Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um gæslu þingskapa þar sem í dag er liðin nákvæmlega vika síðan ég bað um utandagskrárumræðu af lengri gerðinni um stöðuna í atvinnu- og efnahagsmálum. Forseti tók þeirri beiðni vel. Sömuleiðis hæstv. forsrh. sem sagðist vera tilbúinn í umræðuna. Ég tók því hins vegar með skilningi að það kynni að dragast fram í þessa viku að þessi, að mínu mati og ég held að mati mikils meiri hluta þjóðarinnar, brýna umræða færi fram. Nú þegar komið er fram í miðja þessa viku og engin svör hafa enn komið um það hvenær þessi umræða fari fram þá hlýt ég að spyrja virðulegan forseta hvort ekki styttist í þessa umræðu. Með fullri virðingu fyrir umræðu um Evrópskt efnahagssvæði þá er þetta það mál sem öðru fremur brennur á þjóðinni í dag.

Forseti tekur undir að það mál sem hv. 6. þm. Norðurl. e. óskar eftir að ræða utan dagskrár brennur á þjóðinni í dag. Það er rétt sem fram kom í hans máli að forseti tók vel beiðni um að hér mætti fara fram utandagskrárumræða um þetta mál. En jafnframt svaraði forseti því til að undir eins og 1. umr. um það mál sem þetta þinghald á fyrst og fremst að fjalla um, EES-frumvarpið, væri lokið þá gæti þessi utandagskrárumræða farið fram. Forseti var bjartsýnn og taldi möguleika á að það gæti gerst í þessari viku. Vikan er nú ekki enn alveg liðin, morgundagurinn er eftir. Hv. þm. og forseti hittust hér fyrir utan dyrnar í morgun og ræddu þetta aðeins þá og niðurstaða þess samtals var einmitt sú, og það er eina svarið sem forseti getur enn þá gefið, að við sjáum hvernig málin þróast á morgun. Svo framarlega sem við sjáum fyrir endann á umræðunni um EES-málið þá mun svo sannarlega verða orðið við þeirri ósk að hefja þessa utandagskrárumræðu. Forseti vill jafnframt geta þess að fyrir liggur beiðni frá þingflokki Alþb. um sams konar utandagskrárumræðu eða hliðstæða, þ.e. um sjávarútvegs- og atvinnumál. Þetta var m.a. eitt af því sem forseti taldi sig eiga erindi við þingflokksformenn um í gærmorgun, að kanna möguleika á að ljúka EES-umræðunni, hugsanlega í gær með tilliti til þess að þessi utandagskrárumræða mætti fara fram á morgun. En málið stendur enn þá opið og forseti getur því miður ekki gefið önnur svör en hún hefur gefið nú.

Virðulegi forseti. Ég hef í þessu máli viljað sýna stjórn þingsins allt það umburðarlyndi sem mögulegt er, m.a. vegna þess að ný forsætisnefnd er að fóta sig við stjórn þingsins. Ég hlýt hins vegar að benda forseta á það að samkvæmt eðli málsins þá fer utandagskrárumræða fram um mál sem eru svo brýn að þau geta ekki beðið eftir að komast að samkvæmt þeirri eðlilegu þingmálaröð sem er í gangi á hverjum tíma. Ég held að sá sem hér talar og virðulegur forseti séu alveg sammála um það að hér er um að ræða mál sem er það brýnt að mjög nauðsynlegt er að það verði tekið á dagskrá. En ég ítreka hér hver er andi þingskapanna gagnvart slíkum beiðnum um utandagskrárumræðu auk þess sem ég minni á ummæli hv. 4. þm. Reykv., fráfarandi formanns utanrmn., að það liggi nú ekkert á með þessa EES umræðu. Því held ég að það sé miklu brýnna að við komum atvinnumálaumræðu hér í gang og við brýnum ríkisstjórnina í þeim málaflokki.

Virðulegur forseti. Mér finnst þetta ótrúlega mikil stífni af hendi hæstv. forseta, að vilja ekki ljá máls á að taka þessar umræður á dagskrá. Eins og menn sjá hafa þrjú mál verið tekin inn á dagskrá þessa fundar. Það hefur verið afstaða forseta að þessar umræður, sem hefur verið beðið um núna utan dagskrár, kæmu ekki á dagskrá fyrr en búið væri að ræða til enda EES-málið, stjórnarskrármálið og þau mál sem núna eru á dagskránni. Mér finnst þetta ótrúlega mikil stífni einfaldlega vegna þess að EES-umræðan er ekki það langt komin. Við vitum ekkert hvort henni getur lokið á einum, tveimur eða jafnvel þremur dögum. Auk þess er utanrmn. að fást við það mál og hefur ekki gert það að skilyrði að 1. umr. um það hér í þinginu ljúki áður en hún fjallar um það. Hún er sem sagt með það í umfjöllun þannig að það tefur ekki meðferð málsins að því leyti. Þess vegna hefði ósköp auðveldlega mátt fresta þeirri umræðu eða a.m.k. leyfa svona brýnum umræðum eins og við erum að tala um að komast fram fyrir. Ég sé ekki hvers vegna svona er staðið að málum. Mér finnst að það þurfi að ræða þetta alvarlega í forsætisnefndinni og finnst mjög undarlegt að heyra fréttir af því að fyrsti raunverulegi fundur nýkjörinnar forsætisnefndar eigi ekki að fara fram fyrr en 9. þessa mánaðar. Það er aldeilis ótrúlegt. Það er kominn svolítill spotti síðan við kusum þessa nefnd og mér finnst undarlegt að heyra fréttir af því að hún skuli ekki eiga að koma saman fyrr en 9. þessa mánaðar til þess að ræða um framhaldið á þingstörfunum. Ég varð fyrir verulegum vonbrigðum með það því að ég hafði bundið vonir við að það samkomulag, sem varð um að kjósa þá nefnd, yrði til þess að hjálpa til við að ná samkomulagi um að stjórna þinginu eðlilegar en gert var í fyrravetur. Mér finnst margt benda til þess á þeim hlutum sem við höfum verið að ræða undanfarna daga að það sé veruleg stífni á ferðinni gagnvart því að stjórna þessu með samkomulegi við stjórnarandstöðuna og ég harma það ef þinghald ætlar að fara þannig af stað.

Forseti vill leiðrétta þann misskilning, sem reyndar kom líka fram í gærkvöldi í umfjöllun um þingsköp hjá öðrum hv. þm., að það er ekki rétt að forsætisnefndin hafi ekki komið saman síðan hún var kosin. Fyrir utan þann fund sem var haldinn á fyrsta klukkutímanum eftir að hún var kosin þá kom hún saman til fundar 20. ágúst. Og það stóð til að forsætisnefndin kæmi saman til fundar í dag. En af eðlilegum ástæðum, vegna fjarveru þriggja forsætisnefndarmanna, varð því miður að fresta þeim formlega fundi um eina viku. Hins vegar verður samráðsfundur með forsætisnefndinni, þeim sem eftir sitja hér, væntanlega síðar í dag sem nú þegar hefur vonandi verið boðað til. Forsætisnefndin starfar skv. 10. gr. þingskapalaga og formlegur fundur verður haldinn næsta miðvikudag --- af þeim ástæðum sem ég hef nú þegar gert grein fyrir. Og ég vænti þess að forsætisnefndin eigi eftir að sanna að það sé farsæl lausn sem þar hafi verið fundin og hún eigi eftir að eiga gott samstarf eins og ég hef reyndar lýst yfir áður, strax eftir að hún var kosin.

Virðulegi forseti. Það er eflaust þörf á að ræða störf forsætisnefndarinnar eftir að hún hefur nú verið kjörin á þann hátt að stjórn og stjórnarandstaða eiga þar sína fulltrúa því það sköpuðust nokkuð óvenjulegar aðstæður hér í fyrra. Í 10. gr. þingskapalaga stendur einmitt: ,,Forsætisnefnd skipuleggur þinghaldið.`` Ég veit ekki hvaða skilning hæstv. forseti leggur í þessa setningu. En svo mikið veit ég að þegar ég kom af fundi þingflokksformanna í gær með drög að þinghaldi þessarar viku þá hafði fulltrúi Kvennalistans í forsætisnefnd hvorki heyrt það plagg né séð. En það er kannski ekki meiningin að forsætisnefnd komi nálægt skipulagi hverrar viku. Það skýrist kannski hér í framhaldinu. En það er fyrst og fremst þessi utandagskrárumræða sem mig langar að gera að umræðuefni. Ég vil taka undir það að ég tel afar brýnt að við fáum umræðu um atvinnu- og efnahagsmál. Það hafa verið að koma fram upplýsingar um stöðu ríkissjóðs og það hvernig ríkisstjórninni hefur gjörsamlega mistekist í sinni efnahagsstefnu, fyrir utan það alvarlega ástand í efnahagsmálum sem við stöndum frammi fyrir. Ég tel þetta ástand fyllilega réttlæta það að umræða um EES-samninginn verði frestað í einn dag. Einn dagur til eða frá breytir litlu um afgreiðslu þess samnings, enda er unnið að honum og fylgimálum hans í nefndum þingsins. Ég veit ekki annað en að utanrmn. hafi haldið sínu starfi áfram þó að ekki sé búið að vísa samningnum til hennar. Þannig að ég skora á forseta að verða nú við þeirri beiðni og hleypa þessari utandagskrárumræðu að. Það skiptir ekki sköpum í afgreiðslu EES-samningsins þó að sú umræða verði leyfð.

Að gefnu tilefni sér forseti ástæðu til að lesa hér 72. gr. þingskapalaga. Þar stendur: ,,Foreti skal hafa reglulega samráð við formenn þingflokka, eða fulltrúa þeirra, um skipulag þingstarfa og leggja fyrir þá til umfjöllunar starfsáætlun þingsins og áætlanir um þingstörf hverrar viku. Enn fremur skal forseti hafa samráð við formenn þingflokka um fyrirkomulag umræðna um mikilvæg mál ef ætla má að umræður verði miklar.`` Það var samkvæmt þessari síðari málsgrein sem forseti boðaði til þess fundar sem formenn þingflokka voru boðaðir á í gærmorgun og væntir þess að sá misskilningur sé þá ekki lengur fyrir hendi að forseti hafi farið þar rangt að.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við orðalag frú forseta hér áðan þegar hún komst þannig að orði að þetta þing væri kvatt saman til að fjalla um EES-samninginn. Eins og allir vita þá er þetta reglulegt Alþingi, 116. löggjafarþing. Það var kvatt saman svo snemma vegna þess m.a. að EES-samningurinn var til meðferðar og um það var samið að víkja frá þingsköpum um stefnuræðu forsrh. og fjárlagafrv., að það þyrfti ekki að takast til meðferðar fyrr en í október. Það var undantekningin. En ég vil leggja áherslu á að þetta er ekki aukaþing um EES, þetta er reglulegt Alþingi og það verður að ganga hér að störfum með þinglegum og eðlilegum hætti. Mér finnst það persónulega óskynsamleg vinnubrögð að leggja ofurkapp á að ljúka 1. umr. um EES-samninginn. Utanrmn. vinnur að málinu, enda er búið að mæla fyrir því, við höfum í höndum rök hæstv. utanrrh. og ýmislegt hefur komið þar fram nú þegar í 1. umr. sem utanrmn. getur haft til hliðsjónar við starf sitt, þannig að öðru máli gildir um það mál en önnur frv. Ég tel að það mundi ekki seinka meðferð málsins neitt þó einhver önnur mál væru tekin til meðferðar jafnframt áður heldur en 1. umr. lyki. Ég vil fara fram á það við frú forseta að hún hugleiði það og heimili þessar bráðnauðsynlegu umræður utan dagskrár og hugleiði hvort ekki væri skynsamlegt að setja dagskrármál upp með öðrum hætti en hér hefur verið gert.

Hæstv. forseti. Enginn þeirra þingmanna sem hér hafa talað hefur minnst á það atriði sem gerir þessa umræðu enn þá brýnni en áður var, sem er það að undir miðnætti í gærkvöldi gerðist það að hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir tjáði sig í seinni fréttum og sagði frá því að samkvæmt lögum bæri þeim sem segðu upp fleiri en fjórum starfsmönnum að tilkynna það til félmrn. og í hundruðum og þúsundum streymdu inn uppsagnir fólks í landinu. Hæstv. félmrh. bætti því við að hér stefndi í það atvinnuástand í þjóðfélaginu sem gerðist í EB-löndunum. Og hæstv. félmrh. taldi í gærkvöldi að brýnt væri fyrir Alþingi og ríkisstjórn að ræða þessi mál og marka nýja stefnu. Ég vek athygli á þessu hér, hæstv. forseti, að þetta atriði í málflutningi hæstv. félmrh. gerir það að verkum að krafan um að umræða utan dagskrár um stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnu- og efnahagsmálum fari fram í þessari viku er mikilvægari en fyrr. Það eru ekki bara við sem óttumst það ástand sem er að myndast í þjóðfélaginu sem höfum áhyggjur heldur brennur þessi eldur heitastur á þúsundum Íslendinga sem þessa daga eru vegna stefnu ríkisstjórnarinnar að fá uppsagnarbréfin sín. Þess vegna skora ég á forseta Alþingis að verða við þeirri beiðini og lýsa því yfir hér að þessi umræða fari fram eigi síðar en á morgun, enda hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir sjálfur að hann sé tilbúinn í þessa umræðu. Hún þolir enga bið.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst það nokkuð miður ef þingfundir eiga nú að fara að hefjast með þeim hætti sem svo oft var á síðasta þingi með því að langur tími fari í umræður um gæslu þingskapa. Ég tel að hér hafi ekkert það komið fram í ræðum manna um gæslu þingskapa sem ekki hefði verið hægt að taka upp og leysa á fundum utan þessa salar, annaðhvort á vettvangi þingflokksformanna eða forsætisnefndar. Ég vil leyfa mér að gera athugasemd við orðalag hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. sem hér kom upp áðan og gerði athugasemd við orðalag forseta. Vitanlega er það rétt hjá honum að þetta er reglulegt þing en vitanlega er það líka ljóst að það var boðað á þessum tíma vegna samningsins um EES og ef ekki væri fyrir hann þá væri hv. þm. Páll Pétursson væntanlega enn norður í landi á búi sínu að ganga frá sínum heyfeng eða undirbúa réttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. sem er að finna á þskj. 19, það er 19. mál þingsins. Þetta frv. er flutt af hæstv. ríkisstjórn og er frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum sem sett voru hinn 3. júlí á þessu sumri. Í greinargerð með bráðabirgðalögunum koma fram ástæður þess að lögin voru sett á sínum tíma og þar kemur eftirfarandi fram, orðrétt, með leyfi forseta: ,,Nauðsynlegt sé að breyta þeim laga- og efnisreglum, sem niðurstöður Kjaradóms hvíla á, þannig að þær taki mið af stöðu og afkomuhorfum þjóðarbúsins og almennum launabreytingum í kjarasamningum annarra launþega í landinu. Á þessu ári hafi tekist að treysta stöðugleika í efnahagslífi þjóðarinnar. Ein mikilvægasta forsenda þessa stöðugleika felist í kjarasamningum við þorra launafólks um hóflegar launahækkanir. Afar brýnt sé að varðveita þennan stöðugleika og þá samstöðu, sem náðst hafi til að mæta þeim áföllum, sem þjóðarbúið hafi orðið fyrir. Niðurstöður Kjaradóms frá 26. júní sl. tefli þessum árangri í mikla tvísýnu. Staðfesting þessa komi m.a. fram í yfirlýsingum aðila á vinnumarkaði.`` Síðan kemur sjálft frv. Það er efnislega á þá leið að Kjaradómi er gert skylt með lagaákvæði að taka tillit til viðbótarefnisatriða þegar dómurinn ákvarðar laun þeim sem undir dóminn heyra. Þessi efnisatriði eru annars vegar að taka tillit til stöðu og þróunar kjaramála á vinnumarkaði og hins vegar efnahagslegrar stöðu þjóðarbúsins og afkomuhorfa þess. Þess skal getið að þetta síðara atriði var í lögum áður en lögum um Kjaradóm var breytt með nýjum lögum árið 1986. Síðan segir í bráðabirgðalögunum, í síðari mgr. 1. gr., með leyfi forseta: ,,Telji Kjaradómur ástæðu til að gera sérstakar breytingar á kjörum einstakra embættismanna eða hópa skal þess gætt að það valdi sem minnstri röskun á vinnumarkaði.`` Þarna er í raun opnað fyrir Kjaradóm að taka tillit til sérstakra hópa. Og síðan segir í bráðabirgðaákvæði að Kjaradómur skuli svo fljótt sem verða má, og eigi síðar en 31. júlí 1992, kveða upp nýja úrskurði á grundvelli þessara laga. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin stóð frammi fyrir erfiðu vandamáli þegar Kjaradómur kvað upp sinn úrskurð og ákvað laun, hinn 26. júní í fyrra. Staða ríkisstjórnarinnar var afar þröng  Fyrst langar mig til þess að rekja nokkuð aðdraganda bráðabirgðalagasetningarinnar. Eins og ég hef áður sagt var kveðinn upp dómur Kjaradóms, hinn 26. júní sl. Í niðurstöðum Kjaradóms koma fram verulegar breytingar á launum og kjörum þeirra sem undir dóminn heyra, bæði til hækkunar og lækkunar ef tekið er tillit til heildarlauna eins og þau koma fram í ákvörðuninni og til samanburðar við það sem heildarlaun eru fyrir ákvörðunina að teknu tilliti til annarra launa en venjulegra daglauna. Í því sambandi vísa ég til rökstuðnings dómsins. Þar segir m.a. orðrétt, með leyfi forseta, og á það vil ég leggja áherslu: ,,Kjaradómur ítrekar enn að laun þau sem hann ákveður nú séu heildarlaun og ekki skuli greitt aukalega fyrir venjubundin störf þó að vinnutími sé að jafnaði lengri en 40 stundir á viku. Greiðsla fyrir ómælda yfirvinnu fyrir venjubundin störf ætti að vera með öllu óheimil því að í raun er hún ekkert annað en kaupauki.`` Að öðru leyti en þessu vitna ég til rökstuðnings dómsins sem öllum hv. þm. og raunar, hygg ég, allri þjóðinni er kunnugt um. Ég minni á að minni hlutinn, eða einn kjaradómsmaður, var með sératkvæði. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um réttmæti niðurstöðu dómsins og allra síst þeirrar röðunar sem fram kemur af hálfu dómsins. Ljóst er þó, og ég held að allir geti verið sammála um það, að ákvörðunin sem dómurinn tók á þessum tíma var ekki í samræmi við þá kjarasamninga sem þá höfðu nýlega verið gerðir. Hinn 29. júní skrifaði hæstv. forsrh. bréf til Kjaradóms sem ég kýs að lesa, með leyfi forseta, en það hljóðar svo orðrétt: ,,Kjaradómur, bréf til Jóns Finnssonar, hæstaréttarlögmanns, formanns. Vísað er til úrskurðar Kjaradóms, dags. 26. júní sl., um launabreytingar sem taka eiga gildi 1. júlí nk. Ljóst er að niðurstaða Kjaradóms stangast í veigamiklum atriðum á við þá þróun sem orðið hefur á hinum almenna launamarkaði og er ekki í takt við framvindu íslensks efnahagslífs um þessar mundir. Það er mat ríkisstjórnarinnar að hinn nýfallni kjaradómur sé til þess fallinn að skapa mikinn óróa í þjóðfélaginu og gæti hæglega rofið þá samstöðu sem náðst hefur um að þjóðin vinni sig sameiginlega út úr þeim efnahagslegu þrengingum sem nú er við að glíma. Því beinir ríkisstjórnin því eindregið til Kjaradóms að hann taki úrskurð sinn þegar til endurmats eða kveði upp nýjan úrskurð sem ekki sé líklegur til að hafa þær afleiðingar sem að framan er lýst.`` Undir þetta bréf ritar síðan hæstv. forsrh., Davíð Oddsson. Kjaradómur svaraði þessu erindi forsrh. með því fyrst að vitna til lagaákvæða, síðan segir í bréfi Kjaradóms orðrétt, en það bréf er dagsett degi síðar, eða hinn 30. júní sl.: ,,Kjaradómi ber að byggja ákvörðun sína á tveimur grundvallarþáttum samkvæmt þessari lagagrein [ég skýt því hér inn að þá er átt við 6. gr. laga nr. 92/1986]: a. Að innbyrðis samræmis sé gætt á milli launa þeirra sem undir dóminn heyra. b. Að laun séu á hverjum tíma séu í samræmi við laun í þjóðfélaginu hjá þeim sem sambærilegir geta talist með tilliti til starfa og ábyrgða. Um margra ára skeið hefur Kjaradómur byggt á tiltekinni röðun embætta í launakerfi sem tekur mið af umfangi og ábyrgð starfa. Óverulegar breytingar hafa verið gerðar á þessari röðun á undanförnum árum og á það einnig við nú. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja hafa stjórnvöld hins vegar raskað verulega þessu launakerfi Kjaradóms með mjög misháum aukagreiðslum til embættismanna. Ljóst er að þessar greiðslur byggjast ekki nema að litlu leyti á mismunandi vinnuframlagi embættismanna. Eins og fram kemur í forsendum Kjaradóms er nú svo komið að launagreiðslur þær sem fjmrn. og önnur ráðuneyti ákveða nema allt að 50% af þeim launum sem Kjaradómi ber lögum samkvæmt að ákveða. Ekki verður séð að þessi háttur samrýmist ákvæðum laga um Kjaradóm. Hér má nefna sem dæmi nýlega ákvörðun fjármála- og dómsmálaráðuneytis um laun sýslumanna sem er raunar endurnýjun á eldri ákvörðun um sama efni, en samkvæmt henni nema laun sýslumanna, að meðtalinni þóknun fyrir innheimtustörf, frá 260.000--380.000 kr. Þegar á heildina er litið telur Kjaradómur að með ákvörðun dómsins nú hafi verið litið til þeirra launakjara sem viðkomandi embættismenn hafa notið að undanförnu. Vegna þess innbyrðis samræmis sem dóminum er skylt að hafa að leiðarljósi var hins vegar óhjákvæmilegt að þeir sem ekki hafa notið aukagreiðslna hækkuðu í launum en nokkrir munu lækka samkvæmt niðurstöðunni. Þá hefur Kjaradómur litið til launa í þjóðfélaginu hjá þeim sem sambærilegir geta talist við þá forstöðumenn sem falla undir ákvörðun Kjaradóms. Kjaradómur ákveður laun um 170 starfsmanna og kjörinna fulltrúa, auk um 130 presta. Starfsmenn ríkisins sem fá greidd laun hjá launadeild fjmrn. munu vera um 16.000 talsins. Ekki verður séð að lögbundin lagfæring sem nú er gerð á launakerfi dómsins þurfi að raska öðrum launakerfum í landinu. Einn dómenda, Jón Þorsteinsson, vísar til viðhorfa í sératkvæðum sínum. Með vísan til framanritaðs telur Kjaradómur að hvorki séu efnisleg né lagaleg rök til þess að endurupptaka þá kjaradómsúrskurði sem upp voru kveðnir hinn 26. þ.m. og verður því að hafna tilmælum ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta rita síðan fimm kjaradómsmenn. Það eru tvö atriði sem ég vil gera að umtalsefni, annars vegar þar sem segir: ,,Ekki verður séð að lögbundin lagfæring sem nú er gerð á launakerfi dómsins þurfi að raska öðrum launakerfum í landinu``. Það mun koma síðar í ljós að full ástæða var til að ætla að svo gæti orðið, enda breytti Kjaradómur þessu áliti sínu sem kemur fram í síðari forsendum, þ.e. forsendum fyrir síðari úrskurði dómsins hinn 12. júlí sl. Hitt er það atriði að það er enn minnst á Jón Þorsteinsson og sératkvæði hans. Í því sératkvæði kom efnislega fram að hann taldi þá röðun sem Kjaradómur komst að vera rétta, en taldi óhyggilegt að ganga jafnhratt fram um breytingar og meiri hlutinn vildi gera og taldi að einungis ætti að taka í áföngum nokkur skref í samráði við fjmrn. Þennan sama dag, 30. júní sl., þegar bréf Kjaradóms barst þar sem því var synjað að endurskoða dómsniðurstöðuna, kom ríkisstjórnin saman til fundar og gerði svofellda ályktun. Með leyfi forseta, mun ég lesa hana alla: ,,Ríkisstjórnin ritaði Kjaradómi bréf 29. þ.m. þar sem hún lýsti þungum áhyggjum af áhrifum tveggja dóma sem Kjaradómur kvað upp 26. þ.m. á framvinduna á almennum vinnumarkaði. Beindi hún þeim tilmælum til Kjaradóms að hann tæki þessa tvo dóma til endurmats í því ljósi. Kjaradómur hefur í dag synjað þessum tilmælum og sagt ,,að hvorki séu efnisleg né lagaleg rök`` til slíkrar endurupptöku. Lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar telja að stjórnarskrá lýðveldisins setji því skorður að lög séu sett til að afnema eða breyta þessari niðurstöðu Kjaradóms. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að endurskoða lög um Kjaradóm og mun leggja fram frv. um það efni þegar er þing kemur saman á ný. Við þá endurskoðun verði tryggt að lögin skyldi dóminn til að hafa hliðsjón af afkomuhorfum þjóðarbúsins og stöðunni á hinum almenna vinnumarkaði. Þá verður að skilgreina betur en nú er gert hvað telst til þeirra launa og starfskjara sem dómurinn ákveður. Þegar ný lög hafa tekið gildi skal svo fljótt sem verða má kveðinn upp nýr dómur um kjör þeirra sem falla undir dómsögu Kjaradóms. Ríkisstjórnin mun nú þegar í samræmi við forsendur þær sem Kjaradómur byggir á endurskoða og fella niður eða lækka yfirvinnu og nefndalaun og hlunnindi sem ekki eru bundin í kjarasamningum, jafnt hjá þeim embættismönnum sem Kjaradómur tekur til og öðrum ríkisstarfsmönnum.`` Hér lýkur þessari ályktun ríkisstjórnarinnar og ég vek athygli á því sem segir í henni að lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafi talið að stjórnarskráin setji því skorður að lög --- og þá er auðvitað átt við hvort heldur sem er bráðabirgðalög eða lög sett af Alþingi --- verði sett til að afnema eða breyta þessari niðurstöðu Kjaradóms, enda var sú leið ekki farin. Nú er staða málsins sú að endurskoðað lagafrv. liggur fyrir. Ég vil einnig að það komi fram við þetta tækifæri að júlílaunum var breytt í hátt við kjaradóminn sem upp var kveðinn 26. júní. Þannig fengu ráðherrar, alþingismenn, prestar og hæstaréttardómarar verulega hækkun launa sinna fyrir þennan eina mánuð, flestir hverjir. Ég veit um a.m.k. einn sem hefur kvartað yfir því að hafa verið hýrudreginn, en ég vona að það leiðréttist.  Þá vil ég einnig að það komi fram og vil ítreka að lögfræðileg álit lágu fyrir um það hvað hægt væri að gera í þessari stöðu. Strax og ljóst var, virðulegi forseti, að Kjaradómur taldi sig ekki geta tekið upp og endurskoðað dóm sinn varð ljóst að ekki var friður um þessa ákvörðun í þjóðfélaginu. Hinn 1. júlí, daginn eftir að bréfið barst til ríkisstjórnarinnar frá Kjaradómi, kom yfirlýsing eða öllu heldur ályktun frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og í lok þeirrar ályktunar, sem var nokkuð löng, segir þetta orðrétt: ,,Rökrétt framhald af svokölluðum leiðréttingum Kjaradóms er að samsvarandi kauptaxtahækkanir verði látnar ganga til félagsmanna BSRB. Ef ríkisvaldið hafnar slíku jafngildir það viðurkenningu á því að sjálfskömmtun yfirmanna og geðþóttaákvörðun Kjaradóms eigi að ráða gerð launakerfisins. Stjórn BSRB hefur lagt áherslu á réttláta tekjuskiptingu í þjóðfélaginu og á þeirri forsendu er þessum niðurstöðum mótmælt. Það vekur athygli að fulltrúar atvinnurekenda skuli lýsa hneykslan á niðurstöðum Kjaradóms. Þetta er sérstaklega eftirtektarvert þegar haft er í huga að Kjaradómur réttlætir gjörð sína m.a. með hliðsjón af tekjum einstaklinga í ,,sambærilegum`` störfum á almennum markaði.`` Hér lýkur tilvitnun í ályktun Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Alþýðusamband Íslands samþykkti ályktun sama dag, hinn 1. júlí sl., og þar kemur fram eftirfarandi, orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þeir samningar, sem gerðir hafa verið á almennum vinnumarkaði, hafa tekið mið af erfiðu efnahagsástandi og haft sem meginmarkmið að ná verðbólgu niður. Með úrskurði Kjaradóms er gengið þvert á þá stefnu sem þar var mörkuð. Úrskurðurinn gengur þvert á markmið ríkisstjórnarinnar um stöðugleika í efnahagslífinu. Standi hann hlýtur allt launafólk að krefjast sömu hækkunar. Ríkisstjórnir hafa sett bráðabirgðalög af minna tilefni og ekkert er því til fyrirstöðu að kalla Alþingi saman með stuttum fyrirvara til þess að gera út um málið. Það eru engin rök fyrir því að fresta meðferð málsins fram í ágúst og enn síður fyrir því að taka enga afstöðu til þess hvað þá eigi að gerast. Miðstjórn og formenn landssambanda ítreka að verði úrskurður Kjaradóms látinn standa gerir Alþýðusambandið kröfu til þess að félagsmenn sambandsins fái sömu hækkun og æðstu embættismenn ríkisins og þeirri kröfu hlýtur að verða fylgt eftir af þunga. Það væri ábyrgðarleysi að ætla lágtekjufólki að sitja eftir á meðan aðrir hækka um tugi prósenta.`` Daginn áður, sama dag og Kjaradómur svaraði bréfi ríkisstjórnarinnar, hinn 30. júní, var í DV viðtal við ýmsa stjórnmálaforingja og þess skal getið að flestir þeirra fóru varlega og gáfu ekki skeleggar yfirlýsingar út um niðurstöðu dómsins á því stigi málsins. Ein undantekning var þó á þessu, en það var hv. 8. þm. Reykn., formaður Alþb., sem sagði í viðtali við DV eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,,,Þessi úrskurður Kjaradóms er nánast eins og út úr leikhúsi fáránleikans,`` sagði Ólafur Ragnar Grímsson, formaður Alþb., um niðurstöðu Kjaradóms. Ólafur Ragnar sagðist undrandi á að fulltrúi fjmrh. í Kjaradómi hefði verið í meiri hlutanum. Hann sagði að ef fulltrúi fjmrh. hefði tekið undir með minni hlutanum, það er fulltrúa félmrh., teldi hann víst að hinir þrír hefðu aldrei gengið gegn vilja beggja ráðherrafulltrúanna. ,,Það er tvennt sem virðist koma til greina til að koma í veg fyrir að þetta komi til framkvæmda, annars vegar lagasetning og hins vegar að dómurinn afturkalli úrskurðinn,`` sagði Ólafur Ragnar. Hann sagði að ríkisstjórnin yrði að koma í veg fyrir að 25--100% launahækkun til helstu embættismanna ríkis og kirkju kæmi til framkvæmda. Þá sagðist Ólafur Ragnar ekki sjá að þeir embættismenn, sem ættu samkvæmt úrskurðinum að lækka í launum, mundu gera það. Að lokum má geta þess að Ólafur Ragnar sagðist aldrei hafa, þegar hann var ráðherra, skrifað upp á aukavinnu fyrir ráðuneytisstjórann eða aðra undirmenn sína.`` Hér lýkur þessari frétt. Þessi frétt lýsir reyndar afstöðu formanns Alþb. og varð á þeim tíma a.m.k. að teljast vera skoðun Alþb. á niðurstöðum Kjaradómsins, en það er tvennt sem ég vil gera athugasemdir við. Annars vegar þar sem hann víkur að fulltrúa fjmrh. Í því sambandi vil ég geta þess að sá fulltrúi fjmrh. var skipaður af fyrrv. fjmrh., hv. 8. þm. Reykn., og þess ber að geta að fulltrúar ráðherranna hafa ekki samráð við ráðherra heldur ber þeim að fara að lögum um Kjaradóm. Í öðru lagi má geta þess að hv. 8. þm. Reykn., fyrrum fjmrh., ber að sjálfsögðu fulla ábyrgð á aukavinnugreiðslum undirmanna sinna, bæði þeirra sem heyra undir Kjaradóm og annarra, og skiptir þá engu máli hvort ritað er upp á reikning eða ekki. Þetta vil ég að komi hér fram vegna þess að saklaus lesandi þessa viðtals gæti ályktað sem svo að ekki hafi verið greidd yfirvinna til kjaradómsdæmdra manna í fjmrn. eða hafi það verið gert, þá hafi það verið gert án leyfis ráðherrans. Ég vil af sérstöku tilefni og gefnu taka það fram að slíkar greiðslur voru fyrir hendi með fullu samþykki fyrrv. fjmrh. Og það er afar nauðsynlegt að þetta komist til skila til þess að menn sitji ekki undir því að haldið sé að þeir hafi tekið sér fé í óleyfi. Reyndar er það svo og ég kýs að skíta því hér --- skjóta því hér inn, ætlaði ég nú að segja, hitt væri nú varla gæfulegt hér í ræðustólnum, en það er sérhver ráðherra,  Næst vil ég að það komi fram að föstudaginn 3. júlí ákvað ríkisstjórnin með tilliti til þess hvernig mál höfðu þróast --- og þá er ég að sjálfsögðu að vísa til ályktana aðila vinnumarkaðarins og yfirlýsinga einstakra stjórnmálaforingja, og þó einkum eins --- að grípa til þess að gefa út bráðabirgðalög. Í því sambandi vil ég leggja áherslu á eftirfarandi: 1. Þau lög, sem hér eru til umræðu og voru sett 3. júlí, eru ekki launalög. 2. Lögin afnámu ekki ákvörðun dómsins. 3. Lögin fjölguðu þeim efnisþáttum sem dómurinn skyldi bygga ákvörðunina á. 4. Lögin skylduðu dóminn að kveða upp nýjan úrskurð fyrir 1. ágúst. 5. Lögin opnuðu möguleika til að breyta kjörum einstakra manna eða hópa ef sérstakar aðstæður mæltu með því. Í því sambandi held ég að rétt sé að upplýsa að þá hafði ríkisstjórnin sérstaklega í huga annars vegar presta og hins vegar dómara. 6. Þá vil ég að það komi fram að að mínu áliti hafði Kjaradómur verulegt svigrúm til að taka á málinu. Hins vegar hlaut hann að taka sérstakt tillit til nýrra efnisatriða. Hinn 12. júlí kvað síðan Kjaradómur upp nýjan úrskurð. Það er óþarfi fyrir mig að lesa þann úrskurð upp. Honum hefur verið dreift og hann er vel þekktur meðal hv. alþm. og þjóðarinnar en þó vil ég lesa hér tvö atriði. Í fyrsta lagi segir dómurinn nú í forsendum hins nýja dóms: ,,Þessi launaákvörðun`` --- og þá er dómurinn að vísa til sinnar fyrri ákvörðunar --- ,,olli miklu uppnámi hjá samtökum launþega og atvinnurekenda en í maí sl. hækkuðu laun á almennum vinnumarkaði um 1,7%.`` Ég vil undirstrika þetta því að í forsendum hins síðari dóms lítur dómurinn á þetta sem nýtt atriði til að taka tillit til þegar niðurstaðan fæst. Og síðar í forsendunum segir svo, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Við samanburð á 1. mgr. 6. gr. laganna og ákvæðum bráðabirgðalaganna í 2. og 3. mgr. er ljóst að þær skorður sem bráðabirgðalöggjafinn hefur sett Kjaradómi útiloka að hann geti gætt innra samræmis í launaákvörðun og uppfyllt þá skyldu sína skv. 1. mgr. 6. gr. laganna að ákveða laun embættismanna, ráðherra og alþingismanna í samræmi við laun í þjóðfélaginu hjá þeim sem sambærilegir geta talist með tilliti til starfa og ábyrgðar. Hin nýja viðmiðun við þróun kjaramála á vinnumarkaði er ekki í samræmi við meginreglur 1. mgr. 6. gr. sem er því í reynd gerð óvirk. Ákvæði bráðabirgðalaganna um ,,tillit til stöðu og þróunar á vinnumarkaði`` er óljóst. Við skýringu á því þykir verða að líta til greinargerðar með bráðabirgðalögunum þar sem segir að ,,nauðsynlegt sé að breyta þeim laga- og efnisreglum sem niðurstöður Kjaradóms hvíla á, þannig að þær taki mið af . . . almennum launabreytingum og kjarasamningum annarra launþega í landinu.`` Með hliðsjón af forsendum og tilurð bráðabirgðalaganna og yfirlýsingu ráðherra um forskrift að nýrri ákvörðun Kjaradóms er það niðurstaða dómsins að skýra verði lögin á þann veg að aðstæður í þjóðfélaginu nú leyfi ekki meira en 1,7% almenna hækkun á launum þeirra sem undir kjaradómsákvarðanir heyra. Í síðar mgr. bráðabirgðalaganna, nú 3. mgr. 6. gr., er gefið færi á að gera breytingar á kjörum einstakra embættismanna eða hópa. Síðari hluti ákvæðisins um að þess skuli gætt að það valdi sem minnstri röskun á vinnumarkaði vísar væntanlega til viðbragða aðila vinnumarkaðarins, en þau viðbrögð treystir Kjaradómur sér ekki til að meta. Kjaradómur lítur svo á að með bráðabirgðalögunum hafi löggjafarvaldið í reynd tekið í sínar hendur þær launaákvarðanir sem Kjaradómi er ætlað að taka. Verður ekki annað séð en fyrri launakerfum, þ.e. launakerfi Kjaradóms og launaákvörðunum fjmrn. og annarra ráðuneyta sem í gildi voru fyrir kjaradómsúrskurði 26. júní sl., sé ætlað að haldast enn um sinn.`` --- Hér lýkur lestrinum. Við þetta hef ég athugasemdir. Ég tel að það sé ekki rétt, það er mín skoðun að það sé ekki rétt ályktun sem kemur fram í forsendum dómsins. Ég tel að með setningu laganna og með þeim nýju efnisatriðum sem inn í lögin komu hafi dómurinn haft meira frelsi, meira svigrúm en hann segir hér í sínum forsendum. Hins vegar get ég ekki nú frekar en áður deilt við Kjaradóm um niðurstöðurnar því að þær eru óumdeilanlegar, þ.e. þeim verður ekki breytt nema af öðrum dómstólum. Raunar ætti það nú að koma fram að kjaradómur er í eðli sínu ekki dómstóll í lögfræðilegri merkingu þess orðs heldur lögbundinn gerðardómur en það skiptir kannski ekki öllu máli í þessu sambandi.  Það sem kannski skiptir máli og ég ætlaði að kalla fram með þessari athugasemd --- og ég held að það sé mikilvægt að átta sig á því --- er að ég tel að í raun hafi dómurinn getað komist að hvorri niðurstöðunni sem var á grundvelli beggja laganna, þ.e. það hafi ekki skipt máli um niðurstöðuna hvor lögin voru í gildi. Ég bendi á það máli mínu til stuðnings að í 6 ár eða um það bil lét dómurinn viðgangast að breyta einungis launum þeirra sem undir Kjaradóm falla í hátt við almennar launabreytingar og þó heldur lakar og minna en almennar launabreytingar voru í þjóðfélaginu og ég sé ekki betur en síðari lögin gefi svigrúm þótt það svigrúm sé að sjálfsögðu mun þrengra enda var þeim breytingum ætlað að knýja Kjaradóm til þess að koma saman á ný og taka tillit til nýrra efnisástæðna. En það má ekki rugla þessu saman við það að það er ekki verið að setja lög á niðurstöðu dómsins. Virðulegi forseti. Í framhaldi af þessu sem ég hef nú rakið er eðlilegt að spyrja þeirrar spurningar hvort þessi bráðabirgðalög standist 28. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta munu vera fyrstu bráðabirgðalög sem sett hafa verið eftir að þeirri grein var breytt á sínum tíma. Þegar skoðað er hvort brýna nauðsyn hafi borið til, þá er að mínu áliti augljóst að það skilyrði er fyrir hendi, bæði formlega og efnislega. Í því sambandi er einfaldast að vitna til þess fræðimanns sem oftast er vitnað til en það er Ólafur Jóhannesson, stjórnlagaprófessor og fyrrum forsætisráðherra, einnig sem fræðimann dr. Bjarna Benediktsson, sem einnig var stjórnlagaprófessor og fyrrum forsætisráðherra. Þá vil ég benda á ræðu Steingríms Hermannssonar fyrrum forsætisráðherra sem mælti fyrir bráðabirgðalögum haustið 1990 og síðast en ekki síst ræðu hv. þm. Páls Péturssonar 1. þm. Norðurl. v. sem var frsm. meiri hluta fjárhags- og viðskiptanefndar þegar bráðabirgðalög sem sett voru sumarið 1990 voru til umræðu en þar dregur hann skýrt fram í sínu máli rökstuðning sem á við nákvæmlega jafn vel í þessu máli og því máli sem þá var flutt. Breytingar sem gerðar hafa verið á þessari lagagrein breyta engu um skilyrðin sem eru tilnefnd í greininni og má í því sambandi vitna til athugasemda við lagafrv. en í athugasemd við 5. gr. sem síðar varð 6. gr. frv., segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Hér er því ekki um að ræða breytingu á þeim skilyrðum sem verið hafa fyrir útgáfu bráðabirgðalaga.`` --- Þetta sýnir að löggjafinn var ekki að breyta þeim skilyrðum sem sett hafa verið frá upphafi í stjórnarskrána og eru nú í 28. gr. hennar. Ég gæti, virðulegi forseti, farið mörgum orðum um þetta atriði. Þetta er mál sem hefur oftsinnis verið til umræðu. Ég hef aflað mér verulegra gagna og það er kannski rétt að það komi fram að það hefur ætíð verið svo að það hefur verið talið að löggjafinn, í þessu tilfelli bráðabirgðalöggjafinn, ríkisstjórnin, leggi endanlegt mat á það hvort hin brýna nauðsyn sé fyrir hendi. Að vísu örlar á því í dómi bæjarþings í máli Bjarnheiðar Guðmundsdóttur, en það er þetta mál sem stundum hefur verið kallað mál BHMR. Þar segir í dómi undirréttar að bráðabirgðalögin hafi allfrjálsar hendur um þetta mat en þó ekki óbundnar með öllu. Í þeim dómi er heimild dómstólanna skýrð þannig að þeirra sé fyrst og fremst að meta hvort sú brýna nauðsyn sem bráðabirgðalöggjafinn telur vera á setningu bráðabirgðalaga sé studd nægjanlegum rökum svo ljóst megi vera að um sýnilega misbeitingu heimildarinnar sé ekki að ræða. --- Hér er ég að vitna til undirréttardóms, hæstaréttardómur hefur ekki gengið en mun væntanlega ganga núna í haust í þessu máli sem auðvitað er mjög mikilvægt fyrir alla framvindu þessara mála á sviði íslensks réttar. Ég held að menn séu svo almennt sammála um þetta atriði að það þurfi ekki að eyða fleirum orðum um það en skal fúslega gera það síðar ef ég verð inntur eftir því. Næsta spurning sem hlýtur þá að vakna er sú hvort ríkisstjórninni hafi borið að kalla Alþingi saman. Í fyrsta lagi vil ég benda á að í raun og veru hefur ekkert það gerst sem breytir í sjálfu sér því að nú eigi frekar en áður að kalla þing saman. Það lá verulega á að gera þessa breytingu sem gerð var með bráðabirgðalögunum. Þegar var byrjað að greiða út laun samkvæmt niðurstöðu dómsins. Ef það átti að freista þess að knýja á um endurskoðun dómsins, þá hlaut það að taka talsverðan tíma. Alþingi yrði kallað saman og yrði þá að fjalla um málið og loks að kjósa nýjan dóm væntanlega og hann þyrfti að fá svigrúm til að kveða upp nýjan úrskurð. Þess ber að geta að það er nánast útilokað að kalla saman þing á grundvelli þingskapalaga án þess nú og tryggja það að lagafrumvörp eins og bráðabirgðalög eða ný frumvörp sem koma í stað bráðabirgðalaga nái fram að ganga á örstuttum tíma. Aðrar þjóðir hafa átt við þessi vandamál að stríða, sem ég tel vera vaxandi vandamál íslenska þingsins, en það er sú kreppa sem kemur upp í lýðræðinu þegar málfrelsi þingsins er svo mikið sem raun ber vitni án þess að nægilegur tími sé gefinn til þess að menn geti þá talað saman. Það getur ekki farið saman fullt málfrelsi og takmarkaður fundartími nema að slíkt bitni á sjálfu lýðræðinu. Danir hafa og höfðu áratugum saman áhyggjur af þessu og nú er svo komið í Danmörku að þar þekkist ekki að bráðabirgðalög séu gefin út. Jafnvel þegar stærstu atburðir eiga sér stað í danskri sögu og kalla þarf saman þing til þess að taka afar stórar ákvarðanir, þá gerist það með þeim hætti að einungis það eina mál er til afgreiðslu og það er afgreitt á einum degi --- á einum degi, segi ég hér. Ég nefni t.d. olíuskattinn sem settur var á á sínum tíma og eins hið stóra mál þegar Danir, þetta forna heimsveldi, tók á það ráð að senda herskip til Persaflóa á sínum tíma sem auðvitað var stórmál fyrir Dani sem höfðu ekki átt í stríði áratugum saman og ekki af neinu afli árhundruðum saman. Það tók einn dag að kalla þingið saman og taka þessa ákvörðun. Og ég spyr þá sem þekkja til starfa Alþingis, bæði þá sem eru hér inni í salnum og hina sem á hverjum degi geta horft á störf þingsins hér hvort þeir trúa því og treysta að hægt sé að kalla saman þingið og láta það starfa eins og einhver stakk upp á í 10 eða 20 mínútur eða í einn dag til þess að fjalla um mál á borð við þau sem koma upp og er nauðsyn að gera breytingar á lögum um. Ég vil nú aðeins fara frekar inn á þetta atriði því að þetta tel ég vera mjög mikilvægt fyrir framtíð mála og hvort hægt verði í framtíðinni að búast við því að ríkisstjórnin kalli frekar Alþingi saman en að gefa út bráðabirgðalög.  
             Kem ég nú að því atriði sem ég tel mjög mikilvægt þegar fjallað er um þann þátt hvort kalla skuli þing saman því ég tel það vera bagalegt að ekki sé hægt að kalla þing saman og leysa úr málum með löggjöf í stað þess að gefa út bráðabirgðalög. Þannig var að þegar stjórnarskránni var breytt síðast, þá stóð til að setja inn í þingskapalög sérstakt ákvæði um það hvernig hægt væri að greiða fyrir þingstörfum þegar stæði sérstaklega á. Í frv. sem hv. þm. Páll Pétursson, Guðrún Helgadóttir, Kristín Einarsdóttir, Hjörleifur Guttormsson og fleiri fluttu var að finna ákvæði sem síðar fór inn í frv. sem flutt var af öllum þingflokkum um þingskapalög. Þetta ákvæði var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Þegar brýna nauðsyn ber til getur forsrh. gert tillögu um að ræðutími þingmanna og annarra ráðherra en þess sem mælir fyrir stjfrv. sé takmarkaður við 8 mínútur og ræðutími framsögumanna meiri og minni hluta nefnda við 15 mínútur. Hverjum þingmanni skal þá einungis heimilt að tala einu sinni við hverja umræðu og framsögumanni tvisvar en eigi fleiri en tveimur þingmönnum að framsögumanni meðtöldum frá hverjum þingflokki. Slík tillaga forsrh. skal borin undir atkvæði umræðulaust.`` Og í yfirliti sem fylgdi með frv. segir svo um umræður í f-lið, með leyfi forseta: ,,Sérstök takmörkun umræðna eftir tillögu forsrh. er leyfð þegar brýna nauðsyn ber til að hraða afgreiðslu þingmáls. Þetta er einkum hugsað í tengslum við afgreiðslu frumvarpa til staðfestingar bráðabirgðalaga.`` Og í stjórnskipunarlagafrumvarpinu segir svo í lok greinargerðar með 5. gr. sem fjallar um bráðabirgðalög, með leyfi forseta: ,,Þess má geta að í drögum að þingskapalögum eru ákvæði sem koma eiga í veg fyrir að staðfestingarfrumvörp falli vegna óeðlilega langra umræðna.`` Ég vona þegar þetta er sagt að menn átti sig á því að þetta náði ekki í gegn. Þetta féll út úr frv. Og ég hygg að þetta sé ein af ástæðunum fyrir því að ekki verður hjá því komist að ríkisstjórnir, ekki einungis sú sem nú situr heldur ríkisstjórnir í framtíðinni, munu hugsa sig tvisvar um áður en þær hyggjast kalla þing saman fremur en að beita bráðabirgðalagaákvæðinu sem út af fyrir sig er ekkert við að segja að ríkisstjórnir geri og hafi gert um árabil. Ég vek athygli á þessu vegna þess að af einhverjum ástæðum fór þetta þingskapaákvæði ekki inn í lögin á sínum tíma eins og ætlast var til þegar stjórnarskránni var breytt. Ég vil geta þess, virðulegur forseti, að þegar bráðabirgðalögin voru sett var tiltölulega stutt til þings og þess vegna ljóst að staðfestingarfrv. yrði til umræðu mjög fljótlega. Ég vil einnig, virðulegur forseti, geta þess að flutt hefur verið nýtt frv. og staðið þannig við efnisyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og ég hef óska eftir því að það frv. megi eiga efnislega samleið til nefndarinnar sem um málið fjallar, efh.- og viðskn., og vænti þess að málin verði skoðuð saman. Ég kynnti það frv. fulltrúum stjórnmálaflokkanna áður en það var lagt fram og ég legg áherslu á að það mál nái fram að ganga á yfirstandandi þingi og minni á að bráðabirgðalög þarf að staðfesta, ef gömlu lögin eiga ekki að rakna upp, áður en 6 vikum er lokið af þinginu. Það þýðir að ljúka verður afgreiðslu þessa máls áður en þing fer heim og tekur sér leyfi sem mér skilst að um sé samkomulag síðar í þessum mánuði. Það er freistandi hér að eyða ýmsum misskilningi sem komið hefur upp varðandi það frv. Það er aðeins eitt atriði sem ég vil nefna af því að ég heyrði frá því að prestar hefðu gert athugasemd við það frv. Án þess að það sé hér til umræðu vil ég geta þess að þrátt fyrir fjölmörg rök þess efnis sem fram hafa komið um að prestar ættu að standa utan við ákvarðanir Kjaradóms og kjaranefndar var það gert, ekki síst fyrir mín orð, að stétt prestanna er látin falla undir lögin um Kjaradóm og kjaranefnd. Ég tel að það sé mikilvægt og bendi á að hlutverk kjaranefndar samkvæmt því frv. er að hluta til hlutverk Kjaradóms áður og bendi á að þessi eina stétt sem nú fellur undir kjaranefndina var að sjálfsögðu stétt sem áður tók laun samkvæmt kjarasamningum við ríkið og það má alls ekki rugla því saman við að hér sé verið að ráðast á kirkjuna eða draga úr sjálfstæði hennar. Vísa ég að öðru leyti til greinargerðar með því frv. Virðulegi forseti. Ég er kominn að lokum míns máls. Ég hef heyrt það á frammíköllum að mönnum hefur þótt þessi lestur æðilangur. Ég vil einungis af því tilefni segja að ég tel að það sé afar mikilvægt að við áttum okkur á því hér hvernig við hyggjumst taka á bráðabirgðalöggjafarvaldinu í framtíðinni og hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til þess að við sleppum fram hjá því og getum kallað Alþingi saman. Um það hljóta umræðurnar að snúast um þetta tiltekna frv. En við megum heldur ekki gleyma því að fyrir liggur annað frv. um sama efni og ég tel að það sé mikið í húfi fyrir alþingismenn og alla þá sem þurfa að hlíta niðurstöðu Kjaradóms að þessi mál fái efnislega afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Ég tel að það sé bæði þingi og þjóð fyrir bestu. Að þessum orðum töluðum legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég var nokkuð undrandi á þessari framsöguræðu hæstv. fjmrh. Þar að auki mismælti hann sig nú hér í ræðunni, eins og menn muna, nokkuð skemmtilega og sérkennilega en það hefur kannski verið vegna þess að það sem var á undan í ræðunni efnislega var nú æðisérkennilegt. Ég skil satt að segja ekki hvers vegna hæstv. fjmrh. var að leggja þennan krók á sig til þess að fara að segja að það sem ég hafði sagt um yfirvinnugreiðslur í minni ráðherratíð hjá yfirmönnum ráðuneytisins hefði ekki verið rétt. Ég skil satt að segja ekki tilefni þess. Það vill nú svo til að hér í hliðarsal situr sá embættismaður sem ráðherrann hafði með sér hingað til þingsins og ég bið hann nú persónulega forláts að ég neyðist til þess að víkja að því hér vegna ummæla hans núverandi embættismanns. En þegar sá embættismaður gegndi yfirmannsstöðu í ráðuneytinu sendi hann yfirvinnureikninga til mín sem ég skrifaði ekki upp á og voru sendir út aftur. Þetta hefur hann staðfest hér í hliðarsal þannig að ég satt að segja skil ekki hvað ráðherranum gengur til að vera að draga þetta mál hér með þessum hætti inn í þessa framsöguræðu. Ég er alveg reiðubúinn að ræða málið við ráðherrann síðar og ítarlegar eða við annað tækifæri. Ég hef óskað eftir því að fá símasamband við Magnús Pétursson, núv. ráðuneytisstjóra, hann er hins vegar á ferðalagi, en vildi strax nota þetta tækifæri til þess að mótmæla þessum sérkennilega efnisþætti og sá embættismaður fjmrn. sem hér situr í hliðarsal hefur staðfest að a.m.k. í hans tilviki var það rétt sem ég sagði um málið.

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. hafi ekki verið í þingsal þegar ég ræddi um þetta mál 

Virðulegi forseti. Ég verð æ meira undrandi á ræðuflutningi hæstv. fjmrh. Fyrst segir hann að það sem ég hafi átt við eða átt að tala um hafi verið að það sem gerðist í ráðuneytinu væri allt á ábyrgð ráðherrans. Auðvitað er það rétt. Það er á ábyrgð ráðherrans, ég hef aldrei skotið mér undan því, hæstv. ráðherra. En ég var hins vegar spurður í þessu blaðaviðtali hvort ég hefði skrifað upp á yfirvinnureikninga sem er alveg nákvæm og skýr spurning og ég svaraði nei við því, ég hefði ekki gert það. Það vill svo til að við höfum hér í hliðarsal þann embættismann sem var hagsýslustjóri, annar af tveimur æðstu yfirmönnum undir fjármálaráðherra í fjármálaráðherratíð minni og hann hefur staðfest það hér við mig í einkasamtali í hliðarsalnum undir ræðu fjmrh. að hann hafi sent mér yfirvinnureikninga sem ég skrifaði ekki upp á og sendi út aftur. Nú vill hins vegar núv. hæstv. fjmrh. fara að leiða það inn í málið hvort viðkomandi ráðuneytisstjórar hafi tekið sér yfirvinnu án þess að hafa til þess heimild frá ráðherranum. Það er nú satt að segja þannig áburður hér í ræðustól á Alþingi af hálfu hæstv. fjmrh. í garð æðstu yfirmanna ráðuneytisins að ég kýs að ræða það fyrst við viðkomandi yfirmenn alla. Ég hef þegar gert það við þann sem situr hér í hliðarsal, Indriða H. Þorláksson. Það voru tveir aðrir sem gegndu þessum stöðum í minni tíð, Sigurgeir Jónsson og Magnús Pétursson, og ég mun að sjálfsögðu ræða við þá. En núv. fjmrh. verður hins vegar að eiga þessa furðulegu yfirlýsingu sína hér við embættismenn sína sjálfur. Varðandi það fyrra atriði sem hann nefndi, þá tel ég það vera skýrt að þeir menn sem ég skipa sem fjmrh. í stöður og eru áfram í þeim stöðum sem fulltrúar fjmrn. og fjmrh. eru auðvitað fulltrúar þess fjmrh. og fjmrn. sem er við völd hverju sinni. Þeir eru ekki áfram persónulegir fulltrúar mínir eftir að ég hef farið úr ráðuneytinu. Ég hef nú satt að segja aldrei heyrt svona frumlega skýringu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir það að það skuli fram hér að það sé gerður skýr greinarmunur á því að skrifa upp á eða bera ábyrgð á og hafa vitund um og vilja hverjar yfirvinnugreiðslur eru. Vegna þess að þetta er mjög mikilvægt mál fyrir þá sem hér eiga í hlut, þá skil ég það svo og ég þakka hv. þm. fyrir það að hann hafi að sjálfsögðu samþykkt yfirvinnuna og að það sem hér er eftir honum haft þýði einungis það að hann hafi ekki skrifað upp á þessa yfirvinnu sjálfur. Og það er það sem skiptir öllu máli að menn fái að vita vegna þess að þessi ummæli hv. þm. voru kannski af eðlilegum ástæðum misskilin af æðimörgum eins og kom fram í frekari umræðum um þetta mál í blöðum. En ég þakka hv. þm. hreinskilni hans hér í umræðunni.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þegar stjórnarskránni var breytt síðast í tengslum við þingskapalögin, þá var það markmið löggjafans, markmið allra flokka að þrengja verulega svigrúm bráðabirgðalöggjafans frá því sem verið hafði. Það er engin spurning um það. Og þó að menn hafi horfið frá fyrstu hugmyndum í þeim efnum að því er varðaði meðferð mála hér á Alþingi, þá lá þessi vilji löggjafans fyrir, þingmanna úr öllum flokkum sem fluttu það frv. sem svo að lokum varð að lögum. Þess vegna verð ég að segja það, virðulegi forseti, að ég tel það hættulegan skilning og mjög alvarlegt umhugsunarefni þegar hæstv. fjmrh. segir í framsöguræðu sinni fyrir fyrstu bráðabirgðalögunum sem sett eru eftir að stjórnarskránni var breytt, að ríkisstjórnin hafi kosið að setja bráðabirgðalög af því að hún óttaðist að það færi fram umræða á Alþingi. Það auðvitað gengur ekki að láta yfirlýsingu af þessu tagi frá hæstv. fjmrh. í þessu tilviki fara hér fram í þingsalnum án þess að henni sé mótmælt og það vil ég gera sérstaklega sem aðili að þeim nefndum sem sömdu þingskapalagafrumvörpin eins og þau voru í lokagerð sinni. Í öðru lagi vil ég segja við hæstv. fjmrh. að um það eru mýmörg dæmi að Alþingi hafi á nokkrum mínútum eða nokkrum klukkustundum afgreitt mál þegar mikið hefur verið talið liggja við, m.a. í tengslum við niðurstöður kjaradeilna af ýmsu lagi, setningu laga um gerðardóma eða úrskurðaraðila í viðkvæmum kjaradeilum sem hefðu getað haft í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðfélagið í heild. Þá var það svo hvað eftir annað að fulltrúar allra flokka beittu sér fyrir því að um þau mál fóru fram mjög stuttar umræður á Alþingi og þess vegna gat ríkisstjórnin auðvitað beitt sér fyrir því að kalla Alþingi saman. Hún hefur enga afsökun og ummæli fjmrh. stríða gegn viðhorfum löggjafans þegar stjórnarskránni var breytt síðast í þessu efni.

Virðulegi forseti. Þetta er misskilningur sem kemur fram í máli hv. þm. Svo segir í greinargerð með greininni, 5. gr. sem síðar varð 6. gr. stjórnarskipunarlaganna: ,,Í fyrsta lagi eru lagðar til smávægilegar breytingar á orðalagi 1. mgr. vegna breytingar á starfstíma Alþingis. Orðin ,,milli þinga`` falla brott en í staðinn koma orðin ,,þegar Alþingi er ekki að störfum.`` Hér er því ekki um að ræða breytingu á þeim skilyrðum sem verið hafa fyrir útgáfu bráðabirgðalaga.`` Í öðru lagi er síðan fjallað um mánaðarfrestinn sem lengdist í sex vikur og þar segir m.a.: ,,Mánaðarfresturinn er settur í því skyni að Alþingi taki svo fljótt sem auðið er afstöðu til bráðabirgðalaga sem gefin hafa verið út meðan það sat ekki að störfum svo að það réttarástand sem bráðabirgðalög hafa skapað standi sem styst eftir að löggjafarvaldið hefur tekið til starfa á ný. Þess má geta að í drögum að þingskapalögum eru ákvæði sem koma eiga í veg fyrir að staðfestingarfrv. falli vegna óeðlilega langra umræðna.`` Það er augljóst hjá öllum þeim sem skoða þetta mál, og ég hef látið skoða það mjög rækilega, að það var ekki tilgangur löggjafans að breyta þessum skilyrðum eins og ranglega hefur hér verið haldið fram.

Virðulegi forseti. Þess eru auðvitað engar forsendur eða aðstæður að fara ítarlega yfir aðdraganda þessa máls. Ég fullyrði hins vegar á ný að það var vilji löggjafans að þrengja að möguleikum bráðabirgðalöggjafans með síðustu stjórnarskrárbreytingu og ég segi: Fyrir því eru mýmörg dæmi að Alþingi og fulltrúar allra flokka hafi fallist á að taka mál í gegnum þingið með mjög miklum hraða þegar mikið hefur legið við. Ég tel hins vegar óhjákvæmilegt út af ummælum hæstv. fjmrh. að um þetta mál verði sérstaklega fjallað ef ekki í þessari umræðu þá síðar við meðferð þessa máls vegna þess að ég tel að hann sem ráðherra málsins fari ranglega með forsendur þess og það er hættulegt upp á framhaldið.

Virðulegi forseti. Ég verð enn á ný að hryggja hv. þm. með því að þetta er misskilningur sem hann heldur hér fram. Það breytir hins vegar ekki því að útgáfa bráðabirgðalaga og umfjöllun bráðabirgðalaga í þinginu eru efni sem þingmenn eiga að sjálfsögðu að ræða mjög nákvæmlega og ég skal ekki undan því skorast því að ég hef sjálfur af því áhyggjur að það skuli ekki vera hægt með góðu móti samkvæmt þingskapalögum að kalla saman Alþingi og ná fram nýjum lögum á tiltölulega skömmum tíma eins og öðrum þjóðum hefur tekist. Um það get ég verið hv. þm. sammála en að hinu leytinu er það misskilningur sem hann hefur hér haldið fram.

Herra forseti. Ég vil þakka þá nýbreytni forseta að þeir vísa gjarnan í þær greinar í þingskapalögum sem við eiga þegar þeir gera grein fyrir sínum úrskurði eða afstöðu. Sérstaklega hefur þetta verið áberandi með vinnubrögð hjá hv. 5. þm. Austurl. Nú hefur það aftur á móti gerst að tveir hæstv. ráðherrar hafa í skrifuðum ræðum sem þeir hafa komið með hér í ræðustól tekið sér það bessaleyfi að tala fyrir málum sem ekki eru á dagskrá samhliða því máli sem verið er að ræða. Þetta gerði hæstv. iðnrh. þegar hann eyddi í ræðu um EES stórum hluta af sínum ræðutíma einnig í að ræða stjórnarskrárfrv. sem hér hafði verið lagt fram. Þetta gerði hæstv. fjmrh. þegar hann í ræðu um bráðabirgðalög gerir að umræðuefni annað frv. sem hann hyggst flytja. Ég hefði talið eðlilegt undir slíkum kringumstæðum að hæstv. ráðherra hefði leitað eftir því hjá forseta að fá að tala fyrir báðum málunum samtímis. Þá hefði fyrri hluti ræðunnar getað farið í það að útskýra hve brýn nauðsyn var að setja bráðabirgðalögin og seinni hlutinn í að útskýra að þau væru svo vitlaus að það yrði að setja önnur lög strax á eftir. Þetta hefði getað orðið mjög fróðleg ræða og skemmtileg. En því stend ég hér upp að ég óska eftir að fá að vita það hvort almennum þingmönnum leyfist það sama, þ.e. að fara vítt yfir völlinn gagnvart frumvörpum sem hér er búið að leggja fram en ekki taka á dagskrá því að það er óhjákvæmilegt að það sé upplýst af forseta hvort réttur ræðumanna sé jafn í þessum efnum eða hvort ráðherrar hafa fengið á bak við einhver sérstök mannréttindi hér í þinginu hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Þetta er að sjálfsögðu mjög athyglisvert mál sem hér er bryddað upp á. Ég vil taka það fram að í mínu máli hér áðan ræddi ég um stjórnarskrána, um þingskapalög, um frv. til staðfestingar laganna, um lög um Kjaradóm, bæði fyrr og nú, og um fyrirliggjandi lagafrv. um Kjaradóm. Öll þessi lög og lagafrumvörp höfðu að sjálfsögðu mikla þýðingu fyrir efni þess máls sem var á dagskrá sem var frv. til staðfestingar laga um bráðabirgðalög. Ég vil að þetta komi hér fram af því að ég tel að allir þingmenn hafi rétt á því þegar þeir fara með framsöguræðu fyrir einstökum málum að nefna til sögunnar bæði lög, lagafrumvörp og annað það sem tengist beinlínis efni þess máls sem á dagskrá er og vil láta þennan skilning minn fá að koma hér fram við þessa þingskapaumræðu.

Forseti vill taka fram að auðvitað er miðað við það að þingmenn og ráðherrar að sjálfsögðu jafnframt ræði það mál sem á dagskrá er. Ráðherrar hafa þar ekki neinn frekari rétt en aðrir til að fara út fyrir efnið. Það hefur hins vegar hingað til ekki verið gerð athugasemd við það þó að menn minnist á önnur frumvörp í ræðum sínum en eru til umræðu en að sjálfsögðu er miðað við þá meginreglu að menn ræði það mál sem á dagskrá er.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir hans svar. Það verður ekki skilið á annan veg en þann að heimilt sé þrátt fyrir það að eitt mál sé hér á dagskrá að taka fyrir þau hin tvö hin merkilegu frumvörp sem hér liggja frammi um sama efni.

Forseti vill taka fram að hér er verið að ræða fyrsta málið á dagskrá og er miðað við að það mál sé rætt við þessa umræðu en önnur mál verða tekin eftir röð á dagskrá. Það getur hins vegar verið eðli málsins samkvæmt í lagi að minnast á önnur frumvörp þótt ekki að það sé mælt fyrir þeim öllum í einu eða þau rædd í einu lagi. Það er ekki miðað við það heldur er aðeins á dagskrá nú Kjaradómur, stjfrv., 19. mál á þskj. 19.

Frú forseti. Ég ætla að ræða það dagskrármál sem hér er til umræðu og ekki þau fylgifrumvörp eða tengd frumvörp sem næst koma á dagskránni. Við höfum nú hlustað á hæstv. fjmrh. flytja mikla langloku fyrir þessu staðfestingarfrv. um bráðabirgðalögin og sá var nú sannarlega ekki að flýta þingstörfunum með þessari ræðu. Meiri parturinn af ræðunni var náttúrlega óþarfur, en þó eru í henni atriði sem ástæða er til að gera athugasemdir við og óhjákvæmilegt er að gera athugasemdir við. Það er náttúrlega auðfundið á hæstv. fjmrh. að hann skammast sín fyrir þessa frammistöðu hjá sér og hjá ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin hefur staðið afar klaufalega að þessu máli og fjmrh. þar fremstur í flokki. Málsmeðferðin er óþingleg og óskynsamleg. Það var auðvitað andi og ætlun okkar þegar við breyttum stjórnarskránni að afnema, og við afnámum nánast heimildina til útgáfu bráðabirgðalaga af því að okkur þótti bráðabirgðalagasetning í þjóðfélaginu hjá fyrirfarandi ríkisstjórnum, og þar er ég ekki að undanskilja flokksbræður mína, hafa keyrt úr hófi og við vildum takmarka svo sem frekast væri kostur eða jafnvel banna setningu bráðabirgðalaga. Og það er grundvöllurinn undir því að nú stendur Alþingi allt árið. Það er grundvöllurinn undir því til þess að ríkisstjórnin þurfi ekki eða hafi ekki afsökun eftir atvikum til að grípa til bráðabirgðalaga. Við hins vegar treystum okkur ekki til þess þegar til kastanna kom að fella alveg út heimildina til bráðabirgðalagasetningar. Þau tilvik geta komið upp í ófriði, í náttúruhamförum að nauðsynlegt sé að lagasetning geti gengið með skjótari hætti en svo að unnt sé að kalla Alþingi saman. Hins vegar kom hvað eftir annað fram í ræðu hæstv. fjmrh. óvirðing á Alþingi og að hann telur að það hefði verið svo tímafrekt að fjalla um málið hér á Alþingi. Það er náttúrlega fjarri lagi að nota svona röksemdir og ég vil mótmæla hans óvirðulega tali um þessa stofnun. Það var ósæmilegt. Niðurstaða í þessu máli hefði ekki þurft að taka mjög langan tíma ef ráðherra hefði nú verið laginn og snjall sem hann var því miður ekki. Það hefði verið hægt að kynna málið og ræða það í efh.- og viðskn., kveðja hana saman til fundar fyrst, leggja síðan málið fyrir Alþingi og ég hef ekki trú á því að hér hefðu þurft að verða svo langar umræður um það að ástæða væri til að óttast að neinu væri spillt. Sú hugsun sem fram kom hjá ráðherranum er náttúrlega alveg forkastanleg að það sé svo seinlegt að láta löggjafarsamkomu þjóðarinnar fjalla um lögin að það væri miklu betra að gera það bara sjálfur og vera fljótur að. Þetta eru hugarórar einræðisherra og er ekki boðlegt og alls ekki á að líðast og mönnum á ekki að haldast það uppi ómótmælt að tala eða hugsa svona. Varðandi efnisatriði þessa máls, þá voru kjaradómslögin, sem hæstv. fjmrh. var að afnema, sett í fjármálaráðherratíð hæstv. núv. sjútvrh., Þorsteins Pálssonar. Þetta voru lög nr. 92 frá 31. des. 1986. Ég átti tækifæri til að koma dálítið að þessari lagasetningu sem formaður fjárhags- og viðskiptanefndar, eins og nefndin hét þegar þessi lög voru sett. Að baki lagasetningarinnar um Kjaradóm var sú hugsun að koma upp óháðum og sjálfstæðum dómstóli sem ákvæði tilgreindum opinberum starfsmönnum laun. Við munum þá tíð, a.m.k. sum okkar, að Alþingi ákvað launakjör þingmanna og ráðherra. Það sætti mjög mikilli gagnrýni úti í þjóðfélaginu að alþingismenn væru að ákveða sjálfum sér laun og þar af leiðandi hurfum við að því ráði að kasta okkur undir Kjaradóm og hlíta úrskurði hans. Í 6. gr. laganna um Kjaradóm er dómendum skylt að gæta innbyrðis samræmis í launum þeim sem hann ákveður og jafnframt er honum skylt að sjá um að þau séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu hjá þeim sem sambærilegir geta talist með tilliti til starfa og ábyrgðar. Þegar þessi lög voru sett á sínum tíma, þá sýndist okkur þetta vera fullnægjandi og skynsamlega kveðið á um þá forskrift sem Kjaradómur skyldi fara eftir. Því verður hins vegar ekki á móti mælt að Kjaradómur hefur verið býsna svifaseinn í ákvörðunum sínum og honum hefur á undanförnum árum gengið fremur illa að fara eftir þessari forskrift laganna. Það hefur skapast mjög mikið misræmi innbyrðis á milli rauntekna þeirra sem taka laun samkvæmt Kjaradómi, m.a. vegna nefndalauna og ómældrar yfirvinnu hjá sumum. Mér finnst það ekki réttlátt að margir starfsmenn ráðuneytanna séu á hærri launum en t.d. ráðherrarnir og sama gildir um starfsmenn hins opinbera hvarvetna í þjóðfélaginu. Mér finnst það ekki skynsamlegt að forstjóri Ríkisspítalanna t.d. hafi miklu hærri laun en heilbrrh. Það tekur ekkert betra við ef gerður er samanburður á launum kjaradómsþola annars vegar og launum stjórnenda einkafyrirtækja á almennum markaði eða forustumanna launþegasamtaka eða félagssamtaka hins vegar. Ég tel ekki rétt að forseti ASÍ hafi t.d. tvöföld laun á við félmrh. eða framkvæmdastjóri LÍÚ tvöföld laun á við sjútvrh. svo að bara tvö dæmi séu tekin. Í blöðunum í sumar hefur töluvert verið fjallað um rauntekjur einstakra toppa í atvinnulífi og reyndar í opinberum stöðum líka og það kemur náttúrlega í ljós að Kjaradómur hefur ekki sinnt því hlutverki sínu að gæta þarna eðlilegs samræmis. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að launastefnan í landinu sé hófsöm en ég bendi á að það getur verið hættulegt að hafa dómara eða löggjafa eða handhafa framkvæmdarvalds ákaflega illa launaða þá þegar af þeirri ástæðu að það verður þá fyrr en seinna skortur á hæfum mönnum til þess að annast framkvæmdarvaldið, löggjafarstarfið eða dómsvaldið eða til þess að dæma. Efnahagslegt sjálfstæði er í sjálfu sér ákaflega mikilvægt og maður sem er í peningavandræðum er að öðru jöfnu opnari fyrir því að láta annarleg sjónarmið eða jafnvel mútur hafa áhrif á afstöðu sína heldur en sá sem býr við sæmilegt efnahagslegt öryggi. Ég vil sem sagt meina að loksins þegar Kjaradómur mannaði sig upp í sumar að kveða upp dóm og færa klukkuna til nútímans, þá hafi Kjaradómur verið að reyna að vinna eftir þeim lögum og þeim forskriftum sem hann hafði. Það var hins vegar alveg augljóst að þjóðfélagslega var niðurstaða dómsins óheppileg og eðlilegt að gripið væri til einhverra gagnaðgerða og ég er ekki að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það í sjálfu sér. Kjaradómur hefði auðvitað getað náð innbyrðis samræmi á milli kjaradómsþola, t.d. með þeim hætti að úrskurða forseta Íslands 1,7% hækkun og raða síðan í samræmi við það, en ég tel að forseti Íslands eigi að vera hæstur ríkisstarfsmanna, hækka einhverja kannski lítillega en þá hefði hann jafnframt orðið að stórlækka aðra. Og í þessari kjaradómsumræðu allri hefur athyglin beinst að þeim sem Kjaradómur lyfti, þeim sem Kjaradómur hækkaði en ekki þeim sem Kjaradómur ætlaði að lækka í launum. En það var ein af þeim forsendum sem Kjaradómur gaf út þegar hann birti dóminn að ríkisútgjöldin ættu ekki að hækka verulega við þær breytingar sem dómurinn lagði til. Það var náttúrlega ekki eðlilegt heldur að þeir sem dómurinn kom verst við, þ.e. þeir sem Kjaradómur ætlaði að skerða hlutinn hjá, yndu því glaðir. Ráðuneytisstjórnarnir vildu auðvitað vera áfram miklu hærri en ráðherrarnir. Og þeir sem sáu fram á lækkun blésu auðvitað að eldi þeim sem kviknað hafði í almenningsálitinu og þetta endaði með því að ráðuneytisstjórarnir létu ráðherrana fara að beita sér í málinu. ,,Yes, minister.`` Það tókst nú ekki reglulega lánlega til hjá blessaðri ríkisstjórninni þegar hún fór að beita sér í málinu. Fyrst skrifuðu þeir Kjaradómi bréf og báðu hann að gera svo vel og éta dóminn ofan í sig sem Kjaradómur gerði ekki. Í staðinn fyrir þá að kalla saman Alþingi og setja lög sem ekki hefðu í för með sér stórfellda röskun á vinnumarkaði, gripu þeir til þess óyndisúrræðis, þessa óþinglega óyndisúrræðis af því að þeir voru hræddir við Alþingi, af því að þeir nenntu ekki að standa fyrir máli sínu hér, af því að þeir vildu ekki eyða tíma í það að fara með lýðræðislegum hætti að málum, þá ruku þeir til og settu þessi klúðurslegu bráðabirgðalög, þ.e. fjmrh. tók raunverulega launaákvarðanirnar í eigin hendur. Auðvitað sér hæstv. fjmrh., sem er greindur og gegn maður, hvílíkt klúður þetta var hjá honum og það var náttúrlega auðfundið á ræðu hans hér áðan hve mikið hann skammaðist sín fyrir þessa frammistöðu. Nú hefur hæstv. fjmrh. látið semja frv. til nýrra laga um Kjaradóm. Hann bað þingflokka stjórnarandstöðunnar að taka þátt í því með sér. Við neituðum því. Við framsóknarmenn kærum okkur ekki um að taka þátt í þessum leik, enda er illa og óviturlega til hans stofnað en ég ætla ekki að fara að ræða næsta dagskrármál, þ.e. frv. til laga um nýjan Kjaradóm og kjaranefnd. Mér sýnist að klúðrið haldi þar áfram. Þessi svokallaða kjaranefnd sem þar er lagt til að sett verði upp verður náttúrlega raunverulega bara málpípa fjmrh. Hann skipar hana að mestu leyti og þeir sem verða að lúta niðurstöðum kjaranefndar eru raunverulega að lúta launaskömmtun fjmrh. Ég ætla sem sagt, frú forseti, ekki að ræða það þingmál. Ég vek athygli á því að þessi bráðabirgðalög, sú hrákasmíð sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir og ber alla ábyrgð á fellur úr gildi eftir fáeinar vikur, líklega einar þrjár vikur. Það er verkefni þingsins að ræða hina nýju skipan sem vafalaust þarfnast ítarlegrar umræðu og vandlegrar meðferðar í Alþingi og í þingnefnd. Mér segir svo hugur að það staðfestingarfrv. sem hér er til umræðu lognist út af og verði aldrei staðfest þannig að hæstv. fjmrh. hefði getað komist hjá því að halda sína löngu afsökunarræðu hér áðan. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira, frú forseti. Mér sýnist að ríkisstjórninni hafi mistekist í þessu máli eins og reyndar flestum öðrum.

Hæstv. forseti. Það má segja að kjarni þessa máls sé fyrst og fremst sé tvíþættur, þ.e. annars vegar efnisinnihaldið sem hér hefur nokkuð verið rætt en hins vegar er það svo aðferðin eða vinnubrögðin sem hæstv. ríkisstjórn greip til í vanda sínum eftir að fyrir lá úrskurður Kjaradóms á dögunum. Ég mun aðallega ræða þetta síðarnefnda þar sem ég lít svo á að það sé á margan hátt eðlilegra að ræða hin almennu efnisatriði sem lúta að starfi Kjaradóms og skipan mála þar undir þeim dagskrárlið sem hér er nr. 2 og kemur væntanlega til umræðu næst á eftir þessum. Þar er verið að fjalla efnislega um lagaákvæði um Kjaradóm og að mörgu leyti eðlilegra umræðunnar vegna að menn haldi sig þá við efnisþættina þar. Staðreyndin er sú að hér er að baki mikil hrakfallasaga þar sem eru viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við hinum óvænta úrskurði Kjaradóms sem féll 26. júní sl. Niðurstaðan hefur orðið mönnum talsvert umræðuefni nú þegar, þ.e. sú lending hæstv. ríkisstjórnar að ákveða eftir langan fund að kvöldi dags að senda bifreið með bráðabirgðalög upp á Akranes og láta forseta Íslands rita þar undir, undir miðnættið þann dag rétt eins og líf þjóðarinnar beinlínis lægi við að ljúka þessu nú öllu saman á fáeinum klukkutímum. Áður en ég ræði þann þátt sérstaklega ætla ég að rifja málið lítillega upp eins og það kom fyrir frá og með úrskurði Kjaradóms 26. júní ef ég man rétt og rekja mig í gegnum ferilinn þangað til ríkisstjórnin komst að þessari skrýtnu og óvæntu og furðulegu niðurstöðu sinni, sem afar fá rök standa fyrir að mínu mati, að setja bráðabirgðalög. Það er ljóst að mönnum kom úrskurður Kjaradóms á margan hátt á óvart. A.m.k. hygg ég að svo hafi verið að fæstir hefðu átt von á því eftir þá löngu kyrrstöðu sem ríkt hafði varðandi starfsemi Kjaradóms sem um árabil hafði nánast ekki hróflað við launum þeirra starfsmanna sem undir hann heyrðu þrátt fyrir umtalsverðar breytingar úti á vinnumarkaðnum, að þá skyldi dómurinn, loksins þegar hann á annað borð fór út í efnislegar breytingar, taka þar jafnrösklega til hendinni og raun varð á. Mjög háar prósentutölur stungu sérstaklega í augun og þá eins og við mátti búast aðallega þær sem til hækkunar voru á launum einstakra starfsmanna eða hópa. Minna fór fyrir hinu að rætt væri um þá niðurstöðu sem dómurinn taldi vera að með þeim breytingum sem hann gerði og jöfnuðust nokkuð út, þær sem voru til lækkunar og hækkunar, væri ekki um umtalsverðar breytingar á heildarútgjöldum ríkisins vegna launa þessa hóps að ræða. Engu að síður er það svo að dagana 26. og 27. júní eru það fyrst og fremst þessar hækkanir sem eru fyrirferðarmiklar í umfjöllun fjölmiðla. En fyrstu viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar vekja líka nokkra athygli í ljósi þess sem síðar varð. 28. júní er viðtal við hæstv. forsrh. Davíð Oddsson í Morgunblaðinu og þar segir hann: ,,Hæpið er að ríkisstjórnin geti breytt dómi Kjaradóms, segir Davíð Oddsson eftir sérstakan ríkisstjórnarfund um málið í gær.`` Sem sagt, sá fyrsti af mörgum ríkisstjórnarfundum var haldinn 27. júní og eftir þann fund er niðurstaða hæstv. forsrh. í viðtölum við fjölmiðla sú að það sé hæpið að ríkisstjórnin geti hróflað við þessari niðurstöðu. Í fréttinni segir, með leyfi forseta, m.a. þetta: ,, . . . ríkisstjórnin væri nú að kanna lagalega stöðu dómsins og hvort hún eða löggjafarvaldið gæti á einhvern hátt breytt úrskurði hans og nefndi hann [þ.e. forsrh.] að í því sambandi væri setning bráðabirgðalaga til athugunar. Hann sagði þó að það væri mat þeirra lögfræðinga sem stjórnin hefði leitað til að afar hæpið væri að hægt væri að grípa til slíkra úrræða.`` --- Ég endurtek: að afar hæpið væri að hægt væri að grípa til slíkra úrræða. --- Þetta segir hæstv. forsrh. ekki í neinu fljótræði að ætla má, heldur eftir að ríkisstjórnin er búin að halda heilan fund um málið og hafa tvo sólarhringa til að kynna sér niðurstöðu dómsins. Síðan fer í gang sú leikflétta sem menn þekktu að hæstv. forsrh. skrifar Kjaradómi bréf, sem var merkileg hugkvæmni af hálfu hæstv. forsrh., og fer fram á það við hann að hann breyti niðurstöðu sinni, og hlýtur nú að teljast með fádæmum í sögunni að menn fari fram á það við óháðan dómstól eða óháðan aðila sem hefur dómstólsígildi eða stöðu samkvæmt stjórnskipun landsins  Strax næsta dag, a.m.k. er það komið í fjölmiðla 30. júní, liggur fyrir að Kjaradómur hafnar tilmælum ríkisstjórnarinnar og þurfti ekki langan tíma til. Kjaradómur sá einfaldlega ekki út frá þeim lögum sem hann starfaði samkvæmt að neinar forsendur væru til þess að taka upp sinn fyrri dóm og lái þeim hver sem vill. Þetta gaf að líta og umfjöllun um þetta í blöðunum 30. júní. Í fjölmiðlum þessa daga voru sömuleiðis viðtöl við fjölmarga forustumenn launafólks og aðila á vinnumarkaði sem allir eða flestir töldu niðurstöðu Kjaradóms óheppilega og hún mundi hafa mikla röskun í för með sér og stofna í uppnám þeim kjarasamningum sem gerðir höfðu verið. Blöðin tóku til við að skrifa um þetta leiðara. Sá fyrsti af mörgum sem Morgunblaðið skrifaði um þetta mál var 30. júní undir fyrirsögninni ,,Kjaradómur í kreppu.`` Í fjölmiðlum komu sömuleiðis fram upplýsingar um hversu mikil útgjöld ríkisins vegna elli- og eftirlaunalífeyrisgreiðslna mundu aukast vegna niðurstöðu dómsins. Hæstv. félmrh. kom aldrei þessu vant fram á sjónarsviðið með geislabaug um höfuðið og afþakkaði launahækkunina og sagðist mundu beita sér fyrir því að stöðva framgang dómsins. Síðan kemur næsti þáttur. Næsti fundur ríkisstjórnarinnar er 30. júní og frá niðurstöðu hans er sagt í morgunblöðunum 1. júlí, fundur sem stóð fram á kvöld, væntanlega annar í röðinni sem sérstaklega var boðaður um kjaradómsmálið. Og hver var niðurstaðan þá? Jú, hún var sú að ríkisstjórnin mundi, úr því að Kjaradómur var ekki svo vinsamlegur að taka upp dóminn að hennar tilmælum, ekkert aðhafast frekar í málinu fyrr en þing kæmi saman. Þá yrði lagt fram frv. til laga um endurskoðun á lögum um Kjaradóm. Niðurstaðan stendur og í frétt í Morgunblaðinu 1. júlí undir fyrirsögninni ,,Ákvörðun ríkisstjórnarinnar segir: Lög um Kjaradóm verði endurskoðuð.`` Með leyfi forseta áfram: ,,Eftir fund ríkisstjórnarinnar í gærkvöldi tilkynnti Davíð Oddsson forsætisráðherra ákvörðun hennar vegna úrskurðar Kjaradóms þann 26. júní.`` Yfirlýsing forsætisráðherra fer á eftir og aðdragandi málsins síðan rakinn og segir: ,,Kjaradómur hefur í dag synjað þessum tilmælum,`` þ.e. að taka upp dóminn ,,og sagt að hvorki séu efnisleg né lagaleg rök til slíkrar endurupptöku`` og sendi nú Kjaradómur ríkisstjórninni skeytið til baka með þessum orðum. Fyrir því sem hæstv. forsrh. fór fram á að Kjaradómur gerði voru hvorki efnisleg né lagaleg rök. Hvað var Kjaradómur að segja þarna? Hann var að segja að það sem forsrh. fór fram á við dóminn væri óheimilt, ólöglegt. Í ákvörðun ríkisstjórnarinnar í greinargerðinni frá 1. júlí segir áfram, með leyfi forseta: ,,Lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar telja að stjórnarskrá lýðveldisins setji því skorður að lög séu sett til að afnema eða breyta þessari niðurstöðu Kjaradóms.`` Hvar eru þessir lögfræðilegu ráðunautar ríkisstjórnarinnar nú? Og vel að merkja, hæstv. forseti, hvar er hæstv. forsrh. sem ég teldi nú að ætti að sjá sóma sinn í að vera viðstaddur umræðuna. Hér er það sem sagt skjalfest í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni sjálfri að hennar eigin lögfræðilegu ráðunautar hafi ráðið frá því að reyna að hrófla við þessari niðurstöðu Kjaradóms með lögum. Svo segir áfram í yfirlýsingunni og það var niðurstaða ríkisstjórnarinnar 1. júlí: ,,Ríkisstjórnin hefur ákveðið að endurskoða lög um Kjaradóm og mun leggja fram frumvarp um það efni þegar þing kemur saman á ný.`` Þetta var niðurstaða ríkisstjórnarinnar 1. júní  Morgunblaðið kemur svo út 2. júlí og þá er enn leiðari um þetta mál. Annar leiðarinn í Morgunblaðinu í röð á örfáum dögum sem er helgaður þessu máli. Og hver er fyrirsögn hans? ,,Örlagarík mistök.`` Og leiðaranum lýkur með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Með einni rangri ákvörðun á kvöldfundi þessarar stjórnar er stefnt í voða mesta árangri sem Íslendingar hafa náð í efnahagsmálum í tvo áratugi.`` Og vel að merkja, þessarar stjórnar er nánar tiltekið ríkisstjórn Íslands sem Morgunblaðið er þarna að fjalla um. Sömu daga héldu samtök launafólks fjölmenna fundi og áskoranir bárust víða að frá þeim og fleiri aðilum í þjóðfélaginu um að Alþingi kæmi saman til að taka á þessu máli. Forustumenn stjórnarandstöðunnar lýstu sig reiðubúna til þess að koma til þings og það var almenn krafa af hálfu aðila vinnumarkaðarins og fleiri aðila. En Morgunblaðið segir ekki skilið við málið með leiðaranum sínum 2. júlí heldur birtir það lögfræðiálit þeirra þriggja ráðgjafa ríkisstjórnarinnar sem til höfðu verið kallaðir eins og þau leggja sig. Hver er niðurstaðan þar? Í lögfræðiáliti Jónatans Sveinssonar hæstaréttarlögmanns segir og fyrirsögnin er valin í samræmi við það: ,,Dómurinn ekki felldur niður með stjórnvalds- eða lagaboði.`` Í áliti Jóns Steinars Gunnlaugssonar hrl. segir: ,,Hæpið að breyta megi Kjaradómi með bráðabirgðalögum.`` Og í textanum er í raun og veru kveðið fastar að orði en þetta. Eindregið ráðið frá því að láta sér detta í hug að breyta bráðabirgðalögum. Og í lögfræðiáliti Eiríks Tómassonar segir einnig, með leyfi forseta: ,,Sú spurning vaknar í þessu sambandi hvort unnt sé á grundvelli 28. gr. stjórnarskrárinnar að gefa út bráðabirgðalög um launakjör embættismanna og annarra ríkisstarfsmanna sem lög nr. 92/1986 taka til. Um það má vissulega deila hvort skilyrði séu til þess að gefa út slík lög, en bráðabirgðalög ber ekki að setja nema brýna nauðsyn beri til. Enn sem komið er hafa dómstólar ekki lýst því yfir að bráðabirgðalög brjóti í bága við stjórnarskrána vegna þess að brýna nauðsyn hafi skort til útgáfu þeirra. sbr. nú síðast héraðsdóm í svonefndu BHMR-máli uppkveðnum 13. mars 1991. Af þessum dómi verður hins vegar ráðið að dómstólar áskilja sér rétt til þess að kanna í hverju einstöku tilviki hvort bráðabirgðalöggjafinn hafi gengið of langt í þessu efni og er það mín skoðun að til þess geti komið að dómstólar lýsi bráðabirgðalög ógild vegna þess að ekki hafi borið brýna nauðsyn til útgáfu þeirra. Þess vegna ræð ég frá því að sú leið verði farin í þessu tilviki.`` Þetta segir í þriðja og síðasta lögfræðiálitinu sem ég vitna hér til og ríkisstjórnin hafði í höndunum þegar hún var að skoða þessi mál fyrstu daga júlímánaðar. Málið liggur sem sagt svona. Í eigin yfirlýsingu 1. júlí vísar ríkisstjórnin í lögfræðiálitin sem séu svo afdráttarlaus að það sé ekki talið gerlegt að hrófla við þessari niðurstöðu hvorki með bráðabirgðalögum né öðrum lögum. Í lögfræðiálitunum sjálfum sem Morgunblaðið birti daginn eftir geta menn lesið þetta hver fyrir sig. Mogginn er svo upptekinn af þessu að leiðarinn daginn eftir er enn helgaður málinu og þá er fjallað um álit lögfræðinganna. Niðurstaða Morgunblaðsins er sú að enn sé svigrúm fyrir Alþingi til að grípa inn í málið en það verði þá að koma saman til þess að gera það. Aftur vitna ég í niðurlag leiðarans en þar segir: ,,Ríkisstjórn og Alþingi hafa því enn svigrúm til að breyta þeim úrskurði Kjaradóms sem stefnir í voða miklum þjóðarhagsmunum. Þess vegna er nauðsynlegt og eðlilegt að Alþingi verði kallað saman þegar eftir helgi og þar verði sett sú löggjöf sem dugar til þess að tryggja hagsmuni þjóðarinnar í bráð og lengd.`` Þar með liggur afstaða Morgunblaðsins fyrir, afstaða aðila vinnumarkaðarins, stjórnarandstöðunnar, afstaða yfirleitt allra sem höfðu tjáð sig um málið og ríkisstjórnarinnar líka því að hún var sammála. Í yfirlýsingu 1. júlí telur hún að bráðabirgðalagasetning eða önnur lagasetning komi ekki til greina heldur eigi að kalla þingið saman eða bíða eftir því að það komi saman og að þá verði lagt fram nýtt frv. um endurskoðun á lögunum um Kjaradóm. Og enn er haldið áfram og 3. júlí segir í blöðum: ,,8--10 þúsund manna útifundur krefst þess að Alþingi verði strax kvatt saman. Ríkisstjórnin útilokar ekki að Alþingi verði kallað saman, segir forsrh. Félmrh. segist ekki treysta sér til að þiggja hækkun Kjaradóms.`` Þetta voru forsíðufréttirnar eða sverustu fyrirsagnirnar í fjölmiðlunum þessa daga. Hvað er ríkisstjórnin að hugsa þarna? Hún er að hugsa um að kalla þingið saman, forsrh. útilokar ekki að láta undan þeim þrýstingi sem þarna er orðinn.  Virðulegur forseti. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar á hinum fræga fundi á þingvölllum varð engu að síður sú að lausnin væri að setja bráðabirgðalög og ég hef mikið velt því fyrir mér hvers vegna. Hvers vegna í ósköpunum valdi hæstv. ríkisstjórn þá leið í ljósi allra þeirra aðstæðna sem lágu fyrir í málinu og ég hef gert grein fyrir? Er það virkilega þannig að stolt einhverra í ríkisstjórninni sé slíkt að þeir fari frekar út í ógöngur sem þessar heldur en að viðurkenna að þeim hafi orðið á og að láta undan kröfu og óskum annarra. Var það vegna þess að stjórnarandstaðan hafði þá afstöðu að þing ætti að koma saman sem hæstv. forsrh. og ríkisstjórn hans gat ekki hugsað sér að fara þá leið? Var það vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins vildu að Alþingi yrði kallað saman sem ríkisstjórnin gat ekki hugsað sér að fara þá leið? Því efnisástæðurnar eru ekki fyrir hendi. Það er rangt sem hæstv. fjmrh. sagði áðan að það hefði eitthvað verið því til fyrirstöðu að kalla þingið saman og láta það taka á þessu máli. Í ljósi þess að hér kemur í fyrsta sinn til beiting bráðabirgðalaga samkvæmt nýjum ákvæðum stjórnarskrárinnar er þetta auðvitað stóralvarlegt mál sem hér er á ferðinni. Og það er algerlega óhugsandi að hæstv. fjmrh. sleppi frá þeirri umræðu með jafnbillegum hætti og hann reyndi í framsöguræðu og andsvörum áðan. Ég trúi því ekki að menn séu svo minnislausir að ætla að sleppa Sjálfstfl., sem hafði hæst allra á þinginu 1990--1991 um að afnema ætti bráðabirgðalagaréttinn, við slíka leikfimi og loftfimleika í röksemdafærslum. Ég trúi því ekki. Staðreyndin er auðvitað sú að ef menn lesa hina nýju 28. gr. stjórnarskrárinnar, sem er sjálfsagt að gera hér með leyfi hæstv. forseta, og 35. gr.  ,,Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forsetinn gefið út bráðabirgðalög er Alþingi er ekki að störfum.`` Þessi setning er innan hornklofa í nýjustu prentun stjórnarskrárinnar vegna þess að hún bættist við 1991. ,,Ekki mega þau þó ríða í bág við stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir Alþingi þegar er það er komið saman á ný.`` 35. gr. kveður hins vegar á um samkomudag og starfstíma Alþingis og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Reglulegt Alþingi skal koma saman ár hvert hinn fyrsta dag októbermánaðar eða næsta virkan dag ef helgidagur er og stendur til jafnlengdar næsta árs hafi kjörtímabil alþingismanna ekki áður runnið út eða þing verið rofið.`` Í umræðunni nú hefur þegar verið nefnt það samhengi sem þessar breytingar voru í, að þingið skyldi starfa allt árið og stjórn þess og nefndir væru virkar og vakandi allt árið. Ein meginröksemdin fyrir því var sú að með því yrði heimild til setningar bráðabirgðalaga í raun og veru óþörf. Þar með væri hægt að kalla þingið saman með mun styttri fyrirvara en áður var hægt og það sem er þó mikilvægara í þessu sambandi er að þar með gæti þingið tekið til starfa umsvifalaust, vegna þess að forsetinn situr. Það þarf ekki að kjósa þinginu stjórn, ekki að kjósa nefndir og því er þinginu ekkert að vanbúnaði að hefja umfjöllun um mál á fyrstu mínútu eftir að það hefur fund hvenær ársins sem er samkvæmt hinni nýju stjórnarskrá. Auðvitað var það hugsun manna, ég bið hæstv. fjmrh. að hugsa sinn gang áður en hann heldur lengra út á þann þunna ís, að með þessu yrði bráðabirgðalagavaldið meira og minna óþarft. Er það nú ekki a.m.k. hyggilegt fyrir hæstv. fjmrh. að fara yfir ræður Sjálfstfl. frá umræðum um þetta mál 1990--1991 áður en hann segir mikið meira? Ég er ansi hræddur um að hann eigi eftir að reka sig á og þar yrði um hastarlegar mótsagnir í málflutningi að ræða miðað við það sem hann reyndi að segja áðan. Ekki var, virðulegur forseti, ófærðinni fyrir að fara þann 3. júlí í sumar, ef ég man rétt. Það vill svo til að þennan dag var ég staddur norður í landi í einstakri blíðu, sem reyndar var um allt land, þannig að þetta voru einhverjir sólríkustu og bestu dagar sumarsins og ekki ófærðinni fyrir að fara. Ekki var það ástæðan til þess að ekki var hægt að kalla þing saman að ætla mætti að menn yrðu veðurtepptir hist og her um landið. Nei, hæstv. forseti. Það þarf ekkert að mylja það meira með sér. Það voru engar frambærilegar ástæður fyrir því að kalla Alþingi ekki saman. Engar. Það var ekkert því til fyrirstöðu að þingið kæmi saman með fárra daga fyrirvara eða sólarhringa og það gat hafið störf, umfjöllun um þetta mál þegar í stað. Það þurfti engum tíma að eyða til þess að kjósa því nýja forustu eða skipa störfum þess með öðrum hætti eins og gera hefði þurft ef nýtt þing hefði tekið til starfa og gera þarf í upphafi hvers nýs þings að hausti. Eitt atriði enn er óhjákvæmilegt að nefna í þessu sambandi sem ég tel nú að afhjúpi meira en nokkuð annað hina skelfilegu nekt ríkisstjórnarinnar í þessu máli og það eru ákvæði frv. sjálfs, sem sagt þau að það hafi legið svona mikið á að setja bráðabirgðalög 3. júlí sl. að ekki hafi verið hægt að kalla þingið saman og afgreiða þau á næstu sólarhringum með eðlilegum hætti þó svo að Kjaradómi sé síðan ekki ætlað að skila niðurstöðu í málinu fyrr en 31. júlí. Í ákvæði til bráðabirgða segir: ,,Kjaradómur skal svo fljótt sem verða má, og eigi síðar en 31. júlí 1992, kveða upp nýja úrskurði á grundvelli þessara laga. Gildistaka hinna nýju úrskurða skal miðast við 1. ágúst 1992.`` Það er tæpur mánuður til stefnu, hæstv. fjmrh., samkvæmt ákvæðum í ykkar eigin frv. Og hvernig á þá að sannfæra okkur um það að tíminn hafi verið svo naumur að óhjákvæmilegt hafi verið að grípa til bráðabirgðavaldsins? Það er ekki hægt. Það gat engum sköpum skipt fyrir Kjaradóm hvort hann hafði 25 daga, 27 daga eða 28 daga til að vinna þetta verk sem þarna átti að ætla honum. Það þýðir ekki að telja okkur trú um það þannig að sjálf meginröksemdin og sú sem stjórnarskráin gengur út frá að verði að vera fyrir hendi hrynur þegar farið er ofan í efnisatriði frv. sjálfs því auðvitað er það alveg ljóst að nauðsynin verður að vera svo brýn, þ.e. svo aðkallandi að það sé ekki tími til neins annars en að setja bráðabirgðalög. Hérna inni í efri deild heitinni eru orðabækurnar íslensku ef menn vilja fletta upp á orðinu ,,brýn`` og orðskýringum því fylgjandi. En ætli við skiljum það ekki nægilega vel, allir sem hér erum að eiga orðaskipti. Nei, hæstv. forseti. Ég tel að þetta sé satt best að segja ákaflega dapurlegt og ríkisstjórnin sjálf sé þarna í svo hrikalegri mótsögn við sjálfa sig, hafi farið slíka kollhnísa í málinu að mér er til efs að maður hafi séð annað eins. Ég hvet menn til þess að hafa samband við bókasafn Alþingis, fá hjá því blaðaúrklippurnar frá 26. júní til og með 3. júlí sem þingið safnar og flokkar niður undir hausnum kjaramál og fara í gegnum þær. Ég vænti þess að það þætti fleirum en mér fróðleg lesning að sjá þessa ótrúlegu kollhnísa sem ríkisstjórnin fór þarna í málinu. Það má e.t.v. reyna að finna í því einhverjar skýringar á þessari hrapallegu niðurstöðu. Síðan er ekki mikið meira að gera í sjálfu sér í málinu en að hv. nefnd sem þetta fær til umfjöllunar hlýtur auðvitað að kanna það sjálfstætt og á sínum eigin forsendum hvernig málið liggur m.a. gagnvart ákvæðum 28. og 35. gr. stjórnarskrárinnar. En ég verð að játa þá fáfræði mína hér að mér er ekki alveg ljóst hvað á að gera við þær aðstæður að ríkisstjórnin hafi þegar gripið til bráðabirgðalagavalds sem ekki reynist síðan vera fyrir hendi, eða ef svo fer. Og þegar svo það bætist við að þolandi úti í þjóðfélaginu hefur þegar höfðað mál, þá verður málið að mörgu leyti enn snúnara. Hvernig er þá eðlilegast að leiða það til lykta, ef t.d hv. efh.- og viðskn. kemst að þeirri niðurstöðu, eða einhverjir aðrir aðilar sem á vegum þingsins færu að skoða það, að bráðabirgðalagarétturinn hefði ekki verið virkur við þessar aðstæður? Það er það sem hæstv. ríkisstjórn þarf að sýna okkur fram á með einhverjum haldbetri rökum en þeim að hugsanlega hefðu einhverjir þingmenn nýtt sér málfrelsið hér og það hefði kannski tekið einhverja klukkutíma að afgreiða þetta mál eða þess vegna sólarhringa. Þó svo væri var lögunum ekki ætlað að hafa áhrif að undangenginni umfjöllun Kjaradóms fyrr en 1. ágúst þannig að það var tæpur mánuður til stefnu. Hæstv. forseti. Það líður nú senn að hefðbundnum þingflokksfundatíma og ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég á kost á því að skoða málið í þeirri nefnd sem væntanlega fær það til umfjöllunar. Ég þykist hafa fyrir mitt leyti gert nægjanlega grein fyrir því að það eru auðvitað stórfelldar efasemdir uppi um að það hafi á nokkurn hátt verið samrýmanlegt hugsun og orðanna hljóðan í þeim greinum stjórnarskrárinnar sem við eiga að hæstv. ríkisstjórn greip við þessar aðstæður til setningar bráðabirgðalaga. Ég held að hæstv. ríkisstjórn hafi sér fátt til málsbóta í þeim efnum og allra síst Sjálfstfl. en talsmenn hans höfðu manna hæst hér um það á sínum tíma að þetta rúma bráðabirgðalagavald væri óþolandi og það þyrfti að afnema. Ég var þeirrar skoðunar og vil láta hana koma hér fram að lokum um þennan þátt málsins að menn litu svo á að þessi bráðabirgðalagaréttur sem þarna stæði enn þá eftir þrátt fyrir stjórnarskrárbreytinguna væri næstum að segja einhverar leifar, einhverjar fornminjar sem menn reiknuðu ekki með að yrði gripið til eða grafnar upp framar nema þá hugsanlega þannig að við einhverjar algjörlega afbrigðilegar aðstæður eins og þegar náttúruhamfarir hefðu gengið yfir, ófriður eða menn við einhverjar mjög erfiðar aðstæður í vitlausri tíð um hávetur gætu ekki af tæknilegum ástæðum náð Alþingi saman, þá gæti þetta út af fyrir sig hugsast. En það væri þá eitthvað af því tagi sem hlyti að eiga við. Efnislega, hæstv. forseti, ætla ég ekki að hafa um þetta mörg orð að þessu sinni þar sem ég mun geyma mína umfjöllun um það þangað til frv. sjálft um Kjaradóm kemur á dagskrá, 2. dagskrármál þessa fundar. Ég vil eingöngu segja það að málið er að því leyti til á ýmsan hátt vandasamt að það má færa ýmis rök fram fyrir hinni efnislegu niðurstöðu Kjaradóms, bæði með henni og móti. Það er líka ljóst að aðstæður voru mjög erfiðar til þess að úrskurður af þessu tagi gæti komið til framkvæmda hvað sem mönnum sýndist um hann að öðru leyti, hvort sem menn hefðu nú meiri eða minni samúð með þeim tilfæringum sem Kjaradómur var að reyna að gera. Það eru allt saman efnisatriði sem mér finnst sjálfsagt að ræða og nauðsynlegt er að gera, en ég tel að sé heppilegast að halda algerlega utan við þennan stjórnarskrárþátt málsins eða bráðabirgðalagasetningarþátt sem ég hef hér fyrst og fremst gert að umtalsefni og læt fyrir mitt leyti nægja að þessu sinni við þennan hluta umræðunnar.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins örstutt. Í fyrsta lagi tel ég mig hafa sýnt fram á í fyrri ræðu minni að skilyrði til bráðabirgðalagaútgáfu hafa ekkert breyst og vitnaði þar til texta. Í öðru lagi vil ég benda á að málsókn hafði líka hafist þegar bráðabirgðalög voru til umræðu á sínum tíma vegna bráðabirgðalaganna 1990 og breytti auðvitað engu um meðferð máls á þingi. Það er hins vegar annað mál og rétt umræðuefni hversu æskilegt það er að beita bráðabirgðalögum en ég tel að þurfi að breyta þingsköpum til þess að liðka til fyrir því að hægt sé að kalla þing saman og afgreiða slík mál með snöggum hætti. En aðalatriðið er þetta sem ég ætlaði að taka á og það er varðandi lögfræðilegu álitsgerðirnar sem lágu fyrir. Ég tel að það þurfi að gera ríkan greinarmun á því hvort sett eru lög á niðurstöðuna eða hvort sett eru lög sem breyta efnisþáttunum sem niðurstaðan byggir á. Og það er þetta atriði sem ég var að reyna að leggja áherslu á í mínu máli og bendi á að lögfræðingarnir sögðu að það skipti ekki máli hvort um bráðabirðgalög eða önnur lög væri að ræða. Það væri vafasamt hvort hægt væri að setja lög á niðurstöðu dómsins en ég held að það hafi engum dottið í hug að það mætti ekki breyta lögunum um Kjaradóm og óska eftir því með lögum að hann endurskoðaði afstöðu sína og kvæði upp nýjan dóm.

Hæstv. forseti. Ég tel að hæstv. fjmrh. hafi alls ekki útskýrt hér eða flutt nein frambærileg rök fyrir því að það séu einhverjir þeir erfiðleikar eða einhverjar þær hindranir í vegi fyrir því að kalla þingið saman og láta það fjalla um mál af þessu tagi sem slíkt strandi á. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan að hann talaði um það eins og það væru einhverjir sérstakir vankantar eða meinbugir á því, og hann vitnar nú í þingsköpin. Ég bið hæstv. fjmrh. að tala þá skýrar og útskýra fyrir okkur hvað það er í þingsköpunum eða starfsháttum þingsins sem gerir það að verkum að ekki er hægt að kalla það saman við svona aðstæður. Er það það að menn hafi ótamarkaðan ræðutíma eða málfrelsi eða hvað er það, hæstv. ráðherra? Er það það að málin þurfa að fara í gegnum þrjár umræður? Hvernig sér hæstv. fjmrh. þetta fyrir sér? Að það verði tekið af mönnum málfrelsið og þetta verði bara ein umræða og þetta verði bara ein handaupprétting? Hvað er hæstv. fjmrh. að fara hér út í? Er ekki holt undir þeim málflutningi að stjórnarskrárvarin réttindi þingmanna hér í þessari stofnun séu þrándur í götu vinnubragða þegar svona stendur á? Er það ekki dálítið hættulegur málflutningur, hæstv. fjmrh., að skjóta sér á bak við það að slíkt sé svo tímafrekt og seinlegt að það gangi ekki? Munurinn á að kalla þingið saman og setja hér lög með venjulegum hætti og hinu að grípa til bráðabirgðalaganna er náttúrlega ærinn þegar horft er til þeirrar áhættu sem framkvæmdarvaldið tekur með því annars vegar að leggja fram frv. á þingi og leita eftir stuðningi við það samkvæmt venjulegum aðferðum þingræðisins en hins vegar að taka lögin í eigin hendur.

Virðulegi forseti. Ég ræddi nokkuð ítarlega í minni framsöguræðu um þennan þátt sem ég tel að sé umræðunnar virði, þ.e. hvernig hægt er að breyta reglum þingsins til þess að meiri möguleiki sé á því að þing verði kallað saman heldur en nú er í íslenskum lögum og benti á í því sambandi að Danir fara þannig að þegar þing þarf að kalla saman þar vegna atriða sem áður kostuðu bráðabirgðalög að þá lýkur þingið slíku starfi á einum degi. Ég held að það gæti til að mynda orðið okkar þingi til eftirbreytni. það sem ég segi hér og nú er ekki nein ásökun í garð núverandi stjórnarandstöðu heldur er einungis verið að skýra frá því að ég tel að þingið hafi alls ekki lokið því starfi sem hófst með síðustu breytingum heldur hafi verið fallið frá því og ég skýrði þetta mjög rækilega í minni ræðu. Sjálf breytingin á stjórnarskipunarlögunum var ekki breyting sem að neinu leyti raskaði skilyrðum 28. gr. eins og alls staðar hefur komið fram. Þingið heyktist hins vegar á því að klára málið og breyta þingskapalögum þannig að tryggt væri að þegar brýna nauðsyn bæri til, þá væri hægt að kalla þingið saman og afgreiða mál í einni svipan. Það var einungis þetta og ég tel þetta vera þarfa umræðu einmitt um þennan þátt málsins og tel að bæði þingmenn í stjórn og stjórnarandstöðu ættu að setjast yfir þetta tiltekna mál.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það með hæstv. fjmrh. að það væri ekkert óeðlilegt við það að menn settust niður við að ræða þennan afmarkaða þátt málsins. Vilja menn hafa sérstök ákvæði um það að þing geti komi saman með óvenjulegum hætti og starfað í skamman tíma og þá jafnvel giltu að einhverju leyti sérstakar reglur um málsmeðferðina? Þetta hefðu allt saman getað verið frambærileg rök hjá hæstv. ríkisstjórn að færa fyrir sig ef hún hefði kannað hvort það mundi stranda á andstöðu stjórnarandstöðunnar, ef þingið yrði kannað, að slík fyrirmæli eru ekki í þingsköpunum. Það var ekki gert, hæstv. fjmrh. Óráðið var slíkt á ríkisstjórninni á Þingvöllum að mér er ekki kunnugt um að það hafi verið með neinum hætti leitað eftir því við stjórnarandstöðuna, sem auðvitað var þó skylt að gera, hvort hægt væri að ná samkomulagi um það að þingið kæmi saman og lyki þessu máli í samkomulagi með einhverjum skjótum hætti.  Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Hvar mundi nú hæstv. fjmrh. vera staddur?

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að láta kanna það.

Ég kýs að bíða þar til upplýst hefur verið hvar hann er niður kominn og hvort hans er von. --- Þar birtist ráðherrann. Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um Kjaradóm. En hér eru einnig á dagskrá önnur mál sem snerta Kjaradóm og kjaranefnd, þ.e. nýjar tillögur um það hvernig þessum málum skuli skipað. Þar eru í uppsiglingu að mínum dómi afar spennandi umræður sem m.a. snerta stöðu og skipan kirkjunnar í stjórnkerfinu. En ég ætla að sjálfsögðu að láta þá umræðu bíða og snúa mér að því máli sem hér er á dagskrá, sem eru bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar sem sett voru í sumar. Að mínum dómi snýst þetta mál einkum um þrennt. Í fyrsta lagi stjórnarhætti og réttmæti þess að beita bráðabirgðalögum. Í öðru lagi launastefnu ríkisstjórnarinnar og samningsfrelsi í landinu. Og í þriðja lagi það sem ég vil kalla samtryggingu og lögregluaðgerðir aðila vinnumarkaðarins sem felast í því að þvinga alla sem einn inn í óumbreytanlegan farveg launasamninga. Þetta er að mínum dómi inntak þessa máls. Ég ætla að byrja hér á því að ræða um fyrirbærið bráðabirgðalög og hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á því máli. Eins og menn eflaust muna setti fyrrv. ríkisstjórn bráðabirgðalög á kjarasamninga BHMR í júlí 1990 sem voru mjög umdeild lög. Rökstuðningur ríkisstjórnarinnar fyrir þeim lögum var sá að sú 4% launahækkun, sem félagsmenn BHMR höfðu samið um og var niðurstaða margendurtekinna samninga ríkisins og Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, átti að mati ríkisstjórnarinnar að leiða til svo afdrifaríkra afleiðinga í kjaramálum, á launamarkaðnum að nauðsynlegt væri að setja bráðabirgðalög á þessa samninga þó að fallinn væri dómur Félagsdóms sem leiddi rök að þveröfugri niðurstöðu. Þegar þessi lög komu til meðferðar hér á þingi voru þau harðlega gagnrýnd af hálfu Sjáflstfl. og reyndar Kvennalistans. Ég nefni Sjálfstfl. hér á undan sérstaklega vegna þess að nú situr hann í ríkisstjórn og hefur staðið að því að beita bráðabirgðalögum í nokkuð hliðstæðu máli, máli sem snýst um kaup og kjör. Í kjölfar hinna miklu umræðna um bráðabirgðalögin á BHMR var gerð lagabreyting sem þrengdi nokkuð heimildir ríkisvaldsins til þess að setja bráðabirgðalög og ég held að það efist ekki nokkur um það þrátt fyrir orð hæstv. fjmrh. hér í dag að tilgangur þeirra lagabreytinga var sá að koma í veg fyrir að bráðabirgðalögum yrði beitt með þessum hætti sem raun hefur orðið á. Þar að auki var þingskapalögum breytt og kveða m.a. á um að Alþingi starfi nú allt árið og felur það í sér að hægt er að kalla Alþingi saman nánast hvenær sem er. Ég get ekki fallist á þau rök sem fram komu í máli hæstv. fjmrh. í dag þess efnis að það hefði reynst nánast illframkvæmanlegt að kalla Alþingi saman. Ég held að slíkt hefði mátt gerast með örstuttum fyrirvara og það hefði verið hin rétta leið í málinu ef ríkisstjórin taldi svo brýna nauðsyn bera til að breyta lögum. Hér hefur verið vitnað í bók Ólafs Jóhannessonar um stjórnskipun Íslands. Samkvæmt hans túlkun á fyrst og fremst að beita bráðabirgðalögum þegar brýna nauðsyn ber til. Hann nefnir sem dæmi erfiðleika í atvinnulífi, svo sem vorharðindi, óþurrkatíð og aflabrest, styrjöld sem vofir yfir eða er byrjuð, drepsótt í mönnum eða fénaði o.s.frv. Þessar röksemdir minna nú nokkuð á gamla tíma en engu að síður held ég að það sé augljóst mál að enga slíka brýna nauðsyn bar til að þessu sinni að það lægi svo mikið á að setja bráðabirgðalög að það væri ekki hægt að kalla þing saman. Þetta leiðir auðvitað hugann að þeim stjórnarháttum sem hér ríkja og það hvernig ríkisstjórn eftir ríkisstjórn kýs að beita valdi sínu til hins ýtrasta, því það er auðvitað það sem verið er að gera í þessu máli. Lög eins og þessi verða auðvitað ekki aftur tekin. Þessum ákvörðunum verður ekki breytt. Ég get tekið undir það með fjmrh. að það er vissulega þarft að ræða það hvernig að þessum málum skuli staðið því að eins og þetta fyrirkomulag er þá er það algjörlega óásættanlegt. Það þarf auðvitað að vera til slík heimild þegar virkilega kreppir að eða hættuástand ríkir. En að ríkisvaldið noti þessa lagaheimild aftur og aftur til þess að grípa inn í kjarasamninga, til þess að rifta gerðum samningum eða hreinlega sem efnahagsráðstafanir eins og við þekkjum dæmi um, er ekki lýðræðislegt og þetta eru ekki stjórnarhættir sem við eigum að iðka hér. Þetta er ekki til fyrirmyndar. Ég tek undir það að við hér á Alþingi tökum góða umræðu um það hvernig þessum málum megi verða betur stýrt. Hæst. fjmrh. minntist á það --- og var greinilegt á hans máli og jafnvel fleiri að pirringurinn er byrjaður. Það eru varla liðnar tvær vikur af þingi áður en farið er að ræða það hvað menn séu málglaðir í þessum ræðustól, jafnvel þó verið sé að ræða eitthvert stærsta og afdrifaríkasta mál sem komið hefur til umræðu á Alþingi frá því að lýðveldið var stofnað, mál sem í raun og veru krefst þess að hver einasti þingmaður tjái afstöðu sína. Hitt er annað mál að menn mættu kannski vera agaðri í máli og ég tala nú ekki um málefnalegri og fjalla meira um inntak þess samnings og afleiðingar hans fyrir land og þjóð. En það þarf auðvitað að ríkja samkomulag um það hvernig umræðum skuli háttað á Alþingi. Og ég get tekið undir það að ég væri reiðubúin til að fara í umræður um bæði bráðabirgðalög og það hvernig gera megi umræðuna markvissari hér á Alþingi því ég ætla að segja það enn einu sinni að þau vinnubrögð sem hér tíðkast og sá vinnutími sem fólki er boðið upp á í þessari stofnun eru ekki siðaðra manna háttur að mínum dómi. Nóg um það í bili. En ég ítreka að mér finnst að þessi ríkisstjórn eins og sú fyrri hafi misnotað rétt sinn til setningar bráðabirgðalaga. Ég er þeirrar skoðunar að ekki hafi ríkt sú nauðsyn sem ríkisstjórnin taldi vera fyrir þessum bráðabirgðalögum. Það kemur auðvitað til af því hvað þarna var á ferðinni, út á hvað dómur Kjaradóms gekk. Við kvennalistakonur höfum lýst því yfir að við töldum að Kjaradómur væri að mörgu leyti að leggja út á mjög merkilega braut í sínum dómi. Hann fór út í það að stokka upp launakerfi ríkisins, hann dró fram heildarlaunagreiðslur ákveðinna hópa og hækkaði suma en lækkaði aðra. Meginniðurstaðan varð sú að þessi breyting átti ekki að valda miklum útgjöldum fyrir ríkissjóð. Við töldum að ríkisvaldið hefði átt að nota þetta tækifæri til þess að fara út í bráðnauðsynlega uppstokkun á launakerfi ríkisins. Þetta launakerfi er tvöfalt, í því er mikill feluleikur, það felur í sér ákveðna sjálftöku og það er engan veginn réttlátt. Og ef við horfum á launakerfi ríkisins í heild þá stöndum við frammi fyrir því að þar þarf veruleg uppstokkun að eiga sér stað og að meðal starfsmanna ríkisins ríkir mikil óánægja með kaup og kjör. Nú geta menn auðvitað sagt: Hvað á að gera í efnahagsþrengingum? Hvernig á að bregðast við? Ég svara því þannig að það þarf að jafna kjörin. Það þarf að taka upp launaskiptinguna og jafna kjörin. Og þarna gafst tækifæri til þess. Menn mega ekki og eiga ekki að gefa sér það að við séum komin með eitthvert óumbreytanlegt launakerfi þar sem engu megi breyta. Og þegar VSÍ og ASÍ rísa upp á afturlappirnar og kvarta og kveina og halda uppi þeirri stefnu sem þeir hafa fylgt árum saman um að engu megi breyta, engu raska þá séu sendar eftirlitssveitir á hvern þann sem vogar sér að gera samninga sem eitthvað ganga á skjön við þá sem ASÍ og VSÍ hafa samið um. Þetta er launakerfi, launastefna sem gengur ekki. Mér þætti gaman að vita hvernig þeir menn sem telja sig vera fylgjandi frjálsu markaðskerfi og frjálsum samningsrétti, geta rökstutt það að veita frelsi á sem flestum sviðum viðskiptalífsins en þegar kemur að kaupi og kjörum fólks þá er allt þar niðurneglt og engu má breyta. Ég get ekki séð að slíkt gangi upp í frjálsu þjóðfélagi. Við erum einfaldlega á móti því að binda kjörin með þessum hætti sem gert hefur verið, vegna þess að það launakerfi sem við búum við er óréttlátt. Og það er ekki síst óréttlátt gagnvart konum þessa lands. Einn megintilgangur Kvennalistans, ein meginástæðan fyrir því að við erum hér er sú að við viljum bæta kjör kvenna og gera þeim kleift að sjá sjálfum sér og sínum farborða. En sú launastefna, sem hér ríkir og ríkisvaldið er hluti af, viðheldur þessu launamisrétti. Menn tyggja það hér hver eftir öðrum að engu megi breyta. Þegar þessi umræða var í hámarki í sumar þá sendum við m.a. frá okkur svar til Morgunblaðsins sem spurði Kvennalistann hver væri hans stefna í þessu máli. Og ég ætla að leyfa mér að lesa þetta svar hér því að það felur í sér flest það sem við teljum okkur hafa að segja í þessu máli, með leyfi forseta: ,,Kvennalistakonur hafa lengi verið þeirrar skoðunar að það launakerfi sem við búum við þarfnist verulegra endurbóta og uppstokkunar. Við teljum að á undanförnum árum hafi verið farnar mjög svo vafasamar leiðir í kjarasamningum. Við okkur blasir að launamunur fer vaxandi og feluleikurinn dafnar meðal þeirra sem betur mega sín meðan hópar launafólks vinna samkvæmt umsömdum smánartöxtum. Launakerfið mismunar körlum og konum. Stórum hópum er haldið niðri ár eftir ár á meðan skapast hefur eins konar neðanjarðarkerfi aukagreiðslna og yfirvinnu, unninnar og óunninnar, sem einkum nær til karla. Atvinnurekendum er harðlega bannað að hækka laun starfsmanna sinna og fá yfir sig VSÍ-forustuna ef þeir voga sér að bæta launin, enda æ fleiri sem semja um duldar greiðslur og gera einkasamninga. Í stað þess að fagna því þegar glufur myndast í þessu heilfrysta launakerfi tekur verkalýðsforustan nú að sér að verja óbreytt ástand. Vei þeim sem einhverju vilja breyta. Með ríkjandi launastefnu er verið að festa í sessi láglaunastefnuna og koma í veg fyrir allar leiðréttingar, þar með talið að draga úr launamisrétti kynjanna. Það mætti halda að það sé náttúrulögmál að enginn megi gera betri kjarasamninga en annar og þau launahlutföll sem nú ríkja milli hópa verði að haldast óbreytt. Árum saman hefur verið samið í skugga vaxandi erfiðleika í atvinnulífinu og þess samdráttar sem þegar er orðinn og boðaður er. Það er augljóst að við verðum öll að taka á okkur áföllin og þeir því meira sem betur standa. Því hlýtur leiðin á tímum sem þessum að vera sú að breyta tekjuskiptingunni og jafna kjörin. Kjaradómur sinnti lagaskyldu sinni og felldi úrskurð sem fól í sér verulega tilfærslu greiðslna innan þess hóps sem úrskurðurinn nær til. Stór hópur lækkaði í launum, aðrir hækkuðu. Kjaradómur gerði tilraun til að brjótast út úr herkví feluleiksins og afhjúpaði um leið þann mikla launamun sem ríkir í þjóðfélaginu en mörgum virðist hafa verið ókunnugt um. Kjaradómur reyndi að taka á neðanjarðarlaunakerfi ríkisins og hafði til viðmiðunar ýmsa hópa úti í þjóðfélaginu, þar á meðal forustumenn VSÍ og ASÍ við ákvörðun launa. Niðurstaðan skall eins og blaut tuska á andlit láglaunafólks en þar er ekki við Kjaradóm að sakast heldur þann veruleika sem við búum við í launamálum, veruleika sem þarf að breyta. Með því að grípa til aðgerða gegn úrskurði Kjaradóms lætur ríkisstjórnin líta svo út sem hún hafi gert eitthvað sem máli skiptir í launamálum. Sannleikurinn er þó sá að úrskurður Kjaradóms breytir engu um launamisréttið í landinu og með því að hafna honum er verið að framlengja líf neðanjarðarkerfisins, ýta undir feluleikinn og fá fólk til að sætta sig betur við bág kjör sín. Bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar leysa heldur engan vanda heldur er honum sópað undir teppið. Mun eðlilegra hefði verið að Alþingi tæki á málinu með rækilegri skoðun. Það vekur furðu að Morgunblaðið, sem blaða harðast hefur gagnrýnt rétt ríkisstjórna til setnigna bráðabirgðalaga á undanförnum árum, slær nú úr og í þrátt fyrir breytt lög sem heimila að Alþingi verði kallað saman með skömmum fyrirvara. Hvað veldur? Eftir örfáar vikur verða upplýsingar um tekjur landsmanna lagðar fram á skattstofum landsins. Þá gefst gullið tækifæri til að skoða tekjuskiptingu þjóðarinnar. Þá geta menn t.d. skoðað hvað leiðtogar verkalýðsins, vinnuveitendur, ritstjórar og aðrir þeir sem harðast gagnrýna Kjaradóm, bera úr bítum. Væri ekki nær að horfast í augu við veruleikann og hefjast handa við uppstokkun á launakerfinu og breytingu á tekjuskiptingunni í átt til aukins réttlætis? Ekki stendur á okkur kvennalistakonum að leggja okkar af mörkum til þeirrar vinnu. Umræðan um Kjaradóm snýst einmitt um tekjumun í þjóðfélaginu, réttlæti í launamálum og skipbrot þeirrar launastefnu sem hér hefur verið rekin um árabil af samflotinu mikla. Skúta þeirra hefur nú steytt á því skeri sem e.t.v. mun sökkva henni.`` Þetta var svar sem við sendum Morgunblaðinu að gefnu tilefni og þarna kemur flest það fram sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi sem er ekki síst það gullna tækifæri sem ríkisstjórnin missti af. En í framhaldi af þessu vaknar auðvitað sú spurning: Hver er launastefna ríkisstjórnarinnar? Hvernig ætlar hún að halda áfram? Ætlar hún að láta þessa óánægju sem ríkir, sérstaklega meðal háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna sem ekki hefur enn þá verið samið við þó samið hafi verið við flest önnur samtök launafólks, gerjast áfram? Hver á stefnan að vera? Eins og ég nefndi fyrr, þá erum við að ræða þennan viðamikla og víðtæka samning um Evrópskt efnahagssvæði og eins og menn vita felur hann í sér frjálsa fólksflutninga á milli landa á hinu Evrópska efnahagssvæði og það þýðir væntanlega að ýmsir muni hugsa sér til hreyfings og þá ekki síst þeir sem eiga möguleika á því að fá störf í öðrum löndum. Ég tel víst að þar verði ýmsir sérfræðingar efstir á blaði, þeim muni reynast einna auðveldast að fá vinnu á hinu Evrópska efnahagssvæði og ég spyr hæstv. fjmrh.: Heldur hann að launakjör á Evrópska efnahagssvæðinu muni ekki hafa áhrif hér á landi? Heldur ríkisstjórnin að hægt verði að halda áfram þessari launastefnu, að halda launum fólks svo niðri með þeim hætti sem hér hefur verið gert? Hvernig á að leysa þetta? Að mínum dómi getur þetta auðvitað virkað í báðar áttir, bæði til þess að menn standi loksins frammi fyrir því og komist ekki hjá því að greiða sérfræðingum og vel menntuðu fólki laun í samræmi við það sem gerist í öðrum löndum, en við erum þar langt á eftir öðrum, hins vegar gæti þróunin líka orðið sú --- einmitt vegna launastefnunnar, hvernig samið er um mjög lága taxta, en það eru reyndar konur sem einkum eru á töxtunum einum saman --- að menn freistuðust til þess að ráða hingað láglaunavinnuafl, t.d. frá atvinnuleysissvæðunum, þ.e. að því tilskildu að sjálfsögðu að hér verði vinnu að fá. Þetta getur því virkað í báðar áttir og hugsanlega orðið til þess að auka launabilið hér á landi sem er nú ærið fyrir. En þó að launabilið sé breitt þá þýðir það ekki að það megi engu breyta og að þessi stigi sem búinn hefur verið til sé óumbreytanlegur. Við verðum að hugsa til framtíðar í þessum efnum og einmitt að hugleiða það hvernig við ætlum að halda í okkar sérmenntaða fólk. Ég get nefnt það sem dæmi að ýmsir þeir sem hafa verið að spá í það hvað muni gerast í kjölfar hins Evrópska efnahagssvæðis hafa einmitt bent á það að hér kunni að verða atgervisflótti, einmitt að sérfræðingarnir leiti úr landi vegna þess hvað fólk er orðið langþreytt á þeim kjörum sem hér er boðið upp á. Það er einn hópur sérstaklega sem ekki er hægt að komast hjá því að ræða í þessu samhengi og það er auðvitað prestastéttin sem hefur fengið yfir sig tvenn bráðabirgðalög á þremur árum. Við vitum að þeir eru afar óánægðir með sín kjör. Þegar Dagblaðið gerði úttekt á sköttum ýmissa hópa nú í sumar voru m.a. prestar dregnir fram í dagsljósið og þá kom auðvitað í ljós að nokkrir þeirra eru mjög þokkalega launaðir, ekki síst þeir sem eru í öðrum störfum með prestsþjónustunni, en í þessum hópi voru þessir örfáu sem njóta einhverra hlunninda. En ef litið er á prestastéttina í heild þá sést launin eru bara rétt í meðallagi. Þetta er auðvitað algerlega óviðunandi. Menn viðurkenna fyrst að prestastéttin hafi dregist langt aftur úr og að launakjör þeirra séu með þeim hætti að ekki verði við unað, samþykkja hér á Alþingi að þeir fari undir Kjaradóm. Síðan leggja þeir sín mál fyrir Kjaradóm, vinna þar mikið og gott starf og kynna sína stöðu, Kjaradómur samþykkir að mjög brýnt og nauðsynlegt sé að leiðrétta launakjörin, en þá kemur ríkisvaldið og setur á þá bráðabirgðalög og tekur af þeim þessar úrbætur sem menn voru þó sammála um að þeir ættu skilið að fá. Þessi niðurrifsstarfsemi ríkisvaldsins er auðvitað gjörsamlega óþolandi. Við eigum eftir að ræða hér betur um kjör presta og þeirra stöðu, en hér getur ríkisvaldið verið að hleypa af stað mikilli skriðu sem bæði getur orðið til góðs og ills ef hún leiðir af sér uppreisn í kirkjunni eins og prestar hóta nú. Ég ætla ekki að fara mikið út í stöðu annarra hópa sem Kjaradómurinn fjallar um en menn eru afar feimnir t.d. við að ræða kjör alþingismanna og vilja helst ekki anda út úr sér orði um það mál, en að mínum dómi eru þau kjör alls ekki viðunandi, alls ekki nógu góð. Mér finnst það vera orðið alvarlegt mál þegar fólk neitar að taka sæti á framboðslistum vegna þess hvað það lækkar í launum. Við höfum dæmi hér inni á þingi um fólk sem hefur lækkað verulega í launum við það að setjast hér inn og það hefur komið upp sú staða að það er jafnvel erfitt að fá varamenn til þess að taka hér sæti vegna þess að þeir lækka verulega við það í launum. Og eins og vinnuálagi er háttað í þessari ágætu stofnun, hinu háa Alþingi, þá tel ég mjög brýnt að það fáist úrbætur í launamálum alþingismanna og þá ekki síst alþingismanna hér á þéttbýlissvæðinu, þ.e. á suðvesturhorninu. Ég er þeirrar skoðunar að launamunur sé óeðlilega milli Reykjavíkurþingmanna og landsbyggðarþingmanna þó að ég sé ekki þar með að segja að ég vilji neitt af þeim taka eða þeir séu of sælir af sínu. Ég held að ég hafi nefnt flest það sem mér finnst skipta máli í þessu samhengi. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel ekki hafa verið rök fyrir þessum bráðabirgðalögum. Ég tel að þessi kjaradómur hefði, eins og ég hef áður nefnt, gefið ríkisstjórninni tækifæri til þess að fara út í nauðsynlega uppstokkun á launakerfinu. Ég tel að eðlilegra hefði verið að kalla Alþingi saman í kjölfar þeirra lagabreytinga sem gerðar voru á síðasta ári og ég tel mjög brýnt að ríkisvaldið, ríkisstjórnin leggi nú vinnu í það verk að móta launastefnu sem stenst til lengdar þannig að þessari styrjöld sem ríkið hefur staðið í við sína starfsmenn nú um allnokkurt árabil ljúki með friðarsamningum. Hæstv. fjmrh. nefndi ýmislegt í sinni ræðu sem vert væri að minnast hér á og ég ræddi nokkuð áðan um það hvernig fara skuli með bráðabirgðalagavaldið. Hann sagði einmitt það sem mér finnst vera kristallinn í þessari umræðu sem var það að dómurinn var ekki í samræmi við þá kjarasamninga sem gerðir höfðu verið. Kjaradómi bar að fara að settum lögum. Honum bar að meta og ákveða kjör þeirra sem undir hann heyra með tilliti til þess sem gerist á almennum vinnumarkaði. Staðreyndin er einfaldlega sú að laun á almennum vinnumarkaði eru í takt við það sem Kjaradómur ákvað. Þessi dómur fól ekki í sér mikla útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð þó að hún væri nokkur og þar komum við inn á lífeyrisgreiðslur til embættismanna sem er auðvitað mál sem þarf að skoða og spurning hvort það kerfi sem þar er á sé réttlætanlegt. Ég lít þannig á að seinni niðurstöðu Kjaradóms, eftir að hann hafði fengið á sig lögin, beri að túlka þannig að í rauninni hafi Kjaradómur fleygt málinu í ríkisvaldið og sagt: Hafið þið þetta, fyrst hann var gjörsamlega hunsaður og hans niðurstaða því að hann skildi málið eftir algjörlega óleyst. Það er enn þá algjörlega óleyst hvernig farið skuli með launakjör þessa hóps sem undir Kjaradóm heyrir en reyndar eru komin hér fram frumvörp sem ég fæ reyndar ekki séð að breyti þeirri stöðu þó að þau nálgist málið á annan hátt. Fjmrh. sagði líka, og endurtók það sem hann sagði í sumar, að dómurinn hafði meira svigrúm en ég held að niðurstaða dómsins túlki þá skoðun þeirra að úr því sem komið var, þá skyldi ríkisstjórnin bara leysa þetta mál og þeir ætluðu ekki að fara í eitthvert millispil, enda þýddi þessi niðurstaða að þeirra tilraun til uppstokkunar var hafnað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Og það eins og ég hef margnefnt hérna finnst mér kannski vera það versta í þessu máli öllu saman. Þar sem við kvennalistakonur teljum að það hafi ekki borið þá brýnu nauðsyn til að setja þessi lög sem þarf til slíkrar lagasetningar og erum ósammála inntaki, eða eigum við að segja bakgrunni þessara laga, þá treystum við okkur að sjálfsögðu ekki til þess að styðja þetta lagafrv.

Herra forseti. Ekki veit ég hvort sjálfstæðismenn gera sér grein fyrir því að þeirra málflutningur í gegnum tíðina hér á Alþingi Íslendinga, þegar þeir hafa sagt að alþingi götunnar ætti ekki að stjórna þessu landi, er orðinn hlægilegur, aumkunarverður því að dómstóll götunnar tók yfir. Og huglausir ráðherrar skriðu undir pilsfaldinn hjá hæstv. félmrh. Það er ömurlegt að horfa á þetta lið. Ömurlegt. Og ég skil það vel að hæstv. fjmrh. sem talaði hér áðan, hafi ekki treyst sér til þess að tala fyrir þessu frv. til laga nema jafnframt að tala fyrir máli sem ekki var á dagskrá, þ.e. nýjum lögum um Kjaradóm og þannig undirstrika að lögin væru svo vitlaus að það væri ekki hægt að láta þau standa, ekki einu sinni út þetta þing. Það hefði nú verið gaman að láta lögin eins og hæstv. ríkisstjórn hefur sett þau fram, bráðabirgðalögin, standa næstu fimm árin og sjá hvernig þeim liði, þessum sérfræðingum sem við Drekkingarhyl sömdu þennan texta og ákváðu að koma honum á framfæri. En það unga þinglið sem lét kjöldraga sig með þessum hætti, til hvers er það hæft? Hvenær hafa huglausir menn staðið sig og staðið fyrir sínu? Það hefur aldrei gerst. Ég hefði satt best að segja ekki trúað því að það unga lið sem komið var hér inn væri svo huglaust sem raun ber vitni. Hvernig halda menn að það gangi upp í siðmenntuðu þjóðfélagi að allt vald sé á einni hendi hjá framkvæmdarvaldinu? Ef framkvæmdarvaldinu líka ekki dómarnir, þá er bara farið í að breyta þeim. Það var heilt stórveldi að líða undir lok sem starfaði á þennan hátt, Sovétríkin. Hver man ekki eftir því þegar þeir gerðu hlé á Jalta-ráðstefnunni forðum og Churchill sagði við Stalín að hann öfundaði hann af því að þurfa ekki að burðast með neðri deildina.  Hérna höfum við verið minnt á það í dag að við eigum það undir náð framkvæmdarvaldsins hvort þingið eigi að kalla saman á þessum tíma. Við erum minnt á það. Menn hafa verið með hortugheit yfir því að mönnum skyldi detta í hug að líta svo á að þingið ætti að hafa á því sjálfstæðar skoðanir hvað hér yrði tekið fyrir. Nei, það er merkilegur hlutur að menn láti sér detta það í hug að leggja til í lagatexta eins og hér stendur í 1. gr. frv. um breyting á lögum nr. 92/1986, um Kjaradóm, með síðari breytingum. Þar stendur svo, með leyfi forseta: ,,Enn fremur skal Kjaradómur við úrlausn mála taka tillit til stöðu og þróunar kjaramála á vinnumarkaði, svo og efnahagslegrar stöðu þjóðarbúsins og afkomuhorfa þess. Telji Kjaradómur ástæðu til að gera sérstakar breytingar á kjörum einstakra embættismanna eða hópa skal þess gætt að það valdi sem minnstri röskun á vinnumarkaði.`` Gott og vel. Hvaða spámaður á að vera í Kjaradómi og sjá það fyrir hverjar afleiðingarnar eru? Hvaða spámaður er það? Er það stjörnuspámaður? Einhver kerling með svartan kassa eins og hún var notuð hér um árið? Hvað er það sem menn eru að tala um í þessu sambandi? Hver setur svona lagað í lög, annað eins rugl? Hver hefði niðurstaðan orðið ef hæstv. fjmrh. hefði verið búinn að upplýsa að það væri 12 milljarða halli á ríkissjóði á árinu? Hver hefði þá niðurstaðan orðið? Fiskifræðingarnir búnir að koma með allar sínar kenningar um hrun stofnanna? Hvað var það sem ekki var hægt að sjá dagsins ljós? Hvað var það? Hvað var það, hv. 5. þm. Norðurl. v.? Veit hann hvað það var? Það var sú staðreynd að forstjórar þessa lands hafa á þjóðarsáttartímabilinu stórhækkað sín laun. Það var sú staðreynd að félmrh. hefur ekkert fylgst með því að laun sveitarstjóra og borgarstjóra og bæjarstjóra hringinn í kringum landið hafa verið að stóhækka á sama tímabili. Það var sú staðreynd sem ekki mátti segja frá að forustumenn launþegahreyfingarinnar höfðu stórhækkað sín laun fram yfir það sem þeir höfðu samið um fyrir sitt fólk. Það eru nefnilega málaliðar sem stýra þeirri hreyfingu í dag. Það eru ekki menn sem uxu upp innan hreyfingarinnar og komust þar til valda, heldur ráðnir menn, málaliðar eins og forseti ASÍ er í dag, sá rauðskeggjaði, málaliði. Og hvaða fjölskyldutekjur skyldi þessi málaliði hafa á mánuði? Ætli það sé ekki hátt í 900 þúsund? Hvaða tekjur ætli framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands hafi? Eða framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna? Það er sagt að hann sé með um 700 þús. Nú geispar hæstv. fjmrh. Það er ekki skemmtilegt að þurfa að þylja þetta yfir blessuðum manninum.  Nei. Það er ömurlegt í einu orði sagt að svo huglausir menn skuli stjórna þessu landi sem raun ber vitni. Það kemur nefnilega fram, og kom alveg snilldarlega fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann rakti það lið fyrir lið hvernig hæstv. forsrh. undir kjörorðinu ,,orð skulu standa`` hraktist frá einu víginu til annars þar til hann varð um síðir á handahlaupum undan hæstv. félmrh. sem ræddi það ekki á hvaða launum hennar undirmenn væru, ræddi það ekki hvaða kjör væru hjá þeim eða hvað þeir hefðu hækkað á þjóðarsáttartímabilinu. Svo kom niðurstaðan: Ef ríkið fær óhagstæðan dóm að dómi framkvæmdarvaldsins, þá á að setja lög. Ég verð að segja eins og er að ég virði íslenska prestastétt fyrir það að hafa ákveðið að fara í mál. Ef það er stefna núv. stjórnvalda að standa þannig að launakjörum hjá prestum að í prestastétt verði samsafn undirmálsmanna sem ekki styrki kristna trú með sínum ræðum á sunnudögum heldur fæli flesta sæmilega viti borna menn frá því að styðja þjóðkirkjuna, þá eru menn að skapa hér það ástand að alls konar glundroðasöfnuðir með fáránlegum forustuaðilum taki yfir og íslenska þjóðkirkjan heyri sögunni til. Það er nauðsyn, það er þjóðarnauðsyn að íslenska þjóðkirkjan búi það vel að sínum klerkum --- enginn að tala um sérstakt auðs- eða bílífisstand --- en búi það vel að sínum klerkum að við fáum hæfa menn til að sinna þessu starfi. Það er nú einu sinni svo að íslenska þjóðkirkjan hefur haft mótandi áhrif á lagasetningu Alþingis á marga vegu í réttlætisátt. Og enn biðja þeir fyrir ríkisstjórn Íslands á sunnudögum.  En það er merkilegur hlutur, sögulega séð stórmerkilegur hlutur, að undir forustu Sjálfstfl. er það dómstóll götunnar sem tók yfir. Dómstóll götunnar tók yfir. Það er nefnilega svo að stundum fara menn í kröfugöngur og stundum fara menn í skrúðgöngur og ef menn rugla þessu tvennu saman og halda að virðuleg skrúðganga sé orðin að kröfugöngu, þá má náttúrlega búast við ýmsu. Ég býð nú ekki í það ef menn sæju fjölmenna jarðarför og héldu að þeir væru að mótmæla störfum stjórnarinnar. Ég verð að segja eins og er að hæstv. fjmrh. er snillingur að einu leyti. Hann er snillingur í að verja rangt mál. Þetta er eitt af því sem lögfræðin gefur mikið fyrir því að það hefur alltaf verið þörf á því að hafa hæfa menn til að verja rangt mál, hæfa menn til að verja rangan málstað vegna þess að það liggur ljóst fyrir að í venjulegum málaferlum þarf tvo. Það er yfirleitt auðveldara að finna þann sem er fær um að verja réttan málstað en þann sem er fær um að verja rangan málstað. Og að því leyti er hæstv. fjmrh. snillingur. Hann hefur haft þetta sem ævistarf að verja rangan málstað. En þá komum við að einu sem eftir stendur og er mikill prófsteinn á Hæstarétt Íslands sem hefur nú verið hýrudreginn. Það þarf að vera brýn nauðsyn svo hægt sé að setja bráðabirgðalög. Og þá vaknar þessi spurning: Hvernig fær það staðist að það sé brýn nauðsyn ef lögin í reynd koma ekki til framkvæmda, þ.e. áhrifin af þeim, fyrr en eftir mánuð? Hvernig fær það staðist að það sé brýn nauðsyn? Það gengur einfaldlega ekki upp. Skilningur manna á íslensku máli hvað sé brýn nauðsyn er það sem þarf að framkvæma hér um bil strax. Þess vegna reynir á það ef Hæstiréttur samþykkir að það hafi verið réttlætanlegt undir þessum kringumstæðum að setja bráðabirgðalög þegar vitað var að allir voru reiðubúnir að mæta til þings, hlusta á hæstv. fjmrh. flytja langloku, kannski klukkutíma ræðu fyrir einhverju frv. sem hann hefði getað gert grein fyrir að mestu leyti í greinargerð, og að samgöngukerfi landsins er í því besta ástandi sem það getur verið um mitt sumar, hvers vegna var þá þingið ekki kallað saman? Það var ekki vegna stjórnarandstöðunnar. Það var ótti ríkisstjórnarinnar við eigin stuðningsmenn, að þrátt fyrir allt léti það lið ekki kúska sig á þennan hátt. Mér er sagt að hvorki hjá Sjálfstfl. né Alþfl. hafi verið kallaður saman þingflokksfundur til þess að samþykkja bráðabirgðalögin á sínum tíma, hjá hvorugum aðilanum hafi verið kallaður saman þingflokksfundur. Ef það er ekki rétt, þá vil ég að það sé upplýst hér af stuðningsmönnum stjórnarinnar að það hafi verið kallaður saman þingflokksfundur þar sem atkvæði hafi verið látin ganga vegna þess að það er siðlaust, gjörsamlega siðlaust að koma með svona frv. og setja svona lög nema slíkt sé gert. Það þarf að vera vissa fyrir því að þingmeirihluti sé fyrir lagasetningu þegar hún er sett fram.  Mér er ljóst að það verður aldrei friður um það hvaða laun menn eiga að hafa. Það verður aldrei friður um það. Það verður aldrei sátt um það hvaða laun þingmenn eða ráðherrar eiga að hafa. Það verður ávallt talið af mörgum að þessar stéttir séu allt of vel launaðar. Gott og vel. Það er hægt að una því að það sé einhver dómur sem ákveður það hvaða laun þessar stéttir eigi að hafa. En að dómstóll götunnar taki yfir, það er ekki hægt að líða það. Og þegar dómstóll götunnar hafði tekið yfir, þá fóru fréttamenn af stað og fóru að birta lista yfir það hvað samanburðarhóparnir höfðu í laun og hæstv. fjmrh. hefði ekki náð þeim launum sem fjármálastjóri í sumum þessum fyrirtækjum hafði, hvað þá forstjórinn. Af og frá. Enda eru kannski gæði verkanna í samræmi við þetta, að vera kominn með 12 milljarða halla þrátt fyrir yfirlýsingarnar í fyrra. Væri nú ekki ráð að hækka kaupið hjá fjmrh. og krefjast þess að hann stæði sig, að það væri ekki allt vitleysa sem hann segði þinginu um það hvert stefndi með fjármál þjóðarinnar? Ég verð að segja eins og er að allan þann tíma sem ég hef setið á þingi hafa þessi mál verið deiluefni og ráðherrar landsins yfirleitt verið sammála um það að borga embættismannakerfinu hærri laun en Kjaradómur hefur dæmt en jafnframt að sjá til þess að laun þingmanna yrðu lækkuð. Og þessu til viðbótar ætla ég að minnast þess að á sínum tíma gerði forsrh. það að sérstöku umræðuefni hver væru launakjör þingmanna, gerði það að umræðuefni í ræðu sinni á 17. júní. Þá hafði þingfararkaupsnefnd Alþingis Íslendinga komist að þeirri niðurstöðu að ráðuneytisstjórarnir, sem áttu að hafa sömu laun og þingmenn, höfðu þá sömu laun og þingmenn --- þetta var í forsætisráðherratíð Gunnars Thoroddsens --- þá höfðu þeir náð sér í 20 tíma í yfirvinnu ómælda til viðbótar og þingfararkaupsnefndin hækkaði laun þingmanna til samræmis. Og við vorum skammaðir eins og hundar hvar sem við sáumst vítt og breitt um landið fyrir það að vera að hækka okkar kaup. Ég man eftir því að ég var vestur á fjörðum og þetta kom eins og þruma úr heiðskíru lofti. Það var boðaður þingflokksfundur hjá Framsókn og núverandi formaður hamaðist á því að fá menn nú til að samþykkja það að Kjaradómur ætti að sjá um þeirra launakjör hér eftir. Hjá Alþb. var það þannig að hv. 8. þm. Reykn. kallaði upp í talstöðina til Garðars Sigurðssonar, sem var þá á sjó út af Suðurlandi, og krafðist þess að hann sem fulltrúi Alþb. drægi strax þessa kauphækkun til baka. Garðar reif kjaft eins og hans var von og vísa og svaraði illu einu. En í fjarvist hans á þingflokksfundi Alþb. hneigðu menn höfuðið og samþykktu að sjálfsögðu að gefa þetta eftir. Það er fróðlegt að sjá í dag hver launamunurinn er orðinn á milli ráðuneytisstjóra og þingmanna. En það var dálítið merkilegt og umhugsunarefni að það var aðeins einn þingmaður sem neitaði algerlega að hlýða foringjanum í þingliði Framsóknar í þessum efnum. Hann var ekki trúaður á það að menn yrðu nokkurn tíma ánægðir með þau laun sem þingmenn hefðu og fór fram á það að ráðuneytisstjórarnir yrðu þá bara sviptir þessari hækkun sem þeir hefðu. Þeir þyrftu ekkert ómælda yfirvinnu, þeir gætu þá bara hætt ef þeir stæðu sig ekki í sínu starfi og skiluðu því. Sá þingmaður var að norðan, gráhærður, en honum var gefinn verulegur kjarkur og hann hét Stefán Valgeirsson. Ég verð nú að segja eins og er að ég hafði gaman af þessum átökum þeirra frændanna. Hins vegar lofaði Steingrímur mjög Kjaradóm og við --- ég held að ég hafi setið hjá í þessari atkvæðagreiðslu --- við vorum búnir að fá meðferðina. Það var búið að hella sig yfir þingmenn á Austurvelli í ræðunni 17. júní og það var búið að skamma okkur um land allt fyrir það tiltæki að launin hefðu verið hækkuð. Núna er eiginlega farið svipað að. Núna gerist það að Kjaradómur dæmir laun og það er verulega hækkun. Þingmönnum er ekki gefið færi á því, stjórnarþingmönnunum var aldrei gefið færi á því að koma hér saman og lýsa því yfir að þeir væru reiðubúnir að afsala sér þessari hækkun, ekki gefið færi á því vegna þess að það voru aðrir sem vildu birtast á hvítum fákum og geta sagt: Við tókum þetta af þeim með bráðabirgðalögum. Þannig eru vinnubrögðin. Ég ætla ekki að segja að núverandi dómur hjá Kjaradómi hafi verið eitthvað betri en aðrir. Hins vegar var það dómur. Það var dómur sem var kveðinn upp. Ég hef verið stuðningsmaður þess að við búum við þrískiptingu valdsins og meiri hluti Kjaradóms er skipaður af Hæstarétti. Er það rökrétt að þeir starfsmenn í þjónustu ríkisins sem ekki hafa verkfallsrétt eigi að selja fjmrh. sjálfdæmi um það hvaða laun séu greidd? Er það rökrétt? Það eru þær hugmyndir, hinar nýju, sem fram eru komnar, sjálfdæmi handa fjmrh. um það hvaða laun þeim séu greidd. Hann ætlar sjálfur að skipa meiri hlutann í nefndinni. Það vill nú svo til að þrátt fyrir mikið lof sem hæstv. ráðherra bar á sjálfan sig varðandi hina geistlegu stétt þessa lands, þá virðist sem prestarnir treysti honum ekki jafn vel og efni standa til. Og ég verð nú að segja eins og er: Ég held ég skilji hvers vegna. Það má vel vera að sjálfdæmi sé það sem menn telji að henti í þessum efnum. Það sé það sem eigi að takast upp. Fjmrh. eigi að hafa sjálfdæmi hvaða laun hann greiðir æðstu embættismönnum. Ég held að Kjaradómur sem þannig er skipaður sé hálfgerður skrípaleikur, ég verð nú að segja eins og er. En það verður aftur á móti skráð á spjöld sögunnar að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., setti bráðabirgðalög sem hún treysti sér ekki til þess að búa við nema í tvo mánuði. Lögin voru það vitlaus að samtímis var lagt fram frv. til að breyta þeim þegar staðfestingarfrumvarpið var lagt fyrir Alþingi Íslendinga. Haldið þið að það verði nú ekki gaman hjá stjórnarþingmönnunum að samþykkja fyrst vitlausa frumvarpið við nafnakall, lýsa því þar með yfir að þetta sé það sem þeir vilja, hafi áhuga á að setja í lög og þurfa svo kannski nokkrum klukkutímum seinna að rétta aftur upp höndina til að staðfesta að það sem þeir voru búnir að samþykkja við nafnakall sé svo vitlaust að það verði að afnema það úr lögum strax? Ég verð að segja eins og er að þetta lið kann að ganga í takt. Það hefur lært það sem góði dátinn Svejk lagði svo mikið upp úr, að agi þyrfti að vera í hernum.

Virðulegi forseti. Það er ekki hugmynd mín að hefja hér efnislega umræðu um margt það ágæta sem fram kom í ræðu hv. þm. eins og að það ætti kannski að taka upp eins konar bónuskerfi fyrir ráðherra og þingmenn. Það kemur vel til skoðunar að mínu áliti. Ekki ætlaði ég heldur að tala um bráðabirgðalög sem ég tel ekkert óeðlilegt að breytist um leið og þing komi saman. Þau eru í eðli sínu bráðabirgðalög og eiga ekki að vera neitt annað þar til Alþingi kemur saman, heldur ætlaði ég að tala um hitt að það er verið að gefa í skyn að með því að fjmrh. skipi meiri hluta í einhverri nefnd, þá sé sú nefnd einhvers konar framhald af honum og algjörlega ósjálfstæð. Þetta er alvarlegt vegna þess að fjmrh. skipar til að mynda alla yfirskattanefndarmenn og skipar mjög marga úrskurðaraðila í þjóðfélaginu og ég hef aldrei heyrt á það minnst að slíkir menn væru eitthvert framhald eða handbendi ráðherrans. Auðvitað er það þannig í framkvæmdarvaldinu og um lögbundna gerðardóma og um gerðardóma ýmiss konar sem tilheyra stjórnsýslunni að þeir eru sjálfstæðir jafnvel þótt þeir séu skipaðir af viðkomandi ráðherrum, enda ber þeim að fara að lögum. Og ég vona satt að segja að hv. þm. hafi sagt þetta meira í gamni en alvöru.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hæstv. fjmrh. getur stundum staðið sig alveg snilldarlega í því sem ég kalla að verja rangt mál. Og það er umhugsunarefni ef það skiptir nú engu máli hver skipar hvers vegna hæstv. fjmrh., sem skipar mjög marga menn, eftirlætur þá ekki Hæstarétti það vald að halda áfram að skipa meiri hlutann í Kjaradómi eins og var. Hefur Hæstiréttur brugðist? Hefur Hæstiréttur skipað óhæfa menn? Hafa þeir verið framhald af valdi Hæstaréttar, þessir menn, þannig að nú verði vitsmunir fjmrh. að taka yfir? En þá verður hæstv. ráðherra líka að minnast þess að þetta er stundlegt vald. Mikið lifandis skelfing hafa nú sumir verið stuttan tíma fjármálaráðherrar. 

Er það versta hugsun sem þú getur fengið að 8. þm. Reykn. yrði fjmrh.?

Virðulegi forseti. Eins og mér datt nú í hug, þá er þetta sjálfsagt meira til gamans en í alvöru en þó verð ég að segja að það skiptir ekki máli hver ráðherrann er. Það verður stundum að treysta þeim sem fer með völdin ef hann starfar á grundvelli laga sem þingið setur. Um það snýst þetta mál og þess vegna skiptir ekki máli hvort sá sem hér stendur er ráðherra eða einhver annar. Til að mynda skipti ég ekki um fulltrúa fjmrh. í Kjaradómi sem nú situr heldur var áfram sá sem skipaður var af forvera mínum. En aðalatriði málsins varðandi Kjaradóm samkvæmt nýjum hugmyndum, er að þar myndar Hæstiréttur ekki meiri hluta, ekki heldur fjmrh. né aðrir, og ástæðan er sú að það kann að vera erfitt fyrir Hæstarétt að skipa meiri hluta í Kjaradóm sem síðan á að ákvarða Hæstarétti sjálfum laun og þess vegna var farin þessi leið sem hv. þm. er nú að gagnrýna. Ég hugsa að þegar hann skoðar málið betur, þá skilji hann að það eru full rök fyrir því að koma fram með þessa tillögu þótt ég sé auðvitað, eins og vonandi aðrir alþingismenn, opinn fyrir öllum nýjum gáfulegum hugmyndum í þessu máli.

Herra forseti. Það eru full rök fyrir því hjá hæstv. fjmrh. að það sé ekki rökrétt að Hæstiréttur skipi meiri hluta í þeirri nefnd sem á að ákveða Hæstarétti laun. Það eru full rök fyrir því. En það er jafnfráleitt að kjaranefnd, sem á að vera skipuð þremur mönnum eigi að vera skipuð tveimur af fjmrh. Launadeilur á milli ríkisins og fjmrn. á að leysa þannig að annar deiluaðilinn skipar meiri hlutann í nefndinni sem á að úrskurða. Þetta er að mínu viti fráleitt. Þessi hugsun stenst ekki miðað við þá heilbrigðu hugsun sem kom fram hjá hæstv. ráðherra þegar hann vakti athygli á því að það væri ekki rökrétt að Hæstiréttur skipaði meiri hluta í þeirri nefnd sem ætti að ákveða Hæstarétti laun.

Andsvörum er lokið. Umræðum um 1. dagskrármál er frestað og málið tekið út af dagskrá.

Út af dagskrá eru tekin 2. og 3. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.