Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. forseta að því hvers vegna 95. mál þingsins á þskj. 95 er ekki á dagskrá þessa fundar.

Ástæðan fyrir því að það mál er ekki á dagskrá er að það var mat forseta að um það mál yrðu langar umræður og þess vegna tók forseti þessa ákvörðun. Það er að vísu svo að á mælendaskrá eru aðeins þrír þingmenn en forseta er kunnugt um eftir að hafa kannað málið við ýmsa aðila, þar á meðal haldið fund með formönnum þingflokka, að fleiri mundu bætast á mælendaskrá og umræður yrðu langar. Þess vegna var það ákvörðun forseta að taka málið ekki á dagskrá.

Virðulegi forseti. Þó að ég virði að sjálfsögðu niðurstöðu hæstv. forseta verð ég samt sem áður að láta í ljósi mikil vonbrigði með að þetta mál skuli ekki fást útrætt á þinginu. Ég vek athygli á því að mælt var fyrir þessu máli 11. nóv. í haust. Þetta var eitt af fyrstu málunum sem var lagt fyrir. Þetta mál hlaut mikla umfjöllun í umhvn., fékk margar umsagnir. Hafin var ágætis umræða um málið snemma dags í gær. Því miður var klippt á umræðu í miðjum klíðum en ég held að þetta sé mál sem verðskuldi að þingið taki sjálft afstöðu til þess. Það lágu fyrir umsagnir frá fjölmörgum aðilum. Þetta er mál þess eðlis sem þingið sjálft verður að taka afstöðu og verður ekki gert með neinum öðrum hætti. Það var komið inn í þingið frá nefndinni og ég vek athygli á því að á nál. voru fulltrúar allra flokka nema Alþb. og Kvennalista þannig að ætla hefði mátt að um þetta mál hefði getað tekist allvíðtæk samstaða. Því verð ég að harma þessa niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir að ég harma að fá ekki að ræða þetta mál því að það er hneisa. Þessi tillaga er hrein og klár hneisa. Ég hef aldrei lesið umsagnir um mál þar sem staðreyndir og upplýsingar eru reknar jafnskýrt ofan í tillöguhöfunda. Ég bendi á að umhvrn. segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,Að vandlega skoðuðu máli telur ráðuneytið ekki tímabært að Alþingi samþykki ályktun um að fela umhverfisráðherra að heimila tímabundnar tilraunaveiðar á ref og mink í friðlandinu á Hornströndum.`` Ráðuneytið leggst gegn þessu, ýmsir náttúruverndaraðilar sem tilheyra stjórnkerfinu og fjölmargir aðrir leggjast gegn þessu en það eru reyndar þeir aðilar sem búa nær sem mæla með tillögunni. Sannarlega hefði verið mikil þörf á því að ræða þetta vegna þess hvernig þetta mál er tilkomið og þennan furðulega málatilbúnað sem þingmenn hafa hér frammi. En því miður gefst ekki tími til þess.

Hæstv. forseti. Ég lýsi vonbrigðum mínum með að nokkrir hv. þm. vilja ekki leyfa málinu að koma eðlilega til umræðu og atkvæðagreiðslu. Mér hefur sýnst á þeim gögnum sem hafa verið lögð fyrir okkur þingmenn að í mörgum þeirra komi fram alveg ótrúlegt skilningsleysi á högum, lífi og starfi íbúa við hið nyrsta haf og þeim vandamálum sem þetta fólk á við að glíma. Þess vegna verð ég að lýsa miklum vonbrigðum yfir því að fá ekki að greiða atkvæði með tillögunni og að hún skuli vera tekin af dagskrá þrátt fyrir að hafa fengið þinglega meðferð og verið afgreidd úr nefnd. Ég lýsi enn og aftur miklum vonbrigðum með það að tillagan skyldi ekki fá afgreiðslu hér.

Herra forseti. Ég vil mótmæla afstöðu forseta. Ég tel að forseti hafi ekki unnið að málinu eins og vera skyldi. Málið var afgreitt frá nefnd 27. apríl eða fyrir sex vikum. Því hafa verið öll tök á að ljúka umræðu málsins. Henni var í tvígang frestað í gær án þess að nokkurt tilefni væri fyrir því að fresta umræðunni eins og gert var þannig að ég vísa allri ábyrgð á forseta á því að málið nái ekki fram að ganga á þessu þingi og tel að það sé dapurleg niðurstaða af störfum forseta á þessu þingi að hann skuli standa svona að verki nú undir lokin. Eftir allt það sem á undan er gengið á undanförnum vikum sem hefur verið að áliti hans til þess að tryggja að minni hluti þingmanna gæti ekki komið í veg fyrir að vilji meiri hluta þingmanna fái að ráða. Nú virðist forseti hins vegar standa þannig að málum að hótanir örfárra þingmanna um málþóf verði til þess að koma í veg fyrir að mál sem nýtur að öllum líkindum stuðnings meginþorra þingmanna nái fram að ganga og ég vil sérstaklega mótmæla þessum vinnubrögðum, herra forseti, og tel þau þinginu til hneisu.

Forseta er alveg ókunnugt um hvorum megin meiri hluti eða minni hluti liggur í þessu máli og forseti skilur vel vonbrigi þingmanna að ekki skuli hafa tekist að ljúka afgreiðslu málsins en svo er um fleiri mál og ákvörðun forseta stendur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Hún hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 5. júní 1998 til septemberloka.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegur forseti. Síðla í gærkvöldi fór hér fram ágæt umræða um þessa þáltill. Ég hefði ekki rætt þetta mál frekar ef ekki hefðu komið til alveg sérstök tíðindi sem bárust okkur í morgunsárið. Í umræðunni í gærkvöldi kom starfandi hæstv. umhvrh. Páll Pétursson mjög jákvætt inn í umræðuna og tók undir mál margra þingmanna um nauðsyn þess að Íslendingar gripu til aðgerða sem eftir væri tekið gegn þeirri lífshættulegu starfsemi, fyrir okkar þjóðhagsmuni, sem fram fer í endurvinnslustöðvum í kjarnorkuiðnaði í Bretlandi. Við ræddum um þann mikilvæga fund sem fram fer í Lissabon síðla í júlímánuði til þess að ganga frá væntanlega styrktum samningi kenndum við OSPAR eða Ósló/París sem verið hefur í undirbúningi. Þar ætla ráðherrar umhverfismála að stíga skref sem væntanlega herða á þessum málum og þrengja að þeim endurvinnslustöðum sem losa í hafið. Það var gott að heyra frá hæstv. ráðherra tala um þann ásetning ríkisstjórnarinnar að taka fast á því máli og hafa Alþingi einnig í huga í sambandi við þann mikilvæga fund. Í morgun bárust síðan þau tíðindi að ákvörðunar væri að vænta frá breskum stjórnvöldum um að hætta rekstri Dounreay-stöðvarinnar á Katanesi í Skotlandi innan fimm ára eða svo. Segja má að svo virðist sem umræðan sem hér fór fram í gærkvöldi hafi orðið að áhrínsorðum þó að ekki vilji ég segja að við höfum orkað það með okkar orðum hér. Þarna virðast vera að gerast mjög stórir atburðir sem snerta þau mál sem við erum hér að álykta um. Þó við blasi að þarna verði áfram rekin starfsemi, ef það stenst að þetta verði niðurstaða að starfsemin verði lögð af eftir fáein ár, þá skiptir þessi atburður gífurlega miklu máli. Það hafa verið ævintýraleg átök innan bresku ríkisstjórnarinnar og í Bretlandi á undanförnum vikum í sambandi við þetta mál eins og menn hafa fylgst með í fréttum. Stöðin hefur reynt að afla sér viðskiptasambanda víða í Ástralíu. Tekin var ákvörðun á fundi Clintons og Blairs um að senda geislavirk efni til endurvinnslu frá Georgíu. Reyna var að afla viðskiptasambanda frá fleiri ríkjum Austur-Evrópu o.s.frv. þannig að allt bendir til mikillar aukningar. Ef ákvörðunin sem við vorum að frétta af gengur eftir, þá er þetta mjög þýðingarmikill atburður. Auðvitað kann að vera að þarna liggi fiskur undir steini, þ.e. að endurvinnslustöðin í Sella\-field, sem heldur áfram á fullu, taki við verkefnum sem nú eru rekin í Dounreay en Alþingi Íslendinga andmælti stækkun þeirrar stöðvar samhljóða í desember 1993. Nú eru liðin rétt rúm 10 ár frá því að Alþingi samþykkti samhljóða ályktun, það var þann 8. febr. 1988, þar sem stækkun endurvinnslustöðvar í Dounreay var mótmælt, svo rifjað sé aðeins upp þar sem Alþingi hefur komið við sögu fyrir utan atbeina íslenskra stjórnvalda. Þau hafa ítrekað mótmælt þessum fyrirætlunum og það alveg nýlega þannig að hér standa menn sameinaðir til að verja hagsmuni okkar í þessum efnum. Það þarf auðvitað að standa vaktina áfram. Reksturinn í Sellafield er í fullum gangi og kann að aukast. Við þurfum að fá nánari fregnir að því er varðar Dounreay. En ég vildi nefna þetta hér í samhengi þessarar umræðu og ályktunar sem heldur auðvitað gildi sínu hér af hálfu Alþingis. Við þurfum að halda vöku okkar sameinuð í þessu máli áfram.

Háttvirtir alþingismenn. Ég mun nú gefa tölulegt yfirlit um störf 122. löggjafarþings. Þingið stóð frá 1. október 1997 til 5. júní 1998. Á þingtímanum urðu fundardagar alls 113. Þingfundir hafa verið 147 og stóðu þeir samtals í 668 klukkustundir. Verða nú lesin úrslit þingmála. Lagafrumvörp voru samtals 248. Stjórnarfrumvörp voru 135 og þingmannafrumvörp voru 113. 111 stjórnarfrumvörp voru afgreidd sem lög en óútrædd stjórnarfrumvörp eru 22. Tvö stjórnarfrumvörp voru kölluð aftur. Átta þingmannafrumvörp urðu að lögum. Þremur var vísað til ríkisstjórnarinnar, tvö kölluð aftur en 100 þingmannafrumvörp eru óútrædd. Af 248 frumvörpum urðu alls 119 að lögum. Þingsályktunartillögur voru alls 121. Stjórnartillögur voru 17 og þingmannatillögur 104. 33 tillögur voru samþykktar sem ályktanir Alþingis. Ein var kölluð aftur, 12 var vísað til ríkisstjórnarinnar. Einni var vísað frá með rökstuddri dagskrá og 74 óútræddar. Skýrslur voru samtals 39. Beiðnir um skýrslur frá ráðherrum voru 9 og bárust 8 skriflegar skýrslur. Aðrar skýrslur, sem lagðar voru fram, voru 31. Fyrirspurnir voru 316. Allar voru þessar fyrirspurnir afgreiddar nema átta. Munnlegar fyrirspurnir voru 137 og af þeim var svarað 133. Beðið var um skrifleg svör við 179 fyrirspurnum og bárust 174 svör. Ein fyrirspurn var kölluð aftur. Alls voru til meðferðar í þinginu 725 mál. Þar af voru 489 afgreidd og tala prentaðra þingskjala varð 1570. Ég vil einnig gefa nokkrar tölulegar upplýsingar um nefndastarfið, enda fer mikilvægi þess vaxandi í starfsemi Alþingis. Sérstakar nefndavikur, eins og tíðkast hafa á þessu og síðasta þingi, eru skýrt dæmi um þá þróun. Á þessu þingi voru þannig 26 starfsdagar eingöngu helgaðir nefndastarfi fyrir utan fasta morgunfundi nefnda á þingfundadögum. Á yfirstandandi þingi hafa verið haldnir alls 406 nefndafundir. Það þýðir að hver af 12 fastanefndum þingsins hélt að meðaltali um 34 fundi. Ríflega 800 klukkustundir fóru í nefndafundi og má því segja að hver nefnd hafi setið að meðaltali í um tvær klukkustundir á hverjum fundi. Lengsti nefndafundur vetrarins var ríflega 17 klukkustunda langur. Fastanefndir afgreiddu frá sér 170 mál. Samtals voru 215 þingmál send til umsagnar utan þings og bárust nefndum þingsins 3.011 erindi vegna þeirra. Auk þessa hafa nefndir fjallað um mál að eigin frumkvæði og nokkrar nefndir hafa farið í vettvangsferðir á þessu þingi. Eins og heyra má af þessu yfirliti um störf 122. löggjafarþings hefur þingið verið mjög athafnasamt. Í reynd er það svo að aldrei hafa fleiri þingmál og þingskjöl verið lögð fram á Alþingi. Á síðustu vikum hafa mörg og stór mál verið afgreidd á Alþingi. Þeirra á meðal eru nokkur mál sem valdið hafa miklum deilum innan og utan þings. Þessar deilur hafa valdið því að ekki hefur verið hægt að standa við áætlun um störf Alþingis sem gerð var sl. haust og því lýkur þingi mánuði síðar en ætlað var. Sá ágreiningur, sem varð um þinghaldið í vor, er ekki síst bagalegur í ljósi þess að vinnulag hefur breyst til hins betra á þinginu á þessu kjörtímabili. Við höfum náð að feta okkur áleiðis með breytingar á starfsháttum Alþingis og frekari umbætur hafa verið í undirbúningi með endurskoðun þingskapa Alþingis sem staðið hefur yfir undanfarin missiri. Ég hlýt því að harma það bakslag sem orðið hefur í bættum vinnubrögðum þingsins og tel mikilvægt að við drögum lærdóm af þeim löngu umræðum sem hér urðu í apríl og maí og því hve seint mikilvægt stjfrv. komu fram. Ég mun beita mér fyrir því að fulltrúar flokkanna hittist í sumar til að ræða þessi mál í tengslum við endurskoðun þingskapa. Þingmenn hafa orðið vitni að því á undanförnum dögum að atkvæðagreiðslur geta tekið æðilangan tíma. Það er mín skoðun að tímabært sé því að gera atkvæðagreiðslur markvissari með því að rýmka heimildir forseta til að láta yfirlýsingu koma í stað atkvæðagreiðslu ef hann hefur ástæðu til að ætla að allir séu á einu máli eða að úrslit máls séu ljós fyrirfram. Atkvæðagreiðslur yrðu því fyrst og fremst um þau atriði sem ágreiningur er um. Ég mun leggja á það áherslu að þetta mál verði tekið til umfjöllunar við endurskoðun þingskapanna. Nú við lok þinghaldsins vil ég þakka þingmönnum fyrir samstarfið á þessu þingi. Sérstaklega vil ég þakka formönnum þingflokka og ráðherrum þeirra þátt í þeirri lausn sem náðist um lok þinghaldsins. Varaforsetum þakka ég einkar ánægjulegt samstarf. Skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis þakka ég alla aðstoð og fyrir mikið og gott starf og ágæta samvinnu í hvívetna. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og vænti þess að við hittumst öll heil á ný er Alþingi kemur saman í haust.

Herra forseti. Við erum komin að lokum óvenjuerfiðs og langs þinghalds. Við höfum afgreitt og gert að lögum 119 frv. eins og fram kom hjá hæstv. forseta. 316 fyrirspurnum hefur verið svarað. Um þessi mál mörg hver hafa orðið miklar deilur eins og kunnugt er. Meðal annars af þeim ástæðum hefur það farið svo að þingstörf hafa farið út fyrir þær áætlanir sem gerðar voru þegar við hófum störf sl. haust. Staðan er núna þannig að þegar við lítum yfir síðustu vikur er ljóst að þinglokin hafa verið óvenjuerfið. Við erum komin mánuð fram yfir þann tíma sem við ætluðum okkur til þinghalds er við byrjuðum í haust. Því miður hafa átökin á síðustu vikum og mánuðum leitt til þess að það hefur stöðvast a.m.k. um sinn vinna við endurbætur og endurskoðun þingskapa og ég segi fyrir mitt leyti að ég óttast að sá mikli hraði sem við höfðum á afgreiðslu mála síðustu sólarhringa gæti hafa haft það í för með sér að afgreiðsla einstakra mála hafi ekki verið eins góð og við öll vildum. Þetta er veruleiki sem við stöndum frammi fyrir og ég tek undir það í þessum lokaorðum með hæstv. forseta að af þessu þurfum við að læra og bæta vinnubrögð Alþingis. Ég þakka hæstv. forseta fyrir stjórn hans á þinginu í vetur og samstarf við hann. Ég þakka einnig varaforsetum þingsins, skrifstofustjóra og starfsliði öllu fyrir framúrskarandi vinnu á undanförnum mánuðum, ekki síst undanförnum vikum við erfiðar aðstæður. Ég vil einnig flytja formönnum þingflokka öðrum þakkir fyrir það samstarf sem við höfum átt í vetur og ég vil að síðustu óska hæstv. forseta og fjölskyldu hans góðs og gleðilegs sumars og vona að við hittum hann heilan og hressan eftir sumarleyfi, í haust þegar þingið kemur saman. Ég bið hv. þm. um að rísa á fætur og taka þannig undir óskir mínar til hæstv. forseta. --- 
            

Ég þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir hlý orð í minn garð og fjölskyldu minnar og þakka hv. þm. fyrir að taka undir þau orð. Ég endurtek óskir mínar til allra þingmanna og starfsliðs Alþingis.

,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 122. löggjafarþings, frá 5. júní 1998 til septemberloka. Gjört á Bessastöðum, 5. júní 1998. Ólafur Ragnar Grímsson. ------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum Alþingis, 122. löggjafarþings, er frestað. Ég óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins svo og landsmönnum öllum allra heilla.