri, að það séu minnkandi birgðir af freðfiski í landinu. Það er auðvitað stóralvarlegt, herra forseti, hvernig komið er á hinum almenna vinnumarkaði varðandi kaup og kjör að því er varðar stöðu verkalýðshreyfingarinnar eftir að ríkisstjórn hefur aftur og aftur komist upp með að stöðva vinnudeilur með þessum hætti. Það er alvarlegt frá mannréttindasjónarmiðum verkalýðshreyfingarinnar. En það er líka alvarlegt frá sjónarmiði þjóðfélagsins í heild og Alþingis Íslendinga sem setti lögin um stéttarfélög og vinnudeilur vegna þess að auðvitað eiga menn að alast upp við það hvar sem þeir eru í stéttarsamtökum eða samtökum atvinnurekenda að semja sig út úr deilum. Það er óhollt ef ekki beinlínis hættulegt ef staðan er þannig að menn gera ráð fyrir því í hvert skipti sem þeir hefja deilu að hún hljóti að verða leyst með lögum. Menn hljóta að sjá hvaða áhrif þetta hefur á stöðu atvinnurekenda. Við þessar aðstæður hreyfa þeir sig ekki. Í mesta gósenári sem útgerðin hefur haft um mjög langt skeið og 9% gróða samkvæmt tölum Þjóðhagsstofnunar fæst hún ekki til að hreyfa sig um spönn þegar sjómenn leggja fram tilboð um sjálfvirka tengingu milli olíuverðs og skiptaprósentu og segja: Samkvæmt okkar tilboði á hagnaður útgerðarinnar að geta verið 5%. Það er ekkert nema óbilgirni og stirfni sem veldur því að menn ná ekki saman í svona stöðu og þá það að menn treysti því að Kristján Ragnarsson hafi ekki einasta vald fyrir útgerðina í landinu "komplet" heldur líka fyrir Alþingi Íslendinga. Menn stóla á það. Við slíkar aðstæður kemur auðvitað ekkert út úr samningaviðræðum, herra forseti. Á fundi sem haldinn var í miðstjórn Alþýðusambands Íslands núna áðan var fjallað um þessa deilu og ég les þessa ályktun Alþýðusambandsins upp, með leyfi hæstv. forseta: "Miðstjórn Alþýðusambands Íslands mótmælir þeirri lagasetningu um kjör sjómanna sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið. Í kerfi frjálsra samninga er óhjákvæmilegt að til átaka geti komið í kjaradeilum. Þær deilur á að leysa á ábyrgð samningsaðila. Ef annar deiluaðili, eins og útgerðarmenn nú, getur með einstrengings- og þvergirðingshætti gert samningaviðræður að marklausum samtölum í trausti lagasetningar er samskiptum stefnt í hættu. Með því móti eru aðilar sviptir ábyrgð og samningsrétturinn verður nafnið tómt. Með endurtekinni lagasetningu má brjóta kerfi frjálsra kjarasamninga á bak aftur. Samningsréttinum er ógnað og því hljóta verkalýðssamtökin að mótmæla." Ég hygg að það fari vel á því að þessi ríkisstjórn, sem hefur stöðvað kjaradeilur sjö sinnum með lögum, hafi þessa samþykkt á bakinu einmitt nú. Samningsrétturinn er orðinn nafnið tómt. Samningsréttinum er ógnað. Lagasetning aftur og aftur er að brjóta kerfi frjálsra samninga á bak aftur. Þetta skulu verða mín lokaorð, herra forseti, að sinni.



Ég vil aftur ítreka þá beiðni mína til hv. pallagesta að láta hrifningu sína í ljós með einhverjum öðrum hætti en klappi vegna þess að það er venja hér að slíkt klapp eigi sér ekki stað, hvorki í þingsalnum né á þingpöllum, og ég vænti þess að hv. pallagestir geymi hrifningu sína í hjarta sínu fremur en að láta hana í ljós með klappi.



Herra forseti. Forsendurnar fyrir þessu lagafrv. fá ekki staðist. Rökstuðningurinn fyrir því að grípa til lagasetningar fær heldur ekki staðist. Þess vegna væri vænst að Alþingi tæki þetta mál út af dagskrá og vísaði því aftur til deiluaðila og sáttasemjara. Hæstv. forsrh. rökstuddi þetta í rauninni hér áðan. Hann sagði nefnilega, hæstv. forsrh., að tilraunir til samkomulags voru minni en æskilegt hefði verið og nefndi þá farmannadeiluna. En sannleikurinn er sá að þetta á við að því er báðar deilurnar varðar. Tilraunir til samkomulags hafa verið minni en æskilegt hefði verið. Það hefur verið regla hjá Alþingi að grípa ekki inn í kjaradeilur með lagasetningu öðruvísi en fullreynt væri. Alþingi hefur aldrei gripið inn í kjaradeilur öðruvísi en fullreynt væri og aldrei við þær aðstæður að flm. frv. segði að tilraunir til samkomulags séu minni en æskilegt hefði verið. Það hafa verið forsendur fyrir því að menn gripu til lagasetningar. Rökstuðningur ríkisstjórnarinnar fyrir því að grípa til lagasetningar í þessu tilviki er tvíþættur. Annars vegar segja þeir að deiluaðilar hafi verið ásáttir um eða sammála um að frekari sáttaumleitanir væru að svo stöddu gagnslausar. Þetta er fyrri röksemdin fyrir lagasetningu. Það verður ekki séð af viðbrögðum deiluaðila að það sé tangur né tetur af sannleika í þessum rökstuðningi. Kristján Ragnarsson fulltrúi LÍÚ lætur hafa eftir sér að hann telji að þeir sem hafi stofnað til deilunnar eigi að setja hana niður og semja. Forustumenn sjómanna, bæði farmanna- og sjómannasambands, hafa mótmælt þeim tilraunum til lagasetningar sem hér eru uppi. Sjómenn hafa ítrekað látið það koma fram í fjölmiðlum undanfarið að það hafi alls ekki verið fullreynt af þeirra hálfu og þeir hafi verið að bera fram tillögur til samkomulags alveg fram á seinustu stundu. Mér er það stórlega til efs, herra forseti, að það hafi nokkurn tíma gerst áður að umræðum, samningaumleitunum væri slitið þremur klukkustundum eftir að annar aðilinn hefði borið fram sáttatilboð. Ég held að svo sé ekki og ég held að þetta sanni að forsendurnar og rökstuðningurinn fyrir þessu lagafrv. fær ekki staðist. Önnur röksemd ríkisstjórnarinnar er sú að fiskbirgðir, afurðabirgðir sem til sölu eiga að fara, séu of litlar. En það hefur rækilega verið rakið að þar er ekki sjómönnum um að kenna, þar er ekki þessu verkfalli um að kenna. Sú staða var löngu komin upp án þess að ríkisstjórnin aðhefðist nokkurn skapaðan hlut. Því segi ég það, herra forseti: Hvorki þær forsendur sem menn hafa gefið sér til þess að grípa til lagasetningar í kjaradeilu fá staðist í þessu tilviki né heldur þær röksemdir sem á borð eru bornar fyrir þessum lögum. Hvorugt af því fær staðist. Og það var vissulega athyglisvert að forsrh. skyldi sjálfur verða til þess að staðfesta það hér í ræðu sinni. Við Alþýðuflokksmenn erum algjörlega andvígir þessari lagasetningu og teljum að það væri sæmst fyrir Alþingi að taka málið út af dagskrá og vísa því aftur til deiluaðila og sáttasemjara. Ég held að sannleikurinn í þessu máli sé sá að ríkisstjórnin hafi alls ekki viljað að deiluaðilar semdu. Ekki verður það sagt að samningaumleitanir hafi staðið svo lengi milli deiluaðila að það verði talið til sérstakra tíðinda hversu lengi það hafi verið. Hæstv. forsrh. upplýsti það nefnilega líka að það hefði verið á fimmtudaginn í síðustu viku sem ríkisstjórnin seint og um síðir rankaði við sér í þessu máli. Og hvað þýðir það? Það þýðir að samningaumleitanir stóðu í raun og sannleika í þrjá daga. Að því er farmennina varðar þá er verkfall þeirra ekki nema viku gamalt, og tæplega það, fimm daga gamalt. Það hefur ekki verið til siðs að menn veifuðu lagasetningu á þriðja eða fimmta degi í samningaumleitunum eða verkföllum. Nei, ríkisstjórnin hefur greinilega ekki haft áhuga á því að það yrði samið. Ef hún hefði haft áhuga á því að það yrði samið, þá hefði hún lagt sig fram strax um áramótin um að sjá til þess að samningaumleitanir kæmust í gang, þá hefði hún ekki farið að veifa gerðardómi loksins þegar skrið var komið á samningaumleitanir. Það er nefnilega einkennileg tilviljun að þó að skrið væri komið á samningana þá fór allt skyndilega í baklás eftir að samningsaðilar voru kvaddir á fund ríkisstjórnarinnar. Því er haldið hér fram að þetta mál sé vonlaust með öllu, bæði að því er varðar fiskimennina og að því er varðar farmennina af því að einhver hafi neitað einhverju. Er það reglan í samningaumleitunum að menn játist undir allt á stundinni? Á það að duga að einhver neiti einhverju til þess að lagasvipunni sé veifað? Má enginn skella hurð í neinum samningaumleitunum í neinu máli til þess að lagasvipan sé ekki höfð á lofti? Hér eru ný viðhorf uppi ef svo á að vera. Nei, ríkisstjórnin virðist hafa gripið fyrsta hálmstrá sem hún gat fundið til þess að veifa lagasvipunni, gerðardómi. Og það er ekki gott til afspurnar og það er afleitt að ríkisstjórnin skuli hafa komið málinu í þennan hnút. Með afskiptum sínum af þessu máli hefur ríkisstjórnin í fyrsta lagi sannað að hún hafi ekki áhuga á því að koma samningaumleitunum í gang og í annan stað að eftir að þær voru komnar á skrið brá hún í rauninni fæti fyrir samningaumleitanir og setti málið í hnút. Það voru fjölmörg atriði að leysast. Ég hef lista yfir ein 13 atriði sem voru á borðum samningamanna og það voru einungis tvö sem voru í rauninni gjörsamlega óleyst. En það er líka þó nokkur afrakstur eftir þriggja daga fundahöld eða rúmlega það. Það er þó nokkur afrakstur ef menn hafa leyst 11 mál af 13. En þessu á nú að fleygja út af borðinu. Nei, herra forseti. Þetta var ekki óheyrilega langt verkfall. Samningaumleitanir höfðu ekki staðið í óheyrilega langan tíma, heldur einungis í fáeina daga, ég tala nú ekki um að því er farmennina varðar, þar sem menn höfðu varla tyllt sér niður og staðið upp aftur áður en lagasvipunni var veifað. Og það er auðvitað alveg sérstök orðsending frá þm. Sjálfstfl. til flokksbróður síns, sem er í formennsku fyrir Sjómannafélagi Reykjavíkur, um að hann skuli nú ekki vera að stússa í þessum samningaumleitunum því að þeir leysi þetta allt fyrir hann og ákveði með lögum. Já, forsrh. sagði að tilraunir til samkomulags hefðu verið minni en æskilegt hefði verið og það voru virkilega orð að sönnu. Var þá ekkert svigrúm, geta menn spurt, var þá ekkert svigrúm til þess að koma til móts við sjómenn í þessari deilu? Jú, það var vissulega svigrúm því að jafnvel þótt gengið hefði verið að öllum kröfum sjómanna - og það vita menn að í samningaumleitunum gerast hlutirnir ekki þannig - þá hefði verið verulegur hagnaður áfram af útgerðinni eða um 5%. Ríkisstjórnin sjálf hefur reyndar gefið út yfirlýsingu um að það sé nægt svigrúm. Hún var nefnilega með uppástungu um það hér fyrir fáeinum vikum að taka 400 millj. kr. af útgerðinni í olíugjald, í olíuskatt sem átti að renna í ríkissjóð. En það var ekki gert. Kröfur sjómanna nema ekki einu sinni þeim skatti sem ríkisstjórnin var að tala um að leggja á útgerðina, ekki einu sinni það, þannig að svigrúmið er fyrir hendi. Það er staðfest í útreikningum Þjóðhagsstofnunar, það er staðfest af ríkisstjórninni með stuðningi við tölur Þjóðhagsstofnunar og það er sérlega staðfest af ríkisstjórninni þegar hún hafði uppi áform um það einmitt að skattleggja útgerðina og kröfur sjómanna ná ekki einu sinni að hirða allt það sem ríkisstjórnin ætlaði sér í þessum efnum. Höfðu ekki sjómenn eitthvað til síns máls, geta menn spurt í annan stað? Jú, það hafði áður verið lækkuð skiptaprósentan. Þegar illa áraði höfðu þeir virkilega tekið á sig þungar byrðar, orðið að taka á sig þungar byrðar. Þá hafði verið lækkuð skiptaprósentan, þá höfðu kjör þeirra verið rýrð og þá var því lýst yfir, t. d. af núverandi hæstv. forsrh. að vitaskuld fengju sjómenn þetta til baka þegar olíuverðið lækkaði. En það gengur eitthvað illa að efna það loforð. En þetta höfðu sjómenn vissulega til síns máls. Og hafa menn tekið eftir því að í gögnum Þjóðhagsstofnunar kemur í ljós að öll árin 1981, 1982 og 1983 voru sjómenn að dragast aftur úr verkamönnum í launum og yfirmenn á fiskiskipum reyndar eitt árið enn, nefnilega árið 1984, svo að það er ekki fyrr en á árunum 1983-84 sem aðeins fer að rétta úr kútnum. Og hvers vegna þá? Jú, vegna meiri aflabragða og þá um leið vegna meiri vinnu sjómannanna. Þeir urðu meira á sig að leggja. Já, olíukostnaðurinn var 20% af tekjum útgerðarinnar og tapið af útgerðinni var 11% þegar skiptaprósentan var lækkuð. En núna er olíukostnaðurinn kominn niður í 8% og hagnaðurinn af útgerðinni er í 9%. Það var bæði svigrúm og eins höfðu sjómenn mikið til síns máls. En í þriðja lagi má spyrja: Var ekki til einhvers að vinna að það mætti takast að semja í þessari samningalotu? Jú, það var til mikils að vinna. Alþingi hefur með lögum brotist inn í þessi skiptakjör aftur og aftur. Útgerðarmenn og ýmsir stjórnmálamenn hafa oft talað um það að það væri nauðsynlegt að taka tillit til tilkostnaðar í útgerðinni og þá einkanlega til olíuverðs í kjörum sjómanna. Og hvað buðu sjómenn fram í þessum samningaumleitunum núna? Þeir buðu einmitt þetta fram. Þeir brutu "prinsipp" sem þeir höfðu verið með, meginreglu sem þeir höfðu verið með allan undanfarinn áratug og sögðu við þjóðina, sögðu við útgerðarmennina, sögðu við ríkisstjórnina: Jú, við skulum taka tillit til olíuverðsins. Við skulum tengja skiptaprósentuna við olíuverð. Auðvitað hefur þetta kostað sjómenn verulegar umþenkingar og áhyggjur og sjálfsagt þó nokkuð miklar vangaveltur innan þeirra eigin raða. Þarna voru þeir að stíga verulega stórt skref. Maður hefði getað haldið að þetta skref yrði mikils metið. En svo er ekki. Það er í rauninni slegið á þessa framréttu hönd. En hérna var stórmál á ferðinni. Og það var auðvitað meginatriði að um svona mál, um svona grundvallaratriði, um svona prinsipp-ákvörðun færu fram frjálsir samningar en ekki lagaboð. En á þetta var ekki hlustað, á þessa hönd var slegið og málin voru sett í hnút. Ég fæ ekki annað lesið út úr þessu en ríkisstjórnin hafi þvælst fyrir málinu og hjálpað til við að koma því í hnút. Síðan segir ríkisstjórnin í þessu lagafrv. sínu að það skuli miða við sjónarmið sem hafi komið fram um það hvernig skiptaverðmæti sjávarafla skuli ákvarðast. Það eru einu sjónarmiðin sem eru tekin fram í þessu lagafrv. Önnur sjónarmið eiga ekki upp á pallborðið. Hvað er átt við með þessu? Er meiningin að þvinga fram þessa grundvallarbreytingu, þessa breytingu á prinsipp-afstöðu sem sjómennirnir sögðust vera tilbúnir til að semja um? Er meiningin að þvinga hana fram með lagasetningu? Ég bara spyr. Ég veit að það koma ýmis sjónarmið fram þegar menn eru að semja. En það er sérkennilegt að taka það fram að einungis að því er varðar þetta eina atriði skuli sjónarmið höfð til hliðsjónar. En það er ekkert í þessu lagafrv. sem segir að það skuli taka tillit til þess hvað sjómennirnir lögðu á sig í skertum kjörum á árunum 1981-1984, ekkert um það að fá neitt til baka af því. Það er ekkert um það að við ákvörðun samkvæmt þessum gerðardómi skuli líta til þess hver hagur útgerðarinnar er eða hafa það í huga að hingað til hafa menn litið á þetta sem sameiginlegan pott sjómanna og útgerðarmanna og upp úr þeim potti kæmi mismikið eftir því hvernig áraði og þess vegna bæri að hafa hliðsjón af afkomu útgerðarinnar. Nei, ríkisstjórnin er tilbúin til þess að taka það inn í svona gerðardóm og lagasetningar að það skuli líta á afkomu útgerðarinnar þegar illa árar, en það má ekki líta á hana þegar vel árar. Þetta er, herra forseti, sannleikurinn í þessu máli. Ég tel að það sé mjög alvarlegt mál þegar ákveðið er að grípa til lagasetningar í kjaradeilum og það eigi alls ekki að gera nema fullreynt sé og ég tel að Alþingi hafi yfirleitt fylgt þeirri reglu. Ég tel að Alþingi og ríkisstjórn hafi yfirleitt verið tilbúin til að þola þó nokkuð miklar þrengingar vegna verkfalla áður en gripið yrði til lagasetningar. Og ég er sannfærður um að það er algjört einsdæmi að menn fái ekki að tala saman í alvöru í meira en þrjá daga. Það er ekki góður vitnisburður um þá ríkisstjórn sem nú situr eða þá þm. sem ætla að styðja lagafrv. af þessu tagi að þeir skuli hafa farið svo gjörsamlega á tauginni að nú vilji þeir brjóta langa hefð að því er varðar afskipti með lögum og rjúka upp með svipuna fyrirvaralaust. Nei, herra forseti. Fyrir þessu lagafrv. ríkisstjórnarinnar eru ekki þær forsendur sem Alþingi hefur gert kröfu til í sambandi við lagasetningu í kjaradeilum. Og sá rökstuðningur sem ríkisstjórnin setur fram stenst ekki heldur. Þess vegna ætti að taka þetta mál hér út af dagskrá og vísa því til deiluaðila og sáttasemjara á ný. Það væri sæmst að gera.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð hér við 1. umr. þessa máls til þess að lýsa afstöðu Kvennalistans. Við erum mótfallnar þessu frv. til laga um stöðvun verkfalls á fiskiskipum og verkfalls félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur á farskipum. Forsendur fyrir afstöðu okkar eru í fyrsta lagi að við teljum verkfallsréttinn heyra til grundvallarmannréttinda sem beri að virða og er óverjandi að beita löggjöf til þess að afnema hann. Í öðru lagi teljum við það ekki hlutverk ríkisvaldsins að blanda sér í kjaradeilur á þann hátt að setja um þær löggjöf. Það er hættuleg tilhneiging sem virðist fara vaxandi að stjórnvöld hafa afskipti af kjaradeilum með slíkum hætti. Þetta leiðir til þess að samningsaðilar leggja sig ekki fram sem skyldi til að leysa mál sín sjálfir en treysta um of á að lagasetning muni taka af þeim ómakið. Má því segja að samningaviðræður fari ekki fram í fullri alvöru. Þessi tilhneiging hefur verið ríkjandi á undanförnum árum og tel ég hana mjög varhugaverða. Það eru ævinlega taldar fram mikilvægar ástæður til að rökstyðja slíkt inngrip stjórnvalda, oft þjóðhagslega mikilvægar. Svo er einnig nú. Forsendurnar fyrir því að leggja þetta frv. fram eru t.d. þær að í landinu hafa verið undanfarna mánuði og eru nú þverrandi birgðir af frystum fiski. Reyndar hafa ekki á undanförnum árum verið svo litlar birgðir til við áramót eins og nú. Á sama tíma gætir mikillar eftirspurnar eftir fiski erlendis. Þessar ástæður eru taldar stefna mörkuðum okkar erlendis í hættu þannig að neysluvenjur útlendinga breytist og verði trauðlega endurheimtar, þ.e. þeir venjist af því að borða fisk. Þessir þjóðarhagsmunir eru þó sannarlega beinlínis atvinnuhagsmunir allra málsaðila, fiskimanna, útgerðarmanna og farmanna og þeim hlýtur að vera treystandi til þess að hafa þá ábyrgðartilfinningu að gæta að eigin atvinnuhagsmunum jafnt sem þjóðarhag. Og ég er fullviss um það að þeir þurfa ekki hjálp ríkisvaldsins eða alþm. til þess, enda hafa allir málsaðilar lýst yfir andúð sinni á lagasetningu og mótmæla afskiptum Alþingis af deilunni, nú síðast í dagblöðum í morgun. En þar lýsa Óskar Vigfússon, formaður Sjómannasambands Íslands, Guðjón A. Kristjánsson, forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, allir yfir því að þeir telji bæði óeðlilegt og óæskilegt að ríkisvaldið skuli með þessum hætti hafa tekið málin í sínar hendur. Hvað varðar þær áhyggjur sem menn hafa af þverrandi birgðum frysts fisks bæði hér heima og erlendis, þá vil ég vekja athygli á því að málið er nú ekki svo einfalt að þetta verkfall eitt sér ráði úrslitum og ég vil vitna í orð Þórðar Sveinbjörnssonar í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta, en þar segir: "Þórður Sveinbjörnsson, framkvæmdastjóri Öldunnar, sagði að þegar verið væri að tala um fiskskort í vinnslunni og á erlendum mörkuðum virtust menn gleyma því að nánast öll skip sem nú væru að veiðum seldu aflann ferskan erlendis. Þar sem fiskvinnslan ætti í mörgum tilfellum hlut í þessum skipum fyndist sér það skjóta skökku við að kvarta undan fiskleysi en selja fiskinn síðan ferskan erlendis." Hvað varðar framvindu í þessari deilu er ljóst að ríkisvaldið greip í taumana löngu áður en reyndi til fullnustu á þau tilboð sem málsaðilar höfðu til umfjöllunar. Og það tilboð sem áður var talað um hér sem sjómenn gerðu um skiptahlutfall og tengingu þess við olíuverð var merkur áfangi og reyndar mikil fórn sem ekki fékk verðskuldaða umfjöllun vegna íhlutunar ríkisstjórnarinnar. Samningaumleitanir höfðu aðeins staðið í stuttan tíma og þó nokkur árangur náðst þegar gripið var í taumana. Eins og ég sagði áðan tel ég ekki að ríkisstjórnin eða Alþingi eigi að fjalla um efnisatriði kjaradeilna eða samninga. Við erum ekki samningsaðilar. Það er hins vegar á ábyrgð samningsaðila að útkljá ágreining um efnisatriði. Hitt er víst að með því að grípa inn í atburðarásina á þann hátt sem gert hefur verið, þá firrir ríkisstjórnin útgerðarmenn þeirri skyldu að svara kröfum sjómanna af ábyrgð. Og mig langar enn að vitna, með leyfi forseta, í orð Guðjóns A. Kristjánssonar í Morgunblaðinu í dag þar sem segir: "Sjómenn eru að verða ansi langþreyttir á lagasetningum Alþingis í kjaradeilum okkar við útgerðarmenn. Þegar við erum farnir að ná þrýstingi á útvegsmenn grípa stjórnvöld til þess að setja á okkur lög og eyðileggja þar með kjarabaráttuna fyrir okkur. Við höfum alltaf komið illa út úr lagasetningum Alþingis og það var augljóst að útvegsmenn treystu betur á ákvörðun Alþingis því þeir vildu ekki ræða við okkur þó við værum stöðugt að nálgast þá. Öllum tillögum var svarað neitandi og hætt að ræða mál sem voru komin á góðan rekspöl. Við teljum að útvegsmenn hafi beinlínis viljað að þetta færi svona," segir Guðjón A. Kristjánsson. Ég tel ekki rétt að fara ítarlega út í efnisatriði málsins hér en mun eiga kost á því síðar að hlusta á málflutning samningsaðila á fundi sjútvn. Þó hygg ég að ekki muni það breyta í neinu afstöðu okkar í þessu máli og ég endurtek: Við erum mótfallnar þessu máli og leggjum til að það verði fellt.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði það réttilega að það væri neyðarbrauð að þurfa að grípa inn í vinnudeilur og þekkir hann þetta af góðri raun eins og við mörg sem höfum setið á Alþingi í langan tíma. En að þessu sinni finnst mér nokkur flumbrugangur á ferðinni í sambandi við þetta frv. sem hér er flutt og við erum nú að ræða. Við fáum að sjá það fyrst hér í dag og fáum fyrst að vita um að þetta er á ferðinni frá okkar eigin samflokksmönnum, ráðherrunum, ja, ég síðast í gær, en það kom mér hins vegar ekkert á óvart vegna þess að samninganefndarmenn, bæði fyrir hönd farmanna og fiskimanna voru búnir að segja mér að það hafi legið í loftinu dögum saman í Karphúsinu að á ferðinni væri frv. sem mundi stöðva verkföll, bæði fiskimanna og farmanna. Það er eiginlega furðulegt hvað útgerðarmenn og fiskvinnslan í þessu landi virðast alltaf eiga greiða leið til þess að ná fram slíkum boðum og bönnum eins og fylgir þessu frv. Það er auðvitað flumbrugangur að taka málið úr höndum sáttasemjara án þess að það skuli borin fram sáttatillaga. Ef sáttasemjari gefst upp á að leita og ná sáttum á milli manna þá hefði a.m.k. mátt reyna að setja sérstaka sáttanefnd í málið eins og ég mun svo sannarlega beita mér fyrir í sjútvn. þegar málið kemur þangað, en ég á þar sæti, því ég tel að það sé ekkert einsýnt að ekki sé hægt að ná samkomulagi enn þá, t.d. í fiskimannasamningunum. Það er auðvitað alveg út í hött eins og hér hefur verið bent á að það séu markaðir erlendis sem séu í hættu og til umhugsunar þau orð hæstv. forsrh. er hann vitnar í magntölur um áramót en gat þess ekki að það munu hafa verið núna á fyrstu dögum ársins og er kannske enn verið að losa tvö frystiskip vestur í Bandaríkjunum sem munu hafa sleikt upp nær allan þann freðfisk sem í landinu er til. Það er eins og hér kom réttilega fram áðan, það er ekki til fiskur fyrir þennan markað. Það er búið að fara á aðra markaði með þann fisk sem annars hefði farið vestur. Og ég efast um að nokkuð af þeim skipum sem nú eru á veiðum landi hér heima til vinnslu, ég geri ráð fyrir að þau sigli öll með sinn afla á Vestur-Evrópu. Ég vík þessu því alveg til hliðar og ég ætla ekki að ræða efnislega hér um fiskimannasamningana eða stöðu þeirra þegar málið var tekið úr höndum samninganefndarmanna en ég get ekki varist því að minnast svolítið á þá staðreynd að farmenn, meðlimir í félagi mínu, félagi sem ég er búinn að vera meðlimur í yfir 40 ár og þar af hef ég gegnt trúnaðarstörfum í um 30 ár og hef verið ritari stjórnar í um aldarfjórðung og ég mun að sjálfsögðu ekki, það er gott fyrir hæstv. ríkisstjórn að vita það strax, að ég mun ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt þótt ekki væri nema út af því að ég ætla ekki að koma í bakið á félögum mínum í sambandi við þetta mál. Farmenn eru nefnilega að koma út úr bráðabirgðalögum, þeir eru að koma út úr bráðabirgðalögum og eru að reyna að ná samningum þegar þeim er hótað með þessu frv. lögum að nýju. Ég minnist þess, eins og hv. 3. þm. Reykv. benti réttilega á, að 1979 voru sett bráðabirgðalög um gerðardóm á farmenn. Ég kynntist því máli mæta vel vegna þess að ég flutti málið fyrir gerðardómi fyrir hönd Sjómannafélags Reykjavíkur. Þá áttu sæti í ríkisstjórn Alþb., Alþfl. og að sjálfsögðu Framsfl. Þá var kveðinn upp dómur af þessum gerðardómi og fylgdu nokkur skilyrði en þáv. ríkisstjórn eða þeir sem að henni stóðu sáu enga ástæðu til þess að fylgja þessum skilyrðum eftir og var þetta ein af langri runu svika sem hafa verið reidd að farmönnum. Ég geri ráð fyrir því að fleiri þm. í liði stjórnarflokkanna séu sömu skoðunar og ég en það hefur ekki gefist neitt tækifæri til þess að bera saman bækur sínar, menn eru kallaðir til þings í dag og þeim er kynnt þetta frv. um leið og þeir ganga í salinn. Ég skal því ekki hafa mörg orð um þetta við 1. umr. málsins. Eins og ég sagði þá á ég þess kost að ræða málið ítarlega við aðila í sjútvn. deildarinnar og væntanlega verður af því að nefndir beggja deilda vinni saman að lausn þessa máls. En vegna þeirra orða sem féllu hér fyrr í dag hjá einum ræðumanni vil ég aðeins undirstrika að það er út í hött að vera að bera tekjur sjómanna saman við aðra þegna þessa lands, einfaldlega vegna þess að þeirra vinnutímafórn, fjarvera, aðstaða við vinnu og hætta í starfi er allt önnur en allra annarra stétta í þjóðfélaginu, þannig að það er alveg út í hött að bera þetta saman. Ég bendi á það að með auknum tekjum á síðustu misserum hjá fiskimönnum fylgir að sjálfsögðu aukin vinna. Það hefur líka flutt miklar auknar tekjur ekki aðeins til útgerðarmanna heldur til þjóðarbúsins í heild. Ég sem sagt lýsi því yfir, herra forseti, að ég mun ekki styðja þetta frv., ég mun hins vegar vinna í nefnd að því að reyna í fyrsta lagi að betrumbæta. Ég bendi m.a. á að það liggja hér á borðum þingmannatillögur frá öryggismálanefnd þingsins sem eru undirskrifaðar af níu þm., þar á meðal fimm þm. stjórnarliðsins, en þær tillögur fjalla sérstaklega um farmenn, þ.e. annars vegar um vinnurannsóknir á kaupskipum og hins vegar ákvæði um lágmarkshvíld og svo um viðurkenningu á alþjóðasamþykkt sem fjallar um menntun, þjálfun, skilríki og vaktstöðu sjómanna. Þessar þrjár tillögur fjalla beint um aðstöðu farmanna og reyndar fleiri sjómanna og ég held að það væri ráð fyrir sjútvn. þingsins, þegar málið verður tekið til meðferðar þar, að hafa þetta skjal í huga sem undirritað er af níu alþm., þar af fimm úr stuðningsliði stjórnarliðsins.



Virðulegi forseti. Í jafnmikilvægu máli og hér er til umræðu og undir þeim kringumstæðum sem þetta mál er fram borið væri ástæða til þess að hafa langt mál hér um. Ég skal eigi að síður ekki gera slíkt á þessu stigi máls. Hér hafa verið rakin atriði sem nauðsynlega þurftu fram að koma en mig langar eigi að síður til þess að segja örfá orð um málið nú við 1. umr. Ég held að hv. alþm. hljóti að verða hugsað til þess hvað er að gerast í okkar landi, hvað hefur verið að gerast á undanförnum fjórum árum og raunar áður að því er varðar lagasetningu í kjaradeilum og bann við verkföllum. Eins og hér hefur komið fram áður hefur núverandi hæstv. ríkisstjórn líklega gengið lengst í þessum efnum. Aðrar ríkisstjórnir sem hér hafa setið eru að vísu ekkert undanþegnar, þær eru ekkert undanþegnar í þessum efnum, en ekki eins slæmar. Það var vikið að því hér áðan að núverandi hæstv. ríkisstjórn er sjö sinnum búin að hafa afskipti af kjaradeilum á sínum valdaferli. Ég skal taka það fram strax fyrir mig, án þess að ég ætli að gera það neitt að sérstöku umræðuefni hér, að það er ýmislegt sem ég hef athugasemdir við að því er varðar þá deilu sem hér er um að ræða, bæði að því er varðar tímasetningu, að því er varðar ýmis tilvik í deilunni sjálfri, en ég skal ekki gera það að umræðuefni hér, enda engin ástæða til því að miklu alvarlegri hlutir hafa nú gerst með framlagningu þess frv. sem hér er nú til umræðu. Á það hefur verið minnst áður, ég hygg að menn muni það, að kostnaðarhlutdeildinni var breytt með lögum frá Alþingi, til útgerðarinnar frá sjómönnum. Þetta var að vísu með, ja kannske þegjandi samkomulagi sjómanna á þeim tíma vegna slæmrar stöðu útgerðar og auðvitað höfðu menn ætlast til þess núna að þessu dæmi væri snúið við og að ríkisstjórnin væri í hasti að boða til þings í ljósi þess að snúa dæminu við með lagafrv., færa sjómönnum aftur það sem af þeim var tekið á sínum tíma með lögum frá Alþingi. Þetta hlýtur að vera ofarlega í hugum sjómanna þegar tillit er til þess tekið hvað útgerðin er betur stödd núna en verið hefur um langt árabil. Menn hljóta að spyrja sig þeirrar spurningar: Er þetta eðlilegur gangur mála? Á alltaf að fara þá braut að ef atvinnufyrirtækjum gengur illa þá eigi að ganga á annaðhvort sjómenn eða aðra launþega í landinu, hafa af þeim fé úr launaumslögunum, en ef viðkomandi atvinnugreinar ganga vel þá eigi ekkert að gera, þá megi engu breyta? Auðvitað hljóta allir hugsandi menn að spyrja sig slíkra spurninga þegar málum er nú svo komið að vinnudeilan er nánast hrifsuð úr höndum ríkissáttasemjara til þess að geta komið fram lagaboði hér á Alþingi með að banna verkföll. Ég hygg að engin dæmi muni finnast þess að vinnubrögð af því tagi sem hér er nú verið að ræða hafi áður gerst. Í mínum huga er þetta ekki bara slæmt fyrir þessa deilu, þetta er líka slæmt fyrir áframhaldið í samskiptum annars vegar þeirra sem selja sína vinnu og hins vegar þeirra sem kaupa hana, sem aðilar tala nú alltaf um sem aðila vinnumarkaðarins. Það hvarflaði ekki annað að mér þegar ég heyrði fréttir í gær um að kveðja ætti Alþingi saman til fundar viku fyrr en gert hafði verið ráð fyrir að nú væri hæstv. ríkisstjórn að breyta til, færa í hendur sjómanna aftur það sem af þeim var tekið á sínum tíma með löggjöf. En það er nú ekki aldeilis. Það er nú ekki aldeilis að um slíkt sé að ræða nú.

Hvernig datt þér þetta í hug?

Já, hv. þm. Svavar Gestsson, mönnum dettur ýmislegt í hug. Og enginn er svo slæmur, hv. þm., að það sé ekki von um að hann geti batnað, enginn er svo slæmur. Og hvað sem segja má um hæstv. ríkisstjórnarráðherra vil ég vona a.m.k. að mönnum hafi ekki yfirsést í þessu tilviki algjörlega og séu til þess tilleiðanlegir að breyta hér um vinnubrögð. Það er kannske tvennt í þessu máli sem mér finnst að menn þurfi virkilega að gefa gaum að. Það hefur verið svo um langt árabil að löggjafinn hefur yfirleitt gripið inn í eftir mismunandi langan tíma frá því að verkfallsátök hefjast. Það má því segja að hin síðari ár hafi menn verið uppaldir við það að það væri alltaf þriðji aðili sem kæmi til og hyggi á hnútinn. Og ég tek undir með hv. þm. Svavari Gestssyni að þetta hefur í för með sér afar slæm uppeldisáhrif að því er varðar samskipti verkalýðshreyfingar, hvort sem um er að ræða sjómannasamtökin eða aðra, og hins vegar vinnuveitenda að geta í öllum tilvikum nánast gert ráð fyrir því að Alþingi grípi inn í og leysi mál. Hvort sem um er að ræða forustumenn innan vébanda þessara samtaka eða hinn almenna mann í þeim, þá á að ala fólk upp við það að það verði sjálft að axla byrðar af því sem það er að gera, taka ábyrgð, en ekki alltaf að geta gengið fram í þeirri von að aðrir leysi hnútana. Ég er sannfærður um það, tel mig nánast hafa vissu fyrir því, að sjómannasamtökin óska ekki eftir löggjöf. Sú ósk eða sú von hlýtur að hafa komið annars staðar frá á þessu stigi og í þessari deilu. Hvaðan skyldi slíkt hafa komið?  Svona einfalt er nú málið eins og það snýr að mér og ég ætla ekki að fara að lengja mál mitt með talnaflóði sem hægt væri að gera hér að umræðuefni. Meginmálið í þessari deilu eins og svo mörgum deilum áður er það að hér eru menn að virða að vettugi að vinnuseljendur og vinnukaupendur geri frjálsa samninga sem frjálsir menn við samningsborðið.  Menn hafa dregið hér inn í, kannske undir sumum tilfellum eðlilegar áhyggjur vegna markaðanna í Bandaríkjunum. Í mínum huga er nú svo komið að spurningin er e.t.v. frekar hvort Bandaríkjamarkaðurinn er þjóðinni sem heild til góðs eða hvort það er sölusamtökunum til góðs, hvort ekki þurfi að söðla um og afla markaða annars staðar en þar sem menn hafa hingað til talið að væri mesti gæðaflokkurinn í. En þetta skiptir ekki meginmáli. Meginmálið er viðhorf okkar sjálfra, lífsviðhorf til þess að fá að semja frjálsir við samningaborðið við viðsemjendur okkar, hverjir sem þeir eru á hvaða tíma. Ég heyrði að hæstv. utanrrh. sagði hér áðan að það væri einkennilegt að alltaf yrði að grípa til löggjafarákvarðana í viðskiptum sjómanna og útgerðarmanna, það yrði að gera það. Hver telur þetta mál í þeirri stöðu nú að það hafi verið ástæða fyrir löggjafann eða ríkisstjórnina að grípa inn í? Hér er nánast um að ræða hnýsni af hæstv. ríkisstjórn að vilja endilega láta halda þannig á málum að löggjafinn ætti að koma til. Hér hefur það verið rifjað upp að það liðu þrír klukkutímar frá því að síðasta tilboð kom fram í þessum samningaumræðum þangað til ríkisstjórnin sagði: löggjöf, löggjöf, sagði það opinberlega en var búin að láta í það skína áður. Þetta eru engir mannasiðir að haga sér með þessum hætti. Þetta er brot á eðlilegum samskiptum manna í kjaradeilu. Menn geta deilt um kröfur í þessa eða hina áttina, hvaða aðili sem þar á hlut að máli, en þetta er brot á eðlilegum samskiptum manna í millum að því er varðar samskiptin um afraksturinn, þeirra sem eru að selja sína vinnu og hinna sem eru að kaupa hana. Hæstv. forsrh. var hér að læða því inn, ja ég segi að læða, kannske er það rétt, að hæstv. ríkisstjórn hefði fallist á tillögu hæstv. samgrh. um það að taka nú farmennina með fyrst verið væri að þessu, eins og hv. þm. Svavar Gestsson sagði áðan, að hengja þá í leiðinni, held ég að hv. þm. hafi orðað það, á þennan bás. Sem sagt, hv. þm. Sjálfstfl., þetta er að því er hæstv. forsrh. segir gert að tillögu sjálfstæðisþingmannsins, sjálfstæðisráðherrans, hæstv. samgrh. Þetta eru skeyti frá Framsfl. til þm. Sjálfstfl. í þessum efnum. En hver skyldi hafa komið með tillöguna að því er varðar fiskimennina, að það mál færi í gerðardóm?  Herra forseti. Ég held að ég hafi komið meginefni þess sem ég vildi segja á framfæri í þessari umræðu og það er í mínum huga svo alvarlegt að ég skora á hv. þm., burtséð frá pólitískum flokkadráttum eða pólitískum viðhorfum til stjórnmálaflokka, ég skora á hv. þm. að skoða þetta mál í ljósi þess sem hefur verið að gerast.

Þeir þurfa þess ekki.

Ég efa það ekki að hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur meðtekið þetta, hafi það ekki verið fyrir.

Svo sannarlega.

Mér var afhent hér frammi áðan ályktun frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands sein ég tel ástæðu til að koma hér inn í umræðuna því að ég a.m.k. lít svo á að ekki sé farið fram á stóra hluti í þessari ályktun. Ég vil, með leyfi virðulegs forseta, lesa þessa ályktun. Þetta er til forseta sameinaðs Alþingis, Alþingishúsinu við Austurvöll, Reykjavík. "Almennur fundur yfirmanna innan Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, haldinn í Borgartúni 18, Reykjavík, 13. jan. 1987, mótmælir fyrirhugaðri lagasetningu Alþingis um kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Jafnframt skorar fundurinn á Alþingi að skipa nú þegar þrjá alþm. í sáttanefnd til aðstoðar við lausn deilunnar. Deiluaðilum og sáttanefnd verði gefinn frestur út vikuna til þess að ljúka málinu með sátt." Er til of mikils mælst að hæstv. ríkisstjórn brjóti nú odd af sínu oflæti að því er varðar samskipti við launþega í þessu landi með því að fara að þeim tilmælum sem hér eru fram borin? Eða er hæstv. ríkisstjórn svo mikið í mun að koma fram þessu frv. í takt við aðra löggjöf sem hún hefur beitt sér fyrir hér á Alþingi til þess nánast að klekkja á launafólki? Er mönnum virkilega svo mikið í mun að knýja þetta í gegnum þingið með offorsi? Og þegar ég tala um offors þá á ég við það að menn séu að gera þetta á einum eða tveimur sólarhringum hér með næturfundum og öðru. Er þetta þess virði að ganga svona gegn eðlilegum og réttsýnum sjónarmiðum launafólks í þessu landi? Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og ég skora á sjávarútvegsnefndir beggja deilda Alþingis að taka þetta upp í sína tillögu til þingsins. Það er ekki farið fram á annað en að gefinn verði frestur í eina viku til þess að menn fái tækifæri til að ná þessum endum saman sem ég er handviss um að er ekkert víðs fjarri að er hægt að ná saman ef eðlilegur tími gefst til. Vilja menn endilega standa í þessu? Hæstv. ríkisstjórn virðist vilja það. En er ekki ástæða til þess að ætla að öðrum hv. alþm. takist að koma viti fyrir hæstv. ráðherra í þessu efni?



Virðulegi forseti. Það kom einhvers staðar fram í blöðum í dag að hæstv. forsrh. var að því spurður hvers vegna Alþingi hafi verið kallað saman nú til að ræða þetta mál. Hann svaraði því til að honum hefði þótt það að ýmsu leyti lýðræðislegra og þá ber oss líklega að þakka að fá að vera viðstaddir. Það hafa nokkur atriði komið hér fram sem ég vildi gera að umræðuefni. Í fyrsta lagi um ábyrgð. Það er ljóst og það hafa ýmsir lýst því hérna með góðum rökum að líklega hefur engin ríkisstjórn unnið markvissara að því en þessi að gera allt sem heita frjálsir samningar algerlega marklaust. Það fara varla í gang þeir kjarasamningar nú orðið síðustu misseri að menn hafi það ekki nokkurn veginn á hreinu að annaðhvort verði þeim bjargað út úr klípum sem þeir kunna að koma sér í vegna þess hvernig kröfur eru settar fram eða vegna þess hvernig við kröfum er brugðist eða þeir verða stöðvaðir ef samningamálin þykja á einhvern hátt komin á það spor að það sé stjórnvöldum og þá ríkisstjórn vanþóknanlegt. Við höfum séð um þetta ýmis dæmi og það er alveg ljóst hvernig þetta gerðist núna. Samningar höfðu ekki staðið nema í örfáa dagparta þegar því var lymskulega komið af stað að auðvitað yrði séð um að þetta færi ekkert úr böndum. Og hvernig gerðist það? Það kom fyrst með frétt frá sjútvrn. um að einhver hjá Long John Silver hefði að því er mig minnir hringt og sagt frá því að þeir hefðu þungar áhyggjur af þessu. Hvað gerist síðan? Síðan sjáum við að það eru að því er virðist málefnalegar umræður um það í leiðurum Morgunblaðsins að auðvitað séu þarna stórir hagsmunir í veði. Auðvitað eru stórir hagsmunir í veði. Það eru alltaf stórir hagsmunir í veði þegar verkföll eru eða eru yfirvofandi. Síðan verður alveg augljóst að þetta stóð alltaf til vegna þess að jafnvel þótt samningar hafi verið vel á veg komnir og menn eru með tvo stóra bunka á borðum sínum, annar er bunkinn sem búið er að semja um, hinn er bunkinn með þeim málum sem voru til umræðu, þá er gripið inn í. Það er rangt, sem kemur fram í þessu þskj., að deiluaðilar hafi verið sammála um að ekki þýddi lengur að reyna að semja. Þetta er sett inn í þskj. sem nú hefur verið dreift. Hins vegar hefur það komið fram í okkar viðtölum við málsaðila að þeir telja þetta rangt. Fulltrúar Sjómannasambandsins telja a.m.k. að það sé rangt að ekki hafi verið hægt að leita samninga lengur, það sé rangt að málið hafi verið komið í hnút og telja auðsýnt að málið hafi verið í miðju kafi. Það voru kannske að fæðast samningar að þeirra mati. En auðvitað hafði þetta legið í loftinu dögum saman, sbr. það sem hv. þm. Pétur Sigurðsson sagði áðan, og auðvitað var þetta flumbrugangur, ekki kannske flumbrugangur klaufans heldur flumbrugangur þess sem líður fólki það ekki að gera frjálsa samninga vegna þess að þeir gætu samið sig út fyrir einhvern rammann. Auðvitað er það orðið svo að samningaumleitanir í þessu landi um kaup og kjör eru í langflestum tilfellum orðin markleysa. Eins og ég segi: Annaðhvort geta menn átt það víst að ef þeir koma sér í einhverja klípu með óbilgjörnum kröfum eða óbilgjarnri framkomu við samningaborðið verður þeim bjargað úr samningasnörunni eða að ef þeir eru komnir vel á veg með að gera samninga sem ríkisstjórnin teldi að gæti verið slæmt fordæmi, það gæti nefnilega verið slæmt fordæmi ef það kæmi í ljós að einhver í þessu landi gæti lifað, þá getur hún stöðvað samninga með lagainngripi. Þannig er samningsformið að þessu leyti orðið óvirkt. Auðvitað er verið að gera grín að þessu samningafyrirkomulagi. Auðvitað er verið að gera grín að verkfallsrétti. Og það er verið að gera grín að áratugabaráttu verkafólks fyrir að ná þessu vopni sem nú er álitið svo beitt að því er ekki treystandi fyrir að beita því. Ég vildi síðan gera örlítið að umtalsefni þær röksemdir sem ég hef á minni stuttu þingsetu heyrt þegar menn eru að réttlæta þessar lagasetningar. Þar er hentistefna ráðandi. Fyrsta röksemdin er þjóðhagslegt mikilvægi. Auðvitað getur ríkisstjórn alltaf beitt þessari röksemd um þjóðhagslegt mikilvægi. Auðvitað er það alltaf þjóðhagslega mikilvægt og getur orðið þjóðhagslega sársaukafullt ef verkafólk beitir þessu vopni. En það er þess vegna sem verkafólk á það, til þess að geta sótt þennan rétt sinn. Lagin ríkisstjórn í röksemdafærslu, eins og þessi, getur alltaf beitt þessu um þjóðhagslega mikilvægið. Það komu nýlega fram upplýsingar um að myndbandaleigur í þessu landi velta líklega 700-1000 millj. kr. á ári. Ef afgreiðslufólk á myndbandaleigum ætlaði sér að gera verkfall yrði það stoppað með lögum. Auðvitað er þjóðhagslega mikilvægt að það velti 700-1000 millj. Þannig er hægt að beita rökum um þjóðhagslegt mikilvægi undir hvaða einustu kringumstæðum sem er, enda er augljóst að þeim er alltaf beitt. Við munum eftir flugfreyjuverkfallinu. Það var ekki lítið sem gekk á þá að koma lögum yfir flugfreyjur vegna þess að það var svo þjóðhagslega mikilvægt að fyrirtækið Flugleiðir gæti haldið áfram flugi sínu sem mér skilst nú vera tap á. Ég held að það hefði kannske verið miklu mikilvægara þjóðhagslega að fyrirtækið hætti rekstri á þeim tíma. En þjóðhagslegt mikilvægi eru röksemdir sem eru notaðar gegn verkföllum og notaðar til að stöðva þau. Í öðru lagi er þetta nýjasta: markaðssjónarmið. Ég hef reyndar heyrt það áður vegna þess að þegar lög gegn verkföllum í samgöngugeiranum svokallaða hafa verið uppi hafa menn gjarnan beitt fyrir sig markaðssjónarmiðum. Fyrirtæki eins og Flugleiðir, sem eru í ferðamannabransanum, eru auðvitað að afla sér markaða, það er partur af því að vera fyrirtæki að afla sér markaða, og þá má ekki eyðileggja markaðina. Nú er þetta eitt meginsjónarmiðið, þetta er ein meginröksemdin fyrir því að banna þetta verkfall núna. Það eru markaðir fyrir frystan fisk. Þarna erum við komnir með þjóðhagslegt mikilvægi, við erum komnir með markaðssjónarmið. Síðan eru alkunn öryggissjónarmiðin sem sett eru upp þegar t.d. samgöngustéttir eins og flugfólk eða farmenn hafa vogað sér að fara í verkfall. Þá eru rökin sem eru notuð þau að það sé öryggi þjóðarinnar hættulegt að verkfallsvopninu sé beitt. Þá hafa í þessari deilu heyrst fjórðu rökin og þau eru þau að hagsmunir þeirra sjómanna sem núna séu í verkfalli séu svo ólíkir. T.d. eru þá loðnusjómenn teknir sem dæmi og þar með segja menn: Hagsmunir þeirra sem eru í verkfalli eru svo ólíkir að það er ekki hægt að líða þeim að vera í verkfalli. Menn hafa líka sagt að áhrif þessa verkfalls komi svo ólíkt niður á mismunandi landshluta að þess vegna megi ekki líða þeim að vera í verkfalli. Þannig er reynt að etja mönnum saman innan stéttarinnar og það er líka reynt að etja mismunandi landshlutum saman gegn verkfallinu. Þannig verður það að þjóðhagslega mikilvægið og það að verkfallsvopni er beitt, að verkfallsvopnið bítur, er notað sem rök gegn því að beita því. Verkalýðshreyfingin fékk verkfallsvopn í hendurnar vegna þess að það bítur, vegna þess að það getur ógnað þjóðhagslegu mikilvægi, vegna þess að það getur ógnað mörkuðum, vegna þess að það getur ógnað öryggi, vegna þess að það getur gert ýmislegt. Það hefur alltaf verið ljóst. Þess vegna börðust menn í áratugi fyrir að fá þetta vopn. En núna koma menn hérna og segja: Það er ekki hægt að leyfa mönnum að hafa þetta vopn. Þetta er svo hættulegt. Þetta getur skaðað markaði. Þetta getur gert hitt og þetta. Auðvitað er það ljóst, en þá eiga menn bara að semja. Mér sýnist, herra forseti, að það sé komið að því að stjórnmálamenn, sérstaklega þeir sem eru í forsvari fyrir Sjálfstfl. og Framsfl., verði núna eftir stjórnarsetu sína að svara ákveðinni brennandi spurningu. Hún er þessi: Vilja þeir skilgreina verkföll eða verkalýðsbaráttu upp á nýtt? Eru þeir m.ö.o. að segja að það séu einhverjar þær kringumstæður núna í okkar samfélagi sem leyfi ekki að mönnum líðist að eiga svona beitt vopn? Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn svari þessum spurningum. Menn eiga að spyrja hvort þessi síendurtekna lagasetning sé vísbending um að menn vilji leita einhverra annarra aðferða í verkalýðsbaráttu til að gera út um kaup og kjör. Eru menn að undirbúa okkur undir að verkfallsréttur verði afnuminn og settur verði upp allsherjar lagadómstóll eða hvað meina menn? Vilja menn þá t.d. hreinlega taka sjómenn og farmenn út úr lögunum eða taka af þeim hinn venjulega verkfallsrétt og láta þá hafa takmarkaðan verkfallsrétt eins og hjúkrunarfólki og læknum er fenginn vegna þess að það geti orðið svo þjóðhagslega hættulegt ef þeir fara í verkfall? Heilbrigðisstéttir hafa takmarkaðan verkfallsrétt vegna þess að menn gera sér grein fyrir að það geti orðið hættulegt fyrir sjúklinga ef þær fara í verkfall. Nú virðist mér að það sé eiginlega komin upp sama staða. Ríkisstjórnin sé að biðja um að það sé skilgreindur upp á nýtt verkfallsréttur fyrir sjómenn og farmenn vegna þess að það sé þjóðhagslega hættulegt að þeir fari í verkfall. Mér sýnist að þessi röð síendurtekinna inngripa þessarar ríkisstjórnar í vinnudeilur krefji forsvarsmenn hennar til svars um það: Eru þeir að tala um að það þurfi að breyta lögunum um verkföll og vinnudeilur? Líða þeir ekki stéttum þessa lands að eiga þetta vopn? Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að gera grein fyrir þingmáli. Það er á þskj. 503 og er 275. mál Alþingis. Það heitir "Tillaga til rökstuddrar dagskrár í málinu: Frv. til l. um stöðvun verkfalls á fiskiskipum og verkfalls félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur á farskipum." Það er frá Jóni Baldvini Hannibalssyni, Guðmundi Einarssyni, Jóhönnu Sigurðardóttur, Karvel Pálmasyni og Kjartani Jóhannssyni, þm. Alþfl. í Nd. Málið hljóðar svo, herra forseti: "Þar sem samningaumleitanir í þessum kjaradeilum hafa aðeins staðið yfir í 3-5 daga, þar sem samkomulag hafði tekist eða var að takast um mörg deiluatriðanna, þar sem deiluaðilar eru ekki sammála um að fullreynt hafi verið í samningaumleitunum, þar sem forsrh. hefur viðurkennt í framsöguræðu sinni að tilraunir til samkomulags hafi verið minni en æskilegt hefði verið og þar sem takmarkaðar birgðir sjávarafurða eru löngu þekkt staðreynd og ekki sök eða á ábyrgð deiluaðila telur Alþingi að forsendur frv. og rökstuðningur fyrir því standist ekki, vísar því málinu frá (til samningsaðila og sáttasemjara) og tekur fyrir næsta mál á dagskrá."



Herra forseti. Seinasti ræðumaður, hv. 5. þm. Austurl. - eða er það misskilningur, hv. 4. landsk. þm., hann er ekki orðinn hv. 5. þm. Austurl. enn, gerði því skóna að ef starfsfólk á myndbandaleigunum, sem er auðvitað þjóðhagslega mjög hagkvæmur atvinnuvegur, færi í "stræk" mundi ríkisstjórnin beita ofurvaldi lagasetningar á það fólk. Ég hef efasemdir um að þetta sé rétt mat. Það gæti nefnilega hugsast að hv. stjórnarliðar, þótt hugprúðir virðist vera, legðu ekki í að skapa það ástand sem yrði á Íslandi ef Dallas og Dynasty yrði nú loksins tekið út af markaðnum í löngu verkfalli. Það gæti legið við þjóðaruppreisn. Ég er ekki viss um að þeir séu svo kjarkaðir, en þeir telja samt sem áður, ganga upp í þeirri dul að því er virðist, að þeir hafi kjark og burði til að fara í sjómann við sjómannastéttina. Þeir tala um þjóðhollustu og þjóðarhag og að sjálfsögðu gerum við ráð fyrir því að sjómenn mundu hlíta þessari lagasvipu. En hafa þeir hugsað næsta leik? Hafa þeir hugsað hvað síðan mundi gerast út frá þjóðarhag ef sjómenn ekki yndu þeim kjörum sem þeim væru þannig skömmtuð úr hnefa og afmunstruðu sig flestir hverjir af flotanum? Hvað yrði þá um birgðahaldið? Hvað yrði þá um þjóðarhaginn? Hvað yrði þá um góðærið sem þeir hafa skapað? Þessi kjaradeila er út af fyrir sig ákaflega einföld. Það er ekki langt síðan, árið 1982, þegar olíukostnaðurinn vegna þreföldunar olíuverðs á alþjóðamörkuðum var að sliga útgerðina og þjóðarhag og bættist ofan á 11% taprekstur útgerðarinnar. Hvernig brugðust sjómenn við þá? Er ekki verið að saka þá um skort á þjóðhollustu? Minnast menn þess ekki enn að þeir gáfu eftir sinn hlut og endaði með því að hann var tekinn utan skipta? Hverjir voru það þá sem reiddu fram fé til að halda þjóðarskútunni á floti? Voru það ekki þeir menn sem nú eru sakaðir um skort á þjóðhollustu? Núna, þegar þjóðin í heild og útgerðin sérstaklega hefur notið verðhruns á olíu og hagur útgerðarinnar hefur af þeim sökum m.a. batnað mjög verulega og meðaltalsreikningar Þjóðhagsstofnunar sýna 9% hag, gerast sjómenn svo djarfir að minna menn á hvað þeir gerðu á sínum tíma og fara þess á leit í kjarasamningum að þeir fái í sinn hlut til baka eitthvað af því sem þeir á sínum tíma gáfu eftir og fara þó ekki fram á að fá það allt. Hver er niðurstaðan síðan af rökstuðningi og forsendum þessa máls? Till. okkar um að vísa málinu frá er eins og samantekt á niðurstöðum þessarar umræðu. Hæstv. forsrh. viðurkenndi í framsöguræðu sinni og kvartaði undan því að tilraunir til samkomulags hefðu verið minni en æskilegt hefði mátt teljast. Það er m.a. með vísan til þess rökstuðnings forsrh. sjálfs sem við leggjum til að það verði tekið mark á þessum umkvörtunum hæstv. forsrh. og málinu vísað aftur þangað sem það á að vera, til samningsaðila og sáttasemjara. Það er talað um að þessar samningaumleitanir hafi staðið yfir of lengi. Það hefur verið sýnt fram á að þær eru rétt á byrjunarstigi. Þær hafa staðið yfir fáeina daga, 3-5 daga. Það er vísað til þess venjulega að deiluaðilar hafi gefist upp og séu sammála um að málið sé komið í þrot. Það er hreinlega ekki rétt. Það hafði tekist samkomulag og var að takast samkomulag um býsna mörg af þeim deiluatriðum sem á listanum voru. Eftir stöðu tvö veigamikil deilumál. Það sem í milli ber í verðmætum talið eru ekki stærstu upphæðir sem hér hafa verið nefndar í hv. þingsölum. Deiluaðilar eru m.ö.o. ekki sammála um að fullreynt hafi verið í samningaumleitunum. Og svo lokaröksemdafærslurnar um þjóðarhag. Það er vísað til þess að birgðahald sé skuggalega lítið og það kom ágætlega fram og var rækilega rökstutt í máli hv. 3. þm. Reykv. þegar hann spurði: Eru þetta einhver ný tíðindi? Vissu menn þetta ekki fyrir? Hvað hafa menn vitað þetta lengi? Hvar er þessi fiskur sem á að vera í birgðahaldi SH og Sambandsins á Ameríkumarkað? Er hann ekki í gámum m.a.? Hefur það ekki verið kunnugt mjög lengi? Er það kannske sök sjómanna? Bera þeir ábyrgð á birgðahaldi útflutningshringanna? A að gera þá ábyrga fyrir því? Væri ekki nær að spyrja: Hvað hefur ríkisstjórnin m.a. aðhafst? Ef hún telur þetta varða þjóðarhag, hvað hefur hún aðhafst, hvernig hefur hún beitt áhrifum sínum til að breyta þessu með aðgerðum í tæka tíð og tryggja þannig markaðsstöðu okkar á Bandaríkjamarkaði? Þegar við drögum saman niðurstöður þessara umræðna fæ ég ekki betur séð en þær stefni allar að einni og sömu niðurstöðu. Það væri Alþingi til vansa ef menn hundsuðu þessar röksemdir, þessar niðurstöður, ef menn ekki brygðust við þeim á þann eina rökrétta máta að vísa málinu þangað sem það á heima, til deiluaðila og til sáttasemjara, vegna þess að þar var það á einhverjum vegi, og það er út í hött og styðst ekki við nein almenn rök að Alþingi grípi inn í með lagasetningu að svo stöddu.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umræður mikið, enda hefur ekkert komið fram í ræðum stjórnarandstæðinga sem vekur á nokkurn máta undrun mína. Þar var allt eins og ég gerði ráð fyrir. Stjórnarandstæðingar hafa ekki lýst stuðningi við þær aðgerðir sem hér er um að ræða og ég átti alls ekki von á því. Þeir hafa flutt hér ágætar ræður um mikilvægi sjömanna og rétt þeirra til betri kjara. Undir það get ég út af fyrir sig mjög vel tekið og væntanlega kemur það að lokum út úr því sem hér er um að ræða. En þeir hafa gert lítið úr meginforsendum ríkisstjórnarinnar fyrir flutningi þessa máls, þ.e. birgðastöðunni í Bandaríkjunum. Ég átti heldur ekki von á því að þeir tækju þær röksemdir góðar og gildar. Ég geri hins vegar fastlega ráð fyrir því að ef veruleg vandræði hefðu hlotist af í Bandaríkjunum í sambandi við birgðastöðu og markaðshlutdeild okkar þar hefði verið deilt á ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki gripið fram í. Reyndar kom það fram hjá hv. síðasta ræðumanni að ríkisstjórnin hefði fyrr mátt láta til sín taka í þeim málum. Hv. þm. Svavar Gestsson taldi að staða samninganna hefði alls ekki verið komin í þau þrot sem við höfum látið í veðri vaka. Ég vil geta þess í því sambandi, að þegar málið kom loks inn á borð ríkisstjórnarinnar í gær átti ég fund ásamt sjútvrh. og utanrrh. fyrir hönd samgrh. með deiluaðilum í sjómannaverkfallinu og annar slíkur fundur var haldinn fyrir hádegi í dag. Ekkert kom fram á þeim fundum sem gaf tilefni til bjartsýni um lausn á þessari deilu, því miður. Ég vil einnig láta það koma fram hér að á þeim fundum lögðum við áherslu á að við vonuðumst til þess að deiluaðilar ræddust við áfram meðan þetta mál er til meðferðar á hinu háa Alþingi og, ef það yrði samþykkt þar, þá jafnvel eftir það, því að það er svo sannarlega von okkar að þessi deila leysist án þess að til úrskurðar sérstaks kjaradóms þurfi að koma. Hv. þm. hélt því fram að viðræðum hefði verið slitið að ósk ríkisstjórnarinnar. Þetta er alrangt. Þvert á móti hafa þeir ráðherrar sem með þetta mál hafa farið og einnig hef ég lýst þeirri skoðun við sáttasemjara að viðræðum bæri að halda áfram til þrautar og við mundum ekki grípa til lagasetningar fyrr en hann sjálfur teldi að vonlaust væri að halda málinu áfram, a.m.k. í bráð. Ég lýsti því fyrr í framsögu minni að afskipti ríkisstjórnar af þessu máli urðu ekki fyrr en s.l. fimmtudag. Reyndar kom það fram í ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar eða ég skildi hann svo að hann teldi að þau afskipti hefðu komið nokkuð seint. En það er ekki stefna þessarar ríkisstjórnar að hafa afskipti af kjaradeilu fyrr en í vandræði væri komið. Hv. þm. Svavar Gestsson taldi ekkert nýtt hafa komið fram í því sem ég upplýsti um birgðastöðuna. Hann upplýsti að birgðastaða í Bandaríkjunum hefur farið versnandi frá því í nóvember. Það er hárrétt. Hún hefur gert það. Það eina sem ég sagði um það í raun var að birgðastaðan þar er nú orðin svo slæm, svo tæp, að ef menn vilja halda markaðshlutdeild okkar þar sterkri er teflt á tæpasta vaðið. Þetta er staðreyndin. Það var miklu heiðarlegra sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni. Hann lýsti efasemdum um það hvort ætti að leggja áherslu á Bandaríkjamarkað. Það er spurning sem kannske er vert að Íslendingar velti fyrir sér, en ég tel að ákvörðun um það verði að takast á annan máta en að markaðshlutdeild okkar verði stórlega skert með vinnudeilu. Það má vel vera að rétt sé fyrir okkur Íslendinga að selja fremur fisk á Evrópumarkaði og vitanlega er flutningur fisks þangað meginástæðan fyrir því að markaðshlutdeild okkar í Bandaríkjunum hefur minnkað upp á síðkastið. Við megum þó ekki gleyma því að Bandaríkjamarkaður hefur verið haldreipið í mörg ár í okkar fiskframleiðslu. A.m.k. er ég ekki tilbúinn að taka ábyrgð á því að glata því haldreipi og þeim grundvelli með vinnudeilu og endurtek það sem ég sagði áðan: Það þarf að skoðast miklu skipulegar og betur áður en sú ákvörðun er tekin. Þetta er ómótmælanlega ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin flytur þetta mál hvernig markaðshlutdeild okkar í Bandaríkjunum er að mati ríkisstjórnarinnar eftir að rætt hefur verið ítarlega um það mál við söluaðila okkar í Bandaríkjunum. Þetta er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin ákvað að flytja þetta mál og kalla Alþingi saman fyrr en gert var ráð fyrir. Um það hefur verið rætt hér að frjálsir samningar séu að verða nánast undantekning. Ég mótmæli því. Það er hárrétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að ríkisstjórnin greip fram í þessi mál hinn 27. maí 1983 með brbl. Ég vil hins vegar leyfa mér að halda því fram að þá hafi verið mjög mikil nauðsyn til þess. Þá stefndi verðbólga í 130% eða meira og að sjálfsögðu er það inngrip meginástæðan fyrir því að verðbólga er nú komin niður í um það bil 10% og ætla mætti að unnt sé að ná jafnvægi í efnahagsmálum þessarar þjóðar. Mér þykir undarlegt, ef þm. telja það þó ekki töluverðan vinning um leið og þeir áfellast ríkisstjórnina fyrir inngrip í kjaradeilur og efnahagsmál. Ég endurtek það, sem ég hef sagt, að að sjálfsögðu verður slíkt að vera undantekning, en ég hvika ekki frá því að ríkisstjórn a.m.k. verður að hafa miklu víðtækari hagsmuni í huga og í sumum tilfellum kann að vera nauðsynlegt að víkja hagsmunum til hliðar fyrir þjóðarhag. Ég hvika heldur ekki frá því, af því að minnst var á inngripið 1983, að þá hafi svo verið og hafi stefnt í það óefni í hinu íslenska efnahagslífi að menn geti ekki séð fyrir endann á því. Hér er ekki um að ræða inngrip af þeirri ástæðu. Hv. þm. Guðmundur Einarsson, sem nýlega er kominn frá því að brjóta múrinn, flutti skemmtilega ræðu um ástæður til inngrips. Ég hef lýst því að hér er um að ræða markaðsstöðuna í Bandaríkjunum. Menn geta að sjálfsögðu deilt um hve mikilvæg sú markaðsstaða er. Ríkisstjórnin telur þá markaði ákaflega mikilvæga, bæði fyrir þjóðarbúið, fyrir sjómenn, fyrir útgerðarmenn og fiskvinnsluna. Hv. þm. Svavar Gestsson varpaði fram fáeinum spurningum. Hann spurði: Hvaða tillit verður tekið til sjónarmiða sjómanna? Í athugasemdum við 2. gr. frv. kemur að sjálfsögðu fram, og reyndar í greininni sjálfri sem og í framsöguræðu minni, að ætlast er til þess að hinn sérstaki kjaradómur taki tillit til allra þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið, taki tillit til þess að sjálfsögðu sem um hefur samist eða nálgast að samningar næðust um og liggur fyrir hjá sáttasemjara, og sömuleiðis til þeirra sjónarmiða sem komið hafa fram hjá báðum aðilum, eins og skýrt kemur fram í athugasemdum, bæði um hlutaskiptin og fleira sem hefur verið til umræðu í þessu sambandi. Þar sem hv. þm. rakti allítarlega stöðu samninganna er kannske rétt að láta það koma hér fram að enn standa út af önnur atriði en hér hefur verið minnst á, eins og t.d. samningar um vinnu um borð í frystitogurum og stórum togurum. Það eru tæknileg atriði sem mér er tjáð að varla hafi verið nefnd í þessari samningalotu. En það er rétt hjá hv. þm. og kom einnig fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni að sem betur fer hefur um ýmis atriði nálgast mjög samkomulag. Ég sá út af fyrir sig ekki margt hjá öðrum hv. þm. sem ég hef þá ekki annaðhvort komið inn á eða þarf að ræða. Ekki var um aðrar beinar spurningar að ræða. Ég endurtek það og legg áherslu á að ekki er verið að leggja fram frv. til þess að skerða kjör sjómanna. Menn geta deilt um það hvernig þau hafa þróast á undanförnum árum. Menn geta deilt um þá niðurstöðu Þjóðhagsstofnunar sem ég lagði fram áðan um bætt kjör sjómanna í samningum á síðasta ári sem Þjóðhagsstofnun metur sem ígildi 7% í hlutaskiptum af heildarverði. En ég held að óumdeilanlegt sé að nokkuð af því sem sjómenn urðu að þola meðan olíuverðið var hæst hefur náðst til baka. Ég get líka tekið undir það að hagur útgerðar er nú slíkur að ég hefði vonast til þess að útgerð féllist á að mætast einhvers staðar á miðri leið. Af því að minnst var á það áðan af hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að sjómenn hefðu gefið eftir 1983, þá vil ég minna á að það var reyndar gert með bráðabirgðalögum þá og hefur verið til umræðu í samningum síðan og reyndar verið deilt á ríkisstjórnina fyrir að hafa sett þau bráðabirgðalög árið 1983 til aðstoðar við útgerðina í landinu. Ég vil mótmæla því sem kom fram hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni að látið hafi verið skína í löggjöf. Það er alrangt. Ekki hefur verið tekið á nokkurn máta undir það að setja löggjöf. Þetta er örugglega misskilningur hjá hv. þm. Og ég vil taka fram að enginn hefur komið að máli við mig um það að setja löggjöf í þessu sambandi. Það er ekkert óeðlilegt þótt ég vísi til tillagna viðkomandi ráðherra og það er rétt hjá hv. þm. að sjútvrh. gerði tillögu til ríkisstjórnarinnar um löggjöf í sjómannadeilunni og að sjálfsögðu hæstv. samgrh. í sambandi við deiluna á kaupskipunum, enda fara þessir hæstv. ráðherrar með þau mál. Þess vegna fól ríkisstjórnin þessum ráðherrum að fylgjast með málinu fyrir hennar hönd og m.a. eftir að sáttasemjari óskaði eftir því að ríkisstjórnin beitti áhrifum sínum til þess að togarinn Hafþór sigldi til lands. Í sambandi við frávísunartillöguna sem hér er lögð fram vil ég segja að í henni kemur að því sem ég fæ best séð ekkert nýtt fram. Ég tel þar engin rök sem mæla með því að þessu máli verði vísað frá. Ég hef ekki lagt áherslu á að flýta þessu máli í gegnum þingið með einhverju offorsi, það er rangt. Ég minntist ekki á slíkt í minni framsöguræðu. Reyndar sagði hv. þm. Svavar Gestsson í sinni ræðu áðan að þótt ekki bæri að flýta þessu máli óeðlilega í gegnum þingið, og ég tek undir það með honum, þá væri heldur ekkert unnið við það að sitja yfir því lengi og ég tek einnig undir það. Ég vil einnig láta það koma fram með tilvísun til þess sem ég sagði áðan um fundi ríkisstjórnarinnar með samningsaðilum að við óskuðum eindregið eftir því að þeir gerðu tilraunir til að ná samkomulagi á meðan meðferð málsins stæði yfir í þinginu. Ég vil einnig láta það koma fram að ég hef rætt oftar en einu sinni við sáttasemjara í dag og óskað eftir því að hann haldi áfram sinni viðleitni og mér er kunnugt um að hann hefur verið með þau mál á sínu borði einnig í dag. Vel má vera að jafnframt komi fram í meðferð hv. þingnefnda á þessu máli að hugur sé eitthvað breyttur frá því sem var þegar við ræddum við deiluaðila og menn sjái núna von til þess að samkomulag muni nást. Ég fagna því fyrstur manna og ekki skal ég þrýsta svo á framgang þessa frv. að ekki fái að reyna á slíkan samningsvilja og hef reyndar þegar látið það í ljós við sáttasemjara. Ég leggst gegn þessari frávísunartillögu og tel engin rök fyrir því að málinu verði vísað frá. Ég endurtek svo að lokum að ég vonast til þess að sú nefnd, og reyndar nefndirnar saman úr báðum deildum, ræði ítarlega við deiluaðila og kanni vandlega hvort kominn er fram aukinn vilji til samkomulags og láti sáttasemjara að sjálfsögðu fylgjast með því máli. Út af fyrir sig tel ég að enginn skaði sé skeður þótt afgreiðsla málsins taki deginum lengur og að sjálfsögðu mikið unnið ef það verður til þess að samkomulag næst.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu neitt verulega. Það hefur flest komið fram í þessu máli hér í dag efnislega. Það sem gerist næst í málinu að lokinni þessari umræðu er það að þingnefnd fær málið til meðferðar og fjallar ítarlega um það og fær upplýsingar inn. Málið kemur svo aftur hér til 2. umr. þar sem gefst þá kostur á því að fara betur yfir þær upplýsingar sem fram hafa komið. Ég vildi þó aðeins, virðulegi forseti, annars vegar víkja að nokkrum atriðum sem fram komu í ræðu hæstv. forsrh. og hins vegar bæta úr nokkrum vanrækslusyndum hér úr ræðu minni frá því fyrr í dag þar sem ég gleymdi að halda til haga tveimur atriðum úr þessari deilu sem ég tel að skipti mjög miklu máli til þess að menn sjái betur og átti sig á því í hvaða andrúmslofti menn voru þegar þessi deila stóð yfir. Í fyrsta lagi varðandi það sem kom fram hjá hæstv. forsrh. Þá fyrst það að hann hafi ekki verið neitt undrandi á því þó að stjórnarandstæðingar legðust gegn þessu frv. Hitt kann að hafa komið honum meira á óvart og þingheimi öllum að menn úr stjórnarliðinu, sem talað hafa, hafa lagst gegn frv. Það eru ekki mörg dæmi þess að stjórnarþingmenn þori að hafa skoðanir. Það eru sárafá dæmi þess. A.m.k. eru dæmin örfá um það að þeir hafi þorað að standa við þær í atkvæðagreiðslum. Yfirleitt hafa þeir komið hingað inn til þess að rétta upp höndina þegar ríkisstjórnin hefur skipað þeim það og tekið við "ordrum" á hlaupum hér inn í salinn, oft ekki vitað hvað var á dagskrá heldur bara skellt upp hendinni af gömlum vana. En nú gerist það aftur á móti að hv. 12. þm. Reykv. Pétur Sigurðsson, sem þekkir þessi mál sennilega betur en ýmsir aðrir, hann leggst gegn þessu frv. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að við skoðum málið í þessari stöðu og veltum því fyrir okkur, hvort meiri hluti sé hér í þinginu fyrir þessu máli. Getur það verið að málið strandi vegna þess að það er ekki samstaða um það í stjórnarflokkunum? Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að fá um það upplýsingar, ef ekki nú við þessa umræðu þá við 2. umr. þessa máls þegar hún fer fram, vegna þess að það er náttúrlega ekki lítið innlegg í málið ef það kemur nú í ljós að þm. stjórnarflokkanna ætli að víkjast undan merkjum stjórnarinnar, hinnar stjórnlyndu ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. í þessu máli. Ég trúi því ekki að þm. eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Ellert B. Schram hundsi sjónarmið manns eins og hv. þm. Péturs Sigurðssonar. Það hlýtur að vera býsna athyglisverð kveðja til hans frá þessum þm. ef þeir taka ákvörðun um það þrátt fyrir hans varnaðarorð að styðja þetta stjórnlyndisfrumvarp Framsfl.

Hvað með varaformann Sjálfstfl.?

Já, hann er hérna. Varaformaður Sjálfstfl. er hér kvaddur til leiksins, hæstv. forseti, það er hv. 2. þm. Reykv. og gæti hann nú kannske sagt okkur eitt og annað fróðlegt af þessari sjómannadeilu sem hann þekkir betur af eigin raun en margir aðrir menn.

Og útgerðarmaður í Hnífsdal.

Að ekki sé á það minnst, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, en um slíkt talar maður ekki nema á alveg sérstaklega hátíðlegum stundum eins og kunnugt er vegna þess að hv. 2. þm. Reykv. hefur gert út fleiri skip eins og einnig er kunnugt en ekki verður rætt mikið um hér. Í öðru lagi var það þannig að hæstv. forsrh. sagði: Stjórnarandstæðingar gera lítið úr þessum vanda með birgðastöðuna. Ég vil mótmæla þessu alveg sérstaklega. Ég hygg að við höfum öll sem hér höfum talað í dag tekið undir það að þar er um alvarlegt vandamál að ræða. Það sem við höfum verið að leggja áherslu á er það að þetta vandamál er ekki nýtt, það var ekki fundið upp í tengslum við sjómannadeiluna. Það hefur legið fyrir í marga mánuði og við höfum verið að gagnrýna það að ríkisstjórnin skuli ekki hafa tekið á þessu máli í tæka tíð og farið yfir það með deiluaðilum þessa máls. Það er ekki gert. Í þriðja lagi kemur það aftur og aftur fram hjá hæstv. forsrh. sem er ákaflega athyglisvert í sambandi við kjaradeilur, sérþekkingu hans á kjaradeilum, sem er alveg með ólíkindum satt að segja hvernig hann afhjúpar sig í þeim efnum blessaður maðurinn, með leyfi forseta, hæstv. forsrh. Og það er það að hann segir aftur og aftur: Það kemur bara ekkert út úr viðræðum. Ég er alltaf að tala við sáttasemjara, í dag m.a.s. og jafnvel deiluaðila. Það kemur bara ekkert út úr þessu. Hvernig dettur honum það í hug manninum að það komi eitthvað út úr viðræðum á þessari stundu eftir að búið er að leggja málið fram hér í þinginu? Með því að ríkisstjórn með þingmeirihluta hefur lagt mál hér fram í þinginu er búið að stöðva málið. Þannig liggur það. Það er bara helber barnaskapur að láta sér detta það í hug að undir slíkum kringumstæðum sé hægt að gera sér vonir um að einhverjar samningsniðurstöður náist. Þó það sé ekki nema vegna þess að auðvitað gerir forusta LÍÚ ráð fyrir því að fá svo hagstæða útkomu út úr kjaradómnum að hún þurfi í rauninni ekkert annað að gera en að bíða í rólegheitunum eftir að kjaradómurinn kveði upp sinn úrskurð. Hæstv. forsrh. segir að það sé rangt að ríkisstjórnin hafi slitið þessari deilu. Ég held að það hafi í rauninni komið mjög vel fram að það var ríkisstjórnin sem sleit þessari deilu með því á sunnudagskvöldið að fara að tala um gerðardóm því það var hún sem hóf umræðurnar um svokallaðan frjálsan gerðardóm. Þegar samningsaðilar voru ekki tilbúnir til að fallast á þá hugmynd þá ákveður ríkisstjórnin að grípa inn í þetta með lögum þannig að það er ljóst að það er pólitískt ákvarðað að stoppa þetta mál. Ríkisstjórnin getur ekki vikið sér undan því. Í fimmta lagi kom þessi gamla tugga sem maður hefur heyrt stundum hér áður, en það er alveg furðulegt hvað veggirnir hér eru þolinmóðir að taka við þessari speki hér aftur og aftur, og það er að lögin í maí 1983 hafi lækkað verðbólguna niður í 10%. Það var það sem hann sagði, hæstv. ráðherra, að lögin 27. maí 1983 hafi lækkað verðbólguna í 10%. Úr 100. Hann var nú svo hógvær að nefna 100 en hann nefnir nú venjulega 130 eða 170 þegar hann er að tala um ríkisstjórn Svavars Gestssonar sem hann gerir aftur og aftur.

Hvort er nú réttara?

Það ætti hv. þm. Friðrik Sophusson að reyna að kynna sér með því að lesa um staðreyndir málsins sem hann hefði örugglega gott af eins og fleiri þm. í Sjálfstfl. Hvernig liggur nú þetta mál? Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin var hér með 40-50% "galopperandi" verðbólgu áður, áður en batinn gekk yfir þjóðarbúið snemma á þessu ári. Það voru ytri aðstæður sem gerðu það kleift að ná verðbólgunni niður eftir að aðilar vinnumarkaðarins höfðu komið sér niður á tiltekna niðurstöðu í kjarasamningunum í febrúar 1986, þannig að þessi lög frá því í lok maí 1983, það voru ekki þau sem leystu þennan vanda, það er mikil fjarstæða, og það er óhjákvæmilegt að mótmæla því sérstaklega. Hins vegar tönnlast forsrh. á því hér eins og oft áður að þau hafi verið óhjákvæmileg þessi lög vegna þess að um gífurlega stóran vanda var að ræða. Vandinn var stór. En eru þetta ekki sömu rök og alltaf eru notuð af öllum þeim sem eru að svipta fólk lýðréttindum, að vandinn sé svo stór að það verði að taka af þeim lýðréttindin? Ég hygg að það sé ekkert dæmi um það í Vestur-Evrópu á síðari áratugum að ríkisstjórn hafi svipt fólk verkfallsrétti með þeim hætti sem gerðist hér 1983 nema hér á Íslandi, ekkert dæmi. Þessi grundvallaratriði verða menn að hafa í huga. Svo ætla þessir menn að koma og sækja atkvæði út á það í næstu kosningum að þeir séu sérstaklega inni á því að stuðla að frelsinu, frelsi einstaklingsins og allt það. Þessir menn sem hnepptu fjöldann í fjötra verkfalls og samningsbanns á árinu 1983 sem stangaðist á við samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, hvað þá heldur meir. Í sjötta lagi, herra forseti, þá svaraði hæstv. forsrh. fsp. sem ég lagði fyrir hann varðandi það hvort tillit yrði tekið til sjónarmiða sjómanna í kjaradómnum og hann fullyrti að hann teldi það rétt að það yrði farið yfir öll málin. Ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt að hæstv. forsrh. gaf þessa yfirlýsingu vegna þess sem segir hér í grg. með frv. á bls. 3, með leyfi hæstv. forseta: "Að því er c-lið greinarinnar varðar er rétt að vekja á því athygli að auk sjónarmiða um breytingar á hlutfalli skiptaverðs af heildaraflaverðmæti komu á sáttastigi málsins fram frá báðum aðilum hugmyndir um tengingu skiptaverðs við olíuverð og af hálfu útvegsmanna hugmyndir um breytta tilhögun skiptaverðs við sölu á ferskum fiski í gámum erlendis." Þetta er það eina sem er nefnt hérna og vegna þess að þetta var það eina sem var nefnt hérna taldi ég óhjákvæmilegt að kanna það hjá hæstv. forsrh. hvort öll önnur atriði sem voru til meðferðar í deilunni yrðu þar með "átómatískt" sett út af borðinu. Hann kvað svo ekki vera og ég tel mikilvægt að það liggi fyrir. Síðan kemur þetta hjá hæstv. forsrh.: Ekki skal ég þrýsta á það að ekki verði reynt til þrautar að ná samkomulagi. Ekki skal ég vera að þrýsta á það. Hann er nú búinn að leggja hér fram frv. um það mál. Nei, hann ætlar ekki að vera að þrýsta á það, hann ætlar ekki að vera að spilla fyrir samningsmöguleikum, hæstv. forsrh., nei, nei, nei, það eru einhverjir aðrir að því. En í framhaldi af þessari yfirlýsingu vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Er hann tilbúinn til að fallast á tillögu Farmanna- og fiskimannasambandsins? Er ríkisstjórnin tilbúin til þess hér og nú að fallast á tillögu Farmanna- og fiskimannasambandsins? Hv. þm. Karvel Pálmason gerði grein fyrir þeirri samþykkt hér áðan. Ég heyrði ekki að hæstv. forsrh. tæki afstöðu til hennar í ræðu sinni. En það er óhjákvæmilegt að spyrja: Hafnar ríkisstjórnin þessu líka, að það verði sett niður sáttanefnd skipuð þremur alþm. og að deiluaðilum verði gefinn frestur út vikuna til þess að ljúka málinu með sátt? Ég vil ekki að þessari umræðu hér, 1. umr. málsins, ljúki án þess að því sé svarað af ríkisstjórninni: Er hún tilbúin til að fresta málinu hér á þessum punkti, fresta umræðunni hér á þessum punkti, skipa sáttanefnd þriggja alþm. sem fái frest til þess að fara yfir málið? Það er óhjákvæmilegt að fá um þetta upplýsingar frá hæstv. forsrh., þetta er innlegg í málið. Ég vil alla vega segja fyrir mína hönd að ég teldi það mjög mikilvægt ef menn væru tilbúnir til að taka á móti Farmanna- og fiskimannasambandinu með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. hvort það sé hugsanlegt að ríkisstjórnin fallist á þetta. Og úr því að ráðherrar Sjálfstfl. eru víðs fjarri, víðs fjarri þeir eru nú margir í ríkisstjórninni en þeir eru helst aldrei hér - þá vildi ég einnig spyrja leiðtoga Sjálfstfl. hér í þessum sal, hv. 2. þm. Reykv. og hæstv. iðnrh. sem nú gengur í salinn þegar ég nefndi 2. þm. Reykv., þá kom hann alveg að bragði, ég vil spyrja hv. þm. Friðrik Sophusson, varaformann Sjálfstfl.: Er það hugsanlegt að Sjálfstfl. beiti sér fyrir því að fallast á þessa hugmynd Farmanna- og fiskimannasambandsins? Ja, væri það ekki skynsamlegra en að vera að þvæla þessu máli hér í gegn með þeim hætti sem ætlunin er að gera núna, að setjast niður og kanna það til þrautar hvort unnt er að ná samningum? Ég vil segja það eftir að ég hef rætt við fulltrúa deiluaðila eins og ég gat um í dag, ég hef rætt við menn úr liði útgerðarmanna og sjómanna, ég er alveg sannfærður um það að ef lagahugmyndinni hefði ekki verið lyft þetta snemma þá var unnt að ná þarna samkomulagi vegna þess kannske fyrst og fremst að útgerðin hefur svigrúm, hún hefur svigrúm samkvæmt þeim niðurstöðum sem liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnun. -Það er alveg sérkennilegt að þegar maður ætlar að hefja hv. 2. þm. Reykv. til mannaforráða Sjálfstfl. í deildinni þá birtist formaður Sjálfstfl. og formaður þingflokks Sjálfstfl. sem hafa ekki sést í salnum í allan dag til þess að koma í veg fyrir að það verði hv. þm. Friðrik Sophusson sem svarar fyrir Sjálfstfl. Hér fyrr í dag gerði ég grein fyrir þeim vinnudeilum sem stöðvaðar hefðu verið af núverandi ríkisstjórn með lögum. Ég nefndi sjö tilvik og ég vil biðja hæstv. forseta afsökunar á því að mér sást yfir eitt, þau eru átta. En það var ákvörðun, sem var tekin á 109. löggjafarþinginu þegar 1056 ár voru liðin frá stofnun Alþingis, um að stöðva verkfall flugvirkja og flugvélstjóra í Flugvirkjafélagi Íslands sem starfa hjá Arnarflugi hf. Þannig að það eru átta slíkar deilur núna á aðeins tæpum fjórum árum, það eru tvær á ári, ein á misseri frá því að þessi stjórn tók við. Og svo að lokum eitt dæmi til að lýsa inn í ástandið í þessum samningaviðræðum og sérstaklega samningsvilja útgerðarmanna. Þannig var að það kom til meðferðar og umræðu hvort sjómannadagurinn verði lögfestur. Það hafa m.a. verið flutt um það þingmál að sjómannadagurinn verði lögfestur. Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur auðvitað gífurlegar áhyggjur af þessu máli, að lögfesta sjómannadaginn, það gæti endað með ósköpum og til þess nú að sjómenn verði ekki of haldnir af frídögum og fríðindum þá lagði LÍÚ fram svohljóðandi tillögu í samningaumræðunum dag nokkurn, með leyfi hæstv. forseta: "Verði sjómannadagurinn lögfestur sem almennur frídagur, sbr. frv. til laga um sjómannadag, skulu ákvæði í kjarasamningi aðila, að ekki skuli róið eða verið á sjó 1. maí, falla niður." - Þ.e. fái sjómenn sjómannadaginn lögfestan þá á að afnema 1. maí.

Fresta jólunum.

Ég hugði áður að það væru fá takmörk fyrir hugmyndaflugi Kristjáns Ragnarssonar og forustumanna LÍÚ. Ég hygg nú eftir að hafa séð þessa tillögu að fyrir því séu engin takmörk. Ég hef aldrei áður séð tillögu um það úr kjaradeilum síðustu ára að afnema 1. maí. Ef fantarnir fá frí á sjómannadaginn með lögum þá skulu þeir versgú róa ef mögulegt er 1. maí. Það á ekki að sleppa þeim við það. Ímyndi menn sér svo hvort það er auðvelt að ná kjarasamningum í andrúmslofti þar sem svona fornaldarhugmyndir ganga lausar á pappírum eins og þessum, herra forseti.



Forseti vill nú enn ítreka við pallagesti að láta aðdáun sína á ræðumönnum í ljós með meiri hófsemi heldur en að klappa og endurtekur þá hugmynd sína að menn geymi þetta allt í hjarta sínu og hugleiði það síðar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til viðbótar því sem ég hef hér sagt áður. Því miður virðast það vera fleiri en Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, sem hafa hugmyndaflug í þá átt sem hv. þm. Svavar Gestsson talaði um. Ég sé ekki betur en að frv. sem hér liggur fyrir sé í anda þess sem forustumenn LÍÚ hafa verið að tala um. Og það eru ráðherrarnir í ríkisstjórninni sem flytja það og það er væntanlega meiri hluti þm. hér á hv. Alþingi, stjórnarliðsins, sem ætlar sér að styðja þetta. Þannig að hugmyndaflugið er víðar en í herbúðum LÍÚ.

Þeir gætu nú hafa samið frv.

Það má vel vera, hv. þm. Steingrímur Sigfússon, að þeir hafi gert það. Ég tek mjög undir, og það hlýtur að fást úr því skorið hér við 1. umr. af hæstv. ráðherrum, forsrh., sjútvrh.: Er ríkisstjórnin reiðubúin til þess að fallast á sjónarmið Farmanna- og fiskimannasambands Íslands um frestun út þessa viku til þess að reyna til þrautar að ná samningum? Ég tek mjög undir það. Og það er náttúrlega fáviska hjá hæstv. forsrh., sem ekki er hér viðstaddur nú, það er auðvitað fáviska að ætla það, eftir að það hefur borið á góma að löggjöf sé yfirvofandi, ég tala nú ekki um eftir að hún er fram komin, frumvarp, að þá séu menn í einhverjum sáttahugleiðingum nema að viðhorf hjá hæstv. ríkisstjórn hafi breyst. Og þau breytast ekki öðruvísi en til þess að t.d. fresta, eins og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands leggur til, út þessa viku afgreiðslu þessa máls og þannig reyna að leggja fram sáttarhönd til eðlilegrar niðurstöðu þessarar deilu. Mér a.m.k. finnst það hart ef ekki er hægt að fá út viðhorf hæstv. ráðherra til þessarar tillögu Farmanna- og fiskimannasambandsins. Ég held að hæstv. forsrh. hafi tekið skakkt eftir ef honum hefur heyrst hv. þm. Pétur Sigurðsson vera að tala um markaðsmálin, ég held að það hafi verið ég sem rifjaði einmitt upp að það væri orðin spurning hvort þjóðarheildin hefði svo mjög gott af því að einblína einvörðungu á Bandaríkjamarkað í þessum efnum, hvort það ætti ekki að fara að líta til annarra átta frekar en gert hefur verið.  Enn er eitt í þessu, ég legg mikla áherslu á það að hér eru menn ekki að leysa deilu með þessu frv., hér eru menn að fresta vandanum. Það þarf enginn mér að segja að sjómenn leggi árar í bát þó hér komi fram frv. frá hæstv. ríkisstjórn og þó það yrði að lögum. Hér eru menn bara að fresta þeim vanda sem við blasir til einhvers tiltekins tíma og það er eitt af meginmálum í þessu efni. Það er ekki verið að leysa þetta mál, það er verið að fresta því með þá hugsanlega löggjöf. Ég held að það væri öllum fyrir bestu að hæstv. ríkisstjórn dragi nú að sér hendur í þessum efnum og fari að tillógum Farmanna- og fiskimannasambandsins. Eða er það virkilega vonlaust að meiri hluti hér á Alþingi með hæstv. ríkisstjórn í broddi fylkingar taki eðlilegt tillit til staðreynda í máli sem þessu? Ég vil ekki trúa því. Þó maður hafi nú ekki reynt margt gott af hæstv. ríkisstjórn þá vil ég ekki trúa því að menn séu svo forstokkaðir að menn hugleiði ekki í hversu miklum vanda menn eru hér, að teyma deiluna í þá átt sem hér er verið að gera af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég ítreka því spurninguna til hæstv. forsrh.: Vill ríkisstjórnin fara að tillögu Farmanna- og fiskimannasambandsins um að fresta þessu mali út þessa viku og reyna til þrautar að ná sáttum? En eigum við að líta aðeins á frv. sem við höfum í höndum? Hæstv. forsrh. segir að hann vilji að þetta eða hitt gerist að því er varðar ákvörðun í kjaramálum sjómanna. En hvað segir í frv.? Það segir í 2. gr. eftir að búið er að tala um tilnefningu í kjaradóm, með leyfi forseta: "Kjaradómur skv. 1. gr. skal við ákvörðun kaups og kjara sjómanna á fiskiskipum m.a. hafa hliðsjón af eftirfarandi: - og taki menn nú eftir - "a) Þeim atriðum sem samkomulag hefur orðið um á sáttastigi málsins milli sjómanna og útvegsmanna." Hafa hliðsjón af þessu í hvaða átt? Hver getur sagt um það? "b) Síðast gildandi kjarasamningum sjómanna á fiskiskipum", þ.e. þeim samningum sem menn sögðu upp og eru komnir í verkfall út af. Í hvaða átt þá? Til hækkunar eða lækkunar á kostnaðarhlutdeild? Ekkert vita menn um hver er vilji hæstv. ríkisstjórnar í þeim efnum sem leggur frv. fram. "c) Þeim sjónarmiðum sem á sáttastigi málsins hafa komið fram frá aðilum." Hér eru menn ekki að leggja neitt sérstaklega jákvætt til mála til kjarabóta sjómanna í þessari deilu. Menn eru í þessu frv., að mínu viti, meira og minna að draga taum Landssambands ísl. útvegsmanna, útgerðarmannanna sjálfra. Og ég er ekki hissa þó að sjómönnum búi uggur í brjósti að hugsa til framtíðarinnar, þ.e. - og það er stóra spurningin - ef svo kynni að fara, sem enginn gerir ráð fyrir, að núv. hæstv. ríkisstjórn verði við völd að loknum komandi kosningum. Í síðasta lagi bið ég menn að skoða 3. gr. frv. með mér, 2. málsgr. Þar segir, með leyfi forseta: "Ákvæði I. kafla laga þessara eru undanþæg", þ.e. menn þurfa ekkert að fara eftir þeim eða hvað? Ef stéttarfélög sjómanna og samtök útvegsmanna geta í kjarasamningum kveðið á um aðra skipan geta menn virt lögin að vettugi, ef menn eru sammála um að hirða ekkert um þau. Ég tek undir með hv. þm. Pétri Sigurðssyni og raunar fleirum sem hér hafa talað í dag. Það er nánast hrákasmíð á ferðinni í þessu frv. Hér flaustrast menn til þess að setja á blað hugmyndir sem að mínu viti eru fyrst og fremst til að toga í fyrir annan aðilann gegn hinum, toga í gegn sjómönnum með hinum aðilanum. Ég vil svo í lokin, herra forseti, spyrjast fyrir um hver meining er með vinnubrögðin áfram í þessu máli, hvort meiningin er að menn haldi áfram umræðu og nefndarstörfum á þessum sólarhring og kannske fram eftir nóttu, hvort svo mikið liggur við að knýja þetta fram að menn ætli að nota nótt sem dag til að koma málinu frá eða hver meining manna er í þeim efnum.

Sjómenn þurfa líka að leggja nótt við dag.

Það er út af fyrir sig rétt. En hvað segja lög sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson var ekki hvað síst í fararbroddi fyrir að yrðu samþykkt um hvíldartíma? Menn höggva nú nærri sjálfum sér í þessum efnum og hafa gert það að vísu áður, höggvið í eigin fylkingar.

En vökulögin?

Og síst skyldi það gerast af manni eins og hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni sem hæstv. utanrrh. taldi ástæðu til að hæla áðan fyrir góða hegðan í samningum, fyrir góða hegðan í framgöngu á samningum. Hæstv. utanrrh.! Já, ég held að það sé rétt fyrir hv. þm. að skrifa. Nei, auðvitað mótmælum við því að hér verði vinnubrögðum hagað á þann hátt að knýja þetta fram á næturfundum. Menn verða að taka eðlilegan tíma til að ræða þetta mál til þess að láta á það reyna hvort hæstv. ríkisstjórn vill gera það skynsamlegasta úr því sem komið er í þessu máli og fara að tillögum Farmanna- og fiskimannasambandsins.



Herra forseti. Nú kvað við annan tón. Núna er undanhaldið hafið. Nú þarf að stíga eitt djarfmannlegt skref fram á við í viðbót, nefnilega þetta: Dragið þið frumvarpsnefnuna til baka svo mennirnir fái tóm til þess að ljúka samningum án hótunar um lögbindingu. Hæstv, forsrh. lét þess getið áðan að hann væri aldrei þessu vant ekkert hissa, hann væri ekkert hissa á því að stjórnarandstaðan hefði reynt í dag að koma vitinu fyrir stjórnina. Hann var ekkert hissa á því. Þetta minnir á að í útvarpsspjalli á gamlársdag kvað hv. 3. þm. Reykv. upp úr um að hann teldi það meðal markverðustu minninga sinna frá liðnu ári og árum hversu oft hæstv. forsrh. væri hissa. Hæstv. forsrh. hefur lýst hissu sinni yfir Seðlabankanum. Hann er ákaflega hissa á Jóhannesi Nordal. Hann er furðu lostinn yfir þeim tíðindum að eina afleiðingin af stjórnvaldsaðgerðum ríkisstjórnarinnar var að afnema hámarksvexti, þ.e. lögleiða okur. Hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað lýst sig ákaflega hissa yfir framferði embættismanna í bankakerfi og embættismannakerfi sem gera sig digra og framkvæma ekki ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. hefur lýst sig ákaflega hissa á Stefáni Valgeirssyni og ekki kem ég tölu á það hversu oft hann hefur verið hissa á þingflokksformanni sínum, Páli Péturssyni, þar sem hann hefur nú reyndar í blaðaviðtölum lýst því yfir að ekki sé mark takandi á Páli. En á einu er hann ekki hissa. Hann er ekki hissa á stjórnarandstöðunni. Við stjórnarandstæðingar, sem reynum nú að koma vitinu fyrir hann og félaga hans í þessu máli, erum m.ö.o. ekki í því kompaníi. Hann treystir okkur til góðra verka. En ég kom hér upp af einni ástæðu fyrst og fremst eða öllu heldur tveimur. Í fyrsta lagi til að samfagna þeim sáttatón sem allt í einu heyrðist frá fyrrverandi framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins, sem minntist þess greinilega að hann hafði einhvern tíma komið nærri kjarasamningum og vissi svolítið meira kannske hvernig þeir fara fram, og til að hvetja þá til að gleyma ekki þessum sáttatón og leggja á borðið með sér svolítinn verknað, nefnilega þann að draga frv. til baka. En það er eitt atriði sem er seinasta hálmstrá stjórnarliða í þessu máli og það snýst um birgðahaldið. Þeir lýsa áhyggjum sínum yfir því - og það er raunverulega seinasta röksemdin fyrir þessu gerðardómsfrv. - að það varði þjóðarhag að birgðir séu ákaflega takmarkaðar. Enginn hefur vefengt það að þetta sé vandamál. En menn hafa spurt sem svo: Vissuð þið ekki áður að það væru háskalega litlar birgðir á Bandaríkjamarkað í landinu? Og menn hafa spurt sem svo: Hverjir bera ábyrgð á því að það er fiskleysi yfirvofandi á Bandaríkjamarkað? Menn hafa bent á að deiluaðilar, þ.e. sjómenn og farmenn, sem hérna er verið að leggja til að verði settir undir gerðardóm, hafa ekki áhrif á þetta mál. Þeir hafa ekki tekið þær ákvarðanir sem ráða neinu um það. Þeir bera ekki ábyrgð á því. Þeir verða ekki sakfelldir fyrir það. En þýðingarmesta spurningin er þessi: Trúa hæstv. stjórnarliðar því að ef þeir keyra þetta mál í gegn með offorsi muni þeir þar með leysa birgðavandann á Bandaríkjamarkaði? Ég spyr. Birgðavandinn hefur verið þekktur lengi. Ekki voru það verkföll sem leiddu til þessa birgðavanda. Ekki voru það kjaradeilur. Birgðirnar hafa farið minnkandi án þess að það hafi verið neinar deilur uppi milli sjómanna og útgerðarmanna. Og telja menn þá líklegt að það eitt að binda enda á þessar deilur muni leysa þennan birgðavanda? Horfi menn svolítið fram í tímann. Ef sjómenn komast að þeirri niðurstöðu að þeir sætti sig ekki við óbilgirni í þessu máli, að þeim gefist ekki tóm til þess að semja, að málið sé tekið úr höndum sáttasemjara og deiluaðila þótt ýmis mál hafi verið leyst og þótt hvorugur aðilinn hafi lýst því yfir að þrautreynt hafi verið um samkomulag, ef þeir bregðast við á þann veg að afmunstra sig af skipum sínum, leysir það birgðavandann? Af hverju stafar þessi birgðavandi og hverjir bera ábyrgð á honum? Auðvitað má rekja hann til ákvörðunar útgerðarmanna. Og ég er ekkert að sakfella þá. Ég nefni sem dæmi frystihús vestur á Ísafirði, Norðurtanga, sem lengi vel beindi um 90% af framleiðsluvörum sínum á Ameríkumarkað en á s.l. ári var það hlutfall komið niður undir 20%. Hvers vegna? Rökin sem þeir nefndu voru þau að hagsmunir fyrirtækisins væru þeir að þeir beindu afurðum sínum á aðra markaði. Gengisþróun dollars hefur verið óhagstæð, kostnaður við markaðsöflun og markaðssetningu, sölu, dreifingu og umboðslaun í Bandaríkjunum er mikill. Það sem eftir stendur er tiltölulega lítið í samanburði við markaðssetningu á Evrópumörkuðum. Gengisþróun á Evrópumörkuðum hefur verið hagstæðari. Verðþróun hefur verið hagstæðari. Á grundvelli slíkra upplýsinga um hag fyrirtækja hafa útgerðarmenn, sem stundum eru líka eigendur vinnslunnar í landinu, tekið ákvarðanir um að beina afurðunum á aðra markaði sem hefur leitt til þess, og við höfum séð það stig af stigi, að birgðahald vegna Bandaríkjamarkaðar hefur farið minnkandi. Nú spyr ég: Þeir sem bera ábyrgð og tóku þessar ákvarðanir voru útgerðarmenn. Hefur ríkisstjórnin séð einhverja ástæðu til þess að hlutast til um það að þessum ákvörðunum yrði breytt? Nú er ég ekki talsmaður þess að ríkisstjórnir séu með nefið niðri í hvers manns koppi eða úthluti mönnum fiski eða úthluti mönnum kvótum, en það er hlutverk ríkisvaldsins að grípa til ráðstafana í tæka tíð. Ef hún taldi á liðnu ári að þetta ástand væri hættulegt, þá spyr ég: Hvaða ráðstafanir gerðuð þið? Hvaða ráðstafanir gerðu þeir til að koma í veg fyrir eða draga úr þeirri hagkvæmni sem er í því að flytja óunninn fisk á Evrópumarkaði? Hvað hefði verið hægt að gera til þess? Hefði t.d. mátt gera tilraun til þess að stuðla að frjálsu fiskverði og uppboðsmörkuðum sem hefðu þá þýtt það að draga úr hvata manna til að flytja óunninn fisk úr landi? Hefði það getað stuðlað að aukinni birgðasöfnun? Hefði það dregið úr hættunni á því að við glötuðum markaðshlutdeild okkar í Bandaríkjunum? Spurningin er þessi: Hvað gerði ríkisstjórnin? Hafði hún það ekki í huga meðan hún átti að gera það að það væri að skapast hættuástand? Af hverju er hún að varpa sök, sem hún ber sjálf og aðrir aðilar í þjóðfélaginu, yfir á sjómenn og deiluaðila? Þetta eru augljósar spurningar og þeim hefur ekki verið svarað þannig að þetta seinasta hálmstrá um það að birgðavandinn sé höfuðástæðan fyrir því að ríkisstjórnin verði að grípa til gerðardóms á sjómenn stenst ekki. Jafnvel þó þessi gerðardómslög verði samþykkt og sáttatónninn frá hæstv. fjmrh. gleymist mun það ekkert leysa þennan birgðavanda. Það verður að gripa til annarra ráðstafana til þess. En einu gætu þeir kannske spurt sjálfa sig að. Menn spyrja um það í verkföllum eins og þessum hvað tap þjóðarbúsins sé mikið. Þetta er dálítið undarlegt verkfall vegna þess að það er fjöldi skipa að veiðum á sjó. Ég veit ekki nákvæmlega hvað þau eru mörg. Hinir vösku sjómenn, sem hæstv. fjmrh. nefndi hér og voru í anddyrinu áðan,sögðu að þau væru a.m.k. 30 eða 40. Það er þó nokkur afli um borð í þessum skipum. Er ríkisstjórnin reiðubúin til þess að beita áhrifum sínum á útgerðarmenn þessara skipa til þess að þau komi nú í land og þessi afli verði unninn hér heima? Ég veit að það er ekkert hagsmunamál sjómanna sem hafa verið að búa sig undir siglingu að svo verði gert. En sjómenn eru þjóðhollir menn. Þeir hafa áður sýnt í verki að þá munar ekki um að taka á sig byrðar og þeir kippa sér ekki upp við smámuni. Gæti það verið leið til að stuðla að sáttum í þessari deilu ef ríkisstjórnin beitti áhrifum sínum til þess að þessi skip kæmu í land sem sum hver hafa verið borin sökum um verkfallsbrot, að þessi fiskur yrði unninn í landinu og honum yrði beint á Ameríkumarkað? Herra forseti. Seinasta hálmstráið, birgðavandinn, er dálítið út í hött vegna þess að það er alveg ljóst mál að jafnvel þó þessi lög væru samþykkt mundi það ekkert bægja frá dyrum okkar þeim fyrirsjáanlega vanda sem er búinn að vera augsýnilegur lengi og stafar af allt öðrum ástæðum og það er skortur á fiskafurðum á Bandaríkjamarkað til að tryggja þar markaðshlutdeild okkar. Að lokum ein spurning í framhaldi af sáttatóninum: Hvernig væri nú að hæstv. ráðherrar svöruðu því hér og nú: Eruð þið reiðubúnir til þess að taka þetta frv. til baka? Hæstv. forsrh. hefur stundum sagt: Menn vaxa af því að viðurkenna mistök sín. Menn eiga að vera hreinskilnir og mannlegir og menn eiga að segja: Já, okkur urðu á mistök. Þetta er óundirbúið. Þetta var ótímabært. Það eru uppi sáttaumleitanir og samningavilji. En auðvitað semja menn ekki með slíkt sverð yfir höfði sér. Auðvitað er það fyrsta skilyrðið að ríkisstjórnin dragi þetta frv. til baka. Takið þið hugmyndum Farmanna- og fiskimannasambandsins vel. Setjið þið þetta mál í sáttanefnd og breytið þið vinnubrögðum. Reynið þið að ná sáttum og stuðla þannig að lausn málsins.



Herra forseti. Nú kvað við annan tón. Núna er undanhaldið hafið. Nú þarf að stíga eitt djarfmannlegt skref fram á við í viðbót, nefnilega þetta: Dragið þið frumvarpsnefnuna til baka svo mennirnir fái tóm til þess að ljúka samningum án hótunar um lögbindingu. Hæstv, forsrh. lét þess getið áðan að hann væri aldrei þessu vant ekkert hissa, hann væri ekkert hissa á því að stjórnarandstaðan hefði reynt í dag að koma vitinu fyrir stjórnina. Hann var ekkert hissa á því. Þetta minnir á að í útvarpsspjalli á gamlársdag kvað hv. 3. þm. Reykv. upp úr um að hann teldi það meðal markverðustu minninga sinna frá liðnu ári og árum hversu oft hæstv. forsrh. væri hissa. Hæstv. forsrh. hefur lýst hissu sinni yfir Seðlabankanum. Hann er ákaflega hissa á Jóhannesi Nordal. Hann er furðu lostinn yfir þeim tíðindum að eina afleiðingin af stjórnvaldsaðgerðum ríkisstjórnarinnar var að afnema hámarksvexti, þ.e. lögleiða okur. Hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað lýst sig ákaflega hissa yfir framferði embættismanna í bankakerfi og embættismannakerfi sem gera sig digra og framkvæma ekki ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. hefur lýst sig ákaflega hissa á Stefáni Valgeirssyni og ekki kem ég tölu á það hversu oft hann hefur verið hissa á þingflokksformanni sínum, Páli Péturssyni, þar sem hann hefur nú reyndar í blaðaviðtölum lýst því yfir að ekki sé mark takandi á Páli. En á einu er hann ekki hissa. Hann er ekki hissa á stjórnarandstöðunni. Við stjórnarandstæðingar, sem reynum nú að koma vitinu fyrir hann og félaga hans í þessu máli, erum m.ö.o. ekki í því kompaníi. Hann treystir okkur til góðra verka. En ég kom hér upp af einni ástæðu fyrst og fremst eða öllu heldur tveimur. Í fyrsta lagi til að samfagna þeim sáttatón sem allt í einu heyrðist frá fyrrverandi framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins, sem minntist þess greinilega að hann hafði einhvern tíma komið nærri kjarasamningum og vissi svolítið meira kannske hvernig þeir fara fram, og til að hvetja þá til að gleyma ekki þessum sáttatón og leggja á borðið með sér svolítinn verknað, nefnilega þann að draga frv. til baka. En það er eitt atriði sem er seinasta hálmstrá stjórnarliða í þessu máli og það snýst um birgðahaldið. Þeir lýsa áhyggjum sínum yfir því - og það er raunverulega seinasta röksemdin fyrir þessu gerðardómsfrv. - að það varði þjóðarhag að birgðir séu ákaflega takmarkaðar. Enginn hefur vefengt það að þetta sé vandamál. En menn hafa spurt sem svo: Vissuð þið ekki áður að það væru háskalega litlar birgðir á Bandaríkjamarkað í landinu? Og menn hafa spurt sem svo: Hverjir bera ábyrgð á því að það er fiskleysi yfirvofandi á Bandaríkjamarkað? Menn hafa bent á að deiluaðilar, þ.e. sjómenn og farmenn, sem hérna er verið að leggja til að verði settir undir gerðardóm, hafa ekki áhrif á þetta mál. Þeir hafa ekki tekið þær ákvarðanir sem ráða neinu um það. Þeir bera ekki ábyrgð á því. Þeir verða ekki sakfelldir fyrir það. En þýðingarmesta spurningin er þessi: Trúa hæstv. stjórnarliðar því að ef þeir keyra þetta mál í gegn með offorsi muni þeir þar með leysa birgðavandann á Bandaríkjamarkaði? Ég spyr. Birgðavandinn hefur verið þekktur lengi. Ekki voru það verkföll sem leiddu til þessa birgðavanda. Ekki voru það kjaradeilur. Birgðirnar hafa farið minnkandi án þess að það hafi verið neinar deilur uppi milli sjómanna og útgerðarmanna. Og telja menn þá líklegt að það eitt að binda enda á þessar deilur muni leysa þennan birgðavanda? Horfi menn svolítið fram í tímann. Ef sjómenn komast að þeirri niðurstöðu að þeir sætti sig ekki við óbilgirni í þessu máli, að þeim gefist ekki tóm til þess að semja, að málið sé tekið úr höndum sáttasemjara og deiluaðila þótt ýmis mál hafi verið leyst og þótt hvorugur aðilinn hafi lýst því yfir að þrautreynt hafi verið um samkomulag, ef þeir bregðast við á þann veg að afmunstra sig af skipum sínum, leysir það birgðavandann? Af hverju stafar þessi birgðavandi og hverjir bera ábyrgð á honum? Auðvitað má rekja hann til ákvörðunar útgerðarmanna. Og ég er ekkert að sakfella þá. Ég nefni sem dæmi frystihús vestur á Ísafirði, Norðurtanga, sem lengi vel beindi um 90% af framleiðsluvörum sínum á Ameríkumarkað en á s.l. ári var það hlutfall komið niður undir 20%. Hvers vegna? Rökin sem þeir nefndu voru þau að hagsmunir fyrirtækisins væru þeir að þeir beindu afurðum sínum á aðra markaði. Gengisþróun dollars hefur verið óhagstæð, kostnaður við markaðsöflun og markaðssetningu, sölu, dreifingu og umboðslaun í Bandaríkjunum er mikill. Það sem eftir stendur er tiltölulega lítið í samanburði við markaðssetningu á Evrópumörkuðum. Gengisþróun á Evrópumörkuðum hefur verið hagstæðari. Verðþróun hefur verið hagstæðari. Á grundvelli slíkra upplýsinga um hag fyrirtækja hafa útgerðarmenn, sem stundum eru líka eigendur vinnslunnar í landinu, tekið ákvarðanir um að beina afurðunum á aðra markaði sem hefur leitt til þess, og við höfum séð það stig af stigi, að birgðahald vegna Bandaríkjamarkaðar hefur farið minnkandi. Nú spyr ég: Þeir sem bera ábyrgð og tóku þessar ákvarðanir voru útgerðarmenn. Hefur ríkisstjórnin séð einhverja ástæðu til þess að hlutast til um það að þessum ákvörðunum yrði breytt? Nú er ég ekki talsmaður þess að ríkisstjórnir séu með nefið niðri í hvers manns koppi eða úthluti mönnum fiski eða úthluti mönnum kvótum, en það er hlutverk ríkisvaldsins að grípa til ráðstafana í tæka tíð. Ef hún taldi á liðnu ári að þetta ástand væri hættulegt, þá spyr ég: Hvaða ráðstafanir gerðuð þið? Hvaða ráðstafanir gerðu þeir til að koma í veg fyrir eða draga úr þeirri hagkvæmni sem er í því að flytja óunninn fisk á Evrópumarkaði? Hvað hefði verið hægt að gera til þess? Hefði t.d. mátt gera tilraun til þess að stuðla að frjálsu fiskverði og uppboðsmörkuðum sem hefðu þá þýtt það að draga úr hvata manna til að flytja óunninn fisk úr landi? Hefði það getað stuðlað að aukinni birgðasöfnun? Hefði það dregið úr hættunni á því að við glötuðum markaðshlutdeild okkar í Bandaríkjunum? Spurningin er þessi: Hvað gerði ríkisstjórnin? Hafði hún það ekki í huga meðan hún átti að gera það að það væri að skapast hættuástand? Af hverju er hún að varpa sök, sem hún ber sjálf og aðrir aðilar í þjóðfélaginu, yfir á sjómenn og deiluaðila? Þetta eru augljósar spurningar og þeim hefur ekki verið svarað þannig að þetta seinasta hálmstrá um það að birgðavandinn sé höfuðástæðan fyrir því að ríkisstjórnin verði að grípa til gerðardóms á sjómenn stenst ekki. Jafnvel þó þessi gerðardómslög verði samþykkt og sáttatónninn frá hæstv. fjmrh. gleymist mun það ekkert leysa þennan birgðavanda. Það verður að gripa til annarra ráðstafana til þess. En einu gætu þeir kannske spurt sjálfa sig að. Menn spyrja um það í verkföllum eins og þessum hvað tap þjóðarbúsins sé mikið. Þetta er dálítið undarlegt verkfall vegna þess að það er fjöldi skipa að veiðum á sjó. Ég veit ekki nákvæmlega hvað þau eru mörg. Hinir vösku sjómenn, sem hæstv. fjmrh. nefndi hér og voru í anddyrinu áðan,sögðu að þau væru a.m.k. 30 eða 40. Það er þó nokkur afli um borð í þessum skipum. Er ríkisstjórnin reiðubúin til þess að beita áhrifum sínum á útgerðarmenn þessara skipa til þess að þau komi nú í land og þessi afli verði unninn hér heima? Ég veit að það er ekkert hagsmunamál sjómanna sem hafa verið að búa sig undir siglingu að svo verði gert. En sjómenn eru þjóðhollir menn. Þeir hafa áður sýnt í verki að þá munar ekki um að taka á sig byrðar og þeir kippa sér ekki upp við smámuni. Gæti það verið leið til að stuðla að sáttum í þessari deilu ef ríkisstjórnin beitti áhrifum sínum til þess að þessi skip kæmu í land sem sum hver hafa verið borin sökum um verkfallsbrot, að þessi fiskur yrði unninn í landinu og honum yrði beint á Ameríkumarkað? Herra forseti. Seinasta hálmstráið, birgðavandinn, er dálítið út í hött vegna þess að það er alveg ljóst mál að jafnvel þó þessi lög væru samþykkt mundi það ekkert bægja frá dyrum okkar þeim fyrirsjáanlega vanda sem er búinn að vera augsýnilegur lengi og stafar af allt öðrum ástæðum og það er skortur á fiskafurðum á Bandaríkjamarkað til að tryggja þar markaðshlutdeild okkar. Að lokum ein spurning í framhaldi af sáttatóninum: Hvernig væri nú að hæstv. ráðherrar svöruðu því hér og nú: Eruð þið reiðubúnir til þess að taka þetta frv. til baka? Hæstv. forsrh. hefur stundum sagt: Menn vaxa af því að viðurkenna mistök sín. Menn eiga að vera hreinskilnir og mannlegir og menn eiga að segja: Já, okkur urðu á mistök. Þetta er óundirbúið. Þetta var ótímabært. Það eru uppi sáttaumleitanir og samningavilji. En auðvitað semja menn ekki með slíkt sverð yfir höfði sér. Auðvitað er það fyrsta skilyrðið að ríkisstjórnin dragi þetta frv. til baka. Takið þið hugmyndum Farmanna- og fiskimannasambandsins vel. Setjið þið þetta mál í sáttanefnd og breytið þið vinnubrögðum. Reynið þið að ná sáttum og stuðla þannig að lausn málsins.



Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. 3. þm. Reykn. að það er komin upp algerlega ný staða í þessu máli. Stærri stjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., eða formaður hans hefur lýst því yfir að það eigi að reyna til þrautar að ná sáttum næstu daga. Við þær aðstæður er gjörsamlega fráleitt í rauninni að knýja hér fram umræður með þeim hraða sem hefur verið í dag. Með tilliti til þessara nýju aðstæðna vil ég óska eftir því við hæstv. forseta Nd. að hann geri ráðstafanir til þess að formenn eða forustumenn þingflokkanna í þessari hv. deild geti hitt hann og hæstv. ráðherra sem hlut eiga að máli til að fara yfir þetta mál vegna þess að það hefur verið gert ráð fyrir því að það verði umræða um þetta mál hér áfram og í nefnd í kvöld og jafnvel hér í deildinni í kvöld eða nótt og síðan á morgun. Það er útilokað annað í ljósi yfirlýsinga hæstv. fjmrh., formanns Sjálfstfl., en að endurmeta stöðuna. Ég fer fram á það við hæstv. forseta Nd. að hann geri það eigi síðar en nú þegar.



Út af fyrir sig hefur forseti þessarar deildar ekkert á móti því að "endurmeta stöðuna" og kalla til fundar ýmsa forustumenn þingdeildarinnar.

Ég skal falla frá orðinu ef forseti vill það.

En hins vegar eru nú orðnir mjög fáir á mælendaskrá og ég held að það sé hægt að ljúka þessari umræðu. Það liggur fyrir till. um rökstudda dagskrá. Hún kemur að sjálfsögðu til atkvæða og þá kemur í ljós hver viljinn er þegar þessari umræðu er lokið.



Herra forseti. Þeir hv. 3. þm. Reykv. og Reykn. hafa að mestu tekið af mér það ómak að segja það sem ég ætlaði fyrst og fremst að láta uppi. Að óbreyttum aðstæðum hefði ég mjög gjarnan viljað ræða nokkuð ítarlega í sambandi við farmenn hvort í þeirra kjarasamningi sé búið að taka nægilega mikið tillit til þess að þar sem þeir stoppuðu kannske í heimahöfn áður þrjá, fjóra, fimm daga stoppa þeir nú kannske hálfan dag eða einn dag vegna gjörbreyttrar tækni. Þar sem þeir stoppuðu í erlendum höfnum einn, tvo, þrjá daga stoppa þeir núna kannske í hæsta lagi einn dag. Er tekið tillit til þess gífurlega álags sem er á farmönnum þegar þeir sigla á ströndina og í erlendum höfnum og þess að það er ódýrara að láta skipshafnir vinna við að ganga frá farmi, losun og lestun en menn úr landi vegna þess að kaupið er lægra? Að vísu eru komin ákveðin tilboð frá Vinnuveitendasambandinu sem ekki er tími til að fara ofan í, en ég held að þarna hljóti að vera flötur sem hægt sé að ná samkomulagi um og það sé fráleitt að neita að taka tillit til þessara breyttu aðstæðna hjá farmönnum. Ég þekki töluvert til þessara mála. Það eru alls konar vandamál þarna á ferðinni, samskiptaerfiðleikar og annað. En þetta er gjörbreytt hjá farmönnum, öll þeirra vinnuaðstaða o.s.frv. Ég mun ekki fara í ítarlegar umræður sem hefði þó verið út af fyrir sig gaman að. Menn deila um birgðastöðu í Bandaríkjunum og birgðastöðu hér heima. Út í það væri hægt að fara nákvæmlega. Aðeins til að skjóta því að ef það borgar sig ekki að selja á Bandaríkjamarkað: Hverjir eru að reyna að komast inn á hann? Það er samkeppnisþjóð okkar Norðmenn, sem hafa selt í Vestur-Evrópu, sem eru að reyna að komast þar inn. Þarna er því til staðar ákveðið vandamál. Hvort hægt er að kenna sjómönnum um það dreg ég í efa. Ég skal ekki fara í einstök atriði í þessari deilu þó að ég gæti það. Ég vil aðeins minna á að það að stunda sjó á fiskiskipum við Íslandsstrendur árið um kring er ekki orðið á færi, eins og nú er háttað vinnubrögðum, nema manna á albesta aldri. Það er ekki á færi annarra. Það álag er orðið svo mikið. Það er deila þarna um skiptaprósentu. Það má vel vera að það hafi verið mjög gagnrýnisvert hvernig á þeim málum hefur verið haldið, kannske að sumu leyti af beggja hálfu. En ég ætla ekki að fara út í það þó það væri ákaflega freistandi. Ég geymi mér það ef þetta mál kemur hér fyrir aftur sem ég vona að verði ekki. En forsrh. gaf í skyn að ekki skipti máli hvort þetta væri deginum fyrr eða seinna. Svo skeði sá stórkostlegi atburður, sem virðist alveg gjörsamlega breyta þingsölum, að hæstv. fjmrh. hitti sjómenn og þeir sögðu honum að þeir vildu semja. Ja, þvílík ógæfa að hann hitti þá ekki fyrir viku. Þá fékk maðurinn allt í einu vitrun og keyrir beint inn í síðuna á forsrh. Þetta er út af fyrir sig ásigling sem er ágæt. Þeir gætu kannske rétt sig af og orðið samsíða. Og ég vil ekkert vera að egna þá eitt eða neitt saman. Mér sýnist hins vegar kominn grundvöllur fyrir því að samningaviðræður hæfust bara í kvöld. Ég hef orð fjmrh. fyrir því að sjómenn vilji semja. Því þá ekki að hætta þessu karpi hér? Þetta eru svo alvarleg mál, bæði fyrir þjóðfélagið og eins að beita þessum neyðarrétti að banna verkföll. Farmenn voru leystir út úr verkfalli í fyrra. Á nú að gera það aftur? Ég veit að það er vandaverk þarna á ferðinni og hef ekki tíma til að útskýra það. Ef þetta liggur fyrir, af hverju á þá að vera að pressa þessi mál hér og nú? Drífum bara á samningafund og ef sjómennirnir verða eitthvað erfiðir er bara að láta fjmrh. tala við þá, a.m.k. að láta hann hitta þá. Ég geri út af fyrir sig ekkert lítið úr vandanum. En ég vil mjög alvarlega fara þess á leit við alla þá aðila sem hlut eiga að máli að þeir keyri þetta mál ekki hér í offorsi. Það má sjálfsagt fá þingmeirihluta fyrir afgreiðslu málsins. Það er ófarsælli lausn fyrir alla aðila. Það langsamlega æskilegasta væri að þarna væri hægt að ná samkomulagi. Ég held við séum öll sammála um það. Eigum við þá ekki að leggja þetta karp niður, láta deiluaðila, sem hafa lýst því yfir að þeir vilji hefja viðræður aftur, vinda sér í þær? Gangi það ekki, verði allt gikkfast eftir einhvern ákveðinn tíma, er þá ekki hægt að taka þetta mál hér fyrir aftur? Ég held að það sé bara til skaða að menn séu með ýfingar og hörkudeilur og að verið sé að veifa hættulegum vopnum eins og að banna verkföll. Að reyna að fá deiluaðila til að setjast niður og semja er mesta gæfusporið, bæði fyrir þjóðina í heild og samningsaðila. Ég vildi biðja menn um að slíðra sverð hér í sölum og hafa þessa lausn í huga sem þeir voru að benda á þm. áðan. Ég held að það sé gæfuleiðin í þessu.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessari umræðu og skal ekki lengja hana um of, en ég hef í allan dag hlustað á mjög marga þm. tala aðallega upp til pallanna og mér finnst lítið til þeirra leggjast sumra að nota tækifærið til þess að skattyrðast við Kristján Ragnarsson, fjarstaddan manninn. Það er alveg sama hvaða afstöðu við höfum til þessarar deilu milli sjómanna og útvegsmanna, það er óviðeigandi og ódrengilegt að níða skóinn niður af manni sem heitir Kristján Ragnarsson jafnvel þó menn haldi að hann hafi einhver áhrif í þessari deilu. Einhvern tímann hefðu menn nú hér á Alþingi staðið upp í fimm eða sex tíma umræðu og tekið upp hanskann fyrir útgerðina og talsmenn hennar. Að þessu mæltu vildi ég segja að ég hef hlustað hér á umræður eins og aðrir þm. Ég fékk þetta frv. í hendurnar klukkan tvö eins og mér skilst að aðrir þm. hafi fyrst séð það og ég hef verið að leitast við að gera upp við mig hvort það væru svo ríkar ástæður sem réttlættu að hér væri flutt frv. til laga um að svipta sjómenn verkfalls- og samningsréttinum. Ég hef lesið frv. yfir og grg. og mér sýnist að þm. séu almennt sammála um það beggja megin borðsins að langveigamestu rökin séu þau að markaðir okkar fyrir vestan séu í hættu vegna birgðaskorts. Ég held að það hafi ekki farið á milli mála að í þessum umræðum hefur komið í ljós að þessi forsenda stenst engan veginn. Birgðaskorturinn á sér miklu lengri aðdraganda og hann verður ekki leystur þó að verkfalli verði afstýrt nú næstu daga. Ég held að ástæðan fyrir því að birgðaskortur er fyrir hendi fyrir vestan og að markaðirnir eru í voða sé einfaldlega sú að þeir sem gera út á fisk, þeir sem lifa af því að gera út á fisk, bæði útgerð og sjómenn, hafa séð sér hag í því að selja fiskinn annað og haft meira upp úr því. Hvaða stefna er það fyrir íslenskt þjóðarbú að selja fisk upp á líf og dauða inn á þann markað sem við fáum kannske lakasta verðið á? Ég mundi telja að það sé vísvitandi lífskjaraskerðing sem ég mundi ekki fyrir mitt leyti styðja eða taka undir. Ég held að það sé ósköp eðlilegt að útgerðin og sjómennirnir standi saman um að reyna að selja fiskinn á þann markað þar sem fæst mest fyrir hann. Sú þróun er augljós og henni verður ekki snúið við hvort sem við getum afstýrt verkfalli nú eða ekki. Mér sýnist þess vegna, herra forseti, að þetta mál snúist um tvennt. Annars vegar um það hvort nokkrir fiskkaupendur í Bandaríkjunum verði fisklausir í nokkra daga, fiskkaupendur sem borga mun lægra verð en margir aðrir, eða hins vegar hvort aðilar innan sjávarútvegsins eigi að axla þá ábyrgð að leysa sín eigin mál og að sjómenn fái eins og aðrir að halda sínum samningsrétti og verkfallsrétti í lengstu lög. Ég skal viðurkenna það, herra forseti, að ég á mjög auðvelt að gera það upp við mig að standa frekar með hagsmunum íslenskra sjómanna en hagsmunum bandarískra veitingahúsa. Nú hefur það gerst í lok þessarar umræðu að hæstv. fjmrh. og formaður Sjálfstfl. hefur komið inn í umræðuna og lýst því yfir að hann sé fús til að styðja þau vinnubrögð að nú verði látið á það reyna hvort sjómenn og útvegsmenn geti náð samkomulagi og hann talar um að það eigi að láta á það reyna næstu sólarhringa. Ég tek undir þetta tilboð og þessa tillögu formanns Sjálfstfl. sem ég tel að sé drengileg og vel mælt og heiðarleg tilraun til að leysa þessa deilu. Farmanna- og fiskimannasambandið mun hafa gert tillögu um að skipuð verði samninganefnd þriggja alþm. Ég segi: Auðvitað vísum við þessu máli bara aftur til sáttasemjara þar sem málið á að vera. Hvað eru menn að gera með embætti sáttasemjara ríkisins sem gefst svo upp eftir tveggja eða þriggja sólarhringa viðræður?

Oft vinnur sáttanefndin með sáttasemjara.

Já, já, alla vega skiptir það ekki meginmáli hvort það er sáttanefnd og það mega allir vera í sáttanefnd mín vegna. Ég held að málið eigi heima núna hjá sáttasemjara og eftir þetta tilboð formanns Sjálfstfl. á málið að fara beinustu leið inn í Karphús aftur og þar á að leysa það. Þess vegna styð ég tilboðið heils hugar. Ég held að það sé út af fyrir sig bæði þýðingarlaust og vitlaust að halda þessari umræðu áfram lengur og styð því þær tillögur sem fram hafa komið hér um að þessari umræðu verði nú þegar frestað.



Herra forseti. Ég kem hér upp til að biðja hv. forseta að taka tillit til þeirra beiðna sem komið hafa fram frá tveimur þingflokkum stjórnarandstöðunnar vegna þess hve öll aðstaða í þessu máli hefur breyst. Ég fer fram á að það verði haldinn fundur með formönnum þingflokka og forsetum þingsins vegna þessarar breyttu aðstöðu og tekin afstaða til framhalds þessa máls. Ég flyt þessa beiðni til hv. forseta og bið að það verði tekið tillit til hennar.



Vegna þessarar athugasemdar mun forseti fyrir sitt leyti stuðla að því að slíkur fundur verði haldinn.



Herra forseti. Mér sýnist alveg ljóst að það sé vilji þm. að þessum málatilbúnaði verði ekki haldið áfram. Málin eru komin í algjörlega nýja stöðu. Það liggur fyrir yfirlýsing frá ríkisstjórninni, ég verð að skilja það svo þegar hæstv. fjmrh. talar, a.m.k. formanni Sjálfstfl. um það að þetta mál eigi að fara úr farvegi þingsins og til samningsaðila. Þetta er nákvæmlega það sama og ýmsir þm. stjórnarandstöðunnar hafa verið að tala um. Þetta er reyndar nákvæmlega það sama og við þm. Alþfl. höfum flutt tillögu um. Við viljum bjóða það, þm. Alþfl., að draga okkar tillögu til baka og gefa ríkisstjórninni þannig tækifæri til að hafa frumkvæði að því að draga sína tillögu til baka. Það sem ríkisstjórnin á að gera í þessu tilviki teljum við að sé augljóslega það að draga sína tillögu til baka og þá erum við tilbúnir til þess að draga okkar tillögu til baka. Ég beini þessu til ríkisstjórnarinnar. Ég held að það væri farsæll endir á þessu máli eins og það er nú að það væri alls ekki í farvegi þingsins heldur einmitt hjá samningsaðilum eins og hæstv. fjmrh. sagði að það ætti að vera og eins og við þm. stjórnarandstöðunnar höfum bent á að það ætti að vera.



Út af þessum ummælum hv. 3. þm. Reykn. vill forseti endurtaka að hann mun beita sér fyrir því að slíkur fundur verði haldinn sem hér hefur verið gerð uppástunga um, en forseti hefur ekki neina aðstöðu til þess út af fyrir sig eða til að ljúka hér umræðunni.

Má ég biðja um að fundi verði frestað í korter svo að sá fundur geti orðið?

Hæstv. forsrh. óskar eftir fundarhléi.



Mér þykja það gleðileg tíðindi hvað menn eru orðnir sáttfúsir. Það yrðu engir ánægðari en við stjórnarsinnar ef samningar tækjust. Ég held að það sé rétt meðferð á þessu máli að vísa því til nefndar, ljúka 1. umr. málsins hér. Það eru sex umræður sem fram þurfa að fara um málið. Ég held að það sé rétt að ljúka þessari fyrstu umræðu í deildinni og halda síðan fund með formönnum þingflokka. Ef hinir sáttfúsu menn geta náð samkomulagi, skynsamlegu samkomulagi á skömmum tíma, mundi málið að sjálfsögðu ekki þurfa að halda áfram í gegnum nefndina, en tíminn er naumur og markaðir okkar í Bandaríkjunum eru mikilvægir. Þjóðarhagsmunir krefjast þess nefnilega að þessi deila leysist fljótlega.

Sendum þeim bara hval.

Það eru okkar hagsmunir að selja veitingahúsum í Bandaríkjunum fisk. Á þeim afla sem fiskast, á því sem dregið er úr hafinu lifir þessi þjóð. Þess vegna er það mikilvægt mál sem við erum að fjalla hér um. Ef verulega gengur saman í nótt getum við látið þetta mál bíða, ef ekki, verðar málið náttúrlega að hafa sinn gang í gegnum þingið. Þessi frumvarpsflutningur hefur vonandi komið skriði á samningaviðræðurnar fyrir utan þá ánægju sem menn hafa haft af því að tala hér upp til pallanna, bæði stjórnarandstæðingar og fjmrh.



Herra forseti. Ég leyfi mér að rifja upp að það sem hefur sett þetta mál í nýjan farveg eru ummæli formanns stærri stjórnarflokksins, hæstv. fjmrh., sem hann lét falla, ummæli á þá leið að hann, og hann talar væntanlega í umboði flokksins, vildi í lengstu lög virða þá meginreglu að aðilar semdu sjálfir um kaup og kjör, að reynt yrði á það til hlítar að ná frjálsum samningum. Hann upplýsti að við göngu sína inn í þetta hús hefðu sjómenn tjáð honum að þeir væru reiðubúnir að leggja nótt við dag til að freista samninga og hann lýsti því að lokum yfir, væntanlega í umboði síns flokks, að eðlilegt væri að þeir fengju tóm til þess. Þetta er hin nýja staða málsins og þá er spurningin þessi: Til þess að koma málinu aftur í hendur réttra aðila, þ.e. deiluaðila, samningsaðila og sáttasemjara, á að taka það úr höndum þingsins. Það á að hætta þessari umræðu vegna þess að menn skulu gera sér eitt ljóst: Við samningaborðið næst enginn árangur ef þetta frv. er að þvælast inni í þinginu eins og Damóklesarsverð yfir höfðum manna. Það verða engir samningar meðan sú hótun um gerðardóm er enn við lýði og útgerðarmenn geta gengið að því sem gefnu í samningaumleitunum. Aðilar eiga að vera á jafnréttisgrundvelli. Sá nýi tónn sem hér hefur kveðið við er um þetta. Hæstv. fjmrh. hefur sagt: Gefið þeim tóm til að semja. Við þm. Alþfl. höfum sagt: Vísum þessu máli frá með rökstuddri dagskrá. Við erum hins vegar að segja allt annað en hv. þingflokksformaður Páll Pétursson, sem er það að hafa málið í meðförum þings, vísa því til nefndar og koma þannig í veg fyrir að frjálsir menn geti sest niður við samningaborð og samið. Í nafni sáttfýsi höfum við sagt: Við erum reiðubúnir til þess, ef ríkisstjórnin vill fylgja eftir orðum hæstv. fjmrh., hafa frumkvæði að því að taka þetta mál af borðum þm. og af vettvangi þingsins, að draga til baka till. okkar um rökstudda dagskrá. Þá nýtur ríkisstjórnin frumkvæðis síns og leggur áherslu á að hún hafi sjálf haft frumkvæði að því að koma málinu aftur með auknum þunga í réttan farveg samninga. Um þetta snýst málið. Við erum tilbúnir að draga þessa till. til baka ef við fáum yfirlýsingu hér og nú, ekki frestun funda, hér og nú, frá hæstv. ríkisstjórn um að í samræmi við ummæli hæstv. fjmrh. og til þess að undirstrika sáttavilja sinn hafi hún frumkvæði að því að taka málið úr farvegi þingsins. Ef við fáum ekki slíka yfirlýsingu föllumst við ekki á frestun og þá munum við og ég sem flm. þessarar till. árétta kröfu mína um það að á það verði látið reyna hvort hér er þingmeirihluti í samræmi við okkar skoðanir, skoðanir hæstv. fjmrh. um að á það verði látið reyna í frjálsum samningum.



Herra forseti. Ég hef lýst því yfir bæði í framsöguræðu og seinni ræðu minni að ríkisstjórnin leggur á það áherslu að frjálsir samningar megi takast og það mun verða veitt svigrúm til þess að á það reyni til hlítar. M.a. í meðförum nefndar getur ýmislegt komið fram sem getur stuðlað að því að samningar takist. Ég vek athygli á því að hér hefur verið lesið bréf frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands sem leggur til að þriggja manna sáttanefnd þingmanna verði skipuð í þetta mál. Er ekki eðlilegt að sjútvn. fjalli um málið? Ég vil því lýsa því yfir að ekki mun verða þrýst á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að fá málið frá nefndinni ef einhver von virðist vera um að frjálsir samningar takist. Veitt verður svigrúm til þess að það komi í ljós, en langeðlilegast er að mati ríkisstjórnarinnar að málið fari til nefndar. Ég lýsi því yfir að svigrúm verður veitt, þótt málið sé í nefnd, til að reyna frjálsa samninga. Ég get upplýst að tilraunir eru nú í gangi. Málið er alls ekki úr hendi sáttasemjara. Hann er með það á sínu borði. Ég ræddi við sáttasemjara fyrir örskömmu og hann er að reyna að ná aðilum til fundar. Á það verður látið reyna. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, m.a. af hv. þm. áðan. Það er sáttartónn og við skulum nota okkur hann og veita svigrúm til þess að á hann reyni.



Herra forseti. Mér sýnist í rauninni að þetta mál sé orðið nokkuð skýrt. Það hefði verið æskilegt að forustumenn þingflokka og forseti hefðu hist út af þessu máli, en ég sé ekki betur en að stjórnarliðið sé að herða sig upp í það að hafa þá skoðun á málinu núna að það eigi að afgreiða þetta frá 1. umr. og til nefndar. Það var a.m.k. yfirlýsing hæstv. forsrh. og formanns þingflokks Framsfl. áðan. En nú er liðin sú tíð að þeir tali fyrir ríkisstjórnina. Það hefur gerst frá og með deginum í dag í þessum málum. Þannig er óhjákvæmilegt að fá upplýsingar um hvaða afstöðu Sjálfstfl. hefur í þessu máli líka, hvort hann er þeirrar skoðunar að það eigi að reyna að ljúka 1. umr. málsins og setja það í nefnd. Ég vil fyrir mitt leyti mótmæla því mjög harðlega að þetta mál verði sett í nefnd. Ef það á að ná árangri í samningum næstu daga á að draga frv. til baka. Það er fráleitt við þessar aðstæður að vísa málinu í nefnd vegna þess að þar með er í rauninni hótunin yfir höfði manna áfram og við þær aðstæður gera menn ekki skynsamlega samninga. Það er ekki hægt. Þess vegna skora ég á hæstv. ríkisstj. að stíga nú skrefið til fulls afturábak í þessu efni og draga frv. til baka. Það liggur fyrir eftir þennan umræðudag að ríkisstjórnin telur að frv. hafi verið frumhlaup og að ákvörðunin um að kalla saman þing í dag til að fjalla um þetta mál hafi líka verið frumhlaup. Ég held að það sé nauðsynlegt að við áttum okkur á þeirri stöðu. Þess vegna skora ég enn og aftur á hæstv. ríkisstj. að hún dragi þetta mál til baka. Ég verð hins vegar að segja, herra forseti, að hér liggur einnig fyrir till. til rökstuddrar dagskrár sem ég er samþykkur út af fyrir sig. Ef ríkisstjórnin ekki dregur frv. til baka og till. um rökstudda dagskrá verður felld, er þá meiri hluti þingsins að segja að málið megi ekki fara fyrir samningsaðila, vegna þess að innihald hinnar rökstuddu dagskrár er það að málið fari fyrir samningsaðila? Felli meiri hluti þingsins þessa rökstuddu dagskrá er hann að hafna yfirlýsingum forustumanna stjórnarflokkanna áðan. Þess vegna sé ég ekki betur en að ríkisstjórnarliðið hér hljóti, ef það vill fylgja niðurstöðum sínum og afstöðu eftir, að samþykkja þessa till. um rökstudda dagskrá. Það eitt er í samræmi við yfirlýsingar forustumanna stjórnarflokka. Ef þeir ekki fallast á þessa till. um rökstudda dagskrá eru þeir auðvitað bara að segja: Við getum ekki fallist á hana vegna þess að till. er komin frá stjórnarandstöðuflokki. Þessi till. er flutt af þm. Alþfl. Ég get fyrir mitt leyti stutt þessa till. með ánægju. Ég tel það eðlilegt við þessar aðstæður ef ríkisstjórnin vill ekki hér og nú ganga fram og segja: Burt með pappírinn. Þetta er hvort eð er tóm vitleysa. Það vita það allir eins og staðan er núna.



Herra forseti. Ég flutti beiðni áðan um að haldinn yrði fundur og ég vil fara fram á að þessi fundur verði haldinn nú þegar áður en nokkurt skref verður stigið í þessu máli. Það er rétt sem fram hefur komið hjá þeim sem hafa talað á undan mér. Frv. sem hér er verið að ræða á ekki að fara lengra. Það er rökrétt að það fari ekki lengra í ljósi þeirra aðstæðna sem nú ríkja. Þess vegna er nauðsynlegt að þessi fundur verði haldinn nú þegar áður en nokkur frekari skref verða stigin í málinu eða ákvarðanir teknar. Ég fer fram á að þessi fundur verði haldinn nú þegar og gert verði hlé á þessum þingfundi.



Herra forseti. Þegar málið er komið í þennan farveg og ljóst að samningsaðilar vilja semja og það hefur komið fram, það er ljóst að það er ætlunin og ákvörðun um að veita eðlilegt svigrúm fyrir samningsaðila til þess að takast á um það verk sem þeir eiga sannarlega að sinna sjálfir. er ástæðulaust að deila mikið um aukaatriði og formsatriði. Aðalatriðið er að þetta svigrúm verði veitt til raunhæfra kjarasamninga. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt og ekkert fordæmalaust að ég hygg að málið fari til þingnefndar. Hún þarf ekki frekar en hún vill að taka það fyrir. Það er eðlilegt að samningsaðilar setjist niður, en ástæðulaust að gera fjaðrafok mikið út af formsatriði eins og þessu heldur skiptir öllu máli að menn taki á af fullri alvöru. Nú verður þetta svigrúm veitt, menn fá tækifæri til að sýna hvort þeir geta tekist á við verkefnið í frjálsum kjarasamningum. Það skiptir mestu máli og ekkert óeðlilegt við það að málinu sé að lokinni þessari umræðu vísað til sjútvn. Því fylgir engin hótun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar eða Alþingis. Þess vegna mæli ég með því að sú málsmeðferð verði á höfð.



Herra forseti. Ég mótmæli því algjörlega að hér sé verið að deila um aukaatriði eða formsatriði. Það skiptir höfuðmáli hvort það á að vísa mönnum enn á ný til samningaþófsins með svipu lagasetningarinnar hangandi yfir sér eða ekki. Valið stendur á milli þess hvort menn vilja hér játa frumhlaup sitt, játa þau mistök sem hafa hér orðið og taka málið út úr þinginu, láta samningsaðila setjast eins og frjálsa menn að samningum eins og þeir hafa lýst sig fúsa til og þeir hafa lýst því yfir að það hafi verið svigrúm til að semja. Þetta er ekki spurning um aukaatriði eða formsatriði heldur spurning um þetta. Við höfum heyrt lýsingar á því hvaða gagn er af samningaprósessnum þegar menn á undanförnum dögum hafa haft þetta mál hangandi yfir sér. Það skiptir ekki höfuðmáli hvort menn vita af málinu tilbúnu í skrifborðsskúffunni uppi í ráðuneyti eða liggjandi á borðum þingnefndar. Aðalatriðið er að málið á að fara út úr heiminum. Fyrst þessi niðurstaða er komin er augljóst mál að flm. frávísunartillögunnar munu halda fast við að hún komi til atkvæða og það sem allra fyrst. Ég geri það að tillögu minni eftir yfirlýsingu fjmrh. að málið verði látið koma til afgreiðslu nú og það verði ekki gefið neitt sérstakt tóm til þingflokksformannafunda. Málið er alveg ljóst frá hendi ráðherra og hvaða farveg málið á að fara í.



Herra forseti. Mér finnst fara fram nokkuð undarleg umræða. Þessi deila er búin að standa yfir alllengi og það var á milli jóla og nýárs að það fóru fram í landinu samningar um fiskverð. Deiluaðilar vísuðu því þá til ríkissáttasemjara að þess yrði farið á leit að reynt yrði að hafa þau áhrif á þá fiskverðsdeilu að náð yrði heildarsamkomulagi um málið. Ríkissáttasemjari kom þeim tilmælum á framfæri við ríkisstjórnina og það var reynt að hafa þau áhrif á mál að heildarsamkomulag næðist um fiskverð. Það gerðist sem betur fer af ýmsum ástæðum og sérstaklega var það vegna þess að forustumenn fiskvinnslunnar gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til þess að það gæti gerst á gamlársdag.

Forseti. Eru þetta þingsköp?

Þetta eru þingsköp.

Ég ætla aðeins að halda áfram. Ég skal ekki vera langorður, hv. þm. Karvel Pálmason.

Ég var ekki að biðja um neitt.

Síðan gerist það, eins og hér hefur komið fram, að það þurfti aftur að hafa afskipti af þessari deilu. Þá talaði ríkisstjórnin við alla deiluaðila og það bar öllum saman um að málið var komið í hnút. Á sunnudag var málið aftur komið í hnút og það lá fyrir að fundum yrði slitið og fundir yrðu ekki boðaðir á næstunni. Það var haldið áfram að ræða málið og að því loknu bar öllum deiluaðilum saman um, sama hvað er sagt í dag, að málið væri komið í hinn versta hnút og þeir sæju ekki fram á að það yrði tekið upp á næstunni. Hér tala menn um að það séu engin vandamál. Það séu engin vandamál í Bandaríkjunum. Það séu einhverjar veitingahúsakeðjur sem þar sé verið að tala um. Er ekki ástæða til þess fyrir hv. þm. og þá sérstaklega sem eru í sjútvn. að málinu sé vísað til sjútvn. þannig að menn fái tækifæri til að tala við deiluaðila, þannig að menn fái að meta þau sjónarmið sem eru hjá þeim og meta málið í heild? Það væri vissulega gleðilegt að það væri komið meira sáttahljóð í málið og ég er fullviss um að sjómenn hefðu getað náð mjög góðum samningum í þessu sambandi. Ég er fullviss um það. Hitt er svo annað mál að þar eru margir aðilar, fjórir aðilar sem eiga hlut að máli og þeim tókst ekki að ná saman. En eftir að þm. hafa kynnt sér sjónarmið manna í þingnefnd væri vonandi að eitthvað hefði gerst þar. En er ekki rétt og nauðsynlegt að til þess að svo megi verða verði þessu máli tafarlaust vísað til þingnefndar þannig að þingnefndin geti tekið til við að kynna sér sjónarmið aðila í þessari mjög alvarlegu deilu sem mér þykir miður að menn skuli leyfa sér að gera lítið úr á Alþingi?



Herra forseti. Ég vil freista þess að koma með málamiðlunartillögu um meðferð þessa máls. Ég er ekki ein af þeim sem hafa sérstaklega gaman af að heyra menn játa frumhlaup sín. Mér finnst það hins vegar ánægjulegt ef Alþingi Íslendinga kemur sér saman um að reyna að leysa þetta mál. Verði það hæstv. ríkisstj. óbærilegt að málið fari ekki í nefnd hygg ég að það megi leysa með því að við sendum það nú til nefndar með einu skilyrði, að Alþingi komi ekki saman fyrr en 19. þ.m. eins og það átti að gera. Þar með tel ég að ríkisstjórnin hafi komið svo vel til móts við samningsaðila og gefið þeim þann tíma að ég held að við þetta ættu allir að geta sætt sig. Við skulum ekki gleyma því, sem ég held að hafi tæplega komið fram í þessari löngu umræðu hér í dag, að mönnum liggur ekki öllum á að komast til veiða. Þeir sem eru á sóknarmarki eru nokkuð rólegir og þeir sem eru á aflamarki vita að þeir ná upp þeim fiski sem þeir mega ná upp. Það eru loðnusjómennirnir og fiskimennirnir sem eru á línuveiðum sem verkfallið bitnar á. Eins og menn vita er helmingur aflans utan kvóta í janúar og febrúar. Þannig, held ég að sjómenn geti gefið sér nokkurn tíma. Ég er þess hins vegar fullviss, að eftir þá umræðu sem þeir hafa hlýtt hér í dag og áreiðanlega að ég vona búnir ofurlítið meira trausti á þessari stofnun eftir daginn, munu þeir sýna okkur það traust að þeir geri allt sem þeir geta til að flýta fyrir sínum samningum. Ég held að ef svo færi yrði meira trúnaðartraust milli samningsaðila og Alþingis eftir þennan dag en áður. Ég bið hæstv. ríkisstjórn að huga að því hvort sú lausn kynni að vera fær, að um leið og við féllumst á að senda málið til nefndar væri tryggt að við yrðum ekki kölluð hingað aftur fyrr en 19. þ.m. Ég vil jafnframt lýsa því yfir að ég hefði að sjálfsögðu greitt atkvæði till. hv. þm. Alþfl., en þar sem mér sýnist ekki vera möguleiki á því að fá hana samþykkta held ég að þarna væri kostur sem vel væri hægt að nýta.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að undirstrika það sérstaklega að hér er ekki bara um formsatriði að ræða. Það er rangt hjá hæstv. fjmrh. Er það eðlileg framþróun mála að samninganefndarmenn gangi annars vegar á milli ríkissáttasemjara í samningahugleiðingum og nefndar hér á Alþingi sem hefur til meðferðar gerðardóm? Þetta er alger fjarstæða. Annað hvort verða menn að velja. Það er ekki til að fara báðar leiðir. Menn semja ekki og það er ekki til þess ætlast af heilindum hjá þeim sem mæla svo að menn geti gengið milli Heródesar og Pílatusar í þessum erindum. Aðra hvora leiðina verða menn að velja. Meðan þetta mál hangir sem sverð yfir samninganefndarmönnum gerist ekkert af viti í þessari deilu. Þá eru menn að kalla yfir sig áframhald þess sem hér hefur gerst í dag, áframhald þess að ríkisstjórnin ætlar að stjórna á þennan hátt. Þetta verða menn að gera sér ljóst. Þetta vita allir sem komið hafa nálægt samningum í kjaradeilum. Þetta getur ekki gengið. Ég bið menn að athuga það. Ég bið menn líka að athuga það sem hv. þm. Svavar Gestsson vék að áðan. Ef menn fella dagskrártillöguna um að vísa málinu frá eru menn líka að fella það að gefa samninganefndarmönnum tóm til að ræða málið. Menn skulu átta sig á því. Menn ganga ekki undir jarðarmen hæstv. ríkisstjórnar í gegnum þingnefnd hér á Alþingi og síðan til sáttasemjara. Hæstv. forsrh. kemur hér upp og segir að málið sé bara í vinnslu. Hann hafi síðast talað við sáttasemjara núna fyrir stuttu. Hvað þýða svona vinnubrögð? Ég veit það a.m.k. að velflestir samninganefndarmenn Alþýðusambands Vestfjarða fóru vestur á firði í dag. Kannske er búið að gera ráðstafanir til að kalla þá aftur hingað í kvöld. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? A að taka mark á slíkum vinnubrögðum af hálfu æðstu manna þjóðarinnar? Auðvitað er þetta hrein firra. Menn verða að velja aðra hvora leiðina, annaðhvort að draga til baka frv., og þá hefur verið lýst yfir að till. verði dregin til baka líka, ellegar ganga til atkvæða um þetta hvort tveggja. Og þá vita menn hvað þeir eru að gera ef þeir eru að fella í fullri vitneskju till. um að vísa málinu frá og þar með að hafna að menn geti undir eðlilegum kringumstæðum gengið til samningaviðræðna.



Forseti leyfir sér að fara fram á að hv. þm. tali ekki öllu meira um þingsköp heldur verði að því unnið nú að fundarhlé verði gert og menn ræði saman í því stutta fundarhléi sem gert verður.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Ég hef ekki gert mikið af því að tefja umræðu í dag, en ég held að það sé alveg ljóst að það hefur glögglega komið fram í umræðum í dag, og ekki síst eftir að formaður Sjálfstfl, talaði hér, að það er ekki meiri hluti fyrir því að það mál nái fram að ganga sem hér hefur verið lagt fram á þingi. Það er ljóst að ég hygg að það sé meiri hluti fyrir því að menn telji að það sé ekki fullkannað að hægt sé að ná samningum í þessari deilu. En ég mótmæli því, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh., að hér séu menn aðeins að deila um aukaatriði og formsatriði þegar hann vill láta vísa málinu til nefndar og að ég hygg Framsfl. líka. Það skiptir máli undir hvaða andrúmslofti og kringumstæðum deiluaðilar eiga að setjast aftur að samningaborðinu. Eiga sjómenn að hafa þá svipu yfir sér að málið sé hérna til meðferðar og verði hvenær sem er tekið upp aftur? Þetta eru alls óeðlilegar kringumstæður. Og telja menn virkilega að LÍÚ verði samningsfúst í þeim viðræðum sem þá eru fram undan ef málið er jafnframt opið enn þá inni á Alþingi og þar til meðferðar? Þetta eru í hæsta máta óeðlileg vinnubrögð og ég fæ ekki skilið hvers vegna stjórnarflokkarnir geta ekki staðið að því að draga frv. til baka. Þeim er þá í lófa lagið á síðari stigum málsins, ef þeir telja svo, að leggja frv. fram á nýjan leik. En að ætla sér að deiluaðilar geti sest við samningaborðið með málið enn inni í þinginu er alls óeðlilegt. Og ég vil eindregið ítreka það við hæstv. forseta að ekki verði gengið frá málum öðruvísi í dag en að reynt verði á þá till. sem hér liggur fyrir til rökstuddrar dagskrár til þess að samningaviðræður geti hafist á eðlilegan hátt á nýjan leik, en málinu sé ekki annaðhvort frestað á dagskránni, 1. umr., eða vísað til nefndar. Ég tel að það muni hafa alvarleg áhrif á gang mála og ég vara við þeirri málsmeðferð.



Vegna þessara athugasemda vill forseti benda á að það er alveg augljóst samkvæmt þingsköpum að fyrsta till., sem borin verður undir atkvæði þegar lokið er umræðu, er að sjálfsögðu till. um rökstudda dagskrá á þskj. 503. Það er alveg ljóst að svo verður. Ef sú till. verður samþykkt er frv. fallið. - (Fundarhlé. ]



Herra forseti. Ríkisstjórnin leggur á það mikla áherslu að frjálsir samningar geti tekist í þeirri kjaradeilu sem nú stendur og vil ég því til samkomulags samþykkja að að lokinni þessari umræðu verði atkvæðagreiðslu frestað og málið hvíli í deildinni.



Herra forseti. Ég tel að miðað við allar aðstæður, málatilbúnað þessa máls og umræður í dag sé heppilegast úr því sem komið er að málinu verði frestað þar sem ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að draga frv. til baka og að atkvæðagreiðslu verði frestað, málið verði ekki sent í nefnd, en fyrir liggur fyrirheit frá hæstv. forsrh. um að hann muni beita sér fyrir því fyrir sitt leyti að ríkissáttasemjari kalli deiluaðila saman þegar í stað til að ræða málið þannig að lausn fáist á því eftir venjulegum samningaleiðum.



Herra forseti. Ég tel að miðað við allar aðstæður, málatilbúnað þessa máls og umræður í dag sé heppilegast úr því sem komið er að málinu verði frestað þar sem ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að draga frv. til baka og að atkvæðagreiðslu verði frestað, málið verði ekki sent í nefnd, en fyrir liggur fyrirheit frá hæstv. forsrh. um að hann muni beita sér fyrir því fyrir sitt leyti að ríkissáttasemjari kalli deiluaðila saman þegar í stað til að ræða málið þannig að lausn fáist á því eftir venjulegum samningaleiðum.



Herra forseti. Tilgangurinn með dagskrártillögu okkar þm. Alþfl. var sá að fá þessu máli vísað frá þingi til samningsaðila og sáttasemjara. Við höfum ekki dregið þessa till. til baka, en getum eftir atvikum fallist á málamiðlun sem felur í sér að afgreiðslu þess í þinginu er frestað.



Herra forseti. Ég tel að úr því sem komið er sé þetta langsamlega skynsamlegasta ráðstöfunin í málinu og jafnframt gefur hún samningsaðilum mest svigrúm til þess að komast að niðurstöðu um sín mál. Ég fagna þessari niðurstöðu.



Hæstv. forseti. Allt þetta mál er furðulegt í allri málsmeðferð. Ég vil að það komi ljóst fram vegna þeirrar ádeilu sem hefur dunið á forsrh. að ríkisstjórnin öll og ráðherrar sem viðstaddir voru og tóku ákvörðun eru ábyrg fyrir því að málið kom hér á dagskrá. Mér er illa við að sitja undir því að einn maður sé gerður ábyrgur fyrir því sem ég tek þátt í. Þrír ráðherrar voru fjarverandi, en það voru aðrir menn, sem gegndu þeirra stöðum, viðstaddir, þannig að ríkisstjórnin öll er samábyrg fyrir því að málið kom á dagskrá Alþingis hvernig sem menn annars líta á málið sem slíkt. Ég er sammála og sáttur við, og hefði helst óskað að sú málsmeðferð sem formaður Sjálfstfl., fjmrh., stakk upp á hefði orðið ofan á strax en það varð ekki. Ég segi eins og hann, þegar hann kom frá París, hann var ekki viðstaddur og ekkert samráð haft við hann, hann vissi ekki af fundinum: Nú hefur ný ákvörðun verið tekin án þess ég hefði hugmynd um, án þess ég væri viðstaddur, þrátt fyrir að vera í ríkisstjórn, en ég samþykki þó málsmeðferðina. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.